comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nia benignissime ac potentissime
operatur. Hoc deniq facit iugum xͥ.
suaue. ⁊onus eius leue. Libet ãmira¬
ri quam leue sit onus u̾itatis. Num
u̾e leue est quod portantem ñ gͣuat
sed leuat: Quid eo leuius onere. qd
ñ solum ñ onerat. s & portat omnẽ cui por¬
tandum imponitur: hoc onus ute¬
uare ñ potuit. Hoc onus ipsa quib
se p̃buit sustentandum. sems syme¬
onis brachia sustentabat. Hoc etiam
paulum in gͣuilicet ⁊ corruptibili
corpore positum: rapiebat usq ad
ft̾cium celum. Quero in reb si quid
forte huic exoneranti oneri simile
inueniam.⁊ occurrit mͥ de pennis
auium. quod ut cunq coaptẽ. que
quodam uideł singulari modo ⁊
corpulentiorem redlunt substan¬
tiam. et agiliorem. Mirum opus na¬
ture. unde grossescit materia. inde
sarcina leiuigatur: ⁊ quantum crescit
in massa tm̃ decrescit inpondere
hoc plane in pennis xp̃ioneris expri¬
mit similitudinem: quod ⁊ iꝑse fer̃t

Expanded text:
nia, benignissime et potentissime nia, benignissime et potentissime operatur; hoc denique facit jugum Christi suave, et onus leve . 2. Libet admirari quam leve sit onus Veritatis. Num vere leve est, quod portantem non gravat, sed levat? Quid eo levius onere, quod non solum non onerat, sed et portat omnem, cui portandum imponitur? Hoc onus potavare non potuit. Hoc onus ipsa, quibus se praebuit sustentandum, senis Simeonis brachia sustentabat. Hoc etiam Paulum, in gravi licet et corruptibili corpore positum, rapiebat usque ad tertium coelum. Quaero in rebus si quid forte huic exoneranti oneri simile inveniam, et occurrit mihi de pennis avium, quod ei utcumque coaptem; quae, quodam videlicet singulari modo, et corpulentiorem reddunt substantiam et agiliorem. Mirum opus naturae! Unde grossescit materia, inde sarcina levigatur; et quantum crescit in massa, tantum decrescit in pondere. Hoc plane in pennis, Christi oneris exprimit similitudinem, quod et ipsae ferunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia dnamur fidi ur̃ẽ. sed adiutores
sumus gaudii urĩ. ⁊ nolite uocari ab
hominibus rabbi. ⁊ prẽm nolite uo¬
care uob̃ suꝑ t̾ram. Quantum itaq
tuis attollor fauorib: tm̃ his molib
p̃mor unde merito in p̾almo. ñ can¬
to. sed plango. Exaltatus autem hu¬
miliatus sum ⁊ conturbatus. ⁊ quia
eleuans allisisti me. Sẽd uerius for¬
tasse ꝓferrem quod sencio. quia ui¬
deł qui me exaltat humiliat. ⁊qui
me humiliat exaltat. Tu me gͦ po¬
tus exaltando deicis. ⁊ extollendo p̃¬
mis. Sed ne ita p̃mas. ut oppͥmas.
consolantur me hec ⁊ his similia ũi¬
tatis testimonia. que miro modo dũ
repͥmunt erigunt. dum deiciunt.
erudiunt. ita ut unde ꝓiectus. inde
inde ⁊ ꝓuectus. tota cum hilaritate de-¬
cantem. Bonum mͥ domine qd humi¬
liastime. ut discam iustificationes
tuas. bonum mͥ lex oris tui suꝑ milia
auri. ⁊ argenti. Et hoc miraculum
agit sermo dĩ uiuus ⁊ efficax. hoc il¬
lud uerbum ꝑ quod facta sunt om¬

Expanded text:
djutores sumus gaudii vestri ; et: Nolite vocari ab hominibus rabbi; et: Patrem nolite vocare vobis super terram . Quantum itaque tuis attollor favoribus, tantum his molibus premor. Unde merito in Psalmo non canto, sed plango: Exaltatus autem humiliatus sum et conturbatus ; et: Quia elevans allisisti me . Sed verius fortasse proferrem quod sentio: quia videlicet qui me exaltat, humiliat; et qui me humiliat, exaltat. Tu me ergo potius exaltando dejicis, et extollendo pmis. Sed ne ita premas ut opprimas, consolantur me haec et his similia Veritatis testimonia, quae miro modo, dum reprimunt, erigunt; dum dejiciunt, erudiunt; ita ut unde projectus, inde et provectus, tota cum hilaritate decantem: Bonum mihi, Domine, quia humiliasti me, ut discam justificationes tuas. Bonum mihi lex oris tui, super millia auri et argenti . Et hoc miraculum agit sermo Dei vivus et efficax; hoc illud Verbum per quod facta sunt om
Abbreviated transcription (Latin):
aut dominus. sed fr̃ et conseruus. qd
frĩ carissimo et fideli conseruo. Primꝑ
ne mireris. si t̾rear dignitatis nomini¬
bus. cum me ipsis sentiam reb indig¬
num. Et te quidem decet ut facis. s
mͥ assentire ñ expedit. Nsam si tibi ob¬
seruandum ꝑutas illud. honore mui¬
cem p̃uenientes. ⁊ subiecti inuicem in
uenit ex regula ueritatis. Erunt pͥ¬
mi nouissumi et nouissimi primi.
et qui maior est ur̃mfiat sicut iuni
or.⁊ quanto maior es tanto humilia
te in omnib et pͥncipemte constitiue

Expanded text:
aut dominus, sed frater et conservus, quod fratri charissimo et fideli conservo. 1. Primo ne mireris si terrear dignitatis nominibus, cum me ipsis rebus sentiam indignum. Et te quidem decet ut facis, sed mihi assentire non expedit. Nam si tibi observandum putas illud, Honore invicem praevenientes , et, Subjecti invicem in venit ex regula Veritatis: Erunt primi novissimi, et novissimi primi ; et: Qui major est vestrum, fiat sicut junior ; et: Quanto major es, tanto humilia te in omnibus ; et: Principem te consti
Abbreviated transcription (Latin):
cede pena. nec ꝯuenit eadẽ inuolui
sententia eũ qui peccatũ cũ his qͦs
mag̃ pecẽm deseruit. Propt̾ eũ qͥ
ut peccõribꝰ parceret sͥ ipsi ñ peꝑcit.
auferte obꝓbrium meũ: & restituen¬
do quẽ statiustis ur̃e etiã tã sane &
integre opinioni consulite. Super

Expanded text:
199 poena: nec convenit eadem involvi sententia eum qui peccatum, cum his quos magis peccatum deseruit. Propter eum qui, ut peccatoribus parceret, sibi ipsi non pepercit, auferte opprobrium meum, et restituendo quem statuistis, vestrae etiam tam sanae et integrae opinioni consulite. Su
Abbreviated transcription (Latin):
suo dolo subripuit indulta repet̾e:
& que ꝓcessere de labiis urĩs facere
irrita: Et hoc ego dixerĩ. ñ ut apłi¬
cũ rep̃hendam rigorẽ. & zelũ igne d̾i
suecensũ cont᷑ scismaticos. qͥ in sp̃u
uehem̃ti cont̾at naues
thaisis.
&e instar phynees confo

Expanded text:
suo dolo subripuit indulta repetere, suo dolo subripuit indulta repetere, et quae processere de labiis vestris, facere irrita? Et hoc ego dixerim, non ut apostolicum reprehendam rigorem, et zelum igne Dei succensum contra schismaticos, qui in spiritu vehementi conterat naves Tharsis, et inst
Abbreviated transcription (Latin):
uis mͥ faciet iusticiã de uob̾: Si
haberẽ iudicẽ ad quẽ uos tra-¬
here posse: iam nc̃ oftñd̾em uob̾ ut
parturiens loquor qͥd m̾emini. Extat
quidẽ tͥbunal xp̃i. s absit ut ad illd̾
appellem uos. qͥ illic si uob̾ necessariũ.
& mͥ possibile eẽt. uellẽ magis totis
uiribꝰ stare & respondere ꝓ uob̃. Itaq
recurro ad eũ. cui in p̃senti datũ ẽ iu¬
dicare de uniu̾sis: hoc ẽ ad uos. Uos
appello ad uos: uos udicate int̾ me
& uos. In quo queso puer ur̃ tã ma¬
le meruit de ur̃a pat̾nitate: ut eũ
inurere & insignire plac̾e̾t nota ⁊
nomine ꝓditoris: Numqͥd ñ me ue-¬
strũ uicariũ dignatio ur̃a constitu¬
it. in reconciliatione petͥ pisani.
si forte illũ dd ꝑ me reuocare a fe¬
ce scismatis dignaret᷑ : Si negatis:
ꝓbabo dot testibꝰ qͦt in ruria tunc
temꝑis fuert̃. Num qͥd ñ deniq pꝰ
hec iuxta u̾bũ dñi mei homo in suo
ordine & honore receptꝰ ẽ: Quisnã
gͦ ꝯstantie ur̃e suo consilio uł magis

Expanded text:
uis mihi faciet justitiam de vobis? Si haberem judicem ad quem vos trahere possem, jam nunc ostenderem vobis ut parturiens loquor quid meremini. Exstat quidem tribuual Christi: sed absit ut ad illud appellem vos, qui illic si vobis necessarium, et mihi possibile esset vellem magis totis viribus stare, et respondere pro vobis! Itaque recurro ad eum cui in praesenti datum est judicare de universis, hoc est, ad vos. Vos appello ad vos: vos judicate inter me et vos. In quo, quaeso, puer vester tam male meruit de vestra Paternitate, ut eum inurere et insignire placeret nota et nomine proditoris? Numquid non me vestrum vicarium dignatio vestra constituit in reconciliatione Petri Pisani, si forte illum Deus per me revocare a faece schismatis dignaretur? Si negatis, probabo tot testibus, quot in curia tunc temporis fuerunt. Numquid non denique post haec, juxta verbum domini mei, homo in suo ordine et honore receptus est? Quisnam ergo constantiae vestrae suo consilio, vel magis
Abbreviated transcription (Latin):
Tempꝰ ẽ. ut ñ obliuiscar mei. Clamat
ad uos mea monstruosa uita: mea erũ¬
nosa ꝯscĩa. Ego enĩ quedã chimera mei
scłi: nec ch̾cum gero nec laicũ. Nã mo¬
nachi iã dudũ exiui ꝯu̾sationẽ: ñ habi¬
tũ. Nolo scrib̾e de me. qd̾ uos ꝑ alios au¬
disse existimo. qͥd actitẽ. qͥd studeã. ꝑ que dis¬
crimina u̾ser in mundo: immo ꝑ q̃ iacter
p̃cipitia. Siqͦminꝰ audistis.p̃cor ut inqͥra¬
tis: & scđ̃m qd̾ audieritiᷤ⁊ ꝯsilũ impenda¬
tis ⁊ orõnum suffragia

Expanded text:
Tempus est ut non obliviscar mei. Clamat Tempus est ut non obliviscar mei. Clamat ad vos mea monstruosa vita, mea aerumnosa conscientia. Ego enim quaedam chimaera mei saeculi, nec clericum gero, nec laicum. Nam monachi jamdudum exui conversationem, non habitum. Nolo scribere de me quod vos per alios audisse existimo, quid actitem, quid studeam, per quae discrimina verser in mundo, imo per quae jacter praecipitia. Si quominus audistis, precor ut inquiratis, et secundum quod audieritis, et consilium impendatis, et orationum suffragia
Abbreviated transcription (Latin):
fructificare ualeret. Qͥs dabit mͥ hoĩes
litceratos & scõs. in eccłiis di p̃eẽ pasto¬
res: si ñ in oĩbꝰ c̾te in płibꝰ. c̾te in aliqͥbꝰ
saltẽ: Quid enĩsi uuienis aliqͣ olim iu¬
uenilit̾ egisse memorat᷑. Uet̾a tnsieĩt:
noua facta sunt omĩa. Consepultꝰ est
iterũ xp̃o ꝑ h̾emi baptismũ: ego olim
sepulta uitia retractabo: Iã qd̃ abbaᷤᷤ
caricensis siue trecensis dure dicuntꝰ
scͥpsisse uob̾. oĩo cũ audiui dure accepi:
&e cũ acceꝑo tempꝰ ñ dissimulabo qͣntum
qͥdẽ caritas postulabit. & familiaritas
que m̃ ꝓ eoꝵ religiositate ad ipsos est
Do̾ aũ grãs qͥ ded̾ uob̾ ñ uinci a malo. s
uine̾e in bono malũ: qr ñ respondistis
eis malũ ꝓ malo. aut maledictũ ꝓ ma¬
ledicto. Porro illas qͣs ad me adu̾sꝰ p̃¬
fatos abb̃es añ scͥpseratis litt̾as: nec
studio nec uoluntate mea ad ipsoꝵ no¬
ticiã ꝑuenisse sciatis. Et de his satis.

Expanded text:
fructificare valeret. Quis dabit mihi homines fructificare valeret. Quis dabit mihi homines litteratos et sanctos in Ecclesiis Dei praeesse pastores, si non in omnibus, certe in pluribus, certe in aliquibus saltem? Quid enim si juvenis aliqua olim juveniliter egisse memoratur? Vetera transierunt, nova facta sunt omnia. Consepultus est iterum Christo per eremi baptismum: ego olim sepulta vitia retractabo? 3. Jam quod abbas Caziacensis sive Trecensis dure dicuntur scripsisse vobis, omnino, cum audivi, dure accepi, et cum accepero tempus, non dissimulabo, quantum quidem charitas postulabit, et familiaritas, quae mihi pro eorum religiositate ad ipsos est. Deo autem gratias, qui dedit vobis non vinci a malo, sed vincere in bono malum, quia non respondistis eis malum pro malo, aut maledictum pro maledicto. Porro illas, quas ad me adversus praefatos abbates ante scripseratis litteras, nec studio nec voluntate mea ad ipsorum notitiam pervenisse sciatis. Et de his satis. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
lor. mͥ in frẽ natali displicuit. Qd
enĩ & si castũ id fui̾t corã d̾o: Nempe
oportet ꝓuidere bona: etiã corã homi¬
nibꝰ. S dicitis. Non ipse grauit̾ tulit:
s nos. Ad idẽ reu̾tit᷑: iterũ dico qd̾ sen¬
tio. Cur uob̾ graue sui̾t ñ uideo: nͥ qi
ipsi gͣue ẽẽ sensistis. Uos udicate. an
hoc eũ decuerit: p̃sertĩ in nouitate ui¬
te. Nam antehane ut salua eiꝰ pace
dixerĩ. ñ caruit hac nota. an uͦ nec
culpa: sue ipsiꝰ ꝯscientie relinquendũ
ẽ. Et si forte hoc cogitauit dñs pa
tire tenuit. Ueritꝰ quippe ut estimo lin¬
guas obtrectantiũ. uetuit festinatã no¬
ui heremite ꝓmotionem: neut dixi lin¬
gua maliloqua dic̾e̾ posset. h̾c eẽ quẽ
semꝑ optau̾at heremi fructũ. Uerũtũ
aluid: me ignorasse sciatis illd̾ eiꝰ consi¬
liũ. neqͥs dicat qd̾ meo instinctu id fe¬
cerit. Nã qd̾ ad me ꝑtinet mͥ decretũ est.
ubi oportune possem ñ solũ ñ impedi

Expanded text:
lor mihi in fratre Natali displicuit. Quid lor mihi in fratre Natali displicuit. Quid enim, 248 etsi castum id fuerit coram Deo? Nempe oportet providere bona etiam coram hominibus. 2. Sed dicitis: Non ipse graviter tulit, sed nos. Ad idem revertitur. Iterum dico quod sentio. Cur vobis grave fuerit, non video, nisi quia ipsi grave esse sensistis. Vos judicate, an hoc eum decuerit, praesertim in novitate vitae. Nam ante hanc ut salva ejus pace dixerim non caruit hac nota: an vero nec culpa, suae ipsius conscientiae relinquendum est. Et quid si forte hoc cogitavit  al. jutire renuerit? Veritus quippe, ut aestimo, linguas obtrectatorum, vetuit festinatam novi eremitae promotionem: ne, ut dixi, lingua maliloqua dicere posset, hunc esse, quem semper optaverat, eremi fructum. Verumtamealiud, me ignorasse sciatis illud ejus consilium: ne quis dicat quod meo instinctu id fecerit. Nam quod ad me pertinet, mihi decretum est, ubi opportune possem, non solum non impedire
Abbreviated transcription (Latin):
uĩẽ rescͥpto. comꝑi scͥpsisse me aliqͥd qd̾
me inlicaret cõmotũ: uosq istud ñ pa¬
rũ metuere. Uerũ. id frustra. Non est qd̾
a puero ur̃o tim̃dum sit uob̾ reu̾entis¬
simi patres: qui uos & in u̾itate diligo
ut amicos. & suscipio ut scõs: nͥ forte
ñ a me s mͥ pat̾no timuistis affectu.
qd̾ motꝰ uob̾ iuderer ñ ex rõne. aut si ex
rõne. forte plus ꝙͣ oporteret. Motꝰ fate
ter satis. Si & hoc tem̾e: s ñ tem̾e con¬
fiteor adu̾sum me iniusticiã meã: &e
uos remitcetis dem̾itatẽ pecc̃i mei. Ig¬
noscite mͥ: sic sum. Lelus domꝰ ur̃e co¬
medit me. Non patior plane qd̃ ii me
ẽ decolorari specimen tante scitatis:
nam corrumpi posse absit ut merear.
Prorsꝰ autẽ displicet in pulcher rimo
corꝑe ñ solum morbꝰ: s & neuus. Non
plane bonꝰ color. si scon quispiã anxie
ferre abiectionẽ suã uideat᷑: de qͣ etiam
Porro in ꝓposito ꝑfectionis. appa¬
rere imꝑfectũ: neuus ẽ. G hic co¬

Expanded text:
escripto comperi, scripsisse me aliquid, quod me indicaret commotum, vosque istud non parum metuere. Verum id frustra. Non est quod a puero vestro timendum sit vobis, reverendissimi patres, qui vos in veritate diligo ut amicos, et suspicio ut sanctos. Nisi forte non me, sed mihi paterno timuistis affectu, quod motus vobis viderer non ex ratione; aut si ex ratione, forte plus quam oporteret. Motus, fateoter satis: si et hoc temere, sed non temere confiteor adversum me injustitiam meam, et vos remittetis temeritatem peccati mei. Ignoscite mihi: sic sum, zelus domus vestrae comedit me. Non patior plane, quod in me est, decolorari tantae specimen sanctitatis: nam corrumpi posse, absit ut verear. Prorsus autem displicet in pulcherrimo corpore non solum morbus, sed et naevus. Non plane bonus color, si sanctorum quispiam anxie ferre abjectionem suam videatur, de qua etiam Porro in proposito perfectionis apparere imperfectum, naevus est. Ergo hic co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑũ. mag̃ aũimitatorẽ. Iue gͣdus ꝓficiẽ¬
tiũ ÷. hic ꝑfectorũ. Amicicia pauꝑum
regũ amicos ꝯstituit: amor pauꝑtatis
reges. Regnũ deniq celorũ pauꝑũ est:
⁊ ẽ regie potestatis beare ꝓuolũtate a¬
micos. facite inqͥt uob̾ amicos.d. in .i.¬

Expanded text:
um, magis autem imitatorem. Ille gradus proficientium est, hic perfectorum. Amicitia pauperum, regum amicos constituit; amor paupertatis, reges. Regnum denique coelorum pauperum est; et est regiae potestatis beare pro voluntate amicos. Facite, inquit, vobis amicos de
Abbreviated transcription (Latin):
tis scĩa pͥuat. qd̾ sũme fraudat digni¬
tatis honore. Qusq tu tante głe p̃fers
fenũ qd̾ hodie: ⁊ cras inclibanũ muti
ñ abiit q̃ possessa onerãt: amata inqͥ¬
nãt. amissacruciãt. An ñ easatius c̃ho
sidiis p̃do. cuiꝰ manib nec te. nec tua.
nicħ̾ ĩuenies in manib tius. S nosti
ħ: ñ. ẽ indocendo te suꝑflue laborãd̾.
Orandũ potiꝰ. uͥ qd̾ tͥ iã nosse datũ est:
det᷑ ⁊̃plere ꝓũ oportet.¬

Expanded text:
d summae privat dignitatis honore. Quousque tu tantae gloriae praefers fenum, quod hodie est, et cras in clibanum mittitbiit, quae possessa onerant, amata inquinant, amissa cruciant. Annon ea satius cum hsidiis praedo, cujus manibus nec te nec tua nihil invenies in manibus tuis. Sed nosti haec: non est in docendo te superflue laborandum. Orandum potius ut, quod tibi jam nosse datum est, detur et implere prout oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ q̃rat. s ⁊ ferat indigentib Quale. ẽ ħ
absq int̾uentu ciuꝰpiã angłorũ uł ho¬
minũ. sola diuine grẽ ꝯfidentia acced̾e
ꝑ temetipm ad uultũ głe. capescere sũ¬
ma rerũ. atting̾e totiꝰ magnificencie

Expanded text:
n quaerat, sed et ferat indigentibus. Quale est hoc, absque interventu cujuspiam angelorum vel hominum, sola divinae gratiae confidentia, accedere per temetipsum ad vultum gloriae, capessere summa rerum, attingere totius magnificentiae
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ uidł reliquert̃. anad qd̃ redierũt:
ego qͥd̃ haud̃ te m̾e diffimer ĩ. ip̃i uide¬
de tãtuta c̾titudine. qͣm nuda u̾itate
ego dix̾im: oĩno ñ expedire. sp̃m uelle
exting̃re. Noli inquit ꝓhibere eũ qͥpo¬
aũ mag̃ oportet in ꝓfectib filiorum:¬

Expanded text:
delicet reliquerunt, an ad quod redierunt; ego quidem haud temere definierim, ipsi videde, tam tuta certitudine, quam nuda veritate ego dixerim, omnino non expedire spiritum velle exstinguere. Noli, inquit, prohibere eum qui poautem magis oportet in profecti
Abbreviated transcription (Latin):
sis unde exierat pͥor cũ aliquantis¬
expetitis a me litu̾s tͣnsmariniᷤ:
qd̾ utinã ab alio potiꝰ q̃sissetis.
Coartor siqͥd̃ eduob Si enĩ ñ respõde¬
ro: tacit᷑nitas ꝯtemptũ qͦdãmͦ sonare
uidebit᷑. Respond̾e aũ sine ꝑicło me¬

Expanded text:
SIS, UNDE EXIERAT PRIOR CUM ALIQUANTIexpetitis a me litteris transmarinis, quod utinam ab alio potius quaesissetis. Coarctor siquidem e duobus. Si enim non respondero, taciturnitas contemptum quodammodo sonare videbitur. Responde
Abbreviated transcription (Latin):
me sciẽte factũ ÷ ꝯsilio. uł hortatu.
Credimꝰ aũ ex dõ fuisse: qd̾ nec tantis
potuit dissolui conatib. Credimꝰ ħ
id̾e ⁊ ipõs sentire frẽs qͥ nr̃m tantoꝑe
de seipĩs ꝯsiliũ flagitãt. credo remor¬
dente eos ꝯscĩa. qd̃ retro abiert̃. Ali¬
oqͥn: beati sũt scd̾m apłm. si se ñ iu¬
dicãt in eo qd̃ ꝓbãt. C et̾m qͥd faciã÷
uͥ int̾rogatꝰ. nec silẽdo. nec respõden¬
domo iestus
sim cuiqͣm:
Ita fortassis expe¬
diar. si misero
cos qͥ me int̾rogãt ad doctiorẽ: ⁊ ciuuiꝰ
reu̾entior sanc tior q auctoritas sit.
.Sc̃us paꝑa gre gorius in libro pasto¬

Expanded text:
me sciente, consilio vel hortatu. Credimus autem ex Deo fuisse, quod nec tantis potuit dissolvi conatibus. Credimus hoc idem et ipsos sentire fratres, qui nostrum tantopere de se ipsis consilium flagitant, credo remordente eos conscientia quod retro abierint. Alioquin beati sunt secundum Apostolum, si se non judicant in eo quod probant . Caeterum quid faciam, ut interrogatus nec silendo, nec respondendo molestus sim cuiquam? Ita fortassis expediar, si misero eos qui me interrogant, ad doctiorem, et cujus reverentior sanctiorque auctoritas sit. Sanctus papa Gregorius in libro Pasto
Abbreviated transcription (Latin):
Opinionẽ opus ꝓbat nec fal¬
sã fuisse nec uacuã: ẽ qd̾ ante sparserat uͥ¬
q fama uolãs. resipã faciat manifes¬
tũ. Quomͦ nẽ ut maxẽ claruit zelus
iusticie. emicuit ⁊ inualuit sac̾dota¬

Expanded text:
Opinionem opus probat nec falsam fuisse, nec vacuam, cum quod ante sparserat ubique fama volans, res ipsa faciat manifestum. Quomodo nunc vel maxime claruit zelus justitiae, eminuit et invaluit sacerdota
Abbreviated transcription (Latin):
le accessit ur̃e dignitatis decus. in¬
ñ peccabis. Ergo qͥ alienã carnẽ fouet.
facit ne peccet: qͥ aũ alienã scitatẽ ho¬
norat. fructificatsͥ. Id̾o ait. Desudet
elemosina in manu tua: donec uide¬

Expanded text:
le accessit, vestrae dignitatis decus, innon peccabis . Ergo qui alienam carnem fovet, facit ne peccet: qui autem alienam sanctitatem honorat, fructificat sibi. Ideo ait: Desudet eleemosyna in manu tua, donec inve
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ tẽporałr necessitatib nr̃is im¬
pẽdit᷑. m̾ito reu̾ende. ⁊ omĩ amoris sĩ¬
ceritate colende. atq ãplectẽde pat̾.

Expanded text:
vobis temporaliter necessitatibus nostris impenditur, merito reverende et omni amoris sinceritate colende atque amplectende pater.
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ si offend̾o. ñ erit qd̾ me dilig̾e debe¬
atis: cũ iã ñ fui̾t ĩ causa d̾s. Quis enĩ ego
sum. ut de tantillo tatitꝰ pͥnceps cure¬
tis: nͥ qͣmdiu dm̃ in me ẽẽ credetis: Er¬
go ut offendã eũ: fortassis uob̾ expedit.
Offendo aũ ꝓculdubio: si facio qd̾̃ reqͥ¬
ritis: Nam honores & dignitates eccl̃asti¬
cas: ñ ignoro deb̾i his qui eas digne scd̾
dm̃ administrare & uelint & possint.
Dorro eas acquiri paruulo filio ur̃o. p̃¬
cibꝰ meis uł urĩs: nec uob̾ iustũ nec mͥ
tutũ eẽ nou̾itis. Nam nec euiqͣm uł ad¬
uł eccle necessitatẽ. uł ꝑsone utilitatẽ.
Quã obrẽ si uob̾ uidet᷑ hic durꝰ sermo. &e
placet qd̾ cogitastis implere. parcite mͥ:
nec uos minꝰ qmͣ uultis efficitis: nec
ego peccaui. Sane Willelmulo nr̃o
me habeat: ne ꝑdam &e ego deũ. Ubi
uͦ em̾serit qd̾ scdm dm̃ habere possit. ꝓ¬
babo me amicũ: ce oꝑam meã sicut
opꝰ fu̾it ñ negabo. apud amatorẽ iusti¬

Expanded text:
quem si offendero, non erit quod me diligere debeatis, cum jam non fuerit in causa Deus. Quis enim ego sum, ut de me tantillo tantus princeps curetis, nisi quandiu Deum in me esse creditis? Ergo ut offendam eum, fortassis nec vobis expedit. Offendo autem procul dubio, si facio quod requiritis. Nam honores et dignitates ecclesiasticas non ignoro deberi his, qui eas digne secundum Deum administrare et velint, et possint. Porro eas acquiri parvulo filio vestro precibus meis, vel vestris, nec vobis justum, nec mihi tutum esse noveritis. Nam nec cuiquam, vel advel Ecclesiae necessitatem, vel personarum utilitatem. Quamobrem si vobis videtur hic durus sermo, et placet quod cogitastis implere; parcite mihinec vos minus quod vultis, efficitis; nec ego peccavi. Sane Willelmulo nostrme habeat, ne perdam et ego Deum. Ubi vero emerserit quod secundum Deum habere possit, probabo me amicum; et operam meam, si opus fuerit, non negabo. Apud amatorem justi
Abbreviated transcription (Latin):
cuat similitudinẽ. qͦd ille ido mi¬
sccłiam consecutꝰ sit. qi ignorans ip̃o
teste peccauit. manens in incredu¬
litate. Qͣmqͣm si tale quippiam q̃nq
bñ ⁊ utilit̾ factum fuisse agnoscit᷑.
de qͦ dici ueracit̾ possit. ħ ẽ mutatio
dextete excelsi: ñ tam exemplum qͣm
miracłm afferre debeat. Hec intim
a me ad id qd̾ queritis suspensiue
responsa sufficiant.Neq enim poᷤᷤ¬
sum unde certus ñ sum: certam ꝓ¬
ferre sententiã. Sic continge̾ deb&
querenti rem ubi ñ sit. Sermo a ꝓph̃a
consilium a sapiente q̃ rendum est
Nũqͥd eñ de luto limpidũ quippiam
haurire potestis: Unũ tn ẽ. qđ ami
impende possumꝰ: nr̃ȩ uidelicet ꝓ
hac re or̾onis ad dm qualetũq suf¬
fragium Dõ gͦ relinquentes sui qd̾
ignoramꝰ secretum consilii.ipsum
supplici deuotione. ⁊ deuora suppli¬
catione p̾cam̃: ut in uob̃ ⁊ de uobiᷤ
oꝑet᷑. qͦd n se deceat ⁊ uob̃ expediat.

Expanded text:
cuat similitudinem, quod ille ideo micuat similitudinem, quod ille ideo misericordiam consecutus sit, quia ignorans ipso teste peccavit, manens in incredulitate . Quanquam si tale quidpiam quandoque bene et utiliter factum fuisse agnoscitur, de quo dici veraciter possit, Haec est mutatio dexterae Excelsi , non tam exemplum, quam miraculum afferri debeat. 4. Haec interim a me ad id quod quaeritis, suspensive responsa sufficiant. Neque enim possum, unde certus non sum, certam proferre sententiam. Sic contingere debet quaerenti rem ubi non sit sermo a propheta. Consilium a sapiente quaerendum est. Nunquid enim de luto limpidum quidpiam haurire potestis? Unum tamen est quodimpendere possumus, nostrae videlicet pro hac re orationis ad Deum qualecunque suffragium. Deo ergo relinquentes sui, quod ignoramus, secretum consilii, ipsum supplici devotione et devota supplicatione precamur, ut in vobis et de vobis operetur, quod et se deceat, et vobis expediat.
Abbreviated transcription (Latin):
ille paraliticꝰ in euugłio duplex atq
celerrimũ potentissimȩ boniratis
ꝑsensit bñ ficium: pͥus m̃te quam
carne curatus. S aliud ẽ. celerem adi¬
pisci ueniam pecc̃oꝵ: ⁊ aliud de ip̃is
scelerib ad infulas mox ꝓuehi digni-¬
tatum. Uideo tam̃ mathm de theloneo
ad apłatus culmen assumptũ. S ħ me
rursum conturbat qͦd ñ pͥus audie¬
rit cum cet̾is coapłis sius. ite in orbẽ
uniu̾sum p̾dicate euangłium om̃i
creaturȩ. qͣm egerit penitentiã mul¬
to tempore ac labore sequdo dñm quo¬
cũq ierit: ꝑmanens cum eo in tempta¬
tionib sius S ⁊ si occurrat de ambro-¬
sio qͦd de tͥbunalib ad sac̾dotium ra-¬
ptꝰ fu̾it: ñ me ualde confortat. cum
a puero mundam ĩmundo dux̾it
uitam.⁊ sic etiam fuga ⁊ latebris. mł¬
tisq dissimulationum modis de¬
clinare conatͦ sit. Si de saulo qͦ fa
electionis. repente doctor gentium
in exemplũ adducit᷑: ħ exempli eua¬

Expanded text:
ille paralyticus in Evangelio duplex atque ille paralyticus in Evangelio duplex atque celerrimum potentissimae bonitatis persensit beneficium, prius mente quam carne curatus. 3. Sed aliud et celerem adipisci veniam peccatorum, et aliud de ipsis sceleribus ad infulas mox provehi dignitatum. Video tamen Matthaeum de telonio ad apostolatus culmen assumptum ; sed hoc me rursum conturbat, quod non prius audierit cum caeteris coapostolis suis, Ite in orbem universum, praedicate Evangelium omni creaturae ; quam egerit poenitentiam, multo tempore ac labore sequendo Dominum quocunque iret, permanens cum eo in tentationibus suis. Sed et si 27 occurrat de Ambrosio, quod de tribunalibus ad sacerdotium raptus fuerit , non me valde confortat, cum a puero mundam in mundo duxerit vitam, et sic etiam fuga et latebris multisque dissimulationum modis declinare conatus sit. Si de Saulo quoque electionis, repente Doctor gentium in exemplum adducitur: hoc exempli eva
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm sic diligi.Siaũ pͥus te diligere
didicisses: ⁊ me forsitan scires amare.
S quid si suam ds̃ acceleret tͥ gr̃am.
⁊ multiplicet mĩam: ⁊ sit ad restitu¬
endam in nocentiam efficatior uelox
clem̃tia qͣm diutͣma penuentia: Be¬
atꝰ siqͥdem cui ñ imputabit dñs pec¬
catũ. Nam quis accusabit adũsus
electum dĩ ͦ Si d̾s iustificat: quis ẽ
qui condempnet: Hoc salutis com¬
pendiũ sc̃s ille latro cõsecutꝰ ẽ. uno
eodemq die simul ⁊ cõfessus latͦci-¬
nia. ⁊ intͦductus in głam. breui qͦd̾a
contentꝰ ponte crucis. ad tͣnsigen dũ
sum uoluptatis. Hoc subitũ pietatiᷤ
remedium ꝑcepit felix illa peccatͥx.
cum repente uͥ suꝑabundau̾ant
delicta: abundare cepit ⁊ gr̃a. Absq
multo penitentiȩ labore dimissa
sunt ei pecc̃a multa. qͣm dilexit mł¬
tũ: ⁊ in breui meruit caritatis ac¬
cipe latitudinẽ. que ut scͥptum ẽ.
cooꝑit multitudinẽ pecc̃oꝵ. Hoc⁊

Expanded text:
quam sic diligi. Si autem prius te diligere quam sic diligi. Si autem prius te diligere didicisses, et me forsitan scires amare. 2. Sed quid, si suam Deus acceleret tibi gratiam, et multiplicet misericordiam, et sit ad restituendam innocentiam efficacior velox clementia quam diuturna poenitentia? Beatus siquidem, cui non imputabit Dominus peccatum . Nam quis accusabit adversus electum Dei? Si Deus justificat, quis est qui condemnet? Hoc salutis compendium sanctus ille latro consecutus est: uno eodemque die simul et confessus latrocinia, et introductus in gloriam, brevi quodam contentus ponte crucis ad transigendum sum voluptatis . Hoc subitum pietatis remedium percepit felix illa peccatrix, cum repente ubi superabundaverant delicta, abundare coepit et gratia. Absque multo poenitentiae labore dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum ; et in brevi meruit charitatis accipere latitudinem, quae, ut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum . Hoc et
Abbreviated transcription (Latin):
sum ñ immĩto e regione times nam
⁊ nos idip̾m metiumꝰ. si ob malum
conscĩȩ de cõmisso scĩȩ talento ñ facis
lucrum: nͥ qͦd alio forte negociandi
genẽ: ⁊ si minꝰ copiose minꝰ tam̃ ⁊ ꝑi¬
culose fructificare ualeres. Horreo
fateor: sic enun tͥ ut mͥ loqui debeo
qͦd sentio. Horreo inqͣm consicłans
unde qͦ uocaris: p̾sertim cũ nullum
int̾currerit penitentiȩ tempꝰ. ꝑ qͦd ut¬
cumq huiꝰcemodi ꝑiculosissimꝰ tͣnsitꝰ
fiat. Et qͥdem rectus ordo reqͥrit: ut
pͥus ꝓpͥam deiide alienas curare stu¬
deas conscĩas. Primꝰ quippe pietatis
gradus ẽ. de quo scͥptũ ẽ. Miserere
anumȩ tuȩ placens dõ. Ex ħ aũ ad mi¬
serandũ ꝑrimũ recto iam tͣmite ca-¬
ittas ordimara ꝓcedit quipe quẽ
ad sui quisq m̾̃surã amare p̾cipit᷑.
Quod si in hunc modũ quo te hac¬
tenꝰ ip̃e amasti. ⁊ tͥ cõmittendos ama¬
turꝰ es: malo ego qͥdem tͥ ñ cominitti

Expanded text:
sum non immerito e regione times nam sum non immerito e regione times nam et nos idipsum metuimus si ob malum conscientiae de commisso scientiae talento non facis lucrum: nisi quod alio forte negotiandi genere, etsi minus copiose, minus tamen periculose fructificare valeres. Horreo, fateor, sic enim tibi, ut mihi loqui debeo quod sentio; horreo, inquam, considerans, unde, quo vocaris: praesertim cum nullum intercurrerit poenitentiae tempus, per quod utcunque hujuscemodi periculosissimus transitus fiat. Et quidem rectus ordo requirit ut prius propriam, deinde alienas curare studeas conscientias. Primus quippe pietatis gradus est, de quo scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo . Ex hoc autem ad miserandum proximum recto jam tramite charitas ordinata procedit; quippe quem ad sui quisque mensuram amare praecipitur. Quod si in hunc modum quo te hactenus ipse amasti, et tibi committendos amaturus es, malo ego quidem tibi non committi,
Abbreviated transcription (Latin):
de illiꝰ potentia ñ diffidens. qui dix̃.
omnia possibilia sunt credenti. fidei¬
ter usurpans ⁊ mͥ illam sententiam
omnia possum in eo qui me confor¬
tat. qͣmuis in magna parte lapidei
cordis tui obstinationẽ ⁊ ip̃e ñ igno¬
rem: utinã nc̃ tamen siue fructuo¬
se siue frustra lateri tuo adhertrẽ:
Quanta que me mouent ad u̾sũ¬
ꝓmouere te ad ep̃atum acquiescere
debeas. Quis ħ mortaliũ definire p̃¬
sumat: Ds forsitan uocat. qͥs audeat
dissuadere: Forte ñ uocat. Quis appro¬
pinquare cõsulat: Utrum uͦ uoca¬
tio dĩ sit an ñ sit: quis scire possit ex¬
cepto sp̃u qui scrutat᷑ etiam alta di.
uł sicui forte reuelauerit ip̃e.Magiᷤ
qͦ dubium reddit consilium illa in
litũs tius humilis s t̾ribilis confessio:
qͣ uitam tuam tam gͣuit̾ ⁊ ut credo
ñ nͥ ueracit̾ accusas. Nec enĩ negandũ
ẽ huiꝰcemodi uitam eẽ indignam
tam sacri dignitate myst̾ĩi. S rur¬

Expanded text:
de illius potentia non diffidens qui dixit: de illius potentia non diffidens qui dixit: omnia sunt possibilia credenti : fidenter usurpans et mihi illam sententiam, Omnia possum in eo qui me confortat : quamvis in magna parte lapidei cordis tui obstinationem et ipse non ignorem, utinam nunc tamen, sive fructuose, sive frustra, tuo lateri adhaererem. Quanta quae me movent adversumovere ad episcopatum acquiescere debeas. Quis hoc mortalium definire praesumat? Deus forsitan vocat: quis audeat dissuadere? Forte non vocat: quis appropinquare consulat? Utrum vero vocatio Dei sit, an non sit; quis scire possit, excepto Spiritu qui scrutatur etiam alta Dei, vel si cui forte revelaverit ipse? Magis quoque dubium reddit consilium illa in litteris tuis humilis, sed terribilis confessio, qua vitam tuam tam graviter, et, ut credo, non nisi veraciter accusas. Nec enim negandum est, hujuscemodi vitam esse indignam tam sacri dignitate ministerii. Sed rur
Abbreviated transcription (Latin):
omino abb̃i arnoldo fr̃.B.
te uolo domnũ efficiensem necdum
qñ tuus nuntius ad nos uenit de
flandria qͦ paulo ante ꝑ nos tͣnsierat
remeasse: ⁊ ob hoc nec litt̾as accepisse.
quas ei uissisti p̾sentari.⁊ adhuc ẽẽ tas¬
te a te p̾sumpte nouitatis ignarum
felix int̾im: cui tam tͥstes rumores uł
ad tempꝰ liceat ignorare. Deinde qd̾
de tui desꝑando nos reuocatione
int̾dicis. ne qd̾ quasi in concusse apud
te fixum ẽ. frustra tͥ lit̾as dirigendo
dissuadere conarer. in ħ tibi obedire
fortasse quidem ꝓ rõne ñ debui. re¬
uera autem predolore fateor ñ po-¬
tui: cum ⁊ si ꝓcerto scirem uͥ te opor¬
tune inuenissem. ip̃e potius ueniˢ¬
sem qͣm has misissem. effecturꝰ for¬
tasse ꝑ me ip̃m qͦd nullis litt̾is possũ.
Rides forsitan meam huiꝰmodi tanqͣ
cassam fiduciam. ut pote ꝓpͥe ꝑtina-¬
tiȩ conscius: ad qͣm utiq flectendam.
nullam ium. nullam p̾cem. nullã
sꝑas p̾ualere industriam. at uͦ ego

Expanded text:
omno abbati ARNOLDO, fraterte volo, domnum Cisterciensem, necdum quando tuus nuntius ad nos venit, de Flandria, quo paulo ante per nos transierat, remeasse; et ob hoc nec litteras accepisse, quas ei jussisti praesentari, et adhuc esse tantae a te praesumptae novitatis ignarum. Felix interim, cui tam tristes rumores, vel ad tempus liceat ignorare. Deinde quod de tui, desperando nos, revocatione interdicis, ne quod quasi inconcusse apud te fixum est, frustra tibi litteras dirigendo dissuadere conarer: in hoc tibi obedire fortasse quidem pro ratione non debui; revera autem prae dolore, fateor, non potui: cum etsi pro certo scirem, ubi te opportune invenissem, ipse potius venissem, quam has misissem, effecturus fortasse per me ipsum, quod nullis litteris possum. Rides forsitan meam hujusmodi tanquam cassam fiduciam, utpote propriae pertinaciae conscius: ad quam utique flectendam, nullam vim, nullam precem, nullam speras praevalere industriam. At vero ego
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ illustrium uiroꝵ ⁊ maxime ca-¬
rissimi uiri Uilłmi cathalaunensis
ep̃i hortatu ⁊ consilio ad nos declinaˢ¬
se: seq a nobis suscipi multis p̾cib ac
supplicationib impetrasse. ea uidł̃ in¬
tentione ut ob tenorem artioris uitȩ
ab institutionib beati augustini ad
obseruantias sc̃i bñdicti dĩ ad iuitorio
sic tͣnseãt. ut tn ab eius magist̾io qui
unꝰ ẽ om̃ib magist̾ in cęlo ⁊ in terra
ñ discedant: illamq pͥmam fidem
qͣm apud uos. ĩmo qm pͥmum in ba¬
ptismo ꝓmisert. ñ irritam faciant. s
saluam integrãq custodiant. Talibus
itaq talit̾ susceptis. absit ut sincerita¬
tem urãm. aut insuscipiendo lesam.
aut in retinendo ledendam ẽẽ creda-¬
miꝰ: dũ tam̃ illos si forte infra annũ
ꝓbationis qui regłarit̾ constiuitꝰ est
cepta deserere.⁊ ad uos redire uelle cõ¬
tigerit. inuitos ñ detineamꝰ. Alioqͥn
sanctissimi frẽs. ur̃a ñ refert ut sp̃m
lib̾tatis qui in eis ẽ. anathemate in¬

Expanded text:
ltorum illustrium virorum, et maxime clarissimi viri Willelmi Catalaunensis episcopi, hortatu et consilio ad nos declinasse, seque a nobis suscipi multis precibus ac supplicationibus impetrasse: ea videlicet intentione, ut ob tenorem arctioris vitae, ab institutionibus beati Augustini ad observantias sancti Benedicti Dei adjutorio sic transeant, ut tamen ab ejus magisterio qui unus est omnibus Magister in coelo et in terra , non discedant; illamque primam fidem, quam apud vos, imo quam primum in Baptismo promiserunt, non irritam faciant, sed salvam integramque custodiant. Talibus itaque taliter susceptis, absit ut sinceritatem vestram, aut in suscipiendo laesam, aut in retinendo laedendam esse credamus: dum tamen illos, si forte infra annum probationis, qui regulariter constitutus est, coepta deserere, et ad vos redire velle contigerit invitos non detineamus. Alioquin, sanctissimi fratres, vestra non refert, ut spiritum libertatis qui in eis est, anathemate in
Abbreviated transcription (Latin):
xhortatio illa in litt̃is ur̃is tam
salubris. tam compendiosa. ma¬
gna quidem scientiȩ. mira caritatis
ur̃ȩ indicia. mirantib nobis. & con-¬
gͣtulantib p̾̃fert. S qͦd de laudibus
stis.: tam excellentia p̾misistis. ⁊ si ad
humilitatis quoq formam qͣntum
ex uob̃ ẽ. ñ mediocrit̾ instruere nos
potuit: conscĩas tam̃ nr̃as multo infe¬
rius iacentes qͣntum in nobis ẽ. uehe¬
ment̾ exterruit. Quis enim nr̃m suã
attendens conu̾sationẽ. tanta de se
⁊ tam in debita sine magno uł metu
uł ꝑiculo possit audire: De huius¬
modi quippe alieno seu etiam ꝓprio
iudicio cõmitte: securum ñ ẽ. Qui enĩ

Expanded text:
xhortatio illa in litteris vestris tam salubris, tam compendiosa, magna quidem scientiae mira charitatis vestrae indicia, mirantibus nobis et congratulantibus praefert. Sed quod de laudibus stis, tam excellentia praemisistis; etsi ad humilitatis quoque formam quantum ex vobis est non mediocriter instruere nos potuit, conscientias tamen nostras multo inferius jacentes, quantum in nobis est, vehementer exterruit. Quis enim nostrum suam attendens conversationem, tanta 14 de se et tam indebita, sine magno vel metu, vel periculo possit audire? De hujusmodi quippe alieno, seu etiam proprio se judicio committere, securum non est. Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
fier possitreuocari p̃cem. ꝑ quã indeor
approbasse iudiciũ amici. suꝑ collata &
male collocata ab eo p̃positura: qd̾ utiq
nec facio nec feci umqm. S uic̃ me fatẽ¬
or ut sic scͥberem dilectio qͣ tenẽbar uehe¬
m̃t̾ astrictꝰ auuncło adolescentis: affec¬
tu grandi nimis. s minꝰ spĩtali in hac
parte. Uigebat maxime plaga recens
de morte illiꝰ. Uidear leuitate usꝰ. s ma¬
lo ꝑiclitari apd̾ dnm meũ p̃cipitatiõe
scribendi: qͣm apd̾ d̾m suspitione m̃da¬
cii. Qmqͣm caute ac ꝓuide de p̃positura
scͥpsi. nich̾ ad ipsũ qd̾ indubitant̾ scirẽ
duos ut memini p̃decessores eiꝰ. eã alit̾
ordinasse atq alias. ⁊ suo ꝯfirmasse pͥ¬
uilegio. Tu autẽ si effic̾e pot̾is apd̾ ip¬
sũ. ut eccłe pͥuilegiũ. & pͥuilegio efficati¬
am reddat: bonũ opꝰ oꝑatus es. Utinã
a neuo sanguinis huiꝰ. scm̃ purgaret
epm: &e ad olescenti in aliis ꝓuideret.¬

Expanded text:
fieri possit, revocari precem, per quam videor approbasse judicium amici super collata et male collocata ab eo praepositura, quod utique non facio, nec feci unquam. Sed vicit me, fateor, ut sic scriberem, dilectio qua tenebar, vehementer astrictus avunculo adolescentis, affectu grandi nimis, sed minus spirituali in hac parte. Urgebat maxime plaga recens de morte illius. Videar levitate usus: sed malo periclitari apud dominum meum praecipitatione scribendi, quam apud Deum suspicione mendacii. Quamquam caute ac provide de praepositura scripsi, nihil ad ipsum; quod indubitanter scirem duos ut memini, praedecessores ejus ipsam aliter ordinasse, atque alias suo confirmasse privilegio. Tu autem si efficere potueris apud ipsum, ut Ecclesiae privilegium, et privilegio efficaciam reddat, bonum opus operatus es. Utinam a naevo sanguinis hujus sanctum purgaret episcopum, et adolescenti in aliis provideret
Abbreviated transcription (Latin):
Si sem̃bonum iactum in t̾ram
bonam fructum attulisse
men serenti. fecunditatẽ t̾re. semim
increm̃tum. Quid in his nos capimꝰ:
scrupulosius usurpabo mͥ. fecto
lex dñi conu̾tit animas: ⁊ ñego. Bes¬
tur de bonalitt̾e tornatura. manꝰ:
quid afferunt boni speciosi pedes
Primum quid̾ quia filii sunt prĩs
runt prĩ. nequaqͣm a se ducunt ali-¬
enam. Nam si filii. ⁊h̾edes. Deinde uͦ
quod ꝓrimorum salutẽ suam nicħ¬
ominꝰ arbitͣntur: quippe quos tan¬
qͣm se ip̃os diligunt. Gercio qͦ quod
labor labiorum ip̃orum s̃ penitꝰ ꝑi¬
reñpot̾it. Tnusquisq enim m̾cedem
accipiet scd̃m suum laborem. Egolabi¬
amea ĩꝓhibui. tua ꝑuisti ⁊ uiscera
id̾o ꝓculdubio plus recepturus q̃m
plus laborasti. Certus sum enim qr
⁊ cum ꝑanib occurristi fugientib.
Non inqͣm uacant officia humani¬
tatis. ñ hortam̃ta salutis: quib xͥ u̾e¬

Expanded text:
Si semen bonum, jactum in terram bonam, fructum attulisse men serenti, fecunditatem terrae, semini incrementum. Quid in his nos capimus?scrupulosius usurpabo mihi. Profecto lex Domini convertit animas, et non ego: testur de bona litterae tornatura manus, quid afferunt boni speciosi pedes Primum quidem, quia filii sunt Patrisrunt Patri, nequaquam a se ducunt alienam. Nam si filii, et haeredes. Deinde vero quod proximorum salutem, suam nihilominus arbitrantur, quippe quos tanquam se ipsos diligunt. Tertio quoque, quod labor labiorum ipsorum sibi penitus penon poterit. Unusquisque enim mercedem accipiet secundum proprium laborem . Ego labia mea non prohibui: tu aperuisti et viscera, ideo procul dubio plus recepturus, quoniam plus laborasti. Certus sum enim quiet cum panibus occurristi fugientibus. Non, inquam, vacant officia humanitatis, non hortamenta salutis, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
uelimꝰimpunitũ eẽ tam gͣnde facinꝰ.
s uͥ eccłia itasi fieri pot̾ debita satisfac¬
tione honoretur: u is qui satisfacit.
supͣ iuires patientie sue ñ exasꝑetur.⁊
⁊ peniteat hominem nr̃is acquieuisse

Expanded text:
velimus impunitum esse tam grande facinus, velimus impunitum esse tam grande facinus, sed ut Ecclesia, si fieri potest, debita satisfactione honoretur; ut is qui satisfacit, supra vires patientiae suae non exasperetur, et poeniteat hominem nostris acquievisse
Abbreviated transcription (Latin):
itͥstia semꝑ accid̾ent. quis
sustin̾et: Si semꝑ ꝓsꝑa. quis
ñ contempn̾et : Sicrerum
cautagub̾natͥr sapĩa. horum ꝑneces¬
saria uicissitudine eo mod̾amine e¬
lectis suis cursum uite t̃ꝑalis alt̾¬
nat. unec adu̾sa frangant. nec leta
dissoluant: cum potiꝰ ⁊ ista ex iłł gͣti¬
ora.⁊ illa ex his tolerabiliora reddan¬
tur. Bndictus ꝑ om̃ĩa d̾s. tͥsticianrã
u̾sa ẽ ingaudium: acceꝑunt oleum
pꝰuinum uuln̾a nr̃a. Raptores ⁊ p̃do¬
nes: conpuncti humiliant᷑.S ac̾do¬
tem dñunquẽ ausi sunt mitt̾e manꝰ:
cum honore remitt̃t.Spolia que diri¬
puerant⁊sine desi diarecolligunt. &¬
et
sine fraude restitituunt. Si quid ho¬
rum ẽ quod inueniriñ possit: dal¬
phinus ꝓ eo satisfaciet ad bnplacitũ
ur̃m. hoc quippe manusua in nr̃a
firmauit.  qua sua ꝓmissione adĩ¬
plenda siuen̾it ad pedes urẽ maiesta¬
tis quod ⁊ꝓposuit: mitius qͣm m̾uit
supplicamꝰ agi cũ iuuene. Non quod

Expanded text:
istia semper acciderent, quis sustineret? si semper prospera, quis non contemneret? Sed rerum cauta gubernatrix Sapientia, horum pernecessaria vicissitudine eo moderamine electis suis cursum vitae temporalis alternat, ut nec adversa frangant, nec laeta dissolvant: cum potius et ista ex illis gratiora, et illa ex his tolerabiliora reddantur. Benedictus per 144 omnia Deus: tristitia nostra versa est in gaudium, acceperunt oleum post vinum vulnera nostra. Raptores et praedones compuncti humiliantur: sacerdotem Domini, in quem ausi sunt mittere manus, cum honore remittunt; spolia quae diripuerant, et sine desidia recolligunt, et sine fraude restituunt. Si quid horum est quod inveniri non possit, Dalfinus pro eo satisfaciet ad beneplacitum vestrum: hoc quippe manu sua in nostra affirmavit. Pro qua sua promissione adimplenda si venerit ad pedes vestrae majestatis, quod et proposuit, mitius quam meruit supplicamus agi cum juvene: non quod
Abbreviated transcription (Latin):
credendũ fuit me ħ meũ consiliũ
ipsi nuncio qͦd utiq contͣ suum
monast̾ium excogitauerã. uolius¬
se patefacẽ: S iam ne qͦd de nr̃a
erga uos dilectione huc usq cre¬
didistis. falso uos credidisse inue¬
niatis: ꝓ ur̃a ut udeo causa. non
saltim eque ut ꝓ mea. ĩmo multo
amplius laborandum ẽ mͥ. & hoc
ñ quomͦ huc usq solebam̾ ut ui¬
delicet nr̃a unanimitas fortus
solidetur: s ne penitꝰ dissoluat᷑.
Quid dicam uobis: Ego certe nec
uob̾n de uob̾ tale aliquid credere
possem: quale uos sola de me su¬
spicione diuinastis. De ceto no¬
uerit ur̃a benignitas comitem
theobaldum nr̃as ꝓ humberto
litt̾as iam recepisse: s necdum
suo tͥ rescͥpto qͥcqͣm respondisse.
Quid suꝑ ħ uob̾ agendum sit.
ip̃a uos melius pietas docebre.
si pie hõĩs iniuiste exultantis mise¬

Expanded text:
credendum fuit, me hoc meum consilium credendum fuit, me hoc meum consilium ipsi nuntio, quod utique contra suum monasterium excogitaveram, voluisse patefacere? Sed jam, ne quod de nostra erga vos dilectione hucusque credidistis, falso vos credidisse inveniatis; pro vestra ut video causa, non saltem aeque ut pro mea, imo multo amplius laborandum est mihi, et hoc non quomodo hucusque solebam, ut videlicet nostra unanimitas fortius solidetur, sed ne penitus dissolvatur. Quid dicam vobis? Ego certe nec vobis, nec de vobis tale aliquid credere possem, quale vos sola de me suspicione divinastis. De caetero noverit vestra Benignitas, comitem Theobaldum nostras pro Humberto litteras jam recepisse, sed necdum suo mihi rescripto quidquam respondisse. Quid super hoc vobis agendum sit, ipsa vos melius pietas docebit, si pie hominis injuste exsulantis mise
Abbreviated transcription (Latin):
in fine illarũ posuisse me memi¬
ni. si t̾n eo a uob̃ oculo legeret᷑. qͦ
a me scͥptum fuit. Nam cum de¬
nunciatis malis que ñ ĩm̾ito uo¬
bis metuebam tandẽ inferrẽ. qͦd
si ħ omĩa pati melius ducitis qͣm
illum amtitẽ: mea nichil irt̾est
uos uiditis. Aut enĩ ip̃a mea u̾ba
sunt ħ aut ꝓpe ipsa: cum itaq ħ
in fine dixi. quid aliud uobis
qm illa suꝑiora dispensatorie.
ut ñ dicam simulatorie. a me tra
scͥpta fuisse latent̾ intimaui. Qd
uͦ scͥpsistis me ꝑ nunciũ eidem
monacho de q̃renda si ad nos di¬
u̾tisset ip̃ius absolutione p̃uatĩ
insinuasse: u̾itatem testor h uerũ
non ẽẽ. Fgo ne de notissimo mͥ mo¬
nast̾io uł iactarem uł sparem mo¬
nachum me posse suscipe: quem
nec uos quidem puto sine gͣndi
scandalo posse retinere. S esto. In¬
uidebam illum uob̾: ⁊ mͥ attrahe
gestiens. aliquid de eius optinen¬
da absolutione machinari me poᷤ¬
se sꝑabam. siue fingebam. S nũqͥd

Expanded text:
in fine illarum posuisse me memiin fine illarum posuisse me memini, si tamen eo a vobis oculo legeretur, quo a me scriptum fuit. Nam, cum denuntiatis malis quae non immerito vobis metuebam, tandem inferrem, « Quod si haec omnia pati melius ducitis, quam illum amittere; mea nihil interest, vos videritis: » aut enim ipsa mea verba sunt haec, aut proprie ipsa: cum itaque hoc in fine dixi, quid aliud vobis quam illa superiora dispensatorie ut non dicam, simulatorie a me ita scripta fuisse latenter intimavi? 2. Quod vero scripsistis, me per nuntium eidem monacho de quaerenda, si ad nos divertisset, ipsius absolutione privatim insinuasse; veritatem testor, hoc verum non esse. Egone de notissimo mihi monasterio vel jactarem, vel sperarem monachum me posse suscipere, quem nec vos quidem puto sine grandi scandalo posse retinere? Sed esto. Invidebam illum vobis et mihi attrahere gestiens, aliquid de ejus obtinenda absolutione machinari me posse sperabam sive 47 fingebam. Sed nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
ego qͣntũ ex urĩs ꝑpendit᷑ minus
aꝑte scͥpsi qͦd uolui: aut uos alit̾
illas intellexistis qͣm debiuistis.
Siqͥdem que uob̃ de monachi illiꝰ
susceptione euentura denuncia¬
ui. ueracit᷑ ita timui: & ad huc
timeo ut scͥpsi. Non t̾n ad hoc il¬
la uobis p̾dicere studui. quo uł
suaderem uł consulem. uł cer¬
te ut scͥbitis censerem illum deb̾e
reddi: quippe qui ip̃ius iam du¬
dum feruentissimũ desidium no¬
ui. & ei potius qͦd nunc illud adim¬
pleu̾it debeo congͣtulari. S cum
a familiarissimo nob̃̾ ab̃b̃e eius &e
ab archiep̾o remensi nr̃ȩ litt̾ȩ ad re-¬
quirendũ illum uehement̾ exige¬
rent᷑. ut a me si fieri posset. omnẽ
depellem suspicionẽ: tales ꝓut sci¬
ui dictare curaui quib ⁊ ip̃is satis¬
fac̾e̾m & uos contͣ eoꝵdem ĩminen-¬
tes calumpnias. uob̃ illas ñ tacen¬
do p̾munirẽ. Hec me ita in illis
litt̾is sensisse. ur̃am sagacitatem
uł ex eo adu̾tere posse credidi: qͦd

Expanded text:
 minus aperte scripsi quod volui; aut vos aliter illas intellexistis quam debuistis. Siquidem quae vobis de monachi illius susceptione eventura denuntiavi, veraciter ita timui, et adhuc timeo, ut scripsi. Non tamen ad hoc illa vobis praedicere studui, quo vel suaderem, vel consulerem; vel certe ut scribitis, censerem illum debere reddi: quippe qui ipsius jamdudum ferventissimum desiderium novi, et ei potius, quod nunc illud adimpleverit, debeo congratulari. Sed cum a familiarissimo nobis abbate ejus, et ab archiepiscopo Remensi, nostrae litterae ad requirendum illum vehementer exigerentur; ut a me, si fieri posset, omnem depellerem suspicionem, tales, prout scivi, dictare curavi, quibus et ipsis satisfacerem, et vos contra eorumdem imminentes calumnias, vobis illas non tacendo, praemunirem. Haec me ita in illis litteris sensisse vestram sagacitatem vel ex co advertere posse credidi, quod