comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc: cui ñ obedire. peccatum ẽ ñ consilium. Quo
si uti uolueris: minus boni adipisceris. ñ mali
aliquid ꝑpetrabis. Eropterea cum dixisset. solu¬
tus es ab uxore. ne quesieris uxorem: quia ñ p̃¬
apiebat ne malum fieret. s consulebat ut me-¬
lus fieret: continuo subiunxit. Et si acceperis
ixnem ñ peccasti: ce si nupserit uirgo ñ peccat.
adlidit tamen. ẽribulationem autem carnis.
habebunt huiusmodi. Ego autem uobis parco.
hoc modo exhortans ad uirginitatem continẽ¬
uamꝙ ppetuam. ut aliqͣntulum a nuptiis e¬
diam deterreat: modeste sane. ñ tamqm a re ma¬
la & illicita: s tamqͣm ab onerosa ac modesta.
lliud ẽ enim admittere carnis turpitudinem: a¬
ud habere carnis tͥbulationem. Ilud ẽ criminis
faser. hoc laboris ẽ pati: quem plerumꝙ homi¬
nes etiam pro officus honestissimis ñ recusant:
spiobibendo coniugio iam hoc temꝑe quo ñ
propagatione seruitur. istam t̾bulationem car¬

Expanded text:
hoc, cui non oboedire peccatum est, non consilium, quo hoc, cui non oboedire peccatum est, non consilium, quo si uti nolueris, minus boni adipisceris, non mali aliquid perpetrabis. propterea cum dixisset: solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem, quia non praecipiebat, ne malum fieret, sed consulebat, ut melius fieret, continuo subiunxit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. Addidit tamen: tribulationem autem carnis habebunt huius modi, ego autem uobis parco, hoc modo exhortans ad uirginitatem continentiamque perpetuam, ut aliquantulum a nuptiis etiam deterreret, modeste sane, non tamquam a re mala et inlicita, sed tamquam ab onerosa ac molesta. aliud est enim admittere carnis turpitudinem, aliud habere carnis tribulationem: illud est criminis facere, hoc laboris est pati, quem plerumque homines etiam pro officiis honestissimis non recusant. sed pro habendo coniugio iam hoc tempore, quo propagatione seruitur, istam tribulationem car
Abbreviated transcription (Latin):
oulus es ab uxore: ne quesieris uxorẽ. hoꝵ duum
ꝯdpnus posint ad p̃ceptũ ꝑtineo ꝯtra qͦͥd ñ licet face.
go enm licet dimittere ixorem nͥ ex causa fornicati¬
dus sicut in eugłio ipse dñs dicit. Ilud autẽ qͦd
adidit. solutus es ab uxore. ne quesieris uxorem:
consilii sententia ẽ ñ p̃cepti. Licet itaq facere: s
melius ẽ ñ facere. Deniq continuo subiecit. Et si
aceperis uxorem: ñ peccasti. Et nupserit uirgo:
ñ pecat. Iuud autem prius cum dixisset. alligatꝰ
ouxori ne quesieris solutionem: numqͥd addidit.
ce sisolueris ñ peccasti. Iam enĩ supradyxerat. his
aitem qui sunt in conuigio. p̃cipio ñ ego s dñs:
irorem a uiro ñ discedere: quod si discesserit ma¬
nere mnuptam aut uiro suo reconciliari: fieri e¬
nim potest ut ñ sua culpa. s mariti discedat.
dende ait. Et uir uxorem ne dimittat. Quod
uichilominus ex precepto dñi posuit. nec ibi ad¬
didit ce si dimiserit ñ peccat. Preceptum ẽ enĩ

Expanded text:
xore? ne quaesieris uxorem. horum duorum quod prius posuit ad praeceptum pertinet, contra quod non licet facere. non enim licet dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sicut in euangelio ipse dominus dicit. illud autem, quod addidit: solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem, consilii sententia est, non praecepti; licet itaque facere, sed melius est non facere. denique continuo subiecit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. illud autem prius cum dixisset: adligatus es uxori? ne quaesieris solutionem, numquid addidit: et si solueris, non peccasti? iam enim supra dixerat: his autem qui sunt in coniugio praecipio non ego sed dominus, uxorem a uiro non discedere: quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari; fieri enim potest, ut non sua culpa, sed mariti discedat. deinde ait: et uir uxorem ne dimittat, quod nihilominus ex praecepto domini posuit, nec ibi addidit: et si dimiserit, non peccat. praeceptum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
omnes qui in eum crediderunt in quibus
ce ipsa ẽ. recte filii sponsi appellanbant sps
ne mater membrorum eiꝰ quod nos sumus
quia cooꝑata ẽ caritate ut fideles in ȩceleapi
nascerentur que illius capitis membra suns
corꝑe uero ipsius capitis mater. O portebat
enim caput nr̃m ꝓpter insigne miraculũ
scđm carnem nasci de uirgine: quo signis¬
caret membra sua de uirgine eccła seamsi¬
ritum nascitura. Sola gͦ maria ce sp̃u & c¬
pore mater &e uirgo. &e mater xp̃i. & uirgo
ritu quidem tota mater xp̃i ẽ. tota uingo
xp̃i. Corpore autem ñ tota. s in quibus lo
uirgo xp̃i: in quibusdam mater. s ñ xp̃is

Expanded text:
omnes qui in eum crediderint, in quibus omnes qui in eum crediderint, in quibus et ipsa est, recte filii sponsi appellantur, sed plane mater membrorum eius, quod nos sumus, quia cooperata est caritate, ut fideles in ecclesia nascerentur, quae illius capitis membra sunt, corpore uero ipsius capitis mater. oportebat enim caput nostrum propter insigne miraculum secundum carnem nasci de uirgine, quo significaret membra sua de uirgine ecclesia secundum spiritum nascitura. sola ergo Maria et spiritu et corpore mater et uirgo, et mater Christi et uirritu quidem tota mater Christi est, tota uirgo Christi, corpore autem non tota, sed in quibusdam uirgo Christi, in quibusdam mater, sed non Chris
Abbreviated transcription (Latin):
nim &e maria laudabilius atq beatius
xp̃i mater ẽ: scđ̾m supra memoratã eius
sententiam. quicumq facit uoluntatem pa¬
tris mei qui in celis ẽ. ip̃e michi frater ce so¬
ror &e mat̾ ẽ. Has sibi omnes ꝓpinqͥtates in
ppło quem redemit spiritaliter exhibet. fr̃a¬
tres ce sorores habet scõs uiros &e scãs femi¬
nas: quoniam sunt illi in celesti heredita¬
te coheredes. Mater eius ẽ tota eccła: quia
membra eius idest. fideles eius ꝑdei grãm
ipsa utiq parit. Item mater eiꝰ est anima
pia.faciens uoluntatem patͥs eius fecun¬
dissima caritate. in his quos parturit do¬
nec in eis ipse formetur. Maria gͦ faciens uo¬
luntatem dei corꝑalit̾ xp̃i tantumm mater
ẽ: spiritaliter autem oe soror &e mat̾ ẽ. Ac ꝑ
hoc illa una femina ñ solum sp̃u: uerumeti¬
am corpore &e mater ce uirgo. Et mater qui¬
dem spũ. ñ capitis nr̃i quod ẽ ipse saluator.
ex quo magis illa spiritaliter nata ẽ: quia

Expanded text:
nim et Maria laudabilius atque beatius nim et Maria laudabilius atque beatius Christi mater est secundum supra memoratam eius sententiam: quicumque facit uoluntatem patris mei qui in caelis est, ipse mihi frater et soror et mater est. has sibi omnes propinquitates in populo, quem redemit, spiritaliter exhibet: fratres et sorores habet sanctos uiros et sanctas feminas, quoniam sunt illi in caelesti hereditate coheredes. mater eius est tota ecclesia, quia membra eius, id est fideles eius per dei gratiam ipsa utique parit. item mater eius est omnis anima pia faciens uoluntatem patris eius fecundissima caritate in his quos parturit, donec in eis ipse formetur. Maria ergo faciens uoluntatem dei corporaliter Christi tantummodo mater est, spiritaliter autem et soror et mater. Ac per hoc illa una femina non solum spiritu, uerum etiam corpore et mater et uirgo. et mater quidem spiritu non capitis nostri, quod est ipse saluator, ex quo magis illa spiritaliter nata est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo eẽ debuisset: que prolem etiam sine ꝯ¬
cubitu conciꝑe meruisset. Uirginitatem deo
dicauit. cum adhuc quid eẽt ꝯceptura nesci¬
ret: ut in t̾reno mortaliq corꝑe celestis uite
imitatio uoto fieret. ñ p̃cepto. amore eligen¬
di. ñ necessitate seruandi. Ita xp̃c nascendo
de uirgine. que anteqͣm sciret quis de illa
fuerat nasciturus. uirgo statuerat ꝑmane¬
re: uirginitatem scãm approbare maluit.
qͣm imꝑare. Ac sic etiam in ip̃a femina in
qua formam serui accepit: uirginitatem
eẽ liberam uoluit. Nõ est gͦ unde dei uirgi¬
nes ꝯtristentur: quod etiam ip̃e uirginitate
seruata. matres carnis eẽ ñ possunt. Illum
enim solum decenter uirginitas parere po¬
tuit: qui in sua natiuitate parem habere
ñ possit. U erumptamen ille unius uirgi
nis sc̃ẽ partus: omnium scãrum uirginum
ẽ decus. Et ip̃e cum maria matres. xp̃is: si
patris eius faciunt uoluntatem. Hinc e¬

Expanded text:
uirgo esse debuisse, quae prolem etiam sine cuirgo esse debuisse, quae prolem etiam sine concubitu concipere meruisset, uirginitatem deo dicauit, cum adhuc quid esset conceptura nesciret, ut in terreno mortalique corpore caelestis uitae imitatio uoto fieret, non praecepto, amore eligendi, non necessitate seruiendi. ita Christus nascendo de uirgine, quae, antequam sciret quis de illa fuerat nasciturus, uirgo statuerat permanere, uirginitatem sanctam adprobare maluit quam imperare. ac sic etiam in ipsa femina, in qua formam serui accepit, uirginitatem esse liberam uoluit. Non est ergo, cur dei uirgines contristentur, quod etiam ipsae uirginitate seruata matres carnis esse non possunt; illum enim solum decenter uirginitas parere posset, qui in sua natiuitate parem habere non posset. uerumtamen ille unius sanctae uirginis partus omnium sanctarum uirginum est decus, et ipsae cum Maria matres Christi sunt, si patris eius faciunt uoluntatem. hinc e
Abbreviated transcription (Latin):
quitas nichil marie ꝓfuisset: nisi felicius
xp̃m corde qͣm carne gestasset. Ip̃a quoq
uirginitas eius ideo gratior ce acceptior. qͥa
ñ eam conceptus xp̃c uiro uiolaturo quam
conseruaret ip̃e p̃ripuit: s prius qͣm conci¬
ꝑetur iam deo dicatam de qua nasceretur
elegit. hoc indicant uerba que sͥ fetum an¬
nuntianti angelo maria credidit. Quomo¬
do inquit fiet istud. quoniam uirum non
cognosco: Quod ꝓfecto ñ diceret: nisi deo
uirginem se ante uouisset. S quia israe¬
litarum mores hec adhuc recusabant: de¬
sponsata ẽ uiro iusto. ñ uolenter ablaturo
s potius contra uiolentias eustodituro.
Quod illa iam uouerat: quãqͣm etiam si hoc
solum dixisset quomodo fiet istud. nec ad¬
didisset quoniam uirum ñ cognosco. Nõ
quesisset utiꝙ ꝓmissum sͥ filium quomͦ
femina paritura eẽt: si concubit᷑a nupsis¬
set. Poterat ce iuberi uirgo ꝑmanere. in qua
dei filius formam sͥ ꝯgruenti miraculo ac¬

Expanded text:
quitas nihil Mariae profuisset, nisi felicius quitas nihil Mariae profuisset, nisi felicius Christum corde quam carne gestasset. Ipsa quoque uirginitas eius ideo gratior et acceptior, quia non eam conceptus Christus uiro uiolaturo quam conseruaret ipse praeripuit, sed priusquam conciperetur iam deo dicatam de qua nasceretur elegit. hoc indicant uerba, quae sibi fetum adnuntianti angelo Maria reddidit. quomodo, inquit, fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod profecto non diceret, nisi deo uirginem se ante uouisset. sed quia hoc Israhelitarum mores adhuc recusabant, desponsata est uiro iusto, non uiolenter ablaturo, sed potius contra uiolentos custodituro quod illa iam uouerat. quamquam etiamsi hoc solum dixisset: quomodo fiet istud? nec addidisset: quoniam uirum non cognosco, non quaesisset utique, promissum sibi filium quomodo femina paritura esset, si concubitura nupsisset. poterat et iuberi uirgo permanere, in qua dei filius formam serui congruenti miraculo ac
Abbreviated transcription (Latin):
di. in utraq fecunditas uirginitatem ñ a¬
lituat. Piomde cum eccła uniuersa sit sc̃ã &̃
corꝑe ce spũ. nec tamen uniuersa sit corpore
cum illi nuntiati fuissent &e foris expecta¬
rent. quia ñ possent ad eum uenire pre tur¬
ba: ille respondit. Que ẽ mat̃ mea: aut qͥ s̃ fr̃s mei ͤ¬
Et extendens manum suꝑ discipulos suos:
ait. hiis̃ fr̃s mei. Et quicumq fecerit uolũ¬
tatem patͥs mei: ip̃e michi frater. & mater
& soror ẽ. Quid aliud nos docens: nisi car¬
nali cognationi genus nr̃m spiritale p̃po¬
nere: Nec inde beatos eẽ homines. si iustis
ce scĩs carnis ꝓpinquitate iungunt᷑. s maria
carnem xp̃i. Nam &e dicenti cuidam beatꝰ
uenter qui te portauit: ipse respondit Im¬
mo beati qui audiunt uerbum dei ce custo.¬
diunt. Deniq fr̃ib eius idest sod̾m carnẽ
cognatis qui ñ in eum crediderunt: quid
profuit illa cognatio. Sic &e mat̾na ꝓpin¬

Expanded text:
dit, in utraque fecunditas uirginitatem non adit, in utraque fecunditas uirginitatem non adimit. proinde cum ecclesia uniuersa sit sancta et corpore et spiritu, nec tamen uniuersa sit corpore cum illi nuntiati fuissent et foris expectarent, quia non possent eum adire prae turba, ille respondit: quae est mater mea aut qui sunt fratres mei? extendens manum super discipulos suos ait: hi sunt fratres mei; et quicumque fecerit uoluntatem patris mei, ipse mihi frater et mater et soror est, quid aliud nos docens nisi carnali cognationi genus nostrum spiritale praeponere nec inde beatos esse homines, si iustis et sanctis carnis propinquitate iunguntur, sed si carnem Christi. nam et dicenti cuidam: beatus uenter qui te portauit, ipse respondit: immo beati qui audiunt uerbum dei et custodiunt. denique fatribus eius, id est secundum carnem cognatis, qui non in eum crediderunt, quid profuit illa cognatio? sic et materna propin
Abbreviated transcription (Latin):
dam eorum fecunditas honorari. in qͥbus.
etam fecundari sterilitas meruit. Hoc uero
temꝑe quib dictum ẽ. si se ñ ꝯtinent nubãt.
ñ adhibenda ẽ exhortatio: s consolatio. Quib
autem dictum ẽ. qui potest caꝑe capiat. exhor¬
tandi sunt ne t̾reantur. & terrendi ne extollan¬
tur. Non solum gͦ p̃dicanda ẽ uirginitas ut
ametur: uerumetiam monenda ne infletur.
hoc isto sermone suscepimus. adiuuet xp̃c uir¬
gnis filius. &e uirginum sponsus. uirginali
utero corꝑaliter natus: uirginali conubio spi¬
qͣnto digno sunt honore eius membra q̃ hoc
cistodiunt. etiam in ip̃a carne quod tota custo¬
dit in fide que imitatur matrem uiri sui. ce do¬
Ẽ suuis enim integritati consulimus: si uirgo
n est: suiꝰ prolem alloquimur si mater ñ est:
Maria corꝑaliter caput huiiꝰ corꝑis peperit:
uła spiritalit̾ membra illius capitis parit.
In utraꝙ uirginitas fecunditatem ñ impe¬

Expanded text:
dam eorum fecunditas honorari, in quibusdam dam eorum fecunditas honorari, in quibusdam etiam fecundari sterilitas meruit. hoc uero tempore quibus dictum est: si se non continent, nubant, non adhibenda est exhortatio, sed consolatio, quibus autem dictum est: qui potest capere capiat, exhortandi sunt, ne terreantur, et terrendi, ne extollantur. non solum ergo praedicanda est uirginitas, ut ametur, uerum etiam monenda, ne infletur. Hoc isto sermone suscepimus; adiuuet Christus, uirginis filius et uirginum sponsus, uirginali utero corporaliter natus, uirginali conubio spiquanto digna sunt honore membra eius, quae hoc custodiunt etiam in ipsa carne, quod tota custodit in fide, quae imitatur matrem uiri sui et doirgo est; cuius enim integritati consulimus, si uirgo non est? cuius prolem adloquimur, si mater non est? Maria corporaliter caput huius corporis peperit, ecclesia spiritaliter membra illius capitis parit. in utraque uirginitas fecunditatem non inpe
Abbreviated transcription (Latin):
Postea qm scͥpsi librum de bonocol¬
iugali. expectabatur ut scͥberem de sca
gmitate. N ec distuli. atꝙ so dei muns
&e qm magnũ ce qnta humilitate cus¬
diendum eẽt uno sicut potui uolumis
ibrum de bono coniugali nuper
eidimus. in qu̾o ediam uirgines xp̃i cõmti¬
numus atꝙ monuimus. ne propter gxcel¬
lentiam muneris amplioris quod diuinitus
accepunt contempnant in sui ꝯparatione pa¬
tres ce matres populi dei: hominesꝙ illos
quos tamqͣm oliuam commendat apłs. ne
suꝑbiat insertus oleaster. qui uenturo xp̃o e¬
tiam filiorum ꝓpagatione seruiebant. Ideo me¬
riti inferiores eẽ arbitrentur: quia iure di¬
uino continentia conubio &e nuptus pia uir¬
gnitas anteponit᷑. In illis quippe parabant᷑
e parturiebantur futura: que nunc impleri
mirabiliter &e effica citer cernimus. Quorum
itam uita coniugalis propħiea fuit: unde
ñ ꝯsuetudine humanorũ uotorum atq gau¬
diorum. s ualde ꝓfundo consilio dei. in quibꝰ¬

Expanded text:
Posteaquam scripsi de bono coniugali, expectabatur, ut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine Librum de bono cedidimus, in quo etiam Christi uirgines commonuimus atque monuimus, ne propter excellentiam muneris amplioris, quod diuinitus acceperunt, contemnant in sui conparatione patres et matres populi dei hominesque illos, quos tamquam oliuam commendat apostolus, ne superbiat insertus oleaster, qui uenturo Christo etiam filiorum propagatione seruiebant, ideo meriti inferioris esse arbitrentur, quia iure diuino continentia conubio et nuptiis pia uirginitas anteponitur. in illis quippe parabantur et parturiebantur futura, quae nunc impleri mirabiliter et efficaciter cernimus, quorum etiam uita coniugalis prophetica fuit: unde non consuetudine humanorum uotorum atque gaudiorum, sed ualde profundo consilio dei in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
heȩ autem membra illius capitis ꝓcrtaũ
Nunc uero etiam si tales hac uoce ꝯtence
que ad hoc tantum uiris iunguntur a
miscentur. ut filios habeant niebilꝙ l¬
a ac salute manentium. Stella enim ab stel¬
ia differo in głam: sic &e resurrectio mortuorum.
Honum g̃ est homini sic eẽ. Dende adiungit idẽ

Expanded text:
hae autem membra illius capitis procrearent; hae autem membra illius capitis procrearent; nunc uero etiamsi tales hac uoce contendant, quae ad hoc tantum uiris iunguntur atque miscentur, ut filios habeant, nihilqa ac salute manentium; stella enim ab stella differt in gloria. sic et resurrectio mortuorum. bonum est ergo homini sic esse. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
gines dicate. scĩs morib ce caritate de cn¬
de puro &e ꝯscientia bona & fide ñ ficta qu
uoluntatem patͥs faciunt: xp̃i spiritali
matres sunt. Que autem ꝯuigali uita a¬
Et ideo currunt. ut sacramentis imbut :
membra fiant partus earum: quoniam q
peperint norunt. Hoc dixi. ne forte audts
fecunditas coniugalis cum uirginali mnt¬
gritate contendere: atq ipsam mariã ̃per¬
re. ac uirginib dei dicere. illa in corꝑe duu
res habuit honorandas. uirginitatem & l¬
cunditatem: quia ce integra ꝑmansit ⁊ pas
hanc felicitatem quoniam totam utrepl
bere ñ potuimus. partite sumus: ut uos lib
uirgines. nos simus matres. ẽsobis quod li¬
sit in prole consoletur seruata uirginitas
nobis prolis lucro amissa ꝯpensetur intis¬
tas. hec uox fidelium coniugatarũ adsa
uirgines. utcumq ferenda eẽt. si xp̃ianos
corꝑe parerent: ut hoc solo esset marie sil¬
ditas carnis expecta uirginitate p̃stants
quod illa ipsum caput horum m̃brorul

Expanded text:
aritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quia uoluntatem patris faciunt, Christi spiritaliter matres sunt; quae autem coniugali uita cet ideo currunt, ut sacramentis inbuti Christi membra fiant partus earum, quoniam quid pepererint norunt. Hoc dixi, ne forte audeat fecunditas coniugalis cum uirginali integritate contendere atque ipsam Mariam proponere ac uirginibus dei dicere: illa in corpore duas res habuit honorandas, uirginitatem et fecunditatem, quia et integra permansit et peperit; hanc felicitatem quoniam totam utraque habere non potuimus, partitae sumus, ut uos sitis uirgines, nos simus matres; uobis quod defit in prole, consoletur seruata uirginitas, nobis prolis lucro amissa compensetur integritas. haec uox fidelium coniugatarum ad sacras uirgines utcumque ferenda esset, si christianos corpore parerent, ut hoc solo esset Mariae fecunditas carnis excepta uirginitate praestantior, quod illa ipsum caput horum membrorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nando p̃paraũ. ut regno digni eẽnt. p̃paraũ u¬
tiq scđm ꝓpositũ uocandoꝰ ut obediat. p̃parauit
itificãdos. ut accepta gr̃a recte ẽdãt ⁊ bñ uiuãt.
p̃parauit etiam glorificandos. ut coheredes
effecti. regnum celorũ sine fine possideant.

Expanded text:
nando praeparavit, ut regno digni essent, praeparavit utique secundum propositum vocandos ut obediant, praeparavit justificandos, ut, accepta gratia, recte credant et bene vivant; praeparavit etiam glorificandos, ut, Christi cohaeredes effecti, regnum coelorum sine fine possideant:
Abbreviated transcription (Latin):
neq hoc inueniri possit quomͦ contra fidett
ip̃am tamen religionem quã paucissimis an
nifestissimis celebrationum sacramentis miibl
dei ẽẽ liberam uoluit. seruilib onerib p̃munti
tolerabilior sit conditio iudeorum. qui etiãsi ti
libertatis ñ cognouerunt. legalib tam̃ sartu
ñ humanis p̃sumptionib subiciunt᷑: s eccł̃al
inter multam paleam multaq zirania ism¬
ta. multa tolerat: & tam̃ que s̃ contra fidẽ ul
bonam uitã. nec approbat. nec tacet. nec fa
rare se a carnib edendis. ut immundas arba¬
tur: aꝑtissime contra fidem sanamq doam
test putari a ñnullis obscure hinc apł̃m
cepisse. qui etiam inter multa que de hacdꝰ
dixit. sic detestatus ẽ. hereticorum impiamꝰ
nionem. ut diceret. Sp̃c autem manifeste d
quia in nouissimis temporib recedent qul
a fide attendentes sp̃ib seductorib &s doch¬

Expanded text:
neque hoc inueniri possit, quo modo contra fidem sint, neque hoc inueniri possit, quo modo contra fidem sint, ipsam tamen religionem, quam paucissimis et manifestissimis celebrationum sacramentis misericordia dei esse liberam uoluit, seruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit condicio Iudaeorum, qui, etiam si tempus libertatis non cognounon humanis praesumptionibus subjiciuntur. Sed Ecclesia Dei inter multam paleam multaque zizania constituta, multa tolerat, et tamen quae sunt contra fidem vel bonam vitam non approbat, nec tacet, nec facrare se a carnibus edendis, ut immundas arbitrentur, apertissime contra fidem sanamque doctpotest putari a nonnullis obscure hinc Apostolum praecepisse; qui etiam inter multa quae de hac re dixit, sic detestatus est haereticorum impiam opinionem, ut diceret: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seduct
Abbreviated transcription (Latin):
autem instituitur uel ꝓpter ꝯsuetudinem ut q̃i
obseruatio sacramenti sit. approbare ñ possũ.
etiamsi multa huiusmodi propt̾ ñ nullarũ i
scãrum uł turbulentarum ꝑsonarum scandi¬
la deuitanda liberius improbare ñ audeo. s
hoc nimis doleo. quia multa que in diumis
libris saluberrime p̃cepta sunt minꝰ curanti
& tam multis p̃sumptionib sic plena sunt oni¬
a ut grauius corripiatur qui per octauas sua
terram nudo pede tetigerit. qͣm qui mentem
uinolentia sepeliuerit. Omnia itaq talia qu
neq scãrum seͥpturarum auctoritatib contrs¬
tur. nec conciliis ep̃orum statuta inueniuntiu
nec consuetudine uniuerse eccłe roborata sun
s diu̾soꝵ locorum diuersis motib innumer¬
biliter uariantur. ita ut uix aut omnino nũi
inueniri possĩt cause qͣs m eis ꝯstituendis hon¬
nes secuti sicutiubi facultas tͥbuitur sine ulla
dubitatione resecanda existimo. Quãuis em

Expanded text:
autem instituitur praeter consuetudinem, ut quasi autem instituitur praeter consuetudinem, ut quasi obseruatio sacramenti sit, adprobare non possum, etiam si multa huius modi propter nonnullarum uel sanctarum uel turbulentarum personarum scandala deuitanda liberius inprobare non audeo. sed hoc nimis doleo, quam multa, quae in diuinis libris saluberrime praecepta sunt, minus curantur; et tam multis praesumptionibus sic plena sunt omnia, ut grauius corripiatur, qui per octauas suas terram nudo pede tetigerit, quam qui mentem uinolentia sepeliuerit. omnia itaque talia. quae neque sanctarum scripturarum auctoritatibus continentur nec conciliis episcoporum statuta inueniuntur nec consuetudine uniuersae ecclesiae roborata sunt, sed diuersorum locorum diuersis motibus innumerabiliter uariantur, ita ut uix aut omnino numquam inueniri possint causae, quas in eis instituendis homines secuti sunt, ubi facultas tribuitur, sine ulla dubitatione resecanda existimo. quamuis enim
Abbreviated transcription (Latin):
calumniatorum detrimenta metuenda. sñ du¬
bitatione faciendum ẽ. maxime id quod etiã de
scͥpturis defend̃i potest: sicut de himnis ⁊ psal¬
mis canendis. cum & ip̃ius dñi & apłorum ha¬
beamus exemplum. & p̃cepta de hac re tam uti¬
lia ad mouendum pie animum & accendendũ
diuine dilectionis affectum uaria ꝯsuetudo est:
& pleraq in affrica eccłe membra pigriora s̃.
ita ut donatiste nos rep̃hendant quod sobrie
psallimus. in eccła diuina cantica propbetarũ.
cum ip̃i ebrietates suas ad cantum psalmorum
humano ingenio compositorum. quasi ad tubas
exhortationis inflamment. Quando autem nõ
ẽ tempus cum in eccła fr̃s congregantur. sc̃a can¬
tanda. nisi cum legitur aut disputat᷑. aut anti¬
stites elara uoce p̃cantur: aut ꝯmunis oratio
uoce diacons indicitur: aliis uero particulis tẽ¬
porum quid melius a congregatis. xp̃ianis fiat
quid utilius. quid sanctius omnino ñ uideo o

Expanded text:
calumniatorum detrimenta metuenda, sine ducalumniatorum detrimenta metuenda, sine dubitatione faciendum est, maxime id quod etiam de scripturis defendi potest sicut de hymnis et psalmis canendis, cum et ipsius domini et apostolorum habeamus exemplum et praecepta. de hac re tam utili ad mouendum pie animum et accendendum diuinae dilectionis affectum uaria consuetudo est et pleraque in Africa ecclesiae membra pigriora sunt, ita ut Donatistae nos reprehendant, quod sobrie psallimus in ecclesia diuina cantica prophetarum, cum ipsi ebrietates suas ad canticum psalmorum humano ingenio compositorum quasi ad tubas exhortationis inflamment. quando autem non est tempus, cum in ecclesia fratres congregantur, sancta cantandi, nisi cum legitur aut disputatur aut antistites clara uoce deprecantur aut communis oratio uoce diaconi indicitur? Aliis uero particulis temporum quid melius a congregatis Christianis fiat, quid utilius, quid sanctius omnino non uideo. quod
Abbreviated transcription (Latin):
re uideretur. multi hoc in ꝯsuedidinem recipe
noluerunt: ñnulli etiam de consuetudine au-¬
ferre ñ dubitauerunt. Aliqui autem ut hoc sa¬
cratiore temꝑe commend arent. & a baptysmi
sacramento distinguerent: uel diem terciũ octa¬
uarum. quia &e t̾narius numerus in multis ma
xime excellit sacramentis. uel etiam ip̃m octa¬
uum ut hoc facerent elegerunt. Miror sane qͥd
ita uolueris ut de his que uarie ꝑdiu̾sa loca ob¬
seruantur tibi aliquid seberem. eum & ñ sit neces¬
sarium. & una mhis saluberrima regula deti¬
nenda sit: ut que ñ s̃ contra fidem neq contͣ
bonos mores & habent aliquid ad exhortatio¬
nem uite melioris. ubicumq instituti uidemus
uel instituta cognoscimus: ñ solum ñ improbe¬
mus sed etiam lauãando atq imitando sectem᷑.¬
si aliquorum infirmitas ñ ita impedit. ut am¬
plius detrimentum sit. Si enĩ eo modo impedit
ut maiora studiosoꝵ. luera speranda sint. qͣm

Expanded text:
re uideretur, multi hoc in consuetudinem recipere re uideretur, multi hoc in consuetudinem recipere noluerunt. nonnulli etiam de consuetudine auferre non dubitauerunt. aliqui autem, ut hoc secretiore tempore commendarent et a baptismi sacramento distinguerent, uel diem tertium octauarum, quia et ternarius numerus in multixime excellit, uel etiam ipsum octauum, ut hoc facerent, elegerunt. Miror sane, quid ita uolueris, ut de his, quae uarie per diuersa loca obseruantur, tibi aliqua scriberem, cum et non sit necessarium et una in his saluberrima regula retinenda sit, ut, quae non sunt contra fidem neque bonos mores et habent aliquid ad exhortationem uitae melioris, ubicumque institui uidemus uel instituta cognoscimus, non solum non inprobemus, sed etiam laudando et imitando sectemur, aliquorum infirmitas non ita impedit, ut amplius detrimentum sit. si enim eo modo impedit, ut maiora studiosorum lucra speranda sint quam
Abbreviated transcription (Latin):
idest pascha &e pentecostes. Nam ut quadra
ginta illi dies ante pascha obseruentur eccle
consensio roborauit: sic etiam ut octo dies ne¬
ophitorum distinguantur a ceteris. idest ut
octauus pͥmo concinat. Ut autem alleluia
per illos solos dies qͥnquaginta in eccła ca¬
natur: ñ usq quaq obseruatur. Nam & ali¬
is dieb uarie cantatur alibi atq alibi: ip̃is
tamen dieb ubiq. Ut autem stantes & in
illis dieb & in omnib dnĩcis oremus: utrũ
ubiq seruetur ignoro. Tam̃ quid in eo sequa¬
tur eccła. dixi ut potui: & arbitror ẽẽ mani¬
festum. De lauandis uero pedib cum hoc do¬
minus propter humilitatis formam quã
docendam uenerat commendauerit. sicut
ip̃e consequenter exposuit. quesitũ est quo¬
nam tempore potissimum res tanta etiã
facto doceretur. & in illud tempus occurrit
quo ip̃a commendatio religiosius inhereret.
S ne ad ip̃m baptismi sacramentum ꝑtine¬

Expanded text:
id est Pascha et Pentecostes. Nam ut quadraid est Pascha et Pentecostes. Nam ut quadraginta illi dies ante pascha obseruentur, ecclesiae consensio roborauit; sic etiam, ut octo dies neophytorum distinguantur a ceteris, id est ut octauus primo concinat. ut autem alleluia per illos solos dies quinquaginta in ecclesia cantetur, non usquequaque obseruatur; nam et aliis diebus uarie cantatur alibi atque alibi, ipsis tamen diebus ubique. ut autem stantes et in illis diebus et in omnibus dominicis oremus, utrum ubique seruetur, ignoro; tamen quid in eo sequatur ecclesia, dixi, ut potui, et arbitror esse manifestum. De lauaBdis uero pedibus, cum hoc dominus propter humilitatis formam, quam docendam uenerat, commendauerit, sicut ipse consequenter exposuit, quaesitum est, quonam tempore potissimum res tanta etiam facto doceretur, et in illud tempus occurrit, quo ipsa commendatio religiosius inhaereret. sed ne ad ipsum baptismi sacramentum pertine
Abbreviated transcription (Latin):
figuratur in dauid. nisi ille qui uenit scđ̃m car¬
nem ex semine dauid: qui utiq in corpore suo
quod est eccła ad huc patitur mimicos. Unde
illi ꝑsecutori quem uoce mactauit oe in suũ cor¬
pus thitiens quodammͦ manducauit. sonuit
de celo. saule. saule. quid me ꝑsequeris: Quando
autem eruetur hoc corpus eius de manu om¬
nium inimicorum eius: nisi cum & illa nouis¬
sima inimica destruetur mors: Ad hoc tempꝰ
ꝑtinet numerus ille centum qͥnquaginta tri-¬
um piscium. Nam & ille numerus septimus
decimus surgens in tͥgonum: centum qͥnqua¬
ginta trium summã complet. Ab uno itaq
usq ad decem & septem surgens om̃s medios
Ad unum scilicet adde duo: fiunt utiq tria.
Adde tria: siunt sex. Adde quatuor: fiunt de¬
cem. Ad de quinq: fiunt quindecim. Ad de sȩc:
siunt uiginti unum. Adde ita ceteros. & ip̃m
septimum decimũ: fiunt centum qͥnquagin¬
ta tres. Hec de scͥpturis firmissime tenentur.

Expanded text:
figuratur in David, nisi ille qui venit secundum carfiguratur in David, nisi ille qui venit secundum carnem ex semine David? qui utique in corpore suo, quod est Ecclesia, adhuc patitur inimicos. Unde illi persecutori, quem voce mactavit et in suum corpus trajiciens quodammodo manducavit, sonuit de coelo sonuit: Saule, Saule, quid me persequeris? Quando autem eruetur hoc corpus ejus de manu omnium inimicorum ejus, nisi cum et illa novissima inimica destruetur mors? Ad hoc tempus pertinet numerus ille centum quinquaginta trium piscium. Nam et ipse numerus septimudecimus surgens in trigonum, centum quinquaginta trium summam complet. Ab uno quippe usque ad decem et septem surgens, omnes medios ad unum scilicet adde duo, fiunt utique tria; adde tria, fiunt sex; adde quatuor, fiunt decem; adde quinque, fiunt quindecim; adde sex, fiunt viginti unum; adde ita caeteros, et ipsum decimum septimum, fiunt centum quinquaginta tria. 32. Haec de Scripturis firmissime tenentur,
Abbreviated transcription (Latin):
scha significat omnes in nomine patͥs & filii et
sp̃s scĩ Propterea qͥnquagenarius numerus ter
multiplicatus addito ad eminentiam sac̾mẽ¬
d ip̃o ternario. in illis magnis piscib inuenit᷑
quos dñs iam post resurrectionem nouã uitam
demonstrans. a dextera parte leuari imꝑauit:
nec retia disrupta s̃: quia tunc hereticorum in-¬
quietudo ñ erit. Cunc homo ꝑfectus & quietus.
purgatus in anima & corꝑe per eloquia domi
ni casta argentum igne examinatum proba-¬
dim terre purgatum septuplum: accipiet mer¬
odem denarium. ut sint decem ⁊ septem. Nam
Sin hoc numero sicut in aliis multiplices fi¬
guras exhibentib: sacramentum mirabile rep¬
partur. Nec immerito etiam psalmus septi¬
nius decimus in regnorum libͥs solus integer
leꝯtur quia regnum ilud significat. uibi ad¬
uersarium ñ habebimus. Litulus enim eius ẽ.
in die qua eruit eum dñs de manu omĩum in¬
imicorum eius. & de manu saul. Quis enim

Expanded text:
scha significat, omnes in nomine patris et filii et scha significat, omnes in nomine patris et filii et spiritus sancti. Propterea quinquagenarius numerus ter multiplicatus addito ad eminentiam sacramenti ipso ternario in illis magnis piscibus inuenitur, quos dominus iam post resurrectionem nouam uitam demonstrans a dextera parte leuari imperauit; nec retia rupta sunt, quia tunc haereticorum inquietudo non erit. tunc homo perfectus et quietus. purgatus in anima et corpore per eloquia dni casta, argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum, accipiet mercedem denarium ut sint decem et septem. Nam et in hoc numero sicut in aliis multiplices figuras exhibentibus, sacramentum mirabile reperitur. Nec immerito etiam psalmus septimus decimus in Regnorum libris solus integer legitur, quia regnum illud significat, ubi adversarium non habebimus. Titulus enim ejus est in die qua eruit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saul. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
ie populo. & purifica illos hodie & cras: lauent ue¬
stimenta sua. & sint parati in diem tercium. Terci¬
a enim die descendet dñs i monte syna: coram
omni populo. Tunc data ẽ lex. tercia scilicet die
terii mensis. Numera itaq a quarto decimo pͥ¬
m mensis quo factum ẽ pascha. usq ad diẽ ter¬
cium tercii mensis. & inuenies decem & septem
pͥmi mensis. tͥginta scdi. tres tercii. qui fiuint qͥn¬
quaginta. Lex in aicba ẽ sc̃ĩficatio in corꝑe dñi:
per cuꝰ resurrectionem nobis requies futura ꝓmit¬
titur: ad quam ꝑficiendam scõ spũ caritas inspi-¬
rattr. Sp̃s autem nõdum erat datus: quia iħc
nõdum erat clarisicatus. Inde prophetia illa
cantata ẽ: exurge dñe in requiem tuam. tu c ar-¬
cha sanctificationis tue. Ubi requies: ibi & scĩfi¬
catio. Unde nunc ut amemus & desideremus:
pignus accepimus. Uocantur autem ad requi ẽ
abterius uite quo ab ista uita transitur. quod pa¬

Expanded text:
re populo et purifica illos hodie et cras et lauent uere populo et purifica illos hodie et cras et lauent uestimenta sua et sint parati in diem tertium. tertia enim die descendet dominus in montem Sina coram omni populo. tunc data est lex tertia scilicet die tertii mensis. numera itaque a quarta decima primi mensis, quo factum est pascha, usque ad diem tertium tertii mensis, inuenies decem et septem primi mensis, triginta secundi, tres tertii, qui fiunt quinquaginta. lex in area est sanctificatio in corpore domini, per cuius resurrectionem nobis requies futura promittitur, ad quam percipiendam sancto spiritu caritas inspiratur. spiritus autem nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus. inde prophetia illa cantata est: Exsurge, domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. ubi requies, ibi et sanctificatio. unde nunc ut amemus et desideremus, pignus accepimus. uocantur autem ad requiem alterius uitae, quo ab ista uita transitur, quod pa
Abbreviated transcription (Latin):
titudo iñ transuerso ligno ubi figuntur mans
Per manus enĩ oꝑa intelligimus. per latituai
hẏlaritatem operantis quia tͥsticia facit ans¬
tias. per altitudinem autẽ eui caput adiuns¬
tur expectatio retͥbutionis de sublimi iusticis
dei. qui reddet unicuiq scđm oꝑa sua. His i¬
dem qui scłm tolerantiam boni oꝑis głand
honorem & incorruptionem querentib uid
eternam. Itaq etiam longitudo qua totum
corpus extenditur: ip̃a tolerantiã signisic
Unae longanimes dicunt᷑ qui tolerant. En¬
tudinem musce ille breuissime significauerunt sub
quib magi pharaonis defecerunt dicentes. digi¬
us dci e hic. Exodum lege. & uide ubi pascha cele¬
hreauerunt: post quot dies data sit lex. Loquitur
d ad moysen in heremo syna die tercii mensis. No¬
ta gͥ unum diem ex ingressu ipsius tercũ mensis:
o uide quid dicat inter cetera. Bescende inqͥt. testa¬

Expanded text:
latitudo in transuerso ligno, ubi figuntur manus; latitudo in transuerso ligno, ubi figuntur manus; per manus enim opera intellegimus, per latitudinem hilaritatem operantis, quia tristitia facit angustias; per altitudinem autem, cui caput adiungitur, expectationem retributionis de sublimi iustitia dei, qui reddet unicuique secundum opera sua, his quidem qui secundum tolerantiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternam. itaque etiam longitudo, qua totum corpus extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur, qui tolerant. tudinem muscae illae breuissimae significauerunt, sub quibus magi Pharaonis defecerunt dicentes: Digitus dei est hic. Exodum lege et uide, ubi pascha celebrauerunt, post quot dies data sit lex. loquitur deus ad Moysen in heremo Sina die tertia tertii mensis. nota ergo unum diem ex ingressu ipsius tertii mensis et uide, quid dicat inter cetera: Descende, inquit, testa
Abbreviated transcription (Latin):
mus uita. Quod autem significat sepulturis
resurrectio: spe ac fide agimus. Nunc enĩ dicu
homini: tolle crucem tuam. ⁊ sequere me. sn¬
ciatur autem caro. cum mortificantur mebr
nr̃a que sunt suꝑ derram: fornicatio. immun¬
ditia. luxuria. auaritia. & cetera huiusmodi
de quib idem dicit. Si enĩ scđ̾m carnem uix¬
ritis. moriemini. Si autẽ sp̃u facta carnis i¬
tificaueritas. uiuetis. Hinc etiã de seip̃o dicit¬
Mundus michi crucifixus ẽ. & ego mundo
alio loco. Scientes inquid quia uetus homoñ
simul crucifixus est cruci cum illo: ut euacuent
corpus peccati. ut ultra ñ seruiamus peccati
Quamdiu gͦ id agunt oꝑa nr̃a ut euacuetura
pus peccati. qͣmdiu exterior homo corrumpt̃
ut interior renouetur de die in diem. tempus
ẽ crucis. Hec sunt etiam bona oꝑa quidẽ tan
ad huc laboriosa: quorum merces requies ẽ h
futuram cum hylaritate in bonis oꝑib labs¬
remus. Fanc hylaritatem significat crucisb

Expanded text:
imus vita, quod autem significat sepultura et imus vita, quod autem significat sepultura et resurrectio, fide ac spe gerimus. Nunc enim dicitur homini: Tolle crucem tuam et sequere me. Cruciatur autem caro, cum mortificantur membra nostra quae sunt supra terram, fornicatio, immunditia, luxuria, avaritia, et caetera hujusmodi de quibus idem dicit: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Hinc etiam de se ipMundus mihi crucifixus est et ego mundo, et alio loco: Scientes, inquit, quia uetus homo noster simul crucifixus est cruci cum illo, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. quam diu ergo id agunt opera nostra, ut euacuetur corpus peccati, quam diu exterior homo corrumpitur, ut interior renouetur de die in diem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. futuram cum hilaritate in laboribus operemur. hanc hilaritatem significat crucis
Abbreviated transcription (Latin):
tatum. & solum celebrandum sabbatum tra-¬
ditum ẽ. quia erat antea requies mortuorum.
Resurrectio autem illiꝰ erat qui resurgens a mor¬
tiuis ñ moreretur. & mors illi ultra ñ dñaretur:
at postqͣm facta ẽ talis resurrectio in corpore
drũ ut preiret in capite eccłe quod corpus ec¬
clesie speraret in finem: iam etiam dies dñi¬
cus idest octauus qui & pͥmus inciperet cele¬
brari: ip̃a etiam causa intelligitur cur obser¬
uandum pascha ubi ouem occidere & edert in¬
bentur quod manifestissime passionem dñ p̃¬
sigurat ñ eis ita p̃ceptum ẽ ut attenderent .¬
currere sabbatum: & cum mense nouorum ad
terciam lune ebdomadam concurrere. ut eunq
quoq diem dñs potius sua passione signait.
qui etiam dnĩcum idest octauũ qui &s pͥmus:
declaraturus aduenerat. Attende gͥ sacratiȩ¬
simum triduum crucisixi. sepulti. suscitati. Hi¬
rum trium quod significat crux in p̃senti ag¬

Expanded text:
tatum et solum celebrandum sabbatum tratatum et solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum, resurrectio autem nullius erat, qui resurgens a mortuis non moreretur et mors ei ultra non dominaretur, ut, postquam facta est talis resurrectio in corpore domini, ut praeiret in capite eccleclesiae speraret in fine, jam etiam dies Dominicus, id est, octavus, qui et primus inciperet celebrari. Ipsa etiam causa intelligitur, cur observandum Pascha, ubi agnum ovem occidere et edere jubentur, quod manifestissime passionem Domini praefigurat, non eis ita praeceptum est, ut attenderent occurrere Sabbatum, et cum mense novorum, ad tertiam lunae hebdomadam concurrere, ut eumdem quoque diem Dominus potius sua passione signaret, qui etiam Dominicum, id est, octavum, qui et primus est, declaraturus advenerat. Adtende igitur sacratissimum triduum crucifixi, sepulti, suscitati. Horum trium quod significat crux in praesenti ag
Abbreviated transcription (Latin):
Dies tam̃ adnĩcus ñ iudeis s xp̃ianis resurrectioẽ
dñi declaratus ẽ: de ex illo cepit habere festiuita¬
tem suam. Anime qͥppe omnium scõrum ante
resurrectionem corporis sunt quidem in requie:
s in ea ñ s̃ actione qua corꝑa recepta uegetant᷑.
Talem quippe actionem significat dies octauus
qui & pͥmus: quia ñ aufert illam requiem sed
glorificat. Non enim redit cum corꝑe difficul¬
tas ex corꝑe: quia nec corruptio. Oportet enim
corruptibile hoc induere incorruptionem. & mor¬
tale hoc induere immortalitatem. Qua propter
ante dñi resurrectionem qͣmuis scõs patres ple¬
nos prophetieo spu octaui sacramentum neqͣ¬
qͣm lateret. quo significatur resurrectio: nam &
pro octaua psalmus inscͥbitur. & octauo die cir¬
cumcidebantur infantes. & in ecclesiaste ad du¬
orum testamentorum significationem dr̃ illis
septem. & illis octo. reseruatum ẽ tam̃ & occul¬

Expanded text:
Dies tamen dominicus non Iudaeis sed Christianis resurrectione Dies tamen dominicus non Iudaeis sed Christianis resurrectione domini declaratus est et ex illo habere coepit festiuitatem suam. animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione, qua corpora recepta uegetantur. talem quippe actionem significat dies octauus, qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. non enim redit cum corpore difficultas ex corpore, quia nec corruptio: Oportet enim corruptibile hoc indui incorruptionem et mortale hoc indui inmortalitatem. quapropter ante domini resurrectionem quamuis sanctos patres plenos prophetico spiritu octaui sacramentum nequaquam lateret, quo significaretur resurrectio — nam et pro octauo psalmus scribitur et octaua die circumcidebantur infantes et in Ecclesiaste ad duorum testamentorum significationem dicitur: Illis septem et illis octo —, reseruatum est tamen et occul
Abbreviated transcription (Latin):
propͥe sicut precepta sunt. sine ulla figurata
significatione obseruamus: Nam & idola nõ
colere manifestissime didicimus. & ñ acciꝑe
in uanũ nom̃ dm̃i dei nr̃i. & honorare patr̃e
falsum testimonium dicere. ñ concupiscere ux¬
orem proximi. ñ concupiscere ullam rem ꝓxi¬
mi. ñ figurate aliud pretendunt & mystice ali¬
ud significant. s sic obseruantur ut sonant. Ob¬
seruari tamen diem sabbati ñ iubemur ad iite¬
ram scad̃m otium ab oꝑe corꝑali sicut obseruant
iudei: & ip̃a eorum obseruatio que ita p̃cepta est
nisi aliam quandã sꝑitalem requiem significet.
ridenda iudicatur. Qinde ñ inconuenienter intel¬
ligimus ad amorem ȩxcitandum quo ad requiem
tendimus ualere omnia que figurate in scͥptu¬
ris dñr qnͣdoquidem id solum in decalogo figu¬
rate p̃cipitur ubi requies commendatur. que u¬
biꝙ amatur s in solo deo scã & certa inuenitur.

Expanded text:
proprie, sicut praecepta sunt, sine ulla figurata proprie, sicut praecepta sunt, sine ulla figurata significatione obseruamus. nam et idola non colere manifeste didicimus et non accipere in uanum nomen domini dei nostri et honorare patrem falsum testimonium dicere, non concupiscere uxorem proximi, non concupiscere ullam rem proximi non figurate aliud praetendunt et mystice aliud significant, sed sic obseruantur, ut sonant. obseruare tamen diem sabbati non iubemur ad litteram secundum otium ab opere corporali, sicut obseruant Iudaei; et ipsa eorum obseruatio quia ita praecepta est, nisi aliam quandam spiritalem requiem significet, ridenda iudicatur. unde non inconuenienter intellegimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, ualere omnia, quae figurate in scripturis dicuntur, quando quidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique amatur, sed in solo deo sancta et certa inuenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e anime motus. qͣmdiu reb ad huc t̾renis ini¬
plicatus. pigrius inflammatur si feratur ad
similitudines corꝑales. & inde referatur ad spi¬
ritalia que illis similitudinib figurantur: ip¬
so quasi transitu uegetatur. & tamqͣm in facula
ignas agitatus accenditur. & ardentiore dilectio¬
ne rapitur ad quietem. Ideoq inter omnia de-¬
cem illa p̃cepta solum ibi quod de sabbo posi¬
tum ẽ figurate obseruandum precipitur. Quã
figuram nos intelligendam ñ etiam peroti¬
um corꝑale celebrandam suscepimus. Cũ enĩ
sabbato significetur spiritalis requies: deniq
dictum ẽ in psalmo. Uacate & uidete quoni¬
am ego sum dñs: & quo uocantur homines ab
ip̃o dño dicente. Uenite ad me omnes qui labo¬
ratis & onerati estis: & ego reficiam uos. Tolli¬
te iugum meum super uos. & discite a me qr
mitis sum & humilis corde: & inuenietis reqͥ¬
em animabus ur̃is. Cetera tam̃ ibi precepta

Expanded text:
ipse animae motus. quam diu rebus adhuc terrenis imipse animae motus. quam diu rebus adhuc terrenis implicatur, pigrius inflammatur; si feratur ad similitudines corporales et inde referatur ad spiritalia, quae illis similitudinibus figurantur, ipso quasi transitu uegetatur et tamquam in facula ignis agitatus accenditur et ardentiore dilectione rapitur ad quietem. Ideoque inter omnia decem illa praecepta solum ibi, quod de sabbato positum est, figurate obseruandum praecipitur. quam figuram nos intellegendam, non etiam per otium corporale celebrandam suscepimus. cum enim sabbato significetur spiritalis requies, de qua dictum est in psalmo: Vacate et uidete, quoniam ego sum dominus, et quo uocantur homines ab ipso domino dicente: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam; tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, cetera tamen ibi praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
omnia iam putaret eẽ creaturam. sequit᷑ aliud
buitu: quam ubiq amamus. s nͥ deũ aman¬
dum ẽ de obseruatione sabbati. Non ut iam in
ista uita nos requiescere estimemus: s ut omnia
que bene oꝑamur ñ habeant intentionem nisi
in futuram requiem sempiternam. Memento
enim maxime quod iam supra memoraur: qͥa
spe salui facti sumus. Spes autẽ que uidetur
ñ est spes. Ad ip̃m autem ignem amoris nutri¬
endum & flagitandum quodamm᷑. quo tamꝗͣ
pondere sursum uel introrsum referamur: ad re¬
quiem omnia ista ꝑtinent que sigurate nobis
insinuantur. Plus enĩ mouent & accendunt a¬
morem: qͣm si nuda sine ullis sacramentorum
similitudinib ponerentur. Cuius rei causã dif¬
sicile ẽ dicere: s ita tam̃ se habet. ut aliquid ꝑ
allegoricam significationem intimatum plus
moueat. plus delectet. & plus honoretur qm si
uerbis propͥis aꝑtissime diceretur. Credo quod

Expanded text:
omnia,. iam putaret esse creaturam, sequitur aliud omnia,. iam putaret esse creaturam, sequitur aliud buitur, quam ubique amamus, sed nisi deum amantum est de obseruationesabbati, non ut iam in ista uita nos quiescere existimemus, sed ut omnia, quae bene operamur, non habeant intentionem nisi in futuram requiem sempiternam. memento enim maxime,. quod iam supra commemoraui, quia spe salui facti sumus; spes autem quae uidetur, non est spes. Ad ipsum autem ignem amoris nutriendum et flatandum quodam modo, quo tamquam pondere sursum uel introrsum referamur ad requiem, omnia ista pertinent, quae figurate nobis insinuantur; plus enim mouent et accendunt amorem. quam si nuda sine ullis sacramentorum similitudinibus ponerentur. cuius rei causam difficile est dicere: sed tamen ita se habet, ut aliquid per allegoricam significationem intimatum plus moueat, plus delectet et plus honoretur. quam si uerbis propriis apertissime diceretur. credo, quod