comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
In omnib sane uel pene omnib uisio¬
nibus suis. duos se dicebat uidere.
unum prouectioris ȩtatis. alterum
puerum : aquibus ei dicebantur uel
demonstrabantur. quae se audusȩe
et uidisse narrabat: Uidit schorum
piorum psallentium. lactantium in
luce mirabili et impiorum intenebri
diuersal et atrocissimas poenas.illis
ducentibus & ostendentibus: & felici¬
tatis aliorum. aliorumq infelicitatis
meritum insinuantibus: Hoc autem
uidit die dominico paschae. cumꝑ totã
quadragesimã nihil doluiss&: qui
uix inter uallo tridui antea paciebatur:
Iiderat autem in ipso ingressu quadra¬
gesimȩ. illos promittentes sibi: qđ
perquadraginta dies nullum sensurꝰ
ess&e dolorem: P ostea ipsi eidederunt
tanquam medicinale consilium. ut ei
preputii longitudo prȩcideretur
quo facto : diu nondoluit: Cum uero
iterum similiter doleret. & similite
uidere coepisset : accepit ad eis rurs
consilium. ut in mare pubetenus

Expanded text:
in omnibus sane uel paene omnibus uisioin omnibus sane uel paene omnibus uisionibus suis duos se dicebat uidere, unum prouectioris aetatis, alterum puerum, a quibus ei uel dicebantur uel demonstrabantur, quae se audisse et uidisse narrabat. Uidit quodam die piorum psallentium laetitiam in luce mirabili et inpiorum in tenebris diuersas et atrocissimas poenas illis ducentibus et ostendentibus et felicitatis aliorum aliorumque infelicitatis meritum insinuantibus. hoc autem uidit die dominico paschae, cum per totam quadragesimam nihil doluisset, cui uix interuallo tridui antea parcebatur. uiderat autem in ipso ingressu quadragesimae illos promittentes sibi, quod per quadraginta dies nullum sensurus esset dolorem; postea ipsi ei dederunt tamquam medicinale consilium, ut ei praeputii longitudo praecideretur, quo facto diu non doluit. cum uero iterum similiter doleret et similia uidere coepisset, accepit ab eis rursus consilium, ut in mare pube tenus
Abbreviated transcription (Latin):
autem dies repente defuncta. etꝑ eumꝰ
locum elata est: qua ille p̃dixerat:
UIT AEUD NOS EUER QUIIN EXOR¬
dio pubertitis dolorem accerrimum
genitalium paciebatur. medicis nequaqua
ualentibus quid illud ess& agnoscere.
nisi quod neruus ipse introrsum recon¬
ditus erat: ita ut nec preciso preputio
quodimmoderata longitudine. ꝓpendẽ¬
bat. apparere potuerit. sed postea uix
ess& inuentus : humor autem uisco¬
sus et acer ex sudans. testes & inguina
urebat: sed acutum dolorem non con¬
tinuum paciebatur. & cum paciebatur
heuilabat uehementer. cum iactatio¬
ne membrorum. mente sanissima.
sicut incruciatib corporalium dolorũ
fieri sola : De inde inter uoces suas
abripiebatur ab omnib sensibus.
et iacebat patentibus oculis neminẽ
circum stantium uidens. ad nullam
uellicationem semouens: Post aliquin
tum eiuigilans. nec iam dolens: quae
uiderat indicabat: Tum interposius
paucis diebus: eadem paciebatur:

Expanded text:
autem dies repente defuncta est et per eum autem dies repente defuncta est et per eum locum elata est, qua ille praedixerat. Fuit item apud nos puer, qui in exordio pubertatis dolorem acerrimum genitalium patiebatur medicis nequaquam ualentibus, quid illud esset, agnoscere, nisi quod neruus ipse introrsum reconditus erat, ita ut nec praeciso praeputio, quod inmoderata longitudine propendebat, adparere potuerit, sed postea uix esset inuentus. humor autem uiscosus et acer exudans testes et inguina urebat. sed acutum dolorem non continuum patiebatur: at cum patiebatur, eiulabat uehementer cum iactatione membrorum mente sanissima, sicut in cruciatibus corporalium dolorum fieri solet. deinde inter uoces suas abripiebatur ab omnibus sensibus et iacebat patentibus oculis neminem circumstantium uidens, ad nullam uellicationem se mouens. post aliquantum tamquam euigilans nec iam dolens quae uiderat indicabat. tum interpositis paucis diebus eadem patiebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
& quan  propinquaret: et quando in¬
grederetur. et fundum. & domum. &
cubiculum: donec in conspectu. eius
adstaret: quae omnia etsi nonoculis
paciens ille cernebat: tamen nisi ali¬
quomodo cerner&: nontam ueraciter
enunciar&: Erat autem iste febriens.
et tanquam infrenesi ista dicebat:
Et forte reuera freneticus erat. sed pro-¬
pter ista demoniũ patiputabatur:
Nullum refectionis cibum accipiebat
ente quiescebat: illitantum subditꝰ
erat. & subdite respondebat: nectam̃
eidem saltłm pres bitero. illa cessit
mentis alienatio siue demon̾um:
nisi cum sanus esset afebribus. sicut
frenetici sanari solent: nec aliquan¬
do postea tale aliquid passus est. Mo¬
uimus etiam sine dubitabitatione. fre¬
neticum futuram mortem cuiusdam
feminae praedixisse : non sane specie
diuinandi. sed tanquam factum ac prȩ¬
teritum recolens: Nam cum eius apud
cum commemoratio fieret: mortua
est inquit. ego eam uidi efferri. hac
cum eius corpore transier̃. cum illa
in columis uiueret: ꝑ ost paucos

Expanded text:
 quam propinquaret et quando ingrederetur et fundum et domum et cubiculum, donec in conspectu eius adstaret. quae omnia, etsi non oculis patiens ille cernebat, tamen nisi aliquo modo cerneret, non tam ueraciter enuntiaret. erat autem iste febriens et tamquam in phrenesi ista dicebat. et forte reuera phreneticus erat, sed propter ista daemonium pati putabatur. nullum refectionis cibum accipiebat ente quiescebat, illi tantum subditus erat et subdite respondebat. nec tamen eidem saltem presbytero illa cessit mentis alienatio siue daemonium, nisi cum sanus esset a febribus, sicut phrenetici sanari solent, nec aliquando postea tale aliquid passus est. Nouimus etiam sine dubitatione phreneticum futuram mortem cuiusdam feminae praedixisse, non sane specie diuinandi, sed tamquam factum ac praeteritum recolens. nam cum eius apud eum commemoratio fieret, "mortua est", inquit, "ego eam uidi efferri, hac cum eius corpore transierunt", cum illa incolumis uiueret; post paucos
Abbreviated transcription (Latin):
ribus inferioris huiuis mundi partis
quae sepe terrae nomine tota cõmemo¬
ratur. prius producerentur ex aquis
animalia. postea uero deterra. quod ita
sit aeri aqua similis. ut eius exalationi¬
bus pinguescere probetur: ut & spm̃
ꝓcellae faciat. id est uentum et nubila
contrahat: & possit uolatus auium
sustinere: Qua propt̃ etiam siuerum
dixit quidam secularium poetarum.
nubes excedit olimpus. & pacem magna
tenent: quia perhibetur inolympi
uertice aer. ẽẽ. tam tenuis. ut neq nubi¬
bus obumbretur. nec turbetur uento.
nec sustrntare alites possit. nec ipsos
qui forte ascenderint homines
crassioris aurae spũ alere. sicut
in isto aere consuerunt: et tamen
& ipse aer . ẽ. unde aquis uicina
qualitate diffunditur & propt̃ẽa

Expanded text:
ribus inferioris huius mundi partis, ribus inferioris huius mundi partis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur: quando dicimus orbẽ terrarũ
& orbem terrae: hos etiam aeri os cȩlos
quondã perisse diluuio inquadã earũ
quae canonicae appellantur epistola
legimus: Neq enim humida illa natu¬
ra quae ita concreuerat ut cubitis quin¬
decim altissimorum montiũ transcen¬
deret uertices: potuit ad sidera perue¬
nire: Sed quia huius aeris humidio¬
ris in quo aues uolitant. uel tota uel
prope tota spacia compleuerat: peris¬
se qui fuerant caelos in illa epistola
scribitur: quod nescio quemadmodũ
possit intelligi: nisi in aquarum natu¬
ram pinguioris huius aeris qualitate
conuersa: Alioquin nonperierunt
tunc isti caeli. sed sublimius erecti sunt.
cũ locum eorum aqua occuparae : Itaq
facilius eos scđm illius epistolae aucto¬
ritatem perisse credimus. & alios sicut
ibi scribitur repositos extentis uidelic&
exalationibus quam sic erectos ut ei
superioris caeli natura loco suo ceder&:
Oportebat itaq ut in creandis habitato¬

Expanded text:
dicitur, quando dicimus orbem terrarum dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secundum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitato
Abbreviated transcription (Latin):
UOLATI LIA MOLTIELI¬
CEN TUR SUPER.¬
TE R R AM
EIFAC TA EST
UES PE RA &
FACTUM EST̃ MANE
DI ES QUIN TOS
Nunc ininferiore parte mundi ea quae
spũ uitae mouentur fiunt & primũ
aquarum quod aeris qualitati ꝓximũ
dementũ est: qui a huic caelo inquo sunt
luminaria ita uicinus. ẽ aer ut & ipse celi
nom̃ acceperit: Sed nescio utrũ etiã fir¬
mam̃tũ possit uocari: Dicuntur autem
cacli pluraliter. in una eadẽq rẽ quac
dicitur unũ caelum: Nã cum in hoc libro
singulari numero dicatur caelumquod
diuidit interaquas quae supra & eas
quae infra sunt: in illo tamen psalmo.
& aquae inquit quae supercaelos sunt
laudent nomendñi: Et caelos caelorum.
sibene intelligamus sydereos acriorum.
tanquã superiores inferiorũ: & hos in eo:¬
dempsalmo accipimꝰ ubi dictumẽ. lauda¬
te eum caeli caelorum: Satis appar&e hunc
aerem non solum caelũ. sed etiã caelos dici
sicut dicuntur & terrae. nec aliud signi¬
ficatur quã illa quae singulariter t̾ra

Expanded text:
uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est: laudate eum, caeli oaelorum, satis adparet hunc aerem non solum caelum, sed etiam caelos dici, sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur quam illa quae singulariter terra
Abbreviated transcription (Latin):
tas enim quaedam fruentium: infructus
nomine consideratur : Quantae autem
sint utilitates siue manifestae siue occultȩ
omnium quae terra gignens radicitus
alit: & ipsi quaedam in tueantur. &
ab ex pertis cȩtera inquirant: Et despi¬
nis quidem actribulis absoluta potest
esse responsio: quia post peccatũ dictũ
est homini deterra. spinas & tribulos
pariet tibi: Nec tamen facile dicendum
est: tunc coepisse ista oriri exterra:
Fortassis enim qm̃ inipsis quoq generib
seminũ multȩ repperiuntur utilitates:
poterant habere locum suum sine ulla
poena hominis: sed ut in agris inquib
iam poenaliter laborat etiam ista
nascerentur. hoc ad cumulum poenȩ
ualere credi potest: cumpossent alibi
nasci uel ad auium pecorumq pastus.
uel adipsorum hominũ aliquos usus:
ut haec etiam antea terra pariens non
tamen homini pareret adlaborem.
sed cuiusce modi animalibus conueni¬
entem cibum: Sunt enim quae his

Expanded text:
tas enim quaedam fruentium in fructus tas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his
Abbreviated transcription (Latin):
etiam corpora hominum mortuorum:
Q uas uero quicquã intersit ad nr̃am utili¬
tatem. ista caro iam ex animis innatura
ꝓfunda secreta perquos transitus eat
unde mirabili omĩpotentia creatoris
reformanda rursus seruatur: quãquã
& hinc fiat quaedam prudentib ammo¬
nitio. ut se ita tommetident fidelicreatori.
omiã maxima & minima occulto
nutu amministranti. cui nr̃i etiã capilli
numerati sunt. ne ꝓpter in anes curas
ex animatorum corporum suorum.
ulla genera mortium ꝑhorrescant.
sed pię foraitudinis neruos. ad omnia
p̃parare nondubitent: Talis etiam
quȩstio despinis & tribulqs solet abori¬
ri. & dequibusdam lignis infructuosis.
uel cur. uel quando creata sint: cumds̃
dixerit: Producat terra herbam pabu¬
li. seminantẽ semen. & lignũ fructife¬
rum faciens fructum: Sed qui it a
mouentur: non intelligunt saltam
de usitatis formulis humani iuris. quem¬
admodum appelletur ususfructus: tili¬

Expanded text:
etiam corpora hominum mortuorum. etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem de usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utili
Abbreviated transcription (Latin):
qua omĩbus ir rationabilib animantib
ante cellit. cum illa uideat amaximis
elephantis usq ad minimos uermiculos.
pro salute corporali & tẽporali quam
ꝓsui generis inferiore ordinatione
sortita sunt. siue resistendo siue cauen¬
do agere quicquid ualent: quod ñ
apparet nisi cum quȩdam refectionẽ
corporis sui exaliorum corporibus
quaer̃. alia se uel repugnandi uiribus.
uel fugę presidio. uel latebrarum mu¬
nimime tuentur : Nam & ipse corpo.¬
ris dolor in quolibet animante.
magna & mirabilis animae uis est :
quat illam compagem inesfabili per¬
mixtione uitaliter continet. & in quanda
sui moduli redigit unitatem: cum eam
non indifferenter sed ut ita dicam indig¬
nanter patitur corrumpi atq dissolui:
Iuud etiam fortasse aliquem moueat.
si animalia noxia uiuos homines aut
poenaliter ledunt. aut salubriter exer¬
cent. aut utiliter probant. aut ignoran¬
ter docent: cur in escas suas dilacerant

Expanded text:
qua omnibus inrationalibus animantibus qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant
Abbreviated transcription (Latin):
stranda pacientiae ad profectum cȩte¬
rorum. & ipse sibi homo intemptationi¬
bus certius in notescit. & iustt salus
illa ꝑpetua quae turpiter amissa
est per uoluntatem. fortiter
recipitur per dolorem: Dic& aliqͥs:
Cur ergo inuicem bestiae nocent.
quibus nec peccata ulla sunt ut
uindicta ista dicatur. nec ullam
recipiunt tali exertͣatione uirtutem.
Ideo nimirum. quia scilicet aliae cibi sunt
aliarum: nec rete possumus dicere ñ
essent aliat quibus aliae uescerentur:
habent enim omĩa quandiu sunt mensu¬
ras. numeros. ordines suos: quae cuncꝰ¬
ta merito considerata laudantur. nec
sine occulta ꝓsuo genere moderatione
pulchritudinis temporalis etiam exalio
in aliud transeundo mutantur. Iuod &¬
si stultos latet: sublucae ꝓficientibus.
clarumq perfectis est: Et certe omnib
talibus inferioris creatuiae motibus.
prebentur homini salubres ammo¬
nitiones: ut uideat quantum sibi sata¬
gendum sit ꝓsalute spĩtali & sẽpit̾na.

Expanded text:
stranda patientiae ad profectum cetestranda patientiae ad profectum ceterorum, et ipse sibi homo in temtationibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum, quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna,
Abbreviated transcription (Latin):
attestante ap ostolo & dicente. non quia
iam acceperim aut etiam ꝑfectus sun.
AC umq adhuc exercendae atq in infirmi¬
tate perficiendae uirtutis necessariae
sint tẽptationes & molestiae corporales.
eodem rursus apostolo manifestante.
qui ait in magnitudine reuelationum
ne extolleretur. datum sibi eẽ. stimulũ
carnis angelum sathanę ut eũ colafi¬
raret. rogatumq a se dñm tertio ut
discederet ab illo. respondis se sibi. suf¬
ficit tibi grã mea. nam uirtus ininfir¬
mitate ꝑficitur: tamen & sc̃s danihel
inter leones saluus atq intrepidus
uixit. qui non utiq dõ mentiens in
oratione. non tantum peccatte popłi
sui. sed etiam sua fateretur. & in ipsius
apostoli manu mortifera uipera in he¬¬
sit. nec lesit: Potuer̃ ergo ista etiam
creata nihil nocere. si causa non extitis¬
set uel terrendorum puniendorumq
uitiorum. uł probandę perficiendaeq
uirtutis: quia & exempla sunt demon¬

Expanded text:
adtestante apostolo et dicente: non quia adtestante apostolo et dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur, et in ipsius apostoli manu mortifera uipera inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia et exempla sunt demon
Abbreviated transcription (Latin):
ut potius ad supplementũ habitationis.
quam ad numerum habitatorum per¬
tinere intelligerentur: Cetera uero
quae de animalium gignuntur corpo¬
ribus. & maxime mortuorum. absur¬
dissimum.ẽ. dicere tunc creata. cum
animalia ipsa creata sunt: nisi quia
inerat iam omnib animatis corporib
uis quaedam naturalis & quasi p̃semina¬
ta. & quodammodo liciata primordia
futurorum animalium. quae decorruptio¬
nibus talium corporum ꝓsuo quaeq gene¬
re. ac differencu s erant exortura. per
amministrationem in effabilem omnia
mouente in commutabili creatore : De
generibus quoq animalium uenenosis
& pernitiosis quaeri solet utrũ post pec¬
catum hominis ad uindictam creata sint:
an pocuis cum iam creata essent innoxia.
non nisi postea peccatoribus nocere cȩpe¬
runt: Neq hoc mirum est: quandoqͥdẽ
etiam temporib huius uitȩ laboriosae
atq erumnosae. cum ita sit nemo iustus
ut perfeitum se audeat dicere. fideliter

Expanded text:
ut potius ad subplementum habitationis ut potius ad subplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinere intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur corporibus, et maxime mortuorum, absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporibus uis quaedam naturalis et quasi praeseminata et quodammodo liciata primordia futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, nonnisi postea peccatoribus nocere coeperunt. neque hoc mirum est, quandoquidem etiam temporibus huius uitae laboriosae atque aerumnosae, cum sit nemo ita iustus, ut perfectum se audeat dicere fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
quae ꝓsui generis ordine dissoluuntur.
& quarum dissolutionẽ expęna nr̃ae
mortalitatis horremus relinquit infor¬
mia. sed creat minima corpore acuta
sensu animantia : ut maiore attentione
stupeamus agilitatem muscae uolantis.
quam magnitudinẽ iumenti gradien-¬
tis. ampliusq miremur oꝑa formica¬
rum. quam onera camelorum: Sed
utrum in primis ut dixi rerũ conditio¬
nibus quae isto sex dierum ordine crea¬
ta narrantur. haet quoq minima in¬
stituta credamus. anpostea consequen¬
tibus corruptibilium corporum solu¬
tionibus: hoc quȩritur: Et potest qui¬
dem dici ea minutissima quae uel exaqͥs
uel terris oriuntur tunc creata: inqͥb
etiam illa non absurde intelliguntur.
quae nascuntur ex his quae terra germi¬
nante orta sunt. Et quia p̃cesserant con¬
ditionem non solum animalium sed etiã
luminarium: & quia terrae continuan¬
tur ꝑradicum conexionem. unde illo
die quo apparuit arida exorta sunt:

Expanded text:
quae pro sui generis ordine dissoluuntur, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur opera formicularum quam onera camelorum. Sed utrum, ut dixi, in primis rerum conditionibus, quae isto sex dierum ordine creata narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis uel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelleguntur, quae nascuntur ex his, quae terra germinante orta sunt, et quia praecesserant conditionem non solum animalium, sed etiam luminarium, et quia terrae continuantur per radicum conexionem, unde illo die, quo adparuit arida, exorta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
geretur : necessarium autem fuit
hoc in homine repetere: nequisquam
diceret in officio gignendi filios. ullum
esse peccatum: sicut est in libidine siue
fornicandi. siuie ipso coniugio immo.¬
deratius abutendi: Non nulla etiam
dequibusdam minutissimis animalib
quęstio. ẽ.: utrum inprimis rerum con¬
ditionib creata sint. an ex consequenti¬
bus rerum mortaliũ corruptionib:
Nam plera corum. aut de uiuorum
corporum uicus uel purgamentis uel ex¬
alationibus. aut cadauerum tabe gignun¬
tur. quaedam etiam decorruptione lig¬
norum & herbarum. quaedam decorrup¬
tionibus fructuum: quorum omnium
non possumus recte dicere dm̃ non esse
creatorem: In est enim omnibus quoddã
naturae sui generis decus. sicut in his
maior sit ammiratio bene considerantis.
& laus uberior omipotentis artificis. qͥ
omĩa insapientia fecit. qui afine usq
ad finem pertendens. et suauiter cuncta
disponens: nec ea ipsa rerum nouissima

Expanded text:
geretur ? necessarium autem fuit geretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima,
Abbreviated transcription (Latin):
norum. piscium. uolatilium. serpentiũ.
pecorum. bestiarũ ut sic dictum accipi¬
amus scđm genus: ac sidiceretur gene¬
ratim. ut interse similia. atq adunã
originem seminis pertinentia. distingue¬
rentur acȩteris: Item quęritur. quid
tantum aquarũ animalia decreatore
meruerint: ut sola benedicerentur sic̃
homines. Nam & ipsa benedixit ds̃
dicens: crescite & multiplicamini. &e
implete aquas maris. & uolatilia
multiplicentur suꝑ terram: An in uno
creature genere dicendum fuit. ut
incȩteris consequenter intelligeretur.
quae generationib crescunt: prius
ergo diceretur in eo quod primũ tale
creatum est: in herba scilicae atq ligno:
Anforte quae nullum haberent ꝓpagan¬
dac ꝓlis affectum ac sine ullo sensu
generarent. indigna iudicauit illis bene¬
dictionis uerbis. crescite & multiplica¬
mini. ubi autem talis in esset affectus
ibi primum hoc dixit. ut interrenis
animalibus etiam non dictum intelli¬

Expanded text:
norum, piscium, uolatilium, serpentium, norum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaertantum aquarum animalia de Creatore meruerint, ut sola benedicerentur, sicut homines. Nam et ipsa benedixit Deus, dicens: Crescite et multiplicamini, et implete aquas maris, et volatilia multiplicentur super terram. An in uno creaturae genere dicendum fuit, ut in caeteris consequenter intelligeretur, quae generationibus crescunt? Prius ergo diceretucreatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intelle
Abbreviated transcription (Latin):
est ut semel existeret uel ꝑmansurum.
uel nullo succedente decessurum:
Cur ergo et dehomine nonita dictum est.
faciamus hominẽ adimaginẽ & simili¬
tudinẽ nrãm scđ̾m genus. cum & homi¬
nis ꝓpago manifesta sit.  an quia non
ita ds̃ fecerat hominẽ ut moreretur si
preceptum seruare uoluisset. & ideo
non erat necessarius decessore successor
sed post peccatum comparatus est peco¬
ribus insensatis & similis factus est eis.
ut iam filii scłi huius generent & ge¬
nerentur. quo possit mortalium geisꝰ
seruata successione subsistere: Quid
sibi uult ergo post hominem factum
illa benedictio. crescite & multiplica
temere dicendum. donec adeum scrip¬
turae locum perueniamus ubi diligen¬
tius ista requirenda atq tractanda
sunt. potest enim nunc fortasse suf¬
ficere ꝓpt̾ea dehomine non dictum ẽẽ.
scđm genus. quia unus fiebat: de quo
etiam femina facta est: Non enĩ multa
genera hominũ. sicut herbarum. lig¬

Expanded text:
est, ut semel existeret, uel permansurum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum genus, cum et hominis propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicatemere dicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lig
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtos magnos. & omnẽ animã anima¬
lium reptilium. quae eduxer̃ aquae
scđm genus eorum. & omẽ uolatile
pennatũ scđm genus: An quia haec
ita exorta sunt ut exeis alia nasceren¬
tur. & originis formã successione
seruarent: ideo dicuntur scđm genus.
ꝓpt̃ propagationem prolis qua per¬
mansura crtabantur: sed cur delignis
& herbis nonsolum dicitur scđm genꝰ.
uerum etiam scđ̾m similitudinem.
cum & animalia siue aquarum siue
terrarum secundum similitudinem
suam generent: an quia genꝰ seqͥtur
similitudo. noluit eam ubiq repetere.
Nam & semen non ubiq repetiuit. cum
tam herbis et lignis insit quam
animalib & si non omnib: obserua¬
tum est enim quaedam ita nasci ex aqͥs
uel terra. ut sexus eis nullus sit: & ideo
semen eorum non sit in eis. sed inelem̃tis
ex quibus oriuntur : hoc est ergo
scđ̃m genus. ubi & seminũ uis & limili¬
tudo intelligitur succedentiũ desucct¬
dentibus: quia nihil eorum ita creatum

Expanded text:
cetos magnos et omnem animam animacetos magnos et omnem animam animalium reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione seruarent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis non solum dicitur: secundum genus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo possint haec nomina quae
non frustra in hoc scripturarum loco
posita sunt. etiam speciali distinctione
discerni. quid in usu loquendi cotidiano
facile animaduerti potest: Nonfrustra
etiam lectorem mouet. utrumne pas-¬
sim & quasi fortuto. an aliqua ratione
dicatur scđ̾m genus : tanquam fuerint
& antea cumprimo creata narrarentur.
angenus eorum insuperioribus rationi¬
bus intelligendum . ẽ. utiq sp̃italib:
scđm quas creantur inferius: Sed si ita
esset: hoc deluce. hoc decaelo. hoc de aqͥs
& terris. hoc decaeli luminaribus dice¬
retur: Quid enim eorum est cuius non
aeterna & incommutabilis ratio in ipsa
dĩ sapientia iugeat. quae attingit afine
usq adfinem fortiter & disponit omĩa
suauiter: Incipit autem hoc dici de
herbis & lignis. usq adhaec terrena
aninantia: Nam et in eis quae ex aquis
creata sunt. quam uis in prima com¬
memoratione dictum non sit: in illa
tamen iteratione dictum ẽ: & fecit ds̃

Expanded text:
quomodo possint haec nomina, quae quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Noetiam lectorem movet utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur, secundum genus, tanquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus
Abbreviated transcription (Latin):
rit: scilic& quae in genere sunt repti¬
lium. sicut sunt lacerti stilliones & siqͥd
huiꝰmodi ẽ : Ideoq inrepeticione quadru¬
pedum nom̃ noniterauit: quia repti¬
lium uocabulo fortasse complexus. ẽ
Vnde ibi nonsimplicit̾ ait reptilia. sed
addit omnia reptilia terrae : Ideo terra
quia sunt & aquarum. & ideo omĩa.
ut illic intelligantur quae quattuos
etiam pedibus nituntur: quae
iuperius quad rupedum nomine ꝓprie¬
significata sunt⁊ bestias autẽ dequibus
item ait scđm genus: quicquid ore aut
etiam unguib seuit. exceptis serpentib
Pecora uero: dequibus tertio ait sedm genꝰ
quae neutra uĩ lacerant. sed aut cornib.
aut ne hocquidem: Prȩditi enim. & quadru¬
pedum nomen quam latt pateat ipso
pedum numero facile agnosci. & nomine
pecorum & bestuarum omẽ intationale
animal aliquando comprehendi. sed
etiam ferarum uocabulum solet in lati¬
na lingua tantuidem ualere. nonideo
tamen negligenda fuit consideratio.

Expanded text:
rit, scilicet quae in genere sunt reptirit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, steliones et si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium uocabulo fortasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed addidit: omnia reptilia terrae; ideo terrae, quia sunt et aquarum, et ideo omnia, ut illic intellegantur, quae quattuor etiam pedibus nituntur, quae superius quadrupedum nomine significata proprie sunt. bestias autem, de quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio,
Abbreviated transcription (Latin):
tari sol& : quae sunt in usu hominum.
siue adiuuandis laboribus. ut boues
& equi et siqua talia. siue ad lanitiũ
uel aduescendum. ut oues & sues.
Quid ergo sunt quadrupedia: quã quã
enim haec omnia preter quȩdã serpen¬
tia quattuor pedibus gradiantur: nisi
tamen hoc nomine proprie quȩdam
uellet intelligi. nonutiq hic etiam
quadrupedia nom inaret: quamuis
dehis in repeticione tacuerit: Ancer ui
& dammulae & onagri. & apri. quia
neq illis bestus ubileones sunt con¬
iungi possunt. similes enim sunt illis
pecorib. neq tamen subcura humana
sunt ꝓprie quadrupedia nuncupata
sunt quasi reliqua essent haec anima¬
lia. quibus ista appellatio generalis
quidem cũ multis propter numerum
pedũ. sed tam̃ speciali significatione
tribueretur : Anquia ter dixit scđm
genus. tria quaedam genera nos in ui¬
tat attendere. primo scđm genus
quadrupedia & reptilia. ubi arbitror
significatum quae quadrupedia dixe¬

Expanded text:
tari solet, quae sunt in usu hominum, tari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam serpentia quattuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominaret, quamuis de his in repetitione tacuerit. an cerui et damae et onagri et apri — quia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; similes enim sunt illis pecoribus neque tamen sub cura humana sunt — proprie quadrupedia nuncupata sunt, quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? an, quia ter dixit: secundum genus, tria quaedam genera nos inuitat adtendere? primo secundum genus quadrupedia et reptilia: ubi arbitror significatum, quae quadrupedia dixe
Abbreviated transcription (Latin):
scđmgenꝰ. & pecora scđm genꝰ: & omiarertilia
t̾rae scđ̾mgenꝰ: Et uidit ds̃ quia bona
sunt: lamnunc consequens erat. ut
alterã partẽ quae ꝓprie t̾ra dicitur
infimi huius loci. quem totũ cũ omĩb
abyssis & nebuloso aere uniuersalit̃
uocabulo traea libi scriptura complecᷤᷤ¬
titur: ornaret animalib suis: Et
manifesta quidẽ sunt animaliũ gene¬
ra. quae inuerbo dĩ t̾raproduxit:
Sed quia sepe nomine pecorum uel
nomine bestiarũ. animalia omĩa ratio¬
nis exꝑtia solent intelligi: merito quȩ¬
ritur. quas nunc ꝓprie bestias etquȩ
pecoradicat: E trepentia quidem siue
reptilia terrena. non ẽ dubitandum
qđ om̃s repentes intelligi uoluit: quã¬
quã & bestia dicipossint: Pecorũ autẽ
nom̃: nonusitate serpentib conuenit:
Rursũ leonib & pardis & tigridibus. &
lupis & uulpib canib etiam & simiis.
atq id genus cęteris. ũsitate conuenit
uocabulum bestiarũ: Pecorum autẽ
nom̃ his animalib accõmodatius ap¬

Expanded text:
genus et pecora secundum genus et omnia reptilia terrae secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc consequens erat, ut alteram partem, quae proprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalibus adcommodatius ap
Abbreviated transcription (Latin):
idest ab elemento naturȩ superioris
aliquid pati: Nec aeris saltem spacia
superiora atq puriora. sedista caligino¬
sa. tenere permissi sunt: qui eis pro
suo genere quidam quasi carcer est.
usq ad tempus iudicii: Et siquid dehis
trans gressorib angelis diligentius
requirendum ẽ: alius erit accõmo¬
datior scripturae locus: Proinde
quod nunc satis est. si haec spacia tur¬
bida et procellosa propt̾ aeris naturã
usq ad undas terrasq porrectã possunt
aerta corpora sustinere : possunt¬
& auium quae producta sunt ex
aquis. propter aquarum tenues alitꝰ.
qui scilic& eidem aeri iuxta undas
et terras circumfuso atq obhoc infi¬
mae acterrena parti deputato uapo¬
raliter inseruntur. & auras intexunt.
quae nocturnis rigoribus aggraua¬
tae. sereno etiam rore distillant.
Si autẽ uehem̃tius frigus. ẽ: etiã gelu
candidius in albescunt: Et dixit ds̃:
E ducat t̾ra animã uiuã sedm genus

Expanded text:
id est ab elemento naturae superioris id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus:
Abbreviated transcription (Latin):
angeli cumprincipe suo. nunc diabolo
tunc archangelo. nã nonnulli nri non
eos putant caelestes uel supercaelestes
angelos fuisse: non mirũ si post peccatũ
inistam sunt detrusi caliginem. ubi
tam̃ & aer sit. & humore tenui contexa¬
tur. qui cõmotus uentis & uehementius
concitatus. etiã ignes & tonitrua. et
contractus nubila. & conspissatus plu¬
uiam. & congelintib nubilis niuem
& turbulentius congelantib densiori¬
bus nubilis grandinem. & distentus
serenũ facit: occultis imperiis & opere
dĩ. a sumis ad infima uniuersa quaecre¬
auit ãministrantis: Vnde in illo psalmo
cũ cõmemorata eẽnt ignis. grando .nix.
glacies. sp̃s tempestatis. nẽtalia sine
diuina prouidentia fieri moueriq puta¬
rentur: continuo subiecit quae facunt
uerbum eius: Si autem transgressores
illi antequam trans grederentur cȩlestia
corpora gerebant: neq hoc mirum . ẽ.
si conuersa sunt expoena in aeriam
qualitatem. ut iam possint abigne

Expanded text:
angeli cum principe suo, nunc diabolo, angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehementius concitatus etiam ignes ac tonitrua et contractus nubila et conspissatus pluuiam et congelantibus nubilis niuem et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne,
Abbreviated transcription (Latin):
duob subterpositis aqua scilic&e & terra.
uno autem suꝑposito id ẽ igne sydereo.
distribuuntur enim elementa ad paci¬
endum duo. humor & humus: ad fa¬
ciendũ autem alia duo aer & ignis.
si haec ergo ita sunt: non impedit ista
distinctio nr̃am scripturã. quae non
exaere sed exaquis ꝓducta indicat
uolatilia: quia subtilioris quidem
& in auras ex alati atq distenti secdtamen
humoris locus uolatibus datus ẽ: Aer
autẽ a confinio luminosi caeliusq ad
aquarum fluuida & nuda terrarum
ꝑuerut non tamen totum spacium eius
exalationes humidae infuscant: sed
usq adeum finem unde incipit etiam
tra nominari. scđm illum psalmũ ubi
dicitur: laudate dñm deterra: Superi¬
or uero pars aeris. ꝓpt̃ puram tranquil¬
litatem caelo collimitatur cõmuni pace
conungitur: et eius uocabulo nuncu¬
patur: Inqua fortassis parte. si fuerunt
ante trans gressionẽ suã trans gressores

Expanded text:
duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores
Abbreviated transcription (Latin):
in ea requiescere. adreparand÷ hatandi
uires. sicut uolandi aues: Et si forte
rarius pisces id faciunt. quod ad gestan¬
da corpora sit unde quam aura ualidi¬
or. ita ut terrena quoq animalia
natantia ferat. siue u su docta ut homind.
seu natura ut quadrupedia uel serpen¬
tes: aut si propterea nonputant. quia
aquarum sunt: nec colubri cocleȩq
terrarum: Nam & illae pedes habent.
et haec genera sine ullis pedibus non
dico requiescunt in terra: sed ab ea
uix aut numquam recedunt: Dracones
autem sine pedib. & inspeluncis requies¬
cere. & in aere sustolli perhibentur:
qui quãquã non facile notisint: litterae
tamen nontantum nrãe. sedetiam genti¬
lium. Nequaquam deistorum animan¬
tium genere tacuer̃: Qua propter.
& si demones aerea sunt animalia.
qm̃ corporum aeriorum natura uigent.
& propterea morte nondis soluuntur.
quia preualet in eis elementũ quod ad
faciendum est quã ad paciendũ aptius.

Expanded text:
in ea requiescere ac reparare natandi in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia aquarum sunt nec colubri cocleaeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae tamen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius,