comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spud se occultabat: ut oportune ꝓder&.
s i portune infine scłi decla rar&e: Nã
noueritis quia regẽ uolebant facere.
uest ante uenire iam habere manifestũ
m̃ regnũ. quem primo oportebat iudica-¬
n & deinde iudicare : ubi crucifixus est. &
illiqui in eum sperabant spem resurrectio¬
nseꝰ ꝑdiderant. resurgens a mortuis in-¬
uenit inde duos cum desperatione sibi ser-¬
ncinantes. & cum gemitu quae gesta fue-¬
unt colloquentes: & apparens cis ueluđ mn¬
iqitꝰ cum eorũ oculi tenerent᷑ ne agnos¬
iet sermonẽ tractantib: miscuit : At illi
iurrantes ei unde sermocinarent᷑. dixerunt
qđ ille magnꝰ ꝓpheta in factis & dictis occi¬
sis ess& a principib: sacerdotũ : & nos in¬
auunt sperabamus. quia ipse ess& redẽp¬¬
nossłꝰ. Sed quid festinatis. Rapere
uulis : Illud etiã indicat nob̾ hunc sen-¬
sum: quia cũ ab eo requ rerent discipuli
desine dixtrunt ci. Si hoc intempore

Expanded text:
apud se occultabat, ut opportune proderet, apud se occultabat, ut opportune proderet, et opportune in fine saeculi declararet. 3. Nam ut noveritis quia regem cum volebant facere, id est, antevenire, et jam habere manifestum Christi regnum, quem primo oportebat judicari, et deinde judicare: ubi crucifixus est, et illi qui in eum sperabant, spem resurrectionis ejus perdiderant, resurgens a mortuis invenit inde duos cum desperatione sibi sermocinantes, et cum gemitu quae gesta fuerant colloquentes; et apparens eis velut incognitus, cum oculi eorum tenerentur ne a sermonem tractantibus miscuit: at illi narrantes ei unde sermocinarentur, dixerunt quia ille magnus propheta in factis et dictis occisus esset a principibus sacerdotum; Et nos, inquiunt, sperabamus quia ipse esset redempIsrael. Sed quid festinatis? Rapere vultis. Illud etiam indicat nobis hunc sensum, quia cum ab eo quaererent discipuli de fine, dixerunt ei: Si hoc in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
facert & ꝓpt̃ hoc fugit in montẽ ipse solus.
hoc in illo factum tac&. Nichil loquit᷑
Nichil significat: An forte hoc erat raper
eum p̃uenire uelle tempꝰ regnieiꝰ: Etoñ
uenerat modo non iã regnare : quomodonga¬
naturus est in eo qđ dicimꝰ. adueniat rgnũ
tuũ: Sem ꝑquidem ille cum patre rega
sicundũ qđ est filius dĩ : uerbũ di: uerbĩ
ꝑ qđ facta sunt omnia : Praedixtrt̃ autꝰ
ꝓphetae regnũ eiꝰ. etiã scđm id quod homo
factus est xp̃s & fecit fideles suos chinsu¬
nos: Erit ergo regnũ christi anorũ qđ
qo colligit᷑: quod modo comparatur: qđ
i sasturus sit: De quo regno etiã apłs¬
ude ctam ipse: Uenite benedicti patris
na papite regnũ qđ uobis paratũ estab
ngine mundi: Discipuli autẽ & turba
mdentes in cũ. putauerunt illum sic uenis
citim regnar&: hoc ẽ uelle rapere & re
son saccit: p̃uenire uelle tem pꝰ eiꝰ quod ipse

Expanded text:
facere, et propter hoc fugit in montem ipse solus, facere, et propter hoc fugit in montem ipse solus, hoc in illo factum, tacet, nihil loquitur, nihil significat? An forte hoc erat rapere eum, praevenire velle tempus regni ejus? Etenim venerat modo non jam regnare, quomodo regnaturus est in eo quod dicimus, Adveniat regnum tuum . Semper quidem ille cum Patre regnat, secundum quod est Filius Dei, Verbum Dei, Verbum per quod facta sunt omnia. Praedixerunt autem prophetae regnum ejus etiam secundum quod homo factus est Christus, et fecit fideles suos Christianos. Erit ergo regnum Christianorum, quod modo colligitur, quod modo comparatur, quo facturus sit; de quo regno etiam AposUnde etiam ipse ait: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Discipuli autem et turbae credentes in eum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret: hoc est velle rapere et em facere, praevenire velle tempus ejus, quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ESTERNA EX EIUAN¬
OELIO LECTIONEM
ista est hodierna quat sequitur: unde h¬
diernus sermo debetur: Facto illo minas
ubi quinq mila hominũ dequinq panb
pauit iħs. cum ammi ratae essent tuiba
& eum magnũ ꝓphetã dicerent qui utnt
in mundum: sequitur hoc: Iħs ergo am¬
s cognouiss& quia uenturi essent ut rapero
scũ & facerent eũ regẽ: fugit iterũ in monte
Sipse solus: Datur ergo intelligi. quod dñs
cum sed er& in monte cum discipulis sus
& uder& turbas ad seuenientes descenue¬
rat demonte : & circa inseriora loca turbas
pauerat : Nam quomodo fieri potest ut
rursus illuc fuger& : nisi ante demonte a&¬
cender&: Significat ergo aliquid qua
dñs de alto descendit ad pascendas turbus
enĩ: Nonerat rex qui timebat fieri:
Rex erat omniũ: & non talis rexqui ab hon¬
nibus fierae : sed talis qui hominib regnĩ
dara&e: Numquid forte & hic aliquid sig¬
nificat nobis iħs. canꝰ facta uerba sunt:
Ergo in hoc qđ uoluerunt eũ rapere & rgeo

Expanded text:
esternam ex Evangelio lectionem, ista est hodierna quae sequitur, unde hodiernus sermo debetur. Facto illo miraculo, ubi quinque millia hominum de quinque panibus pavit Jesus, cum admiratae essent turbae, et eum magnum Prophetam dicerent qui venit in mundum, sequitur hoc: Jesus ergo cum cognovisset quia venerant ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit iipse solus. « Datur ergo intelligi quod Dominus cum sederet in monte cum discipulis suis et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte et circa inferiora loca turbas paverat. Nam quomodo fieri potest ut rursus illuc fugeret, nisi ante de monte descenderet? Significat ergo aliquid, quod Dominus de alto descendit ad pascendas turbas. enim, non erat rex, qui timebat fieri rex? Erat omnino, nec talis rex qui ab hominibus fieret, sed talis qui hominibus regnum daret. Nunquid forte et hic aliquid significat nobis Jesus, cujus facta, verba sunt? Ergo in hoc quod voluerunt eum rapere, et regem
Abbreviated transcription (Latin):
poterat agere. ut non ab eis compraehen¬
dereter : quem ad modũ postea quando
cum eis loquebat᷑. Aiquid ergo signi¬
ficauit fugiendo: Quid est fugit.
potuit intelligi altitudo eiꝰ Quicquid
enĩ non intellexeris . fugit mȩdicis : Er¬
go fugit in montem iterũ ipse solus : Pmili¬
mogenitus amortuis : ascendens suꝑ om̃s
caelos & interpellans ꝓ nob̵ Interta illo

Expanded text:
poterat agere ut non ab eis comprehenpoterat agere ut non ab eis comprehenderetur, quemadmodum postea quando cum eis loquebatur? Aliquid ergo significavit fugiendo. Quid est, fugit? potuit intelligi altitudo ejus. Quidquid enim non intellexeris, Fugit me, dicis. Ergo fugit iterum in montem ipse solus. Primogenitus a mortuis ascendens super omnes coelos, et interpe
Abbreviated transcription (Latin):
inuos: & eritis mihi testes in hicru.¬
salem & in iudea & in samaria. & usq
infines terrae : Vultis ut iam exhibeam
regnũ s p̃rius colligã qđ exhibcã: Altitu¬
dinẽ amatis. & altitud inẽ ad ipiscemini.
sed ꝑ humilitatẽ me sequimini: Sic deil.¬
lo etiam praedictũ ẽ: & congregatio popu¬¬
lorum circuindabitte : & ꝓpt̾ hanc in al¬
tum regredere: Id est ut circum d& ce con¬
gregatio populorũ : ut multos colligas:
regredere in altũ: Sic fȩcit. pauit & as¬
cendit Quare autẽ dictum est fugit:
Neq enĩ uere si noll& teneraur:
si noll& raperet᷑: qui si noll& nec
agnoscer&ur: Nam ut noueritis hoc
mistice factũ. non ex necessitate. sed
ex signi ficatite dissitione: modo in conse¬¬
quenti si debimus : quia eisdem turbis
quac eum quaerebant apparuit : & cũ
eis loquens multa illis dixit: multa de
pane caelesti disputauit: Nonne cum
ipsis de panib disputans erat. a quibus
ne tener&ur aufugitꝰ Nonergo & tunc

Expanded text:
in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judaea et Samaria, et usque in fines terrae . Vultis ut jam exhibeam regnum; prius colligam quod exhibeam: altitudinem amatis, et altitudinem adipiscemini; sed per humilitatem me sequimini. Sic de illo etiam praedictum est, Et congregatio populorum circumdabit te, et propter hanc in altum regredere ; id est, ut circumdet te congregatio populorum, ut multos colligas, regredere in altum. Sic fecit; pavit, et ascendit. 4. Quare autem dictum est, fugit? Neque enim vere si nollet teneretur, si nollet raperetur, qui si nollet nec agnosceretur. Nam ut noveritis hoc mystice factum, non ex necessitate, sed ex significante dispositione, modo in consequenti videbitis; quia eisdem turbis quae eum quaerebant apparuit, et cum eis loquens multa eis dixit, multa de pane coelesti disputavit: nonne cum ipsis de pane disputans erat, a quibus ne teneretur aufugerat? Non ergo et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
isia idẽ uocatio & uistificatio: Quartũ
ago nunc inspe ẽ: inre autem futurũ
idẽ glorificatio: Huius rei sacramen.¬
um id est unitatis corporis & sanguiniᷤ
p̃ alicubi cotidie. alicubi certis intͦ.¬
ulis dierum. indominica mensa pręx¬
pntur: et dẽ mensa dominica sumit᷑ :
uibus dam aduitam. quibusdam ad
atum: Resuero ipsa cuius sacramen¬
nin ẽ omi homini aduitam: nulli ad
aitium quicumq eius particeps fuerit:
Neautem putarent sic inisto cybo et
potu promitti uitam eternam. ut qui
um sumerent . iamnec corpore mo-¬
mrentur:. huic cagitationi ẽ dignatꝰ

Expanded text:
id est, vocatio et justificatio: quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum est, id est, glorificatio. Hujus rei Sacramentum, id est, unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in dominica mensa praeparatur, et de mensa dominica sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicumque ejus particeps fuerit. 16. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu promitti vitam eam sumerent, jam nec corpore morerentur, huic cogitationi est dignatus
Abbreviated transcription (Latin):
tris: ut omne quod dedit mihi non
ꝑdam exeo: Sic non ẽ uoluntas ino¬
sp̾ctu patris ur̃i: ut pereat unus de
pusillis istis: De tumentibus potest
perire : depusillis nihil perit: quia
nisi fueritis sicut pusillus iste: non
Fintrabitis in regnum cęlorum : Om¬
ne quod dedit mihi pater. non per¬
dam exeo: sed resuscitabo illuꝰi in
nouissima die: Uidete quem admo¬
dum & hic geminam illam resurreo¬
tionem delini&: quiuenit adme mo-¬
do resurgit. humilis factus in menbris
meis : scd. stsuscitabo eum in nouissina
Idie secundum carnem Heo ẽ enim
uoluntas patris mei qui misit me
ut omnis qui uid& filium & credit
ineum. habeat uitam xternam: &e go
resuscitabo eum in nouissima die:
Superius dixit. qui audit uerbum
neum & credit ei qui misit me.: Mo¬
do autem qui uid& filium & credit
incum: non dixit uid& filium & cre-¬
dit in patrtm: Hoc ẽ enim credere in
filium quod & inpatrem: quia sicut
hab& uitam pater insem& ipso. sic
dedit & filio habere uitam insemet¬

Expanded text:
tis. Ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo. Sic non est voluntas in conspectu Patris vestri, ut pereat unus de pusillis istis . De tumentibus potest perire, de pusillis nihil perit: quia nisi fueritis sicut pusillus iste, non intrabilis in regnum coelorum, omne quod dedit mihi Pater, non perdam ex eo, sed resuscitabo ego illum in novissimo die . Videte quemadmodum et hic geminam illam resurrectionem delineet. Qui venit ad me, modo resurgit, humilis factus in membris meis: sed resuscitabo eum in novissimo die secundum carnem. Haec est enim voluut omnis qui videt Filium et credit in eum, habeat vitam aeternam. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Superius dixit: Qui audit verbum meum, et credit ei qui misit me; modo autem: Qui videt Filium, et credit in eum. Non dixit, videt Filium et credit in Patrem: hoc est enim credere in Filium, quod et in Patrem. Quia sicut habet vitam Pater in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semet
Abbreviated transcription (Latin):
nes positi ante discumbentes. non iã qui¬
q panes: sed qđ adiȩcerat qui creauerat
qđ auctũ erat. & depiscib quantũ suffit¬
bat: Parũ est turbam illã fuisse satiatam
etiam fragmenta resederunt: & ipsa cabi
rito non triticei. sed ordeacti: quia adic¬
tus testamentũ ꝑtinent : Nostis auten
ordeum ita creatũ : ut ad med ullã cꝰux
ꝑueniatur : Vestitur enĩ eadem in duillu
tegmine paleac: & ipsa palea tenar & i.¬
herens ut cum labore exuatur: Talis at
littera ueteris testamenti. uestia tegni¬
nibus carnalium sacramentorũ: Sed sis
cius medullã ꝑueniatur: pascit & satias
F. erebat ergo quidam puerquinq panesi
duos pisces: Si quaeramꝰ quis fuert p
ꝓ nobis significare duas illas in ueteri
stimento sublimes ꝑsonas. quae ungue¬
int᷑ ad populũ scĩficandũ & regendum
lerdotꝰ s& regͥs. & ipse in ministerio

Expanded text:
nes, positi ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsrito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit tur nobis significare illas duas in Veteri stamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sacrificandum et regendum, sacerdotes et reges. Et ipse in mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
Murmurabant ergo uidei deillo.
quia dixiss&: egosum panis qui decȩ¬
lo descendi : usq qui mandicat hunc
panem. uiu& in ae ternum.
UAN SELIO Cum
Slegeretur audiuimus pa.¬
nem se eẽ dixiss& quideçelo descen¬
dit: murmurauerunt uidaci dixe¬
runt. non ne hic ẽ iħs filius ioseph.
cuius nos nouimus patrem & matrẽ:
quomodo ergo dicit hic quia decę¬
lo descendit. & isti apane deçelo lon¬
gerant. nec eum esurire nouerant:
faices cordis languidas habebant:
auribus apertis surdi erant: Videbaũ.
scecistabant: Panis quippe iste in¬
tenoris hominis quȩrit esuriem:
Unde alio loco dicit. Beati quie suruił
& sitiunt iustitiam. qm̃ ipsi saturabun

Expanded text:
Murmurabant ergo Judaei de illo, quia dixisset, Ego sum panis qui de coelo descendi; usque ad id, Qui manducat hunc panem, vivet in aeternum.Evangelio cum legeretur, audivimus, panem se esse dixisset, qui de coelo descendit, murmuraverunt Judaei, et dixerunt, Nonne hic est Jesus filius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo hic dicit, Quia descendi de coelo? Isti a pane de coelo longe erant, nec eum esurire noverant. Fauces cordis languidas habebant, auribus apertis surdi erant, videbant et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis quaerit esuriem: unde alio loco dicit, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
dñs angłorum: Nam & ipse dictus est
magni consilii angłs: Verum tamen ali.¬
bi quid dicit ꝓpheta.: Quia non legatus
neq angłs. sed ipse ueniens saluos faci&
nos id est ad saluos faciendos crs non mitist̃
legatũ : non mitut angelũ : sed uem& ipse
Quis ueni& : Ipse angłs : Certe non ꝑange
diceret᷑: Exhortatꝰ est nos ad fidem : & ad
capessendam uitam aeternã: aliquid praȩ-¬
sens ad nuntiauit: aliquid futurũ p̃dixit
Ex eo qđ p̃sens ad nuntiauit. angłs erat :
Exeo qđ futurũ pͥraedixit. ꝓpheta erat Ex
eo qđ uerbum dĩ caro factũ ẽ: & angłorũ
& ꝓphetarũ dñs erat¬

Expanded text:
nus angelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angeldiceretur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et angelorum et prophetarum Dominus erat
Abbreviated transcription (Latin):
tui : Similem scđm carnẽ : non scđm ma¬
iestatẽ : Et de ipso xp̃o illam dnĩ ꝓmis¬
sionẽ habere intellectũ. aꝑte in actibus
apłorum exponitur. legitur : Et ipse dñs
dese ait: Non est ꝓpheta sine honore nisi
in patria sua: Propheta dñs. & uerbum dĩ
dñs: & nullus ꝓpheta sine uerbodĩ ꝓphẽ¬
tat: Cum ꝓphecis uerbum dĩ: & ꝓpheta uer

Expanded text:
m carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Propheta Dominus, et Verbum Dei Dominus, et nullus propheta sine Verbo Dei prophetat: cum Prophetis Verbum Dei, e
Abbreviated transcription (Latin):
demurconsuetudinẽ potestatum
romanarum. & uideamꝰ cui credendũ
sit: Dicunt nr̃i illos se praecipitasse:
Si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui
se modo de saxis nullo ꝑsequente prȩ¬
cipitant non credamꝰ: Quid mirum
si fecerunt illi quod solent : Nam
potestates romanae. num quad tali¬
bus supplitus usae sunt : Non enim
non poterant occidere aꝑte . Sed
illi qui se coli mortuos: uoluerunt.
famosiorem mortem non inuenerunt:
ra passa es agar: redi ad dominã tuã:
Locus quidem necessarius aliquanto
diutius nos tenuit. ut totum textũ
euu angelicae lectionis exponere
minime ualeremus: Fr̃s suffitiant
interim caritati urãe. ne haec quae
dicta sunt. dicendo alia excludant᷑
de cordibus ur̃is: Haec tenete talia
dicite. flimmantes illũc paedite.
accendite frigidos:¬

Expanded text:
demur consuetudinem potestatum demur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. ra passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, accendite frigidos
Abbreviated transcription (Latin):
qui cumq dixerit blasphemiam in
dm̃ si drac misac & ab denagõ in inte¬
ritum erunt & domus corum in per¬
ditionem. quomodo isti reges mouean¬
tur. qui non tres ꝑueros. adtendunt
liberatos deflamma. sed se ipsos libe¬
ratos degehenna quando uident
xp̃m a quo liberati sunt exsufflari in
xp̃ianis. quando audiunt dici xp̃ia¬
no. dicte non esse xp̃ianũ : talia facȩre
uolunt & saltim talia patinolunt. Nã
uidete qualia faciunt. & qualia patiun¬
tur: Occidunt animas. affliguntur
in corpore: Sempiternas faciunt. & tẽ¬
porales se p̃peti conqułrunt᷑: Et tam̃
quos in ꝑsecutione suos martrres:
Eact martulus depetra praecipitatus
est: ecce donatus bagaiensis in puttũ
missus est: Quando potestates roma¬
nac talia supplitia de creuerunt. ut
praccipitarentur homines Quid
autem respondent nostri : quid sit¬
gestum nescio. tamen quia tradunt
nrĩ quia ipsi se praecipitauerunt
&e potestates in famauerunt : Recor

Expanded text:
Quicumque dixerint blasphemiam in Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionem: quomodo isti reges non moveantur, qui non tres pueros attendunt liberatos de flamma, sed seipsos liberatos de gehenna, quando vident Christum, a quo liberati sunt, exsufflari in Christianis, quando audiunt dici christiano, Dic te non esse christianum? Talia facere volunt, et saltem talia pati nolunt. 15. Nam videte qualia faciunt, et qualia patiuntur. Occidunt animas, affliguntur in corpore: sempiternas mortes faciunt, et temporales se perpeti conqueruntur. Et tamen quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid gestum sit nescio. Tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et pote
Abbreviated transcription (Latin):
ledecretum. . Quicumq dixerit blas¬
phemiam in dm̃ sidrãc misac & ab de¬
nago in interitum erunt. & domõs e¬
crum in ꝑditionem: Ecce quomodo
sacuit rexali tn᷑a Neblasphemet᷑
s isrł.: quia potuit tres pueros de
igne librrare. & nolunt ut saeui ant
reges xp̃iani. quia xp̃s exsufflatur
a quo nontres pueri. sed orbis terrarũ
cum ipsis regibus a gehennarum igne
liberat᷑: Namtres illi putri fr̃s mei
liberati sunt ab igne temporali: Nũ¬
quid non ipse est ds̃ machabeorum.
qui & trium puerorum . Illos ab igne
liberauit. illi intormentis igneis cor¬
pore defecerant. sed in legitimis manda¬
tis animo ꝑmanserunt : Illi aꝑte libera¬
ti sunt: illi occulte coronati sunt:
Plus est liberari de flamma gehenna¬
rum. quam defornace potestatis hu¬
manae: Siergo nabugo donosor lau¬
dauit & praedicauit & gloriam dedit
dõ. quia liberauit de igne tres put¬
ros. & tantam gloriam dedit ut de¬
cretum mitter& ꝑ regnum suum.

Expanded text:
le decretum? « Quicumque dixerint blasle decretum? « Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionem » . Ecce quomodo saevit rex alienigena, ne blasphemetur Deus Israel, quia potuit tres pueros de igne liberare: et nolunt ut saeviant reges christiani, quia Christus exsufflatur, a quo non tres pueri, sed orbis terrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatur? Nam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Nabuchodonosor rex laudavit et praedicavit et gloriam dedit Deo. quia liberavit de igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
prolestius sicut filii ia cob cum fratri¬
bus hereditatem tenebit: Mirant᷑
autem. quia commouentur potesta¬
tes christianae . aduersus de testandos
dissipatores a eccłȩ: Non ergo mo¬
uerentur: & quomodo redderent ra¬
tionem de imperio suo dõ: Intendat
caritas ur̃a quid dicam. quia ꝑtin&
hoc ad reges saeculi xp̃ianos. ut tem¬
poribus suis pacatam uelint matrẽ
suam aecclesiam. unde spiritaliter
nati sunt: Iegimus danihelis uisiones.
& gesta prophetica Tres putri in igne
laudauerunt dm̃. miratus est nabugo¬
donosor rex laudantes dm̃ pueros. &
cira eos ignem in nocentẽ Et cum am¬
miratus ess& quid ait nabugodon o¬
sorrex  non uel iudeus uel circum ci¬
suserat Ille qui statuam suam erexerat¬
& ad eam ad orandam omnes coege¬
rat. stamen laudibus trium puero¬
rum commotus At̾ ubi uidit maies¬
tatem dĩ praesentis in igne. quidaits
Et ego proponam decretum omnib
trbubus & linguis in omi terra: Qua¬

Expanded text:
proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratriproles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tenebit. 14. Mirantur autem quia commoventur potestates christianae adversus detestandos dissipatores Ecclesiae. Non ergo moverentur? Et quomodo redderent rationem de imperio suo Deo? Intendat Charitas vestra quid dicam, quia pertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut temporibus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam, unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vidit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « Et ego proponam decretum omnibus tribubus et linguis in omni terra. » Qua
Abbreviated transcription (Latin):
rat unde prolem susciper&: ait ei  Ec¬
ce ancilla tua. utere ea sicut uis: Etas¬
fluat eam grauiter sara. & fugit a fa
eius Sete libera afflixit ancillam.
& non illam uocat ꝑsecutionem aps
Tudit seruus cum dño: & ꝑsetutionẽ
uocat Afflictio ista non uocatur pa¬
secutio. & lusio illa uocatur ꝑsecutio
Quid uobis indetur fr̃s.: Non nem
telligitis quid significatum sit . Si
ergo quando uult ds. concitare potest¬
tes aduersus hereticos. aduersus so¬
maticos. aduersus dissi ꝑ atores aeo¬
desiae aduersus exsufflatores
xpi. aduersus blasphematores bap¬
tismi. non mirentur quia ds̃ concito
ut a sara uerberetur agar: Cognos¬
cat se agar: ponat ceruicem. quia
cum humiliata disceder& Ad amin
sua : occurritti angłs & dixit: Qud
est agar ancilla sarat. Cum conqui
dessa de domina. quid audiuit ab
nđo ÷ Reuertere ad dominam tuam:
Ad hoc ergo affligitur. ut reuerta¬
tur: atq utinam reuertatur. quia

Expanded text:
rat unde prolem susciperet, ait ei: Ecrat unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afflixit ancillam, et non illam vocat persecutionem Apostolus; ludit servus cum domino, et persecutionem vocat: afflictio ista non vocatur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla Sarae? cum conquesta esset de domina, quid audivit ab Angelo? Revertere ad dominam tuam . Ad hoc ergo affligitur, ut revertatur. Atque utinam revertatur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
conueniant conscientias suas. tamen
afflictionem corporis parsi sunt : Per¬
situtio quam faciunt. grauior est: Ca¬
ut quando uult lũdere ismael cum isa¬
ac : quando tibi blanditur. quando
offert alterum baptismum respon¬
de. habeo iam baptismum: Si enim
uerus est iste baptismus. qui tibi uult
dare alterum : in ludere te uult:
Caue animãe ꝑsetutor: Nam si a prin¬
cipibus catholicis aliquid passa est par
donati. aliquando secundum corpus
passa est : non scđm in lusionem sp̃s:
Audite & uidete in ipsis ue teribus fac¬
tis. omnia futurarum rerum signa ꝙ
inditia: Inuenitur sara affloxisse agat
ancillam: Sa̾ra. libera est: Postea quo
suꝑbire caepit ancilla. questa est habu¬
hae sa̾ra & dixit Sice ancillam. ere
aduersum me ceruicem. suam: & quis
ab habraham fiera. de habraham que
est mulier: Abraham uero qui non in
ancilla libi dine abutendi tenebatur.
sed officio generandi: qm̃ sara ei dede¬

Expanded text:
conveniant conscientias suas; tamen conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibus catholicis aliquid passa est pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, non secundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham vero qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dede
Abbreviated transcription (Latin):
eius. non enim heres erit filius ancille
cum filio meo isaac Quaerimus ubi
hoc dicit scriptura ut uideamus utrũ
aliqua ꝑsecutio praecȩsserit is maelis
in isa ac: & inuenimus hoc dictum
esse a sara quando uidit pueros luden¬
tes simul: Quam lusionem dicit scrip¬
tura uidisse saram. hanc ꝑsecutionẽ
dicit apłs: Plus ergo uos ꝑsequuntur.
qui uos in ludendo seducunt: ueni. ue¬
nibaptirare. hic hic habes uerum bap¬
tismum: Noli lũdere unus est uerus
Iue lusus est seduets. & ista ꝑsecuti¬
o grauis erit Melius tibi erat ut isma¬
elem tu luciareꝰ ad regnum sed non
uult hismael: quia ludere uult: Tene
tu hereditatem patris. & audi: eice an¬
cillam & filium eiꝰ. non enim heres e¬
rit filius ancillae cum filio meo isa ac:
Isti etiam audent dicere. quia ꝑsecu¬
tionem solent pati a catholicis regibus
aut acatholicis prinçipibus: quam ꝑ se¬
cutionem tolerant. afflictionem cor¬
poris sitamen aliquando passi sunt:
aut quomodo passi sunt ipsi sciant &

Expanded text:
rit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant, et
Abbreviated transcription (Latin):
cundum spm̃ nati. &. Amatorts reg¬
nicaelorum. dilectores xpĩ. desi de¬
rantes uitam ae ternam. gratis colen.¬
tes dm̃: Iudunt. & dicit apłs ꝑ secu¬
tionem: Nim postea quam dixit hȩc
uerba apłs. & sicut tunc ille qui se

Expanded text:
cundum spiritum nati? Amatores regcundum spiritum nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam posteaquam dixit haec verba Apostolus, Et sicut tunc i
Abbreviated transcription (Latin):
ille ceruicem. &lioluit seducere fra
irem suum ludens cum illo: Mag¬
num ibi sacramentum Ludebant
simul ismael &isaac. uidit illos sara
ludentes. ait habrahae Eice ancillã
& filium eius. non enim heres erit
filius ancillae cum filio meo isaac:
Et cum contristatus ess& habrahã:
confirmauit ei dñs dictum uxoris
cius: Iam hic manifestum est sacra¬
mentum. quia nescio quiꝰd sacramen¬
tum futurum parturiebat illa res
gesta Iudentes uid&: & dicit. rice
ancillam & filium eius: Quid est
hoc fr̃s & Quid enim malefectrat.
ismael puero isaat: quia ludebat
cum illo.s. Sed illa lusio inlusio erat.
illa lusio deceptionem signi ficabat:
Nam magnum sacramentum adten¬
dat caritas urã ꝑsetutionem illam
uocat apłs Ipsam lusionem. ipsum
lusum ꝑ secutionem uocat Ait e¬
nim: Sed si cut tunc qui scđm carnt̃
natus est ꝑ sequebatur eum qui se¬
cundum spm̃. ita & nunc Id est qui
mundi. amatores sđi Qui sunt se¬

Expanded text:
ille cervicem, et voluit seducere fraille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat Apostolus; ipsam lusionem, ipsum lusum persecutionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc; id est, qui mundi, amatores saeculi. Qui sunt se
Abbreviated transcription (Latin):
bonos filios ia cobnatos deliberis: Ni¬
chil illis obfuit natiuitas deuteris an¬
cillirum quando in patre cognouerunt
semen suum: & consequenter regnum
cum fratribus tenuerunt: Quomodo
ergo infiliis ia cobnon obfuit illi s. qui
nati sunt de ancillis. quominus tene¬
rent regnum & terram promissionis
cum fiatribus exaequo acciperent.
Non illis obfuerunt natales ancillarũ.
sed praeualuit semen paternum: sic
quicumq ꝑmalos baptitantur. tan¬
quam de ancillis uidentur nati. sed
tamen quia exsemine uerbi dĩ qđ
figuratur inia cobnon contristentur:
simul hereditatem cum fratribus
possidebunt: Seturus ergo sit qui
de bono semine nascitur tantum ñ
imitetur ancillam si de ancilla nas¬
citur: Ancillam malam suꝑbientẽ.
non imite᷑ris: Vnde enim filii ia cob
de ancillis nati possederunt terram
promissionis cum fratribus. ismael
autem de ancilla natus expulsus est
ab hereditate: Vnde. nisi quia ille
supbus erat. ille humilis. Erexit

Expanded text:
bonos filios Jacob natos de liberis. Nibonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum, et terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicumque per malos baptizantur, tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul haereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur; tantum non imitetur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbientem non imiteris. Unde enim filii Jacob de ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus, expulsus est ab haereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat, illi humiles? Erexit
Abbreviated transcription (Latin):
Quanti mali sunt in aeccła. & uni
uterus portat donec infine discer¬
nant᷑: Et boni aduersus malos di¬
mant & mali aduersus bonos redi¬
mant: & inunius uisceribus utriq
iuctantur: Num quid semꝑ simul
trunt. Infine exitur ad lucem.
declaratur natiuitas quae hic insi¬
cramento siguratur. & tunc appl¬
rebit iacob dilexi: esaũ autem odio
habui Iam ergo inuenimus fr̃s & de
bonis bonos delibera isa ac÷ & de
malis malos. de ancilla is mael. & de
bonis malos esau de rebecta Demi¬
lis bonos ubi inuenimus : Restat
ia cob: ut intribus patriarchis quat¬
tuor generum istorum ꝑfectio con¬
cludatur: Habuit uxores ia cob:
habuit & ancillas: Pariunt liber
nit sunt: non omnes deliberis. non
onnes de ancillis: sed tamen omnes
ixuno sẽmine: Quid ergo fr̃s mei &
Numquid qui nati sunt de ancillis.
non simul possederunt terram promis¬
sionis cum fratribus suis. Inuenis ibi
bonos filios ia cob: natos de ancillis. &

Expanded text:
Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberanati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et
Abbreviated transcription (Latin):
pimus in malis. liberas accipimus
in bonis : Pariunt libere bonos. sara
peperiti saac: Pariunt ancillae.
malos agar peperit is mael: Ha¬
bemus in uno habraham & illud
genus cum ꝑbonos boni. & illud
genus cum ꝑmalos mali: Per bo¬
nos mali. ubi figuratae sunt liberae:
Libera erat rebecca uxor isaac: le¬
gite. peperit geminos: unus trat
bonus. altermalus : Habes a ꝑte
scripturam di e dicentem. ia cob di¬
lexi esaũ autem odio habui: Istos
duos genuit rebecca: iacob & esau:
unus inde eligitur. alius improbat
Vnus succedit inhereditatem. alter
exheredatur: Non facit populum
suum ds̃ de esau: sed facit de ia cob
siqͥ concepti sunt: Uterus unus.
diuersi qui nati sunt: Num quiꝰdno
libera peperit ia cob: quae libera
peperit esau. Iuctabantur inuen¬
tre matris suae. & dictum est reber¬
cae cum ibi luctarentur. duo populi
sunt inutero tuo. duo homines. duo
populi. bonus populus. malus popi¬
lus sed tamen inuno uentre luctamt᷑

Expanded text:
pimus in malis, liberas accipimus pimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob diEsau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. i concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur.
Abbreviated transcription (Latin):
quiaꝰ ꝑmalos uerum praedicabatur.
& ꝑmalorum ora xp̃s praedicabatur:
Siquos isti sui similes baptitibant.
mali malos baptizabant: Sĩ quos isti
baptitabant. tales quales am̃mon&e
dñs cum dicit: quae dicunt facite. quȩ
autem faciunt: factre nolite: Mali
bonos baptitabant: boni malos bapti¬
rabant. quomodo aphilippo sancto
si mon magus baptiratus est: Nota
sunt ergo ista quattuor genera frĩ
mei: Ecce iterum ea repeto. tenete
illi numerate illa. aduertite illa: ca¬
uete quae mala sunt: tenete quae
bona sunt : Perbonos boni nascun¬
tur. cum ꝑ sanctos scĩ baptizantur:
Per malos mali. cum & qui baptitaNT
& qui baptizantur inique & impie
uiuunt: Permalos boni. cum mali sunt
qui baptizant. & boni qui baptizant᷑:
Perbonos mali. cum boni sunt qui
baptizant: & mali qui baptizantur:
Quomodo inuenimus ista intribus
istis nominibus. ego sum ds̃ habrahã
&e ds̃ isaac & ds̃ iacob ancillas acci¬

Expanded text:
quia et per malos verum praedicabatur, quia et per malos verum praedicabatur, et per malorum ora Christus praedicabatur; si quos isti sui similes baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur: per malos mali, cum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas acci
Abbreviated transcription (Latin):
& qui baptirant mali sunt: & qui
baptizantur duplici corde accẽdunt
ad dm̃. & non tenent eos mores quos
audiunt in aecclesia. ut non ibi sint
palca sed frumentum Quam enim
multi sint: nouit caritas urã: Per
malos boni. aliquando baptirat ad¬
ulter. & qui baptizatur iustificatur:
Perbonos mali. aliquando qui bap¬
tirant sancti sunt: qui baptitantur
tenere uiam dĩ nolunt: Puto frs
notum esse in aecclesia. & cotidianis
exemplis manifestari ea quae dicimꝰ:
sed in priuribus nr̃is patribus ea consi¬
deremus. quia habuerunt & illi ista
quattuor genera: Perbonos boni.
annanias paulum baptitauit: Quid
ꝑ malos mali. Dicit apłs quos dam
praedicatores euuangelii quos dicit
non caste ad nuntiare solere ruuan¬
gelium. quos tolerat in sotirtate
xp̃iana. & dicit Quid enim dum
omniꝰ modo sine occasione. sine ue¬
ritate xp̃s adnuntiet᷑ e & in hoc gau¬
deo: Num quid maliuolus erat. &¬
de alieno malo gaudebat. Sed

Expanded text:
et qui baptizant, mali sunt; et qui et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uitae aeternae : Ideo illa hierusa¬
lem in terra umbra erat caelestis
hncrusalem matris omnium . quae
est in caelo: Et haec apłi uerba suñ.
& de ista ciuitate unde peregrina¬
mur multa nostis. multa iam audis¬
tis Inuenimꝰ aueem rem miram in
istis part̾bus. id est in istis foctibus.
in istis generationibus liberarum &
ancillarum. quattuor scilic& genera
ribus  npletur figura totius futuri
populi christiani. ut non sit mirũ
quod in illis tribus dictum est: Ego
ia cob: In omnibus enim xp̃ianis
fr̃s atendite: Aut ꝑmalos nascunt᷑
boni. aut ꝑbonos nascuntur mali.
aut ꝑbonos boni. aut ꝑmalos mali:
Amplius istis quattuor generibus
non potes inuenire. quae iterum
n petam: Ad uertite. retinete. ex¬
cutite corda ur̃a: nolite pigri esse.
aut ꝑmalos boni. Puto. quia pla¬
num est: Perbonos boni. si & quibap¬
tirant boni sunt: & qui baptirantur
recte credunt. & in membris xpĩ rec¬
te numerantur: Permalos mali. si

Expanded text:
vitae aeternae. Ideo illa Jerusavitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancimpletur figura totius populi futuri Christiani, ut non sit mirum quod in illis tribus dictum est: Ego Jacob. In omnibus enim Christianis res intendite, aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicere possimus sicut reuelare
dignatus est: & cãpere possitissi¬
cut expedit uobis Tres isti patriar¬
chȩ. abraham isa ac &e iacob Iam
nostis filii ia cob quia duodecim fur¬
runt: & in de populus isrł. quia
duo decim ꝑtinentes ad duo decin
iudaeorum figuratus est populus crs¬
tianorum: Ibi figura. hie ueritas
Ibi umbra. hic corpus Dicente apło
Haet autem infigura contingebant
illis : Vox apłi : Scripta sunt inquio
propternos: in quos finis saecubi
obuenit: Recurrat nunc animus
uester ad habraham isaac & ia cob
in istis tribus inuenimꝰ parere libe¬
as. parere & ancillas: Inuenimus
bi partus liberarum inuenimus ibi
e partus ancillarũ: Ancilla. nichil
boni significat: E ce ancillam in¬
qui ł & filium eiꝰ. non enim heres
ert filius ancillae: cum filio liberȩ :
A postolus hoc commẽmorat. & in
illis duobus filiis habrahae dicit
res temporalium. dilectores sarculi
ad nouum testamentũ. dilectores

Expanded text:
ut dicere possimus sicut revelare ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarchae, Abraham, Isaac, et Jacob. Jam nostis filii Jacob quia duodecim fuerunt, et inde populus Israel: quia duodecim, pertinentes ad duodecim fJudaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus filiis Abrahae, dicitres temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores
Abbreviated transcription (Latin):
tris suae iterum introire & nasti.&
testnerare adam: Tam natus sũ
de xp̃o. non me potest iterum ge¬
nerare xp̃s: Quomodo uterus non
potest repeti. sic nec baptismus:
Qui nascitur de a eccła catholica.
tanquam de sara nascitur. de libe¬
ra nascitur: Qui nascitur de here¬
si tanquam de ancilla nascitur:
sed ex semine habraham: Aduer¬
tit caritas ura. quam magnum sa¬
cramentũ. Testatur ds̃ & dicit:
Ego sum ds̃ habraham & ds̃ isa ac
& ds̃ iacob: Nonerant alii patriareh
Non erat ante istos sanctus noe.
qui solus in toto genere humano
cum tota domo sua meruit de dilu¬
uio liberari: in quo & infilus eius figu¬
rata est aecclesia: ligno portante
euadunt diluuium: deinde postea
magni quos nouimus. quos scã scrip¬
tura commendat. Moyses fidelis
in tota domo eius. & illitres nominas¬
tur. quasi cum soli promeruerint:
Ego sum dĩ habraham & dr̃ isa ac
& ds̃ iacob: hoc mihi nomen bi aete¬
num: Sacramentum grande. potens

Expanded text:
tris suae intrare, et nasci? tris suae intrare, et nasci? test iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens