comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ene dicit plus. quia ionas tͥduo
p̃dicauit. xp̃c multo tempore. lesi
Uiri nimuite qui sunt assyrii. idõ con¬
demnabunt ñ sententiȩ potestate sed
comparationis exemplo illam genera¬
tionem quȩ dicitur populus dĩ: quia
penitentiam egerunt ad p̾dicationẽ
ione. Ionas nil signoꝵ faciens. accep¬
tus fuit genti peregrine. xp̃c tot sig¬
na faciens repbatus fuit natiomi suȩ.
Nueterib libris inuentt᷑ nineuitȩ ñ m.
niniuitȩ. ut quidam legunt.
egina austri surget in iudicio cum
generatione ista. & condemnabit eam
quia uenit a finib terrȩ audire sapien¬
tiam salomonis. Et ecce plus qũa salo¬
le& mon hic. Hic: est in hoc loco ꝙ supe¬
rius aduerbium.
egina austri surget in iudicio cum
reprobis. in quo quia ipsa electa
eẽ non duditatur. resurrectio bonoꝵ uł
maloꝵ ostenditur. Refert scriptura per
quantas difficultates regina saba uenit
audire sapientiam salomonis: & ei
multa munera deferens. ab eo plura
recepit. Quȩ id̾o iudeos in comparatio¬

Expanded text:
ene dicit, plus; quia Jonas triduo praedicavit, Christus multo tempore. Viri Ninivitae qui sunt Assyrii, ideo condemnabunt non sententiae potestate, sed comparationis exemplo illam generationem, quae dicitur populus Dei, quia poenitentiam egerunt ad praedicationem Jonae . Jonas nil signorum faciens, acceptus fuit genti peregrinae. Christus tot signa faciens, reprobatus fuit nationi suae. In veteribus libris invenitur Ninivitae, non Ninivitae, ut quidam legunt. Regina austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Et ecce plus quam Salomon hic. BEDA. Hic, est in hoc loco et superius adverbium. Regina austri surgit in judicio cum reprobis: in quo, quia ipsa electa esse non dubitatur, resurrectio bonorum et malorum ostenditur. Refert Scriptura, per quantas difficultates regina Saba venit audire sapientiam Salomonis , et ei multa munera deferens, ab eo plura recipit. Quae ideo Judaeos in comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
aliis futurum ẽẽ grauiorẽ. siue ipsꝰ
siue ipͣse equalit ardeat. s ñ equali
molestia sentiatur. Grehorius qͥnto deci

Expanded text:
aliis futurum esse grauiorem, siue ipsiusiue ipse aequaliter ardeat, sed non aequali molestia sentiatur. CAPUT XVII. De
Abbreviated transcription (Latin):
in se u̾bũ dĩ: ut ñ tantũ ipsa eccłia
torcular uideat᷑. quantũ u̾bũ ipsũ
qͦd traditũ ẽ in ea fossũ. Si eñi uer¬
bũ noui testam̃ti qͦd leue ẽ cruciat
hominẽ contradicentẽ naturȩ carnis:
quantomagis u̾bũ ueteris qͦd impor¬
tabile erat: Ubi gͦ u̾bũ d̃i positum
erat in lege. modũ iuuendi ẽstituens:
torcular erat fossum. Ubi autẽ de fi¬
de ꝓpħabat᷑: erat turris ȩdificata. Nã
sicut in turri consustentes & hostium
irruptione non facile patiunt᷑. & ip¬
sos hostes de turri facile conterunt:
sic consistentes in fide & ñ suꝑantur
a demonib: & ipsos demones sagit
nona. idest uocationib uariis missos
decurrebat ut mustum. Edificauit
autem turrim: legis scilicet fidutiam.
locatus ẽ populꝰ qui plantatus fuit
in abrabam. Peregre ꝓfectꝰ ẽ. non
loci mutatione: cũ ubiq sit. s abire
uidetur. cũ uinitorib liberũ oꝑandi

Expanded text:
in se verbum Dei: ut non tantum ipsa Ecclesia in se verbum Dei: ut non tantum ipsa Ecclesia torcular videatur, quantum verbum ipsum, quod traditum est in ea fossum. Si enim verbum Novi Testamenti quod leve est, cruciat hominem contradicentem naturae carnis, quanto magis verbum Veteris, quod importabile erat? Ubi ergo verbum Dei positum erat in lege, modum vivendi constituens, torcular erat fossum. Ubi autem de fide prophetabatur, erat turris aedificata. Nam, sicut in turri consistentes et hostium irruptionem non facile patiuntur, et ipsos hostes de turri facile conterunt, sic consistentes in fide, et non superantur a daemonibus et ipsos daemones sagittnona, id est vocationibus variis missos  Spiritus decurrebat ut mustum. Aedificavit autem turrim, legis scilicet fiduciam, locatus est populus, qui plantatus fuit in Abraham. Peregre profectus est, non loci mutatione, cum ubique sit; sed abire videtur, cum vinitoribus liberum operandi
Abbreviated transcription (Latin):
creauit popłos. in alia parabola pastor.
in alia pat̾familias nuncupatur. in
alia uineã locat. in alia inuitat ad
nuptias. & diu̾sis similitudinib rem
significat eandẽ : ut iudeoꝵ suꝑbiam
repbet. & in cõmune om̃iũ peccatoꝵ
suie gentiliũ siue isrłitaꝵ pęnitentiã
ꝓbet. Etaq pat̾ iste familias. homo
dicitur similitudine: ñ ueritate. Nul¬
lus existimet xp̃m idõ habuisse hu¬
manam naturã. quia dictꝰ ẽ homo:
nã & d̾̃s ꝑat̾ dictꝰ ẽ homo. Quia gͦ
heretici xp̃m erant blasphematuri ꝓpt̃
appellationẽ humani nominis. qua¬
si purꝰ homo fuisset. appellatꝰ ẽ etiã
d̾̃s ꝑat̾ homo: ut sic d̾s filiꝰ liberare¬
tur ab hereticoꝵ blasphemiis. Uinea
ẽ domus isrł. cui currũdedit sepẽ id
meritum suũ : sepimentis patrũ su¬
oꝵ. T̃oreular ẽ excłia: in qua fruct᷑
uineş. id est oꝑa seruoꝵ dĩ & fides ꝓ¬
bata ad dĩ głam transmittuntur.
Eccłia autem torcular fit habens

Expanded text:
it. in alia parabola pastor, in alia pater familias nuncupatur, in alia uineam locat, in alia inuitat ad nuptias et diuersis similitudinibus rem significat eandem, ut Iudaeorum superbiam reprobet et in commune omnium peccatorum, siue gentilium siue Israhel, paenitentiaprobet. Itaque iste paterfamilias, homo dicitur similitudine, non veritate. Nullus existimet Christum ideo habuisse humanam animam, quia dictus est homo, nam et Deus Pater dictus est homo. Quia ergo haeretici Christum erant blasphematuri, propter appellationem humani nominis, quasi purus homo fuisset: appellatus est etiam Deus Pater homo ut sic Deus Filius liberaretur ab haereticorum blasphemiis. Vinea et domus Israel, cui circumdedit sepem, id meritum suum sepimentis patrum suorum. Torcular est Ecclesia, in qua fructus vineae id est, opera servorum Dei, et fides probata ad Dei gloriam transmittitur. Ecclesia autem torcular fit, habens
Abbreviated transcription (Latin):
dere dicit. Primꝰ dixit ei. Uillam
emi. & necesse habeo exire & iudere il¬
lam: rogo te. habe me excusatũ.
illam designat terrenã substantiã.
ꝗͣ quid̾a magno labore uł etiã fidei
damno sibi emunt. aut ꝑ suꝑbiã. aut
ꝓpt̃ corꝑis substantiã. Exit gͦ uidere
illam: qui relicta contemplatione in¬
t̃na. sola exteriora cogitat. Et altͣ
dixit. Iuga boum emi quinq: ꝙ eo
ꝓbare illa. rogo te habe me excusa
tum. Pecte quinq sensꝰ corporis
iuga uocati sunt: quia in utroq sexu
geminantur. Qͥ sensꝰ qr sola exterio¬
ra cognoscunt. & ñ intima: rec̾te ꝑ
eos curiositas designat᷑. Grande uiti¬
um ẽ curiositas: quȩ dũ inuestigat
uitã ꝓximi. mentẽ exterius ducit.
sua intima postponens. Notandum
qr dũ dicunt. rogo te habe me excusa¬
tũ. humilitas sonat in uoce: dũ ueni¬
re contemnunt: suꝑbia in actione.
Sic peccator qͥ dicit ora ꝓ me peccato¬
re. & peccatum ñ uult deserere. hu
stat. Et aliꝰ dixit. Uxorẽ duxi: &

Expanded text:
imus dixit ei: Villam emi, et necesse habeo exire et videre illam, rogo te, habe me excusatum Villa designat terrenam substantiam, quam quidam magno labore vel etiam fidei damno sibi emunt, aut per superbiam, aut propter corporis substantiam. Exiit ergo videre illam, qui, relicta c o ntemplatione interna, sola exteriora cogitat. Et alter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare illa, rogo te, habe me excusa Recte quinque sensus corporis juga vocati sunt, quia in utroque sexu geminantur. Qui sensus quia sola exteriora cognoscunt, et non intima, recte per eos curiositas designatur. Grande vitium est curiositas, quae dum investigat vitam proximi, mentem exterius ducit, sua intima postponens. Notandum quia, dum dicunt, « rogo te, habe me excusatum, » humilitas sonat in voce; dum venire contemnunt, superbia in actione. Sic peccator qui dicit: Ora pro me peccatore, et peccatum non vult deserere, insstat. « Et alius dixit: Uxorem duxi et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quod rudes quasi ꝑueri sustentant᷑.
mel id est eloquium ddoctrinȩ. ut alt
ꝓpha. Quam dulcia faucib meis
eloquia tua: suꝑ mel & fauũ ori
meo. Bene gͦ dictum fuit abrahȩ. exi
de terra tua. & de cognatione tua:
idest de iudaismo & de circumcisio¬
ne intellige exeundum ẽẽ. qͥ saluari
uult. Nec solũ iudei s nullꝰ homo
potest manducare lac & mel d̾i nͥ trã
& cognationẽ suã relinquat. ut illud.
Nisi qͥs reliquerit patrẽ & matr̃e &
cet̾a: ñ potest m̃s eẽ discipłs. Item.
Qͥ uilt m̃s ẽẽ discipulus: ab neget
semetipsũ. Relinquit gͦ cognationẽ
suã: non qui contemnit eãs qͥ plꝰ
diligit dm̃ ꝗͣ parentes. Relinquit
tram suã: qui carnis sue ñ seqͥtur
uoluptatẽ. Ex tempore moysi cȩpit
conuiuiũ istud p̃parari. quando lex
data ẽ. Qd conuuuũ ita diu̾sis spe¬
cieb iustitiȩ decoratum ẽ: sicut re¬
gale p̃sidium diu̾sis cibis ornatur.

Expanded text:
per quod rudes quasi pueri sustentantur; per quod rudes quasi pueri sustentantur; mel, id est eloquium doctrinae, ut ait Propheta: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel et favum ori meo . » Bene ergo dictum fuit Abrahde terra tua et de cognatione tua, id est, de Judaismo et de circumcisione intellige exeundum esse qui salvari vult. Nec solum Judaei, sed nullus homo potest manducare lac et mel Dei, nisi terram et cognationem suam relinquat, ut illud, nisi quis relinquat patrem et matrem et caetera, non potest meus esse discipulus . Item: Qui vult meus esse discipulus, abneget semetipsum . Relinquit ergo cognationem suam, non qui contemnit eam, sed qui plus diligit Deum quam parentes; relinquit terram suam, qui carnis suae non sequitur voluptatem. Ex tempore Moysi coepit convivium istud praeparari quando lex data est. Quod convivium ita diversis speciebus justitiae decoratum est, sicut regale prandium diversis cibis ornatur.
Abbreviated transcription (Latin):
matħs dicit prandium ẽẽ: cũ apud
antiquos cotidie ab horam nonã
prandium fieret. qͦd ona uocabat᷑.
Irandiũ seu gna ẽ doctrina iusticiȩ:¬
& uerba diuina. Manna figurã ha-¬
bens uerbi in deserto. id̃o dicebatur
manna. quod hebraice dicit᷑. qͥd ẽ hoc.
ut qͦtienscumq audimꝰ u̾bũ. ammo¬
neat nos ipsũ nom̃ requirere quid ẽ
hoc qd audimus. Et sicut cybũ cum
masticauerimꝰ. dimittimꝰ in stomacũ
ita & u̾bũ bene tractatũ cõm̃dandũ
ẽ memoriȩ quasi stomacho. Inuitatio
fuit: quando d̾s̃ dixit ad abraham.
Exi de terra tua & de cognatione tua.
& ueni in t̾ram ꝗͣ monstrauero tibi:
& dabo tibi illam. & semini tuo. Qũa
terram: Orientalem: fluentem lac
& mel. Quod uerum ñ ẽ de t̾ra iu¬
deȩ: nũꝗͣ eñ illa fluxit lac ꝙ mel.
S ẽ t̾ra rationalis ꝗͣ xp̃c suscepit:
de cuiꝰ incarnatione lac & mel pro¬
cesserunt. Lac. id est opꝰ miraculoꝵ

Expanded text:
Matthaeus dicit prandium esse, cum apud Matthaeus dicit prandium esse, cum apud antiquos quotidie ad horam nonam prandium fieret, quod coena vocabatur. Prandium seu coena doctrina est justitiae et verba divina. Manna figuram habens verbi in deserto ideo dicebatur manna , quod Hebraice dicitur quid est hoc, ut quotiescunque audimus verbum admoneat nos ipsum nomen requirere: Quid est hoc quod audimus? Et sicut cibum cum masticaverimus, dimittimus in stomachum, ita et verbum bene tractatum commendandum est memoriae quasi stomacho. Invitatio fuit quando Dominus dixit ad Abraham: « Exi de terra tua et de cognatione tua, et veni in terram quam monstravero tibi, et dabo tibi illam et semini tuo . » Quam terram? Orientalem, fluentem lac et mel. Quod verum non est de terra Judaeae. Nunquam enim illa fluxit lac et mel. Sed est rationalis qua Christus suscepit, de cujus incarnatione lac et mel processerunt. Lac, id est opus miraculorum,
Abbreviated transcription (Latin):
rum in parabolis eis dicens.
Simile factum ẽ regnũ &¬
loꝵ homini regi: qui fecre nuptias
filio suo. Iii parabolis audiunt.
quod aꝑte non merebantur audire.
Sciens dñs uoluntat̾e seiuentiũ cont̾
se: nichilominus tamen increpat il¬
los. P ex iste ds̃ ẽ pat᷑: qui fecit
nuptias filio suo. quando in utero
uirginis eũ humanȩ nature cͣiunxit.
Quȩ coniunctio ex duab extitit na¬
curis: non ex duabus ꝑsonis. Aꝑtiꝰ
dici potest. Nuptiȩ sunt societas xp̃i
fuit uterus uirginis. Congregatio
iustoꝵ regnũ cȩloꝵ dicitur: quia in
ea glestes uututes regnant. Qyȩ in
hoc similis ẽ dõ patri: quia sicut ille
filio suo coniunxit ȩxcł̃iam. ita illa cͣ¬
gregatio filios suos quos dõ generat
ꝑ uerbum p̃dicationis: ꝑ fidei sacra¬
menta coniunxit ȩccłiȩ fidelium.
C uocaure plures: & hora cenȩ. .
misit seruos suos uocare inuitatos ad
nuptias. & uolebant uenire. Lycas
describit sub appellatione cenȩ qͦd

Expanded text:
parabolis, dicens: Simile factum est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo, » etc. In parabolis audiunt quod aperte non merebantur audire. Sciens Dominus voluntatem saevientium contra se, nihilominus tamen increpat illos. Rex iste Deus Pater est. Qui fecit nuptias filio suo, quando in utero Virginis eum humanae naturae conjunxit. Quae conjunctio ex duabus exstitit naturis, non ex duabus personis. Apertius dici potest: Nuptiae sunt societas Chrisfuit uterus Virginis. Congregatio justorum regnum coelorum dicitur, quia in ea coelestes virtutes regnant. Quae in hoc similis est Deo Patri, quia sicut ille Filio suo conjunxit Ecclesiam, ita illa congregatio filios suos quos Deo generat per verbum praedicationis, per fidei sacramenta conjunxit Ecclesiae fidelium.ocavit plures, et hora coenae misit servos suos vocare invitatos ad nuptias, et nolebant venire. » Lucas describit sub appellatione coenae quod
Abbreviated transcription (Latin):
distinguet. Alit̃ Ex hoc qͦd ñ dyere
intrauit rex ur remuneraret: s ut ui¬
deret: datur suspicio. neforte hoc ñ
de uindicta iudicii intelligatur. Ne¬
q enim dixit mittite eum in tene¬
bras inferiores. idest in inferiora loca
inferni. unde alibi. & eripiusti an¬
ma meã ex inferno inferiori. s dixto
exteriores. Ergo scd̃m hane sententiã.
dies aspectionis dies temptationis ẽ:
quando dignatus ẽ temptare eccłiam
suam. ut uideat qui fidem habet &
oꝑa. Quotiens gͦ temptat excłiam.
ingreditur ad eam. ut uideat qͥ sunt
digni nuptiis oelestib: & si t̃e inue¬
nt indignum aliquem. int̾rogat
eũ. Quia humana simplicitas diffi¬
cile fraudulentiã simulatȩ mentis
intelligit.: iecirco hunc indignũ ex¬
tu nuptiali d̾s solus inuenit. Nup¬
tiale autẽ uestim̃tũ ẽ fides uera:
unde apłs ait. Expoliare uos uete¬
rem hominẽ cum actib eiꝰ: uestien

Expanded text:
distinguet. Aliter: Ex hoc quod non dixit: distinguet. Aliter: Ex hoc quod non dixit: intravit rex ut remuneraret, sed ut videret, datur suspicio ne forte hoc non de vindicta judicii intelligatur. Neque enim dixit: Mittite eum in tenebras inferiores, id est in inferiora loca inferni, unde alibi: Et eripuisti animam meam ex inferno inferiori ; sed dixit: exteriores. Ergo secundum hanc sententiam dies aspectionis, dies tentationis est, quando dignatus est tentare Ecclesiam suam, ut videat qui fidem habet et opera. Quoties ergo tentat Ecclesiam, ingreditur ad eam, ut videat qui sunt digni nuptiis coelestibus, et si tunc invenit indignum aliquem, interrogat eum. Quia humana simplicitas difficile fraudulentiam simulatae mentis intelligit, idcirco hunc indignum coetu nuptiali Deus solus invenit. Nuptiale autem vestimentum est fides vera, unde Apostolus ait: Exspoliate vos veterem hominem cum actibus suis, vestien
Abbreviated transcription (Latin):
nistris. Ligatis pedib erꝰ & manib
mittite eũ in tenebras exteriores:
ibi erit fletꝰ & stridor dentiũ. Ligã¬
tas manus & pedes. fletũq oculoꝵ.
& stridorẽ dentiũ. uł ad cõꝓbandam
resurrectionis ueritatẽ intellige: ut
certe ideo ligantur manus & pedes.
ut desistant male oꝑari. & currere ad
effundendum sanguine. Quȩ ñc̃ spon¬
te ligantur in uitio: tunc in supplicio
ligabuntur dolendo. In fletu qͦq ocu¬
loꝵ & stridore dentium: ꝑ metaphorã
membroꝵ corꝑalium. magnitudo osten¬
ditur corm̃toꝵ. Exteriores tenebrȩ
sunt nouissime. idest ȩterna nox dãp¬
nationis: quia interiores sunt cecitas
cordis. Repulso uno in quo om̃e corpͤ
maloꝵ exprimit᷑: generalis sententia
infertur. Multi autem sunt uoca¬
ti: pauci uꝰ electi. Tale ẽ qͦd dicit.
Non unus tantum de uocatis ẽ eiectꝰ
de nuptiis: s de multis ẽ intelligendũ.
Diuini enim u̾bi nunc epulas sumi¬
mus: s in die iudicii rex intrans nos

Expanded text:
 Ligatis pedibus ejus et manibus, mittite eum in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium. Ligatas manus et pedes, fletumque oculorum et stridorem dentium, vel ad comprabandam resurrectionis veritatem intellige, vel certe ideo ligantur manus et pedes, ut desistant male operari, et currere ad effundendum sanguinem. Quae nunc sponte ligantur in vitio, tunc in supplicio ligabuntur dolendo. In fletu quoque oculorum et stridore dentium, per metaphoram membrorum corporalium magnitudo ostenditur tormentorum. Exteriores tenebrae sunt novissimae, id est aeterna nox damnationis, quia interiores sunt caecitas cordis. Repulso uno in quo omne corpus malorum exprimitur, generalis sententia infertur. Multi autem sunt vocati, pauci vero electi. Tale est quod dicit: Non unus tamen de vocatis est ejectus de nuptiis, sed de multis est intelligendum. Divini enim Verbi nunc epulas sumimus, sed in die judicii rex intrans nos
Abbreviated transcription (Latin):
nem sermonis eoꝵ ponit dicentium.
absit: matħs autẽ scdm responsionẽ
corclis eoꝵ scribit. In corde enĩ & con¬
scientia dixerunt: malos male ꝑdet.
Altõ. Intelligamus qͦsõa respondisse
lucas. Tacuit nãq matħs breuitatis
causa quod lucas non tacet: parabo¬
lam scilicet non ad eos solos dictam.
qui de potestate utt̾rogauerunt: s ad
plebem. Qͦd matħs ponit. aiunt illi.
non ẽ accipiendum illi pluralit. tãꝗͣ
eoꝵ sit ista responsio qui dñm de sua
potestate dolose int̾rogauerunt: s qͦd
in codicib grecis sine illa ambigui¬
tate apparet. illi dictum ẽ singula¬
rit̾. idest ipsi dño tales hoc aiunt. qͥ
iam membra dñi eraut. Iam enim
plures baptizauerat. Marcus ait ꝑ¬
deo colonos in uoce ipsius dñi: potest
enim intelligi qͦd cum uerũ ctixerint
prius illi. hoc etiam postea confirma¬
uit dñs qui ueritas est. Hicit illi

Expanded text:
nem sermonis eorum ponit dicentium, absit. Matthaeus autem secundum responsionem cordis eorum scribit. In corde enim et conscientia dixerunt, malos male perdet.Aliter: Intelligamus quosdam respondisse Lucas. Tacuit namque Matthaeus brevitatis causa, quod Lucas non tacet, parabolam scilicet non ad eos solos dictam, qui de potestate interrogaverunt, sed ad plebem. Quod Matthaeus ponit, aiunt illi: non est accipiendum illi pluraliter, tanquam eorum sit ista responsio, qui Dominum de sua potestate dolose interrogaverunt; sed quod in codicibus Graecis sine ulla ambiguitate apparet, illi dictum est singulariter, id est, ipsi Domino tales hoc aiunt, qui jam membra Domini erant. Jam enim plures baptizaverat. Marcus ait, perdet colonos, in voce ipsius Domini: potest enim intelligi, quod cum verum dixerint illi prius, hoc etiam postea confirmavit Dominus qui veritas
Abbreviated transcription (Latin):
Iuid nesciat pat̾familias: qui d̾̃s
pat᷑ hic intelligit᷑: S id̾o ambigere
dicitur: ut libera uoluntas homini
reseruet᷑. Opponamꝰ arrio & euno¬
mio. ecce patͣ dã ignorare: & qͥcqͥd ꝓ
patre responderint hoc intelligaite
ꝓ filio. qui se dicit ignorare consum¬
mationis diẽ. A gricolȩ aitẽ ussi¬
ces filium: dixerunt intra se. Hic ẽ
heres. uenite occidamus eum: & habebi

Expanded text:
uid nesciat paterfamilias, qui Deus Pater hic intelligitur? Sed ideo ambigere dicitur, ut libera voluntas homini reservetur. Opponamus Ario et Eunomio. Ecce Pater dicitur ignorare, et quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignorare consummationis diem. Agricolae autem videntes filium, dixerunt intra se: Hic est haeres, venite, occidamus
Abbreviated transcription (Latin):
irruet qm negat. penitus conteret᷑.
ut nec testa remaneat. Oyod ma¬
ths torcular ponit. dicit marcꝰ lacũ:
quia sicut in torculari expͥmit᷑ uinũ.
sic in lacu expͥmitur aqua de humo.
Torcular enim quasi uomit mustum.
& humus. quasi uomit lacum. Pasti¬
nauit. idest paxillauit uł plantaiite:
seu qͦd mͥ meliꝰ uicdetur pastũ decdit.
idest fimo pauit. Pat̃ d̾s quasi fimo
pauit filios isrł: quando carnib
quas ipsi cupiebant eos satiauit. Un¬
de illud. Manducauerunt & saturati
sunt nimis. & desiderium eoꝵ attulit
eis: non sunt fraudati a desiderio
suo. Fodit. idest tͣram fodiendo. fecit
torcular uł lacum: quia fodiendo cor¬
da iudeoꝵ. & inde eiciendo stercora
uitioꝵ. dedit eis ꝓphetias. ꝑ qͦs bona
discernerent a malis. sicut in torcula¬
ri mustum discernttur a uinaciis.
& oleum ab amurca. & ꝑ quas quasi
a lacu mundarentur a sordib prauoꝵ
desiderioꝵ. Dauid & alios ꝓphetas

Expanded text:
irruet, quam negat, penitus conteretur, irruet, quam negat, penitus conteretur, ut nec testa remaneat. Quod Matthaeus torcular ponit, dicit Marcus lacum, quia sicut in torculari exprimitur vinum, sic in lacu exprimitur aqua de humo. Torcular enim quasi vomit mustum, et humus quasi vomit lacum. Pastinavit, id est, paxillavit vel plantavit, seu quod mihi melius videtur pastum dedit, id est, fimo pavit. Pater Deus quasi fimo pavit filios Israel, quando carnibus quas ipsi cupiebant, eos satiavit. Unde illud: Manducaverunt et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis, non sunt fraudati a desiderio suo . Fodit, id est, fodiendo terram, fecit torcular vel lacum, quia fodiendo corda Judaeorum, et inde ejiciendo stercora vitiorum, dedit eis prophetias, per quas bona discernerent a malis, sicut in torculari mustum discernitur a vinaceis, et oleum ab amurca: per quas quasi a lacu, mundarentur a sordibus pravorum desideriorum. David et alios prophetas
Abbreviated transcription (Latin):
datur aliis: idest ab oriente & occiden¬
te. & austro & aquilone uemientibus
& recumbentib cum abraham & ysa-¬
ac. & iacob in regno dei. Om̃is qͥ
sas: aut ꝓpt̃ pondꝰ suum aut ꝓpter
altitudinem. xp̃iani cadunt suꝑ lapi-¬
dem peccando: sed credentes in xp̃m
stant super ipsum quasi suꝑ ꝓprium
fundamentum. Nec tantum conte¬
runtur quantum potest eos contere
magnitudinem peccati criminalis.
aut propt̃ altitudinẽ dignitatis. ut
clerici. monachi. uiduȩ. uirgines. La
paganos non eredentes: qui ñ scd̾m
sua oꝑa ꝑeunt. neq scdm suas ꝑso¬
nas : s tantum pereunt. quantũ po
eum. De quib ꝓph̾a. Non sic impii
ñ sic: s tanquam puluis quẽ ꝓicit
uentus a facie terrȩ. Igitur qͥ pes
cator ẽ. & tam̃ in xp̃m credit. ꝑ assensũ
mali & contẽptum dĩ cadit suꝑ lapi¬
dem & confringitur. ut ñ rectꝰ am¬
bulet: s ñ om̃ino conteritur. Cui uͦ
lapis iste desuꝑ cum pena ꝑditionis

Expanded text:
datur aliis, id est, ab oriente et occidendatur aliis, id est, ab oriente et occidente, ab austro et aquilone venientibus et recumbentibus cum Abraham et Isaac et Jacob isas: aut propter pondus suum, aut propter altitudinem. Christiani cadunt super lapidem peccando; sed credentes in Christum, stant super ipsum quasi super proprium fundamentum. Nec tantum conteruntur quantum potest eos conterermagnitudinem peccati criminalis, aut propter altitudinem dignitatis, ut clerici, monachi, viduae, virgines. LapJudaeos et paganos non credentes, qui non secundum sua opera pereunt, neque secundum suas personas; sed tantum pereunt, quantum poteum. De quibus Propheta: Non sic impii, non sic, sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae . HIERON. cator est et tamen in Christum credit, per assensum mali et contemptum Dei cadit super lapidem, et confringitur ut non rectus ambulet, sed non omnino conteritur. Cui vero lapis iste desuper cum poena perditionis
Abbreviated transcription (Latin):
cur hȩc ꝓphetiã quȩ lapidẽ ab ȩdifi¬
cantib reꝑbatum in caput anguli
reprobatus. credituris est gentib p̃di¬
candꝰ: ut quasi lapis angularis ex u¬
troq populo duos in se parieces iun¬
gat. unumq sibi templũ edificet: De
hoc lapide ait ysaias. Immittam in
fundamenta syon lapidem electum.
p̾ciosum. angularem: & qui crediderit
in eum non confundetur. Qui aute su¬
pra coloni. hic ȩdificantes dicuntur
quia qui plebem ad ferendos fructꝰ
excolere. hanc ipsi dño inhabitare di¬
gnam quasi domũ construere uideban¬
tur. Ideo dico uobis: quia auferetur
a uobis regnum dei. & dabit᷑ genti fa¬
cienti fructus eius. Manifestus pa¬
trisfamiliȩ reditus erit: gła paternȩ
maiestatis assistens in filio. tempore
iudicii. Uenit etiam coticdie aliis per
beneficium gr̃e. aliis ad iundicta con¬
cumaciȩ: ueluti tunc cũ a uideis ad
gentes tulit regnum dei. idest intel¬
ligentiam scͥpturarum. Uinea gͥ eccłiȩ

Expanded text:
tur haec prophetia, quae lapidem ab aedificantibus reprobatum, in caput anguli reprobatus, credituris est gentibus praedicandus, ut quasi lapis angularis, ex utroque populo duos in se parietes jungat, unumque sibi templum aedificet? De hoc lapide ait Isaias: Immittam in fundamenta Sion lapidem electum, pretiosum, angularem, et qui crediderit in eum non confundetur . Qui autem supra coloni, hic aedificantes dicuntur; quia qui plebem ad ferendos fructus excolere, hanc ipsi Domino inhabitare dignam quasi domum construere jubebantur. Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. HILAR. Manifestus patrisfamiliae reditus erit gloria paternae majestatis, assistens in Filio tempore judicii. Venit etiam quotidie aliis per beneficium gratiae, aliis et vindictam contumaciae, veluti tunc cum Judaeis ad gentes transtulit regnum Dei, id est intelligentiam Scripturarum. Vinea igitur Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃hendit filiũ dĩ: s si definite cog¬
nouissent quod ẽẽt filiꝰ dĩ: numquã
dnm̃ głȩ crucifixissent. Hinc petrus
apłs ad illos. Scio frẽs quia ꝑ igno¬
rantiã gessistis hoc malu̾: sicũt & pͥnci¬
pes ur̃i. Rem tam̃ impiam ẽẽ quam
faciebant ñ nescierunt: nec carnem
tantum ꝑsequebantur. s eum qui ꝑ
carne̾ oꝑabat᷑. Qd gͦ intra se dicunt
hic est heres. ceteroꝵ comparatione
sc̃oꝵ dicunt: & quia iam multi crede¬
bant ipsum eẽ qui in lege ꝓmissus
erat. Quare aut̾e ꝑu̾si noluert̃ crede¬
re: quod ratione non poterant contia¬
dicere: Non eẽt utium: si ñ ratione
careret. Cum gͦ uenerit dñs uineȩ:
quid facieo colonis istis: Aunt illi.
Malos male ꝑdet. & iuneã suã locabit

Expanded text:
deprehendit Filium Dei, sed si definite cogdeprehendit Filium Dei, sed si definite cognovissent quod esset Filius Dei, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Siapostolus ad illos: Scio fratres quia per ignorantiam fecistis hoc malum, sicut et principes vestri . Rem tamen impiam esse quam faciebant, non nescierunt, nec carnem tantum persequebantur, sed eum qui per carnem operabatur. Quod ergo intra se dicunt, hic est haeres, caeterorum comparatione sanctorum dicunt, et quia jam multi credebant ipsum esse qui in lege promissus erat. Quare autem perversi noluerunt credere, quod ratione non poterant contradicere? Non esset vitium, si non ratione careret. Cum ergo venerit Dominus vineae, quid faciet colonis istis? Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam suam loca
Abbreviated transcription (Latin):
di cui dictum ẽ. postula a me. & dabo
tͥ gentes hereditatẽ tuã. Hereditas gͦ
filii: eccłia ẽ de gentib. Hanc autẽ occa¬
so dño mali coloni preripere sibi mo¬
liebantur: quando fidem rectam ex¬
tinguere. & suam iustitiam quȩ ex
lege ẽ conabantur fidei de xp̃o pre¬
ferre. & gentes inserere. Et app̃hensũ
eũ: eiecerunt extra uineã & occidert̃.
yod iħc extra portam passus ẽ.¬
figurauit moyses ꝑ altare holocau¬
sti. in qͦ uictimarum sanguis funde¬
batur: ꝑ hoc quod non intra taber¬
naculum illud posuro. s ad ostium.
Qd uero scđ̾m marcum mutato ordi¬
ne dicitur. & app̃hendentes eũ occi¬
derunt & eiecerunt extra uineã. no¬
tat eos ꝑtinaciȩ. qui nec crucifixo &
resuscitato a mortius dño p̾dicantib
apłis credere uoluerunt. s quasi cada¬
uer uile proiecerunt: quia quantum
inse erat a suis eũ finib excludentes.
gentib suscipiendũ dederunt. Utiq
iniuidia occidit quem in nulla culpa

Expanded text:
et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Haereditas ergo filii, Ecclesia est de gentibus. Hanc autem, occiso Domino, mali coloni praeripere sibi moliebantur, quando rectam fidem exstinguere, et suam justitiam quae ex lege est, conabantur fidei de Christo praeferre, et gentes sibi inserere. Et apprehensum eum ejecerunt extra vineam, et occiderunt. Quod Jesus extra portam passus efiguravit Moyses per altare holocausti, in quo victimarum sanguis fundebatur , per hoc quod non intra tabernaculum illud posuit, sed ad ostium. Quod vero secundum Marcum mutato ordine dicitur, et apprehendentes eum occiderunt, et ejecerunt extra vineam, notat eos pertinaciae, qui nec crucifixo et resuscitato a mortuis Domino, praedicantibus apostolis credere voluerunt, sed quasi cadaver vile projecerunt; quia quantum in se erat, a suis eum finibus excludentes, gentibus suscipiendum dederunt. Utique invidia occidit, quem in nulla culpa
Abbreviated transcription (Latin):
taui te uineam electã: quomͦ conu̾sa
es in uineã alienã: His trib seruoꝵ
gradib aꝑte in marco & luca distinc¬
tis: om̃s doctores qui sub lege fuert̃
intelligimus. Unde alibi. Necesse est
impleri omĩa quȩ scͥꝑta st̃ in lege mo¬
ysi. & psalmis. & ꝓpħis de me. No¬
uissime autẽ : misit ad eos filiũ suũ

Expanded text:
avi te vineam electam, quomodo conversa es in vineam alienam? His tribus servorum gradibus aperte in Marco et Luca distinctis, omnes doctores qui sub lege fuerunt, intelligimus. Unde alibi: Necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et psalmis et prophetis de me . Novissime autem m
Abbreviated transcription (Latin):
Sene tempꝰ fructuũ posuit ñ pro¬
uentũ: nullꝰ enĩ fructꝰ uineȩ legis
inuentꝰ ẽ in multis iudeis. Seruus
primo missꝰ intelligit᷑ legifer moy¬
ses. qui ꝑ quadraginta annos a cul¬
corib fructũ inquisiuit & ñ inuenit:
s cesus eoꝵ asꝑis u̾bis dimissus ẽ ma¬
nis. Irritauer̃t eñĩ moysen in castris:
& aaron scm̃ dñi. Et uexatus ẽ moy¬
ses ꝓpt̃ eos: qr exacerbauert̃ sp̃m eiꝰ.¬
ita declarat. Uua eoꝵ uua fellis: & botrꝰ
amarissimꝰ. Fel draconũ uinũ eoꝵ: &
uenenũ aspidũ insanabile. Iterum
misit alios seruos plures pͥorib: ꝙ fe¬
cert̃ illis similit̃. Patientiã ostendit
sequentis missionis: ut ad penitentiã
ꝓuocarent᷑. Alt̃ seruus fuit dauid: qͥ
pꝰ moysen cum aliis psalmigraphis co¬
lonos psalmodia conatus ẽ excitare ad
bonũ opꝰ. Ipse etiã affectꝰ contumelia
dimissus est inanis: dicentib colonis.
Quȩ nobis pars in dauid: aut quȩ he¬
reditas in filio ysai: ¶⁊ qͣuis cesus sit

Expanded text:
empus fructuum posuit, non proventum: nullus enim fructus vineae legis inventus est in multis Judaeis. Servus primo missus intelligitur legifer Moyses, qui per quadraginta annos a cultoribus vineae fructum inquisivit, et non invenit, sed caesus eorum asperis verbis, dimissus est inanis. Irritaverunt enim Moysen in castris et Aaron sanctum Domini. Et vexatus est Moyses propter eos quia exacerbaverita declarant. Uva eorum, uva fellis, et botrus amarissimus. Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile Iterum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter. Patientiam ostendit sequentis missionis, ut ad poenitentiam provocarentur. Alter servus fuit David, qui post Moysen cum aliis psalmographis colonos psalmodia conatus est excitare ad bonum opus. Ipse etiam affectus contumelia, dimissus et inanis, dicentibus colonis: Quae nobis pars in David? aut quae haereditas in filio Isai? Qu
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur qui sequatur. Hoc gͥ u̾bo
significabant᷑ & sac̾dotes ingressuri
in regnũ dĩ: id est credituri in xp̃m.
S quia credentib publicanis & me¬
retricib ioħi. & baꝑtizatis ab eo. sa¬
cerdotes ñ crediderunt: pꝰ publica-¬
nos & meretrices intraturi annunti¬
ant᷑. sicut & factũ ẽ: nã pꝰ ascensio¬
nẽ dñi multi eredidert̃. Publicam p̃¬
cedentes sunt. math̾s publicanꝰ. & za-¬
cheus pͥnceps publicanoꝵ. Meretri¬
ces intellige.: ꝑ beatã mariã magda¬
liã parabolam audite. Homo erat

Expanded text:
videtur qui sequatur. Hoc igitur verbo videtur qui sequatur. Hoc igitur verbo et significabantur sacerdotes ingressuri in regnum Dei, id est credituri in Christum. Sed quia credentibus publicanis et meretricibus, Joanni et baptizatis ab eo sacerdotes non crediderunt, post publicanos et meretrices intraturi annuntiantur, sicut et factum est: nam post ascensionem Domini multi crediderunt. Publicani praecedentes, sunt Matthaeus publicanus et Zachaeus princeps publicanorum. Meretrices intellige, per beatam Mariam MagdaAliam parabolam aud
Abbreviated transcription (Latin):
tere dõ. Ac ꝑ hoc melior ẽ laicus qui
in pͥma facie scłarem uitã ꝓfitet᷑. re¬
uera autẽ studec in sp̃uali. quã sacer¬
dos qͥ in pͥma facie ꝓfitet᷑ uitã sp̃ua
lẽ. reuera autẽ cõplectit᷑ uitã carnalẽ.
Et melior ẽ laicꝰ aute dm̃ penitenti¬
am agens: ꝗͣ clericꝰ ꝑmanens in pec¬
catis. Laicus enim indie iudicii stolã
sacerdotũ accipiet. idõ enim in cris¬
mate om̃s unguntur in sac̾dotio:
sac̾dos autẽ peccator spoliabit᷑ sacer¬
dotii dignitate. quã habuit. & erie
int̾ infideles & ypocritas. Qs aliqͥn¬
do uidet clericum etro penitentiam
agentẽ: Et si dep̃hensus humiliaue¬
ric se: ñ ido dolet quia peccauit. s
confunditur qr ꝑdidit głam suam.
Citꝰ sepe conuertuntur: qui deside¬
riis mund̾alib & uoluptatib çar-¬
nalib seipsos mancipauerunt. Ui¬
de quia de p̃senti dixit p̃cedunt uos:
& uide quia ubi aliquis p̃cedit. ẽẽ

Expanded text:
tere Deo. Ac per hoc melior est laicus, qui tere Deo. Ac per hoc melior est laicus, qui in prima facie saecularem vitam profitetur, revera autem studet in spirituali, quam sacerdos qui in prima facieevera autem complectitur vitam carnalem. Et melior est laicus ante Deum poenitentiam agens, quam clericus permanens in peccatis. Laicus enim in die judicii stolam sacerdotum accipiet: ideo enim in chrismate omnes unguntur in sacerdotio, sacerdos autem peccator spoliabitur sacerdotii dignitate quam habuit, et erit inter infideles et hypocritas. Quis aliquando videt clericum cito poenitentiam agentem? Etsi deprehensus humiliaverit se, non ideo dolet quia peccavit, sed confunditur quia perdidit gloriam suam. Citius saepe convertuntur, qui desideriis mundialibus et voluptatibus carnalibus seipsos mancipaverunt. Vide quia de praesenti dixit, praecedunt vos: et vide quia ubi aliquis praecedit, esse
Abbreviated transcription (Latin):
eam in libro udeis. Cũ diu̾se sint
uites. diu̾se sunt species iusticiȩ. In qͣ
uinea unꝰqͥsq scd̾m uires oꝑatur
paueas uites aut multas: nescio autẽ
si totam uineam quis hominũ suf.¬
ficiat oꝑari. Nolo. dixit in cogitatu.
Puto qͣd ex ꝑsona om̃iũ peccatoꝵ
publicanꝰ ponit᷑. & ex ꝑsona om̃ium
peccatricũ. meretrix. Et ꝗͣuis sint
multa peccata in utroq sexu. tamen
auaricia p̃cipue abundat in uiris:
fornicatio in mulierib. In publica¬
nis & in merecricib: potest intelligi
gentiũ ppłs. Quasi dicat᷑. Ge̾ntiũ po¬
puls: magis ẽ placens dõ ꝗͣ uos. Lai¬
ci etiã & sac̾dotes duo filii possunt in¬
telligi: & populꝰ pͥor filiꝰ ẽ. deinde sac̾¬
dotes regentes illũ. Deniq ppłs dĩ ex
tempore cepit abrahȩ: sacerdotes autẽ
ex tẽꝑe aaron. Sacerdof & om̃is clericꝰ
ꝙ si specialit᷑ ñ ꝓmittat se obauditurũ
dõ: tam̃ ꝑ hoc qđ doctor constituit᷑
alioꝵ. uidetur hominib tacens ꝓmit¬

Expanded text:
 diversae sint vires, diversae sunt species justitiae. In qua vinea unusquisque secundum vires operatur paucas vites aut multas; nescio autem si totam vineam quis hominum sufficiat operari. Nolo, dixit in cogitatu. Puto quod ex persona omnium peccatorum publicanus ponitur, et ex persona omnium peccatricum meretrix. Et quamvis sint multa peccata in utroque sexu, tamen avaritia praecipue abundat in viris, fornicatio in mulieribus. In publicanis et in meretricibus potest intelligi gentium populus. Quasi dicatur: Gentium populus est magis Deo placens quam vos. Laici etiam et sacerdotes, duo filii possunt intelligi, et populus prior, filius est, deinde, sacerdotes regentes illum. Denique populus Dei ex tempore Abrahae coepit, sacerdotes autem ex tempore Aaron. Sacerdos et omnis clericus etsi specialiter non promittat se obauditurum Deo, tamen per hoc quod doctor constituitur aliorum, videtur pro hominibus tacite promit
Abbreviated transcription (Latin):
exprimit xp̃m. ad hane mortali¬
tatem ddescendisse. ut nos regeret. Lu¬
cas autem ascendendo tanquã sacer¬
dotem assignans. uarrat generationes
a baptismo xp̃i ꝑueniens ad dm̃. eui
mundati reconciliamur. Et merito ad¬
optionis originem suscepit. quia ꝑ ad¬
optionem efficimur filii dei. Per carna¬
lem uͦ generationem. filius dei ꝓpt̾ nos
filius hominis factus ẽ. Quapͦpt̾ inge¬
nerationib mathei significatur suscep¬
tio nr̃oꝵ peccatoꝵ a xp̃o. ingeneratio¬
nib luce abolitio. Et ido ille ascendens
narrat. iste descendens. Qd enim cdicit
tio. Qͥd aut̾e addidit. ut de peccato¬
ut damꝑnaret peccatum in carne.

Expanded text:
exprimit Christum ad hanc mortalitatem descendisse, ut nos regeret. Lucas autem ascendendo tanquam sacerdotem assignans, narrat generationes a baptismo Christi perveniens ad Deum, cui mundati reconciliamur. Et merito adoptionis originem suscepit, quia per adoptionem efficimur filii Dei, per carnalem vero generationem Filius Dei propter nos filius hominis factus est. Quapropter in generationibus Matthaei, significatur susceptio nostrorum peccatorum a Christo; in generationibus Lucae abolitio. Et ideo ille ascendens narrat, iste descendens. Quod enim dicit od autem addit: ut de peccato damnaret peccatum in carne,
Abbreviated transcription (Latin):
uicumq ꝓpter dm̃ predictis sep¬
tem uirtutib pollent. beati erunt
si ꝑ senerauerut. Inuitat itaq octaua
sententia ad ꝑseuerantiam quecumq
tribulationes emergant. Bene octaua
sententia monet ad martẏriũ. in quo
uera circumcisio est ab om̃i peccato.
quia octana die iudei circum cideban¬
tur in signum uerȩ circumeisionis. Ay
ssignatis septem gradib ꝑfectio ̃.¬
nis. congruit sp̃c sc̃i septiformis stmꝰ¬
oꝑatio. Nam timor congruit humi¬
libus. pietas mitib. scientia lugentib.
fortitudo esurientib & sitientib. consili¬
um misericordib. intellectus mundis
corde. sapientia pacificis.¬

Expanded text:
uicunque propter Deum praedictis septem virtutibus pollent, beati erunt, si perseveraverint. Invitat itaque octava sententia ad perseverantiam, quaecunque tribulationes emergant. Bene octava sententia monet ad martyrium, in quo vera circumcisio est ab omni peccato; quia octava die Judaei circumcidebantur, in signum verae circumcisionis. AUGUST.. Assignatis septem gradibus perfectionis congruit Spiritus sancti septiformis operatio. Nam timor congruit hominibus, pietas mitibus, scientia lugentibus, fortitudo esurientibus et sitientibus, consilium misericordibus, intellectus mundis corde, sapientia pacificis
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ẽẽt. sicut & alioꝵ sacramentoꝵ
baptismi sui potestat̾e. siue presens in tͣ¬
ra siue absens corpore in cęlo. & nulli
eam seruo daturus eẽt. Non inuemes
aliquem apłoꝵ dixisse meum baptismũ.
inuenies autem dixisse meũ eugłm.¬

Expanded text:
aliorum sacramentorum, baptismi sui potestatem, sive praesens in terra, sive absens corpore in coelo, et nulli eam servo daturus esset. Non invenies aliquem apostolorum dixisse, meum baptismum; invenies autem dixisse: Meum Ev
Abbreviated transcription (Latin):
liter. Cum dicimus adueniat re¬
gnum tuũ. desiderium nr̃m ad
futurum regnũ excitamꝰ. ut nobis
ueniat. & in eo regnare mereamur.
Nam uelimus. nolimꝰ. utiq adueniet.
fiat uoluntas tua sic̃ in oęlo & in t̾ra.
iat in quã. ut qͦmͦ inculpate tibilest̃.
angħ̾ seruiunt in celo. ita & nos
in terra tibi seruiamus. Aubus tin¬

Expanded text:
liter: Cum dicimus, adveniat regnum tuum, desiderium nostrum ad futurum regnum excitamus, ut nobis veniat, et in eo regnare mereamur. Nam velimus, nolimus, utique adveniet. Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra. Fiat, inquam, ut quomodo inculpate tibi angeli serviunt in coelo, ita et nos in terra tibi serviamus. Vel i
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ. Medice eura te ipsũ.
Quanta audiuimus facta in caphar-¬
naum. fac & hic in patria tua. Mabist̃.¬
uia in capharnaũ plures te cu¬
rasse audiuimꝰ. cura & te ipsum
id est fac similit̾ in tua eiuitate. ubi
conceptus & nutritusͤ. Quasi dicant.
Non credimus qͦd incerta fama uul¬
gauit. cum apud nos nichil tale fece¬
ris. quib conuementiꝰ talia impen-¬
denda erant beneficia. Uerus medicꝰ
est xp̃c. quia restaurat lapsos. ut pꝰ
uulnera sani simus. U. ex lu.
mer dico uobis. quia nemo ꝓ¬
ꝑbeta acceptus ẽ in patria sua. & in

Expanded text:
em: Medice, cura teipsum. Quanta audivimus facta in Capharnaum, fac hic et in patria tua. Quia in Capharnaum plures te curasse audivimus, cura et te ipsum, id est, fac simile in tua civitate, ubi conceptus es et nutritus. Quasi dicant: Non credimus quod incerta fama vulgavit, cum apud nos nihil tale feceris, quibus convenientius talia impendenda erant beneficia. Verus medicus est Christus, quia restaurat lapsos, ut post vulnera sani simus. M. 142 R. men dico vobis, quia nemo propheta acceptus est in patria sua et in
Abbreviated transcription (Latin):
quamꝗͣ & docendi prudentia & oꝑan¬
di uirtus ammirationẽ moueretꝰ. Eñ
uero quem uerbis & factis xp̃m esse
cognoscere possunt. ob solam notitiã
generis contemnunt. Infidelitas ñaq
hinc magna hinic humilia cernens.
ueritatẽ iudicii non recipit. s scanda¬
lizatur. qͦd ẽ impediri mentis arbi-¬
potuit. credebant enim eo eẽ fabrũ¬
& sequentem.
fabricant. & uasa irx̧ igne sp̃s molli¬
de malachias ex ꝑsona patris ait de fi¬
lio. Et sedebit conflans & emundans
argentum. & purgabie filios leui. & ẽ¬
flabte eos quasi aurum & argentum.
Manifestum est cognatos more scͥptu¬
re fres seu sorores nuncupari. & sepe
uilitas originem comitatur. ite de da-¬
uid despectue dictum est. Quis est
filius ysai: S humilia dñs respicit:
& alta a longe cognoscit.Ixx.

Expanded text:
udentia et operandi virtus admirationem moverent. Enim vero quem verbis et factis Christum esse cognoscere possunt, ob solam notitiam generis contemnunt. Infidelitas namque hinc magna, hinc humilia cernens, veritatem judicii non recipit, sed scandalizatur, quod est impediri mentis arbitrumque dici potuit: credebant enim eo esse fabruet sequentem. fabricant; et vasa irae igne spide Malachias ex persona Patris ait de Filio. Et sedebit conflans et emundans argentum, et purgabit filios Levi, et conflabit eos quasi aurum et argentum . Manifestum est cognatos, more Scripturae, fratres seu sorores nuncupari: et saepe vilitas originem comitatur, ut de David despective dictum est: Quis est iste filius Isai? Sed: Humilia Dominus respicit, et alta
Abbreviated transcription (Latin):
Iropterea etiam nathanael ñ fuit unꝰ
de duodecim. quia peritus erat in lege.
& dñs idiotas elegit. unde confunderet
mundum.
el fortassis miratus nathanael quod
de galylea ñ de udea surgeret ꝓpheta

Expanded text:
ropterea etiam Nathanael non fuit unus de duodecim, quia peritus erat in lege: et Dominus idiotas elegit, unde confunderet mundum. Vel fortassis miratus Nathanael quod de Galilaea, non a Judaea surgeret propheta,
Abbreviated transcription (Latin):
les qui scđ̃m carnem natus ẽ abrahȩ
ꝓmissionem. tam̃ eum ad ȩccłiam cã¬
tholicam uenunt. & societati sp̃s ag¬
gregantur. quem foris proculdubio
non habebant. non eis repecrt᷑ laua¬
chrum carnis. Non defuit etiam fo¬
ris positis ista forma pietatis. s nisi
intus non potest eis dari unitas sp̃c
in uinculo pacis. De talib dicit apłs.
Habentes formam pietatis. uirtutem
autem euis ab negantes. Potest enun
ẽe uisibilis forma palmitis etiã pret̃
uitem. s inuisibilem uitam radicis
habere non potest nisi in uite. Proin¬
de corporalia sacramenta quȩ portant
& celebrant etiam segregati ab unita¬
te corꝑis xp̃i. formani possunt exhibe¬
re pietatis. uirtus uͦ pietatis in uisi¬
bilis & sp̃ualis ita in eis non potest
&ẽ quemadmodum sensus ñ sequitur
hominis mẽbrũ. quando amputatur
a corpore. Quȩ cum ita sint. remis¬

Expanded text:
les, qui secundum carnem natus est Abrahae , les, qui secundum carnem natus est Abrahae , missionem ; tamen cum ad Ecclesiam catholicam veniunt et societati Spiritus aggregantur, qua quem. foris procul dubio non habebant, non eis repetitur lavacrum carnis. Non defuit etiam foris positis ista forma pietatis, sed nisi intus non potest eis dari unitas Spiritus in vinculo pacis, de talibus dicit Apostolus: Habentes formam pietatis, virtutem autem ejus abnegantes . Potest enim esse visibilis forma palmitis etiam praeter vitem, sed invisibilem vitam radicis habere non potest nisi in vite. Proinde corporalia sacramenta quae portant et celebrant etiam segregati ab unitate corporis Christi, formam possunt exhibere pietatis, virtus vero pietatis invisibilis et spiritualis ita in eis non potest esse, quemadmodum sensus non sequitur hominis membrum quando amputatur a corpore. Quae cum ita sint, remis
Abbreviated transcription (Latin):
tum quod hic non corrigitur eꝰ ue
cum ꝓlixa impenitentia plurib uer¬
bis b̾lasphemiam contexat. Solet eñi
scͥptura multa uerba uerbũ appel¬
lare. ut illud. Uerbum quod factũ est
ad illum uł illum ꝓpħam. Neq em̃
tantum uerbum u̾num. locitus est
aliquis ꝓpħa. Et iacob ñ ait u̾boꝵ.
s estote factores uerbi. & non audito¬
res tantum. Quȩcumq gͥ uerba uł
ore uł sola cogitatione quis locutus
fuerit corde impenitenti contra re¬
missionẽ peccatoꝵ quȩ fit in ȩccłia.
uerbum dicit contra sp̃m scm. Quo¬
mͦ autẽ dimittet᷑ illud. qͦd etiã re¬
missionem impedit alioꝵ: Dieitur gͦ
uerbum contra sp̃m sc̃m. eum ex disp¬
sione ad congregationẽ nunquã uen̾t᷑.
quȩ ad remittenda peccata accepit sp̃m
scm̃. Quicumq autẽ in scismaticis uł
hereticis congregationib uł potiꝰ segre¬
gationib baptizantur. quam uis non
sint renati sp̃ũ tanquam ismael simi¬

Expanded text:
tum quod hic non corrigitur, ejus tum quod hic non corrigitur, ejus cum prolixa impoenitentia pluribus verbis blasphemiam contexat. Solet enim Scriptura multa verba verbum appellare, et illud Verbum quod factum est ad illum vel illum prophetam. Neque enim tantum verbum unum locutus est aliquis propheta. Et Jacobus non ait verborum, sed estote factores verbi, et non auditores tantum . Quaecunque igitur verba vel ore vel sola cogitatione quis locutus fuerit corde impoenitenti contra remissionem peccatorum, quae fit in Ecclesia, verbum dicit contra Spiritum sanctum. Quomodo autem remittetur illud, quod etiam remissionem impedit aliorum. Dicitur ergo verbum contra Spiritum sanctum, cum ex dispersione ad congregationem nunquam venitur, quae ad remittenda peccata accepit Spiritum sanctum. Quicunque autem in schismaticis vel haereticis congregationibus vel potius segregationibus baptizantur, quamvis non sint renati Spiritu tanquam Ismaeli simi
Abbreviated transcription (Latin):
sumens indigne sacramentũ carnis
& sanguinis eius. qui iudicium sibi
manducat & bibit ut paulus ait. ma
quidam modꝰ manducanti carnem
illam & bibendi sanguinem illum ad
salutem: & quidã modꝰ ad iudicium.
Sic gͥ quidam modꝰ ẽ in blasphemia
sp̃c sc̃i. qui meretur ueniam. qui d̾a ñ
meretur. In spũ enim sc̃o sp̃e immundꝰ
eicitur. contra quam grãm siquis loqͥ¬
tur impenitens. impenitentia ipsa ẽ
blasphemia sp̃c. que nunquã remit¬
cetur. Penitentia enim. remissionem
impetrat. De hac impenitentia tam̃
ñ potest iudicari. qu̾adu impenitens
unut. Paganus ẽ hodie uł uideus uł
hereticus. quid scis utrum cras fuerit
fidelis. Non rapit ds̃ de hac uita im¬
pium. qui uult ut conuertatur & ui-¬
uat. S siquis usq ad finem uttȩ ma¬
neat impenitens & ita moriatur. ei ñ
remittetur hic uł in futuro. Est eñi
peccatum ad mortem ait iohannes.
non pro illo dico ut roget quis. Ad mor¬
tem idest usq ad mortem. quia pecca¬

Expanded text:
sumens indigne sacramentum carnis et sanguinis ejus, qui judicium sibi manducat et bibit, et Paulus ait, manquidam modus manducandi carnem illam, et bibendi sanguinem illum ad salutem, et quidam modus ad judicium. Sic igitur quidam modus est in blasphemia Spiritus sancti, qui meretur veniam; quidam, qui non meretur. In Spiritu enim sancto spiritus immundus ejicitur, contra quam gratiam si quis loquitur impoenitens, impoenitentia ipsa est blasphemia Spiritus, quae nunquam remittetur. Poenitentia enim remissionem impetrat. De hac impoenitentia tamen non potest judicari, quamdiu impoenitens vivit. Paganus est hodie vel Judaeus vel haereticus? quid scis utrum cras fuerit fidelis? Non rapit Deus de hac vita impium, qui vult ut convertatur et vi si quis usque ad finem vitae maneat impoenitens, et ita moriatur, ei non remittetur hic vel in futuro. Est enim peccatum ad mortem, ait Joannes, non pro illo dico ut roget quis . Ad mortem, id est, usque ad mortem, quia pecca
Abbreviated transcription (Latin):
nonem patre humana ignorantia
credunt & dicunt. in remissibili cri¬
mine non tenentur. Auhd tinus¬
N quit dñs. Qui mandueat meam
carnem & bibit meum sanguinem.
in me manet & ego in illo. Nũ quid

Expanded text:
norem Patre, humana ignorantia credunt et dicunt, irremissibili crimine non tenentur. Inquit Dominus: Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in