comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ magis gli̾atur qr credit ꝙ in
eũ ple̾s aspiciant er sꝑat se ple̾s ele¬
mosiuas acceptm. sic alñ qui uili¬
or est in hĩtu magis sr̃bus efficit᷑.
si credat ex hoc ab hoĩbus cõm̃dari
et ex defcũ uestiũ gliam q̃rant. uñ¬
qͥ infra suũ statũ uestim̃ta q̃rentes

Expanded text:
is gloriatur, quia credit quod in eum plures aspiciant, et sperat se plures eleemosynas accepturum: sic aliquando qui vilior est in habitum, magis superbus efficitur, si credat ex hoc ab hominibus commendari.et ex defectu vestrum gloriam quaerant. undqui infra suum statum vestim
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo si hoc fiat ex pigͥcia et negligẽ¬
cia nam alique a deo sũt pigre qd̃
ex sola negłia enitũt solicitari ccͣ
talibus delinqͥtur si ex ip̃o deftũ q̃¬
ratur laus et głia conuenit eiñ alsi
aliquẽ esf̾ri et sr̃bire ex ip̃a misĩa
qmͣ sustmet. Nam sicut in ipĩs clau

Expanded text:
Primo si hoc fiat ex pigritia et negligentia. Nam aliquae adeo sunt pigrae, quod ex sola negligentia omittunt solicitari circa talibus delinquitur, si ex ipso defectu quaeratur laus et gloria. Contingit enim aliquando aliquem efferri et superbiri ex ipsa miseria, quam sustinet. Nam sicut in ipsis c
Abbreviated transcription (Latin):
qui consistit in debitis in dũtis et
ualus ornam̃tis que consid̾ato ꝓpͥo
staru et ꝯdictoĩbus ꝑsonaꝵ debite er
oruate fiant sũt licita et honesta. deiz¬
enĩ uiros ẜni suũ statũ sins uxoribus
indebitis uest mĩtis et in alus ornanĩ¬
tis debite ꝓuidere. uñ et ualerns ma¬
ximꝰ cuies romanos cõm̃dat qui sus
uxoribus in pulcris ĩ dũtis et ĩ alus
ornam̃tis debite prouidebant sic gͦ
sensendũ est de ornatu sz ut uxores
dum̃ta et ccͣ alia corporis oruam̃ta

Expanded text:
ebitis indumentis, et in aliis ornamentis, quae si considerato proprio statu et conditionibus personarum debite et ordinate fiant, sunt licita et honesta. Deenim viros secundum suum statum, suis uxoribus, indebitis vestimentis, et in aliis ornamentis, debite providere. Unde et Valerius Maximus cives Romanos commendat, qui suis uxoribus in pulchris indumentis et in aliis ornamentis debite providebant sic ergo censendum est de ornatu. Sed ut uxores dumenta et circa alia coporis ornamenta
Abbreviated transcription (Latin):
tur hoc gͦ modo regende sũt cõuiges
ꝙͣrũ ad ornatũ corporis. ut ctͣ illa sex
que tengimꝰ diligent̾ instruantur
et moueant᷑. pͥmo gͦ mouẽde sũt ne
sint sophistice q̃reures fucos ⁊ fig¬
nam głiam ninuũ se ornent. t̾cio
ut suit mod̾ate ne ultͣ eoꝵ statum
uestim̃ta reqͥrant. qrͣto ut suit simpli¬
ces nectͣ ornam̃ta nimia sollicitudi¬
ne uexentur. qͥnto ne sint negligẽ¬
tes ne noͣblr̃ infra eoꝵ statũ pp̃ pigͥ¬
ciam deficiant. erga ornatũ corporis
sexto ne exulitate hĩtus sint suꝑsticõ¬
se ut ex ip̃o deftũ uestiũ laudem et
głiam cupiant
erga suas conuiges nimis esse delo

Expanded text:
go modo regendae sunt coniuges quantum ad ornatum corporis, ut circa illa sex quae tetigimus, diligenter instruantur et moveantur. Primo ergo movendae sunt, ne sint sophisticae, quaerentes fucum et sigiam nimium se ornent. Tertio, ut sint moderatae, ne ultra eorum statum vestimenta requirant. Quarto,ut sint simplices, ne circa ornamenta nimia solicitudine vexentur. Quinto, ne sint negligentes, ne totaliter infra eorum statum propter pigritiam deficiant erga ornamentum corporis. Sexto, ne ex vilitate habitus sint superstitionae, ut ex ipso defectu vestrium laudem et gloriam cupiant.es erga suas coniuges nimis esse zelo
Abbreviated transcription (Latin):
andronicus ꝑ yꝑaticꝰ in libello quẽ
fecit de uirrute. hiꝰ aut̃ t̾plex iurtꝰ
est hũilitas mod̾ancia et simplicitas¬
.tũc enĩ mlieres ccͣ ornamĩtũ corporis
sunt hiuĩles qũ nõ pp̃ uanam głiã
se oruãt. s hoc agunt ut sius uiris
placeutes eos a fornicatoĩbus tͣhant
Tũc u̾o sunt mod̾ate qũ consid̾ato
suo statu nõ suꝑflua uestim̃ta q̃runt
decet enĩ uxorem militis magis esse
ornatam uestibus qmͣ uxorem sim¬
cipis uł ⁊̃ regis decet magis oruatã
ẽẽ. dato gͦ qd̾ ipxor alicuiꝰ uiri eẽt
huĩlis nõ oruans se pp̃ uanã głiam
poiser delinq̃re ĩ ornatu. si nõ eẽt mo

Expanded text:
cus Peripateticus in libello quem fecit de virtute. huiusmodi triplex virtus, est humilitas, moderantia, et simplicitas. Tunc enim mulieres circa ornatum corporis sunt humiles, quando non propter vanam gloriam se ornant, sed agunt ut suis viris placentes, eos a fornicatione retrahant. Tunc vero sunt moderatae, quando considerato suo statu non superflua vestimenta quaerunt. Decet enim uxorem militis magis esse ornatam vestibus, quam uxorem civcipis, vel etiam regis decet magis ornatam esse. Dato igitur quod uxor alicuius viri esset humilis non ornans se propter vanam gloriam, posset delin
Abbreviated transcription (Latin):
to tempore uite sue nõ ag̾e aliquod
iustũ bellũ ut ex eo possent ad qͥrere
aliquos. ancillantes et seruos ne gͦ
tales oĩuo pͥuentur mĩstris ad supplẽ¬
dem uidigenciara domesticam opor
ĩ tuitu m̃cedis et aliquos delectiuos¬
et uirtuosos nũstnͣtes ex amore boĩ
ad os aut̾ mĩstroc quos uirtus et a¬
mor boni incliiat ad seriuẽd̃ decet
pͥncipaures se hre .q. ad filios ⁊ decet
eos rege̾ nõ regĩe s̾uili. S magis qiͣ
pr̃uali et regali possumꝰ aut̃ dupli¬
ci uia ostendere cales mĩstros si quoᷤ
esse contingat ẽẽ magis honorandos
et p̾amandos qmͣ ceteros. pͥma iua

Expanded text:
to tempore vitae suae non agere aliquod iustum bellum, ut ex eo possent acquirere aliquos ancillantes et servos: ne ergo tales omnino priventur ministris, ad supplendum indigentiam domesticam oportintuitu mercedis, et aliquos dilectivos virtuosos ministrantes ex amore boni. ad hos autem ministros quos virtus et amor boni inclinat ad serviendum, decet principantes se habere quasi ad filios, et decet eos regere non regimine servili, sed magis quasi paternali et regali. Possumus autem duplici via ostendere, tales ministros si quos esse contingat magis honorandos, et praemian
Abbreviated transcription (Latin):
de re militari ex̾citatõm ar¬
moz et udustͥam bellandi
fusse ea que t̾raꝵ orbem romano po¬
pulo. sb̃iacerũt. Nam qui potuissent
paucitas romanoꝵ adu̾sus mlr̾tu¬
sent ĩ armis et magis hũissent bellã¬
di ĩdust̾am. Non ẽ .ni. ĩ ꝯͥens. uirũ
prudentem et sagacẽ ĩ uno pp̃ꝑticu¬
lariũ ĩ exꝑienciam ẽẽ prudentẽ ĩ a cͦ¬

Expanded text:
De re militari, exercitationem armorum, et industriam bellandi fuisse ea, quae terrarum orbem Romano Populo subiecerunt. Nam quid potuisset paucitas Romanorum adversus multitun armis, et magis habuessent bellandi industriam. Non est enim inconveniens virum prudentem et sagacem in uno, propter particularium inexperientiam esse imprudentem in a
Abbreviated transcription (Latin):
regni circuplectitur ad coĩtatẽ cuu¬
tatis er est mlt̾o ꝑfcĩor et magis sus¬
ficiens ĩ uta qmͣ coĩtas illa
Que et quot bona hoĩes ꝑsecũtur ex

Expanded text:
regni circumplectitur communitatem civitatis, et est multo perfectior et magis sufficiens in vita, quam communitas illa. Quot, et quae bona homines consequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tores ad ꝑcuciẽd̾ cũ gladuic ⁊ ensi¬
bus. S de hoc sp̃ale capłm scie mꝰ
¶Primo enĩ sũt bellatores ex̾citandi
ad portand̃ pond̾a ut plus pondĩs
portare assuescũt ⁊ qmͣ sit armoꝵ
mauis pondus i detur sibi qiͣ qd
pondere. Nursus nõ solum arma.
S̾ ⁊̃ pła alia sunt fe̾nda inbesso.
Id̾o ⁊ ad maiora pond̾a nõ ẽ ĩ utile
di sunt bellantes adĩnadend̾ ⁊ ꝑcud̾
tiquituc apd̾ romanos ĩ cãpo aͨ ͦ mł¬
ti poli uifigebantur et iuuener qͦs
uolebant face̾ oprimos bellatores
ex̾citabant ad palos illos ita ut qͥl
hr̃et scutũ duplicis pond̾is qmͣ scit
scutum qd̾ portatur in bello et cla
bat et nũc ꝑcuciebat palũ ĩ sũmita¬
te nũc ĩ ymo nc̃ ĩ medio et ꝯͣ palũ
illũ sic ĩpetuose se g̾e̾bat ꝑcuᵈ ͦ ipm̃¬
tur ad bellũ. at si contͣ hostem di¬

Expanded text:
ad percutiendum cum gladiis et ensibus. Sed de hoc speciale capitulum faciemus. Primo enim sunt bellatores exercitandi ad portandum pondera, ut plus ponderis portare assuescant etiam quam sit armorum maius pondus, videtur sibi quasi qpondere. Rursus, non solum arma sed etiam plura alia sunt ferenda in bello: ideo etiam ad maiora pondera non est inutile di sunt bellantes adinvadendum et perctiquitus apud Romanos in campo aliquo multi pali infingebantur, et iuvenes quos volebant facere oprimos bellatores exercitabant ad palos illos ita, ut quilibet haberet scutum dupli ponderis quam sit scutum, quod portatur in bello, et clabat, et nunc percutiebat palum in summitate, nunc in imo, nunc medio, et contra palum illum sic impetuose se gerebat pntur ad bellum, ac si contra hostem di
Abbreviated transcription (Latin):
bellatores postqmͣ ꝑmagnam ꝑtem
diei ex̾citati eẽnt ad arma. Si tempꝰ
erat natarõi congruũ ducebantur ad
fluuiũ ut artem natandi addisc̾e̾nt
Imno nõ solũ pedites s eqͥdes ⁊ ⁊ ipos qͦs

Expanded text:
bellatores postquam per magnam partem bellatores postquam per magnam partem diei exercitati esent ad arma, si tempus erat natationi congruum, ducebantur ad fluvium, ut artem natandi addiscerent. immo non solum pedites, sed equites, et etiam ips
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e .n. genꝰ ꝑcussionũ excirandi st̃
bellautes ut coutͣ alios et alios hostes
bellatores ex citaudi sũt ad ascentões
equoꝵ naui ut uegecuis recitat fiebãt
antiquitus equi lignei ad quos adcẽ¬
dendos uiuenes ĩ yhime ex̾citabant᷑
sb̾tecto. estate u̾o ĩ campo et p̾mo e¬
quos illos ascendebant in h̃mes. de iũ
armati et a deo ad hoc assue fiebant ut
a sustris et a dextris et undiq equo ᷤ
illoc ascend̾et. ĩ mo qd̾ plus erat euagi¬
natis gladus cõscendebant ĩ illos. In
tiũ gͦ cͣ ħ ex̾citabantur ĩ pace ꝙ in
tumłtu p̾lu sũ mora de facili ascẽdebat
equos ¶ Octauo assuescendi sũt bella¬
tores ut e̾ uataie sciant. Nam nõ sꝑ
pontes sunt prompti ⁊ mlt̾ociens ig¬
noratur a que ꝓfũditas pp̃ qd̾ exigno¬
rancia narandi cõuenit młt̾os ꝑicli¬
tatos eẽ. Inde est qd̾ apd̾ romauos anti¬
quitus cõsueᵈ ͦ erat qd̾ iuiuenes futi᷑

Expanded text:
omne enim genus percussionum exercitandi sunt omne enim genus percussionum exercitandi sunt bellantes, ut contra alios et alios hostes, bellatores exercitandi sunt ad ascensiones equorum. Nam, ut Vegetius recitat, fiebant antiquitus equi lignei, ad quos ascendendos iuvenes, in hyeme exercitabuntur sub tecto: aestate vero in campo, et primo equos illos ascendebant inermes, deinde armati: et adeo ad hoc assuefiebant, ut a sinistris et a dextris, et undique equos illos ascenderent. Imo quod plus erat evaginatis mediis gladiis ascendebant in illos. In hoc exercitabantur in pace, quod in tumultu praelii sine mora de facili ascendebant equos. Octavo, assuescendi sunt bellatores, ut etiam natare sciant. Nam non semper pontes sunt prompti: et multotiens ignoratur aquae profunditas. propter quod ex ignorantia natandi, contingit multos periclitatos esse. Inde est quod apud Romanos antiquitus consuetudo erat, quod iuvenes futuri
Abbreviated transcription (Latin):
legͤ.n. de affricauo scipione qd̃ cũ ꝓ
ppło romano c̾tare deb̾et nõ ałr contͣ
hostes se optin̾e cre debat nͥ ĩ oĩbus aci¬
ebus electos sagutarios miscuisset.
¶ Qnto sunt bellatores ex̾ciᵈ ad iacid̾
lapides cũ fũdis ħ .n. modus bellandi
ĩ quibusdam marinis ĩsuł fuit in qͥ
dustres erant ut mr̃es ulł̾m cibũ eis
exhiberet ꝙ̃ ñ pͥmo cũ funida ꝑcuce¬
rant. est .n. ħ ex̾ciciũ utile qr fũdam
portare nlłs est labor. Int̾dũ tũ eueĩt
ut in lapidosis locis hẽatur cõflictus
et ut modos sit aliquis defendendus.
Inde in pugnarõne ⁊ castroꝵ et cuii¬
tatũ ñ ĩutile est lapides cũ fundis
eic̾e ¶ Sexto ex̃citandi sunt bellan¬
tes ad ꝑcuciend̃ cũ plũbatis. nani
pila plũbea cũ catena amico cõiũcto¬
manubrio ligneo uehenĩtem ictũ
reddit nam põ uehenĩtõrem motũ
aeris uehemĩcuis ꝑcutit pila cũ cate¬
na hastea ifyea quid si ip̃i haste ł
ip̃i mnamibrio ligneo eẽt ꝯĩcta. ad

Expanded text:
icano Scipione, qui cum pro populo Romano certare deberet, non aliter contra hostes se obtinere credebat, nisi in omnibus aciebus electos sagittarios miscuisset. Quinto, sunt bellatores exercitandi ad iaciendum lapides cum fundis. Hic enim modusbellandi in quibusdam marinis Insulis fuit invedustres erant, ut matres nullum cibum eis exhiberent, quem non primo cum funda percuterent. Est enim hoc exercitium utile, quia fundam portare, nullus est labor. Interdum tamen evenit, ut in lapidosis locis habeatur conflictus, et ut mons si taliquis defendendus. In impugnatione etiam castrorum et civitatum non inutile est lapides cum fundis eiicere. Sexto, exercitandi sunt bellantes ad percutiendum cum plumbatis. Nam pila plumbea manubrio ligneo vehementem ictum reddit. Nam propter vehementiorem motum aeris, vehementius percutit pila cum cathena hastae infixa, quam si ipsi hastae,vel ipsi manubrio ligneo esset coniuncta. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
t̾sq qr quõ sit nõ magna ꝯsid̾atõe
egec et solercem mẽtẽ lat̾e nõ potest
Nam ascend̾e equos est ꝓpͥum eqͥtibus
ꝓice̾ lapides cũ fũda uidetur ẽẽ ꝓpͥum
eqͥtibus. alia uo̾ sũt amico modo ap¬
plicabilia ad utrosq¬
utłe ẽ ĩ ex̾citu fac̾e fossas ꝯst̾re castra¬

Expanded text:
quomodo sit, non magna consideratione eget, et solertem mentem latere non potest. Nam ascendere equos, est proprium equitibus: proiicere lapides cum funda, videtur esse proprium peditibus. Alia vero sunt aliquo modo applicabilia ad utrosqutile est in exercitu facere fossas, et constr
Abbreviated transcription (Latin):
latores ad emutend̾ tela ⁊ iacula ⁊
palum fĩ hc̃ fiebant euĩ antiquitus
ut cũ iuuenes ex̾citati eẽnt ad ꝑ cuᵈ
palos infixos cũ claua qd̾ ex̃citabã¬
tur ad ꝑcuciend̾ cũ telo uł cũ iaculo
siue cũ laucea. stabant enĩ a remo¬
tis et assuefaciebant brachia ut pos
ꝓicere est aut̃ actendend̾ qd̃ ĩ probi¬
ciendo telum aus lauceam. pͥmo ui¬
braudũ est telum ip̃m et post ea for¬
titer iupellend̾. uibrato enĩ telo pp̃
maiorem motũ ꝙ̃ efficit ĩaere lon¬
guis ꝑgit et amplius iuluꝰ ĩfligit¬
¶ Qrͣto ex̾citandi sunt bellantes ad ia¬
cendũ sagntas uł cũ arcubus uł cũ
balistis. Nani qr cõueuit qd̃ ipõs hos¬
tes nõ possumꝰ in me ͭ ͤ attingere uti¬
le est eos sagutis impugnare. Imo
dato qd̾ pugnantes se cũ bostibus

Expanded text:
s admittendum tela et iacula, et palum fieri habet. Fiebat enim antiquitus ut cum iuvenes exercitati erant ad percutiendum palos infixos cum clava, quod exercitabantur ad percutiendum cum telo vel cum iaculo, sive cum lancea. Stabant enim a remotis et assuefaciebant brachia, ut possm proiicere.Est autem attendendum quod in proiicendo telum, aut lanceam primo vibrandum est telum ipsum, et postea fortiter impellendum: vibrato enim telo propter maiorem motum quem efficit in aere, longius pergit et amplius vulnus infligio exercitandi sunt bellantes ad iaciendum sagittas, vel cum arcubus, vel cum ballistis. Nam quia contingit quod ipsos hostes non possumus immediate attingere, utile est eos sagittis impugnare: immo dato quod pugnantes se cum hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
passiones fortes tu continer se er¬
nõ credit passioni. S rõui nõ gͦ con¬
trueus est cõplete u̾tuosus qr pp̃ pas¬
siones fortes licet bũ agat nõ tñ est
ei delectabile bũ agere. continẽtia gͦ
et ꝑseu̾ancia sic accepta ꝙͣuic sit q̃dã
boͣ dispõ nõ tñ est uͥtus. S dispõ ad¬

Expanded text:
ontinet se, enon cedit passioni, sed rationi, non ergo continens est plene virtuosus, qia propter passiones fortes licet bene agat, non tamen est ei delectabile bene agere. Continentia ergo, et Perseverantia sic accepta, quamvis sint quaedam bona dispositio, non tamen est virtus, sed dispo
Abbreviated transcription (Latin):
possunt nichoꝰ tũ q̃dam bone dis¬
posisxtõnes autillant᷑ u̾tuti ut bñ
consibari et bñ udicare de consilra¬
tis anchilantur prudencie qͥ gͦ bũ
dispõitus est ad hoc aptus est ut sit
pruteus q̃dam uo bone dispõnes ũ
st̃ cõpleta uirtus. S sũt dispõnes
ad uirrutẽ ut ꝑseu̾ancia cõtinẽtia¬

Expanded text:
dam bonae dispositiones ancillantur virtuti, ut bene consiliari, et bene iudicare de consiliatis, ancillantur Prudentiae: qui ergo bene dispositus est ad hoc, aptus est ut sit prudens. Quaedam vero bonae dispositiones non sunt completa virtus, seu sunt dispositiones ad virtutem, ut Perseverantia
Abbreviated transcription (Latin):
les supͣ uirtuosi d̾ possũt. hiꝰ aut̃ uir¬
turem dĩnam que est quotam ml
sr̃ uͥtus maxĩe hr̃e dũr reges et prĩ¬
cipes qui ut dcm̃ est semidei eẽ dñr.
¶Qrͣto q̃dam bone dispõnes sũt ipe uir¬
tutes cuiusinodi sunt prudencia iusti¬
cia et alia de quibꝰ ĩ p̾cedenti ca ͦ fecimꝰ

Expanded text:
si dici possunt. Huiusmodi autem virtutem divinam, quae est quodammodo super virtus, maxime habere debent reges et principes, qui ut dictum est semidii esse debent. Quarto quaedam bonae dispositiones sunt ipsae virtutes, cuiusmodi sunt Prudentia, iustitia, et alia, de quibus in praecedenti capitulo fecimus
Abbreviated transcription (Latin):
una est mellcũ ut prudẽ¬
cia una ĩ uolũtate ut iusticia .iiiiͦ.
ĩ irascibili ut fortitudo mansue.¬
ut magnificẽcia et magnanimi¬
tas et sex incõcupisciblĩ ut tẽꝑan¬

Expanded text:
una est in intellectu, ut Prudentia: una in voluntate, ut iustitia: quatuor in irascibili, ut Fortitudo, Mansuetudo, Magnificentia, et Magnanimitas. et sex in concupiscibili, ut Te
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnt᷑. s ex amore magis ẜ̃m uolũta¬
tem cõuĩcti sunt ei qmͣ alu qͣre dig¬
nũ est ipõs plus de influencia reciꝑe
et ampluis honorau et pͥman et
pͥncipare.¬
regũ et pͥncipũ st̃ ipĩs mĩst̾s offã ꝯmͣ

Expanded text:
 ex amore, magis secundum voluntatem coniuncti sunt ei, quam alii. quare dignum est ipsos plus de influentia recipere, et amplius honorari, et praemiari a principante.regum et principum
Abbreviated transcription (Latin):
bñficia tͥbuenda. Cum gͦuir tuosus
seruiens examore honesti et ex dilet¬
tõne boni dignior sit m̾cẽnario qui
pͥnci t seruit ex conducto et ex m̃ce¬
de et dignior sit seruente nõ amore
ho ͥ. s qr est suꝑatus in bello et oĩo
sit melior barbaro qui mĩstrat eo¬
qd̃ uestiat se ip̃m dig̾e et deficiat a
rõius usn. ex ip̃a dignitate nũstnͣci

Expanded text:
beneficia tribuenda: cum ergo virtuosus serviens ex amore honesti, et ex dilectione boni, dignior sit mercenario, qui principaliter servit ex conducto et ex mercede, et dignior sit serviente non amore honesti sed quia est superatus in bello, et omnino sit melior Barbaro qui ministrat, eoquod nesciat seipsum dirigere et deficiat a rationis usu: ex ipsa dignitate mini
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ uolũtatis ne defraudent pru¬
ꝑ incipienciam defrandeut᷑. Fidelitas
aut̃ cognosci ht̃ ꝑdut᷑uitatẽ tempo¬
sis fidelr̃ gessit fidelis est uitandus.
Prudenͣ u̾o cognosci h̃t̃ ꝑea que dixi¬
mus ĩ pͥmo libro ut si aliquis sit me¬
mor purdus cautus et t̾cũspectus et
alia que ibi diximꝰ prudens est iepu¬
tandus et ħ ẜm mag̾et minꝰ prout
magis et murꝰ ꝑticipat de conditõni¬
bus illis¬
pͥucipibus prouidenda sũt ĩ diuũta

Expanded text:
titudinem voluntatis, ne fraudent: prutitudinem voluntatis, ne fraudent: pruper insipientiam defraudentur. Fidelitas autem cognosci hsis fideliter se gessit, fidelis est iudicandus. Prudentia vero cognosci habet per ea quae diximus in primo libro: ut si aliquis sit memor, providus, cautus, et circumspectus, et alia quae ibi diximus, prudens est reputandus: et secundum magis et minus, prout magis et minus participat de conditionibus illisprincipibus providenda sunt indumenta
Abbreviated transcription (Latin):
officia cõmissa nõ magnam curam
hñt annexam congregari possunt
officia et magistratus ita qd̃ erd̃ di¬
de ciuitate ꝑua et magna nrtlłigend̾
ẽ ł̃ de ꝑua et magna domo. In domo
enĩ ꝑua ubi pauci sunt mĩstri ⁊̃ ubi
domus ẽẽ a deo modica qd̾ et facilr̃
id̃ posset esse totus mĩst̾ m̃se ⁊ custo ᷤ
porte. s in domibus regũ ⁊ pͥncipũ
uͥ est młtitudo m̃stnͣciũ et ubi offr̾
maxꝰ curã hũt sũt oĩo officia ꝑticu¬
landa et distinguẽda et ñ sũt plr̃a cõ¬
nuutenda eidem ne ĩpediatur facili¬
tas exeꝙ̃da ¶ttio ĩ cõmissione offõꝵ
consid̾anda est condicõ mĩstnͣcium
coĩt̾ .ii. mĩstri ĩ duobꝰ consueu̾nt defi¬
cere nam aliqui male exequẽtur opꝰ
ĩ uictũ qr sunt decipientes et defraudẽ¬
tes iura regalia aliqui u̾o male exeqũ¬
tur ip̃m. S ħ nõ est ex malicia uolũ¬
taris qr ipĩ dese bonũ uolũt. s ħ ꝯ ͭ ex
deles et prudentes. Fideles qͥd̃ ꝙͫ ad iec¬

Expanded text:
officia commissa non magnam curam habent annexam, congregari possunt officia et magistratus, ita quod eidem dide civitate parva et magna, intelligendum est de parva et magna domo. In domo enim parva, ubi pauci sunt ministri, et ubi domus esse adeo modica, quod et faciliter idem posset esse totus minister mensae, et castos portae. Sed in domibus regum et principum, ubi est multitudo ministrantium, et ubi officia maximam curam habent, sunt omnino officia particulanda, et distinguenda, et non sunt plura committenda eidem, ne impediatur facilitas exequendi. Tertio in commissione officiorum consideranda est conditio ministrantiumiter enim ministri in duobus consueverunt deficere: nam aliqui male exequuntur opus iniunctum, quia sunt decipientes, et defraudantes iura legalia: aliqui vero male consequuntur ipsum, sed non ex malitia voluntadeles, et prudentes: fideles quidem quantum ad rec
Abbreviated transcription (Latin):
nisi młtitudo illa reducat᷑ Ad aliquid
et maxĩe ordinatũ eo qd̃ młtitudo
enciũ exñciũ ĩ ipõ reducat᷑ ĩ unũ p̾¬
mũ eus utĩunũ deũ a quo oĩa ordi¬
netur qrͣe si młt̾is nũstris cõmitit᷑
offm̃ aliguid ne iᵈ uegligat᷑ et nefi¬
at cõfuse et ĩ ordinate p̾ficiendꝰ est
unus archictector ũstris illis cꝰ sit¬
nũstrare solli ͬ ͤ et ordinare illos ẽ .n.
hoc dociũtũ maxime nccͣm in gub̾¬
ti mĩstris mlt̾is eo qd̾ uirꝰ ñ suffice̾t
maxune fĩ cõuenit si eidem ñ cõmit¬
bemus .n. sic ymaginari qd̾ sic̃ se ht̃
magna cuutas ad ꝑuam sic se h̃t
magna domꝰ ad ꝑuam. In magna
sunt congreganda offã et p̾ncipatus¬

Expanded text:
nisi multitudo illa reducatur ad aliquid est maxime ordinatum, eo quod multitudo entium existentium in ipso, reducatur in unum primum ens, ut in unum Deum, a quo omnia ordinetur. Quare si multis ministris committutur officium aliquod, ne iliud negligatur, et ne fiat confuse et inordinate, praeficiendus est unus architector ministris illis, cuius sit soliticare et ordinare illos. Est autem hoc documentum maxime necessarium in gubeti ministris multis, eo quod unus non sufficeret maxime fieri contingit, si eidem non commitbemus enim sic imaginari quod sicut se habet magna civitas parvam, sic se habet magna domus ad parvam. In magna sunt congreganda officia
Abbreviated transcription (Latin):
llm indombus regũ ⁊ p̾utẽ¬
cipũ inĩstris offã dispeusãda¬
rebus pro ut reqͥrit modus domesti¬
cus ꝙͣtũ ad p̾sens spectat tͥa sunt at¬
tendenda. iudelicer ordo nũstnͣdi fa¬
cilitas exeqũdi ut condicõ mĩstnͣci¬
um. p̾mo .n. aitendend̾ est offã do¬
mestica sic ẽẽ cõmutenda nũstris
ut resuetur ibi debitus ordo nũstͣnͣ¬
di qd̃ maxime fi cõuenit. si nũqmͣ
offiñ aliqd̾ cõmutatur mĩstris płibus
ubi illi plr̃es suit sub aliquo uno cꝰ

Expanded text:
m in domibus regum et principum ministris officia dispendanrebus prout requirit modus domesticus: quantum ad praesens spectat, tria sunt attendenda, videlicet ordo ministrandi, facilitas exequendi, et conditio ministrantium. Primo enim attendenda sunt officia domestica sic esse committenda ministris, ut reservetur ibi debitus ordo ministrandi: quod maxime fieri contingit, si nunquam officium aliquod committatur ministris pluribus nisi illi
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ amico modo ordĩaut᷑ a⁊d ip̃m.¬
feste forefacir in aliũ ille tͥstatur ex
apperitu punitõis dr̃ irasci ciues ita¬
q ut nõ pronocent reges ad iram
nõ debent face̾ net ĩ regẽ nec ĩ ea q̃
sunt ip̃ius uet ĩ ilła que amico modo
ordinãtur ad ip̃m pͥmo quid̃ expedit
eas qui sunt in regno nõ incurant
regiam iram nõ forefac̾e ĩ ip̃m regẽ
Regi enĩ duo debent᷑. honor et obedi¬
eucia. est .ii. rex cap̃ regni. cap̃at̃

Expanded text:
ea quae aliquo modo ordinantur ad ipsum.feste forefacit in alium, ille tristatus ex appetitu punitionis, dicitur irasci. Cives itaque ut non provocent reges ad iram, non debent fore facere nec in regem, nec in ea quae sunt ipsius, nec in illa quae aliquo modo ordinantur ad ipsum. Primo quidem expedit eis, qui sunt in regno, ut non incurrant regiam iram, non forefacere in ipsum regem. regi autem duo debentur, honor et obedientia. Est enim rex caput regni: caput autem
Abbreviated transcription (Latin):
tes et ułr om̃s cognati uxor filii et ib̾¬
diti spectat itaq ad hĩtatores regui si
uolunt regem ad iram ꝓuocare nõ
solũ nõ forefac̾e ĩ ip̃m regẽ. s ⁊ uõ
forefac̾e incognatos uxorem filios
fecit ui regeni quocienscũq alicui ex¬
istenti in regno efficit᷑ ĩ uiria aliqͣ ħꝰ¬

Expanded text:
ter omnes cognati, uxor filii, et subditi. Spectat itaque ad habitatores regni si nolunt regem ad iram provocare, non solum non forefacere in ipsum regem, sed etiam non forefacere in cognatos, uxorem, filiosficit in regem quotienscunque alicui existenti in regno efficitur iniuria aliq
Abbreviated transcription (Latin):
xiliai ¶Ecio spectat adhĩtatores reg¬
ni nõ forefacẽ iu ea que amco modo
ordĩantur ad regem. hraut̃ sunt pos
tes iura regni qr in hocuũr ip̃m con¬
tendẽ et ꝑmmpend̾e si ĩuiste et absq ui¬
sione regia manũ apponant ĩ ea que
gis et iustruere eos qũo debeant hono¬
rare regem obedire ei ũ foreface ĩ cog

Expanded text:
xiliari. Tertio spectat ad habitatores regni non forefacere in ea quae aliquo modo ordinantur ad regem. Huiusmodi autem  iura regni: quia in hoc videntur ipsum contemnere et parvipendere, si iniuste et absque iussione regia manum apponunt in ea, quagis: instruere eos quomodo debeant honorare regem, obedire ei: non forefacere ei
Abbreviated transcription (Latin):
struere pu̾os ad uirtutẽ et obseruan¬
ciam legum utiliũ et ad obsu̾and̃ ea
que reqͥrit polica uł reguñ regni m
quo existit. Semꝑ enĩ auiamꝰ pͥma
magis et iᵈ ad qd̾ pͥmo instruũtur
uiuenes sunt magis ẜmadobsuan¬
dum.¬
cipes debeãt se hr̃e ut aiũt᷑ et quõ ut¬

Expanded text:
ad virtutem, et observantiam legum utilium: et ad observandum ea quae requirit politia,vel regimen regni, in quo existit: semper enim amamus prima magis; et illud ad quod primo instruuntur iuvenes, sunt magis proni ad observandum.cipes debeant se habere ut amentur a popu
Abbreviated transcription (Latin):
cimur si ñ .s. se hẽant ut derent uł si
ĩ ip̃m nõ obediendo ei debit̾ honorẽ
et obedĩam dignam restar uidere qͦ¬
modo nõ debent ip̃m adirã ꝓuocare
forefaciẽdo in eos qui sũt euis et qui
ꝑtiuent ad ip̃m ad regem enĩ ꝑtin̾e

Expanded text:
cimur, si non sic se habeant ut debent, vel si in ipsum, non exhibere ei debitum honorem et obedientiam condignam. Restat videre, quomodo non debent ipsum provocare, forefaciendo in eos qui sunt eius, et qui pertinent ad ipsum. Ad regem aute
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur de linquere
qr ccͣ ipeores ꝓpͥas sũt nimis
zelotipi. S qd̃ nunis delus ñ sit
laudabilis t̾plici uia ostend̾e possumꝰ
Nam cũ quis erga suam ꝯuigeni
est niis delotipus ex nimio zelo
quẽ erga illam gerit oĩa suspicatur
ĩperꝰ młtociens quidẽ uxores bñ ui¬
uentes et debite se g̾eures iuucrepan¬
tur auiris si contĩgat eos nimis ẽẽ
acta suspicari in perꝰ ex suspitõne at̃
ipĩus delocipi si nimiꝰ sit eius delus
t̾a mala cõsurgunt. ex qͥbus tres rõ¬
nes sui possunt ostendeures numis de¬
lotipos nõ esse laudandos. pͥmũ ẽ
mo litigiũ et ꝑrurbarõ ꝓͥma iuasic
p. Nam si uiri nimio zelo mouẽ
debinc curis er aciuulibus oꝑibus.
decet gͦ om̃s ciies nõ ẽẽ nimis delo¬
tipos de sis coniugibꝰ ⁊ tãto magis
hoc decet reges er principes qnͣto maiꝰ
p̾uidiũ pot̾ insurg̾e regno si reges sĩt¬
ĩ anxietate cordis et retͣhantur a debi¬
ta cura regni Ga uia adĩuestigand̾̃

Expanded text:
identur delinquere, quia circa uxores proprias sunt nimis zelotypi. Sed quod nimis zelus non sit laudabilis, triplici via ostendere possumus. Nam cum quis erga suam coniugem est nimis zelotypus, ex nimio zelo quem erga illam gerit, omnia suspicatur in peius. Multotiens quidem uxores bene viventes, et debite se gerentes increpantur a viris, si contingat eos nimis esse acta suspicantur in peius. Ex suspitione autem ipsius zelotypi, si nimis sit eius zelus, tria mala consurgunt; ex quibus tres rationes sumi possunt, ostendentes nimis zelotypos non esse laudandos. Primum esmo litigium et perturbatio. Prima via sic patet. Nam si viri in nimio zelo moventdebitis curis, et a civilibus operibus. Decet ergo omnes cives non esse nimis zelotipos de suis coniugibus: et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto maius praeiudicium potest insurgere regno, si reges sint anxietate cordis, et retrahantur a debita cura regni. Secunda via ad investigandum
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ ẜo rech concupĩa est eius qd̃ ab¬
est. Ido probatur ibi qd senes magit
desiderant uiu̾e ultima die ꝙͣ p̾ceden¬
tibus diebus eo qd̃ tũc magis deficit
eis uita. semꝑ ergo magis cõcupiscit᷑
qd̃ ab est et qd̃ uidemꝰ nobis defic̾e̾
gͦ uxores delotipoꝵ magis incita¬
ri ad malũ qr augetur in eis cõtu¬
pĩa ex mordinato delo uiroꝵ et ex
ip̃oꝵ in ordinata ꝓhibitõne ¶Fcia
domo consurgit. Nam cũ ur᷑ uxori¬
uiri sine culpa suspicentur de ipĩs ma¬
la qd̃ faciunt uiri nimis delocipi ñ
possunt sufficient̾ suffre pp̃ qd̾ ĩ do¬
mo illa ut płimũ oriũtur lites et
uirga. Non gͦ decet iures de suis cõ¬
uigibus esse nmis zelociper uec ⁊ de¬
cer eos ccͣ suas cõuiges nlłam hr̃e cus¬
todiam et ulłm hr̃e delũ. S cñsid̾a

Expanded text:
ricorum concupiscentia est eius quod abest. Ideo probatur ibi, quod senes magis desiderant vivere ultima die, quam praecedentibus diebus, eo quod tunc magis deficit eis vita. Semper ergo magis concupiscitur quod abest, et quod videmus nobis deficere. uitur uxores zelotypiorum magis incitari ad malum, quia augetur in eis concupiscentia ex inordinato zelo virorum, et ex ipsorum inordinataprohibitione. Tertia domo consurgit. Nam cum videtur uxoriviri sine culpa suspicentur de ipsis mala, quod faciunt viri zelotypi; non possunt patienter sufferre, propter quod in domo illa ut plurimum oriuntur lites et iurgia. Non ergo decet viros de sius coniugibus esse nimis zelotypos. Nec etiam decet eos circa sua coniuges nullam habere custodiam et nullam habere zelum, sed cons
Abbreviated transcription (Latin):
Em sesp gͥ qũo iusticia legalis est
qdã mͦ oĩs u̾tus et qũõ nõ det̾mĩat
sibi sp̾alem matĩam. s agit oꝑa sĩ¬
uõ est ois u̾tus nec agit oꝑa sĩgła
uirturum. s det̾minat sibi spãlem
matĩam eo qd̃ in eo incendatur spe¬
crale bonũ. Nam licet qͣlit̾tũq cuus

Expanded text:
legalis est quodammodo omnis virtus, et quod non determinat sibi specialem Iustitiam, sed agit opera spenon est omnis virtus, nec agit opera singularum virtutum, sed determinat sibi specialem Iustitiam, eo quod in ea intenditur speciale bonum. Na
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ħ duꝑx qr q̃dam est distributiua
q̃dam cõurutatĩa. Nursus aut̃ decla¬
ratũ est cͣ que ht̃ eẽ iusticia. qr iuisti¬
cia legalis ht̃ eẽ cͣ totam matĩam
gis. t̃ cõ ostensũ est qũo differt ius¬
ticia a uir tucibus alus qi uͥ̾tutes a ͤ
magis ꝑficiumt hoĩem in se. Iusti¬
cia uero sũ sit legalis siue distribu¬
tiua sũ cõmutaturr ꝑficit hoĩez
ĩ ordinẽ ad aliud¬

Expanded text:
 distributiva, quaedam commutativa. Rursus declaratum est, circa quae habet esse Iustitia, quia Iustitia legalis habet esse circa totam materiam gis. Tertio ostensum est quomodo differt Iustitia a virtutibus aliis: quia virtutes aliae magis perficiunt hominem in se: Iustitia vero, sive sit legalis, sive distributiva, sive commutativa, perficit hominem in ordine ad aliu
Abbreviated transcription (Latin):
q tͥbuere qd̾ suum est qd̃ equm
est ꝙͣ libet possidere sua. Si gͥ ħ
iusticia sp̃alis eqͣlis dr̃ er eqͣlitati
intendit cũ bona extĩora dupłr¬
aut̃ aliquos ꝑciꝑe bona ĩ eqͣliter
ĩ cõnutatoĩbus ut ĩemptoĩbus uẽ¬
dicoĩbus nuituatoĩbus et locatõi¬
bus cõuenit .n. ĩ uendendo em̃do
plus laborantes pro re publica
modo de pͣuata est ut pli̾mũ enĩ
hoiẽs acceptores sunt ꝑsonaꝵ distͥ¬
buentes honores et bona nidignis
et repellentes dignos erit gͥ dupͤ

Expanded text:
tribuere quod suum est: quia aequum est, quemlibet possidere sua. Si igitur haec Iustitia specialis aequalis dicitur, et aequalitati intendit: cum bona exteriora dupliautem aliquos participare bona inaequaliter in commutationibus, ut in emptionibus, venditionis, mutationibus, et locationibus. Contingit enim in vendendo, emendo, plus laborantes pro Republica, modo depravata est, ut plurimum enim homines acceptatores sunt personarum, distribuentes honores indignis, et repellentes dignos. Erit igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tas alrĩus ciuis nec quecũq pͣui¬
tas unius ciuit ꝑ se loꝙ̃do infert
malum altĩ ciui. s si ĩ bonis ex¬
tĩoribus aliquis malus sit ut qd̃
ex hoc inf̾t̾ur uocum̃tũ alus ciui-¬
buc qr si ille ht̃ inde plus alu hũt
inde muiꝰ. Iusticia ergo sp̃alic ꝑ
ut ex malicia uniꝰ ciuis inf̾tur no¬

Expanded text:
tas alterius civis: nec quaecunque pravitas unius civis per se loquendo infert malum alteri civi. Sed si in bonis exterioribus aliquis malus sit, ut quod ex hoc infertur nocumentum aliis civibus: quia si ille habet inde plus, alii habent inde minus. Iustitia ergo specialis, per ut ex malitia uni
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑ ꝑficit hoĩem ĩ ordinẽ ad aliũ. ma¬
gis tũ iusticia cõmutatiua et dist̾¬
butiua ꝑficit hũtem ĩ ordinẽ ad
aliũ qra legalis. S de hoc forte ali¬
bi erit locus ad p̾senc aut̃ ĩ tnĩ dcm̃
est qd̃ declarata sunt illa t̾a que in
priucipio capłi ꝓponebantur. Ostẽ¬
sum est .ii. qt sunt modi iusticie qr
quedam est iusticia gu̾alis que dr̃

Expanded text:
. Magis tamen Iustitia commutativa, et distributiva perficit habentem in ordine ad alium, quam legalis. Sed de hoc forte alibi erit locus. Ad praesens autem in tantum dictum est, quod declarata sunt illa tria, quae in principio capituli proponebantur. Ostensum est enim, quot sunt modi Iustitiae: quia quaedam est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̾e ꝑsone que est alios dirigens oz
qd̾ sit solers decilis nam qui ĩ tanto
ut sciat ex se ĩ uelre boͣ gentis sibi cõ¬
misse. ũm qr ulls hõ sufficit ad cogr̾¬
tũ ħ qd̾ expedit regem esse soler tem
ex se bona que sunt regno urilia ex
osilus a qͥscendo. possimꝰ.n. dre de re
est in eis iusticia legalis. Si aut̃ q̃ ra¬
eis iusticia eqͣlis. bouũ .n. cõmune
resultat ex oĩ bono ciuiũ. res .n. pu¬
blica et tota ciuitas melior est qͣlr̃c̃¬
q cuies boni suit. suie .n. cuies suit
boni ui se sine ordine ad alios sꝑ ciui¬
tas melior est q̃ ex melioribus cimbꝰ
constat et qnͣto pli̾bus modis sunt
bomi ciuies tanto magis est bona ci¬
uitac. leges gͥ qr intendunt cõe bonũ
p̾cipiũt oeũi modũ bonitatis. eẽ gͥ
iusticiam est sequi om̃e bonũ et fu¬
iuirtutẽ pp̃ qd̃ legalis iusticicia dc̃a

Expanded text:
personae quae est alios dirigens, oportet quod sit solers, et docilis. Nam qui in tanto ut sciat ex se invenire bona gentis sibi commissae. Verum quia nullus homo sufficit ad excog regem expedit esse solertem ex se, quae bona sunt regno utilia excconsiliis acquiescendo. Possumus enim dicere de reest in eis Iustitia legalis. Si autem quaerieis Iustitia aequalis. Bonum enim commune resultat ex omni bono civium: res enim publica, et tota civitas melior est, qualitercunque cives boni sint. Sive enim cives sunt boni in se, sive in ordine ad alios, semper civitas melior est quae ex melioribus civibus constat: et quanto pluribus modis sunt boni Cives, tanto magis est bona Civitas. Leges igitur quia intendunt commune bonum, praecipiunt omnem modum bonitatis. Esse Iustitiam, est sequi omne bonum, et fuvirtutem. propter quod legalis Iustitia dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Sc dõ decet ip̃m hr̃e prouidenciam
futuroꝵ qr hoiẽs prouidẽtes furu¬
rabona excogitant mas ꝑ qͣs faci¬
lit̾ illa adipisci ualeant gͦ rõne bo¬
noꝵ ad que rex gẽtem suam diri¬
ge̾ d expedit ut hẽat ꝓuidenciam
futuroꝵ ut faciliꝰ illa futura bona
ag̾e debeat ĩ futrͣ. Rõne u̾o modi

Expanded text:
Secundo decet ipsum habere providentiam futurorum: quia homines providentes futura bona, excogitans vias, per quas faciliter illa adipisci valeant. Ergo ratione bonorum, ad quae rex gentem suam dirigere debet, expedit ut habeat providentiam futurorum, ut facilius illa futura bona agere debeat in futurum. Ratione vero modi
Abbreviated transcription (Latin):
o qd̃ si manꝰ. qr rex ip̃e hõ est. hõ
aut̾ in relligit rõcinaudo et dist̾uẽ¬
do. accipit .n. aliqͣ principia et aliqͣs
p̾missas ex quibus elicit intentas
cõclusiones ⁊ ħ tam iuspeculabilibꝰ
ꝙͣ ĩ agibilibꝰ nam sicut fuĩt rõnes
ut demõstret᷑ quid sit ꝟm cognos¬
cend̃ sic fuint rõnes ut ꝑsuadeatur
lis rõcinando et eliciendo ex illic pre

Expanded text:
 humanus, quia rex ipse homo est. Homo enim intelligit ratiocinando et discurrendo. accipit enim aliqua principia et aliquas praemissas, ex quibus elicit intentas conclusiones et hoc tam in speculabilibus, quam in agibilibus. Nam sicut fiunt rationes, ut demonstretur, quid sit verum cognoscendum: sic fiunt rationes, ut persuadeatur tionalis, ratiocinando, et eliciendo ex illis prae
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ totum nisi hẽantur õs¬
ꝑtes euis. Si debeat aliquis
tes eiis cõsueuerũt aut̾ assugͣri octo
ꝑtes prudencie uidelicet. memoria.
prouidencia. intllc̃s. rõ sollertia. docili¬
tas exꝑiencia. et caucõ. qͣre si rex
aut princeps debeat eẽ princeps pru
dirig̾e̾ se et alios in aliqua bona sũ
maliquos bonos fines. uui ͦ ͬ gͦ est ibi
considerare. uidelicet boͣ ad que diri¬
git modum ꝑ quem dirigir. ꝑsonã
dirigentem. et gentẽ qmͣ dirigit. oz¬

Expanded text:
d totum, nisi habeantur partes eius: si debeat aliquis artes eius. Consueverunt autem assignari octo partes prudentiae, videlicet, memoria, providentia, intellectus, ratio, solertia, docilitas, experientia, et cautio. Quare si rex, aut princeps debeat esse prudens, opodirigere se, et alios in aliqua bona, sive in aliquos bonos fines. Quatuor ergo est ibi considerare, videlicet, bona, ad quae dirigit: modum, per quem dirigit: personam dirigentem, et gentem, quam dirigit.
Abbreviated transcription (Latin):
tibus u̾ͥtutibus qͥbꝰ ornat᷑. Si aut̃ de¬
lectatur ĩ impletõne legis ħ est ex cõ¬
seꝙ̃ti prout uidelicet agendo talia
ĩ oꝑibus taliũ uirtutũ ẜm se uirni¬
tes ille ꝑficiũt hũtem eas ut estaliꝙͥ¬
aut̃ tradiuit᷑ ab ip̃o principe et sunt
tradite ipĩs ciuitatibur sbditis ĩ ꝑio
principis cuius est leges fr̾e ꝑfici gͥ
ĩ ordine ad leges est ꝑfici ĩ ordiue
ad principem cuiꝰ est legem fr̾e uł
ui ordiue ad totam cuutatẽ c̾ lex ĩ¬
ponitur ¶Iusticia gͦ legalis licet fa

Expanded text:
s virtutibus, quibus ornatur. Si autem delectatur in impletione legis, hoc est ex consequenti, prout agendo talia in operibus talium virtutum. secundum se virtutes illae perficiunt habentem eas, et ut est aliautem traduntur ab ipso principe, et sunt traditae ipsis civitatibus subditis imperio principis, cuius est leges facere. Perfici ergo in ordine ad leges, est perfici in ordine ad principem, cuius est legem ferre, vel in ordine ad totam Civitatem, cui lex imponitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtiungat rõuan recte et nõ recte ozda¬
ipĩs agibilibus rectas rõnes faciamus¬
¶ Eursũ cũ cõtingat oꝑan recte et uõ
uirtutẽ ꝑqmͣ dirigim᷑ ĩ oꝑando ip̃a a¬
gibilia. amplius qr contingit uos pas¬
siouari recte et nõ recte oz dare uirtu¬
tes aliqͣs ꝑ qͣs modificem ĩ ipĩc passioni¬

Expanded text:
contingat ratiocinari recte et non recte, oporipsis agibilibus rectas rationes faciamus. Rursus cum contingat operari recte et non virtutem, per quam dirigimur in operanda ipsa agibilia. Amplius quia contingit nos passionari recte et non recte, oportet dare virtutes aliquas, per quas modificentur i
Abbreviated transcription (Latin):
nem lr̃aꝵ efficitur quis intesligẽtõr
et magis iuget prudencia et intlleñ
tanco magis decet filios regũ et pͥn¬
cipũ ⁊ ab ip̃a infancia iu sudare lit¬
ta̾libus disciplinis qnͣto decet eos in¬
telligentõres et prudenrõres eẽ ut
ad hoc idem alia rõ adduci. Nam nͥ
principes iugeat prudenͣ et intlłcũ
de facili conu̾titur in tyrannũ qr ñ
curabit de oꝑibus uirtutũ s ap̃ciab̃
nũmisinata et extĩora bona ultͣ qmͣ
debeat. erit gͦ tyramiꝰ et ppłi dep̾dat᷑
Ne gͥ filu regũ ⁊ pͥncipũ cũ poñtur
inaliquo dnũo tyrãizent decet ipõs¬

Expanded text:
nem literarum efficitur quis intelligentior, et magis viget prudentia et intellectu: tanto magis decet filios regum, et principum etiam ab ipsa infantia insudare literalibus disciplina, quanto decet eos intelligentiores et prudentiores esse, ut ad hoc idem alia ratio adduci. Nam nisi princeps vigeat prudentia et intellectu, de facili convertitur in tyrannum: quia non curabit de operibus virtutum, sed appretiabitur nummismata, et exteriora bona ultra quam debeat. Erit ergo Tyrannus, et populi depraedator. Ne ergo filii regum, et principum cum ponuntur in aliquo dominio tyrannizent, d
Abbreviated transcription (Latin):
expͥm̃e possent naruras red et mo¬
res hoĩm et cursus astͤy. Et alia de
quibus disputare uolebant ĩ uene
runt adeo latũ et copiosũ ut ꝑ ip̃m
possent om̃c suos ꝯceptꝰ sufficient̾
expͥm̾e qre si hoc ydioma est a deo¬
ꝯpletũ etalia ydomata ñ possumus
recte et distc̃te loqͥ nisi ab ip̃a ĩ fanͣ
assuestamꝰ ad illa ex ꝑte eloꝙ̃cie iu¬
delicet ut recte et disticte uocat᷑ ydio¬
ma latinũ ¶si uoluinꝰ lr̃as disce dete¬
mus ab ip̃a infanͣ lrĩs insudare.ẜa
atrentoĩs et fuoris que est istud ͦ
nia sit f̾u̾ens et aitentꝰ cͣstudiũ. Eñ
sunt magis placita ut possimꝰ esse
actenti et feruẽtes ccͣ studiũ lr̃ale
ab ip̃a infanͣ insudand̾ est lr̃alibꝰ
distiplinis. Etia uia siũtur exꝑte ꝑ¬

Expanded text:
exprimere possent naturas rerum, et mores hominum, et cursus astrorum, et alia de quibus disputare volebant, invenerrunt adeo latum et copiosum, ut per ipsum possent omnes suos conceptus sufficienter exprimere. Quare si hoc idioma est completum, et alia idiomata non possumus recte et distincte loqui, nisi ab ipsa infantia assuescamus ad illa: ex parte eloquentiae, videlicet ut recte et distincte loquamur idioma latinum, si volumus literas discere, debemus ab ipsa infantia literis insudare. Secunda est in studio nisi sit fervens, et attentus circa studium. Cum sibi magis sunt placita; ut possimus esse attenti et ferventes circa studium literale, ab infantia insudandum est literalibus disciplinis. Tertia via sumitur ex
Abbreviated transcription (Latin):
ferre aliqd̃ ydiona nsi sit ĩ eo ab
ip̃a ĩ fanͣ assuefcũs qui enĩ ĩ etate ꝑ¬
fecta mͣfferunt se ad ꝑtes longinqͣs
aũ nũqm̃ potest recte loqui lingmͣ
illã qr abincolis illiꝰ t̾re sꝑcognosat᷑¬

Expanded text:
e aliquod idioma, nisi sit in eo in ipsa infantia assuefactus, qui enim in aetate perfecta trasferre se ad partes longinquas aut nunquam potest recte loqui linguam illam; et ab incolis illius terrae semper cognos
Abbreviated transcription (Latin):
si ut bñ dispoĩte ad intlłigend̾ ⁊ ad
cognoscend̾ naͣs rr̃ homo tñ asiu
natuutate est male dispoĩtur ad ca¬
piendam discipliã. licet .n. uinis
dat studio añqmͣ ꝑueĩre possit ad ꝑ¬

Expanded text:
sint bene dispositae ad intelligendum et ad cognoscendum naturas rerum: homo tamen a sui nativitate est male dispositus ad capiendam disciplinam. Licet enim unus dat studio, antequam pervenire possit ad
Abbreviated transcription (Latin):
uentur aliqui militet strenui et anda¬
ces qui possint sucturr̾e ad ꝑtem illm
erga qmͣ uiderint aciem titubare et
deficere¬
sunt in bello om̃c ꝑcucientes tesun⁊
stenso qd̃ eligibilius est per

Expanded text:
unt aliqui milites strenui et audaces, qui possint succurrere ad parteem illam, erga quam viderint aciem titubare, et deficeresunt in bello omnes percutientes caesim, et quod eligibilius est
Abbreviated transcription (Latin):
et pugnãtes debeut se magis con¬
string̾e̾ et constirpare ut acies nõ
possit ab hostibus tnͣscuidi ctͣ aciem
aut̃ in sũmitare et ĩ extĩori ꝑte cõ¬
stiruendi sunt hoĩes gͣuioris arma¬
ture et meluis armati qui absq
miuori gͣuamen possuit ictus possĩt¬
susciꝑe. Si u̾o pugnantes credũt
esse se tauta porencie ut possint ad¬
u̾sarios ĩuadere ninc uł ẜmi eorum
ti si hostes sunt ualde pauci constru¬
euda est acies ym forͣm forficasaiẽ
ut acies sit aꝑra ad mod̾ ferri equi
et qiͣ forsices ut ad u̾sarios qiͣ in me¬
dio capiat et cõcludat. Si u̾o hostes
sunt mlti construenda est acies ẜm¬

Expanded text:
et pugnantes debent se magis conet pugnantes debent se magis constingere et constipare, ut acies non possit ab hositbus transcindi. Circa aciem autem in summitate, et in exteriori parte constituendi sunt homines gravioris armaturae et melius armati, qui absque minori gravamine possint ictus suscipere. Si vero pugnantes credunt se esse tantae potentiae, ut possint adversarios invadere: tunc secundum corum ti. Si hostes sunt valde pauci, construenda esat acies secundum formam forficularem, ut acies sit aperta ad modum ferri equi et quasi forficis, ut adversarios quasi in medio capiat et concludat. Si vero hostes sunt multi, construenda est ips
Abbreviated transcription (Latin):
eras acies statim seꝑet se amedie ͭ ͤ¬
alia et seratun ordinet se alñ aliã
uł post ip̃am quo ftõ statim d p̾ci¬
ꝑe dux belli ut aciẽ qͣdratam faci¬
ant et deinde ut constituant trigo¬
nũ qd̾ facilit̾ sit nam acie qͣdrupla¬
ta er secata dyametro ⁊ ꝑribusqͣ¬
dratis cõiũctis simł faciũt tͥgonũ
uł ut sic ad unũ diẽ qd̾ nõ om̃s hos
modos eeometͥtos capuit ductis
pugnatoribus ad campos sũ equitibꝰ¬
pugnatores ordinent se ẜm forma̾
gularem et deiide qd̾ ẜm rocũdam
et sic deinceps d assuescere bellan¬
qͣdrãgularem formam acie iut̾
cet̾as formas esse magis ĩ utilem
dum sunt pyrauidalis rotũda et
forsicularis uam pugnantes uł so¬
lum uolunt se defendere et sustiñe
ictus uł uolunt alios ĩuadere. Si
gͦ bellantes nõ sencuĩt se taure poe
ut alios debellare possint. S suffi¬
cit eis ut se defendant cunc est cou¬
struenda acies ẜm rotũdani form

Expanded text:
etas aciei statim separet se a medietate etas aciei statim separet se a medietate alia, et seriatim ordinet se ante aliam vel post ipsam. Quo facto statim debet praecipere dux belli, ut aciem quadratam faciant, et deinde, ut constituant trigonum: quod faciliter sit. Nam acie quadruplicata et secata diametro, et partibus quadratis coniunctis simul faciunt trigonum. Vel, ut sit ad unum dicere, qui non omnes hos modos geometricos capiunt, ductis pugnatoribus ad campos bus ordinent se secundum formam golarem, et deinde secundum rotundam: et sic deinceps debet assuefacere bellanquadrangularem formam aciei inter caeteras formas esse magis inutilem: les ad bellandum, sunt pyramidalis, rotunda et forsicularis. Nam pugnantes vel solum volunt se defendere et sustinere ictus. vel volunt alios invadere. Si ergo bellantes non serviunt se tantae potentiae ut alios debellare possint, sed sufficit eis ut se defendant: tunc est construenda acies secundum rotundam formam;
Abbreviated transcription (Latin):
ait uegecus nisi bellantes sint ordi¬
uati et occupent debitũ spaciũ bñ pug¬
nare uõ poru̾nt. Iam si nimis sũt cõ¬
stricti impediũtur ue alios ꝑcutere
possint. Si u̾o nimis rari et int̾ li¬
centes ad tm̃ p̾stant hostibus ur fa¬
cilus deiũ caut᷑. sũare aut̃ debitum
ordiuẽ ĩ acie ut eqͥces et pedites suã
aciem seruent ñ sũ magno ex̾cicio
fĩ pot̾ qui gͥ ĩ tpr̃e aligͦ uult bellare
res adsuend̃ debitũ ordinẽ ĩ acie er
ad faciend̾ ea que reqͥrũtur in bel¬
lo ¶Modus ant̾ ꝑ quẽ pugnatores
hiꝰ ordinẽ s̾uare discũt. ẽ ut freqñt
tam equites qmͣ pedices ducantur
ad campos et isse qui est ex̾citatus ĩ
bellis et qui d equitibus uł pediti¬
dus eẽ p̃positus. pͥmo debet equites
⁊ pedires uenalr dispon̾e ita ut se¬
narini maueant et eqͣlit̾ a seĩuicẽ
distent ẜm distenciam ꝙͣ req̾rit aci¬
es eq̃stris uł pedestris. postea p̾ciꝑe
d ut duplicent aciem. Ita ꝙ medi¬

Expanded text:
ait Vegetius, nisi bellantes sint ordinati, et occupent debitum spatium, bene pugnare non poterunt. Nam si nimis sunt constricti, impediuntur ne alios percutere possint. Si vero nimis rari et interlucentes, aditum praestant hostibus ut facilius devincantur. Servare autem debitum ordinem in acie ut equites et pedites suam aciem servent, non sine magno exercitio fieri potest. Qui igitur in tempore aliquo vult bellare,res ad servandam debitum ordinem, et ad faciendum ea quae requiruntur in bello. Modus autem, per quem pugnatores huiusmodi ordinem servare discunt, est, ut frequenter tam equites quam pedites ducantur ad campos. Et ille qui est exercitatus in bellis, et qui debet equitibus vel peditibus esse praepositus, primo debet equites et pedites linealiter dipsonere ita ut seriatim maneant, et aequaliter a se invicem distent secudnum distantiam quam requirit acies equestris vel pedestris. Postea praecipere debet ut duplicent aciem ita quod medi