comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lestis aurib audiemꝰ contͣria tam
bonis pͥncipiis ur̃is. O qͣm amarior
eccłie meror pꝰtanta p̃libata gaudia.
si frustͣri qđ ab sit contig̾it tã iocun¬
daspe singularis clipei sui. ur̃e in¬
doł sic̃ hactenꝰ ẽ exꝑta. heu corruit
uirgo rem̃sis eccłia: ñ est qͥ suble-¬
uet eam. Corruit ⁊lingonensis:ñ est
qui porrigat manum. Au̾tat diuina
clem̃tia acorde ⁊ consilio ur̃o suꝑ dolo¬
remnr̃m adic̾e: cumulare tͥsticiã suꝑ
tsticiam. Qs mͥ tͥbuat mori neuideam
regem bone opinionis. s speimelioris.
conari di consilio obiuareirritare
adu̾sus semetip̃m iram sũmi uidiciᷤ.
pedes pr̃ĩs orphanorũ madefac̾e lacri¬
mis afflictorum.pulsare celos clamo
expectamꝰ iocundiora. Non obliuiscet᷑
ꝑ quẽ ⁊ de qͦ intantis iam letificauit.
Quẽ suo mun̾e contulit. sua longa¬
nimitate seruabit. ⁊ si quid alit̾ sapi¬
corde insapĩa. ħ optamꝰ. ħoramꝰ die
ac nocte. ħ sentite de nob̃. h sentite de

Expanded text:
lestis auribus audimus contraria tam bonis principiis vestris! o quam amarior Ecclesiae moeror post tanta praelibata gaudia, si frustrari quod absit! contigerit tam jucunda spe singularis clypei sui vestrae indolis, sicut hactenus est experta! Heu corruit virgo Remensis Ecclesia; non est qui sublevet eam: corruit et Lingonensis; non est qui porrigat manum. Avertat divina clementia a corde et consilio vestro super dolorem nostrum adjicere, cumulare tristitiam super tristitiam. Quis mihi tribuat mori, ne videam Regem bonae opinionis, sed spei melioris, conari Dei consilio obviare, irritare adversus semetipsum summi Judicis iram, pedes Patris orphanorum madefacere lacrymis afflictorum, pulsare coelos clamorexspectamus jucundiora. Non obliviscetur per quem et de quo in tantis jam laetificavit. Quem suo munere contulit, sua longanimitate servabit: et si quid aliter sapicorde in sapientia. Hoc optamus, hoc oramus die ac nocte. Hoc sentite de nobis, hoc sentite de
Abbreviated transcription (Latin):
culus inbecillitatis mee sublatꝰ ẽ. mͥ
lum̃ oculorũ meorũ ereptum ẽ: mͥ ab ᷤ¬
cisum dextrũ bͣchiũ meũ. Omĩa excel¬
saista ⁊ fluctus isti: suꝑme tͣnfier̃t.
Inme tͣnsier̃t ire: mͥ euadendi nulla
ex parte patet uia. Un on̾a fugio: ĩn
⁊ subeo inuitꝰ ⁊ingͣtus. Durũmͥ sen¬
tio contͣstimulũ calcit᷑re. Tolerabiliꝰ
fortassis spontaneo: qͣm nolenti ⁊re¬
nuenti fuiss Nam si qͥd uiriũ in me
ẽ. ñne id faciliꝰ meis qͣm alienis hum̾is
exerc̾em: S acqͥesco alit̾ disponenti:
cũ qͦutiq aut iudicio aut uirib con¬
tend̾e. nec cautũ mͥ omĩno nec possibi-¬
le ẽ.S nec regi. Si quid̃ t̾ribił ẽ &̃ ap̃¬

Expanded text:
illitatis meae sublatus est, mihi lumen oculorum meorum ereptum est, mihi abscissum dextrum brachium meum. Omnia excelsa ista et fluctus isti super me transierunt. In me transierunt irae: mihi evadendi nulla ex parte patet via. Unde onera fugio, inde et subeo invitus et ingratus. Durum mihi sentio contra stimulum calcitrare. Tolerabilius fortasse spontaneo, quam nolenti et renuenti fuisset. Nam si quid virium in me est, nonne id facilius meis, quam alienis humeris exercerem? 2. Sed acquiesco aliter disponenti, cum quo utique aut judicio, aut viribus contendere, nec cautum mihi omnino, nec possibile est, sed nec Regi. Siquidem terribilis
Abbreviated transcription (Latin):
cenomannensiꝰ. Ipse est si nescitis.
de cuiꝰ uitate & honestate nultꝰ dubitat:
n qͥ bñ ñ noũ hoiem. Michi qͥdẽ ab me¬
unte uiuentute sua notꝰ &e dilectꝰ ẽ: tã
ꝓ memoratis uirtutibꝰ ꝙͣ ꝓ aliis bonis mo¬
ribꝰ siuis. Si quidẽ aliud pat̾nitati ur̃e
de eo insusurratũ ẽ: aut ego fallor. aut
ille m̃titꝰ est in capt̃ suũ. Audite eũ m cũ
plenitudine grẽ ur̃e remittite: deceptꝰ
sum enĩ si bñ ñ fuit collocata. Abbas uin¬
specialẽ inueniat grãm: &e rõnabilis eiꝰ
petitio haut difficilẽ assequi m̾eat᷑ effe¬
ctum. Dñs andegaũ. mituit nunciũ su¬
um: &e ꝑ se ⁊ ꝑ nos aliqͥd petens. Exau¬
atur ꝯtͣ eũ susurro mendax. Dignũ est
tͥ scribo. Ubi enĩ tu es me eẽ ꝯfido:
quippe quẽ tamqͣm meipsũ diligo. Si
me du eque diligis. immo qi diligis: uide
ne dñs cenomannensis exte qd̾ inte ẽ
in aliquo redeat stristatꝰ. Alioqnͥ ego
contͥstarer in homine. quẽ satis ꝓ sua

Expanded text:
Cenomanensis. Ipse est, si nescitis, de cujus veritate et honestate nullus dubitat, nisi qui bene non novit hominem. Mihi quidem ab ineunte juventute sua notus et dilectus est, tam pro memoratis virtutibus, quam pro aliis bonis moribus suis. Si quid aliud Paternitati vestrae de eo insusurratum est, aut ego fallor, aut ille mentitus est in caput suum. Audite eum, et cum plenitudine gratiae vestrae remittite. Deceptus sum enim, si bene non fuerit collocata. Abbas Vinspecialem inveniat gratiam, et rationabilis ejus petitio haud difficilem assequi mereatur effectum. Dominus Andegavensis mittit nuntium suum, et per se et per nos aliquid petens. Exauatur contra eum susurro mendax. Dignum est oties tibi scribo. Ubi enim tu es, me esse confido, quippe quem tanquam me ipsum diligo. Si me tu aeque diligis, imo quia diligis, vide ne dominus Cenomannensis ex te quod in te est in aliquo redeat contristatus. Alioquin ego contristarer in homine quem satis pro sua
Abbreviated transcription (Latin):
uam nolim fieri Ne li.¬
quod ur̃e putem obiuare re-¬
u̾entie: credo sinc̾itatẽ ur̃ãm
ñ latere. Ea fi ducia suggͥere uob̃ ñ du¬
bito: quo sugg̾endum uidet᷑. De mo¬
nast̾io scĩ bertim: uellem uos mod̾a¬
tiꝰ ag̾e qͣm cepistis. Nam ⁊ si ħuob̾ in
pace subic̾e ⁊ absꝙ omĩ contͣdictione
possetis: ne t̾c quid urã referret uid̾o.
Neꝙ enim credid̾im uos delectari ho¬
nore: cum tanto onere. Nũc uͦ cum
nec absꝙ magno labore uendicare
uob̃ p̃fatum monast̾ium nec in pa¬
ce ut aunt queatis possid̾e: hones
di occasio. timor inquietandi. Ad¬

Expanded text:
Quam nolim fieri quod vestrae putem obviare Reverentiae, credo sinceritatem vestram non latere. Ea fiducia suggerere vobis non dubito, quod suggerendum videtur. De monasterio Sancti-Bertini vellem vos moderatius agere, quam coepistis. Nam etsi hoc vobis in pace subjicere, et absque omni contradictione possetis, ne tunc quid vestra referre quidem video. Neque enim crediderim vos delectari honore, cum tanto onere. Nunc vero cum nec absque magno labore vindicare vobis, praefatum monasterium, nec in pace, ut aiunt, queatis possidere: honesdi occasio, timor inquietandi.
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc ꝓrsus eleuata ẽ magnificentia
tua .s. c: tantum ut laudabile pͥnci¬
pium condigno exitu ꝑ ornetur. Qd̃
quid̃ uniu̾si qui uos amant uehe¬
m̃t̾ expectant: idꝙ flagitant matu¬
rari. Sane si milizelo ⁊ inmanu eque
potenti: eccłie turonensi iamiam ꝙ
subuenire necesse ẽ. Alioquin ꝓpe in¬
t̾itum ẽ ⁊ ip̃a: nͥ cito feratis auxiliũ
⁊ h̾ede ambitionis. Quanta nempe
dñandi cupiditate ⁊ iste iuuenis in¬
ardescat. indicat mr̃is sue eccłie diu-¬
turnus ⁊ miserabił cruciatꝰ. qͦ eamꝑe
ne eiusc̾at miser: ut separtur iat in
honorem. Est tñ auctore dõ eius tͥgiu̾¬
sationib finis tand̃ impositus. si tñ
quod dictante iusticia ⁊ compellen¬
te malicia.⁊ pace ꝓuocante in eum
actum ẽ. apłice auctoritati ratum
ħ̾re placuerit. Absit aũ ut confun¬
dat fi deles suos benigna maiestas:¬

Expanded text:
Hinc prorsus elevata est magnificentia Hinc prorsus elevata est magnificentia tua super coelos: tantum ut laudabile principium condigno exitu perornetur. Quod quidem universi qui vos amant, vehementer exspectant: idque flagitant maturari. 3. Sane simili zelo, et in manu aeque potenti, Ecclesiae Turonensi jamjamque subvenire necesse est. Alioquin prope interitum est et ipsa, nisi cito feratis auxilium.e carnis, et haerede ambitionis. Quanta nempe dominandi cupiditate et iste juvenis inardescat, indicat matris suae Ecclesiae diuturnus et miserabilis cruciatus, quo pene eam eviscerat miser, ut se parturiat in honorem. Est tamen auctore Deo ejus tergiversationibus finis tandem impositus: si tamen, quod dictante justitia, et compellente malitia, et pace provocante in eum actum est, apostolicae auctoritati ratum habere placuerit. Absit autem ut confundat fideles suos benigna majestas
Abbreviated transcription (Latin):
strepentium uesane monachorum:
nec quod his fortiꝰ fuit copiis mam¬
mone cedendum putauit uł ad mo¬
dicum apłica celsitudo. Quid apd̾
sc̃m b̃ndictum: Nunquid regia in¬
dignatio ꝓ hib̾e potuit sp̃m lib̾tatis
accensum atq accinctum adu̾sus
carnem ⁊ sanguinem: Sic scĩ meo¬
orii. sic scĩ satiri miro mͦ eccłie im¬
mutate sunt:⁊ de sẏnagoga satha¬
ne restitute sunt in sc̃uarium dei
uellent. nollent. om̃s iniqua agenteͤ
suꝑ uacue. S nec leodii. c̾uicib ĩmi¬
nens mucro barbaricus. compulit
gis. Quis uͦ dignis efferat laudib qd̵
nouissime dieb istis de manupoten:¬
tis eminꝰ licet emissum ẽ inturbatoreᷤᷤ
eccłie aurelianensis: Re u̾a nunc sa¬
gitta ionathe ñ abiit retͦrsum: ⁊. h.e.¬
ñ .e. a. In quot̾nu̾bo rex quid̾ turbatꝰ ẽ:
s ñ om̃is iherosolima cum illo. Mag̃
aũ mitigauit omẽmiram suam ⁊ ip̃e
tandem. Erubuit si quid̃ ⁊ timuit ar¬

Expanded text:
strepentium vesaniae monachorum, strepentium vesaniae monachorum, nec, quod his fortius fuit, copiis mammonae cedendum putavit vel ad modicum apostolica celsitudo. Quid apud Sanctum-Benedictum? numquid regia indignatio prohibere potuit spiritum libertatis, accensum atque accinctum adversus carnem et sanguinem? Sic Sancti Memmii, sic Sancti Satyri, miro modo ecclesiae immutatae sunt, et de synagoga Satanae restitutae sunt in sanctuarium Dei, vellent, nollent omnes iniqua agentes supervacue. Sed nec Leodii cervicibus imminens mucro barbaricus compulit gis. Quis vero dignis efferat laudibus, quod novissime diebus istis de manu potentis, eminus licet, emissum est in turbatores Ecclesiae Aurelianensis? Revera nunc sagitta Jonathae non abiit retrorsum II Reersa. In quo tamen verbo rex quidem turbatus est: sed non omnis Jerosolyma cum illo. Magis autem mitigavit omnem iram suam et ipse tandem. Erubuit siquidem, et timuit ar
Abbreviated transcription (Latin):
anitas capitis redundet in
m̃bra. Tnguentum qd̃ des¬
cend̾ inbarbam de capite: ex¬
trema qͦ fimbria uestim̃ti partici¬
pet. Si ꝑcusso pastore diffugerant
oues: ualente ⁊ incolumi reu̾tant᷑¬
secure ad pastum. Quod dicimꝰ: ħͥ est.
De gle ur̃e crebris successib: creber
nuncius letificat cruitatem dĩ. Ius¬
tum ꝓinde ẽ. ut urã ꝓspatio. eccłie ro¬
boratio sit: ⁊ cum exaltat ds̃ electũ
de plebe sua. ip̃a qͦ se sentiat exaltari
ac de ro b. boris increm̃to fortiorẽ
agnoscat. Nam si compassa ẽ: ⁊ cõreg¬
nare debet. Sic dignum uob̃: sic nob
necessarium. Quid enim: Si in timo¬
re ⁊ angustia equitatis uigor ñ lan¬
guit. ñ tepuit feruor. mͦ cedimꝰ cum
ad ꝓpinquamꝰ ad palmam: Que emi¬
nuit in infirmitate. insublimitate
uirtus succum bet: Quã nempe in
manu ualida ordinatum ẽ nobile il¬
lud monast̾ium. uirziliacense. Nec
insanis ꝓfecto tumultib armate
ꝑleb̾. nec effreni furentium atq ob¬

Expanded text:
anitas capitis redundet in membra. Unguentum quod descendit in barbam de capite, extrema quoque fimbria vestimenti participet. Si percusso pastore diffugerant oves, valente et incolumi secure revertantur ad pastum. Quod dicimus hoc est. De gloriae vestrae crebris successibus creber nuntius laetificat civitatem Dei. Justum proinde est ut vestra prosperatio Ecclesiae roboratio sit: et cum exaltat Deus electum de plebe sua, ipsa quoque se sentiat exaltari, ac de roboris incremento fortiorem agnoscat. Nam si compassa est, et conregnare debet. Sic dignum vobis, sic nobis necessarium. Quid enim? si in timore et angustia aequitatis vigor non languit, non tepuit fervor, modo cedimus cum appropinquamus ad palmam? quae eminuit in infirmitate, in sublimitate virtus succumbet? 2. Quam nempe in manu valida ordinatum est nobile illud monasterium Virziliacense? Nec insanis profecto tumultibus armatae plebis, nec effreni furentium atque ob
Abbreviated transcription (Latin):
que his dieb in eccliis uident᷑ accidẽ
occõne electionum. d̃ns de celo ꝓspex̃
suꝑ mr̃em nram lugdunensem eccl̃i¬
am. qui decedentipie memorie petro
archiep̃o. uirum optimũ falconem
decanum in omĩ pace substituit. Pe¬
to d̾ne uͥqͥ asuis concordit̾ ẽ electꝰ. uti¬
lit̾ ꝓmotus. rite consecͣtus. a uob̃ ho¬
noris sui officiiq plenitudinẽ conse.¬
qͣtur. Qͦd utiq audẽ me facit ñm̾iti
conscĩa: s debiti. Debiti dico ñ solum
qͦ id ame eccłia illa iure metͦpolico exi¬
g̃: s quia in ħpositꝰ sum utestimo¬
nium ꝑhibeamu̾itati. A

Expanded text:
quae his diebus in Ecclesiis videntur accidere occasione electionum, Dominus de coelo prospexit super matrem nostram Lugdunensem Ecclesiam, qui decedenti piae memoriae Petro archiepiscopo, virum optimum, Falconem decanum, in omni pace substituit. Peto, domine, ut qui a suis concorditer est electus, utiliter promotus, rite consecratus, a vobis honoris sui officiique plenitudinem consequatur. Quod utique audere me facit non meriti conscientia, sed debiti. Debiti dico non solum quo id a me illa Ecclesia jure metropolitico exigit, sed quia in hoc positus sum, ut testimonium perhibeam
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ eiꝰ. ab oĩbꝰ uideat᷑ necesse ẽ. Numqͥd is¬
ti linceos in eũ oculos intendunt: uidẽ¬
tes que nemo adhuc uid̾e aliꝰ potuit :
Suspecta fateor mͥ hoꝵ delatio ẽ. Ma¬
gis autẽ incredibilẽ reddit unꝰ illoꝵ unꝰ¬
ambitiosus. adulatorie blandꝰ. totꝰ com¬
positꝰ ad fallendũ. ad ꝑturbandũ ñ mi¬
nꝰ. Notaui sub pelle ouina lupũ. ac c̾tis
designaui indiciis: qd̾ iã aut mordere
ñ audeat. aut noc̾e ñ ualeat.

Expanded text:
mus ejus, ab omnibus videatur necesse est. Numquid ismus ejus, ab omnibus videatur necesse est. Numquid isti lynceos in eum oculos intenderunt, videntes quae nemo adhuc videre alius potuit? Suspecta, fateor, mihi horum delatio est. Magis autem incredibilem reddit unus illoruambitiosus, adulatorie blandus; totus compositus ad fallendum, ad perturbandum non minus. Notavi sub pelle ovina lupum, ac certis designavi indiciis, quo jam aut mordere non audeat, aut nocere non valeat.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Ad hec & is ⁊ illa sp̃ał res ur̃a ẽ. P hiis
oĩbꝰ uł solꝰ ut dixi si opꝰ sit. scrib̾e ñ ꝯfundor.
Nunc uͦ tales mecũ scribunt. qͥbꝰ minime
decredet᷑. etiã me ñ scribente. Ipsi s̃. quoꝵ
manꝰ satis suꝑq tͣctauert̃ de u̾bo hoc. Ecce
hii sciuint qͥd fecit abbas: &e qd̾ sciunt locũ¬
tur. Secure ꝓdeunt porrecte a nob̾ p̃ces
ꝓ eo: tã indubitatis fulto testimoniis.
nequit̾. uexata atrocit̾. Rogo. obsecro. le¬
uate manũ. extendite brachiũ: opponite
scutũ. Gladiꝰ petͥ: defendat patͥmoniũ
petͥ. Frustra qͥdã insurrexerunt in ho¬
minẽ. quẽ fama publica satis excusat:
imino celebris cõmendat opinio. Boni
udelicet filii qui patͥs u̾ecunda tam
curiose scrutati sunt: nescio q̃ incõꝑta
om̃ibꝰ crimina somniantes. Stupent
dionisii abbas: neqͣqmͣ sub modio latet.
Suꝑ candelabrũ stat: ut & si uelit ñ
possit dissimulare qd̾ ẽ. Et lum̃ eiꝰ & fu¬

Expanded text:
. Ad haec et is, et illa specialis res vestra est. Pro his omnibus vel solus, ut dixi, si opus sit, scribere non confundor. Nunc vero tales mecum scribunt, quibus minime decredetur, etiam me non scribente. Ipsi sunt, quorum manus satis superque tractaverunt de verbo hoc. Ecce hi sciunt quid fecerit abbas; et quod sciunt, loquuntur. Secure prodeunt porrectae a nobis preces pro eo, tam indubitatis fultae testimoniis. nequiter, vexata atrociter. Rogo, obsecro, levate manum, extendite brachium, opponite scutum. Gladius Petri defendat patrimonium Petri. 2. Frustra quidam insurrexerunt in hominem, quem fama publica satis excusat, imo celebris commendat opinio. Boni videlicet filii, qui patris verecunda tam curiose scrutati sunt, nescio quae incomperta omnibus crimina somniantes. Stupent -Dionysii abbas nequaquam sub modio latet. Super candelabrum stat: ut, etsi velit, non possit dissimulare quod est. Et lumen ejus, ut fu
Abbreviated transcription (Latin):
to facilius reꝑias młtos scłares ꝯu̾ti
ad bonũ. qͣm unũquẽpiã de religio¬
sis tͣnsire ad meliꝰ. Rarissima auis
in t̾ris. ẽ: qͥ de gͣdu quẽ forte in religi¬
õe semel attig̾it. uł par̃ ascẽdat. ues

Expanded text:
to facilius reperias multos saeculares converti ad bonum, quam unum quempiam de religiosis transire ad melius. Rarissima avis in terris est, qui de gradu, quem forte in religione semel attigerit, vel parum ascendat. Ves
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t nob̾. quẽadmod̾ nouit̾ recaluistis
igne di. ꝯualuistis de infirmitate:
refloruistis in nouitate sca. Digitꝰ dĩ
ẽ. iste. subtiłr oꝑãs. suauit̾ renouãs
salubrit̾ mutãs. ñ qͥd̾ de malis bonoᷤ.

Expanded text:
runt nobis, quemadmodum noviter recaluistis igne Dei, convaluistis de infirmitate, refloruistis in novitate sancta. Digitus Dei est iste, subtiliter operans, suaviter renovans, salubriter mutans, non quidem de mali
Abbreviated transcription (Latin):
tues. s.o. gs̃. hĩc gͦ dignũ duxi tuã o
illustris pͥnceps. ꝯmon̾e excellentiã:
qͣntũ te oporteat deferre t̾ribili ⁊ ei
accepimꝰ ꝑ os eiꝰ ad iusticiã se optulit¬
⁊ offert: de omĩb q̃te dicis hẽre ad¬
u̾sus eũ. Si suꝑ ħ alienã ꝑgis inuad̾e
frã. eccłias destruere. incend̾e domoᷤᷤ
exulare pauꝑes. homicidia ꝑpetͣre.
huanũ fũd̾e sangͥnẽ: ñ.ẽ. dubiũ qͥn
gͣuit̾ irrites adu̾sũ te prẽm orpha¬
norũ ⁊ iudicẽ uiduarũ. Eo c̾te irato:
ñ exped̃ tͥ dimicare in qͣntalibet ił¬
titudine. uł fortitudine. ⁊ichil enĩ ĩ¬
t̾erit ap̃ õĩpotentẽ dñm sabaoth: in
multiᷤꝰᷤ an in pauciᷤ dare cui uolet uictoriã.
Ip̃enimir̃ c̃uoluit fecit. uͥ unꝰ mille. ⁊
duo fugarẽt. xmilia. ħ pauꝑ ego pau

Expanded text:
tes . Hinc ergo dignum duxi tuam, o illustris princeps, commonere Excellentiam, quantum te oporteat deferre terribili, et accepimus per os ejus, ad justitiam se obtulit, et offert de omnibus quae te dicis habere adversus eum. Si super hoc alienam pergis invadere terram, ecclesias destruere, incendare pauperes, homicidia perpetrare, et humanum fundere sanguinem; non est dubium quin graviter irrites adversum te Patrem orphanorum et Judicem viduarum. Eo certe irato, non expedit tibi dimicare in quantalibet multitudine vel fortitudine. Nihil enim intererit apud omnipotentem Dominum sabaoth, in multis an in paucis, cui volet dare victoriam. Ipse nimirum cum voluit fecit, 102 ut unus mille, et duo
Abbreviated transcription (Latin):
a.d.g. huiꝰ reigrã tuãuir nobilis p̃sen¬
tiã adissẽ. silicuiss. ⁊sc aũ ꝓme hos de
fr̃ib nr̃is destinare curaui. si forte su¬
is ⁊ nr̃is p̃cib atua dignitate obtineãt.
uł ꝑfectã ꝯcordiã si fieripot̾. aũ c̾te in¬
ducias usq dũ liceat nob firmã q̃ re¬
re pacẽ: addi uoluntatẽ. ⁊ honorẽ tuũ.
⁊ prĩe salutẽ. Alioqͥn si nec oblatã ius¬
ticiã recipis. nec nos p̃cantes respicis.
ĩmodm ĩ nob̾ de tua sałe te ꝯmonẽtẽ.
ñ attendis: uideat dñs ⁊ iudicet. Scimꝰ
aũ qd̃ m̾ito formidamꝰ: difficile posse
ꝯgͥdi tãtos ex̾citꝰ. absq utͥusq partis
gͣuissima strage

Expanded text:
am. Hujus rei gratia tuam, vir nobilis, praesentiam adissem, si licuisset. Nunc autem pro me hos de fratribus nostris destinare curavi, si forte suis et nostris precibus a tua Dignitate obtineant vel perfectam concordiam, si fieri potest, aut certe inducias, usquedum liceat nobis firmam quaerere pacem, ad Dei voluntatem, et honorem tuum, et patriae salutem. Alioquin si nec oblatam justitiam recipis, nec nos precantes respicis, imo Deum in nobis de tua te salute commonentem non attendis, videat ipse et judicet. Scimus autem quod merito formidamus, difficile posse congredi tantos exercitus absque partis gravissima strage.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ȩẽ. ꝑcupimꝰ. s ⁊ uniu̾sã m̾ito leti¬
ficat ciuitatẽ di: qͥppe qͦ rariꝰ. eo ⁊ cla¬
rius. Erat aũ necessariũ ad cautelã.
ꝓximã defectui mediocͥtatẽ tͣnscẽd̾e.
fessis siqͥd̃ scãm regłam. ancit᷑ eiꝰpu¬
ritatẽ sist̾e gͣdũ tutũ sit: ip̃i sẽsistis
Dolens doleo qd̃ urgẽte diei malicia.
⁊ ñcio festinãte. plenũ affectũ exili
cogor designare stilo:⁊breui cartu

Expanded text:
tatis esse percupimus, sed et universam merito laetificat civitatem Dei: quippe quo rarius, eo et clarius. Erat autem et necessarium ad cautelam, proximam defectui mediocritatem transcendere, fessis siquidem sanctam Regulam, an citra ejus puritatem sistere gradum tutum sit, ipsi sensistis. Dolens doleo, quod urgente diei malitia, et nuntio festinante, plenum affectum exili cogor designare stilo, et brevi chartul
Abbreviated transcription (Latin):
egunt. s t̃mm capitulalibrorumeiꝰ
asc̃ispr̃ib condempnata. ne morbꝰ
serꝑetmedicinali necessitate ab̃ u¬
dicau̾unt. Qͥagͦ hõ ille multitudi
remedio occurratis. Sero enim me¬
dicinaꝑat᷑. cũ mala ꝑ longas inua¬
luere moras. Processimꝰ in ħ negoci¬
o qͦusq ausi sumꝰ. tuumẽ decet̾o¬

Expanded text:
erunt, sed tantummodo capitula librorum ejus a sanctis Patribus condemnata, ne morbus serperet, medicinali necessitate abjudicaverunt. Quia vero homo ille multitudinremedio occurratis. . . . . Sero enim medicina paratur, Cum mala per longas invaluere moras. Processimus in hoc negotio quousque ausi sumus, tuum est
Abbreviated transcription (Latin):
hominis illius. qd̃ lib̾ suus incuria
romana hͥt uͥ cap̃t suum reclinet
hinc confirmatus ⁊ confortatꝰ ẽ fu¬
ror eius. Propt̾ea cum inconspectu
ep̃orum suꝑ his argueret eum ab¬
bas clareualt zelo fid̾i ⁊ iusticiear¬
matus. nec confessus ẽ nec negauit:
si loco ⁊ iudice quẽ sͥ ip̃e eleg̾at. si ne
lesione. sine gͣuamine. ut suam ꝓ¬
longaret iniqͥtatem sedem apłicã

Expanded text:
hominis illius: quod liber suus in curia hominis illius: quod liber suus in curia Romana habet ubi caput suum reclinet, hinc confirmatus et confortatus est furor ejus. Propterea cum in conspectu episcoporum super his argueret eum abbas Claraevallis, zelo fidei et justitiae armatus, nec confessus est, nec negavit: sed a loco et judice, quem ipse sibi elegerat, sine laesione, sine gravamine, ut suam prolongaret iniquitatem, sedem apostolicam
Abbreviated transcription (Latin):
dno⁊ carissimopatͥ. digr̃a sũ¬
mo pontifici. Innoc̃: sanson
remorum arch. ⁊ Ioslenus suessionẽ¬
iectionis obseqͥum. durib occupatis
ad płima. sermonem facimꝰ ad breui¬
atum de ꝓlixo negocio: ꝓeomaxime
Qr id i ip̃m diffusius acpleniꝰ con¬
tinet᷑ in littis d̾ni senonensis. Petrus
abailardus xͥane fid̾i m̾itum euacua¬
renitit᷑: dum totum qd̃ ds ẽ. hũana
rõne arbitrat᷑ se comp̃hend̾ẽ. Ascend̾̃
usq ad celos. ⁊ descend̃ usq ad abyssos.
Nichilẽ qd̾ lateat eum siue in ꝓfun¬
duminferm. siue in excelsum supra.
ħo ẽ magnus in ocuł suis. de fide con-¬
tͣfidem disputans: ambłans inmag¬
c̾a̾t librumde sua tͥnitate: s sub le¬
gato romane eccłie igne examinatꝰ
ẽ. quia inuenta ẽ in eo iniqͥtas. Male¬
dictus qͥrcedificauit ruinas iherico.
Surrex̃ amortuis liber ille. ⁊ cũ eo
multorum h̾eses que dormierant sur¬
rex̾unt: ⁊apparuerunt multis. Iam
iam extend̾ palmites suos admare.⁊

Expanded text:
et charissimo Patri, Dei gratia summo Pontifici INNOCENTIO, SAMSON Remorum archiepiscopus, JOSLENUS Suessionenjectionis obsequium. 1. Auribus occupatis ad plurima, sermonem facimus abbreviatum de prolixo negotio, pro eo maxime, quia idipsum diffusius ac plenius continetur in litteris domini Senonensis. Petrus Abaelardus christianae fidei meritum evacuare nititur, dum totum quod Deus est, humana ratione arbitratur se posse comprehendere. Ascendit usque ad coelos, et descendit usque ad abyssos. Nihil est quod lateat eum, sive in profundum inferni, sive in excelsum supra. Homo est magnus in oculis suis, de fide contra fidem disputans, ambcerat librum de sancta trinitate, sed sub legato Romanae aecclesiae igne examinatus est, quia inventa est in eo iniquitas. Maledictus qui reedificat ruinas Iericho! Surrexit a mortuis liber ille, et cum eo multorum hereses, qui dormierant, surrexerunt et apparuerunt multis. Denique iam extendit palmites suos usque
Abbreviated transcription (Latin):
aliorum negociis totiens ex¬
auditus sum: putoinꝓpͥoñ
confundar. Ego dñe mi causam archi¬
epimei meam dico: ut pote m̃brũ qd
nil ase dicat alienum qđ capitis sit:
honorem.⁊ ñmag̃ a deo uocatus tan¬
qͣm aaron. Nec enim ab alio estima¬
u̾im factum. qđ uota tot hõĩum tam
facile conuen̾unt in eum: ut ñ dico
contͣdictio. s nec cunctatio ulla fũit
Et m̾to. Est nempe illustͥs ñminꝰ m̃tiᷤ
gen̾ositate qͣm sangͥnis: ẽ scientia. ẽ
uite honestate. Deniq fame eius inte¬
gͥtas: nec inimici quid̃ dentem ueret᷑.
gaudia plebis sue consueta benignita¬
te ĩmo debita lib̾alitate accumulet.
Huniu̾sa eccłia instantissima suppli¬
catiõe deposcit: ħ puer ur solita p̃¬
sumptiõe efflagitat.

Expanded text:
aliorum negotiis toties exauditus sum, puto in proprio non confundar. Ego, domine mi, causam archiepiscopi mei meam duco, utpote membrum, quod nil a se ducat alienum quod capitis sit: honorem, et non magis a Deo vocatus tanquam Aaron. Nec enim ab alio aestimaverim factum, quod vota tot hominum tam facile convenerunt in eum; ut non dico contradictio, sed nec cunctatio ulla fuerit. Et merito. Est quippe illustris, non minus mentis generositate, quam sanguinis; est scientia, est vitae honestate. Denique famae ejus integritas nec inimici quidem dentem veretur. gaudia plebis suae consueta benignitate, imo debita liberalitate accumulet. Hoc universa Ecclesia instantissima supplicatione deposcit: hoc puer vester solita praesumptione efflagitat.
Abbreviated transcription (Latin):
ciã denuo ꝓrumꝑe possit. Non gͦ uos
moueat hominis facies miseranda. uii¬
lis habitꝰ. uultꝰ supplex. demissa suꝑci¬
lia. u̾boꝵ humilitas: s nec ipse quidẽ
lacͥmule currentes ut auint ad nutũ
eiꝰ. docte m̃tiri. Hec oĩa in facie sunt:
&e scitis qui dixerit. Nolite scd̾m faciem
iudicare. In his atq similibꝰ forma pi¬
etatis existit: s ñ semꝑ ⁊ uirtꝰ. Uestim̃¬
ta ouium sunt hec. freqñt̾ sic̃ designa¬
uit dñs usurpata a lupis. in stragẽ ma¬
ximã ouiũ. dũ ñ se abscondunt: qm̃
illi absconditi ueniunt. Inde ẽ qd ali

Expanded text:
tiam denuo prorumpere possit. 2. Non ergo vos tiam denuo prorumpere possit. 2. Non ergo vos moveat hominis facies miseranda, vilis habitus, vultus supplex, demissa supercilia, verborum humilitas: sed nec ipsae quidem lacrymulae, currentes, ut aiunt, ad nutum ejus, doctae mentiri. Haec omnia in facie sunt: et scitis qui dixerit, Nolite secundum faciem judicare . In his atque similibus forma pietatis existit, sed non semper et virtus. Vestimenta ovium sunt haec, frequenter, sicut designavit Dominus, usurpata a lupis in stragem maximam ovium, dum non se abscondunt, quoniam illi abscondite veniunt . Inde est quod ali
Abbreviated transcription (Latin):
ad uos. ambitu ue u̾boꝵ : a re ip¬
sa incipio. Homo fallax ueñ ad uos.
credo ut fallat: s absit ut uos. Hoc
enĩ. ñ nͥ in multorum discrimen: idq
maximũ posse accid̾e. Semꝑ quid̾e sic̃
falłe̾. malũ: ita falli a malo. ẽ plerũq
& malũ. S int̾ ẽ: qͥs. ⁊ in qͦ fallatur.
Qnͣto ur̃a potestas & dignitas maior.
tanto ea q̃ uob̾ forte subreptio fit. nõ
mͣ ꝑiculosior. s turpior ẽ: p̃sertĩ in eccle¬
si asticis causis. Si u̾bi gra sagiensis hec
uulpecula fraudulenta concinnans do¬
los. uob̾ sic̃ callide cogitat illud̾e pot̾it.
& ad uineã dni sabaoth quã breui tẽꝑe
parte ñ modica demolita ẽ urã auctori¬
tate redire: qͣnta putatis malignitate
de cet̾o seuiturã: Heu qd̾ reliquũ est de¬
uorabit. Nempe qͥ ueñ uulpecła. redibit
leena: & in qͦsq tam cleri qmͣ ppłi ñ iã
calliditate utet᷑. s crudelitate. Uigilã¬
dũ itaq adu̾sꝰ astuciã: ne ad tantã seui¬

Expanded text:
ad vos, ambituve verborum: a re ipsa incipio. Homo fallax venit ad vos, credo ut fallat; sed absit ut vos. Hoc enim non nisi in multorum discrimen, idque maximum posset accidere. Semper quidem, sicut fallere malum, ita falli a malo est plerumque et malum. Sed interest quis et in quo fallatur. Quanto vestra potestas et dignitas major, tanto ea quae vobis forte subreptio fit, non modo periculosior, sed et turpior est, praesertim in ecclesiasticis causis. Si verbi gratia, Sagiensis haec vulpecula fraudulenta, concinnans dolos vobis, sicut callide cogitat illudere, poterit et ad vineam Domini sabaoth, quam brevi tempore parte non modica demolita est, vestra auctortate redire; quanta putatis malignitate de caetero saevituram? Heu! quod reliquum est, devorabit. Nempe qui venit vulpecula, redibit leaena: et in quosque, tam cleri, quam populi, non jam calliditate utetur, sed crudelitate. Vigilandum itaque adversus astutiam, ne ad tantam saevi
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa que audiui. Nec enĩ oĩbꝰ credendũ ẽ.
s nec oĩbꝰ decredendũ. Unã pono me¬
am breuit̾ coniecturã: certi ne aliquid
habeat uos iudicabitis. Cur datos sͥ
iudices declinauit: Si ꝑsonas causa-¬
tur: ñ erant suspecti. Si loci importu¬
nitatẽ: erat hoc in t̾ra sua & in cogna¬
tione sua. ubi & expensis paucis &̃
tan̾e ñ longo. facile & absq labore
totũ negociũ pot̾at explicari. Restat
ꝓinde nichil aliud suspicandũ: qmͣ
firgisse hominẽ subdolũ. accus antium
multitudinẽ: qui eũ extͣ patͥam mini¬
me p̃ inopia sequi possent. Grãs a¬
gimꝰ dño luxouiensi: qui ⁊elo domꝰ
defuncti frĩs suscitare. Grãs &e nos agi¬

Expanded text:
audivi. Nec enim omnibus credendum est, sed nec omnibus decredendum. Unam pono breviter meam conjecturam: certine aliquid habeat, vos judicabitis. Cur datos sibi judices declinavit? Si personas causatur, non erant suspecti. Si loci importunitatem; erat hoc in terra sua, et in cognatione sua, ubi et expensis paucis, et itinere non longo, facile et absque labore totum negotium poterat explicari. Restat proinde nihil aliud suspicandum, quam fugisse hominem subdolum accusantium multitudinem, qui extra patriam eum minime prae inopia sequi possent. Gratias agimus domino Lexoviensi, qui zelo domus defuncti fratris suscitare. Gratias et vos agi
Abbreviated transcription (Latin):
qr sumꝰ corunũ ⁊ anima una. Qmͣdu di¬
iusũ erit: necesse erit utraq pars suosan¬
guine cruentet᷑. Heci onꝰ qd̾ ambo uix por¬
tabamꝰ. qͦmͦ portabo solus: subducto bacło
senectutis meȩ: Si de me parũ ẽ. moueat
uos totiꝰ ordinis plaga ñ parua: & nespe
tis. Qdo si oĩo uob̾ in eo ꝯplacuit ut reti¬
neatis eũ. placeat obsecro cõmendatum
habere ipsũ: ac deinceps ad dm̃ leuare
manꝰ. ut dignet᷑ idoneũ ꝓ eo uirũ ꝓui¬
dere domui illi. De cet̾o suꝑ his q̃ ꝓ ꝯmu¬
ni utilitate totiꝰ ordinis ⁊ ꝓ aliis qͦ ne
gociis eidẽ ab̃bi dignũ. immo & necessa¬
riũ iudicauimꝰ ad uos ꝑferenda cõmit¬
tere: festinatũ exposcimꝰ benignit atis
urẽ responsũ. s responsum facti. ñ u̾bi.

Expanded text:
quia sumus cor unum et anima una. Quandiu diquia sumus cor unum et anima una. Quandiu divisum erit, necesse erit ut utraque pars suo sanguine cruentetur. Heu! onus quod ambo vix portabamus, quomodo portabo solus, subducto baculo senectutis meae? Si de me parum est, moveat vos totius Ordinis plaga non parva: et ne spe tis. Quod si omnino vobis in eo complacuit, ut retineatis eum; placeat, obsecro, commendatum habere ipsum, ac deinceps ad Deum levare manus, ut dignetur idoneum pro eo virum providere domui illi. De caetero super his quae pro communi utilitate totius ordinis, et pro aliis quoque negotiis eidem abbati dignum, imo et necessarium judicavimus ad vos perferenda committere, festinatum exposcimus Benignitatis vestrae responsum; sed responsum facti, non verbi.
Abbreviated transcription (Latin):
relinq̃ndi: qui ipsi se reliquert᷑. Pusilli
dnĩ s̃. in ipsũ credentes: ñ deseret eos fidelis
seruus ⁊ prudens. is p̃sectĩ cui credita uni¬
u̾sitas est. Nempe uniu̾sitatis portio hii.
e qͥdẽ pufillus grex: s qͥ nifallor meruert̃
patrẽ hab̾e d̾m. accepturi coronã głe de
manu dñi. & diadema de manu d̾i sui.
Nec enĩ rapinã arbitrant᷑ eẽ se heredes d̾i:
coheredes autẽ xp̃i. Deniq audiert̃. No¬
lite timere pusillus grex: qi complacuit
patͥ ur̃o dare uob̾ regnũ. De hiis int̾im
satis. Abbas tͥum fontiũ bñ plantatꝰ e¬
rat: ut pote secꝰ decursꝰ aquaꝵ. Uereor
ego. ne arbor bona faciens fructũ bonũ:
explantata faciat nullũ. Uidimꝰ int̾¬
dũ uitẽ in pͥma plantatione fecundã. in
scd̾a sterilẽ: uidimꝰ lignũ bñplantatũ uires¬
cere. tnͣsplantatũ arescere. Grauit̾ dein¬
de uulnerastis cormeũ. si ñ remittitis eũ:

Expanded text:
relinquendi, qui ipsi se reliquerunt. Pusilli relinquendi, qui ipsi se reliquerunt. Pusilli Domini sunt, in ipsum credentes: non deseret eos fidelis servus et prudens, is praesertim cui credita universitas est. Nempe universitatis portio hi: et quidem pusillus grex, sed qui, ni fallor, meruerunt patrem habere Deum, accepturi coronam gloriae de manu Domini, et diadema regni de manu Dei sui. Nec enim rapinam arbitrantur esse se haeredes Dei, cohaeredes autem Christi. Denique 268 audierunt: Nolite timere, pPatri vestro dare vobis regnum . De his interim satis. 2. Abbas Trium Fontium bene plantatus erat, utpote secus decursus aquarum. Vereor ego, ne arbor bona faciens fructum bonum, explantata faciat nullum. Vidimus interdum vitem in prima plantatione fecundam, in secunda sterilem. Vidimus lignum bene plantatum virescere, transplantatum arescere. Graviter proinde vulnerastis cor meum, si non remittitis eum:
Abbreviated transcription (Latin):
uõcatꝰ abbas modicũ id qd̾ ẽ. Uox tur¬
turis audita ẽ in capitło nr̃o: exulta¬
uimꝰ & delectati sumꝰ. plane eloquiũ
castũ. feruidũ zelo. cautũ scĩa. Sp̃s ui
te spirabat in litt̾is. sp̃s uehemens in¬
tonans & increpans. & emulans noᷤ dĩ
emulatione. Fateor ñ facile dixerĩ qd̾
me ampliꝰ delectarit in iłł. ura benig¬
nitas an urã utilitas: inclinata ma¬
iestas an erecta humilitas: mordens
seu̾itas. an mulcens pat̾nitas. Qui ĩ
uob̾ qntulũcũq esuriebant iusticiã.
refecti sunt: qui minꝰ compuncti sunt:
qͥ minime. ꝯfusi sunt. Ita q̃so: ita iugi¬
ter faciatis. Sollicitudo q̃ oĩbꝰ debetur:
nullom᷑ his qͥb sp̃ãliꝰ debet᷑ subtrahen¬
da ẽ. s ꝓpensiꝰ exhibenda. karitas beni¬
gna ẽ: dilatare se ñ migrare nouit.
Colligat sane & alios: s nob̾cũ. Nec
alienũ a ur̃o apłatu fou̾e eiꝰmodi. qui
cũ apłis loqui possunt: ecce nos reli¬
quimꝰ oĩa & secuti sumꝰ te. Non sunt

Expanded text:
atus abbas, modicum id quod est. 1. Vox turturis audita est in capitulo nostro: exsultavimus, et delectati sumus. Plane eloquium castum, fervidum zelo, cautum scientia. Spiritus vitae spirabat in litteris, spiritus vehemens, intonans et increpans, et aemulans nos Dei aemulatione. Fateor, non facile dixerim quid me amplius delectarit in illis, vestra benignitas, an nostra utilitas; inclinata majestas, an erecta humilitas; mordens severitas, an mulcens paternitas. Qui in nobis quantulumcumque esuriebant justitiam, refecti sunt; qui minus, compuncti sunt; qui minime, confusi sunt. Ita, quaeso, ita jugiter faciatis. Sollicitudo quae omnibus debetur, nullo modo his, quibus specialilius debetur, subtrahenda est, sed propensius exhibenda. Charitas benigna est: dilatare se, non minorare novit. Colligat sane et alios, sed nobiscum: nec alienum a vestro apostolatu fovere ejusmodi, qui cum apostolis loqui possunt: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te . Non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidelit̾ qͣntum possumꝰ facimꝰ. Non
ante sane mediolanenses ingrãm
dnĩ pape ⁊ eccłie unitatem recepti sũt.
quousq palam conradorefutato ⁊ ab¬
negato. dñm nr̃m lotharium in su
toto orbe confessi sunt: ⁊ de iniuria
pond̾unt. Unde magnas agentes
grãs diuine bonitan que absꝙ bel

Expanded text:
 fideliter, quantum possumus, facimus. Non ante sane Mediolanenses in gratiam domini papae et Ecclesiae unitatem recepti sunt, quousque palam Conrado refutato et abnegato, dominum nostrum Lotharium in suutoto orbe confessi sunt: et de injuriaponderunt. Unde magnas agentes gratias divinae bonitati, quae absque bel
Abbreviated transcription (Latin):
ebatis. Oportet gͦ nũc q̃nres ẽ nota
uob̾. ĩmo ⁊ decet. ⁊ exped̾. mutare uos
⁊ u̾bum ⁊ animum. uͥuiri regiisma¬
g̃ fauorib ⁊ mun̾ib honorandi. aur̃a
parte de cet̾oaudiant ⁊recipiant ꝓ
u̾miti sunt. Oqͣntum m̾uere pisani:
qͣntum adhuc m̾eri possunt. Sat est
dictum sapienti.

Expanded text:
batis. Oportet ergo nunc quando res est nota vobis, imo et decet et expedit, mutare vos et verbum et animum: ut viri regiis magis favoribus et muneribus honorandi, a vestra parte de caetero audiant et recipiant prout meriti sunt. O quantum meruere Pisani, quantum adhuc mereri possunt! Sat est dictum sapienti.
Abbreviated transcription (Latin):
quam omnib sanior. omnib fortior.
qui omnib sufficias ꝑ dĩ grãm sola¬
ciari. ⁊ a nemine omniũ indigeas con¬
fortari: Deniq in quantum graua¬
ris. in tantum lucraris. ⁊ in qͣntum
uiuaris. in tantum tibi tua p̃mia
minuis. Elige gͦ quos eligas an qui gra¬
uando iuuant. an qui iuuandogͣuanł.
Hu tibi ꝓmeritores: illi fraudatores
meritorum existunt. Nsam qui socii la¬
boris ꝓculdubio et merredis participes
erunt. Sciens gͦ te missum iuuare ñ iu¬
uari. illiuis agnosce te uicarium qui ue¬
nit ministrare. ñ mustrari. Piura tibi
ad solatium scribere uolebam. sẽd ñ fuit
necessarium. Nam quid opus est uer¬
bis suꝑfluis mortuam cartam imple-¬
re. ubi uiua p̾sens loquitur: uiso siqͥ¬
dem priore. puto quod ista tibi suffici¬
ant. ⁊ ad eius p̃sentiam sp̃us tuus re¬
iuxerit. ita ut iam consolationem scͥꝑ¬
torum ñ requiras cin interim licet uer¬
borum illius solatio releuari. In quo

Expanded text:
quam omnibus sanior, omnibus fortior, quam omnibus sanior, omnibus fortior, qui omnibus sufficias per Dei gratiam solatiari, et a nemine omnium indigeas confortari? Denique in quantum gravaris, in tantum lucraris; et in quantum juvaris, in tantum tua tibi praemia minuis. Elige ergo quos eligas, an qui gravando juvant, an qui juvando gravant. Hi tibi promeritores, illi fraudatores meritorum existunt. Nam qui socii laboris, procul dubio et mercedis participes erunt. Sciens ergo te missum juvare, non juvari, illius te agnosce vicarium qui venit ministrare, non ministrari. Plura tibi ad tui consolationem scribere volebam; sed non fuit necessarium. Nam quid opus est verbis superfluis mortuam chartam implere, ubi viva praesens loquitur? Viso siquidem Priore, puto quod ista tibi sufficiant, et ad ejus praesentiam spiritus tuus revixerit, ita ut jam consolationem scriptorum non requiras, cui interim licet verborum illius solatio relevari, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
tare. ⁊absentia filii saucia pris uiscera
grauiorib torquere dolorib: Onus
meum tibi partitus sum ut filio. ut
necessario. ut fideli coadutori meo.ui¬
de quomodo te oporteat portare pat̾¬
nanam sarcinam. Si enun sic portas
ut me ñ alleues. sẽd magis p̃mas. tu
quidem es oneratus. ⁊ ego ñ sum exo¬
neratus. Hoc autem onuis animarum
est.⁊ infirmarum. ⁊ am que sane ft̃
portari ñ iidigent: ac ꝑhoc nec onus
sunt. Quoscunq gͥ de tius inuene¬
pis tristes. pusillanimes. murmurio¬
sos. ipõrum te prẽm. ipsorum te noue¬
ris esse ab̃b̃em. Consolando. ex ortã¬
do. increꝑando. agis opus tuum por¬
tas onus tuum. ⁊ portando sanas.
quos sanando portas. Siqͥs uͦ ita sanꝰ ẽ.
ut magis iuuet te quam uinetur
a te. huius te ñ prẽm sed parem. co¬
cas. Quid gͥ causaris te aliquorũ qui
tecum sunt magis grauari consor¬
cio. quam frui solatio. cum solus om¬
nium omnib datus sis solatium tam¬

Expanded text:
tare, et absentia filii saucia patris viscera tare, et absentia filii saucia patris viscera gravioribus torquere dololoribus? Onus meum tibi partitus sum ut filio, ut necessario, ut fideli coadjutori meo. Vide quomodo te oporteat paternam portare sarcinam. Si enim sic portas ut me non alleves, sed magis premas; tu quidem es oneratus, sed ego non sum exoneratus. 2. Hoc autem onus animarum est, et infirmarum. Nam quae sanae sunt, portari non indigent, ac, per hoc, nec onus sunt. Quoscunque igitur de tuis inveneris tristes, pusillanimes, murmurosos, ipsorum te patrem, ipsorum te noveris esse abbatem. Consolando, exhortando, increpando agis opus tuum, portas onus tuum, et portando sanas quos sanando portas. Si quis vero ita sanus est ut magis juvet te quam juvetur a te, hujus te non patrem, sed parem, cocas. Quid igitur causaris te aliquorum qui tecum sunt magis gravari consortio quam frui solatio, cum solus omnium omnibus datus sis solatium, tan
Abbreviated transcription (Latin):
ad plangendum. ⁊ sec enim te dolen¬
te possum ñ dolere: nec nͥ molestus ⁊
anxius tuas molestias ⁊ anxietates
audire. uerum quia hec ipsa mala
que te inuenisse causaris. ⁊ ego p̃uide¬
ram. ⁊ tibi si recordaris p̃dixeram. pu¬
to te leuuis p̃scita portare debere. et
mͥ unde parcere potes molestum ñ eẽ
Satis nãq ⁊ plusquam satis crucior
te ñ uidendo. te carendo. te dulcissi¬
mo mͥ solacio ñ fruendo. ita ut pene
me peniteat. qd̾ te elongauerim a mei
Et licet caritas hoc cogeret. quacunq
tñ necessitate fit ut te ñ uideam mis¬
sum. plango uelud amissum. Cum
gͦ suꝑ hoc etiam uelut quodam tue
pusillanimitatis baculo me ꝑcellis. qͥ
mͥ debueras esse baculus sustentatio¬
nis. tristiciam suꝑtristiciam ingeris:
et cruciatum cruciatib addis. Et si
mͥ piumest nullas tuas angustias
dissimulare. tibi ñ est durum sic aff¬
fecto cunctas indicare: Quid enim
necesse ͤ satis sollicitum amplius sollici¬

Expanded text:
ad plangendum. Nec enim te dolente possum dolere, nec nisi molestus et anxius tuas molestias et anxietates audire. Verum quia haec ipsa mala, quae te invenisse causaris, et ego praevideram, et tibi, si recordaris, praedixeram, puto te levius praescita portare debere, et mihi, unde parcere potes, molestum non esse. Satis namque et plusquam satis crucior te carendo, te non videndo, te, dulcissimo mihi solatio, non fruendo; ita ut pene poeniteat me quod te elongaverim a me. Et licet charitas hoc cogeret, quacumque tamen necessitate, quo te non videam, missum, plango te tanquam amissum. Cum ergo super hoc etiam velut quodam tuae pusillanimitatis baculo me percellis, qui mihi debueras esse baculus sustentationis; tristitiam super tristitiam ingeris et cruciatum cruciatibus addis: et si mihi pium est nullas tuas angustias dissimulare, tibi tamen durum est sic affecto cunctas indicare. Quid enim necesse est satis sollicitum amplius sollici
Abbreviated transcription (Latin):
us. Et patris quidem habere me er¬
ga te affectum ñ nego. sẽd auctoritatẽ
renuo. Nec enim minorete ut estimo.
quam pat̾no complector affectii. Hec
gͦ ꝓtituli causa. Iam uero ut ad re¬
liqua epłe tue respondeam. eandem
quam tu de mei. possem ⁊ ego uicis¬
sim de tui absentia. ñ inmerito face¬
re queruoniam. nͥ quia nr̃is. quod
ipse ñ negas. ⁊ affectib ⁊ ꝓfectibus
dei est p̃ponenda uoluntas. Alio¬
quin. quando ego te comitem mͥ ca¬
rissimum. ualdeq necessariũ quip¬
pe obedientissimum in agendis. stu¬
diosissimum in inquirendis. in con¬
ferendis utilissimum ꝓitissimum
in rememorandis. paterer longe fieri
ame. si ñ esset xp̃c in causa: Beati si
sic ꝑmanserimus usq infinẽ sẽꝑ ⁊ uͥꝙ¬

Expanded text:
us? . Et patris quidem habere me erus? . Et patris quidem habere me erga te affectum non nego, sed auctoritatem renuo. Nec enim te minore, ut existimo, quam paterno complector affectu. Haec ergo pro tituli causa. 5. Jam vero ut ad reliqua epistolae tuae respondeam, eamdem, quam tu de mei, possem et ego vicissim de tui absentia non immerito facere querimoniam; nisi quia nostris quod ipse non negas et affectibus et profectibus Dei est praeponenda voluntas. Alioquin quando ego te comitem mihi charissimum valdeque necessarium, quippe obedientissimum in agendis, studiosissimum in inquirendis, in conferendis utilissimum, promptissimum in rememorandis, paterer longe fieri a me, si non esset Christus in causa? Beati si sic permanserimus usque in finem, semper
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓudeat eos talem ita laudasse. ⁊ sic
desinant iam indiscrete laudare
Igitur aduersus utrosq laudatores
illis me duob munire consueui uer¬
siculis. contra maliuolos quidẽ pri¬
orem. Auertantur retrorsum ⁊ eru¬
bescant qui uolunt mͥ mala. contra
beniuolos autem ꝓfens quod sequi
tur. duertantur statim erubescentes
quidicunt mͥ euge euge. Cum gͦ ut
ad te reuertar. exemplo apłi tue reli¬
giositati ñ dñari. sed congratulari
t̃m̃ debeam. ⁊uixta uerbum dni unꝰ
sit pater nr̃ incelis. nos autem omẽs
frẽs simus. ñ inmerito domin prĩs¬
q celsa nomina. quibus me honoran-¬
dum. sẽd ñ honerandum putasti. scu¬
to ame ueritatis reppuli. congruen¬
tiuis ꝓ his frẽm me nominans ⁊con¬
seruum tum ꝓpt̾ eandem heredi¬
tatem. tum ꝓpt̾ equam conditionem.
et ne forte si quod dei est usurpauero
mͥ. audiam ab ipso. Si ego dominus uͥẽ
timor meus. ⁊ si pater. ubi est honor me¬

Expanded text:
pudeat eos talem ita laudasse, et sic pudeat eos talem ita laudasse, et sic desinant jam indiscrete laudare. Igitur adversus utrosque laudatores illis me duobus munire consuevi versiculis: contra malevolos quidem priorem, Avertantur retrorsum et erubescant qui volunt mihi mala, contra benevolosntem: Avertantur statim erubescentes qui dicunt mihi: Euge, euge. 4. Cum ergo, ut ad te revertar, exemplo Apostoli tuae religiositati non dominari, sed congratulari tantum debeam, et juxta verbum Domini unus sit pater noster in coelis, nos autem omnes fratres simus, non immerito domini patrisque celsa nomina, quibus me honorandum, sed non onerandum putasti, scuto a me veritatis repuli, congruentius pro his me fratrem nominans et conservum, tum propter eamdem haereditatem, tum propter aequam conditionem, et ne, si forte quod Dei est usurpavero mihi, audiam ab ipso: Si ego Dominus, ubi est timor meus? si Pater, ubi est honor me
Abbreviated transcription (Latin):
quod ũax sit. uere inquit quite beati¬
ficant. in errorem te mutunt. Et ego.
Au̾tantur inquam statim erubescen¬
tes. qui dicunt mͥ euge. euge. Quod tñ
ne putetur in quoscunq aduersari¬
os a me q̃nq intorta maledictio. uł im¬
p̃catio. exponere debeo quomodo sen¬
tiam. Precor nimirum ut quicunq es¬
timant de me supra id quod uident
in me aut audiunt aliquid ex me. au̾¬
tantur. idẽ. a laudibus meis inquas ig
nari feruntur pedem retrahant. et
retro resiliant. Quomodo: Quando¬
q uideł cognoscentes plenius quẽ im¬
moderatius laudant: ⁊consequenter
erubescentes. uł suum errorem. uł ami¬
ci dep̃hensam in utilitatem. Et hoc
modo utrunq nocentium genus. et
illi scił qui uolunt mͥ mala. et me ad¬
ulatorie conmendant. ⁊illi qui licet
innocent̾. tñ nocent. dum beniuole
quidem sẽd nimie laudant. au̾tant᷑
retrorsum ⁊erubescant. hoc ẽ tam ui¬
lis ⁊ abiectus eis appaream. quatenꝰ

Expanded text:
quod verax sit: Vere, inquit, qui te beatiquod verax sit: Vere, inquit, qui te beatificant, in errorem te mittunt . Et ego: Avertantur ergo, iuquam, statim erubescentes, qui dicunt mihi, Euge, euge . Quod tamen ne putetur in quoscunque adversarios a me quandoque intorta maledictio vel imprecatio, exponere debeo qualiter intelligam. Precor nimirum ut quicunque existimant de me supra id quod vident in me, aut audiunt aliquid ex me, avertantur, id est, a laudibus meis, in quas ignari nimie feruntur, resiliant et pedem retrahant. Quomodo? Quandoque videlicet cognoscentes plenius quem immoderatius laudant, et cousequenter erubescentes vel errorem suum, vel amici deprehensam inutilitatem. Et hoc modo utrumque nocentium genus, et illi scilicet qui volunt mihi mala, et me adulatorie commendant, et hi qui, licet innocenter, tamen nocent, dum benevole quidem sed nimie laudant, avertantur retrorsum, et erubescant; hoc est, tam vilis et abjectus eis appaream, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
a quibus feruntur. Quid ⁊ de quadri¬
ga dicam: hec nimirum ad mota u¬
mento. sarcinam quidem que inoue¬
biliorem facit. Omis oneri additur.
minus onerat. Sic Ioneri gͣuissimo
legis. accedens quadriga euangeliĩ. et
auxit ꝑfectionem. ⁊ difficultatem
minuit. uelociter ait currit sermo
eius. Sermoutiq ante notus in iid̾a
extendere. quippe qui ⁊ ipsius moy¬
si manus suo pondere p̃gͣuatas de¬
mitt̾̃et. leuigatus ꝑ grãm ⁊ rotis eu¬
angelii suꝑpositus uelociter mom¬
nem t̾ram exiuiti ⁊i fines orbis t̾re
celerrime ꝑuolauit. Sẽd longe n¬
mis digredior. Tu itaq dilectissime¬
fili cessaiam indebitis me honorib
magis obruere. quam attollere. Ali¬
oquin cetui te inimicantium mͥ. ami¬
ca licet uoluntate cõmisces Ipsi st̃
de quibus soleo soli do ita conque¬
ri in orõnib meis. Et qui laudabãt
me aduersum me iurabant. ad
quam meam querunoniã dñm an-¬
dio respondentem mox et atrestantẽ

Expanded text:
a quibus feruntur. Quid et de quadria quibus feruntur. Quid et de quadriga dicam? Haec nimirum admota jumento, sarcinam quae ab ipso movebiliorem facit. Onus oneri additur, et minus onerat. Sic et oneri gravissimo legis accedens quadriga Evangelii, et auxit perfectionem, et difficultatem minuit. Velociter, ait, sermo ejus . Sermo utique ante notus in Judaea extendere, quippe qui et ipsius 74 Moysi manus suo pondere praegrava tas demitteret, levigatus per gratiam, et rotis evangelicis superpositus, velociter in omnem terram exivit, et in fines orbis terrae celerrime pervolavit. Sed longe nimis digredior. 3. Tu itaque, dilectissime, cessa jam indebitis me honoribus magis obruere quam attollere; alioquin coetui te inimicantium mihi, amica licet voluntate, commisces. Ipsi sunt de quibus soleo soli Deo ita conqueri in orationibus: Et qui laudabunt me, adversum me jurabant . Ad quam meam querimoniam Deum audio respondentem mox, et attestantem