comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̾itoꝵ:. que dñs alibi dedarat dicens.
In domo pr̃ĩs mei: mansiones multe
st̃. Aucdiat gͦ hoc diues: audiat et xͥanꝰ.
Discat eribuere minima ut possit acci¬
ꝑe magna. qr qͥ in minimo fĩdelisẽ ut
cdñs ait et inmagno fidelis ent. Discat
dare transitoria. ut m̾eat᷑ acciꝑe et̾na.
Suscipiat pauꝑem in domo sua. ut sus¬
cipi m̾eat᷑ axp̃o intab̾nacło suo. In his
tab̾nacłis locũ sibi optabat inuenire
qui dicebat. Dñe qͥs habitabit in ta¬
bernacło tuo aut qͥs reqͥescet in monte
sco tuo: Cin diuina uoce ꝓtinus res¬

Expanded text:
rat, dicens: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » Audiat ergo hoc dives, audiat Christianus, discat tribuere minima, ut possit accipere magna. Quia « qui in minimo fidelis est, ut Dominus ait, et in magno fidelis erit . » Discat dare transitoria, ut mereatur accipere aeterna. Suscipiat pauperem in domum suam, ut suscipi mereatur a Christo in tabernacula sua. In his tabernaculis locum sibi optabat invenire, qui dicebat : « Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? » Cui divina voce
Abbreviated transcription (Latin):
Et salomon. Qd̃cumq potest manꝰ tua
et suꝑ om̃ĩa: diem morus ante ocłos
pon̾e debemꝰ. facile namq contẽpnit
omĩa. qͥ se semꝑ cogitat morit᷑m. un¬
de ꝑ eundẽ sapientẽ dr᷑. In die maloꝵ

Expanded text:
manus tua et super omnia, diem mortis ante oculos ponere debemus. Facile namque contemnit omnia, qui se semper cogitat moriturum. Unde per eumdem sapientem dicitur: « In die malorum
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑsecutione xp̃ianoꝵ exarsit. slane
coniedit p̾dam. qri madolescencia eccbe¬
siam d̃i ꝑlecutꝰ estꝰ Uesꝑe aunsit spolia
qr post qmͣ ad fidem xp̃i conu̾sus est. eos
qui de potestate diaboli uictor obtinuit
ad p̾dicancdam fidem qmͣ prius ꝑsecu¬
tus fu̾at. in diu̾sas nationes destinauit.¬

Expanded text:
ione Christianorum exarsit. Mane comedit praedam, quia in adolescentia Ecclesiam Dei persecutus est. Vespere divisit spolia, quia postquam ad fidem Christi conversus est, eos quos, de potestate diaboli victor obtinuit, ad praedicandam fidem, quam prius persecutus fuerat, in di
Abbreviated transcription (Latin):
cipib sac̾dotum auigandi om̃s qͥ inuo¬
cant nom̃ tuũ. Cumq fama ꝑ secutio¬
nis eius ad dñm ascendiss. ꝑgente eo
damascũ uocaint illum dñs sinis dece¬
lo: et ait illi. Saule saule qͥd me ꝑseqͤ¬
ris: durũ est tibi contͣstimulũ calcit᷑¬
re. Qd est dic̾e. Quid hoc audio de te:
redde rationẽ uillicationis tue. Iam e¬
nim nĩ pot̾is uillicare. idẽ iudeniare. Ac
si diceret᷑. Qmia uses hodie legis doctor
finsti carnalit̾: discipłs u̾tatis incipies
eẽ sꝑitalit̾. Hillicus dr̃ qui suꝑ alienã
uillam curam habet. Suꝑ alienam qͥp¬
peuillam curam gerebat paulus: qnͣdo
legem ꝑ moysen datam carnalit̾ doce¬
bat. S ablata est ab eo uillicatio. qñdo
camał lex ñ carnalit̾ s sꝑitalit̾ ea intel¬
ligi p̾cepta est. Ait autẽ mllicus intra
se. Quid faciam qͥa dñs m̃s aufert ame

Expanded text:
sacerdotum alligandi omnes qui invocant nomen tuum. Cumque fama persecutionis ejus ad Dominum ascendisset, pergente eo Damascum, vocavit illum Dominus suus de coelo, et ait illi: « Saule, Saule, quid me persequeris? » Durum est tibi contra stimulum calcitrare. Quod est dicere: « Quid hoc audio de te? Redde rationem villicationis tuae, jam non poteris villicare , » id est judaizare. Ac si diceretur: Quia usque hodie legis doctor fuisti carnaliter, discipulus veritatis incipies esse spiritaliter. Villicus dicitur, qui super alienam villam curam gerit. Super alienam quippe villam curam gerebat Paulus, quando legem per Moysen datam carnaliter docebat. Sed ablata est ab eo villicatio, quando carnalis lex non carnaliter, sed spiritualiter ei intelligi praecepta est. « Ait autem villicus intra se: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ne muncli. Esuriui em̃: et declistis michi
manducare: sitiui et dediftis mͥ bibere.
Hospes eram: et collegistis me. Nudus.
et cooꝑuistis me. Infirmꝰ et incarcere:
et usitastis me. Et illis dicentib. dñe qͣnͣ¬
do te ind̃miꝰ esurientẽ et pauimꝰ. sicientẽ
et dedimꝰ tͥ potũ. hospitẽ ⁊ suscepimꝰ te. mu

Expanded text:
im, et dedistis mihi manducare; sitivi, et dedistis mihi bibere; hospes eram, et collegistis me: nudus, et cooperuistis me: infirmus et in carcere, et visitastis me . » Et illis dicentibus: « Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus; et sitientem, et dedimus tibi potum; hospitem,
Abbreviated transcription (Latin):
nui tua. donͨ inuemias iustum: cui tdas
eani. Et panꝑes ꝙͦ nixta possibilitatẽ
suam elemosinas tribuere delent. Unde
fili si multũ tibi fu̾it habundant̾ tͥbue.
si autẽ exiguũ. etiam exigna libenter
imꝑtire. Neq enim apd iustũ iudicẽ
excusatio de elemosina erit: qnͣdo etiã
ꝓ calice aque sngide merredem se pro¬
misit daturum. Quidam autẽ hanc
simlitudinẽ in paulo apło imple¬
tum intelligi uolunt. hoc mõdo. Hõ
pensandas cõmisit: qnͣdo secꝰ pedes ga¬
malielis legis doctoris iuxta u̾itatem
pat̾ne legis eũ erudiuit. S male di¬
uitias dm̃ sm tractauit. quando legẽ

Expanded text:
donec invenias justum cui tradas eam. Et pauperes ergo juxta possibilitatem suam eleemosynas tribuere debent. Unde Fili, « si multum tibi fuerit, abundanter tribue: » si autem exiguum, etiam exiguum libenter impartire . Neque enim apud justum judicem excusatio de eleemosyna erit, quando etiam pro calice aquae frigidae mercedem se promisit daturum . Aliter: Quidam autem hanc similitudinem in Paulo apostolo impletam intelligi volunt hoc modo: Homo pensandas commisit, quando secus pedes Gamalielis legis doctoris, juxta veritatem paternae legis eum erudivit. Sed male divitias Domini sui tractavit, quando legem
Abbreviated transcription (Latin):
dancia sit consolatio. Amici qͥs de mã¬
mona iniqͥtatis fac̾e iubem̃ pariꝑes st̃
et incligentes. qͦs ds ꝑmisit egere ad il¬
loꝵ purgationẽ et nrãm ꝑbationẽ.
Quos nob̾ amicos facimꝰ. qnͣdo eoꝵ nudi¬
tatẽ oꝑimus. esuriem reficimꝰ. sitim ex¬
tinguims. et in om̃ib eoꝵ necessita¬
tib subuenimꝰ. Qm nos recipe dicunt᷑.
met̾na tab̾nacła: qi ille ꝓ eis nos recep¬

Expanded text:
dantia sit consolatio . Amici, quos de mammona iniquitatis facere jubemur, pauperes sunt et indigentes, quos Deus permisit egere ad illorum purgationem et nostram probationem. Quos nobis amicos facimus, quando eorum nuditatem operimus, esuriem reficimus, sitim exstinguimus, et in omnibus eorum necessitatibus subvenimus. Qui nos recipere dicuntur in aeterna tab
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Iua autẽ que sursũ est sapiencia
primũ qͥdem pudica est. deinde pacifica
modesta. suadibit in bonis consenciens.
linita autẽ sumilitudine. pus dñs ad
urãm admonitionẽ sermonẽ conu̾tit
dicens. Et ego dico uob̃. facite nob̃ amni¬
cos demanimona unqͥtatis ut cum de¬
feceritis reciprant uos inet̾na tab̾nacła.
Quã sentenciam quidam ita intelligẽ¬
dam putauere. ut aliena raꝑe. et inde
pauꝑib tribuere: hoc ee amicos facere
de mamimona iniqͥtatis. Qd̃ qm sit ab¬
surdum ⁊ areligione alienum: mai¬
feste patet. Nonenim cłs omp̃s aliena
raꝑe iubet. qui ꝓpna p̾cepit largiri.
nec dignat᷑ de rapinis elemosinam sus

Expanded text:
est: « Illa autem quae sursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, in bonis consentiens . » Finita autem similitudine, pius Dominus ad nostram admonitionem sermonem convertit, dicens: « Et ego dico vobis: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula. » Quam sententiam quidam ita intelligendam putavere, ut aliena rapere et inde pauperibus tribuere, hoc esset amicos facere de mammona iniquitatis. Quod quantum sit absurdum et a religione alienum manifeste patet. Non enim Deus omnipotens aliena rapere jubet, qui propria praecepit largiri: nec dignatur de rapinis eleemosynam sus
Abbreviated transcription (Latin):
dr. ꝓpt̾ frigus piger aiare noluit: m̃¬
dicabit gͦ estate et ñ dabit᷑ ei. Ait gͦ uil¬
licus. fõdere ñ ualco mendicare erubesco:
qͥa post mortẽ nec fructuosam peniten¬
ciam de malis agere licebit nec in bonis
ex̾cere: sic̾ uoce sapĩe ꝑsalomonẽ dicit᷑.¬

Expanded text:
ropter frigus piger arare noluit, mendicabit ergo aestate, et non dabitur ei . » Ait ergo villicus: « Fodere non valeo, mendicare erubesco. » Quia post mortem nec fructuosam poenitentiam de malis agere licebit, nec in bonis exercere, sicut voce sapientiae per Salomonem d
Abbreviated transcription (Latin):
lectum p̾buit. uillicꝰ enim a uilla nom̃
accepit. qͥ auene uille curã hab̾e dignoᷤ¬
cit᷑. quẽ nos echonomum uel uulgato
sermone dispensatorẽ possumꝰ appella¬
re. Et renera magnas suas ditias d̃s
omp̃s nob cõmisit. quando rationalẽ
usum acccpimꝰ untutũ musum comĩ¬

Expanded text:
Villicus enim a villa nomen accepit, qui alienae villae curam habere dignoscitur, quem nos oeconomum, vel divulgato sermone dispensatorem possumus appellare. Et revera magnas suas divitias Deus omnipotens nobis commisit, quando rationalem usum boni accepimus, in usum co
Abbreviated transcription (Latin):
niet ds̃ et hõ: de domo dauso. Qui bene
diues ẽẽ dicit᷑. qr apd̃ illum sunt om̃s
thesauri sap̃ie et sciencie abscondiii.
Cuius diuitiaꝵ magnitudinẽ nec ille
considerare ualebat. qͥ postqm̃ ad t̾ciũ
celum ductus fu̾at: qui dicebat. Oalti¬
tũdo diuitiaꝵ sapĩe et sciencie dł̃i. qm̃¬

Expanded text:
niet Deus et homo de domo David. Qui bene dives esse dicitur, quia apud illum sunt « omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . » Cujus divitiarum magnitudinem nec ille considerare valebat, qui postquam ad tertium coelum ductus fuerat, dicebat: « O altitudo divitiarum sapie
Abbreviated transcription (Latin):
de ea ante ocłos di abscondimus. qñdo
ꝑ cordis compunctionẽ ea ministris
dĩ confitendo pandimꝰ: sic̃ uoce peni¬
tentis inpsalmo legit᷑. Dilectum me¬
ñ abscondi. Dixi confitełor adu̾sũ me
iiunsticiam meã dño: et tu remnisisti ĩ¬
iqͥtatẽ pcc̃i mei. Unde in lege figaliter
p̾cipitur. ut isrłite ꝑgentes inctinere
paxillos uixta balteos ferient. et egͤs¬
si ad reqͥrenda necessaria nature fodi¬
entes t̾ram. stercora humo oꝑirent.
Sic̾ gͦ ꝑ paxillos cordis cõpunctio:
sic ꝑ stercora pcc̃a designant᷑. dicente
ꝓpħa. Computiuerunt ium̃ta inst̾¬
core suo. Iubem̃ gͦ paxillos hale iux¬
ta balteos. ut cotidiana pcc̃a cotich¬
ana penitẽtia et cõpunctione fodien¬
do oꝑiamꝰ. Mendicare enim ut diximꝰ:
confusionis est. Ino maxime pessimo
gen̾e mendicandi qͦ fatuas uirgines
legimꝰ mendicasse: quando prudentib
dixerunt. Date nob̃ de oleo ur̃o: qͥa lã¬

Expanded text:
de ea ante oculos Domini abscondimus, quod de ea ante oculos Domini abscondimus, quod per cordis compunctionem ea ministris Dei confitendo pandimus, sicut voce poenitentis in psalmo legitur: « Delictum mem: « Dixi, confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei . » Unde in lege figuraliter praecipitur, ut Israelitae pergentes in itinere paxillos juxta balteos ferrent, et egressi ad requirenda necessaria naturae, fodientes in terram stercora humo operirent . Sicut ergo per paxillos cordis compunctio, sic per stercora peccata designantur, dicente propheta: « Computruerunt jumenta in stercore suo . » Jubemur ergo paxillos habere juxta balteos, ut quotidiana peccata quotidiana poenitentia et compunctione fodiendo cooperiamus. Mendicare enim, ut diximus, confusionis est, maxime illo pessimo genere mendicandi, quo fatuas virgines legimus mendicasse, quando prudentibus dixerunt : « Date nobis de oleo vestro, quia lam
Abbreviated transcription (Latin):
mur. ubi ñ solũ de ope s etiam de oci¬
oso sermone rationẽ recdit᷑i sumꝰ. Et pt¬
hec s̃ pot̾imus uillicare. qͥa post mortem
ut ait salomon. nec opus. nec ratro. nec
sapĩa. nec sciencia. apud inferos erit.
Unde ꝑ psalmistam dño dĩ. In inferno
aũ qͥs confitebit᷑ tibi: Sub auditur.
nullus. Quib exemplis territi uuit¬
temur nuinc uillicum. qͥ infut᷑o sibi
prudent pieuidit: dicens intra se. Qto
faciam qr dñs m̃s aufert ame ullica¬
tionẽ: Fodere ñ ualeo: m̃dicare erubes¬
co. Scio qͥd faciam: ut cum amotꝰ fu̾o
auillicatione recipiant me in domos
suas. fõdere rusticoꝵ est: m̃dicare cõ¬
fusionis. fodiendo enim agitur. ut
species t̾re que infra latet. extra appa¬
reat. et que ext̾ius apparet deorsũ ra¬
ceat. Quid aũ ꝑ fossionẽ nisi cõfessio
pcc̃oꝵ designat᷑. Sic̃ gͦ fodiendo t̾re
speciem u̾timus: ita nom̾e cõpunctio¬
nis corda nr̃a exarantes pccã que in¬
terĩ latent ꝑ cõfessionẽ apperimꝰ: et in¬

Expanded text:
de opere, sed etiam de otioso sermone rationem reddituri sumus. Et posthaec non poterimus villicare, quia post mortem, ut ait Salomon, « nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia apud inferos erit . » Unde per Psalmistam Deo dicitur: « In inferno autem quis confite bitur? » Subauditur, nullus. Quibus exemplis territi, imitemur villicum, qui in futuro sibi prudenter praevidit, dicens intra se: « Quid faciam, quia Dominus meus aufert a me villicationem? Fodere non valeo, mendicare erubesco. Scio quid faciam, ut cum amotus fuero a villicatione, recipiant me in domos suas. » Fodere rusticorum est, mendicare confusionis. Fodiendo enim agitur, ut species terrae, quae infra latet, extra appareat: et quae exterius apparet, deorsum jaciatur. Quid autem per fossionem, nisi confessio peccatorum designatur? Sicut ergo fodiendo terrae speciem vertimus, ita vomere compunctionis corda nostra exarantes, peccata quae interius latent, per confessionem aperimus. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ quedam ꝑferenda cõmemoret.ait
aucditꝰ hoĩm ad intelligenda inuisibilia
emolliat. Qd̾ in euangłio freqͤncius in¬
uenit᷑. ubi exp̾cedenti ãmorestione simi¬
ntudo nascit. et ex eadem similitudine
ãmonitio sub infert᷑. Qd utrũq in hac
similitudine cognoscimꝰ: si p̾cedencia et
subseqͤncia diligentius consid̾emꝰ. Nam
cum accessissent ad ih̃m publicam et
lit. ꝓposint eis similitudiẽm centũ oniũ.
et uius ꝑdite et inuente: deinde ad¬
sumlitudiẽm de ꝓdigo filio qͥ dissipa¬
uit substanciam suam cum mn̾etͥcib.
post ea uͦ cum egere cepiss misicordit̾
ac benignit̾ apĩe susceptꝰ est. Ubi cũ

Expanded text:
litudinem quaedam proferenda commemoret, ut audientis animum ad intelligendum invisibilia emolliat. Quod in Evangelio frequentius invenitur, ubi ex praecedenti admonitione similitudo nascitur, et ex eadem similitudine admonitio subinfertur: Quod utrumque in hac similitudine cognoscimus, si praecedentia et subsequentia diligentius consideremus. Nam cum accessissent publicani et lit, proposuit eis similitudinem centum ovium, et unius perditae et inventae. Deinde adsimilitudinem de prodigo filio, qui dissipavit substantiam suam cum meretricibus: postea vero quam egere coepisset, misericorditer ac benigni
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̾ iro iusto abangło dictum ẽ. Cum
oraretis: ego obtuli orones nr̃as ante
dm̃. Sine ceite diffamam᷑ apd̃ dñm
nr̃m. quando ex nob̃ ep̃is malam opi¬
monẽ damꝰ: intantũ ut pudore uel re¬
uerenciam piis m̃tib ingeram̃ et sumꝰ
de ill. de qͥb ait apls. Nom̃ dĩ blasphe

Expanded text:
sicut viro justo ab angelo dictum est: « Cum oraretis, ego obtuli orationes vestras ante Deum . » Sive certe diffamamur apud Dominum nostrum, quando ex nobisipsis malam opinionem damus, in tantum, ut pudorem vel reverentiam piis mentibus ingeramus, ut simus de illis, quibus ait
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbi fecit: hoc insimat. qr omĩs qͥ de
p̾t̾itis pcc̃is penitẽciam agit. ñ solũ
in se peccantib clem̾ter dimitt̾e debr.
s etiam ex substanciis iuste adqͥsitis
elemosinas erogare. Nec solũ decimaᷤᷤ
et pͥmiciꝯs ut in lege p̾ceptũ est dare
s ex reliqͣ parte indigentib ministra¬
rẽ. uel ceite dimidium retũ siaꝵ tribu
meaꝵ do pauꝑib et si cui aliqͥd tuli
inqͣdruplũ restituam. Et laudauit
dñs uillicũ iniqͥtatis qr prudent̾ fecis
set. qr filii huius scli pridentiores
filiis lucis ingen̾atione sua ft̃. Non
laudauit dñs uillicũ umnqͥtatis qd̃ frau¬
dem fec̾it. s qd̃ sibi in futõ pͥuident̾ pre¬
uiderit. ut nos eiꝰ exemplo discamꝰ nõ
hic hab̾e manentẽ cuutatẽ s fut᷑am
toto desid̾io inqͥrere. filii scl̃i dicuntur
qͥ hoc scłm m̃te et defiderio in habitant.
Sic̾ enim filii lucis dicunt᷑ qui in acces¬
sibilẽ lucẽ so est dm̃ toto corde diligt̃:

Expanded text:
scribere fecit, hoc insinuat, quia omnis qui de scribere fecit, hoc insinuat, quia omnis qui de praeteritis peccatis poenitentiam agit, non solum in se peccantibus clementer dimittere debet, sed etiam ex substantiis juste acquisitis eleemosynas erogare, nec solum decimas et primitias, ut in lege praeceptum est, dare, sed ex reliqua parte indigentibus ministrare. Vel certe dimidium rerum suarum tribmearum do pauperibus, et si quid alicui tuli, in quadruplum restituam . « Et laudavit dominus villicum inii hujus saeculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt. » Non laudavit dominus villicum iniquitatis, quod fraudem fecerat, sed quod sibi in futurum prudenter praeviderit, ut nos ejus exemplo discamus, non hic habere manentem civitatem, sed futuram toto desiderio inquirere . Filii saeculi dicuntur, qui hoc saeculum mente et desiderio inhabitant. Sicut enim filii lucis dicuntur, qui inaccessibilem lucem, id est Deum toto corde diligunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Tu uͦ qntum debes: Qm ait. Centũ choroᷤᷤ
tͥtici. Ait illi. Accipe litt̾as tuas: et scͥbe oc¬
toginta. In hoc uillico quẽ dñs de ulli¬
catu eiciebat. ñ omĩa debem adunitan¬
dum assumere: neq enĩ aut dm̃s aut
ext̾neis fraudem aliqmͣ fac̾e debemꝰ ut
in cdie elemosinas faciamꝰ. h ut suꝑins
diximus. Ista ꝑsimilitudinẽ dicunt᷑ ut
intelligantus quia si laudari potuit is
qͥ fraudem fecit eo qd̃ in fut᷑m sibi p̾uident̃
p̾uid̾it:. multo magis nos laudabiliores
erimꝰ si de ꝓpͥis substanciis largas elcmo¬
sinas fec̾imus. et dum inp̾sentianuimꝰ.
infutõ nob̵ ꝓspex̾imis: sic̃ etiã de iudice
iiqͥtatis qui int̾pellabat᷑ auidua cõ¬
parationẽ dux̃ ad iudicem dm̃ cui
nulla exparte uidex iniquus confe¬
rendus est. Cadus cñi grete. latine fñ¬
sitra est tres urnas continens. Chorus
uͦ: tͥngrnta modiis implet᷑. Qd̃ ergo
de centũ cadis olei qͥnqͣguita. et decen¬
tum choris tͥtiq octoginta a debitore

Expanded text:
Tu vero quantum debes? Qui ait: Centum coros tritici. Dixitque illi: Accipe litteras tuas, et scribe octoginta. » In hoc villico, quem dominus de villicatu ejiciebat, non omnia debemus ad imitandum assumere. Neque enim aut dominis, aut extraneis fraudem aliquam facere debemus, ut inde eleemosynas faciamus, sed, ut superius diximus, ista per similitudinem dicuntur, ut intelligamus quia si laudari potuit is qui fraudem fecit, eo quod in futurum sibi prudenter praeviderit, multo magis nos laudabiliores erimus, si de propriis substantiis largas eleemosynas fecerimus: et dum in praesenti vivimus, in futurum nobis prospexerimus, sicut etiam de judice iniquitatis, qui interpellabatur a vidua, comparationem duxit ad judicem Dominum, cui nulla ex parte judex iniquus conferendus est, κἀδος enim Graece, Latine mensura est, tres urnas continens. Corus vero triginta modiis impletur. Quod ergo de centum cadis olei quinquaginta, et de centum coris tritici octoginta a debitoribus
Abbreviated transcription (Latin):
enis filius appellat᷑. Ergo filii scl̃i pruden¬
tiores filiis lucis ingñatione sua sunt:
qͥa cum illi sint callich. astuti. et inge¬
mosi. deceptores. dupplices ammo: isti
econtͣrio. simplices. humiles. puri benig¬
in. nescientes malũ ꝓ malo reddere. Et
sic̾ isti simplices sunt in malo. priscenteᷤᷤ
uͦ in bono. sic et illi sapientes sunt ut
faciant mala. bene añ fac̾e nesciunt.
De quib dñs ait. ue qui sapientes estiᷤᷤ
in ocłis ur̃is: et corã uob̃ ip̃is prudente ᷤ.
Qui recte in gen̾atione sua pridentes

Expanded text:
ejus filius appellatur. Ergo « filii saeculi, prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt, » quia cum illi sint callidi, astuti et ingeniosi, deceptores, duplices animo, isti econtrario simplices, humiles, puri, benigni, nescientes malum pro malo reddere: et sicut isti simplices sunt in malo, prudentes vero in bono, sic illi sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt. De quibus Dominus ait: « Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobis ipsis prudentes . » Qui recte i
Abbreviated transcription (Latin):
usde in lege figalit̾ p̾cipit᷑. Si emeris ser¬
uum hebreũ sex annis sermet tͥ: et in sep¬
timo egrediet᷑ liber gratis. Hebreus qͥppe:
transiens int̾p̾tatur. Et sernus hebreus
sꝑitalit̾ emit̃. qnͣdo mens de t̾rena conu̾¬
satione ad celeste defid̾ium transit. Se¬
nariꝰ eñ numerꝰ ad actine uite laborẽ
ꝑtinet: qͥ a sex sunt dies in qͥb oꝑari
licet. Seꝑtenariꝰ aũ ꝓpt̾ salb̃i reqͥem:

Expanded text:
n lege figuraliter praecipitur: « Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi, et in septimo egredietur liber gratis . » Hebraeus quippe transiens interpretatur. Et servus Hebraeus spiritaliter emitur, quando mens de terrena conversatione ad coeleste desiderium transit. Senarius enim numerus ad activae vitae laborem pertinet, quia sex sunt dies in quibus operari licet, septenarius au
Abbreviated transcription (Latin):
fit mun̾e: recte dicit᷑. egrecdiet᷑ nb̾ gͣtis.
Qd̃ ꝓpͥe illoꝵ est. qͥ post longa ex̾cicia mo¬
nastice uite post cdiuturna monast̾ialẽ
ꝓbationẽ secreta sibi loca eligunt. ĩqͥb
sione orate: in om̃ib gr̃as agite. Liber¬
dicunt se mutiles seruos. Eis ꝓculdu¬
bio sic̃ ip̃a actiua fuit ex mim̾e. itaerit
ut unꝰqͥsq nr̃m in hoc qd̃ incipit ꝑseue¬
ret. atq usq ad finẽ oꝑis in ea qͣ inchoa

Expanded text:
s. Quod proprie illorum est, qui post longa exercitia monasticae vitae, post diuturnam monasterialem probationem, secreta sibi loca eligunt, in quibsione orate, in omnibus gratias agite dicunt se inutiles servos, eis procul dubio sicut ipsa activa fuit ex munere, ita eritut unusquisque nostrum in hoc quod incipit perseveret, atque usque ad finem operis in ea
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ uel uisu pͥncipiũ int̾p̾tat᷑. qͥa mens
nocte nesciens accepit. quia sunt nõ¬
nulli ut sup̃ diximus qͥ ad contẽpla¬
tiuam uitã ꝑuenire desid̾ant. s prius
diuino uiditio innocte p̾sentis uite
ꝓ multoꝵ utilitate laborare ꝑmittũ¬
tur. Pt̾ qua aũ liam accepit ad ãple¬
xus rachel ꝑuenit. qͥa qͥ bene in acti¬
ua uita laborau̾int diuino mun̾e qͣn¬
do ᷤ ad contẽplatiuã uit̃a ꝑuenient.
beret sollicitudinẽ om̃ium eccłiarũ qd̃
ꝑtinet ad actiuã uitam raptꝰ est usq
adt̾cium celũ qd̃ ꝑtinet ad contẽplati
tiuam. Has aũ duas uitas significaue¬
runt due deuote sorores que dñm sus¬
cepert̃ in domũ suã martha scil̃r et ma¬
ria. Utrasq enĩ sc̃as utrasq bonas et
iustas ẽẽ credimꝰ. s qual sit melior ip̃e
declarare digna tus est qͥ teste ñ eget
dicens. Ma ria optimã partẽ
elegit que ñ anfẽtur ab ea.¬

Expanded text:
vis vel visus principium interpretatur, quia mens vis vel visus principium interpretatur, quia mens nocte nesciens accepit: quia sunt nonnulli, ut supra diximus, qui ad contemplativam pervenire desiderant, sed prius divino judicio in nocte praesentis vitae, pro multorum utilitate laborare permittuntur. Postquam autem Liam accepit, ad amplexus Rachel pervenit: quia qui bene in activa vita laboraverint, divino munere quandoque ad contemplativam vitam pervenient. beret sollicitudinem omnium Ecclesiarum, quod pertinet ad activam vitam, raptus est usque ad tertium coelum, quod pertinet ad tivam. Has autem duas vitas significaverunt duae devotae sorores, quae Dominum susceperunt in domum suam, Martha scilicet et Maria. Utrasque enim sanctas, utrasque bonas et justas esse credimus. Sed qualis sit melior, ipse declarare dignatus est, qui teste non eget, dicens: « Maria optimam partem sibi elegit, quae non auferetur ab ea
Abbreviated transcription (Latin):
platiue uite suauitatẽ incipiunt cõ¬
uolare: s diina dispensatione pͥus in
actiua uita laborare ꝑmittunt᷑. ut tã¬
to secimꝰ immo et feliciꝰ ad contẽplati¬
uam uitã ꝑuenrant. qnͣto ꝑfectins in
actiua uita fu̾int cõꝓbati. Quales sig¬
inficauer̃t due uxores sc̃i iacob patͥar¬
che: lia scil̃z et rachel. quaꝵ una lia lippis
erat ocłis s fecunda ꝓle. Rachel autẽ
pulchra facie: s infecunda erat. ꝑ liã
gͦ que lippis erat ocłis s fec̾da ꝓle. ac¬
tiua uita designat᷑. que cũ mundo cor¬
dis ocło dm̃ comtẽplari ñ possit. tam̃
ꝑ p̾dicationis bone exemplũ sꝑitales¬
deo filios grñat. Unde bene laboriosa
int̾pretatur. qͥa actiua uita. in multis
laborib et sollicitudinib est occupata.
ꝑrachel uͦ que pulchra erat facie s in¬
fecunda. cõtemplatiue uite dulcẽdo
expͥmit᷑. qͥa mens dum ad uidendũ
dm̃ seundiq colligit. minꝰ ꝑ p̾dicati¬
onẽ filios parit. Unde bene rachel soror¬

Expanded text:
piunt convolare, sed divina dispensatione prius in activa vita liberari permittuntur. In tanto securius, imo et felicius, ad contemplativam vitam perveniunt, quanto perfectius in activa fuerunt vita comprobati. Quales significaverunt duae uxores sancti Jacob patriarchae, Liam scilicet et Rachel. Quarum una Lia lippis erat oculis, sed fecunda prole. Rachel autem pulchra facie, sed infecunda erat. Per Liam ergo quae lippis erat oculis, sed fecunda prole, activa vita designatur. Quae cum mundo cordis oculo Deum contemplari non possit, tamen per praedicationis bonae exemplum, spiritales filios Deo generat. Unde bene Lia laboriosa interpretatur, quia activa vita in multis laboribus et sollicitudinibus est occupata. Per Rachel vero quae pulchra erat facie, sed infecunda, contemplativae vitae dulcedo exprimitur. Quia mens, dum ad videndum Deum se undique colligit, minus per praedicationem filios parit. Unde bene Rachel, o
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃s et habitu inuentꝰ ut hõ Due autẽ
deuote sorores que dñm suscepert in
domũ suã. duas eccł̃ie uitas signifi¬
cant. actiuam sciłi et contẽplatiuam.
Quarũ ꝓpͥetatẽ in suis actib demonstnͣt
cum una circa frequens minist̾ium sa¬
tagebat. ꝑ qm̃ actiue utte sabor expri¬
mit᷑. ad qmͣ ꝑtinet refic̾e esurientẽ. po¬
tare sicientẽ. uestire nudũ. susciꝑe hos

Expanded text:
u inventus ut homo . » Duae autem devotae sorores quae Dominum susceperunt in domum suam, duas Ecclesiae vitas significant, activam scilicet et contemplativam. Quarum proprietatem in suis actibus demonstrant. Cum una circa frequens ministerium satagebat, activae vitae labor exprimitur: ad quam pertinet reficere esurientem, potare sitientem, vesti
Abbreviated transcription (Latin):
hanc consuetudinẽ ꝑ diu̾sa discrare¬
ret łõca: aitrauit in qd̾dam castelum
ut p̾sentis euangłii lectio narrat. et
mulier quedam maitha noĩe excepit
illũ in domũ suam. Excepit aũ eum
qͣsi hosprtẽ quasi ꝑegͥnum: qͣsi illum
qui ñ hab̾et ubi cap̃ redinaret. Et ad¬
huc excepit illũ quasi uirũ magnũ
et ꝓpħam. eadẽ deuotione qͣ uidua sa¬
raptena quondã elẏam ꝓph̾am susce¬
perat. Suscepit illum. suscipienda ab
illo:seminans el sua carnalia ut met̾et
illius sꝑitalia. Huiꝰ aũ soror erat ma¬
ria noĩe: quia maitha et maria soro¬
res erant. ñ solũ sp̃n. s etiã carne germa-¬
suscitau̾at. Hec gͦ maria sederis secus

Expanded text:
hanc consuetudinem per diversa discurreret loca, « intravit in quoddam castellum, » ut praesens Evangelii lectio narrat, « et mulier quaedam Martha nomine, excepit illum in domum suam. » Excepit autem illum quasi hospitem, quasi peregrinum, quasi illum qui non haberet ubi caput reclinaret. Et adhuc excepit illum quasi virum magnum et prophetam eadem devotione, qua vidua Sareptana quondam Eliam prophetam susceperat. Suscepit illum, suscipienda ab illo; seminans et sua carnalia, ut meteret illius spiritalia. Hujus autem soror erat Maria nomine; quia Martha et Maria sorores erant, non solum spiritu, sed etiam carne germansuscitaverat. H
Abbreviated transcription (Latin):
Et actiua qͥdẽ uita iniia est: cõtẽplati¬
ua in patͥa. Actiua innetessitate: con¬
templatiua indilectione. Actiua in
labore: contẽplatiua in reqͥe. Actura
namq inp̾senti uita incipit et cum
p̾senti finit᷑: m̾cede restante. Qinis eñi
m illa prĩa esunentẽ reficiet ubi efu¬
rit nemo: Quis nudũ uestiet ubi ueᷤᷤ¬
tis est mimortat: Quis infirmũ uisi¬
tabit ubi qͥ infrrmet᷑ est nullus: Qs
mortuũ sepeliet. ubi ꝑpetua ẽ uita:
Contẽplatiua uͦ uita in p̾senti incipit.
s infut᷑o ꝑficiet᷑. Unde bene de marra
dĩ. Optimã ꝑtẽ elegit maria. qͦ ñ aufe¬
ret᷑ ab ea. Quia qd̃ hic animꝰ parũper
degustare incipit. illic plenit̾ ꝑcipiet
ubi uidebit᷑ as deoꝵ in syon. a pło teste
nigmate. tunc aũ facie ad faciẽ. Et tr̾m.¬

Expanded text:
em vita in via est, contemplativa in patria. Activa in necessitate, contemplativa in dilectione. Activa in labore, contemplativa in requie. Activa namque in praesenti vita incipit, et cum praesenti finitur, mercede restante. Quis enim in illa patria esurientem reficiet, ubi esurit nemo? Quis nudum vestiet, ubi vestis est immortalis? Quis infirmum visitabit, ubi qui infirmetur est nullus? Quis mortuum sepeliet, ubi perpetua vita est? Contemplativa vero vita in praesenti incipit, sed in futuro perficietur. Unde bene de Maria dicitur: « Optimam partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea. » Quia quod hic animus parumper degustare incipit, illic pleniter percipiet, ubi videbitur Deus deorum in Sion, Apostolo teste enigmate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarũ acceptor. s subcilit̾ singl̃oꝵ m̾i¬
ta diuidicat. et uirtutes discerit: nt
ita unius opꝰ laudat: ut alt̾nis ñ initu¬
pet. Ait uͦ. Marcha marcha sollicita es.
et turbaris erga płima. Porro: unũ est
necessanũ. Ubi ñ opus marche reprehen¬
noĩs. ãmonitio est pieintẽcionis. Hec
ad litt̾am breuit̾ dicta sũt. ꝓpitalit̾
antẽ castellũ qd̃ dñs ingressus est: mũ¬

Expanded text:
personarum acceptor, sed subtiliter singulorum merita dijudicat, et virtutes discernit, ut ita unius opus laudat, ut alterius non vituperet. « Ait vero: Martha, Martha, sollicita es et turbaris erga plurima. Porro unum est necessarium. » Ubi non opus Marthae reprehennominis admonitio est piae intentionis. Haec ad litteram breviter dicta sunt. Spiritaliter autem castellum quod Dominus ingressus est
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥa om̃is qͥ hospitẽ et ꝑegͥnũ suscipit. iux¬
ta possibilitatẽ suã tẽporale sub sidiũ mi¬
nistrare debet. martha cura frequens mi¬
nist̾ium. intantũ sollicita erat ut ñ solũ
contra sororẽ: s etiam contͣ ip̃m dñm q̃¬
relam assum̃et dicens. Dñe ñ est tͥture¬

Expanded text:
 quia omnis qui hospitem et peregrinum suscipit, juxta possibilitatem suam temporale subsidium ministrare debet, Martha circa frequens ministerium in tantum sollicita erat, ut non solum contra sororem, sed etiam contra ipsum Dominum querelam assumeret, dicens: « Domine, non est t
Abbreviated transcription (Latin):
dulcedo designat᷑: cuiꝰ sapor qnͣtoma¬
gis degustat᷑ eo ampluis a reb uisibi¬
amnimꝰ seꝑat᷑. Spretis enim om̃ib curis.¬
calcatis om̃ib uitiis: sola mens cũ solo
deo ẽẽ desiderat. Libet ei audire p̾cepta
celestia lectiom et orationi frequent̾
incombere. Et qnͣtum mortał fragili¬
ab illoꝵ consorcio aliqnͣtulũ seꝑatur.

Expanded text:
dulcedo designatur; cujus sapor quanto magis degustatur, eo amplius a rebus visibianimus separatur. Spretis enim omnibcalcatis omnibus vitiis, sola mens cum solo Deo esse desiderat. Libet ei audire praecepta coelestia, lectioni et orationi frequenter incumbere, et quantum mortalis fragiliab illorum co
Abbreviated transcription (Latin):
qua et tͥbimal dm̃i et iuditium mũdi
⁊ potestas est crucifixi. Traxisti enĩ dñe
nus tuas ad plebẽ ñ credentẽ et cõtra¬
dicentẽ tibi cũ confitende maiestatiᷤᷤ
tue sensum totꝰ mundus accepit.
Traxisti em̃ dñe omia adte. qm̃ in
execratione iudiͣcis celerissimam tulert̃
omĩa clem̃ta sentenciam cũ obscͤatis lu¬
minarib celi et cõu̾so in noctẽ die t̾ra
quoq motib mitaret insolitis. uniu̾¬
saq creat᷑a impioꝵ usui se negaret. Tra¬
xisti dñe omĩa ad te qm̃ scisso tẽpli uelo
scã scõꝵ ab indignis pontificib recesse¬
runt. ut figura inu̾itatẽ ꝓphetia inma¬
nifestationem et lex in euangłium u̾te¬
ret᷑. Traxisti dñe omĩa adte: ut qd̃ in
uno iudeoꝵ templo obimbratis signifi
Nunc gͦ et ordo clarior leuitarum et
dignitas amplior semoꝵ et sacratior
est unctio sac̾dotũ: qr crux tua omĩum
fons benedictionũ om̃ium ẽ cansa gr̃aꝵ¬

Expanded text:
qua et tribunal Domini, et judicium mundi, et potestas est crucifixi. Traxisti enim, Dominus tuas ad populum non credentem et contradicentem tibi, confitendae majestatis tuae sensum totus mundus accepit . Traxisti, Domine, omnia ad te, cum in exsecrationem Judaici sceleris, unam protulerunt omnia elementa sententiam, cum obscuratis luminaribus coeli, et converso in noctem die, terra quoque motibus quateretur insolitis, universaque creatura impiorum usui se negaret. Traxisti, Domine, omnia ad te, quoniam scisso templi velo, sancta sanctorum ab indignis pontificibus recesserunt: ut figura in veritatem, prophetia in manifestationem, et lex in Evangelium verteretur. Traxisti, Domine, omnia ad te, ut quod in uno Judaeae templo obumbratis significNunc etenim et ordo clarior levitarum, et dignitas amplior seniorum, et sacratior est unctio sacerdotum: quia crux tua omnium fons benedictionum, omnium est causa gra
Abbreviated transcription (Latin):
mortinis. Et cum mortis aculeum re¬
ciꝑe ñ poss nat᷑a ditatis: suscepit ta¬
men nascendo ex nob̃ qd̃ poss offerre
ꝓ nob̃. Olim eñ morti nr̃e mortis sue
potenciam minabat᷑ dicens ꝑ osce ꝓph̃am.
inferne. Leges enim infeini moriendo su¬
biit. s resurgendo dissoluit. Et sdeo ꝑ¬
petintatẽ mortis incidit: ut eam de etͤ¬
na facet tͥumphalem. Sic̃ enim in a
dan om̃s moriunt᷑. ita et in xp̃o omnes

Expanded text:
mortuus : et cum mortis aculeum recipere non posset natura deitatis, suscepit tamen, nascendo ex nobis, quod posset offerre pro nobis. Olim enim morti nostrae mortis suae potentia minabatur, dicens per Oseam4. Leges enim inferni moriendo subiit, sed resurgendo dissolvit: et ita perpetuitatem mortis incidit, ut eam de aeterna faceret temporalem. Sicut enim omnes in Adam moriuntur, ita et in Christo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
lens. ⁊ p̾sidem obligarit et milites: om̃is
tam̃ facti sũma uos arguit. Et si qͥd in
supplicio xp̃i uel pilati peccauit idiciũ.
uel cohortis obseqͥum: hoc uos facit hu¬
mani geñis odio digniores. qr uri furo
sionẽ regie dignitatis supplicii uisus
ẽ esse gestator: ut impleret᷑ qd̃ ysaras
ꝓpħa p̾uiderat dicens. Ecce natus est pu¬
er ⁊ datus est nob̾ filius: cuus imꝑiũ
suꝑ humeros eius. Cñ gͦ dñs lignũ
portaret crucis qd̃ in sceptrũ sibi cõu̾teret
potestatis erat quidem apd̃ impioꝵ ocłos
grande ludibriũ s manifestabat᷑ fidelib
grande inst̾ium: qr głosissimꝰ diaboli
uictor ⁊ mumicaꝵ uirtutũ potentissimꝰ
debellator pulchra specie triumphi sui
portabat tropheum ⁊ iuicte paciencie
humeus signũ salutaris adorandum
regnis om̃ib inferebat. tamqm̃ et tẽ
ip̃a oꝑis sin imagine om̃s iminitatores
symon qͥdam ꝙy reneus inuentꝰ est. in qͤm

Expanded text:
leris et praesidem obligarit, et milites; omnis leris et praesidem obligarit, et milites; omnis tamen facti summa vos arguit. Et quidquid in supplicio Christi vel Pilati peccavit judicium, vel cohortis obsequium, hoc vos facit humani generis odio digniores: quia vestri furorsionem regiae dignitatis, supplicii sui jussus est esse gestator; ut impleretur quod Isaias propheta praeviderat, dicens: Ecce natus est puer, et datus est nobis filius, cujus imperium super humeros ejus . Cum ergo Dominus lignum portaret 227 crucis, quod in sceptrum sibi converteret potestatis, erat quidem hoc apud impiorum oculos grande ludibrium, sed manifestabatur fidelibus grande mysterium: quia gloriosissimus diaboli victor, et inimicarum virtutum potentissimus debellator, pulchra specie triumphi sui portabat trophaeum; et invictae patientiae humeris, signum salutis, adorandum regnis omnibus inferebat; tamquam et tunc ipsa operis sui imagine omnes imitatores Simon quidam Cyrenaeus inventus est, in quem
Abbreviated transcription (Latin):
alienum. Etõ gͦ pilatus dilectissimi im¬
placabił ppłi uictus insama mł̃tis i h̃m
de honestate ludibriis et inmodicis ue¬
xar ꝑmisit inuriis qd̃ ꝙ eum flagris
cesum spins coronatum ⁊ amictu irri¬
sorie uestis inclutũ. scͥbaꝵ. ⁊ sac̾dotũ ostẽ¬
tauit aspectui. mitigandos ꝓculdubio
immicoꝵ amicos estimauit ut ex sat᷑atiᷤ
inudie odiis ñ ultͣ iam cred̾ent ꝑ seqũe¬
dum. qũe tot modis intuebant᷑ afflctũ.
S cum mardesc̾e̾t ira clamantiũ ut ba¬
raban in dulgencia ielaxaret ⁊ xp̃m cͥ¬
cis pena susciꝑet: cũ cõsono fremitu
dicetur a turbis. sangins eiꝰ suꝑ nos ⁊
rum dentes ficut ꝓph̾a testatus est arma
erant et sagute: et linguie eoꝵ gladuis a¬
cutꝰ. frustra em̃ aciucifigendo maiestatis
dm̃i manus impras continebant: in qͣm
letalia uocum spicula et uenenata u̾boꝵ
sacͥ legis principes: ppłi totũ facinoris istiꝰ
pondus incũbit. Et licet immanitas sce¬

Expanded text:
uod ergo Pilatus, dilectissimi, implacabilis populi victus insania, multis Jesum dehonestari ludibriis, et immodicis vexari permisit injuriis, quodque eum flagellis caesum, spinis coronatum, et amictu irrisoriae vestis indutum, scribarum et sacerdotum ostentavit aspectui, mitigandos proculdubio inimicorum animos existimavit: ut exsaturatis invidiae odiis, non ultra jam crederent persequendum, quem tot modis intuebantur afflictum. Sed cum inardesceret ira clamantium, ut Barabbam indulgentia relaxaret, et Jesum crucis poena susciperet; cum consono fremitu diceretur a turbis: Sanguis ejus super nos et orum dentes, sicut propheta testatus est, arma erant et sagittae, et lingua eorum gladius acutus . Frustra enim a crucifigendo majestatis Domino manus proprias continebant, in quem lethalia vocum spicula, et venenata verborum sacrilegi principes populi, totum facinoris istius pondus incumbit: et licet immanitas sce
Abbreviated transcription (Latin):
crutẽ xp̃o. ñ illa tantũ species aspectru
m̃tis occurrat que fuit in ocłis impi¬
oꝵ quib ꝑ mor sen dictũ est. Et erit
pendens uita aute ocłos tuos:. et tineb̃
die ac nocte. et ñ credes uite tue Isti enĩ
nichil incrucifixo dño p̾ter facinus su¬
um cogitare potuert᷑. habentes timorẽ
ñ quo fides uera iustificat᷑. s quo consciẽ
at: et int̾iore acie uideat quale sit qd̃¬
dñs ait. cum depassionis sue loqͤretur
instancia. uenit hora: ut danficet᷑ filiꝰ
hõis. et infra. Nunc inqͥt amma mea¬

Expanded text:
to, non illa tantum species aspectui mentis occurrat, quae fuit in oculis impiorum, quibus per Mosen dictum est: Et erit pendens vita tua ante oculos tuos, et timebis die ac nocte, et non credes vitae tuae . Isti enim nihil in crucifixo Domino praeter facinus suum cogitare potuerunt, habentes timorem, non quo fides vera justificatur, sed quo conscientat, et interiore acie videat, quale sit, quod Dominus cum de passionis suae loqueretur instantia, dixit: Venit hora, ut clarificetur Filius hominis ; et infra: Nunc, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
libet emim quisq iustificatꝰ sit: hab⁊
tam̃ dum in hoc corꝑe est qd̃ ꝓbatior
ẽẽ possit et melior. Qui aũ ñ ꝓficit de¬
ficit. Et qͥ nichil ad qͥrit: nichil ꝑdit.
Cuirendũ nob̃ est fidei gressib mise¬
ricordie oꝑib amore iusticie: ut diẽ¬

Expanded text:
libet enim quisque justificatus sit, habet tamen, dum in hac vita est, quo probatior esse possit et melior. Qui autem non proficit, deficit; et qui nihil acquirit, nonnihil perdit. Currendum ergo nobis est fidei gressibus, misericordiae operibus, amore justitiae, ut die
Abbreviated transcription (Latin):
stolo. Si cõpatimͣ ⁊ conregnabimꝰ: ut sa¬
cratissimo saluatoris obꝓbrio. ñ bebreus
qͥsqm̃ nec isrłita s aliengena subderet᷑.
phanc translationẽ a circoncisione ad
p̾putium afiliis carnalib ad filios sꝑita¬
les ĩmacłati agni ꝓpitiatio ⁊ om̃ium
sacͤmentoꝵ plenitudo transibat. Si qͥ¬
nouũ et uet̾ reconciliatioĩs sac̃mentũ
offerens ꝓatͥ. ñ intẽplo cuiꝰ iam erat fi¬
nita reu̾encia. nͨ intra seꝑta ciuitatis
obm̃itum sui sccłis diruende. s foris
extͣ castra crucifixꝰ est ut ueterũ unictima¬
rum cessarent mist̾ia noua hostia impo¬
neret᷑ altari. et crux xp̃i ñ tẽpli cẽt ara

Expanded text:
ompatimur, et conregnabimus : ut sacratissimo Salvatoris opprobrio, non Hebraeus quisquam, nec Israelita, sed alienigena subderetur. Per hanc enim translationem, a circumcisione ad praeputium, a filiis carnalibus ad filios spiritales, immaculati agni propitiatio, et omnium sacramentorum plenitudo transibat. Siquinovum et verum reconciliationis sacrificium offerens Patri, non in templo, cujus jam erat finita reverentia, nec intra septa civitatis ob meritum sui sceleris diruendae, sed foris et extra castra crucifixus est, ut veterum victimarum cessante mysterio, nova hostia, novo imponeretur altari, et crux Christi, non templi esset ara
Abbreviated transcription (Latin):
inicͦ ppło sanguinẽ iusti: a qͦ abstmendũ
sibi et intellectu ꝓpͥo senserat. ⁊ sompnio
uxoris nou̾at. Non expurgant cõtẽmi¬
natum animũ manꝰ lote. nec insꝑsis
a qua digitis expiat᷑. qd familante ĩ¬
pii m̃te cõmitat᷑. Excessit qͥppe pilati
culpa facimis uideoꝵ qui illũ noĩe cesa

Expanded text:
iniquo populo sanguinem justi, a quo abstinendum iniquo populo sanguinem justi, a quo abstinendum sibi, et intellectu proprio senserat, et somnio uxoris noverat. Non purgant contaminatum animum manus lotae, nec in aspersis aqua digitis expiatur quod famulante impia mente committitur. Excessit quidem Pilati culpam facinus Judaeorum, qui illum nomine C
Abbreviated transcription (Latin):
erat moriturꝰ. Sinens gͥ inferii sibi qͥcqͥd
sac̾dotũ incitam̃tis furor popularis aude¬
bat: ad annam cayphe socerũ ac deinde ad
cayphan et antic t ransmissione ꝑducit᷑.
et post insanas calumpniantiũ obiectio¬
nes post commentatis sub ornam̃toꝵ tes¬
tium falsi testes ad audientiam pilati põ¬
tificum delegatione tranffert᷑. Qui dui¬
no iire neglecto. clamant se regẽ ñ habe
nisi cesarẽ tamqm romanis deuoti legib
omne uiditiũ potestati p̾sidis reseruas¬
sent: expeciert̃ ex secutorẽ magis senicie
qm̃ arbit᷑um cause. Offerebant eñi ih̾m
duris nexib iunctũ. colaphis et alapis
frequentib cesum. spittis oblitum. clamo¬
rib p̾dampnatũ. ut int̾ tot p̾iudicia qͤm
om̃s uellent ꝑire. ñ auderet pilatꝰ ab sol¬
u̾e. Deniq nec accusato eo reppisse cul¬
pam: nec in sentencia sua renuisse cõstan¬
tiam docet ip̃a cognitio inqua uider qͦm
innocentẽ ꝓmuntiat dampnat. ad dicẽs

Expanded text:
 II. Sinens igitur inferri sibi quidquid sacerdotum incitamentis furor popularis audebat, ad Annam Caiphae socerum, ac deinde ad Caipham ex Annae transmissione perducitur: et post insanas calumniantium objectiones, post commentitias subornatorum testium falsitates, ad audientiam Pilati pontificum delegatione transfertur. Qui, divino jure neglecto, clamantes se regem non habere nisi Caesarem , tamquam Romanis devoti legibus, omne judicium potestati praesidis reservassent, expetierunt exsecutorem magis saevitiae quam arbitrum causae. Offerebant enim Jesum duris nexibus vinctum, colaphis et alapis frequentibus caesum, sputis oblitum, clamoribus praedamnatum, ut inter tot praejudicia, quem omnes vellent perire, non auderet Pilatus absolvere. Denique nec in accusato eum reperisse culpam, nec in sententia sua tenuisse constantiam, docet ipsa cognitio: in qua judex, quem innocentem pronuntiat, damnat, addicens
Abbreviated transcription (Latin):
te gr̃a clĩ de ip̃o iam passioĩs orline sic̾
ꝓmisimꝰ disseramꝰ. Nam cũ u̾bis sacre
orationis sue clñs declarass uerissime si¬
bi atq plenissime ⁊ humanã et diuinã
ẽẽ nat᷑am ostendens unde eẽt qd̾ pati nol¬
let. et unde qd̃ uellet depulsa trepidati¬
one infirmitatis. ñ et confirmata mag¬
nanimitate uirtutis. rediit insentẽtiã
dispositionis et̾ne. et scuiente diabalo
ꝑ minist̾ia uideoꝵ. formam serui nichil ꝑcc̃i
habentis obiecit: ut ꝑ eum ag̾et᷑ ꝯm̃ium
causa. in qͦ solo om̃ium ẽrat nata sine cul¬
pa. Irruerant gͦ mlum̃ uerũ filii tenebra¬
rum. etutentes fa̾cłis atq lat̾nis ñ euale¬
rant infidelitatis sue noctem: qr ñ intel¬
lexerunt lucis auctorẽ. Occupant ꝑatũ
ꝑmitrit setrahi. Qu si uellet obiti nichil

Expanded text:
o jam passionis ordine, sicut promisimus, disseramus. Nam cum verbis sacrae orationis suae Dominus declarasset verissime sibi atque plenissime et humanam et divinam inesse naturam, ostendens unde esset quod pati nollet, et unde quod vellet; depulsa trepidatione infirmitatis, et confirmata magnanimitate virtutis, rediit in sententiam suae dispositionis aeternae, et saevienti diabolo per ministeria Judaeorum, formam servi nihil 225 peccati habentis objecit: ut per eum ageretur omnium causa, in quo solo erat omnium natura sine culpa. Irruerunt ergo in lumen verum filii tenebrarum, et utentes faculis atque laternis non evaserunt infidelitatis suae noctem, quia non intellexerunt lucis auctorem. Occupant paratum m trahi: qui si vellet obniti, nih
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mutauit hospitium celestis cõsor¬
tium consecrationis emernt fides
gͥ inprimis eccłie querenda manda
dos aut p̾cepto hereticos deformet
habitacłm intanda ħeticoꝵ cõmu¬
ma fugienda sinagoga censet̃ extu¬
ciendus pede puluis ne fatiscentib
ꝑfide sterilis siccitatib tamqmͣ hu
polluat᷑. Nam sic̃ corporeus infir¬
mitates ppłi fidel susciꝑe in se debet
euangelii p̾dicator et tamqrͣm ꝓpͥ¬
is mania gesta polluen cõparanda
a dleuare atq abolere nestigiis nixta
qd̾ scͥptum est. Quis infirmat᷑ et ego
ñ infirmor. Ita si qua est eccłia que
fidem respuat. nec apłice p̃dicatio¬
nis fundam̃ta possideat ne qmͣ labẽ
ꝑfid̾e possit asꝑgere. Deserenda est.
Qnos apls quoq eindent̾ asseruit
dicens hereficũ hoĩem post correpti¬
onẽ de uita.¬
tanto plus appetimꝰ. Et qnͣto auidiꝰ
eius suauitatẽ bibimꝰ: tanto arden¬
tnis enis siti estuamus. P entecostẽ
gͦ hodie celebramꝰ. hoc est qͥ nqͣgesr¬

Expanded text:
n mutauit hospitium, caelestis consortium consecrationis emeruit. fides igitur mpiimis ecclesiae quaerenda mandatdus aut praeceptor haereticus deformet habitaculum, uitanda haereticorum conmunio, fugienda synagoga censetur. excutiendus pedum puluis, ne fatiscentibus perfidiae sterilis siccitatibus tamquam humi polluatur. nam sicut corporeas infirmitates populi fidelis suscipere in se debet euangelii praedicator et tamquam propriis inania gesta pulueri conparanda adleuare atque abolere uestigiis iuxta quod scriptum est: quis infirmatur et non ego infirmor? ita si qua est ecclesia, quae fidem respuat nec apostolicae praedicationis fundamenta possideat, ne quam labem perfidiae possit aspergere, deserenda est. quod apostolus quoque euidenter adseruit dicens: haereticum hominem post unam correptionem deuita.tanto plus appetimus; et quanto avidius ejus suavitatem bibimus, tanto ardentius ejus siti aestuamus. Pentecosten ergo hodie celebramus, hoc est quinquagesi
Abbreviated transcription (Latin):
altare deferri. Sic quoq ꝓumo
tutis hoc est in sublimitate celesti¬
um p̾ceptoꝵ. Que apparente foris
igne insibili minsibilit̾ eoꝵ pecto¬
ra lucis sciencia racliauit: et mex¬
tingnibili caritatis ardore succẽ¬
dit. Nonum q statim sacͥficiũ
ip̃i quoq apłi mox accepto dono
geluantes his qui couuen̾ant plu¬
rimos comũterunt adfidem et hos
de fonte baptismatis renatos ac sp̃c
nem dm̃ci altaris obtulerunt. Nos
gͦ fr̃s bec considerantes atq pura
mente ac simplici fide tractantes. mũ¬
demus nos ab om̃i inqͥnamento car
defid̾ia et actus gerimus: qͦs apłi fece¬
runt. Siuͦ legem dñi inmaclatam
et cõu̾tentẽ animas implendo man-¬
data eius ꝑficiamꝰ nosmet ip̃os here¬
des dm̃ et choeredes xp̃i ad hereditatẽ
sempit̾nam ⁊ ad cõmemorationẽ an

Expanded text:
altare deferri. Sic quoque post altare deferri. Sic quoque post tutis, hoc est in sublimitate coelestium praeceptorum: quia apparente foris igne visibili, invisibiliter eorum pectora luce scientiae irradiavit, et inexstinguibili charitatis ardore succendit: novumque statim sacrificium ipsi quoque apostoli, mox accepto dono gelizantes his qui convenerant, plurimos converterunt ad fidem, et hos de fonte baptismatis renatos ac Spirinem Dominici altaris obtulerunt. Nos ergo, fratres, haec considerantes, atque pura mente ac simplici fide tractantes, mundemus nos ab omni inquinamento carndesideria et actus gerimus, quod apostoli fecerunt. Si vero legem Domini immaculatam, et convertentem animas, implendo mandata ejus, perficiamus, nosmetipsos haeredes Domini et cohaeredes Christi ad haereditatem sempiternam et ad com