comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius profecto fragrãtiã odoris oĩs
illa celestis ihrlm leta decurrit:
qua circũdant flores rosarũ
et lilia cõualliũ: eoꝙ oẽs aĩe
martirio rubricate eã eterne
dilectionis amplexib cõplec¬
tuntur: et uirginitatis splẽ¬
dore candidate. ac si li¬
lia in ualle humilitatis enu¬
rationis obsequẽtes. Recte
et si passi sunt pro xp̃o ĩ car¬
ne: non tamẽ in aĩa que ĩ¬
talis habetur. Ideo ut ita
Unde cõstat ꝙ quia plus õib

Expanded text:
jus profecto fragrantiam odoris, omnis illa coelestis Jerusalem laeta decurrit, quam circumdabant flores rosarum et lilia convallium, eo quod omnes animae martyrio rubricatae, eam aeternae dilectionis complectuntur amplexibus: et virginitatis splendore candidatae, ac si lilia in valle humilitatis enugratia obsequentes. Recte etsi passi sunt pro Christo in carne, tamen in anima, quia imsibilis habetur, ideo, ut ita Unde constat, quia plus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut iudas cui bucellam tradi¬
dit xp̃s non malum accipiendo. s
quia non ad salutem accipit ni
chil accipit. Corpus enim et sãguis
domini nnchilominus erat in illis:
quibus dicebat apostolus. Qui

Expanded text:
im Judas, cui buccellam tradidit Dominus, non malum accipiendo, sed male quia non ad salutenil accipiat. Corpus enim et sanguis Domini nihilominus erat in illis, quibus ait Apostolus: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ancta malis possunt obesse.
Bonis sunt ad salutem: malis ad
iudicium. Unde apostolus. Qui
manducat et bibit indigne: iudi¬
cium sibi manducat et bibit. Non
quia illa res mala sit: sed quia ma¬
lus male accipit quod bonum est
Non enim mala erat bucella: que
iide data est a domino. Salutem
medicus dedit. Sz quia ille qui in¬
dignus erat accepit: ad perinciem

Expanded text:
ancta malis possunt obesse; bonis sunt ad salutem, malis ad judicium. Unde Apostolus: Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non quia res illa mala est, sed quia malus male accipit quod bonum est. Non enim mala erat buccella, quae tradita est Judae a Domino. Salutem medicus dedit; sed quia ille, qui indignus erat, accepit, ad perniciem
Abbreviated transcription (Latin):
de quibus apls ait. Qui mandu¬
cat et bibit calicem dmñ indigne:
iudicium sibi manducat et bibit
Sed quomodo manducandus est
xp̃s: Quomodo ip̃e dicit. Qui em̃¬
manducat carnem meam et bibit
sanguinem meum digne: in me
manet et ego in eo. Et si indigne
accipit sacramentum: acquirit sͥ¬
magnum tormentum.

Expanded text:
de quibus Apostolus ait: Qui manducat et bibit calicem Domini indigne, judicium sibi manducat et bibit . Sed quomodo manducandus est Christus? Quomodo ipse dicit: Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet accipit sacramentum, acquirit magnum tormentum.
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur eligius nutritus est in fide
recta atq imbitus a parentibus
xp̃ianis religione catholica. Ex inde
igitur puericie annos excedens eumi
mira agilitate perficiebat. icõ uniͣ.¬

Expanded text:
Igitur Eligius nutritus est in fide recta, atque imbutus a parentibus Christianis religione catholica; exinde igitur pueritiae annos excedens, aevumira agilitate perficiebat. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
andem pulsatus dominus
lacrimis xp̃ianorum ꝑ uir¬
tutem sancte crucis. cui se die eodem
memoratus princeps actencius com¬
mendarat fiłio suo heracho xp̃s con¬
cessit de hoste triumphum. Tanteq
mentis imi̾tatio cosoroe inuasit exer¬
citum: ut non solum predictã pac¬
tionem nequaquam uellent tran¬
scendere. sed etiam uoluntarie cum
onni sua familia. atq prole hera cdi¬
o se subderent tam potestate qm fide.
Quos ille benigniter suscipiens: in
hoc illis clemenciam prestitit. ut os
ad baptismũ conuolarent. Quod
ita se faciuros esse: om̃s homines spo¬
ponderunt.I p̃e autem xp̃ianissimus
princeps cum suo tam exercitu regna
que chosdrce tenuerat circunquaq
perlustrans: ad sedem ip̃ius uenit
cum paucis ad eum ascendit: seden¬
temq eum in throno aureo repperit.
Nullus namq ex eius exercitu tuerat
qui ei exitum belli aliquatenus nũ¬
ciasset. Quia propter sue crudelita¬
tis suꝑbiam: om̃s eũ exosum habe¬
bant. Nec in merito: Quippe qui ma¬

Expanded text:
andem pulsatus Dominus lacrymis Christianorum, per virtutem sanctae crucis, cui se die eodem memoratus princeps attentius commendaverat, fideli suo Graccho Christus concessit de hoste triumphum; tantaeque mentis mutatio Chosroe invasit exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua familia atque prole Graccho se subderent tam potestate quam fide. Quos ille benigniter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facturos esse omnes pariter spoponderunt. Ipse autem Christianissimus princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullus namque ex ejus exercitu fuerat, qui ei excidium belli aliquatenus nuntiasset, quia propter suae crudelitatis superbiam eum omnes exosum habebant; nec immerito, quippe qui man
Abbreviated transcription (Latin):
quesunt acqͥsunt. Unde et ad
teutonicos directus paternaceñ
cenobio grãm regis a qua exci¬
derat reformauit. Cognito itaq¬
ibi transitu btĩ odilonis ĩ a¬
maritudine spũs ad monaste¬
rium reuertitur. larga secũ mu¬
nera deferens. que prefatus rex
per eum ad decorem domus dñi
cluniacũ delegauit. Susceptus
ea qua debuit reuerencia ple-¬
nũ lacͥimis cõuentum ĩuenit:
hortatur ut temperent a fletu-
cum nec ip̃e posset a fletu tẽpera¬
re. ipse quidẽ magister sepultus
est. sed in mẽtibus discipłoꝵ me¬
rita magistri in sepulta uiue¬
bant. defician necesse est si tẽp¬
tem iuirtutes odilonis explica¬
re: qui doctrina pariter et exem¬
plo cõuentum hoĩm cõuentũ
fecit esse uirtutum

Expanded text:
quaesivit, acquisivit. Unde et ad quaesivit, acquisivit. Unde et ad Teutonicos directus, Paterniacensi coenobio gratiam regis, a qua exciderat, reformavit. Cognito ibi transitu B. Odilonis, in amaritudine spiritus ad monasterium revertitur, larga secum deferens munera, quae praefatus rex per eum ad decorem domus Domini Cluniacum delegavit. Susceptus ea qua debuit reverentia plenum lacrymis conventum invenit. Hortatur ut temperent a fletu, cum nec ipse posset a fletu tempera. Ipse quidem magister sepultus est, sed in mentibus discipulorum merita magistri insepulta viuebant. Deficiam necesse est, si tentem virtutes Odilonis explicare, qui doctrina pariter & exemplo, conuentum hominum, conuentum fecit esse virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
oseph filius dauid natus ex
pletar. socuis scribare. ille deus qui
nisi que omnibꝰ hominibz sunt mi¬
possibilia. Nirabilia ergo in lege nõ
legisti: qd̃ si legisti quare nõ ĩtellexisti:
Ip̃a certe lex quã cothidie legis siue gra¬
phio scripta est ĩ tabulis lapideis. Le¬
ge ⁊ intellige ꝙ panẽ ĩ heremo terra
induxit. Orga eciam a aron annis
sitcasa plurinus sine aqua reuixit.
ĩ templo floruit: micemq dlausã sub
texta produxit. Ergo qui scripsit la¬
pideas tabulas sine stilo ferreo: ipse
produxit panẽ ĩ heremo sine aratiõe
ip̃e impregnauit uirginem sine
corruptione. Et qui fecit uirgam sine
folio germinare. ip̃e filiam dauid sine

Expanded text:
oseph, fili David, natus ex phetarum, socius Scribarum: ille Deus qui nisi quae hominibus sunt impossibilia? Mirabilia ergo Dei in Lege non legisti? Quod si etiam legisti, quare non intellexisti? Ipsa certe, Lex quam quotidie legis, sine graphio scripta est in tabulis lapideis. Lege et intellige quod panem in eremo terra induxit. Virga etiam Aaron annis sicca quam plurimis sine aqua revixit, in templo floruit, nucesque clausa sub tecto produxit. Ergo qui scripsit lapideas tabulas sine stilo ferreo, ipse qui produxit panem in eremo sine seminatore, ipse fecundavit Virginem sine corruptione: et qui fecit virgam sine pluvia germinare, ipse fecit filiam David sine
Abbreviated transcription (Latin):
o nimiẽto clauso. nũc aũt legit qͥa
mulieres fenuerũt pedes er̃. et ado¬
tauerñt cũ Surrexit em̃ clauso ho¬
suo monunẽti et exiit: ut ĩ mor¬
tale iã factũ doceret esse corpus qd̃
talibus tangi posset uitimaret.
Ite inquit nũciate fratribus meis
ut eant in galileam ibi me indebt.¬
noster a passione ad resucrectionẽ
amorte ad uitam. a peua ad glo¬
ad ĩ corruptionem. Ttã surgit.u¬

Expanded text:
autem legitur quia mulieres tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum. Surrexit enim clauso ostio monumenti, et exiit, ut immortale jam factum doceret esse corpus, quotalibus tangi posset  Al., possit intimaret. Ite, inquit, nuntiate fratribus meis, ut eant in Galilaeam, ibi me videbnoster a passione ad resurrectionem, a morte ad vitam, a poena ad gload incorruptionem transmigrav
Abbreviated transcription (Latin):
quam filices iste femmne¬
lico dete oraculo. tuũphũ resuret¬
nons munde ãuũciate metuet̃t.
ac mortis quã aua serẽtino se¬
ducta affatu confra dixit ĩꝑiũ
p̃dicarit dicuptum. Quanto fe
liciores anime iiror ꝑiter et fe¬
minariun quotquot ĩ die indi¬
tii ꝑtussis pauore ac digna ulciõe
reprobis ⁊ip̃e celesti gr̃a adiute tn¬
nmphare de morte et gandiũ btẽ
resurrectioĩs ĩtrare meruẽĩt: Cur¬
rentibz. autẽ cie erruãgeliz are dis¬
cipulis excurrit ih̾s eas q salutat.
Ostendit om̃ibus iter uirtutum
inchoantibus: ut ad salutem ꝓpr¬

Expanded text:
quam felicis feminlico doctae oraculo triumphum resurrectionis mundo annuntiare meruerunt, ac mortuis quod Eva serpentino seducta affatu contraxit imperium praedicare dirutum! Quanto fliciores animae virorum pariter et feminarum, quotquot in die judicii percussis pavore ac digna ultione reprobis, ipsae coelesti gratia adjutae triumphare de morte, et gaudium beatae resurrectionis intrare meruerint. Currentibus autem eis evangelizare discipulis occurrit Jesus, easque salutat, ostendens se omnibus iter virtutum inchoantibus, ut ad salutem p
Abbreviated transcription (Latin):
expedit ut quod cũ affectu neqi¬
tis sed sola tamci uoluntate
hoc uoluutati non discrepetis.qͥ
procul dubio tempus iam p̾ fui
est. Porro ad hec uerba cunctis
merorem conuersis ait. Nolite
hoc filioli contristari. sed pocu
gaudete et gratulamu mi
quia olim hoc tempus desidera
olun hanc messionẽ post longe
uite erumi: nã ꝑcipe cupicba
llis itaq suspirãtibꝰ icõ
atq in angorem conue
nichilomnus et rei ambign
decentis a huuismodi colloqu
iussit conuocari oms famuli
muristros sues quos ipse lons
tempore alens instituerat et
eis finem dierĩe suoꝵ palam

Expanded text:
expedit, ut cum effectu nequexpedit, ut cum effectu nequeatis, vel sola tamen voluntate Dei in hoc voluntati non discrepetis, quia procul dubio tempus iam praefinitum est'. Porro ad haec verba cunctis in merorem conversis, ait: 'Nolite ob id, filioli, contristari, sed potius gaudete et congratulamini mihi, quia olim hoc tempus desiderabam, olim hanc messionem post longam vitae aerumnam percipere cupiebam'. Illis itaque suspirantibus atque in angorem conversis, nihilominus et regi ambiguitate detentis, ab huiusmodi conloquio iussit con vocari omnes famulos et ministros suos, quos ipse longo iam tempore alens instituerat, et coepit eis finem dierum suorum palam
Abbreviated transcription (Latin):
fortuitu conspiciens eminus
uidit ex fronte basilite sãcti
medardi paricteai ex parte dissipatũ
criptisq miminentib ruinam
iminitatem iustare. Iussit ergo con¬
tinuo artificem uocari. ⁊ parietis
infurmitatẽ illico ꝯliniamentis
solidare. Cui cũ disciplĩ dicerent
cilius ac solidius emendetur: ille
respondit. Siuite huc usq filioli
qui si modo nou epaendetur me iã
suꝑstite in corpore nõ emẽdabitur.
Ex quo uerbo tuncti pene tabe facti
atq in angorem uetu ceperunt¬
mutuo suspitantes dicere. son con¬
gat dñe famulis tuis hec uilere qi
loqueris: s magis annis multis
alornatum eclesie sui dominus
pauꝑumq prelidium bcaatudii
tuam hic uecnare ꝑmittat ⁊c̃o
II d hec ille supplices dcdos ce
aspectui dirigens atq ex
pectore longa suspiria trabens as
Rori uestra ex hoc sed pocius dñi
me fiat doluntas. Erigit eni
nature condicio. us post mult. ꝑ¬
cia uite hicius oblectamẽta. tas
ꝑgamus ad ueniam. Sed et uo

Expanded text:
fortuitu conspiciens eminus vidit ex fronte basilicae sancti Medardi parietem ex parte dissipatum, cripturamque imminentem ac ruinam minitantem instare; jussit ergo continuo artificem vocari, et parietis infirmitatem illico cum liniamentis solidare. Cui cum discipuli dicerent:cilius ac solidius emendetur, ille respondit: Sinite huc usque, filioli, quoniam si modo non emendatur, nec jam superstite in corpore non emendabitur. Ex quo verbo cuncti pene tabefacti, atque in angorem versi, coeperuntmutuo suspirantes dicere: Non contingat, domine, famulis tuis haec videre quae loqueris, sed magis annis multis ad ornatum ecclesiae suae Dominus pauperumque praesidium beatitudinem tuam bic vernare permittat'. Ad haec ille, supplices oculos caelorum aspectu dirigens atque ex imo pectore longa suspiria trahens, ait: 'Non nostra ex hoc, sed potius Domini in me fiat voluntas. Exigit enim naturae conditio, ut post multiplicia vitae huius oblectamegamus ad veniam; sed et vobis
Abbreviated transcription (Latin):
tamen et iunum aqua ꝑmixtum.
in sacrificium offerantur. Non em̃
solum. aut aqua sola offerri: sed
utrumq ꝑmixtum. quia utrumq
ex latere eius in passione sua ꝓflux¬
no et aqua ꝑmixtus debet offerri:
intelligi. in ino uero ostendi san¬
guinem xp̃i. ergo cum in calice
iunum aqua misceatur: xp̃o ppłs
adimatur. et credencium plebs ei in
quem credit copulatur et iungitur.
que copulatio et conunctio aque
et uni sic miscetur in calice dñi. ut
mistio illa non possit separari. Nã
si uinum tantum quis offerat:
sangius xp̃i. icipit esse sine nobis
Si uero aqua sit sola: plebs incipit
esse sine xp̃o. Ergo quando botrus
solus offeitur: in quo uinũ tantũ
designatur. salutis nostre sacramẽ¬
tum negligitur quod aqua signi

Expanded text:
tantum et vinum aqua permixtum in sacrificium offerantur. Non enimsolum, aut aqua sola offerri, sed utrumque permixtum, quia utrumque ex latere ejus in passione sua profluxno et aqua permixtus debet offerri, intelligi, in vino vero ostendi sanguinem Christi. Ergo cum in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credit copulatur et jungitur; quae copulatio et conjunctio aquae et vini sic miscetur in calice Domini, ut mixtio illa non possit separari. Nam si vinum tantum quis offerat, sanguis Christi incipit esse sine nobis; si vero aqua sit sola, plebs incipit esse sine Christo. Ergo quando botrus solus offertur, in quo vini efficacia tantum designatur, salutis nostrae sacramentum negligitur, quod aqua signi
Abbreviated transcription (Latin):
tens. Quid ergo nos dicimus:
Nonne per singulos dies offerimꝰ:
Quomodo una et non multe: Qͥa
semel oblatus est xp̃us. Hoc autẽ
saccificium exemplum est illius:
hoc idem est sacrificium: unũ solũ¬
alioquin diceretur quando in mul¬
tis locis offertur: multi sunt xp̃i.
plenus existens. et illic plenus. Sic̾
enim quod ubiq offertur unũ est
corpus: et non multa corꝑa: ita et
unum sacrificium. Pontifex autẽ
que tunc oblata consumi nõ potest
Quod nos facimus in cõmemoratio¬
nem fit eius quod factum est. Hoc
em̃ facite ait: in meam cõmẽoracõem

Expanded text:
tens, quid ergo nos? Nonne per singulos dies offerimus?Quomodo una, et non multae? quia semel immolatus est Christus. Hoc autem sacrificium exemplum est illius; hoc idem est, sacrificium; alioquin dicetur, quoniam in multis locis offertur: Multi sunt Christplenus exenim quod ubique offertur unum est corpus, et non multa corpora: ita et unum sacrificium. Pontifex autem quae tunc oblata consumi non potest. Quod nos facimus, in commemorationem fit ejus, quod factum est: Hoc enim facite, ait, in meam commemorationem.
Abbreviated transcription (Latin):
entes compassione moncri solitꝰ¬
erat multiplicare beneficia. plenũ
mertedis urgere famulatum.
Parua loquor horrendis aspectu
leprosis frequẽter fastidiosum scĩ
fastidio exhibebat obseqͥum Uide¬
res circa lectum eius ĩmensam
diuersarum uestium congeriẽ
que paucis familiarib ad hibitis
ip̃e ĩcidere ip̃e sacire cõsucuerat. ui¬
deres eciã panes uideres et carnes
ad manũ scilicet omĩa preꝑata:
ue dilacio nunieris pauperem cru¬
ciaret expectantem. Pauꝑib qͦ
ceuobitis largiores destinabat be¬
uedictiones. ne uel a monasterio
uel a monacho penuria rei famili¬
aris cos cogeret euagari. hac cnĩ
massiliẽsib ac monasteriis pluribꝰ
beiignitate. subuenit. Preterea tyran¬
iudem pͥncipum qua ĩcessãter ad ũ¬
sus xp̃i pauꝑes grassabantur. cum
nuiꝰ exhortacioe ꝓficeret inumieribꝰ
mitigabat. hiis aĩm studiis hiis
usibus et argentũ consecrabat et
aurum ea melius impensa ꝙͣ serua¬

Expanded text:
entes compassione mouentes compassione moueri, multiplicare beneficia, plenum mercedis vrgere famulatum. Parua loquor, horrendis aspectu leprosis frequentfastidio exhibebat obsequium. Videres circa lectum ejus immensam diversarum vestium congeriem, quae, paucis familiarium adhibitis, ipse incidere, ipse sarcire consueverat. Videres etiam panes, videres et carnes, ad manum omnia scilicet praeparata, ne dilatio muneris, pauperem cruciaret exspectantem. Pauperibus quoque coenobitis, largiores destinabat benedictiones, ne vel a monasterio, vel a monacho penuria rei familiaris eos cogeret evagari. Hac enim Massiliensibus, hac monasteriis pluribus benignitate, subvenit. Praeterea tyrannidem principum, qua incessanter adversus Christi pauperes grassabantur, cum minus exhortatione proficeret, muneribus mitigabat. His animum studiis, his usibus et argentum consecrabat et aurum. Ea melius impensa, quam serva
Abbreviated transcription (Latin):
meis fecistis michi fecistis. corũ
nccessitatibus tacita cõsuluit ĩstã¬
cia at si ip̃ani xp̃i constaret esse per¬
sonam. Qua propter maxima cũ
multitudo constipabat egenorum
quibus dispensator fidelis et prudẽs
cibaria preparabat. comparabat ĩ ou
ueniendi spc̃m decdinauit oĩm uotis
Iter agenti pauperũ cohortes octur-¬
rebant. quocũq audierant transitu¬
rum. cis aurcos quoqz manu larga
dispensabat. illud libentius crogãs
quod crogatum mertes maior scq̃¬
retur. Deficientibus antem cibis
quibus in usus egõcaium sũmarios
ducrare cõsueuerat. huc et illuc di
rigebantur ñcii ea comparaturi
que et multitudimi sufficerent. ⁊
desideciũ explerent ĩfirmor. Porro
quoscunq uel ctas uel grauior af¬
feterat egritudo ꝓpius iubebat ad¬
moueri. blandius eoꝵ scrutabat᷑
angustias. quib egerent aut
quid uellent officiosissime ĩqui¬
rens. Nullius abhorrebat colloqui¬
um nullius ĩ cõmoda uercbatur.
Cirta senes q̃rulos et same effuu¬

Expanded text:
mihi fecistis, eorum necessitatibus tanta consuluit instantia, ac si ipsam Christi constaret adesse personam. Quapropter maxima eum multitudo cōstipabat egenorum, quibus dispensator fidelis & prudens cibaria præparabat, comparabat indumēueniendi speciem declinauit. Omnium votis Iter agenti, pauperum cohortes occurrebant, quocunque audierant transiturum, eis aureos quoque manu larga dispensabat, illud libentius erogans, quod erogatum merces maior sequeretur. Deficientibus autem cibis, quibus in vsus egētium summarios onerare consueuerat, huc & illuc nuntij dirigebantur, ea comparaturi, quæ & multitudini sufficerent, & desiderium explerent infirmorum. Porro quoscunque vel ætas, vel grauior affecerat ægritudo, propius iubebat admoueri, blandius eorum scrutabatur angustias, quibus egerent aut quid vellent officiosissime inquirens. Nullius abhorrebat colloquium: nullius incommoda verebatur. Circa senes querulos & sanie deflu
Abbreviated transcription (Latin):
tis: regressus est iterum. Erat em̃
ut diximus ualde abstinens: sanãs
infirmancium langores. sed ut de
abstinencia sanctitas: ita de sancti

Expanded text:
tis regressus est iterum. Erat enim, ut diximus, valde abstinens, sanans infirmantum languores: sed ut de abstinentia sanctitas, ita de sancti
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ip̃e testatur dicens. Uos autẽ
me uidebitis quia ego uiuo: et uos
uiuetis. Quoniam ego in patre
meo. et uos in me: et ego in uobis.
Si uoluntatis tantum intelligi ue¬
cur gradum quemdem atq ordi¬
nem consũmande unutatis exposu¬
it. nsi ut ille. in patre per naturã
diuinitatis. nos contra in eo ꝑ cor¬
poralem eius uatiuitatem et ille
rursus in nobis per sacramentorũ
messe misterium crederetur: At si
perfecta mediatorem unitas doce¬
ret. cum nobis in se ꝑmanentibz
ipse maneret in patre: et in patre
manens. maneret in nobis. ⁊ ita
ad unitatem proficisceremur: cum
qui in eo naturaliter scdm̃ diuuim¬
tatem mest. Nos quoq in eo natu¬
raliter ĩessemus: ip̃o in nobis na¬
ter permanente. Lectio. ꝑ

Expanded text:
mus, testatur dicens: Vos autem mus, testatur dicens: Vos autem me videbitis; quia ego vivo, et vos vivetis. Quoniam ego in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis . Si voluntatis tantum intelligi ucur gradum quemdam atque ordinem consummandae unitatis exposuit, nisi ut cum ille in Patre per naturam divinitatis esset, nos contra in eo per corporalem ejus nativitatem et ille rursum in nobis per sacramentorum inesse mysterium crederetur? Ac sic perfecta per mediatorem unitas doceretur, cum nobis in se manentibus ipse maneret in Patre, et in Patre manens maneret in nobis, et ita ad unitatem Patris proficeremus, cum qui in eo naturaliter secundum divinitatem inest, nos quoque in eo naturaliter inessemus, ipso in nobis naturaliter permanente. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
assumpsit: et uere homo ille xp̃s.
sarnem corꝑis sui sumimus: et per
hoc unum erimus. quia pater in
illo est. et ille in nobis. Quomodo¬
enim uoluntatis unitas asseritur.
cum naturalis per sacramentum
proprietas ꝑfectum sacramentum
sit unitatis: non est humano aut
seculari sensu de hiis rebus loquen¬
dum: neq per uiolentiam atq im¬
prudentem predicationem dictorũ
naturali enim in nobis xp̃i ueri¬
que dixerimus ab eo didicimus.¬
stulte atq umnpie dicenius. Ypse em̃
ait Caro mea uere est efsa: et. sã¬
guis meus uere est potus. Qui edit
carnem meam: et bibit sanguinẽ
meũ: in me manet et ego in eo.
eueritate carius et san lcõ z.¬
guinis: non est rectus ambi¬
gendi iocus. Nunc enim et ipsius¬
domni profectione et fide nostra
uere caro est. et uere sangus est:
et hec accepta atq hausta efficiunt.
ut et nos in xp̃o. et xp̃us in nobis
sit. est ergo ipse in nobis per carnẽ.
Quod autem in eo ꝑ sacramentum
cõmunicate carnis et sanguinis si¬

Expanded text:
assumpsit, et vere homo ille, qui ecarnem corporis sui sumimus et per hoc unum erimus, quillo est et ille in nobis: quomodo voluntatis tantum unitas asseretur, cum naturalis per sacramentum proprietas perfectae sacramentum sit unitatis? Non est humano aut saeculi sensu in Dei rebus loquendum, neque per violentam atque imprudentem praedicationem coelestium naturali enim in nobis Chri nisi ab eo didicimus,stulte atque impie dicemus. Ipse enim ait: Caro mea vere est esca, et sanguis meus vere est potus Qui edit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo . De veritate carnis et sanguinis, non est relictus ambigendi Domini professione, et fide nostra vere caro est, et vere sanguis est: et haec accepta atque hausta efficiunt, ut nos in Christo et Christus in nobis sit. Est ergo Christus in nobis per carnem. Quam autem in eo per sacramentum communicatae carnis et sanguinis si
Abbreviated transcription (Latin):
idicisti hoc ergo: accipe et ali¬
ud. In tempore dñice passio¬
nis. cum sabbatum magnum in
qui percuterent eos: qui ueniẽtes.
inuenerunt defunctum. dominũ
iostrum ihm xp̃m. Tunc unus
sangius ut redimeret. Quare de la¬
tere: Quia unde culpa: inde gracia
Culpa per fẽminã: grãcia per dnĩn
ihm̃ xp̃m. Sic uero calix domini
non est aqua sola. nec uinũ solũ:
nisi utrumq misceatur: quomodo
nec corpus dm̃i potest esse farina aut
aqua sola. nisi utrumq adunatũ
fuerit et copulatum: et panis imꝰ
compage solidatum. In sacramento
corporis et sanguinis domini nichil
amplius offeratur: quam quod ip̃e
dominus tradidit. hoc est panis et
uinum aqua mixtum. Nec ampliꝰ
in sacriticiis offeratur: quam de
buis et frumento. Hex tria unum¬
sunt: in xp̃o ihũ. Hec hostia et obla¬
tio dei: in odorem suauitatis. lcõ¬

Expanded text:
idicisti ergo hoc. 4. Accipe et aliud. In tempore Dominicae passionis cum sabbatum magnum insqui percuterent eos: venientes autem invenerunt defunctum Dominum Jesum Christum; tunc unus sanguis, ut redimeret. Quare de latere? Quia unde culpa, inde gratia. Culpa per feminam, gratia per Dominitur sic uero calix Domini non est aqua sola aut uinum solum nisi utrumque sibi misceatur, quomodo nec corpus Domini potest esse farina sola aut aqua sola, nisi utrumque adunatum fuerit et copulatum et panis unius conpage solidatum. quo et ipso sacramentocorporis et sanguinis Domini nihil amplius offeratur quam ipse Dominus tradidit, hoc est, panis et vinum aquae mistum, nec amplius in sacrificiis offeratur quam de uvis et frumentis. Xsunt in Christo Jesu; haec hostia et oblatio Dei in odorem suavitatis. C
Abbreviated transcription (Latin):
Quod recitate subiuixum compro¬
bantes. regi ⁊ proceribus q̃ auditu
et uisu comperent intimare fidelibꝰ
studuerunt Nec ociosi pretermittẽdũ
est quibus signa ⁊ miracula ĩ tãtũ
grata sunt ut nichil putent deo placẽ
uisi quod eorum exhibicio cõmenda¬
uerit cum ille pocius uite meritum
quã signorũ corporũ requirat effec¬
tum. Ut enim ait euuangelicus
pocta: merito cessante bono mira¬
cula nil sunt que facuĩt plerũq
mali. Et ipse drĩs aplis docuit ut a
se non signa ⁊ miracula sed man¬
suetudinẽ discerent ⁊ hũilitatem
inqui ens. Discite a me quia mitis
sũ et humilis corde. Quapropter ⁊¬
est quibus parem fide ⁊ sanctitate
eum fuisse non dubitamus. Sed et

Expanded text:
quod veritate subnixum comproquod veritate subnixum comprobantes, regi et proceribus, quae visu et auditu compererant, intimare fideliter studuerunt. 14. Nec ociose praetermittendum, esse, quibus signa et miracula in tantum grata sunt, ut nihil putent Deo placere, nisi quod eorum exhibitio commendaverit, cum ille potius bonae vitae meritum quam signorum corporalium requirat effectum; ut enim ait euangelicus poeta: Merito cessante bono, miracula nil sunt, Quae faciunt plerumque mali, et ipse Dominus apostolos docuit, ut a se non signa et miracula, sed mansuetudinem discerent et humilitatem, inquiens: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Quapropter est, quibus parem fide et sanctitate eum fuisse non dubitamus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sacri behebatur gleba multa
ineffabilis dei pietas largiebatur ꝑ
meritũ eius populis beneficia. Cũq
ad huius exoptati muneris largi flua
dona capienda non parua plebrs con¬
ueniret copiosa frequẽtia per ix
currens ad drĩam hec intulit. Dormui
gengulsi corpus in autro defertur¬
imꝑtitur gaudia sanitatis. At illa fu¬
riali amencia debachata ait. Sic oꝑa¬
tur uirtutes gengulfus quomodo
ams meus Statim ut hec uox nefã¬
da a gutture illius exiit a parte abstru¬
sa corporis obscemis sonus prodiit.
Illum diem quo hec acta sunt. mos
xp̃ianus feriam sextam uocare cõsue¬
uit. Taliq postea subiatuit obpbrio.
ut per omne uite sue tempus quot
cui uiri dei miracula equiꝑare nõ
est reuerita. Cuius rei fama adeo
per tecius regi diuulgata est con¬
finia ut prefatus rex pippinus ꝑ
cademi loca transitũ faciens ali ques
sciscitandi sausa direxerit qui omĩa
hec ꝑcunctarentur. utrũ uera essent.

Expanded text:
corporis sacri vehebatur gleba, multa corporis sacri vehebatur gleba, multa ineffabilis Dei pietas largiebatur per meritum eius populis beneficia. Cumque ad huius exoptati muneris largiflua dona non parva plebis conveniret copiosa frequentia, currens ad dominam, sic intulit: 'Domni Gangulfi corpus in antro ttitur cunctis gaudia sanitatis'. At illa, furiali amentia debachata, sic ait: 'Sic operatur virtutes Gangulfus, quomodo anus meus'. Statim ut haec vox nefanda ab ore exiit, a parte obstrusa corporis obscenus sonus prodiit. Illum diem, quo haec acta sunt, mos christianus feriam sextam vocitare consuevit. Talique postea subiacuit obprobrio, ut per omne vitae suae tempus, quot cui viri Dei miracula aequiperare non est reverita. Cuius rei fama adeo per totius regni divulgata est confinia, ut praefatus rex Pippinus, per eadem loca transitum faciens, aliquos sciscitandi causa direxerit, qui hoc percunctarent, utrum verum esset;
Abbreviated transcription (Latin):
homines magnificaret ĩ mundo.
Qualis interea scĩ ꝑsecutores ultro
subsecuta sit non est incongruum
huis uarrationi inserere Prefatus
namqz dericus quẽ dixinius post
ꝓpetratum faci nus fugam arripu¬
isse ad illam deo odibilem mulierẽ
concito ꝑuolauit discursu quasi
maximũ nũciaturus gaudiũ de
admissi sceleris cõtagione nesciẽs¬
sibi repentinũ interitum inminere.
Nam postquã tripudio iepte leticie
sibunet applanserunt ut uentrem
purgaret secessum peciit latrinarũ.
Moxq ut diuersorium peciit nature
debitum ꝑsoluere ad instar uide
proditoris et arrii heresiarchi quoꝵ
alter humanitatẽ xp̃i extinguere
alter inseparabilem trinitatis uni¬
tatem uisus est diuidere. diffusa st̃
iuscera eius et sicut erat uacuus sẽsu.
sis uacuus quoqz uentre remansit
Illa uero impudens mulier cui sub
sit horridum dictum. huic pagnne
inserere. Nam dei famulo uiam
uniuerse carius ingresso ꝑ loca qͥbꝰ

Expanded text:
homines magnificaret in mundo. 12. homines magnificaret in mundo. 12. Qualis interea sancti persecutoris ultio subsecuta sit, non est incongruum huic narrationi inserere. Praefatus namque clericus, quem diximus post perpetratum facinus fugam arripuisse, ad illam Deo odibilem mulierem concito pervolavit discursu, quasi maximum nuntiaturus gaudium de admissi sceleris contagione, nescienssibi repentinum interitum inminere. Nam postquam tripudio ineptae laeticiae sibimet applauserunt, ut ventrem purgaret, secessum petiit latrinarum; moxque ut diversorium petiit, naturae debitum persolvere, ad instar Iudae proditoris et Arrii heresiarchis, quorum alter humanitatem Christi extinguere, alter inseparabilem Trinitatis unitatem nisus est dividere, diffusa sunt viscera eius, et sicut erat vacuus sensu, sic vacuus quoque ventre remansitIlla vero inpudens femina cui subisit horridum dictu, incongruum inserere. Nam Dei famulo viam universae carnis ingresso, per loca, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ac cerris cũ diuinorum ymnorum
melodia: ad prefatum locum mira¬
culis choruscantibus est deportatũ
Sepultusq est ab ip̃is ancillis dei¬
in sua ip̃ius basilica in honore prin¬
cipis apostolorum petri debicata. qͣs
gemina in diuersum disꝑciebat af
sibi dolendum. Illus congaudendũ
glorificationi sue ingemiscendum
desolationi. Circa quem locum scus
dei antequã uita decederet tanta se
beniuolentia ⁊ largitate profund ͭ
ut eum sũma dilectiorie semꝑ inco-¬
leret et omnẽ prediorum suorum
possessionem imbi delegaret: ut neces¬
sarios reditus habere possent qui ibi
deseruirent. Et quia nefas erat mũ¬
danis teaebris lucernam obnubi
sideream et ip̃a ueritas ciuitatem
suꝑ montẽ positam. non posse ab¬
scondi protestata est. ad cõmunem
omniũ utilitatem atq profectum
placuit diuine potencie hunc scm̃
suũ uirtutum exhibitione cunctis
innotescere ac diuulgari ut quem
apud se glorificauerat in celo apd̃

Expanded text:
ac cereostata cumque divinorum ymnorum ac cereostata cumque divinorum ymnorum melodia ad praefatum locum, miraculis coruscantibus, deportatum est, sepultusque est ab ipsis Dei ancillis in sua ipsius basilica, in honore principis apostolorum Petri dedicata; quas gemina in diversum dispescebat afsibi dolendum, illius congaudendum glorificationi, suae ingemiscendum desolationi. Circa quem locum sanctus Dei, antequam vita decederet, tanta se benivolentia et largitate profudit, ut eum summa dilectione semper incoleret et omnem praediorum suorum possessionem inibi delegaret, ut necessarios reditus habere possent, qui ibi deservirent. Et quia nefas erat mundanis tenebris lucernam obnubi sydeream, et ipsa per se Veritas civitatem super montem positam non posse abscondi protestata est, ad communem omnium utilitatem atque profectum placuit divinae potentiae hunc sanctum suum virtutum exhibitione cunctis innotescere ac divulgari, ut, quem apud se glorificaverat in caelo, apud
Abbreviated transcription (Latin):
donunici corporis et sanguins sa¬
cramentis muniuit. Consũmatises
uiriliter eni presentis curuuilis/ fe¬
lici etiam dudũ exoptato transitu¬
tuncq ut uere fatear mori desiit ⁊
unuere cepit. Exutus mũdi tene¬
bris celesti est cdaritate uestitus. Nũc
assistit bultui dei smmĩpotentis: acci¬
piens de manzi eius stolã primain
annne dico ĩcorrupcionem et indefec¬
tiuam beatitudinẽ. Prestolatur at
stolam duplicem cum resumpto ĩ
fine mundi corpore: caris simul
et annne gaudebit ĩmortalitate.
Due uero amitte eius mulletrudis
et mullegisa que constitute in loco
possessionis eius superius noĩato
uarennas sanctimonie atq castita¬
tis studiis inscriebant. comperto
beati uiri obitu sumptis secum cle¬
dericorum ordinibus atq aduna ta
religiosi apparatus frequencia coni¬
tante nichilominus non modica
plebis caterua ubi positum erat eiuᷤ
corpus examine ꝓperare maturauer̃t
Sicq inde eleuatum cũ scaurophoria

Expanded text:
dominici corporis et sanguinis sadominici corporis et sanguinis sacramentis munivit; consummatoque viriliter praesentis aevi circulo, felici et iam dudum exoptato transituncque, ut vere fatear, mori desiit et vivere coepit; exutus mundi tenebris, caelesti est claritate vestitus. Nunc adsistit vultui omnipotentis Dei, accipiens de manu eius stolam candidam, animae dico incorruptionem et indefectivam beatitudinem; praestolatur autem stolam duplicem, cum, resumpto in finem mundi corpore, carnis simul et animae gaudebit inmortalitate. 11. Duae vero amitae , quae, constitutae in loco possessionis eius superius nominato Varennas, sanctimoniae atque castitatis studiis inserviebant, comperto beati viri obitu, sumptis secum clericorum ordinibus atque adunata religiosi apparatus frequentia, comitante nihilominus non modica plebis caterva, ubi positum erat eius corpus exanime, properare maturaverunt. Sicque inde levatum cura stauroforia
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia optune secreta illius domi¬
cilia nouerat: nullumq erat aditũ
quod cognitioni eius non pateret.
latenter studuit oꝑiri tempus quo fa-¬
muloꝵ deessent obsequia et horam
qua strato iacentẽ sonmoq pressum
ĩuenire quiuisset: ut ei clanculo mor¬
te inferens liber aufugeret Quod
ita et contigit. nam ut tempus aptũ
saccilegii atq faciuoris sui uidit: cu¬
biculũ eius ingressus gladium qui
capiti illius contiguus erat arripuit.
licet ceruicem sancti appetõre maluisset
tamen aliud contigit. quia dui iur
bratus ictum ferientis in parte de¬
clinare studuit. mucronis sũmita ᷤ
in copam eius delapsa graue uul¬
nus inflixit. At ille profanus nichil
moratus ꝑpetrato facinore gladium
manu proiciens concitus ne depre¬
henderetur exiit et prepeti cursu so¬
Gengulfus itaq scũs dei famulus
aliquot diebus superuixit moxqz
ut ultimũ sibi iam ianq ĩminere
uite termiũ sensit exitum suum

Expanded text:
Et quia obtime secreta illius domiEt quia obtime secreta illius domicilia noverat nullumque erat abditum, quod cognitioni eius non pateret, latenter studuit opperiri tempus, quo famulorum deessent obsequia, et horam, qua strato iacentem somnoque pressum invenire quivisset, ut ei clanculum mortem inferens liber aufugeret. Quod ita et contigit; nam ut tempus aptum sacrilegii atque facinoris sui vidit, cubiculum eius ingressus, gladium, quod capiti illius contiguum erat, arripuit,licet cervicem sancti appetere maluisset, tamen aliud accidit, quia, dum vir beatus ictum ferientis in partem declinare studuit, mucronis summitas in coxam eius delapsa grave vulnus inflixit. At ille profanus nihil moratus, perpetrato facinore, gladium manu proiciens, concitus, ne deprehenderetur, exiit, et praepeti cursu sogit. 10. Gangulfus itaque Dei famulus aliquot diebus postea supervixit. Moxque ut ultimum sibi iam iamque inminere vitae terminum sensit, exitum suum
Abbreviated transcription (Latin):
cremaberis incendiis Illud demq
quod tibi in spõsalicio iure dotis de¬
di. ut iuuere possis habeto nam de
cetero nũquã meo frueris aspectu.
Dictorum itaq finem faciẽs cõuo¬
cauit suis ascensisq uehiclĩs sius.
predia proculposita in aualensi ter¬
ritorio peciit pietatis ⁊ miseritordie
operibus uacans. nullumq a solita
bonitate tempus uacuũ p̾termittens.
Mulier intermi illa infelix sibi con¬
cessam a brato iuro possessionẽ adiẽs
iani quasi libera utens potestate. cũ
illo detestando clerico nefanda ꝓpetra¬
re luxurie scelera non omisit. Ueren¬
tes itaq ne forte zelo iracundie
suitẽsus beatus gengulfus repen¬
tino ambos interitun ecaret: omni
conamine ceperunt cõminisci. ut
quoquomodo ei necem inferrent.
Tunc ille clericus furia mẽtis agi¬
tatus a des alienus et diaboli uas
effrcius luca quibus idem famulus
dei ĩmorabatur omĩs more imꝑa¬
ciens efferata mente aggredi iitit᷑

Expanded text:
cremaberis incendiis. Illud denique, cremaberis incendiis. Illud denique, quod tibi in dotem sponsalicio iure dedi, ut vivere possis, habeto; nam de cetero numquam meo frueris aspectu'. Dictorum itaque finem faciens, convocatis suis ascensisque vehiculis, praedia procul posita in Avalensi territorio petiit, pietatis et misericordiae operibus vacans nullumque a solita bonitate tempus vacuum praetermittens. 9. Mulier interim illa infelix, sibi concessam a beato viro possessionem adiens, iam quasi libera utens potestate, cum illo detestando clerico infanda perpetrare luxuriae scelera non omisit. Verentes itaque, ne forte, zelo iracundiae succensus, beatus Gangulfus repentino ambos interitu necaret, omni conamine coeperunt comminisci, ut quo modo ei necem inferrent. Tunc ille clericus, furia mentis agitatus, a Deo alienus et diaboli vas effectus, loca, quibus idem famulus Dei inmorabatur, omnis morae inpaciens, efferata mente aggredi nititur.
Abbreviated transcription (Latin):
ista miraris actende quãtũ hũana
a suꝑuis distent iudicuis. Ille fi de
plenus tucta dei iudicio potestatiq
cõmisit. illa uanitati subiacẽs. et
spem in deo ninime ponens. qui
cuncta cõspicit penas psumptionis
et mendacii sui luit. Cerueres illam
pre stupore quodã modo omĩb iuem¬
bris obriguisse. ⁊ manifesta der e¬
stentatione deprehensa: nichil aliud
quã imminentem sibi interitum
adesse suspicabatur. Tum ille. Opta¬
in lege dei ambulasses omĩa tecũ
collato tecum robore sustinere. sunul
pacienter uiuere. simul delectabilit
mori. Ergo quia his te sceleribus in¬
uoluere nõ tumusti. morte quidẽ eẽs
digna: sed nullo modo meis interimeri
manibz. Et quia non est in homuns
manu uita ens: sed in illius qui cũ
tran quillitate indicat omĩa illius
te reseruandam iudicio censeo. Et
si quidẽ fructus dignos penitencie
egeris indulgentiã ab illo consequi
tue ꝑuersitatis diabolo gelẽnalibus¬

Expanded text:
ista miraris, adtende, quantum humana ista miraris, adtende, quantum humana a supernis distant iudiciis! Ille fide plenus cuncta Dei iudicio potestatique commisit; illa vanitati subiacens et spem in Deo minime ponens, qui cuncta conspicit, poenas praesumptionis et mendacii sui luit. Cerneres, illam prae stupore quodammodo omnibus membris obriguisse, et manifesta Dei ostentatione deprehensa, nihil aliud quam inminentem sibi interitum adesse suspicabatur. Tum ille: 'Optain lege Dei ambulasses, omnia tecum ospera, collato tecum robore sustinere, simul pacienter vivere, simul delectabiliter mori. Ergo, quia his te sceleribus involvere non timuisti, morte quidem esses digna, sed nullo modo meis interiere inanibus. Et quia non est in hominis potestate vita eius, sed in illius, qui cum tranquillitate iudicat omnia, illius te reservandam iudicio censeo. Et siquidem fructus dignos poenitentiae egeris, ab illo consequi tuae perversitatis diabolo gehennalibus
Abbreviated transcription (Latin):
inquit prouidencia quã nulla latent
oculta: certa dabit denegate rei ostẽ¬
tacionis signa. Ecte fons in propacu-¬
lo positus quem nõ ultra modũ al¬
gidum reddit algor frigidus: nec fer¬
uentem numium facit calor feruiduᷤ
Immitte igitur manũ. ⁊ lapillum
sine cunctatione astrahe. in mio eiuͤ
positũ. Deus uero qui absconditorũ
est cognitor. qui scit omĩa anteqͣz
fiant. si ita est ut asseris nullam
pacietur ut sufferas calumꝑniam.
Sm autẽ falsitatis nebula tua
manus obuelata sentencia: diu tuã
non ꝑmittet latere sine iudicio neqͥ¬
ciam. Illa uiti dei uerba mercie de¬
putans sicut et cetera: sine ambigui¬
tate manũ micere in aquam non
est reuerita. Moxq ut lapillum tã¬
gens manũ ad se retraxit. statim
manifesta dei uirtute iuderet onĩe
tergus manus et brachii quantum
de eo unda tetigit retro cedere ita ut
ĩ sũmitate digitoꝵ pendentẽ carnẽ
cerneres. nudata cute. O quicumq

Expanded text:
inquit, ' providentia, quam nulla latent inquit, ' providentia, quam nulla latent occulta, certa dabit denegatae rei ostentationis signa. Ecce fons in propatulo positus, quem non ultra modum algidum reddit algor frigidus nec ferventem nimium facit calor fervidus! Inmitte igitur manum et lapillum sine cunctatione abstrahe in imo eius positum. Deus vero, qui absconditorum est cognitor, qui scit omnia, antequam fiant, si ita est, ut asseris, nullam pacietur ut sufferas calumniam; sin autem falsitatis nebula tua manet obvelata sententia, diu tuam non permittet latere sine indicio nequiciam'. Illa, viri Dei verba inertiae deputans, sicut et cetera, sine ambiguitate manum inicere in aquam non est cunctata; moxque ut lapillum tangens manum ad se retraxit, statim manifesta Dei virtute videres omne tergus manus et brachii, quantum de eo unda tetigit, retrocedere, ita ut in summitate digitorum pendens, carnem cerneres nudatam cute. 8. O quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
nue turpitudie. Sin autẽ morti
addiceret homuicidii reus effectus p̾te
scripture que ait. fichi uindictam
ego retribuam dicit dommus. his
atii huiusmodi cogitacionum
tumultibus defatigatus: iudicio
dei hoc reseruandũ esse censinit. qͥ¬
iuchil multum relinquit. nisi qd̃
penitencie remedio deletũ fuerit.
Quadam igitur die fidelib suis
diuersis obsequioꝵ functionibus
implicitis: cum sola cõuge cuiusdã
predu sui fines lustrãdo aggressus ẽ
cituire. At ubi ad quendã ꝑuentum
est fontem aque: eamdem multerem
talibus studuit uocibus cõpellare.
Multa inquiens o cõuux de te noxia
Atq dictu horrida circũquaq ꝑ cucta
uulgantur comꝑta. que tius sunt
naralibus cõtraria et ignoratur utrũ
uera sint an falsa. Tunc illa more
muliebri cepit sacramentis multi¬
modis asseuerare: se a cũctis detrahi
iuste et nunꝙͣ infectam esse cõta¬
gio pollucionis uiecte. Tunc ille. Dei

Expanded text:
miae turpitudine; sin autem morti miae turpitudine; sin autem morti addiceret, homicidii reus effectus, praeScripturae, quae ait: Mihi vindictam, ego retribuam, dicit Dominus. His atque huiuscemodi cogitationum tumultibus defatigatus, iudicio Dei hoc reservandum esse censuit, qui nihil inultum reliquit, nisi quod paenitentiae remedio deletum fuerit. 7. Quadam igitur die, fidelibus suis diversis obsequiorum functionibus implicitis, cum sola uxore cuiusdam praedii sui fines lustrando aggressus est circuire. At ubi ad quendam perventum est fontem aquae, eandem mulierem talibus studuit vocibus compellare: 'Multa', inquiens, 'o coniux, de te noxia atque dictu horrida circumquaque per cuncta vulgantur compita, quae tuis sunt natalibus contraria, et ignoratur, utrum vera sint an falsa'. Tunc illa more muliebri coepit sacramentis multimodis adseverare, se a cunctis detrahi iniuste et numquam infectam esse contagione pollutionis iniectae. Tum ille: 'Dei',
Abbreviated transcription (Latin):
dam per heremi uasta de saxi duricia.
larga fecisti profluere fluenta: unde
saciasti sitibunda israclitice plebis
pecora. Qui fons hedieq saluberrime
exindant ꝑbeati gengulfi suffragia
diuina uirtus exinde maxima lan¬
guentibus prebet sanitatis bñficia.
His ita decursis mulier prefata btĩ
uiri cõnubio reuincta: antiqui ser¬
pentis suasu qui in paradiso euam
dam clerici illecta nefaria cõmixti õe
se maculare nõ est reuerita. Hic autẽ¬
apostata ꝑfidus qui a uia iusticie ⁊
duxit mente oostinata. Et primo
hoc clanculo est gestunt: de hinc per
multorum ora uulgatũ: ad huius
de quo loquimur sancti postremo
ꝑuenit auditum. At ubi ad aures
sanctitatis eius huiuscemodi iqͥ¬
tatis prelatum est elogiũ diu̾isos cepit
cogitatus ancipiti uersare ĩ animo.
Sepius cm̃ cordi iherebat: ne cam
duicius uniere sueret: ne crebro ĩ huiꝰ
uolutabri ceno deuoluta decus nobi¬
litatis eius graui de honestaret infa¬

Expanded text:
dam per heremi vasta de saxi duritia dam per heremi vasta de saxi duritia larga fecisti profluere fluenta, unde satiasti sitibunda Israheliticae plebis pectora. Qui fons hodieque saluberrime exundans: per beati Gangulfi suffragia divina virtus exinde maxima languentibus praebet sanitatis beneficia. 6. His ita decursis, mulier praefata, beati viri conubio revincta, antiqui serpentis suasu, qui in paradyso Aevam dam clerici illecta, nefaria commixtione se maculare non est reverita. Hic autapostata perfidus, qui a via iustitiae et ttere mente obstinata! Et primo hoc clanculum est gestum, dehinc per multorum ora vulgatum ad huius de quo loquimur sancti postremo pervenit auditum. At ubi ad aures sanctitatis eius huiusce iniquitatis perlatum est elogium, diversos coepit cogitatus ancipiti versare in animo. Sepius enim cordi inherebat, ne eam diutius vivere sineret, ne, crebro in huius volutabri caeno devoluta, decus nobilitatis eius graviter dehonestaret infa
Abbreviated transcription (Latin):
contigua circuiens baculũ quẽ manu
ferebat solo infixit: eoq relicto redut.
Postera die cuni surrexisset mane: aqua
abluendis manib et facici defuit. Tũc
sanctus ille plenus fide: un mĩstroꝵ
uissit ut celeriter pergeret ⁊ denomura¬
tum baculum humo defixum abstra¬
heret et limphan que subsequeretur qͣn¬
tocius ad lauandũ deportaret. Mox
famulus precipientis obsecundans
imperiis ut lignũ a terra sustulit. ma¬
xima statun aquaꝵ abundantia ab
ius telluris iuscerib profluxit colorẽ¬
q pristinũ quem ĩ loco unde diuina
uirtute transumtata fuerat habuit
quasi representando ostendit. Si quidẽ
naturale est fontibus regionis illius
ut sub albidũ retuieant colorem: scdm̃
qualitatem humi unde uidentur
oritt. Sic auara spes cupidi uenditoris
fonte priuata est: quem possidendu m
estimaurt. Nant nũquã postea ĩ loco
quo prius fint aqua: iusa est manare
Tua sunt o dñe ihesu hec oꝑa qui quon¬

Expanded text:
contigua circuiens, baculum, quem manu contigua circuiens, baculum, quem manu ferebat, solo infixit, eoque relicto, rediit. Postera die cum surrexisset mane, aqua abluendis manibus et facie defuit. Tunc sanctus ille plenus fide uni ministrorum iussit, ut celeriter pergeret et denominatum baculum humo defixum abstraheret et limpham quae subsequeretur quantocius ad lavandum deportaret. Mox famulus, praecipientis obsecundans imperiis, ut lignum a terra sustulit, maxima statim aquarum inundantia ab imis telluris visceribus profluxit coloremque pristinum, quem in loco, unde divina virtute transmutata fuerat, habuit, quasi repraesentando ostendit; siquidem naturale est fontibus regionis illius, ut subalbidum retineant colorem secundum qualitatem humi, unde videntur oriri. Sic avara spes cupidi venditoris fonte privata est, quem possidendum estimavit; nam numquam postea in loco quo prius fuit aqua visus est manare. Tua sunt, o domine Iesu, haec opera, qui quon