comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus citabit telum hoc ÷ ultionẽ & undictã suꝑ iudeos inimicos suos ꝑ
fortitudinẽ & potentiã romanoꝵ hec quae leguntur isto in loco : aro¬
manis dnõ per mittente completa sunt. Quod aut̃ dicit᷑ dns̃ sicut for¬
tis egredictur : Ita ÷ in telleꝰgendũ ut declementia sua & mansuetudine
magna dicatur &ire quando uindictã suscipit de hostib: suis
Reuera non quo & eat : sed quia ita uidetur illis dequib: suscipitur
Comparatur aut̃ fortissimo preliatori qui pugnatur contra ad¬
uersarios suos : suscitat in animo suo telum & feruorẽ ulciscendi
contra hostes suos S. Vociferabit᷑ & clamabit : a perte coꝵ insaniã
redarguens. Vos inquiens & patre diabolo estis & su ꝑ inimicos
suos iudeos scilic& confortabitur  Tacui semꝑ silui paciens fui
sicut pariens loquar Quidã codices habent parturiens : sed
melius ÷ pariens Loquitur uero contra uideos Et ÷ sensus Diu
uos delinquentes portaui & sustinui. & pectans aitrum mei memo¬

Expanded text:
imicos suos, super fortitudinem et potentiam Romanorum. Haec quae leguntur in loco isto, a Romanis Domino permittente completa sunt. Quod autem dicitur, Dominus sicut fortis egredietur, ita est intelligendum, ut de clementia sua et mansuetudine magna dicatur exire, quando vindictam suscipit de hostibus suis: non quod revera exeat, sed quia ita videtur illis de quibus suscipitur. Comparatur autem fortissimo praeliatori, quia pugnat contra adversarios suos, et suscitat in animo suo zelum et fervorem ulciscendi contra hostes suos. « Vociferabitur et clamabit » aperte insaniam eorum redarguens. « Vos, inquiens, ex patre diabolo estis . » « Et super inimicos suos, » Judaeos scilicet, « confortabitur. Tacui, semper silui, patiens fui, sicut pariens loquar. » Quidam codices habent parturiens, sed melius est pariens. Loquitur vero contra Judaeos, et est sensus: Diu vos delinquentes portavi et sustinui, exspectans utrum mei memo
Abbreviated transcription (Latin):
dñm nrm̃ iħum xp̃m xͫ. die resurrectionis suscepit : eleuans
cũ suꝑ omã sidera & suꝑ om̃s caelos & collo cans indextera maiestatis
suaȩ  Flectus m̃s complacuit sibi in illo anima mea. Electus : dõ
patri dñs ihs: sicut tempore baptis matis & etiã in monte uox protulit
missa a patre hic ÷ filius ms̃ dilectus. in quo mihi complacui Id ÷ :
dicit complacuit sibi in illo anima mea : hoc ÷ conplacuit uolun¬
ludicium gentib ꝓferet : quod antea ignorabant. Quare nondicit
&iudeis cũ potius ipse ꝑ semet ipsum iudiciũ illis &iustitiã nun¬
tia uerit : qui a uidei ꝓnichilo duxer̃ eius predicationẽ : & pauci
eoꝵ in eum crediderunt Gentes autem postquã errorem suum
ab apłis audierunt quã quã dnm̃ presentẽ non uidissent : credere
in eum & conuerti auia sua mala moram non fecerunt I Noncla¬
mabit id ÷ non sub leuabit in altum uocẽ suã : quia erit mitis. &
man suetus sicut alio in loco scriptũ est sicut ouis ad occisionẽ¬

Expanded text:
dragesimo die resurrectionis suscepit, elevans eum supra omnia sidera et super omnes coelos, et collocans in dextra majestatis suae. « Electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. » Electus est Deo Patri Dominus Jesus, sicut tempore baptimatis et etiam in monte vox protulit missa a Patre: « Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui , » id est, dicit, complacuit sibi in illo anima mea, hoc est, complacuit volun« Judicium gentibus proferet » quod antea ignorabant. Quare non dicit et Judaeis, cum potius ipse per semetipsum judicium illis et justitiam nuntiaverit? Quia Judeorum in eum crediderunt. Gentes autem postquam errorem suum ab apostolis audierunt, quanquam Dominum praesentem non vidissent, credere in eum et converti a via sua mala moram non fecerunt. « Non clamabit, » id est, non sublevabit in altum vocem suam, quia erit mitis et mansuetus. Sicut alio loco scriptum est infra, LII
Abbreviated transcription (Latin):
iã superius dicimꝰ quia post aduentum dñi & post quã fides ei
coepit dilatari ꝑ orbẽ demones quires ponsa antea soliti eran¬
dare conticuerunt Primus adsiondic& ecce ad sum : Et hierłm
cuuangelistã dabo Persion quȩ inter pretatur speculum siue speculatio
& ꝑhierus alem quae inter pretatur uisio pacis : Significatur chorus
puli mei : & hierłm euuangelistã dabo hoc ÷ scõs quierunt in aecđa
dabo ut sint predicatores & ad nuntiatores ueritatis. Cuuangelista
dicitur bonus inter pretator : & posuit unũ ꝓmultis Et uidi ego
ds̃ omp̃s & non erat neq: & istis sub auditur simulacris uel demonib:
quis quã qui in iret consiliũ : hoc ÷ qui intrar& in consilium & inter¬
rogatus a cultorib: suis responder& uerbũ Licet eniminter roga¬

Expanded text:
entum Domini et postquam fides ejus coepit dilatari per orbem, daemones quae responsa ante soliti erandare, conticuerunt. « Primus ad Sion dicet: Ecce adsum, et Hierusalem evangelistam dabo. » Per Sion quae intrepretatur speculum sive speculatio et per Hierusalem quae interpretatur visio pacis significatur chorus stoli mei, et Hierusalem evangelistam dabo, hoc est sanctos qui erunt in Ecclesia, dabo, ut sint praedicatores et annuntiatores veritatis. Evangelista dicitur bonus interpretator, et posuit unum pro multis. « Et vidi egos « et non erat neque ex istis, » subaudis simulacris vel daemonibus « quisquam, qui iniret consilium, » hoc est qui intraret in consilium, « et interrogatus » a cultoribus suis, « responderet verbum. » Licet enim interroga
Abbreviated transcription (Latin):
redig& magistratꝰ quasi lutũ hoc ÷ principes huius mundi
uł demones qui magisterium tenebant suꝑ genꝰ humanũ & uelud
plastes conculcans humũ Plastes ÷ figulus: fabricator artiũ
Sicut figulus conculcat humũ & lutũ ad componendas ollas.
sic dñs ħs in suo aduentu conculcauit & redegit ad nichilum
omnẽ potentiã istius scłi ut facer& & inde quoddã uas in honorẽ
quoddã in contumeliã Quis ad nuntiauit ab& ordio ut sciamus
&a principio creaturarũ p̃dixit futura ut dicamꝰ quia iust es

Expanded text:
rediget « magistratus quasi lutum, » hoc est, principes hujus mundi vel daemones, qui magisterium tenebant super genus humanum. « Et velut plastes conculcans humum. » Plastes est figulus, fabricator arcuum. Sicut figulus conculcat lutum, et humum ad componendas ollas: sic Dominus Jesus in suo adventu conculcavit et redegit ad nihilum omnem potentiam istius saeculi: ut faceret exinde quoddam vas in honorem, quoddam in contumeliam. « Quis annuntiavit ab exordio ut sciamus et a principio, » creatur
Abbreviated transcription (Latin):
sum dĩ hee refene adidola quos dic̃ eeceuos eslis ex michdo sicit dictuĩ habes
& hoc quad dicit cpus ũ exeo quod non ÷ ad cultoresidoloru Quamab
tin& ad macheriã : unde idola fiebant uide lic&tlurũ uelaia
huus modi aliquid erat. sed ipse cultus nihil erat
S Abominatio ÷ qui elegit uos: hoc est ab iectio & de testatio :
ille homo qui conflauit uos õ idola S Suscitaui ab aquilone¬
& ueni& ab ortu solis Voxdĩ patris Aquilo ÷ uencus frigiqđ
& contrarius significat diabolũ Suscitauit ergods̃ pater
gentiles suba quilone degentes hoc ÷ quifrigus erroris pati¬
ebant᷑ quoꝵ corda non ardebant amore dilectionis dĩ:
Abortu solis uenire dicitur : quia iudea in orientis partib: est
Ideoq suscitabit gentes de infidelitate ad fidẽ : ut credant
in cũ qui uenit ab ortu solis Et qua redicit dnm uenire
abortu solis ad gentes cũ ipse non p̃dica uerit gentes : uenit
quidem ꝑ apostolos suos quia omã quȩ apłi operatis ꝑ ipsũ¬

Expanded text:
ola, quod dicit: Ecce vos estis ex nihilo: sicut dictum habemus, et hoc quod dicit opus vestrum ex eo quod non est, ad cultores idolorum, quantum pertinet ad materiam unde idola fiebant, videlicet aurum vel aliud hujusmodi, aliquid erat, sed ipse cultus nihil erat.« Abominatio est, qui elegit vos, » hoc est abjectio et detestatio, ille homo, qui conflavit vos, o idola. « Suscitavi ab aquilone, veniet ab ortu solis. » Vox Dei Patris. Aquilo est ventus frigidus et contrarius, et significat diabolum. Suscitavit ergo Deus Pater gentiles ab aquilone degentes, hoc est qui frigus erroris patiebantur, quorum corda non ardebant amore dilectionis Dei eAb ortu solis venire dicitur, quia Judaea in Orientis partibus est. . » Ideoque suscitabit gentes de infidelitate ad fidem, ut credant in eum, qui venit ab ortu solis. Et quare dicit Dominum venire ab ortu solis ad gentes, cum ipse non praedicaverit gentibus? Venit quidem per apostolos suos, quia omnia quae apostoli operati su
Abbreviated transcription (Latin):
& sciemus nouissima eorũ. id ÷ adquem finem perueni ant
Q uaeuentura sunt indicate nobis oidola : hoc ÷ aduentũ filiimei. &
c&ent quae superius dicot sunt Benequoq aut male si potestis facite
sidola & loquamur &uidetimus simul. quis ds̃ coli debetit abho¬
minibus. E is uerbis ostenditur: quia post aduentũ filiidi om̃a
idola conticuerunt. & ni hil dexp̃o potuerunt predicere. et apłis¬
eius nichil deruina & sub uersione suorum templorum Sienim
non potuerunt suum in teritum predicere. quomodo aliis mala uł
bona potuerunt nunti are : aliud quoq signum ÷ idola deos
non esse: quod nec bene possunt fitcere nec male. Non quod ido la
uł daemones assidentes idolis mala sepe non fecerint : sed quod nisi
potestas concessa eis fuent adnõ. hoc facere non possint demones
enĩ ingrediebantur insimula chris & dĩo ꝑmatente sepe futuii¬

Expanded text:
 sciemus novissima eorum, id est ad quam fidem perveniant. « Quae ventura sunt indicate nobis, » o idola, hoc est, adventum Filii mei, et caetera quae superius dicta sunt. « Bene quoque aut male si potestis facite, » o idola, « et loquamur, et videamus simul » quis Deus coli debeat ab hominibus. His verbis ostenditur, quia post adventum Filii Dei omnia idola conticuerunt, et nihil de Christo potuerunt praedicere, nihilque de ruina et subversione suorum templorum. Si enim non potuerunt suum interitum praedicere, quomodo aliis mala vel bona potuerunt nuntiare? Aliud quoque signum est, idola deos non esse, quod nec bene possunt facere, nec male. Non quod idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerunt, sed quia nisi potestas concessa eis fuerit a Domino, hoc facere non possint. Daemones enim ingrediebantur in simulacris, et, Domino permi
Abbreviated transcription (Latin):
slbonu o doreri de se reddentem : & noluistis initera ellant
ques idola uñ feras simna inquib confiditis ał afferte anã qł fertus
quntart suns nuđ decoluentia filii mer. ł dereleptione gentuã & expud

Expanded text:
et bonum odorem de se reddentem, et noluisti imitari illum. et bonum odorem de se reddentem, et noluisti imitari illum. idola vestra fortissima, in quibus confiditis, vel, afferte unum quod fortius futura sunt, » vel de adventu Filii mei, vel de redemptione gentium, et expu
Abbreviated transcription (Latin):
illius. & intellegent parit̃ đ hitellegentes imitentur illum uerbi
gratia uidentes cebũ hoc ÷ quẽ lib& scm̃ miraculis choruscantem &
bonũ odorem ex se reddentem : studeant quantũ uodent cumdõ ad uitorio
illũ imitari Simliter uidentes abietem iđ quem lib& scm̃ in terra
morantem corpore: & mentis contem platione ad occelestia anelantẽ
imitentur illum respuentes terrena. & suꝑna appetentes Prope
facite iudicium urm dicit dñs: afferce siquid force hab&is. doxit rex
iacob Quomodo deximus duplicem esse iacob &isrł. non credentium
uide lic& & credentium in dim̃ saluatorem : itte duplex in tellegenda ÷
noluerunt uidere & scire & retoglatre acintellegere. quia
manus dñi đ potesitas & fortitudo illius fecit crescere in soli¬
tudine cedrum: ut imtatrentur illã ceterasq: arbores ꝑquas
signi ficantur ordines electorum Prope facite ingute uidi
solitudine cedrum  hoc ÷ uirũ preclarũ mirecula patrantemi

Expanded text:
tes imitentur illum, verbi gratia: Videntes cedrum, hoc est quemlibet sanctum miraculis coruscantem, et bonum odorem ex se reddentem: studeant quantum valent cum Dei adjutorio illum imitari. Similiter videntes abietem, id est quemlibet sanctum in terram morantem corpore, et mentis contemplatione ad coelestia anhelantem, imitentur illum despicientes terrena et superna appetentes. « Prope facite judicium vestrum, dicit Dominus, afferte, si quid forte habetis, dicit rex Jacob. » Quomodo diximus duplicem esse Jacob et Israel, non credentium videlicet, et credentium in Dominum salvatorem: ita duplex intelligenda est noluerunt videre et scire et recogitare ac intelligere, quia manus Domini, id est potestas et fortitudo illius, fecit crescere in solitudine cedrum, ut imitarentur illam caeterasque arbores, per quas significantur ordines electorum. Prope facite, inquit jusolitudine cedrum, hoc est virum praeclarum, miracula patrantem,
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝑ lignũ oliuae intelleguntur helemosinarii: quilucidisunt¬
pascere sitiente pottre. nudũ uestire. & in omni tribulatione &¬
angustia frĩ sub uenire. inscium docere. & talia huiuscemodi deistis
quentur Et esuriui & de distis mihi manducare &caecera quȩ secuntur
Ponã indeserto gentiũ : abietẽ ulmũ. &bixũ simul Abies arbor ÷ mire
altitudinis : exqua pix conficitur Quidengo ꝑhabetẽ cuius coput peneusq
ciunt nisitantũ modo fidem simplicẽ habenies siuis opib: &diuitus susteniten
illos qui uerbũ p̃dicationis & sibi &l edus administrant. & insuꝑ ab incursio¬
ne hostium. sinecesse fuerit tuentur Bitxum Bizeus arbor
humilis. uindiete geudens: & dicunt aliqui quod in putribilis sit
ꝑbixũ ergo : significantur scĩ qui humilitatem dnĩ sectantur & uiriditate
fidei pollent. ipsamq: uiriditate fidei quam habent floribus bonoꝵ
perum adornant Eaec om̃a quaediximus : sibene ꝑpendimus

Expanded text:
gnum olivae intelliguntur eleemosynarii, qui lucidi suntra est esurientem pascere, sitientem potare, nudum vestire, et in omni tribulationangustia fratri subvenire, inscium docere , et alia hujuscemodi. De istirdiam consequentur: Et esurivi, et dedistis mihi manducare . » « Ponam in deserto gentium abietem, ulmum et buxum simul. » Abies arbor est mirae altitudinis, ex qua pix conficitur. Quid ergo per abietem cujus caput pene usque ciunt, nisi tantummodo fidem simplicem habentes, suis operibus et divitiis sustentant illum qui verbum praedicationis et sibi et aliis administrat, et insuper ab incursione hostium, si necesse fuerit, tuentur. Buxus arbor est humilis, viriditate gaudens: et dicunt aliqui quod imputribilis sit. Per buxum ergo significantur sancti qui humilitatem Domini sectantur, et viriditate fidei pollent, ipsamque viriditatem fidei quam habent, floribus bonorum operum adornant. Haec omnia quae diximus, si bene perpendimus,
Abbreviated transcription (Latin):
soctha obor simulaudine abbȩspinȩ habens: mirȩ leuitats & rare
sorttudins mirq puldrtudinis existens. & in pitribilis. excuus ligno ardr̃a
ꝑspinã quae pungit nisi p̃dicatoresscĩ isto in loco intelleguntur qui aliorũ pec¬
ñ po catti ñ pdpant. sed mani feste redarguunt : cũ ergo quilib& ss̃ predicator
dis putat deuitiis & uirtutibus de poena reꝓborũ &gla eleccorũ auditoꝵ
suorũ corda quib: dã punctionib stisulat ꝓuocans eos ad cpunctionem
penitentiae¬
utentiae Mnrtum Mrrtus aromatica arbor ÷ & in putri¬
bilis : cuius suico mẽbra fessa solidantur & reparantur. ꝑ quã desig¬
nantur scĩ predicatores quisua p̃dicatione & consolatione infirmoꝵ
corda adbona opera agenda confirmant &solidan dicentes

Expanded text:
seta arbor similitudinem albae spinae habens, mirae levitatis et mirae fortitudinis, miraeque pulchritudinis exsistens et imputribilis, ex cujus ligno Arca uid ergo per spinam quae pungit, nisi praedicatores sancti in isto loco intelliguntur: quia illorum peccata non palpant, sed manifeste redarguunt. Cum ergo quilibet sanctus praedicator disputat de vitiis et virtutibus, de poena reproborum et gloria electorum, auditorum suorum corda quibusdam punctionibus stimulat, provocans eos ad compunctionem poenitentiae. « Myrtum. » Myrtus aromatica arbor est et imputribilis. Cujus succo membra fessa solidantur et reparantur, per quam designantur sancti praedicatores, qui sua praedicatione et consolatione infirmorum corda ad bona opera agenda confirmant et solidant, dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
Eituisrł seruems̃ ł phecit non seruat ordinẽ historiae. Posto¬
Post uocatio¬
nẽ enim gentium quando uiderunt insulae & timuerunt: uocantur
enĩ accipimus sp̃m seruiticas gerũ hitimore: & postea electi in
amictiam dĩ uingimur Sem̃ habntȩ uocantur non solum quia se
cundũ carnẽ deillius origine descenderunt

Expanded text:
Et tu Israel serve meus. Prophetia non servat ordinem historiae. Et tu Israel serve meus. Prophetia non servat ordinem historiae. Post vocationem enim gentium quaedam viderunt insulae, et timuerunt. Vocantur enim accepimus spiritum servitutis in timorem, et postea electi in amicitiam Dei jungimur. Semen Abrahae vocantur, quia non cundum carnem de
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ &operationẽ: Qascesser gentes non loco sed merito. quae longe e¬
nant abillo linusquisq: sub̵ credentiũ ꝓximosuo hoc ÷ fracri suo cre¬
denti auxilia bratiri. &l fratri suo dic& : Conforare in fide xp̃i
Gentilis quis piã conuersus ad fidem xpĩ. & conforatus iã in illo : frtatrẽ adhuc
non pleniter solidatũ indõ conforcebit Conforatuit faber aertrius ꝑcutieis
formã simulachri malleo quicudebat tuncteporis quando idola colebant : dicens
glutino hoc ÷ solidam̃to. bonũ ÷ istud glictnũ. & confortituit eũ sub dm̃ suũ¬
Illequi ꝑ fectus fuerit infide. aixiliabit frĩsuo dicens Uides ister idola frat̃.
certe non sunt dii sed opera manuũ hominũ. surda & mute Confortare
legunt: eo quod exsemine habraȩ ꝓcesserint Sed melu¬
rutlẽ isrł illud reforamus : hoc ÷ ad apłos qui ex semine habrtȩ ꝓpagt¬
tisunt Blandientisq affectu alloquitur ipsũ chorũ apłorum dicens

Expanded text:
fidem « et accesserunt » gentes non loco sed merito, quia longe erant ab illo. « Unusquisque » subaudis credentium « proximo suo » hoc est fratri suo credenti « auxiliabitur, et fratri suo dicet: Confortare » in fide Christi. Gentilis quispiam conversus ad fidem Christi, confortatus est jam in illo. Ferramentum adhuc non pleniter solidatum, in Deo confortabitur. « Confortavit faber aerarius percutiens formam simulacris malleo, qui cudebat tunc temporis » quando idola colebant « dicens: Glutino » hoc est, solidamento « bonum est, » istud glutinum, « et confortavit eum » suIlle qui perfectus fuerat in fide, auxiliabitur fratri suo dicens: Vides ista idola, frater, certe non sunt dii: sed opera manuum hominum surda et muta, confortare ligunt, eo quod ex semine Abrahae recesserint: sed meliuritualem Israel illud referamus, hoc est ad apostolos qui ex semine Abrahae propagati sunt. Blandientisque affectu alloquitur ipsum chorum apostolorum dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
uermis terrã penetrat : ita sermo apostolicus gentiũ corda penetra uit
iertuis exisrł peccato : quidicunt cũ aplo cotidie morior ꝓpt̃ uram glam fr̃s
&uiuo aũt iã nonego uiuit uero in me xp̃s. Posuite quasi plaustrũ triturans
p̃dicatio apłorũ conterat contrarias potestates. & spĩtalẽ nequitiã eleuantẽ se
ontra scientiã dĩ Tritura bis montes: & colles comminues Permon¬
tes reges & potestates istius scłi designatus: sicuti ꝑcolles minoros poten¬
tiae & dignitatis principes qui propter iuena temporalia insuꝑbiam
erguntur Possumus etiã dicete quod ec letsticus uirhabens euuan¬
gelicae p̃dicationis rostra serrantia conterat incredulorũ durissima
corda. & uentilabit ets separtns triicũ apaleis. iđ om̃s xlector abhe¬
reticorũ coniunctione &uentus toll&eos: iđ ipsorũ suꝑbia inter

Expanded text:
vermis terram penetrat, ita sermo apostolicus gentium corda penetravit. Mortui sunt ex illis peccato, qui dicunt cum apostolo: « Quotidie morior propter vesivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus . » « Posui te quasi plaustrum triturans praedicatio apostolorum conterit contrarias potestates, et spiritualem nequitiam elevantem se contra scientiam Dei. « Triturabis montes, et colles comminues. » Per montes, reges et potestates istius saeculi designantur, sicuti per colles minoris potentiae et dignitatis principes, qui propter lucra temporalia in superbiam eriguntur. Possumus etiam dicere, quod ecclesiasticus vir habet evangelicae praedicationis rostra serrantia, ut conterat incredulorum durissima corda. « Et ventilabit eos, » separans triticum a paleis, id est, omnes electos ab haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
rũ dñs ÷ etomã contin&: om̃aq: sua maiestate dis pensat. neo ÷ cui¬
libi& morteliuĩ inuestigatio sapienti aecuis: quia om̃a nouit &
quomodo tudicis quod iudiciũ non intellegit. & uiaetuae abscondiger̃
nons in malitia utcondã. foraitudinẽ bonȩ operatconis Nã ds̃ omp̃s
tante fortitudinis ÷ ut non solũ ipse non indigeat alterius digcilio
sed etiam inse spertoitib: foraitudinẽ omnib tribuit deficient pu¬
eri & laborabt: & iuuenes in in firmititẽ cadent Lactat᷑ homo
in puerita & iuuentute & saniaite: sed labonit in infirmitite &
senectute. & cito decidit dr̃ aut̃ qui aet̃ nꝰ semꝑ ÷ et semꝑ ẽẽ hab& :¬

Expanded text:
estate dispensat! « nec est » cuiestate dispensat! « nec est » cuilibet mortalium « investigatio sapientiae ejus, » quia omnia novit. Et quomodo tu dicis, quod judicium non intelligit, et viae tuae absconditae sunt in malitia, ut quondam « fortitudinem » bonae operationis. Nam Deus omnipotens tantae fortitudinis est, ut non solum ipse non indigeat alterius auxilio: sed etiam in se sperantibus fortitudinem omnibus tribuit. « Deficient pueri et laborabunt, et juvenes in infirmitate cadent: » laetatur homo in pueritia, et juventute, et sanitate, sed laborat in infirmitate et senectute, et cito decidet. Deus autem qui aet
Abbreviated transcription (Latin):
meo udiciũ meũ transiuit quando ꝓpheta haec loquebat᷑
decem trib: iã ductȩ erane incceptiuitutem. & duae ad huo
morabantur hi terra reꝑmissionis Et quod illȩdecem iã¬
dicebant ducte in assyrios: haeduae dicturȩ erant quando
in babylonẽ ducende erent. hoc p̃dicebat ꝓph&la dicebat
eni: abscon dicce ÷ uia mote adnõ Etoc ÷: non uidae
iustitiã meã & bona opera. MLado meo iudiciũ meum
transiuit Id ÷: non iusteme iudicauit quie ꝑ misto me
duci inecptiuititem. Noui egobena fecerim Et Pest sensas¬
A dbñ terrena non pertinent: et sedens incaelo non considerat quid unus¬
quisq: nrm faciat Ideoq: nos in iuste abhostib obprimimur: & sicut
pisces in aquis huc illuoq natant. et sicut beste &ani malia hac il¬
lacq discurrunt non habentes pastorem neq rectorẽ. sic nos posici inter¬
re non habȩmꝰ quinos regat et defendat. quia non ÷ dño cunt denob. in
turis  dẽ sempiternus unus dis̃ qui cretiuit terminos terrae ex nichilo

Expanded text:
loquebatur, decem tribus jam ductae erant in captivitatem, et duae a huc morabantur in terra repromissionis. Et quod illadicebant ductae in Assyrios, et duae dicturae erant, quando in Babylonem ducendae erant: hoc praedicebat Propheta. Dicebant enim: Abscondita est via mea a Domino, hoc est, non vidjudicium meum transivit, id est, non juste me judicavit: quia permisit me duci in captivitatem, cum ego bona fecerim. Et est sensusAd Deum terrena non pertinent, et sedens in coelo non considerat quid unusquisque nostrum faciat: ideoque nos injuste ab hostibus opprimimur. Et sicut pisces in aquis huc illucque natant, et sicut bestiae et animalia hac illacque discurrunt, non habentes pastorem neque rectorem, sic nos positi in terram non habemus qui nos regat et defendat, quia non est Domino cura de nobturis « Deus sempiternus » unus « Dominus qui creavit terminos terrae » ex nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris & noui testamenti A peruit ds̃ omp̃s in humilibus hominib
ambrosius caeteriq: doctores qui nobis mỹsteria diuina pate fecert̃.
sumentes aquas ab illo quidixit ꝑ hieremiam. Medereliquerunt

Expanded text:
Veteris et Novi Testamenti. Aperuit Deus omnipotens in humilibus hominibusVeteris et Novi Testamenti. Aperuit Deus omnipotens in humilibus hominibusAmbrosius, caeterique doctores qui nobis mysteria divina patefecerunt, sumentes aquas ab illo qui dixit per Jeremiam: « Me derelinquerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dño cũ uideris daemones egredi. & humiles corde exadiari adcul¬
mina uirtutũ ualde enĩ gecuisi sunt apłi : cum ꝑ predicationẽ
suam uiderunt gentes aberrore. adfidem conuerti PEgeni & pa¬
peres quer̃ aquas & non sunt: lingua eorũ siti aruit Gentiles¬
appellantur aegeni & pauperes : quia non habebant legem. non
proph&les. non a posti¬
pro ph&as. non a postolosneq: aliquem doctorem qui eos ad
gaudia patriae caelestis
eis panem spirita lem
porriger&
E geni gentiles & pauperes.
querunt aqucos
iđ doctrinã spĩtalem asuis philosophis. & non sunt in illis doctrinȩ sp̃ĩtales
ideoq: lingua eorũ siti aruit. sine lege ac ꝓph&arũ oritculis. Propterea
dñs ds̃ isrł non eos penitus dereliquit nec in aet̃ nũ perire passus ÷ : se
aperuit in supinis collibus flumina. sicut in sub sequentibus ipsedicit¬
A periã in supinis
hoc ÷ in indinatis uł humilibus gentilibns flumina : hoc ÷ doctrinã

Expanded text:
Domino » cum videris daemones egredi, et humiles corde exaltari ad culmina virtutum. Valde enim gavisi sunt apostoli, cum per praedicationem suam viderunt gentes ab errore ad fidem converti. « Egeni et pauperes quaerunt aquas, et non sunt: lingua eorum siti aruit. » Gentilesappellantur egeni et pauperes, quia non habebant legem, et prophetas nec apostprophetas nec apostolos, neque aliquem doctorem qui eos ad gaudia patriae coelestis eis panem spiritualem porrigeret. Egeni gentiles et pauperes quaerunt aquas, id est doctrinam spiritualem, a suis philosophis, et non sunt in illis doctrinae spirituales. Ideoque lingua eorum siti aruit sine lege ac prophetarum oraculis. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum passus est sitire: sed aperuit in supinis collibus flumina, et in medio ca« Aperiam in supinis » hoc est in inquinatis, vel humilibus gentibus, « flumina, » hoc est doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce in sulȩ ominium terrerumq̃: in fluminibus sunt it omnes gen¬
tes  utꝑ insulas gentes intellegmus : quasi pulius exiguus com¬
parati onedĩ qui in ridio solis iudetus. et potius sentitur inoculis
Et libanus non suffici&ad succendendum
Rani malia eius adolo causta. ut reuocetgentes ab idolatria: ideo
tilia lo quitur
Libanus mons ÷ mirȩ magnitudinis uberri¬
mis pascuis habundans: cuius ligna omnia et pecora ibi
pascentia non satis esse queunt in dĩo sacrificus. Et est su¬
quaedam ac sidiceret aliis uerbis Etiã siomã anima¬
lia immo laueritis: & ligna succenderitis ad coburenda holodus¬
corã eo hoc ÷ in companttione illius quiomnia implet suiergo
similem fecistis dnĩ uiuum o gentiles ex omnibus simulachris¬
non manu ficctis. Autquã imaginẽ pon&is ei exomnib: diis usid¬
mulsẽlinnuquid seulptile conflaut seber aut aursex figurauit lluo si¬

Expanded text:
« Ecce insulae » omnium terrarum quae in fluminibus sunt, vel omnes gen« Ecce insulae » omnium terrarum quae in fluminibus sunt, vel omnes gentes, ut per insulas gentes intelligamus, « quasi pulvis exiguus » comparatione Dei, qui in radio solis videtur, et potius sentitur in oculis quam videatur. « Et Libanus non sufficiet ad succedendum, et animalia ejus ad holocaustum. » Ut revocet gentes ab idololatria, ideo talia loquitur. Libanus mons est mirae magnitudinis, uberrimis pascuis abundans cujus ligna omnia et pecora ibi pascentia, non satis esse queunt Domini sacrificiis. Et est siquaedam. Acsi diceret aliis verbis: Etiam si omnia animalia immolaveritis, et ligna succenderitis ad comburenda holocauscoram eo, » hoc est, in comparatione illius qui omnia implet. « Cui ergo similem fecistis Deum » vivum, o gentiles, ex omnibus simulacris manufactis, « aut quam imaginem ponetis ei » ex omnibus diis est? « Nunquid sculptile conflavit faber? aut aurifex figuravit illud » si
Abbreviated transcription (Latin):
dit elli sub quid agent nullus nis pater & filius quorũ una ÷ potes¬
tes : in sepandils dettes equitres in ꝑsenis unuã sunt indeitate Consili
issar. P& instrigxit & dacuit cum semitĩ iustitiae. iđ reccitudinẽ opera¬
rationis: &erudiuit eũ scientia &uiã prudentiae ostendit illi:
nillus: Prudentia ÷ in appetendis bonis: &uis trendis malis
Fccegentes idola colentes uelomnegenus humanũ ad oonparitionẽdi
quasi ftilla situlȩ : & quasi momentum fatterȩ reputatȩsunt
Sicuti modica sclla asccula decidens aporttente ꝓnihilo ducitur. et
sicut momenaũ staterȩ quod leui pondere in aliã parten dedinacr:
sc omnes gentes ae terniattidi conparttȩ ꝓnihilo reputtentur
Momentũ a motu dicitur. Est aut̃ momentũ minima inclina¬
tio librae. et celerrima in aliquã partem: quaefit exparuo pondere

Expanded text:
dit illi, » subaudis quid ageret? Nullus nisi Pater et Filius, quorum una est potesdit illi, » subaudis quid ageret? Nullus nisi Pater et Filius, quorum una est potestas, inseparabilis Deitas: et qui tres in personis, unum sunt in Deitate. Consiliuit eum semitam justitiae, » id est rectitudinem operaet erudivit eum scientia, et viam prudentiae ostendit illi? » Nullus. Prudentia est in appetendis bonis, et vitandis malis. « Ecce gentes » idola colentes, vel omne humanum genus ad comparationem Dei, « quasi stilla situlae » et quasi momentum staterae reputatae sunt. Sicuti modica stilla a situla decidens a portante pro nihilo ducitur, « et sicut momentum staterae » quod levi pondere in aliam partem declinatur: sic omnes gentes aeternitati Dei comparatae pro nihilo « reputantur. » Momentum a motu dicitur. Est autem momentum minima inclinatio librae, et celerrima in aliquam partem, quae fit ex parvo pondere.
Abbreviated transcription (Latin):
erum Per euuangelium inquit ego uos genuiF Nuis mensus ÷
ugillo aquas & caelos palmo pondentuit pugillum contractis di
uersum. asum miate pollicis usq ad sum mitatem minimi digiti
Predicta ÷ igitur supra uocatio gentium etrecributio earum:nuno
uero nediquis diffideret de uocatione illorum. his uerbis magnitudo
asseribitur. Non ÷ intellegendum quod ille qui sp̃s ÷ humana habeat
officia membrorum. sedquedã ÷ similitudo ad exprimendã potentiae
eius magnitudinem
Quis enĩ metire potest om̃s aquas. dut in pon¬
dere caelũ ternamq: redigere: nullus. nisus qui omĩa ex nichilo fecit
Quis appendit tribus digitis molem terrae: iđ quisus pendet terram supor
iđ sus pendit in pondere montes etcolles instatera : iđ inpondus redegio:
maiesiate ÷ facta: nullas. Illeenĩ quidit foritaudinẽ fessis: nullius
indig& aigxilio : Aitqus consiliarius eius fuit. iđ spirituisco & osten

Expanded text:
« Per Evangelium, inquit, ego vos genui . » « Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? » Pugillum contractis digersum a summitate pollicis, usque ad summitatem minimi digiti. Praedicta est igitur supra vocatio gentium, et retributio earum. Nunc vero, ne aliquis diffideret de vocatione illarum, his verbis magnitudo ascribitur, non est intelligendum quod ille qui spiritus est humana habeat officia membrorum: sed quaedam est similitudo, ad exprimendam potentiae ejus magnitudinem. Quis enim metiri potest omnes aquas, aut in pondere coelum terramque redigere? Nullus nisi is qui ex nihilo omnia fecit. « Quis appendit tribus digitis molem terrae, » id est quis suspendit terram super t quis libravit, » id est suspendit « in pondere montes, et colles in statera, » id est in pondus redegit? majestate est facta? Nullus. Ille enim qui dat fortitudinem fellis, nullius indiget auxilio. « Aut quis cons
Abbreviated transcription (Latin):
tui sunt Et turbo quasi stipulã auferet eos: reges uidelic& princi¬
pes ac potentes a statu uitae p̃sentis quia non habuerunt semꝑ esse &
posse Caro enĩ fuerunt Quidã codices habent neq plantatus.
neq nidicatus truncus eorũ : sed melius ÷ utdicamus ꝑ ablatiuum neq
sato no plantato neq radicato Sicuttẽpestas aufert stipulam.
adgentiles idola colentes Cui assi milastis me inquit o iude ł gentiles
exomnibus dis unis leuate in ex celsũ hoc ÷ in caelũ oculos ur̃os¬
& uidete iđ intelligite quis cratuit haeo quaeibi consistunt. utni alit
non uultis ꝑ creitura intelligite creatorem Quieducit innumer
stellas &omnes angelos uł stellas ex nomine uocat .s. ille cre¬
auit haet Militiã caeli : duobus modis intellegamus Vł
angelos uel sidera. Psal mista enĩ de hoc dicit

Expanded text:
eos, et mortui sunt « et turbo quasi stipulam auferet eos, » reges videlicet, et princieos, et mortui sunt « et turbo quasi stipulam auferet eos, » reges videlicet, et principes, ac potentes a statu vitae praesentis, qui non habuerunt semper esse et posse: caro enim fuerunt. Quidam codices habent: Neque plantatus, neque radicatus truncus eorum: sed melius est ut dicamus per ablativum: neque sato, neque radicato. Sicut tempestas aufert stipulam, ad gentiles idola colentes. Cui assimilastis me inquit, o Judaei, vel gentiles ex omnibus diis vestris? « Levate in excelso, » hoc est in coelum, « ocul id est intelligite « quis creavit haec » quae ibi consistunt. Ut si aliter non vultis, per creaturam intelligatis Creatorem. « Qui educit in numero sanctos, vel stellas « ex nomine vocat, » subaudis ille creavit haec. Militiam coeli duobus modis intelligimus, vel angelos, vel sidera. Psalmista enim de hoc dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ad septemi trionem omnia genent hominũ inter haec donatt habitintia
uasunt & madica
mos & tenuissimos sicut fumũ : & &x pandit eos sicut tabernaccusũ ad
in habitindum Sic sunt caeli adõ pantoi: utdesiꝑ habit& multa¬
tudo angelorũ & hominũ electorũ. subtũs pero multitudo hominum
quasi sub tidernaculo uidã secrecorũ scrutatores quasi nonsint
iudices terrae uelud inane fecit Scrutatores secritorũ uocat philo¬
sophos : qui scrutati sun siitũ uitae p̃sentis naturas animalium
& arborũ ternie marisqueIudices uenoternae reges & prinaper huius
słl intellegunturi quos om̃s ad nichlũ redegit : Uibiilla muliitudo hebre¬
orũ quae fuit inbereno ubi sunt tot reges qui fuer cũ exercitib suis
a primordio mundi usq: nunc sic sunt quasi non fuerint  Et
quidem neq: plantato neq: sato. neq: ndicato hoc ÷ firmato
intert trunco eorũ. iđ in presenti uitti stactu eorum: repente

Expanded text:
haec climata habitantia: va sunt et modica.udis subtilissimos, et tenuissimos, sicut fumum, « et expandit eos sicut tabernaculum ad inhabitandum. » Sic sunt coeli a Deo parati, ut desuper habitet multitudo angelorum et hominum electorum: subtus vero multitudo hominum, quasi sub tabernaculo. « Qui dat secretorum scrutatores quasi non sint, judices terrae velut inane fecit. » Scrutatores secretorum vocat philosophos, qui scrutati sunt statum vitae praesentis, naturas animalium et arborum, terrae marisque. Judices vero terrae, reges et principes hujus saeculi intelliguntur: quos omnes ad nihilum redigit. Ubi est illa multitudo Hebraeorum, quae fuit in eremo? Ubi sunt tot reges, qui fuerunt cum exercitibus suis a primordio mundi usque nunc? Sic sunt quasi non fuerint. « Et quidem neque plantato, neque sato, neque radicato, » hoc est firmato « et in terra trunco eorum, » id est in praesenti vita statuarum « repente
Abbreviated transcription (Latin):
bona auferre & in suꝑ ꝓlucris tẽpontlibus morus periculos e obponere
quia inorientis partibus iudet consistit. inqua illũ primũ incarnari
fticuit Vocauit eũ ut seueret᷑: iđ ut eius uoluntati pacrer& de

Expanded text:
bona auferre et insuper pro lucris temporalibus mortis periculo se opponere.bona auferre et insuper pro lucris temporalibus mortis periculo se opponere.quia in Orientis partibus Judaea consistit, in qua illum primum incarnari constituit. « Vocavit eum ut sequeretur » id est, ut ejus voluntati parere
Abbreviated transcription (Latin):
omã ambulabt de uirtute inuirtutẽ & ñ deficient in aet̃nũ uicturi cũdño
Taceant adme insulȩ : & gentes mutent foraitudinẽ Uoxđi Tale quid
in exodo legimꝰ Audi issł &tace Insulȩ dicuntur: eo qđ insalo hoc÷ in ma¬
risint positae. & ꝑ insulas debemꝰ intellegere gentes : que a salsis a marisq:
fluctib: huius scł tunduntur Taceant inquit insule. sub ad hoc utitu¬
bent mutire gentes fortitudinem: eomodo quo supenus diximꝰ ut quae
fortes fuer̃ inmado. sint fortiores adbona opera ꝑagenda Becitꝰ gregori¬
usdicit : aliã eẽ fortitudinẽ dectorũ aliãq repborũ Fortitudo electoꝵ
uincere concupiscentiã coernis : libidinẽ uidelic& appecitũ terrenarũ rerũ
Aliaq uitia. & si necessitus se opposuerit ꝓxp̃i nomine corm̃ta mortis libent̃
sufferre. Forcitudo reꝓborũ ÷: homicidia adimplere. ꝑrapinã aliorũ

Expanded text:
omnia. « Ambulabunt » de virtute in virtutem « et non deficient » in aeternum victuri cum Doomnia. « Ambulabunt » de virtute in virtutem « et non deficient » in aeternum victuri cum DoTaceant ad me insulae, et gentes mutent fortitudinem. » Vox Dei. Tale quid in Exodo legimus: Audi Israel, et tace. Insulae dicuntur eo quod in salo, hoc est in mari, sint positae. Et insulas debemus intelligere gentes, quae a salsis amarisque fluctibus hujus saeculi tunduntur. Taceant, inquit, insulae ad hoc ut aubent mutare gentes fortitudinem? Eo modo quo superius diximus, ut qui fortes fuerunt in malo, sint fortiores ad bona opera peragenda. Beatus Gregorius dicit aliam esse fortitudinem electorum, aliam reproborum. Fortitudo electorum est vincere concupiscentiam carnis, libidinem videlicet, appetitum terrenarum rerum, aliaque vitia. Et si necessitas se opposuerit, pro Christi nomine tormenta mortis libenter sufferre. Fortitudo autem reproborum est, homicidia adimplere, per rapinam aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
mala it as foraes ad ꝑagendabona & toleranda aduersa ꝓnomine xp̃i.
Diclegimꝰ multos sc̃os egisse Ponaniꝰ uerbi gratia unum exmultis
beatitudinismuttt fortitudinẽ post mortẽ carnis stacti in corruptibiles
Assument pennas sic̃ aquilȩ. hoc ÷ in nouatinẽ futurȩ uitȩ ł possibi litatem
ut possint obiuã dño ire inaerat Dicunt dactores quia natura ÷ aquilae
ut senio confecta cũ nom possit p̃dã capere incuruato rostro & ẽtractis ungulis
accensa int tã diusiliae dura & alaa atterit rostrũ. ut solũ modo uestigiũ ma¬
neit &itdit̃ tunc populissuis & ꝑ omã in nouat᷑ corpꝰ & plumae illius Sic
scĩ quise hic attriuerint mortificando seipsos in nouabuntur ꝑ incorruptione
contẽplantes solem iustitia e xp̃m. sic̃ solem aquila in re uerbertis oculis : &
cũ adterminũ uitae uenerint tunc incipiunt uiuere cũ uidentur finire

Expanded text:
mala, ita tunc fortes ad peragenda bona, et toleranda adversa pro nomine Christi. Sic legimus multos sanctos egisse. Ponamus, verbi gratia, unum ex multis beatitudinis, mutabunt fortitudinem post mortem carnis, facti incorruptibiles. « Assument pennas sicut aquilae, » hoc est innovationem futurae vitae, vel possibilitatem, ut possint obviam ire Domino in aera. Dicunt doctores: Quia natura est aquilae ut senio confecta cum non possit praedam capere, incurvato rostro et contractis ungulis, accensa ira tandiu scilicet dura et alta atterit rostrum, ut solummodo vestigium maneat. Atque ita pili sui, et omne innovatur corpus, et plumae illius: sic sancti qui se hic attriverunt mortificando seipsos, innovabuntur per incorruptionem, contemplantes solem justitiae Christum: sicut solem aquila irreverberatis oculis. Et cum ad terminum vitae venerint, tunc incipiunt vivere, cum videntur finire vitam. «
Abbreviated transcription (Latin):
cutus ÷ filius patrẽ: quia inomnib uoluntate eius paruit. & quic qiđegit
omnia adgloriã illius retulit. & peccatũ non fecit necdolus inuentꝰ : in
orecius Suscitti uit ett̃ eũ aboriente : quando in ipso terrae ludeae
loco fecit eũ resurgere amortuis. & ꝑdix̃ nom̃ illius ꝑ apłos inom̃s gentes &
ines orbisterrte : Voc auit uero tertia die desep uldro: serundũ illud quod

Expanded text:
cutus est Filius Patrem, quia in omnibus voluntati ejus paruit. Et quidquid omnia ad gloriam illius retulit, et peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Suscitavit etiam eum ab Oriente : quando in ipso terrae Judaeae loco fecit eum resurgere a mortuis, et perduxit nomen illius per apostolos in omnes gentes, et fines orbis terrae. Vocavit etiam tertia die de sepulcro, secundum illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
Dabit ds̃ om̃ps patergladio eius hoc ÷ doctrine euuangelicae filii su contranas
potefiates quasi puluerẽ
sicut stipulã ntpttĩ auento dabit arcui eius
hoc ÷ potesititi illius om̃s aduersarios eius Cuuangelica doctrina gladius ÷
& uerbũ p̃dicationis: quia secat &diuiditsuos obseruatores acollegio rep¬
uit in pace demundo ad patrem: uocons cunctos ad pacẽ ut reconcilienturdõ
Semita in pedib eius non apparebit: iđ labore uiae sonsentiet. Nec
aliquã in becillittis humanȩ lassitudinẽ Quiso peratꝰ ÷ haeo & fecit. hoc ÷
et que superius deximꝰ: quis uidelic& reges & principes tradidit arcui & gladio
filiidĩ. & quis uoatuit aboriente iustũ uoctns generationes. sub̵ ad fidẽ abexor¬
dio mundi: ittq: ille. quicunctis titcentib: sibi m&i pse respondit dicens Egoañs¬

Expanded text:
omnipotens « gladio ejus, » hoc est doctrinae evangelicae Filii sui, contrarias potestates « quasi pulverem, sicut stipulam raptam a vento dabit arcui ejus, » hoc est potestati illius omnes adversarios ejus. Evangelica doctrina gladius est, et verbum praedicationis, quae secat dividit suos observatores a collegio repbit in pace » de mundo ad Patrem, vocans cunctos ad pacem, ut reconcilientur Deo: « semita in pedibus ejus non apparebit, » id est, laborem viae non sentiet, nec aliquam imbecillitatis humanae lassitudinem. « Quis operatus est haec et fecit? » Hoc est ea quae superius diximus. Quis videlicet reges et principes tradidit arcui, et gladio Filii Dei? « Et quis vocavit » ab Oriente justum « vocans generationes, » subaudis ad fidem « ab exordio mundi? » Utique ille, qui cunctis tacentibus sibimetipsi respondit, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
dehoc etiã flumine. dicet psel mistti
fluminis impotꝰ
laetificat ciuititem di. & flumendĩ repletũ ÷ aquis quod aut̃ dicit
& in medio cam porũ fontes: idipsum ÷ quod superius deximus
Sonã desertum hoc ÷ genti litatem instagna aquarum iđ influenta
scriptura rum Eterrã inuiam in riuos aquarum: Terra i¬
ua appellatur gentilatis: quia ante aduentum filude nullus fu¬
erat ad ec̃ missus ꝓph&la nullus apłs. & nenerat in illo quidex it

Expanded text:
oc etiam flumine dicit Psalmista: « Fluminis impetus laetificat civitatem Dei: » et « flumen Dei repletum est aquis » . Quod autem dicit « et in medio camporum fontes, » idipsum est ut superius diximus. « Ponam desertum » hoc est gentilitatem « in stagna aquarum, » id est influentia Scripturarum « et terram inviam in rivos aquarum. » Terra invia appellatur gentilitas, quia, ante adventum Filii Dei, nullus fuerat ad eam missus propheta, nullus apostolus: et non erat in illo qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ab p̃hendit aos ab extromo terrae. &alongis quiseius finib: uocauit eos
quia deuni uersis nationib: congregeuit iudaeos inquib: dis ꝑsientr
& multi exeis ꝑ predicationẽ apłorũ crediderunt
chorus apłorũ quies seruus ms &elatus ms̃ qui p̃dicaturus es gentibus
& ꝑsecitiones plurimas ꝓnominemeo passurus. dico necimeos a fatia e¬
ꝑ secutorũ: quia tecũ sum go. sicut diertibi ineuglo feceego uo
Medec lines ame¬
ueritus &iua. Noner¬
sio decipiat: quod tuis¬
nudus siluã gentiũ penetres¬
a fenocssimas nationes ad mansuetudinẽ euugłi uoces Con seraieuite &¬

Expanded text:
apprehendit eos ab extremis terrae, et a longinquis ejus finibus vocavit eos: quia de universis nationibus congregavit Judaeos in quibus dispersi erant, et multi ex eis per praedicationem apostolorum credideruntchorus apostolorum, qui es servus meus et electus meus, qui praedicaturus es gentibus et persecutiones plurimas pro nomine meo passurus, dico: « Ne timeas » a facie persecutorum « quia tecum sum ego » sicut dixi tibi in Evangeliodeclines a meveritas et vita. Non ersio decipiat, quod tuitus sylvam gentium penetresferocissimas nationes ad mansuetudinem Evangelii voces . «
Abbreviated transcription (Latin):
unicuiq: secundũ opent sua Etitenam Pater non uidicat quem quã:
sed omne uidiciũ dedit filio¬
prophetae deprimo dñi aduentu acsidiceret alis uerbis Illequi posto
inmaiestate uenturus : iudicare uniuersum orben in aequitate : prius
ueni& in forma pastoris. sicut ipsedicit ego sum pastor bonus. Iose ÷
enim bonus pastor qui nunc satiat electossuos ꝑ mentis contẽplationem :
tunc uero saciabit ꝑfecte uisione Primũ docendo : post intro du
gabit agnos : iđ collig& simplices mansuetos & in nocentes &t nouiter
ad fidem suat̃ uenientes non superbos & tumidos Insinusuo hoc ÷ in ꝓ¬
tectionesua leuabit. sub̵ electossuos ad caelesta: qui innocentiã
agni imiatntur foets ipse poratbit Perfoetes ouer: possumus

Expanded text:
 » Et iterum: « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Prophetae de primo Domini adventu. Acsi diceret aliis verbis: Ille qui postea in majestate venturus est judicare universum orbem in aequitate, prius veniet in forma pastoris, sicut ipse dicit: « Ego sum pastor bonus . » Ipse est enim pastor bonus qui nunc faciat electos suos per mentis contemplationem: tunc vero satiabit perfecta visione, primum docendo, post introducegabit agnos, » id est colliget simplices, mansuetos, et innocentes, et noviter ad fidem suam venientes: non superbos et tumidos. « In sinu suo, » hoc est in protectione sua « levabit » subaudis electos suos ad coelestia, qui innocentiam agni imitantur: « Fetas ipse portabit. » Per fetas oves, possumus
Abbreviated transcription (Latin):
illius ut uos nequeat saluare abhostibus & diabolo siuo luerctis in eũ
credere sic̃ quondã non ÷ minorata. quando eduxi  patres uros det̃ra
agypti: Neq: &iã auris illius ÷ ad grauata ut non possit & audire
sicum pura mentẽ e oraueritis. sed & audiet uos licut xxaudiuit
mor sen & aaron. samuhd dauid. aliosq: scõs Sed iniquitates

Expanded text:
illius, ut vos nequeat salvare ab hostibus et diabolo, si volueritis in eum illius, ut vos nequeat salvare ab hostibus et diabolo, si volueritis in eum credere, sicut quondam non est minorata quando eduxit patres nostros de terra Aegypti. Neque etiam auris illius est aggravata, ut non possit exaudire, si eum pura mente exoraveritis: sed exaudiet vos sicut exaudivit Mosen et Aaron, S
Abbreviated transcription (Latin):
modo elem̃tũ solidũ atq immo bile man&. & erbabote haeredita¬
te iacob patristii. id haereditatẽ dabo tibi in calesti beatitudine.
quam dedi abraham. isa ac. & iacob. quorum filii estis per¬
fidem & imitationem. dequasatictatȩ. dicit psalmista. Satiabor
Edũ manifestabitur gloria tua. Om̃s nãq sub plantatores uitior ũ
& demonũ : filii sunt iacob perfidem & operationem. Os enĩ
que superius narrata sunt dixit. Redeamus adgordium hu¬
ius uersiculi ubi dixit. Siauerteris asabbato pedẽ tuũ : & cẽt
lle uero sabbatũ colit : quinec sermone nec opere offendit. cessans
auitus. & ab omni oꝑe seruili. uixta qđ l& precipit. Opus inquicns
seruile nefaciatis in eo : iđ op&is peccati Qui enĩ facit pecca¬
tũ : seruus ÷ peccati Dies &iã scõs agimus : sibene uiuamus.
Si aut̃ male iuxerimus : iã non dies scõs celebramus sed malos. uxta

Expanded text:
modo elementum solidum atque immobile manet. « Et cibabo te haereditamodo elementum solidum atque immobile manet. « Et cibabo te haereditate Jacob patris tui, » id est haereditatem dabo tibi in coelesti beatitudine, quam dedi Abraham, Isaac et Jacob, quorum filii estis perfidem et imitationem. De qua satietate dicit Psalmista: « Satiabor dum manifestabitur gloria tua . » Omnes namque supplantatores vitiorum et daemonum filii sunt Jacob per fidem et operationem. « Os eniquae superius narrata sunt dixit. Redeamus ad exordium hujus versiculi ubi dixit, si averteris a sabbato pedem tuum, et caetera. Ille vero sabbatum colit, qui nec sermone nec opere offendit, cessans a vitiis et ab omni opere servili. Juxta quod lex praecipit: « Opus inquiens servile ne faciatis in eo , » id est opus peccati. « Qui enim facit peccatum, servus est peccati . » Dies etiam sanctos agimus, si bene vivimus. Si autem male vixerimus, jam non dies sanctos celebramus sed malos. Juxta