comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sta desiderandã ẽ &e sꝑanda. ꝑueniet.
ẽ ilud quod a quibusdam eis dicit᷑ nus¬
E hominem sine peccato. facile refellit:
qua ñ ibi ẽ questio quib uerbis dicact᷑
quetumq sententia. Non tamen fortasse
sme causa: cum enĩ aliquotiens in scͥptu¬
ts inueniatur homines dictos eẽ sine q̃¬
rla: nemo inuenit᷑ qui sit dictus sine pec¬
cato. nisi unus solus. de quo aꝑte dictum
ĩeum qui ñ nouerat peccatũ: ce eo loco
ubi de sacerdotib scĩs agebat᷑. etenim ex¬
ꝑtus ẽ omnia scd̾m similitudinẽ sine pec¬
cato: in illa scilicet carne que habebat simi¬
litudinem carnis peccati. qmuis ñ eẽt caro
peccati. Quã tamen similitudinem ñ ha
beret: nisi cetera omnis hominis eẽt caro
peccati Iam illud quomodo accipiendum
sit. omnis qui natus ẽ ex deo ñ peccat. ce
ñ potest peccare quia semen eius in ipso
ãnt ex deo aꝑte posuerit. si dixerimus
quia peccatum ñ habemus. nos ipsos sedu¬

Expanded text:
cta desideranda est et speranda, perueniat. cta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud quod a quibusdam eis dicitur nusesse hominem sine peccato\', facile refellit. quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in scripturis inueniatur homines dictos esse sine querella. nono inuenitur, qui sit dictus sine peccato nisi unus solus de quo aperte dictum est: cum qui non nouerat peccatum, et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur: etenim expertus est omnia secundum similitu dinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen similberet nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo accipiendum sit omnis qui natus est ex Deo non peccat, et non potest peccare, quia semen eius in ipso nati ex Deo, aperte posuerit: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos sedu
Abbreviated transcription (Latin):
turas utiq ñ aduertens noui destañti
ubi dicimus hanc ẽẽ intentionẽ legis as¬
guentis: ut ꝓpter illa que ꝑperam funs
confugiant ad gr̃am dei miserantis s
lut pedagogo concludente in eadens
de que postea reuelata ẽ. ubi ce remiul¬
tur que male fiunt. & eadem gr̃a il
uante ñ fiant. Proficientium ẽ enimi
qmuis bene ꝑficientes dicantur ꝑfill
uiatores. Illa ẽ autẽ summa ꝑfectis
nichil addatur. cum id qͦd tenditur
tinet ad eam rem de qua uettꝰ ql
s quod dicit negligentie sue potius impu¬
fati qd ẽ sine pecc̃o: bene quidem dicit. sed
ignetur inde exorare dñm. ne illi hec in¬
iu negligentia dominet᷑. quẽ rogabat
quaẽ qͣndo dicebat. itinera mea dirige
sđm uerbum tuum. &e ne dñetur michi
ommnis iniquitas: ne dum sue diligentie
quasi ꝓpriis uirib fidit: neꝙ hic ad ue.¬
um iusticiam. neq illic sine dubio ubi ꝑ¬

Expanded text:
turas utique non aduertens non testamenti. turas utique non aduertens non testamenti. ubi didicimus hanc esse intentionem legis arguentis. ut propter illa quae perperam fiunt confugiatur ad gratiam domini miserantiselut paedagogo concludente in eadem fide, quae postea revelata est; ubi et remittantur quae male fiunt, et eadem gratia juvante non fiant. Proficientium est enim via: quamvis bene proficientes dicantur perfecti viatores. Illa est autem summa perfectio cui nihil addatur, cum id quo tenditur, pertinet ad eam rem de qua vertitur quaestio. Sed quod dicit, « negligentiae suae potius imputari, quod non est sine peccato: » bene quidem dicit; sed dignetur inde et orare Deum, ne illi haec iniqua negligentia dominetur: quem rogabat quidam, quando dicebat, Itinera mea dirige secundum verbum tuum, et non dominetur mihi omnis iniquitas : ne dum suae diligentiae quasi propriis viribus fidit, neque hic ad veram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfe
Abbreviated transcription (Latin):
tionib talium maxime detestor.
reo. S ꝑgens legere cetera: primo gru
tis similitudinib cepi habere suspeai
dit enim. Non si dixero homo dispita
ro. idest linguã. alas. pedes: ñ ego ofitc¬
rum qualitates negaui. qui offitia ui
confessus sum. Uidetur certe hec eins
memorasse: que natura ualent. siran
sunt enĩ hec membra huiusmodi nati¬
ris: lingua. ale. pedes. Non tale aliquis
posuit quale de gr̃a intelligi uoliumus
sine qua homo ñ iustificatur: ubi ars¬
nandis ñ de instituendis naturis agi
hinc iam gͦ sollicitus cepi legere ceteraren
ñ falso comꝑi suspicatum. quo priusqñ
ueniam. uidete quid dixerit. Cum tnot¬
ret questionem de differentia pecc̃oum
&e obiceret sͥ qͦd quidã dicunt leuia qus¬
dam peccata ipsa multitudine qͦd se¬
pe irruant ñ posse cuncta uitari noi¬
uit debere argui. ne leuia quidẽ cornta¬
one si uitari omnino ñ possunt. scͥpti¬

Expanded text:
ationibus talium maxime detestor et ationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero: homo disputare ro, id est linguam. alas, pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe haec eum commemorasse, quae natura ualent; creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua, alae, pedes. non tale aliquid posuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur, ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. hinc iam ergo sollicitus coepi legere cetera et me non falso comperi suspicatum. Quo priusquam ueniam. uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quidam dicunt lenia quaedam peccata ipsa multitudine, quod saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit \'debere argui nc leuia quidem correctione, si uitari omnino non possunt , scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quod res efficitur ꝓculdubio negas:
Oblitus ẽ iam se illi respondere qui rem
ñ negat: cuiꝰ obiectionem pauloante ꝓ¬
posuerat dicentis. Potest quidem eẽ: s
ꝑ dei grãm. Quomodo gͦ illam pro qua
iste multum laborat possibilitatem ne¬
gat: qui ei iam dicit. potest eẽ. s per dei
grãm: Uerumptamen quia isto dims¬
so qui rem iam confitetur agit adhuc
aduersus eos qui negant eẽ possibile
hominẽ ẽẽ sine pecc̃o: quid ad nos: Con¬
tra quos uult agat: dum tamen hoc
confiteatur qͦd impietate sceleratissima
negatur. sine gr̃a dei hominẽ sine pec¬
cato eẽ ñ possẽ. Dicit gͦ: siue ꝑ gram. si¬
ue ꝑ adiutorium. siue ꝑ miscłiam. ce qͥc¬
quid illud ẽ ꝑ quod eẽ homo absq pecc̃o
potest. consitetur quisqͥs remissam fa¬
tetur. Fãteor dilectioni ur̃e. cum lqr
rẽ ista. leticia repente ꝑfusus suma
dei grãm ñ negaret.ꝑ quam solã hot
iustificari potest. Hoc enĩ in dispit¬

Expanded text:
per quod res efficitur procul dubio negas? per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est, iam se illi respondere, qui rem non negat, cuius obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: potest quidem esse, sed per Dei gratiam\'. quomodo ergo illam, pro qua iste multum laborat, possibilitatem negat, qui ei iam dicit \'potest esse per Dei gratiam ?\' uerumtamen quia isto dimisso, qui rem iam confitetur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutorium siue per misericordiam, et quicquid illud est per quod esse homo absque peccato potest, confitetur, quisquis rem ipsam fatetur. \' Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest; hoc enim in disput
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ẽẽ ñ potuit culpa caruit.
Sed abiecit sͥ quasi ab alio dictũ: ce ait.
Potest quidem eẽ. s ꝑ dei grãm: inquies.
Deinde uelut respondendo subiungit. a¬
go humanitati tue grãs. qͦd assertionem
meam quã dudum oppugnabas. ñ mo¬
do ñ oppugnare aut ñ confiteri solum
contentus ñ es: uerumetiã ñ refugis
compbare. Nam dicere potest quidẽ.
s ꝑ illud aut illud: quid aliud ẽ qm ñ
solum consentire qͦd possit eẽ. uerũetiã
quom uel qualiter possit ostendere :
Nullus itaq magis alicuiꝰ rei possibili¬
tatem probat. qͣm qui eius etiã quali¬
tatem fatetur: quia nec absq re esse
qualitas potest. His dictis iterum gͥ
obicit: s tu inquies hoc in loco dei grãm
qͣndoquidem eam ñ cõmemoras uide¬
ris abnuere. Deniq respondit. Egone
ab uno qui rem confidendo confitear
necesse ẽ. ce ꝑ quod res effici potest: an
tu qui rem negando. ce quicqͥd illud est

Expanded text:
aliud esse non potuit, culpa caret. aliud esse non potuit, culpa caret. Sed obicit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per Dei gratiam, inquies. deinde uelut respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam, quam dudum obpugnabas, non modo non obpugnare aut confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere \'potest quidem, sed per illum aut per illud\' quid aliud est, quam non. solum consentire quod posset esse, uerum etiam quomodo uel qualiter posset, ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem adprobat, quam qui eius etiam qualitatem fatetur; quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi obicit: sed tu, inquies, hoc in loco Dei gratiam, quandoquidem eam non commemoras, uideris abnuere. deinde respondet: egone abnuo, qui rem confitendo confitear necesse est et per quod effici res potest; an tu, qui rem negando et quicquid illud est
Abbreviated transcription (Latin):
origine attractum. s ꝓpter imitationẽ
dictum ẽ. Si gͦ ideo dr̃ adam auctor om¬
nium qui subsecuti s̃ peccatorum. quia
primus peccator in hominib: cur ñ po¬
tius abel qͣm xp̃c ponitur caput om̃i¬
um iustorum. quia primus in homini¬
b iustus fuit: s de infante ñ loquor:
iuuenis uel senex in ea regione defunctꝰ
ẽ ubi ñ potuit xp̃i nomen audire: po¬
tuit fieri iustus ꝑnaturã &e liberũ arbi¬
trium an ñ potuit: si potuisse dicunt:
ecce quod ẽ crucem xp̃i euacuare. sine il¬
la quẽqͣm ꝑ naturalem legem &e uolun¬
tatis arbitrium iustificari posse conten¬
dere. Dicamus &e hic: gͦ xp̃c gratis mor¬
tuus ẽ. Hoc enĩ omnes possent. etiamsi
mortuus ille ñ eẽt: ce si iusti eẽnt. quia
uellent eẽnt: ñ quia iusti ñ eẽ possent.
Si autem sine xp̃i gr̃a iustificari omĩno
ñ potuit etiã istũ si audet absoluat scdłm
uerba sua: quia si iccireo talis fuit qͦd

Expanded text:
origine adtractum sed propter imitationem origine adtractum sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor hominum, qui subsecuti sunt, peccatorum, quia primus peccator in omnibus fuit: cur non potius Abel, quam Christus, ponitur caput hominum iustorum, quia primus in omnibus iustus fuit? sed de infante non loquor. iuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum si audet absoluat secundum uerba sua, quia, si idcirco talis fuit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
liurta ce ñ est qui faciat bonũ: &e cetera
his similia inqͥt ad ñ eẽ . ñ ad ñ posse pro¬
ficunt. Huiusmodi enĩ exemplis often¬
ditur quales homines quidant dempore
aliquo fuerint: ñ qͦd aliud eẽ ñ potuerĩt.
Unde ce iure mueniunt᷑ ẽẽ culpabiles.
Nam si idcireo tales fuerunt quia aliud
eẽ ñ potuerunt: culpa carent. Nidete qͥd
dixerit. Ego autẽ dico paruulum natum
in eo loco ubi ei ñ potuit ꝑ xp̃i baptysmũ
subueniri morte p̃uentum: iccireo ta¬
lem fuisse. idest sine lauachro regene¬
nerationis exisse: quia aliud eẽ ñ potuit.
Absoluat g̃ eum. &e aꝑiat ei contra senten¬
tiam dñi regnum celorum: s ñ eũ apłs¬
mors. & ita in omnes homines ꝑtransut:
in quo omnes peccauerunt. Recte gͦ ex dã¬
natione que ꝑuniuersam massam currit:
ñ admittitur in regnũ celorum: qmuis
xp̃ianus ñ solum ñ fuerit. s nec eẽ potu¬
erit. s ñ damnat᷑ in quiũt: quia in ad ã
peccasse om̃s ñ ꝓpter peccatũ nascendi

Expanded text:
t \'non est, qui faciat bonum\', et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi enim exemplis ostenditur, quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint: unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum amors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum, quamuis Christianus non solum non fuerit sed nec esse potuerit. Sed non damnatur, inquiunt, quia, in Adam peccasse omnes, non propter peccatum nascendi
Abbreviated transcription (Latin):
euacuatur crux xp̃i. Non ẽ ista sapiia
desursum descendens. Nolo qͥd sequsꝰ
re. ne amicis nr̃is quoꝵ fortissimas
currere uolumus: facere existimȩnl
catis suis patrociniũ de nature luͤ
infiemitate ꝑquirunt: tanto a nꝰ
uinciore relo nos oportet accendi. ne eua¬
ulaus crux xp̃i. Eũacuatur autẽ: si aliqͦ
do p̾ter illius sacramentũ ad iusticiã
namq ecernã ꝑuenire posse dicat᷑. Q̾d
nlibronsto agitur nolo dicere ab sciente.
r illum qui eum scͥpsit. ne xp̃ianum qui¬
hem habendum uidicem. s qͦd mag̃ cre¬
doa nesciente magnis sane uirib s eã sa¬
pꝰ uiolo. ñ quales frenetici habere ꝯsueuert.
Ian prius distinguit aliud eẽ querere.
in possit aliquid eẽ. qͦd ad solam possibili¬
sitem ꝑtinet: aliud utrum ne sit. Hanc
distinctionẽ ueram eẽ nemo ambigit. Con¬
aquens enĩ est: ut qͦd ẽ. eẽ potuerit. Nõ est

Expanded text:
euacuatur crux Christi. non est ista sapientia euacuatur crux Christi. non est ista sapientia de sursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et  directum currere uolumus, facere existimemur peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum, qui eum scripsit, ne Christianum quidem habendum iudicem, sed, quod magis credo, a nesciente, magnis sane. uiribus, sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: consequens enim est, ut, quod est, esse potuerit, non est
Abbreviated transcription (Latin):
iustificati inqͥt gratis ꝑ sanguinẽ ipsius
Unde hii qui ñ ꝑ illã liberantur. siut pu
audire nõdum potuerunt. siue qula ob¬
dire noluerunt. siue etiam cum ꝑ etatim
audire ñ possent. lauacbrum regenerati¬
nis qͦd acciꝑe possent ꝑ qͦd salui fierent p
acceꝑunt. iuste utiq dampnant᷑ quias¬
ne pecc̃o ñ sunt. uel qͦd originaliter trant
uel qͦd malis morib ad diderunt. Omus
enĩ peccauerunt. siue in adam. siue in s
ipsis: ce egent gła dei. Uniuersa gͥ mali
penas debet: ce si omnib debitũ damui¬
tionis supplicium redderetur. ñ must
procul dubio redderetur. Qui gͦ indepe
gr̃am liberantur: ñ uasa meritorũ su
recte nullomodo posset culpare iuftr
uniuersis omnino damnatis: Hoc sisdi
scͥpturas sapiamus: ñ cogimur contu
nam. neq in pariuilis medico maigils
quia sana ẽ: &e in maiorib s̃ ipsam al
uidentur hec dici: s in sapientia uts

Expanded text:
iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa poenas debet; et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa meritorum suorecte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis. Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contranam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad uidentur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ri e redimi ab ira dei iustissima hoc est a
uindicta nullomodo potest. nisi ꝑfidem
&e sacramentum sanguinis xp̃i. Natura
quippe hominis: pͥmitus inculpata. & si¬
ne uitio ullo creata ẽ. Natura uero ista
hominis qua unusqͥsq ex adam nascitur.
iam medico indiget: quia sana ñ est. Om¬
nia quidem bona que habet in formatione
uita. sensibus. mente: a summo deo habet
creatore &e artifice suo. Uitium uero quod
ista naturalia bona contenebrat. & infir¬
mat. ut illuminatione ce curatione opus
habeat ñ ab inculpabili artifice contrac¬
tum ẽ: s ex originali pecc̃o qͦd cõmissum
ẽ libero arbitrio. Ac ꝑ hoc natura penał
ad uindictam iustissimã ꝑtinet. Si enĩ
iam sumus in xp̃o. noua creatura: tam̃
eramus natura filii ire: sicut &e ceteri. Ds̃
autem qui diues ẽ miscdia: ꝓpter nimi¬
des salui fieri possunt. ñ meritis redoitur.
s gratis datur. ꝓpter qͦd gr̃ã nominatur.

Expanded text:
ri et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a ri et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo noua creatura, tamen eramus natura filii irae sicut e t ceteri; deus autem, qui diues est in miserides, salvi fieri possunt, non meritis redditur, d gratis datur, propter quod et gratia nominatur:
Abbreviated transcription (Latin):
rent qͦd ñ audierunt: aut quomodo au¬
dirent sine p̃dicante: fides enĩ ex audi-¬
tu: sicut scͥptum ẽ. Auditus autẽ ꝑ uerbũ
xp̃i: s dico inqͥt. Nũquid ñ audierunt:
In omnẽ t̾ram exiuit sonus eorum: & in
fines orbis terre uerba eorũ. S anteqͣm
hoc inciperet iubere fieri. añqm deniq
usq ad fines totius orbis terre p̃dicatio
time gentes licet ut ꝑbibetur paucissime
qͥb hocnũdũ fuerio p̃dicatum: quid faciat
humana natura. uel qͥd fecit que uel an¬
te ñ audierat hoc futurũ uel ad huc nõ
comꝑit factum nsi credendo in deũ qui
fecit celum &e terrã a quo & se factam na¬
turaliter sentit. recte uiuendo eius imple¬
at uoluntatem: nulla fide passionis xp̃i
ce resurrectionis imbuta: Ed si fieri potu¬
it aut potest: hoc & ego dico qͦd de lege di
hoc ille dixit de lege quã accepit gens u¬
na uideoꝵ: qͣnto iustius dr̃ de lege natu¬
re quã accepit uniuersum genus huma¬

Expanded text:
rent quod non audierunt ? aut quomodo aurent quod non audierunt ? aut quomodo audirent sine praedicante? fidos enim ex auditu, sicut scriptum est, auditus autem per uerbum Christi. sed dico, inquit: numquid non audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio timae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixus est. si enim hoc ille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus huma
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ qui intelligit: ipse intelligit quare sit
ẽ. in illo solo iustificatur impius: cui cre¬
denti in eum qui iustificat impium. de¬
putatur fides ad iusticiã. Omnes enĩ pec¬
cauerunt & egent gła dei: iustificati gra¬
tis ꝑ sanguinẽ ipsius. Quicũq autem ñ
putatur ꝑtinere ad hos omnes qui pec¬
cauerunt & egent gła dei: ꝓfecto nullã
necessitatẽ habent ut xp̃iani fiant. qui¬
a ñ est opus sanis medicus s egrotantib
unde ñ uenit ille uocare iustos s pecc̃ores.
Ac ꝑ hoc natura humani generis ex illius
unius p̃uaricatoris carne procreata. si
potest s sufficere ad implendam legẽ ꝑfi.¬
ciendamq iusticiam: de premio debet eẽ
secura. hoc ẽ de uita eterna: etiamsi in a
it sanguinis xp̃i. Non enĩ iniustus deus
qui iustos fraudet mercede iusticie: si
eis ñ est annuntiatũ sacramentum di¬
uinitatis &e humanitatis xp̃i. qͦd mani¬
festum ẽ in carne. Quomodo enĩ crede¬

Expanded text:
esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit s mortuus est, in illo solo iustificatur impius, cui credenti in cum qui iustificat impium deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque aut, m non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in alit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crede
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum quem misistis
him̃ filii tymasi ce iaco¬
dẽ intermissis paululũ que in manibus
aunt. cursim quidẽ s ñ mediocri intentio¬
ls plegi. Et uidi hominẽ zelo ardentissimo
ainsum aduersus eos. qui cum in suis pec¬
is humanam uoluntatẽ debeant accu
naturã potius accusantes hominũ.
lla se ȩxcusare conuntur. Nimis exarsit
dueresus hanc pestilentiã: quã etiã littera¬
in sclarium auctores grauiter arguere
lamantes. fãlso queritur de natura su
snus humanum. hãc prorsus etiã iste
steitiam qͣntis potuit ingenii uiribus
Sgegauit. erumptam̃ timeo ne illis
ilis suffragetur. qui zelum dei habẽs:¬
tiam. ce suam uolentes constituere: iustitie
dei ñ sunt subiecti. Que sit autẽ iusticia dĩ
de qua hic loquitur: conseqñter aperit ad¬
iungens. fĩnis enĩ legis xp̃c: ad iustitiã om¬
ni credenti. Hanc itaq iustitiam dei ñ in
p̃cepto legis quo timor incutitur. s in ad
uelut pedagogi timor ducit. constitutã

Expanded text:
ibrum quem misistis, charissimi filii, Timasi et Jacobe, intermissis paululum quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi: et vidi hominem zelo ardentissimo accensum adversus eos, qui cum in suis peccatis humanam voluntatem debeant accusare, naturam potius accusantes hominum, per illam se excusare conantur. Nimis exarsit adversus hanc pestilentiam, quam etiam litterarum saecularium auctores graviter arguerunt, exclamantes: « Falso queritur de natura sua genus humanum » . Hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii viribus aggeravit. Verumtamen timeo ne illis potius suffragetur, qui zelum Dei habetiae et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis, quo timor incutitur, sed in aduelut paedagogi timor ducit. constitutam
Abbreviated transcription (Latin):
hio potuit. Qaua uero iudã ñ suscitauit: nũ¬
quisdiendum ẽ ñ potuit: Potuit gͦ: s nolu
nsam si uoluisset: eadem etiam hoc pote¬
fate fecisset. qua ce filius quos uult uiuifi¬
at s hac distinctione uera atq manife¬
sta: quo tendat. & qͥd efficere conetur aduer¬
nte Ios inqͥt de sola possibilitate tractamꝰ:
de qua nisi quid certũ constiterit. tͣns gre¬
di ad aliud grauissimum eẽ. atq extra or¬
dinem ducimus. Hoc uersat multis mo¬
dis &e sermone duturno ne qͥs eũ aliud qͣm
de ñ peccandi possibilitat᷑ q̃rere existimet.
hnde inter multa quib id agit etiã hoc
dicit. Idem iterum repeto. ego dico pos
ltñ hominem sine peccato: tu quid di¬
lbͦ dõ posse eẽ hominẽ sine peccato: Neq
tgo dico inqͥt hominẽ eẽ sine peceato: ne
ꝙ di dicis ñ eẽ hominẽ sine pecc̃o: de pos¬
st e ñ posse. ñ de eẽ ce ñ eẽ contendimus.
Dunde ñnulla eorum que aduersus eos
scͥpturis ꝓferri solent ad istã questionẽ

Expanded text:
io potuit: quia vero Judam non suscitavit, numquid dicendum est, Non potuit? Potuit ergo, sed noluit. Nam si voluisset, eadem etiam hoc potestate fecisset; quia et Filius quos vult vivificat . Sed hac distinctione vera atque manifesta quo tendat, et quid efficere conetur, advertite: Nos, inquit, de sola possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud, gravissimum esse atque extra ordinem ducimus. Hoc versat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud, quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. Unde inter multa quibus id agit, etiam hoc dicit: Idem iterum repeto, Ego dico posse esse hominem sine peccato. Tu quid dicis? Non posse esse hominem sine peccato? Neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato, ne tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. Deinde nonnulla eorum quae adversus eos de Scripturis proferri solent, ad istam quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
am tuam. ce iudicium tuũ sicut meridiẽ:
si fiat quod supra scͥptum ẽ. reuela ad do¬
minum uiam duã ce spera in eum ce ip¬
se faciet: ñ sicut quidam putant qͦd ipsi
faciant. Nullos eniꝰ uidetur attendisse
cum dixit. & ipse faciet: nisi eos qui dict̃
nos facimus. idest nos ipsi nos ipsos iusti¬
ficamus. Ubi quidem oꝑamur &e nos. s
illo oꝑante cooꝑamur: quia miscdia eiꝰ
preuenit nos. Preuenit autẽ ut sanem᷑:
quia &e subsequetur ut etiam sanati uegim
Preuenit it uocemur: subsequetur ut sos¬
ficemur. Preuenit ut pie uiuamus: suibsis¬
tur ut cum illo semꝑ uiuamus: quia sine i
nichil facere possumus. Itrumq enĩsip l¬
&e ds meus misca̾ia eius p̃ueniet me. ⁊ms
cordia tua subsequet᷑ me. ꝑ omnes dies ute
meȩ. Reuelemus gͦ ad eũ. e uiã nr̃am ot¬
sione: ñ defensione laudemus. Si enĩ ñ ms
confitendo: quia ñ eum latet etiamsi opn
conemur. Sonum ẽ autẽ ꝯfiteri dño Ita as

Expanded text:
am tuam e t indicium tuum sicut meridie, am tuam e t indicium tuum sicut meridie, si fiat quod supra scriptum est: reueIa ad dominum uiam tuam et spera in cum, et ipse faciet, non, sicut quidam putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse, cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi quidem operamur et nos, sed illo operante cooperamur, quia misericordia eius praeuenit nos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim eus meus, misericordia eius praeueniet me, et: miser ordia tua subse q quetur me per omnes dies uitae meae. reuelemus ergo ad eum uiam nostram confessione, non defensione laudemus. si enim non esconfitendo, quia non eum latet, etiamsi operire conemur. bonum est autem confiteri domino. Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
committit. Ero quo supplicandum ẽ ut sa¬
netur: & deinceps in ꝑpetua sanitate uiua¬
tur: ñ suꝑbiendum. quasi homo eadem po¬
testate sanetur: qua potestate uitiatus est.
Et hec quidẽ ita dixerim. ut altius dei iu¬
ditium me fatear ignorare: cur etiã ipsam
suꝑbiam que & in rectefactis animo insidi¬
atur humeno ñ cito d̃s sanet. pro qua sa¬
nanda illi pie anime eum lacrimis ce ma-¬
gnis gemitib supplicant: ut ad eam supe¬
randam &e quodammͦ calcandã ce obterẽ¬
dam. dexteram conantib porrigat. Ubi
enĩ letatus homo fuerit in aliquo bono o¬
pere. se etiam suꝑasse suꝑbiam: ex ipsa le¬
ticia caput erigit. & dicit. Ecce ego uiuo:
quid tͥumphas: Et ideo uiuo: quia tͥum¬
phas. Ante enĩ tempus fortasse de illa qͣ¬
si uicta tͥumphare delectat: cum extrema
eius umbra illo meridie qntum arbitror
absorbebitur. qui meridies scͥptura dicen¬
te ꝓmittitur. & educet sicut lumen iustici¬

Expanded text:
committit pro quo supplicandum est, ut sacommittit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo eadem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'. Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei indicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit et dicit: \'ecce ego uiuo, quid triumphas? et ideo uiuo, quia triumphas\'. ante tempus enim fortasse de illa quasi uicta triumphare delectat, cum extrema eius umbra illo meridie, quantum arbitror. absorbebitur, qui meridies scriptura dicente promittitur: et educet sicut lumen iustiti
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑueniat ce obrepat. S ideo uerissime di¬
ctum ẽ. quod iste aliter intellexit. initium
omnis peccati suꝑbia: qm̃ diabolum a qͦ
extitit origo pecc̃i ipsa deiecit. & subseq̃nte
inuidentia hominem stantem unde ipse
cecidit inde subuertit. Nam utiq iactantie
ianuam quam intraret serpens ille quesi¬
uit: qnͣdo ait. eritis sicut dii. Ideo dictum est.
mitium omnis pecci suꝑbia: &e initium su
ꝑbie hominis apostatare a deo. Quid autẽ
sͣ uult qͦd dicit: deinde quomodo deo ꝓ illiꝰ
peccati reatu subditus ẽẽ poterit: quod suũ
ñ eẽ cognouerit: Suum enĩ ñ est inqͥt: si ne¬
cessarium ẽ. at si suũ est: uoluntarium ẽ.
et si uoluntarium: uitari potest. Nos re¬
spondemus suum eẽ omnino: s uitium qͦd
committitur nõdum omni ex parte sana-¬
tum ẽ. Ed quidem ut mnolesceret. de ñ recte
usa sanitate descendit: ex quo uitio iã ma¬
le ualens. uel infirmitate uel cecitate plura

Expanded text:
superueniat et obrepat. sed ideo uerissime disuperueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter intellexit: i initium o mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit. nam utique iaetatiae ianuam. qua intraret. serpens ille quaesiuit, quando ait: critis sicut d i i. ideo dictum est: initium omnis peccati superbia, et: initium s u p superbiae hominis apostatare a deo. Quid autem sibi uult quod dicit: deinde quomodo deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm suꝑbire peccare. Nam quere qͥd sit qͦd¬
cumq peccatum: &e uide si muenies aliqͦd
sine suꝑbie appellatione peccatum. Hanc
autem sententiam exequitur: ce sic probare
conatur. Omne inqͥt peccatũ nisi fallor dei
contemptus ẽ: & omnis ꝯtemptus dei. suꝑ¬
bia ẽ. Quid enim tam suꝑbum: qͣm deũ con¬
tempnere: Omnino gͦ peccatum ce suꝑbia ẽ:
etiam scͥptura dicente. initium omnis pec¬
cati suꝑbia ẽ. Querat diligenter. & inueni¬
et in lege multũ discretum ẽẽ a ceteris
pecc̃is peccatum suꝑbiȩ. Multa enĩ pecc̃a
ꝑsuꝑbiam cõmittuntur: s neq omnia su-¬
perbe fiunt que ꝑperam fiunt. Certe a ne¬
scientibus. certe ab infirmis: certe plerũꝙ
a flentib ce gementib. Et quedam suꝑbia
cum magnũ sit ipsa peccatũ. ita sine aliis
ꝑ se ipsa ẽ: ut etiam plerumq ut dixi ñ in
peccatis. s in ipsis rectefactis pede celeriore

Expanded text:
quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodquam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide, si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatur: omne, inquit. peccatum, nisi fallor, dei contemptus est et omnis dei contemptus ptus superbia est. quid enim tam superbum quam deum contemnere? omnino ergo peccatum et superbia est etiam scriptura dicente: initium omnis peccati su p superbia est. quaerat diligenter. et inueniet in lege multum diseretum esse a ceteris peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quac perperam fiunt — certe a nescientibus, certe ab infirmis. certe plerumque a flentibus et nescientibus et quaedam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore
Abbreviated transcription (Latin):
suasionem: ce quod il¬
le primus auctor sit
onnum peccatorum: Et tamen quidã tra¬
intur sathane: ut discant ñ blas phemare.
lumodo gͥ opus sathane exeluditur opere sa¬
it: Hec atq huiusmoddi intueatur: nec ui¬
altur nimis acuta quȩ acute sonant. &e dis¬
sa nueniuntur obtusa. Qd quod etiã simi¬
uibnes adhibet: quibus magis ammone¬
at quid ei debeat responderi. Quis
plius dicam inquit nisi quia credi potest
quod ignes ignib extinguntur: si credi po¬
test quod peccatis pecc̃a curentur. Quid si
S tamen possunt ut docui dolores curari
dolorib. Possunt etiam si querit te discat
uenenis uenena depelli. Nam si ce aduertit
aliqndo calores febrium quibusdã calorib
medicinalib frangi:etiam ignes ignib for¬
tasse concedet extingui. Quomodo inqͥt suꝑ¬
s biam ipsam a pecẽo seꝑabimus: Quid enĩ
hoc urget. cum manifestum sit etiam ipsã
ẽẽ peccatum: ẽam peccare inqͥt suꝑbire ẽ:

Expanded text:
suasionem et quod ilsuasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si s, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est
Abbreviated transcription (Latin):
mini: deus enĩ est qui oꝑatur in uobis ⁊ uelle
ce opari pro bona uoluntate. Quare gͦ cum ti¬
mor & tremore &e ñ potius cum securitate. si
ds oꝑatur. nisi quia ꝓpter. uoluntatem nr̃am
sinc qua bene ñ possumus oꝑari. cito potest
surripere animo humano. ut qͦd bene oꝑat᷑
lium tantummͦ existimet. & dicat in habun¬
dantia sua. ñ mouebor ineternum: Ideo quia¬
in uoluntate sua p̃stiterat decori eius untu¬
tem. auertit paululum faciem suam: ut qui
hoc dixerat fieret conturbatus. qm̃ ipsis ẽ ille
ãmor sanandus dolorib. Non itaq dicitur
homini. necesse ẽ peccare ne pecces: s dr̃ ho¬
mini. deserit aliqͣntum ds̃ unde suꝑbis. ut
siuas ñ tuum s eius eẽ: ce discas suꝑbus ñ eẽ
din allud etiam apłi quale ẽ. nonne ita mira¬
baeuit nisi quia ipse dicit. cui uera dicenti eõ¬
iuslieere nefas ẽ. ñ sit credibile: Quis enĩ nesci¬
at filelium a sathana uenisse primã peccati

Expanded text:
mini; deus enim est qui operatur in nobis et uelle mini; deus enim est qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. quare ergo cum timore et tremore et non potius cum securitate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus. Xon itaque dicitur homini: \'neecsse est peccare, nc pecces, sed dicitur homini: \'deserit aliquantum deus, unde superbis, ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse\'. nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur etiam necessarium fuisse homnia
tur. ut dolor dolore tollatur. Hoc si exy
contigerant audiremus: sine dubio sl
ueridentes fortassis etiã uerbis huiꝰ ual¬
mur ce diceremus. absurdissimum ẽ de
necessarium fuisse ne ulceris dolor si s
us inquiunt potest omnia sanare. Hoc utiꝙ
as ut sanet omnia. s ait iudicio suo: nec or¬
gnem sanandi accipit ab egroto. Proculdu¬
bio quippe firmissimum apłm uolebat effic̾e.
us camen dicit uirtus in infirmitate ꝑficitur:
ñ a totiens oranti aufert nescio quem stimu¬
lum carnis quem sͥ dicit datum. ne in magni¬
iidmne reuelati .M onũ extolleretur. Cetera e¬
um uitia tantum in malefactis ualent: sola
utem suꝑbia etiam in recte factis cauenda ẽ.
unde ammonentur illi ne dona dei sue pote¬
stati tbuendo. sese ꝙ extollendo grauius pere¬
ant: qͣm si nichil oꝑentur boni. Quib dr̃. cum
imore ce tremore urãm ipsorum salutem oꝑa¬

Expanded text:
dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad operatur, ut dolor dolore tollatur. hoc si expecontigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam uerbis huius uteremur et diceremus: \'absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.\' Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit, ut sanet omnia, sed agit iudicio sno nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum apostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur. cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi, ne dona dei suae potestati tribuendo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum timore et tremore nostram ipsorum salutem opera
Abbreviated transcription (Latin):
tis corꝑalib. ut eadem sanitas apto sus
conualescat atq ꝑsistat: deo dimitat p
prebet ista in carne uiuentib. cuis n
etiam illa que dum curaret habebat du
enĩ quemqͣm medicus ex his reb quao p
ereauit sanat: s ex illius opib qui creat
nia necessaria sanis atq uitiosis. Ipse ant
uel uiuificat mortuum. id est uiuificat
impium: ce cum ad ꝑfectam sanitati
hoc ẽ ad ꝑfectam uitam iusticiamq p
duxerit. ñ deserit si ñ deseratur: ut pues¬
ꝑ iusteq uiuatur. Sicut enĩ oculus cop
etiam plenissime sanus nisi candore lim
adiutus ñ potest cernere: sic & homo etim
ꝑfectissime iustificatus nisi eterna luce us¬
cie diuinitus adiuuetur. recte ñ potest un¬
re. Sanat gͦ ds̃. ñ solum ut deleat qͦd ynu¬
uimus: s ut prestet etiam ne peccemus.
cute sane tractat ce uersat: ce qͣntums
uidetur redarguit atq conuincit quod es

Expanded text:
entis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio entis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque uitiosis. ipse auteuel uiuificat mortuum, id est iustificat inpium, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est ad perfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuineit quod eis
Abbreviated transcription (Latin):
modo dixerit. Adhibet quidem etiã huic
parti si qnͣdo necessarium fuerit miscłiam
suam ds̃: qui homini post peccatum ita
subuenire necesse ẽ: ñ quia ds causã hu¬
iuscemodi necessitatis optauerit. WUidetis¬
ne quẽ admodum ñ dicat necessariã mise
ricordiam dei. ut ñ peccemus:s quia pec¬
cauimus: beinde subiungit: s & medicꝰ
ad curandum uulneratum iam sparatꝰ
ẽẽ debet: ñ debet autẽ ut sanus uulnere¬
tur optare. Si ista similitudo reb de quib
agimus congruit: certe uulnerari ñ potest
natura humana pecc̃o: qm̃ pecc̃m nulla¬
est substantia. Sicut gͥ uulnere uerbigr̃a
claudicans ideo curatur. ut sanato ma.
terito futurus dirigatur incessus: sis ii
nr̃a ñ ad hoc solum suꝑnus medicus s
ut illa iam ñ sint. s ut de cetero recte an¬
lare possimus. Quod quidem etiam san
nisi ab illo adiuuante poterimus. Nam
dicus homo cum sanauerit hominem
de cetero sustentandũ elementis & alis¬

Expanded text:
modo dixerit: adhibet quidem etiam huic modo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericordiam suam deus, quia homini post peccatum ita subuenire necesse est, non quia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum ricordiam Dei ut non peccemus, sed quia peccauimus? deinde subiungit: sed et medicus ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista similitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia est. sicut ergo uulnere uerbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homo cumsanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementiset alim
Abbreviated transcription (Latin):
tur errori: qͣm intendere qm sint salubria
ut careamus errore. Ande cum istis ñ tã
disputationib qm proeis sicut pro nobis
orationib ẽ agendum. Non enĩ hoc eis
dicimus quod sͥ iuste opposuit: ut eẽt cau¬
sa miscdie dei necessarium fuisse peccatũ.
Utinam ñ fuisset miseria: ne eẽt ista mise¬
ricordia necessaria. S miquitatẽ peccati
tanto grauiorem qnͣto facilius homo nõ
peccaret quem nulla adhuc tenebat infir¬
mitas. pena iustissima subsequuta ẽ: ut
mercedem mutuam peccati sui in semetip¬
so reciperet. amittens sub se positam sui
corꝑis quodammͦ obedientiam: quam pre¬
cipuam sub dño suo ipse contempserat. Et
quod nunc cum eadem lege pecẽi nascimur.
que in membris nr̃is repugnat legi men¬
tis: neq aduersus dm̃ murmurare. neqꝯ
tra rem manifestissimã disputare. s prope¬
na nr̃a illius miscđiam querere. & orare
debemus. Attendite sana uigilanter: quo¬

Expanded text:
tur errori, quam intendere quam sint salubria, tur errori, quam intendere quam sint salubria, ut eareamus errore. unde cum istis non tam disputationibus quam pro eis sicut pro nobis orationibus est agendum. non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, \'ut esset causa misericordiae dei, necessarium fuisse peccatum\' — utinam non fuisset miseria. ne ista esset misericordia necessaria !— , sed iniquitatem peccati tanto grauiorem. quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas. poena iustissima subsecuta est, ut mercedem mutuam peccati sui in semet ipso reciperet amittens sub se positam sui corporis quodammodo oboedientiam, quam praecipuam sub domino suo ipse contempserat. et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae in membris nostris repugnat lege mentis, neque aduersus deum murmurare neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro poena nostra illius misericordiam quaerere et orare debemus. Adtendite sane uigilanter quo
Abbreviated transcription (Latin):
nullum boni alicuius ẽẽ causam. quasi pe¬
na ñ bonum sit: quia damen multi emen-¬
dati sunt. Sunt gͦ mala que prosunt: mi¬
rabili miscdia dei. Numqͥd ille bomi aliqͥd
passus ẽ qui dixit: auertisti faciem tuam
a me ce factus sum conturbatus: Nõ utiq.
Et tamen hec ei conturbatio: contra suꝑbi-¬
am fuit medicinalis quodamm᷑. Dixerat
enĩ in habundantia sua. ñ mouebor inet̃¬
num: ce sͣ tribuebat qͦd a dño habebat. Ed
enĩ habebat: nisi qͦd acceꝑat: Quare osten¬
dendum ei fuerat. unde haberet ut accipe¬
ret humilis qͦd suꝑbus amiserat. Ideo dñe
uirtutem. In qua ego habundantia mea
dicebam. ñ mouebor.cum hoc michi esset
abs de ñ a me: deniq auertisti faciem duã¬
a me. &e factus sum conturbatus. Hoc suꝑ¬
bus amicus omnino ñ sapit: s magnus ẽ
dñs qui id ꝑsuadeat quomodo ipse nouit
Nam ꝓcliuiores sumus querere potius qͥd
contra ea respondeamus. que nr̃o obitiun.¬

Expanded text:
\'nullum malum boni alicuius esse causam\', quasi poe\'nullum malum boni alicuius esse causam\', quasi poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt; sunt ergo mala quae prosunt mirabili misericordia dei. numquid ille boni aliquid passus est, qui dixit: auertisti faciem tuam a me et factus sum conturbatus ? non utique; et tamen haee ei conturbatio contra superbiam fuit medicinalis quodammodo. dixerat enim in abundantia sua: non mouebor in aeternum et sibi tribuebat quod a domino habebat. quid enim habebat quod non acceperat? quare ostendendum ci fuerat unde haberet, ut reciperet humilis, quod superbus amiserat. ideo: \'d tisti deeorimeo uirtutem. in qua ego abundantia mea dicebam: non mouebor, eum hoc mihi esset absque to, non a me. denique auertisti faciem tuam et factus sum conturbatus\'. Hoc superbus amicus omnino non sapit; sed magnus est dominus. qui id persuadeat quomodo ipse nouit. nam procliuiores sumus quaerere potius quid contra ca respondeamus, quae nostro obiciun