comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men et hec oportet facere: & illa non omitt̾e. At illa
ꝑ te agens ꝑ te etiam oportet ꝓuideas: qui ꝓ te de his ꝓ¬
uideant. Nam si unus seruus ꝑ se non sufficit simul
et custodie ium̃toꝵ. & cure m̃sarum. tu ꝑ te quomodo
intendere ualeas & tue domui. et dĩi parit̾ de qua scͥp¬
tum ẽ. o isrł quam magna ͤ domus dñi: Uacuum ꝓrsꝰ
a sollicitudine rerum minoꝵ et uilium: oportet eẽ ani¬
mũ tam magnis & tam multis intentũ reb. O portet
liberum: quẽ nulla sibi uendicet uiolata occupatio.
Oportet ingenuum: quẽ nulla deorsũ trahat indigna
affectio. Oportet rectũ: quem nulla seorsum auertat. si¬
nistra intentio. Oportet cautũ: quem nulla subeat fur¬
tiua suspicio. O portet uigilem: quem nulla a sese ab-¬
ducat. ꝑegrina et curiosa cogitatio. O portet firimum:
quẽ nulla concutiat repentina t᷑batio. Oportet inuictũ:
quẽ nulla fatiget uł continua tribulatio. Oportet ãplũqu

Expanded text:
men et haec oportet facere et illa non omittere. At illa men et haec oportet facere et illa non omittere. At illa per te agens, per te etiam oportet provideas, qui pro te de his provideant. Nam si unus e servis per se non sufficit simul et custodiae jumentorum, et curae mensarum: tu per te quomodo intendere valeas et tuae domui, et Domini pariter? de qua scriptum est: O Israel quam magna est domus Domini ! Vacuum prorsus a sollicitudine rerum minorum et vilium oportet esse animum, tam magnis et tam multis intentum rebus. Oportet liberum, quem nulla sibi vindicet violenta occupatio. Oportet ingenuum, quem nulla deorsum trahat indigna affectio. Oportet rectum, quem nulla seorsum avertat sinistra intentio. Oportet cautum, quem nulla subeat furtiva suspicio. Oportet vigilem, quem nulla ab sese abducat peregrina et curiosa cogitatio. Oportet firmum, quem nulla concutiat repentina turbatio. Oportet invictum, quem nulla fatiget vel continua tribulatio. Oportet amplum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq p̃sbiteris ordinata consessione ambientib ma¬
iestatem uos ad pedes sedetis. Ppiores assistitis. ut ha¬
beat paratiores. In euangłus legimus quia facta ẽ con¬
tentio int̾ discipłos: quis eoꝵ uideret᷑ ẽẽ inaior. Beatꝰ
exeundum palatio: domi expectant nos. Hi non modo
circa: s quodãmͦ intra te sunt. Non ẽ suꝑuacua consi¬
deratio qua intendis disponere domui tue: ꝓuidere
his qui in sinu tuo & in gremio tuo sunt. E go dico et
necessariam. Paulũ audi. Siquis domui sue p̃ẽe nescit.
quomͦ eccłie dĩ diligentiã habebit: Itẽ siqui suoꝵ et maxi¬
me domesticoꝵ curam non habet. fidem negauit: & est
uifideli det̾ior. Et hec dicens non te moneo suminis oceu¬
patũ intendẽ infimis et quasi minutũ fieri minimis ĩpen-¬
dere qđ maximis debes. Quid te intrices unde te
eripuit: Hec inquit omĩa adicient᷑ uobis. Uerunta¬

Expanded text:
Denique presbyteris ordinata consessione ambientibus maDenique presbyteris ordinata consessione ambientibus majestatem, vos ad pedes sedetis. Propiores assistitis, ut habeat paratiores. In evangiliis legimus, quia facta est contentio inter discipulos, quis eorum videretur esse major . Beatus exeundum palatio; domi exspectant nos. Hi non modo circa, sed quodammodo intra te sunt. Non est supervacua consideratio, qua intendis disponere domui tuae, providere his qui in sinu tuo et in gremio tuo sunt. Ego dico et necessariam. Paulum audi: Si quis domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam habebit? item: Si quis suorum et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior . Et haec dicens, non te moneo summis occupatum intendere infimis et quasi minutum fieri; minimis impendere quod maximis debes. Quid te intrices, unde te eripuit Deus? Haec, inquit, omnia adjicientur vobis . Verumta
Abbreviated transcription (Latin):
erigeret diffidentẽ. Quoꝵ me fides & sanctitas ad q̃q
scã. ad queq honesta. ad queq pudica. ad queq amabilia.
& bone fame ꝓuocaret. Et nunc reduc ocłos ini euõ enii.
ego. Palpaui non fodi parietem. T̃ibi licet fodere: & uidẽ
ut pote ꝓpħe filio. Michi ꝓgredi ñ ẽ fas. U num dico qd̃
in facie est. Ridicłe ministri ur̃i: ur̃is se cum p̃sbiteris
ante ferre conant᷑. Non hoc ratio ht̃. non antiquitas
habuit: ñ consentit auctoritas. Et si de sua consuetu¬
dine calũpnia struit᷑: melius ꝓfecto illa quã summus
ordo contempnit᷑. Friuolum tam̃ satis unde maxime
obtinere id uolunt. Hos sumus inquiunt qui in om̃i
celebritate dño pape coniunctiores assistimꝰ: sedenti ꝓ¬
piores assidemꝰ. ꝓcedentem posteriores p̃cedimus. Hoc
totum ñ dignitatis pͥuilegium s sedulitatis debitũ ẽ.
diaconi nom̃ sollempni ipsa ãministratione int̾p̃tans

Expanded text:
erigeret diffidentem: quorum me fides et sanctitas ad quaeque erigeret diffidentem: quorum me fides et sanctitas ad quaeque sancta, ad quaeque honesta, ad quaeque pudica, ad quaeque amabilia et bonae famae provocaret. Et nunc reduc oculos, mi Eugeni, Ego palpavi, non fodi parietem. Tibi licet fodere et videre, utpote prophetae filio. Mihi progredi non est fas. Unum dico quod in facie est. Ridicule ministri vestri vestris se compresbyteris 442 anteferre conantur. Non hoc ratio habet, non antiquitas habuit, non consentit auctoritas. Et si de sua consuetudine calumnia struitur, melius profecto illa, quam summus Ordo contemnitur. Frivolum tamen satis, unde maximo obtinere id volunt. Nos sumus, inquiunt, qui in omni celebritate domino Papae conjunctiores assistimus, sedenti propiores assidemus, procedentem posteriores praecedimus. Hoc totum non dignitatis privilegium, sed sedulitatis debitum est, diaconi nomen solemni ipsa administratione interpretans.
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ tempoꝵ breuitudo uidet᷑. cum te quaqua uersũ ꝓce¬
aens stipatum uideres tam inclito agmine beatoꝵ:
Si te noui heres. & altum trahens suspiriũ tecum loq̃
ris. Putas fore posse qd̾ dicit᷑: Putas hic sumus quousꝙ
hec fiant: Quis det uiuere ut udere contingat: O si
iuderem in uita mea eccłiam dĩ talib innixam colũpni.
Osi dñi mei sponsam cernerẽ tante cõmissam fidĩ: tante
creditam puritati. Quid me beatiꝰ quidue securiꝰ cũ eiꝰmo¬
di. circa me uite mee et custodes spectarem simul et te¬
stes: Quib omĩa mea secrete secreta cõmittem. cõmuni¬
carem consilia: quib me totum refunderem tanquã alt̾i
mͥ. Qui si uellem aliquatenꝰ deuiare non sinerent. frena¬
rent p̃cipitẽ: dormitantẽ scicitareñ. Quoꝵ me reueren¬
tia & lib̾tas. extollentem expͥmeret: excedentem corrige¬
ret. Quoꝵ me constantia et fortitudo nutantẽ firmaret:

Expanded text:
tibi temporum beatitudo videretur, cum te quaquaversum procetibi temporum beatitudo videretur, cum te quaquaversum procedens, stipatum videres tam inclyto agmine beatorum? 15. Si te novi, haeres, et altum trahens suspirium  al. spiritum, tecum loqueris: Putas fore posse quod dicitur? Putas hic sumus, quousque haec fiant? Quis det vivere, ut videre contingat? O si viderem in vita mea Ecclesiam Dei talibus innixam columnis! O si Domini mei sponsam cernerem tantae commissam fidei, tantae creditam puritati! Quid me beatius, quidve securius, cum ejusmodi circa me vitae meae et custodes spectarem simul et testes? Quibus omnia mea secreta secure committerem, communicarem consilia; quibus me totum refunderem, tanquam alteri mihi. Qui, si vellem aliquatenus deviare, non sinerent, frenarent praecipitem, dormitantem excitarent. Quorum me reverentia et libertas extollentem reprimeret, excedentem corrigeret: quorum me constantia et fortitudo nutantem firmaret,
Abbreviated transcription (Latin):
cis. quem uulgo uocant sturgiouẽ. Pcunctatꝰ legatꝰ qͦnti
uenierit: non accipio inquit. nisi receꝑis p̃cium: & resigna¬
uit solidos quinq inuito et uerecundo. Item cũ essemus
in quodã oppido: dña illuis oppidi obtulit illi ꝓ deuotio¬
ne cum manut̾gio duas uł tres parapsidas pulchras. li¬
gneas tamen. Quas aliquandui intuens homo scrupu
Quando argenteas recepisset qui ligneas refutauit:
Non fuerunt qui possent legato dicẽ ditauimus abra¬
ham. Ipse uͦ cum samuele lib̾e concionabat᷑ ad om̃s. Lo¬
quimini de me corã dño & coram xp̃o eius: utrũ bouẽ
cuiꝰquã tulerim aut asinũ. si quempiã calũpniatꝰ sum.
si opp̃si aliquem. si de manu cuiꝰquã munus accepi. et
contẽpnam illud hodie. uobisq restituã. O si taliũ dare¬
tͣ copia uiroꝵ quales ꝑstriximꝰ nunc: quid te fecilius:
quid illo iocundius scło: Nonne scda ab et̾nitate illoꝵ

Expanded text:
cis, quem vulgo vocant sturgionem. Percunctatus legatus quanti cis, quem vulgo vocant sturgionem. Percunctatus legatus quanti venierit, « Non accipio, » inquit, « nisi receperis pretium. » Et resignavit solidos quinque invito et verecundo. Item cum essemus in quodam oppido, domina illius oppidi obtulit ei pro devotione cum manutergio duas vel tres paropsides pulchras, ligneas tamen: quas aliquandiu intuens homo scrupulere. Quando  al. quomodo argenteas recepisset, qui ligneas refutavit? Non fuerunt qui possent legato dicere: Ditavimus Abraham . Ipse vero cum Samuele libere concionabatur ad omnes: Loquimini de me coram Domino et coram Christo ejus, utrum bovem cujuspiam tulerim aut asinum; si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cujusquam munus accepi; et contemnam illud hodie, vobisque restituam . O si talium daretur virorum copia, quales perstrinximus nunc! Quid te felicius, quid illo jucundius saeculo? Nonne secunda ab aeternitate illorum
Abbreviated transcription (Latin):
quirere suffragia amicoꝵ. Cumq ꝑ singłos sollicitarent᷑.
uentum ẽ ad martinũ. fiducia erat maior in illo: quinon
posset ĩmemor ẽẽ recentis beneficii. Tunc martinus.
Decepisti me inquit: nesciebam tͥ imminere negotiũ.
Tolle equũ tuũ: ecce in stabulo ẽ. Et hora eadem resigna¬
uit illi. Quid dicis mi eugeni: Nonne alt̾ius scłi res ẽ
redisse legatũ de t̾ra auri sine auro. transsisse ꝑ terram
argenti. & argentum nescisse. donum insuꝑ qd̃ ꝑoterat
esse suspectum ilico reiecisse: S o mͥ locũ suauẽ: ubi inci¬
dit occasio memorandi & nominaudi suauissimi odoris
uirum. E piscopuumn loquor carnotensẽ Gaufridũ: qui le¬
gationem in partib aquitanie ꝓpͥis sumptib strenue am-¬
ministrauit. idq annos plures. Rem loquor quã uidi ipse.
E ram cũ eo in t̾ra illa: cũ a qͦdam p̃sbit̾o p̃sentatꝰ illi ẽ pis¬

Expanded text:
quirere suffragia amicorum. Cumque per singulos sollicitarentur, quirere suffragia amicorum. Cumque per singulos sollicitarentur, ventum est ad Martinum. Fiducia erat major in illo, qui non posset immemor esse recentis beneficii. Tum Martinus: « Decepisti me, » inquit: « nesciebam tibi imminere negotium. Tolle equum tuum, ecce in stabulo est. « Et hora eadem resignavit illi. Quid dicis, mi Eugeni? Nonne alterius saeculi res est, redisse legatum de terra auri sine auro? transiisse per terram argenti, et argentum nescisse? donum insuper, quod poterat esse suspectum, illico rejecisse? 14. Sed o mihi locum suavem, ubi incidit occasio memorandi et nominandi suavissimi odoris virum, episcopum loquor Carnotensem Gaufridum, qui legationem in partibus Aquitaniae propriis sumptibus strenue administravit, idque annos plures. Rem loquor quam vidi ipse. Eram cum eo in terra illa, cum a quodam presbytero praesentatus illi est pis
Abbreviated transcription (Latin):
guita duoꝵ moysi accepisse cernant᷑ ꝑ quẽ siue absentes siue p̃sen¬
res. contendant placere tͥ. placere dõ. Qui ad te redeant
fatigati quidem. s non subsarcinati. Simul et gloriantes
non qd̾ curiosa seu p̃ciosa queq t̾rarum attulerint: s
qd̃ reliquerint pacem regnis. legem barbaris. quietem
monasteriis. eccłis ordinem. clericis disciplinã: dõ ppłm
acceptabilem sectatorem bonoꝵ oꝑum. Dignũ uenire¬
ad mnedium factũ: dulcis memorie martini nr̃i. Nosti
hoc: s an memineris ignoro. Is cardinalis p̾sbit̾ functꝰ
aliquando legatione indatia. tam pauꝑ remeauit: ut
pene expensis. & equis deficientib. uix ꝑueniret florenti¬
am. Ibi epc̃ loci donauit ei equum: quo pisas usq ubi era¬
mus tunc ꝑuectꝰ ẽ. Post tridie credo sequutꝰ ep̃c. erat enĩ
illi causa cum aduersario. & agendi aderat dies: cepit re¬

Expanded text:
r septuaginta Moysi, accepisse cernantur , per quem sive absentes, sive praesenr septuaginta Moysi, accepisse cernantur , per quem sive absentes, sive praesentes contendant placere tibi, placere Deo. Qui ad te redeant fatigati quidem, sed non suffarcinati: simul et gloriantes, non quod curiosa seu pretiosa quaeque terrarum attulerint, sed quod reliquerint pacem regnis, legem barbaris, quietem monasteriis, ecclesiis ordinem, clericis disciplinam, Deo populum acceptabilem, sectatorem bonorum operad medium venire factum dulcis memoriae Martini nostri. Nosti hoc; sed an memineris, ignoro. Is cardinalis presbyter, functus 441 aliquando legatione in Dacia, tam pauper remeavit, ut pene expensis et equis deficientibus, vix perveniret Florentiam. Ibi episcopus loci donavit ei equum, quo Pisas usque, ubi eramus tunc, pervectus est. Postridie, credo, secutus episcopus erat enim illi causa cum adversario, et agendi aderat dies coepit re
Abbreviated transcription (Latin):
cum turba intrent. nec cum ira exeant: qui eccl̃ias non
spolient s emendent. Qui marsupia non exhaureant
s corda reficiant: & cruina corrigant. Fame ꝓuideant
sue: nec inuideant aliene. Qui or andi studiũ gerant:
& usum habeant: ac de om̃i re orationi plus fidant quam
sue industͥe uł labori. Quoꝵ ingressus pacificus: molestus
exitꝰ sit. Quoꝵ sermo edificatio. quoꝵ uita iusticia. quoꝵ
p̃sentia gr̃a: quoꝵ memoria in benedictione. Qui se ama
biles p̃beant non uerbo s oꝑe: reuerendos exhibeant.
s actu non fastu. Qui humiles cũ humilib. et cum inno¬
centib innocentes: duros dure redarguant. malignantes
coherceant. reddant retͥbutionẽ suꝑbis. Qui non de dote
uidue et patͥmonio crucifixi se uł suos ditare festinent:
gratis dantes qđ gratis acceꝑunt. Gratis facientes uidi-¬
ciũ iniriam pacientib: undictã ui nationib. increpa-¬

Expanded text:
cum turba intrent nec cum ira exeant; qui ecclesias non cum turba intrent nec cum ira exeant; qui ecclesias non spolient, sed emendent; qui marsupia ‹non› exhauriant, sed corda reficiant et crimina corrigant, fame provideant sue nec invideant aliene; qui orandi studium gerant usumque habeant, ac de omni ‹re› oracioni plus fidant quam sue industrie vel labori; quorum ingressus pacificus, molestus exitus sit; quorum sermo edificacio, quorum vita iusticia, quorum presencia gracia; quorum memoria in benedictbiles praebeant, non verbo, sed opere: reverendos exhibeant, sed actu, non fastu. Qui humiles cum humilibus, et cum innocentibus innocentes; duros dure redarguant, malignantes coerceant, reddant retributionem superbis. Qui non de dote viduae, et patrimonio Crucifixi se vel suos ditare festinent, gratis dantes quod gratis acceperunt, gratis facientes judicium injuriam patientibus, vindictam in nationibus, increpa
Abbreviated transcription (Latin):
aut extorquet importunitas: aut uecessitas meretur.
in ꝓsꝑitate deuoti in zelo sobrii. in miscdia non remissi.
in ocio non ociosi. in hospicio non dissoluti. in conuiuio ñ
effusi in cura rei familiaris ñ anxii. aliene non cupidi.
sue non ꝓdigi: ubiq & in om̃ib circũspecti. Qui legati¬
one ꝓ xp̃o futigi quotiens opꝰ erit nec iussi renuant: nec
non uissi affectent. Qui qd̃ uerecunde excusant obstina-¬
tius ñ recusent. Qui missi post aurum non eant. s xp̃m
sequant᷑. qui questum legationẽ non estimeñ: nec requi¬
rant datum s fructũ. Qui regib ioħem exhibeaut. egyp¬
tiis moysen fornicantib finees. heliam idolatͥ.s. heliseum
auaris. petrũ mñtientib. paulũ blasphemantib negocian¬
tib xp̃m. Qui uulgꝰ non spernant. s doceant. diuites ñ¬
palpent. s t̾reant. pauꝑes pauꝑes non grauent s. foueant:
minas pͥncipum non paueant s contempnant. Qui non

Expanded text:
aut extorquet importunitas, aut necessitas meretur. aut extorquet importunitas, aut necessitas meretur. in prosperitate devoti, in zelo sobrii, in misericordia ‹non› remissi, in ocio non ociosi, in hospicio non dissoluti, in convivio non effusi, in cura rei familiaris non anxii, aliene non cupidi, sue non prodigi, ubique et in omnibus circumspecti; qui legacione pro Christo fungi, quociens opus erit, nec iussi rennuant nec non iussi affectent; qui quod verecunde excusant, obstinacius non recusent; qui missi post aurum non eant, sed Christum sequantur; qui questum legacionis non estiment nec requirant datum, sed fructum; qui regibus Iohannem exhibeant, Egipciis Moysen, fornicantibus Finees, Heliam ydolatris, Helizeum avaris, Petrum mencientibus, Paulum blasphemantibus, negociantibus Christum; qui vulgum non spernant, sed doceant; divites non/palpent, sed terreant, pauperes non gravent, sed foveant, minas principum non paveant, sed contempnant; qui non
Abbreviated transcription (Latin):
magis quã sanitas uicino serpente. Non ẽ quo te sub¬
ducas malo in testino. Et e regione bonum domesticũ eo
amplius quo sepius iuuat. S siue leuent siue gͣuent.
cui rectꝰ imputandum quã tͥ qui tales aut elegisti aut
admisisti: Non de om̃ib dico: nam sunt quos non
elegisti s ipsi te. At potestatem non habent nisi quã
tu eis aut tribueris aut ꝑmiseris. Ad idem gͦ reu̾tunͣ.
Tibi imputa: quicquid patieris ab eo qui sine te pot̾
facere nichil. His exceptis. de cet̾o non in considerate
ut uideseligendi quiq seu colligendi sunt: in opꝰ mini-¬
st̾ii huiꝰ. Tuum ẽ undecũq euocare & asciscere tͥ exẽ¬
plo moysi senes non uiuenes: s senes non tam etate
quam morib quos tu nosti quia senes ppłi sunt. An
non eligendi de toto orbe. orbem iudicati. S ane huic
negotio non se ingerat rogans. Consilio non prece a¬
gendum est. Sunt que necessario a nobis rogantium

Expanded text:
magis quam sanitas vicino serpente. Non est quo te submagis quam sanitas vicino serpente. Non est quo te subducas malo intestino. Et e regione, bonum domesticum eo amplius, quo saepius juvat. Sed sive levent, sive gravent, cui rectius imputandum quam tibi, qui tales aut elegisti, aut admisisti? Non de omnibus dico: nam sunt quos non elegisti, sed ipsi te. At potestatem non habent, nisi quam tu eis aut tribueris, aut permiseris. Ad idem ergo revertimur. Tibi imputa quidquid patieris ab eo qui sine te potest facere nihil. His exceptis, de caetero non inconsiderate, ut vides, eligendi quique seu colligendi sunt in opus ministerii hujus. Tuum est undecumque evocare et adsciscere tibi, exemplo Moysi, senes , non juvenes; sed senes non tam aetate quam moribus, quos tu nosti, quia senes populi sunt. An non eligendi de toto orbe, orbem judicaturi? Sane huic negotio non se ingerat rogans. Consilio, non prece agendum est. Sunt quae necessario a nobis rogantium
Abbreviated transcription (Latin):
di frontem tuam duriorẽ frortib eoꝵ. Unũ ẽ qd̾ te ab-¬
soluit: si egisti cum popło tuo. ut possis dicere popłe
m̃s quid t̾ debui facere & non feci: Si sic fecisti nec ꝓfe¬
cisti: ẽ demũ qd̃ facias & quod dicas. Exi de ur chald eoꝵ
ce dicito: quia oportet me & aliis ciuitatib euangłizare.
Puto nec penitebit exilii: orbe ꝓ urbe commutato.
eniamus iam ad collaterales: et coadurtores tu
os. Hi seduli tͥ: hi intimi sunt. Quamobrẽ si boni sunt
tͥ potissimum sunt: si mali eque plustͥ. Ne te dixeris
sanũ. dolentem lat̾a: hoc ẽ ne te dixeris bonũ malis
urnitentẽ. Aut si bonus sis bonitas tua solius quẽ fruc¬
tum afferre potest: Sicut in suꝑiore libro dixisse
mememini. Quid inquam emolum̃ti affert eccłus dĩ.
tua uniꝰ hominis usticia. ubi sententia p̃ualet aliter
affectoꝵ. S nec tuta tͥ bonitas tua obsessa malis: ñ

Expanded text:
di frontem tuam duriorem frontibus eorum. Unum est quod te abdi frontem tuam duriorem frontibus eorum. Unum est quod te absolvit, si egisti cum populo isto, ut possis dicere: Popule meus, quid tibi facere debui et non feci? Si sic fecisti et non profecisti est demum quod facias et quod dicas: Exi de urbe Caldeorum, et dicito, quia oportet me aliis civitatibus ewangelizare. Puto nec penitebit exilii, orbe pro urbe commutato.nhardus: Collaterales et coadiutores tui sunt, seduli tibi, hii intimi sunt. Quam ob rem si boni sunt, tibi potissimum sunt; si mali eque plus tibi. Ne sanum, dolentem latera: hoc est, ne te dixeris bonum, malis innitentem. Aut si bonus sis, bonitas tui solius quem fructum afferre potest? sicut in superiore libro dixisse me memini . Quid, inquam, emolumenti affert Ecclesiis Dei tua unius hominis 439 justitia, ubi sententia praevalet aliter affectorum? Sed nec tuta tibi tua obsessa malis, non
Abbreviated transcription (Latin):
dico audiuit. s non irrisit: Idõ tu insiste magis: si forte
audiant et quiescant. Insiste & resistentib. Dicendo hec:
forte nimius dicar. Num nr̃a illa uox insta oportune ĩportune:
Hunc si audes nimiũ appellato. ꝓpħe p̃cipit᷑. Clama
ne cesses. Ad quos. nisi ad sceleratos & peccatores: An¬
nuntia inquit popło meo scelera eoꝵ: & domui iacob
peccata eoꝵ Prudent̾ adu̾te & sceleratos ꝑhiberi: & po¬
pulũ dñi. Puta idem de his. & si scelerati. & si iniqui: ui¬
de ne audias. qđ uni ex his meis non fecisti nec mͥ fecisti.
Fateor popłm istum extitisse usq adhuc dura fronte &
indomito corde: s utrũne etiam indomabili nescio un¬
de liquido scire possis. Potest fore: qd̾ necdum fuit. Si
diffidis tu: s apud dm̃ non erit impossibile om̃e uerbũ.
Si dura fronte sunt: durato & tu e contra tuam. Nil
tam durum: qd̃ duriori non cedat. Dñs ad ꝓpħam. De

Expanded text:
dico, audivit, sed non irrisit? Ideo tu insiste magis, si forte dico, audivit, sed non irrisit? Ideo tu insiste magis, si forte audiant, et quiescant: insiste et resistentibus. Dicendo haec, forte nimius dicar. Num nostra illa vox: Insta opportune, importune? Hunc, si audes, nimium appellato. Prophetae praecipitur: Clama, ne cesses. Ad quos, nisi ad sceleratos et peccatores? Annuntia, inquit, populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum . Prudenter adverte et sceleratos perhiberi, et populum Domini. Puta de his idem. Etsi scelerati, etsi iniqui, vide ne audias: Quod uni ex minimis meis non fecisti, nec mihi fecisti . Fateor populum istum exstitisse usque adhuc dura fronte, et indomito corde; sed utrumne etiam indomabili, nescio unde liquido scire possis. Potest fore, quod necdum fuit. Si diffidis tu; sed apud Deum non erit impossibile omne verbum . Si dura fronte sunt, durato et tu e contra tuam. Nil tam durum, q
Abbreviated transcription (Latin):
pasce & scorpiones: non oues. Ppt̾ hoc in quã magis
aggredere eos: s uerbo non ferro. Quid tu dentio usur
in uaginam:. Quem tam̃ qui tuũ negat: non satis mͥ u
detͣ attendẽ u̾bum dñi dicentis sic. Conuerte gladium
tuum in uaginã. Tuus gͦ & ipse tuo forsitan nutu. &. si
non tua manu euaginandus. Alioquin si nullo modo
ad te ꝑtineret et is dicentibus apostolis ecce gladu
duo hic: non respondisset dñs satis ẽ. sed nimis est.
Ut̾q gͦ eccłie et sp̃italis scilicet gladiꝰ & mat̾ialis. s is
quidem ꝓ eccłia. ille uͦ et ab eccłia exerendus. Ille sacer
dotis. is milits manu. s sane ad nutũ sacerdotis et ius¬
sum imꝑatoris. Et de hoc alias. Nunc uͦ arripe illũ qui
tͥ ad feriendũ creditꝰ ẽ: & uulnera ad salutẽ: si non om̃s.
si non uł multos. cerce quos possis. Non sum inquis me¬
lior quam patres mei. Quem illoꝵ domus exasꝑans non

Expanded text:
pascere, et scorpiones, non oves. Propter hoc, inquam, magis pascere, et scorpiones, non oves. Propter hoc, inquam, magis aggredere eos, sed verbo, non ferrin vaginam, quem tamen, qui tuum negat, non satis michi videtur attendere verbum domini dicentis sic: Converte gladium tuum in vaginam. Tuus ergo et ipse, tuo forsitan nutu, etsi non tua manu evaginandus. Alioquin si nullo modo ad te pertineret et is, dicentibus apostolis: Ecce gladii duo hic, non respondisset dominus: Satis est, sed: Nimis. Uterque ergo ecclesie, et spiritualis, scilicet gladius, et materialis; sed is quidem pro ecclesia, ille vero ab ecclesia exercendus; ille sacdotis, is militis manu, sed sane ad nutum sacerdotis, et jussum imperatoris. Et de hoc alias. Nunc vero arripe, qui tibi ad feriendum creditus est; et vulnera ad salutem, si non omnes, si non vel multos, certe quos possis. 8. Non sum, inquis, melior quam patres mei. Quem illorum domus exasperans, non
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt : Hic hic non parco tͥ: ut parcat ds̃. Pastorem
te popło huic certe aut nega. aut exhibe. Non negabis:
ne cuius sedem tenes. te neget heredem. Petrus hio est.
qui nescit᷑ ꝓcessisse aliquando. uł gẽmis ornatꝰ uel seri¬
cis: non tectꝰ auro. non uectꝰ equo albo: nec stipatꝰ milite.
nec circuistrepentib septꝰ ministris Absq his tamen:
credidit satis posse impleri salutare mandatũ. Si amas
me pasce oues meas. In his successisti: non petro sed con-¬
stantino. C onsulo toleranda ꝓtempore: non affectanda
ꝑ debito. Ad ea te potiꝰ incito: quoꝵ de scio debitorem.
Et si purpuratꝰ et si deauratꝰ incedens: non ẽ tam̃ qđ
horreas oꝑam curanue pastoralẽ. pastoris heres. Non
est qd̃ erubescas euangłiũ. Quamꝙqͣ si uolens euangłides:
int̾ apłos qͥdẽ etiã gła ẽ tͥ. Euangłizare pascẽ ẽ: opꝰ fac eu-
angłiste. & pastori opꝰ implest. Oracones inquis me mones

Expanded text:
tuerunt? Hic, hic, non parco tibi, ut parcat Deus. Pastorem tuerunt? Hic, hic, non parco tibi, ut parcat Deus. Pastorem te populo huic certe aut nega, aut exhibe. Non negabis: ne cujus sedem tenes, te neget haeredem. Petrus hic est, qui nescitur processisse aliquando vel gemmis ornatus, vel sericis; non tectus auro, non vectus equo albo, nec stipatus milite, nec circumstrepentibus septus ministris. Absque his tamen credidit satis posse impleri salutare mandatum: Si amas me, pasce oves meas . In his successisti, non Petro, 438 sed Constantino. Consulo toleranda pro tempore, non affectanda pro debito. Ad ea te potius incito, quorum te scio debitorem. Etsi purpuratus, etsi deauratus incedens, non est tamen quod horreas operam curamve pastoralem, Pastoris haeres: non est quod erubescas Evangelium. Quanquam si volens evangelizes, inter Apostolos quidem etiam gloria est tibi. Evangelizare pascere est. Fac opus evangelistae, et pastoris opus implesti. 7. Dracones, inquis, me mones
Abbreviated transcription (Latin):
salutis nulla cunctatio. Nisi qd̾ sublime ẽ hoc salutare
dicamꝰ: & qđ głam redolet. id ustum. Ita om̃e humile
ꝓbro ducit᷑ int̾ palatinos: ut faciliꝰ qui ẽẽ quã qui appa¬
rere humilis uelit. inuenias. Timor dñi simplicitas repu¬
tat᷑: ne dicam fatuitas. Uirum circumspectũ. & amicũ
ꝓpͥe conscientie calumpnant᷑ hypocͥtam. Porro ama-¬
torem quietis. & sͥ int̾dum uacantẽ: inutilem dicunt.
runt te laqueis mortis: Queso sustine paulisꝑ &e sub¬
porta me. Immo da ueniã non tam temere. quam timi¬
de hec loquenti. E mulor te emulatione bona: & utinã
quã uehem̃ti tam utili. Scio ubi habitas: increduli et
subuersores sunt tecum. Lupi non oues st̃: taliũ tam̃
tu pastor. Utilis consideratio qua forte inuen̾is quomo¬
do si fieri possit coni̾tas eos: ne ipsi subu̾tant te. Quid
diffidimꝰ posse reu̾ti in oues. e quib reuerti in lupos po-¬

Expanded text:
salutis nulla cunctatio: nisi quod sublime est, hoc salutare salutis nulla cunctatio: nisi quod sublime est, hoc salutare ducamus; et quod gloriam redolet, id justum. Ita omne humile probro ducitur inter palatinos, ut facilius qui esse, quam qui apparere humilis velit, invenias. Timor Domini simplicitas reputatur, ne dicam fatuitas. Virum circumspectum et amicum propriae conscientiae calumniantur hypocritam. Porro amatorem quietis, et sibi interdum vacantem, inutilem dicunt. runt te laqueis mortis? Quaeso, sustine paulisper, et supporta me. Imo da veniam, non tam temere, quam timide haec loquenti. Aemulor te aemulatione bona, et utinam quam vehementi, tam utili. Scio ubi habitas; increduli et subversores sunt tecum. Lupi, non oves sunt: talium tamen tu pastor. Utilis consideratio, qua forte inveneris, quomodo, si fieri possit, convertas eos, ne ipsi subvertant te. Quid diffidimus posse reverti in oves, e quibus verti in lupos po
Abbreviated transcription (Latin):
ce scrupulosa incidit disputatio Nam uͭ adoriar dicẽ¬
uita: in plateis diuitũ seminat᷑. Argentum micat in
luto. accurrit᷑ undiq: tollit illud non pauꝑior. s forti¬
or. aut qui forte citiꝰ p̃cucurrit. A te tam̃ mos iste uel
potiꝰ mors ista non cepit: in te utinam desinat. S reliqͣ
ꝓsequam᷑. Int̾ hec tupastor ꝓcedis de auratꝰ. tam multa
circundatꝰ uarietate. oues quid capiunt: Si auderem
dicẽ: demonũ magis quam ouium pascua hec. Scilicet
sic factitabat petrus. sic paulus ludebat: Uides omnẽ
eccłiasticum zelum feruere sola ꝓdignitate tuenda:
Honori totum dat᷑: sanctitati uichil. aut parum Si cau¬
sa requirente paulo submissius agere. aut socialiꝰ te
habere temptaueris: absit inquiunt. non decet. tem¬
pori non congruit: maiestati non conuenit quã geras
ꝑsonam attendito. De placito dĩ ultina m̃tio ẽ: ꝓ iact᷑a

Expanded text:
et scrupulosa incidit disputatio. Nam ubi adoriar diceet scrupulosa incidit disputatio. Nam ubi adoriar dicevita in plateis divitum seminatur. Argentum micat in luto: accurritur undique, tollit illud non pauperior, sed fortior, aut qui forte citius praecucurrit. A te tamen mos iste, vel potius mors ista non coepit; in te utinam desinat. Sed reliqua prosequamur. Inter haec tu pastor procedis deauratus, tam multa circumdatus varietate. Oves quid capiunt? Si auderem dicere; daemonum magis, quam ovium pascua haec. Scilicet sic factitabat Petrus, sic Paulus ludebat? Vides omnem ecclesiasticum zelum fervere sola pro dignitate tuenda. Honori totum datur, sanctitati nihil, aut parum. Si causa requirente paulo submissius agere, ac socialius te habere tentaveris; Absit? inquiunt, non decet, tempori non congruit, majestati non convenit; quam geras personam attendito. De placito Dei ultima mentio est; pro jactura
Abbreviated transcription (Latin):
laborem accipiet: non seđ̃m ꝓuentũ. Et ob hoc in labo¬
rib potiꝰ quam in ꝓfectib głandũ putauit: sicut alibi
quoq habes dicentẽ. in laborib plurimis. Ita queso
fac tu qd̾ tuum ẽ: nã ds̃ ꝗd̾ suum ẽ. satis absq. tua solli¬
cituidine et ãxietate curabit. Planta. riga. fer euram:
et tuas explicinsti partes. Sane iucrem̃tũ ubi uolue¬
rit dabit as̃ non tu. Ubi forte noluerit: tͥ depit nichil
dicente scͥptura. Redilet ds̃ mercedẽ laboꝵ sc̃orꝵ fuor.
Securꝰ labor quem nullus ualet euacuare defectuo:
Et hec dixerun: absq p̃ uidicio diuine potentie & boni¬
tatis S̾ cio incluratũ cor ppłi huiꝰ s potens ẽ dñs de la¬
pidlib istis suscitare filios abrahe. Quis scit si reuertat᷑
& ignoscat et conuertat & sanet eos: S nonẽ ꝓpo¬
siti mͥ dictare dõ quid facẽ debeat: tͥ utinam possim.
que oportet. & ꝓut oportet suadere. At locus dubuis.

Expanded text:
laborem accipiet , non secundum proventum. Et ob hoc in labolaborem accipiet , non secundum proventum. Et ob hoc in laboribus potius quam in profectibus gloriandum putavit, sicut alibi quoque habes ipsum dicentem: In laboribus plurimis . Ita, quaeso, fac tu quod tuum est: nam Deus quod suum est satis absque tua sollicitudine et anxietate curabit. Planta, riga, fer curam; et tuas explicuisti  al., explevisti partes. Sane incrementum, ubi voluerit, dabit Deus, non tu. Ubi forte noluerit, tibi deperit nihil, dicente Scriptura: Reddet Deus mercedem laborum sanctorum suorum . Securus labor, quem nullus valet evacuare defectus. Et hoc dixerim absque praejudicio divinae potentiae et bonitatis. Scio induratum cor populi hujus: sed potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Quis scit si revertatur et ignoscat, convertat et sanet eos? Sed non est propositi mei dictare Deo quid facere debeat: tibi utinam possim, quae oportet et prout oportet, suadere. 3. At locus dubius,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant᷑ p̃cet̾is oportet expediti ad officia: idonei ad
sacramenta. ad plebes erudiendas solliciti. circum spec¬
ti ad semet custodiendos in om̃i castitate. Quid de ppłõ
loquar: Popłs romanus ẽ. Nec breuiꝰ potui uec exp̃s¬
sius tam̃ aperire de tius parrochianis quod sentio.
intractabilis usq achuc. subdi nescia nusi cum nonualet
resistere. E i plaga t incumbit euraheri eissimulare
non licet. Rides me forsitan fore ineutabilẽ peuasus. ldo¬
li difficẽ curam exigeris: non curationẽ. Denie atidi¬
ti euram illiꝰ habe: & non cura. uł sana illũ. Uerã ouie
dam dixit non ẽ in mechico semy eleueluut este albt me¬
luus de tus ꝓpotio tͥ. Paulus loquit᷑: plus omub sabora¬
UII Non ait plus omib ꝓfu̾is. aut plus om̃ib fruetitican:
uerbum in solens religiosissime uitans. Alias aũt nor¬
uerat homo quẽ doeuit as̃. quia unusquisq sedm suum

Expanded text:
veniantur prae caeteris oportet expediti ad officia, idonei ad veniantur prae caeteris oportet expediti ad officia, idonei ad Sacramenta, ad plebes erudiendas solliciti; circumspecti ad sese custodiendos in omni castitate. Quid de populo loquar? Populus Romanus est. Nec brevius potui, nec expressius tamen aperire de tuis parochianis quod sentio. intractabilis usque adhuc, subdi nescia, nisi cum non valet resistere. En plaga: tibi incumbit cura haec, dissimulare non licet. Rides me forsitan, fore incurabilem persuasus. Noli diffidere; curam exegeris, non curationem. Denique audisti: Curam illius habe ; et non, Cura, vel, Sana illud. Verum dixit quidam: Non est in medico semper relevetur ut aeger At melius propono de tuis tibi. Paulus loquitur: Plus omnibus laboravi . Non ait, Plus omnibus profui, aut, Plus omnibus fructificavi, verbum insolens religiosissime vitans. Alias autem noverat homo 436 quem docuit Deus, quia unusquisque secundum suum
Abbreviated transcription (Latin):
cotidiana: ab urbe. a curia. a domestica eccłia tua. Hec in-¬
quam circa te sunt. cleriis popłs tiuuis cui specialit̾ epis¬
coparis: ac ꝑ hoc specialis cure teneris debitor. Hi quoq
qui tͥ cotidie assistunt. seniores popłi orbis iudices: & qui
item de domo & m̃sa tua sunt. capellani. cubicularii. mi¬
nistri quiq du̾sis deputati officiis: mobsequium tui.
Hi te familiarius uisitant frequentiꝰ pulsant: molestiꝰq
sollicitant. Hi sunt qui non uerent᷑ suscitare dilectam
& anteꝙͣ uelit. ¶ Et pͥmum quidem clerũ illũ ordina¬
tissimum ẽẽ deͤ cet: ex quo p̃cipue in om̃em eccłia in cle-¬
ri forma ꝓcessit. Deinde om̃e qd̃ ꝑperam agit᷑ te p̃sente:
id tͥ turpius. Interest głe sc̃ĩtatis tue ut quos p̃ ocłis
habes ita ordinati. ita sint informati: quatinus totius
honestatis. & ordinis ipsi speculum ipsi sint forma. In¬

Expanded text:
quotidiana, ab urbe, a curia, a domestica ecclesia tua. Haec, inquotidiana, ab urbe, a curia, a domestica ecclesia tua. Haec, inquam, circa te sunt, clerus et populus tuus, cui specialiter episcoparis, ac per hoc specialis curae teneris debitor. Hi quoque qui tibi quotidie assistunt seniores populi, orbis judices; et qui item de domo et mensa tua sunt, capellani, cubicularii, ministri quique diversis deputati officiis in obsequium tui. Hi te familiarius visitant, frequentius pulsant, molestiusque sollicitant. Hi sunt qui non verentur suscitare dilectamantia. 2. Et primo quidem clerum illum ordinatissimum esse decet, ex quo praecipue in omnem Ecclesiam cleri forma processit. Deinde omne quod perperam agitur te praesente, id tibi turpius. Interest gloriae Sanctitatis tuae, ut quos prae oculis habes, ita ordinati, ita sint informati, quatenus totius honestatis et ordinis ipsi speculum, ipsi sint forma. In
Abbreviated transcription (Latin):
innocuisset amantissine eugen pͥora qualit
aeceptaris. sed̾m hoc uł fidentꝰ ĩ reliquum
ꝓ cessissem. uł cantius: aut certe substitit¬
sem omino. Nunc uͦ quia ob locoꝵ distant¬
am ia minime dat᷑: non mireris si ꝓdit erilior serro
anceps. uerecunde fateor ad meduim ueniene. Prmuis
itaq considerationis partib libris pͥorib ꝑtraefa duuid̃
inmanib ẽ de his adłe que cirea te sunt. Ett upsa quidẽ
subte: s quo ꝓpiora eo importuniora tͥ dempe. corare.
posita incuriam non adinittunt: non dissimulationẽ.
non obluuonẽ. Uehementius urgent. tui bulentiuis
irrtiunt: uerendũ ne obruant. Circa eiusmodi quã sobria
et intenta consideiatione opꝰ sit: ꝓpͥo te exꝑim̃to edoctũ
satis non ambigo. Alioquin si non cauta oportunaq int̾¬
ueniat consideratio: occupatio continuabit᷑ & uexatio¬
nis non erit modus:
licitudinis non erit finis. Non tempꝰ uacuũ non lib̾ũ cor
plus laboris. et minꝰ utilitatis. Dico aũt̃ instantia illa tua

Expanded text:
innotuisset, amantissime Eugeni, priora qualiter acceptaris, secundum hoc vel fidentius in reliquum processissem, vel cautius, aut certe substitissem omnino. Nunc vero quia ob locorum distantiam id minime datur, non mireris si prodit exilior sermo anceps, verecunde, fateor, ad medium veniens. Primis itaque considerationis partibus libris prioribus pertractatis, in manibus est de his addere, quae circa te sunt. Et ipsa quidem sub te, sed quod propiora, eo importuniora tibi. Nempe coram posita incuriam non admittunt, non dissimulationem, non oblivionem. Vehementius urgent, turbulentius irruunt: verendum ne obruant. Circa ejusmodi quam sobria et intenta consideratione opus sit, proprio te experimento edoctum satis non ambigo. Alioquin si non cauta opportunaque interveniat consideratio, occupatio continuabitur, et vexatinis non erit modus, et sollicitudinis non erit finis. Non tempus vacuum, non liberum cor: plus laboris, et minus utilitatis. Dico autem, instantia illa tua
Abbreviated transcription (Latin):
a miseria tute hic eẽ poterunt: ubi iustꝰ exclamat.
Infelix ego homo quis me lib̾abit de corpore mortis
huiꝰ: Et item. Facte sunt mͥ lacrime mee panes die
ac nocte. Ubi noctes diesq in merore continuant᷑:
nullum ꝓfecto temporis spacium complacito uacu¬
aĩ incipit. Qd̾ ce p̃cepit: a meis inquiens incipite.
S & si non uirtus uicium forte inituto ẽ. & aliqua
interim ex parte frui potest complacito eauere mise¬
riam: Absit. Nam qui letant᷑ cum male feceriit &
exultant in reb pessimis: tale ẽ qd̾ faciunt. quale
cum rident frenetici. Nulla aũt̃ uerior miseria: ꝙͣ
falsa leticia. Deniq interin miseria ẽ qd uidet᷑ fe¬
licitas in hoc scło: ut sapiens dicat. Meliꝰ ẽ ire ad
domũ luctꝰ quam ad domum conuiuii.¬

Expanded text:
a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et item: Factae sunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Ubi noctes diesque in moerore continuantur, nullum profecto temporis spatium complacito vacuDei incipit. Quod et praecipit: A meis, inquiens, incipite . 14. Sed, etsi non virtus, vitium forte in tuto est, et aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii
Abbreviated transcription (Latin):
habent etiam qui ꝑfectiores in hac mortalitate ui¬
dent᷑ confiteri & dicere. In multis offendimꝰ om̃s: et
si dix erimus quia peccatũ non habemus. uos ipsos se¬
aricimus. & ueritas in nobis nonẽ. Quappt̾ orant &¬
ipsi sine int̾missione dicentes. adueniat regnũ tuũ.
qd non erit uł in ipsis consũmatũ quousq peccatũ
tate complaciti. in hoc scło nequam quid dicemus.
ubi uix sufficit diei malicia sua. ubi om̃is creatͥa
ingemiscit & parturit usq adhuc. uanitati nimi¬
rum subiecta non uolens: ubi uita hominis tempta¬
tio ẽ suꝑ terram. ubi quoq uiri spũales. qui p̾mitias
sp̃s iam acceꝑunt. ingemiscunt & ipsi uitrasemet¬
ipsos expectantes redemptionẽ corporis sui: Nũ¬
quid nam int̾ ista locus ullus ẽ huiuscemodi liba¬
totum occupare uidet᷑ miseria: Neq enĩ uł inno¬
centia seu iusticia quẽ admodũ a peccato.ita etiã

Expanded text:
habent etiam qui perfectiores in hac mortalitate vihabent etiam qui perfectiores in hac mortalitate videntur, confiteri et dicere: In multis offendimus omnes : et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quapropter orant et ipsi sine intermissione, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel in ipsis consummatum, quousque peccatum rtate complaciti in hoc saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens ; ubi vita hominis tentatio est super terram : ubi viri quoque spirituales, qui primitias spiritus jam acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam inter ista locus ullus est hujuscemodi libertatotum occupare videtur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiis: quatinus iam non regnet peccatũ in
eoꝵ mortali corpore. Porro ut nou regnet: lib̾tas fa¬
cit consilii. Ut tam̃ non desit ex integro: captiuitas ẽ
liberi arbitrii. Cum aut̃ uenerit qd̾ ꝑfectum ẽ. tunc
euacuabit᷑ qd ex parte est. hoc ẽ cum plena fuerit li¬
bertas consilii nulla iam captiuitas erit liberi arbi¬
trii. Et hoc est qd̾ cotidie petimus in oratione cum
dicimus dõ: adueniat regnum tuũ. Regnũ hoc nec¬
dum ex toto ꝑuenit in nos: cotidie tamem paulatum
aduentat. sensimq in dies magis ac magis dilatat
t᷑minos suos. in his diuntaxat quoꝵ ꝑ dĩ aduitoriũ
int̾ior homo renouat᷑ de die in diem. In quantũ gͦ reg¬
num grẽ dilatat᷑. in tantũ peccati potestas minuit᷑. In
quantum uͦ minus ẽ. adhuc ꝓpt̾ corpꝰ mortis qd̵ aggra¬
uat animã & ob necessitatem t̾rene in habitationis
utiq depͥmentis sensum multa cogitantẽ: uecesse

Expanded text:
cupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in cupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii; ut tamen non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte est: hoc est, cum plena fuerit libertas consilii, nulla jam erit captivitas arbitrii. Et hoc est quod quotidie petimus in oratione, cum dicimus Deo: Adveniat regnum tuum . Regnum hoc necdum ex toto pervenit in nos. Quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos suos, in his duntaxat, quorum per Dei adjutorium interior homo renovatur de die in diem. In quantum ergo regnum gratiae dilatatur, in tantum peccati potestas minuitur. In quantum vero minus est adhuc propter corpus mortis quod aggravat animam, et ob necessitatem terrenae inhabitationis utique deprimentis sensum multa cogitantem; necesse
Abbreviated transcription (Latin):
s insuꝑ quasi dura ac molesta iux equanimit̾ ferre
ꝓduramus. liquet quia liberum nec consilium habemꝰ
nec complacitũ. Alia questio ẽ si uł ante peccatũ in
pͥmo homine habuimꝰ: qd suo loeo discutienius s er¬
¶ tissime
aut habituri sumꝰ cum dõ miserante obtinebimus
qd̾ oramus: fiat uoluntas tua sicut in celo & interra.
Hoc nempe complebit᷑: quando il qd̾ nunc cuncte pas¬
sim rationali ut iam dictũ ẽ creat᷑e cõmune uidetur.
Lib̾um scilicet a necessitate arbitrium erit etiam in
electis hominib ut iam inscĩs ẽ angłis: & cautũ a
peccato & tutum a miseria. ꝓbantib tandem t̾plicis
lib̾tatis felici exꝑientia: que sit bona uoluntas dĩ. ac
beneplacens & ꝑfecta. Qd̃ quia necdũ ẽ sola: interim
plena integraq in hominib manet lib̾tas arbitrii.Hã
libertas consilii ex parte tantum & hoc in paucis sp̃i¬
talib qui carnem suã crucifixerunt cum uicuis et con¬

Expanded text:
sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus: liquet quia liberum nec consilium habemus, nec complacitum. 12. Alia questio est, si vel ante peccatum in primo homine habuimus: quod loco suo discutietur. Certissime autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramus: Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Hoc nempe complebitur, quando in quod nunc cunctae passim rationali ut jam dictum est creaturae commune videtur, liberum scilicet a necessitate arbitrium, erit etiam in electis hominibus uti jam in sanctis est Angelis et cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena integraque manet in hominibus libertas arbitrii. Nam libertas consilii ex parte tantum, et hoc in paucis spiritualibus, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et con
Abbreviated transcription (Latin):
expediat: sic complacit quoq exꝑiri qd libeat uł nou
ubeat. Utinam tam lib̾e nobis consulerenꝰ. quã libe
ae nobis iudicamꝰ: ut quẽ ad modũ lib̾e ꝑ uidiciũ lei¬
ta illicitaq decer nimus. ita ꝑ consiliũ. & licita tãquã
cõmoda nobis eligere. & illicita tanquam noxia respue
re libum haberemus. Iam enĩ non solum lib arbitrie.
s & libi ꝓculdubio consilii: ac ꝑhoc & a peccato libr esse¬
mus. S quid si totum solumq qd̾ expediret uł liceret.
etiam libet: Nonne liberi quoq ẽẽ complaert m̾ito di¬
ceremur. quippe qui ab om̃i ꝑinde qd displicere potest.
hoc ẽ ab om̃i nos miseria libos sentiremus: Nunc aũt
cum multa ꝑ iudicium uł admittenda uł omittenda
eẽ decernimus. que tam̃ ꝑ consiliũ nequaquã ꝓ uiosi¬
cĩ rectituaine aut eliginus aut contemꝑnimꝰ rursuꝙ
non omnia que tamquam recta & cõmoda & consuste
obseruamꝰ etiam ut beneplacita libent amplectit᷑

Expanded text:
expediat: sic complaciti quoque experiri quid libeat, vel non libeat. Utinam tam libere nobis consuleremus, quam libere de nobis judicamus! ut quemadmodum libere per judicium licita illicitaque decernimus; ita per consilium et licita, tanquam commoda, nobis eligere; et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. Jam enim non solum liberi arbitrii, sed et liberi procul dubio consilii, ac per hoc et a peccato liberi essemus. Sed quid si totum, solumque quod expediret vel liceret, etiam liberet? Nonne liberi quoque esse complaciti merito diceremur, quippe qui ab omni proinde, quod displicere potest, hoc est ab omni nos miseria, liberos sentiremus? Nunc autem cum multa per judicium vel admittenda, vel omittenda esse decernamus, quae tamen per consilium nequaquam pro judicii rectitudine aut eligimus, aut contemnimus; rursumque non omnia, quae tanquam recta et commoda consulte observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectimur,
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ad dm̃: & extorta a se uoluntaria deuo¬
taq subiectio. Huic uͦ tam ꝑfecte iusticie debetͣ im
mo iungit᷑ głe plenitudo. quia sic se comitant᷑ duo
ista. ut nec usticie possit haberi ꝑfectio nisi in plena
gła: nec głe magnitudo. absq ꝑfecta iusticia. Meri¬
to deniq talis iusticia non erit sine gła: cum gła ue¬
ta non sit nisi de tali iusticia. Unde recte dr᷑. Beati qui
esuriunt & sitiunt iusticiam: qm̃ ipsi saturabuntur.
hec aũt sunt illa duo que supra nominauimꝰ uerũ
saꝑe & plenum posse: ut saꝑe ad iusticiã posse refe¬
rat᷑ ad głam. S ueruni & plenum addita sunt. alte¬
rum ad distinctionem sapientie carnis que mors est.
itemq sapientie mundi q̃ stulticia ẽ apud dm̃. qͥ et sapi¬
entes st̃ apud semetipsos homines. sapientes inꝗͣ. ut faciant

Expanded text:
ta se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, ut nec justitiae possit haberi perfectio, nisi in plena gloria; nec gloriae plenitudo, absque perfecta justitia. Merito denique talis justitia non erit sine gloria, cum gloria vera non sit, nisi de tali justitia. Unde recte dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . 20. Haec autem sunt illa duo quae supra nominavimus, verum Sapere, et plenum Posse: ut Sapere ad justitiam, Posse referatur ad gloriam. Sed Verum et Plenum addita sunt, alterum ad distinctionem sapientiae carnis, quae mors est ; itemque sapientiae mundi, quae stultitia apud Deum , qua et sapientes apud semetipsos sunt homines, sapient
Abbreviated transcription (Latin):
plenũ posse. S quis talis ac tantꝰ est. in hominib qui
in hoc gletͣ. aut ubi aut quando istud obtinebit᷑: Nũ¬
quid nam in hoc scło. S siquis esset eiusmodi: maior
eẽt paulo qui confitet᷑ dicens. ꝑficere aut̃ non inue¬
nio. Numquid adam in paradyso: S si habuisset. nũ¬

Expanded text:
plenum Posse. Sed quis talis est ac tantus in hominibus, qui in hoc glorietur? Aut ubi, aut quando istud obtinetur? Nunquidnam in hoc saeculo? Sed si quis esset hujusmodi, major esset Paulo, qui confitetur dicens: Perficere autem non invenio. Nunquid Adam in paradiso? Sed si habuisset, nun