comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pucros ei solitos immolarisicut apoenis. & aqͥbusclã
ctiã maiores sicut agallis: quia omniũ seminũ
optimum est genus humanũ. De hac crudelissima
uanitate. quid opus est plura dicere: hoc pocius
aduertamꝰ atq teneamꝰ has int̾pretationes ñ referri
ad dm̃ uerũ. uiuã. incorporeã. in cõmutabilẽq: na¬
turam. aquo uita in et̃nũ beata poscenda est: sed
earum eẽ fines inreb corporalibus. tẽporalib. muta¬
bilibus. atq mortalib. Qđ celũ inqͥt patrẽ saturnꝰ¬
castrasse infabulis dicitur: hoc significat. penes
saturnũ non penes cęlũ semen eẽ diuinur Hoc ꝓpterea
quantũ intelligi datur: quia nichil incȩlo de semi¬
nib nascitur. Sed ecce saturnꝰ si celi est filius: iouis
est filius. Cȩlumenĩ eẽ iouem: innumerabilit̃ & dili¬
genter affirmant. Ita ista quȩ aueritate non ueniu&:
plerum.q & nullo impellente seipsa subuertunt.

Expanded text:
pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam majores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genus humanum. De hac crudelissima vanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius advertamus atque teneamus, has interpretationes non referri ad verum Deum, vivam, incorpoream, incommutabilemque naturam, a quo vita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus atque mortalibus. Quod Coelum, inquit, patrem Saturncastrasse in fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Caelum semen esse diuinum\'. Hoc propterea, quantum intellegi datur, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Sed ecce, Saturnus si Caeli est filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem innumerabiliter et diligenter adfirmant. Ita ista, quae a ueritate non ueniunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt.
Abbreviated transcription (Latin):
glebam. quid hoc ad id ualet qđ manib hominũ sem̃
gleba cooptum est: Nun qͥd ideo non est ut cȩtera deuo¬
ratum. qđ gleba cooꝑtum est: Ita enĩ hoc dictum est.
quasi quiglebã opposuit sem̃ abstulerit: sicut sat᷑no
phibent oblata gleba ablatũ iouem ac non pocius
gleba sem̃ operiendo. fecerit illud diligentius deuo.¬
rari. Deinde isto modo semen est iuppit̃. nonseminis
causa: qđ paulo ante dicebat᷑. Sed quid facient
homines. qui cũ res stultas interp̃tant᷑. non inue.¬
niunt quid sapienter dicatur : Falcc̃ habet inquit:
ꝓpter agriculturã. Certe illo regnante nondũerat
agricultura. & ideo priora eius tempora ꝑhibentur
sicut idem ipse fabellas interp̃tatur: quia pͥmi ho¬
mines exh.s uiuebant seminibus. quȩ terra sponte
gignebat. Anfalc̃e sceptro ꝑ̾dito accepit. ut qͥ primis
temporib reafuerat ociosus. regnante filio fieret
operarius laboriosus: Deinde ideo dicitur aqͥbusdã

Expanded text:
glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est? Numquid ideo non est, ut cetera, deuoratum, quod gleba coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicatur? Saturnum habet, inquit, propter agriculturam.\' Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora eius tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his uiuebant seminibus, qugignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
regno: quã id qđ iste interp̃tatur. ideo saturnum
patrẽ aioue filio superatũ. qđ ante est causa quȩ ꝑti¬
net ad iouẽ. quã semen qđ ꝑtinet ad sacurnũ. Sienĩ
hoc ita cẽt: nun quã saturnꝰ prior fuisset. nec pater
iouis cẽt. Semꝑenim semencausa pͣcedit: nec un qͣm
generatur ex semine. Sedcũ conant᷑ uanissimas
fabulas siue hominũ res gestas uelut naturalibus
interp̃tationib honorare: etiã homines acutissimi
tantas patiuntur angustias. ut eoꝵ quoq uanitatẽ
exeo essent solitũ deuorare: qđ eo semina unde
nascerentur redirent:. Et qđ illi ꝓioue gleba obiec¬
ta est deuoranda: significat inqͥt manib humanis
obrui coepta serendo fruges. ante quã utilitas aran.
dicẽt inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa t̾ra:
non semina: Ipsa enim quodamodo deuorat quȩ
genuerit: cum ex ea nata semina in eã rursus reci.¬
pienda redierint: Et qđ ꝓloue accepisse dicitur

Expanded text:
regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Ioue filio superatum, quod ante est causa quae pertinet ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, numquam Saturnus prior fuisset nec pater Iouis esset. Semper enim semen causa praecedit nec umquam generatur ex semine. Sed cum conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uanitatem ex eo essent, solitum deuorare, quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue accepisse dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
tribam. Sed ut
instituta sunt. Neq enĩ sicut sciebat eẽ mun.
.eẽ cȩlũ & terrã: celũ siderib fulgidũ. terrã
unib fertilẽ. atq huius modi cętera. sicut
anc totã molẽ atq naturã ui quadã in uisibili
c prȩpotenti regi atq a ministrari certa animi
stabilitate credebat: ita poterat affirmare de iano
qđ mundus ipse cẽt. aut de saturno inuenire quo
modo & iouis pater cẽt. & ioui regnanti subditus
factus eẽt. & cętera talia: de quib credibilior retd¬
abbis qui eos adulando deos eẽ uoluerunt. ex eoꝵ
ingenio. moribus. actibus. casibus. sacra & so lennia
constituta: atq hȩc paulatĩ ꝑ animas hominũ doe¬
monib si miles & ludicrarũ rerũ auidas irrependo
longelateq uulgata. ornantib ea mendacus poeta¬
rum: & adea fallacib spiritib seducentibus. Eaci¬
lius enimfieri potuit ut iuuenis impius uł abimpio
patre interfici metuens & auidus regni. patrẽ pelleret

Expanded text:
ribam, sed ut instituta sunt. Neque enim, sicut sciebat esse mundum, esse caelum et terram, caelum sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnanti subditus factus esset et cetera talia. CAPUT cuique eorum ab his qui eos adulando deos esse voluerunt, ex ejus ingenio, moribus, actibus, casibus, sacra et solemnia constituta, atque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerlonge lateque uulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑtundus uocaret᷑: maius contra cũ ꝓuxoris pudic¬
tia posceret maritus auxiliũ. quamfocta contra silua¬
num. Sed quid hoc dicã cum ibi sit & priapꝰ nimius
masculus. suꝑ cuius immanissimũ & turpissimum
fascinum sedere noua nupta iubebat᷑. more honestis¬
simo & religiosissimo matronarũ : Tant iłħ e et
theologiam ciuilẽ atheolgia fabuloso url es
atris. templa abscenis. sacra pontificũ acarminib
poetarum: uelut res honestas a turpib. ueraces a falla¬
cibus. graues aleuib serias a ludicris. appetendas¬
a respuendis. qua possunt cuasi conent᷑ subtilitatę
discernere. Intelligimꝰ quid agant: Illam theatricã
& fabulosam theologiã ab ista ciuili pendere nouer̃.
& ei de carminib poetarũ tanquam de speculo
resultare. & ideo ista exposita quam dam nare ñ
audent. illã cius imaginẽ liberius arguunt & rep̃¬
hendunt: ut qui agnosunt quid uelint. & hane

Expanded text:
et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudiciet Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuiba respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intelligimus quid agant: illam theatricam et fabulosam theologiam ab ista civili pendere noverunt, et ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid velint, et hanc
Abbreviated transcription (Latin):
est innocentia deoꝵ. ista concordia : Hęccine sunt
numina salubria urbiũ: magis ridenda quã ludibria
theatroꝵ: Qũ mas & femina coniunguntur:
adhibetur deus iugatinꝰ. Sit hoc ferendũ. Sed domũ ẽ
ducenda quȩ nubit: adhibetur & deus domiducus.
cũ uiro: additur dea manturna: Quid ultra quȩrit᷑:
Parcatur humane uerecundiȩ. ꝑagat cętera concu.¬
piscentia carnis & sanguinis ꝓcurato secreto pudoris.
dicitur nũcupata. quod sine di
numinibus. nonne cũ credunt coniugati
pudore afficiunt᷑ ut & ille minus moueat᷑. & ile
reluctetur : Et certe si ad est uirginiensis deaut us¬
ni zona soluat᷑. si ad est deus sũbigus ut uiro subis
dea ꝑtunda ibi quid facit: frubescat. eat foras: A
aliquid & maritꝰ. Ualde in honestum est: ut qđ uocãt
illa. impleat quisquã nisi ille. Sed forte ideo tolera
quia dea dicitur eẽ nondeus: Namsi masculus crederes

Expanded text:
est innest innnumina salubria urbium magis deridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus, sit hoc ferendum, sed domum est ducenda que nubit, adhibetur et deus Domiducus, cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. dicitur nuncupata, quod sine ui , quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; imatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut, quod uocatur illa, quisquam inpleat nisi ille. Sed forte ideo toleratur, quia dea dicitur esse, non deus. Nam si masculus crederetur
Abbreviated transcription (Latin):
quam ledere quenquã innocentẽ: tamen mulieri
foetȩ post partũ tresdeos custodes cõmemorat adhi¬
beri. ne siluanus deus ꝑ noctẽ ingrediat᷑ & uexet.
eoꝵq custodũ significandoꝵ causa tres homines noctu
circuire limina domus. & primolimen securi ferire:
postea pilo. tercio deuerrere scõpis: ut hisdatis culturȩ
signis. deus siluanꝰ ꝓhibeatur intrare: qđ neq arbores
cȩduntur ac putant᷑ sine ferro. neq phar conficitur
sine pilo. neq fruges coaceruant᷑ sine scopis: Ab his
autẽ trib rebus. tres nũcupatos deos. intercidonam
a securis intercisione. pilumnũ apilo. deuerrã abscopis:
quib dus custodib contra uim dei siluani focta con-¬
seruaret᷑. Ita contra dei nocentis sȩiutiã non ualeret
custodia bonoꝵ: nisi plures essent aduersus unum.
eiq aspero. horrendo. inculto: ut pote siluestrisiguis
culturȩ. tanquã contrariis repugnarent.: Itane ista

Expanded text:
quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugnarent. Itane ista
Abbreviated transcription (Latin):
liberam quam etiã uenerẽ putant. qđ & ipsas ꝑhibean
semen emittere: & obhȩc libero eandem uirilẽ corporis
partem intemplo poni femintã libere. Ad hȩc addu&
mulieres attributas libero: & uinũ ꝓpter libidinẽ
concitandã. Sic bachanalia sũma celebrabant᷑ insania:
ubi uarro ipse confitetur abachantib talia fieri non
potusse: nisi mente cõmota: Hȩc tamen postea dis-¬
plicuerunt senatui saniori: & ea iussit auferri. Saltẽ
ꝓdus habentur: in hominũ mentib possint. Hȩc
certe nonfierent in theatris. Ludunt quippe ibi non
furunt: quamuis deos habere qͥ etiam ludis talibus
delectentur. simile sit furoris: Quale autẽ illud est
quodcum religiosũ a suꝑstitiosa ea distinctione discer.¬
nat ut asuꝑstitioso dicat timeri deos. areligioso autem
tantum uereri ut parentes nonut hostes tumcri: atq
om̃s ita bonos dicat ut facilius sit eos nocentib parcere.

Expanded text:
Liberam, quam et Venerem putant. Quod et ipsam perhibeant Liberam, quam et Venerem putant. Quod et ipsam perhibeant semina emittere: et ob hoc Libero eamdem virilem corporis partem in templo poni, femineam Libere. Ad hec, addunt mconcitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania. Ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse, nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerdum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere
Abbreviated transcription (Latin):
limos formis. ȩtatibus. seacu. habitu. coniugus gene.¬
rationibus. ritibus: In quib omĩb aut homines fuisse
intelliguntur. & ꝓunius cuiusq uita uel morte sacra
eis & so lennia constituta. hunc errorẽ insinuantib
firmantibusq doemonibus: aut certe ex qualibet
occasione immundissimi sp̃s fallendis humanis
minutatimq concisa ꝓpter qđ eis dicunt ꝓuniuscuiꝰq
ꝓprio munere supplicari oportere. unde non quidẽ
omnia sed multa iam diximꝰ nonne scurrilitati mi¬
micȩ quam di uinȩ consonant dignitati : Si duas
quisquam nutrices ad hiberet infanti. quarũ una
nichil nisi escam. altera nichil nisi potum daret. sicut
isti ad hoc duas adhibuerunt deas. educã & potinã.:
nempe desipere & aliquid mimosimile in sua domo
agere uuiderctur. Liberum aliberamento appellatũ
uolunt: quod mares in coeundo ꝑcius beneficium
emissis seminib liberent᷑. Hoc idem infeminis agere

Expanded text:
limos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis genelimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallendis humanis minutatimque concisa, propter quod eis dicunt pro uniuscuiusque proprio munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur. Liberum a liberamento appellatum uolemissis seminibus liberentur. Hoc idem in feminis agere
Abbreviated transcription (Latin):
ambas im ꝓbandas intelligebant. & illã scilicet fabu¬
losam. & istam cuule Illam uero audebant imꝓbare:
hane non audebant: Tilam culpandam ꝓposuerunt.¬
hanc cius similẽ cõparandã exposuerunt: non ut hȩç
prȩ illa tenenda eligeret᷑. sed ut cum illa respuenda
intelligeretur: atq ita sine periculo eoꝵ qui ciuilẽ
theologiam reprehendere metuebant utraq contẽta.
ea quam naturalẽ uocant apud meliores animos
inueniret locum. Nam & ciuilis & fabulosa. ambȩ
fabulosȩ sunt: ambęq ciuiles. Ambas inueniet
fabulosas: qui uanitates & obscenitates ambarum
prudenter inspexerit: Ambas ciuiles: qui scȩnicos
ludos ꝑtinentes ad fabulosam. indeoꝵ ciuiliũ festi¬
uitatibus. & inurbium diuinis reb ad uerterit
Quomodo igitur uitȩ eternȩ dande potestas ciuqͣm
deoꝵ istoꝵ tribuitur. quos sua crimina & saera con¬
uincunt dus fabulosis aꝑtissime rȩꝓbatis eẽ simil.¬

Expanded text:
ambas improbandas intelligebant, et illam scilicet fabuambas improbandas intelligebant, et illam scilicet fabulosam et istam civilem, illam vero audebant improbare, hanc non audebant; illam culpandam phanc eius similem conparandam exposuerunt, — non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua simulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simil
Abbreviated transcription (Latin):
atq purgant᷑ q d habent interp̃tationes suas qͥb
ostendantur reru signisteart natura: cur non etiã
poetica similiter exdusentur. atq purgentur:
Multa enim & ipsi adeutidt̃ modũ interp̃tati su&:
usq adto ut qđ ab eis immanissimũ & infaudissi¬
mum dicitur saturnũ suos filtos dcugrasse. ita non¬
ucmopinat᷑ uarro qd̃ ꝑcineat saturnus ad semina
que interam de qua orunt᷑ iterũ recidant. itẽꝙ alu
aio mõdo & similiter cecera. Et tãmentheo logia fabu¬
losa elicitur: & cum omĩb huiuscemodi interp̃tationib
sius reprehenditur abicitur: imꝓbatur. Nee solũ ana¬
turali quȩ philosophoꝵ est: uerũetiam abista cuuili
de qua agimus quş ad urbes popłosq aseritur ꝑtinẽre.
eo qđ de duis in digna confinxerint. merito repudian.¬
da discernitur: Conimirũ consilio: ut qm̃ acutissimi
homines atq doctissimi aquib ista conscripta sunt

Expanded text:
adque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus adque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissimum et infandissimum dicitur, Saturnum suos filios deuorasse, ita nonidem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi interpretationibus suis reprehenditur abicitur inprobatur, nec solum a naturali, quae philosophorum est, uerum etiam ab ista ciuili, de qua agimus, quae ur, eo quod de diis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur: eo nimirum consilio, ut quoniam acutissimi homines atque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
a dr̃ sit: non tamen om̃is natura ds̃ est. quia & ho.¬
ninis & pecoris & arboris & lapidis utiq natura
est. quorum nichil est cis. Si autẽ interp̃tationis
huius quando agitur de sacris matris deoꝵ caput
esti ceite qđ mater deoꝵ terra est: quid ultra querimꝰ:
Quidecteia ꝓserutamur : quid euidentius suffragat᷑
cis qui dicunt om̃s istos deos homines fuisse: Sic
rim sunt terrigene sicut cis mat̃ est terra: Inue¬
isa ulte theologia. opus dĩ est terra: non mat᷑: Ue¬
runatamen quomodo sacra eius interp̃tent᷑ & refe.¬
suic ad rerum naturã iuiros muliebria pati. non .ẽ.
secancii natura. sed contra naturã. Hic morbus. hoc
crimen. hoc dedecus. habet inter illa saera ꝓfessionẽ.
quod inuiciosis hominũ morib uix habet int̾ torm̃¬
ta confissionẽ. Deinde. si ista sacra quȩ scęnicis cur¬
pitudinib coniuncuntur eẽ fecliora hinc excusant᷑

Expanded text:
a Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hoa Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uiros muliebria pati non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum moribus uix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scaenicis turpitudinibus conuincuntur esse foediora, hinc excusantur
Abbreviated transcription (Latin):
Sacra sunt matris deoꝵ ubrattis pulcher adolescen
abea dilectus & muflebri zelo abscisus. etiã hominũ
abscisorum qr ul itallos uocant infelicitate deplo.
ratur: Hec cium ufoi mota sint om̃i scȩnuica feditate
quid est qđ fabuloso dus figmenta poctarũ
ad cheatrũ uidelicit ꝑtinentia uelu sederneron
nitirciur acuuli theologia quã puinert aduibẽ
uolunt quasi ab honestis & dignis indigna e. gur¬
psles agant. Noiumꝰ autẽ quȩ agant᷑
ilis intrauit: & tamenetiã ipseturpes & in¬
s agunt Neq enuim ab honestis agi debueruad.
sunt ergo illa sacra quib agendis tales elegit
actitas. quales nec thrmelica inse ad misit obsceni.¬
At enim habent ista phisiologicas quasdã sicut
nunt ĩdest naturaliũ rationũ interp̃tationes. Iuasi
uiero nos in hac disputatione phisiologiã quȩximꝰ.
& non cheologiam il est rationẽ non naturȩ sed dĩ
Quamiuis eni qui uerus est ds̃ non opinione sed natu.¬

Expanded text:
sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus etiam hominum abscisorum, quos Gallos uocant, infeliratur. Hec cum deformiora sint omni scenica feditate, quid est quod fabulosa de dis figmenta poetarum ad theatrum uidelicet pertinentia uelut secernere nituntur a ciuili theologia, quam pertinere ad urbem uolunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turles agant. Nouimus enim quae aganturmollis intrauit; et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admisit obsceniAt enim habent ista physiologicas quasdam, sicut aiunt, id est naturalium rationum interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natur
Abbreviated transcription (Latin):
nibus: popłm romanũ etiam ipsa scripsit hereden
Atque illa non cõparente: inuentum est testament
Quib meritis: eamferunt etiam honores meruisse d¬
uinos. Hȩc si poctȩ fingerent. si mimi agerent: ad fab¬
losam theologiam dicerent᷑: ꝓcul dubio ꝑtinere. & a
ciuilis theologiȩ dignitate separandi uidicarentur
Cum uero hȩc dedecora non poc̾tarũ sed popłoꝵ. non
munoꝵ sed saeroꝵ&. non theatroꝵ sed tẽploꝵ. id est non
non frustra histriones ludicris airtib fiagunt deoꝵ quȩ
tanta est turpitudinẽ. sed planc sactrdotes frustp
uelut sacris ritib conantut fingere deoꝵ que nulla
est honestatẽ. Sacra sunt iunonis. & hec incius dilecta
insula samo cȩlebrantur: ubi nuptum data est iour
Sacra sunt cereris: ub aplutone rapta ꝓserpina que¬
ritur. Sacra sunt uencris. ubi amatus eius adon apͥno
dente extinctus iuuenis formosissimꝰ plangitur

Expanded text:
minibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, minibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non produntur: non frustra histriones ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samo celebrabantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur; sacra sunt Veneris, ubi amatus eius Adon aprino dente extinctus iuuenis formosissimus plangitur;
Abbreviated transcription (Latin):
Nam parasitos iouis ad coniuuiũ cius adhibitos simimꝰ
dixisset: utiq risum quȩsisse uideret᷑. Uarro diã. Non
cum irrideret deos. sedcũ cõmendaret hoc dix̃. Diui.¬
narum non humanarũ rtrumlibri. hoc eũ scripsisse tes¬
tantur: nec ubi ludos scęnicos exponebat. sed ubi capi.¬
tolina iura pandebat. Deniq atalib uincit᷑: & fatit᷑
Sicut forma humana deos fecerunt: ita cos delectari
humanis uoluptatib eredidisse. Nonenĩ & maligni
spiritus suo negocio defuerunt: ut has noxi as opinio.¬
nes humanarũ mentium ludificatione firmarent
illacm dormisset intepbs
tura mercedẽ: quam sibi credere deberet a
le ꝑsolutã: Ac sic abcunti. cũ primus iuuenis
simus tharatius occurrisset. eamq dilectã secui
diutius habuisset: illa herede defunctus est. Q
amplissimam adepta pecuniã ne diuinȩ merced
uideretur ingrata. qđ acceptissimũ putauit ẽc nu¬

Expanded text:
Nam parasitos Jovis ad ejus convivium adhibitos si mimus Nam parasitos Jovis ad ejus convivium adhibitos si mimus dixisset, risum utique quaesisse videretur. Varro dixit; non cum irrideret deos, sed cum commendaret, hoc dixit: divinarum, non humanarum rerum libri, hoc eum scripsisse testantur; nec ubi ludos scenicos exponebat, sed ubi Capitolina jura pandebat. Denique a talibus vincitur, et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delectari humanis voluptatibus credidisse. 2. Non enim et maligni spiritus suo negotio defuerunt, ut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarent. illa cum dormisset in templ esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse nu
Abbreviated transcription (Latin):
ridendus intheatris : Num saturnus senex. apollo
ephebus. ita ꝑsonȩ sunt histrionũ. ut nonsint statuȩ
delubroꝵ : Cur fortulus qui forib preest. & lim̃tinꝰ
qui limint di sunt masculi. atq inter hos cardea fe¬
mina est quȩ cardinẽ seruat: Nonne ista inrerũ diui.¬
narum libris repperiuntur. quȩ graues poctȩ suiscar.¬
minib indigna duxerunt: Nun quid diana theatrica
portat arma. & urbana simplicit̃ uirgo est:Num qͥd
scęnicus apollo citharista est. & ab hac arte delficus
uacat: Sed hȩc honestiora sunt: in cõparatione turpi¬
orum. Quid de ipso ioue senscrunt. qui eiꝰ nutricẽ
incapitolio posuerunt: Nonne attestati sunt euemero.
qui om̃s tales deos non fabulosa garrulitate. sed isto.¬
rica diligentia homines fuisse. mortalesq conscripsit:
Epulones etiam deos parasitos iouis ad cius mensã qui
constituerunt. quid aliud quã mimica sacra eẽ uoluer:

Expanded text:
ridendus in theatris? num Saturnus senex, Apollo ridendus in theatris? num Saturnus senex, Apollo ephebus, ita personae sunt histrionum, ut non sint statuae delubrorum? cur Forculus, qui Foribus praeest, et Limentinus, qui limini, dii sunt masculi, atque inter hos Cardea femina est, quae cardinem servat? Nonne ista in rerum divinarum libris reperiuntur, quae graves poetae suis carminibus indigna duxerunt? numquid Diana theatrica portat arma, et urbana simpliciter virgo est? numquid scenicus Apollo citharista est, et ab hac arte Delphicus vacat? Sed haec honestiora sunt in comparatione turpiorum. Quid de ipso Jove senserunt, qui ejus nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne attestati sunt Euhemero, qui omnes tales deos non fabulosa garrulitate, sed historica diligentia homines fuisse mortalesque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Jovis, ad ejus mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse voluerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
populi sequi non debent. crimina sunt deoꝵ&: quȩ
tamen delectant & popłos & deos. Delectationis enĩ
causa sicut diaxit scribunt poctȩ: non utilitatis. Ea
tamen scribunt quȩ dii expctant: popłi eahibea&¬
Reuocatur igitur ad theologiam cuilẽ cheologia
fabulosa theatrica scȩnica: indignationis & turpitudi.¬
nis plena. Et hȩc tota quȩ merito culpanda & respu.¬
enda iudicatur. pars huius est: quȩ colenda & obser.¬
uanda censetur. Non sane pars in congrua sicut osten¬
dere institui. & quȩ ab uniuerso corpore aliena im¬
portune illi cõnexca atq suspensa sit: sed omĩno cõn¬
sona & tanquã eiusdẽ corporis membrũ conuenien¬
tissime copulata. Quid e̾nĩ aliud ostendunt illa
simulachra. formȩ. etates. seacus. habitus deorum:
Numquid barbatũ iouem. imberbẽ mercuriũ poetȩ
habent. pontifices non habent: Numquid priapo
mimi. non etiã sacerdotes enormia pudenda fecer̃:
An aliter stat ad orandus in locis sacris. quã ꝓcedit

Expanded text:
populi sequi non debent, crimina sunt deorum, quae tamen delectant et populos et deos. Delectationis enim causa, sicut dicit, scribunt poetae, non utilitatis; ea tamen scribunt, quae di expetant, populi exhibeaRevocatur igitur ad theologiam civilem theologia fabulosa, theatrica, scenica, indignitatis et turpitudinis plena: et haec tota, quae merito culpanda et respuenda judicatur, pars hujus est, quae colenda et observanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab universo corpore aliena importune illi connexa atque suspensa sit, sed omnino consona, et tanquam ejusdem corporis membrum convenientissime copulata. Quid enim aliud ostendunt illa simulacra, formae, aetates, sexus, habitus deorum? numquid barbatum Jovem, imberbem Mercurium poetae habent, pontifices non habent? numquid Priapo mimi, non etiam sacerdotes enormia pudenda fecerunt? an aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit
Abbreviated transcription (Latin):
quam abutraq separatã intelligi uoluit. Ait enĩ ea
quȩ scribunt poetȩ minus cẽ: quam ut popłi sequi
debeant: Quȩ autẽ philosophi: plusquã ut ea uulgꝰ
scrutari expediat: Quȩ sic abhorrent inquit: ut tam̃
ex utroq genere ad ciuiles. rationes assũpta sint non
pauca: Qua re quȩ erunt cõmunia cũ ꝓprus: unacũ
cuulib scribemꝰ. Equib maior societas debet ẽẽ nob̃
cum philosophis: quam cũ poctis. Nonergo nulla cũ
poctis. Et tamen alio loco dicitur de generationibus
deorũ magis ad poctas quam ad phisicos fuisse popłos
inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat: ibi quid
fiat. Phisicos dixit utilitatis causa scripsisse: poetas
delectationis. Ac per hoc ea quȩ a poctis conscripta

Expanded text:
quam ab utraque separatam intelligi voluit. Ait enim, ea quam ab utraque separatam intelligi voluit. Ait enim, ea quae scribunt poetae, minus esse quam ut populi sequi debeant; quae autem philosophi, plus quam ut ea vulgum scrutari expediat. Quae sic abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere ad civiles rationes assumpta sint non pauca. Quare quae sunt communia cum poetis, una cum civilibus scribemus: e quibus major societas debet esse nobis cum philosophis, quam cum poetis. Non ergo nulla cum poetis. Et tamen alio loco dicit de generationibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat; ibi, quid fiat. Physicos dixit utilitatis causa scripsisse; poetas, delectationis. Ac per hoc ea quae a poetis conscripta
Abbreviated transcription (Latin):
ista breuis tẽporalisq polluitur: Anuero uitã polluit
consortiũ nefarioꝵ hominũ si se inserant affectionib & as-¬
sensionib nr̃is. & uitã non polluit societas docmonum.
qui coluntur criminib suis. si ueris quã malis. si falsis
quã malis: hȩc cum dicimꝰ: uideri fortasse ciupiã nimis
harum rerũ ignaro potest ea sola de dustalib indigna
ticis cantantur carminib & ludis scęnicis actitantur .:
sacra uero illa quȩ non histriones sed sacerdotes agunt.
abomni eẽ dedecore purgata & alicna: Hoc siita essit:
nun.quam theatricas turpitudines in eoꝵ honorẽ qͥsqͣm
celebrandas ẽẽ censeret. nun quã cas ipsi dii p̃ciperent
sibunet exhiberi. Sed ideo non pudet ad obsequium
deoꝵ talia gerere intheatris: quia similia geruntur
in templis. Deniq cũ memoratus auctor ciuilẽ theolo¬
giam a fabulosa & naturali terciã quandã sui generis
distinguere conarct᷑: magis eam ex utraq temperatã.

Expanded text:
ista breuis temporalisque polluitur? An uero uitam polluit consortium nefariorum hominum, si se inserant adfectionibus et adsensionibus nostris, et uitam non polluit societas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si ueris, quam mali! si falsis, quam male! Haec cum dicimus, uideri fortasse cuipiam nimis harum rerum ticis cantantur carminibus, et ludis scenicis actitantur; sacra vero illa, quae non histriones, sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si ita esset, nunquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam celebrandas esse censeret, nunquam eas ipsi dii praeciperent sibimet exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus auctor civilem theologiam a fabulosa et naturali, tertiam quamdam sui generis, distinguere conaretur, eam magis ex utraque temperatam,
Abbreviated transcription (Latin):
ssationib publicis uereris offendere:
atura abhorrere. uel taliũ quales
sertis ipse cum eas usquequaq consi¬
i litteratura circumsonat: Q uid
ĩ quamuis excellentissimũ ingeni¬
mana licet multiplex ingensq
ustus suffragatur: Naturales
acos colcre cupis:  iles cogeris Inuenisti alios
fabulosos: in quos liberius qđ sentis euomas. unde
& istos ciuiles uelis nolisut ꝑfundas. Dicis quippe
fihulosos accõmodatos eẽ ad theatrũ: naturales ad
mundum. ciuiles ad urbem: cũ mundus opus sit di.¬
uinum urbesuero & theatra opera sint hominũ.
nec alii durideant᷑ intheatris quã qui adorantur
intemplis: ned alus ludos exhibeatis. quã quib uic.¬
timas immolatis. Quanto liberius subtiliusq ista
sibi nonts dicens alios et̃ deos naturales alios ab
minum enimsqdes. selde nstitutis aliud habere lit.

Expanded text:
stitionibus publicis uereris offendere, natura abhorrere uel talium, quales , et sentis ipse, cum eas usquequaque consi litteratura circumsonat. Quid um quamuis excellentissimum ingenihumana licet multiplex ingensquegustiis suffragatur? Naturales deos colere cupis, ciuiles cogeris. Inuenisti alios fabulosos, in quos liberius quod sentis euomas, unde et istos ciuiles uelis nolisue perfundas. Dicis quippe fabulosos adcommodatos esse ad theatrum, naturales ad mundum, ciuiles ad urbem, cum mundus opus sit diuinum, urbes uero et theatra opera sint hominum, nec alii derideantur in theatris, quam qui adorantur in templis, nec aliis ludos exhibeatis, quam quibus uictimas immolatis. Quanto ldivideres, dicens alios esse deos naturales, alios ab hominibus institutos; sed de institutis aliud habere litte
Abbreviated transcription (Latin):
ipse diuidere potuit. cui etiã futurũ nonnaturȩ
sed uoluntatis malũ occultũ aut incertũ eẽ non
quod ubi dixit ds̃ fiat lux & facta est lux: continuo
subiunctum est. Et uidit lucẽ quia bona est: non
postea quã separauit inter lucẽ & tenebras. & uo.¬
cauit lucẽ diem & tenebras noctẽ: ne simul cũ
luce etiã talib tenebris. testimoniũ placiti sui
ꝑhibuisse uidcret᷑: Nam ubi tenebrȩ impalpabi¬
les sunt: inter quas & lucẽ istã his oculis conspi¬
cuam luminaria cęli diuidunt: non ante sed
post infertur. Et uidit ds̃ quia bonũ est: posuitq
illa inquit infirmam̃to cęli lucere suꝑterrã. et
prȩ esse dici & nocti: & separart inter lucẽ & tene.¬
bras. Et uidit ds quia bonũ est. Utrũq placuit :

Expanded text:
ipse diuidere potuit, cui etiam futurum non naturae, ipse diuidere potuit, cui etiam futurum non naturae, sed uoluntatis malum occultum aut incertum esse non quod, ubi dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, continuo subiunctum est: Et uidit Deus lucem quia bona est; non postea quam separauit inter lucem et tenebras et uocauit lucem diem et tenebras noctem, ne simul cum luce etiam talibus tenebris testimonium placiti sui perhibuisse uideretur. Nam ubi tenebrae inculpabiles sunt, inter quas et lucem istam his oculis conspicuam luminaria caeli diuidunt, non ante, sed post infertur: Et uidit Deus quia bonum est. Posuit illa, inquit, in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et separare inter lucem et tenebras.
Abbreviated transcription (Latin):
inter lucẽ & tenebras. & uocauit ds̃ lucẽ diẽ. & te¬
nebras uocauit noctẽ. Solus quippe ille ista discer.¬
nere potuit. qui potuit etiã priusquã caderent
pręscire casuros: & priuatos lumine ueritatis in
tenebrosa suꝑbia remansuros. Nam inter istũ nobis
notissimũ diem & noctẽ. id est inter hanclucẽ & has
tenebras: uulgatissima sensib nr̃is luminaria cęli
ut diuiderent imperauit. Fiant inquit luminaria
infirmam̃to cęli. ut luceant suꝑ terrã: & diuidan
inter diẽ & noctẽ. Et paulopost. Et fecit inqͥt ds̃
duo luminaria magna. Luminare maius in prin¬
cipio dici: & luminare minꝰ in principio noctis.
Et stellas. Et posuit illas ds̃ infirmam̃to cęli lu¬
cere suꝑterrã: & precẽ dici & nocti. & diuidere int̃
tas angłoꝵ est illustratione ueritatis intelligibilit̃
fulgens. & ei contrarias tenebras id est maloꝵ
angloꝵ auersoꝵ aluce iusticie teterrimas m̃tes.

Expanded text:
inter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et teinter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissimum diem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, inquit, Deus duo luminaria magna, luminare maius in principia diei, et luminare minus in principia noctis, et stellas; et posuit illa Deus in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et diuidere intas angelorum est inlustratione ueritatis intellegibiliter fulgens, et ei contrarias tenebras, id est malorum angelorum auersorum a luce iustitiae taeterrimas mentes,
Abbreviated transcription (Latin):
tia. contrarioꝵ oppositione scłi pulchritudo cõpo¬
nitur Aꝑtissime hoc positũ est in libro ȩcclesiastico:
hoc modo. Contra malũbonũ: & contra mortẽ uita.
Sic contra piũ: peccator. Et sic intuere in omĩa oꝑa
altissimi: binabina. unũ contra unũ. Quãuis itaq
plures sententias ueritatis parit & in lucẽ noticie
ꝓducit dũ alius cũ sic alius sic intelligit: ita tamen
ut qđ in obscuro loco intelligitur. uł attestatione
rerũ manifestarũ. uł aliis locis minime dubus asse.
ratur. siue cũ multa tractant᷑ adid quoq ꝑueni-¬
atur qđ sensit ille qui scripsit. siue id lateat sed ex
occasione tractandȩ ꝓfundȩ auctoritatis alia quȩ¬
dam uera dicant᷑: non michi uidetur ab oꝑib dĩ
absurda sentencia. si cũ lux illa prima facta est.
angłi creati intelligunt᷑: & inter scõs angłos & im¬
mundos fuisse discretũ ubi dictum. ẽ. & diuisit ds̃

Expanded text:
tia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conpotia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conponitur. Apertissime hoc positum est in libro ecclesiastico isto modo: Contra malum bonum est et contra mortem uita; sic contra pium peccator. Et sic intuere in omnia opera Altissimi, bina bina, unum contra unum. CAPUT XVIIII. plures sententias ueritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intellegit ita tamen ut, quod in obscuro loco intellegitur, uel adtestatione rerum manifestarum uel aliis locis minime dubiis ratur; sive cum multa tractantur, ad id quoque perveniatur, quod sensit ille qui scripsit; sive id quidem lateat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritatis alia quaedam vera dicantur: non mihi videtur ab operibus Dei absurda sententia, si cum lux illa prima facta est, Angeli creati intelliguntur, et inter sanctos Angelos et immundos fuisse discretum, ubi dictum est, Et divisit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
nestaret: Antitheta cnĩ quȩ appellant᷑. in ornam̃tis
clocutionis sunt decentissima: quȩ latine appel¬
lantur opposita. uł qđ epressius dicit᷑ contraposita:
Non est apud nos huiꝰ uocabuli consuetudo: cum
tamen eisdẽ ornam̃tis locutionis etiã sermo latinꝰ
utatur. immo linguȩ omniũ gentiũ. His antichetis:
& paulus apłs inscdã ad chorinthios epła. illũ
locũ suauit̃ explicat ubi dicit. Parma iusticiȩ:
adexctris & asinistris. ꝑ głam: & ignobilitatẽ: ꝑ in¬
famiam: & bonã famã: Ut seductores: & ueraces.
Ut qui ignoram᷑: & cognoscimur. quasi morien¬
tes: & ecce uiuimꝰ. Ut coherciti: & ñ mortificati.
Ut tristes: semꝑ autẽ gaudentes. Sicut egeni:
multos autẽ ditantes: Tanquã nichil habentes:
& om̃ia possidentes. Sicut ergo ista contraria
contrariis opposita: sermonis pulchritudinẽ
reddunt: ita quadã non uerboꝵ sedrerũ edoquen¬

Expanded text:
nestaret. Antitheta enim quae appellantur in ornamentis nestaret. Antitheta enim quae appellantur in ornamentis elocutionis sunt decentissima, quae Latine uel appellentur obposita, uel, quod expressius dicitur, contraposita. Non est aput nos huius uocabuli; consuetudo, cum tamen eisdem ornamentis locutionis etiam sermo Latinus utatur, immo linguae omnium gentium. His antithetis et Paulus apostolus in secunda ad Corinthios epistula illum locum suauidextris et a sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus; ut coerciti 3, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes Sicut ergo ista contraria contrariis opposita sermonis pulchritudinem reddunt; ita quadam, non verborum, sed rerum eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
est: ita malarũ uoluntatũ iustissimꝰ ordinator. ut
cum illȩ male utunt᷑ naturis bonis. ipse etiã bene
utatur uoluntatib malis. Itaq fecit ut diabolus
institutione illius bonus. uoluntate sua malus. in
inferiorib ordinatus illuderet᷑ ab angłis eius: id est
ut ꝓsint temptationes eiꝰ scĩs. quib eas obeẽ desiderat.
Et qm̃ ds̃ cũ eu conderet futurȩ malignitatis ciꝰ
non erat utiq ignarus. & p̃uidebat quȩ bona
de malo cius eẽt ipse facturus: ꝓpterea psalmꝰ ait.
draco hic quẽ finxisti ad illudendũ ei: ut in eo ip¬
so qđ cum fincit. licet ꝑsuã bonitatẽ bonũ iam
per suam prescientiã preparasse intelligatur. qͥ modo
gelum. sed uł homint̃ crearet quẽ malũ futurũ
esse prescisset: nisi parit̾ nosset quib cos bonoꝵ
usib cõmodaret. atq ita ordinẽ scłoꝵ tanquã pul¬
cherrimũ carmen: ex quibusdã quasi antithetis ho

Expanded text:
est, ita malarum uoluntatum iustissimus ordinator, ut, est, ita malarum uoluntatum iustissimus ordinator, ut, cum illae male utuntur naturis bonis, ipse bene utatur etiam uoluntatibus malis. Itaque fecit, ut diabolus institutione illius bonus, uoluntate sua malus, in inferioribus ordinatus inluderetur ab angelis eius, id est, ut prosint tentationes eius sanctis, quibus eas obesse desiderat. Et quoniam Deus, cum eum conderet, futurae malignitatis eius non erat utique ignarus et praeuidebat quae bona de malo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet per suam bonitatem bonum, iam per suam praescientiam praeparasse intellegatur quo modo gelorum, sed vel hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commodaret, atque ita ordinem saeculorum tanquam pulcherrimum carmen ex quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
seruus. gẽma quã famula: Ita lib̾tate iudicandi
plurimũ distat ratio considerantis a necessitate indi.¬
gentis. seu uoluntate cupientis: cũ ista quid ꝑse ip¬
sum inrerũ gradib pendat. necessitas autẽ quid
ꝓpter quid expe tat cogitat. & ista quid uerũ luci
mentis appareat: uoluptas uero quid iocundum
corporis sensib blandiatur expectat. Sed tantũ
ualet in naturis rationalib qđdã ueluti pondus
uoluntatis & amoris: ut cũ ordine naturȩ angłi
hominibus. tam̃ lege iusticiȩ boni homines malis an¬
figmenti dñi: quia sine dubio ubi eẽt uiciũ maliciȩ.
natura non uitiata p̾cessit. Uiciũ autẽ ita contra
naturam est: ut non possit nisi nocere naturae.
Non itaq eẽt uitiũ recedere a dõ. nisi naturȩ cuius
id uitiũ est potius cõpeteret eẽ cum dõ. Qua ꝓpter:
ctiã uoluntas mala grande testimoniũ est nature
bonȩ. Sed ds̃ sicut naturarũ bonarũ optimꝰ creator

Expanded text:
seruus, gemma quam famula? Ita libertate iudicandi seruus, gemma quam famula? Ita libertate iudicandi plurimum distat ratio considerantis a necessitate indigentis seu uoluptate cupientis, cum ista quid per se ipsum in rerum gradibus pendat, necessitas autem quid propter quid expetat cogitat, et ista quid uerum luci mentis appareat. uoluptas uero quid iucundum corporis sensibus blandiatur expectat. Sed tantum ualet in naturis rationalibus quoddam ueluti pondus uoluntatis et amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines malis anfigmenti Domini. Quia sine dubio, ubi esset uitium malitiae, natura non uitiata praecessit. Vitium autem ita contra naturam est, ut non possit nisi nocere naturae. Non itaque esset uitium recedere a Deo, nisi naturae, cuius id uitium est, potius conpeteret esse cum Deo. Quapropter etiam uoluntas mala grande testimonium est naturae bonae. Sed Deus sicut naturarum bonarum optimus creator