comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iniusti cõmittere nuͣquã potest
aut potuit. Multũ gͦ ã penitu¬
dine hominis differtdi penitudo.
quȩ nimirũ ñ aliud ẽ nͥ uel ã
miscđia adiudiciũ: uel de uidi¬
cio ad miscđiã transitio. Nã istę
ueritas uidicii. Est autẽ qiando
de miscđia transiens ad udiciũ:
nequa quã pęnitudine flectitur.
ut de uidicio rursus transeat ad
homo contra đm ꝑmanet impe¬
nitens. ut idem saul. de qͦ cũ di¬
xisset dñs. pęnitet me quod c̃sti¬
tuerim saul rege̾: pꝰ modũ sa¬
muel contra ipsũ loquitur. Por¬
ro triũphator in isrł ñ parc&
& penitudine ñ flectetur:
neq enĩ homo ẽ: ut agat
pęnitentiã. Est eriam
quando pꝰ miscđiam :¬
largitatẽ exercens
iudiciũ: ne qua¬
quã tam̃ ã nui¬
sericordiȩ ꝓ¬
posito ulla
penitudine
deflectitur. exempli grã ut in dauid.
suꝑ quẽ post multã miscđiam. se¬
uerũ ꝓpt̾ uriã ȩthe ũ iudicium
exercuit: nec tam̃ eundẽ ã facie

Expanded text:
injusti committere nunquam potest injusti committere nunquam potest aut potuit. Multum ergo a poenitudine hominis differt Dei poenitudo, quae nimirum non aliud est, nisi vel a misericordia ad judicium, vel de judicio ad misericordiam transitio. Nam istae veritas » judicii . Est autem, quando de misericordia transiens ad judicium, nequaquam poenitudine flectitur, ut de judicio rursus transeat ad cator contra Deum permanet impoenitens, ut idem Saul de quo cum dixisset Dominus: « Poenitet me quod constituerim Saul regem , » postea Samuel contra eumdem loquitur: « Porro triumphator in Israel non parcet, et poenitudine non flectetur. Neque enim homo est, ut agat pęnitentiam. Est etiam, quando post misericordiam vlargitatem exercens iudicium, nequaquam tamen a misericordię proposito ulla pęnitudine deflectitur. Exempli gratia, ut in David, super quem post multam misericordiam severum propter Uriam Etheum iudicium exercuit nec tamen eundem a facie
Abbreviated transcription (Latin):
penitudine ñ flectitur. ut uer¬
bi grã. nec tẽ quide̾ qͣndo dicit.
pęnit& me fecisse hominẽ: uni¬
uersũ deleat hominẽ. qualit᷑ in
hoc dicto & loquentis ueritatẽ.
& ñ penitentis immutabilẽ ser¬
uabimꝰ maiestatẽ. Hic pͥmosci¬
endũ ẽ. magnã eiꝰ quȩ đo ascri¬
bitur: & eius quȩ homini acci
dit ƿęnitudinis esse distantiã.
Nomo nãq cũ sit mutabilis. ali¬
quando de malis uł iniustis:
aliqͣndo de bonis quoq & ustis
actib sius pęnitudine gerit.:
& neut̃ huiꝰ id ẽ humanȩ pęni¬
tudinis modus insapientẽ ca¬
dit. Sapiens nãq apud phylo¬
sophos scłi ille esse conceditur :
qui neq mali itł in uisti qͥcquã qd
pęnitendo corrigat ad misitꝰ neq
bonũ aliqͦd uel iustũ quod gessit
in prauũ cõmutauit. Qd si talis
ƿęnitudo in sapientẽ ñ cadit. qͣn¬
tomagis do nu̾quã accidit: Ille
nãq ñ nͥ de bonis uł iustis umquã
ƿenitudinẽ gessit. aut gerere
potuit: quia mali qͥppiam uel

Expanded text:
ne non flectitur – ut verbi gratia nec tunc quidem quando dicit: Pęnitet me fecisse hominem, universum deleat hominem –, qualiter in hoc dicto et loquentis veritatem et non pęnitentis immutabilem servabimus maiestatem? Hic primo sciendum est magnam eius, quę deo ascribitur, et eius, qudit, poenitudinis esse distantiam. Homo namque, cum sit mutabilis, aliquando de malis vel injustis, aliquando de bonis quoque et justis actibus suis poenitudinem gerit. Et neuter hujus, id est humanae poenitudinis modus, in sapientem cadit. Sapiens namque apud philosophos saeculi ille esse conceditur, qui neque mali vel injusti quidquam, quod poenitudo corrigat, admisit, neque bonum aliquod vel justum quod gessit in pravum mutavit. Quod si talis poenitudo in sapientem non cadit, quanto magis Deo nunquam accidit? Ille namque non nisi de bonis vel justis nunquam poenitudinem gessit aut gerere potuit, quia mali quidpiam vel
Abbreviated transcription (Latin):
quia loquitur hominib lta ẽẽ
c̃sentimꝰ: uerũ tamen necesse ẽ ue¬
rũ esse qͦd script᷑a ueritatis loqui¬
tur. Dolore cordis đm tactũ fu¬
isse ꝓnũtiat. Porro dolor quȩdã
passio e: de quatuor passioni¬
bus unaꝰ quarũ hȩc st̃ nomi¬
na. Dolor. siue tristicia
gaudiũ. siue in epta lȩti¬
cia: metus. siue timi¬
ditasꝰ spes. siue cupi¬
ditas. Has quatuor
passiones. immo
uitia pueri. le¬
gimus apud
poetã in signẽ:¬
dicentẽ quã breuissime. Hinc metu¬
unt. cupuint: gaudentq dolentq.
Cũ gͦ sit impassibilis duunitas. of¬
fenditur quispiã quotiens ꝓ re
mentio sit huiꝰ loci: ubi dolore cor¬
dis intrinsecus đm fuisse tactum
saera narrat scriptura. S econtra
sciendũ. quia dolor alius. gaudiũ
aliud÷ alia spes: alius timor. ã scã
nobis scriptura. p̃dicant᷑ꝰ quȩ non
passiones siue uitia: immo sũme
sp̃s: sicut dicit apłs. Fructus autẽ

Expanded text:
ia loquitur hominibus. Ita esse consentimus. Verumtamen necesse est verum esse, quod scriptura veritatis loquitur. Dolore cordis deum tactum fuisse pronuntiat. Porro dolor quędam passio de quattuor passionibus una, quarum hęc sunt nomina: dolor sive tristitia, gaudium sive inepta lętitia, pietas sive timiditas, spes sive cupiditas. Has quattuor passiones immo vitia pueri legimus apud poetam insignedicentem quam brevissime: Hinc metuunt, cupiunt gaudentque dolentque. Cum ergo sit impassibilis divinitas, offenditur quispiam, quoties pro re mentio fit huius loci, ubi dolore cordis intrinsecus deum fuisse tactum sacra narrat scriptura. Sed econtra sciendum, quia dolor alius, gaudium aliud, alia spes, alius timor a sancta nobis scriptura predicantur, quę non passiones sive vitia, immo summę spiritus, sicut dicit apostolus: Fructus autem
Abbreviated transcription (Latin):
caritas: iria hȩc. Est & timor ses.
uirtus & uirtutũ custosꝰ. quẽ ide
sp̃s sc̃s efficit. unde & mordine sep¬
tẽ sp̃uum sic̃ sp̃s pietatis ut iã dic̃¬
tũ est: ita etiã p̃dicat᷑ sp̃s timoris
dnĩ. Nͣ ig᷑ offenditur fidelis animꝰ
tanꝗͣ inc̃uenient᷑ de impassibili đo
p̾dicet᷑  qͦd sic̃ littera sacra pͣdicat.
dolore cordis tactꝰ intrinsecꝰ fue¬
rit: quia re uera sie̾ & alibi ueri¬
tas ꝓpħica testat᷑ ds ẽ emulator

Expanded text:
aritas, tria hęc. Est et timor sanctus, virtus et virtutum custos, quem idem spiritus sanctus efficit, unde et in ordine septem spirituum sicut spiritus pietatis ut iam dictum est ita etiam predicatur spiritus timoris domini. Non igitur offenditur fidelis animus tamquam inconvenienter de impassibili deo predicetur, quod sicut littera sacra predicat, dolore cordis tactus fuerit intrinsecus, quia revera sicut et alibi veritas prophetica testatur: Deus est emulator
Abbreviated transcription (Latin):
de diabolo dictũ ẽ ad beatũ iob. in
oculis eiꝰ quasi hamo capi& eũ itẽq:
an extraere poteris. leuiatan hamo.
ita fecerit in aman ut pͣsens nomi¬
natus hostis. suꝑ mensã inuenir&

Expanded text:
abolo dictum est ad beatum Iob: In oculis eius quasi hamo capiet eum, itemque: An extrahere poteris Leviathan hamo, ita fecerit in Aman, ut presens nominatus hostis super mensam inveniret
Abbreviated transcription (Latin):
Recapit ulatio siue collectio Aix.¬
cunctoꝵ capitũ draconis idest
regnoꝵ eiusmodi. quomodo uctis
singulis. certis in ꝑsonis triũpha¬
mysterio spectaculũ uac&̾. ubi
aman in patibulo quod mardo¬
cheo pͣparauerat. ante portas
urbis suspensus est.¬

Expanded text:
Recapitulatio sive collectio cunctorum capitum draconis, id est regnorum eiusmodi, quomodo victis singulis certis in personis triumphamysterio spectaculum vacet, ubi Aman in patibulo, quod Mardocheo preparaverat, ante portas urbis suspensus est
Abbreviated transcription (Latin):
dũ homo sine dõ. homo seruiens
diabolo adoratur. sine dubio dia¬
adorans. acloratur uel suscipitur.
ds in illo adoratur. ds in illo susci
pitur. Sed & in hoc magna distan¬
tia est. quod aman suꝑbus hoc uole¬
bat. hoc exigebat. ut adoraretur.
dauid. siue quispiã sc̃s. humilis. dei
seruus. siue uicarius. adoratione
ñ delectatur. neq sibi hoc exigit
ut adoretur. Et si aliquando re¬
ligio fieri hoc exigit. constat non
fieri ad iniuriã sed ad honorẽ dĩ.
constat ñ fieri homini. qm fit
ꝓ nomine dñi

Expanded text:
dum homo sine deo, homo serviens dum homo sine deo, homo serviens diabolo adoratur, sine dubio diaadoratur vel suscipitur, deus in illo adoratur, dpitur. Sed et in hoc distantia magna est, quod Aman superbus hoc volebat, hoc exigebat, ut adoraretur. David sive quispiam sanctus, humilis Dei servus, sive vicarius adoratione non delectatur, neque sibi hoc exigit ut adoretur. Et si aliquando religio fieri hoc exigit, constat non fieri ad injuriam, sed ad honorem Dei, constat non fieri homini, quoniam fit pro nomine Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Si contra lege̾ est adorari que¬
quã hominẽ. quomodo cdauid sc̃s
& sc̃ę legis assentor diligentissimus.
sese adorari passus est. & non repͣ¬
henditur quasi contra legẽ Cla¬
mans naͣq achimaas. bonũ uicto¬
riȩ de absalon portans nunciũi.
dixit ad rege̾. Salue rex. Et ado¬
rans regẽ corã eo ꝓnus in terram.
ait. Benedictus cdñs ds tuus. & cet̾a.
Itẽq scriptũ est. Inclinauit se beth
rationis gestus minor uideatur.
ut dicas longe esse minus. uultũ
sũmittere uel ꝓnũ inclinare. qua
genu flectere. quod fiebat aman.
ecce illud occurrit. quod mulier
thecuitȩs sũmissa a ioab. cum
ingressa fuisset ad regẽ. cecidit co¬
rã eo suꝑ terrã & adorauit. Quomͦ
gͦ non repͥhenditur factũ. quasi c̃¬
tra lege̾ in dauid & mardocheus
adorare homine prosaerilegio dux¬
it.  Ad hoc breuiter respondendum.
quia longe aliuel est adorare homi¬
ne̾ sine dõ. qualis erat aman. aliud
hominẽ dĩ. qualis erat dauid. Nã

Expanded text:
Si contra legem est adorari quempiam hominum, quomodo David sanctus, et sanctae legis assertor diligentissimus, sese adorari passus est, et non reprehenditur factum, quasi contra legem? Clamans namque Achimaas, bonum victoriae de Absalon portans nuntium, dixit ad regem: « Salve, rex, et adorans regem coram eo pronus in terram, ait: Benedictus Dominus Deus tuus , » etc. Itemque scriptum est: « Inclinavit se Bethsrationis gestus minor videatur, ut dicas, longe esse minus vultum submittere vel pronum inclinare quam genuflectere, quod fiebat Aman. Ecce illud occurrit, quod mulier Thecuitis submissa a Joab, cum ingressa fuisset ad regem, cecidit coram eo super terram et adoravit. Quomodo ergo non reprehenditur factum quasi contra legem in David, et Mardocheus adorare hominem pro sacrilegio duxit? Ad hoc breviter respondendum, quia longe aliud est adorare hominem sine deo, qualis erat Aman, aliud hominem dei, qualis erat David. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
nis. licet eũ reputare cũ eiusmo¬
di de quibus psalmista dicit. Quia
anima eiꝰ in uita ipsus benedice¬
tur. confitebitur tibi cũ bene¬
feceris ei. denique cũ dicit. quia
anima eiꝰ in uita ipsius benedi¬
cetur subaudiendũ est. et illa
benedictione erit contentus. de
futuro non eurans. dũ modo in
pͣsenti secłõ. dũ uiuit anima eius
idẽ sensualitas eiꝰ ex altetur. siue
prosperetur. quȩ nimirũ illabe¬
nedictio est. qua contentus fuit
e sau. Non inquã ualde magnũ est
tunc dõ confiteri. cũ inhac parte
ds illi benefecerit. nisi confiteat᷑
etiã cũ aliquid aduersi contige¬
rit. Ueri confessores tunc instan
tius confitentur: quando aduer¬
sis fatigantur. uerbi gr̃a ut da¬
niel & socii eiꝰ qui tunc ad confi¬
tendũ dño sese magis extendertͣ.
quando captiuitatis aduersionẽ
subierunt. Tant ũ quippe studiũ
sc̃ȩ confessionis aggressi sunt. ut pro¬
ponerent laudabile̾ & paucis imita¬

Expanded text:
nis. Licet eum reputare cum eiusmonis. Licet eum reputare cum eiusmodi, de qualibus psalmista dicit: Quia anima eius in vita ipsius benedicetur, confitebitur tibi cum benefeceris ei. Denique cum dicit: Quia anima eius in vita ipsius benedicetur, subaudiendum est: et illa benedictione erit contentus de futuro non curans, dummodo in presenti seculo, dum vivit anima eius, id est sensualitas eius, exaltetur sive prosperetur; quę nimirum illa benedictio est, qua contentus fuit Esau. Non, inquam, valde magnum est tunc deo confiteri, cum in hac parte deus illi benefecerit, nisi confiteatur etiam, cum aliquid adversi contigerit. Veri conftius confitentur, quando adversi fatigantur. Verbi gratia, ut Daniel et socii ejus, qui tunc ad confitendum Domino sese amplius extenderunt, quando captivitatis adversitatem subierunt. Tantum quippe studium sanctae confessionis aggressi sunt, ut proponerent laudabilem et paucis imita
Abbreviated transcription (Latin):
Sutasne talis gr̃ȩ repensio. fuffici¬
ens ad ȩternã salutẽ esse potuit ei¬
dẽ cyro a Repensionẽ gr̃ȩ dicimus
hanc esse. quia sciens suie adnimad¬
uertens sibi regnũ euenisse. illo
cdisponente dõ cuius templũ fuerat
mihrłm. non om̃ino ingratus ex¬
titit. sed ipse est inquid deus qui ẽ
in ihrłm. & elic tuͣ proposuit in
uniuerso regno suo. ut ascenderent
filii captiuitatis. & templũ & ciui¬
tatẽ reȩdificandi licentiã haberent.
Hanc ergo quasi beneficii uicissitu¬
dinẽ. putas illi sufficientẽ fusse ad
ȩternã salutẽ as Ne quaquã suffici¬
entẽ. nec e nĩanimaduerti po¬
test. quod eandẽ scilicet ȩter¬
naͣ sperauerit uel quesierit sa¬
litẽ. Fuerit quidẽ alicuius mo¬
menti pͣceteris regibus. qui cre¬
atori ꝑ iustã dispositionẽ reg¬
na illis danti om̃ino sunt uel fu¬
erunt in grati. ueruntamen non
ualde magnũ est. grates agere
pro pͣsentibus beneficuis. dũ neg¬
ligenter aut sine cura caret ȩter¬

Expanded text:
Putasne talis gratiae repensio sufficiens ad aeternam salutem esse potuit eidem Cyro? Repensionem gratiae dicimus hanc esse, quia sciens sive animadvertens sibi regnum evenisse illo disponente Deo, cujus templum fuerat in Jerusalem, non omnino ingratus exstitit, sed et ipse, inquit, Deus, qui est in Jerusalem, et edictum proposuit in universo regno suo, ut ascenderent filii captivitatis, et templum et civitatem reaedificandi licentiam haberent. Hanc ergo quasi beneficii vicissitudinem putas illi sufficientem fuisse ad ęternam salutem? Nequaquam sufficientem, nec enim animadverti potest, quod eandem scilicet ęternam speraverit vel quesierit salutem. Fuerit quidem alicuius momenti pre cęteris regibus, qui creatori per iustam dispositionem regna illis danti omnino sunt vel fuerunt ingrati. Verumtamen non valde magnum est, grates agere pro presentibus beneficiis, dum negligenter aut sine cura caret ęter
Abbreviated transcription (Latin):
scient᷑. sapient̃ int̾pretatꝰ ẽ. manẽ
thecel. phares. Manẽ. numerauit
ds regnũ tuuĩ & cõpleuit illud. Thecel
appensũ ẽ instatera. & in uentũ ẽ minꝰ
habens. Phares. duusũ ẽ regnũ tuũ. &
datũ ẽ medis & ꝑsis. Quã breues uoculȩ.
qͣntã longitudinẽ. quantã latitudinẽ.¬

Expanded text:
scienter, sapienter interpretatus est: Mane scienter, sapienter interpretatus est: Mane thecel phares, mane: numeravit deus regnum tuum et complevit illud; thecel: appensum est in statera et inventum est minus habens; phares: divisum est regnum tuum et datum est Medis et Persis. Quam breves vocabulę, quantam longitudinem, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
turbabant eũ. & cõpages renũ eius sol¬
uebant᷑. & genua eius ad se iniuicẽ colli¬
debant᷑. Script᷑a illa signũ fuit uerbi
dĩ. iã iã c̃surgentis. iã irruentis ad de¬
belsandã suꝑbiã regni tyrannici. reg¬
ni assyrioꝵ atq chaldeoꝵ qͦd a tp̃rib
nini & cͣuigis eiꝰ semiramidis ꝑ annos
ferme mille trecentos uigo asperopͣs¬
se ra colla ppłoꝵ. Rex ille fortissimi
culos apices uidicii eiꝰ ueros indices.
cũ nondũ intelliger& aut qͥsquã le¬
gere poss& ferre ñ potuit. uidere ñ
sustinuit .s facie cõmutata. mñte c̃tur¬
bata. libidiosi renes eiꝰ int̾ uxores se¬
dentis soluebant᷑. genua libidini ꝓna
intͣ c̃cubinas bibentis ad inuicẽ collide¬
bant᷑. & ita palã factũ ẽ quã ess& instr¬
mꝰ. qͥ uidebat᷑ fortis & imꝑiosus.iI.
bat ds d̃i uerbũ ñ expalluit. ñ per¬
turbatꝰ ẽ. s ad uocatꝰ ad legendum.
postulatꝰ ad int̾pretandũ. astitit
familiarit᷑. fident̾ intuitꝰ ẽ. legit

Expanded text:
turbabant eum et compages renum eius solvebantur et genua eis ad se invicem collidebantur. Scriptura illa signum fuit verbi dei iamiam consurgentis, iam irruentis ad debellandam superbiam regni tyrannici, regni Assyriorum atque Chaldeorum, quod a temporibus Nini et coniugis eius Semiramidis per annos ferme mille trecentos iugo aspero presserat colla populorum. Rex ille fortissimi culos apices iudicii eius veros indices, cum nondum intelligeret aut quisquam legere posset, ferre non potuit. videre non sustinuit, sed facie commutata, mente perturbata libidinosi renes eius inter uxores sedentis solvebantur, genua libidini prona inter concubinas bibentis ad invicem collidebantur et ita palam factum est, quam esset infirmus, qui videbatur fortis et imperiosus. 2. bat deus, dei verbum, non expalluit, non perturbatus est, sed advocatus ad legendum, postulatus ad interpretandum, astitit familiariter, fidenter intuitus est, legit
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ hominis habentis dilectionẽ.
uerbi di. cuiꝰ archanũ c̃siliũ sublime.
atq ꝓfundũ cͣtinebat᷑ tͥb uocib illis.
Phoc quod scriptũ fuerat mane. qͦd
int᷑pretat᷑ numerus. uidit in latitu¬
dine cordis angustã dut᷑nitatẽ reg¬
ni assyrii. sue babylonii. qͥa ñ casu ac¬
cidiss& s uisto iudicio di ut gentes
tã multas uigo suo pͣmere poss&. an¬
nis ut iã dictũ ẽ mille trecentis. Le¬
gamꝰ diligent̃ script᷑am hanc. & seq̃¬
mur interp̃tationẽ diuinã. qͥ a cͣtra
candelabrũ seripta ẽ. Hoc ipsũ qͦd
c̾tra candelabrũ scripta ẽẽ narrat᷑
suggerat nob̃ ut candelabro apꝓpin¬
quemꝰ. quatinꝰ clare intueamur.

Expanded text:
ctionem verbi dei, cuius archanum consilium sublime atque profundum continebatur tribus vocibus illis, Per hoc quod scriptum fuerat 'mane', quod interpretatur numerus, vidit in latitudine cordis angustam diuturnitatem regni Assyrii sive Babylonii, quia non casu accidisset, sed iusto iudicio dei, ut gentes tam multas iugo suo premere posset annis ut iam dictum est mille trecentis. Legamus diligenter scripturam hanc et sequamur interpretationem divinam, quia contra candelabrum scripta est. Hoc ipsum quod contra candelabrum scripta esse narratur, suggerat nobis, ut candelabro appropinquemus, quatenus clare intueamur.
Abbreviated transcription (Latin):
deiecit. potent᷑ humilia¬
uit. ipsũ quoq regnũ de¬
bellare suꝑuenit. p̾misso
sium& uł p̃sentiȩ suȩ signo
admirabili. Rege balthasar cȩlebrante
c̃uuuũ iãq temulento cũ optimatib
uasis tẽpli dnĩ biberent uinũ &lauda¬
rent deos suos argenteos. & aureos. &

Expanded text:
tenter humiliavit, ipsum quoque regnum debellare supervenit premisso suimet vel presentię suę signo admirabili. Rege Balthasar celebrante convivium iamque temulento cum optimatibusvasis templi domini biberent vinum et laudarent deos suos argenteos et aureos et
Abbreviated transcription (Latin):
Qd scĩ angłi materiã laudis haben¬
tes. fortitudinẽ đi in ipsa deiectioe
diaboli. ex tẽ magis ȩtͣno amore affec¬
ti qͥ a necaderent & ipsi uerbo dei
& spũ oris eiꝰ firmati ft̃ ã laude
scȩ̃ trinitatis tacere ñ possint.¬

Expanded text:
d sancti angeli materiam laudis habentes fortitudinem dei in ipsa deiectione diaboli ex tunc magis ęterno amore affecti, quia ne caderent, et ipsi verbo dei et spiritu oris eius firmati sunt, a laude sanctę trinitatis tacere non possint
Abbreviated transcription (Latin):
xpm. cuiꝰ ẽ uictoria tanta. tã nobił.
ut iucto et c̃fuso dracone iã dicto.
sedeat nc̃ ã dextris di. In ꝓcessu sermo¬
nis dicendũ erit de illo tali aduer¬
sarto. cur unde dicat᷑ &. sit dracõ. un¬
de magnꝰ. unde rufus. quȩ sint eius
capita septẽ. & quȩ cornua decẽ. unde
uł ex quo acceperit ut serpens mere¬
retur uocari. unde diabolus. & quã
obrẽ sathanas uocetur. id ẽ aduer¬
sit ipsũ uerbũ đi. ut uidelie& pͥn¬
cipiũ. itł caput sermonis ornatum
ut dignũ ẽ habeat scę̃ c̃fessionis &
adorationi .s.

Expanded text:
tum, cuius est victoria tanta tam nobilis, ut victo et confuso dracone iam dicto sedeat nunc a dextris dei. In processu sermonis dicendum erit de illo tali adversario, cur vel unde dicatur et sit draco, unde magnus, unde rufus, quę sint eius capita septem et que, cornua decem, unde vel ex quo acceperit, ut serpens mereretur vocari, unde diabolus et quam ob rem sathanas vocetur, id est adversit ipsum Verbum Dei, ut videlicet principium, vel caput sermonis ornatum, ut dignum est, habeat sanctae confessionis et adorationis.
Abbreviated transcription (Latin):
uita. neq angłi neq pͥncipatus.
neq instantia. neq fitura. neq¬
fundũ. neq creatura alia potuit.
uł poterit. auertere qͥn fier&
& fiat quod ipse ꝓposuit itł decre¬
uit fieri. Quã uere laudabilis
& magna sit eiusmodi uictoria
uerbi đi. magis ac magis ammirari
nos faci& c̃sideratus diligentius il¬
le hostis qualis uł quantus sit qui
ꝓpositũ eiꝰ auertere uoluit. & ad¬
huc cͣtendit. cũ ceciderit. & toci¬
ens uictꝰ sit. Qualis enĩ. uł qntꝰ ille ẽ.:
Oraco magnꝰ & rufus ẽ. habens capita
septẽ. & cornua decẽ. draco inquã mag¬
nus. serpens antiqꝰ. uocat᷑q: diabolus
& sathanas. orbis unuĩsi seductor.
lste ẽ aduersarus uerbi dđi. & cũ ta¬
lis ac taħtus sit pugnando & re¬
pugnando rebellis ñ potuit nec
potest auertere ꝓpositũ di. Hec ẽ
uictoria uerbi di. qͥa ds qͦs pͣsciuit
& p̾destinauit c̃formes fieri una

Expanded text:
ncipatus neque instantia neque futura neqfundum neque creatura alia potuit vel poterit avertere, quin fieret et fiat, quod ipse proposuit vel decrevit fieri. Quam vere laudabilis et magna sit eiusmodi victoria verbi dei, magis ac magis admirari nos faciet consideratus diligentius ille hostis, qualis vel quantus sit, qui propositum eius avertere voluit et adhuc contendit, cum ceciderit et totiens victus sit. Qualis enim vel quantus ille est? Draco magnus et rufus est habens capita septem et cornua decem. Draco, inquam, magnus, serpens antiquus, vocaturque diabolus et sathanas, orbis universi seductor. Iste est adversarius verbi dei, et cum talis ac tantus sit pugnando et repugnando rebellis, non potuit nec potest avertere propositum dei. Hęc est victoria verbi dei, quia deus, quos prescivit et predestin
Abbreviated transcription (Latin):
Materiã illis scribendi
fuisse tẽpli illiꝰ scan dalũ. qͦ d
iegipto fecerat onyas insi¬
militudinẽ tẽpli iherosolimoꝵ.
et idcirco totã libri machabe¬
tẽpli qͦd erat iherosolimis pͥuilegtũ.

Expanded text:
Materiam illis scribendi fuisse templi illius scandalum, quod in Ęgypto fecerat Onias in similitudinem templi Iherosolimorum, et idcirco totam libri Machabetempli quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
scõs ueteris testam̃ti isti uene¬
randi st̃. qͥ in sus p̃ciosis mor¬
tibꝰ. tã piu tã clarũ. sc̃ę re¬
surrectionis testimoniũ ceci¬
nerunt.
Ex elicit lib nonꝰ

Expanded text:
os veteris testamenti isti venerandi sunt, qui in suis pretiosis mortibus tam pium, tam darum sanctę resurrectionis testimonium cecinerunt. EXPLICIT LIB
Abbreviated transcription (Latin):
illi ds. ꝑ mem&. ipsũ uiraui . quia feci¬
sti re̾ hanc ił illã. de fructu uentͥs
tui ponã suꝑ sedẽ tuã. s ratio doc&
ñ multo minoris ẽẽ meriti. peꝑcisse
inimico ꝓpt̾ đm. quã ñ peꝑcisse uni¬
genito filio ꝓptͣ đm. Hoc fecit dauid.
Inimico suo infestissimo quȩrenti ani¬
mã suã. inimico regi. cuiꝰ regnũ sine
dubio se suscepturiĩ sciebat. ibi peꝑ¬
cit ubi quȩrebat animã suã qͦd eate¬
nus fuerat in auditũ. sic̃ testat᷑ &¬
ipse saul. ad mirans . & dicens ad eũ.
Quis enĩ cũ inuenerit inimicũ suũ.
dimitt& eũ inuiã bonã. Ob hane
maxime causam uiratũ illi ẽe̾ arbi¬
tram᷑. qͦd sem̃ uł caro eiꝰ assum̃da for&¬

Expanded text:
illi deus: Per memetipsum iuravi, quia feciilli deus: Per memetipsum iuravi, quia fecisti rem hanc vel illam: de fructu ventris tui ponam super sedenon multo minoris esse meriti, pepercisse inimico propter Deum, quam non pepercisse unigenito filio propter Deum. Hoc fecit David inimico suo infestissimo, quaerenti animam suam, inimico regi, cujus regnum sine dubio se suscepturum sciebat, ibi pepercit ubi quaerebat animam suam, quod eatenus fuerat inauditum, sicut testatur et ipse Saul, admirans et dicens ad eum: « Quis enim cum invenerit inimicum suum, dimittet eum in viam bonam? . » Ob hanc maxime causam juratum illi esse arbitramur quod sem
Abbreviated transcription (Latin):
magnĩ. abrahã atq dauid. & magna
qͥdem grã uirauit. & hoc ante omĩa
scire debemꝰ. qͥa fecit hoc ex grã sua
magis quã ipsoꝵ meritis. uerũttam̃
eãdẽ eiꝰ grã p̃ueniente. aliquo mo¬
do ad hanc dignitatẽ fuere pͣparati.
ut dignaret᷑ ds uiram̃to sese obliga¬
re cũ illis. De abrahã manifestius
illud ẽ. quia fide optulit isaae. cum¬
tẽptaretur. & unigenitũ offerebat
qui susceperat reꝓmissiones. ad quẽ
dictũ ẽ quia in ysaac uocabit᷑ tibi
semen. arbitrans qͥa & a mortius
suscttare potens ẽ ds̃ Ob hanc rem
iusta grã ds qͦd dudũ absq uiram̃to
ꝓmiserat. cũ uiram̃to reꝓmisit. in
semine eiꝰ benedicendas fore om̃s gen¬
tes. quod utiq sem̃ xpc est. Porro de
dauid quȩrendũ ẽ. quã ob uirtute
maxime ds illũ dignũ uidicauerit.
ut uirar& illi. sic̃ testatur ip̃se &
iam supra memoratũ ẽ. & quidẽ
ñ ista manifeste de illoseriptura
refert. sic̃ de abrahã quod dixerit

Expanded text:
magni Abraham atque David, et magna quidem gratia juravit. Et hoc ante omnia scire debemus, quia fecit ex gratia sua magis quam ex ipsorum meritis. Verumtamen eadem ejus gratia praeveniente aliquo modo ad hanc dignitatem fuere praeparati, ut dignaretur Deus juramento sese obligare cum illis. De Abraham manifestius illud est, quia fide obtulit Isaatentaretur et unigenitum offerebat, qui susceperat repromissiones, ad quem dictum est: Quia in Ysaac vocabitur tibi semen arbitrans, quia et a mortuis suscitare potens est deus. Ob hanc rem iusta gratia deus, quod dudum absque iuramento promiserat, cum iuramento repromisit in semine eius benedicendas fore omnes gentes, quod utique semen Christi est. Porro de David quęrendum, quam ob virtutem maxime deus illum dignum iudicaverit, ut iuraret illi, sicut testatur ipse et iam supra memoratum est. Et quidem non ita manifeste de illo scriptura refert sicut de Abraham, quod dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriã. c̃uenient᷑ antiquũ dierũ¬
hic nominauit eũ. eui regnando
ficti est ronsfat inuriã. lpse nãq qui¬
fecit. ide debuit disponere mundũ.
uerentia corã canocapite. nͥ assurgere.
qnͣtȩ in ordinationis. quantȩ inreue¬
rentiȩ ẽ regnũ tã cani capitis. tam
antiqui dierũ rapto nomine regio
lacerasse. Si qͥde int̾ homines aͥe se¬
nes uiuenes. facilis ẽ ȩtatum
illius antiqui. & dierũ hominũ qͥ
nom̃ eiꝰ regiũ rapuert̃. nulla omio
ẽ. uł eẽ potest cõparatio. Qͥs enĩ di¬
cere uł cogitare potest qnͣto duit᷑¬
nitas siue antiqͥtas increati ꝓlixior
sit tpr̃ib annis. siue dieb hominũ
hesternoꝵ. qͥ qͣsi heri creati heri¬
fuere. uł nati : Quando illarũ
antiqͥssima bestiarũ de mari ascend̃.
qͣndo regnũ assyrioꝵ de t̾ra c̃sur¬
rexit. iam tc̃ iste antiquus dierũ
cũ abrahã loquebatur. & tã antiqꝰ
erat ut nc̃ est.

Expanded text:
injuriam, convenienter hic Antiquum dieruinjuriam, convenienter hic Antiquum dierum nominavit cum, cui regnando factam esse constat injuriam. Ipse namqufecit idem debuit disponere mundum nt et irreverentia, coram cano capite non consurgere, quantae inordinationis, quantae irreverentiae est, regnum tam cani capitis, tam antiqui dierum, rapto nomine regio, lacerasse? Siquidem inter homines juvenes ac senes, facilis est aetatum illius antiqui, et dierum hominum, qui nomen ejus regium rapuerunt, nulla omnino el esse potest comparatio. Quis enim dicere vel cogitare potest, quanto diuturnitas sive antiquitas increati prolixior sit temporibus, annis sive diebus hominum hesternorum, qui quasi heri creati fuere vel nati? Quando illarum antiquissima bestiarum de mari ascendit, quando regnum Assyriorum de terra consurrexit, iam tunc iste antiquus dierum cum Abraham loquebatur et tam antiquus erat, ut nunc est.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. hic pͥmitꝰ inuenimus positum.
ascendentiũ. quarũ ꝓpt̾ seuiti¬
am dicit sedisse uidiciũ. Hȩ inquit
bestiȩ magnȩ quatuor. quatuor
regna c̃surgent de t̾ra. Porro ipse¬
ciuiꝰ eͣ uidiciũ dic̃. Regnauert & ñ
ex me. pͥncipes extitert᷑ & ñ cognoui.
Uere. ñ ex ipso regnauert᷑. immo regna
quȩ dicta st̃. ñ tã regna. quã quȩdã
maxima & publica latrocinia fuert.
Primũ istoꝵ qͦd fuit regnũ assyrioꝵ
atq chaldeoꝵ quale habuit iniciũ:
Ante ninũ rege̾ assyrioꝵ & si fuere
reges antiquiores qͥ bella gererent.
nequaꝗͣ imꝑiũ sibi. s ppłis suis głam
querebant. c̃tentiq uictoria. imꝑio
abstinebant. Ille pͥmꝰ omĩum ueterẽ
& qͣsi habitũ gentilib morẽ noua
imꝑii cupiditate mutauit. & mag¬
nitudinẽ quesitȩ dominationis ẽti
inmundo regnare. regnante illo qͥ
solus regnare deb&. mundi creatore :
Ut igͣ cognoscamꝰ & abhorrescamꝰ ni¬
miã ingenere humano p̾sũptionis

Expanded text:
 hic primitus invenimus positum. ascendentium, quarum propter saevitiam dicit sedisse judicium. « Hae, inquit, bestiae magnae quatuor, quatuor regna consurgent de tcuius est iudicium, dicit: Regnaverunt et non ex me, principes exstiterunt et non cognovi. Vere non ex ipso regnaverunt, immo regna, quę dicta sunt, non tam regna quam quędam maxima et publica latrocinia fuerunt. Primum istorum, quod fuit Assyriorum atque Chaldeorum, quale habuit initium? Ante Ninum regem Assyriorum, et si fuerunt reges antiquiores, qui bella gererent, nequaquam imperium sibi sed populis suis gloriam quęebant contentique victoria imperio abstinebant. Ille primus omnium veterem et quasi habitum gentilibus morem nova imperii cupiditate mutavit et magnitudinem in mundo regnare, regnante illo, qui solus regnare debet, mundi Creatore? Ut igitur cognoscamus et abhorrescamus nimiam in genere humano praesumptionis
Abbreviated transcription (Latin):
milis ero altissimo.
Itẽ ex uerbis ꝓpheticis qualit̃ đm
se haberi uolens. uniu̾sas angłoꝵ
multitudines ad famulandũ sibi
submittere uoluerit. & de his qͥ
c̃senserunt illi.¬

Expanded text:
milis altissimo. 11. Item ex verbis propheticis, qualiter deum se haberi volens universas angelorum multitudines ad famulandum sibi submittere voluerit, et de his qui consenserunt illi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pharaonẽ & seruos eius. hn illũ fi
lium recte refert᷑. c̾uiꝰ originẽ car¬
nis pͣcidere festinabat ne nasceret᷑.
N igit᷑ leuẽ aut paruã obcausam
pͥmogenita illa cȩsa sunt. Quod si
queras cur etiã pͥmogenita cȩsa sunt
uim̃toꝵ. Ad hoc breuit̃ dicendũ qͥa
ꝑ uim retinebat pharao. ium̃ta qͦq¬
uł armenta eoꝵ. Cũ enĩ dicer& moy¬
ses. hostias quoq & holocausta dabis
cũ paruulis nr̃is & senib ꝑgemꝰ. cũ
filiis & filiab cũ ouib & arm̃tis:
recede ait ã me. & caue ne ultra ui¬
deas faciẽ meã. statĩq eiecti st̃ de con¬
sꝑectu pharaonis.

Expanded text:
per Pharaonem et sper Pharaonem et slium recte refertur, cujus originem carnis praecidere festinabat, ne nasceretur. Non igitur levem aut parvam ob causam primogenita caesa sunt. Quod si quaeras: Cur etiam primogenita caesa sunt jumentorum? Ad hoc breviter dicendum: Quia per vim retinebat Pharao jumenta vel armenta eorum. Cum enim diceret Moyses: « Hostias quoque et holocausta dabis Cum parvulis nostris et senibus pergemus, cum filiis et filiabus, cum ovibus et armentis. Recede, ait, a me et cave, ne ultra videas faciem meam; statimque eiecti sunt de conspectu Pharaonis.
Abbreviated transcription (Latin):
um meũ ut seruiat mͥ: & noliusti
dimittere eũ. Ecce ego int̾ficiam
filiũ tuũ pͥmogenitũ. Clar& or¬
do iusticiȩ in eo quod eiꝰ int̾fecit
pͥmogenitũ: qͥ pͥmogenitũ dnĩ
nolebat dimittere. Unde autẽ ppłr
ille pͥmogenitus dnĩ. aut filius.:
Nũquid illũ dñs genueratꝰ aut
ante illũ ppłm. siue hominẽ quẽ
appellauit isrł. nullũ ã scło electỹ
uł grȩ̃ suȩ filiũ habuerat : & qͣ¬
dem pͥmogenitus aliquomͦ potuit
ppłs ille diciꝰ uidelic& respectu
gentilis ppłi: quẽ postea regenera
unigeniti. Uerũ tam̃ nihilominꝰ
causa agnoscenda ẽ. cur ille ppłs
tali in tẽpore filius dictus sit
pͥmogenitus : ude licet quia car¬
nẽ da de ppło suo illo erat as¬
sumpturus idem di filius. uere
pͥmogenitus. uere unigenitus . Age¬
bat hoc instant̾ diabolus & intende¬
bat. ne ppłs ille ꝑmaner&. unde na¬
sciturus erat ille filius unigenttus.
& pͥmogenitus. in multis frĩb & ic
circo quicqͥd in eundẽ ppłm agebat

Expanded text:
at mihi, et noluisti dimittere eum. Ecce ego interficiam filium tuum primogenitum. Claret ordo iustitię in eo, quod eius interfecit primogenitum, qui primogenitum domini noluit dimittere. Unde autem populus ille primogenitus domini aut filius? Numquid illum deus genuerat? Aut ante illum populum sive hominem, quem appellavit Israel, nullum a seculo electum vel gratię suę filium habuerat? Et quidem primogenitus aliquo modo potuit populus ille dici, videlicet respectu gentilis populi, quem postea regeneratunigeniti. Verumtamen nihilominus causa agnoscenda est, cur ille populus tali in tempore filius dictus sit primogenitus, videlicet quia carnem de populo suo illo erat assumpturus idem dei filius vere mogenitus, vere unigenitus. Agebat hoc instanter diabolus et intendebat, ne populus ille permaneret, unde nasciturus erat ille filius unigenitus et primogenitus in multis fratribus. Et idcirco quidquid in eundem populum agebat
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc dicit dñs ds istł. dimitte ppłm
meũ ut sacrific& mͥ inde sertolqͥs
mittã isrł. Nescio dnm: & isr ł ñ
dimittã. Ita incipiens magisq ac
magis cor suũ indurans & aggra¬
uans hoc emeruit ut iste mitis &
humilis ẽtiner& mansuetudinẽ
suã: & ostender& in eũ fortitudinẽ
teros egyptioᷤᷤ durus iste debellator
debellauit ꝑ sem& ipsũ pͥmogenita
ꝑcutiendo sed ꝑcussori udelic&
angło malo potestatẽ dando: deqͦ
dixit ipse ad moysen & aaron. Cũ¬
q uiderit sanguinẽ insuꝑ limina¬
ri & in utroq poste. transcend&
ostuiͫ: & ñ sin& ꝑ cusstirẽ ingredi

Expanded text:
Hęc dicit dominus deus Israel: Dimitte populum Hęc dicit dominus deus Israel: Dimitte populum meum, ut sacrificet mihi in deserto, mittam Israel? Nescio dominum et Israel non dimittam. Ita incipiens magisque ac magis cor suum indurans et aggravans hoc emeruit, ut iste mitis et humilis contineret mansuetudinem suam et ostenderet in eum fortitudinem tios cęteros durus iste debellator debellavit per semetipsum primogenita percutiendo, sed percussori videlicet angelo malo potestatem dando, de quo dixit ipse ad Moysen et Aaron: Cumque viderit sanguinem in superliminari et in utroque poste, transcendet ostium et non sin
Abbreviated transcription (Latin):
eũ dixiss&. misit in eos irã uidig¬
nationis suȩ. indignationẽ & irã.
& tͥbulationẽ: addidit c̃tinuo.
immissionẽ ꝑ angłos malos. Uita
nãq ẽ iste omp̃s sermo. & mor¬
tis pessimȩ quȩ peccatoꝵ ẽ in se
amaritudinẽ nͣ hab&. sed mini¬
stros eiusdem mortis malos angłos in
postate hab&l quos iecirco ꝑcuttere
iuste ꝑmittit: qui a peccatores acey¬
sante culpa iusticia uiuere ñ suit.

Expanded text:
um dixisset: Misit in eos iram indignationis suę, indignationem et iram et tribulationem, addidit continuo: immissionem per angelos malos. Vita namque est iste omnipotens sermo, et mortis pessimę, quę peccatorum est, in se amaritudinem non habet, sed ministros eiusdem mortis malos angelos in potestate habet, quos idcirco percutere iuste permittit, quia peccatores accusante culpa iustitia vivere non sinit.
Abbreviated transcription (Latin):
do excitauit. Qͥd igitur ã diabolo
factũ fuerat. nͥ quoddã latroci¬
niũ. Qmͦ głari solet fur cũ fura¬
tus recesserit: sic ille deceptor ad
horã ꝓscelere suo głari potuit.
Uerũ sic̃ tpr̃e longe posteriori fac¬
tũ & scriptũ est. & excitatꝰ ẽ tanꝗͣ
dormiens dominꝰ. tanꝗͣ potens cra¬
pulatus ã uino: & ꝑcussit inimi¬
cos suos. ita et de illo tpr̃e recte
dici potest. Excitatꝰ enĩ est. tẽ tan¬
quã potens crapulatus ã uinoꝰ
id ẽ tanꝗ̃ negligens factꝰ hominis
ꝓpt̃ ausũ suꝑbiȩ: qua do fieri simi¬
lis ambierat homo. Excitatꝰ inꝗ̃
sit inimicos suos. uidelic& serpen¬
tẽ. uirũ. & mulierẽ. Quo ꝑcussit
eos: Niirũ uerbo suo: uerbo
uictorioso. Singłos quidẽ ꝓmeri¬
tis. s ñ eãdẽ animaduersione ꝑcus¬
sit. Nã quomodo ꝑcutit quis ini¬
micũ suũ. ut interficiat illũ ita
ꝑcussit serpentẽ antiquũ. ut dap̃¬
nar&: unmo ut dap̃nationis sen¬

Expanded text:
do excitavit. Quid igitur a diabolo do excitavit. Quid igitur a diabolo factum fuerat nisi quoddam latrocinium? Quomodo gloriari solet fur, cum furatus recesserit, sic ille deceptor ad horam pro scelere suo gloriari potuit. Verum sicut tempore longe posteriori factum et scriptum est: Et excitatus est tamquam dormiens dominus, tamquam potens crapulatus a vino, et percussit inimicos suos, ita et de illo tempore recte dici potest; excitatus enim est tunc tamquam potens crapulatus a vino, id est tamquam negligens factus hominis propter ausum superbię, qua deo fieri similis ambierat homo. Excitatus, inquam, sit inimicos suos videlicet serpentem, virum et mulierem. Quo percussit eos? Nimirum verbo suo, verbo victorioso. Singulos quidem pro meritis, sed non eadem animadversione percussit. Nam quomodo percutit quis inimicum suum, ut interficiat illum, ita percussit serpentem antiquum, ut damnaret, immo ut damnationis sen
Abbreviated transcription (Latin):
aululum quasi dormitaue¬
ratꝰ. quodã mͦ dñs ds dormierat.
interim dũ res accidit. qua se ser¬
pens ille uictorẽ esse: id ẽ ꝓpositũ
di auertisse putabat. Nisi enĩ
dormitasset. siue dormisset: nihil
aduersaruis eius efficere potuiss&.
Noc ipsũ uidelicet eũ dormisse.
dormitione quadã ꝓpt̾ quã sole¬
mus dicere.: exurge quare obdor¬
mis dne. scriptura ipsa innuiteũ
dicit. & cũ audissent uocẽ dñi di
de ambulantis in paradyso: ad au¬
rã pꝰ meridiem. Post meridiem
nãq de ambulare ad aurã c̃sue¬
tudinis humanȩ ẽ. ut pꝰ calidum
soporẽ qͥspiã. qui forte crapulatꝰ
obdormierat. in aura tepida re¬
spira : et corpꝰ suũ refrigeret.
ac releu&. Dormierat gͦ quadã
dormitione ia ẽ taciturnitate. per¬
mittendo serpentẽ accedere: mu¬
lierẽ colloqui cũ serpente. uirũ
quoq mori parit᷑ ꝑ in obȩdientiã
morte animȩ. Porro ut sic dormi¬
r& ds. culpa hominis extitit. qͥa
đmneq grãs agendo. neq inuocan¬

Expanded text:
aululum quasi dormitaverat, quodammodo dominus deus dormierat interim dum res accidit, qua se serpens ille victorem esse, id est propositum dei avertisse putabat. Nisi enim dormitasset sive dormisset, nihil adversarius eius efficere potuisset. Hoc ipsum – videlicet eum dormisse dormitione quadam, propter quam solemus dicere: Exsurge, quare obdormis domine? – scriptura ipsa innuit cum dicit: Et cum audissent vocem domini deambulantis in paradyso ad auram post meridiem. Post meridiem namque deambulare ad auram consuetudinis humanę est, ut post calidum soporem quispiam, qui forte crapulatus obdormierat, in aura tepida respiret et corpus suum refrigeret ac revelet. Dormierat ergo quadam dormitione, id est taciturnitate permittendo serpentem accedere mulieremque colloqui cum serpente, virum quoque mori pariter per inobedientiam morte animę. Porro ut sic dormiret deus, culpa hominis exstitit, quia deum neque gratias agendo neque invocan
Abbreviated transcription (Latin):
ab hominer signũ suꝑbiȩ. &̾ głe meȩ
quod est suꝑ caput meuͣ. in diebꝰ
ostentationis meȩ. & de tester illud
quasi pannũ menstruatȩ. & non
porte in diebus silentii mei. Uera¬
cit᷑ eximui tẽ perantiȩ documentũ.
hic appar&. quia magnã humilita¬
tis suauitatẽ sermo iste redolet.
ltẽ dicit. Tu dñe qui habes om̃ium
scientiã nosti quia oderĩ głam ini¬
quox & de tester cubile incircu̾ci¬
sorũ & om̃is alienigene. Qe hic pro¬
fecto magnũ tẽ perantiȩ decus est.
quia mulier in captiuitate facta¬
regina quod animo casta sit. dm̃
teste̾ hab&.¬

Expanded text:
ominer signum superbiae et gloriae meae, quod est super caput meum in diebus ostentationis meae, et detester illud quasi pannum menstruatae, et non portem in diebus silentii mei . » Veraciter eximium temperantiae documentum hic apparet, quia magnam humilitatis suavitatem sermo iste redolet. Item, dicit: « Tu, Domine, qui habes omnium scientiam, nosti quod oderim gloriam iniquorum, et detester cubile incircumcisorum et omnis alienigenae . » Et hic profecto magnum temperantiae decus est, quia mulier facta in captivitate regina, quod animo casta sit, Deum testem hab
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est. cũ iã diadema regni in
capite eius positũ seriptura narras¬
set. Nec dũq prodiderat hester patri
ã ppłmq suũ iuxta mandatũ eius
uidelie& mar dochei. Quicquid enĩ
ille pͣcipiebat. obseruabat hester. &

Expanded text:
scriptum est, cum iam diadema regni in capite eius positum scriptura narrasset: Necdumque prodiderat Hester patriam et populum suum iuxta mandatum eius videlicet Mardochei. Quidquid enim ille precipiebat, observabat
Abbreviated transcription (Latin):
Poterat nãq ubi dixit mulieri.
multiplicabo erũpnas tuas & cͣcep¬
tus tuos. & cęt̃a. hoc ipsũ sic ad
eandẽ dicere: inimicitias ponã
int̾ te & serpente̾. & sem̃ tuum
& semen illius. Cur gͦ ñ dixit :
Nimirũ duplicẽ obeausam. Primũ
quia ꝓpt̾ peccatũ & peccati defen¬
sonẽ hoc mulier ñ merebatur.
ut iam tẽ ad eam ꝓmissiones suas.
ꝓmissiones tantȩ grę facer& đs.
deinde quia ñ ad ipsam euã. sed
ad alterã eiusdẽ sexus ꝑsonã. iude¬
lic& ad beatã uirginẽ mariã inten¬
debat ipse qui loquebat᷑. Rec te
itaq ñ ad mulierẽ male merttam
facta ẽ auxiliaris grẽ ꝓmissio: sed
potius ad serpentẽ hostilis & bel¬
lica cõminatio. Qͥd autẽ hoc dicto
dsꝰ nͥ sem& ipsũ in ꝓposito suo mane¬
re uelle testabatur : Serpens nãq
insidiabat᷑ ne fier& qd ꝓposuerat᷑
ds. dicendo. faciamꝰ hominẽ ad ima¬
ginẽ & similitudinẽ nr̃am. Uicisse

Expanded text:
poterat namque, ubi dixit mulieri, « poterat namque, ubi dixit mulieri, « multiplicabo aerumnas tuas et conceptus tuos, » etc., hoc ipsum sic ad eamdem dicere. Inimicitias ponam inter te et serpentem, et semen tuum et semen illius. Cur ergo non dixit? Nimirum duplicem ob causam: Primum, quia propter peccatum et peccati defensionem hoc mulier non merebatur, ut iam tunc ad eam promissiones suas, promissiones tantę, gratię faceret deus. Deinde quia non ad ipsam Evam, sed ad alteram eiusdem sexus personam, videlicet ad beatam virginem Mariam intendebat ipse, qui loquebatur. Recte itaque non ad mulierem male meritam facta est auxiliatricis gratię promissio, sed potius ad serpentem hostilis et bellica comminatio. Quid autem hoc dicto deus nisi semetipsum in proposito suo munere velle testabatur? Serpens namque insidiabatur, ne fieret, quod proposuerat deus dicendo: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Vicisse
Abbreviated transcription (Latin):
supra memorata dixit đs. Inimi¬
citias ponã it̾ te & mulierẽ. &
sem̃ tuũ & sem̃ illus. Iysa ẽter&
caput tuũ: & tu insidiaberis
calcaneo eius. Qͥ d pͥmũ in hoc
uerbo gratiosa fides miret᷑: Q a
potissimũ collaudet : Uerbi ue¬
ritatẽ. an uerbi. & patris eius
bonitatẽ. Utrũq collaudet:
utrũq digne p̃dicare desidẽt :
quia uere magna bonitate sic
elocutꝰ ẽ. magna et c̃stanti ueri¬
tate locutio eius ad impleta ẽ.
Inimicitias inquit ponã uit̾ te & muli¬
erẽ. Tanquã dicer&. Nẽ mulier simul¬
tũ. & cũ morte fedus ꝑcussert᷑. ut¬
pote qͥ ã facie mea ꝓfugi atq abscon
diti . dũ requirunt᷑ a me quare
hoc feceruit cͣtẽpnunt uocẽ cõmo¬
nentisꝰ & defendendo peccatũ suũ.
ƿalã faciunt quia tibi fauent. tͣ
c̃sentientes & amici st̃. Ego autẽ
huiꝰ modi amicitias dissoluã: ego
int̾te & muliere̾ inimicitias ponã
Cur hoc ad ipsã mulierẽ ñ dixit .

Expanded text:
supra memorata dixit Deus: « Inimisupra memorata dixit Deus: « Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo eius. Quid primum in hoc verbo gratiosa fides miretur, quid potissimum collaudet? Verbi veritatem an verbi et patris eius bonitatem? Utrumque collaudet, utrumque digne predicare desideret, quia vere magna bonitate sic elocutus est, magna et constanti veritate locutio eius adimpleta est. Inimicitias, inquit, ponam inter te et mulierem, tamquam diceret: Nunc mulier simultum, et cum morte fędus percusserunt, utpote quia a facie mediti, dum requiruntur a me, quare hoc fecerint, contemnunt vocem commonentis, et defendendo peccatum suum palam faciunt, quia tibi favent, tibi consentientes tui amici sunt. Ego autem hujusmodi amicitias dissolvam « inter te et mulierem inimicitias ponam. » Cur hoc ad ipsam mulierem non dixit?
Abbreviated transcription (Latin):
gͣdiat᷑. & t̾ram comedat cc̃tis die¬
bus. id ẽ ut semꝑ homines eos tantũ
qͥ ita tͣra st̃ ut ñ desiderent aut
respiciant cęlũ. quęrat & deuor&
odio insatiabili corde impeniten¬
n: ita datus in reꝓbũ sensũ: ut
ẽtra intentionẽ suã semꝑ bonũ
di circa electos eiꝰ dũ impedire
uult magis expediat & ad iuuet.
ꝓpositũ. quod ẽ miro mͦ gradi
suꝑ pectus ꝓpͥum. Porroad mu¬
lierem & ad iuirũ quȩcũq dicta
st̃. & ipsa mors corporis quã un¬
ponens misericors đs. qͥa pulius
es att & inpuluerẽ reuerteris. uer¬
bera st̃ corripientis. & saluarecu¬
ƿientis. & tã tunc uias hominis¬
auersi sepientis spinisꝰ ut saltem
sola uexatio det intellectũ audi¬
tui. memorẽq faciat hominẽ suȩ
c̃ditionis: ut humiliatus torrigi
ꝑossit & saluari.xuii.
maximũ est. & maxime ad
p̃sentis oꝑis rationẽ ꝑtinet.: uide¬
lic& illud qͦd ad serpentẽ pꝰ alia

Expanded text:
gradiatur et terram comedat cunctis diegradiatur et terram comedat cunctis diebus, id est ut semper homines eos tantum, qui ita terra sunt, ut non desiderent aut respiciant celum, quęrat et devoret odio insatiabili, corde impęmtenti, ita datus in reprobum sensum, ut contra intentionem suam semper bonum dei circa electos eius, dum impedire vult, magis expediat et adiuvet propositum; quod est miro modo gradi super pectus proprium. Porro ad mulierem et ad virum quęcumque dicta sunt et ipsa mors corporis, quam imponens misericors deus: Quia pulvis es, ait, et in pulverem reverteris, verbera sunt corripientis et salvare cupientisaversi sepientis spinis, ut saltem sola vexatio det intellectum auditui, memoremque faciat hominem suae conditionis, ut humiliatus corrigi possit et salvari. maximum est, et maxime ad praesentis operis rationem pertinet, videlicet illud, quod ad serpentem post alia
Abbreviated transcription (Latin):
ris in t̾ram de qua sũptꝰ es: qͥa pul¬
us es. & inpuluerẽ reuerteris. Pro¬
fecto neq mulieri maledicta es.
neq uiro maledictꝰ es. dix̃. s tantũ
hoc: maledicta t̾ra in oꝑe tuo. Cuiꝰ
udelicet t̾rę maledictio. ñ aliud
ẽ quã multimoda &. frequens af¬
flictio. qua ꝑuarios euentꝰ t̾rȩ
ex eo corruptȩ: & deterioratȩ affli¬
gitur homo. Soli serpenti dixit
maledictꝰ eris. quo udelicet dic¬
to firma & immutabilis intelli¬
genda ẽ sententia ętͣnȩ dãpnatio¬
nis. Quãus enĩ ita littera sonet
ut de animante serpente possit in¬
telligiꝰ. nihilominꝰ tam̃: immo mul¬
to amplius deserpente diabolo
totũ oport& intelligi. Alio quin
quomi ꝓmaledicto uł pęna male¬
dicti reputabit᷑ illi quod dictũ
ẽ. suꝑ pectus tuũ gradieris: cũ
hoc ipsũ ã natura pͥus habuerit.
quã di abolus eo fuisset usꝰ ad
ꝑditionẽ hominis . Magis gͦ illi
serpenti antiquo hoc positũ est
in maledictoꝰ ut suꝑ pectꝰ suum

Expanded text:
ris in terram, de qua sumptus es, quia pulvis es et in pulverem reverteris. Profecto neque mulieri 'maledicta es' neque viro 'maledictus es' dixit, sed tantum hoc: maledicta terra in opere tuo. Cuius videlicet terrę maledictio non aliud est quam multimoda et frequens afflictio, qua per varios eventus terrę ex eo corruptę et deterioratę affligitur homo. Soli serpenti dixit: Maledictus eris, quo videlicet dicto firma et immutabilis intelligenda est sententia ęternę damnationis. Quamvis enim ita littera sonet, ut de animante serpente possit intelligi, nihilominus tamen, immo multo amplius de serpente diabolo totum oportet intelligi. Alioquin quomodo pro maledicto vel pęna maledicti reputabitur illi, quod dictum est: Super pectus tuum gradieris, cum hoc ipsum a natura prius habuerit quam diabolus eo fuisset usus ad perditionem hominis. Magis ergo illi serpenti antiquo hoc positum est in maledicto, ut supra pectus suum
Abbreviated transcription (Latin):
iii. uenti pugnabant in mari mag¬
no. & iiiiͬ. bestiȩ gͣndes ascendebant
de mari. diuerse int᷑se. & cȩtera.
Delectat hic aliquantisper immora¬
ri qͥa pulchrũ ẽ c̃sidare ferocitatẽ
tyrannicã. regnoꝵ. scłi inbestus fero¬
cissimis. & eẽtra dignitatẽ. mansue¬
tudinẽ. & pietatẽ regni đim habitr
antiqui dierũ. suꝑ thronũ sedentis.

Expanded text:
 celi pugnabant in mari magno et quattuor bestię grandes ascendebant de mari diversę inter se et cętera. Delectat hic aliquantisper immorari, quia pulchrum est considerare ferocitatem tyrannicam regnorum seculi in bestiis ferocissimis et econtra dignitatem, mansuetudinem et pietatem regni dei in habitu antiqui dierum super thronum seden
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ potestas ȩt̃na. quȩ ñ auferet᷑. &
regnũ eius qͦd ñ corrũpetur. Pri¬
mũ lib& querere cur ds. uł qua
intentione sic nominetur antiquus
lectabilẽ gratiose ꝓphetiȩ locũ. Sensũ

Expanded text:
 potestas aeterna, quae non auferetur, et regnum ejus, quod non corrumpetur . » Primum libet quaerere cur Deus, vel qua intentione sic nominetur « Antiquus lectabilem generosae prophetiae locum. Sensum