comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
his quȩ isto motu carent: & in his quȩ uiuunt p̃po¬
nuntur sencientia non sentientibus. sicut arborib
animalia: & in his quȩ sentiunt p̃ponunt̃ intelli.¬
gentia non incelligentib. sicut homines pecoribus:
& in his quȩ intelligunt p̃ponuntur immortalia
mortalib sicut angłi hominib sed sta p̃ponunt᷑
naturȩ ordine. Est autẽ alius atq alius ꝓsuo cuiꝰq
usu estimationis modũs: quofit ut quȩdã sensu caren.¬
tia quibusdã sentientib p̃ponamꝰ. in tantũ ut si po¬
testas cẽt. ea ꝓrsus de natura rtrũ auferre uellemꝰ.:
siue quẽ in ea locum habeant ignorantes. siue etiã
sciamus: nr̃is ea cõmodis postponentes: Quis enĩ
non domuisuȩ panẽ habere quã mures. nũmos quã
pulices mallet: Sed quid mirũ. cũ in ipsoꝵ etiam
hominũ estimatione quoꝵ certa natura tantȩ est
dignitatis. u plerũq carius cõparet᷑ equus quam

Expanded text:
his, quae isto motu carent; et in his, quae uiuunt, praepohis, quae isto motu carent; et in his, quae uiuunt, praeponuntur sentientia non sentientibus, sicut arboribus animalia; et in his, quae sentiunt, praeponuntur intellegentia non intellegentibus, sicut hoEt in his quae intelligunt, praeponuntur immortalia mortalibus, sicut Angeli hominibus. Sed ista praeponuntur naturae ordine: est autem alius atque alius pro suo cujusque usu aestimationis modus, quo fit ut quaedam sensu carentia quibusdam sentientibus praeponamus, in tantum ut si potestas esset, ea prorsus de natura rerum auferre vellemus, sive quem in ea locum habeant ignorantes, sive etiamsi sciamus, nostris ea commodis postponentes. Quis enim non domi suae panem habere quam mures, nummos quam pulices malit? Sed quid mirum, cum ipsorum etiam hominum aestimatione, quorum certe natura tantae est dignitatis, plerumque carius conparetur equus quam
Abbreviated transcription (Latin):
in libro iob cũ de diabolo sermo eẽt hoc est iniciũ fig¬
menti dñi qđ fecit ad illudendũ ab angłis suis. cui
consonare uidetur & psalmus ubilegit᷑. draco hic
quem finocisti ad illudendũ ei: sic intelligendũ est
ut existimemus talẽ inicio creatũ cui ab angłis illu¬
derctur. sed in hac poena post peccatũ ordinatũ:
Iniciũ ergo cius: figmentũ est dñi. Non enĩ est ulla
natura eciã in extrtmis infimisq bestiolis. quã non
ille constituit a quo est omĩs modus. om̃is species.
om̃is ordo. sine quib nichil rtrũ inueniri uł cogita¬
ri potest: quantomagis angłica creatura. quȩ omĩa
cętera quȩ dĩ condidit naturȩ dignitate p̃cedit :¬
ib̃. caᷝͫ In his cnĩ quȩ quo quomodo sunt & non sunt qđ dẽ
est a quo facta sunt: prȩponunt᷑ uiuentia ñ uiuencib
sicut ea quȩ habent ium gignendi uł etiã appetendi

Expanded text:
in libro Iob, cum de diabolo sermo esset: Hoc est initium figin libro Iob, cum de diabolo sermo esset: Hoc est initium figmenti Domini, quod fecit ad inludendum ab angelis suis cui consonare uidetur et psalmus, ubi legitur: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, sic intellegendum eut existimemus talem ab initio creatum, cui ab Angelis illuderetur, sed in hac poena post peccatum ordinatum. Initium ergo ejus figmentum est Domini: non enim est ulla natura etiam in extremis infimisque bestiolis, quam non ille constituit, a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, sine quibus nihil rerum inveniri vel cogitari potest: quanto magis angelica creatura, quae omnia caetera qunt et non sunt quod Deus est a quo facta sunt, praeponuntur uiuentia non uiuentibus, sicut ea, quae habent uim gignendi uel etiam adpetendi,
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã diceret. Hinc ostendo clamasse me: qm̃ exau.¬
diabolus peccat: non intelligunt si naturalis est nul¬
lomodo eẽ peccatũ. Sed quid respondetur ꝓpħicis
testimonus. siue qđ ait isaias sub figurata ꝑsona prin.¬
cipis babrloniȩ diabolũ notans. quomodo cecidit
lucifer qui mane oriebatur. siue qđ hie zechi el in
delicus para disi dĩ fiusti. om̃i lapide precioso ornatꝰ es:
Ubi intelligitur.: fuisse aliquando sine peccato.
Nam expressius ei paulopost dicitur. Ambulasti in
diebus tuis sine uitio. Quȩ si aliter conuenientius
intelligi nequeant: oportet ctiã illud qđ dictũ est
inueritate nonstetit sic accipiamꝰ. qđ inueritate
fuerit sed non ꝑmanscrit:. Et illud qđ ab inicio dia¬
bolus peccat. non abinicio ex quo creatus est pec.¬
care putandus est. sed ab inicio peceati: qđ ab ipsuis
suꝑbia coeperit eẽ peccatũ. Nec illud qđ scriptũ est

Expanded text:
tamquam diceret: \'Hinc ostendo clamasse me, quoniam exautamquam diceret: \'Hinc ostendo clamasse me, quoniam exaudiabolus peccat, non intellegunt, si natura talis est, nullo modo esse peccatum. Sed quid respondetur propheticis testimoniis, siue quod ait Esaias sub figurata persona principis Babyloniae diabolum notans: Quo modo cecidit Lucifer. qui mane oriebatur; siue quod Hiezechiel: In deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es? Ubi intellegitur fuisse aliquando sine peccato. Nam expresses ei paulo post dicitur: Ambulasti in diebus tuis sine uitio. Quae si aliter conuenientius intellegi nequeunt, oportet etiam illud, quod dictum est: In ueritate non stetit, sic accipiamus, quod in ueritate fuerit, sed non permanserit; et illud, quod ab initio diabolus peccat, non ab initio, ex quo creatus est, peccare putandus est, sed ab initio peccati, quod ab ipsius superbia coeperit esse peccatum. Nec illud, quod scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
habeant: non attendant non dixisse dñm aucritart
alienus fuit. sed inueritate non stetit. Ubi aueritate
lapsũ intelligi uoluit. inqua utiq si stetisset: euis
particeps factus beatus cũ scĩs angłis ꝑmaneret:
ostendatur qđ inueritate nonsteterit atq ait.
quia non est ueritas in eo. Esset autẽ ineo: si in
illa stetisset: Locutiont autẽ diccum c̃: minus usitata
Sic enĩ uidetur sonare inueritate nonstetit. qͥa ueri¬
tas non est ineo: tanquã ca sit causa ut inueritate non
stetit. qđ in co ueritas nonsit: cũ pocius ea sit causa ut
ineo ueritas nonsit: qđ inueritate nonstetit: Istalocu¬
tio: est & inpsalmo. Ego clamaui qm̃ exaudisti me
ds̃: cum dicendũ fuisse uideatur. ex audistime ds̃
qm̃ clamaui. Sed cum dixisset ego clamaui: tanqͣm
abeo querertur unde se clamasse monstraret. ab effec¬
tu exauditionis dĩ clamoris sui ostendit affectum:

Expanded text:
habeant, non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate habeant, non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus fuit; sed: In ueritate non stetit, ubi a ueritate lapsum intellegi uoluit, in qua utique si stetisset, eius particeps factus beatus cum sanctis angelis permaneret. ostendatur, quod in ueritate non steterit, adque ait: Quia non est ueritas in eo. Esset autem in eo, si in illa stetisset. Locutione autem dictum est minus usitata. Sic enim uidetur sonare: In ueritate non stetit, quia ueritas non est in eo, tamquam ea sit causa, ut in ueritate non steterit, quod in eo ueritas non sit; cum potius ea sit causa, ut in eo ueritas non sit, quod in ueritate non stetit. Ista locutio est et in psalmo: Ego clamaui, quoniam exaudisti me Deus; cum dicendum fuisse uideatur: Exaudisti me Deus, quoniam clamaui. Sed cum dixisset: \'Ego clamaui, tamquam ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affectum;
Abbreviated transcription (Latin):
ille homicida erat ab inicio & in ueritate nonstetit
sic eẽ accipiendũ. ut non solũ homicida fuerit ab
inicio idest inicio humani generis eo quo utique
homo factus est quem decipiendo posset occidere :
uerũ etiã ab inicio suȩ conditionis inueritate non
steccrit. & ideo nũquã beatus cũ scĩs angłis fuerit
suo recusans cẽ subditus ereatori. & sua suꝑbia uelut.
priuata potestate elatus: ac ꝑ hoc falsus & fallax.
quia neq un quã potestatẽ omni potentis euadit:
Et qui ꝑ piam subiectionẽ noluit tenere qđ uere
iusticiã recusauit. quã nisi pia dõq subdita uolun¬
tas habere non posset. Huic sententiȩ quisqͥs ad qͥ¬
escit: non cũ illis hereticis sapit id est manicheis.
& si quȩ aliȩ pestes ita sentiunt qđ suã quandã
ꝓpriam tanquã ex aduerso quodã principio diabolꝰ
habcat naturã mali. Qui tanta uanitate desipunt.
ut cũ uerba ista euangelica in auctoritate nob̾cũ

Expanded text:
Ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, Ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipiendo posset occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis in ueritate non steterit et ideo numquam beatus cum sanctis angelis fuerit, suo recusans esse subditus creatori et sua per superbiam uelut priuata potestate laetatus, ac per hoc falsus et fallax, quia nec quisquam potestatem Omnipotentis euadit, et qui per piam subiectionem noluit tenere quod ueriustitiam recusauit, quam nisi pia Deoque subdita uoluntas habere non posset. Huic sententiae quisquis adquiescit, non cum illis haereticis sapit. id est Manichaeis, et si quae aliae pestes ita sentiunt, quod suam quandam propriam tamquam ex aduerso quodam principio diabolus habeat naturam mali; qui tanta uanitate desipiunt, ut, cum uerba ista euangelica in auctoritate nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus ignorat nullũ nouũ diabolũ exbonis angłis
ulterius futurũ. sicut necistũ insocietatẽ bonoꝵ angłoꝵ
ulterius rediturũ: Ueritas quippe in euangelio scĩs
sidelibusq ꝓmittit: quod crunt ȩquales angłis dĩ
Quib etiã ꝓmittitur: qđ ibunt inuitã ȩc̃nã. Porro
autẽ si nos certi sumꝰ nũquã nos ex illa immortali
felicitate casuros. illiucro certi non sunt: iã potiores
non ȩquales cis crimus. Sed quia nequaquã ueritas
fallit. & ȩquales cis crimus: ꝓfecto etiã ipsicerti sunt
suȩ felicitatis eernȩ cuius illi alii qui certi non fucr̃.
Nõnenĩ erat eoꝵ ȩterna felicitas cuius certi ec̃tͥ quȩ
finem fucrat habitura: restat ut aut impares fucri&.
aut si pares fuerunt. post istoꝵ ruinã illis certa
scientia suȩ sempit̃nȩ felicitatis accesserit: nisi
forte quis dicat id qđ dñs ait de diabolo in eũgłio.

Expanded text:
Christianus ignorat nullum nouum diabolum ex bonis angelis Christianus ignorat nullum nouum diabolum ex bonis angelis ulterius futurum, sicut nec istum in societatem bonorum angelorum ulterius rediturum? Veritas quippe in euangelio sanctis fidelibusque promittit, quod erunt aequales angelis Dei; quibus etiam promittitur, quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casuros, illi uero si certi non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia nequaquam Veritas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam ipsi certi sunt suae felicitatis aeternae. Cuius illi alii quia certi non fuerunt non enim erat eorum aeterna felicitas cuius certi essent, quae finem fuerat habitura, restat, ut aut inpares fuerint, aut, si pares fuerunt, post istorum ruinam illis certa scientia suae sempiternae felicitatis accesserit. Nisi forte quis dicat id, quod Dominus ait de diabolo in euangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ mansurũ: nec ulla dubitatione cunctet᷑. nec
ullo errore fallatur. Hanc habere angłos lucis pia
fide credimus: hanc nec antequã caderent habuisse
angłos peccatores qui sua prauitate illa luce priuati
sunt consequenti ratione colligimus: habuisse tam̃
aliquam & si non p̃sciam beatitudinẽ . siuitã egerua
ante peccatũ: ꝓfecto credendi sunt. Aut si durum
uidetur quando facti sunt angłi alios credere ita
factos ut non acciperent p̾scientiã ꝑseucrantiȩ uel
casus sui. alios autẽ ita. ut ueritate certissima
ȩternitatẽ suȩ beatitudinis nossent: sed ȩqualis feli¬
citatis om̃s ab inicio creati sunt. & ita fuerant donec
isti qui nunc mali sunt ab illo bonitatis lumine sua
uoluntate cecidissent: ꝓcul dubio multo est durius
nunc putare angłos scõs ecernae suȩ beatitudimnis
incertos. & ipsos de semctipsis ignorare qđ nos de illis
per scripturas scãs nosse potiumꝰ. Quis enĩ catholicus

Expanded text:
esse mansurum nec ulla dubitatione cunctetur nec esse mansurum nec ulla dubitatione cunctetur nec ullo errore fallatur. Hanc habere angelos lucis pia fide credimus; hanc nec antequam caderent habuisse angelos peccatores, qui sua prauitate illa luce priuati sunt, consequenti ratione colligimus; habuisse tamen aliquam, etsi non praesciam, beatitudinem, si uitam egerunt ante peccatum, profecto credendi sunt. Aut si durum uidetur, quando facti sunt angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam uel perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita ut ueritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent, sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti, qui nunc mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare angelos sanctos aeternae suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse potuimus. Quis enim catholicus
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ ꝑscueraturũ usq infinẽ sciat. nisi aliqua
reuelatione abillo fiat certus. qui de hacre iusto
latentiq iudicio non om̃s instruit. sed neminẽ
fallit: Quantũ itaq ꝑtinet ad delectationẽ p̃sentis
boni: beatior erat primꝰ homo inparadrso. quã
quilibet iustus in hac infirmitate mortali. Quancũ
autẽ ad spem futuri: beatior quilibet in qͥb libet
cruciatib corporis. cui non opinione sed certa ue.¬
ritate manifestum. ẽ. sine fine se habiturũ om̃i
molestia carentẽ societatẽ angłoꝵ. participatione
sũmi dĩ: quam crat ille homo sui casus incertus.
in magna illa felicitate paradrsi. Quocirca ciuius¬
iam non difficulter occurrit: utroq coniuncto effici
beatitudinẽ. quã recto ꝓposito intellectualis nat᷑a
desiderat: hoc est ut & bono incõmutabili qđ ds̃
est sine ulla molestia ꝑfruatur. & in eose inȩternũ

Expanded text:
iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certus, qui de hac re iusto latentique iudicio non omnes instruit, sed neminem fallit? Quantum itaque pertinet ad delectationem praesentis boni, beatior erat primus homo in paradiso, quam quilibet iustus in hac infirmitate mortali; quantum autem ad spem futuri, beatior quilibet in quibuslibet cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ueritate manifestum est, sine fine se habiturum omni molestia carentem societatem angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa felicitate paradisi. CAPUT XIIiam non difficulter occurrit utroque coniuncto effici beatitudinem, quam recto proposito intellectualis natura desiderat, hoc est, ut et bono incommutabili, quod Deus est, sine ulla molestia perfruatur et in eo se in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
qui tam̃ uere ita beatus est. ut maior beatitudo
cẽ non possit. Incuius cõparatione qđ angłi btati
sunt sua quadã sũma beatitudine. quanta eẽ in
angłis potest quid aut quantũ est: Nec ipsos tantũ
qđ attinet ad rationa Ic̃ uł intellectualẽ creaturã.
beatos nuncupandos putamꝰ. Quis enĩ primos illos ho.¬
mines in para dyso negare audeat beatos fuisse ante
peccatũ. quãuis sua beatitudo quã duiturna uł utrũ
eterna cẽt incertos. eẽt autẽ ȩcerna nisi peccassent:
cum hodie non impr udenter beatos uocemꝰ quos ui.¬
demus iuste acpie cũ spe futurȩ immortalitatis
hanc uitã ducere sine crimine uastante c̃scientiã.
facile impetrantes peccatis huiꝰ infirmitatis diuinã
miscricordiam: Quilicet de suȩ ꝑscuerantiȩ p̃mio
certi sint: do ipsa tam̃ ꝑscucrantia sua repperiunt᷑
incerti: Quis cnĩ hominũ se in actione ꝓuectuq

Expanded text:
qui tamen uere ita beatus est, ut maior beatitudo qui tamen uere ita beatus est, ut maior beatitudo esse non possit, in cuius conparatione, quod angeli beati sunt summa quadam sua beatitudine, quanta esse in angelis potest, quid aut quantum est? quod adtinet ad rationalem uel intellectualem creaturam, beatos nuncupandos putamus. Quis enim primos illos homines in paradiso negare audeat beatos fuisse ante peccatum, quamuis sua beatitudo quam diuturna uel utrum aeterna esset incertos esset autem aeterna, nisi peccassent, cum hodie non inpudenter beatos uocemus, quos uidemus iuste ac pie cum spe futurae inmortalitatis hanc uitam ducere sine crimine uastante conscientiam, facile inpetrantes peccatis huius infirmitatis diuinam misericordiam. Qui licet de suae perseuerantiae praemio certi sint, de ipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur incerti. Quis enim hominum se in actione prouectuque
Abbreviated transcription (Latin):
habitura sit. Siquidẽ uita tantũ modo uiuendo:
ecerna uero finẽ non habendo nominata est. Qua.¬
ꝓpter. quãuis non quicqͥd ęt̃nũ continuo beatũ
sit: dicitur cnĩ etiã penalis ignis ȩc̃nus. tam̃ si
uere ꝑfecteq beata uita non nisi ęt̃na est: ñ erat
talis istoꝵ quandoq desitura & ꝓpterea non
ȩterna. siue id scirent siue scientes aliud putared:
quia scientes timor. nescientes error. beatos esse
utiq non sinebat. Si autẽ hoc ita nesciebant. ut
falsis incertisue non fiderent. sed utrũ sempit̾nũ
an quandoq finẽ habiturũ eẽt bonũ suũ. in neutrã
partẽ firma assensione ferrentur: ipsa de tanta
felicitate cunctatio. etiam beatȩ uitȩ plenitudinẽ
quã inscĩs angłis cẽ credimꝰ non habebat. Neq enĩ
beatȩ uitȩ uocabulũ ita contrahimꝰ ad quasdã sig¬
nificationis angustias. ut solũ dm̃ dicamꝰ beatum :

Expanded text:
habitura sit; si quidem uita tantummodo uiuendo, habitura sit; si quidem uita tantummodo uiuendo, aeterna uero finem non habendo nominata est. Quapropter quamuis non, quidquid aeternum, continuo beatum sit dicitur enim etiam poenalis ignis aeternus: tamen si uere perfecteque beata uita non nisi aeterna est, non erat talis istorum, quandoque desitura et propterea non aeterna, siue id scirent, siue nescientes aliud putarent; quia scientes timor, nescientes error beatos esse utique non sinebat. Si autem hoc ita nesciebant, ut falsis incertisue non fiderent, sed utrum sempiternum an quandoque finem habiturum esset bonum suum, in neutram partem firma adsensione ferrentur: ipsa de tanta felicitate cunctatio eam beatae uitae plenitudinem, quam in sanctis angelis esse credimus, non habebat. Neque enim beatae uitae uocabulum ita contrahimus ad quasdam significationis angustias, ut solum Deum dicamus beatum;
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: non tam̃ ita tantũ creati. ut quomodo eẽnt
& quomodo uiuerent: sed etiã illuminati. ut sapi.¬
enter beateq uiuerent. Ab hac illuminatione
auersi quidã angłi: non optinuer̃ excellentiã
sapientis beatęq uitȩ. quȩ ꝓculdubio non nisi
eterna est ęc̃nitatisq suȩ certa atq secura: sed raci¬
onalem uitã licet insipientẽ sic habent. ut eam
non possint amittere nec siuelint. Quatenꝰ autẽ
ante quã peccassent illius sapientiȩ fuerint par.¬
ticipes. definire quis potest: In eius tam̃ participa.¬
tione. equales fuisse istos illis qui ꝓpterea uere
pleneq beati sunt qm̃ nequaquã de suȩ beatitu.¬
dinis ȩt̃nitate falluntur quomodo dicturisumꝰ.
quandoquidẽ si ȩquales in ea fuissent. etiã isti
in cius et̃nitate mansissent pariter beati. quia
pariter creati: Neq enĩ sicut uita quanduicũq
fuerit: ita ę̧t̃na uita ueraciter dici poterit. si finẽ

Expanded text:
sunt; non tamen tantum ita creati, ut quoquo modo essent sunt; non tamen tantum ita creati, ut quoquo modo essent et quoquo modo uiuerent; sed etiam inluminati, ut sapienter beateque uiuerent. Ab hac inluminatione auersi quidam angeli non obtinuerunt excellentiam sapientis beataeque uitae. quae procul dubio non nisi aeterna est aeternitatisque suae certa adque secura; sed rationalem uitam licet insipientem sic habent, ut eam non possint amittere, nec si uelint. Quatenus autem, antequam peccassent, illius sapientiae fuerint participes, definire quis potest? In eius tamen participatione aequales fuisse istos illis, qui propterea uere pleneque beati sunt, quoniam nequaquam de suae beatitudinis aeternitate falluntur, quo modo dicturi sumus? quando quidem si aequales in ea fuissent, etiam isti in eius aeternitate mansissent pariter beati, quia pariter certi. Neque enim sicut uita, quamdiucumque fuerit, ita aeterna uita ueraciter dici poterit, si finem
Abbreviated transcription (Latin):
uel sapientia: beata sunt: Cęterũ dictus est in scrip¬
turis scĩs sp̃s sapientiȩ multiplex. coqđ multa in
Ese habeat: sed quȩ habet hoc & est. & ea omĩa unꝰ est.
Neq enĩ multȩ sed una sapientia est: inqua sunt
infinita quȩdã. eiq infiniti thesauri rerũ intelligi¬
biliũ. inquib sunt om̃s inuisibiles atq: incõmuta.¬
biles rationes rerũ etiã uisibiliũ & mutabiliũ quȩ
ꝑ ipsum factȩ sunt: qm̃ ds̃ non aliqͥd nesciens fecit:
Quod nec de quolibet homine artifice recte dici
potest. Porro si sciens fecit omĩa: ea utiq fecit quȩ
noutrat. Ex quo occurrit animo qͥddã mirũ. sed
tamen uerũ: qđ iste mundus nob̾ notus ẽẽ non
posset. nisi eẽt Dõ autẽ nisi notus eẽt: cẽ ñ posset
Quȩ cũ ita sint: nullo mõdo quidẽ scđm spacium
aliqđ temporis prius erant sp̃s illi tenebrȩ quos
angłos dicimus. sed simul ut facti sunt lux facti

Expanded text:
vel sapientia, vel beata sunt. Caeterum dictus est in Scripvel sapientia, vel beata sunt. Caeterum dictus est in Scripturis sanctis Spiritus sapientiae multiplex , eo quod multa in se habeat: sed quae habet, haec et est, et ea omnia unus est. Neque enim multae, sed una sapientia est, in qua sunt immensi quidam atque infiniti thesauri rerum intelligibilium, in quibus sunt omnes invisibiles atque incommutabiles rationes rerum, etiam visibilium et mutabilium, quae per ipsam factae sunt. Quoniam Deus non aliquid nesciens fecit, quod nec de quolibet homine artifice recte dici potest; porro si sciens fecit omnia, ea utique fecit quae nouerat. Ex quo occurrit animo quiddam mirum, sed tamen uerum, quod iste mundus nobis notus esse non posset, nisi esset; Deo autem nisi notus esset, esse non possetQuae cum ita sint, nullo modo quidem secundum spatium aliquod temporis prius erant spiritus illi tenebrae, quos angelos dicimus; sed simul ut facti sunt, lux facti
Abbreviated transcription (Latin):
in cõmutabilis sapientiȩ sapiens erit. quȩ non est
qđ ipsa. Neq enĩ si aer infusa luce nũquã deserat᷑.¬
ideo non aliud est ipse: aliud lux qua illuminatur
Neq hoc ita dixerim: quasi aer sit anima qđ puta.¬
uerunt quidã qui non potuer̃ incorporeã cogitare
naturã. Sed habent hȩc ad illa etiã in magna dis¬
parilitate quandã similitudinẽ. ut non inconue.¬
nienter dicatur sic illuminari animã incorportã
luce incorporea simplicis sapientiȩ dĩ: sicut illumi.¬
natur aeris corpus luce corporea: Et sicut aer
tenebrescit cũ aluce descritur. Nam nichil sunt
aliud quȩ dicunt᷑ locoꝵ quorũq corporalium
tenebrȩ. quã aer carens luce: ita tenebrẽscere dicit᷑¬
anima. sapientiȩ luce priuata. Scđdm hoc ergo di¬
cuntur illa simplicia: quȩ principalit̃ uereq
diuina sunt: qđ non aliud est ineis qualitas. aliud
substantia: nec alioꝵ participatione. uł diuina.¬

Expanded text:
incommutabilis sapientiae sapiens erit, quae non est incommutabilis sapientiae sapiens erit, quae non est quod ipsa. Neque enim si aer infusa luce numquam deseratideo non aliud est ipse, aliud lux qua illuminatur. Neque hoc ita dixerim, quasi aer sit anima: quod putaverunt quidam, qui non potuerunt incorpoream cogitare naturam. Sed habent haec ad illa etiam in magna disparilitate quamdam similitudinem, ut non inconvenienter dicatur, sic illuminari animam incorpoream luce incorporea simplicis sapientiae Dei, sicut illuminatur aeris corpus luce corporea; et sicut aer tenebrescit ista luce desertus nam nihil sunt aliud quae dicuntur locorum quorumcumque corporalium tenebrae, quam aer carens luce, ita tenebrescere animam sapientiae luce privatam. 3. Secundum hoc ergo dicuntur illa simplicia, quae principaliter vereque divina sunt, quod non aliud est in eis qualitas, aliud substantia, nec aliorum participatione vel div
Abbreviated transcription (Latin):
enim ulla pars est incorruptior: quam altera. Corpꝰ
uero ipsum: maius est in toto quã in parte. Et cũ alia
pars est in eo amplior alia minor: non ea quȩ amplior
est incorruptior. quã ea quȩ minor. Aliud est itaq
corpus qđ non ubiqͥ ^ tͥotũ est. alia incorruptio quȩ
ubiq eius tota est: quia om̃is pars incorruptibilis
corporis. etiã ceteris inequalis. equaliter incorrupta. ẽ.
Neq enĩ uerbigrã quia digitus minor. c̃. quã cota
manus. ideo incorruptibilior manus quam digitus:
ita cũ sint in ęquales manus & digitus. ȩqualis est
tamen incorruptibilitas manus & digiti. Ac ꝑ hoc
quamuis acorpore incorruptibili inseparabilis
incorruptibilitas sit: aliud est tam̃ substantia qua
corpus dicitur. aliu. qualitas eiꝰ qua incorruptibile
nuncupatur: & ideo etiam sic non hoc est qđ habet:
Anima quoq ipsa. etiã si semꝑ sit sapiens sicut erit
cum liberabitur inȩternũ : participatione tamen

Expanded text:
enim ulla pars est incorruptior quam altera; corpus enim ulla pars est incorruptior quam altera; corpus uero ipsum maius est in toto quam in parte; et cum aliqua pars est in eo amplior, alia minor, non ea quae amplior est incorruptior quam ea quae minor. Aliud est itaque corpus, quod non ubique sui totum est, alia incorruptio, quae ubique eius tota est, quia omnis pars incorruptibilis corporis etiam ceteris inaequalis aequaliter incorrupta est. Neque enim uerbi gratia, quia digitus minor est quam tota manus, ideo incorruptibilior manus quam digitus. Ita cum sint inaequales manus et digitus, aequalis est tamen incorruptibilitas manus et digiti. Ac per hoc quamuis a corpore incorruptibili inseparabilis incorruptibilitas sit, aliud est tamen substantia, qua corpus dicitur, aliud qualitas eius, qua incorruptibile nuncupatur. Et ideo etiam sic non hoc est quod habet. Anima quoque ipsa, etiamsi semper sit sapiens, sicut erit cum liberabitur in aeternum, participatione tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur simplea: cui non sit aliquid habere qđ uel pos
sit amittere. uł aliud sit habcͦns aliud qđ habet: sicut¬
& uas aliquẽ liquorẽ. aut corpus colorẽ. aut ae̾r lucem
siue feruorẽ: aut anima sapientiã. Nichil enim horũ:
est id qđ habet. Nam nec uas liquor est nec corpꝰcolor.
nec aer lux est siue feruor: neq anima sapientia est.
Hinc est qđ etiã priuari possunt reb quas habent.¬
& in alios habitus uł qualitates uerti atq mutari:
ut & uas euacuet᷑ humore quo plenum est: & corpus
decoloretur. & aer tenebrescat siue frigescat: & anima
desipiat Sed & si sit corpus incor¬
ruptibile. quale sc̃is in resurrectione ꝓmittit᷑ habet
quidẽ ipsius incorruptionis in amissibilẽ qualitatẽ:
scd manente substantia corporali. non hoc est quod¬
ipsa incorruptio. Nam illa etiã ꝑ singulas partes cor¬
poris tota est: nec alibi maior. nec alibi minor. Neq

Expanded text:
dicitur simplex, cui non sit aliquid habere, dicitur simplex, cui non sit aliquid habere, sit amittere; uel aliud sit habens, aliud quod habet; sicut uas aliquem liquorem aut corpus colorem aut aer lucem siue feruorem aut anima sapientiam. Nihil enim horum est id quod habet; nam neque uas liquor est, nec corpus color, nec aer lux siue feruor, neque anima sapientia eat. Hinc est quod etiam priuari possunt rebus quas habent, et in alios habitus uel qualitates uerti adque mutari, ut et uas euacuetur umore quo plenum est, et corpus decoloretur et aer tenebrescat siue frigescat et anima desipiat. Sed etsi sit corpus incorruptibile, quale sanctis in resurrectione promittitur, habet quidem ipsius incorruptionis inamissibilem qualitatem, sed manente substantia corporali non hoc est, quodipsa incorruptio. Nam illa etiam per singulas partes corporis tota est nec alibi maior, alibi minor; neque
Abbreviated transcription (Latin):
ci bono genitum est pariter simplea est: & hoc est
qđ illud de quo genitum est. quȩ duo patrẽ et
huius nominis insacris litteris nuncupat᷑: Alius ẽ
autem quã pater & filius: quia nec pater est nec filius
Sed alius dixi non aliud: quia & hoc pariter sĩ pleo
nitas. Nẽq enĩ ꝓpter hoc naturã istã boni simplicẽ
dicimus. quia pater inea solus. aut solus filius. aut
solus sp̃s sc̃s. aut uero sola est ista nominis trinitas
sine substantia ꝑsonarũ. sicut sabelliani herctici pu¬
tauerunt: sed ideo simplex dicitur. qm̃ qđ habet
hoc est: eaccepto qđ relatiue quęq ꝑsona ad alttrã
dicitur. Nam utiq pater habet filiũ. nec tam̃ ipse
est filius: & filius habet patrẽ. nec tam̃ ipse est pat̃.
In quo ergo ad scipsum dicit᷑ non ad alterũ. hoc est
qđ habet: sicut ad scipsũ dicit᷑ uiuus. habendo utiq
uitam: & eadẽ uita ipse est : Ppter hoc itaq natura

Expanded text:
ci bono genitum est, pariter simplex est, et hoc est ci bono genitum est, pariter simplex est, et hoc est quod illud de quo genitum est; quae duo Patrem et jus nominis in sacris Litteris nuncupatur. Alius est autem quam Pater et Filius, quia nec Pater est, nec Filius: sed, Alius dixi; non, Aliud; quia et hoc pariter simplex pnitas. Neque enim propter hoc naturam istam boni simplicem dicimus, quia Pater in ea solus, aut solus Filius, aut solus Spiritus sanctus; aut vero sola est ista nominis Trinitas sine subsistentia personarum, sicut Sabelliani haeretici putaverunt; sed ideo simplex dicitur, quoniam quod habet, hoc est, excepto quod relative quaeque persona ad alteram dicitur. Nam utique Pater habet Filium, nec tamen ipse est Filius; et Filius habet Patrem, nec tamen ipse est Pater. In quo ergo ad se ipsum dicitur, non ad alterum, hoc est quod habet: sicut ad se ipsum dicitur vivens, habendo utique vitam, et eadem vita ipse est. 2. Propter hoc itaque natura
Abbreviated transcription (Latin):
lucis ȩternȩ qđ est ipsa incõmutabilis sapientia
dĩ ꝑ quam facta sunt omĩa. quẽ dicimꝰ unigenitũ
dĩ filium: ut ea luce illuminati qua creati. fiereN
lux & uocarentur dies participatione incõmuta¬
bilis lucis & diei. qđ est uerbum dĩ: ꝑ qđ & ipsi
& om̃ia facta sunt. Lum̃ quippe di ucrũ qđ illumi
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundum:
hoc illuminat & omnẽ angłm mundũ. ut sit luxx
non inscipso sed indõA quo si auertitur angłis fit
immundus. sicut sunt om̃s qui uocant᷑ immundi
spiritus: nec iam lux indño sed inscipsis tenebre.
priuati participatione lucis ȩternȩ Mali enĩ nulla
natura est: sed amissioboni. mali nom̃ accepit
Est itaq bonũ solũ simplex. & obhoc solũ in cõmuta.¬
bile: qđ est dĩ. Ab hoc bono ereata sunt om̃ia bona.
sed non simplicia: & obhoc mutabilia. Creata sane
inquam: id est facta non genita. Qđ enĩ de simpli¬

Expanded text:
lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitum Dei filium; ut ea luce inluminati, qua creati, fierent lux et uocarentur dies participatione incommutabilis lucis et diei, quod est uerbum Dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. Lumen quipmnem hominem uenientem in hunc mundum, hoc inluminat et omnem angelum mundum, ut sit lux non in se ipso, sed in deo: a quo si auertitur angelus, fit immundus, sicut sunt omnes qui uocantur immundi spiritus, nec iam lux in domino, sed in se ipsis tenebrae, priuati participatione lucis aeternae. mali enim nulla natura est, sed amissio boni mali nomen accepitt itaque bonum solum simplex, et ob hoc solum incommutabile, quod est Deus. Ab hoc bono creata sunt omnia bona, sed non simplicia, et ob hoc mutabilia. Creata sane, inquam, id est facta, non genita. Quod enim de simpli
Abbreviated transcription (Latin):
ergo die tercio factos eẽ dicemus: Absit. In ꝓmtu enĩ
est: quid illo die factum sit Abaquis utiq terra dis¬
creta est: & distinctas sui generis species duo ista de¬
menta sumserunt. & ꝓdux̃terra quicqͥd ei radicitꝰ
inhȩret. Numquidnã scđo: Ne hoc quidẽ. Tunc enĩ
firmamentũ factũ est inter aquas superiores & infe.¬
riores. cęlũq appellatum ẽ: in quo firmam̃to qͥrco
die facta sunt sydera. Nimirũ ergo si ad istoꝵ dierũ
opera dĩ ꝑtinent angl̃i. ipsi sunt illa lux quȩ dici nom̃
accepit: cuius unitas ut cõmendaret᷑ non est dictus
dies primus sed dies unus. nec alius est dies scds. aut
tercius. aut ceteri: sed idemipse unꝰ ad implendũ
senariũ uel septenariũ numerũ repetitus est ꝓpter
fecit dĩ: & septinal quietis dĩ. Cũ enim dixit ds̃
fiat lux & facta est lux: si recte in hac luce creatio
intelligitur angłoꝵ. ꝓfecto facti sunt participes

Expanded text:
ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promptu est ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promptu est enim, quid illo die factum sit. Ab aquis utiqcreta est et distinctas sui generis species duo ista elementa sumserunt et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Numquidnam secundo? Ne hoc quidem. Tunc enim firmamentum factum est inter aquas superiores et inferiores caelumque appellatum est; in quo firmamento quarto die facta sunt sidera. Nimirum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux, quae diei nomen accepit. cuius unitas ut commendaretur, non est dictus dies primus, sed dies unus. Nec alius est dies secundus aut tertius aut ceteri; sed idem ipse unus ad inplendum senarium uel septenarium numerum repetitus est proptefecit Deus, et septenariam quietis Dei. Cum enim dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, si recte in hac luce creatio intellegitur angelorum, profecto facti sunt participes
Abbreviated transcription (Latin):
dicite omĩa oꝑa dñi dnm̃: in exrecutione corũdẽ
operum. etiã angłi nominati sunt. Et in psalmo
canitur. Laudate dñm de cęlis: laudate eũ in
excelsis. Laudate cũ om̃s angłi cius: laudate eũ om̃s
uirtutes eiꝰ. Laudate eũ sol & luna: laudate cũ om̃s
cȩlos sunt laudent nom̃ dni.: qm̃ ipse dix̃ & facta sunt.
ipse mandauit & creata sunt. Etiam hic aptissime a dõ
factos cẽ angłos diuinitus dictum est: cũ cis int̾ cȩtera
cȩlestia cõmemoratis. infertur ad omĩa: ipse dixit et
facta sunt. Quis porro audebit opinari post cõmunia¬
omnia ista quȩ sex dieb: numerata sunt angłos factos:
Sed & si quisquã ita desipit: redarguit istã uanitatẽ
illa scriptura pari auctoritate. ubi ds̃ dicit: quando
facta sunt sydera: laudauer̃ me uoce magna om̃s
angłi mei. Iam ergo erant angłi: quando facta sunt
sidera. Facta sunt autẽ quarto die. Numquidnam

Expanded text:
dicite omnia opera Domini Dominum, in executione eorundem dicite omnia opera Domini Dominum, in executione eorundem operum etiam angeli nominati sunt: et in psalmo canitur: Laudate Dominum de caelis, laudate eum in excelsis; laudate eum omnes angeli eius, laudate eum omnes uirtutescoelos sunt, laudent nomen Domini. Quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt . Etiam hic apertissime a Deo factos esse Angelos divinitus dictum est, cum eis inter caetera coelestia commemoratis, infertur ad omnia, Ipse dixit, et facta sunt. Quis porro audebit opinari, post omnia ista quae sex diebus enumerata sunt, Angelos factos? Sed et si quisquam ita desipit, redarguit istam vanitatem illa Scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit, Quando facta sunt sidera, laudaverunt me voce magna omnes Angeli mei . Jam ergo erant Angeli, quando facta sunt sidera. Facta sunt autem quarto die. Numquidnam
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ indie septimo ab om̃ib oꝑib suis quȩ fecit.
cum liber ipse ita sit exorsus. in principio fecit ds̃
cȩlum & terrã: ut ante cęlũ & terrã. nichil aliud
fecisse iudeatur: Cum ergo acelo & terra cocperit.
atq ipsa terra quã primitus fecit sicut scriptura
consequenter edoquitur inuisibilis & incõposita.
nondumq luce facta utiq tenebrȩ fuerint suꝑ
abrssum. id est suꝑ quandã terrȩ & aquȩ indistinc.¬
tam confusionẽ: Ubi enĩ lux non est tenebre sint
necesse est: deinde omĩa creando disposita sint
quȩ ꝑsea dies consũmata narrantur: quo modo
angłi pretermitterentur tanquã non essent in
oꝑib dĩ. a quib in die septimo reqͥeuit: Opus autẽ
dĩ et̃ angłos hic quidẽ & si non pret̾missũ. non
tamen euidenter ex pressum est. Sed alibi hoc scã
scriptura clarissima uoce testatur. Nam & in him¬
no triũ incamino uiroꝵꝵ. cũ prȩdictum ec̃t bene.¬

Expanded text:
Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus caelum. et terram, ut ante caelum et terram nihil aliud fecisse uideatur. Cum ergo a caelo et terra coeperit, adque ipsa terra, quam primitus fecit, sicut scriptura consequenter eloquitur, inuisibilis et incomposita nondumque luce facta utique tenebrae fuerint super abyssum, id est super quandam terrae et aquae indistinctam confusionem ubi enim lux non est, tenebrae sint necesse est; deinde si omnia creando disposita sunt, quae per sex dies consummata narrantur: quo modo angeli praetermitterentur, tamquam non essent in operibus Dei, a quibus in die septimo requieuit? Opus autem Dei esse angelos hic quidem etsi non praetermissum, non tamen euidenter expressum est; sed alibi hoc sancta scriptura clarissima uoce testatur. Nam et in hymno trium in camino uirorum cum praedictum esset: Bene
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi post bona oꝑa quȩ incis & ꝑcos oꝑatur dr̃ si ad
illum prius inista uita ꝑfidẽ quodã modo accesse¬
rint: in illo habebunt requiẽ sempiternã: Hoc enĩ
& sabbati uacatione ex p̃cepto legis in ueteredĩ
popłõ figuratum ẽ: unde suoloco diligentius arbi.¬
dicere institui. & prius qđ ad scõs angłos attinet
dicendũ putaui. quȩ huius ciuitatis & magna pars
est & cobcatior qđ nũquã peregrinata: quȩ hinc
diuina testimonia suppetant. quantũ satis uidet᷑
dõ largiente explicare curabo. Ubi de mundi con¬
stitutione sacrȩ litterȩ locuntur: non euident̃ dicit᷑
utrum uel quo ordine creati sint angłi. Sed si p̃cer¬
missi nonsint: uł cęli nomine ubi dictũ est. in pͥn¬
cipio fecit ds̃ eelũ & terrã. uł potius lucis huius
de qua loquor significati sunt. Non autẽ ẽẽ prȩc̃.¬
missos hinc existimo qđ scriptum est requieuisse

Expanded text:
ipsi post bona opera, quae in eis et per eos operatur Deus, si ad ipsi post bona opera, quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbidicere institui et prius quod ad sanctos angelos adtinet dicendum putaui, quae huius ciuitatis et magna pars est et eo beatior, quod numquam peregrinata, quae hinc diuina testimonia subpetant, quantum satis uidebitur, Deo largiente explicare curabo. Ubi de mundi constitutione sacrae litterae loquuntur, non euidenter dicitur, utrum uel quo ordine creati sint angeli; sed si praetermissi non sunt, uel caeli nomine, ubi dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, uel potius lucis huius, de qua loquor, significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc existimo, quod scriptum est, requieuisse
Abbreviated transcription (Latin):
porali: sed requies dĩ requiẽ significat eoꝵ qͥ reqͥes¬
cunt indõ. sicut leticia domus leticiã significat
coꝵ qui letantur in domo: etiãsi non cos domꝰ ipsa.
sed alia res aliqua letos faciat. Q uantomagis
si eadem domus pulchritudine sua faciat lętos
habitatores. ut non solũ eo loquendi modo lȩta
dicatur. quo significamꝰ ꝑ id qđ continet hoc qđ
continetur: sicut theatra plaudunt. prata mu.¬
giunt: cũ in illis homines plaudant. in his bo.¬
ues mugiant: sed etiã illo quo significatur per
efficientẽ id qđ efficitur. sicut lȩta epłã dicitur.
significans eoꝵ leticiam quos legentes efficit lȩcos:
Conuenientissime itaq cũ dm̃ requicuisse ꝓpħica
narrat auctoritas. significatur requies eoꝵ qui in
illo requiescunt: & quos facit ipse requiescere:
Hoc etiã hominib quib loquitur & ꝓpter quos
utiq conscripta est ꝓmittente ꝓphetia : qđ etiã

Expanded text:
porali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiesporali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum, qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliqua laetos facit. Quanto magis, si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eo loquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudunt, in his boues mugiunt; sed etiam illo, quo significatur per efficientem id quod efficitur; sicut laeta epistula dicitur, significans eorum laetitiam, quos legentes efficit laetos. Conuenientissime itaque, cum Deum requieuisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum, qui in illo requiescunt et quos facit ipse requiescere; hoc etiam hominibus, quibus loquitur et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia, quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ tamen ut dixi. cum ad laudandũ & a man¬
dum refertur creatorem: recurrit in mane:
Et hoc cũ facit: in cognitionẽ sui ipsius dies unꝰ
est. Cũ in cognitionẽ firmam̃ti qđ inter aquas
inferiores & superiores cęlũ appellatum est: dies
secundus. Cum incognitionẽ terrȩ & maris. om¬
niumq gignentiũ quȩ radicib continuata sua
terrȩ: dies tercius. Cum in cognitionẽ luminariũ
maioris & minoris. omniũq siderũ: dies quartꝰ.
Cũ incognitionẽ omniũ ex aquis animalium
natatiliũ atq uolatiliũ: dies quintus. Cum in
cognitionẽ omniũ animaliũ terre̾noꝵ atq ipsi¬
us hominis: dies seatus. Cũ uero indie septimo
requiescit ds̃ ab om̃ib operib suis. & scĩficat illũ:
nequaquã est accipiendũ pueriliter tanquã dĩ
laborauerit oꝑando. qui dixit & facta sunt uer.¬
bo intelligibili & sempiterno. non sonabili & tẽ¬

Expanded text:
quae tamen, ut dixi, cam ad laudandum et amanquae tamen, ut dixi, cam ad laudandum et amandum refertur creatorem, recurrit in mane. et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelum appellatum est, dies secundus; cum in cognitione terrae ac maris omniumque gignentium, quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium maioris et minoris omniumque siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque uolatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius hominis, dies sextus. Cum uero in die septimo requiescit deus ab omnibus operibus suis et sanctificat eum, nequaquam est accipiendum pueriliter, tamquam deus laborauerit obo intelligibili et sempiterno, non sonabili et tem
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ sursum est hicrłm mater nr̃a: ȩterna incęlis.
Ait quippe & alio loco. Om̃s enĩ uos filui lucis estis:
& filui diei Non sumus noctis neq tenebrarũ
Sitamen & uesperã diei huiꝰ & mane aliqͣtenus
congruenter intelligere ualeamꝰ. qm̃ scientia
creaturȩ in cõparatione scientiȩ creatoris quo¬
dãmodo uesperascit. itemq lucescit & mane fit
cum & ipsa refertur ad laudẽ dilectionẽq creato¬
ris: nec in noctẽ uergitur. ubi non creator ereaturȩ
dilectione relinquitur Deniq scriptura cũ illos
dies dinumeraret excordine: nusquã int̾posuit
uocabulũ noctis. Non enĩ ait alicubi. facta ẽ. nox:
sed facta est uespera. & factum est mane dies unꝰ.
Ita dies scđs: & ceteri. Cognitio quippe creaturȩ.
inseipsa decoloratior est ut ita dicã quã cũ indĩ
sapientia cognoscitur. uelut in arte qua facta est:
Ideo uespera quã nox congruentius dici potest.

Expanded text:
quae sursum est Hierusalem mater nostra aeterna in caelis; quae sursum est Hierusalem mater nostra aeterna in caelis; ait quippe et alio loco: omnes enim uos filii lucis estis et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum; si tamen et uesperam diei huius et mane aliquatenus congruenter intellegere ualeamus, quoniam scientia creaturae in comparationem scientiae creatoris quodam modo uesperascit itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque creatoris, nec in noctem uergitur, ubi non creator creaturae dilectione relinquitur. denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis; non enim ait alicubi: facta est nox, sed: facta est uespera et factum est mane, dies unus; ita dies secundus et ceteri. cognitio quippe creaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in dei sapientia cognoscitur uelut in arte qua facta est; ideo uespera, quae nox congruentius dici potest;
Abbreviated transcription (Latin):
Qui dies cuiusmodi sint: aut ꝑ difficile nobis. aut
ctiã impossibile est cogitare. quantomagis dicere :
Uidemus quippe istos dies notos. non habere uesperã
nisi de solis occasu: nec mane nisi de solis exortu:
Illoꝵ autẽ priores tres dies sine sole ꝑacti sunt:
qui die quarto factus refertur: Et primitus qͥdẽ
lux uerbo dĩ facta. atq inter ipsã & tenebras ds̃
separasse narratur: & eandẽ lucẽ uocasse diem.
tenebras autẽ noctẽ. Sed qualis illa sit lux. et
quo alternante motu qualẽq uesperã & mane
fecerit: remotum est a sensib nr̃is. nec ita ut¬
est intelligi a nob̃ potest: qđ tamen sine ulla hęsi¬
tatione credendum est:. Aut enĩ aliqua lux corpo.¬
rea est siue insuperiorib mundi partib longe
a conspectib nr̃is. siue unde sol post modũ accen¬
sus est: aut lucis nomine significata est scã ciuitas
inscĩs angłis & spiritib beatis. de qua dicit apłs

Expanded text:
qui dies cujusmodi sint, aut perdifficile nobis, aut qui dies cujusmodi sint, aut perdifficile nobis, aut etiam moossibile est cogitare, quanto magis dicere! Videmus quippe istos dies notos non habere vesperam nisi de solis occasu, nec mane nisi de solis exortu; illorum autem priores tres dies sine sole peracti sunt, qui die quarto factus refertur. Et primitus quidem lux verbo Dei facta, atque inter ipsam et tenebras Deus separasse narratur, et eamdem lucem vocasse diem, tequo alternante motu qualemque uesperam et mane fecerit, remotum est a sensibus nostris nec ita utest intellegi a nobis potest; quod tamen sine ulla haesitatione credendum est. aut enim aliqua lux corporea est siue in superioribus mundi partibus longe a conspectibus nostris siue unde sol postmodum accensus est, aut lucis nomine significata est sancta ciuitas in sanctis angelis et spiritibus beatis, de qua dicit apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
mundum iã aliquã fuisse creaturã. cuiꝰ motib
tempora cucurrerint. Porro siliterȩ saere ma.¬
ximeq ueraces ita dicunt in principio fecisse dm̃
cęlum & terrã ut nichil antea fecisse intelligatur.
quia hoc potius in principio fecisse diceret᷑ si quid
fecisset ante cętera cuncta quȩ fecit: ꝓcul dubio
non est mundus factus intẽpore. sed cũ tempore:
Qđ enĩ fit intempore: & post aliqđ fit. & ante
aliqđ tempus: post id qđ preteritum est: ante id
qđ futurũ est. Nullũ autẽ posset eẽ preteritũ: quia
nulla erat creatura. cuiꝰ mutabilib motib ageret᷑
Cum tempore autẽ factus est mundus. si in ciꝰ con¬
ditione factus est mutabilis motus: sicut uidetur
se habere etiã ordo ille primoꝵ sex uł septẽ dierũ.
in quib & mane & uespere nominantur: donec
omnia quȩ his dieb ds̃ fecit. seacto ꝑficiantur die:
septimoq in magno misterio dĩ uacatio cõmendet᷑

Expanded text:
mundum aliquam fuisse creaturam, cujus motibus mundum aliquam fuisse creaturam, cujus motibus tempora currerent. Porro si litterae sacrae maximeque veraces ita dicunt, in principio fecisse Deum coelum et terram, ut nihil antea fecisse intelligatur, quia hoc potius in principio fecisse diceretur, si quid fecisset ante caetera cuncta quae fecit, proculdubio non est mundus factus in tempore, sed cum tempore. Quod enim fit in tempore, et post aliquod fit, et ante aliquod tempus, post id quod praeteritum est, ante id quod futurum est. Nullum autem posset esse praeteritum, quia nulla erat creatura, cujus mutabilibus motibus ageretur. Cum tempore autem factus est mundus, si in ejus conditione factus est mutabilis motus, sicut videtur se habere etiam ordo ille primorum sex vel septem dierum in quibus mane et vespere nominantur, donec omnia quae his diebus Deus fecit sexto perficiantur die, septimoque in magno mysterio Dei vacatio commendetur;