comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ baptismum de grauib que pꝰ comnuitunt᷑.
E st ⁊ penitentia ueniauum coridiana. que ⁊
actiones penitentie. quas mecum uta erudiõ
recognoscit. Una ẽ q̃ nouum hominem par¬
turit. donͦ ꝑ baptismum omnium p̃titoꝵ
tis arbit̾ nͥ peniteat uet̾is tũ uite nouam in¬
choare pͥ Aqua paruuli sunt immunes c̃
baptrantur. quia nondum possunt uti li¬
b̃o arbitrio. Quib tam̃ ad remissionem ori¬
ginał peccĩ ꝓdest eorum fides a quib offe¬
runtur. Altera ẽ actio penitentie pꝰ bapris¬
mum que fit ꝓ illis peccĩs que legis decalo¬
gus continet. agunt gͦ homines penitentiam
añ baptismum di peccatis priorib ita tam̃¬
n ut ita bapurentur sicut petrus ait Agite pe¬
nitentiam ⁊ baptizetur unusqͥsq ur̃in ĩ nomine¬

Expanded text:
smum, de gravioribus quae post committuntur. Est etiam poenitentia venialium quotidiana, quae etiam actiones poenitentiae, quas mecum eruditio vestra recognoscit. Una est quae novum hominem parturit, donec per Baptismum omnium praeteritis arbiter, nisi poeniteat eum veteris vitae, novam inchoare potest; a qua parvuli sunt immunes cum baptizantur, quia nondum possunt uti libero arbitrio, quibus tamen ad remissionem originalis peccati prodest eorum fides a quibus offeruntur. Altera est actio poenitentiae post Baptismum, quae fit pro illis peccatis quae legis Decalogus continet. Agunt ergo homines poenitentiam ante Baptismum de peccatis prioribus, ita tamen ut etiam baptizentur; sicut Petrus ait, Act. 2: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
tia bonorum ⁊ humilium fidelium pene
cotidiana. in qua pectora tundimus dicẽ¬
uis parua. tñ crebra subrepunt. q̃ si eollecta
contra nos fu̾int. ira nos grauabunt & oppͥmẽt.
sicut unum aliꝗ grande peccatum. Ꝙ enim
int̾est ad naufragium an uno grandi fluctu
nauis oꝑiatur ⁊ obruatur. an paulatim sul¬
repens aqua in sentinam ꝑ negligentiũ
culpam impleat nauem ⁊ subm̃gat᷑: Io ieu¬
nium ⁊ elemosine ⁊ orationes inugilent.
in uerb̾ humiliantes animas nr̃as cotidi¬
anam ag̾e penitentiam ñ cessamus.
De satisfactione uenialium.

Expanded text:
tia bonorum et humilium fidelium pene quotidiana, in qua pectora tundimus dicenamuis parua tamen crebra subrepunt. quae si collecta contra nos fuerint, ita nos grauabunt. et oppriment sicut unum aliquod grande peccatum. quid enim interest ad naufragium, utrum uno grandi fluctu nauis operiatur et obruatur, an paulatim subrculpam impleat navem, et submergatur? Ideo jejunium, et eleemosyna, et orationes invigilent, his verbis humiliantes animas nostras, quotidianam agere poenitentiam non cessamus. De satisfactione venialium.
Abbreviated transcription (Latin):
cum sine ficłe mediatoris antiquis ñ fu̾it
salus. sicut nec mod̾nis. utrum oportu̾it il¬
los crede omnia illa de mediatore. q̃ nunc
credimus. Quibusdam uiderur. ꝗ suffec̾it
resurrectionem. aduentum ad indicium . q
ex p̃missis uerb̃ augustim colligunt n̾ista
quatuor posut. Aliis autem uidet᷑ babita
fide trmitatis id de must̾io incanationis fi¬
tista documenta huius rei assumunt. qͥ de
morte xͥ ⁊ desceusti ad inferos dubitasse uicłr¬

Expanded text:
cum sine fide Mediatoris antiquis non fuerit salus, sicut nec modernis, utrum oportuerit illos credere omnia illa de Mediatore quae nunc credimus. Quibusdam videtur quod suffeceritresurrectionem, adventum ad judicium, quod ex praemissis verbis August. colligunt, ubi ista quatuor posuit. Aliis autem videtur habita fide Trinitatis, id de mysterio Incarnationis fitista documentum hujus rei assumunt, qui de morte Christi et descensu ad inferos in Evangeli
Abbreviated transcription (Latin):
ad ħ sacramenta missurus es: Qdam tñ
dicunt eum ñ dubitasse de ignorantia s
de pietate .i. dubitare se ostendesse. ñ quia
ignorau̾it s pictatis affectu compassum ec̃
de cornelio. utrum fidem incarnatõnis
bebat tunc. ꝙͦ sñ fide incarnationis erat ei
iusticia. quiã de illo scriptum ẽ ꝗ iustus erat
⁊ tumens deum. Si uͦ incarnationis fidem¬
habebat ad quid gͦ missus: ad cum petrꝰ
Sane dici pͭ. eum sunt fidem unitatis ita ⁊
uicarnationis biusse dĩ reuelarione: s incar¬
natum iam ẽẽ q̃i filium ignorasse. ⁊ iõ mis¬
sus ẽ ad eum petrꝰ. ut iam natũ d̃i filium ei
enim ut ait gg̾ uenitur ad oꝑa. cornelius ⁊ ꝑ fi¬
dem utint ad oꝑa Dcum enim unum credebat
s filium eius nesciebat incarnatum. ꝑfidem
placuerunt deo iuis oꝑa. Sine fide enimimpꝰ¬

Expanded text:
ad haec sacramenta missurus es? Quidam tamen dicunt eum non dubitasse de ignorantia, sed de pietate, id est, dubitare se ostendisse; non quia ignoraverit, sed pietatis affectu compassum essede Cornelio, utrum fidem Incarnationis bebat, tunc ergo sine fide Incarnationis erat ei justitia, quia de illo scriptum est, quod justus erat et timens Deum. Si vero fidem Incarnationis habebat, ad quid ergo missus est ad eum Petrus? Sane dici potest, eum sicut fidem unitatis, ita et Incarnationis habuisse de revelatione, sed incarnatum jam esse Dei Filium ignorasse; et ideo missus est ad eum Petrus, ut jam natum Dei Filium ei enim, ut ait Gregor., venitur ad opera, Cornelius etiam per fidem venit ad opera. Deum enim unum credebat, sed Filium ejus nesciebat incarnatum. Per fidem placuerunt Deo opera ejus. Sine fide enim imp
Abbreviated transcription (Latin):
añquam ni xp̃m credet. nec tam̃ sñ aliqua
fide donabat ⁊ orabat. Nam quom inuotabat
in quem ñ credebat: s. sĩ posset sine fide xͥ ẽẽ
salus. ñ ad cum mitt̾etur architectus eccłi pitrꝰ
de equalitate fidei spei caritatis & oꝑis que¬

Expanded text:
antequam in Christum crederet; nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non credebat? Sed si posset sine fide Christi esse salus, non ad eum mitteretur architectus Ecclesiae Petrus. De aequalitate fidei, spei, charitatis et ope
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ insensum eꝰ neq int̾ieis aditũ cordĩ: siquid
potestas hec solius dei est .s callida et frau¬
dulenta deceptione anumam in affectum
malicie trahens ꝑ cogitationes ⁊ incertiua
uiciorum quib plenus est. Impleuit gͦ satha¬
nas cor ananir non intrando. s malicie sue
uites inserendo. Idem sp̃c immundus flã
tatib oftenditur. quod demones ñ sub̾ałr¬
inttant corda hominum. s ꝓꝑ malitie effec

Expanded text:
et in sensum ejus, neque introiens aditum cordis siquidem potestas hoc solius Dei est, sed callida et fraudulenta deceptione animam in effectum malitiae trahens per cogitationes et incentiva vitiorum quibus plenus est. Implevit ergo Satanas cor Ananiae, non intrando, sed malitiae suae virus inserendo. Idem spiritus immundus flammtatibus ostenditur quod daemones non subintrant corda hominum, sed propter malitiae effect
Abbreviated transcription (Latin):
dignum uidetur. utrum demones siue corꝑez¬
sint hominum sub̃ałr intrent corꝑa. eoꝵ q
anunab illabant᷑. an iõ intͣre dicant᷑. qͥa ma¬
licie sue effectum ibi ex̾cent dei ꝑmissione
oppͥmendo atq uerando tas: ł ĩ peccm̃ ꝓ uo¬
iuntate suathendo. Quod in homines inte¬
ant: atq ab eis expuisi ereant: euangliũ aꝑte
ingressa: ñ adeo ꝑspicuum ẽ. de ħ autem:
gennadius in difinitione eccłasticorum dog¬
catione ⁊ opp̃ssione uniri. Iuabi aut̃ menti:
illi soli p̾sibile r̃: que creauit qͥ n subsisters
incorporẽ capabił ẽ. sue facture. Ecce hͥ udr̃¬

Expanded text:
dignum videtur, utrum daemones hominum substantialiter intrent corpora, eorumque animabus illabantur? An ideo intrare dicantur, quia malitiae suae effectum ibi exercent Dei permissione, oppvoluntate sua trahendo. Quod in homines introeant atque ab eis expulsi exeant Evangelium aperte ingressa, non adeo perspicuum est. De hoc autem Gennadius in Definitionibus ecclesiasticorum dogcatione, et oppressione uniri. Illabi autem menti illi soli possibile est qui creavit, qui, natura subsistens incorporeus, capabilis est suae facturae. 336
Abbreviated transcription (Latin):
diume sententie iustus exitus inditauit. G̾ a¬
uo quodammꝰ ip̃e &̃ deceptus ẽ. Inexꝑtꝰ enim
diuine seueritatis. in eo falli potuit. ut uenia¬
le credet eẽ commissum. s doio illo spentino
quo mulier seducta ẽ nuuo mͦ atbitror il¬
lum potuisse seduci. Elx his datur intelligi
quod mulier plus pettau̾it quãuir in qͣ maioris
tumoris p̃sumptio fuit. Que etiam in se ⁊
in ꝓrimum ⁊ in deum peccauit. Uir autem
tantum in se et in deum Iñ etiam colligrͣ
q̃ mulier plus peccau̾it: quia grauiꝰ punita
ẽ cui dictum fuit. In dolore paries filios

Expanded text:
divinae sententiae justus exitus indicavit. Ergo adivinae sententiae justus exitus indicavit. Ergo alio quodam modo ipse etiam deceptus est. Inexpertus enim divinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit, quae etiam in se, et in proximum, et in Deum peccavit; vir autem tantum in se, et in Deum. Inde etiam colligitur quod mulier plus peccaverit, quia gravius punita est; cui dictum fuit: In dolore paries filios
Abbreviated transcription (Latin):
x quo manifeste pͬ¬
ammaduerti quis eorum plus peccauerit
adam .s. uel rua. Plus enim uidetur peccass e
mulier: que uoluit usurpare diuinitatis equa-¬
litatem ⁊ nimia presumptione elata: credidit
ita eẽ. futurum. Adam uͦ nͨ illud credidit. ⁊ de
tem gens. eius ꝑsuasioni consensit. nolens eam
contristart. ⁊ a se alienatam teunquere. ne ꝑi¬
ret arbitiatꝰ: illud ẽẽueniale. ñ mortale deuctõ¬
ñ augꝰ apłs inquit: adam non c̃ seduct᷑ Qd
utiq ita accipi pͭ ut intelligatur non ẽẽ. sedue¬
tus ptior .s. uel ineo in quo mulier. ut .s. creez
trumq posse fieri. ut et uxori morem gereret
quam enim mulier seducta manduiauit:
eiq dedit ut simul ederet. noluit eam contͥs¬
tare. quam credebat sine suo solatio tabescere
⁊ a se alienatam ominino int̾ire. Non quod car¬
uali inctus concupiscentia. quam nundum
senserat. s amicabili qͣ dam beniuoient ia
qua plerũ q fit ut offendatur deus. ne offen¬
datur amicus. quod eum face non debuisse:

Expanded text:
x quo manifeste padverti, quis eorum plus peccaverit, Adam scilicet an Eva? Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione elata credit, ita esse futurum. Adam vero nec illud credidit, et derem gerens ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitratus, illud esse veniale, non mortale delicts ait: Adam non est seductus. Quod utique ita accipi potest, ut intelligatur non esse seductus prior, scilicet, vel in eo in quo mulier, ut scilicet ctrumque posse fieri, ut et uxori morem gereret,dia cogitavit. Postquam enim mulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino interire; non quidem carnali victus concupiscentia, quam nondum senserat, sed amicabili quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus ne offendatur amicus, quod eum facere non debuisse
Abbreviated transcription (Latin):
icut autem penitẽs cełare ñ debet
peccatum quia suꝑbia. ẽ: ita nͨ hu¬
militasis causa fteri se reum illius q̃ se ñ
commisisse noscit. quia incauta ẽ talis
humilitas ⁊ peccatorem constituit. Uñ acꝰ.¬
um humuitatis causa mentiris. si nõ
eras peccator antequam mentireris: mẽ¬
tiendo efficieris quod int aras. Ueritas ĩ
te ñ ẽ nͥ ita te dix̾is peccatorem n ⁊̃. ẽẽ.¬

Expanded text:
icut autem poenitens celare non debet peccatum suum, quia superbia est, ita nec, humilitatis causa, fateri se reum illius quod se non commisisse noscit; quia incauta est talis humilitas, et peccatorem constituit. Unde A humilitatis causa mentiris, si non eras peccator antequam mentireris, mentiendo efficeris quod evitaveras. Veritas in te non est, nisi te ita dixeris peccatorem, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
Predestinatione ds̃ ea p̃scit. que fuerat ip̃e facturꝰ
s. p̃sciuit deus ⁊̃ que nõ ẽ ip̃e facturꝰ .i. omniama¬
la quia⁊ si sunt quedam que ita pecã sunt
ut etiam pene siñ peccati sccundum illud apħ
peccatum di ẽ s iudicium .s. pena In scriptura
enim sepe nomine iudicii pena intelligitur.
H enim diligent̾ intendentib insinuare iudet᷑.¬
quod ea que peccati sunt. ⁊ pene pecc̃i. non in
quantum pecc̃a sunt .s. ĩ quanitum pene dei
.ee llam cum dixiss deum ñ eẽ facturum mala
ea ł secundum quid ñ faciat. add reliqua. lux¬
ta uͦ p̃dictam intelligentiam pecca sane dñr¬

Expanded text:
ippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus, sed praescivit Deus etiam quae non est ipse facturus, id est omnia mala, quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut etiam pene sint peccati, secundum illud, peccatum Dei est, sed judiintelligitur. Hic diligenter intendentibus insinuare videtur ea quae peccata sunt et poenae peccati, non in quantum peccata sunt, sed in quantum poenae, Dei esse. Nam cum dixisset Deum non esse facturum mala ea, vel secundum, quid non faciat, addidit reliqua. Juxta vero praedictam intelligentiam peccata sane d
Abbreviated transcription (Latin):
omnis pena iꝰta de iusticia dei ueniat. iudr̃
in quamtum peccatum est iustum eẽ⁊ adeo
ipuenire: ad q illi respondent. Peccatum s̃
dici penam pecci. quia ꝑ peccatum in quod
merito p̃cedentis pecc̃i homo labitur. deserente
deo corrumpirur. bona natura. sicut ignis et̾¬
nus dicitur pena malorum. quia cruciantur. nͥ
tamen ip̃e cruciatus malorum ignis ẽ s ꝑ ig-¬
nem fit in homine. ita ꝑ pecc̃m̃ cortumpitur
natura. ⁊ immunitur bonum nature. ⁊ ẽ ip̃a
inminutio ⁊ corruptio boni. passio ⁊ pena ⁊ ñ
ẽ ẽẽntialit̾ ip̃m peccm ꝑ quod fit .s. iõ pecc̾m¬
dr̃. ut p̃missum est quia ꝑ peccm̃ ilico uͭ
peccat homo. fit ⁊̃ ĩ homine illa corruptio que
tam̃ fic deo auctore. Ila enim pena siue passio
q̃÷ bom corruptio: adeo ẽ illius tam̃ ut sic dicã
mat̾ia ⁊ causa.⁊ peccm̃ quod adeo ẽ ñ. quod udr̃
augustinus notasse ⁊ uixta hunc sensum ĩtel

Expanded text:
a justa de justitia Dei veniat, videtur in quantum peccatum est justum esse et a Deo provenire. §. Ad quod illi respondent peccatum sic dici poenam peccati, quia per peccatum in quod merito praecedentis peccati homo labitur deserente Deo, corrumpitur bona natura. Sicut ignis aeternus dicitur poena malorum, quia eo cruciantur; nec tamen ipse cruciatus malorum ignis est, sed per ignem fit in homine. Ita per peccatum corrumpitur natura, et imminuitur bonum naturae; et est ipsa imminutio et corruptio boni, passio et poena, et non est essentialiter ipsum peccatum, per quod fit; sed ideo peccr, ut praemissum est, quia per peccatum, illico ut peccat homo, fit in homine illa corruptio, quae tamen fit Deo auctore. Illa enim poena sive passio, quae est boni corruptio, a Deo est. Illius tamen, ut sic dicam, materia et causa est peccatum, quod a Deo non est. Quod videtur Augustinus, tom.
Abbreviated transcription (Latin):
apr̃e. quam a filio ad quod dicimus
quia sicut non ꝓcedit ante a patre
quam a filio. ita non magis ł pleniuᷤ
ꝓcedit a pr̃e quam a filio. aucꝰ. tamen ĩ
inquit in hac tͥnitate: non dr̃ u̾bum
dei: nͥfilius. nec donum dei . nͨ donum¬
dĩ nͥ sp̃c santus: nͨ de qͦ genitum ẽ. u̾¬
principalit̾ ꝓcedit de patre. s ne te
hoc turbaret. ip̃e continuo ex quo sẽ
su dix̾it: aꝑit dicens. Iõ addidi princi
paliter: quia de filio sp̃c sanctus ꝓce¬
dere reꝑitur. s ħ quoq illi pat̾ dedit
non iam existenti ⁊ non dum hñti. s
quicquid unigenito u̾bo dedit. gigñ¬
do dedit. sic ergo cum genuit. ut etiã
de illo donum commune ꝓcedet. et
ip̃emet quom sp̃c sanctus principałr
ꝓcedit ã pr̃e. non quia pͥus ł magis
ꝓcedat a patre quam a filio.s: quia
cum ꝓcedat a filio. ħ ip̃m ht̃ filius a
patre.

Expanded text:
atre quam a Filio? Ad quod dicimus quia sicut non ante procedit a Patre quam a Filio; ita non magis vel plenius ocedit a Patre quam a Filio. Aug. tamen, in inquit, in hac Trinitate non dicitur Verbum Dei nisi Filius; nec donum Dei, nisi Spiritus sanctus; nec de quo genitum est Verprincipaliter procedit a Patre. Sed ne te hoc turbaret, ipse continuo ex quo sensu hoc dixerit aperit dicens: Ipaliter, quia et de Filio Spiritus sanctus procedere reperitur; sed hoc quoque illi Pater dedit, non iam existenti et nondum habenti, sed quicquid unigenito ndo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo donum commune procederet,ipsemet quomodo Spiritus sanctus principaliter procedit a Patre, non quia prius vel magis procedat a Patre quam a Filio, sed quia cum procedat a Filio, hoc ipsum habet Filius a Patre.
Abbreviated transcription (Latin):
Ntri Generationem filii uͦ⁊ ꝓ scĩ¬
cessionem sp̃s sancti: dum uͦiuimus
distinguere non sufficimus. Uñ aogꝰ
maximino p̃missamq̃õnem refrican
ti .s. querenti cur sp̃s sanctus nõ dr̃ct᷑
tilnis. cum de patris c̾ẽt substantia.
õ ille filius.ẽ. pr̃is. de quo est genitus.
tur. ait de patre ꝓcedit quoniam pat̾
ꝓcessionis eius .ẽ. auctor. qui filium ge¬
nuit. et gignendo ei dedit. uͭ etiam de
ip̃o ꝓcedet sp̃s sanctus. Nam nͥ ꝓcedet¬
etiam de ip̃o non dr̃et discipuł. Acci¬
pite sp̃m sc̃m. eumq insufflando da¬
ostendet. flando: quod spirando dabat.
occulte. Quia ergo si nasceretur. non
tantum de pr̃e non tantum de filio. s
de ambob utiq nasceretur sine dubio
tilius dr̃etur amborum. ac ꝑ ħ quia filiꝰ
hic dic̃ q ñ ualet
inter illa duo distinguere

Expanded text:
nter generationem vero Filii et processionem Spiritus sancti, dum hic vivimus, distinguere non sufficimus; unde Aug. Maximino praemissam quaestionem refricanti, scilicet quaerenti cur Spiritus sanctus non diceretur Filius, cum de Patris esset substantia, Ideo ille Filius est Patris, de quo est genitus: tur, ait, De Patre procedit ; quoniam Pater processionis ejus est auctor, qui talem Filium genuit, et gignendo ei dedit ut etiam de ipso procederet Spiritus sanctus. Nam nisi procederet et de ipso, non diceret discipulis, Accipite Spiritum sanctum; eumque insufflando daostenderet flando quod spirando dabat occulte. Quia ergo si nasceretur, non tantum de Patre, nec tantum de Filio, sed de ambobus utique nasceretur, sine dubio Filius diceretur amborum. Ac per hoc, quia Filius Hic dicit quod non valet inter illa duo distinguere
Abbreviated transcription (Latin):
ost que considerandum est
utrum alio mͦ uel meliori quam
facit. possit ea factre quae facit. Si
modus oꝑationis ad sapientiam opifi-¬
cis referatur:. nec alius nec melior esse
ferat᷑ modꝰ adrẽ ĩpã quam facit ds̃. dicimus
quia et alius ⁊ melior pͭ eẽ modus et se¬
cundum ħ concedi pͭ: quia ea q̃ facit
p tacere melius: et alit̾ quam facit. qr
p̾ quib dam meliorem modum existñ¬
di prestart ⁊ quibdam aliumꝰ. Uñ augꝰ.¬
quod fuit et alius mus nr̃e lib̃ationis
possibił deo: qui omnia pͥ. ẜ nullus
alius nr̃e miserie sanande tuit con-¬
uenientior. Potest gͥ ds̃ eorum q̃ facit:
quedam alio mͦ meliori: quedam auo
m̃ eque bono quedam etiam minꝰ bono¬
facere quam facit. Ut tamen modus rełe¬
sit om̃ẽ qͦd olim potuit

Expanded text:
ost haec considerandum est utrum alio modo vel meliori quam facit, possit ea facere quae facit. Si modus operationis ad sapientiam opificis referatur, nec alius, nec melior modus esse feratur modus ad rem ipsam quam facit Deus, dicimus quia et alius, et melior potest esse modus. Et secundum hoc concedi potest, quia ea quae facit, potest facere melius, et aliter quam facit; quia potest quibusdam meliorem modum existendi praestare, et quibusdam alium. Unde Aug.quod fuit et alius modus nostrae liberationis possibilis Deo, qui omnia potest; sed nullus alius nostrae miseriae sanandae fuit convenientior. Potest ergo Deus eorum quae facit, quaedam alio modo meliori, quaedam alio modo aeque bono, quaedam etiam minus bonfacere quam facit; ut tamen modus refesit omne quod olim potuit
Abbreviated transcription (Latin):
borum sinplicitatem ñ u̾itatis ip̃ius absolu¬
tione suscꝑent: alr int̾p̃tantes quam dictoꝵ
uirtꝰ p̾tularet. De intelligentia enim ħesis ñ
de scriptuta est. ⁊ sensus ñ sermo fit cͥmen
Id̾ in octauꝰ. Intelligentie sensus in crimine est.
Ieronimus dicit: ꝗ ex ũb̾ mordinate ꝓlatis iͥ¬

Expanded text:
borum simplicitatem, non veritatis ipsius absolutionem susceperunt, aliter interpretantes quam dictorum virtus postularet. De intelligentia enim haeresis non de Scriptura est; et sensus, non sermo, fit crimen. Idem in lib. 8: Intelligentiae sensus in crimine est. Hieron. dicit quod ex verbis inordinate prolatis in
Abbreviated transcription (Latin):
natura deitatis nulla sit accidenti¬
um diuersitas nullaq penitꝰ mutabili¬
tas s perfecta simplicitas: ostend̃ augꝰ.
bonum. sñ quantitate magnum. sinc
indigentia c̾atorem. sñ situ p̃sidñtem.
sñ habitu omnia continentem. sñ loco
ubiq totum. sine tempore sempit̾num.
sine ulla sui mutatione mutabilia fa¬
cientem. nichs pacientem. Quisquis dm̃
ita cogitat. ⁊ si non dum pͥ omnino inue¬
nire. quid sit: pie tamen cauet. qͣtum
pot̾: aliquid de illo sentire: quod non
sit. Ecce si subtiliter intendas: ex his at¬
ꝙ p̃dictis. aperitur illa p̃dicamenta ar¬
tis dialetice di nature minime c̃ueni¬
re que nullis subiecta ẽ. accidentib. Ꝙ¬

Expanded text:
natura divina nulla sit accidentium diversitas, nullaque penitus mutabilitas, sed perfecta simplicitas, ostendit Aug. bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesidentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine ulla sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem; quisquis Deum ita cogitat, etsi nondum potest omnino invenire quid sit ipse, pie tamen caveat quantum potest aliquid de illo sentire, quod non sit. Ecce si subtiliter intendas, ex his atque praedictis aperitur, illa ptis dialecticae Dei naturae minime convenire, quae nullis subjecta est accidentibus. U
Abbreviated transcription (Latin):
Et si parxͥ supͣ omnẽ sensum ẽ quomͦ
non ẽ supͣ omnem sensum tanta gn̾ato:
Tu gͦ ori manum admoue. scrutari nõ¬
licet suꝑna misteria. Licet scire quod
natussit: non licet discut̾e. quomͣ natꝰ
sit. Illud negare: mͥ non licet. ⁊ ħ q̃rere:
metus ẽ. In effabił enim ẽ: illa gen̾at̾o
Unde isaias. Gen̾ationem eiꝰ qͥs enarra¬

Expanded text:
Et si pax Christi supra omnem sensum est, quomodo non est supra omnem sensum tanta generatio? Tu ergo ori manum admove; scrutari nlicet superna mysteria. Licet scire quod natus sit, non licet discutere quomodo natus sit. Illud mihi negare non licet, hoc quaerere metus est. Ineffabilis enim est illa generatio, unde Isaias: Generationem ejus quis enarra
Abbreviated transcription (Latin):
a me inquit ambrosiꝰ. quomͦ si filiuᷤ
sit non pͥorem hat pr̃em quero item
mͥ enim impossibile ẽ: gen̾ationis sci¬
re secretum. mens deficit. uox scilet
non meat̾m: s. ⁊ angłorum. supͣ potes¬
tates. ⁊ supͣ angłos. et supͣ cherubin.⁊ supͣ
seraphin. ⁊ supra omnem sensum ẽ qr

Expanded text:
a me, inquit Ambr., quomodo si Filius sit, non priorem habeat Patrem? Quaero item Mihi enim impossibile est generationis scire secretum; mens deficit, vox silet, non mea tantum, sed et angelorum; supra potestates, et supra angelos, et supra cherubin, et supra seraphin, et supra omne
Abbreviated transcription (Latin):
ponentes scire. que neminem plene ercusat¬
ẜ sic fortassr ut minus puniatur.Uñ augꝰ
ad ualentinum. Eis aufertur excusatio: qui
manclata dei nouerunt. quam solent habe
homines de ignorantia ⁊ licet grauius sit pec¬
care scient̾ quam nescient̾ ñ iõ tam̃ fugi¬
endum ẽ. ad ugnorantie tenerras. ut in eis qͥs¬
quam excusacionem requirat. Auud ẽ tnim
nescisse. aliud scire noluisse. quia in eis qui
intellige noluerunt: ip̃a ignorantia pecc̃m ẽ
In eis n qui non potuerunt᷑: pena peccati. Ig¬
norantia uͦ. que non ẽ eorum qui scire uolũt
s eor qͥ tamquam simplicit̾ nescuint. nullã
sic excusat: ui et̾no igne non aideat .s. fortasse
lt mitius ardeat. Non gͥ mulier excusatio¬
nem non hũit de ignorantia. cum ⁊ manda¬
tum nouerit: ⁊ peccatum eẽ. secꝰ ag̾e ñ ingno

Expanded text:
ponentes scire, quae neminem plene excusat, sed fortasse ut minus puniatur. Unde Aug. ad Valentinum: Eis aufertur excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non ideo tamen confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis qui intelligere noluerunt ipsa ignorantia peccatum est; in eis vero qui non potuerunt, poena peccati. Ignorantia vero quae non est eorum qui scire nolunt, sed qui tanquam simpliciter nesciunt, nullum sic excusat ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandatum noverit, et peccatum esse secus agere non igno
Abbreviated transcription (Latin):
de sp̃u sancto dicendum.ẽ. qui ꝓͥe
dicitur donum dei. cum tamen et
alia pła. sint dona dei. S sp̃c sc̃s:
numẽ. sicut filius. ꝓͥetate filius.
Eo enum dicitur donum: quo sp̃c
non ita appareat: in hoc nomine
sp̃c sanctus. sicut in ħ nomine do¬
num. uñ augꝰ. in .u.li. de trinitate.
ita ait. Sp̃c sanctus qui non truu̾¬
tas ẽ s in tͥnitate intelligitur in
eo quod ꝓͥe dicitur sp̃c sanctus.
relatiue dicitur. cum et ad prẽm et
ad filium refertur. quia sp̃c sanctꝰ.
latio non apparet in ho nomine.
apparet autem: cum dr̃ donum
dei. donum enim ẽ. pr̃is ⁊ filii qͥa

Expanded text:
de Spiritu sancto dicendum est, qui proprie dicitur donum Dei, cum tamen et alia plura sint dona Dei. Sed Spiritus snum est, sicut Filius proprietate est Filius. Eo enim dicitur donum, quo Spirinon ita appareat in hoc nomine Spiritus sanctus, sicut in hoc nomine donum. Unde Aug., in lib. 5 de Trinit.iritus sanctus qui non Trinitas, sed in Trinitate intelligitur, in eo quod proprie dicitur Spiritus sanctus, relative dicitur, cum et ad Patrem et ad Filium refertur, quia Spiritus sanclatio non apparet in hoc nomine; apparet autem cum dicitur donum Dei : donum enim est Patris et Filii, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ꝙͦ ex nomine qd utͥq comuenit:
utriusq comiuinio significetur
uocatur donum amborum sp̃c sc̃s.¬
Ecce hs̃ quare sp̃s sanctus ꝓͥe dicat᷑
donum.⁊ quod relatiue dicit᷑ suie
donum siue sp̃c sanctus. ⁊ q̃ nomẽ
sibi ꝓͥum tenet. qd communiter pa¬
tri ⁊ filio comuenit. s diuis im.
ꝗt est sciendum quia cum pat̾
ł filius dicitur sp̃c. siue sanctus.
neutrum relatiue dic̃ s secundm¬

Expanded text:
Ut ergo ex nomine quod utrisque conuenit, utriusque communio; significetur, uocatur donum amborum Spiritusicatur donum, et quod relative dicitur sive donum sive Spiritus sanctus; et quod nomen sibi proprium tenet quod communiter Patri et Filio convenit, sed divisim. Et est sciendum quod cum Pater vel Filius dicitur spiritus sive sanctus, neutrum relative dicitur, sed secund
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝑ maliciam sint obstinati: iuuaci tñ
sensu: non penitus sunt priuati. Nam ut
tradit isidorus tplici acumine scientie ui¬
gent demones . s. subtiitate nature. erpien tia
mala. de temꝑaub reb nosc̾e ꝑmittuntur.
partim subtuitate sensꝰ. partim exꝑientia
temꝑum cailidiores ꝓꝑ tam magnam lon¬
gitudinem uite: partim sanctis angłis. q ip̃i
ip̃i acturi sunt uelut diuinando p̃dicumi.

Expanded text:
iam ita sint obstinati, vivaci tamen sensu penitus non sunt privati. « Nam, ut tradit Isidorus, triplici acumine scientiae vigent daemones, scilicet subtilitate naturae, partim verba de temporalibus rebus nosse permittuntur, partim subtilitate sensus, partim experientia temporum callidiore, propter tam magnam longitudinem vitae, partim sanctis angelis quod ipsi tiam quod ipsi acturi sunt, velut divinando praedicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quia iustus ẽ uel ut iustus sit. Qui enim alr
se diligit iniuste se diligit. quia ad ħ se dilig̃
ut sit iniustus ad ħ gͣ ut sit malus. ñ gͦ iam
se diligat ⁊ ꝓdesse sibi uelit dubitare de-¬
mentis ẽ. modus autem p̃upitur cũ ait.
sicut te ip̃m. ut ꝓrimum diligas ad quod
te ip̃m. Si gͦ te non pp̃ te dilig̾e debes s pp̃ il¬
lum uͥ dilectionis tue rectissmus finis ẽ. nõ
succenseat alius aliquis homo. si ⁊ ip̃m ꝓpt̾
dm diligis. Hunis dilectionis mod̾ ueritas in¬
sinuat dicens. Mandatum nouum do .ii. ut

Expanded text:
quia justus est, vel ut justus sit. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quia ad hoc se diligit, ut sit injustus; ad hoc ergo ut sit malus, non ergo jam se diligat, et prodesse sibi velit, dubitare dementis est. Modus autem praecipitur cum ait, sicut teipsum, ut proximum diligas ad quod teipsum. Si ergo te non propter te diligere debes, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius aliquis homo, si et ipsum propter Deum diligis. Hujus dilectionis modum Veritas innuit dicens: Mandatum novum do vobis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
a quibusdam ita. si deus ita pocest
aliquid scire uel prescire: q̃ numqͣm
sciui t. nec presciuit: pͣ gͦ ex temꝑe ali¬
quid scire uel p̾scire ad quod dicimu.
Potest quidem deus scire uel prescire
uel sciuit neq p̃scit uel p̾sciuit quia
scientia eius. non ẽ. nͥ de his que sunt

Expanded text:
t aliquid scire vel praescire quod nunquam scivit vel praescivit, potest ergo ex tempore aliquid scire vel praescire. Ad quod dicimus: Potest quidem Deus scire vel praescire vel scivit, neque praescit vel praescivit, quia scientia ejus non est nisi de hi
Abbreviated transcription (Latin):
t putant illi michael. gab̾eluon ordinum
raphael de suꝑiori ordine fuisse. Micahel.
interpretatur quis ut deus. gabriel fortitudo di
raphael medicina dei. nͨ sunt ista nomina ordi-
det̾minate. s munc huius nunc illius. eẽ. nomẽ
secundum qualitatem eorum. ad q̃ nuncianda
ł g̾enda mittunt᷑. sic ⁊ demonum quedam noia
sunt. q̃ quidam putant unius eẽ. ꝓͥa. Auii uͦ. plib
cominuna. diabolus quippe qui grece ita uocat᷑.
⁊ cͥminator int̾p̃tat᷑ uel deorsum fluens: hebraice
tam̃tum eorum ⁊ alia pła reppies nomina. q̃ł hꝰ¬

Expanded text:
t putant illi Michael, Gabriel, Raphael de superiori ordine fuisse. Michael interpretatur quis ut Deus? Gabriel, fortitudo Dei; Raphael medicina Dei; nec sunt ista nomina ordinudeterminate, sed nunc hujus, nunc illius esse nomen, secundum qualitatem eorum ad quae nuntianda vel gerenda mittuntur: sicut et daemonum quaedam nomina sunt quae quidam putant esse unius propria, alii vero pluribus communia. Diabolus quippe, qui Graece ita vocatur, et criminator interpretatur vel deorsum fluens, Hebraice tamentum eorum; et alia plura reperies nomina q
Abbreviated transcription (Latin):
it ꝓͥe ꝓcedẽ a patit quod non ita ÷ intel¬
ligindum tamquam priꝰ uel plenius.
A patre ꝓcedit quam a filio: sed quia
ħht̃ patera se non ab alio: ut de ip̃o sit
et ꝓcedat sp̃s sanctus. filius autem nõ a
se ẜ a patre ħ ht̃ ut de ip̃o sit ⁊ ꝓcedat
sp̃c sanctus.¬

Expanded text:
ie procedere a Patre. Quod non est ita intelligendum, tanquam prius vel plenius a Patre procedat quam a Filio, sed quia hoc habet Pater a se non ab alio, ut de ipso sit et procedat Spiritus sanctus. Filius autem non a se, sed a Patre hoc habet, ut de ipso sit et procedat Sp
Abbreviated transcription (Latin):
i. nirare cogis scas de necissitate uenire in¬
firmitatis eorum. quib aliquid suades q̃
infirmitas utiq malum ẽ. Tñ nos cotidie
libari p̃camur dicentes. lib̾a nos a malo. Lõq
ñ cdixit: ꝗ amplius ẽ malum ẽ. Tu enim ñ
facis malum: qui bñ ut̾is uiratione. s. a ma¬
lo ẽ illius qui aut̾ ñ credit .i. ab infirmita¬
te que aliqñ pena ẽ auqñ pena ⁊ culpa.

Expanded text:
si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades; quae infirmitas utique malum est. Unde nos quotidie liberari precamur dicentes, libera nos a malo. Ideoque non dixit, quod amplius est, malum est. Tu enim non facis malum, qui bene uteris juratione; sed a malo est illius qui aliter non credit, id est, ab infirmitate, quae aliquando poena
Abbreviated transcription (Latin):
bona ñ tñ fugienda tamquam mala cũ ÷¬
ir̃ necessaria. Non ẽ enim ꝯͣ p̃ceptum d̃i uirato.
Sita intelligitur. dñs ꝓibuisse a iuramento:
ut quantum in ip̃o ẽ quisq ñ uiret. Q młti
faciunt in ore hñtes uirationem tamqͣm
magnum atq suaue aliquid Apłs enuim p̃¬

Expanded text:
mala, cum est necessaria. Non est enim contra praeceptum. Dei juratio. Sed ita intelligitur Dominus prohibuisse a juramento, ut quantum in ipso est quisque non juret. Quod multi faciunt, in ore habentes jurationem tanquam magnum atque suave aliquid. Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
um autem sp̃s sanctus non dicat᷑
genitus. s tantum ꝓcedens queri
solet cur filius non drͣ tantum genitꝰ
mundum. Non gͦ tantum sp̃s sanctꝰ
ꝓcedit a patit s etiam fuius. Ad quđ
dicimꝰ. quod cum ut̾q ꝓcedat a pr̃e dis-¬
similiter tamen. Nam sp̃c sanctus u
ꝓcedit a patre. non quomͦ natus s q̃¬
m̃ datus uel donum. filius autem¬
ꝓcessit nasiendo. exit ut genitus. ac ꝑ
exiam non sit filius. cum ip̃e a patre ex¬
eat. Iõ.s. non dicitur filius. quia neq
natꝰ÷ sicut unigenitus. neq factus.
ut ꝑ dei gr̃am in adoptionem naseret᷑
sicut nos.
Ad̾ ñ potest distingui a nobis
inter generationẽ filii ⁊ ꝓcessionẽ sp̃s

Expanded text:
um autem Spiritus sanctus non dicatur genitus, sed tantum procedens, quaeri solet, cur Filius non dicitur tantum genitusmundum? Non ergo tantum Spiritus sanctus procedit a Patre, sed etiam Filius. Ad quod dicimus quod cum uterque procedat a Patre, dissimiliter tamen. Nam Spiritus sanctus, ut ocedit a Patre non quomodo natus, sed quomodo datus vel donum. Filius autemocedit nascendo, exiit ut genitus. Ac per tus sanctus etiam non sit Filius, cum et ipse a Patre exeat. Ideo Spiritus non dicitur Filius, quia neque natus est sicut unigenitus; neque factus, ut per Dei gratiam in adoptionem nasceretur sicut nos. 3. Quod non potest distingui a nobis inter generationem Filii et processionem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
patre: ꝓcedit sp̃c ueritatis. a filio
mittitur. ⁊ a filio accip̃: s omnia
que ht̃ pat̾ filii sunt. Id eirco qui ab
Res nature fil ii est. s eadem res ⁊ na¬
ture patris est. ⁊ dei excitantis xp̃m
tuis ercitati. In aliquo differt xp̃i.
et dei natura. ne eadem sit. si p̃stari
est ergo in nobis sp̃c dei. ita cum quod
quid aliud diuersum xͦ esse: quam
deus est. deus gͥ. xp̃c: est unus cum
unum sumus. in quo docet ueritas
unitatem esse nature. non solitudi¬
nem unionis. Ecce si ħ uerba diligñ¬
ter attendas. inuenis sp̃m sanctum
rem nature dici: patris ⁊ filii.⁊ eun¬
dem dici esse naturam dei. ubi dicit᷑
ꝑ naturam dei: natura ip̃a habitat
in nabis: si per sp̃m sanctum xp̃t est
in nobis. Ita in trinitate non ita dis¬
tinguendum est. int̾ naturam ⁊ rẽ
nature: sicut in reb creatis quia ut ait
deum: nulla est. ⁊ si qua comꝑationũ
exempla interdum asserunt᷑: nemo ea

Expanded text:
Patre procedit Spiritus veritatis, a Filio Patre procedit Spiritus veritatis, a Filio mittitur, et a Filio accipit. Sed omnia quae habet Pater, Filii sunt. Idcirco qui ab Res naturae Filii est, sed et eadem res et naturae Patris est, et Dei excitantis Christuis excitati. In aliquo differt Christi et Dei natura, ne eadem sit, si praestari Est ergo in nobis Spiritus Dei, est aliud diversum Christus esse quam Deus est. Deus igitur Christus est unus cum  Ego et Pater unum sumus, in quo docet Veritas unitatem esse naturae, non solitudinem unionis. Ecce si haec verba diligenter attendas, invenis Spiritum sanctum rem naturae dici Patris et Filii; et eumdem dici esse naturam Dei, ubi dicitur: Per naturam Dei natura ipsa habitat in nobis, si per Spiritum sanctum Christus est in nobis. Itaque in Trinitate non ita distinguendum est inter naturam et rem naturae, sicut in rebus creatis, quia, ut aitDeum nulla est; et si qua comparationum exempla interdum afferuntur, nemo ea
Abbreviated transcription (Latin):
oc quidem dicunt
non intendendentes pia diligen¬
tia scripture tircumstantiam qua
considerata percipi potest: quomͦ pte-¬
missa dixerit hilatius Subsequenter
enim in eadem serie ostendit: in sp̃u
dei aliquando significari patrem ut
significari filium ut cum dicit in sp̃u dei:
eicio demonia nature sue potestate se de¬
mones deicere demonstrans. Aliquan¬
do spiritum Sanctum ut ibi. Ef¬
fundandam de sp̃u meo sr̃ omnem
carnem. quod dicit consummatum
distinctionem fecerit. ⁊ quod in suꝑio¬
sit: ⁊ quod ip̃e sit res unius nature pa-¬
tris ⁊ filii: aperte ostendit. inquiens
ita. hec leirco sunt demonstrata: ut qͣ-¬
cumq parte heretita falsitas se contu-¬
liss finib ueritatis excluderetur. ha-¬
bitat enim in nob̃ xp̃c: quo habitan-¬
⁊ cum ꝑ naturam dei: natura ip̃a
habitet in nob̃. indiferens natura
filii creditur. ẽẽ. a patre. cum sp̃s sĩs
demonstretur unius. Quero nunc gͥ
quomͦ non ex natura unum sunt a-

Expanded text:
oc quidam dicunt, non intelligentes pia diligentia Scripturae circumstantiam; qua considerata percipi potest quomodo praemissa dixerit Hilarius. Subsequenter enim in eadem serie ostendit in Spiritu Dei aliquando significari Patrem, utsignificari Filium, ut cum dicitur: In Spiritu Dei ejicio daemonia, naturae suae potestate se daemones ejicere demonstrans; aliquando Spiritum sanctum; ut ibi: Effundam de Spiritu meo super omnem carnem. Quod dicit consummatum distinctionem fecerit, et quod in susit, et quod ipse sit res unius naturae Patris et Filii, aperte ostendit inquiens ita: Haec idcirco sunt demonstrata, ut quacumque parte haeretica falsitas se contulisset, finibus veritatis concluderetur. Habitat enim in nobis Christus, quo habitan cum per naturam Dei natura ipsa habitat in nobis, indifferens natura Filii creditur esse a Patre, cum Spiritus sdemonstretur unius. Quaero nunc ergo quomodo non ex natura unum sunt? A
Abbreviated transcription (Latin):
ec minor ẽ ꝓles: parente dum tantã
se nouit mens: quanta ẽ. Nec minor
e. amor: parente. et ꝓle.i. mente et noticia.
mens amans in amore. ÷. et amor in a¬
mantis noticia. ⁊ noticia: in mente nos¬
per ista profici ad intelligendum dm̃

Expanded text:
 minor proles parente, dum tantam se novit mens, quanta est; nec minor est amor parente et prole, id est, mente et notitia, mens amans in amore est, et amor in amantis notitia, et notitia in mente nosper ista proficit ad intelligendum D
Abbreviated transcription (Latin):
curemus .s. sp̃m sanctum dilectionẽ ẽt
siue amorem patris et filii quo .s. pa¬
ter diligit filium. et filius patrem.
u. Sp̃c sanctus: nec pater.ẽ. nec filiu.
sed dilectio quam ħt pater ĩ filium
et filius in prẽm. augustinus qͦ in .ui.
unitate sube ⁊ equalitate consistit. si¬
ue enim sit unitas amborum siue sc̃i¬
tas siue caritas: maniftstum ẽ: quod
non aliquid duorum ẽ: quo uterq
coniungitur. quo genitus a gignente
diligitur. genitoremq suum diligat.
Sintq non participacione. s tẽncia
sua: neque dono superioris alicuiꝰ:
s suo pͥo: seruantes unitatem sp̃c in
uinculo pacis. Ecce hic habes sp̃m
sanctum ẽc̃: quo filius diligitur a
pr̃e ⁊ pater a filio. Et quo illi duo:
seruant unitatem pacis. Sp̃c ergo sãc¬
ẽ aliquid patris ⁊ filii. quicquid illd
ẽ. at ip̃a communio consubał.⁊ coe
tas.⁊ hec quoq substancia quia deus
substantia ẽ. et deus caritas est. Triagͦ¬
quide illo est. et unus diligens eum

Expanded text:
cet Spiritum sanctum dilectionem esse, sive amorem Patris et Filii, quo scilicet Pater diligit Filium et Filius Patrem. us sanctus nec Pater est, nec Filius, sed dilectio quam Pater habet in Filium, et Filius in Patrem. » Augustinus quoque in sexto unitate substantiae et aequalitate consistit; sive enim sit unitas amborum, sive sanctitas, sive charitas, manifestum est quod non aliquis duorum est: quo uterque conjungitur, quo genitus a gignente diligitur, genitoremque suum diligit.sintque non participatione, sed essentia sua; neque dono superioris alicujus, sed suo proprio, servantes unitatem spiritus in vinculo pacis . Ecce hic habes, Spiritum sanctum esse quo Filius diligitur a Patre, et Pater a Filio, et quo illi duo servant unitatem pacis. Spiritus ergo sance aliquid est Patris et Filii, quidquid illud est: at ipsa communio consubstantialitas. Et haec quoque substantia, quia Deus substantia et Deus caritas , siqui de illo est, et unus diligens eum
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ ꝑ muera gratiȩ eisdem precent. Qui n
natura magis subtiles. ⁊ sapientia ampluiᷤ
lentiores auis constituti. Qui uero nͣ minuᷤ
subtiles ⁊ sapientia minus perspicates con¬
cuncta ordinantis. In ip̃a facultate arbit dit
terentia animaduertenda ẽ. secundum dif¬
ferentem nͨ uirtutem. ꝙ differentem cogni¬
tionis et intelligentie ium. Et sicut diffe¬
tens ugor et subtilitas natute: infirmita¬
tem nõn adducit: minorq cognitio sapi¬
entie ignorantiam non ing̾it. sic lib̾tas in¬
terior: nullam arbitͥo necessitatis uolunta¬
tem impoint
Quod cominunia & equa¬
lia hũmnt angeli.

Expanded text:
post per munera gratiae eisdem praeessent. Qui enim post per munera gratiae eisdem praeessent. Qui enim natura magis subtiles, et sapientia amplius lentiores eisdem constituti. Qui vero minus subtiles et sapientia minus perspicaces concuncta orferentia animadvertenda est secundum differentem naturae virtutem et differentem cognitionis et intelligentiae vim. Et sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit, sic libertas inferior nullam arbitrio necessitatis voluntatem imponit. 3. Quae communia et aequalia habuerunt angeli.
Abbreviated transcription (Latin):
in sub̃a sp̃uali ⁊ sapientia rationali& lib̃¬
tate arbitrii que omnib merant: omnes eqͣ¬
les fuerint ut sit prima consid̾atio de sub̃a.
secunda de forma tertia de potestate. ꝑsona
quippe: sub̃a ẽ sub̃a ẽ sapientia. forma arbi¬
trium. potestas. et ad subam quidem ꝑtinet
nature subtilitas. ad formam uͦ intelligentie
nalis habilitas. Ille gͥ c̾intie rationales. que
ꝑsone erant ⁊ sp̃c erant naturaq simplices
ac uita immortales. differentẽ ẽẽntie. te¬
nuitatem. et differentem sapientie ꝑspica¬
citatem. atq differentem arbitrii habilita
ciam ac formam & pondus quedam enm
aliis meliorem ac digniorem rẽntiam. et for
Ad hunt gͥ modum credendum: illas sp̃ualẽ
naturas comuenientes sue puritati ⁊ excel¬
lentie. & messentia ⁊ in forma. et in faculta¬
te differentias accepisse in exordio sue con
dei sapientia constituerentur aliis maiora.
alus minora dona pr̃antis. ut qui tunt per
naturalia bona aliis excellebant. ip̃i etiam

Expanded text:
ia spirituali et sapientia rationali et libertate arbitrii quae omnibus inerant, omnes aequales fuerint; ut sit prima consideratio de substantia; secunda de forma; tertia de potestate. Persona quippe substantia est; sapientia forma; arbitrium potestas, et ad substantiam quidem pertinet naturae subtilitas; ad formam autem intelligentiae tatis habilitas. Illae ergo essentiae rationales quae personae erant, et spiritus erant, naturaque simplices, et vita immortales, differentem essentiae tenuitatem, et differentem sapientiae perspicacitatem, atque differentem arbitrii libertatetiam ac formam et pondus. Quaedam enim aliis meliorem ac digniorem essentiam et formaAd hunc ergo modum credendum est illas spirituales naturas convenientes suae puritati et excellentiae, et in essentia, et in forma, et in facultate differentias accepisse in exordio suae conDei sapientia constituerentur, aliis majora, aliis minora dona praestantis, ut qui tunc per naturalia bona aliis excellebant, ipsi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ magͣ placet. ut ip̃a lib̾tas arbitrii
uocabula. dicitur enim lib̾tas ad malum
faciendum: antequam ꝑ gr̃am sit reꝑata. s
cum ꝑ gr̃am fuit repata: dicitur libertas ad
bonum faciendum quia añ gr̃am libera ẽ
uoluntas ad malum. ꝑ gr̃am uͦ lib̾a fit ad
bonum. Semꝑ gͥ uoluntas hominis aliqͦ
mͦ lib̃a . ẽ s ñ semꝑ bona ẽ. Non enim bo
ua ẽ: nisi a peccato liberata ẽ tam̃ a necessi¬
seruit peccato ⁊ nunc ẽ. mala aũ a peccato
lib̾a .t̃ quando seruit iusticiȩ : tunc ÷ bonia.¬

Expanded text:
nobis magis placet ut ipsa libertas arbitrii vocabula. Dicitur enim libertas ad malum faciendum, antequam per gratiam sit reparata; sed cum per gratiam fuerit reparata, dicitur libertas ad bonum faciendum, quia ante gratiam libera est voluntas ad malum, per gratiam vero libera fit ad bonum. Semper ergo voluntas hominis aliquo modo libera est, sed non semper bona est. Non enim est bona, nisi a peccato liberata; est tamen a necessiservit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est quando servit justiti
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ cum deo scͥptum reꝑiamus. fuit ab eter¬
no. fuit semꝑ ⁊ erit in secula.⁊ huiusmͦi.
Unde uidetur quia non est tantum dicẽ-¬
dum de deo: fuit uel est uel erit. Si enĩ
diceretur tantum fuit: putaretur qđ
desierit ẽẽ. Si diceretur tantum. ẽ. pu¬
tarctur quod non semꝑ fu̾it. sed esse ce¬
perit. si tantum dicereretur erit: puta¬
retur non ẽt̃.mͦ. dicatur gͦ quia semper
fuit. ⁊ est et erit ut intelligatur quia n
cepit nec desũt nec desinit. nec desi-¬
net ẽẽ. de hoc augustinus suꝑ iohannẽ¬
ita ait. Oum de sempitna re ꝓp̾e dica¬
tur ẽ: secundum nos benedicitur fuit.
et exit fuit quia numquam desut e¬
rit quia numquam deerio. ẽ: qͥa seꝑ ẽ ñpt̾in¬
qͣsi qͣñmaneat. ñ oriet᷑: quasi quod ñ erat
Cum gͦ nr̃a iocutio ꝑtempora uarietur
de eo uere dicuntur uerba cuiuslibet
temporis. qui nullo tempore de fuit. ł
utritatis ueritas loquens. dixit ꝑ futu
Nrum quetumque audiet loquetur.

Expanded text:
uenter scriptum reperiamus: Fuit ab aeterno, fuit semper, et erit in saecula, et hujusmodi; unde videtur quia non est tantum dicendum de Deo, fuit, vel est, vel erit. Si enim diceretur tantum, fuit, putaretur quod defuerit esse; si diceretur tantum, est, putaretur quod non semper fuerit, sed esse coeperit; si tantum diceretur, erit, putaretur non esse modo. Dicatur ergo quod semper fuit, est et erit, ut intelligatur, quia nec coepit, nec desiit, nec desinit, nec desinet esse. De hoc sanctus Augustinus super Joanneich: Cum de sempiterna reproprie dicatur: Est, secundum nos bene dicitur: Fuit et erit; fuit, quia numquam desiit, erit, quia numquam deerit. E 14 Exorciquod non maneat; non orietur, quasi quod non erat. Cum ergo nostra locutio per tempora varietur, de eo vere dicuntur verba cujuslibet temporis, qui nullo tempore desiit; vel veritatis Veritas loquens, per futurum dixit: Quaecunque audiet loquetur .
Abbreviated transcription (Latin):
so omnis res signum est. quia ñ adhibet᷑ ad sig
culatio studiosa theologorum atq modesta:
diuinam scͥpturam. formam p̾scͥptam in doctͥna
ten̾e adueriet. Dehis gͦ nob̾ aditum ad res di¬
uinas aliquatenus intelligendas dõduce apire
uolentib: disserendum ẽ. ⁊ pͥmum de reb. pꝰea
de signis: disseremus.

Expanded text:
so omnis res signum est, quia non adhibetur ad siso omnis res signum est, quia non adhibetur ad siculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis disser
Abbreviated transcription (Latin):
eteris ac noue legis continen¬
tiam: diligenti indagine. etiã
atq et iam consid̾antib nob̾: p̃¬
uia di gr̃a innotuit. sacre pa¬
gine tͣctatum circa tes uel sigͣ.
p̃cipue uersari. Ut enim eg̃giꝰ
doctor augꝰ ait. in libro de doctͥ¬
na xp̃iana. omnis doctrina ł rerum ẽ ł signoꝵ
s res etiam ꝑ signa disiunt᷑. ꝓpͥe autem ħ res
appellantur: q̃ non ad sig̾andum aliquid ad¬
hibent᷑. Signa uͦ quorum usus ẽ. in sig̾cando.
Eorum autem aliqua sunt. qͦrum omnis usu̾
ẽ in sig̾cando. ñ iniustificando .i. quib ñ utimͦ nͥ
aliquid sig̾iandi gr̃a ut aliqua sacramenta le¬
galia alia q̃ non solum sig̾iant: s conferunt.
quod intus adiuuet sicut euangelita sacra¬
menta. Ee quo aꝑte intelligit᷑: que hic apel¬
lantut signa. resille uideliet: q̃ ad sigͥtandũ
aliquid adhibentur. Omne gͥ signum ⁊̃ res a¬
liqua ẽ. quod enim nulla res est: ut in eodem au¬
gustinus ait. omnino nicħ ẽ. non autem econu̾¬

Expanded text:
Veteris ac novae legis continentiam, diligenti indagine, etiam atque etiam considerantibus nobis, praevia Dei gratia, innotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enim egregius doctor Aug. ait in libro de Doct. christ., omnis doctrina vel rerum est vel signorum; sed res etappellantur, quae non ad significandum aliquid adhibentur; signa vero, quorum usus est in significando. Eorum autem aliqua sunt, quorum omnis usus est in significando, non in justificando; quibus non utimur nisi aliquid significandi gratia, ut aliqua sacramenta legalia. Alia quae non solum significant, sed conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Omne igitur signum etiam res aliqua est. Quod enim nulla res est, ut in eodem Aug. ait , omnino nihil est. Non autem e diver