comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłs esis ꝗdicunt᷑ dii siue incelo siue int̃ra secutis dimulti e dominimulti nob̵ tam̃
dis ceptandũẽ cũ res ipsa itadaret ut ab scrupulo dubitations alienusit. ludueroqtd nos exeor
inmortaliũ beate numero misestẽ angelos dicim̃ quidi udintatẽ homnbi ad ñtiarent illisut̃¬
ñ placẽ q heminiteriũ ñpillos ques deos appellant ide inmortales ebeitos sec de mnonestitri
credune quos limortalestantũ ñ &iã betitos autent dicere autaerteita in mortaloi poste
utt añ demones bones ñdeos sublimt̃ conlocatos e ab humana constreetatione seratos qm̃us
ubos uocent᷑ quitamꝰ sucti &creatis medios ñtẽ adin mortalẽ bẽt utine ꝑduce neue
mortalib miseris aquib utraq differentia separantur quiautem meciusint com¬
malitis miserisunt biatitudinem quam non habent inuidere nobis sunt petius
quam prebere. Vnde nihil habent amici demonũ quo di obis dignum urt retits

Expanded text:
 qui dicuntur di, siue in caelo siue in terra, sicuti sunt di multi et domini multi: nobis tamen disceptandum est, cum res ipsa ita clareat, ut ab scrupulo dubitationis aliena sit. Illud uero, quod nos ex eorum inmortalium beatorum numero missos esse angelos dicimus, qui Deiministerium non per illos, quos deos appellant, id est inmortales et beatos, sed per daemones fieri credunt, quos inmortales tantum, non etiam beatos audent dicere, aut certe ita inmortales et beatos, ut tamen daemones bonos, non deos sublimiter conlocatos et ab humana contrectatione semotos, quamuis ibet uocentur, qui tamen facti et creati sunt, medios non esse ad inmortalem beatitudinem perducendis mortalibus miseris, a quibus utraque differentia separantur. Qui autem medii sunt comrito malitiae miseri sunt, beatitudinem, quam non habent, inuidere nobis possunt potius quam praebere. Unde nihil habent amici daemonum quod nobis dignum adferant,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ honoremagno ꝓstellis in positũ prus rure in cõpicis & usq in urbẽ posteauet ta batur. inopico
autẽ lanuno uniu libero tatusm̃tis. Tribuebaturcuiꝰ diebi om̃s uerbis flugitiosisinis uctrene
done illud m̃ebrũ ꝑforũ trans uectũ cet̃ atq ih let tosuo quiescates. Cuimebro in honesto man¬
trẽ familias honestis simã palã coronã necesseerat in ponere. Sic uidelice liberde placan¬
dus fuerat ꝑuentib seminũ sic a bagris fascinatiore pellenda ut matrona sacer& sotaror
inpublico qđ net meretrix si matrone expectarent ꝓmittidebuit intheat ro ypt̃ haec sa¬
turnus solus creditus nẽ sufficere posse seminib: ut seccasiones multipli cin ddorũ deorũ
in munda anima reperir& & abuno uerodo merito in munditio yfirtitaista aeri egori¬

Expanded text:
cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud membrum per forum transuectum esset adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem familias honestissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelicet Liber deus placandus fuerat pro euentibus seminum, sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere cogeretur in publico, quod nec meretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per
Abbreviated transcription (Latin):
cũ defuss& quodã tẽpore adeã ques tereditateterra merer& exortã eẽ opinione qđ filiamce¬
reris idẽ fecunditatẽ que a pro serpendo proserpina dicta eẽ tortus abstulerat & apud in¬
feros de tenuerat queres cũ fuiss& luctu publico celebrata quia rursus edem fecunditas re¬
dut proserpina reddita exortã eẽ laetitiã & ex hoc solemma conconstituta. Dicit dein¬
uerum &iã seminib: alimalium p̃fecer̃. Ad antã turpitudinẽ ꝑuenerit pig& ꝗdem
dicere ꝓpt̃ sermonis longitudinẽ sed ꝓpt̃ iustoꝵ suꝑbiã hebitudinẽ nonpig&s . Int̃cetera
que p̃t̃ mittere qm̃ multas cogor initalie cõpotis quedã dicit sacra libera celebrata cũ tan¬
talicentia turpitudinis ut in eiꝰ honorẽ pudenda uirilia colerent᷑ ñ saltĩ aliquantũ
uerec̃ dioresecrito sed in ꝓpatulo exultante neꝗtia. Nã hoctur pem̃ebrũ ꝑ liberidiesfestꝰ

Expanded text:
cum defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cecum defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat et aput inferos detinuerat; quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam et ex hoc sollemnia constituta. Dicit deinuerum etiam seminibus animalium praefecerunt, ad quantam turpitudinem peruenerint, piget quidem dicerquoniam multa sunt, cogor, in Italiae compitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum uerecundiore secreto, sed in propatulo exultante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos
Abbreviated transcription (Latin):
catlũ Inquit patrẽ saturnus castrasse infabulis dicitur. hoc significat poenes saturnũ
ñ poe nes caelũ stm̃ eẽ diunũ. hacꝓpterea quantũ intel legidat᷑ qui a nihil incae lo
pellente seipsa subuertunt. Chro ñ appellatũ dicit qđ greco uocabulo significat tẽporis
spatiũ sinequo semen inquid ñ potest eẽ fecundũ ha& & alia desaturno muta dcitur & ad
sem̃ om̃a referunt᷑. Sed salti saturnus seminib: cũ tanta ista potestate sufficere qui hađ& hȩe dualu
requirunt᷑ maxime liber & libera idẽ ceres de quib: rursus quod adsem̃ attin& tanta dicit quasi
lissima fuer dequib: istenihil int̃ p̃tantur nisiqđ adtine ad frum̃tũ qđ ceres inuenit & ad
proserpinã quã rapiente orco ꝑdidit & hanc ipsã dicit significare fecunditatẽ seminũ que

Expanded text:
Caelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, Caelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Caelum semen esse diuinum\'. Hoc propterea, quantum intellegi datur, quia nihil in caelo pellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, inquit, non potest esse fecundum. Haec et alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista potestate sufficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen adtinet, tanta dicit, quasi lissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod adtinet ad frumentum, quod Ceres inuenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit; et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum; quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ a griculturã. Certe illo regnante ñ dũ erat agriculturã &idõ prioraeus
tem pora ꝑhibentur. Siuitidem ipse fabellas int̃ p̃tatur qui a primi homines
exhis uiiẽ bant seminib: queterras pontegignebat. anfalcẽ sceptro ꝑdito accepit ut ꝗd
primis teporib rexfuerat ociosus filioregnañte fier& operarius laboriosus
De indadõ dicit a quibus dã ꝓueros es solitos in molari sicut poenis esaquib:dã &iũ maiores si
agallis quiaomniũ seminũ optimũ t̃genus humanũ. Deac erude lissima uanitate quid
opuse plura dicere. hoc potius aduertamꝰ atq teneamꝰ has int̾p̃tationes ñ referri ad
diñuerũ . NViuã in corporeã in cõmutabilẽ que naturã a quo uita i naet̃nũ beata poscer¬
daest Sedearũ eẽ fines in reb corporalib: tẽporalibus mutabilib: atq mortalib quod

Expanded text:
propter agriculturam. Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora ejus propter agriculturam. Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora ejus tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his vivebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam majores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genus humanum. De hac crudelissima vanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius advertamus atque teneamus, has interpretationes non referri ad verum Deum, vivam, incorpoream, incommutabilemque naturam, a quo vita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus atque mortalibus. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
eent̃ solitũ deuorare quod eo semina unden asceretur rechrent & qł illipioue
glebaobiectaẽ deuoranda. Significat inquit manib humanis obruiaoeptase¬
re ndo fruģes ante quã ut ilitas arandie ct inuenta Saturnus ergo dicidebuit
ipsa t̃ra ñ semina ipsa e nĩ quodã modo deuorat quegenuerit. Cumexea natase¬
mina ineã rursus recipienda rederint. Et q uod pioue accepissedicitur glebã
tera deuoratũ quod gleba cooꝑtũ est. Itaeñ hocdictũ ẽ quasi quigle baoppo¬
suit sem̃ abstulerit sicut saturno ꝑ hibent oblatagleba ab latũ iouem ac ñ potiusgle¬
ba sem̃ operiendo feceritillud diligentius deuorare. De inde istomodo semene
iuppit̃ ñseminis causa quod paulo ante dicebatur sed quit faciant homines quicum
resstultas int̃ p̃tantur ñ inueniunt inquit sapient᷑ dicatur. falet̃ hab& inquit

Expanded text:
essent, solitum deuorare, quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue essent, solitum deuorare, quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue accepisse dicitur glebam, tera, deuoratusuit, semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Jovem; ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius devorari. Deinde isto modo semen est Jupiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui cum res stultas interpretantur, non inveniunt quid sapienter dicatur? Falcem habet, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
saera & solemnia constituta atꝙ haec paulatĩ. ꝑ animas hominũ demonibi similos eslu¬
dicrarũ. perũ auidas in rependo longelateq: uulgata ornantib tam̃datiis poltarũ
& adeafallacib spĩtib seducentibus. Lacilus enĩ fieri patuit ut louenis impius uel
ab impopatre lit̃ ficimetuens & auidius regnipatrẽ peller& regno qua dactiste i¬
terp̃tatur. Idõ saturnũ patrẽ aioue filio superatũ quoda nte tiausa quetina
adiouẽ quãsem̃ qđ ꝑtine ad aturnũ. Sie ñ hoo ita eẽt nĩciũ saturnus prorfiuis
netpat iouiseit Sec̃ꝑem̃ sem̃ causa p̃cedit necumqua generitur exse pintfu
sedeũconantur uanissimas fabulas siue hominũ resgestas uelutnaturalib in¬
t̃p̃tationib honorare &ũ homines acutissumi tantas patiuntur angustiis
uteoꝵ quo queua nitatẽ dolere cogamur. Saturnũ inquit dixer quenata exeo¬

Expanded text:
sacra et sollemnia constituta adque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et lusacra et sollemnia constituta adque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerum auidas inrependo longe lateque uulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Ioue filio superatum, quod ante est causa quae pertinet ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, numquesset. Semper enim semen causa praecedit nec umquam generatur ex semine. Sed cum conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uanitatem dolere cogamur. CAPUT XVIIII. De
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc libro scribã sedut exeno phanes colophonius scribit quid putẽ nũ quid ẽtendã ponam
hominis enĩ ẽ haecopi nari discire. Rerũ igit᷑ ñ conp̃hensarũ nec firmissimecreditarũ
sedopinatarũ &̧ dubitandarũ sermonẽ trepidus pollicet᷑ dicturus eaq ab hominib: iustitias.
neq: enĩ sic̃ scubat tẽmundũ eecelũ & t̃ram. Cae lũ siderib: fulgidumt̃rã seminibus
fertilẽ atq huiꝰ modicetera sic̃ hancto tamolẽ atq: naturã ut ꝗdã in uisibili acp̃potenti
regi atq: administraricerta animi stabilitate credebat. Ita poterat ad firmare deia no
qđ munđ ipsee et̃ autdesaturno inuenire quo modo &iouis pat̃ ec̃t̃ & ioui regnantisubditꝰ
facctus ese& & ceteratalia dequib eredibilior reddt᷑ ratio cũ ꝑhibent᷑ ho mines fuise¬
&unicuiqeoꝵ ab his quieos adilando deoseẽ uoluer ex torũ ingemo moribi actib usib

Expanded text:
in hoc libro scribam; sed, ut Xenophanes Colophonius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. in hoc libro scribam; sed, ut Xenophanes Colophonius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. Hominis est enim haec opinari, Dei scire. Rerum igitur non comprehensarum, nec firmissime creditarum, sed opinatarum et dubitandarum sermonem trepidus pollicetur, dicturus ea quae ab hominibus instituta sunt. Neque enim, sicut sciebat esse mundum, esse caelum et terram, caelum sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnanti subditus factus esset et cetera talia. CAPUT unicuique eorum ab his, qui eos adulando deos esse uoluerunt, ex eius ingenio moribus, actibus casibus
Abbreviated transcription (Latin):
affirma remaluerit. Nãtriũ ex tremorũ primũ dedus certis cũ ab soluss& librũ in al¬
tero dediis incertis dice ingressus ait. Cũ in hoc libello dubias deduis opiniones posuero
rep̃hendiñ debeo quien ĩ putabit iudicari oportere & posse cũ audierit faciet Ipse
egotitius ꝑducipossũ ut imprimo libro qued ixi indubitationẽ reuocẽquã in hoc que ꝑscri¬
bã om̃a ut aliquã dirigã sũmã Ita ñ solũ istũ dediis incertis sȩetiã illũ decertis fecit
incertũ intertio porro ista dediis selectis postea quã p̃locutuse qđ ex natura lit heo logia
p̃loquendũ putauit . Ingressurus huiꝰ ciuilis theo logie uanitates & insania s m̃daces
Vbieũ ñ solũ ñ ducebant rerũ ueritas. sedeiã maiorẽ p̃mebatauitaritas. Dediis in¬
quit populi romani publicis quibus edes dedicauer eosq plurib: signis ornatꝰ nota cuer

Expanded text:
affirmare maluerit. Nam trium extremorum primum cum de diis certis absolvisset librum, in alaffirmare maluerit. Nam trium extremorum primum cum de diis certis absolvisset librum, in altero de diis incertis dicere ingressus, ait: Cum in hoc libello dubias de diis opiniones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabit judicari oportere et posse, cum audierit, faciet ipse: ego citius perduci possum, ut in primo libro quae dixi in dubitationem revocem, quam in hoc quae perscribam omnia ut ad aliquam dirigam summam. Ita non solum istum de diis incertis, sed etiam illum de certis fecit incertum. In tertio porro isto de diis selectis, posteaquam praelocutus est quod ex naturali theologia praeloquendum putavit, ingressurus hujus civilis theologiae vanitates et insanias mendaces, ubi eum non solum non ducebat rerum veritas, sed etiam majorum premebat auctoritas: De diis, inquit, populi Romani publicis, quibus aedes dedicaverunt, eosque pluribus signis ornatos notaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quodipsasit teria quã uis ignẽ mundil euiorem qui ꝑtinent adusus hominũ faciles non
uiolentiorem qualis uulcani ẽ ei deputandũ eẽ credider̃ ac ꝑho com̃s istos selettosdes hunc
eẽ mundũ uolunt inquibdã unuersũ in ꝗbdã partes eiꝰ uniuersũ sicutiouẽ partes
eius utgeniũ ut matrẽ magnã utsolẽ utlunã uel potius a pollinẽ edianã & aliquando
unũ dm̃ resplures. aliquando unã rẽ deosplures faciunt nã unꝰ ds̃ plures s̃. Sicutipse
iuppit̃ es mundus enĩ totus iuppit̃ & solũcelũ iuppit̃ & solastella ippit̃ habetur & dicit᷑
tẽ que uno scđa rũ causarũ domina & iunoaer & iuno terra& siuenerẽ uincere iuno stella
Similit᷑ mineruasũmꝰ a&her & minerua &idẽ luna quãtẽ & in haeris infimolimite
exestimant unã uerorẽ deosplures ita faciunt. Etianus ẽ mundus & iuppit̃ sic & iu no ẽ
t̃ra e mat̃ magna& ceteres & sicut haec que exẽpligratiã cõmemoraui. Itacetera ñ ex

Expanded text:
ea dearum maximam putauerunt, quod ipsa sit terra, quamuis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolentiorem, qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum uolunt, in quibusdam uniuersum, in quibusdam partes eius; uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum Iuppiter, et sola stella Iuppiter habetur et dicitur; itemque Iuno secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater Magna et Ceres.
Abbreviated transcription (Latin):
in populo dis quẽ ꝑ angelos uel ꝑ homines allo quit᷑ ds̃ quanto magis in mortales eo nomine
dignis ꝗ ea fruunt᷑ beatitudine ad quã dm̃ colendo capiunt homines ꝑuenire quidres pon¬
debimꝰ nisi frustra inscripturis scis ex pressius homines ñcupatos deos quã illos inmortales
& beatos qb: nose quales futuros in resurrectione ꝓmittit᷑ nescilic& ypt̃ illoꝵ scellentiam
Vliquẽ eoꝵ nob̵ constituere dim̃ Infidelis auder& infirmitas qđ in homine facileẽ euitare & se¬
uidentius dici debuer̃ homines duinpopulo dĩ utcertiac fidentes fierent eũ eẽdm̃ suũ ꝗditꝰẽ¬

Expanded text:
in populo Dei sunt, quem per Angelos vel per homines alloquitur Deus; quanto magis immortales eo nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines pervenire? quid respondebimus, nisi non frustra in Scripturis sanctis expressius homines nuncupatos deos, quam illos immortales et beatos, quibus nos aequales futuros in resurrectione promittitur, ne scilicet propter illorum excellentiam aliquem eorum nobis constituere deum infidelis auderet infirmitas? Quod in homine facile est evitare. Et evidentius dici debuerunt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent, eum esse De
Abbreviated transcription (Latin):
saturnũ es tam̃ ei p̃t̃ e& dant ñ paruã substantia omniũ uidelic & sõriũ Ibiẽe
illa omni clarissima que abeis appellatur uenus & tam̃ eandẽ uenerẽ c̃ẽ &iã lunã
uolunt quã uis deillo fulgentis simo sidere apudeos tã quã demalo aureo iunouenꝰq
contendant. Luciferũ enĩquidã ueneris quidã dicunt ẽẽ iunonis sedutsole uenꝰuincit¬

Expanded text:
Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus uincit
Abbreviated transcription (Latin):
ptant᷑ ostendunt Nã ido merturius quasi medius curren sdicitur appellatꝰ qđ sermo
fitentib: dĩ nẽ sed cũ sibi deos faciunteos ꝗ de mones s̃ inmundis supplicando spiri¬
tib possident᷑ ab eis. quin dused demones s̃ Itẽ quia nec marti aliqđ elem̃tui uel par¬
tẽ mundi in inuenire potuer ubiagere opera qualiacũq nature dm̃ bellieẽ dixer̃.
qđ opus ẽ hominũ &optabilius ñ ẽ. Siergo pacẽ ꝑpetuã felicitas clar& mars quit
ager& ñ haber& Si autẽ ipsũ bellũ ẽ mars sicut sermo mercurius ut ina quã ma¬
nifestũ ẽ qđ ñ sitds̃ tã ñ sit & bellũ quod uel falso uocet dĩ nisi forteille stelles unt
hidii quaseorũ apellauero nominib: nãstellã quando uocant mercuriũ quandã itidẽ
martẽ sedibiẽ & illã quã uocant iouẽ & tam̃ eis mundus ẽ iouis. Ibi quã uocant

Expanded text:
rpretantur, ostendunt: nam ideo Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo rpretantur, ostendunt: nam ideo Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo fitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quod uel falso uocetur deus. CAPUT XV. De sthi di, quas eorum appellauere nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant
Abbreviated transcription (Latin):
c̃pellit
Restat ut eum singularit̃ excellent᷑ dicant dm̃genũ qũedicunt mundanimnum
acꝑhociouẽ mercuriũ uero & maitẽ quo modo referrent ad aliquas partes mun¬
di &soperadĩ que sunt in elementis ñ inuenerunt. Etidõeos saltim operib hominũ
pposuer sermocinandi & belligerandi administros. quorũ merturius si sermonis
esiã decꝵ potestate gerit ipsi quoque regideoꝵ dominatur si scđm eiꝰ arbicriũ iuppit̃
loquitur aut loquendi abillo accipit facultatẽ quod titiq quod utiq ab surdumẽ.
noitue: illi humani tantũ sermonis potestas tributa ꝑhibetur ñ ẽ credibilea cllactandos
mãmanslũ pueros sede iã pecora underuminꝰ cognominatusẽ. Iouẽ descendere uo¬
luisse & cura nr̃i sermonis quapecorib: antecellimꝰ adseꝑtinere noluisse acꝑ hocidẽ
ipseẽ iouis atq mercurius quod si sermo ipsedicitur ee mercurius sicut ea quedeillo int̃¬

Expanded text:
compellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum genium, quem dicunt mundi animumciis. Mercurium vero et Martem quomodo referrent ad aliquas partes mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, non invenerunt; et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum ejus arbitrium Jupiter loquitur, aut loquendi ab illo accepit facultatem: quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis postestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma, non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Jovem descendere voluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse: ac per hoc idem ipse est Jovis atque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea quae de illo inte
Abbreviated transcription (Latin):
ditiã theo logie fabulo se sibidicarent. in suis sollẽpnitatib: ponerent. In reb di¬
uinis haberent atq: ita & seipsos in mundis simos sp̃s manifestius eẽdocuert̃.
Ethuiꝰ urba nȩcheo logiȩ uelut electȩ & ꝓbatȩ illã theatricũ abiectã atq reꝓbatã
mẽ brũ partẽ que fecer ut cũ sit uniuer saturpis efallax atq: in secontineat cõm̃tcios¬

Expanded text:
ditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuer
Abbreviated transcription (Latin):
& religiosissimo matronarũ: eant adhuo & theologiã ciuilẽ atheo logia fabulo¬
sa urbes atheatris templa ascenicis. sacra pontificũ a carminib: poetarũ uelut
tres honestas a turpib: ueraces a fallacib: graues aleub: serias. aludicris appe¬
tendas a respuendis quapos s̃ quasiconent᷑ subtilitate dis cernere. Intellegimus
Quidagant illã theatrica & fabulosã theo logiã ab istaciuilipendere nouerunt.
Et eide carminib: poetarũ tãquã de speculo resultare. e ido ista exposita qũadãp
naredudent. illã eiꝰ imaginẽ liberius arguunt & rep̃hendunt . utqui agnoscunt
quiduelint & hanc ipsã faciẽ cuiꝰ illa imago e decestent᷑. Quã tam̃ diupsꝗ ta¬
quã in eodẽ speculo se intuentes itadiligunt ut quiqualesq: sint in utraq meli¬
us uideant᷑. Vnde & iã cultores suos terribilib: imperiis compuler̃ : ut in mun¬

Expanded text:
et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabuloet religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intellegimus quid agant; illam theatricam et fabulosam theologian ab ista ciuiet ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid velint, et hanc ipsam faciem, cujus illa imago est, detestentur; quam tamen dii ipsi tanquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesqus uideantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmun
Abbreviated transcription (Latin):
nib: non necũ credunt coniugati totdeos utriusq sexus eẽ p̃sentes & huic ope¬
riinstantes ita pudo reafficiunt᷑ ut & illeminus moueat᷑ & illa plus reluctet᷑¬
& certe siadẽ uingimensis dea ut urgini tona soluatur. si adẽ deus. subigus
ut uiro subgatur. siadẽ deaip̃mia . ut subactanese comoueait c̃primat᷑ dea ꝑtun¬
da ibi quiod facit. erubescat eatforas agat aliquid. & maritus ualde in ho¬
nestũ e. ut qđ uocat᷑ illa impleat quis quã nisi ille Sed forte idotoleratur
quiad eadicit᷑ eẽ ñ deus. Namsi masculus crederet᷑ & ꝑtundus uocaretur:
Magis contraeũ ꝓuxoris pudititia poscer& maritus auxiliũ quã feta c̃tra sil¬
uanũ sed quid hocdicã cũ ibi sit & priapus nimius masculus suꝑcuiꝰ in manis¬
simũ & turpissimũ fascinũ sedere noua nupta iubebatur. more honestissimo

Expanded text:
t in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic opet in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut, quod uocatur illa, quisquam inpleat nisi ille. Sed forte ideo toleratur, quia dea dicitur esse, non deus. Nam si masculus crederetur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo
Abbreviated transcription (Latin):
ducenda que nubit adhibetur & ds̃ domiducus ut indomosit adhibet᷑ deus do¬
micius ut maneat cũ uiro additur de amanturna quidultra querit᷑ partat᷑
humane uerecundiȩ ꝑ agat cetera c̃cupiscentia carnis & sanguinis ꝓcurato
secreto pudoris quid implet᷑ cubiculũ turba numinũ quando & param̃ phi
indediscedunt & ad hoc impletur. nonut eoꝵ p̃sentia cogitata maiorsit cu¬
rapudititiae sedut femine sexu infirme nouitate pauide illis cooperantib:
sinculla difficultate uirginitas auferatar adẽ enĩdea uirginiensis & deus
pat̃ subigus & dea mat̃ prema & dea ꝑtunda &uenꝰ & priapus ꝗdẽ hoc siomni no
laborantẽ in illo opere uirũ abdiis adiuuari oportebat. nonsufficere aliquis unus
aut aliqua una. Nũquiduenus sola parũ eẽt̃ quae ad hoc & iã dicitur nuncupata

Expanded text:
ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Doducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata,
Abbreviated transcription (Latin):
tucirtũ ire limina domus & primolim̃ securi ferire postea pilo tertio de¬
uerrere scophis uthis datis culturae signis deus siluanꝰ ꝓhbeatur intrare
qđ neq arbores cedunt᷑ ac potant᷑ sine ferro neq: far conficitur sinepilo
Neque fruges quo aceruantur sinescopis. ab his autẽ trib: reb: tres noncupa¬
tos deos Intercidonam a securis int̃cisione pilumnũ apilo deuerrã ab scopis
quib: diis custodib: contrauim deisiluam ꝓpheta conseruaretur. ita contra
d̃ nocentis seuitia ñ ualer& custodiabonorũ nisi plures essent aduersus unu
eiq aspero horrendo inculto ut pate silues trisignis culture tã quã contra¬
riis repugnarent it a neis taẽ in nocentia deoꝵ ista concordia. haec nes
numina salubria urbiũ magis ludenda quã iudibria theatraꝵ. Cũ mas &
femina conuinguntur : ad hibet᷑ ds̃ iugatinus sit hoc ferendũ seddomũ est

Expanded text:
: circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio de: circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugnarent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est
Abbreviated transcription (Latin):
tem intẽplo ponifemineã libere. ad haec addunt mulieres at tributas & uiniĩ
ro ipse c̃fitetur ab acchantib: talia fieri ñ potuisse nisi m̃ te cõmota haectam̃
postea displicuer senatiu seniori& eaiuis sit auferri salt̃ hictandẽ forsitansenser̃
Intheatris ludunt quippeibi nfuriunt quãuis deos habere quie iã ludis talib
delectentur similesit furoris qualeautẽ illudẽ qđ cũ religiosu a suꝑstitioso
eadis tinctione discernat uta suꝑstitioso dicattimerideos areligioso autẽ tan¬
tũ uereri ut parentes nũt hostes timeri: atq om̃s ita bonos dicat ut facilius sit
eos nocentib: parcere quã ledere quae quã in nocentẽ tam mulieri foetȩ
post pastũ tres deoscustodes cõmemorat adhiberi. nesiluanus deus prenoetẽ
bogriditur & uex& eorũq cuscodũ significandorũ causatres homines noc

Expanded text:
tem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et tem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et ro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu
Abbreviated transcription (Latin):
uita uel morte sacraeis & sollẽpmaconstituta hunc erro rẽ in sinuantib fr¬
mantib: quȩ demonib: autcerte ex qualib& occasione inmundis simisps fallen¬
concisa ꝓpt̃ qđ eisdicunt ꝓ unius cuiq ꝓprio munere supplicarioportere unde
ñ quidẽ omĩa sed multa iã diximꝰ curilitati mimice quãdiuinec̃ sonant dig¬
nitati. Siduas quis quã nutrices adhiber& infanti. quarũ una nihil nisiaescã
alteranihil nisi potũ dar& sicutist ad hocduas adhibuer deas. educã & po¬
tinã Nẽpede sipere & aliquidmimo simile insuado mo agere uideretur
liberũ aliberem̃to apellatũ uolunt qđ mares inco eundo ꝑ ei beneficiũ emissis
seminib: liberentur. hocidẽ infeminis agere liberã quã &iã uenerẽ putant
qđ & ipsas ꝑhibetint semina emittere & ob bȩc libero eandẽ uirilȩ̃ corporis par¬

Expanded text:
uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firuita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallenconcisa, propter quod eis dicunt pro uniuscuiusque proprio munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur. Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis par
Abbreviated transcription (Latin):
randã exposuer̃. Non ut haecp̃ illa tenenda elegeret᷑. sed ut cũ illa respuenda
intellegeret᷑ atq ita sine periculo eoꝵ quiciuilẽ theologiã. rep̃ henderemetuebant:
utraq: contẽpta ea quã naturalẽ uocant apud meliores animos inuenir& locum
Iam& ciuilis & fabulose ambe fabu loses ambe ciuiles ambas inueniat fabulo¬
sas quiuanitates & obscenitates ambarũ prudent̃ inspexerit ambas ciuiles quȩ
scenicos ludos ꝑtinentes ad fabulosam indeoꝵ ciuiliũ festiuitatib: & inurbiue
diunis reb: ad uerterit. Quomodo igitur uita eaet̃ nȩdande potestas cuiquã
deoꝵ istorũ tribuitur quos sua simulachra & sacra conuincunt. Dius fabu¬
losis aꝑtis sime reꝓbatis eẽ simillimos fort aetatib: sexuhabitu coniugiis gene¬
rationib: ritib: in quib: omnib: authomines fuisse intellegunt᷑ & ꝓunius cuiusq:

Expanded text:
randam exposuerunt, — non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda randam exposuerunt, — non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua simulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque
Abbreviated transcription (Latin):
saturnũ suos filios deuorasse ita ñ nulli int̃p̃tent᷑ quod lon ginquitastẽ¬
poris que saturni nomine significatur. quicquid gignit ipsaconsumet
uelsicut idem op inantur uarro quod ꝑtineat: saturnus ad semina quȩ in
tersa de quã oriunt᷑ ttrũ recedunt. itẽq alii aliomodo essimilit̃ eetera
& tam̃ theo logi a fabulo sadicit᷑ & cũ omnib: huius temodi int̃ pretatiõ¬
nib suis rep̃ hendit᷑ abicit᷑ in probat᷑ nec solũ a naturali quaephi losophoꝵ ẽ
Verũ etiã abisca ciuili dequa agimꝰ que a durbes populosq ad seritur ꝑtinere
qđ dedis indigna c̃fmxerit merito repudianda discernit᷑ eo nimirũ consilo
ut qm̃ acutis simihominesi
atq doctis simi a quib: ista conscripta s̃ ambas in ꝓbandas intellegebant & illã
scilic& fabulosã & istã ciuilẽ illã uero audebant in ꝓbart᷑ hancei simlẽ cõpa

Expanded text:
Saturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temSaturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat, uel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi interpretationibus suis reprehenditur abicitur inprobatur, nec solum a naturali, quae philosophorum est, uerum etiam ab ista ciuili, de qua agimus, quae ad urbes populosque adseritur pertinere, eo quod de dis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur, eo nimirum consilio, ut, quoniam acutissimi homines atque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas improbandas intelligebant, et illam scilicet fabulosam et istam civilem, illam vero audebant improbare, hanc non a
Abbreviated transcription (Latin):
tius suffragatur sis quidicunt omnes istos deos homines fuisse. sicenĩs terri¬
gene nesiceis mater q̃ terra. inuera autẽ theologia opus diẽ terra ñ mater
V erumtam quo quo modo sacra eiꝰ int̃ p̃tant᷑ etreferant ad rerũ naturam
uiros muliȩ bria patiñ ẽ scđm naturã. sed conera naturã hic morb hocerim̃
Hocdedetus hab& Int̃ illa sacra ꝓfessionẽ qđ inuitiosus hominũ morib: uix ha¬
b& intorm̃ta confessionẽ: De inde susta sacra quaescenicis turpituelinib
conuincuntur eẽ foediora hinc excussantur. atq purgant᷑ qđ habent in¬
ter pretatio nes suas quib: ostendant᷑ rerũ significare natura. Curnĩ &sea
poctica similit̃ excusent᷑ atq purgent᷑ multi enĩ &ipsa adeundẽ modũ
int̃ p̃tatis : Alsq adeo ut qđ abeis in manissimũ & infandissimũ dicitur

Expanded text:
tius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt territius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uiros muliebria pati non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum moribus uix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scaenicis turpitudinibus conuincuntur esse foediora, hinc excusantur adque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissimum et infandissimum dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
agant sed scimꝰ ꝑ quales agant . nouimus autẽ quid agant᷑ inscena quonũq uã
uel inchoro meretricũ abscisus aut mollis intrauit & tamen & iũipse
turpes & infames agunt. nequt em̃ ad honestis agidebuer̃ : Ques ergoilla sacra qub
adendis tales elagit sanccitas quales nec in dimedica inseã mist obscenitas at
ori habent ista phisiologicas quasdã sicut aiunt idẽ naturaliũ rationũ
ntꝰ p̃tationes qua sũ arronos in hacdisputatione p̃hrsiologian querimus
a nont hao logiam. idẽ rationẽ ñ nature seddĩ. Quã uis enĩ qui uerus ds̃ est
nono piniono sednatura dis̃ sit: Nontam̃ omnis natura ds̃ ẽ. quia &s homi¬
nos ppeidoris besarboris & lapidis utiq natura ẽ quorũ nihlẽdis̃ siautẽ
hnt̃ pretations :: hui quã. quando agitur desacris matris deũ. Caputẽcerto
qđ mat̃ dm̃ terraẽ quid ulera quȩ rimꝰ quid atera ꝑscrutamur. Quid euiden¬

Expanded text:
agant, sed scimus per quales agant. Nouimus enim quae agantur in scaena, quo numquam agant, sed scimus per quales agant. Nouimus enim quae agantur in scaena, quo numquam uel in choro meretricum abscisus aut mollis intrauit; et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admisit obscenim habent ista physiologicas quasdam, sicut aiunt, id est naturalium rationum interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euiden
Abbreviated transcription (Latin):
aeccũ deformiora s int omniscenicafeditate quid est qđ fabulosa dedus figm̃ta
poctarũ adtheatrũ uidelic& ꝑtinentia uelut secernere nituntur aciuilithe¬
ologia quã ꝑtine rea durbem uolunt quasi ab honestis & dignis. indigna&turpia
taq: potiuse ut degratiae debeant᷑ instriomib quioculis hominũ peꝑcer̃. ne com̃a
spectaculis nud auer̃ quae s acrarũ aediũ parietib: occuluntur. Quidesacriseoꝵ
bonisentiendũ ẽ quaetenebris operiuntur cũ tamsint decestabilia quȩ pra¬
ferunt᷑ inlucẽ & certe quid in occulto agant ꝑ abscisos & molles ipsiuide¬
rine. Cosdem tam̃ homines infelicit̃ accurpit̃ eneruatos atq corruptos
occultare minime potuer ꝑ suadeant cui poss sealiquid scm̃ ꝑtales agere
homines quos int̃sua scã numerari atq uersari negarenꝰ poss: nescimꝰquid

Expanded text:
Haec cum deformiora sint omni scaenica foeditate, quid est quod fabulosa de dis figmenta Haec cum deformiora sint omni scaenica foeditate, quid est quod fabulosa de dis figmenta poetarum ad theatrum uidelicet pertinentia uelut secernere nituntur a ciuili theologia, quam pertinere ad urbem uolunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turpia? Itaque potius est unde gratiae debeantur histrionibus, qui oculis hominum pepercerunt nec omnia spectaculis nudauerunt, quae sacrarum aedium parietibus occuluntur. Quid de sacris eorum boni sentiendum est, quae tenebris operiuntur, cum tam sint detestabilia, quae proferuntur in lucem? Et certe quid in occulto agant per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem tamen homines infeliciter ac turpiter eneruatos adque corruptos occultare minime potuerunt. Persuadeant cui possunt se aliquid sanctum per tales agere homines, quos inter sua sancta numerari adque uersari negare non possunt. Nescimus quid
Abbreviated transcription (Latin):
ad fabulosã theo logiã dicerent᷑ ꝓculdubio ꝑitinere & aciuilis theo logie
dignitates eparanda iudicarentur. Cũ uero haec dedecora ñ poetarũ sed
populorũ. Non mimorũ sed sacrorũ nonthea trorũ sedtẽ plorũ idẽ non fa¬
bn lose sed ciui list heo logiȩ a tanto auctare ꝓdunt᷑ ñ frustra histriones
iudicris artibi fingunt deorũ quae tantaẽ turpitudinẽ : sed pla nefrustra
sacerdotes uelut sacris ritib: conant᷑ fingere dedq̃ nulla c̃ honestatem
sacras iunones & ha& in eius dilecta insulas amocelebrant᷑ ubinuptũ dic¬
taẽ iouissacras̃ cereris ubi a plutone rapta proserpina querit᷑ sacras ueneris
ubiamatus eiꝰ adona prinodente extinctus iuuenis sermosissimꝰ plangitur
sacras matris dm̃ ubiatts pulcher adolescens ab ea dilectus & muliebri
zelo abscisus &iã hominũ abscisorũ quos gallos uocant infelicitate deplorat᷑

Expanded text:
ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilis theologiae, a tanto auctore produntur: non frustra histriones ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samo celebrabantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur; sacra sunt Veneris, ubi amatus eius Adon aprino dente extinctus iuuenis formosissimus plangitur; sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus etiam hominum abscisorum, quos Gallos uocant, infelicitate deploratur.
Abbreviated transcription (Latin):
cunia sua uo luptati herculis ex hiber&. De indecũ aseipso tã quã ab hercule uictꝰ
eet debitã cenã & nobilissimã meretricẽ larentinãdõ herculidedit. at illa
cũ dormis s& intẽplo Vidit in sonis herculẽ sibieẽ cõmixtũ sibiq dixisseqđ
inde discedens cui primũ inueni obuia fier& apud illũ eẽt̃ inuentura mercedẽ
quã sibi credere deber& ab hertule ꝑsolutã acsic abeunti cũ primꝰ iuuenis di¬
tissimꝰ taritius occurris s& eamq dilectã. secũ diutius habuiss& illa herede
defunctus ẽ qua e amplissimã ad eptã peccuniã nediune merce diuideret᷑
ingrata qđ acceptissimũ putauiteẽ numinib: populũ romanũ & iã ipsa scrip¬
sit heredem atq: illa non cõparente inuentũ ẽ tes tam̃tũ quib: meritis eã
fer̃ esã honores meruis sediuinos. haec si poetȩ fingerent simimia gerent

Expanded text:
cunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus cunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, cui primum iuueni obuia fieret, aput illum esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent,