comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ipsa unitate tolerare. Dice A bamꝰ q̃ ñdũ
fuisse temꝑib ueterũ pacem unitatis
⁊ tolerantiã tanta comm̃datione p̃dicatã
te. ⁊ tam̃ ꝓpħas illos. ⁊ scõs iuiros dic̾e solere ĩ
populũ scelera eorũ. cũ tam̃ s ab illiꝰ populi uni¬
tate ⁊ communione parit̾ accipiendorũ sacra¬
mentorũ quȩ tunc fuerunt diuellere ñ temp¬
ptassent. Inde nescio quomͦ uentũ ẽ ad cõme¬
morationẽ beate memoriȩ genethilii ep̃i: qd ne¬
scio quã constitutionẽ datã contra illos com¬
p̾sserit: ⁊ effectũ hab̾e non siuerit. Laudabãt
illũ omnes. ⁊ benignissime p̾ferebant. Iter qͣs
laudes a nob̾ subiectũ ẽ. quod &̃ ipse ͭ genethi¬
lius si in eorũ manus incidisset rebaptrrandꝰ
censeretur. Et hec iam stantesloquebamur: qr
discedendi tempꝰ urg̾et. Ibi plane ille senex di¬
xit iam formã factã ẽẽ. ut quisquis ad eos fi¬

Expanded text:
pro ipsa unitate tolerare. dicebamus etiam nondum pro ipsa unitate tolerare. dicebamus etiam nondum fuisse temporibus ueterum pacem unitatis et tolerantiam tanta commendationte et tamen prophetas illos et sanctos uiros dicere solere in populum scelera eorum, cum tamen se ab illius populi unitate et a communione pariter accipiendorum sacramentorum, quae tunc fuerunt, diuellere non temptassent. Inde nescio quo modo uentum est ad commemorationem beatae memoriae Genethlii episcopi, quod nescio quam constitutionem datam contra illos compresserit et effectum habere non siuerit. laudabant illum omnes et benignissime praeferebant. inter quas laudes a nobis subiectum est, quod etiam ipse tamen Genethlius, si in eorum manus incidisset, rebaptizandus censeretur. et haec iam stantes loquebamur, quia discedendi tempus urgueret. ibi plane ille senex dixit iam formam esse factam, ut, quisquis ad eos fi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dictũ ẽ. quod adhuc eos nr̃i ꝑsecuturi t̾ent
nob̃q dicebat uidere se uelle quales nos temuᷤ
in illa ꝑsecutione pͥbituros utrũ consensuri essemꝰ
tali seuitiȩ: annullũ cõmodaturi consensũ. Nos¬
autẽ dicebamꝰ dm̃ uidẽ corda nr̃a quȩ ipsi non
possent & illos temi̾e sibi adhuc ista metuere. q̃
si contingerint a malis conting̾e. quib deteri¬
ores ipsi habent. nec tam̃ ido nos a catholica cõ¬
munione segregare deb̾e. siquid forte nob̾ iui¬
tis uel q̃ siualuerimꝰ contradicentib factũ fu¬
erit cũ tolerantiã pacificam didicerimus. di¬
cente apło. sufferentes inuicẽ in dilectione. stu¬
dentes seruare unitatẽ sỹs in uinculo pacis:
Quã pacẽ atq tolerantiã illos ñ tenuisse dice¬
bamus. qui scisma fecerunt: ut nunc int̾ suos
qui mitiores eorũ sũt.  grauiora tolerent ne
scindat᷑ quod scissũ est. cũ leuiora nollẽt

Expanded text:
quae dictum est, quod adhuc eos nostri persecuturi essent, quae dictum est, quod adhuc eos nostri persecuturi essent, nobisque dicebat uidere se uelle, quales nos essemus in illa persecutione praebituros, utrum consensuri essemus tali saeuitiae, an nullum commodaturi consensum. nos dicebamus deum uidere corda nostra, quae ipsi non possent, et illos temere sibi adhuc ista metuere, quae si contigerint, a malis contingere, quibus deteriores ipsi habent; nec tamen ideo nos a catholica communione segregare debere, si quid forte nobis inuitis uel etiam, si ualuerimus, contradicentibus factum fuerit, cum tolerantiam pacificam didicerimus dicente apostolo: Sufferentes inuicem in dilectione, studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. quam pacem atque tolerantiam illos non tenuisse dicebamus, qui schisma fecerunt, ut nunc inter suos, qui mitiores eorum sunt, grauiora tolerent, ne scindatur, quod scissum est, cum leuiora nollent
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi maxime solent dice̾. an forte. rp̃c baptisoro
ioh̾isbaptizabat: Deinde in hac sententia mul¬
ta quęsiturus erã. quomͦ ab ipso iħe tunc quȩ¬
sitũ sit de baptismo dñi. ⁊ respondit quod il¬
le hab̾et sꝑonsã. & ille sponsus ee̾t. Num qͥd
gͦ fas erat ut baptismo ioħis baptiz aret spon¬
sus: idlest baptismo amici uel serui Demde
quomꝰ poterant eucaristiã acciꝑe: ñdũ bapti¬
zati. Aut quomͦ petro uolenti ut totũ se laua¬
ros responderit. qui lotus ẽ semel. ñ eũ opor¬
tet iterũ lauari: s ẽ mundus totus. ꝑfecta
te ẽ. si eo se dignũ qui accipit p̾beat.Si autem
indignũ. in eo sacramenta ñ ad salutẽ. s ad
ꝑniciẽ ꝑmanebunt tam Cũ gͦ ista quęsiturꝰ
cẽm etiam ipse uidit de baptismo discipulorum
dñi non sibi fuisse quȩrendũ: inde iterũ ĩ aliuo
multis ut pot̾ant utrimq sermocinantib. Int

Expanded text:
ipsi maxime solent dicere? an forte Christus baptismo ipsi maxime solent dicere? an forte Christus baptismo Iohannis baptizabat? deinde in hac sententia multa quaesiturus eram, quo modo ab ipso Iohanne tunc quaesitum sit de baptismo domini et responderit, quod ille haberet sponsam et ille esset sponsus. numquid ergo fas erat, ut baptismo Iohannis baptizaret sponsus, id est baptismo amici uel serui? deinde quo modo poterant eucharistiam accipere nondum baptizati? aut quo modo Petro uolenti, ut totum se lauaret, responderit: Qui lotus est semel, non eum oportet iterum lauari, sed est mundus totus? perfecta i baptisma est, si eo se dignum, qui accipit, praebeat; si autem indignum, sacramenta in eo non ad salutem sed ad perniciem permanebunt tamen. cum ergo ista quaesiturus essem, etiam ipse uidit de baptismo discipulorum domini non sibi fuisse quaerendum. Inde itum in aliud multis, ut poterant, utrimque sermocinantibus. inter
Abbreviated transcription (Latin):
quo uolebamus ostendere. neq nos illis deb̾e
obic̾e suorũ scelera: neq illos nob̾: siqua inue¬
nirentur talia facta nr̃orũ. De nouo autẽ te¬
stamento ostendi quidẽ ñ posse. quod iustꝰ
quisquã int̾fec̾it aliquẽ: s tam̃ illud ꝓbari
posse ipso exemplo dñi. sceleratos ab inno¬
centib fuisse toleratos. Traditorem enĩ suũ qͥiã
ỹciũ eĩ acceꝑat usq ad ultimũ osculũ pacis.
int̾ innocentes secũ et ꝑpessus ẽ. quib non ta-¬
curt ẽe int̾ illos tanti scelerishominẽ. & tamen
primum sacramentũ corꝑis ⁊ sanguinis sui ñ¬
dũ illo excluso cõm  munit̾ omnib dedit:
Quo exemplo cũomnes ꝓpe mouerentur
temptauit dic̾e ante passionẽ dñi com¬
munionẽ illa cũ scelerato ñ obfuisse apłi:
quia ñ dũ habebant baptismũ xp̃i: s bay¬
tismũ iohis. Quod postea quã dixit. cepi
baptizar&. quomͦ gͦ dabant qd̃ ñ acceꝑant. qd̃

Expanded text:
quod uolebamus ostendere neque nos illis debere quod uolebamus ostendere neque nos illis debere obicere suorum scelera neque illos nobis, si qua inuenirentur talia facta nostrorum. de nouo enim testamento ostendi quidem non posse, quod iustus quisquam interfecerit aliquem; sed tamen illud probari posse ipso exemplo domini sceleratos ab innocentibus fuisse toleratos. traditorem enim suum, qui iam pretium eius acceperat, usque ad ultimum osculum pacis inter innocentes secum esse perpessus est. quibus non tacuit esse inter illos tanti sceleris hominem et tamen primum sacramentum corporis et sanguinis sui nondum illo excluso communiter omnibus dedit. quo exemplo cum prope omnes mouerentur, temptauit dicere ante passionem domini communionem illam cum scelerato non obfuisse apostolis, quia nondum habebant baptismum Christi sed baptismum Iohannis. quod posteaquam dixit, coepi baptizaret quo modo ergo dabant, quod non acceperant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ nonñqua ꝙ̃ siuis ubi possunt inferre ñ cessẽt
Quȩ cũ ita sint dissimulans tam̃ ab scelera¬
tissimis factis suorũ quȩ ipse plus nouit ur¬
gebat ut dicerẽ. quis ustorũ uel malũ aliquẽ
occiderit. Quod s̃ si ad causã iã ñ pertinebat.
fatebamur enĩ hȩc ubicũq sub nomine. rp̃i¬
ano fierent ñ fieri a nob̾: s tam̃ ut admon̾et᷑
quid ẽet querendũ. respondimꝰ quȩrentes u¬
trũ helias iustus ei iuideretur fuisse. Qd̃ nega-¬
re non potuit. Deinde subiecimꝰ. quã multos
yseudo ꝓpbas sua manu ꝑemiit Hic reuera
uidit: quod uidendũ erat. talia licuisse tũc
iustis. Hȩc enĩ ꝓpħico sp̃u auctoritate di faci¬
ebãt qui ꝓculdubio nouit cui etiã ꝓsit occidi:
Erigebat xͦ ut docem ia noui testam̃ti tẽpo¬
rib qui ustorũ aliquẽ occiderit: ꝙ̃ sceleratũ
⁊ impiũ. ẽ unc reditũ ẽ ad suꝑiorẽ tractatũ

Expanded text:
n numquam etiam suis, ubi possunt. inferre non cessent. n numquam etiam suis, ubi possunt. inferre non cessent. quae cum ita sint, dissimulans tamen ab sceleratissimis factis suorum, quae ipse plus nouit, urguebat, ut dicerem, quis iustorum uel malum aliquem occiderit. quod etiam si ad causam iam non pertinebat, fatebamur enim haec ubicumque sub nomine Christiano fierent, non fieri a bonis, sed tamen ut admoneretur, quid esset quaerendum, respondimus quaerentes, utrum Helias iustus ei uideretur fuisse, quod negare non potuit. deinde subiecimus, quam multos pseudoprophetas sua manu peremerit. hic re uera uidit, quod uidendum erat, alia licuisse tunc iustis; haec enim prophetico spiritu auctoritate dei faciebant, qui procul dubio nouit, cui etiam prosit occidi. exigebat ergo, ut docerem, iam noui testamenti temporibus qui iustorum aliquem occiderit etiam sceleratum et impium. Tunc reditum est ad superiorem tractatum,
Abbreviated transcription (Latin):
qua h narrauit rursus a me instant̾ cepit q̃¬
tere quem uistũ putarẽ. eũ ne qui occidit. an
cum qui occisus eẽt. quasi iã mͥ ꝓbauisset. ita
ut narrauerat ẽẽ cominissũ. Dicebã gͦ pͥus u¬
trũ uerũ eẽt eẽ querendũ. Non enĩ tem̾e credi
oportere quecũq dicuntur. ⁊ tam̃ fieri potius¬
se. ut uel ambo eque mali ẽent: uel etiã peiorẽ
malus quisꝗͣ occiders. Reuera enĩ fieri potest.
ut sceleratior sit rebaptrrator totiꝰ hominis. quã
soluis corꝑis int̾emptor. Unde etiã illud qd a
me postea quęsiuit: ia quȩrendũ non erat fut
eni ̃ malũ non debuisse occidi a xp̃ianis &
uistis: quasi nos eos qui hȩc in catholica ȩccła
faciunt iustos uocemꝰ quȩ tam̃ nob̾ ab istis di¬
ci facilius quã ꝓbari solent: cũ tam multas
uiolentissimas cȩdes. ⁊ strages pleriq ipsoruo
bishominũ furiosissimorũ. ñ catholieiᷤ tantuo¬

Expanded text:
. quam hoc narrauit, rursus a me instanter coepit qu. quam hoc narrauit, rursus a me instanter coepit quaerere, quem iustum putarem, eumne, qui occidit, an eum, qui occisus esset, quasi iam mihi probauisset ita, ut narrauerat, esse commissum. dicebam ergo prius, utrum uerum esset, esse quaerendum; non enim temere credi oportere, quaecumque dicuntur; et tamen fieri potuisse, ut uel ambo aeque mali essent uel etiam peiorem quisquam malus occideret. re uera enim fieri potest, ut sceleratior sit rebaptizator totius hominis quam solius corporis interemptor. Unde etiam illud, quod a me postea quaesiuit, iam quaerendum non erat. ait enim etiam malum non debuisse occidi a Christianis et iustis; quasi nos eos, qui haec in catholica faciunt, iustos uocemus. quae tamen nobis ab istis dici facilius quam probari solent, cum tam multas uiolentissimas caedes et strages plerique ipsorum bis hominum furiosissimorum non catholicis sed no
Abbreviated transcription (Latin):
cutionẽ ꝑtulerit circũdata ꝙ̃ militib ar¬
matis eccł̃ia. Quesiui &̃ utrũ marimianũ qui
ab eis apud carthaginẽ scisma fecerat: ꝙ iustũ
⁊ xp̃ianũ putaret. Non pot̾at nisi negare. Cõ
His gͥ exemplis ei si possẽ ꝑsuad̾e moliebar. ut
iam desin̾et dic̃e ꝑsecutionis ꝑpessionẽ. xp̃iant
uisticiȩ certissimũ eẽ docum̃tũ. N arrauit q̃
in ipsa scismatis nouitate maiores suos cũ co¬
gitarent culpam ceciliani ne scisma fieret qͥ¬
quomͦ uelle sopire: dedisse quendã int̾uen¬
torem populo suȩ communionis apud car¬
thaginẽ constituto. anteqͣ maiorius aduer¬
sus cecilianũ ordinaretur. Hunc gͦ int̾uento¬
rem in suo conuenticulo a nr̃is dicebat occi¬
sum: quod fateor antea ñ quã ꝓrsus audie¬
ram. cũ tam multa ab eis obierta crimina
refillerentur. & red arguerentur a nr̃is atq in
e plura s maiora iacerentur. S tam̃ postea

Expanded text:
cutionem pertulerit circumdata etiam militibus arcutionem pertulerit circumdata etiam militibus armatis ecclesia. quaesiui etiam, utrum Maximianum, qui ab eis apud Carthaginem schisma fecerit, et iustum et Christianum putaret. non poterat nisi negare. commhis igitur exemplis ei, si possem, persuadere moliebar, ut iam desineret dicere persecutionis perpessionem Christianae iustitiae certissimum esse documentum. Narrauit etiam in ipsa schismatis nouitate maiores suos, cum cogitarent culpam Caeciliani, ne schisma fieret, quoquo modo uelle sopire, dedisse quendam interuentorem populo suae communionis apud Carthaginem constituto, antequam Maiorinus aduersus Caecilianum ordinaretur. hunc ergo interuentorem in suo conuenticulo a nostris dicebat occisum. quod, fateor, numquam antea prorsus audieram, cum tam multa ab eis obiecta crimina refellerentur et redarguerentur a nostris atque in eos plura et maiora iacerentur. sed tamen postea,
Abbreviated transcription (Latin):
terrogationem suã breuit̾ responderẽ. quȩ¬
rẽs me quem iustũ putarẽ: eũ qui ꝑseque¬
retur: an eũ qui ꝑsecutionẽ pateretur. Cui
respondebã non rectȩ ita int̾rogari. Fieri
enĩ posse ut ambo iniqui sint. fieri etiam
posse ut iniquiorem iustior ꝑsequatur. Non
eͦ ee̾t consequens. ut id̾o sit quisq uistior. qi
ꝑsecutionẽ patitur: quauis id plerũq iusti¬
ori contingat. Deinde cũ uiderẽ in ħ eũ mul¬
tum immorari. ut iusticiã suȩ partis ex eo
certam uellet intelligi qr ꝑsecutionẽ passa
fuerit: quȩ siui ab eo utrũ iustũ ⁊ rp̃ianũ pu¬
taret ep̃m. mediolanensis ȩccłȩ ambrosiuo.
Cogebaturutiq negare. quod ille uir. rp̃ianꝰ
eẽt ⁊ uistus: qr si fat̾etur statim obiceremus
quod eũ rebaptirandũ ẽẽ censeret. Cum ergo
ea loqui cogeretur quib ille non eẽt habendꝰ
xp̃ianus i ustus commemoraui quantã perse-¬

Expanded text:
terrogationem suam breuiter responderem, quaeterrogationem suam breuiter responderem, quaerens a me, quem iustum putarem, eum, qui persequeretur, an eum., qui persecutionem pateretur. cui respondebam non recte ita interrogari; fieri enim posse, ut ambo iniqui sint, fieri etiam posse, ut iniquiorem iustior persequatur: non ergo esse consequens, ut ideo sit quisque iustior, quia persecutionem patitur, quamuis id plerumque contingat. deinde cum uiderem in hoc eum multum inmorari, ut iustitiam suae partis ex eo certam uellet intellegi, quia persecutionem passa fuerit, quaesiui ab eo, utrum iustum et Christianum putaret episcopum Mediolanensis ecclesiae Am- \' brosium. cogebatur utique negare, quod ille uir Christianus esset et iustus, quia, si fateretur, statim obiceremus, quod eum rebaptizandum esse censeret. cum ergo ea loqui cogeretur, quibus ille non esset habendus Christianus et iustus, commemoraui, quantam perse
Abbreviated transcription (Latin):
saltem consid̾atis temꝑib certi aliquid elu-¬
ceret. Sane qm nescio quando audieramus.
arrianos. cum a communione catholica di-¬
screpassent. donatistas in affrica sibi sociare
temptasse: ad aurẽ mͥb̾ ipsũ fa̾ alippus sug¬
gessit. Tuc accepto ipso uolumine eiusdem
concilii statuta consid̾ans. legi athanasium
adu̾sus arrianos acerrimarũ disputationũ
conflictus eminuit: ⁊ iuliũ eccłȩ romane epi¬
scopum nichilominus catholicũ illo conci¬
isti ep̃i catholici uehem̃tissime resistebãt. Itaq
ad diligentiorem etiã temꝑũ discussionem.
uoluimꝰ ipsũ uolum̾ acciꝑe: atq auferreno¬
biscũ: Qui noluit dare. dicens ibi nosbabe
illud: quando aliquid in eo consid̾are uelle¬
mus. Rogaui &̾ ut manu mea notari ꝑmit¬
teret: fateortimens ne mͥ forte causa exigen-¬
te cũ petendũ eẽt: ꝓ illo aliud ꝓferretur. Neq
hoc uoluit. Deinde mͥ cȩpit instare. ut ad in-¬

Expanded text:
saltem consideratis temporibus certi aliquid elusaltem consideratis temporibus certi aliquid eluceret. sane quoniam nescio quando audieramus Arrianos, cum a communione catholica discrepassent, Donatistas in Africa sibi sociare temptasse, ad aurem mihi hoc ipsum frater Alypius suggessit. tunc accepto ipso uolumine eiusdem concilii statuta considerans legi Athanasium axime aduersus Arrianos acerrimarum disputationum conflictus eminuit, et Iulium ecclesiae Romanae episcopum nihilo minus catholicum illo concis isti episcopi catholici uehementissime resistebant. itaque ad diligentiorem etiam temporum discussionem uoluimus ipsum uolumen accipere atque auferre nobiscum. qui noluit dare dicens ibi nos habere illud. quando aliquid in eo considerare uellemus. rogaui etiam, ut manu mea notari permitteret, fateor, timens, ne mte cum petendum esset, pro illo aliud proferretur. neque hoc uoluit. Deinde mihi coepit instare, ut ad in
Abbreviated transcription (Latin):
cense conciliũ ad ep̃os affros. qui erant cõ-¬
munionis donati dedisse litt̾as. Quod cũ
legẽtur. auduumꝰ donati nomen. inter cet̾os
ep̃os quib illi scͥpserant. Itaq flagitare cȩ-¬
ꝑimus. ut doceretur utrũ ipse e̾ẽt donatus
de cuiꝰ parte isti cognominantur. fieri enim
potuisse ut alicui donato alt̾ius heresis episco¬
po scͥpserint: cũ marime in illis nominib nec
affricȩmentio facta fuerit. Quomͦ ergo
posset ꝓbare donatũ partis donati ep̃m. no-¬
mine illo accipiendum eẽ quando ne id qͥdẽ
ꝓbare posset. utrũ ad affricanarũ specialit̾
ȩccłarum ep̃os illȩ litt̾ȩ missȩ fueri nt: Quãꝙͣ
enĩ donati nomen affrũ ẽẽ soleat. non tam̃
repugnaret a uero. ut uel partiũ illarũ ali¬
quis uocaretur affro nomine: uel aliquis
affer in illis partib constitueretur ep̃c. Neq
enĩ in eis uel diem uel consulẽ inuenimꝰ. ut

Expanded text:
cense concilium ad episcopos Afros, qui erant comcense concilium ad episcopos Afros, qui erant communionis Donati, dedisse litteras. quod cum legeretur, audiuimus Donati nomen inter ceteros episcopos, quibus illi scripserant. itaque flagitare coepimus, ut doceretur, utrum ipse esset Donatus, de cuius parte isti cognominantur; fieri enim potuisse, ut alicui Donato alterius haeresis episcopo scripserint, cum maxime in illis nominibus nec Africae mentio facta fuerit; quo modo ergo posset probare Donatum partis Donati episcopum nomine illo accipiendum esse, quando ne id quidem probare posset, utrum ad Africanarum specialiter ecclesiarum episcopos illae litterae missae fuerint. quamquam enim Donati nomen Afrum esse soleat, non tamen repugnaret a uero, ut uel partium illarum aliquis uocaretur Afro nomine uel aliquis Afer in illis partibus constitueretur episcopus. neque enim in eis uel diem uel consulem inuenimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mis eccłiis constituti penitꝰ ignorarent qui fu¬
erint in affrica traditores: qui certe non pos¬
sent communicare nͥ eis quos sedere in sedi¬
b episcopalib audiebant. Respondit tã dui
transmarinarũ partiũ eccłas mansisse inno¬
centes. donec consensissẽt in eorũ sanguinẽ qͦs
macharianã ꝑsecutionẽ ꝑtulisse dicebat:
Ubi ego possem quidẽ dice̾ nec inuidia ma¬
chariani temꝑis in nocenti ã transm arinarĩ
ȩccłarum contaminari potusse: quan-¬
doquidem nullomodo ꝓbaretur illis
auctorib etiã fecisse q̃.  fecerat. s de com¬
pendio querere malui si macharii seuitia
ex quo in eam consen sisse dicebantur tran¬
smarine ȩccłȩ suã innocentiã ꝑdiderunt:
utrũ saltem ꝓbaretur usq ad illa temꝑa do¬
natistas cũ orientalib eccłiis. cet̾isq orbis par-¬
tib in unitate mansisse. Tunc ꝓtulit quod¬
dam uolumen. ubi uolebat ostendere sardi-¬

Expanded text:
mis ecclesiis constituti penitus ignorarent, qui fumis ecclesiis constituti penitus ignorarent, qui fuerint in Africa traditores, qui certe non possent communicare nisi eis, quos sedere in sedibus episcopalibus audiebant. respondit tam diu transmarinarum partium ecclesias mansisse innocentes, donec consensissent in eorum sanguinem, quos Macarianam persecutionem pertulisse dicebat. ubi ego possem quidem dicere nec inuidia Macariani temporis innocentiam transmarinarum ecclesiarum contaminari potuisse, quando quidem. nullo modo probaretur illis auctoribus etiam fecisse, quae fecerat; sed de- compendio quaerere malui, si Macarii saeuitia, ex quo in eam consensisse dicebantur transmarinae ecclesiae, suam innocentiam perdiderunt, utrum saltem probaretur usque ad illa tempora Donatistas cum orientalibus ecclesiis ceterisque orbis partium in unitate mansisse. Tunc protulit quoddam uolumen, ubi uolebat ostendere Serdi
Abbreviated transcription (Latin):
omnib clarũ erat utrũ eos in unitate ȩccłȩ
constitutos an scismate iã diuisos machari¬
ana temꝑa inuenerunt. ut qui uide uellẽt
utrũ ꝓpt̾ iusticiã ꝑsecutionẽ ꝑassi fuerit id
potiꝰ attenderent utrũ se recte atotiꝰ orbis uni¬
tate p̃cidint. Quod si iniuste fecisse inueniren¬
tur manifestũ eẽt eos ꝓpter iniusticiã potius.
quã ꝓpt̾ iusticiã passos ꝑsecutionẽ. ⁊ id̃o num̃o
beatorũ adiungi non posse: de quib dictũ ẽ
beati qui ꝑsecutionẽ patiuntur ꝓpt̾ uisticiam:
Ibi commemorata ẽ famosior. quã certior co¬
dicu traditio. S respondebatur a partib nr̃i
nos cogi oport̾e: ut lit̾s credamus ipsorũ:
S tam̃ sequestrata ista dubia quęstione quere¬
bam quomodo isti se iuste seꝑassent. ab inno¬
centia cet̾orũ xp̃ianorũ qui ꝑ orbem t̾rarũ suc¬
cessionis ordinẽ custodientes in antiquissi¬

Expanded text:
omnibus clarum erat, utrum eos in unitate ecclesiae omnibus clarum erat, utrum eos in unitate ecclesiae constitutos an schismate iam diuisos Macariana tempora inuenerint, ut, qui uidere uellent, utrum propter iustitiam persecutionem passi fuerint, id potius adtenderent, utrum se recte a totius orbis unitate praeciderint, quod si iniuste fecisse inuenirentur, manifestum esset eos propter iniustitiam potius quam propter iustitiam passos persecutionem et ideo numero beatorum adiungi non posse, de quibus dictum est: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. ibi commemorata est famosior quam certior codicum illa traditio. sed respondebatur a partibus nostris nos cogi opor-tere, ut litteris credamus ipsorum. Sed tamen sequestrata ista dubia quaestione quaerebam, quo modo se isti iuste separassent ab innocentia ceterorum Christianorum, qui per orbem terrarum successionis ordinem custodientes in antiquissi
Abbreviated transcription (Latin):
sa erat: ꝑmixtis uerbis cito inde discessũ est.
Int̾quȩ ũba euuangłicã ulła dñi admonitio¬
nẽ commemorauit qua dixit. cauete a pseu¬
do ꝓpħis multi aduos uenient in uesti¬
tu ouiũ. intꝰ aũ  sunt lupi rapaces: ex fru¬
ctib eoium cognõ scetis eos. Quȩ u̾ba dñi
cũ diceremꝰ eadem de ilhis a nob̃ possere¬
citari: uentũ inde ẽ  ad aggregͣationẽ ꝑse-¬
cutionis. quam sepe suã part̾e ꝑtulisse di¬
cebat. hinc uolens ostendere suos ẽẽ. xp̃ianos.
quia ꝑsecutionẽ paterentur. Int̾quȩ uerba
cũ ego ꝑarem ex euuangłio respondere. idem
capitulũ commemorauit pͥor ubi dñs ait. bea-¬
ti qui ꝑsecutionẽ patiuntur. ꝓpter iusticiam.
quoniã ipsorũ ẽ regnũ cȩlorũ. Quoloco ego gra¬
tulatus subieri statim: id gͦ querendũ. utrũ
illi ꝑsecutionẽ ꝓpter iusticiã passi fuerint. In
qua quęstione discuti cupiebã. quod quidẽ

Expanded text:
sa erat, permixtis uerbis cito inde discessum est. sa erat, permixtis uerbis cito inde discessum est. inter quae uerba euangelicam illam domini admonitionem commemorauit, qua dixit: Cauete a pseudoprophetis; multi ad uos uenient in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces; ex fructi. bus eorum cognoscetis eos. quae uerba domini cum diceremus eadem de illis a nobis posse recitari, uentum inde est ad exaggerationem persecutionis, quam saepe suam partem pertulisse dicebat hinc uolens ostendere suos esse Christianos, quia persecutionem paterentur. inter quae uerba cum ego pararem ex euangelio respondere, inus ait: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum caelorum. quo loco ego gratulatus subieci statim id ergo esse quaerendum, utrum illi persecutionem propter iustitiam passi fuerint. in qua quaestione discuti cupiebam, quod quidem
Abbreviated transcription (Latin):
insinuet Primo enĩ uitam nr̃am quã uobis
benuolentius fortasse quam uerus narranti¬
b se comꝑisse dicebat p̃dicare dignatus ẽ. ad¬
iungens dixisse se uob̾ nos omnia quȩ de nob̾
insinuaueratis. bene face potiusse. si in eccła fa-¬
ceremus. Deinde quexẽ cepimꝰ quȩ nam illa
sẽt ȩccła ubi uiu̾e sic oporteret. utrũ illa quȩ
sicut sc̃a tanto ante scriptura p̾dixerat. se t̾ra¬
rum orbe diffunder& an illa quã pars exigu-
a uel affrorũ uel affricȩ contineret. Nic pͥmo
asserere conatus ẽ: ubiq t̾rarũ ẽẽ communio¬
quas formatas dicimꝰ posset quo uellẽ dare¬
y affirmabam quod manifestũ erat omnib
hoc: mͦ facillime illã t̾minari posse questi¬
onem Parabam autẽ ut si consentiret. ad il¬
las ȩccłas a nob̾ taleslitt̾e mitterentur. quaᷤˢ
in apuicis auctoritatib pariter legeremꝰ illo
iã temꝑe fuisse fundatas. S quia res aꝑte fal¬

Expanded text:
insinuet. - Primo enim uitam nostram, quam uobis insinuet. - Primo enim uitam nostram, quam uobis beniuolentius fortasse quam uerius narrantibus se comperisse dicebat, praedicare dignatus est adiungens dixisse se uobis nos omnia, quae de nobis insinuaratis, bene facere potuisse, si in ecclesia faceremus. deinde quaerere coepimus, quaenam illa esset ecclesia, ubi uiuere sic oporteret, utrum illa, quae, sicut sancta tanto ante scriptura praedixerat, se terrarum orbe diffunderet, an illa, quam a vel Afrorum vel Africae contineret. Hic primo asserere conatus est, ubique terrarum esse communioias, quas formatas dicimet adfirmabam, quod manifestum erat omnibus, hoc modo facillime illam terminari posse quaestionem. parabam autem, ut, si consentiret, ad illas ecclesias a nobis tales litterae mitterentur, quas in apostolicis auctoritatibus pariter legeremus illo iam tempore fuisse fundatas. Sed quia res aperte fal
Abbreviated transcription (Latin):
ilo uel ei consentientib reluctatũ ẽ. Postea tam̃
ipse concessit. S notarii qui aderant. ⁊ id stre¬
nie fac̾e poterant: nescio qua causa extipere no¬
luerunt Egimꝰ saltem ut fr̃s qui nobiscũ erãt
quãquã in hac re tardius possent excuꝑent pol¬
lcentes nos ibi easdẽ tabulas. relicturos. Consen¬
sum ẽ Ceꝑunt uerba nr̃a excipi & aliqua ab
inuicẽ ad tabulas dicta sunt. Postea inordi¬
natas ꝑstrepentiũ int̾pellationes. & ꝓpterea no¬
fra quoꝙ turbulentiorẽ disputationẽ notarii
non ualentes sustin̾e. cesserunt nob̾ sane ñ de¬
sistentib ⁊ ut cuiq facultas dabatur. multa
aicentib Ex quib omnib uerbis nr̃is quantũ
rcordari potui causȩ totiꝰ actionẽ. dilectionẽ
uram fraudare nolui. Potestis enim ei legere¬
li teras meas: ut uel aꝓpbet me uera scͥpsisse
uel ipse uob̃̾ sicut melius recolit. incunct ant̃

Expanded text:
illo uel ei consentientibus reluctatum est; postea tamen illo uel ei consentientibus reluctatum est; postea tamen ipse concessit. sed notarii, qui aderant atque id strenue facere poterant, nescio qua causa excipere noluerunt. egimus saltem, ut fratres, qui nobiscum erant, quamquam in hac re tardius possent, exciperent, pollicentes nos ibi easdem tabulas relicturos. consensum est. coeperunt uerba nostra excipi et aliqua ab inuicem ad tabulas dicta sunt. postea inordinatas perstrepentium interpellationes et propterea nostram quoque turbulentiorem disputationem notarii non ualentes sustinere cesserunt nobis sane non desistentibus et, ut cuique facultas dabatur. multa dicentibus. ex quibus omnibus uerbis nostris. quantum recordari potui causae totius actionem, dilectionem uestram fraudare nolui. potestis enim ei litteras meas legere, ut uel adprobet me uera scripsisse uel ipse uobis, si quid melius recolit, incunctanter
Abbreviated transcription (Latin):
onis nr̃ȩ ꝓpetheatrica consuetudine quã ad
lo qui potuerunt. exceptis ut dixi paucis.
quorũ religiosa ⁊ simplex apparebat inten¬
tio. Itaq lib̾e ꝓ sui cuiusq animi motu ĩmo¬
derate loquentiũ strepitu omnia turbaban-¬
tur: nec eiunc̾e siue nos. siue ipse rogando. ĩ¬
terdum etiã obuirgando potiumꝰ: ut nobis
modestum silentiũ p̃b̾etur. Res tamen utc̃q
agi cepta ẽ. ⁊ aliquoc horas in alt̾no sermons
ꝓtrarimus: quantũ uocib int̾quiescentibus
uarie tumultuantiũ sinebamur. S in ipso
disputationis exordio cũ uideremꝰ ea quȩ di¬
cebant᷑ subinde labi de memoria uel nr̃a uł
eorũ quorũ salutẽ maxime curabamꝰ ꝙ ut
eẽt nob̾ cautior modestior ꝙ tractatio simul
at ios atꝙ alii fr̃s qui absentes erant quidĩt
nos actũ eẽt. legendo cognosceretis: postulaui¬
mus ut a notariis uerba nr̃a excipentur. duab

Expanded text:
onis nostrae prope theatrica consuetudine quam ad onis nostrae prope theatrica consuetudine quam ad loqui potuerunt exceptis, ut dixi, paucis, quorum religiosa et simplex apparebat intentio. itaque libere pro sui cuiusque animi motu inmoderate loquentium strepitu omnia turbabantur nec euincere siue nos siue ipse rogando, interdum etiam obiurgando potuimus, ut nobis modestum silentium praeberetur. Res tamen utcumque agi coepta est et aliquot horas in alterno sermone protraximus, quantum uocibus interquiescentibus uarie tumultuantium sinebamur. sed in ipso disputationis exordio cum uideremus ea, quae dicebantur, subinde labi de memoria uel nostra uel eorum, quorum salutem maxime curabamus, et ut esset nobis cautior modestiorque tractatio, simul et uos atque alii fratres, qui absentes erant, quid inter nos actum esset, legendo cognosceretis, postulauimus, ut a notariis uerba nostra exciperentur. diu ab
Abbreviated transcription (Latin):
OMINIS DiLeCHO¬
simis ⁊ p̃dica.¬
bilib fr̃ib ele.¬
usio. glorio. et
felicib augusti.¬
nus. Fortuniuo
quem tubursi¬
cum habetise¬
dem ciuutatem quamꝗͣ festinantissime
cũ ad cirtensem excłam ꝑg̾emus. exꝑti su¬
mus: ita omnino ut de illo soletis benig¬
nissime polliceri. Eam ipsam quippe ur̃a
de illo nob̃ sermocinationẽ cũ ei renuntiare¬
mus uolentes eũ uid̾e non abnuit. Uenimꝰ
itaq ad eum. quia etati eius id a nob̃ defe¬
rendum uidebatur potius quã exigendum
ut ipse ad nos ueniret prior. Preximꝰ gͦ comi¬
tantib non paucis. quos forte aggregatos no-¬
bis illud tempus inuen̾at. Cum autẽ apud
eum consedissemus. rumore disꝑso ñ parua
p̃terea turba confluxit. s in tota illa mul¬
titudine ꝑ pauci apparebant. qui utilit̾ ac sa-¬
lubrit̾ agi causam illã tantã. reiq tantȩ qͥ-¬
stionem prudent̃ & pie discuti cuperent. Ce¬
teri uͦ magis ad spectaculũ quasi altercati-¬

Expanded text:
DOMINIS DILECTISSIMIS ET PRAEDICABILIBUS FRATRIBUS ELEUSIO, GLORIO ET FELICIBUS AUGUSTINUS. Fortunium, quem Tubursicu habetis edem ciuitatem quamquam festinantissime cum ad Cirtensem ecclesiam pergeremus, experti sumus ita omnino, ut de illo soletis benignissime polliceri. eam ipsam quippe uestram de illo nobis sermocinationem cum ei renuntiaremus uolentes eum uidere, non abnuit. uenimus itaque ad eum, quia aetati eius id a nobis deferendum uidebatur potius quam exigendum, ut ipse ad nos ueniret prior. perreximus ergo comitantibus non paucis, quos forte adgregatos nobis illud tempus inuenerat. cum autem apud eum consedissemus, rumore disperso non parua praeterea turba confluxit. sed in tota illa multitudine perpauci apparebant, qui utiliter ac salubriter agi causam illam et tantam reique tantae quaestionem prudenter et pie discuti cuperent. ceteri uero magis ad spectaculum quasi altercati
Abbreviated transcription (Latin):
a nocentib: s minus nocentes a nocẽ¬
tioribus pot̾is fortasse discernere. Nam
in paruo peccato illi st̃: qͥ metu det̾riti.
maximȩq ne offenderent eos quos in il¬
lo oppido plurimum posse. ꝙ inimicos
eccłiȩ nouerant: opem ferre non ausi stͣ.
Scelerati aut᷑ om̃s. quib & si non facien¬
tib neq ĩmittentib. tam̃ uolentib ista
cõmissa sunt: sceleratiores qͥ cõmisert̃.
ideratissimi. qui ĩmuserunt. Si de muissio¬
ad cespicionẽ putemus ẽe nonueritatẽ

Expanded text:
a nocentibus sed minus nocentes a nocena nocentibus sed minus nocentes a nocentioribus poteris fortasse discernere. nam in paruo peccato illi sunt, qui metu deterriti maximeque, ne offenderent eos, quos in illo oppido plurimum posse et inimicos ecclesiae nouerant, opem ferre non ausi sunt; scelerati autem omnes, quibus etsi non facientibus neque inmittentibus tamen uolentibus ista commissa sunt; sceleratiores, qui commiserunt; sceleratissimi, qui inmiserunt. sed de inmissione suspicionem putemus esse, n
Abbreviated transcription (Latin):
nes eccłiasticis tectis atq hominib intu¬
lerunt: unum seruoꝵ dĩ qui oberrans oe¬
currere potuit occiderunt. cet̾is partĩ ubi
potuerant latitantib. partim qua potue¬
tant fugientib: cum int̾ea contrusus at
eoartatus quodã loco se occultaret ep̃c uͥ
se ad mortem querentiũ uoces audiebat:
sibiq increpantiũ. qd̾ eo non inuento
gratis tantum ꝑpetrassent scelus. Gesta
sunt hec. ab hora ferme decima. usq ad
noctis partem non minimã. Nemo cõpes¬
cere nemo subuenire tẽptauit illoꝵ quoꝵ
ẽẽ grauis posset auctoritas: pret̾ unũ ꝑe¬
grinum. ꝑ quẽ ꝙ. plurimi serui dĩ de ma¬
nibus int̾ficere conantiũ lib̾ati st: ꝙ mul¬
ta extorta p̾dantib. ꝑ quẽ clarum factũ
est: quam facile illa uł omĩno non fierẽt
uł cepta desisterent. si ciues maximeq pͥ¬
mates ea fieri ꝑficiq uetuissent. Proinde
in uniuersa illa eiuitate non innocentes

Expanded text:
nes ecclesiasticis tectis atque hominibus intunes ecclesiasticis tectis atque hominibus intulerunt, unum seruorum dei, qui oberrans occurrere potuit, occiderunt ceteris partim, ubi potuerant, latitantibus partim, qua potuerant, fugientibus, cum interea contrusus atque coartatus quodam loco se occultaret episcopus, ubi se ad mortem quaerentium uoces audiebat sibique increpantium, quod eo non inuento gratis tantum perpetrassent scelus. gesta sunt haec ab hora ferme decima usque ad noctis partem non minimam. nemo compescere, nemo subuenire temptauit illorum, quorum esse grauis posset auctoritas, praeter unum peregrinum, per quem et plurimi serui dei de manibus interficere conantium liberati sunt et multa extorta praedantibus. per quem clarum factum est, quam facile illa uel omnino non fierent uel coepta desisterent, si ciues maximeque primates ea fieri perficique uetuissent. Proinde in uniuersa illa ciuitate non innocentes
Abbreviated transcription (Latin):
tibus molestia separet᷑. Accipe breuit̾ q̃
cõmissa sint. ꝙ noxios ab innocentibus
ipse discerne. Contra recentissimas leges.
Kalendis iuniis festo paganors saclega
sollempnitas agitata ẽ. nemine ꝓhiben¬
te.tam insolenti ausu: ut qd̾ nec iulia¬
ni temꝑib factum ẽ. petulantissima
turba saltantium in eodẽ ꝓrsus uico ante
fores transiret ȩccł̃ie. Quã rem inlicitissinꝰ
ati indignissimã clericis ꝓhibere tẽpta¬
tibus. eccłia lapidata ẽ. Deinde post dies
feme octo. cum leges notissimas ep̃e ordi¬
ni replicasset: & dum ea quȩ iussa st̃ ueli¬
ti implere. disponunt. iterũ ȩccł̃ia lapida¬
ta est. Postera die nr̃is ad imponendũ ꝑdi¬
tis metum. qd̃ uidebatuꝵ apud acta dic̃
uolentib: puplica iura negata sunt. Codẽ¬
q ipso die ne uł diuinitꝰ t̾rerentur: gͣnds
lapidationib reddita ẽ. Qua transacta
ꝯtinuo tertiã lapidationẽ. & postremo ig¬

Expanded text:
tibus molestia separetur\'. Accipe breuiter, quae tibus molestia separetur\'. Accipe breuiter, quae commissa sint, et noxios ab innocentibus ipse discerne. contra recentissimas leges Kalendis Iuniis festo paganorum sacrilega sollemnitas agitata est nemine prohibente tam insolenti ausu, ut, quod nec Iuliani temporibus factum est, petulantissima turba saltantium in eodem prorsus uico ante fores transiret ecclesiae. quam rem inlicitissimam atque indignissimam clericis prohibere temptantibus ecclesia lapidata est. deinde post dies ferme octo, cum leges notissimas episcopus ordini replicasset et dum ea, quae iussa sunt, uelut implere disponunt, iterum ecclesia lapidata est. postridie nostris ad inponendum perditis metum, quod uidebatur, apud acta dicere uolentibus publica iura negata sunt eodemque ipso die, ne uel diuinitus terrerentur, grando lapidationibus reddita est, qua transacta continuo tertiam lapidationem et postremo ig
Abbreviated transcription (Latin):
uersis. ad tempus eẽ uoluerit impuni¬
tum. Prescribit nob̃ quodãmͦ prudentia
tua de ꝑsona episcopali. & dicis patriã
tuam non leui ppłi sui erratu ꝓlapsam.
qͦd quidem si uiris puplici rigore metia¬
mur. debet plecti seueriore censura. S
ep̾m inquis fas non ẽ nͥ salutẽ hom̃ĩb
imꝑtire. & ꝓ statu meliore causis adesse:
ꝙ apud oĩpotentẽ dm ueniam aliorũ
mereri delictis. Hoc ommo seruare co¬
namur. ut seueriore censura nemo plec¬
tatur: neq a nob̃. neq ab alio ullo. int̾¬
cedentib nobis. & salutẽ hominib cu¬
pius imꝑtire. q̃ posita ÷ in recte uiuen¬
di felicitate. ñ in male faciendi securita¬
teueniam quoq non tantum nr̃ĩs. ue¬
rum ꝙ aliors instamus delictis mereri.
¶d impetrare nͥ ꝓ correctis omĩno ñ pos¬
sumus. Adiungis etiã & dicis. Quanta
possum supplicatione deposco: ut si defẽ¬
denda res ẽ. umoxiꝰ defendat᷑. ab innocẽ¬

Expanded text:
uersis ad tempus esse uoluerit inpuniuersis ad tempus esse uoluerit inpunitum. Praescribit nobis quodam modo prudentia tua de persona episcopali et dicis patriam tuam non leui populi sui errato prolapsam. \'quod quidem si iuris publici rigore metiamur, debet plecti seueriore censalutem hominibus impertire et pro statu meliore causis adesse et apud omnipotentem deum ueniam aliorum mereri delictis\'. hoc omnino seruare conamur, ut seueriore censura nemo plectatur neque a nobis neque ab alio ullo intercedentibus nobis, et salutem hominibus cupimus impertire. quae posita est in recte uiuendi felicitate, non in male faciendi securitate. ueniam quoque non tantum nostris uerum et aliorum instamus delictis mereri, quod impetrare nisi pro correctis omnino non possumus. adiungis etiam et dicis: Quanta possum supplicatione deposco, ut, si defendenda res est, innoxius defendatur, ab innocen
Abbreviated transcription (Latin):
cupe te ut patriam incolumen ac floren¬
tem relinquas. Tollantur illa omĩa uana
& insana. conuertantur homines ad ue¬
rum di cultum. moresq castos & ꝑios:
cime patriam tuam florentẽ indebis. ii
opinione stultoꝵ s ueritate sapientiũ:
cum hȩc patria carnalis generationis
tuȩ. portio fuerit ilsꝰ patriȩ cui non
corpe s fide nascimur: uͥ om̃s sc̃ĩ & fideleᷤ
di. post labores uelut hiemales uite husꝰ
in termina ęt̾nitate florebunt. Nob̃ ita¬
q cordi ẽ. neq xꝑianã amitt̾e mansuetu¬
dinem. neq ꝑnitiosũ cet̾is imitationis
exemplum in bac ciuitate relinquere.
Quomodo id agamus aderit ds. si eis non
ita grauiter indignetur. Alioqum &
mansuetudo quam seruare cupimꝰ. & diꝰ¬
ciplina ꝗͣ uti moderate nitimur. impe¬
diri s si  do aliud in occulto placet: siue
iudicanti hoc tantum malum flagello
acriore plectendum. siue etiam uehem̃¬
tius irascenti si non correctis nec ad sec̃¬

Expanded text:
cupere te, ut patriam tuam incolumem ac florencupere te, ut patriam tuam incolumem ac florentem relinquas. tollantur illa omnia uana et insana, conuertantur homines ad uerum dei cultum moresque castos et pios; tunc patriam tuam florentem uidebis non opinione stultorum sed ueritate sapientium, cum haec patria carnalis generationis tuae portio fuerit illius patriae, cui non corpore sed fide nascimur, ubi omnes sancti et fideles dei post labores uelut hiemales uitae huius intermina aeternitate florebunt. nobis itaque cordi est neque Christianam amittere mansuetudinem neque perniciosum ceteris imitationis exemplum in illa ciuitate relinquere. quo modo id agamus, aderit deus, si eis non ita grauiter indignetur. alioquin et mansuetudo, quam seruare cupimus, et disciplina, qua uti moderate nitimur, impediri potest, si deo aliud in occulto placet siue iudicanti hoc tantum malum flagello acriore plectendum siue etiam uehementius irascenti, si non correctis nec ad se con
Abbreviated transcription (Latin):
tunditur. sculpit᷑. scͥbit᷑. legitur. agitur.
cantatur. saltatur. iupitꝰ adulteria tanta
comunttens: qͣntum erat ut in suo saltẽ
capitolio ista ꝓhibens legeretur: Hec
mala ddedecoris impietatisq plenissima.
si nemine ꝓhibente in ppłis ferueant. ad¬
orentur in templis. rideantur in theatris:
cum his uictinas immolant. uastet᷑ pecꝰ
etiam pauperum: cũ hec histriones agc̃
ꝙ saltant. effundant᷑ patͥmonia diuitũ:
ciuitates florere dicuntur: Hors plane
florum non t̾ra fertilis. non aliqua opu¬
lens uirtus. s ea dea flora digna mater
inuenta est: cuiꝰ ludi scenici tam effusiore
q licentiore turpitudine cȩlebrant᷑. ut qͥ¬
uis intelligat quale demoniũ sit qͦd placa¬
ri alit̾ non potest. ñ illic ñ aues. ñ qua¬
arupedes. non deniq sanguis humanuss¬
huma tanquã iimolatꝰ int̾eat. Hec dixi ꝓpter
quod scͥpsisti. qͣntum tͥ etas fim ꝑxima ẽ.

Expanded text:
tunditur, sculpitur, scribitur, legitur, agitur, tunditur, sculpitur, scribitur, legitur, agitur, cantatur, saltatur Iuppiter adulteria tanta committens; quantum erat, ut in suo saltem Capitolio ista prohibens legeretur? haec mala dedecoris impietatisque plenissima si nemine prohibente in populis ferueant, adorentur in templis, rideantur in theatris, cum his uictimas immolant, uastetur pecus etiam pauperum, cum haec histriones agunt et saltant, effundantur patrimonia diuitum, ciuitates florere dicuntur? horum plane florum non terra fertilis, non aliqua opulens uirtus sed illa dea Flora digna mater inuenta est, cuius ludi scenici tam effusiore et licentiore turpidine celebrantur, ut quiuis intellegat, quale daemonium sit, quod placari aliter non potest, nisi illic non aues, non quadrupedes, non denique sanguis humanushumanus tamquam immolatus intereat. Haec dixi, propter quod scripsisti, quantum tibi aetas fini proxima est,
Abbreviated transcription (Latin):
hec ex comedia quib impioꝵꝰ luxus & sa¬
crilega suꝑstitio conuinceretur. ꝓferre for¬
sitan non debemꝰ. Lege uł recole in eisdem
libris quam prudent̾ disseratur. nullo
m̃ potuisse scͥptiones ꝙ actiones recipi co¬
mediarum. nͥ mores recipientiũ consona¬
rent. Ita clarissimoꝵs uiroꝵs in re publi¬
ca excellentium .& de re publica disputã¬
tium auctoritate firmatur: nequissimos
homines fieri dors mutatione peiores.
non sane ueroꝵ sed falsors atq fictoꝵs.
At enim illa omĩa q̃ antiquitus de uita
dos moribusq conscͥpta sunt. longe. alit̾
sunt intelligenda. atq interp̾tanda sapi¬
entibus. Ita uͦ in templis ppłis congre¬
gatis. recitari huiuscemodi salubres int̾¬
pretationes: heriq nudiꝰ t̾eiꝰ audiuimꝰ.
Queso te siecine ẽ cecũ humanũ genꝰ adu̾¬
sus ueritatẽ. ut tam aꝑta ꝙ manifesta
non sentiat: Tot locis ꝓingit᷑. funditur.

Expanded text:
haec ex comoedia, quibus impiorum luxus et sahaec ex comoedia, quibus impiorum luxus et sacrilega superstitio conuinceretur, proferre forsitan non debemus. lege uel recole, in eisdem libris quam prudenter disseratur nullo modo potuisse scriptiones et actiones recipi comoediarum, nisi mores recipientium consonarent. ita clarissimorum uirorum in re publica excellentium et de re publica disputantium auctoritate firmatur nequissimos homines fieri deorum imitatione peiores non sane uerorum sed falsorum atque fictorum. At enim illa omnia, quae antiquitus de uita deorum moribusque conscripta sunt, longe aliter sunt intellegenda atque interpretanda sapientibus. ita uero in templis populis congregatis recitari huiusce modi salubres interpretationes heri et nudiustertius audiuimus. quaeso te, sicine caecum est humanum genus aduersus ueritatem, ut tam aperta et manifesta non sentiat? tot locis pingitur, funditur,
Abbreviated transcription (Latin):
les reddit uitȩ ꝑuersitate: ꝗͣ illoꝵs deoꝵꝰ
mmitatio. quales descͥbuntur & cõmendã¬
tur littis eoꝵs. Deniq illi doctissimi uiri.
quirem publicam ciuitatẽq t̾renam qͥlis
eis er debere udebatur magis domesticis
disputationib requirebant uł etiã deseri¬
bebant. qͥ puplicis actionib instituebãt
atq formabant: egregios atq laudabi¬
les quos putabant homines. potiꝰ qͣ d̃os
suos imitandos ꝓponebant: erudiendȩ
indoli iuuentutis. & reuera t̾rentianꝰ ille
adolescens. qͥ spectans tabulam pictam
i pariece. uͥ pictura merat de adult̾io re¬
gis doꝵ. libidinẽ qua rapiebat᷑ stimulis
etiam tantȩ auctoritatis accendit: nullo
mͦ in illud flagitium uł concupiscendo la¬
beretur. uł ꝑpetrando immergeret᷑: si ca¬
tonem malusset. imitari ꝗͣ iouem. S qͦ
pacto id faceret. cũ in templis adorare
cogeretur i ouẽ potiꝰ quã catonẽ: Uerũ

Expanded text:
les reddit uitae peruersitate quam illorum. deorum les reddit uitae peruersitate quam illorum. deorum imitatio, quales describuntur et commendantur litteris eorum. Denique illi doctissimi uiri, qui rem publicam ciuitatemque terrenam, qualis eis esse debere uidebatur, magis domesticis disputationibus requirebant uel etiam describebant, quam publicis actionibus instituebant atque formabant, egregios atque laudabiles, quos putabant, homines potius quam deos suos imitandos proponebant erudiendae indoli iuuentutis. et re uera Terentianus ille adulescens, qui spectans tabulam pictam in pariete, ubi pictura inerat de adulterio regis deorum, libidinem, qua rapiebatur, stimulis etiam tantae auctoritatis accendit, nullo modo in illud flagitium uel concupiscendo laberetur uel perpetrando inmergeretur, si Catonem maluisset imitari quam Iouem; sed quo pacto id faceret, cum in templis adorare cogeretur Iouem potius quam Catonem? uerum
Abbreviated transcription (Latin):
amore nos uincas: utrũ eam magis uerl¬
q cupias fiorere quã nos. Intuere pal¬
ulum ipsos de re publica libros. unde illũ
asatum amantissimi cius ebibisti. qd nul-
sit patȩ ꝯsulendi modus aut fius bo¬
no. Incuere obsecro te ꝙ cerne. quantis ibi
ne dibus frugalitas ꝙ ꝯtinentia p̾dicetur:
erga conuigale uinculũ fides. certiq ho-¬
qesti ac ꝓbi mores: quib cum p̾pollet ciuii¬
Qllere forere dicenda ẽ. hii autẽ moreᷤ
Accisis toto orbe crescentib tanꝗͣ in scĩs
quditoris ppłors docent᷑ atq discuntur.
qmaxime pietas qua uerus ꝙ uerareo¬
litur d̾s. qui ħ omĩa quib animꝰ humanus
Auisse societati ad inhabitandã ȩt̾nã cȩles¬
amnq eiunitatẽ instruitur ꝙ apt̾atur. ñsolũ
ub&s aggredienda: uerũetiam donat im¬
plenda Inde ẽ qͥd doꝵ multoꝵ falsoꝵꝙ si¬
mulachra. ꝙ p̾dixit eu̾sum iri: & p̾cepit
euerti. Nicħ enim homines tam insociab¬

Expanded text:
amore nos uincas, utrum eam magis ueriamore nos uincas, utrum eam magis ueriusque cupias florere quam nos. Intuere paululum ipsos de re publica libros, unde illum affectum amantissimi ciuis ebibisti, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis. intuere, obsecro te, et cerne, quantis ibi laudibus frugalitas et continentia praedicetur et erga coniugale uinculum fides castique honesti ac probi mores, quibus cum praepollet ciuitas, uere florere dicenda est. hi autem mores in ecclesiis toto orbe crescentibus tamquam in sanctis auditoriis populorum docentur atque discuntur et maxime pietas, qua uerus et uerax colatur deus, qui haec omnia, quibus animus humanus diuinae societati ad inhabitandam aeternam caelestemque ciuitatem instruitur et aptatur, non solum iubet adgredienda, uerum etiam donat implenda. inde est, quod deorum multorum falsorumque simulacra et praedixit euersum iri et praecepit euerti. nihil enim homines tam insociabi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam qui in ista genuit antecessit: hocgͥ
donec fiat. da nobis ueniam si ꝓpt̾ patu¬
am nrãm quam cupimus numꝗͣ relinq̃¬
re  patriam tuam. quã cupis florentem
relinquere. De cuius quidẽ florib si cum
tua prudentia disputemꝰ: non ẽ uerendũ
ne tͥ difficile suadeatur: aut uero etiã
non facile occurrat: quẽad modũ florere
criuitas debeat. Cõmemorauit poeta ille
urãrum clarissimꝰ litt̾arũ. quosdã flores
italiȩ: s nos in ur̃a patria non exꝑti su¬
mus quib floruit t̾ra illa uiris: ꝗͣ quib
arserit armis. Immo uero ñ armis s flã¬
mis. nec arserit s incend̾it. Qd tantũ
scelus si fuerit impunitum. nulla digna
correctione pͣuors: florentẽ te patriam
putas relicturũ: O flores. non plane frue¬
tuum: s spinarũ. Comꝑa nc̃ utrũ malis
florere patriã tuam pietate an impuni¬
tate: correctis morib an securis ausib.
Comꝑa ista. & uide utrum in patriȩ tuȩ

Expanded text:
etiam, qui in ista genuit, antecessit — hoc ergo etiam, qui in ista genuit, antecessit — hoc ergo donec fiat, da nobis ueniam, si propter patriam nostram, quam cupimus numquam relinq patriam tuam, quam cupis florentem relinquere. de cuius quidem floribus si cum tua prudentia disputemus, non est uerendum, ne tibi difficile persuadeatur aut uero etiam non facile occurrat, quem ad modum florere ciuitas debeat. commemorauit poeta ille uestrarum clarissimus litterarum quosdam flores Italiae; sed nos in uestra patria non tam experti sumus, quibus floruit terra illa uiris, quam \'quibus arserit armis>, immo uero non armis sed flammis nec arserit, sed incenderit. quod tantum scelus si fuerit inpunitum nulla digna correctione prauorum, florentem te patriam putas relicturum? o flores non plane fructuum sed spinarum! compara nunc, utrum malis florere patriam tuam pietate an impunitate, correctis moribus an securis ausibus; compara ista et uide, utrum in patriae tuae