comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia qͣ eũ ñ uidẽt nͥ ut iustꝰ ex fide uiueret. et ñ respicientes
que uident᷑ s quȩ ñ uident᷑. spũ exfide. sp̃e iufticie expectaremus:
Qui ut dicunt: si peccato mors tta corporis accidisset ñ utiq it eesi
missionẽ peccatoꝵ qͣm redẽptor nob tribuit moreremꝰ. m̃ intelli¬
gunt sm ies q̃rũ reatũ. ne pꝰ hanc uitã obsint do soluete teen
cabac certam̃ ficd̃ sinit manere. ut ꝑ illas erudiane et erxer ceant
ꝓficientes in agone iusticiȩ. Posset enĩ et alꝰ h ñ intellegens dicere.
Sipoit eccatũ dix̃ ds̃ h̃oi insudore aultꝰ tui edes prnec tuũ . et fpi
ea h dura et asꝑa parit etiã tra fideliũ: Itẽ sixpẽ peccatiã erulie¬
ri dictu ⁊ in gemitu paries. cur etiã pꝰ peccatoꝵ temissionẽ femine
fideles eosdẽ dolores in parturiendo paciunt᷑  Etdaui cstat. piet̃
peccatũ qđ admiserant illos adõ pͥmos hões hec audister etipine¬
pusse nec resiftit his uerbis diuini libri q̃ posui de labore lidilino

Expanded text:
iustitiaqua eum non uiderent, nisi ut iustus ex fide uiueret et non respicientes quae uidentur, sed quae non uidentur spiritu ex fide spem iustitiae expectaremus? Qui autem dicunt: si peccato mors ista corporis accidisset, non utique post remissionem peccatorum, quam redemptor nobis tribuit, moreremur, non intellegunt quomodo res, quarum reatum, ne post hanc uitam obsint, deus soluit, tamen eas ad certamen fidei sinit manere, ut per illas erudiantur et exerceantur proficientes in agone iustitiae. posset enim et alius hoc non intellegens dicere: \'si propter peccatum dixit deus homini: in sudore uultus tui ehaec dura et aspera parit etiam terra fidelium? item si propter peccatum mulieri dictum est: in gemitu paries, cur etiam post peccatorum remissionem feminae fideles eosdem dolores in parturiendo patiuntur?\' et tamen constat propter peccatum, quod admiserant, illos a deo primos homines haec audisse atque meruisse nec resistit his uerbis diuini libri, quae posui de labore hominis et
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽ peccati. et ipsa sola poenã meret᷑. Inustũ ẽẽ dicentes ut hodie
nata aã ñ ex massa adȩ tã antiquũ peccatũ portet alienũ. Dicunt eti¬
a inqͥt nulla ratione c̃cedi. ut ds̃ qͥ ꝓpria peccata remittit. ĩputet
aliena. Uides ñe obsecro quẽ adiodũ pelagiꝰ ñ ex sua s exalioꝵ ꝑso
q̃ contͣ antiqͣm eccliȩ insitã opinionẽ sonare nc̃ coeꝑit. ut eã ipse c̃fite.¬
ri aut uerecundatꝰ aut ueritꝰ fuerit. Et forte ħ ipse ñ sentit qđ si¬
ne peccato nascat᷑ hõ. cui fatet᷑ necessariũ ẽę baptis mũ. in quo
fit remissio peccatoꝵ. Qđ sine peccato dãnet᷑ hõ quẽ necesse.ẽ ñ
baptiratũ in ñ credentib deputari. qr utiq scriptura euangłica¬

Expanded text:
ducem peccati, sola ergo poenam meretur. iniustum est enim. ut hodie nata anima non ex massa Adae tam antiquum peccatum portet alienum, quia nulla ratione conceditur, ut deus, qui propria peccata dimittit, unum inputet alienuquae contra antiquam et ecclesiae insitam opinionem sonare nunc coeperit, ut eam ipse confiteri aut uerecundatus aut ueritus fuerit. et forte hoc ipse non sentit, quod sine peccato nascatur homo, cui fatetur necessarium esse baptismum, in quo fit remissio peccatorum; quod sine peccato damnetur homo, quem necesse est non baptizatum in non credentibus deputari
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ malũ in carne nr̃a. ñ natura in ꝗͣ diuinitꝰ creatꝰ.ẽ. hõ.s uitio qͦ uo¬
luntate ꝓlapsusiẽ. Ubi amissis uirib. ñ eaqͣ uulnerat᷑ ẽ. uoluntatis

Expanded text:
enim malum in carne nostra non natura, in qua diuinitus creatus est homo, sed uitio, quo uoenim malum in carne nostra non natura, in qua diuinitus creatus est homo, sed uitio, quo uoluntate prolapsus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt᷑. ante agonẽ mortuos nulla dãnatione ꝑseqͥt᷑ paruulos ñ haptiatos
reds in nectit: & tã ꝗͣ irȩ filios etiã si paruuili moriant᷑. ad c̃dẽnationem
t̃hit. In grandib aut̃ haptitatis in qͥb iã racione utentib qͥcqͥd eidẽ con¬
cupiscentiȩ mens ad peccandũ c̃sentit. ꝓpriȩ uoluntatis. & Heletis pec¬
catis õib soluto etiã reatu qͦ uinctos originalit detinebat. ad agonẽ in¬
terĩ manet. ñ sibi adinlicita c̃sentientib nichil oĩno nocitura. donec
ab sorbeat᷑ mors inuictoria. et pace ꝑfecta nichil qđ uincat᷑ existat.
Consentientes aut̃ sibi ad inlicita reos tenet. et nͥ ꝑ medicinã ꝑoenitentiȩ.
monuit ut dicamꝰ. Simitte nob̾ debita nr̃a. sic̃ et nos dimittimꝰ de¬
bitorib nr̃is. Ne nos inferas in tẽptationẽ. s lib̾a nos a malo. Manet

Expanded text:
quitur, ante agonem mortuos nulla damnatione persequitur; paruulos non baptizatos quitur, ante agonem mortuos nulla damnatione persequitur; paruulos non baptizatos reos innectit et tamquam irae filios, etiamsi paruuli moriantur, ad condemnationem trahit. in grandibus autem baptizatis, in quibus iam ratione utentibus quicquid eidem concupiscentiae mens ad peccandum consensit, propriae uoluntatis est; deletis peccatis omnibus, soluto etiam reatu, quo uinctos originaliter detinebat, ad agonem interim manet non sibi ad inlicita consentientibus nihil omnino nocitura, donec absorbeatur mors in uictoriam et pace perfecta nihil quod uincatur existat. consentientes autem sibi ad inlicita reos tenet et, nisi per medicinam paenitentimonuit, ut dicamus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ne nos inferas in temptationem, sed libera nosa malo. manet
Abbreviated transcription (Latin):
cabit᷑ in c̃spectu tuo oĩs uiuens. T̃ales itaq nos futuros dñs p̾iudens.
q̃dã salubria remedia c̃tͣ reatũ et uincła peccatoꝵ. etiã pꝰ baptismũ aa¬
re acuałe dignat᷑ ẽ. oꝑa scilicet miscdiȩ cũait. dimittite et dimit te-¬
t᷑ uob. date. et cdabit᷑ uob̾. Quis enĩ cũ aliqͣ spe adipiscendȩ salutis Et¬
nȩ de haic uita emig̃ret manente illa sententia. qđ qͥcũq totã legẽ ser¬
uau̾tt. offendat aut̃ in uno factꝰ ẽ. oĩuĩ reus. nisi pꝰ paululũ loq̃ret᷑. sic lo.¬
qͥmini et sic facite tãꝗͣ ꝑlegẽ lib̾tatis incipientes iudicari. Iudicium
emĩ sine miscłia illi qͥ ñ fac᷑ miscdłiã. Sup exaltat aut̃ miscdia uidicio:
Concupiscentia gͥ tãqͣ lex peccati manens in m̃bris corporis mortis huiꝰ
cũ paruulis nascit᷑. in paruulis baptiratis a re̾atu soluit᷑. ad agonẽ relin¬

Expanded text:
cabitur in conspectu tuo omnis uiuens. tales itaque nos futuros dominus praesciens cabitur in conspectu tuo omnis uiuens. tales itaque nos futuros dominus praesciens quaedam salubria remedia contra reatum et uincula peccatorum etiam post baptismum dare ac ualere dignatus est, opera scilicet miseur vobis; date, et dabitur vobis . Quis enim cum aliqua spe adipiscendae salutis aeternae de hac vita emigraret, manente illa sententia, quod quicumque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus; nisi pipientes iudicari. iudicium enim sine misericordia illi, qui non facit misericordiam; supercxultat autem misericordia iudicio? Concupiscentia igitur tamquam lex peccati manens in membris corporis mortis huius cum paruulis nascitur, in paruulis baptizatis a reatu soluitur, ad agonem relin
Abbreviated transcription (Latin):
Huiꝰ aut̃ qͣstionis solutio de hõis uita sine ulla subreptione uł p̃occu-¬
ꝑatione peccati. ꝓpt̾ cotidianas etiã nr̃as orationes maxu
saria.ẽ. Sunt enĩ qͥdã tantũ p̃sum̃tes de lib̾o humanȩ uoluntatis
arbitrio. ut ad ñ peccandũ nec aduiuandos nos diuinitꝰ opinent᷑. semel
ipsi naturȩ nr̃ȩ c̃cesso lib̾ȩ uoluntatis arbitrio. Unde fit consequens
ut nec orare debeamꝰ ne intremꝰ in tẽptationẽ. ħ.ẽ. ne tẽptationeumn¬
cam᷑. uł cũ fallit et pͣoccupat nescientes. uł cũ p̃mit atq urget in-
exiftimemꝰ. ũbis e̾xplicare ñ possumꝰ. Acute aut̃ sibi uident᷑ dic̃e.
qͣsi nr̃m ħullus ignoret. Qđ si nolumꝰ ñ peccamꝰ. Nec p̃ciꝑet ds̃
hõi. qd ẽẽt humanȩ inpossibile uoluntati. S ħ ñ uident qđ ad
ñnulla suꝑanda. uł q̃ male cupiunt᷑. uł quȩ male metuuntur.
magnis ałiqͣndo et totis uirib opꝰ.ẽ. uoluntatis. qͣs nos ñ ꝑfecte

Expanded text:
Huius autem quaestionis solutio de hominis uita sine ulla subreptione uel praeoccupatione peccati propter cotidianas etiam nostras orationes maxime necessaria est. sunt enim quidam tantum praesumentes de libero humanae uoluntatis aipsi naturae nostrae concesso liberae voluntatis arbitrio. Unde fit consequens ut nec orare debeamus ne intremus in tentationem, hoc est, ne tentatione vincamur, vel cum fallit et praeoccupat nescientes, vel cum premit atque urget infiexistimemus, uerbis explicare non possumus. Acute autem sibi uidentur dicere. quasi nostrum hoc ullus ignoret, quod \'si nolumus, non peccamus, nec praeciperet deus homini, quod esset humanae inpossibile uoluntati\'. sed hoc minus uident, quod ad nonnulla superanda, uel quae male cupiuntur uel quae male metuuntur, magnis aliquando et totis uiribus opus est uoluntatis, quas nos non perfecte
Abbreviated transcription (Latin):
esurientib eã et sicientib ꝓmittit eiꝰ saturitatẽ. Repellamꝰ itaq
ab aurib et m̃tib nr̃is eos qͥ dicunt accepto semel lib̾ȩ uoluntatis
arbitrio. nec orareᷤ debe ut ds̃ nos adiuuet ne peccemꝰ. Talib enim
tenebris nec phariseus ille cecabat᷑. qͥ qͣuis in ħ errare qd̃ sibi addendũ
d iusticiã nichil putabat. seq arbitralat᷑ eiꝰ plenitudine

Expanded text:
ientibus eam et sitientibus promittit eius saturitatem? Repellamus itaque ab auribus et mentibus nostris eos, qui dicunt accepto semel liberae uoluntatis arbitrio nec orare nos debere, ut deus nos adiuuet, ne peccemus. talibus enim tenebris nec pharisaeus ille caecabatur, qui quamuis in hoc erraret, quod sibi addendum ad iustitiam nihil putabat seque arbitrabatur eius plenitudine
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ qͣ oramꝰ. utiq nr̃a corpꝰcula refecturi. Sic̃ ẽt ista ciboꝵ scĩficatio
effic̃. ut qđ in os intͣuerit ñ inuentrẽ uadat et in secessũ em
pit᷑ nos dñs exhortat᷑. ita scificatio catecumini si ñ fuerit baptiratꝰ.
ñ ei ualet ad intrandũ regnũ cęloꝵ. aut ad peccatoꝵ remissionem.
Ac ꝑ ħ et illa sc̃ificatio cuiꝰcũq modi sit qͣm infiluis fideliũ eẽ dixit

Expanded text:
nem, qua oramus utique nostra corpuscula refecturi. sicut ergo ista ciborum sanctificatio non efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emipitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit
Abbreviated transcription (Latin):
centiȩ carnis ad inlicita c̃ sentutꝰi. Conu̾sos gͦ ds̃ adiuuat. auersos de-¬
serit. S etiã ut cͣũtam᷑ ipse adiuuat. qđ certe ocłis coporis lux ista
ñ p̃stat. Cũ gͦ nob̾ iubet dicens. cũtumi ni ad me. et cͣũtar aduos. nos¬
q illi dicimꝰ. c̃ũte nos ds̃ sanitatũ nr̃arũ. et ds̃ uirtutũ c̃ũte nos.
qͥd aliud dicimꝰ. ꝗͣ da qđ iubes. Cũ ubet dicendo. intelligite gͦ qͥ¬

Expanded text:
centiae carnis ad inlicita consentimus. conuersos ergo deus adiuuat, auersos deserit. sed etiam ut conuertamur, ipse adiuuat, quod certe oculis corporis lux ista non praestat. cum ergo nobis iubet dicens: co.nuertimini ad me, et conuertar ad uos nosque illi dicimus: conuerte nos, deus sanitatium nostrarum, et: deus uirtutum, conuerte nos, quid aliud dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. Cui malo ñ oboedire p̃cipit. cũ dic̃ Nongͦ regnet peccatũ i
uro mortali corpore. ad oboediendũ desidłus eiꝰ. Si Sͦ his desiderus
ccupiscentia carnis inlicita uoluntatis inclinatione c̃sensimꝰ. ad h
sanandũ dicimꝰ. Dimitte nob̾ debita nr̃a. adhibentes remediũ exoꝑe
miscdiȩ in eo qđ acdclimꝰ. sic̃ et nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. Ut
aut̃ ñ ei c̃sentiamꝰ dep̃cam᷑ adutoriũ dicentes. & ne nos inferas in

Expanded text:
egnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. si ergo his desideriis concupiscentiae carnis inlicita uoluntatis inclinatione consensimus, ad hoc sanandum dicimus: dimitte nobis debita nostra, adhibentes remedium ex opere misericordiae in eo quod addimus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ut autem non ei consent
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bris adũsus legẽ m̃tis suę legẽ c̃cupiscentiȩ ñ habẽt. nc̃ pꝰ eoꝵ
peccatũ nata ex eis nr̃a care peccati. ꝓ magno obtinet᷑ ab his
oboediunt dõ. desidus eiꝰdẽ c̃cupiscentie ñ oboedire. et crucifigere
in se carnẽ cũ passionib et c̃cupiscentiis. ut suit iħu xp̃i qͥ ħ in car

Expanded text:
membris aduersus legem mentis suae legem concupiscentiae non habere, nunc post eorum membris aduersus legem mentis suae legem concupiscentiae non habere, nunc post eorum peccatum nata ex eis nostra carne peccati pro magno obtinetur ab his qui oboediunt deo desideriis eiusdem concupiscentiae non oboedire et crucifigere in se carnem cum passionibus et concupiscentiis, ut sint Iesu Christi, qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
alege sui dñi aũsa ẽ. hab̾e coepit ẽtra eã seruus eiꝰ. hẽ. corpꝰ esꝰ legẽ
in obcedientiȩ. & puduit illos hões nuditatis suȩ ãadu̾so in se mo¬
tu. que ante ñ senserant. q̃ aadũsio aꝑcio dicta.ẽ. ocłoꝵ. Neque
enĩ orełis clausis int̾ illas arbores oberrabant. Sic et de agar scriꝑ¬
trĩi ẽ. aꝑti s̃ ocłi eiꝰ et uidit puteũ. Tẽ illi hões pudenda texeruni
ettur caro peccati expianda ꝑ illiꝰ sacram̃tũ qͥ uenit in simulior¬
dine carnis peccati. itt euacuetur corpꝰ peccati. qđ ex corpꝰ mom¬
morcis: quẽ admodũ labor qͦ cuncti hões laborant in t̾ra. quẽad¬
modũ infeminas parturitio cũ dolorib. Hȩc enĩ cũ de peccato
arguerent᷑ dĩ sententia meruer̃. q̃ ñ in eis solis. s etiã in successori¬
b eoꝵ. in aliis magis in aluis minꝰ. tam̃ in oĩb uidem ĩpleri. Cũ tta¬
q pͥmoꝵ illoꝵ hominũ fuerit pͥma iusticia oboedire dõ. et hanc in

Expanded text:
lege sui Domini aversa est, habere coepit contra eam servus ejus, hoc est corpus ejus, legem inobedientiae; et puduit illos homines nuditatis suae, animadverso in se motu, quem ante non senserant: quae animadversio apertio dicta est oculorum ; neque enim oculis clausis inter illas arbores oberrabant. Sic et de Agar scriptum est, Aperti sunt oculi ejus, et vidit puteum . Tunc illi homines pudenda texerunt: citur caro peccati, expianda per illius sacramentum, qui venit in similitudine carnis peccati, ut euacuetur corpus peccati, quod et corpus mormortis, quemadmodum labor quo cuncti homines laborant in terra, quemadmodum in feminas parturitio cum doloribus. haec enim, cum de peccato arguerentur, dei sententia meruerunt, quae non in eis solis, sed etiam in successoribus eorum, in aliis magis, in aliis minus, tamen in omnibus uidemus inpleri. cum itaque primorum illorum hominum fuerit prima iustitia oboedire deo et hanc in
Abbreviated transcription (Latin):
tor. s õis sc̃s. Uox enĩ scõꝵ ẽ. si dixerimꝰ qr peccatũ ñ habemꝰ. nos
ipsos seducimꝰ. & ueritas in nob̃ ñ ẽ. Unde in eiꝰdẽ apłi apocalypsi

Expanded text:
tor, sed omnis sanctus: vox enim sanctorum est, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos tor, sed omnis sanctus: vox enim sanctorum est, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute lib̾ant᷑. quib dñs iħs dedit potestatẽ filios dĩ fieri. Ab ista
horrenda dñatione libandi fuerant qͥb dic̃. si uos filiꝰ lib̾au̾it. tẽ ue-¬
re lib̾i eritis. His atq huiꝰ modi aliis innumerabilib testun
bitare ñ possũ. nec dm̃ aliqͥd impossibile hõi pͣcepisse. nec dõ ad o-¬
pitulandũ et adiuuandũ qͦ fiat qđ iubet impossibile aliqͥd ẽẽ. Ac
ꝑ ħ potest hõ si uelit ẽẽ sine peccato. aduitꝰ a dõ. Si aut̃ qđ scdõ loco
posuerã q̃rat᷑ utrũ sit. ẽẽ ñ credo. Magis enĩ scripturȩ credo dicen-¬
ti. ne intres inuidiciũ cũ seruo tuo. qm̃ ñ ustificabit᷑ in conspectutuo
õĩs uiuens. Et idõ miscdia dĩ opꝰ. ẽ. ꝗͣ suꝑ exaltat uidicio. q̃ illi ñ erit
lictũ meũ dño. et tudimisifti impietatẽ cordis mei. c̃tiuo sub¬
iunxͣ. Pro hac orabit ad te oĩs sc̃s. in tp̃ͣr oportuno. Non gͦ oĩs pecca-¬

Expanded text:
eum recipientibus , dedit potestatem filios Dei fieri . Ab ista horrenda dominatione liberandi fuerant, quibus dicit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . His atque hujusmodi aliis innumerabilibus testimoniis dubitare non possum, nec Deum aliquid impossibile homini praecepisse, nec Deo ad opitulandum et adjuvandum, quo fiat quod jubet, impossibile aliquid esse. Ac per hoc potest homo, si uelit, esse sine peccato adiutus a deo. Si autem, quod secundo loco posueram, quaeratur utrum sit, esse non credo. magis enim scripturae credo dicenti: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. et ideo misericordia dei opus est, quae superexultat iudicio, quae illi non erit, lictum meum Domino, et tu dimisisti impietatem cordis mei; continuo subjunxit, Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno . Non ergo omnis pecca
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptator maloꝵ ẽ. ipse aut̃ neminẽ tẽptat. S ut si forte tẽptari
coeꝑimꝰ ac̃cupiscentia nr̃a. adiutorio eiꝰ ñ deseram᷑. ut in eo possimꝰ
uinẽe ne abstrahami᷑ in lecti. Deinde addimꝰ qđ ꝑficiet᷑ in fine. cũ ab-¬
sorbebit᷑ mortale auita. s liłu nos amalo. Tc̃ enĩ nulla erit talis con¬
cupiscentia. cũ qͣ certare. et cui ñ cͣsentire ubeach᷑. Sic gͦ totũ ħ in
trib beneficus positũ. breuit̃ peti potest¬
nosce nob̃ ea in qͥb sumꝰ abstracti a c̾cupiscentia. ad uiua ne abstraha-¬
m᷑ a c̃cupiscentia. aufer a nob̃ c̃cupiscentiã. Ad peccandũ nãq ñ adui¬
uam᷑ adõ. iusta aut̃ agere uł iufticiȩ p̃ceptũ oĩ ex parte implere ñ
possumꝰ. nͥ ad uiuem᷑ adõ. Sic̃ enĩ corporis ocłs ñ adiuuat᷑ aluce. ut ab
eadẽ luce clausus aũsus ue discedat. ut aut̃ uideat ad uuat᷑ ab ea. ne

Expanded text:
 neminem tentat : sed ut si forte tentari coeperimus a concupiscentia nostra, adjutorio ejus non deseramur, ut in eo possimus vincere, ne abstrahamur illecti. Deinde addimus quod perficietur in fine, cum absorbebitur mortale a vita : Sed libera nos a malo. Tunc enim nulla erit talis concupiscentia, cum qua certare, et cui non consentire jubeamur. Sic ergo totum hoc in tribus beneficiis positum breviter peti potestnosce nobis ea in quibus sumus abstracti a concupiscentia, adjuva ne abstrahamur a concupiscentia, aufer a nobis concupiscentiam. CAPUT V. 5. uamur a deo; iusta autem agere uel iustitiae praeceptum omni ex parte implere non possumus, nisi adiuuemur a deo. sicut enim corporis oculus non adiuuatur a luce, ut ab eadem luce clausus auersusue discedat, ut autem uideat adiuuatur ab ea ne
Abbreviated transcription (Latin):
bat elegerit. Qđ ante ꝗͣ fiat. manifestũ ẽ illũ qͥ foris bapti¬
ratꝰ .ẽ. ẽẽ peiorẽ. Itaq in ħ sola falsa opinio. in illo aut̃ etiã
ipsa diuisio corrigenda .e. s in neutro ipsoꝵ sacram̃ti ueritas
uneteti cat holica separatã ubi h docet᷑ & diseit᷑. s alietuꝰ sclaris
emolum̃ti causa in catholica unitate baptirari uoluertt aat u ea¬
etia tanto sceleratiꝰ. qͣnto magis errori heresis & diuis coni unta¬
tis fallacia simulacionis adiungit. Quã obrẽ cuiꝰ o hõnis euitate
qͣnto pieulosior ẽ cetortuosior. tanto instantiꝰ && oꝑosiꝰ corrigen¬
da e Nec idõ tam̃ giqͥd haibet integrũ. p̃sertĩ ñ suũ s dĩ apot̃
aeunti pꝰ amatores suos dedit panẽ suũ & uinũ suũ co oleũ suũ
&e alia uł alimita uł ornam̃ta. q̃ nec a se ipsa nec ab eiꝰ amatoribꝰ
ei sͥ s ab illo qͥ eã miserans ubiq uoluit ad quẽ redeat admou̾e

Expanded text:
bat elegerit; quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris baptibat elegerit; quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris baptizatus est esse pejorem. Itaque in hoc sola falsa opinio, in illo autem etiam ipsa divisio corrigenda est; sed in neutro ipsorum Sacramenti veritas m ab unitate catholica separatam ubi hoc docetur et discitur, sed alicujus saecularis emolumetiam tanto sceleratius, quanto magis errori haeresis et diuisioni unitatis fallaciam simulationis adiungit. quamobrem cuiusque hominis prauitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. nec ideo tamen si quid habet integrum praesertim non suum sed dei, propter ae et eunti post amatores suos dedit panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit ad quem redeat ammonere.
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ intꝰ baptiretur: Fateor int̾ẽẽ. Ille enĩ peior ẽ. qͥ etiam
foris baptirat᷑. ñ eo qđ baptizat᷑. s eo qđ foris. ẽ. Est enĩ
etiã ipsiꝰ diuisionis. nec nullũ nec paruũ malũ. Si tam̃
ille qͥ intꝰ baptitat᷑. ñ ꝓpt̾ aliqd̃ terrenũ aut tẽporale cõ¬
modũ intꝰ eẽ uoluit. s qđ unitatẽ eccłiȩ toto orbe dif-
fusȩ scismatũ c̃cisionibꝰ p̃tulit. Alioqͥn. etiã ipse intͣ illos
qui foris s deputandꝰ.ẽ. Constituamꝰ gͦ duos aliqͦs isto modo.
Unũ eoꝵ u̾bi gr̾a id sentire de xp̃o qđ fotinꝰ opinatꝰ. ẽ. et in eiꝰ
heresi baptizari exct᷑ ȩccłiȩ catholicȩ cõmunionẽ. Aluũ uͦħ¬
idem sentire s in catholica baptirari. existimantẽ ipsã ẽẽ
catholicã fidẽ. Istũ ñdũ dico hereticũ. nͥ manifestata sibi
doctrina catholicȩ fidĩ resistere maluerit. & illud qđ tene¬

Expanded text:
alius intus baptizetur?\' fateor interesse. ille enim peior est qui etiam alius intus baptizetur?\' fateor interesse. ille enim peior est qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur sed eo quod foris est — est enim etiam ipsius diuisionis nec nullum nec paruum malum —, si tamen ille qui intus baptizatur non propter aliquod terrenum aut temporale commodfusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. Constituamus ergo duos aliquos isto modo: unum eorum, verbi gratia, id sentire de Christo quod Photinus opinatus est, et in ejus haeresi baptizari extra Eccn Catholica baptizari, existimantem ipsam esse catholicam fidem. Istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit, et illud quod tene
Abbreviated transcription (Latin):
contentionibꝰ defensa calluerat. Quaꝓpt̾ etiã hereticꝰ qͥ ꝑspicue
foris .ẽ. si baptismũ illic euangłicũ accepit. ñ talẽ utiq bap¬
tisinũ accepit. qͣli errore cecat᷑. & ꝓpt̾ea si resipiscens uidit
relinq̃ndũ eẽ qđ male tenuerat. ñ simul ei relinqͣndũ. ẽ. bo¬
sa opinantes baptitari. satis elucet discernendã ẽẽ sacram̃ti
ueritatẽ a male credentis errore. Quanuis utrunq in hõe
uno ualeat inueniri. & idõ cũ etiã foris in errore aliqͦ ẽstitu¬
sic̃ false fidei uera succedit. ñ sic potest etiam uero baptisio
uerꝰ baptismꝰ succede. qr idem ipse sibi succede ñ potest.
qr nec decedẽ potest. Ad ħ gͦ heretici ad catholicã ueniunt.
ut qđ eoꝵ malũ . ẽ. corrigatur. ñ qđ dĩ bonũ .ẽ. repetatur.
Dic̃ aliqͥs. Nichilne gͦ interest. si duo in errore pari atq mali.¬
cia constituti sint. nec uita & corde mutato aliꝰ eoꝵ foris.

Expanded text:
contentionibus defensa calluerat. quapropter etiam haereticus qui perspicue foris est baptismum illic euangelicum accepit, non talem utique baptismum accepit quali errore caecatur. et propterea si resipiscens uiderit relinquendum esse quod male tenuerat, non simul ei relinquendum est bosa opinantes baptizari satis elucet discernendam esse sacramenti ueritatem a male credentis errore, quamuis utrumque in homine uno ualeat inueniri; et ideo, cum etiam foris in errore aliquo constitusicut falsae fidei uera succedit, non sic potest etiam uero baptismo uerus baptismus succedere, quia idem ipse sibi succedere non potest, quia nec decedere potest. ad hoc ergo haeretici ad catholicam ueniunt, ut quod eorum malum est corrigatur, non quod dei bonum est repetatur. Dicit aliquis: \'nihilne ergo interest, si duo in errore pari adque malitia constituti sint nec uita et corde mutato alius eorum foris
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑ ȩccłam faciunt male uiuendo cẽ in suã uitã infirmas aĩas
mꝰ uł arguimꝰ uł hortam᷑. Nã & ille foris erat qͥ cũ discipłis ñ
sequebatur. & in nomine ap̃i demonia expellebat. Qđ dñs ne

Expanded text:
. contra ecclesiam faciunt male uiuendo et in suam uitam infirmas animas . contra ecclesiam faciunt male uiuendo et in suam uitam infirmas animas us uel arguimus uel hortamur. nam et ille foris erat qui cum discipulis non sequebatur et in no
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑. s etiã si tales accipiant. sic̃ idem eyprianꝰ ostendit scło
uerb̾ solis &e ñ factis renunciantes. nec idõ si correcti pꝰea fue¬
rint illud qđ ꝑu̾si acceꝑant it̾andũ ẽ. qͣntũ arbitror iã claret¬
& liquet in ista q̃stione de baptismo ñ ẽẽ cogitandũ qͥs olet s
qͥđ det. aut qͥs accipiat s qͥd accipiat. aut qͥs habeat s qͥd habeder.
Si enĩ hões eac parte diaboli &e idõ neqͣꝗͣ ad colũbã unicã ꝑtinen.¬
tes. posst̃ tam̃ acciꝑe & hab̾e & dare baptismi scĩtatẽ nullom
sua pusitate uiolatã. sic̃ ex ipsiꝰ eẏpriani litt̾is admonemur.
facta em̃damꝰ: Quappt̾ aliud ẽ. qͥdem sic̃ dic̃ scs cyprianꝰ i cos
qͥ intꝰ in eccłia s̃ in nomine xp̃i loqͥ aliud. eos qͥ foris s̃ et contra
eccłiã faciunt in nomine xp̃i baptizari. S & multi qͥ intꝰ funt

Expanded text:
vertantur, sed etiam si tales accipiunt, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo vertantur, sed etiam si tales accipiunt, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo verbis solis et non factis renuntiantes ; nec ideo si correcti postea fuerint, illud quod perversi acceperant, iterandum est: quantum arbitror, jam claret et liquet, in ista quaestione de Baptismo non esse cogitandum quis det, sed quid det; aut quis accipiat, sed quid accipiat; autes ex parte diaboli, et ideo nequaquam ad columbam unicam pertinentes, possunt tamen accipere et habere et dare Baptismi sanctitatem, nullo modo sua perversitate violatam, sicut ex ipsius Cypriani litteris admonemur; facta emendamus? Quapropter aliud est quidem, sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus inecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. sed et multi qui intus sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ modi. de qͣ etiã dictũ.ẽ. Una ẽ colũba mea. Qd̃ si ñ posit᷑.
manifestũ est eã int̾ alienos gemere. & intrinsecꝰ insidian¬
tes. & intrinsecꝰ oblatrantes. Lales tam̃ etiã utꝰ & accipiunt
baptismũ & habent & tradunt. scm̃ ꝑ se ipsũ nec ulla ex par.¬
te illoꝵ malignitate uiolatũ. in qͣ in finẽ usq ꝑdurant. Quo.¬
circa idem nos beatꝰ eyprianꝰ docet. ꝑ se ipsũ ẽẽ considandum
baptismũ uerb̃̾ euangłicis sic̃ accepit ȩccłia c̃secratũ. ñ ad¬
uincta neq ꝑmiaxcta ulla ꝑu̾sitate atq malicia siue accipien¬
tiũ siue tͣdentiũ. qͣndoqͥdem ipse utrunq nos ãmonet. et intͦ
fuisse qͦsdã ñ seruantes beniuolã caritatẽ. s inuidia & ma-
aꝑtissima uoce testat᷑. Quã obrẽ cũ manifestũ sit fieri posse.
ut in eis qͥ s̃ ex parte diaboli scm̃ tam̃ sit sacram̃tũ xp̃i. nͣ
ad salutẽ s ad iudiciũ eoꝵ . ñ solũ si pꝰ acceptũ baptismũ ꝑuͣ

Expanded text:
eiusmodi, de qua etiam dictum est: una est columba mea. quodsi non possunt, manifestum est eam inter alienos gemere et intrinsecus insidiantes et extrinsecus oblatrantes. tales tamen etiam intus et accipiunt baptismum et habent et tradunt sanctum per se ipsum nec ulla ex parte illorum malignitate uiolatur, in qua in finem usque perdurant. quocirca idem nos beatus Cyprianus docet per se ipsum esse considerandum baptismum uerbis euangelicis, sicut accepit ecclesia, consecratum, non adiuncta neque permixta ulla peruersitate adque malitia siue accipientium siue tradentium, quandoquidem ipse utrumque nos ammonet, et intus fuisse quosdam non seruantes beniuolam caritatem, sed in inuidia etapertissima uoce testatur. quamobrem cum manifestum sit fieri posse, ut in eis qui sunt ex parte diaboli sanctum tamen sit sacramentum Christi non ad salutem, sed ad iudicium eorum, non solu
Abbreviated transcription (Latin):
colloqͥa mala. & tam̃ eos intꝰ fuisse signauit cũ ait. Quomͦ
dict̃ qͥdã in uob̾. qr resurrectio mortuoꝵ n̾ẽ. Quaros aut̃.
ubi ñ detestat᷑:: Aut uero potuit qͥcꝗͣ dici uehem̃tiꝰ ꝗͣ ut
idoloꝵ seruitꝰ auaricia dic̃et᷑ sic̃ idẽ apłs posuit. nec cyprianꝰ
alit̾ intellex̃. & litt̾is suis ubi opꝰ erat inseruit : Qui tamen
c̃fitet᷑ tẽporibꝰ suis in eccła fuisse ñ qͣlescunq auaros s rapto¬
res ce foenatores. nec qͦs libet hões s epõs. Quanꝗͣ & is tos deqͥbꝰ
ait apłs. sermo eoꝵ sic̃ cancer serpit. uellẽ intellig̾e foris fuis.¬

Expanded text:
colloquia mala; et tamen eos intus fuisse significavit, cum ait, Quocolloquia mala; et tamen eos intus fuisse significavit, cum ait, Quodicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? auaros autem ubi non detestatur? aut uero potuit quicquam dici uehementius, quam ut idolorum seruitus auaritia diceretur, sicut idem apostolus posuit nec Cyprianus aliter intellexit et litteris suis ubi opus erat inseruit? qui tamen confitetur temporibus suis in ecclesia fuisse non qualescumque auaros, sed raptores et faeneratores, nec quoslibet homines, sed episcopos. quamquam et istos, de quibus ait apostolus: sermo eorum sicut cancer serpit, uellem
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̾ & intꝰ ce foris ꝑu̾sitas hominũ corrigenda .ẽ. diuina uͦ
sacram̃ta & eloqͥa nͣ hõĩbꝰ tribuenda. Non itaq patrocinatur
hereticis. qͥ ñ eis tribuit. qđ & si ap̃ eos. ñ tam̃ ipsoꝵ ẽẽ cog-¬
noseit. Non nos c̃cedimꝰ heretico baptismũ. s illiꝰ baptismũ
de qͦ dictũ.ẽ. hic. ẽ. qͥ baptizat. ubicunq inuen̾imꝰ agnoscunus.
ꝑfidus aut̃ & blasphemꝰ. si in ꝑfidia & blasphena ꝑmanserit.
nec ext̾ eccliam nec int̾ ȩccłam remissionẽ accipit pecca¬
toꝵ. Aut si ꝓpt̾ uĩ sacramͣti ad punctũ tẽporis accipit. & fo-¬
ris & intꝰ eadem uis oꝑat᷑. sic̃ uis nominis ap̃i expulsionem
epłis. suis execrari & detestari hereticoꝵ sacrilegam pͣuita¬
tem. ita ut dicant germonẽ eoꝵ sic̃ cancer serꝑe. Quid enĩ.
& illos qͥ dicebant. manducemꝰ & bibamꝰ. cras en
ñne corruptores moꝵ bonoꝵ ꝑ mala colloqͥa paulꝰ esse
manifestat. continuo subiungens. corrũpunt mores bonos

Expanded text:
Quapropter et intus et foris perversitas hominum corrigenda est, divina vero Sacramenta et eloquia non hominibus tribuenda. Non itaque patrocinatur haereticis, qui non eis tribuit quod si et apud eos, non tamen ipsorum esse cognoscit. Non nos concedimus haeretico Baptismum; sed illius Baptismum, de quo dictum est, Hic est qui baptizat , ubicumque invenerimus, agnoscimus. Perfidus autem et blasphemus si in perfidia et blasphemia permanserit, nec extra Ecclesiam, nec intra Ecclesiam remissionem accipit peccatorum: aut si propter vim Sacramenti ad punctum temporis accipit, et foris et intus eadem vis operatur, sicut vis nominis Christi expulsionem olos in omnibus epistulis suis execrari et detestari haereticorum sacrilegam prauitatem, ita ut dicant sermonem eorum sicut cancer serpere. quid enim? et illos, qui dicebant: manducemus et bibamus, cras nne corruptores morum bonorum per mala colloquia Paulus esse manifestat, continuo subjungens, Corrumpunt mores bonos
Abbreviated transcription (Latin):
s aluus ⁊^ hab̾e aliud ñ utilit hab̃e. Qui n habee uto rabeet das.¬
tiians ⁊ Qaui aũ n utilte̾ habet. ut utilit habeat corrigendus
ec adult̾a ẽ aqͣ in baptisio hereticoꝵ. qr nec ipsa ereatuara ꝙ đ
as condidit᷑ mala s nec uerba euangłica in qͥbꝰ libet etraimoluro¬
pͣhendenda s s error illoꝵ in qͦ adult̾a ẽ aĩa. & si a legitimouero¬

Expanded text:
 non habere, aliud non utiliter habere. qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus. nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica in quibuslibet errantibus reprehendenda sunt, sed error illorum in quo adultera est anima, etsi a legitimo
Abbreviated transcription (Latin):
que admodũ pot̾ant isti in ipsa intꝰ ȩccła baptirare q̃ro qũe adito¬
ai uasa ilła qͣ ñ in honorẽ s in c̃tumeliã domꝰ magnia c̃tinet antͣ
ipsã domũ magnã possint sc̃ificandis hõibꝰ minis trare qdđ scm. e.¬

Expanded text:
quemadmodum poterunt isti in ipsa intus ecclesia baptizare, quaero quemadmodquemadmodum poterunt isti in ipsa intus ecclesia baptizare, quaero quemadmodum uasa illa, quae non in honore sed in contumelia domus magna continet, intra ipsam domum magnam possint sanctificandis hominibus ministrare quod
Abbreviated transcription (Latin):
piens ñ accipiat tam̃ ministri ꝑu̾sitatem. s solã mysteru
sc̃itatẽ. in hona fide & spe & caritate unitati cõpaginatꝰ eccłiȩ
remissionẽ accipit peccatoꝵ. ñ ꝑ u̾ba sic̃ cancer serpentia. sed ꝑ
euangelica sacram̃ta de cęlesti fonte manantia. Si aut̃ ipse qͥ
cipatio ẽ. uisticiȩ & iniqͥtati. ñ solũ qͣ foris. s etiã ꝗͣ intꝰ est. Nouit
enĩ dñs qͥ s̃ eiꝰ. & recedat ab iniqͥtate om̃is qͥ inuocat nom̃ dm̃i. Nul¬
la etiã cõmunio ẽ. luci & tenebris. ñ solũ ꝗͣ foris. s etiã ꝗͣ intꝰ. ẽ.
Qui enĩ odit fre̾m suu̾ ait ioħs. in tenebris ẽ. usq adhuc. & utiq il.
li odant paulu̾. qͥ inuidię maliuolentia & dissensione xxp̃m ad.¬
nunciantes. arbit᷑bant᷑ se tribulationẽ excitare uinculis eius.
Quos tam̃ intꝰ fuisse idem cyprianꝰ intelligit. Cũ gͦ ñ possint
tenebre illuminare. aut iniqͥtas iustificare sic̃ idem dĩc. quero

Expanded text:
piens, non accipiat tamen ministri perversitatem, sed solam mysterii sanctitatem, in bona fide et spe et charitate unitati compaginatus Ecclesiae, remissionem accipit peccatorum; non per verba sicut cancer serpentia, sed per evangelica Sacramenta de coelesti fonte manantia. Si autem ipse qucipatio est iustitiae et iniquitati, non solum quae foris, sed etiam quae intus est. nouit enim dominus qui sunt eius, et recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen domini. nulla etiam communio est luci et tenebris, non solum quae foris, sed etiam quae intus sunt. qui enim odit fratrem suuli oderant Paulum, qui in inuidia et maliuolentia et dissensione Christum adnuntiantes arbitrabantur se tribulationem excitare uinculis eius, quos tamen intus fuisse idem Cyprianus intellegit. cum ergo non possint tenebrae inluminare aut iniquitas iustificare, sicut idem dicit, quaero
Abbreviated transcription (Latin):
magna erant uasa in c̾tumeliã. quoꝵ sermo ut cancer serpebat
Naͣ cũ de illis apłs loqueret᷑. ħ docuit. & sermo inqͥt eoꝵ sic̾ can¬
cer serpit. Ea quibꝰ ẽ. hymeneus & phyletꝰ. qͥ circa ueritatẽ aberra-¬

Expanded text:
magna erant uasa in contumeliam, quorum sermo ut cancer serpebat. magna erant uasa in contumeliam, quorum sermo ut cancer serpebat. nam cum de illis apostolus loqueretur, hoc docuit: et sermo, inquit, eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymen
Abbreviated transcription (Latin):
militatis & lenitatis obliuio. & arrogantie suę qͣnta iacta¬
cio. ut qͥs audeat aut fac̃e posse se credat qđ nec apłis conces-¬
dñs. ut titania a frum̃to putet se discerñe. aut qͣsi
palã fac̾e &e areã purgare c̃cessum sit paleas conet᷑ a tritico se-¬
parare. cunq apłs dicat. in domo aut̾ magna ñ solũ s̃ uasa au-¬
rea & argentea s & lignea & fictilia. c̃tẽnere & abic̾e & dãnare.
qͣndo ñ nisi in die dñi uasa lignea diuini ardoris incendio con-¬
remͣt᷑. & fictilia ab eo cui data.ẽ.ferrea uirga c̃fringa
Sic gͥ arguens cyprianꝰ eos. qͥ tanꝗͣ maloꝵ c̃sorciũ deuitantes se ab
unitate diruꝑant. ostendit magnã domũ qͣm dixͣ apłs. ubi es-¬
sent ñ solũ uasa aurea & argentea s & lignea & fictilia. ñ se in-¬
tellexisse nͥ eccłam ubi eẽnt boni & mali. donec in fine sic̾ area
uentilata purget᷑. Qđ si ita ẽ. in ipsa eccłia idẽ. in ipsa domo

Expanded text:
militatis et lenitatis obliuio, adrogantiae suae quanta iactatio, ut quis aut audeat aut facere posse se credat quod nec apostolis concesDominus, ut zizania a frumento putet se posse discernere, aut quasi ipsi palam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conetur a tritico separare: cumque Apostolus dicat, « In domo autem magna, non solum sunt vasa aure, lignea uero et fictilia contemnere et abicere et damnare, quando non nisi in die domini uasa lignea diuini ardoris incendio concrementur et fictilia ab eo cui data est ferrea uirga frangantur. sic igitur arguens Cyprianus eos, qui tamquam malorum consortium deuitantes se ab unitate dirruperant, ostendit magnam domum quam dixit apostolus, ubi essent non solum aurea uasa et argentea, sed et lignea et fictilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ubi essent boni et mali, donec in fine sicut area uentilata purgetur. quod si ita est, in ipsa ecclesia, id est in ipsa domo
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qͥ sͣ eiꝰ. & recedat ab iniqͥtate om̃is qͥ nominat nom̃ dñi.
In magna aut̃ domo ñ solũ uasa aurea s̃ & argentea. s et lignea
o fictilia. Si gͦ et isti qͦrũ sermo ut cancer serpebat tanꝗͣ uasa
in c̃tumeliã in domo magna erant . qͣm domũ magnã ȩccłiȩ ip.
tisinũ xp̃i uiolabatꝰ: Ita gͦ nec foris sic̾ nec intꝰ qͥs ꝗͣ qͥ expar¬
te diaboli ẽ. potest uł in se uł in qͦꝗͣ maculare sacram̃tũ qđ
xp̃i. ẽ. Non itaq dat remissã peccatoꝵ sermo qͥ sic̃ cancer serpit
ad aures audientiũ. S cũ baptisma uerb̃ euangelicis dat᷑. qͣli¬
bet ea ꝑũsitate intelligat ille ꝑ quẽ dat᷑. uł ille cui datur.¬

Expanded text:
te omnis qui nominat nomen Domini. In magna autem domo, non solum vasa aurea sunt et argentea, sed et lignea et fictilia . Si ergo et isti quorum sermo ut cancer serpebat, tanquam vasa in contumeliam in domo magna erant, quam domum magnam Ecclesiae ipsiutismum Christi violabat? Ita ergo nec foris, sicut nec intus, quisquam qui ex parte diaboli est, potest vel in se vel in quoquam maculare Sacramentum quod Christi est. Non itaque dat remissam peccatorum sermo qui ut cancer serpit ad aures audientium : sed cum Baptisma verbis evangelicis datur, qualibet ea perversitate intelligat ille per quem datur, vel ille cui datur
Abbreviated transcription (Latin):
tt̃andũ. ẽ : Nichil gͦ ad rẽ ꝑtinet de ꝗͣ nc̃ qͣstio.ẽ. qͥ seriꝰ se tardiꝰ¬
ue c̃uertat a ꝓpria ꝑu̾sitate ad rectitudinẽ fidĩ uł spei uł cari-¬
tatis. & si enĩ int̾iores mali faciliꝰ posst̃ boni fieri. aliqͣndo
tam̃ & de numero ext̾ioꝵ qͥdã qͦsdã int̾iores c̃uersione p̃ueniunt.
et illis in sterilitate manentibꝰ unitati rec̃ciliati fructũ affer̃
in tolerantia. siue tricenũ. siue sexagenũ. siue centenũ. Aut
⁊izania sola si dicenda s̃ q̃ usq in finem in maligno errore ꝑ¬¬
durant. & foris multa frum̃ta s̃. & intꝰ multatizania. At
enĩ peiores s̃ eactiores ꝗͣ it̾iores mali. Magna qͥdẽ qͣstio est.
utrũ peior fuerit nycholaus iã eact̾ior ꝗͣ sẏmon adhuc int̾ior
qr ille hereticꝰ iste magꝰ. Qđ si ipsa diuisio qr uiolatȩ caritatis
certissimũ indiciũ. ẽ grauiꝰ habet᷑ malũ. concedo ita eẽ. Sed
multi amissa caritate ꝓpt̾ea ñ exeunt foras qr scłaribꝰ emolu¬

Expanded text:
andum est? nihil ergo ad rem pertinet de qua nunc quaestio est, quis serius se tardiusue conuertat a propria peruersitate ad rectitudinem fidei uel spei uel caritatis. etsi enim interiores mali facilius possunt boni fieri, aliquando tamen et de numero exteriorum quidam quosdam interiores conuersione praeueniunt et illis in sterilitate manentibus unitati reconciliati fructum adferunt cum tolerantia siue tricenum siue sexagenum siue centenum. aut si zizania ea sola dicenda sunt quae usque in finem in maligno errore perdurant, et foris multa frumenta sunt et intus multa zizania. At enim peiores sunt exteriores quam interiores mali. magna quidem quaestio est, utrum peior fuerit Nicolaus iam exterior quam Simon adhuc interior, quia ille haereticus, iste magus. quodsi ipsa diuisio, quia uiolatae caritatis certissimum indicium est, grauius habetur malum, concedo ita esse. sed multi amissa caritate propterea non exeunt foras, quia saecularibus emolu
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑniciẽ suã in qͣ igni destinata s̃ int̾iora titania. sic &e eaxt̾iora
turania ꝗͣ ab int̾ioribꝰ recedentibꝰ acceper̃. qr recedentia ñ amisetͣ.
Qd sine dubio manifestat᷑ cũ redeuntibꝰ ñ restituit᷑. qͣndo forte
aliqͥ ex eis ipsis qͥ recesserant reu̾tunt᷑. Nec qͥsꝗͣ dicerit. Quidenĩ
frum̃ti habent tirania. Si enĩ hitaẽ. & intꝰ & foris ad ħ dũ ta-¬

Expanded text:
ia, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur, cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliquis ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: "quid enim frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc du
Abbreviated transcription (Latin):
in ea re in ꝗͣ deuiabant correctis. debita ueneratione suscipitꝰ.
& ego urgeo cũ dico. Ergo qͥ cȩlestia mandata ñ seruat. auarꝰ.
raptor. foenerator. inuidꝰ. uerb̾ scło ñ factis renuntians. dimit¬
tit peccata  Si ꝑ uĩ sacram̃ti dĩ. sic̃ ille ita & ille. Si ꝑ meritum
ñ habentis maculã & rugã. nec ille nec ille inuenit᷑. & quomͦ
accipienti ñ ꝓdest baptismꝰ ei qͥ scło uerb̾ ñ factis renuntiat. sic
ñ ꝓdest ei qͥ in heresi uł scisinate baptirat᷑. Utriq aut̃ correcto
ꝓdesse incipit qd ante ñ ꝓderat. s tam̃ inerat. Baptiratus ergo¬

Expanded text:
in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. et ego urgeo cum dico: \'ergo qui caelestia mandata non seruat, auarus raptor faenerator inuidus, uerbis saeculo, non factis renuntians dimittit peccata?\' si per uim sacramenti dei, sicut ille, ita et ille; si per meritum  pudicae, non habentis maculam et rugam, nec ille nec ille inuenitur. et quomodo accipienti non prodest baptismus ei qui saeculo uerbis, non factis renuntiat, sic non prodest ei qui in haeresi uel in schismate baptizatur, utrique autem correcto prodesse incipit quod ante n
Abbreviated transcription (Latin):
lȩtantes. emulationi & dissensioni uacantes. simplicitatis & fidei
centes. Qđ si eos in suis m̃bris nec illa colũba cognoseit. & talibꝰ si
in eadẽ ꝑũsitate ꝑmanserint dicturꝰ. ẽ. dñs. ñ noui uos. discedite a
me qͥ oꝑamini iniqͥtatẽ. uident᷑ in ȩccłia eẽ s ñ s̃. ĩmo & contra
eccłiam faciunt. Quomͦ gͦ baptizare baptismo ȩccłiȩ possunt.
qđ nec ipsis ꝓdest nec accipientibꝰ nͥ intrinsecꝰ uera c̃uersione mu¬
tent᷑. ut ipsũ sacram̃tũ qđ eis accipientibꝰ ñ ꝓderat qͣndo scło u̾biᷤᷤ
ñ factis renuntiabant. ꝓdẽẽ incipiat cũ & factis ceꝑint renunciare.¬
ita &e illi quoꝵ ẽ. aꝑta separatio. qr in m̃bis illiꝰ colũbȩ nec hi nec
illi sͣ hodie. s aliqͥ eoꝵ fortasse futuri s̃. Non itaq baptisma here¬¬
etiã in malis hõibꝰ siue aꝑte foris siue intꝰ &c culte separatis. illis

Expanded text:
sectantes, aemulationi et dissensioni vacantes, simplicitatis et fidei sectantes, aemulationi et dissensioni vacantes, simplicitatis et fidei centes . Quod si eos in suis membris nec illa columba cognoscit; et talibus, si in eadem perversitate permanserint, dicturus est Dominus, Non novi vos; recedite a me qui operamini iniquitatem, uidentur in ecclesia esse, sed non sunt, immo et contra ecclesiam faciunt. quomodo ergo baptizare baptismo ecclesiae possunt, quod nec ipsis prodest nec accipientibus, nisi intrinsecus uera conuersione mutentur, ut ipsum sacramentum, quod eis accipientibus non proderat, quando saeculo uerbis, non factis renuntiabant, ita et illi quorum est aperta separatio; quia in membris illius columbae, nec hi nec illi sunt hodie, sed aliqui eorum fortasse futuri sunt. CAPUT etiam in malis hominibus siue aperte foris siue intus occulte separatis, illis
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. unde dictũ arbitror. Qui sapit diẽ. dño sapit. ds̃ enĩ iudicat
om̃em diẽ. Scdm aut̃ p̾scientiã qͣ nouit qͦs p̃destinauerit ante
mundi constitutionẽ ẽformes imaginis filii sui. multi etiã qͥ aꝑte
foris s̃ & heretici appellant᷑. multis &e bonis catholicis meliores s.
Quid enĩ s̃ hodie uidemꝰ. qͥd cras futuri sint ignoramꝰ. & dõ quidẽ
ap̃ quẽ s̃ p̃sentia q̃ uentura s̃. etiã qđ futuri s̃ iã s̃. Nos aut̃ scdm
id qđ in p̃senti. ẽ. qͥsq hominũ. querimꝰ utrũ in illiꝰ eccłiȩ m̃bris
ꝗ̃ una colu̾̃ba dicta ẽ & sponsa xp̃i sine macula & ruga. hodiede.¬
putandi s̃ de qͥbꝰ dic̃ cyprianꝰ in epła qͣm cõmemoraui. qđ uiã dñi
ñ tenerent. nec data sibi ad salutẽ cęlestia mandata reseruarent.
qđ ñ facerent dñi uoluntatẽ. patrimonioꝵ lucro studentes. suꝑbia

Expanded text:
us, unde dictum arbitror, Qui sapit diem, Domino sapit : Deus enim judicat us, unde dictum arbitror, Qui sapit diem, Domino sapit : Deus enim judicat m eius autem praescientiam, qui nouit quos praedestinauerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui aperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et bonis catholicis meliores sunt; quid enim sint hodie uidemus, quid cras futuri sint ignoramus. et deo quidem, aput quem sunt praesentia quae uentura sunt, etiam quod futuri sunt iam sunt, nos autemhominum, quaerimus utrum in illis Ecclesiae membris, quae una columba dicta est, et sponsa Christi sine macula et ruga, hodie deputandi sint, de quibus dicit Cyprianus in epistola quam commemoravi, quod viam Domini non tenerent, nec data sibi ad salutem coelestia mandata servarent, quod non facerent Domini voluntatem: patrimonio et lucro studentes, superbiam
Abbreviated transcription (Latin):
bebant. de qͥbꝰ dr̃. Scło uerb̃ solis & ñ factis renuntiantes. & tam̃
id agit increpans & arguens eos. ut aliqͣndo ãbulent in uia xp̃i. et
denuo baptizari: Non utiq. s ħ eis praret uera c̃uersatio ut
sacram̃tũ qđ ñ mutatis ualebat ad ꝑniciẽ. mutatis uałe inciꝑet
ad salutẽ. Quia nec isti eccłiȩ deuoti s̃. qͥ uident᷑ eẽ intꝰ & contra
xxp̃m uiuunt. id est contͣ᷑ mandata ap̃i faciunt. Nec omĩno ad
illã ęccłiã ꝑtin̾e iudicandi s̃. qͣm sic ipse mundat lauacro aquȩ̨
in uͣbo. ut exhibeat sibi głosam ȩccłiã ñ habentẽ maculã aut ru-¬
gã. aut aliqͥd huiꝰ modi. Qđ si in ista ęccłia ñ s̃ ad cuiꝰ m̃bra ñ ꝑti¬
nent. ñ s̃ in eccłia de qͣ dicit᷑. Una. ẽ. colu̾ba mea. una e̾ matri¬
suȩ. Ipsa. ẽ. enĩ sine macula & ruga. Aut asserat qͥ potest. huiꝰ co-¬
lũbe m̃bra eẽ. qͥ scło u̾bis ñ factis renuntiant. Interĩ ad qđ uide.¬

Expanded text:
bus dicitur: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes. et tamen id agit increpans et arguens eos, ut aliquando ambulent in uia Christi et denuo baptizari? non utique, sed hoc eis praestaret uera conuersio, ut sacramentum, quod. non mutatis ualebat ad perniciem, mutatis ualere inciperet ad salutem, quia nec isti ecclesiae deuoti sunt, qui uidentur esse intus et contra Christum uiuunt, id est contra mandata Christi faciunt, nec omnino ad illam ecclesiam pertinere iudicandi sunt, quam sic ipse mundat lauacro aquae in uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. quodsi in ista ecclesia non sunt, ad cuius membra non pertinent, non sunt in ecclesia de qua dicitur: una est columba mea, una esuae : ipsa est enim sine macula et ruga. Aut asserat qui potest, hujus columbae membra esse qui saeculo verbis, non factis renuntiant. Interim aliquid videm
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ ipse cyprianꝰ. ꝑ quẽ tã multa de telo & liuore dñis ueracis¬
sima intonuit. & salubria pͣcepit. Legamꝰ gͦ epłam cypriana
de telo &e liuore. &e uideamꝰ qͣntũ malũ sit inude melioribꝰ. Cuiꝰ¬
mali originẽ ab ipso diabolo extitisse memorabilit̃ ddocet. Zelare
in qͥt qđ ponũ uideas. & inuide melioribꝰ. leue ap̃ qͦsdã &e modi¬
cũ crim̃ uidet᷑ fr̃s dilectissimi. Deinde paulopꝰ. cũ mali huiꝰ ca.¬
put atq originẽ qͣrer&. Hinc diabolꝰ inqͥt int̾ initia statĩ mun.¬

Expanded text:
nobis ipse Cyprianus, per quem tam multa de zelo et liuore dominus ueracisnobis ipse Cyprianus, per quem tam multa de zelo et liuore dominus ueracissima intonuit et salubria praecepit. legamus ergo epistulam Cypriani de zelo et liuore et uideamus quantum malum sit inuidere melioribus, cuimali originem ab ipso diabolo exstitisse memorabiliter docet: Zelare, inquit, quod bonum videas, et invidere melioribus, leve apud quosdam, et modicum crimen videtur, fratres dilectissimi. Deinde paulo post, cum ejus mali caput atque originem quaereret: Hinc diabolus, inquit, inter initia statim mun