comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod duo principia confitemur
Sed unum ex his dm̃ uocamus
alterum hylen. aut ut communiter
& usitate dixerim demonem:
Quod si tu hoc putas duos significare
deos. poteris & medico disputante
de infirmitate atq sanitate. duas
easdem putare sanitates: It cum
quis bonum nominat & malum.
tu poteris eadem duo putare bona.
et copiam audiens atq egestatem
duas easdem putabis copias:
Quid si tu de albo et nigro disputante
me. et frigido & calido. & dulci &
amaro. dicas quia duo alba et
duo calidi. & duo dulcia ostenderim.
nonne uideberis mentis in compos.
& cerebri minime sani: sic & cum
duo principia doceo. dmn & hylen.
non iccirco uideri iam debeo tibi
duos ostendere deos: An quia
uim omnem maleficam hyle
ad signamus. & beneficam dõ ut
congruit. iccirco nihil inter esse
putas. an utrumq eorum uocemus
dm̃ : quod si ita est: poteris
& uenenum audiens & antidotum
nihil inter ẽe. putare: anutrumq

Expanded text:
quod duo principia confitemur, quod duo principia confitemur, sed unum ex his deum uocamus, alterum hylen, aut. ut communiter et usitate dixerim, daemonem. quodsi tu hoc putas duos significare deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem duas easdem putabis copias. quid? si et de albo et nigro disputante me et frigido et calido et dulci et amaro dicas, quia duo alba et duo calida et duo dulcia ostenderim, nonne uideberis mentis incompos et cerebri minime sani? sic et cum duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia uim omnem maleficam hyle adsignamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ? quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antidotum nihil interesse putare, an utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
talibus deteriores sint
Unde manifestum. ẽ. non ideo deroga¬
ri lane doctrinae quae sola catholica
est: quia multi eius nomine censeri
uolunt. & per illam sanari nolunt:
Agnoscenda enim est paucitas illa quam
dominus precipue commendat in
ingenti atq innumerabili multit᷑ di¬
ne toto orbe diffusa: quae tamen
paucitas. sanctorum atq fidelium
quod sepe commendandum .ẽ. tanquã
granorum incomparatione multitudi¬
nis palearum: paucitas dicitur:
Perse autem ipsa tan tam massam
frumenti facit. ut omines probos &
reprobos uestros quos pariter ueritas
reprobat: incomparabili multitudine
superet : Ecce non sumus gentium
scisma : aquibus plurimum distamꝰ
in melius. Sed nec uos hoc estis.
quia plurimum abeis distatis
plane unus: Quomodo
ergo uos duos asseritis:
nunquam in nostris quidem
assertionibus duorum deorum
auditum est nomen:
Sed tu unde hoc suspicaris. cupio
scire : quia & bonorum & malorum
duo principia traditis: Est quidem:

Expanded text:
talibus deteriores sint. talibus deteriores sint. unde manifestum est non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est enim paucitas illa, quam dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa: quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tamquam granorum in conparatione multitudinis palearum paucitas dicitur, per se autem ipsam tantam massam frumenti facit, ut omnes probos et reprobos uestros, quos pariter ueritas reprobat, inconparabili multitudine superet. ecce non sumus gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius; sed nec uos hoc estis, quia pPlane unus. Quomodo ergo vos duos asseritis? Nunquam in nostris quidem assertiauditum est nomen. sed tu unde hoc suspicaris, cupio scire. quia bonorum et malorum duo principia traditis. est quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
computetis. cumfacta eorum gentibus
uideantur similiora quam uobis:
Nami & quorundam facta gentilium
cum magis uobis propinquent. quã
quibusdam auditoribus uestris.
non nulli quippe insacrilegis sacris
suis. & auino & a carnibus & a concubi¬
tu temperant: pocius auditores ur̃os
his omĩbus utentes. & in eo uobis
dissimiles in manichei grege numera¬
tis quam istos : eadem quãe facitis
facientes. pociusq feminam quae
in manicheum crediderit ur̃am dicitis
etiam parientem. quam sibillam nec
saltem nubentem : At enim multi
xp̃iani catholici uocantur : et sunt
adulteri. raptores. auari. ebriosi. &
quicquid aliud sanȩ doctrinȩ auersa¬
tur: Quid autem inter uos intam
exiguo acpene nullo numero uestib.
non ne pleriq sunt tales. & quidam
inpaganis non sunt tales: Num
ideo paginos qui tales non sunt
dicitis meliores uobis. cum tamen
propter sacrilegam uanitatem
sectae uestrae: etiam qui in uobiᷤ
tales non sint. paganis etiam

Expanded text:
conputetis, cum facta eorum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nam et quorundam facta gentilium cum magis uobis propinquent quam quibusdam auditoribus uestris — nonnulli quippe in sacrilegis sacris suis et a uino et a carnibus et a concubitu temperant — potius auditores uestros his omnibus utentes et in eo uobis dissimiles in Manichaei grege numeratis. quam istos eadem, quae facitis, facientes, potiusque feminam. quae in Manichaeum crediderit, uestram dicitis etiam parientem quam Sibyllam nec saltem nubentem. at enim multi cbristiani catholici uocantur et sunt adulteri, raptores, auari, ebriosi et quicquid aliud sanae doctrinae aduersatur. quid autem inter uos in tam exiguo ac paene nullo numero uestro nonne plerique sunt tales, et quidam in paganis non sunt tales? num ideo paganos, qui tales non sunt. dicitis meliores uobis ? cum tamen propter sacrilegam uanitatem sectae uestrae etiam qui in uobis tales non sunt, paganis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nec in his tamen parem ducitis uitam:
non aliud edendo aut bibendo. aut
induendo : sed aliud sentiendo et creden¬
do. & ad aliũ finem isti omĩa referen¬
do. finem scilicet ur̃i erroris atq uani¬
tatis : ita nos & in his & in aliis quae
similiter sumimus nonsimiliter cum
gentibus uiuimus : easdem res non
adeundem finem referendo. sed ad
finem legittimidiuiniq precepti.
caritatem decorde puro & conscientia
bona. & fidenonficta: Aquib quidã
aberrantes. conuersi sunt inuaniloquiũ:
In quo sine principatum tenetis: non
intuentes. non considerantes in eisdem
habendis agendisq rebus tantum
addiuersam uitam ualere. si diuer¬
sa sit fides : ut cum auditores ur̃i
et uxores habeant & filios. quamuis
inuiti suscipiant. eisq patrimonia
congerant uel custodiant: carne
uescantur. uinum bibant. lauent.
metant. uindemient. negocientur.
honores publicos amministrent uobis.¬
cum: eos tamen non cumgentibus

Expanded text:
nec in his tamen parem ducitis uitam, nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud sentiendo et credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem scilicet uestri erroris atque uanitatis: ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem finem referendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
gentium : nesciens loquitur : Cũ
enim iustus exfide uiuat. finisq
precepti sit caritas decorde puro et
conscientia bona et fide nonficta.
maneantq ad formandam uitã fide¬
lium tria haec. fides. spes caritas:
unde fieri potest ut pares c̾ũ aliquo
mores habeat. qui hȩc tria cum illo
paria non habet:: qui enim aliud
credit. aliud sperat. aliud amat.
necesse. ẽ. ut aliter uiuat et si usus
quarumdam rerum similis uidetur
nobis. eẽ. cum gentib. sicut cibi &
potus. tectorũm. uestimentorum.
lauacrorum. et qui exnr̃is coniu¬
galem uitam ger̃ uxorum ducen¬
darum et habendarũ. filiorum
gignendorum. nutriendorum. hereditan¬
dorum : longe tamen aliter his rebus
utitur. qui adalium finem usuum finem
earum refert. & aliter qui exhis dõ gras
agit: dequo praua & falsa non credit:
Sicut enim in ipso errore ur̃o cum eo
pane uescamini quo ceteri homines.
etfructibus uiuatis & fontibus. lana
& lino similiter texto amiciamini.

Expanded text:
gentium nesciens, quid loquatur. cum gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum, nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. sicut enim in ipso errore uestro cum eo pane uescamini, quo ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini.
Abbreviated transcription (Latin):
corporis refectione: sed maliuola
delectatione cum quo quomodo
decipiunt. uel arroganti fastu simu¬
latȩ maiestitis: cum diuinos sibi
honores exiberi gloriantur:
Non ergo illi patres nrĩ sola gentiũ
simulacra dimiserunt: sed neq
neq mari. neq caelo. neq mili¬
tiae caeli aliquid immolantes:
uni dõ creatori omniũ uictimas
obtuler̃. quas sibi offerri uoluit.
per earum similitudinẽ promittens
uictimã ueram : per quam nos sibi
peccatorum remissione conciliauit
alloquitur dicens: Obsecro autẽ
uos fr̃s per miscđiam dĩ. ut exibea¬
tis corpora urã hostiam uuam.
corpora humana. opificium dicunt
ẽẽ. gentis tenebrarum : & carceres.
quibus uinctus inclusus est ds̃:
Unde longe aliud annuntiat faustus.
aliud paulus: Sed qm̃ quisquis uob̃
euangeli ⁊auerit pret quam quod
accepistis: anathema sic Uerum
dicit xp̃s in paulo. anathema sit
manicheus in fausto. Qui etiam
dicit nihil nos mutasse de moribus

Expanded text:
corporis refectione, sed maliuola corporis refectione, sed maliuola delectatione, cum quoquo modo decipiunt, uel adroganti fastu simulatae maiestatis cum diuinos sibi honores exhiberi gloriantur. non ergo illi patres nostri sola gentium simulacra dimiserunt, sed neque neque mari neque caelo neque militiae caeli aliquid immolantes uni deo creatori omnium uictimas obtulerunt: quas sibi offerri uoluit, per earum similitudinem promittens uictimam ueram, per quam nos sibi peccatorum remissione reconciliauiadloquitur dicens : obsecro autem uos, fratres, per misericordiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, corpora humana opificium dicunt esse gentis tenebrarum, et carceres quibus victus inclusus est Deus: unde longe aliud annuntiat Faustus, aliud Paulus. Sed quoniam quisquis vobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit, uerum dicit Christus in Paulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus
Abbreviated transcription (Latin):
gantium. qͦ haberentur dii quia
diuinus honor est sacrificium.
illa uero uni dõ ut ei offerretur
simila: tudo. promittens ueritatẽ
sacrificii. cui erat offerenda ipsa
reddita ueritas inpassione corpo¬
ris et sangiunis xp̃i. Meq enim
sicut faustus dixit priores nr̃i
uidei segregati agentibus cũ tem¬
plumꝰ haberent. ẽt immolationes.
& aras. et sacerdotia. sculpturas
solum dimiser: id est idola:
Poterant enim sicut non nulli etiam
sine idolorum sculpturis. arbori¬
bus &e montibus. postremo etiam
soli aclunȩ. ceterisq sideribus
immolare: Quod si facerent. per
illum cultum quae latria dicitur.
creaturae potius quam creatori
seruientib. et obhoc non paruo
malo impiȩ superstitionis erranti¬
bus. nihilominus demonia se p̃¬
berent ad eos illudendos: et abeis
sumenda quae sic obtulissent:
Illi quippe superbi & impi sp̃s.
non nidore ac fumo ut non nulli
uani opinantur : sed hominum
pascuntur erroribus: Non sui

Expanded text:
gantium, quo haberentur dii, quia gantium, quo haberentur dii, quia diuinus honor est sacrificium; illa uero uni deo, ut ei offerretur similitudo promittens ueritatem sacrificii, cui erat offerenda ipsa reddita ueritas in passione corporis et sanguinis Christi. Neque enim, sicut Faustus dixit, priores nostri Iudaei segregati a gentibus, cum templum haberent et immolationes et aras et sacerdotia, sculpturas solum dimiserunt, id est idola; poterant enim sicut nonnulli etiam sine idolorum sculpturis arboribus et montibus, postremo etiam soli ac lunae ceterisque sideribus immolare. quod si facerent per illum cultum, quae latria dicitur, creaturae potius quam creatori seruientibus et ob hoc non paruo malo inpiae superstitionis errantibus nihilominus daemonia se praeberent ad eos inludendos et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. illi quippe superbi et inpii spiritus non nidore ac fumo, sicut nonnulli uani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. et unidõ debetur: Sed qđ
Agam. et tante cecitati istorum here¬
ticorum. quando demonstrabo quã
ũ habeat qđ inpsalmis canitur.
sacrificium laudis glorificabit me.
et illic uia est ubi ostendam illi
salutare meum: huius sacrificu
caro & sanguis. ante aduentum
xp̃i per uĩcti mas similitudinum
promittebatur: inpassione xp̃i ꝑ
ipsam ueritatẽ reddebatur. post
ascensum . xp̃i per sacramentum
memoriae celebratur: ac per hoc
non ideo contẽpnenda uel detestan¬
dda est uirginitas scĩmonalium. quia
& uestales uirgines fuer̃: sic non
ideo reprehendenda sacrifitia patrũ.
quia sunt etsacrificia gentium
quia sicut inter illas uirginitates
multum distat. quam uis nihil
aliud distet nisi quae cui uoueat᷑
atq reddatur : sic inter sacrifitia
paganorum et hebreorum multũ
distat. eoipso quod hoc solum distat.
quae cui sint immolata atq oblata:
Illa scilicet suꝑbȩ impietati demo¬
niorum idipsum sibi obhoc arro¬

Expanded text:
dicitur et uni deo debetur. sed quid dicitur et uni deo debetur. sed quid agam et tantae caecitati istorum haereticorum quando demonstrabo, quam uim habeat, quod in psalmis canitur: sacrificium laudis glorificabit me, et illic uia est, ubi ostendam illi salutare meum? huius sacri- ficii caro et sanguis ante aduentum Christi per uictimas similitudinum promittebatur, in passione Christi per ipsam ueritatem reddebatur, post ascensum Christi per sacramentum memoriae celebratur; ac per hoc non ideo contemnenda uel detestanda est uirginitas sanctimonialium, quia et Uestales uirgines fuerunt, sic non ideo reprehendenda sacrificia patrum, quia sunt et sacrificia gentium. . quia, sicut inter illas uirginitates multum distat, quamuis nihil aliud distet, nisi quae cui uoueatur atque reddatur, sic inter sacrificia paganorum et Hebraeorum multum distat eo ipso, quod hoc solum distat, quae cui sint immolata et oblata: illa scilicet superbae inpietati daemoniorum id ipsum sibi ob hoc adro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtulit: quđ regis edicto. proposito.
ut nihil aquoquam dõ peteretur.
nisi a rege solo: dm suum. hoe est
unum & uerum dm̃ ad orare depre
martirum in ebriant. quomodo
a nobis approbari possunt. cũ etiam
eos si indomibus id faciant. sana doc¬
trina condempnet.: sed aliud ẽ.
quod docemus. aliud quod susti¬
nemus: aliud quod precipere.
iubemur. aliud quod emendare
precipimur: & donec emendemus
tolerare compellimur: Alia ͤ disci¬
plina xp̃ianorum. alia luxuria
uinolentorum: uel error in firmo¬
rum uerumtam̃ & in hoc ipso: dis¬
teͣnt plurimum culpe uinolento¬
rum & sacrilegorum: Longe quip¬
pe minoris peccati est ebriun
redire amar tiribus. quam uel
ieuin um sacrificare martiribus.
sacrificare martirib dixi: non
diri: sacrificarr dõ in memoruis
martirum qđ frequentis sune
facimus: Illo dum taxat ritu. quo
sibi sacrificari noui testamenti
manifestatione p̃cepit: quod per¬
tinet adillum cultum quae latria

Expanded text:
pertulit, quod regis edicto proposito, pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo peteretur nisi a rege solo, deum suum, hoc est unum et uerum deum adorare deprecmartyrum inebriant, quomodo a nobis adprobari possunt, cum eos, etiamsi in domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? sed aliud est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod praecipere iubemur, aliud, quod emendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinolentorum uel error infirmorum. uerumtamen et in hoc ipso distant plurimum culpae uinolentorum et sacrilegorum. longe quippe minoris peccati est ebrium redire a martyribus quam uel ieiunum sacrificare martyribus. sacrificare martyribus dixi, non dixi: sacrificare deo in memoriis martyrum. quod frequentissime facimus illo dumtaxat ritu. quo sibi sacrificari noui testamenti manifestatione praecepit: quod pertinet ad illum cultum, quae latria
Abbreviated transcription (Latin):
tiri. uel cuiquam scaẽ animae.
uel cuiquam angelo: et quisquis
in hunc errorẽ delabitur. corripit᷑
persinam doctrinã. siue ut corri¬
gatur: siue ut caueatur: Etiam
ipsi enim scĩ uel homines uel
angeli. exiberi sibi nolunt: qđ
unidõ deberi norunt: Apparu¬
it hoc in paulo et barnaba : cum
commoti miraculis quae per eos
factit sunt licaonii. tanquã diis
immolare uoluerunt: Conscissis
enim uestimentis suis. confitentes
et persuadentes se deos nonẽe. ista
sibi fieri uetuer̾: Apparuit et in an¬
gelis: sicut et in apocalipsi legimꝰ
angelum se adorari prohibentem.
ac dicentẽ ad oratori suo: Conseruus
tuus sum: & fr̾m tuorum: Ista sibi
plane suꝑbi sp̃s exigunt. diabolus
et angeli eius. sicut per omĩa tẽpla
et sacra gentilium : Quorum simili¬
tudo in quibusdam etiam suꝑbis
hominib expressa . ẽ.: sicut deba¬
biloniae quib dam regibus memo¬
riȩ commendatum tenemus: Vnde
et sc̃s daniel. accusatores ac ꝑsecutores

Expanded text:
tyri uel cuiquam sanctae animae tyri uel cuiquam sanctae animae uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueatur. etiam ipsi enim sancti, uel homines uel angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum conmoti miraculis, quae per eos facta sunt, Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — conscissis enim uestimentis suis confitentes et persuadentes se deos non esse ista sibi fieri uetuerunt —: adparuit et in angelis sicut in apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum tuorum. ista sibi plane superbi spiritus exigunt, diabolus et angeli eius, sicut per omnia templa et sacra gentilium. quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est, sicut de Babyloniae quibusdam regibus memoriae commendatum tenemus. unde sanctus Danihel accusatores ac persecutores
Abbreviated transcription (Latin):
rias eorum quos coronauit: ut ex
ipsorum locorum ammonitione
maior qͥffectus exurgat ad acuen¬
dam caritatẽ. & in illos quos imi¬
tari poss mus. & in illum quo
adiuuante possimus: Coluus
ergo martires eo cultu dilectionis
et societatis. quo et in hac uita colun¬
tur sc̃i homines dĩ: quorum cor
adtalem pro euangelica ueritate
passionem parati . ee. sentimus:
Sed illos tanto deuotius. quanto secu¬
rius post incerta omiã superata:
quanto etiam fidentiore laude pre¬
dicamus iam in uita feliciore uic¬
tores. quam in ista ad hucusq pug¬
nantes : At illo cultu quae gręce
latria dicitur. latine uno uerbo
diciꝰ potest. cum sit quaedam ꝓprię
diuinitati debita seruitus: nec
colimus nec colendum docemus.
nisi unum dĩn: Cum autem adhunc
cultum pertineat oblatio sacrificui.
unde idolatria dicitur eorum qui
hoc etiam idolis exibent. nullomo
do aliquid offerimus aut offeren¬
dum p̃cipimus. uel cuiquam mar¬

Expanded text:
rias eorum quos coronauit, ut ex rias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos tanto deuotius, quanto securius post certamina omnia superata, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam in ista adhuc usque pugnantes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur, latine uno uerbo dici non potest, cum sit quaedam proprie diuinitati debita seruitus, nec colimus nec colendum docemus nisi unum deum. cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii, unde idolatria dicitur eorum, qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo tale aliquid offerimus aut offerendum praecipimus uel cuiquam mar
Abbreviated transcription (Latin):
reuolutiones ire. aut ingrauiores
iliquas pęnas: bonas autem in
naues imponi et incaelum naui¬
gantes. transire hinc in illud phan¬
tasma terrae luminis : proqua pug¬
nando perierant: Ita nullas animãs
circa suorum corporum sepulcra
detineri: Unde igitur umbrae de¬
functorum : quae substantia eorũ.
quis locus. sed maledicendi cupi¬
ditate. faustus quid profiteretur
oblitus est : aut forte dormitans.
umbras somniando dictauit: nec
cum uerba sua legeret. euigilauit:
Populus autem xp̃ianus. memorias
martirum religiosa sollẽpnitate
concelebrat : & ad excitandam imi¬
tationem. et ut merits eorum socie¬
tur. atq orationibus ad iuuetur
Ita tamen ut nulli martirum. sed
ipsi dõ martirum quamuis in me¬
morii s̃ martirum constituamus
altaria: Quis enum antistitum
in locis scorum corporum ad sistens
altari aliquando dirit. offerimus
tibi petre aut paule. aut cipriane.:¬
sed quod offertur. offertur dõ qui
martyres coronauit apud menio¬

Expanded text:
reuolutiones ire aut in grauiores reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant; ita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detineri. unde igitur umbrae defunctorum ? quae substantia earum ? qui locus ? sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut forte dormitans umbras somniando dictauit nec, cum uerba sua legeret, euigilauit. populus autem christianus memorias martyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane,sed quod offertur, offertur deo, qui martyres coronauit, apud memo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. dicatur : Uerum in hoc etiam
multo deterius erratis: Illi enim
inpecore timuerunt trucidare
proximum suum: uos autẽ dm̃
urm̃. cuius menbra. ẽẽ. etiam pe¬
corum animas arbitramini:
Nam qđ etiam hinc nobis calũpnia¬
tur faustus. qđ martirum memo¬
rias honoramus : in hoc dicens nos
idola conuertisse. nontam me mou&
ut huic calumpnię respondeam.
quam ut ipsum faustum ostendam
studio calũpniandi etiam ab ipsius
manichei uanitatib exorbitare
uoluisse. & inuulgarẽ atq poeticã
paganorum opinionẽ a quibus
se alienissimum cupit uideri. nes-¬
cio quomodo in caurtum incidisse:
Cum enim dixisset nos uertisse idola
in martires. quos uotis inquit simili¬
bus colitis. defunctorum umbras
uino placatis et dapibus Sunt ergo
umbrae defunctorum: Nunquam
hoc in uris sermonibus audiuimꝰ.
nunquam inlitteris legimus: immo
contradicere soletis talibus opimoni¬
bus. asserentes animas mortuorũ
malas minusue purgatas. aut in

Expanded text:
esse dicatur. uerum in hoc etiam esse dicatur. uerum in hoc etiam multo deterius erratis; illi enim in pecore timuerunt trucidare proximum suum, uos autem deum uestrum, cuius membra esse etiam pecorum animas arbitramini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atque poeticam paganorum opinionem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quomodo incautum incidisse. cum enim dixisset nos uertisse idola in martyres — quos uotis, inquit, similibus colitis, defunctorum umbras uino placatis et dapibus — sunt ergo umbrae defunctorum ? numquam hoc in uestris sermonibus audiuimus, numquam in litteris legimus; immo contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut in
Abbreviated transcription (Latin):
cominemoraui intelleximus dicen¬
te dño. miscđiam uolo quã sacri¬
ficium : Agapes enim nr̃e paupe¬
res pascunt: siue frugibus. siue
carnibus: Pascitur enim creatura
dĩ decreatura dĩ : quae humanis
dapibus congrua est: Uobis qͣuia
demoma mendati ᷝ ͦᷤ ꝑsuaser̃. non
adregendam carnem sed ad exer¬
cendam blasphemiam abstinere
acibis. quos ds̃ creauit ad percipien¬
dum cum grãrum actione fidelib
et his qui cognouerunt ueritatem:
qm̃ omnis creatura dĩ bona est.
et nichil abiciendum quod cum
grãrũ actione percipitur. ingrati
creatori. et prolargis eius benesi¬
ciis sacrilegas retribuentes in iu¬
carnes pauperibus erogantur.
dicitis sacrificiis paganorum:
Quorum nonnullis in hoc quoq
similes estis: Propterea enim nefas
habetis pecora occidi: qu̾a humanas
animas in ea reuolui arbitramini:
Quod inquorumdam gentilium phi¬
losophorum libris inuenitur quã¬
quã aposteriorib alit̾ intellectum

Expanded text:
commemoraui, intelleximus dicencommemoraui, intelleximus dicente domino: misericordiam uolo quam sacrificium; agapes enim nostrae pauperes pascunt siue frugibus siue carnibus. pascitur enim creatura dei de creatura dei, quae hominis dapibus congrua est. uobis autem quia daemonia mendaciloqua persuaserunt non ad regendam carnem, sed ad exercendam blasphemiam abstinere a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus et his, qui cognouerunt ueritatem, quoniam omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, ingrati creatori et pro largis eius beneficiis sacrilegas retribuentes iniucarnes pauperibus erogantur, dicitis sacrificiis paganorum, quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. propterea enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis dĩ. insimilitudinem
imaginis corruptibilis hominis.
et uolucrum. et quadrupedum. et
serpentium: Haec sunt enim simula¬
chra gentium. inquibus interpre¬
tandis ñ habent exitum: nisi adcre¬
aturam quam condidit ds̃. ut in
ipsa quoq interpretatione simula¬
chrorum dequa seperitiores eorũ
iactare atq inflare consuerunt:
Hoc in eis fiat quod paulopost idem
apostolus dicit coluer̃ et seruier̃
creaturae potuis quam creatori:
qui est benedictus in scła: Uos autẽ
et in eo qđ eis similes estis uam estis.
& meo qđ eis similes estis.
peiores estis: Ad hoc enim non
cum ipsis creditis monarchiam
quod illi uerum credunt. ut ipsi¬
us unius dĩ substantiam expug¬
nabilem. corruptibilemq credatis.
quod est impie uanitatis : In pluri¬
bus autem diis colendis. doctrina
demoniorum mendaci loquorum.
illis persuasit multa idola: uobis
multa phantasinata: Nec sacrifitia
eorum uertimus in agapes: sed
sacrificium illud quod paulo ante

Expanded text:
corruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. haec sunt enim simulacra gentium, in quibus interpretandis non habent exitum nisi ad creaturam, quam condidit deus, ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum iactare atque inflare consuerunt, hoc in eis fiat, quod paulo post idem apostolus dicit: coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. uos autem et in eo, quod eis dissimiles estis, uani estis, et in eo, quod eis similes estis, peiores estis. ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi uerum credunt, ut ipsius unius dei substantiam expugnabilem cor- . raptibilemqu credatis - quod est inpiae uanitatis — in pluribus autem diis colendis doctrina daemoniorum mendaciloquorum illis persuasit multa idola, uobis multa phantasmata. Nec sacrificia eorum uertimus. in agapes. sed sacrificium illud, quod paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
insacrificio xpĩanorum : uanitatẽ
suã sacrum offer̃ diabolo qui eos
decepit. recedentes afide. intenden¬
tes sp̃itib seductoribus et doctrinis
demoniorum in hipocrisin mendaci¬
loquorum:Discat ergo faustus. uel
potius illi qui eiuis literis delectant᷑.¬
monarchie opinionem ñ ex genci¬
bus nos habere: sed ͤgentes non
usq adeo ad falsos deos. ẽẽ. de lapsas:
ut opimonẽ amitterent unius ueri
dĩ. ex quo .ẽ. omis qualiscũq natura:
Sapientes enim eorum. quia sicut
dicit apostolus inuisibilia dĩ a con¬
stitutione mundi ꝑ ea quae facta
sunt intellecta conspiciuntur.
sempiterna quoq uirtus eius ac
diuinitas. ut sint in excusabiles.
quia cognoscentes dm̃. non sicut
dm̃ glorificauer aut gras egerunt:
sed euanuer̃ incogitationib suis.
et obscuratum est insipiens coreorũ:

Expanded text:
in sacrificio christianorum, uanitatem in sacrificio christianorum, uanitatem suam sacrum offerunt diabolo, qui eos decepit recedentes a fide, intendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum. Discat ergo Faustus uel potius illi, qui eius litteris delectantumonarchiae opinionem non ex gentibus nos habere, sed gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius ueri dei, ex quo est omnis qualiscumque natura. sapientes enim eorum — quia, sicut dicit apostolus, inuisibilia dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoqudiuinitas, ut sint inexcusabiles. quia cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed cuanuerunt in cogitationibus suis. et
Abbreviated transcription (Latin):
catis omnium credentium offer¬
ri oporteret. qualia erain pcepta
diuinitus antiquis patribus nr̃is.
Ubi erat et illa mistica unctio. qua xp̃s
prefigurabatur : unde & ipsum nom̃
achrismate ducitur: Proinde uerũ
sacrificium quod uni uero debetur
do. quo eius altare solus xp̃s imple¬
ut: in uictimis pecorum imitata.
demonia sibi arrogant̃ exposcunt :
Unde dicit apostolus: Quae immolant
gentes. demoniis immolant᷑ ñ dõ
Non quod offerebatur culpans.
sed quia illis offerebatur: Hebrȩi
autẽ in uictimis pecorum quas
offerebant dõ. multis et uarus
modis sicut re tanta dignũ erat.
prophetiã celebrabant futurae
uictimȩ : quam. xp̃s obtulit: Unde
iam xp̃iani peracti eiuisdem sacrifi¬
cu memoriã celebrant: sacro scã
oblatione & participatione corpo¬
ris et sangiuinis. xp̃i Manichei
uero nescientes quid dampnandũ
sit in sacrificiis gentium. et quid
intelligendũ insacrificus hebreorũ
et quid tenendum uel obseruandũ

Expanded text:
catis omnium credentium offercatis omnium credentium offerri oporteret, qualia erant praecepta diuinitus antiquis patribus nostris, ubi erat et illa mystica unctio, qua Christus praefigurabatur, unde et ipsum nomen a chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Christi. Manichaei uero nescientes, quid damnandum sit in sacrificiis gentium et quid intellegendum in sacrificiis Hebraeorum et quid tenendum uel obseruandum
Abbreviated transcription (Latin):
teret pateretur : Itaq aut ipse potius
uobis debet quod ei dimittatis: aut
si nec ipse uobis. multomagis nec
uos illi Ubi sunt ergo sacrificia
ur̃a. simplices ac purae orationes.
cum sint fallaces & inpurae blas¬
phemie: et tamen uolo mihi dica¬
tis. unde ista omnia quae lauda¬
tis in uobis his nominib appelle¬
tis. ut dicatis templum. arã. sacri¬
ficium: Si enim dõ uero ista uerđ
nondebentur. cur laudabiliter
inuera religione predicantur.
Si autem dõ uero uerum sacrificiũ
rite debetur. unde etiam diuini
honores recte appellantur: cȩtera
quae dicuntur sacrifiçia. ad simi¬
litudinẽ fiunt cuius ueri sacrifi¬
cii: haecꝰ partim sunt imitamenta
falsorum etfallatium deorum. hoc
.e. demoniorũ: superbȩ sibi ab eis
quos deceperint diuinos honores
exigentium. sicut sunt uel erant
omĩa intẽplis idolisq gentilium.
partim predicam̃ti uenturi unius
uerissimi sacrificui. quod propec¬

Expanded text:
teret. pateretur. itaque aut ipse potius teret. pateretur. itaque aut ipse potius uobis debet, quod ei dimittatis, aut si nec ipse uobis, multo magis nec uos illi. ubi sunt ergo sacrificia uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo mihi dicatis, unde ista omnia. quae laudatis in uobis, his nominibus appelletis, ut dicatis templum, aram, sacrificium. si enim uero deo ista uera non debentur, cur laudabiliter in uera religione praedicantur ? si autem deo uero uerum sacrificium rite debetur, unde etiam diuini honores recte appellantur, cetera quae dicuntur sacrificia ad similitudinem fiunt cuiusdam ueri sacrificii. haec autem partim sunt imitamenta falsorum et fallacium deorum, hoc est daemoniorum, superbe sibi ab eis, quos deceperint, diuinos honores exigentium — sicut sunt uel erant omnia in templis idolisque gentilium — partim praedicamenta uenturi unius uerissimi sacrificii, quod pro pec
Abbreviated transcription (Latin):
ra nos: et ꝑpicius esto peccatis nr̃is
propter nom tuum: sed dicitis:
libera nos arte tua. quia ut modo
in regno tuo securus luc eas: nos
hic premimur. dilaniamur. inqui¬
namur: Haec uox: acusatoria est
non deprecatoria: Nec illud potestis
dicere. quod magister ueritatis
docuit. diitte nobis debita nr̃a.
sicut et nos dimittimus debitorib
nr̃is : Quisunt enim debitores ur̃i.
qui inuos peccauer̃: si gens tene¬
brarum. nũquid ei dimittitis de¬
bita. quã usq in finem eradicatã
aeterno cartere includitis .: quȩ
autem debita uobis potest ille di¬
mittere. quando ille potius in
uos peccauit cum adista uos misit.
quam uos in illum quimittenti
obtemperastis.: aut si propterea
ille ñ peccauit quia hoc necessitate
fecit : maior . ẽ. ur̃a necessitas. cũ
un in pugia plrati uc ts. quã
fuit illius ancequã pugnaretis:
Iam enim uos patimini: commixtũ
malum: Nichil tale ille paciebatur.
cum tamen necessitatem ut uos mit¬

Expanded text:
ra nos; et propitius esto peccatis nostris ra nos; et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, sed dicitis: libera nos arte tua, quia ut modo in regno tuo securus lugeas, nos hic premimur, dilaniamur, inquinamur. haec uox accusatoria est. non deprecatoria. nec illud potestis dicere, quod magister ueritatis docuit: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. qui sunt enim debitores uestri, qui in uos peccauerunt? si gens tenebrarum, numquid ei dimittis debita, quam usque in finem eradicatam aeterno carcere includitis? quae autem debita uobis potest ille dimittere, quando ille potius in uos peccauit, cum ad ista uos misit, quam uos in illum. qui mittenti obtemperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in pugna prostrati iaceatis, quam fuit illius, antequam pugnaretis. iam enim uos patimini commixtum malum. nihil tale ille patiebatur, cum tamen necessitatem, ut uos mit
Abbreviated transcription (Latin):
hostes suos consulere non potuisse
testatur. nisi partium suarum
tanta corruptione & tam turpi
captiuitate: Unde urãe etiam pre¬
ces addm̃urm̃ ñ possunt. ẽẽ. reli¬
giose. sed inuidiosȩ: Quid eraim
mali apud illum cõmiseratis. ut
in poena ista nunc ad eum gematis.
quem non propria uoluntate pec¬
cando deseriuistis. sed ab illo dati
estis hostibus ipsius. ut pax regno
eius compararetur : nec salcem
sicut obsides dari solent cum ho¬
nore custodiendi. nec sicut pastor
ad capiendã bestiã: tndit. in¬
sidias: Pecus enim suum solet
ponere in illa captoria tendicula:
non menbrum suũ : ł tplerumq
ita ut ante bestia capiatur: quam
pecus ledatur Uos autem menbra
dĩ. dati estis hostibus. non ualentes
eorum adõ ur̃o compescere ferita¬
tem. nisi eorum contaminati fedi¬
tateꝰ Non habentes peccatũ propri¬
um: sed hostili ueneno tabe facti:
Vnde ñ potestis dicere in precibus ur̃is.
propter głam nominis tui dñe libe¬

Expanded text:
hostes suos consulere non potuisse hostes suos consulere non potuisse testatur, nisi partium suarum tanta corruptione, et tam turpi captivitate? Unde vestrae etiam preces ad deum vestrum non possent esse religiosae, sed invidiosae. Quid enim mali apud illum commiseratis, ut in poena ista nunc ad eum gematis, quem non propria voluntate peccando deseruistis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno ejus compararetur? Nec saltem sicut obsides dari solent, cum honore custodiendi: nec sicut pastor ad capiendam bestiam tendit insidias: pecus enim suum solet ponere in illa captoria tendicula, non membrum suum; et plerumque ita, ut ante bestia capiatur, quam pecus laedatur. Vos autem membra dei dati estis hostibus, non valentes eorum a deo vestro compescere feritatem, nisi eorum contaminati foeditate, non habentes peccatum proprium, sed hostili veneno tabefacti. Unde non potestis dicere in precibus vestris, propter gloriam nominis tui, domine, libe
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinis inuste cauteriatur maliq¬
na conscientia. homicidium appeł¬
lans. quam ueritas innocentiam
dicit: Ita enim iudeis ait: Ubi uos
quoq futuros ꝑcussit atq destru¬
xit: Si sciretis quid sit miscđĩam
uolo quam sacrificium : numquã
condempnassetis innocentes:
Quas autem habere simplices et
puras orationes. tanquam diuinos
honores ac sacrificia poteritis. cũ
deipsa natura atq substantia diui¬
na. tanta incligna et turpia sentia¬
tis. ut non solum ur̃is sacrificus
ds̃ uerus non propicietur. sed insa¬
crifitiis paganorum dĩ ur̃ inmo¬
letur : Neq enim in lignis solum
et in herbis. aut in menbris huma¬
nis. sed etiam inpecorum carnib
eum contaminantib etpolluen¬
tibus: uinculis colligatum esse
censetis: Ipsa uero anima ur̃a
cuidõ laudem dicat. cuius par
ticulam seipsam intenebrarum
gente captam teneri conclamans. Iofaoihe¬
quid aliud quam uituperat dm̃.
quem sibi alio pacto aduersus

Expanded text:
doctrinis inusta cauteriatur maligdoctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia, homicidium appellans, quam ueritas innocentiam dicit. ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque destruxit: si sciretis, quid sit "misericordiam uolo quam sacrificium", numquam condemnassetis innocentes. Quas autem habere simplices et puras orationes tamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum deus uester immoletur? neque enim in lignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contaminantibus et polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius paticulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans, quid aliud quam vituperat Deum, quem sibi alio pacto adversus
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis. & ibi uiuum sicut faustus
ait uiue maiestatis simulachrum:
xp̃m filium dĩ collocatis : Plane xp̃c
ur̃ phantasmaticus. habitet intali
templo sacrilege uanitatis: Ille
quippe non similitudine. sed asi¬
mulatione simulachrũ uocari pocest:
I ta et mentem tuam: aram fecisti:
S ed uide cuius: Exipsis enim artibus
& disciplinis tuis apparet: quibus
eam imbutã. ẽẽ. dixisti. Ille arces
& disciplinae. uetant panem porri¬
gere mendicanti homini: ut in ara
uestra cum sacrificio crudelitatis
ardeatis ÷ Ialem aram dño destruen¬
te qui exlege commemorat: quali
odore delectatur ds̃ dicens. miscđiã
uolo quam sacrificium: Ubi hoc¬
autẽ dñs comiemorauerauerit
actendite: Cum scilicet transiret
persegetem. et esurientes discipłi
eius uellerent spicas. quod homici¬
dium uos. eẽ dicitis ex disciplina
ur̃ã qua in biustis mentẽ uestram.
aram sane non dĩ sed demoniorum
mendaciloquorum : Ex quorum

Expanded text:
dicitis et ibi uiuum, sicut Faustus dicitis et ibi uiuum, sicut Faustus ait. uiuae maiestatis simulacrum Christum filium dei conlocatis. plane Cr phantasmaticus habitet in tali templo sacrilegae uanitatis. ille quippe non a similitudine, sed a simulatione simulacrum uocari potest. Ita et mentem tuam aram fecisti, sed uide cuius. ex ipsis enim artibus et disciplinis tuis adparet, quibus eam inbutam esse dixisti. illae artes et disciplinae uetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara uestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram domino destruente, qui ex lege commemorat, quali odore delectatur deus dicens: misericordiam uolo quam sacrificium. ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet transiret per segetem et esurientes discipuli eius uellerent spicas, quod homicidium esse uos dicitis ex disciplina uestra, qua inbuistis mentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. Anuos non estis quidicitis
omiã menbra urã. totũq corpus
amaligna mente quam hylen dici¬
tis fabri catum. eiusq ipsius fa¬
bricatricis partem illic habitare
simul cum parte dei urĩ. quae cũ
ibi teneatur ut perhibetis conca¬
tenata et inclusa. utrum dĩ templũ
andĩ carcerem tedicere debiusti:
nisi forte animã tuam templumdĩ
dicis. quam exterra. luminis habes.
a ut illam partem dĩ uel menbrum
Restat ergo ut tẽplum di nonte dixe¬
ris. nist̃ excorpore: qđ scđm te dia¬
bolus fabricauit: Icce quomodo tem¬
plum dĩ blaphematis. ut non solum
sc̃m̃ non esse dicatis : uerum etiam
machinamentum diaboli. & ergastu¬
lum dĩ ÷ At uero apostolus. templũ
enim dĩ scm̃. ẽ. in quit: quod estis
uos ⁊ Et neputes tantum modo ad ani¬
mã pertinere qđ dictum est: audi
expressius : Nescitis inquit. quia
corpora ur̃a templum. ẽ. in uobis
sp̃s scĩ quẽ habetis adõ.
Uos fabricam demonũ dĩ templum

Expanded text:
uerit ? an uos non estis, qui dicitis uerit ? an uos non estis, qui dicitis omnia membra uestra totumque corpus a maligna mente, quam hylen dicitis, fabricatum eiusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei uestri? quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debuisti? nisi forte animam tuam templum dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam partem dei uel membrum restat ergo, ut templum dei non te dixeris, nisi ex corpore, quod secundum te diabolus fabricauit. ecce quomodo templum dei blasphematis, ut non solum sanctum non esse dicatis, uerum etiam machinamentum diaboli et ergastulum dei. at uero apostolus, templum enim dei sanctum est, inquit, quod estis uos; et ne putes tantummodo ad animam pertinere, quod dictum est, audi expressius. nescitis, inquit, quia corpora uestra templum est in uobis spiritus sancti, quem habetis a deo? uos autem fabricam daemonum dei templum
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽẽt imperitia urã. quia eam quȩ
formaretur : non eam quȩ forma¬
ret hylen diceretis: Sed tamenetiã
sic tereͤmini uani atq sacrilegi.:
quia nescientes omnẽ modũm
naturarum. numerumq formarũ
et ordinem ponderum nonesse
posse nisi a patre et filio & spũ scõ.
principio mali tantum bonum
cribueretis : Nuncuero cum et
quid sit hyle. & quid sit malum
ignorcts: o si possem uobis per¬
s̃uaderẽ : ut a seducendis imperiti¬
oribus. uos compesceais lam uero
qđ etiam inde uos paganis uultis
.ẽẽ. meliores. qđ illi aris. delubris.
simulachris. uictiis atq inçenso
dm̃ colendum putant. uos nichil
horum facitis. quis non irrideat.
quasi non satuis sit uel lapidi qui
quo quomodo est aram constituere.
et uictimã offerre. quam id quod
omnino non .ẽ. indeliramento phan¬
tasmatis adorare : Uerum tu qui
rationale dĩ templum te ẽẽ. dixis.¬
ti. quomodo explicabis: placetne
tibi ut templum dĩ habeat. cuius
aliquam partem diabolus fabrica¬

Expanded text:
et inperitia uestra, quia eam, quae formaretur, non eam, quae formaret, hylen diceretis; sed tamen etiam sic eo teneremini uani atque sacrilegi, quia nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. simulacris, uictimis atque incenso deum colendum putant, uos autem nihil horum facitis, quis non inrideat? quasi uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabrica
Abbreviated transcription (Latin):
ita discentem: Sed quiafalli nemo
.ẽ. qui uelit. fallere autem multi
uolunt : magis te uelle intelligo
quasi exemplo xp̃i fallaciter doce

Expanded text:
ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter doce
Abbreviated transcription (Latin):
aduirginitatem. bono minori bonũ
amplius prȩponendo: et prohibentes
nubere concubitum ꝓpagationis. qui
solus ꝓprie nupcialis c̃. uehenrentius
accusando: Multum inter esse int̃
abstinentes acibis propter sacra atem
significationem. uel propter corporis
creauit. dicendo quod ds̃ eos noncrea¬
uit : Proinde illa doctrina . ẽ. ꝓphetarũ
et. ipłorum: hec demoniorum menda

Expanded text:
ad uirginitatem bono minori bonum ad uirginitatem bono minori bonum amplius praeponendo, et prohibentes nubere concubitum propagationis, qui solus proprie nuptialis est, uehementius accusando; multum interesse inter abstinentes a cibis propter sacramenti significationem uel propter corporis creauit, dicendo, quod eos deus non creauit. proinde illa doctrina est prophetarum et apostolorum. haec daemoniorum m