comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culis sectantes lucirx. faciebant
gurndes fimbrias & acutissimas
in eis spinas ligabant. ut uidelic&
ambulantes & sedentes interdum
pungerentur. & quasia cõmotio¬
ne r& itherentur ad officium dĩ.
& ministeria seruitutis eius
Istius modi enrt fimbria parua
& breuis exlege prcecepta. quam
& mulier illa quae sanguine flue¬
bat t&igit inpalliolodnĩ. sed ñ
est compuncta suꝑstitiosis sensi¬
bus pharisaeorum. magisq sanata
ad tactum eius: AIA UT quo¬
Q PRIMOS RECUBIIUS IN
GENIS. ET PRIMAS CAIHE¬
DRAS INSYNACOGIS EI
SALUTATIONES IN FORO
EI UOGARI AB HOCOINIB
RABBI UOS AŨT NOLIE
UOCARI RABBI. UNUS. Ẽ.¬
NES AŨT UOS PR̃S ESTIS
Arguuntur ad nõ in reliquis id
.ẽ. cur quaeraent primos accubi¬
tus incȩnis. & primas cathedires
insenagogis. & inpublicogulam
sectentur & gloriam. & uocentur
ab hominib rabbi. quod latino
sermone magister dicitur
Numquid putandae sunt scriptu¬
itre dĩ sibies se conturriae. & ideo

Expanded text:
culis sectantes lucra, faciebant culis sectantes lucra, faciebant grandes fimbrias, et acutissimas in eis spinas ligabant, ut videlicet ambulantes, et sedentes, interdum pungerentur, et quasi hac admonitione retraherentur ad officium Dei, et ministeria servitutis ejus. Istiusmodi erat fimbria parva et brevis ex lege praecepta, quam et mulier illa quae sanguine fluebat tetigit, in palliolo Domini, sed non est compuncta superstitiosis sentibus Pharisaeorum, magisque sanata ad tactum ejus. Amant quoque primos recubitus in coenis et primas cathedras in synagogis et salvationeari ab hominibus, Rabbi, vos autem nolite vocari Rabbi, unus enes autem vos fratres estis. Arguuntur a Domino in reliquis, id est, cur quaerant primos accubitus in coenis, et primas cathedras in synagogis, et in publico gulam sectentur et gloriam, et vocentur ab hominibus Rabbi, quod Latino sermone magister dicitur. Nunquid putandae sunt scripturae Dei sibi esse contrariae? et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ad extremum intulit. Ligabis ea
in manu tua. &erunt inmota an¬
te oculos tuos. Et est sensus
Purecepta mea sint inmanu tua:
ut opere compleantur. Sint ante
oculos tuos. ut die acnocte medite¬
ris in eis. Hoc pharisa eimale iN¬
terpr&antes. scribebant in mem¬
bitrnulis decalogum morsi. idest
decem legis uerba. complicantes
ea &ligantes infronte. & quasi
corona capitis facientes. ut semꝑ
Et qui hoc habuerit. quasi religi¬
osus inpopulis iudicatur. Ethaec
ipsa pitatiola. filacteria uocabanT:
Quod quicumq habuiss&. quasi
obcustodiam & munimentũ sui
haber&. Non intellegentib pha¬
risaeis quod haec incorde postan¬
da sint. non incorpore. Mac¬
Iusserrt quoq aliud morses. ut
inquattuor angulis palliorum
iacinctinas f imbrias facerent.
ad israhelis populum dinoscen¬
dum. ut quomodo in corporib
circumcisio signũ iudaicegentib¬
haber& aliquam differenciam
Superstitiosi magistricaptantes
aunrm popularem. atq: exmulier¬

Expanded text:
ad extremum intulit: Ligabis ea ad extremum intulit: Ligabis ea in manu tua, et erunt immota ante oculos tuos ; et est sensus: Praecepta mea sint in manu tua, ut opere compleantur; sint ante oculos tuos, ut die ac nocte mediteris in eis, hoc Pharisaei male interpretantes, scribebant in membranulis decalogum Mosi, id est, decem legis verba, complicantes ea, et ligantes in fronte, et quasi coronam capitis facientes, ut sempeet qui hoc habuerit, quasi religiosus in populis judicatur. Et haec ipsa pistariola, phylacteria vocabant, quod quicunque habuisset ea, quasi ob custodiam et munimentum sui haberet, non intelligentibus Pharisaeis, quod haec in corde portanda sint non in corpore, aliJusserat quoque aliud Moses, ut in quatuor angulis palliorum, hyacintinas fimbrias facerent, ad Israelis populum dignoscendum, ut quomodo in corporibus circumcisio signum Judaicae gentihaberet aliquam differentiam, superstitiosi magistri, captantes auram popularem, atque ex mulier
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicitur in psalmo. & incathe¬
diix pestilentiae non sedit. & cathe¬
dios uendentium columbas euer¬
tit. doctrinam debemus accipere
Illa cathedix noneorum sed morsi
cogebat eos bona dicere. &iam
non bona facientes. Agebant
ergo sua inuita sua. docere autẽ
sua. catheduc illos non ꝑmittebat
aliena. Multis itaq prosunt
dicendo quae non faciunt. sed lon¬
gepluribus prodessent faciendo
quaedicunt. ALLIGANT EÑ
ONERA GRAUIA ET IN POR¬
TABILIA.ET IN PONUNT
IN HUMERIS HOMINUCC
DICNO AŨT SUONOLU
Ea mouere. Hoc generlit
aduersus omnes magistros. qui
gnandia iubent . & minorx non
faciunt. N otandum autem
quod & humeri & digitus & one
ur &uincula quib: alligantur
onenx. spĩtaliter intellegenda
sunt. OCONIA uERO OpE¬
RA SUA FACIUNT. UTUIDE¬
ANTUR ABHOMINIBUS
Quicumq igiturfacit. quod ut ui
deatur ab hominibus. scriba.ẽ. &
pharisaeus. DILATANT EM̃
FIL ACTERIA SUA Dñscum
dediss& mandata legis permorsen :

Expanded text:
quod dicitur in Psalmo: In cathequod dicitur in Psalmo: In cathedra pestilentiae non sedit . Et: Cathedras vendentium columbas evertit doIlla ergo cathedra non eorum, sed Mosi cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua. Docere autem sua cathedra illos non permittebat aliena. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt, sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Alligant autem onera gravia et importabilia, et imponunt in humeris hominum, digito autem suo nolunt ea movere. Hoc generaliter adversus omnes maggravia jubent, et minora non faciunt. Notandum autem 185 quod et humeri, et digitus, et onera, et vincula, quibus alligantur onera, spiritualiter intelligenda sunt. Omnia opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus. Quicumqvideatur ab hominibus, scriba est et Pharisaeus. Dilatant enim phylacteria sua. Dominus cum dedisset mandata legis per Mosen,
Abbreviated transcription (Latin):
occasionem calumpniae . & uerbũ
aliquod inuenire quod pater& in¬
sidiis . quia insermonib: confuta¬
ti sunt. ultra non interro gant:
sed apestissime comprehensum. ro¬
manae txdunt potestati. Ex
quo intellegimus uenena inuidiae
posse quidem supenrri. sed diffici¬
leconquiescere. TUNCIH̃S
LOCITUS Ẽ. AD TURBAS
ETADDIS CIpulosSuo di¬
CENS. SUPERCATHEDRA
MOYSI SEDERUNT SCRI
BAE ETPHARISAEI. OM¬
NIA ERGOQUAECŨq DIXE¬
RINT UOBISSERUATEET
FACITE SECUNDŨ UERO
OPERA EORUM. NOLATE
FACERE DICUNT ENICO
ET NONFACIUNT Quid
mansu&ius quidbenignius dnõ:
temptatur apharisaeis. confrin¬
guntur insidiae eorum & secun¬
dum psalmistam. sagretae par¬
uulorum factae sunt plagȩ eorũ.
& niln lominus propter sacerdo¬
tium & nominis dignitatem. or¬
tatur populos ut subiciantur eis.
non openx sed doctrinã conside¬
urntes:. Quod autem ait suꝑ cat¬
heditem morsi sederuNT scribae
& pharisaei. ꝑcathedium doctri¬
nam legis ostendre Ergo & illud

Expanded text:
occasionem calumniae, et verbum occasionem calumniae, et verbum aliquod invenire, quod pateret insidiis, quia in sermonibus confutati sunt, ultra non interrogant, sed apertissime comprehensum, Romanae tradunt potestati. Ex quo intelligimus venena invidiae posse quidem superari, sed difficile conquiescere. Tunc Jesus locutus est ad turbas et ad discipulos suos, dicens: Super cathedram Moysi sederunt Scbae et Pharisaei . Omnia ergo quaecunque dixerint vobis, facite et servate: secundum vero opera eorum nolite facere. Dicunt enim, et non faciunt. Quid mansuetius, quid benignius Domino? Tentatur a Pharisaeis, confringuntur insidiae eorum, et secundum Psalmistam: Sagittae parvulorum factae sunt plagae eorum , et nihilominus propter sacerdotii et nominis dignitatem, hortatur populos ut subjiciantur eis, non opera, sed doctrinam considerantes. Quod autem ait: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei: per cathedram doctrinam Legis ostendit. Ergo et illud
Abbreviated transcription (Latin):
EI EST: Non autem rep̃her¬
duntur quia dauid filium dicuÑ.
sed quia dĩ filium noncredunt
Si qui dem ipse & dñs dauid. ẽ. ds̃
ante temporamanendo. & filius
dauid apparuit homo intemporum
fine nascendo. Quod autem a pa¬
tre subiciuntur inimici. non infir¬
mitatem filii. sed unitatem natunres.
quia in altero alter opentur signi¬
ficat. Nam & filius subicit ini¬
micos patri. quia patre clarif.¬
cat super tenam: Sede adextris
&c&̃. Hic sessio stabilitatem sig¬
nificat: Apte enĩ filio post passio¬
nis laborem dicitur sede . id.ẽ.
uictor ingloria. Ad extris. Ñ
locum. sed aequalitatem patris
significat. Donec: prosemper
infinitum significat. Vt illud
Donec senescatis. egosum. Acs
dicer&. Tu semꝑsede. quia semꝑ
inimici subpedibus tuis subicient᷑
Pedes enim dñi. uel incarnatio. ł
ipsi a postoli intelleguntur
ET NECDO POTERATRE
SPONDERE EIUERBŨ. NE¬
q: Ausus fuit quis quam
GAILLA DIG. EUMACOPLI¬
US INTERROGARE
Pharisaei & saducei quaerentes

Expanded text:
 etc. Non autem reprehenduntur, quia David filium dicunt, sed quia Dei filium non credunt. Siquidem ipse et Dominus David est, Deus ante tempora manendo, et filius David apparuit, homo in temporum fine nascendo. Quod autem a patre subjiciuntur inimici, non infirmitatem filii, sed unitatem naturae, quia in altero alter operatur, significat. Nam et filius subjicit inimicos patri, quia patrem clarificat super terram. Sede a dextris meis, etc. Hic sessio stabilitatem significat. Apte enim filio post passionis laborem dicitur: Sede, id est victor in gloria; a dextris, non locum, sed aequalitatem patris significat. Donec pro semper infinitum significat, ut illud: donec senescatis ego sum, ac si diceret: Tu semper sede, quia semper inimici sub pedibus tuis subjicientur, pedes enim Domini vel incarnatio vel ipsi apostoli intelliguntur. Et nemo poterat ei respondere verbum: neque ausus fuit quisquam ex illa die eum amplius interrogare. Pharisaei et Sadducaei quaerentes
Abbreviated transcription (Latin):
Totam magnitudinẽ & latitu¬
dinem diuinorum eloquiorum.
secui possid& caritas. qua dm̃
proximumq diligimus. Docor
enimnos caelestis unus magister
& dicit. Diliges dnm̃dm̃ tuum:
ex toto corde tuo &cõ. Siergo Ñ
uacat omnes paginas scãs perscru
tari. omnia inuoluere sermonũ
euoluere. omnia scripturcrum
secr&a pen&itrre. tene caritatem
ubi pendent omnia ista. tenebis
quod ibi didicisti. tenebis &iam
quod nondum didicisti. Si enim
nosti caritatem. aliquid nosti.
unde & illud pend&. quod foste
non nosti. Et ineo quod inscrip¬
turis intellegis. caritas pat&¬
lat& in diuini: sermonibus. qui
caruatem tena in moribus. Et
hoc .ẽ. breuiatum sermonem fa¬
GATIS AUTECO PHARISAE¬
IS. INTERROGAUIT EOS
IHS̃ DICENS QUIDUOBIS
dir him fuerant congregati
& ueritatem fucudulenta inter¬
rogatione capere nitebantur
occasionem pricebuerunt consu¬
tationis suae. interro ganturq
die contiix iudaeos. Ethienim
hominem simplicem ac scm̃. uerũ
ad serunt degenere dauid. In¬

Expanded text:
Totam magnitudinem et latitudinem divinorum eloquiorum secura possidet charitas, qua Deum, proximumque diligimus. Docet enim nos coeet dicit: « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, » etc. Si ergo non vacat omnes paginas sanctas petari, omnia inuolucra sermonum euoluere, omnia scripturarum secreta penetrare, tene caritatem, ubi pendent omnia: ita tenebis quod ibi didicisti, tenebis etiam quod nondum didicisti. si enim nosti caritatem, aliquid nosti, unde et illud pendet quod forte non nosti: et in eo quod in scripturis intellegis caritas patlatet in divinis sermonibus. Qui charitatem tenet in moribus, hoc est quod breviatum sermonem fagatis autem Pharisaeis, interrogavit eos Jesus, dicens: Quid vobis dum Jesum fuerant congregati, et veritatem fraudulenta interrogatione capere nitebantur, occasionem praebuerunt confutationis suae. Interroganturque die contra Judaeos. Et hi enim hominem simplicem et sanctum virum asserunt de genere David. In
Abbreviated transcription (Latin):
larum: Aut ceste illud suptilius
indicatur. quod infine & consum¬
matione rerum. in pristinum sta¬
tum restituenda sunt omnia.
quando omnes unum corpus effi¬
cimur. & inuirum ꝑfectum iN¬
formamur. & ouctio pronobis
saluatoris impl&ur. Pater . da
ut quomodo ego & tu unum sum̾:
sic &isti in nobis unum sint
UNUS DÑS. UNAPIDES. UNŨ
BAPTISMA. UNUS ÕS ET
dñs & unus .ẽ. ds. quia patris & fi¬
lii dominatio. una diuinitas est.
Propterea & fides una dicitur. quia
unum: Eodem enim modo & IN
baptizamur. & ter mergimur.
ut trinitatis unum appareat sacroc
mentum. Et non baptizamur
dici. quod lic& ter baptizemur
propter mysterium trinitatis. ta¬
menunum baptisma reput&ur

Expanded text:
larum , aut certe illud subtilius larum , aut certe illud subtilius indicatur, quod in fine et consummatione rerum in pristinum statum restituenda sint omnia, quando omnes unum corpus efficimur, et in virum perfectum reformamur, et oratio pro nobis Salvatoris impletur: Pater, da ut quomodo ego et tu unum sumus, sic et isti in nobis unum sint . Unus Dominus et una fides, unum baptisma, unus Deus et Dominus, et unus est Deus, quia Patris et Filii dominatio, una divinitas est. Propterea et fides una dicitur, quia unum, eodem enim modo, et ibaptizamur. Et ter mergimur, ut Trinimentum,  et non baptizamur dici, quod , licet ter baptizemur propter mysterium Trinitatis, tamen unum baptisma reputetur
Abbreviated transcription (Latin):
tatem sp̃s inuinculo pacis. Qui
enim quid hab& seruandi. illi
sollicitudo prcecipitur: Quiaut̃
non hab& studium. illi ut habere
ualeat impenxtur. UNuMo
corpus xp̃i intellegitur quae. ẽ.
ecclesia. ł ceste quod ex uirgine
.ẽ. dignatus ad sumere. ne illum
quidem putant toties corpontũ
quoties inu&eri apparuit testa
quippe largitor & scĩficator. ẽ.
omnium: Vel ceste unum corp̾
ad uitam refestur. & operx quae
Byωoc. & unus sp̃s ad scientiam
contemplationis. quae proprio uer
satur incorde . & ab illis dicitur
EELOPYA. SICUT UOCATI
ES TIS IN UNASPE UOCAII¬
ONIS URE Cumergomembrũ
quis fuerit ecclesiae. nec ab uno
eius spũ sepanrtus. consequent̃
erit inuna speuocationis.
Quaeritur quomodo una spes
uocationis sit. cum apud patrem
diuersae sint mansiones. Ad
quod unam spemuocationis. reg¬
num caelorum quasiunumbonũ
dĩ patris. eẽ . dicimus . & una domo
uarias mansiones. Alia enim
gloria solis. alia lunae. alia stel¬

Expanded text:
tatem spiritus in vinculo pacis. Qui tatem spiritus in vinculo pacis. Qui enim quid habet, servandi illi sollicitudo praecipitur. Qui autem non habet, studium illi ut habere valeat, imperatur. Hic corpus Christi intelligitur, quae est Ecclesia, vel certe quod ex Virgine est dignatus assumere: ne illum quidem putent toties corporatum, quoties in veteri apparuit Testamquippe largitor, et sanctificator est omnium. Vel certe unum corpus, ad vitam refertur et opera quae βίος: et unus spiritus. ad scientiam csatur in corde, et ab illis dicitur θεωρία . Sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae. Cum ergo membrum quis fuerit Ecclesiae, nec ab uno ejus spiritu separatus, consequenter erit in una spe vocationis. Quaeritur quomodo una spes vocationis sit, cum apud Patrem diversae sint mansiones, ad quod unam spem vocationis regnum coelorum, quasi unum bonum Dei Patris esse dicemus, et in una domo varias mansiones. Alia enim gloria solis, alia lunae, alia stel
Abbreviated transcription (Latin):
ut humiles nos. eẽ. conscientia no¬
uerit. & num quam nos uel scire
ł intellegere. uel. eẽ. aliquid aes¬
timemus. Mansu&udo quoq
illa . ẽ. quae nulla passione turba¬
tur. & specialiter ira & furore
rumpitur. Quam qui habuerit.
beatitudinem quaed nĩ uoce pro¬
missa .ẽ. consequ&ur. SUBPOR¬
TANTES IN UCẼ IN CARITA¬
IE. Hoc ipsum mihi uid&ur sig¬
nificare & illud. quod ad galatas
scribitur. Alterutrum onerx
uñx postate : Alterutrũ onera
postare ł sufferre inuicem inca¬
ritate eos complere dicimus. qui
diuites sunt. & in opiam pauperũ
subleuant. Nec peccantem froc¬
trem nec in opem consolatur. qui
non hab& caritatem . & contemp¬
nit uerba apłi commonentis.
Debemus autemnos qui fostiores
sumus infirmitates in becillium
postare . & non nobis m&ipsispla¬
cere: SOLLICITESERUARE
UNITATEMSP̃S. IN UINCU¬
lo pacis. Effesis quiiam uni¬
tatem scĩ sp̃s fueraent consecuti.
recte dicitur solliciti seruare uni¬

Expanded text:
ut humiles nos esse conscientia nout humiles nos esse conscientia noverit, et nunquam nos vel scire vel intelligere vel esse aliquid aestimemus. Mansuetudo quoque illa est, quae nulla passione turbatur, et specialiter ira et furore rumpitur, quam qui habuerit, beatitudinem, quae Domini voce promissa est, consequetur. Supportantes invicem in charitate. Hoc ipsum mihi videtur significare et illud quod ad Galatas scribitur: Alterutrum onera vestra portate . Alterutrum onera portare, vel sufferre invicem in charitate eos complere dicimus, qui divites sunt, et inopiam pauperum sublevant. Nec peccantem fratrem, nec inopem consolatur, qui non habet charitatem, contemnit verba Apostoli commonentis: Debemus autem nos, qui fortiores sumus, infirmitates imbecillium portare, et non nobismetipsis placere . Solliciti servare unitatem spiritus in vincuae. Ephesiis qui jam unitatem Spiritus sancti fuerant consecuti, recte dicitur: solliciti servare uni
Abbreviated transcription (Latin):
GOUINCTUS IN DÑÕ.
UT DIGNE ACOBULE¬
culis & incarcere promastrrio
constitutus haec scribere. Meli¬
us autem. ẽ: siuinctum dñĩ carita¬
te dicamus. Est & alia expositio.
quae recipienda sit. Namerit iN
potestate lectoris uinculũ animae
corpus hocdici: & quia paulus
hoc ministerium euangelii corpus
acceperit. consequenter xp̃i uinc¬
tus sit appellatus. Ambulare
credendus. ẽ: qui ingreditur per
eum quidicit: egosum uia. & Ñ
declin& neq addexteim neq: ad
sinistram. & auestit pedem suum
ab omniuia mala. compl&curq
in eo. ad nõ gressus hominis diri¬
guntur. EUDOMNI Humil¬
IATE ET MANSUETUDINE.
CuMPACIENTIA. Quiterrã
& cinerem eẽ. se nouit. & post pau¬
lulum inpuluerem dissoluendum.
numquam superbia eleuabitur
Et quidĩ axernitate perspecta.
breue & pene adpunctum instar
humanae uitae spacium cogitarit.
ante oculos suos semꝑ habebit inte¬
ritum. &erit humilis atq deiec¬
tus. Omnis autem humilitas non
tam in sermone quam inmente. ẽ.

Expanded text:
inctus in Domino, ut digne ambuleculis, et in carcere pro martyrio constitutus, haec scribere. Melius autem est, si vinctum Domini charitate dicamus. Est et alia expositio, quae an recipienda sit, erit in potestate lectoris. Vinculum animae corpus hoc dici, et quia Paulus ob ministerium Evangelii corpus acceperit, consequenter Christi vinctus sit appellatus. Ambulare credendus est, qui ingreditur per eum qui dicit: Ego sum via, et non declinet, neque ad dexteram neque ad sinistram , et avertit pedem suum ab omni via mala, completurque in eo: A Domino gressus hominis diriguntur . Cum omni humilitate et mansuetudine, cum patientia. Qui terram et cinerem esse se novit, et post paululum in pulverem dissolvendum, nunquam superbia elevabitur, et qui Dei aeternitate perspecta, breve et pene ad puncti instar humanae vitae spatium cogitarit, ante oculos suos semper habebit interitum, et erit humilis atque dejectus: omnis autem humilitas non tam in sermone quam in mente est,
Abbreviated transcription (Latin):
cum diuersarum gentium auditores
essent. unusquisq secundum linguã
suam illius ipsius unius sermonis qui
ab apostolo fuent pronuntiatus sus¬
ciper& auditum & caper& intellec¬
tum. nisi foste secundum hoc magis
uidebatur audiendum eẽ miexculũ
quamloquendum. SIUPEHAN
AUTẼOMNES ET MIRABAN¬
TUR DICENTES. NONNE
EC CEOMNES ISTIQuILO

Expanded text:
cum diversarum gentium auditores cum diversarum gentium auditores essent, unusquisque secundum linguam suam, illius ipsius unius sermonis, qui ab apostolo fuerat pronuntiatus susciperet auditum, et caperet intellectum, nisi forte secundum hoc magis videbatur audiendum esse miraculum quam loquendum. Stupebant autem omnes et mirabantur dicentes: Nonne ecce omnes isti qu
Abbreviated transcription (Latin):
nia absoluta iamfuerat. romanis
autem nondum uenerant in capti¬
uitatem. lic&iam & ipsa imminer&
ultrix cõmissi desaluatore piaculi. suꝑ¬
est igitur ut illa intellegatur captiuitas.
quae sub antiachofacta est. quodutiq
non multis ante temporibus accidem t
QM AUDIEBATUNUS QuIS¬
q: LINQUASUA ILLOS LO¬
QUENTES: Quaeritur in hoc
loco quomodoimusquisq audiebat
linguis suis loquentes eos magnalia
dĩ. utrum hi quiloquebantur diuer¬
sis sermonibus uniuscuiusq linguae
hoc quod dicebantur proferebant.
idest ut unusquisq eorum nunc hac
nunc alia lingua loquens sic ꝑ omnes
currer&. an in eo potius erat minrbi¬
le quod sermoeorum quiloquebantur
qualib& lingua fuiss& pronuntiatus.
unicuiq audienti secundum suam lin¬
guam intellegebatur. Vt uerbigire¬
tia uno quocumq a postolo in ecclesia
docente. necesse enim ent tacenti¬
bus reliquis unum loqui & sermonẽ
unum ad auditũ omnium ꝑuenire.
ipse sermo hanc inseuim haberet. ut

Expanded text:
nia, absoluta jam fuerat. Romanis nia, absoluta jam fuerat. Romanis autem nondum venerant Judaei in captivitatem, licet jam et ipsa immineret ultrix commissi de Salerest igitur, ut illa intelligatur captivitas, quae sub Antiocho facta est, quod utique non multis ante temporibus acciderat. Quoniam audiebat unusquisque lingua sua eos loquentes. Quaeritur in hoc loco, quod unusquisque audiebat linguis suis loquentes eos magnalia Dei, utrum hi qui loquebantur diversis sermonibus, uniuscujusque linguae, hoc quod dicebatur proferebant, id est, unusquisque eorum, nunc hac, nunc alia lingua loquens sic per omnes curreret, an in eo potius erat mirabile, quod sermo eorum qui loquebantur, qualibet lingua fuisset pronuntiatus, unicuique audienti secundum suam linguam intelligebatur, ut verbi gratia, unoquoque apostolo in Ecclesia loquente. Necesse enim erat tacentibus reliquis unum loqui, et sermonem unum ad auditum omnium pervenire, ipse sermo hanc in se vim haberet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quentes facit. Ardentes utiq ex
se. & loquentes dese. simul & indi¬
cans quia scã ecclesia ꝑmundi ter¬
minos dilatata. omnium gentiũ
enrt uoce locutum. SEDIIQ
SUPERS INGULOS EORŨ
Quod sedisse dicitur. regiae est
potestatis indicium. uel ceste quia
requies ẽi indicatur inscĩs. Et
COE PERUNT LOquI ALNS
LINGUIS. Vnitatem linguarũ
quam suꝑbia babilonis disperserat:
humilitas ecclesiae recolligit
Sp̃italiter autem uari&as lingua¬
rũ. dona uirium significat giictia¬
intellegitur ideo primũ linguarum
donum dedisse hominibus quibus hu¬
mana sapientia forinsecus & discitur
& d oc&ur. ut ostender& quam faci¬
le possit sapientes facere ꝑsapientiã
dĩ. quae eis interna est. ERANT
AUTEM INHieRusalEo
HABITANT ES IUOAEIUI¬
RIRELIGIOST EXOMNNA¬
TIONE QUESUBGAELO Ẽ¬
SICET Conueniens puto per¬
qui rere quinam istisunt. & ex qua
captiuitate iudaei. qnm̃quidem illa
quae inaegypto fuenit uel in babilo¬

Expanded text:
quentes facit. Ardentes utique ex quentes facit. Ardentes utique ex se, et loquentes de se. Simul et indicans, quia sancta Ecclesia per mundi terminos dilatata, omnium gentium erat voce locutura. Seditque super singulos eorum. Quod sedisse dicitur, regiae est potestatis indicium. Vel certe quia requies ejus indicatur in sanctis. Et coeperunt loqui variis linguis. Unitatem linguarum quam superbia Babylonis disperserat, humilitas Ecclesiae recolligit. Spiritaliter autem varietas linguarum dona variarum significat gratia sanctus intelligitur ideo primum linguarum donum dedisse hominibus, quibus humana sapientia forinsecus et discitur, et docetur, ut ostenderet quam facile possit sapientes facere per sapientiam Dei quae eis interna est. Erant autem in Jerusalem habitantes Judaei, viri religiosi, ex omni natione quae sub coelo est. Conveniens puto perquirere quinam isti sunt, et ex qua captivitate Judaei. Quoniam quidem illa quae in Aegypto fuerat vel in Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
redeunte signi u& eris exemplo ip¬
se sibi manifestissime diem domini¬
cum suo consecuruit aduentu. Quo
&iam temporis asticulo uerum pas¬
cha die dominico monstitruit esse
celebnndum. Nam sicut hic. sic
& illic in ignis uisione ds̃ apparuit :
dicente exodo. Totus autem mons
sinai fumabat. eo quod descendiss&
dñs super eum inigne. ETFAC¬
TUS ESIREPENTE DECE¬
LOSONUS. TAM QUA AD¬
IIS. ET CETR. Perignem
quidem dñs ut beatus papa gregorus
exponit apparuit. sed ꝑsem& ipsũ
locutionem interius fecit Et neq
ignis ds̃. neq illesonitus fuit. sed per
hoc quod ex terius ex hibuit. ex praes¬
sit hoc quod interius gessit. Quienĩ
discipulos & zelo succensos & uerbo
eruditos intus reddidit foris linguas
igneas ostendit. In significatione
igitur ad mota sunt elementa. ut ig¬
nem & sonitum sentirent corpont.
igne uero inuisibili & uocesine soni¬
tu. docerentur corda. Et Appa¬
RUERUNT ILLIS DISPER
impleuerit. ardentes pariter & lo¬

Expanded text:
redeunte signi veteris exemplo, ipredeunte signi veteris exemplo, ipse ibi manifestissime diem dominicum suo consecravit adventu. Quo etiam temporis articulo, verum Pascha die Dominico monstravit esse celebrandum. Nam sicut hic, sic et illic in ignis visione Deus apparuit, dicente Exodo: Totus autem mons Sinai fumabat, eo quod descendisset Dominus super eum in igne . Et factus est repente de coelo sonus tanquam adntis, etc. Per ignem quidem Dominus, ut beatus papa Gregorius exponit, apparuit, sed per semetipsum locutionem interius fecit. Et neque ignis Deus, neque ille sonitus fuit, sed per hoc quod exterius exhibuit, expressit hoc quod interius gessit. Qui enim discipulos et zelo succensos, et verbo eruditos intus reddidit, foris linguas igneas ostendit. In significatione igitur admota sunt elementa, ut ignem et sonitum sentirent corpora, igni vero invisibili et voce sine sonitu docerentur corda. Et apparuerunt illis dispertimpleverit ardentes pariter et lo
Abbreviated transcription (Latin):
.II. & iͣ. łfaciunt. Cuius compoti.
facillime pat& figunx. qnm̃ praesens
conflictus gaudium nobis iubelei.
quasi latenter genent sempiternũ.
Apostolo dicente. quodenim inp̃
sentiest. momen taneum est. & leue
tribulationis nitce. supsa modum in
sublimitate a&ernum gloriae pond
opeuxtur in nobis. Uera est autem
nur beatitudo corporis & animae.
nos in mostalitate gloriantes. sum¬
mae & beatae trinitatis. a&erna ui¬
sione satiari. Nam & corporis quat¬
tuor notissimis qualitatibus consisti¬
mus. In interiori autem homine.
extotocorde. tota anima. totamen¬
te. dm̃ diligere iubemur. Et hoc est
perfectum uitae denarium. diuinae
nos gloriae piresentiuisione la&ari.
Uerum notandum iuxta historiam
quod apud antiquos dies pente costes.
idest quinquagesima quolex data
enrt. ab occisione agni computabat᷑.
Hic autem non adnĩ passione. sed sic
beatus agustinus exponit ab eius re.¬
surrectione dies quinquagesimus quo
sp̃s sc̃s missus ẽ. computatur. Qui

Expanded text:
inta faciunt. Cujus computi facillime patet figura, quoniam praesens conflictus gaudium nobis jubilaei, quasi latenter generat sempiternum, Apostolo dicente: Quod enim in praesenti momentaneum est et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis . Vera est autem nostra beatitudo corporis et animae, nos immortalitate gloriantes summae et beatae Trinitatis aeterna visione satiari. Nam corporis quatuor notissimis qualitatibus consistimus. In interiore autem homine, ex toto corde, tota anima, tota mente, Deum diligere jubemur. Et hoc est perfectum vitae denarium, divinae nos gloriae praesenti visione laetari. Verum notandum juxta historiam quod apud antiquos, dies Pentecostes, id est, quinquagesimae, quo lex data erat, ab occisione agni computabatur. Hic autem non a Domini passione, sed, sicut beatus Augustinus exponit, ab ejus resurrectione dies quinquagesimus, quo Spiritus sanctus missus est, computatur, qui,
Abbreviated transcription (Latin):
Adĩ. Proselitos idestaduenas
nuncupabant eos. quidegentibus o¬
riginem ducentes. circucisio¬
nem & iudaismum eligere malebaNt.
sicut achior in libro iudith fecisse.
nanirtur. Non solum ergo inqui¬
unt quinatuiorsunt iudaei exdiuer¬
so orbe conuenerant. uerum & hi
quidep̃putionati eorũ adhesere ritui¬

Expanded text:
etc. Proselytos, id est, advenas, nuncupabant eos qui de gentibus originem ducentes, circumcisionem et Judaismum eligere malebant, sicut Achior in libro Judith fecisse narratur . Non solum ergo, inquiunt, qui natura sunt Judaei, ex diverso orbe convenerant, verum et hi qui de praeputio nati, eorum adhaeseri
Abbreviated transcription (Latin):
BITANT MESopotamiã. et
Iud eam hocloco non totam gentem.
sed pastem illius hoc est tribum iuda
& beniamin significat. ad distincti¬
onem uidelic& samariae & galileae
decapoleos. & aliarum in eadem pro¬
uincia regionum. Quaelic& om¬
nes una lingua loquerentur ebrea.
domestica tamen singulae dicendi
speciem habuere distinctam. unde
&iam & p&rus indñi passione quod
galileus sit loquela sua proditur
PONTŨ ETASIAM. PRI¬
AEGYPTU EEPARTES LIBI¬
AE QUAEẼ CIRCACYRENEN.
ETADUENAEROMANI: Iu

Expanded text:
bitabant Mesopotamiam, et Judaeam hoc loco non totam gentem, sed partem illius, hoc est tribum Juda et Benjamin significat, ad distinctionem videlicet Samariae, GalilDecapoleos, et aliarum in eadem provincia regionum, quae licet omnes una lingua loquerentur Hebraea, domesticam tamen singulae dicendi speciem habuere distinctam. Unde et Petrus in Domini passione, quod Galilaeus sit loquela sua proditur. Pontum et Asiam, PhryAegyptum et partes Libyae, quae est circa Cyrenen, et advenae, Romani
Abbreviated transcription (Latin):
disse narrantur. Quicumꝰq enimspũ
scõ adimpleri desiderant. carnis domi¬
cilium neces seest mentis contemplatio¬
ne tiescendant. Sicut autem quadiic¬
ginta dies quibus dñs post resurrectio
nem cũ discipulis conuersatus est. con¬
resurgentem xp̃o peregrinationis
huius designant ecclesiam. itadies
bor ecclesiae temponxlis denariore¬
mune nebitur a &erno. congruenter
exprimit. Nam & ipsenumerus
qua dirgenarius. a equalibus suis par¬
tibus computatus. addidit amplius
ipsum denarium & facit quinquagin¬
ta. Quadiir genarii quippenumeri
dimidium est XX. quasta pars .xͨ. quin¬
cesima .ii. quaduxgesima.ͫ. Vigin

Expanded text:
disse narrantur. Quicunque enim Spiritu disse narrantur. Quicunque enim Spiritu sancto adimpleri desiderant, carnis domicilium necesse est mentis contemplatione transcendant. Sicut autem quadraginta dies, quibus Dominus post resurrectionem suam cum discipulis conversatus est, conresurgentem Christo peregrinationis hujus designant Ecclesiam, ita diesbor Ecclesiae temporalis denario remunerabitur aeterno, congruenter exprimit. Nam et ipse numerus quadragenarius aequalibus suis partibus computatus addit amplius ipsum denarium, et facit quinquaginta. Quadragenarii quippe numeri dimidium est cesima II, quadragesima I. Un
Abbreviated transcription (Latin):
& seruat inuita. quihab& insermo¬
nibus & seruat inmoribus. Quiha¬
b& audiendo & seruat faciendo
aut qui hab& faciendo. & seruat ꝑ¬
seuenando. ipse est inquit qui diligit
me. No tandum qui cum p̃sentis
temporis uerbo dicer&. qui autem di¬
ligit me. adiecit defuturo dilig&ur a
patremeo. & ego diligameum. & mani¬
festabo ei meipsum. Diligitnam que
& iam nunc dilectores suos cum patre
filius. sed nunc diligit adhoc ut rec¬
te uiuant exfide quaeperdilectionẽ
openttur. Tunc ad hoc dilig&. ut
ꝑueniant aduisionẽ ueritatis quam ꝑ
fidem gustauenant. Non autẽ frus¬
tux addidit. & manifestabo ei meipsũ
Si uero secundum humanitatem cunc¬
tis in iudicio manifestabit. solis uero
iustis e scĩs diuinitatis gloriam inqua
nem a cernam manifestaturus erit.
CONCORΟΙA Insc̃i sp̃sacceptio¬
ne & dono. istarum duarũ fit concordia
lectionum¬
UM CONPLERENTUR
DIES PENTẼS ERAN
PARITER IN EODECLOCO
Hoc est incȩnaculo quod superius ascen¬

Expanded text:
et servat in vita. Qui habet in sermoet servat in vita. Qui habet in sermonibus, et servat in moribus. Qui habet audiendo et servat faciendo. Aut qui habet faciendo, et servat perseverando, ipse est, inquit, qui dme. » « Notandum quia cum praesentis temporis verbo diceret: Qui autem diligit me, adjecit de futuro: Diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Diligit namque etiam nunc dilectores suos cum Patre Filius, sed nunc diligit ad hoc, ut recte vivant ex fide, quae per dilectionem operatur: tunc ad hoc diliget, ut perveniant ad visionem veritatis, quam per fidem gustaverant. Non autem frustra addidit: Et manifestabo ei meipsum. » Se vero secundum humanitatem cunctis justis et sanctis divinitatis gloriam, in quaeatitudinem aeternam manifestaturus erit. CONCORDIA. In sancti spiritus acceptione et dono istarum duarum fit concordia lectionumum complerentur dies Pentecostes, erant pariter in eodem loco. Hoc est in coenaculo, quod superius ascen
Abbreviated transcription (Latin):
apostoli tunc ẽẽ xp̃m in patre ꝑuni¬
tatem indiuiduae diuinitatis. noue¬
tre. & inse esse xp̃m ꝑ dilectionẽ &
obseruantiã mandatorũ eiꝰ. Nouit
& hoc scãdĩ ecclesia. sed longemelius.
& plenius milladie dequadixit. & uos
uiueris Inqua uenrciter uiuere in¬
cipiunt. hoc est indie resurrectionis.
quando eo perfectius cuncta quaesci¬
enda sunt scient. quo ipsum scientiae
fontem uicinius sine fine conspiciunt
Vtomnibus huius promissionem
beatitudinis promitter&. non solũ¬
modo a postolis mox subiunxit
QUI HABET MANDATA COE¬
A EI SERUATEA. ILLEEST
quidILIGIme: Quiautẽ
DILICII ME DILIGETURA
PATREMCO. ET EGODILI
GAM EVI ET MANIFESTABO
Es neipsũ. Vbi omini intenti¬
one considerandũ est. quia xp̃m uere
diligere est. non ipsam dilectionem
quaediscendo habemus openindo
seruare Qui hab& inquit manda¬
ta mea & seruat ea. ille est quidili¬
gitme Quihab& in menioria.

Expanded text:
apostoli tunc esse Christum in Patre per uniapostoli tunc esse Christum in Patre per unitatem individuae divinitatis, novetre, in se esse Christum per dilectionem et observantiam mandatorum ejus: noverat et hoc sancta Dei Ecclesia, sed longe melius t plenius in illa die, de qua dixit: Et vos vivetis, in qua veraciter vivere incipiens, hoc est, in die resurrectionis, quando perfectius cuncta quae scienda sunt scient, quando ipsum scientiae fontem vicinius sine fine conspicient. Et quia omnibus hujus promissionem beatitudinis promitteret, non solummodo apostolis, mox subjungit: « Qui habet mandata mea et servat ea, ille est qui diligit me. Qui autem diligit me, diligetur a Patre meo, et ego dilgam cum et manifestabo ei meipsum. Ubi omni intentione considerandum est quia Christum vere diligere est, non ipsam dilectionem quae discendo habet debet operando servare. Qui habet, inquit, mandata mea et servat ea, ille est qui diligit me, qui habet in memoria
Abbreviated transcription (Latin):
argumentis perdies xl. & postdies¬
decem ad sumptionis suae sp̃s scĩ illis
decaelo crysmata donauit. ubi ipsum
xp̃m ad eos uenisse nullus ambigit. qui
in sepantbilem scãe trinitatis natuie
uistute &operatione ẽẽ cognouit.
te passionis. ex quo illum reprobi uide¬
re nonualebant. Soli& enim iusti
qui moste illius enxent contristati.
gaudiũ resurrectionis e̾i ui dere me¬
uiuere: illos autem defuturo dixit.
gentis qualis in ipso procecedebat.¬
& illis est pollicitus secutunem : &
quia ipsius mox futur. fuerat resur¬
rectio. puxesentis posuit temporis
uerbum. propt̃ significandam cele¬
ritatem. Illorum autem qm̃ in sae¬
culi defestur finem nonait uiuitis.
sed uiu&is. Qua sergo resurrectio¬
nes suam scilic& mox futunt̃. &nitẽm
uerbis prresentis temporis & futuri.
eliganter breuiterq promisit. IN
IL LO DIE UOS COGNOSCE¬
TIS QUIA EGO IN PATRE
MEO. ET UOS INME GTEGO
IN UOBIS. In quo dieniside
quo ait & uos uiu&is: Nouenrnt

Expanded text:
argumentis per dies argumentis per dies decem assumptionis suae, spiritus sancti illis de coelo chrismata donavit, ubi ipsum Christum ad eos venisse, nullus ambigit, qui inseparabilem sanctae trinitatis naturam virtute et operatione esse cognovit. tae passionis, ex quo illum reprobi videre non valebant. Soli etenim justi, qui morte illius erant contristati, gaudium resurrectionis ejus videre mevivere, illos autem de futuro esse gentis, qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox futura fuerat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum, propter significandam celeritatem: illorum autem quoniam in saeculi differtur finem, non ait, vivitis, sed vivetis. Duas ergo resurrectiones, suam scilicet mox futuram, et verbis praesentis temporis et futuri eleganter breviterque promisit. In illa die, inquit, vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. In quo die, nisi, de quo ait: et vos vivetis? Noverant
Abbreviated transcription (Latin):
idest mundiales homines. quia non
habent in uisibiles caritatis oculos.
quib: solũ modo sp̃s sc̃s uideri potest
& sciri. & sciendo intelligi. Uos
AUTẼ COGNOSCETISEŨ.
quIA A PUD UOS MANEBII
ET IN UOBIS ERIT Erit. ut
maneat in aernum. Dnmnamq
runt. sed quia filius dĩ eõ. quia paur¬
clrtus a dõ missus inmundũ. Ñnisi
fideles scire potuerunt. Spm aut̃
animo ualebant agnoscere. quia non
indutus humanitate discipulis apparu¬
it. sedita ad eos uenire. ita apud eosma¬
luit manere. ut in ipsis eorũ cordibus
guxtissimam sibi sedem consecurr&.
Hoc est enim quodait. uos autẽ cog¬
nosc&is eũ. quia apuduos manebit.
& inuobiserit: Qui autẽ inuisibili
biliterutiq eis gractiam suae cogniti¬
onis exhib&. NONRELINquã
UOS OR FANOS. UENIAMOAD
uos. Videbatur fidelibus quia
moriens incruce. ut dñs discipulosre¬
lmquer& orfanos. sed non reliquit
orfanos. quibus & prxebuit seipsum
uiuum post passionẽ suam in multis

Expanded text:
id est, mundiales homines, quia non id est, mundiales homines, quia non habent invisibiles charitatis oculos, quibus solummodo Spiritus sanctus videri potest, et sciri, et sciendo intelligi. « Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. » Erit, ut maneat in aeternum. Dominum namque runt, sed quia Dei Filius esset, quia Paracletus a Deo missus in mundum, non nisi fideles scire potuerunt. Spiritum animo valebant cognoscere, quia non indutus humanitate discipulis apparuit, sed ita ad eos venire, ita apud eos maluit manere, ut in ipsis eorum cordibus gratissimam sibi sedem consecraret. Hoc est enim quod ait, Vos autem cognoscetis eum, qui apud vos manebit, et in vobis erit. Qui autbiliter utique eis gratiam suae cognitionis exhibet. Non relinquam vos orphanos, veniam ad vos. Videbatur infidelibus, quia moriens in cruce, ut Dominus discipulos relinqueret orphanos, sed non reliquit orphanos, quibus et praebuit seipsum vivum post passionem suam in multis
Abbreviated transcription (Latin):
T E Quidest quod dicit. quod
diligentibus dm̃ & seruantibus man¬
& plus habendo plus diligat: Pant¬
clitus consolator inter pr&atur.
Et sp̃s sc̃s recte panaclitus uocatur.
quia corda fidelium ne interhuius sae¬
culi aduersa deficiant. caelestis uitae
desideriis subleuat acreficit. Ei
EGOROCABO PATREM ET
ALIUM PARACLYTŨDABN
VOBIS. Ostendens seipsum eẽ.
pauxclitum. Habebant autem &
prius papxclrtum. ipsum uidelic& dñm
secum in carne commortentem. cum
& miurculorum dulcedine. & opere p̃¬
dicationis. ne propter in fidelium per¬
sccutionem scandalitari possint. erigi
& confostari solebant: Rogabo
Num In axernum namq ma¬
n& cum scĩs. quos & in hacuita semꝑ
inuisibiliter intus inlustirrt. & infu¬
turo ad contemplandam ꝑ p&uospẽ¬
I suaemaiestatis introducit. Sp̃mo
UERITATIS quẽ hic coun¬
DuS Ñ pot .Ẽ accipero
QUIA NUIDIT EŨ. NECSCII
ET̃ Mundum autem appellat
homines mundihuius amoridatos
Mundusergo eũ accipere non potest.

Expanded text:
 Quid est quod dicit, quod diligentibus Deum et servantibus man plus habendo, plus diligat? Paracletus consolator interpretatur, et spiritus sanctus recte Paracletus vocatur, quia corda fidelium, ne inter hujus saeculi adversa deficiant, coelestis vitae desideriis sublevat, ac reficit. Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis. Ostendens seipsum esse Paracletum. Habebant autem et prius Paracletum, ipsum videlicet Dominum secum in carne commorantem, cum et miraculorum dulcedine et ope paedicationis, ne propter infidelium persecutionem scandalizari possent, erigi et confortari solebant. Rogabo num. » In aeternum namque manet cum sanctis, quos et in hoc vita semper invisibiliter intus illustrat, et in futuro ad contemplandam perpetuo speciem majestatis introducit. « Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere, quia non videt eum, nec scit eum. » Mundum autem appellat homines mundi hujus amori datos. Mundus ergo eum accipere non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
omnia quaehabes & reliqua
Vndebene spostae quibus domi¬
nicorum sunt condita furgmenta.
ciborum. propter septi formem sp̃s
giectiam. septem fuisse memorant᷑
Nam quia spostae iunco & palma¬
rum foliis solent contexi: meritom
scõrũ significatione ponuntur
Iuncus quippe suꝑaquas nasci con¬
sueuit. palma uero uictricem or¬
nat manũ. Et iunc ceis uasis rec¬
te compaurntur electi : cum radi¬
cem cordis nefoste ab amore a&er¬
nitatis arescat. in ipso uitae fonte¬
collocant . Assimilatur & eis quide
palmarum foliis contexta. cum in¬
defectiuam acernae r&ributionis
memoriam puro corde r&inent.
Et bene turba quamuis reliquias
dominici pirendii non caper&.
manducasse tamen & satuuxta. ẽẽ.
nanixtur. Quia sunt non nulli
qui& si omnia sua relinquere neque¬
unt. tamen esurientes & sitientes
iustitiam saturantur: cum audien¬
do mandata legis dĩ aduitam ꝑue¬
niunt acernam. ERANT
AUTE QUI MANDUCAUE¬
RANT QUASI QUAT TUOR
MiLIA. ET DIMISII EOS

Expanded text:
omnia quae habes, etc. . omnia quae habes, etc. . Unde bene sportae, quibus dominicorum sunt condita fragmenta ciborum, propter septiformem spiritus gratiam septem fuisse memorantur. Nam quia sportae junco et palmarum foliis solent contexi, merito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquas nasci consuevit. Palma vero victricem ornat manum, et junceis vasis recte comparantur electi, cum radicem cordis, ne forte ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fontecollocant. Assimulantur et eis quae de palmarum sunt foliis contexta, cum inde festivam aeternae retributionis memoriam puro corde retinent; et bene turba quamvis reliquias dominici prandii non caperet, manducasse tamen et saturata esse narratur, quia sunt nonnulli, qui etsi omnia sua relinquere nequeunt, tamen esurientes et sitientes justitiam, saturantur, cum audiendo mandata legis Dei ad vitam perveniunt aeternam. Erant autem qui manducaverunt quasi quatuor millia, et dimisit eos.
Abbreviated transcription (Latin):
bulentis huius saeculi fluctibus e¬
repti. ac diuinabenedictione con¬
securti. refectionẽ nobis internam
in huius mundi tuens euntis excur
ere: ET MaNducaueruÑ
ET SATURATISUNT
Manducant de panibus dnĩ ac
piscibus & saturantur. qui audi¬
entes uerba di & exempla intuen¬
tes. ad profectum uitae correctio¬
nis per haec excitari. atq ad sur¬
gere festinant. Quibus apte con¬
gruit illud psalmistae. aedent
pauperes & satuiobuntur & lau¬
dabunt dnm. Et sustul e¬
RUNI quod Superaue¬
RAI DEFRAGMENTIS.
SEPTEMSPONTAS. Quod
turbis satunctis superat apłi sus¬
tollunt & septem spostas impleNT.
quia sunt altiora perfectionis pate¬
cepta uel potius ex ostamenta &
consilia. quae genenrlis fidelium
multitudo nequit seruando & IN¬
plendo adtingere. quorum ex secu¬
tio ad illos proprie respicit. qui
lem populi conuersationem men¬
tis atq operis sublimitate tiren¬
scendunt. qualibus dicitur
Siuis perfectus. eẽ. uadeuende

Expanded text:
bulentis hujus saeculi fluctibus ebulentis hujus saeculi fluctibus erepti, ac divina benedictione consecrati, refectionem nobis internam, ne in hujus mundi transeuntis excursere. Et manducaverunt et saturati sunt. Mapiscibus, et saturantur, qui audientes verba Dei, et exempla intuentes, ad profectum vitae correctionis per haec excitari atque assurgere festinant. Quibus apte congruit illud Psalmistae: Edent pauperes, et saturabuntur, et laudabunt Deum, etc. . Et sustulerunt quod supererat de fragmentis septem sportas. Quod turbis saturatis supererat apostoli sustollunt et septem sportas implent, quia sunt altiora perfectionis praecepta, vel potius exhortamenta et consilia, quae generalis fidelium multitudo nequit servando et implendo attingere, quorum exsecutio illos proprie respicit, qui lem populi Dei conversationem mentis atque operis sublimitate transcendunt. Qualibus dicitur: Si vis perfectus esse, vade, vende
Abbreviated transcription (Latin):
stuxuit. ad cuius interiora cernen¬
da pernos ipsos pen&nxre nequi¬
qui fuaenger& eis: Quod est aliis
uerbis dicere. Indocti quaesierunt
pabulum uerbidĩ. nec eixt magis¬
tris desientibus. qui eis scripturae
archana pate facer&. Acceptis
autẽ ad fitengendũ panibus dñs
gnetias agit. ut & ipse quantũ de
sa lute generis humani congaude¬
at ostendat. & nos adagendas
semꝑ do giictias inform&. cum ł
terrenopane carnem. łaniman
caelesti superna grxtia largiente
reficimus. ET HABEBANT
pisciculos Paucos. Et ip¬
SOS BENEDIAT. ET IUSSIT
APΡΟΝI. Si inpanibus septem
scripturto noui testamenti designat᷑.
incuius lectione pergiactiam scĩsp̃s
internas mentium aepulas inueni¬
mus. Quid inpisciculis quos bene¬
dicens pariter dñs turbae iussit appo¬
ni. nisi scõs accipimus illius tempo¬
ris. quo eadem . ẽ. condita scriptura
uel quorũ ipsa scriptunx fidem uitã
& passionem contin&. qui d&ur¬

Expanded text:
stravit? Ad cujus interiora cernenstravit? Ad cujus interiora cernenda, per nosipsos penetrare nequiqui frangeret eis. Quod est aliis verbis dicere: Indocti quaesierunt pabulum verbi Dei, nec erat, magistris deficientibus, qui eis scripturae arcana patefaceret. Acceptis autem ad frangendum panibus, Dominus gratias agit, ut et ipse quantum de salute generis humani congaudeat ostendat, et nos ad agendas semper Deo gratias informet, cum vel terreno pane carnem vel animam coelesti superna gratia largiente reficimus. Et habebant pisciculos paucos, et ipsos benedixit, et jussit apponi. Si in panibus septem Scriptura Novi Testamenti designatur, in cujus lectione per gratiam sancti Spiritus internas mentium epulas invenimus, quid in pisciculis, quos benedicens pariter Dominus, turbae jussit apponi? Sanctos accipimus illius temporis, quo eadem est condita Scriptura, vel quorum ipsa Scriptura fidem, vitam et passiones continet, qui de tur
Abbreviated transcription (Latin):
significat. Ibi superfoenũ. hic
super tenim reficiuntur. Ibi
nes & hierus alem terrenã. carna¬
li spe & desiderio tegitur. hic aut̃
remota omni cupiditate carnali
conuiuae noui testamenti spei per¬
manentes firmamentum. tãquã
ipsius montis soliditas. nullo foeno
in terposito continebat. ETAC¬
CIPIENS SEPTẼ PANES. GRA¬
TIAS AGENS PREGIT ETDA¬
BAT discipulissuis ut
APPONERENT. ET APPO¬
SUERUNT TURBAE Dñs
accipiens panes dabat discipulis suis.
ut ipsi acceptos turbae apponerent:
quia sp̃ĩtalis dona scientiae tribuens
a postolis pereorum ministerium
uoluit ecclesiae suae per orbem
uitae cibaria distribui. Quod aut
fregit panes quos discipulis daro.
apestionem designat sa ciermento¬
rum. quibus ad perp&uam salutẽ
nueriendus erat mundus. Cum
enĩ ait ipsedñs. & nemo nouit fili¬
um nisi pater. neq patrem quis
nouit nisi filius & cui uoluerit fili¬
us reuelare : quid nisi panemuitae
nobis perse aperiendum de mon¬

Expanded text:
significat, ibi super fenum, hic significat, ibi super fenum, hic super terram reficitur. Ibi nes et Jerusalem terrenam carnali spe et desiderio tegitur; hic autem remota omni cupiditate carnali convivas novi testamenti, spei permanentis firmamentum tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito continebat. Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et dabat discipulis suis, ut apponerent, et apposuerunt turbae. Dominus accipiens panes dabat discipulis suis, ut ipsi acceptos turbae apponerent, quia spiritalis dona scientiae tribuens Apostolis per eorum ministerium voluit Ecclesiae suae per orbem vitae cibaria distribui. Quod autem fregit panes, quos discipulis daret, apertionem designat sacramentorum, quibus ad perpetuam salutem nutriendus erat mundus. Cum enim ait Dominus ipse: Et nemo novit filium nisi pater, neque patrem quis novit, nisi filius et cui voluerit filius revelare , quid nisi panem vitae nobis per se aperiendum mon