comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dus triꝑtitus ẽ. scd̃s quadriꝑtitus. tercius qͥnq
pertitus. Triꝑtitus epicherematicus sillogis¬
mus ẽ. qui constat menbris tribus. idẽ. ꝓpo¬
sitione. assumptione. conclusione. Quadri-¬
ꝑtitus ẽ qui constat ex menbris quatuor.
prima ꝓpositione. secunda ad sumptione.
et una ꝓpositionis. siue assũptionis coniun¬
cta. Tercia ꝓbatione. et quarta conclusione.
Quinq ꝑtitus itaq ẽ qui constat ex m̃bris
quinq. idẽ prima ꝓpositione. scd̃a eius pro¬
batione. tercia eius assumptione. quarta eiꝰ
ꝓbatione : quinta conclusione. Hunc cicero
ita facit in arte rethorica. Si deliberatio et
demonstratio genera sunt causarum. ñ posst̃
recte partes alicuiꝰ generis cause putari. Ca¬
dem enim res alii genus. alii pars eẽ potest.
idem genus eẽ et pars ñ potest. uel oetera. quo¬
usq sillogisii huius menbra claudantur.

Expanded text:
dus tripartitus est, secundus quadripartitus, tertius quinque dus tripartitus est, secundus quadripartitus, tertius quinque partitus. 17. Tripartitus epicherematicus syllogismus est qui constat membris tribus, id est, propositione, assumptione, conclusione. Quadripartitus est qui constat ex membris quatuor: prima propositione, secunda assumptione, et una propositionis sive assumptionis conjuncta; tertia probatione, et quarta conclusione. 18. Quinquepartitus est qui constat ex membris quinque, id est: prima propositione, secunda ejus probatione, tertia assumptione, quarta ejus probatione, quinta conclusione. Hunc Cicero ita facit in Arte Rhetorica: Si delidemonstratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicujus generis causae putari. Eadem enim res, alii genus, alii pars esse potest: idem genus et pars esse non potest, vel caetera, quousque syllogismi hujus membra claudantur.
Abbreviated transcription (Latin):
exempla imitaris eorum exitus ñ ꝑti mescere.
Collectiuum.ẽ. cum in unum quȩ argum̃¬
ta sunt colliguntur: sicut ait cicero p̾ro
milone. Quem gͥ cum grã noluit. hunc uolu¬
it cum aliquorumꝰ querela quem iure. quem
loco. quem tẽpore ñ ẽ ausus. hunc iniuria ali¬
eno tempore cum periculo capitis ñ dubita
uit occidere. Preterea scđm uictorinum enthi.¬
mematis ẽ altera diffinitio ex sola ꝓpositione
sicut iam dictum ẽ. quȩ ita constat. Si tẽpestas
uitanda ẽ. ñ ẽ nauigatio requirenda. Ex so¬
la assumptione ut ẽ illud si inimicus ẽ. occi¬
dit. In imicus autem ẽ. et quia illi deest con¬
clusio. enthimema uocatur. Sequitur epiche¬
rema descendens de ratiocinatione. latior et
ex secutior rethoricis sillogismis. latitudine
distans et ꝓductione sermonis a dialecticis
sillogismis: ꝓpter quod rethoribus datur.
Hic autem constat modis tribus. Primus mo-¬

Expanded text:
exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere.' exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere.' Collectiuum est cum in unum quae argumentata sunt colliguntur, sicut ait Cicero pro Milone: 'Quem igitur cum gratia noluit, hunc uoluit cum aliquorum querella, quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus, hunc iniuria, alieno tevit occidere'. Praeterea secundum Victorinum enthymematis est altera definitio ex sola propositione, sicut iam dictum est, quae ita constat: Si tempestas vitanda est, non est navigatio requirenda. Ex sola adsumptione, ut edit; inimicus autem est. Et quia illi deest conclusio, enthymema vocatur. 16. Sequitur epicherema, descendens de ratiocinatione, latior et exsecutior rhetoricus syllogismus, latitudine distans, et productione sermonis a dialecticis syllogismis, propter quod rhetoribus datur. Hic autem constat modis tribus: primus mo
Abbreviated transcription (Latin):
dialecticis conuenire iudicatũ ẽ. Ratiotinatio¬
nis modi st̃ duo. pͥmus enthimema: qui ẽ imꝑ¬
fectus sillogismus atq rethoricus. Secundus
epicerema qui ẽ in rethoricus et latior sillogis¬
mus. Enthimematis menbra sunt quinq.
pͥmum conuincibile. secundum ostentabile.
tercium sententiale. quartũ exemplabile. qͥn¬
tum collectiuum. Conuincibile ẽ quod eui¬
denti ratione conuincit. sicut fecit cicero ꝓmi
lone. Eiis gͥ mortis sedetis ultores. ciiꝰ uitam
si putetis ꝑ uos restitui posse: noletis. Osten¬
tabile. ẽ. quod certa rei demonstratione constͥn¬
git. sicut cicero in catilina. hic tamen uiuit.
immo etiam in senatum uenit. Sententiale ẽ
quod sententia generalis addicit. ut apud te-¬
rentium. obsequium amicos ueritas odium
parit. Exemplabile ẽ quod alicuius exempli
comparatione euentum similẽ cõminatur. sic̃
cicero in philippicis. Te miror antoni quoꝵ

Expanded text:
dialecticis convenire judicatum est. 8. Ratiocinatiodialecticis convenire judicatum est. 8. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthymema, qui est imperfectus syllogismus, atque rhetoricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoricis latior syllogismus. 9. Enthymematis membra sunt quinque: primum convincibile, secundum ostentabile, tertium sententiale, quartum exemplabile, quintum collectivum. denti ratione conuincit, sicut fecit Cicero pro Milone: 'Eius igitur mortis sedetis ultores, cuius uitam si putetis per uos restitui posse, nolitis. Ostentabile est quod certa rei demonstratione constringit, sicut Cicero in Catilinam: 'Hic tamen uiuit. Viuit? Immo etiam in senatum uenit.' Sententiale est quod sententia generalis adicit, ut apud Terentium: 'Obsequium amicos, ueritas odium parit.' Exemplabile est quod alicuius exempli comparatione euentum simile comminatur, sicut Cicero in Philippicis, 'Te miror, Antoni, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
captat ad sensionem eius cum quo instituta
est. siue inter philosophos. siue inter rethores.
siue inter sermocinantes. Propositio inducti¬
onis ẽ. quȩ similitudines concedendę rei ne¬
cessario unius inducit aut plurium. In latio
inductionis ẽ quȩ et assumptio dicitur: que rẽ
de qua contenditur et cuius causȩ similitudines
habitȩ sunt introducit. Conclusio inductionis
est quȩ aut concessionem illationis confirm at.
aut quid ex ea conficiatur declarat. Ratio ei¬
natio ẽ oratio qua id de quo ẽ questio cõꝓbatur.
Enthimema igitur latine interp̃tatur mentis
conceptio. quemͦ imꝑfectum sillogismũ solent
artigrafi nuncupare. Nam in duabus partibꝰ
eius argum̃ti forma consistit. quando id quod
ad fidem ꝑtinet faciendam. utitur sillogismoꝵ
lege preterita. ut ẽ illud si tẽpestas uitanda ẽ.
ñ ẽ igitur nauigandũ. Ex sola enim ꝓpositione¬
constat eẽ ꝑfectum. unde magis rethoribꝰ quã

Expanded text:
captat adsensionem eius, cum instituta captat adsensionem eius, cum instituta est, sive inter philsiue inter sermocinantes. Propositio inductionis est quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit aut plurium. Illatio inductionis est, quae et assumptio dicitur, quae rem de qua contenditur, et cuius causa similitudines habitae sunt, introducit. Conclusio inductionis est quae aut concessionem illationis confirmat, aut quid ex ea conficiatur ostendit. Ratiocinatio est oratio, qua id de quo est quaestio comprobamus. Enthymema igitur est quod Latine interpretatur mentis conceptio, quam imperfectum syllogismum solent artigraphi nuncupare. Nam in duabus partibus haec argumenti forma consistit, quando id quod ad fidem pertinet faciendam utitur, syllogismorum lege praeterita, ut est illud: 'Si tempestas uitanda est, non est igitur nauigandum.constat esse perfectum; unde magis rhetoribus quam
Abbreviated transcription (Latin):
illogismus grece latine argum̃tatio apꝰ¬
pellatur. Argumentatio autẽ dicta ẽ
quasi argutȩ mentis oratio: qua inuentum
ꝓbabile exequimur. Sillogismus gͥ ẽ ꝓpositi¬
onis et assumptronis confirmationisq extte¬
ma conclusio. aut ex ambigentis incerto: aut
ex fidutia comꝓbantis. Constat enim tribus
partibus. ꝓpositione. ad sumptione. conclusio¬
ne. ꝓpositione. ut puta quod bonum ẽ. tur¬
pem usum habere ñ potest. Consensit audiens.
adsumpsit ille. Pecuniam̃ turpem usum halie.
Concluditur. Eigo pecunia bonum ñ est:
Sillogisiis autem ñ solum rethores sed maxi-¬
me dialectici utuntur. licet apłs sepe ꝓponat.
ad sumat confirmet. atq concludat. quȩ ut
diximus ꝓprie artis dialecticȩ. et rethoricȩ st̃.
Sillogismorum apud rethores pͥncipalia gene¬
ra duo sunt. inductio et ratiocinatio. Indu¬
ctionis menbra sunt tria. Prima ꝓpositio.
secunda in latio. quȩ et adsũptio dicitur. Ter¬
cia conclusio. Inductio ẽ quȩ rebus ñ dubiis

Expanded text:
llogimus grece, latine, argumentatio appellatur. Argumentatio autem dicta est, quasi argutprobabile exequimur. Syllogismus igitur est propositionis et adsumptionis confirmationisque extrema conclusio aut ex ambigentis incerto, aut ex fiducia conprobantis. Constat enim tribus partibus: propositione, adsumptione, conclusione. Propositione, ut puta, quod bonum est, turpem usum habere non potest'. Consensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. Concluditur, 'ergo pecunia bonum non est'. Syllogismis autem non solum rhetores, sed maxime dialectici utuntur, licet Apostolus saepe proponat, adsumat, confirmet atque concludat: quae, ut diximus, propriae artis Dialecticae et Rhetoricae sunt. Syllogismorum apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio et ratiocinatio. Inductionis membra sunt tria: prima propositio, secunda inlatio, quae et adsumptio dicitur, tertia conclusio. Inductio est, quae rebus non dubiis
Abbreviated transcription (Latin):
formentur. circum actis undiq quatuor tabulis.
Canalis. ab eo quod cauasit. in modum canne sane
canalem melius genere feminino quam masculino
fundant et mittant. Nlam stola grece emittere
est. Eorme earum ꝓ magnitudine aquȩ : et capaci¬
tatis modo fiunt.

Expanded text:
formentur, circumactis undique quatuor tabulis. formentur, circumactis undique quatuor tabulis. Canalis, eamdem melius genere feminino quam masculino fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae, et capacitatis modo fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nominata. id est quadratis lapillis ꝑ diminutionẽ.
Bases. fulturȩ sunt columnarum : quȩ a fundam̃to
consurgunt. et suꝑpositȩ fabricȩ sustinent pondꝰ.
Bases autem nomen petrȩ est fortissimȩ. syro sermo¬
ne. Columnȩ ꝓ longituditie et rotunditate uocatȩ.
in quibus totius fabricȩ pondus erigitur. Antiqua
ratio erat columnarum altitudinis. tertia pars la¬
titudinum. Qenera rotundarum quatuor doricȩ.
ionice. tuscanice. corinteȩ. mensura crassitudinis
et altitudinis inter se distantes. Quintũ genꝰ
ẽ earum quȩ uocantur atticȩ quaternis angulis.
aut amplius paribus laterum interuallis. Capito¬
lia dicta sunt: quod sint colum narum capita. sicut
suꝑ collum capiit. Epistilia sunt: quȩ suꝑ capitella
columnarum ponuntur. et ẽ grecum id est super
missa. Legulȩ quod tegant edes. et unbrices qͦd
accipiant imbres. Lateres et laterculi: quod lati

Expanded text:
nominata, id est, quadratis lapillis per diminutionem. nominata, id est, quadratis lapillis per diminutionem. Bases fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superpositae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarsuper collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, et est Graecum, id est, super missa. Tegulae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. 16. Lateres, et laterculi, quod lati
Abbreviated transcription (Latin):
lucida: eo quod lumine accepto ꝑ arcum resplendeat.
sed utrum absidam an absidem dicere debeamus. hoc
uerbi genus ambiguum quidam doctorum existimant.
Testudo ẽ camera templi obliqua: nam in modum
testudinis ueteres templorum tecta faciebant. quȩ idõ
sic fiebat ut celi imaginem redderet: quod constat
ẽẽ conuexum. Alii testudinem uolunt eẽ locum
in parte atrii aduersum uenientibus. Arcus dicti.
quod sint arta conclusione curuati: ipsiet fornices.
Pauimenta originem apud grecos habent. elaborata
arte picturȩ. Li tostrota paruulis crustis ac tessellis
tinctis in uarios colores. Uocata autem pauimenta.
eo quod paueantur. id est cedantur: unde et pauor
quia cedit cor. Ostracus ẽ pauimentũ testatium :¬
eo quod fractis testis calce admixta feriatur. Testa
enim greci: ostra dicunt. Compluuiũ dictum : quia
aquȩ a partibus quȩ oura sunt eo conueniunt.Tes
sella sunt. e quibus domicilia sternuntur: a tesseris

Expanded text:
lucida, eo quod lumine accepto per arcum resplendeat. lucida, eo quod lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debeamus, hoc verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua. Nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant; quae ideo sic fiebant ut caeli imaginem redderet, quod constat esse convexum. Alii testudinem volunt ein parte atrii adversa venientibus. Arcus dicti, quod sint arta conclusione curvati, ipsi et fornices. Pavimenta originem apud Graecos habent elaborata arte picturae, lithostrota parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores: vocata autem pavimenta eo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaeo quod fractis testis calce admixta feriatur; teste enim grece ostra dicuntur. Compluvium dictum, quia aque partes que cirsellae sunt, e quibus domicilia sternuntur, a tesseris
Abbreviated transcription (Latin):
Undamentum dictum. quod fundus sit domui.
idem et cementum a cedendo dictum. quod eras¬
so lapide surgat. Paries noncupatus. quia semꝑ duo
sunt pares : uł a latere uł a fronte. Siue enim̾ tetra¬
gonum siue exagonum sit : qui se conspiciunt expari
erunt. Aliter enim structura facta deformis ẽ. Pari
etinas dicimus quasi parietum ruinas. Sunt enim
parietes stantes sine tecto. et sine habitantibꝰ. Angulꝰ.
quod duos parietes in unum coniungat. Culmina di¬
cta sunt: quia apud antiquos tecta culmo tegebant᷑.
ut nunc rustica. Hinc tecti summitas culmen dici-¬
tur. Camerȩ sunt uolumina introrsum respicien¬
est. Laquearia sunt quȩ cameram subtegunt: et or¬
nant : quȩ et lacunaria dicuntur. Principaliter
autem lacus dicitur. ut lucilius. Resultant ȩdesq
lacusq. Quius diminutio lacunar facit: ut oratiꝰ.
Neq aureum mea renitet in domo lacunar. lnde
fit alia diminutio lacunarium: et ꝑ antisticon laque¬
arium facit. Absida greco sermone. latine interp̃tat᷑

Expanded text:
undamentum dictum quod fundus sit domui. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Paries nuncupatus quia semper duo sunt pares, vel a latere vel a fronte. Sive enim tetragonum sive hexagonum sit, qui se conspiciunt ex pari erunt. Aliter enim structura facta deformis etinas dicimus quasi parietum ruinas, sunt enim parietes stantes sine tecto et sine habitantibus. Angulus, quod duos parietes in unum coniungat. Culmina dicta sunt, quia apud antiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rustica, hinc tecti summitas culmen dicitur. Camere sunt volumina introrsum respicienest. Laquearia sunt, quae cameram subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquea
Abbreviated transcription (Latin):
neraliter usus uocabula ista corrumpit. Claustra.
ab eo quod claudantur dicta. Fenestre sunt quibus
pars exterior angusta. et interior diffusa est: quales
in horreis uidemus. dictȩ eo quod lucem fenerent. Lux
enim grece fos dicitur: uł quia ꝑ eas intus positus ho¬
mo foras uidet. Alii fenestram putant dictam. eo qͦd
doniui lucem ministret. compositum nomen ex greao
latinoq sermone. Fos enun grece lux ẽ. Cardo est lo¬
cus in quo ostium uertitur: et semꝑ mouetur. dictꝰ
ap otoy cardias. quod quasi cor hominem totum: ita
ille cuneus ianuam regat ac moueat. unde et ꝓuer¬
biale ẽ in cardine remẽẽ. Limina ostiorum dicta :
eoquod transuersa sint ut limes. et ꝑ ea sicut in agro
aut introeatur. aut foras eatur. Postes quasi postet
domum ingrediamur. Et postes eo quod post ostiũ
stent.

Expanded text:
neraliter usus vocabula ista corrupit. 5. Claustra, neraliter usus vocabula ista corrupit. 5. Claustra, ab eo quod claudantur dicta. 6. Fenestrae sunt quibus pars exterior angusta, et interior diffusa est, quales in horreis videmus, dictae, eo quod lucem fenerent. Lux enim Graece φῶς dicitur, vel quia per eas intus positus homo foras videt. Alii fenestram putant dictam eo quod domni lucem ministrat, compositum nomen ex Graeco Latinoque sermone, φῶς enim Graece lux est. 7. Cardo est locus in quo ostium vertitur et semper movetur, dictus ἀπὸ τῆς καρδίας, quod quasi cor hominem totum, ita ille cuneus januam regat, ac moveat. Unde et proverbiale est: In cardine rem esse. 8. Limina ostiorum dicta, eo quod transversa sint, ut limes; et per ea sicut in agro, aut introeatur, aut foras eatur. 9. Postes, et Antae, quasi post, edomum ingrediamur. Postes, eo quod post ostium stent.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quem ingredimur et admittimur. Uestibu¬
lum est uł aditus domus priuatȩ. uł spatium ad¬
iacens edibus publieis. Et uestibulum dictum: eo
quod eo uestiuntur fores: aut quod additum tecto
uestiat. aut obstando. Porticus. quod transitus sit
magis quam ubi standum sit: quasi porta. et por¬
ticus eo quod sit aꝑtus. Lanua ab iano quodam appel¬
latur: cui gentiles omnem introitum uł exitum. sacra.¬
uerunt. Unde et lucanus. Ferrea belligeri cõpescat
limina iani. Est autem ianua pͥmus domus ingressꝰ.
cetera intra ianuam ostia uocantur. Generaliter ostiũ
est ꝑ quod ab aliquo arcemur ingressu: ab obstandodi¬
ctum. siue ostium quia ostendit aliquid intus. Alii
aiunt ostium appellari. quia hostem moratur. Ibi enĩ
aduersariis nos obicimis hinc et ostia tiberina: quia
hostibus sunt opposita. Fores et ualuȩ claustra st̃.
sed fores dicuntur quȩ foras. ualuȩ quȩ intus reuol¬¬
uuntur. et duplices complicabilesq sunt. Sed ge¬

Expanded text:
 quem ingredimur et admittimur. Vestibulum est vel aditus domus privatae, vel spatium adiacens aedibus publicis. Et vestibulum dictum eo quod eo vestiuntur fores, aut quod aditum tecto vestiat, aut ab stando. Porticus, quod transitus sit magis quam ubi standum sit, quasi porta; et porticus, eo quod sit apertus. Ianua a Iano quodam appellatur, cui gentiles omne introitum vel exitum sacraverunt. Unde Lucanus 1, 62: Ferrea belligeri conpescat limina Iani. Est autem primus domus ingressus; cetera intra ianuam ostia vocantur genest, per quod ab aliquo arcemur ingressu, ab obstando dictum, sive ostium, quia ostendit aliquid intus. Alii aiunt ostium appellari quia hostem moratur. Ibi enim nos adversariis objicimus, hinc et Ostia Tiberina, 227 quia hostibus sunt opposita. Fores et Valvae claustra sunt; sed fores dicuntur quae foras, valvae quae intus revolvuntur, et duplices complicabilesque sunt. Sed ge
Abbreviated transcription (Latin):
umeri .i. aut discreti sunt .ii. aut con¬
tinentes. iste diuiditur sic. i. linealis.
est. quia discretis monadibus continetur
ut uerbi grã.iii.iiii.u.ui. et reliqui.
Continens numerꝰ. ẽ. qui coniunctis mo¬
nadibꝰ continetur ut uerbi grã. ternarius
numerus si in magnitudine̾ intelli gatur
id ẽ. in linea. aut spatium aut solidũ dici¬
tur. Continens similit̃ quaternarius et
quinariꝰ numeri. Linealis numerus ẽ
qui inchoans amonade linealit̃ scribit᷑
usq ad infinitum. unde alfa ponitur: ꝓ
designatione linearũ. qm̃ hȩc littera unũ
significat apud grecos. Ia a a Suꝑ¬
ficialis numerus. ẽ. qui ñ solum longitudi¬
ne sed et latitudine continetur. ut trigonꝰ
quadratus quinquiangulus. uł cireula.¬
tus numeri. et ceteri quiꝰ semꝑ in planope¬
de id ẽ. suꝑficie continentur.
TRIGouus numeRus ẽ ita.

Expanded text:
umeri, aut discreti sunt, aut continentes. Iste dividitur sic, primus linealeut verbi gratia III. IV. V. VI. et reliqui. Continens numerus est, qui coniunctis monadibus continetur; ut verbi gratia ternarius numerus in magnitudine intellegatur, id est in linea, aut spatium aut solidum dicitur continens: similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est, qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos. Superficialis numerus est, qui non solum longitudine, sed et latitudine continetur, ut trigonus, quadratus, quinqueangulus vel circulatus numeri, et ceteri, qui semper in plano pede, id est superficie continentur. Trigonus numerus est ita.
Abbreviated transcription (Latin):
Solet repleri leticia interior homo ac spiritalis
cum inquisitione fungitur amantis ob
id uelle meum ẽ mi dñe reuerentissime. ni¬
si culparum mearum maceria obsistat. et
benigne te inquisitionem meã amplecti. et
querelarum calumniã pacient᷑ accipere. U¬
trumq enim ago. et officium inquisitionis
ꝑsoluo: et tibi contra te causarum mearum
necessitates dirigo. Quod ut benignissime au¬
ditui tuo admittas. in ingressu huius dictati¬
onis portuq ꝓstratus. peto a culmine ur̃i a¬
postolatus. et quam quã uacillet calũpnię
obiectio. ubi lacrimarum ẽ intercessio. cũ
lacrimȩ ñ sint signa calumniȩ: et tam̃ sint
opto et lacrimabiles calũnię. et calũniabi¬
les lacrime. sed utrumq ꝓlicentiosa amoris
prȩsumptione: ñ autẽ ꝓ arrogantiȩ temeri¬
tate. Sed iam causam erordiar. Septimũ nisi
fallor annum tempora girant. ex quo memi¬
nime libros ate conditos originũ postulasse
et uario diuersoq modo et pꝰsentem me¬

Expanded text:
Solet repleri laetitia homo interior ac spiritualis, cum inquisitione fungitur amantis: ob id velle meum est, mi domine reverentissime, nisi culparum maceria mearum obsistat, et benigne te inquisitionem meam amplecti, et querelarum calumniam patienter accipere. Utrumque enim ago, et officium inquisitionis persolvo, et tibi contra te causarum mearum necessitates dirigo, quod ut benignissime tuo auditui admittas, in ingressu hujus dictationis portuque prostratus peto a culmine vestri apostolatus: et quanquam vacillet calumniae objectio, ubi lacrymarum est intercessio, cum lacrymae non sint signa calumniae, tamen sint opto et lacrymabiles calumniae, et calumniabiles lacrymae. Sed utrumque pro licentiosa amoris praesumptione, non autem pro arrogantiae temeritate. Sed jam causam exordiar. Septimum, ni fallor, annum tempora gyrant ex quo me memini libros a te conditos Originum postulasse, et vario diversoque modo praesentem
Abbreviated transcription (Latin):
citur salua ꝓpositione actionis eius. Precium
uocatum eo quod priꝰ eum damus: ut ꝓ eius uice
rem quam appetimus possidere debeamus. Cõ¬
mercium dictum a mercibus. quo nomine res
uenales appellamus. Unde mercatus dicitur
cetus multoꝵ hominum: qui res uendere uł
emere solent. In tegri restitutio ẽ. causȩ uł rei
reparatio. Causa redintegratur. quȩ ui pote¬
statis expleta ñ ẽ. Res redintegratur. quȩ ui
potestatis ab lata atq exorta ẽ
De criminibꝰ in lege conscriptis

Expanded text:
citur, salva propositione actionis eius. Pretium citur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. De criminibus in lege conscriptis
Abbreviated transcription (Latin):
tabula. Usus quo inre instructa utimur.
ut baculo inniti. in codice legere. in tabula
ludere. sed et ipse fructus agrorum. quia eo
utimur usus uocatur. Hȩc sunt illa tria.
Nͥsus. fructꝰ autem uocatus. quia in solo usu
habetur eius fructꝰ. manente apud alium iure.
U sucapio ẽ adeptio dominii ꝑ continuationẽ
iuste possessionis uel bienuii. aut alieuius
temporis. Mancipatio dicta ẽ. quia manu res
capitur. Unde oportet eum qui mancipiũ acci¬
pit. comprehendere idipsum quod ei mancipio
datur. Cessio est propriȩ rei concessio: sicut
est illud cedo iure ꝓpinquitatis. Cedere enim
dicimus quasi concedere. id.ẽ. quȩ ꝓpria sunt.
Nam aliena restituimus. ñ cedimus. Nam ce¬
dere ꝓprie dicitur. qui contra ueritatem alteri
consentit. Ut cicero cessit inquit amplissi¬
mi uiri auctoritati. uel potius paruit. Inter¬
dictum. ẽ. quod a iudice ñ in ꝑpetuum. sed pro
reformando iomento ad tempus: interun di¬

Expanded text:
tabula. Usus, quem in re instructa utimur, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut CiceroLigar. 7, 22: 'Cessit' inquit 'amplissimi viri auctoritati, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim di
Abbreviated transcription (Latin):
Unde. qui habet arram ñ reddit sicut pignꝰ.
sed desiderat plenitudinem: et dicta arra are
ꝓ qua traditur. Item inter pignus. fidutiam.
et ipotetam.hoc inter est. Pignus ẽ enĩ quod
ꝓpter rem creditam obligatur. cuius rei pos¬
sessionem solam ad tempus consequitur creditor.
Ceterum dominium penes debitorem ẽ. fiducia
est cum resaliqua sumende mutuȩ pecuniȩ
grã uł mancipatur uł in iure ceditur. Ipote¬
t᷑a ẽ cum res cõmodatur sine depositione pig¬
neris. pacto uel cautione sola interueniente.
Momentum dictum a temporis breuitate.
ut quam cito quã statim saluo negotio refor¬
metur. nec in nullam moram ꝓduci debeat
quod repetitur. sicut nec ullum spatium est
momenti cuiꝰ tam breuis ẽ temporis punctꝰ.
ut in aliquam morã nullomodo ꝓducatur.
Instrumentũ ẽ unde aliquid construimus.
ut cultrus. calamꝰ ascia. Instructum quod ꝑ
instrumentum efficitur: ut baculus. codex.

Expanded text:
unde qui habet arram non reddit sicut pignus, unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex,
Abbreviated transcription (Latin):
est incrementum fenoris. ab usu aeris crediti
noncupata. Commodũ ẽ id quod nr̃i iuiris
ẽ. et ad alios temporaliter trans latum ẽ comodo
tẽporis. quandiu apud eum sit. unde et cõmo¬
tor rogatus ꝑmirtit debitorem in possessione
fundisibi obligati demorari et ex eo fructus
capere. et dictum p̃carium quia p̃ce aditur.
quasi preceadium. R. ꝓ.d. littera cõmutata.
Mutuum appellatum ẽ. quia id quod a
me tibi datur ex ineo tuum fit. Depositum
est pignus commendatum ad tẽpus quasi diu
positum. deponere autem quis uidetur. cum
aliquid metu furti incendii. naufragii. aptid
alium custodiȩ causa deponit. Int̃ est autẽ
in loquendi usu inter pignus et arram. Nã
pignus ẽ quod datur ꝓpter rem creditam.
quȩ dum redditur statim pignus aufertur.
Arra uero ẽ quȩ pͥmum ꝓ re bonȩ fidĩ con¬
tractu empta. ex parte datur. et postea com¬
pletur. Est enim arra cõplenda ñ auferenda.

Expanded text:
est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nsis Commodatum est quod nostri iuris est et ad alios temporaliter translatum est, cum modo temporis quamdiu apud eum sit, unde et commotor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda;
Abbreviated transcription (Latin):
dictum in quibus ueterum constabat uniuer¬
sa substantia. Bonorum possessioius possessio¬
nis certo ordine certoq titulo adquisita. In¬
testata hereditas quȩ testam̃to scripta ñ est.
aut si scripta sit. iure tamen nequaquã est
edita. Caduca inde dicuntur: quia eius here¬
des ceciderunt. Familia erciscunde ẽ diuisio
hereditatis inter heredes. Ereiscunde enim
apud ueteres diuisio nuncupabatur. Cõmuni
diuidendo ẽ int̃ eos quibus comunis res est.
quȩ actio iubet postulantibus his arbitrum
dari cuius arbitratu res diuidatur. Finium
regendorum actio dicta. eo quod ꝑ eam regant᷑
fines utriq ne dissipentur. dum modo nͦꝰ angu¬
stiore quinq pedum loco. ea controuersia sit.
Locatio ẽ resad usum data cum diffinitione
mercedis. Conductio ẽ res in usum accepta cũ
constituta mercede. Rescredita ẽ quȩ in obli¬
gationem ita deducta ẽ. ut ex tempore quo
contrahebatur certum sit eam deferre. Usura

Expanded text:
dictum, in quibus veterum constabat univerdictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familia herciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura
Abbreviated transcription (Latin):
ereditas ẽ res que morte alicuius ad quẽ¬
piam ꝑuenit uel legato testamento. uł¬
ꝑ ossessione redẽpta. Dict᷑a autem hereditas a
rebus additis siue ab aere. quia qui possidet
agrum  et censum soluit inde et res. Res
sunt que in nr̃o iure consistunt. Iura autẽ
sunt quȩ a nobis iuste possidentur: nec alie¬
na sunt. Dicta autem res a recte habendo.
ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possi¬
detur quod recte. Hoc recte quod bene. Quod
autem male possidetur: alienum ẽ.Male
autem possidet qui uel sins male utitur: uel
aliena p̃sumit. Possidet autem iuste. qui ñ
in retitur cupiditate. Qui autẽ cupiditate
tenetur: possessus ẽ ñ possessor. Bona sunt
honestorum seu nobilium. quȩ ꝓinde bona
dicuntur. ut ñ habeant turpem usum: sed ea ho-¬
mines ad res bonas utantur. Peculium ꝓprie mino¬
rum ẽ ꝑsonarũ siue seruoꝵ. Nam petulium ẽ qͦd
pater uł dominus filium suũ uł seruũ ꝓsuoiure
tractare patitur. Peculium autẽ apecu̾dibus

Expanded text:
ereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod iuste, hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. Peculium proprie minorum est personarum sive servorum. Nam peculium est quod pater vel dominus filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus
Abbreviated transcription (Latin):
sicut autem scdm corpus si ponderis sui ordinem te¬
feriora sunt omnia tristitiora. Vnde et greca ling
origo nominis quo appellatur inferus. ex eo quod ni¬
chil suaue habeat. resonare ꝑhibetur. Sicut autem cor
animalis in medio est: ira et inferus in medio terrȩ
ẽẽ ꝑhibetur. Unde et in euangłio legimus in corde ter-¬
rȩ. Philosophi autem dicunt quod inferi ꝑ eo dicun-¬
tur: quod animȩ hinc ibi feruntur.
ET PLICIT LIBERQUIRT .X¬

Expanded text:
Sicut autem, secundum corpus, si ponderis sui ordinem teSicut autem, secundum corpus, si ponderis sui ordinem teritum, inferiora sunt omnia tristiora. Unde et in Graeca lingua origo nominis, quo appellatur inferus, ex eo quod nihil suave habeat, resonare perhibetur. 11. Sicut autem cor animalis in medio est, ita et infernus in medio terrae esse perhibetur. Unde et in Evangelio legimus: In corde terrae. Philosophi autem dicunt quod inferi pro eo dicantur, quod animae hinc ibi ferantur.vocabulo designatur. Duplicem autem e
Abbreviated transcription (Latin):
pecus est fossa sub terra qua prespici potest.Spe¬
lea grece: spelunca latine. Spiracula appella¬
tã omnia loca pestiferi sp̃s: quem greci paronia appel¬
lant. uł acerontea. etiam uarro spiraculum dicit. Hu¬
iuscemodi locum et spiracła ex eo dicuntur loca qua
terra spm̃ edit. Hiatus preruptio terre profunda.
quasi hitus. Proprie autem hiatus est omnis oris aꝑtio.
trans lata a feris. quarum auiditas oris ad aꝑtionem mon¬
stratur. Pro fundum proprie quasi cuiꝰ porrosit fundus
abusiue autem ꝓfundum uł sursum uł deorsum di
nimie altitudinis nomen ẽ: et dictum baratrum quasi
uorago. atra scilicet a profunditate. Erebus inferorũ
cia dicta. eo quod tristes faciat: uł quod tristiciã gignat.
Cocitus locus inferi de quo iobita loquitur. Cocitus
autem nom̃ aecepit greca interp̃tatione. a luctu et ge¬
mitu. Tartarus. uł quia omnia illic turbata sunt.
id est a tremore frigoris quod est algere et rigere. scili.

Expanded text:
pecus est fossa sub terra qua prospici potest; σπήλαια Graece, speluncae Latine. Spiracula appellata omnia loca pestiferi spiritus, quae Graeci Χαρώνεια appellant vel Ἀχερόντεια. Etiam Varro spiraculum dicit huiuscemodi locum; et spiracula ex eo dicuntur loca qua terra spiritum edit. Hiatus praeruptio terrae profunda, quasi itus. Proprie autem hiatus est hominis oris apertio, translata a feris quarum aviditas oris adapertione monstratur. Profundum proprie quasi cuius porro sit fundus. Abusive autem profundum vel sursum vel deorsum dicnimiae altitudinis nomen est: et dictum baratrum quasi vorago atra, scilicet a profunditate. Erebus inferorum tia, dicta, eo quod tristes faciat vel quod tristitiam gignat. Cocytus locus inferi, de quo Iob ita loquitur . . . Cocytus autem nomen accepit Graeca interpretatione, a luctu et gemitu. Tartarus vel quia omnia illic turbata sunt, ῆς ταραχῆς, id est a tremore frigoris, quod est algere et rigere, scil
Abbreviated transcription (Latin):
defixum funes nauium inligantur. De quo enniꝰ.¬
Tonsilla sapiunt configunt litus aduncas. An¬
chora dens ferreus. ex greca ethimologia nomen du¬
cit : quod quasi hominis manus comprehendat uł
scopulos uł arenas. Nam manus grece Ryra dicit᷑.
apud hebreos autem aspirationem non habet. Nam
ancira dicitur. Unde et apudmaiores sine aspiratio¬
ne proferebatur. Puluini sunt machine quibus na¬
ues deducuntur. et subducuntur in portũ. Pons.
scala nauium.

Expanded text:
defixum funes nadefixum funes na499: Tonsillas apiunt, configunt litus, aduncas. Anchora dens ferreus ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus conprehendat vel scopulos vel arenas. Nam manus Graece κυρα dicitur: apud Graecos autem aspirationem non habet, nam ἄγκυρα dicitur; unde et apud maiores sine aspiratione proferebatur. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons, scala navium.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tropum. Malus est arbor nauis: qua uela sustinen-¬
tur. Malus autem dictus. quia habet instar mali
in summitate. uł quia quasi quibusdam malleolis
ligneis cingitur. quorum uolubilitate uela facilius
el euantur. Modius est cui arbor insistit: obsimili¬
tudinem mensuralis uasis dictus. Carceria sunt in
cacumine arboris trocleȩ quasi.f. littera ꝑ quas
funes trahuntur. Cuna. Lucida confulgent
alti carceria mali. Trocleȩ autem uocatȩ quodro¬
tulas habeant. Trocos en un grece rota dicitur. Pa¬
rastate stipites sunt pares stantes quibus arbor
sustinetur. Cato. Malum deligatum parastate
uinctȩ. Clauus ẽ quoregitur gubnaculum: de
quo ennius. Ut clauum rectum teneam nauemq
gub̃nem. Porticulus malleus in manu portatur. quo
modus signumq datur remigantibus. De quo plau-¬
tus. Ad loquendum atq tacendum tute habes
porticulum. Aportando igitur porticulus. Ton
silla uncinus ferreus uł ligneus. ad quem in littore

Expanded text:
per tropum. Malus est arbor navis qua vela sustinenper tropum. Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibus arbor sustinetur. Catoinc. 18: 'Malum deligatum, parastatae vinctae.' Clavus est quo regitur gubquo Ennius: Ut clavum rectum teneam, navimque gubernem. 13. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus. De quo Plautus: Ad loquendum, atque ad tacendum tute habeas porticulum. A portando igitur porticulsilla uncinus ferreus vel ligneus, ad quem in littore
Abbreviated transcription (Latin):
uppis posterior pars nauis est. quasi post:
ꝓra anterior quasi priora. Cumba locus imꝰ
nauis. quod aquis incumbat. Carina a currendo
dicta. quasi currina. forinauium latera concaua.
a ferendo onere dicta: siue tabulata nauium quȩ
steruuntur. dicta ab eo quod incessus ferant. uł
foris emineant. De quibus uirgilius. Laxatq
foros. Columbaria in summis lateribus nauium
loca concaua. ꝑ quȩ eminent remi. dicta credo qͦd
sint similia latibulis columbarum in quibus ni
remiges hortator accedit. De qua ennius. Multa
foro ponent et agea longa repletur. Transtra st̃
tabulȩ ubi sedent remiges: qͦd in tranuerso sint
dicta : quȩ uirgilius iuga appellat. Remi a remo
uendis et decutiendis fluctibus dicti: sicut ton¬
sores a tondendis et decutiendis capillis. Palmu
la est extrema latitudo remi a palma dicta qua
mare impellitur. Antempnȩ autem dictȩ. qͦd
ante amnem sint posite: preterfluit enim eas amnis
Cornua extremȩ partes antemnarum sunt dictę

Expanded text:
uppis posterior pars navis est, quasi post. Prora anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. 420 2. Fori navium latera concava a ferendo onere dicta, sive tabulata navium, quae sternuntur. Dicta, ab eo quod incessus ferant, vel foris emineant. De quibus Virgilius: Laxatque foros. 3. Columbaria, in summis lateribus navium loca concava, per quae eminent remi, dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum, in quibus nidremiges hortator accedit. De qua Ennius: Multa foro ponet, et Agea longa repletur. 5. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in transverso sint, dicta, quae Virgilius juga appellat. 6. Tonsae remi a removendis et decutiendis fluctibus dicti, sicut tonsores a tondendis et dela est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes antemnarum sunt, dictae
Abbreviated transcription (Latin):
miliaria dicimus: greci stadia. galli leuuas.
egiptii. signes. perse parasangas. Sunt autem propͥo
queq spatio. Miliarium mille passibus terminatur.
et dictum miliarium quasi mille adium: habens
quinq pedes milia. Leuua finitur passibus mille
quingentis. Stadium octaua pars miliariĩ est. con¬
lemstatuisse dicunt. eumq eo spatio det̃minasse.
quod ipse sub uno spu confecisset. ac prouide sta.¬
dium appellasset: quoniam in fine respirasset si¬
mulq et stetisset. Uia est qua potest ire uehiculũ:
et ua dicta a uebiculorum incursu. Nam duos actus
capit: ꝓpter euntium et uenientium uehiculorum
occursum. Omnis autem uia aut publica est: aut p̾
populo patet. Hȩc ut ad mare aut ad opida ꝑtinet.
Priuata ẽ: quȩ uicino municipio data ẽ. Strata
dicta quasi uulgi pedibus trita. Lucretius. Stra¬
taq iam uulgi pedibus detrita. uiarum. ipsa est
et dilapidata. id est lapidibus strata. Primi autẽ
poenidicuntur lapidibus uias strauisse: postea

Expanded text:
miliaria dicimus, Graeci stadia, Galli leugas, Aegypti schoenos, Persae parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio. Miliarium mille passibus terminatur; et dictum miliarium quasi mille adium, habens pedes quinque milia. Leuga finitur passibus mille quingentis. Stadium octava pars miliarii est, conprimum Herculem statuisse dicunt, eumque eo spatio determinasse quod ipse sub uno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse quoniam in fine respirasset simulque et stetisset. Via est qua potest ire vehiculum; et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit, propter euntium et venientium vehiculorum occursum. Omnis autem via aut publica est aut privpopulo patet. Haec aut ad mare aut ad oppida pertinet. Privata est quae vicino municipio data est. Strata dicta quasi vulgi pedibus trita. Lucretius1, 315: Strataque iam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et delapidata, id est lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse; postea
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniis p̃dicant. Hanc enim pͥmam lane¬¬
Fici usum monstrasse. Hanc eciam telam ordisse. et
colorasse lanas ꝑhibent: oliue quoq hanc dicunt inuen¬
tricem. et fabricȩ multarum q artium reꝑtricem.
Idõq illi uulgo opifices supplicant: sed hoc poetice fin¬
gitur. Non enim minerua istarum artium princeps
est : sed quia sapientia in capite ee dicit᷑ hominis. et
minerua de capite iouis nata fingitur. hoc ẽ ingeniũ.
ideoq sensus sapientis qui inuenit omnia in capite ẽ.
Ldõ et de artium minerua dicitur: quia nichil excellen¬
tius ẽ ingenio quo reguntur uniuersa.¬
ueste sacerdotali in

Expanded text:
ingeniis praedicant. Hanc enim primam lanificii usum monstrasse, hanc etiam telam ordisse et colorasse lanas perhibent. Olivae quoque hanc dicunt inventricem et fabricae, multarumque artium repertricem, ideoque illi vulgo opifices supplicant. Sed hoc poetice fingitur; non enim Minerva istarum artium princeps est, sed quia sapientia in capite esse dicitur hominis, et Minerva de capite Iovis nata fingitur, hoc est ingenium; ideoque sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. Ideo et dea artium Minerva dicitur quia nihil excellentius est ingenio, quo reguntur univerveste sacerdotali in
Abbreviated transcription (Latin):
agendo uocatum idest eundo. Plautus. quo te agis:¬
et ipse ẽ enim exercitus ambulans. Nam agnen
dicitur. quod in longitudine directum ẽ. quale
solet et̃ cum exercitus portis procedit: quicquid

Expanded text:
agendo vocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agisagendo vocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agis ipse? Est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit; quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
cuneus. alȩ. cornua. agmen. Quȩ formas et nomi¬
na ab ipsis rebus de quibus translata sunt mutuan¬
tur. Acies dicta quod ferro armata sit : et acumi¬
ne gladiorum: exercitus multitudo ex uno genere:
abexercitatione belli uocata. Glasses dicte ꝓpt̃
diuisionem exercitus: qui postea manipuli sunt
dicti. Unde et uirgilius. Classibus hic locus est
hic acies certare solebant. iam postea et classica
nauium dicta. Nodus proprie est densa pe¬
ditum multitudo. sieut turma equitum. Nlodũ
autem dictum ꝓ difficultate: quod uix possit re¬
solui. Cuneus est collecta in unum militum mul¬
titudo: unde ꝓpter quod in unum coit. ipsa coi¬
tio in unum cuneus nominatus ẽ: quasi couneꝰ.
eo quod in unum om̃s cogantur. Ale in exereitu
triginta equites eẽ dicuntur. Alȩ autẽ equites
ab hoc dicti. qͥa tegunt pedites alarum uice.
Cornua uocata extremitas exercitus quod intorta
sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit. ab

Expanded text:
cuneus, ale, cornua, agmen, que forma et nomicuneus, ale, cornua, agmen, que forma et nomina ab ipsis rebus de quibus translata sunt mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata est. Classes dicte sunt propter divisionem exersunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam postea et classis navium dicta. 60. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes coguntur. 429 62. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur; Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. 63. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. 64. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab
Abbreviated transcription (Latin):
uocat armatos extimplo ad signa maniplos.
Turma triginta equites sunt. Romani enim
equites in una tribu trecentifuerunt. De singłis
enuncenturiis decem dabantur: et fiebat turma
Cohors quingentos milites habet. Tria sunt mi¬
liciȩ genera: sacramentum. euocatio. coniuratio.
Sacramentum. in quo post elec̾tionem urat unꝰ¬
quisq miles se non recedere a militia: nisi post
compleca stipendia idest militiȩ tempora. Et hi
sunt qui habent plenam militiam: nam uigi¬
ti et quinq annis tenentur. E uocatio dumꝰ ad
subitum bellum ñ solum nules sed et oeteri euo¬
cantur. Unde etiam consul solebat dicere. Qui
rem publicam saluam ee uult: me sequatur.
Coniuratio quȩ fit intumultu. quando uicinũ
urbis periculum singulos uirare ñ patitur: sed
repente colligitur multitudo. et tumultuosa in
ira conflatur. Hec et tumultuatio dicitur. In acie
autem istȩ ferȩ formȩ sut: exercitus. classis. nodꝰ.

Expanded text:
vocat armatos extemplo ad signa maniplos. vocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui habent plenam militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat direm publicam salvam esse vult, me sequatur. Coniuratio que fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Hec et tumultuatio dicitur. In acie autem iste forme fere sunt: exercitus, classis, nodus,