comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
DIon enim aliquid manifestius prenũ¬
tiatum arbitror quam istos in illo ser¬
pente. uel potuis illum in istis esse ui¬
tandum. Nulli enim locatius atq iactã¬
tuis promtitunt scientiam boni et ma¬
li et in ipso homine tamquam in arbo¬
re que plantata est in medio paradysi
eam dinoscentiam demonstraturos se
esse presumunt:. Etiam illud quod di¬
ctum est eritis sicut dii qui alii magis
dicunt quam isti. quam per suam super¬
biam uanitatem eandem suꝑbiam persua¬
dere conantes affirmant animam natu¬
raliter hoc esse quod deus est: Et ad qͦs
magis pertinet apertio carnalium ocu¬
loꝵ. quam ad istos qui relicta interiore
sapientie luce solem istum qui pertinet
ad oculos corpores adorare compellunt:
Et omnes quidem gen̾alit̾ heretici sci¬
entie pollititatione decipiunt. et rep̃¬
hendunt eos quos simpliciter credenteᷤᷤ
inuenerint. Et quia om̃ino carnalia
persuadent: quasi ad carnalium ocu¬

Expanded text:
Non enim aliquid manifestius praenunNon enim aliquid manifestius praenuntiatum arbitror, quam istos in illo serpente, vel potius illum in istis esse vitandum. Nulli enim loquacius atque jactantius promittunt scientiam boni et mali; et in ipso homine, tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi, eam dignoscentiam demonstraturos se esse praesumunt. Et etiam illud quod dictum est, Eritis sicut dii, qui alii magis dicunt quam isti, qui per suam superbam vanitatem, eamdem superbiam persuadere conantes, affirmant animam naturaliter hoc esse quod Deus est? Et ad quos magis pertinet apertio carnalium oculorum, quam ad istos qui relicta interiore sapientiae luce solem istum, qui pertinet ad oculos corporis, adorare compellunt? Et omnes quidem haeretici generaliter scientiae pollicitatione decipiunt, et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium ocu
Abbreviated transcription (Latin):
non incongrue sustinet ꝑsonam xp̃i
dicente ipso domino. Que fecistis uni
ex minimis meis mͥ fecistis. Atq uti¬
nam frueremur sicut preceptum¬
est omni ligno paradysi quod signifi¬
cat sp̃uales delicias. fructus autem
spiritus est caritas. gaudium. pax. pa¬
cientie. longanimitas. benignitas. bo¬
nitas. fides. mansuetudo. continentia.
sicut apostolus dicit. et non tangere¬
mus lignium in medio paradysi plan¬
tatum in medio scientie boni et mali.
so est non uellemus superbire de na¬
tura nr̃a que sicut iam diximus me¬
dia est ut decepti irperiremur. quid
inter sit inter simplicem fidem cat¬
holicam et fallatias hereticorum.
Ita enim per uenimus ad di noscen¬
tiam bomi et mali. Nam oportet in¬
quit etiam hereses esse. ut probati
manifesti fiant inter uos. Etenim
serpens ille sccd̃m prophetiam. here¬
ticorum uenena significat. et maxi¬
me istorum manicheorum et quicũ¬
q ueteri testamento ad uersantur:

Expanded text:
non incongrue sustinet personam Christi, non incongrue sustinet personam Christi, dicente ipso Domino: Quod fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Atque utinam frueremur, sicut est praeceptum, omni ligno paradisi, quod significat spirituales delicias; Fructus autem spiritus est, charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia, sicut Apostolus dicit : et non tangeremus lignum in medio paradisi plantatum scientiae boni et mali, id est non vellemus superbire de natura nostra, quae, sicut jam diximus, media est, ut decepti experiremur quid intersit inter simplicem fidem catholicam, et fallacias haereticorum! ita enim pervenimus ad dignoscentiam boni et mali. Nam oportet, inquit, etiam haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Etenim serpens ille secundum prophetiam, haereticorum venena significat, et maxime istorum Manichaeorum, et quicumque Veteri Testamento adversantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ui et somnum cepiet exurrexi. qm̃
dominus suscepit me. formata est
ergo et conunx eccłia de latere eiꝰ.
id est de ficle passionis et baptismi
Nam percussum latus eius lancea sa¬
nguinem et aquam profudie. factꝰ¬
est autem ut supra dixi exẽmine
dauio secudum carnem sicut
apłs dicit. id est tam quam de limo
terre cum homo non esser qui o¬
peraretur in terram. quia nullus
homo operatus est in uirginem
de qua natus est xpristus. fons
autem ascendebat de terra et irri¬
gabat omnem faciem terre. facies t̾¬
re id est dignitas terre. mater domi¬
ni uirgo maria rectissime accipit᷑.
qmͣ irrigauit sp̃c sanctus. qui fõ¬
ctis et aque nomine in euangłio
significatur: ut quasi de limo tali ho
mo fieret: qui constiritus est in para¬
dyso ut operaretur ibi et custodiret
io est in uoluntate patris. ut imple¬
ret eam atq seruaret. Nam precep
tum quod accepit. nos arcepimus in
illo: quia unus quisq xpristianus

Expanded text:
vi, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam vi, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscepit me . Formata est ergo ei conjux Ecclesia de latere ejus, id est de fide passionis et Baptismi. Nam percussum latus ejus lancea, sanguinem et aquam profudit . Factus autem, ut supra dixi, ex semine David secundum carnem, sicut Apostolus dicit , id est tanquam de limo terrae, cum homo non esset qui operaretur in terra, quia nullus homo operatus est in Virgine, de qua natus est Christus. Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Facies terrae, id est dignitas terrae, mater Domini virgo Maria rectissime accipitur, quam irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur ; ut quasi de limo tali homo ille fieret, qui constitutus est in paradiso, ut operaretur et custodiret, id est in voluntate Patris, ut eam impleret tum quod accepit, nos accepimus in illo, quia unusquisque christianus
Abbreviated transcription (Latin):
in homine cum uerbum caro factũ
est et habitauit in nobis. Quod ip¬
sum non cõmittationem nature dei
significat. sed susceptionem inferioris
persone. id est humane: ad hoc ualet eti¬
am quod dicttur semet ipsum exma¬
niuit quia non inea dignitate appa¬
rut hominib in qua est apito patre.
blandiens eoꝵ infirmitati qui cor mũ¬
dũ nõdũ habebant. unde uideretur
uerbum in principio deus apud dm̃.
Quid est ergo quod diximus reliquit pa¬
trem nisi reliquit apparere hominib si¬
cut est apud patrem: Item reliquit ⁊¬
matrem id est synagoge ueterem atq
carnalem obseruationem. que illi ma¬
ter erat ex semine dauid scdm̃ carnem.
et adhesit uxori sue idest eccłie. ut sure
duo in carne una. Dicit enun apłs ip-¬
sum esse capud et clesie. et ec clesiam cor¬
pus ens. Ergo et ipse soporatus est dor¬
mitione passionisut ei coniuux eccle¬
sia formaretur. Quam dormitionẽ
cantat propheta dicens. Ego dormi¬

Expanded text:
in homine, cum Verbum caro factum in homine, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Quod ipsum non commutationem naturae Dei significat, sed susceptionem naturae inferioris personae, id est humanae. Ad hoc valet etiam quod dicitur, Semetipsum exinanivit ; quia non in ea dignitate apparuit hominibus in qua est apud Patrem, blandiens eorum infirmitati, qui cor mundum nondum habebant, unde videretur Verbum in principio Deus apud Deum . Quid est ergo quod diximus, reliquit Patrem, nisi, reliquit apparere hominibus sicut est apud Patrem? Item reliquit et matrem, id est Synagogae veterem atque carnalem observationem, quae illi mater erat ex semine David secundum carnem, et adhaesit uxori suae, id est Ecclesiae, ut sint duo in carne una. Dicit enim Apostolus ipsum esse caput Ecclesiae, et Ecclesiam corpus ejus . Ergo et ipse soporatus est dormitione passionis, ut ei conjux Ecclesia formaretur, quam dormitionem cantat per prophetam dicens: Ego dormi
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersa lex pendet et propħe. si ne
dubitatione intelligimus ad arbo
satilem io est per tolerantiam tẽ¬
poralium molestiarum. sed etiam
per plenitudinem scientie so est ꝑ
caritatem ueniri. Qa. si caritatem
inquit non habeam nichil sum
considerationem factarum rerum ꝗͣ¬
puto explicatam. et deinde considera¬
tionem prophetie que remanet expli¬
canda iam breuiter. Posito enim tam¬
quam signo quodam manifesto. quo
cetera diligantur. non du nos tanꝗͣ
arbitͦis ista consideratio detinebit.
Dicit enim apostolus. sacramentum ma¬
gnum esse quod dictum est. propter ħ
relinquet homo patrem et matrem ⁊
ipse adherebit uxori sue et erunt duo
in carne una. Quod ipse inter pͥtatur
subiciendo. Ego auttem dico in xp̃o
et in ecclesia. Ergo per historiam im¬
pletum est in adam: ꝑ propħiam sig
cum dicit. ego a patre exii et ueni in
hunc mitndum. Non loco reliquie qͥa
deus loco non continetur. neq a uer
mimum. sed apparẽdo hominibus

Expanded text:
tota Lex pendet, et Prophetae : sine tota Lex pendet, et Prophetae : sine dubitatione intelligimus ad arborsatilem, id est per tolerantiam temporalium molestiarum, sed etiam per plenitudinem scientiae, id est per charitatem veniri; quia si charitatem, inquit, non habeam, nihil sum considerationem rerum factarum, quam puto explicatam: et deinde considerationem prophetiae, quae remanet explicanda jam breviter. Posito enim tanquam signo quodam manifesto quo caetera dirigantur, non diu nos, quantum arbitror, ista consideratio detinebit. Dicit enim Apostolus sacramentum magnum esse, quod dictum est, Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una: quod ipse interpretatur subjiciendo, Ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Ergo quod per historiam implt Patrem, cum dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Non loco reliquit, quia Deus loco non continetur, neque aversnquunt Deum; sed apparendo hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
recipit: sicut dicit apłs scientes qñ
tribulatio pacientiam oꝑatur pacien
tia probationem. et legimus et audimꝰ
et credendum est. arborem utte plem¬
tudinem scientie et flammeam frame¬
am custodire: nemo potest peruenire
ad arborem uite nisi per has duas so
est colerantiari molestiarum. et sci¬
entie plenitudinem. Si tolerantia mo¬
lestiarum fere omnib fere in hac uita
subeunda est tendentib ad arborem
uite plenitudo autem scientie uidet᷑
pauciorib prouenire. Ut quasi non
omnes qui ꝑueniutit ad arborem uite
per scientie plenitudinem ueniant qmͣ¬
uis omnes tolerantiam molestiarum id
est flammeam frameam uersatilem
sentiart. Sed si attendat᷑ quod apłs
dicit plenitudo autem legis caritas.
et indeamus eandem caritatem p̾cep¬
to illo gemino contineri. diliges dñm
deum tuum ex toto corde tuo et ex to¬
ta antina tua. et ex tota mente tua et
diliges proximum tiuim tanquam
te ipsum. In quib duob preceptis

Expanded text:
ipit ; sicut dicit Apostolus, Scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem , et legimus et audimus, et credendum est arborem vitae, plenitudinem scientiae et flammeam frameam custodire. Nemo ergo potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas, id est per tolerantiam molestiarum, et scientiae plenitudinem. 36. Sed tolerantia molestiarum omnibus fere in hac vita subeunda est, tendentibus ad arborem vitae: plenitudo autem scientiae videtur paucioribus provenire; ut quasi non omnes qui perveniunt ad arborem vitae, per scientiae plenitudinem veniant, quamvis omnes tolerantiam molestiarum, id est flammeam frameam versatilem, sentiant. Sed si attendatur quod Apostolus dicit, Plenitudo autem Legis, charitas ; et videamus eamdem charitatem praecepto illo gemino contineri, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tanquam teipsum; in quibus duobus praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
cherubim latine scientie plenitudo
esse dicitur. flaminea uero framea
uersatilis: temporales pene intelli¬
guntur. qm̃ tempora uolubilitate
uersantur. Propterea et flammea
dicitur: quia urit quodam mo¬
do omnis tribulatio. Sed aliud est
uri ad consumptionem: aliud est uri
ad purgationem. Nam apłs dicit.
Quis sanclalrzatur et ego non uror:
Sed iste affectus purgabat eum ma¬
gis. quia de caritate ueniebat. Et
ille tribulationes quas iusti paciunt᷑
ad ipsam pertinent flammeam fra¬
meam. qm̃ igne probatur argentum
et aurum et homines acceptabiles
in camino humiliationis. Et iterũ

Expanded text:
Cherubim latine Scientiae plenitudo Cherubim latine Scientiae plenitudo esse dicitur. Flammea vero framea versatilis, temporales poenae intelliguntur, quoniam tempora volubilitate versantur. Propterea et flammea dicitur, quia urit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis . Et
Abbreviated transcription (Latin):
mo in labores hiuuis uite esse dimissus:
ut aliquando manum porrigat ad
arborem utte et iuuat ineternum.
Manus autem porrectio bene signifi¬
cat crucẽos: per qmͣ uita eterna recu¬
peraretur. Quamius etiam si illo modo
intelligamus neporrigat mainum et
uiuat ineternum. non iniusta pena
est post peccatum interclusum esse
aditum ad sapientiam. donec dei mi¬
sericoriliam mensuris temporum re¬
uiiuiscat. qui mortuus est. et inueni¬
atur qui perierat. Dunissus est er¬
go de paracdyso suauitatis: ut opera¬
retur terram de qua et sumptus fu¬
erat id est in corpore isto laboraret. et
ibi siposset collocaret sibi meritum
redeundi: moratus est autem contͣ
paradisum. in miseria que utiq be¬
ate uite contraria est. Nam beatam
uitam paraclysi nomine significatã
flamineam frameam que uersatur
que uno nomine uersatilis dicipo¬
test. ad custodiendam uiam arboris
uite. Sicut illi uolunt qui hebrea
uerba in scripturis interpretati sũt.

Expanded text:
mo in labores hujus vitae esse dimissus, mo in labores hujus vitae esse dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae, et vivat in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, per quam vita aeterna recuperatur. Quamvis etiam si illo modo intelligamus, ne manum porrigat, et vivat in aeternum, non injusta poena est post peccatum interclusum esse aditum ad sapientiam, donec Dei misericordia mensuris temporum reviviscat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est ergo de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisi nomine significatam flammeam frameam quae versatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Et tunc ne porrigeret adam manum
suam ad arborem utte. et uiueret me
ternum dimisit illum cleus de para¬
chyso. ẜeneclictum est dimisit non exclu¬
sit: ut ipso peccatorum suorum pon¬
dere tamquam in locum sibi congru¬
um. Urgeri uideretur. Quod patitur
plerumq malus homo cum inter bo¬
nos uiuere ceperit: si se in melius cõ¬
mutare noluerit. ex illa bonorum con¬
grgatione pondere sue male conlue¬
tudinis pellitur. et illi eum non exclu¬
dant reluctantem. sẽd dimittunt cu¬
pientem. Quod aitem dictum est ne
porrigeret manum suam ad arborem
uite. etiam hec ambigua locutio est.
Loquimur enim sic cum dicimus Id̾o
te moneo. ne tterum facias quod fecssti.
uolentes utiq ut non faciat. Et item sͦ
te moneo. ne forte sis bonus uolentes
utiq ut sit: sd est moneo te non despe¬
rans quod bonus possit esse sicut apo¬
stolus loquitur cum dicit. Ne forte det
illis penitentiam ad cognoscendum ue¬
ritatem. Potest ergo uideri ꝓpterea ho-¬

Expanded text:
Et tunc ne porrigeret Adam manum Et tunc ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, et viveret in aeternum, dimisit illum Deus de paradiso. Bene dictum est, dimisit, non, exclusit; ut ipso peccatorum suorum pondere tanquam in locum sibi congruum videretur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bonorum congregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; et illi eum non excludunt reluctantem, sed dimittunt cupientem Quod autem dictum est, Ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, etiam haec ambigua locutio est. Loquimur enim sic, cum dicimus, Ideo te moneo, ne iterum facias quod fecisti, volentes utique ut non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte sis bonus, volentes utique ut sit; id est, moneo te, non desperans quod bonus possis esse. Sicut loquitur Apostolus, cum dicit: Ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem , Potest ergo videri propterea ho
Abbreviated transcription (Latin):
diumo insultatur ore dei: qua insul¬
tatione nos admonemur quantum
posimus cauere suꝑbiam. Etce adã¬
factus est quasi unus ex nobis ad scien¬
tiam cognoscendi bonum et malum
Que ambigna locutio figuram figurã¬
facit. Nam factus est tamquam unꝰ
ex nobis duplicit̾ intelligi potest. uel
unus ex nobis quasi et ip̃se deus: quod
pertinet ad insultationem. sicut dicit᷑
unus ex senatorib itiq senator: aut
certe quia et ipse deus esset. quamuis
creatoris sui beneficio non natura. si
sub eus potestate manere uoluisset.
sic dictum est ex nobis quomodo di¬
citur ex pro consulib aut ex consulib
qui iam non est sed ad qmͣ rem factꝰ
est. Bamquam unus ex nobis ad scien¬
tiam scilicet dinoscendi boni et mali:
ut iste ꝑ experimentium disceret. dũ
seitit malum. quod deus ꝑ sapientiã
nouit. et potestatem illam ominipoten¬
tis quam pati noluit beatus atq consen¬
tiens pena sua discat esse mneuitabilẽ

Expanded text:
divina insultat ore Dei; qua insuldivina insultat ore Dei; qua insultatione nos admonemur quantum possumus cavere superbiam. CAfactus est tanquam unus ex nobis ad scientiam cognoscendi bonum et malum. Quae ambigua locutio figuram facit: nam, factus est tanquam unus ex nobis, dupliciter intelligi potest: vel unus ex nobis quasi et ipse Deus, quod pertinet ad insultationem; sicut dicitur, unus ex senatoribus, utique senator: aut certe, quia et ipse deus esset, quamvis Creatoris sui beneficio, non natura, si sub ejus potestate manere voluisset, sic dictum est, ex nobis; quomodo dicitur, ex consulibus; aut, pro consulibus, qui jam non est. Sed ad quam rem factus est tanquam unus ex nobis? Ad scientiam scilicet dignoscendi boni et mali, ut iste per experimentum disceret dum sentit malum, quod Deus per sapientiam novit; et potestatem illam Omnipotentis quam pati noluit beatus atque consentiens, poena sua discat esse inevitabilem. 34.
Abbreviated transcription (Latin):
lestium corporum omnes omnino ani¬
mi motus latere non arbitoror. Itaq il¬
la merebuntur habitationem illam
et cõmutationem in angłicam formã:
qui etiam hac uita cum possint sub tu¬
nicis pelliciis occultare mendatia.
oderuit tamen ea et cauent flagͣn¬
tissimo amore ueritatis. et hoc solum
tegunt: quod hii qui audiunt fer¬
re non possunt. sed nulla mentiunt᷑
Ueniet enim tempus ut nicħ etiam
contegatur. Nichil enim est occultũ
quod non manifestabitur. Bandiu
autem in paradyso fuerunt isti qmͣ¬
uisiam sub sententia dampnantis
dei: donec uentum esset ad pellicias
tunicas: io est ad huius uite mortalita¬
tem. Quo enim maiore uidicio potu¬
it significari mors quam sentimus
in corpore. qmͣ pellib qm̃ mortuis cor¬
porib detrahisolent: Ita cum cont᷑
preceptum non immittatione legi¬
tima sed in illicita suꝑbia deus esse
appetit homo. uisq ad beluarum mor¬
talitatem deiectus est. Ideo sic illi ex

Expanded text:
lestium corporum omnes omnino motlestium corporum omnes omnino motus animi latere non arbitror. Itaque illi merebuntur habitationem illam et commutationem in angelicam formam, qui etiam in hac vita cum possint sub tunicis pelliceis occultare mendacia, oderunt tamen ea et cavent flagrantissimo amore veritatis, et hoc solum tegunt, quod ii qui audiunt, ferre non possunt; sed nulla mentiuntur. Veniet enim tempus ut nihil etiam contegatur: nihil est enim occultum quod non manifestabitur . Tamdiu autem in paradiso fuerunt isti, quamvis jam sub sententia damnantis Dei, donec ventum esset ad pelliceas tunicas, id est ad hujus vitae mortalitatem. Quo enim majore indicio potuit significari mors quam sentimus in corpore, quam pellibus quae mortuis pecoribus detrahi solent? Itaque cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illicita superbia, Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejectus est. 33. Ideo sic illi lex
Abbreviated transcription (Latin):
cum dolorib atq cum genittib male
consuetudinis resistens bonam consu¬
etudinem ad recte facta pereꝑit mat̾
uiuorum uocetur. io est recte factorim
quib contraria sunt peccata. que nõie
mortuorum significari posse docuimus
Nam illa mors quam omnes qui ex a¬
dam nati sumuis cepimus debere natu¬
re. Quam minatus est deus cum pre¬
ceptum daret ne fructus ille arboris¬
ederetur. illa gͦ mors intunicis pelli¬
cus figurata est. Ipsi enim sibi fecer̃t
precinctoria de foliis fici et deus illis
fecit tunicas pellicias. Id est ipsi appe¬
tiuerunt mentiendi relicta facie ue¬
ritatis. et cłs corpora eorum in istam
mortalitatem carnis mutauit ubi la¬
tẽt corda m̃orcdatia. neq enim in illis
corporib celestib sic latere posse cogi¬
tationes credendum est quemadmõ¬
dum in his corporib latent. Sed ficut
nonnulli motus ammorum apparenł
in uultu et maxime in oculis: sed
in illa ꝑspicuitate ac simplicitate ce¬

Expanded text:
cum doloribus atque gemitibus, malae cum doloribus atque gemitibus, malae consuetudini resistens, bonam consuetudinem ad recte facta pepererit, mater vivorum vocetur, id est recte factorum; quibus contraria sunt peccata, quae nomine mortuorum significari posse docuimus? 32. Nam illa mors, quam omnes qui ex Adam nati sumus, coepimus debere naturae, quam minatus est Deus, cum praeceptum daret ne arboris fructus ille ederetur; illa ergo mors in tunicis pelliceis figurata est. Ipsi enim sibi fecerunt praecinctoria de foliis fici, et Deus illis fecit tunicas pelliceas: id est, ipsi appetiverunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Deus corpora eorum in istam mortalitatem carnis mutavit, ubi latent corda mendacia. Neque enim in illis corporibus coelestibus sic latere posse cogitationes credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: sed sicut nonnulli motus animorum apparent in vultu, et maxime in oculis, sic in illa perspicuitate ac simplicitate coe
Abbreviated transcription (Latin):
tura quos cum in dolorib peperit fiet
illi conuersio. ad uirum suum ipse et
euis dominabitur de quib fetib su¬
ꝑnis dictum est: Sic enim est illa uita
materq uilioꝵ. Nam uita que inpec¬
catis est mors appellari in scripturis so¬
let. sicut apłs dicit mortuam esse indu¬
am que indeliciis uuut. Et mortui no¬
mine peccatum ipsum significari legi¬
mus ubi dictum est. Ebaptizatur a
mortuo et tterum tangit illum quid
proficit in lauacro suo: Sic et qui ie¬
unat super pecata sua. et iterum am¬
bulans hec eadem ficit Propeccato enim
mortuum posuit. abstiuentiam uero
ieiuntumq a pecccato tamquam baptis¬
mum. hoc est mumdationem a mor¬
tuo. Iterum aitem redire ad peccatũ:
tamquam aterũ tangere mortuum.
Quare non ergo animalis illa pars.
nr̃a. que tamquan uiro debet obtem¬
ꝑare rationi. cum per ipsam rationem
de uerbo uite recte uuendi sarcinam
cum acceperit appelletur uita et cum
parturitione abstinentie quamius

Expanded text:
tura, quos cum in doloribus pepererit, fiet tura, quos cum in doloribus pepererit, fiet illi conversio ad virum suum, et ejus ipse dominabitur? De quibus fetibus superius dictum est. Sic enim est illa vita materque vivorum. Nam vita quae in peccatis est, mors appellari in Scripturis solet, sicut Apostolus dicit mortuam esse viduam quae in deliciis vivit : et mortui nomine peccatum ipsum significari legimus, ubi dictum est, Qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit illum, quid proficit in lavacro suo? Sic et qui jejunat super peccata sua, et iterum ambulans haec eadem facit . Pro peccato enim mortuum posuit, abstinentiam vero jejuniumque a peccato, tanquam baptismum, hoc est mundationem a mortuo: iterum autem redire ad peccatum, tanquam iterum tangere mortuum. Quare ergo non animalis illa pars nostra, quae tanquam viro debet obtemperare rationi, cum per ipsam rationem de verbo vitae recte vivendi sarcinam conceperit, appelletur vita; et cum parturitione abstinentiae, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
monitio ueritatis. in ista ergo per plexi¬
tate cꝰ uultꝰ nõ sud⁊ ut mãducz panẽ
suum. quod omnib dieb ute nr̃e pas¬
suruis sumus io est huuis uite que
transitura est: Et hoc illi dictum qui
coluerit agrum sium. quia isti paciet᷑
donec reuertatur in terram exqua
sumptus est. id est donec finat istamiu¬
tam. Qui enim coluerit agrum istum
interius et ad panem quam ius cum la¬
bore peruenerit: potest usq ad finem
te huus hunc laborẽ pati. Post hanc
autem uitam non est necesse iit paci¬
atur. Sẽd qui. forte agrum non coluerit.
et spins eum opprimi permiserit. ha¬
bet in hac uita maledictionẽ t̾re sue ĩ oꝑibꝰ¬
sententiã. sed agendum est ut saltẽ in
at qł pꝰ pecc̃m ⁊ sentẽciã iudiciᷤᷤ dĩ. Uo¬
cat aũ adã mulierẽ suã uitã. qr uiuoꝵ ip̃a
sit mater: postea qmͣ meruit mortem
et mortales fetus parere mater est de¬
stimna: nisi quia illos fetus attendit scͥp¬

Expanded text:
monitio veritatis; in ista ergo perpleximonitio veritatis; in ista ergo perplexitate, cujus vultus non sudet ut manducet panem suum? quod omnibus diebus vitae nostrae passuri sumus, id est hujus vitae quae transitura est. Et hoc illi dictum est, qui coluerit agrum suum, quia ista patitur donec revertatur in terram, ex qua sumptus est, id est, donec finiat vitam istam. Qui enim coluerit agrum istum interius, et ad panem suum quamvis cum labore pervenerit, potest usque ad finem vitae hujus hunc laborem pati: post hanc autem vitam non est necesse ut patiatur. Sed qui forte agrum non coluerit, et spinis eum opprimi permiserit, habet in hac vita maledictionem terrae suae in omnibsententiam: sed agendum est ut saltem in at, quod post peccatum et sententiam judicis Dei vocat Adam mulierem suam, Vitam, quia vivorum ipsa sit mater, posteaquam meruit mortem, et mortales fetus parere destinata est; nisi quia illos fetus attendit Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
et edes pabulum agri tui. in sudore uul
tui edes panem tuum donec reuertaris
in terram ex qua sumptus es: quia t̾ra
ses: et in terram ibis: Sed certe illud ma¬
nifestum est. quod nemo euadat istam
sententiam. hoc ipsum enim quod in¬
si hac uita quiꝰq natus est. difficultatem
inueniende ueritatis habet excorrirpti¬
bili corpore. Sicut enim salomon dicit.
corpus quod corrumptt᷑ aggrauat amniã
et deprimit terrena inhabitatio
sensum multa cogitantem.¬
tristicie quos habet homo ex terra: et
spine ac tribuli sunt punctiones tortuosa¬
rum questionum. aut cogitationes de
prouisione hunis uite. que plerumq
nisi extirpentur. et de agro dei proi¬
ciantur. suffocant uerbum. ne fruc¬
tificet in homine. sicut dominus in
euangelio dicit. Et qm̃ per neccessita¬
te iam ꝑ hos ocłos. et per has aures uł¬
etiam de ipsaueritate admonem᷑. et
difficile est. resistere phantasmatib
que ꝑ istos sensus intrant. in antinam.
quamius ꝑ illos intret etiam ipsa ad¬

Expanded text:
sudore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram, ex qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis? Sed certe illud manifestum est, quod nemo evadat istam sententiam. Hoc ipsum enim quod in hac vita quisque natus, difficultatem inveniendae veritatis habet ex corruptibili corpore sicut enim Salomon dicit, Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem,tristitiae quas habet homo ex terra; et spinae ac tribuli sunt punctiones tortuosarum quaestionum, aut cogitationes de provisione hujus vitae: quae plerumque, nisi exstirpentur et de agro Dei projiciantur, suffocant verbum, ne fructificet in homine, sicut Dominus in Evangelio dicit . Et quoniam necessitate jam per hos oculos et per has aures de ipsa veritate admonemur, et difficile est resistere phantasmatibus quae per istos sensus intrant in animam, quamvis per illos intret etiam ipsa ad
Abbreviated transcription (Latin):
et rethoricorum ornamenttis colorum
ex quirendis minus intentus. fastili¬
osam sic caueam prolixitatem ne ni¬
mie breuitati studens. earum quas
uel ipse uidi. ueluirorum ueratium
testimonio indubitanter cognoui re¬
rum. lectoris cognitioni dum taxat
necessariarum. occultare inueniani
ueritatem. Et ut facilius elucescat
omne quod dicitur: totam sequen¬
tis seriem opusculi compendiosis cõ¬
prehensam titulis. nuimeris singłor
paginȩ prefixis. disposui designare.
quo uidelicet lestori crea quodã mͦ
pagna tedium nequaquam pariat
et adinueniendum quod queritur.
expeditior aditus pateat. Quod si sinͭ¬
gula naturali non perstrinxero ordine.
lectorem precor nequaquam id moue¬
at. sed et posteriora cum se intulernł̃.
oportune aliquando anticipando p̃-¬
mittere. et priora liceat ordine arti¬
ficiali qͣndoq recapitulando subiun-¬
gere. dum tamen ubi exigerit ratio.
satis appareat. quid quo gestum sit tẽ¬

Expanded text:
et rhetoricorum ornamentis colorum et rhetoricorum ornamentis colorum exquirendis minus intentus, fastidiosam sic caveam prolixitatem, ut nec nimiae brevitati studens, eorum, quas vel ipse vidi, vel virorum veracium testimonio indubitanter cognovi, rerum lectoris cognitioni duntaxat necessariam occultare inveniar veritatem. Et, ut facilius elucescat omne quod dicitur, totam sequentis seriem opusculi, compendiosis comprehensam titulis, numeris singulorum paginae praefixis, disposui designare: quo videlicet lectori caeca quodammodo pagina taedium nequaquam pariat, et ad inveniendum quod quaeritur expeditior aditus pateat. Quod si singula naturali non perstrinxero ordine, lectorem precor nequaquam id moveat; sed et posteriora cum se intulerit, opportune aliquando anticipando praemittere, et priora liceat ordine artificiali quandoque recapitulando subjungere: dum tamen, ubi exegerit ratio, satis appareat, quid quo gestum sit tem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius ardentius excrescant. et ma-¬
li. tam terribili diuine ultionis iu¬
dicio cogntioper titnorem ipsuis
a sua se prauitate conpescant. Ac¬
cessit etiam ur̃e iussioni domni Gos¬
celini decani⁊ fratrũ nr̃orum ami¬
ca michi et omni cum honore semper
suscipienda peticio. cui in ciuictis do
placitis obtemperare feruente opto
desiderio. Uestre gͥ sanctitatis aucto¬
ritate. et fraterna cogente karitate
aggrediar. qui ipso linguas infanci¬
um facit disertas adiuuante ac mee a¬
riditatem lingue. suȩ rore gr̃ẽ irrigan¬
te. et irrigando fecuncdante. quod in¬
iungitis agerȩ. uirtite magis fretus
obedientie. quam eius quam nondum
adeo ut id audere debean. assecutus
sum litteralis scientie. Conabor autem
quia etiam sic placet uobis. omui ne¬
uo falsitatis et uulgaris inc̃ to opinio¬
nis euitato. simplici tantum ut potero
que acta suut narratone referre. qua¬
tinus et suꝑfluis uerborum f alleris

Expanded text:
ipsius ardentius excrescant; et maipsius ardentius excrescant; et mali, tam terribili divinae ultionis judicio cognito, per timorem ipsius a sua se pravitate compescant. Accessit etiam vestrae jussioni, domini Goscelini decani et fratrum nostrorum amica mihi et omni cum honore semper suscipienda petitio: cui in cunctis Deo placitis obtemperare fervente opto desiderio. Vestrae igitur sanctitatis auctoritate et fraterna cogente charitate, aggrediar ipso qui linguas infantium facit disertas adjuvante, ac meae ariditatem linguae rore suae gratiae irrigante et irrigando fecundante quod injungitis agere: virtute magis fretus obedientiae, quam ejus, quam nondum adeo, ut id audere debeam assecutus sum, litteralis scientiae. 2. Conabor autem, quia etiam sic placet vobis, omni naevo falsitatis et vulgaris incerto opinionis evitato, simplici tamen, ut potero, quae acta sunt narratione referre: quatenus et superfluis verborum phaleris,
Abbreviated transcription (Latin):
Io suo et patri. merito sanctitatᷤ
Cocius reuerentia deuotionis ex¬
colendo. Iohanni sc̃e teruanensis ec¬
clesie episcopo. frater G̃auterus dig¬
nationis eius inutilis seriuis. debitũ
omnimode subiectionis obsequium.
Recepit humilitati mee auctori¬
tas reuerenda paternitatis ur̃e.
ut quia his nr̃is temporib horrenda
nimis a nephandis hominib in parti¬
b istis ꝑpetrata sunt crimina. uniu̾¬
so mundo execrabilia. et multionem
eorumdem formidanda multum diui¬
ne iusticie eminuerunt iudicia. pro
eorum immnanitate equissima retribu¬
tionis lance ponderata: et hec omnia
quantum preteritis generationib in¬
audita. tantum presentib mirabilia:
sicut gestia sunt. cuncta stilo per¬
curram. et ad noticiam posterorũ
scribendo transmittam. Que om̃ia
sdeo scribi. et scripto futur is tem¬
porib manifestanda seruari decre¬
uit prodentia ur̃a. ut eis lectis uel
auditis. et boni tanta supern uidi¬
cis equitate considerata. in amorem

Expanded text:
o suo et Patri merito sanctitatis, totius reverentia devotionis excolendo, JOANNI sanctae Tarvanensis Ecclesiae episcopo, frater GUALTERUS, dignationis ejus inutilis servus, debitum omnimodae subjectionis obsequium. 1. Praecepit humilitati meae auctoritas reverenda paternitatis vestrae, ut, quia his nostris temporibus horrenda nimis a nefandis hominibus in partibus istis perpetrata sunt crimina, universo mundo exsecrabilia; et in ultionem eorumdem formidanda multum divinae justitiae eminuerunt judicia, pro eorum immanitate aequissima retributionis lance ponderata: et haec omnia quantum praeteritis generationibus inaudita, tantum praesentibus mirabiliora, sicut gesta sunt, cuncta stylo percurram, et ad notitiam posterorum scribendo transmittam. Quae omnia ideo scribi, et scripto futuris temporibus manifestanda servari, decrevit providentia vestra, ut eis lectis vel auditis, et boni, tanta superni Judicis aequitate considerata, in amorem
Abbreviated transcription (Latin):
dolorem. atq: ita peꝑerit consuetudinem
bonam cautius etiam et diligentius ra¬
tiomi obtemperat tamquam uiro. et
ipsi quasi erudita dolorib conuertitur
ad rationem et libenter seruit iubenti
ne iterum in aliquam ꝑnitiosam con¬
fuetudinem defluat: Ista ergo que indẽ¬
tur maledicta precepta sunit si non car¬
sensum multͣa legamus. Lex enim spi
prolata est. in ipsum urum quid dici¬
mus: Nunquid forte diuites quib ꝑue¬
nit facillimus uictus. neq in terra oꝑan¬
tur. euasisse istam penam existimandi
sunt. Quua dicitur maledicta terra erit
tibi in omnib operib tuuis in tristicia ⁊
gemitu tuo manducabis ex ea omnib di

Expanded text:
dolorem, atque ita pepererit consuetudinem dolorem, atque ita pepererit consuetudinem bonam, cautius jam et diligentius rationi obtemperat tanquam viro; et ipsis quasi erudita doloribus convertitur ad rationem, et libenter servit jubenti, ne iterum in aliquam perniciosam consuetudinem defluat? Ista ergo quae videntur maledicta, praecepta sunt, si non carualia legamus. Lex enim spirprolata est in ipsum virum, quid dicemus? Numquid forte divites, quibus provenit facillimus victus, neque in terra operantur, evasisse istam poenam existimandi sunt, qua dicitur: Maledicta terra erit tibi in omnibus operibus tuis; in tristitia et gemitu tu
Abbreviated transcription (Latin):
magnum sacraf̃itum est huius sententie.
quod nulla abstinentia sit a uoluntate
carnali. que non habeat inexordio dolorẽ.
donec in meliorem partem confuetudo
fiectatur. Quod cum proueñt natus est
affectus per consuetudinem bonam. Que
consuetudo ut nasceretur cum dolore.
reluctatum est consuetudine male. Nã
et illũd quod de partu dictum est. erit tibi
conuersio ad uirum tuum: et ipse tui do¬
minabitur. non ne multe ac prope om̃s
mulierss absetitib uiris suis pariunt:
post partum seabillo non comuiertunt:
Que autem suꝑbe mirͥ ieres sunt et clomi¬
nantur uiris nonquid post partum carei
hoc uitio ut uiri earum dominentur:
Immo quasi dignitatem sibi additam
credunt quod matres fiunt: et pleritm¬
ꝙ suꝑbiores existunt. Quid sibi ergo uube
quod postea quam dictum est in dolori-¬
b paries filios additum est et erit tibi
conuersio ad uirum tuuim. et ipse tui
dominabitur. isi quia illa pars anime.

Expanded text:
magnum sacramentum est hujus sententiae, magnum sacramentum est hujus sententiae, quod nulla abstinentia fit a voluntate carnali, quae non habeat in exordio dolorem, donec in meliorem partem consuetudo flectatur. Quod cum provenerit, quasi naffectus per consuetudinem bonam. Quae consuetudo ut nasceretur, cum dolore reluctatum est consuetudini malae. Nam et illud quod post partum dictum est, Erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nonne multae ac prope omnes mulieres absentibus viris suis pariunt, et post partum se ad illos non convertunt? Quae autem superbae sunt mulieres, et dominantur viris, numquid post partum carent hoc vitio, ut viri earum dominentur? Imo quasi dignitatem sibi additam credunt, quod matres fiunt, et plerumque superbiores existunt. Quid sibi ergo vult, quod posteaquam dictum est, In doloribus paries filios, additum est, et erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nisi quia illa pars animae,
Abbreviated transcription (Latin):
pernis multa iam diximus: Q nod autẽ
etiam inter semen diaboli et semen mu¬
lieris pomintur imiticie significat᷑
semie diaboli peruersa suggestio. se¬
nune autem mulieris fructus bom oꝑe¬
ris quo peruerse sugestiomi restitit. Et
ideo obseruat ipse plantam mulieris ut
si quando inillieita elabitur delectatio. tũc
isllam capiat et illa obseruat ens caput.
ut eum in ipso untio male suasionis exclu
Ht̃ atq suspiria in huius uite calamita¬
tib. Et quod in dolorib pariat filios quiã¬
uis et in ista uisibili muliere compleatire.
tamen ad illam secretiorẽ consideratio re¬
uocanda est. Nam et in pecorib femine
cum dolore pariunt filios. et hec est in ilł
mortalitatis conditio. potius qmͣ pena
peccati. Potest ergo fieri ut etiam in femi¬
nis hominib mortalium corporum fit ista
conditio. Sed hoc est magnum supplicium
quod ad istam corporum mortalitatem ex
illa in mortalitate uenerit. Uerũptam̃

Expanded text:
perius jam multa diximus? Quod autem perius jam multa diximus? Quod autem etiam inter semen diaboli, et semen mulieris ponuntur inimicitiae, significatur semine diaboli perversa suggestio; semine autem mulieris, fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistit. Et ideo observat ipse plantam mulieris, ut si quando in illicita labitur delectatio, tunc illam capiat: et illa observat caput ejus, ut eum in ipso initio malae suasionis excludhabet, atque suspiria in hujus vitae calamitatibus; et quod in doloribus pariat filios, quamvis et in ista visibili muliere compleatur, tamen ad illam secretiorem consideratio revocanda est. Nam et in pecoribus feminae cum dolore pariunt filios, et haec est in illis mortalitatis conditio potius quam poena peccati. Potest ergo fieri ut etiam in feminis hominibus mortalium corporum sit ista conditio. Sed hoc est magnum supplicium, quod ad istam corporum mortalitatem ex illa immortalitate venerunt. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
na cupiditate deceperis. id est peccato¬
res qui terre nomine significãtur: uł
certe genus humanum tercium temp¬
tationis his uerbis figurat᷑: quod est cu¬
riofitas. Gerram enim qui manducat ꝓ¬
funda et tenebrosa penetrat. et tamen
temporalia atq terrena. Non autem in¬
imiticie ponunt᷑ int̃ ipsum et uirũ:
sed inter ipsum et muilierem Nunqũo
quia uiros non temptat et decipit: Sẽd
manifestum est quod decipit. An quia
ipsum adam non decipit. sed mulierem
eius: Sed nanquid propterea non est mi¬
micuis euis. ad quem ꝑuenit ꝑmulierem
suam ipsa deceptio: maxime quia de fu¬
turo iam dicitur inmiticias ponam
int̾ te et mulierem: Si autem quod non
de inceps deceꝑit adam. nec ipsã euam
demceps decipit. Quare ergo dicitur
nisi quia hic manifeste ostendriur non
posse nos a diabolo temptari nisi per
ilam ammalem partem. que quasi
mulieris imaginem uel exemplum
inimo ipso hominem ostendit de qua fu¬

Expanded text:
na cupiditate deceperis, id est peccatona cupiditate deceperis, id est peccatores, qui terrae nomine significantur; vel certe genus tertium tentationis his verbis figuratur, quod est curiositas. Terram enim qui manducat, profunda et tenebrosa penetrat, et tamen temporalia atque terrena. 28. Non autem inimicitiae ponuntur inter ipsum et virum, sed inter ipsum et mulierem. Numquid quia viros non decipit et tentat? Sed manifestum est quod decipit. An quia ipsum Adam non decepit, sed mulierem ejus? Sed numquid propterea non est inimicus ejus, ad quem pervenit per mulierem suam illa deceptio, maxime quia de futuro jam dicitur, Inimicitias ponam inter te et mulierem? Si autem quod non deinceps decepit Adam, nec ipsam Evam deinceps decepit. Quare ergo ita dicitur, nisi quia hic manifeste ostenditur non posse nos a diabolo tentari, nisi per illam animalem partem, quae quasi mulieris imaginem vel exemplum in uno ipso homine ostendit, de qua su
Abbreviated transcription (Latin):
etiam pettora preponuntur non in po¬
testate sed inconuersione nature sue:
quia peccora non amiserunt beatiti¬
dinem aliquam celestem quam non¬
quam habuerunt sed in sua natura
quam aceeperunt peragunt uitam.
Dicitur ergo huic. Pectore et uentre re¬
pes. Quod quidem et in colubro adnimn¬
maduertitur. Ex illo animante ui¬
sibili. adhũc inuisibilem iminicum
nr̃m locutio figuratur. Nomine e¬
nim pectoris significatur suꝑbia qͥa
ibi dominatur impetus anime. No¬
mine autem uentris significatur car¬
nale desiderium. quia hec pars mol¬
lior sentitur in corpore. Et quia his
reb ille serpit ad eos quos uult deci¬
pere: propt̾ea dictum est pectore et
ducabis omnib dieb uite tue. Idẽ
omnib dieb quib agis hanc pote¬
statemante illam ultimam penã
iudicii. hec enim utta eius iudet᷑
de qua gaudet atꝙ głatur. Berram
eg̾ manducabis. duob mõdis intelligi
potest. Uel ad te ꝑtinebunt quos t̾re¬

Expanded text:
etiam pecora praeponuntur, non in poetiam pecora praeponuntur, non in potestate, sed in conservatione naturae suae: quia pecora non amiserunt beatitudinem aliquam coelestem, quam nunquam habuerunt, sed in sua natura quam acceperunt peragunt vitam. Dicitur ergo huic: Pectore et ventre repes. Quod quidem et in colubro animadvertitur, et ex illo animante visibili ad hunc invisibilem inimicum nostrum locutio figuratur. Nomine enim pectoris, significatur superbia, quia ibi dominatur impetus animi: nomine autem ventris, significatur carnale desiderium, quia haec pars mollior sentitur in corpore. Et quia his rebus ille serpit ad eos quos vult decipere; propterea dictum est, Pectore etducabis omnibus diebus vitae tuae: id est omnibus diebus quibus agis hanc potestatem, ante illam ultimam poenam judicii; haec enim vita ejus videtur, de qua gaudet atque gloriatur. Terram ergo manducabis, duobus modis intelligi potest: vel ad te pertinebunt, quos terre
Abbreviated transcription (Latin):
esse non potuit: iam lapsus et ia¬
cens in peccato suo parem sibi eũ
facere conetur potius uel illum
uuilt ostendere peccasse. se autem
esse mnocentem. Et mulier interroga¬
ta refert culpam in serpentem. Quasi
aut ille sic acceperit uporem ut ei
tuerit dei preceptuim potuis custodi¬
re quam uerba serpentis adiiitere
Iam serpens non int̾rogatur sed pͥor
nec habet omtno unde se excuset:
Non autem nunc ea dampnatio dia¬
boli dicitur que ultimo iuditio reser¬
uatur. de qua loquitur dñs cum dic̃.
ite in ignem eternum qui prepara¬
tus est diabolo et angłis eius. sed ea
pena euis dicitur qua nobis cauen¬
diis est. Pena enim est eiꝰ ut in potesta¬
te habeat eos qui dei p̃cepta contemp¬
nunt. hoc enim explicatur hisuerbs
quib ineum profertur sententia. Et
inde maior pena est: quia de hac tam ĩ¬
fideli potestate letatur. qui solebat an¬
tequam caderet de sublimi ueritate
gaudere. in qua non stetit. Et ideo illi

Expanded text:
esse non potuit, jam lapsus et jaesse non potuit, jam lapsus et jacens in peccato suo, parem sibi eum facere conetur. Vel potius illum vult ostendere peccasse, se autem esse innocentem. Et mulier interrogata refert culpam in serpentem: quasi aut ille sic acceperat uxorem ut ei terat Dei praeceptum potius custodire, quam verba serpentis admittere. 26. Jam serpens non interrogatur, sed prior nec habet omnino unde se excuset. Non autem nunc ea damnatio diaboli dicitur, quae ultimo judicio reservatur, de qua loquitur Dominus cum dicit, Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus ; sed ea poena ejus dicitur, qua nobis cavendus est. Poena enim ejus est, ut in potestate habeat eos qui Dei praecepta contemnunt. Hoc enim explicatur his verbis, quibus in eum profertur sententia: et inde major poena est, quia de hac tam infelici potestate laetatur, qui solebat antequam caderet, de sublimi veritate gaudere in qua non stetit. Et ideo illi
Abbreviated transcription (Latin):
autem sublumit̾ur intelligendum est
quod dñs ait. Quis nunciauit tͥ quia
nudus es. nisi quia ab illa arbore. de
qua dixeram tibi ex illa sola non mã¬
ducares. ex illa manducasti: Nudus
enim erat assimulatione sed uestieba¬
tur luce diuina. Unde aduersus et
ad se ipsum conuersus. quod signifi¬
cat de illa arbore manducasse: nudita¬
tem suam uidit. et displicuit sibi ex
eo quod non habebat aliquid ꝓpͥum¬
Deinde iam more suꝑbie inse non
accusat quod consensit mulieri. sed
in mulierem refundit culpam fuam
et si substiliter qua si de astutia qmͣ
miser conceperat noluit ad ipsum dm̃
pertinere quod peccauit. Non enim
ait mulier dedit michi: sed addidit
dicens mulier quam dedisti mͥ. Nicħ
est autem tam familiare peccantibus
quam tribuere deo uelle unde cum¬
q accusantur. Et hoc de illa uena
suꝑbie. Ut qm̃ sic homo peccauit
cũ uult esse par deo. io est liber esse
ab eius dominio. sicut ille ab omni

Expanded text:
autem sublimiter intelligendum est autem sublimiter intelligendum est quod Dominus ait: Quis nuntiavit tibi quod nudus esses, nisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi, ex illa sola ne manducares, ex illa manducasti? Nudus enim erat a simulatione, sed vestiebatur luce divina. Unde aversus et ad seipsum conversus, quod significat de illa arbore manducasse, nuditatem suam vidit, et displicuit sibi ex eo quod non habebat aliquid pDeinde jam more superbiae in se non accusat quod consensit mulieri, sed in mulierem refundit culpam suam; et sic subtiliter quasi de astutia quam miser conceperat, voluit ad ipsum Deum pertinere quod peccavit. Non enim ait, Mulier dedit mihi; sed addidit dicens, Mulier quam dedisti mihi. Nihil est autem tam familiare peccantibus, quam tribuere Deo velle undecumque accusantur: et hoc de illa vena superbiae, ut quoniam sic homo peccavit cum vult esse par Deo, id est liber esse ab ejus dominio, sicut ille ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsos absconderunt se ut ꝯturba¬
rentur miseris errorib. relicto lumne
ueritatis quod ipsi nouerant. Particepͤ
enim ueritatis potest ẽẽ amma huma¬
na. ipsa autem ueritas cłs est incom¬
mutabilis supra illam. Ab ea ergo ueri¬
tate quisqͥs a uer sus est et ad seipsum
conuersus. et non de rectore atq illu¬
stratore deo s de sius motib quasi libe¬
ris exultat teb tenebrat᷑ mendatio.
qm̃ qui loquitur mendatium de su¬
o logutrur. atq tta turbatur. et uocẽ
illam ꝓpħe manifestat qua dictum ẽ.
ad me ipsum mea amina turbata est.
Itaq iam interrogatur adam non do
nesciente ubi esset sed cogente ad con¬
fessionem peccati. Non enim et dñs
nesciebat. Respondit autem uoceeius
audita abscondisse se. qm̃ nudis esset
Iam miserrimo errore respondit qua¬
si deo posset displcere nudus sicut
eum ipse fecerat. Est antem hoc erro¬
ris ꝓprium ut quod cuiq displicet. hoc
etiam deo displicere arbitretur. Illud

Expanded text:
seipsos absconderunt se, ut conturbaseipsos absconderunt se, ut conturbarentur miseris erroribus, relicto lumine veritatis, quod ipsi non erant. Particeps enim veritatis potest esse anima humana: ipsa autem veritas Deus est incommutabilis supra illam. Ab ea ergo veritate quisquis aversus est, et ad seipsum conversus, et non de rectore atque illustratore Deo, sed de suis motibus quasi liberis exsultat, tenebratur mendacio: quoniam qui loquitur mendacium, de suo loquitur; atque ita turbatur, et vocem illam prophetae manifestat, qua dictum est, Ad meipsum anima mea turbata est . Itaque jam interrogatur Adam, non Deo nesciente ubi esset, sed cogente ad confessionem peccati: non enim et Dominnesciebat. Respondit autem, voce ejus audita, abscondisse se, quoniam nudus esset. Jam miserrimo errore respondit, quasi Deo posset displicere nudus, sicut eum ipse fecerat. Est autem hoc erroris proprium, ut quod cuique displicet, hoc etiam Deo displicere arbitretur. Illud