comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus tamen prȩdicantibus gaudet
apostolus: sciens fieri posse. ut dum
illi sectantur humanę głae cupidi¬
tatem : tamen his auditis fideles
nascerentur. non ex eorum inuida
cupit᷑ate. qua se uolebant uel equari
uel anteponi apostolicȩ głae: sed
per euangłm quod etiam sinon caste.
tamen annuntiabtant: ut demalo
illorum ds̃ oparetur bonum. sicut
fieri potest ut homo ad concubitum
non ingrediatur uoluntate generan¬
di. sed luxuriandi libidinẽ rapia¬
tur : et tamen nascatur homo.
bonum dĩ opus defęcunditate
seminũ: non deturpitudine uitiorũ:
Sicut ergo scĩ apostoli auditorib
ammirantibus doctrinam suam
condelectabantur. non auiditate con¬
sequendȩ laudis. sed caritate semi¬
nandȩ ueritatis: ita scĩ patriarchȩ
coniugibus excipientibus semen
suum miscebantur. non concupis¬
centia percipiendę uoluptatis.
sos multitudo faciebat uxorum:
Sed quid deuiris loquar. quibus
excellentissimum testimonium diui¬

Expanded text:
quibus tamen praedicantibus gaudet quibus tamen praedicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari uel anteponi apostolicae gloriae, sed per euangelium, quod etiamsi non caste, tamen adnuntiabant, ut de malo illorum deus operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo. bonum dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sicut ergo sancti apostoli auditoribus admirantibus doctrinam suam condelectabantur non auiditate consequendae laudis, sed caritate seminandae ueritatis: ita sancti patriarchae coniugibus excipientibus semen suum miscebantur non concupiscentia percipiendae uoluptatis, sos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris loquar, quibus excellentissimum testimonium diui
Abbreviated transcription (Latin):
euangelium predicauerint: Neq
enim de erat illis euangelicis patri¬
bus. per omnes . xp̃i aeccłas fama
prȩ clara: tot linguis lau¬
dantibus comparata.
immo u tanta aderat: ut maior
hominib ab hominibus honor &
gła deferri nondebeat: Hanc in ȩc-¬
clesia gloriam. per uersa uolunta¬
te sẏmon ꝑditus concupiuit
quando abeis pecunia uoluit cȩcui
emere. quod illi diuina gr̃a eadẽq
gratuita meruer̃: huius auidus
se uolentem sequi. dñs in ęuan¬
gelio reuocat dicens: Vulpes
foueas habent. et uolucres caeli
nidos: filius autẽ hominis non
habet uhi caput suum reclinet:
U idebat enim eum dolosa simula¬
tione tenebrosum. & uentosa ela-¬
tione iactatum. non habere fidei
locum ubi se inclinantem doctorem
humulitatis exciperet: quia in disci¬
pulatu xp̃i. non illius grãm sed suã
głam requirebat: Hoc amore głae
corrupti erant. quos paulus apostolus
notat. quod per inuidiam et con ten.¬
tionem. non caste. xp̃m annuntiarent:

Expanded text:
euangelium praedicauerint. neque euangelium praedicauerint. neque enim deerat illis euangelicis patribus per omnes Christi ecclesias fama praeclara tot linguis laudantibus conparata; immo uero tanta aderat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia gloriam peruersa uoluntate Simon perditus concupiuit, quando ab eis pecunia uoluit caecus emere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt. huius auidus se volentem sequi Dominus in Evangelio revocat dicens: Vulpes foveas habent, et volucres coeli diversoria; Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet . Videbat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et ventosa elatilocum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore gloriae corrupti erant, quos Paulus apostolus notat, quod per inuidiam et contentionem non caste Christum adnuntiarent;
Abbreviated transcription (Latin):
ita descõrum uirorum moribus
iuditium cõmittere non debemus.
sicut deciborum suauitate ac
salubritate. iudicare febrien¬
tes non sinimus: potuisq illis ͤ sano¬
rum. sensu etpręcepto medicantiũ
quam ex eorum egritudinis affecꝰ¬
tione alimenta prȩparamus. Pro¬
inde isti si uolunt non false atq
adumbrate. sed uere ac solide pudi¬
citiae capere sanitatem : diuine scrip¬
turae tanquam libris medicinalibus.
credant non frustra tam magnum
honorem scitatis tributum quibus¬
dam uiris: etiam plures uxores
habentibus. nisi quia fieri potest
ut imperator carnis animus. tanta
ut genitalis delectationis motum
insitum naturae mortalium. exꝑ
uidentia generandi leges impositas
nonpermutat excedere: Alioquin
possunt isti maledici potius calũp¬
niatores quam ueridici iudices. etiã
scõs apostolos accusare qđ non cari¬
tate generandi filios uitae a et̾nae.
sed cupiditate laudis hu¬
manȩ: populis tãmultis

Expanded text:
ita de sanctorum uirorum moribus ita de sanctorum uirorum moribus iudicium committere non debemus, sicut de ciborum suauitate ac salubritate iudicare febrientes non sinimus, potiusque illis sanorum sensu et praecepto medicamine quam ex eorum aegritudinis adfectione alimenta praeparamus. proinde isti si uolunt non falsae atque adumbratae, sed uerae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, diuinae scripturae tamquam libris medicinalibus credant non frustra tam magnum honorem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam plures uxores habentibus, nisi quia fieri potest. ut imperator carnis animus tanta ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex prouidentia generandi leges inpositas non permittat excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatores quam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accusare, quod non caritate generandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis
Abbreviated transcription (Latin):
tempserit: etiam si tantum modo causa
generandi uti possic feminis pluri¬
bus. peccat tamen: & ipsam uiolat
humanam societatem. cui necessaria
.ẽ. propagatio filiorum: Sed quia
homines aliter se habentibũs iam
moribus etlegibus. non possunt
delectari uxorum multitudine
nisi libidinis magnitudine: ideo
errant. etputant haberi omnino
non potuisse uxores multas: nisi
flagrantia concupiscentiae carnalis
etdordidae uoluptatis: Comparantes
emin non alios quorum animi
uirtutem prorsus nosse non
possunt. sed sicut ait apostolus.
semetipsos sibimetipsis. non intelli¬
gunt: & quia ipsi etiam si unam
habuerint. ad eam non solo generan¬
di officio ducti uiriliter accedunt.
sed sepe coeundi stimulo uicti enar¬
uiter pertrahuntur. quasi ueracit̃
sibi uidentur conicere: quam
maiore huuscemodi morbo per
multas alii captiuantur. quando
se uident in una temperantiam
non posse seruare : Uerum nos
eis qui hanc uirtutem non habent.

Expanded text:
tempserit, etiamsi tantummodo causa tempserit, etiamsi tantummodo causa generandi uti possit feminis pluribus. peccat tamen et ipsam uiolat humanam societatem, cui necessaria est propagatio filiorum. sed quia homines aliter se habentibus iam moribus et legibus non possunt delectari uxorum multitudine nisi libidinis magnitudine, ideo errant et putant haberi omnino non potuisse uxores multas nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae uoluptatis. conparantes enim non alios, quorum animi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. et quia ipsi etiamsi unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, quasi ueraciter sibi uidentur conicere, quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uident in unam temperantiam non posse seruare. Uerum nos eis, qui hanc uirtutem non habent,
Abbreviated transcription (Latin):
modo se coniugi congruenter
aptaret: Quid enim absurdum.
immo quid non conuenienter
futurorum prenuntiationi ac cõ¬
modatum. si propheta dĩ carnale
aliquid lusit ut eum caperet
affectus uxoris. cum ipsum uerbũ
dĩ caro factum sit. ut habitaret
in nobis: siam uero filio eius iacob
quod proingenti crimine quattuor
obiciuntur uxores: generali prę¬
locutione purgatur: Quando enĩ
mos erat: trimen non erat: et nunc
ꝓpterea crimen. ẽ: quia mos non . ẽͥ
Alia sunt enim peccata contra naturã.
alia contra mores: alia contra p̃cepta
Quae cum ita sint: quid tandẽ crimi¬
nis. ẽ. qđ depluribus simul habitis
uxoribus obicitur scõ uiro iacob.
si naturam consulas: non lasciuendi.
sed gignendi causa illis mulieribus
utebatur ⁊ Simorem: illo tempore
atq in illis terris hoc factitabatur:
si preceptũ. nulla lege prohibebatur:
N unc uero cur crimen . ẽ. siquis hoc
faciat. nisi quia etmoribus & legibus
hoc non licet: quae duo quisquis con¬

Expanded text:
modo se coniugi congruenter modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conuenienter futurorum praenuntiationi adcommodatum, si propheta dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet adfectus uxoris, cum ipsum uerbum dei caro factum sit, ut habitaret in nobis? Iam uero filio eius Iacob quod objiciuntur uxores, generali prolocutione purgatur: quando enim mos erat, crimen non erat; et nunc propterea crimen est, quia mos non est. Alia sunt enim peccata contra naturam, alia contra mores, alia contra praeceptum. Quae cum ita sint, quid tandem criminis est quod de pluribus simul habitis uxoribus objicitur sancto viro Jacob? Si naturam consulas, non lasciviendi, sed gignendi causa illis mulutebatur; si morem, illo tempore atque in illis terris hoc factitabatur: si praeceptum, nulla lege prohibebatur. nunc uero cur crimen est, si quis hoc faciat, nisi quia et moribus et legibus hoc non licet ? quae duo quisquis con
Abbreviated transcription (Latin):
dicant uel faciant. non eneruantes
sed temperantes uirilem uigorem:
Quod autem ei quae uxor non est
qui dixerit aut fecerit: turpis est:
durus et sine affectu idipsum pro
crimine obiciat scõuiro. quod cũ¬
sua coniuge luserit: tales enim
homines inhumani. si aliquem
grauem uirum ludicrum. aliquid
garrientem pueris etiam paruu¬
lis uiderit. quo eorum laccteum
sensum affabili et nutritoria faci¬
litate per mulceat. tanquam deli¬
rantem reprehendunt: obliti unde
creuerint. aut ingrati quod creue¬
rint: Quid autem̃ sibi uelit insacra¬
mento xp̃i et aeccłae. qđ tantus pa¬
triarcha cum con iuge luserit. con¬
iugiumq illud inde̾ sit cognitum.
uidet profecto quisquis ne aliquid
errando in aeccłam pece. secretũ
iuri eius inscripturis scĩs diligent̃
intuetur : et inuenit eum maiesta¬
tem suam qua informa dĩ ȩqualis
.ẽ. patri. paulisper abscondisse in
forma serui: ut eius capax esse
humana infirmitas posset. eoq

Expanded text:
dicant uel faciant, non eneruantes, dicant uel faciant, non eneruantes, sed temperantes uirilem uigorem: quod tamen ei, quae uxor non est, qui dixerit aut fecerit, turpis est.  quisquam durus et sine adfectu id ipsum pro crimine obiciat sancto uiro, quod cum coniuge sua luserit. tales enim homines inhumani si aliquem grauem uirum ludicrum aliquid garrientem pueris etiam paruulis uiderint, quo eorum lacteum sensum adfabili et nutritoria facilitate permulceat, tamquam delirantem reprehendunt, obliti unde creuerint. aut ingrati. quod ereuerint. quid autem sibi uelit in sacramento Christi et ecclesiae, quod. tantus patriarcha cum coniuge luserit coniugiumque illud inde . sit cognitum, uidet profecto, quisquis, ne aliquid errando in ecclesiam peccet, secretum uiri eius in scripturis sanctis diligenter intuetur, et inuenit eum maiestatem suam, qua in forma dei aequalis est patri, paulisper abscondisse in forma serui, ut eius capax esse humana infirmitas posset eoque
Abbreviated transcription (Latin):
sororem finxeri t: Genus enim
rebeccę nontacitum est: et eam per
notissimam ꝓpinquitatem.
sororẽ eius fuisse manifestum
est: ut autem taceret uxorem quid
mirum.  aut quid prauum si imi¬
tatus est patrem. cum eadem iusti¬
tia defendatur qua pater eius. de
simili obiecto inculpatus inuen¬
tus : Quȩ igitur ꝓ abraham quod
ad hanc rem attinet. aduersus crimi¬
nantem faustum diximus : eadem
etiam pro isaac filio eius ualent.
quae recensere non est difficile: nisi
forte studiosorum aliquis quaerat.
in cuius figurae sacramento accipi¬
endum. sit quod rex alienigena
rebeccam uiri sui coniugem tunc ẽẽ.
cognouit. quando eum cum
illa ludentem uidit: Quod
noncognouisset : nisi cum coniuge
ille sic luderet. quomodo cumea
quae conuix non . ẽẽt ludere non
deceret: Quod cum scĩ conuigati fati¬
unt: non in aniter fatiunt. sed pru¬
denter : Descendunt enim quodam
modo adfeminei sexus infirmitatẽ.
ut aliquid blanda hilaritate uel

Expanded text:
sororem finxerit. genus enim sororem finxerit. genus enim Rebeccae non tacitum est, et eam per notissimam propinquitatem sororem eius fuisse manifestum est. ut autem taceret uxorem, quid mirum aut quid prauum, . si imitatus est patrem, cum eadem iustitia defendatur, qua pater eius de simili obiecto inculpatus inuentus est? quae igitur pro Abraham, quod ad hanc rem adtinet, aduersus criminantem Faustum diximus, eadem etiam pro Isaac filio eius ualent. quae recensere non est difficile; nisi forte studiosorum aliquis quaerat, in cuius figurae sacramento accipiendum sit, quod rex alienigena Rebeccam uiri sui coniugem tunc esse cognouit, quando eum cum illa ludentem uidit: quod non cognouisset. nisi cum coniuge ille sic luderet, quomodo cum ea, quae coniux non esset, ludere non deceret. quod cum sancti coniugati faciunt, non inaniter faciunt, sed prudenter; descendunt enim quodam modo ad feminei sexus infirmitatem. ut aliquid blanda hilaritate uel
Abbreviated transcription (Latin):
re nonp ossint : Cum ergo in literis
quas isti reprehendunt. ds hiuic facto
nullum iustitiae testimonium per¬
hibuerit. qua dementia temeritatis
hinc illas licteras accusare conten¬
dunt. cum aliis earum locis aper¬
tissime inueniantur diuinis prę¬
ceptis isti ꝓhiberi. unde in illa
re gesta deopere filiarum loth. nar.¬
rata ista sunt. non laudata: Quȩdam
uero enunciato udicio dĩ. quaedam
tacito narrari oportuit: ut quando
promitur quid inde iudicauerit ds̃.
instruatur nr̃a impericia: quando
autem tacetur. uel exerceatur peri¬
tia. ut quod alibi didicimus retola¬
mus : uel excutiatur pigritia. ut
quod nondum nouimus inquiramꝰ:
malo facere opera bona. gentes quas
uoluit ex illo semine ꝓpagauit: non
scripturas suas propter hominum percata
dampnauit: prodidit. ista non fecit.
Etcauenda ammonuit. non ꝓposuit imitanda
Mirabili impudentia. faustus isaac
filium quoq abrahae criminatus
est: quod rebeccam quae uxor erat.

Expanded text:
re. non possint. cum ergo in litteris. re. non possint. cum ergo in litteris. quas isti reprehendunt, deus huic facto nullum iustitiae testimonium perhibuerit, qua dementia temeritatis hinc illas litteras accusare contendunt, cum aliis earum locis apertissime inueniantur diuinis praeceptis ista prohiberi? unde in illa re gesta de opere filiarum Loth narrata ista sunt, non laudata. quaedam uero enuntiato iudicio dei, quaedam tacito narrari oportuit, ut quando promitur, quid inde iudicauerit deus, instruatur nostra inperitia; quando autem tacetur, uel exerceatur peritia, ut, quod alibi didicimus, recolamus, uel excutiatur pigritia, ut, quod nondum nouimus, inquiramus. malo facere opera bona, gentes, quas uoluit, ex illo semine propagauit, non scripturas suas propter hominum peccata damnauit. prodidit quippe ista, non fecit, et cauenda admonuit, non proposuit imitanda. Mirabili sane inpudentia Faustus Isaac quoque filium Abrahae criminatus est, quod Rebeccam, quae uxor erat,
Abbreviated transcription (Latin):
crebra uina miscentibus. aut fortasse
nec mixta crebro porrigentibus con¬
sentiret aut crederet: an adhoc fili¬
as nuniam tristitiam fingentes ita
uoluit consolari. ut illius destitutio¬
nis & materni luctus dolor decogi¬
tatione mentis ębriae fugaretur.
etiam ipsas tantumdem bibere exis¬
timans. et aliqua fraude agentes
ne biberent. sed etiam talem tristi¬
bus suis adhibere consolationem
quomodo uirum iustum decuerit
non uidemus An aliqua sodomi¬
tarum arte pessima etiam paucis
poculis patrem sic in ebriare potuer̃.
ut illud peccatum cum ignorante
uel potius de ignorante cõmitterent:
taciusset. uel seruum suum ds̃
sine aliquo uoluntatis eius uitio
ꝑpeti sineret: nos tamen scripturas
scãs: non hominũ peccata defendimꝰ
Sic autẽ dehuius facti purgatione
lacagiius. quasi hoc ds nr̃ aut fieri
iusserit. autfactum approbauerit.
aut ita iusti homines in illis libris
appellentur. ut si uoluerint pecca¬

Expanded text:
crebra uina miscentibus aut fortasse crebra uina miscentibus aut fortasse nec mixta crebro porrigentibus consentiret aut crederet? an ad hoc filias nimiam tristitiam fingentes ita uoluit consolari, ut illius destitutionis et materni luctus dolor de cogitatione mentis ebriae fugaretur, etiam ipsas tantundem bibere existimans et aliqua fraude agentes ne biberent? sed etiam talem tristibus suis adhibere consolationem quomodo uirum iustum decuerit, non uidemus. an aliqua Sodomitarum arte pessima etiam paucis poculis patrem sic inebriare potuerunt, ut illud peccatum cum ignorante uel potius de ignorante conmitterent ? tacuisset uel seruum suum deus sine aliquo uoluntatis eius uitio perpeti sineret. Nos tamen scripturas sanctas, non hominum peccata defendimus, sic autem de huius facti purgatione satagimus, quasi hoc deus noster aut fieri iusserit aut factum adprobauerit aut ita iusti homines in illis libris appellentur, ut si uoluerint pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Potius quidem nunquam. ẽẽ. matres.
quam sic uti patre debuer̃ : Uerum¬
tamen mulcum inter est. qđ eacausa
usȩ sunt: quam si concupiscentia tam
funestȩ uoluptatis uteretur: Ab illo
autem opere ita patrem abhorrere
sentiebant: ut id se impleturas. ẽẽ.
noncrederent. nisi eius ignorantiã
procurarent: Namq ut sc̃riptum est.
in ebriauer̃ eum: et se nescienti miscu¬
erunt: Qua propter culpandus est
quidem. non tamen quantũ ille in¬
cestus: sed quantũ illa meretur ebri¬
etas: Nam & hanc lex aeterna con¬
dempnat : quia cibum ac potum
ad ordinem naturalem. non nisi grã
conser uandae salutis admittit :
Quam uis ergo inter ebriosum &e ebriũ
plurimum intersit: nam nec ebriosus
semper. ẽ. ebrius. nec quisquis aliquan¬
do ebrius consequenter ebriosus est.
tamen in homine iusto. huius ipsius
&e si non ebriositatis. at certe ebrieta¬
tis causa quęrenda est: Quid enim
tandem cogebatur. ut filiabus suis

Expanded text:
potius quidem numquam esse matres potius quidem numquam esse matres quam sic uti patre debuerunt; uerumtamen multum interest. quod ea causa usae sunt, quam si concupiscentia tam funestae uoluptatis uterentur. Ab illo autem opere ita patrem abhorrere sentiebant. ut id se inpleturas esse non crederent. nisi eius ignorantiam procurarent. namque, ut scriptum est, inebriauerunt eum et se nescienti miscuerunt. quapropter culpandus est quidem, non tamen quantum ille incestus, sed quantum illa meretur ebrietas. nam et hanc lex aeterna condemnat, quia cibum ac potum ad ordinem naturalem non nisi gratia conseruandae salutis admittit. quamuis ergo inter ebriosum et ebrium plurimum intersit — nam nec ebriosus semper est ebrius nec quisquis aliquando ebrius consequenter ebriosus est — tamen in homine iusto huius ipsius etsi non ebriositatis, at certe ebrietatis causa quaerenda est. quid enim tandem cogebat, ut filiabus suis
Abbreviated transcription (Latin):
tium est: Nec rursus tanta rep̃hensi¬
one atq accusatione res digna est.
quancum in eã faustus inimicus
et cęcus euomuit: Consulitur enim
aeterna lex illa. ordinem naturalẽ
conseruari iubens. ꝑ turbari uetans :¬
& non ita dehoc facto iudicat. ac si
ille infilias nefaria libidine exarse¬
rit: ut earum incestato corpore frue¬
retur. aut eas haberet uxores : Sed nec
deillis feminis. ac si in sui patris carnẽ
execrabili amore flagrassent⁊: Ratio
quippe iustitiae. non tantum quid
factum sit. uerum etiam quare facͤ¬
tum sit intuetur. excausis suis facta
pendentia libramento aequitatis exa¬
minet: Cum igitur illȩ ad conseruatio¬
nẽ generis pr̃olem quaererent. quia
utiq in eis humanus erat etnaturalis
affectus. nec se crederent posse inueni
re alios uiros uelut exusto illa confla¬
gratione orbe terrarum: neq enim
discernere poterant quousq ille ignis
seuierit. miscere sepatri uoluerunt: quae.

Expanded text:
tium est. Nec rursus tanta reprehensitium est. Nec rursus tanta reprehensione atque accusatione res digna est, quantam in eam Faustus inimicus et caecus euomuit. consulitur enim aeterna lex illa ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans, et non ita de hoc facto iudicat, ac si ille in filias nefaria libidine exarserit, ut earum incestato corpore frueretur aut eas haberet uxores, sed nec de illis feminis, ac si in sui patris carnem execrabili amore flagrassent. ratio quippe iustitiae non tantum, quid factum sit, uerum etiam, quare factum sit, intuetur, ut ex causis suis facta pendentia libramento aequitatis examinet. cum igitur illae ad conseruationem generis prolem quaererent, qui utique in eis humanus erat et naturalis adfectus, nec se crederent inuenire posse alios uiros uelut exusto illa conflagratione orbe terrarum - neque enim discernere poterant, quousque ignis ille saeuierit — miscere se patri uoluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
loth: sic etiam in ipio loch quando
cum eo filiae concubuer̃. non illud
quod cum asodomis liberitus est.
sed aluid̃ aliquid figuratum est:
Namtunc ille ipse loth futurae legis
uidetur gestasse personam. quam
quidam ex illa procreati et sublege
positi male intelligendo quodãmodo
in ebriant: ea qu ẽ non legrtune
utendo infidelitatis oꝑa periunt:
Bona est enim lex ait apostolus : siquis
ea legittime utatur i Nec ideo tamen
hoc factum uel ipsius loth uel eius
filiarum iustificamus. quia signifi¬
cauit aliquid quod futurtm quorũ¬
dam peruersitatem prenuntiaret:
Aliud enim ille ut hoc facerent intende¬
runt: aliud ds̃ qui hoc fieri ꝑmisit.
ut etiam inde aliquid demonstraret.
manente recto iudicio suo super
factum̃ hominum̃ tunc presentiũ.
& uigilante ꝓuidentia sua ꝓsigni¬
ficatione futurorum Proinde illud
factum. cum in scã scriptura narratur.
ꝓphecia est: Cum uero in illorũ uita
qui hoc commiser̃ consideratur : flagi¬

Expanded text:
Loth. sic etiam in ipso Loth, quando Loth. sic etiam in ipso Loth, quando cum eo filiae concubuerunt, non illud, quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud aliquid figuratum est. nam tunc ille ipse Loth futurae legis uidetur gestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intellegendo quodam modo inebriant eaque non legitime utendo infidelitatis opera pariunt. bona est enim lex, ait apostolus, si quis eam legitime utatur. Nec ideo tamen hoc factum uel ipsius Loth uel eius filiarum iustificamus, quia significauit aliquid, quod futuram quorundam peruersitatem praenuntiaret. aliud enim illae, ut hoc facerent, intenderunt, aliud deus, qui hoc fieri permisit, ut etiam inde aliquid demonstraret manente recto iudicio suo super peccatum hominum tunc praesentium et uigilante prouidentia sua pro significatione futurorum. proinde illud factum cum in sancta scriptura narratur, prophetia est: cum uero in illorum uita, qui hoc commiserunt, consideratur, flagi
Abbreviated transcription (Latin):
cendio quod erat similitudo futuri
iudicii. meruit saluus euadere: dpũ
gestans corporis xp̃i. quod in omnib
scis & nunc inter iniquos atq impios
genut. quorum factis non consentit:
et aquorum commixtione inscłi fine
liberabitur. illis damnatis supplicio
ignis aeterni ÷ Sicut aut̃ aliud genus
hominum in eius uxore figuratum
.ẽ. eorum scilicet qui per grãm dĩ uoca¬
ti. retro respiciunt: non sicut paulus
qui ea quae retro sunt obliuiscitur.
et in ea quae ante sunt extenditur:
Vnde etipse dñs : Nemo inquit ponens
manum super aratrum respiciens
retro : aptus .ẽ. regno caelorum : Nec
illud exemplum tacuit. quo nos tan¬
quam sale condiret. ut non fatui ne¬
glegeremus: sed prudentes caueremus
hoc malum. unde et illa ut hoc ammo¬
neret: instatuam salis conuersa est:
Nam cum preciperet ut sequisque
perseuerantissima anteriorum
incentione abhis quae retro sunt
eriperet: Mementote inquit uxoris

Expanded text:
cendio, quod erat similitudo futuri cendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus euadere, typum gestans corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque inpios gemit, quorum factis non consentit et a quorum conmixtione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis subplicio ignis aeterni. sicut autem aliud genus hominum in eius uxore figuratum est, eorum scilicet, qui per gratiam dei uocati retro respiciunt, non sicut Paulus, qui ea, quae retro sunt, obliuiscitur et in ea, quae ante sunt. extenditur. unde et ipse dominus, nemo, inquit. inponens manum super aratrum et respiciens retro aptus est regno caelorum. nec illud exemplum tacuit, quo nos tamquam sale condiret, ut non fatui neglegeremus. sed prudentes caueremus hoc malum. unde et illa, ut hoc admoneret, in statuam salis conuersa est. nam cum praeciperet, ut se quisque perseuerantissima anteriorum intentione ab iis. quae retro sunt, eriperet, mementote, inquit, uxoris
Abbreviated transcription (Latin):
enim sponsus & sponsa. uel uir
et uxor: xp̃c et aecclesia dicuntur:
Qua uero cognatione sint fr̃s xp̃s et
nitate terrena. hoc est de patre non
dematre: & in effabilius dicitur.
& capatius auditur : Nam et int̾
se om̃s scĩ per eandem grãm fratres
sunt: sponsus autẽ. cęterorum soci¬
etati nullus illorum est: Proinde
xpm quam uis excellentis site ius¬
ticiae atq sapientiae. tamen homi¬
nem multo facilius et procliuius
alienigenȩ crediderunt: Nonquidẽ
falso quod homo. ẽet: sed quomodo¬
etiam dĩ eẽt: ignorauer̃ : hinc et
hieremias: Et homo inquit. ẽ. ecquis
agnoscet eum It homo. ẽ: quia pro¬
ditur quod fr̃ est: & quis agnoscit
eum: quia occultatur quod sponsus
.ẽ. ⁊haec depatre abraham aduersus
impudentissimam & imperitissimã.
et calumpniosissimã fausti uocem
satisꝰ dicta sint: Loch autem frater
eius iustus & hospitalis in sodomis.
& abomni sodomitarum contamina¬
tione purus atq integer: ex illo in¬

Expanded text:
enim sponsus et sponsa uel uir enim sponsus et sponsa uel uir et uxor Christus et ecclesia dicuntur. qua uero cognatione sint fratres Chrisnitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum societati nullus illorum est. proinde Christum quamuis excellentissimae iustitiae atque sapientiae, tamen hominem multo facilius et procliuius alienigenae crediderunt, non quidem falso, quod homo eetiam Deus esset, ignoraverunt. Hinc et Jeremias, Et homo est, inquit, et quis cognoscet eum? Et homo est, quia proditur, quod frater est; et quis cognoscet eum? quia occest. haec de patre Abraham aduersum inpudentissimam et inperitissimam et calumniosissimam Fausti uocem satis dicta sunt. Loth autem frater eius iustus et hospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo in
Abbreviated transcription (Latin):
non fateri. cum discipulis ait: Ne
uobis dicatis patrem in terra: Unus
est enim pater ur̃ : qui in caelis est
Cuiꝰ rei prebuit exemplum. quando
ce ipse dixic: Quae mihi mater aut
qui fratres.: ec extendens manum
super discipłos ait: hii sunt fr̃s mei:
Et nequisquam in hoc uocabulo
terrenam cognationem cogitaret.
ad uinxit : Et quicumq fecerit uo¬
luntatem patris mei : ipse michi
frater. et mater & soror est: Lan¬
quam diceret: dedõ patre hanc
cognationem appello: non desina¬
goga matre: Ad aeternam quippe
uitam nunc uoco. ubi inmortalit
natus sum : non ad temporalem unde
ut uocarem mortalis effectus sum:
Quod ergo aeccła cuius uxor sit
occultatur alienigenis. cuius autem
soror non tacetur : haec interim
causa non facile occurrit. quia occul¬
tum & difficile ad intelligendum. ẽ.
quomodo anima humana uerbodĩ
copuletur. siue misceatur. siue quid
melius et aptius dici potest: cum
sit illud ds̃ ista creatura: Scđm hoc

Expanded text:
non fateri, cum discipulis ait: ne non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater uester, qui in caelis est. cuius rei praebuit exemplum. quando et ipse dixit: quae mihi mater aut qui fratres? et extendens manum super discipulos ait: hi sunt fratres mei. et ae quisquam in hoc uocabulo terrenam cognationem cogitaret, adiunxit: et quicumque fecerit uoluntatem patris mei, ipse mihi frater et mater et soror est, tamquam diceret: de deo patre hanc cognationem appello, non de synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc uoco, ubi inmortaliter natus sum, non ad temporalem, unde ut uocarem mortalis effectus sum. Quod ergo ecclesia cuius uxor sit occultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
non expertum . ẽ. nec inuenit ȩccłam
coniugem xp̃i. id est quam fideliter
illi tanquã principi et uiro suo
subdita cohereret: nisi cum uiolare
temptauit. et diuino testimonio ꝑ
fidem martirum cessit. correctũq
inposterioribus regibus honorauit
munere: quam corruptioni suae
non eualuit : Nam quod tunc in
eodem rege prius etposterius figu¬
ratum .ẽ.. hoc in isto regno priorib
et posterioribus regibus adimpletur:
Cum autem dicitur depatre esse
sororem xpi aeccłam nondematre.
non terrenae generationis quae
euacuab itur: sed gr̃ae caelestis
quae in aeternum manebit. cogna¬
tio cõmendatur: Scd̾m quam gr̃am
genus mortale non erimus: accepta
potestate ut filii dĩ uocemur &
simus: Neq enim hanc grãm de
sinagoga matre. xp̃i scđm carnem.
sed de dõ patre percepimus ÷ hanc
uero cognationem terrenam quae
ad mortem temporalit̾ generat.
uocans in aliam uitam ubi nullus
moritur: Negare nos xp̃c docuit

Expanded text:
non expertum est nec inuenit ecclesiam non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id est, quam fideliter illi tamquam principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus honorauit munere, quam correptioni suae non eualuit. nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adinpletum. Cum autem dicitur de patre esse sororem Christi ecclesiam, non de matre, non terrenae generationis, quae euacuabitur, sed gratiae caelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. secundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii dei uocemur et simus. neque enim hanc gratiam de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de deo patre percepimus. hanc uero cognationem terrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpheticum ꝑscrutari. & sacramenti
hostium pia fide studioq pulsare.
ut aperiat dñs et ostendat quis tẽ¬
sit uxor quae in hac peregrinatio¬
ne atq infalienigenas pollui macu¬
lariq nonsinitur. ut sit uiro suo
sine macula & ruga Ingła quip¬
pe xp̃i recte uiuit aecclesia. ut
pulchritudo eius honori sit uiro
eus. sieut abralumn poge sarie
pulchritudinem inter alienigenas
honorabatur: Fiq ipsicui dicitur
incanticis canticorum: O pulchra
inter mulieres. ipsius pulchritudines
merito reges offer̃ munera : sicut
sarae obtulit rex abimelech plus
in ea mirans formȩ decus. quod
amare potuit: et uiolare non potuit:
atq intus in abscondito secreto sp̃ita¬
li anima humana inheret uerbo
dĩ: ut sint duo in carne una: quod
magnum coniugii sacram̃tum: in
xp̃o et in aeccła commendat apłs:
Pinde regnum terrenum scłi huius.
cuius figuram gerebant reges qui
saram polluere permissi non sunt.

Expanded text:
propheticum perscrutari, et sacramenti propheticum perscrutari, et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat Dominus et ostendat quis tsit uxor quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit viro suo sine macula et ruga? In gloriam quippe Christi recte vivit Ecclesia, ut pulchritudo ejus honor sit viro ejus, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur. 3. Eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: O pulchra inter mulieres , ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech, plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit, et violare non potuit. atque intus in abscondito secreto spirituali anima humana inhdei, ut sint duo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
illi commisit: Qui ergo se hominẽ
occultare non ualuit. maritum se
occultauit ne occideretur: uxorem
dõ credidit nepollueretur. quãquã
scropulosius disputari possit. utrũ
illus mulietis pudietua uiolatar
etiam siquis darni eius commixtus
foret: cum id in se fieri ꝓmariti uita
nec illo nesciente sed iubente ꝑmitte¬
ret. nequaquam fidem deserens con¬
iugalem. & potestatem non abnuens
maritalem: sicut ille adulterͫ fuit
quando uroris obtẽperans potestati.
de ancilla prolem generare con¬
sensit: sed propter ium principi¬
orum. quia non ita duobus uiris
uiuis ad concumbendum femina
subditur. sicut duae feminȩ uni
iuro: multo uerius et honestius
illud accipimus quod pater abrahã
nec temptauit dm̃ quando uitae
suae quantum potuit homo con¬
suluit. & sperauit indm̃ cui pudi¬
citiam coniuigis commendauit:
Iam uero in hac re gesta. atq indiui
nis libris posita. fideliterq narrata
quem non delectet etiam factum

Expanded text:
illi commisit. qui ergo se hominem illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum se occultauit, ne occideretur; uxorem deo credidit, ne pollueretur. Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem generare consensit . sed propter uim principiorum, quia non ita duobus uiris uiuis ad concumbendum femina subditur, sicut duae feminae uni uiro, multo uerius et honestius illud accipimus, quod pater Abraham nec temptauit deum, quando uitae suae quantum potuit homo consuluit et sperauit in deum, cui pudicitiam coniugis commendauit. Iam unis libris posita fideliterque narrata, quem non delectet etiam factum
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat hora eius Noncinus horae
necessitate cogeretur mori : sed cuuis
horae oportunitate dignaret᷑ occidi.
Qui ergo palam docendo et arguendo
& tamen inimicorum rabiem ualere
in se aliquid nonsinendo. dĩ demons¬
trabat potestatem: Idem tamen fugien¬
do & latendo hominis instruebat
in firmitatem. ne dĩi temptare
audeat quando habet quod facitit.
ut quod cauere oportet euadat: Neq
enim & apłs paulus desperauerat
adiutorium ꝓtectionemq diuinam.
fidemq ꝑdiderat: quando ꝑmurum
insporta summissus. ẽ ut inimicorũ
manus effugeret: Nonergo in din
non credendo sic fugit: sẽd dm̃ temp¬
tando sic fugere noluisset. cum sic
fugere potuisset ⁊ẜ inde cum incer
ignotos propter excellentissimam
pulchritudinem sarȩ. et eius pudici¬
tia & mariti uita. eẽt. indubio. nec
utrumq tueri posset abraham.
Uerumtam̃ unum horum posset idẽ
uitam. ne dmn suum temptaret. fecit
quod potuit: quod autem non potuit.

Expanded text:
uenerat hora eius: non cuius horae uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uerumtamen unum horum posset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
in illa peregrinatione tutari. ut nec
uxor eius quam uis. eẽt. pulcherri¬
ma appeteretur abaliquo. nec ꝓpt̃
illam ipse necaretur : Poterat sane
hoc efficere dĩ: Quis ita sit demens.
ut hoc neget. sed si interrogatus
abraham illam feminã indicasset
uxorem: duas res tuendas cõmitteret
dõ. et suã uitam. et roniugis pudicitiã:
ꝑtinet autem ad sanam doctrinam.
quando habet quod faciat homo:
non temptare dimdm̃ suum: Neq
enim ec ipse saluator non poterat
tueri discipulos suos quibus tam̃
ait: Siuos ꝑsecuti fuerint inuna
ciuitate. fugite in aliam: Cuius rei.
prior exemplum prebuit: Namcũ
potestatem haberet ponendi animã
suam. nec eam poneret nisi uellet.
in egyptum tamen in fans portantib
parentibus fugit. & addiem festum
non euidenter sed latenter ascendit:
Cum alias palam loqueretur udȩis
irascentibus & iniicissimo animo
audientibus. nec tamen ualentibus
in eum mutere manus. quia nondũ¬

Expanded text:
in illa peregrinatione tutari, ut nec in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicasset uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet, quod faciat homo, non temptare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondu
Abbreviated transcription (Latin):
bat uxorem: Nam hoc ipse reddenti
sibi eam regi dixit depatre esse sororẽ
nondematre: Vbi certe ut sororem
mentiretur. nullo iam timore cogeba¬
tur quando ille uxorem eius. eẽ didi¬
cerat: && eam diuinitus territus cum
honore reddebat: Fratres autem siue
sorores. generali nomine consangui
scriptura testatur: Nam et tobias dicit
dõ cum oraret. antequam misceretur
luxuriȩ causa accipio sororem meam.
cum. eẽt. illa non exconcubitu eiusdem
patris. nec exeodem matris utero: sed
ex eadem stirpe cognationis exorta:
I t loch frater abrahȩ dicitur: cũ patruu̾s
eiuis. ẽẽt. abraham: Ex qua uocabuli.
consuetudine : etiam fr̃s dñi uocantur
in euangelio. non utiq quos maria
uirgo pepererat: sed eius consangui¬
nitate om̃s ꝓpinqui : Dicet aliquis:
Cur non potius ita dedõ suo presũpsit
abraham. ut ftiteri non timeret uxorẽ.
Neq enim ds̃ abillo mortem non pote
cum coniuge sua ab omni ꝑniciae

Expanded text:
bat uxorem? nam hoc ipse reddenti bat uxorem? nam hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore cogebatur, quando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguinscriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cum oraret, antequam misceretur luxuriae causa accipio sororem meam," cum esset illa non ex concubitu eiusdem patris nec ex eodem matris utero, sed ex eadem stirpe cognationis exorta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli consuetudine etiam fratres domini uocantur in euangelio, non utique quos Maria uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate omnes propinqui. Dicet aliquis: "cur non potius ita de deo suo praesumpsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem ? neque enim deus ab illo mortem non potercum coniuge sua ab omni pernicie
Abbreviated transcription (Latin):
ritate labi ad reprehendendum. quẽ
nemo conuincit tumore lapsum fuis¬
se admentiendũ : Neq enim utrum
eus uxor esset interrogatus. non
ẽe. respondit: sed cum ab eoquere¬
retur quid ei esset illa. mulier.
indicauit sororem. non negauit
uxorem: Iacuit aliquid ueri: non
dixit aliquid falsi: anusq ad eo
desipimus. ut hic faustum sequa¬
mur qui ait sororem mentitum.
quasi genus sarae alicunde didice¬
rit. cum id scã scriptura non aperu¬
erit : puto iustum. ẽẽ. ut in ea re
quam nouerat abraham. nos autẽ
non noiumus. patriarhue potus
credamus loquenti qđ scit: quã mani¬
cheo criminanti quod ñ scit : Cum igi¬
tur abraham eo tempore uiueret
in rebus humanis. quo quidem iam
natos necti coniuigio non licebat. filios
autem fr̃m. aliosq loquiore gradu
generis consanguineos. nulla lege.
nulla potestate ꝓhibita consuetudo
uingebat: Quid mirum si sororem suã
idẽ expatris sanguine ꝓcretitã habe¬

Expanded text:
ritate labi ad reprehendendum , quem ritate labi ad reprehendendum , quem nemo conuincit timore lapsum fuisse ad mentiendum. neque enim utrum eius uxor esset interrogatus, non esse respondit, sed cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus loquenti, quod scit, quam Manichaeo criminanti, quod nescit. cum igitur Abraham eo tempore uiueret in rebus humanis, quo quidem iam natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinquiore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum, si sororem suam, id est ex patris sui sanguine procretam habe
Abbreviated transcription (Latin):
retur. certus dedo suo. qđ nichil eã
turpe ac flagitiosum ꝑpeti sineret:
Nec eum fides ac spes fefellit : Namq
phario territus monstris. multisq
ꝓpt̃ eam malis afflictus: ubi eius
.ee. uxorem diuinitus didicit. illesam
cum honore restituit : Abimelech
autem somnio commonitus et edoc
non calumniosi et maledici sicut
faustus. sed eisdem libris honorem
debitum deferentes. quos iste uel
non intelligendo reprehendit. uel
reprehendendo non intelligit: Cum
hoc abrahae factum considerarent.
uisum est eis qđ afirmitate fidei
subdefecerit atq titubauerit. & timo.¬
re mortis sicut dñm petrus. ita iste
negarit uxorem: Qđ si ita necesse
eẽt. intelligi. peccatum hominis
agnoscerem: nec ideo cuncta eius
merita deleta atq oblitterata censerẽ.
sicut nec illius apłi: quãquam culpa
non sit aequalis negare uxorem.
et negare saluatorem: Nunc uero
cum ab eam quod intelligam. nec hoc
intelligam. nulla causa cogor teme¬

Expanded text:
retur; certus de Deo suo quod nihil eam retur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. Nec eum fides ac spes fefellit: namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore restituit; Abimelech autem somnio commonitus atque edoctlli quidem, non calumniosi et maledici, sicut Faustus, sed eisdem Libris honorem debitum deferenon intellegendo reprehendit uel reprehendendo non intellegit, cum hoc Abrahae factum considerarent, uisum est eis, quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubauerit et timore mortis sicut dominum Petrus, ita iste negauerit uxorem. quod si ita necesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta eius merita deleta atque oblitterata censerem, sicut nec illius apostoli. quamquam culpa non sit aequalis negare uxorem et negare saluatorem. nunc uero cum habeam, quod intellegam, ne hoc intellegam, nulla causa cogor teme
Abbreviated transcription (Latin):
asserit uenditasse: non ore ueridico
aturpitudine separat honestatem.
sed ore modedico totum uertit in
crimen: Hoc enim abrahȩ factum
lenocinio simile uidetur. sed non
ualentibus exillius aecerne legis
lumine. apeccatis recte facta discerne¬
re: Quibus et constantia pertinacia
uideri potest. & uirtus fiduciae uitiũ
putatur audatie: & quȩcumq simi¬
liter obiciuntur quasi non recte
agentib. a non recte cernentibus ⁊
N eq enim abraham flagitio consensit
uxoris. euisq uendidit adulterium :
sed sicut illa famulam suam non
libidini mariti ꝑmisit. sed officio
generandi ultro intulit. nequaquã
turbato ordine naturali ubi eius
potestas erat. iubens potius obedi¬
enti ÷ quam cedens concupiscenti:
Sic ecipse conuigem castam et casto
corde sibi cohęrentẽ. de cuius animo
ubi pudicitiae uirtus habitabat
nullomodo dubitabat: tacuit uxorẽ.
dixit sororem: ne se octiso ab alieni¬
genis atq impus. captiua poss̃de¬

Expanded text:
asserit venditasse; non ore veridico asserit venditasse; non ore veridico a turpitudised ore maledico totum uertit in crimen. hoc enim Abrahae factum lenocinio simile uidetur, sed non ualentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere: quibus et constantia pertinacia uideri potest et uirtus fiduciae uitium putatur audaciae et quaecumque similiter obiciuntuagentibus, a non recte cernentibus. Neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat, jubens potius obedienti, quam cedens concupiscenti; sic et ipse conjugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitabat, nullo modo dubitabat, tacuit uxorem, dixit sororem; ne se occiso, ab alienigenis atque impiis captiva posside
Abbreviated transcription (Latin):
restabat incertum utrum ex sara an
ex alia. qđ illids̃ occultare uoluit.
donec prius ex ancilla uetus testam̃¬
tum figuraretur: Quid ergo mirũ.
si uidens abraham sterilẽ uxorem.
cupientem sibi prolem quamparere
ipsa non potuit. ex famula sua et ex
marito prouenire non suae carnali.
cupiditati cessit. sed comugali potes¬
tati obtemperauit: credens hoc sarã
exdĩ nutu uoluisse. qui iam exseip¬
so illi heredem ꝓmiserat sed ex qua
femina non p̃dixerat᷑ Frustra igitur
faustus adobiciendum hoc crum̃
insanus insiluit: tanquam infidelẽ
abraham infideliter arguens:
Cetera enim cęcitate nec ualuit intel¬
ligere: hoc autem libidine calump¬
niandi neglexit et legere : Qd autem
iustum & fidelem uirum matrimo
mi sui infamissimum nundina¬
torem ap pellans. auaritiae ac
uentris causa. duobus regibus ab ie.¬
lech &e pharaoni diuersĩs temporib
saram conuigem suam sororẽ m̃titũ
quia erat pulcherrima. in concubitũ

Expanded text:
restabat incertum, utrum ex Sara, an restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans, avaritiae ac ventris causa duobus regibus, Abimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum