comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li stipulã non moueat & ferrũ rapiat. de carne ñ putres¬
cente pauonis cũ putruerit & platonis. de palea sic
frigente ut fluescere niuẽ non sinat. sic calente ut
maturescere poma cõpellat: de igne fulgido qđ
scđm suũ fulgorẽ lapides coquendo candificet. et
contra eundẽ suũ fulgorẽ. urendo plurima offusce̾t
Tale est & qđ nigrȩ maculȩ ostendunt᷑ ex oleo splen¬
dido: similit̃ nigrȩ lineȩ de candido imprimunt᷑ argento
De carbonib etiã : qđ accendente igne sic uertantur
in contrariũ. ut de lignis pulcherrimis tetri. fragiles de
duris: imputribiles de putribilib fiant. Hȩc ipse quȩdã
cũ multis. quȩdã cũ omib noui : & alia plurima quȩ huic
libro inserre longũ fuit. Dehis autẽ quȩ posui ñ exꝑta
sed lecta. preter de fonte illo ubi faces & catingunt᷑ arden¬
tes & accendunt᷑ eoctinetȩ. & de pomis terrȩ sodomoꝵ fo¬

Expanded text:
li stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putesli stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putescente pauonis, cum putuerit et Platonis; de palea sic frigente, ut Suescere niuem non sinat, sic calente ut maturescere poma conpellat; de igne fulgido, quod secundum suam fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido inprimuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis taetri, fragiles de duris, inputribiles de putribilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum fo
Abbreviated transcription (Latin):
uelut impossibile nolunt credere. asq redditionẽ ratio¬
nis poscentib respondemꝰ hanc eẽ uoluntatẽ om̃i poten.¬
uult potest. qui potuit creare tã multa. quȩ nisi osten.¬
derentur aut acredendis hodieq dicerent᷑ testibus.
ꝓfecto impossibilia putarentur. ñ solũ quȩ ignotissima
apud nos. uerũctiã quȩ notissima posui Illa enĩ quȩ
prȩter eos quoꝵ dehis libros legimꝰ non habent testem.
& ab eis conscripta sunt qͥ non sunt diuinitꝰ docti. atque
humanitꝰ falli forte potuerunt: licet cuiq sine recta
reprehensione ñ credere. Nã nec ego uolo temere cre¬
di cunctaquȩ posui: quia nec ame ipso ita creduntur.
tanquã nulla de illis sit inmea cogitatione dubitatio:
exceptis his quȩ uł ipse sũ exꝑtus & cuiuis facile. c̃ expe¬
riri. sicut de calce quȩ feruet in aqua. in oleo frigida ẽ:
de magnete lapide qđ nescio qua sorbitiont insensibi¬

Expanded text:
uelut inpossibile nolunt credere eisque redditionem ratiouelut inpossibile nolunt credere eisque redditionem rationis poscentibus respondemus hanc esse uoluntatem omnipotenm quidquid uult potest, qui potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto inpossibilia putarentur, non solum quae ignotissima aput nos, uerum etiam quae notissima posui. Illa enim quae aput nos praeter eos, quorum de his libros legimus, non habent testem et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibi
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ igni ñ aquȩ. Sed ista inqͥunt salis huiꝰ naturalis. ẽ.
uis: ut his contraria patiatur. Hȩc igit᷑ ratio redditur & de
illo fonte garamantico: ubi una uena friget dieb. noctib
feruet: ui utraq molesta tangentib. Hȩc est & de illo
alio: qͥ cũ sit contrectantib frigidus. & facẽ sicut alufon.¬
tes eatinguat accensã : dissimilit̃ tam̃ atq mirabilit̃ idẽ
ipse accendit exctinctã. Hȩc est & de lapide asbesto: qͥ
cũ ignẽ nullũ habeat ꝓpriũ. accepto tam̃ sic ardet alieno:
ut ñ possit extingui. Hȩc decȩteris quȩ piget retexere:
quib licet uis insolita contra naturã in esse uideatur.
alia tam̃ de illis ñ reddit᷑ ratio: nisi ut dicat᷑ hanc eoꝵ
esse naturã. Breuis sane ista ẽ. ratio fateor: sufficiens¬
q responsio. Sedcũ ds̃ auctor sit naturarũ omniũ.
cur uolunt fortiorẽ nos reddere rationẽ qͣndo aliquid

Expanded text:
autem igni, non aquae. Sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est autem igni, non aquae. Sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. Haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus, noctibus feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes exstinguat accensam, dissimiliter tamen adque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam; haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui; haec de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uideatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Breuis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, quur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
& excellentius etiã mundus ipse miraculũ: Sed isti
cũ quib uł contra quos agimꝰ. qͥ & dm̃ cẽ credunt
a quo factus ẽ mundus. & deos ab illo factos ꝑ quos ab
illo administrat᷑ mundus. & miraculoꝵ effectrices siue
spontaneoꝵ siue cultu & ritu quolibet impeͬratoꝵ. siue
etiã magicoꝵ mundanas uł ñ negant uł insuꝑ & p̃dica
potestates: quando eis rerũ uĩ mirabilẽ ꝓponimꝰ aliarũ.
quȩ nec animalia sunt rationabilia nec ulla ratione
prȩditi sp̃s. sicut sunt ea quorũ pauca cõmemorauimꝰ.
respondere a ssolent. Uis est ista naturȩ. Natura eoꝵ sic
se habet: ꝓpriarũ isto sunt efficatiȩ naturarũ. Iota itaq
ratio ẽ. cur agrigentinũ salc̃ flãma fluere faciat aquacre¬
pitare. qͥa hȩc natura ciꝰ est : At hoc eẽ potius contranaturã
uidctur: quȩ ñ igni sed aquȩ dedit salẽ soluere. torrere

Expanded text:
et excellentius etiam mundus ipse miraculum P sed isti, et excellentius etiam mundus ipse miraculum P sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, natura eorum sic se habet, propriarum sunt istae efficaciae naturarum.\' Tota itaque ratio est, quur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius. At hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere
Abbreviated transcription (Latin):
Hec se carminibus promittit soluere mentes
Quas uelit. ast aluis duras immittere curas.
Sistere aquam fluuiis & uertere sydera retro.
Nocturnosq ciet manes mugire uidebis.
Sub pedibus terram & descendere montibus ornos: quantoma¬
gis ds̃ potens est facere quȩ infidelib sunt incredibilia
sed illius facilia potestati. qͣndoquidẽ ipse lapidum
aliarũq uĩ rerũ & hominũ ingenia qͥ ea miris utant᷑
modis angłicasq naturas om̃ib terrenis potentiores
animantib condidit. uniuersa mirabilia mirabili uin¬
cente uitute. & operandi. iubendi. sinendiq sapientia
utens om̃ib tã mirabilit̃ quã creauit: Cur itaq faccre¬
non possit ds̃ & ut resurgant corpora mortuoꝵ. & in
igne ȩc̃no erucient᷑ corpora damnatoꝵ. qͥ fecit mundũ
incelo. in t̾ra. inaere. inaquis innumerabilib miraculis
plenũ. cũ sit om̃ib quib plenus. ẽ. ꝓculdubio maius

Expanded text:
Haec se carminibus promittit soluere mentes Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauit. CAPUT esurgant corpora mortuorum et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus plenus est, procul dubio maius
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt. Si enĩ hȩc immundi doemones possunt. quanto
potentiores sunt scĩ angłi. qͥnto potentior his om̃ib ds̃.
qui tantoꝵ miraculoꝵ eͥffectores cͥtiã ipsos angłos fecit:
Quã obrẽ si tot & tanta mirifica quȩ mechanemata
appellant dĩ creatura utentib humanis artib fiunt
ut ea qͥ nesciunt opinent᷑ eẽ diuina: unde factũ est ut
in quodã templo lapidib magnetib insolo & in camera
ꝓportione magnitudinis positis. simulachrũ ferrcũ
aeris illus medio inter utrũq lapidẽ. ignorantib
quid sursũ eẽt ac deorsũ quasi numinis potestate
penderet: quale aliquid etiã in illa lucerna ueneris
de lapide as besto ab artifice fieri ualuisse iã dicimꝰ.:
simagoꝵ oꝑa quos nr̃a scriptura ueneficos & incan¬
tatores uocat intantũ doemones extollere potuerunt
ut congruere hominũ sensib sibi nobilis poeta uideret᷑
de quadã femina quȩ tali arte polleret dicens.

Expanded text:
ciunt. Si enim haec immundi daemones possunt, quanto ciunt. Si enim haec immundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti Angeli, quanto potentior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos angelos fecit! Quam ob rem si tot et tanta mirifica, quae μηχανήματα appellant, Dei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse diuina unde factum est,\' ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi sed ds̃ condidit. delectabilius ꝓ sua diuersitate diuer¬
sis ñ ut animalia cibis sedut sp̃s signis. quȩ cuiusq
delectatiomi congruunt: ꝑuaria genera lapidũ. hor¬
barũ. lignoꝵ. animaliũ. carminũ. rituũ. Ut autẽ illi¬
ciantur ab hominibus: prius eos ipsi astuti ssima calli¬
ditate seducunt. uel inspirando eoꝵ cordib uirꝰ occultũ:
uł eciã fallacib amicitus apparendo . coꝵq paucos dis¬
cipłos suos faciunt: plurimoꝵq doctores. Neͦq enĩ
potuit nisi primũ ipsis docentib disci. quid quisq
illoꝵ appetat. quid ex horreat. quo inuitet᷑ nomine̾:
quo cogatur. unde magicȩ heȩ artes earũq artifices
qua potissinũ possessione gloriantur: cũ se transfi¬
gurant in angl̃os lucis. Sunt ergo facta eoꝵ plurima:
quȩ qͣntomagis mirabilia confitem᷑. tanto cautius uitare
debemꝰ. Sed ad hoc unde nunc agimꝰ: nob̾ etiã ipsa ꝓfi.¬

Expanded text:
ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diveripsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cujusque delectationi congruunt, per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum. Ut autem illiciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, vel inspirando eorum cordibus virus occultum, uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, quid exhorreat, quo inuitetur nomine, quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in Angelos lucis . Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius vitare debemus. Sed ad hoc unde nunc agimus, nobis etiam ipsa profi
Abbreviated transcription (Latin):
unt. quȩ nos quoq possumꝰ experiri: & eoꝵ testes ido¬
neos ñ difficile. ẽ inuenire: De isto autẽ fano uene¬
ris & lucerna in extinguibili. non solũ innullas co-¬
artamur angustias: uerũ etiã latitudinis nob̾ cãpus
aperitur. Addimꝰ enĩ ad istã lucernã in extingubi¬
lem. & humanarũ & magicarũ idest ꝑ homines doemo.¬
nicarũ artiũ. & ipsoꝵ ꝑ seipsos doemonũ multa miracu¬
la: quȩ si negare uoluerimꝰ. eidẽ ipsi cui credimꝰ saera¬
rum litterarũ aduersabimꝰ ueritati:Aut ergo in lucerna
illa mechanicũ aliqͥd de lapide as besto ars humana
molita. ẽ: aut arte magica factũ est qđ homines illo
mirarent᷑ intẽplo. aut docmonũ quispiã sub nomine
uencris tanta se efficacia p̾sentauit: ut hoc ibi ꝓdigiũ
& appartret hominib. & diucius ꝑmaneret: Illiciun¬
tur autẽ docmones ad habitandũ ꝑcreaturas quas non

Expanded text:
unt, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idount, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilem et humanarum et magicarum, id est per homines daemonicarum artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula; quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum litterarum aduersabimur ueilla mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est, aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentavit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus, et diutius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non
Abbreviated transcription (Latin):
finũ atq ibi candelabrũ: & in eo lucernã sub diuo sic
ardentt̃ ut eã nulla tẽpestas. nullus imber extingueret.
Unde sicut ille lapis: ita ista lichnos as bestos id est lucer¬
na in eatingiuibilis nominata est. Qđ ꝓpterea potuer̃
dicere. ut respondendi nob̾ angustias ingerant: qͥa si
dixerimꝰ non ẽẽ credendũ. scripta fisli illa miracu¬
loꝵ infirmabimꝰ. Si autẽ credendũ eẽ concesserimꝰ:
firmabimꝰ numina paganoꝵ. Sed nos sicut iã in libro
duodeuicesimo huiꝰ oꝑis dixi: non habemꝰ necesse omĩa
credere quȩ historia continet gentiũ. cũ & ipsi inter se
historici sicut ait uarro qͣsi data oꝑa & qͣsi ex industria
ꝑmulta dissentiant: sed ea siuolumꝰ credimꝰ. quȩ ñ
aduersant᷑ libris quib ñ dubitamꝰ oportere nos cre¬
dere. De his autẽ miraculoꝵ locis. nob ad ea que
futura ꝑsuadere incredulis uolumꝰ satis illa suffici¬

Expanded text:
fanum adque ibi candelabrum et in eo lucernam sub diuo sic fanum adque ibi candelabrum et in eo lucernam sub diuo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, unde sicut ille lapis, ita ista λύχνος ἄσβεστος, \t id est lucerna inexstinguibilis, nominata est.\' Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant; quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa suffici
Abbreviated transcription (Latin):
sibile quȩcũq uoluerit: ciq nos credere p̃dicenti quẽ
neq impotentẽ neq m̃tientẽ possumꝰ credere. hi tam̃
fidei rephensores cͥxactoresq rationis qͥd ad ista respon¬
dent de quib ratio reddi ab homine ñ potest & tam̃ sunt¬
& ipsi rationi naturȩ uident᷑ eẽ contraria. quȩ si futura
eẽ diceremꝰ. similit̃ a nob sicut coꝵ quȩ futura eẽ dicimꝰ
ab infidelib ratio posceretur: Acꝑ hoc cũ intalib oꝑib
dr̃ deficiat ratio cordis & sermonis humani: sicut ista
non ideo ñ sunt. sic ñ ide̾o etiã illa ñerunt: qm̃ ratio
de utrisq ab homine ñ potest reddi Hic forte res¬
pondeant. prorsus nec ista sunt nec ista credimꝰ. falsa
de his dicta. falsa conscripta sunt: & adiciant ratiocinan¬
tes atq dicentes. si talia credenda sunt credite & uos
qđ incisdẽ litteris est relatũ fuisse uł et̃ qđ dã uencris

Expanded text:
sibile, quaecumque uoluerit; eique nos credere praedicenti, quem sibile, quaecumque uoluerit; eique nos credere praedicenti, quem neque inpotentem neque mentientem possumus credere. Hi tamen fidei reprehensores exactoresque rationis quid ad ista respondent, de quibus ratio reddi ab homine non potest, et tamen sunt, et ipsi rationi naturae uidentur esse contraria? Quae si futura esse diceremus, similiter a nobis, sicut eorum quae futura esse dicimus, ab infidelibus ratio posceretur. Ac per hoc, cum in talibus operibus Dei deficiat ratio cordis et sermonis humani, sicut ista non ideo non sunt, sic non ideo etiam illa non erunt, quoniam ratio de utrisque ab homine non potest reddipondeant: Trorsus nec ista sunt nec ista credimus; falsa de his dicta, falsa conscripta sunt\'; et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia credenda sunt, credite et uos quod in easdem litteras est relatum, fuisse uel esse quoddam Veneris
Abbreviated transcription (Latin):
tare : Aut futurũ fontẽ cuiꝰ aqua in refrigerio noctis
sic ardeat ut ñ possit tangi. inȩstib uero diei sic frigeat
ut ñ possit bibi : Aut futurũ lapidẽ uł eũ qui suo calore
manũ constringentis adureret. uł cũ qͥ undecũq accen¬
sus extingui omino ñ posset. & cętera quȩ pret̾missis alus
innumeris cõmemoranda interĩ duxi: Hȩc ergo in illo
sacculo qđ futurũ est si diceremꝰ fucura. nobisq incre:¬
duli responderent. si uultis ut ea credamꝰ de singulis
reddite rationẽ: nos ñ posse confiterem᷑ eoqđ istis & si.¬
milib dĩ miris oꝑib infirma mortaliũ ratiocinatio uin¬
ceret᷑: fixã tam̃ apud nos eẽ rationẽ. non sine ratione
om̃ĩpotentẽ facere unde animꝰ humanꝰ infirmꝰ rationẽ
non potest reddere: & in multis qͥdẽ reb incertũ nob̃ eẽ
quid uelit. illud tam̃ eẽ certissimũ nichil eoꝵ illi eẽ impos¬

Expanded text:
tare; aut futurum fontem, cuius aqua in refrigerio noctis tare; aut futurum fontem, cuius aqua in refrigerio noctis sic ardeat, ut non possit tangi, in aestibus uero diei sic algeat, ut non possit bibi; aut futurum lapidem, uel eum qui suo calore manum constringentis adureret, uel eum qui undecumque accensus exstingui omnino non posset, et cetera quae praetermissis aliis innumeris commemoranda interim duxi? Haec ergo in illo saeculo, quod futurum est, si diceremus futura nobisque increduli responderent: \'Si uultis ut ea credamus, de singulis reddite rationem\': nos non posse confiteremur, eo quod istis et similibus Dei miris operibus infirma mortalium ratiocinatio uinceretur; fixam tamen aput nos esse rationem, non sine ratione Omnipotentem facere, unde animus humanus infirmus rationem non potest reddere; et in multis quidem rebus incertum nobis esse quid uelit, illud tamen esse certissimum, nihil eorum illi esse inpos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequi nimis longũ est: reddant rationẽ si possunt infi¬
deles isti qͥ nolunt diuinis litteris credere. qͥd aliud quã
non putantes eas cẽ diuinas coqđ res habeant incredibi¬
les. sicut hoc ẽ unde nunc agimus: Non enĩ admittit
inquiunt ulla ratio: ut caro ardeat neq absumat᷑. dolcat neq
moriat᷑. Ratiocinatores uidelicet magni qͥ de om̃ib
reb quas eẽ mirabiles constat possint reddere rationẽ.
reddant ergo de his quȩ pauca posumꝰ quȩ ꝓculdubio
si eẽ nescirent & ea futura cẽ diceremꝰ. multominꝰ crederen:
quã qđ nunc dicentib nob̃. nolunt credere aliqndo
uenturũ. Quis enĩ coꝵ nob crederet. si quẽ ad modũ
dicimꝰ futura hominũ uiua corpora. quȩ sẽꝑ arsura
atq doliture nec tam̃ aliqͥndo moritura si nt ita dicere¬
mus infuturo scło futurũ salẽ quẽ faceret ignis uelut in
aqua fluescere. cũdẽq faceret aqua uelut inigne crepi¬

Expanded text:
persequi nimis longum est, reddant rationem, si possunt, infipersequi nimis longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuinas, eo quod res habeant incredibiles, sicuti hoc est unde nunc agimus. Non enim admittit, inquiunt, ulla ratio, ut caro ardeat nec absumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo de his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo minus crederent quam quod nunc dicentibus nobis nolunt credere aliquando uenturum. Quis enim eorum nobis crederet, si, quem ad modum dicimus futura hominum uiua corpora, quae semper arsura adque dolitura nec tamen aliquando moritura sint, ita diceremus in futuro saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut in aqua fluescere, eundemque faceret aqua uelut in igne crepi
Abbreviated transcription (Latin):
lius cũ in imo aliqͣndiu fucrit. inde ad aquȩ suꝑficiem
rursus emergere: ꝗͣndo madefactũ debuit humoris pon¬
dere p̃grauari. SPoma in t̾ra sodomoꝵ gigni qͥdẽ.
& ad maturitatis faciẽ ꝑuenire : sed morsu p̃ssũue temp¬
tata. infumũ acfauillã corio fatiscente uanescere Frriten
lapidẽ ꝑsicũ tenentis manũ siuehem̃tius p̃mat᷑ adurere:
ꝓpter qđ abigne nom̃ accepit: IN cadẽ ꝑside gignictiã
lapidẽ selenitẽ: cuiꝰ interiorẽ candorẽ cũ luna crescere
atq deficere. E N cappadocia ctiã uento equas concipere:
cosdẽq foctus ñ amplius triennio uiuere. Uylẽ indiȩ
insulã eo p̃ferricȩteris terris: qđ om̃is arbor quȩ in eagignit᷑.
nũ quã nudat᷑ tegmine folioꝵ. Dchis atq aluis uinume.¬
rabilib mirabilib quȩ historia ñ factoꝵ & transactoꝵ
sed manentiũ locoꝵ tenet. michi autẽ aliud agenti ea

Expanded text:
lius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem lius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando madefactum debuit umoris pondere praegrauari. Poma in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fatiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter quod ab igne nomen accepit. In eadem Perside gigni etiam lapidem seleniten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam uento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae in ea gignitur, numquam nudatur tegmine foliorum. De bis adque aliis innumerabilibus mirabilibus, quae historia non factorum et transactorum, sed manentium locorum tenet, mihi autem aliud agenti ea
Abbreviated transcription (Latin):
quia ratio inde ñ potest reddi: q̃neloquidẽ sunt ista de
quib similiter ñ potest. Nonitaq ꝑgo ꝑ plurima quȩ
mandata sunt litteris. ñ gesta atq transacta: sed in locis
quibusq manentia. Quosi quisquã ire uoluerit & potu¬
rit: utrũ uera sint explorabit. Sed pauca cõmemorabo
Aouigentinũ siciliȩ salẽ phibent cũ fuerit admotus
igni uelut in aqua fluescere: cũ uero ipsi aquȩ. uelut in
igne crepitaro. APUD garamantas quendã fontẽ tã
frigidũ dicb ut nonbibat᷑: tã feruidũ noctib ut ñ tangat᷑
INepiro aliũ fontẽ in quo faces ut inceteris extinguntur
accensȩ: sed ñ ut incȩteris accendunt᷑ extincte. Abeston
archadiȩ lapidẽ ꝓpterta sic uocari: qđ accensus semel. iã
non possit eoctingui. LioNŨ cuiusdã ficus egiptiȩ. non
ut ligna cȩtera in aquis natare sed mergi: & qđ est mirabi.¬

Expanded text:
quia ratio inde non potest reddi. quando quidem sunt ista, de quia ratio inde non potest reddi. quando quidem sunt ista, de quibus similiter non potest. Non itaque pergo per plurima, quae mandata sunt litteris, non gesta adque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire uoluerit et potuerit, utrum uera sint, explorabit; sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent, cum fuerit admotus igni, uelut in aqua fluescere; cum uero ipsi aquae, uelut in igne crepitare. Aput Garamantas quendam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstingui. Lignum cuiusdam ficus Aegyptiae, non ut ligna cetera in aquis natare, sed mergi; et, quod est mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
legerĩ: dicã. Quando iuxta cũ ponit᷑ adamans non rapit
ferrũ: Etsi iã rapuerat: ut ei ꝓpinquauerit mox remittit
India mittit hos lapides. Sed si cos cognitos iã desistimꝰ
admirari. quantomagis illi aquib ueniunt: Si cos facil:¬
limos habent si forsitan habent. ut nos calcẽ quã miro
modo aqua feruescentẽ qua solet ignis catingui. & oleo
non feruescentẽ qua solet ignis accendi. qͥa in promtu
uel preterita uł futura miracula p̃dicamꝰ quȩ illis exepen¬
enda ñ ualemꝰ ostendere. rationẽ a nob̾ earũ flagitant rerũ:
quã qm̃ non possumꝰ reddere. Excedunt enĩ uires mentis
hu: manȩ. eocistimant falsa cẽ quȩ dicimꝰ. ipsi de tot mni¬
rabilib rebus quas uel uidere possumꝰ uł uidemꝰ. debe
reddere rationẽ. Qđ si ficri ab homine ñ posse ꝑuideri&:
facendũ est eis ñ ideo aliqͥd non fuisse uł nonfuturũ eẽ.

Expanded text:
legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. India mittit hos lapides; sed si eos nos cognitos iam desistimus admirari, quanto magis illi, a quibus ueniunt, si eos facillimos habent, sic forsitan habent, ut nos calcem, quam miro modo aqua feruescentem, qua solet ignis exstingui, et oleo non feruescentem, quo solet ignis accendi, quia in promtu uel praeterita uel futura miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, ipsi de tot mirabilibus rebus, quas uel uidere possumus uel uidemus, debent reddere rationem. Quod si fieri ab homine non posse peruiderint, fatendum est eis non ideo aliquid non fuisse uel non futurum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
Accessit eodẽ modo tercius: accessit & quartus. Iamq sibi
per mutua circulis nexis: ñ implicatoꝵ intrinsecus. sed
extrinsecus adherentiũ quasi catena pendebat. anuloꝵ.
Quis istã ium lapidis ñ stuperet quȩ illi ñ solũ inerat.
utrũ etiã ꝑtot suspensa transibat. & inuisibilib eã iuincu-¬
lis subligabat: Sed multo est mirabilius: qđ a fratre
& coepõ meo seuero mileuitano de isto lapide comperi:
Scipsũ nãq uidisse narrauit: quẽ ad modũ bathanari¬
us quondã comes affricȩ cũ apud eũ conuiuaret᷑ ep̃s
argentũ posuerit. Deinde sicut subtermouebat manũ
qua lapidẽ tenebat: ita ferrũ desuꝑ mouebat᷑. atque
argento medio nichilq patiente: concitatissimo cursu
ac recursu infia lapis ab homine. supra ferrũ rapiebatur
a lapide. Dixi qđ ipse conspexi: dixi qđ abillo audiui cui
Quio cciã de isto magnete

Expanded text:
accessit eodem modo tertius, accessit et quartus; iamque sibi accessit eodem modo tertius, accessit et quartus; iamque sibi per mutua circulis nexis non inplicatorum intrinsecus, sed extrinsecus adhaerentium quasi catena pependerat anulorum. Quis istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum inerat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inuisibilibus ea uinculis subligabat? Sed multo est mirabilius, quod a fratre et coepiscopo meo Seuero Mileuitano de isto lapide comperi. Se ipsum namque uidisse narrauit, quem ad modum Bathanarius quondam comes Africae, cum aput eum conuiuaretur episargentum posuerit; deinde sicut subter mouebat manum, qua lapidem tenebat, ita ferrum desuper mouebatur, adque argento medio nihilque patiente concitatissimo cursu ac recursu infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide. Dixi quod ipse conspexi, dixi quod ab illo audiui, cui iam de isto magnete
Abbreviated transcription (Latin):
multi apud nos habent: & maxime aurifices. insignitoresq
gemmarũ. Qui lapis nec ferro. nec igne. nec alia ui ulla ꝑhi¬
betur prȩt̃ hrrcinti sanguinẽ uinci: Sed qui cũ habent
atq nouerunt. nũquid ita mirant᷑ ut ii quib primum
potentia eiꝰ ostenditur: Quib autẽ non ostenditur: fortas se
nec credunt: Aut si credunt: in exꝑta mirant᷑. Et si con¬
tigerit experiri: ad huc quidẽ mirant᷑ insolita. sed assidui¬
tas experiendi paulatĩ subtrahit ad mirationis incitam̃tũ.
NSAGNE I lapidẽ: nouimꝰ murabilõ ferricẽ raptort̃.
Qđ cũ primũ uidi: uehem̃ter in horrui. Quippe: cernebã
a lapide ferreũ anulũ raptũ. atq suspensũ. Dande tã qͣm
ferro qđ rapuerat iuĩ dedisset suã cõmunẽq fecisset: idem
anulus alteri ad motus.c̃. cũdẽq suspendit: atq ut ille
prior lapidi. sic alter anulus priori anulo coherebat.

Expanded text:
multi aput nos habent et maxime aurifices insignitoresque multi aput nos habent et maxime aurifices insignitoresque gemmarum, qui lapis nec ferro nec igni nec alia ui ulla perhibetur praeter hircino sanguine uinci. Sed qui eum habent adque nouerunt, numquid ita mirantur ut hi, quibus primum potentia eius ostenditur? Quibus autem non ostenditur, fortasse nec credunt; aut si credunt, inexperta mirantur; et si contigerit experiri, adhuc quidem mirantur insolita, sed adsiduitas experiendi paulatim subtrahit admirationis incitamentum. Magnetem lapidem nouimus mirabilem ferri esse raptorem; quod cum primum uidi, uehementer inhorrui. Quippe cernebam a lapide ferreum anulum raptum adque suspensum; deinde tamquam ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulus alteri admotus est eundemque suspendit, adque ut ille prior lapidi, sic alter anulus priori anulo cohaerebat;
Abbreviated transcription (Latin):
feruescit. unde feruentia cuncta frigescunt. Uelut ergo¬
ex spirante illa gleba. discedens ignis qui latebat apparet:
ac deinde tanquã morte sic frigida . ẽ: ut adiecta unda ñ
sit arsura. & quã calcẽ uocabamꝰ uiuã : uocemꝰ extinctam.
Quid est qđ huic miraculo addi posse uideat᷑: Ettamen
additur. Namsi non adhibeas aquã sed oleũ qđ magis fo.¬
mes est ignis: nulla ciꝰ ꝑfusione uł infusione feruescit. Hoc
miraculũ si de aliquo indico lapide legeremꝰ siue audiremꝰ.
& in nr̃m expcrimentũ uenire ñ posset: ꝓfecto aut m̃daciũ
putartmꝰ aut certe grandit̃ murarem᷑: Quarũ uero rerũ ante
nr̃os oculos cotidiana docum̃ta uersantur: nongenere minꝰ
mirabili. sed ipsa assiduitate uilescunt: ita ut coc ipsa india
quȩ remota est pars orb̃ a nob̃. desierimꝰ ñ nulla mirari: quȩ
adnos potuerunt miranda ꝑduci.NDamantẽ lapidẽ

Expanded text:
feruescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut feruescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte sic frigida est, ut adiecta unda non sit arsura et quam calcem uocabamus uiuam, uocemus exstinctam. Quid est quod huic miraculo addi posse uideatur? et tamen additur. Nam si non adhibeas aquam, sed oleum, quod magis fomes est ignis, nulla eius perfusione uel infusione feruescit. Hoc miraculum si de aliquo Indico lapide legeremus siue audiremus et in nostrum experimentum uenire non posset, profecto aut mendacium putaremus aut certe granditer miraremur. Quarum uero rerum ante nostros oculos cottidiana documenta uersantur, non genere minus mirabili, sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex ipsa India, quae remota est pars orbis a nobis, desierimus nonnulla mirari, quae ad nos potuerunt miranda perduci. Adamantem lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
gunt ad conuincendũ litigatorẽ quisqͥs post quantalibit
tempora extiterit. fixũq lapide limitẽ non eẽ contenderit:
Quis eos interra humida infossos ubi ligna putrescerent
tãdiu durare incorruptibilit̾ posse nisi rerũ ille corruptor
ignis cffecit: Ntueam̃ etiã miraculũ calcis: excepto eo
de quo iã satis dixcimꝰ. qđ igne candiesit quo alia tetra red¬
duntur. Etiã occultissime ab igne ignẽ concipit: cũq iã
gleba tangentib frigida tã latent̃ seruat. ut nulli nr̃o sen¬
sui ꝓrsus apparcat: sed cõꝑtus experim̃to etiã dũ non
apparet sciatur inesse sopitꝰ. Ppter qđ eã uiuã calcem
loquimur: uelut ipse ignus latens anima sit inuisibilis
uisibilis corporis. Iã uero quã mirũ est qđ cũ extinguit᷑
tunc accenditur: Ut enĩ occulto igne careat. aqua infun-¬
ditur: aquaue ꝑfundit᷑. Et cũ ante sit frigida: inde

Expanded text:
gunt, ad convincendum litigatorem, quisquis post quantalibet gunt, ad convincendum litigatorem, quisquis post quantalibet tempora exstiterit, fixumque lapidem limitem non esse contenderit? Quis eos in terra humida infossos, ubi ligna putrescerent, tam diu durare incorruptibiliter posse, nisi rerum ille corruptor ignis effecit? 3. Intueamur etiam miraculum calcis, excepto eo, de quo jam satis diximus, quod igne candicat, quo alia tetra redduntur, etiam occultissime ab igne ignem concipit, eumque jam gleba tangentibus frigida tam latenter servat, ut nulli nostro sensui prorsus appareat, sed compertus experimento, etiam dum non apparet, sciatur inesse sopitus. Propter quod eam vivam calcem loquimur, velut ipse ignis latens anima sit invisibilis visibilis corporis. Jam vero quam mirum est quod cum exstinguitur, tunc accenditur? Ut enim occulto igne careat, aqua infunditur aquaue perfunditur, et cum ante sit frigida, inde
Abbreviated transcription (Latin):
rimus decolorat. atq ex pruna fulgida carbonẽ tȩt̾rimũ
reddit: Neq id quasi regularit̃ definitũ est. Nã ẽ contra¬
rio lapides igne candente p̃cocti & ipsi fiunt candidi.: &
quãuis magis ille rubeat illi albicent. congruit tam̃ luci
qđ albũ est: sicut nigrũ tenebris. Cũ itaq ignis in lig.¬
nis ardeat & lapides coquat: contrarios habet ñ in contra¬
rus reb effectus. Etsi enĩ lapides & ligna diuersa sunt.
contraria tam̃ non sunt sicut albũ & nigrũ. quoꝵ in lapidi
bus unũ facit alterũ inlignis: clarus illos clarificans hȩc
offuscans. cũ in illis deficeret nisi inistis uiuerct.
uid in carbonibus: Nonne miranda res est & tanta infirmi¬
Etas ut ictuleuissimo frangant᷑. pressu facillimo conterant᷑:¬
& tanta firmitas ut nullo humore corrũpant᷑. nulla gate
uincant᷑. usq adeo ut cos substernere soleant qͥ limites fi¬

Expanded text:
rimus decolorat adque ex pruna fulgida carbonem taeterrimum rimus decolorat adque ex pruna fulgida carbonem taeterrimum reddit? Neque id quasi regulariter definitum est; nam e contrario lapides igne candente percocti et ipsi fiunt candidi, et quamuis magis ille rubeat, illi albicent, congruit tamen luci quod album est, sicut nigrum tenebris. Cum itaque ignis in lignis ardeat, ut lapides coquat, contrarios habet non in contrariis rebus effectus. Etsi enim lapides et ligna diuersa sunt, cobus unum facit, alterum in lignis, clarus illos clarificans, haec obfuscans; cum in illis deficeret, nisi in istis viveret. Quid in carbonibus, nonne miranda est et tanta infirmitas, ut ictu levissimo frangantur, pressu facillimo conterantur; et tanta firmitas, ut nullo humore corrumpantur, nulla aetate vincantur, usque adeo ut eos substernere soleant, qui limites fi
Abbreviated transcription (Latin):
nis substantia qualitatẽ ab illo inditã quitã miras & uarias
tot reb indidit quas uidemꝰ: ut eas qͥa multȩ sunt ñ mirem᷑:
Quis enĩ nisi ds̃ creator omniũ dedit carni pauonis mortui
ne putresceret: Qđ cũ auditũ incredibile uideret᷑: euenit
ut apud kartagint̃ nob̵ cocta apponeret᷑ hȩc auis. De cuius
pectore. pulparũ quantũ uisũ est deceͥptũ: struari iussimꝰ.
Qđ post dierũ tantũ spaciũ quanto alia caro quȩcũq cocta
putresceret ꝓlatũ atq oblatũ: nichil nr̃m offendit olfac¬
tum. Itẽq repositũ: post dies amplius quã triginta idem
qđ erat inuentũ est. Idemq post annũ: nisi qđ aliqͣntũ
corpulentie sictioris & contractioris fuit
uidã: ut poma immatura maturet: Oe ipso igne mira
quis explicet. quo quȩque adusta nigrescuntcũ ipse sit
lucidus. & pene omia quȩ ambit & lambit colore pulcher¬

Expanded text:
nis substantia qualitatem ab illo inditam, qui tam miras et uarias nis substantia qualitatem ab illo inditam, qui tam miras et uarias tot rebus indidit, quas uidemus, ut eas, quia multae sunt, non miremur. Quis enim nisi Deus creator omnium dedit carni pauonis mortui ne putesceret? Quod cum auditum incredibile uideretur, euenit ut aput Carthaginem nobis cocta adponeretur haec auis, de cuius pectore pulparum, quantum uisum est, decerptum seruari iussimus; quod post dierum tantum spatium, quanto alia caro quaecumque cocta putesceret, prolatum adque oblatum nihilo nostrum offendit olfactum. Itemque repositum post dies amplius quam triginta idem quod erat inuentum est, idemque post annum, nisi quod aliquantum corpulentiae siccioris et contractioris fuit.uidam, ut poma inmatura maturet? De ipso igne mira quis explicet, quo quaeque adusta nigrescunt, cum ipse sit lucidus, et paene omnia, quae ambit et lambit, colore pulcher
Abbreviated transcription (Latin):
consequens ut mortẽ faciat qđ dolorẽ facit:
URergo incredibile est ita ignes illis corporib dolorẽ
posse inferre ñ mortẽ. sicut ipsa corpora dolere animas
faciunt. quas tam̃ non ideo mori cogunt: Non ẽ igit᷑
necessariũ future mortis argum̃tũ dolor. Quaꝓpt̃ sicut. & ta¬
scripserunt qͥ naturas animaliũ curiosius indagarunt: salaman¬
dra inignib uiuit. Et quidã notissimi sicilie montes qui
tanta tẽporis diuturnitate ac uetustatt usq nunc ac
deinceps flãmis excestuant atq integri ꝑscuerant. satis
ia nea tests s̃ ̃ oñe qdđ ardet ab sumi: & anima it indieat ñ om̃c qđ ddlere patet. posse
etiã moti
Uio adhuc a nobis rerũ poscunt᷑ exempla quib doccamꝰ
non cẽ incredibile ut hominũ corpora sempit̾nosupplicio
punitoꝵ & inigne animã non amittant & sine detrim̃to
ardeant & sine interitu doleant: habebit enĩ tunc istã car¬

Expanded text:
consequens, ut mortem faciat quod dolorem facit? consequens, ut mortem faciat quod dolorem facit? Quur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quas tamen non ideo mori cogunt? Non est igitur necessarium futurae mortis argumentum dolor. CAPUT IIII. scripserunt qui naturas animalium curiosius indagarunt, salamandra in ignibus uiuit et quidam notissimi Siciliae montes, qui tanta temporis diuturnitate ac uetustate usque nunc ac deinceps flammis aestuant adque integri perseuerant, satis idonei testes sunt non omne, quod ardet, absumi et anima indicat non omne, quod dolere potest, posse etiam mori: quid adhuc a nobis rerum poscuntur exempla, quibus doceamus non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum et in igne animam non amittant et sine detrimento ardeant et sine interitu doleant? Habebit enim tunc istam car
Abbreviated transcription (Latin):
mom̃ti affert cur illa corpora qm̃ futura sunt in dolorib
ideo etiã moritura esse credamus:
iXEAUNT quidc̃ platonici ex terrenis corporib mori¬
bundisq membris eẽ animȩ & metuere & cupere: & dolere
atq gaudere. Unde uirgilius. Hic inqͥt. id est ex mori¬
bundis terreni corporis mẽbris. metiunt cupuint gaudentq dolentes
animas scđm ipsos ab om̃i etiã corporis labe purgatas
diram cupiditatẽ: qua rursus incipiunt incipiunt incor.¬
pora uelle reuerti. Ubi autẽ potest eẽ cupiditas: ꝓfecto
etiã dolor potest. Frustrata qͥppe cupiditas. siue non
perueniendo quo tendebat. siue amittendo quo ꝑuenerat:
uertit᷑ in dolorẽ. Quaꝓpt̃ si anima quȩ uł sola uł maxi¬
ideo mori poterunt illa corpora. qͥa dolebunt.
IosTNEMO si corpora faciuint ut animȩ doleant. cur eis
Idolort̃ possunt mortẽ uero inferre ñ possunt. nisi qͥa ñ est

Expanded text:
momenti adfert quur illa corpora, quoniam futura sunt in doloribus, momenti adfert quur illa corpora, quoniam futura sunt in doloribus, ideo etiam moritura esse credamus? Dixerunt quidem Platonici ex terrenis corporibus moribundisque membris esse animae et metuere et cupere et dolere adque gaudere; unde Vergilius: lHinc, inquit, id est ex moribundis terreni corporis membris metuunt cupiuntque, dolent gaudentquanimas secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem. quae rursus incipiunt in corpora uelle reuerti. Ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. Frustrata quippe cupiditas, siue non perueniendo quo tendebat, siue amittendo quo peruenerat, uertitur in dolorem. Quapropter si anima, quae uel sola uel maxiideo mori poterunt illa corpora, quia dolebunt. Postremo si corpora faciunt, ut animae doleant, quur eis dolorem possunt. mortem uero inferre non possunt, nisi quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quando ei dolendi causa existit a corpore. cũ in eoloco
dolet ubi ledit᷑ corpus. Sicut ergo dicumnꝰ corpora sentien¬
tia & corpora uiuentia. cũ ab anima sit corporis sensus et
uita: ita corpora dicimꝰ & dolentia. cũ dolor corporis nisi
ab anima cẽ non possit. Dolet itaq anima cũ corpore.
in eo loco eiꝰ ubi aliqͥd contingit ut doleat. Dolet & sola
quãuis sit incorpore: cũ aliqua causa etiã inuisibili tristis
est ipsa. corport̾ incolumi: Dolet etiã: ñ in corpore con¬
stituta. Nã utiq dolebat diues ille apud instros: q̃ndo
dicebat. Crucior in hac flãma: Corpus autẽ nec exca¬
nime dolet: nec animatũ sine anima dolet. Siergo
a dolore argumentũ recte sumeret᷑ ad mortẽ. ut ideo
mors posset occidere qͥa potuit & dolor accidere : magis
ad animã ꝑtineret mori. ad quã magis ꝑtinet & dolere
Cũ uero illa quȩ magis dolere potest ñ possit mori. qͥd

Expanded text:
etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur corpus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia et corpora uiuentia, cum ab anima sit corpori sensus et uita: ita corpora dicimus et dolentia, cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. Dolet itaque anima cum corpore in eo loco eius, ubi aliquid contingit ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi; dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat diues ille aput inferos, quando dicebat: Crucior in hac flamma. Corpus autem nec exanime dolet nec animatum sine anima dolet. Si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere. quia potuit accidere et dolor, magis ad animam pertineret mori, ad quam magis pertinet et dolere. Cum uero illa, quae magis dolere potest, non possit mori, quid
Abbreviated transcription (Latin):
erit tam̃ tunc talis caro qualis nunc ñ est: sicut talis erit¬
& mors qualis nunc non est. Non enĩnulla. sed sẽpit̾na
morserit: quando nec uiuert anima poterit dm̃ non ha¬
bendo. nec dolorib corporis carere moriendo. Prima mors:
animã nolentẽ pellit acorpore. Scda mors: animã nolen¬
tem tenet in corpore. Ab utraq morte cõmuniter id
habetur: ut qđ ñ uult anima de suo corpore patiatur.
Attendunt autẽ isti contradictores nullã cẽ nõ carnẽ
quȩ dolorẽ pati possit mortẽq ñ possit: & ñ attendua
esse tam̃ aliqͥd tale. qđ corpore mauis sit. Ipsa quippe
anima cuiꝰ p̃sentia corpus uiuit & regitur: & dolorcin
pati potest. & moriñ potest. Ecce inuenta res est: quȩ cũ
sensũ doloris habeat. immortalis est. Hoc igit᷑ ent tc̃ etiã
iautẽ consideremꝰ diligentius: dolor qͥ dicitur corporis.
magis ad animã ꝑtinet. Animȩ est enĩ dolere ñ corporis:

Expanded text:
erit tamen tunc talis caro, qualis nunc non est, sicut talis erit eterit tamen tunc talis caro, qualis nunc non est, sicut talis erit et mors qualis nunc non est. Non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit Deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. Prima mors animam nolentem pellit e corpore, secunda mors animam nolentem tenet in corpore; ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non uult anima de suo coattendunt autem isti contradictores nullam esse nunc carnem, quae dolorem pati possit mortemque non possit, et non adtendunt esse tamen aliquid tale quod corpore majus sit, ipsa quippe anima cujus praesentia corpus vivit, et regitur, et dolorem pati potest, et mori non potest. Ecce inventa res est, quae cum sensum doloris habeat, immortaSi autem consideremus diligentius, dolor, qui dicitur corporis, magis ad animam pertinet. Animae est enim dolere, non corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
crentur. Nã cuiꝰ rationis est dolerẽ facere mortis argum̃tũ.
cũ uitȩ potius sit indiciũ : Etsi cnũ queximꝰ utrũ semꝑpos¬
sit uiuere: certũ tamen est uiuere om̃e qđ dolit. dolorẽq
omnc̃ nisi inre uiuente eẽ non posse. Necesse. ẽ. ergo ut
uiuat dolens. non t̃ necesse ut occidat dolor: qͥa nec corpo¬
ra ista mortalia & utiq moritura om̃is dolor occidit. et
ut dolor aliqͥs possit occidere illa causa est: qm̃ sic x̃ anima
cõneoca huic corpori. ut sũmis dolorib: cedat atq discedat:
qm̃ & ipsa cõpago mẽbroꝵ atq uitaliũ sic infirma est.
ut eã uim quȩ magnũ uł sũmũ dolorẽ facit ñ ualeat
sustinere: Tunc autẽ tali corpori anima & eo cõnectit᷑ modo.
ut illud iunculũ sicut nulla temporis longitudine soluit᷑.
ita nullo dolore rũpatur aPinde etiã sicaro nunc talis
nulla . c̃. quȩ sensũ doloris ꝑpeti possit mortẽq ñ possit.

Expanded text:
trentur. Nam cuius rationis est dolorem facere mortis argumentum, trentur. Nam cuius rationis est dolorem facere mortis argumentum, cum uitae potius sit indicium? Etsi enim quaerimus, utrum semper possit uiuere: certum tamen est uiuere omne quod dolet doloremque omnem nisi in re uiuente esse non posse. Necesse est ergo ut uiuat dolens, non est necesse ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit, et ut dolor aliquis possit occidere. illa causa est, quoniam sic est anima conexa huic corpori, ut summis doloribus cedat adque discedat; quoniam et ipsa conpago membrorum adque uitalium sic infirma est, ut eam uim, quae magnum uel summum dolorem facit, non ualeat sustinere. Tunc autem tali corpori anima et eo conectetur modo, ut illud uinculum, sicut nulla temporis longitudine soluetur, ita nullo dolore rumpatur. Proinde etiamsi caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit mortemque non possit: