comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etur: & quȩ signa deinde p̃cecdent
aduentum suum. qui erit in con¬
summatione sch̃. Sedet autẽ dñs
suꝑ montem oliuarũ contra tem¬
psum. cũ de ruma cempli cispu¬
tat. ut etiam ipso corꝑis situ uer¬
bis congruat: mnystice designans.
quia quietꝰ manens in scĩs. suꝑboꝵ
detestatur amentiã. Qͥs eñi non
uideat qͦd mons oliueti fructiferã
designet sc̃e ȩccłiȩ celsitudinem: qu̾a
dñs semꝑ inhabitare delectat᷑: Ille
mons non solet gignere silua steri¬
lem: s quȩ lumen dat. infirmita¬
tes soluto. lassos recreat. Quȩ ꝓb̃at᷑
fructifera in domo dĩ. Ecol̃ia lum̃
dat p̾dicando scͥpturas: infirmita¬
tes peccatoꝵ soluit: lassos recreat. ui¬
t ait ad discipulos. Uement di¬
es quando desideretis uidere u¬
num diem filii hominis : & ñ uide¬
bitis. Unum diem dicit regnũ dĩ:
unde psalmista ait. quia melior ẽ
dies una in atriis tuis suꝑ milla.
Huiꝰ siquidem diei p̾sentiam desi¬
derare oportet: non tamen magni¬

Expanded text:
etur, et quae signa deinde praecedent adventum suum, qui erit in consummatione saeculi. Sedet autem Dominus super montem Olivarum contra templum, cum de ruina templi disputat, ut etiam ipso corporis situ verbis congruat, mystice autem designans, quia quietus manens in sanctis, superborum detestatur amentiam. Quis enim non videat, quod mons Oliveti fructiferam designet sanctae Ecclesiae celsitudinem, quam Dominus semper inhabitare delectatur? Ille mons non solet gignere silvam sterilem, sed quae lumen dat, infirmitates solvit lassos recreat. Quae probantfructifera in domo Dei . Ecclesia lumen dat praedicando Scripturas, infirmitates peccatorum solvit, lassos recreat viEt ait ad discipulos: Venient dies quando desideretis videre unum diem Filii hominis, et non videbitis. BEDA. Unum diem dicit regnum Dei, unde Psalmista ait: Quia melior est dies una in atriis tuis super millia . Hujus autem dici praesentiam desiderare oportet, non tamen magni
Abbreviated transcription (Latin):
NIfiliꝰ. Pat̃. quia ex ipso sunt omnia.
Ifilius quia ꝑ ipsum sunt omia. ut¬
⁊ quia ꝑ carnem ipsiꝰ reconciliati sumꝰ
dõ. Quare gͦ apłs se dixit doctorẽ
gentium : & quare in egypti mona¬
steriis se inuicem patres uocant:
Quia aliud ẽ natura ẽẽ patrẽ uł ma¬
gistrum : aliud indulgentia. Nã si
hominẽ patrẽ uocamꝰ. honorem ȩca¬
ti deferimus. Magist̾ dicit᷑: ex con¬
sortio magistri xp̃i. Et quomͦ unicꝰ
filiꝰ ñ pͣiudicat eet̾is. ne ꝑ adoptionẽ
dii uocẽtur & filii. ita unus pat᷑ ñ
p̃iudicat aliis. ne patres ꝑ adoptio¬
nem uocentur.
uI maior ẽ ur̃m erit minister

Expanded text:
Filius. Pater, quia ex ipso sunt omnia; magister, quia per ipsum sunt omnia, vel quia per carnem ipsius reconciliati sumus Deo. Quare ergo Apostolus dixit se doctorem gentium, et quare in Aegypti monasteriis se invicem patres vocant? Quia aliud est, natura esse patrem vel magistrum; aliud, indulgentia. Nam si hominem patrem vocamus, honorem aetati deferimus. Magister dicitur ex consortio magistri Christi. Et quomodo unicus filius non praejudicat caeteris, ne per adoptionem dii vocentur et filii; ita unus pater non praejudicat aliis, ne patres per adoptionem vocentur. ui major est vestrum, erit minister
Abbreviated transcription (Latin):
ter sacerdotium & nominis dignita¬
tem. hortatur popłos ut subiciant᷑¬
illis: non oꝑam s doctrinam consi
derantes. Per cathedram: doctrinam
legis significat. Non cathedra facre
sacerdotẽ: s sacerdos cathedram.
om̃is sc̃s ẽ sacerdos. Propt̃ bonos
sacerdotes etiam malos honorate: ne
ꝓpt̃ malos etiã bonos contemnatis.
Melius ẽ enim malis iniusta p̾sta¬
re: ꝙͣ bonis iusta subtͣhere. Frequen¬
ter de homine malo. bona doctrina
procedit: sicut uilis t̾ra aliquando
pciosum aurum producit. Sicut
aurum eligitur & terra ñ: sic uos
doctrinã accipite. ñ mores. Apib
enim herbȩ necessariȩ ñ sunt: s flo¬
res. Uel ita. In gradu qͦ fuerat mo¬
ẏses. constituti sunt scribȩ & pharisei
immerito: legeni ꝓphetantẽ de xp̾o pͣ¬
dicantes aliis. quem ipsi p̃sentem ñ
receꝑunt. Ergo hortabatur dñs ppłm
onera grauia & importabilia: &
imponunt in humeros hominũ: di

Expanded text:
ter sacerdotium et nominis dignitatem hortatur populos, ut subjiciantur eis, non opera, sed doctrinam considerantes. Per cathedram, doctrinam legis significat. Non cathedra facit sacerdotem, sed sacerdos cathedram. omnis sanctus est sacerdos. Propter bonos sacerdotes etiam multos honorate, ne propter malos etiam bonos contemnatis. Melius est enim malis injusta praestare, quam bonis justa subtrahere. Frequenter de homine malo bona doctrina procedit, sicut vilis terra aliquando pretiosum aurum producit. Sicut aurum eligitur, et terra non, sic vos doctrinam accipite, non mores. Apibus enim herbae necessariae non sunt, sed flores. Vel ita: In gradu quo fuerat Moyses, constituti sunt Scribae et Pharisaei immerito, legem prophetantem de Christo praedicantes aliis, quem ipsi praesentem non receperunt. Ergo hortatur Dominus populum onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros homin
Abbreviated transcription (Latin):
excłiȩ. Sicut enim pulli gallinarũ
pastum suũ sequentes ꝑ diu̾sa ua¬
gantur. & mat̾nis uocib congre¬
gantur: sic & ppłs dĩ carnalẽ uo¬
luptatẽ & mundalẽ concupiscenti-¬
am sequens uagat᷑. & ab ȩccłia ma-
tre ꝑ sac̾dotes. modo increpatiõib
modo blandimentis congregatur.
& lactatur. Et quẽadmodũ gallina
non solum suos pullos calefacit. s
etiam cuiꝰcumq uolatilis exclusos
solum suos xp̃ianos studet fouere. s
sire gentiles siue udei fuerint illi
subpositi. om̃s fidei suȩ calore iuu¬
ficat. & in baptismo generat. & in
sermone nutricat. & mat̾na diligit
caritate. Hȩc quȩ de uideis dicuntur:
etiam hereticis coaptantur. Qͦtiens
em̃ leguntur in eccłiis uerba ꝓpħa¬

Expanded text:
Ecclesiae. Sicut enim pulli gallinarum Ecclesiae. Sicut enim pulli gallinarum pastum suum sequentes per diversa vagantur, et maternis vocibus congregantur; sic et populus Dei carnalem voluptatem et mundalem concupiscentiam sequens, vagatur ab Ecclesia matre, et per sacerdotes modo increpationibus, modo blandimentis congregatur et lactatur. Et quemadmodum gallina non solum suos pullos calefacit, sed etiam cujuscunque volatilis exclusos suos Christianos studet fovere; sed, sive gentiles, sive Judaei fuerint illi suppositi, omnes fidei suae calore vivificat, et in baptismo generat, et in sermone nutricat, et materna diligit charitate. Haec quae de Judaeis hic dicuntur, etiam haereticis coaptantur. Quoties enim leguntur in ecclesiis verba p
Abbreviated transcription (Latin):
& reliquistis quȩ grauiora sunt le¬
gis: iudicium & miscłiam & fidẽ.
& caritatẽ dĩ. Hȩc oportuit faceros
& illa ñ omittere. Hoc u̾bũ deci¬
matis dubium est: nam & qui aci¬
pit & qui dat recte decimare dictꝰ
Scribe & pharisei minima holera
decimabant: ut diceretur a uiden¬
tib. Quomodo omnium decimas
uiliũ holerũ decimas exigant. &
iudicium in disceptatione negotioꝵ.¬
miscd̾iamq in pauꝑes. & fidem eũ
caritatis affectii in dm̃. que magna
sunt p̾termittant. Scimꝰ qͥdem
decimas non offerat murmurant:
si peccantẽ populũ uideant non
murmurant. Dicens dñs iudiciũ.
uult ut om̃s iuste uidicent: dicens
misccłiam. pͣdicauit om̃ib conu̾sa¬
tionem bonam. fides autẽ caritatis
tuit principalit᷑ facere: & elemosi¬
nas fructuũ terrȩ ñ omittere.
suos canquã pullos sub se colligit.
fonet. & ab insidiis diaboli & ma¬
loꝵ hominum ꝑtegit. Unde ꝓpha
ait. Sub umbra alarum tuarũ ꝓte¬
ge me. Amplꝰ. Gallm̃a assimilãt.

Expanded text:
e graviora sunt legis, judicium et misericordiam et fidem et charitatem Dei. Haec oportuit facere, et illa non omittere. Hoc verbum decimatis, dubium est; nam et qui accepit, et qui dat, recte decimare dicitur. Scribae et Pharisaei minima olera decimabant, ut diceretur a videntibus: Quomodo omnium decimas vilium olerum decimas exigant, et judicium in disceptatione dimisericordiamque in pauperes, et fidem cum charitatis affectu in Deum, quae magna sunt praetermittant. Scimus quidem decimas non offerat, murmurant; si peccantem populum videant, non murmurant. Dicens Dominus judicium, vult ut omnes juste judicent; dicens misericordiam, praedicavit omnibus conversationem bonam; fides autem charitatistuit principaliter, facere, et eleemosynas fructuum terrae non omittere. suos tanquam pullos sub se colligit, fovet, et ab insidiis diaboli et malorum hominum protegit. Unde Propheta ait: Sub umbra alarum tuarum protege me . Amplius: Gallinam assimilat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprii peccati. & reatum alienȩ igno¬
e uob̃ scribȩ & phasisei hypo¬
crite : quia circuitis mare & ari¬
dam. ut faciatis unum ꝓselitũ: & cũ
fuerit factꝰ. facitis eum filiũ gehen¬
nȩ duplo quam uos. Ieronimus:¬
cribȩ & pharisei lustrantes orbẽ
causa lucri. studebant de gentib
facere ꝓselitos: idest aduenas & cir¬
cumcisos miscere populo dĩ. S qͥ
ante dũ ẽẽt echnicꝰ semel errans
erat filius gehennȩ. uidens magistro¬
rũ hẏpoerisin oꝑe destruentiũ qͦd
docebant. reu̾tebatur ad uoinitũ: &
gentilis factꝰ. quasi p̾uaricator ma¬
iore pena ddignꝰ erat. Filiũ gehen¬

Expanded text:
proprii peccati, et reatum alienae ignoproprii peccati, et reatum alienae ignoe vobis Scribae et Pharisaei hypocritae, quia circuitis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum; et cum fuerit factus, facitis eum filium gehennae duplo quam vos. HIERON. Scribae et Pharisaei lustrantes orbem causa lucri, studebant de gentibus facere proselytos, id est advenas et circumcisos miscere populo Dei. Sed qui ante dum esset ethnicus, semel errans erat filius gehennae, videns magistrorum hypocrisim opere destruentium quod docebant, revertebantur ad vomitum, et gentilis factus, quasi praevaricator majore poena dignus erat. Filium gehen
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ẽ: ꝗͣ legisꝑiti nec intelligere uo¬
lebant. in lege & ꝓpħ̃is : nec ab aliis
intelligi. Intrare in scͥpturas ẽ. ñ ẽe
contentum suꝑficiȩ litterȩ: s usq
ad intelligentiȩ archana penetrare.
Uel certe om̃is magit᷑ qͥ scanda¬
lizat malis oꝑib discipulos suos:
elaudit ante eos regnũ cȩlorum. R
rem damnationẽ. Simulationem
eoꝵ: significatione penȩ condẽnat.
Ue enim: uox dolentis ẽ. Non tantũ
ait accipient damnationẽ. s adiunxit
maiorẽ : ut insinuet illos qͥ orant
ut uideantur ab hominib damna¬
tionẽ mereri. s eos qui ꝓlixiꝰ oran¬
tes auariciam suã religionis colore
depingunt ñ solũmͦ laudes s etiã
pecunias querendo. maiori damna¬
tione plectendos. Qi quasi patroni
in uidicio futuri. ut in adeundis ui¬
duaꝵ domib retineant auctoritatẽ:
fit cet̃is adeunde salutis inhibitio.
& regni oelestis obseratio. Et id̃o ac¬
cipient ampliꝰ iudicium: qr & penã

Expanded text:
 quam legisperiti nec intelligere volebant in lege et prophetis, nec ab aliis intelligi. Intrare in Scripturas, est non esse contentum superficie litterae, sed usque ad intelligentiae arcana penetrare.el certe omnis magister qui scandalizat malis operibus discipulos suos, claudit ante eos regnum coelorum. R.rem damnationem. BEDA. Simulationem eorum significatione poenae condemnat. Vae enim vox dolentis est. Non tantum ait, accipient damnationem, sed adjunxit majorem, ut insinuet eos qui orant ut videantur ab hominibus, damnationem mereri; sed eos qui prolixius orantes, avaritiam suam religionis colore depingunt, non solummodo laudes, sed etiam pecunias quaerendo, majori damnatione plectendos. Qui quasi patroni in judicio futuri, ut in adeundis viduarum domibus retineant auctoritatem, fit caeteris adeundae salutis inhibitio, et regni coelestis obseratio. Et ideo accipient amplius judicium, quia et poenam
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam faciatis coram homi¬
nib. ut laudem humanam ab eis qͤ¬
ratis. Alioquin. hoc est si alit̾ faciatis
iustitiam. nisi ita ut ds singularit̾
sit in causa. non inde habebitis mer¬
cedem apud ipsum. Laus hominum
non debet appeti sed subsequi. ut ex¬
emplo inutret alios. Mas il teli¬
ystitiam intellige ieiunium contra ẽ¬
cupiscentiam carnis. elemosinã contra
concupiscentiã oculoꝵ. orationẽ contra
suꝑbiam uitȩ. de quib mox subditur
qua intentione fieri debent. Cum gͦ
facis elemosinam. noli tuba canere an¬
te te sicut hẏpocrite faciunt in syna¬
gogis & in uicis: ut honorificentur

Expanded text:
itiam faciatis coram hominibus ut laudem humanam ab eis quaeratis. Alioquin, id est, si aliter faciatis justitiam, nisi ita ut Deus singulariter sit in causa, non inde habebitis mercedem apud ipsum. Laus hominum non debet appeti, sed subsequi, ut exemplo invitet alios. Justitiam, intellige jejunium contra concupiscentiam carnis; eleemosynam contra concupiscentiam oculorum; orationem contra superbiam vitae: de quibus mox subditur, qua intentione fieri debent. Cum ergo facies eleemosynam, noli tuba canere ante te, sicut hypocritae faciunt in Synagogis et in vic
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. impassibilis est. Sicut autem
zelat sine aliquo liuore. iraseitur sine
aliqua ꝑturbatione. penitet eũ sine
alicuiꝰ suȩ prauitatis correptione. ita
est patiens sine ulla passione. & mise¬
retur sine aliquo dolore. Estote gͦ
uos ꝑfecti. sicut pater ur̃ cȩlestis ꝑfect᷑
non quantitatis. Sensus gͦ talis
est. Prout potestis ꝑfecti estote ut que¬
ratis prodesse etiam immicis. qͦd dm
facere manifestum est .XXIII NTXT IT

Expanded text:
i impassibilis est. Sicut autem zelat sine aliquo livore, irascitur sine aliqua perturbatione, poenitet eum sine alicujus suae pravitatis correptione, ita est patiens sine ulla passione, et miseretur sine aliquo dolore. Estote ergo vos perfecti, sicut Pater vester coelestis perfectus non quantitatis. Sensus ergo talis est: Prout potestis perfecti estote, ut quaeratis prodesse etiam inimicis, quod Deum facere manifestum est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nm acuit autem t̾giuersator de sui moyꝰ.¬
conculcatione. non subuingens
filium dei suꝑ aspidem & basiliscum
ambulaturum. & conculcaturũ leoñe
& draconẽ. Ete illi ihe rursum. Scͥp¬
tum est. Non demptabis dñm dm̃
tuum. Ueris scripturarũ frangit
clẏpeis. falsas diaboli sagittas de scͥp¬
turis : qui uel falsa proponit uł ue¬
ris falsa ꝑsuadere conatur. Testimonia
de uteronomii protulit dñs. ut secundȩ
legis sacramenta monstraret. Beda
uiggerebatur ei quasi homini. it¬
signo aliquo ex ploraret quantum
quid faciat. ut qͦd cauere oportet eua¬
dat. Inde ẽ illud. Si uos ꝑsecuti fuerint
in una ciuitate. fugite iñ aliam. Post¬
quam uero deficit humana ꝓuidentia.
tentiȩ. non ẽ dicenda temptatio. Nunc
autem poterat. xp̃c alit̾ de templo de¬
scenctere. quam ꝑ iactantiam se pͣcipita¬
re. Iterum assumpsit eum diabolus
in montem excelsum ualde. & ostendit
ei omnia regna mundi & głam eoꝵ.q̃

Expanded text:
ON. Tacuit autem tergiversator de sui ON. Tacuit autem tergiversator de sui conculcatione, non subjungens Filium Dei super aspidem et basiliscum ambulaturum, et conculcaturum leonem et draconem. Ait illi Jesus: Rursus scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum . Veris Scripturarum frangit clypeis falsas diaboli sagittas de Scripturis, qui vel falsa proponit, vel veris falsa persuadere conatur. Testimonia Deuteronomii protulit Dominus, ut secundae legis sacramenta monstraret BEDA.. Suggerebatur ei quasi homini, signo aliquo exploraret quantum quid faciat, ut quod cavere oporteat evadat. Inde est illud: « Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . » Postquam vero defecit humana providentia, tentiae, non est dicenda tentatio. Nunc autem poterat Christus aliter de templo discedere quam per jactantiam se praecipitare. « Iterum assumpsit eum diabolus in montem excelsum valde, et ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
de te. & in manibus tollent te. neforte
offendas ad lapidem pedem tuum. Teslo¬
N omnib temptationib hoc agit moiꝰ.¬
diabolus. ut intelligat si filiꝰ dei sic.
S dñs sic responsionem temꝑat. ut
eum relinquat ambiguum. Dicens
mitte te deorsum. qui om̃s p̃cipitare
satagit. infirmus ostenditur. nam
ꝑsuadere potest. p̾cipitare ñ potest. Testi-¬
monium qͦd inducit non de xp̃o tantũ.
secd de omm uiro sc̃o prophetia ẽ. Ieronimꝰ
psalmo nonagesimo sie exponit. Qͥeũq
duas naturas dei & hominis ꝑfectas cre¬
diderit in saluatore. hic angelicis manib
uallatus ad lapidem idest ad.xp̃m non
offendit pedem suum. qui lapis ẽ offen¬
sionis & petra scandali. Augustinus
eodem psalmo. In manib angłoꝵ sũb¬
latus est dñs. quando assumptus ẽ in
cȩlum non quia si non portarent rui¬
turus erat. s quia obsequebantur regi.
Quod si dicas meliores sunt qͥ portant:
quam qui portatur: respondebo. Ergo
meliora sunt iumenta hominibus. les¬

Expanded text:
tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum . In omnibus tentationibus hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit. Sed Dominus sic responsionem temperat, ut eum relinquat ambiguum. Dicens, mitte te deorsum, qui omnes praecipitare satagit, infirmus ostenditur: nam persuadere potest, praecipitare non potest. Testimonium quod inducit non de Christo tantum, sed de omni viro sancto prophetia est. Hieronymus psalmo nonagesimo sic exponit: « Quicunque duas naturas Dei et hominis perfectas crediderit in Salvatore, hic angelicis manibus vallatus, ad lapidem id est ad Christum non offendit pedem suum, qui lapis est offensionis et petra scandali . » Augustinus de eodem psalmo: « In manibus angelorum sublatus est Dominus, quando assumptus est in coelum, non quia si non portarent, ruiturus erat, sed quia obsequebantur regi. » Quod si dicas, meliores sunt qui portant quam qui portatur, respondebo: Ergo jumenta meliora sunt hominibus. HIER
Abbreviated transcription (Latin):
rib modis temptatio
fit: suggestione. delectatione. con-¬
sensu. Xp̃c autem suggestione sola tẽp¬
tatus ẽ: quia delectatio peccati ment̾ẽ
eius non momordit. Non indignum
temptari fuit illi qui occidi uenerat.
ut sua temptatione nr̃as uinceret: si¬
cut sua morte nr̃a tulit peccata. Iẽ
assumpsit eum diabolus in scam̃ ei¬
uitatẽ. & statuit eũ supra pinnacũ¬
lum cemꝑh. Non ẽ mirum si se per¬
misit ab illo assumi & duci & statui.
qui se ꝑtulit a membris illiꝰ exucifigi.
otest autem sic intelligi. Assump M¬
sit eum diabolus idest temptan gis¬
do inuasit. & statuit eum supra pin ter:¬
nam templi. idest occasio fuit quare
dñs a suo spũ sit ductus & statutus
illic. Pinna uł pinnaculũ est fastigi¬
um. idest summitas. Solebant enim
antiqui sicut adhuc fit in plurib lo¬
cis suꝑiora domoꝵ uł cemploꝵ face¬
re plano scemate. ut ibi possent stare
& agere qͦd uellent. Unde dñs ad apłos
Quod in aure auditis. p̃dicate suꝑ tecta.

Expanded text:
ribus modis tentatio fit: suggestione, delectatione, consensu. Christus autem suggestione sola tentatus est, quia delectatio peccati mentem ejus non momordit. Non indignum tentari fuit illi, qui occidi venerat ut sua tentatione nostras vinceret, sicut sua morte nostra tulit peccata. Tunc assumpsit eum diabolus in sanctam civitatem: et statuit eum supra pinnaculum templi. Non mirum si se permisit ab illo assumi et duci et statui, qui se pertulit a membris illius crucifigi. Potest autem sic intelligi: Assumpsit eum diabolus, id est, tentando invasit; et statuit eum supra pinnam templi, id est, occasio fuit quare Dominus a suo spiritu sit ductus et statutus illic. Pinna vel pinnaculum est fastigium, id est summitas. Solebant enim antiqui sicut adhuc fit in pluribus locis, superiora domorum vel templorum facere plano schemate, ut ibi possent stare et agere quod vellent. Unde Dominus ad apostolos: Quod in aure auditis, praedicate super tecta .
Abbreviated transcription (Latin):
ensus ẽ. Certe dñe uerum est
qͦd dicis. non ẽẽ bonum pan̾e̾
filioꝵ mittere canib. S iło non de¬
sisto p̾cari tuam miscdiam. quam
michi scđm similitudinem panis &
canum conuenient̾ facere potes. nã
& ꝑ etiam. io est certe catelli edunt
de micis. Ergo si sum indigna cui
integrum panen p̾beas. saltem da
michi filiȩ meȩ sanitatem. quasi mi¬
cam comparatione multoꝵ mirabi¬
lium quȩ fecisti.

Expanded text:
ensus est: Certe, Domine, verum est quod dicis, non esse bonum panem filiorum mittere canibus, sed ideo non desisto precari tuam misericordiam, quam mihi secundum similitudinem panis et canum convenienter facere potes; nam et pro etiam, id est certe catelli edunt de micis. Ergo si sum indigna cui integrum panem praebeas, saltem da mihi filiae meae sanitatem, quasi micam comparatione multorum mirabilium quae fecisti.
Abbreviated transcription (Latin):
spurcissimo ritu uł nomine. principẽ
demonioꝵ cognominabant. Nota qr
ninus rex conditor niniue belo patri
statuam consecrauit. eiq diuinos ho¬
nores constituit. Cuiꝰ simulachri simi¬
litudinẽ chaldei suscipientes. bel uoca¬
bant. inde palestini suscipientes baal
dicebant. moabitȩ beelphegor. Iudei
autem unius d̾i cultores ꝓpt derisi¬
onem gentium beelzebub appella¬
bant. asserentes in hoc simulachro pͥn¬
cipem demoniorum habitare.Ic. XUTIT¬

Expanded text:
spurcissimo ritu vel nomine, principem spurcissimo ritu vel nomine, principem daemoniorum cognominabant. Nota quia Ninus rex, conditor Ninivae, Belo patri statuam consecravit, eique divinos honores constituit. Cujus simulacri similitudinem Chaldaei suscipientes, Bel vocabant. Unde Palaestini suscipientes, Baal dicebant; Moabitae, Beelphegor; Judaei autem unius Dei cultores, propter derisionem gentium Beelzebub appellabant, asserentes in hoc simulacro principem daemoniorum habitare. L.
Abbreviated transcription (Latin):
cant turbȩ fideles. Non tantum ẽ
filius claiud iste. s etiam filius d̾i. In
greco melius sonat. surdum quam
mutum. sed scriptura alterum accipit
indifferent̃ pro altero. Mabis tesi¬
gressis autem illis subaudis de
hoc scło. obtulerunt dño p̃dica¬
tores mittum. scilicet populũ mul¬
tum: qui nichil adhuc erat locitus
de gła dei. quia non habuerat p̃li¬
catores. Hic populus intelligitur
fusse de gentib. unde & sequitur
ammiratio turbarum de ipsis di¬
centib nunquam sic apparuisse
in ifrł. scilicet ut tor in de simul
conuerterentur ad xp̃ianismum.
facta dm̃ mirantib. scribȩ &
pharisei sinstra interp̾tatione de fa-¬
ctis dñi laborabant. attribuentes
miracula eius beelzebub. qui d̾s erat
acharon. Beel ipse est baal: zebub
auttem musca uocatur. Nec iuxta qͦ¬
dam mendosa exemplaria.l. littera
uł .d. in fine est nominis legenda. s .b.
Beelzebub autem uir muscarum siue
habens muscas int̾pretatur. ob sordes
uidelicet im molatitii cruoris. ex cuiꝰ

Expanded text:
cant turbae fideles: Non tantum est filius David iste, sed etiam Filius Dei. In Graeco melius sonat surdum quam mutum; sed Scriptura alterum accipit indifferenter pro altero. Egressis autem, subaudis de hoc saeculo, obtulerunt Domino praedicatores mutum, scilicet populum mutum, qui nihil adhuc erat locutus de gloria Dei, quod non habuerat pcatores. Hic populus intelligitur fuisse de gentibus, unde et sequitur admiratio turbarum de ipsis dicentibus, nunquam sic apparuisse in Israel, scilicet ut tot inde simul converterentur ad Christianismufacta Domini mirantibus, Scribae et Pharisaei sinistra interpretatione de factis Domini laborant, attribuentes miracula ejus Beelzebub, qui Deus erat Accaron . Beel ipse est Baal; Zebud autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l. littera vel d. in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub autem vir muscarum, sive habens muscas interpretatur, ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus
Abbreviated transcription (Latin):
quasi de fantasmate natus. ut uo
mea est qui ꝑ p̾dicationem me gene¬
rat in credentib frẽs sunt qui opera
patris mei faciunt.
oror & fr̃ dicitur ꝓpt̾ utrumq
sexum. quamus dñs in factis po¬
fit p̾dicando. dum ꝑ p̾dicationẽ quasi
parit eum in cordib anditoꝵ: si fides
ibi uł amor xp̃i generatur. Teronioud:¬
uidam sequentes deliramenta apo-¬

Expanded text:
quasi de phantasmate natus, ut volmea est, qui per praedicationem me generat in credentibus; fratres mei sunt, qui opera Patris mei faciunt. Soror et frater dicitur, propter utrumque sexum, quamvis Dominus in factis pfit praedicando, dum per praedicationem quasi parit eum in cordibus auditorum, si fides ibi vel amor Christi generatur. Quidam sequentes deliramenta apo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. & quanto fide uicinior tanto¬
mente capatior uitȩ mysteria hausit
iuxta psalmistam. Accedite ad eum &
illuminamini. Mater autẽ xp̃i sccł̃m
carnem idest synagoga & frẽs idest
populus uideoꝵ foris stantes uolunt
dñm uidere. s spualem in lege sensũ
ñ querentes. sese ad custodiam litterȩ
foris figunt. & quasi cogunt exire eũ
potius ad carnalia docenda. quã se
consentiant intrare ad discenda sp̃ualia.
ut fies orando impetret. quod ipse
dare paratus est. Et comminatus
est illis ih̃c diceris. Uidete ne quis sciat.
Ili autem exeuntes. diffamauerunt
eum in tota terra illa.esonioꝰ
ygiendo iactantiȩ głam hoc p̃ce¬
pit. quod illi propt᷑ memoriam
gr̃e. tacere non possunt. Nota gͦ in ali¬
quo iustum ẽẽ contrarium iusto.
gressis autem illis. ecce obtulerunt
ei hominem mutum demoniũ ha-

Expanded text:
m; et quanto fide vicinior, tantomente capacior vitae mysteria hausit, juxta Psalmistam: Accedite ad eum, et illuminamini . Mater autem Christi secundum carnem id est, synagoga, et fratres id est populus Judaeorum foris stantes, volunt Dominum videre; sed spiritualem in lege sensum non quaerentes, sese ad custodiam litterae foris figunt; et quasi cogunt eum exire potius ad carnalia docenda, quam se consentiant intrare ad discenda spiritualia.ut fides orando impetret, quod ipse dare paratus est. Et comminatus est illis Jesus, dicens: Videte ne quis sciat. Illi autem exeuntes, diffamaverunt eum in tota terra illa. HIERON. Fugiendo jactantiae gloriam hoc praecepit, quod illi propter memoriam gratiae tacere non possunt. Nota ergo in aliquo justum esse contrarium justo. Egressis autem illis, ecce obtulerunt e
Abbreviated transcription (Latin):
uitias: ingreditur sermon̾e de auaro
sub nomine diuitis. Ubi gͦ difficile po¬
int. ñ impossibilitatẽ p̾tendit. s raritas
demonstratur: difficulter enim cduntiȩ
contemnuntur. & uix aliquis res scħ si¬
ne scħ ipsiꝰ uiciis assequitur. Heȩ sunt
enim sp̃inȩ & tribuli qui semen dei
suffocauerunt. Qua re tutum ẽ. nec
habere nec amare diuitias. Et iterũ
dico uobis. facilꝰ est camelum ꝑ fora¬
men acus transire: qu̾a diuitẽ intrare
in regnum &loꝵ. E aciliꝰ. id ẽ minꝰ
cdifficile ẽ. & idõ minꝰ difficile. qr minꝰ
impossibile. Impossibiliꝰ enim ẽ cupidũ
intrare in regnum cęloꝵ: qũã ꝑfora¬
men acus transire camelũ. Caritas e¬
nim cuiꝰ dilatatio iungrt dõ. contra¬
ria ẽ cupiditati: cuius angustia sepa-¬
rat a d̾o. Sicut gͦ impossibilissimũ est
nigrum dum fuerit nigrum albere qr
ingrũ albo contrarium ẽ: ita mchil
impossibihꝰ ẽ ꝗͣ cuꝑidũ d̾õ iungi dũ

Expanded text:
vitias, ingreditur sermonem de avaro vitias, ingreditur sermonem de avaro sub nomine divitis. Ubi ergo difficile ponit, non impossibilitatem praetendit, sed raritas demonstratur: difficulter enim divitiae contemnuntur, et vix aliquis res saeculi sine saeculi ipsius vitiis assequitur. Hae sunt enim spinae et tribuli, qui semen Dei suffocaverunt, quare tutum est, nec habere nec amare divitias. Et iterum dico vobis: Facilius est camelum per foramen acus transire quam divitem intrare in regnum coelorum. Facilius, id est minus difficile est, et ideo minus difficile, quia minus impossibile. Impossibilius est enim cupidum intrare in regnum coelorum, quam per foramen acus transire camelum. Charitas enim cujus dilatatio jungit Deo, contraria est cupiditati, cujus angustia separat a Deo. Sicut ergo impossibilissimum est nigrum, dum fuerit nigrum, albere, quia nigrum albo contrarium est; ita nihil impossibilius est, quam cupidum Deo jungi dum
Abbreviated transcription (Latin):
tis in eis ẽẽ. quȩ deinceps gentib sp̃ua¬
lit̾ pauꝑib. sit sub ipsius ueritate cor¬
ꝑis diuidenda. Hec autẽ neminẽ posse
recessit: multam enim opulentiȩ fidu¬
ciam habebat. ex lege. U cx .cu.
ym audisset autem adolescens
uerbum: abiit tristis. Erat eñi
diues ualde: & multas possessiones ha¬
bens. Multi quipꝑe diuitias amore
d̾i relinquunt: dolentes tam̃ & flentes.
Licet enim ꝓximum ciligant. seipsos
iure magis diligunt: & ideo suis usib
diuitias potiꝰ cupiunt quam aliis: qͥ¬
b tam̃ totas distribuunt. mouente
dõ qu̾e sibi p̾ferunt. Sic & martyres
carnẽ suam nimirum quã diligunt
inuiti martyrio tradunt: s tamen
ꝓpt̾ dm̃ tradere ñ dubitant. Et eir¬
cumspiciens ih̃c: ait discipłis suis. Qu̾a
difficile qui pecunias habent: in reg¬
num dei introibunt. Am̃ dico uobis:
quia diues difficile intrabit in regnu̾̃
cȩloꝵ. Cccasione huiꝰ habentie di¬

Expanded text:
tis in eis esse, quae deinceps gentibus spirituatis in eis esse, quae deinceps gentibus spiritualiter pauperibus sint sub ipsius corporis veritate dividenda. Haec autem neminem posse recessit: multam enim opulentiae fiduciam habebat ex lege. M. 19II Cum audisset autem adolescens verbum, abiit tristis. Erat enim dives valde, et multas possessiones habens. Multi quippe divitias amore Dei relinquunt, dolentes tamen et flentes. Licet enim proximum diligant, seipsos jure magis diligunt, et ideo suis usibus divitias potius cupiunt quam aliis, quibus tamen totas distribuunt, monente Deo quem sibi praeferunt. Sic et martyres carnem suam nimirum quam diligunt, in vita. martyrio tradunt; sed tamen propter Deum tradere non dubitant. Et circumspiciens Jesus, ait discipulis suis: Quam difficile qui pecunias possident, in regnum Dei introibunt! Amen dico vobis, quia dives difficile intrabit in regnum coelorum. Occasione hujus habentis di
Abbreviated transcription (Latin):
tes quȩ non sectabantur iustitiã. ad
legis iustitiam ꝑuenerunt: quia ñ ex
oꝑib s ex fide. Isrł autem sectando legis
institiam in legem iusticiȩ non ꝑuenit:
quia ñ ex fide. s ex oꝑib. Prima iusti¬
tia ẽ cognoscere trinitat̾e: nouissima be¬
ne oꝑari. Natiuitas uideoꝵ fuit ex tẽpo¬
re abrahe usq ad exitum de egypto: &
usq tunc fuit quasi infans. Iuuentus
fuit: ex tempore moysi usq ad reges.
Uirilitas. ex tempore regum: usq ad
transmigrationem babylomȩ. Senectꝰ.
inde usq ad xp̃m: quando mortuus ẽ
populus ille ꝓpriam int̾ficiens uitam.
Mentitur gͦ qͦd custodierit mandata
ã uuentute: s nec adhuc custodit in
senectute. Ih̾e tam̃ intuetur eum & dili¬
git: in hoc uidelicet. ut reliquiȩ saluȩ
ciare pauꝑib ad ꝑfectionẽ iubetur: c̃¬
fidentiam legis & sacrificioꝵ quib car¬
nalit̾ utebatur. relinquere ammonet᷑.
Omĩa mandantur felici cõmertio mu¬
tari. & ut meminerit uinbram uerita¬

Expanded text:
es quae non sectabantur justitiam, ad legis justitiam pervenerunt; quia non ex operibus, sed ex fide. Israel autem sectando legis justitiam, in legem justitiae non pervenit; quia non ex fide, sed ex operibus . Prima justitia est, cognoscere Trinitatem; novissima, bene operari. Nativitas Judaeorum fuit, ex tempore Abrahae usque ad exitum ex Aegypto, et usque tunc fuit quasi infans. Inventus fuit, ex tempore Moysi usque ad reges. Virilitas, ex tempore regum usque ad transmigrationem Babyloniae. Senectus, inde usque ad Christum, quando mortuus est populus ille, propriam interficiens vitam. Mentitur ergo quod custodierit mandata a juventute, sed nec adhuc custodit in senectute. Jesus tamen intuetur eum et diligit, in hoc videlicet, ut reliquiae salvae dare pauperibus ad perfectionem jubetur, confidentiam legis et sacrificiorum, quibus carnaliter utebatur, relinquere admonetur. Omnia mandantur felici commercio mutari, et ut meminerit umbram verita
Abbreviated transcription (Latin):
recumbent uenientes ab oriente &
occidente cum abraham. & ysaae. &
iacob: s filii regni huiꝰ. purpura &
bysso induti. foras eicientur. Infide¬
lis populꝰ legem in ore tenuit: sed
oꝑe seruare contempsit: & id̃o ibi
amphꝰ ardebit. Diues in hac uita.
guttam aquȩ mendicans in altera.
dicit se habere quinq frẽs: qr iuda¬
ieus populus ex magna iã parte
damnatus. nour sequaces suos suꝑ
terram relictos. quinq libris moysi
carnalit intellectis. uł quinq sensib
quinq uirginib. & in centũ quin¬
quaginta trib piscib. innumera
multitudo sc̃oꝵ intelligitur. ita in qͥnq
fr̃ib diuitis. multa milia populi iudeoꝵ
intelliguntur: qͦs ad sp̃ualem intelli¬
gentiam ñ assurgere gemit: Optat
qͥ ad eos muti lazarum siue aliũ de
fidelib: s ei non crederent. si moy¬
sen & ꝓpħas ñ audiunt. Ex mortus
dñs resurrexit: s iudaicus populus
quia moysi non credidit. dño crede¬

Expanded text:
recumbent venientes ab oriente et recumbent venientes ab oriente et occidente cum Abraham, Isaac et Jacob; sed filii regni hujus, purpura et bysso induti, foras ejicientur . Infidelis populus legem in ore tenuit, sed opere servare contempsit: et ideo ibi amplius ardebit. Dives in hac vita guttam aquae mendicans, in altera dicit se habere quinque fratres, quia Judaicus populus ex magna jam parte damnatus, novit sequaces suos super terram relictos, quinque libris Moysi carnaliter intellectis, vel quinque sensibus quinque virginibus, et in centum quinquaginta tribus piscibus innumera multitudo sanctorum intelligitur, ita in quinque fratribus divitis multa millia populi Judaeorum intelliguntur, quos ad spiritalem intelligentiam non assurgere gemit. Optat igitur ad eos mitti Lazarum, sive alium de fidelibus; sed non ei credent si Moysen et prophetas non audiunt. Ex mortuis Dominus resurrexit, sed Judaicus populus, quia Moysi non credidit, Domino crede
Abbreviated transcription (Latin):
deliciis mutilit̾ usus fuit. Lararus ul¬
cerib plenꝰ gentilis ẽ populus: qͥ dũ
conuersꝰ ad dm̃ peccata confitetur.
uirus qͦd intꝰ latebat. quasi rupta
cute foras emitut. Lazarus cupiebat
micas diuitis. & nemo illi dabat: qr
gentilem populum suꝑb ir̃t̃ despici-¬
ebat. Qui dum de doctrina legis qua-¬
si de acceptis opib tumuit: uerba flue¬
bant ei de scientia. quasi micȩ cadentes
de mensa. Canes in sacro eloquio solent
intelligi p̃ticatores: qui dum pecca¬
ta confrtentes instruunt. quasi uilnꝰ
mentis ꝑ linguam tangunt. Et dñ
loquendo a peccatis corripiunt. ad sa¬
lutem reducunt: sicut canes curant
uulnera. dũ ea tangunt lingua.
Unde bene lazarus int̃pretatur ad¬
uitus: quia illi gentiles adiuuant:
qui eoꝵ uulnera ꝑ lingue correctio¬
ne curant. P otest᷑ etiam ꝑ linctioñe
canum. lingua signari adulantiũ.
qͥ uulnera lingunt. dum mala nr̃a
improbo fauore attollunt. Abrahȩ
sinus significat o̧loꝵ requiem: in qͣ

Expanded text:
rus ulceribus plenus, gentilis est populus qui dum conversus ad Deum peccata confitetur, virus quod intus latebat, quasi rupta cute foras emittit. Lazarus cupiebat micas divitis, et nemo illi dabat, quia gentilem populum superbus Israel despiciebat. Qui dum de doctrina legis quasi de acceptis opibus tumuit, verba fluebant ei de scientia quasi micae cadentes de mensa. Canes in sacro eloquio solent intelligi praedicatores: qui dum peccata confitentes instruunt, quasi vulnus mentis per linguam tangunt: et dum loquendo a peccatis corripiunt, ad salutem reducunt, sicut canes curant vulnera, dum ea tangunt lingua. Unde bene Lazarus interpretatur adjutus, quia illi gentiles adjuvant, qui eorum vulnera per linguae correctionem curant. Potest etiam per linctionem canum lingua signari adulantium, qui vulnera lingunt, dum mala nostra improbo favore attollunt. Abrahae sinus significat coelorum requiem, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
diuisione terrȩ ꝓmisionis ñ accipi¬
ens partem. diuisa ẽ ꝑ aduodecim tri¬
bus quarũ decimas & oblationes obti-
tis erit: in iudiciaria potestate regem
gle apparere. Sedere namq: udican¬
tis ẽ. Sedebunt gͦ. idest iudices appa-¬
rebunt. qui ad iusticiam erudiunt
multos: fulgentes quasi stellȩ in ꝑpe¬
tuas etͣnitates. Erunt itaq meritoꝵ
dignitate suꝑ duodecim sedes: idest suꝑ
uniu̾sitatem bonoꝵ. quos in xp̃o docuͭ¬
erunt. Duodenariꝰ enim uniuersitatẽ
significat. sicut & septenariꝰ: cuiꝰ ꝑar¬
tes idest tria & quatuor. altera ꝑ alter̃a
multiplicate. duodecim sunt. Quod gͦ
minus a iuideis putabatur: contempto¬
res eugłii de duodecim tribub isrł.
ne dum ceteras gentes. condemnabunt
doctores sc̃i in die iudicii.
men dico uobis: om̃is qui relinqͥt
domum aut parentes. uł fr̃es aut
sorores. aut ꝑatr̾e aut matrem. aut
uxorem. aut filios. aut agros propter

Expanded text:
divisione terrae promissionis non accipidivisione terrae promissionis non accipiens partem, divisa est per duodecim tribus, quarum decimas et oblationes obtinutis, erit, in judiciaria potestate regem gloriae apparere. Sedere namque judicantis est. Sedebunt ergo, id est judices apparebunt, qui ad justitiam erudiunt multos, fulgentes quasi stellae in perpetuas aeternitates . Erunt itaque meritorum dignitate super duodecim sedes, id est super universitatem bonorum, quos in Christo docuerunt. Duodenarius enim universitatem significat, sicut et septenarius; cujus partes, id est tria et quatuor altera per alteram multiplicatae, duodecim fiunt. Quod ergo minus a Judaeis putabatur, contemptores Evangelii de duodecim tribubus Israel, nedum caeteras gentes, condemnabunt doctores sancti in die judicii. Amen dico vobis, omnis qui reliquerit domum aut parentes, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ sedes duodecim: iudicantes
duodecim trib isrł In prima resur¬
rectione regeneratur anima ꝑ fidem:
in scda regenerabitur caro ꝑͥ incor¬
ruptionẽ. Hinc duȩ adoptiones: duȩ
resurrectiones dicuntur. Ne sede
autẽ dĩ : auddi ꝓpħam. Regnabit ds̃
suꝑ gentes: d̾s sedet suꝑ sedem scãm
suam. Om̃s credentes: sunt sedes ma¬
iestatis eius. Uide quia nͣ hie de tem¬
pore futuri iudicii dictr: s de uocati¬
one omnium gentium. Non eni dixit
cum uenerit filiꝰ hominis sedens: s
cum sederit. Ex eo cepit sedere insede
maiestatis suȩ : ex qͦ gentes ceperunt
credere in eum̃. Ex eo etiam temꝑe
apłi sederunt suꝑ duodecim thronos.
idest in om̃ib xp̃ianis: scd̃m duu̾sitates
animarum. Suscipientes uerbum petri:
sedes apłoꝵ. Doctrinis itaq & exem¬
plis patrum: condemnant᷑ cotidie no¬
lentes credere: de duodecim tribub
isrł. Trib autẽ leui quȩ t̾cia decima
ẽ. sub intelligit᷑ in duodecim: quia in

Expanded text:
r sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. In prima resurrectione regeneratur anima per fidem. In secunda regenerabitur caro per incorruptionem. Hinc duae adoptiones, duae resurrectiones dicuntur. De sede autem Dei audi Prophetam: Regnabit Deus super gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam . Omnes credentes sunt sedes majestatis ejus. Vide quia non hic de tempore futuri judicii dicit, sed de vocatione omnium gentium. Non enim dixit, cum venerit Filius hominis sedens, sed cum sederit. Ex eo coepit sedere in sede majestatis suae, ex quo gentes coeperunt credere in eum. Ex eo etiam tempore apostoli sederunt super duodecim thronos, id est in omnibus Christianis, secundum diversitates animarum. Suscipientes verbum Patri, sedes apostolorum. Doctrinis itaque et exemplis Patrum condemnantur quotidie nolentes credere de duodecim tribus Israel. Tribus autem Levi quae tertia decima est, subintelligitur in duodecim, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
cipiuntur. Et ait illis. Wos estis qͥ¬
iustificatis uos corã hominib: d̾̃s autẽ
nouit corda ur̃a: quia qͦd hominibus
altum ẽ. abhominatio ẽ ante dm̃.
l dum cũ eis torquent᷑ qͦs in hoc mim¬
do dilexert̃. eos ñ solum sua. s etiã eoꝵ
pęna consumat. Fit aut̾ẽ in electis qͥd¬
dã uenerabilꝰ. qr ñ solũ eos agnoscunt
qͦs hic nouerant. s uelit uisos ac co¬
gnitos recognoscunt bonos qͦs nũqu̾ã
iuderunt. Et ait illi abrahã. Ha¬
bent moysen & ꝓpħas: audiant illos.
At ille dixit. Non pat̃ abrahã: s siqͥs
ex mortius ierit ad eos. penitentiam
agent. Diues iste serus magister in¬
cipecẽe: cum iam nec discendi tempꝰ
habet. nec docendi. Et quia uerba dei
despexerat. hȩc audire non posse. suos

Expanded text:
aecipiuntur. Et ait illis: Vos estis quaecipiuntur. Et ait illis: Vos estis qui judicatis vos coram hominibus, Deus autem novit corda vestra, quia quod hominibus altum est, abominatio est ante Deum. li dum cum eis torquentur, quos in hoc mundo dilexerunt, eos non solum sua, sed etiam eorum poena consumat. Fit autem in electis quiddam venerabilius, quia non solum eos agnoscunt quos hic noverant, sed velut visos ac cognitos recognoscunt bonos quos nunquam viderunt. Et ait illi Abraham: Habent Moysen et prophetas, audiant illos. At ille dixit: Non, pater Abraham, sed si quis ex mortuis ierit ad eos, poenitentiam agent. » Dives iste serus magister incipit esse, cum jam nec discendi tempus habet nec docendi. Et quia verba Dei despexerat, haec audire suos
Abbreviated transcription (Latin):
linquens ipsam ꝓfessionem: quasi agr̃n
fructiferum rełinquit. Relinquens di¬
gnitatẽ scłarem: quasi domum se adiun¬
brantem desꝑicit. Relinquentẽ sorores.
suscipiunt gr̃ȩ dĩ: quasi carissimȩ soro.¬
res. Nec ulla soror sic duplicit᷑ cõplectit᷑
frẽm: ut gr̃e dei aminam scãm.
ulti aut̾e eruut primi nouissimi.
& nouissum pͥmi. ¶ulti pͥus
feruent. postea torpent. multi priꝰ frigi
in cruce factum confessorẽ. Aiter
Multi in scło despecti: in futuro sunt
glorificandi: apud homines alii glorio¬
si. in futuro damnandi. Uel gentiles
qui du sine lege iuxerant. ad fidem
sunt uocandi: udei excecandi. Lexei.
ydiebant autem hȩc omĩa phari-¬
sei qui erant auari: & deridebant
illum. Disputantem de contemptu
mundi. deridebant. cum lex suis obser¬
uatorib bona terrȩ ꝓmitteret. ñ ad¬
tendentes quia in lege carnalib mino¬
ra. in eugłio spũ alib maiora iure pͣ¬

Expanded text:
linquens ipsam professionem, quam agrum linquens ipsam professionem, quam agrum fructiferum relinquit. Relinquens dignitatem, facultatem quasi domum se adumbrantem despicit. Relinquentem sorores suscipiunt gratiae Dei quasi charissimae sorores. Nec ulla soror sic dulciter complectitur fratrem, ut grulti autem erunt primi novissimi, et novissimi primi. Multi prius fervent, postea torpent; multi prius frigidm in cruce factum confessorem. Aliter: Multi in saeculo despecti, in futuro sunt glorificandi; apud homines alii gloriosi, in futuro damnandi: vel gentiles qui diu sine lege vixerant, ad fidem sunt vocandi, Judaei excaecandi. L. 192X Audiebant autem omnia haec Pharisaei, qui erant avari, et deridebant illum. Disputantem de contemptu mundi deridebant, cum lex suis observatoribus bona terrae promitteret, non attendentes quia in lege carnalibus minora, in Evangelio spiritualibus majora jure pr
Abbreviated transcription (Latin):
pro saluatore om̃s diuuitias dimiserit.
& carnis affectus contempserit: in spi-¬
ritualib centuplum accipiet. quȩ cõ¬
paratione carnalium & merito sui.
ita erunt. quasi paruo numero cente¬
nariꝰ comparet᷑. Qͥ enim propt̃ regnũ
dĩ temꝑalia spernunt. etiam in hac
uita ꝑsecutionib plena. eiusdẽ regni
gaudia. fide certa degustant: & om̃i-¬
um electoꝵ sincera dilectione fruun¬
tur. Cum gͥ a consortib ꝓpositi sui
multo gratiorẽ recipiant caritatem.
omĩa spuali glutmno colligatoꝵ tan¬
quam sua credunt: quia multitudinis
credentium erat cor unum & amma
una. nullusq egens erat int̾ eos. In
continentia etiam coniugali maior
pat̃ ẽ diabolus. mat̾ ignorantia. ꝑ qͦ
diabolus generat filios:. fr̃s & sorores
sunt socii & sociȩ erroris. Si credat ille
qui fuit sacerdos gentilis. relinquit
ẏdolatriam quasi coniugem suã: ꝑ ꝗͣ
generabat filios & filias. Si crediderit
magister cuiuslibet ꝓfessionis malȩ. re¬

Expanded text:
pro Salvatore omnes divitias dimiserit, et carnis affectus contempserit, in spiritualibus centuplum accipiet, quae comparatione carnalium merito sui, ita erunt quasi parvo numero centenarius comparetur. Qui enim propter regnum Dei temporalia spernunt, etiam in hac vita persecutionibus plena, ejusdem regni gaudia fide certa degustabunt, et omnium electorum sincera dilectione fruentur. Cum igitur a consortibus propositi sui multo gratiorem recipiant charitatem, omnia spirituali glutino colligatorum tanquam sua credunt, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una, nullusque egens erat inter eos . In continentia etiam conjugali major pater est diabolus, mater ignorantia, per quam diabolus generat filios, fratres et sorores, sunt socii et sociae erroris. Si credat ille qui fuit sacerdos gentilis, relinquit idololatriam quasi conjugem suam, per quam generabat filios et filias. Si crediderit magister cujuslibet professionis malae, re
Abbreviated transcription (Latin):
Totus ẽ rectus filiꝰ dĩ ut acus. ñ habens
serupulum peccati. ꝑ euiꝰ uulnꝰ passio¬
nis gentes ingressȩ sunt in uitã ęt̾nã.
Ab eo consuta ẽ immortalitatis tuni¬
ca: quȩ conscissa erat in adam. Hic
acus consuit sp̃m carni: & iudaicum
populum gentili. Unde apłs. Ipse est
pax nr̃a: qui fecit utraq unum. Hic
acus copulauit disruptam amicitiã:
angłoꝵ & hominum. Hic acꝰ figit &
ꝑtransit. & uulnus ñ facit. Auditis
arttem his discipuli: mirabantur ual¬
de dicentes. Quis gͦ poterit saluus
eda eẽ:. Intellexerunt diuitiarũ amato¬
res etiam si ñ habeant: in diuitum
numero deputari. Alit̃ em̃ cũ multo
plures sint pauꝑes quã diuites: ñ di¬
cerent qͥs poterit saluus ẽẽ: Espici¬
ens autem ih̃c dixit illis. Apud hoĩes
hoc impossibile ẽ: apud dm̃ aut̾e om̃a
possibilia sunt. Hoc non ita accipi¬

Expanded text:
Totus est rectus Filius Dei ut acus, non habens Totus est rectus Filius Dei ut acus, non habens scrupulum peccati, per cujus vulnus passionis gentes ingressae sunt in vitam aeternam. Ab eo consuta est immortalitatis tunica, quae conscissa erat in Adam. Hic acus consuit spiritum carni, et Judaicum populum gentili. Unde Apostolus: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Hic acus copulavit diruptam amicitiam angelorum et hominum; hic acus figit et pertransit, et vulnus non facit. Auditis autem his discipuli mirabantur valde, dicentes: Quis ergo poterit salvus esse? BEDA. Intellexerunt divitiarum amatores, etiamsi non habeant, in divitum numero deputari. Aliter enim, cum multo plures sint pauperes quam divites, non dicerent, quis poterit salvus esse? Aspiciens autem Jesus, dixit illis: Apud homines hoc impossibile est, apud Deum autem omnia possibilia sunt. Hoc non ita accipi
Abbreviated transcription (Latin):
xomͦ gͦ plurimi diuites intrauert̃
regnum dei: nͥ qr dõ inspirante diui¬
tias ꝓ nichilo habuerunt. Nũquid
dauid in diuitiis confidebat. de seipso
canens: qr unicꝰ & pauꝑ sum ego: Ali¬
os etiam ita hortatur: diuitiȩ si afflu¬
ant nolite cor apponere. Mystice facihꝰ
dicitur xp̃c: quia sponte humilianis
infrmitatis nr̃s onera sustinute. Un¬
de illud. Quanto magnꝰ es. hummilia
te in om̃ib. Peracum significat puncli¬
ones: in passione susceptas. Fo̾ram̃ gͦ
acus dicit angustias passionis: qua na¬
turȩ nr̃ȩ quasi seissa uestimenta resar¬
cire dignatus ẽ. id est reparare p ost
tortuosas animo intrare ꝑ angustũ
ostium regni çlestis: quam iudeos diui¬
tes iusos. in lege & ꝓpħis. Gentes habe¬
bant gibbum ydolatriȩ. sicut camelꝰ
habet gibbũ qui ñ ꝑmititt eum eri¬
gere collum. Acus est filiꝰ d̾i: cuiꝰ pri¬
ma pars subtilis & acuta. significat diui¬
nitatem eus. nouissima incarnationẽ

Expanded text:
o ergo plurimi divites intraverunt regnum Dei, nisi quia, Deo inspirante, divitias pro nihilo habuerunt? Nunquid David in divitiis confidebat, de seipso canens: Quia unicus et pauper sum ego . Alios etiam ita hortatur: Divitiae si affluant, nolite cor apponere . Mystice, facilidicitur Christus, quia sponte humiliatus, infirmitatis nostrae onera sustinuit. Unde illud: Quanto magnus es, humilia te in omnibus . Per acum significat punctiones in passione susceptas. Foramen ergo acus dicit angustias passionis, qua naturae nostrae quasi scissa vestimenta resarcire dignatus est, id est reparare post ltortuosas animo intrare per angustum ostium regni coelestis, quam Judaeos divites visos in lege et prophetis. Gentes habebant gibbum idololatriae, sicut camelus habet gibbum, qui non permittit eum erigere collum. Acus est Filius Dei, cujus prima pars subtilis et acuta, significat divinitatem ejus; novissima, incarnationem.
Abbreviated transcription (Latin):
icut dici solet quia promiserã de¬
di: ita intelligimus hoc. Quia ꝑ
moysen famulum fidelem data ẽ a dõ
lex. in qua cognitio boni & mali. in qua
ꝓmissio & umbra futuroꝵ bonoꝵ. pro¬
culdubio ꝑ ih̃m qui dñs & filius dei ẽ
facta est gr̃a qua declinamꝰ a malo
& facimus bonum. facta est rerum ueri¬
tas in lege promissa & figurata. Uel in¬
tellige ueritatem suꝑnȩ beatitudinis in¬
cominutabilitatẽ. in qua deo similes eri¬

Expanded text:
icut dici solet, quia promiseram dedi; ita intelligimus hoc, quia per Moysen famulum fidelem data est a Deo lex, in qua cognitio boni et mali, in qua promissio et umbra futurorum bonorum, procul dubio per Jesum, qui Dominus et Filius Dei est, facta est gratia, qua declinamus a malo et facimus bonum, facta est rerum veritas, in lege promissa et figurata. Vel intellige veritatem supernae beatitudinis incommutabilitatem, in qua Deo similes eri