comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non uno: sed ab ipso genere. Nec
auasis tantum: sed ab ipso principe.
idẽ. ibipso diabolo. Quare enim
abhomine si adiabolo: quia &e ipse infi¬
gura homo dictus. ẽ: Venit inimicus ho¬
mo. & suꝑseminatut zitania Et cũ dixis¬
sent serui adpatrem familias. non ne bonũ
semen seminasti i ñ agrotũo. unde apparue¬
r̃tizania : Responsum . ẽ In imicus homo
fecit hoc Abisto ergo homine maligno. ora
quantum potes ut libereris. quiã non est
tibi colluctatio aduersus carnem & sangui¬
nẽ : sed aduers principes & potestates. & rec¬
tores mundi tenebrarum harum: idẽ. recto¬
res peccatorum: Quod quidem & nos fuimꝰ:
Nam audiuimꝰ modo uocem apostoli: fuistis
aliquando tenebrae. nunc autẽ lux in dño
Ia mergo lux facti. non in nobis sed indño:
oremus nontantum contra tenebras id. ẽ con¬
tra peccatores quos adhuc possidet diabolus.
sed etiam contra ipsum principem eorũ diabo¬
lum. qui operatur infiliis diffidentiae.

Expanded text:
 uno, sed ab ipso genere; nec a vasis tantum, sed ab ipso principe, id est, ab ipso diabolo. Quare enim «ab homine,» si a diabolo? Quia et ipse in figura homo dictus est: «Venit inimicus homo, et superseminavit zizania;» et cum dixissent servi ad patremfamilias, «Nonne bonum semen seminasti? Unde apparuerunt zizania?» Responsum est: «Inimicus homo hoc fecit» . Ab isto ergo homine maligno ora, quantum potes, ut libereris: «Quia non est» tibi «colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adversus principes et potestates, et rectores mundi tenebrarum harum» , id est rectores peccatorum. Quod quidem et nos fuimus; nam audivimus modo vocem Apostoli: «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . Jam ergo lux facti, non in nobis, sed in Domino, oremus non tantum contra tenebras, id est contra peccatores, quos adhuc diabolus possidet; sed etiam contra ipsum principem eorum diabolum, qui operatur in filiis diffidentiae .
Abbreviated transcription (Latin):
Tecum inquit᷑ usq. ad mortẽ. Am̃ dicotibi.
ȩgroti p̃sũptio. Dehis ergo dicit. Nonͤabscon¬
ditum os meũ atẽ. quod fecisti in abscondito:
inquib est ipsum os firmatum intrinsecus.
& maxime robur passionis. ipsodñodõ nr̃o
& saluatore iħu xp̃o: Qui cum uoluit sedit
Cum uoluit surrexit. Cũ uoluit dormiuit.
cum uoluit euigilauit: Quia potestatẽ in qͥtͥ
habeo ponendi animã meã. & potestatem
habeo iterum sumendi eam: Quid deillis in
quib nonerat fortitudo illa formata atq
firmata quid deillis dic it: uide quid dicat
patridõ. Imꝑfectum meum uider̃ oculi tui

Expanded text:
«Tecum,» inquit, «usque ad mortem. Amen dico tibi;«Tecum,» inquit, «usque ad mortem. Amen dico tibi;aegroti praesumptio. De his ergo dicit, «Non est absconditum os meum a te, quod fecisti in abscondito:» in quibus est ipsum os firmatum intrinsecus, et maxime robur passionis in ipso Domino nostro et Salvatore Jesu Christo, qui cum voluit, sedit; cum voluit, surrexit; cum voluit, dormivit; cum voluit, evigilavit; quia, «Potestatem,» inquit, «habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam» . Quid de illis in quibus non erat fortitudo illa formata atque firmata? quid de illis dicit? Vide quid dicat Patri Deo: «Imperfectum meum viderunt oculi tui
Abbreviated transcription (Latin):
secus quod formasti. quod faciat me ñcedere
omib persecutionib inferioris huiꝰ regionis
Ubiẽ. adhuc substantia mea: quid enĩ mag¬
num. ẽ si fortis . ẽ. angelus. magnũ ẽ. ũt̃¬
fortis sit caro. Et unde fortis caro  unde forte
nas fictile. nisiquia factum. ẽ. ibi ossum inabs¬
condito. & substantia mea in inferiorib terrae:¬
Quid deillis qͥ minꝰ firmi sunt: Loquitur enĩ
tt iam cõmendaui xp̃s: sed multa dicta sunt
exꝑsona corporis Audi & expersona capi¬
tis: & non quasi distinguit ut inducat ipsas
ꝑ sonas. modo caput. mõdo corpus. Si enim
diuidit. nonerunt duo in carne una. Si autẽ
duo sunt in carne una: noli mirari si duo sunt
N ondum illis erat firmatũ robur pacientiae:
& latebant se. nesciebant utres suas Et aus
.ẽ. petrus ꝓ mittere societatẽ mortis cũ dñi
passione. et non se nouerat ȩgrotus: medicꝰ
autem nouerat ȩgrotum. Quid autẽ factũ ẽ:

Expanded text:
secus, quod formasti, quod faciat me non cedere secus, quod formasti, quod faciat me non cedere omnibus persecutionibus inferioris hujus regionis, ubi est adhuc substantia mea. Quid enim magnum est si fortis est angelus? Magnum est si ffortis est caro. Et unde fortis caro, unde forte vas fictile, nisi quia factum est ibi ossum in abscondito? «Et substantia mea in inferioribus terraeQuid de illis qui minus firmi sunt? Loquitur enim, ut jam commendavi, Christus. Sed multa dicta sunt ex persona corporis; audi et ex persona capitis: et non quasi distinguit, ut inducat ipsas personas, modo caput, modo corpus. Si enim erunt duo in carne una. Si autem duo sunt in carne una ; noli mirari si duo sunt nondum illis erat firmatum robur patientiae: et latebant se, nesciebant vires suas; et ausus est Petrus promittere societatem mortis cum Domini passione, et non se noverat aegrotus; medicus autem noverat aegrotum. Quid autem factum est?
Abbreviated transcription (Latin):
erat absconditũ os ipsorum. ꝗ uod fecerat in abs¬
condito. Aperit autẽ hoc ossum in abscondito
factum adño. idem apłs paulus: his uerbis.
N on solum autem inquit: sed etiam głamur
intribulationib Parum . ẽ. quia non es tristis.
sed& głaris. Sufficiat tibi nonesse tristem:
Parum . ẽ. inquit xp̃ianis. Tale osstm mihi
fecit in abscondito : ut parum sit non fran¬¬
gi. nisi etiam glorier. Unde gloriaris: in
tribulationib. scientes quia t̾ribulatio paci¬
.ẽ nobis Sic formatum atq firmatũ est
ossum illud absconditũ: ut faciat nos etiam
gloriari intribulationib. Sed uideniur ho¬
minib miseri : quia absconditũ. ẽ eis quod
habemus intrinsecꝰ. Non est absconditũ õs
meum atẽ. quod fecisti iabscondito: It subs¬
tantia mea in inferiorib terrae: Ecce incar.
Ecce incar¬
ne . ẽ. substantia mea. in inferiorib t̾rae est
substantia mea. & habeo tam̃ ossum intrĩn¬

Expanded text:
erat absconditum ossum ipsorum, quod fecerat in abserat absconditum ossum ipsorum, quod fecerat in abscondito. Aperit autem hoc ossum in abscondito factum a Deo idem apostolus Paulus, his verbis: «Non solum autem,» inquit, «sed etiam gloriamur in tribulationibus.» Parum est quia non es tristis, sed et gloriaris? Sufficiat tibi tristem non esse. Parum est, inquit, Christianis: tale ossum mihi fecit in abscondito, ut parum sit non frangi, nisi etiam glorier. Unde gloriaris? «In tribulationibus, scientes quia tribulatio patinobis» . Sic formatum atque firmatum est ossum illud absconditum, ut faciat nos etiam gloriari in tribulationibus. Sed videmur hominibus miseri, quia absconditum est eis quod habemus intrinsecus. «Non est absconditum os meum a te, quod fecisti in abscondito: et substantia mea, in inferioribEcce in carne est substantia mea, in inferioribus terrae est substantia mea; et habeo tamen ossum intrin
Abbreviated transcription (Latin):
rior . ubi firmitas non frangitur: quȩ liboe
tormenta. quȩlib& tribulationes. quȩlib&
huius scłi aduersitates. Vndiq sȩuiant. il¬¬
lud quod ds̃ in abscondito fecit firmum in
nobis frangi non potest. noncedit. Adño enĩ
facta. ẽ quȩdam firmitas pacientiae nrãe:
dequa dicitur in alio psalmo: Cerũtamen dõ
subicietur anima mea: qm̃ ab ipso . ẽ. pacien¬
tia mea. Et attende apostolum paulum. haben¬
tem intus hoc genus firmitatis: Quasi tristes
inquit. semper autem gaudentes: Undequasi
tristes: contumeliis. opꝓbriis. ꝑ secutionib.
flagellis. plagis. lapidationibus. carcerib
cathenis: Quis non eos tunc miseros estinar&.
Nec illi ipsi ꝑ secutores seuirent in eos: nisi puta¬
rent eos miseros fieri persecutionib suis. Illi
enim eos ex sua infirmitate conitiebant: qui
non habebant ossum absconditum interius
Illi uero qui habebant: hominib foris tristes
uidebantur. intus autẽ gaudebant dõ cui non

Expanded text:
rior firmitas, ubi non frangiturior firmitas, ubi non frangitua, quaelibet tribulationes, quaelibet hujus saeculi adversitates undique saeviant; illud quod Deus in abscondito fecit firmum, in nobis frangi non potest, non cedit. A Domino enim facta est quaedam firmitas patientiae nostrae, de qua dicitur in alio psalmo: «Verumtamen Deo subjicietur» «anima mea; quoniam ab ipso patientia mea» . Et attende apostolum Paulum, habentem intus hoc genus firmitatis: «Quasi tristes,» inquit; «semper autem gaudentes» . Unde «quasi tristes?» Contumeliis, opprobriis, persecutionibus, flagellis, plagis, lapidationibus, carceribus, catenis. Quis non eos miseros tunc existimaret? Nec illi ipsi persecutores saevirent in eos, nisi putarent eos miseros fieri persecutionibus suis. Illi enim eos ex sua infirmitate conjiciebant, qui non habebant ossum absconditum interius: illi vero qui habebant, hominibus foris tristes videbantur, intus autem gaudebant Deo; cui non
Abbreviated transcription (Latin):
Os suum dicit: quod uulgo dicunt ossum. latine
os dicitur: Hoc ingreco inuenitur. Nam pos¬
semus hic putare õs. eẽ ab eo quod sunt ora:
non os correp̃te abeo quod sunt ossa Non ẽ
ergo absconditum inquit os meum ate: quod
fecisti in abscondito. Habeo in abscondito.
quoddam ossum. Sic enĩ potuis loquamur
M elius . ẽ. rep̃hendant nos gramatici : quam
non intelligant populi łrgo.ẽ inquit quoddã
ossum meũmͫ in abscondito. Tu fecisti intus
ossum mihi in abscondito: & non ẽ. abscondi¬
tum atẽ. In abscondito enim fecisti. sed nũquid
et tibi hoc abscondisti: hoc ossum meũ factũ
.ẽ. atẽ in abscondito. homines non uident.
Homines non nouer̃: tu autem nosti qͥ fecisti
Quod ergo os dicit fr̃s. quȩ̨ramꝰ illud. in ab¬
scondito. ẽ: Sed quia xp̃iani. in nomine dñi
xp̃ianis loquimur : modo inuenimus quõd
sit: ossum huiꝰ modi firmitas quaedam . ẽ. in¬
terior: quia inossib firmitas & fortitudo
intelligitur. Est ergo animae quaedam inte¬¬

Expanded text:
Os suum dicit: quod vulgo dicitur ossum, latine os dicitur. Hoc in graeco invenitur . Nam possemus hic putare os esse, ab eo quod sunt ora; non os correpte, ab eo quod sunt ossa. «Non est» ergo «absconditum,» inquit, «os meum a te, quod fecisti in abscondito.» Habeo in abscondito quoddam ossum. Sic enim potius loquamur: melius est reprehendant nos grammatici, quam non intelligant populi. Ergo est, inquit, quoddam ossum meum intus in abscondito; tu fecisti intus ossum mihi in abscondito, et non est absconditum a te. In abscondito enim fecisti; sed numquid et tibi hoc abscondisti? Hoc ossum meum factum a te in abscondito homines non vident, homines non noverunt; tu autem nosti, qui fecisti. Quod ergo os dicit, fratres? Quaeramus illud; in abscondito est. Sed quia christiani in nomine Domini christianis loquimur, modo invenimus quod sit ossum hujusmodi. Firmitas quaedam est interior; quia in ossibus firmitas et fortitudo intelligitur. Est ergo quaedam animae inte
Abbreviated transcription (Latin):
miscer&. Nte iã delect& tale c̃uiuiũ. Sedtameꝵ
inqͥt augent homines peccata: spe ueniȩ. Immo
augerent peccata desꝑatione ueniae. Nonne at¬
tendis qua licentiosa crudulitate uiuent
gladiatores: Unde hocnisi iã t̾aquã adferrum &
uictima destinati: explere uolunt libidinẽ ante¬
qua fundant sanguinẽ: Nne & tuhoc tibi diceres:
Iã peccatorsũ: ia inĩquus ia dãpnandus: nulla ueniȩ
spesest. Cur ia ñ faciã qͥcqͥdlib& & siñ lic&:
Cur ũ impleã qͣntũ possũ quȩcuq desidero. si posthac
ñ restant. nisi sola torm̃ta: N ne hoc diceres tibi. &
desꝑatione ipsa pcior ficres: Pocius gͦ te corrigit:
qͥ indulgentiã ꝓmittit & dicit. Redite p̃uaricatores.
adcor: nolo mortẽ impii. tantũ ut reuertat᷑ & uiuat.
Hoc ꝓculdubio portu ꝓposita deponis uela iniqͥtatis:
c̃uertis ꝓͥrã uelificans adiusticiã. & sperans uitã
p̃ neglegis medicinã. Nec in hoctibi displiceat ds̃:

Expanded text:
misceret. Non te jam delectat tale convivium? Sed tamen, misceret. Non te jam delectat tale convivium? Sed tamen, inquit, augent homines peccata spe veniae. Imo augerent peccata desperatione veniae. Nonne attendis quam licentiosa crudelitate vivant gladiatores? Unde hoc, nisi jam tanquam ad ferrum et victimam destinati, explere volunt libidinem, antequam fundant sanguinem? Nonne et tu hoc tibi diceres: Jam peccator sum, jam iniquus, jam damnandus, nulla veniae spes est; cur jam non faciam quidquid libet, etsi non licet? Cur non impleam, quantum possum, quaecumque desideria, si post haec ndesperatione ipsa pejor fieres? Potius ergo te corrigit qui indulgentiam promittit, et dicit: «Redite praevaricatores ad cor» . «Nolo mortem impii; quantum» «ut revertatur, et vivat» . Hoc procul dubio portu proposito, deponis vela iniquitatis, convertis proram, velificas ad justitiam, et sperans vitam, non negligis medicinam. Nec in hoc tibi displiceat Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
uia haecgenera hominũ habere
insuis mbris sananda uoluit & liberanda: inde
obꝓbriũ hodieq paganoꝵ. obpbriũ qͣle innosest.
Quid putatis fr̃s. qͥdeos putatis dicere nobis: Uoscorrũ¬
pitis disciplina: moresq generis humani ꝑuertitis.
Quid inueneris: Dic. Qua obr̃e qͥdfecimꝰ: Dando
inqͥt hominib paenitentiae locũ: ꝓmittendo im¬
punitatẽ om̃iũ delictoꝵ. Ido homines mala faciunt:
adistũ panẽ. Non enim audestedicere. ñ. eẽ. peccatore.
Discute conscientiatua : ascende tribunal intistuae.
nolitͥ parcere. examinate. Loqͣt tibi medulla cordis-
uide utrũ audeas in nocentiã ꝑfiteri. Hic plane
siserespexerit c̃tͣbabitur: sise ñ palpauerit c̃fitebit᷑.
Et qͥdag& miser. siñ erit portꝰ inpunitatis: Sisola
fuit peccandilicentia. & nulla peccatoꝵ ÷ indulgentia:
Ubieris: Quoibis: Certe & ꝓte factuest. ut pauꝑ iste
cinerẽ sic̃ panẽ manducaret: & pot̾usuũ cũfletu

Expanded text:
uia haec genera hominum habere in suis membris sananda voluit et liberanda, inde opprobrium. Hodieque Paganorum opprobrium quale in nos est? quid putatis, fratres, quid eos putatis dicere nobis? Vos corrumpitis disciplinam, moresque generis humani pervertitis. Quid inveheris? dic quamobrem; quid fecimus? Dando, inquit, hominibus poenitentiae locum, promittendo impunitatem omnium delictorum: ideo homines mala faciunt, ad istum panem. Non enim audes te dicere non esse peccatorem. Discute conscientiam tuam, ascende tribunal mentis tuae, noli tibi parcere, examina te, loquatur tibi medulla cordis; vide utrum audeas innocentiam profiteri. Hic plane si se respexerit, conturbabitur; si se non palpaverit, confitebitur. Et quid agis miser, si non erit portus impunitatis? Si sola fuit peccandi licentia, et nulla peccatorum est indulgentia, ubi eris? quo ibis? Certe et pro te factum est, ut pauper iste cinerem sicut panem manducaret, et potum suum cum fletu
Abbreviated transcription (Latin):
ri filius tuus. Tertius quoq mihi intellectus
occurrit. Quẽ quidem ego quantũ ꝓmodulo
meo sapio: duob superiorib ante ponoꝰ Ut seni-¬
or agnoscatur uetꝰ homo: & nouus iunior: seni¬
or qui portat imaginem t̾reni hominis: iunior
qui caelestis Quia non prius quod spiritaleẽ:
sed quod animale. postea sp̃itale. Sĩ ergo lic&
quilib& quantũ ad aetatẽ ꝑtin&. corporis annosa
uetustate decrepitus. iunior erit ad dm̃ per¬
cepta grãe nouitate conuersus It in hoc cor¬
rigit iunior uiam suã incustodiendo uerba esꝰ:
hoc ẽ. uerbum fidei quod predicamus. et ipsa
tator cantici noui. heres testamenti noui. iste
iunior. non cain sed abel. non ismael sed isaac.
non esau sed isrł. non manasses sed effraim. ñ
heli sed samuel. nonsaul sed dauid: quid ad¬
iungat actendite. In coto inquit corde meo
ex quisiuite̾ ne repellas mẽ amandatis tuis

Expanded text:
ri filius tuus» . Tertius quoque intellectus ri filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; junior, qui coelestis: quia «non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea spirituale» . Sit ergo licet quilibet, quantum ad aetatem pertinet corporis, annosa vetustate decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novitate conversus; et in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus: hoc est verbum fidei quod praedicamus , et ipsatator novi cantici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: «In toto,» inquit, «corde meo exquisivi te; ne repellas me a mandatis tuis
Abbreviated transcription (Latin):
homo ait. nec uir: sediũuenior. Nun qͥd desperan¬
dus.ẽ. senior. aut in alio corrigit etiam senior
uiam suam. quam incustodiendo uerbadĩ. an
auuentute tua excipe doctrinam. & usq ad¬
canos inuenies sapientiam: est & alius intellecᷤ¬
tus ut ille hic agnoscatur filius euangelicus
iuuenior. quiꝓfectus apatre in regionẽ longin¬
quam. effu dit substantiam suã uiuens cũ mere¬
tricib prodige. & postea quam pauit porcos ȩges¬
tatem famẽq ꝑpessus: reuersus. ẽ. ad semetipsũ
& dixit. surgam & ibo ad patrem meum: In quo
enim correxit uiam suã. nisi incustodiendo
uerba dĩ. quae tanquam patiem paternũ esuri-¬
ens concupiuit. Neq enim corriger& uiã suã
frat̃ eius senior qͥ patri suo dixit. eccetot annis
seruio tibi. & nunquã mandatumtuũ preterii
Iunior ergo ille correxit uiam suã. quam se
ita deprauasse peruersamq habuisse confessꝰ
est: ut patri dicer&e: iam non sum dignus uoca¬

Expanded text:
Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperanHomo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An a juventute tua excipe doctrinam . Et canos invenies sapientiam» ? Est et alius intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus junior, qui profectus a patre in regionem longinquam, effudit substantiam suam vivens cum meretricibus prodige; et posteaquam porcos pavit, egestatem famemque perpessus, reversus est ad semetipsum, et dixit, «Surgam, et ibo ad patrem meum.» In quo enim correxit viam suam, nisi in custodiendo verba Dei, quae tanquam panem paternum esuriens concupivit? Neque enim corrigeret viam suam frater ejus senior, qui patri suo dixit, «Ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depravasse perversamque habuisse confessus est, ut patri diceret, «Jam non sum dignus voca
Abbreviated transcription (Latin):
Interrogat se.
& respondit sibi. In quo corrigit iuuenior uiã
suam. hucusq int̾rogatio est. Demde respon¬
sio. incustodiendo uerbatua. Sed hoc loco custo¬
ditio uerborum dĩ : intelligenda ẽ. oꝑatio p̃cep¬
torum: Frustra enim custodi untur memoria.
si non custodiuntur & uita. Nam quidẽm uerba
dĩ tenendo agunt ne obliuiscantur. nec agunt
uiuendo ut corrigantur. Non autẽ ait iste.
inquo exerc& iuuenior uiam suam: sed inquo
corrigit uiam suam. Atq ad hoc respondit.
incustodiendo uerba tua. Neq ullo modo dicen¬
da est uia correcta : quandiu est uita ꝑ uersa:
Sedquid sibi uult iste iuuenior.: potuit enim
dicere. in quo corrigit homo uiam suam: aut
in quo corrigit uir uiam suam: Quod plerũq
inscripturis ita ponitur. ut asexu honoratio¬
re homo intelligatur. modo locutionis quo
significatur a parte totum: Neq enĩ & femina
nõnbeata. quae non abut inconsilio impiorum
Ubitam̃ dictum est beatus uir hic uero nec

Expanded text:
Interrogat se, et respondet sibi. «In quo corrigit junior viam suam?» huc usque interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi vult iste junior? Potuit enim dicere: In quo corrigit homo viam suam? aut, In quo corrigit vir viam suam? quod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo significatur a parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec
Abbreviated transcription (Latin):
eloquio panderetur: uidentes atq gaudentes.
certi ac securi dethesauro dĩ. & noua & uetera
concorditer sibimet coherentia ꝓferamus
Cum enĩ tanto post egressum populuillius exegip¬
to. & tanto ante ista aeccłae tempora haec quȩ
commemoraui cecinerit: tamen se futura p̾̃di¬
cere. sine ulla dubitatione testatur: Scđm
dies inquit ꝓfectionis illorum ex aegipto: osten¬
dam mirabilia illis. Uidebunt nationes &
confundentur: hoc. ẽ. quod hic dictum est mare
uidit & fugit. Si enĩ hic ꝑ uerba p̃teriti tẽporis
sicut.ẽ. uidit & fugit. occulte futura p̃dican

Expanded text:
eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura praedicere sine ulla dubitatione testatur. «Secundum dies,» inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur.» Hoc est quod hic dictum est, «Mare vidit, et fugit:» si enim hic per verba praeteriti temporis, sicut est, «vidit» et «fugit,» occulte futura praedican
Abbreviated transcription (Latin):
Ne peregrina¬¬
tionem corporalem intelligeres : animã dix̃
peregrinari: Corpus peregrinatur locis: ani¬
ma p̃eregrinatur affectib Si amaueris
terram: peregrinaris adõ Si amaueris
dm̃: ascendis ad eum. Incaritate dĩ & ꝓximi
exercemut : ut redeamꝰ ad caritatem. Si cada

Expanded text:
Ne peregrinationem corporalem intelligeres, animam dixit peregrinari. Corpus peregrinatur locis, anima peregrinatur affectibus. Si amaveris terram, peregrinaris a Deo: si amaveris Deum, ascendis ad Deum. In charitate Dei et proximi exerceamur, ut redeamus ad charitatem. Si cada
Abbreviated transcription (Latin):
in adinuentionib suis Hocdicit ad inuen¬
tiones. quas greci enit ueΛEΥ MATA appellant
Nã hocuerbum est in codicib grecis. & hoc loco
& superuis ubidictum est & irritauer̃ eum
in adinuentionib suis: cum & illic & hic eas
dicit ad inuentiones. in quib alios imitati sunt
Nonitaq sic dictas arbitremur ad inuentiones.
quasi abipsis institutas nullo in aliis p̾cedente
quodimĩtaretur exemplo: Unde alii int̾pretes
nr̃ĩ. non aduuentiones sed studia : alii uero
affectiones uel affectationes. alii uoluptates
dicere maluer̃. Et idemipsi qͥdixer̃ adinuen¬
tiones : alio loco studia posuer̃. hoc cõme¬
Hoc cõme¬
morare uolui. nequestionem facerae nomen
adinuentionis in ea re quam non ascipsis
excogitauer : sed alios imitati sunt¬
.

Expanded text:
in adinventionibus suis.» Has dicit adinventiones, quas Graeci ἐπιτηδεύματα appellant: nam hoc verbum est in codicibus graecis et hoc loco, et superius, ubi dictum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt, sed alios imitati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tuas. Tunc non confundar. dum respicio in omĩa
mandata tua. Tunc confitebor tibi indirectio¬
ne cordis: in eo quod didicerim iudicia iustitiae
tuae. Tunc iustificationes tuas custodiam: Et si
dereliquisti me negloriarer inme: noli ualde:
Et iustificatus abste. glorificabor inte

Expanded text:
tuas. Tunc non confundar  dum respicio in omnia tuas. Tunc non confundar  dum respicio in omnia mandata tua;» tunc «confitebor tibi in directione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et justificatus abs te gloriabor in
Abbreviated transcription (Latin):
uel sicut non nulli codices habent
usq nimis proeo quod ẽ ualde: Nam hoc uer¬
se ad nõ uelit. sed nonusq ualde: absit:
Sed quia reliquerat ds̃ mundum. merito pecca¬
torum usq ualde illum reliquiss&: si ei nec
nem corporis xp̃i. non eum reliquit usq ualde:
quia ds̃ erat inxp̃o. mundum reconcilians sibi
Potest hoc etiam sic intelligi. ut eꝰ tsta sit uox.
qui cumdixiss& in abundantia sua non mo¬
uebor in aet̾num. uelut sua uirtute confidens.
ut ostenderet ei ds̃ qđ non merito eius. sed inuolun¬
tate eiꝰ prestiterat decori eius uirtutem. auertit
abeo faciem suam & factus est conturbatus
Inueniens ergo se nec iam p̃sumens dese: clamat.
ne derelinquas me usq ualde. Si enĩdereliquisti
ut sine aduitorio tuo infirmus appaream: noli
usq ualde. nepereã. Tu gͦ precipisti mandata tua
custodiri nimis: lam deignorantia me excusare
non possum. sed qm̃ infirmus sum: utinã dirigan¬
tur uiae meae. ad custodiendas iustificationes̃¬

Expanded text:
el, sicut nonnulli codices habent, «usque nimis,» pro eo quod est «valde:» nam hoc verse a Domino velit, sed non «usque valde.» Absit. Sed quia reliquerat Deus mundum merito peccatorum; «usque valde» illum reliquisset, si ei nec nem corporis Christi, non eum reliquit «usque valde;» quia «Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi» . Potest hoc etiam sic intelligi, ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non possum; sed quoniam infirmus sum, «utinam dirigantur
Abbreviated transcription (Latin):
Subaudiendum est quod supra dictum est. ut etiam
ista sententia ita sit plena: quis auditas faci&
om̃s laudes eius. id est quis nã sufficiat auditas
facere oms laudes eiꝰ  Auditas faci& dicit. idest
faci& ut audiantur: ostendens ita loquendas po¬
tentias dñi & laudes eiꝰ. ut p̃dicentur audientib
Sed quis potest om̃s. Anforte quia sequitur.
Beati qui custodiunt iudiciũ. & faciunt iusti¬
tiam in omni tempore

Expanded text:
Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore
Abbreviated transcription (Latin):
aufert apeccatorib poenam: eisq postea ius¬
tis scđm iudicium dabit uitam. quia non
frustra illi hoc ordine dicitur. Miscđiam
dicit apłs. Si enim nos ipsos iudicaremuf.:
adño non iudicaremur. Cum iudicamur
autem adño corripunur : ne cũ mundo dã¬
anobis. qualis finis erit eis qui noncredunt
dñi euangłio  & ultimũ tẽpus iudicii non
erit sine miscđia : quia coronat te ait psal¬
mus in miseratione & miscdia: Iudicium autẽ
sine miscdia: sed si nostis qͥ non fecer̃ misccdiam¬

Expanded text:
aufert a peccatoribus poenam, eisque postea justis secundum judicium dabit vitam. Quia non frustra illi hoc ordine dicitur, Misericordiam dicit: Si enim nos ipsos iudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem a domino, corripimur, ne cum mundo dama nobis»; «qualis finis erit eis qui non credunt Domini Evangelio» . Et ultimum tempus judicii non erit sine misericordia, quia «coronat te,» ait psalmus, «in miseratione et misericordia» . Judicium autem sine misericordia sed sinitris qui non fecerunt miseri
Abbreviated transcription (Latin):
Hocstat:
Firmũ enĩ fundam̃tũ dĩ stat: quia nouit dñs
qui sunt eꝰ lumenta & pecora dicuntur in ȩc¬
clesia simpliciter ambulantia. sed utilia non
multũ docta: sed fide plena Ergo & sp̃itales
& carnales. benedixiteos & multiplicati sunt iimis :¬
& ium̃ta eoꝵ non sunt diminuta. Et pauci facꝰ¬

Expanded text:
Hoc stat. «Firmum» enim «fundamentum Dei stat, quia novit Dominus qui sunt ejus» . Jumenta et pecora dicuntur, in Ecclesia simpliciter ambulantia, sed utilia; non multum docta, sed fide plena. Ergo et spirituales et carnales «benedixit eos, et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non sunt deminuta.» 14.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ. & tollat crucem suam. & sequatur̃ me
Nondimittat psalteriũ suum. non dimittat trm¬¬
panũ: extendatur inligno. & siccetur a concu¬¬
piscentia carnis. Neruĩ quanto plus fuerint
extenti : tanto acutius sonant. Ut ergo acute
sonaret pauli apłi psalterium. quid dixit.
q̃ uae retro oblitus inea quae ante sunt extentꝰ
sequor adpalmã suꝑ nae uocationis. Extendit
seipsũ: tetigit xp̃c. & sonuit dulcedo ueritatis
quã mori ꝓimpiis.: quid tã beneficum. quã
sanguine iusto delere crrographum peccato¬
ris: Quid tam beneficum. quamdicere non
adie ꝑ tin&e. quod fuistis. Estote quod ñ fuistis
Bene facit dñs inpopło suo. dimittendo peccata.
ꝓ mittendo uitam aeternã: Bene facit. auersum

Expanded text:
tipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me» tipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me» . Non dimittat psalterium suum, non dimittat tympanum: extendatur in ligno, et siccetur a concupiscentia carnis. Nervi quanto plus fuerint extenti, tanto acutius sonant. Ut ergo acute sonaret Pauli apostoli psalterium, quid dixit? «Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, sequor ad palmam supernae vocationis» . Extendit se ipse; tetigit Christus, et sonavit dulcedo veritatis.quam mori pro impiis? quid tam beneficum, quam sanguine justo delere chirographum peccatoris? quid tam beneficum, quam dicere: Non ad me pertinet quod fuistis; estote quod non fuistis? «Benefecit Dominus in populo suo,» dimittendo peccata, promittendo vitam aeternam. Benefacit
Abbreviated transcription (Latin):
tium.: Chorus xp̃i: iam totus mundus . ẽ: Chorꝰ
xp̃i .: aboriente in occidentẽ consonat. Uideamꝰ:
sitantum extenditur chorus xp̃i. Dicit psalmus
alius. Asolis ortu usq ad occasum: laudate
nomen dñi Laudent nomen eius in choro
Intympano & psalterio psallant ei quare
assumit tympanum & psalterium.: ut non
sola uox laudet. sed & oꝑa. Quando assumitur
as peregrinum: non sola uox sonat. sed& ma¬
nus consonat: quia uerbis facta concordant.
Assumpsisti organum: consentiunt digiti
linguae: Et ip̃sum mysterium trmpani et
psalterui : non ẽ tacendum. In trmpano: cori¬
um extenditur. Inpsalterio: corde extendun¬
tur In utroq organo: caro crucifigitur. Quam
bene psallebat intrmpano & psalterio: qͥ dicebat.
Mihi mundus crucifixus ẽ: & ego mundo Ipsũ
psalterium uel trmpanũ. te uult tollere qui
amat canticum nouum. qui te docet quandotͥ
dicit. qui uult. eẽ. meus discipłs: ab neget sem&¬

Expanded text:
tium? Chorus Christi jam totus mundus est. Chorus tium? Chorus Christi jam totus mundus est. Chorus Christi ab oriente in occidentem consonat. Videamus si tantum extenditur chorus Christi. Dicit psalmus alius: «A solis ortu usque ad occasum laudate nomen Domini» . «Laudent nomen ejus in choro.» 8. «In tympano et psalterio psallant ei.» Quare assumit tympanum et psalterium? Ut non sola vox laudet, sed et opera. Quando assumitur as peregrinum; non sola vox sonat, sed et manus consonat, quia verbis facta concordant. Assumpsisti organum, et consentiunt digiti linguae. Et ipsum mysterium tympani et psalterii non est lacendum. In tympano corium extenditur, in psalterio chordae extenduntur: in utroque organo caro crucifigitur. Quam bene psallebat in tympano et psalterio, qui dicebat: «Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo» ! Ipsum psalterium, velut tympanum tollere te vult, qui amat canticum novum, qui te docet quando tibi dicit: «Qui vult esse meus discipulus, abneget seme
Abbreviated transcription (Latin):
es: poteris offerre quod mundũ. ẽ. Offerat
ergo seipsum mundus sacerdos. & mundoe.
hõc ẽ. quod fecit xp̃e: Nihil mundũ inuenit
in hominib quid offerret pro hominibus.
Seipsum obtulit mundiłm uictimã. felix uicꝰ¬
immaculata Non ergo hoc optulit quodnos
illi dedimus : immo hoc optulit. quod anobis
accepit. & mundum optulit: Carnem enim
a nobis accepit: hanc optulit: Sed unde illã
accepit : De utero uirginis MARIAE: ut mun-¬
decm offerret ꝓ immundis Iꝑse rex. ipse
eius inchoro. Et chorus quid significat: mul-¬
ti nouerunt chorum: Et quia inciuitate loqͥ¬
mur: ꝓpe om̃s norunt: Chorus.ẽ: con-¬
sensio cantantium. Si in choro cantamus: con¬
corditer cantemus. Inchoro cantantiũ quis qͥs
uoce discrepauerit: offendit auditum. et per¬
turbat chorum. Si uox in conuenienter cantan¬
tis disturbat concentum cantantium. q uomodo
disturbat dissonans heresis consensus laudan¬

Expanded text:
es, poteris offerre quod mundum est. Offerat es, poteris offerre quod mundum est. Offerat ergo seipsum mundus sacerdos, et mundet. Hoc est quod fecit Christus. Nihil mundum invenit in hominibus, quod offerret pro hominibus; seipsum obtulit mundam victimam. Felix vicimmaculata! Non ergo hoc obtulit quod nos illi dedimus: imo hoc obtulit quod a nobis accepit, et mundum obtulit. Carnem enim a nobis accepit, hanc obtulit. Sed unde illam accepit? De utero virginis Mariae, ut mundam offerret pro immundis. Ipse Rex, ipse audent nomen ejus in choro.» Et chorus quid significat? Multi noverunt chorum; et quia in civitate loquimur, prope omnes norunt. Chorus est consensio cantantium. Si in choro cantamus, concorditer cantemus. In choro cantantium quisquis voce discrepuerit, offendit auditum, et perturbat chorum. Si vox inconvenienter cantantis disturbat concentum cantantium, quomodo disturbat haeresis dissonans concentum laudan
Abbreviated transcription (Latin):
unctus .ẽ : & rex & sacerdos. Rex pugnauit
ꝓ nobis: sacerdos obtulit se ꝓ nobis. Quando
ꝓ nobis pugnauit: quasi unctus.ẽ. Uere autẽ
uicit. Crucifixus . ẽ. enim. & decruce sua inqua
erat fixus : diabolum occidit: Et inde rex nr̃.
Unde autem sacerdos.: qui se ꝓnobis obtulit.
Date sacerdoti quod offerat. Quid inueniret homo
quoddaret: Mundã uictimã. Quam uictimã.
Quid mundũ potest offerre.: Opeccator o inique.
o impie. quicquid attuleris immundum est.
& aliquid mundũ peo offerendum . ẽ. Quȩre
apudte quod offeras: nominuenies Quaere
exte quod offeras: non delectatur arietibus.
nec hyrcis. nec tauris. omĩa ipsius sunt. Et¬
si non offeras: offer erggo illi mundũ sacrifi¬
cium: Sed peccator es. impius es: sed & inqui¬
natam conscientiam habes Poteris forte ali¬
quid mundũ offerre purgatus: Sed ut pur¬
geris: aliquid ꝓte offerendum .ẽ. Quid ergo
ꝓ̃te oblaturus es ut munderis. Si mundatus

Expanded text:
unctus est et Rex et Sacerdos. Rex pugnavit unctus est et Rex et Sacerdos. Rex pugnavit pro nobis, Sacerdos obtulit se pro nobis. Quando pro nobis pugnavit, quasi victus est; vere autem vicit. Crucifixus est enim, et de cruce sua, in qua erat fixus, diabolum occidit: et inde Rex noster. Unde autem Sacerdos? Quia se pro nobis obtulit. Date Sacerdoti quod offerat. Quid inveniret homo quod daret mundam victimam? Quam victimam? Quid mundum potest efferre peccator? O inique, o impie! quidquid attuleris immundum est, et aliquid mundum pro te offerendum est. Quaere apud te quid offeras; non invenies. Quaere ex te quod offeras; non delectatur arietibus, nec hircis, nec tauris. Omnia ipsius sunt, etsi non offeras. Offer ergo illi mundum sacrificium. Sed peccator es, impius es, sed inquinatam conscientiam habes. Poteris forte aliquid mundum offerre, purgatus; sed ut purgeris, aliquid pro te offerendum est. Quid ergo pro te oblaturus es, ut munderis? Si mundatus
Abbreviated transcription (Latin):
quae hierłm aet̾na ẽ. in cęlis quae ẽ. mat̾
nr̃a. ipsa nos genuit. ipsa . ẽ. aeccła scõrum. ipsa
nos nutriuit. ex parte peregrina: ex magna
beatitudo.ẽ. angłorum: E& parte qua peregri¬
natur in hoc scło: spes.ẽ. iustoꝵ. De illadic¬
tum .ẽ: gła in excelsis dõ De hac dictum ẽ.
& in terrã pax hominib bone uoluntatis
Quia ergo in hac uita gemunt. & desiderant
illam patriã. currant dilectione non pedib
corporis. nonquaerant naues sed pennas.
duas alas caritatis app̃hendant. Quae sunc¬
duae alȩ caritatis.: dilectio dĩ. & dilectio pro¬
ccuaron exultent in rege suo Quod dixit
qui fecit eum: hoc dixit inrege suo. Quod
tis in eo qui fecit eum: hoc ẽ. in rege suo Filius
dĩ qui fecit nos : factus . ẽ inter nos Et rex
nr̃ regit nos: quia creator nr̃ fecit nos Ipse
ẽ. tamen ꝑquem facti sumus: qui. ẽ ꝑ quem
autem ungebantur: & sacerdotes: Ille uerꝰ

Expanded text:
quae Jerusalem, aeterna est in coelis, quae est mater quae Jerusalem, aeterna est in coelis, quae est mater nostra . Ipsa nos genuit, ipsa est Ecclesia sanctorum, ipsa nos nutrivit; ex parte peregrina, ex magna beatitudo Angelorum est: ex parte qua peregrinatur in hoc saeculo, spes est justorum. De illa dictum est, «Gloria in excelsis Deo:» de hac dictum est, «Et in terra pax hominibus bonae voluntatis» . Qui ergo in hac vita gemunt, et desiderant illam patriam, currant dilectione, non pedibus corporis: non quaerant naves, sed pennas; duas alas charitatis appduae alae charitatis? Dilectio Dei, et dilectio proon exsultent in rege suo.» Quod dixit, «qui fecit eum;» hoc dixit, «in rege suo.» Quodtis, «in eo qui fecit eum;» hoc est, «in rege suo.» Filius Dei qui fecit nos, factus est inter nos: et Rex noster regit nos, quia Creator noster fecit nos. Ipse est tamen per quem facti sumus, qui est per quem autem ungebantur et sacerdotes : ille vero
Abbreviated transcription (Latin):
Ut diligatis illum. bonum urm̃ non bonum
ipsius. quia malo ur̃o eum non diligitis. non
malo ipsius. Non enim minus habebit ds̃
diuitatẽ: si homo in illo non habuerit cari¬
tatem: Tu crescis exdõ: non ille extẽ. Et tam̃
tantum nos dilexit prior. antequam eum dili¬
geremꝰ: ut filium suum unicum mitter& mori
ꝓ nobis Quifecit nos. factus. ẽ internos quo¬
modo nos ipse fecit. Omĩa ꝑ ipsum facta sunt.
& si ne ipso factum. ẽ nihil: quomodo factus. ẽ.
in ternos. & uerbum caro factum . ẽ.: & habita¬
uit in nobis: ł rgo ipse ẽ : in quo debemꝰ lętari
Nemo sibi arroget partes ipsius: abipso ẽ. lȩti¬
tia quae nos facit felices. Laet̾etur isrł in eo
qui fecit eum: Et filiae syon exultent in
rege suo: Id. ẽ. usrł filii aeccłae sunt: quia
fyonfuit quidem una ciuitas quae cecidit.
inesꝰ reliqui is habitant quidem scĩ tẽporalit̃:
Sed syon uera. & hierłm uera. quia ipsa sron

Expanded text:
Ut diligatis eum bono vestro, non bono Ut diligatis eum bono vestro, non bono ipsius: quia malo vestro eum non diligitis, non malo ipsius. Non enim minus habebit Deus divinitatem, si homo in illum non habeat charitatem. Tu crescis ex Deo, non ille ex te: et tamen tantum nos dilexit prior , antequam cum diligeremus, ut Filium suum unicum mitteret mori pro nobis . Qui fecit nos, factus est inter nos. Quomodo nos ipse fecit? «Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Quomodo factus est inter nos? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Ergo ipse est in quo debemus laetari. Nemo homo sibi arroget partes ipsius; ab ipso est laetitia quae nos facit felices: «Laetetur Israel in eo qui fecit eum.» 5. «Et filii Sion exsultent in rege suo.» Ipse Israel, filii Ecclesiae sunt. Quia Sion fuit quidem una civitas, quae cecidit: in ejus reliquiis habitabant quidem sancti temporaliter; sed Sion vera et Jerusalem vera quia ipsa Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
ad aeccłam ꝑtinere scorum : Numquid iam
uidemus dm̃: quomodo sumus isrł si non ui¬
demꝰ. Est quaedã uisio huiꝰ tẽporis: erit altera
uisio futuri temporis. Uisio quae modo .ẽ. per
fidemẽ : uisio quae fura. ẽ. ꝑ speciem erit. Si cre¬
dimus: uidemꝰ. Si amamus : uidemus. Quid
uidemus : dm̃. Ubi ẽ ipse ds̃: Int̾roga iohannẽ.
dĩ caritas. ẽ. B enedicamus nomen eiũs scm: &
gaudeamus indm̃. si gaudemus incaritatem:
Quisquis habet caritatẽ. ut quid illum mittimꝰ
longe. ut uideat dm̃ Conscientia in suã atten¬
dat̃ : & ibi uidet dm̃. Si caritas ibi non habitat.
incaelo: habeat caritatem. & i illo habitat
sicut incaelo. Ergosimus isrł : & laetemur
non indonato. non inceciliano. nonuga¬
no. non in augustino. in eo lȩtetur qͥ fecit eũ
Nos fr̃s non uobis cõmendamꝰ nos ipsos. sed cõ¬
mendamus uobis dm̃: quia cõmendamus
uos dõ. Quomodo uobis dm̃ cõmendamus.

Expanded text:
ad Ecclesiam pertinere sanctorum, numquid jam ad Ecclesiam pertinere sanctorum, numquid jam videmus Deum? Quomodo sumus Israel, si non videmus? Est quaedam visio hujus temporis; erit altera visio futuri temporis: visio quae modo est, per fidem est; visio quae futura est, per speciem erit. Si credimus, videmus; si amamus, videmus. Quid videmus? Deum. Ubi est ipse Deus? Interroga Joannem: «Deus charitas est» . Benedicamus nomen ejus sanctum; et gaudeamus in Deo, si gaudemus in charitate. Quisquis habet charitatem, utquid illum mittimus longe, ut videat Deum? Conscientiam suam attendat, et ibi videt Deum. Si charitas ibi non habitat, in coelo; habeat charitatem, et in eo habitat sicut in coelo. Ergo simus Israel, et laetemur non in Donato, non in Caeciliano; non in Proculiano, non in Augustino: «In eo laetetur qui fecit eum.» Nos, fratres, non vobis commendamus; sed commendamus vobis Deum, quia commendamus vos Deo. Quomodo vobis Deum commendamus?
Abbreviated transcription (Latin):
seminata sunt zizania. Numquid inparte
triticum. & in parte zizania: Pertotũ triticũ:
& ꝑtotum zizania. Ager dñi mundus. ẽ:
non africa. non quomodo t̾ra ista getuliae
fert sexagenum aut centenum. & numidia
fert denũm: non sic .ẽ. dõ ager suus Ubiq
illi fertur fructus. & centenus. & sex agenꝰ
& tricenus: tu tantum uide. quid uelis. eẽ.
sicogitas addñi fructum pertinere Ergo eccła
scõrum: aeccła catholica.ẽ. Aeccła scõrum : non
.ẽ. aeccła hereticorum. Aeccła scõrum illa ẽ:
quam p̃ signauit ds̃ antequam uideretur. et
exhibuit ut uideretur. Aeccła scõrum erat
antea tantummodo legebatur : nunc & legitur
& uidetur. Quando solum legebatur credeba¬
tur : modo uidetur & contradicitur. Laus eiꝰ:
Quid .ẽ. isrł. Uidens dm̃. hoc enim int̾pretatur nom̃
isrł. Quiuidet dm̃: in tpso lȩcetur aquo fac¬
tus . ẽ Quidẽ ergo fr̃s. quia diximus nos

Expanded text:
seminata sunt zizania. Numquid in parte seminata sunt zizania. Numquid in parte triticum, et in parte zizania? Per totum triticum, et per totum zizania. Ager Domini mundus est, non Africa. Non quomodo terrae istae: Getulia fert sexagenum aut centenum, et Numidia fert denum: non sic est Deo ager suus. Ubique illi fertur fructus, et centenus, et sexagenus, et tricenus: tu tantum vide quid velis esse, si cogitas ad Domini fructum pertinere. Ergo Ecclesia sanctorum, Ecclesia catholica est. Ecclesia sanctorum non est Ecclesia haereticorum. Ecclesia sanctorum illa est quam praesignavit Deus antequam videretur; et exhibuit, ut videretur. Ecclesia sanctorum erat sanctorum antea tantummodo legebatur, nunc et legitur, et videtur. Quando solum legebatur, credebatur: modo videtur, et contradicitur! «Laus ejus Quid est Israel? Videns Deum: hoc enim interpretatur nomen Israel. Qui videt Deum, in ipso laetetur, a quo factus est. Quid est ergo, fratres? quia diximus nos
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad messem: & intẽpore messis. dicã mes-¬
sorib Colligite primum zizania. & alligate
fasciculos ad cõburendum ẽa: triticum autẽ
meum reponite in horrea. Postea int̾rogauer̃
eum discipłi dicentes: narra nobis. parabolã
rizantorum. Et ipse exponit omĩa: ut nullus
homo cordi suo tribuat quod ibi intellexerit.
sed magistro caeli exponenti: nemodicat
exposuit sibi quomodo uoluit. Si parabolã
ꝓphetȩ exponeret dñs. quando ipse per eos
loquebatur quod dicebant. quis audiret:
Dicere non sic debere exponere. multomagis
quando ipse ex posuit quod ipse ꝓposuit. q̃uis
auder& contradicere manifeste ueritati : Cũ
ergo hanc parabolam dñs exponer&: ait. qui
autem seminat bonum semen: filius est¬
hominis. se utiq demonstrans. Bonum uero
Tizania autem: filii sunt maligni Ager e
hic mundus. lamuidete fr̃s: quia ꝑmun-¬
dum seminatũ. ẽ bonum semen. & ꝑ mundũ

Expanded text:
usque ad messem; et in tempore messis dicam mesusque ad messem; et in tempore messis dicam messoribus, Colligite primum zizania, et alligate fasciculos ad comburendum ea: triticum autem meum reponite in horreo.» Postea interrogaverunt eum discipuli dicentes: «Narra nobis parabolam zizaniorum.» Et ipse exponit omnia, ut nullus homo cordi suo tribuat quod ibi intellexerit, sed Magistro coeli exponenti. Nemo dicat: Exposuit sibi quomodo voluit. Si parabolam prophetae exponeret Dominus, quando ipse per eos loquebatur quod dicebant; quis auderet dicere, non sic debere exponere? Multo magis, quando ipse exposuit quod proposuit ipse, quis audet contradicere manifestae veritati? Cum ergo hanc parabolam Dominus exponeret, ait, «Qui autem seminat bonum semen, est Filius hominis:» se utique demonstrans. «Bonum vero ctorum. «Zizania autem, filii sunt maligni. Ager est hic mundus» . Jam videte, fratres, quia per mundum seminatum est bonum semen, et per mundum
Abbreviated transcription (Latin):
ciet. Si triticum esses : foris abarea inueniređ
te uolatilia & colligerent te. Adde: quia ex¬
eo ipso quod excedis & uolas: paleam te esse
indicas. Sed quia leuis eras: uenit uentus.
et desubpedib boum ablatus es. Qui autẽ
triticum sunt: ferunt trituram. gaudent
quia grana sunt. gemunt inter paleam.
expectant uentilatõrem: quẽ cognoscunt
redemptorem. Cantate dño canticũ nouum.
Laus eius in aeccła scõrtim. Haec ẽ. aeccła scõꝵ.¬
aeccła frumentoꝵ. toto t̾rarum orbe diffusoꝵ.
ꝑagrum dñi seminata. quod. ẽ. hic mundus.
ipso dño exponente cumde seminante diceret.
quia homo seminauit bonũ semen in agro suo
Et uenit inimicus: & suꝑseminauit zizania
Et dixer̃ pueri patri familias Nonne bonum
semen seminasti in agrotuo. unde hic sunt ziza¬
nia: Et respondit illis. Inimicus homo hoc
fecit: Uoluerunt colligere zizaniam: & com¬
pescuit illos dicens. Stnite utraq crescere

Expanded text:
ti? Etsi triticum esses foris ab area, invenirent ti? Etsi triticum esses foris ab area, invenirent te volatitia, et colligerent te . Adde quia eo ipso quo discedis et volas, paleam te esse indicas: et quia levis eras, venit ventus, et de sub pedibus boum ablatus es. Qui autem triticum sunt, ferunt trituram; gaudent, quia grana sunt, gemunt inter paleam, exspectant ventilatorem, quem cognoscunt redemptorem. «Cantate Domino canticum novum: laus ejus in Ecclesia sanctorum.» Haec est Ecclesesia frumentorum toto terrarum orbe diffusorum; per agrum Domini seminata, quod est hic mundus, ipso Domino exponente, cum de seminante diceret: Quia «homo seminavit bonum semen in agro suo, et venit inimicus, et superseminavit zizania; et dixerunt servi patrifamilias, Nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde hic sunt zizania? Respondit ille, Inimicus homo hoc fecit.» Voluerunt colligere zizania, et compescuit illos dicens: «Sinite utraque crescere