comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat ue fidelium quis sompina
sequeretur scieus utiqz satel¬
litem sathane ad subuersioem
hom̃i in angelum sucis trãs¬
figurari et iimissiones fieri
per angelos males ¶Ioseph
quoq comectandi gra egpti
principatum obtinuit. Et
que fratres qͣi de iuiudia sõp¬
morum uenditum hismahxli¬
tis obnoxium fecerant sern¬
tuti. digitus domini non i¬
nus Iocundo ꝙͣ salubri mistĩo
reuelata facie futurorum q̃ se
regi quiescenti iugesserant
quasi quodam sompniorum
uehiculo de squalore carceris
in regin fastigium subluma¬
uit. ut non modo liber de ser¬
uo sed nobilium et ꝓcerum
primus. uno tantum regni
.s. solio precederetur a rege.
Quod utiqz si de humane sa¬
piencie artificio contingere
potusset aliquem decesso¬
rum suorum aute eum me¬
risse crediderim uel sciẽcian
ꝓmerendi uirũ sanctũ et pie¬
tatis affectu pleno. si non hu¬
mano generi in comime ꝯd̃
tamẽ equitatis eet frĩbus et
filiis facile putanerum reli¬
quisse ad hec moyses eruditus

Expanded text:
quis somnia sequeretur! sciens utique satellitem Satanae, ad subversionem hominum, in angelum lucis transfigurari, et immissiones fieri per angelos malos. Joseph quoque conjectandi gratia Aegypti principatum obtinuit, et quem fratres quasi de invidia somniorum venditum Ismaelitis, obnoxium fecerant servituti, digitus Domini non minus jucundo, quam salubri mysterio, revelata facie futurorum, quae se regi quiescenti ingesserant, quasi quodam somniorum vehiculo, de squalore carceris in regni fastigium sublimavit, ut non modo liber de servo, sed nobilium et procerum primus, uno tantum regni scilicet solio praecederetur a rege. Quod utique si de humanae sapientiae artificio contingere potuisset, aliquem decessorum suorum ante cum meruisse crediderim, vel scientiam promerendi virum sanctum, et pietatis affectu plenum, si non humano generi in commune, quod tamen aequitatis esset, fratribus et filiis facile putaverim reliquisse. Ad haec Moyses eruditus
Abbreviated transcription (Latin):
detinent andi. Rex ezechiãs
egrotanit ad mortent an no
crẽdis regem iuda medicum
iuenisse qui urine et puhsus
et multiplicium prenosticoꝵ
iudicio morbi deprehenderet
quantitatem. ¶ Deide re¬
ponsum mortis forte acce¬
perat in corpore suo qui eousq
perductus est ut se uicturunt
ulterius nou speraret. Postre¬
mo spiritus sanctus mortem
nunciare astare ꝓ foribu
Quod signum certius queris
Quid certum est ut de alu
taceam si de testimonio dubi¬
tas spiritus sancti au nega¬
bis ysayam dixisse in spiritu.
morieris et nou uiues. uixit
tamen et non mortuus est.
adiectis eis annis .xu. per mi¬
sericordiam eius qui futuro¬
rum eueutus in sua posuit
potestate. ¶Et forte morte
quam natura uitaliumq
deffectus intentabant. quia
ille per penitenciam mortuus
est in culpa ulterior ꝯmmat᷑
dei absorbuit musericoidia¬
¶ Acab quoqz rex impussi¬
muꝰ. cum iezabel nou tam
coniugio ꝙ̃ credulitate con¬
iuncta cum uineani sancti

Expanded text:
detinent, audi. Rex Ezechias detinent, audi. Rex Ezechias aegrotavit ad mortem. Annon credis regem Juda medicum invenisse, qui urinae, et pulsus, et multiplicium praegnosticorum indicio, morbi deprehenderet quantitatem? Deinde responsum mortis forte acceperat in corpore suo, qui eousque perductus est, ut se victurum ulterius non speraret. Postremo Spiritus sanctus mortem nuntiabat astare prae foribus. Quod signum certius quaeris? Quid certum est, ut de aliis taceam, si de testimonio dubitas Spiritus sancti? An negabis Isaiam dixisse: In spiritu morieris et non vives ? Vixit tamen et non mortuus est, adjectis ei annis quindecim, per misericordiam ejus, qui futurorum eventus in sua posuit potestate. Et forte mortem, quam natura vitaliumque defectus intentabant, quia ille per poenitentiam mortuus est in culpa, ulterior comminantis Dei absorbuit misericordia. Achab quoque rex impiissimus, cum Jezabel non tam conjugio, quam crudelitate conjuncta
Abbreviated transcription (Latin):
tantam p̾rogatiuam alieiis
puta mathematicis reserua¬
ret. Esto si tamen fidelis am¬
mus adquiescit sed quanta
ut predictum est hec certiᵈ ͦ
signorum. Nempe cũ signa
aliquid creditur iimminere.
non enu eousqz contendo ut
res magnas nuillis numꝙͣ cre¬
dam iudiciis preueniri. cum
insole et luna et ipĩs elemen¬
tis et oruatu eorum uiui sig¬
inficatiuam adomino ẽe di¬
dicerim. ¶Ceterum artem
ẽẽ quo quis de futuris adoĩa
interrogatiua ueru rudrat.
aut omumo nou ẽe aut non¬
dum umotisse hommibu
micha multorum auctoritate
et racoe ꝓsuasum est. quõd si
tibi persuadere non posum
obstantibus his que iĩde ꝓuĩde¬
cia et fato in desinanter oppo¬
u iliqz repugnantibi
cxemplis que de uariis affers
hystoriis ꝓsuasi tamen iichi
huic non acquiescere uanitati.
non equid̃ signorum signato¬
rumqz eam coherenciam arbi¬
tror ut alterum ex altero ncc̃io
consequatur. Cur ita credide¬
cun insi te curialiunt nge

Expanded text:
tantam praerogativam alienis, tantam praerogativam alienis, puta mathematicis, reservaret. Esto, si tamen fidelis animus acquiescit. Sed quanta, ut praedictum est, est haec certitudo signorum? Nempe cum . . . aliquid creditur imminere. Non enim eousque contendo, ut res magnas nullis unquam credam indiciis praeveniri, cum in sole, et luna, et ipsis elementis, et ornatu eorum, vim significativam a Domino esse didicerim. Caeterum artem esse, qua quis de futuris, ad omnia interrogata verum respondeat, aut omnino non esse, aut nondum innotuisse hominibus, mihi multorum auctoritate, et ratione, persuasum est. Quod si tibi persuadere non possum, obstantibus his, quae mihi de providentia, et fato, indesinenter opponis, mihique repugnantibus exemplis, quae de variis affers historiis; persuasi tamen mihi, huic non acquiescere vanitati. Non equidem signorum signatorumque eam cohaerentiam arbitror, ut alterum ex altero necessario consequatur. Cur ita crediderim, nisi te curialium nugae
Abbreviated transcription (Latin):
concesserit treature. ħͥ sibi tri¬
uitaz singulariter resernauit
Quando Itaqz et quamdiu
quid futurum sit nouit et
etates temporum Ille dispẽ sat
per quem ipsa tempora facca
sunt. ¶ Ipa quoqz tempora
motu et uariacione rerum
qĩ quibusdam coloribus pi¬
git et uolubilem temporis ro¬
tam iugali quod̃ nexu rerum
quo teneatur Illaqueat. Et ut
rem incomp̾hensibilem inge¬
rat intellecti eandem mira¬
biliter rerum pprictatibus
quasi sus informat non est
inquit uerbum altissum urmn
nosse tempora uel mome ta¬
ut plene scictis quando et
ꝙͣ di quid futurum sit q̃ uel
momenta ut possitis modos
et uarietates eorum que fur¬
tura sunt comprehendero. ecce
quare temerarumi sit futura
certo subiugare iudicio in
patris si quid̃ potestate sunt
posita non in neccessitate eue¬
mendi. ¶Dorro que in ptate
ponta sunt sic et non sic ee
put nam que in ncc̃itate su
ee neccesse est
dfsits familiaribz¬
queus nou est urin ait uut

Expanded text:
concesserit creaturae, hoc sibi Triconcesserit creaturae, hoc sibi Trinitas singulariter reservavit. Quando itaque, et quandiu quid futurum sit novit, et partes temporum ille dispensat, per quem ipsa tempora facta sunt. Ipsa quoque tempora motu et variatione rerum, quasi quibusdam coloribus pingit, et volubilem temporis rotam, jugali quodam nexu rerum quo teneatur, illaqueat, et ut rem incomprehensibilem ingerat intellectui, eamdem mirabiliter rerum proprietatibus, quasi suis informat. Non est, inquit verbum Altissimi, vestrum, nosse tempora , aut plene sciatis quando et quandiu quid facturum sit; vel momenta, ut possitis modos, et varietates eorum, quae futura sunt, comprehendere. Ecce quare temerarium sit, futura certo subjugare judicio. In Patris siquidem potestate sunt posita, non in necessitate eveniendi. Porro quae in potestate posita sunt, sic, et non sic, esse possunt. Nam quae in necessitate, sic esse necesse estforte familiaribuquens: Non est vestrum, ait, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rerum cursu uersatur frust
tibi de syderum samiliaritate
blandiris cum a solito rerũ
cursu multa diuertant et eo
maiori admiracõe feriant sẽ¬
sus homi quo nomiodo ĩsueta
sed ip̃i nature uidentur ad¬
uersa ut cum solis deffectus
plemilumo contingit. an si
circa sinodum aut citra ple¬
iulumum uel ultra sin lumi
iiz luna paciatur eclipsim
Qui eium syderibus legen
dedit qui curritula tempor
uo ͭ ͥ ᷤ sue freno moderatur. qui
rerum momenta temporibz
suis acconinodat quando
bult et quomodo uult nouũ
stupente natura aut rarum
pot ꝓducere effectum ex can¬
sis concurrentibus. qua alit̾
parere consuenerant. Quis
enm eius consiliarius fiit.
aut dicet ei cur Ita facis utiqz
donnius est quod beneplaci¬
tum est in occulis suis faciet.
dispoi ergo aptare tempora.
et rerum momenta uariare
temporibus solus Ille qui di¬
sposuit põt. ¶ Et cum mul¬
iorum noticiami secundum
beneplaciti sui mensuram

Expanded text:
rerum cursu, versatur, frustra rerum cursu, versatur, frustra tibi de siderum familiaritate blandiris, cum a solito rerum cursu multa divertant, et eo majori admiratione feriant sensus hominum, quo non modo insueta, sed ipsi naturae videntur adversa: ut, cum solis defectus plenilunio contingit, aut si circa synodum, aut circa plenilunium, vel ultra, luminis sui luna patiatur eclipsim. Qui enim sideribus legem dedit, qui curricula temporum voluntatis suae freno moderatur, qui rerum momenta temporibus suis accommodat, quando vult, et quo modo vult, novum stupente natura, aut rarum potest producere effectum ex causis concurrentibus, quae aliter parere consueverant. Quis enim consiliarius ejus fuit , aut dicet ei: Cur ita facis ? Utique Dominus est: quod beneplacitum est in oculis suis faciet. Dispositioni ergo aptare tempora, et rerum momenta variare temporibus, solus ille qui disposuit, potest: et cum multorum notitiam, secundum beneplaciti sui mensuram,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Porro uarietas ambigin¬
tatem inducit. in ambigius
autem omnis diffuncio peri¬
culosa est. Sed esto ꝙ sigua
uinforiia sint. uñ illa una
signacio inuo tescit aut quid
eam ꝓhibet ee falsam natã
inquis. ¶Illa ne que in re¬
bus an que in duma uolun¬
tate consistit. porro diuine
non obloquor uoluutati sciẽs
quia omina quecumq uoluit
fecit si ea tibi inno tuit uene
est. potes utiqz in lumine Illo
uidere liunen ete uercoidri¬
bitata de libro proferre qui
aliis signatus tibi apertus
est in quo sunt ouines sapie
et sciencie thesauri absconditi
quoniam nemini aiperire lici¬
tum esse audieram. nͥ agno
qui occisus est et mortem uir¬
tute. ꝓp̃a intereunt noli amo¬
do cũm cipostolo unitari alti¬
tudinem diuuiciarum sapie
et sciencie dei cum tibi com¬
p̾hensibilia suit iudicia eius
et astrorum ducatu per uesti¬
gabiles uie eius t̾q uadabi¬
lis si iudiciorum eius abyssꝰ
multa. Si de ea natura i¬
teris que in rebus .i. freꝙͣti

Expanded text:
Porro varietas ambiguiPorro varietas ambiguitatem inducit; in ambiguis autem omnis diffinitio periculosa est. Sed esto quod signa uniformia sint, unde illa una significatio innotescit, aut quid perhibet eam esse falsam? Natura, inquis? Illane quae in rebus, an quae in divina voluntati, consistit? Porro, divinae non obloquor voluntati, sciens quia omnia, quaecunque voluit, fecit . Si ea tibi innotuit, bene est. Potes utique in lumine illo videre lumen, et vera indubitata de libro proferre, qui aliis signatus, tibi apertus est, in quo sunt omnes sapientiae et scientiae thesauri absconditi, quem nemini aperire licitum esse audieram, nisi Agno qui occisus est, et mortem virtute propria interemit. Noli amodo cum Apostolo mirari altitudinem divitiarum sapientiae et scientiae Dei, cum tibi comprehensibilia sint judicia ejus, et astrorum ducatu pervestigabiles viae ejus, tibique vadabilis sit judiciorum ejus abyssus multa. Si de ea natura niteris quae in rebus, id est frequenti
Abbreviated transcription (Latin):
astraloquni. Et qui quasi de
ipo celestium sinu extrahunt
ueritatem. Qui uero eoru
modestissum sunt nec sỹderi¬
bus rerum pollicentur effectꝰ
nec eas ueccessitati lege dispoĩs
astringuni. sed quia uentu¬
re sunt ceterisqz p̾nuntiant᷑
iidicus p̾dicere non uerentur
sed si futurorum pot ordo nũiri
temerarium est rem sin nataͣ
uicertam certo diffinire indico
Sin antem mutari non pot.
quid ꝓdest tanta curiositate
scrutari quod nulla põt dili¬
gentia declinari. Sed forte
et si aliter eẽ possit res unga
nou est temeritatemqz iudici
excusat raco indubitata sig¬
norunt ¶licet enim possibile¬
sit. rem̃ aliter ce. eam tamẽ
ita futuram ee manifesta
signa ꝓuiniciant nec mea
in quit astrorum secretarius
interest. an aliter eẽ possit
dumi Id de quo agitur Ita fu¬
turum ee non dubitem. s
que nã est hec certitudo signoꝵ
nempe rerum płinq expe¬
rimentum fallax iudicium
uaria est et multiplex sig̃cio.

Expanded text:
astra loquuntur, et qui quasi de astra loquuntur, et qui quasi de ipso coelestium sinu extrahunt veritatem. Qui vero eorum modestissimi sunt nec sideribus rerum pollicentur effectus, nec eas necessitati lege dispositionis astringunt, sed quia venturae sunt, certisque pronuntiantur indiciis, praedicere non verentur. Sed si futurorum potest ordo mutari, temerarium est rem sui natura incertam, certo diffinire judicio. Sin autem mutari non potest, quid prodest tanta curiositate scrutari, quod nulla potest diligentia declinari? Sed forte etsi aliter esse possit, res incerta non est, temeritatemque judicii excusat ratio indubitata signorum. Licet enim sit possibile rem aliter esse, eam tamen ita futuram esse, manifesta signa praenuntiant. Nec mea, inquit astrorum secretarius, interest, an aliter esse possit, dum id de quo agitur, ita futurum esse non dubitem. Sed quaenam est haec certitudo signorum? Nempe rerum plerumque experimentum fallax, judicium varia est et multiplex significatio.
Abbreviated transcription (Latin):
tibi illiꝰ stoia tin
Illill q̃stio que in apu¬
lia duciꝰ morãtem uidi. ut
post multas uigilias longua
ieuuna, labores plurimo
et sudores tanto infelicis et
mutilis exili questu in galli¬
as uirgilii ossa pocius ꝙͣ sen¬
sum reportaret. Querebat et¬
enim ludouicus ille an posses
ãd facere eoriu que minme
facturus es. quod cum admi¬
sisses nille tibi aureos offe¬
rebat dum Illud efficeres.
Quos si forte respueres, eos
tibi quantalibet summna mul¬
tiplicari iubebat. ut qd̾ leuit̾
fieri põt efficias. Tandem
contep̃nẽs, et te ridiculum
assistẽtib digito oñdebat qͥ
gratis tantã peccina ꝯtẽ psis¬
ses. Cogeris in hũc mod̾ ꝙͣ plu¬
rima nõ tỹ his stimłis urgeor
aut nichil ꝯtingẽtiũ sciri qr
ncc̃ia nõ sũt plane sciolꝰ pau¬
lulũ inͣ cum ꝑipateticis p̃ illo
uideor qͥ huiuis difficultatis
anguitia mathicis noctibus
ꝯ fessus est se nescire se nou
ce ticadam.
plurinus mecum fatentur se
ounua nou nescire cum quibz

Expanded text:
tibi illius stoici tui quaestio, quem in Apulia diutius morantem vidi, ut post multas vigilias, longa jejunia, labores plurimos et sudores, tanto infelicis et inutilis exsilii quaesitu, in Gallias Virgilii ossa potius, quam sensum reprotaret. Quaerebat enim Ludovicus ille, an posses aliquid facere eorum, quae minime facturus es. Quod cum admisisses, mille tibi aureos offerebat, dum illud efficeres. Quos si forte respueres, eos tibi quantalibet summa multiplicari jubebat, ut quod leviter fieri potest efficias. Tandem contemnens, et te ridiculum assistentibus digito ostendebat, qui gratis tantam pecuniam contempsisses. Congeris in hunc modum quamplurima. Non tamen his stimulis urgeor, aut nihil contingentium sciri, quia necessaria non sunt. Plane sciolus paululum mihi cum peripateticis prae illo videor, qui hujus difficultatis angustia in Atticis noctibus confessus est, se nescire se non esse cicadam.plurimis, mecum fatentur, se omnia non nescire, cum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uec ꝑspicacioꝵ iugemi mo¬
ueat sensumi. si inetate ma¬
iestatis scrutuuo exemplis
defficinius. nec raciouibu.
habundanmz cum admnira¬
cionem racio tollat et exem¬
plorum iuduc ͦ singularita¬
tem excludat. ¶Ipã uero in¬
effabili singularitate uura¬
bilis et nurabili numensi ͭ ͤ
singularis omnem seusum
exuperat nou modo homni sed
augelorum scio equid̃ ꝙ scruta¬
tor marestatis opprunetur a
gloria. Et ex edicto altissum
bestiam si montem tetigerut
lapidibus obruendam. ¶ Diĩ
que in talibus ꝓponuntur sine
p̾udicio melioꝵ inuestigantis
amno pocus dicta sunt ꝙͣ te¬
meraria contencõe ad impug¬
nacoem ueri ad statuentis. sed
uet illud me scire confiteor cur
h̾ reꝓbato alium p̾elegerit. nͥ
ꝙ cum patribus sencio in Illo
occultam dei iusticiam ueueran
Ille qui raptus ad tertiũ celum
audunt archana uerba que nõ
licet honuim loqui hinus diffi¬
cultatis articulum uou tam
discuciones ꝙͣ admirans alti

Expanded text:
Nec perspicacioris ingenii moNec perspicacioris ingenii moveat sensum, si in tantae majestatis scrutinio exemplis deficimus, nec rationibus abundamus, cum admirationem ratio tollat, et exemplorum inductio singularitatem excludat. Ipsa vero ineffabili singularitate mirabilis, et mirabili immensitate singularis, omnem sensum exsuperat, non modo hominum sed angelorum. Scio equidem quia scrutator majestatis opprimetur a gloria, et ex edicto Altissimi, bestiam, si montem tetigerit, lapidibus obruendam. Unde quae in talibus praeponuntur, sine praejudicio meliorum, investigantis animo potius dicta sunt, quam temeraria contentione, ad impugnationem veri aliquid statuentis. Sed nec illud me scire confiteor, cur hoc reprobato alium praeelegerit, nisi quod cum patribus sentio in illo occultam Dei justitiam venerandille, qui raptus ad tertium coelum audivit arcana verba, quae non licet homini loqui, hujus difficultatis articulum non tam di
Abbreviated transcription (Latin):
coustet fidei ꝙ ea que p̾iusa
sunt nou eueiire put. Et que¬
non ꝓuisa sunt euenire. nec
tameu citra couspcin ꝓuiden ͤ
ualeant eneuire. lit enum yẜ.
di uolueritis ambulare in pre¬
ceptis meis et andieritis me
bona terre comedetis quod si
uolueritis et me ad fracundia
concitaueritis gladius deuora¬
bit uos quia os donum locutu
est. ¶ Ecce quia liberum hic
seruatur arbitrium. dum si
uolueritis et si uolueritis dicẽs
in utramqz parteui non exiu¬
dicio irretractabili fato ue dei.
sed ex merito singulorum om¬
nibus penam uel p̾mium re¬
pronuitit. ¶Esset utiq in
uoluntatem collata condicio
piuerendi inuitilis si facieudi
uel nou faciendi ueccessitas
esset ꝓuidencie uel fatorum
uexibus Illigata. Quod si
Istud non sufficit contencosis
an nou er eunangelico testino.
poterat in passioue filius prẽz¬
rogare suum ut exhiberet ei
cum tamen liqueat er post
facto nou ħ̃ sed oppositum eiꝰ
quod contigit fuisse puisum

Expanded text:
constet fidei quod ea quae praevisa constet fidei quod ea quae praevisa sunt non evenire ppossunt evenire, nec tamen citra conspectum providentiae valeant evenire. Ait enim Isaias: Si volueritis ambulare in praeceptis meis, et audieritis me, bona terrae comedetis. Quod si nolueritis, et me ad iracundiam concitaveritis, gladius devorabit vos, quia os Domini locutum est . Ecce quia liberum hic servatur arbitrium, dum si volueritis, et si nolueritis dicens in utramque partem, non ex judicio irretractabili fatove Dei, sed ex merito singulorum omnibus poenam vel praemium repromittit. Esset utique in voluntatem collata conditio promerendi inutilis, si faciendi vel non faciendi necessitas, esset providentiae vel fatorum nexibus illigata. Quod si istud non sufficit contentiosis, an non ex evangelico testimonio poterat in passione Filius rogare Patrem suum, ut exhiberet ei cum tamen liqueat ex post facto, non hoc, sed oppositum ejus, quod contigit, fuisse provisum.
Abbreviated transcription (Latin):
qui te sequitur precessisti. Et
si alium precessisti te alius aut
secutus est aut sequitur aut
sequetur. Cum ergo ꝯutis
euacuari possu euentus aũtis
quoq ueritas pot infirmari
ut et tu qui precesseras non
precessisse possis quo tamen
ingressus es nou potes uoit
suisse ingressus neqz quod fcĩ
est couninuerari potest infectis
ueqz quod preteriit ne fuerit po¬
terit reuocari. iii his enim om¬
iubus que mente coucepta. ul
uerbis expressa uel actu couple¬
cta transierunt non possunt
uec poterunt ex uide uon fuis¬
se. Et si qualia futura erant
dum eadem sui natura certus
uou firit euentus. paleauit noit
fusse. talium uero ctaudiitur
ambitu ommna. que &uuscũq
geueris iminentis appellacõe
clauduntur. licet familicirur
ad quantitatem aut ad ad aut
quodlibet aliorum naturaliter
applicentur. Quid ergo mirũ
si ille qui omna pt. Et que
p̾uidit non p̾uidisse pt. cum

Expanded text:
qui te sequitur, praecessisti; et qui te sequitur, praecessisti; et si alium praecessisti, te alius aut secutus est, aut sequitur, aut sequetur. Cum ergo consequentis evacuari possit eventus, antecedentis quoque veritas potest infirmari, ut et tu qui praecesseras, non praecessisse possis. Quo tamen ingressus es, non potes non fuisse ingressus, neque quod factum est connumerari potest infectis, neque quod praeteriit, ne fuerit, poterit revocari. In his enim omnibus quae mente concepta, vel verbis expressa, vel actu completa transierunt, non possunt, nec poterunt exinde non fuisse, etsi qualia futura erant, dum eadem sui natura certus non fixit eventus, valeant non fuisse. Talium vero clauduntur ambitu omnia, quae cujuscunque generis imminentis appellatione clauduntur, licet familiarius ad quantitatem, aut ad aliquid, aut ad quodlibet aliorum naturaliter applicentur. Quid ergo mirum, si ille qui omnia potest, et quae praevidit, non praevidisse potest; cum
Abbreviated transcription (Latin):
suturi preteriti temporis¬
fides uacillat. dum enim tu¬
non poteris dormire et h̾ pło
poterit uesciuisse nou ꝙ mo¬
tus qui in ania eius fuit nõ
suisse possit. sed quod que fuit
sciencia mutabilitate rerum
et temporis lubrico in opioem
poterit deuocari si tamen con¬
tiugencium futurorunt ulla
pot ee sciencia ꝙͣuis sit indu¬
bitata oppinio que sciam ꝓba¬
biliter imitatur. ¶ Idem Item
ꝙ heri fuisse p̾diximus. nou
fuisse poterit uerumi nou ꝙ
res preterita reuocetur que in
eo nuilla p̾teriit sed ꝙ res su¬
tura expeitatut. que ab uisidis
quod forte futurum est bonum
et pot nou fore bonun. Et
idem potes nou ꝓudisse bonũ
uon quia possis nou ꝓuidisse
punsisse uel stipulatus ẽẽ uti¬
liter. Idemqz potes nou pro¬
misisse aut nou stpulatus eẽ
utiliter quod tameu ꝓmisisti
uel stipulatus es nou ꝓm¬
sisse aut nou stipulatus eẽ
non potes. ¶reterea tu in
sundum sẽꝓuanum illum

Expanded text:
futuri, praeteriti temporfuturi, praeteriti temporis vacillat fides. Dum enim tu poteris non dormire, et hoc Plato poterit nescivisse, non quod motus, qui in anima ejus fuit, non fuisse possit, sed quod quae fuit scientia, mutabilitate rerum, et temporis lubrico in opinionem poterit devocari. Si tamen contingentium futurorum ulla potest esse scientia, quamvis sit indubitata opinio, quae scientiam probabiliter imitatur: item quod heri verum fuisse praediximus, non fuisse poterit verum, non quod res praeterita revocetur, quae in eo nulla praeteriit, sed quod res futura exspectatur, quae ab insidiis  aliquod, quod forte futurum est bonum, et potest non fore bonum; et idem potes non providisse bonum, non quia possis non providisspromisisse vel stipulatus esse utiliter, idemque potes non promisisse, aut non stipulatus esse utiliter; quod tamen promisisti vel stipulatus es, non promisisse, aut non stipulatus esse non potes. Praeterea, tu in fundum Sempronianum, illum
Abbreviated transcription (Latin):
casu utaris quantum in eo est
futurum ꝙ ͫ p̾teritum pocuis
siguat. et eum de quo dicitur.
nisi iam forte enciserit iudi¬
cat ee saluandum. Est enmi
ut dici sol et uerbum fecundũ
et inse semper uerbi alterius
intelsigenciam claudit. non
itaq motum aliquem p̾de¬
stiuanti ingerit. sed ei qui sal¬
uandus est ꝑmtina dispo¬
uentis dei gracia patere asse¬
rit ostium salutis et iannã
mͥ Illud aristotilis tui obicias
quia fuisse quod fuit. et ee
quod est quando ẽ nc̃e est
ut colligas enuntiaciones que
preteriti temporis habent co¬
pulam ueras ee prescise uel
preci ͤ et ex ncci ͭ ͭ falsas .¶. Mĩ¬
nime namqz hac obiectione
uerba faciant questionem.
Et ar ᷝ ͦ distuciendo nullum
aut parnum ferant suffra¬
gium. Regule si quidem inte¬
gritatem subuertunt enm¬
uaciones que p̾teritis uim
futuri contiungentis adun¬
gunt. putas uerum suit heri
te cras ee lecturum aut te
plo quaudoqz scunt dormitu¬
rumi. in quibus ex adumttoc

Expanded text:
casu utaris, quantum in eo est, casu utaris, quantum in eo est, futurum quam praeteritum potius signat, et eum de quo dicitur, nisi jam fore evaserit, indicat esse salvandum. Est enim, ut dici solet, verbum fecundum, et in se semper verbi alterius intelligentiam claudit. Non itaque motum aliquem praedestinati ingerit, sed ei qui salvandus est, primitiva disponentis Dei gratia, patere asserit ostium salutis, et januammihi illud Aristotelis tui objicias, quia fuisse quod fuit, et esse quod est, quoniam est, necesse est ut colligas enuntiationes, quae praeteriti temporis habent copulam, veras esse praecise, vel praecise et ex necessitate falsas. Minime namque hac objectione stotelis verba faciant quaestionem, et articulo discutiendo nullum, aut parvum ferant suffragium. Regulae siquidem integritatem subvertunt enuntiationes, quae praeteritis vim futuri contingentis adjungunt; puta verum fuit heri te cras esse lecturum, aut te Plato quandoque scivit dormiturum. In quibus ex adjunctione
Abbreviated transcription (Latin):
risse profitear. florente pari¬
patetico palatino. Ideo michi
uitam clapsam aut preteri¬
tam ee confiteor. aut si ab
arriams engenio p̾sidente
dissensi. nou ob prete. ͭͥ tem¬
poris gracia a fidei et con¬
fessioius illius integrita te
diuerti. ¶ Ceterum quia
quandoqz uerum fuit dicere.
iuiric uiuo. sic sencio elegan¬
ter. Et uere fateor in sequen¬
tibus quia tunc uixi et sic
seusi nec tamen uitam pre¬
terisse uel sensum scio tame
quis dixerit quia in hoc erra
teriit. Quicquid etatis retro
est mors tenet. Sed cum te
si ei semel fuisset uita clap¬
sa aut ħ omnino non dicet
aut diceret redunuus ¶Nõ
est ergo ueccesse p̾teriisse quic¬
quid preteriti temporis sig¬
nficatur uerbo. Et licet pre¬
destinati sinit multi nou ideo
quia pre electi sunt p̾terut
predestinacio. Et ꝙͣuis pͣrede¬
stinati eẽ possint. poterit ad
quod p̾teritum sit. me p̾terier
reuocari. ¶ Nota siquid̃ pre¬
destinacionis. quocumqz uerbi

Expanded text:
xisse profitear, florente perixisse profitear, florente peripatetico Palatino, ideo mihi vitam elapsam, aut praeteritam esse confiteor. Aut si ab Arianis, Eugenio praesidente, dissensi, non ob praeteriti temporis gratiam a fidei et confessionis illius integritate diverti. Caeterum, quia quandoque verum fuit dicere: Nunc vivo, sic sentio, eleganter et vere fateor in sequentibus, quia tunc vixi, et sic sensi, nec tamen vitam praeteriisse vel sensum. Scio tamen quis dixerit, quia in hoc erramteriit. Quidquid aetatis retro est, mors tenet. Sed certe si ei semel fuisset vita elapsa, aut hoc omnino non diceret, aut diceret redivivus. Non est ergo necesse praeteriisse quidquid praeteriti temporis significatur verbo, et licet praedestinati sint multi, non ideo quia electi sunt, praeteriit praedestinatio. Et quamvis non praedestinati esse possint, poterit aliquid quod praeteritum sit, ne praeterierit revocari. Nota siquidem praedestinationis, quocunque verbi
Abbreviated transcription (Latin):
pendere. sed rerum subiectar
mutabisitas si quid ꝓpe dicit᷑
ueraciter iudicctur. Cum tͦ
ĩpsum ad p̾nouisse audimus
iinune uitelligimus fluxu
temporis eius preterisse scien¬
ciam. sedsi uerborum natu¬
rau sequimur precessisse
tempus quo ueraciter credatꝰ
ens quod futurum erat ha¬
buisse noticiam. sic utiq eũ
ab eterno certum est ommia
prouidisse non ꝙ uisui eius
motu suo quicꝙͣ subtrahat
tempus. sed quia qui uniuersõ
tempore natura prior ei fuus
ommia semꝑet comphendat as¬
pectus. ¶Qus ero pindencia
in sui disposicione non fallitꝰ
quia eam semper sequela oꝑis
conutatur sed uel falli p̃t. qr
uec ex mutabilitate rerunt
nec ex temporis fuga aut u̾si
qui a res cuius apud se p̾figu¬
rauit speciem processu tempo¬
ris ant ouumno non euenit
aut in alici specie in publicũ
procedit nec tamen quecũq
presenti uerbi siguificacione
claudimur. rebus sunt aggre¬
ganda preteritis nec si me ui¬

Expanded text:
pendere, sed rerum subjectarum pendere, sed rerum subjectarum mutabilitas, si quid proprie dicitur, veraciter indicatur. Cum ergo ipsum aliquid praenovisse audimus, minime intelligimus fluxu temporis ejus praeteriisse scientiam; sed si verborum naturam sequimur, praecessisse tempus, quo veraciter credatur, ejus, quod futurum erat, habuisse notitiam. Sic utique eum ab aeterno certum est omnia praevidisse, non quod visui ejus motu suo quidquam subtrahat tempus, sed, quia qui universo tempore natura prior est, suus omnia semper comprehendat aspectus. Ejus ergo providentia in sui dispositione non fallitur, quia eam semper sequela operis comitatur. Sed nec falli potest, qui nec ex mutabilitate rerum, nec ex temporis fuga, aut versquia res, cujus apud se praefiguravit speciem, processu temporis aut omnino non evenit, aut in alia specie in publicum procedit. Nec tamen quaecunque praeteriti verbi significatione clauduntur, rebus sunt aggreganda praeteritis. Nec si me vi
Abbreviated transcription (Latin):
cat et reuoluit. facilius enim
et motum hunc ab amimo
hic motus si non ꝓindentia
est. ant puidenciam parit. aut
ei cuiuscumqz federis uoticia
uicinatur. Cum uero motus
precedeus et ereo concepta
spẽs suturi operis sequela
frustratur. manis est agitacõ
mentis et quasi umbra in
sompnis. siue ueritatis corpo¬
re euanescit. motus tamen
quia re lpai fuit in anuna
non p̃t nou fuisse in auima
et ammna que motus agitacoe
mota est non mota non fuis¬
se non pĩ. porro diuine sim¬
plicitatis status. longe alia
coudicio est. Ea si quid uno
simplici et indimduo aspcũ
ut predictum est que sunt q̃
fuerunt. et que futura sunt
ounua contemplatur. nulso¬
qz rerum nita bilium lapsu
mouetur. sed inse ĩpã senel
et sumul ꝯtuens uiuuersa
subsistit inuariabilis. sta¬
bilisq manens dat cinicta
moueri. Et licet ei interdum
precedenti temporis aut fu¬
turi uerba aptentur non ei
quicꝙͣ exhoc subtrahi uel mu¬

Expanded text:
cat et revolvit. Facilius enim cat et revolvit. Facilius enim est motum hunc ab animo hic motus, si non providentia est, aut providentiam parit, aut ei cujuscunque foederis notitia vicinatur. Cum vero motus praecedens, et ex ea concepta species, futuri operis sequela frustratur, inanis est agitatio mentis, et quasi umbra in somnis, sine veritatis corpore evanescit. Motus tamen, quia reipsa fuit in anima, non potest non fuisse in anima, et anima quae motus agitatione mota est, non mota non fuisse non potest. Porro divinae simplicitatis status, longe alia conditio est. Ea siquidem uno simplici et individuo aspectu, ut praedictum est, quae sunt, quae fuerunt, et quae ventura sunt, omnia contemplatur, nulloque rerum mutabilium lapsu movetur: sed in se ipsa semel et simul contuens universa, subsistit invariabilis, . . . Stabilisque manens dat cuncta moveri. Et licet interdum ei praeteriti temporis aut futuri verba aptentur, non ei quidquam ex hoc subtrahi vel im
Abbreviated transcription (Latin):
non ee et quod fuit possibile
est non fuisse. Et que iam p̾¬
terierunt reuocari possunt.
ne fueruit. Et quid̃ in fiitã
potenciam dei scienciole et ra¬
truuicule mee legibus nou
coarto nec ei fuiem queui
non habet impono. Scio enim
qui a ommia ꝑt. sed iamen
quia mendose colligis pacent̾
uideo. p̾mo quia diuine ma¬
iestatis numensitatem paru¬
tatis humane modulo circum¬
scribis. Et eteruitatis uumu¬
tabilem statum labencium
rerum ymagine et succeden¬
cium s̃ temporum uarietate
distigiuis. sed louge secus eẽ
hic atqz ui hiis ex pcedentibus
opportiit concipi eum eterunta¬
tis statum uullus onniuo
motus actingat. Et creatura
quelibet accessu uel decessu
accidencium inoueatur. honio
si quid̾ si quid ꝓuidet futuro¬
rum statum mentem euie
quid̃ motus aggreditur ut
animus quadam applicacione
sui ad aliud apud se futuri
operis speciem prefiguret.
in archinis memorie deposi¬
tam repouit nunc qĩ iuspe¬
culo natiue puritatis repli¬

Expanded text:
non esse, et quod fuit possibile non esse, et quod fuit possibile est non fuisse, et quae jam praeterierunt, revocari possunt ne fuerint. Et quidem infinitam potentiam Dei, scientiolae et ratiunculae meae legibus non coarcto; nec ei finem, quae non habet, impono. Scio enim quia omnia potest; sed tamen quia mendose colligis patenter video. Primo quia divinae majestatis immensitatem, parvitatis humanae modulo circumscribis, et aeternitatis immutabilem statum, labentium rerum imagine, et succedentium sibi temporum varietate distinguis. Sed longe secus esse hic, atque in his ex praecedentibus oportuit concipi, cum aeternitatis statum nullus omnino motus attingat, et creatura quaelibet accessu, vel decessu accidentium moveatur. Homo siquidem si quid providet futurorum, statim mentem ejus quidam motus aggreditur, ut animus quadam applicatione sui, ad aliud apud se futuri operis speciem praefiguret, in archivis memoriae depositam, reponit, nunc quasi in speculo nativae puritatis repli
Abbreviated transcription (Latin):
uenit quisquid iusolenti g̾cie
eleganter opponit aut p̾fert
¶Citeronem loquor romãi
auctorem eloqun quem cideos
quasi in calce uite diuertisse
liber de natura deorum iuscͥp¬
tus docet. Efferant stoici io¬
pincibiles sentencias sua
quas parcidoras uocant. ueras
quidem preclaras et admirabses
nos puigui ut dicitur iuuier¬
ua agenteꝰ unichil eorum ap¬
probanius que ounubus aut
pluribus aut sapientibus
fingulis in facultate sua pro¬
babilioribus falsa eẽ uident᷑
nec si cicero ipe cuit ar
impossibile ex possibili ꝓdu¬
cant ad quescendum censeo
me pocuis aliqua fallacie nu¬
be deceptum ueri similiter
opinabor. Dac ergo uia ten¬
diculas tuas egredior ut di¬
cami ꝓuidenciam falli nou
posse rem tamen que ꝓuisa
est posse non eueuire sed quid
inferre consueueris scio ergo
possibile est eam nou ee p̾m¬
sam. Esto inquam. quo ult̾
ꝓgrederis. Ergo inquis rela¬
mante ꝓphecia. et qd̃ qd̃ est

Expanded text:
venit, quidquid insolenti Graeciae venit, quidquid insolenti Graeciae eleganter opponit, aut praefert, Ciceronem loquor, Romani auctorem eloquii, quem ad eos, quasi in calce vitae, divertisse, liber De natura deorum inscriptus, docet. Efferant stoici inopinabiles sententias suas, quas paradoxas vocant, veras quidem, praeclaras, et admirabiles: nos pingui, ut dicitur, Minerva agentes, nihil eorum approbamus, quae omnibus, aut pluribus, aut sapientibus singulis in facultate sua probabilioribus falsa esse videntur. Nec si Cicero ipse, aut Aristoteles, impossibile ex possibili producant, acquiescendum censeo, me potius, aliqua fallaciae nube deceptum, verosimiliter opinabor. Hac ergo via tendiculas tuas egredior, ut dicam providentiam falli non posse, rem tamen quae provisa est, posse non evenire. Sed quid inferre consueveris, scio. Ergo possibile est, eam non esse praevisam. Esto, inquam. Quo ultra progredieris? Ergo, inquis, reclamante philosophia, et quod est
Abbreviated transcription (Latin):
bili interdum possibile sequit᷑
non tamen ex quis imposili
omnia impossibilia nͥ forte
aliudi persuasuit illi. quor
si omnia uera sunt ex uno
impossibili seqn̾tur ouimia
impossibilia et ex quoius falso
quelibet falsa. Si uero obtimus¬
ses ex uero falsum iure et ex sen¬
tencia omi quererer me a ie¬
mta ueritatis abductum. non
tamen hiis importum tatibus
eatenus p̾mor ut quod mopi¬
nabile est licet uueniam con¬
sortes erroris ꝓp̃a temeritate
tueri contendam. malo tum
accidemicis si tamen asici uia
non pateat; de singulis dubi¬
tare: ꝙ ꝑuiciosa simuilacione
sciencie quod ignotum uel ab¬
sconditum est. temere disfuure.
presertimm in quo assercioni
mee fere totus aduersabitur
mundus. Eoqz libencius aca¬
demicos audio ꝙ eorum que
nom inichil auferunt. et in
multis faciunt cauciorem.
maguorum uirorum aucͣte
suffulti. cum ad eos etiam
in seuectute transierit: Ille
in quo latinitas nra solo in¬

Expanded text:
bili, interdum possibile sequitur: bili, interdum possibile sequitur: non tamen ex quovis impossibili omnia impossibilia. Nisi forte aliud tibi persuaserint illi, quorum si omnia vera sunt, ex uno impossibili, sequuntur omnia impossibilia, et ex quovis falso, quaelibet falsa. Si vero obtinuisses ex vero falsum, jure et ex sententia omnium quererer me a semita veritatis abductum. Non tamen his importunitatibus eatenus premor, ut quod inopinabile est, licet inveniam consortes erroris, propria temeritate tueri contendam. Malo cum academicis, si tamen alia via non pateat, de singulis dubitare, quam perniciosa simulatione scientiae, quod ignotum vel absconditum est, temere diffinire, praesertim in quo assertioni meae fere totus adversabitur mundus. Eoque libentius academicos audio, quod eorum quae novi, nihil auferunt, et in multis faciunt cautiorem, magnorum virorum auctoritate suffulti; cum ad eos etiam in senectute transierit ille, in quo Latinitas nostra solo in
Abbreviated transcription (Latin):
n euenerit aliquid qd̃ p̾uidit
Illud certa si gcõe complectes
forte lapidem recasurum in
terram fallitur disposicio. Quia
ergo lapis non recidere p̃t. Iubes
me de duobus eligere. Quoꝵ
uentrum cominuter appba᷑.
ui uel fatecir ꝓuidenciam pos¬
se salli quod sides abhorret. uel
quod ab sonum est: expossibili
impossibile consecucione uera
ꝯseuciaui euenire, augustie
quid̃ sunt utiqz. huic ne diui¬
nam minuam maiestatem
inde ne multorum clamoribz
et sentencie que iam fere oin¬
nibus ꝓsuasa est contradicam
Sed quia melius est incidere
in luigas hominum: qͣm imi¬
pie uersari in deum. si utrũqz
uitare non possum: ab sonus
malo uideri ꝙͣ ꝑfidus. non¬
dum et enum ouinibus ꝑsua¬
sum est: ꝙ ex possibili impossi¬
bile non sequatur. nam hoc
nomulli recipiunt. sed au
recte uiderint. Ipĩ et indicent.
at ut ex uero falsum sequat᷑
nemo sapiens adquiescit. uni
si quidem ex falso sequitur et
uero sed ex uero uon nͥ ueru.
Ex possibili quoqz et impossi¬

Expanded text:
i evenerit aliquid quod praevidit, illud certa significatione complectens, forte lapidem recasurum in terram, fallitur dispositio. Quia ergo lapis non recidere potest, jubes me de duobus eligere, quorum neutrum communiter approbatur, ut vel fatear providentiam posse falli, quod fides abhorret, vel, quod absonum est, ex possibili impossibile consecutione vera consentiam evenire. Angustiae quidem sunt undique. Hinc, ne divinam minuam majestatem; inde, ne multorum clamoribus et sententiae, quae jam fere omnibus persuasa est, contradicam. Sed quia melius est incidere in linguas hominum, quam impie versari in Deum, si utrumque vitare non possum, absonus malo videri, quam perfidus. Nondum etenim omnibus persuasum est, quod ex possibili impossibile non sequatur. Nam hoc nonnulli recipiunt; sed an recte, viderint ipsi et judicent. At ut ex vero falsum sequatur, nemo sapiens acquiescit. Verum siquidem ex falso sequitur et vero, sed ex vero, non nisi verum. Ex possibili quoque et impossi
Abbreviated transcription (Latin):
ar ẽẽ naturam scientiam di¬
sponentis ob hoc dicam ẽẽ um¬
tabilem cum secundum ip¬
siuis beritatis archanimi to¬
hannem filium tomtrin loqͦr
fidei constet quia quanta¬
cumqz sit labilitas iubiectoꝵ
quod factum est in eo uita erat
per quem facta sunt uniuer sa
Eius Itaqz disposicio tanta
sue stabilitatis incolumitate
uiget et uunt ut nlso rerũ¬

Expanded text:
ar esse naturam, scientiam diar esse naturam, scientiam disponentis ob hoc dicam esse mutabilem; cum secundum ipsius veritatis arcanum Joannem filium tonitrui loquor fidei constet, quia quantacunque sit labilitas subjectorum; quod factum est in eo vita erat, per quem facta sunt universa. Ejus itaque dispositio tanta suae stabilitatis incolumitate viget et vivit, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
cium est nͥ forte et tu cum
scoicis existencia censea
neccessarnis comparanda. sic
et que ille p̃̾uoui omnia
ꝓculdubio implebuntur.¶ Cõ¬
tingencia tamen omma et
non euenire possibile est. ad¬
co quid̃ ut ad euemendum
res quas cum eo futurais p̾no¬
numus non magis ĩpsuis
illius disposicione subsistendi
formani omnia sortiantur.
quatenus bona sunt alias
autem non forme exñdi ỹma¬
ginem geruni sed deffectum
illius euornutatis sue uicio
protestantur p̾stiã ergo cã¬
rebus causa euemendi nõ est
aut euentus rerum ei cam
est p̾sciendi ne aut tempora¬
lium motus eterne ꝓuidencie
causa sit. aut a purissimo fon¬
te bonitatis malorum ꝓfluãt
riuli dens uero bouorum
dum taxat auctor est. Quod
uero in compitis uulgo obicr᷑
quia ncͣcio si quid p̾scitur eue¬
met millo ueritatis robore
subiuxum est nͥ forte rebus
ab ommi ncc̃itate absolut
modum compleriom qui
me artabis ut licet disposita¬
rum recum mutabilem fate¬

Expanded text:
tentium est, nisi forte et tu cum tentium est, nisi forte et tu cum stoicis existentia censeas necessariis comparanda. Sic et quae ille praenovit, omnia procul dubio implebuntur. Contingentia tamen omnia et non evenire possibile est. Adeo quidem ut ad eveniendum res, quas cum eo futuras praenovimus, non magis ipsius, illius dispositione subsistendi formam omnia sortiantur, quatenus bona sunt. Alias autem non formae existendi imaginem gerunt, sed defectum illius, enormitatis suae vitio protestantur. Praescientia ergo rebus causa eveniendi non est, aut eventus rerum ei causa est praesciendi, ne aut temporalium motus aeternae providentiae causa sit, aut a purissimo fonte bonitatis malorum profluant rivuli. Deus vero bonorum duntaxat auctor est. Quod vero in topicis vulgo objicitur, quia necessario, si quid praescitur eveniet, nullo veritatis robore subnixum est, nisi forte rebus ab omni necessitate absolutis, modum complexioni quis me arctabis, ut licet dispositarum rerum, mutabilem fate
Abbreviated transcription (Latin):
disposicio imu tabilis est et
eterne puidencie ninumerabi¬
lis status omnium nuumera¬
bilium continet cursum. Cũ
uero ipã ab eteruitatis sue sta¬
tu moueri nou possit con¬
tingencium seriem ab omni
nexu neccessitatis absoluit
Et licet lux maccessibilis sapie
dei humane sciencie teuebras
incomparabiliter antecedat.
est tamen in quo claritati Illiꝰ
detur nccĩtate ꝓueniet. Sis
et quod illuis occulus contem¬
platur non est neccessarium
euenire. cio equid lapideni
uel sagictam quam in nibes
Iaculatus sum erigente natura
recassuram in terran aut qi
nou recidere ncc̃e est põt emm
recidere et non retidere. alt̾i
tamen et si non nccͣio uerum
tameu est. Illud utiqz quod
scio futurum si cium futurũ
non est. Et si forte putetur
non scitur tamen quomam
iluis quod non est. non scĩa
sed oppuno est. Ceterum. Et¬
si nou ee possit. nichil imꝑe¬
dit ẽẽ sciam. que non necior
tantum sed quoꝵ libet exii¬

Expanded text:
dispositio immutabilis est; et dispositio immutabilis est; et aeternae providentiae immutabilis status, omnium mutabilium continet cursum. Cum vero ipsa ab aeternitatis suae statu moveri non possit, contingentium seriem ab omni nexu necessitatis absolvit. Et licet lux inacessibilis sapientiae Dei humanae scientiae tenebras incomparabiliter antecedat, est tamen in quo claritati illiusdetur, necessitate proveniet, sic et quod illius oculus contemplatur, non est necessarium evenire. Scio equidem lapidem vel sagittam, quam in nubes jaculatus sum, exigente natura recasuram in terram, inovi, recidere necesse est. Potest enim recidere et non recidere. Alterum tamen, etsi non necessario, verum tamen est. Illud utique quod scio futurum: si enim futurum non est, etsi fore putetur, non scitur tamen, quoniam illius quod non est, non scientia, sed opinio est. Caeterum etsi non esse possit, nihil impedit esse scientiam, quae non necessariorum tantum, sed quorumlibet exis
Abbreviated transcription (Latin):
chil eorum elabitur. Et omnino
augnentum non recipit. que
ea omnia comprehendit. Roem
uero eorum que deus ab et̾no ĩ
sapiencia. idest in uingenito
uerbo disposint creans ibi omna
ꝓducit in opera secundum ꝓ¬
uisum ordinem singula tra¬
ducens a generacione qua
incipiunt ce per sortem qua
fluctuare uidentur casibus ad
corrupcoem que quasi ernti fi¬
lum prescuideus retrudit ad nõ
eẽ parchas uel fata autiquis
placuit appellari. eo ꝙ constitu¬
ciones ꝓuidencie dei quin effcũ
mancipentur nemun parcant
Et a uerbo dei quo eternaliter
omiia dixit et facta sunt. exe¬
cucionis firmamentum acci¬
piant. Unde stoicus ommia
neccessaria credit tunens ena¬
cuari posse sciam iniumerabi¬
euenunt uichil ꝓuidencie rõe
dispositum. ne forte uccitate
nutaibilibus rebus inducat
Opinatur pari ergo errore de¬
si puint cum alter casui alter
neccessitati uiiuersa subitiat
mutabilium. Igitur rerum

Expanded text:
ihil eorum elabitur, et omnino ihil eorum elabitur, et omnino augmentum non recipit, quae ea omnia comprehendit. Rationem vero eorum, quae Deus ab aeterno in sapientia, id est in unigenito verbo disposuit, creans ibi omniasequenter producit in opera, secundum provisum ordinem singula traducens a generatione, qua incipiunt esse per sortem, qua fluctuare videntur casibus ad corruptionem, quae quasi existendi filum praescindens, retrudit ad non esse, Parcas vel Fata, antiquis placuit appellari, eo quod constitutiones providentiae Dei, quin effectui mancipentur, nemini parcant, et a verbo Dei, quo aeternaliter omnia dixit, et facta sunt, exsecutionis firmamentum accipiant. Unde stoicus omnia necessaria credit, timens evacuari posse scientiam immutabieveniunt nihil providentiae ratione dispositum, ne forte necessitatem mutabilibus rebus inducat, opinatur. Pari ergo errore desipiunt, cum alter casui, alter necessitati universa subjiciat. Mutabilium igitur rerum
Abbreviated transcription (Latin):
dei que sola se ipãm quanta
sit nouit. nichil igitur eoꝵ
que nouit quoniam uera
sunt euanescit. om̃i si quid̃
dispoitorum presencia sint¬
ra mcium et causa ueritatis
est. psalmus si quid̃ ait. prin¬
cipium uerborum tuoru ue¬
ritas que nullo sui deffectu
transibunt transibunt tamẽ
celum et terram qui et h de
uerbis ueritatis est. tunc utiq
cum desormitate mundi pur¬
gata reformabitur celum noui
ci terra uoua. dencicit unquisq
quodei fides uel racõ persuadet
ego sine p̾uidicio sentencie me¬
lioris uera modis omnibu
arbitror infinita cum inom¬
uibus que sunt et que uou
sunt ab iuicio ee necc̃e sit uel
non ee. Et eorum que coutra¬
dictorie opponuntur. alterum
semper ex neccessitate sit u ͫ
tanta ergo nuuerositate scł
et simul uerorum excremt aut
pocius extitit numierus ut
omuino mium nequeat aut
augeri et usqz quaqz in eun
maneat infinitus ñ apud
infiuitam sapiam dei. In des¬
ficiens ergo sciencia est cui in¬

Expanded text:
Dei, quae sola se ipsam quanta Dei, quae sola se ipsam quanta sit, novit. Nihil igitur eorum quae novit, quoniam vera sunt, evanescit, omniumque dispositorum, praesentia sinta veritas est. Psalmista siquidem ait: Principium verborum tuorum veritas , quae nullo defectu sui transibunt. Transibunt tamen coelum et terra, quoniam et hoc de verbis veritatis est: tunc utique cum deformitate mundi purgata, reformabitur coelum novum et terra nova. Sentiat unusquisque quod Dei fides vel ratio persuadet; ego sine praejudicio sententiae melioris, vera modis in omnibus arbitror infinita: cum in omnibus quae sunt et quae non sunt, ab initio esse necesse sit, vel non esse; et eorum quae contradictoriae opponuntur, alterum semper ex necessitate sit verum. Tanta ergo numerositate semel et simul verorum excrevit, aut potius exstitit numerus, ut omnino minui nequeat vel augeri, et usquequaque in aevum maneat infinitus, nisi apud infinitam sapientiam Dei. Indeficiens ergo scientia est, cui n