comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdicionez impłe pos¬
sunt qr eo fxõ nemo.
tur ab hrde uł legata¬
rio. uł eo ꝗ ex ultima u¬
uoluncate aliquio lu¬
cratur ¶Qui alicurio
arbitratu monum̃tru
facere iussus sit.Siis
cuius arbitrium e nõ
nr. deficieumcondicio¬
ne nec exstimabat pa
rere posset ꝯdicioni n
mater mea niueret. al¬
teramiam mortua. ñ¬
t de fici condicionẽ. Itẽ
ẽ apudlabeonem scrip¬
tum: sibinus quoq ⁊

Expanded text:
dicionem implere possunt, quia eo facto nemo ftur ab herede vel legatario vel eo qui ex ultima voluntate aliquid lucratur, qui alicuius arbitratu monumentum facere iussus sit, si is cuius arbitrium est norespondit defici eum condicione nec aestimabat, parere posset condicioni mater mea vivent" altera iam mortua, non defici condicione. idem est et apud Labeonem scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
Namqñcũq uenerit na¬
si post mortem testato¬
ris ueluti .six. dederit. si
capitolium ascenderit.
Namͣ ut paruisse quis
debet hanc ꝯdicionez in¬
ẜtam. Namsifaetõ fece

Expanded text:
nerit nasi post mortem testatoris "si decem dederit" "si Capitolium ascenderit": nam ut paruisse quis debet hanc condicionem insertam: nam si fato fece
Abbreviated transcription (Latin):
coierint. hrs meus his .c.
dare dampnas esto. stich
ante aꝑt.as tabillas decess¬
it .12. parte stitidefec tam
ẽe set ⁊pamphalamde fec¬
cam ꝯditõnem uideri. ido¬
q partem eins apudhrde
remansura. S ⁊ sut᷑q in¬
ueret ⁊stichus nolet ea
uxorez ducere. cuz muli
erꝑata eẽt nubere illi. q¬
demlegatum debetur.¬

Expanded text:
coierint, heres meus his centum dare damnas esto": Stichus ante apertas tabulas decessit. respondit partem Stichi defectam esse: sed et Pamphilam defectam condicione videri ideoque partem eius apud heredem remansuram. sed etet Stichus nollet eam uxorem ducere, cum mulier parata esset nubere, illi quidem legatum deberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ifundus alicuilega¬
tus fuerit sipupillo
łfurioso pecumar de¬
disset. uidetur exple¬
sse ꝯdicione curatorił
tucoridando. Nopo

Expanded text:
fundus alicui legatus fuerit, si pupillo vel furioso pecuniam dedisset, videtur explesse condicionem curatori vel tutori dando. Po
Abbreviated transcription (Latin):
dencurcondiçionis er¬
plende gr̃a. ¶ Suitasc̾¬
ptumsit.si inqnq̾nio
primo titõ filio natus
nonerit. tunc.x. seie
hrs datositicius ante
mortuus sit. nonsta¬
tim seie .x. deberi. quia
hic ⁊ articulus ext

Expanded text:
dentur condicionis explendae gratia. Si ita scriptum sit: "si in quinquennio proximo Titio filius natus non erit, tum decem Seiae heres dato", si Titius ante mortuus sit, non statim Seiae decem deberi, quia hic articulus "t
Abbreviated transcription (Latin):
egatis que relinquim¬
tur.aut dies certus
ant ꝯdicio ascribitur.
aut sinichilhoꝵ fcm sit.¬
que presencia sunt. nisi
rep̃a ꝯdicio insit. Tu
dies certus ascriptus e.¬
acerturẽ eadeberidies
ant incertus ẽcum ita
scribitur.h̾rs mens cu
diemincertum mors
habeteis. Et ideo sile¬
gatarius ante decesserit
adhrde eius legatu ñ
transit quia ñcessit di¬
es uiuoeo. ꝙͣuis certu
fuerit morituru hrdem.¬
¶Ineaut ꝯdito legatis.¬

Expanded text:
egatis quae relinquuntur aut dies incertus aut condicio adscribitur aut, si nihil horum factum sit, praesentia sunt, nisi si vi ipsa condicio insit. Cum dies certus adscriptus ecertum est ea debitu iri.Dies autem incertus est, cum ita scribitur 'heres meus cum diem incertum mors habet eius. et ideo si legatarius ante decesserit, ad heredem eius legatum non transit, quia non cessit dies uiuo eo, quamuis certum fuerit moriturum heredem.Inest autem condicio legati
Abbreviated transcription (Latin):
ẽsic. cum pubes erit.
⁊ sciat cestator iterum
fieri possunt exspectẽ¬
tur ut fiat siuero nes¬
ciat p̾senti debeantur.¬
¶ Ite isciendũ ẽ ꝓmis¬
cuas ꝯdiciones post
mortez impleriopor¬
tere si inhoc fiãt ut in¬
testõ pareatur. uelu ti
sicapitolium ascende¬
rit. ⁊ similia non ꝓmris¬
cuas ⁊ uiuotestacore

Expanded text:
est "cum pubes erit",et sciat testator, quae iterum fieri possunt exspectentur ut fiant: si vero nesciat, praesenti debeantur. Item sciendum est promiscuas condiciones post mortem impleri oportere, si in hoc fiant, ut testamento pareatur, veluti "si Capitolium ascenderit" et similia, non promiscuas etiam vivo testato
Abbreviated transcription (Latin):
o.p. impuberi. ⁊trou̾sia ĩ tp̃s
pubtatis differtur. ¶ Simat̾
subiecti ꝑtꝰ arguatur. an dif¬
lli status indubiu̾re nocatur
differri q̃o intp̃s pubtatis ce¬
bet. cum metꝰ põt eẽ. nec m¬
inꝯ idoneꝯ defendatur cum
uero mater rea postulatur.
utiq integra fide et maiore
ꝯstancia cam defensura re¬
centi tp̃rdubiu non ẽ ꝯgni¬
tõne fiderioportere. p̃ꝯ eue̾¬
cum cognitõis. si suppositu¬
ꝑtu apparuerit accõnes hrdi¬
tarie puero tenegande sunt.
sse or decesserit tñ si ꝑticiies
maleficii sunt in p̃senti cog¬
noscendu est. aũt nemo sit¬

Expanded text:
one impuberi controuersia in tempus pubertatis differtur.Si mater subiecti partus arguatur, an diflli status in dubium deuocatur, differri quaestio in tempus pubertatis debet, cum metus potest esse, ne minus idonee defendatur: cum uero mater rea postulatur utique integra fide, et maiore constantia causam defensura recenti tempore, dubium non est cognitionem fieri oportere, et post euentum cognitionis, si suppositum apparuerit, actiones hereditariae puero denegandae sunt sse dicitur, decesserit, tamen, si participes maleficii sint, in praesenti cognoscendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. cum filio ħrs uł exheres
scriptꝰ est. carbonianu edic¬
tum cessare. quaruis filiꝯ ẽẽ
negetur. qr uel quasi scrip
et si filiꝯ eẽ uideatur. nisi for¬
te postumꝯ inquit est hrs
institutꝯ ⁊ natꝰ negetur
cẽ filiꝰ. S subiectus ẽẽ dice¬
tur. quo casu eiꝯ ꝑtis tm̃ dã¬

Expanded text:
cum filius heres uel exheres scriptus est, Carbonianum edictum cessare, quamuis filius esse negetur, quia uel quasi scriptetsi filius esse videatur: nisi forte postumus, inquit, est heres institutus et natus negetur esse filius, sed subiectus esse dicetur, quo casu eius partis tantum dan
Abbreviated transcription (Latin):
ciam tuendus sit. ꝗ nõ infam¬
puto et patruo namet iega
uersia fiet. an inter.
uueros sit. et in pubes. to¬
sit. cã cognita ꝑinde possõ
datur. acsi milla de ea re ꝯtrou̾¬
sia eẽt. et iudicium in tp̃s pu¬
betatis. cã cognita differtur.¬
Euma ꝯtrousiam facit si pro
pupillo satis ei non detur. si¬
mul in possessonez eoꝵ bonor
ẽe pretor iubet. ¶ non tm̃ m¬
asculi set et femine exiurilise¬
xii cescendentes carboniam
ꝯmodu habebunt t gn̾ałr
dicimus his demu carboni
s ab ip̃o patre. ut puta ne pos

Expanded text:
ciam tuendus sit, qui non in famputo et patruo: nam et legauersia fiet, an inter liberos sit, et impubes sit, causa cognita perinde possessio datur ac si nulla de ea re controuersia esset et iudicium in tempus pubertatis causa cognita differtur.Eum qui controuersiam facit, si pro pupillo satis ei non detur, simul in possessionem eorum bonorum esse praetor iubet.Non tantum masculi, sed et feminae ex uirili sexu descendentes Carboniani commodum habebunt.Et generaliter dicimus his demum Carboniased ab ipso patre, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
qui se retentu in põte aui
dicit. ab emancipato patre
cuiuingi desicerat. an dif¬
ferri debeat et magis ẽ ut
differatur. Pui enĩ refert
quis ei ꝯtrouersia faciat.
cum ⁊ testator eum negra
forte exancilla editꝰ. Iuł. scͥ¬
du est. his quibꝰ mauis pi¬
culu intenditur. nam si
S et si ip̃e defuncto. ẜuus eẽ¬

Expanded text:
qui se retentum in potestate aui dicit, ab emancipato patre, cui iungi desiderat, an differri debeat? et magis est, ut differatur: parui enim refert, quis ei controuersiam facit, cum et si testator eum negaveforte ex ancilla editusdum est his quibus maius periculum intenditur. nam si .Sed et si ipse defunctus se
Abbreviated transcription (Latin):
rito alii camabiri¬
tõstipulanti ꝓmi¬
ccere. nisi ei nicͥ no¬
ceat. nam si inconi¬
modum aliquodi
marito suspectum
ht non debere eun
cogi alii quam ux¬
ori ꝓmittere dicẽ¬
dum ẽ. si suimris
mulier est. ꝙ si in pa¬
tris potestate ⁊tos
ao co pro fectasit
ip̃iꝯ. et filis cos so
temqr pater non
nec ꝑprocuratorez
pot. Sic ergo et pro¬
mittendu sabinꝰ
ait. Ei ergo ꝓmittẽ¬
du erit. cui ut̾q in¬
sserit. Ceterum si

Expanded text:
ritus alii eam ab initio stipulanti promittere, nisi hoc ei nihil nocet: nam si incommodum aliquod maritus suspectum habet, non debere eum cogi alii quam uxori promittere dicendum est. Haec si sui iuris mulier est. Quod si in patris potestate est et dos ab eo profecta sit, ipsius et filiae dos est: denique pater non nec per procuratorem potest. sic ergo et promittendum Sabinus ait. ei ergo promittendum erit, cui uterque iusserit. ceterum si
Abbreviated transcription (Latin):
si tñ tederit eosde pretor m̃¬
tris peticionẽ sequtꝯ iã qde
pretoris telictu ẽ. s et mats
punimꝰ ꝯsiliũ. Igͥ si forte ex¬
cusati sunt illi uł imꝓbatr
tebet mat̾ alios sine mora pe¬
etire. dsi nati fuerint inmno¬
itonei p̃tore errante. ¶⁊don¬
eos aũt utru facultatibus
an et morib petere debeat i
dubitatois eẽ põt. puto aut
facue ei ignosci. si locupleteᷤᷤ
sint hus quos peciit. S ⁊ si
priorib excusatis reiectis ue

Expanded text:
 praetor matris petitionem secutus? iam quidem praetoris delictum est, sed et matris punimus consilium. Igitur si forte excusati sint illi uel improbati, debet mater alios sine mora peetur, etiamsi dati fuerint mpraetore errante. Idoneos autem utrum facultatibus an et moribus petere debeat, dubitationis esse potest. puto autem facile ei ignosci, si locupletes sint hi, quos petiit. Sed et si prioribus excusatis reiectisue
Abbreviated transcription (Latin):
scendũ ẽ ei. S si forte ab sẽs
alibtis preuenta ẽ. uł ab alii
dicẽdu ẽ. eam nõ excludi.
nifi forte cum frustraretur
id ꝯtigit. fuliis aũt non petẽ¬
to punitur. utio ⁊ filiabus.
Quod si nepotib si miłr non
pendo punitur.¶Quid si cu¬
rãtores non peciit. uerba re¬
scripti deficunt. S dicẽdũ
ẽ si ꝗdem impubib curato¬
res non pecut. eatem rõnez¬
eẽ si iam puberib cessare de¬
bere. ¶Quod si cu pregnans
eẽt. bonis non pecit curato¬
rem dico in sñam incidere.
na et si apud hostes habuit
impubere. idem erit dicen
solum aut que non peciit co¬
hercetur. S et que de functo
peciit ut repto
teclaratur uł priuilegio mu¬
nitu uł honeratu trib pu¬
ta tutelis. s ita demũ. si data
oꝑa hoc fecit. Quid ergo si ta¬
ies peciit et suscepunt nichi¬
lo minꝯ uł detenti sunt. erit¬
excusata mat̾. Quid si indi¬
gnos uł minꝯ habiles ad tu¬

Expanded text:
scendum est ei. Sed si forte absens a libertis praeuenta est uel ab aliis, dicendum est eam non excludi, nisi forte cum frustraretur, id contigit. Filiis autem non petendo punitur, utique et filiabus. quid si nepotibus? similiter non petendo punitur. Quid si curatores non petiit? uerba rescripti deficiunt, sed dicendum est, si quidem impuberibus curatores non petiit, eandem eem, si iam puberibus, cessare debere. Quid si cum praegnas esset, bonis non petiit curatorem? dico in sententiam incidere: nam et si apud hostes habuit impuberem, idem erit dicendum. solum autem quae non petiit coercetur, sed et quae defunctorie petiit, ut rescripto declaratur, uel priuilegio munitum uel oneratum tribus puta tutelis, sed ita demum, si data opera hoc fecit. Quid ergo, si tales petiit et susceperunt nihilo minus uel detenti sunt? excusata erit mater. Quid si indignos, id est minus habiles ad tu
Abbreviated transcription (Latin):
naait int̾ eẽ. io quod testa¬
am bibliotecam enut alias
libros. sicut dicimus brblio¬
tecazemisse. Quod igitur sc¬
bit sabinus. libros ublioce¬

Expanded text:
ait interesse id quod testaam bibliothecam emit": alias libros, sicuti dicimus "bibliothecam emisse". Quod igitur scribit Sabinus libros biblio
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. siduo filii exequis ꝑtibꝰ
hrdes eeñt. sione filie simili¬
tesi filiꝯ ⁊ filia. filio duas ꝑ¬
tes filie t̾ciam cederat.duobꝰ
filus et filia natis. querebatꝰ
ꝙ̃admod̾ in ꝓposita specie ꝑtẽ
faciamꝰ. cum fuii debeant pa¬
res eẽ uł ł singun ouplo płs
ꝙ̃ sororaccipe. Quinq igit᷑
ꝑtes fierio portet. ut exmis
binas masculi. ut una fe¬
mina accipiat. ¶Suta scri¬
pserit testator qnͣta ex par¬
te a me ticium hrdem institu¬
tum recitassẽ. exea parte sẽ¬
ꝓmꝰ micħ̾ hrs esto. non est
captatoria institucio. ¶ꝑ la¬
ne milio recitato testõ ab ipo
cestatore. inanis uidebitur
institutõ. ⁊ remota suspiciõe
legitimꝯ brs uendicare no

Expanded text:
et, si duo filii, ex aequis partibus heres essent, si duae filiae, similiter: si filius et filia, filio duas partes, filiae tertiam dederat. duobus filiis et fquemadmodum in proposita specie partes faciemus, cum filii debeant pares esse uel etiam singuli duplo plus quam soror accipere. quinque igitur partes fieri oportet, ut ex his binas masculi, unam femina accipi‹a›t.Si ita scripserit testator: 'Quanta ex parte me a Titio heredem institutum recitassem, ex ea parte Sempronius mihi heres esto', non est captatoria institutio: plane nullo recitato testamento ab ipso testatore inanis uidebitur institutio remota suspicione legitimus heres uindicare no
Abbreviated transcription (Latin):
aidubitari ñ põt suos qͦ ħr
des subhac ꝯdicione institui
posse. ut siuoluissẽt. ħrdes
ꝙͣlibet. isũ eẽt eis substitue¬
re/ negatumq ẽ hoc casu
neẽeẽ ẽẽ subtria condicione
filiũerhrdare. Primo qr tũc
tm̃ idexige̾tur. idcu in pote¬
state ens ñ eẽt. an h̃rs pars¬
non existeret ex pectato ex¬
trinsecus posite ꝯdicioms e
expͥmeretur. inepta fieret.
huic em̃ ꝯdiciomsiuolet hr
hrs esto. Quod ꝙ̃ sit ridicu¬
lum milli ñ paret ¶Nonab
reaut ħ̃ loco nelu̾ excessus
hic subiugetur. Suisde ita
ħrdibinstitutis si uoluerĩt

Expanded text:
dubitari non potest suos quoque heredes sub hac condicione institui posse, ut, si uoluissent, heredes quem uisum erit eis substituere: negatumque hoc casu necesse esse sub contraria condicione filium exheredare, primum quia tunc tantum id exigeretur, cum in potestate eius non esset, an heres patri existeret, exspectantis extrinsecus positae condicion‹i›s euexprimeretur, inepta fieret: huic enim condicioni 'si uolet, heres heres esto'? quod quam sit ridiculum, nulli non patet.Non ab re autem hoc loco uelut excessus hic subiungetur suis ita heredibus institutis 'si uoluerint
Abbreviated transcription (Latin):
manumitteret. si hrs fuerit
institutꝰ. Nam ⁊ hic se posi¬
to bñficio testatoris.ꝓprio
iure poterit ad libert̾atem
puemire. exꝯstitucionedi¬
ni marci¶dez er in eoqui pro¬
pria suadata pecuna ẽpcꝯ ẽ
ab aliquo. Nam hic poterit
ab ip̃o testatore nb̃tate ex tor

Expanded text:
manumitteret, si heres fuerit institutus: nam et hic seposito beneficio testatoris proprio iure poterit ad libertatem pervenire ex constitutione divi marci. Idem et in eo, qui propria sua data pecunia emptus est ab aliquo: nam et hic poterit ab ipso testatore libertatem extor
Abbreviated transcription (Latin):
pamphilꝰ ex substitucio¬
ne liberrieretes ẽẽ possũt.
an in partem hroitatis n¬
deantur adiecti.R̾. apparet
quide non eam m̃tetesta¬
toris fuisse. ut quẽquar hrde
adhiberet fr̃iquẽ aꝑte ex as¬
se hrdem iustituisset. Igitur.
pliꝯ noluit hẽdes eẽ. si fr̃pri¬
usqua hrditate adiret. dec¬
essisset lib̃is relictis. nã pru¬

Expanded text:
Pamphilus ex substitutione liberi et heredes esse possint. an in partem hereditatis videantur adiecti. respondit: apparet quidem non eam mentem testatoris fuisse, ut quemquam heredem adhiberet fratri, quem aperte ex asse heredem instituisset: igitur splius noluit heredes esse, si frater prius quam hereditatem adiret decessisset liberis relictis. na
Abbreviated transcription (Latin):
taserit. Nam si posteriores
soluendo hrditas et oĩbus¬
liberis fcĩs restitui deteret.
ap̃ pretore quereretur .ab¬
sente aũt primo si seqns de¬
siterat adire hrditatem ñ ẽ
audiendus qr si primus ue¬
lit sibi restitm hrditate pre¬
ferendus ẽ.⁊hic ẜuus futu

Expanded text:
tas erit. nam si posteriores solvendo sit hereditas et oliberis factis restitui deberet, apud praetorem quaereretur. absente autem primo sequens desiderans adiri hereditatem non est audiendus, quia, si primus uelit sibi restitui hereditatem, praeferendus est et hic seruus futu
Abbreviated transcription (Latin):
exasse michi hrs esto. sititiꝯ
ab hominor priꝰ morietur
ꝙͣ mea pr̃ditate adierit aut
filium filiãue ex senatu na¬
tamue nõ habebit. tc̃ stichus
et pãphilus ẜuimei liberi
et hrdes meqnis partib sũto.¬

Expanded text:
mihi heres esto: si mihi abominor prius morietur quam meam hereditatem adierit aut filium filiamve ex se natum natamve non habebit, tunc Stichus et Pamphilus servi mei liberi et heredes mihi aequis partibus sunto
Abbreviated transcription (Latin):
⁊si non sit soluendo testator.¬
¶Tẽponbꝰdiui adriani sena
duob plurib nelib̾tat᷑e
dederit eisq hroitatẽ restitui
uisserit et insticutꝰ hrs sus¬
pectansͥ hroit iteroixerit.
ut ad ire eam cogatur⁊ adli¬
b̾tatem ꝑueniat. qui prio¬
re locoscriptꝰ fuerit.eiq i
hrditas restituatur Idez ser¬
uandu ẽ inhis quib ꝑfi
dei ꝯmissũ lib̾tas data fue¬
rit.Igitur si primo loco s¬
scriptꝰ br̃s cesidera ret ad¬
ire ħrditate: nulla difficul¬

Expanded text:
si non sit soluendo testator.Temporibus diui Hadriani senatduobus pluribusu‹e› libertatem dederit eisque hereditatem restitui iusserit et institutus heres suspectam sibi hereditatem dixerit, ut adire eam cogatur et ad libertatem perueniat, qui priore loco scriptus fuerit, eique hereditas restituatur. idem servandum in his, quibus per fideicommissum libertas data fuerit. igitur si primo loco scriptus desideraret adire hereditatem, nulla difficul
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris boms. proratacecez
untiaꝵ filio restitui cebeat.
iꝑdi id quod cebuisset ħrdi¬
tati miõnemuenire cete¬
re. ¶falie ꝙͣ mater rogauer¬
at siimipubes cecessisset. re¬
stitueret hrditatem titio. p¬
atruus legittimus ħrs ex¬
titit. in rõne legis falcidie po¬
nenda desidat ceduci sortes
ex quarum usuris aumen¬
ta impules defuncra exp¬
sona testatriciss ne pluribꝰ
debita prestitit. Quesitu
est. ansi eas ceduxit. cauere
cebeat cefunctorunn alimẽ¬
tariorum porciones ꝑo mo¬
co sortum se restiruturu
respondi cebere cau̾e¶post
aditam hrditatemtriẽni¬
oeracto. legatariis ħrs le¬
gem falcidiam opponit.
iocirco quod ad ministra¬
uerit tutelas cestator. qu
arum rõnon dim reddi¬
tasit. et quod neget tm̃ re¬
digi ex noĩb posse quan¬
tum incantionem deduc¬
tum est. Quesitum est. a¬
n rõnes cefunctiet omĩ¬
um instrumentoꝵ hrdita¬
riorum et pupillarium
ronumlegatariis desidera¬
ntibus h̾rs cescribendi pote¬

Expanded text:
cem unciarum filio restitui debeat. respondit id, quod debuisset hereditati, in rationem uenire debere.Filiae, quam mater rogauerat, si impubes decessisset, restituere hereditatem Titio, patruus legitimus heres exstitit: in ratione legis Falcidiae ponenda desiderat deduci sortes, ex quarum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cavere debeat defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium se restituturum. respondit debere cavere. Post aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administravit tutelas tearum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductum est. quaesitum est, an rationes defuncti et omnium instrumentorum hereditariorum et pupillarium rationum legatariis desiderantibus heres describendi pote
Abbreviated transcription (Latin):
pupillo datus si ꝓpartesua
legata habita legis falcidie rõ¬
ne prestiterit.dm̃ impubere
mortuo exsubstitutione. ħrs
grolegis falcidie rõ ponenda
erit. ut contributis iegatis.
que ab ip̃o. ⁊ que apupillo da¬
ta fuerant. ut parsquarta
bonoꝵ apud eum remane¬
at. licet enim pupillo ħrs
existat. tñ circalegem falcidi¬
am ꝑmde rõ hetur. ac si pa¬
tri h̾rs extirisset. nec aliter au¬
gebuntur legata. que ab ip̃o
ultradodrantem data fuerã.¬

Expanded text:
pupillo datus si pro parte sua pupillo datus si pro parte sua legata, habita legis Falcidiae ratione, praestiterit, deinde impubere mortuo ex substitutione heres gro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut contributis legatis, quae ab ipso et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat. licet enim pupillo heres exsistat, tamen circa legem Falcidiam perinde ratio habetur ac si patri heres exstitisset. nec aliter augebuntur legata, quae ab ipso ultra dodrantem data fuera
Abbreviated transcription (Latin):
decessit impubes cum iudicio
patris facultates pat̾ne per
cam hrditariam exsubstitu¬
utione ad eum puemant.i
põt dicilegata abeo relicta
prestanda ee. ħita rõnelegis
falcidie. inhiis toms que pa¬
ter ut mortis tempore reli
um est. quod cumrexħrdita¬
exhrdato pater legatum de¬
cerit. inchilomagis substitu¬
tus legatis obligabitur: qr
eo casu non ħrdatatis pater¬
ne portio. set legatum ad e¬
nin ꝑuenit. dicet aliquis. Q¬
iud ergo si exh̾rditatus filiꝰ
non ex substitutione fr̃i suo
ħ̾rs extit̾it. s aut lege. aut ꝑ ĩ¬
terpositamꝑsonam. atq ita
impube decesẜit. sic quoq ex¬
istirandus erit substitutus
legata cebere. minime. nam
quantum inter sit exhrda¬
tus filiꝰ ex substitutione frĩsu
oħrs existat ãaliomodo. uł ex
eo apparet.quod alias ab eo leg¬
are pater potuit. alias nõ po¬
tuit. est igitur rõni congru¬
ens. ne plus uiris circa ꝑson¬
am substituti testator habe¬
at. quam habuerat meo cui
eum substicuebat. ¶ Coh̃rs

Expanded text:
decessit. cum iudicio patris facultates paternae per causam hereditariam ex substitutione ad eum perueniant, potest dici legata ab eo relicta praestanda esse habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore relium est, quod, cum exheredato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit. dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus filius non ‹ex› substitutione fratri suo heres exstiterit, sed aut lege aut per interpositam personam atque ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, uel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat.Coheres
Abbreviated transcription (Latin):
ficio uti uolet ad quartam
retinendam anexh̾rditate
que ei relicta ẽ.deducto ere
alieno eius quod suꝑfuit.
quartam consequi cebeat.
respondi iureqͥdem id post¬
ulaturam. uerum non ali¬
as ea que ei data sunt accep¬
turam. si modo eã quartam
supleant. quam uolunta¬
ti defuntti soluendum p̾s¬
tando pareret. ¶d̾.
trauit. caque descendens añ
rõnem sibi redditam ad mi¬
nistratonis exasse eun dem
maritum ħ̾rdem reliquit.
eiusq fidei ꝯmisit. ut. xam
tias filio comuni cocum in¬

Expanded text:
ficio uti uolet ad quartam retinendam, an ex hereditate, quae ei relicta est, deducto aere alieno eius quod superfuerit quartam consequi debeat. respondit iure quidem id postulaturam, uerum non alias ea, quae ei data sunt, accepturam, si modo ea quartam suppleant, quam uoluntati defuncti soluendum praestando pareret. 95 Idtrauit eaque decedens ante rationem sibi redditam administrationis ex asse eundem maritum heredem reliquit eiusque fidei commisit, ut decem uncias filio communi cum
Abbreviated transcription (Latin):
antemporis qui uerbi gr̃a
efficient quinq cum ig̾itur
.xxx.sint conferenda qͦdã pu¬
ant quinadena abutroque
nriconferenda eẽ quod in¬
inime uerbum est. licet em̃
cantemquantitatemaccep¬
imus mamfestum tñ est a¬
lquando uerius ẽẽ meũ
legatumi. quarestatuendu
erit tantominus intuoleg¬
atoesse quantum exfructibꝰ
eius h̾rs recepit. scłm quod ĩ
ꝓpos ita sp̃e conputatione
ita mirioportet. ut ex .uii..
ꝑtib egoquatuor. tutres cõ¬
feramus. quoniam quidem
quarta ꝑs amplius in meo

Expanded text:
temporis, qui uerbi gratia efficient quinque. cum igitur triginta sint conferenda, quidam putant quina dena ab utroque nostrum conferenda esse, quod minime uerum est: licet enim eandem quantitatem acceperimus, manifestum tamen est aliquanto uberius esse meum legatum. quare statuendum erit tanto minus in tuo legato esse, quantum ex fructibus eius heres perceperit. secundum quod in proposita specie computationem ita iniri oportet, ut ex septem partibus ego quattuor, tu tres conferamus, quoniam quidem quarta pars amplius in meo
Abbreviated transcription (Latin):
pserunt pecuĩa relict.imi ad
il ienta ꝑueroꝵ falcidie
subiectam eẽ. ⁊ ut idoneis.
hominibcollocetur pecu¬
mã. adcuram suam reuoca
ximo usuras prestaturum
eum qui frustrationis cã. be

Expanded text:
bserunt pecuniam relictam ad alimenta puerorum Falcidiae subiectam esse et ut idoneis nominibus collocetur pecunia, ad curam suam reuocatximo usuras praestaturum eum, qui frustrationis causa be
Abbreviated transcription (Latin):
hrdem remanet. set falcidi¬
tifalcidia non põt. plane si
quisitascribit. acceptis .c. peto
restituas h̾rditatem. neque
ꝑsonam dantis demonstra

Expanded text:
dem remanet. sed Falciditi Falcidia non potest. plane si quis ita scribsit: 'acceptis centum peto restituas hereditatem' neque personam dantis demonstrau
Abbreviated transcription (Latin):
inquadringenta habebiat..
cec. legauit. dm̃ fundum ti¬
bi digmum .c. aureis sub hac
conditione legauit. si legis
falcidie intestͥo suolocus non
eẽt. queritur quid inris. est.
qui tractatus apud dialeri¬
cos di.et enimquicquid
stituerimus uerum eẽ. fals¬
ui reꝑietur. namq silega¬
tum tibi datum ualere dica¬
mus. legis faicidie iocus erit
iteoquie deficiente conditioe
non deberitur rursus. si qr
condicio ceficiat iegatum
uanturum non sit᷑. legifa¬
aidie loctĩerit porro silegis
iocus non sit. existencecon¬
dicione iegitum tibi derebi
magis est ut statuere debea¬
mus cuilegati ꝯdicionem
defecisse. Quod ergodicemꝰ
sioucenta legauit et tibi si¬
aut totum. aut nichil tibi
debeatur. et miquu ⁊ contͣ
uoluntatem testatoris exi

Expanded text:
i quadringenta habebat, trecenta legauit: deinde fundum tibi dignum centum aureis sub hac condicione legauit, si legi Falcidiae in testamento suo locus non esset: quaeritur, quid iuris est. qui tractatus apud diale etenim quidquid constituerimus uerum esse, falsum repperietur. namque si legatum tibi datum ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitmagis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legavit et tibi siaut totum aut nihil tibi debeatur, et iniquum et contra voluntatem testatoris ex
Abbreviated transcription (Latin):
deleri roi non ꝯgrint. quan¬
co necesse est tocius legati
condicionem uel extitisse
malitotaea res tempandi
erit. Quare cum quis taleaͥ
ꝯ sequi uelit. sic consequet᷑.
si quid amplius legaur uel
legauero. quam ꝑ legem fa¬
sadiam licebit. tunc quan¬
tum adsupplem̃tum quad¬
rantem. deduci oportet. ex
eo legato ad titio dedi ħrs m̃s
dampnas esto dare ¶Quidu¬
centambonis ielinqueba.
legauit michi c. presentu¬

Expanded text:
deberi rationi non congruit, quando necesse est totius legati condicionem uel exstitissemali tota ea res temperanda erit.Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consequetur: 'si quo amplius legaui uel legauero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'.Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit mihi c
Abbreviated transcription (Latin):
st missionem fcĩs codicillis
alt̾am ꝑtem titio restitui ro
et titio h̾rs ꝑtem quartam
retinebit. quia eo tempore:
testator decess it. quo test̾m
eius adbeneficium principa¬
le ꝑtinere desierat.Smuero
intra anum missionis des¬
cesẜ̾it. solus titulus deductio¬
nemꝑtis quarte patietur.
quia eo rẽpore fidei coninis¬
sum ei relictum est. quo tes¬
tator iure militari testari nõ¬
memo restituere. pecuniam¬
qr post mortem suam titio
ens quarte retentiomi iocꝰ
crit. tunc enim exconstitu¬
tione oiuiadriam. falcidie sa¬
tis facit eaquantitis cũ apd̾¬

Expanded text:
st missionem factis codicillis alteram partem Titio restitui roget Titio heres partem quartam retinebit, quia eo tempore testator decessit, quo testamentum eius ad beneficium principale pertinere desierat: si uero intra annum missionis decesserit, solus Titius deductionem partis quartae patietur, quia eo tempore fideicommissum ei relictum est, quo testator iure militari testari noMaeuio restituere pecuniamque post mortem suam Titio ens quartae retentioni locus erit: tunc enim ex constitutione diui Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum ap
Abbreviated transcription (Latin):
Tres partes ferant legatarii.
h̾rs uiginti .u. hebebit. debitor
qui soluendo non est. secum cẽ¬
tum quinquaginta compes.
de residius centum quinqua¬
guit.i que. exiginon possunt.
uendiciofiet nominis. idq so
lum quod mbonis fu̾it. rep̾¬
sentatur. Quod si nicħ facere
quinquaginta lib̾andus est.
de residuo uendicionem nom¬
inis faciendam ueracins ait.
Icreditor filii tui hrdẽ te insti¬
tuit. et legis falcidie rationẽ
ponans peculiiquantitas q̃ a
dite ħrditatis tempore fuisset.
porest. quaius testacor agere
non potuit. ueluti si tutorcu
solueret legata non interposũ¬
erit stipulationem quantu
plusquam ꝑlegem faladiam
licuerit capi solutum fi̾nt. re¬
ddi. pupillus quidem eo noĩe
tutele non agit. s ħrdiems hoc
quoq nomine tutorobligatꝰ
us parriħrs extitisset. dotem
re alieno ceducet. aliter eĩ ui¬
debitur indotatam uxorem¬
h̾re. Quodsifilius extranenm
coħrs eius. ante quam dos afi
exꝑte t̾tia ħrdem instituit. fid̾i

Expanded text:
tres partes ferant legatarii, heres uiginti quinque habeat, debitor, qui soluendo non est, secum centum quinquaginta compenset. de residuis centum quinquaginta, quae exigi non possunt, uenditio fiet nominis idque, quasi solum in bonis fuerit, repraesentatur. quod si nihil facere quinquaginta accepto liberandus est: de residuo uenditionem nominis faciendam Neratius ait, tituerit et legis Falcidiae rationem ponas, peculii quantitas, quod aditae hereditatis tempore fuisset, potest, quamuis testator agere non potuerit: ueluti si tutor, cum solueret legata, non interposuerit stipulationem, quanto plus quam per legem Falcidiam capi licuerit solutum fuerit, reddi: pupillus quidem eo nomine tutelae non agit, sed heredi eius hoc quoque nomine tutor obligatuus heres patri exstitisset, dotem re alieno deducet: aliter enim uidebitur indotatam uxoremquod si filius extraneum coheres eius, antequam dos a fiex parte tertia heredem instituit fidei
Abbreviated transcription (Latin):
extirisset. hec .c. mere alieno
exꝑte dimidia hrs institutꝰ¬
qr sine condicio extit̾it. ie ħrd̃
eristente utraq ualent si
ita prododrante rõ ponẽda
hrte legatum est.R debimꝰ
misceri duas ꝑtes. ¶Quifi¬
numsuum impuberem̾. ⁊
titiumequis ꝑtib ħ̾rdes ins¬
tiruerat. a filio totum legau¬
erat atitio nicħ. ⁊ titium fili¬
o substituerat. Quesitum ẽ.
cumtitius exĩstitutione ad¬
isset. et impułe fino mortu¬
o ex substitutione heres exni¬
tisset quanitum legatorũ
nomine p̾stare deberet. Et
placint solida legata eum
p̾stare cebere. nam confusi
duo semisses efficerent. ut
circalegem falcidiam totiꝰ
assis rõ hab̾etur. et solida lega

Expanded text:
exstitisset, haec centum in aere alieno ex parte dimidia heres institutu siue condicio exstiterit, te herede exsistente utraque ualent, siita pro dodrante ratio ponenda e legatum est, respondebimus misceri duas partes. Qui filium suum impuberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, a filio totum semissem legaverat, a Titio nihil et Titium filio substituerat. quaesitum est, cum Titius ex institutione adisset et impubere filio mortuo ex substitutione heres exstitisset, quantum legatorum nomine praestare dplacuit solida legata eum praestare debere: nam confusi duo semisses efficerent, ut circa legem Falcidiam totius assis ratio haberetur et solida lega
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝙadse attinet di¬
nes ẽ. ꝯppesi ei morti
cansa accepto ferat᷑
sensisse enim libera¬
cionez plenam uidetur
quãius inchil facere po¬
st: si soliei lib̾acio reli¬
ctaẽ. ⁊ ideo falcidia int̾¬
ueniente: trecenta ac¬
ceptoilli ferridebent:
residuacentũ durab¬
unt iobligacione. Et
siꝗdem facere posse ce¬
untarat usq ad cẽtu.
Idẽq erit dicendum ⁊
si mortis cansa accep¬
toeiq̃ drigenta feran¬
tur. Un elegant d̾rac¬
ceptilatõne impendẽ¬
tifore: ut siqdem mor¬
tis tp̃r q̃ drigenta tota
ĩueniantur: ĩt̾centa.
naleat acceptilato si
redr. inquadrigenta
tum refundere. Cum¬
sit igitur debitor sibi sol¬
nendo sit. eueniet. ut
si hrde aliquo instituto
ip̃idebitori lib̾atõ. ⁊ alii
quadringenta legata
sunt: ut siqdez soluen

Expanded text:
 ad se attinet, diues est: quippe si ei mortis causa accepto feratur sensisse enim liberationem plenam uidetur, quamuis nihil facere possit. si soli ei liberatio relicta est, et ideo Falcidia interueniente trecenta accepto illi ferri debent, residua centum durabunt, in obligationem et si quidem facere posse cumtaxat usque ad centum. idemque erit dicendum, et si mortis causa accepto ei quadringenta ferantur. unde eleganter dicitur acceptilationem in pendenti fore, ut, si quidem mortis tempore quadringenta tota inueniantur, in trecenta ualeat acceptilatio: sredi, in quadringenta tum refundere. cum igitur debitor sibi soluendo sit, eueniet, ut, si herede aliquo instituto ipsi debitori liberatio et alii quadringenta legata sint, si quidem soluen
Abbreviated transcription (Latin):
cessisset. Siuero prius patͥ
hrs fuit. non ampliora lega
erat. quia non suo nomine
obligatur. set defunctipup¬
illi cefun qui nichil ampli¬
us quam semissis dodrantẽ
p̾stare necesse hũit. Quod si
extranei hrdis semis totus
legatus fu̾it isq pipillo a
quo nichil legatum fuerat.
por̾it diciaugnri legatum.
et ꝑidehoc agendͦum. ac
si cuilib coh̾rdi substitutus
sunt et si pater duos impu

Expanded text:
cessisset. si uero patri heres fuit, non ampliora legaterat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse habuit.Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erat, erit, poterit dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus sunt et si pater duos impub
Abbreviated transcription (Latin):
nem recipiat: adeo ut
si duob legatꝯ fuerit
ip̃o in ad singulos ꝑte
ꝑtineant: ¶ Uos leg
te pata eent. ut hee qu¬
oq: extra moduz leg̾
centi nõiatiz ipsa falci¬
dum. lege expresuẽ¬

Expanded text:
nem recipit adeo, ut, si duobus legatus fuerit, ipso iure ad singulos partes pertineant.Dos relegatae paratae essent, ut hae quoque extra modum legis essent, nominatim ipsa Falcidia lege expres
Abbreviated transcription (Latin):
q eius conmisit ut ħrditatẽ
retenta quarta ꝑte. sccłer
procule restituat. eadem frĩ
legati integra retinere de¬
lere. s inꝑte̾m quartam i¬
putari oportere duodecim¬
am ꝑtem de predioꝵ. Set
si non eẽt adiectum ut pars
quarta deduceret. totum t
centum relinquebat. si ħr¬
demsuum dampnanit. ut
eum quinquaginta uende¬
ret. non ẽ. exstimandus az¬
pliꝰ quam qnquagintale¬
gasse. Ioq lex falcidiam loc̃
non ħtitem sus quiduos
fundos in bonis centum ha¬
beret. si me ⁊ tituum hrdes
instituisset. et dampnas s
me. ut titiofundum corne
lianumquinquaginta uẽ
ianum quinquaginta uen¬
deret. non aĩadu̾to quemad¬
modum lex faladia locum
ħ̾re possit. cum ut̾ꝙ hrdum
inus fundiꝑtem dunidi¬
am hrditario inre ħiturus sit.
inqua ꝑs dimidia ẜrditatis
est. namc̾te qui dampnatus
est fundum cornelianun u¬
endere. se ian fundi ꝑtem br¬

Expanded text:
 eius commisit, ut hereditatem retenta quarta parte Secundae et Proculae restituat: eadem fratrlegata integra retinere debere, sed in partem quartam imputari oportere duodecimam partem praediorum. sed si non esset adiectum, ut pars quarta deduceretur, totum centum relinquebat, si heredem suum damnauerit, ut eum quinquaginta Titio uenderet, non est existimandus amplius quam quinquaginta legasse, ideoque lex Falcidia locum non habet.Item ‹is›, qui duos fundos in bonis centum haberet, si me et Titium heredes instituisset et damnasset me, ut Titio fundum Cornelianum quinquaginta uendianum quinquaginta uenderet: non animaduerto, quemadmodum lex Falcidia locum habere possit, cum uterque heredum unius fundi partem dimidiam hereditario iure habiturus sit, in qua pars dimidia hereditatis est: nam certe qui damnatus est fundum Cornelianum uendere, Seiani fundi partem h
Abbreviated transcription (Latin):
n̾sit: uł centu facere
possit: quantuz ꝗsqy.
hat. interuentu iegis
falcid: dicebant legez
siduũ dodrante int̾
legatarios distribue
ꝯuare euz nom̃ min
soluento est: mh̾rdi¬
prata sit distributio:
residui nendicio faci¬
endaẽ: ut iodemũin
hrditate ꝯputetur: q¬
uanti nomendistrabi
pot. set cum debitori
nteracio relinqtur. ip¬
se sibi solendo udet.¬

Expanded text:
n sit uel centum facere possit, quantum quisque habeat interuentu legis Falcidiae. dicebam legem siduum dodrantem inter legatarios distribuere. quare cum nomen minus soluendo est in heredipro rata fit distributio, residui uenditio facienda est, ut id demum in hereditate computetur, quanti nomen distrahi potest. sed cum debitori liberatio relinquitur, ipse sibi soluendo uidet
Abbreviated transcription (Latin):
submoneatur. s siex ne¬
cessitate aliqua cõpusus
testator nonꝙuellet di¬
minuere ex legato. tunc
mucius. ut ħscripturai¬
atacionez hre. qn hrde
petere adebitore ueti¬
to. nec hrs hrdis petere
iberacione debitori su¬
oposse legari. iamcer¬
tum est S ⁊ si cirograp¬
humquis decedens debi¬
torisuo dederit. excepci¬
one ei competere puto
quasi ꝓfideicomissoh¬
uiusmodidacione nali¬
nis decedens cirograp¬
hum sei ticio decerit. ũ
post mortez suam seio
det.aut si ꝯualuiss si¬
biredderet. deinde ticia
defuncto donatore seio
effectu legati udeamꝰ.
⁊ siquide michi libacio
sit relictacumsolus si
debitor siue amepeta
sim debitor puta reid
uo fuimus ꝓmittendi
⁊ michisolitestator cõ¬
sultu uoluit agento
sequar non ut accepto
fuimus. uideamniis. an
pacceptilacionez debea
literari alioanduzacon¬
reomeo petit. ego ina¬
odem socii ñ sumus. pac¬
to me debere liberrsiso
cuius nomen intestõ scͥ¬
ptum non est. licet como¬

Expanded text:
submoueatur. sed si ex necessitate aliqua compulsus testator, non quod uellet deminuere ex legato, tunc Mucius, ut haec scripturaationem habere, quin herede petere a debitore uetito nec heres heredis petereiberationem debitori posse legari iam certum est.Sed et si chirographum quis decedens debitori suo dederit, exceptionem ei competere puto, quasi pro fideicommisso huiusmodi datione ualiuis decedens chirographum Seii Titio dederit, ut post mortem suam Seio de aut, si conualuisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore Seio effectu legati uideamus. et si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petsim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi soli testator consultum uoluit, agendo consequar, non ut accepto fuimus? uideamus, ne per acceptilationem debeam liberari: alioquin, dum a conreo meo petitur, ego inqquidem socii non simus, pacto me debere liberari, scuius nomen in testamento scriptum non est, licet commo
Abbreviated transcription (Latin):
am⁊ siꝙ ego debeo ticio
sit ei legatum meigra
ut ego liberer. nemom̃
negabit legatariuzant
mei ⁊ si soluenco fuero.
inter est eũ increditoris mi¬
duos reos hre. P op̃.¬

Expanded text:
si quod ego debeo Titio sit ei legatum mei gratia, ut ego liberer, nemo me negabit legatarium, utmei, etsi soluendo fuero: interesse enim creditoris duos reos habere. 4 P
Abbreviated transcription (Latin):
iqn alteriꝯ generis mat̾i¬
a auroargento ne miec¬
tasit. si factum auru uł
argentum legetur.⁊ io
ꝙ uectum est debetur. ut¬
ra au̾t utrius materie
sit accessio. ussu atq us¬
n rei consuetudims ꝑa¬
iquis italegauit uxori
mee munduornam̃ta
senqueeius cãparaui
do lego placet omnia ei¬
deberisicum italegatu
ticio uinaque inurbe ab¬
beo. sen inportudo lego.¬
uerbum scuicet ãpliandi
rẽ minimã relinq̃bas. ita
legauerat. lancem mino¬
rem illilego. medie mag¬
nitudins uideri legataͦ

Expanded text:
 alterius generis materia auro argentoue iniecta sit, si factum aurum uel argentum legetur, et id quod iniectum est debetur. Utra autem utrius materiae sit accessio, uisu atque usu rei, consuetudinis paquis ita legauerit: 'uxori meae mundum ornamenta seu quae eius causa paraui, do lego', placet omnia deberi, sicuti cum ita legatur: 'Titio uina, quae in urbe habeo seu in portu, do lego'verbum "seu" ampliandi rem minimam relinquebat, ita legaverat: "lancem minorem illi lego". mediae magnitudinis videri legatam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ eo ꝑducimur. ut nichil¬
ominis uxoridebeatur
ꝙsi aurum dedit aurifici.
tacionez fecisse uideatur
et hocaurum nontran¬
sit aduxore Itemscribit
quintus mucius si ma¬
ritus uxorieum hret .u
ponto auri legasset ita.
anrum ꝙcumq uxoris
causa ꝑatumest. utihre
uxori daret. ⁊ silibra au¬
riinde uenisset.⁊ mortis
tempore amplius quaz
quatuorlibre non depre¬
hencentur. intotis.u. nibͥs¬

Expanded text:
quod eo perducimur, ut nihilo minus uxori debeatur. quod si aurum dedit aurifici, tationem fecisse uideatur, et hoc aurum non transibit ad uxorem.Item scribit Quintus Mucius, si maritus uxori, cum haberet qupondo auri, legasset ita: 'aurum quodcumque uxoris causa paratum esset, uti heres uxori daret', etiamsi libra auri inde uenisset et mortis tempore amplius quam quattuor librae non deprehendentur, in totis
Abbreviated transcription (Latin):
do. et suppellectilem. ⁊ uina
⁊ mancipia nonsolum ad
cultum custodiam ue ul¬
ĩministerio ibieent. lega¬
cocedere. ¶Imagines quo
cipia non contineriquetẽ¬
poris c ansa illic fuerunt.
ac non aĩo transtulit. pa¬
ter.f. ut aut fundi. aut su
cia miss unint ordinatis
negociis ad pristimi actũ
rediret. legato predioꝵ
ctiorcontineri. auuo eẽt
si horrea ibi hũit m̃i ĩstru
numiano clarisio uiro. ab

Expanded text:
do et suppellectilem et uina et mancipia non solum ad cultum custodiamue uilin ministerio ibi essent, legato cedere.Imagines quoqcipia non contineri, quae temporis causa illic fuerunt ac non eo animo transtulit pater familias, ut aut fundi aut suuciam missum, ut ordinatis negotiis ad pristinum actum rediret, legato praediorctior, contineri: aliud esse, si horrea ibi habuit, unde instruenymiano clarissimo uiro ab
Abbreviated transcription (Latin):
fundo ꝯtineri nerumest.
¶Instructo aũt fundo.⁊ bi¬
bliothecam. ⁊ libros qillie
uenisset uteretur cormne
rostat. Er siquasrapothe¬

Expanded text:
ineri verum est. Instructo autem fundo et bibliothecam et libros, qui illic venisset uteretur, contineri constat. sed si quasi apothe
Abbreviated transcription (Latin):
gatum ub̃ius ẽ. uidend
est.⁊ sabinꝯ oifanit.⁊ cassi¬
usapuduitellium nocat
ctior eẽt hoc ergo legaton
ꝯtinebitur. que illic furit il¬
luc. usus ip̃iꝯ gr̃a ⁊ uestisñ

Expanded text:
gatum uberius est, uidendum est. et Sabinus definit et Cassius apud Uitellium notat:ctior esset. hoc ergo legato non continebitur, quae illic fuit usus ipsius gratia, et uesti
Abbreviated transcription (Latin):
ommuztonorum que ex
ea hroitate sunt legatari¬
um siue ficei ꝯmissarium
pretor legatoꝵ ẜuandoru
deminuet si filia neptis. uł¬
pro neptis.uxorue eẽt. nec
nupta sit nec suum quicqͣ
non poterit in possonem eo
infrautem creditoris man

Expanded text:
m bonorum, quae ex ea hereditate sunt, legatarium sive fideicommissarium praetor legatorum servandorum deminuet, si filia neptis proneptis uxorve esset nec nupta sit nec suum quicquanon poterit in possessionemin fraudem creditoris man
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑinferiꝯ. ⁊ inferiꝰ ꝑ post¬
umũ NNoĩacim. añt ex here¬
oatꝯ poscumu uid̃r sineita
dixeritquicũq ita michi n¬
ascetur.sine it a ex seia:siue
ita. uenter ex hrs esto O si
itadixerit postumꝰ exhrs
esto. natꝰ uel pr mortez uł
uiuo testatore nõ rumpet.
¶Licet aũt postumꝯ preteri¬
tus agnascendo rupat. tñ ĩ¬
cerdum eueniet.ut pars
testĩ rũpatur. ut putasiꝓ
ponas aprimo gradu poͬ¬
stumũ ex ħrdatum. ascco¬

Expanded text:
inferius et inferius per postumum. Nominatim autem exheredatus postumus uidetur siue ita dixerit: 'quicumque mihi nasceretur', siue ita: 'ex Seia', siue ita: 'uenter exheres esto'. sed et si dixerit: 'postumus exheres esto', natus uel post mortem uel uiuo testatore non rumpet. Licet autem postumus praeteritus adgn‹a›scendo rumpat, tamen interdum euenit, ut pars testamenti rumpatur: ut puta si proponas a primo gradu postumum exheredatum, a sec
Abbreviated transcription (Latin):
orsis it ei substicutꝰ qui
⁊ defeciente ꝯdiciue primi
gradus. non ad mitretur
s̾ubstitutq. aquo .s. postum
exhrdatꝰ non ẽ: Puto igit̾
existente ꝗoem ꝯdicione pͥ¬
migradus. poscumo pociꝰ
locum fore. ¶ Pr tefectum
aũt ꝯdicionis natꝯ postu¬
mus gradum non rupit.
seqñ teingradumaquo ex¬
Bdatus est paciatur nałe̾.
¶S fiaprimo gradu prete¬
ritꝰ. ascõo ex hrdatꝯ sit. si
eo tp̃e nascatur postumus.
quo aliquis ex institutis
uixit. totum cestm̃ rupt
gradũ. sibi locum facit.
redato nurii p̾gnante re¬
neta decesserit. ⁊ ext̾nen
subꝯdicione instituerit.
⁊pentente zoicione pr
morte patris uł deliban¬
te h̾rde instituto deadeum¬
dahroitate exhroatꝯ filio
decesẜit.⁊nepos fuerit natꝰ
an rumpit testamentimi.
⁊ dicemꝰ testamẽtu non
rũpi cum nec ex hrdaria
nuius modi nepos deret
abauo. quẽ pater precede¬
bat. ¶ plane si forte insti¬
tutus omiserit hrditate.
rum.abinstestato nondu¬
bitatur sutrumq ꝓpriis

Expanded text:
si sit ei substitutus quis, etiam deficiente condicione primi gradus non admittetur substitutus, a quo scilicet postumus exheredatus non est. puto igitur existente quidem condicione primi gradus postumo potius locum fore: post defectum autem condicionis natus postumus gradum non rumpit,sequentem gradum, a quo exheredatus est, patiatur ualere. sed si a primo gradu praeteritus, a secundo exheredatus sit, si eo tempore nascatur postumus, quo aliquis ex institutis uixit, totum testamentum gradum, sibi locum faciet.redato nuru praegnate relicta decesserit ex extraneum sub condicione instituerit et pendente condicione post mortem patris uel deliberante herede instituto de adeunda hereditate exheredatus filius decesserit et nepos fuerit natus, an rumpat testamentum? et dicemus testamentum non rumpi, cum nec exheredari huiusmodi nepos deberet ab auo, quem pater praecedebat. plane si forte institutus omiserit hereditatem, dem ab intestato non dubitatur. utrumque propriis
Abbreviated transcription (Latin):
gradu scriptis ħrdib. qui
icd̃o gradu scriptis hrdes.
oꝑtinere hrdit atẽ ñ posst̃
gradu enĩ rirpto ⁊ infirm
h̾rs institucꝯquis aquo

Expanded text:
gradu scriptis heredibus qui secundo gradu scripti sunt heredes optinere hereditatem non possunt: gradu enim rupto et infirmaheres institutus quis, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte posterius
xum descendentes.
ad similitudine fili¬
dandisunt. ne testm̃
agnascendo rũpant.
scuntur. S ecũ hii

Expanded text:
nisi forte posterius xum descendentes ad similitudinem filidandi sunt, ne testamentum adgnascendo rumpant. scuntur. sed et hi,
Abbreviated transcription (Latin):
matris filiꝯ ⁊ filia hrdes ex¬
sticerunt. deuide in matrim
omo decesserit filia marito
hrde relicto. Quesitu ẽ cum
puella non ex cãlegati pecu¬
niam indoce ab hrdib patr
acceꝑat. set mortuo scdõ ma¬
rito mater .fa. factã dotẽ recu¬
perauerat anhro eius excã
fitei comissi fr̃idefunctitene¬
antur in eam pecumã quãꝑ
cipere posset. Ndo tem stipula
cur nonteneri. ¶hrs uel
legatiriꝯ rogatꝯe nt quen¬
dam adoptet. his uerbis ad¬
iectis. si ali̾as fecerit. ex hrs¬

Expanded text:
filia heredes exstiterunt: deinde in matrimonio filia decessit marito herede relicto. quaesitum est, cum puella non ex causa legati pecuniam in dotem ab heredibus patris acceperat, sed mortuo secundo marito mater familias facta dotem reciperauerat, an heres eius ex causa fideicommissi fratri defunctae teneatur in eam pecuniam, quam percipere posset, si dotem stiptur non teneri.Eius heres uel legatarius rogatus est, ut quendam adoptet, his uerbis adiectis: 'si alias fecerit, exh
Abbreviated transcription (Latin):
ius legato. non ius uxoris
seqndum s uerboꝵ int̾ pre¬
tacio eẽt facienda. Idemq ł
infiua uel quaubet.alia ꝑso¬
na iuris eet. labeonis sña ue¬
rae ¶ Cumita legatu ẽẽt
ut ticio uxor mea tanta pa¬
rtem hat. qnͣtula mimishrs¬

Expanded text:
iusmodi legato non ius uxorium iusmodi legato non ius uxorium sequendum, sed uerborum interpretatio esset facienda idemque uel in filia uel in qualibet alia persona iuris esset.Labeonis sententia uera est.Cum ita legatum esse‹t›, ut Titia uxor mea tantandem partem habeat quantulam