comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natalem. quo rex mar-¬
tyrum natꝰ. ẽ. mundo: hodie
celebramus natalem quo pri-¬
micerius martyrum migrauit
ex mundo. O portebat enim ut
primum immortalis ꝓ mortalibꝰ
susciꝑet carnem: & sic mortalis
pro immortali sustineret mortẽ
Et ideo natus est dñs ut morere¬
tur ꝓ seruo: ne seruus timeret
mori pro dño. Natus. ẽ. xp̃e in
terris: ut stephanus nasceretur
in cęlis. Ingressus est dñs mun¬
dum: ut stephanus ingrederet᷑
in cȩlum. Altus ad humilia des¬
cendit: & humilis ad alta as¬
cendit. Filius dĩ factus. ẽ filiꝰ
hominis: ut filios hominũ face¬
ret filios dĩ. Fecit xp̃e miracu¬
la. fecit & stephanus. Sed xp̃c
fecit sine stephano: nunquam
stephanus potuit facere sine
sicut sarmentum de uite. Mira¬
ris fructum de sarm̃to penden¬
tem: Uide sarm̃tum in uite ma¬
nentem. Eia sce stephane die a-¬
liquid iudeis: ut incipias lapi¬
dari. & possis coronari. Iacula¬
re u̾ba: & excipe saxa. Dic ali
quid de incircumcisis cordibus:

Expanded text:
atalem, quo Rex martyrum natus est in mundo: hodie celebramus Natalem quo primicerius martyrum migravit ex mundo. Oportebat enim ut primum immortalis pro mortalibus susciperet carnem, et sic mortalis pro immortali sustineret mortem. Et ideo natus est Dominus, ut moreretur pro servo: ne servus timeret mori pro Domino. Natus est Christus in terris, ut Stephanus nasceretur in coelis. Ingressus est Dominus mundum, ut Stephanus ingrederetur in coelum. Altus ad humilia descendit, ut humiles ad alta ascenderent. Filius Dei factus est hominis filius, ut filios hominum faceret filios Dei. Fecit Christus miracula; fecit et Stephanus: sed Christus fecit sine Stephano; numquid Stsicut sarmentum de vite. Miraris fructum de sarmento pendentem, et vide sarmentum in vite manentem. Eia, sancte Stephane, dic aliquid de Judaeis, ut incipias lapidari, quo possis coronari. Jaculare verba, et excipe saxa. Dic aliquid de incircumcisis cordibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sit quod tͥum phauit. Meum te¬
stor esse inquam quod cecidit:
ut meum sit quod resurrexit.
Meum testor e̾e̾ quod iacuit intra
tumulum: ut meum sit quod as¬
cendit in cęlum. Quȩ cum ita

Expanded text:
est quod donavit. Meum testor esse quod cecidit, ut meum sit quod resurrexit. Meum testor esse quod jacuit intra tumulum, ut meum sit quod ascendit in coelum. In illo ita
Abbreviated transcription (Latin):
paruulus natus est nobis.: filius
cdatus est nobis: Natꝰ. ẽ. nobis: qͥ
sibi erat. Datus ergo ex diuinita¬
te: natus ex uirgine. Natus qͥ
sentir& occasum: datꝰ qui nescir&
exordium. Natus qui & matre
esset iumior: datꝰ a quo nec patͣ
esset antiquior. Natus qui more¬
natus . ẽ. Illic dominat᷑. hic humi¬
liatur: Sibi regnat: & michi mili¬
uulus natus. ẽ. nobis: paruulus

Expanded text:
Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis! Natus est nobis qui sibi erat. Datus ergo ex Divinitate, natus ex Virgine, natus qui sentiret occasum, datus qui nesciret exordium. Natus qui et matre esset junior; datus et quo nec pater esset antiquior: natus qui moretur. Illic dominatur, hic humiliatur; sibi regnat, et mihi milivulus natus est nobis, filius
Abbreviated transcription (Latin):
in manib xp̃i. Panes enim illi qͥnq
quasi semina erant. non quidem
terre mandata: sed ab eo qui ter¬
ram fecit multiplicata. Hoc gͦ
admotum. ẽ. sensib quo erigeret᷑
mens: & exhibitum oculis ubi
exerceretur intellectus: ut inuisi¬
bilem dm̃ ꝑ uisibilia oꝑa mirare-¬
mur: & erecti ad fidem. & pur-¬
gati ꝑ fidem. etiã ipsũ inuisibilit̃ uide¬
re cuperemꝰ. quem de rebꝰ uisibili-¬
bus inuisibilem cognosceremus.
ec tamen sufficit hȩc intueri in
miraculis xp̃i. Interrogemꝰ ipsa
miracula quid nobis loquantur
de xp̃o: habent enim si intelligã¬
tur linguam suam. Nam quia
ipse xpistus u̾bum dĩ est: etiam
factum u̾bi u̾bum nobis. ẽ.¬

Expanded text:
in manibus Christi: panes autem illi quinque in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi, verbum nobis e
Abbreviated transcription (Latin):
diuina oꝑa: & ad intelligen¬
dum dm̃ de inuisibilib ad-¬
monent humanam mentem.
Quia enim ille non est talis su¬
bstantia quȩ uideri oculis
possit. & miracula eius qͥb
totum mundum regit uniuer¬
samq creaturam administrat
assiduitate uiluerunt. ita ut
pene nemo dignetur atcende-¬
re oꝑa dei. mira & stupenda
in quolibet seminis grano: se-¬
cundum ipsam suam miscd̃iam
seruauit sibi quȩdam quȩ face-¬
ret oportuno tempore. preter
solita uidendo stuperent. qͥb
cotidiana uiluerant. Maius
enim miraculum. ẽ. gubernatio to-¬
tius mundi. quam saturatio qͥnq
milium hominũ de quinq panibꝰ:
et tam̃ hȩc nemo mirat᷑. Illud mi¬
rant᷑ hoĩes ñ qͥa maiꝰẽ: sed qͥa rarũ ẽ. Qͥs
enĩ & nc̃ pascit uniu̾sũ mundũ: nͥ ille qͥ
de paucis gͣnis segetes creat: fecit gͦ
quomodo ds̃. Inde enim multi¬
plicat de paucis granis segetes:
unde in manib suis multiplicaũ
quinq panes. Potestas enim erat

Expanded text:
divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae faceret opportuno tempore, praeter solita videndo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat
Abbreviated transcription (Latin):
rent non habebant. Interroga¬
uit dominꝰ unde emerentur pa-¬
nes. ad turbas pascendas. & ait
scriptura. Hoc autem dicebat
temptans eum discipłm scilic&
philippum quem interrogaue¬
rat: ipse enim sciebat quid ẽe̾t
temptabat: nisi quia ignorantiã
discipuli demonstrabat: Et for¬
te in demonstratione ignorantiȩ
discipuli: aliquid significauit.
Apparebit ergo cum ipsum sacram̃¬
tum de quinq panib cȩperit no-¬
bis loqui: & quid significo de-
monstrare. Ibi enim uidebimus:
quare dñs in hoc facto ignoran¬
tiam discipłi uoluit interrogan¬
do quod sciebat ostendere. Nam
interrogamus aliquando quod nes¬
cimus: audire uolentes ut disca¬
mus. Aliquando interrogamus
quod scimus: scire uolentes utrum
& ille sciat quem interrogamus.
trumq hoc nouerat dñs: & qͦd
interrogabat sciebat. Quid enim
esset facturꝰ ipse nouerat: & hoc
nescire philippum similit̾ sciebat
Quare itaq interrogabat: nisi qͥa
illius ignorantiam demonstra-¬

Expanded text:
rent non habebant. Interrogarent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum, discipulum scilicet Philippum quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo cum ipsum sacramentum de quinque panibus nobis coeperit loqui, et quid significet indicare. Ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
uid putamus esse quod scriptũ. ẽ:
Interrogas quid sit. cum iam uideas
aliquid. Aliquid aliud tͥ demon¬
straturus est: a quo queris agnosce¬
re quod uidisti. Alios ille oculos
habet: alios tu. Nonne similiter
apices uidetis: sed non similit̾ sig¬
na cognoscitis.Tu ergo uides.
et laudas: ille uidet & lait dat.
legit & intelligit. Quia ergo ui¬
dimus. quia laudauimus: legamꝰ.
et intelligamus. Dominꝰ in monte.
multomagis intelligamꝰ: quia do¬
minus in monte. uerbum est in al¬
to. Proinde non quasi humiliter
iacet quod in monte factum est:
nec transeunt̃ pretereundum est.
sed suspiciendum. Turbas uidit.
esurientes agnouit. misericordit̃
pauit: non solum pro bonitate.
uerum ȩtiam pro potestate. Qd
enim solum prodesset bonitas.
ubi non erat panis: unde turba
esuriens pasceretur: Nisi bo¬
nitati adeẽt potestas: ie iuna il
domino in fame & ipsi turbas
uolebant pascere ut non rema¬
nerent manes: sed unde pasce¬

Expanded text:
Quid putamus esse quod hic scriptum est? Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illDomino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pasce
Abbreviated transcription (Latin):
õc ergo miraculum sicut audiui¬
mus quam magnum sit: queramꝰ
ȩtiam quam ꝓfundum sit. Non
tantum eius suꝑficie delectemur:
sed ȩtiam altitudinem ꝑscrutem᷑.
H abet enim aliquid intꝰ: hoc qͦd
miramur foris. Uidimus expec-¬
tauimus magnum quiddam:
preclarum quiddam. & omnino
diuinum: quod fieri nisi a deo
non possit. Laudemus de facto fac
torem. Sed quemadmodũ si litteraᷤᷤ
pulchras alicubi inspiceremꝰ non
nobis sufficeret laudare scripto¬
ris articłm. qm̃ eas pariles. ȩqͦ¬
les. decoras fecit. nisi ȩtiam lege¬
remus quid nobis ꝑ illas indicaue¬
rit: ita factum hoc qui tantum in¬
spicit. delectatur pulchritudine
facti. ut admiret᷑ artificem. Qui
autem intelligit. quasi legit. Alit̃
enim uidetur. pictura: alit̃ uident᷑
littere. Picturam cum uideris:
hoc est totum uidisse. laudasse.
itteras cum uideris. non . ẽ. hoc
totum: qm̃ commoneris & lege¬
re. Etenim dicis cum uideris lit¬
teras: si forte non eas nosti legere.

Expanded text:
oc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo notorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles, aequales, decorasque fecerit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; litteras cum videris, non est hoc totum, quoniam commoneris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere.
Abbreviated transcription (Latin):
diceret᷑. Exortatus nos ad fidem.
et ad capescendam uitam ȩt̃nam:
aliquid presens annuntiauit: ali¬
quid futurum prȩdixit. Ex eo
quod prȩsens annuntiauit angłs
erat: ex eo quod futurum prȩdi¬
xit. propħa erat: ex eo quod
uerbum dĩ caro factum. ẽ. & an¬
gelorum & propħarum dominꝰ¬

Expanded text:
diceretur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et angelorum et prophetarum Domin
Abbreviated transcription (Latin):
nos interius uiuificando ad di-¬
uina sustoller&e. remissionem
nobis peccatorum parit᷑. & sp̃c
scĩ dona concederet: & post bo¬
norum ꝑfectionem oꝑum non
solum nos ad uidendam głam
c larificatȩ suȩ ꝑduceret huma¬
nitatis: sed & incõmutabilem
nobis essentiam suȩ diuinȩ ma¬
iestatis ostender&: in qua uiũ
et regnat cum patre in unita¬

Expanded text:
nos interius vivificando ad divnos interius vivificando ad divina sustolleret, remissionem nobis peccatorum pariter ac Spiritus sancti dona concederet, et post bonorum perfectionem operum non solum nos ad videndam gloriam clarificatae suae perduceret humanitatis, sed et incommutabilem nobis essentiam suae divinae majestatis ostenderet, in qua vivit et regnat cum Patre in unita
Abbreviated transcription (Latin):
uid naturam ueri hominis. quã
non habebat suscipiens. Unde
redemptoris nr̃i natiuitatẽ ho¬
die annua deuotione recolimꝰ:
et diuinam parit̃ &e humanam
eius naturam. non annuo s con¬
tinuo semꝑ amplectam᷑ amore:
diuinã ꝑ quã creati sumꝰ cũ ñ ẽẽmꝰ. humanã.
ꝑ quã renati sumꝰ cũ ꝑditi essemꝰ. Etqͥdẽ diui¬
na conditoris nr̃i uirtꝰ sine assũptione huma¬
nitatis nos recreare erat idonea: humana autẽ
eiꝰd̾e redẽptoris nr̃i infirmitas sine assum̃te se. &
inhabitante in se. & oꝑante ꝑse diuinitait noᷤᷤ
recreare neqͥuit. Atq ideo u̾bũ caro factũ est.
id est ds̃ homo factus: & habita¬
uit in nobis: ut ꝑ cogni tum
nobis hominis habitum. nobis cũ¬
conuer sando congruere. nos
alloquendo instruere. nobis
uiuendi uiam prebere. ꝓ nob̃
contra hostem confligere. no¬
stram mortẽ moriendo ac resur¬
gendo posset destruere: ꝑ coȩ¬
ternam uero patri diuinitatem¬

Expanded text:
vid naturam veri hominis, quam vid naturam veri hominis, quam non habebat, suscipiens. Unde Redemptoris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed continuo semper amplectamur amore. Divinam, per quam creati sumus, cum non essemus; humanam, per quam recreati sumus, cum perditi essemus. Et quidem divina conditoris nostri virtus, sine assumptione humanitatis nos recreare erat idonea: humana autem ejusdem Redemptoris nostri infirmitas, sine assumente se, et inhabitante in se, et operante per se divinieare nequivit. Atque ideo Verbum caro factum est, id est, Deus homo factus est, et habitavit in nobis, ut per cognitum nobis hominis habitum nobis conversando congruere, nos alloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. uoce de lapsa ad eum
huiuscemodi a magnifica gła:
hic est filius m̃s dilectus in qͦ
michi complacui. Et post pas¬
sionem resurrectiomis ascentio¬
nisq ipsius gła conspecta: sp̃c
eius sunt dono mirifice refecti.
Quib omnib manifeste cognoue-¬
runt. quod huiusmodi gła ñ
cuilibet sc̃oꝵ: sed illi solum ho¬
mini. qui esset in diuinitate um¬
genitus. a patre conuenir&. Qd
autem sequitur. plenum gr̃ȩ &
ueritatis. Gr̃ȩ plenus erat. idẽ
munere prȩ cȩt̾is mortalibus
datum. ẽ: ut statim ex quo in
utero uirginis concipi & homo
ria. non solum hominis xp̃i: sea
& dĩ genitrix recte credenda &
confitenda est. Idem ueritate
plenus erat. & est: ipsa uidelicoꝵ
uerbi diuinitade quȩ hominẽ
illum singularit̾ electum. cũ
quo una xp̃i ꝑsona c̾et. assu¬
mere dignata est: non aliquid
suȩ diuinȩ substantiȩ ut here¬
tici uolunt ad faciendam dñi
naturam commutans. sed ipsa
apud patrem manens totum
quod erat totã de semine da¬

Expanded text:
erunt, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : et post passionem resurrectionis ascensionisque ipsius gloria conspecta, Spiritus ejus sunt dono mirifice refecti; quibus omnibus manifeste cognoverunt quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi solum homini qui esset in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitur: Plenum gratiae et veritatis. Gratiae plenus erat idem hmunere prae caeteris mortalibus datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipi, et homo ria non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritatis plenus erat, et est ipsa videlicet Verbi divinitate, quae hominem illum singulariter electum, cum quo una Christi persona esset, assumere dignata est, non aliquid suae divinae substantiae, ut haeretici volunt, in faciendam hominis naturam commutans; sed ipsa apud Patrem manens, totum quod erat, totam de semine Da
Abbreviated transcription (Latin):
seruiunt: nullum uirtutum
spiritalium fructum ferunt
Sed & si fructum ꝓpriũ ulmꝰ
non habet. portare tamen ui¬
tem cum fructu solet: quia &
seculares uiri intra scãm ȩccle¬
siam quamuis spiritalium uir¬
tutum dona non habeant: dũ
tamen scõs uiros donis spirita¬
libus plenos sua largitate sus¬
tentant: quid aliud quam uitẽ
cum botris portant: Buxus
autem quos alios designat.
que in altum non ꝓficit. et
quamuis fructum non habeat.
uiriditatem habet: nisi eos qui
intra scãm eccłiam adhuc ex
ȩtatis infirmitate bona opera
ferre non ualent: sed tamen
parentum fidelium credulita¬
tem sequentes. fidem ꝑpetuȩ̨
uiriditatis tenent: Post quȩ
om̃ia apte subiungitur. Ut
uideant & sciant & recogitent:
et intelligant pariter. Adhoc
enim cedrus in ȩccłia ponitur.
ut quisquis a proximo suo odo¬
rem uirtutum spiritalium tra¬
hit. ipse quoq internȩ uitȩ
dilectione ñ torpeat: sed ad do¬
norum cęlestium desideria ig¬

Expanded text:
serviunt, nullum virtutum serviunt, nullum virtutum spiritalium fructum ferunt. Sed etsi fructum proprium ulmus non habet, portare tamen vitem cum fructu solet, quia et saeculares viri intra sanctam Ecclesiam, quamvis spiritalium virtutum dona non habeant, dum tamen sanctos viros donis spiritalibus plenos sua largitate sustentant, quid aliud quam vitem cum botris portant? Buxus autem quos alios designat, quae in altum non proficit, et quamvis fructum non habeat, viriditatem tamen habet, nisi eos qui intra sanctam Ecclesiam adhuc ex aetatis infirmitate bona opera ferre non valent, sed tamen parentum fidelium credulitatem sequentes, fidem perpetuae viriditatis tenent? Post quae omnia apte subjungitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter. Ad hoc enim cedrus in Ecclesia ponitur, ut quisquis a proximo odorem virtutum spiritalium trahit, ipse quoque in aeternae vitae dilectione non torpeat, sed ad bonorum coelestium desideria ig
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationem ꝑ compassionẽ
temperant: iuxta hoc quod scrip¬
tum est. Gr̃as autem dõ. qui
consolatur nos in omni tribula¬
tione nr̃a: ut possimus & ipsi
consolari eos qui in omni pres¬
sura sunt. Qui dum afflictis ꝓ-¬
ximis uerbum uel opem conso¬
lationis ferunt. eos proculdu-¬
bio ad statum rectitudinis res¬
tringunt: ne immoderata tri¬
bulatione in desperatione sol¬
uantur. Quos autem ꝑ oliuã.
nisi misericordes accipimus: Qͥa
et quasi oliue liquor ante omni-¬
oculos miscdiȩ fructus lucet.
Cui adhuc in ꝓmissione sub iun¬
gitur. Ponam in desertum abie-
cendo ad aeris alta sustollitur:
nisi hi designati sunt qui intra
scãm ȩcclesiam adhuc interre¬
nis corporib positi iam cęlestia
contemplant᷑: Et quaiuis nas¬
cendo de terra exierunt: contẽ¬
plando tamen iam iuxta ethe¬
ra uerticem montis actollunt.
Et quid ꝑ ulmum: nisi seculari¬
um mentes expressȩ sunc: Quȩ
dum terrenis ad huc curis in¬

Expanded text:
tribulationem per compassionem tribulationem per compassionem temperant? juxta hoc quod scriptum est: Gratias autem Deo, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt . Qui dum afflictis proximis verbum vel opem consolationis ferunt, eos procul dubio ad statum rectitudinis restringunt, ne immoderata tribulatione in desperationem solvantur. Quos autem per olivam, nisi misericordes accipimus? quia et quasi olivae liquor ante omnioculos misericordiae fructus lucet. 1523 Cui adhuc in promissione subjungitur: Ponam in deserto abietemcendo ad aeris alta sustollitur, nisi hi designati sunt qui, intra sanctam Ecclesiam adhuc in terrenis corporibus positi jam coelestia contemplantur? Et quamvis nascendo de terra exierunt, contemplando tamen jam juxta aethera verticem mentis extollunt. Et quid per ulmum nisi saecularium mentes expressae sunt? Quae dum terrenis adhuc curis in
Abbreviated transcription (Latin):
ni dictum sit. terra tua spinas
et tribulos germinabit tibi:
quid mirũ sĩ sc̃ȩ ęccłiȩ illud
promittitur. quod peccanti ho¬
mini ꝓ pęna multiplicatur :
Sed cedri signantur nomine. hi
qui uirtutes & signa exhibent.
in sua oꝑatione: qui dicere cũ
paulo ualent. xp̃i bonus odor
sumus dõ. Quorum corda ita
inȩterno amore solidata sunt:
ut ea iam terreni amoris pu¬
tredo nulla corrumpat. Per
spinam uero signati sunt doc¬
trinȩ spiritalis uiri: qui dum
de peccatis ac uirtutib dissert̃.
et modo ȩterna supplicia mi-¬
nantur: modo cęlestis regni gau¬
dia promittunt. cor audientium
pungunt : sieq mentem dolore
compunctionis ꝑforant: ut ab
eorum oculis quasi quidam san¬
guis animȩ lacrimȩ decurrant.
Mẏrtus uero temperatiue uirtu¬
tis. ẽ : ita ut dissoluta membra
temꝑando restringat. Quid
itaq ꝑ myrtum. nisi hi signa¬
ti sunt qui afflictionib proxi¬
morum compati sciunt: eoꝵq

Expanded text:
ni dictum sit: Terra tua spinas ni dictum sit: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , quid mirum si sanctae Ecclesiae illud promittitur quod peccanti homini pro poena multiplicatur? Sed cedri signantur nomine hi qui virtutes et signa exhibent in sua operatione, qui dicere cum Paulo valent: Christi bonus odor sumus Deo . Quorum corda ita in aeterno amore solidata sunt, ut eadem jam terreni amoris putredo nulla corrumpat. Per spinam vero signati sunt doctrinae spiritalis viri, qui dum de peccatis ac virtutibus disserunt, et modo aeterna supplicia minantur, modo coelestis regni gaudia promittunt, corda audientium pungunt. Sicque mentem dolore compunctionis perforant, ut ab eorum oculis, quasi quidam sanguis animae, lacrymae decurrant. Myrtus vero temperativae virtutis est, ita ut dissoluta membra temperando restringat. Quid itaque per myrtum nisi hi signati sunt qui afflictionibus proximorum compati sciunt, eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
gentilitati id est sc̃e ȩccłiȩ spi¬
ritalium uirtutum merita tan¬
quar deserto arbusta ꝓmitte¬
ret: ulmum qͦq parit̃ ꝓmisit di¬
cens. Ponam desertum instag¬
na aquarum: & terrã inuiã
in riuos aquarum. Dabo in so¬
litudine cedrum & spinam.
myrtum & lignum oliue: po¬
nam in desertum abietẽ. ulmũ
& buxum simul: ut uideant &
sciant & recogitent & intelli¬
gant pariter. Desertum quip¬
pe dñs in stagna aquarum.
et terram inuiam in riuos aqͣ¬
rum posuit: quia gentilitati
quȩ prius ꝑ ariditatẽ m̃tis
nullos bonoꝵ oꝑum fructus
ferebat: fluenta sc̃ȩ p̃dicatio¬
nis dedit. Et ipsa ad quam
prius pro aspitate suȩ siccita¬
tis uia predicatorib non pate¬
bat: doctrinȩ post modũ riuos
emanauit. Cui adhuc ex mune
re magno ꝓmittitur: dabo in
solitudine cedrum & spinã.
Cedrum quia magni odoris est
atq imputribilis naturȩ: iure
accipimus in ꝓmissione. De
spina uero cum peccanti homi¬

Expanded text:
gentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spigentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritalium virtutum merita, tanquam deserto arbusta, promitteret, ulmum quoque pariter promisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine cedrum et spinam, myrtum et lignum olivae; ponam in deserto abietem, ulmum et buxum simul, ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter . 13. Desertum quippe Dominus in stagna aquarum posuit, et terram inviam in rivos aquarum, quia gentilitati, quae prius per ariditatem mentis nullos bonorum operum fructus ferebat, fluenta sanctae praedicationis dedit, et ipsa, ad quam prius pro asperitate suae siccitatis via praedicatoribus non patebat, doctrinae postmodum rivos emanavit. Cui adhuc ex magno munere promittitur: Dabo in solitudine cedrum et spinam . Cedrum, quia magni odoris est, atque imputribilis naturae, jure accipimus in promissione. De spina vero, cum peccanti homi
Abbreviated transcription (Latin):
uiitiaa
potuisset. Ile ꝓphetiȩ sp̃u ple-¬
nus. ẽ: sed tam̃ corporeo eget
alimento. Et si corpus non re¬
ficitur: certum est quod uox
ipsa subtrahatur. Qui igitur
alimentum ꝓpħȩ. propt̃ hoc qd̃
propheta est tribuit: ꝓphe-¬
tiȩ illius uires ad loquendum
dedit. Cum ꝓpħa ergo merce¬
dem prophetȩ recipiet. quia
et si sp̃u ꝓphetiȩ plenus non
fuit: hoc tamen ante dĩ oculoᷤ
ex hibuit quod adiuuit. Hinc
est quod de quibusdam pere¬
grinantib fr̃ibus. gaio per
iohannem dicitur. Pro nomine
enim xp̃i ꝓfecti sunt: nichil ac¬
cipientes agentib. Nos ergo
debemus suscipere eiusmodi:
ut cooꝑatores simus ueritatis.
Qui enim spiritalia dona haben
tib temporalia subsidia tri¬
buit: in ipsis donis spiritali¬
bus cooꝑator existit. Nam
cum pauci sint qui spiritalia
dona ꝑcipiunt. & multi qui
rebus temporalib habun¬
dant: ꝑ hoc se diuites uircu¬
tibus pͥauperũ inserunt. qͦd
eosdem scõs pauꝑes de suis
diuitiis solatiantur. Unde cum

Expanded text:
itiam potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, certum est, quod vox ipsa subtrahatur. Qui igitur alimentum prophetae propter hoc, quod propheta est, tribuit, prophetię illius vires ad loquendum dedit. Cum propheta ergo mercedem prophetę accipiet, qui, etsi spiritu prophetiae plenus non fuit, hoc tamen ante oculos dei exhibuit, quod adiuvit. Hinc est, quod de quibusdam peregrinantibus fratribus Gaio per Iohannem dicitur: Pro nomine enim Christi profecti sunt, nihil accipientes a gentilibus. Nos ergo debemus suscipere eiusmodi, ut cooperatores simus veritatis. Qui enim spiritibus temporalia subsidia tribuit, in ipsis donis spiritalibus cooperator existit. Nam cum pauci sint qui spiritalia dona percipiunt, et multi qui rebus temporalibus abundant, per hoc se divites virtutibus pauperum inserunt, quo eisdem sanctis pauperibus de suis divitiis solatiantur. Unde cum
Abbreviated transcription (Latin):
audem fr̃e eius tetrarcha itu¬
reȩ & traconitidis regionis. &
lisania abiline tetrarcha. sub
principibus sacerdotum anna
et caipha: factum. ẽ. uerbum
dñi suꝑ iohannẽ zachariȩ fi¬
lium in deserto. Et reliaua.

Expanded text:
s tetrarcha Itureae, et Traconitidis regionis, et Lysania Abilinae tetrarcha, sub principibus sacerdotum Anna et Caipha factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto. Et reliqua.
Abbreviated transcription (Latin):
est: quemadmodũ crediderit pay¬
fr̃s. qui ib aderant. soli apłi re¬
inuenir& uiros huiꝰ uiȩ. id est
xp̃ianos: alligatos adducer& ad
supplicia sumenda. qualia sump¬
serat stephanus. Et iratꝰ saulus.
ibat ad caulas & greges dñi: &
ut rabidꝰ lupus sanguinẽ sitie¬
bat. cedes anhelabat. Ibat per
uiam: & ille de sursum. Saule
saule: quid me ꝑsequeris: Exue¬

Expanded text:
est quemadmodum crediderit Pauest quemadmodum crediderit Paufratres qui ibi erant: soli Apostoli reinveniret viros viae hujus, id est, Christianos, alligatos adduceret ad supplicia sumenda, qualia sumpserat Stephanus. Et iratus ibat Saulus, ibat lupus ad caulas, ad greges Domini: ut rabidus lupus sanguinem sitiebat, caedes anhelabat, ibat per viam. Et ille desursum: Saule, Saule, quid me persequeris? Lup
Abbreviated transcription (Latin):
postea terram crebra marty¬
ria. Quicumq postea sangui¬
nem ꝓ xp̃i confessione fudert̃.
imposuerunt coronam illam
capiti suo. & eam secuturis
quid faciemꝰ: Desperabant enim
de salute: eoquod saluatorem oc¬
cidissent. Et ait illi petrus.
Qapeccatoꝵ remanebat: qͣndo & illud pec¬
catũ remittebat᷑. quo remissor peccatorũ
Si int̾ illos fuit. & ꝓ illo ualuit illa oratio.
pat̾ ignosce illis quia nesciunt qͥd faci.¬
pidaret᷑ stephanus. Ergo recolens qͥd ꝓ
se dictũ sit. si & ipse int̾ illos erat. de qͥb
tans etiam in hoc ipsum dñm
suum ut eius amicus e̾et: dixit
et ipse. dñe ne statuas illis hoc
peccatum. Sed quomͦ dixit: Po¬
sito genu interra. Sed stans cõ¬
mendauit: quando ꝓ inimicis
mendauit: Quia iustum commñ¬
dabat. Quare pro ipsis genua
fixit: Quia pro sceleratis orabat.
Dñe: ne statuas illis hoc peccatũ.
ad orationem stephani ꝑtinebat.
q nostis. In eodem libro scriptũ

Expanded text:
modum terram crebra martymodum terram crebra martyria. Quicumque postea sanguinem pro Christi confessione fuderunt, imposuerunt coronam illam capiti suo, et eam secuturis nobis. Desperabant enim de salute, eo quod Salvatorem occiderant. Et ait illis Petrus: Quid peccatorum remanebat, quando et illud peccatum remittebatur, quo remissor occisus estSi inter illos fuit; et pro illo valuit illa oratio, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciimenta servabat. Ergo recolens quid pro se dictum sit, si et ipse inter illos erat, de quibutans ergo etiam in hoc ipso Dominum suum, ut ejus amicus esset, dixit et ipse, Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Sed quomodo dixit? Posito genu in terra. Se stans commendavit: quando oravit pro mendavit? Quia justum commendabat. Quare pro illis genua fixit? Quia pro sceleratis orabat. Domine, ne statuas illis hoc peccatum. ad orationem Stephani pertinebat. e nostis: in eodem libro scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod fidelit̾ uidit. fidelit̃ indi¬
cauit: & uiolent̃ inuasit. Eia¬
fr̃s: sequam᷑ eum. Si enim seqͥ¬
mur stephanum. coronamur:
Nostis enim quia frequentium
inimicorum congregatione cir¬
cundatus. cum crebris huic &
illinc saxoꝵ ictib tonderetur.
placidus & intrepidus. mitis &
batur non ait dñe iudica obi¬
tum meũ. sed accipe sp̃m meũ:
non ait dñe iħu uindica ser¬
uum tuum. quẽ uides isto sup¬
plicio mortis ad dictum: sed ne
statuas illis hoc peccatum. Per¬
sistens ergo beatissimus mar¬
tyr in testimonio ueritatis: &
karitatis ardens sp̃u ꝑuenit
finem. Et qui uocatꝰ usq ad fi¬
nem ꝑseuerauit: in fine quod
uocabatur adeptꝰ est. Su nomi¬
nis gła stephanus ꝑductus est
ad coronam. Quando ergo beatꝰ
stephanus pro xp̃o primus san¬
guinem fudit. quasi corona pre¬
cessit de cęlo: ut eam sumerens
sequentes in premio. qui p̃ce¬
dentis uirtutẽ imitarentur.
in prelio. Impleuerunt enim¬

Expanded text:
Quod fideliter vidit, fideliter indiQuod fideliter vidit, fideliter indicavit, et violenter invasit? res, sequamur eum; si enim sequimur Stephanum, coronabimurNostis enim quia frequentium inimicorum congregatione circumdatus, cum crebris hinc et illinc saxorum ictibus tunderetur, placidus et intrepidus, mitis et batur, non ait, Domine judica obitum meum; sed, accipe spiritum meum. Non ait, Domine Jesu, vindica servum tuum, quem vides isto supplicio mortis addictum; sed, ne statuas illis hoc peccatum . Persistens ergo beatissimus Martyr in testimonio veritatis, et charitatis ardens spiritu, sicssimum finem; et qui vocatus usque ad finem perseveravit, in fine quod vocabatur adeptus est, sui nominis gloria Stephanus perductus est ad coronam. Quando ergo beatus Stephanus pro Christo primus sanguinem fudit, quasi corona processit de coelo; ut eam sumerent sequentes in praemio, qui praecedentis virtutem imitarentur in praelio. Impleverunt post
Abbreviated transcription (Latin):
gestabat in animo. cuius p̃senti¬
am cernebat in cęlo: & ad eum
flagrantissimo amore suspens
carnem quamtotiꝰ relinquere. &
nec mortem iam timebat: quia
xp̃m quem pro se occisum scie¬
hoc festinabat etiã mori ꝓ illo.
ut uiueret cum illo. Quid enim
uiderit beatissimus martyr:
in illo agone constitutꝰ: Reco¬
litis sine dubio uerba eius: quȩ
de actuum apłoꝵ libro soletis
stabat & non cadebat: quia sei¬
ebat sursum & deorsum certã¬
tes. de super spectans inuictas
militi suo uires. ne caderet sug¬
gerebat. Ecce inquit uideo eȩ¬
los aꝑtos. Beatus homo cui cę¬
li patebant. Sed quis cȩlum ape¬
ruit: Ille de quo in apocalipsi
dicitur. Qui aꝑit & nemo clau¬
dit: claudit & nemo aperit.
Quando adam de paradyso pro¬
lectus est. post illud primum
nefandumq peccatum: contra
genus humanũ clausum est cȩ¬
lum. Post passionem xp̃i. latro
primus intrauit. postea aꝑtũ¬
stephanus uidit. Quid miram᷑:

Expanded text:
gestabat in animo, cujus praesentigestabat in animo, cujus praesentiam cernebat in coelo; et ad eum flagrantissimo amore suspensus, carnem quantocius relinquere, et nec mortem jam timebat, quia Christum, quem pro se occisum sciehoc festinabat etiam ipse mori pro illo, ut viveret cum illo. Quid enim videret beatissimus Martyr in illo agone constitutus, recolitis sine dubio verba ejus, quae de Actuum Apostolorum libro soletis stabat, et non cadebat; quia stans sursum et deorsum certantem desuper spectans, invictas militi suo vires, ne caderet, suggerebat. Ecce, inquit, video coelos apertos. Beatus homo cui coeli patebant. Sed quis coelum aperuit? Ille de quo in Apocalypsi dicitur, Qui aperit, et nemo claudit; claudit, et nemo aperit . Quando Adam de paradiso ejectus est, post illud primum nefandumque peccatum, contra humanum genus clausum est coelum: post passionem Christi latro primus intravit, postea Stephanus apertum vidit. Quid miramur?
Abbreviated transcription (Latin):
hodie celebramꝰ
Si natalem dñi ce¬
lebrauimus quo dignatus est¬
nasci: natalem serui celebramꝰ
quo coronatus est. Celebraui¬
mus natalem dñi quo indum̃
Natalem dñi celebrauimꝰ quo fa¬
ctus est similis nobis: celebra-¬
mus natalem serui quo factus
est proximꝰ xp̃o. Sicut enim
xp̃c nascendo stephano: ita ste¬
phanus moriendo coniunctus
em. geminȩ deuotionis obseqͥo
frequentat ȩccłia: qm̃ utrumq
medicina est. Nam & natꝰ est ut
renasceremur: & mortuus est ut
in ꝑpetuo uiueremꝰ. Martyrẽ
autem ad mala certamina nas¬
cendo uenerunt. trahentes ori¬
ginale peccatum: moriendo
autem ad bona certissima tran¬
sierunt. finientes omne pecca¬
tum. Nam si in ꝑsecutione cer¬
taminis constitutos. futurȩ be¬
atitudinis premia non consola¬
rentur: quando illa de diu̾sis passi¬
onib supplicia sustinerent: Si bea¬
tus stephanus sub imbre lapidr̃
constitutꝰ. futura p̃mia non cogi¬
tasset: quomͦ illam grandinem
ꝑtulisset: Sed illius p̃ceptum

Expanded text:
 celebramus: sed Natalem Domini celebravimus, quo nasci dignatus est; Natalem servi celebramus, quo coronatus est. Celebravimus Natalem Domini, quo indumenNatalem Domini celebravimus, quo factus est similis nobis: celebramus Natalem servi, quo factus est proximus Christo. Sicut enim Christus nascendo Stephano, ita Stephanus moriendo conjunctus em geminae devotionis obsequio frequentat Ecclesia, quoniam utrumque medicina est. Nam et natus est, ut renasceremur: mortuus est, ut in perpetuum viveremus. Martyres autem ad mala certamina nascendo venerunt, trahentes originale peccatum: moriendo autem ad bona certissima transierunt, finientes omne peccatum. Nam si in persecutione constitutos futurae beatitudinis praemia non consolarentur, quando illa de diversis passionibus supplicia sustinerent? Si beatus Stephanus sub imbre lapidum constitutus futura praemia non cogitasset, quomodo illam grandinem pertulisset? Sed illius praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
paulus seruus xp̃i iħi. Bene
autem audistis uocem: quid me
ꝑsequeris. Stratꝰ est. & erectus
est. Prostratus est ꝑsecutor: ere¬
ctus est predicator. Dic ut au¬
diamus. Paulus seruus xp̃i. ꝑ
fructus tuos: Ubiq legeris.
ubiq recitaris: ubiq ad ap̃m
aduersantia corda conuertis.
ubiq pastor bonus magnos
greges colligis. cum eo quem
laudasti.¬

Expanded text:
Paulus servus Christi Jesu. Bene audistis vocem, Quid me persequeris? Stratus es, erectus es: prostratus persecutor, erectus praedicator. Dic, audiamus: Paulus sfructus tuos: ubique legeris, ubique recitaris, ubique ad Christum adversantia corda convertis, ubique pastor bonus magnos greges colligis. Cum eo quem lapidasti
Abbreviated transcription (Latin):
agnouisse dm̃. Sequitur. on
ut̾ maritus. sed ut famulus. et
obsequium ei se gaudet impende¬
re. cui concupiscit omnis angłs
deseruisse. Nascens ergo xpistꝰ
non inuenit locum in diu̾soriũ:
ꝑ quem omnis creatꝰ est locus.
Et̃ uelut peregrinus nascitur qͥ
totius orbis est dñs. ut nos cęle-¬
stis patriȩ faciat municipes.
ris scissuram unitate sua redin¬
tegraret in corpore. totumq
immortalitatis uestimentũ pur¬
pureo sanguinis colore fulgens
incȩlestia regna deferret. Nas¬
citur ergo: ut ipsam quam priꝰ
homo uitiauerat. melioraret na¬
turam. Lacet in pannis: sed reg¬
nat in cęlis. Humiliatur in cũ¬
nabulis: sed in nubib tonat.
In presepio ponitur. quia omnis
caro fęnũ: isaia dicente monstra¬
tur. Hoc fęnum fr̃s cuius flos cȩ¬
lestis mutat᷑ in pane: quo uescen
te ꝑuenimus ad uitam ȩternam.

Expanded text:
se agnovisse Deum; sequitur non se agnovisse Deum; sequitur non ut maritus, sed ut famulus, et obsequium se ei gaudet impendere, cui conspicit omnes Angelos deservire. Nascens ergo Christus non invenit locum in diversorio, per quem omnis creatus est locus: et velut peregrinus nascitur, qui totius orbis est Dominus; ut nos coelestis patriae faceret esse municipes. ni generis unitatem suo redintegraret in corpore, totumque immortalitatis vestimentum purpureo sanguinis colore fulgens in coelestia regna deferret. Nascitur, fratres; ut ipsam, quam primus homo vitiaverat, melioraret naturam. Jacet in pannis; sed regnat in coelis: humiliatur in cunabulis; sed in nubibus tonat: in praesepi ponitur , quia omnis caro fenum , Isaia dicente, monstratur. O fenum, fratres, cujus flos coelestem mutatur in panem, quo vescendo pervenimus ad vitam aeter
Abbreviated transcription (Latin):
sed consecrata uirginitas. quia
ipsa sponsum sui genuit pudo¬
ris. quia ipsam custodire p̃bet
fidele seruitium feta. sed uirgo:
uirgo. sed mater. Sterilitate enĩ
caruit: non pudore. Astat sc̃ĩtas.
sinceritas. pudicitia. castitas. in¬
degritas. fides. & om̃s simul af¬
fuere uirtutes: ut intrepida fa¬
mula suo utero portaret aucto¬
rem: & cȩlestem paritura uirtu¬
tem sexus sui uictrix dolorem.
gemitumq nesciuit. Beata fecun-¬
ditas: quȩ & honorem adquisi¬
uit maternum. & castitatis pre¬
mium non amisit. Non ergo de¬
figurare dignatus. nec indignat᷑
in se carnem contingere: qͦd cȩle¬
sti manu ante contrectauit in
puluere. Uenit ad faciem tuam
homo: quia ad eius faciem ꝑue¬
nire non poteras. Et qui e̾rat
inuisibilis factus. pro tua redẽp¬
tione uisibilis uenit a tuis patͥbꝰ
cem clamantis. Ostende faciem
tuam & salui erimus. Astat te¬
stis innocentiȩ: assertor pudoris.
Nec amisisse sponsum: sed głatur

Expanded text:
sed consecrata virginitas; quae sed consecrata virginitas; quae ipsa sponsum genuit sui pudoris, ipsa custodi praebet fidele servitium: feta, sed virgo; virgo, sed mater; sterilitate enim caruit, non pudore. Adstat sanctitas, sinceritas, pudicitia, castitas, integritas, fides, et omnes simul adfuere virtutes; ut intrepida famula sui uteri portaret auctorem, et coelestem paritura virtutem, sexus sui victrix, dolorem gemitumque nesciret. Beata fecunditas, quae et honorem acquisivit maternum, et castitatis praemium non amisit. 3. Expfigurare dignatus: nec indignatur in se carnem contingere, quam coelesti manu ante contrectavit in pulvere. Venit ad faciem tuam, o homo; quia tu ad ejus faciem pervenire non poteras: et qui erat invisibilis, factus est pro tua redemptione visibilis. Venit a tuis patribus cem clamantis, Ostende faciem tuam, et salvi erimus . Astat testis innocentiae, assertor pudoris, nec amisisse dolet sponsam, sed gloriatur
Abbreviated transcription (Latin):
oris dedignet᷑ officium. qui no¬
strȩ carnis hodie dignatus . ẽ.
unire commercium. Non enim
fr̃s in effabile diuinȩ generati¬
onis contendimus aꝑire mys¬
terium: sed nr̃ȩ salutis magnũ
et mirabile gentib gaudium
nuntiare. sicut dixit angłs. Ec¬
ce annuntio uobis gaudium qͦd
erit omni popło. Nullum ho¬
die fr̃s conceptus: nullũ terreat
partus. Ubi enim uirginitas
concepit: integritas parit. dei
uirtus est conscientia non uolun¬
tas. Audi angłm dicentẽ. Spiritꝰ
altissimi obumbrabit tͥ. Hodie
fr̃s non inchoauit deitas: s hu¬
manitas innouatur. Hodie natꝰ :
non sibi xp̃c: sed michi. Accedi
de ad eum & illuminami. & uul¬
tus ur̃ non erubescat: quia ho¬
die in sole posuit posuit sicut¬
sicut dixit propheta taber na
num. Nunquam est nuda uirgi¬
nitas: quȩ tegmine pudoris se
decorauit. Ad domicilium casti¬
tatis angłs mediator aduenit:
ut regale deo templum. & cęle¬
sti sponso thalamum ꝓcurar&.
N ascente enim dño non. ẽ. ablata

Expanded text:
oris dedignetur officium, qui nostrae carnis hodie dignatus est inire commercium. Non enim, fratres, ineffabile divinae generationis contendimus aperire mysterium; sed nostrae salutis magnum et mirabile gestimus gaudium nuntiare, sicut dixit angelus, Ecce annuntio vobis gaudium magnum, quod erit omni populo . Nullum hodie, fratres, conceptus, nullum terreat partus. Ubi enim virginitas concipit, integritas parit, Dei est virtus conscia, non voluptas. Audi angelum dicentem, Spiritus Altissimi obumbrabit tibi . Hodie, fratres, non inchoatur deitas, sed humanitas innovatur: hodie natus est non sibi Christus, sed mihi. Accedite ergo ad eum et illuminamini, et vultus vestri non erubescent : quia hodie in sole posuit, sicut dixit propheta, tabernacnum. Nunquam est nuda virginitas, quae tegmine pudoris se decoravit. Ad domicilium castitatis angelus mediator advenit; ut regi aulam, Deo templum, et coelesti sponso thalamum procuraret. Nascente enim Domino non est ablata,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo inclinatꝰ. ẽ. & nos erexit.
minimum elegit diẽ: sed unde
lux crescit. ipso suo tali aduen¬
tu nos etiam tacitos tanquã somi¬
tu magni clamoris exhortans.
ut quia pauꝑ ꝓpt̾ nos factus
est. in illo diuites esse discamꝰ:¬
et qui ꝓpt̃ nos formã serui accep̃.
in illo libertatẽ accipiamꝰ: et
qui propter nos de terra ortus
est. in illo cęlum possideamus.

Expanded text:
ergo inclinatus est, et nos erexit, ergo inclinatus est, et nos erexit, minimum elegit diem, sed unde lux crescit: ipso suo tali adventu, nos etiam tacitus tanquam sonitu magni clamoris exhortans, ut qui pauper propter nos factus est, in illo divites esse discamus; qui propter nos formam servi accepit, in illo libertatem accipiamus; qui propter nos de terra ortus est, in illo coelum possideamus.
Abbreviated transcription (Latin):
enim celo egressio eius. & occur¬
sus eius usq ad summum eius.
Ne uero quisquam contempnerce
ueritatem. quia de terra orta est:
cum sicut sponsus ꝓcessit detha-¬
lamo suo. id.ẽ. de utero uirgina¬
li: ubi uerbum dĩ creaturȩ huma¬
nȩ quodam ineffabili coniugio co¬
pulatum. ẽ. ne hoc ergo quisquã
contempneret. ut quamiis mira¬
biliter natum. & dictis factisq mi¬
rabilem: tamen propt̃ similitudi¬
nem carnis peccati nichil ampliꝰ
xp̃m quam hominem crederent.
cum dictum e̾e̾t tanquam sponsꝰ
procedens de thalamo suo. exul¬
tauit ut gygas ad currendam
uiam suam: continuo sub iunctũ
est. A summo cęlo egressio eius.
Quod ergo audis ueritas de ter¬
ra orta est. dignatio. ẽ. non condi¬
tio: miscdia. ẽ. non miseria. Ueri¬
tas ut de terra oriret᷑. de cęlo des¬
cendit: sponsus ut de thalamo
procederet. a summo cȩlo est egre¬
sio eius. Inde est quod hodie na¬
minor est in derris. a quo tamen
incrementa dies sumunt. Quia

Expanded text:
enim coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum coeli. Ne vero quisquam contemneret veritatem, quia de terra orta est, cum sicut sponsus processit de thalamo suo, id est, de utero virginali, ubi Verbum Dei creaturae humanae quodam ineffabili conjugio copulatum est: ne hoc ergo quisquam contemneret, et quamvis mirabiliter natum, et dictis factisque mirabilem, tamen propter similitudinem carnis peccati nihil amplius Christum quam hominem crederet: cum dictum esset, Taprocedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam; continuo subjunctum est, A summo coelo egressio ejus . Quod ergo audis, Veritas de terra orta est, dignatio est, non conditio; misericordia est, non miseria. Veritas ut de terra oriretur, de coelo descendit: sponsus ut de thalamo suo procederet, a summo coelo egressio ejus. Inde est quod hodie nanullus in terris, a quo tamen incrementa dies sumunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
am sine quaquã indeterius diui¬
nitas potuit mutari: uerbum ta¬
men caro factum est. Neq enim
ait ȩuangłium caro u̾bum facta
est: sed uerbum caro factum. ẽ.
Uerbum autem dĩ: quia ds̃ erat
uerbum. Et quid caro nisi ho¬
mo: Non enim sine anima ho¬
et homo caro: quid est aliud u̾¬
bum caro factum. ẽ. nisi qui ds̃
erat factus est homo: Ac ꝑ hoc
qui erat dĩ filius: factus. ẽ. homi¬
nis filius. assumptione inferio¬
ris. non conu̾sione potioris: ac¬
cipiendo quod non erat. ñ amit¬
tendo quod erat. Nam quomͦ in
regula fidei confitemur credere
nos in filium dĩ: qui natꝰ est ex
ants neget ex illa femina filiũ
est igitur eum qui filius dĩ erat.
manentẽ. quod non erat assum̃¬
tem: esse incipientem quo maior
est pat̾. & semꝑ manentem in eo
si ille qui semꝑ est dĩ filius ñ est
ipse factus hominis filius: quomͦ¬

Expanded text:
t, nequaquam in deterius divinitate mutata, Verbum tamen caro factum est. Neque enim ait Evangelium, Caro Verbum facta est; sed ait, Verbum caro factum est. Verbum autem Deus; quia Deus erat Verbum . Et quid caro, nisi homo? Non enim sine anima et homo caro, quid est aliud, Verbum factum est caro; nisi, Qui Deus erat, factus est homo? Ac per hoc qui erat Dei Filius, factus est hominis filius, assumptione inferioris, non conversione potioris; accipiendo quod non erat, non amittendo quod erat. Nam quomodo in Regula fidei confiteremur, credere nos in Filium Dei qui natus est ex stianus neget ex illa femina filium emanentem, quod non erat assumentem: esse incipientem quo minor est Patre, et semper manentem in eo si ille qui semper est Dei Filius, non ipse est factus hominis filius, quom
Abbreviated transcription (Latin):
onem apłis nuntiare. ut osten-
cecidisti in mortem. ꝑ ipsam uo¬
bis resurrectio mortuoꝵ nun¬
tiatur. Mulier enim quia pri¬
or gustauerat: prior etiam re¬
sur rectionem uidise monstrat᷑:
ut ne ꝑpetui reatus apud uiros
obꝓbrium sustineret. quȩ culpã
uobis transfuderat. tranffudit
terras: ut ostenderet dm̃ casti¬
tatis e̾e auctorem. Ergo sicuti
as nr̃ nos suscepit in se: ita et
nos dm̃ suscipiamus in nobis.
ortemus ergo & nos dm̃ incasto
corpore: quem uirginis castam̃¬
bra portauerunt. Ep̃c enĩ ma¬
gister est castitatis. Et ideo qui
castitatem non habet: portare
qui deo credimus: ut semper
aep̃m in corde nr̃o portare pos¬
simus. castos ac puros nos exbi¬
beamus ab omni peccato. ut xp̃c
habitare possit in nobis. Qui
enim xp̃m non habet in se: xp̃i¬
anus non potest dici. Nec enim
ita se extollere debet unusqͥsꝙ.
ut xp̃ianum se nomine dicat
tantum: & factis. inimicũ osten¬
dat. Quomodo est xp̃ianus.

Expanded text:
onem Apostolis nuntiare, ut hominibonem Apostolis nuntiare, ut hominibcecidistis in mortem, per ipsam vobis resurrectio mortuorum nuntiatur. Mulier enim quia prior gustaverat, prior etiam resurrectionem vidisse monstratur, ut non perpetui reatus apud viros opprobrium sustineret; et quae culpam nobis transfuderat, transfudit terras, ut ostenderet Deum castitatis esse auctorem. Ergo sicuti Deus noster nos suscepit in se, et nos suscipiamus Deum in nobis. Portemus ergo et nos Deum in casto corpore, quem virginis casta membra portaverunt. Christus enim magister est castitatis: et ideo qui castitatem non habet, portare qui Deo credimus, ut semper Christum in corde nostro portare possimus, castos ac puros nos exhibeamus ab omni peccato; ut Christus habitare possit in nobis. Qui enim Christum non habet in se, christianus non potest dici. Nec enim ita se extollere debet unusquisque, ut christianum se nomine dicat tantum, et factis inimicum ostendat. Quomodo christianus est,