comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lendo deceperint possiderem poss : Sic & homines principes ñsantiusti sed demonũ similes ea
quae uanaeẽ nouerant religionis nomine populis tã quã uera suadebant. hoc modo
eosciuili societati uelut aptius artius alligantes quosimilit̃ subditos possiderent quis¬
autẽ infirmus & indoctus euader& simul fallaces & principes ciuitatis & demones
sigitur ille felicitatis auctor & doctor quia solusẽ uerus ds̃ ipsed at regna terrena
& bonis & malis neque hoctemere & quasi fortiutu quia ds̃e ñfortuna sed ꝓrerũ or¬
dine actẽpoꝵ occulto nobis notissimo sibicui tam̃ ordini tẽpoꝵ ñ subditus seruit.
sedeũ ipse tã quã dñs regio moderator quaedis ponit felicitatẽ uero ñ dat nisibonis
łanc enĩ poss̃ & ñ habere & habere seruientes poss& ñ habere regnantes quaetam̃
plena in ea uita erat . Vbi nemoiã serui& illis. Etidõ regna terrena & bonis ab illo

Expanded text:
lendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, lendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili societati uelut aptius aautem infirmus et indoctus evaderet simul fallaces et principes civitatis et daemonesigitur ille felicitatis auctor et dator, quia solus est uerus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi fortuito, quia Deus est, non fortuna, sed pro rerum ordine ac temporum occulto nobis, notissimo sibi; cui tamen ordini temporum non subditus seruit, sed eum ipse tamquam dominus regit moderatorque disponit; felicitatem uero non dat nisi bonis. Hanc enim possunt et non habere et habere seruientes, possunt et non habere et habere regnantes; quae tamen plena in ea uita erit, ubi nemo iam seruiet. Et ideo regna terrena et bonis ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
colendũ ẽecenser& atq intã ꝓximo inuentus facile fortasse deanimȩ mutabilitate
cõ moueretur. Vt naturã potius in cõ mutabilẽ quȩ ipsã quoque animã condidiss&
dm̃ uerũ eẽ sentir&. haeccũ ita sint quȩcũq tales uiri in suis litteris multorũ deorũ
iudibria posuer c̃fiteri eapotius occulta dĩ uo iuntate compulsis quã ꝑ suadere conati
i quaigitur nobis inde testimonia proferunt᷑ a deos redar guendos ꝓferunt᷑ qui nolunt
aduertere dequanta & qua maligna de monũ potestate nos liber& singulare sacrificiũ
quã adfisicos fuisse populos inclinatos & idõ & sexũ e generationes deoꝵ maioressuos
idẽ ueteres credidisse romanos & eorũ conftitiusse coniugia : qđ utiq ñ aliã ob
causa factũ uidetur nisi quia hominũ uelut prudentiũ & sapientiũ negotiũ fuitpopulũ

Expanded text:
colendum esse censeret; adque in tam proximo inuentus facile fortasse de animae mutabilitate colendum esse censeret; adque in tam proximo inuentus facile fortasse de animae mutabilitate commoneretur, ut naturam potius incommutabilem, quae ipsam quoque animam condidisset, Deum uerum esse sentiret. Haec cum ita sint, quaecumque tales uiri in suis litteris multorum deorum ludibria posuerunt, confiteri ea potius occulta Dei uoluntate conpulsi sunt quam persuadere conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia proferuntur, ad eos redarguendos proferuntur, qui nolunt aduertere de quanta et quam maligna daemonum potestate nos liberet singulare sacrificium quam ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ anima sedamime quoqueẽ effitor & conditor. tam̃ si c̃tra p̃iuditia c̃suetudinis
libereẽposs& unũ dm̃colendũ fateretur atq suadere motu acratione mundũ guber¬
atorem Dicit &iã antiquos romanosplus annoscentũ & septuaginta deos sinesi mu
lacro coluisse qđ si ad huc inquid mansiss& castiusdi obseruarentur. Cuius sententiae
su testẽ ad hib& : Int̃ cetera mã gentẽ iudeã nec dubitat tũ locũ ita concludere ut
dicat qui primis imula chradeoꝵ populis posuer eos ciuitatib: suis & metũ defese ardo
eerrors Ad didisses prudent᷑ exestimans deos facilȩ posse insimula eroꝵ stoliditate
intellegi errorẽ qua ꝓpt̃ cũ solusdicit am̃ aduertis se quideẽt ds̃ quitũ crederent
animã mundũ gubernantẽ castiusq: ex estimat sines imula ihris obseruari religi¬
onẽ quisñ iudeat quantũ ꝓpinquauerit ueritati. siem̃ aliquid ẽ tra uetustatem
tanti possit erroris ꝑfecto & unũ dm̃ a quomundũ creder& gubernari & sinesimulachro

Expanded text:
n anima, sed animae quoque est effector, et conditor, tamen si contra praejudicia consuetudinis liber esse posset, unum Deum colendum fateretur, atque suaderet, motu ac ratione mundum guberatorem. Dicit etiam antiquos Romanos plus quam annos centum et septlacro coluisse. <Quod si adhuc, inquit, mansisset, castius di obseruarentur. Cui sententiae suae testem adhibet inter cetera etiam gentem Iudaeam; nec dubitat eum locum ita concludere, ut dicat, qui primi simulacra deorum populis posuerunt, eos ciuitatibus suis et metum demsisse errorem addidisse, prudenter existimans deos facile posse in simulacrorum stoliditate intellegi errorem. Quapropter cum solos dicit animaduertisse quid esset Deus, qui eum crederent animam mundum gubernantem, castiusque existimat sine simulacris obseruari religionem, quis non uideat quantum propinquauerit ueritati? Si enim aliquid contra uetustatem tanti posset erroris, profecto et unum Deum, a quo mundum crederet gubernari, et sine simulacro
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senti questioni exifaimo breuit̃ ad tingã prius illos cõmemorans ꝗeũ in eo degenere
lterarũ tepore p̃cesser: Quantũ enĩ adun& ad literas grecusq lingua intertete rasgen

Expanded text:
praesenti quaestioni existimo, breuiter adtingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere praesenti quaestioni existimo, breuiter adtingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere litterarum tempore praecesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
siue sermonẽ. nec ea somniũ : sed eoꝵ tantũ quicũ eẽ diuinitatẽ & humanacurare consen¬
tiant ñ tam̃ sufficere unius in cõ mutabilis dĩcultũ aduitã adipiscendã &ĩãpost mor¬
tẽ beatã sed multos ab illosane uno conditos atq: institutos obeã causã colendosputant
hiiam &iã uarronis opinionẽ ueritatis ꝓpinquitate transcendunt. Si quidem
illetotã theo logiã naturalẽ usq ad mundũ istũ uel animã eiꝰ extendere potuit. isti
uero su pra omnẽ animȩ naturã confitent᷑ dm̃ qui ñ solũ mundũ istũ uisibilẽ. qui sepe
intellectualẽ cuiꝰ generis anima humanae participationȩ suiluminis in cõmutabilis
& incorporeã beatã facit: hosphy losophos platonicos apellatos aplatone doctore uocabulo
diriuato nullus qui hoc uel tenu it̃ audiuit ignorat. De hoc igitur platone quȩ necessaria

Expanded text:
siue sermonem; nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse diuinitatem et humana curare consensiue sermonem; nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse diuinitatem et humana curare consentiant, non tamen sufficere unius incommutabilis Dei cultum ad uitam adipiscendam etiam post mortem beatam, sed multos ab illo sane uno conditos adque institutos ob eam causam colendos putant. Hi iam etiam Varronis opinionem ueritatis propinquitate transcendunt; si quidem ille totam theologian naturalem usque ad mundum istum uel animam eius extendere potuit, isti uero supra omnem animae naturam confitentur Deum, qui non solum mundum istum uisibilem. qui saepe intellectualem. cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos a Platone doctore uocabulo deriuato nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat. De hoc igitur Platone, quae necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
hominib: nẽ fabulosae uel cuuilis. hocẽ uelthea trica uel urbana quarũ altera iacti¬
tatdeoꝵ crimina altera indicat deorũ desideria criminosiora. Ac ꝑ hoc malignorũ
patius demonũ quãdeoꝵ sed cũ phrlosophius ẽ habenda conlatio quorũ ipsud nom̃ sila¬
sicut diuina auctoritas ueritasq monstrauit uerusq: phr losophusẽ a matordei
sed quia resipsa cuius hoc nom̃ẽ nẽ in omnib: qui hoc nomine gloriant᷑. Neque
enĩc̃tinuo uere sapientiae s amatores quicũq appellant᷑ philo sophi ꝓfecto exomnib:
queꝵ sententias litteris nos sepotuimꝰ eligendis. cũ quib: ñ indigne questio istatractet᷑
neq enĩ hocopere om̃s omniũ phylosophoꝵ uanas opinimes refutare suscepi sedea stantũ q̃
adtheo logian ꝑtinent quo uerbo greco significari intellegimꝰ dediuinitate rationis.

Expanded text:
hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactihominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Laa sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias ex litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur. Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum uanas opiniones refutare suscepi, sed eas tantum, quae ad theologian pertinent, quo uerbo Graeco significari intellegimus de diuinitate rationem
Abbreviated transcription (Latin):
quine in notescerent nec a ratro quos erutra obsite repotiuir nec stlo uarronis quo
subici ac decepiiustũ ẽ. Quia uero ꝑnitio se uel acultu uere diuintatis aliene illȩ lit¬
tengiudicates int. hinc intellegipot : qđ eas maluit senatus incendere quã põpilius occul¬
tauit quatimereqđ timuit qui hac audere ñ potut Quiergo utã n modo ibereiuispiã
talib: sacris querat aet̃ nã. Quiautẽ cũmalignis demonib: ñuult haberesocietatẽ
non suꝑstitionẽ qua colunt᷑ noxiã ꝑtime scat sed uerã regionẽ quaꝓdunt᷑ e uincunt᷑
Quno intentiore nobis opusẽ animomultũ quã erat in superiorũ solutionẽ questionẽ
& explicationẽ librorũ detcheo logia quippe quã naturalẽ uocant noncũ quib: lib&

Expanded text:
re non permitterentur; qui ne innotescerent nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo re non permitterentur; qui ne innotescerent nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo subici ac decipi iustum est. Quam uero perniciosae uel a cultu uerae diuinitatis alienae illae litterae iudicatae sint, hinc intellegi potest, quod eas maluit senatus incendere, quas Pompilius occultauit, quam timere quod timuit, qui hoc audere non potuit. Qui ergo uitam nec modo habere uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem cum malignis daemonibus non uult habere societatem, non superstitionem, qua coluntur, noxiam pertimescat, sed ueram religionem, qua produntur et uincuntur, unc intentiore nobis opus est animo multo quam erat in superiorum solutione quaestionum et explicatione librorum. De theologia quippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
erteus c̃iugẽ dicit᷑ habuissȩ qũe ad modũ in suprache tolibro uarrons exponitar
lta eũ solent resgeste a spsione m̃datioꝵ in fabila uerti. Inilla us t  somantiea ri¬
rosissimꝰ rexille romanꝰ & sacta didicitq̃ in librissius pontifi as h abere maneia cu
causas qua s p̃terse nemine scire uoluit itaq eas seorsu scriptas setũ quodã modo
morifecit quando ita subtrahendas hominũ notitiȩ sepelien ddasqi qradũt dit
engo demonũ illic tã sordide & noxiȩ cupiditates erant conscripae Ntechitto¬
ta illa thielogia ciuilis &iã apud tales homines ex et rabilis apparer& quita mul¬
et̃ crediderait cũ etalibisacris idemillidemones obletarent᷑ quisetolendos pro
ipsis mortuis quos deos putari fecerant. quib dã fallaciũ miraculorũ adtes pro¬
omib subponebant. Sedocculta diuerip uidentia factũs put ÷ rempilio amicosuo
illis conciliati artib: quib ꝓdromantiã fieri potuit. Cunctailla confera piosuo

Expanded text:
eriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines execrabilis appareret, qui tam mulesse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri perm
Abbreviated transcription (Latin):
demonũ a quib: auder& quȩ insacris constituer& atq serua redeber& qđ genus
diuinationis idẽ uarro aꝑsisdicit. allatũ quo & ipsũ mimã & poste a phrtago
rã phrlosophum usũ fuissecõ memorat. Vbi adhibito sanguine eiã inferas
dicatur id ips ũ ẽ ubi uident᷑ mortiu diui nare quib: & artib: fiant ipsi uiderint
Nolo enĩ dicere has artes &iã ante nr̃i saluatoris adiuentũ in ipsisciuitatib gentiũ legib:¬
selererhiberi apena seuerissinũ uidicari: Nolo in qua hocdicere forta isenitalia
tunelicebant histamꝰ arab didicit sacralla po pilius quoru sacrorie factise didie ou¬
sas obruit. itatimuit e ipseqđ elidicit quarũ causarũ yditos libros senatus incendi
Quimii ereo uaro saurirũ illorũ alias nescio q̃uas causas uelit platicas let pa¬

Expanded text:
daemonum, a quibus audiret, quid in sacris constituere adque obseruare deberet. Quod genus daemonum, a quibus audiret, quid in sacris constituere adque obseruare deberet. Quod genus diuinationis ram philosophum usum fuisse commemorat: ubi adhibito sanguine etiam inferos dicatur, id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibsolere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas int
Abbreviated transcription (Latin):
ipse quidẽ scriber& ut haber& unde legendo cõmeneret᷑. Sed tam̃ cũ rex eẽt qui
minime quequã metuebant nec debere aliquẽ nec delendo uel quo quo modo c̃sum̃ do
ꝑdere audera ita qđ scir& neminẽ uoluit ne homines nefaria docer&: uiolar& aũt̃
timuit ne demones iratos haber& ubitutũ putauit sepul dirosuo ꝓpinquare aratrũ
pesse ñ credens. Senatus autẽ cũ religiones formidar& dã pnare malorũ &idõnu¬
miabsentiri cogeretur. Illo stam̃ libras tã ꝑniciosos eẽ iudicauit ut ne cobriu
rursus iubere nehumana curiositas multo uehem̃tius rẽiã ꝓditã quer& sed
flã mis aboleri ne fanda monum̃ta. Vt quia iam necesseeẽ ex istimabant s acra illa
faceritollerabilius erraret᷑. Causiseoꝵ ignoratis quã cognitis ciuitas turbaret᷑.
tian facerec̃ pulsusẽ ut na quauider& imagines deoꝵ uel potius ludificationes

Expanded text:
ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem nec delendo uel quoquo modo consumendo perdere auderet. Ita quod scire neminem uoluit, ne homines nefaria doceret, uiolare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis ciuitas turbaretur. tian facere conpulsus est, ut in aqua uideret imagines deorum uel potius ludificationes
Abbreviated transcription (Latin):
libro mesuoloco dicturu messe promisserã. Namsi apud eundẽ uarronẽ
Tegitur in libro decultudeo rũ terentius quidã cũ habere adianculũ fundũ & bu¬
bulcus eius iuxta sepulchrũ. nume pompili traiciens a ratrũ erius set exterra libros
ed ubis acrarũ institutorũ scripteerant cause inurbẽ ꝓtulit ad p̃torẽ. Autillecum
inspexiss& principia rẽtantã detulit adsenatũ. Vbicũ primores quasdã legiss&
curquido : in facris fuerit Institutũ nume mortuo senatus ad sensusẽ eos quilibe tã¬
dicat qđ dicendũ suȩ gesserit uesa nac̃tentio quilibe tante impiaetatis defensor e¬
gregius ingã monere sufficiat sacroꝵ causas a geropõ pilio romanorĩ sacrorũ cons¬
tituro conscriptas nec populo nec senatui. nec salti ipsis sacerdotib: In notescere debuisse
Ipsũq numã põpiliũ curio sitate inlicita. Ad eadepiemonũ ꝑuenis se sec retaque

Expanded text:
libro me suo loco dicturum esse promiseram. Nam, sicut aput eundem Varronem libro me suo loco dicturum esse promiseram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro de cultu deorum, <Terentius quidam cum haberet ad Ianiculum fundum et bubulcus eius iuxta sepulcrum Numae Pompilii traiciens aratrum eruisset ex terra libros eius, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamdicat, quod dicendum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere sufficiat sacrorum causas a rege Pompilio Romanorum sacrorum institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse ipsumque Numam Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae
Abbreviated transcription (Latin):
que lib& alie huiꝰ generisessent quã uisnhil addm̃ uerũ uitãq aet̃nã quȩ
in religione querendaẽ ꝑtinerent Tam̃ qualicũq: dererũ natura reddi¬
taratione aliquantulũ mitigarent offensionẽ quã ñ intellecta in sacris
aliqua uelut turpitudo autabsurditas fecerat. Sicut in quibusdã theatroꝵ
fabulis uel delubrorũ mrsteriis facere conatẽ. Vbi ñ theatra delubrorũ
similitudinẽ absoluit Sedtheatrorũ patius similitudine dilubra dã pnaũ
Tam̃ uttũq: conatusẽ ut sensũ horribilib: reb: offensũ uelud naturaliũ
causarũ ratioreddita delinir&. Sed contra inuenimꝰ sic̃ ipse uirdoctissimꝰ
ꝓdidit denume ponpilii libris redditas sacrorũ causas. nullo modo potuisse
tolerari nec dignas habitas quȩ ñ solũ lectȩ in notescerent religiosis sed
saltẽ scripte rec̃derent᷑ in tenebris lã enĩ dicã quod intertio huiusoperis

Expanded text:
quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitamque aeternam, quae quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitamque aeternam, quae in religione quaerenda est, pertinerent, tamen qualicumque de rerum natura reddita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum uussit incendi. Sed contra inuenimus, sicut ipse uir doctissimus prodidit, de Numae Pompilii libris redditas sacrorum causas nullo modo potuisse tolerari nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis
Abbreviated transcription (Latin):
tateq c̃firmant atqllis litteris c̃tinent᷑ : Verũ &iã sacra sacerdotia tab̵ naculũ
& inplenda confidimꝰ: ꝑ hanc ergo religionẽ unã & uerã potuit aperiri deosgentiũ¬
tẽ inmundissimos demones subdefuncta bccasionib: animarũ uelcreaturãm
specie mundanarũ deosseputari cupientes & quasi diuinis honorib: eisdẽq: sce¬
lestis acturpib reb: suꝑba inpuritate letantes : atq aduerũ dm̃ c̃uers ionẽ huma¬
nis animis inuidentes. Ex quorũ in manissimo & in piissimo lominatu homo
miles ceterarũ gentiũ atq t̃rarũ sed &iã hidequib: nuncagimꝰ tã quã in senatic̃
deoꝵ selecti. Sed plane selecti nobilitate criminũ ñ dignitate uirtutĩ. Quorũ
sacra uarro dũ quasi ad naturales rationes referreconant᷑ querens hon esta¬
sacrorũ causae quas putat uel potius uult putari Nã siñ solũ ipse uerũ &iã

Expanded text:
tatemque conformant, atque illis litteris continentur, verum etiam sacra, sacerdotia, templum, sivtatemque conformant, atque illis litteris continentur, verum etiam sacra, sacerdotia, templum, sivet implenda confidimus. esse inmundissimos daemones, sub defunctarum occasionibus animarum uel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes et quasi diuinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba inpuritate laetantes adque ad uerum Deum conuersionem humanis animis inuidentes. Ex quorum inmanissimo et inpiissimo dominatu homo miles ceterarum gentium adque terrarum, sed etiam hi, de quibus nunc agimus, tamquam in senatum deorum selecti; sed plane selecti nobilitate criminum, non dignitate uirtutum. Quorum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestant ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. Nam si non solum ipsae, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
passo quantids̃ hominẽ pender& nosceremꝰ : atq illos acrificio singulari a peccatis
omnib: mundamur eiq spũ incordib: nr̃is dilectione diffussa omnib difficul¬
tatib: superatis inaet̃ nã requiẽ & c̃plationis eiꝰ ineffabilẽ dulcedine ue
nirem quȩ corda qđ linguȩ adagendas eigratias satis eẽ c̃tenderint ha mis¬
teriũ uita e aet̃ ne iã inde abexa dio generis humani ꝑ quȩdã signa esa¬
cram̃ta tẽporib: c̃grua quib oportuit ꝑ angelos p̃dicatũ ẽ. De indepopulus
hebreus in unã quandã rẽpublicã quae hoc sacram̃tũ ager& c̃gregatusẽ
incepsagitur p̃ñtia retur eẽuenturũ Sparsaciã postea eadẽ genteꝑgen
tes ꝓpt̃ testimoniũ scripturarũ quib: aet̃ nasalus in xp̃o futura p̃dicata ẽ
Om̃s enĩ ñ solũ ꝓphetiae quȩ in uerbis s̃. nec tantũ p̃cepta uitȩ quȩ mores pie¬

Expanded text:
passo, quanti Deus hominem penderet, nosceremus adque illo sacrificio singulari a peccatis passo, quanti Deus hominem penderet, nosceremus adque illo sacrificio singulari a peccatis omnibus mundaremur eiusque spiritu in cordibus nostris dilectione diffusa omnibus difficultatibus suniremus, quae corda, quot linguae ad agendas ei gratias satis esse contenderint? generis humani per quaedam signa, et Sacramenta temporibus congrua, quibus oportuit, per Angelos praedicatum est. Deinde populus Hebraeus in unam quamdam Rempublicam, quae hoc Sacramentum ageret, congregatus est; inceps agitur, praenuntiaretur esse venturum; sparsa etiam postea eadem gente, per gentes propter testimonium Scripturarum, quibus aeterna salusOmnes enim non solum prophetiae, quae in verbis sunt, nec tantum praecepta vitae, quae mores, pie
Abbreviated transcription (Latin):
nistradomna quȩcreauit ut &siã ipsa ꝓprios exserere & agere motussinat qũa¬
uis enĩ nihileẽ possint sine ipsontam̃ s̃ qđ ipseaitautẽ multa &ũ ꝑangelos. sedͥñ¬
nis÷ ex seipsobeatificat angelos ita quãuis ꝓpt̃ aliquas causas hominib angelos
mittat : Ntam̃ ex angelis homines sed exseipsosicut angelas beatificat. ab hoc
ano & uerodõ uitã speramꝰ aet̃na: habemꝰenĩ abillo pt̃ hui cemodibene ficia
Quã quã enĩ qđ sumꝰ qđ uiumꝰ qđ caelũ t̃rã que conspicimꝰ. qđ habemꝰ mnte atq rati¬
one quia eu ipsu quie om̃a condidit in quiramꝰ nequaquã ualeamꝰ actiom suffut¬
regratiarũ Tam̃ qđ nos oneratos obrutosq peccatis & ac̃ tẽplationt suelucis a¬
uersos ac tenebrarũ idẽ iniquitatis dilectione cetatos ñ omnino deseruit
misitq nobis uerbũ suũ quiẽ eius unicusfilius. qui ꝓ nobis adsũpta carne natoatq:

Expanded text:
nistrat omnia, quae creavit, ut etiam ipsa proprios exercere, et agere motus sinat. Quamnistrat omnia, quae creavit, ut etiam ipsa proprios exercere, et agere motus sinat. Quamvis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit autem multa etiam per Angelos, sed nonnisi ex se ipso beatificat Angelos. Ita quamvis propter aliquas causas hominibus Angelos mittat, non tamen ex Angelis homines, sed ex se ipso, sicut Angelos, beatificat. Ab hoc uno et vero Deo speramus vitam aeternam: habemus enim ab illo praeter hujusmodi beneficia,  quod caelum terramque conspicimus, quod habemus mentem adque rationem, qua eum ipsum, qui haec omnia condidit, inquiramus, nequaquam ualeamus actioni sufficere gratiarum: tamen quod nos oneratos obrutosque peccatis et a contemplatione suae lucis auersos ac tenebrarum, id est iniquitatis, dilectione caecatos non omnino deseruit misitque nobis Verbum suum, qui est eius unicus filius, quo pro nobis adsumta carne nato adque
Abbreviated transcription (Latin):
mortaliũ siuearida si ue liquida naturis competentib: ad tributa substituit
quit̃ rãfundat atq fec̃dat qui fructus eiꝰ animalib: hominib: largit᷑. quicausas
ñ solũ principales sed &iã sequentes nouit atqordinat quilunȩ statuit modũ
suii quiuias celestãs atq t̃ restres loquorũ mutationib: p̃b& quihumanis ingenis
quȩ creauit &iã scientias artiũ uariarũ ad ad iuuandã uitã naturãq c̃cessit.
qui c̃iunctionẽ maris acfemine ad adiutoriũ ꝓpagande plis instituit. Qui ho¬
minẽ coeptib: quȩ focis & luminib: adhiberent ad facillimos usus munꝰt̃ reniig
tissimus aeq̃ doc tissinꝰ uarrosiue qusaliunde accepit Ecũl siuequȩi seconieit dis
nulis indups locis nullis uinculis alligat᷑. Innullas partes sectilis ex nulla par¬
temutabilis implenscelũ & t̃rã p̃sente potentia ñ indigente natura sicitaq admi¬

Expanded text:
mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; qui terram fundat adque fecundat; qui fructus eius animalibus hominibusque largitur; qui causas non solum principales, sed etiam subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit modum suum; qui uias caelestes adque terrestres locorum mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus terreni igntissimus adque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, dis idem ubique totus, nullis inclusus locis, nullis vinculis alligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, implens celum et terram, p
Abbreviated transcription (Latin):
falsosq fecer̃. Illũ dm̃ colimꝰ : quinaturis a secreatis & subsistendi& mouendi initiafi¬
nesq constituit quirerũ causas hab& nouit atq: disponit. quiuim seminũ condidit.
quirationalẽ animã qđ dicit᷑ animas. quib: uoluit uiuentib: indidit qui sermonis
facultatẽ usũq donauit qui munꝰ futura dicendi quib placuitspiritib in ꝑtiuit. Et
ꝑ quos plac& ipsefutura p̃dicit. Et ꝑ quos plac& malas ualitudines pellit quibel¬
lorũ quoq ipsorũ cũ sicem̃ dandũ & castigandũ ẽ genꝰ humanũ ex ordiis ꝓgressib:
finibusq: moderat᷑ qui mundi hiuꝰ ignẽ uehem̃ tissimũ & uilentis simũ ꝓ in misȩnature
tẽperam̃to & creauit & regit quiuni uersarũ aquarũ creator & gubernator est:
quiso lẽ fecitcorporaliũ cdarissimũ luminũ eiqueium c̃gruã & motũ dedit
quuipsis &iã inferis donatione suã potestatẽq: ñ subtrahit. qui semina & alim̃ta

Expanded text:
falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et movendi initia finesque consqui rationalem animum, que dicitur animus, quibus voluit viventibus indidit. Qui sermonis facultatem usumque donavit. Qui munus futura dicendi, quibus pper quos placet ipse futura praedicit, et per quos placet malas valetudines pellit; qui bellorum quoque ipsorum, cum sic emendandum et castigandum est genus humanum, exordiis, progressibus, finibusque moderatur, qui mundi huius ignem vehementissimum, pro immense nature temperamento et creavit et regit, qui universarum aquarum creator et gubernator est, qui solem fecit corporalium clarissimum luminum, eique vim congruam et motum dedit, qui ipsis etiam inferis dominationem suam potestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ sine ullo fine felicẽ : solus illedat quidat uerã felicitatẽ. Quã qm̃ illi qui scolit
superiorib: quinq: libris ostendimꝰ : sed multo magis ꝓpt̃ uitã aet̃ nã quae postmort̃ẽ
futuraẽ qđ isto uno &iã illis cooperantib: egimꝰ colendiñ s̃. Sed qm̃ ueter nose con¬
suetudinis uis nimis in alto radices hab&: Sic uideista ciuili theologia respuen¬
da atq: uitanda parũ uideor disputasse in aliud uolum̃ qđ huic opitul antedõ

Expanded text:
id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit mortem futura est, quod isto uno etiam illis cooperantibus egimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet, si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tasesse : quia uerañ dea sed munꝰ ẽ dii. Cuidõ nisidatori felicitatis c̃ secrandisumꝰs
Quiaaet̃ na uitã ubiueraẽ & plaena felicitas piacaritate diligimꝰ. Nautẽ et̃ latorem
felicitatis quẽ quã istorũ deo& quitanta turpitudine colunt᷑ E nsuta colantur
multo turpius ira scunt᷑ atq ob hoc sespiritus inmundissimos confitentur. puto
possit aet̃ nã : Eam quippe uitã aet̃ nã dicimꝰ ubiẽ sinefine felicitas Nansi
a nima in poenis uiuita et̃ nis quib: & ipsispiritus cruciabuntur inmunidi
M orsẽ illa potius aet̃na quã uita nulla quippe maior. & peio rẽ mors quã ubi ñ moritur
mors : sed qđ animȩ natura ꝑ id qđ cđ in mortalis creata ẽ si ne quali cũq uita eẽ ñ
pot ÷ sũ mamors eiꝰ ẽ alienatio auitadi ina et̃ nitate supplicii. Nitã igit᷑ a ec̃ nam

Expanded text:
tas esset? Quia uero non dea, sed munus est dei: cui deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, tas esset? Quia uero non dea, sed munus est dei: cui deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam uitam, ubi uera est et plena felicitas, pia caritate diligimus? Non autem esse datorem felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turpitudine coluntur et. nisi ita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc se spiritus inmundissimos confitentur, puto posset aeternam? Eam quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. Nulla quippe maior et peior est mors, quam ubi non moritur mors. Sed quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatraet̃ nȩ mrsteriũ reuelatũ ẽ. tẽpore quoo portuit eadẽ aut oritate subla¬
tasint E alias diximꝰ maximecũ adũsus manicheos ageremꝰ & in hoc opere loco o¬
portuniore dicendũ ẽ. Nunc ꝓpt̃ tres theologias quas greci dñt mpticen fisicen¬
politicen latineautẽ diciposs fabulosa naturalis ciuilis qđ neq: defabulosa quã &
ipsideoꝵ multoꝵ falsorũq: cultores liberrime rep̃hender Neque deciuilicuiꝰ
illa pars eẽ c̃uincit᷑ eiq & ista simillima uel &iã deterior inuenit᷑ speranda ẽ ae¬
t̃nauita sicuisatis ñs̃ quȩ in hocuo lumine dictas: adiungat &iã illa quȩ insu¬
periorib: libris & maxime quarto defelicitatis dacoredõ plurima disputata sunt
Namcuiunisi uni felicitati ꝓpt̃ aet̃ nã uitã consecrandi homines essent. sidea felici¬

Expanded text:
cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublacui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore dicendum est. CAPUT XII. politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi deorum multorum falsorumque cultores liberrime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam uitam consecrandi homines essent, si dea felici
Abbreviated transcription (Latin):
ad firmant qđ ꝑ illos singulos septẽ int̃ positos dies septimã ferepartẽ aetatis
suȩ ꝑdant uacando & multa intẽporeunguentia ñ agendo ledant᷑ xp̃ĩa nosta¬
m̃ iã tunc iudeis inimicissimos in neutrã partẽ cõmemorare aususẽ Neuel
laudar& contrasuȩ patriȩ ueterẽ c̃suetudinẽ rep̃hender& c̃traꝓpriã forsi¬
tanuoluntatẽ. De illis sane iudȩis cũlo quereturait. Cũ interi usque eoscelaratissi¬
mȩ gentos consuetudo c̃ualuit. Vt ꝑ om̃s iãt̃ras recepta sit uicti uiccorib: leges de¬
der mirabat᷑ haecdicens Et qui diuinitus ageret᷑ ignorans subiecit planesententiã
qua significare quid de illorũ sacra m̃torũ ratione sentir& Aitenĩ illitam̃ causas
ritssui nouer̃: maior parspopuli facit qđ curfaciat ignorat. sed desacram̃tisiu¬
deoꝵ uelcur uel quatenꝰ instituta sint auctorita te diuina acpmodũ apopulo dĩ

Expanded text:
adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, quod quur faciat ignorat. Sed de sacramentis Iudaeorum, uel quur uel quatenus instituta sint auctoritate diuina, ac post modum a populo Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
istae ignobile deor turbã quã longo a euo longa suꝑstitioc gessit. Suclinquiclad¬
orabimdut meminerimꝰ cultũ eiꝰ magis ad more quã adrẽ ꝑtinere necleges Ergo
Alenermos in ciuilithelogia co instituer qđ diisgratũ eẽt uel ad rẽ ꝑtinert
Seddiste quẽ philo sophi quasi liberũ fecer̃ Tam̃ quia in lustris populi romanisena¬
tonserat : Colebat qđ rep̃hendebat. agebat qđ arguebat. qđ culꝑabat adorabat
qui a uidelice magnũ aliquideũ philo sophia docuerat nesuꝑstitio sõseẽc in
mundo seas ꝓpt̃ lages ciuiũmoresq hominũ ñ quidem agere fingentẽ scenicũ
intheatro sedimitaretur intẽplo Eodãpnabilius quo illa quȩ m̃dacit̃ agebat sic
agere : ut eũ populus ueracit̃ agere exestimar& scenicus autẽ ludendo potius
reprehendit &iã sacram̃ta iudeorũ & maximes abbata in utilit̃ eos facere

Expanded text:
istam ignobilem deorum turbam, quam longo aeuo longa superstitio congessit, sic, inquit, adistam ignobilem deorum turbam, quam longo aeuo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, ut meminerimus cultum eius magis ad morem quam ad rem pertinere\'. Nec leges ergo illae nec mos in ciuili theologia id instituerunt, quod dis gratum esset uel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat; quia uidelicet magnum aliquid eum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges ciuium moresque hominum non quidem ageret fingentem scaenicum in theatro, sed imitaretur in templo; eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus ueraciter agere existimaret; scaenicus autem ludendo potius reprehendit etiam sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, inutiliter eos facere
Abbreviated transcription (Latin):
cũpitolo quese aiouamariputant. Nelmunonis quidem sicredere poetis uellias
etaiundissime respecta terrent᷑ hanc libtatẽ uarro ñ habuit. tantũ modo poetuũ
ines lagia rep̃ hendere aususe ciuile ñ aususe quã iste ccidit. sed siuerũ adtentlamꝰ
dete rsoras te pla ubi hesagint᷑ quã thitatra ubifingunt᷑ : VUndeh his sacris cuulis
heoligir haspartes potius elegit saneca sapienti ut eas hanimi religioneñ ha¬
btat sed inactib fingat. &itenĩ quȩ om̃a sapiens seruabit tã qualegib: iussa non
tãquã disgrata: & paulo post quid qđ & matrimonia inquid deoꝵ iungimꝰ &t ne
pie q̃uidẽ frm̃ ac sororũ bellonã martic̃ lo camꝰ uulcano uenerẽ neptuno salatiã
quosdatam̃ caelibes relinquimꝰ quasi c̃ditio defecerit pserti ũ quȩdã uiduesunt
itpopulo mauel fulgura & diuarumina. quib ñ miror petitorẽ defuisseorinẽ

Expanded text:
Capitolio, quae se a Jove amari putant: ne Junonis quidem, si credere poetis velis, Capitolio, quae se a Jove amari putant: ne Junonis quidem, si credere poetis velis, iracundissimae, respectu terrentur. » 3. Hanc libertatem Varro non habuit: tantummodo poeticam theologiam reprehendere ausus est; civilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si verum attendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris civilis theologiae has partes potius elegit Sbeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quod et matrimonia, inquit, deorum iungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tamen caelibes relinquimus, quasi condicio defecerit, praesertim cum quaedam uiduae sint, ut Populonia uel Fulgora et diua Rumina; quibus non miror petitorem defuisse. Omnem
Abbreviated transcription (Latin):
tib: autfurentib: fieri : Nãcũ in sacris aegrptiis osirim iugeri ꝑditũ mox autẽ in¬
uentũ magno eẽgaudio Dirisis s& cũ ꝑditio eiꝰ inuentioq fingat᷑ dolortam̃ ille atq
lȩtitia abeis quinihil ꝑdider nihilq inuener̃ ueracit̃ exprimat᷑: huc tam̃ inquid
furori certũ tẽpusẽ tolerabileẽ semel an noin sanire incapitoliũ ꝑuemi pudebit pub¬
licate dem̃tiae qđ sibiuanꝰ furor ad tribuit officii alius numina deo subicit alius ixras ioui
ntiat
Alius leccorest alius unctor quaua no motubrachioꝵ imitatur. ungente suntq iuno¬
suotquila rellon offerarst e ilbs ciusas suãdeceant. Datꝰ archimimꝰ senex iã detrepitus
contdis inninilu ua tificuigeñ operantũ. Diis inmortalib deside e paulop es hi tam̃¬
inquidanu sis ꝑ uacuum usũ n turpẽ nec in famẽ dẽpmttunt . sedent qudã in

Expanded text:
tibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem intibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunosunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, rant. Omne illic artificum genus operatum diis immortalibus desidet. » Et paulo post: « Hi tamiamsi supervacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in
Abbreviated transcription (Latin):
tos lac& secat ubiinatos deostiment quisic ꝓpitios merentur. Duautẽ nullo debent
coli genere si& hoc uolunt tantus ẽ ꝑturbatem̃tis. e sedib: suis pulse furor ut sic dii
placent᷑ quẽ ad modũ ne quidẽ homin& seuiunt. Teterrimi & infabulas tradite
crudelitatis trranni lacerauer̃ aliquorũ membra : neminẽ sua lacera reiusser
in regie libidinis uoluptate castratis quidã sedne mosibi ne uireẽt iubented nõ manꝰ
adtulit seipss intẽplis contrucidant uulnerib: suis: ac sanguine supplicant sic ui
intueri uac& quȩ faciunt quȩ que patiunt᷑ inueni& tã indecora honestis tã indiģ¬
naliberis tã dissimilia sanis . ut ne mofuerit dubitaturus furere eossicũ paut iorib:
furerent . Nunc sanitatis patrotiniũẽ insanientiũ turba iã illaquȩ in ipsocapitolio
fieri solere cõmemorat & intrepide omnino quo arguit. quiscredit nisi ab inriden¬

Expanded text:
tos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent tos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inriden
Abbreviated transcription (Latin):
De inde aliquanto posecũ theo logiã naturalẽ p̃ddidicans quorundã philo sophorũ sen¬
tentias digessisse opposuit sibi questionẽ & ait hoc loco dicit aliquis credã ego caelũ
& terrã deoseẽ & supralunã alios infra alios egoferã autplatonẽ autperi pateticũ
stratonẽ quoꝵ alt̃ fecit deũ sinecor pore. alt̃ sine animo & ad hoc respondens. Quider¬
gotandẽ inquidueriora uident᷑ tititati autro moli auttullihostilii soniadoacinã
tatius dedicauit deã picũ tiberrinũq: romulus hostilius pauorẽ atq: pallore teter¬
rimos hominũ affectus Quorũ alt̃m̃tis territȩ motus ẽ. alt̃ corporis ne morbus
quidẽ sedcolor haec numina potiuscredes & caelo reciptes. Deipsis uero ritib: cra¬
delit̃ turpib: quã libere scripsit. ille inquid uiriles sibi partes amputant ille lacer¬

Expanded text:
Deinde aliquanto post, cum, theologiam naturalem predicans, quorundam phylosophorum senDeinde aliquanto post, cum, theologiam naturalem predicans, quorundam phylosophorum sentencias digessisset, apposuit sibi questionem et ait: “Hoc loco dicet aliquis: credam ego celum et terram deos esse et supra <lunam> alios et infra alios? Ego feram Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi uidentur Titi Tatii aut Romuli aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacer
Abbreviated transcription (Latin):
sibulo ostendat atq: ita utraq iuditio recte intellegentiũ reꝓbata sola
naturalis remaneat eligenda. Pequa suoloco hadiutoriodi ue ridiligentis
das sorendũ ẽ matibertas saneque huic defuit : Non istã arbanã theologiam
t̃ diligent᷑ ex ponendo theatrice simillimã aꝑte si cutillã rep̃ hende resau¬
sorbendi iiuenti defuit. Nam in eolibro quẽcontra suꝑstitiones conedidit multo
co piosius atq us hem̃tius rep̃ hendit. Ipseti uilẽ istã E ur ba ane natbeo¬
ligie quauarro theutricũ atq fabulosã Cũeni desimulachris agere sacros
in quid in mortales inuio labilis in materia uilissima atq: immobili dedi cant ha¬
bitus illis hominũ ferarũq & pisciũ quidã uero mixtosexu diuersis corporib: in¬
diunt numina uocant quȩsispũ accepto subito occurrerent monstra haberentur

Expanded text:
sibilem ostendat, atque ita utraque judicio recte intelligentium reprobata, sola sibilem ostendat, atque ita utraque judicio recte intelligentium reprobata, sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adjutorio Dei veri diligentius abulosam. Libertas sane, quae huic defuit, ne istam urbanam theologian tam diligenter exponendo theatricae simillimam aperte sicut illam reprehendere auscribenti, uiuenti defuit. copiosius atque vehementius reprehendit civilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina uocant, quae si spiritu accepto subito occ
Abbreviated transcription (Latin):
nunaer steditos cepit:  conceptione hominis quo nimerusẽ exorsus aueno
mui sorieri ꝑi diueꝵ usq ad detrepiti hominis mortẽ & deos adipsũ homine ꝑti¬
nen tssposelausit adneniã deã que ln funerib senũcantat᷑. Deinde teprt de¬
osauos estender ei qui ptineront ñ ad ipsũ hominẽ sedl adea ques hominissicu
da lictus atq uestitꝰ & quȩcũq aliaqͣ hiuic uites necessaria ostendens inom
mee ntia nullos demonstrauit uelno minauit deos aquib uita act̾na poscen¬
sasit ꝓpt qua urm̃ ꝓorie nosaxpĩanisumꝰ quis ergo usq adeo tardusset uer̃a n¬
tellegut istũ homine ciuilẽ theologiã tã diligent̃ exponendo E aperien¬
do eaq illl fabulo se incigne atꝙ ꝓbrose similẽ demns trando atq ipsamfa¬
buose parte ẽ hui satis euidenter docendo ñnisulli naturali quẽ diert &a
odẽ sphos ꝑtinere inammis hominũ molirilocũ ea subtili tate ut fabulosã
pei hendat euule uero rtp hendert quidem ñ audeat. sehidendo rep hen¬

Expanded text:
e deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hest victus, vestitus, et quaecumque alia huic vitae sunt necessaria; ostendens in omn qua universa diligentia nullos demonstravit vel nominavit deos, a quibus vita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intelligat istum hominem civilem theologiam tam diligenter exponendo et aperiendo, eamque illi fabulosae, indignae atque probrosae similem demonstrando, atque ipsam fabulosam partem esse hujus satis evidenter docendo, nonnisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, civilem vero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehen