comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad tẽporũ numerũ. Potestenĩ intellegi ut rũq in uniuersi¬
tate hominũ qđ non potest inaecatibus singulorũ. sicut
incorpore non potestsimul &iuuentus eẽ et senectus

Expanded text:
ad temporum numerum. potest enim intellegi utrumque in uniuersiad temporum numerum. potest enim intellegi utrumque in uniuersitate hominum, quod potest in aetatibus singulorum, sicut in corpore non potest simul
Abbreviated transcription (Latin):
xxxuiilDenutrienda caritate ubidixi ds̃igitur &animus.
cũ amapur ita propriȩ dicitur purgatissimececconsumate
si oi aliud ipiatur qđ siuerũ .ẽ. quomodo apłs ait: Nemoumquã
sarnies̃ c̃odiohabuit & exhocadmon& ut diligantur uxores
dideo dictũ ẽ proprie dilectiodicitur qm̃ caro diligitur
quidẽ nectamen propriȩ sed ꝓpt̃ animã cuisufficit adusum
nã etsiꝓpt̃ scipsã uidetur diligi cum cã nolumus. et̃ deformem
ad aliud referendũ ẽ decus eiꝰ. ad aliud scilic& aquo deconrs omia¬
uenire diuinitus magistrũ cuius imitatione in moresoptimos
formaiaetur. nisi tẽporeiuuertutis & adiunxi ad hoc ualere
qđ apłs dicit Sublegetaquã subpedagogõ paruulos custodi¬
ens sed potest inouere currabilidixerimus xp̃m ingeneris
humani sexta aetate tãquã in senectute dictũ .ẽ. uenisse hoc
ergo qđ utrũ deiuuextutẽ dictũ ẽ. aduigorẽ feruorẽq fides
refestur. quȩ ꝑdilectionẽ openrtur illuda utẽ de senectute

Expanded text:
xta de nutrienda caritate. ubi dixi: deus igitur et animus cum amantur, ita proprie dicitur, purgatissima et consummata, si nihil aliud amatur. quod si uerum est, quomodo apostolus ait: nemo umquam carnem suam odio habuit, et ex hoc admonet, ut diligantur uxores? sed ideo dictum est: proprie dicitur dicitur, quoniam caro diligitur quidem, nec tamen proprie, sed propter animam, cui sufficit ad usum. nam etsi propter se ipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud scilicet, a quo decora uenire diuinitus magistrum, cuius imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore iuuentutis, et adiunxi ad hoc ualere, quod apostolus dicit: sub lege tamquam sub paedagogo paruulos custodiens. sed potest mouere, cur alibi dixerimus Christum in generis humani sexta aetate tamquam in senectute uenisse. hoc ergo, quod de iuuentute dictum est, ad uigorem feruoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur, illud autem de senectute
Abbreviated transcription (Latin):
IUTRE UMA ASEIPSA SIT
MNE UERUMANERITATE
VERUM Ẽ. ETOMNIS ANIMA : EOANI¬
ma ẽ. quo uera anima .ẽ Omnis igitur anima : aueri¬
tate habet: ut omnino anima sit Aliud autem anima ẽ.
aliud ueritas: Nam ueritas. falsitatem nũquã patitur
Animauero. saepe fallitur. Nonigitur cum aueritate ani¬
ma ẽ iscipsa ẽ. Est autem ueritas ds̃. Dm̃igitur habet

Expanded text:
ima a se ipsa sit. Omne verum a veritate verum est; et omnis anima eo anima est, quo vera anima est. Omnis igitur anima a veritate habet ut omnino anima sit. Aliud autem anima est, aliud veritas. Nam veritas falsitatem nunquam patitur, anima vero saepe fallitur. Non igitur, cum a veritate anima est, a se ipsa est. Est autem veritas Deus: Deum igitur habet
Abbreviated transcription (Latin):
existimari. Sed siue illa quã ex secuti sumus. siuealia aliqua
huius capituli expositio proferatur : id tantũ cauendum .ẽ.
neuiolet. aut uulneret catholicã fidem. Scio enĩ uanos he¬

Expanded text:
existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos h
Abbreviated transcription (Latin):
congemiscit &dolet Quamuis enĩ adiuuent nos prosua sublimi¬
tate dũ obtẽperantdo : qui pronobis etiã unicũ filium suum
dignatus .ẽ mittere: Tamensine gemitu &doloribus id facere
credendi sunt: ne miscri existimentur: felicior quesit denu¬
mero nr̃o latarusille quiiã in habra he sinu requiescit
Presestimquia dixit eandem creaturec̃ quȩ congeme scit
& dolet. uanitati c̃ẽ subicctã : quod de sũmis et excellen¬
tibus uistutũ potestatũ que creaturis nefas.ẽ credere
Deinde liberarieam dixit a seruitute interitus. quo illos
cecidisse qui in caclis agunt beatissimã uitã nion possumus
credere Tamennihil temere confirmandũ .ẽ. & piacdili¬
gentia etiã atque etiã uerba diuina tractanda sunt: Ne
fostecũ congemiscit et dolet. &uanitati subiecta .c̃ possit
aliquo aliomodo intellegi ut de sũmis angelis quãdiu nr̃ȩ
infirmitatis iussudñinr̃ĩ opitulantur. nonimpiȩ possit

Expanded text:
congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimicongemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praeset dolet, vanitati esse subjectam: quod de summis et excellentibus virtutum potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberari eam dixit a servitute interitus, quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, et pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt: ne forte cum gemiscit et dolet, et vanitati subjecta est, possit aliquo alio modo intelligi, ut de summis angelis, quandiu nostrae infirmitati jussu Domini non opitulantur, non impie possit
Abbreviated transcription (Latin):
ergo inquid non solũ om̃is creatura id ẽ cum corpore : sed etiã¬
nos ipsiprimitias habentes sp̃s : id ẽ nos anime quae eticẽ
primitias mentes nr̃as obtulimus dõ In nobis ipsis congemisci¬
mus id ẽ pretercorpus: adoptionẽ expectantes redẽptionẽ
corporis nr̃i. Id ẽ ut ctipsum corpus accipiens beneficium
adoptionis filiorũ quauocatisumus: totosnios liberos tras¬
actis omnibus molestus. ex omni paste dĩfilios. ẽẽ manifest&
Speenĩ salui factisumus Spes autem quaeuidetur. non .ẽ spes
Tuncergo erit res quaenunc spes. ẽ cumapparuerit quid
erimus id ẽ similes illi : qm̃ uidebimus eũ sicuti .ẽ. Hoc capi¬
tulũ si hoc modo ut tractatũ . ẽ aperiatur : non incidimus
in illas molestias quibus plerique homines dicerecoguntur
om̃s angelos sublimesque uistutes. indolore & gemitibus. ẽe
ante quã nos penitus liberemur. qm̃ dictum .ẽ. omis creatura

Expanded text:
ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore; sed ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore; sed nos ipsi primitias habentes spiritus: id est, nos animae, quae jam primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus, id est, praeter corpus: adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, quoniam videbimus eum sicuti est. 7. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura
Abbreviated transcription (Latin):
et dolet: sed et nos ipsi. Id . ẽ non solũ in homine corpus & ani¬
ma et sp̃s simuldolent. exdifficultatibus corporis. sed et
nos ipsi exceptis corporibus in nobis ipsis congemis cimus
Et benedixit. primitias habentes sp̃s . Id ẽ quorũ iam sp̃s
tam quã sacrificiũ oblati sunt dõ: & diuino caritatis ignie
conprehensi sunt. Hac sunt ut perhunc primitiae hominis
quia ueritas primũ sp̃m̃nrmoptinet: & perhanccetera
conprehendantur Iam ergohabet primitias oblatas dõ.
quidicit: mente seruio legidĩ . carne autem legi peccati
quidẽ promptus. caroccutẽ infirma. Sedqm adhuc dicit. In¬
felix ego homo quisme liberabit de corpore mostis huius.
Et adhuc talibus dicitur. uiui ficbit & mostalia corporaura.
propter s p̃mmanentẽ in uobis . Nondũ ẽ holo caustũ : erit
acutẽ cum ab sorbebitur moss inuictoria: cumeidicetur
ubi ẽ mors contentiotua ubi ẽ mors aculeustuus. Nunc

Expanded text:
et dolet, sed et nos ipsi, id est, non solum in homine corpus et aniet dolet, sed et nos ipsi, id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit primitias habentes Spiritus, id est, quorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati sunt Deo et in divino charitatis comprehensi. Hae sunt primitiae hominis; quia veritas primum spiritum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo qui dicit, « mente servio legi Dei, carne autem legi peccati quidem promptus, caro autem infirma . » Sed quia adhuc dicit , « Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus, » et adhuc talibus dicitur , « vivificabit et mortalia corpora vestra, ejus manentem in vobis: nondum est holocaustum; erit autem, cum absorbebitur mors in victoria, cum ei dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
congemiscit: &dolet Non enĩ tota: sed omnẽdixit. Tam¬
quã si quisdicat. qđ solẽ om̃s homines uident: qui sunt in colo¬
mes: sed non totiuident quianutantũ oculis uident. ItaciN
homine om̃is creatura .ẽ. quia et in tellegit. et uiuit. & cor
pus habet. Sed non tota creatura in ipso. ẽ: quia sunt p̃ter
qua euiuunt: Et sunt & corpora: quae tantũ modo sunt
Cũipsũ uiuere magis quã non uiuere &ipsũ intellegere
magis sit. quã sine intellectu uiuere. Cũ ergo miserhomo
congemiscit &dolet om̃iscreatura congemiscit & dolet
usquecdhuc Vsqueadhuc autẽ rectedixit: quia etiam
si sunt aliqui iam insinu abrahȩ. & latroille cũ dño in pa¬
raedr̃ soconsitus ipsodie quo credidit dolere distiterit.¬
tamen usquecdhuc om̃is creatura congemiscit &dolet : quia
in his qui nondũ liberati sunt om̃is .ẽ ꝓpterspm. & animã¬
&corpus Non solũ autẽ inquid om̃is creatura congemiscit

Expanded text:
congemiscit et dolet. Non enim totam, sed omnem dixit: tancongemiscit et dolet. Non enim totam, sed omnem dixit: tanquam si quis dicat, quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et intelligit et vivitpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter quae vivant et sint, et corpora quae tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterittamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt, omnis est, propter spir: Non solum autem, inquit, omnis creatura congemiscit
Abbreviated transcription (Latin):
se subicitdõ. Cũ autẽ trans greditur precepticeius. laboribꝰ.
& erumnis pereadem ipsa quae regere poterat implicatur
Quiergo uiuit excorpore. carnalis homo ucl animalis uocat᷑.
Carnalis : quia carnalia sectatur animalis autẽ quia au¬
festur dissoluta lasciuia animȩ suae quã non regit sp̃s Neq
cohercet intrametas naturclis ordinis. quia etipse se non sub¬
dit regendũ dõ. Qui autẽ spũ animã regit. & ꝑ animã corpus
quod facere non potest. nisidm̃ habeat et ipse rectorẽ. Qnm
sp̃italis queuita. cũ aliqua molestia nuncagitur : post aut
nullã patictur : Et qm̃ sũmi angeli sp̃itediter uiuunt: in¬
firmiautẽ animaliter. bestiȩ uero &omia peccora. carncc¬
liter Corpus autẽ nonuiuit. seduiuificatur Om̃is creatura
in homine ẽ : quia et intellegit spũ: et sentit anima: & loca¬
liter corpore mouetur. Omis itecque creatura in hominie

Expanded text:
se subjicit Deo. Cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus se subjicit Deo. Cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis, quia et ipse non se subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus, quod facere non potest, nisi Dominum habeat et ipse rectorem: quoniam spiritualis. Quae vita cum aliqua molestia nunc agitur, post autem nullam patietur. Et quoniam summi Angeli spiritualiter vivunt, infimi autem animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur; omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine
Abbreviated transcription (Latin):
creatura : id ẽ et ipsa quȩ nundum uocatur filiorũ forma per¬
fecta: sed tantũ uocatur creatura: liberrbitur a seruitute
interitus Qđitaqueait. & ipsa liberabitur. facit intellegi
& ipsa quẽ admodũnos id ẽ et deipsis non .ẽ disperandum.
qui nondũ uocantur filiidĩ. qui nondũ crediderunt: sed tantũ
creaturx. Quiaetipsi credituri sunt. & liberabuntur a serui¬
tute interitus. quẽ admodũ nos qui iã filii dĩ sumus. quamuis
nondũ apparuerit quiderimus. Liberabitur ergo a seruitute
sunt om̃s angeli et suꝑ eminentes uistutes acpotestates : aut
caelũ &terr̃ et mare & omĩa quae in eis sunt: sed quia omnis
creatura. pastim sp̃italis .ẽ  pastim animalis. pastim corpo¬
raclis: Qđ ut ab inferioribus consideremus: corponrlis crea¬
tur perlocos tenditur. Animalis autẽ uiuificat corponelẽ¬
spitadis animalẽ regit. Et cumbeneregit . cumipsã regendã

Expanded text:
creatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma percreatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa, quemadmodum et nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Libsunt omnes angeli et supereminentes virtutes ac potestates; aut coelum et terra et mare, et omnia quae in eis sunt, sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca ostenditur: animalis autem vivificat corporalia: animalis regit, et tunc bene regit cum ipsa regendam
Abbreviated transcription (Latin):
non coloreserint : sed tantũ quod aliã dignitatẽ habebunt
Vanitatienĩ inquid creatura subiecta ẽ. Hoc ẽ illud. uani¬
tas uanitatum & omnia uanitas : qua e abundantia homini
in labore suo quemipselaboraet subsole Cuidictũ .ẽ in labose
manducabis panẽ Vanitatienĩ creaturx subiecta ẽ. NoN
sponte Benecdditũ .ẽ. non sponte Homo quippe sponte pec¬
cauit : sed nonspontedampnatus . ẽ. Peccatum itacque fuit
spontaneũ : contrix preceptũ facereueritatis. Peccati autẽ
poena: subicifallaciȩ Nonergosponte creatura uanitati.
subiecta .ẽ sed proptereũ qui subiecit eã inspe Id ẽ propter
eius iustitiã atquedementiã. Quia neque in punitũ peccatũ
reliquid: neque in sanabilẽ uoluit. ẽẽ peccantẽ Quia etip¬
sacreatura id ẽ. ipse homo cumiam signaculo imaginis ꝓpter
peccatũ amisso. remansit tantũ modo creatura: ipsa itaque

Expanded text:
non colores erunt; sed tantum quod aliam dignitatem habebunt. non colores erunt; sed tantum quod aliam dignitatem habebunt. 3. Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole ? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum . Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte creatura subjecta est vanitati: sed propter eum qui subjecit eam in spe; id est, propter ejus justitiam atque clementiam, qui neque impunitum reliquit peccatum, neque insanabilem voluit esse peccantem. 4 Quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura: et ipsa itaque
Abbreviated transcription (Latin):
cnimfilius dĩ unigenitus non potestappellari creatura: quaNi¬
do quidem peripsum facta sunt om̃ia quȩ cumqueds̃ fecit. Distinc¬
te etiam nosuocamurcreaturx anteillã euidentiã gloriae
& distincte uocamurfiliidĩ : quamuis hocadoptione meream.
Namille unigenitus natura filius ẽ Ergo expectatio crea¬
turȩ id ẽ expectationũr : reuelationẽ filiorũdĩ expectat
ipsamanifestum sit. quod nunc spesumus Filu enĩ dĩ sumus
et nondũ apparuit quiderimus. Scimus quia cũ apparuerit.
similes eierimus : qm̃ uidebimus eũ sicuti ẽ. Ipsocẽ reuelactio
filiorũdĩ : quam nunc expectat expectatio creaturȩ Non qđ
creatura reuelationẽ expectat alterius naturȩ. quae non sit
creatura : sed ipsaqualis nunc ẽ expectat quando sit qualis
futura ẽ. Tamquã si diceretur openente pictore subiectis sibi
coloribus & adopus eius paratis expectatio colorũ manifesti¬

Expanded text:
Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quanQuia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat; ipsa manifestum sit quod nunc spe sumus. Filii enim Dei sumus; et nondum apparuit quid erimus. Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectatio colorum manifestati
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc manifestũ .ẽ Dixenaetenĩ superius. si autẽ spũfacto
cui patientia necessariac.ẽ. quo pestinet. & quod paculo ante
ait. si tamen conpatimur ut etglorificemur Qđ itaque
ait. Nã expectatio creaturȩ reuelationẽ filiorũ dĩ expec¬
tat: hoceũ puto dicere. Namethoc ipsum quod ir nobis
dolet cum facta carnis mostificamur. id ẽ cume surimus
uel sitimur percbstinentiã : dumfrenamus delectatio¬
nem concubitus percastitatem: dũ iniuriarũ laceratio¬
nes & contumeliarũ aculeos perpatientiã sustinemus.
dum neglectis atque reiectis uoluntatibus nr̃is profructu
matris ecdesiae laboramus : quid quid in nobis in hac atque¬
huius modi attritione dolet creatura. ẽ. Dolet enim
corpus & anima quaeutique creatura . ẽ & exspectat
reuelationẽ filiorumdĩ Id ẽ expectat quando appa¬
reat quoduocatũ .ẽ in etgloria adquam uocatum ẽ.

Expanded text:
hoc manifestum est. Dixerat enim superius, Si autem spiritu fahoc manifestum est. Dixerat enim superius, Si autem spiritu facui patientia necessaria est. Quo pertinet et quod paulo ante ait, Si tamen compatimur, ut et conglorificemur . Quod itaque ait, Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat; hoc eum puto dicere. Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem, dum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus; quidquid in nobis in hac atquhujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei; id est, exspectat quando appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
et nos ipsi primitias sp̃s habentes. et ipsi in nobis ingemisci¬
mus. adoptionẽ expectantes redẽptionẽ corporis nostri
hic satis appacret . quã nunc uocat creaturã. Dicitur autem
secundũ catholicã disciplinã creatura. quid quid fecit & con¬
didit ds̃ pater perunigenitũ filiũ inunitate sp̃sscĩ. Ergo
non solũ corpora. sed etiã animȩ nr̃ae acsp̃s: creaturȩ nomi¬
ni. continentur Sic autẽ dictum . ẽ ipsa creatura liberabi¬
tur a seruitute interitus. in libestatem gloriae filiorumdi:
quasinos nonsimus creatura : sed filiidĩ. In quorũ gloriae
libestatẽ : liberxbitur a seruitute creatura. Item dicit
Scimus enĩ quia om̃is creatura congemiscit: & doletusque
cadhuc. Nonsolũ autẽ sed etrios ipsi tamquã aliud simus nos
cliud creatura. Totũ ergo capitulũ : pasticulatim conside¬
naendũ ẽ. Existimo enĩ inquid. quod indignȩ sunt passiones
huius temporis. ad futurã gloriã quaere uelabitur in nobis

Expanded text:
etiam nos ipsi primitias habentes spiritus et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. satis hic apparet quam nunc vocet creaturam. Dicitur autem secundum catholicam disciplinam creatura, quidquid fecit et condidit Deus Pater, per unigenitum Filium, in unitate Spiritus sancti. Ergo non solum corpora, sed etiam animae nostrae ac spiritus creaturae nomine continentur. Sic autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. 2. Existimo enim, inquit, quod indignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis:
Abbreviated transcription (Latin):
Opostuit ergo idipsũ illius hominis quẽdĩ sapientia suscepit
moste monstrari. Sunt autẽ homines. qui quã uis mostẽ ipsã
nontimeant. genus tameri aliqđ mostis horrescunt. Nihil¬
minis cruce ostendendũ fuit. Nihilerat interomĩa genera
mostis: illo genere ex ecrabilius & formido losius

Expanded text:
Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei Sapientia suscepit, Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei Sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquod ipsius mortis horrescunt. Nihilminis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis illo genere exsecrabilius et formidolosius.
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ẽ bonũ .ẽ. Porro illud cuius pasticipatione sunt bona
cetera : quantũ cumque sunt non ꝑ aliud. sed ꝑseipsumbonũ .ẽ.
quã diuinã &iam prouidentiã uocamus . Nihiligitur casu
fit inmundo. Hoc constituto consequens uidetur : ut quicqͥd
inmundo geritur. pastimdiuinitus geratur. pastim nostra
uoluntate. Dsenim quouis homineoptimo &iustissimo. lon¬
ge atq: in conparrbiliter : melior et iustior ẽ. Iustus autẽ
regens & guberrians uniuersa pullã poenã cuiquã sinit in me¬
rito infligi nullũ premiũ in merito dari Meritũ autẽ poe¬
ne peccacũ & meritũ premii. recte factũ ẽ. Nec peccatum
autrecte factum inputari cuiquã iuste potest. qui nihil pro¬
pria fecerit uoluntate. Estigitur peccatũ & recte factum
in libero uoluntatis arbitrio
ecrucexp̃i. Sapientia dĩ. hominẽ cd exemplũ. ut recte
uiuremus suscepit Pestinet aut̃ aduitã rectã eaquerion suss
metuenda non metuere Moss autẽ : metuendanon ẽ

Expanded text:
quantum est, bonum est. Porro illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera quaecumque sunt, non per aliud, sed per se ipsum bonum est, quam divinam etiam providentiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo. Hoc constituto, consequens videtur ut quidquid in mundo geritur, partim divinitus geratur, partim nostra voluntate. Deus enim quovis homine optimo et justissimo longe atque imcomparabiliter melior et justior est. Justus autem regens et gubernans universa, nullam poenam cuiquam sinit immerito infligi, nullum praemium immerito dari. Meritum autem poenae, peccatum; et meritum praemii, recte factum est. Nec peccatum autem, nec recte factum imputari cuiquam juste potest, qui nihil fecerit propria voluntate. Est igitur et peccatum et recte factum in libero voluntatis arbitrio. De cruce Christi. Sapientia Dei hominem ad exemplum, quo recte viveremus, suscepit. Pertinet autem ad vitam rectam, ea quae non sunt metuenda non metuere. Mors autem metuenda non est.
Abbreviated transcription (Latin):
uared s̃ mundũ facere uoluerit Quiquerit quare uolu¬
erit ds̃ mundũ facere : causam quaerit uoluntatisdĩ. sed om̃is
causa efficiens ẽ: Omne autẽ efficiens. maius .ẽ. quamid
quodefficitur: Nihilacutẽ maius .ẽ. uoluntatedĩ. Non
ergo eius causa quaerendac ẽ
XXXI
trũ aliquid sit sursum. aut deorsum. Nihilinuniuersõ
qui rectus dicitur. id .ẽ quicircularis non ẽ in anteriora
& posteriora indextriora &sinistriora insuperiora & inferi¬
ora. Nulla omninoratio ẽ curuniuerso corpori ante ac post
nihilsit. &dextera acleua sit aut sursum acdeorsum. Sedideo
considerantes decipiuntur qđ serisibus & consuetudine diffici¬
le absistitur Nonenĩ tam facile ẽ nobis conuersio corporis
quȩfit : siquis capitedeorsũ moueri uelit quã faciles sunt
adextera in leuã uel ab anteriorein posteriorẽ pastẽ. Quam¬
obrem remotis uerbis. secum animo sati gendum est. ut hoc

Expanded text:
uare Deus mundum facere voluerit. Qui quaerit quare voluerit Deus mundum facere, causam quaerit voluntatis Dei. Sed omnis causa efficiens est. Omne autem efficiens majus est quam id quod efficitur. Nihil autem majus est voluntate Dei. Non ergo ejus causa quaerenda est. XXIX. Utrum aliquid sit sursum aut deorsum in universo. qui rectus dicitur, id est, qui circularis non est, in anteriora et posteriora, in dexteriora et sinisteriora, in superiora et inferiora; nulla omnino ratio est cur universo corpori ante ac post nihil sit, et dextera ac laeva, sit autem sursum ac deorsum. Sed eo considerantes decipiuntur, quod sensibus et consuetudini difficile obsistitur. Non enim tam facilis est nobis conversio corporis, quae fit, si quis capite deorsum moveri velit, quam facilis est a dextra in laevam, vel ab anteriore in posteriorem partem. Quamobrem remotis verbis secum ipsi animo satagendum est, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tima caro. Volerisitaq: euangelista cõmendare nob dilec¬
tionẽ humilitatisdĩ quisesehumiliauerit. & quousq: humili¬
auerit : exprimeris uerbũ : carnẽq nominauit p̃termittess
animinaturã. que uerbo ẽ inferior p̃stantior magis erũ¬
si nimis hȩc uerba intuent᷑. potest alius nonminus ꝑuersus..
existis uerbis itacalũ niarifide inr̃ȩ . ut dicat ipsũ uerbum
conuersũ & conmutatũ . ẽẽ in carnẽ & uerbũ eẽ destitisse

Expanded text:
tima caro. Volens itaque Evangelista commendare pro nobis dejectionem humilitatis Dei, qui sese humiliaverit, et quousque humiliaverit exprimens, Verbum carnemque nominavit, praetermittens animae naturam, quae Verbo inferior est, casi nimis haec intuentur verba, potest alius non minus perversus ex istis verbis ita calumniari fidei nostrae, ut dicat ipsum Verbum conversum et commutatum esse in carnem, et Verbum esse destitisse;
Abbreviated transcription (Latin):
eaequalitate filii Ds̃quẽ genuit qm̃ meliorẽ se genie¬
Sienĩ uoluit & non potuit: infirmus ẽ. Sipotuit . & noluit :
inuidus Ex quo conficitur: aequalẽ genuis sefiliũ.

Expanded text:
aequalitate Filii. Deus, quem genuit, quoniam meliorem se geneSi enim voluit, et non potuit, infirmus est: si potuit, et non voluit, invidus est. Ex quo conficitur aequalem genuisse Filium.
Abbreviated transcription (Latin):
corpus Nonigitur alicubi ẽ. & tameni ẽ quia ẽ. & in loco non ẽ
uillo sunt potius om̃ia : quã ipse alicubi Nectamenita in ilbo.
ut ipsesit locus. Locus enĩ inspatio ẽ. qđ longitudine. latitudi¬
ne. altitudine corporis occupatur Necds̃ talealiquid ẽ et
om̃ia igitur in ipsosunt . et locus non ẽ. Locus tameridĩ abusi uedr̃
templũdĩ Non quod contineatur . sed quodei presens sit Idaũt

Expanded text:
corpus: non igitur alicubi est. Et tamen quia est, et in loco non est, corpus: non igitur alicubi est. Et tamen quia est, et in loco non est, in illo sunt potius omnia, quam ipse alicubi. Nec tamen ita in illo, ut ipse sit locus: locus enim in spatio est quod longitudine et latitudine et altitudine corporis occupatur; nec Deus tale aliquid est. Et omnia igitur in ipso sunt, et locus non est. Locus tamen Dei abusive dicitur templum Dei, non quod eo contineatur, sed quod ei praesens sit. Id aut
Abbreviated transcription (Latin):
edõ & crectura. Quod in cõmutabile ẽ: aeternum .ẽ. Semꝑ
enim eiusdem modi .ẽ. Quod autẽ cõmutabile ẽ tempori obno¬
xium .ẽ. nonenĩ semꝑ eiusdem modi . ẽ Et ideo aeternũ. Non
recte dicitur Quod enĩ mutatur: non manet. Qđ non manet.
non .ẽ. acternũ. Idq inter inmostede. & aeternum. ẽ¬
Qđ manct aeternũ : in mostale ẽ Non omne in mostale satis
subtiliter ac ternũ dicitur. Quia etsi semꝑ aliquiduiuat. tamen
mutabilitatẽ patietur. Non propriae aeternũ appellatur
quia non semper eiusdem modi .ẽ quã uis inmostale ẽ. quic
semꝑuiuit rectedicipossit Vocatur tameni aeternum.
interdum &iã quodin mostale ẽ. Illuduero qđ & mutationem
patitur : et animae prȩstantia cum anima nonsit uiuere dicit᷑
potest In aeternum enĩ cumpropriȩdicitur. nec quicquam
preteritũ quasi transierit: neque quicquã futurũ quasi
nondum sit: sed quicquid .ẽ. tantũ modo ẽ
loco Quodamunetur loco corpus ẽ. Dsautẽ non est

Expanded text:
et creatura. Quod incommutabile est, aeternum est: semper enim ejusdem modi est. Quod autem commutabile est, tempori obnoxium est: non enim semper ejusdem modi est, et ideo aeternum non recte dicitur. Quod enim mutatur, non manet: quod non manet, non est aeternum. Idque inter immortale et aeternum quod omne aeternum immortale est, non omne immortale satis subtiliter et aeternum dicitur, quia, etsi semper aliquid uiuat, tamen, si mutabilitatem patiatur, non proprie aeternum appellatur, quia non semper eiusdem modi est, quamuis immortale, quia semper uiuit, recte dici possit. uocatur tamen aeternum interdum etiam quod immortale est. illud uero quod et mutationem patitur et animae praesentia, cum anima non sit, uiuere dicitur, potest. In aeterno enim, cum proprie dicitur, neque quidquam praeteritum quasi transierit, neque quidquam futurum quasi nondum sit, sed quidquid est, tantummodo est.loco: quod continetur loco, corpus est. Deus autem non est
Abbreviated transcription (Latin):
uirginibus posita .ẽ. Et multi quidem hinc multa sen¬
serunt quae non sint preterfidem: sed quomodo paestibꝰ.¬
eius omnibus conueniat expositio. idelaborandum . ẽ
Legietiã inquadã scriptura ex earũ geriere quae a pocrite
nominantur quod non sit contracatholicã fidem: sed huic
loco mihiminus congruere uisa.ẽ. consideranti omes simi
litudiries huius pastes. Dequatamen expositione temere
nihil audeo iudicare: ne foste non eius conuenientiaa mihi
angustias fecerit. sed mea tarditas in ea conuenientiã
non inuenerit. Quid autẽ mihi uidetur non absurde hoc
loco accipi  ÷ quantũ potero breuiter &diligenter exponã
Interrogatus iitur dñs noster secreto adiscipulis decor¬
sũmatione sacculi  in termulta quaelocutus . ẽ. hoc quoque
dixit. Tunc simile aestimabitur regniũ caelorũ decem
uirginibus: qua e acceperunt lampadessuas. & uener̃ obuiã
sponso Quinque autẽ exciseranit fatuȩ. & quinque prudentes

Expanded text:
virginibus posita est. Et multi quidem hinc multa senvirginibus posita est. Et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sunt praeter fidem: sed quomodo partibus omnibus ejus conveniat expositio, id elaborandum est. Legi etiam in quadam scriptura, ex earum genere quae apocryphae nominantur, non quod sit contra catholicam fidem; sed huic loco mihi minus congruere visa est, consideranti omnes hujus simulitudinis partes. De qua tamen expositione temere nihil audeo judicare, ne forte non ejus inconvenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea convenientiam non invenerit. Quid autem mihi videatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero breviter et diligenter exponam. 2. Interrogatus igitur Dominus noster secreto a discipulis de consummatione saeculi, inter multa alia quae locutus est, hoc quoque dixit: Tunc simile aestimabitur regnum coelorum decem virginibus, quae acceperunt lampades suas, et venerunt obviam sponso. Quinque autem ex eis erant fatuae, et quinque prudentes.
Abbreviated transcription (Latin):
amaria matredñi : & exultauit infaens inutero. Tam¬
quam in primo aduentu quo in humilitate dignactus. ẽ.¬
apparere : prophecia manifestari incipiat. sed tam quã
inutero . id .ẽ. nondum tam euidenter ut omĩa sicut in luce.
manifesta ẽẽ. fateantur. quod futurũ credimus secundo
aduentudñ : quo inclaritate ueniturus ẽ Cuius aduen¬
tus precursor speratur helias. sicut huius iohannes fuit.
precedentis preconis officio. & hiciamuenit &illeuentu¬
rus ẽ. propterea &istum iohannẽ persp̃m quo patercius
uistute heliae. Peractis autẽ maria cum elis abethmnen sibꝰ.
tribus : discedit Quonumero mihi uidetur signuficari.
fides trinitatis. &baptisma: in nomine patris & filii. &
sps̃ sc̃i : quo perhumilem dñi cdueritum. genus humanũ
inbuitur: & futuro adueritu claritatieius excoldatur
edecem uirginibus interpacrarbolas ad ño dictes.
solet quaerentes multũ exercereista: quaede dect̃

Expanded text:
a Maria matre Domini; et exsultat infans in utero, tana Maria matre Domini; et exsultat infans in utero, tanquam primo adventu Domini quo in humilitate apparere dignatus est, prophetia manifestari incipiat: sed tanquam in utero, id est, nondum tam evidenter, ut omnes sicut in luce manifestam esse fateantur; quod futurum credimus secundo adventu Domini, quo in claritate venturus est; cujus adventus praecursor speratur Elias, sicut hujus Joannes fuit. praecedentis praeconis officio et hic jam venit, et ille venturus est. Propterea et istum Joannem per spiritum quo pater ejus e in spiritu et virtute Eliae. Peractis autem Maria cum Elisabeth mensibus tribus, discedit . Quo numero mihi videtur significari fides Trinitatis, et Baptisma in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, quo per humilem Domini adventum genus humanum imbuitur, et futuro adventu claritatis ejus extolliturdecem virginibus. 1. Inter parabolas a Domino dictas solet quaerentes multum exercere ista, quae de decem
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. solam senectutem posse tam longa. ẽẽ: quã
om̃s aetates ceterȩpriores. Aeca sigitur ultima gene¬
ris humani quae incipit adñĩ aduentu usque infinẽ
saecuile : quibus generationibus conputetur incestũ. ẽ.
Et hoc utiliter dicitur uoluit latere: sicut in euangelio
scriptum .ẽ. Et apostolus adtestatur dicens. ẽẽ diem¬
dñi tamquã furem: nocte eẽ ueniturũ. Sedta men
sexta aetate uisitatũ. et̃ genus humanũ humilidñi
adueritu superius distinctis generationibus edocetur
Quiauisitatione incͥpit manifestari prophetia : quae
insuperioribus quinquea etatibus latet Cuius ꝓpheciȩ
personã : qm̃ ioharines gestabat ut su pradictum . ẽ
idco et senibus parentibus nascitur: tamquã senescente scło.
prophetia illa in notescere incipiat. Et quinquemen sibꝰ.
seoccult& matercius. sicut scriptum . ẽ. occultauit se
elis abeth mensibus quinque. S exto autẽ mense uisitatur

Expanded text:
tum est solam senectutem posse tam longam esse, quam tum est solam senectutem posse tam longam esse, quam omnes aetates caeterae priores sunt. Aetas igitur ultima generis humani, quae incipit a Domini adventu, usque in finem saeculi, quibus generationibus computetur incertum est: et hoc utiliter Deus voluit latere, sicut in Evangelio scriptum est , et Apostolus attestatur, dicens diem Domini tanquam furem in nocte esse venturum . 3. Sed tamen sexta aetate visitatum esse genus humanum humili Domini adventu, superius distinctis generationibus edocetur. Qua visitatione incoepit manifestari prophetia, quae superioribus quinque aetatibus latuit: cujus prophetiae personam quoniam Joannes gestabat, ut supra dictum est, ideo ex senibus parentibus nascitur, tanquam senescente saeculo prophetia illa innotescere incipiat; et quinque mensibus se occultat mater ejus, sicut scriptum est, Occultabat se Elisabeth mensibus quinque. Sexto autem mense visitatur
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo duae primȩ aetates. generis humani denis generatio¬
nibus difiniuntur : tãquã in fantia & pueritia : qui nacrio
scilic& geminato : qm̃ generatio utroque sexu propagatur
Sunt ergo generationes decẽ. ab adã usque adrioe &inde usq
ad abraham . aliaedecẽ quosduas ueteres. Infantiã & pueritiã
generis humani ẽe diximus. ado lescentia uero . &iuuentus.
& grauitas id ẽ ab abraham usqueaddauid : &inde usque
ad triuns migrationẽ inbabrloni : &inde usqueadueritũ dnũ
quattuor denis generationibus figurentur. septe nccribo
geminato ade andemrationem utriusquesexus :: cum qui¬
nario qui .ẽ. in sensibus. corporis actio & cognitio addita
fuerit. Senectus autem solet etiam tantũ tenere tem¬
poris . quantũ relique om̃s aetactes. Nam cũ asexage¬
simo anno senectus dicatur incipere: & possithumana
uita usque adcentũ uiginti annos peruenire: manifes¬

Expanded text:
Et ideo duae primae aetates generis humani denis generatioEt ideo duae primae aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanquam infantia et pueritia; quinario scilicet geminato, quoniam generatio utroque sexu propagatur. Sunt ergo generationes decem ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et pueritiam generis humani esse diximus. Adolescentia vero et juventus et gravitas, id est, ab Abraham usque ad David, et inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, et inde usque ad adventum Domini, quatuor denis generationibus figurantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et cognitio addita fuerit. Senectus autem solet etiam tantum tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur incipere, et possit humana vita usque ad centum viginti annos pervenire, manifes
Abbreviated transcription (Latin):
iuuentus. grauitas senectus : Prima itaque generis hu¬
mani ȩtts ẽ ab adam usqueced noe Secunda a noe usque
too pastitur quastac addauid. usque ad trans migrationẽ
babrlonis Quinta ad trans inigrationẽ babrlonis: usque
cd aduenitũ dñi Sexta ab aduentudrũ : usque ad finẽ sȩculi
speranda .ẽ. Qu a exterior homo tamquã senec tute corrum¬
pitur. quia etiã uetus dicitur: &interior renouatur de
die indiem. Inde requies sempiterna ẽ quae significatur
sabbato. Huicrei congruit: quod homo sextadie factus . ẽ
adimaginẽ &similitudinẽ dĩ Nemo autẽ ignorat hominũ
uitã iam aliquid administrantẽ cognitione & actione ful¬
ciri Nam etactio temporaria .ẽ. sine cognitione : &sineacti¬
one ignaua cognitio Sed prima uitahominis cuinulla
administratio recte creditur: quinque sensibus corporis.
dedita ẽ. qui sunt . uisus auditus. olfatus. gustus. tactus

Expanded text:
juventus, gravitas, senectus. Prima igitur humani generis aejuventus, gravitas, senectus. Prima igitur humani generis aetas est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque  David: quarta a David usque ad transmigrationem Babylonis: quinta a transmigratione Babylonis usque ad adventum Domini: sexta ab adventu Domini usque ad finem saeculi. speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo autem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creditur, quinque sensibus corporis dedita est; qui sunt visus, auditus, olfactus, gustus, tactus.
Abbreviated transcription (Latin):
et adhaet inuestigtnda diuinitus cediuuantur : Maxime
tamen illis euidentioribus rerumfiguris apparet : quo d
immolandus dõ dicitur. et aries proillo in sentibus ttmquam
crucifixus agnoscitur: qđ induobus abrahae filus. unodean¬
cilla altero delibera duo testamenita intelleguntur. quod
duo populi ingeminis. esau. et ia cob. premonstraentur :
qđiosephafratribus persccutionẽ passus. ab alienis honora t̃
sicut dñs iudȩis ꝑsequentibus apud gentes darificatus e
Longũ ẽ singula cõmemorare : cumita concludit a postolus
&dicat : Haec autẽ infigura contingebantinicis : scriptast̃
autem propternos: in quos fines sacculorũ deuerierurit:¬
Finis autẽ sȩculorũ tamquã senec tutẽ ueteris hominis. cum
totum genus humanũ teomquã linũ hominiẽ constitueris
sexta actate signatur quã dñ suenit: Sunteni aetates sex
etiaminuno homine. In fantia pueritio. ad olescentice

Expanded text:
et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime tamen illis evidentioribus rerum figuris apparet: quod immolandus Deo ducitur, et aries pro illo in sentibus tanquam crucifixus agnoscitur : quod in duobus Abrahae filiis, uno de ancilla, altero de libera, duo Testamenta intelliguntur : quod duo populi in geminis, Esau scilicet et Jacob, praemonstrantur : quod Joseph a fratribus persecutionem passus, ab alienis honoratur ; sicut Dominus Judaeis persequentibus, apud Gentes clarificatus est. Longum est commemorare singula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum deveniFines autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constituerimus, sexta aetate significatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine, infantia, pueritia, adolescentia,
Abbreviated transcription (Latin):
aduenit : Itaque dr̃isdicit : Lex et prophetae: usquea diohan¬
nem baptistum: Ab hinc regnumdĩ prȩdicatur : et iohanns
ipse : Illum in quid opostet crescere meautẽminui: Quod
et diebus quibus natisunt. & mostibus quibus passi sunt.
figurati sunt : Nascitur namque iohannes: ex quodies inci¬
pitminui: Nasciturdñs. ex quodies incipit crescere.
Capite illeminuitur dumocciditur: hic uero adtollitur
cruce: Postquã ergo prophetia ipsa inio hanne constituta
digito osteridit presentem quẽ uenturũ ab exordio generis
humani cecinerat. incipit minui. atque inde crescere predi¬
catio regnidĩ Et ideo baptiz auit iohannes in paenitentiã
initur enim uetus uita : usque ad paenitentiã. Atque inde
ircipit noua: Non autẽ tantũ in his qui propriȩ prophetȩ
appellati sunt. sed in ipsa historia ueteris testameniti
prophetia non silcre colligitur ab cis: quipiacquacrunt:

Expanded text:
advenit. Itaque Dominus dicit: Lex et Prophetae usque ad Joanadvenit. Itaque Dominus dicit: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam; abhinc regnum Dei praedicatur . Et Joannes ipse: Illum, inquit, oportet crescere, me autem minui . Quod et diebus quibus nati sunt, et mortibus quibus passi sunt, figuratum est. Nascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascitur Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Capite ille minuitur, dum occiditur: hic vero attollitur in cruce. Postquam ergo prophetia ipsa in Joanne constituta digito ostendit praesentem, quem venturum ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui, atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo baptizavit Joannes in poenitentiam : finitur enim vetus vita usque ad poenitentiam, atque inde incipit nova. 2. Non autem tantum in iis qui proprie Prophetae appellati sunt, sed in ipsa Veteris Testamenti historia prophetia non silere colligitur ab eis qui pie quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
late intellegendus. eẽt Non erart temporis traedere. In¬
choatio ergo quaedam facta ẽ. subpeda gogo : ut magistro
perfectio seruarctur. Cum tamen idem dñs. & peda gogũ
paruulis dederit. legem illam scilicet perfamulũ suum.
& magis teriũ grandioribus. id est euangeliũ ꝑunicũ suum
ciohanne baptista: Iohannes baptista considerato
scriptura quaedeillo in euangelio legitur multis pro¬
babilibus documentis: Non absurde creditur prophetiae
gestare personã Et eomaxime quod de illo dñs dicit
Plus quã propheta: Hic siquidem totius prophetiae quae
abexordio generis humani usqueaedaduentũ dñi dedrĩo
facta ẽ imaginẽ gestat: Est autẽ cuangelii persona
in ipso dr̃o quae ꝑ prophetã prenuntiabatur : cuius auget᷑
prȩdicatio perumi uersũ orbem temerũ : abipsodñi adueni¬
tui Prophetia autẽ minuitur. postquã id qđ prenuntiabat

Expanded text:
late intelligendus esset, non erat temporis tradere. Inlate intelligendus esset, non erat temporis tradere. Inchoatio ergo quaedam facta est sub paedagogo, ut magistro perfectio servaretur: cum tamen idem Deus, et paedagogum parvulis dederit, legem illam scilicet per famulum suum; et magistrum grandioribus, id est, Evangelium per Unicum suumoanne Baptista. 1. Joannes Baptista, considerata scriptura quae de illo in Evangelio legitur, multis probabilibus documentis non absurde creditur prophetiae gestare personam, et eo maxime quod de illo Dominus dicit, Plus quam propheta . Hic siquidem totius prophetiae, quae ab exordio generis humani usque ad adventum Domini de Domino facta est, imaginem gestat. Est autem Evangelii persona in ipso Domino, quae per prophetiam praenuntiabatur, cujus augetur praedicatio per universum orbem terrarum ab ipso Domini adventu: prophetia autem minuitur postquam id quod praenuntiabat
Abbreviated transcription (Latin):
his quisciunt audaciã traeducis. Tuautẽ dñs uistutũ cum
traenquillitate iudicas : & cũ magnareuerenitia disponis nos
Itẽ quod primo interrenis rebus sit gradus. ad caclestem
iustitiam quaiam infirmioribus imperator dñs osteridit
cumait. Siin alicno fideles non fuistis. uestrumquis dabit uob.:
et quod prosuis gradibus anime docentur. etipse dñs demons¬
trat dicenis. Multa habeo dicere: sed nunc non potestisa
illa postare. Et apostolus cumait. Et ego fratres non po¬
tuiloqui uobis quasi spĩtadibus sed quasi carnalibus lac
uobis potumdedi. non escam. Neque enĩ poteratis : sed neq
adhuc potestis illa postare: adhuc enĩ estis carnales
protemporũ congruentia iuberentur. Nonergo mirum
si hostem deceptione dignũ decipereiussi sunt: quierant
adhuc digni hostem decipere. Nonenim iamerant idonei
et oderis inimicumtuũ: Adhuc enĩ ille proximus. quam

Expanded text:
iis qui sciunt audaciam traducis. Tu autem Dominus virtutum, cum iis qui sciunt audaciam traducis. Tu autem Dominus virtutum, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos . 4. Item quod primo in terrenis rebus fit gradus ad coelestem justitiam, quae jam firmioribus imperatur, Dominus ostendit, cum ait: Si in alieno fideles non fuistis, vestrum quis dabit vobis ? Et quod pro suis gradibus animae doceantur, et ipse Dominus demonstrat dicens: Multa habeo vobis dicere; sed nunc non potestis portare illa . Et Apostolus, cum ait: Ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Lac vobis potum dedi, non escam; neque enim poteratis: sed neque adhuc potestis; adhuc enim estis carnales pro temporum congruentia juberentur. Non ergo mirum si hostem decipi dignum decipere jussi sunt, qui erant adhuc digni hostem decipere. Non enim jam erant idonei et oderis inimicum tuum . Adhuc enim ille proximus quam