comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
secura sit. eos qui se bonos dicunt. & se ab omnib terre uni¬
tate se uingint eo ipso demonstrare quales sint : dibi enĩ
iusti uident᷑. & sꝑmunt ceceros. & ideo ñ cantant cantitũ nouũ.
quia de suꝑbia uet̾is hominis extollunt᷑. Ab ea quippe com¬
munione separant᷑ cui dictũ ẽ. cantate dño canticũ nouũ.
cantate dno omnis t̾ra. Qui si uere iusti eẽnt. & humiles es¬
sent. Si autẽ humiles e̾ent. etiam si uere malos uicinitatis
congregatione paterent᷑. quos abunitate xp̃i expellere non
ualerent: caritate xp̃i tolerare diligerent. Quomͦ autẽ de
his ipsis qͦs in sua uitinitate arguunt malos iustum habere¬
credant᷑ iudiciũ. cũ temeraria cecitate tamlonge a se positos
ignotissimos criminat᷑ : Utrũ em̃ uł tiues suos uł uicinos
quos arguunt malos eẽ. nouerint: in certũ ẽ. orbi t̾rarum.¬
Et quia cum laude patientie mali tolerant᷑. ne ignoti boni

Expanded text:
et, ut certa atque secura sit eos, qui se bonos dicunt et se ab omnis terrae uniet, ut certa atque secura sit eos, qui se bonos dicunt et se ab omnis terrae unitate seiungunt, eo ipso demonstrare quales sint? sibi enim iusti uidentur et spernunt ceteros et ideo non cantant canticum nouum, quia de superbia ueteris hominis extolluntur. ab ea quippe communione separantur cui dictum est: cantate domino canticum nouum, cantate domino omnis terra. qui si uere iusti essent, etiam humiles essent; si autem humiles essent, etiamsi uere malos in suae uicinitatis congregatione paterentur, quos ab unitate Christi expellere non ualerent, caritate Christi tolerare deligerent. quomodo autem possunt de his ipsis, quos in sua uicinitate malos arguunt, iustum habere iudicium, cum temeraria caecitate tam longe a se positos ignotissimos criminantur? utrum enim uel ciues suos uel uicinos quos arguunt malos esse nouerint, incertum est orbi teret quia cum laude patientiae mali noti tolerantur, ne ignoti boni
Abbreviated transcription (Latin):
re parces. qđ scisma factum fit. Nimiũ est qd̾ interrogo. In
ipsa affrica dicunt donatiste cartaginienses. uł quitũ q sunt
inciuitate kartaginis. quȩ partes ꝑ numidiam & maurtra¬
niam facte sint. de ipsa parte donati quarũ omniũ causas
utiq nosse deberent. ne forte iusti aliqui in regionib illis ma¬
lorum suoꝵ sotietatem congregationẽq uitauerint. & exie¬
rint in de ne inmidũ tang̾ent. ne cũ fatinorosis introirent.
ne forte isti iam ante aliquot annos in aliquo angulo nu¬
mdie. uł mauritanie separantib se frumentis palea reman¬
seruit & nesciunt. S unde seturist̃. nisi quia certũ habet᷑ honos
esse non potuisse qui se abunitate cõmunionis donati que per
totam affricam diffundit᷑ segregarunt: Quia si malos aliqͦs
in sua tiuitate patiebant᷑. quos ostendere cet̾is ñ ualebant. eos
Cur gͦ hec innocentia non tribuit᷑ orbi t̾rarum intanta mul

Expanded text:
rae partes quot schismata facta sint. nimium est quod interrogo: in rae partes quot schismata facta sint. nimium est quod interrogo: in ipsa Africa dicant Donatistae Carthaginienses uel quicumque sunt in uicinitate Carthaginis quot partes per Numidiam et Mauretaniam factae sint de ipsa parte Donati. quarum omnium causas utique nosse deberent, ne forte iusti aliqui in regionibus suis malorum societatem congregationemque uitauerint et exierint inde, ne immundum tangerent, ne cum facinerosis introirent, ne forte isti iam ante aliquot annos in aliquo angulo Numidiae uel Mauretaniae separantibus se frumentis palea remanserint, et nesciunt. sed unde securi sunt, nisi quia certum habent bonos esse non potuisse qui se ab unitate communionis Donati, quae per totam Africam diffunditur, segregarunt, quia, si malos aliquos in sua uicinitate patiebantur, quos ostendere ceteris non ualebant, eos cur ergo haec innocentia non tribuitur orbi terrarum in tanta mul
Abbreviated transcription (Latin):
ri uuidebant᷑. uunc autẽ netessariam ẽẽ. corꝑalem seꝑationẽ.
qͣñdo iam illa sp̃ualiter obseruant᷑ : Ue cecis ducentib & ce¬
tis sequentib. Ita ne timent ista dicentes. ne forte ꝑtantã
latitudinẽ orbis terrarũ. qua fides xp̃i nom̃ĩs diffusĩ ẽ. Ante¬
qͣm se isti separarent. in aliqua parte t̾rarum ab affricanis
regionib remotissima iam hoc uisti fecerint: ⁊ ad huc isti in
imunditie qͣm illi fugerant contagione inuebant. Quis
eñ eos canet. quis eos securos facit. si huiꝰmodi a malis sepa¬
ratio facienda est: An anteqͣm abistis fieret. numqͣm fac¬
dicunt obeẽ sibi ñ potuisse qui ignorabant. Sic ergo ⁊ illis
terris obẽẽ. non potest qd̾ gestum in affrica ignordnt. etiaui¬
si isti uera ddicerent. qͥ de eoꝵ cͥminib mentiunt᷑. Si autẽ di¬
cunt latere se non potuisse si fieret mͦ. dieant ꝑ om̃s orbis ter¬

Expanded text:
re iubebantur, nunc autem necessariam esse corporalem separationem, re iubebantur, nunc autem necessariam esse corporalem separationem, quando iam illa spiritaliter obseruantur? Uae caecis ducentibus et caecis sequentibus! itane non timent ista dicentes, ne forte per tantam latitudinem orbis terrarum, qua fides Christi nomenque diffusum est, antequam se isti separarent, in aliqua parte terrarum ab Africanis regionibus remotissima iam hoc iusti aliqui fecerint, et adhuc isti in immunditiae quam illi fugerant contagione uiuebant? quis enim eis cauet, quis eos securos facit, si huiusmodi a malis separatio facienda est, antequam ab istis fieret, numquam facdicunt obesse sibi non potuisse quod ignorabant. sic ergo et illis terris obesse non potest quod gestum in Africa ignorant, etiamsi uera isti dicerent quae de Afrorum criminibus mentiuntur. si autem dicunt latere se non potuisse, si fieret, modo dicant per omnes orbis ter
Abbreviated transcription (Latin):
id nec insceleratissimo saule contempn̾et. imimo tm̃ uenerare¬
tur ut ampliꝰ omnino ñ posset. Nonne si eoꝵ uerba fastis
eorum obiteremꝰ. responderent nob̾. nos plane cũ talib nul-¬
lum habuimꝰ in corde consortiũ. nec tangebamꝰ in mundum.
ubi potest coninqͥnari contastus .i. consensione atq placito
conscientie recedebamꝰ & eiciebam᷑ ab eis. quia ñ solũ talia
ñ faciebamꝰ. s nec facientib tacebamꝰ. Isti autẽ seditiosi
ansani. qui defensiones precisionis sue quert̃ ex oraculis ꝓpb̃a¬
rum. suꝑ ẽ. ut impiecate uesana de uerbis ꝓpheticis argnant mores¬
ꝓpħarum. An hoc dicturi st̃ qd̃ illis temporib reced̾e iustis
a malo popło ñ licebat. istis uero temporib licet: Quid ꝑ
uersiꝰ dici porest: Illo temꝑe non potuisse bonos amalis.
corꝑalit̾ separari. qm̃ multa sacram̃ta torꝑaliter obserua¬

Expanded text:
id nec in sceleratissimo Saule contemneret, immo tantum uenerareid nec in sceleratissimo Saule contemneret, immo tantum ueneraretur, ut amplius omnino non posset. nonne, si eorum uerba factis eorum obiceremus, responderent nobis: \'nos plane cum talibus nullum habuimus in corde consortium nec tangebamus immundum ubi potest coinquinare contactus, id est consensione atque placito conscientiae recedebamus et exibamus ab eis, quia non solum talia non faciebamus, sed nec facientibus tacebamus\'? isti autem seditiosi et insani, qui defensiones praecisionibus suis quaerunt ex oraculis prophetarum, superest ut impietate uesana de uerbis propheticis mores arguant prophetarum. an hoc dicturi sunt, quod illis temporibus recedere iustis a malo populo non licebat, istis uero temporibus licet? quid dici peruersius potest illo tempore non oportuisse bonos a malis corporaliter separari, quando multa sacramenta corporaliter obserua
Abbreviated transcription (Latin):
posset ẽẽ. in hominib tanta ꝑuersitas. nisi exꝑũto uerboꝵ
ut cum cõmemorent sc̃ẽ scripture testimonia. non ĩtueant᷑
in factis ꝓpħarum quẽadmodum intelligenda st̃ uerba ꝓ-¬
phetarũ. Dixit iberemias. quid paleis adcrititũ. ut ipse re¬
cederet a paleis poplĩ sui. in qua tanta illa uera dicebat:
Dixie ysaias. recedite recedite. exite inde. & in iundũ noli¬
te tangere. Cur ipse in illo popło in mundiciam qͣm gra¬
uiter arguebat in una cũ eis congregatione tangebat: Le¬
gant quanta in malos popłi sui. & qͣm uehem̃ter ac ueracit᷑
dixerit. a quib se tam̃ nulla corꝑali direptione separauit.
Dixit dauit. Non sedi cũ concilio uanitatis. & cũ facinorofis
ñ introibo. odio habui curiã nequissimoꝵ & cum ĩpiis non se¬
debo. Legant quales inse temꝑib suis in illo popło tolerauit.
qui unctionis mỹstico sacram̃to tantũ honorem deculit. ut

Expanded text:
posset esse in hominibus tanta perversitas, nisi experimento verborum posset esse in hominibus tanta perversitas, nisi experimento verborum ut, cum commemorent sanctae scripturae testimonia, non intueantur in factis prophetarum quemadmodum intellegenda sint uerba prophetarum. dixit Hieremias: quid paleis ad triticum? num ipse recederet a paleis populi sui in quas tanta illa uera dicebat? dixit Esaias: recedite recedite, exite inde et immundum nolite tangere. cur ipse in illo populo immunditiam quam grauiter arguebat in una cum eis congregatione tangebat? legant quanta in malos populi sui et quam uehementer ac ueraciter dixerit, a quibus se tamen nulla corporali diremptione separauit. dixit Dauid: non sedi in conuenticulo uanitatis et cum facinerosis non introibo. odio habui curiam nequissimorum et cum impiis non sedebo. legant quales ipse temporibus suis in illo populo tolerauerit, qui unctionis mystico sacramento tantum honorem detulit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
iam in alis aꝓpbant: in his accusant᷑. in illis contra i̾e testimoni¬
uni dicunt. Quero enĩ quare ñ baptires eos. quos felicianꝰ in
inaximiani scismate baptirauit. quia xp̃i baptisuũ accepeit̃.
an quia feliciam: Si quia felicianus apud maximianistas eũ
dedit. dampnatus foris extra comimimionẽ ur̃am dedit eum.
Hoc ẽ. illud baptisma quod & salui menbresitant. & alioꝵ ta¬
lium: i autẽ quia xpisti plus apud te ualet ꝓ baptismo xͥ
felicianus in mustitanis quã ipse xp̃s in omnib terris. Plus
apud te ualet ꝓ haptismo xp̃i sedeus ad latus tuũ & dampna¬
tus a te. qͣm ille sedens ad dext̾am patris & crutifixiis ꝓte. Par¬
citur in pautissimis baptismo xp̃i ne felicianis ostendat᷑.⁊
ñ parcit᷑ ne ipse xp̃s in tot gentiũ milib exufflet̃. S in cre¬
dibilis ẽ. cetitas hominũ. & omnino nescio quẽ admodũ credi

Expanded text:
uod in aliis approbant; in his accusantur, in illis contra se testimoniuod in aliis approbant; in his accusantur, in illis contra se testimonium dicunt. Quaero enim quare non baptizes eos quos Felicianus in Maximiani schismate baptizavit: quia Christi Baptismum acceperunt, an quia Feliciani? Si quia Feliciani; apud Maximianistas eum dedit damnatus, foris extra communionem vestram dedit eum; hoc est illud Baptisma, quod et Salvii Membresitani et aliorum talium: si autem quia Christi; plus apud te valet pro Baptismo Christi Felicianus in Mustitanis, quam ipse Christus in omnibus terris; plus apud te valet pro Baptismo Christi sedens ad latus tuum et damnatus a te, quam ille sedens ad dexteram Patris et crucifixus pro te? Parcitur in paucissimis Baptismo Christi, ne Felicianus offendatur: et non parcitur, ne ipse Christus in tot gentium millibus exsuffletur? 23. Sed incredibilis est caecitas hominum, et omnino nescio quemadmodum credi
Abbreviated transcription (Latin):
re potuert̃. & milla saltem concilii ꝑuersitate dampnauert᷑:
baptisiꝰ inꝓbatur. gxusflatur iterat᷑. O sc̃ã dampnatio quam
maximianiste meruert̃. & laboriosa innocentia gentiũ que
apud illos ꝑꝓterea xp̃ianũ nomen amisit. quia talẽ dampna¬
tionis locum inuenire ñ potuit.Si autẽ illi soli amaxinia¬
nistis uenientes ñ rebaptuant᷑. qui cũ suis baptitatorib rede¬
unt sicut hi qui cũ precexto & feliciano rediert̃. pͥmo iudea¬
tur quẽ admodũ eusdem scismatis baptismũ. extra eoꝵ com¬
munonẽ foris equalit̾ datũ. in aliis confirment. in aliis exuf¬
flent. in parte honorent. in parte uiolent. Ita enĩ ubi uiolant:
rei sunt. ubi autẽ confirmant: reatus sui testes inueniunt᷑. Di
enĩ sic postea confirmarent. ut iam uiolare desinerent: ñ dis
crepatio s correstio diceret᷑. Cũ autẽ inquib dam imꝑbant qd̵¬

Expanded text:
re potuerunt, nulla saltem concilii peruersitate damnarunt, re potuerunt, nulla saltem concilii peruersitate damnarunt, baptismus improbatur exufflatur iteratur. o sancta damnatio, quam Maximianistae meruerunt, et laboriosa innocentia gentium, quae aput illos propterea christianum nomen amisit, quia talem damnationis locum inuenire non potuit! Si autem illi soli a Maximianistis uenientes non rebaptizantur qui cum suis baptizatoribus redeunt, sicut hi qui cum Praetextato et Feliciano redierunt, primo uideant, quemadmodum eiusdem schismatis baptismum extra eorum communionem foris aequaliter datum in aliis confirment in aliis exufflent, in parte honorent in parte uiolent. ita enim ubi uiolant rei fiunt, ubi autem confirmant reatus sui testes inueniuntur. si enim sic postea confcrepatio, sed correctio diceretur: cum autem in quibusdam improbant q
Abbreviated transcription (Latin):
inus: quali maximianistas dãpnauimus. quoꝵ baptismũ ñ
repetimꝰ. Quid ergo magnũ ẽ. quid diffile prestare omnib tm̃
dampnationẽ orbis t̾rarum ñ licet: Etiam hinc securi sint. ñ
inuenimꝰ quo contilio tot gentes ꝓuinciasq dampnauerintꝰ Es¬
dam paucos in affrita dampnauert̃. a quib totiꝰ orbis iudicio
suꝑati sunt. nec ausi st̃. postea dampnare uidices. apud qͦs suꝑ¬
ati st̃. Quid enĩ eẽt. impudentiꝰ. qͥd insanus: Multo minꝰ damp
nare potuert̃. etiam in cet̾is t̾rarum partib constitutos. qͥ magis
talib udicib eccliasticis credere. qͣm uictis litigatorib maluert̃.
Et tam̃ maxinuanistarũ quos ccͣc .x. donatiste bagaiensi conci¬
lio dampnauert̃ baptismus agnoscit᷑. acceptat᷑. ad mittit᷑. orbis
terrarũ autẽ ꝑ quẽ xp̃i hereditas sic exibita ẽ. ut ꝓmissa ẽ. in
qua & ipsi ante paucos aunos fuert̃. quẽ nullo iuire dampna¬

Expanded text:
mus quali Maximianistas damnauimus, quorum baptismum non mus quali Maximianistas damnauimus, quorum baptismum non repetimus. quid ergo magnum est, quid difficile praestare omnibus gendamnationem orbis terrarum non licet? etiam hinc securi sint; non inuenimus quo concilio tot gentes prouinciasque damnauerint. quosdam paucos in Africa damnauerunt, a quibus totius orbis iudicio superati sunt, nec ausi sunt postea damnare iudices aput quos superati sunt. quid enim esset impudentius, quid insanius? multnare potuerunt etiam in caeteris terrarum partibus constitutos, qui magis talibus judicibus ecclesiasticis credere, quam victis litigatoribus voluerunt. Et tamen Maximianistarum, quos trecenti decem Donatistae Bagaiensi concilio damnaverunt, Baptismus agnoscitur, acceptatur, admittitur: orbis terrarum autem, per quem Christi hereditas sic -exhibita est ut promissa est, in qua et ipsi ante paucos annos fuerunt, quem nullo iure damna
Abbreviated transcription (Latin):
tib quicũꝙ  fuerint ñ rebaptirant᷑. An paicit᷑ eis: Di rebap¬
tirant᷑. iuolat᷑ dignatio bagaiensis. In ea quippe etiam istoꝵ bap¬
tuatores dampnati sunt. Si autẽ partit᷑ eis. rogandi sc̃ isti ut
totum orbem ꝓferant. sicut aduersus maxumanistas ꝓtulert̃.
ut cũ uoluerint aliquẽ rebaptitare. ex aliqua orbis parte ueni¬
entem pari pͥuilegio se defendat. asserens ita sibi parci oportere.
situt ei parcit᷑ quẽ maximia nista baptitat. quia iam ñ solum
marimianiste. s etiam totus orbis meruit contilio bagdiensi dã¬
uari. De inde ipsis adtam magna mirabilia labentib ut cũ
ceꝑuit iam ñ rebaptitare in eccłia baptiratos. que ꝑ om̃s t̾ras
ẽ. constituta. si quis eis mouerit questionẽ cur iam ñ faciant
qd̾ ante faciebant: respondeant. qͣndo ista faciebamꝰ: non dũ
bagaiensi contilio totum orbem t̾rarum dapnaueramꝰ. Nunc
autẽ rogati miscditer concessimꝰ ut eos tali concilio dampnare¬

Expanded text:
ti uenerint, rebaptizantur an parcitur eis? si rebaptizantur. uiolatur dignatio Bagaiensis — in ea quippe etiam istorum baptizatores damnati sunt —; si autem parcitur eis, rogandi sunt isti, ut totum orbem proferant, sicut aduersus Maximianistas protulerunt, ut, cum uoluerint aliquem rebaptizare ex aliqua orbis parte uenientem, pari priuilegio se defendat asserens ita sibi parci oportere, sicut ei parcitur quem Maximianista baptizat, quia iam non soli Maximianistae, sed etiam totus orbis meruerit concilio Bagaiensi damnari. deinde se ipsos a tam magna inuidia liberabunt, ut, cum coeperint iam non rebaptizare in ecclesia baptizatos quae per omnes terras est constituta, si quis eis mouerit quaestionem, cur iam non faciant quod antea faciebant, respondeant: \'quando ista faciebamus, nondum Bagaiensi concilio totum orbem terrarum damnaueramus; nunc autem rogati misericorditer concessimus, ut eos tali concilio damnare
Abbreviated transcription (Latin):
sic iulibris posuert̾. quomͦꝰ figurate illis demonstrata st̃. Ad
duo enĩ genera illa iuisionis. ꝑtinent figurate demones. ad
mentis autẽ. id est ad intelligentie uisionẽ simplex & ꝓͥe ꝑti¬
net reuelatio rerũ intelectarũ atq certarũ. Omnia tam̃ hec
geñ̾a mirificis & in esfabilib distributionib exhibet atq mno
seri sunt qui calũpniant᷑ ꝓpħe dicenti qd̾ dm uderit: obi¬
cientes apłicam sententeam ubi ininsibilẽ dixit. Si alter obi¬
ciat huic apłico uerbo euangłicum uerbũ quo dñs ait. bea¬
ti mundi cordes. qm̃ ipsi dm uidebunt. quomͦ respondebt̃
posse in uisibilem uideri : Uerbo enĩ premunt imꝑitos. &
quatinꝰ inuisibilis cẽs dictus sit. & si cognoscunt cognosei ti¬
ment. Tanta est ꝑnicies animoꝵ. qui cũ uincere homi¬

Expanded text:
sic in libris posuerunt. quomodo figurate illis demonstrata sunt. ad sic in libris posuerunt. quomodo figurate illis demonstrata sunt. ad duo enim genera illa uisionis pertinent figuratae demonstrationes; ad mentis autem. id est ad intellegentiae uisionem simplex et propria pertinet reuelatio rerum intellectarum atque certarum. omnia tamen haec genera mirificis et ineffabilibus distributionibus exhibet atque modseri sunt. qui calumniantur prophetae dicenti. quod deum uiderit. obicientes apostolicam sententiam, ubi inuisibilem dixit. si enim alter obiciat huic apostolico uerbo euangelicum uerbum, quoniam dominus ait: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt, quomodo respondebunt posse inuisibilem uideri? uerbo enim premunt inperitos et quatenus inuisibilis deus dictus sit, etsi cognoscunt, cognosci timent. tanta est pernicies animorum, qui cum uincere homi
Abbreviated transcription (Latin):
chodonosor rex. Et q̃m ñ habebat idoneũ ocłm mentis ad
meliꝰ uidendũ qd̵ uiderat. id est ad intelligendũ qd̃ uiderat:
ideo ad interpretandũ uisum suum aspectũ quesiuit alienũ.
eiusdẽ scilicet damelis. Cui tam̃ aꝑienti ut certã accõmodaret
fidem: etiam ipsũ sompniũ sibi ut diceret᷑ exegit. Damel au¬
tem reuelante sc̃o dei sp̃u ⁊ quid ille uidisset in sõmpnis ea
parte uidit. qua corꝑum capiunt᷑ imagines: & qͥd significa¬
ta diuinitus uisa. uł soło corꝑe. uł etiam illa parte sp̃s udet.
qua corꝑum capiunt᷑ imagines. & mente ñ uidet. S pler̃q
inscripturis sic posita inueniunt᷑ que admodũ uisa sunt. uou
etiam quẽadmodũ intellecta sunt: ut mentis uisio inqua totꝰ
fructus ẽ. exercendis lectorib seruaret᷑.  ex multis que aꝑte
sunt scripta. inanifestat᷑ nob̾ quomͦ illa intellexerint que

Expanded text:
chodonosor rex: et quoniam non habebat idoneum oculum mentis ad chodonosor rex: et quoniam non habebat idoneum oculum mentis ad melius uidendum, quod uiderat, id est ad intellegendum quod uiderat, ideo ad interpretandum uisum suum aspectum quaesiuit alienum, eiusdem scilicet Danihelis: cui tamen aperienti, ut certam adcommodaret fidem, etiam ipsum somnium sibi ut diceretur exegit. Danihel autem reuelante sancto spiritu. et quid ille uidisset in somnis ea parte uidit, qua corporum capiuntur imagines. et quid significata diuinitus uisa uel solo corpore uel etiam illa parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur imagines, et mente non uidet. sed plerumque in scripturis sic posita inueniuntur, quemadmodum uisa sunt. non etiam quemadmodum intellecta sunt. ut mentis uisio, in qua totus fructus est. exercendis lectoribus seruaretur. sed ex multis, quae aperte sunt scripta, manifestatur nobis. quomodo illa intellexerint. quae
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ea que siue corꝑis sensib. siue illi parti anime que cor¬
poraliũ rerũ unagines capit diuinitꝰ demonstrant᷑. ñ solũ
sentiunt᷑ his modis. s etiam m̃te intelligunt᷑: tunc est ꝑ fecta
reuelatio. Ex hoc tertio gñe est uisio illa qͣm cõmemoraui. di¬
cente apło. Inuisibilia eiũ dei a constitutione mundi: ꝑ ea q̃
facta sunt intellecta conspiciunt᷑. Hac uisione uidet᷑ d̾̃s cũ¬
ꝑ piecatem fidei & ꝑ agnitionem dei moꝵ optimoꝵ corda mũ¬
dant᷑. Quid enĩ ꝓfuit balthasari regi. qd̃ manũ scribentem
ante ocłos suos inpariete conspexit: Cii uisioni quia ñ potu¬
it ading̾e mentis aspestum. querebat ad huc uidere qd̾ ui¬
derat. Lali autem atie luminis qua ista intelligunt᷑ damel
preditꝰ. mente uidit. qd̃ ille uderat corꝑe. Rursus illa par¬
te animi q̃ imagines corporum capte. uidit sompniũ nabu¬

Expanded text:
cum enim ea, quae siue corporeis sensibus siue illi parti animae. quae corcum enim ea, quae siue corporeis sensibus siue illi parti animae. quae corporalium rerum imagines capit, diuinitus demonstrantur, non solum sentiuntur his modis sed etiam mente intelleguntur, tunc est perfecta reuelatio. ex hoc tertio genere est illa uisio, quam commemoraui dicente apostolo: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. hac uisione ut uideatur deus per pietatem fidei et per actionem dei morum optimorum corda mundantur. quid enim profuit Balthasari regi. quod manum scribentem ante oculos suos in -pariete conspexit? cui uisioni quia non potuit adiungere mentis aspectum, quaerebat adhuc uidere, quod uiderat. tali autem acie luminis, qua ista intelleguntur, Danihel praeditus mente uidit, quod ille uiderat corpore. rursus illa parte animi, quae imagines corporum capit, uidit somnium Nabu
Abbreviated transcription (Latin):
Nam multa gn̾a uisionis inscript᷑is sc̃is inueniunt᷑. Unũ sed̾m
ocłos corꝑis. sicut uidit abraham tres uiros subilice mambre.⁊
moyses ignem in rubo. & discipłi transfigurãtũ dñm in mon¬
te. inter moysen ⁊ heliam. & cet̾a huiꝰ modi. Alt̾um scđm qd̃¬
diuinitꝰ assumit᷑. multa reuelant᷑ ñ ꝑ ocłos corꝑis. aut aures.
aliũ ue sensum carnalẽ. s tamen his similia. sicut uidit petrꝰ
discũ illũ sũmitti ẽ celo cũ uariis animalib. Ex hoc gn̾e ẽ.
etiã istud ysaie. qd̃ imꝑitissime impii reprehendunt. Non enĩ
d̾m forma corꝑea circumt̾minat. s quẽ admodum figurate
ñ ꝓprie multa dicunt᷑. ita etiam figurate multa monstrant᷑.
Terciũ autẽ genus usionis ẽ. sccł̃m mñtis intintũ. qͦ uitellecta
conspicuint᷑. ueritas atq sapientia. Dine quo gn̾e illa duo que
priꝰ exposui. uł infructuosa sunt. uł eciam in errorẽ intunt.

Expanded text:
Nam multa genera uisionis in scripturis sanctis inueniuntur: unum secundum Nam multa genera uisionis in scripturis sanctis inueniuntur: unum secundum oculos corporis; sicut uidit Abraham tres uiros sub ilice Mambre et Moyses ignem in rubo et discipuli transfiguratum dominum in monte inter Moysen et Heliam et cetera huiusmodi. alterum secunddiuinitus adsumitur, multa ei reuelantur non per oculos corporis aut aures aliumue sensum carnalem, sed tamen his similia: sicut uidit Petrus discum illum submitti e caelo cum uariis animalibus. ex hoc genere est etiam istud Esaiae, quod inperitissime inpii reprehendunt. non enim deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate. non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. tertium autem genus uisionis est secundum mentis intuitum. quo intellecta conspicitur ueritas atque sapientia: sine quo genere illa duo, quae prius exposui, uel infructuosa sunt uel etiam in errorem mittunt.
Abbreviated transcription (Latin):
deretur illi quid nc̃ istis ditimꝰ. Quid ergo incorruptibili deo fac¬
tura erat geus tenebrarũ. si cum ea pugnare uoluisset: Auit
si forte mendosos codices legerat. Aut iste mendosus ẽ. ribi nos
ipsũ adimantũ legimꝰ. non est diutius de re dubia disserendũ.
de altissima. & apłs paulus uerũ dixerit in uisibilem dm̃. Inter¬
rogo itaq istos utrũ inuisibilia possint conspici.Di dicunt pos¬
se. qͥd ergo calumpniant᷑ si dm̃ iniusibilem ꝓpħa conspexit: di
autẽ dicunt ñ posse ipsi apło potus calumpnient᷑ si audent qͥ
ait. Inuisibilia enuĩ dei a constitutione mundi: ꝑ ea que facta
sunt intellecta conspiciunt᷑. Ipse enĩ dirit ẽẽ. inuisibilia. & ip¬
se rursus dixit conspiciunt᷑. Nonͤ  hit cogunt᷑ fati ocł̃is corꝑeis
ẽe. inuisibilia. menti uero ẽẽ. uisibilia: dic igit᷑ & ꝓpheta dm̃
qui corꝑaliter inusibilis est. non corꝑaliter s spualtter uidit.

Expanded text:
deretur illi, quod nunc istis dicimus: quid ergo incorruptibili deo facderetur illi, quod nunc istis dicimus: quid ergo incorruptibili deo factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset  aut, si forte mendosos codices legerat. aut iste mendosus est. ubi nos ipsum Adimantum legimus, non est diutius de re dubia disserendum, de altissima. et apostolus Paulus uerum dixerit inuisibilem deum. interrogo itaque istos, utrum inuisibilia possunt conspici. dicunt posse. quid ergo calumniantur, si deum inuisibilem propheta conspexit? si autem dicunt non posse. ipsi apostolo potius calumnientur, si audent, qui ait: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. ipse enim dixit esse inuisibilia et ipse rursus dixit: conspiciuntur. nonne hic coguntur fateri oculis corporeis esse inuisibilia, menti uero esse uisibilia ? sic igitur et propheta deum. qui corporaliter inuisibilis est, non corporaliter, sed spiritaliter uidit.
Abbreviated transcription (Latin):
in nouo destam̃to łenit qd̃ isti accusant inuetere. & inuetere
qd̾ laudant in nouo.
e eo qd̾ scriptum ẽ. in ysaia. & factũ ÷ eo anno qͦ mortu¬
us ẽ. rex orias uidi dnm sedentem in sede altissima &
psena erat domꝰ glorie ipsiuis & in cͥcuitu seraphin stabant se.¬
nas alas habentes. & binis quidem oꝑiebant faciẽ ipsiꝰ. bius
uero pedes. Huic loco illud opponit adimantꝰ. qd̵ ait apłs. Re¬
gi autẽ scłorum inuisibili. honor. & laus in scła. In qua questi¬
one querendũ ẽ. qd̾ ei uisũ fuerit. uł in illa uisione ysaiȩ bi¬
nas alas pret̾mittere quib uolabant seraphin dicentes. Sc̃s.
Nam ita dic̃ apłs. Regi autẽ scłoꝵ iniusibili. in corruptibili.
soli deo honor & gloria in scła scłorum. Anforte tunuit ne tͥni¬
tatis cõmemoratio cõm̾daret ꝓpħam lectori. & aliquid magnum
In apło autem forte uidit. qd̃ si dixiss in corruptibili deo. respõ¬

Expanded text:
in Novo Testamento invenit quod isti accusant in Vetere, et in Vetere in Novo Testamento invenit quod isti accusant in Vetere, et in Vetere quod laudant in Novo.e eo quod scriptum est in Isaia: Et factum est eo anno quo mortuus est Ozias rex, vidi Dominum sedentem in sede altissima; et plena erat domus gloriae ipsius, et in circumitu Seraphim stabant, senas alas habentes, et binis quidem operiebant faciem ipsius, binis vero pedes . Huic loco illud opponit Adimantus, quod ait Apostolus: Regi autem saeculorum invisibili honor et laus in saecula . In qua quaestione quaerendum est, quid ei visum fuerit; vel in illa visione Isaiae binas alas praetermittere, quibus volabant Seraphim, dicentes. SanctNam ita dicit Apostolus: Regi autem saeculorum invisibili, incorruptibili, soli deo honor et gloria in saecula saeculorum. an forte timuit, ne trinitatis commemoratio commendaret prophetam lectori et aliquid magnum in apostolo autem forte uidit, quod si dixisset: incorruptibili deo. respon
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ut uł inseri bonitati ipsuis. uł excidi seuerite meream᷑. Nͥ
ergo est ẏsaie contrariũ euangłm sit̃ putat. uł potiꝰ putari
cupit adimantus. ubi dñs ait. Seati pacifici quia filii dei uo¬
cabunt᷑. uł ex ipsa eiĩ parte debuit agnoscere etiam ỹsaiam
seire filios dei ẽẽ. patificos. quia ꝑ eum dixit d̾s. ego sũ qui
facio pacẽ. S cum alia parte ad male intelligendũ ocłm fix̃.
in altera se ipse cecauit. Qđ siuellet alius similit̾ cetus dic̾e
bonũ ẽẽ. uetus testamentũ. ubi dicit d̾s. nolo mortẽ peccato¬
ris. qͣntum ut reuertat᷑ & iuiuat. malũ ẽẽ. nouũ testam̃tum
ubi dicit xp̃s. ite inignem et̾num qui p̃paratus ẽ. diabolo &
angłis euis. nonne infaueam cadens. om̃s qui se sequerentur
indoctos. & seripturarũ ignaros imꝑicie cecitatem germinante
malicia secum pariter p̃cipitaret: Qui auttẽ ocło pio legit.⁊

Expanded text:
esse, ut uel inseri bonitate ipsius uel excidi seueritate mereamur. non esse, ut uel inseri bonitate ipsius uel excidi seueritate mereamur. non est ergo Esaiae contrarium euangelium, sicut putat uel potius putari cupit Adimantus, ubi dominus ait: beati pacifici, quia filii dei uocabuntur. uel ex ipsa enim parte debuit agnoscere etiam Esaiam scire filios dei esse pacificos. quia per eum dixit deus: ego sum. qui facio pacem. sed cum in alia parte ad male intellegendum oculum figit, in altera se ipse caecauit. quodsi uellet alius similiter caecus dicere bonum esse uetus testamentum, ubi dominus dicit: nolo mortem peccatoris. quantum ut ubi dicit Christus, Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus : nonne in foveam cadens omnes qui se sequerentur, indoctos et Scripturarum ignaros in imperitiae caecitatem germinante malitia secum pariter praecipitaret? Qui autem oculo pio legit, et
Abbreviated transcription (Latin):
noluerint. cũ hoc ipsis arborib malũ sit. Deus autẽ ut sepe
dixi ñ dat fructus malos quia iusticie fructus ẽ. iundicta pec¬
Icati.
e eo qd̃ in ysaia propħa Icati.
scriptũ est. Ego sũ deus qui facio pacẽ & constituo ma¬
ia. Etiam hoc eadem regula soluit᷑. Non enĩ reprehendit adi¬
mantus qd̃ dixit ds facio pacem. s qd̾ dixit constituo mala.
cũ paulus apłs hec duo similiter uno in loco etiam latus trac¬
tauerit dicens. Uides ergo bonitatẽ & seueritatẽ dei. in eos
quidẽ qui ceciderunt seneritatẽ. inte aittẽ honitatẽ. si ꝑman¬
seris in bonitate. alioquin & tu excideris. Et illi si ñ ꝑmanserĩt
in incredulitate in serent᷑. Potens est enĩ ds iterũ inserere illos.
In hoc sermone apłico satis apparet bonitas dei. scł̃m quam
dixit ẏsaias. ego sum d̃s qui facio patẽ. & seueritas. scd̃m ꝙͣ
dixit constituo mala. Simul etiam ostendit in nr̃a potestate

Expanded text:
noluerint, cum hoc ipsis arboribus malum sit. deus autem, ut saepe noluerint, cum hoc ipsis arboribus malum sit. deus autem, ut saepe dixi, non dat fructus malos, quia iustitiae fructus est uindicta peccati. De eo, quod in Esaia propheta sum deus, qui facio pacem et constituo mala. etiam hoc eadem regula soluitur. non enim reprehendit Adimantus, quod dixit deus : facio pacem. sed quod dixit: constituo mala. cum Paulus apostolus haec duo similiter uno in loco etiam latius tractauerit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate; alioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. potens est enim deus iterum inserere illos. in hoc sermone apostolico satis adparet bonitas dei, secundum quam dixit Esaias: ego sum deus, qui facio pacem, et seueritas, secundum quam dixit: constituo mala. simul etiam ostendit in nostra potestate
Abbreviated transcription (Latin):
Mala gͦ arbor fructus bonos facere ñ potest: s ex mala fieri
bona potest. ut bonos fructus ferat. Fuistis enĩ aliquando te¬
uebre inquit. nc̃ autẽ lux indño. tanqͣm si dic̾et. fuistis ali¬
quando arbores male. & ideo ñ pot̾atis tẽ nisi malos fructus
facere. nc̃ autẽ lux in dño. id est etiam facti arbores bone: da¬
te fructus honos. qd̾ sequit᷑ dicens. sic̃ filũ lucis ambulate. frue¬
tus enĩ luminis ẽ. in omni iusticia & ueritate ꝓbantes quid sit
beneplacitum dño. Nam inipso euangłii capitulo. si ñ studio
inaliuolentie fugeret adimantus. posset aduertere qͣm dicat᷑
dłs malũ facere. Ibi enĩ ait dñs. quod etiam iste cõmemorauit.
Dumis arbor que ñ facit fructus bonos. excidet᷑ & inignẽ mitte¬
tur. Hec sunt mala que dc fecit. id ÷ peccatorib penas quod
in ignem mittet arbores que in malicia ꝑseuerantes. fieri bone

Expanded text:
mala ergo arbor fructus bonos facere non potest: sed ex mala fieri mala ergo arbor fructus bonos facere non potest: sed ex mala fieri bona potest, ut bonos fructus ferat. fuistis enim aliquando tenebrae, inquit, nunc autem lux in domino. tamquam si diceret: fuistis aliquando arbores malae et ideo tunc non poteratis nisi malos fructus facere; nunc autum lux in domino, id est iam facti arbores bonae date fructus bonos; quod sequitur dicens: sicut filii lucis ambulate — fructus enim luminis est in omni iustitia et ueritate — probantes quid sit beneplacitum domino. nam in ipso euangelii capitulo, si non studio maliuolentiae fureret Adimantus, potuit aduertere, quomodo dicatur deus malum facere. ibi enim ait dominus, quod etiam iste commemorauit: omnis arbor, quae non facit fructus bonos, excidetur et in ignem mittetur. haec sunt mala, quae deus facit, id est peccatoribus poenas, quod in ignem mittet arbores, quae in malitia perseuerantes fieri bonae
Abbreviated transcription (Latin):
cit. mala autẽ arbor malos fructꝰ facit. qͣmuis emi̾ malũ
sit gehenna. dampnato. iusticia tam̃ dei bona ẽ. & ipse fruc¬
tus est exarbore bona. Ille autẽ malis peccatoꝵ suoꝵ thes¬
aurizat. sibi iram indie irȩ & reuelationis iusti uidicũ dei.
qui reddet uincuiq scd̃m õꝑa sua. Quanqͣ̃m due iste arbores
manifestissime in similitudine. duoꝵ hominũ posite sint. id ÷ us¬
ti & inuisti. quia nisi quisq uoluntatẽ mutauerit. bonũ ope¬
rari non potest. qd̃ in nr̃a potestate esse positum alio loco docet
ubi ait. Aut facite arborem bonã & fructũ eius bonũ. aut
facite arborem malã & fructũ eus malũ. Illis enĩ hoc dicit qͥ
pͥqͣtabant se bona loqui posse cũ essent mali. hoc est bonos
fructus frus is facere cũ essent arbores male. Sic enĩ ⁊ sub¬
uingit. Hẏpocrite. quomͦ potestis bona loqui cũ mali sitis :

Expanded text:
cit; mala autem arbor malos fructus facit. quamuis enim malum cit; mala autem arbor malos fructus facit. quamuis enim malum sit gehenna damnato. iustitia tamen dei bona est et ipse fructus est ex arbore bona. ille autem malis peccatorum suorum thesaurizauit sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. quamquam duae istae arbores manifestissime in similitudine duorum hominum positae sint, id est iusti et iniusti, quia nisi quisque uoluntatem mutauerit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum: aut facite arborem malam et fructum eius malum. illis enim hoc dicit. qui putabant se bona loqui posse. cum essent mali, hoc est bonos fructus facere, cum essent arbores malae. sic enim et subiungit: hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali?
Abbreviated transcription (Latin):
sine preda ad catulũ suũ reuertat᷑. si decidet auis sine aucu¬
pe int̾ram. si tendunt muscipulã sine causa ut nicħ capi¬
ant. si dabit sonũ tuba inciuitate ut plebs ũ terreat᷑: tra
etiam malũ aliquod in cͥeuitate ñ ꝑpetrat᷑: qd̃ dñs non faci¬
titur pena. De penis ergo loquebat᷑ propħa cum hoc dic̃et.
Diuina enim ꝓuidentia cuncta modante & gub̃nante. ita
homo male ferit qd̵ uult. ut male patiat᷑ quod ñ uult. dic
autẽ isti accusant propħam ista dicentẽ quasi in euangelio
ñ leg̃̾int. Nonne duo passeres asse ueneunt. & uns ex his ñ
cadit int̾ram sine patris u̾ri uoluntate. Ita ergo ds malũfa¬
cit qđ non ipsi deo malũ est s eis in quos iundicat. Itaq ip¬
se qͣntum ad se ꝑtinet bonum facit. quia omne iustũ bonũ
ẽ. & iusta est illa uindicta. & ideo non ẽ. contrariũ qd̾ adi¬
mantus obicit dixisse dñm. arbor bona. frustus bonos fa¬

Expanded text:
sine praeda ad catulum suum revertatur; si decidet avis sine aucusine praeda ad catulum suum revertatur; si decidet avis sine aucupe in terram, si tendunt muscipulam sine causa, ut nihil capiant; si dabit sonum tuba in civitate, ut plebs non terreatur: ita etiam malum aliquod in civitate non perpetratur, quod Dominus non facititur, poena. De poenis ergo loquebatur Propheta, cum hoc diceret. Divina enim providentia cuncta moderante et gubernante, ita homo male facit quod vult, ut male patiatur quod non vult. Sic autem isti accusant Prophetam ista dicentem, quasi in Evangelio non legerint: Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex his non cadit in terram sine Patris vestri voluntate ? Ita ergo Deus malum facit, quod non ipsi deo malum est, sed eis. in quos uindicat. itaque ipse, quantum ad se pertinet, bonum facit. quia omne iustum bonum est, et iusta est illa uindicta. et ideo non est contrarium, quod Adimantus obicit dixisse dominum: arbor bona fructus bonos fa
Abbreviated transcription (Latin):
tuis neq nubent. neq uxores ducent. neq moriunt᷑. s sc̃
ut angli dei. Nam hoc ÷ utiq qd̵ accipiunt etiã spadones
de quib ysaias loquit᷑. locũ nominatũ multo meliorẽ fili¬
oꝵ ⁊ filiarũ nom̃ et̾num dabo eis inquid. Ne eͦ isti arbitren¬
tur in solo euangłio tale pͣmiũ ꝓmitti scĩs: uentrẽ łiacuũ.
& ubera arida. ⁊ mortificatũ sem̃ ne pariant: intelligant
de his esse dictum de quib dicit apłs. Sicut enĩ iauines ⁊ mam¬
bres restit ert̃ moysi. sic & isti resistunt ueritati. Homines
mente corrupti. reprobi circa fidem. s ultra ñ ꝓficient ÷ de¬
mentia enĩ eoꝵ manifesta erit omnib sic̃ & ilłoꝵ fuit. Cũ
ergo ultra non ꝓficient. tunc habebunt uentrẽ uacuũ & u¬
bera arida. & mortificatum semen. in qua sententias ͤisti tan¬
quam inspeculo dignent᷑ inspic̾e.
ambulantes duo inuua minime se aguoscant. & leo

Expanded text:
tuis neque nubent neque uxores ducent neque morientur, sed sunt tuis neque nubent neque uxores ducent neque morientur, sed sunt ut angeli dei. nam hoc est utique quod accipiunt etiam spadones, de quibus Esaias loquitur: locum nominatum meliorem multo filiorum et filiarum, nomen aeternum dabo eis. inquit. non ergo isti arbitrentur in solo euangelio tale praemium promitti sanctis uentremque uacuum et ubera arida et mortificatum semen ne pariant, intes, Sicut enim Iamnes et Iambres restiterunt Moysi, sic et isti resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem: sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit . Cum ergo ultra non proficient, tunc habebunt ventrem vacuum, et ubera arida, et mortificatum semen. In qua sententia se isti tanquam in speculo dignentur inspicereambulantes duo in via minime se agnoscant, et leo
Abbreviated transcription (Latin):
mine significant᷑. habeat unde sp̃ualiter ruuat. Non enĩ
in pane solo uiuit homo. s in omni uerbo dei. Di autẽ hoc
tos mouet qd iit̾ra condidit formica qd̃ colligit: irascant᷑
eciam illi thesauro quẽ dominus in agro dicit inuentum.
e eo qd̃ scriptũ est in osee. da illis uentrẽ uacuũ
& ubera arida: mortifica sem̃ uentris ipsoꝵ ne pari¬
ant. Ethec ꝓpħica locutio est utiq figurata. Nlam ⁊ uentrẽ
ñ carneũ. intelligunt in euangłio cũ legunt. flumina aque
uiue fluent deuentre eiꝰ. & ubera quedam habebat apłs cũ
diceret. lac uob̾ potũ dedi. ñ escam. Eiterũ. Factus sũ par¬
uulus in medio ur̃m. tanqͣm si nutrix fouens filios suos. Et
galathas ad carnalia declinantes iterũ parturit. donec xp̃c
ui eis formet᷑. Q ideo huic propħice sententie: ũbt dñf ait.
qd̃ adimantꝰ posuit ex euangłio. qd̃ in resurrectione a mor¬

Expanded text:
mine significantur, habeat unde spiritaliter uiuat. non enim mine significantur, habeat unde spiritaliter uiuat. non enim in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo dei. si autem hoc eos mouet, quod in terra condit formica quod colligit, irascantur etiam illi thesauro, quem dominus in agro dicit inuentum. De eo, quod scriptum est in Osee: da illis uentrem uacuum et ubera arida; mortifica semen uentris ipsorum, ne pariant. et haec prophetica locutio est utique figurata. nam et uentrem non carneum intellegunt in euangelio, cum legunt: flumina aquae uiuae fluent de uentre eius. et ubera quaedam habebat apostolus, cum diceret: lac uobis potum dedi, non escam et iterum: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix fouens filios suos. et Galatas ad earn alia declinantes iterum parturit, donec Christus in eis formetur. et ideo huic propheticae sententiae non repugnat, quod Adimantus posuit ex euangelio, quod in resurrectione a mor
Abbreviated transcription (Latin):
desint necessaria. & ꝓpter ipsa conquirenda uł deo uł homi¬
nib seruiamꝰ. Nam si hoc ideo dictum ẽ. ut non seruet᷑ pa¬
nis incrastinũ: magis hoc implent uagi romanoꝵ qͦs passi¬
uos appellant. qͥ aimona cotidiana satiato uentre aut
donant statim qd̵ restat. aut ꝓiciunt: qͣm uł dñi discipłi qͥ
eciam cũ ipso dño celi & terre int̾ram ambulantes loculos ha¬
bebant: uł paulus apłs qͥ omniũ terrenoꝵ contemptor sic
tamen gub̃nauit ea que p̾senti uite erant necessaria. ut eti¬
am de uidiuis preceꝑit dicens. Si quis fidelis bt̃ uiduas. suf¬
ficienter tribuat illis ut ñ grauet᷑ eccłia. quo ueris iudius suffi¬
cere possit. S tamen illud de formica. ita positũ est ut quẽ¬
admnodũ illa estate colligit unde hiene pascat᷑ : sic unꝰcisq
xp̃ianus in rerũ tranquillitate qͣm significat estas colligat
uerbũ dei. ut in aduersitate & tribulationib que hiemis no¬

Expanded text:
desint necessaria, et propter ipsa conquirenda vel Deo vel homidesint necessaria, et propter ipsa conquirenda vel Deo vel hominibus serviamus. Nam si hoc ideo dictum est, ut non servetur panis in crastinum, magis hoc implent vagi Romanorum, quos Passivos appellant, qui annona quotidiana satiato ventre, aut donant statim quod restat, aut projiciunt, quam vel Domini discipuli, qui etiam cum ipso Domino coeli et terrae in terra ambulantes loculos habebant; vel Paulus apostolus, qui omnium terrenorum contemptor, sic tamen gubernavit ea quae praesenti vitae erant necessaria, ut etiam de viduis praeceperit dicens, Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat illis, ut non grauetur ecclesia, quo ueris uiduis sufficere possit. sed tamen illud de formica ita positum est, ut, quemadmodum illa aestate colligit unde hieme pascatur, sic unusquisque christianus in rerum tranquillitate, quam significat aestas, colligat uerbum dei, ut in aduersitate et tribulationibus, quae hiemis no
Abbreviated transcription (Latin):
De eo qd scriptũ est mulier tua sit̃ uinea frondestens.
& filii tui ut nouella oliuarũ in circuitu mense tue.
tant contrariũ ẽẽ. qd̃ in euangłio dns de spadonib ait qͥ
se ipsos castrant. ꝓpter regnũ celoꝵ. S nos iam ⁊ de ui¬
ro & de uxore & de spadonib quantũ satis fuit intercio
capitło disseriumꝰ.
e ꝑo qd̃ sciptũ est apud salomonẽ imitare formicã.
& intuere diligentiam eiꝰ. quia ab estatis tp̃r usq ad
hiemẽ colligit sibi alimonias. Neq hoc incelligunt mani¬
chei sp̃ualiter ẽẽ. accipiendũ. & putant preceptũ eẽ. ut ches¬
auriremꝰ interra. ut etiã curemꝰ hec horrea: que sine ullo
precepto multũ homines implere festinant. & ideo illud adi¬
mantꝰ ex euangłio dicit aduersũ eẽ. huic sententie ubi dñs
ait. nolite cogitare de crastino. S neq hoc intelligunt ad
id ꝑtinere. ut temporalia ñ amemꝰ. neq timeainꝰ ne nobis

Expanded text:
De eo, quod scriptum est: mulier tua sit ut uinea frondescens De eo, quod scriptum est: mulier tua sit ut uinea frondescens et filii tui ut nouellae oliuarum in circuitu mensae tuae tant contrarium esse, quod in euangelio domiuus de spadonibus ait, qui se ipsos castrant propter regnum caelorum. sed nos iam et de uiro et de uxore et de spadonibus, quantum satis fuit, in tertio capitulo disseruimus. De eo, quod scriptum est apud Salomonem: imitare formicam et intuere diligentiam eius, quia ab aestatis tempore usque hiemem colligit sibi alimonias. neque hoc intellegunt Manichaei spiritaliter esse accipiendum et putant praeceptum esse, ut thesaurizemus in terra aut etiam curemus haec horrea, quae sine ullo praecepto multum homines inplere festinant. et ideo illud Adimantus ex euangelio dicit aduersum esse huic sententiae, ubi dominus ait: nolite cogitare de crastino. sed neque hoc inteid pertinere, ut temporalia non amemus, neque timeamus ne nobis
Abbreviated transcription (Latin):
turis illis cui pacẽ suam nemo possit auferre. Non qualem
ipsi p̾ditant qui timens ne irrueret ᷑ illũ regionib suis. m̃¬
bra sua longe misit ut ꝑegrina bella tolerarent. & postea
liberasi atq purgari uicta & inquinata ñ possent. Innat᷑a
uero humana que peccato in inferiora destuxit. ita d̃s pace
delectat᷑ ut non relinquat lib̾amenta iusticie. nec pacem
qͣm diligit uelie calcari a peccantib s amari acertantib.
apprehendi a uictorib. & ea carnalib figurata ꝓuntere.
sp̃ualib aꝑta monstrare.
De eo qd̃ scriptum ẽ. indeuterononno. maledictus oĩs
qui in ligno pependit. Litec sepe a manicheis ista
questio uentilata sit: non uideo tam̃ qd̵ habeat huic sentẽ¬
tie contrariũ. qd̃ exeuangłio adimantꝰ opponendũ puta¬
uit uͥ dñs ait. Suis ꝑfectus ẽẽ uende omnia quecũq pos

Expanded text:
turis illis, cui pacem suam nemo possit auferre, non qualem turis illis, cui pacem suam nemo possit auferre, non qualem ipsi praedicant; qui timens, ne inrueret bellum religionibus suis, membra sua longe misit, ut peregrina bella tolerarent et postea liberari atque purgari uicta et inquinata non possent. in natura uero humana, quae peccato in inferiora defluxit, ita deus pace delectatur. ut non relinquat libramenta iustitiae nec pacem, quam diligit, uelit calcari a peccantibus,. sed amari a certantibus, adprehendi a uictoribus. et ea carnalibus figurata promittere spiritalibus aperta monstrare. De eo, quod scriptum est in deuteronomio: maledictus omnis, qui in ligno pependerit. licet saepe a Manichaeis ista quaestio uentilata sit, non uideo tamen. quid habeat huic sententiae contrarium, quod ex euangelio Adimantus obponen dum putauit, ubi dominus ait: si uis perfectus esse, uend
Abbreviated transcription (Latin):
diues est in secretis suis coram ocłis dei. s ut diligat᷑ ds qui
diligentĩb se ista cuncta inuisibilia & et̃na largit᷑. id ÷ se
ipsum his omnib pleuũ donat dilectorib suis. Ut gͦ ipse
diligatur illo etiam temꝑe quo carnalis auina carius uide¬
licet affectib implicata. nisi temporalia desid̾are ñ nouit.
ꝑsuadendũ illi est qd̃ etiam ista d̾s dat homimi. quia & ue¬
rũ est & utilissime credit᷑. hoc popło isrł factũ eẽ. ꝑ illas pol¬
licitationes quas imꝑtcissime miseri derident. ut etiã in ip̃is
infimis reb quomͦ possent dm̃ diligere assuescerent. qͣmuis
putis ibi oꝑetur timor. Que tam̃ oĩa dona temꝑalia. figure
st̃ donoꝵ et̾uorum. & in illa de inmicis uictoria presignat
uictoriam de diabolo. & angelis eiꝰ. E qd isti adiecerunt qͣsi
contrariũ ueteri testam̃to qd̵ apłs loquit᷑. d̾m non pugna ⁊
dissensione s pate delectari: sciant talem d̾m p̾dicari. inscͥp¬

Expanded text:
diues est in secretis suis coram oculis dei ? sed ut diligatur deus, qui diligentibus se ista cuncta inuisibilia et aeterna largitur, id est se ipsum his omnibus plenum donat dilectoribus suis, ut ergo ipse diligatur, illo etiam tempore, quo carnalis anima, carnis uidelicet adfectibus inplicata, nisi terrena et temporalia desiderare non nouit, persuadendum illi est, quod etiam ista dat deus homini, quia et uerum est et utilissime creditur. hoc populo Israhel factum est per illas pollicitationes, quas inperitissime miseri derident, ut etiam in ipsis infimis rebus, quoquomodo possent, deum diligere adsuescerent, quamuis plus ibi operaretur timor. quae tamen omnia dona temporalia figurae nt donorum aeternorum et illa de inimicis uictoria praesignat uictoriam de diabolo et angelis eius. Et quod isti adiecerunt quasi contrarium ueteri testamento, quod apostolus loquitur deum non pugna et dissensione, sed pace delectari. sciant talem deum praedicari in scrip