comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
defencluntur. aduersus impietatem
quoq arrianorum hereticorum. no¬
uum nomen patres. omousion condi¬
detunt: secl non rem nouam tali no¬
mine signauerunt. hoc enim uoca¬
air omousion. qd̃ ẽ ego ⁊ pater unũ
lmus Unius indelicet eiusdem q¬
llsbstantie. nam si omnis nouitas
ꝓsina esset. nec a dño dicereiur. mã¬
litum nouũ do uobis. nec testam̃¬
tum appellaretur nouum: nec
cantaretur uniuersa terra canticũ
nouum: s ꝓfane sunt uerborum
nouitates: ubi dicit mulier insipi¬
ens ⁊ audax panes occultos libenter
attingite: ⁊ aque furtiue dulcedinẽ.
abhac pollicitatione false scientie
ꝓhibet etiam illo loco apostolus ubi
dicit. othimochee depositum custo¬
di: deuitans profanas uccũ noui¬
tatis: ⁊ contradictiones falsi nomi¬
nis scientie quam quidam ꝓmit¬
tentes circa fidem exciderunt᷑: Ni
chil enim sic amant istiquam sei¬
entiam ꝓmittere. ⁊ fidem rerum
uerarum quas credere paruuli pre¬

Expanded text:
defenduntur. Adversus impietatem defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum haereticorum novum nomen Patris Homousion condiderunt: sed non rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homousion, quod est, Ego et Pater unum sumus , unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Domino diceretur, Mandatum novum do vobis ; nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canticum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: « O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » . Nihil enim sic amant isti quam scientiam promittere; et fidem rerum verarum quas credere parvuli prae
Abbreviated transcription (Latin):
tentur. illa enim secreti furaoꝵ
qmemoratio qua dicitur panes
quiltos libenter atringite: ⁊ aque
fumnue dilcedinem prueitum fa
audientib in arrib spiritaliter
uidinis etiam in carne corrumpit᷑
mntigritas castitatis audite ita ꝙ apo¬
slum talia preuidentem ⁊ ea uitan¬
u salubriter ammonentem. ꝓfanã
inquit uerborum nouitates ẽuita:
nultum enim ꝓficiunt adipie¬
iiem. ⁊ sermo eorum sicut cancer
spit: ⁊ non ait. uerborum nouita
sal acflicdit profanas sunt enim
soctrine religionis congruentes no
uitates: sicut ipsum nomen xp̃ia¬
norum quando cdici ceperit sicut siͥp¬
tum ẽ inanthiochia enim primũ
post ascensionem dñi appellati sunt
discipuli xp̃iani. sicut legitur in ac¬
tib apłorum: ⁊ senodichia ⁊ mona¬
steria postea sunt apcellata noiis no¬
minib res tamen ip̃e ⁊ ante nomina
sua erant ⁊ religionis ueritate fir¬
mantur. qua etiam contra imꝓbos

Expanded text:
vertentur » . Illa enim secreti furtique vertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit . Et non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Sunt enim et doctrinae religionis congruentes verborum novitates, sicut ipsum nomen Christianorum quando dici coeperit, scriptum est. In Antiochia enim primum post ascensionem Domini appellati sunt discipuli Christiani, sicut legitur in Actibus Apostolorum : et xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos
Abbreviated transcription (Latin):
nomine nr̃e religionis aliena sunt
sub xp̃iano uocabulo tot scelestas ho¬
reses condidit: tot nefandas fabi¬
las finxit: utinam tales quales m
theatris siue cantant᷑. siue saltanor
siue inimita scurrilitate rident᷑. ⁊ il
quasdam tales quales aduersum in
singere potuisse: sic illam doleamus
insipientiam ut miraemur aulatiã
Omnes autẽ insipientissimi herenit
qui se xpianos uocari uolunt. aucla¬
tias figmentoꝵ suoꝵ quas maxime
ex horret sensus humanus occasione
euanglice sententie colorare conant᷑
ubi dñs ait. adhuc multa habeo uo¬
bis dicere s non potestis portare modo
quasi hec ipsa sint que tunc discrpl
portare non pottrant: ⁊ ea docuerits
quanta libet feratur audatia spiritꝰ
erubescet inmundus. hos apostolosi
quo sanam doctrinã non sustinbis
s scd̾m desideria sua magistios sibi
paernabunt prurientes aurib.
aueritate quidem anditum suũ
llatentes: ad fabulas autem con¬

Expanded text:
nomine nostrae religionis aliena sunt. nomine nostrae religionis aliena sunt. sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos vocari volunt, audacias figmentorum suorum, quas maxime exhorret sensus humanus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docuerit Squantalibet feratur audacia, spiritus erubescit immundus. 4. Hos Apostolus iquo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem con
Abbreviated transcription (Latin):
quos dicit libenter astingi: ⁊ aque
furtiue dulcedinem. ut ea scilicet li¬
bentius ⁊ dulcius audiantur. ⁊ agan¬
tur que palam ineccłia dici: crecdiq
ꝓhibentur. Ipsa quippe occultatione
condiunt quodam modo nefarii doc¬
tores sua uenena curiosis. ut ideo se
existiment aliquicd discere magnũ
quia meruit haleri secretũ. ⁊ suaui¬
us hauriant insipientiam quam
putant scientiã. cuius ꝓhibitam
quodam modo furant᷑ audientiã
hinc ⁊ nefarios ritus suos homini¬
b sacrilega curiositate deceptis uel
de cipiendis: magicarum gentiũ¬
artium doctrina commnenclat. hinc
ille inlicite diuinationes inspectis
pecudum iuscerib occisorum aut
uocib ⁊ uolatiblis auium aut sigi¬
nis multi formib demonum insu¬
surrantur aurib hominũ imperit¬
rum ꝑconloquia ꝑditorum. ꝓpter
hec inlicita atꝑ punienda secreta.
mulier illa non solum insipiens ni¬
rum audax etiam non cupatur. sel
hec non solum are ipsa. uerum ⁊ a

Expanded text:
quos dicit libenter attingi, et aquae quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus hominum periturorum per colloquia perditorum. Propter haec illicita atque punienda secreta, mulier illa non solum insipiens, verum audax etiam nuncupatur. Sed haec non solum a re ipsa, verum et a
Abbreviated transcription (Latin):
nita scienda crm mentes inualidas
habeatis aduera ⁊ falsa iuidicanda
maxime ꝓpt̃ obscenissimas curpi¬
tudines quas docuit satanas ani¬
mas instabiles acq carnales ad hoc
d̾o sinente ut eiꝰ ubiq sint tremen¬
da iudicia ⁊ in comparatione inpui¬
re nequite dulcescat purissima dis¬
ciplina: atq ut illi ⁊ honorem. timo¬
rem autẽ uel pudorem sibi. qui in
illa mala uel illo regente non cecidit.
uel illo inde leuante surrexit. caue¬
te timendo ⁊orando ne inrnatis in
illud enigina salomonis. ubi muli¬
et insipiens ⁊ audax in ops panis
effecta: conuocat p̃tereuntes dicens.
panes occultos libenter attingite: ⁊ aq̃
furtiue dulcedinem. hec enim muli¬
er uanitas ẽ. impiorum. cum sint
insipientissum aliquid se scire opi¬
nãtium: sicut de ista muliere dictũ
ẽ: in ops panis efficiat᷑. que cum sit
in ops ꝓmittit panes id ẽ cum sit ig¬
nara ueritatis. ꝓmittit scientiã uer¬
tatis. occultos tamen panes ꝓmictit

Expanded text:
nita scienda, cum mentes invalidas nita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis, promittit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit,
Abbreviated transcription (Latin):
aliis minus ab aliis amplius men¬
tis uiuacitate cernunt᷑. ⁊ a nullo
hominum sicut ab angłis capiun¬
tur. in ipsa ergo mente. hoc ẽ in i¬
teriore homine quoclam modo cres¬
citur non solum ut ad cibum a lac¬
te transeatur. uerum eriam utam¬
plius atq amplius cib ipse suma¬
tur. non autem crescitur spatiosa
mole s intelligentia luminosa: qͥa
⁊ ipse cib intelligibilis lux ẽ. ut ergo
crescatis eumq capiatis ⁊ quanto
magis crescitis. tanto magis magisꝙ
capiatis. non ab eo doctore qui nr̃i
aurib sonat. hoc ẽ forinsetus ope¬
rando plantat ⁊ rigat: s ab eo qui
ddat incrementum petere at sperare
debetis. proinde situt preterito sermo¬
ne commonui. cauete maocime qui
pariuili estis ⁊ ashuc alim̃tis lac¬
teis incligetis. ne hominib sub hac
cccasione deceptis ac de ceptorib qͥa
clñis ait. ad huc multa habes uob̃¬
ditere s non potestis portare modo.
aurem curiosam prebeatis ad incog¬

Expanded text:
aliis minus, ab aliis amplius menaliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Proinde, sicut praeterito sermone commonui, cavete, maxime qui parvuli estis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa habeo vobdicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incog
Abbreviated transcription (Latin):
unt quando eis ista dñs loquebat᷑
quales que postea ueniente scõ sp̃u
fatta sunt. nam utiq quicquid de
treatura scire potest minus ẽ. ipso
tratuͦre. qui summus ⁊ uerus ⁊ in¬
mutabilis ds ẽ. ⁊ quis eum tacet:
lismo ab ipsis etiam blaspheman¬
lib nominatur. ⁊ cũ eum nemo
dae: quis ẽ qui eum sicut in¬
telligendus ẽ capiat: Cum de ori¬
b ⁊ aurib hominum non receclat
quis ẽ cui acies ad eum mentis acce¬
dat: Quis ẽ qui eum esse trinita¬
tem scis s nisi ip̃e sic innotescere uo¬
luisset : Et quis hominũ iam istã
sic eligat trintatem: Et tam̃ quis
hominum sicut angłi sapiat trim¬
tatem: ea ipsa ergo que de dei eterm¬
tate: ueritate sc̃itate: in promptu ⁊
palam si necessatione dicuntur ał
aliis bene ab aliis male incelligunt᷑.
immo ab aliis intelliguntur: ab
aliis intelligunt᷑. qui enim male
intelligit: non intelligit. ab eis arit̃
ipsis a quib bene intelligunt᷑. ab

Expanded text:
runt, quando ista eis Dominus loquebatur, runt, quando ista eis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatore, qui summus et verus et immutabilis est Deus. Et quis eum tacet? stremo ab ipsis etiam blasphemantibus nominatur? Et cum eum nemo taceat, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis est cujus acies ad eum mentis accedat? Quis est qui eum Trinitatem esse scisset, nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sileat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab
Abbreviated transcription (Latin):
diet. ita ut ea quoq ipsa que
unc quomodo cumq cegnoscit.
onlum se scire sciat sieut sciencla
int inea uita: quam nec ocubas
uait: nec auris audiuit. nec in
ꝓ hominis ascendit: Quo scien¬
qi modo si nunc ea uelles interior
nagister dicere. id ẽ nr̃e menti apes¬
ae atꝙ monstrare humana infir¬
nitas portare non posset. unde me
I alilectio meminit iam locutur
smm scĩ euangłi uerba tractaremꝰ
ibi dñs ait. adhuc multa habeo
uobis dicere. s non potestis portare
nod. non ut in his dmñi uerbis nes¬
No qua secreta mmis abdita suspi¬
emire que cum dici adocente possĩt
intari a cdiscente non possint. s ea
psa que in doctrina religionis in
quorum libet hominum notitia
igimus ⁊ scribimus audimus ⁊
litimus. si uellet eo modo nobis xp̃c
licere sicut ea dicit anglis scis inse¬
ipso uingenito patris uerbo. patri¬
q coeterno: qui nam portare homi¬
nes possent etiam si iam essent spi¬
ritales: quales ad huc apłi non fue¬

Expanded text:
et: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quo sciendi modo, si nunc ea vellet interior magister dicere, id est, nostrae menti aperire atque monstrare; humana infirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tractaremus, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Non ut in his Domini verbis nescio quae secreta nimis abdita suspicemur, quae cum dici a docente possint, portari a discente non possint: sed ea ipsa quae in doctrina religionis in quorumlibet hominum notitia legimus et scribimus, audimus et dicimus, si vellet eo modo nobis Christus dicere, sicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirituales, quales adhuc Apostoli non fue
Abbreviated transcription (Latin):
enim scire utrum auobis uel auo¬
bis portari possint: aliud autẽ sci¬
re que sint. siue portau possint.
suie non possint. que cum ip̃e taai¬
rit. quis nr̃m dicat ista uel illa s̃e
Aut si dicere audeat unde ꝓbat: Qͥ
enim ẽ tam uanus aut temerarius
qui cum dixerit etiam uera quib us
luerit que uoluerit: sine allo testis¬
no diuino afirmet ea esse que tuns
dñs dicere noluit: Quis hoc nr̃m si¬
ciat ⁊ non maxtiiam culpain temen¬
tatis incurrat: in quo nec ꝓphetica
nec apostolica excellit auctoritas: Et
ꝓfecto si eorum aliquid legissemus
in libris canonica auctoritate firma¬
tis. qui post ascensionẽ dñi scripu ft
parum fuerat hec legisse. nisi illic
id etiam legeretur. hec ex eis esse que
tunc dñs noluit discipl̃is dicere. qͥa
non poterant illa portare. tanquã
si uerbi gratia ego dicerem illud qd̃
legimus in huius euangłi capin
in principio erat uerbum.⁊ uerbi
erat apud dm̃. ⁊ deus erat uerbum.

Expanded text:
enim scire utrum a nobis vel a voenim scire utrum a nobis vel a vobis portari possint; aliud autem scire quae sint, sive portari possint, sive non possint. Quae cum ipse tacuerit, quis nostrum dicat, Ista vel illa sunt? Aut si dicere audeat, unde probat? Quis enim est tam vanus aut temerarius, qui cum dixerit etiam vera quibus voluerit, quae voluerit, sine ullo testimonio divino affirmet ea esse quae tunc Dominus dicere noluit? Quis hoc nostrum faciat, et non maximam culpam temeritatis incurrat, in quo nec prophetica nec apostolica excellit auctoritas? Nam profecto si eorum aliquid legissemus in Libris canonica auctoritate firmatis, qui post ascensionem Domini scripti sunt, parum fuerat hoc legisse, nisi illic id etiam legeretur, hoc ex eis esse quae tunc Dominus noluit discipulis dicere, quia non poterant illa portare. Tanquam si, verbi gratia, ego dicerem, illud quod legimus in hujus Evangelii capite, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verb
Abbreviated transcription (Latin):
nundum fuerat quando eum os
ad os ip̃e dñs instruebat: Si itadi
xerit aliquis non debere clici ppłis
xp̃ianis. audire cupientib que
sint de quib dñs tunc dicebat. ad¬
huc multa habeo uobis licere s nõ
potestis portaremodo si apostoli non¬
dum poterant. multominus uos
potestis: quia forte sic multi possũt
audire quod tunc nondum poterat
petrus. sicuit multi possint marty¬
rio coronari qd̃ tunc nondũ poterat
petrus. presertim iam misso sp̃u
sc̃o. qui tunc nondum erat missus
de quo continuo subumnxit ato ait
cum autem uenerit ille sp̃c uerita¬
tis. decebit uos omne ueritatem. si¬
cutiq de monstrans ideo illos que ha¬
bebat dicere non posse portare. quia
nondum ad eos uenerat sp̃e sc̃s. ecce
do posse portare iam misso sp̃u sc̃o.
que tunc eo nondum misso non po¬
terant portare discipłi. numquid idõ
scimꝰ que sint que dicere noluit.
que tunt sciremus si ab eo dicta le¬
geremus uel audissemus : Aliudẽ

Expanded text:
nondum fuerat; quando eum os nondum fuerat; quando eum os ad os ipse Dominus instruebat? Sic itaque dixerit aliquis non debere dici populis christianis, audire cupientibus quae sint de quibus Dominus tunc dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, Si Apostoli nondum poterant, multo minus vos potestis: quia forte sic multi possunt audire, quod tunc nondum poterat Petrus, sicut multi possunt martyrio coronari, quod tunc nondum poterat Petrus: praesertim jam misso Spiritu sancto, qui tunc nondum erat missus, de quo continuo subjunxit, atque ait, Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem; sic utique demonstrans illos ideo quae habebat dicere, portare non posse, quia nondum ad eos venerat Spiritus sanctusdo portare posse jam misso Spiritu sancto, quae tunc eo nondum misso non poterant portare discipuli: numquid ideo scimus quae sint quae dicere noluit, quae tunc sciremus si ab eo dicta legeremus vel audiremus? Aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
capere nondum ualent. ⁊ si non
omnia de quib magister ds ille di¬
cebat. adhuc multa habeo uobis di¬
cere: tamen eorum fortasse ñ nulla:
S qͣ nam sint ista que ip̃e non cli¬
xit. temerarium ẽ uelle presumere
actidere. nam ⁊ mori ꝓ xp̃o nondũ
erant idonei tunc apostoli quib di¬
cebat. non potestis me sequi modo.
unde primus eoꝵ petrus qui hoc se
iam posse presumpserat. aliud ex¬
ꝑtus ẽ quam putabat ⁊ tam̃ post¬
ea ⁊uiri mulieres pueri ⁊ puelle
iuuenes ⁊uirgines. semores cum
uiniorib innumerabiles mariyrio
coronati sunt. ⁊ posse inuente sunt
oues. qd̾ tunt quando ista cñs lo¬
quebatur. nondum poterant porta¬
re pastores. numquid ergo debint
illis ouib dici in illo temptationis
articulo. qd̾ certare usq ad mortẽ
ꝓueritate oportebat. ⁊ ꝓ xp̃i nomine
uel doctrina sanguinem fundere.
numquid inquam debuit eis clict.
quis ur̃m audeat idoneum marty¬
rio seputare. cui petrus idonens

Expanded text:
capere nondum valent; et si non capere nondum valent; et si non omnia de quibus magister Deus ille dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla: sed quaenam sint ista quae ipse non dixit, temerarium est velle praesumere ac dicere. Nam et mori pro Christo nondum erant idonei tunc Apostoli, quibus dicebat, Non potestis me sequi modo; unde primus eorum Petrus, qui hoc jam se posse praesumpserat, aliud expertus est quam putabat : et tamen postea et viri et mulieres, pueri et puellae, juvenes et virgines, seniores cum junioribus innumerabiles martyrio coronati sunt; et posse inventae sunt oves, quod tunc quando ista Dominus loquebatur, nondum poterant portare pastores. Numquid ergo debuit illis ovibus dici in illo tentationis articulo, quo certare usque ad mortem pro veritate oportebat, et pro Christi nomine vel doctrina sanguinem fundere; numquid, inquam, debuit eis dici, Quis vestrum audeat idoneum martyrio se putare, cui Petrus idoneus
Abbreviated transcription (Latin):
so sc̃i euangłii capitulo ubi dñs
li discipłis sus. adhuc multa habeo
llobis clicere s non potestis portare
mod prius querendum illud̃ occͣur¬
lt qriomodo superiꝰ dixerit. om̃ia
que audiui a patre meo nota uob̃
feci. ⁊ hic dicat. adhuc multa habeo
uobis dicere. s non potestis portare
modo. uerum illud quomodo cdixe¬
rit qd̃ nondum fecerat tanquam
fecerit. sicut ea que futura sunt de¬
um fecisse ꝓpħa testatur dicens. qui
fecit que futura sunt: iam cũ ipsa
uerba tractaremus ut potuimus ex¬
posuimus: Nunc ergo que ista sint
que apostoli tunc portare non pote¬
rant. uultis forsitan scire. s quis no¬
strum audeat eorum se dicere iam
capacem que capere non ualebant :
Ac ꝑhec nec ame expectanda sunt
ut clicantur. que forte non caperem
si michi ab alio licerentur: nec uos
ea portare possetis. etiam si ego tan¬
tus essem ut a me ista que uobis
altiora sunt audiretis: Et fieri qui¬
dem potest ut sint aliqui in nobi
ad ea capienda iam idonei. que alii

Expanded text:
ubi Dominus ait discipulis suis, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, prius quaerendum illud occurrit, quomodo superius dixerit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : et hic dicat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Verum illud quomodo dixerit, quod nondum fecerat tanquam fecerit, sicut ea quae futura sunt, Deum fecisse propheta testatur dicens, Qui fecit quae futura sunt , jam cum ipsa verba tractaremus, ut potuimus, exposuimus. Nunc ergo quae ista sint quae Apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quae illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt ut dicantur, quae forte non caperem, si mihi ab alio dicerentur; nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista quae vobis altiora sunt audiretis. Et fieri quidem potest ut sint in vobis aliqui ad ea capienda jam idonei, quae alii
Abbreviated transcription (Latin):
nec ea dñm iħm. clixisse narratumẽ
cum bic ess incarne: s hec uinus ex
apostolis enis: ac sp̃u erus sibi reue¬
lante conscripsit. ex his esse que nolu¬
it tunt dñs licere. quia ea discipłi
portare non poterant: quis me aucdl¬
at tam temere ista licentem: Si aut̃
ubi hoc legimus ibi etiam hoc leges¬
mus quis non tanto apostolo cresds
Sed id quoq michi uidetur absinl¬
sime clici ea tunc non potrisse poua¬
re cliscipłos. que de inuisibilib ⁊ il¬
tissimis reb inuenimꝰ in apostolis
litteris que post modũ scripte sus¬

Expanded text:
m dixisse narratum est, cum hic esset in carne, sed haec unus ex Apostolis ejus, ac Spiritu ejus sibi revelante conscripsit, ex his esse quae noluit tunc Dominus dicere, quia ea discipuli portare non poterant; quis me audiat tam temere ista dicentem? Si autem ubi hoc legimus, ibi hoc etiam legeremus, quis non tanto apostolo crederet? 3. Sed id quoque mihi videtur absurdissime dici, ea tunc non potuisse portare discipulos, quae de invisibilibus et altissimis rebus invenimus in apostolicis Litteris
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s. certe qͥdam eoꝵ quib dicit᷑ ⁊ qͦ
ego uado scitis. ⁊ uiam scitis: ⁊ p̾e ẽ ens
uia. s patrem nesciebant: id̾o audi¬
unt Si cognouistis me ⁊ patrẽ meũ
cognoscetis ꝑ me utiq ⁊ illũ. aliꝰ em̃
ego sum: aliꝰ ille. S ne putarent dis¬
similem:⁊amõdo inquit cognose¬
tis eũ. ⁊ iudistis eum: uiderunt enĩ
eiꝰ simillimũ filiũ. S ãmonendi fu¬
erant talem ẽẽ etiam patrem quẽ ĩ
passiani catholica fides dampnat.
qd̾ tam similes st̃ pat ⁊ filiꝰ. ut qui
unũ norit. ambos nouerit. Solemꝰ eis
de simillimis duob ita loqui eis qͥ
unũ illoꝵ uident: ⁊ qualis ẽ aliꝰ. ui¬
lunt nosse ut dicam. Uidistis istũ:
illũ uidistis. Sic gͦ dictũ ẽ. qui uide¬
me. uidet ⁊ patrem: ñi utiq qd̃ ip̃e
sit pat̾ q̃ filiꝰ. s qd̾ a patris simili
dine in nullo prorsus discrepet fil
Nam nisi duo ẽent pat̾ ⁊ filiꝰ. ñ alꝰ¬

Expanded text:
omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo audiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum. Alius enim ego sum, alius ille. Sed ne putarent dissimilem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis eum. Viderunt enim ejus simillimum Filium, sed admonendi fuerant talem esse etiam Patrem quem nonpassiani, catholica fides damnat: sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noverit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis est alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui me videt, videt et Patrem: non utique ut ipse sit Pater qui Fidine in nullo prorsus discrepet Filius. Nam nisi duo essent Pater et Filius, non dic
Abbreviated transcription (Latin):
patre inseparabilit̾. Nos uero cũ in
nob̃ ip̃is ẽẽ uoluissemꝰ ad nos ip̃os tur¬
bati sumꝰ: unde illa uox ẽ ad me ip̃m.
tͣbata ẽ. anima mea. atq in deteriꝰ cõ¬
mutan. neq id q̃d fuimꝰ manere po¬
tuimꝰ. Cum aũ ꝑ ip̃m uenimꝰ ad pa¬
trem sicut ait. nemo uenit ad patrem
nisi ꝑ me manentes in illo: nec a patre
nos qͥsqͣm poterit separare nec ab illo.
Conectens itaq conseq̃ntia p̃cedenuibꝰ
si cognouissetis me inquit.⁊ patrem¬
meũ utiq cognoscetis: hoc ẽ qd ait.
nemo uenit ad patrem nisi ꝑme. De¬
inde subiungit.⁊amodo cognoscens
eũ ⁊ uidistis eum. S phylippꝰ unus ex
apłis. qͥd audierit ñ intelligens: dñe

Expanded text:
in nobis ipsis esse voluissemus, ad nos ipsos turbati sumus; unde illa vox est, Ad meipsum turbata est anima mea : atque in deterius commutati, neque id quod fuimus, manere potuimus. Cum autem per ipsum venimus ad Patrem, sicut ait, Nemo venit ad Patrem nisi per me; manentes in illo, nec a Patre nos quis quam poterit separare, nec ab illo. 2. Connectens itaque consequentia praecedentibus: Si cognomeum utique cognovissetis. Hoc est, quod ait, Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit Et amodo cognoscitis eum, et vidistis eum. Sed Philippus, unus ex apostolis quid audierit non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere ubi ait: maiora horum faciet
nulla nos necessitas cogit: Horum enum fs¬
sitan dixit: q̃ illa hora faciebat: Tunc aũt
uerba fidei faciebat: et de his operib fue¬
rat prelocutus dicens. Uerba que ego lo¬
quor uob̃ amerp̃o non loquor. Pat̾ autẽ
in me manens facit opera ip̃e. Tunc gͥ
uerba eiꝰ: erant opera eius. Eutiq munꝰ
ẽ u̾ba iusticie predicare quod fecit p̃ter.
nos: quam impios iustificare: quod ita
facit in nobis ut faciam et nos. Restat ĩ¬
quirere quomodo accipiendum sit: quod.¬
cumq petieritis in nomine meo hoc faci¬
am. Propt̾ multa enim q̃ petunt fideles
eius nec accipiunt: nõ parua hinc exorit᷑
questio. Secd qm̃ sermo iste iam claridendꝰ
est: ei considerande atꝙ tractande tribuat
saltem parua dilatio.

Expanded text:
intelligere ubi ait, Majora horum faciet, intelligere ubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his operibus fuerat praelocutus dicens, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera. Tunc igitur verba ejus erant opera ejus. Et utique minus est verba justitiae praedicare, quod fecit praeter nos, quam impios justificare, quod ita facit in nobis, ut faciamus et nos. Restat inquirere quomodo accipiendum sit, Quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Propter multa enim quae petunt fideles ejus, nec accipiunt, non parva hinc exoritur quaestio: sed quoniam sermo iste jam claudendus est, ei considerandae atque tractandae tribuatur saltem parva dilatio.
Abbreviated transcription (Latin):
sine illo xp̃c operatur. Prorsus maius hoc
ẽẽ aixerim quam ẽ celum et terua: et q̃cum¬
ꝙ cernutur in celo et interra: Et celum
enuim et terra transibit: predistinatorum
autẽ: icl est eorum quos prescit: salus et
iustificatio ꝑmanebit. In illis tantum o¬
pera dei: in his aũt est etiam ymagõ dei.
Secd et incelis secles dominationes prinei¬
patus. potestates: archangeli opera sunt
xp̃i. Nunquid etiam his operb maiora
facit: qui operante ui se xp̃o: ccoperat᷑ eter¬
nam salutem ac iustificationem suã: Nõ
hic audeo precipitare sententiam: intelligat
qui potest: indicet qͥ potest: utrum maiꝰ
sit uistos creare: quam impios iustifica¬
re: Certe eiuim si equalis ẽ utrumq potẽ¬
tie: hoc maioris ẽ misericordie. Hõc est
enim magnum pietatis sacramentum:
quod manifestatum ẽ in carne: iustifica
est ingentib: Creditum ẽ in mundo: ad¬
sumptum ẽ ingloria: Sed omnia opera xͥ

Expanded text:
sine illo Christus operatur. Prorsus majus hoc sine illo Christus operatur. Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est coelum et terra, et quaecumque cernuntur in coelo et in terra. Et coelum enim et terra transibit ; praedestinatorum autem, id est eorum quos praescit, salus et justificatio permanebit. In illis tantum opera Dei, in his autem etiam est imago Dei. Sed et in coelis, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates, Archangeli, Angeli opera sunt Christi; numquid etiam his operibus majora facit, qui operante in se Christo, cooperatur aeternam salutem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam: intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justifum gentibus, creditum in mundo adsumptum est in gloria . Sed omnia opera Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Item alio loco. Qui audit inquit u̾ba
dubio aut uerba hec audit et non facit:
me inquit: licet moriatur uiuet. Qui
etiam hoc est qui credit in me faciet. nõ
utiq creclit qui non faciet: Quid ẽ hoc ÷
Nunquid inter credentes in xp̃m non est
conputancdus qui non fecit opera maio¬
ra quam xp̃s: Durum est absurdum ẽ.
fera non potest: non toleratur nisi intel¬
ligatur. Apostolum igitur audiamt᷑. cre¬
denti inquit ineum qui iustificat impi¬
um: deputat᷑ fides euis ad iusticiam. In
hoc opere faciamus opera xp̃r: qui ⁊ ip
tur in nob̾ nõ utiq sunc nob̃. Audi ergo ĩa
et inteslige. qui credit in me opera q̃
ego facio et ip̃e faciet. Prus ego facio: de¬
inde ip̃e faciet: quia facio ut faciat. Que
opera: nisi ut ex impio uistus fiet: ⁊ maio¬
ra horum faciet. Quorum obsecro: nun¬
quid nam omnium operum xͥ maiora fa-¬
cit: qui cum timore et tremore suã ip̃ius
slutem operatur: quod utiq in illo: s nõ

Expanded text:
Item alio loco: Qui audit, inquit, verba Item alio loco: Qui audit, inquit, verba dubio aut verba mea haec audit et non facit, me, inquit, licet moriatur, vivet. Quietiam hoc est: Qui crutique credit qui non faciet. Quid est hoc, fratres? Numquid inter credentes in Christum non est computandus, qui non fecerit opera majora quam Christus? Durum est, absurdum est, ferri non potest: non toleratur nisi intelligatur. Apostolum igitur audiamus: Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere faciamus opera Christi, quia etur in nobis, non utique sine nobis. Audi ergo jam, et intellige, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet: prius ego facio, deinde et ipse faciet; quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? 3. Et majora horum faciet. Quorum, obsecro? Numquidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum timore et tremore suam ipsius salutem operatur ? Quod utique in illo, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
est ut maiora faceret per illos quam pre¬
ter illos: non ne ab ore illuus dines ille tristiˢ
abcessit quando uite et̾ne confilium
quesiuit: Aucliuit abiecit: et tamen post
ea quod ab illo auditum ño fecit unus. fe¬
cerunt multi cum loqueretur per discipu¬
los. Magister bonus contemptibilis ei qͣm
cliuitem ꝑ seip̃m monuit: amabilis eis
quos ex dliuitib pauperes per pauperes
fecit. Eece maiora fecit predicatus a crecsẽ¬
tib. quam locutus audientib. Herum hoc
acdhuo mouet: quod hec maiora per apo¬
stolos fecit. Non autẽ ip̃os tantum signi¬
cans ait. opera que ego facio et uos facie¬
tis et maiora horum facietis: sec omnes
ad suam familiam ꝑtinentes intelligi
uolens. Qui credit in me inquit: opera
que ego facio et ip̃e faciet: et maiora ho¬
tum faciet. Si ergo qui credit faciet: ñ
credit utiq qui non faciet sicuti ẽ: qui
diligit mẽ mandata mea custodit Inde
profecto: qui non custodit non diligit:

Expanded text:
est, ut majora faceret per illos quam praeest, ut majora faceret per illos quam praeter illos. Nonne ab ore ipsius dives ille tristis abscessit, quando vitae aeternae consilium quod quaesivit, auditum abjecit ? Et tameea quod ab illo auditum non fecit unus, fecerunt multi, cum loqueretur per discipulos magister bonus; contemptibilis ei quem divitem per seipsum monuit, amabilis eis quos ex divitibus pauperes per pauperes fecit. Ecce majora fecit praedicatus a credentibus, quam locutus audientibus. 2. Verum hoc adhuc movet, quod haec majora per Apostolos fecit: non autem ipsos tantum significans ait, Opera quae ego facio et vos facietis, et majora horum facietis: sed omnes ad suam familiam pertinentes intelligi volens, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Si ergo qui credit faciet, non credit utique qui non faciet: sicuti est, Qui diligit me, mandata mea custodit ; unde profecto qui non cu
Abbreviated transcription (Latin):
homo etiam ip̃e fieri dignatꝰ ẽ: sine ip̃t fe¬
an et serpsum: Quid autem illi sine ip̃o nist
peratum: Deniq et hic quod de hac re po¬
ten nos mouere: mox abstulit Cum enĩ
dixisset qui credit in me opera que ego facio
et ip̃e faciet et maiora horum faciet: con¬
tuuo serutus adiunxit quia ego ad pr̃em
uado: et quecumq petieritis in nomines
mes hoc faciam. Qui cdexerat faciet pꝰt
ait faciam: tãquam diceret: non uobis
iupossibile hoc uideatur: nõ enim pot̾it
ẽs maior me qui credit inme: sed sum
fatunis et tuns maiora qͣm nunc: maio
i ꝑ eum qui credit in me qm prrter eñ
pui. Ego tamen ip̃e ꝑ enm: preter eum
ciet ip̃e: quando autem per eum. quainuis
non per semetip̃m faciet et ip̃e: Porro aut̃e
maiora per eum facere quam preter eum:¬
non ẽ defectio sed dignatio. Quid erum
retribuant serui domino pro omnibus
que retribuit eis. quando quidem inter ce¬
tera bona. etiam hoc eis donare cdignatꝰ

Expanded text:
homo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fehomo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fecit et seipsum. Quid autem illi sine ipso, nisi peccatum? Denique et hic id quod de hac re poterat nos movere, mox abstulit: cum enim dixisset, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet; continuo secutus adjunxit, Quia ego ad Patrem vado, et quaecumque petieritis, in nomine meo, haec faciam. Qui dixerat faciet, post ait faciam; tanquam diceret, Non vobis impossibile hoc videatur: non enim poterit esse major me qui credit in me, sed ego facturus sum et tunc majora quam nunc; majora per eum qui credit in me, quam praeter eum per me: ego tamen ipse praeter eum,ciet ipse; quando autem per eum, quamvis non per semetipsum, faciet et ipse. Porro autem manon est defectio, sed dignatio. Quid enim retribuant servi Domino pro omnibus quae retribuit eis? quandoquidem inter caetera bona etiam hoc eis donare dignatus
Abbreviated transcription (Latin):
uid sibi uelit et quomodo accipiendum iii.¬
sit quod dominius ait qui credit in mes
apena que ego facio et ip̃e faciet: non ẽ facile
omprchendere. Et cum hoc ad intelligendũ
disficilliium sit. adiecit aliua difficilius.
d maiora horum faciet. Quid est hoc: qui
saieet oper que xp̃c facit non inueniebamus.
qui enam maiora faciet inuenturi sumus:
Si diceranis seimone pristino quia maiis
sut umbra sua transiru quod disspuli feceĩt
quam fimbria sua tactu quod ip̃e dominus
ter sanare languentes. E quia plures apo¬
solis quani ip̃o ꝑos ꝓprium predicante domi¬
no eredeclerunt ut heo uiderentur opera in¬
teligenda ẽẽ maiora non quo maior eẽt ma¬
gisteo discipulus uel domino seruis. ut ad¬
optatus uiigenito uel homo deo: sed quod
per illos ip̃e clignaretur eadem maiora fa¬
cere qui dicit illis alio loco. sine me nichil
potestis facere. Ip̃e quippe ut alia mutam
que sunt innumerabilia: sine ip̃is fecit ip¬
sos: sine ip̃is fecit hunc mundum: Et qͥa

Expanded text:
uid sibi velit et quomodo accipiendum sit, quod Dominus ait, Qui credit in me, opera, quae ego facio, et ipse faciet , non est facile comprehendere. Et cum hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficillius: et majora horum faciet. Quid est hoc? Qui faceret opera, quae Christus fecit, non inveniebamus; qui etiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristino, quia majus fuit umbrae suae transitu, quod discipuli fecerunt, quam fimbriae suae tactu, quod ipse Dominus fecit sanare languentes: et quia plures apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino, crediderunt, ut haec viderentur opera intelligenda esse majora; non quo major esset magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dipotestis facere . Ipse quippe, ut alia emittam, quae sunt innumerabilia, sine ipsis fecit eos, sine ipsis fecit hunc mundum; et quia
Abbreviated transcription (Latin):
dit ẽẽ qd̾ dixie nisi quia ip̃m sciebãt
Qd gͦ ẽẽ ire ad se ip̃m ꝑ se ip̃m. qd̾ etiã
discipulis prestat ut eant ad ip̃m ꝑ
ip̃m: ut potuimꝰ pͥstino sermone iam
diximꝰ. Qd itaq ait. ut ubi ego sum.
⁊ uos sitis ubi erant futuri nisi ĩ ip̃o:
Ac ꝑ hoc ẽ etiam ip̃e in se ip̃o ⁊ id̾õ ibi
illi ubi ⁊ ip̃t idest in ip̃o. Iõe ẽ gͥ uita
et̾na in qua futuri sumꝰ. cum acceꝑit
nos ad se.⁊ ip̃a uita et̾na in qua futu

Expanded text:
esse quod dixit, nisi quia ipsum sciebant. Quid ergo esset ire ad seipsum per seipsum, quod etiam discipulis praestat ut eant ad ipsum per ipsum, ut potuimus pristino sermone jam diximus. Quod itaque ait, Ut ubi ego sum, et vos sitis, ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est etiam ipse in seipso, et ideo ibi illi ubi et ipse, id est, in ipso. Ipse est igitur vita aeterna in qua futuri sumus, cum acceperit nos ad se: et ipsa vita
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s ita recte intelligunt᷑. si cũ su¬
piorib repperiunt᷑ habere concordiã.
Conuenire enim debent p̃cedentia cõ¬
seq̃ntib qͣndo ueritas loquit᷑. Superiꝰ
dixerat dñs ⁊ si abiero ⁊ p̃parauero uo¬
bis locum: iterum uenio ⁊ accipiã uos

Expanded text:
res, ita recte intelliguntur, si cum superioribus reperiuntur habere concordiam: convenire enim debent praecedentia consequentibus, quando veritas loquitur. Superius dixerat Dominus, « Et si abiero, et praeparavero vobi
Abbreviated transcription (Latin):
afferatis Imus ut afferamꝰ: ⁊ ip̃e ẽ ma
qua imus: inqua nos posuit ut aauꝰ
Oro inde in omnib miscłia eiꝰ p̃m¬
nit nos. ⁊ fruttus inquit urͣ manit
ut quo cũq petieritis patrem in nõie
meo det uobis: Maneat ergo dilecto:
ip̃a ẽ enim fructus ñr Que dilectio
nunc ẽ in desiderio nonclum in saturi¬
tate ⁊ ip̃o desiderio quedcũq petierimꝰ
in nomine unigeniti filii clat nobis
pater: Quod autẽ accipere saluandis
non expedit nobis. non existime mis
nos petere in nomine saluatoris: s he
petimꝰ in nõie saluatoris qd̃ ꝑtinet ad
rationem salutis:¬

Expanded text:
afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit ut eamus. Proinde in omnibus misericordia nit nos. Et fructus, inquit, vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis
Abbreviated transcription (Latin):
g̾it. si autẽ gratia non ex oꝑib. alioqͥn
ingrate audi. non uos me elegistis: s
ego uos elegi. non ẽ ut dicas ante ꝙͣ¬
crelerem tam bona operabai: ileo elec¬
tus sum: Quid enim ẽ boni oꝑis an¬
te fidem cum dicat apostolus: Omne
qd non ẽ ex fide peccatum est: Quid et¬
go dicturi sumꝰ audiendo non uos mees¬
gisti nisi quia mali eramus ⁊ electi sumꝰ
ut bont ꝑ gratiam nos eligentis essam
non ẽ enim gratia si precesserant mart
Est autem gr̃a:. Hec igit᷑ non inuenit.
sed efficit merita Et uidete kĩni quẽ¬
admodum non eligat bonos: s quos
elegit faciat bonos Ego inquit elegi
uos. ⁊ posui uos ut eatis ⁊ fructũ afte¬
ratis: ⁊ fructus ur̃ maneat: Nonne ste
ẽ fructus de quo iam dicerat sine me
nichil potestis facere: Elegit ergo. ⁊ po-¬
suit ut eamus. ⁊ fructum afferamus:
Nullum itaq fructum unde nos eli¬
get habeamꝰ ut eatis inquit ⁊ fruciũ

Expanded text:
git. « Si autem gratia, jam non ex operibus, alioquin git. « Si autem gratia, jam non ex operibus, alioquin ingrate, audi: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Non ecrederem jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem? cum dicat Apostolus: « Omne quod non est ex fide, peccatum est . » Quid ergo dicturi sumus audiendo: « Non vos me elegistis, » nisi quia mali eramus, et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus. Non est enim gratia, si praecesserant merita: est autem gratia. Haec igitur non invenit, sed efficit merita. Et videte, charissimi, quemadmodum non eligat bonos, sed qelegit, faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste est fructus de quo jam dixerat, Sine me nihil potestis facere ? Elegit ergo, et posuit ut eamus, et fructum afferamus: nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum
Abbreviated transcription (Latin):
mus nisi iniqui ⁊ ꝑditi: Neq enim
iam creclideramus in eum. ut eligeret
nos nam si iam crelentes elegit: electoᷤᷤ
elegit: Cur ergo diceret. non uos me
elegistis: nisi quia miscl̃ia eius preue¬
nit nos. hic certe uacat uana illoꝵ rati¬
ocinatto qͥ prescientiã dei defencdunt cõ¬
tra gratiam cdi: ⁊ ideo dicunt nos electoᷤ
ante mundi consiruitionem quia p̃sci¬
uit nos ds futuros bonos non se ipsum
nos facturum bonos. non hoc dicit qui
nos elegisset. quia bonos futuros esse
psciuerat: simul etiam p̃scisset. quod
eum nos fuissemus prius eleccuri. nõ
enim alit̾ esse possemus boni. nisi for¬
te dicendus ẽ bonus qui non eligit bo¬
num. Quid ergo eligit in non bonise
Non enim elecci sunt quia boni fuerũt:
qui boni non essent. nisi electi essent.
tio gra est de qua dicit apostolus Si
ergo ⁊ in hoc temꝑe reliquie ꝑ electionẽ
gratie salue facte sunt: Unde subiũ¬

Expanded text:
mus, nisi iniqui et perditi? Neque enim mus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur ergo diceret: « Non vos me elegistis, » nisi quia: « Misericordia ejus praevenit nos? » Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, quinos elegisset, quia bonos futuros esse praesciverat, simul etiam praescisset quod eum nos fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus, qui non eligit bonum. Quid ergo eligit in non bonis; non enim electi sunt, quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent: tio gratia est, de qua dicit Apostolus : « Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. » Unde subjun
Abbreviated transcription (Latin):
stolus paulus. uerum etiam salutem
animaꝵ ur̃aꝵ de qua dicit apostolus pe¬
trus. utriusꝙ enim rei felicitas. isto tẽ¬
pore atoꝑ in ista mortalitate inspe poti¬
us haletur quam inretent᷑. Herum bec
inter ẽ. quod ecterior nr homo id ẽ cor¬
pris acdhuc torrumpit᷑: interior arnẽ¬
icd ẽ anima. iam renonat᷑ de clie in cdi¬
em: Itaꝙ sicrit in mortalitatẽ carnis ⁊
salutem animarũ futuram ex spectamꝰ
quamius iam pignore accepto salin
facti esse clicamur: ita omniñ noticiã
quetũꝙ unigenitus audiuit a patre
futura sperare debemꝰ. quamuis hoc se
gistis inquit: s ego dlegi uos: Hec est
illa in effabilis gratia. quid enim era¬
mus quando xp̃m nondum elegeramꝰ.
⁊ ideo non diligebamus: Nam qui eum
non elegit quomodo diligit: Numqͥd
iam in nobis erat quod in psalmo ca¬
nitur. Clegi abiectus esse in domo dñ.
magis quam habitare intabernaculis
peccatorũ: Non utiq: Quid ergo era¬

Expanded text:
stolus Paulus ; verum etiam salutem stolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitid est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis hoc jam gistis, inquit, sed ego elegi vos . » Haec est illa ineffabilis gratia. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui eum non elegit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat, quod in psalmo canitur: « Elegi abjectus esse in domo Domini mei magis, quam habitare in tabernaculis peccatorum? » Non utique. Quid ergo era
Abbreviated transcription (Latin):
autem uenerit quod ꝑfectũ est qued
ex parte ẽ euacuabit᷑. ibi quippe dicit:
Nunc scio ex parte. tune autem cogno¬
scam sicut ⁊ cognitus sum. ⁊ nunc ꝑ
speculum inenigmate. tunc autẽ facie
ad faciem. nam ⁊ ip̃e apls saluos nos di¬
cit esse factos ꝑ lauacrum regeneratio¬
nis. qui tamen alio loco. spe inquit
salui facti sumꝰ: Spes autẽ que uidet᷑
non ẽ spos: Quod enim iidet quis qd
sperat: Si autem quod non uidemus
speramus ꝑ patientiam ex spectamꝰ: un¬
de etiam eius coapostolus petrus: In
quẽ modo inquit non uidentes creditis.
quem cũ uideritis exultabitis gaudio
me narrabili ⁊ honorato. p̃cipientes
merteclem fide salutem animaꝵ ur̃a¬
ruim: Si ergo nunc tempuis ẽ ficlei. sa¬
lus autẽ animaꝵ mertes ẽ fidei: quis
clubitet infide. que ꝑ dilectionem ope¬
rat᷑ ꝑ agendum cliem: atq in fine diei
recipienlam esse mercedem. Non solũ
redemptionẽ corꝑis nr̃i. de qua dicit apo¬

Expanded text:
autem venerit quod perfectum est, quod autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evax parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum; et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit esse factos per lavacrum regenerationis : qui tamen alio loco, Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem q patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apo