comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cdiuinarum que ad instar comugii contra inferna
genera statuunt᷑. queq alacritate ac facilitate id qͦd
cogitauerint momento eodem efficiunt. plene sunt lu¬
cidȩ naues. Itaq cum rõ poposcerit ut masculis appare¬
ant hȩe dem scẽ uirtutes. illico &ẽ suam effigiem uirginũ
pulcherrimariun habitu demonstrant. Rursum cũ
ad feminas uentum fuerit. postponentes spẽm uirgi-¬
num. pueroꝵ inuestium spẽm ostendunt. Hoc autem
usudecoro illarum ardor & concupiscencia crescit. atq
hoc mͦ uinculum pessimarũ cogitationum earũ solutt᷑
uiuaq anima quȩ eorundem in enbris tenebat᷑ hac occa¬
sione laxata euadet & suo purissi mo aeri miscetur. ubi
penitiis ablictȩ anime ascendunt ad lucidas naues quȩ
ñbi ad euestionem. atq ad suę patrie traufretationem
sunt p̃parate.

Expanded text:
diuinarum. quae-ad instar coniugii contra inferna genera statuuntur quaeque alacritate ac facilitate id quod cogitauerint momento eodem efficiunt, plenae sunt lucidae naues. itaque cum ratio poposcerit, ut masculis adpareant eaedem sanctae uirtutes, illico etiam suam effigiem uirginum pulcherrimarum habitu demonstrant. rursum cum ad feminas nentum fuerit, postponentes speciem uirginum puerorum inuestium speciem ostendunt. hoc autem uisu decoro illarum ardor et concupiscentia crescit atque hoc modo uinculum pessimarum cogitationum earum soluitur uinaquft anima, quae eorundem membris tenebatur, hac occasione laxata euadit et suo purissimo aeri miscetur: ubi penitus ablutae animae ascendunt ad lucidas naues, quae sibi ad euectionem atque ad suae patriae transfretationem sunt praeparatae.
Abbreviated transcription (Latin):
es ite manichei & omĩ uigilantia ista discutite.
& magis magisq legite atq discutite: s equoanimo. non
animo inunico. Legite illud attendentes. quia erit uobis
in futuro iuditio ista scriptura testis. si agnoscentes uera eẽ
que dicta sunt ad simim matris eccłiȩ ettholice. quȩ sola u̾i¬
tatem docet. omĩcursu non festinaueritis.

Expanded text:
egite. Manichaei, et omni uigilantia ista discutite et magis magisque legite atque discutite, sed animo aequo. non animo inimico. legite illud adtendentes, quia erit uobis in futuro iudicio ista scriptura testis, si agnoscentes uera. esse, quae dicta sunt, ad sinum matris ecclesiae catholicae, quae sola ueritatem docet, omni cursu non festinaueritis.
Abbreviated transcription (Latin):
manichei estis decepti: fugite. festinate dum licet. ne
dainationem ȩternam ab illo iusto iudice mereamini.
entteat uos peccatorum urõꝵ sicupias liberari. & nolite andi¬
re manicheos dicentes. non peccamꝰ nos hoc ẽ. animȩ lucis:
s peccat gens tenebrarum. Si enimita ẽ. quare nos terrent
ut eis credamꝰ : Nonenim possunt dicere. quia infidelitas
ñ ẽ. peccatum cum scriptum sit: qui non credit iam in¬
dicatus est.

Expanded text:
Manichaei estis decepti, fugite, festinate, dum licet, ne damnationem aeternam ab illo iusto iudice mereamini; paeniteat nos peccatorum uestrorum, si cupitis liberari, et nolite audire Manichaeos dicentes: non peccamus nos, hoc est animae lucis, sed peccat gens tenebrarum. si enim ita est, quare nos terrent, ut eis credamus? non enim possunt dicere, quia infidelitas non est peccatum, cum scriptum sit: qui non credit, iam indicatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
die tenetur auideis uel mortalis corꝑis quod susceꝑat
nam. s necessitate conpulsus ẽ. Nec prestare aliquid uoluit
s resistere conabatur. Qui etiam insua substanci& non in fis¬
ceptomortali corꝑe deuoratꝰ atq cõmuxtꝰ est qui ex parte ho¬
die tenetur ex parte inglobosemꝑ cenebit᷑. Et tam̃ quis ferat
tamin credibiles blaphemias quasisti deipsa passione dnĩ
ꝓferre non dubitant.

Expanded text:
die tenetur a Iudaeis uel mortalis corporis. quod suscepernam, sed necessitate conpulsus est; nec praestare aliquid uoluit. sed resistere conabatur. qui etiam in sua substantia. non in suscepto mortali corpore deuoratus atque conmixtus est; qui ex parte hodie tenetur, ex parte in globo semper tenebitur. et tamen quis ferat tam incredibiles blasphemias, quas isti de ipsa passione domini proferre non dubitant.?
Abbreviated transcription (Latin):
st gͦ in potestate ut sit cupiditas. & idõ &ẽ malum
in potestate ẽ. In potestate gͦ. ẽ. quod in uolunta¬
te eẽ. ñ debet. Malum enim ñ potest eẽ. natura
nec substancia. nec uita. quia hȩc bona sunt in quantũ
sunt. s & si aliquos naturalit dnis malos. ꝓpt̾ originem
ueteris pecc̃i dm̃is. in quo iam nrã mor talitas nascitur
Totum iraq quod uocatur malũ in hominib peccatũ ẽ. & pena.¬
.a.
Peccatum fit ab anima rõnali. cui liberum uoluntatis ar¬
bitrium ẽ. Et pena infligit᷑ iusticia dĩ. que nichil fac̃ uuꝰ¬
te. Ad uersus hȩc solita cecitate manichel latrant &e cũ con
uincantur naturã non eẽ. malũ. s in potestate ẽẽ hominis
fac̾ẽ bene aut male. dicunt ñ eẽ. anime lib̾am uolunta¬
tem & non uident cecitatẽ friam.

Expanded text:
st ergo in potestate. ut sit cupiditas: et ideo etiam malum in potestate est. in potestate ergo est, quod in uoluntate esse non debet; malum enim non potest esse natura nec substantia nec nita, quia haec bona sunt, in quantum sunt. sed et si aliquos natura- Uter dicimus malos, propter originem ueteris peccati dicimus, in quo iam nostra mortalitas nascitur. totum itaque quod uocatur malum in hominibus, peccatum est et poena. peccatum fit ab anima rationali, cui liberum uoluntatis arbitrium est; et poena infligitur iustitia dei, quae nihil facit iniuste. aduersus haec solvincuntur naturam non esse malum, sed in potestate esse hominis facere bene aut male, dicunt non esse animae liberam voluntatem, et non vident caecitatem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
ogo uos uͥ audiuntur.
hȩc u̾ba. dubitatis adhuc manicheum coactum eẽ
confiteri eẽ. peccatũ ꝓpͥȩ uoluntatis: Nlon enim
unĩa u̾bum inde dixit. s tam multa ut quẽ ius graui
somuo mersũ excutaret. Pyett negligentia sua d̾yxit
nunime ꝑmiseruit. dixit parum obtemꝑauerint. dix̃
seruare noluerint. Item dixit obsecitȩ sunt. dixit se sei¬
ꝑari passe sunt. dixit se obstrinserunt. dixit suis m̾itis
id sibi conquirentes.dixit neq enim futura hȩc cognosc̾e̾
studuerunt. atq ab isdem cum tempꝰ dabat᷑. se segregaue¬
runt. & uos dubitatis dicere ꝓͥa uoluntate peccari: Uu
cerum ipse dicit in eadem epłã
Lycis autem sub siciuã partem hoc ẽ. animas peccatri¬
ces. Est uos non dicitis peccare nisi gentem tenebra¬
rum. S quid de isto loquar. qui quamuis erraret. tam̃
euidentissima ueritate hoc conatus est dic̾e.cũ ipsum
p̃paratum ẽẽ peccatorib & diabolo & angłis eiꝰ. quos om̃s

Expanded text:
ogo uos, ubi audiuntur haec uerba, dubitatis adhuc Manichaeum adactum esse confiteri esse peccatum propriae uoluntatis? non enim unum uerbum inde dixit. sed tam multa, ut quamuis graui somno raeraom excitaret. dixit: neglegentia sua; dixit: minime permiserint; dixit: parum obtemperauerint; dixit: seruare noluerint; item dixit: obsecutae sunt; dixit: se superari passae sunt; dixit: se obstrinxerunt; dixit: suis meritis id sibi conquirentes; dixit: neque enim futura haec cognoscere studncrunt atque ab isdem, cum tempus dabatur, se segregauerunt. et uos dUT VII. Iterum ipse dicit in eadem epistola, Lucis autem succisivam partem, hoc est, animas peccatrices: et vos non dicitis peccare nisi gentem tenebrarum? Sed quid de isto loquar, qui quamvis erraret, tamen evidentissima veritate hoc coactus est dicere; cum ipsupraeparatum esse peccatoribus, diabolo et angelis ejus , quos omnes
Abbreviated transcription (Latin):
canonicas scripturas. si integri ẽẽ desideratis.
Si enĩ intelligeretis uel crẽderetis certe quod apłr
ne sicut serpens oẽ seduxit astucia sua sic & urẽ mentes
corrum pautur. possetis intelligere ꝑ feminã nrm̃ genꝰ
oportuisse liberari. ut qm̃ ꝑ feminam mors facta ẽ. per
feminam uita recii ꝑaretur. atq ita denionstraretur
non ipsam creaturam femineam eẽ. culpandã cuius
ẽ d conditor. s uoluntatem qua eua peccauit. S: ti¬
ment maiestatis illam incoiquinabilem & in effa¬
bilem potentiam in uirginis ittero credere fuisse. ne
sanguine eiꝰ pollueretur. cum & in apłis & inmultis
dignis feminis. & habitauerit. & nunc habitet qͥ utiq
corꝑa hit̾t. sanguinem hñt. Si enim in maria comqui¬
nari potuit: & in omĩb potuit. Si aũt non potuit ĩ
illis. utiq nec inmaria potuit. in cuiꝰ uiscerib suscep

Expanded text:
canonicas Scripturas, si integri esse desideratis. Si enim intelligeretis vel crederetis certe quod Apostne sicut serpens Evam seduxit astulia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur : possetis intelligere per feminam nostrum genus oportuisse liberari; ut quoniam per feminam mors facta feminam uita recuperaretur atque ita demonstraretur non ipsam creaturam femineam esse culpandam, cuius est deus conditor, sed uoluntatem, qua Eua peccauit. sed timent rnaiegtatis illam incoinquinahilem et ineffabilem potentiam in uirgineo utero credere fuisse, ne sanguine eius pollueretur, cum et in apostolis et in multis dignis feminis et habitauerit et nunc habitet, qui utique corpora habent et sanguinem habent. si enim in Maria coinquinari potuit et in omnibus potuit; si autem non potuit in illis. utique. nec in Maria potuit. in cuius uisceribus suscep
Abbreviated transcription (Latin):
os eium credinꝰ ut in euangłio.
scriptum ẽ. quia xp̃c uoluit pati. & quando
uolu̾it passus ẽ. Non enim quando uoluerunt
iudei passionẽ ipsam fecerunt. Uolebant qui dẽ
tenere eum & occidere. & sccłm uolunt atem suã iam ꝑfice¬
rant scelus quod conabantur ceiãm reierant imanissi¬
ini peccati quia uolebant etiam si nichil fecissent. Tamen
ille qui potestatem habuit ponendi animan suam quan¬
douoluit eos facere ꝑmifit qui legionib angłoꝵ potuit ui¬

Expanded text:
os enim credimus, ut in euangelio scriptum est, quia Christus uoluit pati, et. quando uoluit, passus est; non enim quando uoluerunt Iudaei passionem ipsam fecerunt. uolebant quidem tenere eam et occidere et secundum uoluntatem suam iam perfecerant scelus, quod conabantur, et iam rei erant inmanissimi peccati, quia uolebant, etiamsi nihil fecissent; tamen ille, qui potestatem. habuit. ponendi animam suam, quando uoluit eos facere permisit, qui legionibus angelorum potuit iu
Abbreviated transcription (Latin):
alios impbare. oriet᷑ int̾minata luctacio. q̃ labore sermocinationis eũ certa docur̃ta
nulla u̾eritatis insinuet. utiq cauendũ est ne tempestate contemptionis
enitatẽ obnubilet. Qd̾ ꝑiełm  uitare neglexit. cuiꝰ mͥ ꝓlixam disputationẽ ut ei respon¬
tempoꝵ. ut ea refellendis singłis sentenciis eiꝰ npendam. que aliis oꝑib magis urgentib
explicandis habeo necefsaria: eõ qͣ te mͥ intuis epłis ostendis ingenio. qͦd inte donũ di
admodũ diligo. eundẽ sermonẽ eũdã ut scͥbis urbici. paulo diligentiꝰ ipse ꝯsid̾a:⁊ ideb̾

Expanded text:
alios inprobare. orietur interminata luctatio. quae labore sermocinationis cum certa documenta alios inprobare. orietur interminata luctatio. quae labore sermocinationis cum certa documenta nulla ueritatis insinuet, utique cauendum est, ne tempestate contentionis serenitatem caritatis obnubilet. quod periculum uitare neglexit, cuius mihi prolixam disputationem, ut ei responm larga sunt, ut ea refellendis singulis sententiis eius inpendam, quae aliis operibus magis urguentibus explicandis habeo necessaria. sed eo quo te mihi in tuis epistulis ostendis ingenio, quod in te donum dei admodum diligo, eundem sermonem cuiusdam, ut scribis, urbici paulo diligentius ipse considera et uideb
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo & desiderantissimo fr̃i ⁊ ꝯp̃sbitero casulano. augustinꝰ in dño salutem:
hescio undͤ sit factũ. ut pͥmis cuis litt̾is meas ñ redderẽ: ñ tñ tui ꝯtentu id fecisse
me scio. Nam ⁊ tuis studiis. ⁊ ipid sermone delector. teq inista etate uiuenili ꝓfiẽe
in u̾bo d̾i. ⁊ habundare ad edificationẽ eccłie & opto n exhortor. Nc̃ uͦ scͥptis tuis alt̾is
dũ tue dilectionis ult̾iꝰ desid̾iũ ñ putani.⁊ int̾ artissimas occupatiões meas suscepi isto me
apd̾ te debito exsolu̾e. Qd̃ gͦ me ꝯsulis utrũ liceat sabbato ieiunare: respondeo Si nu¬
mͦ licẽt. ꝓsecto qͦdraginta ẽtinuas dies nec mayses. nec helyas. nec ipse dñs ieiunasset:
Uerũ ista raciõe ꝯcludit᷑. ⁊̃ dñicodie ñ illicitũ ẽẽ. ieiniũ: & tñ qͥs qͥs hunc diẽ ieuinio
instituta maior ꝓ lege tenenda st̃. De qͥb si disputare uoluerimꝰ. ⁊ ex alio ꝯsuetudine

Expanded text:
IN DOMINO SALUTEM. Nescio, unde sit factum, ut primis tuis litteris meas non redderem; non tamen tui contemptu id fecisse me scio; nam et studiis tuis et ipso sermone delector teque in ista aetate iuuenali proficere in uerbo dei et abundare ad aedificationem ecclesiae et opto et exhortor.endum tuae dilectionis ulterius desiderium non putaui et inter artissimas occupationes meas suscepi isto me apud te debito absoluere. Qnod ergo me consulis, utrum liceat sabbato leiunare. respondeo: si numodo liceret, profecto quadraginta continuos dies nec Moyses nec Helias nec ipse dominus ieiunasset. uerum ista ratione concluditur etiam dominico die non inlicitum esse ieiunium. et tamen quisquis hunc diem ieiunio instituta maiorum pro lege tenenda sunt. de quibus si disputare uoluerimus et ex aliorum consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
peccato meriumꝰ eẽ. mortales. Nam iterum dict. Corpꝰ
ur̃m tem plumẽ. in uobis sp̃s scĩ. Et tam̃ cum ipsa caro
ꝓt̃ p̃sentem infirmitatem fenum appelletur. Credu¬
tis ioħem de feno aurum fecisse. & non creditis lm̃ omĩ¬
potenten dẽ corꝑe animali. spũ ale corpꝰ facere posse. Nã
ppt᷑ ipsam cõmutat̾onẽ carnis quȩ futtura e̾. qm̃ de ista
arne celestȩ corpꝰ ds̃ facturꝰ ẽ. quando erimus equales
angelis dĩ. ꝓpterea uerissime dicit idem apłi. caro et
sanguis regnum dĩ non possidebit. S non murum
qͦd ita ceci eftis. ut nou posseab omĩ poteute dõ ista fieri
dicatis. Cum cẽ. dicitis mundum uel omĩa quȩ facta
sunt non potuisse alit̃ facere dm̃. nisi magna & mise¬
rabili necessitate: & nisi eẽt materia quȩ illũ ad oꝑa¬
tionẽ mũdi aduiuaret. ut inde poss partẽ suã lib̾are.
ligite ergo nunc quid

Expanded text:
peccato meruimus esse mortales. Nam iterum dicit, Corpus peccato meruimus esse mortales. Nam iterum dicit, Corpus vestrum templum est in vobis Spiritus sancti . Et tamen eum ipsa caro propter praesentem infirmitatem fenum appelletur ; creditis Joannem de feno aurum fecisse, et non creditis Deum omnipotentem de corpore animali spirituale corpus facere posse? Nam propter ipsam conmutationem carnis, quae futura est, quoniam de ista carne caeleste corpus deus facturus est, quando erimus aequales angelis dei, propterea uerissime dicit idem apostolus. caro et sanguis regnum dei non possidebunt. Sed non mirum, quod ita caeci estis, ut non posse ab omnipotente deo ista fieri putetis, cum etiam dicitis mundum uel omnia, quae facta sunt, non potuisse aliter deum facere nisi magna et miserabili necessitate et nisi esset materia, quae illum ad operationem mundi adiuuaret, ut inde posset partem suam liberare. ligite ergo nunc, quid
Abbreviated transcription (Latin):
mnincorruptione. semmatur in contumelia. surget
inglã. Seminat᷑ ininfirmitate. surget in uirtute
Seminat᷑ corpꝰ animale. surget corpꝰ spũale. Etuos
contra reclamatis carnem hominis non posse resurgere. et
eam tenebrarum principem hr̃e auctorem: cum eandẽ
originalis pęna descendit. s scdm ad optionem future
resurrestionis clicit. sicut alibi ait. & ipsi in nobis inge¬
miscimus adoptionem expectantes redenttionem cor¬
ꝑis nrĩ. Alibi &ẽ eandem carnem eccłiȩ comꝑauit cũ
de conuigio loqueretur dicens. Nemo eni uniquam
carnem suam odio habet. s nutrit & fouet eam. sic̃¬
xp̃c ȩccłiam. Quod gͦ alio lococlicit. caro concupiscit
nat ut eam tamquam inimicã existi niemus. s admo¬
net potꝰ ut subiugemus nobis eam ad bona oꝑa. conci¬
pienda &e parienda. ut uelut comux spiũ seruat qͦd
Non enim natura carnis s pęna eiꝰ nobis relutatur. qr

Expanded text:
in incorruptione; seminatur in contumelia, surget in incorruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surgit in uirtute ; seminatur corpus animale, surgit, corpus spiritale; et uos contra reclamatis camem hominis non posse resurgere et eam tenebrarum principem habere auctorem, cum eandem originalis poena descendit, sed secundum adoptionem futurae resurrectionis dicit, sicut et alibi ait: et ipsi in nobis ingemiscimus adoptionem expectantes redemptionem corporis nostri. alibi etiam eandem carnem ecclesiae conparauit, cum de coniugio loqueretur, dicens: nemo enim umquam carnem suam odio habet, sed nutrit et fouet eam sicclesiam . Quod ergo alio loco dicit, Caro concupiscit carnem damnat, ut eam tanquam inimicam existimemus; sed admonet potius, ut subjugemus nobis eam ad bona opera concipienda, et parienda, ut velut conjux spiritui serviat: quod Non enim natura carnis, sed poena ejus nobis reluctatur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
runquid & hoc poterit dicere
malicia urã quȩcumq bona & magnifica ibi
scripta sunt falsa ẽẽ. & apposita. illa uͦ quȩ non
uitelligentes putatis mala. ea tantum mͦ uera eẽ: De¬
betis ẽnum attendealiquos similit̾ impios.ita de no¬
uo testam̃to facere posse. ut quecumq ibi sunt quȩ
ñ intelligentes putauerint mala ea reprehendant
& dicautt ipsa ibi ẽẽ. solauera. illa aũt omiã quȩ ibi
aꝑte magnifica sunt.dicant ẽẽ falsa atq ab amatori¬
b dnĩ apposita. ne omĩa uid̾entur fugienda ut &e uos
& illitali cecitate ꝑcussi.iam iudicati & damnati fugia¬
mini. Taidem uigilate. & ablasphemiis conquiescite
atq omium scãrum canonicarum scripturarum. si xp̃ia¬
ni eẽ. cogitatis auctoritatem recipite. & quȩ non inteltigi¬
tis accrĩsare nolite. s potiꝰ eorum intellectũ defiderate
am quale ẽ. &ẽ illud.xl
quod resurretionẽcarnis negatis : Paulꝰ apłs¬
cla. mat. seminatur in corruptione: resurget

Expanded text:
umquid et hoc poterit dicere malitia uestra quaecumque bona et magnifica ibi scripta sunt falsa esse et adposita? illa uero. quae non intellegentes putatis mala, ea tantummodo uera esse ? debetis enim adtendere alios similiter inpios ita de nouo testament.o facere posse, ut quaecumque ibi sunt, quae non intellegentes putauerinfmala, ea reprehendant et dicant ipsa ibi esse sola uera, illa autem omnia, quae ibi aperte magnificata sunt, dicant esse falsa atque ab amatoribus domini adposita, ne omnia uiderentur fugienda. ut et uos et illi tali caecitate percussi iam iudicati et damnati fugiamini. tandem uigilate et a blasphemiis conquiescite atque omnium sanctarum canonicarum scripturarum, si christiani esse cogitatis, auctoritatem recipite et quae non intellegitis accusare nolite. sed potius eorum intellectum desiderate. Nam quale est etiam illud, quod resurrectionem carnis negatis? Paulus apclamat, Seminatur in corruptione, resurget
Abbreviated transcription (Latin):
ritis uera illa falsa ẽẽ.dicat. & quȩ dicitis falsa illa uera
ẽẽ. dicat. & sic aꝑiatis ianuas omĩ hominũ errori uel
sceleri. ut unusquisq ꝓtit uoluerti. uel delestatꝰ fuerit
ipsas diuinas scripturas accipiat. respuat uͦ: quȩ non ĩ¬
telligens & offensus putauerit mala & non iam in ue¬
niatur. hac regła erroris urĩ: unde tales corrigantur:
ccipite intẽgre

Expanded text:
ritis uera, ille falsa esse liciit, et quae dicitis faJsa, ille uera. ritis uera, ille falsa esse liciit, et quae dicitis faJsa, ille uera. esse dicat ac sic aperiatis ianuas omni hominum errori uel sceleri, u.t unusquisque, prout uoluerit uel delectatus fuerit, ipsas diuinas scripturas accipiat. respuat uero, quae non intellegens et offensus putauerit mala et non inueniatur haec regula, errores uestri unde tales corrigantur. Accipite integre
Abbreviated transcription (Latin):
inuiibilis. uisibilis in homine apꝑaruit:
quem de femina susciꝑe dignat᷑ ẽ. ut in euangłio
legimus. Dicit & apłs. fãctum de muliere. Et istĩ di¬
cũnt. Quare non ait ex uirgine: Non intelligentes¬
quod consuete distum sit scdm pͥetatem lingue scriptu¬
rarum sicut de eua scriptum ẽ. formauit eam in mulierẽ
antequam uel oftenderetur uiro. quannius maria non
incongrue propt̾ partum dr̃ mulier. uirgo uͦ quod uiri¬
lem nẽscierit conuentionem. neq pariendo uirginitas
eiꝰ corrupta sit. Quod aũt angłs & helisabeth dixerunt
Marie. benedicta tu inter mulieres nulla queftio est.
qr reuera benedicta ẽ. uirgo int̾ muli eres. S nedicatis
sicut angeli apparuerunt sichaberet corpꝰ ne de femina
nonne dicturi estis in euangłio: Respondetur gͥ uobis
ibi eẽ. scriptum. xp̃m natum de uirgine. S solita fedi¬
tate dicetis scripturã ipsam falsam ẽe. nec uidetis aliquẽ
similẽ uobis cecum hoc posse facere ait ea quȩ uos dixe¬

Expanded text:
inuisibilis, uisibilis in homine adparuit. quem de femina suscipere dignatus est, at in euangelio legimus. dicit et apostolus: factum de muliere. et isti dioont: quare non ait ex uirgine? non intellegentesquod consuete dictum sit secundum proprietalem linguae usum scripturarum, sicut de Eua dictum est: formauit eam in mulierem, antequam uel ostenderetur uiro. quamuis Maria non incongrue propter partum dicitur mulier, uirgo uero, quod uirilem nescierit conuentionem neque pariendo uirginitas eius corrupta sit. quod autem ang-elus etElisabeth dixerunt Mariae: benedicta tu inter mulieres, nulla quaestio est, quia reuera benedicta est uirgo inter mulieres. sed no dicatis "sicut angeli adparuerunt sic habet corpus, ne de femina ? nonne dicturi estis: in euangelio i respondetur ergo uobis ibi esse scriptum Christum natum de uirgine. sed solita foeditate dicetis scripturam ipsam falsam esse. nec uidetis aliquem similem uobis.caecum hoc posse facere, ut ea, quae uos dixe
Abbreviated transcription (Latin):
ogitate gͦ iam si ds̃ potest pati aliquam
nẽcessitatem. cum possuit homines bene facere
luoluntate. nulla merce de conducti. nulla ne¬
tessit ate conpulsi. Nullam gͦ necossitatem patitur
DS neq necessitate facit quȩ facit. s sũma & in effa¬
bili uoluntate ac potestate. Et tm̃ uos maxime
scd̃m errorem urm̃ non debiustis opponere istam
contra ditionẽ quadicitis quid facturi erant uidei
xpõ si uollet ab eis pati. quia scqm eiꝰdẽ m anichei.
blasphemias. xp̃c carnem non habuit. nec aliquid ã
uideis passus ẽ. Sic enim in ȩpłã fuudamenti dicit. Ini¬
micus quippe qui eundem saluatorem iustorũ patrẽ
crucifixisse se sꝑauit. ipse ẽ. crucifixꝰ. quo temꝑe ali¬
ud astum ẽ. atq aliud ostensum. princeps itaq̾ te¬
nebrarum affixus ẽ. cruci. idemq spineam coronã
portauit cum suis sociis. & nestem coccineã habuit
acetum &̃ & fel bibit. quod quidam dũm potasse
arbitrati sunt. atq omiã quȩ hic sustiuere ruissus ẽ.

Expanded text:
ogitate ergo iam, si deus potest pati aliquam necessitatem. cum possint homines bene facere uoluntate nulla mercede conducti, nulla necessitate conpulsi. nullam ergo necessitatem patitur deus neque nocessitate facit. quae facit, sed summa et ineffabili uoluntate ac potestate.. Et tamen uos maxime secundum errorem uestrum non debuistis obponere istam contradictionem, qua dicitis: quid facturi erant Iudaei Christo, si DoUit ab eis pati? quia secundum eiusdem Manichaei blasphemias Christus carnem non habuit nec aliquid a. Iudaeis passus est. sic enim in epistula Fundamenti dicit: inimicus quippe. qui eundem saluatorem iustorum patrem cruciflxisse se sperauit, ipse est crucifixus, quo tempore. aliud actum est atque aliud ostensum. princeps itaque tenebrarum adfixus est cruci idemque spineam coronam portauit cum suis sociis et uestem coccineam habuit; acetum etiam et fel bibit, quod quidam dominum potasse arbitrati sunt. atque omnia, quae hic sustinere uisus est,
Abbreviated transcription (Latin):
it quidam nichil ei fieri poterat. s ut osten deret
p̃sentiã se hr̃e cogitationũ. pͥncipũ tenebrarũ. et
Uut monstraret᷑ nichil se tinĩe propterea pugnauit.
Cui ego dixi. Qui potuit cogitationes pͥncipum tenebra¬
rum uidere ac neminem timere. quare non uidit
luctum sibi immiuentẽ de partis suȩ infelicitate quam
hodie patit᷑. Quam partem suam numqm̃ recipiet inte¬
gram. quia remanet inde aliquid sicut ipsedicit. qͦd pur¬
gari non poterit. & in globlo tenebrarũ in ȩteruũ damna¬
bitur. Magna p̃sent̾ia. ł potiꝰ inscientia & misera infir¬
mitas. hoẽ. totum qͦd neminẽ timebat. Certe si se tue¬
ri aliquom᷑ non poterat. rogaret ut sibi parceret᷑. ne ad
tantum dedecus uitegritas illa & decus omĩum ornam̃toꝵ

Expanded text:
it quidam: nihil ei fieri poterat, sed ut ostenderet praescientiam se habere cogitationum principum tenebrarum, et ut monstraret nihil se timere, propterea pugnanit. cui ego dixi: qui potuit cogitationes principum tenebrarum uidere ac neminem timere, quare non uidit luctum sibi inminentem de partis suae infelicitate, quam hodie patitur? quam partem suam nODI quam recipiet integram, quia remanet inde aliquid, sient ipse dicit, quod purgari non poterit, et in globo tenebrarum in aeternum damnabitur. magna praescientia uel potius inscientia et misera infirmitas, hoc est totum, quod neminem timebat. certe si se tueri aliquo modo non poterat, rogaret. ut sibi parceretur, ne ad tantum dedecus integritas illa et decus omnium ornamentorum
Abbreviated transcription (Latin):
mali. nec in globo ipso inclusa custo diri poffit. Si enim
incorrupta regna corrumpit. & inuiolatam dĩ sub̾am
iuolauit. quomͦ pars illa lucis. hoc ẽ animȩ peccatrices
quȩ uiciate globo custodiendo infinguntur. infirme
ac debiles q uomͦ non obsorbent᷑ ab ea. ut it̾um regna illa
diuina nullo iam ualente obfist̾e tota conturbet. Quis
enu iam audeat ꝓcedere ad bellũ. quando cum illa
parte q̃ ꝓcesserat tam iniq actum ẽ. ut eiꝰ requie non nul¬
li sui ciues ad sempiternã globi custodiam damnarent᷑
Aut si non potest ꝑrumꝑe globũ. ut ad lucidum illud
testorium damnatarum auimarum ꝑueniat. quid opꝰ
eã contegi diuinoꝵ damnatione mnenbroꝵ: Si aut̃ pot̃
ꝑrumꝑe globum. qui sei resistet sautiꝰ. q̃ integros sauciaũ :
Absit amgrauis & tam ab ominanda blasphemia. Nolite
istam iniquitatẽ ad aures urãs admitt̾e. nolite tali nego¬

Expanded text:
mali nec in globo ipso inclusa custodiri possit. si enim mali nec in globo ipso inclusa custodiri possit. si enim incorrupta regna corrupit et inuiolatam dei substantiam uiolauit, quomodo pars illa lucis, hoc est- animae peccatrices, quae uitiatae globo custodiendo infiguntur infirmae ac debiles, quomodo non absorbentur ab ea, ut iterum regna illa diuina nullo iam ualente obsistere tota conturbet t quis enim iam audeat procedere ad bellum, quando cum illa parte, quae processerat, tam inique actum est, -ut eius requie nulla sui ciues ad sempiternam globi custodiam damnarentur? aut si non potest perrumpere globum, ut ad lucidum illud tectorium damnatarum animarum perueniat, quid opus est eam contegi diuinorum damnatione membrorum? si autem potest perrumpere globum, quis ei resistet saucius, qui integros sauciauit? absit tam gra is et tam abominanda blasphemia. nolite istam iniquitatem ad aures uestras admittere; nolite tali nego
Abbreviated transcription (Latin):
tegat dm̃ non ualentẽ seipsũ ꝓtegere: Aut quando me de
hac necessitate captiuitatis poterit libare. ꝗtii me ininte¬
gris regnis custodire non potuit: Non enim peccanteni
me inde dimisti. s ad peccata ipse memist. dit qñ midi
in alienis miserabilit̾ constituto ꝓdesse poterit. quiut
sibi ꝓdess me ad tautam ꝑnitiem dedit. nepugnaret
iin corruptibilis ẽ ipse ds̃. quid ei fast ura erat illa mali
natura. si nollet cum illa pugnare. ne nunc si ego cru-¬
ciarer : Aut quȩ ista iniusticia aut ad globum dam ner
cũ ille uit mͦ aliquantulum securꝰ sit. ego hic tanta susti¬
neam: Certe qmͣ & ego hoc sum quodipse qm̃ pars enis
sum: nullo in regnis eiꝰ insignib indigenti aut infirmo
consticuto. uicib istam miseriã paciam᷑ : Ut et ego ali¬
quantulum requiescam. & regna illa sine ꝑiculo possint
ẽẽ. pacata. Quãquam timendum sit ne ista natura

Expanded text:
tegatur a Deo non valente se ipsum protegere? Aut quando mtegatur a Deo non valente se ipsum protegere? Aut quando mhac necessitate captiuitatis poterit liberare, qui me in integris regnis custodire non potuit? non enim peccantem me inde dimisit, sed ad peccata ipsa me misit. aut quando mihi in alienis miserabiliter constituto prodesse poterit, qui, ut sibi prodesset, me ad tantam perniciem dedit, ne pugnaret? si incorruptibilis est ipse deus, quid ei factura erat illa mali natura, si nollet cum illa pugnare, ne nunc sic ego cruciarer ? aut quae ista iniustitia, ut ad globum damner, cum, ille ut modo aliquantulum securus sit, ego hic tanta sustineam? certe quoniam et ego hoc sum quod ipse, quoniam pars eius sum, nullo in regnis eius insignibus indigenti aut infimo constituto uicibus istam miseriam patiamur, ut et ego aliquantulum requiescam et regna illa sine periculo possint esse pacata. quamquam timendum sit, ne ista natura
Abbreviated transcription (Latin):
anicheus enim duaᷤ dicit ẽẽ. naturas
unambonã: & alteram malã. Bonã quȩ fecit munclũ.
malam de qua factus ẽ mundus. Si aũt uos dĩ fecit. non in¬
uenit manichens. undeuos ds̃ fecerit. Si enĩ de seipsouos fec̃
hoc estis quodipse. Nongͦ debebatis tanta peccatoꝵ corruptio¬
ne turpari sicut iam dictum ẽ. Si autem dealieno uos fecit non
ad illum ꝑtinetis: quia sicuos fecit quomͦ mundum. Si aũt nec
de seipso. nec dealieno uos fecti. s tantum omĩpotencia sua uo¬
luit. & facti estis. hoc dicite manicheo. & renunciate eiꝰ errori
Sic decet enim onĩpotentẽ facere quȩ uoluerit. sicut catholica
dicit. ipsedixit & facta sunt: ipse mandauit &e creata sunt.
Dicite uobis. non sumus partes eiꝰ s sumus oꝑaeiꝰ. Dictte
uobis si ds̃ necessitatem passus ẽ: & euadere alit̃ non potuit.
nisi partis sus pateretur detrimentum. quis aliquando pote
rit de talibus necessitatib liberari: Aut quiserit qui pro¬

Expanded text:
anichaeus enim duas dicit esse naturas, unam bonam et alteram malam: bonam quae fecit mundum, malam, de qua factus est mundus. si autem nos deus fecit, non inuenit Manichaeus, unde nos deus fecerit. si enim de se ipso uos fecit, hoc estis quod ipse. non ergo debeatis tanta peccatorum corruptione turpari, sicut iam dictum est. si autem de alieno uos fecit, non ad illum pertinetis, quia sic uos fecit quomodo mundum. si autem nec de se ipso nec de alieno uos fecit, sed tantum omnipotentia sua uoluit, et facti estis, hoc dicite Manichaeo et renuntiate eius errori. sic enim decet omnipotentem facere, quae uoluerit, sicut catholica dicit: ipse dixit, et facta sunt; ipse mandauit, et creata sunt. dicite uobis: non sumus partes eius, sed sumus opera eius. dicite uobis: si deus necessitate passus est et euadere aliter non potuit nisi partis suae pateretur detrimrit de talibus necessitatibus liberari? Aut quis erit qui pro
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ ñ adhuc ꝑ exꝑientiã s̃ ꝑscientiam. Sciebat quippe
quid eẽt uiuere. & ꝑͥ pͥuationẽ uitȩ sciebat utiq mortem
Si cut sciuntur tenebre ꝑ pͥuationem lucis. sicut settur

Expanded text:
mortem non adhuc per experientiam, sed per scientiam. Sciebat quippe mortem non adhuc per experientiam, sed per scientiam. Sciebat quippe quid esset vivere, et per privationem vitae sciebat utique mortem. Sic sciuntur tenebrae per privationem lucis, et scitur
Abbreviated transcription (Latin):
nem mortuos. Hȩc itaq sentencia duas mortes manifes-¬
tissime docet. unam animarum alterã corꝑum. Tertia
soliꝰ ẽ. aĩe. Quȩ cum ex hoc corꝑe exierit patit᷑ur. scd̾m il¬
lud quod in euangłio de diuite legimꝰ. Pat̃ abrahã inqͥt¬
aquam ut refrigeret linguam meã quia crucior in hac
flãma. Quartã mors ẽ. cum anima receꝑit corpꝰ ut ĩ
di abolo & angłis eiꝰ. Die itaq quo peccauit adam. scdm
animã mortuus est.Sicitt enim corpꝰ uiuit exanima
ita & anima ut beata uiuat uiuit ex dõ. Ergo deserta
mortes. Ut enĩ hec subsequerentur pͥma p̃cessit d̾sertio
dĩ scdm̃ quod eedie peccauit adã & mortius ẽ. Int̾. E mͦ¬
timere poterat adam mortẽ qtiã nullatenus sciebat:
qͦd exiens anima de corꝑe facit mortẽ &e dũ reu̾sa fuerttꝰ
in corꝑe suo faciat resurrestionẽ. Ec ce scimꝰ resurrectio¬
nem qͥuam numqmͣ exꝑti sumꝰ. Sic & illȩ sc̃iebat uttiq

Expanded text:
nem mortuos. Haec itaque sententia duas mortes manifesnem mortuos. Haec itaque sententia duas mortes manifestissime ostendit: unam animae, alteram corporum. Tertia solius est animae, quam dum ex hoc corpore exierit, patitur. Secundum illud quod in Evangelio de illo divite legimus: Pater Abraham, inquo refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . Quarta autem mors, cum anima receperit corpus, ut in diabolo et angelis ejus . Die itaque quo peccavit Adam, in anima mortuus est. Sicut enim corpus vivit ex anima, ita anima ut beatius vivat, vivit ex Deo. Ergo deserta mortes. Ut enim hae subsequerentur, primo praecessit desertio ei, secundum quod eo die quo peccavit Adam mortuus est. timere Adam, quam nullatenus sciebat? quod exiens anima a corpore faciat mortem, et dum reversa fuerit in corpus suum faciat resurrectionem; ecce scimus resurrectionem, quam nunquam experti fuimus. Sic et ille sciebat utique
Abbreviated transcription (Latin):
panem suum. hoc nempe meruit pꝰ peccatũ. Ante
peccatum igitur ñ indigentia. non necessitate. s so¬
laut diximũs uoluptate oꝑabatur paradisum ꝑagri¬
culturam. & custodiebat᷑ ꝑ cisciplinã. Non contira
bestias neq contra aliqua animalia paradisum custo¬
diebat. s sibi scilicet ne amitt eret peccando quem custo¬
clire poterat obediendo. siue ipsum hominẽ posuit ds̃
in paradiso ut oꝑaretur & custodiret. Oꝑaretur scilicet
ut bonꝰ ẽẽt & custodiret ut tutiꝰ ẽẽt. Quod libet horum
dicatur. id ẽ siue homo paradisum oꝑaretur ꝑ agri cul¬
turam. & custodiret ꝑ disciplinã. siue ipsum hominẽ
rit. cur eo die ñ mortuus fuerit: Sic enim scriptura
dicit. Inquacumq die comederitis ex eo morte inorie¬
ostendit. Prima mors ẽ. animȩ. quando suũ deserit
creatorem. Cum enim deserit peccat. Secda cũ aĩa dese¬
habes scdm aiãm sepelientes . aͣ ͦ quos sepeliuit scđm car¬

Expanded text:
panem suum. Hoc nempe meruit post peccatum. Ante panem suum. Hoc nempe meruit post peccatum. Ante peccatum igitur non indigentia, non necessitate, sed sola, ut diximus, voluptate operabatur paradisum per agriculturam, et custodiebat per disciplinam. Non contra bestias neque contra animalia aliqua paradisum custodiebat, sed sibi, scilicet ne amitteret peccando, quem custodire poterat obediendo. Sive ipsum hominem posuit Deus in paradiso ut operaretur et custodiret: operaretur scilicet ut bonus esset, et custodiret ut tutus esset. Quodlibet horum dicatur, sive homo paradisum operaretur per agriculturam, et custodiret per disciplinam; sive ipsum hominem rit, cur eo die mortuus non fuit? Sic enim Scriptura dicit, In qua cumque die comederis ex eo, morte morieostendit. Prima mors est animae, quae suum deserit Creatorem: cum enim deserit, peccat. Sine, inquit Dohabes secundum animam sepelientes mortuos, et quos sepeliunt secundum car
Abbreviated transcription (Latin):
dum uttiq nec una musca nec una rana fuerit. Et ali
rem num̾um ꝓ płali scd̾m illud quod art nobilissimꝰ
quidam poetarum. Ut̾umq armato milite complet.
orro auttem aut ꝓpt̾ unitatem nature dictꝰ ẽ. nnꝰ fons
nt om̃s intelligamꝰ qui sunt int̾ra. quia quodamm̾
om̃s ex unuis abs. ssi nat᷑a emanant. Nlam quod ait
irrigabat uniu̾sam faciem terre. ñ cotã t̾ram irri¬
gabat s partem. A toto enim partem significat quẽ¬
lit dñs ds̃ hominẽ ait scriptura &e posuit eum in para¬
diso uoluptatis ut oꝑaretur & custodiret illũ. Quid rogo
oparet᷑. quid custodiret: Paradisũ non aliud quid.¬
.R. Ista sentencia duplicem intelligentiã parit. Siue
en im oꝑaretur homo paradisum̃ idẽ. in paradiso ali¬
quid op̾aretur. ñ necessitate uistꝰ. s delestatione oꝑaba¬
tur. Adhuc enim ñ peccauerat nec ei terra spinas d&e
tribulos germinauerat. ut in sudore faciei suȩ ed̾et

Expanded text:
: cum utique nec una musca, nec una rana fuerit. Et alib: cum utique nec una musca, nec una rana fuerit. Et alibrem numerum pro plurali. Secundum id quod ait nobilissimus quidam poetarum, « Uterumque armato milite complent » . Porro autem propter unitatem naturae dictum est unus fons; ut omnes intelligamus qui sunt in teromnes ex unius abyssi natura emanant. Nam quod ait: irrigabat universam faciem terrae; non totam terram rigabat, sed partem. A toto enim partem significat. Quemnus Deus hominem, ait Scriptura, et posuit eum in paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret illum . Quid, rogo, operaretur et custodiret; paradisum, an aliud? RESP. Ista sententia duplicem intelligentiam parit. Sive enim operaretur homo paradisum, id est in paradiso aliquid operaretur, non necessitate victus, sed ad delectationem operabatur: adhuc enim non peccaverat, nec ei terra spinas et tribulos germinaverat, ut in sudore faciei suae ederet
Abbreviated transcription (Latin):
solꝰ ds̃. Idẽ. istam formã assumptã quam cernis quã ui¬
debunt boni & mali .pi. & impii. ñ erit eis ĩ bonũ qui
maleagunt. Ergo non me dicas scdm hanc formã bo¬
num quamuider̃ illi qui pupugerunt. Est alia forma
quam iudebunt impii. quam non uidebunt nisi iusti
scd̾m hanc formã bonus sum eis. qui digni fuerint me
uidere. lest̃. Fons in quit scriptura ascendebat eterra¬
irrigans uniu̾sam faciem t̃re. Si uniu̾sam terrã rigabat
tes rigabat diluiuum erat. Et quom̾ t̃ra germinau̾at¬
onuẽ herbam urentem & facientẽ semen: Ait quo¬
mͦ habitabat homo in t̾ra. si unuiersam t̾rã aqua te¬
gebat.Re. Fons positꝰ ẽ singłaris ꝓ plurali numo. Hoc
enim si sollicite requiras in scripturis scĩs frequent᷑ re¬
ꝑies. Habes namq in psalmo. Misit in eos muscam
caniuam & comedit eos. & ranam & exterminauit eos

Expanded text:
solus Deus: id est, Forma ista assumpta, quam cernis, quam visolus Deus: id est, Forma ista assumpta, quam cernis, quam videbunt boni et mali, pii et impii, non erit eis in bonum qui mala agunt. Ergo non me dicas secundum hanc formam bonum, quam videbunt illi qui pupugerunt. Est alia forma, quam non videbunt impii, quam non videbunt nisi justi; secundum hanc formam bonus sum eis qui digni fuerint me videre. QUAEST. XXX. Fons, inquit sancta Scriptura, ascendebat de terrairrigans universam faciem terrae . Si universam terram irrigabat, ro et montes irrigabat, diluvium erat. Et quomodo terra germinaverat herbam virentem et facientem semen? aut quomodo habitabat homo in terra, si universam terram aqua tegebat? RESP. Fons ibi ponitur singularis pro plurali numero. Hoc enim si sollicite requiramus, in Scripturis sanctis frequenter reperimus. Habes nempe in Psalmo, Misit in eos muscam caninam, et comedit eos; et ranam, et exterminavit eos
Abbreviated transcription (Latin):
ra factꝰ ẽ. sit supra celos.S ueritas hos coniuncit qͥ facit
multa animalia t̾rena uolitare in aere & aquam ẽẽ. super
aerẽ. & ignẽ qͦd ÷ utiq quartum elementũ eẽ. in terra. Sͦ
dĩ potencia quȩ hȩc facere approbatur facit ut et homo
aquȩ cong̃garentur. non totam t̾ram aqua tegebat. Et qͦ¬
mͦ scriptura dicit. congregent᷑ aquȩ sub çȩlo sunt in locũ
unum & appareat arida: R. Totam t̾rã aqua tegebat sic̃
carissima nebula quȩ pꝰea inunum redacta atq collecta ẽ.
subsidens potuit concauas partes p̃bere que confluentes
cit. homobonꝰ d̾ bono thesauro corcdis sui ꝓfert bonum.
 ut hoc diceret nemo bonꝰ nisi solus ds̃. illi scilicet respon¬
debat. qͥ uitã ęt̃nam ab eo querebat. illi qui eum tantum
hominẽ arbitrabatur dicens. magister bone idõsic res¬
pondit dicens. Quid medicis honũ: Nemo bonꝰ nisi

Expanded text:
rra factus est, sit in coelo. Sed hos veritas convincit, qui facit rra factus est, sit in coelo. Sed hos veritas convincit, qui facit multa animalia terrena volitare in aere, et aquam esse supra aerem, et ignem, quod est utique quartum elementum, esse in terra. Ergo Dei potentia quae haec facere approbatur, facit ut et homo QUAEST. XXVIII. Nonne totam terram aqua tegebat? Et quomodo Scriptura dicit, Congregentur aquae quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida ? RESP. Totam terram aqua tegebat sicut rarissima nebula, quae postea in unum redacta atque collecta estsubsidens, potuit concavas partes praebere, quae confluentes cit: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona . Sed ut hoc diceret, Nemo bonus, nisi solus Deus; illi scilicet respondebat qui vitam aeternam ab eo quaerebat, illi qui tantum hominem arbitrabatur, dicens, Magister bone. Ideoque sic respondit, dicens, Quid me dicis bonum? Nemo bonus, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nec excelsus ueniat ad iuditium. Sexta igitur ȩtatẽ seculi
refornatꝰ genus humanum ad imaginem dĩ. Profecto an
demonstrant. unũ scilicet añ legẽ. alt̾um sub lege. c̾cium
sub grã. Igit᷑ & ipse anuꝰ senario num̾o c̃tinet᷑. Ht̃ enĩ dies¬
quantũ me dñs ad iuuit de senarii num̾i profectione.
& si ñ quantũ uolui. tam̃ quantũ potui reddidi rõnem.
Nt̃. ordo elementorum & pondus non sinit ut aquarũ subs¬
tancia sit supͣ celos. Aqua enim cedit t̾re. & aer cedit aq̃
dictum ẽ. fiat firmam̃tum in medio aq̃uarum & dimoat
aquas abaquis: R. Quomͦ & quales libet sint aq̃ ille quas
scriptura dicit suꝑ clos eẽ. eas eẽ ibidẽ minime dubito. Si¬
quod ẽ ic̃ium elementum ita fieri posse arbitror. ut aqͥ
tenues & subtiles ferantur supͣ celum. Nam ex hoc pon¬
d̾e ele mentorum multi philosophi refurrestionẽ carnis
illudentes. non pot̾ fieri inquiunt ut homo qui utiq ex t̃¬

Expanded text:
nec Excelsus veniat ad judicium. Sexta igitur aetate seculi reformatur genus humanum ad imaginem Dei. Profecto enim demonstrant; unum scilicet ante legem, alterum sub lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario numero continetquantum me Deus adjuvet, de senarii numeri perfectione, etsi non quantum volui, tamen quantum potui, reddidi rationem. D. Ordo elementorum et pondus non sinit ut sit aquarum substantia super coelos, aqua enim cedit terrae, et aer cedit aquae, dictum est, fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis? M. Quomodo aut qualeslibet sint aquae illae quas Scriptura dicit super coelos esse, esse eas ibidem minime dubitemus. Siem, quod est tertium elementum; ita fieri posse arbitror ut aquae tenues atque subtiles ferantur super coelum: nam ex hoc pondere elementorum, multi philosophorum resurrectionem carnis illudentes, non posse fieri inquiunt ut homo, qui utique ex te
Abbreviated transcription (Latin):
naturam cum pͥnc ipe suo ñ hr̃e austorem a quo creatus
sit. s eẽ ingenitam. Deinde si in genitꝰ d̾s̃ ingenita c̃
nunc gens tenebrarum ñerit contrarium ingenitum
& ingẽnitum. uidens & uidens. regnanĩ & regnans. uiuẽs
& uuiens. ȩternũ & eternũ. Et si contrarium est bonũ
malo. ex aliqua gͦ parte discordabit bonũ amalo ex multa
chil dicunt. Nam ingenitum & ingẽnitũ. et̃num & eterñ
in quantũ in genita & eterna sunt. nũqm erunt contra¬
ria. Non enim quia imꝑator. in sua potestate magnꝰ est
& mediastrinus in oꝑatione stia contentibilis est: idõ medi-¬
astrinus non erit homo quia homo÷ umꝑator.

Expanded text:
naturam cum principe suo non habere auctorem, sed esnaturam cum principe suo non habere auctorem, sed essse ingenitam. Deinde si ingenitus Deus, ingenita etiam nunc gens tenebrarum, non erit contrarium ingenitum et ingenitum, videns et videns, regnans et regnans, vivens et vivens, aeternum et aeternum. Et si contrarium est bono malum, ex aliqua ergo parte discordabit bonum a malo: ex multa hil dicunt. Nam ingenitum et ingenitum, aeternum et aeternum, in quantum ingenita et aeterna sunt, nunquam erunt contraria. Num enim quia imperator in sua potestate magnus est, et mediastinus in operatione sua contemptibilis est, ideo mediastinus non erit homo, quia homo est
Abbreviated transcription (Latin):
nus d̃s̃ pater & filius ce sp̃s sc̃s. inuisibilis. in¬
conpreh ensibilis. in en arrabilis. in iuolabilis in¬
quoin quinabilis. qui solus ht̃ uim ortalitatem &¬
habitat inaccessibilem. ipse lum̃ uerũ. utta et
dici possut. ex quo omĩa. ꝑ quem omĩa. siue sedes. siue
dnãtiones. siue principatꝰ. siue potestates. & omĩa ꝑ ipsuim
& in ipso creata sunt sicut inutroq testamento humilibus
& pie quentib manifestatur: ipsi glã honor & potestas in
secula scłoꝵ ame r. .ii.¬
iuuc manicheus aduersarium eẽ. dicit nescio quẽ
gentis pͥncipem tenebrarum. quẽ a̾ asserit ingeni¬
tũ. nec habere austorẽ a quo creatꝰ sit. Et utiq: si
ingenitꝰ & non creatꝰ ẽ: ꝑ seipsum ẽ. inmortalis. & si ꝑ se
uimortalis est non erit dĩ qui habet solus in mortalitate m¬
iam mendax apłs qui dicit dedõ. quod solus habeat inmorta¬
tare in mortalitatẽ. iIi.¬
alsum ẽ. gͦ quod m anicheus asserit. nescio quã mali

Expanded text:
nus deus pater et filius et spiritus sanctus, inuisibilis, inconprehensibilis, inenarrabilis, inuiolabilis. incoinquinabilis, qui solus habet inmortalitatem habitat inaccessibilem. ipse lumen uerum, uita etdici possint. ex quo omnia, per quem omnia, siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates; et omnia per ipsum et in ipso creata sunt, sicut in utroque testamento humilibus et pie quaerentibus manifestatur. ipsi gloria in saecula saeculorum amen. Huic Manichaeus aduersarium esse dicit nescio quem gentis principem tenebrarum, quem etiam adserit ingenitum nec habere auctorem, a quo creatus sit. et utique si ingenitus et non creatus est, per se ipsum est inmortalis. et si per se inmortalis est, non erit deus, qui habeat solus iumόrtalitatemiam mendax apostolus, qui dicit de deo, quod solus habeat inmortatare inmortalitatem. Falsum est ergo, quod Manichaeus adserit nescio quam mali
Abbreviated transcription (Latin):
& duas resurrectiones nrãs. Duas & duas quatior. Unã
mortem dĩ & unã resurrectionem eius adde. & qua¬
tuor nr̃as. sex faciunt. Igitur simplũ dnĩ & duplum
nr̃m tres sunt. & tres par̾tes ht̃ scđm quod supra diximꝰ¬
in senarius num̾us. Nam & triguta sex hore quib dñs fuit

Expanded text:
et duas resurrectiones nostras, duas et duas quatuor sunt; unam et duas resurrectiones nostras, duas et duas quatuor sunt; unam mortem Domini, et unam resurrectionem ejus, adde quatuor nostras, sex faciunt. Igitur simplum Domini, et duplum nostrum tres sunt, et tres partes habet, secundum quod supra diximus, senarius num
Abbreviated transcription (Latin):
eꝰ duo. Unum uidelicet & duo tria sunt. Ecce ꝑ par¬
tes suas. nec ultͣ ex crescit nec conplet. & idõ inꝑfectus
ẽ numerus. Quinarius non ht̃ nisi unum quod est
quinta ei. Senari enmm num̾us ꝑfedt̃ t̃. quia pantib
siris conpletur. Habet enim unum qͦd ẽ. sexta eiꝰ. duo:
quod ẽ. tercia. tria quod ÷ media. Unũ gͦ duo & tria
sex faciunt. Idõq ꝓpt̾ huiꝰ numeri ꝑfectiõnem. sex die¬
b oꝑaiꝰ ẽ. d̾s omẽm creaturam. Tres hee partes senarii
nuimeri demonstrant nobis trinitatem dm̃ intrinitate¬
num̾i mensure & pond̾is fecisse omẽm creaturam. P luri¬
mum ualere senarii mim̾i ꝑfectionẽ in scripturis scĩs fre¬
quenter inuenimus. p̃sertim in morte diĩ simpla &e in re¬
pęnam peccati. Ille uͦ quia peccatum non habuit: in
anima non ẽ. mortuus. nisi tantum in carne. & hoc ꝓpt̃
similitudinẽ carnis peccati quã deadã traxerat. Igitur

Expanded text:
ejus, duo. Unum videlicet et duo tria sunt. Ecce parejus, duo. Unum videlicet et duo tria sunt. Ecce partes suas; nec ultra excrescit, nec completur; et ideo imperfectus est numerus. Quinarius non habet nisi unum, quod est quinta ejus. Senarius ergo numerus perfectus est, quia partibus suis completur: habet enim unum, quod est sexta pars ejus; duo, quae sunt tertia; tria, quae sunt media. Unum ergo, duo, et tria, sex faciunt. Ideoque propter hujus numeri perfectionem, sex diebus operatus est Deus omnem creaturam. Tres ergo hae partes senarii nunumeri et mensurae et ponderis fecisse omnem creaturam. Plurimum valere senarii numeri perfectionem in Scripturis sanctis frequenter reperimus, praesertim in morte Domini simpla et in rero propter poenam peccati. Ille vero quia peccatum noanima, non est mortuus nisi tantum in carne, et hoc propter similitudinem carnis peccati, quam de Adam traxerat. Igitur