comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in resurrectione scõrum angeli
sociandam dñs prȩsciens: ait: In resur¬
rectione. neq nubent neq urores ductit:
Non enim incipient mori: sederunt acqua¬
les angelis dĩ : hic uero cum implenda
ess&e hominibus terra. et eam propter
cognationis artiorem necessitudinem
& unitatis uinculum maxime commen¬
dandum. ex uno oporteret impleri:
ꝓpter qud alud secundum ipsium qug̃
est femineus sexus adiutor. nisi ut serentẽ
genus humanum. natura muliebris tãquã
terrae fecunditas adiuuaret. quam uis
honestius meluisq credatur ita fuisse tunc
ilorum hominum corpus animale con¬
stitutorum inparadiso nondum mortes
lege dampnatum: non ut haberent ap¬
petitum carnalis uoluptatis. qualem
nunc habent ista corpora: quae iam ex
mortis propagine ducta sunt: Neq
enim nihil est ineis factum cum deligno
prohibito edissent: quando quidem ds̃¬
non dixerit si ederitis morte moriemini.
sedqua die ederitis morte moriemim:

Expanded text:
etiam in resurrectione sanctorum angelis etiam in resurrectione sanctorum angelis sociandam dominus praesciens ait: in resurrectione neque nubent neque uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei; hic uero cum inplenda esset hominibus terra et eam propter cognationis artiorem necessitudinem et unitatis uinculum maxime commendandum ex uno oporteret inpleri, propter quid aliud secundum ipsum quaesitus est femineus sexus adiutor, nisi ut serentem genus humanum natura muliebris tamquam terrae fecunditas adiuuaret? Quamuis honestius meliusque credatur ita fuisse tunc illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso nondum mortis lege damnatum, ut non haberent adpetitum carnalis uoluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibito edissent, quandoquidem deus dixerat non "ei ederitis, morte moriemini", sed: qua die ederitis, morte moriemini,
Abbreviated transcription (Latin):
potusse uicturis: Impleta enim terra
genere humceno: recte proles non¬
nisi quae morientibus succederet
quieeretur: Ot autem pduos hom¬
nes terra impleretur. quomodo ipsi
nisi gignendo officium societatis inple¬
rent: anuero ita quis cęcus. ẽ. mente.
ut noncernat quanto terris ornamento
sit genus humanum. etiam cum a paues
recte laudabiliterq uiuatur. quantũq
ualeat ordo rei publicȩ. incuius dam
pacis terrenae uinculum cohercens
etiam peccatores.: Neq enuntantum
deprauati sunt homines. ut non etiam
tales pecoribus & uolatilibus antecellant:
quorum tamen omnium generibus
hanc infimã mundi partem pro sui
loci sorte decoratam. quem non conside¬
rare delectet:: quis autem ita sit excors.
ut putet minus eam ornari potuisse si
iustis non morientibus impleretur.:
Nam quia numerosissima est superna
ciuitas angelorum: ideo nonrecte conu¬
bio copularentur. nisi morerentur:
hanc quippe numerositatem ꝑfectam.

Expanded text:
potuisse uicturis. inpleta enim terra potuisse uicturis. inpleta enim terra genere humano recte proles, nonnisi quae morientibus succederet, quaereretur; ut autem per duos homines terra inpleretur, quomodo ipsi nisi gignendo officium societatis inplerent? an uero ita quis caecus est mente, ut non cernat, quanto terris ornamento sit genus humanum, etiam cum a paucis recte laudabiliterque uiuatur, quantumque ualeat ordo reipublicae in cuiusdam pacis terrenae uinculum coercens etiam peccatores? neque enim tantum deprauati sunt homines, ut non etiam tales pecoribus et uolatilibus antecellant; quorum tamen omnium generibus hanc infimam mundi partem pro sui loci sorte decoratam quem non considerare delectet? quis autem ita sit excors, ut putet minus eam ornari potuisse, si iustis non morientibus inpleretur? Nam quia numerosissima est superna ciuitas angelorum, ideo non recte conubio copularentur, nisi morerentur. hanc quippe numerositatem perfectam
Abbreviated transcription (Latin):
uers e homines uicia deuitant: non in
eorum contraria perniciter currant:
Et enim sicut ex horrens auariciam fit
profusus. aut exhorrens luxuriam
fit auarus. aut inquietus fit cuius
pigriciam reprehenderis. aut cuius in¬
quietudinem piger. aut qui rephensꝰ
odisse coeperit audatiam suam adtimi¬
ditatem fugit. aut qui timidus nonẽe.
conatur. tanquam abrupto uinculo
sic temerarius. dumnonratione sed opi¬
nione crimina metiuntur. ita dum
nesciunt homines quid in adulterus
& fornicationibus diuino iure dãpne¬
tur. etiam causam procreandi coniuga¬
lem concubitum detestantur: Quod qui
non faciunt sed tamen fecunditatem car¬
nis ꝓpter successionem mortalitatis
diuinitus datam sentiunt: nec ipsi putant
primos illos homines potusse concũ¬
bere. nisi propter peccatum quod
ammiserant morituri. gignendo requi¬
rerent successores. nec attendunt. si
recte potuerunt successores quaeri mo¬¬
rituris: multo rectius socios quacri

Expanded text:
uerse homines uitia deuitant, non in uerse homines uitia deuitant, non in eorum contraria perniciter currant. etenim sicut exhorrens auaritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit, cuius pigritiam reprehenderis, aut cuius inquietudinem piger aut qui reprehensus odisse coeperit audaciam suam, ad timiditatem fugit aut qui timidus non esse conatur, tamquam abrupto uinculo fit temerarius, dum non ratione, sed opinione crimina metiuntur: ita dum nesciunt homines, quid in adulteriis et fornicationibus diuino iure damnetur, etiam causam procreandi coniugalem concubitum detestantur. Quod qui non faciunt, sed tamen fecunditatem carnis propter successionem mortalitatis diuinitus datam sentiunt, nec ipsi putant primos illos homines potuisse concumbere, nisi propter peccatum, quod admiserant, morituri gignendo requirerent successores, nec adtendunt, si recte potuerunt successores quaeri morituris, multo rectius socios quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
quod bonae sunt nuptiȩ. peccatum. ẽẽ.
nunquam potest: Hoc autem triꝑtitum
est: fides. proles. sacramentum: Infide
attenditur. ne prȩter uinculum coniu¬
gale cum altera uel altero concumbatur:
in prole ut amater suscipiatur. benigne
nutriatur. religiose educetur: insacra¬
mento ut coniugium nonseparetur. &
dimissus aut dimissa nec causa prolis
alteri coniungatur: haec ẽ. tanquam
regula nuptiarum: qua uel naturae
decoratur fecunditas. uel incontinentiȩ
regitur prauitas: Onde quia satis dis¬
seruimus in eolibro quem debono con¬
iugali nuper edidimus. ubi ͤcͤontinentiã
uidualem. & excellentiam uirginalem.
prosuorum graduum dignitate distin¬
ximus : diucius hic stilus nr̃ non est
occupandus: Nunc enim quaerimus
cui adiutorio mulier facta sit uiro: si eis
adgignendos filios misceri sibimet in
paridlo nonlicebat: qui enuim hoc lentiuus.
forte percatum esse omnẽ concubitum
putant: difficile est namq ut dumper¬

Expanded text:
quo bonae sunt nuptiae, peccatum esse quo bonae sunt nuptiae, peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quia satis disseruimus in eo libro, quem de bono coniugali nuper edidimus, ubi et continentiam uidualem et excellentiam uirginalem pro suorum graduum dignitate distinximus, diutius hic stilus noster non est occupandus. Nunc enim quaerimus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis ad gignendos filios misceri sibimet in paradiso non licebat. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant. difficile est namque, ut, dum per
Abbreviated transcription (Latin):
sed perdĩ uirtutem multo felicius muta¬
rentur.: Non itaq uideo ad quod aliud
adiutorium mulier facta sit uiro. sigene¬
randi causa subtrahitur: quae nihilomi¬
nus quare subtrahatur ignoro: Vnde
enim magnum magniq honoris me¬
ritum apud dm̃ fidelis & pia uirginitas
hab&. nisi quia isto iam tempore continen¬
di abamplexii. cum ex omnib gentibus
adimplendum scõrum numerum largis¬
sima suppetat copia. ꝑcipiendae sordide
uoluptatis libido non sibi uindicat. quod
iam sufficiendae prolis necessitudo non¬
postulat.  deniq utriusq sexus infirmi¬
tas ꝓppendens inruinam turpitudinis
recte excipitur honestate nuptiarum.
ut quod sanis esse possit officium. sit
ȩgrotis remedium: Neq enim quia in¬
continentia malum est. ideo conubium.
uel quo incontinentes copulantur non
est bonum: immouero non propter
illud malum culpabile est bonum. sed
ꝓpter hoc bonum ueniale est illud malũ:
qm̃ id quod bonum habent nuptiae et

Expanded text:
sed per dei uirtutem multo felicius mutased per dei uirtutem multo felicius mutarentur! Non itaque uideo, ad quod aliud adiutorium mulier facta sit uiro, si generandi causa subtrahitur: quae nihilominus quare subtrahatur ignoro. unde enim magnum magnique honoris meritum apud deum fidelis et pia uirginitas habet, nisi quia isto iam tempore continendi ab amplexu, cum ex omnibus gentibus ad inplendum sanctorum numerum largissima subpetat copia, percipiendae sordidae uoluptatis libido non sibi uindicat, quod iam sufficiendae prolis non postulat necessitudo? denique utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte excipitur honestate nuptiarum, ut, quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. neque enim quia incontinentia malum est, ideo conubium uel quo incontinentes copulantur, non est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum ueniale est illud malum, quoniam id, quod bonum habent nuptiae et
Abbreviated transcription (Latin):
filiosq procreasset. creditur enum non
habuisse quia hoc scriptura nondixit
quamuis et decaelibatu eius nihil dixerit.
quid de enoch respondebit. qui filus ge¬
nitis dõ placens. non mortuus sed trans¬
latus est. Cur ergo et adam & eua si
iuiste uuents cułt fuos proertasat
non eis possẽt translatione non morte
succedentib cedere : nam si enoch & helias
inadam mortui mortisq propaginem
in carne gestantes quod debitum ut soluant
creduntur etiam redituri ad hancuitã.
et quod tandiu dilatum ẽ. morituri. nunc
timen in alia uita sunt ubi ante resurret¬
tionem carnis antequam animale cor¬
pus in sp̃itale mutetur. nec morbo nec
senectute deficiunt. quanto iustus atq
probabilius primis illis hominibus
prestaretur sine ullo suo parentum ue
peccato uiuentibus. ut in meliorẽ aliquẽ
statum filiis genitis cederent. unde scło
finito cum omni posteritate scõium in
angelicam formam non ꝑcarnis mortẽ.

Expanded text:
filiosque procreasset — creditur enim non filiosque procreasset — creditur enim non habuisse. quia hoc scriptura non dixit, quamuis et de caelibatu eius nihil dixerit — quid de Enoch respondebit, qui filiis genitis deo placens non mortuus, sed translatus est? cur ergo et Adam et Eua, si iuste uiuentes caste filios procreassent, non eis possent translatione, non morte succedentibus cedere? nam si Enoch et Helias in Adam mortui mortisque propaginem in carne gestantes — quod debitum ut soluant, creduntur etiam redituri ad hanc uitam et, quod tamdiu dilatum est, morituri — nunc tamen in alia uita sunt, ubi ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spiritale mutetur, nec morbo nec senectute deficiunt: quanto iustius atque probabilius primis illis hominibus praestaretur sine ullo suo parentumue peccato uiuentibus, ut in meliorem aliquem statum filiis genitis cederent, unde saeculo finito cum omni posteritate sanctorum in angelicam formam non per carnis mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
transferri. non permortem sed ꝑ aliqua
commutationem. aut illam summã qua
receptis corporibus fient scĩ sicut angeli
in caelis. aut si illam dari non oportet
nisi omnib simul inscłifine. aliquam
inferiorem quam illa erit: quae tamen
haberet meliorem statum quam uel hoc
corpus habet. uel illa etiam quae prunitꝰ
facta sunt uiri ex limo terrae: mulieris
exuiri carne: Neq enim arbitrandum
.ẽ. heliam uel sic esse iam sicut erunt sc̃ĩ
quando per acto operis die denarium
pariter accepturi sunt: uel sic quem¬
admodum sunt homines qui exista uita
nondum emigrarunt. dequa ille tamen
non morte sed trans latione migrauit:
Lam itaq aliquid melius habet quã in hac
uita posset: quamuis nondum habeat
quod ex hac uita recte gesta infine habi¬
turus. ẽ: Pronobis enim meliora pro¬
uiderunt. nesine nobis ꝑfecti perficem¬
tur: Aut siquisquam putat hoc heliam
mereri non potuisse siduxisset uxorem

Expanded text:
transferri non per mortem, sed per aliquam transferri non per mortem, sed per aliquam commutationem, aut illam summam, qua receptis corporibus fient sancti, sicut angeli in caelis, aut, si illam dari non oportet nisi omnibus simul in saeculi fine, aliqua inferiore quam illa erit: quae tamen haberet meliorem statum, quam uel hoc corpus habet uel illa etiam, quae primitus facta sunt, uiri ex limo terrae, mulieris ex uiri carne. Neque enim arbitrandum est Heliam uel sic esse iam, sicut erunt sancti, quando peracto operis die denarium pariter accepturi sunt, uel sic, quemadmodum sunt homines, qui ex ista uita nondum emigrarunt, de qua ille tamen non morte, sed translatione migrauit. iam itaque aliquid melius habet, quam in hac uita posset, quamuis nondum habeat, quod ex hac uita recte gesta in fine habiturus est; pro nobis enim meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur. aut si quisquam putat hoc Heliam mereri non potuisse, si duxisset uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
opus esset: melius adiutorium mascu¬
ius fieret: hoc & desolatio dici potest:
si solitudinis fortasse tedebat: Quanto
enim congruentius ad conuiuendum
et colloquendum duo amici pariter.
quam uir et muller habitarent.
quod sio portebat alium iubendo alium
obsequendo pariter uiuere. ne contra¬
riae uoluntates pacem cohabitantium
ꝑturbarent: nec adhoc retinendum
ordo defuisset. quo prior unus alter
posterior. maxime si posterior expri¬
ore creare tur: sicut femina creata
est: An aliquis dixerit de costa hominis
dm̃ feminam tantum. non etiam mas¬
culum si hoc uellet facere potusse.
qua propt̃: non inuenio ad quod ad¬
iutorium facta sit mulier uiro: sipari¬
endi causa subtrahitur: Nam si paren¬
tes filiis suis cedere ex hac uita oporte¬
bat. ut ita omne humanum genus
perdetessiones etsuccessiones certa
numerositate impleretur: potuerunt
etiam homines genitis filis pfectaq
humani offici i iustitia hinc admeliora

Expanded text:
opus esset. melius adiutorium mascuopus esset. melius adiutorium masculus fieret . hoc et de solacio dici potest, si solitudinis fortasse taedebat. quanto enim congruentius ad conuiuendum et conloquendum duo amici pariter quam uir et mulier habitarent? quodsi oportebat alium iubendo, alium obsequendo pariter uiuere, ne contrariae uoluntates pacem cohabitantium perturbarent, nec ad hoc retinendum ordo defuisset, quo prior unus, alter posterior, maxime si posterior ex priore crearetur, sicut femina creata est. an aliquis dixerit de costa hominis deum feminam tantum, non etiam masculum, si hoc uellet, facere potuisse? quapropter non inuenio, ad quod adiutorium facta sit mulier uiro, si pariendi causa subtrahitur. Nam si parentes filiis suis cedere ex hac uita oportebat, ut ita omne humanum genus per decessiones et successiones certa numerositate inpleretur, potuerunt etiam homines genitis filiis perfectaque humani officii iustitia hinc ad meliora
Abbreviated transcription (Latin):
per annos quadraginta nulla uetustatis
detrimenta paterentur: cur ergo ñ
coierunt nisi cum exissent deparadiso:
cito responderi potest: quia mox creata
muliere priusquam coirent. facta ẽ
illa transgressio: cuius merito in morte
destinati: etiam deloco illius felicitatis
exierunt: Nonenim scriptura tempus
exprȩssit. quantum interfuerit in ter
eos factos & exeis natum cain: Potest
etiam dici. quia nondum ds̃ uisserat
ut coirent: Cur enim non adhanc
rem diuina expectaretur auctoritas.
ubi nulla concupiscentia tanquam
stimulis in obedientis carnis urgebat:
Ideo autem hoc non iusserat ds̃. quia
secundum suam prescientiam dispone¬
bat omnia: inqua et eorum casum¬
proculdubio presciebat. unde iam mor¬
tale genus ꝓpagandum esset humanũ:
A ut si adhoc adiutorium gignendi filios
non est facta mulier uiro. adquod ergo
adiutorium facta ẽ.: si quae simul
operaretur terram: nondum erat
labor ut adiumento indigeret. et si

Expanded text:
per annos quadraginta nulla uetustatis per annos quadraginta nulla uetustatis detrimenta paterentur? Cur ergo non coierunt, nisi cum exissent de paradiso? cito responderi potest: quia mox creata muliere, prius quam coirent, facta est illa transgressio, cuius merito in mortem destinati etiam de loco illius felicitatis exierunt. non enim scriptura tempus expressit, quantum interfuerit inter eos factos et ex eis natum Cain. potest etiam dici, quia nondum deus iusserat, ut coirent. cur enim non ad hanc rem diuina expectaretur auctoritas, ubi nulla concupiscentia tamquam stimulus inoboedientis carnis urgebat? ideo autem hoc non iusserat deus, quia secundum suam praescientiam disponebat omnia, in qua et eorum casumprocul dubio praesciebat, unde iam mortale genus propagandum esset humanum. Aut si ad hoc adiutorium gignendi filios non est facta mulier uiro, ad quod ergo adiutorium facta est? si, quae simul operaretur terram, nondum erat labor, ut adiumento indigeret, et, si
Abbreviated transcription (Latin):
et ex ligno uitae quo dibi plantatum
est corporalem ugorem sumentibus.
et illiqui gignerentur adeundem per¬
ducerentur statum : donec certonume¬
ro impleto. siiuste omnes obedienterq
uiuerent. tunc fieret illa commutatio.
ut sine ulla morte animalia corpora
conuersa in aliam qualitatem. eoquod
adomnẽ nutum regentis sp̃ui deserui¬
rent. et solo sp̃u uiuificante sine ullis
alimentorum corporalib sustentaculis
uuerent: sp̃italia uocarentur: Potuit
hoc fieri: si non precepti trans gressio
mortis supplicium mereretur:
Qui enim hoc fieri potuisse noncredunt:
nihil aliud quam consuetudinẽ natu¬
rae iampost peccatum penamq huma¬
nam sic currentis attendunt: Non
autem in eorum genere nos esse debe¬
mus: qui noncredunt nisi quod uidere
consueuer̃: Quis enim dubit&e homi¬
ni obedienter & pie uiuenti pręstart
potuisse quod dixunus. qui non dubi¬
tat uestibus israhelitarum impertitum
esse quendam in suo genere statum. ut

Expanded text:
et ex ligno uitae, quod ibi plantatum et ex ligno uitae, quod ibi plantatum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gignerentur, ad eundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deseruirent et solo spiritu uiuificante sine ullis alimentorum corporalibus sustentaculis uiuerent, spiritalia uocarentur. potuit hoc fieri, si non praecepti transgressio mortis subplicium mereretur. Qui enim hoc fieri potuisse non credunt, nihil aliud quam consuetudinem naturae iam post peccatum poenamque humanam sic currentis adtendunt; non autem in eorum genere nos esse debemus, qui non credunt, nisi quod uidere consuerunt. quis enim dubitet homini oboedienter et pie uiuenti praestari potuisse, quod diximus, qui non dubitat uestibus Israhelitarum inpertitum esse quendam in suo genere statum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nasca tur: hocenim et inprima rerũ
conditione dictum erat: masculum &
feminam fecit eos. etbenedixit eos dĩ¬
dicens crescite & multiplicamini et
implete terram. et dominamini eius:
q uae ratio conditionis & coniunctionis
masculi etfeminae atq benedictio. nec
post peccatum hominis pęnãq defecit:
Ipsa enim ẽ.: secundum quam nunc terra
hominib plena. ẽ. dominantibus eius:
q uãquam enim iammissi deparadiso
conuenisse & genuisse commemorentur.
tamen non uideo quid prohibere potue¬
rit. ut essent eis etiam inparadiso hono¬
rabiles nuptiae & thorus immaculatꝰ.
hoc dõ prȩstante fideliter iusteq uiuen¬
tibus. eiq obȩdientibus scẽq seruien¬
tibus: ut sine ullo inquieto ardore
libidinis. sine ullo labore ac dolore
pariendi. fȩtus ex eorum semine gigne¬
rentur. nonut morientibus parientib
filii succederent: sed ut illis qui genuis¬
sent in aliquo formȩ statu manentib.

Expanded text:
nascatur. Hoc enim et in prima rerum nascatur. Hoc enim et in prima rerum conditione dictum erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini, et implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditionis et conjunctionis masculi et feminae atque benedictionis nec post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsa enim est secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus ejus. Quanquam enim jam emissi de paradiso convenisse et genuisse commemorentur; tamen non video quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabihoc deo praestante fideliter iusteque uiuentibus eique oboedienter sancteque seruientibus, ut sine ullo inquieto ardore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi fetus ex eorum semine gigneretur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis, qui genuissent, in aliquo formae statu manentibus
Abbreviated transcription (Latin):
sed per aliquam imperio suo subditam
dixisse creaturam. sicut in libro p̃ceden
tea scis uiris alias capite albo sicut lana
alias inferiore parte corporis sicut
ȩricalcum. alias aliter atq aliter. non
tamen illas uisiones hominib ꝑsubstan¬
tiam quae ipse est: sed ꝑsibi subdita
quae creauit cum prębuisse. et ꝑsimilitu¬
dines formarũ uocumq corporalium.
quod uoluit ostendisse acdixisse. cer¬
tissimum esteis qui substantiã trinitatis
in commutabiliter aeternam. nec per
Non ergo iam quaeramus quomodo istud
dixerit: sed potius intelligamus quid
dixerit: Ad iutorium quippe homini
scđm ipsum fuisse faciendum aeterna
ipsa ueritas habet. perquã creata sunt
omnia. et in illa hoc audit: qui potest
in ea cognoscere quid quare creatũ sit:
oportuerit hoc adiutorium: nihil
aliud probabiliter occurrit. quã ꝓpt̃
filios ꝓcreandos. sicut adiutorium semi
ni terra .ẽ: ut uirgultum ex utroq

Expanded text:
sed per aliquam imperio suo subditam sed per aliquam imperio suo subditam dixisse creaturam, sicut in libro praecedentiam postea sanctis viris, alias capite albo sicut lana, alias inferiore parte corporis sicut aurichalcum , alias aliter atque aliter: non tamen illas visiones hominibus per substantiam quae ipse est, sed per sibi subdita quae creavit, eum praebuisse, et per similitudines formarum vocumque corporalium, quod voluit ostendisse ac dixisse, certissimum est eis qui substantiam Trinitatis incommutabiliter aeternam, nec per Non ergo jam quaeramus quomodo istud dixerit, sed potius intelligamus quid dixerit. Adjutorium quippe homini secundum ipsum fuisse faciendum, aeterna ipsa veritas habet, per quam creata sunt omnia; et in illa hoc audit qui potest in ea cognoscere quid quare creatum sit. oportuerit hoc adjutorium, nihil aliud probabiliter occurrit, quam propter filios procreandos, sicut adjutorium semini in terra est, ut virgultum ex utroque
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura cum diceret. et dixit dĩ fiat hoc
aut illud: quando primitus omnia con¬
debantur. anforte inmente ipsius
hominis hoc dixit ds̃. sicut loquitur
quibusdam seruis suis in ipsis seruis
suis. ex quo genere seruorum eius erat
etiam ille. qui dixat inpsalmo. audiam
quid loquatur in me dñs ds̃. analiqͣ
dehacre ipsi homini in ipso homine
ꝑ angelum. ẽ. facta reuelatio insimilitu¬
dinibus uocum corporalium. quãuis
ticuerit scriptura utrum in somnis
aninextasi. ita enim fieri haec solent.
an aliquo alio modo. sicut reuelatur
ꝓphetis. unde illud est. et dixit mihi
angelus qui loquebatur inme: an
ꝑ corporalem creaturam uox ipsa sonu¬
erit . sicut denube hic ẽ. filius meus:
Quid ergo ex his omnib factum sit:
ad liquidum comprehendere ñualemꝰ:¬
U erumtam̃ certissime teneamus dixis:¬
se hocdm̃: & si corporali uoce uel tẽpo¬
raliter ex pressa similitudine corporis
dicit poneum psubstantuam sium

Expanded text:
scriptura, cum diceret "et dixit deus: fiat" hoc scriptura, cum diceret "et dixit deus: fiat" hoc aut illud, quando primitus omnia condebantur. an forte in mente ipsius hominis hoc dixit deus, sicut loquitur quibusdam semis suis in ipsis seruis suis? ex quo genere seruorum eius erat etiam ille, qui dixit in psalmo: audiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ipsi homini in ipso homine per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scrian in ecstasi; ita enim fieri haec solent: an aliquo alio modo, sicut revelatur Prophetis; unde illud est, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me . an per corporalem creaturam vox ipsa sonuerit, sicut de nube, Hic est Filius meus . Quid ergo ex his omnibus factum sit, ad liquidum comprehendere non valemus; verumtamen certissime teneamus et dixisse hoc Deum, et si corporali voce vel temporaliter expressa similitudine corporis dixit, non eum per substantiam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
cum aquis. quem admodum appellata
est in illo psalmo: ubi caelestium laudib
terminatis. ad terram facta est conuer¬
sio sermonis & dictum: laudate dñm
deterra dracones et omnes. abyssi:
& cȩtera: Nec postea dictum .ẽ. laudate
dnm deaquis: lbienim sunt omnes
abyssi : quae tamen deterra laudant
dñm: ibi etiam reptilia &e uolatilia
pennata : quae nihilominus deterra
laudant dñm: Scđm istam uniuersalẽ
appellationem terrae: scđm quam etiã
detotomundo dicitur. ds̃ qui fecit cęlum
et terram. siue de arida siue de aquis
quaetumq creata sunt: de terra creata
ueraciter intelliguntur: Nunc iam
uideamus quomodo accipiendum sit
quod dixit ds non estbonum ẽẽ. hominẽ
solum. faciamus ei adiutorium secundũ
ipsum: utrum temporaliter uocibus
ac syllabis editis hoc dixerit ds̃. anipsa
ratio commemorata . ẽ. quae inuerbo
dĩ principaliter erat ut sic femina fieret.
quam rationem suscipiebat etiam tunc

Expanded text:
cum aquis, quemadmodum appellata cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi caelestium laudibus terminatis ad terram facta est conuersio sermonis et dictum: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi et cetera, nec postea dictum est "laudate dominum de aquis". ubi enim sunt omnes abyssi, quae tamen de terra laudant dominum? ubi etiam reptilia et uolatilia pennata, quae nihilominus de terra laudant dominum? secundum istam uniuersalem appellationem terrae, secundum quam etiam de toto mundo dicitur: deus, qui fecit caelum et terram, siue de terra siue de aquis quaecumque creata sunt, de terra creata ueraciter intelleguntur. Nunc iam uideamus, quomodo accipiendum sit, quod dixit deus: non est bonum esse hominem solum; faciamus ei adiutorium secundum ipsum, utrum temporaliter uocibus ac syllabis editis hoc dixerit deus, an ipsa ratio commemorata est, quae in uerbo dei principaliter erat, ut sic femina fieret: quam rationem suscipiebat etiam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducerentur: iamquantum potumꝰ
in precedentibus intimauimus: et siqͥs
hoc aliter enodandum putat.: tantum
diligenter attendat illa omia quae
ut hoc sentiremus attendimus. et si pro¬
babiliorem inde potuerit enucleare
sententiam : non solum resistere non
debemus: sed debemus etiam gratula¬
ri: Siquem autem mouet quia non
dixit finxit ds̃ ad huc deterra omnes
bestias agri et de aquis omnia uolatilia
caeli. sedtanquam utraq genera det̾ra
finxerit. & finxit inquit ds adhuc de
terra omnes bestias agri et omĩa uola¬
tilia caeli: uideat duohus modis esse
intelligendum: aut tacuisse nunc un¬
de finxerit uolatilia caeli. quia et
tacitum posset occurrere. ut non de
terra utrumq accipiatur dm̃ finxisse.
sed tantũ modo bestias agri. ut uolatilia
caeli etiam tacente scriptura intelliga¬
mus unde finxerit. uelut qui sciamus
inprima causalium rationum conditio¬
ne ex aquis ea esse ꝓducta : aut terram
uniuersaliter sic appellatam simul

Expanded text:
perducerentur, iam, quantum potuimus, perducerentur, iam, quantum potuimus, in praecedentibus intimauimus. et si quis hoc aliter enodandum putat, tantum diligenter adtendat illa omnia, quae ut hoc sentiremus adtendimus; et si probabsententiam, non solum resistere non debemus, sed debemus etiam gratulari. 2. Si quem autem movet quia non dixit, Finxit Deus adhuc de terra omnes bestias agri, et de aquis omnia volatilia coeli, sed tanquam utraque genera de terra finxerit, Et finxit, inquit, Deus adhuc de terra omnes bestias agri, et omnia volatilia coeli; videat duobus modis esse intelligendum: aut tacuisse nunc unde finxerit volatilia coeli, quia et tacitum posset occterra utrumque accipiatur deum finxisse, sed tantummodo bestias agri, ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura intellegamus unde finxerit, uelut qui sciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis ea esse producta; aut terram uniuersaliter sic appellatam simul
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ eius. Edenuocauit ada po inipa
om̃ib peccorib & omib uolatilib
cali: & om̃ib bestius agri. Ipsi aute
adã nonest inuentus adiutor sum¬
lis ei. Et immisit ds extã sĩmadam:
& obdormiuit: Et accẽpit una
costarum ciuis. & ad impleuib.
cirnem in loco eius: Et aedificauit
dñs ds̃ costam quam accepit de adam
inmulierem. & ad duxit eam ad adam:
Itdixit adam: Hoc nunc os exossib
meis. et caro decarne mea: haec
uocabitur mulier: qm̃ ex uiro suo
sumprat est: Et propt̃ hoc relinqu&
homo patrem et matrem: et conglu¬
tinabitur uxori suae. et erunt duo
incarne una : Si aliquid adiuuant
lectorem quae libris superioribus
considerata atq conscripta sunt: non
debemus in hoc diucius immorari.
quod finxit adhuc ds̃ deterra omis
bestias agri. et omĩa uolatilia caeli:
Cur enim dictum sit adhuc id est ꝓpt̃
primam conditionem creaturarum
sex diebus consummatã inqua causali¬
ter ꝑfecta sunt omĩa simul. & incho¬
ata ut deinde adeffectus suos causȩ

Expanded text:
nomen eius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. ipsi autem Adam non est inuentus adiutor similis ei et inmisit deus extasin in Adam, et obdormiuit. et accepit unam costarum eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam accepit de Adam, in mulierem et adduxit eam ad Adam. et dixit Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; haec uocabitur mulier, quoniam ex uiro suo sumta est. et propter hoc relinquet homo patrem et matrem et conglutinabitur ad uxorem suam; et erunt duo in carne una. si aliquid adiuuant lectorem, quae libris superioribus considerata atque conscripta sunt, non debemus in hoc diutius inmorari, quod finxit adhuc deus de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; cur enim dictum sit "adhuc". id est propter primam conditionem creaturarum sex diebus consummatam, in qua causaliter perfecta sunt omnia simul et inchoata, ut deinde ad effectus suos causae
Abbreviated transcription (Latin):
I quod ẽ in paradiso edemus. defructu autẽ
ligni quod est in medio paradisi. dixit
d̃ non edetis exeo. neq tangetis illud:
nemoriamini: Et dixit serpens mulieri.
INon morte moriemini. Sciebat enim
ds. qm̃ quadie manducaueritis deeo.
Naperientur uobis oculi. et eritis tãquĩ
Idii. scientes bonum & malum: Et
Nuidit mulier quia bonum lignum
ad ęscam. etquia placet oculis uidere.
et decorum. ẽ. cognoscere : Et sumens¬
I defructu eius edit. & dedit uiro suo setui
N& ederunt : Et apertisunt oculi am-¬
Iborum. et agnouer̃ quia nudi eran.
Net consuerunt folia fici. & fecer̃ sibi
Icampestria: Et audier̃ uocem dñidĩ
Nambulantis in paradiso aduesperam.
et absconder̃ se adam & mulier eius
a facie dñidĩ. in medio ligni paradisi:
Ec uocauit dñs ds̃ adam et dixit illi
I Vbi es: & dixit ei. Vocemtuam audiui
de ambulantis inparadiso. & timui quia
Nnudus sum. & abscondi me. Etdix
illi. Quis nuntiauit tibi quia nudus es.
nisi aligno quod praeceperam tibi tantũ

Expanded text:
de fructu autem ligni quod est in medio paradisi, dixit Deus, Non edetis ex eo, neque tangetis illud, ne moriamini. Et dixit serpens mulieri, Non morte moriemini: sciebat enim Deus, quoniam qua die manducaveritis de eo, aperientur vobis oculi, et eritis tanquam dii, scientes bonum et malum. Et vidit mulier quia bonum lignum ad escam, et quia placet oculis videre, et decorum est cognoscere. Et sumens de fructu ejus edit, et dedit viro suo secum, et ederunt. Et aperti sunt oculi amborum, et agnoverunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici, et fecerunt sibi campestria. Et audierunt vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad vesperam, et absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini dei in medio ligni paradisi. et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi es? et dixit ei: uocem tuam audiui deambulantis in paradiso et timui, quia nudus sum, et abscondi me. et dixit illi: quis nuntiauit tibi, quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum
Abbreviated transcription (Latin):
BIPERTITA EST
scđ̾m id quod dñs significauit. dicens
scribam eruditum in regno dĩ similem
.ẽẽ. patri familias: ꝓferenti dethesauro
suo noua & uetera quae duo etiam
testamenta dicuntur: In libris autẽ
omnib scĩs: intueri opertet quaer
ibi aeterna intimentur. quat facta
narrentur. quae futura p̃nuntient᷑.
quae agenda precipiantur uel mo¬
neantur. Innarratione ergo rerum
fictarum. quęritur utrum omnia
scđ̾m figurarum tantũ modo intellec¬
tum accipiantur : an etiam scđm
fidem rerum gestarum asserenda
& defend enda sint. Nam non esse
accipienda figuraliter: nullus xp̃ia¬
nus dicere audebit. attendens apłm
dicentem Omĩa autem haco infi

Expanded text:
bipertita est secundum id quod dominus significat dicens scribam eruditum in regno dei similem esse patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera, quae duo etiam testamenta dicuntur. in libris autem omnibus sanctis intueri oportet quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur uel moneantur. in narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figuraliter nullus christianus dicere audebit attendens apostolum dicentem: omnia autem haec in
Abbreviated transcription (Latin):
non nulli heretici putant substantiã
filii dĩ Nullo assumpto corpore. per
seipsam esse uisibilem. et idco antequã
exuirgine corpus acciper&. ipsum uisũ
ẽe. patribus opinantur: tanquã de
solo dõpatre dictum sit. quem nemo
hominum uidet nec uidere potest.
quia filius uisussit ante arceptã serui
formam. etiam per ipsam substantiam
suam: quae impietas: ꝓcul acatholicis
mentibus repellenda: est: Sed dehoc
plenius alias si dño placuerit disseremꝰ:
Nunc terminato isto uolumine. id quod
sequitur quomodo sit mulier ex uiri
sui latere creata: in consequentibus
pir andum est

Expanded text:
nonnulli haeretici putant substantiam nonnulli haeretici putant substantiam Filii Dei nullo assumpto corpore per seipsam esse visibilem, et ideo antequam ex Virgine corpus acciperet, ipsum visum esse Patribus opinantur, tanquam de solo Deo Patre dictum sit, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest ; quia Filius visus sit ante acceptam servi formam, etiam per ipsam substantiam suam: quae impietas procul a catholicis mentibus repellenda est. Sed de hoc plenius alias, si Domino placuerit, disseremus: nunc terminato isto volumine, id quod sequitur, quomodo sit mulier ex viri sui latere creata, in consequentibus parandum est
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum ueritatis in prȩsserit: ut quae
transgressori poena deberetur. ea
ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit.
sicut audiuntur uel uidentur omnia
bona precepta in ipsa incommutabili
sapientia. quae in animas scãs se trans¬
fert ex aliquo tempore: cum ipsius
nullus sit motus intempore: Si autem
ad eum modum adam iustus erat.¬
ut ei adhuc opus esset alterius creatu¬
rae sanctioris et sapientioris auctoritas.
perquam cognosceret dĩ uoluntatem
atq ussionẽ. sicut nobis ꝓphetae. sicut
ipsis angeli: cur ambigimus ꝑ aliquã
huiusmodi creaturam ei esse locutum
dm̃ talibus uocum signis quae intelli¬
gere posset. Illud enim quod postea
scriptum est. cum peccassent eos audisse
uocem dñidĩ ambulantis in paradiso.
quia nonperipsam dĩ substantiam sed
persubditam ei creaturam factũ est:
nullomodo dubitat. quifidẽ catholi¬
cam sapit: Ad hoc enim & aliquanto
latius dehac re disserere uolui: quia

Expanded text:
praeceptum ueritatis inpresserit et praeceptum ueritatis inpresserit et transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus eratut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret Dei voluntatem atque jussionem, sicut nobis Prophetae, sicut ipsis Angeli; cur ambigimus per aliquam hujusmodi creaturam ei esse locutum Deum, talibus vocum signis quae intelligere posset? Illud enim quod postea scriptum est, cum peccassent eos audisse vocem Domini Dei ambulantis in paradiso , quia non per ipsam Dei substantiam, sed per subditam ei creaturam factum est, nullo modo dubitat qui fidem catholicam sapit. Ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere volui, quia
Abbreviated transcription (Latin):
debemus dm aut ꝑsuam substantiam.
loqui : aut persibi subditam creaturam:
Sed per substantiam suam non loqui nisi
ad creandas omnes naturas. ad sp̃itales
uero atq intellectuales. non solum crean¬
das sed etiam illuminandas: cum iam
possunt capere locutionem eius. qualis
est in uerbo eius. quod in principio erat
apud dm̃. et ds̃ erat uerbum perquod
facta sunt omĩa: Illis autẽ qui eam caꝑe
non possunt cum loquitur ds: nonnisi
pertreaturam loquitur. aut tantum¬
modo sp̃italem. siue in somnis siue
in extasiñ similitudine rerum corpora¬
lium. aut etiam ꝑ ipsam corporalem.
dum sensibus corporis uel aliqua species
apparet. uel in sonant uoces: Si ergo
adam talis erat ut posset capere illam
locutionem dĩ quam mentibus angłicis
ꝑsuam prebet substantiam: non dubitan¬
dum ẽ. quod eius mentẽ ꝑtempus mo¬
uerit miro & ineffabili modo. ñ motꝰ
ipse pertempus. eiq utile ac salubre

Expanded text:
debemus deum aut per suam substantiam debemus deum aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas, ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas, sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis est in uerbo eius, quod in principio erat apud deum et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem, qui eam capere non possunt, cum loquitur deus, nonnisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species adparet uel insonant uoces. Si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est, quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utile ac salubre
Abbreviated transcription (Latin):
locisq mutabilem. aut pertẽpora &
loca mobilem: sedin opere diuinae
ꝓuidentiae ista cognoscere. non in illo
opere quo naturas creat. sed in illo quo
in trinsecus creatas. etiam extrinsecus
amministrat: cum sit ipse nullo locorũ
uel inter uallo uel spacio incõmutabili
excellentiq potencia. et interior omni
rẽ quia in ipso suntͦ exterior omni
rẽ quia ipse est super omnia: Item
nullo temporum uel interuallo uelspa¬
cio. in commutabili aeternitate & anti¬
quior est ximnib:: quia ipse ẽ. ante
omnia. & nouior omnib. quia idem
ipse post omnia, Qua propter. cum
audimus dicentem scripturam. et prȩce¬
pit dñs ds̃ adae dicens. Ab omni ligno.
quod ẽ inparadiso ȩsca edes. deligno cog¬
noscendi bonum & maalũ non mandu¬
cabitis deillo. qua die autem ederitis
abeo. morte morlentini :̃ simodũ quȩxi¬
mus quomodo ista locutus sit ds̃: modus
quidem ipse a nobis proprie comprehen¬
di non potest: certissime tamentenere

Expanded text:
locisque mutabilem, aut per tempora et locisque mutabilem, aut per tempora et loca mobilem, sed in opere divinae providentiae ista cognoscere; non in illo opere quo naturas creat, sed in illo quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse, nullo locorum vel intervallo vel spatio, incommutabili excellentique potentia et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est super omnia. Item nullo temporum vel intervallo vel spatio incommutabili aeternitate et antiquior est omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior omnibus, quia idem ipse post omnia. Quapropter cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo. qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie conprehendi non potest. certissime tamen tenere
Abbreviated transcription (Latin):
q grãs agit laudatq creatorem:
Quod autem attinet ad creaturae angelicȩ
actionem. ꝑquam uniuersarum rerum
generibus. maximeq humano prouiden¬
tia dĩ prospicitur: ipsa extrinsecus
adiuuat. et perilla uisa quae similia
sunt corporalib. et peripsa corpora
quae angelicae subiacent potestati:
Quae cum ita sint: cum ds̃ omp̃s et omni¬
tenens incõmuta bili aeternitate.
ueritate. uoluntate semꝑidem:
non ꝑtempus. nec perlocum motus.
mouet ꝑ tempus creaturam sp̃italem.
mouet etiam ꝑtempus & locum crea¬
turam corporalem. ut eo motu naturas
quas intrinsecus substinuit. etiam in¬
trinsecus amministr&. etꝑ uoluntates
sibi subdlitas quas ꝑtempus. et corpor
sibi atq illis uoluntatib subdita quae
ꝑtempus edocum mouet. eo tempore
ac loco. cuius ratio in ipso dõ uita est
sine tempore acloco: Cum ergo tale
aliquid ds̃ agit: non debemus opinari
cius substantiam quads̃ est temporib

Expanded text:
que gratias agit laudatque creatorem. que gratias agit laudatque creatorem. quod autem adtinet ad creaturae angelicae actionem, per quam uniuersarum rerum generibus maximeque humano prouidentia dei prospicitur, ipsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora. quae angelicae subiacent potestati. Quae cum ita sint, cum deus omnipotens et omnitenens, incommutabili aeternitate, ueritate, uoluntate semper idem, non per tempus nec per locum motus mouet mouet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas, quas intrinsecus substituit, etiam extrinsecus administret et per uoluntates sibi subditas, quas per tempus, et per corpora sibi atque illis uoluntatibus subdita, quae per tempus et locum mouet, eo tempore ac loco, cuisine tempore ac loco: cum ergo tale aliquid Deus agit, non debemus opinari ejus substantiam qua Deus est, temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
excessu sp̃s quod grece dicitur exta¬
sis. et nos eo uerbo iam utimur pro
latino: quia et hoc genus uisionum
quam uis interius fiat quam sunt ea
quae animo ꝑsensus corporis nuntian¬
tur : tamen quia simile est eis ita ut
cum fit discerni abeis aut omnino
non possit. aut certe uix et rarissime
possit. etquia exterius .ẽ. quam illud
quod in ipsa incommutabili ueritate
mens rationalis & intellectualis in¬
tuetur. eaq luce dehis omnib: iudicat.
inter illa quae extrinsecus fiunt arbi¬
tror esse deputandum: Creatura ergo
sp̃italis & intellectualis ꝑfecta et beata.
qualis angelorum est: sicut dixi quan¬
tum attin& adseipsam quo sit. sapiens¬
q ac beata sit: nonnisi intrinsecus ad¬
iuuatur aeternitate. ueritate. cit ritate
creatoris: extrinsetus uero si adiuuan
dicenda est: eo fortasse solo adiuuatur.
quod inuicem uident. et desua societa¬
te gaudent indõ. & quod perspectis
etiam in eis ipsis omnib creaturis undi¬

Expanded text:
excessu spiritus — quod graece dicitur Ixa-caexcessu spiritus — quod graece dicitur Ixa-caoic et nos eo uerbo iam utimur pro latino - quia et hoc genus uisionum, quamuis interius fiat quam sunt ea, quae animo per sensus corporis nuntiantur, tamen, quia simile est eis, ita ut, cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit aut certe uix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud, quod in ipsa incommutabili ueritate mens rationalis et intellectualis intuetur eaque luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiritalis et intellectualis perfecta et beata, qualis angelorum est, sicut dixi, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque ac beata sit, nonnisi intrinsecus adiuuatur aeternitate, ueritate, caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et de sua societate gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis undi
Abbreviated transcription (Latin):
non adiuuatur extrinsecus corporalit̃
Neq enim est extraeam ullum corpus.
alioquin non est uniuersitas intrinsecꝰ:
patuta sit: qm̃ ex ipso etpipsum. & in
ipsosunt omnia partes uero eiusdem
uniuersitatis & intrinsecus incorporali¬
ter adiuuantur. uel potius fiunt ut
naturae sint. et extrinsetus corporali¬
ter. quo se melius habeant: sicut alim̃¬
tis agricultura. medicina & quaecũq
etiam adornatum fiunt: ut non solũ
saluae acfecundiores. uerum etiam
decentiores sint: Sp̃italis autem crea¬
ta natura. si perfecta atq beata est sicut
angelorum scõrum. quantum attinet
adscipsam quesit. sapiensq sit: non¬
nisi intrinsecus incorporaliter adiuua¬
tur : Intus ei quippe loquitur ds̃.
miro & in effabili modo. neq ꝑscrip¬
turam corporalibus instrumentis ad¬
firam. neq per uoces corporalibus
auribus insonantes. neq percorporũ
similitudines quales in spũ imaginali¬
ter fiunt. sicut in somnis uel aliquo

Expanded text:
non adiuuatur extrinsecus corporaliter. non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecusnatura sit, quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. partes uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum saluae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sicut angelorum sanctorum, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque sit, nonnisi intrinsecus incorporaliter adiuuatur. intus ei quippe loquitur deus miro et ineffabili modo neque per scripturam corporalibus instrumentis adfixam neque per uoces corporalibus auribus insonantes neque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somnis uel in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
subdita. ẽ. omnis natura corporea. om̃is
in rationalis uita. omnis uoluntas uel
infirma uel praua. ut hoc desubditis
uel cum subditis agant: quod naturae
ordo poscit in omnib. uibente illo cui
subiecta sunt omĩa: Proinde illi in illo
ueritatem incommutabilem uident.
et scđm eam suas dirigunt uoluntates:
Fiunt ergo illi participes aeternitatis.
ueritatis. uoluntatis eius semꝑ: sine
tempore ecloco: mouentur autẽ eius
imperio etiam temporaliter. illo non
temporaliter moto: nec ita ut ab eius
contemplatione resiliant aut defluant.
sed simul & illum sine loco actẽpore
contemplantur. et eius in inferioribus
iussa perficiunt. mouentes se ꝑtempus.
corpus autem ꝑtempus et locum. quan¬
tum eorum congruit actioni: Et ideo
ds̃ bipertito prouidentiae suae opere.
prae est uniuersae creaturae: naturis
ut fiant. uoluntatibus autem: ut sine
suo iussu uel ꝑmissu nihil faciant:
Natura igitur uniuersitatis corporalis.

Expanded text:
subdita est omnis natura corporea, omnis subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo, cui subiecta sunt omnia. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi participes aeternitatis, ueritatis, . uoluntatis eius semper sine tempore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis