comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ene aute ꝑ aquatilia figurant᷑
prophetantes de nr̃o euo. in qͦ
populus fidelium sine aquis baptis¬
mi uiuere nullatenus potest. Beda¬
anes uͦ ordeacei fuerunt. qͥ eib
auditorib quasi grossiora commit¬
tencla sunt p̾cepta. Animalis enim
homo ñ ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃e dei.
Unde ddñs cuiq ꝓ uirib dona tribu¬
ens. & semꝑ ad ꝑfectiora ꝓuocans. pri¬
mo quinq panib quinq milia refi
cit. scd̃o septem panib quatuor ho¬
minum milia. tertio discipulis suȩ
sarnis & sanguinis mysteriũ crecdit.
ad ultimum dat ut edant & bibant
suꝑ mensam suam in regno suo. Uł ita.

Expanded text:
ene autem per aquatilia figurantur prophetantes de nostro aevo, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus potest. Panes vero hordeacei fuerunt, qui auditoribus quasi grosciora committenda sunt praecepta. Animalis enim homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei.  suis cuique viribus dona tribuens, semperque ad perfectiora provocans, primo quinque panibus quinque micit; secundo, septem panibus quatuor hominum millia; tertio discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit; ad ultimum dat ut edant et bibant super mensam suam in regno suo. AUGUST.
Abbreviated transcription (Latin):
ignis corporeus est: nec lignis nutri¬
tur. nec succensione inddiget: & ẽ in¬
extinguibilis creatus a d̾õ ab ipsa mu

Expanded text:
ignis corporeus est, nec lignis nutritur, nec succensione indiget et est inexstinguibilis creatus a Deo ab ipsa mu
Abbreviated transcription (Latin):
ualde. Et intrantes domum. inuenert᷑
puerum cum maria matre eiꝰ. Et ꝓ-¬
cidentes: adorauerunt. eum. Intran¬
tes domum. idest in diuersorium. qͦd
lucas commemorat: inuenert̃ ꝑuerũ
& matrem. Ioseph autẽ iccirco tacet᷑.
quia nullum de officiis ad nutriciũ
ꝑtinentib cominemoratur. Uel fortas¬
sis non aderat: ne male suspicionis
occasio eẽt. Et procidentes tam mente
quam corpore. humilit̾ adorant in
carne uerbum. Et aꝑtis thesauris
suis. optulerunt ei munera. Aurũ.
thus. & myrram.

Expanded text:
valde. Et intrantes domum invenerunt valde. Et intrantes domum invenerunt puerum cum Maria matre ejus, et procidentes adoraverunt eum. » Et intrantes domum, id est diversorium, quod Lucas commemorat, invenerunt puerum et matrem ejus. Joseph autem idcirco tacetur, quia nullum de officiis ad nutritium pertinentibus commemoratur. Vel fortassis non aderat, ne male suspicionis occasio esset. Et procidentes tam mente quam corpore humiliter adorant in carne Verbum. « Et apertis thesauris suis obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham.
Abbreviated transcription (Latin):
in bethleem dixit. Ite & interrogate
diligent᷑ de puero. & cum inueneritis
renuntiate michi. ut & ego ueniens
adorem eum. Cognito loco & teꝑe
ꝑsonam pueri non uult ignorare.
Herodes significat hypocritas. aliud
dicentes. ꝙͦ aliud cogitantes. qͥ dum
ficte dm̃ querunt. nunquam inuenire
merentur. Qyi cum audissent regẽ.
abierunt. Et ecce stella quam uide¬
rant in oriente antecedebat eos. usq
dum ueniens staret supra ubi erat pu¬
er. ¶Uagis appropinquantib ierosol¬
mam disparuit stella. quia quicumq¬
appropinquat ad hypocritas & here¬
ticos. dei lucem amittit. S postquã
recedit ab eis. diuinami lucem recupe¬
rat. ut xp̃m credat de uirgine natũ.
Stella domum discernens non tenut
sydereas uias. s domui uicina stetit.
supra subaudis locum ubi erat puer.
Hȩc stella ut ait fulgentius. nunquã
antea apparuit quam magis pͣiua
deputaretur. s tunc creata ẽ & ꝑ acto
officio mox ẽẽ desiit. Uidentes autẽ
stellam: gauisi sunt gandio magno

Expanded text:
 dixit: Ite et interrogate diligenter de puero, et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. Cognito loco et tempore, personam pueri non vult ignorare. Herodes significat hypocritas aliud dicentes, et aliud cogitantes: qui dum ficte Deum quaerunt, nunquam invenire merentur. Qui cum audissent regem, abierunt. Et ecce stella quam viderant in Oriente, antecedebat eos, usqdum veniens staret supra ubi erat puer. » Magis appropinquantibus Hierosolimam disparuit stella, quia quicunque propinquat ad hypocritas et haereticos, Dei lucem amittit. Sed postquam recedit ab eis divinam lucem recuperat, ut Christum credat de Virgine natum. Stella Dominum discernens non tenuit sidereas vias, sed domi vicina stetit supra, subaudis locum ubi erat puer. Haec stella, ut ait Fulgentius, nunquam antea apparuit quam Magis praevia putaretur, sed tunc creata est, et peracto officio mox esse desiit. « Videntes autem stellam Magi gavisi sunt gaudio magno
Abbreviated transcription (Latin):
tia qͣua mundꝰ arguit᷑. qr ad pa¬
trẽ uado & iam ñ uidebitis me: qr
in eum quẽ ñ uidebitis credetis.
Quando autem me uidebitis ñ ui¬
debitis me humilem ut mͦ s ex cel¬
sum. ñ mortałe. s semptt᷑nũ. ñ u¬
dicandũ. s uidicaturũ. & de hac fi
de ur̃a id ẽ iustitia. arguet sp̃c sc̃s
incredulos. Idem in scđo de baptis¬
mo paruułoꝵ. Quȩ ẽ ista iustitia
qua cum eũ ñ uiderent mundꝰ ar¬
gueret᷑. nͥ ea qua iustus ex fide ui¬
uit. & qua nos ñ respicientes quȩ
udentur s quȩ non uident᷑ sp̃u &¬

Expanded text:
tia qua mundus arguitur, quia ad Patia qua mundus arguitur, quia ad Patrem vado: et jam non videbitis me, quia in eum quem non videbitis, credetis. Quando autem me videbitis, non videbitis humilem ut modo, sed excelsum; non mortalem, sed sempiternum; non judicandum, sed judicaturum, et de hac fide vestra, id est justitia, arguet Spiritus sanctus incredulos. Idem in saeculo de baptismo parvulorum. Quae est ista justitia, qua, cum eum non viderent, mundus argueretur, nisi ea qua justus ex fide vivit , et qua nos, non respicientes quae videntur, sed quae non
Abbreviated transcription (Latin):
iam ñ nouimꝰ. Et cum uen̾it
ille arguet mundum de peccato.
& de iustitia. & de iudicio. Hoc
ẽ dabit uobis timore depulso lib̃ta¬
tem arguendi. Inseparabilia sunt
oꝑa trinitatis: s singillatim cõm̃¬
dantur ꝑsonȩ : ut sine confusione
& unitas intelligat᷑ & trinitas.
De peccato quidẽ: quia ñ creclunt
in me. De ustitia uero: qr ad patr̃e
uada. & iam ñ uidebitis me.
N aliquando iustꝰ arguit᷑: de pecca¬
to arguit᷑.ñ de iustitia. Hinc scͥp¬
tum est. Non ẽ iustꝰ in t̾ra qͥ faciat
bonum: & ñ peccet. Item noli effici
iustitia sapientis: s suꝑbia p̾sum̃tis.
Qͥ enim fit multum iustus: ipso
nimio fit iniustꝰ. Multum aut̾e
se facit iustum. qͥ dicit se ñ habe¬
re peccatum : aut qui se putat ñ
gr̃a d̾i s sua uoluntate effici iustũ.
Arguitur itaq mundꝰ de peceato.
quia e redit in xp̃m: arguitur de
iustitia quoꝵdã credentium. nam
fidelium comparatio est infideliũ
uituꝑatio. Sensus ẽ. Erit ur̃a iusti¬

Expanded text:
n novimus . Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Hoc est: dabit vobis, timore depulso, libertatem arguendi. Inseparabilia sunt opera Trinitatis, sed singulatim commendantur personae, ut sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. De peccato quidem, quia non credunt in me; de justitia vero, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Si aliquando justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia. Hinc scriptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Item: Noli effici justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui enim fit multum justus, ipso nimio fit injustus. Multum autem se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate, effici justum. Arguitur itaque mundus de peccato, quia non credit in Christum; arguitur de justitia quorumdam credentium: nam fidelium comparatio est infidelium vituperatio. Sensus est: Erit vestra justi
Abbreviated transcription (Latin):
mundi ẽ diabolꝰ : de qͦ alibi. Ecce
uenit princeps mundi: & in me
ñ habet quicqua. Mundꝰ accipit᷑
& in bono & in malo. Nam sicito
arbor foliis & pomis. are a paleis
s granis: ita iifidelib & fidelibus
plenꝰ ẽ iundus. Iudicatus ẽ diabolꝰ.
idest iudicio ignis ȩterni destinatus.
Iudicio arguitur mundꝰ: qm̃ cum
suo principe iudicatur. Credant ita¬
q homines: ne arguantur de pecca¬
to. Transeant in numerum fideliũ:
ne arguant᷑ de iustitia eoꝵ qͦs iusti¬
ficatos ñ imitant᷑. Caueant futurũ
iudiciũ: ne cum mundi principe

Expanded text:
bolus; de quo alibi: Ecce venit princeps mundi, et in me non habet quidquam . Mundus accipitur et in bono et in malo. Nam sicut arbor foliis et pomis, area paleis et granis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Judicatus est diabolus, id est judicio ignis aeterni destinatus. Judicio arguitur mundus, quoniam cum suo principe judicatur. Credant itaque homines, ne arguantur de peccato. Transeat in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judicium, ne cum mundi principe
Abbreviated transcription (Latin):
a congreganone eoꝵ tot in nomine
meo congregabitis: ut metuentes ne
templum & lex eoꝵ deserantur. int̃¬
ficiant uos: arbitrantes se beneface¬
re. Ccce qͦd ait apłs. Lelum dĩ ha¬
bent: s non sccłm scientiã. Et hȩc¬

Expanded text:
a congregatione eorum tot in nomine a congregatione eorum tot in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum et lex eorum descrantur, interficient vos, arbitrantes se bene facere. Ecce quod ait Apostolus: « Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam .
Abbreviated transcription (Latin):
s corrigere mansuete. Hii aitt̃e qui
simplieit̾ sunt homines. & idõ pecca¬
tores: debuerunt sp̃ualit̾ contra se iꝑ¬
sos aocendi. & ꝑ penitentiã saluari.
t uos testimonium ꝑhibebis: qr ab
initio mecum estis. Ab initio sci¬
licet p̾dicationis meȩ. Dabit uobis lo¬
dum petrus habebat: quando negauit
uos autem in uocib ur̃is: ut imple¬
atur illud. In om̃em terram exiut
sonus eoꝵ. Hȩc locutus sum uobis:
ut ñ scandalizemini. Absq synago¬
gis facient uos. Exprimit quȩ
passuri erant. Hoc denuntiat quia
iudei ñ reciꝑent eum. & id̾o expelle¬
rent et̃s qui de eo p̾dicarent. S p̾-¬
cdhixit dde sp̃u qui confirmabit ut non
sic illis scandalum: quia pax multa di¬
ligentib legem d̃i quȩ est ipsa cari-¬
ed uenit hora: ut om̃is cel.¬
qui interficit uos arbitret᷑ obsequĩ
se pstare do. Quasi cticat. Extra sy¬
nagogas facient nos. s nolite solitu¬
cdinem formidare. Separati quippe

Expanded text:
sed corrigere mansuete. Hi autem qui sed corrigere mansuete. Hi autem qui simpliciter sunt homines, et ideo peccatores debuerunt spiritualiter contra seipsos accendi, et per poenitentiam salvari. Et vos testimonio perhibebitis, quia ab initio mecum estis. AUGUST. Ab initio scilicet praedicationis meae. Dabit vobis lodum Petrus habebat, quando negavit vos autem in vocibus vestris, ut impleatur illud: In omnem terram exivit sonus eorum . Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini, absque Synagogis facieat, quia Judaei non reciperent eum, et ideo expellerent eos, qui de eo praedicarent. Sed praedixit de Spiritu, qui confirmabit ut non sit illis scandalum, quia pax multa diligentibus legem Dei, quae est ipsa charied venit hora ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se praestare Deo . » Quasi dicat: Extra synagogas facient vos, sed nolite solitudinem formidare. Separati quippe
Abbreviated transcription (Latin):
monstratur: cur suꝑ filiũ d̾i in spe-¬
cie columbȩ. & suꝑ discipulos in igne
tas dicit. Ign̾e̾ ueni inittere in trã.
& quid uolo nisi ut ardeat: Terram
dicit corda t̾rena: quȩ infima conge¬
rendo. a malignis spiritib conculcant᷑.
In igneis linguis monstratus ẽ: qr
lingua uerbo congruto: & uerbũ qͥ ẽ
d̾i filiꝰ una ẽ substantia cũ spũ sco.
Uel id̃o in linguis: quia sicut ꝑ lin¬
tangitur. dĩ unigenitum confitetur.
Uel id̾o in igneis linguis: qr qͦs re
replet. simplices & ardentes facit.
Non enim placet d̾o arit simplicitas
sine zelo: aut iste sine illa. Unde ueri¬
tas. Estote gͥ prudentes sicut serpen¬
tes: & simplices sicut columbȩ. Pru¬
dentiam serpentis exponio paulus¬
cticens. Nolite ꝑueri effici sensib. De
simplicitate etiã columbȩ dicit. S ma¬
litia paruuli estote. In dño ꝑ colũb̾a.
in discipulis ꝑ ign̾e apparuit: quia
iustus iudex noluit peccatores ferire.

Expanded text:
monstratur; cur super Filium Dei in spemonstratur; cur super Filium Dei in specie columbae, et super discipulos in igne tas dicit: « Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? » Terram dicit corda terrena, quae infima congerendo, a malignis spiritibus conculcantur. In igneis linguis monstratus est, quia lingua verbo congruit, et Verbum, quod est Dei Filius, una est substantia in Spiritu sancto. Vel ideo in linguis, quia sicut per lintangitur, Dei Unigenitum confitetur; vel ideo in igneis linguis, quia quos repreplet, simplices et ardentes facit. Non enim placet Deo aut simplicitas sine zelo, aut iste sine illa. Unde Veritas: « Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » Prudentiam serpentis exponit Paulusdicens: « Nolite pueri effici sensibus . » De simplicitate etiam columbae dicit: « Sed malitin discipulis per ignem apparuit; quia justus judex noluit peccatores ferire,
Abbreviated transcription (Latin):
Recusat ẽẽ in corꝑe : qui ñ uult odiu̾
mundi sustinere cum capite. Si de
mundo fuissetis: mundus qͦd suũ
erat cdiligeret. Si malus punit
scelera mali: ex parte mundus odte
qͦd suũ ẽ dum punit: ex parte amat.
quia malus fauet malis. Odit mun-¬
dus in se naturam: diligit uitium.
Diligit iniquitatẽ: odit animã suam.
Nobis uͦ de natura dicitur. diligite
inimicos ur̃os : ꝙ de uitio. nolite dili¬
gere mundum. Quia uͦ de mundo
non estis. s ego elegi uos de mundo:
ꝓpt̃ea odit uos mundus. U niu̾sȩ
hoc cticit excłiȩ: quã & sepe nomine
mundi appellat scͥptura: ut illud.
Non uenit fliꝰ hominis ut iudicet
tre: ubi potuit eẽ sine sapientia sua
quȩ attingit a fine usq ad finem:
S neq sie spũ suo usquam s̃ẽ po
Unde psalmista. Quo ibo a sp̃u tuo:
nusquam legitur missus. Gueri
solet cur sp̃c in igne apparuit: cur
in igne simul & linguis. cur aliquan¬
do in columba. aliquando in igne

Expanded text:
Recusat esse in corpore, qui non vult odium Recusat esse in corpore, qui non vult odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo fuissetis, mundus quod suum erat diligeret. Si malus punit scelera mali, ex parte mundus odit quod suum est, dum punit; ex parte amat, quia malus favet malis. Odit mundus in se naturam, diligit vitium; diligit iniquitatem, odit animam suam. Nobis vero de natura dicitur: Diligite inimicos vestros ; et de vitio: Nolite diligere mundum . Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Universae hoc dicit Ecclesiae, quam et saepe nomine mundi appellat Scriptura, ut illud: Non venit Filius hominis ut judicet tre, ubi potuit equa attingit a fine usque ad finem? » Sed neque sine Spiritu suo usquam esse potuUnde Psalmista: « Quo ibo a spiritu tuo, nusquam legitur missus. Quaeri solet cur Spiritus in igne apparuit, cur in igne simul et linguis, cur aliquando in columba, aliquando in igne
Abbreviated transcription (Latin):
fructus sp̃c ẽ caritas. E capite in¬
cepit: deinde cetera tanꝗͣ ex isto capi¬
te orta contexuit. Quȩ sunt gaudiũ.
pax. longammitas. & cet̾a. E est au¬
tem caritas motus anum ad fruen¬
ꝓpt̃ dm̃. Id eligere prudentia ẽ. nul¬
lis inde auerti molestiis. fortitudo est.
nullis illecebris. temꝑantia ẽ. nulla
suꝑbia. iustitia ẽ. Hic sunt heȩ uirtu¬
tes in actu: in ȩterna beatitudine in
effectu. Hic in oꝑe : ibi in mercede.
Hic in officio: ibi in fine. Cupiditas
uͦ ẽ motus animm ad fruendũ se &
ꝓximo & quolibet corꝑe: non ꝓpter
dm̃. Quod agit in cdomita cupiditas
ad corrumpendum animum ꝙ corpꝰ
suum: flagitium uocat᷑. ¶d aut̃e agre.
ut alteri noceat: facinꝰ dr̃. Et hȩc st̃
duo genera om̃ium peccatoꝵ. S fla¬
gitia priora sunt: quȩ cũ exinamue¬
rint animum & ad quandã egestatẽ
ꝑduxerint: in facinora ꝓsilitirr.
membrum supra uerticẽ extollit.

Expanded text:
Fructus spiritus est charitas . A capite inFructus spiritus est charitas . A capite incepit, deinde caetera tanquam ex ipso capite orta contexuit, quae sunt gaudium, pax, longanimitas , et caetera. Est autem charitas motus animi ad fruenpropter Deum. Id eligere, prudentia est; nullis inde averti molestiis, fortitudo est; nullis illecebris, temperantia est; nulla superbia justitia est. Hic sunt hae virtutes in actu, in aeterna beatitudine in effectu; hic in opere, ibi in mercede; hic in officio, ibi in fine. Cupiditas vero est motus animi ad fruendum se et proximo et quolibet corpore non propter Deum. Quod agit indomita cupiditas ad corrumpendum animum et corpus suum, flagitium vocatur; quod autem agit ut alteri noceat, facinus dicitur. Et haec sunt duo genera omnium peccatorum, sed flagitia priora sunt, quae, cum exinaniverunt animum et ad quamdam egestatem perduxerint, in facinora prosilitur.membrum supra verticem extollit?
Abbreviated transcription (Latin):
patr̾e in nomine meo. det uobis.
on eẽt gr̃a: si p̾cederent merita.
Non gͦ d̾s eligi bonos. s quos eligte.
gr̃a bonos facit. Ponit eos in seipso
tanquam palmites in iitȩ. ut in eo
radicati eant uolendo. uelle eñi men¬
te ẽ ire: fructum afferant oꝑando.
Maneat dilectio: quia ipsa ẽ fructꝰ
nr̃. Quȩ dilectio nunc est in deside¬
rio. nondum in saturitate: & ipso
desiderio qͦdeumq petierimꝰ in noĩe
ihũ dabit nobis pater. A cxxxuiii.¬
ȩc mando uobis: ut cdiligatis inui¬
cem. Cym sacra eloquia dñicis
plena sint p̾ceptis: quid ẽ quod de
dilectione quasi de singłari mandato
hic loquitur dñs. nͥ qr om̃e manda¬
tum de sola dilectione ẽ. & omnia
unum p̾ceptum sunt. Quicquid
enim p̾cipitur: in sola caritate soli¬
datur. Et sicut ex una radice multi
rami ꝓdeunt: sic multȩ uirtutes ex
caritatis ratice. Multa sunt p̾cepta
dñi ꝑ caiu̾sitatẽ oꝑis: s unum in ra¬
dice dilectionis. Hoc ẽ qͦd apłs ait.

Expanded text:
Patrem in nomine meo, det vobis. Non esset gratia, si praecederent merita. Non ergo Deus elegit bonos, sed quos elegit gratia bonos facit. Ponit eos in seipso tanquam palmites in vite, ut in eo radicati eant volendo velle enim, mente est ire, fructum afferant operando. Maneat dilectio, quia ipsa est fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate, et in ipso desiderio quodcunque petierimus in nomine Jesu, dabit nobis Pater. A. 138X Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Cum sacra eloquia Dominicis sint plena praeceptis, quid est quod de dilectione quasi de singulari mandato hic loquitur Dominus, nisi quia omne mandatum de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt? Quidquid enim praecipitur, in sola charitate solidatur. Et sicut ex una radice multi rami prodeunt, sic multae virtutes ex charitatis radice. AUGUST. Multadiversitatem operis, sed unum in radice dilectionis. Hoc est quod Apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
bis ut ego uadam. Si enim ñ abie¬
ro: paraclytus non ueniet ad uos.
Si autẽ abiero: mittam eũ ad uos.¬
i alimenta tenera quib uos alui
ñ subtraxero: solidum eybũ ñ esu¬
ritis. Si carni carnalit̾ ad heseritis:
capaces sp̃c non eritis. Sensus ẽ.
Uon potestis plene caꝑe sp̃m: ꝗͣdiu¬

Expanded text:
is ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si autem abiero, mittam eum ad vos. Si alimenta tenera quibus vos alui non subtraxero, solidum cibum non esurietis. Si carni carnaliter adhaeseritis, capaces Spiritus non eritis. Sensus est: Non potestis plene capere Spi
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudine: de qua dicit apłs. Cũ
autem uenerit qͦd ꝑfectum ẽ: t̾c
euacuabitur qͦd ex parte ẽ. Hoc erit
nota fieri eis omnia: quȩ scilicet ad
beatitudiui̾e sufficient. Ita dicit᷑. d̃s
erit omĩa in om̃ib: id̾ est unicuiq
sufficientia. Non uos me elegistis.
s ego elegi uos. & posui uos ut ea¬
tis & fructum afferatis. & fructꝰ ur

Expanded text:
plenitudinem de qua dicit Apostolus: Cum plenitudinem de qua dicit Apostolus: Cum autem venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte est . Hoc erit nota eis fieri omnia, quae scilicet ad beatitudinem sufficient. Ita dicitur: Deus erit omnia in omnibus , id est, unicuique insufficientia. Non vos me elegistis, sed ego vos elegi, et posui vos ut eatis et fructum afferati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ caritatem fit bonus. & ita bonꝰ
Feruiis ẽ amicus. Sicut duo timores:
sic sunt duȩ seruitutes. Est timor.
quem ꝑfecta caritas foras mntit.
est alt̾ cimor castus. ꝑmanens in se¬
culum scħ. Utrumqͣ uinxit apłs.
q seruititẽ & timorem. qui none
est in caritate dicens. Non enim acce¬
pistis sp̃m seruitutis iterum in timo¬
re. De timore casto dixit. Noli altũ
sapere : s time. De seruitute ñ casta
dictum ẽ.iam non dicam uos seruos
De altera seruitute: dicit alibi. Euge
serue bone: intra in gaudium dñi
tui. Ergo serui sumꝰ : & ñ serui.
Serui bomi: non serui tales qualis
ille de quo scͥptum ẽ. Seruus non
manet in domo in eternũ. Uos
autẽ dixi amicos : quia omma
quecũq audiui a patre meo no¬
ta feci uobis. Non ẽ contrariũ¬
ad hoc qͦd alibi dicit. multa habeo
uobis dicere. s ñ potestis portare
modo: quia p̾terttum posuit hic ꝓ
futuro. ut illud. fo̾derunt manꝰ me¬
as. & pedes meos. Daturus erat dñs

Expanded text:
itatem fit bonus, et ita bonus servus est amicus. Sicut duo timores, sic duae sunt servitutes. Est timor quem perfecta charitas foras mittit, est alter timor castus permanens in saeculum saeculi . Utrumque junxit Apostolus, et servitutem et timorem, qui non est in charitate, dicens: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . De timore casto dixit: Noli altum sapere, sed time . De servitute non casta dictum est: Jam non dicam vos servos . De altera servitute dicit alibi: Euge, serve bone, intra in gaudium Domini tui . Ergo servi sumus, et non servi. Servi boni, non servi tales, qualis ille de quo scriptum est: Servus non manet in domo in aeternum . Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Non est contrariad hoc quod alibi dicit: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo , quia praeteritum posuit hic pro futuro, ut illud: Foderunt manus meas et pedes meos . Daturus erat Dominus eis
Abbreviated transcription (Latin):
accederet. Uenit itaq filius di ut
hominem a peccato liberaret. & suã
illi cdilectionem infunderet. Hoc au¬
tem fecit. hominẽ que assumpsit
patͥ offerendo hostiam: & quasi p̾ci¬
um ꝑro homine hominẽ dando.
Hec gͥ certa causa incarnationis
ẽẽ dephenditur: quam & apłs ad¬

Expanded text:
accederet. Venit itaque Filius Dei, ut accederet. Venit itaque Filius Dei, ut hominem a peccato liberaret, et suam illi dilectionem infunderet. Hoc autem fecit hominem quem assumpsit, Patri offerendo hostiam, et quasi pretium pro homine hominem dando. Haec igitur certa causa incarnationis esse deprehenditur, quam et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃c ꝓ nobis passus ẽ: relinquens nobis
exemplum. ut sequamur uestigia eius.
ec ẽ in ezechiele uox suꝑ firmamen¬
tum sonans: quȩ alas extensas facit in¬
clinare. Si enim martyres ñ habun¬
sent exemplum mortis xp̃i in morte
sua: tantum facere putassent qͦd plꝰ
aliquis ꝑ d̾o se facere posse nullatenus
existimaret. & id̾o tanta humilitas ñ
eẽt. S audiunt uocem suꝑ firmamen-¬
tum. uident sesbicet xp̃m qͥ om̃ia in
manu sua habebat. uniuersa contu-¬
meliarum genera passum ut euangħ¬
um describit. Uident etiam qr ex
uoluntate miserendi. ñ necessitate
nature mortalis erat: ipse enim solꝰ
mortuus ẽ uoluntate. alii om̃s ne-¬
cessitate. Qͦd autẽ passio sua pre cete¬
ris difficilior fuerit: idem ꝑ ieremiã
martyrum comparata. minora ẽẽ
uidebuntur: & idõ nullus in passio¬
ne illi se potest equiꝑare. Et hoc id̾o
factum eẽ constat: ut ostenderet qͥn¬
tam dilectionẽ in homine haberet.
ut & homo ad sui dilectionẽ magis

Expanded text:
obis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Haec est in Ezechiele vox super firmamentum sonans, quae alas extensas facit inclinare . Si enim martyres non habuissent exemplum mortis Christi in morte sua, tantum facere putassent, quod plus aliquis pro Deo se facere posse nullatenus existimaret, et ideo tanta humilitas non esset. Sed audiunt vocem super firmamentum, vident scilicet Christum, qui omnia in manu sua habebat, universa contumeliarum genera passum, ut Evangelium describit. Vident etiam quod ex voluntate miserendi, non necessitate naturae mortalis erat: ipse enim solus mortuus est voluntate, alii omnes necessitate. Quod autem passio sua prae caeteris difficilior fuerit, idem per Jeremiamartyrum comparata, minora esse videbuntur, et ideo nullus in passione illi se potest aequiparare. Et hoc ideo factum esse constat, ut ostenderet quantam dilectionem in hominem haberet, ut et homo ad sui dilectionem magis
Abbreviated transcription (Latin):
suit: sic & nos animas ꝓ fr̃ib ponamꝰ.
Hoc ẽ qͦd legitur in ꝓuerbiis salomo¬
nis. Si sederis cenare ad mensam po-¬
tentis. considerans intellige quȩ appo¬
nuntur tͥ: & sic mitte manũ tuam.
sciens qm talia oportet te p̾parare.
Mensa potentis ẽ: unde sumitur cor¬
pus & sanguis dñi. Sedere ẽ: humili¬
ter accedere. Considerando apposita
intelligere ẽ: tantam grãm cogitare.
Mittere manum & scire quȩ oportet
p̃parari ẽ : quia debemꝰ animas ꝓ

Expanded text:
suit, sic et nos animas pro fratribus ponamus. suit, sic et nos animas pro fratribus ponamus. Hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi et sic mitte manum tuam, sciens quoniam talia oportet te praeparare . Mensa potentis est, unde sumitur corpus et sanguis Domini. Sedere est humiliter accedere. Considerando apposita intelligere, est tantam gratiam cogitare. Mittere manum et scire quae oportet praeparari, est quia debemus animam pro
Abbreviated transcription (Latin):
neo in eius dilectione. Per hoc osten¬
dor ddiligi a patre. ego homo: quia sũ
ei obediens usq ad crucem. Hec lo¬
Saudium dĩ de nobis qͦs p̾scrnt ꝙ p̃¬
destinauit: semꝑ ẽ plenum. G audiũ
nr̃m inchoat in fide renascentiũ: imple¬
bitur autẽ in p̾mio resurgentiũm.
Ioc ẽ p̾ceptum meum ut diligatis in¬
uicem: sicut dilexi uos. Utqͥd dile¬
xit nos xp̃c : nisi ut cum eo regnare¬
mus: Ergo ut dm̃ habeamꝰ : nos dili¬
gamus. Siue dicatur p̾ceptum sine
mandatum. ex uno greco quod est
entole utrũq intpͣtatur. Iã hanc
sententiã dixerat: ubi ait. Mandatũ
nouum do uobis: ut diligatis inic̃e.
Ergo repetitio ista ẽ cõmendatio. N
aiorem hac dilectionẽ nemo habet
ut animam suã quis ponat ꝓ amieis
suis. Dilectionem uocat hic ꝓbati¬
oñe dilectionis. idest exhibitionẽ oꝑis.
transferens nom̃ de causa ad effectũ.
Equidẽ nullum maiꝰ dilectionis ar-
gumentũ ẽ: quam ponere animã ꝓ
dum xp̃c animam suam ꝓ nobis po¬

Expanded text:
neo in ejus dilectione. Per hoc ostendor diligi a Patre ego homo, quia sum ei obediens usque ad crucem moGaudium Dei de nobis, quos praescivit et praedestinavit, semper est plenum. Gaudium nostrum inchoat in fide renascentium, implebitur autem in praemio resurgentium. Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem sicut dilexi vos. Ut quid dilexit nos Christus, nisi ut cum eo regnaremus? Ergo ut Deum habeamus, nos diligamus. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno Graeco, quod est ἐντόλη entole, utrumque interpretatur. Jam hanc sententiam dixerat ubi ait: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem . Ergo repetitio ista est commendatio. A. ajorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam quis ponat pro amicis suis. Dilectionem vocat hic probationem dilectionis, id est exhibitionem operis, transferens nomen de causa ad effectum. Equidem nullum majus dilectionis est argumentum, quam ponere animam pro  animam suam pro nobis po
Abbreviated transcription (Latin):
neq me. S hec locutus sum uobis.
ut cũ uenerit hora eoꝵ reminisca¬
nuni. quia ego dixi uobis. I deo
p̃dixi. ne ignaros imꝓuisa turba-¬
rent. s p̾uisa patient̃ ferantur:
cum uenerit hora eoꝵtenebrosa
ec autem uobis ab inttio ñ dixi:
quia uobiscum eram. Hon
dixerat eis de spũ sc̃õ uenturo ad
eos: ut consolaretur eos quando
mala paterent᷑. Xp̃o abscedente
sp̃e sc̃s erat eis necessariꝰ: qui eos
consolaretur. corꝑalit̾ a xp̃o dere¬
qui me misit: & nemo ex uobis in¬
terrogat me qͦ uadis. Significat
se tam manifeste iturum: ut ñ
opꝰ foret eum int̾rogari quo iret.
Uidebunt enim in nube ascenden¬
tem certi de gła : qui prius p̃dicta
passione quesierant. dñe qͦ uodis:¬

Expanded text:
cutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum reminiscamini quia ego dixi vobis. Ideo praedixi, ne ignaros improvisa turbarent, sed praevisa patienter ferantur, cum venerit hora tenebrosa ec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. Non dixerat eis de Spiritu sancto venturo ad eos, ut consolaretur eos quando mala paterentur: Christo abscedente, Spiritus sanctus erat eis necessarius, qui eos consolaretur corporaliter a Christo derequi me misit, et nemo ex vobis interrogat me: Quo vadis? » Significat se tam manifeste iturum, ut non opus foret interrogare quo iret. Videbunt enim in nube ascendentem, certi de gloria, qui prius praedicta passione quaesierant: Domine, quo vadis
Abbreviated transcription (Latin):
& uerba mea in uobis manserint:
qͦdcumq uolueritis petetis. & fiet
uobis.Uerba d̾i time dicuntur
manere in nobis: quando facimus
quȩ p̾cipit. & diligimus quȩ ꝓmitrit.
Qui autem uerba tangit ꝑ memo¬
riam. & non coheret illis ꝑ obedientiã:
ñ sunt ei in beneficium. s in dam¬
nationis testimonium. Si petimus
& non fit. ñ recte petimꝰ: quia non
petit mansio iħũ nec qͦd habent u̾¬
ba eius in nobis. s qͦd habet cupiditas
& infirmitas carnis. In quantũ em̃
manemus in ihũ: ñ possumꝰ uelle nͥ
II hoc clarificatus ẽ p̾at᷑ m̃s. ut
fructum plurimum afferatis: & effici¬
amini mei discipuli. En hoc gła ẽ
patris totum tribuentis qͦd homo
ꝑ eiꝰ grãm fit discipulus xp̃i: & in eo
Manens fructificat ꝑ p̃dicationẽ &
passionẽ cum illo. Nit apłs. Ipsiꝰ opꝰ
sumus : in xp̃o creati. Siue glorificatꝰ

Expanded text:
 verba mea in vobis manserint; quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Verba Dei tunc dicuntur manere in nobis, quando facimus quae praecipit, et diligimus quae promittit. Qui autem verba tangit per memoriam, et non cohaeret illis per obedientiam, non sunt ei in beneficium, sed in damnationis testimonium. Si petimus et non fit, non recte petimus, quia non petitur mansio in Jesu, nec quod habent verba ejus in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis. In quantum enim manemus in Jesu, non possumus velle nisi In hoc clarificatus est Pater meus ut fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei discipuli. In hoc est gloria Patris, totum tribuentis, quod homo per ejus gratiam fit discipulus Christi, et in eo manens fructificat per praedicationem et passionem cum illo. Ait Apostolus: Ipsius opus sumus, in Christo creati . Sive glorific
Abbreviated transcription (Latin):
iquis in me non manserit: mitet᷑
foras sicut palmes. & arescet. & colli¬
gent eum. & in igne̾ mittent & ar-¬
det. Ligna uitis tanto sunt con¬
temptibiliora si in uite ñ manserint:
usib ꝓsunt: nullis fabrilib oꝑib
depurantur. Unum ẽ duob palmi¬
ti congruit: aut uitis aut ignis. Ut¬

Expanded text:
inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis:
Abbreviated transcription (Latin):
greco quod ẽ doxase translatum est.
utrumq. Sicut dilexit me pater¬
& ego dilexi uos : manete in cdilectio¬
ne mea. dest ꝑseuerate in gr̃a
mea. Cece unde pͣlurimꝰ fructus:
uidelicet ex dilectione. S uude dile¬
ctio: Qmia prius dilexit nos. Non
equalitatem naturȩ ostendit nr̃e &
suȩ. sicut ẽ patris & filii: s grãm qua
mediator ẽ homo xp̃e. Xp̾c ẽ media

Expanded text:
est δοξάζω doxazo, translatum est utrumque. Sicut dilexit me Pater, ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Id est, perseverate in gratia mea. Ecce unde plurimus fructus, videlicet ex dilectione. Sed unde dilectio? Quia prius dilexit nos. Non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et Filii; sed gratiam, quia media
Abbreviated transcription (Latin):
in me non ferentem fructũ. tollet
eum: & om̃em qui fert fructũ pur¬
gabit eum. ut fructum plus afferat.
uanto munchores: tanto fructuo¬
siores. Mundat d̾s mundata corda:
sp̃m caritatis amplꝰ infundendo.
Qͥ uero in uite plautati fuerunt s
aruerunt. qui scilicet in eccłia fide
herent. nec tam̃ caritate ꝑinguesẽt:
excidentur ad ignẽ. E am uos mun¬
di estis: ꝓpt̾ sermonẽ quẽ locutꝰ sũ
uobis. Gyare non ait ꝓpt̾ baptis¬
mum quo abluti estis. s ꝓͣpt̃ sermo¬
nem: nisi quia & in aquã uerbum
nisi aqua. Accedit u̾bũ: & fit sacra¬
mentum. Hinc quando pedes ei
lauit. dixit. Qͥ lotus ẽ ñ indiget
ut lauet : s ẽ mundus totus. Un¬
de tanta uirtus aquȩ. ut corpus
tangat. & cor lauet: nisi faciente u̾.¬
bo. Non quia dicitur. s quia credit᷑
Corde enim creditur ad iustitiã: ore
autem confessio fit ad salutẽ. ane

Expanded text:
em fructum, tollet eum, et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Quanto mundiores, tanto fructuosiores. Mundat Deus mundata corda spiritum charitatis amplius infundendo. Qui vero in vite plantati fuerint sed aruerunt, qui scilicet in Ecclesia fide haerent nec tamen charitate pinguescent, excidentur ad ignem. Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Quare non ait: propter baptismum quo abluti estis, sed: propter sermonem, nisi quia et in aqua mundat nisi aqua. Accedit verbum, et fit sacramentum. Hinc quando pedes eis lavit, dixit: Qui lotus est, non indiget ut lavet, sed est mundus totus . Unde tanta virtus aquae ut corpus tangat et cor lavet, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Corde enim creditur ad justitiam: ore autem fit confessio ad salutem. Mane
Abbreviated transcription (Latin):
ego dilexi uos. Manete gͦ in ddilectio¬
ne mea: qua diligo uos. Si p̾cep¬
ta mea seruaueritis : manebitis in
dilectione mea. Ed est scietis uos ẽẽ
dilectos a me. Nemo p̾cepta sernat. qͥ
non diligit. & nemo diligit nͥ qͥ ser¬
uat: nec prius seruamus p̾cepta ut
nos diligat xp̃o: s nisi nos diligat. ea¬

Expanded text:
 in dilectione mea, quia diligo vos. Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea. Id est, scietis vos esse dilectos a me. Nemo praecepta servat qui non diligit, et nemo diligit, nisi qui servat, nec prius servamus praecepta, ut nos diligat Christus; sed nisi nos diligat
Abbreviated transcription (Latin):
quodamodo a longe secutas fuisse.
de sermonem quem matħs & lucas di¬
uerse narrant audisse cum discipulis
in aliqua planitiȩ lateris montis post¬
quam dñs in monte illos elegit. & for¬
te tunc etiam multa eis cdixit. quȩ scͥp¬
ta non habemꝰ. Qͦd siquis affirmare
contendat matħm & lucam ñ unũ
s duos retulisse sermones nil tamen
ꝓhibet in hoc oꝑe iuxta regulas p̃oe¬
cuꝑandi seu recapitulandi col ligi
eos in unum.

Expanded text:
quodammodo a longe secutas fuisse et sermonem quem Matthaeus et Lucas diverse narrant audisse cum discipulis in aliqua planitie lateris montis, postquam Dominus in monte illos elegit; et forte tunc etiam multa eis dixit, quae scripta non habemus. Quod si quis affirmare contendat, Matthaeum et Lucam non unum sed duos retulisse sermones, nil tamen prohibet, in hoc opere juxta regulas praeoccupandi seu recapitulandi colligi eos in unum.
Abbreviated transcription (Latin):
fructu centuplo fecundatur. quan¬
do mite cor & docile ꝑ amorẽ proxi¬
mi actiuamꝰ. ꝑ amorem dei contem¬
platiua̾ adipiscitur uitam. & sp̃ualiũ
ornatur ꝑfectione uirtutum. In senario
autem nuinero quia munch ornatus
expletus est. congrue ꝑfectio bonȩ oꝑa-¬
tionis. in adimpletione decalogi. sexa¬
gesimus fructus intelligitur. Tricesimꝰ
uͦ fructꝰ est. in fide sc̃ȩ trinitatis un¬
pletio legis. Hȩc dicens clamabat.
Qui habet aures audiendi audiat.
bicumq hȩc ammonitio int̃ponit᷑.
mysticum ẽẽ & attentius querendũ
ostendit qͦd dicitur. Igitur qͥ habet
aures cordis idest intelligentiã m̃tis.¬
illis dicens. Simile factum est
regnum cȩloꝵ homim qͥ semi¬
uauit bonum sem̃ in agro suo.

Expanded text:
fructu centuplo fecundatur, quanfructu centuplo fecundatur, quando mite cor et docile per amorem proximi activam, per amorem Dei contemplativam adipiscitur vitam et spiritualium ornatur perfectione virtutum. In senario autem numero quia mundi ornatus expletus est, congrue perfectio bonae operationis, in adimpletione Decalogi, sexagesimus fructus intelligitur. Tricesimus vero fructus in fide sanctae Trinitatis impletio legis. Haec dicens clamabat: « Qui habet aures audiendi audiat. » Ubicunque haec admonitio interponitur mysticum esse, et attentius quaerendum ostendit, quod dicitur: qui habet aures cordis, id est intelligentiam millis, dicens: Simile factum est regnum coelorum homini, qui seminavit bonum semen in agro suo.
Abbreviated transcription (Latin):
ruit eo qͦd firmi desiderii radicem ñ
habebat. Altitudo quidem terre ẽ.
probitas animi disciplinis celestebus
eruditi. & in temptationib probati.
Alia aittem eeciderunt in spinas. &
creuerunt spinȩ: & suffocauerunt ea.
Alia semina ceciderunt in spinas. hoc
est int̾ spinas. Cadit qͦq uerbũ d̾i
int̾ spinas. cum suscipitur a corde
diuitiarum cura sollicito. & tunc
multiplicatȩ diuitiȩ quȩ ꝑ sꝑinas in¬
telliguntur occupant mentem. ut
fructus spũalis in ea proficere non
possit. Alia uͦ ceciderunt in terram
bonam. & dabant fructum. aliud
centesimum. aluid sexagesimũ. aliud
tricesimum. Sicut in terra mala
tres fuere diu̾sitates. sic sunt in bona
tres. Alius enim bonus ẽ. aliꝰ melior.
& alius optimus. Cum denariꝰ nume¬
rus pro ꝑfectione soleat accipi. quia
in decem p̾ceptis legis custodia con-¬
tinetur. centenarius qui ꝑ multipli¬
catum denarium surgit. ꝓ magna
ꝑfectione ponitur. Terra ergo bona

Expanded text:
ruit, eo quod firmi desiderii radicem non ruit, eo quod firmi desiderii radicem non habebat. Altitudo quippe terrae est probitas animi disciplinis coelestibus eruditi et in tentationibus probati. « Alia autem ceciderunt in spinas, et creverunt spinae, et suffocaverunt ea. » Alia semina ceciderunt in spinas, hoc est inter spinas. Cadit quoque verbum Dei inter spinas, cum suscipitur a corde divitiarum cura, sollicitudo, et tunc multiplicatae divitiae quae per spinas intelliguntur, occupant mentem, ut fructus spiritualis in ea proficere non possit. « Alia vero ceciderunt in terram bonam, et dabant fructum, aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. » Sic in terra mala tres fuere diversitates, sic sunt in bona tres. Alius enim bonus est, alius melior, et alius optimus. Cum denarius numerus pro perfectione soleat accipi, quia in decem praeceptis legis custodia continetur, centenarius qui per multiplicatum denarium surgit, pro magna perfectione ponitur. Terra ergo bona
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram multã. Et continuo exorta sunt:
qr ñ habebant altitudinẽ t̾rȩ. Sole
autẽ orto estuauerunt. & quia non habe¬
bant radicem. aruerunt. Semina qͥ
eadune in petrosa. id est sũꝑ terram.
petris habundantem. germinare qͥd̃e
cito queunt. s ñ figitur radix. qͣm t̾rȩ
altitudinem hoc ẽ profunditat̾e non
habet. & iocirco estu solis arescit. Petra
significat hic duritiam ꝓterue m̃tis.
terra lenitatem animȩ obedientis. sol
feruorem ꝑsecutionis. Cadit gͦ semen
uerbi suꝑ petrã. quando dulcedine
ꝓmissionum mouet indomitũ cor nul¬
Lo uerȩ fidei uomere penetratum.
Ubi ñ inuente ut lucas ait humorẽ.
idest uirtutis amorem. Et statim ȩx¬
ortum est ꝑ recordationem tantũmͦ
ñ ꝑ efficatiam: qm̃ ñ habebat altitu¬
diñem terre. idest ꝓfunditatem boni
cordis ubi solide fundaret᷑. Et quan¬
do exortus ẽ sol. idest estus ꝑsecutionis.
uł cuiuslibet tribulationis exestuautt.
idest ad siccitatem uenit. & ex toto exa¬

Expanded text:
rta sunt, quia non habebant altitudinem terrae. Sole autem orto aestuaverunt, et quia non habebant radicem aruerunt. » Semina quae cadunt in petrosa, id est super terram petris abundantem, germinare quidem cito queunt, sed non figitur radix, quia terrae altitudinem, hoc est profunditatem non habet, et idcirco aestu solis arescit. Petra significat hic duritiam protervae mentis, terra vero lenitatem animae obedientis, sol autem fervorem persecutoris. Cadit ergo semen verbi super petram quando dulcedine promissionum movet indomitum cor, nullo verae fidei vomere penetratum. Ubi non invenit, ut Lucas ait , humorem, id est virtutis amorem. Et statim exortum est per recordationem tantummodo, non per efficaciam, quoniam non habebat altitudinem terrae in profunditatem boni cordis, ubi solide fundaretur. Et quando exortus est sol, id est aestus persecutionis vel cujuslibet tribulationis, exaestuavit, id est ad siccitatem venit, et ex toto exa
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes boni homines sed nondum
sp̃uales. qui omnia iudicent iuxta il¬
lud pauli. spualis iudicat omnia. mo¬
uentur. quia sub nomine xp̃i sunt he¬
reses. Unde sequitur. Accedentes autẽ
serui patrisfamilias: dixerunt ei. Dñe.
nonne bonum semen seminasti in agro
trio: Unde gͦ habet rizania: Et ait
illis. Inimicus homo hoc fecit. Qudi¬
to dõlo pat̾familias. non exarsit in ira
nec mox ulcisci uoluit. ita & nos lesi
ꝑatienter feramus.

Expanded text:
videntes boni hominos sed nondum videntes boni hominos sed nondum spirituales, qui omnia judicent, juxta illud Pauli: Spiritualis judicat omnia , moventur, quia sub nomine Christi sunt haereses. Unde sequitur: Accedentes autem servi patris familias, dixerunt ei. Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? Unde ergo habet zizania? Et ait illi: Inimicus homo hoc fecit. Audito dolo, paterfamilias non exarsit in ira, nec mox ulcisci voluit, ita et nos laesi, patienter feramus.
Abbreviated transcription (Latin):
intellige xp̃m qui dat in celestib
regnare. eiq seruire regnare ẽ. Bonĩ
quidem non seminat nisi bonus. qui
semen bonȩ uoluntatis ad bona oꝑa
studet ꝑducere. Cyoi autẽ dormirent
homines. uenit inimisus eus & super¬
seminauit ⁊rzama in mectio tritici
& abiit. Cautelam moralit̾ inti¬
mat habendam. Dormientes sunt ma¬
gistri ȩccłiȩ. Qui cum inercia & in curm
negligunt sibi cominissos. uł cũ dor¬
mitionem mortis accipiunt: tunc si¬
quidem p̾cedente nomine xp̃i suꝑsemi¬
nat cdiabolus zizama in medio tritici.
idest inducit hereticos int̃ iustos. Qui
ido triticum appellati sunt. quia excus¬
si fuerunt a paleis infidelitatis ꝑ ficłe.
Et abiit. quia inter iustos dui stare non
potuit. Cxm autem creuisset herba
& fructum fecisset. tunc apparuerunt
M rizama. Crescit herba cũ u̾bum
p̾dicationis fidelium m̃tib pro¬
mouetur: fructificat. cum bonȩ
spei oꝑa monstrat. & tunc incipiunt
manifestari hereticoꝵ dognata. Qͦ d

Expanded text:
intellige Christum, qui dat in coelestibus regnare; eique servire, regnare est. Bonum quidem non seminat nisi bonus, qui semen bonae voluntatis ad bona opera studet perducere. Cum autem dormirent homines, venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in medio tritici; et abiit. Cautelam moraliter intimat habendam. Dormientes sunt magistri Ecclesiae, cum inertia et incuria negligunt sibi commissos, vel cum dormitionem mortis accipiunt. Tunc siquidem, praecedente nomine Christi, superseminat diabolus zizania in medio tritici, id est inducit haereticos inter justos. Qui ideo triticum appellati sunt, quia excussi fuerunt a paleis infidelitatis per fidem. Et abiit, quia inter justos diu stare non potuit. Cum autem crevisset herba et fructum fecisset, tunc apparuerunt et zizania. Crescit herba, cum verbum praedicationis fidelium promovetur; fructificat, cum bonae spei opera monstrat: et tunc incipiunt manifestari haereticorum dogmata. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
uedam ceciderunt subaudis gra¬
na siue semina. secus uiã. Uia ẽ.
mens malarũ cogitationum. sedulo me¬
atu trita & arefacta. Ubi duplicit̾ pe¬
rit semen. quia transitu carnaliũ cogi¬
tationũ conculcatur. & demones come¬
dunt illud. idest quadam delectatione
rapiunt & absorbent. ut nec memoria
mens teneat. qͦd oꝑe exercere neglexit.
Demones autẽ uolucres cęli appellant᷑.
uł quia sunt exlestis & sp̃ualis naturȩ
uł quia in aere habitant. Alia autẽ

Expanded text:
edam ceciderunt, subaudis: grana sive semina secus viam. Via est mens, malarum cogitationum sedulo meatu trita et arefecta. Ubi dupliciter perit semen, quia transitu carnalium cogitationum conculcatur, et daemones comedunt illud, id est, quadam delectatione rapiunt et absorbent, ut nec memoria mens teneat, quod opere exercere neglexit. Daemones autem volucres coeli appellantur, vel quia sunt coelestis et spiritualis naturae, vel quia in a
Abbreviated transcription (Latin):
mini homini scriptum ẽ dm̃ adora¬
ꝓre. eiq soli seruire.
Rece latria dicitur seruitus illa.
quȩ soli deo conuenit ñ creaturȩ.
Unde ydolatrȩ nuncupantur hii: qͥ
sacrificia quȩ uni dõ debent ydolis
impendunt. Dulia autem ẽ seruitus
communis. siue d̾o siue homini. Unde
etiam seruus dicitur latine. qͦd culos
dicitur grece. Iubemur gͦ ꝑ caritat̾e ser¬
uire inuicem̃. qͦd grece est duliũ. & d̾o
soli. qͦd grece ẽ latrium. L Et con
summata omni temptatione..
Tunc reliquit eum diabolus usq ad
ratq cum bestiis N Et ecre
angel accesserunt & ministrabant
tionem dicit. quia his trib temptati¬
onib continentur origines om̃ium
uicioꝵ. iohanne attestante qui ait.
Om̃e qͦd in mundo ẽ concupiscentia
carnis est. & concupiscentia oculoꝵ. &
suꝑbia uitȩ. Et in eugłica parabola
tribus reprobi negotiis ab ȩternȩ initȩ
dapib excluduntur. Primus dixit.
Uillam emi & cet̾a. At̾ cdixit. Iuga
boum emi quinq. Ahus dixit. Uxo¬

Expanded text:
mni homini scriptum est, Deum adorare eique soli servire. Graece latria dicitur servitus illa, quae soli Deo convenit, non creaturae. Inde idololatrae nuncupantur hi, qui sacrificia quae uni Deo debent, idolis impendunt. Dulia autem est servitus communis sive Deo sive homini. Unde etiam servus dicitur Latine, quod dulos dicitur Graece. Jubemur ergo per charitatem servire invicem, quod Graece est dulium; et Deo soli, quod Graece est latrium. L. Et consummata omni tentatione, tunc reliquit eum diabolus usque ad Erat que cum bestiis. Et ecce angeli accesserunt, et ministrabant tionem dicit, quia his tribus tentationibus continentur origines omnium vitiorum, Joanne attestante, qui ait: Omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae . Et in evangelica parabola tribus reprobi negotiis ab aeternae vitae dapibus excluduntur. Primus dixit: Villam emi, etc. . Alter dixit: Juga boum emi quinque. Alius dixit: Uxo
Abbreviated transcription (Latin):
nis quidem est gehenne ignis. s
aon uno modo om̃s cruciat peceato¬
ae. Umuseuiꝰq etenim quantũ exi¬
Ei culpa: tantum illic sentiet penã.
sam ficut in hoc mundo ñ om̃s eqͦ¬
iĩ sentiunt ardore solis: ita illic in
uno igne ñ unus modꝰ ẽ incendii.
si dissimilit̃ peccatores exurit. Au
Au hustinꝰ
in uisiesimo libro primo de ciuitate dei:
equaqu̾a negandũ ẽ et̃nũ ignem

Expanded text:
nus quidem est gehennae ignis, sed non uno modo omnes cruciat peccatores. Uniuscujusque etenim quantum exigit culpa, tantum illic sentiet poenam. Nam sicut in hoc mundo non omnes aequaliter sentiunt ardorem solis, ita illic in uno igne non unus modus est incendii, sed dissimiliter peccatores exurit. » Augustinus in vigesimo primo De civitate Dei: « Nequaquam negandum est, aeternum ignem