comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
requirere indomocius utrũ ibi imago uelsi¬
militudo aliquaess& quã concũ beñs mulier
liberata est muliet a mortis periculo. Ale¬
gonice uirgȩ signisicant sententias scõꝵ patrũ quas
ex corpore scriptiurȩ diumae: quasi exarbore
precidunt. quae quia rectaesunt: uirgae uocantur.
Has uirgas exparte decorticamus. & exparte corticẽ
remanere permittimus quanido scripturas duunus
partim historialiter. partim allegorcetractamꝰ.
Vbienĩ hiftoriã sequimur: quasi corticem dimittimꝰ.
Ubi uero hiftoriã sugientes allegonce in sistimus: quasi
cortice subtracto. candoRemspirrt alis iN¬
itlligetatiae a perimus. Has ergo uirgas inoculis
ouiũ ponere est. scripturarũ exemplamentibus
fideliũ prepnuere. ut scđm quodibi inuenerint
uiuatat. & spiritales bonoꝵ operũ fo& us pariant.
uider& laban uarios fo&us augeri. mutata comn¬
ditione dieebat. uolo ut uaru fȩtus ige partis sint.
pecus uero uNius coloristuȩ sit partis.

Expanded text:
requiri in domo ejus, utrum ibi imago vel sirequiri in domo ejus, utrum ibi imago vel similitudo aliqua esset quam concumbens mulier hberata est mulier a mortis periculo. Allegorice virgae significant sententias Patrum sanctorum, quas ex corpore Scripturae divinae quasi ex arbore praecidunt. Quae quia rectae sunt, virgae vocantur. Has virgas ex parte decorticamus, et ex parte corticem remanere permittimus, quando Scripturas divinas partim historialiter, partim allegorice tractamus. Ubi enim historiam sequimur, corticem dimittimus. Ubi vero historiam fugientes allegoricae insistimus, quasi cortice subtracto candorem spiritalis intelligentiae operimus. Has ergo virgas in oculis ovium ponere, est Scripturarum exempla mentibus fidelium proponere, ut secundum quod ibi invenerint, vivant, et spiritales bonorum operum fetus pariant.videret Laban varios fetus augeri, mutata conditione dicebat: Volo ut varii fetus meae partis sint, pecus vero unius coloris tuae sit partis.
Abbreviated transcription (Latin):
ille prudentia sollertis uiri uirgas populcas
& amigdalinas & explatanis ex parte de¬
corticauit. & ex parte integras dimisit.
Posuit eas incanalibus Inquibus aqua
putei fu Ndebatur. ut uenientes ad po¬
tandũ oues duplici desideno coeundi & bi¬
bendi tenerenitur. & ipso calore coitus
aspicerent uirgas. & si cuarios f&us concipe¬
rent. Significat autẽ ex tremam partẽ
patrationis quando iã totũ corpus anima¬
lis concutitur. & finis immin& uolup¬
tatis. Nec INcredibile hoc uiderideb&
cuiquã cũ hodieque in hispania deequab
hoc idem fieri dicatur. beatus quoq
Augustinꝰ dicit iNlibro rpocratis medici
serptũ huaber. Quod cũ quacdã muliet
ȩthiopissa pulcherrimũ & candidissimũ puerũ
edidiss&. & ꝓpter hoc tam quarea adulteru duce¬
retur ad mortẽ. y pocras medicus suꝑ ueniens
docuit mulierem adaspectũ reiquã uiderit
uel mente tenuert concipere. Vnde iussit

Expanded text:
ille prudentia solertis viri virgas populeas ille prudentia solertis viri virgas populeas et amygdalinas et ex platanis ex parte decorticavit, et ex parte integras dimisit, posuitque eas in canalibus in quibus aqua putei fundebatur, ut venientes ad potandum oves duplici desiderio coeundi et bibendi tenerentur, et ipso calore coitus aspicerent virgas et sic varios fetus conciperent. Significat autem extremam partem patrationis, quando jam totum corpus animalis concutitur et finis imminet voluptatis. Nec incredibile hoc videri debet cuiquam, cum hodieque in Hispania de equabus hoc idem fieri dicatur. Beatus quoque Augustinus dicit, in libro Hippocratis medici scriptum haberi, quod, cum quaedam mulier Aethiopissa pulcherrimum et candidissimum puerum edidisset, et propter hoc tanquam rea adultera duceretur ad mortem, Hippocrates medicus superveniens docuit, mulierem ad aspectum rei quam viderit, vel mente tenuerit, concipere. Unde jussit
Abbreviated transcription (Latin):
duxent uxorẽ : sedimplosis septẽ diebus postnupias
balã nomẽ. T el pha interpretatur os loquens.
Bala inueterata signisficat hace duş ancillȩ cos
qui uel in actiua uita uel incontẽ platiua noniteta
intentione bona operantur. nec rectostudio
xpm̃ non sincere. & post pauca. Utrũ exocca¬
sione. an exueritate xp̃s adnuntietur. in hoc gau¬
deo sed & gaudebo. Unde recte ⁊ &pha osloquans
interp̃tatur quia tales in ore habent᷑ p̃dicatiorẽ
inu& erata dr̃. quiatales lic&̃ bonoꝵ operũ
fructus quasibonos filios afferant. tamen quia
non rectostudio hoc agunt. ad huc inuaeris
trans latio dicit ꝑ sequetur me uirms. & est
sensus. quia tres ei filios genui a mabitmne
ardentissime. & copulabitur mihi. ut nũꝗ
Mandragorȩ poma sunt pulchra quidem & odo
inter pretatur.¶ Respondebit michi uisti¬
ci mea. Cras ꝓfuturo tẽpore ponitur.
ut uarios fius pecoꝵ haber& iacob ꝓmercede:

Expanded text:
duxerit uxorem, sed impletis septem diebus post nuptias duxerit uxorem, sed impletis septem diebus post nuptias Bala nomine. Zelpha interpretatur os loquens; Bala, inveterata. Significant hae duae ancillae eos qui vel in activa vita vel in contemplativa non recta intentione bona operantur, nec recto studioChristum non sincere . Et post pauca: Utrum ex occasione, an pro veritate Christus annuntietur, in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Unde recte Zelpha os loquens interpretatur, quia tales in ore habent praedicationes, inveterata dicitur, quia tales, licet bonorum operum fructus quasi bonos filios afferant, tamen quia non recto studio hoc agunt, adhuc in veteristranslatio dicit, persequetur me vir meus. Et est sensus: Quia tres ei filios genui, amabit me ardentissime, et copulabitur mihi, ut nunquam Mandragorae sunt poma pulchra quidem et odointerpretatur. Vers. 33. Respondebit cras justitia mea, Cras pro futuro tempore ponitur. ut varios fetus pecorum haberet Jacob pro mercede,
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutẽ quȩlic& dura ess&: fucilis ei uidebat
signisicant uitas actiuã & contẽplatiuã. Lnaquȩ
labonosa interp̃tatur: signisicat actiuã uitã
quaebene lippis oculis sed fȩcunda fuis se dr̃.
quia actiua uita minus uid& contẽplationẽ.
sed spiritales dõ parit filios perp̃dicationẽ & bonoꝵ
operũ exempla. Rachel uero quȩ ous uel uisũ
principiũ interpretatut: contẽ platiuã disignat
uitã simplicẽ & qui& e gaudentẽ quȩ illud significat
principũ quod loquitur ineũgłio. Ego principiũ
qui& loquaruobis. Estpulchra sed infecunda. quia
contẽ platiua uita decora & dõ amabilis nullo pul¬
uere terreni contagii focdata. sed solidõ uacans.
liam in nocte accipit. quia unusquisq sc̃s desi¬
derat frui qui& e contẽplatiuȩ uitae. Sed prius
necesserst ut nocae huiꝰ sełi exerceatus laborib
putandũ quod post septẽ annos seruitutis achel

Expanded text:
servitutem, quae licet dura esset, facilis ei videbatur servitutem, quae licet dura esset, facilis ei videbatur significant vitas, activam et contemplativam. Lia laboriosa interpretatur: significat activam vitam. Quae bene lippis oculis, sed fecunda fuisse dicitur, quia activa vita minus videt per contemplationem, sed spiritales Deo parit filios per praedicationem et bonorum operum exempla. Rachel vero, quae ovis vel visus principium interpretatur, contemplativam designat vitam simplicem et quiete gaudentem, quae illud cernit principium, quod loquitur in Evangelio: Ego principium, qui et loquor . Est pulchra, sed infecunda, quia contemplativa vita decora et Deo amabilis, nullo pulvere terreni contagii foedata, sed soli Deo vacans, Liam in nocte accipit: quia unusquisque sanctus desiderat frui quiete contemplativae vitae, sed prius necesse est ut nocte hujus saeculi exerceatur labore acputandum quod post septem annos servitutis Rachel
Abbreviated transcription (Latin):
possessionẽ eccłe xpõ promissã. Per occidentem:
int̃fectiouitioꝵ. Perorientẽ: exor diũ bonat
conuersationis. Per septẽntrione: confiriccio. & mor¬
tisicatio peccatoꝵ. Peraustrũ uero feruor diuinae
mistice portã cali dicit egressũ xpi perincarna¬
tionẽ. & regressũ. Notandũ autẽ iux talitterat
quia non fuit hoc ydolatria nec ipsũ lapidẽ
deũ appellauit. aut ullo sacrisicio coluit. sed
signotantũ & memona quod sibi ds̃ apparuis sac
senpturarũ sigurat. Tres greges accubantes
circaputeũ. scõs signif simplices & mias. qui
scripturae sacre misteriis satiari desiderant.
Lapis suꝑpositus puteo: tegm̃litterȩ designat
litterȩ discussit. & spiritalẽ intellectũ inscrip¬
accubantes: designat eos qui ꝑ humilitatem
& scãẽ TRINitatis sidem aquabaptis matis
antea locutus fuerat. Ideoq mox ut eã uidit cum
Quare dicit uidebantur paucidies cũ amaton & iã
breue tẽpus longeuideatur. Sedhoc dic̃ppter

Expanded text:
e Christo promissam. Per occidentem interfectio justorum, per orientem exordium bonae conversationis; per septentrionem destructio et mortificatio peccatorum; per austrum vero fervor divinae el mystice portam coeli dicit egressum per incarnationem et regressum. Notandum autem juxta litteram quia non fuit hoc idololatria, nec ipsum lapidem Deum appellavit, aut ullo sacrificio coluit, sed signo tantum et memoria, quod sibi Deus apparuisset, Scripturarum figurat. Tres greges accubantes circa puteum significant simplices et mites, qui Scripturae sacrae mysteriis satiari desiderant. Lapis superpositus puteo tegmen litterae designat,litterae discussit, et spiritalem intellectum in Scrips greges accubantes designant eos qui per humilitatem et sanctae Trinitatis fidem aqua baptismatis antea locutus fuerat. Ideoque mox ut eam vidit, cum Quare dicit: Videbantur pauci dies, cum amatori etiam breve tempus longe videatur? Sed hoc dicit propter
Abbreviated transcription (Latin):
Dipatris mei abrahã erucme demanu fratris mei
Dũergo & sibi ꝓuidit & dm̃ orat. dat nobis exemplũ
ut ã uitae nr̃ȩ prouideamꝰ. & tam̃ diuinũ au¬
batur cũeo. Vir iste quicũ iacobluctabatur
angłserat. Luctatus aut̃ est ñ cõplexione
brachioꝵ : sed obnirap̃ce qua obsecrabatur
ut sebenedicera. Hoc enĩ osee ꝓpheta osten
diuas partes iudaicipłi signif̃ fiddes uid dicaet in idedes
C laudus enĩerat uacob in insidelib samisce fortis inideli¬
bus. Qđ uͦ neruũ formors eiꝰ angłstetigt &semartuit.¬

Expanded text:
patris mei Abraham, erue me de manu fratris mei. Dum ergo et sibi providet, et Deum orat, dat nobis exemplum ut vitae nostrae provideamus, et tamen divinum aue vir luctabatur cum eo. Vir iste, qui cum Jacob luctabatur, angelus erat. Luctatus autem non complexione brachiorum, sed obnixa prece, qua obsecrabatur ut se benediceret. Et hoc enim Osee propheta ostendduas partes Judaici populi significat, fideles videlicet et infideles. Claudus enim erat Jacob in infidelibus, sanus et fortis in fidelibus. Quod vero nervum femoris ejus angelus tetigit, et emar
Abbreviated transcription (Latin):
gerus est ues timeriti quo palestiru & ma¬
rimȩ arabicȩ mulieres utuntur. Dicit᷑ autẽ
theristrũ. eoquod initeri idẽ. i Nestate illo
uelamiNe utuntur. Discmnius aut̃ ex hoc loco
Nos arguere Nonpotent. Infacto iudae:
Non iusticia sed fides appar&. Sieñ uirtus fuis¬
s&: castitatẽ seruass&. Fides autẽ in hoc fuit.
quia hedũ quẽ ꝓ miserat. mist. Mistice
uidas hoc loco ꝑsonã gentxp̃ĩ. Thamar quȩ
a manitudo uel cõmutata int̾p̃tatur: Tipus
est ȩccłe quae in amaritu dinie idolatiȩ
uer sabatur. Seduenit ad eam uidas. requisiũ¬
eã cũ pastoresuo oolamita quiiras uocabatur.
ras i Nterptatur fris mei uisio iohaꝵ Nẽ
baptistã designans quẽ xp̃s aNte se p̃coriẽ
p̃ misit. Erat oollamita qui int̃ pretatur
testimonũ inaqua iorda nis. perhibuit.
Ueniebat uidas ad tondendas oues. Uenit &¬
xp̃s adhomines ut eos uelleribus & sordib
miscrtus est eccłesuae. & mutato nomme
& habitu fecitcam desi Nagoga eccła.

Expanded text:
genus est vestimenti, quo Palaestini et maxime Arabicae mulieres utuntur. Dicitur autem theristrum, eo quod in theri, id est in aestate, illo velamine utuntur. Discimus autem ex hoc loco nos arguere non potuit. In facto Judae non justitia, sed fides apparet. Si enim justus fuisset, castitatem servasset. Fides autem in hoc fuit, quia haedum, quem promiserat, remisit. Mystice Judas hoc loco personam gerit Christi. Thamar, quae amaritudo vel commutata interpretatur, typus est Ecclesiae, quae in amaritudine idololatriae versabatur. Sed venit ad eam Judas, requisivit cum pastore suo Odollamita, qui Hiras vocabatur. Hiras autem interpretatur fratris mei visio, Joannem Baptistam designans, quem Christus ante se praeconem praemisit. Erat Odollamita, qui interpretatur testimonium in aqua Jordanis perhibuit. Venit Judas ad tondendas oves. Venit Christus ad homines, ut eos velleribus et sordibus misertus est Ecclesiae, et mutato nomine et habitu fecit eam de Synagoga Ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Tempusq ueni&. Tempus illuo significat. quorebd
latio haba fuge. Ex quo intelligimus ipsum
xpids̃. Lapis ergo capiti ia cob suppositus. huma¬
nitatẽ signif̃ xpĩ assumenti dõ conuinctã. Scala
quã in somnis uidit quȩ iua erat ad caelũ. hoc:
electos suos subleuando excarnalib facit
spintales. Angłi quos uidit ascendentes &
descendentes. sc̃i euuangelistȩ uele&eri p̃dica¬
tores qui quodã modo ꝑ scalã ascendunt quando
diuinitatẽ xpĩ ad nuntiant dicentes. In prin¬
cipio erat uerbũ. Descendunt uero. quando
humilia in carnationis eius describunt dicen¬
tes. Uerbũ caro factũ est & habitauit in nob̾.
Paulus sũmꝰ angeluserat: quia scendebat
quia illi diuma conspiciunt qui ab app&itu
rerũ tẽporaliũ oculos claudunt. Hosoculos
bene clausos diabolus aperuit. quando dix̃
Inquacũ que die comederitis apenentur

Expanded text:
Tempusque veniet. Tempus illud significat quo rebellatio habet fuge. Ex quo intelligimus ipsum icit: Caput Christi Deus . Lapis ergo capiti Jacob suppositus humanitatem significat assumenti Deo conjunctam. Scala quam in somnis vidit, quae via erat ad coelum, hoc est facit spirituales. Angeli quos vidit ascendentes et descendentes, sancti sunt evangelistae vel caeteri praedicatores, qui quodammodo per scalam ascendunt quando divinitatem Christi annuntiant dicentes: In principio erat Verbum . Descendunt vero, quando humilia incarnationis ejus describunt dicentes: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Paulus summus angelus erat, qui ascendebat quia illi divina conspiciunt, qui ab appetitu rerum temporalium oculos claudunt. Hos oculos bene clausos diabolus aperuit cum dixit: In quacunque die comederitis, aperientur
Abbreviated transcription (Latin):
usque fera pessima deuorauit cũ. Planctꝰ
iste ia cobꝓph&icus. plus dol& de udeoꝵ
ꝑ ditioNe quã desilii sui ioseph ut pu¬
tabat mortẽ. Fera aut̃ pessima popłus
erat iudeoꝵ de quibus olim psalmista.
Filu hominũ dentes eoꝵ arma & sagata.¬
Lugens iniri fernũ. Hinxcbeatus augustinꝰ
quent. utrũ soli mali ad inferniũ desceni¬
darit. anmalisimul & boni. Aut forte
ꝑ turbatianimi uerbasint. Sederedi¬
bileest suisse apud ito fernũ quaedã
loca secretiora & minus poe nalia ante
passionẽ drũi. ad quę &iã scĩ descen¬
debant. quia nullus paradisum iN¬
gredi poterat. nullus portã regnicaclestis iN¬
trare. do Ncc xp̃s rompheam igneã amouer&¬

Expanded text:
 Hanc invenimus, usque, fera pessima devoravit eum. Planctus  Hanc invenimus, usque, fera pessima devoravit eum. Planctus iste Jacob propheticus plus dolet de Judaeorum perditione quam de filii sui Joseph, ut putabat, morte. Fera autem pessima populus erat Judaeorum, de quibus olim Psalmista: Filii hominum, dentes eorum arma et sagitLugens in infernum. Hinc beatus Augustinus quaerit utrum soli mali ad infernum descendant, an mali simul et boni. Aut forte perturbati animi verba sunt. Sed credibile est fuisse apud infernum quaedam loca secretiora et minus poenalia ante passionem Domini, ad quae etiam sancti descendebant, quia nullus paradisum ingredi poterat, nullus portam regni coelestis intrare, donec Christus rhomphaeam igneam amover
Abbreviated transcription (Latin):
uidȩ patruarche: Uenditus est. & xp̃s consibo
uidae scharioth ep̃tus agentibus p̃ciofidti.
In laaͣ habetur A aureis. sed melius in hebra¬
ica uentate habetur ax argenteis. Neq
enĩ seruus melioris metalli p̾tio uendide¬
buit quã dñs. Sed & hoc uata litterã
quȩrendũ quid it quod iũpenus dict
uiderunt uiatores is mahelitas uenire. & hic
dicit uendiderunt eũ madianitis. Is mael¬
etũ fuit deagar. madian dec&hura. Ergo
ueraest opinio hebreoꝵ quidicunt agar & cechurã
unã feminã fuisse. Potest & hoc dici. quia
superius legimus quod habraham filiuis
concubi NaRum dederit muNera. &
se parauerit eos afiliosuo isaac adorientem
T unc hi duo is mahel uidelic& & madiare
si mul habitare caeperint & uriã gete tem
io seph: caro est xp̃i quã deuirgine supsit
& uariis uirtutum figuris dẽcorauit.
Hanc satigune haed tincserunt: quatido
i Nuidiam peccati ei facere uoluerunt
accusarits eũ apud p̃sidem qua si seditiosũ

Expanded text:
archae. Venditus est Christus consilio Judae Scarioth, et post a gentibus pretio fidei. In LXX habetur, aureis. Sed melius in Hebraica veritate habetur XX argenteis. Neque enim servus pretiosioris metalli pretio vendi debuit quo Dominus. Sed hoc juxta litteram. Quaerendum est quid sit quod superius dicit: Viderunt viatores Ismaelitas venire; et hic dicit, vendiderunt eum Madianitis. Ismael fuit de Agar, Madian de Cetura. Ergo vera est opinio Hebraeorum, qui dicunt Agar et Ceturam unam fuisse feminam. Potest et hoc dici, quia superius legimus quod Abraham filiis concubinarum dederit munera, et separaverit eos a filio Isaac ad orientem: tunc hi duo, Ismael videlicet et Madian, simul habitare coeperunt et unam gentem fe Tunica Joseph caro est Christi, quam de Virgine sumpsit et variis virtutum figuris decoravit. Hanc in sanguine haedi tinxerunt, quando invidiam peccati ei facere voluerunt, accusantes eum apud praesidem quasi seditiosum
Abbreviated transcription (Latin):
Postquã uerortuersus est iacob & fris uore concdi¬
pater aduixsit: abitauit. Isdae mortuo sicuthic
dicitur tulit omẽm substantiã domꝰsuȩ & reces
iob legitur. elipha ahtemanites. ¶Filli seir ortei.¬
Orreiliberi interp̃tantur. Hu sicut inparalipo¬
menon libro legitur. Primo abitauerunt
in monte scir. quos expulerunt idumei &

Expanded text:
Postquam vero reversus est Jacob, et fratri suo reconciliPostquam vero reversus est Jacob, et fratri suo reconcilipater vixit, nabitavit cum eo. Isaac mortuo, sicut hic dicitur, tulit substantiam domus suae et recessJob legitur Eliphaz Themanites. Vers. 20. Filii Seir Horraei liberi interpretantur. Hi, sicut in Paralipomenon libro legitur, primo habitaverunt in monte Seir, quos expulerunt Idumaei, et
Abbreviated transcription (Latin):
nee ueroruben primogenitus uideos designat
quib primũ cognitia łi factaes & de quibus
dictũ est filius primogenitus mĩ is rł. Balach
concubina legẽ designat. Q uodenĩ lex ꝑcon¬
cubinã desigeetut: apłus paulus ostendit
legem quae in montesina ditaest. Rube nergo cũ
concubina patris concubuit: quia uiducuspłus
legc̃ scãm & iustã corrupit falsis traditionibus
at que dignitatem primogenitiamist. Hufilii
quareomis hos in meso pota mia natos dicit. cũ
betiiamin non sitnatus in mesopatama. Potessfacił
esse responsio ut dicamꝰ si n& dochicos esse diccũ idẽ.
atoto partẽ. Vel &iã ideo dicuntur om̃s in meso¬
potamia nati: quia beniamin. lic& ibi natus ñsit.
causas tam̃ nascendi inde habuit. Ibi enĩ concep¬
tẽ patris dicatur abisse inseir & recessis se afratit
suo cũ iã quando uenit iacob inseir dicatur
abitasse: Sed ficri potuit ut ac ob fugiente
in mȩsopotamiã. dolore & irap̃reptae sibibene

Expanded text:
gnat, quibus primo cognitio Dei facta est, et de quibus dictum est: Filius primogenitus meus Israel. Bala concubina legem designat. Quod enim lex per concubinam designetur, apostolus Paulus ostendit, designari legem, quae in monte Sina data est . Ruben vero cum concubina patris concubuit, quia Judaicus populus legem sanctam et justam corrupit falsis traditionibus, atque dignitatem primogeniti amisit. Vers 2quare omnes in Mesopotamia hos natos dicit, cum Benjamin non sit natus in Mesopotamia? Potest facilis esse responsio, ut dicamus per synecdochen esse dictum, id est a toto partem. Vel etiam ideo omnes dicuntur in Mesopotamia nati, quia Benjamin, licet ibi natus non sit, causas tamen nascendi inde habuit. Ibi enim conceptem patris dicatur abiisse in Seir, et recessisse a fratre suo, cum jam, quando venit Jacob, in Seir dicatur habitasse? Sed fieri potuit ut, Jacob fugiente in Mesopotamiam, dolore et ira praereptae sibi bene
Abbreviated transcription (Latin):
est rapinã arbitratꝰ equalẽ se eẽ. deo. s exina¬
niuit se formã serui accipiens. ⁊ pꝰresurrectionẽ
ipsum lignum pꝰea sullimatũ ẽ. quod pͥꝰ uirens
morte siccatum ẽ: et pꝰea reuiuiscens pͥstinũ
recepit uirorem. Alii utidaice utrumq refeit̾
ad isrł quod pͥmo aduentu humiliatꝰ sit ⁊ are¬
factꝰ. et scd̾o restituat᷑ in pͥstinum statum. in¬
pleto illo quod dicit apłs paulꝰ. Cum intra¬
uerit plenitudo gentium: tunc omis isrł
saluus fiet¬

Expanded text:
rapinam arbitratus est aequalem se esse Deo, sed exinanivit se formam servi accipiens. » Et post resurrectionem ipsum lignum postea sublimatum est, quod prius virens morte siccatum est, et postea reviviscens pristinum receperit virorem. Alii Judaice utrumque referunt ad Israel, quod primo adventu humiliatus sit arefactus, et secundo restituatur in pristinum statum, impleto illo quod dicit apostolus Paulus: « Cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus e
Abbreviated transcription (Latin):
chium explanationis in erechi
el singłos libros ꝓpͥis texere
ꝓphetiis .&. quod uaticinatiõe
coniunctum ẽ. nequaquam
expositione diuidere. ut facilior eẽt. cursus dic¬
tantis parit̃ & legentis: longumq & immensum
et cedios om̃s sua sullimitate suꝑauit. ita ut habi¬
tent sub eo om̃s uolucres celi. & cuncta uolatilia
illiꝰ ꝓtegantͦ umbraculo. de quo dicit ab acuc. cor¬
nua in manib eiꝰ ibi abscondita ẽ. fortitudo eius.
et qui congregare desidat quasi gallina pullos
sub alas suas. Et om̃ia regionis ligna cognos¬
cent quod ipse sit dominꝰ. Tropicos de cre¬
dentib loquens. Iste est qui isrł quondam sul¬
lime lignum humiliauit. ⁊ exaltauit humilẽ
gentium þopłm. qui exsiccauit lignum uiri¬
de iudeoꝵs florens et gerinitians in lege ⁊ ꝓpħis
& frondẽre fecit lignum aridum nationum.
ut quod semꝑ locutꝰ ẽ. oꝑe cõpleret. Hoc idem
hic positꝰ ẽ. in ruinam et resurrectionẽ multors.

Expanded text:
nationes in Ezechielem per singulos libros propriis texere prophetiis, et quod vaticinatione conjunctum est, nequaquam expositione dividere: ut facilior esset cursus dictantis pariter et legentis; longumque et immensumet cedros omnes sua sublimitate superavit: ita ut habitent sub eo omnes volucres coeli, et cuncta volatilia illius protegantur umbraculo. De quo dicit Abacuc: Cornua in manibus ejus, ibi abscondita est fortitudo ejus ; et qui congregare desiderat quasi gallina pullos suos sub alas suas : ut omnia regionis ligna cognoscant quod ipse sit Dominus. Tropologice de credentibus loquens: Iste est qui Israel quondam sublime lignum humiliavit, et exaltavit humilem gentium populum, qui exsiccavit lignum viride Judaeorum, florens et germinans in Lege et Prophetis; et frondere fecit lignum aridum nationum: ut quod semper locutus est, opere compleret. Hoc idem hic positus est in ruinam, et resurrectionem multorum .
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. fili hominis. quid parabola hec int filios
isrł dicentium. patres comederunt uuam acerb̃a.
& dentes filiors obstupuerunt: Hoc quod
.lxxͣ. dixerunt fili hominis: in hebraico ñ habet᷑.
Monet autẽ scriptura dituna illud quod in exodo
dictum ẽ. ego sum dñs ds̃ tuus. ds̃ emulator.
qui reodo peccata ꝑatrũ suꝑ filios usq adiciam
& quaitam generationẽ ns qui ołunt me & facio
miscłiam in milia ũs qui diligunt me ⁊ cnstodi¬
unt p̃cepta mea. et iterum. descendit dñs in nu¬
be. & asticit iuxta moysen. et inuocauit moyses
nomen dñi. et transũt dñs ante faciem eiꝰ. et in¬
uocauit dicens. dñe cdls̃ miserator & misericors pa
& inuisticias et peccata. et non emundab̾ reum.
reddens iniqͥtates patrũ suꝑ filios. et suꝑ filios
filiorum in t̾ciam et quartam generationem:
sic accipi debere quasi ꝑatabolam et ꝓu̾bium
ut alitid in u̾bis sonet. aliud in sensu teuent.
quod iñ parabola ꝙͦ duarũ aquilarũ sup̃diximꝰ.¬

Expanded text:
st parabola haec in filios Israel, dicentium: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Hoc quod Septuaginta dixerunt, fili hominis, in Hebraico non habetur. Monet autem divina Scriptura illud quod in Exodo dictum est: Ego sum Dominus Deus tuus. Deus aemulator, qui reddo peccata patrum super filios, usque ad tertiam et quartam generationem his qui oderunt me, et facio misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt praecepta mea . Et iterum: Descendit Dominus in nube et astitit juxta Moysen, et invocavit Moyses nomen Domini, et transiit Dominus ante faciem ejus, et invocavit eum, dicens: Domine Deus miserator et misericors, paet injustitias et peccata: et non emundabit reum, reddens iniquitates patrum super filios et super filios filiorum, in tertiam et quartam generationem ; » sic accipi debere, quasi parabolam et proverbium, ut aliud in verbis sonet, aliud in sensu teneat, quod in parabola quoque duarum aquilarum supra diximu
Abbreviated transcription (Latin):
habeat incertum. aut aliodicat᷑ tempore. alio
compleat᷑ s nunc uidente te qui loqueris:
& iii qui audiunt u̾bum quod locutus sum
compleat᷑. Significat aut̃ unicinã captionem
iamq capiendũ. Non solum aut̃ illo tempore.
s usq hodie uulgus incredulũ & duta corda
mortalium ꝓpħiam dĩ non iecipiunt. s om̃ia
bic parabolam que ã septuagiuta ponit᷑ accipi
ꝓꝓu̾bio: uxta illud quod in ꝑsalmo legius.
Et faccus sum eis in parabolam. Et in hoc eocdẽ
ꝓpħa. Quid est uob̾ parabola ista in popło istl
dicentium. patres comediuit uuam acerbamꝰ.
& dentes filiorum obstupucrunt: Mani festa

Expanded text:
habeat incertum, ut alio dicatur tempore, alio habeat incertum, ut alio dicatur tempore, alio impleatur: sed nunc, vivente te, qui loqueris, et his qui audiunt, verbum quod locutus sum, compleatur. Significat autem vicinam captivitatem jamque capiendum. Non solum autem illo tempore, sed usque hodie vulgus incredulum et dura corda mortalium prophetiam Dei non recipit, sed omnia hic parabolam, quae a Septuaginta ponitur, accipi proverbio juxta illud, quod in psalmo legimus: « Et factus sum eis in parabolam . » Et in hoc eodem propheta: « Quid est vobis parabola ista in populo Israel, dicentium, patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt. » Manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
multos & in tempora longa iste ꝓpħat. Proptẽa
dic ad eos. Hec dicit dñs ds̃. Non ꝓlongabit᷑ ułtra
om̃is sermo m̃s. Uerbum quod locitꝰ fuero com
transtulerunt. quȩ hebraicȩ appellat᷑ masab.Rur¬
sum ubi a nob̾ editum ẽ. neq erit diuinatio am¬
bigua.: uercere septuagnnta. nec diuinans uxta
grãm: ꝓquo om̃s lubricum int̾precati st̃. Quod̾
nos ambiguũ diximꝰ: ut decipientia audientes
suos ꝓpħarum uerba noscamus. Est aut̃ sen sus
om̃is capituli hic. Suꝑͣ ꝓpħauerat contͣ pͥncipem
qui erat in ierłm. deuide popło famem. &. ardo-¬
rem sicis nunciatierat cẽ: uenturum. Quod mul¬
titudo non credens: uetꝰ assumebat tritumq
ꝑuerbium. In longũ tempꝰ diffeit᷑ cominatio ꝓ-¬
pħarum. & om̃is uisio ꝑibit dum frustra certit᷑
& auram tenuẽ dissoluet᷑. Dicgͦ inquit eis. qͦd
neqͥquã mea cominatio differat᷑. nec diuinatio
falsa atq ambigua ꝓserat᷑ in popłos quȩ sinem

Expanded text:
. Propterea dic ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Non prolongabitur ultra omnis sermo meus: verbum quod locutus fuero, comtranstulerunt, quae Hebraice appellatur MASAL  . Rursum ubi a nobis editum est: Neque erit divinatio ambigua, vertere Septuaginta, nec divinans juxta gratiam: pro quo omnes, lubricum interpretati sunt, quod nos ambiguum diximus, ut decipientia audientes suos prophetarum verba noscamus. Est autem sensus omnis capituli hic: Supra prophetaverat contra principem qui erat in Jerusalem, deinde populo famem et ardorem sitis nuntiaverat esse venturum. Quod multitudo non credens, vetus assumebat tritumque proverbium: In longum tempus differtur comminatio prophetarum, et omnis visio peribit, dum frustra cernitur: et auram tenuem dissolvetur. Dic ergo, inquit, eis, quod nequaquam mea comminatio differatur, nec divinatio falsa atque ambigua proferatur in populos quae finem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is retro temporũ
series tra̾ticta nõ pro.¬
dest. nisi forte bono¬
rum oꝑum. sibi uiaticum preparit. quȩ
semꝑ ad fut᷑a immno ad et̾na respiciunt. ee
nullis t̾minis coartant᷑. Uera sententia ẽ.
Omĩaq orta occidunt . &. acta senescunt. Et
alibi. Nich ẽ. enim oꝑe et manu factum quod
non conficiat &. consumat uetustas. Iuis

Expanded text:
omnis retro temporum series transacta non prodest: nisi forte bonorum operum sibi viaticum praeparaverit, quae semper ad futura, immo ad aeterna respiciunt, et nullis terminis coarctantur. Vera sententia est: Omnia orta occidunt, et aucta senescunt. Et alibi: Nihil est enim opere et manu factum, quod non conficiat et consumat vetustas. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
dicentium. patres comedunt uuam acerbam.
& dentes filiorum obstupuerunt᷑. Manifesta
ꝑstringimus: ut in obscuriorib immoremur.

Expanded text:
dicentium, patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt. » Manifesta perstringimus, ut in obscurioribus immoremur.
Abbreviated transcription (Latin):
chium explanationis inerechi
el singłos libros ꝓpͥis terere
ꝓphetus .& quod uaticinatiõe
coniunctum ẽ. nequaquam
expositione dundere. itt facilior eẽt. eursus dic¬
tantis parit ꝙ legentis: longumq & immensum
int̃pretationis it̃ certis spatũs seꝑarem. &. quasi ti¬
tulis &. indicibꝰ. &. ut ꝓͥus loquar aniun̾tis osten¬
derem. quid libri singłi continerent. S. quid faci¬
am. cum alie ꝓpħiȩ breues suit alie longe. ut sepe
necessitate cogaĩ &. plures in unum librum coar¬
tare. & unum in inultos diuidẽ Unde & nunc
contra ꝓ phas & ꝓphetidas. ad semores cͦ populi
isrł. & ad t̾ram suꝑ quam inducunt᷑ quatuor pla¬
ge pessime. & de ligno uitis quod cũ fuerit absci¬
sum inittile ẽ: int̾ om̃ia ligna siluarum. catalogũ
etiã uiciorum ierłm: uolumꝰ quaito libro comp̃¬
hendẽ. Quem qͥa unius uoluininis non patitur
angustia: alteram partem eiꝰ qͥnto uolumini re¬
seruamus. prudentissimi lectoris sollicitudinẽ

Expanded text:
planationes in Ezechielem per singulos libros propriis texere prophetiis, et quod vaticinatione conjunctum est, nequaquam expositione dividere: ut facilior esset cursus dictantis pariter et legentis; longumque et immensum interpretationis iter certis spatiis separare, ut quasi titulis et indicibus, et, ut proprius loquar, argumentis ostenderem quid libri singuli continerent. Sed quid faciam, cum aliae prophetiae breves sint, aliae longae: ut saepe necessitate cogamur et plures in unum librum coarctare, et unam in multos dividere? Unde et nunc contra prophetas et prophetias, ad seniores quoque populi Israel et ad terram super quam inducuntur quatuor plagae pessimae, et de ligno vitis, quod cum fuerit abscisum, inutile est inter omnia ligna silvarum, catalogum etiam vitiorum Jerusalem volumus quarto libro comprehendere. Quem quia unius voluminis non patitur angustia, alteram partem ejus quinto volumini reservamus: prudentissimi lectoris sollicitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. fili hominis. quid parabola hec int filios
isrł dicentium. patres comederunt uuam acerb̃a.
& dentes filiors obstupuerunt: Hoc quod
.lxxͣ. dixerunt fili hominis: in hebraico ñ habet᷑.
Monet autẽ scriptura dituna illud quod in exodo
dictum ẽ. ego sum dñs ds̃ tuus. ds̃ emulator.
qui reodo peccata ꝑatrũ suꝑ filios usq adiciam
& quaitam generationẽ ns qui ołunt me & facio
unt p̃cepta mea. et iterum. descendit dñs in nu¬
be. & asticit iuxta moysen. et inuocauit moyses
nomen dñi. et transũt dñs ante faciem eiꝰ. et in¬
& inuisticias et peccata. et non emundab̾ reum.
reddens iniqͥtates patrũ suꝑ filios. et suꝑ filios
filiorum in t̾ciam et quartam generationem:
sic accipi debere quasi ꝑatabolam et ꝓu̾bium
ut alitid in u̾bis sonet. aliud in sensu teuent.
quod iñ parabola ꝙͦ duarũ aquilarũ sup̃diximꝰ.¬

Expanded text:
st parabola haec in filios Israel, dicentium: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Hoc quod Septuaginta dixerunt, fili hominis, in Hebraico non habetur. Monet autem divina Scriptura illud quod in Exodo dictum est: Ego sum Dominus Deus tuus. Deus aemulator, qui reddo peccata patrum super filios, usque ad tertiam et quartam generationem his qui oderunt me, et facio unt praecepta mea ; » et iterum: Descendit Dominus in nube et adstitit juxta Moysen. Et invocavit Moyses nomen Domini, et transivit Dominus ante faciem ejus. Et inet injustitias et peccata: et non emundabit reum, reddens iniquitates patrum super filios et super filios filiorum, in tertiam et quartam generationem ; » sic accipi debere, quasi parabolam et proverbium, ut aliud in verbis sonet, aliud in sensu teneat, quod in parabola quoque duarum aquilarum supra diximu
Abbreviated transcription (Latin):
quod mnedio serpente confos¬
so non reuiuiscerent ydre
nouella plantatio. et iuxta
fabulas poetarum scylla mortua
nequaquam in me scyllei seuirent
canes qui latrare non cessant. & hereticis dei
ꝑcinsis manu ne temptatent᷑ si fieri pot̃ etiam
electidei. Heresis ipsa uon mort᷑ hereditarũs
contra nos ocdiorum suorum catulis derelictis qui
niã simulantes genttricis antique & pellacis uli¬
xis uenena non deserunt. labiaq tantum melle
cirtũlinunt. & iuxta eloquia script᷑arum mollie¬
runt u̾ba sua suꝑ olcum. ipsi aut̃ sunt lacula.
& iacula ignita que scuto fidĩ repellenda simus
et extinguenda sunt. Hȩc dixi filia eustochium.
planationum in iedechiel meo ore. suo sensu.
reuelent᷑. ut possimus dicere. Os meum aꝑui.
& attraxi sp̃m. Et factus ẽ. sermo dñi ad me¬

Expanded text:
quod, medio serpente confosso, non reviviscerent hydrae novella plantaria, et juxta fabulas poetarum, Scylla mortua, nequaquam in me Scyllaei saevirent canes, qui latrare non cessant: et haereticis Dei percussis manu, ne tentarentur, si fieri potest, etiam electi Dei , haeresis ipsa non moritur, haereditariis contra nos odiorum suorum catulis derelictis, qui nostra simulantes, genitricis antiquae, et pellacis Ulyssis venena non deserunt: labiaque tantum melle circumlinunt; et juxta eloquia Scripturarum , mollierunt verba sua super oleum: ipsi autem sunt jacula, et jacula ignita, quae scuto fidei repellenda simul et exstinguenda sunt. Haec dixi, filia Eustochium, planationum in Ezechiel, meo ore, suo sensu revelentur, ut possimus dicere: Os meum aperui, et attraxi spiritum . Et factus e
Abbreviated transcription (Latin):
explanationũ liber. in
extrema sui parte cõtͣ
gog & magog uaticini¬
um continebit. & usq
ad exordium ⁊ tiuitatiᷤᷤ
in monte posite ⁊ tẽpli
nea scai uleuiet ierłm. Qu̾em si ad uiuante
dño & sua misteria disserente potuero ad calcẽ
usq ꝑducere: dui michi erit multumq dubi¬
tandum. utrum ad spũale templũ debeam
mittere manus. an aꝑte ignorantiam õ fiteri.
p̃sercim cum &e apud uideos. ⁊ apud nos suꝑ
int̾preatione ⁊ enis grande silentium sit.

Expanded text:
explanationum liber in extrema sui parte contra Gog et Magog vaticinium continebit, et usque ad exordium civitatis in monte positae, et templi in ea siti veniet. Quem si, adjuvante Domino, et sua mysteria disserente, potuero ad calcem usque perducere, diu mihi erit multumque dubitandum, utrum ad spiritale templum debeam mittere manus, an aperte ignorantiam confiteri: praesertim cum et apud Judaeos, et apud nos super interpretatione ejus gran
Abbreviated transcription (Latin):
UIII principiis libtorum de¬
bebam secutari oꝑis argum̃ta
ꝓponere. cogor pꝰ responclere.
maledictis terentii quippiam
sustinens qui comediarum
ꝓlogos in defensionẽ sui scenis
dabat. Urgebat enĩ luscius
Canuumus mnd̃ luscio similis & quali publici erariiturem ꝓoetã
criminabatur. hoc idem passus est ab emulis et mantuamis uates
ut cii quosdam t̾sus homeri transtulisset ad ũbum. cõpilatoruet̾ũ
rer oratoꝵoe latine lingue illustrator reperundar um acensetiu
og recis No m̾irugͥ si contin me paruum horuinculũ imunde sues
grimniatt apedibius margaritas cũculcenticiladusue loctslimos
imosas. qti gła inuuidĩam suꝑare debuerant. liuor exar serti derũ hos
ti ꝑtonabat. semaꝑ onim in ꝓpatulo fortitudo e mulos habet. ferninte
sos fulga montes. oeũ ꝓculab urbibus. fero. licibus curbu re¬
motum: sicqͣ. ut qͥntilliamis ait. latentem inuerat enuicua bre

Expanded text:
ui in principiis librorum debebam secuturi operis argumenta proponere, cogor prius respondere maledictis, Terentii quippiam sustinens, qui comoediarum prologos in defensionem sui scenis dabat. Urgebat enim eum Luscius Lanuinus, nostro Luscio similis, et quasi publici aerarii poetam furem criminabatur. Hoc idem passus est ab aemulis et Mantuanus vates, ut cum quosdam versus Homeri transtulisset ad verbum, compilator veterum rex oratorum, et Latinae linguae illustrator, repetundarum accusatur a Graecis. Non mirum ergo si contra me parvum homunculum immundae sues grunniant, et pedibus margaritas conculcent, cum adversus doctissimos viros, et qui gloria invidiam superare debuerant, livor exarserit. Verum hoc eloquentia pertonabat. Semper enim in propatulo fortitudo aemulos habet, feriuntque summos Fulmina montes . Me vero procul ab urbibus, foro, litibus, turbis remotum, sic quoque ut Quintilianus ait latentem invenit invidia. Und
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑfectionis mnitiis datã. ꝑ imaginis dignitatẽ. ĩ fine demũ ꝑ oꝑm expletioneni
definit. hoc mn ꝓnũcians. filioli ñdũ scimꝰ quid futuri sumꝰ. Si uͦ reuelatꝰ nob̾ fuerit.
desaluatore sine dubio dicens similes illis erimꝰ. ꝑ quod certissime indicat. ⁊
finẽ õiũ quẽ ad huc sͥ dicit ignotum ⁊ similitudinẽ dĩ sꝑandam: q̃ ꝓmerito¬
aessione futura designat dum ip̃se hoc apatre discipulis suis ĩpetrare dignatur
dicens. Pater uolo ut nͥ ego sum ⁊ isti met sint: ⁊ sit̃ ego ⁊ tu unũ sumꝰ. ita ⁊ isti¬

Expanded text:
sibi perfectionis in initiis data per imaginis dignitatem, in fine demum per operum expletionem sibi perfectionis in initiis data per imaginis dignitatem, in fine demum per operum expletionem definit, hoc modo pronuntians: «Filioli, nondum scimus quid futuri sumus: si» vero revelatum nobis fuerit de Salvatore, sine dubio dicetis: Similes ei erimus.» Per quod certissime indicat et finem omnium, quem adhuc sibi dicit ignotum, et similitudinem Dei sperandam, quæ pro meritoetiam sui intercessione futura designat, dum ipse hoc a Patre discipulis suis impetrare dignatur, dicens: «Pater, volo ut ubi ego sum et isti sint me» cu
Abbreviated transcription (Latin):
amonitis qm̃ ĩhunc nos locum q̃stionis ordo ꝑduxit. Igitur sũmũ bonũ ad qd̃ na-¬
ura rõabił uniu̾sa festinat. qui ⁊̃ finis oĩũ dr᷑ aquam płimis ⁊̃ philosophoꝵ hoc¬
it̾minatur. qr sumũ bonũ sit ꝓut possibile ẽ similẽ fieri dõ. s hoc ã tã ĩꝑsoꝵ
nuentũ ꝗͣ exdiuinis lib̾s ab eis ad sũptũ puto. hoc namq indicat moyses ante
õi cũ pͥm̃ã ꝯditionẽ hominis enarrat dicens. & dixit dĩ. fãciamꝰ hoĩem ad yma¬
ginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am. Tunc de uide addit. Et fecit ds̃ hoĩem ad imaginẽ dĩ¬
fecit illum mas culum ⁊ feminã fecit eos ⁊ benedixit eos. hoc gͦ qd̾ dix̃ adimaginẽ
dei fecit eñ ⁊ desimilitudine siluit ñ aliud ĩdicat. nͥ qd̃ imaginis ꝙ  dignitatẽ ĩ pͥma
cnditione ꝑcepit. similitudinis uͦ ꝑfectio ĩꝯsũmatione seruataẽ. scilicet ut
ipse sibi eam ꝓͥe industrie studiis ⁊ ex dĩ imitacione conscis ceret: quo possibilitatẽ

Expanded text:
am nunc admonitis, quoniam ad hunc nos locum quæstionis ordo perduxit. Igitur summum bonum ad quod natura rationabilis universa festinat, quod etiam finis omnium dicitut possibile est, similem fieri Deo. Sed hoc non tam ipsorum inventum, quam ex divinis libris ab eis assumptum puto. Hoc namque indicat Moyses ante omnes, cum primam conditionem hominis enarrat dicens: «Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram.» Tunc deinde addit: «Et fecit Deus» hominem, ad Dei imaginem fecit illum, masculum et fœminam fecit eos, et benedixit eos.» Hoc ergo quod dixit: ad imaginem Dei fecit cum,» et de similitudine siluit, non aliud indicat nisi quod imaginis quidem dignitatem in prima conditione percepit, similitudinis vero perfectio in consummatione servata est scilicet ut ipse sibi eam propriæ industriæ studiis ex Dei imitatione conscisceret, cum possibilitate
Abbreviated transcription (Latin):
homini quidam. ut cũ sit pꝰ aĩalis hõ. nec intelligat q̃ sũt sp̃c dĩ. ueniat ĩ hoc ꝑ eruditi¬
onem ut efficiatur sp̾itał: ⁊ diiudicet oĩa. ipse uͦ anemine diiudicetur : ita ⁊̃ decor¬
pfectũ q̃dã cũ aĩa adĩcta dõ unꝰcumeo sp̃c fuerit effecta. iã cũ corpꝰ qͣi sp̃li ministãs
ĩstatũ qualitatẽq ꝓficiat sp̾italẽ : maxime cũ sic̃ sepe ostñdimꝰ talis a couditore fac
ratio hoc ꝯtinet. qd̃ duas gn̾ales naturas condid̾it ds̃. Haturã uisibilẽ id est corꝑeã:
i naturam ĩuisibilẽ q̃ ẽ incorꝑea. Iste uͦ due nature: diu̾sas sui recipiunt ꝑmuta¬
ciones. Illa quid̃ inuisibilis que ⁊ r̾oabilis ẽ aĩo ꝓpositoq mutatur ꝓ eo qd̃ arbitrii

Expanded text:
homini quidam, ut cum sit prius animalis homo, nec intelligat quæ sunt spiritus Dei, veniat in hoc per eruditionem ut efficiatur spiritualis, et dijudicet omnia, ipse vero a nemine dijudicetur: ita etiam de cori ministrans in statum qualitatemque proficiat spiritualem, maxime cum, sicut sæpe ostendimus, talis a Conditore facts: naturam visibilem, id est corpoream; et naturam invisibilem, quæ est incorporea. Istæ vero duæ naturæ diversas sui recipiunt permutationes. Illa quidem invisibilis, quæ rationabilis est, animo propositoque mutatur pro eo quod arbitrii
Abbreviated transcription (Latin):
restituentur ͥ unũ sĩt ⁊ cũ ds̃ fuerit oĩa ĩ oĩb. Qd̾ tñ ñ ad subitũ fieri s paulatĩ
iꝑ partes intelligendum ẽ. ĩfinitis ⁊ ĩmẽsis labentib scłis. cũ sensim ⁊ ꝑsingło ᷤ
mendatio fuerit. ⁊ correctio ꝓsecita. p̃currentib aliis ⁊ uelociore cursu ad sũma
tendentib: aliis uͦ ꝓximo quoq spacio inseqñtib. tum de inde aliis longe pos¬
terius. ⁊ sic ꝑ multos ⁊ ĩnu̾os ordines ꝓficienciũ ⁊ dõ se exinimicis reꝯciliantiũ
ꝑuenitur usq adnouissimũ inimicum qui dr̾ mors: ut ⁊̃ ipse destruitur. ne ultͣ
sit inimicus. Cum gͦ restitute fueruit om̃s rd̾abiles anime ĩhuiꝰcemͦii tm: tc̃ na-

Expanded text:
ia in omnibus. Quod tamen non ad subitum fieri, sed paulatim et per partes intelligendum est, infinitis et immensis labentibus sæculis, cum sensim et per singulos emendatio fuerit et correctio prosecuta, præcurrentibus aliis et velociori cursu ad summa tendentibus, aliis vero proximo quoque spatio insequentibus, tum deinde aliis longe posterius: et sic per multos et innumeros ordines proficientium ac Deo se ex inimicis reconciliantium pervenitur usque ad novissimum inimicum qui dicitur mors, ut etiam ipse destruatur ne ultra sit i
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ nature ditune que utiq corꝑalit̾ incorꝑeaẽ. nec similis uideatur posse dici que ĩor¬
pore ẽ natura. nec unũ cũ ea uera ac m̾̃tto designari. maxime cũ id d̾ unĩ ẽ n
pecora ł bestias ne ⁊̃ ĩ aĩalĩb aut pecorib ł bestiis ds̃ inẽe designetur. s necln¬
gna nec lapides. ne inhis qͦ eẽ dicatur ds̃: ita nec ullã qͥdẽ maliciã ad illĩ fi
putand̾ ẽ ꝑuenire. nec dũ inoĩb ds̃ eẽ dr̃ ⁊̃ ĩ ali quo malicie uasculo ĩ cẽ dicat¬

Expanded text:
orea est, nec similis videatur dici corporea natura posse, nec unum cum ea vere ac merito designari; maxime cum id quod unum est vel pecora, vel bestias, ne etiam in animalibus, aut pecoribus, vel bestiis Deus inesse designetur; sed nec ligna, vel lapides, ne in his quoque esse dicatur Deus. Ita ne ullam quidem malitiam ad illum finem putandum est pervenire; ne dum in
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa ẽẽ dr᷑ d̾s. significet ⁊̃ ĩ singłis eũ oĩa ẽẽ. Psingłos autẽ om̃ia erit hoc mͦ ut qͥtid
ro̾abilis mens expurgata oiũ uicioꝵ fece atq oĩpenitꝰ abst̾sa nube malicie. ł seu¬
iam ultra mali boniq erit disc̾tio. qr nusquã malum. Oĩa enĩ ei ds̃ ẽ. cui iã nõ
ad iacet malum. Nec ultra ex arbore sciendi bonũ ⁊ malũ edere concupiscet qͥ
semꝑ ĩbono ẽ ⁊ cui oĩa ds̃ ẽ. Si gͦ finis adpͥncipiũ reparatus. ⁊ rerũ exitus conl
mitiis. restituet illũ statũ quẽ habuit natura ro̾abilis cũ deligno sciendibonũ
⁊ malũ edere non egebat. ut amoto oĩ malicie sensu. ⁊ ad sincerum p urũq det̾s
ĩ oĩb erit. Uerũ ĩstam ꝑfectionẽ ac beatitudinẽ rõabiliũ naturaꝵ ita demũ qͥli
ꝑman̾e ineo statu qd supͣdiximꝰ putant. Id ÷ ut dm̃ oĩa habeant. ⁊ d̃s̃ eis sir
om̃ia: si nullatenꝰ eas societas nature corꝑalis ammoneat. Alioqͥn estimãt

Expanded text:
dicitur Deus, significet etiam in singulis eum omnia esse. Per singulos autem omnia erit hoc modo, ut, quicquid rationabilis mens, expurgata omni vitiorum faece, atque omni penitus abstersa nube malitiae, vel senenim jam ultra mali bonique discretio, quia nusquam malum. Omnia enim ei Deus est, cui jam non adjacet malum; nec ultra ex arbore sciendi bonum et malum edere concupiscet, qui semper in bono est, et cui omnia Deus est. Si ergo finis ad principium reparatus, et rerum exitus collatus initiis, restituet illum statum, quem tunc habuit natura rationabilis, cum de ligno sciendi bonum et malum edere non egebat, ut amoto omni malitiae sensu, et ad sincerum purumque deterso, in omnibus erit. Verum istam perfectionem ac beatitudinem rationabiliupermanere in eo statu, quo supra diximus, putant, id est, ut Deum omnia habeant, et Deus eis sit omnia, si nullatenus eas societas naturae corporalis amoveat. Alioquin aestimant,
Abbreviated transcription (Latin):
eñ fecit omĩa ut eẽnt ⁊ ea q̃ facta sunt ut eẽnt: ñ eẽ ñ possunt. ꝓpt̾ quod ĩ mu¬
tacionẽ quid̃ uarietatẽq recipient ita ut ꝓm̾itis. ł ĩ meliore uel ĩ detiore ha-¬
beantur statu. substancialẽ uͦ int̾itũ ea q̃ adõ adhoc facta st̃ ut eẽnt ⁊ ꝑ mane¬
rent reciꝑe non possunt. Non enĩ ea q̃ opinione uulgi interire creduntur. ꝯtinuo
i uel fidei łu̾itatis racio ea ĩterisse consensit. Deniq caro nr̃a abĩꝑitis ⁊ ĩ fidelibꝰ

Expanded text:
ent; et quæ facta sunt ut essent, non esse non possunt. Propter quod immutationem quidem varietatemque recipient, ita ut pro meritis vel in meliori vel in deteriori habeantur statu; substantialem vero interitum ea quæ a Deo ad hoc facta sunt ut essent et permanerent, recipere non possunt. Non enim quæ opinione vulgi interire creduntur, continuo etiam vel fidei vel veritatis ratio ea interire consenserit. Denique caro nostra ab imperitis et infid
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ascendit que preparauit ds̃ his qui diligunt eũ. Nonautẽ dubitandũ ẽ natã
corꝑis huiꝰ nr̃i. uoluntate dĩ qui talem fecit eam. q̃ ad illam qͣlitatẽ subtilissimi
⁊purissimi ac splendidissimi corꝑis posset ac̾atore ꝑduci. ꝓut rerũ status uoca-¬
uerit: ⁊ m̾̃itũ r̾abilis nature poposcerit. Deniq cũ uarietate ⁊ diu̾sitate inũdus
ĩdiguit ꝑ diu̾sas rerũ facies sp̃esq om̃i famulatu p̾buit se mat̾ia ꝯditori. ut po¬

Expanded text:
quae praeparavit Deus his qui diligunt eum. Non autem dubitandum est, naturam corporis hujus nostri voluntate Dei, qui talem fecit eam, usque ad illam qualitatem subtilissimi et purissimi ac splendidissimi corporis posse a Creatore produci, prout rerum status vocaverit, et meritum rationabilis naturae poposcerit. Denique cum varietate et diversitate mundus indiguit, per diversas rerum facies speciesque omni famulatu praebuit se materia conditori, utpo