comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
batio aũ. diabolꝰ ñ ĩꝯuenient̃ accipit̾ qͥa cũ sit tenebrosus
ex merito transfigurat se ĩ angłm lucis. Huio seruiuit ia¬
ãns uenit. Potest etiã ꝑ laban mũdꝰ hic expͥmi. qͥ cũ turor
iacob sequitur: qͥa electos quosq qui redẽptoris nr̃i m̃bra
sunt. ꝑ sequendo oppͥmere conat᷑. huiꝰ filiã idẽ intundisi¬
dic̃. Obliuiscere płin tuũ: & domũ patͥs tui. Quid uͦ &
ĩ idolis: ñ auaritia designat᷑: Uñ a ꝑ paułũ dr̃. Etatisu
auaritia q̃ ẽ idoloꝵ seruitꝰ. Laban gͦ uemens apudin
iacob. idołu ñ ĩuenit. qͥa ostensis nundi thesauris aiabol
ĩ redeptore nr̃o uestigia ꝯcupiscentie t̾rene ñ repperit. s
q̃ iacob ñ habuit ea rachel sedendo cooꝑuit. P rachel qͥrpe q̃
centie ꝑ huiuilitatẽ penitentie coopuit. De hac cooꝑtiõe

Expanded text:
batio autem diabolus non inconvenienter accipitur, qui cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se in angelum lucis. Huic servivit JaDominus venit. Potest etiam per Laban mundus sic exprimi, qui cum furore Jacob persequitur, quia electos quosque qui Redemptoris nostri membra sunt, persequendo opprimere conatur. Hujus filiam, id est, mundi sedicit: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Quid vero in idolis, nisi avaritia designaavaritia, quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens apud Jacob idola non invenit, quia ostensis mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit. Sed quae Jacob non habuit, ea centiae vitia poenitendo texit. De hac coopertione
Abbreviated transcription (Latin):
atq passionũ: qͥs eã uitã ꝓpt̃ se ipsã expetierit. sic̃ nec iacob
lian . S cñ sibi nocte supposit̾a ĩ usũ generandi amplexus:
fecũditatẽ eiꝰ exꝑtꝰ ẽ. Dñs enĩ eã qͥa ꝑ se ipsã diligi ñ potera
pͥmo ut ad rachel ꝑueniret᷑ colerari fec̃: deĩde ꝓpt̃ filios cõm̃¬
dauit. Ita uͦ unusqͥsq utił dĩ seruus. sub acalbatioĩs peccatoꝵ
se ĩ septẽ p̃ceptis legis exercuerĩt q̃ st̃ ĩ dilectiõe ꝓximi. ne
rem ꝓximi tui. Quibꝰ obseruatis postea qua ħoi ꝓ c̃cupita
delectatiõe doctne. ꝑ tẽptatioẽs uarias qͦsi ꝑ noctẽ huiꝰ scł̃i¬

Expanded text:
atque passionum ? quia eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsa diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne rem proximi tui . Quibus observatis postea quam homini pro concupita delectatione doctrinae per tentationes varias, quasi per hujus
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixũ. Rachel aũ dara aspetu. m̃te excedit do & uidet
ĩ pͥncipio uerũ dm apud dm. & uult parere & ñ potest
qͥa generatioiiẽ eiꝰ qͥs enarrabit. Idoq cũ ꝯtẽplandi ocia
appetit. ut diuinitatẽ ĩeffabiłe ceriiat: uacare uult ab oĩ
negotio. Et ido sterił: qͥa ĩ uariis ỹssuris ñ subuenit
habundantẽ . dolet potiꝰ currere hiomines ad eam
rachel sororẽ suã. Pronide qͥa priꝰ ĩcellectꝰ spiritał substan¬
eleg̃ rachel ex uiro suo & ancilla susciꝑe filios. qua sũ
fili is oĩno remaneret. Bala qͥppe ancilla rachol: ĩtp̃tatur
ĩueterata. De uetere qͥppe uita carnalibꝰ sensibꝰ dedita cor¬
poree cogitant᷑ imagines: etiã cũ aliqͥd de spiritali a
ĩ cõmutabili substanitia diuinitatis auditur. Suscep̃ ꝙ lia
Qua ꝓpt̃ ħ ancilla illos figurat qͥbꝰ ĩ p̃dicatiõe fidĩ eũagli¬
ce os erat & cor ñ erat: de qͥlibꝰ scͥptũ ẽ. Pls ħ labiis me ho

Expanded text:
cedit Deo, et videt in principio Verbum Deum apud Deum, et vult parere, et non potest, quia Generationem ejus quis enarrabit? Ideoque contemplandi otia appetit, ut divinitatem ineffabilem cernat. Vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis, quia in variis pressuris non subvenit. abundantem, et dolet potius currere homines ad eam Rachel sororem suam . Proinde quia purus intellectus spiritalis substanelegit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios, quam sine filiis omnino manere. Bala quippe ancilla Rachel interpretatur inveterata. De vetere quippe vita carnalibus sensibus dedita, corporeae excitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia divinitatis auditur. Suscepit et Liquapropter haec ancilla illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os hiat, et cor non hiat. De qualibus scriptum est: Populus hic labiis me h
Abbreviated transcription (Latin):
mundo corde. pacificꝰ. Uellet enĩ ħo si fieri posset sñ ulla
tolerantia laboris q̃ ĩ agendo patiendoq amplectenda est
potest ĩ tra morientiũ. hoc enĩ uidet᷑ significare: qđ dictũ
s̃ ad iacob Non ẽ moris ĩ hoc loco. ut minor habeat᷑ priꝰ
ꝯtẽplatioĩs. Aa unũ gͦ ꝯtendendũ si ꝓpt̃ hoc multa feren¬
da sunt. Itaq due it̃ uxores iacob lib̾e ambe qͥppe filie st̃¬
remissionis peccatoꝵ hoc ẽ dealbatioĩs: qđ ẽ laban. Uerum
cñ una amat᷑ alia colerat᷑: s q̃ tolerat᷑. ip̃a priꝰ & uberius
ficundatur: ut si ñ ꝓpt̃ se ipsã. certe ꝓpt̃ filios diligatur
labor eñ iustoꝵ maximũ fructũ ħt ĩ eis qͦs ad regnimn
dĩ generãt ĩt multas cemptatioẽs a tͥbulatioẽs p̃dicando¬

Expanded text:
mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, potest in terra morientium. Hoc enim videtur significare, quod dictum est Jacob: Non est moris in hoc loco, ut minor nubat prius qcontemplationis. Ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerum tamen una amatur, alia toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maiimum fructum habet in eos quos regno dei generant inter multas temtationes et tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege ut cos qͥ sub lege erãt rediniereo In illa enĩ scala
a t̃ra usq ad cełi a carne usq ad sꝑm. qͥa ĩ illa carnales
ꝓficieado uelud ascendendo spiritales fuitit. Ad quos
lacte nutͥendos eciã ipsi spiritales descendiit qͦdamꝰ: cũ eis
ñ possunt loqͥ qͣsi spiritalibꝰ s. qͣsi carnalibꝰ. Ipse ẽ sursum in
capite suo. ipse deoriũ ĩ corꝑe suo qd ẽ eccłia. Ipsũ gͦ scalam
ĩcelligimꝰ qͥa ipse dix̃. Ego sũ uia. Ad ipsũ gͦ ascendit ut ĩ¬
excelsis ĩtelligat᷑. Et ad ipsũ desceudit᷑ ut ĩ m̃bris suis par¬
uulus nutͥat᷑. Et ꝑ ilłu solũ se erigunt. ut eũ sublimiter
expectent: ꝑ ipsũ eciã se humiliant. ut eũ sublimit ac tem¬
pant̃ annuntient. Post ħac uisionẽ inde iacob it̃ faciens
uidit oues & pastores. & puteũ aq̃ uiue x lapidẽ magnum
da sic̃ illud qđ dictũ ẽ ĩ euãgłio statuet oues ad dexteram

Expanded text:
os qui sub lege erant redimeret . In illa enim scala a terra usque in coelum, e carne usque ad spiritum, quia in illa carnales proficiendo, velut ascendendo spiritales, fiunt, ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo; cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus : ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum solum se erigunt, ut sublimiter exspectent. Per ipsum etiam se humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Post hanc visionem inde Jacob iter faciens vidit oves et pastores, et puteum aquae vivae, et lapidem magnum r, sicut illud quod dictum est in Evangelio: Statuet oves quidem ad dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
uxores duas filias laban fr̃is rebecce hoc ẽ pͥmo liam.
scdo tachel ĩde sibi accep̃ lie ancilła nõie zelpham & an¬
cilła rachel balam: ex qͥbꝰ qͣtuor genuit duodecĩ filios .¬
unã filiã. Delia scilicet: genuit ruben. simeon. leui. iudã
isachar. ⁊abulon. De tachel aũ ioseph a beniamin. Debala
ancilla rachel: dan. & neptalimi. De zelpha ancilla lie gad
a aser. ħ i sunt auodecĩ filii isrł. Nunc qͥd rerũ significauẽt¬

Expanded text:
uxores duas filias Laban, fratris Rebeccae . Hoc est, primo Liam, secundo Rachel, inde sibi accepit Liae ancillam nomine Zelfan, et ancillam Rachel Balam, ex quibus qunam filiam. De Lia scilicet genuit Ruben, Simeon, Levi, Judam, Issachar, Zabulon. De Rachel autem Joseph, et Benjamin. De Bala, ancilla Rachel, Dan et Nephthalim. De Zelpha, ancilla Liae, Gad et Aser. 324 2. Hi sunt duodecim filii Israel. Nunc autem quid re
Abbreviated transcription (Latin):
ratione subsistens. Nũc uͦ fortis ẽ: redemptoris dominio
nãq accubare ẽ p̃stolato mũdi fine reqͥescere. nichilq de his
q̃ nc̃ ũsant᷑ ĩ medio q̃rere: s ulcima desiderare. Et fortis asinꝰ
bur bom oꝑis erigit. qͥa ad et̃ne uite patͥã cetidit. Uñ etiã &¬
ponit humerũ suũ ad portandu: qͥa du ad ꝓmissã requiem
puentre desiderat cuncta mandatoꝵ onera libent̃ portat. Uñ a
factꝰ ẽ tͥbutis seruiẽs. hoc ẽ regi & xꝑo suo sidĩ dona oꝑumq
bonoꝵ munera offerẽs. Cabulon ĩ littore maris habitabit &

Expanded text:
ratione sunamque accubare est praestolato mundi fine requiescere, nihilque de his qua nunc versantur in medio quaerere, sed ultima desiderare. Et fortis asinusbur boni operis erigit, quia ad aeternae vitae patriam tendit. Unde etiam ponit humerum suum ad portandum, quia dum ad promissam requiem pervenire desiderat, cuncta mandatorum onera libenter portat. Unde et factus est tributi serviens, hoc est, Regi et Christo suo fidei dona operumque bonorum munera of
Abbreviated transcription (Latin):
significat: fortissimã ad omnẽ toleranciã passionũ. Hec ĩ lictore
maris habitat a ĩ statioe nauiũ: ut credentibꝰ sit resugium &
piditantibꝰ demonstret fidĩ portũ. hec ꝯtra om̃s t᷑bines scłi.
ĩmobili & ĩꝯcussa firmitate solidata: expectat naufragium
iudeoꝵ. o hereticoꝵ ꝓcellas q̃ cͥcũferunt᷑ oĩ uento docttine
quoꝵ & si tundit̾ fuictibꝰ. frangit tñ ipsa fluctꝰ. & ñ frangtꝰ
nec ullis heresiũ cẽpestatibꝰ cedit. nec ulli uento scismatum
cõmoca iuccũbit. Pretendit aũ usq ad sydonẽ hoc ẽ usa ad
apłos: & ĩ ipsis locis dñm sepe docuisse sic̃ scͥptũ ẽ. Cerra ⁊a¬
bulon & t̾ra neptalim: uia maris tͣns iordanen galilee gen¬

Expanded text:
ionis. Haec in littore maris habitat, et in statione navium; ut credentibus sit refugium et periclitantibus demonstret fidei portum. Haec contra omnes turbines saeculi immobili et inconcussa firmitate solidata exspectat naufragium udaeorum et haereticorum procellas, quae circumferuntur omni vento doctrina , quorum etsi tunditur fluctibus, tamen ipsa fluctibus non frangitur, nec ullis haeresum tempestatibus cedit, nec ullo vento schismatum commota succumbit. Pertendit autem usque ad Sidonem, hoc est, usque ad Apostolorum: et in ipsis locis, Dominum saepe docuisse, sicut scriptum est: Terra Zabulon et terra Nephtalim, via maris trans Jordanem Galileae gen
Abbreviated transcription (Latin):
rant filii matͥs eiꝰ qͥa & ip̃e scdm carnẽ ex ea natꝰ
ẽ. Ipsũ qͥ maledixerit maledictꝰ ẽ: & qͥ b̃ndicerit bndio¬
rantis bndicit᷑. id ẽ ueracit̃ đr: s aliꝰ a iudeis b̃ndici
putat᷑ qͥ ab eis errantibꝰ expectat᷑. Eoce b̃nditionẽ
ꝓmissã petente maiore expauit ysaac & aliũ se pro
alio Tndixisse cognoscit. nec tñ ĩdignat᷑ relato sibi¬

Expanded text:
rant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit maledictus est, et qui benedixerit, benedicantium benedicitur, id est ueraciter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille si
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ysaac q̃rit ab iacob. cur tã cito uenerit: ammirat᷑
uelocẽ ĩ eccłiis credentiũ fidẽ. Na cibi delectabiles
offerunt᷑ hostia placẽs do. sał ẽ yeccatoꝵ Qđ poste¬
rum seqͥt᷑ bndictio. & eiꝰ odore ꝑfruit᷑ uirtutẽ bene¬
dictioĩs & regni. aꝑta uoce ꝓnuntiat. talit̃ enĩ b̃n¬
dicit᷑. Ecce odor filiĩ mer sic̃ odor agri pleni. Odore
rore celi hoc ẽ de ũboꝵ pluuia diuinoꝵ. & de yni¬
guedine t̃re. hoc ẽ de ꝯgregatioe płoꝵ. Multitudo

Expanded text:
 Isaac quaerit ab Iacob, cur tam cito uenerit, admiratur uelocem credentium fidem; quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens deo salus est peccatorum. post esum sequitur benedictio et eius odore perfruitur uirtutem rrectionis et regni aperta voce pronuntiat. Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni. Odore rore coeli, hoc est, de verborum pluvia divinorum. 10. Et de pinguedine terrae, hoc est, de congregatione popu
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̃ ĩtueat᷑ & iuenit eũ maiestatẽ suã q̃ ĩ forma dei
eq̃t ẽ pat̾ paulisꝑ abscondisse ĩ forma serui. ut eiꝰ capaxẽe
humana ifirmitas posset. eoq mͦ se ꝯnigi ẽgruũ it apta¬
ret: qͥd enĩ absurdu. ĩmo qͥd ñ ꝯuenient̃ futuroꝵ pre¬
nuntiationi accõmodatũ . si. ꝓpħa dĩ carnał aliqͥd lusit
ut eũ caperet affectꝰ uxoris. cũ ipsu ũb̃n dĩ caro factum

Expanded text:
igenter intuetur, et inuenit eum maiestatem suam, qua in forma dei igenter intuetur, et inuenit eum maiestatem suam, qua in forma dei aequalis est patri, paulisper abscondisse in forma serui, ut eius capax esse humana infirmitas posset eoque modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conuenienter futurorum praenuut eum caperet affectus uxoris, cum ipsum verbum Dei caro factum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa sic̃ agar & ismahel significauert̃ carnales ueteris testam̃ti.
sic a cechira a filii eiꝰ significab̾at hereticos. qͥ se ad testam̃¬
cum nouũ existimãt ꝑtinere. S utreq concubine dicunt᷑
mea ꝑfecta mea. Dedit aũ abraħa cuncta q̃ possidebat
ysaac filio suo. filiis aũ ꝯcubinarũ largitꝰ ẽ mimera:
& separauit eos ab ysaac filio suo. Quid hoc significat
carnaliũ. S ñ ꝑueniũt ad regnũ ꝓmissũ nec heretici
ẽ heres: utiq qͥa ñ filiĩ carius. s filii ꝓmussioĩs deputan
tur ĩ semine. Deinde mortuus ẽ abraħ̃a. centũ septua
regẽ palestinoꝵ ĩgerara: ex p̃cepto & benedictione ãm
Ibiq rebeccã uxorẽ suã timoris causa. finxit sororem
Qũa rex alienigena ysaac nugẽ tc̃ ẽẽ cognoũ. qñ eum
eccl̃ie. qd̃ tantꝰ patͥarcha cũ ꝯiuge luserit. ꝯiugiumq il¬
lud ĩde sit cognitũ. Uidet ꝓfecto quispiã ne aliqͥd in

Expanded text:
el significaverunt carnales Veteris Testamenti, sic et Cethura, et filii ejus significabant haereticos, qui se ad Testamentum novum existimant pertinere? 2. Sed utraeque concubinae dicuntur.  columba mea, perfecta mea . Dedit autem Abraham cuncta quae possidebatIsaac filio suo; filiis autem concubinarum largitus est munera, et separavit illos ab Isaac filio suo. Quid hoc significet ed non perueniunt ad regnum promissum, nec haeretici, est heres, et non qui filii carnis, hi fitur in semine. Deinde mortuus est Abraham centum septuagregem Palaestinorum in Gerara, ex praecepto, et benedictione Domini; ibique Rebeccam uxorem suam timquam rex alienigena Isaac conjugem tunc esse cognovit, quando eum Ecclesiae, quod tantus patriarcha cum conjuge luserit, conjugiumque illud inde sit cognitum; videt profecto, quisquis, ne aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
iudas apb paulꝰ qͥ om̃s noui testam̃ti puteũ fodeit̃
Et iueneit aquã uiuã: q̃ fit fons aq̃ salientis ĩ uita
et̾nã S ꝓ his adhuc alt̾tant᷑ illi. qͥ t̾rena sapiunti nec
noua ꝯdi patiunt̾ nec uetera purgari. Euangłicis
gentes ibimꝰ. Postħ fodit t̃ciũ puteũ ysaac & appellauit
nom̃ loci illiꝰ latitudo dicẽs. Nc̃ dilatauit nos dominus
trã scientia tͥnitatis: & ĩ toto or̾be latitudinẽ ecclesie
collocauit. Riꝰ tantũ ĩ uidea notꝰ erat ds: & ĩ isrł noĩa¬
batur. Nũc aũ ĩ omñe t̾rã exiũ sonꝰ eoꝵ: & ĩfines orbis

Expanded text:
Novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae sit fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari: evangelicis gentes ibimus. 4. Post haec fodit tertium puteum Isaac, appellavitque nomen loci illius latidudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat Deus, et in Israel nominabatur ; nunc autem in omne
Abbreviated transcription (Latin):
torientẽ gerara pͥmo om̃iũ illos puteos fodere uulo
as foderãt pueri patͥs suis id ẽ moyses puteũ legis eo¬
testam̃ti: Es tñ t̾rena & sordida repleuerat ĩcelligentia.
id ẽ iudei. a regno al aliem. S discedit ab eis ñ enim
potest eẽ cũ his qͥ ĩ puteis aqũa nołut hab̾e s. terram¬

Expanded text:
torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri patris ejus: id est, Moyses puteum legis foTestamenti, quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentia Jid est, Judaei, a regno Dei alieni, sed discedit ab eis. Non enim potest esse cum eis, qui in puteis aquam haber
Abbreviated transcription (Latin):
S iste minor ẽ ille maior. Semꝑ enĩ plures st̃ mali
quã bom: & uitia numerosiora uͥtutibꝰ sc̃ S tñ& in¬
nob̾ gr̃a di płs płm suꝑat: & maior seruit inmori
Seruit & enĩ caro sp̃ui. & uitia uͥtutibꝰ cedt. Hocedio
aũ esau pͥmꝰ rufus & totꝰ tãqua pellis hirsutus.
squalore stetit c̾cũdat. Tuiꝰ id̾o imor calcaneum
tenuit: qͥa mistice maiorẽ płm. minor suꝑaturus

Expanded text:
sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora virtutibus sunt. t minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Procedit enim Esau primus rufus, et totus tanquam pellis hirsutus. squalore exstitit circumdatus. Cujus ideo minor calcaneum tenuit, quia mystice majorem populum minor superatus
Abbreviated transcription (Latin):
pideũ feceris mͥ: ñ edificab̃ illud de sectis lapidibꝰ
Si enĩ leuaueris suꝑ eos cultrũ: polluent̾ secti lapi¬
des Hi sc̃ qͥ unitatẽ scindũt ac diuidt̃ semet ipsos
a societate frat̃na. ꝑ odiũ & scismata. Tales ĩ corꝑe suo
obumbrabat Isti uͦ ñ secti lapides. ex qͥbꝰ altare con¬
strui iubet᷑ hi sc̃ qͥ fide moꝵq unitate solidantur.
de qͣlibꝰ dic̃ apłs. Uos estis lapides iui: coedificati¬
ĩ domos spiritales. his ñ ẽ uectũ ferrũ: qͥa ĩcorrup
unũ altare faciunt unitate fidi uł ꝯcordia hari¬

Expanded text:
 feceris mihi, non aedificabis illud de sectis lapidibus. Si enim levaveris super illos cultrum, polluetur. Secti lapides hi sunt qui unitatem scindunt ac dividunt semetipsos a societate fraterna, per odium vel schismata. Tales in corpore suobumbrat. Isti vero non secti lapides ex quibus altare construi jubetur, hi sunt qui fidei morumque unitate solidantur. De qualibus dicit Apostolus: Vos estis lapides vivi, coaedificati domus spiritualis . His non est injectum ferrum, quia incorrupti unum altare faciunt, unitate fidei vel concordia chari
Abbreviated transcription (Latin):
deinde quã plura legis p̃cepta dant᷑: qͥbꝰ omissis que
o portuniora st̃ dicenda st̃. Precipit᷑ enĩ. ut hebreus puxx
er si forte ĩ seruitutẽ deuenerit sex annis seruiat sep¬
timo uͦ anno. liber rmutat᷑ Qđ̃ si egredi a seruitute no¬
luerit ꝓpt̃ uxorẽ & filios ꝑforabit᷑ aurida eiꝰ & erit ser¬

Expanded text:
deinde quam plura legis praecepta dantur, quibus omissis, quae oportuniora sunt dicenda sunt. CAPUT XXXV. De Hebraeo sex er si forte in servitutem devenerit, sex annis serviat, septimo vero anno dimittatur. Quod si egredi a servitute noluerit propter uxorem et filios, perforabitur auricula ejus, et erit ser
Abbreviated transcription (Latin):
parentes neq ꝯtumeliosos illis existere s officio pietatis
debitã reuerentiã p̃stare. Nã qͥ parentibꝰ honorẽ deferre
ñ noũ qͥbꝰ parcere poterit qͥ suos odit: Quntũ non
mechab̃is: idẽ neqͥsquã p̃t̃ matͥmonii fedꝰ aliis femi¬
nis misceat᷑ ad explẽdã libidinẽ Nã specialit̃ adult̾iũ
fac̃ qͥ p̃t̃ suã ad alterã accedit. Sextũ ñ occides. Etem̃
esurientẽ uł nudu qͥ mori yossit nͥ ĩdum̃tũ cib̾uq
porrigendo subuenit: & ide homicida tenebit᷑. Deptimũ
ñ furtũ facies: qđ ẽ uiciũ rapacitatis. Octauũ ñ falsũ
testimoniũ dices: qđ ẽ cͥm̃ m̃dacii & falsitatis. Nonum
ñ ꝯcupisces uxorẽ ꝓximi cui. In hoc p̃cepto: uetat ĩten¬
tionẽ adulterine cogitationis. Est enĩ aliud facere tale

Expanded text:
tatis debitam reverentiam praestare. Nam qui parentibus honorem deferre non novit, quibus parcere poterit, qui suos odit? Quintum: Non moechaberis , id est, ne quisquam praeter matrimonii foedera aliis feminis misceatur ad explendam libidinem. Nam specialiter adulterium facit, qui praeter suam ad alteram accedit. Sextum: Non occides ; eteniesurientem vel nudum, qui mori possit nisi indumentum cibumque porrigendo subveniat, et idem homicida tenebitur. Septimum: Non furtum facies , quod est vitium rapacitatis. Octavum: Non falsum testimonium dices , quod est crimen mendacii et falsitatis. Nonum: Non concupisces uxorem proximi tui . In hoc praecepto vetat intentionem adulterinae cogitationis. Nam ali
Abbreviated transcription (Latin):
chiaq sua ĩ modũ crucis exbendit. Sicq hostis idͥ
ẽ diabolꝰ uiã celestis pat̾e ĩcrludere moliens signo
crucis dñnce suꝑat᷑. Dũ leuaret manꝰ moyses :
uincebat isrł Rursꝰ dũ ĩclinaret: suꝑabat ama¬
lech. E leuantibꝰ enĩ nob̃ actꝰ nrõs ad cełu recto¬
res tenebrarũ subiciunt᷑. At contͣ remissis oran
ne appellat̾ lapis adiutorii: & utr̃aq manũ eiꝰ
aaron & hur. qͣsi duo płĩ aut duo testar̃ta sus

Expanded text:
chiaque sua in modum crucis extendit. Sicque hostis, id est, diabolus, vitam coelestis patriae intercludere molitus, signo crucis dominicae superatur. Dum levaret manus Moyses, vincebat Israel; rursus si inclinasset, sulech. Elevantibus enim nobis actus nostros ad coelum, rectores tenebrarum subjiciuntur; at contra, remissis orantne appellatur lapis adjutorii, et utramque manum ejus Aaron et Hur, quasi populi, aut duo testamenta, su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmutit᷑ idoq qͥcqͥd agimꝰ si ꝓpt̃ futuri scłi requiem
natꝰ succedit numerꝰ mandatoꝵ: ad dilectionẽ ꝑtinens
ꝓxuni. Et ĩcip̃ ab honore parentũ qd tñ ĩ ordine qͥitũẽ
honora patrẽ tuũ. & matrẽ cuã. Aparentibꝰ enĩ suis ħo¬
hoc mandatũ pͥmũ ẽ ĩ septẽ sic̃ & añs ĩ euãgłio ait. ho¬
nora patr̃e cuũ & matrẽ tuã qd ẽ mãdatũ yͥmũ. Sed qͦmͦ¬

Expanded text:
ur. Ideoque quidquid agimus, si propter futuri saeculi requiem narius enim praecedit numerus mandatorum ad dilectionem pertinens proximi, et incipit ab honore parentum, quod tamen in ordine quartum est: « Honora patrem tuum et matrem tuam. » A parentibus enim suis aphoc mandatum primum est in septem, sicut et Dominus in Evangelio ait: « Honora patrem tuum et matrem tuam, quod est mandatum primum . » Sed q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiã om̃e tẽpꝰ huiꝰ uite significat᷑ ĩ qͦ cełu & t̾ra facta st̃
idẽ ĩ qͥ creature uisibiles disponunt᷑ ammninistiant᷑ atq
existunt. Sed qͥd sibi uult qd nc̃ nominato celo atq
t̾ra adiec̃ uͥgultũ agri & herb̃a regioĩs. & tacuit cetã que
marcescentẽ. Deĩde qd addidit antequã eẽc suꝑ terran
ĩcelligit᷑ anteqũa aĩa peccaret. Terrenis enĩ cupiditatibꝰ
sordidata tãquã suꝑ trã nata. Uel suꝑ trã ẽẽ recte dr̃. un¬

Expanded text:
 omne tempus hujus vitae significatur, in quo coelum et terra factum est, id est, in quo creaturae visibiles dispenuntur, administrantur atque existunt. Sed quid sibi vult quod nunc, nominato coelo et terra, adjecit virgultum agri et herbam regionis, et tacuit caetera quae marcescentem. Deinde quod addidit: Antequam esset super terram, intelligitur antequam anima peccaret. Terrenis enim cupiditatibus sordidata, tanquam super terram nata, vel super terram esse recte d
Abbreviated transcription (Latin):
cẽpestate. &. cẽptationũ carnaliũ fluctibꝰ qͣtiunt᷑ & ĩ se ipsis
qͣli amaritudo ĩdudunt᷑. Segregaũꝙ ab eis aridã płm
scilicet foncẽ fidei sitientẽ. Obfrx̃ꝙ de hinc suꝑboꝵ luites
& coercuit eos. ne turbulentis iniqͥtatũ suarũ fluctibus
arida. id ẽ animã sicientẽ dm conturb̾et. liceacq ei ger¬
minare bonioꝵ oꝑũ fructꝰ scãm genꝰ diligẽs ꝓximũ ĩ
su dsidiis necessitatũ carnaliũ hab̾es ĩ se sem̃ scãm si¬
militudinẽ. ut ex sua ĩfirinitate ꝯpatiat᷑ ad subuenien
dum indigentibꝰ Producẽs a lignũ forci robore & fruc¬
ciferũ idẽ beneficiũ ad eripiendũ eũ qͥ ĩuiriã patitur
de manu potentis. & p̃bendo ꝓtectionis umbraculum
ualido robore iusti iudicii. Deĩde quarto die emicucĩt
luminaria firmam̃to legis ĩfixa idẽ euangłiste docto¬
res & scͥpture sc̃e disputando coherentes. a oĩbꝰ ĩferioribꝰ
lum̃ sapientie demonstrantes. Prodiit etiã simmula acã

Expanded text:
te et tentationum carnalium fluctibus quatiuntur, et in se ipsis quasi amaritudo includuntur. Segregavitque ab eis aridam, populorum scilicet fontem fidei sitientem; obfixitque dehinc superborum limites, et coercuit eos, ne turbulentis iniquitatum suarum fluctibus aridam, id est, animam sitientem Deum, conturbent, liceatque ei germinare bonorum operum fructum secundum genus. Diliges proximum in subsidiis necessitatum carnalium, habens in se semen secundum similitudinem, ut ex sua infirmitate compatiantur ad subven producens et lignum forti robore et fructiferum, id est, beneficium ad eripiendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, et praebendo protectionis umbraculum valido robore justi judicii. Deinde quarta die, emicuerunt luminaria firmamento legis infixa, id est, evangelistae, doctores et Scripturae sanctae disputando cohaerentes, et omnibus inferioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis ĩ uitã et̃nã cãquã herbis uiridibꝰ q̃ nullo es¬
tu tbulatioĩs arescũt sed sꝑualibꝰ cibis. sic̃ istis alimentis
pascit᷑ ut multa ĩtelligat. Carnalis aũ idẽ paruulus
i xͥ tãqũa pecꝰ di ut multa credat q̃ ĩtelligẽ necdu potest
tñ eosde cibos om̃s habet huiꝰ aũ etatis qͥsi uesꝑa utinã
nos ñ ĩueniat illa enĩ ẽ de qͥ dñs dic̃. putas ĩueniet filius

Expanded text:
charitatis in vitam aeternam, tanquam herbis viridibus, quae nullo aestu tribulationum arescunt, sed spiritalibus cibis, sic istis alimentis pascitur ut multa intelligat. Carnalis autem, id est, parvulus in Christo tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere necdum potest, tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus autem aetatis quasi vespera utinam nos non inve
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Et̃ ñ tangamꝰ lignũ ĩ medio ꝑadisi plantacum
scientie boni & mali. idẽ ñ uelimꝰ supbire de natura
arbicrii nr̃i q̃ media ẽ ut decepti post scientiã ex pram̃¬
uii. a matu. Serperis aũ ille sapiencior oĩu bestiarĩi indi¬
cat diaboti qͥ ĩde serpẽs dr̃ qd uolubili ũsetͥ astutia.S¬
qͥd ẽ qđ iste ꝑ mulierẽ decep̃. e ñ ꝑ iurũ qͥa ñ potest ratio
nr̃a seduci ad peccandu nͥ p̃cedente delectatiõe carnali in¬
firinitatis affectu qui magis debet obtẽpare rationi ca¬
qũa uiro añanti. hoc enĩ ĩ uno ꝙͦ ħoie gerit᷑ ĩ occulto
qda secretoq cuigio. Suggestionẽ qͥpe serpentẽ accipimiꝰ.
mulierẽ uͦ animałe corpis sensũ. rationẽ aũ uirũ. Ergo
qũ occurrit mala suggestio qͣsi serpẽs loqͥt̃. S si sola co¬
gitatio oblectet᷑ illiꝰ suggestioĩs. & refrenãte ratiõe c̃seus
explendi oꝑis ñ succedat sola mulier uidet̾ comedisse.

Expanded text:
. Et non tangamus lignum in medio paradisi plantatum scientiae boni et mali, id est, ne velimus superbire de natura arbitrii nostri, quae media est, ut, decepti per scientiam, experiamur et malum. Serpens autem ille, sapientior omnium bestiarum, indicat diabolum, qui inde serpens dicitur quod volubili versetur astutia.d ipse per mulierem decipit, et non per virum? quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi praecedente delectatione in carnalis infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperare rationi, tamquam viro dominanti; hoc enim in unoquoque homine geritur in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe serpentem accipimus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur. Sed si sola cogitatio oblectatur illa suggestione, et refrenante ratione consensus explendi operis non succedit, sola videtur mulier comedisse
Abbreviated transcription (Latin):
ĩsensibiliũ animarũ. Omnẽ aũ herb̃a seminale a om̃e lignũ
fructuosũ qd ħoibꝰ datũ ẽ ĩ escã fideles st̃. de oblatioibꝰ suis
sc̃oꝵ necessitatibꝰ cõmunicantes. Uñ & apłs ait. Nã si ĩ spiritali¬
bus paiticipes facti st̃ gentiles. deb̃et & ĩ carnalibꝰ ministra¬
re cis. Hec sc̃ fructifera ligna. In istis gͦ gradibꝰ tãquã in
quibusdã diebꝰ uesꝑa ẽ ipsa ꝑfectio singłoꝵ oꝑũ & mane¬
ualde. sꝑat ħo qͥet̃r m̃tis c̃stitutꝰ ĩ spiritaliꝑadiso qͦ signi¬
ficat᷑ uita beata uͥ fons ẽ sapientie diuisꝰ ĩ qͦtuor partes¬
ututũ. uͥ edat ligni uite grãm uͥ utiles disciplinas mo¬
rum qͣsi fructꝰ lignoꝵ carpat. Est nãq paradisꝰ uita
beatoꝵ Quatuor flumina qͣtuor ututes. Ligna eiꝰ. omnes
uciles discipline. Lignoꝵ fructꝰ. mores pioꝵ. Lignũ uice
ipsa bonoꝵ om̃iũ mat̾ sapientia ẽ de qͦ scriptũ ẽ salo

Expanded text:
gnum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt, et de oblationibus suis sanctorum communicantes. Unde Apostolus ait: Nam si in spiritalibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo gradibus tanquam in quibus diebus vespera est, ipsa valde sperat homo quietem mentis constitutus in spirituali paradiso, quo significatur vita beata, virtutum, ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum; quatuor flumina, quatuor virtutes; ligna ejus, omnes utiles disciplinae; lignorum fructus, mores piorum; lignum vitae, ipsa bonorum omnium mater sapien
Abbreviated transcription (Latin):
tores uelud ĩputͥbilia ligna q̃rendi st̃: qͥ ĩstructiom
sacroꝵ uoluminũ semꝑ ĩherentes. sc̃e eccłie unicatem
denuntient & qͣsi ĩtromissis cͥculis arcħ̃a portẽt: qui
auro qͦ iubent̾ oꝑiri: ut cũ sermone aliis ĩsonant
ut p̃dictũ ẽ. eccłia ẽ. hab̃es duas tabulas lapideas. idẽ
duplicis testam̃ti ꝑpecuã firmicatẽ. Urnã qͦ aureã carnẽ
itelligimꝰ xͥ purã atq sincerã: q̃ reconditũ ĩ se mannia¬

Expanded text:
 imputribilia ligna quaerendi sunt instructione sacrorum voluminum, semper inhaerentes sanctae Ecclesiae unitatem denuntient, et quasi intromissis circulis arcam portent; qui auro quoque jubentur operiri, ut cum sermone aliis insonant,ut praedictum est, Ecclesia est, habens duas tabulas lapideas, id est, duplicis testamenti perpetuam firmitatem: urnam quoque auream, carnem intelligimus Christi puram atque sinceram, quae reconditum
Abbreviated transcription (Latin):
derabo mirabilia de lege tua.Iam nc̃ archa cesta¬
menti d̃m ĩspiciã ĩ qua crant reposite tabule lo¬
gis. ꝑ hac itaq arcħa quã delignis imputribili¬
bus moyses fabricauit eccłia xͥ significat᷑ edifica¬
ta aũ ex oĩbꝰ scĩs. m̃te & corꝑe ĩcorruptis: habentibꝰ
etiã ĩteriꝰ duas tabulas cestam̃ti idẽ obseruantiã
legis & euãgłii. Int̾ aũ ac foris maurat᷑ archa. sic
& eccłia qͣsi aurũ radiare debet. tã iceriꝰ uite
splendore qũa exteriꝰ doctrine & sapientie daritate. Co¬
rona aũ aurea ꝑ circuitũ & qͣtuor circuli aurei qͥ per
qͥuor angulos iubebant̾ adiungi. id significabant qͥa
ꝓcul dubio qͣtuor scĩs euãgł̃ii libris accincta p̃dicatur:
q̃ tñ ĩcra uniꝰ corone ambitũ idẽ ĩtͣ eiusde fidi unita¬
tem ꝯcludit᷑. Uectes qͦ de lignis sechim fiunt qͥ eisdem¬

Expanded text:
am nunc arcam Testamenti Domini inspiciamus, in qua erant repositae tabulae legis. Per hanc arcam, quam de lignis imputribilibus Moyses fabricavit, Ecclesia Christi significatur, aedificata ex omnibus sanctis, mente et corpore incorruptis, habentibus interius etiam duas tabulas Testamenti, id est, observantiam legis et Evangelii. Intus autem ac foris inau Ecclesia: quasi aurum radiare debet, tam interius ex vitae splendore, quam exterius doctrinae claritate. Corona aurea per circuitum, uquatuor angulos jubentur adjungi, id significant, quia procul dubio quatuor sancti Evangelii libris accincta praedicatur: quae tamen intra unius coronae ambitum, id est, intra ejusdem fidei unitatem concluditur. 3. Vectes q
Abbreviated transcription (Latin):
ariata Cũ erũ moyses legit᷑ uelam̃ ẽ positum
sup cor eoꝵ. Et manifeste dũ legis o ꝓpħarum
scpturã ꝑ nimiã stoliditatẽ cordis carnaliter ac¬
cipiunt ĩfideles illis tota facies moysi quodã ue¬
lamine tegit᷑ ita ut ñ possint loquentes legis
glam sustinere. Sed si ꝯũsi fuerint ad ãm. aufertꝰ
uelam̃. Occidens gͥ lictera moriet᷑ uiuificans sꝑo¬

Expanded text:
armata. Cum enim Moyses legitur, velamen est positum super cor eorum; et manifeste dum legis et prophetarum Scripturas per nimiam soliditatem cordis carnaliter accipiunt infideles. Tota facies Moysi quodam velamine tegitur, ita ut non possint loquentes legis gloriam sustinere; sed si conversi fuerint ad Deum, aufertur velamen; occidens littera morietur, vivificans s
Abbreviated transcription (Latin):
In ulceribꝰ arguit᷑ arguit᷑ dolosa huiꝰ scłi & purulera
malicia. In uesicis cumẽs. & cͤlata suꝑbia. In feruore ira
ac furoris ĩ sania. Hucusq enĩ. talia ꝑ erroꝵ suorum
discurrẽs. In tonitruis enĩ ĩcrepationes ac diuine cor¬
reptiones ĩtelligunt᷑: qͥa ñ cũ silentio ũb̃at sed dat uo¬
ces & doctͥnã celitꝰ mittit: ꝑ quã possit culpã suã casti

Expanded text:
arguitur dolosa hujus saeculi et purulenta malitia, in vesicis tumens et inflata superbia, in fervoribus ira ac furoris insania. Hucusque enim talia per errorum suorum discurrens. In tonitruis enim increpationes, ac divinae correptiones intelliguntur, quia non cum silentio verberat; sed dat voces, et doctrinam coelitus mitti
Abbreviated transcription (Latin):
correctioibꝰ arguit: ut ex qͣlitate penarũ ꝓͥos agnoscat¬
riui errores. In scda uͦ plaga rane ꝓducunt᷑: qͥbꝰ ĩdicari fi¬
guralit̃ arbitͣnt᷑ carmina poetarũ qͥ ĩani qͦdã & ĩflata
modulatiõe. uelud ranarũ sonis & cantibꝰ mũdo huic
deceptionis fabulas ĩtulert̃. Rana enĩ loqͣcissima uani¬
tas ẽ. Ad nichil enĩ aliud animal ipsũ utile ẽ: insi
qđ sonũ uocis ĩꝓbis o ĩportunis damoribꝰ reddit.
pendit᷑ ꝑ aera uolitãs. scilicet ita subtile ẽ & minutũ
ut ocłi uisũ nͥ acute cernentis effugiat. Corpꝰ aũ cum
ĩsederit acerbyssimo terebrat stimulo: ita ut quam
mulis. animas terebrat: tantaq calliditate cͥcũuento
ut deceptꝰ qͥsq nec uideat nec ĩtelligat uñ decipiatur.
Qđ̃ uͦ ĩ t̃cio signo magi cessauert̃ dicentes hic digitꝰ dĩ
ẽ : magi illi typũ hereticoꝵ atq animositatẽ habue
ĩt. Declarabat hoc apłs dicẽs: sic̃ iamnes & mãbres

Expanded text:
 arguet, ut ex qualitate poenarum proprios agnoscat errores. 3. In secunda vero plaga ranae producuntur, quibus indicari figulariter arbitrantur carmina poetarum, qui inani quadam, et inflata modulatione, velut ranarum sonis et cantibus mundo huic deceptionis fabulas intulerunt. Rana est enim loquacissima vanitas; ad nihil enim aliud animal ipsum utile est, nisi quod sonum vocis improbis et importunis clamoribus reddit. 4. penditur per aera volitans, sed ita subtile est et minutum, ut oculi visum nisi acute cernentis effugiat; corpus autem cum insederit, acerbissimo terebrat stimulo, ita ut quem mulis animas terebrat, tantaque calliditate circumvenit, ut deceptus quisque nec videat, nec intelligat, unde decipiatur. Quod vero in tertio signo magi cessaverunt dicentes: Hic digitus est Dei; magi illi typum haereticorum atque animositatem habuerunt. 368 6. Declarat hoc Apostolus, dicens: Sicut Jannes, et Mambres
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ siguificab̾at illa moysi calciam̃ta deposita. Habet qͥꝙe
& aliã figurã: id qd moyses discalciari uibet᷑ Uecerũ nãq
c̃suetudo erat: ut si sponsã sponsꝰ repudiare uellet discal
ciaret᷑ ille & hoc signũ eẽt repudii. Proĩde moyses discal¬
ciari iubet᷑ ne ad eccłiam q̃ ĩ rubo significabat᷑. quasi
erat. De qͣ dic̃ ioħs. cuiꝰ ñ sũ dignꝰ soluẽ corrigiã calciam̃ti uaq
sic̃ dictũ ẽ moysi & iosus Hebrei aũ dic̃c ꝓpc̾ea ĩ rubo apparuis¬
se ãm moysi & ñ ĩ alio ligno. neforte exsculꝑent ĩ eodẽ uide

Expanded text:
quod significabant illa Moysi calceamenta deposita. 4. Habet quippe et aliam figuram id quod Moyses discalceari jubetur. Veterum namque consuetcearetur ille, et hoc esse signum repudii. Proinde Moyses excalceari jubetur, ne ad Ecclesiam, quae in rubo significabatur, quasierat; de quo dicit Joannes: Cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti . Utique sicut dictum est Josue et Moysi. Hebraei autem dicunt propterea in rubo apparuisse Deum Moysi, et non in alio ligno, ne forte et sculperent in eodem Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mare rub̃ru nͥ baptisma ẽ xͥ sangͥne c̃secratũ.: Hostes se¬
quentes cũ rege qui at̃go moriunt᷑ peccata st̃ p̃terita
q̃ delent᷑:. & diabolꝰ qͥ ĩ spiritali baptismo suffocat᷑. łre¬
mũt qͥdẽ egyptii urgẽt & ĩstant peccata. sed usq ad
egyptiĩs & pharaone submersis. Non alit̃ & fideles post¬
qũã de laulacro ascendũt extĩctis peccatis humnũ ĩuoce
gͣtulatioĩs emittũt dicentes. Cantemꝰ dño głose enim

Expanded text:
sequentes cum rege, qui a tergo moriuntur, peccata sunt praeterita, quae delentur, et diabolus, qui in spirituali baptismo suffocatur. Premunt quidem Aegyptii; urgent et instant peccata, sed usque adAegyptiis et Pharaone submersis. Non aliter et fideles, postquam de lavacro conscendunt, exstinctis peccatis, hymnum in voce gratulationis emittu
Abbreviated transcription (Latin):
post maris tͣnsitũ płs ꝑ desertũ Baptiati scilicet om̃s
ꝑ mũdu ñ ꝑfruentes ꝓ missa patria sua. sed qđ non
uidẽt spando ꝑ patientiã expectando cãꝙͣ ĩ deserto se
Et illic labores. & ꝑiclõse cẽptationes ne reũtant᷑ corde ĩ
egyptũ nec ibi tande xp̃c deserit nã & ibi coluyna illa¬

Expanded text:
post maris transitum populus per desertum: baptizati scilicet omnes per mundum, non perfruentes promissa patria, sed quod non vident sperando et per patientiam exspectando , tanquam in deserto sunt, et illic laboriose et periculose tentati, non revertantur corde in Aegyptum, nec ibi tandem Christus deserit, nam et illa columna
Abbreviated transcription (Latin):
destructa st̃ siue motu t̾re siue tractu fulminũ. Spi¬
ritalit̾ aũ dicimꝰ qđ egredientibꝰ nobis ex egypto erro
Uespe ĩmolat᷑ agnꝰ. In uesꝑa mũdi passꝰ ẽ dñs. Prohi¬
bent̾ qͥ pascha faciũt ossa frangere. Non franguntur
cõminuetis. Sangͥne agni illimunt᷑ hisrahelitarũ pos¬

Expanded text:
destructa sunt, sive motu terrae, sive tactu fulminum. Spiritaliter autem dicimus quod egredientibus nobis ex Aegypto, errorum . Vespere immolatur agnus, in vespera mundi passus est Dominus. Prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere; non franguntur comminuetis Joan. 19. Sanguine agni illiniuntur Israelitarum pos
Abbreviated transcription (Latin):
manu gestas ĩ tiã. Proicẽ a factꝰ ẽ serpẽs. Expaũ moysesa fugr
Et ait illi añs. App̃hende caudã eiꝰ Et app̃hendit. Et facta ẽ
Ergo mors a serpente. Uirga itaq ĩserpente: xꝑc ĩ morte Ẽc
dictũ ẽ. App̃hende caudã eiꝰ. Quid ẽ cauda nͥ posteriora
Hoc significaũ. Posteriora mea uidebis: Primo enĩ factus ẽ
serpẽs. sed cauda app̃hensa facta est uͥga. Quia pͥmo occisꝰ ẽ xͥ
postea pactis oĩbꝰ ad id qd fuerat resurgendo reũsꝰ ẽ ubi ꝑ
uite repationẽ morte c̃sũpta nichil ĩ eo serpẽtis apparuio Est
etiã ĩ cauda serpẽcis scłi finis: qͥa morcalitas eccłie sic ꝑ lubrica

Expanded text:
t projecit, et factus est serpens: expavit Moyses, et fugit, et ait illi Dominus: Apprehende caudam ejus, et apprehendit, et facta estergo mors a serpente; virga itaque in serpente, Christus in morte, et dictum est, apprehende caudam ejus, quid est nisi posteriora? Hoc significavit, posteriora mea videbis. Primo enim factus est serpens, sed cauda apprehensa, facta est virga, quia primum occisus est, postea peractis omnibus, ad id quod fuerat resurgendo reversus est, ubi per vitae reparationem morte consumpta, nihil in eo serpentis apparuit. Est etiam i
Abbreviated transcription (Latin):
tis ĩsigne ĩꝑii Sirga serpẽs facta ẽ: qm̃ qͥ erat filiꝰ
di ex deo patie natꝰ filiꝰ ħois factꝰ ẽ natꝰ ẽ ex lͥigine
qͥ qͣsi serpẽs exaltatꝰ ĩ cruce medicinã uulneribus
ĩfudit humanis: unde ipse dñs ait. Sic̃ moyses
exaltaũ serpentẽ ĩ deserto: ita oporcet exaltari filiũ
hominis. Sirga enĩ mosi ĩdraconẽ cũsa magoꝵ
absorbuit uͥgas. Et xp̃c post głe sue dignitatẽ fact ẽ

Expanded text:
erat Filius Dei ex Deo Patre natus, filius hominis factus est, natus ex virgine. Qui quasi serpens exaltatus in cruce medicinam humanis effudit vulneribus. Unde ipse Dominus ait: Sicut exaltavit Moyses serpentem in deserto, ita oportet exaltari filium hominis . Virga enim Moysi in draconem conversa magorum absorbuit virgas, et Christ
Abbreviated transcription (Latin):
aũ qͥ audiũt & ñ faciũt cõparat stulto edificanti super¬
a ñ cõburi. Apparuit d̃ns ĩ rubo moysi mictẽs eũ ad gẽtẽ
auã p̃sciebat iniquã fucurã. Et erat fłama ĩ rubo. idẽ ĩ spi¬
nis: & rubꝰ ñ cremabat᷑. Rubꝰ spine peccatoꝵ uidaicoꝵ fła
mabat᷑. Alii uͦ ĩ rubo flamante. & ñ urente: eccłiã ĩtellig̃t

Expanded text:
autem, qui audiunt et non faciunt, coautem, qui audiunt et non faciunt, coet non comburi. Apparuit in rubo Dominus Moysi, mittens eum ad gentem, quam praesciebat iniquam futuram. Et erat flamma in rubo, id est, in spinis, et rubus non cremabatur. Rubus spinae peccatorum Judaicomabatur. Alii in rubo flammante, et non urente, Ecclesiam intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
linqͣmꝰ. Qđ aũ ait de agni illiꝰ esu. oĩs alienigena non
comedet ex eo: ĩ una domo comedet᷑. nec efferetis de carm¬
domo idẽ ĩ una eccłia uesci p̃cipit᷑. nec efferri foras
iussu d̃ni di nichil ĩuste iubentis. Quid uͦ hec
p̃figurauerĩt nͥ qd ĩ auro & argento a ueste egyptioꝵ
signate st̃ q̃dã doctrine q̃ ex ipsa õsuetudine gentium
ñ ĩucili studio discũt᷑ Sed siue hoc significet. siue illud
qd ex ipsis gentibꝰ aĩe p̃ciose tãquã uasa aurea & argen
tea cũ suis utiq corporibꝰ qđ uestes significãt adiun¬
gunt se pło ãi ut simul de hoc scło tanꝙ̃ de egypto li

Expanded text:
Quod autem ait de agni illius esu: Omnis alienigena non comedet ex eo, et in una domo comedetur, nec efferetis de carndomo, id est, in una Ecclesia vesci praecipitur, nec efferri foras,jussu Domini Dei, nihil injuste jubentis. 2. Quid ergo haec praefiguraverint, nisi quod in auro, et argensint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet siue illud, qtea cum suis utique corporibus, quod vestes significant, adjunguntur populo Dei, ut simul de hoc saeculo, tanquam de Aegypto, li
Abbreviated transcription (Latin):
suo ordine reuoluũt᷑. Et cotidie nob̾ agnꝰ occiditur
a pascha cotidie celebrat᷑ si ferm̃tũ malicie & nequitie
ñ habeamꝰ. si ĩnouati nichil ex ueteris corruptionis
malicia delectem᷑. Nã qͥd ẽ aliud ferm̃tũ. nͥ corruptio
nature. qd ipsũ priꝰ a naturali dulcedine recedens¬
adulterino languore corruptũ ẽ. In hac nob̃ p̃cipitur
mansiõe ut seꝑ egslioĩs ex egypto memores simꝰ ut
celebitmꝰ pascha: idẽ tͣnsitũ nrm de peioribꝰ ad melio¬

Expanded text:
iditur, et Pascha quotidie celebratur, si fermentum malitiae et nequitiae non habeamus, si innovati nihil ex veteris corruptionis malitia delectemur . Nam quid est aliud fermentum, nisi corruptio naturae, quod ipsum prius a naturali dulcedine recedens angore corruptum est. In hac nobis praecipitur mansione, ut semper egressionis ex Aegypto memores simus, ut celebremus Pascha, id est, transitum nostrum de pejoribus ad melio
Abbreviated transcription (Latin):
desiderioꝵ suoꝵ ĩ qͥctudinibꝰ ferũt᷑. Porro septuaginta
itp̃ces ꝙnomiã idẽ caninã muscã posuert̃ ꝑ qũã ca¬
nini mores significant᷑ ĩ qͥbꝰ humane m̃tis uoluptas
& libido carnis arguit᷑. Pocest qͥdẽ hic locꝰ signifi¬
care etiã ꝑ muscã caninã forensẽ ħoim eloquentiã.

Expanded text:
 inquietudinibus feriunt. Porro Septuaginta interpretes cynomyam, id est caninam muscam posuerunt: per quam canini mores significantur, in quibus humanae mentis voluntas et libido carnis arguitur. Potest quidem hoc loco significare etiam musca canina forensem hominum eloquentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
loco fit m̃tio: putat᷑ aqͥbusdã ꝑ hoc genꝰ plage. dissi¬
dentis a se & discordantis humani generis ĩc̃stancia
confucari. Alio qͦ sensu locuste ꝓ mobilitate leuitatiᷤᷤ
accipiende st̃ tãqũa uage & salientes anime ĩ scłi
uoluptates. Nona plaga cenebre facte st̃. siue ut m̃tiᷤᷤ
eoꝵ cecitas arguat᷑ siue ut ĩtelligãt aiumne dispensa¬
tionis & ꝓuidentie obscurissimas ẽẽ rationes. Posuit
enĩ ãs tenebras latibułu suũ: quas illi audat̃ &
temere ꝑscrutari cupientes. a alia ex aliis asserentes
ĩcrassas & palpabiles ignorantie tenebras deuoluti st̃.
Ad ultimũ delent᷑ pͥmogenita egyptioꝵ siue pͥncipat᷑
& potestates & mũdi rectores tenebrarũ siue auctores e¬

Expanded text:
 hoc genus plagae dissidentes a se et discordantes humani generis inconstantia confutari. Alio quoque sensu locustae pro mobilitate levitatis accipiendae sunt, tanquam vagae et salientis animae in saeculi voluptates. Nona plaga tenebrae factae sunt, sive ut mentis eorum caecitas arguatur, sive ut intelligant divinae dispensationis et providentiae obscurissimas esse rationes. Posuit enim Deus tenebras latibulum suum , quas illi audacter et temere pervertere cupientes, et alia ex aliis asserentes in crassas et palpabiles ignorantiae tenebras devoluti sunt. Ad ultimum delentur primogenita Aegyptiorum, sive principatus, et potestates,
Abbreviated transcription (Latin):
ani. Quid ꝑ hoc ĩtelligit᷑ nͥ qͥa ĩ ꝯfessioẽ uiuit oĩs
ħo. qͥ ẽ filiꝰ resurrectioĩs quaduui ꝑegͥnat᷑ ĩ tris. Item ex
rat᷑. Ergo ut breuiꝰ dicã abel luctꝰ. sech resurrectio.
enos ħo. qͥa post luctũ resurrectio. de resurrectione
ħo ĩuocãs dm̃. Itẽ enos genuit cainã camã aũ genuit
malalehel. malalehel genuit iareth. iarech genuit
enoch. Hic aũ enoch septimꝰ ab ada qͥ placuit q̃o &tͣns¬
latꝰ ẽ. septimã reqͥẽ significat. ad quã tͣnffert̾ oĩs. qui

Expanded text:
hoc intelligitur, nisi quia in confessione vivit omnis homo, qui est filius resurrectionis, quandiu peregrinatur in terris? Item ex ratur. 27. Ergo, ut brevius dicam, Abel luctus, Seth resurrectio, Enos homo, quia post luctum resurrectio, de resurrectione homo invocans Deum. Item Enos genuit Cainan, Cainan autem genuit Malalehel, Malalehel genuit Jared; Jared genuit Henoch. Hic autem Henoch septimus ab Adam, qui placuit Deo, et translatus est, septimam requiem significat, ad quam transfertur omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
cat ađ ei ar̃ ĩdolore paries filios. ñ qͥa uoluptas
carnis cũ aliqua mała consuetudinẽ uult iuncẽ
patie ⁊ erordio dolores accp ita ꝓmeliorẽ quletualirẽ
pariet bonũ opus qͥn filios. Qa i adiec actudln¬
tua ad uirũ cuũ & ipse adnabit᷑ ÷ͥ hoc rigilisit
qđ illa uoluptas carnalis q̃ cũ dolore relucdauerat ut fa¬
cerec ꝯsuecudinẽ bonã iã ipsis eͤrudita doloribꝰ cautior
sie ne corruat obt̃epat ratiõi. & libent̃ serũ q̃ll uiro iubenti

Expanded text:
citur: In dolore paries filios, nisi quia voluptas carnalis cum aliqua mala consuetudine vult vincere? Patitur in exordio dolores, atque per meliorem consuetudinem parit bonum opus quasi filios. Quod vero adtua ad virum tuum, ipse dominabitur tui, hoc significat quod illa voluntas carnalis, quae cum dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit, et, ne corruat, obtemperat rationi, et libenter servit quasi viro jubenti
Abbreviated transcription (Latin):
s auscultate sermonẽ meũ. qm̃ occidi uirũ ĩ uulnus
meũ. & adolescentułu ĩ luiorẽ meũ septies uindicabit᷑
de cain. de lamech aũ septuagies seyties. Nam alibi se¬
cundu historiã dictũ est. qđ ab adã usq ad xp̃m sep¬
tuaginta & septẽ generationes ĩueniunt᷑ ĩ qͥbꝰ peccatũ

Expanded text:
sermonem meum. Quoniam occidi virum in vulnus meum, et adolescentulum in livore meo, septies vindicabitur de Cain, de Lamech septuagies septies. Jam alibi secundum historiam dictum est, eo quod ab Adam usque ad Christum septuaginta septem generationes inveniantur, in q
Abbreviated transcription (Latin):
ũsatił posita ad custodiendã uiã ligni uite. tẽꝑales pene
ĩtelligũt᷑. Nemo eiũ potest ꝑuenire ad arborẽ uite nͥ ꝑ has
auas res. colerantiã uidelicet molestiarũ. & scientie plenitu

Expanded text:
ersatilis, posita ad custodiendam viam ligni vitae, temporales poenae ersatilis, posita ad custodiendam viam ligni vitae, temporales poenae intelliguntur. Nemo enim potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas res, tolerantiam videlicet molestiarum, et plenitudinem sci