comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fornudanda est quã fornudando
stoyti laborauerũt causas reꝵ ita di¬
stiuguere. ut quasdam subtraher ẽt
necessitati. quasdam subderẽt: atq
in hiis quas ẽẽ sub riecessitate nolue¬
rũt. posuerũt etiã nr̃as uolũtates.
ne uidelz non ẽẽnt libere si subderẽt
necessitati. Si enĩ necessitas nr̃a illa
ditenda ẽ que nõ est in nr̃a pt̃ate s eciã
si nolumꝰ efficit qd̾ pt. sicut est necessi
tas mortis. manifestũ ẽ uolũtates
nr̃as. quib recte uel ꝑꝑerã uiuitur.
sub tali nccitate nõ esse. Multa enĩ
facimꝰ: que si nollemꝰ nõ utiq faceremꝰ:
quo priuitꝰ ꝑtiuet ip̃m uelle. Nã si
uellemiꝰ: si nolleniꝰ. Si autẽ illa diffi¬
nitur ẽẽ necessitas. scdm̃ quã dicituus
necͣce ẽẽ. ut ita sit aliquid uel ita fiat :
nestiocur eã timeamꝰ. ne nobis liber¬
tatem auferat uolũtatis. Neq enĩ et
uitam dei et p̾stienciã dei sus uecessita¬
te pouimꝰ si dicamꝰ ncͣte ẽẽ deũ sẽꝑ uiue

Expanded text:
formidanda est, quam formidando Stoici laboraverunt causas rerum ita distinguere ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent; atque in his quas esse sub necessitate noluerunt, posuerunt etiam nostras voluntates, ne videlicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus, efficit quod ptas mortis; manifestum est voluntates nostras, quibus recte vel perperam vivitur, sub tali necessitate non esse. Multa enim facimus quae, si nollemus, non utique faceremus, quo primitus pertinet ipsum velle: nam si uellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas, secundum quam dicimus necesse esse ut ita sit aliquid uel ita fiat, nescio quur eam timeamus, ne nobis libertatem auferat uoluntatis. Neque enim et uitam Dei et praescientiam Dei sub necessitate ponimus, si dicamus necesse esse Deum semper uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
et qiͣ satirita uel i̾muta lenitate cohibe¬
ãt suas nuigas: et pociꝰ a prudentib
emendari. ꝙͣ laudari ab ĩprudẽtib eli
gãt. Nlam si nõ ad libertatẽ uera dicẽ¬
di. s ad licẽtiã maledicẽdi tꝑs exspectãt.
absit ut eis eueniat qd̾ ait tulliꝰ de q̃dã
qui peccãdi licẽtia felix appellabatur.
O miserũ: cui pecrare licebat. unde
quisquis est qui ialedirendi licẽtia
felicem se putat. multo erit felicior
si hͦ illi õmo non liceat: cum possit
deposita manitate iactãcie etiã isto
tp̃e. tanꝙͣ studio ꝯsulendi. quicquid
uoluerit ꝯtradicere. et quãtum possũt
ab eis quos ꝯsulit amita disputacõs
houeste. gr auiter. libere. qd oportz audire.

Expanded text:
et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeet quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emegant. Nam si non ad libertatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione honeste grauiter libere quod oportet audire.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter uite pñtis utilitatẽ. s ꝓpter eã
que post mortem futura ẽ. colendos deo
Nan istis qui ꝓpter amicicias mũdi
huiꝰ uolunt uaua colere. et nõ se per¬
micti puerilib sensib ꝯquerũt᷑:. hiii
quĩq libris satis arbitror ẽẽ responst̃.
Quoꝵ tres priores cũ edidissem. et
ĩ multoꝵ manib ẽẽ cepissent: audiui
quasdam nestio ꝙͣ aduersus eos respõ¬
sionẽ stribendo p̾parare. Denide ad me
ꝑlatũ est ꝙ iam scripserint : s tempus
querãt. qͦ sine periculo possint edere.
Quos admoneo: non optent qd̾ eis
non expedit. Facile ẽ enĩ nuꝙͣ uideri
respondisse: qui tacere noluerit. Aut
quid est loquatiꝰ uanitate: Que nõ
ideo potest qd̾ ueritas: qr si noluerit¬
tatere : etã plus p̃t clamare ꝙͣ ueritas
Sz ꝯsiderent oĩa diligẽter: et si forte
siue studio ꝑliũ iudicãtes. talia ẽẽ ꝑ¬
spexerint que potiꝰ exagitari ꝙͣ quel¬
li possent garrulitate ĩpudẽtissima

Expanded text:
pter eam quae post mortem futura est, colendos deos. Nam istis qui propter amicitias mundi hujus volunt vana colere, et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem, et in multorum manibus esse coepissent, audivi quosdam nescio quam adversus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima
Abbreviated transcription (Latin):
diuiniꝰ: Unde etiã illud a nõnullis
p̾dicatur ꝙ quidam sapiẽs horã elegit.
qua cũ uxore ꝯcũberet: uude filiũ mi¬
rabilem gigneret. Unde postremo et
hoc est. ꝙ de illis pariter egrotantib
geminis possidontꝰ magnus astrologꝰ
eodem tp̃e fuissent nati. eodemq ꝯtep¬
ti: Nam utiq ꝓpter ħꝰ addebat ꝯcepcio¬
nem ne diceretur ei nõ ad liguidũ eodẽ
tꝑe potuisse nasti. qͦs ꝯstabat om̃o eodẽ
tẽpore fuisse ꝯceptos: ut hͦ qd̾ similiter
simulq egrotabant nõ daret de ꝓximo
pari corporis tẽperamẽto: s eãdem qͦ ua
litudinis parilitatẽ fideriis uexib alli¬
garet. Si igitur ĩꝯceptu tanta uis est
ad equalitatẽ fatoꝵ: non debuerũt na¬
scendo eadem fata nuctari. Aut si ꝓptea
mus iam fuisse mutata ut diu̾sis tp̃ib
nasterentur: Itane non nitat fata
necessitatis uolũtas uiuẽtiũ: cũ mutet
fata cõceptionis ordo uastentiũ:¬

Expanded text:
am illud a nonnullis praedicatur, quod quidam sapiens horam elegit, qua cum uxore concumberet, unde filium mirabilem gigneret. Unde postremo et hoc est, quod de illis pariter aegrotantibus geminis Posidonius, magnus astrologuseodem tempore fuissent nati eodemque concepti. Nam utique propter hoc addebat conceptionem, ne diceretur ei non ad liquidum eodem tempore potuisse nasci, quos constabat omnino eodem tempore fuisse conceptos, ut hoc, quod similiter simulque aegrotabant, non daret de proximo pari corporis temperamento, sed eandem quoque ualetudinis parilitatem sidereis nexibus adligaret. Si igitur in conceptu tanta uis est ad aequalitatem fatorum, non debuerunt nascendo eadem fata mutari. Aut si propterea mus iam fuisse mutata, ut diuersis temporibus nascerentur? Itane non mutat fata natiuitatis uoluntas uiuentium, cum mutet fata conceptionis ordo nascentiu
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃atem uendicarent data lege factũ ẽ ut
ab eis ꝓuocatio ẽẽt. ne etiã in cuput ciuis
romani animaduerterẽt ĩuissu .i. sine inssu
ppłi. solũ relictũ illis ut tohercere possent
et in uincula publica duci iuberent. post

Expanded text:
statem sibi uindicarent, lege lata factum est, ut ab eis prouocatio esset neue posse‹n›t in caput ciuis Romani animaduertere iniussu populi: solum relictum est illis, ut coercere possent et in uincula publica duci iuberent.Post
Abbreviated transcription (Latin):
si nolit ĩperitoꝵ mẽtib in eis quas nestiũt
reb illudere. Qd̃ eñ conãtur efficere de
interuallo exigno tpis ꝙ inter se gemini
dũ nasterentur habuerũt ꝓpter celi ꝑti-¬
culam ubi ponitur hore notacio. quã ho¬
roscopũ uocãt. aut non tñ ualet ꝙͣtũ
ĩuenitur ĩ germorũ uolũtatib. actib.
morib. casibusq diu̾sitas: aut plus
etiã ualet ꝙͣ est geminoꝵ uel hũilitas
gn̾is. eadem uel nobilitas. tuꝰ maxiinã
diuersitatem non nisi in hora qua quisq
nascitur porũit: ac per hͦ si tam celerit
alter post alterũ nastit᷑ ut eadem pars
horoscopi. maneat cũcta paria quero
que in nullis possint geniinis ĩueniri
si autẽ sequẽtis tarditas horostopũ mu¬
tat: parẽtes diuersos quero. qͦs genum
habere non possunt
C

Expanded text:
si nolit inperitorum mentibus in eis quas nesciunt si nolit inperitorum mentibus in eis quas nesciunt rebus inludere. Quod enim conantur efficere de interuallo exiguo temporis, quod inter se gemini dum nascerentur habuerunt, propter caeli particulam, ubi ponitur horae notatio, quem horoscopum uocant: aut non tantum ualet, quanta inuenitur in geminorum uoluntatibus actibus moribus casibusque diuersitas, aut plus etiam ualet, quam est geminorum uel humilitas generis eadem uel nobilitas, cuius maximam diuersitatem non nisi in hora, qua quisque nascitur, ponunt. Ac per hoc si tam celeriter alter post alterum nascitur, ut eadem pars horoscopi maneat, paria cuncta quaero, quae in nullis possunt geminis inueniri; si autem sequentis tarditas horoscopum mutat, parentes diuersos quaero, quos gemini habere non possunt. C
Abbreviated transcription (Latin):
cionib assuefacti tam siuilia corpora
gererent: ut etiã ad egrotandũ uno tꝑe
eisdemq causis similiter mouerẽt᷑. Con¬
stitutionem uero celi at siderũ que fuit qñ
ꝯcepti siue nati sunt. uelle trahere ad istam
egrotandi parilitatẽ. cũ tam multa diuer¬
sissimi gñis aĩalia diu̾sissimoꝵ affectuũ
et euẽtoꝵ eodem tꝑe in uniꝰ regionis tra
eidem celo subdita. potuerĩt ꝯcipi et na¬
sti: nescio cuiꝰ sit insolencie. Nos auten
nouimꝰ gemios non solũ actꝰ et pegri¬
uaciones hr̃e diu̾sas uerũ eciã dispares
enritudines ꝑpeti: de qua re facilimã
ꝙͣ tũ mͥ uidetur rationen redderet ypotra¬
tes. a diu̾sis alimẽtis et exercitationib
que non de corpis temperacõe s de animi
uolũtate ueniũt: dissuuiles eis accidere
potuisse ualitudines. Porro autẽ possi¬
doniꝰ uel quilib fataliũ siderũ assertor
mirũ si potest hic ĩuenire quid dicat.

Expanded text:
tionibus adsuefacti tam simi lia corpora tionibus adsuefacti tam simi lia corpora gererent, ut etiam ad aegrotandum uno tempore eisdemque causis similiter mouerentur. Constitutionem uero caeli ac siderum, quae fuit quando concepti siue nati sunt, uelle trahere ad istam aegrotandi parilitatem, cum tam multa diuersissimi generis diuersissimorum effectuum et euentorum eodem tempore in unius regionis terra eidem caelo subdita potuerint concipi et nasci, nescio cuius sit insolentiae. Nos autem nouimus geminos non solum actus et peregrinationes habere diuersas, uerum etiam dispares aegritudines perpeti. De qua re facillimam, quantum mihi uidetur, rationem redderet Hippocrates, diuersis alimentis et exercitationibus, quae non de corporis temperatione, sed de animi uoluntate ueniunt, dissimiles eis accidere potuisse ualetudines. Porro autem Posidonius uel quilibet fatalium siderum adsertor mirum si potest hic inuenire quid dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
Icero dicit ypotratem nobilissuuũ
medicũ scriptũ reliquisse quosdam
frẽs cũ simul egrotare cepissent. et eoꝵ
mor bz eodem tp̃e ingrauesteret. eodem
leuaret᷑. genimos suspitatũ: qͦs possido¬
nius scoicus multũ astrologie deditus
eadem constitutõe astroꝵ natos. eadẽq ꝯcep¬
tos solebat asserere. Ita qd̾ medicus ꝑtine
credebat ad similimã lemperiem ualitu¬
diuis: hoc pħs astrologꝰ ad uini ꝯstitu¬
cionẽq siderũ: que fuerat qͥ tẽpore ꝯcepti
natiq sũt. In hac causa młto est accep¬
tabilior et de ꝓximo credibilior ꝯiectura
medicinalis: qm̃ parẽtes ut erãt corꝑe¬
affecti dũ ꝯcũberẽt ita pͥmordia ꝯceptorũ
affici potuerũt: ut ꝯsecutis ex materno
corpe pͥorib incrementis paris ualitudi¬
nis nasterentur: deinde in una domo
eisdem alimẽtis nutriti. ubi aerẽ et loci
positionem et uimi aquarũ płiniũ ualẽ
ad corpus. uel bene uel male accipiendũ
medicina testatur: eisdem etiã exercita¬

Expanded text:
icero dicit Hippocratem, nobilissimum medicum, scriptum reliquisse, quosdam fratres, cum simul aegrotare coepissent et eorum morbus eodem tempore ingrauesceret, eodem leuaretur, geminos suspicatum; quos Posidonius Stoicus, multum astrologiae deditus, eadem constitutione astrorum natos eademque conceptos solebat adserere. Ita quod medicus pertinere credebat ad simillimam temperiem ualetudinis, hoc philosophus astrologus ad uim constitutionemque siderum, quae fuerat quo tempore concepti natique sunt. In hac causa multo est acceptabilior et de proximo credibilior coniectura medicinalis, quoniam parentes ut erant coraffecti, dum concumberent, ita primordia conceptorum affici potuerunt, ut consecutis ex, materno corpore prioribus incrementis paris valetudinis nascerentur; deinde in una domo eisdem alimentis nutriti, ubi aerem et loci positad corpus uel bene uel male accipiendum medicina testatur, eisdem etiam exercita
Abbreviated transcription (Latin):
Ati sũt duo gemini antiqͣ patru me¬
moria ut de ingsinib loquai: sit alt̾
post alterũ. ut posterior plantani prioris
teneret. Tanta in eoꝵ uita fuerũt inori¬
butq diu̾sa. tanta in actib disparilitas
tanta in parẽtũ amore dissimilitudo.
ut etiã u̾micos eos inter se face̾t ip̃a dis¬
tancia. Nũquid hoc dr̃. qr uno ambulã¬
te aliꝰ sedebat. et alio dormiẽte alius ui¬
ꝑtinent ad illas minuicias: que non
possunt ab eis ꝯp̾hendi qui ꝯstitutionẽ
siderũ qua quisq nastit᷑ scribũt unde
mathematici ꝯsulant᷑: Uius duxit
mercenariã seruitutẽ alius no seruiuit.
Unus a matre diligebatur. aliꝰ non
diligebatur. Unus honorem qͥ magniꝰ
aput eos habebatur amisit. alter adeptꝰ
est. quid de uxorib. quid de filiis. quid
de reb. quãta diuersitas.¬

Expanded text:
ati sunt duo gemini antiqua patrum memoria ut de insignibus loquar sic alter post alterum, ut posterior plantam prioris teneret. Tanta in eorum uita fuerunt moribusque diuersa, tanta in actibus disparilitas, tanta in parentum amore dissimilitudo, ut etiam inimicos eos inter se faceret ipsa distantia. Numquid hoc dicitur, quia uno ambulante alius sedebat, et alio dormiente alius uipertinent ad illas minutias, quae non possunt ab eis conprehendi, qui constitutionem siderum, qua quisque nascitur, scribunt, unde mathematici consulantur? Unus duxit mercennariam seruitutem, alius non seruiuit; unus a matre diligebatur, alius non diligebatur; unus honorem, qui magnus aput eos habebatur, amisit, indeptus est alter. Quid de uxoribus, quid de filiis, quid de rebus, quanta diuersitas
Abbreviated transcription (Latin):
est. qd̾ indignissimũ uisũ ẽ destellarũ
uolũtate sentire. Qd̾ si dicũt᷑ stelle si¬
gnifitare potiꝰ ista ꝙͣ face̾. ut qiͣ locutio
quedam sit illa posicio p̾ditẽs futura
non agens. non em mediocriter doctor
hõm fuit ista sentẽtia: non quidẽ ita
solent loqui mathematiti. ut uerbi gr̃a
dicant. mars ita positus homiadam
siguificat. s homicidam non facit: ue¬
rũtamẽ ut ꝯcedamꝰ nõ eos ut debent
loqui. et a philosophis accipere oportere
sermonis regulcan ad ea pͥnũcianda. q̃
in siderũ posicione reperire se putant.
quid sit ꝙ nichil unꝙͣ ditere potuerunt
cur in uita geminoꝵ in actionib. in
uersitas. ut similiores eis suit ꝙͣtũ ad
hec actinet multi extranei quã ip̃iĩte
se gemini pro exiguo tp̃is interuallo ĩ
nastendo separati. in ꝯceptu autẽ ꝑ unũ
cõtubitũ uno eciã moniẽto seminati.¬

Expanded text:
est, quod indignissimum uisum est de stellarum est, quod indignissimum uisum est de stellarum uoluntate sentire? Quod si dicuntur stellae significare potius ista quam facere, ut quasi locutio quaedam sit illa positio praedicens futura, non agens non enim mediocriter doctorum hominum fuit ista sententia: non quidem ita solent loqui mathematici, ut uerbi gratia dicant: \'Mara ita positus homicidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen ut concedamus non eos ut debent loqui et a philosophis accipere oportere sermonis regulam ad ea praenuntianda, quae in siderum positione reperire se putant: quid fit, quod nihil umquam dicere potuerunt, quur in uita geminorum, in actionibus, in uersitas, ut similiores eis sint, quantum ad haec adtinet, multi extranei quam ipsi inter se gemini perexiguo temporis interuallo in nascendo separati, in conceptu autem per unum concubitum uno etiam momento seminati
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓ defensione eoꝵ qͥs deos putant.
xpĩane religioni aduersant᷑. Illi uero
qui posicionem stellarũ quoddãm᷑ deter¬
nẽciũ qualis quisq sit. et quid ei ꝓueĩat
boni. quid ue mali accidat. ex dei uolũta¬
te suspendũt. si easdem stellas prtant
habere hant platez traditã sibi a sũma
illius ꝑtãte. ut uolentes ista decernant.
magnã celo faciũt i̾uiriã ĩ tuiꝰ uelut cla¬
rissimo senatu. ac splendissima curia
opinãtur stelera facienda deceriri: qualia
si aliqua terrena tiuitas decieuiss. gu̾i
hũano decernẽte fuerat euertenda. Qua¬
le deinde iudiciũ de hõi factis deo reliu¬
quit᷑ quib celestis necessitas adhibetur:
cũ dñs ille sit et siderũ et hõim: diut si
nõ dicũt stellas accepta quidẽ ptãte a sũ¬
modeo arbitrio suo ista decernere. s ĩ ta¬
lib necessitatib ingerendis illiꝰ om̃io
iussa cõplere: ita ne de ip̃o deo senciẽdũ

Expanded text:
qui pro defensione eorum, quos deos putant, qui pro defensione eorum, quos deos putant, Christianae religioni aduersantur. Illi uero, qui positionem stellarum quodam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat boni quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant hanc potestatem traditam sibi a summa illius potestate, ut uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset, genere humano decernente fuerat euertenda. Quale deinde iudicium de hominum factis Deo relinquitur, quibus caelestis necessitas adhibetur, cum dominus ille sit et siderum et hominum? Aut si non dicunt stellas, accepta quidem potestate a. summo Deo, arbitrio suo ista decernere, sed in talibus necessitatibus ingerendis illius omnino iussa conplere: itane de ipso Deo sentiendum
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit. qr ip̃am dei uolũtatẽ uel ptãtẽ
fati noĩe appellat: seutenciã teneat:
liuguam corrigat. Cur em̃ nõ hͦ pͥmũ
dicit ꝙ postea dicturus est. cũ ab illo
quisꝙͣ quesierit quid dixerit fatũ: Nã
id hoĩes qñ audiũt. usitata loquẽdi ꝯsue¬
tudine non intelligũt nisi uii posicio¬
nis siderũ. qualis est qñ quis nastitur
siue ꝯtipitur: ꝙ aliqui alienãt a dei uo¬
lũtate: aliqͥ ex illa etiam hͦ pendere cõ¬
firmant. S illi qui siue dei uolũtate
decernere opinãtur sidera. quid aganiꝰ.
uel quid bonoꝵ habeamꝰ maloꝵ ue patia¬
mur. ab aurib oĩm repellendi sunt.
non solũ eoꝵ qui uerã ⁊eligionẽ tenẽt:
s qui deoꝵ qualiũtũq lic falsoꝵ. uolũt
ẽẽ cultores. Hec enĩ opimo quid agit
aliud: nisi ut nullus õmo colatur aut
rogetur deus: Contra qͦs mͦ nobis dis¬
putacio non est instituta: s cõtra hos

Expanded text:
tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel potestatem tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel potestatem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt. usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium repellendi sunt, non solum eorum qui ueram religionem tenent sed qui deorum qualiumcumque, licet falsorum, uolunt esse cultores. Haec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omnino colatur aut rogetur Deus? Contra quos modo nobis disputatio non est instituta, sed contra hos
Abbreviated transcription (Latin):
Pomain constat omi rerũ
optandarũ plenitudinẽ esse
felicitatẽ que non est dea s¬
donũ dei et ideo nullũ deum
collendũ ẽẽ ab hoĩb nisi qͥ
p̃t eos facere felites. unde
si illa dea ẽẽt sola tolenda
merito dicerẽtur: iam ꝯ sequẽter uideamꝰ
qua tã deus qui p̃t et illa bona dare que
habere pñt etiã non boni. at ꝑ hͦ eciam
infelices: romanũ imperiũ tam magnũ
tanꝙͣ diuturnũ ẽẽ uoluerit. Quia eñ ħ
deoꝵ falsorũ illa quã colebant multitudo
non fecit. et multa iam diximꝰ: et ubi
uisum fuerit oportunũ eẽ ditemꝰ. Cansa
fortuita est. nec fatalis stdm̃ eoꝵ sẽtẽtiã
siue opimonẽ: qr ea dicũt esse fortuita.
que uel nullas causas habent. uel nõ ex
aliqͦ rationali ordine uenientes: et ea fa¬
talia q̃ p̾ter dei et hom̃i uolũtatẽ cuiusdã
ordinis necessitate contingũt. Prorsus
diuina prouidencia regna ꝯstituũtur
hũana. Que si ꝓpterea quisꝙͣ fato

Expanded text:
m constat omnium rerum optandarum plenitudinem esse felicitatem, quae non est dea, sedonum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant multitudo non fecit, et multa iam diximus, et ubi uisum fuerit opportunum esse dicemus. CAPUT fortuita est nec fatalis secundum eorum sententiam siue opinionem, qui ea dicunt esse fortuita, quae uel nullas causas habent uel non ex aliquo rationabili ordine uenientes, et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum uoluntatem cuiusdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus diuina prouidentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m quẽ p̃dicamꝰ et in quẽ crediniꝰ quã¬
libet sit tardus agnostat. cũ audiat
s spũali atq intelligibili crismate:
Quis enĩ tam rudis est in hac religio¬
ne. uel tam surdus aduersus eiꝰ famã
longe lateqz diffusã. ut xp̃m a crismate.
hoc est ab unctione appellatũ eẽ nõ no¬
uerit: Agnito autẽ rege xp̃o. iã cetera
que hic tropice dicta sunt. quomiͦ sit
speciosus forma p filiis hõim quadã. tãto
magis amanda atq miranda. ꝙͣto
minus corporea pultritudiue. qͥs gla¬
diꝰ eius. que sagitte et cetera isto modo
non proprie s tropite posita iã subditꝰ
ei qui regnat. ꝓpter ueritatẽ et mau-¬
suetudinẽ et iusticiã. inquirat ex ocio.
deinde aspitiat eiꝰ eccliam tãto uiro
suo spirituali cõnubio et diuino amo¬
re ꝯuĩctã: de qua dr̃ in hiis q̃ secũtur.
distitit regina a dextris tuis in uestitu

Expanded text:
 quem praedicamus, et in quem credimus, quamlibet sit tardus, agnoscat: cum audiat sed spirituali atque intelligibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione, vel tam surdus adversus ejus famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione, appellatum esse non noverit? Agnito autem rege Christo, jam caetera quae hic tropice dicta sunt, quomodo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda atque miranda, quanto minus corporea pulchritudine; quis gladius ejus, quae sagittae, et caetera isto modo non proprie, sed tropice posita, jam subditus ei qui regnat propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio. 2. Deinde aspiciat ejus Ecclesiam, tanto viro suo spirituali connubio et divino amore conjunctam: de qua dicitur in his quae sequuntur: Astitit regina a dextris
Abbreviated transcription (Latin):
ita desipere. ut hic aliquã muliertulã
p̾dicari credat atq destribi: cõnigẽ ui¬
delicet illiꝰ cui dictũ est. sedes tua deus
xp̃m utiq pre xp̃ianis. Hii sunt eñ
participes eiꝰ. ex qͦꝵ in oĩb gẽtib uaꝵ¬
nitate atq cõcordia fit ista regina :
situt in alio ꝑsaluio deilla dr̃. ciuitas
regis magui. Ip̃ã est syon spualiter.
Quod nomen latine int̾pretatũ spetu¬
lacio est. Speculatur enĩ futuri stli
magnũ bonũ: qm̃ illud dirigit᷑ eius
intencio. Ip̃a est ihrłm eodem modo
spiritaliter. unde multa iamdiximꝰ.
Eius mimita est ciuitas diaboli babi¬
lon: que ꝯfusio interp̃tatur. Ex qua
tamen babilone regnia ista ĩ oĩb gẽ¬
tib regeneracõe liberatur. et a pessiõ
rege ad optimũ regem: id est a diabolo
trausit ad xp̃m. Propter qd̾ ei dicit᷑.
Obliuistere pplm̃ tuũ et doniũ prĩs
tui. Cuiꝰ ciuitatis ĩpie portio sũt isra

Expanded text:
ita desipere, ut hic aliquam mulierculam praedicari credat adque describi; coniugem uidelicet illius, cui dictum est: Sedes tua, Deus, tum utique prae Christianis. Hi sunt enim participes eius, ex quorum in omnibus gentibus unitate adque concordia fit ista regina, sicut in alio psalmo de illa dicitur: Ciuitas regis magni. Ipsa est Sion spiritaliter; quod nomen Latine interpretatum speculatio est; speculatur enim futuri saeculi magnum bonum, quoniam illuc dirigitur eius intentio. Ipsa est et Hierusalem eodem modo spiritaliter, unde multa iam diximus. Eius inimica est ciuitas diaboli Babylon, quae confusio interpretatur; ex qua tamen Babylone regina ista in omnibus gentibus regeneratione liberatur et a pessimo rege ad optimum regem, id est a diabolo transit ad Christum. Propter quod ei dicitur: Obliuiscere populum tuum et domum patris tui. Cuius ciuit
Abbreviated transcription (Latin):
s tñ non ĩcognitũ ꝓphetica ꝯgnicione
monstrauit: ꝓpter qd̾ ip̃e dñs ait. Lex
et ꝓphete usq ad iohem. S istoꝵ qũq
ꝓphetatio ex euãgelio nobis nota est:
ubi et ip̃a uirgo mater dñ ante ioħem
ꝓphetasse ĩuenitur. S hãc istorũ ꝓphe¬
ciã iudei reprobi non accipiũt. acceperũt
autẽ qui ex eis ĩnumerabiles euãgelio
crediderũt. Tunc eni est uere isrł diuisus
in duo: diuisione illa q̃ per saiuelẽ
ꝓphetã sauli regi est ĩmuitabilis p̾nũ¬
ciata: malachiã uero aggeũ. zachariã
et esdram. etiã iudei reprobi ĩ auctoritatẽ
canonicã receptos nouissimos habeãt
Sunt eni et scripta eoꝵ sicut alioꝵ qui
ea scripserũt q̃ auctoritatẽ canonis ob¬
tiuerent. Deqͦꝵ p̾dictis q̃ ad xp̃m eccłiam¬

Expanded text:
hetica cognitione monstrauit; propter quod ipse Dominus ait: Lex et prophetae usque ad Iohannem. Sed istorum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inuenitur. Sed hanc istorum prophetiam Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui ea scripserunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. De quorum praedictis, quae ad Chri
Abbreviated transcription (Latin):
rũt ĩimiti tui dñe qd̾ exprobrauerũt cõ¬
mutacionem xp̃i tui. Utrũ exꝑsona dc̃a
suit illorũ israhelitaꝵ qui desiderabant
reddi sibi ꝓmissionẽ que facta est ad dauid.
scapta tẽpore quo fuit ethan. de cuiꝰ no
diceretur. ubi sũt miseracões tue ãtique
dñe quas iurasti dauid in ueritate tua:
nisi eoꝵ ꝑsonã in se ꝓphecia trãsfigu¬
raret qui longe futuri erãt. quib hͦ
tp̃s eẽt autiquũ qñ huit regi dauid
ista ꝓmissa sunt. Potest autẽ intel¬
xpĩanos exprobrasse illis passionem
xp̃i quam scriptura ꝯmutacõem uo¬
cat: qm̃ moriendo ĩmortalis est factꝰ.
exprobrata israhelitis: qr tũ eoꝵ speraret᷑
futurus. factus est gẽtiũ: et hͦ eis nũc
exprobant multe gẽtes q̃ crediderunt

Expanded text:
ne; quod exprobrauerunt, commutationem Christi tui, utrum ex persona dicta sint illorum Israelitarum, qui desiderabant reddi sibi promissionem, quae facta est ad Dauid, scripta tempore, quo fuit Aethan, de cuius nodiceretur: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? nisi eorum personam in se propheta transfiguraret, qui longe postea futuri erant, quibus hoc tempus esset antiquum, quando regi Dauid ista promissa sunt. Potest autem intel persequebantur, exprobrasse illis passionem Christi, quam scriptura commutationem uocat. quoniam moriendo inmortalis est factus.exprobrata Israelitis, quia, cum eorum speraretur futurus, factus est gentium, et hoc eis nunc exprobrant multae gentes, quae crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
terras assiriorũ. priꝰ illa pars q̃ uocabat᷑
isrł in tribubus decẽ postea uero et eciam
iudas euersa ihrłm et tẽplo illo nobilissio.
in quib terris ꝑ anuos. septuaginta. cap
habinit tñ deinceps duas regni partes et
duos diuersos in singulis ꝑtib reges. s
templũ qd̾ ibi erat oñĩs undiq ubitũq
essent et undecũq possent ꝑ certa tꝑa ue¬
mebant. Sz nec tũt eis hostes ex aliis
gentib expugnatoresq defuerũt. Nam
etiã romanorũ iã tributarios eos xp̃s
uel quos circa tempus natiuitatis xp̃i
euãgelita prodit historia.
Oto autẽ illo tꝑe ex qͦ redierunt de
babilonia. post malachiã aggeũ
et zachariã qui tũc ꝓphetauerũt et hes¬
drã non habuerũt ꝓpħas usq ad salua¬

Expanded text:
terras Assyriorum; prius illa pars, quae uocabatur terras Assyriorum; prius illa pars, quae uocabatur Israel in tribubus decem; postea uero etiam ludas, euersa Hierusalem et templo illo nobilissimo; in quibus terris per annos septuaginta captihabuit tamen deinceps duas regni partes et duos diuersos in singulis partibus reges; templum, quod ibi erat, omnes undique, ubicumque essent et undecumque possent, per certa tempora ueniebant. Sed nec tunc eis hostes ex aliis gentibus expugnatoresque defuerunt; nam etiam Romanorum iam tributarios eos Chrisuel quos circa tempus natiuitatis Christi euangelica prodit historia. Toto autem illo tempore, ex quo redierunt de Babylonia, post Malachiam, Aggaeum et Zachariam, qui tunc prophetauerunt, et Esdram non habuerunt p
Abbreviated transcription (Latin):
Teniq in regno iuda ꝑtiuẽte ad ihrlm
eciã regũ succedentiũ tp̃ib nõ defuerũt
ꝓpħe. sicut deo placebat eos mict̾e: uel ad
p̾uĩciandũ qd̾ opus erat: uel ad coruipiẽ¬
da ꝑctã pͥcipiendãq iusticiã. Nam et illit
et si longe minus ꝙͣ in isl. tñ exliterũt
reges qui suis impietatib deũ grauiter
offenderent: et moderatis flagellis cũ ppło
simil plecterentur. Pioꝵ sane regũ meri¬
ta ibi non parua laudantur. In isrł autẽ
reges alios magis. alios minus: om̃s
tñ reprobos leginiꝰ. Utraq igitur pars
sicut iubebat diuina ꝓuidencia uel sine¬
bat. uariis et erigebatur ꝓsperitatib et
aduersitatib pͥmebatur. et sic affligebat᷑.
non solũ exterius. uerũ eciã inter se cuili¬
dei uel ira patesceret donet eiꝰ indignatõe
crestente uniu̾sa gẽs illa chaldeis debellã¬
tib non solũ subuerteretur in sedib suis.
s eciã maxima sui parte trãsferretur in

Expanded text:
Itemque in regno Iuda pertinente ad Hierusalem Itemque in regno Iuda pertinente ad Hierusalem etiam regum succedentium temporibus non defuerunt prophetae; sicut Deo placebat eos mittere uel ad praenuntiandum, quod opus erat, uel ad corripienda peccata praecipiendamque iustitiam. Nam et illic, etsi longe minus quam in Israel, tamen exstiterunt reges, qui suis inpietatibus Deum grauiter offenderent et moderatis flagellis cum populo simili plecterentur. Piorum sane regum merita ibi non parua laudantur; in Israel autem reges alios magis, alios minus, omnes tamen reprobos legimus. Utraque igitur pars, sicut iubebat diuina prouidentia uel sinebat, uariis et erigebatur prosperitatibus et aduersitatibus premebatur, et sic adfligebatur non solum externis, uerum etiam inter se ciuiliDei uel ira patesceret, donec eius indignatione crescente uniuersa gens illa a Chaldaeis debellantibus non solum subuerteretur in sedibus suis, sed etiam ex maxima sui parte transferretur in
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓdolatrie subditũ sibi ppłm ꝓphanauit
in qͦ tñ non destitit deꝰ et ꝓphetias ĩspira¬
re: et multos sub ydolatrie crimue custodire.
Erũ rex isił iheroboam mẽte ꝑuersa nõ
tredẽs deo. quẽ ueratẽ ꝓmisso sibi regno
datoq ꝓbauerat. timuit ne ueniendo ad
nã legem sacrificãdi causa uniu̾se illi
genti ueniendũ fuit seduceretur ab eo
ppłs. et stirpe dauid tãꝙͣ regio seniui
redderetur. et instituit ydolatriã ĩ regno
suo. et ppłm dei secũ simulatrorũ tultu
obstrictũ nephando impietate decepit.
nec tñ oĩmodo cessauit deus. nõ solũ
illũ regem. uerũ eciã successores eius.
et impietatis imitatores ppłmq ip̃m
arguere ꝑ ꝓphãs. Nam ibi extiterunt
et magni illi insignesq ꝓpħe. qͥ etiã
nurabilia multa fecerũt: helias. et he
septẽ milia uiroꝵ qͥ nõ turuauer̃t genua
ante baal.¬
in regnũ suũ: qd̾ nouissime in romanoꝵ
transiit potestatem.

Expanded text:
te idolatriae subditum sibi populum profanauit, te idolatriae subditum sibi populum profanauit, in quo tamen non destitit Deus et prophetas inspirare et multos ab idolatriae crimine custodire. Verum rex Israel Hieroboam mente peruersa non redens Deo, quem ueracem promisso sibi regno datoque probauerat, timuit ne ueniendo ad ecundum diuinam legem sacrificandi causa uniuersae illi genti ueniendum fuit, seduceretur ab eo populus et stirpi Dauid tamquam regio semini redderetur, et instituit. idolatriam n regno suo et populum Dei secum simulacrorum cultu obstrictum nefanda inpietate decepit. Nec tamen omni modo cessauit Deus non solum illum regem, uerum etiam successores eius et inpietatis imitatores populumque ipsum arguere per prophetas. Nam ibi exstiterunt et magni illi insignesque prophetae, qui etiam mirabilia multa fecerunt, Helias et Heliseptem milia uirorum, qui non curuauerunt genua ante Bahal.in regnum suum, quod nouissime in Romanorum transiit potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam trib leui qm̃ sacerdotalis fuit: dei
non regum seruitio mãcipata. tͥnadecĩa.
numerabatur. Ioseph quippe unus ex
duodecim filiis isrł non unã sicut ceteri sin¬
gulas sz duas trib fecit: effrem et mauassẽ.
Uerũtñ eciam tribus leui ad regnũ ihe-¬
rosolimitanũ ꝑtiuebat magis: ubi erat
dei templũ. cui seruiebat. Diuiso igit᷑
ppło. pͥmus regnauit in ihrlm roboam
rex iuda filiꝰ salomonis: et in samaria
iheroboam rex isrł seruus salomonis.
Et cũ uoluisset roboam tanꝙͣ tiramudẽ
diuise illiꝰ partis bello ꝑsequi ꝓhibitꝰ
est ppls pugnare cũ frĩb suis : dicente
deo ꝑ ꝓpħam se hͦ fecisse. Unde appuit
nullũ in ea re uel regis isrł. uel ppłi fu¬
isse pcc̃in: s uolũtatẽ dei uiudicãtis ĩple¬
tam. Qua ꝯgnita: pars utraq inter se
pctã ꝯqͥeuit. Non eniĩ religionis. s regni
facta fuerat diuisio.¬
¶ Capłi. 22ͫ ¶ De iheroboam qͥ ĩpieta¬

Expanded text:
Nam tribus Leui, quoniam sacerdotalis fuit, Dei, Nam tribus Leui, quoniam sacerdotalis fuit, Dei, non regum seruitio mancipata, tertia decima numerabatur. Ioseph quippe unus ex duodecim filiis Israel, non unam, sicut ceteri singulas, sed duas tribus fecit, Ephraem et Manassen. Verum tamen etiam tribus Leui ad regnum Hierosolymitanum pertinebat magis, ubi erat Dei templum, cui seruiebat. Diuiso igitur populo primus regnauit in Hierusalem Roboam, rex Iuda, filius Salomonis, et in Samaria Hieroboam, rex Israel, seruus Salomonis. Et cum uoluisset Roboam tamquam tyrannidem diuisae illius partis bello persequi, prohibitus est populus pugnare cum fratribus suis dicente Deo per prophetam se hoc fecisse. Unde apparuit nullum in ea re uel regis Israel uel populi fuisse peccatum, sed uoluntatem Dei uindicantis inpletam. Qua cognita pars utraque inter se pacata conquieuit; non enim religionis, sed regni fuerat facta diuisio. CAPUT XXII. De Hieroboam, qui inpieta
Abbreviated transcription (Latin):
ta dictoꝵ suoꝵ rerũ ue gestarũ. qd̾ ad
xpp̃m et eccliam pertineat prophetasse:
siue in iudea siue in isrl. Sic eñ̃ appel¬
late sunt illiꝰ ppłi partes: ex quo ꝓpter
salomois offensain tp̃e filii eiꝰ roboain
qui pr̃i successit in regnũ deo uindicãte
diuisus est. Promide tribus decẽ quas
accepit iheroboam seruus salomonis
rex eis in samaria constitutus. proprie
uocabantur isrł: ꝙͣuis h ͦ uniuersi ppłi
illiꝰ nomen eẽt. Duabus uero tribus
iuda stilz et beniamin que ꝓpter dauid
ne penitus regnũ stirpis eiꝰ fuisse eradi¬
tatũ remanserant subiacentes auitati
ihrłm iude nõm fuit: qr ip̃a erat tribus
unde dauid. Beniamm uero trib ꝑs
dixi ꝑtinẽs erat; unde fuit saul rex
ante daiid. Sz simul iste due taibz ut
dictũ est iuda uocabantur et h ͦ noĩe
disternebantur ab iszł: ꝙ appellabãtur
ꝓprie decẽ tribus habentes suũ regem.

Expanded text:
ta dictorum suorum- rerumue gestarum, quod ad ta dictorum suorum- rerumue gestarum, quod ad Christum et ecclesiam pertineat. prophetasse, siue in Iuda siue in Israel. Sic enim appellatae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salomonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomen esset. Duabus uero tribubus, Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero tribus dixi, pertinens erat, unde fuit Saul rex ante Dauid. Sed simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nomine discernebantur. ab Israel, quod appellabantur proprie decem tribus habentes suum regem.
Abbreviated transcription (Latin):
tuuã que uera est in futuro sclõ felicita¬
tem: festinanter ĩebriari scli celebritate
tupientes. Principes autẽ ciuitates
cristi tempus nõ fallatis blĩtudinis pa¬
tienter expectant. Hoc ait in fortitudĩe.
et non in ꝯfusione: qr non eos fallit spes:
de qua dicit apłs. Spes autẽ non ꝯfũ¬
dit. Dicit et psalmus. Et enĩ qui te
exspectant non ꝯfurdent᷑. Iã uero cãti¬
cũ tanticoꝵ specialis quedã sanctarũ ẽ¬
regine ciuitatis. qd̾ est xp̃s et eccłia. S
hec uoluptas allegoricis tegnimib ĩuo¬
luta est. ut desideretur ardenciꝰ. nudet᷑q
iocũdius: et appareat sponsus cui dicit᷑
in eodẽ cũtito. equitas dilexit te: et spõ¬
sa. que ibi audit caritas in deliciis tuis.
Tacita multa transimꝰ: cura huius
operis termiuandi.
¶Capłm.riͫ ¶ De regib post salo¬
monẽ: siue ĩuidea siue ĩisrł.
Eteri post salomonẽ reg
uix ĩueniũtur ꝑ aliqua enignia¬

Expanded text:
tunam, quae uera est, in futuro saeculo felicitatunam, quae uera est, in futuro saeculo felicitatem, festinanter beari huius saeculi celebritate cupientes; principes autem ciuitatis Christi tempus non fallacis beatitudinis patienter exspectant. Hoc ait: In fortitudine, et non in confusione, quia non eos fallit spes, de qua dicit apostolus: Spes autem non confundit; dicit et psalmus: Etenim qui te exspectant, non confundentur. Iam uero canticum canticorum spiritalis quaedam sanctarum ereginae ciuitatis, quod est Christus et ecclesia. Sed haec uoluptas allegoricis tegminibus inuoluta est, ut desideretur ardentius nudeturque iucundius, et appareat sponsus, cui dicitur in eodem cantico: Aequitas dilexit te, et sponsa, quae ibi audit: Caritas in deliciis tuis. Tacita multa transimus cura huius operis terminandi. CAPUT XXI. De regibus post Salomonem siue in Iuda siue in Israel. Ceteri post Salomonem reguix inueniuntur per aliqua aenigma
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendat. non sapere carna les epulas
uoluxtatis. satis illud ostendit. ubiait
Meliꝰ est ire in domũ luctꝰ: ꝙͣ ne ĩ domũ
potus. Et paulopost. Corinquit sapi¬
entiũ in domo luctus: et tor insipienciũ
in domo epularũ. S illud magis cõ¬
memorandũ existimo de hͦ libro quod
ꝑtinet ad tiuitates duas. unã diaboli
alteram xp̃i. et eaꝵ reges diabolum
et xp̃m. Ue tibi terra inquit cuiꝰ rex¬
tuus adolestens: et p̾ncipes tui mane
comedũt. Beata tu terra tuiꝰ rex tuus
filiꝰ ingenuorũ: et principes tui ĩ tp̃e
comedũt: in fortitudiue et nõ ĩ ꝯfusione
.A dolestentem dixit diabolũ propter
stulticiam et superbiam et temeritatẽ¬
et petulantiã. ceteraq uicia que huit
etati assolent abundare: cristũ autẽ filiũ
ciũ ad liberam ciuitatẽ: ex quib est in
carne ꝓgenitus. Principes illiꝰ ciui¬
tatis mane manducãtes id est ante ho¬
ram congruã: quia non exspectant opor¬

Expanded text:
commendat, non sapere carnalis epulas commendat, non sapere carnalis epulas voluptatis, satis illud ostendit, ubi ait, Melius est ire in domum luctus, quam ire in domum potus: et paulo post, Cor, inquit, sapientium in domo luctus, et cor insipientium in domo epularum . Sed illud magis commemorandum existimo de hoc libro, quod pertinet ad civitates duas, unam diaboli; alteram Christi, et earum reges diabolum et Christum: Vae tibi, terra, inquit, cujus rex adolescens, et principes tui mane comedunt. Beata tu, terra, cujus rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione . Adolescentem dixit diabolum, propter stultitiam, et superbiam, et temeritateet petulantiam, caeteraque vitia, quae huic aetati assolent abundare: Christum autem filium tium ad liberam ciuitatem, ex quibus est in carne progenitus. Principes illius ciuitatis mane manducantes, id est ante horam congruam, quia non exspectant oppor
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiuatis: et q̃rite prudenciã ut habea¬
tis uitã. Participẽ autẽ fieri mẽse illiꝰ
ip̃m est incipere habere uitã. Nam et ĩ
alio libro qui uocatur eccłiastes ubi ait
non est bonũ hoi nisi ꝙ mãducabit et
bibet. Quid credibiliꝰ ditere intelligit᷑
ꝙͣ qd̾ ad participatõem mẽse huiꝰ ꝑtinet
quã sacerdos ip̃e mediator testamenti
noui ex hibet scdm̃ ordiuẽ melchisedech
de corꝑe et sanguĩe suo: Id eñ sacrificiũ
successit om̃ib illis sacrificiis ueterie
testamenti que ĩmolabantur in umbra
futuri. propter qd̾ eciã uocẽ illã in psal¬
mo tricesimo et nono euislem mediato¬
ris ꝑ prophetiã loquẽtis agnostimus:
sacrificiũ et oblationem noluisti. corpus
autẽ ꝑfecisti michi: qr pro illis oĩbus
sacrificiis et oblacionib corpus eiꝰ offert᷑.
et participantib ministratur. Nam
istũ ecclesiasten in hac suĩa manducãdi
et bibendi quã sepe repetit plurinũq

Expanded text:
ut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habeaut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habeatis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est incipere habere uitam. Nam et in alio libro, qui uocatur ecclesiastes, ubi ait: Non est bonum homini, nisi quod manducabit et bibet, quid credibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis ueteris testamenti, quae immolabantur in umbra futuri; propter quod etiam uocem illam in psalmo tricensimo et nono eiusdem Mediatoris per prophetiam loquentis agnoscimus: Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi . Quia pro illis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus ejus offertur, et participantibus ministratur. Nam istum Ecclesiastem in hac sententia manducandi et bibendi, quam saepe repetit, plurimumque
Abbreviated transcription (Latin):
eis: qui xp̃m sapĩam dei ẽẽ nouerũt. Sa¬
piencia edificauit sibi doniũ. et suffulsit
colũnas septem: ĩmolauit suas uictimas:
mistuit in cratere uinũ suũ. et paranit
mensam suam. Misit seruos suos. cõ¬
uocãs tũ excellenti p̾dicacõe ad craterem
dicens. Quis est insipiẽs : Diuertat
ad me. Et in opibus sensu dixit. Ueĩte
manducate de panibz meis: et bibite
.uinũ qd̾ mistui uobis. Hic certe agro¬
stimꝰ dei sapĩam. hͦ ẽ uerbũ pr̃i coetͥnũ.
in utero uirginali domũ sibi edificasse
corpus hũanũ: et huit tanꝙͣ capiti
mẽbra eccłiam subiũxisse: martirũ uit¬
tiuas ĩmolasse: mensã in uiuo et pa-¬
nib pparasse: ubi apparet etiã sacer¬
dociũ scdm̃ ordinẽ melchisedech: ĩsipiẽtes
et inopes sensu uocasse: qr situt dicit
apłs. infirma huiꝰ mũdi elegit. ut ꝯf¬
deret fortia. Quib tñ infiriuis qd̾ se¬
quit᷑ dicit. Derelinquite insipientiã

Expanded text:
eis, qui Christum sapientiam Dei esse nouerunt: Saeis, qui Christum sapientiam Dei esse nouerunt: Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem; immolauit suas uictimas, miscuit in cratere uinum suum et parauit mensam suam. Misit seruos suos conuocans cum excellenti praedicatione ad craterem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus sensu dixit: Venite, manducate de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis. Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri coaeternum, in utero uirginali domum sibi aedificasse corpus humanum et huic, tamquam capiti membra, ecclesiam subiunxisse, martyrum uictimas immolasse, mensam in uino et panibus praeparasse, ubi apparet etiam sacerdotium secundum ordinem Melchisedech, insipientes et inopes sensu uocasse, quia, sicut dicit apostolus, infirma huius mundi elegit, ut confunderet fortia. Quibus tamen infirmis quod sequitur dicit: Derelinquite insipientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
rũtur: que scapta non sunt in canone
iudeoꝵ. In trib uero illis qͦs salomonis
ẽẽ constat et iudei canonitos habent. ut
necessaria est: que nos ultra ꝙͣ oportet
si nũc adhibetur extendit. Tanien qd̾ ĩ
ꝓuerbiis legitur uiros nxios dixisse. ab-¬
scondamꝰ in terra uirũ iustũ ĩuiste. ab¬
sorbeamiꝰ uero eũ tanꝙͣ inferuus uiuẽtẽ.
et auferauiꝰ eiꝰ memoriã de terra. posses¬
sionem eiꝰ p̾tiosam app̾hendamꝰ. nõ ita
obsturũ est ut de xp̃o et possessione eius
eccliã. sine laboriosa exposicõe non possit
intelligi: tale quippe aliquid et dñs ip̃e
iħs ꝑ euãgelicam parabolã ostendit di¬
xisse malos colonos. Hit est eni heres
uenuite occidamiꝰ eũ. et nr̃a erit hereditas.
Itemq illud in eodem libro qd̾ iã aute
ꝓstriuximꝰ cũ ageremꝰ desterili q̃ peꝑit
septeni. non nisi de xp̃o et ecclĩa mox ut
fuerit p̾mĩtiatum consueuit intelligi ab

Expanded text:
runtur, quae scripta non sunt in canone runtur, quae scripta non sunt in canone Iudaeorum. In tribus uero illis, quos Salomonis esse constat et Iudaei canonicos habent, ut necessaria est, quae nos ultra quam oportet, si nunc adhibetur, extendit. Tamen quod in prouerbiis legitur, uiros inpios dicere: Abscondamus in terra uirum iustum iniuste, absorbeamus uero eum tamquam infernus uiemoriam de terra, possessionem eius pretiosam adprehendamus, non ita obscurum est, ut de Christo et possessione eius ecclesia sine laboriosa expositione non possit intellegi. Tale quippe aliquid etiam Dominus ipse Iesus per euangelicam parabolam ostendit dixisse malos colonos: Hic est heres, uenite, occidamus eum, et nostra erit hereditas. Itemque illud in eodem libro, quod iam ante perstrinximus, cum ageremus de sterili, quae peperit septem, non nisi de Christo et ecclesia, mox ut fuerit, pronuntiatum consueuit intellegi ab
Abbreviated transcription (Latin):
ma iustorũ: et gliatur pr̃em deũ se habe̾.
Uideamus gͦ si sermones illiꝰ ueri suit.
et tẽptenius q̃ uentura funt illi et stiemꝰ
que erũt nouissima illiꝰ. Si est eni
iustus filiꝰ dei suscipiet illũ: et liberabit
eñ de manu contrariorũ. Contumelia
et tormento interrogenius illũ: et stia¬
mus reuerẽciã illiꝰ et probemꝰ paciẽtiã
ip̃iꝰ. Morte turpissima ꝯdẽnemꝰ illum:
erit enĩ ei respectus ex sermonib illiꝰ.
Hec togitauerũt et errauerũt: exteca¬
uit enii illos malicia ip̃oꝵ. In eccłĩastico
autẽ fides gentiũ futura p̾dicitur isto mi
Miserere nr̃i dñator deus oĩm. et ĩmicte
timorẽ tuũ sr̃ om̃s gẽtes: extolle manũ
tirã super gentes alienas: et uideant po-¬
tenciã tuã. Sicut torã illis sanctifitatus
es in nobis. ita corã nobis magnifiteris
in illis: et agnostãt tescdm̃ qd et nos
agnouimiꝰ te; qr non est deus p̾ter te dñe.
Hanc optandi et p̾candi specie ꝓphetiã

Expanded text:
et gloriatur patrem Deum se habere. Videamus ergo si sermones illius ueri sunt. et tentemus quae uentura sunt illi, et sciemus quae erunt nouissima illius. Si enim est iustus filius Dei, suscipiet illum et liberabit eum de manu contrariorum. Contumelia et tormento interrogemus illum, ut sciamus reuerentiam illius et probemus patientiam ipsius. Morte turpissitus ex sermonibus illius. Haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia ipsorum. In ecclesiastico autem fides gentium futura praedicitur isto modo: Miserere nostri, dominator Deus omnium, et inmitte timorem tuum super omnes gentes; extolle manum tuam super gentes alienas et uideant potentiam tuam. Sicut coram illis sanctificatus es in nobis, ita coram nobis magnificeris in illis, et agnoscant te secundum quod et nos agnouimus te, quia non est Deus praeter te, Domine. Hanc optandi et precandi specie prophetia
Abbreviated transcription (Latin):
dio funditus eradicatos uidetͤ Occisꝰ
enĩ ab eis resurrexit et reddidit eis
interim tẽporariã discipliuã: excepto
ꝙ non correctis seruat qñ uiuos et mor¬
tuos iudicabit. Nam deꝰ ip̃e iħs istũ
ip̃m traditorẽ suũ ꝑ panẽ porrectũ ostẽ¬
dẽs apłis. hũc eciã uersũ psaliui huiꝰ

Expanded text:
dio funditus eradicatos uidet? Occisus dio funditus eradicatos uidet? Occisus enim ab eis resurrexit et reddidit eis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos et mortuos iudicabit. Nam Dominus ipse Iesus istum ipsum traditorem suum per panem porrectum ostendens apostolis hunc etiam uersum psal