comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex nihilo autexiam factis facta sint solus homo exutroq componitur. A Quas alias dif¬
serentias creatoris ad scribimus A Quod eaquae primis sexdiebus facta sunt. non naturalior
neq ex similitudine prouenerunt reliquauero quae fiunt : naturaliter exdiuin adiffinitione
noscuntur exceptis scilic& miraculis A Da tertiam differentiam. A Quod creaturarum
aliquae idestrationales propter sei psas facta sunt. ut angeli& homines. reliquauero non ꝓpt̃
se sed propter p̃dictos angelos aut homines factae noscuntur. Homouero principaliter
secundum animam. propterse intellegendus est factus. nam secundum corpusconsequenter
quidem non adutilitatem sed a dornatum ut ilia enim non sibi sedangelis uel hominibus sunt
proquibus etiam facta noscuntur. Ornatum uero etiam inuicem prestant quippe & caelũ
in ornatum sinecaelestibus luminaribus fuit : & lum inaria ipsa nesuperflua factaessent

Expanded text:
ex nihilo, aut ex iam factis facta sint, solus homo ex utroque componitur. Aliae difex nihilo, aut ex iam factis facta sint, solus homo ex utroque componitur. Aliae differentiae, quas creaturis asscribimus, sunt: quod ea quae primis sex diebus facta sunt, non naturaliter, neque ex similitudine provenerunt: reliqua vero quae fiunt natunascuntur, exceptis scilicet miraculis. D. Da tertiam differentiam. M. Quod creaturarum aliquae, id est rationales propter seipsas factae sunt, ut angeli et homines: reliqua vero non propter se, sed propter praedictos angelos aut homines facta esse noscuntur: homo vero principaliter secundum animam propter se intelligendus est factus, nam secundum corpus consequenterquidem, non ad utilitatem, sed ad ornatum, utilia enim non sibi, sed angelis et hominibus sunt, pro quiinornatum sine coelestibus luminaribus fuit, et luminaria ipsa, ne superflua facta essent,
Abbreviated transcription (Latin):
rum operatione distantia. NC Quod quaed amexnihilo
facta sunt ut caelum terrã
& cetera quaeusq ad completumdiem. primum dixim̃
facta quaedamuero exiam
factis primodie A Dahorum ꝓbationis. equia quotuens
scriptura ex aliquo factas re¬
scupitostendere. autpalam significat ut est preducat
terra & producanta quae
& similia auicerte ex subtili significatione uerborum ut
cumdicit fiat firmamentũ
utiq significat fuisse aliquid fluidum acliquidum Idest
alias qsuas ie soli date ostenderentur. firmamentum uocatum est quod fiebat. &crersus
huins qurta soiriuat uae a ppellauit quae quar todie factasunt ite lumine pramodie
uimiiafita meuitrure. Insis uiatm quieprimo dit factas unt: ner: aperte. naer sabtile
uerbo factum aliquid declaratur exaltero. nilulergo postprimum diemoftenditur ex non
existemtibus factum A Sola hominis anima in quo & hoc adtendendum quiatum alia aut

Expanded text:
rum operatione distinctio? M. Quod quaedam ex nihilo rum operatione distinctio? M. Quod quaedam ex nihilo facta sunt, ut coelum, terra, et caetera quae usque ad completum diem primum diximus facta; quaedam vero ex jam factis primo die. D. Da horum probationes. M. Quia quoties Scriptura ex aliquo factas res cupit ostendere, aut palam significat, ut est: Producat terra , et: Producant aquae , et similia. Aut certe ex subtili significatione verborum, ut cum dicit: Fiat firmamentum , utique significat fuisse aliquid fluidum ac liquidum, id est aquas: quae ut solidatae ostenderentur, firmamentum vocatum est, quod fiebat. Et rursus luminaria derivativa appellavit, quae quarto die facta sunt: ut ex lumine, primo die operato, facta monstraret. In his autem quae primo die facta sunt, neque aperte, nverbo factum aliquid declaratur ex altero. Nihil ergo post primum diem ostenditur ex non existentibus factum, nisi sola hominis anima, in quo hoc ad ostendendum: quia cum alia aut
Abbreviated transcription (Latin):
culum statuit A Da ordinem persexdies factarum rerum a in ipsoquidem prin¬
cipio conditionis facta sunt caelum. terra. angeli aer &aqua. A Conproba ange¬
los & aquas & aerem factum. N facta quidemexaliis scriptura locis ostenditur. utest.
qui facit angelos suos sp̃s & laudate eum omnes angeli & aquae quae supercaelo sunt lau
utest uolucre scaelicumcertum sit aues inaere uolare. Caelumautemostendimus
factum. quod uero precesserint ista sceteras creaturas in angelis & scriptura de monstra
dum in laudibus & benedictionibuscreaturis ceteris praeponuntur &ratio. Oportuit
sp̃sdĩferebatur superaquas. & Sequereordinemgene rationis. DE In principio dieprima
lt factaest: sccundauero die firmamentum. Tertia mare &eterrae nascentia Quarta
luminaria caeli: quinta natantia & uolatilia. Sexta reliqua animalia & homod
Quaeest in ipsarumcreatura rumo¬

Expanded text:
culum stabit. D. Da ordinem per sex dies factarum rerum. M. In ipso quidem princulum stabit. D. Da ordinem per sex dies factarum rerum. M. In ipso quidem principio conditionis facta sunt coelum, terra, angeli, aer et aqua. D. Comproba angelos, et aquas, et aerem factum. M. Facta quidem ex his Scripturae locis ostenditur, ut est: Qui facit angelos suos spiritus . Et: Laudate eum, omnes angeli ejus . Et: Aquae quae super coelos sunt laut est: Volucres coeli , cum certum sit aves in aere volare. Coelum autem ostendimus factum. Quod vero praecesserint ista caeteras creaturas, in angelis, Scriptura demonstrat, dum in laudibus et benedictionibus creaturis caeteris praeponuntur: et ratio id postSpiritus Dei ferebatur super aquas . D. Sequere ordinem generationis. M. In principio, die prima, lux facta est: secunda vero die, firmamentum: tertia, mare et terrae nascentia: quarta, luminaria coeli: quinta, natantia et volatilia: sexta, reliqua animalia et homo. D. Quae est in ipsarum creatura
Abbreviated transcription (Latin):
Quod modos generationem saeculi scriptura significauit . N Tribus autemin soladĩ uolun¬
tate factum aliquid scribitur ut est in principio fecitds̃ caelum & terram. autuo luntate
simul & uoce siue preceptiua ut est fiatlur & fiat firmamentum siue deliberatiua
urest faciamus hominem adimaginem & similitud inem nr̃am aut uoluntate uoce hac
diffinitione utest crefcite & multiplicamini & replete terram &terem germin&
terra herbam pabuli ferentem semen secundumgenus & lignum fructiferum faciens
fructus eiꝰ cuius semen ipsius ineo ad similitudinem interra. &cetera quae post sep¬
timumdiem usq infinem saeculi perpartes operatur exilla enim diffinitioni proue¬
niunt. Q E st & in his tribus aliqua differentia. Aest quia ea quae solauoluntate uel
etiam uoce sunt facta nouiter facta sunt quae uero diffinitione illius iamsimilia quȩ
facta nouiterdiximus & rursus illa quidem insexprimis diebus. haec uero donec sae¬

Expanded text:
Quot modis generationem saeculi Scriptura significavit? M. Tribus. Aut enim sola Dei voluntate factum aliquid scribitur, ut est: In principio fecit Deus coelum et terram . Aut voluntate simul et voce, sive praeceptiva, ut est: Fiat lux , et: Fiat firmamentum ; sive deliberativa, ut est: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Aut voluntate, voce ac definitione, ut est: Crescite, et multiplicamini, et replete terram . Et iterum: Germinet terra herbam pabuli ferentem semen secundum genus suum, et lignum fructiferum faciens fructum, cujus semen sit in eo ad similitudinem ejus in terra , et caetera quae post septimum diem, usque in finem saeculi per partes operatur: ex illa enim definitione proveniunt. D. Est in his tribus aliqua differentia? M. Est, quia ea quae sola voluntate vel etiam voce sunt facta, noviter facta sunt; quae vero definitione, illis jam similia quae facta noviter diximus. Et rursus illa quidem in sex primis diebus, haec vero donec sae
Abbreviated transcription (Latin):
cundum carnem & secundum sp̃m. deoccasurursus exortus est. Item sol in luminat & exurit
&o pago tempore confou& sanos. febricitantes uero geminati caloris incendit. Ita& xp̃s
credentem infide spũ uigilantem inluminat. negantisse aeterni ignis ardore terrebit:¬

Expanded text:
cundum carnem, et secundum spiritum de occasu rursus exortus. Item sol illuminat, et exurit, cundum carnem, et secundum spiritum de occasu rursus exortus. Item sol illuminat, et exurit, et opaco tempore confovet sanos, febricitantes vero flagrantia geminati caloris incendit; ita et Christus credentes fidei spiritu vegetante illuminat, negantes se aeterni ignis ardore torrebit
Abbreviated transcription (Latin):
Solem inquid phylosophi negant calide eẽ naturae. eo quod albus sit non rubicundus.
aut rutilus inspeciom ignis. &ideo quod necignitus naturasit siquid hab& caloresferunt
pronimio motu conuersionis acciderit quodergo dicendum patant ut ni hiluideatur
humoris consumere quiacalorem quohumor uel minuetur uel plerumq exurat
non habet naturalem sed nihil agunt cumistaproponunt. qui anihil interest utrum
ex natura calorem quis habeat. an ex passione uelex iliquacausa Nosautem eredim en
sicuth abere uirtutem in luminandi. Itaetiam uaporandi. Igneus est enimsol. Ignis autem
& inluminat & exur&. quidam autem dicunt solis ignem aqua nutrir& excontrario ele¬
mento uirtutem luminis & uaporis accipere. unde frequenter solemu i demus maditlum
atq rorantem . In quo euidens dat indicium. quodelementum aquarum ad temperiem sui
sumpsit. Haec quantum ad naturam eiuspertin&. Atuero iuxta spiritalem Intellegentiã

Expanded text:
Solem, inquit, philosophi negant calidae esse naturae, eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis, et ideo quod nec ignitus natura sit. Si quid habet caloris, ferunt prae nimio motu conversionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere, quia calorem, quo humor, vel minuitur, vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista proponunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, vel ex alia causa. 2. Nos autem credimus eum sicut habere virtutem illuminandi, 27 ita etiam vaporandi. Igneus est enim sol; ignis autem et illuminat, et exurit. Quidam autem dicunt solis ignem aqua nutriri, et ex contrario elemento virtutem luminis, et vaporis accipere; unde frequenter solem videamus madidum, atque rorantem; in quo evidens dat indicium, quod elementum aquarum ad temperiem sui sumpserit. 3. Hoc quantum ad naturam ejus pertinet. At vero juxta spiritualem intelligentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
autem sensum homo significatur. quia sicut ille exquattuor concretus est elementis. Ita&
isteexquattuor constat hu moribus uno temperamento commixtis. Vnde&ueteres homi¬
nem in commune fabricae mundi constituerunt. Si quidem grecimundus cosmus. homo
autem micros. Idest minor mundus est appellatus. Lic& & permundum ponnũ quã
scriptura peccatores insinuat. de quibus dictum est. & mundus eum non cognouit
Formatiomundi itademonstratur. namque mad modum erigitur mundus. inseptemtrio¬
nalem plagam ita declinatur in australem. Caput autem & quasi facies orientalis regio
ultima pars septemtrionalis. nam partes eius quattuor sunt Prima pars mundiẽ
orientalis secunda meridiana. Tertia occidentis. ultimauero atq extrema. septen¬
trionalis dequa uirgilius sicait quam circum extremȩ dextraleuaq trahuntur cherulȩ¬

Expanded text:
petenter homo significatur: quia sicut ille ex quatuor concretus est elementis, ita et iste constat quatuor humoribus uno temperamento commistis. 2. Unde et veteres hominem in communionem fabricae mundi constituerunt. Siquidem Graece mundus κόσμος, homo autem μικρόκοσμος, id est, minor mundus, est appellatus; licet et per mundum nonnunquam Scriptura peccatores insinuet, de quibus dictum est: Et mundus eum non cognovit. 3. Formatio mundi ita demonstratur. Nam quemadmodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in australem. Caput autem et quasi facies, orientalis regio, ultima pars septentrionalis. Nam partes ejus quatuor sunt: prima pars mundi est Orientis. Secunda meridiana. Tertia Occidentis. Ultima vero et extrema septentrionalis. De qua Lucanus: Sic
Abbreviated transcription (Latin):
latino sermone sint edite & si noua uoluerimus ad ferre sit latius disputandum
Certe expecto quid placeat utrum. nee pistolari breuitate sententia stibi uelis digen
singulorum an libros confici. nam& origenis in quarto pauli epła ad romanos &¬
ꝗVTΗΤIΚΑΝTΛΜΟ decircumcisioie magnifice disputauit & demundis atq in¬
mundis animalibus inleuitico plura disseruit: ut sipse inuenire nihilpossem.
de eius tamen fontibus mutuarer & ut uerius loquar didymide spũscõ librum in ma¬
nibus habeo quem tranlatum tibi cupio dedicare. neme aestimes tantum modo dor¬
mitare. quia lectione sinestilo somnumputas. antelatis itaq problematibus quae
epistolaetuae subiaceras quid mihi uideretur ad nexui ueniam postulans. & festina¬
tionis pariter &morarum festinationis quia ad unam lucubraciunculam dicta ui
euolui. euoluerem dierum tarditatis quod alio operedetentus. non statim ad inter

Expanded text:
Latino sermone sint editae et, si noua uoluerimus adferre, sit latius disputandum. Latino sermone sint editae et, si noua uoluerimus adferre, sit latius disputandum. certe expecto, quid placeat: utrumne epistolari breuitate sententias tibi uelis digeri aut singulorum libros confici. nam et Origenes in quarto Pauli ad Romanos la/jTiquaiuiv tomo de circumcisione magnifice disputauit et de mundis atque inmundis animalibus in Leuitico plura disseruit, ut, si ipse inuenire nihil possem, de eius tamen fontibus mutuarem. et ut uerius loquar, Didymi de spiritu sancto librum in manibus habeo, quem translatum tibi cupio dedicare, ne me aestimes tantummodo dormitare, qui lectionem sine stilo somnum putas. antelatis itaque problematibus, quae epistulae tuae subieceras, quid mihi uideretur, adnexui ueniam postulans et festinationis pariter et morarum: festinatioluerim multorum opus dierum; tarditatis, quia alio opere detentus, non statim ad inter
Abbreviated transcription (Latin):
Iostquam epistolam tuae scĩtatis accepi. Confestim accito notario ut exciper& im¬
peraui quo a dofficium preparato quod eram uoce prumpturus. ante mihi cogita¬
tione pingebam. Interim lam & ego linguam & ille articulum mouebamur. cũ subito¬
hebreus interuenit deferens non pauca uolumina quaedesinagoga lectirus accepe¬
rat & ilico habes inquit quod postulaueras meq dubium &quid facerem nescientẽ
lta festinus ex terruit ut omnibus pretermissis ad scribendum trans uolarem. quod
quidem ad p̃sens facio. uerum quia & heridiacono ad memisso uttu puta sepistola
utego sentio commentarium te expectare dixisti. breuem responsionem adea
desiderans quae singula magnorum uoluminum indigent. tarta coiec. xediaca¬
duabus tantum questiunculis pretermissis. non quo non potuerim & adillas aliquid
respondere sed quod ab eloquentissimis uiris. tertuliano nr̃o scilic& & nouacian

Expanded text:
ostquam epistulam tuae sanctitatis accepi, confestim accito notario, ut exciperet, imperaui; quo ad officium praeparato, quod eram uoce prompturus, ante mihi cogitatione pingebam. interim iam et ego linguam et ille articulum mouebamus, cum subitoHebraeus interuenit deferens non pauca uolumina, quae de synagoga quasi lecturus acceperat. et ilico habes\', inquit, \'quod postulaueras\' meque dubium et, quid facerem, nescientem ita festinus exterruit, ut omnibus praetermissis ad scribendum transuolarem; quod quidem usque ad praesens facio. uerum, quia heri diacono ad me misso, ut tu putas, epistulam, ut ego sentio, commentarium te expectare dixisti breuem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum uoluminum indigent, ταῦτά σοι ἐσχεδίασα tantum quaestiunculis praetermissis, non quo non potuerim et ad illas aliquid respondere, sed quod ab eloquentissimis uiris, Tertulliano nostro scilicet et Nouatiano,
Abbreviated transcription (Latin):
rotundum ac uolubilem arq: ardentem ẽẽ orbem caeli in illo uolubili circuitum aquas sture
nequaquam posse nam necesse est ut defluant & labentur cum de superioribus ad inferiora
orbis illedetorquetur. Ac pro hoc nequaquam easstareposseaiunt cumaxis caeli conerto
semotutorquens eas uoluendo effunderit. sed hi tandem in sanire desinant. atq con¬
fusi agnoscant quia qui potuit cuncta creare exnihilo: potuit &illa aquarum natura
glatiale soliditate stabilire incaelo. namcum& ipsedicant. uolu i orbem steilis ardenti¬
bus refulgentem Nonne diuina prouidentia. necessario prospexit . ut in traorbem
caeli & supra orbem redundaro : aqua quae illa feruentis axis incendia temperar&

Expanded text:
rotundum, ac volubilem, atque ardentem esse orbem coeli, et in illo volubili circuitu aquas stare rotundum, ac volubilem, atque ardentem esse orbem coeli, et in illo volubili circuitu aquas stare nequaquam posse. Nam necesse est, ut defluant, et labantur, cum de superioribus ad inferiora orbis ille detorquetur, ac per hoc nequaquam eas stare posse aiunt, quod axis coeli concito se motu torquens eas volvendo effunderet. » 2. Sed hi tandem insanire desinant, atque confusi agnoscant, quia qui potuit cuncta creare ex nihilo, potuit et illam aquarum naturam glaciali soliditate stabilire in coelo. Nam cum et ipsi dicant volvi orbem stellis ardentibus refulgentem, nonne divina Providentia necessario prospexit, ut inter orbem coeli redundarent aquae, quae illa ferventis axis incendia temperaren
Abbreviated transcription (Latin):
caelum fiusse intellegitraptum. sed denumero eorum nihil sibi praesumat humanatemeri¬
tas fecitautem eos ds̃ non in formes uel confusos. sedrationequadam ordine suo distincros
nam su perioris circuli caelum propriodiscretum terminum & aequalibus undiq spaciis
collectum extendit atq in eo uirtutes spiritalium creaturarum constituit. Cuius quidem
caelinaturam artifex mundids̃ aquistemperauit ne conflagratio superiore signis inferi¬
ora elementa succender & dehinc circulum inferioris caeli: non uni forme: sed multipli¬
cemotu solidauit nuncupans eum firmamentum propter sustentationem superiorem
aecest ambrosii sententia. A qua supercaelos. sapientes mundi aiunt eẽ nom possedicentes
igneum eẽ caelum nec possit concordaricumeo natura aquarum. addunt quoq dicentes

Expanded text:
coelum fuisse se intelligit raptum. 25 Sed de numero eorum nihil sibi praesumat humana temericoelum fuisse se intelligit raptum. 25 Sed de numero eorum nihil sibi praesumat humana temeritas. Fecit autem eos Deus non informes, vel confusos, sed ratione quadam ordine suo distinctos. Nam superioris circuli coelum proprio discretum termino, et aequalibus undique spatiis collectum ostendit, atque in eo virtutes spiritualium creaturarum constituit. Cujus quidem coeli naturam artifex mundi Deus aquis temperavit, ne conflagratio superioris ignis inferiora elementa succenderet. Dehinc circulum inferioris coeli, non uniformi, sed multiplici motu solidavit, nuncupans eum firmamentum propter sustentationem superiorum per coelos sunt. 1. Haec est Ambrosii sententia: « Aquas super coelos sapientes mundi hujus aiunt esse non posse, dicentes: igneum esse coelum, non posse concordari cum eo naturam aquarum. Addunt quoque, dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
leritate serridicitur ut nisi aduersusei precipitẽ cursumastracurrant mundiriinam
faciant ferturenim eius p̃ceps uolubilitas cursu siderum temperar unde & lucanis. side¬
reosq sola fugamoderantur olrmpia curruntq polo diuersa potentia cursu¬
DESCOTE PLANETIS CAEL ETEORŨ CONUERSATIO NI BUS
mbresius sc̃s in libro exameron sic eloqui turdicens legimus indauid. laudate eum caelicae¬
Corum utrumenim unui sit caelum anplures. contentio est. dumaliqui multo seẽ asserant
alii praeter unum alios eẽnegent. philo sophi autem mundi septem caelos id est planetas glo¬
borum consono moto introduxerunt quorum orbibus conexamemorant omnia quos sibi
innexos & uelut in sertos uersari retro. &e contrario ceteris motibus ferri arbitrantur. si¬
quidem & in ecdesiasticis libris & caelicaelorum leguntur. & a postolus paulus usq ad tertiũ

Expanded text:
leritate ferri dicitur, ut nisi adversus ejus praecipitem cursum astra currant, mundi ruinam leritate ferri dicitur, ut nisi adversus ejus praecipitem cursum astra currant, mundi ruinam faciant. Fertur enim ejus praeceps volubilitas cursu siderum temperari. Unde Lucanus: Sideribus quae sola fugam moderantur olympi, Occurruntque polo, diversa potentia prDe septem planetis coeli et eorum conversionibus. 1. Ambrosius sanctus, in libro Hexaemeron sic loquitur, dicens: Legimus in David: Laudate eum coeli coelorum. Utrum enim unum sit coelum an plures, contentio est, dum aliqui multos esse 24 asserunt, alii autem, praeter unum, alios esse negant. Philosophi autem mundi septem coelos, id est, planetarum globos consono motu introduxerunt. Quorum orbibus connexa memorant omnia, quod sibi nexos et velut insertos versari retro et contrario caeteris motu ferri arbitrantur. Siquidem in ecclesiasticis libris, et coeli coelorum leguntur, et apostolus Paulus usque ad tertium
Abbreviated transcription (Latin):
undiq aequalitas collecta ꝑmittat: hacnullo fulcimento subuecta sustentetur cuius ꝑ¬
ectionem sphere uel circuli multis argumentationibus tractans rationabile plato fabri¬
exunalinea const& secundo qđ sine initioẽ & fine. Tertio quod a puncto efficiatur. Deruo
quod motum ex se habeat. deinde qđ careat Iudicio angulorũ & quodinse stellar um figi¬
ras omne sincludat & quod motum inae narrabilem habeat si quidem sexali motus er¬
rabilis sint ante a tergo dextra leuaq sursum deor sumq postremumq & quod necessi¬
tate efficiatur ut haeclmea ultra circulum dici non possint  Duosunt autemut dix imus
axes quibus caclum uoluiturboreus quem aquilonem uocamus hicarcue sunt id est sep¬
temtrionis quinobis semper apparent cui contrarius ẽ notius qui australis dicitur:
hic estquiterra utait cicero tegitur & afinis a gretis nominatur tanta autem polusce¬

Expanded text:
undique aequalitas collecta permittat, ac nullo fulcimento subvecta sustentetur. 5. Cujus pundique aequalitas collecta permittat, ac nullo fulcimento subvecta sustentetur. 5. Cujus perfectionem sphaerae vel circuli multis argumentationibus tractans, rationabile Plato Fabriquod sine initio est, et sine fine. Tertio, quod a puncto efficitur. Denuo, quod motum ex se habeat. Deinde quod careat indicio angulorum, et quod in se caeteras figuras omnes includat, et quod motum inerrabilem habeat, siquidem sex alii motus errabiles sunt, ante, a tergo, dextra, laevaque, sursum, deorsum. Postremo, et quod necessitate efficiatur, ut haec linea ultra circulum duci non possit. 6. Duo sunt autem, ut diximus, poli, quibus coelum volvitur, Boreus, quem Aquilonium vocamus. Hic Arcti, id est, septentriones, qui nobis semper apparent. Cui contrarius est Notius, qui australis dicitur. Hic est, qui terra, ut ait Cicero, tegitur, et 23 ἀφανὴς a Graecis nominatur. Tanta autem polus ce
Abbreviated transcription (Latin):
partissunt. Conuexa extrema caeli poli excaelestibus cydisculmina quibus maxime
spera nititur. Quorum alter ad a quilonem exspectans boreus. Alter terrae opposit
austronitius dictus est. Caelum autem aboriente adoccidentem se melindie & nocte
uerti sapientes existimant. Huncautem rotundum uolubilem atq ardentẽ eẽ dexerunt
cuius sphera superaquas eẽ posita fertur ut in ipsis uoluatur eiusq incendium temperent
Spheram autem confirmant. nec principium habere nec terminum. proeo rotunditatẽ
sui quasi circulus unde incipiat uelubi designat non facile conp̃hendatur. aequaliter
enim ȩ xomni parte fertureẽ collecta. & adomnia similiter respiciens atq acentroterre
aequis spaciis distincta Ipsaq sui ae qualitate ita stabilis ut eam innallam partem decdinar

Expanded text:
partes sunt. Convexa, 22 extrema coeli. Poli, ex coelestibus circulis cacumina, quibus maxime partes sunt. Convexa, 22 extrema coeli. Poli, ex coelestibus circulis cacumina, quibus maxime sphaera nititur: quorum alter ad Aquilonem spectans Boreus, alter terrae oppositus Austronotus dictus est. 4. Coelum autem ab Oriente ad Occidentem, semel in die et nocte verti sapientes existimant. Hoc autem rotundum, volubile, atque ardens esse dixerunt. Cujus sphaeram super aquas esse putaverunt, ut in ipsis volvatur, ejusque incendium temperent. Sphaeram autem confirmant, nec principium habere, nec terminum, pro eo quod rotunditate sui, quasi circulus, unde incipiat, vel ubi desinat, facile non comprehendatur. Aequaliter enim ex omni parte fertur esse collecta, et omnia similiter respiciens, atque a centro terrae aequis spatiis distincta; ipsaque sui aequalitate ita stabilis, ut eam in nullam partem declinare
Abbreviated transcription (Latin):
tutibus quasi claritate siderum fulgit. Pluraliter autem caeli nomine scĩ omnes uelangedli
intelliguntur Si quidem caelos etiam prophetas & a postolos acciperedebemus. de quibus
scriptum est. Caelienarrant gloriamdĩ utique qui ipse aduentum & mortem . Ipsi quoq
sius sicdicit in libris quos scripsit decreatione mundi Caelum greco uocabulo uranus dicttar
A pud latinos autem propterea caelum appellatur quia in pressa stillarum lumina uelut
signa habens tamquam caelatumdicitur. Sicut argentum quod signis eminentibus re¬
fulgens caelum uocatur. huiusenimeẽ subtilemnaturam etiam scriptura de monstrat
dicens quod firmauerunt caelum uelut fumum. parte sautemeius cousaxis cardines.
conuexa poli hiemis fieri. cous est quod caelum contin&ur. Vnde ennius uit solo conplere
cum terroribus Caeliaxis linea rectaq permediam philam speretendit. Clrmma¬

Expanded text:
tutibus, quasi claritate siderum, fulget. Pluraliter autem coeli nomine sancti omnes, vel angeli intelliguntur. Siquidem 20 per coelos etiam prophetas et apostolos accipere debemus. De quibus scriptum est: Coeli enarrant gloriam Dei; utique quod 21 ipsi adventum et mortem, ipsi quoque sanctus Ambrosius in libris quos scripsit de creatione mundi: Coelum Graeco vocabulo οὐρανὸς dicitur; apud Latinos autem propterea coelum appellatur, quia impressa stellarum lumina, veluti signa, habens, tanquam coelatum dicitur, sicut argentum, quod signis eminentibus refulget, coelatum vocatur. Hujus enim esse subtilem naturam etiam Scriptura demonstrat, dicens, quod firmavit coelum sicut fumum. 3. Partes autem ejus: chous, axis, cardines, convexa, poli, sidera. Chous, quod coelum continet. Unde Ennius: Vix solum complere choum terroribus coeli. Axis, linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit. Car
Abbreviated transcription (Latin):
Angelorum propter seipsos & homines gubernatio quomodo fit palam quidem
scriptura non legitur tamencum in ea dicantureẽ angelorũ gradus. & ordines atq
discursus propter humanamuitam. ut protobia & danihel & ali is sine dubio significa¬
tur qđ in iuncta sibi inmundo negotia gubernent quibus & sibi consulunt dum oboe¬
diunt ereatori & hominibus dumeorum dispensatione. prospiciunt
DEHUMANA GUBERNATIONE PERNOMINES

Expanded text:
Angelorum propter se ipsos et homines gubernatio quomodo fit? M. Palam quidem in Scriptura non legitur: tamen cum in ea dicantur esse angelorum gradus et ordines, atque discursus propter humanam vitam, ut pro Tobia et Daniele et aliis, sine dubio significantur quod injuncta sibi in mundo negotia gubernant: quibus et sibi consulunt dum obediunt Creatori, et hominibus, dum eorum dispensationi prospiciunt. CAPUT X. De humana gubernatione per homines
Abbreviated transcription (Latin):
uertens quod sesecundus putar& indignum. imperauit sequentiadicens. uade. lax
Srmmachus. eccemitteme Dsquiuo cauit eaquae non sunt : quasi sint. & quidixit
ego sum quisum &alibi qui est misitme. quoscumq uocauerit statimfacit subsistere
qmomnia quem absq eo sunt non sunt. Vnde propheta pugatus auitis ausus edicere
ecce egosum lic& in latinis codicibus propter interp̃tum uarietatem sum non sit appo¬
situm quidam obseruandumputant ad quos prophetas mittentes aut missi sermodicat
quod estgrece a postolus & hanc ẽẽ differentiam uolunt. utiq cumq mittantur. & pro¬
phetae sint pariter & a postoli. ad quosueromittentis sermo non ponitur. tantum pro¬
phetae sint quodegosuper fluum puto. & quia semel ad tractatum istius uocabuliueni¬
mus sciendum silam colligã pauli linguam hebream . apostolumdici. quicumeo non¬

Expanded text:
uertens, quod se secundis putaret indignum, imperauit sequentia dicens: uade. 21uertens, quod se secundis putaret indignum, imperauit sequentia dicens: uade. 21Symmachus: ecce, mitte me. deus, qui uocauit ea, quae non sunt, quasi sint, et qui dixit: ego sum, qui sum, et alibi: qui est, misit me, quoscumque uocauerit, statim facit subsistere, quoniam omnia, quae absque eo sunt, non sunt. unde propheta purgatus a uitiis ausus est dicere: ecce ego sum, licet in Latinis codicibus propter interpretum uarietatem \'sum\' non sit adpositum. quidam obseruandum putant, ad quos prophetas \'mittentis\' aut \'missi\' sermo dicatur, quod est Graece \'apostolus\', et hanc esse differentiam nolunt, ut, quicnmque mittantur, et prophetae sint pariter et apostoli, ad quos uero mittentis sermo non ponitur, tantum prophetae sint; quod ego superfluum puto. et quia semel ad tractatum istius uocabuli uenimus, sciendum \'Silam\', collegam Pauli, lingua Hebraea \'apostolum\' dici, qui cum eo non
Abbreviated transcription (Latin):
quibus uadit quicumq eorum obsequitur uoluntatem . & ineo quidem qued unius loquen¬
tis psona proponitur diuinitatis ẽ. In eouero quod dicitur nobis personarum diuersi¬
tas indicatur. Legimus incantica canticorum uocem sponsi dicentis ad sponsam. surge
ueni proximamea sponsa mea. columbamea quia ecce hiems transut pluiua abiit
sibi quando enim anima in cogitationum tranquillitate consistit: quando suprapetram
fundata est. & fideseius alta radicefira est. uniuersi temptationum fluctus sibpertran¬
sut & ei nom pertranseunt qui temptatur. Notandum autem quomodo adidquod dñs
dixerat. quemmittam & quisibit nobis. Propheta ex parte responderit. ecce ego
mitteme & desequenti tacuerit. Intellegensuullum hominum dignumeẽ quidõ per¬
ger& & omnem itersuum eius facer& eẽ quimitter& quam humilitatem dñs ad¬

Expanded text:
quibus uadit, quicumque eorum obsequitur uoluntati? et in eo quidem, quod unius loquenquibus uadit, quicumque eorum obsequitur uoluntati? et in eo quidem, quod unius loquentis persona proponitur, diuinitatis est unitas; in eo uero, quod dicitur \'nobis\', personarum diuersitas indicatur. legimus in Canticis Canticorum uocem sponsi dicentis ad sponsam: surge, ueni, proxima mea, sponsa mea, columba mea, quia ecce hiems transiit, pluuia abiit sibi. quando enim anima in cogitationum tranquillitate consedit, quando supra petram fundata est et fides eius alta radice fixa est, uniuersi temptationum fluctus sibi pertranseunt et ei non peatranseunt, qui temptatur. notandum autem, quomodo ad ld, quod dominus dixerat: quem mittam et quis ibit nobis? propheta ex parte responderit: ecce ego, mitte me et sequenti tacuerit intellegens nullum hominum dignum esse, qui deo pergeret et omne iter suum eius faceret esse, qui mitteret. quam humilitatem dominus ad
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas fuerit effugata propitietur dñs quia apud ipsum est propitiatio. Et secundũ
apostolum Ipse est propitiatio propeccatis nr̃is. Purgatis autem peccatis nr̃is. Audiu¬
mus uocem dñidicentis quemmittam  & respondemus ecceegomitteme. Lxx. &¬
audiui uocem dñidicentem quem mittam: & qui sibit ad populum istum. Aquila
theo docion. symmachus. & audiui uocẽ dñidicentis quemmittam & qui sibit nobis:
de comparatione esaiae . & morsi quomodo alius ministerium recusarit. Alius ultros
offerens dura perpessussit. In alio lo co disputauimus neuideremur aliquid p̃terisse
eorum quas iuda ei uocant deuterosis. & in quibus uniuersam scientiam ponunt. Nunc
breuiter illud ad tingimus. quare in hebreo sitpositum & qui s ibit nobis: Sicutenim in
genesi dicitur. faciamus hominem adimaginem & similitudinem nr̃am. lta & hic puto

Expanded text:
iniquitas fuerit effugata, propitietur Dominus: quia apud ipsum est propitiatio: et secundum iniquitas fuerit effugata, propitietur Dominus: quia apud ipsum est propitiatio: et secundum Apostolum: Ipse est propitiatio pro peccatis nostris. Purgatis autem peccatis nostris, audiemus vocem Domini dicentis: Quem mittam? Et respondebimus: Ecce ego, mitte me. 20. audiui uocem domini dicentis: quem mittam et quis ibit ad populum istum? Aquila, Theodotion et Symmachus: et audiui uocem domini dicentis: quem mittam et quis ibit nobis? de conparatione Esaiae et Moysi, quomodo alius ministerium recusarit, alius ultro se offerens dura perpessus sit, in alio loco disputauimus. sed ne uideremur aliquid praeterisse eorum, quas Iudaei uocant δευτερώσεις et in quibus uniuersam scientiam ponunt, nunc breuiter illud adtingimus, quare in Hebraeo sit positum: et quis ibit nobis? sicut enim in Genesi dicitur: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ita et hic puto
Abbreviated transcription (Latin):
siue carbunculum lapidem accipimus. Incalculo diuinis sermonis. ueritas & rigor. Iin carbun¬
culo lucens doctrina & manifesta monstratur . Eloquia enim dñi eloquia casta. Argentum igne
probatum purgatum septuplum. & alibi mandatum dñilucidum in luminans oculos. Quod
autem ait inmanu habebat carbonem. manum intellegamus operationem. utibi. in manu
linguae mors &uita & in psalmo cadent in manugladii. autcerte uere manus apparuit
ut persimilitudinem humanae formae. dummanus cernitur porrigentis. propheta non
timeat iuxta quod& ipsumdm̃ & angelos in humanas uidemus mutasse formas. ut metus
peccatatua purgat. Aquila eccetetigit hoclabiatua. & recedit iniquitastua. & peccatum
tium propitiabitur. Caeteri interpretes in aquilae uerba consentiunt. Primum
neces seest ut labia nostra tarigentur. deinde cumitota fuerint. fugetur iniquitas. &cũ

Expanded text:
siue carbunculum lapidem accipimus, in calculo diuini sermonis ueritas et rigor, in carbunsiue carbunculum lapidem accipimus, in calculo diuini sermonis ueritas et rigor, in carbunculo lucens doctrina et manifestamonstratur; eloquia enim domini eloquia casta, argentum igne probatum terrae, purgatum septuplum et alibi: mandatum domini lucidum, inluminans oculos. quod autem ait: in manu habebat carbonem, manum intellegamus operationem, ut ibi: in manu linguae mors et uita et in psalmo: cadent in manu gladii. aut certe uere manus apparuit, ut per similitudinem humanae formae, dum manus cernitur porrigentis, propheta non timeat; iuxta quod et ipsum deum et angelos in humanas uidimus mutasse formas, ut metus peccata tua purgabit. Aquila: Ecce tetigit hic labia tua, et recedet iniquitas tua, et peccatum tuum propitiabitur. Caeteri Interpretes in Aquilae verba consentiunt. Primum necesse est, ut labia nostra tangantur: Deinde cum tacta fuerint, fugetur iniquitas; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
Fortipesquoq secundum inter pretesceteros lic&in sacerdotali samper supellactile fun¬
rint diuersas gratias debẽmus accipere. Quibus multifarue a multis modis olimds
patribus nr̃is locutus est in prophetis. qui a ln hobreo ꝑ carbonem calculus lgitur catrs
quoq superhoc consonantibus uidetur mibi ser modiumus calculia ppellatiom segari
sicutenim calculus genus est lapidis durissimi & rotundi &omnipuritate lenissim. lt
ser mod̃ quineq hereticorum neq omnium aduersariorum potest contradietiom bus
cedere calculus dicitur dehcccalculo. sepphora filium circum cidit &ihis populũ
supereum nomen nouum. Videntur autemmihi & lxxineo quod antta transtulerunt.
Idem sensisse quodceteri antrax quippe quem nos carbunculum interp̃tamur. genus lapi
dis fulgidi atq lucentis que metiam induo decim lapidibus inuenimus. Siueigiturc alculũ

Expanded text:
» . Forcipes quoque secundum Interpretes caeteros licet in sacerdotali semper supellectile fue» . Forcipes quoque secundum Interpretes caeteros licet in sacerdotali semper supellectile fuerint, diversas gratias debemus accipere, quibus multifarie, et multis modis olim Deus patribus nostris locutus est in prophetis. quia in Hebraeo pro \'carbone\' \'calculus\' legitur ceteris quoque super hoc consonantibus, uidetur mihi sermo diuinus calculi appellatione signari. sicut enim calculus genus est lapidis durissimi et rotundi et omni puritate leuissimi, ita sermo dei, qui neque hereticorum neque omnium aduersariorum potest contradictionibus cedere, calculus dicitur. de hoc calcnlo Sephora filium circumcidit et Iesus populusuper eum nomen nouum. uidetidem sendis fulgidi atque lucentis, quem etiam in duodecim lapidibus inuenimus. siue igitur calculum
Abbreviated transcription (Latin):
sed & supercherubim & seraphim. Nam supercherubim scriptum est. sederedm̃ ut
ii qui sedes supercherubim ostendere. Super sera phim uero sederedm̃. nulla scrip¬
tura commemorat. & nei psaquidem sera phim circa dm̃stantia. excepto praesenti
inforcipe quemacciperat de altari &tetigit osmeum: Srmmachus. & inmanuei
calculus In forcipibus quem sumpserat dealtare. & detuliteum adosmeum. Quantũ
adhistoriam ꝑtin&. uidetur d̃ sedere intemplohierusalem: & ante eumd ealtaris secundũ
lax adesaiam carbo deferriuero incensi siue holo caustorum quantum autem admisti¬
cos intellectus. illeciignis mittitur quemhieremias ferrenon poterat. quicumanime
nr̃ae archana penetrar&. Ita nos dissoluit. Ita auetere homine in nouum excoquit. ut
in illamisdcemposimus erumpere. Viuo autem nonego iam sed gratia dĩ quae inme est

Expanded text:
sedes super cherubim et seraphim\'. nam et super cherubim scriptum est sedere deum. ut sedes super cherubim et seraphim\'. nam et super cherubim scriptum est sedere deum. ut ibi: qui sedes super cherubim, ostendere, super seraphim uero sedere deum nulla scriptura commemorat, et ne ipsa quidem seraphim circa deum stantia excepto praesenti in forcipe, quem acceperat de altari, et tetigit os meum. » Symmachus: « Et in manu ejus calculus in forcipibus, quem sumpserat de altari, et detulit ad os meum. » Quantum ad historiam pertinet, videtur Deus sedere in Templo Jerusalem, et ante eum de altari, secundum Septuaginta ad Isaiam carbo deferri: de altari vero incensi sive holocaustorum. Quantum autem ad mysticos intellectus, ille ei ignis mittitur, quem Jeremias ferre non poterat: quin quum animae nostrae arcana penetrarit, ita nos dissolvit, ita a veteri homine in novum excoquit, ut in illam vocem possimus erumpere: « Vivo autem jam non ego, sed gratia Dei quae in me est
Abbreviated transcription (Latin):
Docion. & uolauit ad meunus deseraphim cottidie ad nosmittitur. seraphimꝰ cottidie
ingemescentium atq dicentium. õmiserego qm̃ conpunctus sum orapurgantur. &
cum a peecatis fuerint liberati praeparant ministeriodĩ quod autem ceteri interp̃¬
tes promissumeẽ uolas sedixerunt. Intellege uelocem diuini sermonis aduentum suꝑ
eos qui digni societate illiu siudicantur. Ingenere quoq: diuersitas est Lxx aquila
& theo docion seraphim neutrogenere transtulerunt. Syminachus masculino nec
linguae hebreae feminino genere prophetatur. RUTΗ̃ a grece neutroto ΠNCΥ¬
& masculinum aliquid seu femininum ponitur. non tam sexum significare: quam idiom
sonare linguae. si quidemipseds̃ inuisibilis & incorruptibilis omnibus poene linguis
profertur genere masculino & cumineum noncadat sexus illorum quoq: pius lic& at¬
tamen coarguendus error qui inorationibus &oblationibus suis audent dicere. qui

Expanded text:
et uolauit ad me unus de seraphim. cotidie ad nos mittitur seraphim, cotidie ingemescentium atque dicentium: o miser ego, quoniam conpunctus sum, ora purgantur et, cum a peccatis fuerint liberati, praeparant se ministerio dei. quod autem ceteri interpretes pro \'missum esse\' \'uolasse\' dixerunt, intellege uelocem diuini sermonis aduentum super eos, qui digni societate illius iudicantur. in genere quoque diuersitas est. Septuaginta, Aquila et Theodotion seraphim neutro genere transtulerunt, Symmachus masculino. nec linguae Hebraeae feminino genere proferatur \'ruach\', Graece neutro xo πνεύet masculinum aliquid\' seu femininum ponitur, non tam sexum significari, quam idioma sonare linguae; siquidem ipse deus inuisibilis et incorruptibilis omnibus paene linguis profertur genere masculino, et cum in eum non cadat sexus. illorum quoque, pius licet, attamen coarguendus error, qui in orationibus et oblationibus suis audent dicere: \'qui
Abbreviated transcription (Latin):
Patiens usq ad carcerem. pudicus usq ad passionem fit in interp̃tatione sapiens
Inconsilio futuri prudens. In regno particeps infecunditate ordinator prouidus
infame dispensator iustus. ad reddendum promalo bonum retributionis gratiam
prumptus. duminiuriam fratribus non rependit. Sed fame depulsa necessitatis sub
transtulerunt filui srł. insichem ciuitatem patrissui iacob: quam nunctã latiniqũ
udas regalis successionis insignis prosapia. cuiducatus bellorum isrł traditur simil¬
& regnum qui nomengentis in suo nomine dedit. praepollens utleo inregniuirtute
& clarus insplendore potentiae. cuiusquidem imperii posteritas noncessauit quo ad¬
usq xp̃s. quasi catulus leonis ex germine eius ortus ascender&. atq spesgentium
ordinem primo genite dignitatis amisit Srmeon. princeps scribarum. & iuolato

Expanded text:
patiens usque ad carcerem, pudicus usque ad passionem, fit in interpretatione sapiens, patiens usque ad carcerem, pudicus usque ad passionem, fit in interpretatione sapiens, in consilio futuri prudens, in regno particeps, in fecunditate ordinator providus, in fame dispensator justus, ad reddendam pro malo bonae retributionis gratiam promptus, dum injuriam fratribus non rependit, sed fame depulsa necessitatis substranstulerunt filii Israel in Sichem civitatem patris sui Jacob, quam nunc tam Latini quam ernitur. 159 CAPUT XI. 24. Judas regalis successionis insignis prosapia, cui ducatus bellorum, et Israel traditur regnum, qui nomen genti ex suo nomine dedit, praepotens ut leo in regni virtute, et clarus splendore potentiae. Cujus quidem imperii posteritas non cessavit, quousque Christus, quasi catulus leonis, ex germine ejus ortus ascenderet, atque spes gentium ordinem primogenitae dignitatis amisit. CAPUT XIII. 26. Simeon princeps scribarum, et violatae
Abbreviated transcription (Latin):
argumentis ꝑdies quadraginta apparens eis & loquens de regnodi. Etconuescens
p̃cepiteis abhero solimis nediscederent. In altero enim proconsolationetim̃tium
uidebatur & uideba tur breui sursumq exoculis tollebatur. In alteroenimtanta¬
familiaritas erat& perseuerantia &cumeis pariter uescer&ur. unde & paulus apis¬
tolus referteum quingentissimula pparuisse discipulis: &in iolii he lecimus
quod piscantibus a postolis inlittore steterit Et partem assipisces fauumq comederit
quaeuere resurrectionis indicia sunt: inhierusalemautemnihilhorum f̃cissenaerat
Quid signific& quod ineuangelistamattheo scriptum est ihs autemcamansuacem gro

Expanded text:
ar gumentis per dies quadraginta apparens eis et loquens de regno dei et conuescens ar gumentis per dies quadraginta apparens eis et loquens de regno dei et conuescens praecepit eis, ab Hierosvidebatur, et videbatur breviter, rursumque ex oculis tollebatur: in alterofamiliaritas erat et perseuerantia, ut cum eis pariter uesceretur. unde et Paulus apostolus refert eum quingentis simul apparuisse discipulis et in Iohanne legimus, quod piscantibus apostolis in litore steterit et partem assi piscis fauumque comederit, quae uerae resurrectionis indicia sunt. in Hierusalem autem nihil horum fecisse narratur. Quid significet, quod in euangelista Matheo scriptum est: . I e sus autem clamans uoce ee
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ sub latum angelum autem non putemus id circouenisse uta perir& sepulchrum
dñ oresurgenti & reuoluere lapidem sed posiquam dñ s resurrexit ora quaipseuo¬
luerat & quaen ulli mortalium cognita ẽ indicasse quod factum ẽ sepulchrũ uacuũ
reuolutione lapides. & sui ostendisse praesentiam qua eomnia uidehantur splendenti
faciem ipsius &orrorem tenebrarum fulgoris claritate uincentem
Quomodo mattheus scribit & mantus quod mandatum sit a postolis permulieres
ut precederent saluatorem ingalileam ibi eum uiderent: lucas autem &io hanne
in hicrus alem cum aba postolis uisum ẽẽ comiemorant. alud est seundecim offerre
discipulis qui propter metum cudaeorum absconditierant quando adeos clausis
ingressus est ianuas & putantibus quoduideretur in spũ itaanus & latus obtulit
dauis & lancea uulneratum. aliul quando secundum lucam p̃buit seeis inmultis

Expanded text:
esse sublatum. angelum autem non putemus idcirco uenisse, ut aperiret sepulchrum esse sublatum. angelum autem non putemus idcirco uenisse, ut aperiret sepulchrum domino resurgenti et reuolueret lapidem, sed, postquam dominus resurrexerit hora, qua ipse uoluerat et quae nulli mortalium cognita est, indicasse, quod factum est, et sepulchrum uacuum reuolutione lapidis et sui ostendisse praesentiam. quae omnia uidebantur splendente facie ipsius et horrorem tenebrarum fulgoris claritate uincente. Quomodo Matheus scribit et Marcus, quod mandatum sit apostolis per mulieres, ut praecedin Hierusalem eum ab apostolis uisum esse commemorant? — Aliud est undecim se offerre discipulis, qui propter metum Iudaeorum absconditi erant, quando ad eos clausis ingressus est ianuis et putantibus, quod uideretur in spiritu, manus et latus obtulit clauis et lancea uulneratum, aliud, quando secundum Lucam praebuit se eis in multis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut pix p̃timore autẽ eius exterriti sunt custodes & facti sunt uelut mortui. quiiga
tantum fuerant timore perterriti ut mortuiputarentur autdimisise sepulchrum
& fugisse credendi sunt. aut it a&corpore & animo obtor puisse ut nondicamiuros. sed
nemuluerculas quidem sepulchrum intrarecupientes auderent prohibere. magnis
enuntimor eos exterruerat uidentes lapidem reuolutum. & terremotum factum
non ex more solita sed magnum quicuncta concuter&. &e uersionem terrae funditus
minuer&ur. Angelum quoq: descendissedecaelo tamclaro uultu ut non lam padas
& humana lumenare succensum cedfulgor imitaretur. Caeliquo inlustrantur en
unde & in tenebris uidere potuerunt. itaq libere introeunt: uenera tenim maria
magdalenȩ quae eis nuntiauerat lapidem reuolutum & corpus dñi demonum̃ to

Expanded text:
sicut nix. prae timore autem eius exterriti sunt custodes et facti sunt uelut mortui. qui sicut nix. prae timore autem eius exterriti sunt custodes et facti sunt uelut mortui. qui igitur fuerant tanto timore perterriti, ut mortui putarentur, aut dimisisse sepulchrum et fugisse credendi sunt aut ita et corpore et animo obtorpuisse, ut non dicam uiros, sed nec mulierculas quidem sepulchrum intrare cupientes auderent prohibere. magnus enim timor eos exterruerat uidentes lapidem reuolutum et terrae motum factum non ex more solito, sed magnum, qui cuncta concuteret et euersionem terrae funditus minaretur, angelum quoque dei descendisse de caelo tam claro uultu, ut non lampadas et 1 humana lumen arte succensum, sed fulgur imitaretur caeli, quo inlustrantur omnia. unde et in tenebris uidere potuerunt. itaque libere introeunt; uenerat enim Maria Magdalene, quae eis nuntiauerat lapidem reuolutum et corpus domini de monumento
Abbreviated transcription (Latin):
cum a postolis petro& iohanne solamadmonumentum remansisse Etidcirco ad huc
incredulam ad ño fuis secorreptam reuersaq domum rursum adsepulchrumuenis se
cummaria &abangelo munitam exeunteq demonum̃to adorassednm: & tenuis sepeder
eius quando ab eo pariter audierunt auete. &ille accesserunt & tenuer̃ pedes eius
&idorauerunt eum quae intantũ ꝑfecerunt ut mittantur ada postolos & iudant prin
nolite timeresecundo Ites nunt ate fratrib meis uteant ingalleam ibime uidebunt¬
Quomodo cus todiente militum turba petrus & iohannes libere ingressi sunt sepulchrũ
nullo prohibente custodum. hac uidelic& causa quia uespere s abbatti quae luce scebat
inprima s abbatti uenit maria magd alenae & alteramaria uidere sepulchrum. Eeco
terre motus factus ẽ magnus angelus enim dñi descendit decaelo & accedens reuolut
lapidem & sedebat supereum. Erat autẽ aspectus eius sicut fulgur & uestimentum eius

Expanded text:
cum apostolis Petro et Iohanne solam ad monumentum remansisse et idcirco adhuc cum apostolis Petro et Iohanne solam ad monumentum remansisse et idcirco adhuc incredulam a domino fuisse correptam reuersamque domum rursum ad sepulchrum uenisse cum Maria et ab angelo monitam exeuntemque de monumento adorasse dominum et tenuisse pedes eius. quando ab eo pariter audierunt: hauete. et illae accesserunt et tenuerunt pedes eius et. adorauerunt eum, quae in tantum profecerint, ut mittantur ad apostolos et audiant primum: nolite timere, secundo: ite et nuntiate fratribus meis, ut eant in Galilaeam; ibi me uidebuntQuomodo custodiente militum turba Petrus et Iohannes libere ingressi sunt - sepulchrum nullo prohibente custodum ? — Hac uidelicet causa, quia uespere sabbati, quae lucescebat in prima sabbati, uenit Maria Magdalene et altera Maria uidere sepulchrum. et ecce terrae motus factus est magnuicut fulgur et uestimentum illius