comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uina uirtus astitit ȩccłe suȩ. et pie simplicitati regiȩ
maiestatis. Respondit enĩ renaldꝰ ꝓphani erroris fautor
nequaquã imꝑatorem talia dixisse. scilicet qd̾ cuiquã
ꝑmuteret consortium iudicandi romanã eccłam
quȩ ꝓprie sui iuris existebat. Tunc repletꝰ gaudio
rex. quesiuit ab henrico comite utrum se haberent
pactiones scd̾m formam sibi ab eo ꝓpositam. W ille.
Habent. & rex. Ecce ait qd̾ imꝑator qui iuxta
uerbum tuũ adesse debuit abest. ecce qd̾ etiam
missi illius formam pacti te presente. te teste
Et ait rex. N onne gͦ absolutus sum ab om̃i pacto :
Absolutus ait henricus. Et dixit rex ludouicus¬
cunctis optimatib suis. et epĩs atq abbatib qui pre¬
sentes aderant. Audistis et uidistis om̃s qualiter ego
ipse gratis ꝑfecerim omĩa que ad me ꝑtinent. Edicite.
utrum liber ab his pactionib uidear. Dicunt om̃s.

Expanded text:
vina virtus adstitit Ecclesiae suae, et piae simplicitati regiae vina virtus adstitit Ecclesiae suae, et piae simplicitati regiae majestatis. Respondit enim Renaldus, profani erroris fautor, nequaquam imperatorem talia dixisse, scilicet quod cuiquam permitteret consortium judicandi Romanam Ecclesiam, quae proprie sui juris existebat. Tunc repletus gaudio rex, quaesivit ab Henrico comite utrum se haberent pactiones secundum formam ab eo sibi propositam. Et rex: « Ecce, ait, quod imperator qui juxta verbum tuum adesse debuit, abest; ecce quod etiam missi illius formam pacti, te praesente, te teste Et ait rex: « Nonne ergo absolutus sum ab omni pacto? » -- « Absolutus, » ait Henricus. Et dixit rex cunctis optimatibus suis et episcopis, atque abbatibus, qui praesentes aderant: « Audistis et vidistis omnes qualiter ego ipse gratis perfecerim omnia quae ad me pertinent, et dicite utrum liber ab his pactionibus videar. » Dicunt omnes: «
Abbreviated transcription (Latin):
trium ebdomadarum inducias. ea conditione qd̃ rex
datis obsidib polliceretur imꝑatori ad diem se uenturũ.
et alexandrum adducturũ. atq ibidem causam utriꝰq
riturum. aut certe se ipsum tradere iunctũ imꝑatori
apud crisopolim que est urbs nobilis bisuntinorum.
Et acquieuit rex et defecit sp̃s eius. et tediatus est
animo. pactusq est ita se facturum. datis obsidib¬
duce burgundie.
comite flan¬
drensi. et guilelmo comite niuernensi. Omĩs autẽ
eccłasticus ordo audito hoc uerbo qd̾ fecerat rex. doluit
ualde. et corde clamauerunt om̃s ad dnm ut misereret᷑
ȩccłȩ suȩ scȩ̃. et liberaret regem a fraude circũuenien¬
ne. ubi regi debebat occurrere imꝑator. Sed fefellit
imꝑator henricum. misitq precipuum fautorem
scismatis. renaldĩi cancellarium suũ coloniensis eccłȩ.
Cunq coram eo replicarentur pactiones quas comes
henriciis ex ore imꝑatoris ꝓposuerat regi. subito di¬

Expanded text:
trium hebdomadarum inducias, ea conditione quod rex trium hebdomadarum inducias, ea conditione quod rex datis obsidibus polliceretur imperatori ad diem se venturum, et Alexandrum adducturum, atque ibidem causam utriusquriturum, aut certe seipsum tradere vinctum imperatori apud Chrysopolim, quae est urbs nobilis Byzantinorum: et acquievit rex, et defecit spiritus ejus, et taediatus est animo, pactusque est ita se facturum, datis obsidibduce Burgundiae . . . . comite Flandriae, et Guilelmo comite Nivernensi. Omnis autem ecclesiasticus, ordo audito hoc verbo quod fecerat rex, doluit valde, et corde clamaverunt omnes ad Dominum ut misereretur Ecclesiae suae sanctae, et liberaret regem a fraude circumveniennae, ubi regi debebat occurrere imperator; sed fefellit imperator Henricum, misitque praecipuum fautorem schismatis, Renaldum cancellarium suum Coloniensis Ecclesiae. Cumque coram eo replicarentur pactiones, quas comes Henricus ex ore imperatoris proposuerat regi, subito di
Abbreviated transcription (Latin):
hactenus usq ꝑ endie regi fuissent incognite. p̃sertim
cũ imꝑator compulerit henricũ comitẽ iurare ne p̃dictas
pactiones ante diem constituti colloqͥi ullomodo mani¬
festaret regi. indecens aũ fore tam temere de tanto ne¬
gocio diffinire. Cunq imꝑatoris frederici ꝓlocutores
petitas inducias negarent : reuersus est rex apd̃ diuionẽ.
Cardinales uͦ quos illuc alexander papa miserat. sꝑantes
solutum eẽ colloquiũ. uizeliacũ redierunt. Rex autẽ
constituit qui custodirent fines regni sui. & sequenti
summo mane. uenit comes henricus ad rege in palatio
ducis burgundie. allegans regem nequaquã esse a
pactionib liberum. ideoq se necessario discessurum
ab eo. et sese traditurum in manu imꝑatoris: ita ut totã
terram quã de feodo regis hactenus tenuerat. amo do
imꝑatoris traditam ab eo reciꝑet. et hominiũ illi faceret.
Attamen ob gratiã regis optiniusse se dixit ab imꝑatore

Expanded text:
hactenus usque perendie regi fuissent incognitae, praesertim hactenus usque perendie regi fuissent incognitae, praesertim cum imperator compulerit Henricum comitem jurare ne praedictas actiones ante diem constituti colloquii ullomodo manifestaret regi: indecens autem fore tam temere de tanto negotio diffinire. Cumque imperatoris Frederici prolocutores petitas inducias negarent, reversus est rex apud Divionem. Cardinales vero, quos illuc Alexander papa miserat, sperantes solutum esse colloquium, Vizeliacum redierunt. Rex autem constituit qui custodirent fines regni sui. Et sequenti summo mane venit comes Henricus ad regem in palatio ducis Burgundiae, allegans regem nequaquam esse a pactionibus liberum, ideoque se necessario discessurum ab eo, et sese traditurum in manu imperatoris, ita ut totam terram, quam de feodo regis hactenus tenuerat, amodo imperatori traditam ab eo reciperet, et hominium illi faceret. Attamen ob gratiam regis obtinuisse se dixit ab imperatore
Abbreviated transcription (Latin):
palacium mire amplitudinis in loco qui dicitur dolah.
in finib imꝑii sui. Et cognouerunt franci qd̾ scismaticꝰ
uctor non eẽt cum imꝑatore. et letati sunt suꝑ illiꝰ
absentiã. Quo agnito theutonici siue germani. eurrentes
adduxerunt eũ cum festinatione maxima eadem die.
Quem assũptum imꝑator media nocte duxit eũ supͣ
pontis medium. statimq quasi pactionib satis fecisset
recessit. Rex aĩi Ludouieus quasi uenatũ ꝑgens transiit
ꝑ nemus ad locum colloquii. Misitq Iocium turonensem
Archiep̃m et mauriciũ parisioꝵ ep̃m. gulelinum qͦq
uizeliaci abb̃em cũ aliis optimatib regni sui. ad nuncios
imꝑatoris qui ibidem conuenientes uerbum regi
expectabant. inter quos etiam erat comes henricus. qui
ꝓpter affinitatẽ cognationis partib omnino fauebat
uictoris scisiatici. Petierunt itaq missi regis ex ore eius
competentes inducias. eoqd̾ pactiones huius colloquii

Expanded text:
palatium mirae amplitudinis in loco qui dicitur Dolah, palatium mirae amplitudinis in loco qui dicitur Dolah, in finibus imperii sui, et cognoverunt Franci quod schismaticus Victor non esset cum imperatore; et laetati sunt super illius absentiam. Quo agnito Theutonici sive Germani currentes, adduxerunt eum cum festinatione maxima eadem die: quem assumptum imperator media nocte duxit supra pontis medium, statimque quasi pactionibus satisfecisset, recessit. Rex autem Ludovicus quasi venatum pergens, transiit per nemus ad locum colloquii, misitque Jocium Turonensem archiepiscopum, et Mauricium Parisiorum episcopum, Guilelmum quoque Vizeliaci abbatem cum aliis optimatibus regni sui ad nuntios imperatoris, qui ibidem convenientes verbum regis exspectabant. Inter quos etiam erat comes Henricus, qui propter affinitatem cognationis, partibus omnino favebat Victoris schismatici. Petierunt itaque missi regis ex ore ejus competentes inducias, eo quod pactiones hujus colloquii
Abbreviated transcription (Latin):
tu uͦ dñe rex ad pedem octouiani uenies. Qd̾ si uictoremꝰ
deesse contigerit. imꝑator ab eo deficiens alexandro tuo
obediet. Si aũ econuerso alexander defuerit. identidem
decidet. et rex iuctori fauebit. At uͦ si tua maiestas nolu¬
erit nec predictis pactionib acquiescere. nec arbitrio
iudicum assensum prebere. ego ureuirando uiraui qd̾
ad partes illius transibo. et quic̾quid de fisco regis it i¬
feodum habeo: imꝑatori tradens ab illo deinceps tenebo.
Stupefactꝰ rex ludouicus ad hec respondit. Miror unde
tibi fiducia qd̾ me inscio meq inconsulto talia cum im¬
peratore condixisti. Respondit henricus. Hanc fiduciã
tu rex ipse ꝑ manassen aurelianoꝵ ep̃m michi dedisti.
cepit occultas machinationes quib henricum ad hoc
induxerat. Tunc henricus ꝓtulit epłam regis qua
continebatur qd̾ nuncii regis repulsi fuissent ab alexandro.
ob quã rem indignatus rex mandabat henrico quatinꝰ
ad imꝑatorem fredericum licenter ꝓcederet. et colloquiũ

Expanded text:
 domine rex, ad pedem Octaviani venies. Quod si Octavianum deesse contigerit, imperator ab eo deficiens Alexandro tuo obediet; si autem e converso Alexander defuerit, identidem decidet, et rex Victori favebit. At vero si tua majestas noluerit nec praedictis pactionibus acquiescere, nec arbitrio judicum assensum praebere, ego jurejurando juravi quod ad partes illius transibo, et quidquid de fisco regis in feodum habeo imperatori tradens, ab illo deinceps tenebo. Stupefactus rex Ludovicus ad haec respondit: « Miror unde tibi fiducia, quod me inscio meque inconsulto talia cum imperatore condixisti. » Respondit Henricus: « Hanc fiduciam tu, rex, ipse per Manassem Aurelianorum episcopum mihi dedisti: coepit, occultans machinationes quibus Henricum ad hoc induxerat. Tunc Henricus protulit epistolam regis, qua continebatur quod nuntii regis repulsi fuissent ab Alexandro, ob quam rem indignatus rex mandabat Henrico quatenus ad imperatorem Fredericum licenter procederet, et colloquium
Abbreviated transcription (Latin):
quã. he. p̃decessor tuus eis donauit. ⁊ scripti sui auctorita¬
te firmauit. ꝯtͣ iusticiam eis abstuleris. ⁊ ꝑ iuolentiam
detineas occupat̃a. I gͦ monasteriũ ipsum beati Petri
iuris existit ⁊ in sua ei deẽe iusticia non possumꝰ nec de¬
bemꝰ. ꝑ p̃sentia tͥ scripta mandamꝰ. quatinꝰ si eoꝵ que¬
rimonia ueritate innititur. aut eccłam ipsam memora-¬
to abb̃i ⁊ fr̃ib eiꝰ in pace restituas. aut in p̃sentia ue-
facias. Dat̾ ferentini .uii. keł febrii¬

Expanded text:
quam Helias predecessor tuus eis donauit et scripti sui auctoritate firmauit, contra iusticiam eis abstuleris et per uiolentiam detineas occupatam. Quia ergo monasterium ipsum beati Petri iuris existit et in sua ei deesse iusticia non possumus nec debemus, per presentia tibi scripta mandamus, quatinus si eorum querimonia ueritate innititur aut ecclesiam ipsam memorato abbati et fratribus eius in pace restituas aut in presentia uenefacias. Dat Ferentini VII Kal. Febr
Abbreviated transcription (Latin):
tuis libenter fieri decreuimꝰ. Per qd̾ apłicȩ auctorita¬
tis priuilegũi confirmamꝰ atq statuimꝰ ut nulli
imꝑatoꝵ. nulli unꝗͣ. regum. nulli antistitũ. nulli
quacunq predito dignitate. nulli ciuiꝗͣ alii de omnib
reb mobilib et immobilib quȩ eidem monasterio
a iam dictis fundatorib uel ab aliis quib cũq ꝑsonis
collate et concesse sunt. uel in futurũ a quib libet
de ꝓprio fuerint iure condonate sub cuius libet
causȩ occasionisue specie liceat minuere uel aufer-¬
re. neq siuis. usib applicare. s cuncta quȩ ibi oblata
sunt uel offerre contigerit a presenti.xiiii. indi

Expanded text:
tuis libenter fieri decreuimus. Per quod apostolicae auctoritatuis libenter fieri decreuimus. Per quod apostolicae auctoritatis priuilegium confirmamus atque statuimus ut nulli imperatorum, nulli unquam regum, nulli antistitum, nulli quacunque predito dignitate, nulli cuiquam alii de omnibus rebus mobilibus et immobilibus, quae eidem monasterio a iam dictis fundatoribus uel ab aliis quibuscumque personis collate et concesse sunt uel in futurum a quibuslibet de proprio fuerint iure condonate, sub cuiuslibet causae occasionis ue specie liceat minuere uel auferre neque suis usibus applicare, sed cuncta quae ibi oblata sunt uel offerre contigerit a presenti XIIII-ci
Abbreviated transcription (Latin):
OHANNES ERC SERUUS SERUOꝵ
d i. dilecto filio ẜ LRado religioso abbi scĩ
Uizeliacensis cenobii omniq congregationi
eiusdem monasterii in ꝑpetuũ. Quotiens
illa a nob tribui sꝑantur quȩ rationi incunctanter
conueniunt. animo nos decet libenti concedere. et
petentium desideriis congruũ imꝑtire suffragium.
Atq ideo qr postulasti a nobis quatinꝰ priuilegium
sedis apłice monasterio uizeliaco eui preẽe dinosceris.
qd̾ constat olim a gerardo nobilissimo et xp̃ianissimo
iuro nec non et berta uxore eiꝰ. In honore dñi et salua¬
toris nr̃i iħu xp̃i et ueneratione beatissimȩ uirginis
in regno burgundiȩ. in parrochia augustudunensi.
in pago aualensi. qd̃q a p̃fatis fundatorib beato
petro apłoꝵ principi liberali deuotione et testam̃ti
pagina collatum ẽ facere deberemꝰ. ueluti a p̾decesso¬
rib nr̃is piȩ memoriȩ Nicholao papa atq iohanne
iam dudum factum constat fuisse : inclinati p̾cib

Expanded text:
OHANNES EPISCOPVS SERVVS SERVORVM DEI. Dilecto filio ELDRADO religioso abbati sancti Vizeliacensis cenobii omni que congregationi eiusdem monasterii in perpetuum. Quotiens illa a nobis tribui sperantur quae rationi incunctanter conueniunt, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum impertire suffragium. Atque ideo, quia postulasti a nobis quatinus priuilegium sedis apostolicae monasterio Vizeliaco, cui preesse dinosceris, quod constat olim a Gerardo nobilissimo et christianissimo uiro necnon et Berta uxore eius in honore domini et Saluatoris nostri Iesu Christi et ueneratione beatissimae uirginis tructum in regno Burgundiae, in parrochia Augustudunensi, in pago Aualensi quodque a prefatis fundatoribus beato Petro apostolorum principi liberali deuotione et testamenti pagina collatum est, facere deberemus, ueluti a predecessoribus nostris piae memoriae NICHOLAO papa atque Iohanne iam dudum factum constat fuisse, inclinati precibus
Abbreviated transcription (Latin):
coherceri. cohibitionẽ tuę manus expectat. ⁊ iugore tuo
indiget em̃dari. qd̾ sub equitate censurȩ canonice
mansit hactenꝰ incorrectũ. Magnificentiam itaq tuã
rogamꝰ.monemꝰ. ⁊ exhortam᷑  dño atq in peccatoꝵ tͥ
remissionẽ iniungimꝰ. quatenꝰ iusticie zelo succensus
⁊ afflictione supͣdicti monasterii ac nr̃is exhortationib
ꝓuocatꝰ in manu ualida Uizeliac̾ accedas. ⁊ burgenses ab
dire cõpellas. ablata etĩa eos restituere. ⁊ irrogata dam¬
na facias resarcire. atq in illos qͥ huius nequitiȩ caput
existunt tantã ultionẽ exerceas. ut qͥ eis successerint

Expanded text:
coherceri cohibitionem tuae manus expectat et uigore tuo coherceri cohibitionem tuae manus expectat et uigore tuo indiget emendari quod sub equitate censurae canonice mansit hactenus incorrectum. Magnificentiam itaque tuam rogamus, monemus et exhortamur in domino atque in peccatorum tibi remissionem iniungimus, quatenus iusticiae zelo succensus et afflictione supradicti monasterii ac nostris exhortationibus prouocatus in manu ualida Vizeliacum accedas et burgenses abidire compellas, ablata etiam eos restituere et irrogata damna facias resarcire atque in illos, qui huius nequitiae caput existunt, tantam ultionem exerceas, ut qui eis successerint
Abbreviated transcription (Latin):
religiosoꝵ uiroꝵ presidio &e ueneratione sacroꝵ locoꝵ non
oportet longis te sermonib ammonere. Satisenĩ ad hoc
animum tuũ oniĩ ꝯmonitione cessante ignis ille ꝗͦ dñs uenit
mutere in terrã accendit. ita ut int̃ uniusos pͥncipes orbis
beat᷑. Sane licet potentiȩ tuȩ p̃sidiũ ad om̃s eccłas in regno
tuo constitutas extendas. Uiceliacensem tam̃ eccłe tanto te cupi¬
mus attentiꝰ ex hib̾e. quanto ⁊ ad ius beati petͥ specialius
ꝑtinet. ⁊ ex ꝑfidia suoꝵs burgensiũ maiores molestias &
p̃ssuras sustinet. Nec enĩ ignorat tua prudentia qͣlit̾ ab aliqͦt annis
fieri meruer̃ extorres. Nuꝑ etiã in ipsam eccłam facꝰto
impetu irrũpentes. fregerunt portas. lustrauerunt offici¬
nas. effud̾unt uina. diripuer᷑ uestes monachoꝵ. abstuler
ornam̃ta sacrarii. ⁊ in ipsos etiã monachos ⁊ famulos domꝰ
iuolentas manus ausu temerario extendunt. Porro qm̃
illoꝵ nequitia eccłastici seueritate iudicii necdũ potuit

Expanded text:
religiosorum uirorum presidio et ueneratione sacrorum locorum non oportet longis te sermonibus ammonere. Satis enim ad hoc animum tuum omni commonitione cessante ignis ille, quem dominus uenit mittere in terram, accendit, ita ut inter uniuersos principes orbis beatur. Sane licet potentiae tuae presidium ad omnes aecclesias in regno tuo constitutas extendas, Vizeliacensi tamen ecclesie tanto te cupimus attentius exhibere, quanto et ad ius beati Petri specialius pertinet et ex perfidia suorum burgensium maiores molestias et pressuras sustinet. Nec enim ignorat tua prudentia, qualiter ab aliquot annis fieri meruerunt extorres. Nuper etiam in ipsam aecclesiam facto impetu irrumpentes fregerunt portas, lustrauerunt officinas, effuderunt uina, diripuerunt uestes monachorum, abstulerunt ornamenta sacrarii et in ipsos etiam monachos et famulos domus uiolentas manus ausu temerario extenderunt. Porro quoniam illorum nequitia aecclesiastici seueritate iudicii necdum potuit
Abbreviated transcription (Latin):
Et tunc primum aꝑuit ei pactiones quas cũ imꝑatore
fecerat. dicens. Maiestatis tue reuerentie et regni tui
consulenstitilitati dñe mi rex. inii colloquiũ suꝑ ararim
fliuiuun. quo tu dñe mi rex et imꝑator fredericus
cum pontificib et abbatib atq optimatib utriꝰq regni
conuenientes. presente apłico tuo et imꝑatoris apłico. ex
utraq parte eligentur ꝓbatissimi uiri tam eccłastici ꝗͣ
militares. qui electionem utriusq apłici diiudicabunt.
Ꝙ si rollanni electio fuerit sanior comꝓbata. octouani
electio cassabitur. et imꝑator ꝓcidet ad pedem rollanni.
Si ãu uictoris electio preualuerit: rollannꝰ ad nullabitur.

Expanded text:
et tum primum aperuit ei pactiones quas cum imperatore et tum primum aperuit ei pactiones quas cum imperatore fecerat, dicens: « Majestatis tuae reverentiae et regni tui consulens utilitati, domine mi rex, inii colloquium super Ararim fluvium, quo, tu domine mi rex, et imperator Fridericus cum pontificibus et abbatibus atque optimatibus utriusque regni convenientes, praesente apostolico tuo, et imperatoris apostolico, ex utraque parte eligentur probatissimi viri tam ecclesiastici quam militares, qui electionem utriusque apostolici dijudicabunt. Et si Rollanni electio fuerit sanior comprobata, Octaviani electio cassabitur, et imperator procidet ad pedem Rollanni; si autem Victoris electio praevaluerit, Rollannus adnullabitur
Abbreviated transcription (Latin):
et familiare colloquiũ inirent. Conuenerunt gͦ alexander
et ludouicus apud siluiniacũ qui ẽ uicus monachorum
cluniacensium. Rex aũ ludouicus rogabat alexandrum
ut ad constitutum ueniret colloquium. aut fi forte pre¬
sentiam imꝑatoris abhorreret᷑. saltem ad partes illas
accederet. usq ad uergiacũ castrum qd̾ erat in expugna¬
bile. Cui cũ alexander nollet acquiescere: ego ait rex
et te et uniuersum comitatum tuũ saluum ducam
et reducam saluum sicut corpus meũ. Et cũ nec sic
acquiesceret alexander ueritiis dolos imꝑatoris: respon¬
dit rex. Mirum ẽ qd̾ conscius iusticie suȩ subterfugit
testimonium innocentie sue. seu audientiam cause suȩ
Et abiit rex ad indictum cum imꝑatore colloquium.
Nondum aũ cognouerat conditiones. quas ex parte
sita comes henriciis fecerat cũ imꝑatore. Cũ gͦ uenisset
rex apd̾ castrum diuionem. occurrit ei comes henricus.

Expanded text:
et familiare colloquium inirent. Convenerunt ergo Alexander et familiare colloquium inirent. Convenerunt ergo Alexander et Ludovicus apud Silviniacum, qui est vicus monachorum Cluniacensium. Rex autem Ludovicus rogabat Alexandrum ut ad constitutum veniret colloquium; aut si forte praesentiam imperatoris abhorreret, saltem ad partes illas accederet usque ad Vergiacum castrum, quod erat inexpugnabile. Cui cum Alexander nollet acquiescere: Ego, ait rex, et te et universum comitatum tuum salvum ducam, et reducam salvum sicut corpus meum. Et cum nec sic acquiesceret Alexander veritus dolos imperatoris, respondit rex: « Mirum est quod conscius justitiae suae subterfugit testimonium innocentiae suae, seu audientiam causae suae. » Et abiit rex ad indictum cum imperatore colloquium, nondum autem cognoverat conditiones quas ex parte sua comes Henricus fecerat cum imperatore. Convenrex apud castrum Divionem, occurrit ei comes Henricus,
Abbreviated transcription (Latin):
magdalene cuius monachus extiterat. Eꝗ ut cognouit
rex Iudoucus repulsam legatoꝵ suoꝵs: Fatꝰ penituit
se suscepisse alexandrum contẽpto iucłꝗre. & seripsit
henrico trecensi. qui eo tempore ad germanicũ ĩꝑatorẽ
ꝓꝑabat. At ille gratulabundꝰ ꝓ oportunitate reꝑta.
suggessit imꝑatori ut miret colloquium eum rege.
adunatis utriusq regni optimatib et ȩccłasticis uiris.
contestatus iureiurando qd̾ rex audita utriusq apłici
electionq̃s examinatione iuxta discretionem ꝑsonarum
utriusq regni. staret consilio suo: uidelicet henrici comi¬
tis. Et indictum ẽ colloquium apird louigennã uieũ.
citra ararim fluuium in fines regni francie. Et statutũ
est ut alexander catholicus et uictor scismaticus colloqͥo
adessent. et de sua electione in conspectu totius eccłiȩ
regem legatos. scilicet bernardum portuensem ep̃m.
& Iacinctum diaconem suum. qui regis iram lenirent.

Expanded text:
Magdalenae, cujus monachus exstiterat. Et ut cognovit Magdalenae, cujus monachus exstiterat. Et ut cognovit rex Ludovicus repulsam legatorum suorum, iratus poenituit se suscepisse Alexandrum contempto Victore, et scripsitHenrico Trecensi, qui eo tempore ad Germanicum imperatorem properabat. At ille gratulabundus pro opportunitate reperta, suggessit imperatori ut iniret colloquium cum rege adunatis utriusque regni optimatibus, et ecclesiasticis viris, contestatus jurejurando quod rex audita utriusque apostolici electionis examinatione, juxta discretionem personarum utriusque regni, staret consilio suo, videlicet Henrici comitis, et indictum est colloquium apud Lovigennam vicum citra Ararim fluvium intra fines regni Franciae. Et statutum est ut Alexander catholicus et Victor schismaticus colloquio adessent, et de sua electione in conspectu totius Ecclesiae regem legatos, scilicet Bernardum Portuensem episcopum, et Jacintum diaconem suum, qui regis iram lenirent,
Abbreviated transcription (Latin):
iterum distractis possessionib pacem fecit. fuitq demde
quasi lupus inter oues. circumueniens ꝓximos. accusans
pauꝑes. detrahens diuitib. Sane comes neq huiꝰ miseriis
neq sius malis contentus. armenta et pecora hominesq
monasterii uir eliacensis predari fecit. x enĩ ut dicitur
imnꝓuerbio uulgari. sola uolenti nocere sufficit ocrasio.
nullius iuste querimonie fretus ratione. occasiones quere¬
bat qualiter eccłam suo dñio subiugaret. et ab ingenita
fauebat imꝑatoris. Porro ludouicus rex gallie misit it i¬
oceursum alexandri catholici pape legatos suos. theobaldũ
abbatẽ scĩ germani de pratis. & cadurcum clexicũ suũ.
Quoꝵ legationem cũ minus optato alexander susce¬
pisset. reuersi uzeliacũ uenerunt. Ꝙ decidit in lecto
egritudinis theobaldꝰ abbas. et mortuus est nono lelas
augusti. sepultusq infra ianuam hafilice beate marie

Expanded text:
iterum distractis possessionibus pacem fecit, fuitque deinde iterum distractis possessionibus pacem fecit, fuitque deinde quasi lupus inter oves circumveniens proximos, accusans pauperes, detrahens divitibus. Sane comes neque hujus miseriis neque suis malis contentus, armenta et pecora, hominesque monasterii Vizeliacensis praedari fecit, quia, ut dicitur in proverbio vulgari, « Sola volenti nocere sufficit occasio; » nullius justae querimoniae fretus ratione, occasione quaerebat qualiter ecclesiam suo dominio subjugaret, et ab ingenita favebat imperatoris. Porro Ludovicus rex Galliae misit in occursum Alexandri catholici papae legatos suos, Theobaldum abbatem S. Germani de Pratis, et Carducum clericum suum; quorum legationem cum minus optato Alexander suscepisset, reversi Vizeliacum venerunt. Et decidit in lecto aegritudinis Theobaldus abbas, et mortuus est IX Kalend. Augusti, sepultusque infra januam basilicae B. Mariae
Abbreviated transcription (Latin):
de fenestra domus sue saltum dedit in subiacenti flumine yone
Unde semiuiuus extractꝰ ꝓpͥa cepit membra laniare. sicq insa¬
nendo uita indignus mortuus ẽ. Conclamantib aũ fratrib
uniuersis ⁊ om̃i ppło iuzeliacensi ad uersus guilelmũ scelera¬
tissimũi. qd̾ causa illius ⁊ tanti principis inimicitias. et suoꝵ
depredationẽ paterentur. precepit eidẽ guilło abbas quatui
comiti de compromisso satisfaceret. aut certe illata damua
ȩccłe restitueret. Qui deficiens ab utroq. coniectus in
uinclis carceri mancipatus est. Ferro gͥ ligatus et te¬
nebris obuolutus. censum pecuniȩ. fetore carceris non
potuit negligere. quinimmo dulcius habuit omnem
subire miseriam. quam uel diminuere gratis peciiniã.
Eac et enĩ plurib in locis fenerata. scalorem carceris atq
farius ietliam. qd̾q grauius honestatis iniuriã libenter
ꝑferebat. Tandemq longa carceris pressura coactus.

Expanded text:
de fenestra domus suae saltum dedit in subjacenti flumine Yonnae: de fenestra domus suae saltum dedit in subjacenti flumine Yonnae: unde semivivus extractus propria coepit membra laniare, sicque insaniendo vita indignus mortuus est. Conclamantibus autem fratribus universis et omni populo Vizeliacensi adversus Guillelmum sceleratissimum, quod causa illius, et tanti principis inimicitias, et suorum depraedationem paterentur, praecepit eidem Guillelmo abbas, quatenus comiti de compromisso satisfaceret, aut certe illata damna ecclesiae restitueret. Qui deficiens ab utroque, conjectus in vinculis carceri mancipatus est. Ferro igitur ligatus et tenebris obvolutus, censum pecuniae fetore carceris non potuit negligere, quinimo dulcius habuit omnem subire miseriam, quam vel diminuere gratis pecuniam Hac etenim pluribus in locis fenerata, squalorem carceris atque famis inediam, quodque gravius est, honestatis injuriam libenter perferebat: tandemque longa carceris pressura coactus,
Abbreviated transcription (Latin):
Cui ꝓtinus abbas respondit nullam omĩno pecuniam se
comiti debere. Siquid uͦ impius gulł comiti deberet.
ab eo indubitanter reposceret. Respondit gaufrid̃ nil sua
intereẽ nͥ dñi sui tantum modo mandatũ ꝑficere. Nũqͥd
ꝙ̃ ait abbas hac die dnica bonoꝵ nr̃oꝵ rapinã facies.
Non inquit gaufredꝰ: s cras dnĩ mei preceptũ dissimulare
non potero. Si tam̃ ad dnm meũ mutere placet. ꝓficiscar
libens et eggo cũ nuncio: et ꝓ causa tua orabo.  eũ ibidem
hoc ÷ apd̾ eampummollem ab abb̃e ꝓcuratus fuisset. et abbis
nunciũ quendã monachũ iturũ ad comitẽ accepisset. in ipso
itinere diuertit a monacho. et ueniens ad castrũ censorium
elegit fortissimos iuuenes. statrinq ipsa dnĩca iã aduesꝑas-¬
cente. om̃s greges ouiũ abbatis apd̾ cãpũmollem ubi ea die
cũ abbate comed̾at depredatus est. Nec mora. ultio eũ diuina
secuta ẽ. Nlondum quippe septẽ dieb transactis. amentia capt

Expanded text:
cui protinus abbas respondit nullam omnino pecuniam se comiti debere; si quid vero impius Guillelmus comiti deberet, ab eo indubitanter reposceret. Respondit Gaufridus nil sua interesse, nisi domini sui tantummodo mandatum perficere. « Nunquid ergo, ait abbas, hac Dominica bonorum nostrorum rapinam facies. » -- « Non, inquit Gaufridus, sed cras domini mei praeceptum dissimulare non potero. Si tamen ad dominum meum mittere placet, proficiscar libens et ego cum nuntio, et pro causa tua orabo; et cum ibidem, hoc est apud Campummollem, ab abbate procuratus fuisset et abbatis nuntium quemdam monachum iturum ad comitem accepisset, in ipso itinere divertit a monacho, et veniens ad Castrum Censorium elegit fortissimos juvenes, statimque ipsa Dominica jam advesperascente omnes greges ovium abbatis apud Campummollem, ubi ea die cum abbate comederat, depraedatus est. Nec mora, ultio eum divina secuta est: nondum quippe septem diebus transactis amentia captus,
Abbreviated transcription (Latin):
Datq scriniarii sc̃ẽ romanȩ ȩccłȩ in mense et
Indict suprascripta. Bene ualete.F. Datũ .ii. idꝰ
m̃se decembrio ꝑ manũ Ioħis ep̃i Anno dõ ꝓpi¬
cio Imꝑante domno piissimo augusto otone

Expanded text:
atque scriniarii sanctae Romanae aecclesiae in mense et indictione suprascripta. Bene ualete. + Datum II Idus mense Decembrio per manum Iohannis episcopi anno deo propicio imperante domno piissimo Augusto Otone
Abbreviated transcription (Latin):
cocus. Guilł p̃positꝰ de cerciaco. Croslebos. Renaldꝰ nepos main-¬
fredi de porta. Beraldꝰ de moncelł. Duo filii aimb̃ti de moncellis.
Ioħs deli. Tardet de moncelł. Seguinꝰ de moncelł. Giuchardꝰ
fr̃ galterii buticularii. Burgensis de moncelł qui cogno¬
mine ita uocat᷑. Gaudricꝰ de climitiaco cũ septẽ sociis. &
multi alii quos donec nominatim nominemꝰ. siuis consen¬
entiis puniendos relin quimꝰ si ñ digne satisfactio¬
nem fecerint.

Expanded text:
cocus, Guillelmus prepositus de Cerciaco, Croslebos, Renaldus nepos Maincocus, Guillelmus prepositus de Cerciaco, Croslebos, Renaldus nepos Mainfredi de Porta, Beraldus de Moncellis, duo filii Aimberti de Moncellis, Iohannes Deli, Tardet de Moncellis, Seguinus de Moncellis, Guichardus frater Galterii buticularii, Burgensis de Moncellis, qui cognomine ita uocatur, Gaudricus de Climitiaco cum septem sociis et multi alii, quos donec nominatim nominemus suis consenentiis puniendos relinquimus, si non digne satisfactionem fecerint.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Iõo autem muros scõs dicimus qr pena capitis constituta
sit in eos qui aliquid in muros deliquerint. Nolumꝰ autẽ
fr̃ lim̃e exaggerare qd̾ gestum ẽ. ne cogamur iudicare qd̃
iuͣstum est. Sed uolumus ut annuncies eidẽ comiti ut d̾ ꝑpe¬
tratis sacrilegiis nob in manu nr̃a satisfactionẽ ab homini¬
b suis quoꝵs nomina subscribent᷑ fieri faciat usq ad me¬
diantẽ quadragesimã. ⁊ in fut᷑o ab infestatione ⁊ inqui¬
etatione eccłȩ desistat. qr nͥ obedierit nos sequentes scõꝵs
suprascͥptoꝵ sententias. anathematis gladio tam ipsum
quam terra eiꝰ licet inuiti pꝰ transactum quẽ p̃fiximꝰ
terminum feriemus. Hȩc sunt nomina illoꝵ qui in sacri¬
legio illo manus cõmisisse uisi sunt. Painaldꝰ p̃positꝰ d̾ moncellis
ce fr̃ eiꝰ nicholaus. Giulł mariscaleꝰ. Paganꝰ buticulariꝰ. Ie¬
trus panetariꝰ. Odo camarlancꝰ. Petiz de moncellis. Teobaudꝰ

Expanded text:
sunt. Ideo autem muros sanctos dicimus, quia pena capitis constituta sunt. Ideo autem muros sanctos dicimus, quia pena capitis constituta sit in eos, qui aliquid in muros deliquerint". Nolumus autem, frater karissime, exaggerare quod gestum est, ne cogamur iudicare quod dignum est. Sed uolumus ut annuncies eidem comiti, ut de perpetratis sacrilegiis nobis in manu nostra satisfactionem ab hominibus suis, quorum nomina subscribentur, fieri faciat usque ad mediantem Quadragesimam et in futuro ab infestatione et inquietatione aecclesiae desistat, quia nisi obedierit, nos sequentes sanctorum suprascriptorum sententias anathematis gladio tam ipsum quam terram eius, licet inuiti, post transactum quem prefiximus terminum feriemus. Haec sunt nomina illorum qui in sacrilegio illo manus commisisse uisi sunt: Rainaldus prepositus de Moncellis et frater eius Nicholaus, Guillelmus mariscalcus, Paganus buticularius, Petrus panetarius, Odo camarlancus, Petiz de Moncellis, Teobaudus
Abbreviated transcription (Latin):
tifice agnita ueritate reddid̾int ꝑpetuo anathemate feri¬
antur. Iniquum enĩ ẽẽ censemus ut potiꝰ custodes car-¬
tarũ quã defensores rerũ creditarũ ut preceptũ ẽ iu-¬
dicemur. Qd̃ si comes ipse
pͥulegia eccłe uirzeliac̾
contẽpnit. audrat anacletũ papã abeato petro terciũ.
ruuilegia eccłarũ & sacerdotũ scĩ apłi iussu saluatoris eiꝰ
decreuerunt manere tẽporib. Ꝙ in legib scłi cautum
habet᷑. Si eccłe uenerabił priuilegia cuiusquã fuerint
temeritate iuolata uel assimulatione neglecta. ꝯmissum
hoc in triplo iuxta legum sanctionẽ eccłe cui factum ẽ
ꝯponat᷑ : nob̾q bannus nr̃ in triplo ꝑsoluat᷑. Itẽ ĩ alio
loco. Nulliꝰ autẽ sacre res ⁊ religiose ⁊ scẽ. Qd̃ enĩ diui¬
ni uiris est. nulliꝰ in bonis est. Itẽ aduersꝰ eos qͥ portas
fregerunt ait iustinianꝰ. Scẽ quoq res ueluti muri
et porte quodammꝰ diuni iuris sunt. et ideo nullius in bonis

Expanded text:
tifice agnita ueritate reddiderint, perpetuo anathemate feriantur. Iniquum enim esse censemus ut potius custodes cartarum quam defensores rerum creditarum, ut preceptum est, iudicemur". Quod si comes ipse priuilegia ecclesie Virzeliacensis contempnit, audiat Anacletum papam a beato Petro tercium: "Priuilegia ecclesiarum et sacerdotum sancti apostoli iussu Saluatoris eius decreuerunt manere temporibus". Et in legibus seculi cautum habetur: "Si ecclesie uenerabilis priuilegia cuiusquam fuerint temeritate uiolata uel assimulatione neglecta, commissum hoc in triplo iuxta legum sanctionem ecclesie cui factum est componatur nobis que bannus noster in triplo persoluatur". Item in alio loco: "Nullius autem sacre res et religiose et sancte. Quod enim diuini iuris est, nullius in bonis est". Item aduersus eos qui portas fregerunt ait Iustinianus: "Sancte quoque res, ueluti muri et portae, quodammodo diuini iuris sunt et ideo nullius in bonis
Abbreviated transcription (Latin):
donz iaco .R. de rubeo monte. D. de luziaco. A. de monte¬
regali. S. uicecomiti senon̾ et filiis eiꝰ .G. &e B. G. iuicecomiti
castri landonis . G. de uergiaco .D. de tilio. hu. d monte

Expanded text:
Donziaco, R. de Rubeomonte, D. de Luziaco, A. de MonteDonziaco, R. de Rubeomonte, D. de Luziaco, A. de Monteregali, S. vicecomiti Senonensi et filiis ejus G. et B., G. vicecomiti Castrilandonis, G. de Vergiaco, O. de Tilio, HUG. de Monte
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i qd̃ ÷ eccła quasi membra putrida mandato scẽ recorda¬
tionis exosiii pp̃ sint gladio diuini uerbi precisi. Qd̃
ipsi ꝓ nichilo repitantes. acsi aduersus dñm se fallaci poten-¬
tia existiment preualere adhuc in sua nequitia contumacit᷑
non impune tam̃ ꝑdurant. putantes forsitan qd̃ aplice
sedis patrociniũ aliquando eidẽ eccłe subtrahatur. Nos g eoꝵ
iniquitatẽ districte pensantes. in ira tam̃ nr̃a miscdiam
continentes manus nr̃as suꝑ eos ad p̃sens nͣ plus duximꝰ
aggrauare. ꝑ p̃sentia uob̃ scͥpta mandantes quatenꝰ p̃dictos
burgenses tanquã ꝑuiros ꝓditores ⁊ exꝯmunicatos in min-¬
dinis &e mercatis parrochiarũ ur̃arũ recipi omnino ꝓhi-¬
beatis. immo a quib c̃q parrochianoꝵ ur̃oꝵ poter̃ inue¬
niri capi &e reb suis p̃cipiatis penitꝰ spoliari.
Nastasius ep̃c. s. s. dĩ. dilectis filiis nobilib uiris. o.
duci burgundie. he. comiti. a. de borbone. Guillmo

Expanded text:
 ecclesia, quasi membra putrida mandato sancte recordationis EVGENII papae sint gladio diuini uerbi precisi. Quod ipsi pro nichilo reputantes, acsi aduersus dominum se fallaci potentia existiment preualere, adhuc in sua nequitia contumaciter, non impune tamen, perdurant, putantes forsitan quod apostolice sedis patrocinium aliquando eidem ecclesie subtrahatur. Nos igitur eorum iniquitatem districte pensantes, in ira tamen nostra misericordiam continentes, manus nostras super eos ad presens non plus duximus aggrauare, per presentia uobis scripta mandantes, quatenus predictos burgenses tanquam periuros, proditores et excommunicatos in nundinis et mercatis parrochiarum uestrarum recipi omnino prohibeatis, immo a quibuscumque parrochianorum uestrorum poterunt inueniri, caervorum Dei, dilectis filiis nobilibus viris ODONI duci Burgundiae, H. comiti, A. de Borbone, GUILLELMO
Abbreviated transcription (Latin):
Requisiti utrũ ita se credere uti ꝓfessi sunt. et nichil
de secreto erroris ampliꝰ se scire aque examine pro¬
barent: ita se facturos sponte absq aliqua ad iudica¬
tione responderunt. Tunc om̃is eccła uno ore exela¬
mauit deo gr̃as. Et respondens abbas dixit om̃ib qͥ
aderant. Quid gͦ fratres uobis uidetur faciendun
de his qͥ ad huc in sua ꝑseuerant obstinatione. Respon¬
derunt om̃s. Comburantur. comburant᷑. Sequenti die
ad ducti sunt illi duo qui uidebant᷑ reuocati. adiudicũ
examinis aque. Quoꝵ unus omniũ iudicio faluus ꝑ
aquã factus ẽ. fuerunt tam̃ nonnulli qͥ exinde du¬
biam tulere sententiã. Alter porro demersus in aqͣ.
fere. nniũ ore damnatus ẽ. Unde carceri maneipa
iters̃ ipso petente ad aque iudiciũ reductus. et
sed̾o Dimersus: nec uel parũ ab aqua receptius est.
Bis deniq dãnatꝰ igni ab om̃ib adiudicatus est.

Expanded text:
Requisiti utrum ita se credere, uti professi sunt, et nihil Requisiti utrum ita se credere, uti professi sunt, et nihil de secreto erroris amplius se scire aquae examine probarent, ita se facturos sponte absque aliqua adjudicatione responderunt. Tunc omnis Ecclesia uno ore exclamavit, Deo gratias. Et respondens abbas dixit omnibus qui aderant: « Quid ergo, fratres, vobis videtur faciendum de his qui adhuc in sua perseverant obstinatione? » Responderunt omnes: « Comburantur, comburantur. » Sequenti die adducti sunt illi duo qui videbantur revocati, ad judicium examinis aquae; quorum unus omnium judicio salvus per aquam factus est. Fuerunt tamen nonnulli qui exinde dubiam tulere sententiam. Alter porro remersus in aquam, fere omnium ore damnatus est. Unde carceri mancipatsententia, iterum ipso petente, ad aquae judicium reductus, et secundo demersus, nec vel parum ab aqua receptus est. Bis denique damnatus igni ab omnibus adjudicatus est:
Abbreviated transcription (Latin):
impressionẽ. exorcizate aque aꝑsionẽ. basilicar̃ edificia.
decimarũ ⁊ oblationũ remedia. coniugatoꝵ conubia.
monachoꝵs instituta. clericoꝵ et sacerdotũ oĩa offiera.
Et eũ instaret paschalis solẽnitas. duo ex illis audito
qd̾ ꝓxime ignis exterminandi essent iudicio. finxerͣ
se eredere qd̾ catholiea credit eccła. et ꝓ pace eccle
aque examine satisfacturos. In ipsa gͥ ꝓcessione
paschalis sollemnitatis. ad ducti sunt in mediu.n
maxime multitudinis quȩ totũ claustrũ occupaba
stante guischardo Lugdunensi archiep̃o. et bernars
niuernensiũ ep̃o. magistro quoq galterio laudu¬
nensi ep̃o. cum guilelmo uizeliacensi abbate. Itaq
requisiti de fide ꝑ singła capitula: sic se credere dixo
sicut catholica credit ȩccła. Requisiti de execrabili
sacramento erroris sui: nichil se scire dixerunt pret̃
prescriptã infidelitatẽ eccłasticoꝵ sacramentorum.

Expanded text:
impressionem, exorcizatae aquae aspersionem, basilicarum aedificia, impressionem, exorcizatae aquae aspersionem, basilicarum aedificia, decimarum et oblationum remedia, conjugatorum connubia, monachorum instituta, clericorum et sacerdotum omnia officia. Et cum instaret Paschalis solemnitas, duo ex illis, audito quod proxime ignis exterminandi essent judicio, finxerunt se credere quod Catholica credit Ecclesia, et pro pace Ecclesiae aquae examine satisfacturos. In ipsa igitur processione Paschalis solemnitatis adducti sunt in medium maximae multitudinis, quae totum claustrum occupabat, stante Guichardo Lugdunensi archiepiscopo, et Bernardo Nivernensium episcopo, magistro quoque Galterio Laudunensi episcopo, cum Guillelmo Vizeliacensi abbate. Itaque requisiti de fide per singula capitula, sic se credere dixerunt sicut Catholica credit Ecclesia. Requisiti de exsecrabili sacramento erroris sui, nihil se scire dixerunt, praeter praescriptam infidelitatem ecclesiasticorum sacramentorum.
Abbreviated transcription (Latin):
iherosolimtane ꝑegrinationis ab hugone senonensi
archiep̃o. Eo tẽpore deprehensi sunt apud uizeliacum¬
quidã heretici qui dicuntur deonarii seu ppłicani.
M adducti in questionẽ. ꝑ ambages et cireuitꝰ uerboꝵs
tẽptabant uelare fedissimã sec tam heresis sue. Sepa¬
ratos itaq iussit abbas recludi. donec a suꝑuenientibus
ep̃is honestisq ꝑsonis coniuncerentur. Fueruntq de¬
tenti fere ꝑ sexaginta uel eo ãplius dies. et frequenter
aducebantur in mediũ: et nunc minis nunc blandi¬
mentis de fide catholica inquirebant᷑. Tandem cũ
frustra multo tp̃r laboratũ fuisset. mediantibu
archiep̃is uidelicet Luglunensi et Narbonensi cũ ep̃o
nuernensi et abbatib aliisq ꝑitissimis uiris quã plurib.
conucti sunt quod solam diuinitatis essentiã ore confi¬
tentes. omĩa penitꝰ eccłe eatholice sacram̃ta euaeuarent.
baptismũ scilicet paruuloꝵ. eucharistia. iuuifice crucis

Expanded text:
Hierosolymitanae peregrinationis ab Hugone Senonensi Hierosolymitanae peregrinationis ab Hugone Senonensi archiepiscopo. Tequidam haeretici, qui dicuntur Telonarii seu Poplicani, et adducti in quaestionem per ambages et circuitus verborum tentabant velare foedissimam sectam haeresis suae. Separatos itaque abbas jussit recludi, donec a supervenientibus episcopis honestisque personis convincerentur. Fueruntque detenti fere per sexaginta vel eo amplius dies, et frequenter adducebantur in medium; et nunc minis, nunc blandimentis de fide Catholica inquirebantur. Tandem cum frustra multo tempore laboratum fuisset, mediantibus archiepiscopis, videlicet Lugdunensi et Narbonensi, cum episcopo Nivernensi, et abbatibus, aliisque peritissimis viris quampluribus, convicti sunt quod solam divinitatis essentiam ore confitentes, omnia penitus Ecclesiae Catholicae sacramenta evacuarent, baptismum scilicet parvulorum, Eucharistiam, vivificae crucis
Abbreviated transcription (Latin):
rere sibi expetit. Cum hec loquerentur. et esset abbas¬
guilelmꝰ corã rege: dictum ẽ ei qd̾ stepħs abbas cluniaci
ĩam descendisset ad gradus exteriores maioris basilice. et
staret aute altare apłoꝵs petri et pauli. Ad quẽ descen¬
dens. deduxit eũ in domũ suꝑiorẽ ante conspectũ regis.
Ubi cũ frustra ꝑ totũ diem ieuinus ꝑstitisset. ĩminente
noctis conticinio rediit ad pretaxatũ predium. Et
magnificatus ẽ ea diẽ abbas guilelmus in conspectu
regis et comitis niuẽnis omniũq ꝓcerũ. detestantib¬
& magis ac magis ꝑ singłos dies ꝓficiebat in dilectione eiꝰ.
ita qd̾ comes ꝑ om̃ia sese illi crederet. et secreta sua cõmut̾e̾ts.
altisiodorensis. filii guilelmi cartusiensis. filii renaldi
malliacensis. filii guilelmi niuernensis. filii renaldi qui
fuit filius landrici primi huiꝰ generis comitis niuer¬
nis: accepit apud caritatẽ signũ uiuifice crueis gratia

Expanded text:
rere sibi expetit. Cum haec loquerentur, et esset rere sibi expetit. Cum haec loquerentur, et esset Guillelmus abbas coram rege, dictum est ei quod Stephanus abbas Cluniaci jam descendisset ad gradus exteriores majoris basilicae, et staret ante altare apostolorum Petri et Pauli, ad quem descendens, deduxit eum in domum superiorem ante conspectum regis, ubi cum frustra per totum diem jejunus perstitisset, imminente noctis conticinio, rediit ad praetaxatum praedium. Et magnificatus est ea die abbas Guillelmus in conspectu regis et comitis Nivernis, omniumque procerum. Et obtin singulos dies proficiebat in dilectione ejus; ita quod comes per omnia sese illi crederet, et secreta sua committeret. Altissiodorensis, filii Guillelmi Carthusiensis, filii Renaldi Malliacensis, filii Guillelmi Nivernensis, filii Renaldi, qui fuit filius Landrici primi hujus generis comitis Nivernis, accepit apud Charitatem signum vivificae crucis gratia
Abbreviated transcription (Latin):
bo in frumento. uino. et carne. et piscibꝰ. Submur¬
murante teobaldo. respondit ponciꝰ. Hȩc omĩa qui
ꝓponis. bona quidẽ sunt : s minus sufficientia ꝑsone
abbatis cluniaci. At ille. Qd gͦ ait ampliꝰ faciendum
uobis uidetur : & respondit ponciꝰ. Optime nostiqͥd
ei congruat. presertim in hoc monasterio quod preter
cominunẽ hospitalitatẽ ampliori tenetur sibi reue¬
rentia. Bene inquit noui quid sibi congruat. ideoq
omnem debitũ illi honorẽ ex hibebo. Si au forte ultra
intenditis : hoc apud uos certũ constare uolo. qd̾ collata
michi sede non sibi cedam. At illi dixerunt. Noli gͦ
fatigari. qm̃ domnꝰ abbas minime huc ueniens obse¬
quium tuũ recipiet. Quib abbas. ipse ait uiderit:
hoc uerbum. et displicuit eis ualde. Dixeruntq. O
quanta arrogantia istiꝰ hominis qui sibi oblatum
tantũ honorẽ despicit. et dñm regẽ nosq om̃s occur.¬

Expanded text:
bo, in frumento, vino et carne et piscibus. » Submurbo, in frumento, vino et carne et piscibus. » Submurmurante Theobaldo, respondit Pontius: « Haec omnia quae proponis, bona quidem sunt, sed minus sufficentia personae abbatis Cluniaci. » At ille: « Quid ergo, ait, amplius faciendum vobis videtur? » Et respondit Pontius: « Optime nosti quid ei congruat, praesertim in hoc monasterio, quod praeter communem hospitalitatem ampliori tenetur sibi reverentia. » -- « Bene, inquit, novi quid sibi congruat, ideoque omnem debitum illi honorem exhibebo. Si autem forte ultra intenditis, hoc apud vos certum constare volo, quod collata mihi sede non sibi cedam. » At illi dixerunt: « Noli ergo fatigari, quoniam dominus abbas minime huc veniens, obsequium tuum recipiet. » Quibus abbas ipse ait: « Viderit; hoc verbum, et displicuit eis valde, dixeruntque: « O quanta arrogantia istius hominis, qui sibi oblatum tantum honorem despicit, et dominum regem nosque omnes occur
Abbreviated transcription (Latin):
Statimq abbas precepit ornari basilicã et om̃s
plateas. omĩq ppło clamante precone precepit ut
fores et uestibula domoꝵ suarũ decenter ornarent.
et honeste secũ ꝓcetlerent in occursũ abbatis cluni¬
acensis. Suꝑueniens autẽ teobaldꝰ pͥor cluniaci qͥ
postmodũ factus ẽ abbas monasterii molismensis.
uituꝑ auit consiliũ fratrũ suoꝵ. Ueniensq eũ poncio
tunc priore paredi monasterii. tẽptabat animum
guilelmi abbatis inquirens quo honore abbatẽ clumaci.¬
acensis susciꝑe disponeret. Cui abbas respondit dicens.
Assit̃p̃tis mecũ comitib et ꝓcerib atq militib quoꝵe
multitudinẽ adesse cernitis. occurrã dño cluniacensi.¬
et sollemnem illi ꝓcessionem ex hibebo. Cum autẽ
huc ingressus fuerit. capitulum et refectoriũ ꝓ
arbitrio tenebit. aut in ipsa camera mea quamdiu
uoluerit comꝑendinabit. omnẽq illi honorẽ ex hibe¬

Expanded text:
Statimque abbas praecepit ornari basilicam et omnes Statimque abbas praecepit ornari basilicam et omnes plateas, omnique populo clamante praecone praecepit ut fores et vestibula domorum suarum decenter ornarent, et honeste secum procederent in occursum abbatis Cluniacensis. Superveniens autem Theobaldus prior Cluniaci, qui postmodum factus est abbas monasterii Molismensis, vituperavit consilium fratrum suorum. Veniensque cum Pontio tunc priore Paredi monasterii, tentabat animum Guillelmi abbatis, inquirens quo honore abbatem Cluniaci suscipere disponeret. Cui abbas respondit, dicens: « Assumptis mecum comitibus et proceribus atque militibus, quorum multitudinem adesse cernitis, occurram domino Cluniacensi,et solemnem ei processionem exhibebo. Cum autem huc ingressus fuerit, capitulum et refectorium pro arbitrio tenebit, aut in ipsa camera mea quandiu voluerit, comperendinabit, omnemque illi honorem exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ea que sibi ꝓtulerant. Erant aũ cũ stephano abb̃e
cluniaci Bernardus prior scĩ stepħi niuernensis. et
hugo de siluunaco. thomas et amblardus aliiq quã¬
plures: qui om̃s unanimiter rogauerunt et laudauẽr
ut ad quiesceret petitioni abbatis uireliaci. Petiit enĩ
abbas uizeliacensis ut ipse abbas cluniacensis uizeliacũ
ueniret. ille aũ sibi occurreret cũ duce burgundie
et comite niuernis uniuersaq militia ꝓcerũ qui
tunc ibidẽ conuenerant. et ornatis plateis multoq
incenso flagrantib sollennẽ ꝓcessionẽ oũ signoꝵ
omnium sonitu festiuo more susciꝑet. capitulũ ꝓ
arbitrio teneret. ad cimbalũ refectorii sederet si
uellet. aut certe in camera abbatis quot quot uellet
dieb cõꝑendinaret. Acquiescens gͦ cluntacensis suoꝵ
consilio: mandauit abbati uireliacensi ꝑ hugonẽ
et Amblardum qd̾ satisfaceret petitioni illius.

Expanded text:
super ea quae sibi protulerant. Erant autem cum Stephano abbate super ea quae sibi protulerant. Erant autem cum Stephano abbate Cluniaci Bernardus prior S. Stephani Nivernensis, et Hugo de Silviniaco, Thomas et Amblardus aliique quamplures, qui omnes unanimiter rogaverunt et laudaverunt ut acquiesceret petitioni abbatis Vizeliaci. Petiit enim abbas Vizeliacensis, ut ipse abbas Cluniacensis Vizeliacum veniret; ille autem sibi occurreret cum duce Burgundiae et comite Nivernis, universaque militia procerum, qui tunc ibidem convenerant, et ornatis plateis multoque incenso flagrantibus, solemnem processionem cum signorum omnium sonitu, festivo more susciperet, capitulum pro arbitrio teneret, ad cymbalum refectorii sederet si vellet, aut certe in camera abbatis quotquot vellet diebus comperendinaret. Acquiescens ergo Cluniacensis suorum consilio, mandavit abbati Vizeliac. per Hugonem et Amblardum, quod satisfaceret petitioni illius.