comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit. egit cominꝰ aduersus hunc gislebertũ.
ȩccłie sc̃e suo tempore singularis athleta
bernardus: primo quidem totum qđ ille
uerborum cauillationib occultare niteba¬
tur eliciens. deinde uero tam suis racio¬
cinus. qͣm sanctorũ testimoniis biduana
disputacione redarguens. Consicłans sane
non nullos ex his qui presidebant. iam
quidem animaduertentes blasphemiam
in doctrina. adhuc tamen auertentes in¬
uiriam a ꝑsona. accensus est zȩlo: & domeᷤ¬
ticam sibĩ ecclesiã seorsum conuocat gal¬
licanã. Communi deniq consilio a pãtrib
.x. ꝑuinciarũ. aliis autem ep̃is & abbatib
plurimis. dictante uito dei nouis dogna¬
tib opponitur simbolũ nouũ. Cui etiam
subscribuntur nomina singulorũ: ut eoꝵ
uidelicet omniũ sicut irreprehensibilis. sic
irrepressibilis zelus cȩtis innotescat. Ita
demum apostolico iuidicio & auctoritate
uniuersalis ecclesiȩ error ille damnatur.

Expanded text:
vit, egit cominus adversus hunc Gillebertum vit, egit cominus adversus hunc Gillebertum Ecclesiae sanctae suo tempore singularis athleta Bernardus: primo quidem totum quod ille verborum cavillationibus occultare nitebatur, eliciens; deinde vero tam suis ratiociniis, quam sanctorum testimoniis biduana disputatione redarguens. Considerans sane nonnullos ex his qui praesidebant, jam quidem animadvertentes blasphemiam in doctrina, adhuc tamen avertentes injuriam a persona; accensus est zelo, et domesticam sibi Ecclesiam seorsum convocat Gallicanam. Communi denique consilio, a patribus decem provinciarum, aliis autem episcopis et abbatibus plurimis, dictante Viro Dei, novis dogmatibus opponitur symbolum novum. Cui etiam subscribuntur nomina singulorum, ut eorum videlicet omnium sicut irreprehensibilis fides, sic irreprehensibilis zelus caeteris innotescat. Ita demum apostolico judicio et auctoritate universalis Ecclesiae error ille damnatur;
Abbreviated transcription (Latin):
tas aliqua traheret. seminabat suꝑ om̃s
a quas. publice & priuatim annuntians
uerbum dei. Qđ tamen ipsũ ex man¬
dato summi pontificis actitabit: ad
nutum quoq presulũ cȩt̃orũ. ubicumꝙ
eorũ aliquem contigisset adesse. Nimirii¬
ate & diuinitatis simplicitate non sim¬
plterꝰ sentiens. nec fidelit̾ scribens. discipu¬
lis suis panes proꝑonebat absconditos. fur¬
liuas propinabat aquas: nec facile quid sa¬
peret. immo quantum desiꝑet. ꝑsonis au¬
tenticis fatebatur. Timebat enim qd apd̾
senonas petrũ ei dixisse ferunt: tua res a¬
giturꝰ paries cum ꝓximus ardet. Nouissi¬
me tamen cum iam fideliũ suꝑ hoc inua¬
lesceret scandalũ. cresceret murmur: uoca¬
tus ad mediũ est. & librũ tradere iussus
in quo blasphemias euomuerat. graues
quidem: s uerborũ quodam inuolucro
cutumseptas. Igit᷑ in concilio qđ in urbe
remoꝵ papa ueñabilis eugenius cȩlebra¬

Expanded text:
itas aliqua traheret, seminabat super omnes itas aliqua traheret, seminabat super omnes aquas, publice et privatim annuntians verbum Dei. Quod tamen ipsum ex mandato summi Pontificis actitabat; ad nutum quoque praesulum caeterorum, ubicumque eorum aliquem contigisset adesse. Nimirate et Divinitatis simplicitate non simpliciter sentiens, nec fideliter scribens, discipulis suis panes proponebat absconditos, furtivas propinabat aquas, nec facile quid saperet, imo quantum desiperet, personis authenticis fatebatur. Timebat enim quod apud Senonas Petrum ei dixisse ferunt: Tunc tua res agitur, paries cum proximus ardet. 1123 Novissime tamen cum jam fidelium super hoc invalesceret scandalum, cresceret murmur, vocatus ad medium est, et librum tradere jussus, in quo blasphemias evomuerat, graves quidem, sed verborum quodam involucro circumseptas. Igitur in Concilio, quod in urbe Remorum papa venerabilis Eugenius celebra
Abbreviated transcription (Latin):
meruit: dum noluit presidere in cache¬
dris dignitatũ. Deniq sicut iustus q̃ for¬
tis in predicatiõe euuangelica laborauit:
sicut prudens & temꝑans cauit sibi sem¬
ꝑ ab ecclesiastica prelatione. Nec enim
contumacit᷑ unqͣm renuit: s frequenterꝰ
& ad maximos electus honores. pru¬
denter egit diuina sibi cooꝑante gr̃a. ne.
aliquando cogeretur. Moyses quidem
sanctus pontificiũ cessit aaron fratri
dum nr̃m non ab opere euuangelistȩ ne¬
cessitas asiqua: s ab honore solo sola hu¬
militas reuocauta Merito proinde apd
deum & homines obtinuit grãm sin¬
gularẽ. qui non modo sine sumptu tẽ¬
poralis facultatis. uerum etiã sine gra¬
di ȩcc lesiasticȩ dignitatis. non aũ sine
fructu fraterne salitis euuangeliũ po¬
suit: & populo dei semꝑ prodesse stia¬
dut. numꝗͣ preesse sustinuit. Raco
tamen nisi forte ad loca pxina ut pre¬
dicaret exiuit: s quociens eum necess¬

Expanded text:
meruit, dum noluit praesidere in cathemeruit, dum noluit praesidere in cathedris dignitatum: Denique sicut justus et fortis in praedicatione evangelica laboravit, sicut prudens et temperans cavit sibi semper ab ecclesiastica praelatione. Nec enim contumaciter unquam renuit, sed frequenter et ad maximos electus honores, prudenter egit, divina sibi cooperante gratia, ne aliquando cogeretur. Moyses quidem sanctus cessit Aaron fratri dum nostrum non ab opere evangelistae necessitas aliqua, sed ab honore solo sola humilitas revocavit. Merito proinde apud Deum et homines obtinuit gratiam singularem, qui non modo sine sumptu temporalis facultatis, verum etiam sine gradu ecclesiasticae dignitatis, non autem sine fructu fraternae salutis Evangelium posuit; et populo Dei semper prodesse studuit, nunquam praeesse sustinuit. Raro tamen, nisi forte ad loca proxima, ut praedicaret exivit. Sed quoties eum necess
Abbreviated transcription (Latin):
refutaret ecclesiasticas dignitates. Parũ
illi fuit nulla querere stipendia militan¬
tem: ne insignia quidem recipere acqui¬
euit. Deniq uelut alter dauid proces¬
surus abbellum. bellica arma sibi gra¬
uiora causatus est. quib multos suo p̃¬
sertim tempore cerneret pregrauari: &
in simplicitate sua gloriosius triumpha¬
bat. Tantam enim grãm uirtus ei diuina
contulerat. ut licet abiectus esse elegisser
in domo dei. uberius tamen fructifica¬
ret in ea. qͣm alii quilibet in sublime por¬
recti: & lucens amplius illustraret ȩcele¬
siam uelut de submodio suȩ humilita¬
tis. quam ceteri suꝑ candel abra constitutt
Nimirũ que humilior. eo semꝑ utilior
fuit populo dei in omni doctrina saluta¬
n: in quo tamen noluit locũ tenere doc
Deatus plane qui sicut ipse S tous¬
de quodã sanctorũ ait. legẽ dilex̃
& cathedrã non affectauit. Quam feli¬
cuis siquidẽ in uirtutũ cathedra sedere

Expanded text:
refutaret ecclesiasticas dignitates. Parum refutaret ecclesiasticas dignitates. Parum illi fuit nulla quaerere stipendia militantem: ne insignia quidem recipere acquievit. Denique velut alter David, processurus ad bellum, bellica arma sibi graviora causatus est , quibus multos suo praesertim tempore cerneret praegravari: et in simplicitate sua gloriosius triumphabat. Tantam enim gratiam virtus ei divina contulerat, ut licet abjectus esse elegisset in domo Dei, uberius 1120 tamen fructificaret in ea, quam alii quilibet in sublime porrecti; et lucens amplius illustraret Ecclesiam velut de sub modio humilitatis suae, quam caeteri super candelabra constituti. Nimirum quo humilior, eo semper utilior fuit populo Dei in omni doctrina salutari, in quo tamen nunquam voluit locum tenere doctoris. Beatus plane, qui, sicut ipse de quodam sanctorum ait, « legem dilexit, et cathedram non affectavit. » Quam felicius siquidem in virtutum cathedra sedere
Abbreviated transcription (Latin):
tis interpretis intellecta locutione. edificari
illorum deuotio uidebatur. & uerboꝵ eius
magis sentire uirtutẽ Cuiꝰ rei certa ꝓbatio.
tunsio peceatorũ erat: & effusio lacrimarũ.
Ytebatur sane scripturis tam libere cõmodeq
ut non tam sequi illas qͣm precederi crede¬
retur. & ducere ipse quo uellet: auctorem
earum ducem spiritum sequens. Quem ni¬
mirum ut in medio eccłię aperiret os eiꝰ.
sic impleuerat ds̃ spiritu sapientie & intel¬
lectus: ut scdm̃ qd in libro iob legitur. ꝓ¬
funda quoq fluuiorũ scrutaretur. & abscõ¬
dita ꝓferret in lucẽ. Nam & confes¬
sus est aliquando S meditan
meditanti ł
oranti: sacram omnem uelut sub se positã
& expositã sibi apparuisse scͥpturã. Cȩterũ
qͣm gratis euangelirauit: quis digne pre¬
dicet. quis digne miretur: Minꝰ fore cre.¬
didit. nullas sibi ab auditorib transito¬
rias petere facultates: nisi oblatas sepiꝰ

Expanded text:
tis interpretis intellecta locutione, aedificari tis interpretis intellecta locutione, aedificari illorum devotio videbatur, et verborum ejus magis sentire virtutem: cujus rei certa probatio tunsio pectorum erat, et effusio lacrymarum. Utebatur sane Scripturis tam libere commodeque, ut non tam sequi illas, quam praecedere crederetur, et ducere ipse quo vellet, auctorem earum ducem Spiritum sequens. Quem nimirum ut in medio Ecclesiae aperiret os ejus, sic impleverat Deus spiritu sapientiae et intellectus, ut secundum quod in libro Job legitur, profunda quoque fluviorum scrutaretur, et abscondita proferret in lucem . Nam et confessus est aliquando, sibi meditanti vel oranti sacram omnem, velut sub se positam et expositam, apparuisse Scripturam. 8. Caeterum quam gratis evangelizaverit, quis digne praedicet? quis digne miretur? Minus fore credidit, nullas sibi ab auditoribus transitorias petere facultates, nisi oblatas saepius
Abbreviated transcription (Latin):
placabilem & ꝑsuasibilẽ. quamꝙ erudi¬
tam linguam dedit ei ds̃. ut sciret quẽ
& quando deberet proferre sermonẽ. qͥb
uidelicet consolatio uel obsecratio. quib
ex hortacio congrueret aut increpatio. noᷤᷤ¬
se potert̃ aliquatenus qui ipsius legerint
scripta: & si longe sninus ab eis qui uerba
eius sepus audiert̃. Siquidẽ diffusa erat
gracia in labus eius. & ignitũ eloquiũ eiꝰ
uehement᷑: ut non posset ne ipsus qͥdẽ
stilus licet eximiꝰ. totam illam dultedi.¬
nẽ. totum retinere feruorẽ. Mel & lac sub
lingua eius. & nichilominꝰ in ore eius ignea
lex: iuxtͥa illud cantiq canticorũ. Sicut
uitta coccinea labia tua : & eloquium tuũ
dulce. In erat qđ germanicis ȩtiam popuł
loquens. miro audiebatur affectu: & ex ser¬
mone eius quem intelligere ut pote alte¬
rius linguȩ homines non ualebant. magis
quã expitissimi cuiuslibet post eum loq̃n¬

Expanded text:
placabilem et persuasibilem, quamque erudiplacabilem et persuasibilem, quamque eruditam linguam dederit ei Deus, ut sciret quem et quando deberet proferre sermonem, quibus videlicet consolatio vel obsecratio, quibus exhortatio congrueret vel increpatio, nosse poterunt aliquatenus qui ipsius legerint scripta, etsi longe minus ab eis qui verba ejus saepius audierunt. Siquidem diffusa erat gratia in labiis ejus, et ignitum eloquium ejus vehementer, ut non posset ne ipsius quidem stylus, licet eximius, totam illam dulcedinem, totum retinere fervorem. Mel et lac sub lingua ejus; nihilominus in ore ejus ignea lex, juxta illud Cantici canticorum: Sicut vitta coccinea labia tua, et eloquium tuum dulce . Inde erat quod Germanicis etiam populis loquens miro audiebatur affectu, et ex sermone ejus quem intelligere, utpote alterius linguae homines, non valebant, magis quam ex peritissimi cujuslibet post eum loquen
Abbreviated transcription (Latin):
batur occasio. ad quascumq personaᷤᷤ
de edificatione animarum. ꝓut tamen sin-¬
gulorum intelligentiã. mores. & studia no¬
uerat: quibq congruens auditorib erat.
Sic rusticanis plebibus loquebatur. ac si
semꝑ in rure nutritus: siccęt̾is quibusq ge¬
nerib hom. num. uelut si omnẽ
uestigandis eorum operib oꝑam ĩpendis¬
set. Literatus apud eruditos. aꝑud sim¬
ꝑlices simplex. apud spirituales uiros ꝑ¬
fectionis & sapientie affluens docum̃tis:
omnib se coaptabat: omnes cupiens luc¬
facere deo. Cautus erat artificiosissime ob¬
seruare: quod ad paꝑam eugenium scͥ¬
bens. de sui cordis plenitudine eructaia¬
uit. Nuge si incidant. interdum inquit
ferende fortassis. referendȩ numqͣm. Int̾¬
ueniendũ caute & prudenter nugacita¬
t. Prorumpendum sane in serium qͥd
qđ non modo utiliter s & libenter au¬
diant. ut suꝑsedeant ociosis. Quam uero

Expanded text:
batur occasio, ad quascumque personas batur occasio, ad quascumque personas de aedificatione animarum, prout tamen singulorum intelligentiam, mores et studia noverat, quibusque congruens auditoribus erat. Sic rusticanis plebibus loquebatur, ac si semper in rure nutritus: sic caeteris quibusque generibus hominum, velut si omnem investigandis eorum operibus operam impendisset. Litteratus apud eruditos, apud simplices simplex, apud spirituales viros perfectionis et sapientiae affluens documentis; omnibus se coaptabat, omnes cupiens lucrifacere Christo. Cautus erat artificiosissime observare quod ad papam Eugenium scribens, de sui cordis plenitudine eructavit. « Nugae si incidant interdum, inquit, ferendae fortassis, referendae nunquam. Interveniendum caute et prudenter nugacitati. Prorumpendum sane in serium quid, quod non modo utiliter, sed et libenter audiant, ut supersedeant otiosis. » 7. Quam vero
Abbreviated transcription (Latin):
nullis uniqͣm uti pellib acquiescens. In
uestib ei pauꝑtas semꝑ placuit: sordes nũ¬
qͣm. Nimirũ animi fore indices aiebat:
aut negligentis. aut in anit̾ apud se glori¬
antis. aut gloriolã foris affectantis hu¬
manam. Incessus eius & habitus omnis.
modestus & disciplinatꝰ: preferens humi¬
litatem. redolens pietatẽ exhibens graciã.
exigens reuerentiam. solo uisu letificans.
& edificans intuentes. De risu dicimus qđ
ex ore eius frequenter audiuimꝰ. dum ca¬
chinnos religiosorũ hominũ miraretur ñ
meminisse se a primis aunis suȩ conuersi¬
onis aliquando sic risisse. ut non pocius ad
ridendum. qͣm ad reprimendũ sibi ium fac̃e
oporteret: & risui suo stimulũ magis adhi¬
bere qͣm frenũ. Uocem illi in inualido cor¬
pore ualidam satis intelligibilẽq contule¬
rat: qui in opus predicationis segregaue¬
rat illum ex utero matiis suę.
ermo ei quotiens oportua inuenie¬

Expanded text:
nullis unquam uti pellibus acquiescens. In nullis unquam uti pellibus acquiescens. In vestibus ei paupertas semper placuit, sordes nunquam. Nimirum animi fore indices aiebat, aut negligentis, aut inaniter apud se gloriantis, aut gloriolam foris affectantis humanam. Incessus ejus 1119 et habitus omnis modestus et disciplinatus, praeferens humilitatem, redolens pietatem, exhibens gratiam, exigens reverentiam, solo visu laetificans et aedificans intuentes. De risu dicimus quod ex ore ejus frequenter audivimus, dum cachinnos religiosorum hominum miraretur, « non meminisse se a primis annis suae conversionis aliquando sic risisse, ut non potius ad ridendum, quam ad reprimendum sibi vim facere oporteret; et risui suo stimulum magis adhibere, quam frenum. pore validam satis intelligibilemque contulerat, qui in opus praedicationis segregaverat illum ex utero matris suae. Sermo ei, quoties opportuna invenie
Abbreviated transcription (Latin):
ipse primo offend̾at uisu. hoc ille tanti iti¬
neris spacio non uidisset. Iuxt̾a lacũ etiã
lausenensem tociꝰ diei itinere ꝑgens. penit
cum non uidit. aut se uidere non uidit.
Cum enu uespere facto de eõdem lacu
socii colloquerentur. interrogabat eos uͥ
ille lacus esset: & mirati sunt uniuersi.
Desid̾auerat enim ab initio omnimꝰ subtra¬
here se negociis: & nusqͣm egrecdi. s in mo¬
nasterio residere. Quod & post modũ ex
defectu corporis. occasionẽ inuenisse se re¬
putans oportunam. aliquando statuit.
& aliquandui tenuit: donec illum exire
coegit necessitas grauis ecclesiȩ dei. & sũ¬
mi pontificis atq omniũ abbatũ suior¬
diuis iussio: quib ꝑ omnia tamqͣm patͥb
deferebat. ipse omniũ ꝑat̾. Ex quorũ ȩtiã
mandato. nouissimis quidem annis pret̃
cucullam & tunicã. laneo panno in modũ
clamidis decurtatȩ. & puleo simili utebat᷑.
inter tantos languores corporis &e labores.

Expanded text:
ipse primo offenderat visu, hoc ille tanti itiipse primo offenderat visu, hoc ille tanti itineris spatio non vidisset. Juxta lacum etiam Lausanensem totius diei itinere pergens, penitus eum non vidit, aut se videre non vidit. Cum enim vespere facto de eodem lacu socii colloquerentur, interrogabat eos, ubi ille lacus esset: et mirati sunt universi. 5. Desideraverat tamen ab initio omni modo subtrahere se negotiis, et nusquam egredi, sed in monasterio residere. Quod et postmodum ex defectu corporis occasionem invenisse se reputans opportunam, aliquando statuit, et aliquandiu tenuit, donec illum exire coegit necessitas gravis Ecclesiae Dei, et summi Pontificis, atque omnium abbatum sui Ordinis jussio, quibus per omnia tanquam patribus deferebat ipse omnium pater. Ex quorum etiam mandato, novissimis quidem annis, praeter cucullam et tunicam, laneo panno in modum chlamydis decurtatae, et pileo simili utebatur, inter tantos languores corporis et labores
Abbreviated transcription (Latin):
quatenus mouit: stramentũ uidelicet a¬
nimalis cui idem uir uenerabilis inside¬
bat minus neglectũ. minus preferens pau¬
ꝑtatem. Nec silentio pressit emulator u̾¬
tutis qđ mnente concepit: s locutus unie
fratrib. aliquatenꝰ suꝑ hoc moueri se se ꝯ¬
fessus est & mirari. Cumq ille ad patrem
scm qđ audierat retulisset: non minus ip̃e
miratus. quale illud esset stramentum
querebat. qł ita scilicet a claraualle car¬
tusiam usq uenisset. ut numqͣm illud ui¬
disset. numqͣm considerasset: & usꝙ in ho¬
ram illam quale esset omnino nesciret.
Neq enim suum erat animal illoł. s a
quodã monacho clumacensi auunculo suo.
& in sua uicinia demoranti. fuerat cõmo¬
datum: & erat sicut sibi sternere ille so¬
lebat. Quod uerbũ sepe dictus prior au¬
diens: in eo potissimum mirabatur. qd̾
sic ille dei famulus foris oculos circum¬
cidisset. intus animũ occupasset: ut qđ

Expanded text:
quatenus movit, stratura videlicet aquatenus movit, stratura videlicet animalis, cui idem Vir venerabilis insidebat, minus neglecta, minus praeferens paupertatem. Nec silentio pressit aemulator virtutis quod mente conceperat: sed locutus uni e fratribus, aliquatenus super hoc moveri sese confessus est et mirari. Cumque ille ad Patrem sanctum quod audierat retulisset; non minus ipse miratus, quale illud esset stramentum quaerebat, quod ita scilicet a Clara-Valle Cartusiam usque venisset, ut nunquam illud vidisset, nunquam considerasset, et usque in horam illam quale esset, omnino nesciret. Neque enim suum erat animal illud, sed a quodam monacho Cluniacensi avunculo suo, et in sua vicinia demorante, fuerat commodatum; et erat sicut sibi sternere ille solebat. Quod verbum saepe dictus Prior audiens, in eo potissimum mirabatur, quod sic ille Dei famulus foris oculos circumcidisset, intus animum occupasset, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
sentiã : ut prostratus solotenꝰ adoraret.
cuum corã se ꝓcidentẽ uehement̾ expii
uit. iple quoq pariter corruens ante eũ:¬
&̃ ita demum suscepois in osculo pacis.¬
humilitatẽ suam tanti uiri ueneratione
confusam. non sine graui gemitu causaba¬
tur. In cuius pectore singularẽ obtimut
ex eo tempore locum: ut fierent deincepᷤ
duo illi filii spendoris cor unum & anuna
una. & se inuicẽ fruerentur in xp̃o. Sic̃
enim regina saba de salomone testatur.
uterq se se in altero. Longe ampliꝰ qͣm fa¬
ma uulgasset inuenisse gratulabatur. Car¬
tusie quoq a uiro reuerentissimo guigone
priore. & a cęc̃is fratrib. eodem affẽctu & ea¬
dem ueneratione susceptus est seruus x.
exultantib illis in gaudio: quia qualem
eum ꝑ epistolam prius nouerant. talem
inuenerint & presentẽ. Cȩterum cum in
reliquis omnib edificarentur. unum fu¬
it qđ predictum priorẽ cartusiensem ali¬

Expanded text:
sentiam, ut prostratus solo tenus adoraretsentiam, ut prostratus solo tenus adoraretcuum, coram se procidentem, vehementer expavit: et ipse quoque pariter corruens ante eum, ita demum susceptus in osculo pacis,humilitatem suam tanti viri veneratione confusam non sine gravi gemitu causabatur. In cujus pectore singularem obtinuit ex eo tempore locum, ut fierent deinceps duo illi filii splendoris cor unum et anima una, et se invicem fruerentur in Christo. Sicut enim regina Saba de Salomone testatur , uterque sese in altero longe amplius, quam fama vulgasset, invenisse gratulabatur. 4. Cartusiae quoque a viro reverendissimo Guigone Priore, et a caeteris fratribus eodem affectu et eadem veneratione susceptus est Servus Christi, exsultantibus illis in gaudio, quia qualem eum per epistolam prius noverant, talem invenerunt et praesentem. Caeterum cum in reliquis omnibus aedificarentur, unum fuit, quod praedictum Priorem Cartusiensem ali
Abbreviated transcription (Latin):
& deambulans in latitudine cordis sui.
&̃ ibiclem exhibens xp̃o ut monere alios
ipse solebat. tẽnaculũ grande ⁊tratũ. Oa¬
nis ei ad meditandũ hora breuis: locus
omnis congruus erat. Frequent̃ tam̃ licet
sic affectus. diumo urgente metu. unme
urgente sp̃u. studium hoc lucris uber iori¬
b postponebat: doctus quer̃e non qd sͥ
erantile. s qđ multis. Alioquin in quo¬
libet cȩtu hominũ uel tumultu. nsi eius
intenitionẽ causa deposceret. tota fa ailitate
animum colligens. interiori quadã quã
ubiq iꝑse sibi circum ferebat solitudiuie
fruebatur: nil prorsus atcendens qđ so¬
naret. uel appareret exterius. Cum iacq̃
dei famulus annos aliquost in claraual
le peregisset: subiit animũ eĩus ut ĩcĩa
hugonem gracianopolitanũ er̃m. & car¬
tusienses fratres deuotionis gracia uisi¬
taret. Quem predictus ep̃c tam gratanter
& tam reuerenter suscepit dinã intel¬
ligens in eiusdẽ hospitis uisitauone pre¬

Expanded text:
et deambulans in latitudine cordis sui, et deambulans in latitudine cordis sui, et ibidem exhibens Christo ut monere alios ipse solebat coenaculum grande stratum. Omnis ei ad meditandum hora brevis, locus omnis congruus erat. Frequenter tamen, licet sic affectus, divino urgente metu, imo regente spiritu, studium hoc lucris uberioribus postponebat; doctus quaerere non quod sibi erat utile, sed quod multis. Alioquin in quolibet coetu hominum vel tumultu, nisi ejus intentionem causa deposceret, tota facilitate 1118 animum colligens, interiori quadam, quam ubique ipse sibi circumferebat, solitudine fruebatur, nihil prorsus attendens quod sonaret vel appareret exterius. CAPUT II. Dele peregisset, subiit animum ejus, ut sanctum Hugonem Gratianopolitanum episcopum, et Cartusienses fratres devotionis gratia visitaret: quem praedictus episcopus tam gratanter et tam reverenter suscepit, divinam intelligens in ejusdem hospitis visitatione prae
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑna puiderat: ut nec fructe& es Aeesset
abslinentie si igistaris. & odiosã semꝑ am¬
mirationem declinaret sub umbra neces¬
sitatis. De uino quidem sepius nobis iꝑse
dicebat: decere monachũ qñ sumẽ oporte¬
ret. sic gustare illud ne exinanisse calic̃e
notaretur. Q sic ipse seruabat᷑. quociens
sibi uiũ patiebatur apponi: ut non modo
post unum potum. s post totũ qualecũꝙ
prandium suum. uasculũ in quo ei ꝓꝑina¬
baturꝰ. uix alquando uderetur mulus ꝑle¬
num a mensula reportari. Minus quidem
stare poterat. s erat sedens pene iugiterꝰ.
& rarissime mouebatur.: quociens subtra¬
here se negociis poterat. aut drans aut
legens. aut scribens. aut insistens doct᷑¬
ne de fratrũ edificationi: aut̃ in sacra me¬
ditatione persistens. In quo nimirũ stu¬
dio spirtual obtimerat grãm singularẽ
ut non tedium in illo. non difficultateo
aliquã sustineret: libere sccum habitans

Expanded text:
superna providerat, ut nec fructus ei deesset superna providerat, ut nec fructus ei deesset abstinentiae singularis, et odiosam semper admirationem declinaret sub umbra necessitatis. De vino quidem saepius nobis ipse dicebat, decere monachum, quando sumere oporteret, sic gustare illud, ne exinanisse calicem notaretur. Quod sic ipse servabat, quoties sibi vinum patiebatur apponi, ut non modo post unum potum, sed post totum qualecunque prandium, suum vasculum, in quo ei propinabatur, vix aliquando videretur minus plenum a mansula reportari. Minus quidem stare poterat, sed erat sedens pene jugiter, et rarissime movebatur. Quoties subtrahere se negotiis poterat, aut orans, aut legens, aut scribens; aut insistens doctrinae, et fratrum aedificationi; aut in sacra meditatione persistens. In quo nimirum studio spirituali obtinuerat gratiam singularem, ut non taedium in illo, non difficultatem aliquam sustineret: libere secum habitans,
Abbreviated transcription (Latin):
li singularis puritas: & deuotio non cõmu¬
nis. Nicħ negligens. & inmima queꝙ cum
studio & intentione tractabat: ex propri
siquidem experientia diffinire solitus sapien¬
tem. q queq res sapiunt ꝑibut ft̃. A pri¬
mis fere annis sic euasit illetebras gulȩ: ut
ipsam quoq saꝑorũ discretionẽ ex magna
parte ꝑdid̾ia. Quociens ꝑia sibi ministran¬
tium Frande deceptus: liquores ꝓ alus alioᷤ
sumpsit. Nam & oieũ sibiꝑ errort̾ aliqͣndo
ꝓpinatũ bebit: & penitꝰ ignorauit. Nec priꝰ
id. ognitũ. qm suꝑueniens quidã lab̾ia eus
in eraretur inuncta. Cibus eius bulla panis
in aqua. calida penitus ȩmolliti. cum exigu¬
is sorbciunculis erat. Modicus ille quideme
s non modicã euis partem crudã reiciebat
Fomachus. ne qua illi foret in cibo uolun¬
ũ: quem sumere ꝑiculũ. sumptum tenere
dolor. reicere miseria. Sic nimirũ fideli ser¬
uo iuxta desiderũ cordis sui dispeusanio

Expanded text:
li singularis puritas, et devotio non commuli singularis puritas, et devotio non communis. Nihil negligens, et minima quaeque cum studio et intentione tractabat. Ex propria siquidem experientia definire solitus sapientem, cui quaeque res sapiunt prout sunt. 2. A primis fere annis sic evasit illecebras gulae, ut ipsam quoque saporum discretionem ex magna parte perdiderit. Quoties pia sibi ministrantium fraude deceptus, liquores pro aliis alios sumpsit? Nam et oleum sibi per errorem aliquando propinatum bibit, et penitus ignoravit. Nec prius id cognitum, quam superveniens quidam labia ejus miraretur inuncta. Cibus ejus buccella panis, in aqua calida penitus emolliti, cum exiguis sorbitiunculis erat. Modicus ille quidem: sed non modicam ejus partem crudam rejiciebat stomachus, ne qua illi foret in cibo voluptas, quem sumere periculum, sumptum tenere dolor, rejicere miseria. Sic nimirum fideli servo, juxta desiderium cordis sui, dispensatio
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ incominodi÷. ut in eis uirtus ani
s ceretur. Quarum perpulosior quidẽ
itii artissimi guturis. nil penitus sic
ix solidim aliquid admittentis: mo¬
or erat defectus stomachi. uiscerũꝙ
orruptio. Hec continue illi preter alias
Repius incidentes. Suminum etat huic fa¬
mulo studium dei. fugere ammirationẽ:
& tamqm unum sese agere cecetoꝵ. At ꝓ se¬
quebatur gloria fugitantẽ: sicut e regione
captantes se se alios fugere consureuit. Pũ¬
bium illud in ore ei frequent̃. semꝑ in corde.
qui hoc farit qđd nemo. inirantur omnes. qͦ
mmirũ itiutu uitam regulãq cominunẽ
Amplits emulabatur: ml in suis actibus pre¬
ens obseruantie singularis Oł hec deniq
& cilicium qd plutit annis ꝯcculte gestaue¬
rat. ponere maluit qͣm ut ferte sciretur: mi¬
nus illum latere uelle contẽstans. qui cum
cȩteris ẽ uisdem ꝑfessio uis sibi cominunia nõ
sectatur. In ipsis tamen communib erat il¬

Expanded text:
mitatum incommodis, ut in eis virtus animi mitatum incommodis, ut in eis virtus animi perficeretur. Quarum periculosior quidem in meatu arctissimi gutturis, nil penitus siccum, vix solidum aliquid admittentis: molestior erat defectus stomachi, viscerumque corruptio. Hae continuae illi, praeter alias saepius incidentes. Summum ejus studium fugere admirationem, et tanquam unum sese agere caeterorum. At prosequebatur gloria fugientem, sicut e regione captantes sese alios fugere consuevit. Proverbium illud in ore ei frequenter, semper in corde: « Qui hoc facit quod nemo, mirantur omnes. » Quo nimirum intuitu vitam regulamque communem amplius aemulabatur, nil in suis actibus praeferens observantiae singularis. Ob hoc denique et cilicium, quod pluribus annis occulte gestaverat, ponere maluit, quam ut ferre sciretur; minus illum latere velle contestans, cui cum caeteris ejusdem professionis sibi communia non sectatur. In ipsis tamen communibus erat il
Abbreviated transcription (Latin):
gracia quedam. spiritalis tamen pocius
qͣm carnalis. in uultu claritas prefulgebat
non terrena utiq s celestis: in oculis an
gelica quȩdam puritas. & columbina sim¬
plicitas radiabat. Tanta erat interioris
eius hominis pulchritudo. ut eudentib
quibusdam indiciis foras erumꝑet. &̾ de
cumulo internȩ puritatis & gracie. copi¬
ose ꝑfusus homo quoq exterior uderet᷑.
Corpus omne tenuissumĩ & sine carnib e¬
rat: ipsa etiam subtilissima cutis in geniᷤ
modice rubens. Illo nimirũ quicquid ca¬
loris inerat naturalis: assidua meditacio
& studium sacrȩ compunctionis attraxe¬
rat. Cesaries ex flauo colorabatur &e cã
Carba ui cusa cira finẽ nte eius reᷤ¬
ꝑsa canis. Sc̃atira rieliocritatis houestȩ.
iongicudini tamen iucinior apparebat.
Alias autẽ thesaurus iste inuase fictili erat:
contrito penitꝰ & undiq conquassato. Labo¬
abat siquidem caro eius mustiplicib infir¬

Expanded text:
gratia quaedam, spiritualis tamen potius gratia quaedam, spiritualis tamen potius quam carnalis. In vultu claritas praefulgebat, non terrena utique, sed coelestis: in oculis 1117 angelica quaedam puritas, et columbina simplicitas radiabat. Tanta erat interioris ejus hominis pulchritudo, ut evidentibus quibusdam indiciis foras erumperet, et de cumulo internae puritatis et gratiae copiosae perfusus homo quoque exterior videretur. Corpus omne tenuissimum, et sine carnibus erat; ipsa quoque subtilissima cutis in genis modice rubens. In illo nimirum quidquid caloris inerat naturalis, assidua meditatio et studium compunctionis attraxerat. Caesaries ex flavo colorabatur et candido. Barba subrufa, circa finem vitae ejus respersa canis. Statura mediocritatis honestae, longitudini tamen vicinior apparebat. Alias autem thesaurus iste in vase fictili erat, contrito penitus et undique conquassato. Laborabat siquidem caro ejus multiplicibus infir
Abbreviated transcription (Latin):
orbis comꝑit uniuersus. fidelem fami
bernardum clareuallensem glorifica
abbatẽ. sicut gloriosus semꝑ in sanctis suis:
& in sua mirabilis est maiestate. Ceterum
sicut malachiam scm̃ idem iꝑse commen¬
dat: primũ maximũq miraculũ qđ exhi¬
buit ipse fuit. Serenus uultu. modestus
habitui. circui spectus in uerbis: in opere
timoratus. In sacra meditacione assiduus.
in oracione deuotus : & sicut alios ipse mo¬
nebat. crebra siquidẽ exꝑientia ꝑsuasus de
omni re magis fidens oracioni: quam induᷤ¬
triȩ propriȩ uel labori. Magnanimꝰ in fãe.
longanimis in spe: ꝑfusus in caritate. sum
tamen minus qͣm in ocio ociosus. Iocundus
ad obꝑbria: ad obsequia uerecundus. Sua¬
uis morib. meritis sanctus. miraculis glo¬
riosus: affluens deniq sapientia. & urtu¬
te & gracia apud deum & homines. Cuiꝰ
sancte animȩ adutoriũ simile sͥ fecerat
ds̃: & speciali preuentũ benedictione cor¬
pus aptauerat. Apparebat in carne eius

Expanded text:
Orbis comperit universus, fidelem famulum suum Bernardum Clarae-Vallensem Deus glorificavit abbatem, sicut gloriosus semper in sanctis suis, et in sua mirabilis est majestate. Caeterum, sicut Malachiam sanctum idem ipse commendat, primum maximumque miraculum, quod exhibuit, ipse fuit. Serenus vultu, modestus habitu, circumspectus in verbis, in opere timoratus, in sacra meditatione assiduus, in oratione devotus, et sicut alios ipse monebat, crebra siquidem experientia persuasus de omni re magis fidens orationi, quam industriae propriae vel labori. Magnanimus in fide, longanimis in spe, profusus in charitate, summtamen minus, quam in otio otiosus. Jucundus ad opprobria, ad obsequia verecundus. Suavis moribus, meritis sanctus, miraculis gloriosus; affluens denique sapientia, et virtute, et gratia apud Deum et homines. Cujus sanctae animae adjutorium simile sibi fecerat Deus, et speciali praeventum benedictione corpus aptaverat. Apparebat in carne ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uari. Siquidẽ nec signa ipsa. nec oꝑa quȩ¬
dam eo ordine scripta quo facta sunt. s
interdum aliqua prout occurrẽ locis o¬
portuniorib uidebantur inserta. Firmi¬
or enim uidetur. & haberi acceptior solet
oracio.quȩ suis innetitur & illustratur
exemplis: uelut fabricaq
posita sunt. ut similib aliis iũgerentur: &
quȩ erant eiusdẽ generis. sibi aptius coheee¬
rent. Uerum hec induob quidẽ libellis pͥ¬
orib: nam in tercio. pene ꝑ omnia ordini
ipsi temꝑis series narrationis obsequitur

Expanded text:
vari: siquidem nec signa ipsa, nec opera quaevari: siquidem nec signa ipsa, nec opera quaedam eo ordine scripta quo facta sunt; sed interdum aliqua, prout occurrere locis opportunioribus videbantur, inserta. Firmior enim videtur, et haberi acceptior solet oratio, quae suis innititur et illustratur exemplis, velut fabrica qposita sunt, ut similibus aliis jungerentur, et quae erant ejusdem generis, sibi aptius cohaererent. Verum haec in duobus quidem libellis prioribus: nam in tertio pene per omnia ordini ipsi ipsius temporis series narrationis obsequitur
Abbreviated transcription (Latin):
alueo fontis hauritur. quem confestim re¬
pleuerit uena scaturiens: quam que ex ri¬
uo tollitur longius iam ꝓgresio. tele x
flumine copioso. Inde est qđ intactis eoꝵ.
libris. qui de eiusdem beatissimi patris nr̃
initiis seu etiam mediis conscripsert᷑. ne tã¬
qͣm suꝑ alienum edificasse uidear fundas¬
mentum: circa ea potissimũ nr̃ sermo uer¬
satur. quib pene omnib presens affui.
interdum etiam licet pauca interserens
que fidelissima fratrũ qui aderant rela¬
tione cognoui. Ueriuntam̃ opus istud.
libellis tribus partitũ lector inueniet.
Quorum primꝰ quidẽ ea maxime que
ad habitum. mores. atq oloctrinã huiꝰ
beati patris uidentur ꝑtinere prosequit᷑.
Sod̾s autem: uirtutes multas ꝑ eum fac̃¬
tas eloquitur. Tercius: in eius dembono
fine completur. Illud etiam admonẽdũ:
in rerum narratione gestarũ. coherentiã
similitudins magis qͣm temꝑis obser¬

Expanded text:
alveo fontis hauritur, quem confestim realveo fontis hauritur, quem confestim repleverit vena scaturiens, quam quae ex rivo tollitur longius jam progresso, vel ex flumine etiam copioso. Inde est quod intactis eorum libris, qui de ejusdem beatissimi Patris nostri initiis, seu etiam mediis conscripserunt ne tanquam super alienum aedificasse videar fundamentum, circa ea potissimum noster sermo versatur, quibus pene omnibus praesens adfui: interdum etiam, licet pauca interserens, quae fidelissima 1116 fratrum, qui aderant, relatione cognovi. Verumtamen opus istud libellis tribus partitum lector inveniet. Quorum primus quidem ea maxime quae ad habitum, mores, atque doctrinam hujus beati Patris videntur pertinere, prosequitur. Secundus autem virtutes multas per eum factas eloquitur. Tertius in ejusdem bono fine completur. Illud etiam admonendum, in rerum narratione gestarum cohaerentiam similitudinis magis, quam temporis obser
Abbreviated transcription (Latin):
tulit eloquiũ. corporale ȩtiam tulit obse¬
quiũ. s non rapuit fidem presentis ȩtiam
nunc opitulationis. non absorbuit spem fu¬
turȩ aliquando uisionis: non deniq in pre¬
teritoꝵ memoria altius radicatũ. filialis ab¬
sumpsit deuotionis affectum. Cȩterũ michi
quidẽ ut oꝑtime noui. presertim tanto ido¬
nea oꝑi nec scientia nec eloquentia suppetit
S tuã sane magnalia. & tuas digne eloqͥ
laudes. non origenis ingemũ. non ciceronis
lingua sufficeret. Nec desperandũ qd tuoꝵ
magis operũ fructus capere prudens lector
qͣm uerboꝵ nostrorũ folia indigna debe¬
bit: ut illorum magis suauitate gustata.
qͣm istorum ariditate culpata. non tam ne¬
quiterꝰ ista mordeat qͣm illos delectabili¬
ter edat. Nam & securius & sincerius ui¬
sa solent qͣm audita narrari: & in tercium
uas transfusa facilius coacescunt. S & duls¬
cius ea bibitur aqua. que ab exiguo licet

Expanded text:
tulit eloquium, corporale etiam tulit obsetulit eloquium, corporale etiam tulit obsequium: sed non rapuit fidem praesentis etiam nunc opitulationis, non absorbuit spem futurae aliquando visionis, non denique in praeteritorum memoria altius radicatum filialis assumpsit devotionis affectum. Caeterum mihi quidem, ut optime novi, praesertim tanto idonea operi, nec scientia, nec eloquentia suppetit. Sed tua sane magnalia, et tuas digne eloqui laudes, non Origenis ingenium, non Ciceronis lingua sufficeret, nec desperandum tamen, quod tuorum magis operum fructus carpere prudens lector, quam verborum nostrorum folia indigna debebit: ut illorum magis suavitate gustata, quam istorum ariditate culpata, non tam nequiter ista mordeat, quam illos delectabiliter edat. Nam et securius et sincerius visa solent, quam audita narrari; et in tertium vas transfusa facilius coacescunt. Sed et dulcius ea bibitur aqua, quae ab exiguo licet
Abbreviated transcription (Latin):
larissim patris nostri ber¬
nardi clareuallis abbatis me¬
moriã. uiri insignes ad laudẽ
xp̃i. & multorũ ȩdificrtionẽ
literis commendart̃. Inuenta sane matĩa
uberi: prout cuiq licũit. & certior ei gestoꝵ
innotuit ueritas. non eam totam. S aliqͥs
partes digessere. Uidetur̾ aũ non nullis
qd multominꝰ eum silere debeat. puer
sanctitatis ipsius. dignationis filius be¬
nignitatis alumnus. Quem ab eius ube¬
rib post annos circiter .xiii. qł sine sin¬
gultu nec meminisse debeo. nec ꝓferre
queo. sola tandem quȩ sola potuit morᷤ
auulsit. In quo tibi utinã sic complaccat
etiam nunc ꝑater scẽ: saut aliquando ui¬
debatur. & aliquande diu complacere.
Q quis alter tibi tam debitor. quis tã ob¬
noxius. quis tam tuus: Momordit fatem
& dure momordit mors imꝑba: s non to¬
tum pariter deglutiuit. Amputauit
non ext̾irpauit. sine misericordia portienẽ¬
quȩ se contingebat accepit. Ẽulit aspectũ.

Expanded text:
larissimi patris nostri Bernadi Clarae-Vallensis abbatis memoriam viri insignes, ad laudem Christi et multorum aedificationem, litteris commendarunt. Inventa sane materia uberi, prout cuique licuit, et certior ei gestorum innotuit veritas, non eam totam, sed partes aliquas digessere. Videtur autem nonnullis, quod multo minus eum silere debuerat  al. debeat puer sanctitatis ipsius, dignationis filius, benignitatis alumnus: quem ab ejus uberibus post annos circiter tredecim quod sine singultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit, mors avulsit. In quo tibi utinam sibi complaceat etiam nunc, Pater sancte, sicut aliquando videbatur et aliquandiu complacere! Et quis alter tibi tam debitor, quis tam obnoxius, quis tam tuus? Momordit, fateor, et dure momordit mors improba; sed non totum pariter deglutivit. Amputavit, non exstirpavit; sine misericordia portionequae se contingebat, accepit. Tulit aspectum,
Abbreviated transcription (Latin):
UAL ERIUO
CUM AUdissem pelasianos ei Nescio
quid scripsisse de nob̃. qͦd scilicet nuptias dã¬
naremꝰ: asserendo originale peccatũ. Quoꝵ
libroꝵ titulus ẽ. de nuptiis & concupiscen¬
tia. Bonitatẽ quippe defendimꝰ nuptiarũ.
ne putaret᷑ earũ esse uitiũ concupiscentia
carnis. et lex in menbris repugnans legi
mentis. quo malo libidinis bene utit᷑ ad fi¬
lios ꝓcreandos pudicicia coniugalis. Ut
autem duo libri essent. primꝰ uenit in iuli¬
ani pelagiani manꝰ. et scripsit aduersus eũ
libros .iiiͦiͬ. Ex quibus quidã non nulla de¬
cerpsit. et comiti ualerio misit. ille uͦ ad noᷤ.
Que cũ accepissem: alio libro ad ea ipsa res¬
pondi. Huius oꝑis primꝰ uber sic incipit.
heretici noui dilectissime fili ualeri. Scd̾s
autẽ sic incipit. Int̾ miliciȩ tuȩ curas.

Expanded text:
alerium, cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros quattuor, ex quibus quidam nonnulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus autem sic: Inter militiae tuae curas.
Abbreviated transcription (Latin):
terium uisitaret aquã cũ uino benedicens
potum dedit : & post paululũ frigidus ex
eius ꝑectore mira cum suauitate sudor e¬
rupit: deniq: ipsa die ab eodem incõmodo
liberatus: psallere cȩꝑit quasi unus de ce¬
teris fratrib: & hoc illi beneficiũ usq ho¬
die ꝑseuerat.

Expanded text:
terium visitaret, aquam cum vino benedicens terium visitaret, aquam cum vino benedicens potum dedit: et post paululum frigidus ex ejus pectore mira cum suavitate sudor erupit. Deinde ipsa die ab eodem incommodo liberatus, psallere coepit quasi unus de caeteris fratribus: et hoc illi beneficium usque hodie perseverat.
Abbreviated transcription (Latin):
ro allata: & oblata est ei. Orans uero bre¬
uiter. & signans eam in nomine dñi erex̃.
& sanauit: ita ut eadem hora incolumis
remearet ad ꝓpria.
odem tempore in monasterio mori¬
mundo. quȩ est cisterciensis ordinis
abbatia una de primis: monachus qͥdã
iacebat usq ad eo paralisi dissolutus. ut
omnib pene menbris officio ꝓprio des¬
t̾itutis. non manũ posset mou̾ere non pe¬
dem. Interea suꝑueniens uir beatus para¬
liticũ uisitat: manũ postulatus imponit.
& continuo oꝑem sensit egrotus. Ut tam̃
gratus esset miraculũ: uelut gradatĩ priꝰ
alterã manũ. scdõ alterã recuꝑauit. Exin
ꝑfecturus. palliolo suo oꝑuit postulantẽ:
& subito in breui obtinuit. & reliqui cor¬
poris sospitatẽ.
N monasterio albȩrippe monachus qͥ¬
damͦ adolescens usum uocis amiserat: ut
nec psallere inter fr̃s. nec a quoqͣm nisi mul¬
tum ꝑroximo sibi intelligi posset quid lo¬
queretur. Cui uir sanctus dum idem monaᷤ¬

Expanded text:
ro allata et oblata est ei. Orans vero breviter, et signans eam in nomine Domini erexit et sanavit, ut eadem hora incolumis remearet ad propria. Eodem tempore in monasterio Morimundo, quae est Cisterciensis ordinis abbatia una de primis, monachus quidam jacebat usque adeo paralysi dissolutus, ut omnibus pene membris officio proprio destitutis, non manum posset movere, non pedem. Interea superveniens Vir beatus paralyticum visitat, manum postulatus imponit, et continuo opem sensit aegrotus. Ut tamen gratius esset miraculum, velut gradatim prius alteram manum, secundo alteram recuperavit. Exinde profecturus palliolo suo operuit postulantem, et subito in brevi obtinuit etiam reliqui corporis sospitatem. In monasterio Albae Ripae monachus quidam adolescens usum vocis amiserat, ut nec psallere inter fratres, nec a quoquam, nisi multum proximo sibi, intelligi posset quid loqueretur. Cui Vir sanctus, dum idem monas
Abbreviated transcription (Latin):
simi felicit̾ ingreditur locum tab̾¬
naculi ammirabilis ad altare dei. sacrã
ei ̃ acceptabilẽ hostiã sui sp̃c oblaturus.
& corpus etiã rite paratũ & ornatũ sacerdo¬
talib instrumentis. oratorio beate dei geni¬
tricis infertur. Pluruma quoꝙ nobilium
& ignobiliũ de uicinis quibusq locis geme¬
bunda ꝓtinꝰ turba conuenit: & uallem to¬
⁊am ploratus & ululatus multus implebat:.
Amariꝰ tamen ꝑ forib monasterii lamen¬
tabatur sexus miserabilior mulierũ: qđ
accedentib ad beata uestigia iuris monas¬
tici ordinis disciplina in exorabiliter eis eti¬
am tunc negaret ingressũ. Biduo mãsit
in medio gregis pastor ext̾inctus: dum
pristina illa dulcissimi gr̃a uultꝰ. nil mi¬
norata. s aucta magis omniũ in se fig̾et
oculos. animos traheret. sepeliret affectꝰ.
Crescebat autẽ supͣ modũ ruens undiq po¬
puli multitudo. & intolerabilis iã fiebat ĩ¬
petus concurrentiũ. ac desiderabiles tenen¬

Expanded text:
simi feliciter ingreditur in locum tabernaculi admirabilis, ad altare Dei, sacram ei et acceptabilem hostiam sui spiritus ; corpus etiam rite paratum et ornatum sacerdotalibus indumentis, oratorio beatae Dei Genitricis infertur. Plurima quoque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat. Amarius tamen pro foribus monasterii lamentabatur sexus miserabilior mulierum, quod accedentibus ad beata vestigia viris, monastici Ordinis disciplina inexorabiliter eis etiam tunc negaret ingressum. Biduo mansit in medio gregis pastor exstinctus, dum pristina illa dulcissimi gratia vultus nil minorata, sed aucta, magis omnium in se figeret oculos, animos traheret, sepeliret affectus. Crescebat autem supra modum ruens undique populi multitudo, et intolerabilis jam fiebat impetus concurrentium, ac desiderabiles tenen
Abbreviated transcription (Latin):
am de supͣ memoratis reuelationib pau¬
ca dicturi: ab eo sumamꝰ initiũ. qđ predic¬
tum est anno uui. anteqͣm fieret. Erant
.uͦ. fratres in monasterio de sacra beati pa¬
tris uita & felicib eius actib colloquen¬
tes. Quorũ alter ab ineunte adolescentia
educatꝰ ibidem ad alterũ ait. Nosti qͦt
annos sit uicturus hic beatissimus ꝑat᷑
nr̃: Cui ille. Hescio inquit. Et alter.
Ego ait noui eum .ui. aut ui. annos ad¬
huc in carne uicturũ. Hoc autẽ unde sci¬
ret. minime iam scire possumꝰ: quia nec
tunc indicauit. & ante patrẽ sc̃m ipse
decessit. Porro alterius hodieq suꝑstitis
relatione hoc uerbum nobis innotuit.
qui tunc magis miratus est se audisse
quando ut ab olim audierat. ita uidit.
Talis uero ille est. de cuiꝰ testimonio nec
nos ambigimꝰ. nec ciulibet alteri qui eũ
nouerit credimꝰ dubitandũ. Neq ied
solum s qđ non minori dignũ ammira¬
tione uidetur: nomen quoq & ꝑsonã
successoris ipsus. indicante sibi eodẽ

Expanded text:
am de supra memoratis revelationibus pauca dicturi, ab eo sumamus initium quod praedictum est anno septimo ante quam fieret. Erant duo fratres in monasterio, de sacra beati Patris vita et felicibus ejus actibus colloquentes: quorum alter ab ineunte adolescentia educatus ibidem, ad alterum ait: « Nosti quot annos sit victurus hic beatissimus Pater noster? » Cui ille: « Nescio, » inquit. Et alter: « Ego, ait, novi eum sex aut septem annos adhuc in carne victurum. » Hoc autem unde sciret, minime jam scire possumus, quia nec tum indicavit, et ante Patrem sanctum ipse decessit. Porro alterius hodieque superstitis relatione hoc verbum nobis innotuit, qui tunc magis miratus est se audisse, quando ut ab olim audierat, ita vidit. Talis vero ille est, de cujus testimonio nec nos ambigimus, nec cuilibet alteri qui eum noverit, credimus dubitandum. Neque id solum, sed quod non minori dignum admiratione videtur, nomen quoque et personam successoris ipsius, indicante sibi eodem
Abbreviated transcription (Latin):
tus est autẽ .xi. kł eiusdẽ mensis. aute sco
altare beate uirginis matͥs. cuiꝰ fuerat de¬
uotissimꝰ ip̃se sacerdos. S & pectori eius
ipso in tumulo capsula suꝑ posita est: in
qua beati thaddei apostoli reliquiȩ conti¬
nentur. Quas eodem anno ab iherosoluna
sibi missas. suo usserat corpori suꝑponi:
eo utiq fidei & deuotionis intuitu. ut eid̾
apostolo in die communis resurrectionis
beatꝰ paꝑa noster tercius eugenius eiusdẽ
p̾atris sancti in sancta conuersatione filiꝰ
ab hac luce uel ab hac magis caligine mi¬
grauit ad lucẽ. cuius merita in ipsa cui in¬
signit̾ prefuit urbe miraculis plurib il¬
lustrata choruscant: successore eius anasta¬
sio romane ecclesiȩ presidente. regnantib
autẽ romanoꝵ imperio frederico illustͥ.
in francorũ regno piissimo rege ludouico
filio ludouici: principatũ ecclesiȩ unui̾se
ac tocuis creaturȩ uisibilis & inuisibilis
monarchiã tenente dei filio iħũ xp̃o.an¬

Expanded text:
nsis ante sanctum altare beatae Virginis matris, cujus fuerat devotissimus ipse minister. Sed et pectori ejus ipso in tumulo capsula superposita est, in qua beati Thaddaei apostoli reliquiae continebantur: quas eodem anno ab Jerosolymis sibi missas suo jusserat corpori superponi, eo utique fidei et devotionis intuitu, ut eidem apostolo in die communis resurrectionis beatus Papa noster Eugenius tertius, ejusdem patris sancti in conversatione sancta filius, ab hac luce, vel ab hac magis caligine migravit ad lucem, cujus merita in ipsa cui insigniter praefuit urbe miraculis pluribus illustrata coruscant: successore ejus Anastasio Romanae Ecclesiae praesidente, regnantibus autem in Romanorum imperio Friderico illustri; in Francorum regno piissimo rege Ludovico, filio Ludovici; principatum Ecclesiae universae ac totius creaturae visibilis et invisibilis monarchiam tenente Dei Filio Jesu Christo, an