comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
test: quisquis uocum signi¬
ficantiam qͣmcumq igno¬
rat inquirit. Aliud ẽ enum
quod eam inueritatis luce
conspicit: aliud quod in sua
facultate concupiseit. Conspi
nouit s ipsum nosse amat: acerbiꝰq
tolerat scipsam deeẽ scientiȩ suȩ qͦ
uult cuncta comprehendere
Nouit autem quid sit nosse. & łu
hoc amat quod nouit. etiam se
cupit nosse. Ubi gͦ nosse suum
nouit: si se non nouit: Nam
nouit quod alia nouerit: se aut
ñ nouerit. Hinc enim nouit:
& quid sit nosse. Quo pacto gͥ se
aliquid scientem scit: quȩ seipsã
nescit: Neq enun alteram m̃tẽ
scientem seit: s seipsam. Scit
gͥ seipsam. Beinde cum se quȩ¬
rit ut nouerit: querentem se ia
nouit. Iam se gͦ nouit. Qua ꝓpt᷑
non potest om̃ino nescire se: quȩ
dum se nescientem scit. se utiq
seit. Si autem se nescientem
nesciat: non se querat ut sciat.
Qua propter eoipso quo se que¬
rit: magis se sibi nota qm igno¬
ta ẽẽ conuincitur. Nouit enĩ se

Expanded text:
test, quisquis vocum signitest, quisquis vocum significantium quaecumque ignorat, inquirit. Aliud est enim quod eam in veritatis luce conspicit, aliud quod in sua facultate concupiscit. Conspinovit, sed ipsum nosse amat; acerbiusque tolerat se ipsam deesse scientiae suae, qua vult cuncta comprehendere? Novit autem quid sit nosse, et dum hoc amat quod novit, etiam se cupit nosse. Ubi ergo nosse suum novit, si se non novit? Nam novit quod alia noverit, se autem non noverit: hinc enim novit et quid sit nosse. Quo pacto igitur se aliquid scientem scit, quae se ipsam nescit? Neque enim alteram mentem scientem scit, sed se ipsam. Scit igitur se ipsam. Deinde cum se quaerit ut noverit, quaerentem se jam novit. Jam se ergo novit. Quapropter non potest omnino nescire se, quae dum se nescientem scit, se utique scit. Si autem se nescientem nesciat, non se quaerit ut sciat. Quapropter eo ipso quo se quaerit, magis se sibi notam quam ignotam esse convincitur. Novit enim se
Abbreviated transcription (Latin):
denti cura querit ut nouerit.
studioq accensus insistit. n
potest dic ẽẽ sine amore. qͥd
gͥ amat: Certe enim amari
aliquid nͥ notum non potest:
neq enim ille istas tres silla¬
bas amat quas iam notas habet
Quod si hoc in eis amat quia
seit eas signi ficare aliquid: non
inde nunc agitur. non enim
hoc nosse querit. s in eo quod
scire studet quid amet inqͥri¬
mus quod profecto nondum
nouit. & propterea miramur
cur amet: qm fumissime no¬
uimus amari nisi notai non pos¬
se. Quio gͦ amat: nisi quia
nouit atq intuetur in ratio¬
nib rerum quȩ sit pulchritu¬
do doctrinȩ qua continentur
noticie signoium om̃ium. O
quȩ sit utilitas in ea peritia
qua inter se humana societas
sensa cominunicat. ne sibi
hominum cȩtꝰ decerioies sint.
quauis solitudine: si cogitati¬
ones suas colloquendo non
misceant: Hanc gͦ speciem
decoram & utilem cernit atu¬
ma. & nouit & amat. eamq ĩ
se ꝑfici studet quantum po¬

Expanded text:
denti cura quaerit ut noverit, denti cura quaerit ut noverit, studioque accensus insistit, num potest dici esse sine amore? Quid igitur amat? Certe enim amari aliquid nisi notum non potest. Neque enim ille istas tres syllabas amat, quas jam notas habet. Quod si hoc in eis amat, quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit: sed in eo quod scire studet, quid amet inquirimus, quod profecto nondum novit: et propterea miramur cur amet, quoniam firmissime novimus amari nisi nota non posse. Quid ergo amat, nisi quia novit atque intuetur in rationibus rerum quae sit pulchritudo doctrinae, qua continentur notitiae signorum omnium; et quae sit utilitas in ea peritia, qua inter se humana societas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, si cogitationes suas colloquendo non misceant. Hanc ergo speciem decoram et utilem cernit anima, et novit, et amat; eamque in se perfici studet, quantum po
Abbreviated transcription (Latin):
institutus sit. ueluti auchat
cum dr temetũ & ignorans qͥd
sit requirat. Iam itaq opoitet
ut nouerit signum eẽ: io est
non ẽẽ inanem illam uocem
s aliquid ea significari. alio¬
quin iam notum ẽ hoc trisil¬
labum. & articłatam speciẽ
suam impressit animo ꝑ sen¬
sum aurium. Quid amplius
in eo reqͥ ritur. quo magis
innotes cat. cuiusom̃s lute¬
rȩ omĩaq soni spacia nota st̃:
nisi quia simul innotuit sig¬
num ẽẽ
endi
cupiditatẽ
cuiusrez
signum
sit : Quo gͥ amplius
notum ẽ s non plane notũ
ẽ. eo cupit animus de illonos¬
se quod reliquum ẽ. Si enun
tantumm ẽẽ istam uocem
nosset. eamq alicuius rei sig¬
num ẽẽ non nosset: iuchilia
quereret de sensibili re. qͦntũ
poterat sentiendo percepta.
Quia uero non solum ẽẽ uo¬
cem. s & signum ẽẽ iam no¬
uit: ꝑfecte id nosse uult. ne¬
q ullum ꝑfecte signum nos¬
citur. nͥ cuius rei signũ sit
cognoscatur. Hoc gͦ quia ar¬

Expanded text:
institutus sit: veluti si audiat institutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirat. Jam itaque oportet ut noverit signum esse, id est, non esse inanem illam vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, endi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istam vocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepta. Quia vero non solum esse vocem, sed et signum esse jam novit, perfecte id nosse vult. Neque ullum perfecte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cognoscatur. Hoc ergo qui ar
Abbreviated transcription (Latin):
notionem. nullo ad eam discen¬
dam studio flagraremus. Quis
enum sciende uerb gr̃a rethouce
ulla curam & operam impen¬
deret: nisi ante sciret eam di-¬
cend eẽ scientiam Aliquando
etiam ipsatum doctrinarum
fines audicos expertosue miram:
& ex hoc mardescinus faculta¬
tem comparare discendo qua
adeos ꝑuenire possimus: tan¬
qͣm si litteras nese enti dicat᷑
quandam eẽ doctrinam qͦ
quisq ualeat qͣmuis longe
absenti uerba mttere manu
facta in silen¬
tio: quȩ
rursus ille
cui mit¬
tuntur. ñ
aurib
s oculis colligat. idq fieri ui¬
deat: nonne dum concupiseit
nosse quo id possit. om̃i studio
cirra illum finem mouetur
quem iam notum tenet: Sic
accenduntur studia discenti¬
um:. nam quod qͥsq prorsus ig¬
noiat. amare nullo pacto potest.
ta etiam signumo
siquis audiat incognitum.
ueluti uerbi alieuius sonum
qͦ quid significetur ignorat:
cupit scire quid nã sit. i ẽ sonꝰ
ille cui rez commemorande

Expanded text:
notionem, nullo ad eam discennotionem, nullo ad eam discendam studio flagraremus. Quis enim sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impenderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos pervenire possimus. Tanam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest. 2. Ita etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae
Abbreviated transcription (Latin):
ad ea ipsa consequenter enodatiꝰ
explicanda elunatior accedat
intentio. Ic prunum quia rem
prorsus ignotam amare omĩno
nullus potest: diligenter intu¬
endum ẽ cuiusmod sit amor
studentium. id ẽ non iã scien¬
tium. s ao huc seire cupientium
quamq doctrinam. Et inhisqͥp¬
pe reb inquib non usitatȩ drstu¬
dium solent existere amoies ex
auditu. dum einusq pulchritu¬
dinis fama aduidendum ac fru¬
endum ammus accenditur. qͥa
generaliter nouit corporum pul¬
chritudines ex eo quod plurunaᷤ
uidit: & in ẽ intrinsectis unde
approbetur cui forinsecus inhi¬
atur. Quod cum fit. non rei pe¬
nitus incognitȩ amoi excitat᷑:
cuius genus ita notum ẽ. Cũ
autem iuirum bonum amamꝰ
cuius faciem nonuidimus: ex
noticia urtutum amamꝰ qͦs no¬
iuimꝰ in ipsa ueritate. No doctri¬
nas atit̾ cõgnoscendas plerũq
nos laudantium atq p̾dicantiẽ.¬
um accendit auctoritas. & tam̃
nisi breuiter unpressam euiꝰq
doctrinȩ haberennis in animo

Expanded text:
ad ea ipsa consequenter enodatius explicanda limatior accedat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus in quibus non usitate dicitur studium, solent existere amoreauditu ; dum cuiuslibet pulchritudinis fama ad videndum et fruendum animus accenditur: quia generaliter novit corporum pulchritvidit, et inest intrinsecus unde approbetur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus incognitae amor excitatur, cujus genus ita notum est. Cum autem virum bonum amamus, cujus faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas autem cognoscendas, plerumque nos laudantium atque praedicantium accendit auctoritas: et tamen nisi breviter impressam cujusque doctrinae haberemus in animo
Abbreviated transcription (Latin):
moria & intelligentia continen¬
tur: siue ad aliquid ea referat.
siue eorum fine delectata conqͥ¬
escat. Uti ẽ enim. assumere al¬
quid in facultatem uoluntatis.¬
Uti autem dr quod inusum
uenerit ad id quod amas obtinen¬
dum referre: si tamen amandũ¬

Expanded text:
moria et intelligentia continenmoria et intelligentia continentur, sive ad aliquid ea referat, sive eorum fine delectata conquiescat. Uti enim, est assumere aliquid in facultatem voluntatisUti autem quod in usum uenerit ad id quod amas obtinendum referre, si tamen amandu
Abbreviated transcription (Latin):
cilius puer memunt. quanto¬
q acruus intelligit. & studet
ardentius tanto ẽ laudabilio¬
ris ingenii. Cum uero decuiꝰ¬
q doctrina queritur: ñ qͣnta
firmitate ac facilitate memine¬
rit. uel quanto acumine intelli¬
gat. s quid meminerit. & qͥd
intelligat queritur. Et quia u
tantum qͣm doctus sit conside¬
ratur laudabilis animus. s etiã
qͣm bonus: ñ tantũ qͥd mem¬
nerit & quid intelligat. uerũ
etia qͥd uelit atcenditur. ñ qͣnta
flagrantia uelit. s quid uelit
prius. deinde quantum uelit.
Tunc enim laudandus ẽ animꝰ
uehementer amans: cum id qde
amat uehement amandum ẽ.
Cum gͦ dicunt᷑ hȩc tria. inge¬
nium. doctrina. usus:. pͥmum
horum consideratur in illis tri¬
b qͥd possit qͥsq memoria. in¬
telligentia. uoluntate. scđm eors
consideratur quid habeat qͥsqi
in memoria. & intelligentia. qͦ
studiosa uoluntate ꝑuenerit.
Iam uero usus tertius inuolun¬
tate ẽ. ꝑtractante illa quȩ me¬

Expanded text:
cilius puer meminit, quantocilius puer meminit, quantoque acutius intelligit, et studet ardentius, tanto est laudabilioris ingenii. Cum vero de cujusque doctrina quaeritur, non quanta firmitate ac facilitate meminerit, vel quanto acumine intelligat; sed quid meminerit, et quid intelligat quaeritur. Et quia non tantum quam doctus sit, consideratur laudabilis animus, sed etiam quam bonus: non tantum quid meminerit et quid intelligat, verum etiam quid velit attenditur; non quanta flagrantia velit, sed quid velit prius, deinde quantum velit. Tunc enim laudandus est animus vehementer amans, cum id quod amat vehementer amandum est. Cum ergo dicuntur haec tria, ingenium, doctrina, usus, primum horum consideratur in illis tribus, quid possit quisque memoria, intelligentia, et voluntate. Secundum eorum consideratur, quid habeat quisque in memoria, et intelligentia, quo studiosa voluntate pervenerit. Jam vero usus tertius in voluntate est, pertractante illa quae in me
Abbreviated transcription (Latin):
id quod ipsa ẽ: quem admodu
cogitat id qd ipsa non ẽ. ꝑ fan¬
tasiam quippe imaginaria
cogitat hec omia: siue ignem
siue aerem siue illud uel illud
corpus partemue ilła seu cõpa¬
ginem temperatiotiẽq corporis:
nec utiq ista omia. s aliquid
horum eẽ dr. Si quid autem
horum eẽt. aliter id qͣm cetera
cogitaret. non scilicet ꝑunagina¬
le fignientum sicut cogitantur
absentia quȩ sensu corporis cacͥ¬
ta sunt: siue om̃ino ipsa siue
eiusdem generis aliqua. s quad̾a
interioie non sunulata. s uera
tur quas extra se illa sensu
q tanguntur. ex quoꝵ cogita¬
tionib si nichil sibi affingat
ut tale aliquid ẽẽ se putet:
qͥcqͥd ei de se remanet hoc so¬
ꝑ ceteris quorum mens de seip¬
sa certa ẽ. tria hȩc potissimũ
considerata tractemus. memo¬
tiã. intelligentia. uoluntatem.
In his enim trib in spiez solent.
etiam ingenia paruulorum.
cuiusmod p̾ferant iudolem.
Quanto quippe tenacius & fa¬

Expanded text:
id quod ipsa est, quemadmodum id quod ipsa est, quemadmodum cogitat, id quod ipsa non est. Per phantasiam quippe imaginariam cogitat haec omnia, sive ignem, sive aerem, sive illud vel illud corpus, partemve illam, seu compaginem temperationemque corporis; nec utique ista omnia, sed aliquid horum esse dicitur. Si quid autem horum esset, aliter id quam caetera cogitaret, non scilicet per imaginale figmentum, sicut cogitantur absentia, quae sensu corporis tacta sunt, sive omnino ipsa, sive ejusdem generis aliqua; sed quadam interiore, non simulata, sed vera tur, quasi extra se illa aliquoque tanguntur. Ex quorum cogitationibus si nihil sibi affingat, ut tale aliquid se esse putet; quidquid ei de se remanet, hoc soper caeteris, quorum mens de se ipsa certa est, tria haec potissimum considerata tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. In his enim tribus inspici solent etiam ingenia parvulorum cujusmodi praeferant indolem. Quanto quippe tenacius et fa
Abbreviated transcription (Latin):
to eẽ dicunt corpoie scilicet
cuius compositio uel tempera¬
tio ẽ. Hnde consequent᷑ etiã in¬
telligentiã quid aliud qͣm ue
odem subiecto corpore existimãt.
Qui om̃s non aduertunt m̃te
nosse se etiam cum querit se:
sic̃ iã ostendimus. Nullomͦ
autem recte dr sciñ aliqua res:
dum eius ignorat᷑ substantia.
Qua propter cum se mens uo¬
uit. substantiam suã nouit.
Et cum de se certa ẽ: de substan¬
tia sua certa ẽ. Certa ẽ autẽ de
se: sicut conuincunt ea quȩ
supͣ dicta sunt. Nec om̃ino
certa ẽ. utrum aer: an ignis sit
an aliꝗd corpꝰ uel aliquid corpo¬
tis. Non ẽ gͥ aliquid eorum . To¬
tũq illud qd se iubet᷑ ut noue¬
rit. ad boc ꝑtinet ut certa sit:
non se ẽẽ aliquid eoꝵ de quib
incerta ẽ. Idq solum ẽẽ se cer¬
ta sit: quod solum eẽ se cerca ẽ.
Sic enun cogitat ignem
aut aerem: & quicqͥd aliud cor¬
pous cogitat. Neq ullomodo
fieri posset ut ita cogitaret

Expanded text:
to esse dicunt, corpore scilicet to esse dicunt, corpore scilicet cujus compositio vel temperatio est. Unde consequenter etiam intelligentiam quid aliud quam in eodem subjecto corpore existimant? 16. Qui omnes non advertunt, mentem nosse se etiam cum quaerit se, sicut jam ostendimus. Nullo modo autem recte dicitur sciri aliqua res, dum ejus ignoratur substantia. Quapropter, cum se mens novit, substantiam suam novit; et cum de se certa est, de substantia sua certa est. Certa est autem de se, sicut convincunt ea quae supra dicta sunt. Nec omnino certa est, utrum aer, an ignis sit, an aliquod corpus, vel aliquid corporis. Non est igitur aliquid eorum: totumque illud quod se jubetur ut noverit, ad hoc pertinet ut certa sit non se esse aliquid eorum de quibus incerta est, idque solum esse se certa sit, quod solum esse se certa est. Sic enim cogitat ignem aut aerem, et quidquid aliud corporis cogitat. Neque ullo modo fieri posset ut ita cogitaret
Abbreviated transcription (Latin):
bitat cogitat: si dubitat scit se nescire.
Si dubitat: iudicat non se te¬
mere consentire oportere:Quis¬
quis gͥ aliunde dubitat. de his
om̃ib dubitare non debet: quȩ
si noneeñt de ulla re dubitare
non posset. Hȩc omia qui uel
corpus ł compositionẽ seu tem¬
penitionem corporis ẽẽ mentẽ
putant: in subiecto ẽẽ uolunt
uideri: ut substantia sit aer
uel ignis: siue aliud aliquod
corpus quod mentem putant
incelligentia uero itain sit hu¬
ic corpor sicut qualitas nus:
ut illud subiectum sit. hec y
subiecto. S ubiectum scilicet
mens qͣm corpus ẽẽ arbitrant᷑.
in subiecto autem intelligentia
siue quid aliud eorum quȩ cer¬
ta nobis ẽẽ commemorauumus.
Iuxta opinantur etiam ill
qui mentem ipsam negant eẽ
corpus: s compaginẽ aut tem¬
perationẽ corporis. Hoc enu
inter ẽ quod illi mentem ipsã
dicunt ẽẽ substantiam. in qͦ
subiecto sit intelligentia: ist
autem ipsam mentem insubiec¬

Expanded text:
bitat, cogitat, si dubitat, scit se nescire; bitat, cogitat, si dubitat, scit se nescire; si dubitat, judicat non se temere consentire oportere. Quisquis igitur aliunde dubitat, de his omnibus dubitare non debet: quae si non essent, de ulla re dubitare non posset. 15. Haec omnia, qui vel corpus vel compositionem seu temperationem corporis esse mentem putant, in subjecto esse volunt videri, ut substantia sit aer, vel ignis, sive aliquod aliud corpus, quod mentem putant; intelligentia vero ita insit huic corpori, sicut qualitas ejus: ut illud subjectum sit, haec in subjecto; subjectum scilicet mens quam corpus esse arbitrantur, in subjecto autem intelligentia, sive quid aliud eorum quae certa nobis esse commemoravimus. Juxta opinantur etiam illi qui mentem ipsam negant esse corpus, sed compaginem aut temperationem corporis. Hoc enim interest, quod illi mentem ipsam dicunt esse substantiam, in quo subjecto sit intelligentia: isti autem ipsam mentem in subjec
Abbreviated transcription (Latin):
conquieseit. Utimur uero eis
quȩ ad aliud referimus qͦ fruen¬
dum ẽ: nec ẽ alia uita hominũ
uitiosa atq culpabilis qͣm male
utens. & male fruens: de qua re
ñ ẽ munc disserendi locus. S¬
extrinsecus ꝑ sensus corporis &
ea quȩ posiumus om̃s mences
de seipsis nosse certasq eẽ dili¬
gentius attendamus. Utrum
enim aeris sit uis uiuendi. re¬
mi niscend. intelligend. uolen¬
d. cogitandi. sciendi. iudican¬
di. an ignis. aucerebri. an san¬
guinis. an athomoꝵ. an preter
usitata quatuor elementa. qͥnti
nescio cuius corporis. an ipsius
carnis nr̃e compago. uel tempe¬
ramentum hȩc efficere ualeat
dubicauerunt bomines: & aliꝰ
hoc. alius illud affirmare cona¬
tus ẽ. uiuere se tamen & memi¬
nisse. & intelligere. & uelle. & co¬
gitare. & scire. & iudicare quis
dubitet: quandoquidem etiã
si dubitat uiuit. si dubitat
unde dubitet memunt. Si
dubitat dubitare se intelligit:
si dubitat certus ẽẽ uult. Si du¬

Expanded text:
conquiescit: utimur vero eis conquiescit: utimur vero eis quae ad aliud referimus quo fruendum est. Nec est alia vita hominum vitiosa atque culpabilis, quam male utens et male fruens. De qua re non est nunc disserendi locus. 14extrinsecus per sensus corporis; et ea quae posuimus, omnes mentes de se ipsis nosse certasque esse, diligentius attendamus. Utrum enim aeris sit vis vivendi, reminiscendi, intelligendi, volendi, cogitandi, sciendi, judicandi; an ignis, an cerebri, an sanguinis, an atomorum, an praeter usitata quatuor elementa quinti nescio cujus corporis, an ipsius carnis nostrae compago vel temperamentum haec efficere valeat, dubitaverunt homines: et alius hoc, alius aliud affirmare conatus est. Vivere se tamen et meminisse, et intelligere, et velle, et cogitare, et scire, et judicare quis dubitet? Quandoquidem etiam si dubitat, vivit: si dubitat unde dubitet, meminit; si dubitat, dubitare se intelligit; si dubitat, certus esse vult; si du
Abbreviated transcription (Latin):
se intelligere nouerunt & ẽẽ & ui¬
uere s intelligere ad id quod in¬
telligunt referunt: ẽẽ autem
& uiuere ad seipsas. Et nulli eꝰ
dubium. nec quemqm incelli¬
gere qui non uiuat: nec q̃mqͣm
uiuere qui non sit. Ergo conse¬
quenter & ẽẽ & uiuere io quod
intelligit. non sicuti ẽ cadauer
quod non uiuit: nec sicut uiuit
anuma quȩ non intelligit. s ꝓ¬
prio quodam eodemq prestanti¬
ore modo. Item uelle se seuint:
neq hoc posse quemqͣm qui nͥ
sit & qui non uiuat pariter
sciunt. Itemq ipsam uolunta¬
tem referunt ad aliquid quod
ea uoluntate uolunt. Memi¬
nisse etiam se sciunt: sumulq
sciunt quod nemo meminisset
nisi eẽt ac uiueret. S ipsam
quod ea meminimus. Duob gͥ
horum trium memoria & intel¬
ligentia multarum rerum
noticia atq scientia continet᷑.
Holuntas autem ad ẽ. ꝑ qͣm fiu¬
amur eis uł utamur. Erum᷑
enum cognitis. inquib uoluntaᷤ
ipsis propter seipsa delectata

Expanded text:
se intelligere noverunt, et esse et vise intelligere noverunt, et esse et vivere; sed intelligere ad id quod intelligunt referunt, esse autem et vivere ad se ipsas. Et nulli est dubium, nec quemquam intelligere qui non vivat, nec quemquam vivere qui non sit. Ergo consequenter et esse et vivere id quod intelligit, non sicuti est cadaver quod non vivit, nec sicuti vivat anima quae non intelligit, sed proprio quodam eodemque praestantiore modo. Item velle se sciunt, neque hoc posse quemquam qui non sit et qui non vivat, pariter sciunt: itemque ipsam voluntatem referunt ad aliquid, quod ea voluntate volunt. Meminisse etiam se sciunt; simulque sciunt quod nemo meminisset, nisi esset ac viveret: sed et ipsam quod ea meminimus. Duobus igitur horum trium, memoria et intelligentia, multarum rerum notitia atque scientia continentur: voluntas autem adest, per quam fruamur eis vel utamur. Fruimur enim cognitis, in quibus voluntas ipsis propter se ipsa delectata
Abbreviated transcription (Latin):
teipsam: eo ictu quo intelligit
qd dictum ẽ ceipsam: cognos¬
cit seipsam: nec obaliud qͣm eo
quod sibi presens e Si autem
qued dictum ẽ non intelligit:
nonutiq facit. Hoc gͥ ei p̾cipit᷑
ut faciat: quod cum preceptũ¬
ipsum intelligit facit. Nongͦ¬
adiungat aliud ad id quod se
ipsa cognoscit: cumaudit ut se
ipsam cognoscat. Certe eni no¬
uit sib dici: sibi scilicet quȩ ẽ
git autem nec cadauer nec pecꝰ.
Sic gͦ se ẽẽ & uiuere scit: quo¬
modo ẽ. & inuit intelligentia.
um ergo uerbi gr̃a mensuii
aerem se putat. aerem intel¬
ligere putat. se tam̃ intellige scit:
aerem autẽ se ẽẽ non scit. s putat.
Secernat quod putat: cernat
quod scit. Hoc ei remaneat un¬
de ne ill quidem dubitauert᷑.
qui aliud atq aliud coipus ẽẽ
mentem putauerunt. Neq enĩ
omĩs mens aerem se ẽẽ existimat:
s aliȩ ignem. alie cerebrum. alie¬
q aliud coipus. & aliud aliȩ sic̃
supͣ cominemoiau. Om̃s tam̃

Expanded text:
te ipsam, eo ictu quo intelligit te ipsam, eo ictu quo intelligit quod dictum est, Te ipsam, cognoscit se ipsam; nec ob aliud, quam eo quod sibi praesens est. Si autem quod dictum est non intelligit, non utique facit. Hoc igitur ei praecipitur ut faciat, quod cum ipsum praeceptum intelligit, facit. adjungat aliud ad id quod se ipsam cognoscit, cum audit ut se ipsam cognoscat. Certe enim novit sibi dici, sibi scilicet quae estgit autem nec cadaver, nec pecus. Sic ergo se esse et vivere scit, quomodo est et vivit intelligentia. Cum ergo, verbi gratia, mens aerem se putat, aerem intelligere putat, se tamen intelligere scit: aerem autem se esse non scit, sed putat. Secernat quod se putat, cernat quod scit: hoc ei remaneat, unde ne illi quidem dubitaverunt, qui aliud atque aliud corpus esse mentem putaverunt. Neque enim omnis mens aerem se esse existimat, sed aliae ignem, aliae cerebrum, aliaeque aliud corpus, et aliud aliae, sicut supra commemoravi: omnes tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dem uitam om̃e iuuum corpꝰ
animantẽ ac uiuificantẽ ẽẽ
reppererunt: conseq̃nt᷑ & un¬
mortałe quia uita carere iuta
non potest: ut quisq potuit
probare conati sunt. Nam
de quinto illo nescio qͦ corpore
quod notissimis quatuor huiꝰ
mundi elem̃tis quid̃a conuun¬
gentes: hinic animam ẽẽ dixe¬
runt. hoc loco diu disserendu
non puto. Aut enim hoc uo¬
cant corpus qd nos: cuius in
loci spacio pars toto minor ẽ:
& in illis annumerandi sunt:
qui mentẽ corpoream ẽẽ cre¬
diderunt. ut si uel om̃em
substantiam. uel omẽm mu¬
tabilem substantiã corpus
appellant. cum sciant non
om̃em locoꝵ spacus aliqua
longitudine latitudine &¬
nisi corporalib signis editis. & hoc
ita ut magis credamus qͣm intel¬
ligamus: neq ita ut dr homini
uide faciem tuam quod nisi inspe¬
cło fieri non potest. Namc i psa
nr̃a facies absens abaspectu nr̃o ẽ:
quia non ibi ẽ quo ille dirigi po¬
cest. S cuindr meniti cognosce

Expanded text:
idem vitam omne vivum corpus idem vitam omne vivum corpus animantem ac vivificantem esse repererunt; consequenter et immortalem, quia vita carere vita non potest, ut quisque potuit, probare conati sunt. Nam de quinto illo nescio quo corpore, quod notissimis quatuor hujus mundi elementis quidam conjungentes, hinc animam esse dixerunt, hoc loco diu disserendum non puto. Aut enim hoc vocant corpus quod nos, cujus in loci spatio pars toto minor est, et in illis annumerandi sunt qui mentem corpoream esse crediderunt: aut si vel omnem substantiam, vel omnem mutabilem substantiam corpus appellant, cum sciant non omnem locorum spatiis aliqua longitudine et latitudine nisi corporalibus signis editis; et hoc ita, ut magis credamus, quam intelligamus. Neque ita ut dicitur homini, Vide faciem tuam: quod nisi in speculo fieri non potest. Nam et ipsa nostra facies absens ab aspectu nostro est, quia non ibi est quo ille dirigi potest. Sed cum dicitur menti, Cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
alii cor. non sic̃ scriptura dicit.
confitebor tͥ dñe intoto corde
meo: & diliges dñm dm̃ cuũ
ex coto corde tuo. hoc enim ab¬
utendo uel transferendo uoca¬
bulo đr acorpore ad animum:
s ipsam om̃ino particulam
corporis. qͣm inuiscerib dila¬
niatis uidemꝰ. eam eẽ putauert᷑.
Alii ex minutissimis indi¬
uiduisq corptisculis qͦs atͥomoᷤ
dicunt. concurrentib in se
atq coherentib eã confici
crediderunt: alii aerem. ahi
ignem substantiã eius ẽẽ
dixerunt. Alii eamnullã
eẽ substantiam. quia nͥ cor¬
pꝰ nullam substantiã poterãt
cogitare. & eam coipꝰ ẽẽ ñ in¬
ueniebant: s ipsam tempera¬
tionẽ corpous nr̃i uel compa¬
gem pͥmordiorum. quib ista
caro tanqm conectit᷑ ẽẽ opina¬
ti sunt: eoq om̃s eam mortałe
ẽẽ senserunt. quia siue corpꝰ
eet. siue aliqua compositio coi
poris. non possit utiq immoi¬
taliter ꝑmanere. Qui uero eiꝰ
substantiam uitam qͣndam
nequaqͣm corpoream quandoqͥ¬

Expanded text:
 non sicut Scriptura dicit, Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo; et, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo : hoc enim abutendo vel transferendo vocabulum ducitur a corpore ad animam: sed ipsam omnino particulam corporis quam in visceribus dilaniatis videmus, eam esse putaverunt. Alii ex minutissimis individuisque corpusculis, quas atomos dicunt, concurrentibus in se atque cohaerentibus, eam confici crediderunt. Alii aerem, alii ignem substantiam ejus esse dixerunt. Alii eam nullam esse substantiam, quia nisi corpus nullam substantiam poterant cogitare, et eam corpus esse non inveniebant: sed ipsam temperationem corporis nostri vel compagem primordiorum, quibus ista caro tanquam connectitur, esse opinati sunt. Eoque hi omnes eam mortalem esse senserunt, quia sive corpus esset, sive alporis, non posset utique immortaliter permanere. Qui vero ejus substantiam vitam quamdam nequaquam corpoream; quandoqu
Abbreviated transcription (Latin):
p̾hendebatur. simul etiã semꝑ¬
henderet᷑. qmuis non semper se
cͥ ifficile ir ea dinoscitur memo¬
ria sui & intelligentia sui. Qua¬
si enun non sint hec duo: s u¬
num duob uocabulis appellet᷑.
sic apparet ineare ubi ualde¬
ista coniuncta sunt. & aliud
alio nullo preceditur tempoie.
amorq ipse non ita senticur
ẽẽ cum eum non prodit indi¬
gentia qm̃ semper presto ẽ qd
amatur. Qua propter etiam
tardiorb dilucrscere hec pos¬
sunt. dum eatractantur quȩ
ad animum tempore accedunt
& quȩ ill temporaliter accidt̃
cum meminit quod antea ñ
meminerat. & cum uidet qd̃
autea non uidebat. & eum a¬
mat quod antea non amabat.
S aliud hȩc tractatio iam pos¬
cit exordiuin: propt huiꝰ libel¬
l modum. Explicit liber de¬

Expanded text:
prehendebatur, simul etiam semprehendebatur, simul etiam semiligeret, quamvis non semper se ifficile in mente dinoscitur memoria sui et intelligentia sui. Quasi enim non sint haec duo, sed unum duobus vocabulis appelletur, sic apparet in ea re, ubi ista conjuncta sunt, et aliud alio nullo praeceditur tempore: amorque ipse non ita sentitur esse, cum eum non prodit indigentia, quoniam semper praesto est quod amatur. Quapropter etiam tardioribus dilucescere haec possunt, dum ea tractantur quae ad animum tempore accedunt et quae illi temporaliter accidunt, cum meminit quod antea non meminerat, et cum videt quod antea non videbat, et cum amat quod antea non amabat. Sed aliud haec tractatio jam poscit exordium, propter hujus libelli modum. LIBER UNDE
Abbreviated transcription (Latin):
itaq intelligibilium non intel¬
ligo: consequenter etiam nec
memini nec uolo. Quicquid
gͦ intelligibilium meminz
& uolo: consequenter in tellz¬
go. Noluntas & iam mea totã
intelligentiam. totamq memo¬
riam meam capit. dum toto
utor quod intelligo & itiemin.
Qua propter quando inuicem
a singłis & tota & omĩa capiunt᷑.
equalia sunt: tota singła totis
singłis. & tota singła simul
om̃ib totis. & hec tria unũ.
una uita. una mens. una eẽn¬
ẽ qualib cumq intentionis
uirib ad illam summã & al¬
tissimam eẽntia ciuus unpar
imago ẽ humana mens. sed
tamen imago: an ad huc eade
tria distinctius declaranda st̃
in anua ꝑ illa que exttinsecꝰ
sen su corpous capiius ubi tẽ¬
poraliter imprimitur rerũ
corporearum noticia Mentẽ
quippe ipsam in memoria
& incelligentia & uoluntate
suimet ipsius calem re ꝑie¬
bamus: ut qm̃ semꝑ se nos¬
se. semperq seipsam uelle cõ¬

Expanded text:
itaque intelligibilium non intelitaque intelligibilium non intelligo consequenter etiam nec memini, nec volo. Quidquid autem intelligibilium memini et volo, consequenter intelligo. Voluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto utor quod intelligo et memini. Quapropter quando invicem a singulis et tota omnia capiuntur, aequalia sunt tota singula totis singulis, et tota singula simul omnibus totis; et haec tria unum, una vita, una mens, una essenest qualibuscumque intentionis viribus ad illam summam et altissimam essentiam, cujus impar imago est humana mens, sed tamen imago? an adhuc eadem tria distinctius declaranda sunt in anima, per illa quae extrinsecus sensu corporis capimus, ubi temporaliter imprimitur rerum corporearum notitia? Mentem quippe ipsam in memoria et intelligentia et voluntate suimetipsius talem reperiebamus, ut quoniam semper se nosse semperque se ipsam velle com
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem referuntur. Quȩ si ȩqͣ¬
lia non ceit: non solum singła
singulis. s etiam om̃ib singła.
non utiq e inuicem caꝑent.
Neq enuntantum a singłis sin¬
gła: uerum etiam a singłis omĩa
capiuntur. Memini enim me
habere memoriam. & incell¬
gentiam. & uoluntatem: & in¬
telligo me intelligere & uelle
acq meminisse: & uolo me uel¬
le & meminisse. & rsicelligere.
totamq meam memoriam &
incelligentiam & uolutitatem:
sunul meminz. Quod enun me¬
morie meȩ non memini: ñ eꝰ
in memora mea. Nichil es au¬
tem tam in memoria: qͤm ipsa
mnemoria ẽ. Totamgͥ memuii.
Idem quioquid intelligo intelli¬
gere me scio. & scio me uelle
quiequid uolo. ꝯuicquid aut
scio: memini. Totam gͥ intell¬
gentiam: totãq uoluntate meã
memini. Suniliter cum hec tria
intelligo: tota sunul incelligo.
Neq enim quicqͣm intelligib¬
lium non intelligo: nͥ quod ig¬
noro. Quod autem ignoro: nec
mentini nec uolo. Quiequid

Expanded text:
invicem referuntur: quae si aequinvicem referuntur: quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula; non utique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula, verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velle, et meminisse, et intelligere, totamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, non est in memoria mea. Nihil autem tam in memoria, quam ipsa memoria est. Totam igitur memini. Item quidquid intelligo, intelligere me scio, et scio me velle quidquid volo: quidquid autem scio memini. Totam igitur intelligentiam, totamque voluntatem meam memini. Similiter cum haec tria intelligo, tota simul intelligo. Neque enim quidquam intelligibilium non intelligo, nisi quod ignoro. Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ autem uti cum gaudio non ad¬
huc spez: s iam rei. Proinde om̃iˢ
qui fruitur utitur. assumit enĩ
aliquid in facultatem uolunta¬
tis cum fine delectationis: non
autem omis qui utitur fruit᷑.
si id quod in facultatem uolunta¬
tis assumit. non propter illud
ipsum. s propteraliud appeti
ec gͥ tria memoria. intell¬
gentia uoluntas. qm ñ
sunt tresuitȩ s una uita. nec
tres mentes s una mens. conse¬
quenter utiq nec tres substan¬
tiȩ sunt. s una substatitia.
Memoua quippe quod uita
& mens & substantia dr: ad se
ipsam đr. Quod uero memoria
d̾r. ad aliquid relatiue dr. Hoc
de intelligentia quoq & de uo¬
luntate dixerim: & intelligen¬
tia quippe & uoluntas ad aliqͥd
dicitur. Uita e autem unaque¬
q ad seipsam: & mens & cẽntia
Quo circa hec tria eo sunt unũ
qͥuo una uita. una mens. una
eentia. & quicquid aliud ad seip¬
sa singła dicuntur. etiam sumul
non pluraliter s singulariter
dicuntur. eo uero tria quo ad se

Expanded text:
est autem, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei. Proinde omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id quod in facultatem voluntatis assumit, non propter illud ipsum, sed propter aliud appetitur tria, memoria, intelligentia, voluntas, quoniam non sunt tres vitae, sed una vita; nec tres mentes, sed una mens: consequenter utique nec tres substantiae sunt, sed una substantia. Memoria quippe, quae vita et mens et substantia dicitur, ad se ipsam dicitur: quod vero memoria dicitur, ad aliquid relative dicitur. Hoc de intelligentia quoque et de voluntate dixerim: et intelligentia quippe et voluntas ad aliquid dicuntur. Vita est autem unaquaeque ad se ipsam, et mens, et essentia. Quocirca tria haec eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia: et quidquid aliud ad se ipsa singula dicuntur, etiam simul, non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria, quo ad se
Abbreviated transcription (Latin):
placitam prolem id ẽ noticia.
gignentiq conungit. Et
est quȩdam unago triuitatiᷤ.
ipsa mens & noticia eius: qd
ẽ proles eius. ac de seipsa uer¬
bum eius. & amoi tertius.
Et hec tria unum atq una
substantia. N ec minoi ꝓles
dum tanta se nouit mens qͣn¬
ta ẽ: nec minor amor. dum
tantum se diligit. quantum
nouit & quanta ẽ.¬

Expanded text:
placitam prolem, id est, notitiam, placitam prolem, id est, notitiam, gignentique conjungit. Et est quaedam imago Trinitatis, ipsa mens, et notitia ejus, quod est proles ejus ac de se ipsa verbum ejus, et amor tertius, et haec tria unum atque una substantia. Nec minor proles, dum tantam se novit mens quanta est: nec minor amor, dum tantum se diligit quantum novit
Abbreviated transcription (Latin):
tamus. Porro appetitus ille
qui ẽ inquerendo. procedit
aquerente. & pendet qͦdamͦ.
neq requiescit fine quo in¬
tendicur. nisi id quod querit᷑
inuentum. querenti copule¬
tur: qui appetitus idẽ inqͥ¬
sitio. qͣmuis amoi ẽẽ nonuideatur
quo id quod notum ẽ amatur. boc
enimad huc ut cognoseatur agit᷑.
tamen exeodem genere quidd̃a ẽ.
Nam uoluntas iam dici potest
quia omis qui querit inuerure
uult. & si id queritur quod ad
noticiam ꝑtineat: omĩs qui quȩ¬
rit nosse uult. Quoo si ardenter
atq instanter uult. studere dr:
quod maxue massequendis
atq adipiscendis quibq doe¬
trinis dici solet. Partum ergo
mentis antecedit appetitꝰ qͥd̾a.
quo id quod nosse uolumus
querendo & inuenendo nasei¬
tur proles ipsa noticia. Ac ꝑ
hoc appetitus ille quo concipi¬
tur paritutq noticia: partꝰ
& proles recte dici potest. Idem¬
q appecitus quo in hiatur rez
cognoscendȩ fit amor cognitȩ
dum tenet atq amplectitur

Expanded text:
tamus. Porro appetitus ille, tamus. Porro appetitus ille, qui est in quaerendo, procedit a quaerente, et pendet quodam modo, neque requiescit fine quo inteditur, nisi id quod quaeritur inventum quaerenti copuletur. Qui appetitus, id est, inquisitio, quamvis amor esse non videatur, quo id quod notum est, amatur; hoc enim adhuc ut cognoscatur agitur: tamen ex eodem genere quiddam est. Nam voluntas jam dici potest, quia omnis qui quaerit invenire vult; et si id quaeritur quod ad notitiam pertineat, omnis qui quaerit nosse vult. Quod si ardenter atque instanter vult, studere dicitur: quod maxime in assequendis atque adipiscendis quibusque doctrinis dici solet. Partum ergo mentis antecedit appetitus quidam, quo id quod nosse volumus quaerendo et inveniendo, nascitur proles ipsa notitia: ac per hoc appetitus ille quo concipitur pariturque notitia, partus et proles recte dici non potest; idemque appetitus quo inhiatur rei cognoscendae, fit amor cognitae, dum tenet atque amplectitur
Abbreviated transcription (Latin):
bilis & anteqͣm se nosset. quia
poterat se nosse. Nam si non si¬
bi eẽt noscibilis: numqͣm se nos¬
se potuisset. Ita si non sibi eẽt
amabilis: numqͣm se amare
potuisset. Cur itaq amando se
non genuisse dicatur amorem
suum: sicut cognoscendo se
genuit noticiam suam. In
eo qui dem manifeste ostendi¬
t᷑: hoc amoris ẽe pͥncipiũ unde
ꝓcectit. Abipsa qui ppe mente
ꝓcedit quȩ sibi ẽ amabilis an¬
teqͣm se amet: atq ita pͥnciprũ
ẽ amors sui quo seamat. s id̾o.
non recte dr genitus abea sicut
noticia su qua se nouit. quia
noticia iam inuentum ẽ quod
dit inquisitio eo fine quietu¬
ra. Nam inqͥsitio ẽ appetitus
inueniendi. quod idem ualet
si dicas repiendi. Quȩ autem
re ꝑiuntur. quasi pariunt᷑.
Unde prol similia funt: ubi
nisi inipsa noticias Ibi enĩ
quasi expressa formantur.
Nama si iam erant resqͣs
querendo inuenimuis. noti¬
cia tamen ipsa nonerat: qͣm
sicut prolem nascentem depu¬

Expanded text:
bilis, et antequam se nosset, quia bilis, et antequam se nosset, quia poterat se nosse. Nam si non sibi esset noscibilis, nunquam se nosse potuisset: ita si non sibi esset amabilis, nunquam se amare potuisset. Cur itaque amando se non genuisse dicatur amorem suum; sicut cognoscendo se genuit notitiam suam? An eo quidem manifeste ostenditur hoc amoris esse principium, unde procedit: ab ipsa quippe mente procedit: quae sibi est amabilis antequam se amet; atque ita principium est amoris sui, quo se amat: sed ideo non recte dicitur genitus ab ea, sicut notitia sui qua se novit, quia notitia jam inventum est, quodit inquisitio eo fine quietura? Nam inquisitio est appetitus inveniendi, quod idem valet si dicas, reperiendi. Quae autem reperiuntur, quasi pariuntur: unde proli similia sunt; ubi, nisi in ipsa notitia? Ibi enim quasi expressa formantur. Nam etsi jam erant res quas quaerendo invenimus, notitia tamen ipsa non erat, quam sicut prolem nascentem depu
Abbreviated transcription (Latin):
nifestum sit posse fieri. ut sit
aliquid scibile id e quod sciri
possit: & tamen nesciatur. illud
autem fieri non posse. ut sci¬
atur quod scibile non fuerit.
Unde liquido tenendum est.
quod om̃is res qͣmcumq cognos¬
cunus congenerat in nobis not¬
ciam sui. Ab utroq enu uoti¬
cia paritur a cogno scente. & cog¬
nito. Itaq mens cum seipsam
cognoscit: sola parens ẽ noticiȩ
suȩ. & cognitum enim: & cog¬
nitoi ipsa ẽ. Erat autem sibi
ipsa noscibilis & anteqͣm se
nosset: s noticia sui non erat
inea cum seipsã non nouerat.
Quodgͦ cognoscit se. parem si¬
bi noticiam suigignit: quia
non minus se nouit qm est. nec
alterius eẽntiȩ ẽ noticia eius.
Nou solum quia ipsa nouit:
s & iam quia seipsam sicut su¬
pͣ diximus. Quid gͥ de amore
dicendum ẽ: Cur non etiam
cum se amat ipsum quoq amo¬
rem fui genuisse uideatur E¬
rat enim amabilis sibi: & aute¬
qͣm se amaret. quia poterat
se amare: sicut erat sibi nosci¬

Expanded text:
nifestum sit, posse fieri ut sit nifestum sit, posse fieri ut sit aliquid scibile, id est, quod sciri possit, et tamen nesciatur: illud autem fieri non posse, ut sciatur quod scibile non fuerit. Unde liquido tenendum est quod omnis res quamcumque cognoscimus, congenerat in nobis notitiam sui. Ab utroque enim notitia paritur, a cognoscente et cognito. Itaque mens cum se ipsam cognoscit, sola parens est notitiae suae: et cognitum enim et cognitor ipsa est. Erat autem sibi ipsa noscibilis, et antequam se nosset: sed notitia sui non erat in ea, cum se ipsa non noverat. Quod ergo cognoscit se, parem sibi notitiam sui gignit: quia non minus se novit quam est, nec alterius essentiae est notitia ejus, non solum quia ipsa novit, sed etiam quia se ipsam, sicut supra diximus. Quid ergo de amore dicendum est, cur non etiam cum se amat, ipsum quoque amorem sui genuisse videatur? Erat enim amabilis sibi, et antequam se amaret, quia poterat se amare: sicut erat sibi nosci
Abbreviated transcription (Latin):
ad cuius im aginem homo
factus ẽ solet mouere homineᷤᷤ
quos ueritas dei ꝑ humanam
locutionem inuitat ad fidem.
ligitur. ut filius & iam ipse
dicatur. Quod minc inmente
humana ut cumq inuestiga¬
re conamur:. ut ex inferioie ima¬
gine inqua nobis familiarius
natura ipsa nr̃a quasi interroga¬
ta respondet: exercitaciorem
mentis aciem ab illuminata
creatura ad lumen incõmuta¬
bile dirigamus: si tamenueri¬
tas ipsa ꝑsuaserit. sicut dei uer¬
bum filiumeẽ nullus xp̃ianꝰ
dubitat. ita caritatem eẽ sp̃m¬
quȩ creatura ẽ. hoc est
ad rationalem mentem diligen¬
tius de hac re interrogandã con¬
siderandamq redeamus:ubi
tempoialiter existens nonnul¬
larum rerum notzei a quȩ
ante nonerat. & aliquarum
rerum amor que antea ñ ama¬
bantur. distinctius nobisaꝑit
quid dicamus. Quia o ipsi lo¬
cutioni temporaliter dirigen¬
de facilioiẽ ad explicandum res.
quȩ in oidine temporum cõp̃¬
henduntur. Primo itaq ma¬

Expanded text:
ad cujus imaginem homo ad cujus imaginem homo factus est, solet movere homines, quos veritas Dei per humanam locutionem invitat ad fidem, ligitur, ut filius etiam ipse dicatur? Quod nunc in mente humana utcumque investigare conamur, ut ex inferiore imagine, in qua nobis familiarius natura ipsa nostra, quasi interrogata respondet, exercitationem mentis aciem ab illuminata creatura ad lumen incommutabile dirigamus: si tamen veritas ipsa persuaserit, sicut Dei Verbum Filium esse nullus christianus dubitat, ita charitatem esse Spquae creatura est, hoc est, ad rationalem mentem diligentius de hac re interrogandam considerandamque redeamus, ubi temporaliter existens nonnullarum rerum notitia, quae antea non erat, et aliquarum rerum amor, quae antea non amabantur, distinctius nobis aperit quid dicamus: quia et ipsi locutioni temporaliter dirigendae, facilior est ad explicandum res quae in ordine temporum comprehenditur. 18. Primo itaque ma
Abbreviated transcription (Latin):
quippe animus: creator
autem ds. E x quo colligitur
quia cum se mens ipsam
nouit atq approbat: sic est
eadem noticia uerbum eius.
ut ei sit par om̃ino. & equale
acq identidem. Quia neq
inferioris eẽntiȩ noticia est.
sicut corporis: neq suꝑions sic̃
dei: & cum habeat notieia
similitudinem ad eam rem qͣm
nouit. hoc ẽ cuius noticia ẽ hec.
habet ꝑfectam & equalem. qua
mens ipsa quȩ nouit ẽ nota.
Ideoq & imago & uerbum est
quia de illa expͥmitur: cum cog¬
noscendo eidem coequatur. &
ẽ gignent ȩquale quod genitũ¬
ẽ. Quid gͦ amoi: Nonerit
iagos Nõ̾uerbum. Nonge¬
nicus: Cur enu mens notiei¬
am suamgignit. cum se nouit:
& amorem suum nongignit
cum se amat e Nam si propte¬
rea ẽ notionis suȩ causa qͥa nos¬
cibilis ẽ. amoris & iam sui cau¬
sa ẽ quia ẽ amabilis. Cur itaq¬
non utrumq genuerit: diffici¬
le ẽ dicere. Hȩc enim q̃stio eti¬
am deipsa summa trinitate
omĩpotentissimo creatoie deo.

Expanded text:
quippe animus, Creator quippe animus, Creator autem Deus. Ex quo colligitur, quia cum se mens ipsa novit atque approbat, sic est eadem notitia verbum ejus, ut ei sit par omnino et aequale, atque identidem: quia neque inferioris essentiae notitia est, sicut corporis; neque superioris, sicut Dei. Et cum habeat notitia similitudinem ad eam rem quam novit, hoc est, cujus notitia est; haec habet perfectam et aequalem, qua mens ipsa, quae novit, est nota. Ideoque et imago et verbum est, quia de illa exprimitur, cum cognoscendo eidem coaequatur, et est gignenti aequale quod genitue. Quid ergo amor? non erit imago? non verbum? non genitus? Cur enim mens notitiam suam gignit, cum se novit; et amorem suum non gignit, cum se amat? Nam si propterea est notionis suae causa, quia noscibilis. est; amoris etiam sui causa est, quia est amabilis. Cur utrumque itaque non genuerit, difficile est dicere. Haec enim quaestio etiam de ipsa summa Trinitate, omnipotentissimo creatore Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
ciei notȩ similitudinem: suie
cum ea placet. siue cum erus
priuatio displicet. Quo circa
inquantum dm nouimus s¬
miles sumus: s ñ ad equalita¬
tem similes. quia nec tantũ
eũ nouimus. qͤntũ ipse se. ꝙ
quemadmodum cum ꝑ sensũ
corpors discimus corpora fit
aliqua eoium sumlitudo mani¬
mo ñro. quȩ phantasia mernoria
ẽ. Non enun omĩno ipsa cor¬
poia inauimo sunt cumea cogi¬
tamus: s eorum sunilitudines.
Itaq cum eas proillis approba¬
mus erramus. Erroi ẽ namq
pro alio alterius approbatio.
Melioi ẽ tamen imaginatio¬
corpous inanimo. quam illa
species coipous inquanttm hȩc
inmeliore natura ẽ: id ẽ in sub¬
stantia uital sicuti ẽ animus.
Ita cum dm̃ nouimus qͣmuis
meliores efficiamur. qͣm eramꝰ
anteqm nossemus: maximeq
cum eadem noticia Oiam pla¬
cita digneq amata uerbũ ẽ:
fitq aliqua di summilittido ula
noticia: camen inferiorẽ qͥa
mninferiore natura ẽ. Creatura

Expanded text:
ciei notae similitudinem, sive ciei notae similitudinem, sive cum ea placet, sive cum ejus privatio displicet. Quocirca in quantum Deum novimus, similes sumus: sed non ad aequalitatem similes, quia nec tantum eum novimus, quantum ipse se. Et quemadmodum cum per sensum corporis dicimus corpora, fit aliqua similitudo in animo nostro, quae phantasia memoriae est: non enim omnino ipsa corpora in animo sunt, cum ea cogitamus; sed eorum similitudines: itaque cum eas pro illis approbamus, erramus; error namque est pro alio alterius approbatio: melior ecorporis in animo, quam illa species corporis, in quantum haec in meliore natura est, id est in substantia vitali, sicuti animus est: ita cum Deum novimus, quamvis meliores efficiamur quam eramus antequam nossemus, maximeque cum eadem notitia etiam placita digneque amata verbum est, fitque aliqua Dei similitudo illa notitia: tamen inferior est, quia in inferiore natura est; creatura
Abbreviated transcription (Latin):
& dicendo intus gignunus.
nec a nobis nascendo discedit.
Cum autem ad alios loquim᷑
uerbo intꝰ manenti. muniste¬
rium uocis ad hibemus: aut a¬
licuius signi corporalis ut per
quandam cominemorati onẽ
sensibilem. tale aliquid fiat & iã
in animo aucdientis. quale de lo¬
net quod illa arte culpatur. sicut
nosse ac definire quid sit soloecis¬
mus ꝑtineat ad artem loquendi.
facere autem uitium ẽ: quod ea¬
dem arte rep̃henditur. Herbum ẽ
gͥ quod nunc discernere & insi¬
nuare uolumus: cum amore no¬
ticia. Cum itaq se mens nouit
& amat. lungitur ei amor uer¬
bum enus. & qm̃i amat noticiã
& nouit amorem: & uerbum ĩ
amoie est. & amoi in uerbo. &
utrumq inamante atq dicen
te. S omis scdm speciem no¬
ticia. similis ẽ ei rei qͣm nouit.
Est enun alia noticia se¬
cundum pͥuationem qͣm cum
improbamus loquimur. & hȩc
priuationis improbatio speciẽ
laudat ideoq approbatur. Ha¬
bet gͦ animus nonnullã spe¬

Expanded text:
et dicendo intus gignimus; et dicendo intus gignimus; nec a nobis nascendo discedit. Cum autem ad alios loquimur, verbo intus manenti ministerium vocis adhibemus, aut alicujus signi corporalis, ut per quamdam commemorationem sensibilem tale aliquid fiat etiam in animo audientis, quale de lonet quod illa arte culpatur. Sicut nosse ac definire quid sit soloecismus, pertinet ad artem loquendi: facere autem, vitium est quod eadem arte reprehenditur. Verbum est igitur, quod nunc discernere ac insinuare volumus, cum amore notitia. Cum itaque se mens novit et amat, jungitur ei amore verbum ejus. Et quoniam amat notitiam et novit amorem, et verbum in amore est, et amor in verbo, et utse. Sed omnis secundum speciem notitia, similis est ei rei quam novit. Est enim alia notitia secundum privationem, quam cum improbamus, loquimur. Et haec privationis improbatio speciem laudat, ideoque approbatur. Habet ergo animus nonnullam spe