comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qu̧ꝗ s nesciunt. quomͦ aliena nouer̃: Quid sibi
inmineat ignoran. quomͦ poss aliis quȩ futuras
denuntiare : ridiculũ est hoc credere . qͥa sipos¬
sent sibi potius ꝓuiderent. Iã illuel quã ineptũ.
ut siquis insigno ari&is ostũ se tẽ. dicat. exusu
pecudis ȩstimet᷑ p̃stantissim̃ c̃silio. qđ ingretia
hũ modi emineat pecus. aut locuplitior. eoqđ
uestitũ habeat aries naturalẽ. & quot annis lucrũ
capiat indum̃ti. eoq uiro illi familiaria uideant᷑
questuũ esse cõpendia. Similit̃ & de tauri & depise¬
ũ signis argum̃tant᷑. ut exnatunr uiliũ animantiũ
celimotꝰ & signoꝵ int̃p̃tendas existiment potestates.
Cib ergo nr̃ uiuendi nobis decreta c̃stituit. & alim̃¬
tanrã nobis idest aries. taurꝰ. & piscis. morũ in pri¬
munt disciplinã. Quomͦ igit᷑ decelo nobis causas
rerũ & substantiã uite huiꝰ arcesst̾. cũ ipsis cȩ lesti¬
b signis causas mot̾ sui ex qualitatib uilis animan¬

Expanded text:
unt nesciunt: et quomodo aliena nouerunt? quid sibi inmineat ignorant: possunt aliis quae futura sunt denuntiare ? ridiculum est credere, quia, si possent, sibi otiuspotius prouiderent. Iam illud quam ineptum ut si quis signo arietis ortum esse se dicat, eg usu pecudis aestimetur praestantissimus consilio, quod in grege huiusmodi emineat pecus, aut locupletior, eo quod uestitum habeat aries naturalem et terrarum lucrum capiat indumenti eoque uiro illi familiaria uideantur quaestuum esse conpendia. similiter et de tauri et de piscium signis argumentantur, ut ex natura uilium animantium caeli motus et signorum interpretandas extiment potestates. cibus ergo noster uiuendi nobis decreta constituit et alimenta nostra nobis, id est aries, taurus et piscis, morum inprimunt disciplinam. quomodo igitur de caelo nobis causas rerum et substantiam uitae huius arcessunt, cum ipsis caelestibus signis causas motus sui ea qualitatibus escae ui
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ubi eos adũtunt tẽptare uolatꝰ primor dia
nidis eiciurł suis. continuoq eliminant. ac
simorent᷑ ꝓpulsant pennis atq p̃cipitant. uer¬
berant alis. coguntq audere qđ trepidanł. nec
ullũ postea defer̃ his munꝰ alimoniȩ. Quid mirũ
tam̃. si rapere ad sueti nutrire fastidiunt : Con¬
sideremꝰ adhoc eos. eẽ generatos. ut &iã aues ad
cauendũ formido exerceat. nec passĩ curas
relaxent. sed pericula p̃donib: declinanda pro¬
spiciant. Deinde cũ his natura quoddã p̃dandi
munꝰ in oleuerit. magis a tenero pullossuos in¬
stituere uident᷑ ad p̃dã . quã partus abdicare
conpendiis. Cauerł ne intenera ȩtate pigrescaNł
nesoluant᷑ deliciis. ne marcescanł otio. nediscart
cibũ magis expectare quã quȩrere. ne naturȩ
suȩ deponarł uigorẽ. Int̃mittunt studia nutri¬
endi. ut in ausus audere cõpellant. Aquila
qͦq plurimo sermone usurpat᷑ quod suos abdi¬

Expanded text:
quod ubi eos aduerterint temptare uolatus primordia, quod ubi eos aduerterint temptare uolatus primordia, nidis eiciunt suis continuoque eliminant ac, si morentur, propulsant pinnis atque praecipitant, uerberant alis coguntque audere quod trepidant nec ullum postea deferunt his munus alimoniae. quid mirum tamen, si rapere adsueti nutrire fastidiunt? consideremus ad hoc eos esse generatos, ut etiam aues ad canendum formido exerceat, ne passim curas relaxent, sed pericula a praedonibus declinanda prospiciant. deinde cum his natura quadam praedandi munus inoleuerit, magis a tenero pullos suos instituere uidentur ad praedam quam pastus abdicare conpendiis. cauent ne in tenera aetate pigrescant, ne soluantur deliciis, ne marcescant otio, ne discant cibum magis expectare quam quaerere, ne naturae ansa deponant uigorem. intermittunt studia nutriendi, ut in usum rapiendi audere conpellant. aquila quoque plurimo sermone usurpatur quod suos abdi
Abbreviated transcription (Latin):
suũ patrimoniũ diuida t᷑. in utero ꝓpͣrios foetꝰ¬
& paricidalib sucis in ipsogenitali aluopignera
sui uentris extingunt. priusq aufertur uita.
quã tradit᷑. Quis docuit nisi homo filios abdicareꝰ
Quis repperit tã inmitia patrũ iuraꝰ Quis int̾
naturȩ frat̃na c̃sortia fr̃s in pares fecit᷑. Vnius
diuitis filii. diuersȩ sorticedunt. Alius totius
pat̾ne sortis ad scriptionib in undat᷑. alius opu¬
lentȩ hereditatis patriȩ deplorat exhaustam
atq in opẽ portionẽ. Nũ qđ natura diuisit me
ati uiuendi possiNt habere substantiã. Ipsa uos
doceat nofidiscernere patrimonio. qͦs titulo
germanitatis ȩquastis: & etiã quib dedistis
cõmunit̃. eẽ. qͦđ natisuNt. ñ debetis his uti cõ¬
munit̃. habeantq quo una natura substituti
surł inuidere: Accipitres ferunt᷑ durã meo
aduersũ ꝓprios fetus habere dementiam.

Expanded text:
suum patrimonium dividatur, in utero proprios nesuum patrimonium dividatur, in utero proprios neet parricidalibus sucis in ipso genitali aluo pignera sui uentris extinguunt, priusque aufertur uita quam traditur. quis docuit nisi homo filios abdicari ? quis repperit tam inmitia patrum iura? quis inter naturae fraterna consortia fratres inpares fecit? unius diuitis filii diuersa sorte caeduntur. alius totius paternae sortis ascriptionibus inundatur, alius opulentae hereditatis patriae deplorat exhaustam atque inopem portionem. numquid natura diuisit meratque uiuendi possint habere substantiam. ipsa uos doceat non discernere patrimonio quos titulo germanitatis aequastis. etenim quibus dedistis communiter esse quod nati sunt, non debetis his, ut id communiter habeant in quod natura substituti sint, inuidere. accipitres feruntur duram in eo aduersus proprios fetus habere inclementiam,
Abbreviated transcription (Latin):
nec indigentia & pauꝑtate ad nocendũ alii cõpel¬
lit᷑. nec ingrauifilioꝵ inbecillitate desperat.
Nosuͦ & pauꝑtas afficit & in opie necessitas uexat
& plerosq indigentia cogit ĩ flagitiũ. inpellit
incrimen. Lucri qͦq studiũ in fraudes uersamus.
ĩgeniũ aptamꝰ affectui. atq ingrauissimis passi¬
onib spẽ deponimꝰ Fractiq animo resoluimur
ĩ ꝓuidi & ĩertes iacemꝰ. cũ de diuina miseratione
tunc sperandũ ampliussit. cũ p̃sidia humana de
& pietate cornicũ. quȩ & iã uolantes filios co¬
mitatu sedulo ꝓsequunt᷑. & sollicite ne itinere
forte deficiant cibũ suggerunt. ac plurimo
tẽporis nutrienda officia ñ relinquurt. At uero
feminȩ nr̃igeneris cito ablactant &iã illos quos
diliguNł &quȩ ditiores surł lactare fastidiunt.
Pauperiores abiciurs paruulos & exponunt. &
dep̃hensos abnegant. Ipsȩ qͦq diues neꝑ plures

Expanded text:
nec indigentia et paupertate ad nocendum alii compelnec indigentia et paupertate ad nocendum alii compellitur nec in graui filiorum inbecillitate desperat. nos uero et paupertas afficit et inopiae necessitas uexat, et plerosque indigentia cogit in flagitium, inpellit in crimen; lucri quoque studio in fraudes uersamus ingenium, aptamus affectum, atque in gravissimis passionibus spem deponimus, fractique animo resolvimur, improvidi et inertes jacemus; cum de divina miseratione tunc sperandum amplius sit, cum praesidia humana defet pietate cornicum, quae etiam volantes filios comitatu sedulo prosequuntur; et sollicitae ne teneri forte deficiant, cibum suggerunt, ac plurimo temporis nutriendi officia non relinquunt. At vero feminae nostri generis cito ablactant etiam illos quos diligunt: aut si ditiores sunt, lactare fastidiunt. Pauperiores vero abjiciunt parvulos, et exponunt, et deprehensos abnegant. Ipsae quoque divites, ne per plures
Abbreviated transcription (Latin):
Legit enĩ festucas ore. easq luto inlinit. ut
fundit ut facile his puluis adhereat. & fiai
limꝰ. qͥ paulatĩ festucas mintis surculis sib
colligat atq herere faciat. Eo genere. nid
totius fabricã struit. ut qͣsi pauim̃ti solo
pulli eĩ intra edes suas sine offensiorie
uersent᷑. nec pedẽ aliqͥs interserat ꝑrimulas tex¬
turarũ. aut tectis frigus insepat. Sedhoc industriȩ
officiũ ꝓpe cõmune multis auib: illud uͦ singulare
in qͦ est p̃clara cura pietatis & prudentis intellect᷑.
& cognitionis in signe. tunc quedã medicȩ artis
peritia. Quod siqua pulli eiꝰ fuerint cecitate suf¬
fusi oculos siue cõpuncti. hab& quoddã medendi
genꝰ qͦ possit eorũ lumina int̃cepto usui reformare
Nemo igit᷑ de inopia querit᷑. qđ uacuas pecuniae
ꝓprias edes reliquerit : Pauperior ẽ. hirundo
quȩ uacua ȩris abundat ĩ dustria. aedificat nec
impedit. tecta ad tollit & nihil aufert proximiͦ.

Expanded text:
legit enim festucas ore easque luto inlinit. ut legit enim festucas ore easque luto inlinit. ut fundit, ut facile his puluis adhaereat et fiat limus, quo paulatim festucas uel minutos surculos sibi colligat atque adhaerere faciat. eo genere nidi totius fabricam instruit, ut quasi pauimenti solo prima eius intra aedes suas sine offensione uersentur nec pedem aliquis interserat per rimulas texturarum aut teneris frigus inrepat. sed hoc industriae officium prope commune multis auibus, illud uero singulare, in quo est praeclara cura pietatis et prudentis intellectus et cognitionis insigne, tum quaedam medicae artis peritia, quod si qua pulli eius fuerint caecitate suffossi oculos siue conpuncti, habet quoddam medendi genus, quo possint eorum lumina intercepto usui reformari. nemo. igitur de inopia queratur, quod uacuas pecuniae proprias aedes reliquerit. prima est hirundo, quae uacua aeris abundat industria, aedificat nec inpendit, tecta attollit et nihil aufert proximo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicari. Haberł & iã uniũ soꝵ suffragia. Nã
Pelargos enĩ. ci conia dicit̃. Uirtͦ itaq ab his
nom̃ accepit. cũ relatiogr̃ãrũ. ciconiȩ uoca¬
bulo nuncupat᷑. Habemꝰ auiariȩ subolis erga
cultos patrios pietatis exẽplũ. accipiamusu
nunc mat̾nȩ seduli infilios grande documtũ
Hirundo minuscula corpore. sed egregie pian
sublimĩ affectu quȩ indigea rerũ omirium
p̃ciosiores auro nidos inst̾ruit. qͥa sapient̃
nidificat. Nidus eni sapientiȩ p̃tiosior t̃. aur
Quid enĩ sapientius. quã ut uolandiuaga leb¬
ua e potiat᷑ & hominũ domicilus paruulos
suos & tecta cõmend& ubi sabolẽ nullus in¬
cur fat : Nã illud ẽ. pulchrũ. ut aprimo qr ca
pullos suos humanȩ usu c̃uersationis aduescat
& p̃st& ab inimicarũ auiũ insidiis tutiores
Tũ illud p̃clarũ. qđ quadratã domũ sibi sine
ullo adiutore tãquã artis perita componat

Expanded text:
praedicari. habent etiam uniuersorum suffragia; nam praedicari. habent etiam uniuersorum suffragia; nam πέλαργος enim ciconia dicitur. uirtus itaque ab his nomen accepit, cum relatio gratiarum ciconiae uocabulo nuncupatur. Habemus auiariae subolis erga cultus patrios pietatis exemplum: accipiamus nunc maternae sedulitatis in filios grande documentum. hirundo minuscula corpore, sed egregie pio sublimis adfectu, quae indiga, rerum omnium pretiosores auro nidos instruit, quia sapienter nidificat; nidus enim sapientiae potior est auro. quid enim sapientius, quam ut et uolandi uaga libertate potiatur et hominum domiciliis paruolos suos et tecta commendet, ubi subolem nullus incurset? nam et illud est pulchrum, ut a primo ortu pullos suos humanae usu conuersationis adsuescat et praestet ab inimicarum sit insidiis tutiores. tum illud praeclarum, qua gratia domus sibi sine ullo adiutore tamquam artis perita componat.
Abbreviated transcription (Latin):
fessũ sent̃ suis humeris ĩ ponat. Quod ĩ ipsa
historia uix credibile habet᷑. Quis ut pius sit
ñ hoc seruulis mand& obseqͥum : At uero auib:
non . ẽ. graue. qͦd pietatis ẽ plenũ: non ẽ one¬
rosũ. qđ soluit᷑ naturȩ debito. Non recus ant
aues pascere patrẽ. qđ &iã prescriptȩ necessi¬
tate subt̃rore penarũ pleriq hominũ recu¬
sarunt. Aues ñ scripta sed nata lex stringit.
Aues ad hoc muñ nullo p̃cepto c̃ueniunt. sed
grãe naturalis offitio. Aues ñ erubescunt.
reuerendi senis m̃bra portare. Est enĩ uic¬
toria pietatis: qͦđ eo usq frequenti testifi¬
catione ꝑcrebuit. ut congrue mercedem
remunerationis inuenerit. Nã romanorũ
usu pia auis uocat᷑. eͦo qͦd uix uni ĩperatori
consulto senatus delatũ dicit᷑. hoc istȩ aues
ĩ cõmune meruer̃. Habent ergo aues istae
decreta patrũ. ad ꝓpriȩ insigne dementiȩ
Piu̾s enĩ filius patris prius oportuit iudicio

Expanded text:
fessum senem suis humeris imponat, quod in ipsa fessum senem suis humeris imponat, quod in ipsa historia vix credibile habetur? Quis ut pius sitn hoc seruulis mandet obsequium? at uero auibus non est graue quod pietatis est plenum, non est onerosum quod soluitur naturae debitum. non recusant aues pascere patrem, quod etiam praescripta necessitate sub terrore poenarum plerique hominum recusarunt. aues non scripta, sed nata lex stringit, aues ad hoc munus nulla praecepta conueniunt, sed gratiae naturalis officia, . aues non erubescunt reuerendi senis membra portare. est enim uectura pietatis, quod eo usque frequenti testificatione percrebuit, ut congruae mercedem remunerationis sit; nam Romanorum usu pia auis uocatur et quod uix uno imperatori consulto senatus delatum dicitur hoc istae aues in commune meruerunt. habent ergo aues istae decreta patrum ad propriae insigne clementiae; pios enim filios patrum prius oportuit iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
discriminis eos tecti ꝓhibemꝰ hospitio. Et quoꝵ
illȩ bella suscipiurł his nos bella frequenter
inferimus. ACentior si non sodomitanis hȩc
fuit causa supplicii. aut egyptius furor genti
hospite dũ bellũ conat̾ inferre. in hospitalita¬
tispenas infide naufragio plebis exsoluit
Qua uero rationabiliũ nꝰ excedat pietatẽ de pri¬
dentiã auis huiꝰ clem̃tia c̃siderandũ quã nec
post exẽplũ qͥdẽ inrationabiliũ quis quã nrĩ
imitari poterit. Na depositipatris artu
ꝑlongeuũ senectutis. plumarũ teginine ala¬
fũq remigio nudatos. circũstans suboles piu¬
nis ꝓpriis fou&. Et qd dicã: Conlato aibopase
quando & iã ipsa reparat naturȩ dispendia:
Uthinc atq inde subleuantes senẽ. fulchro alarũ
suarũ ad uolandũ exerceant. & in pristinos
usus desueta iã reducaNT pii patris membra :
Quis nrm̃ leuare egrũ ñ fastidiat patrẽ : Quis

Expanded text:
discriminis, eos tecti prohibemus hospitio; et quorum discriminis, eos tecti prohibemus hospitio; et quorum illae bella suscipiunt, his nos bella frequenter inferimus. Mentior, si non Sodomitanis haec fuit causa supplicii: aut Aegyptius furor genti hospitae dum bellum conatur inferre, inhospitalitatis poenas infidae naufragio plebis exsolvit. 55. Quam vero rationabilium non excedat pietatem ac prudentiam avis hujus clementia considerandum, quam nec post exemplum quidem irrationabilium quisquam nostrum imitari potuerit. Nam depositi patris artus per longaevum senectutis plumarum tegmine alarumque remigio nudatos circumstans soboles pennis propriis fovet. Et quid dicam, collatitio cibo pascit, quando etiam ipsa reparat naturae dispendia, ut hinc atque inde sublevantes senem fulcro alarum suarum ad volandum exerceant, et in pristinos usus desueta jam revocent pii patris membra? Quis nostrum levare aegrum non fastidiat patrem? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
uersus in imicas aues c̃ferre credant᷑. & ꝓpri¬
is periculis bella aliena suscipere. Cuius
rei indiciũ . ẽ qͥa nulla ꝑ int̾uallx̃ aliquod
tẽporis residere in illis locis repperiunt᷑. &
qͥa cũ uulnerib reũ tentes manifesti quadã
sangͥnis sui uoce ceterisq locuntur indiciis.
grauiũ secertaminũ subiisse conflictum
Quis igit̃ illis penã desertionis indixit : Quis de¬
relictȩ miliciȩ supplicia p̃scripsit formidolosa
ut nulla ꝓsequendis hospitalib turmis fese subtra¬
here nitat᷑ sed certatĩ om̃s deductionis munere
officioq fungant᷑ : Discant homines hospitaloas
seruare iuri & exauib cognoscanł qđ religionis
hospitib sit deferendũ. quȩ obseqͥa deputanda
qͥb cornices &iã pericula sua negare ñ solear
Hisigit᷑ nos ianuas claudim̃. quib & iã aues ani¬
mas suas c̃ferunt. Et qͦs ille consortio ꝓsecunt᷑

Expanded text:
uersus inimicas aues conferre credantur et propriuersus inimicas aues conferre credantur et propriis periculis bella aliena suscipere. cuius rei indicium est quia nullae interuallo aliquo temporis residere in illis locis repperiuntur et quia cum uulneribus reuertentes manifesta quadam sanguinis uoce ceterisque locuntur indiciis grauium se certaminum Quis igitur illis poenam desertionis indixit? Quis derelictae militiae supplicia praescripsit formidolosa; ut nulla prosequendis hospitalibus turmis sese subtrahere nitatur: sed certatim omnes deductionis munere officioque fungantur? 54. Discant homines hospitalia servare jura, et ex avibus cognoscant quid religionis hospitibus sit deferendum, quae obsequia deputanda, quibus cornices etiam pericula sua negare non soleant. His igitur nos januas claudimus, quibus aves etiam animas suas conferunt; et quos illae consortio prosequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsponte deponat ĩ periũ. & ductꝰ sui cedat
insigne. fiatq uolens numero postremus ex
primo: Nos autẽ ñ solũ deprimo. sed &iã de
medio sepe conscendimꝰ. & primos discubitos
inconuiuio uindicamꝰ. At si semel delatũ fu¬
erit. uolumꝰ esse ꝑpetuũ. Ideo inter grues
ȩqͣnimitas in laborib est. humilitas in potes¬
tatib Ad monent᷑ ut exerceant custodiar
uices. ñ ad monent᷑ ut depotestate decedant :
Quia ibi naturalis qͥes sõni int̾pellanda. hic
uoluntariȩ sed utilitatis grã prestolanda ẽ.
Ciconias fer̃ collecto ꝓficisci agmine. si quo
ꝑgendũ putant. & simul plerisq circa orientẽ
locis inuehi & qͣsi thessara militari parit̃ om̃s
moueri. exercitũ credas cũ signis suis ꝑgere
Sic ontẽs uiandi. comitandiq & p̃eundi ordinẽ
seruaNT. Cornices autẽ deducunt eas ac diri¬
cunt᷑. Adeo ut ad ium̃ta quȩdã bellantib ad¬

Expanded text:
qui sponte deponat imperium et ducatus sui cedat qui sponte deponat imperium et ducatus sui cedat insigne fiatque uolens numero postremus ex primo! nos autem non solum de primo, sed etiam de medio saepe contendimus et primos discubitus in conuiuio uindicamus ac, si semel delatum fuerit, uolumus esse perpetuum. ideo inter grues aequanimitas in laboribus est, humilitas in potestatibus. admonentur ut exerceant custodiae uices, non admonentur ut de potestate decedant, quia ibi naturalis quies somni interpelanda, hic uoluntariae sedulitatis gratia praestanda est. Ciconias ferunt collecto proficisci agmine, si quo pergendum putant, et simul plerisque circa orientem locis inuehi et quasi tessera militari pariter omnes moueri. exercitum credas cum signis suis pergere: sic omnes uiandi comitandique et praeeundi ordinem seruant. cornices autem ducunt eas ac diriquuntur, adeo ut adiumenta quaedam bellantibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
audebat aliũ seruitio p̃mere. cuĩ sibi sutei¬
sorin honore mutua forent subeunda fasti¬
gia Hemini labor grauis quẽ dignitas secu¬
tura releuar&. Sed postquã dominanei
libido uindicare coepit indebitas & susceptas
nolle deponere potestates. postea quã ma¬
lole ñ ius cõmune cepit. eẽ. sed seruit. postr¬
qua ñ ordo factus ẽ suscipiendȩ potsa labo
ris functio durius sustineri. & quȩ non est
uoluntaria cito locũ relinqͥt incurnen
Homines quã inuiti subeunt uigiliarũ nune¬
ra quã egre unquisq in castris pericubeo
sortuꝰ excubat. qđ tuendũ sibi regali p̃cep¬
tione cõmittit᷑ ꝓponit᷑ pena desidiȩ Eio
tam̃ plerũq obreꝑit incuria. Nonserius
excubiȩ necessita enĩ quȩ murto impo¬
nit obsequiũ affert plerũq. fastidium
Hinile enitã facilȩ. quin habeat diffaeubr at̃
qđ facias inuit᷑ Ergo & iugis labor auera
affectũ. & c̃tinua acdiuturna porhioni
gignit in solentiã. Quem inuenias hominꝰ

Expanded text:
audebat alium servitio premere, cujus sibi successuri in honorem mutua forent subeunda fastidia: nemini labor gravis, quem dignitas secutura relevaret. Sed postquam dominandi libido vindicare coepit indebitas, et indeptas nolle deponere potestates: posteaquam militiae non ius commune coepit esse, sed seruitus, posteaquam non ordo factus est suscipiendae potentiae, ris functio durius sustineri, et quae non est uoluntaria cito locum relinquit incuriae. homines quam inuiti subeunt uigiliarum munera, quam aegre unusquisque in castris periculum sortitus excubat, quod tuendum sibi regali praeceptione committitur! proponitur poena desidiae: et tamen plerumque obripit incuria, non seruantur excubiae. necessitas enim, quae inmto inponit obsequium, affert plerumque fastidium; nihil est enim tam facile, quin habeat difficultatem, quom facias inuitus. ergo et iugis labor auertit affectum et continua ac diuturna potentia gignit insolentiam. quem inueaiasinuenias hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. maxime cũ de terra cib legitur. aut potus
hauritur. Docum̃to itaq nobis sunt. qđ nihil
suꝑ fluũ sit creatũ. & tam̃ hȩc tanta molis bestia
subiecta nobis. imperiis seruit humanis. Et enĩ
qm de hominis creatura dicturi sumus. cõmen¬
dationẽ eius construere & p̾libare debemus
U idebat̾ nihil elefantis creatura habere robustius.
nihil tã terribile uł ꝓcerũ. nihil tam ferũ quã
leones & tigrides sunt. Et hȩc seruiunt homni.
& naturã suã humana institutione deponunt.
obliuiscunt᷑ qđ nata sunt. induunt qđ iubentur
uid multa: Docentur ut paruuli. seruiunt ut
infirmi. uerberant᷑ ut timidi. corrigunt ut
subditi. in mores nr̃os transeunt. qm̃ motus ꝓprios
ꝑdider̃. Mirabilis igit᷑ natura in maximis.
mirabilis enĩ in excelsis dñs. mirabilis enĩ inminimis
Sicut enĩ non minus plena cãporũ quã montium
alta miramur. nec plus altitudinẽ cedri stupemꝰ
quã uitis aut oleae breuis fecunditatẽ. ita noNi

Expanded text:
gunt, maxime cum de terra cibus legitur aut potus hauritur. documento itaque nobis sunt, quod nihil superfluum sit creatum. et tamen haec tantae molis bestia subiecta nobis imperiis seruit humanis. Etenim quoniam de hominis creatura dicturi sumus, commendationem eius praestruere et praelibare debemus. uidebatur nihil helefantis creatura habere robustius, nihil tam terribile uel procerum, nihil tam ferum quam leones uel tigrides sunt. et haec seruiunt homini et naturam suam humana institutione deponunt. obliuiscuntur quod nata sunt, induunt quod iubentur. quid multa? docentur ut paruoli, seruiunt ut infirmi, uerberantur ut timidi, corriguntur ut subditi, in mores nostros transeunt, quoniam motus proprios perdiderunt. mirabilis igitur natura in maximis mirabilis enim in excelsis dominus -, mirabilis etiam in minimis. sicut enim non minus plana camporum quam montium alta miramur possunt plus altitudinem caedri stupemus quam uitis aut oleae breuis fecunditatem, ita non
Abbreviated transcription (Latin):
largaroris ad seritur. Deniq cũ serenios
Nox est & lunaꝑnox. tunc largior ros feri
arua ꝑ fundere. Et pleriq subs equie scentes
quo magis sublumine fuerint lunȩ . eoplus
humoris se capite collegis se senserint. Vncle
& incanticis dicit xpe ad ecclesiã. Qm̃ caput
meũ repl&ũ est rore. &crines meiguttis
noctis. Tũ deinde minuit̾ &augetur. ut
minor sit cũ resurgit. Noua res cũ fit inmi
mantiũ celebriũ maritimorũ humida. Si¬
quidẽ pleniores ostreae reperiri fepntus.
ultaq alia: cũglob lunaris adolescit.

Expanded text:
larga roris adseritur. Denique cum serenior larga roris adseritur. Denique cum serenior nox est, et luna pernox, tunc largior ros fertur arva perfundere, et plerique sub aere quiescentes, quo magis sub lumine fuissent lunae, eo plus humoris se capite collegisse senserunt. Unde et in Canticis dicit Christus ad Ecclesiam: Quoniam caput meum repletum est rore, et crines mei guttis noctis. Tum dminor sit, cum resurgit nova; et cum sit imminmantium cerebrum, et maritimorum humida. Siquidem pleniores ostreae reperiri feruntur, multaque alia, cum globus lunaris adolescit.
Abbreviated transcription (Latin):
aer. cȩliq facies purpurascenti rubore ꝑ fundit᷑
Ad huc spinens ex ordiũ &iã mom̃tanta celerita¬
te pleniluminis micat splendor. & surgentis
solis prima auradulcis alspirat. Dic mihi queso
nisimagnꝰ orb̵. r&: quomodo magnũ poss& orbẽ
in luminare terirrũ: Quid autẽ detanto loquar
tẽperam̃to & moderamine c̃ditoris. qui eam
mensurã muneri solis adtribuit. ut neq ua¬
por eiꝰ igneus ut uidetur terrr̃. uenas. sucus.
rerũq species in fusus ex urer& : Neq iterũ
ꝑtanta mundi spacia refrigeratꝰ. nullũ terris
sem̃ caloris mnoler&. sed ieiuniũ atq inopẽ fruc¬
tũ derelinquens. ad nullã fertilitatis grãm
quȩ de c̃sostieiꝰ ac fratre memorrbimus. Siqͥ¬
lumin& tenebrtos. foueat semina. augeat fructꝰ
Hab& &iã pleraq a frẽ distineta. ut quẽ totadie
calos humorẽ t̾rȩ siccauerit. eundẽ exiguo
noctis tẽpore rosreponat. Nã & ipsa luna

Expanded text:
aer, coelique facies purpurascenti rubore perfunditur. aer, coelique facies purpurascenti rubore perfunditur. Adhuc spirans exordium, et jam momentaria celeritate pleni luminis micat splendor, et surgentis solis praevia aura dulcis aspirat. Dic mihi, quaeso, nisi magnus orbis esset, quomodo magnum posset orbem illuminare terrarum? Quid autem de tanto loquar temperamento et moderamine conditoris, qui eam mensuram muneri solis attribuit; ut neque vapor ejus igneus, ut videtur, terrarum venas, succos, rerumque species infusus exureret, neque iterum tanta mundi spatia refrigeratus, nullum terris semen caloris inoleret, sed jejunam atque inopem fructuum derelinquens, ad nullam fertilitatis gratiaquae de consorte ejus ac fratre memoravimus. Siquluminet tenebras, foveat semina, augeat fructibus. Habet etiam pleraque a fratre distincta, ut quem tota die calor humorem terrae siccaverit, eumdem exiguae noctis tempore ros reponat. Nam et ipsa luna
Abbreviated transcription (Latin):
tare desideres. atq illic arm̃ta pascentia. ñ ne
formicarũ similia corpora iudicabis: Simare
spectes inspecula aliqua litorali. ñ ne tibi nauiũ
maximȩ inter ceruleos fluctus: uela candentia re¬
fulgentes uelut colũbarũ uolitantiũ. species emi¬
nus posito uident᷑ obtexere: Quidipsȩ insulȩ quȩ
marȩ diuidunt. terurũ arua diffundunt quã
angusto estimant᷑ fine c̃cludi. quẽ ad modũ ro¬
tunda apparent de asperis. spissa deraris: Has
ergo infirmitates uisus tui ꝑpende. & eorũ quȩ
adstruim̃ fidẽ exte ipso arbiter iustus accersi.
Sed suus magnitudinẽ solis ñ solũ oculom̃tis. sed
&iã corporis estimare. c̃sideri quanti stellarũ
globi axem cȩliuideant᷑ intexere. & mnumeris
in signire luminib ñ quȩ unt tam̃ tenebras
Noctis & cȩlinubila de tergere. Simul ut sol
ort̃ sui signa p̃miserit. om̃s stellarũ ignes sub
unius luminaris fulgore uane scunt: Aperit᷑

Expanded text:
tare desideres atque illic armenta pascentia, nonne tare desideres atque illic armenta pascentia, nonne formicarum similia corpora iudicabis? si mare spectes e specula aliqua scriptum, nonne tibi nauium maximae inter caeruleos fluctus uela candentia refulgentes uelut columbarum uolantium speciem eminus ponto uidentur obtexere? quid ipsae insulae, quae mare scriptum, terrarum arua diffundunt, quam angusto aestimantur fine concludi? Quemadmodum rotunda apparent de asperis, spissa de raris? Has ergo infirmitates visus tui perpende; et eorum, quae astruimus fidem, ex te ipso arbiter justus accersi. Si vis magnitudinem solis non solum oculo mentis, sed etiam corporis aestimare, considera quanti stellarum globi axem coeli videantur intexere, et innumeris insignire luminibus; non queunt tamen tenebras noctis, et coeli nubila detergere. Simul ut sol ortus sui signa praemiserit, omnes stellarum ignes sub unius luminaris fulgore vanescunt, aperitur
Abbreviated transcription (Latin):
& lunȩ glob aequalis est omib Similis sol&
indis& brittannis. eodẽ mom̃to uidet᷑ cũorit᷑
nec cũ uergit in occasũ minor appar&. tã occi¬
mat᷑. Quantũ distat inquit oriens ab occidente
Hȩx inuicẽ sibi distant. sed sol anullo distat. nulli
qđ tacubitalis tibiorbis uidetur solis cũorit᷑.
sedẽ siderr quantũ int̾sit spacũ int̾ solẽ & t̾ras
qđ aspectus nr̃ĩ infirmitas sine magno suion
potest transire dispendio. Caligat aspectꝰ nĩ:
nũ quid sol caligat aut luna: Angustus nr̃ ob¬
tutus. nũquidideo angustiorr efficit que uidemt
Species minuit᷑: ñ magnitudo d&erahitur. Nrq
enĩ infirmitatis nrȩ passiones : Passioni lumina¬
riorũ debemꝰ ad scribere. Mentit᷑ nr̃ aspect᷑
Noliergo fidele eĩ aestimare iudiciũ. sed cȩlesti¬
ũ minor spectaculi figurr. ñ sui forna. De sũmo
uestice montiũ sisubi & tũ oculis tius cãpũ spee¬

Expanded text:
et lunae globus aequalis est omnibus. Similis sol et et lunae globus aequalis est omnibus. Similis sol et Indis et Britannis eodem momento videtur, cum oritur. Nec cum vergit in occasum, minor apparet Orimatur. quantum distat inquit oriens ab occidente! haec inuicem sibi distant, sed sol a nullo distat. nulli t quod tamquam cubitalis tibi orbis uidetur solis, cum oritur, sed considera quantum intersit spatii inter solem et terras, quod aspectus nostri infirmitas sine magno sui non potest transire dispendio. caligat aspectus noster: numquid sol caligat aut luna.? angustus noster obtutus: numquid ideo angustiora efficit quae uidentur? species minuitur, non magnitudo detrahitur. neque enim infirmitatem nostrae passionis passioni luminarium debemus ascribere. mentitur noster aspectus; noli ergo fidele eius aestimare indiciumiudicium, sed caelestium minor spectaculi figura, non sui forma. de summo uertice montium si subiectum oculis tuis campum spec
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iã aerẽ hunc. & mare. celiq faciem. quȩ
in quacũq paste fuerint cȩli. in luminant᷑
om̃ã. & eadẽ spectant᷑ acunctis. ut eatã quã
suis tantũ regionib: in morari. & sibitatũ ad eẽ.
ati lucere singuli populi creclant cũ similit̃
luceant uniuersis. ut nemohec ꝓpiora aliis
quã ipsi esse arbitret᷑ exemplũ magnitu¬
dinis eorũ euidens. qđ omnib: hominib: orbis
lunȩ idẽ udet᷑. Nã sinterdũ augeat᷑ lum̃
eiꝰ atq minuatur. tam̃ eadẽ ꝑ noctẽ qualis
mihi appar&. talis & omnib. Nã si longe po¬
sitis minor uideret᷑. ꝓpius autẽ constitutis
maios fulger&: ꝓder& angustiarũ & exigu¬
itatis indiciũ. Etenĩ reliqua alia longepositi
minora ar bitram. ꝓpius contuentes maiora¬
credimus. Quomagis finitimus fueris. cotibieiꝰ
reiquã cernis magnitudo cumulat᷑. Solis ra¬
dius nulli ꝓpior. nulli longiquior ẽ. Similit̃

Expanded text:
sed etiam aerem hunc et mare, coelique faciem. Quae sed etiam aerem hunc et mare, coelique faciem. Quae in quacumque parte fuerint coeli, illuminant omnia, et aeque spectantur a cunctis; ut ea tamquam suis tantum regionibus immorari, et sibi tantum adesse atque lucere singuli populi credant; cum similiter luceant universis, ut nemo his propiorem alium, quam ipse est, arbitretur. Exemplum magnitudinis eorum evidens, quod omnibus hominiblunae idem uidetur. nam etsi interdum augeatur lumen eius atque minuatur, tamen eadem nocte qualis mihi adparet talis et omnibus. nam si longe positis minor uideretur, propius constitutis maior refulgeret, proderet angustiarum et exiguitatis indicium. etenim reliqua alia longe positi minora arbitramcredimus; quo magis finitimus fueris, eo tibi ejus rei quam cernis, magnitudo cumulatur. Solis radius nulli propior, nulli longinquior est; similiter
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut meis habeant principatũ : ut ostũ diei
uberiore sol in lumin& grã. ut ꝑ totũ diem
de signandi eiꝰ habeat potestatẽ : cursus sui
munere. Sic accipiunt ñ nulli qđ ait ꝓph&a
Solẽ in potestatẽ diei. lunã & stelbas in potesta¬
tẽ noctis. Circũ fer̃ enĩlum̃. In annos quoq
ordinati sunt sol& luna. Luna ꝑtricenos dies
duodenis uicib suũ cursũ c̃ficiens. consũ¬
mat annũ secundũ hebreos. aliquib dieb
adiectis. Scđm romanos bissexto semel
intue quinquenmũ unius diei adiectione cȩle¬
brato. Solstitialis quoq annus . ẽ. cũ sol ex¬
pl&o ꝑ om̃a signa circũitu. in id unde princi¬
pium cursus sui sup̃sit recurrit. Annua enĩ
pere nontã aliorũ conparatione magna quã
suo munere. ut est cȩlũ magnũ. & mare
magnũ: nã & magnꝰ sol qui ẽpl& orbẽ t̃rarũ
suo calore. uelluna suo lumine. raec solũ t̃ras.

Expanded text:
sed ut in eis habeant principatum, ut ortum diei sed ut in eis habeant principatum, ut ortum diei uberiore sol illuminet gratia, ut per totum diem designandi ejus habeat potestatem cursus sui munere. Sic accipiunt nonnulli quod ait propheta: Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis . Circumferunt enim lumen. 74 In annos quoque ordinati sunt sol et luna: luna per trecentos dies duodenis vicibus suum cursum conficiens, consummat annum, secundum Hebraeos, aliquibus diebus adjectis; secundum Romanos, bis sexto semel intra quinquennium unius diei adjectione celebrato. Solstitialis quoque annus est, cum sol expleto per omnia signa circuitu, in id unde principium cursus sui supere non tam aliorum comparatione magna, quam suo munere, ut est coelum magnum, et mare magnum. Nam et magnus sol, qui complet orbem terrarum suo calore, vel luna suo lumine, nec solum terras,
Abbreviated transcription (Latin):
brã exutroq latere trans mittant᷑. Vmibra
enĩ eregione solis ãbulantib postergũ est.
ut puta si c̃tra orientẽ ꝑgas matutinis horis.
si ẽtra meridianã plagã contendas medio
die. si c̃tra occidentẽ in occasu diei. Extrib¬
igit᷑ partib fit tibi solobuius. exoriente. ex meri¬
diano. ex occidente. Mane & sero. postergũ .ẽ.
Meridir quoq alatere adũso. Ad septẽ trionẽ
nũquã est sol. & ideoumbra sicontra septẽtri¬
onẽ dirigas. siur mane. siue siue medie: Non
potest esse post tergũ sol. Sunt enĩ in hoc
quẽ nos in colimus orbetertrrũ circa meridiẽ
positi. qui inaustralẽ plagã uideant᷑ umibrã
trans mittere. Hoc autẽ frerihcit᷑ sũ mo
aestu. cũ adaquilonẽ sol dirigit᷑. postea nos
autũ nus excipiens infringi quidẽ aestuum
magnitudinẽ. sed paulisꝑ relaxato ac depo
cle nosatq ulla noxa. flatib trir dit hiema¬
lib. Sint inquit &iã indiessut faciant dies

Expanded text:
bram ex utroque latere transmittant. Umbra enim e regione solis ambulantibus post tergum est; ut puta si contra Orientem pergas, matutinis horis; si contra meridianam plagam contendas, medio die; si contra Occidentem, in occasu diei. Ex tribigitur partibus fit tibi sol obvius. ex Oriente, ex Meridiano, ex Occidente. Mane et sero post tergum est, meridie quoque a latere: at vero a Septentrione numquam est sol, et ideo umbra si contra Septentrionem dirigas, sive mane, sive sero, sive meridie, non potest esse post tergum. Soli sunt enim in hoc quem nos incolimus orbe terrarum circa Meridiem positi, qui in Australem plagam videantur umbram transmittere. Hoc autem fieri dicitur summo aestu, cum ad Aquilonem sol dirigit. Postea nos autumnus excipiens, infringit quidem aestuum magnitudinem: sed paulisper relaxato ac deposde nos atque ulla noxa flatibus tradit hyemalibus. 24. Sint, inquit, etiam in dies. Non ut faciant dies,
Abbreviated transcription (Latin):
moeni a thesis undanutrierit. Flos.ẽ. deniq¬
ut sermotestat᷑. qͥ deeo qđ grã redole
habeat. eẽ. Quid spetie tuagratius : quid su¬
auitate iocundius: qͥd odore fraglantius &
qđ mella fraglant. hoc tu corpore tuo spiras.
Quid loquar coruorũ. qͥd &iã lupoꝵ teneri-¬
tudines : Nescit hos lupos agnꝰ timere: Tanta
est aquarũ grã. quarũ uituli figrant᷑ & leo¬
nes. ut hisꝓph&icũ illud dictũ che ecclesiȩ
scĩtate iure ẽueniat. Tunc lupi&agni simul
pascent᷑. leo & bos simul paleas manducabuN.¬

Expanded text:
moeni Athesis unda nutrierit, flos es. deniqmoeni Athesis unda nutrierit, flos es. denique sermo testatior quod de eo qui gratam redoluit . Quid specie tua gratius? Quid suavitate jucundius? Quid odore flagrantius? Quod mella flagrant, hoc tu corpore tuo spiras. Quid loquar corvorum, quid etiam luporum teneritudines? Nescit hos lupos agnus timere. Tanta est aquarum gratia, quarum vitulos fugiant et leones, ut his propheticum illum dictum de Ecclesiae sanctitate jure conveniat: Tunc lupi et agni simul pascentur, leo et bos simul paleas manducabun
Abbreviated transcription (Latin):
pi&atẽ poss& imitari: Oscula nob̵ sacieta¬
tis Illis ñ satis x̃ perire uiscera. natosq
recipere acreuocare integros. atq. iterum
fo̾tu qͦdã eos sui caloris animare & spiritu
alere. duosq incorpore uno uiuere. dones
aut securitatẽ deferant. aut corporis sui obiectu
natos suos defendat periculis. Quis hȩc uidens.
& sipossit obtinere. ñ tant& pisciũ pi&ati cedat:
Quis ñmiret᷑ & stupeat. ut seru& natura in
piscib qđ ñ seruat in hominib: Pleriq ex
suspitione nouercalib ochiis app&itos suos
occider̃ filios. aliȩ in fame ut legimꝰ pałt᷑ ꝓpri¬

Expanded text:
pietatem possit imitari? oscula nobis satietapietatem possit imitari? oscula nobis satietati sunt, illis non satis est aperire uiscera natosque recipere ac reuocare integros atque iterum fotu quodam eos sui caloris animare et spiritu adolere suo duosque in corpore uno uiuere, donec aut securitatem deferant aut corpore suo obiecto natos suos defendant a periculis. quis haec uidens, etsi possit obtinere, non tantae piscium pietati cedat? quis non miratus stupeat, ut seruet natura in piscibus quod non seruat in hominibus ? plerique ex suspicione nouercalibus odiis adpetitos suos occiderunt filios, aliae in fame, ut legimus, partus propri
Abbreviated transcription (Latin):
Aquarũ est igit᷑ qđ in regib alorat᷑. aquarũ est
speties illaquȩ fulg&. Ad de poreos marinos
&iã iudȩis gratos. qͥ anihil .ẽ. cõmune. qđ non
aqua abluat. & ideo cõmunes eos sic̃ int̾ra
ȩditos estimare ñ poss̃. Innumeriitaq usus.
innumere generit pisciũ. Alit ouageneraN.
fouenda cõmittunt: Aqua igit᷑ animat &creat.
Adhoc mandatũ illius primȩ tãquã legis ꝑpe¬
tuȩ munꝰ exsequit᷑. banla quȩ dã mat̾ ani¬
mantiũ. Alii uiuos fort̾ ȩdunt desuocorpori
ut mustelȩ & caniculȩ. &ca&e ingentia. del¬
fines & focȩ. aliaq cexerr huimodi: quȩ cũ
ȩdiderint past̾: Siqͥdẽ foste in sidiarũ t̃rores
p̃senserint circacatulos suos quenquã moliri
quo turant᷑ eos ueltenerȩ artatis pauorẽ mat̾¬
no ad fectu c̃primunt. aperire ora & innoxi
partꝰ suosdente suspendere. Int̾no quoq
recipere corpore. & geni tali ferunt᷑ aluo
abscondere. Qui human̾ꝰ affect̾ hanc pisciu

Expanded text:
um est igitur quod in regibus adoratur, aquarum est species illa quae fulget. adde porcos maris etiam Iudaeis gratos, quia nihil est commune, quod non aqua abluat, et ideo communes eos sicut in terra editos aestimare non possunt. Innumeri itaque usus, innumera genera piscium. alii oua generant, fouenda conmittunt. aqua igitur animat et creat et adhuc mandati illius primi tamquam legis perpetuae munus exsequitur, blanda quaedam mater animantium. alii uiuos fetus edunt de suo corpore, ut mustelae et caniculae et cete ingentia, delphines et phocae aliaque cete huiusmodi. quae cum ediderint partus, si quid forte insidiarum terrorisque praesenserint circa catulos suos quemquam Ionae, quo tueantur eos uel tenerae aetatis pauorem materno affectu conprimant, aperire ora et innoxio partus suos dente suspendere, interno quoque recipere corpore et genitali feruuturferuntur aluo abscondere. qui humanus adfectus hanc piscium
Abbreviated transcription (Latin):
enseris. & om̃s factꝰ suos generant aquȩ. & his
ñcontent̾. int̾ dicta tibi alim̃ta gustasti. Ad
inuidiã tuã oma congerunt᷑. ut p̃uaricatiotux
ainditatis oneret᷑. Sed neq quã multȩ spties
& nomina s̃ possum enastrre. Quar om̃a
mom̃ita diuine p̃ceptionis animatas simul
coibat formacorporis. & operabat᷑ anima
uitalis. & iã uigor aliquis uistutis. Repl&a
est t̾ra germinib. Mare ĩpl&ũ ÷ animantib
Ibi insens ibilia pullulabant. hic sensi bilia uer

Expanded text:
es et omnes fetus suos generant aquae: et his non contentus interdicta tibi alimenta gustasti. ad inuidiam tuam omnia. congeruntur, ut praeuaricatio tuae auiditatis oneretur. Sed neque quam multae species et nomina sint possumus enarrare, quae omnia in momento diuinae praeceptionis animata sunt. simul coibat forma corporis et operabatur anima, uitalis etiam uigor aliquid uirtutis. repleta erat terra germinibus, mare inpletum animantibus. ibi insensibilia pullulant, hic sensibilia uers
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducere : quia omĩa sibi ad magnitudinẽ mẽbra
conueniunt. Ideoq non distincti ut nos. sed
conpacti artu sunt. quosint robustiores quã ho
mines qͥ Ei diu steterint. aut uelocius currerini
oniuncta enĩ & articulata. facilius quã creata
atq solidata. aut dolorissensũ. aut casũ offen¬
sionis emittunt. Et quid miraris. si uestiti armis
timentur. quando quidẽ dentib: suis tãquã naturalib
spiculis sẽꝑ armati sunt. Pro muscida sua quic quid

Expanded text:
producere; quia omnia sibi ad magnitudinem membra producere; quia omnia sibi ad magnitudinem membra conveniunt. Ideoque non distincti ut noconpacti artus sunt, quo sint robustiores. quam cito hominibus, si diu steterint aut uelocius cucurrerinconiuncta enim et articulata facilius quam concreta atque solidata aut doloris sensum aut causam offensionis admittunt. et quid miraris, si uestiti armis timentur, quandoquidem dentibus suis tamquam naturalibus spiculis semper armati sunt? promoscide sua quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
& castra illa quadrata soluuntur. Intolerabilinãq¬
impetu in hostes ruunt. & nullo agmine bellatorum.
nulla constipatione militũ. nullo lrpeoꝵ retardana
obseptu. uelut quidã mobiles montes uersant᷑ in p̃lus
Q ut colles alto eminent uertice. mugitus fragore
omium ꝑturbant confidentiã. Quidhis faciat
pedes quãuis lacertis ualidus & manu prõptus. cũ
sibi septus armatoꝵ populus gradiendi motu quasi¬
muratus occurrat : Quid faciat eques. cũ equus eiꝰ
ꝑ terre factus tantȩ bestiȩ immanitate diffugiat:
Quid faciat sagittarius. cũ desuꝑ ferrata uirorum
corpora iaculi ictũ sentire ñ possint. bestia quoq
nec nuda facile penetrabilis ferro sit & munita
loricis. obuiassine sui periculo aciessec&. & contera
turmas : Ita sut in mensa aedificia. ita elefanti
fundamentis ualidiorib sustinent᷑: Alioquin
parib fulti pedib. intra breuẽ laberent᷑ & tatẽ
Nunc autẽ trecentis & amplius ferunt᷑ annis uitã

Expanded text:
 castra illa quadrata signorum. intolerabili namqpetu in hostes niuntruunt. ut nullo agmine bellatorum, nulla constipatione militum, nullo clipeorum retardentur obiectu, uelut quidam mobiles montes uersantur in proeliis et ut colles alto eminent uert;ce, mugitus fragore omnium perturbant confidentiam. quid his faciat pedes, quamuis lacertis ualidus et manu promptus, cum sibi saeptus armatorum populis gradienti motu murus occurrat? quid faciat eques, cum equus eius perterrefactus tantae bestiae inmanitate diffugiat? quid faciat sagittarius, cum desuper ferrata uirorum corpora iaculi ictum sentire non possint, bestia quoque nec nuda facile penetrabilis ferro sit et munita loricis obuias sine sui periculo acies secet, conterat turmas ? itaque ut inmensa aedificia ita helefanti fundamentis ualidioribus sustinentur; alioquin inparibus fulti pedibus intra breuem laberentur aetatem. Nunc autem et trecentis et amplius feruntur annis vitam
Abbreviated transcription (Latin):
sole. alia quȩ testis & corticib clausa cõplent᷑.¬
ut mala & pyra. Vberoꝵ quoq generr omã nuda¬
& obiecta sunt soli: Nuces autẽ & nuclear. Nuclei
quoq fructus & testa oꝑt̾ & costice alitur. tm̃
& ipse calore solis nutritur. Et quantũ pinee
ꝓuidentia ut mollior fructus ibi folui crassitudo
ualidius tegum̃tũ tuendo deferrt pomo.Quod
uidem̃ irifructu ficulneȩ delicatiorr
cognoscã translatos uida. quosemisi delocoisto
irit̃rã chaldeoꝵ inbona: & c̃firmabo oculos mus

Expanded text:
sole, alia quae testis aut corticibus clausa complentusole, alia quae testis aut corticibus clausa complentur. Mala et pyra, uvarum quoque genera omnia nuda objecta sunt soli: nucis autem et nucleae, nuclei quoque fructus et testa opertus et cortice, alitur tamen et ipse calore solis atque nutritur; et quantum pineae providentia, ut ubi mollior fructus, ibi folii crassitudo validius tegumentum tuendo deferat pomo, quod videmus in fructu ficulneae. Delicatiora cognoscam translatos Juda, quos emisi de loco isto in terram Chaldaeorum in bona, et confirmabo oculos m
Abbreviated transcription (Latin):
plerũq in radẽ spetie arborũ conpugnare sibi
fructus: Alia enĩ speties masculinoꝵ. alia femi¬
neoꝵ fructuũ. sicut dedactylis supre diximꝰ.
Quis autẽ possit cõp̃hendere uari&atẽ specier
gramq pomoꝵ. singuloꝵ quoq utilitatẽ fructu¬
ũ sucorũq ꝓpri&atẽ quȩ cuiq rei apta uide¬
ant̾. quẽ ad modũ aegris uiscerib hominum¬
amariora poma medicent᷑. & irflationẽ asperita¬
tẽq interiorẽ tẽpereN. quẽ ad modũ rursus hu¬
moꝵ aspera. pomorũ dulcib tẽperent᷑: Deniq
eamedicina antiquior quȩ herbis curare c̃sueuit¬
& sucis. Nec ulla firmior sanitas. quãquȩ salubri
bus reformat᷑ alim̃tis. Vnde scđm naturã docem̃
quia sola nobis esca medicina est: herbis ceste ulcera
aꝑta claudunt᷑. Herbis curantur int̾na. Ideoq
medicoꝵ estopus. herbarũ potestates noscere.
Hinc enĩ medendi usus inoleuit: sed ad simplicia¬
poma reuocem̃ stilũ. Alia sunt quȩ coquuntur

Expanded text:
plerumque in eadem specie arborum conpugnare sibi fructus. alia enim species masculorum, alia femineorum fructuum, sicut de dactulis supra iam diximus. quis autem possit conprehendere uarietatem, speciem gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum sucorumque proprietatem, quae cuique rei apta uideantur, quemadmodum aegris uisceribus hominumamariora poma medicentur et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus umorum aspera pomorum dulcibus temperentur ? denique ea medicina antiquior, quae herbis curare consueuit et sucis, nec ulla firmior sanitas quam quae lege adprehenditur alimentis. unde secundum naturam docemur quia sola nobis esca medicina est. herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere; hinc enim medendi usus inoleuit. Sed ut poma revocemus stylum, alia sunt quae coquuntur
Abbreviated transcription (Latin):
exhinũ uisitationis suȩ exortẽ ñ p̃t̃ misit.
Sitũ c̃ siderat. & futuroꝵ ĩ format ĩdiciis. tua
ũẽ siderat Immouero c̃siderat. sic̃ testat᷑
eiꝰ diuina sapientia dicens. Sirespicit uolatilia.
si pascit illa. ñ ne uos pluri sestis illis: Si fenũ
uestit. quanto magis uos modicȩ fidei an
uͦ sine quadã dote naturx manere piscib
ũ p̃scripta sibi domicilia habeat. quȩ sui gene
habitacula. nullis rũpenda tẽporib:: Sed geo

Expanded text:
 uisitationis suae exortem non praetermisit, si eum considerat et futurorum informat indiciis, tua non considerat? immo uero considerat, sicut testatur eius diuina sapientia dicens: si respicit uolatilia, si pascit illa, nonne uos pluris estis illis? si enim fuestit, quanto magis uos minimae fidei? An uero sine quadam dote naturae manere piscibus um praescripta sibi domicilia habet, quae sui genertacula nullis rumpenda temporibuatempo
Abbreviated transcription (Latin):
& sepe fallunt᷑. Qđ plerũq. rasi tẽ pestas
discutiat. echinũ ñ fallit᷑. echinũ sane neqͣquã
signa p̃tereunt. Vnde exiguo animalia ut tin¬
ta scientia futura ꝓnunci&: qͦ magis in romhil
est. qͦ tantã habere prudentiã: Crede qđ ꝑin
dulgentiã dni rerũ omniũ. idqͦ p̾scientiae
mimꝰ acceperit. Et enĩ fenũ ds̃ sisic uestit
ut mirem᷑. si pascit uolatilia. sipirrauit coruis
escã Pullieñ eorũ ad dnmñclamant: Simulierib
dedit texturȩ sapientiã. sraranrã quȩ subtilit̃
acdocte laxos casses suspendit inforib sapien¬
tiȩ ñ reliqͥt inmunẽ: Siipse uirtutẽ eqͦdedit.¬
& soluit deceriuce eiꝰ formidinẽ. ut exult& in
cãpis & occurrens regib arrideat. od oret᷑ bel¬
lũ eminꝰ exercitet᷑ sono tube. si hec ĩracionabi¬
lia pleraq & alia insensibilia ut fȩnũ ut lilia
repleuit suȩ dispositione sapientiȩ qͥd dubitamꝰ
qđ &iã in echinũ c̃tulerit hiũ grãm p̃sentiar :

Expanded text:
 saepe falluntur, quod plerumque eam sine tempestate discutiat. Echinus non fallitur, echinum sua nequaquam signa praetereunt. 25. Unde exiguo animali tanta scientia, ut futura praenuntiet? Quo magis in eo nihil est, quo tantam possit habere prudentiam, crede quod per indulgentiam Domini rerum omnium id quoque praescientiaeis acceperit. etenim si faenum deus sic uestit, ut miremur, si pascit uolatilia, singulorum parauit coruo escam — pulli enim eius ad dominum clamant —, si mulieribus dedit texturae sapientiam, si araneam, quae tam subtiliter ac docte laxos casses suspendit in foribus, sapientiae non reliquit inmunem, si ipse uirtutem equo dedit et soluit de ceruice eius formidinem, ut exultet in campo et occurrens regibus uanitatis, odoretur bellum eminus, excitetur sono tubae, si haec inrationabilia pleraque et alia insensibilia ut faenum, ut lilia repleuit suae dispositione sapientiae, quid dubitamus quod etiam in echinum contulerit huius gratiam praescientiae?