comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Unde etiã illa. ñ enĩ quod uolobonũ. s qͦd¬
inseꝑabiliter ꝓbatur ẽẽ nature: Ecce
homines ñ ea que uolunt faciunt: ce
de ñ peccando utiq agebat. ñ de uolan¬
do: quia homines ñ alites erant. Ecce ho¬
mo qͦd uult bonũ ñ agit. s qͦd ñ uult
malum hoc agit: uelle illi adiacet. ꝑfi¬
cere autẽ bonũ ñ adiacet. Ubi ẽ possibi
Quemlibet enĩ in se transfiguret. si de se
ipso istañ dic̃ apłs. hominem certe in se
transfigurat: ab isto autẽ ipsa humana
natura inseꝑabilem nichis peccandi pos¬
sibilitatẽ habere defenditur. S his uerbis
idagitur etiam a nesciente qui loquitur. ñ
autem nesciente illo qui hec loquenda in¬
cautis etiã deũ timentib suggerit. ut eua¬
euetur xp̃i gr̃a: humana s̃ ad iusticiã suã qͣ¬
si sufficiente natura. Ut autẽ declinet᷑ in¬
uidia qua xp̃iani pro salute sua clamãt
& dicunt. quare sine adiutorio gr̃e dei dicis

Expanded text:
unde etiam illa: non enim quod uolo unde etiam illa: non enim quod uolo insita probatur esse naturae? ecce homines non ea quae uolunt faciunt. et de non peccando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uello illi adiacet. perficere autem bonum non adiacet. ubi est possibi esse naturae? quemlibet enim in se transfiguret, si de se ipso ista non dicit apostolus, hominem certe in se trannatura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. Sed his verbis id agitur, etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam Deum timentibus suggerit, ut evacuetur Christigratia, humana sibi ad justitiam suam quasi sufficiente natura. CAPUT LI. vidia, qua Christiani pro salute sua clamant et dicunt, Quare sine adjutorio gratiae Dei dicis
Abbreviated transcription (Latin):
xit: ce ideo subobscure. S ita posset dici
planius: quia posse ñ peccare nr̃m ñ ẽ:
seuuelimus seu nolimus possumus ñ pec¬
care. Non enĩ ait. seu uelimus seu nolimꝰ.
ñ peccamus: sine dubio enĩ peccamus si
uolumus. S tamen uelimus nolimus
habere nos asserit peccandi possibilita¬
tem: quam nature insitam dicit. Sed de
liter. uelit nolit habet ambulandi possi¬
bilitatem confractis uero &e si uelit ñ
habet. eitiata ẽ natura de qua loquit᷑:
qͥd suꝑbit terra &e cinis: Uitiata ẽ: medi¬
cum implorat. Saluum me fac dñe cła¬
mat: animã sana meam clamat. Quid
intercludit has uoces. ut defendendo qͣsi
presentem possibilitatẽ futurã impedi¬
at sanitatem: Et uidete quid adiungat.
unde illud ꝯfirmare existimat. Quia nul¬
la inquit adimere uoluntas potest: qͦd
inseparabiliter insitum ꝓbatur eẽ nature.
Unde gͦ illa uox: ut ñ que uultis faciatis:

Expanded text:
xit et ideo subobscure. sed ita posset dici xit et ideo subobscure. sed ita posset dici planius: quia posse non peccare nostrum non est, seu uelimus seu nolimus, possumus non peccare. non enim ait: seu uelimus seu nolimus, non possumus; sine dubio enim possumus, si uolumus; sed tamen uelimus nolimus habere nos asserit non peccare possibilitatem, quam naturae insitam dicit. sed de otest: uelit nolit habetis ambulandi possibilitatem; confractis uero, et si uelit, non habet. uitiata est natura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum implorat: saluum me fac, domine, clamat; sana animam meam clamat. quid intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiungat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis?
Abbreviated transcription (Latin):
qmiuis peccare nr̃m eẽt. Nam & tunc esset
uitorium dei: & tamqͣm lumen sanis ocu¬
us quo adiuti uideant se p̃bere nolentib.
slua uero de hac uita disputat. ubi corpus
qͥd corumpit᷑ aggrauat animam. ce depri-¬
int cerrena inhabitatio sensũ multa cogi¬
tantem: miror qͦd corde etiã sine adiutorio
ndicine saluatoris nr̃i. nr̃m putet ẽẽ nõ
rertare: posse uero ñ peccare nat᷑ȩ ẽẽ cõmen-¬
dai: quã sic apparet ẽẽ uitiatã. ut hoc ma-¬
lbsi alius dicat quia nolle infelicitatẽ no¬
lli ÷̃ possiimus eã e uelle &e nolle: & tam̃
an uelle omnino ñ possumus: Qͥs enĩ ul¬
omodo uelle eẽ possit infelix. etiamsi aliud
ult ubi eũ ce nolentẽ infelicitas ꝯsequat᷑:
ide quia dei multomagis ẽ ñ peccare:
audebimus eum dicere ce peccare posse
ñpeccare: Absit a nob̃ ut deũ posse pec¬
e dicamus: ñ eumi ut stulti putant idõ
suadere. qͦd ñ uult ꝯsiderare: Adhuc addit

Expanded text:
quamuis peccare nostrum esset; nam et tunc esset quamuis peccare nostrum esset; nam et tunc esset adiutorium dei et tamquam lumen sanis oculis, quo adiuti uideant, se praebere uolentibus. quia uero de hac uita disputat, ubi corpus quod corrumpitur adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio medicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitiatam, ut hoc mai peccare. quid, si alius dicat: \'quia nolle infelicitatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle\'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est non peccare, num audebimus cum dicere et peccare posse et non peccare ? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideosuadere, quod non uult considerare? adhuc addit
Abbreviated transcription (Latin):
que ipsũ sensum nr̃m adimat: ut in il
in posse. si m nr̃a potestate eẽ. hoc ẽ in li¬
ur uoluntate odorari uel ñ odorari: eũ m¬
uradores graues ce molestos qͣndo ꝯstituti fu¬
piiuis. aliqͥs nos illic manib ligatis ostituat.
siruata prorsus integritate ac salute mẽbro¬
sun uelimus ñ odorari. nec omnino possimꝰ:
aua cum sꝑm ducere cogimur simul ce o¬
quiem quẽ nolumus trahimus. Sicut ergo
si similitudines false s̃: ita ce illud ꝓpt̃ qͦd
is uoluit adhibere. Sequit᷑ enĩ & dicit. Si
milig modo de ñ peccandi possibilitate in¬
siligendum ẽ: qͦd ñ peccare nr̃m sit. posse
u ñ peccare ñ nr̃m. Si de integra ce sana
hominis natura loq̃retur quã modo ñ habe¬
mus. spe enĩ salui facti sumus. spes autem
que uidetur ñ est spes. si autẽ qͦd ñ uidimus
hanus ꝑ patientiam expectamus: nec si re-¬
et diceret qͦd ñ peccare nr̃m tantummꝰ sit.

Expanded text:
quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra non posse, sed in nostra potestate esse\', hoc est in libera uoluntate, \'odorari uel non odorari\' cum inter odores graues et molestos quando constituti fuerimus, si quis nos illic manibus ligatis constituat, seruata prorsus integritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino possimus, quia cum spiritum ducere cogimur, simul et odorem quem nolumus trahimus. Sicut ergo istae similitudines falsae sunt, ita et illud propter quod est uoluit adhibere. sequitur enim et dicit: si- mili ergo modo de non peccandi possibilitate intellegendum est, quod non peccare nostrum sit, posse uero non peccare non nostrum. si de integra et sana hominis natura loqueretur— quam modo non habemus; spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spes. si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus —, nec sic recte diceret, quod non peccare nostrum tantummodo sit,
Abbreviated transcription (Latin):
id omnino nolle ñ possumus. nescio qͥus
bona ꝯstrictione nature: nec dicere aub
ideo deũ ñ uoluntatem s necessitatẽ hab
iusticie. quia ñ potest uelle peccare.A¬
dite etiam que sequunt᷑. Hoc inqͥt e lo
ditu. odoratui. uel uisu sentiri possibile rs
Saudire. odorari. uidere. potestatis nre st
se uero audire uel odorari uel uidere pra¬
Aut ego ñ intelligo qͥd dicat: aut ip̃s.s
modo enĩ in potestate nr̃a ñ ẽ uidendi pa¬
litas. sic in potestate nr̃a ẽ ñ uidendi nt¬
tas: quia in potestate ẽ cecitas. quia idiista
uidere posse. nob̾ si uolumus adimamueli
modo autem in nr̃a potestate ẽ. uider hn
limus: cum etiam salua integritate nam
adhibentur ademptis. siue nos quisqͥmni
tenebroso aliquo loco inclaudat: Item li
tatis: cur ñ attendit qnͣta audiamuo is¬
ti que penetrant in sensum nr̃m etia as
obturatis. sicuti ẽ de ꝓximo serre strid

Expanded text:
id omnino nolle non possumus nescio qua et id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione naturae nee dicere audemus ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest uelle peccare. Adtendite etiam quae sequuntur. hoc, inquit, et de auditu, odoratu uel uisu sentiri possibile est, quod audire, odorari, uidere potestatis nostrae sit, posse uero audire uel odorari uel uidere po» Aut ego non intelligo quid dicat, aut ipse. modo enim in potestate nostra non est uidendi possibilitas, si in potestate nostra est non uidendi necessitas, quia in potestate est caecitas. qua id ipsum uidere posse nobis, si uolumus, adimamus? quomodo autem in nostra potestate est uidere, si uelimus, cum etiam salua integritate natuadhibentur ademptis siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo includat? item si tatis, cur non adtendit, quanta audiamus inniti. quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus opturatis. sicuti est de proximo serrae stridor uel
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ: utrumq facere possum. idest &e loqui
ce ñ loqui. Quia uero qͦd loqui possum me¬
um ñ ẽ. idest arbitrii mei & uoluntatis: ne¬
cesse ẽ me semꝑ loqui posse. ce si uoluero ñ
posse loqui. Non possum tamen ñ posse
loqui: nisi forte membrum illud adimã.
ta quidem dici possent. quib si uelit homo
adimat sͥ possibilitatẽ loquendi ñ ademp¬
to illo membro quo loquimur: uelut si ali¬
quid fiat unde uox ipsa tollatur. loqͥ ne¬
mo poterit manentib mẽbris: ñ enĩ uox
hominis membrũ ẽ. uexato sane interiore¬
aliquo membro fieri potest. ñ adempto.S
ne uerbo premere uidear. nichilꝙ conten¬
tiose dicatur. etiam uexare adimere ẽ: pos-¬
sumus quidem id efficere. &e ore aliquibus¬
uinculis sic clauso atq obscurato. at s
sit potestate: cum in potestate fuert i
deretur manente integritate & sanita
tidne priuatur: quicqͥd naturali necs
luntatem nrãm qͦd beati ẽẽ uolumus

Expanded text:
um est, utrumque facere possum, id est et loqui um est, utrumque facere possum, id est et loqui et non loqui. quia uero quod loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uoluero non posse loqui, non possum tamen non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, ta quidem diei possent, quibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo membro quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus quidem id efficere et ore aliquibusinculis sic clauso atque obserato, ut id  in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate beratione priuatur quicquid naturali necesuoluntatem nostram quod beati esse uolumus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ possibilitatem ñ peccandi qͣntacũq
est uel erit in homine. ñ nisi deo debere re-¬
putari: Hoc &e nos dicimus. Iungimus de-¬
xtras. an audienda s̃ cetera: Audienda pla¬
ne: ce corripienda utiq uel cauenda. Nam
cum dr̃ inqͥt ipsum posse arbitrii huma¬
ni omnino ñ eẽ s nature. s auctoris na¬
ture. dei scilicet: ce qui fieri potest ut absq
dei gr̃a intelligatur qͦd ad deũ ꝓprie ꝑtine¬
re censetur: iam cepit apparere qͥd dicat.
s ne forte fallamur: latius id explanat
ce clarius. S ut hoc inquit manifestius
fiat: paulo latius disputandũ est. Dicimꝰ
enĩ cuiuscumq rei possibilitatẽ: ñ tam in
arbitrii humani potestate. qmͣ in na¬
ture necessitate consistere. Exemplis etiã
uel similitudinib qͥd dicat illustrat. Ut
puta inqͥt loqui possum. Quod loqͥ pos¬
sum meum ñ ẽ: quod loquor meũ ẽ. idest
proprie uoluntatis. Et quia qͦd loquor me¬

Expanded text:
quam possibilitatem non peccandi, quantacumque quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras. An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei gratia intellegatur, quod ad deum proprie pertinere censetur ? iam coepit apparere quid dicat; sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus enim cuiuscumque rei possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate quam in naturae necessitate consistere. exemplis etiam uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut puta, inquit, loqui possum. quod loqui possum meum non est; quod loquor meum est, id est propriae uoluntatis; et quia quod loquor me
Abbreviated transcription (Latin):
dei ce nos credimus: ꝓpter qͦd ce loquimur.
ste uero obiecta sͥ questione. in qua reue¬
ra intolerabilis uidetur cordib xp̃ianis:¬
÷ quid respondeat audiamus. Ait enĩ. Sed
hoc ẽ qͦd multos mouet inquies: qͦd ñ per
dei grãm hominem sine peccato eẽ posse defen¬
dis. Frorsus hoc ẽ qͦd mouet: hoc ẽ qͦd obiti¬
mus. Rem ipsam dicit. Hoc omnino eger¬
rime sustinemus: hinc axp̃ianis talia dis¬
putari ea quam in alios &e in semetipsos
habemus dilectione ñ ferimus. Audiamꝰ
gͣ. quomodo se obiectione questionis huiꝰ
expediat. Oignorantie cecitas inqͥt. o im¬
perite mentis ignauia. que id sine dĩ gr̃a
defensari existimat. qͥd deo tantũ audiat
debere reputari. s nesciremus q̃ sequant᷑.
his tantumm auditis falsa nos de illis
iactante fama. &e quibus dam fratrib ido¬
neis testib asseuerantib credidisse putare¬
mus. Qͥd enĩ dici breuius potuit ce uerius.

Expanded text:
dei et nos credimus, propter quod et loquimur. dei et nos credimus, propter quod et loquimur. Iste uero obiecta sibi quaestione, in qua reuera intolerabilis uidetur cordibus christianis, quid respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis ignauia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nus de illis iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius
Abbreviated transcription (Latin):
impossibilia iubet: s iubendo ammonet
ce facere qͦd possis. & petere qͦd ñ possis. Iã
nunc uideamus unde possit: & unde nõ
possit. Iste dicit. uoluntate ñ ẽ qͦd natura
potest: ego dico. uoluntate quidem ñ est.
homo iustus si natura potest: s medicina
poterit quod uitio ñ potest. Qͥd gͦ iã opus
ẽ in plurib immorari: heniamus interiꝰ
ad causam: quã in hac dumtaxat q̃stione
uel solam uel pene solam cum istis habe¬
mus. Sicut enĩ ipse dicit. ad quod nunc
ait ñ ꝑtinere ut queratur utrum fuerint
uel sint aliqui homines in hac uita sine
peccato. s utrum eẽ potuerint siue possĩt:
ita ego etiam si fuisse uel eẽ consentiam nul¬
lomodo tamen potuisse uel posse confir-¬
fides iustos sanauit antiquos. que sanat
ce nos. ioest mediatoris dei & hominum
hominis xp̃i iħu. fides sanguinis eius.
fides crucis eius. fides mortis & resurre¬
ctionis eius. Habentes gͦ eundem sp̃m fi¬

Expanded text:
inpossibilia iubet, sed iubendo admonet inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit. iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio non potest\'. Quid ergo iam opus est in pluribus inmorari? ueniamus interius ad causam, quam in hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis habemus. sicut enim ipse dicit, ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines in hae uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo modo tamen potuisse uel posse confirfides iustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fi
Abbreviated transcription (Latin):
hminis ad uitam ꝑ dei gr̃am fieri posse cõ¬
fiteor ce defendo: qñdo. uel ubi. uel in quo fiet
iritare nimium ñ debeo. Neq de ipsa possibi¬
litate ꝯtendo. cum sanata & adiuta hominis
uoluntate possibilitas ipsa simul cum ef¬
sietu in scĩs ꝓueniet: dum caritas dei qͣn¬
tum plenissime natura nr̃a sana atꝙ pur-¬
aisensando naturam. cum ce creator ce sal¬
lutor agnoscitur: qͣm cum defensa uelut sa-¬
na uirib ꝙ integris creatura opitulatio sal¬
lurit. qui peccati malo carere sufficeret:
Bl uoluisset. Quis enĩ eum nescit esanũ ce
lculpabilem factum & libero arbitrio: at
bad iuste uiuendum potestate libera ꝯstitu-
s nunc de illo agitur: quem semiui¬
im latrones in uia reliquerunt. Qui gra¬
uib sautius confossusq uulnerib ñ ita
potest ad iustitie culmen ascendere: sic̃
potuit inde descendere. Qui etiam si iam
in stabulo ẽ: adhuc curatur. Non gͥ deus

Expanded text:
hominis adiuta per dei gratiam fieri posse conhominis adiuta per dei gratiam fieri posse confiteor et defendo, quando uel ubi uel in quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis proueniat, dum caritas dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purdefensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio salfecerit, qui peccati malo carere sufficeret, sed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum potestate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui us saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus
Abbreviated transcription (Latin):
& baptismo eiꝰ abluuntur. s quia nemo
pedissime dicimus. omnes iste hic litteras do
enquia omnes ciues litteras discunt. sqͥa
eñs discro nisi quẽ ille docuerre: sic nemo
isfisscatur nisi quem xp̃c iustificauerit.
eesto inqͥt consentiam: quia om̃s pecca¬
oes fuisse testatur. Dicit enĩ quid fuerint:
somines inquit. peccatores possẽt ꝓbari:
nintioni tamen nr̃e nequaqͣm id obesseg.
su ñ tam qͦd homines sint. qm quid pos¬
int et̃ defendimus. Hic recte facit aliqͣn¬
No consentire. qm̃ ñ iustificabitur in cõspe¬
du tuo omnis uiuens: ñ tamen ibi eẽ q̃sti¬
intm. s in ipsa ñ peccandi possibilitate
antendit. in qua nec nos aduers e̾ũ decerta¬
x opus ẽ. Nam neq illud nimis curo utrũ
surnt hic aliqui uel sint uel eẽ possint:
qu ꝑfectam cui nichil addendum eẽt ha-¬
buerint. uel habeant. uel habituri sint cari-¬
tatem dei. Ipsa ẽ enĩ uerissima plenissima ꝑ-¬
sitisimaq iustitia: qm̃ id quod uoluntate

Expanded text:
et baptismo eius abluuntur, sed quia nemo tituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa est enim uerissima, plenissima perfectissimaque iustitia —, quoniam id, quod uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
&e in facilib qͥd agamus: ce in difficilib as
petamus. Omnia quippe fiunt facilioe
ritati. cui uni xp̃i sarcina leuis ẽ: autn
ẽ sarcina. ipsa que leuis ẽ. Scdđ̾m hoc dil
est. & p̃cepta enis grauia ñ s̃: ut cui grall
sunt consideret ñ potuisse diuinitus dius
uia ñ sunt. nisi quia potest eẽ cordis afisis
cui grauia ñ sunt: ce petat qͦd destituulꝰ
teronomio. si pie. si scẽ. si spũaliter intell

Expanded text:
et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid petamus. omnia quippe fiunt facilia caritati, cui uni Christi sarcina leuis est aut ea una est sarcina ipsa quae leuis est. secundum hoc dictum est: et praecepta eius grauia non sunt, ut cui grauia sunt, consideret non potuisse diuinitus dici: grauia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt. et petat quo destituitur, ut rahel in Deuteronomio, si pie, si sancte, si spiritaliter intell
Abbreviated transcription (Latin):
gunt: uerberentur terrorib ce p̃miorimla¬
dib erigantur: ita sane ut ñ solum adbons
actiones uerumetiã adpias or̃oẽs eos ꝑcha¬
tari meminerimꝰ: atꝙ hac instruere sanitate
doctrine. ut ce illinc grãs agant cum istitue¬
rint bene uniere qͦd aliqͥd sine dificu¬
tate fecerint: c ubi difficuttatim
aliquã sentiunt fi delissimis ce ꝑseuerami
a dño impetrare ꝑsistant. Sic autẽ ꝓficuta
ubi ce qͣndo plenissima iusticia ꝑficianturñ
nimis curo: ũcũꝙ aut̃ & qͣndocumꝙ ꝑfiti
fici confirmo. Sane qndo liquido cognoutĩt
nullum peccatum se habere. ñ se dicarcla
bere peccatũ ne ueritas in eis ñ sit: sicut i
eis ueritas ñ ẽ. qui cum habeant ñ se habet
dicunt. Ualde autem bona s̃ p̃cepta: si legi¬
time his utamur. Eo quippe ipso quosit¬
missime creditur deũ iustũ &e bonum mox¬
sibilia ñ potuisse ꝑ̃cipere. huic ammonnte

Expanded text:
negligunt; verberentur terroribus, et praemiorum lanegligunt; verberentur terroribus, et praemiorum laudibus erigantur: ita sane, ut non solum ad bonas actiones, verum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus, atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illinc gratias agant, cum instituerint bene vivere, quod aliquid sine difficultate fecerint; et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et perseverana Domino impetrare persistant. Sic autem proficientes, ubi et quando plenissima justitia perficiantur, non nimis curo: ubicumque autem et quandocumque perfecti  confirmo. sane quando liquido cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt? Valde autem \'bona sunt praecepta\', si legitime his utamur. eo quippe ipso quo firmissime creditur \'deum iustum et bonum inpossibilia non potuisse praecipere\', hinc ammoneniur
Abbreviated transcription (Latin):
hortetur. conantẽ adiuuet. exaudiat depre-¬
cantem: ñ tͥ deputat᷑ ad culpam qͦd inuitus
ignoras. s qͦd negligis querere qͦd ignoras:
neq illud qͦd uulnerata membra ñ colligis.
s quod uolentem sanare ꝯtempnis. Ita ce ex¬
hortatus sum qͣntum potui ad recte ui¬
uendum. &e grãm dei ñ euacuaui: sine qͣ
natura huma na iam contenebrata
atq uitiata illuminari ñ potest & sanari.
De qua re cum istis tota uertit᷑ q̃stio: ne gra
item paulopost dixi. Etiam ipsam natu¬
ram aliter dicimus. cum ꝓprie loqͥmur
naturam hominis in quã primũ in suo
genere inculpabilis factus ẽ: aliter st
in qua ex illius damnati pena. & ignar
carni subditi nascimur. Iuxta que moi
dicit apłs: fuimus enĩ ce nos natura ls¬
sicut ce ceteri. Si gͦ uolumus ammos a
cte uiuendũ frigidos ce pigros xp̃ianos
hortationib excitare ce accendere : prisi
sunt. Si autẽ iam xp̃iani s̃. ce recte uiurmi

Expanded text:
hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprehortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota uertitur quaestio, ne gratitem paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur naturam h hominis in qua primum in suo genere inculpabilis factus est, aliter istam, in qua ex illius damnati poena et ignari et carni subditi nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus : \'fuimus enim et nos naturalectum. Si ergo volumus animos ad recte vivendum frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere; primitus ssunt. Si autem jam christiani sunt, et recte vivere
Abbreviated transcription (Latin):
lia: ignorantia ce difficultas. Ex ignorantia
dehonestat error: ex difficultate cruciatus
affligit. S approbare falsa proueris ut er¬
ret inuitus. & resistente atq torquente do¬
lore carnalis uinculi. ñ posse a libidinosis
oꝑib temꝑare: ñ ẽ natura instituti hominis.
s pena dampnati. Cum autẽ de libera re-
ete faciendi uoluntate loquim᷑: de illa scili¬
cet in qua homo factus ẽloquimur. Hinc
iam hominib de ipsius ignorantie diffi¬
cultatisq in prolem pͥmi hominis traie¬
ctis uitiis atq tͣnsfusis uelut iustam q̃re¬
lam deponentib ita responsum ẽ: qͥb bre¬
uiter in qͣm respondet᷑. ut quiescant. &e adu̾¬
sus deũ murmurare desistant. Recte enim
fortasse q̃rerentur: si erroris &e libidinis
nullus hominum uictor existeret. Cum uͦ
ubiq sit p̃sens qui multis modis ꝑ creat᷑am
sͥ dño seruientem. aduersum nocet: doceat
credentem. ꝯsoletur sꝑantem. diligentẽ ad

Expanded text:
1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a 1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est : quibus breuiter, inquam, respondetur, ut quiescant et aduersus deum murmurare desistant. recte enim fortasse quererentur, si erroris i s et libidinis nullus hominum uictor existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d
Abbreviated transcription (Latin):
unde s̃ ille uoces: ñ enĩ qͦd uolo faciobonũ.
s qͦd odi malum hoc ago: Atq aliis in hac
sententia ꝯmemoratis testimoniis diuinoꝵ
eloquiorum: s hec inqͣm omĩa hominũ
sunt uoces. ex illa mortis dampnatione
uiuentium. Nam si ñ ẽ ista pena hoĩs
s natura: nulla ifta pecc̃a s̃. Deinde paulo
post. Relinquit᷑ gͦ inqm ut hec pena iusta
de damnatioẽ hominis ueniat: nec miran-¬
dum ẽ qͦd uel ignorando ñ babet liberum ar-¬
bitrium uoluntatis ad eligendũ qͥd recte fa-¬
ciat: uel resistente carnali ꝯsuetudine. q̃ uio¬
lentia mortalis successionis quodam modo
naturaliter moleuit: uideat quid recte facien¬
dum sit. & uelit nec possit implere. Illa ẽ enĩ
pecc̃i pena iustissima. ut amittat quisq quo
bene uti noluit cum sine ulla posset difficul¬
tate si uellet: idest autẽ ut qui sciens recte
reuera omni peccanti anime duo ista pena

Expanded text:
unde sunt illae uoces: \'non i enim quod uolo facio bonum, unde sunt illae uoces: \'non i enim quod uolo facio bonum, sed quod o.di malum, hoc ago\'? atque aliis in hac sententia commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. deinde paulo post: relinquitur ergo, inquam, ut haec poena. iusta de damnatione hominis ueniat. nec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum quid recte faciat uel resistente carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte reuera omni a peccanti animae duo ista poena
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. dimitte nobis debita nr̃a sicut &e nos
dimittimus debitorib nr̃is. Duob enĩ modis
etiam in corꝑe cauetur morbi malũ: ce ut
ñ accidat. & ut si acciderit cito sanet᷑. it nõ
accidat caueamus dicendo. ne nos inferas
in temptationẽ: ut cito sanetur caueamꝰ
dicendo. dimitte nob̾ debita nr̃a. Siue gͦ
immineat siue insit: caueri gͥ potest. S ut
ñ tantũ illi. uerumetiã his qui eosdẽ libros
meos quos iste legit de libero arbitrio ñ le¬
gerunt. atq illis ñ lectis hunc forsitan le¬
gunt. de hac re sententia mea satis appa¬
reat: ex ipsis lib̃s cõmemorare me oportet.
Qͦd iste si sentiret atq in suis litteris pone¬
ret: nulla inter nos de re controuersia rema¬
neat. Continuo qͥppe post uerba mea q̃ iste
cõmemorauit qͦd occurrere poterat ipse sub¬
plis: etiam de infirmitate locutus sum di¬
cens. Sunt etiã necessitate facta imꝓbanda:
ubi uult homo recte facere ce ñ potest. Nam

Expanded text:
cimus: dimitte nobis s debita nostra, sicut c t nos cimus: dimitte nobis s debita nostra, sicut c t nos dimittimus debitoribus nostris. duobus enim modis etiam in corpore cauetur morbi malum: et ut non accidat et ut, si acciderit, cito sanetur. ut non accidat, caueamus dicendo: nenos inferas in temptationem; ut cito sanetur, caneamus dicendo: d dimitte nobis debita nostra. siue ergo immineat siue insit, caueri igitur potest. Sed ut non tantum illi, uerum etiam his, qui eosdem libros meos, quos iste legit, De libero arbitrio non legerunt atque illis non lectis hunc forsitan legunt, de hac re sententia mea satis appareat, ex ipsis libris commemorare me oportet, quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret nulla inter nos de hac re controuersia remaneret. continuo quippe post uerba mea, quae iste commemorauit, quod occurrere poterat ipse subplis etiam de infirmitate locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam
Abbreviated transcription (Latin):
dam peccandi necessitas. audiat homo. at¬
ꝙ ut eadem necessitas ñ sit. discat dõ dicere:
ue necessitatib meis educ me. Quia in hu-¬
usmodi oratione certamen ẽ aduersus
amptatorem de ipsa contra nos necessita¬
ir pugnantem: ac ꝑ hoc opitulante gr̃a ꝑ
ipd in libͥs de libero arbitrio. Quecũq eau
saista ẽ uoluntatis: si ñ potest ei resisti. si¬
ns pecẽo ei ceditur: si autẽ potest ñ ei cedat᷑.
ñpeccatur. An forte fallit ieautũ: Eece
ueat ne fallatur. an tanta fallatia ẽ: ut
aieri omnino ñ possit: Nulla gͦ pecc̃a s̃.
sornĩ peccat in eo qͦd caueri nullom po
. Pecatur autẽ. Caueri g potest. Agno
uerba mea s̃ : s etiam ipse dignetur ag¬
bsut siꝑius cuncta q̃ dicta s. De gratia
quippe dei agitur. que nob̾ ꝑmediatorem
medicina opitulatur: ñ de impossibilita¬
te illo qui ñ potest falli. Nam ce hoc ipsum
ad cauendum pecc̃m ꝑtinet: si ueraciter di¬

Expanded text:
aedam peccandi necessitas, audiat homo, ataedam peccandi necessitas, audiat homo, atque ut eadem necessitas non sit, discat Deo dicere, De necessitatibus meis educ me . Quia et in hujusmodi oratione certamen est adversus tentatorem de ipsa contra nos necessitate pugnantem; ac per hoc opitulante gratia episcopus in libris De libero arbitrio: quaecumque ista causa est uoluntatis, si non potest ei resisti, sine peccato ei ceditur ; si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. an forte fallit incautum ergo caueat, ne f all atur. an tanta fallacia est, ut caueri omnino non possit? n ulla ergo peccata sunt. quis enim peccat in e o quod caueri nullo modo potest? peccatur autem; caueri igitur p potest. agnosco, uerba mea sunt; sed etiam ipse dignetur agnoscere superius cuncta quae dicta sunt. de gratia quippe dei agitur, quae nobis per mediatorem medicina opitulatur, non de inpossibilitate illo, qui non potest falli. nam et hoc ipsum ad canendum peccatum pertinet, si ueraciter di
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi c̃. ꝑ hec enĩ qͥ dam qͣmus dᷤ
pponeret qd scͥptum ẽ: beati mundo corde q̃m
s deũ indebunt: Quos ñ arguit ꝯscientia ul
peti: te adiecit. mundus mundo corde con¬
squitur demplum dei ñ potest eẽ pollutum.
orlitiꝙ agitur in nob̾ conando. laborando
pando impetrando: ut ad illã ꝑfectionem
n qua possimus deum mundo corde ꝯspice
presbitero. liberi arbitrii nos condidit ds̃. nec
e uurtutem nec ad uitia necessitate trabim᷑.
alioquin ubi necessitas nec corona ẽ: qͥs ñ
ignoscat. quis ñ toto corde suscipiat. qͥs alit̃
conditam humanã neget ẽẽ naturã: S in
rete faciendo ideo nullum ẽ uincu¬
ium necessitatis: quia libertas
crantatis. Redi gͦ ad apłicam sententiã:
caritas dei diffusa ẽ in cordib nr̃is ꝑ sp̃m
ascindit in altum. captiuauit captiuita¬
tm. dedit dona hominib: Qͦd autẽ ex ui¬
tus nature ñ ex conditione nature sit q̃¬

Expanded text:
huiusmodi est. per haec enim quidam, quamuis ca huiusmodi est. per haec enim quidam, quamuis ca exponeret quod scriptum est: beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt? quos non arguit conscientia ulla peccati et adiecit: mundus mundo corde conspicitur, templum dei non potest esse pollutum. hoc utique agitur in nobis conando, laborando, orando, impetrando, ut ad illam perfectionem, in qua possimus deum mundo corde conspicpresbytero: liberi arbitrii nos condidit deus, nec ad uirtutem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas, nec corona est, quis non agnoscat, quis non toto corde suscipiat, quis aliter conditam humanam neget esse naturam ? sed in recte faciendo ideo nullum est uinculum necessitatis, quia libertas est earitatis. Redi ergo ad apostolicam sententiam: caritas dei diffusa est in cordibus nostris ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus ? Quod autem ex vitiis naturae, non ex conditione naturae, sit qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui cum illis ꝯmemorari dignus uident
Unde ingratus eẽ ñ debeo. ce familior
fectu nolim ut erret: qͥ hunc mͥ deculio¬
norem. Prima enĩ q̃ posuit. quia non
eius qui hea dixit ibi ñ legi. siue quia ilia
scͥpsit. siue quia codex quem misistis sel
bet hominum scͥptis liberum. qͥa solis art¬
licis debeo sine ulla recusatione ꝯsensun
nichil mouet qͦd de illiꝰ scͥptis cuiꝰ nomui
ibi inueni. ille posuit. Oportuit magistu
doctoremq uirtutis homini simillimut
fieri: ut uincendo peccatum. doceat homi
uincere posse pecc̃m. Quomodo enĩ dictil
auctor huiꝰ sententie uiderit qͣliter poses
ponere: dum tn nos minime dubitemen
natus ẽ in similitudinem carnis pec̃uo¬
carne peccati. Aliud eiusdem ita posuit
iterum ut desideriis carnis edomitis ds
ñ necessitatis eẽ peccare. s ꝓpositi ac uoliꝰ¬
tatis. Ego desideria carnis. si ñ illicitaril

Expanded text:
qui cum illis commemorari dignus viderer. qui cum illis commemorari dignus viderer. Unde ingratus esse non debeo, et familiariore affectu nolim ut erret, qui hunc mihi detulit honorem. Prima enim quae posuit, quia nomen ejus qui ea dixit, non ibi legi, sive quia ille non scripsit, sive quia codex quem misistis, id bet hominum scriptis liberum quia solis canonicis debeo sine ulla recusatione consensum, nihil movet quod de illius scriptis, cujus nomen non ibi inveni, ille posuit: « Oportuit magistrum doctoremque virtutis homini simillimum fieri, ut vincendo peccatum doceat hominem vincere posse peccatum » . Quomodo enim dictum sit, auctor hujus sententiae viderit qualiter possit exponere: dum tamen nos minime dubitemus, natus est in similitudine carnis peccarne peccati. aliud eiusdem ita posuit: et iterum: u t desideriis carnis edomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi a c ac l uoluntatis. ego desideria carnis, si non inlicitarum
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullũ habeat omnino peccatũ: potest
eẽ aliqua q̃stio inter ueros pios ꝙ xp̃ianos.
Posse tamen eẽ certe post hanc uitã quisqͥs
ambigit: desipit. s ego nec de ista uita uo¬
lo contendere. Quãqm enĩ mͥ ñ uideatur
aliter intelligendũ. qͦd scͥptum ẽ. ñ iustifi¬
cabitur in conspectu tuo omnis uiuens.
ce si qua similia: tñ utinã possit ostendi.
uel hec testimonia melius aliter intelligi
posse. uel ꝑfectam plenãq iusticiã. cui ꝓr¬
sus nicbil addendũ sit. & heri fuisse ma
liquo cũ in isto corpe uiueret. ce hodie ẽẽ
ce cras futuram: dum tam̃ longe plures
sint. qui cum sͥ ad ultimũ uite huiꝰ diem
necessariũ ẽẽ ñ dubitent. ut ueracit᷑ dicant.
dimitde nobis debita nr̃a sicut &e nos dimit¬
dicerent ista defendere: ita s̃ media. ut
contra nr̃am sententiã sint. neq conta
sius. In qͥb ñ nichil etiã de libͥs meis na
ponere uoluit: me quoq aliquẽ depit

Expanded text:
ut nullum habeat omnino peccatum, potest ut nullum habeat omnino peccatum, potest esse aliqua quaestio inter ueros piosque \'Christiano; posse tamen esse certe post hanc uitam quisquis ambigit desipit. sed ego nec de ista uita uolo contendere. quamquam enim mihi non uideatur aliter intellegendum quod scriptum est: non iustificabitur i n conspectu tuo omnis uiuens et si qua similia, tamen utinam possit ostendi uel haec testimonia melius aliter intellegi posse uel perfectam plenamque iustitiam, cui prorsus nihil addendum sit, et heri fuisse in aliquo, dum in isto corpore uiueret, et hodie esse et eras futuram, dum tamen longe plures sint, qui cum sibi usque ad ultimum uitae huius diem necessarium esse non dubitent, ut ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimitdicerent ista defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram sententiam sint neque contra ipsius. in quibus nonnihil etiam de lerponere voluit, me quoque aliquem deputans,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ impossibile. quia hoc uel multi uel om¬
nes uolunt. s hoc unde sit possibile ꝯfiteat᷑:
ri ut ñ peccemus nusqͣm dicere uoluit. Qͦd
si forte latenter sentit. ignoscat aliter suspi¬
cantib: ipse enĩ hoc fac̃. qui cũ tantã de hac
re patiatur inuidiam. sentire id uult. ce ꝯfite¬
ri uel ꝓfiteri ñ uult. Qͥd erat magnũ. ut hoc
diceret: cũ p̃sertim sͥ hoc tamqͣm ex persona
aduersariorum oppositũ tractare & aꝑire
susceperit: Cur illic solam naturã defende¬
re uoluit. &e quia ita homo creatus ẽ ut
ñ peccare posset. si peccare noluisset asse¬
ruit: Ac ꝑ hoc qͦd ita creatus ẽ. eam possi¬
bilitatem ad grãm dei ꝑtinere definiuit.
qua possibilitate. si noluerit peccare ñ pec¬
cat: &e noluit aliqͥd dicere de eo qͦd ip̃sa
sanatur quia uitiata ẽ. uel qͥa sͥ ñ sufficit
adiuuatur. etrum enĩ in hoc seculo fuerit.
uel sit. uel possit eẽ aliqͥs ita iuste uiuens.

Expanded text:
non esse impossibile, quia hoc vel multi, vel omnon esse impossibile, quia hoc vel multi, vel omnes volunt: » sed hoc unde sit possibile confiteaturi, ut non peccemus, nusquam dicere uolunt. quod si forte latenter sentit, ignoscat aliter suspicantibus. ipso enim hoc facit, qui cum tantam de hac re patiatur inuidiam, sentire id uult et confiteri uel profiteri non uult. quid erat magnum ut hoc diceret, cum praesertim sibi hoc tamquam ex persona aduersariorum oppositum tractare et aperire susceperit? cur illic solam naturam defendere uoluit et quia ita homo creatus est, ut non peccare posset. si peccare noluerit. asseruit, ac per hoc quod ita creatus est eam possibilitatem ad gratiam dei pertinere definiuit, qua possibilitate, si noluerit peccare, non peccat, et noluit aliquid dicere de eo, quod ipsa sanatur. quia uitiata est. uel quia sibi non sufficit adiuuatur? Vtrum enim in hoc saeculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis ita iuste uiuens,
Abbreviated transcription (Latin):
resistamus illi &e fugiet. resistite inquit
beatꝰ apłs diabolo: ae fugiet a uob̾. Unde
animaduertendũ ẽ qͥd possit his nocere
qͦs sugit: uel quã uirtutẽ habere intelli¬
gendum sit. qui solis p̃ualere ñ resisten¬
tib potest. hec & mea uerba s̃: uerius e¬
nĩ dici ñ potest. S hoc interest inter
nos ce iustos: qͦd nos etiã cum diabolo
resistitur poscendũ dei adiutorium nõ
solum ñ negamus. uerumetiã p̃dicamꝰ.
Isti autẽ tantam uoluntati tͥbuunt po¬
testatem: ut pietati auferant orationẽ.
Nam utiq ut diabolo resistamus. & fugi¬
at a nobis: ideo p̃cantes dicimus. ne nos
inferas in temptationẽ. Ideo etiã moni¬
ti sumus. tamqm ab imꝑatore milites:
exhortante ce dicente. Uigilate ce orate:
ne inteetis in temptationẽt
uod uero ꝯtra
eos disputat qui dicunt: & quis nolit sine pec¬
cato eẽ. si hoc in hominis eẽt positum potesta
te: recte quidẽ disputat. hoc ipso eos ꝯfiteri

Expanded text:
resistamus illi, et fugiet. res istite, inquit resistamus illi, et fugiet. res istite, inquit beatus apostolus, diabolo, et f ugi e t a uob i s. unde animaduertendum quid possit his nocere quos f ugit uel quam uirtutem habere intellegendus sit, qui solis praeualere non resistentibus potest. haec et mea uerba sunt; uerius enim dici non potest. sed hoc interest inter nos et istos, quod nos etiam cum diabolo resistitur poscendum dei adiutorium non solum non negamus, uerum etiam praedicamus, isti autem tantam uoluntati tribuunt potestatem, ut pietati auferant orationem. nam utique ut diabolo resistamus et fugiat a nobis, ideo precantes dicimus: n p nos inferas in temptationem; ideo et admoniti sumus tamquam ab imperatore milites exhortante et dicente: uigilate et orate, ne intretis in temptationem. Quod uero contra eos disputat, qui dicunt: \'et quis nolit sine peccato esse, si hoc in hominis esset positum poteste? » Recte quidem disputat, « hoc ipso eos confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
lñ qui datus e nobio. Hec ẽ lex libertatis
ñ seruitutis: quia caritatis utiq ñ timoris.
De qua & apłs iacobus ait. Qui autẽ ꝑspe¬
xerit in legem ꝑfectam libertatis. Unde &
ille ñ quidem iam lege dei terrebat᷑ ut ser-¬
uus: s ꝯdelectabatur eis scdm interiorem
hominem. Uidit tñ adhuc aliam legẽ in
ñ ẽ sub lege: quia in qͣntum ꝯdelectat᷑ legi
dĩ ñ est sublegis timore: quia timor tormen¬
tum habet ñ delectationẽ. Proinde si recte
sentimus. sicut pro membris sanatis gr̃as
agere. ita ꝓ sanandis agere debemus: ut ab¬
solutissima cui nichil addi possit sanitate. ꝑ¬
fecta dei suauitate plena libertate ꝑfruam᷑.
Non enĩ abnegamus humanã naturã.
posse eẽ sine pecc̃o: aut nullomodo negare
uante fieri dicimus ut iusta & beata sit.
a quo creata ẽ ut sit. facile itaq refellit᷑.
qͦd a quibusdã sͥ dicit opponi: diabolus no¬
bis aduersatur. Prorsus huic obiectioni ea¬
dem uerba respondemus. q̃ ipse respondit:

Expanded text:
 qui datus est nobis. haec est lex libertatis, non seruitutis, quia caritatis utique, non timoris, de qua et Iacobus apostolus ait: qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis. unde et ille non quidem iam lege dei terrebatur ut seruus. sed condelectabatur ei secundum interiorem hominem; uidet tamen adhuc aliam legem in non est sub lege. quia in quantum condelectabatur legi dei, non est sub legis timore, quia timor tormenum habet, non delectationem. Proinde si recte sentimus, sicut pro membris sanatis gratias agere ita pro sanandis orare debemus, ut absolutissima cui nihil addi possit sanitate, perfecta dei suauitate, plena libertate perfruamur. non emim abnuimus humanam naturam posse esse sine peccato aut ullo modo negare uante fieri dicimus, ut iusta et beata sit, a quo creata est ut sit. facile itaque refellitur, quod a quibusdam sibi dicit opponi: \'diabolus nobis aducrsatur\'. prorsus huic obiectioni eadem uerba respondemus, quae ipse respondit:
Abbreviated transcription (Latin):
uirib ñ ualentes. adiutorium diuinum
precemur. Promde ce ipse cum exaggeras¬
set lingue mala inter hec dicens ñ opor¬
tet fr̃s mei hec ita fierr: continuo monuit
consummatis his que hinc dicebat quo
adiutorio ista ñ fierent que dixit fieri ñ
oportere. Quis enĩ sapiens ce disciplinat

Expanded text:
uiribus non ualentes adiuiribus non ualentes adiprecemur. Proinde et ipse, cum exaggerasset linguae malum inter haec dicens: non o portet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere: quis enim sapiens et disciplinatus
Abbreviated transcription (Latin):
nem interficit: hoc uero animam. Os qͦd
mentitur: occidit animã. Non gͦ quasi
id eẽt facilius qm mansuefactio bestiarum
sc̃s iacobꝰ illam sententiam ꝓnuntiauit.
aut ea uoce uoluit pronuntiari: s potius
ostendens qnͣtum sit in homine lingue ma¬
lum. ut a nullo homine possit domari:
cum ab hominib doment᷑ ce bestie. Neq
hoc ideo dixit ut huius in nos mali dña¬
tionem ꝑ negligentiã ꝑmanere patiam᷑:
s ut domandam linguã diuine głe pos¬
camus auxilium: Non enĩ ait. linguã nul¬
lus domare potest. s nullus hominum:
ut cum domamus. dei miscdia. dei adiuto¬
rio. dei gr̃a fieri fateamur: Conet᷑ gͦ anima
domare linguã: ce dum conatur poscat
auxilium. ce oret lingua ut domet᷑ lin¬
gua: domante illo qui dixit ad suos. Nõ
enĩ uos estis qui loquimini: s sp̃s patͥs
ur̃i qui loquit᷑ in uobis. Itaq precepto
facere commonem᷑: qͦd conantes ce nr̃is

Expanded text:
nem interficit, hoc uero animam. os enim quod nem interficit, hoc uero animam. os enim quod mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris uestri, qui loquitur in uobis itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris
Abbreviated transcription (Latin):
timus. &e ueritas in nobis ñ est: in libris
quos ad marcellinum de hac re scͥpsi. sicut
potui explicare curaui: ce illud qͦd dictũ ẽ.
ñ potest peccare. pro eo dictum eẽ. acsi di¬
eretur ñ debet peccare: ñ imꝓbanda mͥ ui¬
dedir huiꝰ assertio. Qͥs enĩ insanꝰ dicat de¬
bur peccari: cũ ideo sit pecẽm. qr ñ debet fieri᷑
boninum domate potest. ñ miebi uidet
ita intelligendum ut exponere uoluit: qua-¬
si ꝑ exꝓbationem dictum. tamqͣm diceret᷑.
Ergo ne linguã nullus hominũ domare
potest: T̃amqͣm obiurgans ce dicens. doma¬
re feras potestis. linguã ñ potestis: Quasi
facilius sit linguã domare qͣm feras. Non
puto. qͦd iste sit sensus hoc loco. Si enĩ hoc
sentiri uellet de facilitate domande lingue:
cetera sequerent᷑ in bestiarum cõꝑaratiõe
Nunc uero sequit᷑. inquietum malũ. plena
ueneno mortifero: utiq nocentiore qͣm
bestiarum or serpentium. Nam illud car¬

Expanded text:
cimus et ueritas in nobis non est : in libris, cimus et ueritas in nobis non est : in libris, quos ad Marcellinum de hac re scripsi, sicut potui explicare curaui. et illud quod dictum est non potest peccare pro eo quod dictum est ac si diceretur \'non debet peccare\', non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri ?hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum ut exponere uoluit, \'quasi per exprobrationem dictum\', tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest?\' tamquam obiurgans eis dicens: \'domare feras potestis, linguam non potestis ?\' quasi facilius sit linguam domare, quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim id \'sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum atque serpentum; nam illud car