comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ & eccłiȩ catholicȩ congruentẽ. nos etiã secuti sumꝰ. Hac attes.¬
tatione satis ostendit multomagis se fuisse cõmemoraturũ. si qđ de
hac re transmarinũ uł uniũsale c̃ciliũ factũ ẽẽt. Nondũ aut̃ fac.¬
tũ erat. qr d̃suetudinis robore tenebat᷑ orbis t̾rarũ. & hȩc sola op-¬
ponebatur inducere uolentibꝰ nouitatẽ. qr ñ poterant app̃hen¬
eritatẽ. Postea tam̃ dũ int̾multos ex utraq parte tra¬
t᷑ & querit᷑ ñ solũ inuenta ẽ. s etiã ad plenaru c̃cilu auctorita-¬
tẽ roburq ꝑducta. pꝰ eypriani quidẽ passionẽ. s anteꝗͣ nos nati
eẽ mꝰ. Hanc aut̃ fuisse consuetudinẽ ęccłiȩ q̃ postea multis dis-¬
cussis ambagibꝰ ꝑfecta ueritate plenario confirmata ẽ. concilio. sa.
tis oftenditur & ipsiꝰ beati cypriani uerbis in eadẽ ad iubaianũ

Expanded text:
fidei, ecclesiae catholicae congruentem nos etiam secuti sumus. hac adtesfidei, ecclesiae catholicae congruentem nos etiam secuti sumus. hac adtestatione satis ostendit multo magis se fuisse commemoraturum, si quod de hac re transmarinum uel uniuersale concilium factum esset. nondum autem factum erat, quia consuetudinis robore tenebatur orbis terrarum, et haec sola opponebatur inducere uolentibus nouitatem, quia non poterant adprehendere ueritatem. postea tamen dum inter multos ex utraque parte tractatur et quaeritur, non solum inuenta est sed etiam ad plenarii concilii auctoritatem roburque perducta, post Cypriani quidem passionem sed antequam nos nati essemus. hanc autem fuisse consuetudinem ecclesiae, quae postea multis discussis ambagibus perspecta ueritate plenario concilio confirmata est, satis ostenditur et ipsius beati Cypriani u
Abbreviated transcription (Latin):
giũ scismatis ur̃i defendẽ ñ ualetis. S ħ omitto. ħ dico. Siuos pos-¬
sent c̃taminare tͣditores qͥ ñ s̃ a uob̃ c̃uicti. & a qͥbꝰ uos estis uicti. mul¬
tomagis possent sacrilegia scismaticoꝵ & hereticoꝵ sine baptismo se¬
cundũ sententiã urãm recepta. c̃taminare eypͥanũ. N se tam̃ ille se-¬
parauit. & qr ꝑmanebat ȩccłia: manifestũ ẽ. qđ contaminari ñ potu¬
it. Quare gͦ uos ñ dico ab innocentibꝰ qđ ꝓbat᷑. s ab ipsis qđ ñ ꝓbatur
t᷑ ditoribꝰ separastis: An ut dicere cęꝑã. gͣuiora st̃ crimina traditoꝵ
ꝗͣ scismaticoꝵ: Non afferamꝰ stateras dolosas ubi appendamꝰ qđ uo

Expanded text:
gium schismatis uestri defendere non ualetis. sed haec omitto, hoc dico: si uos possent contaminare traditores, qui non sunt a uobis conuicti et a quibus uos estis uicti, multo magis possent sacrilegia schismaticorum et haereticorum sine baptismo secundum sententiam uestram recepta contaminare Cyprianum. non se tamen ille separauit, et quia permanebat ecclesia manifestum est quod contaminari non potuit. quare uos ergo non dico ab innocentibus quod probatur, sed ab ipsis quod non probatur traditoribus separastis? an, ut dicere coeperam, grauiora sunt crimina traditorum quam schismaticorum? non adferamus stateras dolosas, ubi appendamus quo
Abbreviated transcription (Latin):
concilio p̃ferendũ. ẽ. cũ idẽ ipse cẏprianꝰ ita dicerit qđ ei uideret᷑. ut in
pace unitatis eẽ uoluerit etiã cũ eis qͥ de hac re diu̾sa sentirent: Qđ
indicat ipsiꝰ pͥmꝰ sermo. in eiꝰdẽ c̃cilu qd ab istis ꝓfert᷑ exordio. Nam
ep̃i plurimi ex ꝓuincia africa. numidia. mauritania. cũ prb̃is & dia.
conis. p̃sente etiã plebis maxxia parte. & lectȩ ẽẽnt litt̾ȩ iubai ani
ad cyprianũ factȩ. itẽ cypriani adiubaianũ rescriptȩ de hereticis
baptitandis. qͥdq pꝰmodũ cypriano uibaianꝰ idẽ rescripserit: cypria¬
qͥd q ego ei rescripserĩ. censens scilicet qđ semel atq iterũ & sepe censu¬
mͦ hereticos ad ȩcclesiã uenientes ȩccłiȩ baptismo laptitari & scĩficari
oportere. Itẽ lectȩ lic s̃ uob̾ & aliȩ ubaiani litt̾e. qͥb ꝓ sua sincera et

Expanded text:
concilio praeferendum est, cum idem ipse Cyprianus ita dixerit quid ei uideretur, ut in concilio praeferendum est, cum idem ipse Cyprianus ita dixerit quid ei uideretur, ut in pace unitatis esse uoluerit etiam cum eis, qui de hac re diuersa sentirent! quod indicat ipsius primus sermo in eiusdem concilii quod ab istis profertur exordio. nam tembribus episcopi plurimi ex prouincia Africa Numidia Maconibus, praesentibus etiam plebis maxima parte, et lectae essent litterae Iubaiani ad Cyprianum factae, item Cypriani ad Iubaianum rescriptae de haereticis baptizandis quidque postmodum Cypriano Iubaianus idem rescripserit, Cypriaet quid ego ei rescripserim, censens scilicet quod semel atque iterum et saepe censuimus, haereticos ad Ecclesiam venientes, Ecclesiae Baptismo sanctificari et baptizari oportere. item lectae sunt uobis et aliae Iubaiani litterae quibus pro sua sincera et
Abbreviated transcription (Latin):
magis uereri debeo. ne in petrũ contumeliosꝰ eocistã. Qiis enĩ nescit. illũ
apłat᷑ pͥncipatũ cuilibet ep̃atui p̃ferendũ : S etiã si distat cathedrarum
grã. una ẽ. tam̃ martyrũ gła. & si forte se inuicẽ in aliqͦ p̾cedunt corda
corda ẽfitentiũ ac ꝓuera fide in unitate caritatis morientiũ : dñs noue¬
rit. cuiꝰ occulta & mirabili dispensatione grãrũ. latro in cruce pendens
semel eũ confitet᷑ & die ipso in paradysũ mittit᷑. petrus dnm̃ sequens t̃
eũ negat. & corona differt᷑. Nob̾ hinc udicare temerariũ . ẽ. Ueruntam̃
siqͥsꝗͣ nc̃ cogat circuncidi aliquẽ more iudaico. & sic baptitari: multo a¬
pliꝰ detestatur ħ genꝰ humanũ. ꝗͣ si aliqͥs cogat᷑ rebaptitari. Qͣpropt̾ cũ
petrus illud faciens apaulo posteriore corrigit᷑. & pacis atq unitatis

Expanded text:
magis uereri debeo ne in Petrum contumeliosus existam. quis enim nescit illum magis uereri debeo ne in Petrum contumeliosus existam. quis enim nescit illum apostolatus principatum cuilibet episcopatui praeferendum? sed etiamsi distat cathedrarum gratia, una est tamen martyrum gloria, et si forte se inuicem in aliquo praecedunt corda confitentium ac pro uera fide in unitate caritatis morientium, dominus nouerit, cuius occulta et mirabili dispensatione gratiarum latro in cruce pendens semel eum confitetur et die ipso in paradisum mittitur, Petrus dominum sequens ter eum negat et a corona differtur; nobis hinc iudicare temerarium est. uerumtamen si quisquam nunc cogat circumcidi aliquem more iudaico et sic baptizari, multo amplius detestatur hoc genus humanum quam si aliquis cogatur rebaptizari. quapropter cum Petrus illud faciens a Paulo posteriore corrigitur et pacis adque unitatis
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ ꝗͣ ueritas postulabat de circuncisione agere solitũ. a posteriore
apło paulo eẽ correctũ. Si gͦ potuit petrus ñ recte in aliqͦ ingredi ad
ueritatẽ euangelu. ita ut gs cogeret uidaizare. qđ paulꝰ in ea scri¬
bit epła in ꝗͣ dm̃ testatꝰ ẽ. ñ se m̃tiri. ait enĩ. q̃ aut̾ scribo uob̾ ecce
corã dõ qͥa ñ m̃tior. & pꝰ hanc tã scam atq t̃ribilẽ at testationẽ dĩ nar
rauit ħ om̃a. in qͥbꝰ cũ uidissẽ qͥa ñ recte ingrediunt᷑ ad ueritatẽ euan¬
gelu dixi petro corã om̃ibꝰ. si tu cũ sis uideus gentilit & ñ uidaice iuuiꝰ.
quẽ admodũ gs cogis uidaizare.si potuit inꝗͣ petrus cont᷑ regulã ueri¬
tatis qͣm pꝰea ęccłia tenuit cogere gs iudauare. cur ñ potiut cyprianꝰ
cont᷑ regulã ueritatis qͣm pꝰea tota eccłia tenuit cogere hereticos uł scis¬
maticos denuo baptitari : Puto qđ sine ulla sui contumelia eypria

Expanded text:
aliter quam veritas postulabat de circumcisione agere solitum, a posteriore apostolo Paulo esse correctum. Si ergo potuit Petrus non recte in aliquo ingredi ad veritatem Evangelii, ita ut Gentes cogeret judaizare, quod Paulus in ea scribit Epistola, in qua Deum testatus est non se mentiri: ait enim, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior : et post hanc tam sanctam atque terribilem attestatiuibus dixit: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu cum sis Iudaeus gentiliter et non iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? — si potuit, inquam, Petrus contra regulam ueritatis quam postea ecclesia tenuit cogere gentes iudaizare, cur non potuit Cyprianus contra regulam ueritatis quam postea tota ecclesia tenuit cogere haereticos uel schismaticos denuo baptizari? puto quod sine ulla sui contumelia Cyprian
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥt᷑. Nã nec petrus inqͥt quẽ pͥmũ dñs elegit & suꝑ quẽ ędificauit ȩc-¬
clesiã suã. cũ secũ paulꝰ de circuncisione pꝰmodũ disceptaret. uindicauit
sibi aliqͥd insolent̾ aut arrogant̾ assũpsit. ut diceret se pͥmatũ tenere. & ob¬
tẽꝑari a nouellis & posteris sibi potiꝰ oportere. Nec despex̾ paulũ qđ ec-¬
clesiȩ pͥus ꝑsecutor fuisset. s cͣsiliũ ueritatis admisit. & rationi legitimȩ
n paulꝰ uindicabat facile c̃sensit. docum̃tũ scilicet nob̾ & c̃
legis nr̃ĩs utilit̾ & salubrit̾ suggerunt᷑. si sint uera & legitima ipsa potiꝰ¬

Expanded text:
nus elegit et super quem aedificauit ecclesiam suam, cum secum Paulus de circumcisione postmodum disceptaret, uindicauit sibi aliquid insolenter aut adroganter adsumpsit, ut diceret se primatum tenere et obtemperari a nouellis et posteris sibi potius oportere, nec despexit Paulum quod ecclesiae prius persecutor fuisset, sed consilium ueritatis admisit et rationi legitimae quam Paulus uindicabat facile consensit, documentum scilicet nobis et legis nostris utiliter et salubriter suggeruntur, si sint vera et legitima, ipsa poti
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Qꝓpt̾ qͣcunq in aliis libris iã diximꝰ. si necessitas p̾sentiũ qͣstionũ¬
breuit̃ iterare cõpulerit. ignoscant scientes. ne offendant᷑ nescientes. Satius
ĩ offerre habenti. ꝗͣ differre ñ habentẽ. Quid gͦ isti dicunt. cũ u
nouimꝰ tantãq doctrinã. cũ multis coepĩs suis sententias ꝓpͥas c̃ferentibꝰ
in c̃ciliostatuit. hereticos uł scis maticos. idẽ. om̃s qͥ extͣ uniꝰ ȩccłiȩ cõmuni-

Expanded text:
habet. qhabet. qbreuiter iterare conpulerit, ignoscant scientes, ne offendantur nescientes. satius est enim offerre habenti quam differre non habentem. Quid ergo isti dicunt cum uernouimus tantamque doctrinam, cum multis coepiscopis suis sententias proprias conferentibus in concilio statuit haereticos uel schismaticos, id est omnes qui extra unius ecc
Abbreviated transcription (Latin):
UaNtS̃ ꝓ nob̾ hẽ. ꝓpace catholica faciant. ea q̃ tanꝗͣ exaucto.¬
ritate beati cypriani adu̾s nos a parte donati ꝓferunt᷑. et
qͣntũ sint adu̾sꝰ eos a qͥbꝰ ꝓferunt᷑. aduiuante dñõ demonstrare
ꝓposui. Si qͣ gͦ me respondendi necessitas. ea q̃ iã in aliis libris
posui rursõ
cõmemorare coegerit. qͣnꝗͣ id modice faciã. his qͥ
iã illa leger̃ & tenent onerosũ eẽ ñ debet. q & ea q̃ instructioni s̃ necessa-¬
ria sepiꝰ oportet insinuare tardioribꝰ. & cũ eadẽ multiplicit̾ uarieq uersan¬
t᷑ atq tͣctant᷑ ipsos qͦq capaciore intelligentia p̾ditos ad iuiuant. & ad fa-¬
cilitatẽ sciendi. & copiã disserendi. Noui etiã quẽ adinodũ soleat con-¬
tristare lectorẽ. cũ ab eo loco quẽ gerit in manibꝰ qͣndo in aliquẽ nodum
qͣstionis incidit. in aliũ mittit᷑ ubi eiꝰ solutionẽ reqͥrat. quẽ forte non

Expanded text:
t pro pace catholica faciant ea quae tamquam ex auctoritate beati Cypriani aduersus nos a parte Donati proferuntur, et quantum sint aduersus eos a quibus proferuntur, adiuuante domino demonstrare proposui. si qua ergo me respondendi necessitas ea quae iam in aliis libris posui rursus commemorare coegerit, quamquam id modice faciam, his qui iam illa legerunt et tenent onerosum esse non debet, quia et ea quae instructioni sunt necessaria saepius oportet insinuare tardioribus, et cum eadem multipliciter uarieque uersantur adque tractantur, ipsos quoque capaciore intellegentia praeditos adiuuant et ad facilitatem sciendi et ad copiam disserendi. noui etiam quemadmodum soleat contristare lectorem, cum ab eo libro quem gerit in manibus, quando in aliquem nodum quaestionis inciderit, in alium mittitur ubi eius solutionem requirat, quem forte non
Abbreviated transcription (Latin):
regeneratos. Ubi caiphas cũ de dño dixisset. expedit uob̃ ut unꝰ
liunxit. Hoc aut̃ a semet ip̾so ñ dixit. s cũ ẽẽt pontifex
filios dĩ qui erant disꝑsi congregaret in unũ. Filios dĩ appellauit
utiq pͣt̾ he breã gentẽ in cęt̾is etiã om̃ibꝰ gentibꝰ constitutos. ñ¬
neq enĩ in unũ dictũ .ẽ. aliquẽ corporalẽ locũ. cũ de tali uocati
insulȩ gentiũ. S congregaret inunũ dictũ. ẽ. in unũ spm & in

Expanded text:
regeneratos, ubi Caiphas cum de domino dixisset: Expedit nobis, ut unregeneratos, ubi Caiphas cum de domino dixisset: Expedit nobis, ut unadiunxit: Hoc autem a semet ipso non dixit: sed cum esset pontifex filios dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. filios dei appellauit utique praeter Hebraeam gentem in ceteris etiam omnibus gentibus constitutos noneque enim \'in unum\' dicturus est aliquem corporalem locum, cum de tali uocatioinsulae gentium, sed \'congregaret in unum\' dictum est in unum
Abbreviated transcription (Latin):
nos debet qđ ꝑ quosdã ad hoc templũ nͥ ꝑtinentes uł nondũ ꝑtinen-¬
tes. id est in quibꝰ ñ habitat uł ñdũ habitat ds̃. aliquid uirtitis
oꝑatur. sic̃ ꝑ illũ qui in nomine xp̃i expellebat demonia cũ xp̃m¬
ñ sequeret᷑. quẽ ꝑmitti iussit ꝓpt̾ multis utilẽ cõmendationem
nominis sui. Multos quoq ait sibi in nouissima die dicturos.
in nomine tuo uirtutes multas fecimꝰ. Quibꝰ utiq ñ responde¬
ret ñ uos noui. si ad tẽplũ dĩ qđ in habitando beatificat ꝑtine-¬
rent. Cornelius etiã centurio ante ꝗͣ regeneratione incorpora.¬
ret᷑ huic tẽplo. missũ ad se ad se angelũ uidet. auditq dicentẽ.
exiret de uulua scĩficatio hieremiȩ̨. quã quã ñ nulli hoc in
typũ saluatoris accipiant qui regeneratione ñ eguit. tamen
etiã si de ipso ꝓphetia accipitur. potest & scđm p̃destinationẽ
ñ inconuenient᷑ intelligi. sic̃ filios dĩ appellat euangeliũ ñdũ

Expanded text:
nos debet. quod per quosdam ad hoc templum non pertinentes uel nondum pertinetes. id est in quibus non habitat uel nondum habitat deus, aliquid uirtutis operatur sicut per illum, qui in nomine Chrinon sequeretur, quem permitti iussit propter multis utilem commendationem nominis sui. multos quoque ait sibi in nouissima die dicturos: In nomine tuo uirtutes multas fecimus, quibus utique non responderet: Non uos noui, si ad templum dei, quod inhabitando beatificat. pertinerent. Cornelius etiam centurio antequam regeneratione incorporaretur huic templo, missum ad se angelum uidit auditque dicentem, quod exiret de uulna. sanctificatio Hieremiae, quamquam nonnulli hoc in typum saluatoris accipiant, qui regeneratione non eguit, tamen, etiam si de ipso propheta accipiatur, potest et secundum praedestinationem non inconuenienter intellegi, sicut filios dei appellat euangelium nondum
Abbreviated transcription (Latin):
aor .. quãuis sit in eis. quẽ ad modũ nesciunt & mtẽ suam.
n irtmer cuꝰ in eis ratio qua. uti ñdũ possunt uelut quȩdã
scintilla sopita.ẽ. excitanda ętatis accessu neq¬
intrarm in paruulis mirũ. debet uideri. cũ apłs quibus dã¬
irul er etiã maioribꝰ dicat. Nescitis quia templum dei¬

Expanded text:
, quamuis sit in eis, quem ad modum nesciunt et mentem suam, , quamuis sit in eis, quem ad modum nesciunt et mentem suam, cuius in eis ratio, qua uti nondum possunt, uelut quaedam scintilla sopita est excitanda aetatis accessu. neque hoc in paruulis mirum debet uideri, cum apostolus quibusdam etiam maioribus dicat: Nescitis, quia templum de
Abbreviated transcription (Latin):
sapiunt pene nullus ẽ. tamen cõparatus illi in qͦ nascuntur. intelli-¬
gentia dici potest. Unde aut̃ in ipso tanto salutis p̾sidio quando
eis xp̃iana gr̃a subuenit᷑. qđ uocibꝰ quibꝰ possunt & motibꝰ reluc¬
tantur. ñ eis imputatur. atq om̃is renisus ipsoꝵ nichilipendit᷑.
donec in eis sacram̃ta ꝑagantur quibꝰ id qđ de originali damp-¬
natione tractũ ẽ. expietur. nͥ quia in tantũ nesciunt qđ faciunt.
ut nec facere iudicentur: Porro si iã uterentur rationis & uo¬
luntatis arbitrio. quo illi scĩficationi adhiberi deberet assensꝰ.
quantũ mali ẽẽt resistere tantȩ gr̃ȩ̃. quã q ñ solu̾ nichil pro.¬
desset id qđ fieret. uerũ etiã inde reatus accresceret. quis xp̃ia¬
nus ignoret: Dicimꝰ gͦ in baptiratis paruulis qͣn
̃iiniu. Nuis id nesciant habitare spmͣ scm. Sic eniꝰ eũ nesciunt¬

Expanded text:
sapiunt. paene nullus est, tamen comparatus illi, in quo nascuntur, intellesapiunt. paene nullus est, tamen comparatus illi, in quo nascuntur, intellegentia dici potest. unde autem in ipso tantae salutis praesidio, quando eis Christiana gratia subuenitur, quod uocibus, quibus possunt, et motibus reluctantur, non eis inputatur atque omnis renisus ipsorum nihili penditur, donec in eis sacramenta peragantur, quibus id, quod de originali damnatione tractum est, expietur, nisi quia in tantum nesciunt, quod faciunt, ut nec facere iudicentur? porro si iam uterentur rationis et uoluntatis arbitrio, quo illi sanctificationi adhiberi deberet adsensus, quantum mali esset resistere tantae gratiae quamque non solum nihil prodesset, quod fieret, uerum etiam inde reatus adcresceret, quis Christianus ignoret?. Dicimus ergo in baptizatis paruulis, quamuis id nesciant, habitare spiritum sanctum. sic enim eum nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
nec humana adhuc nouerint. si uerbis uelimꝰ ostendere. uereor ne
sis sensibꝰ nrĩs facere uideam᷑ in uiriã. quando id loqu
suademꝰ. ubi om̃s uires officiũq sermonis facillime superat eui-¬
dentia ueritatis. An ñ uideamꝰ etiã cũ articulatę uocis qualia¬
cunq signa edere cȩperint. atq ad inͥtu̾i fandi transire ab infan-¬
tia. adhuc eos talia sentire ac dicere. in quibꝰ si remansissent annis¬
q accedentibus tales eẽ ꝑsisterent. nullus eos uł fatuus nimiũ fatu¬
os eẽ dubitaret.: Nisi forte id restat ut in uagitu infantię. uł
in ipso adhuc uteri silentio credimꝰ paruulos fuiꝰsse sapientes. post
uero ꝗͣ nob̾cũ cęper̃ loqͥ. ad hanc ignorantiã quã ric
crescendo uenisse. qđ opinari uides ꝗͣ sit absurdũ. Cũ puerorũ
sensus qualiacunq uerba ꝓrũpens. qui certe ad ea quȩ maiores

Expanded text:
nec humana adhuc nouerint, si uerbis uelimus ostendere, uereor. ne nec humana adhuc nouerint, si uerbis uelimus ostendere, uereor. ne ipsis sensibus nostris facere uideamur iniuriam. quando id loquendo suademus, ubi omnes uires officiumque sermonis facillime superat euidentia ueritatis. annon uidemus, etiam cum articulatae uocis qualiacumque signa edere coeperint atque ad initium fandi transire ab infantia, adhuc eos talia sentire ac dicere, in quibus si remansissent annisque accedentibus tales esse persisterent, nullus eos uel fatuus nimium fatuos esse dubitaret? nisi forte id restat, ut in uagitu infantiae uel in ipso adhuc uteri silentio credamus paruulos fuisse sapientes, postea uero. quam nobiscum coeperunt loqui, ad hanc ignorantiam, quam ridemus, crescendo uenisse. quod opinari uides quam sit absurdum. cum puerorum sensus in qualiacumque uerba prorumpens, qui certe ad ea, quae maiores
Abbreviated transcription (Latin):
in illo puero accelerat᷑ usus rationis &e uoluntatis. ut int̃ uisce.¬
ra matnaeiao possit agnoscere. credere. consentire: qđ un. dlare
paruilas etasexpectatur ut possint. etia h iniraculasth abeut
cũ diuinȩ potentię. ñ ad humanȩ trahendũ exemplar uotute
Nã quando as uoluit. etiã uim̃tũ mutũ rationabilit. &̃. losuntũ.
Hec iasost̃ amontu homines in deliberationibꝰ suisetca a fepna
expectare consilia. Quo circa nec qd̃ factũ ẽ. in iohe contẽpo
nec inde regnlam quid sentiendũ sit de paruulis figoaun mo
ra millo ppterea mirabilit̃ p̃dico. quia in abas ei meienio
Habet quiiem aliqui similẽ. etiã illa in rebeecȩ atero lucta
geminoꝵ. Uerũ &e hoc usq adeo ꝓdigiũ fuit. ut diuinum
ꝓpterea mulier oraculũ. quereret. & audiret duobꝰ illis infantu:¬
lis. duos popłos fuisse figuratos. Nescire aut̃ diuina paruulos. qui

Expanded text:
in illo puero acceleratus usus rationis et uoluntatis, ut intra uiscein illo puero acceleratus usus rationis et uoluntatis, ut intra uiscera materna iam posset agnoscere, credere, consentire, quod in aliis paruulis aetas expectatur ut possint, etiam hoc in miraculis habendum est diuinae potentiae, non ad humanae trahendum exempla naturae. nam quando deus uoluit, etiam iumentum mutum rationabiliter est locutum nec ideo sunt admoniti homines in deliberationibus guis etiam asinina expectare consilia. quocirca nec, quod factum est in Iohanne, contemno nec inde regulam, quid sentiendum sit de paruulis, figo; immo id in illo propterea mirabiliter praedico, quia in aliis non inuenio. habet quidem aliquid simile etiam illa in Rebeccae utero lacta geminorum; uerum et hoc usque adeo prodigium fuit, ut diuinum pterea mulier oraculum quaereret et audiret duobus illis infantulis duos populos fuisse figuratos.- i Nescire autem diuina paruulos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
seo aipso peusldubio reuelante cognouit quidiillo exultatio sig¬
nificassat infantis nid est illius uenisse matiẽ. qui osi peio sor car
demonstrato ees futurꝰ. Potuit ergo eẽ ista significatio rertan¬
tem maioribus cognoscendȩ. ñ a paruulo cognitere didn nefan
cũ hor uorte in enangelio narraret᷑ dictũ Eteredulit infans
in utero ei :s ex ultau̾it. neq ipsa dix̃. exulrauii tr fidle atismes
in utero meo.s exultauit in guidio. Didem᷑ aut exultationẽ
non selo peruloꝵ s etia pecorum. ñ itiq de aliqua file ut
resigione ut quac unq rationali cognitione uenientẽ. dileee
plane inusitata &e noua excitit. quia in utero o ad eꝰ acledem¬
tũ quȩ hominũ saluatorẽ fuerat paritura. Ideo maran adeo in
mugnis signis deputanda. ideo hȩc exultatio c tanq̃ matui dñ
recisita resalutatio. sic̃ solent miracula fieri. facta ẽ diuinicꝰ
in infante. ñ humanit᷑ ab infante. Quanꝗͣ etiã si usq adeo sẽ.

Expanded text:
o procul dubio reuelante cognouit, quid illa exultatio significasset infantis, id est illius uenisse matrem, cuius ipse praecursor et demonstrator esset futurus. potuit ergo esse ista significatio rei tantae a maioribus cognoscendae, non a paruulo cognitae. nam neque, cum hoc ante in euangelio narraretur, dictum est: \'Credidit infans in utero eius\', sed \'exultauit\', neque ipsa dixit: \'Exultauit in fide infans in utero meo\', sed \'exultauit in gaudio\'. uidemus autem exultationem non solum paruulorum sed etiam pecorum non utique de aliqua fide uel religione uel quacumque rationali cognitione uenientem; sed haec plane inusitata et noua extitit, quia in utero et ad eius aduentum, quae hominum saluatorem fuerat paritura. ideo mira, ideo in magnis signis deputanda, ideo haec exultatio et tamquam matri domini reddita resalutatio, sicut solent miracula fieri, facta est diuinitus in infante, non humanitus ab infante. Quamquam etiam si usque adeo est
Abbreviated transcription (Latin):
lũ nullas angustias. uerũ etiã quandã latitudinẽ inuenit. non
tẽporaliũ locoꝵ s spiritaliũ gaudioꝵ cũ fit qđ ait apłs. nescitis
impediri alicubi trinitatẽ. ut pat̾ & filius & sp̃s sc̃s ubiq simul
ẽẽ non possint.: Uerũ illud .ẽ. multo mirabilius. qđ cũ ds̃ ubi¬
ce sp̃s dĩ habitat in uob̾. Unde x contͣrio de quibꝰdã idem dic̃.
Quis quis aut̃ sp̃m xpĩ ñ habet. hic ñ ẽ. eiꝰ. Quis porro audeat¬
opinari. nisi quisquis inseparabilitatẽ penitus t̾rinitatis ignorat.
quod in aliquo habitare possit pat̾ aut filius. In quo ñ habit& sp̃s sc̃s.
eẽ dm̃ ꝑdiuinitatis p̾sentiã. s ñ ubiq ꝑ habitationis ga̾m. Propt̃
hanc enĩ habitationẽ. ubi ꝓculdubio grã dilectionis eiꝰ agnoscit᷑.

Expanded text:
lum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non lum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non corporalium locorum sed spiritalium gaudiorum, cum fit, quod ait aimpediri alicubi trinitatem, ut pater et filius et spiritus sanctus ubique simul esse non possint! Verum illud est multo mirabilius, quod, cum deus ubiet spiritus dei habitat in uobis? unde et e contrario de quibusdam idem dicit: Quisopinari. nisi quisquis inseparabilitatem penitus trinitatis ignorat, quod in aliquo habitare possit pater aut filius, in quo non habitet spiritus esse deum per diuinitatis praesentiam sed non ubique per habitationis gratiam. propter hanc enim habita
Abbreviated transcription (Latin):
ri corporis modũ. S cũ medelectat loqͥ tecũ. nescio utrũ serua-¬
uerĩ sermonis seruientis modũ. quasi diuturnũ silentiũ loqua¬
citate cõpensem. Uerũ qͥa religione & beniuolentia qua me pre-¬
ocupasti. ita inuisceratꝰ es cordi meo. ut tanꝗͣ cũ amico uere con-¬
loquar. quicqͥd in oꝑe stili nr̃i utilit᷑ elaboratũ ee̾ cognoscis. deo
is age. Si qua aut̃ uitia mea ꝑspicis. uti carissimꝰ amicu
ce. eadem scilicet sinceritate dilectionis tͥ optans medicinam.
qua concedis & ueniam.

Expanded text:
ri corporis modum. sed cum me delectat loqui tecum, nescio, utrum seruari corporis modum. sed cum me delectat loqui tecum, nescio, utrum seruauerim sermonis sufficientis modum, quasi diuturnum silentium loquacitate compensem. uerum quia religione et beniuolentia, qua me praeoccupasti. ita inuisceratus es cordi meo, ut tamquam cum amico nere conloquar, quicquid in opere stili nostri utiliter laboratum esse cognoscis, deo gratias age: si qua autem uitia mea perspicis, ut carissimus amicus ignosce eadem scilicet sinceritate dilectionis mihi optans medicinam, qua concedis et ueniam.
Abbreviated transcription (Latin):
rite tractauimꝰ. quando dm̃ ubiq p̃sentẽ. & ñ spacus distantibus
quasi aliqua mole uł distentione diffusũ. s ubiq totũ cogitare
te extendis. auerte m̃tẽ ab om̃ibꝰ imaginibꝰ corporũ. quas humana
cogitatio uolluere consueuit. Non enim sic sapientia. ñ iusticia. ñ
sic deniq caritas cogitat᷑. de qua scriptũ ẽ. ds̃ caritas est. Cũ uͦ eiꝰ
habitationẽ cogitas. unitatẽ cogita. congregationẽq scoꝵ maxi¬¬
me incęlis. Ubiꝰ ꝓpt̾ea pͣcipue dicit᷑ habitare. qͥa ibi fit uoluntas
eiꝰ ꝑfecta. eoꝵ in quibꝰ habitat obedientia. Deinde in t̾ra. ubi ȩdi¬
ficans habitat domũ suã in fine scłi dedicandã. Xp̃m aut̃ dnñti
maior.e̾. pat᷑. & ubiq totũ p̾sentẽ eẽ ñ dubites tanꝗͣ dm̃. & in eodẽ
tẽplo dĩ ẽẽ tanquã inhabitantẽ dm̃. & in loco aliquo cęli ꝓpt̾ ue¬

Expanded text:
rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus quasi aliqua mole uel distentione diffusum sed ubique totum cogitare te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana cogitatio uoluere consueuit. non enim sic sapientia, non iustitia, non sic denique caritas cogitatur, de qua scriptum est: Deus caritas est. cum uero eius habitationem cogitas, unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime in caelis, ubi propterea praecipue dicitur habitare, quia ibi fit uoluntas eius perfecta eorum. in quibus habitat, oboedientia; deinde in terra, ubi aedificans habitat domum suam in fine saeculi dedicandam. Christum autem domaior est pater, et ubique totum praesentem esse non dubites tamquam deum et in eodeplo dei esse tamquam inhabitantem deum et in loco aliquo caeli propter ue
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo. De nullo enĩ scoꝵ dici potuit. aut potest. aut poterit. u¬
bũ caro factũ.ẽ. Nullus scõꝵ qualibet prestantia gr̃e unigeniti
nom̃ accepit. ut qđ ẽ. ipsũ dĩ uerbũ ante scła. hoc simul cum
assũpto homine diceretur. Singularis ergo est illa susceptio.
nec cũ hominibꝰ aliquibꝰ sc̃is quantalibet sapientia &e sc̃itate
prestantibꝰ. ullomͦ potest eẽ cõmunis. ubi diuinȩ grẽ satis ꝑspicu¬¬
ũ clarũq docum̃tũ.ẽ. Quis enĩ tã sit sacrilegus ut audeat affirma¬
re aliquã posse animã ꝑ meritũ liberari arbitru. ut alt̾ sit xp̃c effi.¬
cere. Ut ergo ad ꝑsonã uerbi unigeniti ꝑtineret quo pacto ꝑlibe.¬
rũ arbitriũ cominunit̾ om̃ibꝰ & naturaliter datũ una sola anima me¬
ruisset nisi singularis grã p̃stitisset. quã fas est p̃dicare. de qua ne-¬
fas ẽ. uelle iuidicare: Hȩc si ꝓ uiribꝰ nr̃is quantum dñs aduiuit

Expanded text:
uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit- aut potest aut poterit: Vuerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit- aut potest aut poterit: Verbum caro factum est, nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut, quod est ipsum dei uerbum aute saecula. hoc simul cum adsumpto homine diceretur. singularis ergo est illa susceptio nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate ntibus ullo modo potest esse communis. ubi diuinae gratiae satis perspicuum clarumque documentum est. quis enim tam sit sacrilegus, ut audeat adfirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii. ut alter sit Christus. efficere? ut ergo ad personam uerbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium communiter omnibus et naturaliter datum una sola anima meruisset, nisi hoc singularis gratia praestitisset. quam fas est praedicare, de qua nefas est uelle iudicare? Haec si pro uiribus nostris, quantum dominus adiuuit.
Abbreviated transcription (Latin):
trans lato uocabulo. Sumꝰ enĩ ds̃ sic̃ scriptũ.ẽ. ñ in manu factis
uideis signũ petentibꝰ cũ dixisset soluite tẽplũ ħ & triduo resus¬
citabo illud. euangelista quid hoc ẽẽt consequent᷑ exponens ant.
Hoc aut̃ dicebat de tẽplo corporis sui. Quid gͦ ẽ: Hoccine int̾¬
ẽẽ arbitram᷑ int̾ capud & m̃bra cęt̾a. qđ in quolibet quãuis p̃¬
cipuo m̃bro uelut in aliquo magno ꝓpħa aut apło quãius di¬
s ñ tantꝰ quantꝰ in capite. ubi ꝓrsus om̃is. ẽ. quinq ꝑtitus.
Ibi enĩ & uisus. & auditus. & olfactꝰ. & gustus. & tactus. Incęt̾i
aut̾ solus. ẽ. tact᷑. Anetiã p̃ter hoc quod tanꝗͣ intẽplo in illo
corpore habitat om̃is plenitudo diuinitatis. est aliud qđ int̾¬
sit int̾ illud caput. & cuiꝰlibet m̃bri excellentiã: Est plane qđ
singulari quadã susceptione hominis illiꝰ. una facta ẽ. ꝑsona cũ

Expanded text:
translato uocabulo; summus enim deus. sicut scriptum est. non in manufactis translato uocabulo; summus enim deus. sicut scriptum est. non in manufactis Iudaeis signum petentibus cum dixisset: Soluite templum hoc et in triduo resuscitabo illud, euangeHoc autem dicebat de templo corporis sui. Quid ergo est? Hoccine interesse arbitramur inter caput et membra caetera, quod in quolibet quamvis praecipuo membro, velut in aliquo magno propheta aut sed non tantus quantus in capite. ubi prorsus omnis est quinquepertitus: ibi enim et uisus est et auditus et olfactus et gustus et tactus. in ceteris autem solus est tactus. an etiam praeter hoc, quod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud. quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam V est plane. quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum
Abbreviated transcription (Latin):
tio spiritalis facit. Habitat itaq insingulis ds̃. tanquã in tem¬¬
plis suis. & in om̃ibꝰ simul in unũ congregatis tanꝗͣ u
in psalmo scriptũ. ẽ. dñs diluuiũ inhabitat. quãiuis & ꝓpt̃ multos
in om̃ibꝰ gentibꝰ popłos fideliũ quos aqͣrũ nomine apocalypsi
significat. possit congruent᷑ intelligi. dñs diluuiũ in habitat.
Sequit᷑ aut̃. & sedebitꝰ dñs rex inet̾nũ. utiq in ipso tẽplo suo ua ui
eͣ & ubiq totꝰ p̃sens. nec ubiq habitans. s in tẽplo suo eui ꝑ gr̃am
benigñ ẽ. & ꝓpitiꝰ. Capit᷑ aut̃ habitans ab alus ampliͦ. ab aliis
minꝰ. De ipso uero capite nr̃o apłs ait. qͥa in ipso in babitat. om̃is
plenitudo diuinitatis corporalit᷑. ñ ido corporalit̾ qͥa corpore¬
usce ds. s aut uerbo trans lato usus ẽ tanꝗͣ in tẽplo mani facto
ñ rorporalit̃ s umbratilit̾ habitauerit. id est p̃figurantibꝰ signis
Nã illas om̃s obseruationes. umbras futuroꝵ uocat etiã ipso

Expanded text:
tia Dei. Habitat itaque omnis in singulis Deus, tanquam in templis suis, et in omnibus simul in unum congregatis, tanquamin psalmo scriptum est: Dominus diluvium inhabitat; quamvis et propter multos in omnibus gentibus populos fidelium, quos aquarum nomine in Apocalypsi significat, possit congruenter intelligi: Dominus diluvium inhabitat. Sequitur autem: Et sedebit Dominus Rex in aeternum; utique in ipso templo suo, jam in aesens, nec ubique habitans sed in templo suo, cui per gratiam benignus est et propitius: capitur autem habitans ab aliis amplius ab aliis minus. De ipso uero capite nostro apostolus ait: Quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. non ideo \'corporaliter\', quia corporeus est deus. sed aut uerbo translato usus est, tamquam in templo manu facto non corporaliter sed umbraliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso
Abbreviated transcription (Latin):
corporis xp̃i tanꝗͣ in uiuã structurã tẽpli dĩ quȩ ẽ. eiꝰ
grãm transferuntur. tanꝗͣ de massa riunȩ ȩdifici firmam̃tum.
Pret hoc enĩ ȩdificiũ qđ beatificandũ construit᷑ ad et̃nã habita-¬
onẽ dĩ. utta hominis om̃is infelix. & mors est potiꝰ appe
manifestus mediator. Erat aut̃ antiquis iustis aliqđ occultũ. cũ
& illi eadẽ fide salui fierent quę fuerat suo tẽpore reuel.
Non enĩ audemꝰ fideles tẽporis nr̃i. pͣferre amicis dĩ ꝑ quos nob̾ ista
hoc p̃ceptũ eẽt dõ placuer᷑: non tamen sine fide ut scriptũ est ad
hebreos impossibile.ẽ. placere. Habentes aut̃ inquit apłs eundem¬

Expanded text:
corporis Christi tamquam in uiuam structuram templi dei, quae est eius corporis Christi tamquam in uiuam structuram templi dei, quae est eius gratiam transferuntur tamquam de massa ruinae ad aedificii firmamentum. praeter hoc enim aedificium, quod beatificandum construitionem Dei, vita hominis omnis infelix, et mors est potius appemanifestatus Mediator. Erat autem antiquis justis aliquod occultum, cum tamen et illi eadem fide salvi fierent, quae fuerat suo tempore revelanda. Non enim audemus fideles temporis nostri praeferre amicis Dei per quos nobis ista hoc praeceptum esset, Deo placuerunt, non tamen sine fide? Quia sine fide, ut scriptum est ad Hebraeos, impossibile est Deo placere . Habentes autem, inquit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
dio. qđ utiq nisi oꝑatione sp̃s sciꝰ fieri potuisse quis credat.¬
pt̾ hieremiã cui dñs dicit. priusꝗͣ exires de uulua
Nullꝰ aut̃ uitã in qua natꝰ est bene finiet. nͥ renatꝰ anteꝗͣ finiat.
Qđ si quisꝗͣ dicit iã natũ eẽ hominẽ etiã cũ adhuc.ẽ. in utero
matris. testimoniũ q adhibet ex euangelio quia dictũ.ẽ. ad iosepł
ñ erit iã scda s t̾cia. Dñs aut̃ cũ hinc loqueretur nisi quis inquit
renatꝰ fuerit denuo. eã scilicet cõputans primã natiuitatẽ. quȩ fit
matre pariente. ñ concipiente atq pregnante. Quȩ fit ex ea. non
quȩ fit in ea. Neq enĩ renatũ dicimꝰ hominẽ quẽ mat̾ peperit.
tanquaᷤ iterũ natꝰ sit qui iã semel natꝰ fuerat in utero. s illa
ut possit renasci ex aqua & sp̃u. scđm quã ex matre natiuita
ergo antequã nascatur. qđ fieri nullomͦ potest. ꝓinde in cõpa

Expanded text:
dio — quod utique nisi operatione spiritus sancti fieri potuisse quis credatdio — quod utique nisi operatione spiritus sancti fieri potuisse quis credatpter Hieremiam, cui dominus dicit: Priusquam exires de uulua, nullus autem uitam, in qua natus est, bene finiet nisi renatus, antequam finiat. Quod si quisquam dicit iam esse natum hominem, etiam cum adhuc est in utero matris, testimoniumque adhibet ex euangelio, quia dictum est ad Ioseph non erit iam secunda sed tertia. dominus autem cum hinc loquereturenatus fuerit denuo ; eam scilicet computans primam nativitatem, quae fit matre pariente, non concipiente atque praegnante, quae fit ex ea, non quae fit in ea. Neque enim renatum dicimus hominem quem mater peperit, tanquam iterum natus sit, qui jam semel natus fuerat in utero: sed illaitur homo partu, ut possit renasci ex aqua et Spiritu. Secundum quam ex matre nativitatergo antequam nascitur; quod fieri nullo modo potest. Proinde in compagem
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nascitur nͥ oꝑante concupiscentia carnali. quȩ tracta est ex
tate conceptꝰ .ẽ. aut eũ in delictis mat̾ eiꝰ in utero aluit. qr
quod natũ .ẽ. ex ea scm. uocat᷑ filius dĩ. Nuptiarũ enĩ bonu̾
non extinguit s modificat inobedientiũ menbroꝵ malum.¬
ut limitata quodãmͦ concupiscentia carnalis. fiat saltẽ pudi-¬
cicia coniugalis. Uirgo aut̃ maria cui dictũ ẽ. & uirtus altissimi
obũbrabit tibi. in concipienda ꝓle scã sub tali umbraculo nul¬
lo ardore concupiscentię huiꝰ estuauit. Hoc gͦ excepto lapide
angulari. ñ uideo quomͦ ȩdificent᷑ homines in domũ dĩ ad ha-¬
bendũ in se in habitantẽ dm̃. nisi cũ fuerint renati. qđ ñ posst̃
eẽ anteꝗͣ nati. Quamlibet itaq sententiã de pregnantibꝰ. unmo
de hominibꝰ habeamꝰ adhuc int᷑ mat̾na uiscera constitutis. utrũ
existinemꝰ eos necne donari posse aliquo scĩficationis modo. uł

Expanded text:
enim nascitur nisi operante concupiscentia carnali, quae tracta est ex enim nascitur nisi operante concupiscentia carnali, quae tracta est ex itate conceptus est aut eum in delictis mater eius in utero aluit, quiquod natum est ex ea sanctum, uocatur filius dei. nuptiarum enim bonum non extinguit, sed modificat inoboedientium membrorum malum,ut limitata quodam modo concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia coniugalis?. uirgo autem Maria, cui dictum est: Et uirtus altissimi obumbrabit tibi, in concipienda prole sancta sub tali umbraculo nullo ardore concupiscentiae huius aestuauit. hoc ergo excepto lapide angulari non uideo quo modo aedificentur homines in domum dei ad habendum in se habitatorem deum, nisi cum fuerint renati, quod non possunt esse ante quam nati. Quamlibet itaque sententiam de praegnantibus, immo de hominibus habeamus adhuc intra materna uiscera constitutis, utrum existimemus eos necne donari posse aliquo sanctificationis modo uel
Abbreviated transcription (Latin):
nemo nͥ ꝑ illũ. in uitã nemo nͥ ꝑ istũ. In pͥmo patuit quid hominis
arbitriũ ualeret ad mortẽ. in scđo aut̃ quid dei ad uitoriũ ualeret
conexionẽ menbra huiꝰ eẽmꝰ. Ideo nob̾ opꝰ fuit nasci & renasci. illi
nis sacram̃tũ sua humilitate altiꝰ cõmendauit. ueterẽ tam̃ homi¬
nẽ nr̃m passione. nouũ aut̃ resurrectione significans. In obedien¬
tia nãq concupiscentiȩ q̃ habitat in carne mortali qͣ fit ut eadẽ
m̃bra etiã p̃ter uoluntatis moueant᷑ arbitriũ. ad eũ modũ redi¬
git᷑ iusticia coniugali. ut licite copulatis parentibꝰ generent᷑.
quibꝰ sit necessarium regenerari. Non tam̃ ꝑ huiꝰ modi conueni
in eiꝰ conceptu concupiscente. similitudinẽ carnis peccati sũꝑ¬
sit ille ꝓnob̾. qͣ caro peccati mundaret᷑ in nob̾. Sic̃ enĩ ꝑ unius
delictum ait apłs in om̃s homines ad condẽpnationẽ. ita et ꝑ
uniꝰ iustificationẽ in om̃s homines ad iustificationẽ uitȩ. Nemo

Expanded text:
nemo nisi per illum, in uitam nemo nisi per istum; in primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret conexionem membra huius essemus. ideo nobis opus fuit nasci et renasci, illi nis sacramentum sua humilitate altius commendauit ueterem tamen hominem nostrum passione, nouum autem resurrectione significans. Inoboedientia namque concupiscentiae, quae habitat in carne mortali, qua fit, ut eadem membra etiam praeter uoluntatis moueantur arbitrium, ad eum modum redigitur iustitia coniugali, ut licite copulatis parentibus generentur, quibus sit necessarium regenerari. non tamen per huius modi conueniein eius conceptu concupiscente similitudinem carnis peccati sumpsit ille pro nobis, qua caro peccati mundaretur in nobis. sicut enim per unius delictum. ait apostolus, in omnes homines ad condemnationem, ita et per unius iustitiam in omnes homines ad iustificationem uitae. nemo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ suꝑiꝰ disseruimꝰ. Quã obrẽ ds̃ qui ubiq p̾sens est & ubiq totus
ñ in om̃ibꝰ habitat. s in eis tantũ quos efficit̾ beatissimũ templum
suũ. uł beatissima templa sua. eruens eos a potestate tenebrarum.
& transferens in regnũ filii caritatis suȩ. qđ incipit a regeneratione
Alit̃ aut̾ drͣ tẽplũ eiꝰ in scificationẽ cũ fit ꝑ manꝰ hominũ dexebus
in animis sic̃ tabernaculũ lignis. uelis. pellibꝰ. atq huiꝰ modi m̃obi¬
libꝰ. sic̃ etiã ꝑ salomonẽ regẽ tẽplũ lapidibꝰ. lignis. metallis. aliter

Expanded text:
I. 35. Quamobrem Deus, qui ubique praesens est, et ubique totus, non in omnibus habitat, sed in eis tantum quos efficit beatissimum templum suum, vel beatissima templa sua, eruens eos a potestate tenebrarum, et transferens in regnum Filii charitatis suae , quod incipit a regeneratione. Aliter autem dicitur templum ejus in significatione, cum fit per manus hominum de rebus inanimis, sicut tabernaculum, lignis, velis, pellibus atque hujusmodi mobilibus; sicut etiam per Salomonem regem, templum lapidibus, lignis, metallis construc
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ ñ sit. Nec enĩ illi ad tẽplũ dei ꝑtinent. qui cognoscentes dm̃
pariuili sanctificati sacram̃to xp̃i. regenerati spũ scõ. qͥ certe¬
ꝑ ȩtatẽ nondũ possunt cognoscere deũ. Unde quẽ potuer il¬
li nosse nec habere. isti potuer̃ habere antequã nosse. Beatissi-¬
mi st̃ aut̃. quibꝰ h.ẽ. dm̃ habere qđ nosse. Ipsa quippe notitia.
aduentũ & p̾sentiã matris dñi. an suę matris utero potuit ex-¬
ultare. Cũ enĩ cõmemorasses legisse te librũ meũ de baptismo
paruulorũ. ad didisti & aisti. De pregnantibꝰ quid sentisso peo
coguoscere cũ eredulitatis fidẽ ꝓ puero mat iohos buptiste reli

Expanded text:
tium Deum. Illi enim ad templum Dei non pertinent, qui cognoscentes Deum, parvuli sanctificati sacramento Christi, et regenerati Spiritu sanctoper aetatem nondum possunt cognoscere deum; unde, quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. beatissimi sunt autem, quibus hoc est deum habere quod nosse; ipsa quippe notitia aduentum et praesentiam matris domini in suae matris utero potuit exultare?\' cum enim commemorasses legisse te librum meum de baptismo paruulorum, addidisti et aisti: De praegnantibus quid sentias opto cognoscere, cum
Abbreviated transcription (Latin):
gat ubiq ꝓpt̾ suã mundiciã. & nichil inquinatũ in eã incurrat.
Ubicunq ergo paradysus sit. quisqͥs beatoꝵ ibi .ẽ. cũ illo ibiẽ qͥ ubiq est.

Expanded text:
gat ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrat . gat ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrat . Ubicumque ergo sit paradisus, quisquis b
Abbreviated transcription (Latin):
ille letabit᷑. in inferno eẽ credenda .ẽ: quis audeat dicere dñm iħm
ad penales inferni partes uenisse tantũmꝰ. nec fuisse ap̃ eos qui in
abrahe sinu requiescunt : Ubi fuit. ipse . ẽ. intelligendꝰ paradysus.
quẽ latronis animȩ illo die dignat᷑ ẽ. polliceri. Quȩ si ita st̃. gene¬
rale paradysi nom̃.ẽ. ubi felicit᷑ uiuit᷑. Neq enĩ qͥ paradysus &ẽ appel¬
latꝰ ubi adam fuit ante peccatũ. ꝓpt̾ea scriptura ꝓhibita. ẽ. ȩtiam
eccłam uocare paradysũ eũ fructu pomoꝵ. Est aut̃ sensus multo
scđm carne̾ in sepulchro. scđm animã in inferno futurus erat. Ds
uͦ idem ipse xp̃c.ubiq semꝑ .ẽ. Est enĩ lux quȩ̨ lucet etiã intenebris qͣ¬
uis eã tenebre ñ cõp̃hendant. Est uirtꝰ & sapientia dĩ. de qͣ scriptũ est
qđ at tingat a fine usq ad finẽ fortit̾. & disponit om̃a suauit̃. & attin¬

Expanded text:
ille laetabatur, in inferno esse credenda est, quis audeat dicere dominum legum ille laetabatur, in inferno esse credenda est, quis audeat dicere dominum legum ad poenales inferni partes uenisse tantum modo nec fuisse apud eos, qui in Abrahae sinu requiescunt?ubi si fuit, ipse est intellegendus paradisus, quem latronis animae illo die dignatus est polliceri. quae si ita sunt, generale paradisi nomen est, ubi feliciter uiuitur. neque enim quia paradisus est appellatus, ubi Adam fuit ante peccatum, propterea scriptura prohibita est etiam ecclesiam uocare paradisum cum fructu pomorum. Est autem sensus multo secundum carnem in sepulcro, secundum animam in inferno futurus erat: Deus vero idem ipse Christus ubique semper est. Est enim lux quae lucet etiam in tenebris, quamvis eam tenebrae non comprehendant . Est Virtus et Sapientia Dei, de qua scriptum est quod attingat a fine usque ad finem fortiter, et disponat omnia suaviter ; et attin
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. aut̾ & diues. & sepultꝰ.ẽ. in inferno. cũ ap̃ inferos in torm̃tis eẽt.
In pauꝑis aut̃ morte uł requie ñ st̃ inferi nominati. S contigit in¬
quit mori in opẽ illũ. & auferri ab angelis in sinũ abrahȩ. deinde ar¬
denti diuiti dic̃ abrahĩ. Int̾ nos & uos chaos magnũ firmatũ ẽ. tan¬
Qͣ uit̾ inferos sedesq bectoꝵ. Non enĩ facile alicubi scripturarũ. infe-¬
roꝵ nom̃ positũ inuenit᷑ in bono. Unde etiã queri solet. si ñ nͥ pena.¬
lia recte intelligunt᷑ inferna. quomͦ aĩam xp̃i dñi pie credamꝰ fuis¬
se in inferno. S bene respondetur ideo descendisse. ut quibꝰ opor¬
tuit subueniret. Unde beatꝰ petrus eũ dicit soluisse dolores infer-¬
ni. in quibꝰ impossibile erat teneri euꝰ. Porro si utraq regio & dolen-¬
tiũ & requiescentiũ. id est & ubi diues ille torquebat᷑. & ubi pauꝑ

Expanded text:
est autem et diues et sepultus est, et: Cum apud inferos in tormentis esset. est autem et diues et sepultus est, et: Cum apud inferos in tormentis esset. in pauperis autem morte uel requie non sunt inferi nominati, sed: Contigit, inquit, mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae. deinde ardenti diuiti dicit Abraham: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est tamquam inter inferos sedesque beatorum: non enim facile alicubi scripturarum inferorum nomen positum inuenitur in bono. unde etiam quaeri solet, si nonnisi poenalia recte intelleguntur inferna, quo modo animam domini Christi pie credamus fuisse in inferno. sed bene respondetur ideo descendisse, ut, quibus oportuit, subueniret. unde beatus Petru eum dicit soluisse dolores inferni, in quibus inpossibile erat teneri eum. porro si utraque regio et dolentium et requiescentium, id est et ubi diues ille torquebatur et ubi pauper
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑. & si quisꝗͣ ita ẽẽt absurdus ut ħ saꝑe conaret᷑ eoqđ illud se¬
pulchrũ in orto erat. certe hĩc ab ista opinione reuocaret᷑. qđ ille cu
dictũ .ẽ. hodie mecũ eris in paradyso. nullo die fuit cũ xp̃o in illo se¬
pulchro. nec eiꝰ fidei ꝓ magno munere offerretur sepultura carnis.
nichil gaudu uł doloris in morte sentientis. cũ ille de requie ubi
sensus .e̾ꝰ. cogitaret. Restat igt᷑ ut si scđm hominẽ dictũ ẽ. mecum
eris in paradyso. in inferno intelligatur eẽ parad ysus. ubi erat eo die
futurꝰ scałm humanã aĩam xp̃c. Utrũ aut̃ sinꝰ ille abrahȩ ubi diues
impius cũ intorm̃tis eẽt inferni requiescentẽ pauperẽ uidit. uł pa-¬
radisi censendus uocabulo uł ad infernos ꝑtinere existimandus
sit. ñ facile dixerĩ. De illo quippe diuite legimꝰ dictũ eẽ. mortuus

Expanded text:
legit. et si quisquam ita esset absurdus, ut hoc sapere conaretur eo. quod illud selegit. et si quisquam ita esset absurdus, ut hoc sapere conaretur eo. quod illud sepulcrum in horto erat, certe hinc ab ista opinione reuocaretur, quod ille. cui dictum est: Hodie mecum eris in paradiso, nullo die fuit cum Christo in illo sepulcro. nec eius fidei pro magno munere offerretur sepultura carnis nihil gaudii uel doloris in morte sentientis, cum ille de requie, ubi sensus est, cogitaret. Restat igitur, ut, si secundum hominem dictum est: Hodie mecum eris in paradiso, in inferno intellegatur esse paradisus, ubi erat eo die futurus secundum humanam animam Christus. utrum autem sinus ille Abrahae, ubi diues ille impius, cum in tormentis esset inferni, requiescentem pauperem uidit, uel paradisi censendus uocabulo uel ad inferos pertinere existimandus sit, non facile dixerim. de illo quippe diuite legimus dictum esse: Mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
accipe. ut dm̃ ñ crederes nͥ ꝑfectũ etiã: hominẽ credidisses. ꝓfecto eũ
dicis hominẽ ꝑfectũ. totã illir naturã uis intelligi. Non.ẽ. aut̃ hõ
ꝑfectꝰ. si uł aĩa carni. uł animȩ ipsi mens humana defuerit. Si ergo
sedm hominẽ quẽ uerbũ ds̃ suscepit putamꝰ dictũ ẽẽ hodie mecum
chro sit posita. manifestissimũ .ẽ. euangeliũ. Qđ uͦ illa aĩa in infer¬
nũ descenderit. apłica doctrina p̃dicat. qͣndoquidẽ beatꝰ petrus
ad hanc rẽ testimoniũ de psaliis adhibet. ubi de ipso p̃dictũ eẽ
demonstrat. qm̃ ñ derelinques aĩam meã in inferno neq dabis scm̃
tuũ uidere corruptionẽ. Illud de aĩa dictũ .ẽ. qr ñ ibi ẽ. derelicta
unde ta̾ cito remeauit. illud de corpore. qđ in sepulchro corrũpi
celeri resurrectione ñ potuit. S in sepulchro paradisũ nulłꝰ intel¬

Expanded text:
accipere, ut deum non crederes, nisi perfectum etiam hominem credidisses. profecto. cum accipere, ut deum non crederes, nisi perfectum etiam hominem credidisses. profecto. cum dicis hominem perfectum, totam illic naturam humanam uis intellegi; non est autem homo perfectus, si uel anima carni uel animae ipsi mens humana defuerit. Si ergo secundum hominem, quem uerbum deus suscepit, putamus dictum esse: Hodie mecum cro sit posita, manifestissimum est euangelium; quod uero illa anima ia infernum descenderit, apostolica doctrina praedicat, quando quidem beatus Petrus ad hanc rem testimonium de psalmis adhibet, ubi de ipso praedicatum esse demonstrat: Quoniam non derelinques animam meam in infernum neque dabis sanctum tuum uidere corruptionem. illud de anima dictum est. quia non ibi est derelicta, unde tam cito remeauit; illud de corpore, quod in sepulcro corrumpi celeri resurrectione non potuit. sed in sepulcro paradisum nullus intel