comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
UONIA M SERMONE
non breui or ad modum neces¬
sario quem libro uno complexi
contẽpnendos putant. quia ipsius xp̃i quẽ
lic& nonub dm̃. tam̃ ut hominẽ sapientia
longe p̾c&eris excellente honorandũ ẽẽ.
non dubitant. Nulla scripta ꝓferuntur
anobis. & eum tali i scripsisse uideri uolunt
qualia ꝑuersi diligunt. nonqualib lectis
& creditis aꝑũsitate corrigi possunt. Nunc
iam uideamus ea quae quat tuor euan¬
gelistȩ dexpõ scripserunt quem ad modũ
sibi atq interse congruant. nequidex
hoc infide xp̃iana offendicula patiu̾nt᷑.
qui curiosiores quam capatiores sunt.
Quod nonut cumq ꝑlectis sed quasi diligen¬
tius ꝑscrutatis euangelicis libris. in con¬
uenientia quȩdam & repugnantia se de
p̃hendisse existimantes. magisea conten¬
tiose obiectanda. quã prudent̃ conside
adioseph generatoris xp̃i cõmemo¬
ratur cum de illoͥas semine xp̃s non
sit natus. sed de uirgine maru:
AΓΗEVS euangelista sic orsusẽ

Expanded text:
uoniam sermone non brevi et admodum necessario, quem libro uno complexi contemnendos putant, quia ipsius Christi quem licet non ut deum, tamen ut hominem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis, et eum talia scripsisse uideri uolunt, qualia peruersi diligunt, non qualibus lectis et creditis a peruersitate corrigi possunt, nunc iam uideamus ea quae quattuor euangelistae de Christo scripserunt quemadmodum sibi adque inter se congruant, ne quid ei hoc in fide christiana offendiculi patiantur qui curiosiores quam capaciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis euangelicis libris inconuenientia quaedam et repprehendisse existimantes, magis ea contentiose objectanda, quam prudenter considead Joseph generatores Christi commemorentur, cum de illius semine Christus non sit natus, sed de Virgine Maria. 2. Matthaeus evangelista sic orsus est:
Abbreviated transcription (Latin):
pelliciam cirta lumbos eius. Esca aut̾
eius. erat locusta & mel siluestre. Hoc
& martus dicit poene totidem uerbis.
c&eri aut̃ duo tacent. Sequitur gͦ
matheus &dicit. Tunc exibat ad eum
hierusolima & om̃is iudea & om̃is regio
ta sua. Videns aut̃ multos pharisaeꝵ
& saducaeoꝵ uenientes adbaptis mum
suũ. dixit eis. Progemes inperarum.
quis demonstrauit uobis fugere afutu¬
ra ira: Facite ergo fructũ dignum
poenitentiȩ. Etne uelitis dicere in¬
tra uos patrem habemus abraham. dico enĩ
uobis. qmͣ pot est ds̃ exlapidibus istis sus¬

Expanded text:
pelliciam circa lumbos suos. esca autem pelliciam circa lumbos suos. esca autem eius erat lucustae et mel siluestre. hoc et Marcus dicit paene totidem uerbis, ceteri autem duo tacent. Sequitur ergo Mattheus et dicit: tunc exibat ad eum Hierosolyma et omnis Iudaea et omnis regio ta sua. Videns autem multos Pharisaeorum et Sadducaeorum venientes ad baptismum suum, dixit eis: Progenies viperarum, quis demonstrabit vobis fugere a ventura ira? Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne velitis dicere intra vos: Patrem habemus Abraham. Dico enim vobis, quoniam potest Deus ex
Abbreviated transcription (Latin):
uerum ẽ testimoniũ eius. non dixit ego
sum. aut uerum est testimoniũ meum.
Dñs aut̃ ipsȩ sȩpissimȩ dicit filius homi¬
nis aut filius dĩ. & non dicit eggo. Et.
Oportebat inquit xp̃m pati & resurge¬
re t᷑tia die. non ait oportebat me pati
Potuit ergo & ioħs baptista cum dixiss&
agite poenitentiã ad ꝓpinquabit enim
regnum caelorum. deseipso adum¬
gere quae sequuntur. hic est enim
qui dictus est ꝑ esaiam ꝓph&am. & c&era:
ut post uerba eius. matheus ita narrati¬
onem contexat. Ipse aut̃ iołs habe.¬
bat uestimentũ depilis camelorũ. &
c&era. Quodsi ita est non mirũ si &
int̾rogatus quid dicer& deseipso sicut
narrãt iołs euangelista. etgo ait uox
clamantis in deserto. sicut iam dixerat
praecipiens ut agerent poenitentiã. De
uestim̃to ergo eius &uictu. ita mathe¬
us sequitur dicens. Ipse aut̃ ioħs habebat
uestim̃tum depilis camelorum. & ronã

Expanded text:
uerum est testimonium eius, non dixit \'ego uerum est testimonium eius, non dixit \'ego sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse saepissime dicit filius hominis aut filius dei, et non dicit \'ego\', et: oportebat, inquit, Christum pati et resurgere tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo et Iohannes baptista, cum dixisset: agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum, de se ipso adiungere quae sequuntur hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam, et cetera, ut post uerba eius Mattheus ita narrationem contexat: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum, et cetera. quod si ita est, non mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso, sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum et zonam
Abbreviated transcription (Latin):
nis uerba. quae alii non dixer̃. Praedi¬
cans inquit in deserto iudaeȩ & dicens.
poenitentiã agite. ad ꝓpinquabit enm
regnũ caeloꝵ. Haec uerba ioharnis. alii
prȩt̃ miserunt. Iamuꝰ qđ sequit᷑ mathe¬
us & adiungit. hic ẽ enim quidictus est
ꝑ esaiam ꝓph&am dicentem. uox claman¬
tis indeserto parate uiã dnĩ. rectas facite
semitas eius. ambiguȩ positum ẽ. nec
eluc& utrum ex ꝑsona sua idem mathe¬
us hoc cõmemorauerit. an ad huc uer¬
ba eiusdẽ iohannis secutus adiunxerit.
ut totum hoc ioħs dixisse intellegatur.
poenitentiã agite ad ppinquabit᷑ emm
regnum caelorũ. hic est qui dictus est
sed ait hicest enim quidictus est. Sol&
quippe ẽẽ talis locutio & ipsorũ euange¬
listarum mathei & iohanius. Nam & mat¬
heus dixit. Inuenit hominẽ sedentem
inteloneo. nec dixit inuenit me. Et ioħs.
Hic est inquit discipulus. qui testimonum
ꝑhib& dehis. & scripsit haec. & scimus qͥa

Expanded text:
nis uerba, quae alii non dixerunt. praedinis uerba, quae alii non dixerunt. praedicans, inquit, in deserto Iudaeae et dicens: paenitentiam agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. haec uerba Iohannis alii praetermiserunt. iam uero quod sequitur Mattheus et adiungit: hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas semitas ejus, ambigue positum est, nec elucet utrum ex persona sua idem Matthaeus hoc commemoraverit, an adhuc verba ejusdem Joannis secutus adjunxerit, ut totum hoc Joannes dixisse intelligatur, Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum: hsed ait hic est enim qui dictus est. solet quippe esse talis locutio et ipsorum euangelistarum Matthei et Iohannis. nam et Mattheus dixit: inuenit hominem sedentem in teloneo, nec dixit \'inuenit me\', et Iohannes: hic est, inquit, discipulus, qui testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus quia
Abbreviated transcription (Latin):
tuo herode. dicit puerum iħm ab aegipt
animũ regis. ad monitus ꝑsomniũ ioseph. cũ
infante & matre eius fugit inaegyptd̃.
Demide uulgatis rebus quae intemplo fac¬
tȩ dictȩq fuerant. herodes se amagissen¬
sit inlusum. ac deinde ad xp̃i morte cupi¬
ens ꝑuenire. multos infantes sicut mathe¬
Indieb autͣ illis. uenit ioħs baptista¬
praedicais indeserto iudaeȩ & dicens.
Poententiam agite. ad ꝓpinquabit enim
regnum caelorum. Hic est enim qui
dictus est. ꝑ esaiam ꝓph&am dicentem.
Vox clamantis indeserto parate uiam dnĩ.
rectas facite semitas eius. Martus quoq
& lucas consentiunt. hoc esaiȩ testimo¬
niũ esse deiohanne. Nam plura uer¬
ba &iã consequentia. exeodem ꝓph&a
lucas cõmemorauit. cũ debaptista iohan¬
ne narrarent. Ioħs aut̃ euangelista ip¬
sum iohannem baptistam. deseipso idem
testimoniũ esaiae ꝓtulisse cõmemorat.
sicut nunc matheus dixxit quaedã iohan¬

Expanded text:
tuo Herode, dicit puerum Jesum ab Aegypttuo Herode, dicit puerum Jesum ab Aegyptanimum regis, admonitus per somnium Ioseph cum infante et matre eius fugit in Aegyptum. deinde diuulgatis rebus, quae in templo factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit inlusum ac deinde ad Christi mortem cupiens In diebus autem illis venit Jopraedicans in deserto Iudaeae et dicens paenitentiam agite adpropinquavit enim regnum caelorum hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem vox clamantis in deserto parate viam Domini rectas facite seet Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consequentia ex eodem propheta Lucas comrnemorauit, cum de baptista Iohanne narraret. Iohannes autem euangelista ipsum Iohannem baptistam de se ipso idem testimonium Esaiae protulisse commemorat, sicut nunc Mattheus dixit quaedam Iohan
Abbreviated transcription (Latin):
tids regionis & lisania abilinȩ tetrarchi
sub principibus sacerdotum anna & capꝰ
factum ẽ uerbũ dm̃ suꝑ iohannẽ ⁊acharis
luĩ indeserto. Nectam̃ intellegere di¬
mus hos hes id est hoc tempus harum po¬
tatum significasse matheũ cum dicer& is
illis diebus. sed inmulto longioris temi¬
ris spatiũ uoluisse accipi. qđ ait in illis d
Mox emm ut narrauit reuersum de aeꝗ¬
to xpm̃ mortuo herode. qđ utiq ten¬
re infantiȩ uł pueritiȩ euis factum es
ut possit constare qđ lucas de illo cums
exaegypto reuocatum cõmemorassc
us. continuo intulit. Indebus aut̃ illi
uenit ioħs baptista non utiq tantum mo¬
do pueritiȩ illius dies insinuans. sedo m
dies ab eius natuntate usq ad tempus q
p̃dicare ac baptitare coepit ioħs. quoti
annorũ narratur fuisse . cum ab illo be
On ullos. quod lucas narrauit inchebus
baptisim iohannis herodem fuisse tetras¬
chen galilaeae. quando &iam dñs uiue¬
nis baptiratus est. Alatheus aut̃ mor¬

Expanded text:
tetrarcha, sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto. Nec tamen intelligere debemus hos dies, id est hoc tempus harum potestatum, significasse Matthaeum cum diceret, In diebus illis; sed in multo longioris temporis spatio voluisse accipi, quod ait, In diebus illis. Mox enim ut narravit reversum de Aegypto Christum mortuo Herode; quod utique tempore infantiae vel pueritiae ejus factum est, ut possit constare quod Lucas de illo, cum ex Aegypto revocatum commemorasset Matthaeus, continuo intulit, In diebus autem illis venit Joannes Baptista, non utique tantummodo pueritiae illius dies insinuans, sed omnes dies ab ejus nativitate usque ad tempus quo praedicare ac baptizare coepit Joannes, quoannorum narratur fuisse cum ab illo bapnullos quod Lucas narravit, in diebus baptismi Joannis Herodem fuisse tetrarcham Galilaeae, quando etiam Dominus juvenis baptizatus est ; Matthaeus autem, mor
Abbreviated transcription (Latin):
gressos in regionem suam. illic p̃termi¬
sisse quae lucas narrauit gesta cirta dnm
intemplo &dicta asy meõne & anna. ubi
rursus lucas praet̾mittens ꝓfectionem
in aegyptũ quam narrat matheus. tam¬
quam continuã contexuit regressionẽ
ad ciuntatem narar&h. Siquis aut̃ uelit
unam narrationem exom̃ibus quae de
xpĩ natiuitate & infantia uł pueritia. in
Iutriusq narrationem ab alterutro. seu
dicantur. seu p̃termittantur ordinari
sic potest. Xp̃i aut̃ generatio sic erat.
Fuit indiebus herodis regis iudã sacer¬
dos quidam nomine tacharias deuice
abia. & uxor illi defiliabus aaron. & no¬
men eius elisab&h. Erant aut̃ iusti

Expanded text:
gressos in regionem suam, illic praetermigressos in regionem suam, illic praetermisisse quae Lucas narrauit gesta circa dominum in templo et dicta a Symeone et Anna, ubi rursus Lucas praetermittens profectionem in Aegyptum, quam narrat Mattheus, tamquam continuam contexuit regressionem ad ciuitatem Nazareth. Si quis autem nelit unam narrationem ex omnibus quae de Christi natiuitate et infantia uel pueritia in utriusque narratione ab alterutro seu dicuntur seu praetermittuntur, ordinare sic potest: Christi autem generatio sic erat. fuit in diebus Herodis regis Iuda sacerdos quidam nomine Zacharias de uice Abia et uxor illi de filiabus Aaron et nomen eius Elisabeth. eran
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. atq inde regressioe post herodis mor¬
tem ut iam inciuitate nazar&h habitarent.
quo ens lucas postea quam ꝑfecerunt intem¬
plo circa puerum omiã scđm legem dnĩ re¬
uersos esse cõmemorat. hic p̃roinde cog¬
noscendũ ẽ. quo de inceps ad c&era talia ualeat
nesimilit̃ moueant animũq conturbent.
sic unũ quẽq euangelistam contiriere nar¬
rationẽ suã. ut tamꝗ nihil praet᷑ mittentes.
series digestas uideatur. Iacitis enim quae
non uult dicere. sicea quae uult dicere illisquȩ
dicebat adiungi. ut ipsa continuo sequi uideant᷑.
Sed cum alt̾ eadicit quȩ alt̃ tacuit. diligenter
ordo consideratus. indicat locum ubi ea po¬
tuerit a quo p̃t̾missa sunt transilire . ut ea
quae dicere intenderit. ita superioribus
copular&. tamquam ipsa nullis int̾̃positis
sequerentur. Acꝑ hoc intelligitur mat¬
heus ubiait. somnio ad monitos magos
neredirent ꝑherodem . & ꝑ aliã uiã re¬

Expanded text:
tum atque inde regressione post Herodis mortum atque inde regressione post Herodis mortem, ut jam in civitate Nazareth habitarent, quo eos Lucas, posteaquam perfecerunt in templo circa puerum omnia secundum Legem Domini, reversos esse commemorat. Hic proinde cognoscendum est quod deinceps ad caetera talia valeat, ne similiter moveant animumque conturbent, sic unumquemque Evangelistam contexere narrationem suam, ut tanquam nihil praetermittentis series digesta videatur: tacitis enim quae non vult dicere, sic ea quae vult dicere, illis quae dicebat adjungit, ut ipsa continuo sequi videantur: sed cum alter ea dicit quae alter tacuit, diligenter ordo consideratus indicat locum ubi ea potuerit, a quo praetermissa sunt, transilire, ut ea quae dicere intenderat ita superioribus copularet, tanquam ipsa nullis interpositis sequerentur. Ac per hoc intelligitur Matthaeus, ubi ait somnio admonitos Magos ne redirent ad Herodem, et per aliam viam re
Abbreviated transcription (Latin):
dnm. & quoduenerunt pastores & uiderunt
uerum esse quod eis angłs nuntiauerant. & qđ
die circumcisionis suȩ nom̃ acceperit. & quae
post impl&os des purgationis mariȩ. idem
lucas narrat. quod attulerint eum adiheru¬
salem. & de symeone uł anna quae dixerint
deillo intemplo postea quã cognouerunt eũ
impl&um spũ scõ. omiã haec tac& matheus. Vn¬
de merito quaeritur quando facta sint. siue
quae matheus praet̾mittit : Quando quidẽ
qui uenerant aborientẽ. sequitur & narrat
ioseph ab angło ad monitum. ut cũ infante in
aegyptum fuger& ne abherode necaretur.
Deinde herodem illo non inuento. ab inmatu&
infra ꝓcieros occidisse. De functo aut̃ herode
redisse ab aegypto. & audito quod archelaus
iniudaea regnar& ꝓherode patre suo. habi¬
uideri potest. quod uel hic dicit. quae ille p̃¬
tͣmittit. uł ille cõmemorat. quae iste non
dicit: sed quaeritur quando fieri potuerint
quae contexit matheus deꝑfectione in aegyp¬

Expanded text:
deum et quod uenerunt pastores et uiderunt deum et quod uenerunt pastores et uiderunt uerum esse quod eis angelus nuntiauerit et quod die circumcisionis suae nomen acceperit, et quae post impletos dies purgationis Mariae idem Lucas narrat, quod attulerit eum ad Hierusalem, et de Symeone uel Anna, quae dixerint de illo in templo, posteaquam cognouerunt eum impleti spiritu sancto. omnia haec tacet Mattheus. Unde merito quaeritur, quando facta sint siue quae Mattheus praetermittit et Lucas dicit qui uenerant ab oriente, sequitur et narrat Ioseph ab angelo admonitum, ut cum infante in Aegyptum fugeret, ne ab Herode necaretur, deinde Herodem illo non inuento a bimatu et infra pueros occidisse, defuncto autem Herode redisse ab Aegypto et audito quod Archelaus in Iudaea regnaret pro Herode patre suo habiuideri potest, quod uel hic dicit, quae ille praetermittit uel ille commemorat quae iste non dicit. sed quaerituquae contexit Matthaeus de profectione in Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
pit coniugem suam. & non cegnoscebat eam
donec peperit filium suum primogenitum
& uocauit nomen eius iłim. Cum ergo na¬
tus ess& iħc inb&hleem iudae. indieb he¬
rodis regis. & c&era. Deciuitate b&hleem
matheus lucasq consentiunt. sed quomodo
& quaȩ causa ad eam uenerint ioseph & maru
lucas exponit. matheus pret̾mittit: Con¬
tra demagis aboriente uementibus. lucas
tac& matheus dicit. ita contexens. Ecce ma¬
gi aboriente uenerunt hierusolimam dicentes
biest quinatus ẽ rex iudaeorum : Vidimus
enim stellam eius in oriente. & uenimus ado¬
rare eum. udiens aut̃ hero des rex turbatꝰ ẽ
&c&era usq ad eũ locum ubi scriptumẽ. de
ipsis magis. qđ responso accepto in sompnis ne
redirent adherodem ꝑ aliam uiam regresiist᷑
in regionem suam. Hoc totum lucas prȩt̃misit.
sicut matheus non narrauit qđ lucas narrat in
prae sepi positum dnm. & quod pastoribus eum
natum angłs nuntiauerit. & quod multitudo
militiȩ caeli facta est cum angło laudantium

Expanded text:
coniugem suam: et non cognoscebat eam, donec peperit filium suum primogenitum, et uocauit nomen eius Iesum. cum ergo natus esset Iesus in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis, et cetera. De ciuitate Bethleem Mattheus Lucasque consentiunt; sed quomodo et qua causa ad eam uenerint Ioseph et Maria, Lucas exponit, Mattheus praetermittit. contra de magis ab oriente uenientibus Lucas tacet, Mattheus dicit ita contexens: ecce magi ab oriente uenerUbi est qui natus est rex Iudaeorum? Vidimus enim stellam eius in oriente et venimus adorare eum. audiens autem Herodes rex turbatus est, et cetera usque ad eum locum, ubi scriptum est de ipsis magis quod responso accepto in somnis, ne redirent per Herodem, per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. hoc totum Lucas praetermisit, sicut Mattheus non narrauit, quod Lucas narrat, in praesepi positum dominum et quod pastoribus eum natum angelus nuntiauerit et quod multitudo militiae caeli facta est cum angelo laudantium
Abbreviated transcription (Latin):
am hinc dep̃dicatione iohannis narrari
incipit. quã om̃s quattuor cõmemorant.
Nam & matheus post illa uerba quae ul¬
tima eius posui. ubi cõmemorauit exꝓ
ph&a testimoniũ qm̃ natareus uocabitur.
sequitur & adiunx̾it. In diebus aut̃ illis.
uenit ioħs baptista p̾dicans indeserto ui¬
daeae & c&era. Et marcus qui nihil de
natiuitate uł infantia uł pueritia dni
narrauit. hinc euangelii sumpsit in¬
itiũ. idest a iohannis praedcatione.
Sic enim exorsus est. Initiũ euangelu iħ xp̃i

Expanded text:
am hinc de praedicatione Iohannis narrari incipit, quam omnes quattuor commemorant. nam et Mattheus post illa uerba, quae ultima eius posui, ubi commemorauit ex propheta testimonium: quoniam Nazoreus uocabitur, sequitur et adiungit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit, hinc euangelii sumsit initium, id est a Iohannis praedicatione. sic enim exorsus est: initium euangelii I
Abbreviated transcription (Latin):
accipe puerum & matrẽ eius. & fuge inae¬
giptum. &esto ibi usq dum dicamtibi. Tutu¬
rum est emm. utherodes quaerat puerum
adꝑdendum eum. Qui consurgens accepit
puerum & matrẽ enis nocte. & recessit in
aegiptum. & erat ibi usq: adobitum hero dis.
ut adimpleret᷑ quod dictum est adño ꝑpro¬
ph&am dicentem. Ex aegypto uocaui filiũ
meũ : Tunc herodes uidens qm̃ in lusus
es&e a magis. iratis est ualde. Etmittens
occidit om̃s pueros quierant inb&hleem
& mom̃ib finibus eius abimatu & infra.

Expanded text:
accipe puerum et matrem eius et fuge in Aegyptum et esto ibi usque dum dicam tibi futurum est enim ut Herodes quaerat puerum ad perdendum eum qui consurgens accepit puerum et matrem eius nocte et recessit in Aegyptum et erat ibi usque ad obitum Herodis ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem ex Aegypto vocavi filium meum tunc Herodes videns quoniam inlusus esset a magis iratus est valde et mittens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem et in omnibus finibus
Abbreviated transcription (Latin):
a quo fuerit ad aptatus Antiqua ẽ enim c̃¬
su&eudo adoptandi &iam. in illo populo dĩ
ut sibi filios facerent quos nompsi genussent
Namexcepto qđ filia pharaonis moysen udor¬
tauerat. illa quippe aliengena fuit ipse a¬
cob nepotes suos exioseph natos uerbis ma¬
nifestissimis ad optauit dicens. Nuncitaq
filii tui duo qui factsunt tibi priusquã adte
ueuurem mcisunt efrem & manasse. tamꝗ
rnben &sy meon erunt mibi. alios uitenꝰ¬

Expanded text:
a quo fuerit adoptatus. Antiqua est enim coa quo fuerit adoptatus. Antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo Dei, ut sibi filios facerent quos non ipsi genuissent. Nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptaverat illa quippe alienigena fuit, ipse Jacob nepotes suos ex Joseph natos, verbis manifestissimis adoptavit dicens: Nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi priusquam ad te venirem, mei sunt: Ephraem et Manasse, tanquam Ruben et Simeon erunt mihi. Natos aute
Abbreviated transcription (Latin):
re xp̃m filiũ dauid. quaratione &iam ioseph
pat̾ enis recte appellatus est. quanto magi
stirpe dauid aliquã consangunitatẽ duxisse
dubitare utiq non debemus. Cuius feminȩ
qm̃ nec sacerdotale genus tacetur insinuante
luca qđ cognata eius ess& elisab&h. quã dicit
defiliabus aaron. firmissimȩ tenendũe carnc̃
xp̃i exutroq genere ꝓpagatã. & regũ scilic&
& sacerdotum. In quib ꝑsonis apud illũ populĩ¬
hebreorũ &iam mistica unctio figirabatu
id est chrisma unde api nom̃ eluc& tanto
ante &iam ista euidentissima significitio¬
ne praenuntiatum. Quare alios pro¬
generatores xp̃i matheus enumerat
alios lucas.
uos aut̃ mou& qđ alios ꝓgeneratores mat¬
heus enumerat descendens adauiđ usq ad
Lioseph. alios aut̃ lucaos ascendens aiosepħ usq
ad dauid facile ẽ ut aduertant duos pͥatres
habere ioseph. unũ aquo genitus. alterum

Expanded text:
re Christum filium Dauid, qua ratione etiam Ioseph re Christum filium Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte appellatus est: quanto magis, ariam de stirpe Dauid aliquam consanguinitatem duxisse dubitare utique non debemus! cuius feminae quoniam nec sacerdotale genus tacetur insinuante Luca, quod cognata eius esset Elisabeth. quam dicit de filiabus Aaron, firmissime tenendum est carnem Christi ex utroque genere propagatam, et regum scilicet et sacerdotum, in quibHebraeorum etiam mystica unctio figurabatur, id est, chrisma, unde Christi nomen elucet, tanto ante etiam illa evidentissima significatione praenuntiatum. CAPUT III.-- Quare alios progeneratores Christi Matthaeus enumerat, alios Lucas. 5. Quos autem movet, quod alios progeneratores Matthaeus enumerat, descendens a David usque ad Joseph , alios autem Lucas ascendens a Joseph usque ad David , facile est, ut advertant duos patres habere potuisse Joseph, unum a quo genitus, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
appellari minime dubitauit ubi ait. Pu¬
er aut̃ crescebat & confortabatur plenus
sapientia. & gr̃a dĩ erat inillo. Et ibant
parentes eius ꝑ om̃s annos iniherusalem
inhe sollẽpnitate paschȩ. Sed nequisq
hic parentes consanguineos potuis inariȩ
quã ipsã matrẽ eiuis intellegendo put&:
quid adillud respondebit. qđ ipse item
igitur ipse narr& non ex concubitũ io¬
seph sed ex maria uirgine natũ ap̃m
unde eum patrem eius appellat. nisi
quia uirũ eum mariȩ recte intelli¬
gimus sine cõmixtione carnis ipsa copulatione
coniungii & obhoc &im xpi patrẽ multo con¬
iunctius qui ex eius coniuge natussit . quãsi
e es& aliunde adoptatus : Vnde manifestĩ
est illud quodait. Sicut putabatur filius
io seph ꝓpt illos dixisse qui eũ ex ioseph sicut
alii homines nascuntur. natum arbitrabant᷑
riã exdauid nullã consanguinitatis origine
ducere. satis erat scđm istam rationẽ accipe¬

Expanded text:
appellare minime dubitauit, ubi ait: puappellare minime dubitauit, ubi ait: puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo. et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae. sed ne quisquam hic parentes consanguineos potius Mariae cum ipsa matre eius intellegendos putet, quid ad illud respondebit quod ipse item  illo? cum igitur ipse narret non ex concubitu Ioseph, sed ex . Maria uirgine natum Christum, unde eum patrem eius appellat, nisi quia et uirum Mariae recte intellegimus sine commixtione carnis ipsa copulatione coniugii et ob hoc etiam Christi patrem multo coniunctius, qui ex eius coniuge natus sit, quam si ei esset aliunde adoptatus? unde manifestum est illud, quod ait: sicut putabatur, filius Ioseph, propter illos dixisse, qui eum ex Ioseph, sicut alii homines nascuntur, natum arbitrabanturriam ex Dauid nullam consanguinitatis originem ducere, sat erat secundum istam rationem accipe
Abbreviated transcription (Latin):
eque enim faserat. ut eum obhoc aconiugi¬
tio mariȩ separandum putar& qđ non ex
eius concubitu. sed urgo peperit xpm̃.
hoc enim exemplo magnifice insinuatur.
fidelibus coniugatis. &iam seruata pari con¬
sensu continentia poss& ꝑmanere. uoca¬
riq coniugium. non ꝑmixto corporis sexii.
sae̾ custodito mentis affectu. p̃sertim quia
nasci eis &iam filius potuit sine illo con¬
plexu carnali qui propt̃ solos gignendos
filios adhibendus est. Neq enim̃ ꝓpt᷑ea
non erat appellandus ioseph pat᷑ xp̃i. quia ñ
eum concubendo genuerat. quando qui¬
dem recte pat̾ ess& &iam eius. quẽ nonex
sua coniuge ꝓcreatum. aliunde ad optass&
Putabatur quidẽ xp̃s &iam abit filius iosephꝰ
tam quam eius om̃ino carne ꝓgenitus sed
abeis hoc putabatur. quos mariȩ latebat
uirginitas. Nam lucas ait. Et ipse iħserit
incipens quasi annoꝵ triginta. nt putabat᷑
filius ioseph. Quitam̃ lucas non eiuspa¬
rentẽ solam mariã. sed ambos parentes

Expanded text:
eque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo peperit Christum. hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continentia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo conplexu carnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus est neque enim propterea non erat appellandus Ioseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat, quando quidem recte pater esset etiam eius quem non ex sua coniuge procreatum alicunde adoptasset. Pulabatur quidem Christus etiam aliter filius Ioseph, tamquam ex eius omnino carne progenitus, sed ab eis hoc putabatur quos Mariae latebat uirginitas. nam Lucas ait: et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Ioseph. qui tamen Lucas non eius parentem solam Mariam, sed ambos parentes eius
Abbreviated transcription (Latin):
quando in om̃ib gentib redderetur. qđ
diu ꝑ unã gentem̃ ꝓmittebat᷑ Promde
qui pph&as inte descensionẽ suã praemisit
ipse & apłos post ascensionẽ suam misit
Om̃ib aut̃ discipulis suis ꝑhomine quẽ adsũp¬
sit. tamꝗ membris sui corporis caput est
Itaq cum illi scripserunt quae ille ostendit &
quando quidem membra eius id operata sunt.
qđ dictante capite cognouerunt: Quid quid
enim ille desuis factis & dictis nos legere uo¬
luit hoc scribendum illis tamꝗ suis manibus
imperauit. Hoc unitatis consortiũ. & induĩ-¬
sis officiis concordum membroꝵ sub uno ca¬
pite ministerium. quisquis intellexerit: non
alit̃ accipiet qđ narrantib discipulis xp̃i in
euangło legerit. quã supsam manũ dñi quã
in ꝑprio corpore gestabat scribentẽ conspex¬
erit. Quã obrem: illa potius iam uideamus
qualia sint. quaeputant euangelistas sibi scrip¬
sise contraria. Quod parum intellegentib
uiderȩ potest. ut his quaestionib dissolutis.

Expanded text:
ibus gentibus redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. proinde qui prophetas ante descensionem suam praemisit, ipse et apostolos post ascensionem suam misit. omnibus autem discipulis suis per hominem, quem adsumpsit, tamquam membris sui corporis caput est. itaque cum illi scripserunt quae ille ostendit et diquandoquidem membra eius id operata sunt, quod dictante capite cognouerunt. quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere uoluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperauit. hoc unitatis consortium et in diuersis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in euangelio legerit, quam si ipsam manum domini, quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit. quamobrem illa potius iam uideamus qualia sint quae putant euangelistas sibimet scripsisse contraria — quod pirum intellegentibus uideri potest —, ut his quaestionibus dissolutis
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xpm̃ etiã p̃sentẽ in carne uiderunt
Cui non solũ eaquȩ ex ore eꝰ audita ueł abilo
suboculis sins operata dicta meminerant
uerũ etiam quȩ priusquã illi ꝑdiscipulatũ
Aabeserant in ei natiuntate ueł in fintia atu
pueritia diuinitꝰ gesta & digna memigra
sut abipso siue a parentib: ei siue aquibus
lib& alus certissimis in dicus a Sfidelis uius
testimnonus requrere & cognoscert potuer¬
umn posito sibi euangeli tandimu nere genert
humnano anmintiare cunrarunt. Quce quda
hoc ẽ matheus ł iobs. enam scripta de illo
qe scribenda uisa sunt libris singulis edi¬
derant i lene putiret᷑ qđ adetina ad pcipien¬
dñ & pdicandũ euangeliu int et alaquiti
unĩ : iAnnuntient qui eundẽ dnm hc in
casue a pparentẽ discipulatu famula me secu¬
di sunt. anhiqu ex illis fidelit coptlante ser

Expanded text:
istum etiam praesentem in carne uiderunt, cuius non solum ea, quae ex ore eius audita uel ab illo sub oculis suis operata dicta et facta meminerant, uerum etiam quae, priusquam illi per discipulatum adhaeserant, in eius natiuitate uel infantia uel pueritia diuinitus gesta et digna memoria siue ab ipso siue a parentibus eius siulibet aliis, certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, imposito sibi evangelizandi munere, generi humano annuntiare curarunt. Quorum quidam, hoc est Matthaeus et Joannes, etiam scripta de illo, quae scribenda visa sunt, libris singulis ediderunt. Ac ne putaretur, quod adtinet ad percipiendum et praedicandum euangelium, interesse aliquid, utrum illi adnuntient, qui eundem dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt, an hi, qui ex illis fideliter conper
Abbreviated transcription (Latin):
defuncti coniugẽ duxerat. Ite ubi dixi
lucas u ad ipsũ dlauii ꝑ nathan ascendit
ꝑ que ꝑpħam ds̃ peccatũ illius exprauit
ꝑcuius nominis ꝓpħam dicere diperde¬
bui e putaretur idem fuisse homo ũ
alter fuerit quauis & ipse hoc uo careu
autera om nes diuinasrũ
auctoritates quȩ sc̃is litteris comtinent᷑
euangeliũ merito excellit. Qđen iex¬

Expanded text:
defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascenditetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. ter omnes diuinas auctoritates, quae sanctis litteris continentur, euangelium merito excellit. quod e
Abbreviated transcription (Latin):
R eosdem annos quib paulatim reũt¬
ubros de trintate dictabiã scripsi
& alios labore continuo int̃ po¬
nens eos illoꝵ tẽporib in quib sunt libri
quatauor de consensu euangelistarũ: ꝓo¬
u eosqui tãquã dissentientis calinsantur.
Quos primꝰ lber aduersas illos conscriot ast
qui tãquã maxime sapientẽ a pm̃urtts
norant uel honorare se fingunt : &uideo
nolunt euangelio credere quia non abeo
illa conscripta sunt sed ab ei discipulis.
quos exnstimant ei diumitatẽ qua crede¬
ret̾ as̃ errore tribuisse In quo libro quod¬
est quidẽ & hoç credibileꝰ ut ebres ur dortũ
abrahei dict ee uideanit᷑ set exil oeleri¬
us intelligunt᷑ appellati qͥui uo caba ter
ebertãquã eberei. de quareonlibro sexto
de umo deciuntate di satis disserii. insdo
cũ agerem de duob patrib ioseph. abalceto
doxigenitũ. ab aetero anoptoesu.: Seli dicen¬
dũ fuit. alter adoptatũ. Defien eoleniren
Cecum̃ qui eũ genuit. eius matrt frapis

Expanded text:
r eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse. In quo libroest quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto enim, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris
Abbreviated transcription (Latin):
d̃. & c&era quae adid quod nunc agitur non ꝑtine
Hocergo matheus cõmemoruit dicens demaru.i
uenta est in utero habens despũ scõ. Nec contr
est quia lucas exposuit. id quod matheus pret̾m¬
sit. cum despũ scõ maria concipisse uterq testi
sicut nonest contrarium quia matheus deino
conectit quod lucas p̃termittit. Sequitur o¬
enim & dicit matheus. Ioseph aut̃ uireius cũ
ess& iustus & noll& eam traducere. uoluit or¬

Expanded text:
 caetera, quae ad id quod nunc agitur non pertinent. Hoc ergo Matthaeus commemoravit dicens de Maria, Inventa est in utero habens de Spiritu sancto: nec contrarium est quia Lucas exposuit id quod Matthaeus praetermisit; cum de Spiritu sancto Mariam concepisse uterque testetur: sicut non est contrarium quia Matthaeus deinceps connectit quod Lucas praetermittit. Sequitur enim, et dicit Matthaeus: Joseph autem vir ejus cum esset justus, et nollet eam traducere, voluit o
Abbreviated transcription (Latin):
ius animam ꝑtransi & glacdius. ut reuelent᷑
ultis corhibus cogitationes. Eterat anna
hetissa filia fanuhel detribu aser. haecꝓ
eserait in diebus multis. & uixerat cum iuro
uo annis septẽ a uirginitate sua. Et haec ui¬
dua usq ad annos octoginta quattuor. quȩ
non discedebat de templo ieiumis &obse¬
rationib serinens nocte acdie. Ethaec ip

Expanded text:
ius animam pertransiet gladius, ut reuelentur ex multis cordibus cogitationes. et erat Anna prophetissa filia Fanuhel de tribu Aser. haec processerat in diebus multis et uixerat cum uiro suo annis septem a uirginitate sua, et haec uidua usque ad annos octoginta quattuor, quae non discedebat de templo ieiuniis et orationibus seruiens no
Abbreviated transcription (Latin):
ille alterũ. alterũ iste nar rauit.
Sane considerandũ ẽ. quomodo
hic dictũ sit. ñ me uidebitis a¬
modo do nec dicatis. Benedictꝰ
qͥ uenit ĩ nomine dnĩ. cũ secun¬
dũ cundẽ matheũ iã hoc dixe¬
rint. Etlucas enĩ dicit hoc esse
responsũ ad nõ illis qͥ eũ monu¬
erant ut ir& inde. qm̃ uell& cũ
herodes occidere . Ibi etiã ad¬
uersus ipsã hierusalẽ ea prors
uerba ab illo esse dicta cõmemo¬
rat. quȩ hic matheus. Sic enĩ
narrat᷑ secundũ lucã. In ipsa
die accessert̃ quidã pharisȩorũ
dicentes illi. Exi & uade hinc.

Expanded text:
ille alterum. alterum iste narrauit. ille alterum. alterum iste narrauit. Sane considerandum est, quomodo hic dictum sit: non me uidebitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini, cum secundum eundem Mattheum iam hoc dixerint. et Lucas enim dicit hoc esse responsum a domino illis qui eum monuerant, ut iret inde, quoniam uellet eum Herodes occidere. ibi etiam aduersus ipsam Hierusalem ea prorsus uerba ab illo esse dicta commemorat, quae hic Mattheus. sic enim narratur secundum Lucam: in ipsa die accesserunt quidam Pharisaeorum dicentes illi: exi et uade hi
Abbreviated transcription (Latin):
queret᷑ inquit. rogauit illũ quidam
pharisȩus. ut prander& apud se. & in¬
gressus domũ recubuit. Phariseus
autẽ coepit in trase reputans dicere
quare ñ baptizatꝰ es s& ante prandiũ.
Et ait dñs ad illũ. Nunc uos phari¬
sei qđ deforis ẽ calicis & catini mun
mundatis atq hinc iã cetera in eos¬
dẽ pharisȩis & scribas & legis doctores
talia dicit. qualia matheus hoc loco
quẽ nunc considerandũ suscepimꝰ
Quã quã ergo ita ista matheus cõme¬
mor& ut quã uis domũ illius pha¬
risei ñ nomin&. ñ tamen locũ ex¬
primat. ubi dicta sint quo repug¬
n& aliqͥd illi domuicłamen quia
iã uenerat dñs in hierus ale̾ abgali¬
lea. & post eiꝰ ad uentũ ita supẽrio¬
rausq ad hunc sermonẽ contea¬
unt᷑. ut ꝓbabilit̾ accipiant᷑ in hie¬
rusalẽ gesta: lucas autẽ illud nar¬
rat. cũ adhuc dñs iter ager&
in hierus alẽ. uident᷑ mihi simi¬
les duo es se sermones. quorũ

Expanded text:
queretur, inquit, rogauit illum quidam queretur, inquit, rogauit illum quidam Pharisaeus, ut pranderet aput se, et ingressus recubuit. Pharisaeus autem coepi esset ante prandium. Et ait Dominus ad illum: Nunc vos, Pharisaei, quod de foris est calicis et catini, mundatis. Atque hinc jam caetera in eosdem Pharisaeos et Scribas et Legis doctores talia dicit, qualia Maquem nunc considerandum suscepimus. quamquam ergo ita ista Mattheus commemoret, ut, quamuis domum illius Pharisaei non nominet, non tamen locum exprimat, ubi dicta sint, quo repugnet aliquid illi domui, tamen quia iam uenerat dominus in Hierusalem a Galilaea et post eius aduentum ita superiora usque ad hunc sermonem contexuntur. ut probabiliter accipiantur in Hierusalem gesta, Lucas autem illud narrat, cum adhuc dominus iter ageret in Hierusalem, uidentur mihi similes duo esse sermones, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quȩcumq dixxerint uobis. seruate & faci¬
te. Sedđ mopera uero ipsoꝵ. nolite facere: DicuNł
enĩ & non faciunt & cętera usq ad illud ubi
ait non me uidebitis a modo doneo dicatis be¬
nedictus qui uenit in nomine dñi. Similem
sermonẽ habus se dñm ad uersus phariseos
& scribas legisq doctores lucas quoq com¬
memorat: sed indomo cuiusdã pharisȩa qͥ
eũ uocauerat ad conuiuiũ. Qđ ut nar¬
rar& digres sus erat amatheo circa illũ
locũ ubi ambo cõmemorauerant qđ
dictũ est ad ño de signoionȩ triũ dierũ
& noctiũ. & deregina austri. & denini¬
uitis & de sp̃ũ inmundo qui redit & in¬
uenit mundatã domũ. Post quẽ ser¬
monẽ. dicit mathtus Ad huc eolo¬
quente ad turbas. ec̃ce mater eiꝰ & fr̃s
stabant foris quȩrentes loqui ei. Liucas autẽ
in eo sermone dnĩ. cõmemoratis ȩti¬
am quibusdã quȩ matħ dixis se dnm
pręter misit ab ordine. Quẽ cũ mat¬
heo tenuerat: ita di gredit᷑. Et cũ lo¬

Expanded text:
 facite; secundum opera uero eorum nolite facere. dicunt enim et non faciunt, et cetera usque ad illud ubi ait: non me uidebitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini. similem sermonem habuisse dominum aduersus Pharisaeos et scribas legisque doctores Lucas quoque commemorat, sed in domo cuiusdam Pharisaei, qui eum uocauerat ad conuiuium. quod ut narraret, digressus erat a Mattheo circa illum locum, ubi ambo commemorauerant quod dictum est a domino de signo Ionae trium dierum et noctium et de regina Austri et de Nineuitis et de spiritu inmundo, qui redit et inuenit mundatam domum. post quem sermonem dicit Mattheus: adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres stabant foris quaerentes loqui ei. Lucas autem in eo sermone domini commemoratis etiam quibusdam quae Mattheus dixisse dominum praetermisit ab ordine, quem cum Mattheo tenuerat, ita digreditur: cum lo
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatũ eũ exaliorũ uerbis creden¬
tem dixisse accipiamus. aut ad luc sicut
lucas conmemorat hesi tantem. Preser¬
tim quia & marchus qui superius duerat
abalus fuisse dictũ. quod io hannes amor¬
tius resurrexit. in rx tremo tamen ipsũ
herodẽ dixisse nontacet. quẽ ego de¬
collaui iohannẽ. hic amortuis resur¬
reit. Quꝑitẽ uerba duobus modis
pronũtiari possunt ut aut confir¬
mantis aut dubitantis intellegantur.
Cũ aut̃ lucas postea quãhioc con me¬
morauit in aliud transiat. duo isti mat¬
lrus & marns exac occasione narrant.
quẽ ad modũ sit ab herode iohannes

Expanded text:
confirmatum eum ex aliorum uerbis. credenconfirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem dixisse accipiamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia et Marcus, qui superius dixerat ab aliis fuisse dictum quod Iohannes a mortuis resurrexerit, in extremo tamen ipsum Herodem dixisse non tacet: quem ego decollaui Iohannem, hic a mortuis resurrexit. quae item uerba duobus modis pronuntiari possunt, ut aut confirmantis aut dubitantis intellegantur. cum autem Lucas, posteaquam hoc commemorauit, in aliud transeat, duo isti, Mattheus et Marcus, ex hac occasione narrant, quemadmodum sit ab Herode Iohannes
Abbreviated transcription (Latin):
rexit. Etait herodes. Iohannẽ ego
de colla ui: Quis est aut̃ iste dequo audio
ego talia: etqurrebat uidere eũ. Inhis¬
ad hoc dũtaxat quodalii dixerint non
herodes. iohannẽ amortuis resurrerisse.
Sł O quia harsttantẽ comnirmorauit
herodẽ uerbaq ciusita postra posut di¬
centis io hannẽ ego de collautt. Quisaut̃
est iste. dequo audio ego talia. Intelle¬
gendũ est aut post hanc harsitationr̃
confirmasse in animosuo. qđ ab aliis
dicebatur: cũ ait purrissuis. sicut matłis
narrat. Etait purrissuis. Hic est iohan¬
nes baptista. ipse surrent a mortuis.
Etideo iurtutes operantur inro. Aut
ita pronuntianda sut hec uerba. ut
harsitantẽ adluc indicent. Sirnĩ di¬
cer&. nimquid nã hicest: autnũ quid
forte hucest iohannes baptista. nonop̃
esset ad monere aliquid depnuntia¬
tione. qui a dubitans atq hesitans in¬
tellegatur. Nunc quia illa urrba dest̃
utroq modo ꝓnũtiari potest ut aut

Expanded text:
rexit et ait Herodes Iohannem ego rexit et ait Herodes Iohannem ego decollavi quis autem est iste de quo audio ego talia et quaerebat videre eum et read hoc dumtaxat quod alii dixerint, non Herodes, Iohannem a mortuis resurrexisse. sed quia haesitantem commemorauit Herodem uerbaque eius ita postea posuit dicentis: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? intellegendum est aut post hanc haesitationem confirmasse in animo suo quod ab aliis dicebatur, cum ait pueris suis, sicut Mattheus narrat: et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo, aut ita pronuntianda sunt haec uerba, ut haesitantem adhuc indicent. si enim diceret numquidnam hic est?\' aut \'numquid forte hic est Iohannes baptista?\' non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. nunc quia illa uerba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut
Abbreviated transcription (Latin):
ieo. Mardius hoc idẽ etrodẽ mododicit.
scd non eodẽ ordine. Nã postra quã disci¬
pulos dñs nusit. dicens eis. Nequid in uia
ferrent nisi uirgã tantũ. terminato eoser¬
monr quantũ ab illo com memoratũ est.
etiã hoc subieat. nulla tamen facta neces¬
sitate. quahoc etiã consequenter gestũ esse.
intellegere cogeremur. Sicut nec mathrus.
in illo enĩ tenpr̃ dixit. non iillo dre uel
hora. Nisi quod marcus. non quod herodes
daerit. sed dicebant inquit quia io hannes
baptista surrent amortius. Matheus uͦ
dripso herode. ait inquid puerissius.
Lucas etiã eũ narradi ordinẽ quẽ marc̃
tenens. necipse sanr etiã rerũ gestarũ.
eundẽ ordinẽ fuisse credi cogens. ita hoc
idẽ com moemorat. Audunt aut̃ inquit
herodes tetrarha omã que fiebant ab eo
ethesi tabat. toquod diceretur a quib¬
dã qui a ioliannes surrenit amortuis.
a quib dã quia helias apparuit. Ab aliis
aut̃. quia ꝓplixta unus deantiquis sur¬

Expanded text:
Marcus hoc idem et eodem modo dicit, sed non eodem ordine . Nam posteaquam discipulos Dominus misit, dicens eis ne quid in via ferrent, nisi virgam tantum, terminato eo sermone, quantum ab illo commemoratum est, etiam hoc subjecit, nulla tamen facta necessitate, qua hoc etiam consequenter gestum esse intelligere cogeremur: sicut nec Matthaeus; In illo enim tempore dixit, non, In illo die, vel hora: nisi quod Marcus non quod Herodes dixerit, sed, Dicebant, inquit, quia Joannes Baptista surrexit a mortuis: Matthaeus vero de ipso Herode, Ait, inquit, pueris suis. Lucas etiam eum narrandi ordinem, quem Marcus, tenens, nec ipse sane etiam rerum gestarum eumdem ordinem fuisse credi cogens, ita hoc idem commemorat: Audivit autem, inquit, Herodes tetrarcha omnia quae fiebet haesitabat eo quod diceretur a quibusdam quia Iohannes surrexit a mortuis a quibusdam vero quia Helias apparuit ab aliis autem quia propheta unus de antiquis sur
Abbreviated transcription (Latin):
scđm matheũ dicitur. quid me interrogas de
bono : scđm illos autẽ quid medicis bonum:
Nam quidme in terrogas debono: Ad illud magi
referri potest quod aitꝰ. quȩrens qͥđ bonifacia
Ibi eñ ae bonũ nominauit & interrogatio est.
magister autẽ bone nondũ est interro gatio:
om modissime ergo intelligitur utrũq dictum
quid me dicisbonũ : & interro gasme debono
⁊tbi secreto duodecim discipulis depassio¬
ne sua predixit. & mater filiorum ⁊ebe¬
dei cum filiis suis petit ut unus ete Ad dex¬
teram eiꝰ & alter ad sinistram sederet.
quomodo non repugnet ma theus
alus duobus.
equitur matheus & dicit Et ascendens iħs hiero¬
solim̃a ad sumpsit duo decim discipulos secreco.
& ait illis: Ecce ascendimus hieru solima. &

Expanded text:
secundum Mattheum dicitur: quid- me interrogas de secundum Mattheum dicitur: quid- me interrogas de bono? secundum illos autem: quid me dicis bonum? nam quid me interrogas de bono? ad illud magis referri potest quod ait ille quaerens: quid boni faciam? ibi enim et bonum nominauit et interrogatio est, magister autem bone nondum est interrogatio. commodissime ergo intellegitur utrumque dictum: quid me dicis bonum et interrogas me de bonoUbi secreto duodecim discipulis de passione sua praedixit et mater filiorum Zebedaei cum filiis suis petit, ut unus eorum ad dexteram eius, alter ad siniquomodo non repugnet Matthaeus aliis duobus. 124. Sequitur Matthaeus, et dicit: Et ascendens Jesus Jerosolymam assumpsit duodecim discipulos secreto, et ait illis: Ecce ascendimus Jer
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matheus: Tunc oblati sunt ei paruuli
ut manus eis inponer& & oraret: Discipuli autꝰ
increpabant eos. & ceterã usq ad illud ubiait
multi sunt enĩ uocati paucꝰ autẽ electi. Hic
cũ matheo marcus ordine tenuit. sed de conductis
operariis adueneam. solus matheus inter ponit
utas autẽ cũ membs  set illud qđ eis dixit quȩrea¬
tib interse quis nã maior ess&. ad iunxit & de
illo quẽ uiderant eitientẽ demonia. cũ eũ seque¬
retur: Inde iam digreditur ab istis duob: ubiat
confrrmasse fatiem suã ut iret in hierusalẽ : ac
post multa inter posita occurrit eis rursus ad com¬
memorandũ istũ diuitẽ cui dicitur uende om̃ia que
habes. Quȩ nunc isti commemorant exordino
qđ partter eunt: Nam etiã lucas deistis par¬
uulis antequã diuitis antequa faciat mentiono
quẽ ad modũ & isti non prȩtormittit : De illo gͦ¬
diuite quiquęrit quid boni faciat ut uitã acerui
consequatur. potest uideri distare aliquid qđ

Expanded text:
equitur Mattheus: tunc oblati sunt ei paruuli, ut manus eis inponeret et oraret. discipuli autem increpabant eis, et cetera usque ad illud ubi ait: multi sunt enim uocati, pauci autem electi. hunc cum Mattheo Marcus ordinem tenuit, sed de conductis operariis ad uineam solus Mattheus interponit. Lucas autem cum commemorasset illud quod eis dixit quaerentibillo quem viderant ejicientem daemonia, cum eum non sequeretur: inde jam digreditur ab istis duobus, ubi ait eum firmasse faciem suam ut iret in Jerusalem ; ac post multa interposita occurrit eis rursus ad commemorandum istum divitem cui dicitur, Vende omnia quae habes ; quem nunc isti commemorant ex ordine quo pariter eunt. Nam ibi etiam Lucas de istis parvulis, antequam divitis faciat mentionem, quemadmodum et isti, non praetermittit. De illo diuite, qui quaerit, quid boni faciat, ut uitam aeternam consequatur, potest uideri distare aliquid, quod