comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bentiaderat & aquis dicit productauolatilia quorumnatura
bibertitum locum sortitaest: In feriorem scilic& inundabili
superior emuero in aura flabiliillum deputat inatantibus istũ
suolantibus : Sicut huicelemento congruos. duos &iã sensus
animalibus datos uidemus : ol factum & plorandis uaporibus : şus tũ
x ploraneds liquoribus : quodenim & tactu a quasuentos que sentim is :õc
sentitur emplius it. ut &iam tangendo coitrac tare uale at
deoque &. ta mduabu muind micxir ispartii usgeneraliterter rȩ no¬
mine cõ pletuntur Siun illepsal mus ostendit omnia superio. a
ab illo: incipio enumea. Laudate dim̃ de caelis omniaquei ifera¬
ora ab ilcprncipio
omnes aby ⁊i nomninonrui : &ignisiste quiur& angenẽ quia deer en is
uis natus ae suae sur sumnitencio indec& app&stũ Incelestẽ u men
superior .in .t. an quillitatẽ ion passii euadere quicmibto aere supera
dumeius rigorem & ad usus terroris que mor taliũ:

Expanded text:
benti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura benti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc sentitur amplius, ita utIdeoque et ista in duabus maxime mundi partibus generaliter terrae nomine complectuntur: sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans, Laudate Dominum de coelis; omniaque inferiora ab alio principio, omnes abyssi nominantur, et ignis iste qui urit tangentem , quia de terrenis vis naturae suae sursum nitendo indicet appetitum, in coelestem tamen superiorem tranquillitatem non potest evadere; quia multo aere superatndum ejus rigorem, et ad usus terroresque mortalium. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
p cȩlinoncupatione inscripturis adsuperiorem mundi par temꝑtine¬
re intelleguntur : Vt terrȩ nomine uniuersaliter hoctotum sig¬
nific& & quo incipit deor sumuersus Ignisgibendonx. glatis sp̃stẽ
pestatis & omnes ab yssi donec ꝑueniat᷑ ad aridã quȩ ꝓprionomine
terra dicitur : Aeritaque ille superior siue quod adcelestẽ mundi
ꝑtin& partem siue quod nullũ hab& uisibilem habitatorem:
equalibus nunc sermonarrantis est neq: prȩcermissus est
cȩlo nominato neq: adnumeratus increandis animalibus
st suero inferior quiexcipit ealationes humidas maris acterrae:
& ad sustinenlas aues quodã modo grassatus nonnisi & aquis ac¬
cipit animalia: quod enim eius umidum est: hoc portatalitũ
corpora: quȩ itanitunt᷑ pennis uolantes quẽ ad modũpiscesqui¬
busdam suis alis natantes: proinde scienter tamquã spĩ dĩquiscri¬

Expanded text:
t caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinet caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio nomine terra dicitur. aer itaque superior ille, siue quod ad caelestem mundi pertinet partem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scri
Abbreviated transcription (Latin):
a subalitate ignissednon inomnibus adidemꝑ uenit Inuisuenim ꝑuenit
re piliso calore usq ad eius lucem: Inaudituusq ad liquidiorem acrem
calore ggnispenerat: nol factuautemtransit aerempurum & ꝑuenit
a dumidam & halationem : Vindeģrassior he aura subsistit ingutu & hanctiben¬
sit & ꝑuenit usq adhumorem corpulentiorẽ : quo &iã peneͥtrato atq
transiocto cum ad terrenam grauitatem ꝑuenit tangendiultimũ sensum
ait : Non igitur ignorabat naturas elimentorum eorũ queordinẽ.
quicũ uisibilium qu&e intramundum inelimentis natura mouentur con¬
ditionem introducer& priuscaelestia luminaria : Deinde aquarum
animantia. errarum autẽ postrema narrauit: non quod aeit̃
piꝑtermis erit sed quod puris sum & qui &is simiaeris ubiuolare aues
non possedicuntur Siquasunt spatia celo superiore coniungunt᷑ :¬

Expanded text:
a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit. Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur e
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Dicunt &am necicdere sineigne posse aliquid n& tangii¬
ne terra acperhoc elementa omnia in omnibus iesie sedunumq̃d¬
q: eorum & eo quo damplius hab& acciisse uocabulũ : ⁊deo aũt
calores priuatione cum corpusnimie frigescit obtundisensum
quia motus frigescit qui& calore in est corpore: dumignis aerẽ
&aerumila & umor terrenaquȩ affecit subtilioribuscili¬
eo crassiora pene trantibus. quanto autem quidq subtilus estin natura
corporali: tanto est uicinus naturae spi tabaquamius longedistante genere.
quando quidem illud corpus est: illud nonest: acper hoc quoniam scitrt
non est corporis sedammae percorpus: Lic&acute disseratur secundum
diuersitatem corporeorum elimentorum sensusesse corporis distribitos:
animatamen cuisentiendiuis in est cum corpore a nonsit ꝓsubtilius cor¬
pusagitat uigorem sentiendi inchoat Itaque motũ nomnibus sensibus

Expanded text:
tur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi situr. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem et aer humida et humor terrena quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natura corporali, tanto est uicinius naturae spiritali quamuis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, illud non est. Ac per hoc, quoniam sentire non est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
tilissima consideratione  istosmanifestissimos corporissensus.
secundum .iii. usitata elaenta ita distinguant: ut oculos ad ignẽ.
aures ad aeremdicant pertinere: ol faciendi autemguitandique
sensuninaturȩ humidȩ ad̾tribuant: Epol factum quidemist is.
e halationibus huniedis qiubus ẽras satur hocspatium in quo aus uiolitant:
Ques int unueno istis ligibilibus & corpolentis umoribus namquȩ cum¬
quie lnor e sapuintipsusoris umori cõnmiscentur ut sapiant : &iamsiara
cumac i perentur fuise uide antur gnistame n omniapenȩ trat ut mo¬
tum lneis faciat nam & umor priuatione caloris conge liscit &
cent osite siruscere c&eraelementaignis frigiscere non potest
Facilius qruppe &t inguitur utignis nonsit quamfrgidus maneat
dut sit alicuius frigidi contactute pidior : qr actus autẽ quiestquin¬
tos in sensibus terre noelanento magiscongruit : proinde ꝑtotũ
corpusarimantis quo dmexime & terraest : quaeq: tactasentiun¬

Expanded text:
tilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quattuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiun
Abbreviated transcription (Latin):
qui& illo fiebant ad mulierem : Ne queenim conuersa credenda
est animacius innaturam rationalem: Quando quidem nec ip¬
si homines quorumratonales naturaest cum dimonͣbis loquit᷑
ca passion e Cui &orcista requiritur. Sciunt quid lo quan¬
tur  Quanto minus illci n tellegerit uerborum sonos quos ꝑ
cum & &eodiabulis illo modo faciebat. qui hominem loquentem
non intellegerit sicum adiabolica passione imniunis audire
Nam& quod putantur. & intellegere serperites uerba mds sorũ

Expanded text:
qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cui exorcista requiritur, sciunt, quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsoru
Abbreviated transcription (Latin):
nomouens que eius naturam comodo quomouereille & mouerulla
potuit ad ex primendas uerborumsonas & signa cor poralia per
quaemulier suadeñ do intellegerit uoluntatem: In ipsauero mulieri
qui a illarationalis creaturaerat quae motusuo poss& uti ad uerba
facienda non ipselocutus est E ed eius operatio a que peruas¬
sio quamus occulto infunc tuadubar& interius quod& terius
cgerat perserpentẽ : quod quidemsi solo instinc tuoccultius age
r& scut egit inuida ut trade: & xp̃m: ̃ osset efficere inanima suꝑ¬
bo amores uȩ potestates seducta: Sedsicut. amdixitenttandi
uoluntatem h ab& zabalus inpotestate cutem necut faciat hab&
Nec quo modo faciat quia per missus est: Er gotemtauit & quo modo
permisris est ita temptauit: Cuiautemgeneri hominum prodis¬
soer  quod faciebat neque sciebat neque uolebat & eoipso i n ludebat
ab angelis Ndonitaque serpens uerborum sonos intellegebat:

Expanded text:
no mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa no mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quoret, sicut egit in Juda ut traderet Christum , posset efficere in anima superbo amore suae potestatis inducta: sed, sicut jam dixi, tentandi voluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet, nec quo modo faciat. Quia permissupermissus est, ita temtauit; cui autem generi hominum prodeesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat,
Abbreviated transcription (Latin):
re caliginis huius aeriȩ circater ras secunduma postolicã.
fidem iniudicio puniendus seruari. & in illa superna beatitu¬
dine scõrum angelorum nonesse incertam uitam aeter¬
namnec pobis secundum dĩ misericordiam & graciam & sidelissimã palli¬
citationem incer tam futu ram . cum suerimus eis postresur rectione m&
istorum commutatonem corporum copulati: adi hanc enimspẽ
uiuimus: & eius promis sionis gratia recreamur: Quic quidau¬
prescir&. & curomni potens cius uoluntatem non conuertat inbonũ
sccundum caquȩ deeruimus cumdem alis hominibus similiter
quereremus. siue imellegatur siuecreatur. siue quod melius in¬
uenire potest inueniatur abillo Er gocuius super omnia quae
creauit summa potestas est perangelos scõs aquibus in luditur.
permissus temp̾are seminam insiperserpentem : Nec urrum nisi per
seminam: Sedinser penitipse locutus est: uitens coulut orue¬

Expanded text:
rem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam rem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari et in illa superna beatitate sanctorum angelorum non esse incertam uitam aeternam nec nobis secundum dei misericordiam et gratiam et fidelissimam pollicitationem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid auiret futurum, et cur omnipotens eius uoluntatem non conuertat in bonum, secundum ea, quae disseruimus. cum de malis hominibus similiter quaereremus, siue intellegatur siue credatur siue quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo, cuius super omnia, quae creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur di, non est permissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut orga
Abbreviated transcription (Latin):
cõnplgio aut i ab initio conditiones suȩ diabalum ab ea
quam si uoluis s& percepturus erat inpia suꝑ¬
bia cecidis se ut alias esse angelos inseriores minifterii in hoc mun¬
do inqͣlios secundum eorum quadam non preftiam beatitudinẽ
uixerat. & aquorum sotietate cum sibi subditis angelis suis
tamquam archangelus cecidit per superbam impietatem
Si hoc ullo modo as seripotest. quidmirum si potest. aut certera¬
tionem requirendam quem ad modum omnes sci angelisinter
reos aliquando pariterbeatus cum suis angelis diabulusuxit
nondum babuerint &iamipsi cer tam preffientiam per petuȩ
felicitatis suae. sedeam postaa sum cius acceperint : Aut quome¬
rito antesuum peccatum diabalus cumsociissuis accteris ange¬
lis discretus fuerit . ut ipse sui futuri casus ess& ignarus. illiau¬
tem certiper mansiones suȩ:dumta men & peccatorłs ange¬
lus minime dubitemus Setru sas tamquam in carce¬

Expanded text:
conplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatconplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si uoluisset percepturus fuerat, inpia supbia cecidisse aut alios esse angelos inferioris ministerii in hoc mundo, inter quos secundum eorum quandam non praesciam beatitudinem uixerat et a quorum societate cum sibi subditis angelis suis tamquam archangelus cecidit per superbam inpietatem — si hoc ullo modo adseri potest, quod mirum si potest — aut certe rationem requirendam, quemadmodum omnes sancti angeli, si inter illos aliquando pariter beatus cum suis angelis diabolus uixit, nondum habuerint etiam ipsi certam praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum eius acceperint, aut quo merito ante peccatum suum diabolus cum sociis suis a ceteris angelis discretus fuerit, ut ipse sui futuri casus esset ignarus, illi autem certi permansionis suae, dum tamen et peccatores angelos minime dubitemus detrusos tamquam in carce
Abbreviated transcription (Latin):
pes simam generationem dñs des cribit cuindicit sp̃m nequõ
exire ab homine : & cumaliis septẽredire : & indo mo
quam mundatam iaminuenerat intrare. ut sint nouis simo
hominis illius pepora priorebus: t algenim generi hominũ
quod iam factum est corpus diabuli possunt: Hȩc uerbo con¬
gruere: adie quacreatus estucum chirubin idest cum
fide dĩquae inter pretatur multiplicata scientia : Et po¬
suite in monte scõdĩ hoc est inecclesia unde est: & ex audiuit
me demontescõsuo : ꝑuistun medio lapidum flam meo¬
rum id est sc̃orum spu feruentium. Lapidum uiuorum :
ambulasti si ne uiciõ tu in diebustuis. ex quo diecreatus esti¬
donec inuenta sunt delectatua in tepossunt diligentius isto
tractari ut for tassis ostendant non solum & hunc intellec¬
tum esse in hir uerba posse: Eedomnino aliumesse non
posse: uerum quia longumest & alium sermonem exigitei¬
dem tantum quae stione deputatum : nunc suffcia ista

Expanded text:
pessimam generationem dominus describit, cum dicit spiritum nequam pessimam generationem dominus describit, cum dicit spiritum nequam exire ab homine et cum aliis septem redire et in domo, quam mundatam iam inuenerhominis illius peiora prioribus. tali enim generi hominum, quod iam factum est corpus diaboli, possunt haec uerba congruere: a die qua creatus es tu cum cherub, id est cum sede dei, quae interpretatur multiplicata scientia; et posui te in monte sancto dei, hoc est in ecclesia — unde est: et exaudiuit me de monte sancto suo — fuisti in medio lapidum flammeorum, id est sanctorum spirituum feruentium, lapidum uiuorum; ambulasti sine uidonec inuenta sunt delicta tua in te. possunt diligentius ista tractari, ut fortassis ostendant non solum et hunc intellectum esse in his uerbis posse, sed omnino alium esse non posse. Uerum quia longum est et alium sermonem exigit eidem tantum quaestioni deputatum, nunc sufficiat ista
Abbreviated transcription (Latin):
lux fiunt : INifigura segis prino pis tiripercgechielem prophe¬
tam indabalum dicta intelleguntur : ⁊ues signhauum simili¬
tudinis : & corona decoris: indiliciis paradisi dĩ fuisti omni la pide
preciosoor natus es : & cetera quȩ nontantũ in ipsm princi pemi
sp̃m nequitiae. quam incorpus eras d ei eonueniunt: paradi¬
sus enim dicta est ȩcclesa. Sic utlgitur incantico dantieora
Ortus conclusus fons signatus: puteus aqua euiuice. paradisus cum
fructu pomorum : in dececiderunt uel aperta & corporali sepa¬
ratione omnes heredici uelocculta & sp̃iritali: quamuis in ea
corporaliteresse uideantur omnes conuersi aduomitum suuĩ:
cumpostremissionem peccatorum paululum ambulas sent inuiã
iuftitiae in quibus facta sunt pos teriora de teriora prioribus:
& quibus expediebat non cognas cereuiam iustitiae: quamoog¬
nos aentibus retrorsumreflecti tradito sibiscõmandatohanc

Expanded text:
lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechielem prophelux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechielem prophetam in diabolum dicta intelleguntur: tu es signaculum similitudinis et corona decoris; in deliciis paradisi dei fuisti. omni lapide pretioso ornatus es et cetera, quae non tam in ipsum principem spiritum nequitiae quam in corpus eius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uideantur, omnes conuersi ad uomitum suum cum post remissionem omnium peccatorum paululum ambulassent in uia iustitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora prioribus et quibus expediebat non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus retrorsum reflecti a tradito sibi sancto mandato. hanc
Abbreviated transcription (Latin):
si a dicitur xp̃s gicut illud est uos abra haeȩ semenestis. cum pau¬
lo superius dixiss&e abrahe dicte sunt repromissionis & semineeis
Non dicit& seminẽbus tam quam in multis Ced tam quaminu¬
no & seminȩ tuo quod est xp̃s. &iterum sicutenim aerpus unũ
est & membra habit multa omnia dutem me bra corporis cum
sint multa unus estcor pus ita& xp̃s: Eomodo &iam corpus
⁊abul cuicaput est zabulus. Idestipsa impiorum. multitu loma¬
xime quie eorum quiaxp̃o uel deccclesia secuadecȩlo decidunt di¬
citur zabulus: & in ipsu mcorpus figurate multadicuntur: quae non
tam capite quamcorpori membris qu econueniunt: Itaque lu¬
cifer quimane oriebatur & cec.dit potest intellega postatarum
genus uel axp̃o uel alȩccdesia: quodita conuertitur al tenebras
amis sa lucequam portabat quemadmodum qui coner tuntur
addm̃ atenebris adlucem transeunt. idestquis uerun t te: ebruc

Expanded text:
sia, dicitur Christus, sicut illud est: uos Abrahae semen estis, cum pausia, dicitur Christus, sicut illud est: uos Abrahae semen estis, cum paulo superius dixisset: Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius. non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno: et semini tuo, quod est Christus, et iterum: sicut enim corpus unum est et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa unum est corpus, ita et Christus: eo modo etiam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa inpiorum multitudo maximeque eorum, qui a Christo uel de ecclesia sicut de caelo decidunt, dicitur diabolus et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conueniant. itaque lucifer, qui mane oriebatur et cecidit, potest intellegi apostatarum genus uel a Christo uel ab ecclesia: quod ita conuertitur ad tenebras amissa luce, quam portabat, quemadmodum qui conuertuntur ad deum a tenebris ad lucem transeunt, id est qui fuerunt tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
tus Illeautem continuo ips us conse quenter & mertoce cuis on&
co quod arceperat eccidit   Sedex eoquod acet pere si subduolus¬
sit doquodoroftetoq anolut x abx quo dacccpturus eratcec uil
& potestatem ilius ⁊ bꝙ oesse nolu t non cuas ti faetunidu e milo
est pondere ini rumutr itdae possit lumine deleerarinec
ram quinit tebat ad nes gentes ⁊ autem dixisu sensutuoince¬
lun consco nclam super ide tecliponamtronum eum sedebo in
cendis cxctiera q̃ i figura rogͥs. uelutbalilori s ni diaba ocͥi
intelleguntur: plura ineius corpus conueniunt. quod &iam debumano
genere congregatet in eos maxime quieiper surbiam co: herent apos¬
ta tando a mandatis dĩ Sicut enimquierat sabulus homodictus
est ut incuangelio. inimicus homo hoc fecit. Itaquehomo erat ģaba¬
los dictus est ut rursus in aeuangelio: nonne ego uos duo decimele¬
gi & unus & uobis diabalus est : & sicut corpus xp̃i quod est ȩccle¬

Expanded text:
tus. ille autem continuo inpius consequenter et mente caecus non ex eo, quod acceperat, cecidit, sed ex eo, quod acciperet, si subdi uoluisset deo: quod profecto quia noluit, et ab eo quod accepturus erat cecidit et potestatem illius, sub quo esse noluit, non euasit, factumque in illo est pondere meritorum, ut nec iustitiae possit lumine delectari nec ram qui mittebat ad omnes gentes. tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in cendes et cetera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicas homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diabolus est. et sicut corpus Christi, quod est eccle
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in homine futurae prolissuae ut corporum quidem
hamanorum parentes homines. animarum autem angeli.
cretoruero & animarum & corporum ds̃ sed corporum
&x hominibus: animarum &angelis: autprioris corporis
& terra: & prioris animae ex angelicanatura: ubi rationes
eorum causales prae texe rat: quando primitus fecit homi¬
nem inhis quae simul omnia creauit: deide uero iam hominis
& hominibus corpus &xcorpore animã & anima durumest
hoc angeli aut angelorum filiam dicere esse animam: sed mul¬
todurius caeli corporei: quanto magis ergo maris & ter

Expanded text:
sicut in homine futurae prolis suae: ut corporum quidem sicut in homine futurae prolis suae: ut corporum quidem humanorum parentes homines sint, animarum autem Angeli, creator vero et animarum et corporum Deus sed corporum ex hominibus, animarum ex angelis, aut prioris corporis ex terra et prioris animae ex angelica natura, ubi rationes eorum causales praefixerat, quando primitus fecit hominem in his. quae simul omnia creauit, deinceps uero iam homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam ex anima! durum est hoc angeli aut angelorum filiam dicere esse animam, sed multo durius caeli corporei; quanto magis ergo maris et ter
Abbreviated transcription (Latin):
bi tatur & quaeritur: illud tamen minime dubitandum est
& sialiquid antea fuit adõ factum esse quod fuit: & eam
nunc adõ factam ut anima uiuasit: aut enim nihil fuit:
aut hoc quod est non fuit: sed illam partem quam quaere¬
bamus quasieius materi ẽ und ͤfacta est: iam satis trac
tauimus: nunc siomnino non fuit: quaerendum est quo¬
modo passit intellegi quod causalis eius ratio fuis se
dicebatur inprimis sexdierum operibus dĩ quando fe¬
cit ds̃ hominem adimaginem suam: quod nisi secundũ
rationem ds̃ inseruit. cum sexto diefecit hominem adimaginem suã :
causamscilic& rationemq prae figens secundum quam eum post
illos septem dies faceret ut uidelic& corporis eius causalem
rationem innaturam terrae animae autem innaturam
illius diei creasse credatur. sed quid aliud dicitur cumhos
dicitur. nisi angeli cum spm̃ quasi parentem esse animae
humanȩ . si sic in illo in est animae creandȩ praecondita ratio

Expanded text:
bitatur, et quaeritur; illud tamen minime dubitandum est, bitatur, et quaeritur; illud tamen minime dubitandum est, et si aliquid antea fuit, a Deo factum esse quod fuit, et eam nunc a Deo factam, ut anima viva sit: aut enim nihil fuit, aut hoc quod est non fuit. Sed illam partem, qua quaerebamus quasi ejus materiem unde facta sit jam satis tratauimus. Nunc, si omnino non fuit, quaerendum est, quomodo possit intellegi, quod causalis eius ratio fuisse dicebatur in primis sex dierum operibus dei, quando fecit deus hominem ad maginem suam, quod nisi secundum rationem deus inseruit, cum sexto die fecit hominem ad imaginem suam, causam scilicet rationemque praefigens, secundum quam eum post illos septem dies faceret, ut uidelicet corporis eius causalem rationem in natura teillius diei creasse credatur? Sed quid aliud dicitur, cum hoc dicitur, nisi angelicum spiritum quasi parentem esse animae humanae, si sic in illo inest animae humanae creandae praecondita ratio,
Abbreviated transcription (Latin):
omodo loquentes ea quae corpora non sunt acorpor
distinguamus: non tamen nimis ẽ de nomine labo radum:
nam & nos dicimus quic quid animaest nonesse horum
quatuor notissimorum elementorum: quae mani festa
sunt corpora: seneque hocesse quod ds̃ est quid sit autẽ
nondicitur melius. quam anima uel sp̃s uitae ideo enim
additur urtȩ : quia & iste aerplerum que dicitur sp̃s: quã¬
quam & aniniam eumdemaerem appellauerunt: ut iam
non possit inuenire nomen quo propri e distinguatur
ista natura quaen& corpus nacds est: necuita sinesensu.
qualis potest credi in arboribus: necuita sineratio nale
mente qualis est inpecoribus: seduita nunc minor quã
angelorum : & futura quod angelorum: si e praecepto sui
creatoris hicuixerit: undesit autem: id est de qua ueluti
materi e factasit: uel de qua perfecta beata que natura
defluxerit. uel utrum omnino & nihilo factasit: &iam sidi¬

Expanded text:
quomodo loquentes ea, quae corpora non sunt, a corporibus quomodo loquentes ea, quae corpora non sunt, a corporibus distinguamus; non tamen nimis est de nomine laborandum. nam et nos dicimus, quidquid anima est, non esse horum quattuor notissimorum elementorum, quae manifesta sunt corpora, sed neque hoc esse, quod deus est. quid sit autem, non dicitur melius quam anima uel spiritus uitae. ideo enim additur" uitae", quia et iste aer plerumque dicitur spiritus. quamquam et animam eundem aerem appellauerunt, ut iam non possit inueniri nomen, quo proprie distinguatur ista natura, quae nec corpus nec deus est nec uita sine sensu, qualis potest credi in arboribus, nec uita sine rationali mente, qualis est in pecoribus, sed uita nunc minor quam angelorum, et futura, quod angelorum, si ex praecepto sui creatoris hic uixerit. Unde sit autem, id est de qua uelut materie facta sit udefluxerit, vel utrum omnino ex nihilo facta sit, etiamsi du
Abbreviated transcription (Latin):
materies de qua formaretur id est terra : in qua uidere
potest illaratio uelud insemine latuisse: animae autẽ
faciendȩ id est flatus faciendi quiess& anima hominis.
quaeibi ratio causalis primitus condita est cuidicer&
ds̃ faciamus hominem adimagͥnem & similitudinem
nostram᷑: quod nisi secundum animam racte intellegi
non potest: sinulla erat natura ubi conderetur: sienĩ
haec ratio indõ erat non increatura nondum ergo
conditaerat: quo modo ergo dic tum est : fecit dĩ homi¬
nem adimaginem dĩ :nautem iam increatura erat. hoc
est inhisq simul omnia creauerat ds̃ inqua creatura
erat utrum spiritali ancorporali: sispiritali agebatr
erat hoc uacans ante quam homo insuanatura propria
conderetur. sicut in ipso homine iam propriam du¬
cente uitam latenterociose qu e inestratio gene
quidem admittenda est ista locutione non inuenia mus

Expanded text:
materies, de qua formaretur, id est terra, in qua uideri materies, de qua formaretur, id est terra, in qua uideri potest illa ratio uelut in semine latuisse; animae autem faciendae, id est flatum faciendi, qui esset anima hominis, quae ibi ratio causalis primitus condita est, cum diceret deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram — quod nisi secundum animam recte intellegi non potest —, si nulla erat natura, ubi conderetur? Si enim haec ratio in deo erat, non in creatura, nondum ergo erat condita. quomodo ergo dictum est: fecit deus hominem ad imaginem dei? si autem iam in creatura erat, hoc est in his, quae simul omnia creauerat deus, in qua creatura erat? utrum spiritali, an corporali? si spiritali, agebatne erat hoc uacans antequam homo in sua natura propria conderetur, sicut. in ipso homine iam propriam ducente uitam latenter otioseque inest ratio genequidem admittenda est ista locutio, ne non inueniamus,
Abbreviated transcription (Latin):
inde facta credendaest quic quid enim tale est: ut multa
nondicam inquacumq sui parte lineis diuidi uelc ircũ¬
scribi potest: quod anima sipat eretur: nullo modo nos¬
se poss& tales lineas quae perlongum secare nonque¬
unt : quale sin corpore non posse inueniri nihilhomin:
no uit: n& ipsa sibi aliquid tale occurrit: cum se nesce¬
re non possit &iam quando se ut cognascatłqͥuirit:
animam: non racte intellegitur: uerendum autemest
ne cum dicimus non ipsas tuncnaturas atque subs tan¬
tias quae futurae fuerant dm̃ creauisse dumcrear&
omnia simul sed earum futurarum causales quasdam
rationes: putemur in ania quȩdam dicere: quae sunt enĩ
iftȩ causales rationes secundum quas possit iamdicids̃
fecisse hominem adimaginem suam. cuius corpus non¬
dum delimo finxerat. cui nondum animam flando fece¬
rat & corporis quidem humani &iam sifuit aliqua oc cul¬
ta ratio qua futu rum erat ut formaretur: erat &¬

Expanded text:
inde facta credenda est. quidquid enim tale est, ut multa inde facta credenda est. quidquid enim tale est, ut multa non dicam, in quacumque sui parte lineis diuidi uel circumscribi potest: quod anima si pateretur, nullo modo nosse posset tales lineas, quae per longum secari non queunt, quales in corpore non posse inueniri nihilominus nouit. Nec ipsa sibi aliquid tale occurrit, cum se nescire non possit, etiam quando, se ut cognoscat, inquirit. animam non recte intellegitur. uerendum est autem, ne, cum dicimus non ipsas tunc naturas atque substantias, quae futurae fuerant, deum creauisse, dum crearet omnia simul, sed earum futurarum causales quasdam rationes, putemur inania quaedam dicere. quae sunt enim istae causales rationes, secundum quas posset iam dici deus fecisse hominem ad imaginem suam, cuius corpus nondum de limo finxerat, cui nondum animam flando fecerat? et corporis quidem humani etiamsi fuit aliqua occulta ratio, qua futurum erat, ut formaretur, erat et
Abbreviated transcription (Latin):
natura sui corporis sana sed sua in aliud uocat᷑ quaprop¬
ter istas corporei caeli corporeas quasdam particulds
idest lucis & aeris quae primae &cipiunt nudos animae uiui¬
ficantis e quod incor pore ꝑnaturae propinquiores sunt quã
humor & terra ut ad earum proximum ministerium a to¬
tamoles administretur utrum ds̃ de hoc circum fuso &
superfuso caelo corpori uiuentis miscuerit aut ad iucerit.
an & ipsas delimo ut carnem fterit. non est adrem pertinens
mam. credere absur dumest: quam obren noc illud audien¬
dumest quod quidem putauerunt quintum quodam esse
corpus undesint animae: quod n& terra: n& aquasit:
aer n& ignis. siue iste turbulentior atque terren
siue ille cȩlestis purus & lucidus: sed nes cio quid aliud
quod careat usitato nomine. sed tamen corpussit: sie¬
nim qui hoc sentiunt. hoc dicunt corpus quod & nos. id est
naturam quam lib& longitudine latitudine altitudine
spatium loci occupantem: neque hoc est anima neque

Expanded text:
natura sui corporis sana, sed sua in aliud auocata. quapropter istas corporei caeli corporeas quasdam particulas, id est lucis et aeris, quae primae excipiunt nutus animae uiuificantis, eo quod incorporeae naturae propinquiores sunt quam humor et terra, ut ad earum proximum ministerium tota moles administretur, utrum deus de hoc circumfuso et superfuso caelo corpori uiuentis miscuerit aut adiunxerit, an et ipsas de limo sicut carnem fecerit, non est ad rem pertinensmam credere absurdum est. Quamobrem nec illud audiendum est, quod quidam putauerunt, quintum quoddam esse corpus unde sint animae, quod nec terra nec aqua sit nec aer nec ignis, siue iste turbulentior atque terrenus, siue ille caelestis purus et lucidus, sed nescio quid aliud, quod careat usitato nomine, sed tamen corpus sit. si enim qui hoc sentiunt hoc dicunt corpus, quod et nos, id est naturam quamlibet longitudine, latitudine, altitudine spatium loci occupantem, neque hoc est anima neque
Abbreviated transcription (Latin):
suntoculi amborum: quonisi adinuicem concupis cendum ad peccatipotnam
carnis ipsius morte conceptamut ia mess& corpus noniam animaletan¬
tum quod poterat sio boedientiam conseruarent in meliorem sp̃iritalem que
bris repugnar& legimentis : ñeque enim lausis oculis factierant & in paradi¬
sam delictiarum caccipalp antes quae oberrabant ut ueditum lignum &iã
nestientes at tingerent palp. antisque fructus prohibitas ignorando decer¬
perent: Quomodo autem animalia & uolatilia adducta sunt ad adamut
uider& quideauocar& sinonuidebat: & quo modo ipsi mulierte dugrum
adducta est quando fact aest utdeilla quam non uidebat dicer&. Hoc nunc
os xossibus meis & caro decarnemta. & cetera postremo quo mo douidit
mulier qui ab onumest lignum inescam & quia plac& oculis aduidendum
& decorum est cognascere. Sieorum clausierant oculinec tamen ideo
propter unius uerbitrans lationem totum figurate accipiendu mest :
Viderit enim quem admodum dixerit serpens adaperientur uobis oculi:

Expanded text:
SUNT OCULI AMBORUM. « Quo? nisi ad invicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam, ut jam esset corpus non animale tantum, qubris repugnaret legi mentis ? Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent. Quomodo autem animalia et volatilia adducta sunt ad Adam, ut videret quid ea vocaret, si non videbat? et quomodo ipsa mulier ad virum adducta est, quando faos ex ossibus meis et caro de carne mea et cetera? postremo, quomodo uidit mulier, quia bonum est lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi.
Abbreviated transcription (Latin):
duobus aduersus manicheos aeditis libris degenesiquantũ
potuimus dẽreruimus: & siquiddiligentius & congruenci¬
us alias potuere mus dr̃ aderit &efficiamus: nunc tamen
nostre intentio inaliut᷑ quam suscepimus Nullo &igentead¬
uertenda est: & mulieridixit: multiplicans multiplico
bo tristitiastuas & gemitumtuum intristus paries filiostu

Expanded text:
duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamus; nunc tamen nostra intentio in aliud quam suscepimus nullo exigente aubo tristitias tuas
Abbreviated transcription (Latin):
uabit caput & tuser uabis eius calcaneum: tota istasententia figu
ueritas neillam dictam fuisse dubitemus: quod enim positum ÷
& dixit dñs dr̃ serpenti uerbas cribentis sunth& &igenda sunt
tera uerba dĩ sunt: qua clibero lectores intellectuirelinquuntur. utrũ
proprie. anfigurate accipedebeant. Sicut in eor dio
uoluminis huius tiostri ꝓlocutisumus: proinde quod serpens cur
hoc fecerat non est interrogatus potest uidere quo nonipse utique
ae suae ignidistinatis fuerat sempi terno: NVNcergo quod ser¬
penti dicitur: & ad eum qui pr serpentem operatus est utiqu e
refertur proculdubio figuratum est : Nam inhis uerbis temto¬
torille describitur qualis genere humanofuturis esso: quod
genus humanum propagari tunccepit quando h&̧ india balũ
est tam quam in serpentem prolatasententia: ha&̧itaqu e
uerba quomodo figure & positis accipiendasi nt. & millis

Expanded text:
vabit caput, et tu servabis ejus calcaneum . Tota ista sententia figurvabit caput, et tu servabis ejus calcaneum . Tota ista sententia figurveritas, nisi ne illam dictam fuisse dubitemus. Quod enim positum est: Et dixit Dominus Deus serpenti, verba sola scribentis sunt; haec exigenda sunt certa verba Dei sunt, quae libero lectoris intellectui relinquuntur, utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio voluminis hujus nostri praelocuti sumus. Proinde quod serpens cur hoc fecerit non est interrogatus, potest videri quod non ipse utique ae suae, igni destinatus fuerat sempiterno. Nunc ergo quod serpenti dicitur, et ad eum qui per serpentem operatus est, utique refertur procul dubio figuratum est; nam in his verbis tentator ille describitur, qualis generi genus humanum propagari tunc coepit, quando haec in diabolum est tamquam in serpentem prolata sententia. haec itaque uerba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis
Abbreviated transcription (Latin):
rint᷑ malicum sibiue lint tribui si qui degeritbomi: Mulier in¬
quid quem dedistimecum idest quã dedistiutsit mecum heemihi de¬
dit aligno & edi qua si adhoc dataest᷑ ut nomipsa potius oboedir &̃¬
mulier: ser pens seduxit me & man ducaui: Nec ista consitetur
pecoatum sedinalerum refre in paris ex uparifastu cistamen
natus est sedn& eos imitatus est plane pluribus malis xerci
misereremei sa na cimmã meã qm̃ peccauitibi quantome¬
liuis sie & isti  sedadhuc ceruicis peccatorum non coñ uerat
dsres tabant labo rer cdolorss mortis. & omnẽs contritio seculi E
pratiadi quetem pore oportunꝰ subuenit hominibus quos adler¬
tas ddicuit nondeseipsis debere proe sumere: serpens inquit
sediyxatme &manducaui quasicuius quã suas opreece todĩ
dehueritanteponi: & diat dñids̃ serpenti qui a feciftelioe
÷ sunt super ter ta m  upec tustium &uentrem tuum amibuhã¬

Expanded text:
rint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inrint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti, ut esset mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi: quasi ad hoc data sit, ut nomulier: Serpens seduxit me, et manducavi . Nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert, impari sexu, pari fastu. Ex his tamen natus est, nec eos imitatus est, sed tamen al., plane pluribus malis exercimiserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Quanto melius sic et isti? sed adhuc cervices peccdominus. restabant labores, dolores, mortes et omnis contritio saeculi et gratia dei, qua tempore oportuno subuenit hominibus, quos adflictos docuit non de se ipsis debere praesumere. serpens, inquit, seduxit me, et manducaui: quasi cuiusquam suasio praecepto dei debueae sunt super terram. Super pectus tuum, et ventrem tuum ambula
Abbreviated transcription (Latin):
bat & suis: dñrer gouolens iam peccatoris mornustitiae in¬
terrogatus punire amplius quamerant in illa poene de
quaiam cogfꝰ batur erubescere: quis nunti ab̃it inquit
tibi qui anudus es nisia ligno quod prȩceperam tibi tan¬
tum ne& eo manducaris abeo edisti. Hinc enim mors concepta
propter dĩ senientiã qui sic fuerat cõminatus fecitaduerticon¬
cupis centia liter membra ubidietiunt aper tioculi & secutum est quocl
puter& : &e dixitadam mulier quem dedisti mec umli & mihi de ditalig¬
no & edisuperbia num quã dixit peccaui: hab& defor mitatem con¬
fusiones & non hab& confessiones humilitatẽ: Adhocista cons¬
cripta sunt quia &ipsȩ interrogationesn mirum adhoc factȩ
sunt ut &ueratiter &utiliter scriberentur: quia simendaciter
nonutique utiliter ut aduertamus quo modo superbia laborent
homines odie nonnisi increatoram conantes referre si quidege¬

Expanded text:
bat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae inbat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae interrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubescere: Quis nuntiavit, inquit, tibi quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares, ab eo edisti? Hinc enim mors concepta propter Dei sententiam qui sic fuerat comminatus, fecit adverti concupiscenpuderet. et dixit Adam: mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. superbia! numquid dixit: peccaui? habet deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et utiliter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid ege
Abbreviated transcription (Latin):
membrorum lege sensissent : sic ad fecti sunt ergout solent ad ficiomi¬
nes sub oculis hominum & talis afecti depeocati pene rateum late¬
re uelleuẽ laterenihil potest: & abeo carnem occultare : quicor¬
sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis. & obscuratum est
insipiens coreorum  sequippedixerunt esse focpientis in abundan¬
tia sua & illa uertente faciem stulti facti sunt: quod enimiam
ipsas putebat ergaseipscs undesibi & suc tinctaria fecerunt:
multo uehimentius ab illo &iamsi suc cinc uideri uedebantur.
quitam quam familiari tem peramento ad eos uiden das per
cytaturam uinbilem uelut umanas oculos abferebat Sienĩ
propterea sicapparebit ut homines. tamquam homo cum
homine loquerctur quem admodum ad abraham doquer¬
cum mambrae. ila ipsa propeamitici aput᷑ore onerabat post
pec catum. quȩ fiduciam dabat ante peccatum: necia millã
nuditatem aud ebantostendere talibus oculis quȩ displice¬

Expanded text:
membrorum lege sensissent. Sic ergo affecti sunt ut solent affici homimembrorum lege sensissent. Sic ergo affecti sunt ut solent affici homines sub oculis hominum. Et talis affectio de peccati poena erat, eum latere velle quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare qui corsicut dii, Evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum? Se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua, et, illo avertente faciem, stulti facti sunt , quod enim jam ipsos pudebat erga seipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo vehementius ab illo etiam sic succincti videri videbantur, qui, tanquam familiari temperamento, ad eos videndos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. Si enim propterea sic apparebat ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displice
Abbreviated transcription (Latin):
tu non quiȩscentrut eanes cientefacerent quae ali quid nigni¬
pantis uox est nonignorantis: & hoc sane ad aliquã pertins¬
significationem quodiicut prȩceptum uirodatum est ꝑ
quam peruenir & ad feminam : itauir prior inter rogatur:
prȩceptum enima dñoperuirumusque ad seminam pecea¬
tum autem adiabalo perseminamusque a diurum: heemisti¬
cis s gnificationibus plena sunt nonidagentibus in quibus
fata sunt sed dehis ida gente potentis ñ me iapientiadĩ non
autemnune signi ficate reseramus sed gestad ependimus:
Res pondit ergoadamuocem tuam audius in para diso & timiu
quia nudus sum & abs condine. Satis probabiliest solere
dm̃ percreaturam talę actioni congruam informa humana pri¬
mis illis homnibus apparere quos tamennum quam permisit at¬
uertere nuditatem suam intentionem eorum in superna sustol¬
lens nisi post peccatum pudedum in membris motum paenali

Expanded text:
tu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid signitu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid signipantis uox est, non ignorantis. significationem, quod sicut praeceptum viro datum est per quem perveniret ad feminam; ita vir prior interrogatur. Praeceptum enim a Domino per virum usque ad feminam: peccatum autem a diabolo per feminam usque ad virum. Haec mysticis significationibus plena sunt, non id agentibus in quibus facta sunt, sed de his id agente potentissima sapientia Dei non autem nunc significata referamus, sed gesta defendimus. » Qui ait: Vocem tuam audivi in paradiso, et timui eo quod nudus essem, et abscondi me. Satis probabile est solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus apparere, quos tamen nunquam permisit advertere nuditatem suam, eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pude
Abbreviated transcription (Latin):
te inquam siccumeis loquebatur. & sinontanta participatione
diuinȩ sapientiae quantum capiunt angeli tamen prohuma no
modõ loquantum lib& minus sed ipso genereuisi tationęs & locutio¬
nes fortassis &ia millo qui fit percreaturam si uemexta si sp̃s corpor&¬
libus imaginibus siuc ipsis sensibus corporis aliquis pecie prȩsen¬
tata uel aduidendum uel ad audiendum sicut in angelis suis sol&
uiderids̃ uel sonare pernubem : nunc tamen quod au dierunt
uocem dñi ambulantes in paradiso adues peram niñ percrea¬
turamuisi biliter factum est. nesubstantia illa inuisbilis & ubi
sibus locali & temporali motuapparuis se credatur : & abs con¬
derunt se adam & muliereius a facied ñi in medioligno quo d est
in paradisocumdr̃ auertit intrinsecus faciem suam& sic oͥmo
conturbatus : non mirsmur ha& fieri que similia sunt dementiȩ
pernimium pudorem actimorem: illo quoque occulto inftinc¬

Expanded text:
te, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione te, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angeli, tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creaturam uisibiliter factum est, ne substantia illa inuisibilis et ubiqsibus locali et temporali motu adparuisse credatur. Et absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini in medio ligno, quod est in paradiso. cum deus auertit intrinsecus faciem suam et fit homo conturbatus, non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinc