comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Excitabar sermone illo. et accen¬
debar. et ardebam: et hoc solum me
intanta flagrantia refrangebat
hoc nomen scd̾m misodiam tuã
dnĩe. hoc nomen saluatoris mei.
filii tui in ipso adhuc lacte ma¬
tris tenerum cor meum pie bibe¬
rat. et alte retinebat: et quicqͥd
sine hoc nomine fuisset qmuis
lateraꝵ et expolitum. et ueridicui.
nõme totum rapiebat. Itaq in
turas soãs: et uidere quales ẽẽnt.
Et ecce uideo rem ñ comꝑtam su¬
perbis. neq nudatam pueris: s
incessu humilem. successu exceł¬
sam. et uelatam mysteriis. Et
ñ eram ego talis. ut intrare me¬
am possem. aut inclinare cerui¬
cem ad eius gressus. Non enĩ si¬
cut modo loquor. ita sensi. cum
adtendi ad illam scripturã. S
uisa est mͥ indigna quã tullia¬
ne dignitati comꝑarem: tumor
eni mneus refugiebat modũ eius.
et acies mea non penetrabat in¬
teriora eus. Uerum aitt illa erat
que cresceret cum paruilis. Sed
ego dedignabar esse paruulus. s

Expanded text:
excitabar sermone illo, et accenexcitabar sermone illo, et accendebar, et ardebam; et hoc solum me in tanta flagrantia refrangebat,hoc nomen secundum misericordiam tuam, Domine, hoc nomen Salvatoris mei Filii tui, in ipso adhuc lacte matris, tenerum cor meum praebiberat, et alte retinebat; et quidquid sine hoc nomine fuisset, quamvis litteratum, et expolitum, et veridicum, non me totum rapiebat. CAPUT V. turas sanctas, ut viderem quales essent. Et ecce video rem non compertam superbis, neque nudatam pueris; sed incessu humilem, successu excesam et uelatam mysteriis, et non eram ego talis, ut intrare in eam possem aut inclinare ceruicem ad eius gressus. non enim sicut modo loquor, ita sensi, cum adtendi ad illam scripturam, sed uisa est mihi indigna, quam Tullianae dignitati eonpararem. tumor enim meus refugiebat modum eius et acies mea non penetrabat interiora eius. uerum tamen illa erat, quae cresceret cum paruulis, sed ego dedignabar esse paruulus et
Abbreviated transcription (Latin):
felle mͥ suauitatem illam et qͣm
bonus asꝑsisti. quia et amatus
sum et ꝑueni occulte ad uincłm
losophiam: quo me accendebant
ille lutere. Sunt qui seducant ꝑ
philosophiam. magno et blando
et honesto nomine colorantes ⁊ fu¬
cantes errores suo. ⁊ ꝓpe omnes qui
ex illis et supra tẽporib tales erãt.
notant᷑ in eo libro et demonstran¬
tur et manifestant᷑. Ibi salutife¬
ra illa ammonitio spiritꝰ tui ꝑ ser¬
num tuũ bonum et pium. Uidece
nequis uos decipiat ꝑ philosophi¬
am et inanem seductionem scd̾m
traditionem hoĩm scd̾m elementa
in ip̃o in habitat omnis plenitu¬
do diuinitatis corporaliter: ⁊ ego
illo tempore. Scis tu lumen cor¬
dis mei. qñi nondũ mͥ hec apłica
nota erant: Hoc tam̃ solo delecta¬
bar in illa exhortatione. qd̃ non
illam aut illam sectam s ip̃am
quecũq esset sapientiam ut dili¬
gerem. et quererem. et assequerer.
et ten̾em atq amplexarer fortiter.

Expanded text:
felle mihi suauitatem illam et quam felle mihi suauitatem illam et quam bonus aspersisti, quia et amatus sum et perueni ad uinculum losophiam, quo me accendebant illae litterae. sunt qui seducant per philosophiam magno et blando et honesto nomine colorantes et fucantes errores suos, et prope omnes, qui ex illis et supra temporibus tales erant, notantur in eo libro et demonstrantur, et manifestatur ibi salutifera illa admonitio spiritus tui per seruum tuum bonum et pium: uidete, ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum traditionem hominum, secundum elementa in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . Et ego illo tempore, scis tu, lumen cordis mei, quoniam nondum mihi haec apostolica nota erant, hoc tamen solo delectabar in illa exhortatione, quod non illam aut illam sectam, sed ipsam, quaecumque esset, sapientiam ut diligerem, et quaererem, et assequerer, et tenerem atque amplexarer fortiter,
Abbreviated transcription (Latin):
eni carthaginem
et cireunistrepebat
me undiq sarta¬
go flagitiosoꝵ a
moꝵ. Nondum
amabam. et amari amabain. et se¬
cretiore indigentia oderam me mi¬
nus indigentem. Querebam qͥd
amarem amans amari et oderam
securitatẽ et uiam sñ muscipuł.
qm̃ fames mͥ erat iitus abinte¬
riori cibo. te ipso deus meus et a
fame nõ esuriebam: sed eram sine
desiderio alim̃toꝵ incorruptibili¬
um. ñ quia plemus eis eram. sed qͦ
manior fastidiosior: et ideo ñ bene
ualebat anima mea. et ulcerosa
piciebat se foras miserabilit̾ sal¬
pi auida contactu sensibilium.
s si non haberent animam. ñ uti¬
qz amarentur. Amare et amari
dulce mͥ erat magis. si et amãtis
corpore fruerer. Uenam igiturz
amicitie coinquinabam sordib
concupiscentie. candorẽq eius ob¬
nubilabam de tartaro libidinis
et tam̃ fedus atq inhonestus e¬
gans et urbanus ẽẽ gestiebam
habundanti uanitate. Qui eti¬
am in amorẽ quo cupiebam capi
S̾s meus misericoria mea. qͣnto

Expanded text:
eni Carthaginem; et circumstrepebat me undique sartago flagitiosorum amorum. Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem. Quaerebam quod amarem, amans amare, et oderam securitatem, et viam sine muscipulis. Quoniam fames mihi erat intus ab interiore cibo teipso, Deus meus, et ea fame non esuriebam; sed eram sine desiderio alimentorum incorruptibilium: non quia plenus eis eram, sed quo inanior, eo fastidiosior. Et ideualebat anima mea et ulcerosa proiciebat se foras, miserabiliter scalpi auida contactu sensibilium. sed si non, haberent animam, non utique amarentur. amare et amari dulce mihi erat magis, si et amantis corpore fruerer. uenam igitur amicitiae coinquinabam sordibus concupiscentiae candoremque eius obnubilabam de tartaro libidinis, et tamen foedus atque inhonestus, elegans et urbanus esse gestiebam abundanti uanitate. rui etiam in amorem, quo cupiebam capi. deus meus, misericordia mea, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
gamur in fruetuũ formas et opu¬
ientiam om̃iumq orclinatissimã
distinctõem. QQuid enĩ ex arbore
illa surgit ao pendet qd̃ nõ ee qͦdã
occulto chesauro seminis illius ex¬
tractum atq deꝓmptum est. at il¬
lud semen ex arbore licet ñ illa
s alt̃a atq ĩlla rursus ex alt̾o semi¬
ne aliqñ aũt et arbor ex arbore cũ
surcłs demiture atq płantatur Er¬
go et semen ex arbore et arbor ex
semine. ⁊ arbor ex arbore. sem̃ aũt
ex semine nlło modo. nisi arbor in¬
t̾ueniat prius. arbor u̾o ex arbore.
etiã si semen ñ int̾ueniat. alt̾nis
gͥ successionib alt̾um ex alt̾o sed
uteũq ex t̾ra nec ex ip̃is t̾ra. prior

Expanded text:
guram, in fructuum formas et opuguram, in fructuum formas et opulentiam, omniumque ordinatissimam distinctionem. Quid enim ex arbore illa surgit aut pendet, quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromptum est? At illud semen ex arbore, licet non illa sed altera, atque illa rursus ex altero semine. Aliquando autem et arbor ex arbore, cum surculus demitur atque plantatur. Ergo et semen ex arbore, et arbor ex semine, et arbor ex arbore. Semen autem ex semine nullo modo, nisi arbor interveniat prius. Arbor vero ex arbore, etiamsi semen non interveniat. Alternis igitur successionibus alterum ex altero, sed utrumque ex terra, nec ex ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
aũt quoꝵ gressus ne in illã ꝑũ¬
sitatem incidamꝰ eadem cliuina
ex ip̃is quoqͥ oꝑib dei eodẽ adiuuãte
indagare conemur. ubi hoc simul
crecuit cum a consũmatis suis o¬
ꝑib requieuit quoꝵ speties ꝑ or¬
diuem temꝑoꝵ usq nunc oꝑatur
Consid̾emus ergo cuustib adboris
pulchritulinẽ in robore ramis frõ¬
dib ponus. Hec spẽs ñ utiq repente
tanta ac talis est exorta. sed quo eci¬
am orcliue nouimus. suxrexit enĩ a
raclice qͣm t̾re primũ g̾men infyeit.
atq inde omĩa illa formata. et diffĩc¬
ta creu̾nt. porro ilsud g̾men ex semi¬
ne. in semine. ergo illa omĩa fueeũt
primitꝰ ñ mole corporee magnitudi¬
nis. sed ui potentiaq eausali nam
illa magnitudo copia t̾re humoris¬
q congesta est. S illa in exiguo gͣ¬
no mirablior prestantiorq uis est
qua ualuit adiacens humor ꝯmix¬
tus t̃re tanqͣm mat̾ies u̾ti in ligni
illius dͣlitatem in ramoꝵ diffu¬
sionem in folioꝵ uiriclitatẽ ac fi¬

Expanded text:
uorum gressus, ne in illam perversitatem incidamus, eadem divina ex ipsis quoque operibus Dei eodem adjuvante indagare conemur ubi haec simul creaverit, cum a consummatis suis operibus requievit, quorum species per ordinem temporum usque nunc operatur. Consideremus ergo cujuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis, frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis est exorta, sed quo etiam ordine novimus. Surrexit enim a radice, quam terrae primum germen infixit; atque inde omnia illa formata et distincta creverunt. Porro illud germen ex semine: in semine ergo illa omnia fuerunt primitus, non mole corporeae magnitudinis, sed vi potentiaque causali. Nam illa magnitudo, copia terrae humorisque congesta est. Sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque vis est, qua valuit adjacens humor commixtus terrae tanquam materies verti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum viriditatem ac fi
Abbreviated transcription (Latin):
uiam et hoĩs agri culturam. ad
hoc enim adiunctũ est ñ enĩ plue¬
rat d̾s suꝑ t̾ram. nec erat homo
qui oꝑaretur t̾ram. s illo mͦ quo
axauit omĩa simul senarioq di¬
erum nũo ꝯsummauit cum diẽ
quem fecit eis que fecit sexies p̃¬
sentauit ñ alt̾̃nante s̃patio tem¬
poralit̾ s orclinata cognitõne cau¬
salit̃. a quib oꝑib in die septimo
requieuit eciam suam requiem¬
eiꝰdem diei noticie gaudioq p̾bere
dignatus. ⁊ ideo ñ eui in quolib o¬
ꝑe suo sed in sua requie bñclixit
et sc̃ificauit. U̾nde nlłam ult̾ius cre¬
aturam instituẽs s ea que omiria
simul fecit administͣcorio actu gu¬
Gnans ⁊ mouẽs sine cessatõne oꝑat᷑
simul ⁊ requiescens ⁊ oꝑans sient
iã ista tͣctata st̃ quoꝵ oꝑum eiꝰ que¬
usq nũc oꝑatur ꝑ nolumina tem¬
poꝵ explicandoꝵ uelut exordiũ nar¬
rancli sumens ait scͥptura. fons añt
ascendebat de t̾ea. et irrigabat omnẽ

Expanded text:
uiam et hominum agriculturam — ad uiam et hominum agriculturam — ad hoc enim adiunctum est: non enim pluerat deus super terram nec erat homo qui operaretur terram — sed illo modo, quo creauit omnia simul senarioque dierum numero consummauit. cum diem, quem fecit, eis, quae fecit, sexies praesentauit non alternante spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. a quibus operibus in die septimo requieuit. etiam suam requiemeiusdem diei notitiae gaudioque praebere dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cessatione operatur, simul et requiescens et operans, sicut iam ista tractata sunt. quousque operatur, per uolumina temporum explicandorum uelut exordium narrandi sumens ait scriptura: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem
Abbreviated transcription (Latin):
pot incertum ẽẽ. an ex ip̃is semĩa
an ip̃a ex seminib. qdlib tñ horũ
prius ex t̾ra c̾tissimũ est sicut aũt
in ip̃o grano inuisibłiter erant om¬
nia simul que ꝑ tempora in arborẽ
surg̾ent. ita et ip̃e mundꝰ cogitandꝰ
est cum d̾s simul omĩa creauit
habuisse simul oĩa que in ilło cũ
isso fc̃a sunt qñ foũs est dies ñ so¬
lum celum cum sole. ⁊ luna et sy¬
derib quoꝵ spẽs manet motu ro¬
tabili. et t̾ra et abyssus que ue¬
lut inconstantes motꝰ patiunt᷑
atq inferius adiuneta ꝑtem al¬
t̃am mundo ꝯferunt s etiam illa
que aqua et t̾ra ꝓcluxit potenti
qũo nobis iam not̾a sunt in eis
oꝑib que d̾s usq nũo oꝑatur.
Que cum ita sint: hic ẽ¬
liber creature celi et t̾re. cum
fc̃ũs est clies fecit d̾s celum et
t̃ram ⁊ omme uiride agri añqͣm
eẽt suꝑ t̾ram et omne fenũ agri
añqͣm exortum est. ñ sicut qu̾o fa¬
cit oꝑe quo nũc usq oꝑatur. ꝑ plu¬

Expanded text:
ex ipsis semina, an ipsa ex seminibus; quodlibet tamen horum prius, ex terra certissimum est. Sicut autem in ipso grano inuisibiliter erant omnia simul, quae per tempora in arborem surgerent, ita ipse mundus cogitandus est, cum deus simul omnia creauit, habuisse simul omnia, quae in illo cum illo facta sunt, quando factus est dies, non solum caelum cum sole et luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae uelut inconstantes motus patiuntur atque inferius adiuncta partem alteram mundo conferunt, sed etiam illa, quae aqua et terra produxit potentiaquomodo nobis iam nota sunt in eis operibus, quae deus usque nunc operatur. Quae cum ita sint, hic eliber creaturae coeli et terrae. Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram et omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam exortum est. non sic, quomodo facit opere, quo nunc usque operatur per plu
Abbreviated transcription (Latin):
te dignũ. et occidit eum et euacua¬
tum est chyrographũ ꝙ erat contra¬
rium uobis: Hoc ille littere nõ hñt:
ñ habent ille pagine uultũ pieta¬
tis huius lacrimas confessionis.
sacrificiũ tuũ sp̃c contribulatus
cor contritũ et humiliatũ. ppłis aũ
sponsam ciuitatẽ arram sp̃c scĩ po¬
culũ precii nr̃i. Nemo ibi cautat ñ¬
ne deo subiecta erit anima mea ab
ip̃o enĩ salitare meũ. et enĩ ip̃e d̾s
m̃s et salutaris m̃s susceptor m̃s
ñ mouebor amplius. Nemo ibi au¬
dit uocantẽ uenite adme qui labo¬
ratis: declignãtur ab eo discere qm̃
mitis est et humilis corde: abscondi¬
sti enĩ hec a sapientib et prudentib
et reuelasti ea parmilis. Et aluid est
de siluestri cacumine uidere patriã
pacis et iter ad eam ñ inuenire et
frustra conari ꝑ in uia circum obsi¬
dentib et insicliantib fugitiuis de¬
sertorib cum pͥncipe suo leone et dͣ¬
cone: et aliud tenere uiã illuc ducẽ¬
tem cura celestis imperatoris muni¬

Expanded text:
te dignum, et occidit eum; et euacuatum est chirografum, quod erat contrarium nobis? hoc illae litterae non habent. non habent illae paginae uultum pietatis illius, lacrimas confessionis, sacrificium tuum, spiritum contribulatum, cor contritum et humiliatum, populi salutem, sponsam ciuitatem, arram spiritus sancti, poculum pretii nostri. nemo ibi cantat: nonne deo subdita erit anima mea? ab ipso enim salutare meum: etenim ipse deus meus et salutaris meus, susceptor meus: non mouebor amplius. nemo ibi audit uocantem: uenite ad me, qui laboratis. dedignantur ab eo discere, quoniam mitis est et humilis corde. abscondisti enim haec a sapientibus et prudentibus et reuelasti ea paruulis. et aliud est de siluestri cacumine uidere patriam pacis et iter ad eam non inuenire et frustra conari per inuia circum obsidentibus et insidiantibus fugitiuis desertoribus cum principe suo leone et dracone, et aliud tenere uiam illuc ducentem cura caelestis imperatoris muni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea negandum putant ista esse
qr ea ñ ualent cecis m̃tib cern̾e: debẽt
et illi qͥ ex natiuitate sua ceci st̾: eẽ
solem negare. Lux gͦ lucet in tene¬
bris. Quod si eam tenebre ñ compre¬
hendunt. inluminent̃ dei dono pͥus
ut sint fideles. et incipiant ẽẽ lux ĩ
cõꝑatõe infideliũ: atq hoc p̾misso fũ¬
damento edificent᷑ aduidenda q̃ cre¬
dunt ut aliqñ possint uidere. Sunt
eĩ que ita credunt᷑. ut uideri iam oĩ
tinet ad illam sũmã in effabilem ĩ¬
corꝑalem ĩmutabilẽq naturã ꝑ in¬
telligentiã ut cũqr cernendam. nusꝙͣ
se meluis regente dũ taxat fidei re¬
gula acies humane m̃tis exercet. ꝙͣ
ui eo ꝙ ipse homo in sua natura me¬
lius cet̾is aĩalib melius ⁊̃ cet̾is aĩe
et cui tãqͣm in loco suꝑiore atq int̾i¬
ore honorabilit̾ p̾sidente iudicanda
oĩa nuntiant etiã corꝑis sensus et
qua ñ est suꝑior eui subdita regenda

Expanded text:
propterea negandum putant ista esse, propterea negandum putant ista esse, quia ea non valent caecis mentibus cernere; debent et illi qui ex nativitate sua caeci sunt, esse solem negare. Lux ergo lucet in tenebris: quod si eam tenebrae non comprehendunt , illuminentur Dei dono prius ut sint ficomparatione infidelium, atque hoc praemisso fundamento aedificentur ad uidenda quae credunt, ut aliquando possint uidere. sunt enim quae ita creduntur, ut uideri iam omnitinet ad illam summam, ineffabilem, incorporalem incommutabilemque naturam per intellegentiam utcumque cernendam, nusquam se melius, regente dumtaxat fidei regula, acies humanae mentis exerceat quam in eo quod ipse homo in sua natura melius ceteris animalibus, melius etiam ceteris animae et cui tamquam in loco superiore atque interiore honorabiliter praesidenti iudicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus et qua non est superior, cui subdita regenda
Abbreviated transcription (Latin):
filio pr̃ ded̾it. ut ꝙ̃ad modũ de se: ita
de illo quoq procedat. Neq eĩ possumꝰ
beat uitã in semet ip̃o sic dedit et filio
hr̃e uitã in semet ip̃o: sic ei dedit uitã
ꝓcedere de illo sicut ꝓcedit et de ipso.
Hec de illo sermone in hunc librum
tͣnstuli s fidelib ñ infidelib loq̃ns.
Uerũ si adhanc ymaginem contuen¬
dã et adudenda ista qm u̾a sint q̃ in
eoꝵ m̃te st̃ nec iria sic st̃ ut tres ꝑso¬
ne sint s oĩa tria hoĩs st̃ que una ꝑ¬
sona ẽ minꝰ idonei sunt: cur ñ de illa
sũma trinitate q̃ deus ẽ credunt potiꝰ
ꝙ in sacris litt̾is inuente᷑ qm pose̾t¬
maq ñ capitur: Et certe cũ in concus¬
se crediderint scͥpturis scĩs tamꝙͣ ue¬
racissimis testib agant orando et q̃¬
rendo et bene uiuendo ut intelligãt.
id est ut qͣntum uideri potest uideat᷑
m̃te ꝙ tenet᷑ fide. Qͥs hoc ꝓhibeat ĩ¬
mo uero ad hoc qͥs ñ hortetur: Si aũ

Expanded text:
Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, ita Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. Neque enim possumbeat vitam in semetipso, dedit et Filio habere vitam in semetipso, sic ei dedit vitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso. Haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. Verum si ad hanc imaginem contuendam, et ad videnda ista quam vera sint quae in eorum mente sunt nec tria sic sunt, ut tres personae sint, sed omnia tria hominis sunt, quae una persona est, minus idonei sunt: cur non de illa summa trinitate, quae deus est, credunt potius quod in sacris litteris inuenitur, quam posmaque, non capitur? et certe cum inconcusse crediderint scripturis sanctis tamquam ueracissimis testibus, agant orando et quaerendo et bene uiuendo, ut intellegant, id est ut, quantum uideri potest, uideatur mente quod tenetur fide. quis hoc prohibeat, immo uero ad hoc quis
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina ꝙͣ tñ dixit ñ suã. s prĩs. qͣnto
magis illie intelligendus est et de ip̃o
ꝓcedere sp̃ẽ scs̃ ubi sic ait de prẽ ꝓcedit
ut ñ diceret de me ñ ꝓcedit: A quo aũ
ht̃ filius ut sit deus. ẽ eñ de d̾ ab il¬
Hic ut cumq ⁊̃ illud intelligit᷑ quã¬
tum a talib quales nos sumus intel¬
ligi potest cur ñ dicat᷑ natus eẽ s ꝓp¬
diceretur amboꝵ utiq filius diceret᷑
ꝙ absurdissimũ est. Eilius quippe nł¬
lus ẽ duoꝵ. nisi patris et matris. Ab¬
sit aite ut iit̾ dm̃ pr̃em et dm̃ filium
tale aliquid suspicemur qr nec filius
hoĩs simul et ex pre et ex matre ꝓcedit:
s cũ in matrem ꝓcedit ex pr̃e. ñ tunc ꝓ¬
cedit ex matre: et cuni in hanc lucem
ꝓcedit ex matre. ñ tc̃ ꝓcedit ex pre. Sp̃e¬
aũt sc̃s ñ de prẽ ꝓcedte infilium. ⁊ de
filio ꝓcedit ad santificandã creaturã:
s simul de utroq ꝓcedit. Qrͣauis hoc

Expanded text:
doctrina, quam tamen dixit non suam, sed patris, quanto doctrina, quam tamen dixit non suam, sed patris, quanto magis illic intellegendus est et de ipso procedere spiritus sanctus, ubi sic ait: de patre procedit, ut non diceret: "de me non procedit"? a quo autem habet filius, ut sit deus — est enim de dHic utcumque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus, intelligi potest, cur non dicatur natus esse, sed pdiceretur, amborum utique Filius diceretur, quod absurdissimum est. Filius quippe nullus est duorum, nisi patris et matris. Absit autem, ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliquid suspicemur. Quia nec filius hominum simul et ex patre et ex matre procedit: sed cum in matrem procedit ex patre, non tunc procedit ex matre; et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. Spanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit. Quamvis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lem ualuerint ꝓferentiũ. Filius aũt
⁊ ip̃õ sñ ullo int̾uallo tẽꝑis dante cõmu-¬
nit̾ de utͦq ꝓcedit. Siceret᷑ aũt filius
pr̾i et filii. si qd̃ ab horret ab oĩum sano¬
rũ sensib eum ambo genuissent. Non
na et equali ⁊ ĩ corꝑali et in effabiliter
ĩmitabili atq inseꝑabili tͥnttate dif¬
ficilimũ est gen̾ationẽ a ꝓcessione di¬
stinguere. sufficiat interim eis qui ex¬
tendi ñ ualent in amplius id ꝙ de hac
re in sermone quodã ꝓferendo ad aures
ppłi xp̃iani diximꝰ dictũq conscripsimꝰ.
inter cet̾a eĩ cum ꝑ scͥpturaꝵ scãꝵ testi¬
monia docuissem de utroq ꝓcedere sp̃m
sp̃c sc̃s. eur filius dixit de prẽ ꝓcedte: sur
putas nͥ ꝙ̃admodũ solet ad eum refer¬
re et ꝙ ip̃ius ẽ de quo et ip̃e est: Unde
illud est: mea doctrina ñ est mea. s eiꝰ
qͥ me misit. Si gͥ hic intelligitur eius

Expanded text:
lem valuerint proferentium. Filius autem lem valuerint proferentium. Filius autem et ipso sine ullo intervallo temporis dante, communiter de utroque procedit. Diceretur autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, eum ambo genuissent. Non na et aequali et incorporali et ineffabiliter immutabili atque inseparabili trinitate difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non ualent amplius id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi christiani diximus dictumque conscripsimus. inter cetera enim, cum per scripturarum smonia docuissem de utroque procedere SpSpiritus sanctus, cur Filius dixit de Patre procedit ? Cur putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre et quod ipsius est, de quo et ipse est. Unde quod ait: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit. si igitur hic intellegitur eius
Abbreviated transcription (Latin):
in temꝑe. Quaꝓpter qͥ potest intellig̾e
sine temꝑe generationẽ filii de pre in¬
telligat sine temꝑe ꝓcessionem sp̃e
scĩ de utroq et qui potest intelligere
gnendo dedit coot̾na sit iute prĩs qui
dedit intelligat sicut ht̃ pater insemz
filio ut de illo ꝓcedat idem sp̃e sc̃s ⁊ u
⁊̃ ꝓcedit de filio de prẽ eẽ et filio. Si q
amboꝵ. cũ sicut filio p̾stat essentiã
sine inttio temꝑis sine ulla mutabi¬
litate nature de pr̃e gen̾atio. ita spi¬
ritui scõ prestet essentiam sine uls¬
te nature de ntroq processio: Ideo ẽĩ cũ
sp̃m sc̃m genitũ non dicamus ditere t̾n
ñ audemus ingenttũ. nec in hoc uocaby¬
lo ł duos patres in illa tͥnitate ł duos qͥ
ñ st̾ de alio qͥspiã suspicet᷑. Pater eĩ solꝰ
ñ est de alio iõ solus appellatur ingenit᷑.
Non qͥdem in sqͥpturis s in cõsuetudi ne
disputantiũ et de retanta sermonẽ qua¬

Expanded text:
in tempore. Quapropter, qui potest intelligere in tempore. Quapropter, qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti de utroque. Et qui potest intelligere gnendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat sicut habet Pater in semeFilio ut de illo procedat idem Spiritus sanctetiam procedit de Filio, de Patre esse Filio. Si enim amborum, cum sicut Filio praestat essentiam sine initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de Patre generatio; ita Spiritui sancto praestet essentiam sine ulurae de utroque processio? Ideo enim cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspicetur. Pater enim solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scipturis, sed in consuetudine disputantium, et de re tanta sermonem qua
Abbreviated transcription (Latin):
ut̾o formatꝰ accepit: qͥd de homine xp̃o
intelligendũ est uel credendũ cuiꝰ sar¬
nis ipsa conceptio ñ carnalis s spiri¬
effuderit: utraq natura monstrata
ẽ et humana scilicet et diuina. Aoce¬
pit quippe ut homo: effudit ut deus.
Nos aũt accepere quidẽ hoc doniũ pos¬
sumꝰ ꝓmodulo nr̃o. effundere aũt suꝑ
alios ñ itiq possumus. S ut hoc fi¬
at. dm̃ sr̃ eos a quo hoc efficitur ĩ uo¬
camꝰ. Nũquid gͦ possumꝰ querere utrum
de utroq ꝓcessit. ubi nulla st̃ tempora:
Sicut potuimꝰ querere ubi inuenimꝰ
temꝑa uoluntatẽ prius de humana
m̃te ꝓcedere ut queratur ꝙ inuentum
ꝓles nocet᷑. Qua iã parta seu genita io¬
luntas illa ꝑfictt᷑ eo fine requiescens
ut qui fu̾at appetitus q̃rentis sit amo
fruentis: qͥ iam de utroq idest de gig¬
nente m̃te et de gentta notione tamꝙͦ
de parente ac ꝓle ꝓcedat. Non possunt
ꝓrsus ista ibi queri ubi nichil extem¬
pore inchoatur. ut cõseqñti ꝑficiatur

Expanded text:
utero formatus accepit; quid de homine Christo intelligendum est vel credendum, cujus carnis ipsa conceptio non carnalis, sed spirieffuderit , utraque natura monstrata est, et humana scilicet et divina: accepit quippe ut homo, effudit ut Deus. Nos autem accipere quidem hoc donum possumus pro modulo nostro, effundere autem super alios non utique possumus; sed ut hoc fiat, Deum super eos, a quo hoc efficitur, invocamus. 47. Numquid ergo possumus quaerere utrum de utroque processit, ubi nulla sunt tempora; sicut potuimus quaerere ubi invenimus tempora, voluntatem prius de humana mente procedere, ut quaeratur quod inventum proles vocetur; qua jam parta seu genita, voluntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis, qui jam de utroque, id est, de gignente mente et de genita notione tanquam de parente ac prole procedat? Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur
Abbreviated transcription (Latin):
unctus ẽ xp̃c sp̃u sc̃õ qͣndo suꝑ eũ bap¬
tizatũ uelut columba descendit. tunc
eĩ corpꝰ suũ id est eccłam suã p̾figurare
dignatꝰ est in qua p̾cipue baptizati ac
uisibili unctione tunc intelligendus
est unctus qñ u̾bum dei caro fc̃m est id ẽ
qñ humana natura sñ ullis p̾cedentib
bonoꝵ operũ m̾itis deo u̾bo ẽ in utero uͥ¬
ginis copulata. ita ut cũ illofieret una
ꝑsona obhoc eũ confitem᷑ natũ de sp̃u
scõ et uͥgine maria. Absurdissimũ est
eĩ ut credamꝰ eum cũ iam triginta eẽt

Expanded text:
cto, quando super eum baptizatum velut columba descendit. Tunc enim corpus suum, id est ecclesiam suam, praefigurare dignatus est, in qua praecipue baptizati accvisibili unctione tunc intelligendus est unctus quando verbum Dei caro factum est, id est, quando humana natura sine ullis praecedentibus bonorum operum meritis Deo Verbo est in utero virginis copulata, ita ut cum illo fieret una persona. Ob hoc eum confitemur natum de Spiritu sancto et virgine Maria. Absurdissimum est enim, ut credamus eum cum jam triginta esset
Abbreviated transcription (Latin):
pio fecit. ac si dic̾etur primo fecit.
atq in eis qui intelligunt in pͥnci¬
pio ꝙ in sapientia fecisti celum et
terram alius eoꝵ ip̃m celũ et terrã
creabilem materiem celi et terre
sic eẽ credit cognominatã. alius.¬

Expanded text:
pio fecit, ac si diceretur: primo fecit pio fecit, ac si diceretur: primo fecit atque in eis qui intellegunt in principio quod in sapientia fecisti caelum et terram, alius eorum ipsum caelum et terram creabilem materiam caeli et terrae sic esse credit cognominatam, alius
Abbreviated transcription (Latin):
latenter fructus. et uolitant letã¬
tes. et garriunt scrittantes et car-¬
punt eos. Uident eĩ cum hec u̾ba le¬
gunt uel audiunt tua d̾s eterne sta¬
bili perm̃asione cuncta p̾tertta et
futura temꝑa suꝑari nec tam̃ qͥ cꝙyͣ
ẽẽ temꝑalis creature: ꝙ tu ñ feceris.
Cuius uoluntas. qr id est ꝙ tu nul¬
lo mͦ mutata uł que antea fuisset
exorta uoluntate fecisti om̃ia. ñ de
te similitudinẽ tuã formã om̃iũ.
s denichilo disimilitudinẽ infor¬
mem que formaret᷑ ꝑ similitudi¬
nẽ tuam recurrens in te unũ ꝓ cap¬
tu ordinato qͣntum cuiq rerum in
suo genere datum est. et fierent oĩa
bona ualde. siue maneant cirra te si¬
ue gradatim remotiore distantia
ꝑ temꝑa et locos pulchras narrãti¬
ones faciant aut patiantur. Ui¬
dent hec et gaudent in luce uerita¬
tis tue qͣntulũ hic ualent et alius
u̾ba. et pͥncipiũ intelligit exordiũ
rer ꝯditaꝵ. et sic accipit in pͥnci¬

Expanded text:
latentes fructus et uolitant laetanlatentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos. uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis creaturae, quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem informem, quae formaretur per similitudinem tuam recurrens in te unum pro captu ordinato, quantum cuique rerum in suo genere datum est, et fierent omnia bona ualde, siue maneant circa te siue gradatim remotiore distantia per tempora et locos pulchras uariationes faciant aut patiantur. uident haec et gaudent in luce ueritatis tuae, quantulum hic ualent. et aliusuerba et principium intellegit exordium rerum conditarum et sic accipit in princi
Abbreviated transcription (Latin):
bus oĩa contuient᷑. Et cum audiũt
dixit d̾s fiat illud et frm ẽ illud co¬
gitant u̾ba cepta et finita sonanti¬
a temꝑib atq tͣnseuntia post qͦꝵ
transitum statim existere ꝙ ius¬
sũ est ut existeree: et siquid forte
aliud hoc mͦ ex fami liaritate car¬
nis opinantur. in quib ad hue par¬
uulis animalib dũ isto humilli¬
mo genere u̾boꝵ tanqͣm mat̾no
sinu eoꝵ gestatur infirmitas sa¬
lubrit̾ edificat᷑ fides. qua certũ ha¬
beant et teneant deũ fecisse om̃s
naturas quas eoꝵ sensus mirabi¬
li uarietate circu̾spicte. quoꝵ si qͣs¬
piam qͣi uilitatẽ dictoꝵ aspernatꝰ
extra nutritorias cunas suꝑba in¬
becillitate se extenderit. heu cadet mi¬
ser. Et dñe d̾s miserere. ne ĩplumem
pullũ conculcent qui tͣnseunt uiã.
et mitte angłm tuum qui eũ repo¬
nat innido ut uiuat donec uolet. A¬
lii u̾o quib hec u̾ba ñ iam nidus s
opaca fructesta sunt. Uident in eis

Expanded text:
ibus omnia continerentur, et cum audiunt: ibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existeret quod iussum est ut existeret, et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis animalibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circumspicit. quorum si quispiam quasi uilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas superba inbeccillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere, ne inplumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat, donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opaca frutecta sunt, uident in eis
Abbreviated transcription (Latin):
suas dicta recusarent. et illi qui hoc
iam possunt in qͣmlibet u̾am sen¬
tentiam cogitando uenissent. eã
ñ pret̾ missam in paucis u̾bis tui
famuli reperirent. Et si alius aliã
udisset in luce u̾itatis. nec ip̃a in
eiscdem u̾bis intelligenda de eẽ. Sic̃
enĩ fons in paruulo loco uberior est
plurib q riuis in ampliora spatia
fluxũ ministrat. qm quilibet eoꝵ
riuoꝵ qui ꝑmulta locoꝵ ab eodem
fonte deducttur. Ita narratio dispẽ¬
satoris tui sermotinaturis pluri¬
bus ꝓfutura paruo sermonis modu¬
lo scatet fluenta liquide u̾itatis.
unde sͥ quisq uerũ ꝙ de his rebus
potest hic illud. ille illud. ꝑlongio¬
res loquelaꝵ an fractus trahat. A¬
lii enĩ cum hec u̾ba legunt uel au¬
diunt. cogitant dñi quasi hominẽ
aut qͣi aliquamole in m̃sa preditã
potestate nouo quodã et repentino
placito extͣ seip̾am tanqͣm locis
distantib fecisse celum et t̾ram
duo magna corpora supͣ et infra qͥ¬

Expanded text:
suas dicta recusarent et illi, qui hoc suas dicta recusarent et illi, qui hoc iam possunt, in quamlibet ueram sententiam cogitando uenissent, eam non praetermissam in paucis uerbis tui famuli reperirent, et si alius aliam uidisset in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem uerbis intellegenda deesset. Sicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat quam quilibet eorum riuorum, qui per multa locorum ab eodem fonte deducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, qu
Abbreviated transcription (Latin):
dis confessiones meas et dimittis
pecc̃a mea. qm̃ tu mͥ precipis ut di¬
ligam ꝓximũ sicut me ip̃m. ñ pos¬
sum minus credere de moyse fidelis¬
simo famulo tuo qͣm mͥ obtarem
ac desiderarem abste dari muneris
si temꝑe illo natus eẽm quo ille.
eoq locime constituisses. ut per
seruititẽ cordis ac lingue mee lit¬
tere ille dispensarent᷑. Que tanto
post essent om̃ib gentib ꝓfutu¬
re et ꝓuniu̾sum orbem tanto auc¬
toritatis culmine oĩum falsaꝵ
suꝑbaꝵq doctrinaꝵ u̾ba supera¬
ture. Uellem quippe si tunc ego es¬
sem moyses ex eadem namq mas¬
sa om̃s uenimus. et qͥd est homo
ñ qr memor es eius: Uellem gͦ si
t̃c ego eẽm. qd̾ ille. et mͥ abste ge¬
neseos liber scribendus iniunge¬
retur talem mͥ eloquendi facul¬
tatem dari. et eum te extendi ser¬
monis modum ut neq illi que ñ¬
dum q̃unt intelligere ꝙ̃ admodũ
creat d̾s. tanqͣm exredentia uires

Expanded text:
dis confessiones meas et dimittis dis confessiones meas et dimittis peccata mea, quoniam tu mihi praecipis, ut diligam proximum meum sicut me ipsum, non possum minus credere de Moyse fidelissimo famulo tuo, quam mihi optarem ac desiderarem abs te dari muneris, si tempore illo natus essem quo ille eoque loci me constituisses, ut per seruitutem cordis ac linguae meae litterae illae dispensarentur, quae tanto post essent omnibus gentibus profuturae et per uniuersum orbem tanto auctoritatis culmine omnium falsarum superbarumque doctrinarum uerba superaturae. uellem quippe, si tunc ego essem Moyses — ex eadem namque massa omnes uenimus; et quid esthomo, nisi quia memor es eius? — uellem ergo, si tunc ego essem quod ille et mihi abs te Geneseos liber scribendus adiungeretur, talem mihi eloquendi facultatem dari et eum texendi sermonis modum, ut neque illi, qui nondum queunt intellegere quemadmodum creat deus, tamquam excedentia uires
Abbreviated transcription (Latin):
tatione contendimꝰ: Quam sic iuude¬
re ñ possumus. ut uideret᷑ in cõmu¬
tabilis ueritas. qñ si ip̃e moyses ap¬
paruisset nobis atqz dixisset hoc co¬
gitaui nec sic eã uiderem̃ s cred̾emꝰ.
Non itaq suꝑ qͣm scͥptum est unꝰ
ꝓ altero infletur aduersus alterũ.
corde et ex tota aĩa et ex tota m̃te
nr̃a. et ꝓximũ nr̃m sicut nosmet
ip̃os. Propt̾ que duo p̾cepta cari¬
tatis sensisse moysen quicquid in
illis libris sensit. nͥ crediderimus
m̃dacem facimus dñm. cum de a¬
nimo conserui altter qͣm ille docu¬
it opinami. Iam iuide qͣm stultũ
sit intanta copia uerissimaꝵ sen¬
tentiaꝵ que de illis u̾bis erui pos¬
sunt temere affirmare qͣm eaꝵ mo¬
ẏses potissimũ senserit et ꝑnitio¬
sis contentionib ip̃am offend̾e
caritatem. ꝓpt̾ quam dixit omĩa
cuius dicta conamur exponere. Et
tñ ego d̾s ms̃ celsitudo humilitatis
mee et reques laboris mei. qui au¬

Expanded text:
tatione contendimus, quam sic uidetatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur incommutabilis ueritas, quando si ipse Moses apparuisset nobis atque dixisset: hoc cogitaui, nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus alterum. corde, ex tota anima, ex tota mente nostra et proximum nostrum sicut nosmet ipsos. propter quae duo praecepta caritatis sensisse Moysen, quidquid in illis libris sensit, nisi crediderimus, mendacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide, quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere adfirmare, quam earum Moyses potissimum senserit, et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter quam dixit omnia, cuius dicta conamur exponere. Et tamen ego, deus meus, celsitudo humilitatis meae et requies laboris mei, qui au
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m quos ad eius cõmunionẽ pu¬
blite uocas t̾ribiliter ammonens
nos ut eam nolimꝰ hr̃e priuatã ne
pͥuemur ea. Nam qͥsquis id ꝙ tu oĩ¬
b ad fruendum ꝓponis sibi ꝓprie iũ¬
dicat et suũ uult eẽ ꝙ oĩum est a cõ¬
muni ꝓpellitur ad sua. hoc ẽ a uerita¬
te ad mendaciũ. Qui enĩ loquitur
m̃daciũ. de suo loquit᷑. Attende uidex
obtime d̾s ip̃a ueritas. attende quid
dicam contradictori huic. attende.
Coram te enĩ dico et corã fr̃ib meis
qui legitime utuntur lege usq in
finẽ caritatis. Attende et uide quid
ei dicam si placet tibi. Hauc enim
uocẽ huic refero frat̾nam et pacifi¬
cam. si ambo uidemus uere esse qd̃
dicis. et ambo udemꝰ uerũ eẽ ꝙ dico.
Ubi queso id uidemꝰ. Nec ego utiq
in te nec tu in me. s ambo in ip̃a q̃
supͣ mentes nr̃as est incõmuttabili
u̾itate. Cum gͦ de ipsa dñi dei nr̃i lu
ceñ contendam᷑. cur de ꝓximi cogi¬

Expanded text:
nostrum quos ad eius communionem punostrum quos ad eius communionem publice uocas, terribiliter admonens nos ut eam nolimus habere priuatam, ne priuemur ea. nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium; qui enim loquitur in mendacium, de suo loquitur. attende, iudex optime deus, ipsa ueritas, attende quid dicam contradictori huic, attende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad finem caritatis. attende et uide quid ei dicam, si placet tibi; hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si ambo uidemus uerum esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, quaeso, id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est incommutabili ueritate. cum ergo de ipsa domini dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogi
Abbreviated transcription (Latin):
rum eẽ. O utta pauꝑum d̾s meus.
in cuiꝰ sinu ñ est contradictio. plui
mͥ mitigationes incor. ut patien¬
ter dales feram. qui ñ mͥ hoc dict
qr diuini suire. et in corde famuli
tui uiderure ꝙ dicunt. S qr suꝑ¬
bi suite. nec nouer̾t moysi senten¬
tiam sed amant suã ñ qr uera ẽ: s
qr sua est. Aloqͥn et aliam ueram
partter amarent sicut ego amo quod
dicunt qñ uerx dicunt. Non quia
ipõꝵ est. s qr uerꝵ est. et id cireo iam
nec ipoꝵ est. qr uerum ẽ. Si aũt ideo
ament illud qr uerx est: iam et ip̃oꝵ
est: et meũ est. qm̃ ĩ cõmune õium ẽ
u̾itas amatoꝵ. Illud aũt ꝙ conten¬
dunt ñ hoc sensisse moysen ꝙ ego di¬
co s ꝙ ipsi dicunt. nolo ñ amo. qr et¬
si ita ẽ. tam̃ ista temeritas ñ scien¬
tie s audatie est. nec uisus s typus
eam peperit. Ideoq dñe trem̃da sunt
uidicia tua. qm̃ ueritas tua nec mea
est nec illius aut illius s om̃ium

Expanded text:
rum esse: o uita pauperum deus meus, rum esse: o uita pauperum deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor, ut patienter tales feram. qui non mihi hoc dicunt quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt nec nouerunt Mose sententiam, sed amant suam, non quia uera est, sed quia sua est. alioquin et aliam ueram pariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando uerum dicunt, non quia ipsorum est, sed quia uerum est; et ideo iam nec ipsorum est, quia uerum est. si autem ideo ament illud quia uerum est, iam et ipsorum est et meum est, quoniam in commune omnium est ueritatis amatorum. illud autem quod contendunt non hoc sensisse Mosen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo; quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec uisus, sed typhus eam peperit. ideoque, domine, tremenda sunt indicia tua, quoniam ueritas tua nec mea est nec illius, sed omnium
Abbreviated transcription (Latin):
tendisse moysen cum scriberet in
pͥncipio fecit d̾s celum et terram:
Quia ñ sicut in tua ueritate hoc
certũ uideo. ita in eius m̃te uideo
eum cogitasse cũ hec scriberet. Potu¬
it eĩ cogitare in ip̃o faciendi exordio
cũ diceret in pͥncipio. potuit et ce¬
lũ et terrã hoc loco nullam iã for¬
matã ꝑfectamq naturã siue spi¬
ritalem siue corꝑalem s utramq
nichoatam et adħuc informem uel¬
le intelligi. Uideo quippe uere potu¬
isse dici. quicqͥd hoꝵ diceret᷑. S qͥa
hoꝵ in his u̾bis ille cogitauent
u̾ba prom̾et. Uerum eũ uidisse
apteq id anm̃tiauisse ñ dubitẽ.
nemo iam mͥ molestus sit dicendo
mͥ. Non hoc sensit moyses ꝙ tu ddi¬
cis s hoc sensit ꝙ ego dico. Si enĩ
mͥ dicerent unde scis hoc sensisse mo¬
ysen ꝙ de his u̾bis eius loqueris:
et quo animo ferre deberem. Et res¬
ponderẽ fortasse que suꝑius respon¬
di uel aliq̃n uberius sie ẽẽ durior

Expanded text:
tendisse Moysen, cum scriberet: in tendisse Moysen, cum scriberet: in principio fecit deus caelum et terram, quia non, sicut in tua. ueritate hoc certum uideo, ita in eius mente uideo id eum cogitasse, cum haec scriberet? potuit enim cogitare in ipso faciendi exordio, cum diceret: in principio; potuit et caelum et terram hoc loco nullam iam formatam perfectamque naturam siue spiritalem siue corporalem, sed utramque inchoatam et adhuc informem uelle intellegi. uideo quippe uere potuisse dici, quidquid horum diceretur, sed quid horum in his uerbis ille cogitauerit, uerba promeret, uerum eum uidisse apteque id enuntiauisse non dubitem. Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit, mihi diceret: unde scis hoc sensisse Mosen quod de his uerbis eius eloqueris? aequo animo ferre deberem et responderem fortasse quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior.
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrant᷑. In hoc itẽ altero discedãt
a me õs qͥ ea q̃ falsa sunt moysen di¬
xisse arbitrant᷑. Coniungar autẽ
illis dñe in te et delecter cum eis ĩ
te qui u̾itate tua pascunt᷑ in lati¬
tudine caritatis: et accedamus si¬
mul ad uerba libri tui. et queramꝰ
in eis uoluntatẽ tuã. ꝑ uolunta¬
tem famuli tui. euius calamo di¬
spensasti ea. S qͥs nr̃m sic inue¬
nit in ea inter tam multa que in
illis u̾bis aliter atq alit̾ intellec¬
tis occurr̃t querentib. ut tam fi¬
denter dicat hoc sensisse moysen
atq hoc in illa narratione uolu¬
isse intelligi: Qmͣ fiderit̾ dicte
hoc uerũ esse siue ille hoc senserit
sine aliud: Ecce enĩ deus nĩs ego
seruus tuns qui noui t sacrifici¬
um confessionis in his litteris ⁊
mea. ecce ego qͣm fident̾ dico intuo
u̾bo incõmutabili omĩa te fecisse
iniusibilia et iuisibilia. Nũ quid
tam fident̾ dico ñ aliud qm hoc at¬

Expanded text:
arbitrantur. in hoc item altero discedant arbitrantur. in hoc item altero discedant a me omnes, qui ea quae falsa sunt Moysen dixisse arbitrantur. coniungar autem illis, domine, in te et delecter cum eis in te, qui ueritate tua pascuntur in latitudine caritatis, et accedamus simul ad uerba libri tui et quaeramus in eis uoluntatem tuam per uoluntatem famuli tui, cuius calamo dispensasti ea. Sed quis nostrum sic inuenit eam inter tam multa uera, quae in illis uerbis aliter atque aliter intellectis occurrunt quaerentibus, ut tam fidenter dicat hoc sensisse Moysen m atque hoc in illa narratione noluisse intellegi, quam fidenter dicit hoc uerum esse, siue ille hoc senserit siue aliud? ecce enim, deus meus, ego seruus tuus, qui uoui tibi sacrificium confessionis in his litteris etmea, ecce ego quam fidenter dico in tuo uerbo incommutabili omnia te fecisse, inuisibilia et uisibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
coet̾nas deo. qr in libro geneseos. cõ¬
memoratas quidem audiuimꝰ. ubi
aũt fcẽ sint ñ inuenimus. Cur nõ
informẽ quoq illam mat̾iam qmͣ
scͥptura hec t̾ram inuisibilem et in¬
compositam tenebrosamq abyssũ
appellat docente u̾itate intelligamꝰ
ex deo frc̃ã ẽẽ de nichilo: Ideoq illi ñ
esse coet̾nam: qmuis ubi facta sit
omiserit enuntiare ista narratio.
His gͦ auditis atq ꝑspectis ꝓ cap¬
tu infirmitatis mee quã tͥ ꝯfiteor
scienti deo meo. duo uideo dissensio¬
nũ genera oboriri posse cũ aliquid
a nuntiis ueracib ꝑ signa enun¬
tiat᷑. U̾nũ side u̾itate rerx. alterũ
si de ip̃ius qui enuntiat uolũtate
dissensio ẽ. Aliter eĩ querimꝰ de cre¬
ature conditione quid uerũ sit. A¬
lit̾ aũt quid in his u̾bis moyses e¬
gregius domesticus fidei tue intel¬
ligere lectorẽ auditorẽq uoluerit.
In illo pͥmo gen̾e discedant a me
om̃s qui ea que falsa sunt se scire

Expanded text:
coaeternas deo, quia in libro Geneseos commemoratas quidem audimus, ubi autem factae sint, non inuenimus, cur non informem quoque illam materiem, quam scriptura haec terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum appellat, docente ueritate intellegamus ex deo factam esse de nihilo ideoque illi non esse coaeternam, quamuis ubi facta sit omiserit enuntiare ista narratio?" His ergo auditis atque perspectis pro captu infirmitatis meae, quam tibi confiteor scienti deo meo, duo uideo dissensionum genera oboriri posse, cum aliquid a nuntiis ueracibus per signa enuntiatur, unum, si de ueritate rerum, alterum, si de ipsius qui enuntiat uoluntate dissensio est. aliter enim quaerimus de creaturae conditione, quid uerum sit, aliter autem quid in his uerbis Moyses, egregius domesticus fidei tuae, intellegere lectorem auditoremque uoluerit. in illo primo genere discedant a me omnes, qui ea, quae falsa sunt, se scire
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s relatiue dicitur cũ et ad prẽm
apparet in hoc noĩe apparet aũt cum
dr̃ donũ dei. Sonũ eĩ est patris et filii.
qr et a pr̃e ꝓpcedit sicut dñs dicit. et¬
eius. De ipso utiq spñ scõ ait. Do¬
nũ gͦ donatoris. et donator doni cum
dicimus relatine utrũq ad inuicẽ
prĩs filiiq cõmunio. et iõ fortasse sic
appellat᷑ qr pr̃i et filio potest eadem
appellatio ꝯuenire: Nam hoc ipẽ ꝓpͥe
dicit᷑. ꝙ illi cõmuniter: qr et pater

Expanded text:
sanctus, relative dicitur, cum et ad Patrem apparet in hoc nomine; apparet autem cum dicitur donum Dei : donum enim est Patris et Filii, quia et a Patre procedit , sicut Dus , de ipso utique sancto Spiritu ait. Donum ergo donatoris, et donator doni, cum dicimus, relative utrumque ad invicem Patris Filiique communio est. Et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire. Nam hoc ipse proprie dicitur, quod illi communiter dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
anuͦ ñ dicãtur ista nͥ cũ trinitas intel¬
legit᷑: Hoc eĩ questionẽ facte qr scrip¬
tum est xp̃m dei uͥtutẽ et dei sapĩam.
utrũ ita sit pater sapĩe atq uirtutis
sue ut hac sapĩa sapiens sit ꝙͣ genuit.
et hac uͥtirte potens ꝙͣ genuie. Et quia
sꝑ potens et sapiens: sꝑ genuit uͥtutẽ
et sapientiã. Sex̾amus eĩ. Si ita est
cur nõ et magnitudinis sue pr̃ sit qͣ
magnus ẽ. et bonitatis qua bonus et
usticie qua iustus: Et alia si qua st̃.
Aut si hec oĩa płi̾b uocabulis in ea¬
dem sap̃ia et uirtute intelleguntur.
ut ea sit magnitudo q̃ uirtus ea boni¬
tas que sap̃ia et ea rursus sapĩa q̃ uir¬
tus: sicut iam tractauimꝰ. memin̾imꝰ
cũ aliqͥd hoꝵ nomino sic accipiendũ
ẽẽ ac si omĩa cõmemorem.

Expanded text:
itas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum est, Christum Dei virtutem. et Dei sapientiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem.