comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fi& in eofons aquȩ salientis inuitã gt̃ nã. Dehuiꝰ emodi
panib & inꝓuerbus legimꝰ Iperi oculos tuos. & reple¬
re panib Habent iudȩi pane sed absq fortitudine
Habentaqͣs sed absq robore. Legunt enĩ script᷑as & nor in¬
ꝑdiderunt. lacte enĩ aluntͥqͣsi paruuli & non solido cibo
Et quia fortitudinẽ p̃diderunt & infirmi st̃. ꝓptẽa olera
comelunt. Athletharũ autẽ solidus cibus est. qͥ& uitã
sust urat humanã. & uiuentib p̃b& fortitudinẽ. Etde

Expanded text:
eo fons aquae salientis in vitam aeternam . De hujusmodi panibus et in Proverbiis legimus: Aperi oculos tuos, et replere panibus . Habent Judaei panem, sed absque fortitudine; habent aquas, sed absque robore. Legunt enim Scripturas, sed non inperdiderunt . Lacte enim aluntur, quasi parvuli, et non solido cibo. Et quia fortitudinem perdiderunt, et infirmi sunt, propterea olera comedunt. Athletarum autem solidus cibus est, qui et vitam sustentat humanam, et viventibus praebet fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
mones dñi FORTEMET URUMBELLATOREU NOCEMET
PRΟΡHETΑΜ ET ARΟL ET SENEΑA Profortiqd solũ ẽ mhebra¬
co. duo simul lax transtulerunt. gigantẽ & fortẽ. eundẽ uolen¬
tes gigantẽ ẽc̾ quẽ fortẽ. Deforti supͣ dictũ. gigantẽ autẽ inbo¬
nã partẽ. hoc est ac dño saluatore in xuiii psalmo legimꝰ¬

Expanded text:
mini . Fortem et virum bellatorem, judicem et Prophetam, et hariolum, et senem. Pro forti, quod solum est in Hebraeo, duo simul LXX transtulerunt, gigantem et fortem, eumdem volentes gigantem esse, quem fortem. De forti supra dictum est. Gigantem autem in bonam partem, hoc est, de Domino Salvatore, in octavo decim
Abbreviated transcription (Latin):
in ea homicidȩ: ideo conuertit dñs manũsuã ut ex coqͣt eã
ad purũ. & auferat om̃e stagnũ eiꝰ. & restituat iudices illius
sic̃ fuert̃ apͥncipio & c̃siliariossic̃ antiqͥtꝰ. Iudices priores
fuert̃ moyses & iħc filius naue & cȩt̃i aquib etiã liber
scripture scȩ nom̃ accepit: & p̾ea dauid & alii iusti reges

Expanded text:
inus convertit manum suam, ut excoquat eam ad purum et auferat omne stannum ejus, et restituat judices illius, sicut fuerunt a principio, et consiliarios sicut antiquitus. Judices priores fuerunt Moses, et Jesus filius Nave, et caeteri a quibus etiam liber Scripturae sanctae nomen accepit: et postea Davi
Abbreviated transcription (Latin):
seorũ. qͦd dñs in eugłio plenius doc&. omisisse eos leg
dĩ & seqͥ mandata hominũ. Om̃isq doctor qͥ austitats
Ascripturarũ ꝑquã potest audientes corriꝑe uertit a
grãm. & ita soqͥtur ut ñ corrigat sed delectat audien¬
tes: scãrũ scripturarũ puritatẽ uiolat atq corrũpit
sensusuo. hereticiqͦq eugłicã ueritatẽ corrũpt̃ pras
intelligentia. & st̃ caupones pessimi facientes de iuin
aquã cũ econtrario dñs nr̃ aqs in uinũ uerterit. & ta¬
le uinũ qd miret᷑ architriclinꝰ quale & regina saba in
salomonis ẽ mirata conuiuio. pinc̃nas eiꝰ & m inistros
uii fusores sua uoce collaudans. Sed & ȩccłastes mi¬
nistĩa uiniatq c̃uiuii sui mistico sermone describi

Expanded text:
saeorum: quod Dominus in Evangelio plenius docet, omisisse eos legem Dei, et sequi mandata hominum. Omnisque doctor qui austeritatem Scripturarum per quam potest audientes corripere, vertit ad gratiam: et ita loquitur, ut non corrigat, sed delectet, audientes: vinum sanctarum Scripturarum violat, atque corrumpit sensu suo. Haeretici quoque Evangelicam veritatem corrumpunt prava intelligentia, et sunt caupones pessimi, facientes de vino aquam, 26 cum e contrario Dominus noster aquas in vinum verterit , et tale vinum quod miretur architriclinus: quale et regina Saba in Salomonis est mirata convivio, pincernas ejus et ministros vini, sua voce collaudans . Sed et Ecclesiastes ministeria vini, atque convivii sui, mystico sermone describit
Abbreviated transcription (Latin):
Qđq lxx. int̃pretati st̃ ieiuniũ & otiũ possumꝰ dicere
illud ieiuniũ recipi adõ qͦd otiũ bonoꝵ oꝑũ ñ habet
ODITANIMA MEA ANΘΡΩTΩΠATIC ñ qͦ animã
ds̃ habeat. sed nr̃o loquit᷑ affectu FACTI MESTIS IN
SATIETATẼ NEQUAQUÃDIMITTÃ PECCATA UESTRA
rans. ut ostendat se nequaꝗͣ ultra misereri : qͥa aliud sit
seruos ad se missos occidere. aliud filiũ. H unc sensũ &
in osee ꝓpħa legimꝰ. ꝑditio tua isrł. tantũ in meauxi¬
sed meo tantũ saluaris auxilio. MANUS UÑEBANGUINE. Le¬
NE SUIT. Causa manifesta curds̃ auertat ab eis oculos suos.
& multiplicatã orationẽ ñ exaudiat: qͥa fi. hrt: anguinẽ
Illi enĩ int̾fecer̃t missos adse ꝓpħas. uos iugulat: pai isfa¬

Expanded text:
XX interpretati sunt, jejunium et otium: possumus dicere illud jejunium recipi a Deo, quod otium bonorum operum non habet. Odit anima mea. Ἀνθρωποπάθως, non quod animam Deus habeat; sed nostro loquitur affectu. Facti mihi estis in satietatem: nequaquam dimittam peccata vestra. rans; ut ostendat se nequaquam ultra misereri: quia aliud sit servos ad se missos occidere; aliud Filium. Hunc sensum et in Osee propheta legimus: Perditio tua, Israel: tantum in me auxised meo tantum salvaris auxilio. Manus vestrae sanguine plenae sunt. Causam manifestat cur Deus avertat ab eis oculos suos, et multiplicatam orationem non exaudiat: quia effuderint sanguinem Illi enim interfecerunt missos ad se Prophetas: vos jugulat
Abbreviated transcription (Latin):
re ber potest &a a dnm saluuitore iubente ꝓphran et quies¬
cant ab eo qͥmimagno aliqͦ reputat᷑ ẽ lic& in p̃sentuarũ uo¬
aeat ut homo & soram̃ habere innarib sicut & ceteri spi¬
inito inisaia pͥmo uolumine. qđut potiariri ut uo¬
lunccierisermone dictaui sensupotiusseript aruã
compositȩorotionis uerta ꝑ quirens nẽ transcendar ad. Ior pͦr¬

Expanded text:
referri potest et ad Dominum Salvatorem: jubente Propheta, ut quiescant ab eo qui in magno aliquo reputatus est; licet impraesentiarum videatur ut homo, et spiramen habere in naribus, sicut et caeteri spiinito in Isaiam primo volumine, quod ut potui, non ut volui, celeri sermone dictavi: sensum potius Scripturarum, quam compositae or
Abbreviated transcription (Latin):
istũ aut̃ qͥs sit nescimꝰ: simulq głantes in eugłio. scinen
abrahã sumꝰ & nemini ũ ꝗ seruiuimꝰ: audiunt adno sal¬
uatore. Si eẽtis filii abrahã. utiq. oꝑa abrahã facerens:
& rursũ. Uos ex diabolo patre nati estis. & oꝑa patrs
ur̃i uultis facere: Tale qͥd & hie techiel ad herłm loi¬
tur. Pat̃ tuus amorreus. & mat̾ tua cethea: Aranth¬
brei obduas causas int̾fectũ issaiã. qͦd pͥncipes sodomi
& popłm gomorrȩ eos appellauerit. & qđ dño dicẽt
ad moysen. non poteris uidere faciẽ meã. iste ausus
sit dicere. uidi dnm̃ sedentẽ suꝑ soliũ excelsũ & eleu¬

Expanded text:
imulque gloriantes in Evangelio: Semen Abrahae sumus: et nemini unquam servivimus : audiunt a Domino Salvatore: Si essetis filii Abraham, utique opera Abraham faceretis; et rursum: Vos ex diabolo patre nati estis: et opera patris vestri vultis facere . Tale quid et Ezechiel ad Jerusalem loquitur: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Gethaea . Aiunt Hebraei ob duas causas interfectum Isaiam, quod principes Sodomorum et populum Gomorrhae eos appellaverit, et quod Domino dicente ad Moysen: Non poteris videre faciem meam , iste ausus sit dicere: Vidi Dominum sedentem super thronum excelsum et ele
Abbreviated transcription (Latin):
& reqͥeuit. idẽ p̃teritũ & fut̾m tẽpꝰ significat. unde aqͥla
sed pleniꝰ refert᷑ ad passionẽ xp̃i. qͣndo om̃s declinaueruÑ.
simul inutiles facti st̾. Et quãꝗ in hebraico ñ habeat᷑ syon:
tam̃ lxx ut sensũ manifestiorẽ facerent ad didert̃. Sẏon
aut̃ mons ẽ in qͦ hierłm urbs c̃dita ẽ: quȩ postꝗ capta est
adauid. appellata ẽ ciuitas dauid. Neo ãbigo fuisse in ea
libro dierũ plenius describunt᷑ asapħ & iditun & eman &
filii chore constituti st̃: ut paulatĩ asacrificiis uictimarum.
adlaudes dni transir& religio. Ciuitas gͦ fideliũ quȩ pͥus
fuit plena iudicii & iustitia reqͥ euit in ea: nc̃ plena ẽ homi¬

Expanded text:
 est, et praeteritum et futurum tempus significat. Unde et Aquila  est, et praeteritum et futurum tempus significat. Unde et Aquila i, quando omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt . Et quamquam in Hebraico non habeatur Sion: tamen LXX, ut sensum manifestiorem facerent, addiderunt. Sion autem mons est, in quo Jerusalem urbs condita est: quae postquam capta est a David, appellata est civitas David. Nec ambigo fuisse in ea libro Dierum plenius describuntur Asaph, et Idithun, et Eman, et filii Chore constituti sunt, ut paulatim a sacrificiis victimarum ad laudes Domini transiret religio . Civitas ergo fidelium, quae prius fuit plena judicii, et justitia requievit in ea
Abbreviated transcription (Latin):
SIUOLUERITIS ET AUDIERITIS. SONATERRE COMEDETIS
SINOLUERITIS ET Ñ AUDIERITIS. siue ut inhebreo habet᷑.
RABITUOS. Liberũ seruat arbitriũ . ut in utrãq partẽ ñ
exp̃iudicio dĩ sed ex meritis singłorũ uł poena uł p̃miũ
sit. Bona aut̃ t̾̃rȩ illa puto dici de qͥb inpsaltio legimus.
credo uide bona dñi in t̾rauiuentiũ. & beati mites qm̃
ipsi possideb̃t t̾rã. Uł certe qͥa aiudeis loquebat᷑ qͥ necdũ
poterant acciꝑe sꝑualia. pollicent᷑ eis bona p̾sentis scłi ut
saltẽp̃sentib inuitati faciant quȩ p̃cepta st̃. Et qͥa noluer̃
ꝓpt̃ea eos gladius deuorabit. idẽ romanꝰ delebit exercitꝰ.
Et hȩc inqͥt om̃afient : Quia os DÑ locutũ ẽ: euiꝰ senten¬
tia ꝑmanentib hominũ peccatis ñ potest in mutari.
QUOMODO FACTAẼ MERETRIX CIUITAS FIDELIS PLENA
IDICIO: IUSTITIA REQEUIT INEA NC̃ AUT̃ HONCIDE
Uerbũ hebraicũ. ialiq. ꝓqͦ.lxx. transtuler t̃dormiuit

Expanded text:
Si volueritis, et audieritis, bona terrae comedetis: Si volueritis, et audieritis, bona terrae comedetis: si nolueritis, et non audieritis sive ut in Hebraeo habet est. 24 Liberum servat arbitrium, ut in utramque partem non ex praejudicio Dei, sed ex meritis singulorum, vel poena, vel praemium sit. Bona autem terrae illa puto dici, de quibus in psalmo legimus: Credo videre bona Domini in terra viventium ; et: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Vel certe quia Judaeis loquebatur, qui necdum poterant capere spiritualia, pollicetur eis bona praesentis saeculi, ut saltem praesentibus invitati faciant quae praecepta sunt. Et quia noluerunt Israel: propterea eos gladius devoravit, id est, Romanus delevit exercitus. Et haec, inquit, omnia fient: Quia os Domini locutum est. Cujus sententia, permanentibus hominum peccatis, non potest immutari. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii: justitia requievit in ea: nunc autem homicidae. Verbum Hebra
Abbreviated transcription (Latin):
car&. SIPUERINT PETCATA UR̃A UT COCCINNŨ. QUASI NIUE
DEALBABUNT᷑. ETSI EUERINT RUBRA qUASI UERMCULꝰ
UT LANA ALBA ERT̃. Ordo p̃cipuus. Non enĩ suffic̃ dixisse
lauamini. nͥ ungat mundi estote : ut pꝰlauachrũ aquę.
cordis habeant puritatẽ. Beati enĩ mundo corde. qm̃
ipsi dĩn uidebt̃. Cũq cordis habuerit puritatẽ. debent
auferre malũ de m̃tib suis. ñ in conspectu hominũ sed in
conspectudĩ quẽ celare nichil potest. Qđq iungit qͥescite
agere ꝑũse illud eugłicũ sonat. ecce sanꝰ factꝰ es. noli pec¬
care ne qͥd ÷ det̾ius fiat Recedens gͦ auitus discat bonũ.
querat ꝙ iudiciũ. opp̃sso subueniat. pupillã uiduãq sus¬
tent&. Et si hoc fecerit. tẽpeccata quȩ pͥus inmodũ coc¬
cini sanguinea fuerant dimitcent᷑. & oꝑa cruoris ac sangui¬
nis. ueste dñi mutabunt᷑. quȩ de agni confecta ẽ uellere.
quẽ seqͥnt᷑ in apocalipsi. qͥ uirginitatis candore resplendeN

Expanded text:
a ut coccinum: quasi nix dealbabuntur. Et si fuerint rubra, quasi vermiculus: ut lana alba erunt. Ordo praecipuus: non enim sufficit dixisse, lavamini, nisi jungat, mundi estote: ut post lavacrum aquae cordis habeant puritatem. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Cumque cordis habuerint puritatem, debent auferre malum de mentibus suis, non in conspectu hominum, sed in conspectu Dei, quem celare nihil potest. Quodque jungit: Quiescite agere perverse, illud Evangelicum sonat: Ecce sanus factus es: jam noli peccare, ne quid tibi deterius fiat . Recedens ergo a vitiis, discat bonum, quaeratque judicium, oppresso subveniat, pupillum viduamque sustentet: et si hoc fecerit, tunc peccata, quae prius in modum coccini sanguinea fuerant, dimittentur: et opera cruoris ac sanguinis, veste Domini mutabuntur, quae de agni confecta est vellere, quem sequuntur in Apocalypsi , qui virginitatis candore resplendent.
Abbreviated transcription (Latin):
Similitudo aut̃ uastationis tẽpli & hierłm supta ẽ ab agri¬
colis: qͥ quãdui iunea uuarũ plena ẽ. port custodes in ũbra¬
Iculis.
Incucumerario quoq qͦdlaxx. pomorũ custodiã uocant.
paruulȩ fiunt casulȩ ꝓpt̃ ardorẽ solis ac radios repͥm̃dos:
solent abigunt. Cũ aut̃ ablata fuerint istius modi geni¬
minima. remanent arentia fruticũ ũbracula casulȩq
recedente custode: qͥa ñ habet ultra qͦd seru&. Ergo &
om̃ps ds̃ dereliqͥt tẽplũ & urbẽ fec̃ eẽ desertã. qͦd ñ neces¬
se ẽ sermonib apꝓbare nob̃: p̃sertĩ qͥuidimꝰ desertã sym.
euersã hierłm. tẽplũq usq ad solũ dirutũ. Qd aut̃ filiam
syon uocat. clem̃tissimi parentis monstrat eiffectum.
Nec mirũ si syon appellet̾ filia. cũ etiã babylon sepissi me
filia nuncupet᷑. Om̃s enĩ natura filii dĩ sumꝰ. sed nr̃o ui¬
tio alieni efficim᷑. Luxta anagogen uinea dĩ & pomorũ

Expanded text:
m sumpta est ab agricolis, qui quamdiu vinea uvarum plena est, ponunt custodes in umbraculis. In Cucumerario quoque, quod LXX pomorum custodiam vocant, parvulae fiunt casulae propter ardorem solis ac radios declinandoss, abigunt. Cum autem ablata fuerint istiusmodi genimina, remanent arentia fruticum umbracula, casulaeque, recedente custode, quia non habet ultra quod servet. Ergo et omnipotens Deus dereliquit Templum, et urbem fecit esse desertam: quod non necesse est sermoniJerusalem, Templumque usque ad solum dirutum. Quod autem filiam Sion vocat, clementissimi parentis monstrat affectum. Nec mirum si Sion appelletur filia, cum etiam Babylon saepissime filia nuncupetur. Omnes enim natura filii Dei sumus, sed nostro vitio alieni efficimur. Juxta anagogen, vinea Dei et pomorum
Abbreviated transcription (Latin):
absq igne fieri ñ potest. ꝑ qđ significat eos passuros eẽ torm̃ta.
Legimꝰ & in mal achia de dño. Ipse egrediet᷑ quasi ignis c̃fla¬
toru. & qͣs herbafullonũ. & sedebit conflans & emundans
sic̃ argentũ & aurũ. & emundabit filios leui: ut pꝰꝗ emũdati
fuerint dicat᷑ de eis. & ert̃ dño offerentes uictimas in iꝰtitia.
Hie zechiel qͦq om̃em domii isrł ȩre & ferro & plubo & stag

Expanded text:
absque igne fieri non potest: per quod significat eos passuros esse tormenta. absque igne fieri non potest: per quod significat eos passuros esse tormenta. Legimus et in Malachia de Domino: Ipse egredietur quasi ignis conflatorii, et quasi herba fullonum et sedebit conflans, et emundans sicut argentum et aurum: et emundabit filios Levi ; ut postquam mundati fuerint, dicatur de eis: Et erunt Domino offerentes victimas in justitia. Ezech
Abbreviated transcription (Latin):
SUOHOSTIS RSEIO Ẽ EUIDI ABOR DE INIMICIS MEIS
Rur sũ & iihoc qͦd inbebiuico ũ habetͣ. pont̃. lxxx. p̃ cessa¬
bit enĩ fui oranĩ coa intincos meos. Corripit autẽ
scribȩ & pharisei & inali loco. generatio praua & ad
uersa signũ querit. & signũ ñ dabit᷑ ei nͥ signũ ionȩ ꝓpħȩ
Plangit aut iltinti simꝰ pat̃ pͥncipes delinquentes: & hos¬
agere penitentiã qđ se uenieritẽ nͣ susceꝑint. Appro¬
occidis ꝓpłas &: lipidas eosqͥ ad temissi st̃. qͦties uolui
congregare filios tuos sic̃ gallinapullos suos & nioluisti.
Consolatio gͦ di suꝑ hastib eius & inimicis ẽ: ut qͥñsense¬
p̃tatus ẽ. soli laex incredulos ł in obechentes. sensum
magis quã uerha uertentes. Quia enĩ suꝑius dixerat
argentũ tuũ uersũe insconiã nc̃ seruat ecitea p̃u¬
&atc. ut conuertat suꝑ eã idẽ extendat manũ suã
ad puniendũ atq purgandũ. & excoqͣt om̃s sordes ac uitia
peccatoꝵ. ut separato stagno purũ argentũ remaneat. qđ

Expanded text:
super hostibus meis, et vindicabor de inimicis meis. Rursum et in hoc, quod in Hebraico non habetur, ponuntur LXX, Non cessavit enim furor meus contra inimicos meos. Scribae et Pharisaei . Et in alio loco: Generatio adultera et perversa signum quaerit: et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae . Plangit autem clementissimus pater principes delinquentes et hosagere poenitentiam, quod se venientem non susceperint. Appro et lapidas eos, qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, sicut gallina pullos suos, et noluisti ! Consolatio ergo Dei super hostibus ejus et inimicis est: ut qui non sensepretatus est: soli LXX, incredulos vel inobedientes, sensum magis quam verba vertentes. Quia enim supra dixerat: Argentum tuum versum est in scoriam, nunc servat metaphoram, ut convertat super eam, id est, extendat manum suam ad puniendum, atque purgandum, et excoquat omnes 28 sordes, ac vitia peccatorum: ut separato stanno, purum argentum remaneat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
lieo trans ulert̃ ñ ẽ malagma ĩponere. neq oleũ
neq alligaiiras. Usq hodie uulnus & liuor & plaga
tumens porłi isrł. ñ ẽ circũligata fasceolis. neccura¬
tam dicamine qͦd aqͥla Miorocus int̃pretatus ẽ.¬
lm lic& quȩ ad sic candã snit̃ &purulenti
aseidas iniciunt᷑ uulncrib Heq fota oleo.
ut emritialacrimis ertentiȩ molliretir:
Pro satatodis auib ⁊ tabelis nequa ⁊ cirt ̃e:¬

Expanded text:
 transtulerunt: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas. 16 Usque hodie vulnus et livor, et plaga tumens populi Israel non est circumligata fasciolis, nec curata medicamine. Quod Aquila interpretatus elicet, quae ad exsiccandam saniem, et purulentias extrahendas injiciuntur vulneribus. Neque fota oleo: ut eorum duritia lacrymis poenitentiae molliretur. Pro fasciolis, quibus Israelis nequaquam cir
Abbreviated transcription (Latin):
damele ad principẽ tẏridicrur. nũqdsa pientor
psalmo incerta & occulta sapienue euę manifes¬
tasti mͥ: quomͦ sapientesꝓpħȩ. instir brutorũ ani¬
beant potestate quando tacrant: quando loq̃ntur
Quodsi alicuudetur infirmũ : illud eiusdẽ apłi audi¬
at. Propħe duo aut tres loquantur. & alii diudi¬
cent. Si autẽ aliifuerit reuelatũ sedenii. pͥor tace¬
at. Qua possint ratione reticere. cũ indatione
scispc̃ qui loquitur ꝑprophas ueltacere uł dicere.
Si cͦ intelligebant quȩ dicebant: cuncta saꝑientię
rattonisq sunt plena: necaer uoce pulsatꝰ ad aures
eorũ purinebut. sedds loquebat̃ inanimo ꝓpharta
uxta illud quod alius ꝓphȩ dicit. Angłs quiloque¬
bat in me & clamaban incordib nyis abba pat̃. &.
audiã quid loquatur in me ñs ds̃. Onde post

Expanded text:
Daniele ad principem Tyri dicitur: Numquid sapientior Psalmo: Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi , quomodo sapientes beant potestate, quando taceant, quando loquantur. Quod si cui videtur infirmum, illud ejusdem Apostoli audiat: Prophetae duo aut tres loquantur, et alii dijudicent: si autem alii fuerit revelatum sedenti, prior taceat . Qua possunt ratione reticere, cum in ditione sit spiritus qui loquitur per Prophetas, vel tacere vel dicere? Si ergo intelligebant quae drationisque sunt plena, nec aer voce pulsatus ad aures eorum perveniebat: sed Deus loquebatur in animo Prophetarum, iuxta illud quod alius Propheta dicit: Angelus qui loquebatur in me. et: Clamantes in cordibus nostris, Abba pater. et: Audiam quid loquatu
Abbreviated transcription (Latin):
PRESSO IUDICATE PUPILLO DEFENDITE UIO Ã X ue¬
MiTE ET AROUITEME DIC̃ ONs. Uictimis adeorum.
eugłica mandata succedt̃: & ideo pupillis ac uiduis ꝓui¬
detur. ut securi de tutela coniugũ ac liberoꝵ suorũ. mar¬
ite me si ñ reddidero pͥmia quȩ pollicitꝰ sũ. ꝗndo aũ dix̃
querite iudiciũ: ostendit ñ eẽ om̃iũ recte iudicare sed

Expanded text:
presso, judicate pupillo, defendite viduam: et venite, et arguite me, dicit Dominus. Victimis Judaeorum evangelica mandata succedunt, et ideo pupillis ac viduis providetur, ut securi de tutela conjugum ac liberorum suorum, marite me, si non reddidero praemia quae pollicitus sum. Quando autem dicit: Quaerite judicium, ostendit non esse omnium recte judicare, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nos exhebreo uerumꝰ suꝑ iudã & hierłm illi int̃pre¬
tati st̃ cont᷑ iudeã & hierłm. Sĩ machus more iuo ma¬
nifestius de iuda & herłm. ut nec ꝓspera nec aduer¬
sa uelit titulo demonstrari: sed eaquȩ de iuda & hie¬
rusalẽ in utrãq partẽ ꝓpħicus sermo p̃dixerit. Ergo
isaias pͥncipalit̃ de duab loquit᷑ tribub uda & benia¬
min. excepͥtis decẽ quȩ insamaria erant & uocaoant᷑
rex assyrioꝵ uastare iãceꝑat. Deniq .l. & .ii. ĩꝑiin

Expanded text:
i interpretati sunt, contra Judaeam et Jerusalem. Symmachus more suo manifestius, de Juda et Jerusalem; ut nec prospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerusalem in utramque partem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principaliter de duabus loquitur tribubus, Juda et Benjamin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur r
Abbreviated transcription (Latin):
sub baby lonis mptiuitate ex parte cõpletast̃. in censo
iẽplo subuersa herłm : ꝙ iudo reconẽ decẽ tribuũsama¬
ritani possedert̃. Et intantã redactaẽ t̾rareꝓmissionis
nastitatẽ. ut aleonib uastarent᷑. Plenius aut̃ atq ꝑfre¬
tius qͥd futurũ sit. sub omana captiuitate descriniur:
succensȩ st̃.  regionẽ eorũ in p̃sentiarũ alieni douorant.
&usq ad sinẽ inund ꝑseuerabit uastitas iud orã. Possum
aut̃ hȩc tropologice & de peccaitnib acciꝑe. qͥ descitatr
iͥsuna corruert̃ postꝗ contrarus fuerint triditi potes¬
oiint pabulũ hestiarũ. De quib o nalio loco scriptũ ẽ
A.tradas bestus animã c̃ficentẽ tͥ. DERELIIOXET̃ FILIA

Expanded text:
niis ex parte completa sunt, incenso templo, subversa Jerusalem, quando regionem decem tribuum Samaritani possederunt, et in tantam redacta est terra repromissionis solitudinem, ut a leonibus vastaretur. Plenius autem atque perfectius quid futurum sit sub Romana captivitate describitur: um in praesentiarum alieni devorant, et usque ad finem mundi perseverabit vastitas Judaeorum. Possumus autem haec tropologice de peccatoribus accipere, qui de sanctitate pristina corruerunt, postquam contrariis fuerint traditi poteset sint pabulum bestiarum, de quibus et in alio loco scriptum est: Ne tradas bestiis ani
Abbreviated transcription (Latin):
bẏlonȩ captiuitatis referenda tẽpus: sed adultimũ ro¬
& una die credidert̃ triamilia. & qͥnq milia: & in toto
orbe eugłiũ seminatũ ẽ. ꝓdño exercituũ qͦd nos secuti
a qͥlã in latinũ uertimꝰ inhebraico legit᷑ dñs sabaoth: qđ
lxxx. int̾pretes ꝓlocorũ qualitate duplicit̾ transferunT.
aut dñm uirtutũ. aut dñmom̃ipotentẽ: Et querendũ
utrũ de patredicat᷑ ande filio. Nec dubiũ qͥnillud qđ in

Expanded text:
byloniae captivitatis referenda tempus, sed ad ultimam Roet una die crediderunt tria milliaos, secuti Aquilam, in Latinum vertimus, in Hebraeo legitur, Dominus sabaoth, quod LXX interpretes pro locorum qualitate dupliciter transferunt, aut Dominum virtutum, aut Dominum omnipotentem. Et quarendum, utrum de Patre dicatur, an de Filio. Nec dubium quin illud quod in
Abbreviated transcription (Latin):
& adel domũ maacha & ianue &ecedes & asor & gala
ad galii eã. om̃em t̾rã neptalĩ & transtulit eos in
assyios fanqͥ ostendit᷑ uicina euersione samariae
in cõmononẽ duarũ tribuũ hȩc uniuersa narrari
Orias aut̃ ipse ẽ qͥcrazanas duplici nomine. Et uno
quidẽ atq. eodẽ tẽpore isaia osee iohel &r amos pro¬
phetasse. ex regib qͥ ponunt᷑ intiiulo cognoscimis
Sed pͥnciniũ uerbi dñĩ fuit in oser filio beeri. Amos
Iste pͥmã & ex tremã literas ht̃ aleph& sade. ille am
& sameih Et iste scđm qͦsdã int̾proat᷑ fortitudo

Expanded text:
Galaad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit eos in Assyrios . Ex quo ostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntur in titulo, cognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in Osee filio Beeri. Amos Iste primam et extremam litteras habet ALEPH et SADE ; ille AIN et SAMECH : et iste secundum quosdam interpretatur fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
ut montanus cũ insanis seminis sõniat ꝓchiui.
extas sunt locuti: ut nescirent quid loquerent᷑.
& cũ alios erudirent. ignorarent ipsi qͥd loqueren¬
ture quib apłsait neidientes quȩ loquantur. &
de quib affirment sed iuxta salomont quiloqt᷑
in ꝓuerbiis. sapiens intellict uȩ ꝓferi de oresuo.
&e in labussius portauit suentiã & iamipsi screbant¬

Expanded text:
ut Montanus cum insanis feminis somniat, Prophetae in ecstasi sunt locuti, ut nescirent quet cum alios erudirent, ipsi ignorarent quid dicerent. De quibus Apostolus ait: Nescientes quae loquantur, neque de quibus affirment : sed juxta Salomonem qui loquitur in Proverbiis: Sapiens intelligit quae profert de ore suo; et in labiis suis porta
Abbreviated transcription (Latin):
signat̾ est eni. Et dabitur liber nescienti litte¬
ras. dicetur ꝓ ei lege & respondebit. nescio littras
Siurgͥ hunc librũ deleris nescientiit teras popło na¬
tiorũ respondeb. non possũ legere qͥa non didici
litteras sor ꝙꝓ turatũ. Siue  dederis subis et
phariscis qui legis lit teras nosse se iactant. rispon

Expanded text:
ur liber nescienti litteras: diceturque ei, lege, et respondebit, nescio litteras . Sive igitur hunc librum dederis nescienti litteras Populo nationum, respondebit: Non possum legere: quia non didici litteras Scripturarum; sive dederis Scribis et Pharisaeis, qui Regis litteras nosse se jactant, resp
Abbreviated transcription (Latin):
nationũ libris & indanihele cõmentariis. cogis me
uirge xp̃i eusih ochiũ transirt ad isaiam & quo d ses̃ ma¬
erituȩ pausd̧ dũuiueret pollicitꝰ sum tibi reddere. quod
quide erudiussimo iir fr̃ituo pãmachio ꝓmisisse
me memini Cumq in affectu parsis uincis p̾sen¬
tia Itaq e tibi & illi ꝑte reddo qd debeo. obedieis
& inuenietis ne illud uudiã cũ iudeis. Erratis.
⁊ posã dicente. de thesauro suc ꝓfert noua et
uetera & sponsã dicentẽ in cantico canticorum.
exponã ssaiã in lli non solũ ꝓpħam. sed eugłistã¬

Expanded text:
me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens t invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, mfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
gelizantiũ pace: Et ad ipsũquasi ad apłm loquitur
os. Quẽ nutiã et quisibit adpopłm istũ & ille
respondit. Ecce ego. mute me Nullusq pu¬
tet me uoluminis istius argumentũ breui cuꝑe
sermone comphendere. cum uniuersa dñi sacra¬
menta p̃sens seriptura contineat: & tã natus de uir¬
gine emmanuhel quã illistriũ patrator operum
atq signorũ. mortuus ac sepultꝰ & resurgens ab infe¬
ris & saluator uniuersarũ gentiũ predicãtur:
Quid loquar de phisica. ethicã. theologica: Quicqͥd q¬
scãrũ scripturarũ. quicquid potest humana lingua
ꝓferre. & mortalium sensus accipere: isto uolũ¬
mine continetur de cuiꝰ mysterus testatur ipseqͥ
scripsit. Cint uobis uisio om̃ium. sicut uerba
libri sigrati. Quẽ cũ dederint scienti lit teras.

Expanded text:
antium pacem . Et ad ipsum quasi ad Apostolum loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati: quem cum dederint scienti litteras
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersaq familia apłis diuidat᷑ : impleto illo
qđ scriptũ ẽ. Rex uirtutũ dilecti. & spetiei domꝰ
duidere spolia.: Iste ẽ enĩ qui ascendens in altũ
captiuã duxit captiuitatẽ dedit dona in hominib eos
uidelic& qui pꝰ capti erant in mortẽ cepit inuttã Un¬
de manifestiꝰ int̾p̃tatꝰ ẽ summacꝰ. s & captiuitas fortis
auferet: & rapina horribilis saluaerit : fortẽ atq
horribilem diabolũ uolens intellegi: qui dñi uirtu¬
te superatꝰ e. Ergo dñs udicans eoiꝰ qͥopp̃sserant sy¬
on: siue uidicans uidiciũ eiꝰ liberanit filios isrł qͥ cap¬
ti fuerant agygante atq saluauit: & aduersarias po¬
testates cibauit de carnib suis & inebriauit quasi
musto: ut nequaquã alioꝵ nece s sua morte saturent᷑
quarent mͥ qͥaffligebant ut comederent carnes
meas. Non enĩ sp̃s qui incorporalis ẽ sed caro come¬
ditͣ. ferociũ bestiarũ morsib patens. Et tc̃ dicoe sy¬

Expanded text:
saque familia Apostolis dividatur. Impleto illo quod scriptum est: Rex virtutum dilecti, et speciei domus dividere spolia. Iste est enim qui ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona in hominibus : eos videlicet qui prius capti erant in mortem, recepit in vitam. Unde manifestius interpretatus est Symmachus: Sed et captivitas fortis auferetur, et rapinae horribilis salva erit. Fortem atque horribilem diabolum volens intelligi, qui Domini virtute superatus est. Ergo Dominus judicans eos qui oppresserant Sion, sive judicans judicium ejus, liberabit filios illius qui capti fuerant a gigante, atque salvabit, et adversarias potestates cibabit carnibus suis, et inebriabit quasi musto, ut nequaquam aliorum nece, sed sua morte saturenturquarent mihi qui affligebant, ut comederent carnes meas . Non enim spiritus qui incorporalis est, sed caro comeditur, ferocium bestiarum morsibus patens. Et tunc dicet Si
Abbreviated transcription (Latin):
uos indebiti cõpensatione suscepit: Nonẽ ita. S ego os¬
tenclã uob quã obrem matrẽ cũ filiis dereliquerim.
Scelera ur̃a atq peccata uos demonib uendidert̃. ut
p̾sentis scłi uoluptatib in retit. & uos parentẽ. & illa
coniugem derelinquer&. Unde ad ulterã matrẽ uram̃
ultra tenere ñ potui s uolentẽ abire ꝑmisi. Qđ autẽ
peccatis suis unusqͥsq uendat᷑. dũ ꝓprio arbitrio dere

Expanded text:
vos in debiti compensationem suscipit? Non est ita: sed ego osvos in debiti compensationem suscipit? Non est ita: sed ego ostendam vobis, quamobrem matrem cum filiis dereliquerim.peccata vos daemonibus vendiderunt, ut praesentis saeculi voluptatibus irretiti, et vos parentem, et illa conjugem derelinqueret. Unde adulteram matrem vestram ultra tenere non potui, sed volentem abire permisi. Quod autem peccatis suis unusquisque venundatur, dum proprio arbitrio dere
Abbreviated transcription (Latin):
cios & nutrices. &e captiuitatẽ fortis priꝰ atq ro¬
busti. cuuiꝰ p̃da apłis distributa ẽ: & post demonũ
uesaniã qͥsuis saturati carnib suoq in ebriati st̃
sanguine: quando om̃is caro cognouit qđ redẽp¬
tor & fortis ipse dĩ eẽt aiacob. loquit᷑ ad popłm
uideoꝵ suꝑ syon quȩ prius dixerat. Dereliquit me
dñs: & dñs oblitꝰ est mei. futatis mea duritia ma¬
rigidȩ dederĩ ei libellũ repudii. & ñ potiꝰ qđ uerũ
ẽ in tellegitis illã suo ame uitio recessissem: Dicen¬
te enĩ me ad eam quiescite iniquȩ agere. discite
benefacere. audire me noluit. sed uertit contra
me scapulã recedentẽ. Unde locutꝰ sũ filiis eiꝰ ue
ȩgert̃ inme. Et ad ipsã. Ẽrulie te abscisio tua:
& malitia tua corripia te: & scies qm̃ malũ ÷ͥ sit qđ reliqͤris me.
Sed forsitan libellũ repudii ostendere ñ potestis: & aliquis
creditor m̃s exigens pecunuiã me ñ habente qđ redderẽ.

Expanded text:
 captivitatem fortis prius atque robusti, cujus praeda Apostolis distributa est, et post daemonum vesaniam, qui suis saturati carnibus, suoque inebriati sunt sanguine: quando omnis cognovit caro, quod Redemptor et fortis ipse esset Deus Jacob, loquitur ad populum Judaeorum super Sion, quae prius dixerat: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Putatis mea duritia marigidae dederim ei libellum repudii, et non potius, quod verum est, intelligitis, illam suo a me vitio recessisse? Dicente enim me ad eam: Quiescite inique agere, discite bonum facere, audire me noluit; sed vertit contra me scapulam recedentem: Unde locutus sum filiis ejus: egerunt in me. Et ad ipsam, Erudiet te abscessio tua, et malitia tua corripiet te; et scies quoniam malum tibi sit quod reliqueris me. Sed forsitan libellum repudii ostendere non potestis, et aliquis creditor meus exigens pecuniam, me non habente quod redderem,
Abbreviated transcription (Latin):
inpͥorib dieb. nedicas etiã noui ea. Neq nosti neq scis:
neq apͥncipio aꝑui aures tuas. Scio enĩ qm̃ p̾uaricans
p̾uaricab̾is: & iniquus adhuc exutero uocabis Propter
nom̃ meũ ostendã tͥ furorẽ meũ: & głam meã inferã
suꝑ te. ut ñ te int̾ficiã. ẜcce uendidi te ñ ꝓpt̾ argentũ.¬

Expanded text:
ioribus diebus. Ne dicas etiam novi ea: neque nosti, neque scis, neque a principio aperui aures tuas. Scio enim quoniam praevaricans praevaricaberis: et iniquus adhuc ex utero vocaberis. Propter nomen meum ostendam tibi furorem meum: et gloriosa mea inferam super te, ut non te int
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ : qm̃ nequaquã ultͣ uocaberis mollis & tenera: Tolle mo¬
lã & mole farmã: reuela oꝑim̃tũ tuũ : denuda canos. dis¬
cohoꝑi tibias. transi flumina. reuelabit̾ ignominia tua: ap¬
parebunt opꝓbria tua. Qd iuistũ ẽ de te auferã: neqͥquã ul
tra tradã hominib. Quomͦ in hier echiele sub figura nauis
& om̃is instrun̾iti eiꝰ tiri ornatꝰ expͥmit᷑: quȩ negotiatio¬
nib dedita ẽ: & ꝓptꝰ aquarũ habundantiã rex egypti dra¬
co appellat᷑: & squamis illi iuncisq ac papiris & pisciculi
describunt᷑: & hierłm cũ idolis fornicationẽ. scortorũ ac
lupanaris similitudo testat᷑. sic in p̾senti loco sub ꝑsona
captiuȩ mulieris quȩ quondã regina fuerit babylonis
seruitꝰ indicat᷑. Diciturq ei ut descendat de regni suꝑbia.
& in puluere sedeat: Yirgo autẽ appellat᷑ quia filia: uł quia
om̃s homines̃ dĩ creatura sumꝰ: nec ẽbabẏlonis uixta hereti¬

Expanded text:
m nequaquam ultra vocaberis mollis et tenera. Tolle molam, mole farinam. Revela operimentum tuum, denuda canos, discooperi tibias, transi flumina: revelabitur ignominia tua, apparebunt opprobria tua. Quod justum est de te auferam, nequaquam 549 ultra tradam hominibus. Quomodo in Ezechiele sub figura navis et omnis instrumenti ejus, Tyri ornatus exponitur, quae negotiationibus dedita est , et propter aquarum abundantiam rex Aegypti draco appellatur, et squamae illius juncusque ac papyrus et pisciculi describuntur, et Jerusalem cum idolis fornicationem scortorum ac lupanaris similitudo testatur: sic in praesenti loco sub persona captivae mulieris, quae quondam regina fuerit, Babylonis servitus indicatur: diciturque ei ut descendat de regni superbia, et in pulvere sedeat. Virgo autem appellatur et filia: vel quia omnes homines creatura
Abbreviated transcription (Latin):
do obtexit᷑ nubib. uxta illud qđ scriptũ e. l
oꝑit cȩlũ nubib. & dat t̾rȩ pluuiã. Et in comi¬
& ferrũ penarũ magnitudo monstrata si ll¬
unt philosophi ñ ampliꝰ decem stadiis a t̾ra s
obuolutos tenebris & sacco oꝑtos sic int̾p̃taris
dicamꝰ om̃s eẽ sub peccato. & scõs qͦq indiges

Expanded text:
do obtexitur nubibus. Juxta illud quod scriptum est: Qui operit coelum nubibus, et dat terrae pluviam . Et in comminaet ferrum poenarum magnitudo monstrata sit. Aiunt philosophi, non amplius decem stadiis a terra nobvolutos tenebris, et sacco opertos, sic interpretari, ut dicamus omnes esse sub peccato, et sanctos quoque indigere
Abbreviated transcription (Latin):
nate aurẽ uram in uerba oris mei Et ñ audĩuit
popłs m̃s uocẽ meã. Clamaui. & dixi: Quisitit. ue¬
niat & bibat. Et in alio loco. uenite ad me om̃s qͥ
laboratis & onerati estis: & nerat qͥaudiros. Un¬
de eis in euangłio sũ locutꝰ. Neq spetiẽ dĩ uidistis:
neq uocẽ eiꝰ audistis: quia ñ habetis sermonẽ eiꝰ¬

Expanded text:
nate aurem vestram in verba oris mei , et non audivit nate aurem vestram in verba oris mei , et non audivit populus meus vocem meam. Clamavi, et dixi: Qui sitit, veniat ad me, et bibat . Et alio loco: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis . Et non erat qui audiret; unde eis in Evangelio sum locutus: Neque speciem Dei vidistis, neque vocem illius audistis, quia non habetis sermonem e
Abbreviated transcription (Latin):
catũ in ur̃o mortali torpore. Ut autẽ sciatis nͥ a me
repudiatã matrẽ urãm s uoluntate ꝓpria reces¬
sisse : post multa beneficia corpꝰ humanũ assũpsi.
& nequaquã ꝑ ꝓphetas s p̾sens locutꝰ sũ. Ueni &.
ñ erat uir suie homo Om̃s enĩ uiri & homines
imaginẽ dĩ relinquentes : bestiarũ & serpentiũ
sũpsere imaginẽ. Unde ad herodem ppt̃ malitiã
dicit᷑. Ite & dicite uulpi illi. Et ad phariseos. Geni¬
mina uiperarũ. & ad libidinosos. Equi insanien¬
tes infeminas factist̃᷑. Et de uoluptuosis. Noli¬
te mittere margaritas ur̃as ante porcos. E de
inpudentib. Neq scm̃ detis canib & in cõmune
de om̃ib. Uisio quadrupedũ quȩ erant in deser¬
to. Uenit itaq dñs: & ñinuenit hominẽ. Fomo
enĩ cũ in honore eẽt ñ itellexit. cõparatꝰ ẽ uim̃¬
tis insipientib. & similis factꝰ ẽ eis. uocaui in¬
quit eos quasi animal rationabile: & dixi Incli¬

Expanded text:
catum in mortali vestro corpore . Ut autem sciatis, non a me repudiatam matrem vestram; sed voluntate propria recessisse, post multa beneficia humanum corpus assumpsi, et nequaquam per Prophetas, sed praesens locutus sum. Veni, et non erat vir, sive homo. Omnes enim viri et hominis imaginem relinquentes, bestiarum et serpentium sumpsere imagines. Unde et ad Herodem propter malitiam dicitur: Ite, et dicite vulpi huic . Et ad Pharisaeos: Genimina viperarum . Et ad libidinosos: Equi insanientes in feminas facti sunt . Et de voluptuosis: Nolite mittere margaritas vestras ante porcos. Et impudentibus: Neque sanctum detis canibus . Et in communi de omnibus: Visio quadrupedum quae erant in deserto Venit itaque Dominus, et non invenit hominem. Homo enim cum in honore esset, non intellexit: comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis . Vocavi, inquit, eos quasi rationale animal, et dixi: Incli
Abbreviated transcription (Latin):
indiuitiis ẜ infornace pauꝑtatis ꝓbare te uolur. Ex
quo ostendit᷑ & diuitus & pauꝑtate plerosq tẽptaris
aut illis male abutant᷑. aut penuriã neqͦquã irant
sustineant. Propt̾ me gͦ faciã. ne blas phemet᷑ nom̃ na
ingentib. &̾ putent uos ninea ira s idoloꝵ suoꝵ auxilis
suꝑatos. Qđq infert głam meã alteri ñ dabo. hoc signi¬
cat ne idola putent᷑ opp̾ssise popłm dĩ. uł certe eu̾at
alteri ñ dabo. ostendit se alteri iã dedisse. Alt̾ eni a
distinctionẽ prioris dr̃. Pleriq nr̃oꝵ ut iuxtalaex

Expanded text:
in divitiis, sed in fornace paupertatis probare te volui. Ex in divitiis, sed in fornace paupertatis probare te volui. Ex quo ostenditur et divitiis et paupertate plerosque tentari, si aut illis male abutantur, aut penuriam nequaquam virtute sustineant. Propter me ergo faciam, ne blasphemetur nomen meum in gentibus, et putent vos non mea ira, sed idolorum suorum auxilio atos. Quodque infert, gloriam meam alteri non dabo, hoc significat, ne idola putentur oppressisse populum Dei. Vel certe cum dicit, alteri non dabo, ostendit se alteri jam dedisse, alteri enim ad distinctionem prioris dicitur. Plerique nostrorum, ut jux
Abbreviated transcription (Latin):
Nec iactu scientiã futuroꝵ s obutilitatẽ tuã loquor.
cuiꝰ eor incredulũ & ceruicẽ ferreã & frontẽ ȩneã ab
initio eẽ cognoui. Eccȩ audisti quȩ uentura st̃: & tam̃
celas silentio ueritate. Nec narro p̾terita in qͥb sepe
tradiderĩ: gentes uobis uarias subiugauerĩ. s noua
quȩ contra babylonẽ facturꝰ sũ nuntio. ut inpudens
oris tui m̃datiũ confutet᷑. qui te asseris scire quȩ nes¬
cis. Abiitio enĩ eoꝵ p̾uaricator es mandatoꝵ. & de
uentre transgressorẽ uocauit te dĩ. Quando de egyp¬
to liberatꝰ quasi meo utero uentre concepiꝰ es: & edu¬
catꝰ & eruditꝰ. caput bouis egyptii desiderasti dicens
Hi st̃ dii tui isrł qͥte eduxert̃ de t̾ra ȩgypti Nonigit᷑
tuo merito s mea miscdi̾a furorẽ meũ distuli. ne
penitꝰ interires: & ob laudẽ nominis mei infrenabo
te : ut me qͣsi uim̾tũ &infrenis equus seqͥris inuitꝰ. Ec̨¬
ce ex coxi te id est ꝓbaui qͦm conflatꝰ argentũ. siue nͥ

Expanded text:
ulitatem tuam loquor, cujus cor incredulum et cervicem ferream, ac frontem aeneam ab initio esse cognovi. Ecce audisti omnia quae ventura sunt, et tamen celas silentio veritatem. Nec narro praeterita quibus saepe tradiderim, gentes vobis varias subjugarim. Sed nova quae contra Babylonem facturus sum, nuntio, ut impudens oris tui mendacium confutetur, qui te asseris scire quae nescis. Ab initio enim meorum praevaricator es mandatorum; et de ventre transgressorem vocavit te Deus, quando de Aegypto liberatus, quasi meo ventre conceptus es, et educatus, et eruditus. Caput bovis Aegypti desiderasti, dicens: Hi sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti. Non igitur tuo merito, sed mea misericordia furorem meum distuli, ne penitus interires, et ob laudem nominis mei infrenabo te, ut me quasi jumentum et in frenis equus sequaris invitus. Ecce excoxi te, id est, probavi, quomodo conflatur argentum. Sive non
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ mea fundauit t̾rã: & dext̾a mea fir¬
uit cęlũ. Uocabo eos & stabt̃ simul. & congis¬
bunt᷑ om̃s & audient. quis eis nuntiauit ho
diligens te feci uoluntatẽ tuã suꝑ babyloni
auferrẽ sem̃ chaldeoꝵ. ẜgo locuiꝰ sũ & egous¬

Expanded text:
mea fundauit terram, et dextera mea firmauit caelum. Vocabo eos, et stabunt simul, et congregabuntur omnes et audient. Quis ei nuntiauit haec? Diligens te feci uoluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus sum et ego
Abbreviated transcription (Latin):
nusto sanguine suo inebriabunt᷑: & sciet om̃is caro
iua ego chñs saluans te : & redẽptor tuus fortis iacob
lne. Nuqͥd accipi& quis a gẏgante spolia. & si cap¬
mos duxerit quis inique saluabit᷑ͦ Sicdicit dñs.
diquis ceperit gygante accipi& spolia: & accipi¬
eis a forte saluabit. Ego autẽ iudiciũ ĩudicabo¬
neũ. & ego filios meos eruam: & comedent qͥ tri¬
bila uert᷑ te carnes suas. & bibent quasi uinum
inu sanguine suũ & inebriabunt᷑: & scio om̃is
cro quia ego dñs qui erui te. & adiutor sũ forti
Quomꝰ potest aliquis intrare indomũ fortis &s ua¬
saeiꝰ diripere : nͥ primnũ ligauerit fortẽ. &s tc̃ do
mũ eiꝰ diripios: fortis & gẏgas diabolus ẽ. qͥ om̃s
gentes suo sub iugarat ĩperio. audens dicere sal¬
uatori. Hȩc om̃ia m̃ tradita st̃: & dabo tͥ ea: si
padens ad oraueris me. Mundus enĩ in maligno
postiꝰ ẽ : quẽ nullus iustoꝵ uincere potuit: nec iux¬
ta amos ꝓphetã de ore leonis auferre. Proposita

Expanded text:
t omnis caro, quia ego Dominus salvans te, et redemptor tuus fortis Jacob. LXX: Numquid accipiet quis a gigante spolia? Et si captivum duxerit quis inique, salvabitur. Sic dicit Dominus: Si quis ceperit gigantem, accipiet spolia, et accipiens a forti salvabitur. Ego autem judicium meum judicabo. Et ego filios meos eruam, et comedent qui tribulaverunt te, carnes suas, et bibent quasi vinum novum sanguinem suum, et inebriabuntur: et sciet omnis caro quia ego Dominus qui erui te, et adjutorium fortitquomodo potest aliquis intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi primum ligaverit fortem, et mum ejus diripiet ? Fortis et gigas, diabolus est, qui omnes gentes suo subjugarat imperio, audens dicere Salvatori: Haec omnia mihi tradita sunt, et dabo tibi ea, si procidens adoraveris me . Mundus enim in maligno positus est , quem nullus justorum vincere potuit: nec juxta Amos, praedam de ore leonis auferre . Proposita
Abbreviated transcription (Latin):
ui uoluntatẽ meã uolui. Peqͦ locutꝰ ẽ pat̾: & sponsionẽ
li oꝑe conꝓbauit. loxx ꝓ eo qͥd nos de hebreo exp̃ssimꝰ
urũ uoluntatis meȩ: posuert̃ de qͥb cogitaui. Ergo
uita eos uocatas de oriente aues angłoꝵ possumꝰ in¬
eelligere ministeria. qͥ ad imꝑiũ dñi in toto orbe dis¬
urrt᷑. qͥ st̃ ad ministratorii sp̃s: & mittunt᷑ obsalu¬
t̃ credentiũ. Deqͥb & inpsalmo canit᷑. Qui facit angłoᷤᷤ

Expanded text:
ciam voluntatem tuam volui , de quo locutus est Pater: et sponsionem suam opere comprobavit. LXX, pro eo quod nos de Hebraeo expressimus, virum voluntatis meae, posuerunt, de quibus cogitavi. Ergo juxta eos vocatas de Oriente aves, Angelorum possumus intelligere ministeria, quae ad imperium Domini in toto orbe discurrunt; qui sunt administratorii spiritus, et mittuntur ob salutem credentium. De quibus et in psalmo c
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ filia babylonis: ñ ipsã babylonẽ qͥdẽ s romanã
urbẽ int̾p̃tent᷑: quȩ & in apocalipsi ioħis & in epła petri
babylon spetialit̾ appellat᷑: & cuncta quȩ nc̃ ad babylonẽ
dicunt᷑ illiꝰ ruine c̃uenire testent᷑: contͣ quã uocanda sit
auis diq iusticia: ut postquã sẏon idẽ ecclesia saluata fu¬
erit: ila ꝑeat in ȩt̾nũ. Dicit᷑ gͦ babyli reginȩ filiȩ chaldeoꝵ.¬

Expanded text:
abylonis, non ipsam Babylonem quidam, sed Romanam urbem interpretentur, quae in Apocalypsi Joannis et in Epistola Petri , Babylon specialiter appellatur, et cuncta quae nunc ad Babylonem dicuntur, illius ruinae convenire testentur, contra quem vocanda sit avis, Deique justitia: ut postquam Sion, id est, Ecclesia salvata fuerit, illa pereat in aeternum. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dũ qđ nequaquã eos appellos iacob s domũ iacob: nec
isrł qͥ hoc falso appellant̾ nomine. cũ opus ñ habeant
nominis. Et de aquis inquit iude existis cexinori¬
peiue aquas uocans ꝓsemine. ut nequaquã eos uir¬
tutũ patriarcharũ filios ostender& eẽ s carniũ: & re¬
cte aquã uide appellauit: quia sola tẽ int̾ra iudea ad¬
huc ꝑmanebat trib. & sem̃ dauid illo tẽporȩ regium
seruabat᷑. Qui inquit uiratis in nomine dnĩ ñ ut ho¬
noretis dm̃. s ut assũpto nomine fatiatis in uiriã:
dũ eũ testẽ ur̃i uultis eẽ m̃datui. Et reqͥescitis in scã
tores uos ẽȩ urbis hierłsm. & dñi sabaoth habere pri¬
uilegiũ cũ casa iacob & isrł urbis scȩ : & dĩ om̃i potentis
ad sumatis uocabula. Priora extunc annuntiaui. &
exore ieo exiert᷑. & audita feci ea. repente operatꝰ
sũ & uenert᷑. Sciui enĩ quia durꝰ estu: & neruus ferreus
ceruixtua. & frons tua ęnea. Predixi ⁊ͥ ex tẽ : ante quam

Expanded text:
 nequaquam eos appellet Jacob, sed domum Jacob; nec Israel, qui hoc falso appellantur nomine, cum opus non habeant nominis. Et de aquis, inquit, Juda existis, σεμνοτερῶς aquas vocans pro semine, ut nequaquam eos virtutum Patriarcharum filios ostenderet esse, sed carnium. Et recte aquas Juda appellavit, quia sola tunc in terra Judaea adhuc permanebat tribus; et semen David illo tempore regium servabatur. Qui, inquit, jurastis in nomine Domini, non ut honoretis Dominum; sed ut assumpto nomine faciatis injuriam, dum eum testem vestri vultis esse mendacii, et requiescitis in sancttores vos esse urbis Jerusalem, et Domini sabaoth habere privilegium, cum cassa Jacob, Israel et urbis sanctae, et Dei omnipotentis assumatis vocabula. Priora ex tunc annuntiavi, et ex ore meo exierunt, et audita feci ea: repente operatus sum, et venerunt. Scivi enim quia durus es tu, et nervus ferreus cervix tua, et frons tua aenea. Praedixi
Abbreviated transcription (Latin):
tua. & dixisti. ñ ẽ qͥuideat me. Sapientia tua & si¬
tia tua hec decepit te: & dixisti incorde tuo. Egosis¬
& inruae suꝑ te calamitas. quã ñ poteris expiare uñ¬
et suꝑte repente miseria quã nescies. Puo simula
nient babyloni sterilitas & uiduitas. ut nec filio
beat idest subiectos sibi poplõs: nec uirũ quẽ regi
sumꝰ intellegere. Quȩ dũ ñ sperat: repente sustia
Neq eni poterat arbitrari: qđ persȩ nulli ante f¬
tudinis eam cyro regnante suꝑarent: & suȩ sibã¬
rent potestati: Quȩ persas es inqͥt ñ solũ ꝓpt̾ sugͥl

Expanded text:
tua, et dixisti: Non est qui videat me: sapientia tua et scientia tua haec deceperunt te, et dixisti in corde tuo: ego super te calamitas, quam non poteris expiare, veniet super te repente miseria, quam nescies. Duo simul venient Babyloni, sterilitas et viduitas, ut nec filios habeat, id est, subjectos sibi populos; nec virum, quem regem possumus intelligere: quae dum non sperat, repente sustinuit. Neque enim poterat arbitrari quod Persae, nullius ante fortitudinis, eam, Cyro regnante, superarent, et suae subjicerent potestati. Quae