comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
forospaenitus excludit
NONIN FL.ATUR
d ẽ in superbia quaemat̃ est
Quitiorum non extollitur. qͥa
plenitudinem stud& possidere
uistutum. Modus istelocutio¬
nis considenendus est diligenter
Non enimperseipsa caritas aut
non aemulari poterit aut non
inflari. Sed omnis homo qui
eiusdemsit pasticepscaritatis
Noninflatur neq: aemulatur
Reuenr ut ipsius caritatis dono
ditatus eo modo locutionis alibi
utitur a postolus dicens Eum
qui non nouerat peccatũ. pro
nobis peccatum fecit ut nos effi¬
ceremur iustitia di in pso. dum
noniustitia credentes efficia¬
mur. sed pasticipes iustitiae.
hocest iustiper fidem in uenia¬
mur inxp̃o. Peccatũ uero dicit
sacrificium propeccato. ut
i saia sait. Peccata populimei
comedent. id est oblata in sa¬
crificium propeccato.
NONESTAMBITIOSA
Ambitio sus dicitur superbus.
eo quod honores ambiat
Quod caritasnonest. qͥa
maior aliis. eẽ non ambit. quae
suum gradũ inhumilitate con¬
stituitNON QUAERIT

Expanded text:
foras penitus excludit. foras penitus excludit. Non inflatur. Id est in superbiam, quae mater est vitiorum, non extollitur, quia plenitudinem studet possidere virtutum. Modus iste locutionis considerandus est diligenter. Non enim per se ipsa charitas, aut non aemulari poterit, aut non inflari, sed omnis homo, qui ejusdem fit particeps charitatis, non inflatur neque aemulatur, revera, ut ipsius charitatis dono ditatus. Eo modo locutionis alibi utitur Apostolus dicens: Eum, qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos efficeremur justitia Dei in ipso, dum non justitia credentes efficiamur, sed participes justitiae, hoc et, justi per fidem inveniamur in Christo. Peccatum vero dicit, sacrificium pro peccato, ut Isaias ait: Peccata populi mei comedent, id est, oblata in sacrificium pro peccato. Non est ambitiosa. Ambitiosus dicitur superbus, eo quod honores ambiat, quod charitas non est, quia major aliis esse non ambit, quae summum gradum in humilitate contituit. Non quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
tuo prophetauimus. & in tuo
nomine uistutes multas fecim:e
& tuncdicam illis Discedite
a me omnes quio penrmini ini¬
quitatem. Istiergo labores suos
uel dilectione neglecta ueluanita¬
te suscepta. uel sub sequente ope¬
ruminiquitate perdideraent
CARITAS PATIENS EST
Nodosingillatim describit
Dipsa membra. &species
caritatis. Sicut quidiligunt
filios om̃seorum patienter por¬
tant iniurias. Ita quiuel proxi¬
mum uel dm̃diligit. Nullis
supertur inurus
GARITAS NONEMULATUR
Nemulatio. & imitatio. & in¬
uidentia intellegitur Imitatio
ubiait Aemulaminicharismata
meliora : Hic autem pro inuiden¬
tiadicit Carita snonaemulat᷑.
Idest nulliin uidet. Nemoenim
illiquem uere diligit inuidet:
Cuiuscumq: eumgloriae uideat
uel honoris. sed omnemeiꝰ felicitẽ
quasi suã libenter amplectitus.
NONAGIT PERPERAM
erpenam dicit. Non recta
sed peruersa. quod caritas
non agit. Quia omnia secundũ
ordinem facit. & omne uitium

Expanded text:
tuo prophetavimus, et in tuo tuo prophetavimus, et in tuo nomine virtutes multas fecimus, et tunc dicam illis: Discedite a me, omnes qui operamini iniquitatem . Isti ergo labores suos, vel dilectione neglecta, vel vanitate suscepta, vel subsequente operum iniquitate, perdiderant. Charitas patiens est. Modo singillatim describit ipsa membra, et species charitatis. Sicut qui diligunt filios, omnes eorum patienter portant injurias, ita qui vel proximum vel Deum diligit, nullius superatur injuriis. Charitas non aemulatur. Aemulatio et imitatio et invidentia intelligitur. Imitatio ubi ait: Aemulamini charismata meliora. Hic autem pro invidentia dicit: Charitas non aemulatur, id est, nulli invidet. Nemo enim illi, quem vere diligit, invidit, cujuscunque eum gloriae videat vel honoris, sed omnem ejus felicitatem, quasi suam libenter amplectitur. Non agit perperam. Perperam dicuntur non recta, sed perversa, quod charitas non agit, quia omnia secundum ordinem facit, et omne vitium
Abbreviated transcription (Latin):
perseuenentiam non potest. Et
quia finem bonorum in se non ha¬
bet. infide deficiet. EISIB
BUEROOMNEM
DEMITAUT MONTESTRAN¬
SFERAM CARITATẼ NON
Hic intellegitur magna fides
esse : Quae in euangelio gnrno
sinapis conpanrtur quod non ppt̃
modicitatem. sed propt̃ integri¬
tatem uel uigoremad positũ est
Notandũ quod intercetenretiã
omnis fides quae montes transse¬
nat sinecaritate non prosit
EISIDIS TRIBUEROINCIBOS
PAUPERUMOM NESPACU¬
TATES MEAS ETSITRAD¬
DEROCORPUS MEUMTA
UTARDEAM CARITATEM
AUTEMNHABUEROUIHIL
MIHI PRODEST
tributio facultatum & con¬
temptio facultatum. &
contemptus prresentium. etiam
penes gentilium philo sophos in¬
uenitur Et non nullipaganorũ
corpus ignib: propterhumana
gloriam traxdiderunt. Siergo
inxcontrx proximum uel malitia
incorde teneatur. mastrriiglo¬
ria a diripotest consummariñ
potest Sicut in euangeliolegi¬
mus Multidicent mihi in illa
die DNẽ dñe non ne in nomine

Expanded text:
perseverantiam non potest, et perseverantiam non potest, et quia finem bonorum in se non habet, in fine deficiet. Et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem non Hic intelligitur magna fides esse, quae in Evangelio grano sinapis comparatur, quod non propter modicitatem, sed propter integritatem, vel vigorem appositum est. Notandum quod inter caetera etiam omnis fides, quae montes transferat, sine charitate non prosit. Et si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest. tributio facultatum, et contemptio facultatum, et contemptus praesentium etiam penes gentilium Philosophos invenitur, et nonnulli paganorum corpus ignibus propter humanam gloriam tradiderunt. Si ergo ira contra proximum vel malitia in corde teneatur, martyrii gloria adiri potest, consummari non potest. Sicut in Evangelio legimus: Multi dicent mihi in illa die, Domine, Domine. Nonne in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
SILINEUIS HOMINUM
LOQUARE TANGELORŨ
suhis locis hocstud& apłus
ut quia nonnullimagnodesi¬
derio requi rebant dona lin.¬
nitatem p̃fenat caritatis. qu a¬
se in proximicaritate profice¬
r& quia signa propter in fideles
dantur. Caritas uero angelos
imitatur. FACTUSSŨ
UELUT AESSONANS
N dest quod non ꝑtinet adani
Amae commodum. sed solũ
red dit sine utilitate tinnitum
EISIHABUEROPROPHETIÃ
ET NOUERIMMYSTERTAOCO¬
NIA ETOM NESCIENTIA
rophetiam quae futunt¬
pronuntiat. scientiã mrs¬
teriorum qua eocculta appe¬
rit scriptunrum. Haec magna
persesunt sed caritati conpanrta
Ita & meritis seponuntur ut sine
ea diunequeant possideri. Ista
uero sine caritate parumut ilia
inueniuntur. Caritasuero In¬
trrse etiamista complectitur.
Nonmirum est sicharis matum par¬
tibus prcefentur. quae uistutum
perfectio e degis est plenitudo.
Sicut legimus. plenitudo legis
est dilectio. Et iterum. Dilectio
proximimalum nonopenrtur.
Sine hac quae libet fides. habere

Expanded text:
Si linguis hominum loquar et angelorum. In his locis hoc studet Apostolus, ut quia nonnulli magno desiderio requirebant dona linnitatem praeferat charitatis, qua in proximi charitate proficerent, quia signa propter infideles dantur, charitas vero angelos imitatur. Factus sum velut aes sonans. Id est, quod non pertinet ad aliquid animae commodum, sed solum reddit sine utilitate tinnitum. Et si habuero prophetiam, et noverim mysteria omnia et omnem scientiam. Prophetia quae futurpronuntiat, scientia mysteriorum, quae occulta aperit scripturarum, haec magna per se sunt, sed charitati comparata, ita et meritis post ponuntur, ut sine ea diu nequeant possideri, ita ergo sine charitate parum utilia inveniuntur. Charitas vero intra se etiam ista complectitur, non mirum est, si charismatum partibus praeferatur, quae virtutum perfectio et legis est plenitudo, sicut legimus: Plenitudo legis est dilectio, et iterum: Dilectio proximi malum non operatur, sine hac quaelibet fides habere
Abbreviated transcription (Latin):
siess& facilitas uisionis. TUNC
AUTEM PACIEADFACIEM
tata fuerint. quae sperantus:
TUNGAUTEM COGNOSCA
SICUT ETCOGNITUSSUM
Cicut meperfecte dsnouit. Ita
tuncego quae sunt dĩmentis
capacitate cognoscam. NUNC
AUTEM MANEISPES PI¬
DES CARITAS TRIA HAEC
ide sinspem proficit. sp̃esue¬
road caritatem: In p̃senti uõ
tria sunt. infutur o sola caritas
scõrum et angelorũ. & dĩquicquid
fides et spespromiserat consuma¬
bit. Maiusergo est: quod sem¬
pererit quam quod aliquando
cessabit

Expanded text:
si esset facilitas visionis. Tunc si esset facilitas visionis. Tunc autem facie ad faciem. tata fuerint quae sperantur. Tunc autem cognoscam sicut cognitus sum. Sicut me perfecte novit Deus, ita tunc ego, quae sunt Dei, mentis capacitate cognoscam. Nunc autem manent, spes, fides, charitas, tria haec. Fides in spem proficit. Spes vero ad charitatem. In praesenti vero tria sunt, in futuro, sola charitas sanctorum et angelorum et Dei, quidquid fides et spes promiserat, consummabit. Majus ergo est, quod semper erit, quam quod aliquando cessavit
Abbreviated transcription (Latin):
profectum Siergo hominũ mi¬
srbilium in hacuita prophetia ita
conpanenda est illiuitae quasi pas¬
uuli a diuuenem. Vidit tamen
heliseus accipientem munerreser¬
uum suum ubi ipsenonenrt. Ita
necum uenerit quod perfectũ
est. Neciamcorpus corruptibi¬
le ad gnrua uerit animam. Enhil
impediet illis sc̃is ad ea quȩ uiden¬
da sunt oculiscorporeis. QUAN¬
DOFACTUSSŨUR EUACU¬
AUI QUAERANT PARUULI
tendit quomodo euacuan¬
tur illa quae superius me¬
monruit. Quasi paruuli. qui ñ
possumus serenissima cordis
Acie perfectȩ lumen perspicere
ueritatis: UIDEMUS
NUNC PERSPECULŨ
destinfigunt & perspeculũ
fideiet per intellectum legis. quasi
imaginemrerum uidemus:
INENIGMATE¬
nigma est obscunt parr¬
bola qua e difficile intellegitur
Sicut nominespeculiimaginem
uoluit intellegi. Ita nomineenig¬
matis quamuis similitudinem.
tamenobscunm et adperspicien¬
dum difficilem uoluit intellegi
Nom̃ qui ppe ñ sonar& enigmatis.

Expanded text:
profectum. Sic ergo hominum miprofectum. Sic ergo hominum mirabilium in hac vita prophetia ita comparanda est illi vitae, quasi parvuli ad juvenem. Vidit tamen Eliseus accipientem munera servum suum, ubi ipse non erat. Ita cum venerit quod perfectum est, nec jam corpus corruptibile aggravaverit animam, nihil impedient, illis sanctis ad ea quae videnda sunt, oculi corporei. Quando factus sum vir, evacuavi ea quae erant parvuli. Ostendit quomodo evacuantur illa quae superius memoravit, quasi parvuli qui non possimus serenissima cordis acie perfectae lumen perspicere veritatis. Videmus nunc per speculum. Id est, in figura et per speculum fidei et per intellectum legis quasi, imaginem rerum videmus. In aenigmate. Aenigma est obscura parabola, quae difficile intelligitur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi, ita nomine aenigmatis, quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem voluit intelligi. Nomen quippe non sonaret aenigmatis,
Abbreviated transcription (Latin):
fectu proximiad caritatem di
proficiunt permanebunt
EXPARTEENIM COGNOSCIM
ETEXPARTCPROΡHETA¬
Iuncno nomnia scimus nec
Nompia prophetamus. & siec
ista destruuntur ut proficiant
Perista enim adilla ueniemus
Acsic eua cuabuntur. dũ umbra
ueritas. &spemres ipsa submo¬
uerit CŨAUT ẼUE NERIT
BITUR QUODEXPARTOE
Xpaste est quod inspeculo
& enigmate peraffectũ
desidenantis inquiritur per¬
fectum est quando id quodinex¬
pectatione promittitur sc̃is in
possessione donatur Quod ceste
uetus a noualegẽ perpessa est.
Nec tamen continuo aduersus
nouae legis loquitur dignitatẽ
Cumtamen nobis caelorũ regno
potientib: illam quoq: cessatu¬
nem. eẽ dicamus: Sed quamuis
maiora succedant. hancta menni¬
hilominus confitemur. Vbi quia
ampliora sunt p̃mia & eminenti¬
or sci sp̃sgnatia. consequenter
requirentur etiammaionxcer¬
tamina CŨESSC̃ PARUuluS
LOQUEBARUIT PARUULUS
VXemplocarnalis incrementi.
spiritalemuult monstrare

Expanded text:
fectum proximi et ad charitatem Dei proficit, permanehit. Ex parte enim cognoscimus et ex parte prophetaNunc non omnia scimus, nec omnia prophetamus, et sic ista destruuntur, ut proficiant, per ista enim ad illa veniemus, ac sic evacuabuntur, dum umbram veritas et spem res ipsa submoverit. Cum autem venerit bitur quod ex parte est. Ex parte est, quod in speculo et in aenigmate aflectu desiderantis inquiritur. Perfectum est, quando id quod in exspectatione promittitur, sanctis in possessione donatur. Quod certe vetus a nova lege perpessa est, nec tamen continuo adversus novae legis loquitur dignitatem, cum tamen nobis coelorum regno potientibus, illam quoque cessaturam esse dicamus, sed quamvis majora succedant, hanc tamen nihilominus confitemur, ubi quia ampliora sunt praemia et eminentior sancti spiritus gratia, consequenter requirentur etiam majora cortamina. Cum essem parvulus, loquebar ut parvulus. Exemplo carnalis incrementi, spiritalis vult monstrare
Abbreviated transcription (Latin):
nibus pax. &d nõ gloria canitur
Glorisicant angelidm̃ pronr̃o
redemptione incarnatum. qui&
dum nos conspiciunt recipi. suum
gaudent numerum repleri
Optant pacem hominib: : quia.
quos infirmosprius abiectosque
dispexenrnt. Nascente incar¬
ne dño. laisocios uene nentur
Quicum pacemhominib: poscuNt.
exponunt & quibus. uidelicet
bonȩ uoluntatis. hocest eis quisus¬
cipiunt natum xp̃m. Non autem
herodi pontificibus et pharisaeis
ceterisque antichristis. qui eius
natiuitate audita turbati sunt:
eumq: quantum ualuere gladiis
insecuti. Nonestenimpax impi¬
is dicit dñs. Paxautem multa di¬
ligentibus nomentuum dñe.
& non est illis scandalum

Expanded text:
nibus pax et Domino gloria canitur. nibus pax et Domino gloria canitur. Glorificant angeli Deum pro nostra redemptione incarnatum, quia dum nos conspiciunt recipi, suum gaudent numerum repleri: optant pacem hominibus, quia quos infirmos prius abjectosque dispexerant, nascente in carne Domino, jam socios venerantur. Qui, cum pacem hominibus poscunt, exponunt, et quibus, videlicet bonae voluntatis, hoc est, eis qui suscipiunt natum Christum, non autem Herodi, pontificibus et Pharisaeis, caeterisque Antichristis, qui ejus nativitate audita, turbati sunt, eumque, quantum valuere, gladiis insecuti: Non est enim pax impiis, dicit Dominus , Pax autem multa diligentibus nomen tuum, Domine, et non est illis scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
pauperfactus .e. pronabis. ut nos
illius in opiaditaremur: Cume&.
dñs caelorum pauper accusest
interris. ut terrigenis ed ocer&
paupestate sp̃s regnum ad quire¬
re possecaelorum
ET SUBITOPACTA .E. CuM
ANGELOMULTIT UDOMI¬
LIT INECAELESTISTAU¬
OANTIUM OM ETDICEN¬
TIUM GLORIA INEXCEL
noe uangelitante
nuntio natum in carne
lestis aduolans consono in lau¬
demcreatoris ore prorupit:
ut et sui sicut semper obsequii
deuotionem xp̃o inpendat. &¬
nos suo pariter instruat exemplo.
quoties uelaliquis frxtrũ sacrre
eruditionis uerbi s insonuerit :
uel ipsilecta siue audita quae pieta¬
tis sunt admente mreduxerimis
dõ statim laudes orecorde & o¬
pere reddendas. Et benechoris
aduenien sangelorum militiae cae¬
lestis uocabulu maccipit. qui et du¬
cullo potentiin proelio quiad debel¬
landas aereas potestates apparuit
humiliter. obsecundat. & ipse po¬
testate s easdem contraorias nemor¬
tales tantum temptare ualeant
quantun luolunt. fostiter armis

Expanded text:
pauper factus est pro nobis, ut nos pauper factus est pro nobis, ut nos illius inopia ditaremur . Cum esset Dominus coelorum, pauper factus est in terris, ut terrigenas edoceret paupertate Spiritus regnum adquirere posse coelorum. Et subito facta est cum angelo multitudo militiae coelestis laudantium Deum et dicentium: GlorUno evangelizante nuntio, natum in carne coelestis advolans consono in laude creatoris ore prorumpit, ut et sui, sicut semper, obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instruat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita, quae pietatis sunt, ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes, ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum, militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et ipse potestates easdem contrarias, ne mortales tantum tentare valeant, quantum volunt, fortiter armis
Abbreviated transcription (Latin):
quae que nocturnis temporib
gesta uel gerenda significantur.
ibi sae penoxa diungitur. uel no¬
minatur : Vt illud. omnes uos.
scandalum patieminun me inista
nocte Neq: enimfrustrr ange¬
lus tanto lum inecinctus apparu¬
it ut claritas dĩpastorescircum ful¬
sisse. hocest exomni paste illorũ
nrdios luminis aspersissedicatus.
quod num quam intota testam̃ti
ueterisserie totiens angelis appa¬
rentib usadiungitur. Sed mystice
prremonuit. quod a peste postea
monuit apostolus dicens Nox
pnreces sit. dies autemad propin¬
quauit abiciamus ergo opera te¬
nebrrrum et induamus nos arma
lucis sic ut in diebonesteambulem:¬
No standum sollestius. quod
signum nati s aluatoris da¬
tur. In fantemnontirio
exceptumostro. sed pannissqua¬
lentibus inuolutum . Non in os¬
natis aurostrator us. sed in p̃sepib
inueniendum. Hocest ontantũ
humilitatis eum et mostilitatis.
sedetpaupestatis habituo susce¬
pisse pronobis. quia cum diues ess&

Expanded text:
quaeque nocturnis temporibus quaeque nocturnis temporibus gesta vel gerenda significantur, ibi saepe nox vel adjungitur, vel minatur, ut illud: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte . Neque enim frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est, ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie, toties angelis apparentibus, adjungitur. Sed mystice praemonuit, quod aperte postea monuit Apostolus, dicens: Nox transiuit, dies autem adpropinquauit. abiciamus ergo opera tenebrarum et induamus arma lucis. tamquam in die decenter ambulemnotandum solertius quod signum nati Salvatoris datur, infantem non Tyrio exceptum ostro, sed pannis squalentibus involutum, non in ornatis auro stratoriis, sed in praesepibus inveniendum. Hoc est non tantum humilitatis eum et mortalitatis, sed et paupertatis habitum suscepisse pro nobis. Quia cum dives esset,
Abbreviated transcription (Latin):
uigilans et confirmacetenx. qui¬
a non solume piscopos. sed etiã an¬
gelos distinauit : Angelus mariã¬
ANgelusio seph: Angeliis pastores
instruit. Et concipiendum. & con¬
ceptum. et natum caeliciues dñm
testantur. ut ẽmortales sufficiea¬
ter inbuant. & suumauctori ser¬
uitium incessanter inpendant
Namet in sequentib temptato pas¬
suro resurgenti atque ad caelos as¬
cendenti sempera des seperhibent᷑
OTTIM UERUNTTIMORE
MAGNO ET DIXITILLIS AN¬
CELUS NOLITETIMERE EC¬
CEENIM EUANGELITOUO¬
BIS GAUDIUM MAGNŨ Quod
ERITOMNI POPULO
o nomni populo iudaeorũ.
quorum plurimi. rebelles
extitere sed omnifideliũ
populo decunctis tribubus gentibus
& linguis inunam xp̃i ecclesiam con¬
gregato aeternum gaudium
euangelitatur et magnum
Aqui in noctis utique uigilis
pastores affatur. Nonait ac nocte
sedhodienatus ẽ uobis saluator
Non aliam scilicet obcausam. uis
quiã gaudium magnum euange¬
litareueniebat Namubitristia

Expanded text:
vigilans et confirma caeteros, quivigilans et confirma caeteros, quia non solum episcopos, sed etiam angius coruscat. Aliter angelus Mariaangelus Joseph, angelus pastores instruit. Et concipiendum, et conceptum, et natum coeli cives Dominum testantur, ut et mortales sufficienter imbuant, et suum auctori servitium incessanter impendant. Nam et in sequentibus, tentato, passuro, resurgenti atque ad coelos ascendenti, semper adesse perhibentur. Et timuerunt timore magno. Et dixit illis angelus: Nolite timere. Ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo. Non omni populo Judaeorum, quorum plurimi rebelles exstitere, sed omni fidelium populo de cunctiet linguis, in unam Christi Ecclesiam congregato, aeternum gaudium evangelizatur et magnum.qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, non ait: Hac nocte, sed, hodie natus est vobis Salvator. Non aliam scilicet ob causam, nisi quia gaudium magnum evangelizare veniebat. Nam ubi tristitia
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate &uita frueremur. ad¬
ducer&. ETPASTORES
ERANTINREGIONE EA¬
DEMUIGILAUTESETCUS¬
TODIENTES UIGILIASNOC¬
TIS SUPRAGREGẼSUTĨ
gilante sitaque nato d ño
pastores supnrgregem
Nouium suarum significal
eius dispensatione manifestata
uigilaturos inec desia pastares
animarum castarum. quib dicat᷑
Pascite qui in uobis est gregemdĩ
ETECCEANGELUSDNĨS TETII
IUX TAILLOSETCLARITAS
DĨCRCUM PULSITILLOS
eneautemuigilantibus
pastorib: angelus appar&¬
eosq dĩclaritas circum ful¬
get. quia illi praeceteris
uidere sublimia merentur. qui
fidelib gregib prce eẽ . sollicite
sciunt Dumq: ipsi pie supergre¬
gemuigilant . diuina super eos
gnatialargius coruscat
Vide te ecclesice surgenti sexor¬
dium Xp̃s nascitur. & pastores
uigila re coeperunt. Etbene
pastore suigilant. quos bonus
pastor informat. Grexigitur.
populus Nox saeculũ Pasto¬
ressunt sacerdotes. aut fostasse
ille sit pastor. cuidicitur. Esto

Expanded text:
veritate et vita frueremur adveritate et vita frueremur adduceret. Et pastores erant in regione eadem vigilantes et custodientes vigilias noctis supra gregem suum. vigilant itaque nato Domino pastores supra gregem ovium suarum, significant eos, cum dispensatione manifesta, vigilaturos in Ecclesia pastores animarum castarum, quibus dicatur: Pascite, qui in vobis est, gregem Dei . Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. Bene autem vigilantibus pastoribus, angelus appareeosque Dei claritas circumfulget, quia illi prae caeteris videre sublimia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt. Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. Videte Ecclesiae surgentis exordium, Christus nascitur, et pastores vigilare coeperunt, et bene pastores vigilant quos bonus pastor informat. Grex igitur, populus. Nox, saeculum. Pastores sunt sacerdotes, aut fortasse ille sit pastor, cui dicitur: Esto
Abbreviated transcription (Latin):
ET RECLINA UIT IN PRAC¬
SEPIO. QUIA NONERATEI
LOCUS INDIUERSORIO
uidretribuam dño pro
mihiȩ Quitotum mundũ
uestitornatu. pannis uilib: in uoluit᷑.
ut nosstolam primam recipere
ualeamus. Perque momnia facta
sunt manus pedesq: cunis adstrin¬
gitur. ut Nñre manus adopusbo¬
num exestȩ. Nr̃i sint pedesinuiã
pacis directi: Euica elum sedes. ẽ.
durip̃sepis angustia continetur.
ut nos percaelestis regnigaudia di¬
latet: Quipanis ẽ. angelorũ in p̃¬
sepio reclinatur. ut nos qua siscã
animalia. carnis suae frumento
reficiat. Quiaddexterarm patris
sed et indiuersorioloco eget. ut
nobis indomopatrissuimultas
mansiones praceparar&. Quam¬
uis hoc quod non in parentum do¬
mo. sed indiuersorio & inuia nas¬
citur. persignificationẽ intel¬
legialtius potest. Ipsenamq: ait
Egosumuia. &ueritas & uita
Quiergoperdiuinitatis essentia
ueritas & uita permanet. per in¬
carnationis mysterium uia fac¬
tus est. Quanos ad patriam ubi

Expanded text:
et reclinavit in praeet reclinavit in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio. Quid retribuai? Qui totum mundum vario vestit ornatu, pannis vilibus involvitur, ut nos stolam primam recipere valeamus. Per quem omnia facta sunt, manus pedesque cunis astringitur, ut nostrae manus ad opus bonum exertae, nostri sint pedes in viam pacis directi. Cui coelum sedes est, duri praesepis angustia continetur, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Qui panis est angelorum, in praesepio reclinatur, ut nos quasi sancta animalia carnis suae frumento reficiat. Qui ad dexteram Patris sedet, in diversorio loco eget, ut nobis in domo Patris sui multas mansiones praepararet. Quamvis hoc quod non in parentum domo, sed in diversorio et in via nascitur, per significationem intelligi altius potest. Ipse namque ait: Ego sum via, et veritas, et vita . Qui ergo per divinitatis essentiam veritas et vita permanet, per Incarnationis my terium via factus est, qua nos ad patriam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
maculata. Concipit nos uirgo despũ.
Parit nos uirgo sine gemitũ. Et qua¬
si alii quidem desponsata sed ab alio
fecundata. per singulas sui pastes
qua e unam catholicam faciunt p̃pg̃¬
indic ansnimirum hocuocabulo. quod
instantiamagistriloquentis nilua¬
let. sinon augmentũ superniiuua¬
minis ut audiatur acceperit: Quod
autem filium suũ primogenitũ ma¬
ria peperissedescribitur. Noniux¬
taheluidia nos accipiendũ est. alios
quoq: filios eam procreasse . quasine¬
queat primogenitus dicinisi quiha¬
beat frtres. sicut non unigenitus.
nisi qui car& fraxtrib soletappel¬
lari. Quia et testimoniũ legis. & ma¬
nifesta nrtio declarat. Om̃ sunige.¬
nitos etiam primogenitos. Non a ut̃
om̃s primogenitosetiamunigenitos
posseuocari. Hoc est nonsolum esse
primogenitũ postquẽ alii. sed omnẽ :¬
stantia de itatis. primogenitus in
susceptione humanitatis primoge¬
nitus ingnrtia. unigenitus innatura
ETPANNISETM INUOLANT

Expanded text:
maculata concipit nos virgo de spiritu, maculata concipit nos virgo de spiritu, parit nos virgo sine gemitu, et quasi alii quidem desponsata, sed ab alio fecundata, per singulas sui partes, quae unam Catholicam faciunt, praepoindicans nimirum hoc vocabulo, quod instantia magistri loquentis nil valet, si non augmentum superni juvaminis, ut audiatur, acceperit. Quod autem filium suum primogenitum Maria peperisse describitur, non juxta Helvidianos accipiendum est, alios quoque filios eam procreasse, quasi nequeat primogenitus dici, nisi qui habeat fratres, sicut non unigenitus nisi qui caret fratribus, solet appellari. Quia et testimonium legis, et manifesta ratio declarat, omnes unigenitos, etiam primogenitos, non autem omnes primogenitos etiam unigenitos posse vocari, hoc est, non solum esse primogenitum, post quem alii, sed omnem s in substantia Deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis; primogenitus in gratia, unigenitus in natura. Et pannis eum involvit
Abbreviated transcription (Latin):
nominis sac ram̃tum dñ sinbedleẽ
nascitur. Bethleemnamq: dom:
panis interp̃tatur. Ipsenam que ẽ
quiait Ego sũ panis uiuus. quide
caelo descendi. Locusergo in quod ñs
nascer&ur. domus panis ante uocatus
est. quia futurũ erat ut ille ibi per
materiam carnis apparer&. quie¬
lectorummentes interna satietate
reficer&. Sed &usq: hodie &usq
ad consummationem saec uli dñs
innatar&h concipi & inbethleem
nascinon desinit. Cum quilibet au¬
dientium uerbi flore suscepto do¬
mumse ae ternipanis efficit. Coti¬
die in utero uirginali. hoc est inani¬
mocredentium. ꝑfidem concipit᷑
perbaptis magignitur Cotidie
genitrix dĩ ecclesia suum comitata
auctorẽ derota mundanae con¬
uersationis quod galilea sonat In
ciuitatẽ iuda. Confessioni s uidelicet¬
& laudis ascendens. censum suaede¬
uotionis. ae terno regiper soluit:
quae in exemplum beatae semper
uirginis mariae nupta simul & in¬

Expanded text:
nominis sacramentum, Dominus in Bethleem nominis sacramentum, Dominus in Bethleem nascitur. Bethleem namque domus panis interpretatur, ipse namque est, qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo, in quo Dominus nasceretur, domus panis ante vocatus est, quia futurum erat ut ille per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Sed et usque hodie et usque ad consummationem saeculi Dominus in Nazareth concipi et in Bethleem nasci non desinit, cum quilibet audientium, verbi flore suscepto, domum se aeterni panis efficit. Quotidie in utero virginali, hoc est, in animo credentium per fidem concipitur, per Baptisma gignitur. Quotidie genitrix Dei Ecclesia, suum comitata auctorem, de rota mundanae conversationis, quod Galilaea sonat, in civitatem Juda, confessionis videlicet et laudis, ascendens, censum suae devotionis aeterno Regi persolvit. Quae in exemplum beatae semper virginis Mariae nupta simul et im
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s. pretiosius auro dõmunus
offerre SEQUITUR
ASCENDITAUTECTIOSEPH
AGALILEA DECIITATENA¬
ZAREIH INUDEAMCIUI¬
TATEM DAUIO QUAGUOCATUR
BETHLCEM. ETRELIQUA
stum interp̃tatur. Galilea tnrns¬
ꝓmignatio uo lubilitas. rota. uel
confessio Natar&h. flos uirgul¬
tum. uel munditia. Iudaea. confes¬
sio siue glorificans Bethleem dom:
panis Dauid. fostismanu. uel desi¬
derabilis interp̃tatur. Nomen
quidẽ indemutuans. quod &gi¬
gantem fostiter strxuerit. & pul¬
cher aspectude coraque facie fueris
Illum scilicet desuadomoacfamili¬
anasciturum p̃figunans. qui singu¬
lariter mundi principem debella¬
r&. spetiosus forma p̃filiis hominũ
Etipsein bethleemnatus ẽ ut intel¬
lectualium pastor esse touium. hoc
est simplicium rector animarum.
FACTuM C̃AUTEM CŨESSENT
IBI. IMPLETISUNT DIESUI PA¬
RERET ET PEPERIT FILIuM
SUUM PRIMOGENITUM
Penenon solum propt̃ indiciũ
regiistematis. sed & propt̃

Expanded text:
et spiritus, pretiosius auro Deo munus et spiritus, pretiosius auro Deo munus offerre. Sequitur. Ascendit autem et Joseph a Galilaea de civitate Nazareth, in Judaeam civitatem David, quae vocatur Bethleem, et reliqua. ntum interpretatur. Galilaea, transmigratio, volubilitas, rota, vel confessio; Nazareth, flos, virgultum, vel munditia; Judaea confessio, sive glorificans; Bethleem, domus panis; David, fortis manu, vel desiderabilis interpretatur. Nomen quidem inde mutuans, quod gigantem fortiter straverit, et pulcher aspectu decoraque facie fuerit. Illum scilicet de sua domo ac familia nasciturum praefigurans, qui singulariter mundi principem debellaret, speciosus forma prae filiis hominum : et ipse in Bethleem natus est, ut intellectualium pastor esset ovium, hoc est, simplicium rector animarum. Factum est autem cum esset ibi, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit filium suum primogenitum. Bene, non solum propter indicium regii stemmatis, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
acesare iusda regentib syriã mis¬
sus .ẽ. Quomodo tuncimpenente:
augusto et crrino p̃sidente ibant
om̃s ut censum profiterentur sin¬
guli insuamciuitatẽ : Itaet nunc
imperaente perecclesiae prresides
idest doctores . Immosuadente
& p̃mia pollicente xp̃o. eamus om̃s
nullus excipiatur a censuiustitiȩ
Veniamus ad eum qui labora mus
& oneratisumus. &ipsere ficiet nos
Tollamus iugum eius supernos.
& discamus abeo. quiamitis est
& humiliscorde & inueniemus
requiem animab: nr̃is. Haec ẽ :
enim Nr̃ ciuitas et patria. re¬
quie s uidelicet beata & caelestis
animarum Ad quãnimirũ ciui¬
tatem pacis & requietis ire & de¬
uote reginr̃o thesaurũ ferre ẽ.
crescentib: cotidieuis tutis acfidei
profectib: supernaelucisquae
sint gaudia aeternas peculari.
& prohis ad requirendis prospe¬
irmundi simul et aduersa contem¬
nere. & his adquisitis. mundatos
nos ab omniin quinamento carnis

Expanded text:
a Caesare, jus dare gentibus, Syriam misa Caesare, jus dare gentibus, Syriam missus est. Quomodo tunc, imperante Augusto et Cyrenio praesidente, ibant omnes ut censum profiterentur, singuli in suam civitatem, ita et nunc imperante per Ecclesiae praesides, id est, doctores, imo suadente et praemia pollicente Christo, eamus omnes, nullus excipiatur a censu justitiae, veniamus ad eum qui laboramus et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requiem animabus nostris. Haec est enim nostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis animarum, ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire et devote regi nostro thesaurum referre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus supernae lucis, quae sunt gaudia aeterna, speculari, et pro his acquirendis, prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersis. p̃dicaturo sorbi xp̃i
discipulos quolibet propt̃ uerbũ
ire uellent. ab ingruentium fer¬
uore seditionum tremenda idđ
temporis ut itadixerimromani
nominis umbra protegebat. Ex¬
ut ergo edictum acesare augusto
ut censum profiter&ur. uniuer¬
susorbis. Quia imminebat edictũ
regis xp̃i. quosalutem conseque¬
r&ur uniuersus orbis. Quiuoca¬
bulumaugusti perfectissime con¬
plens. ut pote suos etaugescere
desidenens. & ipse augere suffici¬
ens censorib suae professionis
Non oblatione pecuniae subiectos
sed fide ioblatione signare p̃cepit
Eunte sinquiens inmundũ uniuer¬
sum prredicate euangeliũ omni
creatunre: Quicrediderit & bap¬
titatus fuerit. saluus erit
HAECDESCRIPTIO PRIMA
ignificathanc descriptionẽ :¬
ued primam eẽ earũq̃ Totũ
orbem coneluserint. quia plerȩq
iam pastes temrrum saepelegunt᷑
fuis sedescriptae. Vel ceste primo
tunc coepisse quandocrrinus uir
unus ex consensucuriae romanae

Expanded text:
universis, praedicaturos orbi Christi universis, praedicaturos orbi Christi discipulos, quolibet propter verbum ire vellent, ab ingruentium fervore seditionum, tremenda id temporis ut ita dixerim Romani nominis umbra protegebat. Exiit ergo edictum a Caesare Augusto, ut censum profiteretur universus orbis, quia imminebat edictum Regis Christi, quo salutem consequeretur universus orbis. Qui vocabulum Augusti perfectissime complens, utpote suos et augescere desiderans, et ipse augere sufficiens, censoribus suae profectionis, non ablatione pecuniae subjectos, sed fidei oblatioEuntes, inquiens, in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae: qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . Haec descriptio prima ignificat hanc descriptionem vel primam esse earum quae totum orbem concluserint, quia pleraeque jam partes terrarum saepe leguntur fuisse descriptae, vel certe primo tunc coepisse, quando Cyrenius, vir unus ex consensu curiae Romanae,
Abbreviated transcription (Latin):
nrtur luna id estusq: ad consũ ma¬
tionẽ saeculi. SUPERSOłIuCO
DAUID ET SUPERREGNŨ
EIUS. UT CON PIRMETIL¬
LUDET CORROBORET.ETCETR¬
rincipatus autemillius &
imperiumerit supersoliũ
& regnum dauid. quod post capti¬
uitatem babrloniam fuenet dissi¬
patum. ut confirmet illude trobo¬
r&. & doceatesse perpetuum. Ne
cassari pͣromissio dĩ iudicetur. ab
carnancre pationis tempore . usq in sem¬
piternũ. TELUS ENIM DÑI
EXERCIIUUM PACIETHOC
elusidest aemulatio dñi fe¬
cithoc. quia ipsi eumadae¬
mulationem prouocauerunt in his
quinonerent dii. & ille eos prouo¬
cauit adaemulandum ingentem
qua enonenrt gens
Fonsolum autẽ haec nouamun¬
didescriptio illius sũ miregis
aduentui testimonium perhibe¬
bat. qui congregatos amundipla¬
gis omnib: electos suos aeternȩ
beatitudinis aluo conscriberet
uerum etiam eiusdemregnidu¬
ces quieta sui mõderminis pace
iuuabat. Quianimirũ conpreñ¬
sis a proeliorum turbinegentib

Expanded text:
atur luna , id est, usque ad consummaatur luna , id est, usque ad consummationem David et super regnum ejus, ut confirmet illud et corroboret, etc. Principatus autem illius et imperium erit super solium et regnum David, quod post captivitatem Babylonicam fuerat dissipatum, ut confirmet illud et roboret et doceat esse perpetuum. Ne cassa repromissio Dei judicetur ab incarnationis tempore usque in sempiternum. Zelus Domini exercituum faciet hoc. Zelus, id est, aemulatio Domini fecit hoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gentem quae non erat gens Non solum autem haec nova mundi descriptio illius summi regis adventui testimonium perhibebat, qui congregatos a mundi plagis omnibus electos suos aeternae beatitudinis albo conscriberet, verum etiam ejusdem regni duces, quieta sui moderaminis pace juvabat, quia nimirum, compressis a praeliorum turbine gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
aliis nominibus. Ad mirrbilis con¬
siliarius. Ds̃. fostis pat̃futuriscłi
princepspacis Non enim ut ple¬
riq: putant una iungenda sunt
nomina. ut legamus admirobilis
consiliarius: Et rursũ ds̃ fostis.
sed ad minabilis. legendum est
sepanrtim quodhebrricae dicitur
phele & consiliarius seor sum
quilingua eorum appellat᷑ ioes
et ds̃ separatim. qui haebnricae
appellatur. pateraut ẽ futuri scł
quod in nr uocatione conplet᷑.
Et princepspacis. qui locutus ẽ
ada postolos. Pacemmeã do uob̵
pacemineamrelin quo uobis. Non
dubitabit qui pacẽ Nñrm iuxta.
a postolũ legerit dñm saluatorẽ
MULTIPLICABITUR ETUS
IM PERIUM. ET PACIS
NTet dubitare poterit demul¬
tiplicis aluatoris imperio
& pace eius quae non habedit finẽ.
quiin psalmis legerit. Postula
ame &dabotibi gentes heredita¬
temtuam & possessionem tuam
terminostenre Etrursum
Et multitudo pacis. donecaufe.¬

Expanded text:
aliis nominibus: Admirabilis, Conaliis nominibus: Admirabilis, Consiliarius, Deus, 133 Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, bina jungenda sunt nomina, ut legamus, Admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabilis legendum est separatim, quod Hebraice dicitur PHELE  : et Consiliarius seorsum, qui lingua eorum appellatur IDES  : et Deus separatim, qui Hebraice EL appellatur: patrem autem futuri saeculi, quod in nostra vocatione completur: et principem pacis, qui locutus est ad apostolos: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Non dubitabit, qui pacem nostram, juxta Apostolum, esse legerit Dominum salvatorem. Multiplicabitur ejus imperium, et pacis Nec dubitare poterit de multiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; et rursum: Et multitudo pacis, donec aufer
Abbreviated transcription (Latin):
erxp̃maccepisse sedicit gre¬
tiam & apostolatum. ut po¬
Ate mediatorem dĩ ethominũ
Enctia. ad laborum patientia
referenda est. ut ipseait Plus
omnibus labonrui. Nonego sed
gratia dĩ mecum A postolatus.
ad p̃dicationis auctoritatem.
Siue grartiam in baptismo. a pos¬
tolatum quando abspũscõ direco¬
tus est accepit
AD OBOEDIENDUM FIOEY
INOMNBUSGENTIBUS
PRONOMINEEIUS. IN
QUIBUSESTIS ETUOS UOCA
IHŨ XP̃IOÑI NOSTRI.
stendit euangelii grati¬
am. oboedientibus prxe¬
dicandam. Inomnib:
gentibus ostendit sea postolatũ
accepisse. ut iam non legi. sed fides
oboedirent. Pronomine eius.
id est uice nominis eius fungimur.
ut ipseait. Sicut misit me pater:
& egomitto uos. Et quiuo srecipil.
me recipit. In quib: estis & uos
Idest . & in uobis romanis apostola¬
tum prredicationis accepi
LEC ISAIAE PROPHETAE

Expanded text:
accepisse se dicit gratiam et apostolatum, ut pote mediatorem Dei et hominum. Gratia ad laborum patientiam referenda est, ut ipse ait: Plus omnibus laboravi, non ego, sed gratia Dei mecum ; apostolatus ad praedicationis auctoritatem. Sive, gratiam, in baptismo, apostolatum, quando ab Spiritu sancto directus est, accepit. Ad obin omnibus gentibus pro nomine eius; in quibus estis et uos uocai Domini nostri. Ostendit Evangelii gratiam obedientibus praedicandam: in omnibus gentibus ostendit se apostolatum accepisse, ut jam non legi, sed fidei obedirent. Pro nomine ejus, id est, vicem nominis ejus fungimur, ut ipse ait: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos, et qui vos recipit, me recipit . In quibus estis et vos. Hoc est, et in vobis Romanis apostolatum praedicationis accepi. LECTIO ISAIAE PROPHETAE
Abbreviated transcription (Latin):
REMARIA CONIUEE TUA
imebatnamq: sponsae illius
profitericoniugium. cuius
spitalem de p̃hende nxt. eẽ. con¬
ceptum Accipere autem dixit.
non adconiugii copulam. sedad
spiritalis consostu insepanr̃bilẽ
societatem. Mariam quoq: & ip¬
samangelus proprionuncupat
nomine. ut amborum nomina
designãt in caelis. eẽ. descripta.
quae angelus nominauit intenro
SEq̃ QUODENIM INEANATŨ
Isnea in quit natum. Nonex¬
trinsecus seminatum
APARIE TAUTẼFILIUM
ETUOCABIS NOMEN EIUS
IHM IPSEENIMSAL UUM
FACIETPopuluoosuũ
APECCATIS CORUO
Cequitur. aethimologiano¬
Ominisihũ cum dicit saluum fa¬
ciet populum suum: Vere suus
populus est. quiperipsum sal¬
uus fit apeccatis
LEG ISAIAEPROPHT.¬

Expanded text:
re Mariam conjugem tuam. re Mariam conjugem tuam. Timebat namque sponsae illius profiteri conjugium, cujus spiritalem deprehenderat esse conceptum. Accipere autem dixit, non ad conjugii copulam, sed ad spiritalis consortii inseparabilem societatem. Mariam quoque et ipsam angelus proprio nuncupat nomine, ut amborum nomina designet in coelis esse descripta, quae angelus nominavit in terra. Sequitur: Quod enim in ea natum In ea, inquit, natum, non extrinsecus seminatum. Pariet autem filium et vocabis nomen ejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Sequitur etymologia nominis Jesu, cum dicit: Salvum faciet populum suum. Vere suus populus est, qui per ipsum salvus fit a peccatis. LECTIO ISAIAE PROPH
Abbreviated transcription (Latin):
susest dñs : Et rursus undecim
a postolis de eoloquentibus. clausis ł¬
licet ianuis ad fuit. Cur in somnis
& non potius a peste e Quia scilicet᷑
enrt uir prorsus fidelis. & mani.¬
festiori reuelatione non indigtñs
Pastores quoq: tanto manifestiis.
Quanto magis ab huius modieru¬
ditione pera grestem eraent ui¬
tam remoti: SEQUITUR
IOSEPH FILI OAUIO
icens. losephfilidauid.
blandientis affectu al¬
loquitur. ut non quasi
ignotum exterrer&eum. Cum
et nomine & genere notus exis¬
ter&. F amiliaritatis enim indi¬
cium .ẽ. proprio aliquem uocare.
nomine. simulq: notandũ. quod
io sephfilius. eẽ. dicatur dauid. ut
maria ded auidstirpe. monstra¬
retur Sic enim dñs morsidicit
Nemonisi detribu sua coniugio¬
.V. copuletur. Curnonia cobpotius
filius nominatur. sed dauidrefer¬
tur. eẽ. filius Multis procreato¬
ribus inmedio derelictis. Nisi ut
origo regia declararetur. dequa
uentura. prredicabatur xp̃inatiui¬
tase NOLITIMEREACCIPE¬

Expanded text:
nsus est Dominus . Et rursus: Undecim nsus est Dominus . Et rursus: Undecim apostolis de eo colloquentibus, clausis licet januis, adfuit . Cur in somnis et non potius aperte? quia scilicet erat vir prorsus fidelis et manifestiore revelatione non indigens. Pastores quoque tanto manifestius, quanto magis ab hujusmodi eruditione per agrestem erant vitam remoti. Sequitur. Joseph fili David. Dicens: Joseph fili David, blandientis affectu alloquitur, ut non quasi ignotum exterreret eum, cum et nomine et genere notus existeret. Familiaritatis enim indicium est, proprio aliquem vocare nomine, simulque notandum quod Joseph filius esse dicatur David, ut Maria de David stirpe monstraretur. Sic enim Dominus Mosi dicit: Nemo nisi de tribu sua conjugio copuletur . Cur non Jacob potius filius nominatur, sed David refertur esse filius, multis procreatoribus in medio derelictis, nisi ut origo regia declararetur, de qua ventura praedicebatur Christi nativitas. Noli timere accipe
Abbreviated transcription (Latin):
malam pastem repperitur: Quod
etiam grecus sermonon absurde
idest propalare quod est palam
facere Omnib: enimnotum sponsae
conceptum. ostendere noluit.
uoluntoccultcoimittere eã
imittere ut multiuolunt :
positum .ẽ. proeo. quod est
uxoremnon ducere Vel ceste
dimittere eam uoluit. hoc estapoe¬
na adulteriiquasi in nocentem
libenrre. Nequasi adultermtrar¬
der& adpoenam. quam sciebat
ab omni contagionis reatu secura
Occulte autemꝰait. Neaut dimissa
uxore sua coitus reatũ supeream
inducer&. Aut libenata seipsũ qua¬
si adulteriireum constituer&
HAECAUTEM EOCOGTIANIO
ECCEANGEI US DN ÑSÕNIS¬
Suncangelum dñi. multi
zabrihelem esseconsentiunt.
Bonoetiustouiro. bona &iusta
cogitanti. Congruebonus etius¬
tus apparuit nuntius. Saepe &¬
enim inscripturis sc̃is talia in ueni¬
untur. ut de dõsollester cogitan¬
tibus. opostuna adhibeatur conso¬
latio Vt duob: inuia ambulantib
dum dese sermocinarentur ostm¬

Expanded text:
malam partem reperitur, quod malam partem reperitur, quod etiam Graecus sermo non absurde id est, propalare, quod est, palam facere. Omnibus enim notum sponsae conceptum ostendere noluit. Voluit occulte dimittere eam. Dimittere, ut multi volunt, positum est pro eo quod est uxorem non ducere. Vel certe dimittere eam voluit, hoc est a poena adulterii, quasi innocentem, liberare. Ne quasi adulteram traderet ad poenam, quam sciebat ab omni contagionis reatu securam: occulte autem, ait, ne aut dimissa uxore sua, coitus reatum super eam induceret, aut liberata, seipsum quasi adulterii reum constitueret. Haec autem eo cogitante, ecce angelus Domini in somnisHunc angelum Domini multi Gabrielem esse consentiunt. Bono et justo viro, bona et justa cogitante, congrue bonus et justus apparuit nuntius. Saepe etenim in Scripturis sanctis talia inveniuntur, ut de Deo solerter cogitantibus, opportuna adhibeatur consolatio, ut duobus in via ambulantibus, dum de se sermocinarentur, oste
Abbreviated transcription (Latin):
roinquidhabens. Non in uterũ
accipiens. Quinon aliunde ac¬
ceptum fuisse. sed interius suꝑ¬
nali integritate circum septo. ha¬
bitũ declanxtconceptũ. Sequnt᷑
IOSEPHAUIEM UIREITS.
onsuetudoscripturarũ . ẽ.¬
A ut sponsa suxores. &spon¬
sos uirosearum appellet
CUMESSETIUSTUS
sustus enimiustitiae templũ
nequaquai corrum per&.
quod conceptum habuit. ante¬
quam conuenirent. Merito
autemeuangelistaioseph ap¬
pellat iustum. ut id oneum eius
commendet fuisse testimoniũ
Iustus dicitur ioseph. ut exp̃ro¬
gatiua conlatre iustitiae .: doceat᷑
orummeruisse cognoscere gratiã
quae fuenxtbeatȩ mariȩ conlata
Etideo nec accusare eã potenrt.
Nec derelinquere prresumebał
Sed nouiminculistupore suspen¬
sus Non temeritate contẽptus.
sed nouae reuerentia fecunditatis.
sponsatam derelinquere cogita¬
bat. Vnde etabangelo. ut dubi¬
tans conmonetur
ET NOLLETEAM TRAOuCERE.
ocestinfamare. Tracductio¬
nis enim uerbum. saepe in

Expanded text:
ro, inquit, habens, non, in uterum ro, inquit, habens, non, in uterum accipiens, quia non aliunde acceptum fuisse, sed interius, supnali integritate circumsepto, habitum declarat conceptum. Sequitur. Joseph autem vir ejus. Consuetudo Scripturarum est, ut sponsas uxores et sponsos viros earum appellent. Cum esset justus. Justus enim justitiae templum nequaquam corrumperet, quod conceptum habuit, antequam convenirent; merito autem evangelista Joseph appellat justum, ut idoneum ejus commendet fuisse testimonium. Justus dicitur Joseph, ut ex praerogativa, collata justitiae, doceatur eum meruisse cognoscere gratiam, quae fuerat beatae Mariae collata, et ideo nec accusare eam poterat. Nec derelinquere praesumebat, sed novo miraculi stupore suspensus, non temeritate conceptus, sed novae reverentia fecunditatis sponsatam derelinquere cogitabat, unde et ab angelo, ut dubitans, commonetur. Et nollet eam traducere. Hoc est, infamare. Traductionis enim verbum saepe in
Abbreviated transcription (Latin):
putat non deuirgine sed de uxo¬
re genentum
ANTEQUÃ CON UONIRENT
son ab alio inuenta estnisi
aioseph. qui penelicentia
maritali. futurxe uxoris
omnia nouenat: Quod autem dici¬
tur ante quam conuenirent. Ñ
sequitur ut postea conuenerint
ut falsilocus uult eluidius sed scrip¬
ture quid factum non sit ostendit
Notandum quodait ANtequã
conuenirent. Verbo conuenien¬
di Nom ipsum concubitum. sed
nuptiarum quae prrecedere solen
tempus insinuatum quando ea quȩ
prius sponsa fuenrt. esse coniunx
lemniarite celebrarent Inuen¬
ta est. in utero habens despũscõ.
Si quidem memonrto ordine pos¬
tea conuenerunt. quando io sephis
ad prreceptum angeli accepit
coniugem suam Sed non concũbess¬
bant quia sequit᷑. & ñ cognoscebat ea
INUEN TA ESTAUTEM
INUTERO HABENS.
NNullo alio quama ioseph. qui
licentia maritali futunre
uxorispencomnia noueret. Ide¬
oque tumente meius uterũ. mox
curioso dep̃hendit intuitu. Et
alibi inuenimus scribtũ. Inute¬

Expanded text:
putat non de virgine, sed de uxoputat non de virgine, sed de uxore generatum. Antequam convenirent. Non ab alio inventa est, nisi a Joseph, qui pene licentia maritali futurae uxoris omnia noverat. Quod autem dicitur: Antequam convenirent, non sequitur, ut postea convenerint, ut falsiloquus vult Helvidius, sed Scriptura, quid factum non sit, ostendit. Notandum quod ait: Antequam convenirent, verbo conveniendi non ipsum concubitum, sed nuptiarum, quae praecedere solent tempus, insinuatum, quando ea, quae prius desponsata fuerat, esse conjux lemnia rite celebrarent. Inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Siquidem memorato ordine postea convenerunt, quando Joseph ad praeceptum angeli accepit conjugem suam, sed non concumbebant, quia sequitur: Et non cognoscebat eam. Inventa est autem in utero habens. nullo alio quam a Joseph, qui licentia maritali futurae uxoris pene omnia noverat. Ideoque tumentem ejus uterum mox curioso deprehendit intuitu. Et alibi invenimus scriptum: In ute