comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed falliteos &. perientia minor: namquidam scripserur. quae a nĩ¬
aduertere potuerunt inuiuariispiscium multamiranda: Sed
&iamsiforte falsascripserunt memoriam tamen pisces habere certis¬
simumest: quod ipse sum & ꝑtus & &periantur quipossum & olunt :¬
anifons quidammagnus bullen sium egionim ferepleius est pisci
Solent autẽ homnes desuꝑ intuentes eis aliquid iacere: quod sibi ueluitripi¬
ant confluentes uel interse diripiant concerta ites: quo pastu ad sue¬
sacti de ambulantibus super orã fm.tis hominibus ipse quoq oi meis
gie gatimnatando eunt &redeirit: Eepectantes unde aliquidiac¬
tent quorumpe sentiam sentiunt: nonitaque frustra mihiuid& ur
aquarum animalia sic appellata eptilia : quẽ aomodũ aue suolatilia.
namnsuelnulla memoria uelsensus tardior aniȩ uiuae nomenrop¬
pulliss& apiscibus uolatilibus certedo hibeix̃ quor ũuital noculis nos¬

Expanded text:
sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animsed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nos
Abbreviated transcription (Latin):
nontamen in fir marient ꝯ sedsecundum firmamentũ non ulliputant
ꝓpt̃ sensus tarditatẽ non animã uiuam sedreptilia animarũ uiuarũ
appellata. Sed siꝓpt̃ ea sica pellarentur auibus dare nomenani¬
mȩ uiuae : Cumuero &ipsauolatilia dicta sunt sicut illaieptilia
ut sub audiatur animarũ uiuarum : Fatendum est utarbitror
itadictum. ac sidicer&᷑ quȩ sunt in ani mabus aii. iseptilia ueluo¬
latilia sicut dicipossent Igobilĩ hon ium. ut intellegere nus
quicũq sunt in hominibus ignobiles: qr ãquãen nsin &anima¬
lia terrestria quaerepunt suꝑ terrãtamenex m ultoniaiore nu¬
mero pedibus . nouentur : & tã paucafortasse interrisi epunt quam
pauca in aquis gibrdiuntur: nonnulli autem putauerunt ꝓpter ea
non dnimã uiuam sedieptilia animarum uiuarũ pisces eẽ appellatos
quod eis memoria nullasit n e aliquauita ueluðratione uic inior:

Expanded text:
non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. quamquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior;
Abbreviated transcription (Latin):
tus aurarum: propt̃ ea ipsaquoq aquatilium. arimalium orpora &
ter: enisuescuiitur & maxime aues interra &iã requiescuit f etus¬
q: proeagant: Marsenim umores quauaporaliter e. halatir
&iam suꝑterras extenditur : Ideoq: cum dixis &scriptura. educa it
aquȩ reptilia amiinauum uiuorum & uolatilia inqui d supterras c̃ddi¬
dt sanedicens secundum fi.namentun celi : Inquopot est aliquan¬
temanis estius apparore illud quod anteo uidebatur. obscurum
nineumait infirniamento eli sicut delu .÷. iaribus : Sed olatilia
liquc̃ s̃ ꝑterras secuidũ firria ientũ caeli Nuest uxtafiima nen¬
tuni cali: quiauidelic& neccaligi nosa m&&bia midupi spatiun inqudo
aues uolant illespatio contiguum est ubiuolar e nom pos
quodiammerito tranquillitatis & quietis ꝑtin& adfir mamentũ cȩli:
Iicelo ergo uolant auesseclisto quodillepsal mus & iãter rȩ nomine
includit: propt̃ quod caȩlun t iocantur multis locis uolatilia caeli:

Expanded text:
tus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia, inquit, super terras, addidit sane dicens: secundum firmamentum caeli, in quo potest aliquanto manifestius adparere illud, quod ante uidebatur obscurum. non enim ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inquit, super terras secundum firtum caeli, quia uidelicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter quod caelum uocantur multis locis uolatilia caeli,
Abbreviated transcription (Latin):
nius illius suaeconditione non in seruerit: aꝑte contra dicimus dicen¬
ti scripturae. quod consũmauerit omnia operasua in diẽ sexto: socun¬
dũ illa enĩ i generarerumq̃ primo condidit nouaeũ multa facere
quaetuncnon fecit manifestũ est: Nouum autẽ gerius instituerereete
non potest qm̃ tunc omnia consum mauit: moust occulta potentia

Expanded text:
 illi suae conditioni non inseruerit, aperte contradicimus dicenti scripturae, quod consummauerit omnia opera sua in die sexto. secundum illa enim genera rerum, quae primo condidit, noua eum multa facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus instituere credi recte non potest, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia
Abbreviated transcription (Latin):
quib que uoluntatib & ia malis tribuantus certi& congrui limites
potestatõ & pondera meritorũ. ut &iam cũ ipsis conuenienter iuste¬
qu cor dinatisun. uersitas pulcrasit tamen quiacui libel oceurre
Querũest atque manifestũ iustitiae ipsꝰ esse contrariũ ut nullo praect¬
dente merito hoc ipsum inquods clamn& quod ineo ipsecreauerit. cortaq
& uidens damnatio diaboli & angelorũeius ex euangelio recitotur.
ubisedicturũ dñs praenuntiauit eis quia simastris sunt. tte inignem

Expanded text:
quibusque uoluntatibus, etiam malis, tribuantur certi et congrui limites quibusque uoluntatibus, etiam malis, tribuantur certi et congrui limites potestatum et pondera meritorum, ut etiam cum ipsis conuenienter iusteque ordinatis uniuersitas pulchra sit: tamen, quia cuilibet occurrit et uerum est atque manifestum iustitiae ipsi esse contrarium, ut nullo praecedente merito hoc ipsum in quoque deus damnet, quod in eo ipse creauerit, certaque et euidens damnatio diaboli et angelorum eius ex euangelio recitatur, ubi se dicturum dominus praenuntiauit eis qui a sinistris sunt: ite in ignem
Abbreviated transcription (Latin):
ludatur ab angeliseius: cuisententiae congruit quod inpsal moscriptũ
est: Dracoistiquẽ finxisti adin ludendũei: rusi quod hi c quẽ finxisti
doxit non autẽ sicutibi. hoc est initium figmentidr̃ : tã quã initio eũ ita
finxis ser ut malus. ut inuidus. ut seductor. ut omnino diabulus esse non¬
uoluntate deprauatus seditacreatus: haec opinio que modo nonsit ad¬
uer saei quod scriptũ est. faitdisomnia & eccebona ualdeũbi inuenitur
diabalus non propria uoluntate de prauatus sed abipsod ñodõ factus
malis bonus ualde. quã uisconantur ostendere: nec in sulse &bam uel
Inerudite dseratur. nontantum conditione prima sed &iam nuncdepraͥtͣis
tot uoluntatibus. in sũmatamenomnia quaecreatasunt id est uniuersaom¬
nno greatura bonã es se ualde. non quod bonisint inea mali sed quod nones¬
ficiant᷑ malitiasua ut subdiaminastratoris lmperio uircute sapientia
decos &ordo uniuersitatis aliqua ex parte tur petur siuetur betur cũsus

Expanded text:
ludatur ab angelis eius: cui sententiae congruit, quod in psalmo scriptum est: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, nisi quod hic "quem finxisti" dixit, non autem sicut ibi, hoc est initium figmenti domini, tamquam initio eum ita finxissevoluntate depravatus, sed ita creatus. Haec opinio quomodo non sit adversa ei, quod scriptum est: Fecit Deus omnia et ecce bona valde? Ubi invenitur diabolus non propria voluntate depravatus, sed ab ipso Domino Deo factus malus valde? Quamvis conentur ostendere. Nec insulse etiam vel inerudite tot uoluntatibus in summa tamen omnia, quae creata sunt, id est uniuersam omnino creaturam bonam esse ualde, non quo boni sint in ea mali, sed quod non efficiant malitia sua, ut sub dei administratoris imperio, uirtute, sapientia decus et ordo uniuersitatis aliqua ex parte turpetur siue turbetur, cum suis
Abbreviated transcription (Latin):
uer tatur iniudicum ut pos sint & ipfinonlum .xii. tribus i sraliel
sed&iam angelos iudicare: qđ ergoputatur num quam diabalus in
ueritateste tisst. numquamcumanglis beatam duxisscutam sed ab
p sosuat condiciones initio cecidisse: Nonsicacipiendumest ut
non propria uoluntate deprauatus sedmalos ab onodo creetis rotenir
alioqum non abinino cecidisse diere uur: Ncque erim cecidit stalis
est factus: ged factus continuose alu e ueritats auertit uperbia
tumidus & pro priae porestatis delcetatione deceptus: undebcatȩ
atque anglicae iutȩdil cidinem non gustauit quam nonutiquo no¬
acceptar sastidiuit sednolen do acciperedeserut &amist. prom de
nec sui casus prces cius es sepotuit: quoniams acientia pietatis st pͥus

Expanded text:
uertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duodecim tribus Israhel, uertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duodecim tribus Israhel, sed etiam angelos iudicare. Quod ergo putatur numquam diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis est factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus . unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit: quam non utique acceptam fastidiuit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est fru
Abbreviated transcription (Latin):
finxitideo initium adinludendum: quia & mali hominis uasces¬
dem diabali & tamquai capitis corpus quos nihilominus ds̃
malus futuras pracuidens creauit tamen adutilitatem scõ¬
rum : Similiter inluduntur cum & ipsis nocere uolentibus
piestatur sc̃is & corum cõnparatione caute la & piasubdõ
humilita .s. & intellegentia grati& exercitatio adto lerandos
malos & probatio ad diligendas inimicos Sedilleest iniium
figmenti quodsic inluditur quia praecedetis nos & temporis
antiqui tate & principatu malitiae: Hoc autem illids perscõs angolos
facit illo opere prouidentiee quo creatas naturas amminiftrat.
sala ens uidilc& angelos malos angelis bonis. ut malorum
in probitas non quantum nititur sed quantum sinitur possit: Nec tantum
angelorum malorumuerum & hominum: loncee &iam iftaiuftieia qu cc
uiuitur ex side quȩ nunc patienter in hominibus &c̃ttur con¬

Expanded text:
finxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusfinxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capitis corpus, quos nihilominus deus malos futuros praeuidens creauit tamen ad utilitatem sanctorum, similiter inluduntur, cum et ipsis nocere uolentibus praestatur sanctis ex eorum conparatione cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae et exercitatio ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initiufigmenti, quod sic illuditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate, et principatu malitiae. Hoc autem illi Deus per sanctos Angelos facit, illo opere providentiae, quo creatas naturas administrat, subdens videlicet angelos malos Angelis bonis, ut malorum improbitas, non quantum nititur, sed quantum sinitur possit: nec tantum angelorum malorum, verum et hominum, donec etiam ista justitia, qua vivitur ex fide , quae nunc patienter in hominibus exercetur, con
Abbreviated transcription (Latin):
dñi quod f&cit ut inludatur ab angelis eius. seduol corpus aerium qđ taliuo¬
luntati congruenter aptauit . uel ipsã ordinationẽ inquaeũ fecit & iam
nolentem uti lẽ bonis uel qđ prȩsciens eũ propria uoluntate malũ futurũ
fecit eumtamen non abstinens bonitatẽ suã in prebendouitẽ atque subs¬
tantiã futurae &am & noxiae uoluntate simul p̃uidens quanta deilla
bonaes s& suamirabi libon itate acpotestati futurus : Initiũ aũt̃ sigmenti
dñidictus est qđ fecitut in ludatur ab angelis eius. non quia ipsumpri¬
mitus condidit uelinitiamalum condidit: Sed quia cumscir& cum
adhoc propriam uoluntate  malum futurum ut bonis nocer&:
creauit eum adhoc ur deillo bonis ipse prodess&: Hocenim ut in lu¬
datur ab angelis cius: quoniam sic inluditur cum sc̃ĩs prosunt temp¬
tationes eius. quibus eos deprauare co natur: ut malitia in
qua ipse uoluit eonolentesit utilis seruis dĩ qui hoc prȩuidens eum

Expanded text:
domini, quod fecit ut inludatur ab angelis eius, sed uel corpus aerium, quod tali uoluntati congruenter aptauit, uel ipsam ordinationem, in qua eum fecit etiam nolentem utilem bonis, uel, quod praesciens eum propria uoluntate malum futurum fecit eum tamen non abstinens bonitatem suam in praebenda uita atque substantia futurae etiam noxiae uoluntati, simul praeuidens, quanta de illo bona esset sua mirabili bonitate ac potestate facturus. initium autem figmenti domini dictus est, quod fecit ut inludatur ab angelis eius, non quia ipsum primitus condidit uel initio malum condidit, sed quia, cum sciret eum ad hoc propria uoluntate malum futurum, ut bonis noceret, creauit eum ad hoc, ut de illo bonis ipse prodesset. hoc est enim: ut inludatur ab angelis eius, quoniam sic inluditur, cum sanctis prosunt temtationes eius, quibus eos deprauare conatur, ut malitia, in qua ipse esse uoluit, eo nolente sit utilis seruis dei, qui hoc praeuidens eum
Abbreviated transcription (Latin):
ed que sex todie creatu sint apertissima scriptura decl artit. omnia uiua scili¬
c& secundum unum quod que genus quadri pedum & repentium & bestiarum :¬
& ipse homo adimaginemdĩ masculus & femina : Proinde potuit pre&ermitte¬
re quomodosithomo factus quem ta men ipsodie factum essenar rauit : utrecapitu¬
lando posteaquem admodum &i amfuerit factus ⁊ intimur&& : Hoc est d&er¬
repuluere : & mulier illidelatere non tamen aliquodereaturegenus pretermittere
uel in eo quod ds̃ dixit fiat siue faciamus uel in eo quoddicitur sic facpus est siue fecit d̃
alio quin frustra persingulos dies tamdiligenter distinta sunt omnia sipermixtionis
dierum potest ulla sus pitiore sedere : Vtcum erba & lignum dietertio sit ad tributũ
aliqua ligna &iam sextadie creata esse credamus quae ipsos ex todie scripturt
tacuerit: Postremo quid respondebimus debestiisei gri &uolatilibus caeliquae
dduxit ds̃ ad adam utuider& quiduo car& ea quod ita scriptum est : Et dixn

Expanded text:
e die sexto creata sint, apertissime scriptura declarat, anima. uiua scilicet secundum unumquodque genus quadrupedum et repentium et bestiarum et ipse homo ad imaginem dei masculus et femina. proinde potuit praetermittere, quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narrauit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit, intimaret, hoc est de terrae puluere, et mulier illi de latere, non tamen aliquod creaturae genus praetermittere, uel in eo, quod dixit deus: fiat, siue: faciamus, uel in eo, quod dicitur: sic est factum, siue: fecit deus. alioquin frustra per singdierum potest ulla suspicio residere, ut cum herba et lignum diei tertio sit attributum, aliqua ligna etiam sexto die creata esse crtacuerit. Postremo, quid respondebimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit deus ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret? quod ita scriptum est: et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
honomen illius : & uocauit adamꝰ omina omnibus: peribus & omnibus uolatilib
& in iecitds̃mentes alienacionem super adam : & obd&rmiuit & sumpsit unã
decostis eius : & adinpleuit carnem in locumeius &e dificauit dñs ds̃ costam quam

Expanded text:
nfra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiis Et injecit Deus mentis alienationem super Adam, et obdormivit, et sumpsit unam de costis ejus, et adimplevit carnem in locum ejus, et aedificavit Dominus Deus costam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ad cibam suntenĩ quȩ bsgeneribus & mollioribus & aridioribus cũ¬
mode suauiter que uescantur : qsunc autẽ ceperstis ta homini
parere ad aerum nosum negotiũ cũ postp&catum homo coepit in
terralaborare: nonqu od aliis locis heec ante anascerent᷑ & post in
agris uos homoadcpiendas fruge coler& ged& prius & post ea
inisdei i locip:ius tamen non homiini postautẽ homini ut hoc signiti¬
cetur quod ad dituest tibi quia non est dictum spinas & tribulos
bum tantũ modo aliis animalibus ante anascebant᷑: Ed ixitelĩ:

Expanded text:
em cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, comem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additum est: tibi, quia non est dictum: spinas et tribulopastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et dixit deu
Abbreviated transcription (Latin):
fruentiũ infructus nomine considera¬
tor quantȩ autẽ s̃ nt ut ilitates siue manifestae si ueo ceut om¬
num quaster ragignensr adicitus alit : & ipsequa dã intueantur
& ab &pertisc&era in quirant : & despinis quidẽ actribulis abselutior
potestes seresponsio : quia postpecatum dictumest hominide tti¬
raspinas &etribulos pareat tibi : n& tamenficile dicencdun est
et une cepissẽ itao rire & terra : fortassisenim qm̃inipsis quoq
generibus seminummultȩ reperiuntur utilitater : poterantha¬
berelocum suũ sine ullape na homines: Sedit inagrisinquibus iã
poena liter labor abat &iã ista nascerentur: hoc ad cumulũ poenȩ
ualere eredi potest: Cum possent alibinasciuelad auiumpeco¬
num que pastus uel ad ipsorũ hominum aliquos usus quãquam
&ille ÷ susnon horr& ab his uerbis. quoita intellegitir dictũ sp̃inas
Etribulosparieetibi : Vt hacc & am anteaterra pariens non tamen
hominiparer& ad laborem seduiuscemodi dnimalibus conuenient̃¬

Expanded text:
fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenient
Abbreviated transcription (Latin):
quostransituserat : Vnde mirabile omnipotentia creatoris refor¬
mandarur susserua t᷑: quãquã & hincfiat quȩdã prudentibus ad¬
monitio: Vt stita cõninendent fidelic reatore omnia maxima
& minina occulto nutuadministranti cui nostri &iã capillinu¬
merati sunt: Neꝓpt̃ in anes curas & animatorũ corporũ suorum
ulla genera mortiũ ꝑ oribicant : sed piȩfortitudinis neruos ad om̃a
praepare non dubitent : Talis &iam quȩstio despinis & tribulis so¬
lca aborirum & de quibusdã lignis in fructiosis uelcur uel quando ero¬
atasunt eumdieloxerit ꝓducat terra herbam pabulisemin aitidooen

Expanded text:
quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reforquos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis soiri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem
Abbreviated transcription (Latin):
illa uideat amaximis elefantisusque adminimos uermiculos ꝓsalu¬
te tẽporale &corporali quã prosuo generis inferiore ordinatio¬
ne sortita sunt siuere sistendo siue cauendo agere quic quidualent:
quod non appareret : nisicumquȩ dãrefationẽ corporissui &
aliorũ corporibus quaerunt & alia siuelrepugnancliuiribus uel fugȩ
praesidio uellatebrarũ muniminetuentur : nã&ipse corporis
dolor in quolib& animante magna & mirabilis uis est animae quȩ
illã conpagẽ ineffabiliꝑmtione uitaliter contin& & inquan¬
dã suimodulire digitunitatẽ: Cum eã non indifferenter sedut
ita dicã indignanter patitur corrũpiatq: dissolui: illud &iam
fortasse aliquẽ moueat si animalia noxi auiuos homines aut pe¬
naliterledant. aut salubriter & ercent. aut utiliterpro¬
bẽnt. autignoranterdocent : Cur in es cassuas delacerant
&iã corpora hominũ mortuorũ : quasi uero quic quã int̃sitadnos¬
trã utilitatẽ ista caro iam& animis innaturae ꝓfunda secreca ꝑ

Expanded text:
illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per
Abbreviated transcription (Latin):
test uel de terior fieri uel melior non in merito &iam mortalis
possit intellegi: qm ueram in mortalitatem solus ille hab&: de
quo proprie dictumest : qui solus hab& inmor talitatencete
ti ut aut nouerit quemad modũ sine ad firmandite meritate
quereda sint : quȩ non aperte scriptura loquitur: autsiei quae¬
rendi modus iste non plac& quemad modũ ipse quesierim sciat
utsime potest docere non abnuat: siautẽ non potest: a quo am¬
bo discamus. mecum requerat:¬
t plantauit ds̃ para disum ineden ad orientem: & po¬
suit ibi hominem quem finxit: nonignoro deparadiso
multos multa dixisse: tamen de hacre quasi gene

Expanded text:
test uel deterior uel melior fieri, non inmerito etiam mortalis possit intellegi, quoniam ueram inmortalitatem solus ille habet, de quo proprie dictum est: qui solus habet inmortalitatem. cetti, ut aut nouerit, quemadmodum sine adfirmandi temeritate quaerenda sint, quae non aperte scriptura loquitur, aut, si ei quaerendi modus iste non placet, quemadmodum ipse quaesiuerit sciam, ut, si me potest docere, non abnuam, si autem non potest, a quo ambo discamus mecum requiratt plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem quem finxit. non ignoro de paradiso multos multa dixisse; tres tamen de hac re quasi gene
Abbreviated transcription (Latin):
terit: Quod autem sequitur. Non enimpluerat ds̃ suꝑ trã
& homononerat quioperar&ur terrã. Quoꝑtineat & quid
est. ẜ ecit ds̃ fenum agri quia nondum pluerat suꝑ terram:
Sienim postpluuiam fenum fecis s&: pluui am agis eortũquã
factum ab eo uide pr&ur: Quidenim quod post pliuuã & orit᷑
ab alio fit. nisi ab eodem dõ: curautem nonerat homo quio¬
peraretur terram : nonneiams todie fecerat hominem & sep¬
timo die requi euerat ab omnibus operibus suis quae fecit:¬
Aphoc
Qre capitulando cammemorat: quoniam quando fecerat
omnaurideagri ad que omne fenũ: nondum pluerat super

Expanded text:
Quod autem sequitur, Non enim pluerat Deus super terram, et homo non erat qui operaretur terram; quo pertineat, et quid est, fecit Deus fenum agri, quia nondum pluerat super terram: si enim post pluviam fenum fecisset, pluvia magis exortum quam factum ab eo videretur. Quid enim? quod post pluviam exoritur, ab alio fit nisi ab eodem Deo? Cur autem non erat homo qui operaretur terram? Nonne jam sexto die fecerat hominem, et septimo requieverat ab omnibus operibus suis? An hoc recapitulando commemorat, quoniam quando fecit Deus omne viride agri, et omne fenum, nondum pluerat super
Abbreviated transcription (Latin):
mendat scriptura & nouit ecclesia: hic estergo libercrea¬
turae cueli & terrae quia in principio fecitds̃ cuelũ & ter¬
ram secundum materiae quandam ut itadicam forma¬
bilitatem quae consequenter ierbo eius formanda fuerat
praecedens formationem suã. Non tempore sedorigine :
Namutique cum formar&ur primum & factus est dies.
terram : & omne fenum ante quam & orir&ur sicut tractauimus

Expanded text:
mendat scriptura et nouit ecclesia. Hic est ergo liber creaturae caeli et terrae, quia in principio fecit deus caelum et terram secundum materiae quandam, ut ita dicam, formabilitatem, quae consequenter uerbo eius formanda fuerat, praecedens formationem suam non tempore, sed origine. nam utique cum formaretur, primum factus est dies; terra
Abbreviated transcription (Latin):
ic est liber erȩaturee cueli & terrae: cum factus est dies
pecit ds̃ caclum & terram & omne uiride agri ante qũa
ss& suꝑterram. & omne fenuma griantequam exor¬
rat quio perar&ur terram: Fons autom ascendebat
crra: & in rigabat omnẽ faciem terrue: Nuna
e firmior sit illa sententia qua intellegitur unur
fecis sedm̃: unde iam illi sex uel septem dies unius
epctitione numerari potucrunt: Quando quider
tius scã scriptura iamdicit. Concludens quodam mod
tuncta quȩ abinitio usque hunc locum dixerat: At que

Expanded text:
ic est liber creaturae coeli et terrae. Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram et omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam exorautem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. nunc certe firmior fit illa sententia, qua intellegitur unum diem fecisse deum, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetitione numerari potuerint, quandoquidem apertius sancta scriptura iam dicit, concludens quodammodo cuncta, quae ab initio usque ad hunc locum dixerat, atque
Abbreviated transcription (Latin):
omnino certũ est meritore surrectiones nrãe caeleritatẽ. cũ ex pri¬
mere uell& apostolus inictuo culi dait fieri: Neque en ĩ aliquid interũ
corporalium motib uelietib potestc elerius inuenire: quod sio culo¬
fũ carnaliũ celeritate aciestantũ potest: quidmentis acies uel humanȩ
Quanto magis angelicȩ quidiam deipsius sum maedi sapientiae caelerita¬
te dicatur. quae attingit ubique propter suã munditiã & nibal in¬
quinatũ in eam incur rit᷑: In hisergo quae simul facta sunt nemouidet

Expanded text:
minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum corporearum motibus uel ictibus potest celerius inueniri. quodsi oculorum carnalium acies celeritate potest tantum, quid mentis acies uel humanae? quanto magis angelicae? quid iam de ipsius summae dei sapientiae celeritate dicatur, quae adtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet
Abbreviated transcription (Latin):
ideo noniam illa materies huius. sedillius ista de fluxio est: nam
materies aliqua cumformatus praesertim adõ: inmelius
sine dubitatione formatur: sed &iam sicuius quam in ali qua bea

Expanded text:
ideo non iam illa materies huius, sed illius ista defluxio est. nam ideo non iam illa materies huius, sed illius ista defluxio est. nam materies aliqua cum formatur, praesertim a deo, in melius sine dubitatione formatur. sed etiam si cuiusquam in aliqua bea
Abbreviated transcription (Latin):
licas legunt: n& ob aliud sunt heretici quodeas non rate in¬
tellegentes suas falsas opiniones contraearum ueritatem
peruicaciteras serunt: sed quo modo sehabeat uel non liabe¬
at opinio filo sopho rum dere uolutio nibus animaruni ca¬
tholicȩ tamen fidei non conuenit credere animas peco¬
rum in homines aut hominum inpecora trans migrare. fie¬
risa nehomines uitȩ genere pecoribus similss &ipseres hu¬
man& clamant & testatur scriptura: unde est illud quod con¬
memo raui: homo inhonore positus & reliqua sed in hac ui
mutique non post mortem: proinde uel talibus bestus nole¬
bat in potestatem dare animam suam quidicebat ne tradas
bestuis animam confitentemtibi quales cauendas dñs sig
illa materie dequa factaest quie tum fuisse modum &iam senti¬
endi: sicut imsta infantili quaeiam certe anima est hominis
quietus ẽ adhuc motus ratio cinandi: nam siim beataerat uita
de qua facta est hominis anima: de terius ergo factaest: et

Expanded text:
licas legunt nec ob aliud sunt haeretici, nisi quod eas non bene intellegentes suas -falsas opiniones contra earum ueritatem peruicaciter adserunt. sed quoquo modo se habeat uel non habeat opinio philosophorum de reuolutionibus animarum, catholicae tamen fidei non conuenit credere animas pecorum in homines aut hominum in pecora transmigrare. Fieri sane homines uitae genere pecoribus similes et ipsae res humanae clamant et scriptura testatur. unde est illud, quod commemoraui: homo in honore positus non intellexiutique, non post mortem. proinde uel talibus bestiis nolebat in potestatem dari animam suam, qui dicebat: ne tradideris bestiis animam confitentem tibi — quales cauendos sigilla materie, de qua facta est, quietum fuisse motum etiam sentiendi, sicut in ista infantili, quae iam certe anima est hominis, quietus est adhuc motus ratiocinandi? Nam si iam beata erat uita, de qua facta est hominis anima, deterius ergo facta est, et
Abbreviated transcription (Latin):
ita formas se& & sinostre infirmitati ad sequi uel difficili inposibile utrũ
tus est : anin ipso adam in quo genus homi num tam quamradicalitẽ mnstitu¬
tum est.  &inquo ipso utrumiã cumdelimoformatus ess&. ancausalit
in his operibus dĩ factus quicreauit omnia simul: anuero potius ante omnẽ
creaturum sicutelegit & predistinauit scõs suos antemundiconstitutionẽ
anpotius in omnibus credentibus causis : Siue quas eumme moruui siue
quas non conmemoruui : Prius quam in utero sormaret᷑ non arbit ror
scrupulosius quaceri oportere : dummodo hieremiam const& ex quo est
in hac luce aparentibus aeditus est: exillo egis se uitam propriam qua. gran¬
descens a&utis accessuposs& uiuere : seuma leseubene : anteciuero nullo mo¬
do non solum priusquam inutero for maretur : sed neciam ubi sor matus ante¬
quamnatus : N eque enim hab & ullũm cunctationem aposto licailla sen¬

Expanded text:
ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile eita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile etus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sen
Abbreviated transcription (Latin):
bus quae secundum causissi mul crecitas. non iam simul: sed suo quaeque tem¬
porecreantur inquib: adam iamformatus exlimo & dĩ flata ani¬
manitus. sicut fenum exotum. aliter inseminibus in quibus rursus
quasi primor dic les causerepetentur derebus ducte quae secundum
causas quas primum condidit ex titerant: uel ut erba ex terra :
semen exerba: inquibus omnib: &iam facta modas & actus suitẽ¬
poris acceperunt: quae ex occultisatq inuisibilibus rationib
quae in creccturu causeliter lutent in mamfestas formas no¬
turasque prodierunt: Sicut herba exorta superterram &
homo factus in animamuiuam & ceterachuius modi: siue frutecta
siue animantia: ad illam operationem dĩ pertinentici qua usque
cione seructa : ut in profundo scripture sensum magis prestemus diligentiam
requirendi quamadfirmanditsmeritatem : libiautem illum noss & ante quã¬

Expanded text:
bus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tembus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus, sicut fenum exortum, aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque tione servata, ut in profundo Scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi, quam affirmandi temeritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uniuers a consparsio : Nihil tam̃ ticlium meritorum haberepotuisse hominẽ
uiuere nulla quaestio est: : Sicutenĩ esau & ia cob quosnicndumnatos dixi: apisto¬
lusnihilegisse boniaut mali non possumus dicere trax isse aliquid meritis deparentibus
Cieipsi parentes egissent aliquidboni auticli : Nec genus humanum peccasse
in adam supseno n peccass& adam : Non autem peccass& adam nisiiam suotem nore
uiuerit qͥuo poss& uiuerfi: siueb enesiuemale ite frustia pecatum eius seurete factũ
requirere cum ad huc in rebus simul creatus causcliter conditus nec uita pro pria
iam uiuebat nec in parentibus sicuiuentib erat : In illa enim prima conditio¬
ne mundicum dĩ omnia creuit simul. homo factus est quies s& futurus
ratio creandi hominis non actio creati sedhaec aliter inuer¬
Aliter inelimentis mundi ubiomnic simulfacta futura sunt : aliter in re¬

Expanded text:
uniuersa consparsio; nihil tamen talium mcritorum habere potuisse hominem,uniuersa consparsio; nihil tamen talium mcritorum habere potuisse hominem,uiueret, nulla quaestio est. sicut enim Esau et Iacob, quos nondum natos dixit apostolus nihil egisse boni uel mali, non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in uealiter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in re
Abbreviated transcription (Latin):
deo quomodo possit intellegi si defuit aliquidtunc noncauscliter conditum
quod postec uisi biliter conder&ur : Deinde quias exus ipsimas culi &fea¬
mine nisi incorporibus esse non potest: Quod siquis quam secundum intel¬
lectum & accionem tam quam utrumque sexum in uno cinima accipiendum
putauerit : quid faci& dehisque ad escam ds̃ ipso diededit delignorum fruc¬
tibus t quaenisi homini habente corpus non utique congruca sunt: Nã
si & hancescaofiguratae quis quam accipereuoluerit reced& a propri¬
&a tererum gestcrumquae pritus in huius modi narrationibus obseruatio¬
nefundanda est : Quomodoergo lo quebamur inquideis quinundum ccudie¬
bant nec intellegebant qui anecerant quia uerba perciperant possimres¬
pondere : Qice se adlocutum dm̃ quem admodum xp̃s nos nondam natos
peccato primorum parentum quiduo soli fuerunt genershumcni contraxerit

Expanded text:
deo quomodo possit intellegi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, deo quomodo possit intellegi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea uisibiliter conderetur — deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundanda est. Quomodo, inquit. ergo loquebatur eis. qui nondum audiebant nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit
Abbreviated transcription (Latin):
seminibus adhancrem non nulla similitudo prop̃illa quaemei s futura
conserta sunt uerũ tame n oͣmnicui sibilia semina sunt ill ecausde non
intellegit : quid ergo fatiam nisi quantum possum salubriter moneamutscrip¬
turedĩ credat: & tunc factum hominem quandods̃ cum factus est dies fecitcae¬
lum & terram : de quoci libiscripturadicit: Quiuiuit in a&ernũ: creauit
omnicisimul: & tunc quandoiam nonsimul ged suis quemq temporib
creans finxit eum delimoterrue. & ex eiusos se mulierem : Nam nec isto
modo eos illo sex todie factus nectu meneos illo sexto die nonfcictas intelle¬
gerit scripturapermittit : o te ergo animȩ eorum sexto illodie fae¬
taeerant ubi & ipsi ima godĩ recte intellegitur inspitumentes eorum
ut postecccorpora formarentur ce hequehoc credere eadem scripturti
permitat : Primum propter illam operum consumationem quue nonui¬

Expanded text:
seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hoc credere scriptura eadem permittit. primo propter illam operum consummationem - quae non ui
Abbreviated transcription (Latin):
ne pabulum seminale seminans semin quod est super omnemter rum
nis & nubis uocem sum maeius supientia perquem facta suntomniu non quasi
numcnis auribus intrepebat sed rebus factis rerum faciendarum causas insere¬
bat & omni potenti potentiꝰ futura faciebat hominem que suotempore for ma¬
dum intempor ũ tamquã semine ueltam quamradice condebat. unde inci¬
perent saecula condita: ab illoquiest antes aecula Creature quippe alie.
cre aturcs alias quaedam temporequaedam causis precedunt: illidutem omnia
qu fecit non solumꝰ celentia quetuam causarum effectur estuerũ &iã a &ernitate
precedit sed dehoc opo tunioribus. De indescriptur ã locis fortassis plenius
dis se rendus est nunc dehomine quod ceptum est termin&ur ea moderta
Subtraunturenim ei cuntaque nouit us que a dipsum
seminum corpolentium neque enim ueltale aliquid homo ia merat c̃um in
prima illa sexdierum constitutione. homofact̾ erat : Daturquidem de

Expanded text:
ne foenum sementivum seminans semen quod est super terram; illa eius summa sapientia, per quam facta sunt omnia, non quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice condebat. quando condebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderasubtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de
Abbreviated transcription (Latin):
ribus mundi quaeds̃ crecuit omnia simul serua dni per oscarnis eius & uerbadĩ
peropereproph& arum temporali corparis uoce proferuntur. &omnibus syllca¬
bis suis congruas temporum mortis sumunt atque consumunt. Cumuero ds̃
dicebat faciamus hominem adimaginem ad similitu dinemnram & habeit
potestatem piscium mcris. et uolatilium caeli & omniumpe corum & omnis¬

Expanded text:
ribus mundi, quae deus creauit omnia simul? sed uerba domini per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli
Abbreviated transcription (Latin):
& mane cũ dicitur. intuendo corporis plenitu dinem priuatione e ius
tam quã contrariũ quid dicator inane intellegimus: sicut auciendi senso
non solũ de uocib uerũ &iã desilentio iudi camus: sic exuita qu aelnerat
honini poss&eius. cauere contrariũ ĩ dest uitȩ priuationẽ q̃ mors uo¬
catur & ipsã causã quaꝑder& qđ amabat. Id est qđ lib& factũ suũ quo
fier& ut amit ter& uitã : quibus lib & sillabis appellaretur: quẽ ad mo¬
dũ latinecũ dicitur peccatũ aelmalũ tam quã signũ eius intellegerec
qđ mente discerner&: nos enĩ quo modo intellegimus cumdicit᷑ re¬
surractio quã num quã expertisumus. nonne quia sentim: quid sit uiuere:
&ei reipriuationẽ uocam: mortẽ unde reditũ adid qđ sentim: resorractio¬
nẽ appellamꝰ : &si quo alio nomine inquacũq lingiedipsũ appellatur menti

Expanded text:
et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus. sicut audiendi sensu non solum de uocibus. uerum etiam de silentio iudicamus, sic ex uita, quae inerat homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur. et ipsam causam, qua perderet quod amabat, id est quodlibet factum suum, quo fieret, ut amitteret uitam, quibuslibet syllabis appellaretur — quemadmodum latine cum dicitur peccatum uel malum — tamquam signum eius intellegeret, quod mente discerneret. nos enim quomodo intellegimus, cum dicitur resurrectio, quam numquam experti sumus? nonne quia sentimus, quid sit uiuere, et eius rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id, quod sentimus, resurrectionem appellamus ? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti
Abbreviated transcription (Latin):
tiae boni & mali sedutiq illud &iam si oboedient ss̃ essent & nihi inde con¬
tra praeceptũ usurpassent. Idrate uoca retur. quo ibieis acciderst siu¬
sur passent: quem ad modũ siuo caretur ea arbor saturitatis quod inde
possent homines saturari: numquid si nemo accessiss& ideo nomo nillud
ess& in congruum quando quidem cum accederent & saturarentur tunc
probarent quã hoc rate arbor illa uocaretur: & quo modo inquiunt
intelleger& homo qđ ei dicebatur lignũdi noscentiae boni & mali quan¬
do ipsum malũ quidess& omini nonesciebat᷑: hoc quis apiunt parũ atten¬
dunt quẽ ad modũ a contrariis notis. sic pleraq intellegantur ignota : ut
&iã uerbarerũ qua non sunt cum inlo quẽdo interponuntur. nullus ca¬
lig& auditor: hocenim qđ omni no non est : inhil uocatur: ethas duas
sillabas nemo non intellegit quilatine aud& & loquitur: unde nisi cũ
sensus in tuetur id qđ est : & eius priuatione quid &iã non sit agnoscit : sic

Expanded text:
tiae boni et mali, sed utique, etiam si oboedientes essent et nihil inde contra praeceptum usurpassent, id recte uocaretur, quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum? quandoquidem cum accederent et saturarentur, tunc probarent, quam hoc recte arbor illa uocaretur. Et quomodo, inquiunt, intellegeret homo, quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt parum adtendunt, quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor. hoc enim quod omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit et loquitur. unde, nisi cum sensus intuetur id, quod est, et eius priuatione quid etiam non sit agnoscit? sic
Abbreviated transcription (Latin):
ast ÷ Ad uertant itaq siquos mouet quo modo potuerint litellege¬
xe in ꝑta nominantẽ uelminantẽ dm̃ auideant mosomnũ ine p¬
torũ nomina non nisi & contrariis quaelam nouimus sipriuatio nũ sunt
aut &x similibus sispecierũ sunt sine illo ȩstu dibitationis ꝗgnosce re
Nisi forte abquem moua: quẽ ad modõ loquipotuerint uelloquentẽ
lntelligere quinondidicer int uelcres cendo interlo quentes uel aliquo ma¬
Msterio. quisi nugia fueritdo loqueos docere q̃uosita fecerat ut lio cpossent dñ
plominib dscere sessent aquib meritos ane queriter utrũ hoc precertum
uirotuitã deder it ds̃ anaum feminȩ sed nondũ nerratũesti que a lmoi dleoi

Expanded text:
est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerint intellegere inexperta nominantem uel minantem deum, et uideant nos omnium inexpertorum nomina nonnisi ex contrariis. quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. nisi forte aliquem mouet, quemadmodum loqui potuerint uel loquentem intellegere, qui non didicerant uel crescendo inter loquentes uel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus discere, si essent a quibus. Merito sane quaeritur, utrum hoc praeceptum uiro tantum dederit deus an etiam feminae. sed nondum narratum est, quemadmo