comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciũ et̾nũ. iusti autẽ in uitã eluã:
ninie p̾sũptionis est ditere nuꝙͣ eoꝵ
et̾nũ suppliciũ nõ futurũ qͦs deus ituros
in suppliciũ dixit et̾nũ: et ꝑ huiꝰ p̾sũx¬
tionis ꝑsuasionem facere. ut de ip̃a qͦ
uita. uel desperetur uel dubitet᷑ eterna.
Nemo itaqz sic intelligat ꝑsaluiũ canẽ¬
tem. nũquid obliuiscetur misereri deꝰ.
aut cõtinebit in ira sua miseracões suas
ut opinetur de hoĩb bonis uerã. de ma¬
lis falsain: aut de bons hoĩbz et malis
angelis uerã. de malis autẽ hoĩb falsã
missionis : qͦꝵ erat unus eciã ip̃e ꝓpħa.
Qui cũ dixisset. nũquid obliuiscetur
misereri deus. aut cõtinebit in ira sua
miseratões suas: ꝯtinuo subietit. Et
dixi nũc cepi: hec ẽ i̾nuitatio dextere
excelsi. Exposuit profecto quid dixerit:
nũquid cõtinebit in ira sua miseratões
suas: Ira enĩ dei est eciam ista uita
mortalis. ubi homo uanitati suuilis
factus est: dies eius uelut umbra prete¬

Expanded text:
iusti autem in uitam aeternam: nimiae praesumtionis est dicere cuiquam eorum aeternum supplicium non futurum, quos Deus ituros in supplicium dixit aeternum, et per huius praesumtionis persuasionem facere, ut de ipsa quoque uita uel desperetur uel dubitetur aeterna. Nemo itaque sic intellegat psalmum canentem: Numquid obliuiscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas? ut opinetur de hominibus bonis ueram. de malis falsam, aut de bonis hominibus et malis angelis ueram, de malis autem hominibus falsmissionis, quorum erat unus etiam ipse pro pheta, qui cum dixisset: Numquid obliuiscetur misereri Deus aut continebit in ira sua miserationes suas? continuo subiecit: Et dixi: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi. Exposuit profecto quid dixerit: Numquid continebit in ira sua miserationes suas? Ira enim Dei est etiam ista uita mortalis, ubi homo uanitati similis factus est: dies eius uelut umbra praete
Abbreviated transcription (Latin):
est urat dolor: ꝙͣtũ heserat amor.
Porro qui prem. matrem. filios fi¬
liasq scdm̃ xp̃m dilexerit ut ad eiꝰ
regnũ obtiuendũ. eiq coherendum
illis ꝯsulat. uel hoc in eis diligat
ꝙ umbra sũt xp̃i: absit ut ista dilec¬
cio reperiatur in ligins. feno et stipu¬
la. cõsumenda: s prorsus edifitio au¬
reo. argenteo. gẽmeo deputabit᷑.
Quoni᷑. autẽ p̃t̃ eos plus amare ꝙͣ¬

Expanded text:
est urat dolor, quantum haeserat amor. est urat dolor, quantum haeserat amor. porro qui patrem, matrem, filios, filias secundum Christum dilexerit, ut ad eius regnum obtinendum eique cohaerendum illis consulat uel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi: absit, ut ista dilectio reperiatur in lignis, faeno et stipula consumenda, sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. quomodo autem potest eos plus amare
Abbreviated transcription (Latin):
qualis nũꝙͣ autea fuit. ꝙͣ multa erũt
tũc edifitia siue aurea siue fenea super
iguis ille probet utraq et aliis gaudiũ
de aliis inferat dampnũ nentros tñ
ꝑdat in quib hec ĩueniet ꝓpter stabile
fũdamentũ. Quicũq autẽ nõ dico uxo¬
rẽ cuiꝰ eciã ꝯmixtione caruis ad carna¬
lem utitur uoluptatẽ. s ip̃a q̃ ab eius
modi delectatoĩb aliena sũt noĩa pie¬
tatis hũauo more carnaliter diligẽdo.
xp̃o anteponit. non eũ habet ĩ fũda-¬
mento: et ideo nõ ꝑ ignẽ saluus erit. s
saluus nõ erit: qr ẽẽ cũ saluatore non
poterit: qui de hac re aꝑtissime loquẽs
ait. Qui amat pr̃em aut matrem
plusꝙͣ mue: nõ est me dignus: et qui
amat filiũ aut filiã super me: non
est me dignus. Uerũ qui has necessi¬
tudines sic amat carnaliter. ut tñ
carere ꝙͣ xp̃o si ad hũc fuerit articulũ
temptacionis adductus ꝑ ignẽ saluus
erit: qr et eoꝵ amissione tm̃ necesse

Expanded text:
qualis numquam antea fuit. Quam multa erunt tunc aedificia, siue aurea siue fenea, super ignis ille probet utraque et de aliis gaudium, de aliis inferat damnum, neutros tamen perdat., in quibus haec inueniet, propter stabile fundamentum! Quicumque autem, non dico uxorem, cuius etiam commixtione carnis ad carnalem utitur uoluptatem, sed ipsa quae ab eius modi delectationibus aliena sunt nomina pietatis humano more carnaliter diligendo Christo anteponit, non eum habet in fundamento et ideo non per ignem saluus erit, sed saluus non erit, quia esse cum Saluatore non poterit, qui de hac re apertissime loquens ait: Qui\' amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus; et qui amat filiuest me dignus. uerum qui has necessitudines sic amat carnaliter, ut tamecarere quam Christo, si ad hunc fuerit articulum temtationis adductus, per ignem erit saluus, quia ex earum amissione tantum necesse
Abbreviated transcription (Latin):
nobis debita nr̃a. si qd̾ sequit᷑ facere
turemus : situt et nos dimictimus
debitorib mris. Non eñ ait dñs ĩqui¬
unt. si dimiseritis pitã hoĩb diuiit¬
tet uobis pr̃ ur̃ totidiana parna

Expanded text:
ra; si quod sequitur facere curemus, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Non enim ait Dominus, inquiunt, Si dimiseritis peccata hominibus, dimittet vobis Pater vester quotidiana parva
Abbreviated transcription (Latin):
do dultedinis dei. ꝓpter quã dr̃ ĩ psal ͦ
Gustate et uidete. qũĩ dultis est dñs.
Et haut quidem in hac peregrinacõe
gustantes nõ ad satietatem sumiẽtes. esu-¬
rimꝰ eam potiꝰ ac sitimiꝰ. ut ea postea
saturem᷑: cũ uidebimiꝰ eũ sicuti est. et
ĩplebitur qd̾ scriptũ est: saturabo: cum
manifestabitur glĩa tua. Ita ꝑficit xp̃s
multã multitudinẽ dulcediuis sue spe¬
rãtib in eũ. Porro autẽ si eã quã illi

Expanded text:
do dulcedinis Dei, propter quam dicitur in Psalmo, do dulcedinis Dei, propter quam dicitur in Psalmo, Gustate, et videte quam dulcis est Dominus . Et hanc quidem in hac peregrinatione gustantes, non ad satietatem sumentes, esurimus eam potius ac sitimus, ut ea postea saturemur, cum videbimus eum sicuti est , et implebitur quod scriptum est, Saturabor, cum manifestabitur gloria tua . Ita perficit Christus multam multitudinem dulcedinis suae sperantibus in
Abbreviated transcription (Latin):
tudo dulcediuis tui dñe. quã abstondi¬
sti timentib te: legant qd sequitur.
ꝑfecisti autẽ sperantib in te. Quid
est abstondisti timentib. ꝑfecisti sperã¬
tib: nisi qr illis qui tunore penarũ
suã iusticiã uolũt constituere que in
lege est. non est iustitia dei dultis qr
uestiũt eã; Non enĩ gustauerũt eam.
In se nãq sperũt non in ip̃o: et ideo
eis abstonditur multitudo dulcedinis
dei. qm̃ timent quidem deũ. s illo
tiniore seruili qui non est in caritate:
qr ꝑfecta caritas foras mictit timorẽ.
Ideo sperantib in eũ ꝑ ficit dulcedinẽ
suã inspirando eis caritatẽ suã: ut ti¬
more tasto non quẽ caritas foras mittit.
s ꝑmanente in stłm sclĩ cũ gloriãt᷑
in dño glorientur. Iusticia quippe
dei xp̃s est: qui factus est nobis sicut
sitĩficatio. et redempcio. ut quẽadmo¬
dũ striptũ est. qui gliãtur in dño glo¬
rietur. Hanc dei iusticiã quã donat
gr̃a siue meritis. nestiĩt illi qui suã

Expanded text:
dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! legant quod sequitur: Perfecisti autem sperantibus in te. Quid est abscondisti timentibus, perfecisti sperantibus, nisi quia illis, qui timore poenarum suam iustitiam uolunt constituere quae in lege est, non est iustitia Dei dulcis, quia nesciunt eam? Non enim gustauerunt eam. In se namque sperant, non in ipso, et ideo eis absconditur multitudo dulcedinis Dei; quoniam timent quidem Deum, sed illo timore seruili, qui non est in caritate, quia perfecta caritas foras mittit timorem. Ideo sperantibus in eum perficit dulcedinem suam inspirando eis caritatem suam, ut timore casto, non quem caritas foras mittit, sed permanente in saeculum saeculi, cum gloriantur, in Domino glorientur. Iustitia quippe Dei Christus est, qui factus est nobis, sicutsanctificatio et redemtio, ut, quem ad modum scriptum est, qui gloriatur, in Domino glorietur. Hanc Dei iustitiam, quam donat gratia sine meritis, nesciunt illi, qui suam
Abbreviated transcription (Latin):
sine pãis etiã si acriminib essemus
ĩmuues: sicut eciã legis ueteris sacer¬
dotes hͦ ip̃m deus de sacrificiis admo¬
nuit. que iussit eos p̾mũ pro suis. de¬
inde ꝓ ppłi offerre pct̃is. Ilã et ip̃a u̾¬
ba tãti magri et dñi nri uiggilãter ĩtu¬
enda sũt. Non enĩ ait. si dimiseritis
auã quippe or̃onẽ docebat: et iustifica
tis utiq distipulis loquebatur. Qͥ diẽ
uos eritis qui instificati et sctĩficati
estis: Ubi gͦ illi qui ꝑ hãt oronem
occasionem ꝑpetrandoꝵ cotidt̃e scelerã
querũt. dicũt dũm significasse etiam
magna pcta: quĩ nõ dixit. dimictet
uobis parua. s pctã ur̃ã: Ibi nos
considerantes qualibet loquebatur
et audientes dictũ pcta ur̃a: nchil
aliud debenius existimare ꝙͣ parua:
qm̃ taliũ iã non erant magna. Ue-¬
rũptamen nec ip̃a magna a quib
õm̃o mutatis ĩ melius morib rece¬
dendũ est. dimutũtur orãtib. nisi fiat

Expanded text:
sine peccatis, etiamsi a criminibus essemus sine peccatis, etiamsi a criminibus essemus inmunes; sicut etiam legis ueteris sacerdotes hoc ipsum Deus de sacrificiis admonuit, quae iussit eos primum pro suis, deinde pro populi offerre peccatis. Nam et ipsa uerba tanti magistri et Domini nostri uigilanter intuenda sunt. anam quippe orationem docebat et iustificatis utique discipulis loquebatur. quid estuos eritis, qui iustificati et sanctificati estis" ? ubi ergo illi qui per hanc orationem occasionem perpetrandorum cotidie scelerum quaerunt, dicunt dominum significasse etiam magna peccata, quoniam non dixit: "dimittet uobis parua", sed peccata uestra: ibi nos considerantes qualibus loquebatur et audientes dictum: peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. uerum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orationibus, nisi fiat
Abbreviated transcription (Latin):
ibi numꝰ tuũ ad altare et uade prius
⁊ ecõciliare frĩ tuo. et tũc ueniẽs offeres
munus tuũ: ita parũ est elemosinas
quãtaslibet fatere procũq stelere. et ĩcõ¬
suetudine scelerũ ꝑmanere. Or̃o uero
cotidiana quã docuit ip̃e iħs. unĩ et dñica
nĩcupatur. delet quidem cotidiaua pcta
cũ totidie dicitur. dimicte nobis debita
nr̃a. atq id qd̾ sequit᷑. nõ solũ dicitur.
s eciã fit: sicut et nosdimictimꝰ debi¬
nõ ut ideo fiant qr dr̃. Per haut enĩ
nobis uoluit saluator ostende̾. ꝙͣtũli¬
bet iuste in huiꝰ uite caligine atq ĩ¬
firmitate uinamꝰ: nõ nobis deesse
pct̃a pro quib diuictendis debeamꝰ¬
orare. et eis qui in nos peccãt ignoste̾:
ut et nobis diiuictat᷑ et ignostatur.
Non itaq ꝓpterea dñs ait. si dimiseri
cotidiana scelera faceremꝰ: uel potẽ¬
cia. qr nõ timeremꝰ hom leges. uel
astutia. qr ip̃os hoĩes falleremꝰ: s ut
ꝑ illã disceremus nõ putare nos esse

Expanded text:
uade prius reconciliari fratri tuo, et tunc ueniens offers munus tuum — ita parum est elemosynas quantaslibet facere pro quocumque scelere et in consuetudine scelerum permanere. oratio uero cotidiana, quam docuit ipse Iesus — unde et dominica nominatur — delet quidem cotidiana peccata, cum cotidie dicitur: dimitte nobis debita nostra atque id quod sequitur non solum dicitur sed etiam fit: sicut et nos dimittimus debinon ut ideo fiant, quia dicitur. per hanc enim nobis uoluit saluator ostendere, quantumlibet iuste in huius uitae caligine atque infirmitate uiuamus, non nobis deesse peccata, pro quibus dimittendis debeamorare et eis, qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. Non utique propterea Dominus ait: Si dimiseritcottidiana scelera faceremus, uel potentia qua non timeremus hominum leges uel astutia qua ipsos homines falleremus; sed ut per illam disceremus non putare nos esse
Abbreviated transcription (Latin):
mictat illicita. nõ p̾posuisse xp̃m. s
postposuisse cõuincetur quẽ post ha¬
buit imperantẽ siue cõcedentẽ. dñ
cõtra eiꝰ imperata siue cõtessa suam
per flagicia de legit expler e libidi¬
nẽ: Si quis itaq xp̃ianus diligit
mereticẽ. eiq adherens unũ corpus
efficitur: iã in fũdauiẽto nõ ht̃ xpm.
scdm̃ xp̃m: quis ei dubitet ĩ fũdaniẽ¬
si carnaliter. si in morbo ꝯcupistẽtiaꝵ
sicut et gẽtes que ignorãt deũ: etiã¬

Expanded text:
mittat inlicita, non praeposuisse Christum, sed mittat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet stum , quis ei dubitet in fundamensi carnaliter, si in morbo concupiscentiarum, sicut et gentes quae ignorant Deum , etia
Abbreviated transcription (Latin):
ab illiꝰ ignis ꝑpetuitate saluare. Res-¬
pondeat gͦ eis breuiter apłs iacobus.
Si quis ditat se fidẽ habere. oꝑa autẽ
non habeat: nũquid poterit fides
saluare eũ; Et qͥs est inquiũt de qͦ
dicit apłs paulus. ip̃e autẽ saluus
erit. sic tñ qiͣ ꝑ ignẽ: Simul quis
iste sit inquiramiꝰ: hũc tñ nõ esse
certissimũ est. ne duoꝵ apłoꝵ sẽtẽtias
mittamus in rixã. Si unus dicit
eciã si mala oꝑa qͥs habuerit. saluabit
eũ per ignẽ fides: alius autẽ si opera
non hubeat. nũquid poterit fides sal¬
uare eũ : Inneniemꝰ ergo qͥs possit
saluari ꝑ ignẽ: si priꝰ ĩueniremus
quid sit habere in fũdamẽto xp̃m.
Quod ut de ip̃a suuilitudĩe ꝙͣtotius
aduertamus: nichil in edificio p̾po¬
nitur fũdamẽto. Quisquis itaq
sic habet in corde xp̃iii. ut ei t̾rena et
fidem xp̃i. non est tñ in eo fundamẽ¬
gis si salutaria p̾cepta cõtẽpuẽs cõ¬

Expanded text:
ab illius ignis perpetuitate salvare. Resab illius ignis perpetuitate salvare. Respondeat ergo eis breviter apostolus Jacobus: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, nunquid poterit fides salvare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum Apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit: Etiam si mala opera quis habuerit, salvabit cum per ignem fides; alius autem: Si opera non habeat, nunquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et fidem Christi, non est tamen in eo fundamengis, si salutaria praecepta contemnens com
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e dicit. Qui mãducat carnẽ meã.
et bibit sanguĩem meũ in me ma-¬
net et ego in eo. Ostendit quid sit nõ
sacramento tennis. s reuera corpus
xp̃i manducare. et eius sangñen
bibere: hͦ est em̃ in xp̃o manere. ut
in illo maneat et xp̃s. Sit eñĩ hoc
dixit. tãꝙͣ diceret. qui non ĩme ma¬
net. et in qͦ nõ maneo. non se dicat
aut existimet manducare corpus
meũ aut bibere sanguĩem meũ. Non
itaq manent in xp̃o: qui nõ sunt
mẽbra eiꝰ. Non sũt autẽ mẽbra xpi.
qui se faciũt mẽbra meritrtis: iusi
malũ illud penitendo ẽẽ destiterint:
et ad hͦ bonũ reconciliacõe redegerint.
¶ Capłm.⁊s. ¶ Quid sit ĩfũdamẽto
habere xp̃m et quib spondeat᷑ salus
quasi per ignis usturam.
mẽto suꝑedificauerint quãlib pessimã
uitã. uelut ligna. fenũ. stipulã. Recte
itaq fides ꝑ quã xp̃s est fũdamentũ.
ꝙͣuis cũ dãpno. quĩ illa q̃ suꝑedificata¬
sũt exurentur: tñ poterit eos qũq

Expanded text:
IS VSTVRAM. Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo. ostendit quid sit non sacramento tenus, sed re uera corpus Christi manducare et eius sanguinem bibere; hoc est in Christo manere, ut in illo maneat et Christus. sic enim hoc dixit, tamquam diceret: "qui non in me manet et in quo non maneo, non se dicat aut existimet manducare corpus meum aut bibere sanguinem meum." non itaque manent in Christo qui non sunt membra eius. non sunt autem membra Christi qui se faciunt membra meretricis, nisi malum illud paenitendo esse destiterint et ad hoc bonum reconciliatione redierint. CAPUT XXVI. Quid sit in fundamento habere Christum et quibus spondeatur salus quasi per ignis usturam. mento superaediifcauemnt quamlibet pessimam uitam, uelut ligna, fenum, stipulam; recta itaque fides, per quam Christus est fundamentum, quamuis cum damno, quoniam illa, quaesunt exurentur, tamen poterit eos quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
cõmessaciones et hiis similia. q̃ p̾dico
uobis sicut p̾dixi. qm̃ qui talia agunt
regnũ dei non possidebunt. Hec ꝓfecto
apostolita falsa est sententia; si tales
post quãtalib tp̃a liberati regnũ dei
possidebũt. S qũi falsa nõ est: ꝓfecti
regnũ dei nõ possidebũt. Et si in re-¬
gui dei possessione nũꝙͣ erũt et̾no sup¬
plicio tenebunt᷑: qñ non est lacus me¬
dius ubi nõ sit ĩ supplitio qui illo non
fuerit ꝯstitutus in regno. Quãobrem
ꝙ ait dñs iħs. hic est panis qui de telo
destendit. ut si qͥs ex ip̃o mãducauerit

Expanded text:
et his similia: quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Haec profecto apostolica falsa est sententia, si tales post quantalibet tempora liberati regnum Dei possidebunt. Sed quoniam falsa non est, profecto regnum Dei non possidebunt. Et si in regni Dei possessione nunquam erunt, aeterno supplicio tenebuntur: quoniam non est locus medius, ubi non sit in supplicio, qui illo non fuerit constitutus in regno. 2. Quamobrem quod ait Dominus Jesus, Hic est panis qui de coelo descendit, ut si quis ex
Abbreviated transcription (Latin):
diceret᷑ qd̾ nõ eis remictat᷑ neq in hoc
scło neq in futuro: isi ẽẽnt qͥb et si
non in isto tñ remictetur in futuro. S
cũ dictũ fuerit a iudice uiuoꝵ atq mor¬
tuoꝵ. uenite benedicti prĩs mei posside¬
te paratũ uobis regnũ a cõstitucõe mũ¬
di. et aliis ecõtrario. distedite a me

Expanded text:
diceretur, quod non eis remittatur neque in hoc diceretur, quod non eis remittatur neque in hoc saeculo neque in futuro, nisi essent quibus, etsi non in isto, tamen remittitur in futuro. Sed cum dictum fuerit a iudice uiuorum adque mortuorum: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum a constitutione mundi
Abbreviated transcription (Latin):
destinati ut pro eis exaudiat᷑ eccliã:
et filii efficiant᷑ ecclie. Si qui autem
usq ad mortẽ habebũt cor ĩpenitens.
nec ex inimicis ꝯuertẽtur in filios:
nũquid iã pro eis id est pro taliũ de fũt¬
torũ spiritib orat eccłiã: Curita nisi
qr iam in parte diaboli ꝯputãt᷑. qui
cũ esset in corꝑe. non est trãslatꝰ ad
xp̃m : Eadem itaq causa est cur nõ
oretur tũt pro hõib et̾no igne pumẽdis
que tausa est ut neqz nũc neq tũc oret᷑
pro infidelib ĩpiisq defunctis. Nam
pro defũctis quibusdã. uel ip̃iꝰ ecclĩe
uel quorũdã pioꝵ exauditur or̃o. sed
ꝓ hiis qͦꝵ in xp̃o regeneratoꝵ. nec usq
adeo uita ĩ corꝑe male gesta est ut tali
mĩa iudicẽtur digni nõ ẽẽ: nec usq
resurrectione mortuoꝵ nõ deerũt qͥb
post penas quas patiũtur sp̃s mortuoꝵ
eternũ. Neq eniĩ de quibusdã ueraciter

Expanded text:
praedestinati ut pro eis exaudiatur Ecclesia praedestinati ut pro eis exaudiatur Ecclesia et filii efficiantur Ecclesiae. Si qui autem usque ad mortem habebunt cor impoenitens, nec ex inimicis convertentur in filios, numquid jam pro eis, id est, pro talium defunctorum spiritibus orat Ecclesia? Non. Cur ita, nisi quia in parte jam diaboli computatur qui cum esset in corpore non est translatus ad Christum? Eadem itaque causa est cur non oretur tunc pro hominibus aeterno igne puniendis, quae causa est ut neque nunc neque tunc oretur pro infidelibus impiisque dpro defunctis quibusdam, vel ipsius Ecclesiae, vel quorumdam piorum exauditur oratio: sed pro his quorum in Christo regeneratorum nec usque adeo vita in corpore male gesta est, ut tali misericordia judicentur digni non esse, nec usque resurrectione mortuorum non deerunt quibus post poenas, quas patiuntur spiritus mortuorum, quibusdam ueraciter
Abbreviated transcription (Latin):
angelis eiꝰ oret ecclia. quã magr̃ deꝰ
pro inimicis suis iussit orare. Hec ig̃r
causa qͣ fit. ut nũc eccliã nõ oret pro
malis angelis qͦs suos ẽẽ nouit ĩiicos:
ciandis. ꝙͣuis ꝑfecta sit scĩtate non
oret. Nũt eñ ꝓpterea ꝓ eis orat quos
in gn̾e hũano habet i̾nuitos: qr tẽpus
est penitẽcie fructuose. Nam quid ma-¬
xne peis orat: inisi ut det illis deus.
sicut dicit apłs penitentiã. et resipistãt
de diaboli laqueis. a qͦ captiui tenent᷑.
ita eccłia certa ess. ut qui sint illi etiã
nosset. qui licet adhuc in hac uita suit
constituti. tñ p̾destinati suit in eternũ
ignẽ ire cũ diabolo: tã pro ip̃is nõ ora¬
ret: ꝙͣ nec ip̃o. S qr de nullo terta est:
orat pro oĩbus dũtaxat hoĩb nuumuicis
suis in hͦ corꝑe ꝯstitutis: nec tñ ꝓ oĩb
exauditur. Pro hiis eii solis exaudit᷑
qui et si aduersantur eccłie. ita sũt pre

Expanded text:
angelis eius oret ecclesia, quam magister Deus angelis eius oret ecclesia, quam magister Deus pro inimicis suis iussit orare. Haec igitur causa, qua fit ut nunc ecclesia non oret pro malis angelis, quos suos esse nouit inimicos, ciandis, quamvis perfecta sit sanctitate, non oret. Nunc enim propterea pro eis orat, quos in genere humano habet inimicos, quia tempus est poenitentiae fructuosae. Nam quid maxime pro eis orat, nisi ut det illis Deus, sicut dicit Apostolus, poenitentiam, et resipiscant de diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ita Ecclesia certa esset ut qui sunt illi etiam nosset, qui licet adhuc in hac vita sint constituti, tamen praedestinati sunt in aeternum ignem ire cum diabolo, tam pro eis non oraret quam nec pro ipso. Sed quia de nullo certa est, orat pro omnibus duntaxat hominibus inimicis suis in hoc corpore constitutis, nec tamen pro omnibus exauditur. Pro his enim solis exauditur qui etsi adversantur Ecclesiae, ita sunt tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nãtur: ut ideo uidelicz uera sint. qr ea
q̃ dixit hoĩes ẽẽ passuros pati digui st̃.
non qr passuri sũt. Donabit enĩ eos
ĩquiũt p̾cib sct̃oꝵ suoꝵ: eciã tũc tãto
magis orãtiũ pro mnimicis suis: ꝙͣto
sũt utiq sanctiores. eorũq efficatior
est oracio. et exaudicõe dei dignior.
iã nullũ habenciũ oĩno pctm̃. Cur gͦ
eadẽ ꝑfectissima sct̃itate et tũcta ĩpe¬
trare ualẽtib mũdissimis et miseri¬
cordissimis p̾tib eciã pro augelis nõ
orabũt quib paratꝰ est ignis etermis
ut deus siñam suã mitiget. et reflec¬
tat ĩ meliꝰ eosq ab illo igne faciat ali¬
enos: din erit forsitã quisꝙͣ qui et
hͦ futurũ ẽẽ p̾sumat affirmãs eciã
sanctos anglõs sunul cũ sc̃tis hoĩb
qui tũc equales erũt augłis dei pre
dampnandis et anglis. et homiinuib
dixit: nemo dicturus ẽ. Alioqͥn nlla
tausa est. cur nõ etiã nũt ꝓ diabolo et

Expanded text:
nantur, ut ideo uidelicet uera sint, quia ea, nantur, ut ideo uidelicet uera sint, quia ea, quae dixit homines esse passuros, pati digni sunt, non quia passuri sunt. Donabit enim eos, inquiunt, precibus sanctorum suorum, etiam tunc tanto magis orantium pro inimicis suis, quanto sunt utique sanctiores, eorumque efficacior est oratio et exauditione Dei dignior, iam nullum habentium omnino peccatum. Quur ergo eadem perfectissima sanctitate et cuncta inpetrare ualentibcordissimis precibus, etiam pro angelis non orabunt, quibus paratus est ignis aeternus, ut Deus sententiam suam mitiget, et reflectat in melius, eosque ab illo igne faciat alienos? An erit forsitan quisquam, qui et hoc futurum esse praesumat, affirmans etiam sanctos Angelos simul cum sanctis hominibus, qui tunc aequales erunt Angelis Dei, pro damnandis et angelis et hominibus dixit, nemo dicturus est. Alioqui nulla causa est, quur non etiam nunc pro diabolo et
Abbreviated transcription (Latin):
deũ. s diuino potiꝰ dũ tp̃s est debent
parere p̾cepto: qui sempit̾uo cupiunt
carere supplicio. Deiuude quale ẽ et̾nũ
suppliciũ ꝓ igne diuturui tpĩs existima
utrũq cõplexus. sic. ibũt isti ĩ suppliciũ
eternũ. iusti autẽ in uitã et̾nã: Si
utrũq et̾nũ: ꝓfecto aut utrũq cũ fine
dinturuũ. aut utrũq siue fine ꝑpetuũ
debet intelligi. Par pari eĩ relata
sũt: hinc supplitiũ et̾nũ: inde uita et̾¬
na. Dicere autẽ in hͦ uno eodẽq sẽsu.
uita eterna sine fine erit. supplicium
et̾nũ finem habebit: multũ absurdũ
est. Unde qr uita et̾na sanctoꝵ sine fine
erit: suppliciũ qͦ et̾nũ quib erit : finẽ
proculdubio non habebit.¬
qui in iudicio dei oĩb reis ꝓpt̾ sctoꝵ
preces putãt esse parceudum.
Oc autẽ et aduersus eos ualet
qui suas agẽtes causas contra
dei uenire uerba uelut ña maiore co¬

Expanded text:
Deum, sed diuino potius, dum tempus est, debent Deum, sed diuino potius, dum tempus est, debent parere praecepto, qui sempiterno cupiunt carere supplicio. Deinde quale est aeternum supplicium pro igne diuturni temporis existimarutrumque conplexus: Sic ibunt isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam? Si utrumque aeternum, profecto aut utrumque cum fine diuturnum aut utrumque sine fine perpetuum debet intellegi. Par pari enim relata sunt, hinc supplicium aeternum, inde uita aeterna. Dicere autem in hoc uno eodemque sensu: \'Vita aeterna sine fine erit, supplicium aeternum finem habebit\' multum absurdum est. Unde, quia uita aeterna sanctorum sine fine erit, supplicium quoque aeternum quibus erit finem procul dubio non habebit.qui in iudicio Dei omnibus reis propter sanctorum preces putant esse parcendum. Hoc autem et aduersus eos ualet, qui suas agentes causas contra Dei uenire uerba uelut misericordia maiore co
Abbreviated transcription (Latin):
turos: nisi qr st̾ptura q̃ neminẽ fallit
dicit eis deũ nõ pepertisse: et sic ab
illo ẽẽ interim p̾dãpuatos ut carcerib
calignus inferni retrusi traderentur
seruãdi. atq ultimo iuditio pumẽdi.
qñ eos et̾nus ignis accipiet ubi cru-¬
ciabũt᷑ in stlã stlorum. Qd̾ si ita est:
quomiͦ ab huiꝰ et̾nitate pene. uel uni¬
uersi uel quidã hoĩes post ꝙͣtũlibet tꝑis
substrahentur ac nõ stati eueruabit᷑
discedite a me maledicti in ignẽ et̾nũ
qui paratus est diabolo et angelis eius.
uel uniu̾si uel aliqui eoꝵ non sẽꝑ ibi erũt.
quid cause est cur diabolus et angeli eiꝰ
semx ibi futuri eẽ credantur: din forte
dei sentẽnia q̃ in malos et angelos et
hoĩes ꝓferetur in angłos uera erit. in
hommes falsa. Ita plane hͦ erit si
non qd̾ deus dixit s qd̾ suspitãtur ho¬
miues plus ualebit. Quod fieri qr
non p̃t: non arguiuẽtari aduersus

Expanded text:
turos, nisi quia scriptura, quae neminem fallit, turos, nisi quia scriptura, quae neminem fallit, dicit eis Deum non pepercisse. et sic ab illo esse interim praedamnatos, ut carceribus caliginis inferi retrusi traderentur seruandi adque ultimo iudicio puniendi, quando eos aeternus ignis accipiet, ubi cruciabuntur in saecula saeculorum. Quod si ita est, quo modo ab hnitis aeternitate poenae uel uniuersi uel quidam homines post quantumlibet temporis subtrahentur, ac non statim eneruabitur Discedite a me. maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, uel uniuersi uel aliqui eorum non semper ibi erunt, quid causae est quur diabolus et angeli eius semper ibi futuri esse credantur? An forte Dei sententia. quae in malos et angelos et homines proferetur, in angelos uera erit, in homines falsa? Ita plane hoc erit, si non quod Deus dixit, sed quod suspicantur homines plus ualebit. Quod fieri quia non potest, non argumentari aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
cũq et quãtatũq supplicia. qͣlibustũq
et quãtiscũq angłis ĩuiderũt: sed
potius uiderũt diuinã uacuari uel in¬
firmari non posse sententiã: quã se
dñs p̾nĩciauit ĩiudicio ꝓlaturũ atq
dicturũ. Distedite a me maledicti
in ignẽ eternũ: qui ꝑatus ẽ diabolo
et angelis eiꝰ. Sic quippe ostendit
et̾no igne diabolũ et anglõs eiꝰ arsu¬
ros: et qd̾ scriptũ est in appotalipsi.
diabolus qui seducebat eos. missus ẽ
in stangnũ ignis et sulphuris. quo
et bestia et ꝑseudo ꝓphete: et crucia¬
bũtur die et nocte in sclã stlõꝵ. Qd̾¬
seculoꝵ. Quib uerbis nichil st̾ptura
diuina significare consueuit: nisi
qd̾ finẽ non habet tpis. Quãobrem
prorsus. nec alia causa nec iustior.
nec manifestior ĩueniri p̃t. tur ueris¬
sima pietate teneatur fixũ et ĩmobi¬
le nullũ regressũ ad iusticiã uitãq
sanctoꝵ diabolũ et anglõs eiꝰ habi¬

Expanded text:
cumque et quantacumque supplicia qualibuscumque cumque et quantacumque supplicia qualibuscumque et quantiscumque angelis inuiderunt, sed potius uiderunt diuinam uacuari uel infirmari non posse sententiam, quam se Dominus praenuntiauit in iudicio prolaturum adque dicturum: Discedite a me, maledicin ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Ubi ostendit, aeterno igne diabolum et angelos ejus arsuros. Et quod scriptum est in Apocalypsi: Diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris quo et bestia et pseudoprophetae cruciabuntur die et nocte in secula seculorum. ecul orum, quibus uerbis nihil scriptura diuina significare consueuit, nisi quod finem non habet temporis. Quam ob rem prorsus nec alia causa nec iustior adque manifestior inueniri potest, quur uerissima pietate teneatur fixum et inmobile nullum regressum ad iustitiam uitamque sanctorum diabolum et angelos eius habi
Abbreviated transcription (Latin):
dũs inquiũt magna uel parua. s di¬
mictet uobis pr̃ uester pctã ur̃a: si et
uos dimiseritis hoĩb. Ac ꝑ hͦ putãt
eciã eis qui ꝑdite uixerint douec clau-¬
dant diem uite huiꝰ extremũ: ꝑ hãc
or̃onem qualiatũq et quãtatũq fue¬
rint oĩa cotidie pctã dimicti sicut ip̃a
cotidie freꝙͣ̃tatur or̃o: si h ͦ tm̃ nͦ custo¬
dire memmerĩt. ut qñ ab eis ueniã
petũt qui eos pcto qualicũq leserũt.
ex corde dimictant. Cũ ad hec oĩa
deo donante respondero: liber iste
tlandendus est.¬
¶ Tapłm. 23 ͫ ¶ Contra opimionem
eoꝵ qui dicũt nec diaboli nec hõi
maloꝵ ꝑpetua futura supplicia.
Cpͥmũ queri oportet atq cogno¬
sti. tur ecclĩa ferre neqͥuerit ho-¬
minũ disputacõem: diabolo eciã post
maximas et diuturnissunas penas.
purgationẽ uel indulgentiã pollitẽtẽ.
Neq enĩ tot saucti et sacris ueterib
ac nouis lrĩs eruditi: mũdacionem
et regni celoꝵ bti̾tudinem post qͣlĩa¬

Expanded text:
Dominus, inquiunt, magna uel parua, sed: Dimittet uobis pater uester peccata uestra, si et uos dimiseritis hominibus. Ac per hoc putant etiam eis, qui perdite uixerint, donec claudant diem uitae huius extremum, per hanc orationem, qualiacumque et quantacumque fuerint, omnia cottidie peccata dimitti, sicut ipsa cottidie frequentatur oratio, si hoc tantummodo custodire meminerint, ut, quando ab eis ueniam petunt, qui eos peccato qualicumque laeserunt, ex corde dimittant. Cum ad haec omnia Deo donante respondero, liber iste claudendus est. CAPUT XXIII. Contra opinionem eorum, qui dicunt nec diaboli nec hominum malorum perpetua futura supplicia. Ac primum quaeri oportet adque cognosci, quur ecclesia ferre nequiuerit hominum disputationem diabolo etiam post maximas et diuturnissimas poenas purgationem uel indulgentiam pollicentem. Neque enim tot sancti et sacris ueteribus ac nouis litteris eruditi mundationem et regni caelorum beatitudinem post qualia
Abbreviated transcription (Latin):
rũt corpus xp̃i non moriãtur in et̾uũ:
s uitã qñq ꝯsequãtur et̾nã: atq illa
oĩs ĩpietas ꝙͣto maior fuerit nõ eis ua¬
leat ad et̾ntatẽ: s a diuturnitatem
mugnitudinemqz penarum.¬
¶ Caplm̃.zi. ¶ De hiis qui eos qui ꝑ¬
mauent in catholita fide etiã si pessime
uixerint. et ob hͦ uri meruerint. tñ ꝓp̃
fidei fũdamẽtũ saluãdos ẽẽ definiũt.
Unt autẽ qui ꝓpter id qd̾ scriptũ est.
qui ꝑseuerauerit usqz in fuẽ hic¬
saluus erit. nõ nisi in eccłia tatholita
ꝓseuerãtib ꝙͣuis in ea male uiuẽtib
hͦ ꝓmictũt : ꝑ ignẽ uidelicet saluandis
merito fundamẽti. de qͦ ait apłs. fũda¬
mẽtũ eñ aliud nemo pt ponere p̾ter id

Expanded text:
t corpus Christi, non moriantur in aeternum, sed uitam quandoque consequantur aeternam; adque illa omnis inpietas, quanto maior fuerit, non eis ualeat ad aeternitatem, sed ad diuturnitatem magnitudinemque poenarum. CAPUT XXI. De his, qui eos, qui permanent in catholica fide, etiamsi pessime uixerint et ob hoc uri meruerint, tamen propter fidei fundamentum saluandos esse definiunt. Sunt autem, qui propter id quod scriptum est: Qui saluus erit, non nisi in ecclesia catholica perseuerantibus, quamuis in ea male uiuentibus, hoc promittunt, per ignem uidelicet saluandis merito fundamenti, de quo ait apostolus: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmemorare se ẽẽ dicturũ. siue dextris
quib ẽ uitã daturus et̾nam. siue sini-¬
stris qͦs et̾uo supplicio dãpnaturꝰ: nisi
elemosinas siue factas. siue nõ factas
Ad hoc ꝑtiuere aũĩt. et in oroue dñnta
totidiauam postulacõem. dimicte nobis
debita nr̃a: sicut et nos dimictimiꝰ debi¬
torib nr̃is. Quisquis eñĩ illi qui ĩ eñ
peccauit dimictit ignoscendo pctm̃:
proculdubio elemosinã facit. Quã rẽ
dñs ip̃e sic cõmendauit ut diceret. S̾i
eñ dimiseritis pcta hoĩb: dimictet

Expanded text:
commemorare se esse dicturum siue dextris, commemorare se esse dicturum siue dextris, quibus est uitam daturus aeternam, siue sinistris, quos aeterno supplicio damnaturus, nisi elemosynas sine factas sine non factas. Ad hoc pertinere aiunt et in oratione Dominica cottidianam postulationem: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Quisquis enim illi. qui in eum peccauit, dimittit ignoscendo peccatum, procul dubio elemosynam facit. Quam rem Dominus ipse sic commendauit, ut diceret: Si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ opus arserit. dãpnũ pacietur. ip̃e
autẽ salus erit. sic tñ qiͣ ꝑ ignẽ. Dicũt
p̾cisa. Et ideo ꝓpter hͦ. fundamẽtũ eciã¬
si male uite fuerit catholitus xp̃ianꝰ.
uelut qͥ suꝑ edificauerit ligna. fenũ
stipulam putãt eũ saluũ fieri ꝑ ignẽ.
id est post penas ignis illiꝰ liberari. qͦ
igne in ultimo iuditio puniẽtur mali.¬
¶ Capłm. 22ͫ ¶ De hiis qui putant
ea crumina q̃ inter elemosmaꝵ opera
ꝯmuittũt᷑. ad dãpnatoĩs iudiciũ nõ uotari.
Omperi eriã quosdam putare eos
tãtũmͦ arsuros illiꝰ et̾nitate suꝑ¬
licii. qui ꝓ prt̃is suis fac̾e̾ dignas ele¬
mosinas neglexerũt. iuxta illud apłi
iacobi: iudiciũ autẽ siue mĩa
mutanerit. s inter ip̃as suas elemo¬
siuas nepharie ac nequiter uixerit: iu¬
la dãpnacõe plectat᷑: aut post aliquod
tp̃s siue parũ siue plixũ ab illa dãp¬
natione liberetur. Ideo indicẽ uiuorũ
at mortuoꝵ noluisse existimãt aliud

Expanded text:
autem opus arserit, damnum patietur; ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. Dicunt praecisa; et ideo propter hoc fundamentum, etiamsi malae uitae fuerit catholicus Christianus, uelut qui superaediifcauerit ligna, fenum, stipulam, putant eum saluum fieri per ignem, id est post poenas ignis illius liberari, quo igne in ultimo iudicio punientur mali. CAPUT XXII. De his, qui putant ea crimina, quae inter elemosy- narum opera committuntur, ad damnationis iudicium non uocari. Comperi etiam quosdam putare eos tantummodo arsuros illius aeternitate supplicii, qui pro peccatis suis facere dignas elemosynas neglegunt, iuxta illud apostoli Iacobi: Iudicium autem sine misermutauerit, sed inter ipsas suas elemosynas nefarie ac nequiter uixerit, iula damnatione plectatur, aut post aliquod tempus sive parvum, sive prolixum, ab illa damnatione liberetur. Ideo Judicem ipsum vivorum atque mortuorum noluisse existimant aliud
Abbreviated transcription (Latin):
nũciauit ẽẽ facturũ. nulla ĩpediẽte
difficultate. nulla p̾stribente lege
nature. Quomiͦ autẽ p̾uũciauerit:
satis in libro superiore docuisse me
existimo. decerpendo de scripturis scĩs
et nouis et ueterib non quidẽ oĩa
ad hoc ꝑtiuentia: s que sufficere
huit operi iudicaui.

Expanded text:
nuntiauit esse facturum, nulla inpediente nuntiauit esse facturum, nulla inpediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quo modo autem praenuntiauerit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de scripturis sanctis et nouis et ueteribus non quidem omnia ad hoc pertinentia, sed quae sufficere huic operi iudicaui.
Abbreviated transcription (Latin):
colere et ꝯmemorare si ueliuxhuius
operis quis erit fius; Moustra sane
dicta ꝑhibent a monstrãdo qd̾ aliqͥd
significando demonstrarent: et ostẽ¬
ta ab ostendendo. et portẽta a porten¬
dendo id ẽ p̾ostendendo. et ꝓdigia qd
porto dicãt id est futura p̾dicant.
S uiderint eoꝵ cõiectores. quoniͦ
ex eis siue fallant᷑. siue instinctu
spirituũ. quib cura est tali pena
dignos aĩos hõĩm noxie curiositatis
retib implicare. etiã uera p̾ditant.
siue multa dicendo aliqñ in aliqͥd
ueritatis incurrãt: nobis tñ ista q̃
uelut contra naturã fuĩt. et contra
naturã fieri dicũtur: qͦ more hõm
lotutus est: et apłs dicendo. contra
naturam ĩ olea insitũ oleastrũ fmm
esse ꝑticipem pinguediuis olee: et mõ¬
straostenta. portenta. ꝓdigia nũcupãt᷑.
Hoc monstrare debent. hͨ ostendere.
uel p̾ostendere. hͦ p̾ditere quod facturꝰ
est deus que de corporibz hõun se pre-¬

Expanded text:
colere et commemorare si uelim, huius colere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a portendendo, id est praeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere uel praeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se prae
Abbreviated transcription (Latin):
mutare. Terra sodoniorũ nõ fuit
utiq ut nuĩt est: s iacebat suili
ceteris facie : eadẽq uel etiã uberiore
fecũditate pollebat. Nam dei ꝑadiso
ĩ diuinis eloquiis ꝯparata est. Hec
postea ꝙͣ tacta de celo est. sicut illoꝵ
qͦ testatur historia. et nĩt ab eis
qui ueniũt ad loca illa ꝯspicit᷑. ꝓd¬
giosa fuligine horrori est: et ponia
eiꝰ interiorẽ fauillã mendaci suꝑfi¬
cie maturitatis includũt. Ecce nõ
erat talis: et talis est. Ecte a ꝯdito¬
re naturarũ. natura eiꝰ in hant
fedissimã diuersitatẽ mirabili nuu¬
tacõe ꝯuersa est: et qd̾ post tã longũ
accidit tempus: tam longo tẽpore
ꝑ seuerat. dicut gͦ non fuit ĩpossi¬
bile deo qͣs uoluit instituere: sit ei
non est impossibile in quicqͥd uolu¬
erit quas instituit nuitare naturas.
Unde illoꝵ qͦ miraculorũ multitu¬
do uilescit. q̃ monstra. ostenta. por¬
tenta. ꝓdigia nũcupãtur. Que re¬

Expanded text:
mutare. Terra Sodomorum non fuit mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae re
Abbreviated transcription (Latin):
ternerentur eoꝵ spenes ab aĩalib cet̾is:
et rursus. insi iuter se dissimiles essent
non discernerẽtur singłi ab hoĩb cet̾is:
Quos gͦ simuiles ꝯfitenuir: eosdẽ dis¬
tudiuẽ iustiꝰ uidetur expostere natura
mira: multo enĩ ampliꝰ admuiramur.
qñ duos ita similes reꝑinius ut in eis
disteruendis: aut semper aut frequẽter
errenius. S qd dixi scriptũ a uarro¬
ne. licet eoꝵ sit historitus idẽq doctis¬
simus. fortasse uere factũ ẽẽ nõ credũt:
aut qr nõ diu mãsit alius eiusdem
sideris cursus. s reditũ est ad solitũ¬
cursũ: nunꝰ isto mouẽtur. exemplo.
Habent gͦ aliud qd̾ eciã nũt possit ostẽ¬
di. eisq puto debere suffitere qͦ ꝯmone¬
antur. cũ aliquid adu̾terint in aliqͣ
institucõe nature. eãq sibi notissiuã
fecerint. non se inde deo debere p̾stri-¬
bere: quasi eã non possit in longe
aliud ꝙͣ eis cognita est uertere atq

Expanded text:
cerneretur species eorum ab animalibus caeteris; cerneretur species eorum ab animalibus caeteris; et rursus nisi inter se dissimiles essent, non discernerentur singuli ab hominibus caeteris? Quos ergo similes confitemur, eosdem distudinem iustius uidetur exposcere natura mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque
Abbreviated transcription (Latin):
se cũ ppłs dei ductore supͣ memorato ihũ
naue uiã carperet. et helia ꝓpħa trã-¬
seũte. at postea distipulo eiꝰ hely seo id
ẽẽ factũ in sacris lrĩs leginiꝰ. et retrouer¬
sũ fuisse maximũ sidus regnãte eze¬
chia modo ꝯmemorauimꝰ. Qd̾ uero
de lucifero uarro scripsit nõ est illit dcmn
alicui hoĩ petenti id fuisse ꝯcessũ. Non
ergo de notitia naturarũ caliginẽ sibi
faciant infideles qiͣ non possit ĩ aliqͣ
re diuinitus fieri aliud ꝙͣ in eiꝰ nat᷑a
ꝑ hũanã suã experienciã coguonerũt.
ꝙͣuis et ip̃a q̃ in rerũ natura oĩb nota¬
sunt nõ uiuus mira suit. ẽẽntq stu¬
penda ꝯsiderantib cũctis: si solerẽt ho-¬
mines mirari mira nisi rara. Quis
eñ ꝯsulta racõe non uideat in hõim
ĩ muuerabili numerositate. et tanta
nature similitudine. ualde mirabiliter
sic habere singulos singulas facies; ut
insi inter se suuiles ẽẽnt non distordes¬

Expanded text:
se, cum populus Dei ductore supra memorato Iesu se, cum populus Dei ductore supra memorato Iesu Naue uiam carperet, et Helia propheta transeunte ac postea discipulo eius Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuisse maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura per humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura osunt, non minus mira sint; essentque stupenda considerantibus cunctis, si solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim, consulta ratione, non videat in hominum innumerabili numerositate, et tanta naturae similitudine, valde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non dis
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilius. sui cursus ordiuẽ legemiq
nuitauit. Turbauit ꝓfecto tũc si ulli
iã fuerũt cariones astrologoꝵ: qͦs uelut
ĩerrabili ꝯputacõe de p̾teritis at futuris
astrorũ motib scriptos habent. Quos
cauones sequẽdo ausi sũt ditere. hͦ qd̾
de lucifero cõtigit: nec autea nec post¬
ea cõtigisse. Nos autẽ in diuiuis libris
legimiꝰ etiã solem ip̃m stetisse cũ adũo
deo petiuisset uir sanctus iħs naue. do¬
nec ceptũ pͥliũ uictoria termiuaret. et
retrorsum redisse ut regi ezechie quĩdetĩ
anni ad uiuẽdũ additi. hͦ eciã prodigio
ꝓmissionis dei significarentur adiũcto.
S ista qͦ miratula q̃ meritis sũt ꝯtes¬
sa sauctoꝵ: qñ credũt isti facta. magitis
artib tribuñt. Unde illud ẽ qd̾ suꝑius
ꝯmemoraui dixisse uirgiliũ. sistere aꝙͣ
fluuiis. et uertere sidera retro. Nain et
fliuũ stetisse superiꝰ inferiusq fluxis¬

Expanded text:
mirabilius sui cursus ordinem legemque mirabilius sui cursus ordinem legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos autem in diuinis libris legimus etiam solem ipsum et stetisse, cum hoc a Domino Deo petiuisset uir sanctus Iesus Naue, donec coeptum proelium uictoria terminaret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad uiuendum additi hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adiuncto. Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro. Nam et fluuium stetisse superius inferiusque fluxis
Abbreviated transcription (Latin):
tenos. et dioneapolites mathematici
nobiles. Hoc terte uarro tãtus auctor
portentũ non appellaret: nisi ẽẽ cõtra
naturam uideretur. Dĩa quippe portẽta
contra naturã dicimiꝰ ẽẽ: s non sũt. Q ͦ
m ͦ est enĩ contra naturam qd̾ dei fit uolũ¬
tate: cũ uolũtas tanti utiq ꝯditoris ton¬
dite rei cuiꝰq natura sit: Portentũ gͦ
fit cõtra nõ naturã; s contra ꝙͣ est nota
natura. Quis autẽ portẽtoꝵ munerat
multitudiuẽ: que historia gẽciũ ꝯtiuet᷑
S nũc in hͦ uno actendauiꝰ qd̾ ad rẽ
de qua agiuiꝰ ꝑtiuet. Quid ita dispo¬
sitũ est as auctore nature celi et terre:
quẽadiuodũ cursus ordinatissiuiꝰ siderũ ͤ
Quid tam ratis legib fixisq firmatũͤ
Et tiĩ qñ ille uoluit qui sũmo regit ĩpe-¬
rio ac ptate qd̵̾ condidit. stella pre cet̾is
magnitudine at splendore notissina
colorem. magnitudiuẽ. figurã. et qd̾ est

Expanded text:
enos et Dion Neapolites, mathematici enos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uideretur. Omnia quippe portenta contra naturam dicimus esse; sed non sunt. Quo modo est enim contra naturam, quod Dei fit uoluntate, cum uoluntas tanti utique conditoris conditae rei cuiusque natura sit? Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno adtendamus, quod ad rem, de qua agimus, pertinet. Quid ita dispositum est ab auctore naturae caeli et terrae, quem ad modum cursus ordinatissimus siderum? Quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen, quando ille uoluit, qui summo regit imperio ac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est
Abbreviated transcription (Latin):
cione mortuorũ. S qmĩ istis non credũt
lrĩs ubi legitur qͣlis in ꝑadiso uixerit
homo. quãtũq fuerit a necessitate
mortis alienus. quib utiq si crederẽt.
nõ cũ illis de pena dãpnatoꝵ q̃ futura ẽ
operosius ageremiꝰ: de lĩs eoꝵ qͦ doctis¬
simi apud illos fuerũt aliqͥd ꝓferendũ
est: quo appareat posse fieri ut aliter
se habeat queqz res ꝙͣ priꝰ in reb ĩno¬
tuerat sue det̾minatõe nature. Est in
marci uarronis libris qͦꝵ instriptio est
de gente pplĩ romaui qd̾ eisdẽ uerbis
quibz ibi legitur et hic ponã. In celo
iuquit mirabile extitit portentum.
Nai stella ueneris nobilissima quam
plantus uesperugiuẽ. homerꝰ hesperõ
appellat pulcherriuiã dicẽs: castor strib ͭ
tũi portentũ extitisse ut nutaret colorẽ.
magnitudiuem. figurã. cursũ. quod
factũ ita nec autea neq postea sit. Hoc
fitm̃ ogygo rege dicebãt adrastos cizi-¬

Expanded text:
tione mortuorum. Sed quoniam istis non credunt tione mortuorum. Sed quoniam istis non credunt litteris, ubi legitur qualis in paradiso uixerit homo quantumque fuerit a necessitate mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de poena damnatorum, quae futura est, operosius ageremus: de litteris eorum. qui doctissimi aput illos fuerunt, aliquid proferendum est, quo appareat posse fieri, ut aliter se habeat quaeque res, quam prius in rebus innotuerat suae determinatione naturae. Est in Marci Varronis libris, quorum inscriptio est: De gente populi Romani, quod eisdem uerbis, quibus ibi legitur, et hic ponam: \'In caelo, inquit, mirabile exstitit portentum: nam stellam Veneris nobilissimam, quam Plautus Vesperugiuem, Homerus Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzic