comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non intelligant: uł pͥus in ꝓximis re¬
gionibus gentib p̃dicandum. ut qđ
dic̃ item petro. duc in altũ. et laxate
retia ur̃a in capturam. Ad remotio¬
res gentes quib postea p̃dicandum
ẽ. ꝑtineat. Et respondens symon:
dixit illi. P receptor ꝑ totam noctẽ
laborantes nichil cepͥimus: in uerbo
autem tuo laxabo rete. Nisi dñs
ediffic auerit domum: inuanum
laborant qui ȩdifficant eam Nisi
dñs cor illustrauerit auditorum.
doctor in nocte laborat. Nisi inũbo
inta disputationũ. frustra nocis suȩ
ꝯdicator iaculum mittit. quia fi-¬
des popłoꝵ p̃ sapienua uerbi c̃õpositi:
citudinem piscium copiosam. Rumpe¬
batur aut̃: rete eorum. Pre multi.¬
tudine piscium. rete rumpebatur:
quia nc̃ ad confessionem fidi ȩEam
cum electis reꝓbi tanti intrant.
qui ipsam quoq ȩccłiam heresib
scinda̾nt. Rumpitur aut̃ rete. s ñ
labitur piscis: quia suos dñs etiam
inter ꝑsequentium scandala seruat.

Expanded text:
non intelligant, vel prius in proximis renon intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicitur item Petro, duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes, quibus postea praedicandum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus, in verbo autem tuoaedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam : nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in verbenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed itudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat.
Abbreviated transcription (Latin):
qui eos quos ceꝑint infide non
amittant. Unde et retia: quasi re¬
tinentia st̃ uocata. S ed hȩc retia
mͦ laxantur in capturam. modo
lota plicantur : quia ñ om̃e tempus
.ẽ. habilae doctrinae. s nc̃ exherenda
lingua doctori: nc̃ suimet cura ge¬
renda. Ascendens autẽ in unam
nauim quȩ erat simonis: rogauit
eũ ut a terra reduceret pusillum:
E t sedens: docebat denauicula turbas
N auis simonis est. ȩccłia primitiua:
dequa paulꝰ ait. Qui enim opatus
ẽ petro in apostolatum circu̾cisio¬
nis oꝑatus. ẽ. et michi inter gentes.
Bene una dicta: quia multitudinis
credentium erat cor unũ et anima
una. De qua docebat turbas quia
nem. Duc in altum: et laxate retia
ur̃a incapturã. Qd̃ pͥmo rogauit si¬
monẽ nauem a terra reducere pusil-
lum: significat uł tẽꝑate utendũ
ũbo ad turbas ut nec terrena eis per¬
piantur. nec sic a terrenis in ꝓfunda
sacram̃toꝵ recedatur ut ea penitus

Expanded text:
quae eos quos ceperint in fide non quae eos quos ceperint in fide non amittant: unde et retia quasi retinentia sunt vocata. Sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctori, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quianem: Duo in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod Simonem rogavit navem a terra reducere plum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus
Abbreviated transcription (Latin):
dñs secus mare stat. postquam uite
labentis mortalitatẽ deuincens:
in ea qua passus est carne stabilitatẽ
ppetuȩ quietis adiit. Turbarum con-¬
uentus ad eum gentiũ in fide concur.¬
rentiũ typus.ẽ. dequib ssaias. Et
nite: ascendamꝰ ad montẽ dñi. Et
uidit duas naues: stantes secus
stagnum. Duae naues secꝰ stagnum
posite : circũcisionẽ et p̃putium fi¬
gurant. Quas bene iħe uidisse ꝑhi-¬
betur. quia in utroq popło nouit
dñs qui sunt eiꝰ: eorumq cor afrueti¬
b scłi huiꝰ. ad futurae uitȩ tranquil¬
litatem. quasi ad soliditatem littoris:
uidendo hoc est miscđiter uisitan.¬
do ꝓuehit. P iscatores autẽ descen¬
derant: et lauabant retia. Piscatores
sunt aeccłiae doctores: qui nos
rectȩ fidei cõprehensos et de ꝓfun¬
do ad lum̃ elatos quasi pisces litto.¬
ri: sic terrȩ uiuentiũ aduehunt.
Quasi enim quȩdam retia pisc antium
st̃ cõplexe p̾dicantium dictiones :

Expanded text:
Dominus secus mare stat, postDominus secus mare stat, postlabentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et nite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ cercitudine. nulla nos malorũ
nr̃orum qualitas. nulla quantitas
frangat. Prestat magnam ueniae
fidutiam latro ille uenerabilis. qui ñ uioe
uenerabilis iinde latro: Nim latro exerude¬
litate. uenerabilis ex confessione. Cogitate gͦ
cogitate quam sint in conp̃hensibilia in om̃pi
nib abstractus a fauce itineris: suspensus ẽ.
in patibulo crucis: ibi confessus. ẽ. ibi sanatꝰ.
ibi audire meruit: hodie mec̃ eris inpara¬
diso. Quid .ẽ. hoc : Quis tantã bonitatẽ di
dicere: Quis aestimare suffitiat᷑ De ipsa
poena criminis: ꝑuenit ad premia uirtutis.
dcirco aut̃ omps dĩ electos suos in quibusdã
lapsibus cadere ꝑmisit. ut aliis in culpa
iacentib si coto ad eum corde consurgant.
spem ueniae redderer. & eis ꝑ lam̃ta peni:¬
tentiae. uiam pietatis apperiret. Exercea¬
mus nosm& ipsos in lam̃tis. extinguamus
fletibus. & dignis penitentiae fructibus.
culpas quas fecimins. Ad indulgentiã

Expanded text:
ergo certitudine nulla nos malorum ergo certitudine nulla nos malorum nostrorum qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam veniae fiduciam latro ille venerabilis, qui non inde venerabilis, unde latro; nam latro ex crudelitate, venerabilis ex confessione. Cogitate ergo, cogitate quam sint incomprehensibilia in omniponibus abstractus a fauce itineris, suspensus est in patibulo crucis; ibi confessus, ibi sanatus est, ibi audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso . Quid est hoc? Quis tantam bonitatem Dei dicere, quis aestimare sufficiat? De ipsa poena criminis pervenit ad praemia virtutis. Idcirco autem omnipotens Deus electos suos in quibusdam lapsibus cadere permisit, ut aliis in culpa jacentibus, si toto ad eum corde consurgant, spem veniae reddat, et eis per lamenta poenitentiae viam pietatis aperiat. Exerceamus ergo nosmetipsos in lamentis, exstinguamus fletibus et dignis poenitentiae fructibus culpas quas fecimus; ad indulgentiam
Abbreviated transcription (Latin):
uersionem uiuat. profecto adieb
iohis baptistae. regnũ caelorũ uim
patitur. Quid.ẽ. aut̃ regnũ caeloꝵ.
nisi locus iustorum: Solis enim
iustis caelestis patriae p̃mia debent᷑:¬
& humiles casti. mites atq misericordes
ad gaudia suꝑna ꝑueniant. Cum uͦ
qͥs uł suꝑbia tumidiis. uł carnis facino¬
re pollutus. uł iracundia accensus.
uł crudelitate impius. post culpas
ad penitentiã redit. & uitam aetnam
ꝑcipit: quasi in locum peccator in¬
tistae usq nunc regnum caelorũ
uim patitur. & uiolenti rapiunt illud:
qͥa qui penitentiã peccatoribus in-¬
dixit. quid aliud quam caelorũ regno
fieri uiolentiã docuit Rerogitemũs
nos m& ipsos assidins lam̃tis atteramꝰ.
hereditatem iustorum quam non te-¬
nuimus ꝑuitã: rapiamus ꝑ peniten.¬
tiam. Uult a nobis omp̃s ds̃ talẽ
uolentiã ꝑpeti: nam caelorum
regnum rapi uult nr̃is fletib qđ
nr̃is meritis non debetur. A b spei

Expanded text:
versionem vivat, profecto a diebus versionem vivat, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est autem regnum coelorum, nisi locus justorum? solis enim justis coelestis patriae praemia debentur, ut humiles, casti, mites atque misericordes, ad gaudia superna perveniant. Cum vero quis vel superbia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel crudelitate impius, post culpas ad poenitentiam redit, et vitam aeternam percipit, quasi in locum peccator intistae regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud, quia qui poenitentiam peccatoribus indixit, quid aliud quam regno coelorum fieri violentiam docuit? Recogitemus nosmetipsos assiduis lamentis atteramus. Haereditatem justorum, quam non tenuimus per vitam, rapiamus per poenitentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem violentiam perpeti. Nam regnum coelorum rapi vult nostris fletibus, quod nostris meritis non debetur. A spei
Abbreviated transcription (Latin):
bene sustentat aliena. Quia uͦ ad
ad magna nos oꝑa ioħes ammonet
dicens̃. facite fructus dignos peniten¬
tentiae: & rursus. Qui hab& duas
tunicas det non habenti. & qͥ hab&
aescas similit̾ fatiat: Iam patenter dat᷑
intelligi. Qud ẽ. qđ ueritas dic̃. adieb
aut̃ ioħis baptistȩ usq nẽ: regnum cȩ¬
lorum uim patitur. & uiolenti rapiunt
illud. Quae suꝑnae ũba sententiae:
nobis sunt magnopere ꝑscrutanda
Nams querendum: quomodo uim ꝑpeci
regnum caelorum possit. Quis enĩ
cȩlo uiolentiam inrogat: & rursus
querendum est si pati uim regnũ cȩ¬
lorum potest. & uiolenti diripiunt
illud: cur eandem iim adieb ioħis
haptistae. & non etiam ante ꝑtulerit:
legentib liqu&. qͥa peccatores qͦsq
pena suae seueritatis ꝑculit: ñ aut̃
ꝑ penitentiam ad intã reduxit. Cũ
Iͦ ioħes baptista redemptoris grãm
p̃currens penitentiã p̃dicat. ut pec¬
cator qui ex culpa.ẽ. mortuus. ꝑ con¬

Expanded text:
bene sustentat aliena. 14. Quia vero bene sustentat aliena. 14. Quia vero ad magna nos opera Joannes admonet, dicens: Facite ergo fructus dignos poenitentiae . Et rursus: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat ; jam patenter datur intelligi quautem Joannis Baptistae usque nunc regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud . Quae supernae verba sententiae nobis sunt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum est quomodo vim perpeti regnum coelorum possit. Quis enim coelo violentiam irrogat? Et rursus quaerendum est si pati vim regnum coelorum potest, et violenti rapiunt illud, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, legentibus liquet quia peccatores quosque poena suae severitatis perculit, non autem per poenitentiam ad vitam reduxit Cum vero Joannes Baptista, Redemptoris gratiam praecurrens, poenitentiam praedicat, ut peccator, qui ex culpa est mortuus, per con
Abbreviated transcription (Latin):
succendatur. Ad hoc ulmus ponitur.
ut quisqͥs intuetur eum qui habere
uirtutẽ fructuũ sp̃italium ñ ual&.
sed canĩ eos qui sp̃ĩbus donis pleni st̃
sustentat: ipse quoq scõrũ uitae
quanta ual& largitate inseruiat.
& caelestium bonoꝵ botros qͦs gignendo
ñ ual&: sustinenoo ferat. Ad hoc buxus
ponitur: ut qui hab̾e multos adhuc
in infirmitate positos uerȩ fidei uiri.¬
ditatem considerat. etiam. eẽ. ipse
infidelis erubescat. D ene gͦ descriptis
pͥus arboribus dr̃ ut uideant & sciant &
recogitent & intelligant. Ubi & apte
subiungit᷑ pariter. qͥa cum int᷑ scãm
aeccłiam diũsi hominũ mores. diuersi
st̃ oidines: necesse. ẽ. ut om̃s simul
udentur. Sed s Ecce nos dum mons:¬
trare ultimũ quaerimus: ꝑ multa ar:¬
busta longius euagati sumus. Ad hoc
itaq prõpt̃ qđ propħae testimoniũ
ꝓtulimꝰ reũtamur. Qui recipit ꝓphã
ñ hab& uitem tam̃ cum fructib
portans. haec ipsa sua efficit: quae

Expanded text:
succendatur. Ad hoc ulmus ponitur, succendatur. Ad hoc ulmus ponitur, ut quisquis intuitus fuerit eum qui habere virtutum fructum spiritalium non valet, sed tamen eos qui spiritalibus donis pleni sunt sustentat, ipse quoque sanctorum vitae quanta valet largitate inserviat, et coelestium bonorum botros quos gignendo non valet sustentando ferat. Ad hoc buxus ponitur, ut qui habere multos adhuc in infirmitate positos verae fidei viriditatem considerat, etiam esse ipse infidelis erubescat. Bene ergo descriptis prius arboribus dicitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant. Ubi et apte subjungitur Pariter, quia cum intra sanctam Ecclesiam diversi hominum mores diversi sunt ordines, necesse est ut omnes simul videntur. Sed ecce nos, dum monstrare ulmum quaerimus, per multa arbusta longius evagati sumus. Ad hoc itaque propter quod prophetae testimonium protulimus revertamur. Qui recipit prophenon habet, vitem tamen cum fructibus 1524 portans, haec ipsa sua efficit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpaeuae iuriditatis tenent. Postq om̃a:
apte subiungitur. Ut uideant & sciant
& recogitent: & intelligant pariter.
Ad hoc enim cȩdrus in aeccłia ponitur.
ut quis qͥs apximo odorem uirtutũ
spĩtalium trabit. ipse quoq internae
uitae dilectione non torpeat: sed ad
donorum caelestium desideria ignescat.
Ad hoc spina ponitur: ut qui p̃dicationis
eiꝰ uerbo conpunctus fuerit. ipse quoq
exemplo illius discat corda sequenti¬
um. p̃dicationis uerbo conpungere.
Ad hoc myitus ponitur: ut qui in ardore
tribulationis ab ore uł oꝑe ꝓximi
conpatientis temꝑam̃tum consolatio.¬
nis acceꝑit. ipse etiam discat: quẽ ad.¬
modum afflictis ꝓximis suae conso¬
lationis temꝑam̃tum ꝓferat. Ad hoc
oliua ponitur: ut qͥ alienae miscđiae
oꝑa cognoscit. discat quemad modũ
indigenti ꝓximo. & ipse misereri.
Ad hoc abies ponitur: ut quisqͥs uim
contemplationis eiꝰ agnouerit. ipse
quoq ad contemplanda a et̾na p̾mia

Expanded text:
perpetuae viriditatis tenent? Post quae omnia perpetuae viriditatis tenent? Post quae omnia apte subjungitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter. Ad hoc enim cedrus in Ecclesia ponitur, ut quisquis a proximo odorem virtutum spiritalium trahit, ipse quoque in aeternae vitae dilectione non torpeat, sed ad bonorum coelestium desideria ignescat. Ad hoc spina ponitur, ut qui praedicationis ejus verbo compunctus fuerit, ipse quoque exemplo illius discat corda sequentium praedicationis verbo compungere. Ad hoc myrtus ponitur, ut qui in ardore tribulationis ab ore vel opere promixi compatientis, temperamentum consolationis acceperit, ipse etiam discat quemadmodum afflictis proximis suae consolationis temperamentum proferat. Ad hoc oliva ponitur, ut qui alienae misericordiae opera cognoscit discat quemadmodum debeat indigenti proximo et ipse misereri. Ad hoc abies ponitur, ut quisquis vim contemplationis ejus agnoverit, ipse quoque ad contemplanda aeterna praemia
Abbreviated transcription (Latin):
tollitur. nisi hi designati sunt qui intͣ
scãm aeccłiam adhuc int̾renis corporib
positi. iam caelestia contemplantur.
Et quamuis nascendo de terra exeunt:
contemplando tam̃ iam uxta aethera
uerticem m̃tis tollunt. & quid ꝑ ulmũ.
nisi scłarium mentes expressae sunt:
Quae dum t̾renis adhuc curis inserur¬
unt: nullum uirtutũ spĩtalium fructũ
ferunt. d ed & si fructum ꝓprium ulmꝰ
ñ hab&: portare tam̃ uitẽ cum fructu
solet. Sina & scłares uiri intͣ scãm
aeccłiam quamius sp̃italiũ uirtutum
dona ñ habeant. dum tam̃ scõs uiros.
donis spĩtalib plenos. sua largitate
sustentant. quid aliud quam uitem¬
Iu. cum botris portant:¶ Buxiis aut̃ qͦs
alios designat qđ in altum non ꝓficit.
& quamuis fructum ñ habeat. iuridita.
tem hab&. nisi eos qͥ intra scãm eccłiã
adhuc ex aetatis infirmitate bona oꝑa
facere non ualent: Sed cam̃ parentũ
fidelium credulitatẽ sequentes. fidẽ

Expanded text:
tollitur, nisi hi designati sunt qui, intra tollitur, nisi hi designati sunt qui, intra sanctam Ecclesiam adhuc in terrenis corporibus positi jam coelestia contemplantur? Et quamvis nascendo de terra exierunt, contemplando tamen jam juxta aethera verticem mentis extollunt. Et quid per ulmum nisi saecularium mentes expressae sunt? Quae dum terrenis adhuc curis inserviunt, nullum virtutum spiritalium fructum ferunt. Sed etsi fructum proprium ulmus non habet, portare tamen vitem cum fructu solet, quia et saeculares viri intra sanctam Ecclesiam, quamvis spiritalium virtutum dona non habeant, dum tamen sanctos viros donis spiritalibus plenos sua largitate sustentant, quid aliud quam vitem cum botris portant? Buxus autem quos alios designat, quae in altum non proficit, et quamvis fructum non habeat, viriditatem tamen habet, nisi eos qui intra sanctam Ecclesiam adhuc ex aetatis infirmitate bona opera ferre non valent, sed tamen parentum fidelium credulitatem sequentes, fidem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tem dolore conpunctionis ꝑforant: ut
ab eorum oculis quasi quidam sanguis anr¬
mae lacrimae decurrant. Myrtus uͦ tẽpe¬
ratiue uirtutis. ẽ: ita ut dissoluta m̃bra tẽ¬
perando constringat. NQui itaq ꝑ myr¬
tum nisi hi signati st̃: qui afflictionib
ꝓximorum conpati sriunt. eorumq tribu-¬
lationẽ ꝑ conpassionem temꝑant: iuxta
hoc qđ scriptum. ẽ. Grãs aut̃ do qͥ consolat᷑
nos in om̃i tribulatione nr̃a: ut possimꝰ &
ipsi consolari eos qͥ in omĩ pressura sunt.
Qui dum afflictis ꝓximis uerbum uł opẽ
consolationis ferunt: eos ꝓcul dubio ad
statum rectitudinis ꝑstringunt. ne in¬
moderata tribulatione: in desꝑatione
soluantur. Quos aut̃ ꝑ oliuam. nisi mise.¬
ricordes accipimus: Quia et grece
eleos miscdia uocatur. & quasi oliuae
liquor: ante om̃ĩpõis dĩ oculos miscłiae
fructꝰ luc&. Cui adhuc: in promissione
subiungitur. Ponam in deserto abietẽ.

Expanded text:
mentem dolore compunctionis perforant, ut mentem dolore compunctionis perforant, ut ab eorum oculis, quasi quidam sanguis animae, lacrymae decurrant. Myrtus vero temperativae virtutis est, ita ut dissoluta membra temperando restringat. Quid itaque per myrtum nisi hi signati sunt qui afflictionibus proximorum compati sciunt, eorumque tribulationem per compassionem temperant? juxta hoc quod scnos in omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt . Qui dum afflictis proximis verbum vel opem consolationis ferunt, eos procul dubio ad statum rectitudinis restringunt, ne immoderata tribulatione in desperationem solvantur. Quos autem per olivam, nisi misericordes accipimus? quia et Graece ἔλεος misericordia vocatur, et quasi olivae liquor ante omnipotentis Dei oculos misericordiae fructus lucet. 1523 Cui adhuc in promissione subjungitur: Ponam in deserto abietem,
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑitate suae siccitatis uiã p̃dicatorib non
patebat: doctrinȩ post modũ ruos emanauit
Cui ad huc ex munere magno ꝓmittitur :
dabo insolitudine cȩdrũ & spinã. Cȩdrũ
quia magni odoris. ẽ. atq inputribilis naturae:
iure accipimꝰ in ꝓmissione. De spina uero
cũ peccanti homini dictũ sit. t̾ra tua spinas
& tribulos germinabit tibi: quid mirũ si
scãe aeccłae illud ꝓmittitur. quod peccanti
homini ꝓpęna sp̃inae multiplicantur.
Caedri significantur nomine: hi qui uirtutes
& signa exhibent insua oꝑatione. qui dice-¬
re cũ paulo ualent: Xp̃i bonus odor sumꝰ dõ.
Quoꝵ corda. ita int̾no amore solidata st̃. ut
ea iam terren amoris putredo nulla cor-¬
rumpat. Per spinã uͦ signatist̃ doctrinae
sp̃italis uiri. qui dũ depeccatis ac uirtutib
disserunt. & modo aet̾na supplicia minan:¬
tur. modo caelestis regni gaudia ꝓmit¬
tunt. cor audientium pugnunt. Sicq

Expanded text:
asperitate suae siccitatis via praedicatoribus non asperitate suae siccitatis via praedicatoribus non patebat, doctrinae postmodum rivos emanavit. Cui adhuc ex magno munere promittitur: Dabo in solitudine cedrum et spinam . Cedrum, quia magni odoris est, atque imputribilis naturae, jure accipimus in promissione. De spina vero, cum peccanti homini dictum sit: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , quid mirum si sanctae Ecclesiae illud promittitur quod peccanti homini pro poena multiplicatur? Sed cedri signantur nomine hi qui virtutes et signa exhibent in sua operatione, qui dicere cum Paulo valent: Christi bonus odor sumus Deo . Quorum corda ita in aeterno amore solidata sunt, ut eadem jam terreni amoris putredo nulla corrumpat. Per spinam vero signati sunt doctrinae spiritalis viri, qui dum de peccatis ac virtutibus disserunt, et modo aeterna supplicia minantur, modo coelestis regni gaudia promittunt, corda audientium pungunt. Sicque
Abbreviated transcription (Latin):
ratores simus ueritatis. Qui enim sp̃ita:¬
lia dona habentib temporalia subsidia
tribuit: in ipsis donis spitalib coope¬
rator existit. Nam cum pauci sint
qui sp̃italia dona ꝑcipiunt. & multi
qui ter poralib rebus abundant: ꝑ hoc
se diuites uirtutibus pauꝑum inserunt.¬
quo eisdem scĩs pauꝑib desus duntiis
solatiantur. Vnde.  Cum ꝑ esaiȩ uocẽ¬
dñs derelictae gentilitati. id ẽ. scãe
aeccłiae sp̃italiũ uirtutũ merita tanꝗ
deserto arbusta ꝓmitter&: ulmũ quoq
parit̃ ꝓmisit dicens. Ponã desertum
in stagnum aquae: & terram iniam
in riuos aquarum. Dabo in solitudine
cedrũ. & spinam. & mirtũ. & lignum
oliuae. Ponã indeserto abietẽ. ulmum.
& buxum simul: ut uideant & sciant
& recogitent & intelligant pariter
qͥa gentilitati quae pͥus ꝑ ariditatẽ mentis
nullos bonoꝵs oꝑum fructꝰ ferebat. fluenta scãe
p̃dicationis dedit. Et ipsa ad quã prius pro

Expanded text:
ratores simus veritatis. Qui enim spiritaratores simus veritatis. Qui enim spiritalia dona habentibus temporalia subsidia tribuit, in ipsis donis spiritalibus cooperator existit. Nam cum pauci sint, qui spiritalia dona percipiant, et multi, qui rebus temporalibus abundant, per hoc se / divites virtutibus pauquo eisdem sanctis pauperibus de suis divitiis solatiantur. Unde cum per Isaiae vocem derelictae Dominus gentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritalium virtutum merita, tanquam deserto arbusta, promitteret, ulmum quoque pariter promisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine cedrum et spinam, myrtum et lignum olivae; ponam in deserto abietem, ulmum et buxum simul, ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter rum, quia gentilitati, quae prius per ariditatem mentis nullos bonorum operum fructus ferebat, fluenta sanctae praedicationis dedit, et ipsa, ad quam prius pro
Abbreviated transcription (Latin):
& mercedem uisti accipi&. Aliud. ẽ.
ꝓpħae. aliud merces de iusto. aliud merces
iusti. Quid .ẽ. enim dicere mercedẽ pro-¬
pħae accipiet. nisi qͥa is qui ꝓpħam
sua largitate sustentat. quamuis ipse
fortasse uistus. ẽ. & quanto in hoc
mundo nisi possid& tanto loquendi
ꝓuistitia fidutiam maiorem hab&e.
Hunc dum ille sustentat qui in hoc mundo
aliquio possid& & fortasse. ꝓ iustitia
adhuc loqui libere non p̾sumit. iustitiae
illius lib̃tatem sibi participem facit. ut
cum eo pariter iustitiae p̾mia recipiat
quem sustentando aduiuit. quatenus
eandem iustitiam libere loqui potuiss&:
ille ꝓpheciae spũ plenus est. sed tam̃ cor-¬
poreo eget alim̃to. & si corpus non reficr¬
tur. certum .ẽ. quod uox ipsa subtraha.¬
tur. Qui igitur alim̃tum ꝓpħae ꝓpt̃
tam̃ ante dĩ oculos exhibuit quod au-¬
duit. Hinc. ẽ. enu quod de quibusdã
peregrinantibus fr̃ĩbus: gaio ꝑ ioħem
debemus susciꝑe eus modi: ut coope¬

Expanded text:
et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est s prophetae, atque aliud merces de iusto, aliud merces iusti. Quid est enim dicere 'mercedem prophetae accipiet', nisi quia is, qui prophetam sua largitate sustentat, quamvis ipse fortasse iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille sustentat, qui in hoc mundo illiquid possidet et fortasse adhuc pro stitia loqui libere non praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam libere loqui potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, certum est, quod vox ipsa subtrahatur. Qui igitur alimentum prophetae tamen ante oculos dei exhibuit, quod adiuvit. Hinc est, quod de quibusdam peregrinantibus fratribus Gaio per Iohadebemus suscipere eiusmodi, ut coope
Abbreviated transcription (Latin):
In dimidia quippe tunica & nudus re¬
man& qui accepit: & nudꝰ qui dedit.
Inter haec aut̃ sciendũ.ẽ. quantũ miscdiae
oꝑa ualeant. cum ad fructus dignos
penitentiae ipsa p̾ceteris precipuntur.
Hinc etiam: ꝑ sem& ipsam ueritas dicit.
Date climosinam: & ecce om̃a munda st̃.
uobis. H ine rursus ait. Date: & dabitur
uobis. N inc scriptum. ẽ. Ignem ardentẽ
extingut aqua: & elemosina resistit
peccato. H inc iterum dr̃. Conclude
elemosinã insimi pauꝑis: & haer ꝓte
exorabit. Hinc bonus pat̾: in nocentẽ
filium ammonet dicens. Si multum
tibi fuerit abundant̃ tribue. si exiguũ
fuerit. etiam exiguum libent̃ stude
in continentia & susceptione indigentiũ
recipit ꝓpħam in nomine ꝓpħae:
mercedem ꝓpħae accipiet. Et qui
recipit iustum in nõe iusti: mercedẽ
iusti accipiet. In quibus uerbis notan.¬
dum. ẽ. qͥa ñ ait mercedẽ de ꝓpħa. uł
mercedem deiusto: sed mercedem ꝓpħae.

Expanded text:
In dimidia quippe tunica et nudus reIn dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dicitur: Conclude eleemosynam in sinu pauperis et haec pro te exorabit . Hinc bonus pater innocentem filium admonet, dicens: Si multum tibi fuerit, abundanter tribue; si exiguum fuerit, etiam exiguum libenter stude in continentia et susceptione indigentium m in nomine prophetę, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus verbis notandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'mercedem de iusto', sed 'mercedem prophetae'
Abbreviated transcription (Latin):
constat. quod audientium corda turba¬
ta sunt: cum ꝓtinus subinfertur. Et
int̾rogabant eum turbae dicentes. Quid
gͦ fãtiemus : Perculsae it terrore fue¬
tant: quae consiliũ querebant. Sequit᷑.
Nespondens ant̃ dicebat illis. Qui hab&
duas tunicas. d& non habenti: & qui ha-¬
b& aescas. similit̾ fatiat. P er hoc qđ tir¬
nica plus . ẽ. necessaria usui nr̃o quam
pallium. adffuctum dignum penitentiȩ
ꝑtin&: ut non solum exteriora quȩq &
minus nec essaria. sed ipsa ualde nobis
necessaria diuidere cum ꝓximis debeamꝰ:
scilic& uł aescam qua carnaliter uiuimꝰ.
uł tunicam qua uestimur. Quia enĩ
in lege scriptum est. diliges ꝓximum
tuum. sicut te ipsum: Minus ꝓximum
amare conuincitur. qui ñ cum eo in ne¬
cessitate illius etiam ea quae sibi sunt
necessaria partitur. I deirco gͦ de diuiden¬
dis cum ꝓximo duabus tunĩcis cdatur p̃-¬
ceptum qͥa hoc deuna dici non potuit:
qm̃ si una dunditur. nemo uestitur.

Expanded text:
constat quod audientium corda turbaconstat quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur: Et interrogabant eum turbae, dicentes: Quid ergo faciemus? Perculsae enim terrore fuerant quae consilium quaerebant. 11. Sequitur: Respondens autem dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur.
Abbreviated transcription (Latin):
curis ad radicẽ arborum posita. ẽ. O mĩs
enĩ arbor ñfatiens fructum bonũ: exci¬
detur. & in ignem mittetur. Arbor
huius mundi ẽ. uniũsum gemis huma.¬
num. securis uͦꝰ ẽ. scilic& redemptor
nr̃: qui uelut ex manubrio & ferro
tenetur ex humanitate. sed in cidit
ex diuinitate. Quae indelic& securis
ad radicẽ arboris posita ẽ: qaͥ & si ꝑ pa¬
cientiam exspectat. indet᷑ tam̃ qͥd factir¬
ra est. Om̃is enim arbor ñ fatiens ftuc¬
tũ bonũ : excidetur & in ignẽ mittetur.
Quia unusquisq ꝑuersus paratam citius
gehennae concremationem inuenit. qͥhic
fructum boni oꝑis facere contempnit. Et
notandum qđ securen᷑ uixta ramos positã:
sed ad radicem dic̃. Cum enĩ malorum
silu collunt᷑. quid aliud quã rami infruc¬
tuosae arboris absciduntur: Cum uͦ taͦta
simul ꝓgenies cum parente tollitur. infrue¬
tuosa arbor aradice abscisa. ẽ: ne iam re-¬
maneat unde pͦue iterum soboles sue-¬
crescant. I n quibus ioħis baptistae uerb

Expanded text:
uris ad radicem arboris posita est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia etsi per patientiam exspectat, ra est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur, quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic fructum boni operis facere contemnit. Et notandum quod securim non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor 1521 a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis
Abbreviated transcription (Latin):
sponsi qui stat & audit eum: gaudio gau¬
det ꝓpter uocem sp̾onsi Is oc aut̃ gaudi.¬
ũ meum: impletum est. Illum oportet eres¬
cere: me aut̃ minui. E cce cum ꝓ mira
oꝑatione uirtutum talis. eẽt. ut xp̃e. eẽ.
crederetur. non solum xp̃m ñ se ẽẽ. res¬
pondit. sed etiã corrigiam caltiam̃ti eiꝰ
soluere: idest incarnãtionis eiꝰ misteriũ
ꝑscrutari ñ se dignum. eẽ. ꝑhibuit. IE ius
.eẽ. sponsam aeccłiã credebat qͥ hunc
quia xp̃c. eẽt. aestimabant: Sed ait.
Qui hab& sponsam: sponsus ẽ. Ac si
diceret. E go sponsus non sum: sed ami.¬
cus sponsi sum. N ec ꝓpter uocem suã
sed in uocem sponsi gaudere se ꝑhibe¬
bat: qͥa non eo laetabatur incorde.
qm̃ apopłis humilit̾ audiebatur lo¬
quensi sed qͥa ipse ueritatis uocem au-¬
diebat intus. ut loqueretur foras.
Q uod bene gaudium impletum dic̃. qͥa
quis qͥs desua uoce gaud&. plenũ gaudiũ
ñ habet. A quo & subditur. Illum oport&
crescere. me autẽ minui. Qua inre quȩ

Expanded text:
sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc autem gaudium meum impletum est. Illum oportet crescere, me autem minui . Ecce cum pro mira operatione virtutum talis esset, ut Christus esse crederetur, non solum Christum non esse se respondit, sed etiam corrigiam calceamenti ejus solvere, id est incarnationis ejus mysterium perscrutari non se dignum esse perhibuit. Ejus esse sponsam Ecclesiam credebant, qui hunc quia Christus esset existimabant. Sed ait: Qui habet sponsam sponsus est . Ac si diceret: Ego sponsus non sum, sed amicus sponsi sum. Nec propter vocem suam, sed in voce sponsi se gaudere perhibebat, quia non ideo laetabatur in corde, quoniam a populis humiliter audiebatur loquens, sed quia ipse veritatis vocem audiebat intus ut loqueretur foris. Quod bene gaudium impletum dicit, quia quisquis de sua voce gaudet, plenum gaudium non habet. A quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem
Abbreviated transcription (Latin):
tetrarcha. sub pͥncipib sac̃ dotum anna
& caipha: factum . ẽ. ũbum dñi suꝑ ioħem
tachariae filiũ indeserto. Quia enĩ illũ
p̃dicare ueniebat qui exiudaea quosdam.
& multos ex gentib redempturꝰ erat: ꝑ
regem gentium & pͥncipes iudaeoꝵ p̃di¬
cationis eiꝰ tempora designantur. Q uia

Expanded text:
cha, sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem, Zachariae filiunt in deserto. Quia enim illum praedicare veniebat, qui et ex Judaea quosdam, et multos ex gentibus redempturus erat, per regem gentium et principes Judaeorum praedicationis ejus tempora
Abbreviated transcription (Latin):
plebitur: qͥa corda humilicĩ saerae doc¬
trinae eloquio uirtutum grã replebunt᷑.
uixta hoc qđ scriptunẽ: Qui emittit
fontes in conuallibus. Et rursum dr̃.
Et conualles: abundabt̃ frum̃to. Amontib
namq aqua dilabitur: qͥa suꝑbas m̃tes.
ueritatis doctrina deserit. S ed fontes
in conuallib surgunt: quia m̃tes humi¬
lum. u̾bum p̃clicationis accipiunt. Iam
uidemus iam conualles frum̃to abunda-¬
re conspicimꝰ. qͥa illorum ora pabulo
ueritatis impleta st̃: Qui mites ac su¬
plices huic mundo despicabiles. eẽ.
uidebantur. Ipsum quoq ioħem bap.¬
tistam quia mira scĩtate p̃ditum popłs
uderat illum hunc. eẽ. singulariter cel-¬
sum ac solidum montẽ credebat: de quo
scriptum est: In nouissimis diebus erit
mons domus dñi p̃paratus in uertice¬
eius montium. Nam hunc. eẽ xp̃m puta¬
bant: sic̃ ꝑ euangłium dr̃. A estimante
autẽ popło & cogitantib omĩbus in cor.¬

Expanded text:
plebitur, quia corda humilium sacrae docplebitur, quia corda humilium sacrae doctrinae eloquio virtutum gratia replebuntur, juxta hoc quod scriptum est: Qui emittis fontes in convallibus . Et rursum dicitur: Et valles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur, quia superbas mentes veritatis doctrina deserit. Sed fontes in convallibus surgunt, quia mentes humilium verbum praedicationis accipiunt. Jam videmus, jam convalles frumento abundare conspicimus, quia illorum ora pabulo veritatis impleta sunt qui mites ac simplices huic mundo despicabiles esse videbantur. 4. Ipsum quoque Joannem Baptistam, quia mira sanctitate praeditum populus viderat, illum hunc esse singulariter celsum ac solidum montem credebat, de quo scriptum est: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium . Nam hunc esse Christum putabat, sicut per Evangelium dicitur: Aestimante autem populo et cogitantibus omnibus in cor
Abbreviated transcription (Latin):
Ego uox clamantis indeserto: Q uia sic̃
antea nobis dietum. ẽ. ideo uox appħa
uocatus ẽ. qͥa uerbum p̃ibat. Quid aut̃
clamaret: aꝑitur cum subditur. P arate
uiam dño: rectas facite senitas eiꝰ. Om̃is
qui fidem rectam & bona oꝑa p̃dicat.
quid aliuo uenienti dño ad corda audienti.¬
um uiam parat. ut haec uis grãe pene:¬
tret. lum̃ ueritatis illustret. ut rectas dño
semitas fatiat: dum mundas in animo
cogitationes ꝑ sermonem bonae p̃dica-¬
tionis format. sOm̃is uallis implebitur.
& omis mons & collis humiliabitur.
Quid hoc loco ualliunt nomine nisi humr¬
les Quid montiũ & collum. nisi suꝑbi
homines designantur e In aduentu igit᷑
redemptoris ualles impletae. montes uͦ &
colles humiliati sunt: qͥ uixta eiꝰ uocẽ ⁊
ta crescit. mons aut̃ & collis humiliatꝰ
decrescit: Quia nimirum in fide media¬
toris dĩ & hominum. hominis xp̃i iħu
& gentilitas plenitudinẽ grãe accepit.
tumebat ꝑdidit. Om̃is enim uallis im¬

Expanded text:
ox clamantis in deserto . Qui, sicut ante per nos dictum est, ideo vox a propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Quid autem clamaret aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat? ut haec vis gratiae penetret, ut lumen veritatis illustret, ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format. Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. Quid hoc loco vallium nomine nisi humles; quid montium et collium, nisi superbi homines designantur? In adventu igitur Redemptoris valles impletae, montes vero et colles humiliati sunt quia, juxta ejus vocem: ta crescit, mons autem et collis humiliatus decrescit, quia nimirum in fide Mediatoris Dei et hominum hominis Christi Jesu et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, tumebat, perdidit. Omnis enim vallis im
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis oꝑa faciat. ut tam̃ si noluerit ea
quae mundi st̃ non relinquat. At si qͥs
infornicationis culpa. uł fortasse qđ ẽ.
grauius in adulterio lapsus. ẽ: tanto a se
licita deb& abscidere quanto sẽ menui-
nit illicita ꝑ parasse. Neq enĩ par
fructus boni oꝑis. eẽ. deb& eius qui minꝰ.
& eius qui amplius deliquit: aut eiꝰ qui¬
dignos penitentĩae: unius cuiusq conser¬
entia conuenit᷑. ut tanto maiora querat
bonorum oꝑum lucra ꝑpenitentiã: quan-¬
to grauiora sibi intulit dãpna ꝑ culpã.
Sed uidaei degenere nobilitatis glorian¬
tes. id circo se agnoscere peccatores nole¬
bant. qͥa de abrahae styrpe descende¬
rant: quib recte dr̃. Et ne cȩperitis
dicere patrẽ habemꝰ abraham. Dico enĩ
uobis: quia potens. ẽ. ds̃ de lapidibus is¬
tis suscitare filios abrahae. Quid enim
lapides nisi corda gentilium fuerunt
ad intellectum dĩ om̃pĩs. ad insensibilia᷑

Expanded text:
pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim par fructus boni operis esse debet ejus qui minus et ejus qui amplius deliquit, aut edignos poenitentiae, uniuscujusque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham; dico enim vobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Quid enim lapides nisi corda gentilium fuerunt, ad intellectum Dei omnipotentis insensibilia?
Abbreviated transcription (Latin):
denarios. Si enim dimiserat: non debebat.
Q uia gͦ dixit debebat ei: manifestũ est. quod
non dimiserat. Et melius quidem fuerat.
atq hoc potius congruebat tanto debitori
reddituro rationem expetenti miscđiam
dñi sui. ut prior ipse conseruo dimitteret
qđ ei debebatur: & sic ad rationem redden-¬
dam ubi miscdia dñi imploranda erat ac¬

Expanded text:
erat; si enim dimiserat, non ei debedat: quia ergo dixit, debebat ei, manifestum est, quod non dimiserat. Et melius quidem fuerat, atque hoc potius congruebat tanto debitori reddituro rationem, et exspectanti misericordiam domini sui, ut prior ipse conservo dimitteret, quod ei debebatur, et sic ad rationem reddendam, ubi misericordia domini imploranda erat, ac
Abbreviated transcription (Latin):
deret debitum. Sin aut̃ obfaccam contir¬
meliã simꝰ inplacabiles. & ꝓpter amarius
uerbum ꝑpetes habeamꝰ discordias: nonne
nob̾ uidemur recte redigendi in carcerem.
& sub exemplo oꝑis nr̃i hoc agere. ut maioꝵ
nob̵ delictorum uenia ñ relaxetur: Sae

Expanded text:
tibus. Sin autem ob factam contumeliam simus implacabiles, et propter amarius verbum perpetes habeamus discordias, nonne nobis videmur recte redigendi in carcerem, et sub exemplo operis nostri hoc agere, ut majorum nobis delictorum venia non relaxetur? ITE
Abbreviated transcription (Latin):
nec haberent qđ manducarent:
conuocatis discipłis. ait. Mise¬
reor curbae huic: Sed requiramꝰ qđ ait su¬
peruis: in illis dieb cum turba multa. eẽt.
Superius enim accesserunt iudaei ad salua.¬
torem ac cusantes discipłos eius: eoquod non
lotis manibus manducarent. quod dñs redar¬
guit: quia ea quae decorde ꝓcedunt mala. ea
potius hominẽ comquinarent. E t relictis illis.
um ꝓfilia sua idest aeccłia dnm dep̃catur.
quae tam diu postulauit: donec acciꝑ& qđ
petebat. Post haec iterum: curauit mutũ et
surdum. E rgo in his dieb cum multitudo
popłi concurrissent: nec haberent qđ mandu¬
carent. Turbas enĩ hic om̃s gentes signare
credituras intelligimꝰ: ꝓ quib ipse dñs miscđia¬

Expanded text:
nec haberent quod manducarent, convocatis discipulis ait illis: Misereor turbae huic. Sed requiramus quod ait superius, In illis diebus cum turba multa esset. Superius enim accesserunt Judaei ad Salvatorem, accusantes discipulos ejus, eo quod non lotis manibus manducarent. Quos Dominus redarguit, quia quae de corde mala procedunt, ea potius hominem coinquinarent. Et relictis illis, um, pro filia sua, id est, Ecclesia, Dominum deprecatur: quae tamdiu postulavit, donec acciperet quod petebat. Post haec iterum curavit mutum et surdum . Ergo in his diebus cum multitudo populi concurrisset, nec haberent quod manducarent: turbas enim hic omnes gentis significare creaturas intelligimus, pro quibus ipse Dominus miseri
Abbreviated transcription (Latin):
opatus: unus ata idẽ sp̃s. Ibi suꝑ fenum
recubuit: et hic suꝑ t̾ram. U trumq una
conũsatio. una grã una uirtꝰ. una dĩtas.
Ibi suꝑ foenũ discubuit hoc .ẽ. mortifici¬
ta oꝑa carnis. quia omĩs caro fęnum
ait ꝓpħa. hic suꝑ terram discubuit:
idẽ. oꝑa terrena conculcauerunt. Ibi
quinq milia refecti qui numerꝰ ꝑti.¬
net ad iudȩos. nam pꝰ ascensionẽ dm̃.
loquente scõ petro quinq milia sunt
baptitati. hic quatuor milia hoc est
de tota terra om̃s gentes aquatuor çardi
non exoꝑib sed ipsuis gra sums.
redempti. qui non ex quinq panib
udẽ. ex quinq libris sed ex septiformi
esaias. ꝓphetauerat dicens. sp̃s sapien¬
tiae et intellectꝰ. sp̃s consilu et forti-¬
tudinis. sps notitie et pietatis. et imple-

Expanded text:
atur unus atque idem Spiritus . Ibi super fenum recumbunt; et hic super terram. Utrimque una conversatio, una gratia, una virtus, una deitas. Ibi super fenum discumbunt, hoc est, mortificata opera carnis; quia, Omnis caro fenum, ait propheta : hic super terram discumbunt, id est, opera terrena conculcant. Ibi quinque millia refecti, qui numerus pertinet ad Judaeos; nam post ascensionem Domini, loquente sancto Petro, quinque millia sunt baptizati : hic autem quatuor millia, hoc est de tota terra omnes Gentes a quatuor cardininon ex operibus, sed ipsa gratia sumus redempti; qui non ex quinque panibus, id est ex quinque libris Moysi, sed ex septiformi Isaias prophetaverat dicens: Spiritus sapientiae et intellectus, Spiritus consilii et fortitudini
Abbreviated transcription (Latin):
pulis. ut apponerent. et pisces similit̾ bene.¬
dixit: et posuit ante illos. et manducauer et
saturati st̃. E t sustuler̾ septem sportas plenas
Erant aut̾ qui manducauer̾ quasi quatuor
milia: exceptis mulieribus et infantibus.
Et uirtutes quidẽ dñi manifestissime credimꝰ
eẽ. factas in p̃sente : sed si aliquid latet in mis¬
terio. ipsa gr̃a donante requiramus. Insupe.¬
riore enim lectione dequinq panib et duo-¬
b piscib quinq milia hominum satiauit.
terut. Nunitte turbas ut euntes in castel:¬
la: ẽmant sibi escas. hic penitus tacent dis-¬
cipłi: s ipse dñs ꝓ eis sollicitus. U ideamꝰ
quare tacent. quia necdũ missi fuerant prȩ
quinq libri moysi: hic gͦ septẽ panes qui
fortitudinis. sp̃s scientiae et pietatis. et re¬
plebit ulũ sp̃s timoris dñ. Ibi duodeci
scõ. hic septem aeccłiae. siue septen can.¬
delibra aurea. Ibi duo pisces: quod est

Expanded text:
pulis suis ut apponerent. Et pisces similiter benepulis suis ut apponerent. Et pisces similiter benedixit, et posuit ante illos. Et manducaverunt, et saturati sunt, et sustulerunt septem sportas plenas. Erant autem qui manducaverunt quasi quatumillia, extra mulieres et infantes . Et virtutes quidem Domini manifestissime credimus esse factas in praesenti; sed quid lateat in mysterio ipsius gratia donante requiramus. In superiori enim lectione de quinque panibus et duobus piscibus quinque millia hominum satiavit: aeteriit, dimitte turbas, et euntes in castella emant sibi escas . Hic penitus tacent discipuli; sed ipse Dominus pro eis sollicitus est. 672 Videamus quare tacent. Quia necdum missi fuerant praediquinque libri Moysi; hic vero septem panes, qui fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis; et replebit eum spiritus timoris Domini . Ibi duodecim to: hic septem ecclesiae, sive septem candelabra aurea. Ibi duo pisces, qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qđ manducarent: quia gentes ñ legem habe.¬
bant. Idẽ. quinq libros moysi: non ꝓpbe¬
tas. ñ p̃dicationem scĩ ioħis. quia gentes
ꝑseuerant. hoc ẽ. in natiuitate. in passione
spũ scõ. Perseuarare enim ꝑmanere est in
confessione: sic̃ ipse dñs ait Cui autem ꝑseue¬
rauerit usq infinem: hic saluus erit. Dicit
gͦ dñs. ñ habent qđ manducent: qͥd legẽ ñi habent.
et dimittere eos ieuinos nolo defitiant
in uia: ut qͥ ꝑfidem xp̃i credider:. ꝑ fidem
xp̃i pascerentur. Euidã aut̃ exeis: delonge
uener̃. Longe enim erant gentes errando
ꝑ idola: et mͦ om̃is qui peccat. longe. ẽ.
poterit saturare panib insolitudine: Ad¬
huc apostolos tenebat incredulitas. donec
misteria reuelarentur: nec recordabant᷑
quid fecerat dequinq panib et duob pis.¬
cibus. Et int̾rogauit iħc eos. quot pa¬
nes habetis: Qui dixer̃. S eptem. Et p̃ce¬
pit turbae : ut discũberent suꝑ terram.
Et accipiens panem grãs egit: et dedit disci¬

Expanded text:
quod manducarent, quia gentes legem non habebant, id est quinque libros Moysi et prophetas; non praedicationem S. Joannis, quia gentes perseverant, hoc est in nativitate, in passione, sancto. Perseverare enim, permanere est in confessione, sicut ipse Dominus ait: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Dicit ergo Dominus, Non habent quod manducent: quia Legem non habent: et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via; ut qui per fidem Christi crediderunt, per fidem Christi salvarentur. Quidam autem ex his de longe venerunt. Longe enim erant Gentes a Deo, errando per idola. Et modo omnis qui peccat, longe est apoterit saturare panibus in solitudine? Adhuc Apostolos tenebat incredulitas, donec mysteria revelarentur: nec recordabantur quod fecerat de quinque panibus et duobus piscibus. Et interrogavit eos Jesus quot panes haberent. Qui dixerunt, Septem. Et praecepit turbae, ut discumberent super terram. Et accipiens panes gratias egit, et dedit disci
Abbreviated transcription (Latin):
solum incuruatꝰ. sed usquaequaq incurua.¬
tus est. N inc alius ꝓpħa: de in mundis
sp̃itib dic̃: Qui dyxerint animae tuae :
incuruare ut transeamus. Recta quippe
stat anima. cũ suꝑna desiderat. & nequaꝗ
flectitur adima. Sed maligni sp̃s cum
hanc insua rectitudine stare conspici-¬
unt: ꝑ eã transire non possunt. Transi¬
re namq eorum. ẽ: in munda illi deside.¬
ria spargere. Dicunt gͦ. incuruare ut
transeamus : quia si ipsa se ad una appe-¬
tenda ñ deicit. contͣ hanc illoꝵ ꝑuersitas
nullatenꝰ conualescit: & transire ꝑ eam
nequeunt. quam contra se rigidã in su
tibus damꝰ. cum terrena conspicimus.
cũ ad temporalia appetenda curuamꝰ.
Pudeat gͦ terreni concupiscere & dorsi
mentiũ ascendentib aduersariis praebere.
Tertim semꝑ intuet᷑ qͥ curuus est: & qͦ p̃tio
sit redemptꝰ non meminit. qͥ ina quaerit.
N inc etiã ꝑ moysen dr̃: ut qͥ gybbo p̃mitur

Expanded text:
solum incurvatus, sed usquequaque incurvasolum incurvatus, sed usquequaque incurvatus est. Hinc alius propheta de immundis spiritibus dicit: Qui dixerunt animae tuae, Incurvare ut transeamus . Recta quippe stat anima cum superna desiderat, et nequaquam flectitur ad ima. Sed maligni spiritus cum hanc in sua rectitudine stare conspiciunt, per eam transire non possunt. Transire namque eorum est immunda illi desideria spargere. Dicunt ergo Incurvare ut transeamus, quia si ipsa se ad ima appetenda non dejicit, contra hanc illorum perversitas nullatenus convalescit; et transire per eam nequeunt, quam contra se rigidam in suptibus damus, cum terrena concupiscimus, cum ad temporalia appetenda curvamur. Pudeat ergo terrena concupiscere, et dorsa mentium ascendentibus adversariis praebere. Terram semper intuetur qui curvus est, et quo praemio sit redemptus non meminit qui ima quaerit. Hinc etiam per Moysen dicitur, ut qui gibbo premitur,