comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ñ solum ds. s etiamnerus ds dictus ẽ. filius.
In hoc enĩtestimonio dum aliud solue inten¬
dunt. sic se implicant ut expedire ñ ꝑ ossint.
Si enĩ pater fecit ad imaginẽ filii. ita ut ñ sit
homo imago patͥs s filii: dissimilis ẽ. patris
filius. Si autẽ pia fides docer. ficuti docet fi¬
luim eẽ. ad eqͣlitatem eẽntiȩ. similem patri:
qd̾ ad similitudinẽ filii factum ẽ necesse est
etiã ad similitudinẽ patris factum sit. Deinde
si hominẽ pater ñ ad suam s ad filii fecit ima¬
ginẽ: cur ñait faciamꝰ hominẽ adimaginẽ
et similitudinẽ tuam. s ait nr̃am nͥ quia tri-¬
tatis imago fiebat in hoi̾e. ut hoc mͦ eẽt hõ
imago uniꝰ ueri dei. quia ipsa tͥnitas unus
uerus d̾s ẽ. Locutiones autẽ sunt mmnime¬
rabiles tales inscpͥturis. s has ꝑtulisse suffece¬
rit. Et in psalmis ita dictũ. dñi ẽ. salus ⁊ suꝑ

Expanded text:
ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. In hoc enim testimonio dum aliud solvere intendunt, sic se implicant, ut expedire non possint. Si enim Pater fecit ad imaginem Filii, ita ut non sit homo imago Patris, sed Filii, dissimilis est Patri Filius. Si autem pia fides docet, sicuti docet, Filium esse ad aequalitatem essentiae similem Patri, quod ad similitudinem Filii factum est, necesse est etiam ad similitudinem Patris factum sit. Deinde, si hominem Pater non ad suam, sed ad Filii fecit imaginem, cur non ait, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem tuam, sed ait, nostram; nisi quia Trinitatis imago fiebat in homine, ut hoc modo esset homo imago unius veri Dei, quia ipsa Trinitas unus verus Deus est? Locutiones autem sunt innumerabiles tales in Scripturis, sed has protulisse suffecerit. Est in Psalmis ita dictum, Domini est salus, et
Abbreviated transcription (Latin):
enuntiat᷑. Non gͦ ꝓpt̾ea respuimꝰ istam sen¬
tentiã. quia timemꝰ scãm & miuolabilem
atq inꝯinutabilem caritatẽ. tanqͣm conui¬
gem dei patris de illo existentem s ñ sic̃ ꝓ¬
lem. ad gignendũ uerbũ ꝑ qd facta sunt
omĩa cogitare. s qi eã falsam diuma scptu¬
ra euident̃ ostendit. Dixit enĩcds. faciamꝰ
Nram certe qr pluralis mimerus ẽ. ñ recte dice¬
tur: si homo ad uniꝰ ꝑsone imaginẽ fieret.
siuie patris. sine filii. siue sp̃c sc̃i. S quia
fiebat ad miaginẽ denitatis: ꝓpt̾ea dictumẽ.
autẽ ne intͥnitate credendos arbitͣremur tͦs
tales in illis luteris locutiones. quas ñnulli
etiam si catholicã fidem asserunt. ñ tam̃ di¬
ligenter adu̾tunt. Ut putent ita dictũ. fecit
cł̾s ad imaginẽ dei. quasi diceret᷑ fecit pater
ad unaginẽ filii. sic uolentes asserere in scͥp¬
turis sc̃ĩs dm̃ dictum etiã filium: qͣsi desint
uerissima alia & manifestissima docum̃ta

Expanded text:
puimus istam sententiam, quia timemus sanctam et inviolabilem atque incommutabilem charitatem, tanquam conjugem Dei Patris, de illo existentem, sed non sicut prolem ad gignendum Verbum per quod facta sunt omnia cogitare: sed quia eam falsam divina Scriptura evidenter ostendit. Dixitram certe, quia pluralis est numerus, non recte diceretur, si homo ad unius personae imaginem fieret, sive Patris, sive Filii, sive Spiritus sancti. Sed quia fiebat ad imaginem Trinitatis, propterea dictum est autem, ne in TrinitaLitteris illis locutiones, quas nonnulli etiamsi catholicam fidem asserunt, non tamen diligenter advertunt, ut putent ita dictum, Fecit Deus ad imaginem Dei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asserere in Scripturis sanctis Deum dictum etiam Filium, quasi desint alia verissima et manifestissima documenta,
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ natus ẽ. x p̃c offendat. s tñ inspualib
illis sũmis. ubi non ẽ. aliꝗo triolabile. aut cor¬
ruptibile. nec natum ey temꝑe. nec ex infor¬
mi formatũ si quacdicunt᷑ alia ad quors simi¬
litudinẽ etiam inferioris creatire gn̾a qmͣuis
deuitat honorem. in ꝑnitiosũ incurrat erro¬
uestigia. ut cum in de sursum u̾sus duce rati¬
one ascende ceꝑit: ad ipsam in cõmutabilẽ
cum ad sũma ꝑtrahat qͦd cõtempnit in in¬
fimis. Nec eñ erubuit qͥdam urorem elig̾ẽ¬
sibi sapientiã. qtua nom̃ uxoris in ꝑle eligen¬
dacorruptibilem ꝯcubitũ ingerit cogitanto

Expanded text:
carnem natus Christus offendat. Sed tamen in spiritualibus carnem natus Christus offendat. Sed tamen in spiritualibus illis summis, ubi non est aliquid violabile aut corruptibile, nec natum ex tempore, nec ex informi formatum, si qua dicuntur talia, ad quorum similitudinem etiam ista inferioris creaturae genera, quamvis devitat horrorem, in perniciosum incurrat erroreperire vestigia, ut cum inde sursum versus duce ratione ascendere coeperit, ut ad ipsam incommutabilem cum ad summa pertrahat quod contemnit in infimis. Nec enim erubuit quidam, uxorem sibi eligere sapientiam, quia nomen uxoris in prole gignenda corrup
Abbreviated transcription (Latin):
uis ea concipiente ꝓles nasceret᷑. Dixit
enĩ dñs de sp̃u sc̃o qd̾ apatre ꝓcedat: et
tñ filius non ẽ. In huiꝰ gͥ opinionis errore
hoc solum ꝓbabiliter assert᷑ qd̾ morigi¬
ne facte femine sccłm sc̃e scͥpture fidem.
satis ostendit᷑. non om̃e qd̾ de aliqua ꝑso¬
na itaeristit ut ꝑsonam alt̾am faciat. fi¬
lni posse cdici: qñqͥdem de uiri ꝑsona ex¬
titit ꝑ sona mulieris. ñ tam̃ eus filia di
ut facillime redarguant᷑. Omitto entm
quale sit sp̃m sẽm matrẽ filii dei puta¬
re. et conuigem patris. Fortassis quipe res¬
poncdeat᷑. hȩc in carnalib hab̾e offensionẽ. dũ
corꝑ ei conceptꝰ partꝰq cogitant᷑. qͣnqmͣ ⁊ hȩc
ipsa castissime cogitent. quib mũdis omĩa
munda st̃. Immũdis autẽ ⁊ in fidelib quors
polluta ẽ. ⁊ mens ⁊ conscientia. ita nicħ mun¬
dũ: ut qͦsdam eoꝵs etiam de uirgine scđm

Expanded text:
mvis ea concipiente proles nasceretur. Dixit mvis ea concipiente proles nasceretur. Dixit enim Dominus de Spiritu Sancto, quod a Patre procedat , et tamen Filius non est. In hujus igitur opinionis errore, hoc solum probabiliter affertur, quod in origine factae feminae, secundum sanctae Scripturae fidem satis ostenditur, non omne quod de aliqua persona ita existit, ut personam alteram faciat, filium posse dici; quandoquidem de viri persona exstitit persona mulieris, nec tamen ejus filia dicut facillime redarguantur. Omitto enim quale sit, Spiritum sanctum matrem Filii Dei putare et conjugem Patris: fortassis quippe respondeatur haec in carnalibus habere offensionem, dum corporei conceptus partusque cogitantur. Quanquam et haec ipsa castissime cogitent, quibus mundis omnia munda sunt: immundis autem et infidelibus, quorum polluta sunt et mens et conscientia, ita nihil est mundum , ut quosdam eorum etiam de virgine secundum
Abbreviated transcription (Latin):
um sit adiutoriũ. ꝓpt̾ qd̾ ad hec adhec infe¬
riora ad ministͣnͣda deriuet᷑ aliquid m̃tis
in irna nusqm disꝑtita m̃te. tͥnitas inuie¬
mat᷑. ⁊ facta iam ista distributione. ieo
solo qd̾ ad cõtemplationẽ ꝑtineat ẽt̾norũ
ñ soliun tͥnitas s etiã imago dei: in hoc
autẽ qd̃ deruatum ẽ. in actione temꝑa¬
liũ. etiam si trinitas possit: ñ tam̃ ima¬
go dei possit inueniri. Proinde non mͥ¬
uident᷑ ꝓbabilem afferre sentẽtiam. qͥ
sic arbitrant᷑ trinitatẽ imagim dei. in
trib ꝑsonis ꝗd attinet ad humanã na¬
turam posse repꝑiri: tit in cõiugio mas¬
culi & femine. atq in eorũ ꝑle. comple¬
atur. qd quasi uir ipse patris ꝑsonam
intimet. filu uͦ qd̾ de illo ita ꝓcessit ut
nasceret᷑. atq ita t̾ciam ꝑsonã uebat
sp̃c dicunt eẽ. mulierẽ. quȩ ita de titro
ꝓcessit. ut ñ ipsa eẽt filius aut filia: ꝙͣ.¬

Expanded text:
um sit adjutorium, propter quod ad haec infeum sit adjutorium, propter quod ad haec inferiora administranda derivetur aliquid mentis, in una nusquam dispertita mente trinitas inveniatur: et facta jam ista distributione, in eo solo quod ad contemplationem pertinet aeternorum, non solum trinitas, sed etiam imago Dei; in hoc autem quod derivatum est in actione temporalium, etiamsi trinitas possit, non tamen imago Dei possit inveniri. videntur probabilem afferre sententiam, qui sic arbitrantur trinitatem imaginis Dei in tribus personis, quod attinet ad humanam naturam, posse reperiri, ut in conjugio masculi et feminae atque in eorum prole compleatur: quod quasi vir ipse Patris personam intimet; Filii vero, quod de illo ita processit ut nasceretur; atque ita tertiam personam velut Spiritus dicunt esse mulierem, quae ita de viro processit, ut non ipsa esset filius aut filia , qua
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ñ ad unitatis diuottionũ seꝑatum. sed
in auxilium societatis quasi deriuatum in
sui oꝑis disꝑtit᷑ officio. Et sic̃ una caro ẽ duoꝵ
in masculo et femina. sic̃ itellectum nr̃m
& actionẽ uł consiliũ. executionem. uł ratio¬
nẽ & appetitum rationale. uł si quo alio mͦ
significatius dici possunt: una m̃tis natu¬
ra cõplectit᷑. Ut quẽ ad modum de illis dictũ
ẽ erunt duo iñcarne una. sic de his dici
ꝑ ossit duo in iñte una. Cum gͥ disserimus¬
de natura m̃tis humanȩ: de una qͣdam re
disserimꝰ. nec eam in hȩc duo quȩ cõmemo¬
raui. nͥ ꝑ officia geminamꝰ. Itaq cũ in ea q̃¬
rimus trinitatẽ: in toto querimꝰ ñ seꝑantes
actionem rationalem in temꝑalib a contem¬
platione et̃norum. ut t̾cium aliquid
iam queramꝰ. quo tͥnitas impleat᷑. s in to¬
ta natura m̃tis ita tͥnitatem repꝑire opꝰ est:
ut si desit actio temꝑaliũ eui oꝑi necessari¬

Expanded text:
nostrum, non ad unitatis divortium separatum, sed nostrum, non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in sui operis dispertitur officium. Et sicut una caro est duorum in masculo et femina, sic intellectum nostrum et actionem, vel consilium et exsecutionem, vel rationem et appetitum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut quemadmodum de illis dictum est, Erunt duo in carne una ; sic de his dici possit, Duo in mente una. CAPUT de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravi, nisi per officia geminamus. Itaque cum in ea quaerimus trinitatem, in tota quaerimus, non separantes actionem rationalem in temporalibus a contemplatione aeternorum, ut tertium aliquid jam quaeramus quo trinitas impleatur. Sed in tota natura mentis ita trinitatem reperiri opus est, ut si desit actio temporalium, cui operi necessari
Abbreviated transcription (Latin):
nisi supͣ mentẽ humanã. eẽnt. in cõmu¬
tabiles ꝓfecto ñ eẽnt. atq his nͥ subung̾ent᷑
aliquid nr̃m. ñ scdm eas possemꝰ iudicare.
de corꝑalib. Iudicamꝰ autẽ de corꝑalib.
Ex ratione uͦ dim̃sionũ atq fig̾arum. quam
incõmutabilit̾ manere mens nouit. Illud¬
uͦ nr̃m qd in actione corꝑaliũ atq tempaltũ
tractandorũ ita uersat᷑. ut ñ sit nob̾ ꝯmuue
cũ pecore. rationaleͤ qͥdem. s ex illa rationa¬
li me̾ mentis sub̾a qua subheremꝰ intelligi¬
bili atq in cõiutabili u̾itati. tanqmͣ ductũ
& inferiorib tractandis gub̾nandisq depu-¬
tatum ẽ. Siẽ enim in om̃ib pecorib ñ in¬
uentum ẽ. uiro adiutoriũ simile illi. nisi
ita m̃ti nr̃e qua siꝑnã ⁊ int̾nam consultinꝰ
u̾itatem. nullũ ÷ ad usum rerum corꝑaliũ.
qutum nature hominis sat ẽ. simile adu¬
toriũ ex anime partib: quas comunes cũ
pecorib habemꝰ. & ideo quiddam rationale

Expanded text:
entem humanam essent, incommutabiles profecto non essent; atque his nisi subjungeretur aliquid nostrum, non secundum eas possemus judicare de corporalibus. Judicamus autem de corporalibus ex ratione dimensionum atque figurarum, quam incommutabiliter manere mens novit. CAPUnostrum quod in actione corporalium atque temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationali nostrae mentis substantia, qua subhaeremus intelligibili atque incommutabili veritati, tanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile illi, nisi ita menti nostrae qua supernam et internam consulimus veritatem, nullum est ad usum rerum corporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus. Et ideo quiddam rationale
Abbreviated transcription (Latin):
detracta de lat̾e uiri. ad huc ille imago dr̃:
a ut si iuna ꝑsona hõis ex tͥb pot̾ dici ima¬
go dei. sic̃ in ipsa sũma tͥnitate ⁊ una q̃q
ꝑsona ds ẽ. cur ⁊ mulier. ñ ẽ imago der: Nã

Expanded text:
detracta de latere viri adhuc ille imago dicitur? detracta de latere viri adhuc ille imago dicitur? Aut si et una persona hominis ex tribus potest dici imago Dei, sicut in ipsa summa Trinitate, et unaquaeque persona Deus est, cur et mulier non est imago Dei? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
in huc inlũbis patͥs constitutũ. sic̃ muli¬
er erat in late. An forte iã facta erat
⁊ mulier. ⁊ seͥptura b̾ui cõplexione con-¬
stͥnx̃at. qd̃ postea quẽadmodũ fit factũ
cliligentiꝰ explicaret. ⁊ ꝓpt̾ea filiꝰ cõme¬
morari ꝓ otuit. qr ñdum erat natus: Q̃si
et hoc ñ poterat ea b̾uitate. coplecti sp̃s
sc̃s. suo loco postea natũ filiũ narratu¬
rus. sic̃ mulierẽ de uiri latere assũptam.
suo pꝰmodũ loco narrauit. ⁊ tñ hic no
nominare ñ pret̾mi sit. Non itaq ita de-
ginẽ sũme trinitatis. hoc ẽ. ad imaginem
cd̃i eadẽ imago in tͥb intelligat᷑ hominib
presertim cum apłs uirum dicat ẽẽ. una¬
ginẽ dei. ⁊ ꝓpt̾ea uelamentũ ei capitis de¬
mat. qd mulieri adhibendum monet ita
loquẽs. Uir qͥdem ñ debet uelare caput
cũsit imago ⁊ gła dei. mulier autẽ gła ui¬
riẽ. Quio gͦ dicemꝰ ad hȩc: Si ꝓsua ꝑsona
mulier adimplet imaginẽ tͥnicatis. cur ea

Expanded text:
patris constitutum, sicut mulier erat in latere. An forte jam facta erat et mulier; et Scriptura brevi complexione constrinxerat, quod postea quemadmodum sit factum, diligentius explicaret; et propterea filius commemorari non potuit, quia nondum erat natus? quasi et hoc non poterat ea brevitate complecti Spiritus sanctus, suo loco postea natum filium narraturus, sicut mulierem de viri latere assumptam suo postmodum loco narravit , et tamen hic eam nominare non praetermisit. CAPUT VII. 9. e Trinitatis, hoc est ad imaginem Dei, ut eadem imago in tribus intelligatur hominibus: praesertim cum Apostolus virum dicat esse imaginem Dei, et propterea velamentum ei capitis demat, quod mulieri adhibendum monet, ita loquens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Mulier autem gloria viri est. Quid ergo dicemus ad haec? Si pro sua persona mulier adimplet imaginem Trinitatis, cur ea
Abbreviated transcription (Latin):
Deincde qd̃ seqr̃ hic uenit in testigoni¬
um. ut testimoniũ ꝑhib̾et de litim̃e.
ut om̃s credent ꝑ illũ: actio ut dixi¬
mus tẽꝑalis ẽ. Temꝑalit̾ enĩ testimo
ꝑhibet᷑ etiam de re sempit̾na: qd̾ est
intelligibile lum̃. De quo ut testimo¬
niũ ꝑhib̾et uenit ioħs. qui ñ erat lux:
s ut testimoniũ ꝑhib̾et de lumine.
Aduingit enĩ. Erat luxuera: quȩ illu¬
minat omnẽ hoĩem uenientẽ in hc̃
munclũ. In mundo erat. ⁊ mundus
ꝑ ipsum factus ẽ: & mundus eum ñ¬
ñ cognouit. In ꝓpria uenit ⁊ sui eũ
non receꝑunt. hȩc uerba om̃ia qui
latinã linguã sciunt: ex reb intelli¬
gunt quas nou̾unt. Quarum aliquȩ
nob̾ innotuerunt ꝑ corꝑis sensũ. sic̃
homo sic̃ ipse mundus sic̃ ipse. ciuus¬

Expanded text:
de quod sequitur, Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum; actio, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat, ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Haec verba omnia qui latinam linguam sciunt, ex rebus intelligunt quas noverunt. Quarum aliquae nobis innotuerunt per corporis sensus, sicut homo, sicut ipse mundus, cu
Abbreviated transcription (Latin):
rentẽ et qͣsi ꝓlem: magis sp̃ualis ẽ qm
utrũlibet eors. Nam corpꝰ illuo qd̾ cer¬
nit᷑. om̃ino sp̃uale nonẽ. Uisio uͦ quȩ
fit insensu ht̃ admixtũ aliquio sp̃u¬
ale: quia sine anima fieri ñ potest.
s: ñ totum itaẽ: qm̃ ille qui forinat̃
corꝑis sensus. Uoluntas gͦ quȩ utrun¬
q coniungit. magis ut dixi sp̃ualis
agnoscit᷑. ⁊ idõ tanqͣm ꝑsonam sp̃c in-
sunuare incipit in illa trinitate.s ma-¬
gis ꝑtinet ad sensũ formatũ: qmͣ ad
illud corpꝰ unde format᷑. Sensus enĩ am-¬
mantis. ⁊uoluntas anime ẽ: ñ lapidis
aut alicuiꝰ coꝵꝑis qd̾ udet᷑. Nongͦ ab
illo quasi parente ꝓcedit s nec ab ista qͣ¬
si ꝓle hoc ẽ uisione ac forma quȩ in sen¬
suẽ. Prius enĩqͣm uisio fieret iamerat
uoluntas quȩ formandũ sensum cer¬
nendo corꝑi acdinouit: s ñclum erat
placitũ. Quomͦ enĩ placeret qd non¬
dũ erat uisũ: Placitum autẽ quieta

Expanded text:
rentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam rentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spirituale non est. Visio vero quae fit in sensu habet admixtum aliquid spirituale, quia sine anima fieri non potest. Sed non totum ita est: quoniam ille qui formatur, corporis sensus est. Voluntas ergo quae utrumque conjungit, magis, ut dixi, spiritualis agnoscitur, et ideo tanquam personam Spiritus insinuare incipit in illa trinitate. Sed magis pertinet ad sensum formatum, quam ad illud corpus unde formatur. Sensus enim animantis et voluntas animae est, non lapidis aut alicujus corporis quod videtur. Non ergo ab illo quasi parente procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc est, visione ac forma quae in sensu est. Prius enim quam visio fieret, jam erat voluntas, quae formandum sensum cernendo corpori admovit: sed nondum erat placitum. Quomodo enim placeret, quod nondum erat visum? Placitum autem quieta
Abbreviated transcription (Latin):
uis longe distantẽ ht̃ tam̃ ñ nullã
similitudinẽ sutmi boni. Et si natu¬
ralem: utiq rectam ⁊ ordinatã. Si aũ
uitiosam: utiq turpẽ atq ꝑuersam.
N am ⁊ animȩ in ipsis peecatis suis non
nͥ qͣndam similituoinẽ dei. suꝑba et
p̃postera. ⁊ ut ita dicam seruili libta¬
te sectant᷑. Ita nec pͥmis parentibus
nr̃is ꝑfuaderi peccatũ posset: uͥ dic̃e¬
tur eritis sic̃ dii. Non sane om̃e qd̃
increaturis aliquomͦ simile ẽ. deo. eti¬
am eiꝰ imago dicenda ẽ. s illa sola qͣ
suꝑior ipse solus ẽ. Ea quippe de illo
ꝓsus expͥmit᷑: inter quam et ipsum
est. forma corꝑis ex qua fit.S. parens
illa ñ uera: unde nec ista uera ꝑ les
ẽ. Neq enĩ om̃ino inde gignit᷑. qm̃
aliquid aliud adhibet᷑ corꝑiut ex il¬
lo formet᷑. idem sensus uidentis. Quo¬
circa id amare alienari ẽ. Itaq uolũ¬
tas quȩ utrinq coniunga quasi pa-¬

Expanded text:
uamvis longe distantem, habet tamen nonnullam uamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum est forma corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est: neque enim omnino inde gignitur, quoniam aliquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est. Itaque voluntas quae utrumque conjungit quasi pa
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Quia ⁊ illam tͥnitatem quȩ licet
int̾ius imaginet᷑. ext̾iora tamen i¬
maginat᷑: sensibilium corꝑalium¬
q utendoꝵ causa peꝑit. Nullu ᷤ .N.
eis uti posset etiã bene: nͥ sensarũ
rerum imagines memoria ten̾ent᷑.
Et nͥ pars maxima uoluntatis insu¬
ꝑiorib atq int̾iorib habitet eaq tꝑ¬
sa quȩ cõmodat᷑ siue foris corꝑib
siue intus imaginib eorũ nͥquic¬
quid in eis capit. ad meliorẽ ueri¬
oremq uitã referat. atq in eo fine
cuius intuitu hȩc agenda iudicat.
ad quiescat: quid aliud facimus
Et ultima quippe .i. corꝑea creatura.
qua suꝑior ẽ. anima. in ipsa anima
fit ꝑ sensum corꝑis nec tamen est
om̃i mͦ dissimilis. Quio enĩ non
ꝓ suo genere ac ꝓsuo modulo habet
similitudinẽ dei. qñqͥdem ds fecit
omĩa bona ualde ñ ob aluid nͥ quia
ipse sũme bonus ẽ: In qnͣtam gͦ bo¬
num ẽ. quicqͥd ẽ: intantũ scilicet ꝙͣ¬

Expanded text:
ris: quia et illam trinitatem, quae licet ris: quia et illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus,ex ultima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob aliud nisi quia ipse summe bonus est? In qnum est quidquid est, in tantum scilicet, q
Abbreviated transcription (Latin):
tum unus animꝰ. Sic̃ autẽ eum for¬
ma et species corꝑis int̾ierit: non pot̾
adeam uoluntas sensũ reuocare cer¬
nentis: ita cum unago qmͣ memoria
gerit obliuuone deleta ẽ. non erit quo
solum oblita uerũ etiam ñ sensa nec
erꝑta confingere ea quȩ ñ excider̃t
augendo. minuendo. mnutando. ⁊ p
arbitrio componendo: sepe unaginat᷑
eẽ aut nescit ita eẽ. In quo genere
cauendum ẽ: ne aut mentiat᷑ ut
decipiat aut opinet᷑ ut decipiatur.
Quib duiob malis euitatis. nicħ ei
obsunt imaginata phantafmata
sic̾ nicħ obsunt exꝑta sensibilia et
retenta memorit: si neq cuꝑide ap¬
petant᷑ siuiuant. neq turpit fugi¬
ant᷑ si offendunt. Cum autẽ in his
uoluntas relictis meliorib auida uo¬
lutat᷑. im mũda fit. Atq ita ⁊ cum
assunt ꝑnitiose. et cum absunt ꝑni¬
tiosius cogitant᷑. Male itaq uiuit᷑.
⁊ deformit̾ scd̃mn tͥritatem hõis ext̾io¬

Expanded text:
tum unus animus. CAPUT tum unus animus. CAPUT ma et species corporis interierit, non potest ad eam voluntas sensum revocare cernentis: ita cum imago quam memoria gerit, oblivione deleta est, non erit quo solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur se, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obsunt experta sensibilia et retenta memoriter, si neque cupide appetantur si juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque vivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterio
Abbreviated transcription (Latin):
tiant᷑. Non tãtum autẽ cum appe¬
tendo intalia uoluntas intendit Ø¬
& fuint iste int̾pressiones imaginũ.
s etiam cum deuitandi ⁊ cauendi
causa rapit᷑ animꝰ in ea contuenda
quȩ fugiat. Unde ñ solum cupien¬
dos etiam metuendo infertur ul
sensus ipsis sensibilib: uł acies
ditas qnͣto uehem̃tior fuerit: tanto
exp̃ssius format᷑ acies seu sentientis
ex corꝑe qd̃ in loco adiacet. siuie cogi¬
corpꝰ in loco: hoc ẽ ad animi aciem sum¬
litudo corꝑis inmemoria. Et qd ẽ. aspi¬
cientis uisio ad eam speciem corꝑis ex
qua sensus format᷑: hoc ẽ. uisio cogitã¬
tis ad imaginẽ corꝑis in memoua con-¬
stitutam. ex qua format᷑ acies animi
Et qd̾ ẽ intentio uoluntatis ad corpus ui¬
sum uisionẽq copulandam. ut fiat
ibi q̃dam unitas trium. qmuis eorum
sit diu̾sa natura: hoc ẽ tadem uolun¬
tatis intentio ad copulam imaginẽ cor
rediens ad memoriam: ut fiat ⁊ hic

Expanded text:
tiantur. Non tantum autem cum appetiantur. Non tantum autem cum appetendo in talia voluntas intenditu fiunt istae impressiones imaginum; sed etiam cum devitandi et cavendi causa rapitur animus in ea contuenda quae fugiat. Unde non solum cupiendo, sed etiam metuendo, infertur vel sensus ipsis sensibilibus, vel acieditas quanto vehementior fuerit, tanto expressius formatur acies, sive sentientis ex corpore quod in loco adjacet, sive cogicorpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis ex qua sensus formatur; hoc est visio cogitantis ad imaginem corporis in memoria constitutam ex qua formatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam unitas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem voluntatis intentio ad copulandam imaginem crediens ad memoriam: ut fiat et hic
Abbreviated transcription (Latin):
nei corꝑis incogitando cernere soleret:
et ei se quasi miscerisentiens etiã ge¬
nitalib flueret. Tantum ht̃ uirium
anima incorpꝰ suum. ⁊ tantũ ualet ad
indum̃ti qualitatẽ uertendam atꝙ
mutandam quomꝰ afficiat᷑ indutus qͥ
coheret ind̾mento suo. Ex eodem ge¬
nere asfectinis etiam illud ẽ. qd in
somnis ꝑermagines ludim̃ S pluri-¬
mũ cliffert opitis sensib corꝑis sicu¬
ti st̃ dormieitium. aut ab interiore
cõpage tunatis sicuti sunt furentiũ.
aut alio qudam mͦ alienatis sicuti st̃
diuinantiũ uił ꝓpħantũi. animi inten¬
tio qͣdam recessitate incurrat in eas
que occurrunt umnagines. siue ex me¬
moria. siue alia aliqua occulta ui ꝑ
qͣsdam sp̃uales mixturas similster
gilantib int̾clum contingit. ut cogi¬
tatione occupata se uoluntas auer¬
tat a sensib atq ita formet animi
aciem uarũs imaginib rerum sen¬
sibilib ⁊tanqmͣ ipsa sensibilia sen¬

Expanded text:
nei corporis in cogitando cernere soleret, nei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in corpus suum, et tantum valet ad indumenti qualitatem vertendam atque mutandam, quomodo homo afficiatur indutus, qui cohaeret indumento suo. Ex eodem genere affectionis etiam illud est, quod in somnis per imagines ludimur. Sed plurimum differt, utrum sopitis sensibus corporis, sicuti sunt dormientium, aut ab interiore compage turbatis, sicuti sunt furentium, aut alio quodam modo alienatis, sicuti sunt divinantium, vel prophetantium, animi intentio quadam necessitate incurrat in eas quae occurrunt imagines, sive ex memoria, sive alia aliqua occulta vi, per quasdam spirituales mixturas similiter igilantibus interdum contingit, ut cogitatione occupata voluntas se avertat a sensibus, atque ita formet animi aciem variis imaginibus sensibilium rerum, tanquam ipsa sensibilia sen
Abbreviated transcription (Latin):
in eadem acie remanebit. atq inde
formabit᷑ quo rursus conu̾sa fuerit:
ut alia cogitatio fiat. Manet t̾n illud
qd̃ reliquit in memoria: qͦrursus cum
id recordam conu̾itatur. ⁊ conũsa formet᷑.
atq unũ cum eo fiat unde format᷑.
refert aciem formandã ꝯungitq forma-¬
tam: si int̾iorem phantasiam tota con¬
flurerit. atq a p̃sentia corporum q̃
om̃ino aduerterit. atq ad eam quȩ
intus cernit᷑ imaginẽ penitus conũ¬
terit: tanta offendit᷑ similitudo spe¬
ciei corꝑalis exp̃ssa ex memoria ut
nec ipsa ratĩo discerne sinat᷑: utrum
foris corpꝰ ipsum uideat᷑. anintus ta¬
le aliquid cogitet᷑. Nam int̾clum hõĩes
inima cogitatione rerum uisibilium
uł illecti uł t̃riti. etiã eiusmodi repente
uoces edidunt. quasi reuera inmediis
talib actionib seu passionib uersaren¬
t᷑ Et memini me audisse a qͦdam qd̃ tã
exp̃ssam ⁊ quasi solidam speciem femi¬

Expanded text:
in eadem acie remanebit: atque inde in eadem acie remanebit: atque inde formabitur, quo rursus conversa fuerit ut alia cogitatio fiat. Manet tamen illud quod reliquit in memoria, quo rursus cum id recordamur convertatur, et conversa formetur, atque unum cum eo fiat unde formatur.refert aciem formandam, conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quaomnino averterit, atque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale aliquid cogitetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem femi
Abbreviated transcription (Latin):
fiebat in sensu formato ut eẽt uisio. a-¬
lioquin ita erant ꝯuincte ut omĩno
una eademq putaret᷑: sic illa phan-¬
tasia cum animꝰ cogitat sp̾em uisi
corꝑis. cũ constet ex corꝑis similiu¬
dine qm memoria tenet. ex ea quȩ
inoe format᷑ species recordantis ani¬
mi tñ sic una et singlaris appareo:
ut duo q̃dam eẽ. non inueniant᷑ nͥ
iudicante ratione. qua intelliginus
aliuo eẽ. aliud qd̃ inmeroria manet.
etiam cum aliunde cogitamꝰ. ⁊ aliud
fieri ciun recordam᷑ .i. ad memoriam re-¬
dimꝰ. et illic inuenimꝰ eandem speciẽ
Quȩ suam ñ ibi eẽt ita oblitos nos eẽ. di¬
ceremꝰ. ut omĩno recolere posse mus.
Si autẽ acies recordantis ñ formaret᷑ ex
eare quȩ erat in memoria: nullo mͦfi
acies recordantis quia simillime sut̃.
ueluti unã facit apparere. Cumautẽ
cogitantis acies auersa inde fieret. atq
id qd̃ in memoria cernebat᷑ destiterit
intueri: ncħ forme que imp̃ssa erat

Expanded text:
fiebat in sensu formato ut esset visio afiebat in sensu formato ut esset visio alioquin ita erant conjunctae, ut omnino una eademque putaretur: sic illa phantasia, cum animus cogitat speciem visi corporis, cum constet ex corporis similitudine quam memoria tenet, et ex ea quae inde formatur in acie recordantis animi; tamen sic una et singularis apparet, ut duo quaedam esse non inveniantur nisi judicante ratione, qua intelligimus aliud esse illud quod in memoria manet, etiam cum aliunde cogitamus, et aliud fieri cum recordamur, id est, ad memoriam redimus, et illic invenimus eamdem speciem. Quae si jam non ibi esset, ita oblitos nos esse diceremus, ut omnino recolere non possemus. Si autem acies recordantis non formaretur ex ea re quae erat in memoria, nullo modo acies recordantis, quia simillimae sunt, veluti unam facit apparere. Cum autem cogitantis acies aversa inde fuerit, atque id quod in memoria cernebatur destiterit intueri, nihil formae quae impressa erat
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ illud sensibile ibi ẽ qd̾ om̃ino clis¬
cretum ẽ. ab animantis natura. aut
sensus corꝑis ibi format᷑ ut fiat uisio.
aut ipsa uoluntas id agit ut forman¬
dũ sensum sensibili corꝑi admoueat
in eoq formatũ detineat. S ꝓ illa specie
corꝑis quȩ sentiebat᷑ ex trinsecus: succedit
memoria. tetuiens illam speciem qͣm
ꝑ corꝑis sensum combibit anima.
Pro quȩ illa uisione quȩ foris erat cũ
intus similis uisio. cum ex eo quȩ me-¬
inoria tenet format᷑ acies animi. ⁊ ab¬
sentia corꝑa cogitant᷑. Uoluntasq tp¬
sa quomͦ foris corꝑi obiecto formandũ
sensum admouebat. sormatũq ad iuin¬
gebat: sic aciem recordantis animi c̃¬
ueruit ad memoriã ut ex eo qd illa re¬
tinuit ista formet᷑. et fit in cogitatio¬
ne similis uisio. Sicut autẽ ratione
discernebat᷑ species uisibilis qua sens
corꝑis formabat᷑. ⁊ eiꝰ similitudo quę

Expanded text:
corpus illud sensibile ibi est, quod omnino discorpus illud sensibile ibi est, quod omnino discretum est ab animantis natura, aut sensus corporis ibi formatur ut fiat visio, aut ipsa voluntas id agit ut formandum sensum sensibili corpori admoveat, in eoque formatum detineat: sed pro illa specie corporis quae sentiebatur extrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corporis sensum combibit anima; proque illa visione quae foris erat cum intus similis visio, cum ex eo quod memoria tenet, formatur acies animi, et absentia corpora cogitantur: voluntasque ipsa quomodo foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex eo quod illa retinuit, ista formetur, et sit in cogitatione similis visio. Sicut autem ratione discernebatur species visibilis qua sensus corporis formabatur, et ejus similitudo quae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt exempla quȩ copio secõmemorari
possunt. s unũ sufficit d fidelissimis li¬
bris: qdꝰ fecit ia cob ut ous ⁊ caprȩ ua¬
ribs colorib paterent. sulponendo eis
uariata uirgulta in canaib aqͣrum
quȩ potantẽs intuerent᷑ eo emꝑe quo
hõis uiuit. Idẽm cũ ad ea quȩ forinsecꝰ
sensum corꝑis formant ñ laudabilem ue¬
ritatem qua hȩc ad utile aliquid referat:
s turpem cupiditatẽ. qua his inherescat
accõmodat. Quia etiã detracta specie cor¬
ꝑis quȩ corꝑalit̾ sentiebat᷑. remanet in
memoria similitudo eiꝰ quo rurstis uo¬
luntas ꝯuertat aciem. ut inde formet᷑
intrinsecus. sic̃ ex corꝑe obiecto sensi¬
bili sensus extͥnsecus formabat᷑ atq
ita sit illa trinitas ex memoria et in¬
terna iusione. et quȩ utrunq copulat
uoluntate. Quȩ tria cum in unũ cõgũn¬
tur. ab ipso a ctu cogitatio dr. Nec iam
in his trib diu̾sa sub̾a ẽ. Neq enĩaut

Expanded text:
Sunt exempla quae copiose commemorari Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo hominis vivit; id est, cum ad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur. Atque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat voluntate. Quae tria cum in unum coguntur, ab ipso coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus diversa substantia est. Neque enim aut
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ: ⁊ duo pͥora uix int̾cedente ui¬
dice ratione discerni ualeant. species
uidelicet corꝑis qd̃ uidet᷑ ⁊ imago eius
quȩ fit insensu idẽ uisio. Uoluntas
autẽ tantam ht̃ ium copłandi ħ duo:
ut sensũ formandũ admoueat ei rei
qmͣ cernit᷑ et in ea formatũ teneat. Et
sitam tuolenta ẽ: ut possit uocari a¬
mor aut cupiditas. auc libido: etiã cȩ¬
t̃um corpꝰ animantisuehement̃ affic
⁊bi ñ resistit. pigrior duriorq mate¬
ries. in similem sp̃em coloremq com¬
mutat. Licet uide corpuscłm camele¬
untis ad colores quos iudet facillima
conu̾stone uariari. Aliorum autem
aĩalium quia ñ est ad conu̾sionem fa¬
cilis corpulentia fetus plerunq ꝑdĩt
libionies matrũ. quecum magna al¬
lectatione conspererint. Qmͣ eni de¬
neriora atq utita dixerun for ma¬
biliora sunt pͥmordia sennum: tam
efficacit̾ ⁊ capacit̾ secuitur intentio¬
nẽ mat̾nȩ animȩ: ⁊ quainea facta ẽ.
phantasiã ꝑ corpꝰ qd̃ cupide aspexit.

Expanded text:
unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit.
Abbreviated transcription (Latin):
Corpis amitus cȩre impͥmit᷑ ideo nulla
imago facta ẽ: quia non discernitur.
nͥ cum fuerit separata. S qm̃ post ce¬
ram seꝑatam manet qd̃ factum ẽ. ut
uidi possit: ꝓpt̾ea facile ꝑsuadet᷑ qd
inerat iã forma cęre imp̃ssa ex anulo.
et anteqm ab illa seꝑaret᷑. Si autẽ liqͥ¬
do humori ad uingeret᷑ anulus: eo de¬
tracto nicħ imagnus appareret. Nec idõ
tñ discernere ratio ñ deberet. fuisse in
illo humore anteqm detraheret᷑ a nuli
formã factam ex anulo: que distin¬
guenda ẽ. ab ea forma quȩ in anulo
ẽ. un de ista facta ẽ. quȩ detracta ami-¬
lo ñerit. qmus illa in anulo maneat

Expanded text:
cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata. Sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est ut videri possit, propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur. Si autem liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto nihil imaginis appareret: nec ideo tamen discernere ratio non deberet, fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est quae detracto annul
Abbreviated transcription (Latin):
bat rei usibili. ⁊ utrũq uingebat q̃t
illic ipsa se admouens t̾ciam s non
ẽ. hoc coartandũ in hunc librũ: ut in
eo qui sequit᷑ si d̾s adiuuerit conue¬
nient̃ possit inquiri. ⁊ qd̾ inuentum
fuerit explicari:¬
satis egimꝰ discerñe rationalis m̃tis offi¬
cium intẽꝑalib reb uͥ ñ sola cognitio
uerũ & actio nr̃a uersat᷑. ab excellentiore
eiꝰdem m̃tis officio: qd̃ contẽplandis etͣnis
reb impendit᷑. ac sola cognatione finit᷑.
dinosci. Euangłiũ suũ ioħs euangłisti
sic orsus ẽ. In pͥncipio erat u̾bum. ⁊ uer¬
bũ erat apud dm̃. ⁊ ds erat u̾bum. hoc

Expanded text:
bat rei visibili, et utrumque jungebat, etiam bat rei visibili, et utrumque jungebat, etiam illic ipsa se admovens tertiam. Sed non est hoc coarctandum in hunc librum, ut in eo qui sequitur, si Deus adjuverit, convenienter possit inquiri, et quod inventum fuerit explicarisatis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. dignosci. 2. Evangelium suum Joannes evangelista sic exorsus est: In principio erat Verbum, et Verbum erat
Abbreviated transcription (Latin):
hibenda discretio. qua dinoscantur
hȩc duo. quȩ ꝓculdubio distare apłs
docet dicens. alii qͥdem dat᷑ ꝑ sp̃m ser¬
quȩ nos posiumꝰ euidentissima diffe¬
rentia ẽ: qd̃ alia sit intellectualis cog¬
nitio ȩt̾narum rerũ alia rationalis
dẽꝑalium. & hiuc illam p̃ferendam ẽẽ
ambigit nemo. Relinquẽtib itaq no¬
bis ea quȩ ext̾ioris sunt hominis. ⁊ ab
eis quȩ ꝯmunia cũ pecorib habemꝰ.
inͦrsum ascende cupientib anteqm
an cognitionẽ rerũ intelligibilium
atq sũmarũ que sempit̃nȩ st̃ uenire¬
mus: tẽꝑalium rerũ cognitio ratio¬
nalis occurrit. Etiam in hac gͥ inue¬
niͣmus si possumꝰ aliqmͣ tͥuitatem:
sic̃ inuemebamꝰ insesisib corꝑis. ⁊ in
sensu. nntꝰ corporum similitudines ha¬
beremꝰ imp̃ssas. memoriȩ. ex quib co¬
gitatio formaret᷑ t̾cia uoluntate utr̃q
uingente: formabat᷑ foris acies ocłorũ.
qͣm uoluntas ut uisio fieret adhibe¬

Expanded text:
hibenda discretio, qua dignoscantur hibenda discretio, qua dignoscantur haec duo, quae procul dubio distare Apostolus docet, dicens, Alii datur quidem perquae nos posuimus evidentissima differentia est, quod alia sit intellectualis cognitio aeternarum rerum, alia rationalis temporalium, et huic illam praeponendam esse ambigit nemo. Relinquentibus itaque nobis ea quae sunt exterioris hominis, et ab eis quae communia cum pecoribus habemus introrsum ascendere cupientibus, antequam ad cognitionem rerum intelligibilium atque summarum quae sempiternae sunt veniremus, temporalium rerum cognitio rationalis occurrit. Etiam in hac igitur inveniamus, si possumus, aliquam trinitatem, sicut inveniebamus in sensibus corporis, et in sensu, intus corporum similitudines haberemus impressas memoriae, ex quibus cogitatio formaretur, tertia voluntate utrumque jungente: sicut formabatur foris acies oculorum, quam voluntas, ut visio fieret, adhibe
Abbreviated transcription (Latin):
sas fuisse memorias quales plerunq
exꝑunͣ. in sonnuis. qñ nob̃ uidem remi¬
iisci quasi egerimꝰ aut tuderimꝰ. qd
nec eginꝰ omino nec uidimꝰ. & eomͦ
affectas eẽ. illoꝵ m̃tes etiam uigilan¬
latiũ quib cura ẽ de reuolutionib
anunarũ falsam optiuonẽ ad decipi¬
enclos hoĩes firmare uł serere. ex hoc
conici pot̾: quia si uere illa recorda¬
rent᷑ quȩ hic in aliis antea positi corpo¬
rib uiderant. multis ac pene om̃ib
id contingeret. qñqͥdem ut de uiuis
mortuos ita de mortuis uiuos tanꝙͣ
cde ugilantib dormientes. & de dor¬
mientib iuigilanti sine cessatione
fieri suspicanti. Si gͦ hȩc ẽ. sapientiȩ
& scientie recta distinctio. ut ad sapi¬
entiam ꝑtineat ȩt̃narum rerum co¬
gnitio intellectualis. ad scientiam uͦ
tẽꝑalium rerũ cognitio rationał. qͥd
cui p̃ponendũ suie pꝰponendũ fit ñ
ẽ. difficile. uidicare. Si autẽ alia ẽ ad¬

Expanded text:
sas fuisse memorias, quales plerumque sas fuisse memorias, quales plerumque experimur in somnis, quando nobis videmur reminisci quasi egerimus aut viderimus, quod nec egimus omnino nec vidimus; et eo modo affectas esse illorum mentes etiam vigilanlacium, quibus curae est de revolutionibus animarum falsam opinionem ad decipiendos homines firmare vel serere, ex hoc conjici potest, quia si vere illa recordarentur quae hic in aliis antea positi corporibus viderant, multis ac pene omnibus id contingeret: quandoquidem ut de vivis mortuos, ita de mortuis vivos, tanquam de vigilantibus dormientes, et de dormientibus vigilantes, sine cessatione fieri suspicantur. 25. Si ergo haec est sapientiae et scientiae recta distinctio, ut ad sapientiam pertineat aeternarum rerum cognitio intellectualis; ad scientiam vero, temporalium rerum cognitio rationalis: quid cui praeponendum sive postponendum sit, non est difficile judicare. Si autem alia est ad
Abbreviated transcription (Latin):
disponente conditore. subiuncta sic ista
uideat in quadam luce suigen̾is incor¬
ꝑta: quẽ ad modum ocłs carnis uidet
quȩ in hac corꝑea luce circũ adiacet
cuꝰ lucis capar ei congruens ẽ creatuᷤ
Non enim et ipse ideo sine magistͦ
alba et nigra discernit: quia ista
iam nou̾at. ante qm in hac carne cre¬
aret᷑. Deniq cur de solis reb intelligibi¬
li id fieri pot̾. ut bene int̾rogatus qͥsq
respondeat qd̃ ad quanq ꝑtinet disci-¬
plinã. etiam si eiꝰ ignarus ẽ: Cur hoc fa¬
cere de reb sensibilib nullus pot᷑. nisi
quas isto iudit in corꝑe constitutus
aut eis qui nou̾ant indicantib cre¬
didit. seu lictĩs ciuiꝰq seu uerb: Non
enĩ ad qͥescendum ẽ eis qui samiam
pythagoram ferunt recordatum fuisse
talia non nulla. que fuerat exꝑtꝰ cũ
hic alio iam fuisset in corꝑe. & alios
ñ nullos narrauit alii eiusmodi ali¬
quid in suis mentib passos. Quas fal¬

Expanded text:
disponente Conditore, subjuncta sic ista disponente Conditore, subjuncta sic ista videat in quadam luce sui generis incorporea, quemadmodum oculus carnis videt quae in hac corporea luce circumadjacent, cujus lucis capax eique congruens est creatus. Non enim et ipse ideo sine magistro alba et nigra discernit, quia ista jam noverat antequam in hac carne crearetur. Denique cur de solis rebus intelligibilibus id fieri potest, ut bene interrogatus quisque respondeat quod ad quamque pertinet disciplinam, etiamsi ejus ignarus est? Cur hoc facere de rebus sensibilibus nullus potest, nisi quas isto vidit in corpore constitutus, aut eis quae noverant indicantibus credidit, seu litteris cujusque, seu verbis? Non enim acquiescendum est eis qui Samium Pythagoram ferunt recordatum fuisse talia nonnulla quae fuerat expertus, cum hic alio jam fuisset in corpore: et alios nonnullos narrant alii, ejusmodi aliquid in suis mentibus passos: quas fal
Abbreviated transcription (Latin):
om̃imͦ obluuone deletũ: rursus doctͥ¬
na duce adid ueniet᷑ qd penitꝰ excid̾at:
et sic inuenit᷑ ut erat. Unde platoille
philosophus nobilis ꝑsuade conatus ẽ
uxisse hic animas hõium & anteqͣm
ista corꝑa gererent. ⁊ hinc eẽ. qd ea que
discunt᷑. reminiscunt᷑ potiꝰ cognita quã
cognoscunt᷑ noua. Retuilit enĩ puerũ
quẽdam que de geometrica int̾rogatũ
sic respondisse: tanqm eẽt illius ꝑitis¬
simꝰ discipline. Gradatiin quippe atq
artificiose int̾rogatus. uidebat qd̾ iu¬
dñdum erat. dicebatq q d̾ uicłat. Sed
si recordatio hȩc eẽt rerum antea cog¬
nitarum: ñ utiq om̃s uł pene om̃s cũ
illo mͦ int̾rogarent᷑ hoc possent. Non
enĩ om̃s in priore uita geometre sue¬
runt: cũ tam rari sunt in genere hui¬
mano. ut uix possit aliquis inue¬
niri. S potius creclendum ẽ mentis
intellectualis ita conditam eẽ. nat᷑am.
ut reb intelligibilib naturali ordine

Expanded text:
omnimoda oblivione deletum, rursus doctriomnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat. philosophus nobilis persuadere conatus est vixisse hic animas hominum, et antequam ista corpora gererent: et hinc esse quod ea quae discuntur, reminiscuntur potius cognita, quam cognoscuntur nova. Retulit enim, puerum quemdam nescio quae de geometrica interrogatum, sic respondisse, tanquam esset illius peritissimus disciplinae. Gradatim quippe atque artificiose interrogatus, videbat quod videndum erat, dicebatque quod viderat. Sed si recordatio haec esset rerum antea cognitarum, non utique omnes vel pene omnes, cum illo modo interrogarentur, hoc possent. Non enim omnes in priore vita geometrae fuerunt, cum tam rari sint in genere humano, ut vix possit aliquis inveniri: sed potius credendum est mentis intellectualis ita conditam esse naturam, ut rebus intelligibilibus naturali ordine,
Abbreviated transcription (Latin):
luti acies ipsa reuerbata repellit᷑. & fit
rei ñ transitorie tnsitoria cogitatio. Que
tñ cogitatio tͣnsiens ꝑ disciplinas quib
erudit᷑ animꝰ. memorie cõmendat᷑: ut
sit que redire possit que cogit᷑ inde tnͣ¬
ibi qd̾ cõmendau̾at inueniret: uelut
rudis adhoc sic̃ ducta fuerat duceret᷑
quasi descͥptum ẽ inemoria figeret᷑.
N eq enĩ sic̃ manet uerbi gr̾a. quadrati
corꝑis in corꝑalis & inmutabilis ratio
sic in ea manet hominis cogitatio: sed
tamen ad eam sine phantasia spacii
localis potuit ꝑuenire. Aut si alicuiꝰ
artificiosi ⁊ musici soni ꝑmoras tem¬
ꝑis tnͣseuintis numerositas comp̃hen
tio. tam dui saltem cogitari pot̃. qmͣ¬
cdiu pot̃. ille cantus audiri. Tamen qd̾
inde rapuerit & si transiens mentis
aspectus & quasi glutiens inuentre. ita
in memoria reposuerit: poterit recordã¬
do qͦdam mͦ ruminare. & in disciplinã
qd̾ sic didicerit traicere. Qd̃ si fuerit

Expanded text:
luti acie ipsa reverberata repellitur, et fit luti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus eruditur animus, memoriae commendatur, ut sit quo redire possit, quae cogitur inde trae quod commendaverat ibi inveniret, velut rudis ad hoc sicut ducta fuerat duceretur, quasi descriptum in memoria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis incorporalis et incommutabilis ratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici soni per moras temporis transeuntis numerositas comprehentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit