comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pendenti pendendo congruit. et
nascenti nascendo non congruit
Si autẽ propterea iħm dicitis esse
in arboribus. & iħm crucifixum
sub pontio pilato. et iħm ꝑ solem
lunamq distentum. quia totum
hoc exuna eademq substantia .ẽ.
cur non et cętera milia numinum
ur̃orum. hac appellatione conclu
ditis: curꝰ non sit iħc & ille splen¬
di tenens. & ille athlas. & ille rex
honoris. & ille sp̃spocens. et ille
primꝰ homo. &e quic quid ali ud
innum erabiliter ꝑdiuersa nomi¬
per sona ponitur: cum sit inter
innumerabiles: Aut cur non sit
uult inscriptis fausti fallax tectu¬
ra uerborum. ubi conatus uelut
congruere ueris xp̃ianis. a quib
longe nimiumq secluditur. Pait
Igitur: nos buidem dĩ omni poten¬
idemq sub triplici appellatione
colimus numen: Cur enim sub
triplici ac non potius sub multi¬
plici non appellatione tantum
sed etiam  ͦ ͫ si quot nomina tot
ꝑsonae sunt. Neq enim sicut
in armis una res est subtriplici

Expanded text:
pendenti pendendo congruit et pendenti pendendo congruit et nascenti nascendo non congruit? si autem propterea Iesum dicitis esse in arboribus et Iesum crucifixum sub Pontio Pilato et Iesum per solem lunamque distentum, quia totum hoc ex una eademque substantia est, cur non et cetera milia numinum uditis? Cur enim non sit Jesus et ille splenditenens, et ille Atlas, et ille rex honoris, et ille spiritus potens, et ille primus homo, et quidquid aliud innumerabiliter per diversa nomipersona ponitur, cum sit inter innumerabiles? aut cur non sit vult in scriptis Fausti fallax textura verborum, ubi conatus velut congruere veris Christianis, a quibus longe nimiumque secluditur, ait: Igitur nos Patris quidem Dei omnipotenidemque sub triplici appellatione colimus numen? cur enim sub triplici ac non potius sub multiplici non appellatione tantum, sed etiam re, si quot nomina, tot personae sunt ? neque enim, sicut in armis una res est sub triplici
Abbreviated transcription (Latin):
fixus: Si autem habuit: quęro
unde habuerit. cum omnia corpo¬
ra excenebrarum gente. ẽẽ. dicatis.
quam uis substantiam diuinam
cogitare. nisi corpoream nunquã
ualueritis : Unde cogimini aut
sine corpore dicere crucifixum.
quo absurdius & dementius dici
nichil potest . aut inphantasmate
potius quam inueritate uisum
fuisse crucifigi: Qua rursus im¬
pietate quid peuis est. aut non
omnia corpora degente. eẽ. tenebra¬
rum. sed esse iam corpus diuinȩ
substantiae. quod tamen in morta.¬
le nonsit. sed possit ligno affigi
& occidi. quod nihilominus ple¬
num est dementiae. aut exgente
tenebrarum mortale corpus ha¬
buisse. xp̃m : Atq ita qui eius cor-¬
poris matrem mariam uirginẽ
sententiam fausti. quam quidem
exilla longissima fabula uestra
deceͣptã. quanta potui breuitate
ꝑstrinxi : desp̃u scõ terra concipi¬
ens gignat patibilem iħm. qui ẽ.
uita ce salus hominum omni
suspensus exligio. cur ille saluator

Expanded text:
fixus; si autem habuit, quaero, fixus; si autem habuit, quaero, unde habuerit, cum omnia corpora ex tenebrarum gente esse dicatis, quamuis substantiam diuinam cogitare nisi corpoream numquam ualueritis. unde cogimini aut sine corpore dicere crucifixum — quo absurdius et dementius dici nihil potest — aut in phantasmate potius quam in ueritate uisum fuisse crucifigi — qua rursus inpietate quid peius est? — aut non omnia corpora de gente esse tenebrarum, sed esse etiam corpus diuinae substantiae, quod tamen inmortale non sit, sed possit ligno adfigi et occidi — quod nihilominus plenum est dementiae — aut ex gente tenebrarum mortale corpus habuisse Christum atque ita qui eius corporis matrem Mariam uirginem sententiam Fausti, quam quidem ex illa longissima fabula uestra decerptam quanta potuit breuitate perstrinxit, de spiritu sancto terra concipiens gignat patibilem Iesum, qui est uita et salus hominum omni suspensus ex ligno, cur ille saluator
Abbreviated transcription (Latin):
optime sepulturae faucibus ur̃is.:
Postremo dicite nobis. quot xpos
.ẽẽ. dicatis: Aliusne est quem de
spũ scõ concipiens terra patibilem
gignit. omni non solum suspens
ex ligno. sed etiam iacens inherba.
ec alius ille quem iudȩi crucifixer̃
sub poncio pilato. et tercius ille
persolem lunãq distentus : anunꝰ
atq idem ex quadam sui parte
ligatus in arboribus. ex quadam uero
parte liber eidem ligate capteq sub¬
ueniens.: qđ si ita esł : illequẽ sub
pontio pilato passum . eẽ. conceditis.
cum eum sine carne fuisse narretis.
nondum dico quem admodum
talemmortẽ sine carne ꝑpeti potu¬
erit. sed quęro cui naues illas relique¬
rit. ut inde descendens talia patere¬
tur: qualia sine quocumq corpore
fieri nonpossent: Scd̾m presentiam
quippe sp̃italem: nullomodo illa
pai pose Sedm prieãtan ueto
corporalem: simul et insolȩ. & in luna.
& incruce. ẽẽ. nonposset ⁊ ꝑ inde si
corpus non habuit: non est cruci¬

Expanded text:
optimae sepulturae faucibus uestris? optimae sepulturae faucibus uestris? postremo dicite nobis, quot christos esse dicatis. aliusne est, quem de spiritu sancto concipiens terra patibilem gignit, omni non solum suspensus ex ligno. sed etiam iacens in herba, et alius ille, quem Iudaei crucifixerunt sub Pontio Pilato, et tertius ille per solem lunamque distentus? an unus atque idem ex quadam sui parte ligatus in arboribus, ex quadam uero parte liber eidem ligatae captaeque subueniens ? quod si ita est, ille, quem sub Pontio Pilato passum esse conceditis, cum eum sine carne fuisse narretis — nondum dico, quemadmodum talem mortem sine carne perpeti potuerit - sed quaero, cui naues illas reliquerit, ut inde descendens talia pateretur, qualia sine quocumque corpore fieri non possent. secundum praesentiam quippe spiritalem nullo modo illa pati posset; secundum praesentiam uero corporalem simul et in sole et in luna et in cruce esse non posset. proinde si corpus non habuit, non est cruci
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq nos xp̃m filium dĩ uerbũ dĩ.
incontaminabiliter carne inducũ
corde credimus. ore confĩtemur.
quia illa substantia contaminari
nec carne potest. quae nulla re
potest: Cos autẽ scđm urãm fabulã.
adhuc in arbore pendentẽ iħm
iam contaminatum dicitis. antequã
carnem ingrediatur cuiusq uescen¬
tis: Aut sĩ non ͤ contaminatus.
quomodo uos eum manducando
purgatis.: deinde cum omnes ar¬
bores crucem ipsius. ẽẽ. dicatis.
unde a fausto predicatur omni sus¬
pensus ex ligno. cur non sicut
illum uerum̃ iħm bonum opus
faciens ioseph ille ab arimathia
decruce deposuit ut
spelite: lel d uos ponui deciet piis
ut iħm deligni suspensione depo¬
situm. urõ uentre sepeliatis.
aut unde pium est xp̃m sepul¬
chro condere. impium autem
deligno deponere.: anut deuobis
etiam concinat quod depropheca
ponit apostolus. sepulchrum patens
.ẽ. gurtur eorum. ore aperto expecᷤ¬
tatis quis inferat. xp̃m. tanquam

Expanded text:
itaque nos Christum filium dei, uerbum dei, itaque nos Christum filium dei, uerbum dei, incontaminabiliter carne indutum corde credimus, ore confitemur, quia illa substantia contaminari nec carne potest, quae nulla re potest; uos autem secundum uestram fabulam adhuc in arbore pendentem legum iam contaminatum dicitis, antequam carnem ingrediatur cuiusque uescentis. aut si non est contaminatus, quomodo uos eum manducando purgatis ? deinde cum omnes arbores crucem ipsius esse dicatis, unde a Fausto praedicatur omni suspensus ex ligno? cur non sicut illum uerum Iesum bonum opus faciens Ioseph ille ab Arimathia de cruce deposuit. ut . sepeliret, ita et uos poma decerpitis, ut legum de ligni suspensione depositum uestro uentre sepeliatis? aut unde pium est Christum sepulcro condere, inpium autem de ligno deponere? an ut de uobis etiam concinat, quod de propheta ponit apostolus: sepulcrum patens est guttur eorum, ore aperto expectatis, quis inferat Christum tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
indignum: Sicarnem putatis in¬
mundam. tur uobis non uidetur
in mundius. quod asuae salutis
temperamento ipsa natura carnis
expugat: ancaro inmunda est.
et fimus. qui carne egeritur mun¬
dus est. Non ergo attenditis. non
uidetis stercoribus letari agros.
quo fertilius fecundentur. : Nẽ pe
adid redit ur̃a dementia. ut despũ
scõ qu ẽ carnẽ marię dicitis de¬
dignatum. tanto uberius & letuis
terra concipiat: quanto studio sius
fuerit carnis sordibus et squalorib
pingue facta: An ut hoc defenda
detur uobis : Cur non ergo et in
utero uirginali . sed ut deconcep¬
to iam taceam : partum ipsum de¬
inde respicite: Concipientẽ despũ
scõ dicitis terram gignere patibilẽ
iħm. quem tamen itã contaminatũ
omni ex ligno pendere ꝑhibetis
infrugibus & pomis. ut innume¬
rabilibus animalibus animalium
uescentiũ carnibus. amplius con¬
taminetur : exea sola parte pur¬
gandus. cui fames ur̃a subuenerit:

Expanded text:
indignum. si carnem putatis inindignum. si carnem putatis inmundam, cur uobis non uidetur inmundius, quod a suae salutis temperamento ipsa natura carnis expurgat? an caro inmunda est et fimus, qui carne egeritur. mundus est? non ergo adtenditis, non uidetis stercoribus laetari agros, quo fertilius fecundentur? nempe ad id redit uestra dementia, ut de spiritu sancto, quem carnem Mariae dicitis dedignatum, tanto uberius et laetius terra concipiat, quanto studiosius fuerit carnis sordibus et squaloribus pinguefacta. an ut hoc defendatia ? respondetur uobis: cur non ergo et in utero uirginali? sed ut de conceptu iam taceam, partum ipsum deinde respicite. concipientem de spiritu sancto dicitis terram gignere patibilem Iesum, quem tamen ita contaminatum omni ex ligno pendere perhibetis in frugibus et pomis, ut innumerabilibus animalibus animalium uescentium carnibus amplius contaminetur, ex ea sola parte purgandus, cui fames uestra subuenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
uicissim omnes nobiscum et nos
cum omnibus. & rursus nullo eorũ
nobiscum: nec nos cum aliquibus
eorum. Quod si faustus cogitaret.
non tam di serte deliraret: Quid
autem hinc dicam qđ ait ex uirib
scĩ sp̃s. ac spitali profusione terrã
quoq concipientem gignere pati¬
bilem ihm. qui est uitã ac salus ho¬
minum. omni suspensus exligno
O demens. ut interim nondiscutiam
dehac re ur̃a uanaloquia: Potest ne
terra despũscõ concipere patibilem
ih̃m. & maria non potuit: Compara
si audes uirginalia uiscera tanta
castitate scificata. cum omnibus
terrae locis. ubi arbores herbaeq
gignuntur : Itane in illa femina ex¬
orrescis. aut orrescere te fingis ute¬
rum pudicitiae dedicatum. & in hor
tis eircum quasq urbes ex cloacinis
aquis iħm gigni non exhorrescis:
Quis enim quam̃libet cenulentus
humor. non innumerabili a ger¬
mina edit et nutrit.: sic predicatis
nasci patibilem iħm: qu ẽ credere
ẽẽ. deuirgine natum clamatis

Expanded text:
uicissim omnes nobiscum et nos uicissim omnes nobiscum et nos cum omnibus, et rursus nulli eorum nobiscum nec nos cum aliquibus eorum. quod si Faustus cogitaret, non tam diserte deliraret. Quid autem hinc dicam. quod ait: ex uiribus sancti spiritus ac spiritali profusione terram quoque concipientem gignere patibilem Iesum, qui est uitaminum, omni suspensus ex ligno? O demens, ut interim non discutiam de hac re vestra vaniloquia, potestne terra de Spiritu sancto concipere patibilem Jesum, et Maria virgo non potuit? Compara, si nudes, virginalia viscera tanta castitate sanctificata, cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. Itane in illa femina exhorrescis, aut horrescere te fingis uterum pudicitiae dedicatum, et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cloacinis aquis Jesum gigni non exhorrescis? Quis enim quamlibet coenulentus humor non innumerabilia germina edit et nutrit? Sic praedicatis nasci patibilem Jesum, quem credere natum esse de uirgine clamatis
Abbreviated transcription (Latin):
inimo uersat. alius incaelo circũ¬
iens radis suis. etiam decloacis
menbra dĩ ur̃i colligit: Et quis enu¬
merat omnia omnium deorum
urõrum officia fabulosa. nulla
ueritate manifesta. nullis enignia¬
tib figurata: porro si alius ita
diuidat omnes homines. ut alios
.ẽe. dicat qui credunt dm̃ huma¬
na curare. alios qui id omnino
noncredunt: in hac parte et paga¬
ni nobiscum sentiunt. & iudei. &
uos & oms heretici: qui quoquomͦ
xpĩani apellantur: in illa uero
epicurei repperiuntur: et siqui alii
sunt qui ita senser̃: Paruane ista
differentia est: cur ergo non et scđm
istam duae solȩ sectȩ esse dicantur.
ut inuna earum nobiscũ sitis.:
An audebitis in hac differentia dis¬
cedere anobis. qui dm̃ predicamus
humana curare: &. eẽ. cum epicure.¬
is qui hoc negant.: hic profecto
illos repudiantes : ad nos curritis :
Sic ꝑ alias et alias differentias. nunc
hic nunc illic repperiuntur aliun¬
de iuncti. aliunde disiuncti.

Expanded text:
in imo versat, alius in coelo circumin imo versat, alius in coelo circumiens radiis suis, etiam de cloacis membra dei uestri conligit. et quis numerat omnia omnium deorum uestrorum officia fabulosa nulla ueritate manifesta, nullis aenigmatis figurata? porro si alius ita diuidat omnes homines, ut alios esse dicat, qui credunt deum humana curare, alios, qui id omnino non credunt, in hac parte et pagani nobiscum sentiunt et Iudaei et uos et omnes haeretici, qui quoquo modo christiani appellantur: in illa uero Epicurei reperiuntur et si qui alii sunt, qui ita senserunt. paruane ista differentia est? cur ergo non et secundum istam duae solae sectae esse dicantur, ut in una earum nobiscum sitis? an audebitis in hac differentia discedere a nobis. qui deum praedicamus humana curare, et esse cum Epicureis, qui hoc negant? hic profecto illos repudiantes ad nos curritis. sic per alias et alias differentias nunc hic, nunc illic reperiuntur, aliunde iuncti, aliunde disiuncti,
Abbreviated transcription (Latin):
U idelicet qm̃ dixerat eo maxime
distare gentes amanicheis: quod
abuno principio dicunt. eẽ. omnia:
Quod manichei negant: addentes
principium gentis tenebrarum:
In hac differentia qđ fatendum . ẽ.
pleriq pagani nobiscum sentiunt
Sed non uidit: quia item siquis ita
diuidat ut dicat eorum qui aliqua
religione detinentur. aliis placere
unũm dm̃ colendum: aliis multos.
ꝑ hanc differentiã etpagam anobis
remoti sunt. et isti cum paganis
deputantur. nos autem cum uideis:
Potest ergo aliquis scđm hanc diffe¬
rentiã: hoc eciam modo ducos solas
sectas putare : Hic fortes dicatis. quod
uos multos deos ur̃os ex una sub
stantia ꝑhibetis. quasi pagani multos
suos non exuna asserant᷑. quamuis
diuersa illis officia & oꝑa et potes¬
tates attribuant: Sicut etiam
apud uos alius expugnat gentem
tenebrarum. alius exea capta fabri¬
cat mundum. alius desuper sus¬
pendit. alius subter portat: alius
rotas ignium uentorum et aquarũ

Expanded text:
uidelicet quoniam dixerat eo maxime uidelicet quoniam dixerat eo maxime distare gentes a Manichaeis, quod ab uno principio dicunt esse omnia, quod Manichaei negant addentes principium gentis tenebrarum. in hac differentia — quod fatendum est — plerique pagani nobiscum sentiunt; sed non uidit, quia item, si quis ita diuidat, ut dicat eorum, qui aliqua religione detinentur, aliis placere unum deum colendum, aliis multos, per hanc differentiam et pagani a nobis remoti sunt, et isti cum paganis deputantur, nos autem cum Iudaeis. potest ergo aliquis secundum hanc differentiam hoc etiam modo duas solas sectas putaret hic forte dicatis, quod uos multos deos ustantia perhibetis: quasi Pagani multos suos non ex una asserant; quamvis diversa illis officia et opera et potestates attribuant: sicut etiam apud vos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum; alius desuper suspendit, alius subter portat; alius rotas ignium, ventorum, et aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
uiua culpentur. quia cadaueri sunt
similiora quam cineri Sicut nos
ideo isti culpandos putant. quia
nos similiores. ẽẽ. dicunt funeri
paganorum: quam fauellȩ mani¬
chẽorum. quãquã per multas
differentias aliter atq aliter quę¬
q res ad discernendum diuidi so.¬
leant: ut quod inhac erat parte.
ꝑ alial differentias in alia parte
inueniatur. Ubi autẽ non erat
uelut uerbi gr̃a. siquis omnem
carnem diuidat in uolatilia. et ea
quae uolare nonpossunt: Per hanc
differentiam quadrupedia homi¬
nibus sunt similiora quã auibus.
Pariter enim uolare non possunt
Rursus siquis ꝑ aliam differentiam
duidat. ut dicat alia. ẽẽ. rationabi¬
lia. alia in rationabilia. iam qua¬
drupede s̃ auibus sunt similiores
quã hominib: Pariter enim ob¬
sunt rationis experces: Hoc faustꝰ
non cogitans: ait: Porro autem
seccas si queras. non plus erunt
quam due. id est gentiũ & nostra.
qui eis longe diuers e sentimus

Expanded text:
uiua culpentur, quia cadaueri sunt uiua culpentur, quia cadaueri sunt similiora quam cineri. sicut nos ideo isti culpandos putant, quia nos similiores esse dicunt funeri paganorum quam fauillae Manichaeorum, quamquam per multas differentias aliter atque aliter quaeque res ad discernendum diuidi soleant, ut, quod in hac erat parte, per alias differentias in alia parte inueniatur, ubi ante non erat. uelut uerbi gratia, si quis omnem carnem diuidat in uolatilia, et ea, quae uolare non possunt, per hanc differentiam quadrupedia hominibus sunt similiora quam auibus; pariter enim uolare non possunt. rursus si quis per aliam differentiam diuidat, ut dicat alia esse rationalia, alia inrationalia, iam quadrupedes auibus sunt similiores quam hominibus; pariter enim sunt rationis expertes. hoc Faustus non cogitans ait: porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. certe nimis longum. ẽ: hoc
dico: Si ista uera sunt. dĩ substan¬
tia commutabilis . ẽ. corruptilis
coinquinabilis : hoc autem trede¬
re: plenum est sacrilege insaniae:
lla igitur omnia uana sunt: falsa
sunt̃. nulla sunt: Proinde uos
paganis estis qui uulgo noti sunt
& antiquitus fuer̃. et in reliquus
suis iam nunc erubescunt. pror¬
sus deteriores estis. qđ illi colunt ea
quae dii non sunt. uos autem om¬
nino quae non sunt: Itaq si prop¬
terea uos putatis tenere ueritatem.
quia et errori paganorum longe
dissimiles estis. Nos autem propt̃.¬
ea. eẽ. in errore. quia longius
auobis quam apaganis forte dista¬
mus: dicat᷑. & mortuus: ideo
sanus quia iam nec egrotus est.
et ideo reprehendatur̃ qui sanus
est: quia uicinior est egroto quã
mortuo : Aut si pleriq. pagani
non uelut egri. sed uelut mortui
deputandi sunt. Laudetur insepul¬
chro cinis informis. quia iam nec
formã cadaueris tenet: & menbra

Expanded text:
esset. certe nimis longum est, hoc esset. certe nimis longum est, hoc dico: si ista uera sunt, dei substantia commutabilis est, corruptibilis, coinquinabilis. hoc autem credere plenum est sacrilegae insaniae. illa igitur omnia uana sunt, falsa sunt, nulla sunt. proinde uos paganis istis, qui uulgo noti sunt et antiquitus fuerunt et in reliquiis suis iam nunc erubescunt, prorsus deteriores estis, quod illi colunt ea, quae dii non sunt, uos autem, omnino quae non sunt. Itaque si propterea uos putatis tenere ueritatem, quia et errori paganorum longe dissimiles estis, nos autem propterea esse in errore, quia longius a uobis quam a paganis forte distamus, dicatur et mortuus ideo sanus, quia iam nec aegrotus est, et ideo reprehendatur, qui sanus est, quia uicinior est aegroto quam mortuo. aut si plerique pagani non uelut aegri. sed uelut mortui deputandi sunt. laudetur in sepulcro cinis informis, quia iam nec formam cadaueris tenet, et membra
Abbreviated transcription (Latin):
terp̃tantur. in rebus inueniuntur:
Uos autem primum hominem cum
quinq elementis belligerantem.
& spiñ potentem decap̃tiuis corpo¬
ribus gentis tenebrarum. an poti
tis mundum fabricantem. & splen¬
di tenentem. reliquias eorumdem
menbrorum dĩ ur̃i habentẽ in
manu. & cętera omnia capta. op¬
pressa. inquinata plangentẽ: &
athlantem maximum subter hu¬
meris suis cum eo ferentem. ne
totum ille fatigatus abiciat: atq
ita fabula ur̃a uelut intapete teatri¬
co. ad illuis ultimi globi casta.¬
toliuim peruenire non possit. &
alia innumerabilia pariter in epta
et in sana: nec pingendo aut sculpen¬
do. nec incerp̃tando demonstratis.
et ea cumomnino nulla sint cre¬
ditis colitis: et in suꝑ xp̃ianis fide
non ficta pias mentes mundanti¬
bus. tanquam cemere credulis in¬
sultatis : Ut enim multa non que¬
ram quibus haec ostendantur
omnino non esse. quia subtilius
sublimiusq tractare demundi
fabrica. & si michi difficile non

Expanded text:
terpretantur, in rebus inueniuntur. terpretantur, in rebus inueniuntur. uos autem primum hominem cum quinque elementis belligerantem; et spiritum potentem de captiuis corporibus gentis tentis mundum fabricantem, et splendide tenentem, reliqmembrorum dei vestri habentem in manu, et caetera omnia capta, oppressa, inquinata plangentem; et Atlantem maximum subter humeris suis cum eo ferentem, ne totum ille fatigatus abjiciat, atque ita fabula vestra velut in tapete theatrico ad illius ultimi globi catastolium pervenire non possit: et alia innumerabilia pariter inepta et insana, nec pingendo aut sculpendo, nec interpretando demonet ea, cum omnino nulla sint, creditis et colitis et insuper christianis fide non ficta pias mentes mundantibus tamquam temere credulis insultatis. ut enim multa non quaeram, quibus haec ostendantur omnino non esse, quia subtilius sublimiusque tractare de mundi fabrica. etsi mihi difficile non
Abbreviated transcription (Latin):
ticipatione mens beata fit: sed ab illo
conditam creaturam: Nec solas
uirtutes ipsius creaturae sicut miner.¬
uã. cuius fabulam quod de iouis
capite nata sit. ad prudentiã consili¬
orum interpretantur quae rationis
est propria. cui sedem capitis
etiam plato dedit: sed etiam uicia¬
Na ficut decupidine diximus:
Unde quia eorum tragycus ait̃ dm̃
.ẽẽ. amorem turpis et uicio fauens.
finxit libido: Nam et corporaliũ
uiciorum simulachra romani con¬
secrauer̃ : sicut palloris & ifebris :
Ut ergo omittã simulaerorum ad¬
oratores circa ipsas corporum figu¬
ras habent affectum. ut eas ipsas
formas in locis honorabilibus sub¬
limatas. quib tantum obsequium
exiberi uident. tanquam deos
timeant: illȩ ipsȩ interpretationes
quibus haec muta. & surda. & ceca.
et ex anim a defenduntur: dignius
accusintur : Ueriuntam̃ & ista quo¬
quomodo sunt quamuis ut iam
dixi ad salutem. uel aliquam utili¬
tatem nihil sint: & quae exhis in¬

Expanded text:
ticipatione mens beata fit, sed ab illo ticipatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam; nec solas uirtutes ipsius creaturae, sicut Mineruam, cuius fabulam, quod de Iouis capite nata sit, ad prudentiam consiliorum interpretantur, quae rationis est propria, cui sedem capitis etiam Plato dedit, sed etiam uitia, sicut de Cupidine diximus. unde quidam eorum tragicus ait: . deum esse amorem turpis et uitio fauens finxit libido. Nam et corporalium uitiorum simulacra Romani consecrauerunt, sicut Palloris et Febris. ut ergo omittam, quod simulacrorum adoratores circa ipsas corporum figuras habent adfectum, ut eas ipsas formas in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum obsequium exhiberi uident, tamquam deos timeant, illae ipsae interpretationes, quibus haec muta et surda et caeca et exanima defenduntur, dignius accusantur; uerumtamen et ista, quoquo modo sunt, quamuis, ut iam dixi, ad salutem uel aliquam utilitatem nihil sint, et, quae ex his in
Abbreviated transcription (Latin):
modi est :Etfortunã cęcam. qđ
ex incerto accidant quae forcui¬
ta dicuntur Et tria fata in colo
et fuso digitisq filum ex lana
torquentibus : propter tria tẽpora
Preteritum qđ in fuso iam necũ
atq inuolutum. est. Presens
qđ inter digitos nen tis traicitur.
fucurum in lana quae colo impli¬
cata est quod adhuc per digitos
nen tis ad fusum. tanquã ꝑ p̃sens
ad preteritum traiciendum est : t t
uenerẽ uulcani uxorem. quia ex
calore uoluptas naturaliter assciscit᷑:
Et martis adulceram: quia belligeran¬
tibus in congrua est: Et cupidinem
puerum uolitantem ac sagittantẽ.
qđ inrationabilis et instabilis amor
corda uulneret miserorum: Et alia
per multa inhunc modum: Quo cir¬
ca hoc ineis irridemꝰ. qđ interp̃tata
sic adorant. quae non intellecta quã¬
uis dãpnabiliter. tamen ex cusabilit̃
adorarent: Ipsis quippe interpre¬
tationibus coniuncuntur non se
illum dm̃ colere. cuius soluis par¬

Expanded text:
modi est, et Fortunam caecam. quod modi est, et Fortunam caecam. quod ex incerto accidant, quae fortuita dicuntur, et tria Fata in colo et fuso digitisque filum ex lana torquentibus propter tria tempora, praeteritum, quod in fuso iam netum atque inuolutum est, praesens, quod inter digitos nentis traicitur, futurum in lana, quae colo inplicata est, quod adhuc per digitos nentis ad fusum tamquam per praesens ad praeteritum traiciendum est; et Uenerem Uulcani uxorem, quia ex calore uoluptas naturaliter asciscitur, et Martis adulteram, quia belligerantibus incongrua est; et Cupidinem puerum uolitantem ac sagittantem, quod inrationabilis et instabilis amor corda uulneret miserorum, et alia permulta in hunc modum. quocirca hoc in eis inridemus, quod interpretata sic adorant, quae non intellecta quamuis damnabiliter, tamen excusabilius adorarent. ipsis quippe interpretationibus conuincuntur non se illum deum colere, cuius solius par
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac fide doctrina.q uiuitis. &
miramini quiasic ab ominamini.
Uerum si in istis tam eminentibus
notissimisq luminib sic erratis
ut meis non quod sunc sed qđ uob̃
dementissime fingitis adoretis:
Quid dexeceris uris fabulis dicam.
quis enim splenditenens suspen¬
dit mundum.: I&e quis athlas cũ
illo supportat. : hȩc et innumera¬
bilia quae similiter deliratis.
omnino non sunt: & colitis ea
Hinc uos paganis dicius deteri¬
ores: Eo tantum similes. quod mul¬
tos. deos colitis. Iouero in peiorẽ
partem dissumles. qđ illi produs
ea colunt quae sunt. sed dii non st̃.
uos uero colitis ea quae nec dii nec
aliquid sunt : qm̃ prorsus nullit
sunt : Habent quidem et illi quȩdã
fabulosa figmenta. sed . ẽe. illas
fabulas norunt: & uel apoetis
delectandi causa fictas eẽ. asser̃.
uel eas adnaturam rerum uel
mores hominũ interpretari
conantur. Sicut uulcanũ claudũ
quia ignis terrae in motus eius¬

Expanded text:
ex hac fide doctrinaque uiuitis. et ex hac fide doctrinaque uiuitis. et miramini, quia sic abominamini ! Uerum si in istis tam eminentibus notissimisque luminibus sic erratis, ut in eis non quod sunt, sed quod uobis dementissime fingitis adoretis, quid de ceteris uestris fabulis dicam? quis enim splenditenens suspendit mundum et quis Atlas cum illo subportat ? haec et innumerabilia, quae similiter deliratis, omnino non sunt et colitis ea. hinc uos paganis dicimus deteriores, eo tantum similes, quod multos deos colitis; eo uero in peiorem partem dissimiles, quod illi pro diis ea colunt, quae sunt, sed dii non sunt; uos autem colitis ea, quae nec dii nec aliquid sunt, quoniam prorsus nulla sunt. habent quidem et illi quaedam fabulosa figmenta. sed esse illas fabulas norunt et uel a poetis delectandi causa fictas esse adserunt uel eas ad naturam rerum uel mores hominum interpretari conantur. sicut Uulcanum claudum, quia ignis terreni motus eius
Abbreviated transcription (Latin):
tam longo incer uallo a se dis uinc¬
ta sunt haec duo lumina: ut cũ sol
uergit ad occidentem. tunc luna
surgat aboriente : Ex quo fit ut qm̃
infirmantur omnia quae uirtute
deseruntur: eosapientia sit infirmi¬
or quo est luna plenior: Si autem
quod ueritas habet. & sapientia dĩ
semper tantũdem ualet. et uirtus
di cantiuidem sapit. cur hȩc sic duo
dicitis. ut ea locorum sedibus inter¬
uallisq sep aretis. cum & ipsa sedes
eiusdem substantię dicatis homines
cera & insana mente. non recedentes
aphantasmate corporum: Et uirtu¬
te ac sapientia ita carentes. ut nec
ualere sapienter : Itane uero de¬
testanda & anathematizanda stulti¬
tia. xp̃s ꝑsolem lunamq distentus.
hic uirtute habitans. hic sapientia:
nec hic ꝑfectus et plenus. nec insole
sapiens nec inluna prępotens. utro.¬
biq pulcros pueros sub ornat con¬
cupiscendos feminis principibus
tenebrarum. et masculis puellas:
Hiec legitis. hȩc creditis. haec docetis.

Expanded text:
tam longo interuallo a se disiunctam longo interuallo a se disiuncta sunt haec duo lumina, ut cum sol uergit ad occidentem, tunc luna surgat ab oriente . ex quo fit, ut, quoniam infirmantur omnia, quae uirtute deseruntur, eo sapientia sit infirmior, quo est luna plenior. si autem. quod ueritas habet, et sapientia dei semper tantundem ualet, et uirtus dei semper tantundem sapit, cur haec sic duo dicitis, ut ea locorum sedibus interuallisque separetis, cum ipsa sedes eiusdem substantiae dicatis, homines caeca et insana mente non recedentes a phantasmate corporum et uirtute ac sapienta ita carentes, ut nec ualere sapienter? itane uero, detestanda et anathemanda stultitia, Christus per solem lunamque distentus hic uirtute habitans, hic sapientia nec hic perfectus et plenus nec in sole sapiens nec in luna praepotens, utrobique pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum et masculis puellas ? haec legitis, haec creditis, haec docetis,
Abbreviated transcription (Latin):
putant. eẽ. nisi quod corporale cogi¬
tauerint: Caloris enim uiolenta.
oꝑatio est admouendum: unde uir¬
tuti tribueretur: Lucis autem
clarus fulgor ad demonstrandum.
unde hanc sapientiae darent: Cum
uero lux longe insole precellat
quomodo ibi uirtus. hic autem
quod tantominus lucet sapientia
est.: O sacrilega in eptia: Et cum
sic unus xp̃s dĩ uirtus et dĩ sapien¬
tia. sp̃s autẽ sc̃s non ipsesit xp̃s.
quomodo separatur a se ipse xp̃s.
cum abeo non separetur sp̃s sc̃s.:
A erem quippe quam sedem spiu scõ
urã fabula tribuit. totam mundi
fabricam implere ꝑhibetis. unde
sol etluna circuitus suos ꝑagen¬
tes. semper cum illo sunt: A sole
autẽ luna discedit: et ad solem
rursus accedit: Ita uobis auccori¬
bus uel potius deceptoribus. per
dimidiam partẽ circuli
recedit auirtute sapientia. et ad
eam peraliam dimidiam rursus
accedit: Ee cum plena est tum longe
est auirtute sapiencia: Tunc enim

Expanded text:
putant esse, nisi quod corporale cogiputant esse, nisi quod corporale cogitauerint; caloris enim uiolentia operatio est ad mouendum, unde uirtuti tribueretur; lucis autem clarus fulgor ad demonsti-andum, unde hanc sapientiae darent. cum uero lux longe in sole praecellat. quomodo ibi uirtus. hic autem quod tanto minus lucet, sapientia est? o sacrilega ineptia! et cum sit unus Christus dei uirtus et dei sapientia, spiritus autem sanctus non ipse sit Christus, quomodo separatur a se ipse Christus, cum ab eo non separetur spiritus sanctus ? aerem quippe, quam sedem spiritui sancto uestra fabula tribuit, totam mundi fabricam inplere perhibetis. unde sol et luna circuitus suos peragentes semper cum illo sunt; a sole autem luna discedit et ad solem rursus accedit . ita uobis auctoribus uel potius deceptoribus per dimidiam partem circuli recedit a uirtute sapientia et ad eam per aliam dimidiam rursus accedit; et cum plena est, tum longe est a uirtute sapientia; tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet atq lunã. Sp̃ui scõ rursus
unum. id est aeris hunc omnem
ambitum : Depatris ergo in accessi¬
bilȩ lumine. quia uerã fidem tenen¬
tibus non inde sẽparatur filius &
Urãe autẽ uanitati quid placuit in
sole ponere uirtutẽ filii. et in lua
sapientiã. cum enim in ipso patre
filius inseparabilis maneat. quo¬
modo potest sapientia eius ab eiꝰ
uirtute separari. ut ille sit insole
haec inluna. cum ꝑ huiusmodi
locos nisi corpora diuidi separariq
non possint: quod si sciretis. nun¬¬
quam stulto insanoq phantasmate
tantas fabulas texeretis: At in ea
ipsa falsitate atq fallacia quã incon¬
grue. quan ꝑuerse sedem sapientiae
minus lucere quam sedem uirtutis.
operari et esficere. adsapienti am
uero docere et ostendere: Ac ꝑ hoc
sicalor insole. lux autẽ prepolle¬
ret in luna. ut cumq inuenissent
ista figmenta ueri similitudinis. net¬
bulam hominibus carnalibus et
animabus decipiendis: qui nihil

Expanded text:
scilicet atque lunam; spiritui sancto rursus scilicet atque lunam; spiritui sancto rursus unum, id . est aeris hunc omnem ambitum. de patris ergo inaccessibili lumine, quia ueram fidem tenentibus non inde separatur filius etUestrae autem uanitati quid placuit in sole ponere uirtutem filii et in luna sapientiam? cum enim in ipso patre filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia eius ab eius uirtute separari, ut illa sit in sole, haec in luna, cum per huiusmodi locos nisi corpora diuidi separarique non possint? quod si sciretis, numquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texeretis. at in ea ipsa falsitate atque fallacia quam incongrue, quam peruerse sedem sapientiae minus lucere dicitis quam sedem uirtutis, operari et efficere, ad sapientiam uero docere et ostendere . ac per hoc, si calor in sole, lux autem praepolleret in luna, utcumque inuenissent ista figmenta uerisimilitudinis nebulam hominibus carnalibus et animalibus decipiendis, qui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ne cognoscitur: Et tamen etiam
hoc lumen. non est lumen illud
quod dĩ est: Hoc enĩ creatura
est: creator est ille: Hoc factum.
ille qui. fecit: Hoc deniq mutabi¬
le dum uult quod nolebat : et
scit quod nesciebat. et reminisci¬
tur quod oblitum erat: illud
autem in commutabili uoluntate ueritate.
aeternitate ꝑsistit: It inde est¬
nobis inicium existendi. ratio
cognoscendi: lex amandi: inde
om̃nib et in rationabilibus ani¬
mantibus. natura qua uiuunt
Uigor quo sentiunt. motus quo
appecunt : In de etiam omnib
corporibus mensura ut subsistunt
numerus ut orn entur. pondus
ut ordinentur : Itaq lumen illud.
trinitas inseparabilis umis dĩ est.
cuius uos nullo corpore adiunc¬
to. per seipsam incorpoream
sp̃italem in commutabilemq sub¬
stantiam: etiam locis diuiditis
Nec saltem trinitati locatria datis.
sed quattuor ÷ Patri unum id est
lum̃ in accessibile. quod prors
non incelligitis. filio duo. solẽ

Expanded text:
ne cognoscitur . et tamen etiam ne cognoscitur . et tamen etiam hoc lumen non est lumen illud, quod deus est; hoc enim creatura est, creator est ille; hoc factum, ille qui fecit; hoc denique mutabile, dum uult, quod nolebat, et scit, quod nesciebat, et reminiscitur, quod oblitum erat, illud autem incommutabili uoluntate, ueritate, aeternitate persistit, et inde nobis est initium existendi, ratio cognoscendi, lex amandi; inde omnibus et inrationalibus animantibus natura, qua uiuunt, uigor, quo sentiunt, motus, quo adpetunt; inde etiam omnibus corporibus mensura, ut subsistant, numerus, ut ornentur, pondus, ut ordinentur. itaque lumen illud trinitas inseparabilis, unus deus est, cuius uos nullo corpore adiuncto per se ipsam incorpoream spiritalem incommutabilemque substantiam etiam locis diuiditis. nec saltem trinitati loca tria datis, sed quattuor: patri unum, id est lumen inaccessibile, quod prorsus non intellegitis; filio duo, solem
Abbreviated transcription (Latin):
habitat cum regnicolis suis.
Quando enim discreuistis lucem
qua cernimus abea luce qua
intelligimus. cum aliud nihil
unquãm putaueritis. ẽe. intelli¬
gere ueritatem. nisi formas cor¬
poreas cogitare. siue finitas siue
exaliquibus partibus infi na¬
tas quam in ania phantasmata
ẽẽ. nescitis. Proinde cum tantũ
inter sit inter cogitationem qua
cogito terrã luminis uramquae
omnino nusquam est. & cogi¬
tationem qua cogito alexan¬
driam quam numquam uidi.
sel caimen est Par susq tantunde
inter istam qua cogito alexandriã
incognitam. et eam qua cogito
cartaginẽ cognitam.⁊ ab hac
quoq̃. cogitũtione qua certa et
nota corpora cogito. longe in¬
comparabiliter distat cogitatio
qua intelligo iustitiam. castitatem.
fidem. ueritatem. caritatem. boni¬
tatem. & quicquid eiusmodi est:
Quae cogitatio dicite si potestis.
quale lumen sit. quo illa omĩa
quae hoc non sunt et inter se
discernuntur. et quantum
ab hoc distent fida manifestatio¬

Expanded text:
habitat cum regnicolis suis. habitat cum regnicolis suis. quando enim discreuistis lucem, qua cernimus, ab ea luce, qua intellegimus, cum aliud nihil umquam putaueritis esse intellegere ueritatem nisi formas corporeas cogitare, siue finitas siue ex aliquibus partibus infinitas, quae inania phantasmata esse nescitis? proinde cum tantum intersit inter cogitationem, qua cogito terram luminis uestram, quae omnino nusquam est, et cogitationem, qua cogito Alexandriam, quam numquam uidi, sed tamen est; rursusque tantum intersit inter istam, qua cogito Alexandriam incognitam, et eam, qua cogito Karthaginem cognitam: ab hac quoque cogitatione, qua certa et nota corpora cogito, longo incomparabiliter distat cogitatio, qua intellego iustitiam, castitatem, fidem, ueritatem, caritatem, comitatem et quicquid eiusmodi est, quae cogitatio, dicite, si potestis, quale lumen sit, quo illa omnia, quae hoc non sunt et inter se discernuntur, et quantum ab hoc distent, fida manifestatio
Abbreviated transcription (Latin):
deipsa naui puellas pulc̾ras et
pueros propomi dicitis. quorum
formosissimis corporibus in ar¬
descant principes tenebrarum.
adfeminas masculi. et ad masculos
femine. ut in ipsa flagrant libidi¬
ne. & inhianti concupiscentia: de
menbris eorum tanquam deteu:¬
tris sordidisq compedibus. dĩ ur̃i
menbra sołuantur: Ithis obscenis¬
simis pannis ur̃is. conamini assue.¬
re in effabilem trinitatem: dicen¬
tes patem in secreto quodam
lumine habitare. filii autem in
sole uirtutem. in luna sapientiã.
sp̃m uero scm̃ in aere: In qua
tripertita ur̃a uel potius iam
quadripertita: fabula: depatris
quidem secreto lumine quid
uobis dicam. nisi quia lumen
cogitare non potestis. nisi quale
uidere consuestis.: hoc enim con¬
spicuum & omni carni non tan¬
tum hominum: uerum etiam
bestiarum et uermiculorum
notissimum lumen in tuentes.
ex illo conceptam corde fantasiã
in immensum soletis augere:
et eam lucem dicere. ubi dĩ pater

Expanded text:
de ipsa naui puellas pulchras et de ipsa naui puellas pulchras et pueros proponi dicitis, quorum formosissimis corporibus inardescant principes tenebrarum, ad feminas masculi et ad masculos feminae, ut in ipsa flagranti libidine et inhianti concupiscentia de membris eorum tamquam ' de taetris sordidisque conpedibus dei uestri membra soluantur. et his obscaenissimis pannis uestris conamini adsuere ineffabilem trinitatem dicentes patrem in secreto quodam lumine habitare, filii autem in sole uirtutem, in luna sapientiam, spiritum uero sanctum in aere! In qua tripertita uestra uel potius iam quadripertita fabula de patris quidem secreto lumine quid uobis dicam, nisi quia lumen cogitare non potestis, nisi quale uidere consuestis? hoc enim conspicuum et omni carni non tantum hominum, uerum etiam bestiarum et uermiculorum notissimum lumen intuentes ex illo conceptam corde phantasiam in inmensum soletis augere et eam lucem'dicere, ubi deus pater
Abbreviated transcription (Latin):
istum colere. ad cuiꝰ girum ur̃a
oratio circum uoluitur. Nam et
deipso tanta falsa. et tam detestanda
iactatis : ut si suas uindicaret in¬
iurias. iam flammis eius uiui ar¬
deretis : Nam primo eum nauem
quandam. ẽẽ. dicitis: Ita non tantũ
ut dicitur toto caelo erratis: sed
et natatis: Deinde  omniũ oculis
rotundus effulgeat. eaq illi figu¬
ra prosui ordinis posttione per¬
fecta srt: uos eum triangulum
perhibetis. id est ꝑ quancłam trian¬
gulam caeli fenestram lucem
istam mundo terrisq radiare ÷
Ita fit. ut ad istum quidẽ solem dor¬
sum ceruicemq curuetis: non aut̃
ipsum tam clara rotunditate conspi¬
cuum. sed nescio quam nauem ꝑ
foramen triangulum micantem
atq lucentem. quam ctinfictam
cogitatis adoretis: Quam profecto
faber ille non faceret. si quẽ ad mo¬
dum emuntur ligna quibus naui¬
Uerum haec tolerabilius uel ridentur
uel flentur in uobis Illud est
intolerabiliter sceleratum: qđ

Expanded text:
istum colere, ad cuius gyrum uestra istum colere, ad cuius gyrum uestra oratio circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda iactatis. ut si suas uindicaret iniurias, iam flammis eius uiui arderetis. nam primo eum nauem quandam esse dicitis; ita non tantum, ut dicitur, toto caelo erratis, sed et natatis. deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat eaque illi figura pro sui ordinis positione perfecta sit, uos eum triangulum perhibetis, id est per quandam triangulam caeli fenestram lucem istam mundo terrisque radiare. ita fit, ut ad istum quidem solem dorsum ceruicemque curuetis, non autem ipsum tam clara rotunditate conspicuum, sed nescio quam nauem per foramen triangulum micantem atque lucentem, quam confictam cogitatis, adoretis. quam profecto faber ille non faceret, si, quemadmodum emuntur ligna, quibus nauiuerum haec tolerabilius uel ridentur uel flentur in uobis; illud est intolerabiliter sceleratum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: cum quibus quando agiꝰ
ut ea non colant. non eis dicunus
quod nulla sint : sed qđ colenda
non sint: Fisq colendum horum
omniũ conditorem dm̃ inuisibilẽ
suademus : cuius solius participa¬
tione beatus homo fieri potest.
quod omnes uelle nemo ambigit:
Sed quia nonnulli eorum in uisibi¬
lem et corpoream creaturam colunt.
quod est et anuna mensq humana:
tamen quia nec eiusmodi creaturȩ
participatione fit homo beatus:
ille non solum inuisibilis. uerum
etiam in commutabilis ds̃. id est
ds uerꝰ colendus est: quia solus ille
colendus est. quo solo fruens beatꝰ
fit cultor eius. et quo solo nonfruens
omnis mens misera est: qualibet
alia re perfruatur : Uos autem
cum ea colstis quae omĩno non sunt.
sed urãrum fallatium fabularum
uanitate finguntur: propinquiores
essetis uerȩ pietati ac religioni. si
saltem pagani. eẽtis. uel ineorum
genere quicorpora colunt. et si
non colenda: sed tamen uera:
Unde uos uerius dixerim ne solẽ

Expanded text:
sunt. cum quibus quando agimus, sunt. cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, quod nulla sint, sed quod colenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis uerum etiam incommutabilis deus, id est deus uerus colendus est, quia solus ille colendus est, quo solo fruens beatus fit cultor eius, et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde uos uerius dixerim nec solem
Abbreviated transcription (Latin):
imperita pestis. et uani¬
tas uersi ꝓellis : ut qđ
ibi obius quod iqul abiobiet
nescit cum quo agat: neq enim
uos pagahos dicimus aut scis ma
paganorum : sed habere cum eis
quandam similitudinem. eo quod
multos colatis deos uerum uos
eis. ẽe. longe deteriores. qđ illi ea
colunt quae sunt: sed prodiis colen¬
da non sunt: Sunt enim et idola:
sed ad salutem tithil sunt ÷ Et qui
colit arborem. non quidem aran¬
do. sed ad orando. non id colit
quod nusquam est : sed qđ ita colen¬
dum non est: Ipsa etiam demonia
unde dicit apostolus. quae unmo¬
lant gentes de moniis immo¬
lant nondõ: utiq sunt quibus
illos immolare dicit. et quorum
nos socios: ẽẽ. non uult : Iam uero
caelum et terra. mare. & aer.
sol. et luna. et cętera side̾ra .i omĩa
haec manifesta oculis aparent:
atq ipsisu sensibus presto sunt:
Qirae cumpa gani tinquam
deos uel tan quam partes unius
magni dĩ: nam uniuersum mun¬
dum quidam eorum putant
maximum dm̃. ea colunt quae

Expanded text:
inperita pestis et uanitas uersipellis! utquid tibi obicis, quod si quis tibi obicit, nescit cum quo agat? neque enim uos paganos dicimus aut schisma paganorum, sed habere cum eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos; uerum uos eis esse longe deteriores, quod illi ea colunt, quae sunt, sed pro diis colenda non sunt; sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit, quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. ipsa etiam daemonia, unde dicit apostolus: quae inmolant gentes, daemoniis inmolant et non deo, utique sunt, quibus illos inmolare dicit et quorum nos socios esse non uult. iam uero caelum et terra, mare et aer, sol et luna et cetera sidera, omnia haec manifesta oculis adparent atque ipsis sensibus praesto sunt. quae cum pagani tamquam deos colunt uel tamquam partes unius magni dei — nam uniuersum mundum quidam eorum putant maximum deum — ea colunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uit moyses populo isrł dm̃ nisi
dm̃ abraham. & isaac. & iacob eũq
ipsum. xp̃s ex his &e alus testimoni is
sine dubitatione commendat. non
est conatus illum populum auertere
adõ suo: Sed ideo minatus . ẽ. cos
ituros intenebras exteriores. qđ
regnum. gentes uocatas ex coto orbe
terrarum recubituras dicit cum
abraham. & isaac. & iacob Unde¬

Expanded text:
uit Moyses populo Israhel deum, nisi uit Moyses populo Israhel deum, nisi deum Abraham et Isaac et Iacob eumque ipsum Christus ex his et aliis testimoniis sine dubitatione conmendat. non est conatus illum populum auertere a deo suo, sed ideo minatus est eos ituros in tenebras exteriores, quod regno gentes uocatas ex toto orbe terrarum recubituras dicit cum Abraham et Isaac et Iacob: n
Abbreviated transcription (Latin):
moy ses diligendum colendumq
preceperat : ipse .ẽ. certe ds̃ abraham.
& dĩ isaac. & ds̃ iacob quem dñs¬
iħis xp̃s eadem cõmendatione com¬
memorat: ẽiusq auctoritate sadu¬
ceorum refellit errorem. resurrec¬
tionem negantium: ubi ait: De
resurrectione autem mortuorum
non legistis. quid dĩ locutus sic
derubo admoysen: Egosum dĩ
abraham. & ds̃ isaac. & ds̃ iacob
non .ẽ. mortuorum sed uiuentium:
Onis enim illi uiuunt : Oportune
itaq eadem uoce nunc conuincun¬
tur manichei: qua tunc conuictist̃
saducȩi: Nam & ipsam resurrec¬
tionem alio quidem modo: sed
tamen etiam isti negant: ltem cũ
fidem centurionis laudans dice¬
ret. amen dico uobis non in ueni
tanti fidem inisrł. adiecit &eait:
Dico autẽ uobis: qm̃ multi aboriente
& occidente uenient. & recumbent
cum abra ham. & isaac. et iacob in
regno caelorum: Filii autem regni.
exteriores: Si ergo quod negare
faustus non potest. non commenda¬

Expanded text:
Moyses diligendum colendumque Moyses diligendum colendumque praeceperat. ipse est certe deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, quem distus eadem conmendatione conmemorat eiusque auctoritate Sadducaeorum refellit errorem resurrectionem negantium, ubi ait: de resurrectione autem m ortuorum non legistis, quid deus locutus sit de rubo ad Moysen: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob? non est deus mortuorum, sed uiuorum; omnes enim illi uiuunt. oportune itaque eadem uoce nunc conuincuntur Manichaei, qua tunc conuicti sunt Sadducaei; nam et ipsam resurrectionem alio quidem modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adiecit et ait: dico autem uobis, quoniam multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni exteriores. si ergo, quod negare Faustus non potest, non conmenda