comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terruit. & disciplinam inposterum
sanxit.: Nam eum Nulla erudeli¬
tate. sed inagna dilectione fecisse
quod fecit. Quis non in uerbis eius
agnoscat. orantis ꝓpeccato eorum
& dicentis. si dimittis illis peccatum
dimitte. sin autem dele me delibro
tuo: Comparans ergo unusquisq
pie prudens. illam cedem ethanc
precem : uidet ꝓfecto apertissime.
uidet quantũ malum sit animae
ꝑ simulachra. demonum forncari:
quando sic seuit qui sic amat :
Sic plane et apostolus noncrudeli¬
ter. sed amabiliter tradidit hominẽ
sathanȩ ininteritum carnis. ut sp̃s
saluus sit indie dñi ihũ ÷ Tradidit
et alios: ut discerent non blasphema¬
re legunt scripturas apocriphas
manichei. anescio quibus sutorib
fabularum sub apostolorũ nomine
scriptas. Quae suorum scriptorum
temporibus in auccoritatẽ scãe
aeccłae recipi mererentur: si scĩ
et docci homines. qui tunc in hac
uita erant & examinare talia
poterant. eos uera esse locutos

Expanded text:
terruit et disciplinam in posterum terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simulacra daemonum fornicari, quando sic saeuit, qui sic amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. tradidit et alios, ut discerent non blasphemare. legunt scripturas apocryphas Manichaei a nescio quibus sutoribus fabularum sub apostolorum nomine scriptas: quae suorum scriptorum temporibus in auctoritatem sanctae ecclesiae recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui tunc in hac uita erant et examinare talia poterant, eos uera locutos
Abbreviated transcription (Latin):
cui obest. non nisi perdiuinum
obesse iuditium: Quid ergo insili¬
mus intemerarias reprehensiones:
atq utinam hominun: et nondĩ:
Ser uier int dispensatores ueteris
testamenti. idemq prenuntiatores
Nom testamenti. peccatores occiden¬
do: ser uierin dis pensatores noui
testamenti. idemq expositores
ueteris testam̃ti. a peccatoribus
moriendo: dõ tamen uni utriq
seruier ꝑ diuersa et congrua tem¬
pora. docenti bona temporalia
& a se petenda. et ꝓpter se contemp¬
nenda: molestias temporales. et
a se posse imperari. &e propter se
debere tolerari: Quid ergo cru¬
dele moyses aut mandauit aut
fecit. cum cõmissum sibi popłm
scẽ zelans. et uni uero dõ subditũ
cupiens. postea quam cognouit
ad fabricandum et colendum ido¬
lum defluxisse. mentẽq impudi¬
cam ꝓstituisse demonibus. in pau¬
cos corum uindicans gladio. quos
ds̃ ipse quem offenderant alto &
secreto iuditio feriendos uoluisser
inferri. et inpresenti salubriter

Expanded text:
cui obest non nisi per diuinum cui obest non nisi per diuinum obesse iudicium. Quid ergo insilimus in temerarias reprehensiones atque utinam hominum et non dei? seruierint dispensatores ueteris testamenti idemque praenuntiatores noui testamenti peccatores occidendo, seruierint dispensatores noui testamenti idemque expositores ueteris testamenti a peccatoribus moriendo, deo tamen uni utrique seruierunt per diuersa et congrua tempora docenti bona temporalia et a se petenda et propter se contemnenda, molestias temporales et a se posse inperari et propter se debere tolerari. quid ergo crudele Moyses aut mandauit aut fecit, cum commissum sibi populum sancte zelans et uni uero deo subditum cupiens posteaquam cognouit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse mentemque inpudicam prostituisse daemonibus, in paucos eorum uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio aut miscđia dĩ fieri: licet
in abdito positis mensuris et nu¬
meris. & ponderibus. duibus omĩa
disponuntur adõ creatore omĩum.
quae naturaliter sunt: nec aue¬
tore sed tamen ordinatore etiam
peccatorum. ut ea quae peccata ñ
essent nisi contra naturam essent.
sic iudicentur & ordinentur: Ne
uniuersitatis naturam turbare uł ꝑ.
turpare ꝑmittantur. meritorum
suorum locis et conditiombus
deputatot: Quae cum ita sint: et cũ
per hoc secretum iuditiorum dĩ.
motusq humanarum uoluntatũ
eisdem prosperitatibus alii corrũ¬
pantur. alii temperanter utantur:
& eisdem aduersitatibus alii
defiti ant alii profitiant. cumq
ipsa humana mortalisq uica
temptatio sit super terrani. quis
hominũ Nouit cui ꝓsit aut obsit
in pace regnare. uel ser iure. uel
uacare. uel mori. inbello autem¬
uel imperare. uel pugnare. uel
iuincere. uł occidi. cum hoc tamen
constet ec cui prodest nonnisi per
diuinum prodesse beneficium. &

Expanded text:
iudicio aut misericordia dei fieri, licet iudicio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec auctore, sed tamen ordinatore etiam peccatorum, ut ea, quae peccata non essent, nisi contra naturam essent, sic iudicentur et ordinentur, ne uniuersitatis naturam turbare uel turpare permittantur, meritorum suorum locis et condicionibus deputata. quae cum ita sint et cum per hoc secretum iudiciorum dei motusque humanarum uoluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur, et eisdem aduersitatibus alii deficiant, alii proficiant, cumque ipsa humana mortalisque uita temptatio sit super terram: quis hominum nouit, cui prosit aut obsit in pace regnare uel seruire uel uacare uel mori, in bello autem imperare uel pugnare uel uincere uel occidi ? cum hoc tamen constet et cui prodest non nisi per diuinum prodesse beneficium et
Abbreviated transcription (Latin):
et infirmitas. ut uel nesciat homo quid
uelle debeat. uel Non amne quod
uoluerit possit: ex occulto pęnarũ
ordine uenit. & illis inscrutabilib
iudicus dĩ: apud quem non .ẽ. iniqui¬
tas : Proditum . ẽ. enim nobis pecca¬
tum adam fideli eloquiodi:. ĩtquia
in illo oms moriuntur. et quia per
illum peccatum intrauit iN hunc
mundum. et ꝑ peccatum mors: uera¬
citer scriptum. e: Et quia ex hac
poena corpus corrum pitur & ag¬
grauat animam. etdeprimit terre¬
na habitatio sensum multa cogi¬
tantem: uerissimum. nobisq notis¬
simuin est Et quia dehac iusta
poena Non liberat nsi misericors
grã.: certum est: Et hinc apostolus
gemebundus exdamat: In felix
ego quis me liberibit cdlecor pore
mortis huius: gra dĩ. per iħm¬
xp̃m dñm nr̃m: Sed quaesit distri¬
butio iudicantis et miserantis dĩ.
cur alius sic. alius autem sic.
occultis fit causis. iustis tamen:
Non tamen ideo nescimus omĩa ista.

Expanded text:
et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors, ueraciter scriptum est. et quia ex hac poena corpus corrumpitur et adgrauat animam et deprimit terrena habitatio sensum multa cogitantem, uerissimum nobisque notissimum est, et quia de hac iusta poena non liberat nisi misericors gratia, certum est. et hinc apostolus gemebundus exclamat: infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia deim nostrum. sed quae sit distributio iudicantis et miserantis dei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iustis tamen. non tamen ideo nescimus omnia ista
Abbreviated transcription (Latin):
us quam per mittitur possit÷
Ita sane. ut non impune possit qđ
in iuste uoluerit: Ac pet hoc in
omnibus quae humana infir¬
mitas horret aut tunet. sola ini¬
quitas iure dominetur: cętera sunt
uel tributa Naturarum. uel meri¬
ta culparum: Fit autem homo
iniquus. cum ꝓpter seipsas diligit
res propter aliud assumendas.
et propter aliud appetit res
propter seipsas diligendas: Sic
enim quantum in ipso . ẽ. perturbat
in seipso ordinem Naturalem: quẽ
lex aeterna conseruari iubet:
Fit autem homo iustus. cum ob
aliud non appetic rebus uti: pisi
propt̃ quod diuinitus insticutaesunt.
ipso autem dõ frui ꝓpter ipsum.
seq & amico inipso dõ propter
eundem ipsum dm̃ : P ropter din
enim amat amicum. qui dĩ amorẽ
amat in amico: Siue autẽ iniquitas
siue iustitia. Nisi esset in uoluntate.
non. eẽt. inpocestate : Porro si in po¬
testate nonesset: Nullum premium.
Nullte poena iusta esset: Quod nemo
sapit. nisi Idesipit : Ignorantia uero

Expanded text:
us quam permittitur possit, us quam permittitur possit, ita sane, ut non inpune possit, quod iniuste uoluerit. ac per hoc in omnibus, quae humana infirmitas horret aut timet, sola iniquitas iure damnatur; cetera sunt uel tributa naturarum uel merita culparum. fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud adsumendas et propter aliud adpetit res propter se ipsas diligendas. sic enim, quantum in ipso est, perturbat in se ordinem naturalem, quem lex aeterna conseruari iubet. fit autem homo iustus, cum ob aliud non adpetit rebus uti, nisi propter quod diuinitus institutae sunt, ipso autem deo frui propter ipsum seque et amico in ipso deo propter eundem ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat etferire : Latebat certe dñi
uoluntas. cur arma portari prece¬
pisset: quibus eos uti noluisset:
Uerumtamei ad illum cum ratione
precipere : ad istos autem sine retracᷤ¬
tione precepta facere pertinebat.
Calumpniosa ergo imperitia. moy ses
reprehenditur quod bella gesserit.
qui minus reprehendi debuit si
sua sponte gereret. quam si dõ iuben¬
tt pongereret. lpsum uero dm qu
talia usserit audere reprehendere.
uel dm̃ iustum etbonum talia iubere
potuisse. Non credere hominis est
ut mitius loquar cogitare Non
ualentis. diuinę ꝓuidentiae ꝑcuncꝰ¬
ta summa atq ima tendenti.
nec nouum. ẽẽ qđ oritur: Nec pe¬
rire quod moritur. sed in suo singu¬
la quaeq ordine. siue Naturarum
siue meritorum. uel cedere. uel
succedereuel manere hominum autẽ
rectam uoluntatem diuine legi
con iungi. in ordinatam uero cupi¬
ditatẽ diuine legis ordine coher¬
ceri: ut nec bonus aliud quam
precipitur uelit. Nec malus ampli¬

Expanded text:
fuerat et ferire. latebat certe domini fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubente non gereret; ipsum uero deum, quod talia iusserit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherceri, ut nec bonus aliud quam praecipitur uelit, nec malus ampli
Abbreviated transcription (Latin):
Iamne incelligiuit quemadmodum
Nulla in constantia precipientis. sed
ratione dispensantis. ꝓ temporum
duersicat pitcepta uel coresila
uel permissa mutentur: Nam si
dicunt certi mysterii grã. hoc decol¬
lendo sacculo etpera. et emendo gla¬
dio locutum fuisse. cur non ammit¬
tunt certi mysteri i grã eundem unũ
dm̃ tunc prophetas gerere bella iussis¬
se. Nunc apostolos ꝓhibuisse. neq
enu ineo quod ex euangelio comme¬
morauunus uerba tantum diãi fuer̃.
sedet optemperantium quoq discipu¬
lorum facta secutte sunt: Nã & tunc
sine sacculo & pera ierunt. & nichil
eis defuit: sicut eius interrogatio. &
eorum responsio declarauit Et nunc
dixer̃ ei cum de gladio emendo iussissec
ecce sunt hic duo gladii: & ille respon¬
dit sufficit: Hinc et petrus armatus
inuentus . ẽ. : cum aurem persecuto¬
ris abscidit. Ubi spontanea eius coher¬
cetur audatia : quia non ut iussus
ferrum fuerat tollere. ita ussus

Expanded text:
iamne intellegunt, quemadmodum iamne intellegunt, quemadmodum nulla inconstantia praecipientis, sed ratione dispensantis pro temporum diuersitate praecepta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi mysterii gratia eundum unum deum tunc prophetas gerere bella iussisse, nunc apostolos prohibuisse? neque enim in eo, quod ex euangelio commemorauimus, uerba tantum domini fuerunt, sed et obtemperantium quoque discipulorum facta secuta sunt. nam et tunc sine sacculo et pera ierunt et nihil eis defuit, sicut eius interrogatio et eorum responsio declarauit. et nunc dixerunt ei, cum de gladio emendo iussisset: ecce sunt hic duo gladii. et ille respondit: sufficit. hinc et Petrus armatus inuentus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea eius cohercetur audacia, quia non ut iussus fuerat ferrum tollere, ita iussus
Abbreviated transcription (Latin):
demoniorum. hos firmarent p̾dicta
scõrum: Si autem hoc mirum istis uanis
udetur. quod aliud tunc ds̃ precepit
dispensacoribus ueteris testamenti ubi
noui gr̃a uelabatur. aliud p̃dicatorib
noui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelat᷑
attendant ipsum dũm xp̃m mutantẽ
quae dixerat. & aliud dicentem
Quando misi uos inquit sine sacculo
etpera & calciamentis. Numquid ali¬
quid defuit uobis.: ac illi dixer̃:
Nichil: Dixit ergo eis : Sed runc qui
habet sacculum. tollat: similiter &
peram : Et qui non habet: uendat tuni.¬
cam suam. & emat gladium: Isti cer¬
te si ista diuersa intestamentis singu¬
lis inuenirent ueteri et nouo. etiam
hoc clamarent duo sibi testamenta
.ẽẽ. contraria:. Quid ergo Nunc respon¬
debunt. cum idem ipse dicit. antea
misi uos sine sacculo etpera et calcia¬
mentis. & nichil uobis defuit. Nunc
autem qui habet sacculum collat.
similiter et peram. & qui habet
tunicam uendat et emat gladium.

Expanded text:
daemoniorum, hos firmarent praedicta daemoniorum, hos firmarent praedicta sanctorum. Si autem hoc mirum istis uanis uidetur, quod aliud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus noui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelabatur, adtendant ipsum dominum Christum mutantem, quae dixerat, et aliud dicentem: quando misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dixit ergo eis:habet sacculum, tollat similiter et peram; et qui non habet, uendat tunicam . suam et emat gladium. isti certe, si ista diuersa in testamentis singulis inuenirent, uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testamenta esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo et pera et calciamentis, et nihil uobis defuit; nunc autem qui habet sacculum, tollat similiter et peram, et qui habet tunicam, uendat et emat gladium?
Abbreviated transcription (Latin):
Regnauer̃ hic ergo patriarchȩ & prophe¬
tae : ut ista regna dm̃ dare et auferre
ostenderetur : Non hic regnauer̃ apłi
et martires : ut regnum caelorum
desiderandums panderetur : Illi reges
bella gesser̃. ut tales quoq uictorias
appareret dĩ uoluntate prestari. isti
nonresistendo incerfecti sunt. ut
potiorem esse docerent uictoriam
pro fide ueritatis occidi: Quam quã
& illic ꝓphetȩ nouerant mori pro
ueritate. sicut ipse drĩs dicit: A san¬
guine abel usq ad sanguinem zacha¬
riae : Et idi postea quam cępit
impleri quod sub figura salomonis
qui latine interpretatur pacificus
de dno iħu.xp̃o. ipse est enim
pax nr̃a. inpsalmo prophetatum est
gerentes fiduciam pietatis in xp̃o.
de inimicis sacrilegis qui spem
suam in sacramentis idolorum demo¬
numq posuerant. gloriosissimam
uietorum ꝑceper cũ aptissimis
notissimisq documentis. de quibus
Non nulli iam scriptum memoriae
commendar̾: illos fallerent uaticina

Expanded text:
regnauerunt hic ergo patriarchae et prophetae, ut ista regna deum dare et auferre ostenderetur, non hic regnauerunt apostoli et martyres, ut regnum caelorum desiderandum potius panderetur. illi regia bella gesserunt, ut tales quoque uictorias adpareret dei uoluntate praestari, isti non resistendo interfecti sunt, ut potiorem esse docerent uictoriam pro fide ueritatis occidi. quamquam et illic prophetae nouerant mori pro ueritate, sicut ipse dominus dicit: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, et id posteaquam coepit inpleri. quod sub figura Salomonis — qui latine interpretatur "pacificus" — de domino Christo — ipse est enim pax nostra — in psalmo prophetatum est:gerentes fiduciam pietatis in Christo de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uictoriam perceperunt. cum apertissimis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos fallerent uaticinia
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas. ẽ. rea. nulla est ad peccan¬
dum natura contraria. It ideo mani¬
cheorum oninis conuicta est et euer¬
sa fallacia: Si autem abhoste oppres¬
sa. quo missa est. Si alieno malo
su perata. cui resistere non ualuera
miqua pena. &e magna crudeltas.
Sed ad excusandum: profertur dei neces¬
sitas : talem colant drum: qui nolunt
colere din: Sane quod facendum . ẽ.
etiam ipsi cultores eius quamuis calẽ
deum colendo sint pessimi. meliores
tamen illo sunt: quia saltem sunt:
Ille autem nichil est nisi fictio falsita¬
tis : et cogitatio uanitatis: Sed iã cȩtera
fausti arguta deliramenta uideamus:¬

Expanded text:
uoluntas est rea, nulla est ad peccanuoluntas est rea, nulla est ad peccandum natura contraria, et ideo Manichaeorum omnis conuicta est et euersa fallacia. si autem ab hoste obpressa quo missa est, si alieno malo superata, cui resistere non ualuerat, iniqua poena et magna crudelitas. sed ad excusandum profertur dei necessitas. talem colant deum, qui nolunt colere deum. sane, quod fatendum est, etiam ipsi cultores eius, quamuis talem deum colendo sint pessimi, meliores tamen illo sunt, quia saltem sunt; ille autem nihil est nisi fictio falsitatis et cogitatio uanitatis. sed iam cetera Fausti arguta deliramenta uideamus
Abbreviated transcription (Latin):
populo isrł duci potuer: Quod &
deus ur̃ si pocuisset utiq fecisset:
Hoc ergo non ẽ malos arguere: sed
felicioribus inuidere: Quae autem
crudelitas moysi qđ inpopulum
qui grauiter in dm̃ peccauerat
glactio uindicauit. cuius tamer
peccati ueniam sẽ ꝓ illis eciam diui¬
nȩ uindictȩ offerens deprecatus e:
Ueruitam̃ si echoc non misericordit̃
sed crudeliter fecissec: etiam sic meli¬
or deo ur̃o esset: Neq enim quẽquã
suorum innocentium et obȩdientiũ.
si adhostis cuncum disrumpendum
missus fuisset et captiuatus: ullo modo
eum postea si uicisset ipse dampnaret.
quod facturus est deus iste desua parte
quam configet inglobo. quia oboediuit
uibenti: quia in hostiles cuncos pro
salute regni eius. ꝓposita sua morte
ꝓcessit: Sed in hac inquit serie scłoꝵ.
iam malis permixta atq concreta
non obaemperauit preceptis: quȩramꝰ
quare : Si propria uoluntate: uera
culpa et iusta poena: Sed iam si

Expanded text:
populo Israhel duci potuerunt: quod et populo Israhel duci potuerunt: quod et deus uester si potuisset, utique fecisset. hoc ergo non est malos arguere, sed felicioribus inuidere. quae autem crudelitas Moysi, quod in populum, qui grauiter in deum peccauerat, gladio uindicauit? cuius tamen peccati ueniam se pro illis etiam diuinae uindictae offerens deprecatus est. uerumtamen si et hoc non misericorditer, sed crudeliter fecisset. etiam sic melior deo uestro esset. neque enim quemquam suorum innocentium et oboedientium, si ad hostis cuneum disrumpendum missus fuisset et captiuatus, ullo modo eum postea. si uicisset, ipse damnaret: quod facturus est deus iste de sua parte, quam configet in globo, quia oboediuit iubenti, quia in hostiles cuneos pro salute regni eius proposita sua morte «processit. sed in hac, inquit, serie saeculorum iam malis permixta atque concreta non obtemperauit praeceptis. quaeramus, quare. si propria uoluntate, uera culpa et iusta poena; sed iam si
Abbreviated transcription (Latin):
in eorum fetibus uolutandus. soluen¬
dus. ligandus: donec ad ultimum
globũ pars inmundissima dei uri
tanquam in expiabilis meretrix per¬
ducatur: haec scilicet mala. has tur¬
pitudines. haec dedecora a menbris
suis deus ur̃ amouere non potuit.
et hostis in manis necessitate compul¬
sus. ad ista peruenit: Neq enim po¬
tuit interunere in iuriosum atq
iolentum. suis uel ciuibus uel
partibus saluis: Quanto ergo ille
melior. qui occiso aegrptio frẽm
defendit illesum: quẽ mirabili uani¬
tate faustus arguit. et deum suum
mirabiliore cęcitate non respicit:
Quanto melius ipse uasa aurea et
argentea abstulisset de gente agrp¬
tiorum. quam eiꝰ menbra depreda¬
retur gentes tenebrarum: et tam̃
cum bellum tam miserum ipse ges¬
sisset. cultores eius famulo di nr̃i
obiciunt. qđ bella gesserit inquib
semper cum suis omnib uictor
de hostibus triumphauit. qui captiui
uel captiue. moyse belligerante. de

Expanded text:
in eorum fetibus uolutandus, soluenin eorum fetibus uolutandus, soluendus, ligandus, donec ad ultimum globum pars inmundissima dei uestri tamquam inexpiabilis meretrix perducatur. haec scilicet mala, has turpitudines, haec dedecora a membris suis deus uester amouere non potuit et hostis inmanis necessitate conpulsus ad ista peruenit; neque enim potuit interimere iniuriosum atque uiolentum suis uel ciuibus uel partibus saluis. quanto ergo ille melior, qui occiso Aegyptio fratrem defendit inlaesum, quem mirabili uanitate Faustus arguit et deum suum mirabiliore caecitate non respicit! quanto melius ipse uasa aurea et argentea abstulisset de gente Aegyptiorum, quam eius membra depraedaretur gens tenebrarum ! et tamen cum bellum tam miserum ipse gessisset, cultores eius famulo dei nostri obiciunt, quod bella gesserit, in quibus semper cum suis omnibus uictor de hostibus triumphauit, qui captiui uel captiuae Moyse belligerante de
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ meretricis partes. et menbra natu¬
rãq dei ur̃i. ẽe. predicatis Illa eni
meretrix. Quid enim ambiã uerbis.
et non plane dicam: illa meretrix essoe
deus ur̃: Neq enĩ pocestis dicere qđ
seruata atq incorrupta suae sc̃itate
Naturae illi meretricio corpori non
ligatus : sed presentatus incideret:
Sed et inquinatissima esse ista menbra
deiuri. & obhoc magna purgittione
indigere facemini: Illa ergo meretrix
dequa hominẽ dei audetis arquere.
deus ur̃. eet ẽtiam si non esset in
meliuis casto coniuigio cominutata:
Aut si non uultis. particulã łei ur̃i
licet minima. non negatis illam
animam meretricis: Hoc ergo iam
melior deo ur̃o: giñ ipsa una meretrix
esset. ille autem condicione
illius commixtionis. uniuerso gene¬
ri tenebrarum inomnibus meretri¬
cib prostituitur: In omĩb deniq
maribus acfeminis late uarieq for¬
nicantibus. & sese corrumpentibus
uolutatur. soluitur. illigatur: rursꝰ

Expanded text:
nae meretricis, partes et membra natunae meretricis, partes et membra naturamque dei uestri esse praedicatis — illa ergo meretrix — quid enim ambiam uerbis et non plane dicam ? — illa meretrix esset deus uester. neque enim potestis dicere, quod seruata atque incorrupta suae sanctitate naturae illi meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgatione indigere fatemini. illa ergo meretrix, de qua hominem dei audetis arguere, deus uester esset, etiamsi non esset in melius casto coniugio commutata; aut si non uultis, particulam certe dei uestri, licet minimam, non negatis illam animam meretricis. hoc ergo iam melior deo uestro, quoniam ipsa una meretrix esset, ille autem condicione suae illius commixtionis uniuerso generi tenebrarum in omnibus meretricibus prostituitur, in omnibus denique maribus ac feminis late uarieque fornicantibus et sese corrumpentibus uolutatur, soluitur, inligatur, rursus
Abbreviated transcription (Latin):
arderet : Dauid autẽ in iquitatispeni¬
tuit qđ uxorem ad amauerit alienã :¬
uirumq enis mandarit occidi: At uͦ
deum ur̃m quando penicebit. qđ
a tartareo genere masculino acfemi¬
nino principum tenebrarum ad¬
amatus. eorum libidim sua menbra
concessit. Nec maritum cuius con¬
iugem ad amauertet. sed suos filios
in menbris demonũ aquibus demo¬
nib ipse fuerat ad amatus occidit:
Seder si non penituisset dauid. pacc
iustitiae sanitatem tali medicina rece¬
pisset: etiam sic isto deo manicheorum
melior extitisset: Iste qui ppe uno ipso
facco. putemus & aliis talibus quoc¬
quotlibet quam multa unus homo
possec ammittere : ille autẽ in omnib
omniũ talibus factis. commixtione
illa menbrorum suorũ turpari. pol¬
luiq conuincitur: Et osee propheca
accusatur a fausto. qui si meretricẽ
turpi concupiscentia captiuatus ad¬
amasset atq duxissec: animas certe
amborum eclasciui amatoris. et obsce¬

Expanded text:
arderet. Dauid autem iniquitatis paeniarderet. Dauid autem iniquitatis paenituit, quod uxorem adamauerit alienam uirumque eius mandarit occidi; at uero deum uestrum quando paenitebit, quod a tartareo genere masculino ac feminino principum tenebrarum adamatus eorum libidini sua membra concessit nec maritum, cuius coniugem adamauerat, sed suos filios in membris daemonum, a quibus daemonibus ipse fuerat adamatus, occidit? sed etsi non paenituisset Dauid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus et aliis talibus quotquotlibet quam multa unus homo posset admittere; ille autem in omnibus omnium talibus factis commixtione illa membrorum suorum turpari polluique conuincitur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, et lasciui amatoris et obscae
Abbreviated transcription (Latin):
mali ꝑpetrat. quam qui menbra sua
omium talium peiorumq turpitudi¬
num libidinib miscet: Quid enim
tale ab immundis flagiciosisq commit¬
titur. ubinonds ur manichei curpitu¬
dinib om̃ib polluatur: Deniq siue¬
re iacob ut ait faustus inter quactuor
uxores faeda concupiscentia tamquã
hrrcus erraret. nullam ꝓpaginis curã
gerens. sed lasciuȩ solius uoluptatis.
quantominꝰ miser eẽc dour̃o. qui non
solum in ipso et in eius quattuor
uxoribus omne illud dedecus luxu¬
riȩ pateretur. omĩb eorum corpori¬
b motibq concretus. sed in ipso hrr¬
co quem uiro illi sordidus compara¬
uit. ommẽ illum genitalem motum
calorẽq perpetitur: & ubiq turpi
condicione permixtus. incapro in¬
flãmatur. in capra seminatur. in
hedo generatur: acper hoc & si uidas
non tantum fornicator. sed etiam
sciens nurus suae nefarius incesta¬
tor existeret. in illuis quoq incesti
libidine deus ur̃ hereret. sorderet.

Expanded text:
mali perpetrat, quam qui membra sua mali perpetrat, quam qui membra sua omnium talium peiorumque turpitudinum libidinibus miscet? quid enim tale ab inmundis flagitiosisque committitur, ubi non deus uester, Manichaei, turpitudinibus omnibus polluatur? denique si uere Iacob, ut ait Faustus, inter quattuor uxores foeda concupiscentia tamquam hircus erraret nullam propaginis curam gerens, sed lasciuae solius uoluptatis: quanto minus miser esset deo uestro, qui non solum in ipso et in eius quattuor uxoribus omne illud dedecus luxuriae pateretur, omnibus eorum corporibus motibusque concretus, sed in ipso hirco, quem uiro illi sordidus conparauit, omnem illum genitalem motum caloremque perpetitur et ubique turpi condicione permixtus in capro inflammatur, in capra seminatur, in haedo generatur! ac per hoc etsi ludas non tantum fornicator sed etiam sciens nurus suae nefarius incestator existeret, in illius quoque incesti libidine deus uester haereret, sorderet,
Abbreviated transcription (Latin):
patres nri patriarchȩ atq ꝓphetae.
quib tam illustre testimoniũ sc̃itatis
atq pietatis ea scriptura ꝑhibet. quã
saluti generis humani diuinitus
dispensatã nonnegat. nisi quisquis
aut eã nescit. aut omnẽ sensum
rationalis considerationis amisit.
etiam si libidinosi et crudeles fuissent
sicut eos manicheorum error uel
potius furor accusat. Nonne etiam
sic nondico electis eorum. sed ipso
etiam deo illorum demonstrarentur
.ẽẽ. meliores.: non ne melius. ẽ. cum
pelice uolutari uirum cũ femina
quã. ẽẽ. sincerissimã. lucẽ. et miscen¬
do se tenebris inquinari: Icce
homo auaritiae ac uentris causa uxorẽ
suam sororẽ mentitꝰ. in aliorũ concubi¬
tum uendidit: Quanto ille peior &
exetrabilior est. qui naturã suam ad
libidinem desiderantium simulando
co aptatam. gratis eis polluendam corrũ¬
pandãq subiecit : iam cum filiab qui
etiam sciens con cubuerit. Nonne minꝰ

Expanded text:
patres nostri patriarchae atque prophetae, patres nostri patriarchae atque prophetae, quibus tam inlustre testimonium sanctitatis atque pietatis ea scriptura perhibet, quam saluti generis humani diuinitus dispensatam non negat, nisi quisquis aut eam nescit aut omnem sensum rationalis considerationis amisit, etiamsi libidinosi et crudeles fuissent, sicut eos Manichaeorum error uel potius furor accusat: nonne etiam sic non dico electis eorum, sed ipso etiam deo illorum demonstrarentur esse meliores ? nonne melius est cum pelice uolutari uirum cum femina quam esse sincerissimam lucem et miscendo se tenebris inquinari? ecce homo auaritiae ac uentris causa uxorem suam sororem mentitus in aliorum concubitum uendidit: quanto ille peior et execrabilior est, qui naturam suam ad libidinem desiderantium simulando coaptatam gratis eis polluendam corrumpendamque subiecit! iam cum filiabus qui etiam sciens concubuerit, nonne minus
Abbreviated transcription (Latin):
iam quoq ipsis rebus impletis aue¬
toritatẽ diinam fidelissua etpre¬
clarissima ueritatis lucę testantur.
ut omnino desipiat quisquis eos
suꝑ fluȩ uel quasi facuę locutos aliqͥd¬
putat. Quib nonsolum hominum
ingeniorumq genera subdita uidet.
uerum etiam hoc abeis p̾dictũ legit.
ergo siquisquã legens factum dauid.
cuius eum dr̃o arguente acminan¬
te penituit. inde sibi ad peccandũ
fomitẽ p̃beat. illa scriptura culpan¬
cla est ac non tanta seuerius ille
dampnandus. quanto potuis ad sc
uulnerandũ aut ocridendum abuti
uoluit ea re. quae adsanandũ liberan¬
dumq conscripta est: quia enim
homines inpeccatum lapsi. uel suꝑ¬
diffidentia penitus pereunt: detan¬
to uiro exemplum ꝓpositum . ẽ. quo
sanentur aegroti. Nonquo hi qui
sam sunt saucientur: Neq enim
medicine uitium . ẽ. si uel insani se.
ipsos. uł maligni alios ferram̃tis
medicinalibus perhimant: Sedtam̃

Expanded text:
iam quoque ipsis rebus inpletis auciam quoque ipsis rebus inpletis auctoritatem diuinam fidelissima et praeclarissima ueritatis luce testantur, ut omnino desipiat, quisquis eos superflue uel quasi fatue locutos aliqputat, quibus non solum omnia hominum ingeniorumque genera subdita videt, verum etiam hoc ab eis praedictum legit, ergo, si quisquam legens factum David, cujus eum Domino arguente ac minante poenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa Scriptura culpanda est; ac non tanto severius ille damnandus, quanto potius ad se uulnerandum aut occidendum abuti uoluit ea re, quae ad sanandum liberandumque conscripta est? quia enim homines in peccatum lapsi uel super promerendae diffidentia penitus pereunt, de tanto uiro exemplum propositum est, quo sanentur aegroti, non quo hi, qui sani sunt, saucientur. neque enim medicinae uitium est, si uel insani se ipsos uel maligni alios ferramentis medicinalibus perimant. Sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quã ut non solum in eis laudabilis
homines adimitandũ. & rep̃hensibi¬
les ad cauendum ꝓponerentur. uerũ
etiam quaedam bonorũ declinationes
ec lapsus in malũ. siue indidem denuo
correcti inuiam redeant. siue inuoca¬
biles maneant : et rursus quȩdam
malorũ mutationes et prouectꝰ inbonũ.
siue ꝑ seueraturi. suie inpristina iterũ
relapsuri: Ut neq iusti in suꝑbiam
securitate extollantur. nec iniqui
contra medicinam desperatione ob¬
durentur : At illec quȩ neq adimitan¬
dũ neq ad cauendũ facta hominum
ꝑtinent. et tam̃ in scã scriptura reperi¬
untur : aut ad illã conexionẽ posita
sunt. quib occasionib ad res necessa¬
rias ueniatur. aut eo ipso quo uiden¬
tur super flua. satis ammonent in
eis quęri oportere misticȩ alicuius
significationis oraculum: Neq enĩ
dehis libris loquimur. inquibus
Nulla uel pauca. ac non multa aper¬
tissima prophetico spũ p̃nuntiata.

Expanded text:
quam ut non solum in eis laudabiles quam ut non solum in eis laudabiles homines ad imitandum et reprehensibiles ad cauendum proponerentur, uerum etiam quaedam bonorum declinationes et lapsus in malum siue inde idem denuo correcti in uiam redeant siue inreuocabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum siue perseueraturi siue in pristina iterum relapsuri: ut neque iusti in superbiam securitate extollantur nec iniqui contra medicinam desperatione obdurentur ? at illa, quae neque ad imitandum neque ad cauendum facta hominum pertinent et tamen in sancta scriptura reperiuntur, aut ad illam conexionem posita sunt, quibus occasionibus ad res necessarias ueniatur, aut eo ipso, quo uidentur superflua, satis admonent in eis quaeri oportere mysticae alicuius significationis oraculum. neque enim de his libris loquimur, in quibus nulla uel pauca ac non multa apertissima prophetico spiritu praenuntiata
Abbreviated transcription (Latin):
care contendunt: non. ẽ luctandum
cum hominibus qui dicunt. non
sapit palato meo qđ sapere dicis tuo.
dum tam̃ ea quae diuinitus p̾cipiun¬
tur. aut mores pietatẽq formare.
aut aliquid figurate significare uł
credantur uel intelligantur. aut
utrũq potius quam neutrum : dum
tam̃ et ipsa quae figurate dicta uel
facta intelliguntur. ad eosdem mores
bonos pietatẽq referantur: ac per
hoc etiam si manicheis uel quibusq
aliis dehis figuris rerum gestarum
nr̃ displicet in cellectꝰ. uel ratio. uel
ea ueritatis regula defenduntur. que
nisi prauis etdistortis cordibus displi¬
cere nonpossit: et qđ ea scriptura cui
per uersitas erroris illius inimica.ẽ.
inquibiis libet hominũ factisquȩ uł
laudauit uł arguit. uel tantũ narra¬
ta nobis iudicanda ꝓposuit. ipsa in¬
culpabilis uenerabilisq per sistit
Quid uero utilius atq salubrius pie
legentib. uel audientib illas sacras
litteras consuli ac prospici pocuit.

Expanded text:
care contendunt, non est luctandum care contendunt, non est luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato meo, quod sapere dicis tuo", dum tamen ea, quae diuinitus praecipiuntur, aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen et ipsa, quae figurate dicta uel facta intelleguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. ac per hoc etiam si Manichaeis uel quibusque aliis de his figuris rerum gestarum noster displicet intellectus uel ratio uel ea ueritatis regula defenduntur, quae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inimica est, in quibuslibet hominum factis, quae uel laudauit uel arguit uel tantum narrata nobis iudicanda proposuit. ipsa inculpabilis uenerabilisque persistit. Quid uero utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras litteras consuli ac prospici potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quae ideo posita sunt. ut ex
eis quodam modo religentur ea.
quae illum regem po pulum q
eius. siue proprus siue figuratis
locutionib rebus ue pronuntient:
Sicut enim in citharis et huiusmo¬
di organis musicis non quidem
omnia quae tanguntur canorum
aliquid res onant. sed tantum cordę :¬
cȩtera tamen in toto ticharȩ corpore
ideo fubricata sunt: ut esset ubi ui¬
cirentur: unde & quo tenderentur
illae quas ad cantilenę suauitatem
modulaturus et percussurus est
artifex: ita in his propheticis narra¬
tionibus quae de reb gestis homi¬
nũ ꝓphetico spii deliguntur. aut ali¬
quid iam sondnt signifi catione
futurorum. aut si nichil tale signi¬
ficant. ad hoc interponuntur: ut
sit unde illa significantia tanquam
sonantia conectantur : Has autem
rerum gestarũ allegoricres narrationes.
si nolunt heretici sicut a nobis expo¬
nuntur accipere. uel etiam nichil
eas nisi quod propriȩ sonant signifi¬

Expanded text:
nisi quae ideo posita sunt, ut ex nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodam modo religentur ea, quae illum regem populumque eius siue propriis siue figuratis locutionibus rebusue praenuntient. sicut enim in citharis et huiuscemodi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid resonant, sed tantum chordae, cetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt,. ut esset, ubi uincirentur, unde et quo tenderentur illae, quas ad cantilenae suauitatem modulaturus et percussurus. est artifex: ita in his propheticis narrationibus, quae de rebus gestis hominum prophetico spiritu deliguntur, aut aliquid iam sonant significatione futurorum aut, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit, unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici, sicut a nobis exponuntur, accipere uel etiam nihil eas, nisi quod proprie sonant, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
manduca. quare non etiam concide
et bibe : ita ille uitulus per ignem
reli. &e aciem uerbi: et aquã baptis¬
mi. abeis potius quos ab sorbere¬
conabatur: absortus est Si ergo
haec quoq loca scripturarum. de
quibus eisdem scripturis calump¬
niantur heretici perscrutata et
quodammodo interrogata. quaento
uidentur obscuriora tanto mirabi¬
liores inse mysteriorum thesauros
latere respondent. quantomagis
impiorum blasphema ora com¬
mutiscere omnino debent. cum
oppilantur apertissima ueritate .
contra quam prefocato spũ quid
musitent non inueniunt: Et malunt
miseri manifestatione eius suas
fauces obturitri. quam suauitate
pectus impleri: xpm̃ igitur so¬
nant haec omiã: Caput illud qđ
ascendit incaelum: et hoc corpus
eiꝰ. quod usq in finem laborat
interra: Scribentrum luteras
uere sacras. omnis parturiuit
incentio: nec esse quicquam creden¬
dum est librorum propheticorum
contextione narratumꝰ quod non
significet aliquid futurorui.:

Expanded text:
manduca, quare non etiam: concide manduca, quare non etiam: concide et bibe ? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius, quos absorbereconabatur, absorptus est. Si ergo haec quoque loca scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrutata et quodam modo interrogata, quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliores in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis inpiorum blasphema ora obmutescere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inueniunt et malunt miseri manifestatione eius suas fauces obturari quam suauitate pectus inpleri! Christum igitur sonant haec omnia; caput illud, quod iam ascendit in caelum, et hoc corpus eius, quod usque in finem laborat in terra, scribentium litteras uere sacras omnis parturiuit intentio, nec esse quicquam credendum est librorum propheticorum contextione narratum, quod non significet aliquid futurorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes se esse sapientes stulti
facti sunt: et in mutauer̃ głam in¬
corruptibulis dĩ insimilitudinem
imaginis corruptibilis hominis.
et uolucrum. et quadrirpedum. etser
pentium: Ex hac quasi sapientia.
iste uitulus aureus: qualia solebant
aegiptiorum etiã ipsi primates. &
tanquam docti homines adorare
figmenta: hoc ergo uitulo significa¬
tũm .ẽ. omẽ corpus. id ẽ omĩs socie¬
tas gentilium idolatriae deditorum:
Hanc sacrilegam societatem. dñs xp̃s
illo igne comburit: dequo meuange¬
lio dicit. ignem ueni mutere int̾rã
eiꝰ. dum in eum credunt gentes: igne
uirtutis eius diabolica in eis forma
soluatur: Totum deinde corpus illud
comminuitur. id ẽ. ab illa malae
conspirationᷤ conflatione discissum.
uerbo ueritatis humiliatur: Et
comminutũ in aqua mittitur.
ut eos israhelitae id est euangelii
p̃dicatores. exbaptismo in sua men¬
bra hoc ẽ. incorpus dominicum
transferant: Quorum israhelitarum
petro deipsis gentibus dictum est.
macta & manduca: Si macta et

Expanded text:
ientia sese extollentes stulti facti sunt et inmutauerunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et sepentium. ex hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societatem dominus Christus illo igne conburit, de quo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terrat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum uerbo ueritatis humiliatur et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israhelitae, id est euangelii praedicatores, ex baptismo in sua membra, hoc est in corpus dominicum, transferant. quorum Israhelitarum Petro de ipsis gentibus dictum est: macta et manduca. si macta et
Abbreviated transcription (Latin):
incendit eum. contriuit. inaqua
sparsit atq submersit : ut quid
et potum hoc populo dedit: quem
non excitet hoc factum adinqui¬
rendam et intelligendam propheti¬
cam significationem. occurrat ergo
iam intentis mentib.: tanquani
diaboli corpus in uitulo: id est
homines in omnibus gentibus.
quibus ad haec sacrilegia caput
hoc ẽ. auctor diabolus. aureum
ꝓpterea : quia idolatrie ritus uelut
a sapientibus instituti. dequibus
dicit apostolus : qm̃ cognoscentes
dm̃. Non sicut glorificauer aut gr̃as eger :¬

Expanded text:
incendit eum, contriuit, in aqua incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor, est diabolus, aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit apostolus: quoniam cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias eger
Abbreviated transcription (Latin):
idolum fabrirauer̃. sine ulla cuius¬
quam necessitudinis distinctione
iussit interimi : facile. ẽ. ut intelli¬
gatur hominũ illorum interemp¬
tionem. significa re uitiorum taliũ:
qualibus illi ad eandem idolatriã
defluxerunt ÷ In talia quippe
uitia. nos seuire iubet psalmꝰ
cum dicit lrascimini : & nolice
peccare : In talia uitia seuire nos
iubec apostolus: curadicit Morti¬
ficate menbra ura quae sunt suꝑ trã
Fornicationem. inmunditiã. luxuriã.
concupiscentiam malam. et auaritiã:
quae est idolorum seruitus : Sed quid
sibi uelit quod prius fecit. ut ipsum
uitulum igne combureret minutatĩ
concideret. & inaquam spargeret.
etpotum populo daret.: maiorem
intentionem per scrutandȩ signifi¬
cationis inquirit: Si enim tabulas
quas digito dĩ. hoc. ẽ. oꝑatione sp̃s
scĩ scriptas. acceperat ideo fregit.
quia indignos eos quibus eas lege¬
ret iudicauit : sic deniq ut abeis
ille uitulus penitus aboleretur:

Expanded text:
idolum fabricauerunt, sine ulla cuiusidolum fabricauerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intellegatur hominum illorum interemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolite peccare. in talia uitia saeuire nos iubet apostolus, cum dicit: mortificate membra uestra, quae sunt super terram, fornicationem, inmunditiam, luxuriam, concupiscentiam malam et auaritiam, quae est idolorum seruitus. Sed quid sibi uelit, quod prius fecit, ut ipsum uitulum igne conbureret minutatim concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim tabulas, quas digito dei, hoc est operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos, quibus eas legeret, iudicauit, si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur,
Abbreviated transcription (Latin):
.ee. illa iussa. facta. conscripta : lam
porro debellis quae per moysen
gesta sunt: nimis longum est
omĩa per tractare: Satis ergo
sit quod deillo bello gesto cum
amalech. iam superius in hoc
ipso ope quo fausto respondeo.
quantum satis pro suscepto negocio
uidebatur. quid prophetiae p̃mute¬
ret. quid mysterii contineret. expo¬
sui: Nunc illud uideamus: in quo
crudelitatis uitium. solent obicere
moysi. uel inimici harum licterarũ
uel expertes omniũ litterarum:
Quod quidẽ faustus non ex presse
posuit cum diceret. crudelia multa
et mandarit et fecerit: Sed quia noui
quid maxime et in uidiose iactare
consueuerint: ideo ipse hoc comme¬
moraui. superiusq defendi : ne
quicquam in eo facto. eẽ. criminis.
uel ipsi manichei qui corrigi uellent.
uel quis quam alius imperitorum
aut impiorum putaret: Nunc autẽ
quid etiam ꝓpheticȩ significationis
habuerit: requirendum est: Quod
exeis multos qui sibi absente ipso

Expanded text:
esse illa iussa, facta, conscripta. Iam esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo Fausto respondeo, quantum satis pro suscepto negotio uidebatur, quid prophetiae praemitteret, quid mysterii contineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici harum litterarum uel expertes omnium litterarum: quod quidem Faustus non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. qui corrigi uellent, uel quisquam alius inperitorum aut inpiorum putaret. nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est, quod ex eis multos, qui sibi absente ipso
Abbreviated transcription (Latin):
suam supra pecram: ne temptatio¬
nibus cedat et corruat: illos autẽ
qui audiunt et non facunt: com¬
parat stulto aedificanti suꝑ arenã.
cuius tẽptata domus. riuna fit
magna: Quod uero ex poliauit
egiptios iussu dñidĩ nichil nisi
iustissime iubentis: Quid prefigu¬
rauerit. iam inquibusdam libris
quos dedoctrina xp̃iana prenotaui
quantum mihi tunc occurrit
me recolo posuisse. qđ auro. argen¬
to. et uestȩ aegiptiorum. significa¬
tȩ sint quedam doctrinae. quae
in ipsa consuetudi ne gentium.
non in utili studio ditantur : Sed
siue hoc significet. siue illud
quod exipsis gentibus animae pre¬
ciosae tanquam uasa aurea et ar¬
gentea. cum suis utiq corporib
qđ uestes significant ad iungunt
se populo di: ut simul dehoc scło
tanquam cie aegipto liberentur
Siue ergo hoc siue illud. siue ali¬
quid aliud hinc figura tum.
certum. ẽ tamen eis qui has lute¬
ras pie legunt. non frustra neq
sine prenuntiatione fucurorum

Expanded text:
suam super petram, ne temptatiosuam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero expoliauit Aegyptios iussu domini dei sui, nihil nisi iustissime iubentis, quid praefigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse, quod auro et argento et ueste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet siue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo dei, ut simul de hoc saeculo tamquam de Aegypto liberentur: siue hoc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non frustra neque sine praenuntiatione futurorum