comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
operibus. Alioquin: gr̃a iam̃ non est gr̃a haec est electio gr̃e id÷
electio. quia ꝑ dĩ grãm homines eliguntur: Hȩc est inquam electio
gr̃ȩ: quia omnia bona merita p̃ueniuntur᷑ humana. Si enim ullis
bonis meritis datur : iam non gratis donatur. sed debita redditur.
Ac ꝑ hoc non uero nomine gr̃a nuncupatur: ubi merces sicut idem
dicit apłs. non imputatur scđm grãm: sed scđ̾m debitum. Si autem
ut uera sit gr̃a id est gratuita: nihil inuenit in homine cui merito
debeatur. Quod bene intelligitur meo quod dictumast ꝓnihilosal¬
uos facies eos: fecto ipsã dat merita. non merits datur. Preue¬
nit ergo etiam fidem: exqua omnia. bona oꝑa. incipiunt. Lust tis
enim sicut scriptum est: exfide uiuit. Porro autẽ gr̃ã non solum
adiuuat iustum: uerum etiam iustificat impium. Etidõ etiã cum

Expanded text:
operibus; alioquin gratia iam non est gratia. haec est electio gratiae, id est operibus; alioquin gratia iam non est gratia. haec est electio gratiae, id est electio, qua per dei gratiam homines eliguntur, haec est, inquam, electio gratiae. qua omnia bona merita praeueniuntur humana. si enim ullis bonis meritis datur, iam non gratis donatur, sed debita redditur, ac per hoc non uero nomine gratia nuncupatur, ubi merces, sicut idem dicit apostolus, non inputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. si autem, ut uera sit gratia, id est gratuita, nihil inuenit in homine, cui merito debeatur — quod bene intellegitur et in eo, quod dictum est: pro nihilo saluos facies eos — profecto ipsa dat merita, non meritis datur. praeuenit ergo etiam fidem, ex qua omnia bona opera incipiunt; iustus enim, sicut scriptum est, ex fide uiuit. porro autem gratia non solum adiuuat iustum, uerum etiam iustificat inpium. et ideo etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
ioħes apłs dilectores significauerit mundi. uoluntas quȩ ex ipsis
est utiq exmaio est: siue mundi nomine eęlum et t̾ram et quecumq
m eissunt hoc est uniuersam complexus sit creaturam. uoluntas pro¬
cul dubio creaturȩ quȩ non est creatoris exmundo est: cꝓpter quodtalib
dñs dicit. Uos de deorsum estis: ego de sursum sum. Uos de hoc mundo estis.
ego non sum de hoc mundo. Apostolis autem dicit. Si de hoc mundo esse'¬
tis: mundus quod sium est diligeret. Sedne sibi amplius arrogarent
quam eorum mensura poscebat. et hoc quod eos non ẽẽ dixit ex
mundo. naturȩ putarent eẽ non gr̃ȩ: quia uero inquid̃ de murado
non estis. sedelegi uos de mundo: ꝓpterea odit uos mundus. Ergo. de
mundo non erant. Nam ut dẽ mundo non essent: electi sunt de mundo
hanc autẽ dilectionẽ non p̃cedentium in bonis oꝑibus meritorum.

Expanded text:
Iohannes apostolus dilectores significauerit mundi, uoluntas, quae ex ipsis Iohannes apostolus dilectores significauerit mundi, uoluntas, quae ex ipsis est, utique ex mundo est; siue mundi nomine caelum et terram et quaecumque in eis sunt, hoc est uniuersam conplexus sit creaturam, uoluntas procul dubio creaturae, quae non est creatoris, ex mundo est. propter quod talibus dominus dicit: uos de deorsum estis, ego de sursum sum; uos de hoc mundo estis, ego non sum de hoc mundo. apostolis autem dicit: si de hoc mundo essetis, mundus quod suum est diligeret. sed ne sibi amplius adrogarent, quam eorum mensura poscebat, et hoc, quod eos non esse dixit ex mundo, naturae putarent esse, non gratiae, quia uero, inquit, de mundo non estis, sed ego elegi uos de mundo, propterea odit uos mundus. ergo de mundo erant; nam, ut non essent de mundo, electi sunt de mundo. Hanc autem electionem non praecedentium in bonis operibus meritorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut scriptum est. Quia ꝓpt̃ tẽ mortificamur totadie: de putati
sumus sicut oues uictime. Sed in his omnib suꝑ uincimus: ꝑ eum
adiungit. Certus sum enim: quia neq mors. Nieq uita. Neq angłi.
neq principatꝰ. neq p̃sentia. neq futura. neq altitudo. neq ꝓfundũ.
iħ drc̃o nr̃o. Haet est illa caritas dĩ. quȩ̃ diffusa est incordib nr̃is.
cupiscentia ꝓpt̃ quã in eis est falsa patientia: non est expatre sicut
dicit apłs iohannes. sed ex mundo est. Hic dicet aliquis. St exmun¬
do est concupiscentia malorum. ꝑ quam fit ut mala omnia proed
quod ab illis concupiscitur ꝑferant. Quomodo ex eorum dicit᷑ uolun¬
tate ÷ quasi uero non et ipsi exmundo sint cum ab eis diligit᷑ mundꝰ.
deserto eõ ꝑ quem factus. ẽ. mundus: Seruiunt enĩ creaturȩ potius
quam creatori: qui est beneddictus scła. Siue itaq mundi uocabulo

Expanded text:
sicut scriptum est, quia propter te mortificamur tota die, deputati sicut scriptum est, quia propter te mortificamur tota die, deputati sumus sicut oues uictimae. sed in his omnibus superuincimus per eadiungit: certus sum enim, quia neque mors neque uita neque angeli neque principatus neque praesentia neque futura neq nostro. haec est illa caritas dei, quae diffunditur in cordibus nostris, cupiscentia, propter quam in eis est falsa patientia, non est ex patre, sicut dicit apostolus Iohannes, sed ex mundo est. Hic dicet aliquis: si ex mundo est concupiscentia malorum, per quam fit, ut mala omnia pro eo quod \'ab illis concupiscitur perferant, quo modo ex eorum dicitur uoluntate? quasi uero non et ipsi ex mundo sint, cum ab eis diligitur mundus deserto eo, per quem factus est mundus; seruiunt enim creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. siue itaque mundi uocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
ut recte iitaitf omnia fortiter patiantur. exdõ est. Et idõ illi
falsȩ patientiae potest sine ad iutorio dĩ uoluntas humana sufficere
anto durior. quanto cupictior. Et eo tolerabilius mala sustinens: quo ipsa
sit peiorꝰ. Huic autẽ quȩ uera patientia. ẽ. idõ uoluntas humana nisi
de suꝑ ad iuta et in flammagtͥ non sufficit: quia sp̃s sc̃s est ignis esꝰ.
Quomsi accensa diligat impassibile bonum. ferre non põtest
quod patitur malum. Sicut enĩ diuina. ꝓtestant᷑ eloquia: ds caritas
est. et qui manet in caritate in dq̃ manet et ds̃ in eomanẽt. Quis¬
quis ergo contendit habere dĩ posse caritatẽ sine dĩ adiutorio.
quid aliud contendit nisi haberi dm̃ posse sine dõ: Quis autẽ
hoc dicat xp̃ianus. quod nullus audeat dicere insanus: Exul¬
tans ergo apud apłm uera pia fidelisq patientia: dicit̃ orẽ
sc̃orum. Quis nos separabit acaritate xp̃i: Tribulatio. anangus¬
tia. anꝑsectitio. an fames. an nuditas. anpericulum. an gladius.¬

Expanded text:
ut recte uiuentes omnia fortiter patiantur, ex deo est. et ideo illi falsae patientiae potest sine adiutorio dei uoluntas humana sufficere tanto durior, quanto cupidior, et eo tolerabilius mala sustinens, quo ipsa fit peior; huic autem, quae uera patientia est, ideo uoluntas humana, nisi desuper adiuta et inflammata, non sufficit, quia spiritus sanctus est ignis eius, quo nisi accensa diligat inpassibile bonum, ferre non potest quod patitur malum. Sicut enim diuina testantur eloquia, deus caritas est, et qui manet in caritate, in deo manet, et deus in quis ergo contendit haberi posse Dei charitatem sine Dei adjutorio, quid aliud contendit, nisi haberi Deum posse sine Deo? Quis autem hoc dicat Christianus, quod nullus dicere audeat insanus? Exsultans ergo apud Apostolum vera, pia, fidelisque patientia, dicit ore sanctorum: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid dici manifestum est. Nam et pater alicuius
pater est: et filius alicuius filius est: et sp̃s alicuius
sp̃s est. Quo sit ut nec trinitas quidem substantialiter
dedõ predicetur. Non enim pater trinitas. Qui
enim pater est filius ac sp̃i sc̃s non est: nec trinitaes

Expanded text:
aliquid dici manifestum est: nam et Pater, alicujus pater est; et Filius, alicujus filius; et Spiritus, alicujus spiritus: quo fit ut nec trinitas quidem substantialiter de Deo praedicetur. Non enim Pater Trinitas, qui enim Pater est, Filius ac Spiritus sanctus non est; nec Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
leris quoque album: Sed interest quod albedo ł¬
accidit albo: quasublata. perit nimi¬
rum album: At in dño si seruum auferas perit
uocabulum quod dominus uocabatur. Sednore
accidit seruus dño. sicut albedo albo: sed potestas
quȩdam qua seruus cohercetur. Quae quoniam

Expanded text:
leris quoque album, sed interest, quod albedo accidit albo, qua sublata perit nimirum album. At in domino, si seruum auferas, perit uocabulum quo dominus uocabatur; sed non accidit seruus domino ut albedo albo, sed potestas quaedam qua seruus coercetur. Quae quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s̃ nuncupatur. tres unitates non faciunt pluralita¬
tẽ numeri. in eo quod ipsae sunt: si aduertamur
ad res Numerabiles. ac non ad ipsum numerum.¬
In eo autem numero qui in rebus Numerabilibus
constat: repeticio unitatum atque pluralitas mini¬
me facit numerabilium rerum numerosam diuersi¬
tatem. Numerus enim duplex est. Unus quidem¬

Expanded text:
s nuncupatur, tres unitates non faciunt pluralitatem numeri in eo quod ipsae sunt, si aduertamus ad res numerabiles ac non ad ipsum numerum.In eo autem numero qui in rebus numerabilibus constat, repetitio unitatum atque pluralitas minime facit numerabilium rerum numerosam diuersitatem. Numerus enim duplex est, unus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
aderat. et ad esse poterat delinquendi uoluptas.
In hoc igitur adam talis fuit ut manducaret
ac biberet: ut accepta degeret. ut laberetur
in somnum: et alia quȩ ei Non defuerunt.
humanac quidem sed concessa: et quae nullam
poenam mortis inferrent. quue omnia habu¬
isse xp̃m dubium non est. Nam et manduca¬
uit et bibit: et humani corporis officio¬
functus est. Neque enim indigentice  in
adam defiusse credenda est. ut nisi manducas¬
set uiuere potuisset: Sedsi ex omni quidem
ligno aescam sumeret. semper uiuere potu¬
isset. hisque non mori. Idcirco paradisi fruc

Expanded text:
aderat et adesse poterat delinquendi uoluntas. In hoc igitur Adam talis fuit ut manducaret ac biberet, ut accepta digereret, ut laberetur in somnum et alia quae ei non defuerunt humana quidem sed concessa et quae nullam poenam mortis inferrent. Quae omnia habuisse Christum dubium non est; nam et manducauit et bibit et humani corporis officiofunctus est. Neque enim tanta indigentia Adam fuisse credenda est ut nisi manducasset uiuere non potuisset, sed, si ex omni quidem ligno escam sumeret, semper uiuere potuisset hisque non mori; idcirco paradisi fruc
Abbreviated transcription (Latin):
ria est: nec inse uerti ac permutari queunt:
Nulla enim: incorporalib materia est rebus:
Non potuerunt igitur. inseinuicem ꝑmutceri:

Expanded text:
ria est, nec in se uerti ac permutari queunt. Nulla autem est incorporalibus materia rebus; non poterunt igitur in se inuicem permutari
Abbreviated transcription (Latin):
simo patre dimitti uolumus. Sed illo rursum p̃cepto quo iubemur orate
promimicis nr̃is: non ꝓhis iubemur qui ueniam petunt. Iam enim quita¬
les sunt: inimici Non sunt. Nullomodo autem quisquam uere dixerit
orare se pro eo: cui non ignouerit. Qua ꝓpt̾ fatendum est omnia
peccata dimittenda essẽ quȩ innos admutuntur: si uolumus nobis
apatre dimitti quȩ admittimus. Nam deuindicta: superius ut arbitro
tionem. Nonnulli codices habent inducas. quod tantun dem ualeri
arbitror. Nam exuno greco quod dictum est. EINEIIIS: utrumq
trans latum est. Multi autem in precando ita dicunt. Nenos patiaris
induci in temtationem: Exponentes scilicet qnomodo dictũ sit inducas

Expanded text:
simo Patre dimitti volumus. Sed illo rursus praecepto, quo jubemur orare pro inimicis nostris , non pro his jubemur qui veniam petunt. Jam enim qui tales sunt, non sunt inimici. Nullo modo autem quisquam vere dixerit orare se pro eo cui non ignoverit. Quapropter fatendum est omnia peccata dimittenda esse quae in nos admittuntur, si volumus nobis a Patre dimitti quae admittimus. Nam de vindicta superius, ut arbitrotionem. Nonnulli codices habent, inducas, quod tantumdem valere arbitror: nam ex uno graeco quod dictum est, εἰσενέγκης, utrumque translatum est. Minduci in tentationem, exponentes videlicet quomodo dictum sit inducas
Abbreviated transcription (Latin):
atq mandendi opus erit: sed solo haustu sincerȩ atq ꝑspicuae
ueritatis. Et peccata nob nunc dimittuntur etnunc dimittimus.
quȩ harum quattuor. reliquarum quattuoꝵ secunda pecitio est
Tunc autem nulla erit uenia peccatoꝵ: quia nulla peccata et temta¬
tiones temporalem istam uitam infestant. Non autem er̃: cumꝑfet¬
um erit quod dictum est. abscondes eos inabscondito uultus tui
Emalum a quo liberari optamus. et ipsa liberatio amalo adhanc
utiq uitam ꝑtinet : quam et iustitia. dĩ mortalem meruimꝰ. et unde
ipsius miscđdia liberamur. Uidetur etiam mihi septenarius iste.
numerus harum petitionum congruere illi septendrio numero.
exquo totus iste sermo. manauit: Si enim timor. di est quo beatiũ
funt pauperes sp̃si qm̃ ipsorum est regnum caelorũ. petamus ut
scĩficetur in hominibus nomeri dĩ. timõre casto ꝑmanente in secula.

Expanded text:
atque mandendi, opus erit, sed solo haustu sincerae et perspicuae atque mandendi, opus erit, sed solo haustu sincerae et perspicuae veritatis. Et peccata nunc nobis dimittuntur, et nunc dimittimus; quae harum quatuor reliquarum secunda petitio est: tunc autem nulla erit venia peccatorum, quia nulla peccata. Et tentationes temporalem istam vitam infestant; non autem erunt, cum perfectum erit quod dictum est, Abscondes eos in abscondito vultus tui . Et malum, a quo liberari optamus, et ipsa liberatio a malo ad hanc utique vitam pertinet, quam et justitia Dei mortalem meruimus, et unde ipsius misericordia liberamur. CAPUT XI.--38. Videtur etiam mihi septenarius iste numerus harum petitionum congruere illi septenariex quo totus iste sermo manauit. si enim timor dei est, quo beati fiunt pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum, petamus, ut sanctificetur in hominibus nomen dei, timore casto permanente in saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
cotidian panis. siue spiritalis significetur. siue insacramento. aut
inuictu isto uisibili: ad hoc tempus ꝑtinet quod appellauit hode
Non quia spiritalis cybus non est sempiternus. sed quia iste
qui cotidianꝰ est dictus est. in scripturis siue instrepitu sermonis
siue quibusq temporalib signis exhibetur animȩ. Quȩ omĩa
tunc utiq non erunt : cum erunt omnes dociles dõ. et ipsam
in effabilem lucem ueritatis non motu corporum significantes.
sed puritate mentis haurientes. Nam ꝓpterea et panis dictus est
non potꝰ: quia panis frangendo atq mandendo in alimentum con¬
uertitur : Sicut scripturȩ a periendo et disserendo animam pas.¬
cunt. Potus autẽ paratꝰ sicuti est transit incorpꝰ.: ut isto tempore
panis sit ueritas. cum cotidianus panis dicitur. Tunc autẽ potus
cum labore nullo disputandi et sermocinandi quasi frangeridi

Expanded text:
quotidianus panis, sive spiritualis significetur, sive in Sacramento aut quotidianus panis, sive spiritualis significetur, sive in Sacramento aut in victu isto visibilis, ad hoc tempus pertinet, quod appellavit hodie: non quia spiritualis cibus non est sempiternus; sed quia iste qui quotidianus dictus est in Scripturis, sive in strepitu sermonis, sive quibusque temporalibus signis exhibetur animae: quae omnia tunc utique non erunt, cum omnes erunt docibiles Deo , et ipsam ineffabilem lucem veritatis non motu corporum significantes, sed puritate mentis haurientes. Nam fortasse et propterea panis dictus est, non potus, quia panis frangendo atque mandendo, in alimentum convertitur, sicut Scripturae aperiendo et disserendo animam pascunt; potus vero paratus, sicuti est, transit in corpus: ut isto tempore panis sit veritas, cum quotidianus panis dicitur; tunc autem potus, cum nullo labore disputandi et sermocinandi, quasi frangendi
Abbreviated transcription (Latin):
exordium capiant. Nã ec scĩfit᷑io nominis dĩ abipso humilitatis
dñi ad uentu agi cȩpit et aduentus regni eiꝰ quo inclaritate uera¬
turus est non iam finito scło sedinfine scłi manifestabitur Et
ꝑfecto uoluntatis eius sicut incȩlo et int̾ra. siue iustos et peccatores
cȩlum et t̾ram intelligas. siue spm et carnem. siue dominũ et aetdim
siue omnia simul. ipsaꝑfectione nr̃e beatitudinis. Etͥ dõ scłi termi¬
natione complebitur : tamen omnia tria in aeternum manebuNł
Nam et sc̃ificatio nominis dĩ sempiterna erit. et regni eiꝰ nullus
est finis et ꝑfecte nr̃e beatitudinis aeterna uita p̃romittitur¬
ꝓmittitur. ꝑmanebunt ergo ista tria consummata. atq cumulata
in illa uita quȩ nob ꝓmittitur: reliqua uero quattuor quȩ petimꝰ.
ad temporalem istam ꝯͣtinere mihi uidentur. Quorum primũ est.
panẽ nr̃m cotidianum da nob̾ hodie. Hoc ipso enim quod dictusest

Expanded text:
exordium capiant nam et sanctificatio nominis Dei ab ipso humilitatis exordium capiant nam et sanctificatio nominis Dei ab ipso humilitatis Domini adventu agi coepit; et adventus regni ejus, quo in claritate venturus est, non jam finito saeculo, sed in fine saeculi manifestabitur; et perfectio voluntatis ejus, sicut in coelo et in terra, sive justos et peccatores coelum et terram intelligas, sive spiritum et carnem, sive Dominum et Ecclesiam, sive omnia simul, ipsa perfectione nostrae beatitudinis, et ideo saeculi terminatione complebitur, tamen omnia tria in aeternum manebunt. Nam et sanctificatio nominis Dei sempiterna erit, et regni ejus nullus est finis, et perfectae nostrae beatitudini aeterna vita promittitur. Permanebunt ergo ista tria consummata atque cumulata in illa vita quae nobis promittitur. 37. Reliqua vero quatuor quae petimus, ad temporalem istam vitam pertinere mihi videntur. Quorum primum est, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Hoc ipso enim quod dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
spes. Sed tameri sapientia quȩ in hac quoq uita concessa est
fidelibus seruis dĩ: non est desperanda. Ea autem ut id quod
domino reuelante fugiendum ẽẽ intellexsmus cautissima uigi¬
lantia fugiamus. et id quod domino reuelante appecendum
.&ẽ intellexerimus flagrantissima caritate appetamꝰ. Ita enim
reliquo mortalitatis huiꝰ honoͤrt. ipsa morte deposita: ex omni
hominis parte oportuno tempore ꝑficietur beatitudo quȩ in hac
uita in choata est et cui capessendȩ atq optinende aliquando nunc
omnis conatus impenditur: Sed harum septem pecitionum consideranda
commer danda distinctio est. Nam cum uita nr̃a temporalit̃ nuno
agatur atq speraturꝰ a ec̾na: & cum aeterna priora sint dignitate
quamus temporalib prius actis ad illa transeatur : trium p̃rimarũ
pecitionum impetrationes quam̃quã in hac uita quȩ isto sc̃łoagit

Expanded text:
spes . Sed tamen sapientia, quae in hac quoque vita concessa est, spes . Sed tamen sapientia, quae in hac quoque vita concessa est, fidelibus servis Dei non est desperanda. Ea est autem, ut id quod Domino revelante fugiendum esse intellexerimus, cautissima vigilantia fugiamus; et id quod Domino revelante appetendum esse intellexerimus, flagrantissima charitate appetamus. Ita enim reliquo mortalitatis hujus onere ipsa morte deposito, ex omni hominis parte opportuno tempore perficietur beatitudo, quae in hac vita inchoata est, et cui capessendae atque obtinendae aliquando nunc omnis conatus impenditur. CAPUT X.--36. Sed harum septem petitionum consideranda et commendanda distinctio est. Nam cum vita nostra temporaliter nunc agatur, atque speretur aeterna, et cum aeterna priora sint dignitate, quamvis temporalibus prius actis ad illa transeatur; trium primarum petitionum impetrationes quanquam in hac vita, quae isto saeculo agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ut non temptemur : sed ne intemptationem inducamur. In¬
ducimur enim si tales acciderint: quas ferre non possumus: Sed
cum temptationes periculosȩ inquas inferri atq induci periculo¬
sum est aut prosperis rebus temporalib aut aduersis oriantur.
Nemo frangitur aduersarum molestia qui prosperarum delec¬
tatione non capitur. Ultima enu et septima petitio est. Sed
libera nos amalo. Orandum enim est ut non solum non inducam̃
inmalum quo caremus qr d̃ sexto loco pecitur: sed abillo etiã libe.¬
rẽmur quodiam inducti sumus. Quo cum factum fuerit.
nihil remanebit formidolosum. nec omnino metuenda erit
ulla temptatio. uod tamen in hac uita quandiu mortalita¬
tem istam circum ferimus. inquam serpentina ꝑsuasione inducti
sumus non sperandum est posse fueri : sed camen aliquando fu¬
turum sperandum est: et haec est spes quȩ nonuidet᷑. de qua
cum loqueretur apłs ait. Spes autem quȩ uidetur. non est

Expanded text:
esse ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur. Inesse ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur. Inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. Sed cum tentationes periculosae in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus, aut adversis oriantur, nemo frangitur adversarum molestia, qui prosperarum delectatione non capitur. 35. Ultima et septima petitio est, Sed libera nos a malo. Orandum est enim ut non solum non inducamur in malum, quo caremus, quod sexto loco petitur; sed ab illo etiam liberemur, quo jam inducti sumus. Quod cum factum fuerit, nihil remanebit formidolosum, nec omnino metuenda erit ulla tentatio. Quod tamen in hac vita quamdiu istam mortalitatem circumferimus, in quam serpentina persuasione inducti sumus, non sperandum est posse fieri; sed tamen aliquando futurum sperandum est, et haec est spes quae non videtur: de qua cum loqueretur Apostolus, ait, Spes autem quae videtur, non est
Abbreviated transcription (Latin):
cum temeritatẽ culpare: funt igitur temp̃tationes ꝑ sathanan: non
potestate eiꝰ sed ꝑmissu domini ad homines. aut ꝓsins peccatis pu¬
mendos: aut pro dĩ miscđia probandos exercendos: Et inter est
plurimũ. in qualẽ quisq temptationẽ incidat. Nonenim intalem
incidit uidas qui uendidit dominũ : in qualẽ incidit PETRUS cũ ter¬
situs dominũ negauit: Sunt etiã humanȩ temptationes credo cum
bono quisq animo scd̃m humanã tamen fragilitatem in aliquo con¬
silio labitur. aut irrigatur infrem studio corrigendi: paulo
tamen am plius quam &cp̃iana tranquillitas postulat. Dequibus
apłs dicit.Temptatio uos non apprehendat : nisi humana: cum
idem dicat fidelis ds̃ qui non uos ꝑmittat uos temptari supͣquã
potestis ferre : sed faciat cum temptatione eciam ex̃itum ut pos¬
sitis tolerare. Iriqua sententia satis ostendit non id nob̃ orandũ

Expanded text:
cum temeritate culpare. Fiunt igitur temtationes per satanan non cum temeritate culpare. Fiunt igitur temtationes per satanan non potestate eius, sed permissu domini ad homines aut pro suis peccatis puniendos aut pro dei misericordia probandos et exercendos. et interest plurimum, in qualem quisque temtationem incidat. non enim in talem incidit ludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur in fratrem studio cotamen amplius quam christiana tranquillitas postulat: de quibus Apostolus dicit, Tentatio vos non apprehendat, nisi humana; cum idem dicat, Fidelis Deus, qui vos non sinat tentari supra quam potestis ferre; sed faciet cum tentatione etiam proventum, ut possitis tolerare . In qua sententia satis ostendit non id nobis orandum
Abbreviated transcription (Latin):
locutꝰ est: qm̃ locutus est cum anima angelica quã quamstuta et
cupida. tanquam si loqueretur cum anima stulta humana et cupida
Aut ipsi dicant quomodo locutꝰ est cum illo diuite: cuiꝰ cupidita¬
tem stultissimã arguere uoluit dicers. Stulte hac nocte anima
tua expostulatur atẽ. haec quȩ preparasti cuiꝰ erunt : Certe
hoc ipse dominꝰ in euangłio dicit. cui heretici istr uelint. nolint.
colla summittunt. Si autem hoc mouentur quod temptandum
iustum sathanas petit adõ: non ego expono quare sit factum.¬
sed ipsos cogo exponere quare sit dictum in ȩuangłio abipso
domino discipulis: Eece sathanas petut uos uexare. quomodo
triticum. Et EtINO ait. Ego autẽ postulaui: ne deficiat fides tua
Cum autẽ hõc exponunt mihi: simul illud qđ ame quȩrunt
exponunt sibi. Siuero non ualuerint: hoc exponere: Non audearat
id quod in ȩuangłio sicie offensionẽ intelligunt. i aliquo libro

Expanded text:
locutus est: quoniam locutus est cum anima angelica, quanquam stulta et locutus est: quoniam locutus est cum anima angelica, quanquam stulta et cupida, tanquam si loqueretur cum anima humana stulta et cupida. Aut ipsi dicant quomodo locutus est cum illo divite, cujus cupiditatem stultissimam arguere voluit, dicens: Stulte, hac nocte anima tua expostulatur a te; haec quae praeparasti, cujus erunt ? Certe hoc ipse Dominus in Evangelio dicit, cui haeretici isti, velint, nolint, colla submittunt. Si autem hoc moventur, quod tentandum justum satanas petit ased ipsos cogo exponere quare sit dictum in euangelio ab ipso domino discipulis: ecce, satanas expetiuit uexare uos quomodo triticum; et Petro ait: ego autem postulaui, ne deficiat fides tua. cum autem hoc exponunt mihi, simul illud quod a me . quaerunt exponunt sibi. si uero non ualuerint hoc exponere, non audeant id quod in euangelio sine offensione non intellegunt, in aliquo libro
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipsi lumini ueritatis. a quo uł tenuiter ꝓsui capacitate illus¬
tratur: ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat : Quid mirum
sidiaholi anima praua cupiditate ꝑuersa. quicquid tamen uerum¬
de iusto uiro cogitauit cum eum temptare uellet. ipsius dĩ uoce
idest ipsius ueritatis uoce audisse ꝑhibetur. Quicquid autem
falsum illi cupiditati tribuitur qua diaboli nomen accepit.:
quãquã etiam ꝑcreaturam corporalem atq uisibilem ds̃ plerumq
locutꝰ est seu bonis seu malis. tanquã omniũ dñs et rector: ẽt ꝓcuiq
rei meritis ordinator: Sicut ꝑ angłos qui hominum quoq aspectib
apparuer̃ et ꝑ ꝓphetas dicentes. haec dicit dominꝰ: Quidergo
mirum si quãquam non ipsa cogitatione. ꝑ aliquam cerce creatu.¬
ram tali oꝑi a commodatã. ds locutꝰ cum diabolo dicitur: Nec digr-¬
tatis esse arbitrentur. et quasi iustitiae meritum quod cum illo dꝰ

Expanded text:
sed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlussed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlustratur, ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat: quid mirum, si diade justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce, id est, ipsius veritatis voce audisse perhibetur? Quidquid autem falsum, illi cupiditati tribuitur, qua diaboli nomen accepit. Quanquam etiam per creaturam corporalem atque visibilem Deus plerumque locutus est seu bonis seu malis, tanquam omnium Dominus et rector, et pro cujusque rei meritis ordinator: sicut per Angelos, qui hominum quoque aspectibus apparuerunt; et per Prophetas dicentes, Haec dicit Dominus. Quid ergo mirum, si quanquam non in ipsa cogitatione, per aliquam certe creaturam tali operi accommodatam Deus locutus cum diabolo dicitur? 33. Nec dignitatis esse arbitrentur, et quasi justitia meritum, quod cum illo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
bellum est pedem eiꝰ: Quidimrum si in terra diabolus consti¬
tutus inte pedes dĩ stecit. et coram illo aliquid locutus est.¬
Nam quando illi ualent intelligere nullam esse animam quamuis per¬
uersam. quȩ tamen nullomodo ratiocinari potest. in cuius conscien¬
tia non loquatur ds̃ : Quis enim scripsit in cordibus hominum nata¬
ralem legem nisi ds̃: Dequa lege: apłs dicit. Cum enim gentes quę
legem non habent naturaliter̃ quȩ legis sunt faciunt. hi legem
non habentes ipsi sibi sunt lex: qui ostendurł opus legis scriptum
in cordib suis. contestante conscientia illorum. et inter se inui cẽ
cogitationum accusantium. aut etiã excusantium indie qua u¬
uidicabit ds̾ occulta hominum. Qua ꝓpt̃ si omnis anima ratio¬
nalis etiã cupiditate cacata. tamen cum cogitat etratiocinatur
qui & quid in ea ratiocinatione uerum est non ei tribuendum est

Expanded text:
billum est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constibillum est pedum eius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus estnam quando illi ualent intellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, qua iudicabit deus occulta hominum. quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione uerum est, non ei tribuendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Multiq alii utriusq sexus: ios maxime: Cuiꝰ admirabilem stabilita¬
tom in dõ domino suo. cum illi hereciti hostes ueteris testamenti ore
sacrilego irridere uoluerint: illud p̃cȩteris uentilant. quod sathanas
petiuerit eũ temptandũ. Quęrunt enim abimperitis hominibus.
talia intelligere nequaquam ualentibus: quomodo sathanas cũ
dõ loqui potuerit. non intuentes. Non enim possunt. cum suꝑsti¬
aone et contentione cecati sint dm̃ non loci spatium mole corporis
decidere: et sic alibi esse alibi non esse. aut certe hic partẽ ha¬
bere aliã et alibi aliam: sed maiestate abiq prestoesse. NoN
ꝑ partes diuisum. sed ubiq ꝑfectum. uod si carnaliter intuen¬
tur quod dicꝰtum est cȩlum mhi thronus est et terra scabellum
pedim meorũ : Cui loco et dominꝰ attestatur dicers. Non
iuretis neq ꝑ oelum quia thronꝰ est dĩ. neq ꝑ terram quia sca¬

Expanded text:
multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitamultique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satanas cum deo loqui potuerit, non intuentes — non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint — deum non loci spatium mole corporis occupare et sic alibi esse, alibi non esse, aut certe hic partem habere aliam et alibi aliam, sed maiestate ubique praesto esse, non per partes diuisum, sed ubique perfectum. quod si carnaliter intuentur quod dictum est: caelum mihi thronus est et terra scabillum pedum meorum - cui loco et dominus attestatur dicens: non iuretis, neque per caelum, quia thronus dei est; neque per terram, quia sca
Abbreviated transcription (Latin):
aduersantur. uelut ignorantiae uitio notandum putant eum de quo
dicꝰtum est. temptat uos dominus ds ur̃. quasi in ȩuangłio de dñoscrip¬
cum non sit: hoc autem dicebat temptans eum. Nam ipse sciebat. quid ẽt.
facturus. Sienim nouerat cor eiꝰ quem temptabat. quid est quod pͥoluit
uidere temptando: Sedͥꝓpt̃: illud factum est : ut ipse sibi notꝰ fieret
qui temptabatur: Suamq desperationem condempnaret saturatis
turbis de pane domini qui eas non habere quod ederent existimauerat
N onergo hic oratur ut non temptemur: sed ut non inferamur in tempta.¬
tionem. Iamquam siquispiam cuinetesse est igneexaminari. non oret
ut igne non contingatur: sed ut non exuratur. Uasa cñim figuli pro¬
bat fornax . et hom̃ines uistos temptatio tribulationis. Iostrh ergo
umptatꝰ est illecebra stupri: sed non est illatus intemptatioriem.
Susanna temptaꝰ est: nec ipsa inducta uel illata intemptationem.

Expanded text:
aduersantur, uelut ignorantiae uitio notandum putant eum de quo aduersantur, uelut ignorantiae uitio notandum putant eum de quo dictum est: temtat uos dominus deus uester, quasi in euangelio de domino scriptum non sit: hoc autem dicebat temtans eum; nam ipse sciebat, quid esset facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane domini, qui eas non habere quod ederent existimauerat. Non ergo hic oratur, ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra stupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem,
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim ꝑseipsum inducit dominꝰ: Sed induci patitur eum. quemsco
auxilio deseruerit. Ordine occultissimo ac meritis. causis etiam sepe
manifestis. dignum uidicat ille quem deserat et intemꝑtationem
induci sinat. Aliud est autem induci in temptationem: aliud
sicut scriptum est. Qui non est temptatus. qualia scit: siue aliis
sicut apłs dicit: et temptationem urãm in carne mea non spreuistis.
Hinc enim eos firmos ipse cognouit: quod eis tribulationibus
Nam dõ noti sumus et ante omnes temptationes: quiscit omnia ari-¬
tequã fiant. Quoditaq scriptum est temptat uos dominus ds uester.
at sciat si diligitis eum. Illa locutione positum est. ut sciat. pro eo qđ est
it scire uos faciat. Sicut diem lȩtum dicimus quod lȩcos faciat. frigus
pigrum quod pigros facit. et innumerabilia huiusmodi quae siuȩ
in consuetudine loquendo. siue in sermone doctorum siue inscripturis
scis reperuintur. Quod non intelligentes heretici qui ueteri testamento

Expanded text:
non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissimo ac meritis. causis etiam saepe manifestis dignum iudicat ille quem deserat et in temtationem induci sinat. aliud est autem induci in temtationem, aliud sicut scriptum est: qui non est temtatus, qualia scit? siue aliis, sicut apostolus dicit: et temtationem uestram in carne mea non spreuistis. hinc enim eos firmos esse cognouit, quod eis tribulationibus,nam deo noti sumus et ante omnes temtationes, qui scit omnia, antequam fiant. Quod itaque scriptum est: temtat uos dominus deus uester, ut sciat, si diligitis eum, illa locutione positum est ut sciat pro eo quod est: ut scire uos faciat, sicut diem laetum dicimus, quod laetos faciat, et frigus pigrum, quod pigros facit, et innumerabilia huius modi, quae siue in consuetudine loquendi siue in sermone doctorum sine in scripturis sanctis reperiuntur. quod non intellegentes haeretici, qui ueteri testamento
Abbreviated transcription (Latin):
facile transferuntur. Quae causa. utiq coegit tam̃ grecũ
interp̃tem quam latinum uocem ipsam ponere: cũ quomodo
eam interp̃taretur Non inueniret. radus itaq sunt
in istis peccatis. ut primo quisq irascatur. et eum
motũ retineat corde conceptum. Iam si extorserit uocem
in dignantis ipsa commotio nion significantem aliquid. sed
illum animi motum ipsa eruptione testantem qua feriat᷑
ale cui irascitur: plus est utiq quam surgens ira silentio
premeretur. Si uero nonsolum uox indignantis audi¬
atur. sed etiam uerbum quod iam certam uituperationem
eꝰ inquem ꝓfertur de signet et notet: Quis dubitet
amplius hoc eẽ quam si solus in dignationis sonus ederetur:
taq inprimo unum est: id .ẽ. ira sola. Ini secundo du o
& ira et uox: quae iram significat. Intertio tria. et
ira et uox quae iram significat: & in uoce ipsa certȩ

Expanded text:
facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascitur; plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur: si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quo jam certam ejus vituperationem in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola; in secundo duo, et ira, et vox quae iram significat; in tertio tria, et ira, et vox quae iram significat: et in voce ipsa, cert
Abbreviated transcription (Latin):
commemorarent᷑. Hic autem unum uerbum obfcurum po¬
situm est: quia nec grecum est nec latinum racha. Cȩcera uero
in sermone nr̃o usitata sunt. Nonnulli autem de greco
trahere uoluerunt interp̃tationẽ huius uocis: putantes
pannosum dici racha: qm̃ grȩce pannus rachos dicitur
A quibus tamen cum quęritur quid dicatur grece
pannosus: non respondent racha. Sed deinde p̃osset latinꝰ
interpres ubi posuit racha pannosum ponere: nec uti
uerbo inusitato. quod et in latina lingua nullum sit.
et in greca mnusitatum. Probabilius ergo est: quod audiui
aquodam ȩbreo. cum id interrogassem. Dixit enim
eẽ uocem non significantem̃ aliquid. sed indigrian¬
tis animi motum exprimentem. Has interiectiõnes
gramiatici uocant parciculas orationis: significantes
commoti animi affectum. uelut cum dicitur a dolente
heu. uel ab irascente hem. Quae uoces. quarumque
linguarum sunt propriae: Nec in altam linguam

Expanded text:
commemorarentur. 23. Unum autem hic verbum obscurum pocommemorarentur. 23. Unum autem hic verbum obscurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece pannus ῥάκος dicitur: a quibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam
Abbreviated transcription (Latin):
Sed implet potius ut et foris dum̃ non occidimas
et in corde dum non irascimur: innoceNtiam
custo diamus. Audistis ergo inquit. quia
dic tum est antiquis: Non occides. Qui autem
occiderit: reus erit udito.
Ego autem dico uobis: quia omnis qui irascitur
frĩ suo racha: reus erit concilio. Qui autem dixerit fatuę.
reus erit gehenne ignis. Quid inter est interreũ iuditio
et reum concilio. et reum gehenne ignis: Nam hoc pos¬
tremum grauissimum sõnat. et am̃monet gradus quosdam
factosaleuioribus ad grauiora: donec ad gehennã igris
ueniretur. Et idõ si leuius est eẽ. reum iũdicio quam ẽẽ
reum concilio: Item leuius est ẽẽ reum concilio: quam ẽe
reum gehenne igriis: Oportet leuius. ẽẽ. intelligatur
irasci sine causa. fri. quam dicere racha: etrursus leuius
eẽ dicere racha. quam dicere fatuȩ. Non enim reatus
ipse haberet gradus : nisi gradatim etiam peccat a

Expanded text:
sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22. Audistis ergo, inquit, quia dictum est antiquis, Non occides: qui autem occiderit, judicio reus erit. Ego autem dico ri suo, Racha, reus erit concilio: qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis. Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet quosdam gradus factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Et ideo si levius est reum esse judicio quam reum esse concilio; item levius est reum esse concilio, quam esse reum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata
Abbreviated transcription (Latin):
minima. Sed secundum ea quȩ dicturus sum. Quae sunt
rum et phariseorum. Quia nisi habundauerit: non intrabitis
docuerit: non iam magnus habendus est et idoneus regrio
celorum: Sed tamen nontam minimus: quam ille qui soluit.
Ut autem sit magnus atq illi regno aptus. facere debet
et docere: Sicut nunc xp̃c docet. id est ut habundet iustitia.
eius: super scribarum et phariseorum. Iustitia phariseorum
est ut non occidant: lustitia eorum qui intraturi sunt i
regnum dĩ: ut non irascantur sine causa. Minimum est
ergo non occidere. et qui illud soluerit: minimus uocabitur
in regno cȩlorum. Qui autem illud impleuerit. ut noN
occidat: Non continuo magnus et idoneus erit regno cȩlorum
dedͥtamen ascendit aliquem gradum. Perficietur autem:
si nec irascatur sine causa Q uod si fecerit: multo
remotior erit ab homicidio. Qua propter. qui docet
ut non irascamur: Non soluit legem ne occidamus.

Expanded text:
minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum. Quae sunt minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum. Quae sunt cribarum et Pharisaeorum; quia nisi abundaverit, non intrabitis docuerit, non jam magnus habendus est et idoneus regno coelorum; sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atque illi regno aptus, facere debet et docere, sicut Christus nunc docet, id est, ut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo non occidere; et qui illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non cosed tamen ascendsi nec irascatur sine causa: quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus,
Abbreviated transcription (Latin):
regno cęlorum. quo magni admittuntur. Ad hoc enĩ ꝑtinet
iusticia ur̃a plusquã scribarum et pharisȩorũ: ñ intrabitis
in regnum caelorum. Id est si non solum illa minima legi
p̃ceptasꝰ impleueritis quae in choant hominem. sed etiã
ista quae ame adduntur qui non ueni soluere legẽ
sed implere: Non intrabitis in regnum caelorum.
Sea dich̃ mibi. Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur
dixit minimum uocari in regnum cȩlorum: quisquis unum eor
soluerit et secundũ suam solutionem docuerit. Magnum
autem uocari quisquis ea fecerit et sic docuerit. et exeo iam
in regno cȩlorum futurum esse quia magnus est. quidopus est
addi p̃ceptis legis minimis. si iam in regnos ͤ potest esse quia
magnus est quisquis ea fecerit et sic docuerit: Qua ꝓpt̃. sic est
accipienda illa sententia. Qui autem fecerit et docuerit sic:
magNus uocabitur in regno celorum: Id est non scđm illa

Expanded text:
regno coelorum, quo magni admittuntur: ad hoc enim pertinet regno coelorum, quo magni admittuntur: ad hoc enim pertinet justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum: id est, nisi non solum illa minima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ apex non transiet alege: fuhil potest potest aliud
in telligi. nisi uehemens expressio ꝑfectionis: quando
ꝑ litteras singulas demonstrata. ẽ. Inter quas litteras. iota
minor . ẽ. cęteris: quia uno ductufit. Apex autem est:
etiã ipsius aliqua in summo parcicula. Quib uerbis. osten¬
dit in lege adeffectum etiã minima quaeque ꝑ duci.
De inde subicit. Qui enim soluerit unum de mandatis
istis minimis. et docuerit sic homines: minimus uocabitur
in regno caelorum. Mandata ergo minima: significant᷑
P unũ iota et unum apicem. Qui enim soluerit et docuent
sic: id est scđm id quod soluit. non scđm id quod in uenit
et legit: minimus uocabitur in regno caelorum. Et fortasse
idõ non erit in regno caeloꝵ: ubi nisi magni. ẽẽ ñ possins
Qui autẽ fecerit & docuerit sic: hoc est Qui non soluerit
et docuerit sic. scđm id quod non soluit. Quod uero

Expanded text:
unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit sic, hoc est, qui non solverit, et docuerit sic, secundum id quod non solvit, magnus voc
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrerent dicentes. Eoce uolumꝰ et omnia sustinere
ꝓtuo nomine: & doctrinam tuã rion abscondere
Sed quidẽ hoc ipsũ qđ uetas abscondi. & ꝓquo uibes om̃ia
tolerare : Numquid alia dicturꝰ es contra ea quȩ in lege
scripta sunt : Non inquit. Nolite enĩ putare. qm̃ ueni
soluere legem aut ꝓphetas. Non ueni soluere: sed implere
tractandum est. Nam qui dicit non ueni soluere legẽ
sed implere: aut aeldendo dicit qđ minꝰ habeat. aut faci¬
endo quod habet. Illud ergo prius consideremꝰ: quod pri
mo posui. Nã qui addit qđ minꝰ habet: non utiq solut
qđ inuenit. sed magis ꝑficiendo confirmat. Et idõ seqͥtur
et dicit. Amen dico uobis. donec tanseat cęlum et t̾ra
iota unum uel unus apex non transiet alege. donec¬
haec omnia fiant. Dum enim fuint eciam illa quae ad¬
dunt᷑ ad ꝑfectionem: multomagis fuint illa quȩ p̃missa
sunt ad inchoationẽ. Quod autẽ ait iota unũ uel

Expanded text:
quaererent dicentes: Ecce volumus omnia sustinere quaererent dicentes: Ecce volumus omnia sustinere pro tuo nomine et doctrinam tuam non abscondere. Sed quid est hoc ipsum quod vetas abscondi, et pro quo jubes omnia tolerari: nunquid aliud dicturus es contra ea quae in lege scripta sunt: non, inquit, nolite enim putare quoniam veni solvere legem aut prophetas. Non veni solvere sed adimplere.rumque tractandus est. Nam qui dicit, non veni solvere legem, sed adimplere, aut addendo dicit quod minus habet, aut faciendo quod habet. Ergo prius consideremus qmo posui. Nam qui addit quod minus habet, non utique solvit quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: et ideo sequitur, et dicit, Amen dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut