comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicente: Si resurrexistis cum xpõ: quae sur sum
sunt queritae. ubi xpc. ẽ. indextera dĩ sedens.
quae sursum sunt sapite. non quae suꝑ t̾ram
sursum sumus. Ille deorsum. ẽ compassione
caritatis: nos sursũ sumus spe caritatis. Spe
enim salui facti sumus: Sed quia spes nr̃a certa
sed inuno quoq corde tirõ cant& hic homo. &
unusquisq sit iste homo. Cum enim dicitis
illud singuli: quia un um estis in xp̃o. unus
Debetis quidem putare unum quẽq ur̃m loqui:
sed unus ille maxime loquitur. qui etiam dif¬
fusus . ẽ. toto orbe t̾rarum Unus illeloquitur.
qui alibi dicit. Afinib t̾rae ad teclamaui: cũ
angeretur cor meum: Quis. ẽ. iste qui clamat
afinibus t̾rae : quis: unus homo diffusus. ẽ.
usq ad fines terrae. Unusquisq homo. in regio¬
ne sua potest clamare. Nũqͥd afinib terrae:
Sed hereditas illa xp̃i. dequa dictum .ẽ: dabo
tibi gentes hereditatem tuã. & possessionẽ tuã

Expanded text:
dicente: «Si consurrexistis cum Christo, quae sursum dicente: «Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedensum sunt sapite, non quae super terrsursum sumus: ille deorsum est compassione charitatis, nos sursum sumus spe charitatis. «Spe enim salvi facti sumus» . Sed quia spes nostra certa sed de unoquoque corde vestrum cantet hic homo, et unusquisque sit iste homo. Cum enim dicitis illud singuli, quia omnes unum estis in Christo, unus Debetis quidem putare unumquemque vestrum loqui; sed unus ille maxime loquitur, qui etiam diffusus est toto orbe terrarum. Unus ille loquitur, qui alibi dicit, «A finibus terrae ad te clamavi, cum angeretur cor meum» . Quis est qui clamat a finibus terrae? quis unus homo diffusus est usque ad fines terrae? Unusquisque homo in regione sua potest clamare; numquid a finibus terrae? Sed haereditas Christi, de qua dictum est, «Dabo tibi gentes hoereditatem tuam, et possessionem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
ginat uni. Et illisoli cum illo non ascendunt:
qui cum illo untis esse noluerint. lam uero qm̃
ipse qui incaelo positus . ẽ & carne suscitata immor-¬
talis perquã fuit ad tẽpus mortalis. & nihil in
caelo ꝑsecutionum paciens: nihil malitiarum
& obprobrioꝵ sicut in hac terra. quando ꝓ nobis
omiã sustinere dignatus est. compassus tamen
corpori suo int̾ra laboranti dixit: Saule saule.
quid me persequeris :lam ipsum nemo tange¬
bat̃: & se pati persecutionem decaelo clamabat.
Nonp̃ter spem eẽ. debemus. immo cum magna fi-¬
ducia p̃sumere : quia siꝑ caritatẽ ipse nobiscũ
int̾ra.ẽ. ꝑ eandem caritatem & nos cum illo in
caelo sumus Seddi ximus quẽ ad modum no¬
biscum ipse int̾ra sit. Vocem eiꝰ diximus decęlo
sonantis. saule saule quid me ꝑsequeris: cum
eum saulus omnino non tanger&: sed nec uide¬
ret: quomodo atitem ostenditur. qui a & nos
cum illo incaelo sumus: eodem ipsopaulo apło

Expanded text:
ginat uni: et illi soli cum illo non ascendunt, ginat uni: et illi soli cum illo non ascendunt, qui cum illo unus esse noluerint. Jam vero quoniam ipse qui in coelo positus est, et carne suscitata immortalis, per quam fuit ad tempus mortalis, et nihil in coelo persecutionum patiens, nihil malitiarum et opprobriorum, sicut in hac terra quando pro nobis omnia sustinere dignatus est; compassus tamen corpori suo in terra laboranti, dixit, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? jam ipsum nemo tangebat, et se pati persecutionem de coelo clamabat: non praeter spem esse debemus, imo cum magna fiducia praesumere, quia si per charitatem ipse nobiscum in terra est, per eamdem charitatem et nos cum eo in coelo sumus. Sed diximus quemadmodum nobiscum ipse in terra sit; vocem ejus diximus de coelo sonantis, «Saule, Saule, quid me persequeris?» cum eum Saulus omnino non tangeret, sed nec videret: quomodo autem ostenditur quia et nos cum illo in coelo sumus? Eodem ipso Paulo apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
SCINDINTIS CANTICA EXORDINE CUM
scĩtate ura consideranda suscepi. ascen¬
dentis & amantis. Et ideo ascendentis.
quia amantis Omĩs amor: aut
descendit aut ascendit Desiderio enimbono
leuamur addm̃: & desiderio malo adima pre¬
cipitamur. Sed quia iã malo desiderio lapsi
cecidimus : suꝑ ẽ nobis si agnoscimus quis
adnos noncetiderit sed descelerit. hȩrendo
illi ascendãmus: quia uirib nr̃is nonpossumꝰ
nisiqui decaelo descendit. filius hominis qui
.ẽ. in caelo Tanquã dese solo uidetur dixisse¬
ł rgo cȩteri remanserunt: quia solus ascendit
qui solus descendit. Quid debent ceteri facere:
uniri corporiipsius: ut sit unus xp̃s qͥ descen¬
dit & ascendit. Descendit caput: ascendit cũ
corpore uestitus aeccła sua : quamsibi exhibu¬
it sine macula & ruga. Solus ergo ascendit.
sed & nos quando cum illo sic sumꝰ. ut in illo
membra eius simus: & nobiscum solus. ẽ. &
ideo unus: & semper unus. Unitas: nos cõpã¬

Expanded text:
scendentis cantica ex ordine cum Sanctitate vestra consideranda suscepi; ascendentis et amantis, et ideo ascendentis quia amantis. Omnis amor aut ascendit, aut descendit. Desiderio enim bono levamur ad Deum, et desiderio malo ad ima praecipitamur. Sed quia jam malo desiderio lapsi cecidimus; superest nobis, si agnoscimus quis ad nos non ceciderit, sed descenderit, haerendo illi ascendere; quia viribus nostris non possumus. isi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo» . Tanquam de se solo videtur dixisse. Ergo caeteri remanserunt, quia solus ascendit, qui solus descendit? Quid debent facere caeteri? Uniri corpori ipsius, ut sit unus Christus, qui descendit et ascendit. Descendit caput, ascendit cum corpore; vestitus Ecclesiam suam, quam sibi exhibuit sine macula et ruga . Solus ergo ascendit. Sed et nos quando cum illo sic sumus, ut in illo membra ejus simus; et nobiscum solus est, et ideo unus, et semper unus. Unitas nos compa
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiae dĩ non sunt subiecti: Quidẽ. enĩ dissi¬
pauer᷑ legen tuam. nisi p̃uaricationis iniqͥtate
esꝰ integritatẽ noncusto dierunt: Oportebat
ergo ut suꝑbis & delibertate sui arbitrii p̃sum̃¬
tib lex daretur : Qua p̃uaricata quicumq
cõpuncti humiliarentur. nontam ꝑlegẽ sed
perfidem ad subuenientẽ currerent grãm:
Dissipata gͦ lege : tempus fuit ut ꝑunigenitum
filiumdĩ miscđia mitteretur. Lex enim sub in¬
trauit : ut abundaret delictum. Quo delicto:
lex dissipata est. & oportuno iã tẽpore xp̃c
aduenit: tit ubi abundatut delictum. super¬
abundar& grã.¬

Expanded text:
ubjecti ? Quid est enim, «Dissipaverunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, ut abundaret delictum: quo delicto lex dissipata est; et opportuno jam tempore Christus advenit, ut ubi abundavit delictum, superabundaret gra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio: quib ds̃ facit iustos. non ipsi se:
tuus. Damͥ intellectum : ut discã testimo¬
nia tua Nũquam est int̾mittenda ista peti¬
tio. Non enim sufficit accepisse in tellectum.
& dĩ testimonia diditisse. nisi semꝑ accipiatur.
& quod ã modo semꝑbibatur defonte lucis
aeternae. Testimonia quippe dĩ. quanto fit
Idenĩ
plures codices habent: non ut quidam dñe
Quod ergo tempus. uel quid faciendi uoluit in¬
telligi dño. Illud quidem quod paulo ante
dixerat. fac cum feruotuo scđm miscđiam¬
gr̃a quae axp̃o suo tempore reuelata est :
Dequo tẽpore ait apłs: Cum autem uenit ple¬
nitudo temporis: misit dĩ filium suum ꝓpt̃
quod a libi etiam testimoniũ ꝓpheticũ adiun¬
gens ubidixit. tempore accẽptabili exaudi¬
ui te. & indie salutis ad iutuite: Ecce nunc
inquit tẽpus acceptabile. ecce nunc dies salutis
Sed quidẽ qđ tanquam uolens ostendere tẽpus
dño ẽẽ. faciendi. continuo subiunxit: dissipa¬

Expanded text:
cul dubio, quibus Deus facit justos, non ipsi se. tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit Id enim plures codices habent; non, ut quidam, «Domine.» Quod ergo «tempus,» vel quid «faciendi» voluit intelligi «Domino?» Illud quidem quod paulo ante dixerat, «Fac cum servo tuo secundum miserigratia quae in Christo suo tempore revelata est? De quo tempore ait Apostolus, «Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum» . Propter quod alibi etiam testimonium propheticum adjungens, ubi dixit, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te; Ecce nunc,» inquit, «tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» . Sed quid est quod tanquam volens ostendere tempus Domino esse faciendi, continuo subjunxit, «Dissipa
Abbreviated transcription (Latin):
uod ẽ isrł: hoc ẽ iacob
Etquod .ẽ aegyptꝰ: hoc ẽ. t̾ra cham. Hi c enim
apertissime demonstratum. ẽ. desemine cham
filii noe. cuiꝰ pͥmitiuus fuit chanaan: exortam
fuisse etiã gentẽ aegyptiorũ ꝓ inde in quibus
codicib legitur hoc loco chanaan: em̃dandũ ẽ.
Melius enim int̾pretatũ ẽ accola fuit : quam
sicut alii codices habent inhabitauit. Quod
tantundem ess& : si & in cola diceretur. Nihil
enim aliud significat. Nã id ipsum uerbũ in
greco isto loco: quod ẽ. & superius ubi dictum
.ẽ. paucissimi & incolae in ea Incolatus porro
uel accolatus : non indigenam. sed aduenam
ostendit. Ecce quomodo transier̃ degente ingen¬
tem: deregno inpopulũ alterum. Inpopłm alte¬
fuerat: breuit̃ narrando explicatum est. Sed de
quo regno transier̃ in popłmi alterũ: merito
quȩri potest Hondũ enĩ regnabant int̾ra chanaan.
quia nondum ibi fuerat regnũ constitutũ popłi
isrł. Quomodo gͦpo test intelligi. nisi forte

Expanded text:
uod est Israel, hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod bfuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
Quando tolerabam. quando tribulabadixi tues
spes mea. Spes mea hic: ideo tolero. Portio autẽ
Intende ad orationẽ
meam: qm̃ humiliatus sum nimis: humilia

Expanded text:
Quando tolerabam, quando tribulabar, «dixi, Tu es spes mea.» Spes mea hic; ideo tolero. «Portio» autem Intende ad orationem meam; quia humiliatus sum nimis.» Humilia
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam subaudiendã putauerunt
miscđiam: quidãuero addider̃. Sed emendati¬
ꝓpt̃ nomen tuum. Unde sensus altior non ẽ. p̃ter¬
mittendus. itadixisse filium patri. fac mecum.
quia eadem oꝑasunt patris & filii. ubietiã miseri¬
cordiam intelligamus. Sequitur enĩ
Quia suã

Expanded text:
Quidam subaudiendam putaverunt «misericordiam,» quidam vero et addiderunt; sed emendatiac mecum, propter nomen tuum.» Unde sensus altior non est praetermittendus, ita dixisse Filium Patri, «Fac mecum,» quia eadem sunt opera Patris et Filii. Ubi etiamsi misericordiam intelligamus sequitur enim, «Qu
Abbreviated transcription (Latin):
fructuum tuorum manducabis.
beatus es & bene tibi erit
Ad huc possumus hic & quãuis animales: bea¬
citudinẽ futuri scłi cogitare. Sed uidete qͥd
sequitur. Vxor tua si cut uinea fertilis: in

Expanded text:
fructuum tuorum manducabis; beatus es, et bene tibi erit.» Adhuc possumus hic, et quamvis animales, beatitudinem futuri saeculi cogitare; sed videte quid sequitur: «Uxor tua sicut vinea fertilis, in
Abbreviated transcription (Latin):
Uultus autem dñi suꝑfacientes mala: Sed ad qͥd.
Ut ꝑdat det̾ra memoriã eorum: Vides te uideri.
uides te latere nonposse: Cũ ergo quicquid
feceris uidearis. quare non hoc facis unde pla¬
cere merearis. Ergo et hic quid qm̃ magna ẽ
excelsa autem quasi non respicit: Humilia enĩ
respicit. E xcelsa quid a longe cognoscit

Expanded text:
«Vultus autem Domini super facientes mala.» Sed ad quid? «Vultus autem Domini super facientes mala.» Sed ad quid? «Ut perdat de terra memoriam eorum.» Vides te videri? vides te latere non posse? Cum ergo quidquid feceris videaris, quare hoc non facis unde placere merearis? Ergo et hic quid? «Quoniam magExcelsa autem quasi non respicit: «humilia» enim «respicit. Excelsa,» quid? «A longe cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ me uidet.: hominẽ latet. ds̃ non uult
humilia respicit: quod uolo facio. Oimpor¬
tune. Nũquid hocdiceres. si scires qͥd amare
deberes: Ecce si nollet te uidered s̃. hoc ipsũ
nontimes quia te nonuult uidere : si salutes
aliquẽ maiorem patronumtuum. & intentꝰ
in aliud non te uideat. quomodo tibi anima
dolet Si autem ds̃ non te uideat securum
nonuideri. immo roga ut merearis uideri.
a quo uideris Dictũm . ẽ. enim. O culi dñi
super iustos. Quia non suꝑ in iustos: faciant
ergo quod uolunt iniusti. Oculi dñi fuꝑ iustos
Sequatur ad huc: & aures eiꝰ adp̃ces eorum:
Iniusti ergo qui securos seputabant. quia non
erant oculi dñi super eos. non timent quia ñ
sunt & aures eius ad preces eorum: non ne
melius & oculi eius suꝑ nos. & aures eius ad
preces nr̃as: sed cumfacis ea superquȩ non
uis esse oculos dñi: non mereris pretib: tuis
aures dñi Ettamen male faciendo: non a te
auertis oculos dĩ Quid enim ibi sequitur.

Expanded text:
 hominem latet; Deus non vult humilia respicit: quod volo facio. O importune, numquid hoc diceres, si scires quid amare deberes? Ecce si nolit te videre Deus, hoc ipsum non times, quia te non vult videre? Si salutes aliquem majorem patronum tuum, et intentus in aliud non te videat, quomodo tibi anima dolet? Si autem Deus te non videat, securum non videri; imo roga ut merearis videri a quo videris. Dictum est enim: «Oculi Domini super justos.» Quia non super injustos, faciant ergo quod volunt injusti: «Oculi Domini super justos.» Sequatur adhuc: «Et aures ejus ad preces eorum.» Injusti ergo qui securos se putabant, quia non erant oculi Domini super eos, non timent, quia non sunt et aures ejus ad preces eorum? Nonne melius et oculi ejus super nos, et aures ejus ad preces nostras? Sed cum facis ea super quae non vis esse oculos Domini, non mereris precibus tuis et aures Domini; et tamen male faciendo, a te non avertis oculos Domini. Quid enim ibi sequitur?
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam. Alioquin uiuerent scđm ipsam: sed
uolunt uerbis eiꝰ inflari. & quantomagis in¬
flantur : tanto magis efficiuntur extrã ipsã
Iste autem hoc ipsum poscens adño quod eum
iubet facere dñs. ut ipse in illo etiam quod im¬
pet̾rat oꝑetur . Ds̃. ẽ. enim qui operatur in
nobis. & uelle & oꝑari ꝓbona uoluntate. Cla¬
maui inquit in toto cordemeo exaudi me dñe.
iustificationes tuas exquirã: utiq faciendas.
non tantũmodo sciendas: ne similis fiãt illi
seruo duro. qui etiã si intellexerit. non ob au¬¬

Expanded text:
ipsam, alioquin viverent secundum ipsam: sed ipsam, alioquin viverent secundum ipsam: sed volunt verbis ejus inflari; et quanto magis inflantur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste autem hoc ipsum poscens a Domino, quod eum jubet facere Dominus, ut ipse in illo etiam quod imperat operetur; Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate : «Clamavi,» inquit, «in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram:» utique faciendas, non tantummodo sciendas; ne similis fiat illi servo duro; qui etiamsi intellexerit, non obau
Abbreviated transcription (Latin):
tebat In ea quippe sunt omĩa : quae ab eis
quibeati. eẽ cupiunt. inquirenda sunt. lbi
ergo sunt & iustificationes dĩ Qua propter
restat ut intelligamus non om̃s malos non
inuenire sapientiam siquȩsierint: sed eos
qui intantum sunt mali ut odirent eam
Sic & enĩ dixit: quęrent memali & non in¬
uenient: Oderunt enim sapientiam. Ideo gͦ
noninuenient: quia oder̃. Sed rursus
si oder̃ quomodo quaer̃. nisi quia non eam
quaer̃ ꝓpt̃ ipsam. sed propt̃ aliquid quod
mali amant. & ad hoc se facilius putant per¬
uenturos ꝑ ipsam: Multi sunt enĩ quidicta
sapientiae studiosis sime inquirunt. eĩq in
doctrina non inuita uolunt habere: ut non
ꝑmores quos iub& sapientia perueniant ad
dĩ lucem quod ẽ. ipsa sapientia: sedꝑsermones
quos habet sapientia. ꝑueniant adhominum
laudem̃: quod ẽ uana gła. Nonergo sapientiã
quȩrunt: & quando eamquȩr̃. qͣuia nonquȩr̃

Expanded text:
tebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis tebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus, non omnes malos non invenire sapientiam, si quaesierint; sed eos qui in tantum sunt mali, ut oderint eam. Sic enim et dixit: «Quaerent me mali, et non invenient; oderunt enim sapientiam» . Ideo ergo non inveniunt, quia oderunt. Sed rursus si oderunt, quomodo quaerunt; nisi quia non eam quaerunt propter ipsam, sed propter aliquid quod mali amant, et ad hoc se facilius putant perventuros per ipsam? Multi enim sunt qui dicta sapientiae studiosissime inquirunt, eamque in doctrina, non in vita volunt habere; ut non per mores quos jubet sapientia, perveniant ad Dei lucem, quod est ipsa sapientia, sed per sermones quos habet sapientia, perveniant ad hominum laudem, quod est vana gloria. Non ergo sapientiam quaerunt et quando eam quaerunt; quia non quaerunt
Abbreviated transcription (Latin):
hoc autem clamauit in totocorde suo. & hoc
sibi desiderauit adño exaudiente p̃stari: ut
iustificationes eiꝰ exquirat. Proinde quod ut
faciamus iubetur: ut exquiramꝰ oratur. Quã
longe ẽ. adhucꝰ faciente qui exquirit. Non enĩ
.ẽ. consequens. ut qui exquirit inueniat: aut
qui inuenit faciat. Non potest autem nisi in¬
uenerit facere : & nisi quȩsierit inuenire:
Sedmagnã spem dñs iħc dedit dicendo: quęrite
& inuenietis Rursus autem dicit sapientia
Quae quid ẽ. nisi ipse: quȩrent me mali: & non
inuenient. Non ergo malis sed bonis dictum
est: quaerite & inuenietis Immo uero eis dic¬
tum est : quib eodem loco paulopost: Si ergo
uos inquit cum sitis mali. nostis bona data
dare filus ur̃ĩs: Quomodo igitur malis dr̃.
quęrite & inuenietis. cũ rursus dicatur. quȩ-¬
rent me mali & non inuenient. An aliud
eõs dñs quam sapientiã quaerere uolebat.
quando eos inuenturos siquȩrerent ꝓmit¬

Expanded text:
hoc ergo clamavit in toto corde suo, et hoc sibi desideravit a Domino exaudiente praestari, ut justificationes ejus exquirat. Proinde quod ut faciamus jubetur, ut exquiramus oratur. Quam longe est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui exquirit, inveniat; aut qui invenit, faciat: non potest autem nisi invenerit, facere; et nisi quaesierit, invenire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicendo: «Quaerite, et invenietis.» Rursus autem dicit sapientia quae quid est, nisi ipse?, «Quaerent me mali, et non invenient.» Non ergo malis, sed bonis dictum est, «Quaerite, et invenietis.» Imo vero eis dictum est, quibus eodem loco paulo post, «Si ergo vos,» inquit, «cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris» . Quomodo igitur malis dicitur, «Quaerite, et invenietis;» cum rursus dicatur, «Quaerent me mali, et non invenient?» An aliud eos Dominus quam sapientiam quaerere volebat, quando eos inventuros si quaererent promit
Abbreviated transcription (Latin):
euellere. Namsapud apłm itadicitur. Sedsic̃
tunc qͥ scđm carnem natus erat. persequebat᷑
scriptura: eice ancillam: & filium eiꝰ: Non
enim heres erit filius ancillae: cumfilio meo
isaac. Sed hoc quod dicit eice. quando erit.
quando area coeperit uentilari. Mlodo autẽ
antequam eiciatur. heu me qđ in colatus meus
longinquus factus .ẽ. : in habitaui cum taber¬
naculis cedar:. & exponit nobis qui sunt isti.
qui ꝑtinent ad tabernacula cedar

Expanded text:
evellere. Namque apud Apostolum ita dicitur: «Sed sicut evellere. Namque apud Apostolum ita dicitur: «Sed sicut tunc, qui secundum carnem natus erat, persequebaturScriptura? «Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac» . Sed hoc quod dicit, «Ejice,» quando erit? Quando area coeperit ventilari. Modo autem antequam ejiciatur, «Heu me, quod incolatus meus longinquus factus est! inhabitavi cum tabernaculis Cedar.» Et exponit nobis, qui sunt isti qui pertinent ad tabernacula Cedar
Abbreviated transcription (Latin):
num umbra erat regnĩ caelorum: Ismahel
inumbra: ĩsaac inluce. Si ergo ismahel inte¬
bra non mirum: quia ibi tenebrae. Pinguiores
enim umbrae : tenebrae sunt: Ergo ismahel
intenebris: isaac in luce: Quicũq hic etiã
in aeccła. terrenam felicitatem quaer̃ adõ:
adhuc adismahel ꝑtinent: Ipsi sunt qͥ contra¬
dicunt sp̃italib ꝓficientib & detrahunt illis.
& habent labia iniqua: & linguas subdolas
Contraquos rogauit iste ascendens.: & appositi
sunt ei carbones desolatorii. & sagittae po¬
tentis acutȩ. Inter illos enim adhuc uiuit:
donec tota area uentile tur. Ideo dixit. ĩn ha¬
bitaui cũ tabernãculis cedar Nam & ipsa
tabernacula ismahel cedar dicta sunt : sic
hab& liber geneseos: sic hab&: qđ cedar ad
ismahel ꝑtin&: Ergo isitac cum ismahel:
id ẽ. qui pertinent adisaac: int̾ illos uiuunt
qui pertinent adismahel. Isti sursũ uolunt
ascendere: illi deorsum uolunt p̃mere. Isti
uolare uolunt addm̃: illi conantur pennas

Expanded text:
num umbra erat regni coelorum. Ismael in umbra, Isaac in luce. Si ergo Ismael ibra, non mirum quia ibi tenebrae. Pinguiores etenim umbrae tenebrae sunt. Ergo Ismael in tenebris, Isaac in luce. Quicumque hic etiam in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Deo, adhuc ad Ismael pertinent. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia iniqua et linguas subdolas. Contra quos rogavit iste ascendens, et appositi sunt ei carbones desolatorii, et sagittae potentis acutae. Inter illos enim adhuc vivit, donec tota area ventiletur: ideo dixit, «Inhabitavi cum tabernaculis Cedar.» Nam et ipsa tabernacula Ismael, Cedar dicta sunt. Sic habet liber Geneseos; sic habet, quod Cedar ad Ismael pertinet . Ergo Isaac cum Ismael; id est, qui pertinent ad Isaac, inter illos vivunt, qui pertinent ad Ismael. Isti sursum volunt ascendere, illi deorsum volunt premere: isti volunt volare ad Deum, illi conantur pennas
Abbreviated transcription (Latin):
Et immolauer̃ filios suos: & filias suas demo¬
nus Et effuder̃ sanguinẽ innocentem.
sanguinẽ filiorum suoꝵ & filiarũ sutrum.
quas sacrificauer̃ sculptilib chanaan
Immolasse filios suos & filias suas demonus
& idolis : non eos illa narrat historia: Sedneq
iste psalmus mentiri potest: neq ꝓphetae qui
hoc dicunt. multis increpationũ suarũ locis
Habuisse uero istam consuetudinem gentes: nec
eorum litterae tacuer̃. Sed quid ẽ quod seqͥtur
Et interfecta ͤ terra insanguinib

Expanded text:
Et immolaverunt filios suos et filias suas daemoniis: et effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid est quod sequitur? «Et interfecta est terra in sanguinib
Abbreviated transcription (Latin):
in labus suis. Quid ẽ distinx̃: quasi illud
non poss& ds̃ facere: qͥ tanta iam fecerat. ut
aqua depetra ꝓfluer&. Dubitanter enim
petram uirga ꝑcussit. & ideo miraculũ hoc¬
distinxit acẽteris miraculis. inquib non dubi¬
tauerat. Hinc offendit. hinc audire meruit
ut moreretur: ne intrarte int̾ramꝓmissionis
ꝑturbatꝰ enim murmure popłi in fidelis: non
tenuit fidutiã qualem debuit: Cui tam̃ ds̃
tanquam electo suo. etiam post mortẽ eius
bonũ ꝑhibae testimoniũ: ut intelligamꝰ illam
fidei eiꝰ titubationem hac sola poena fuisse
correptam. qđ in eãterrã qua popłm ipse du¬
cebat non est ꝑ miss intrare. Absit autem
ut eum credamꝰ alienatũ a regno grãedĩ. qđ
significabat illa t̾ra ꝓmissionis : unde lac &
mel fluere dicebatur. Hoc ẽ enĩ potius testa¬
mentũ aeternum quod disposuit ad abraham:
psalmꝰ. cum in illã tẽporalẽ t̃ram reꝓmissionis
intrassent: Nondisꝑdider̃ gentes quas dixit:¬

Expanded text:
in labiis suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, psalmus, cum in illam temporalem terram promissionis intrassent, «Non disperdiderunt Gentes, quas dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ille humiliatus .ẽ: Quare autem ille humi¬
liatus .ẽ: quia male exaltatus fuit. Et ille
quideillo trium phat: humiliabitur. Tales
sunt enim om̃s: qui gaudent demalo. Uiden¬
tur sibi ad tempus gloriari. suꝑbire. cer:¬
uicem erigere. Non uos delect& exaltatio eoꝵ.
ȩscam habent infaucib & hamum. Ibiẽ quo
delectantur. ibi ẽ. quo trahantur. Ne derelin¬
quas me neforte exaltentur. idẽ nondeme

Expanded text:
ille humiliatus est. Quare autem ille humiille humiliatus est. Quare autem ille humiliatus est? Quia male exaltatus fuit: et ille qui de illo triumphat, humiliabitur. Tales sunt enim omnes qui gaudent de malo; videntur sibi ad tempus gloriari, superbire, cervicem erigere. Non vos delectet exaltatio eorum; escam habent in faucibus et hamum: ibi est quo delectantur, ibi est quo trahuntur. «Ne derelinquas me, ne forte exaltentur:» id est, non de me
Abbreviated transcription (Latin):
autem si feceris : capiẽris: non ideo dico capie¬
ris: quia inueneris Aliquando non inueneris.
sed abhominibus Num quid adõ autem
capieris. et traheris. et occideris. Omĩs enĩ
qui talia facit: perimit seipsum. Ibiergo ẽ.
ȩsca: ibi ẽ & laqueus Frena desideriũ. &
non cadis in laqueum: Si autem uicerit te
desiderium ȩscae : mittit tibi collum in laqueũ.
& capiettẽ auceps animarum Ne tradas
me adesiderio meo ꝑ eccatori. Inde inumbrã¬
tur. in die belli. Desiderium enim estus facit.
umbraculum autem dñi tẽperat desideriũ.
ut possimꝰ refrenare quo rapieba mur.
ut non ita ex ȩstũ emus ut adlaqueũ perdu¬
camur. Cogita uer̃ aduersum me: nedere¬
linquas me neforte exaltentur. Habes alio
loco. quime p̃munt: exultabunt si motus
fuero. Talessunt & isti : quia talis. ẽ et ipse
diabolus. Quando seduxerit hominẽ: gau¬
doe triumphat deillo. Exdiltatur ipse : quia

Expanded text:
autem si feceris, capieris. Non ideo dico, capieautem si feceris, capieris. Non ideo dico, capieris, quia invenieris: aliquando enim non invenieris, sed ab hominibus; numquid a Deo? Capieris, et traheris, et occideris. Omnis enim qui talia facit, perimit seipsum. Ibi est ergo esca, ibi est et laqueus; frena desiderium, et non cades in laqueum: si autem vicerit te desiderium escae, mittit tibi collum in laqueum, et capiet te auceps animarum. «Ne tradas me a desiderio meo peccatori.» Inde inumbratur in die belli. Desiderium enim aestus facit; umbraculum autem Domini temperat desiderium, ut possimus refrenare quo rapiebamur, ut non ita exaestuemus, ut ad laqueum perducamur. «Cogitaverunt adversum me; ne derelinquas me, ne forte exaltentur.» Habes alio loco: «Qui me premunt exsultabunt si motus fuero» . Tales sunt et isti, quia talis est et ipse diabolus. Quando seduxerit hominem, gaudet, triumphat de illo; exaltatur ipse, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m. Igitur laborans in hoc
bello: respexit ad gr̃amdĩ Et qui iamcȩperat
estuare & arescere : tanquã umbrã inuenit
sub qua uiuer&. Obumbrasti suꝑ caput meũ
indie belli id ẽ in ȩstu. ne fatigarer. ne ares::
ri: Ecce quo mihi ualebit umbraculum tuum
ut ȩstus non paciar a meipso. łt quid mihi pec¬
Sȩuier̃ enĩ in martyres iniqui: traxer̃ eos ca-¬
tenis ligauer̃. carcerib incluser̃. gladio ferier̃.
bestiis subegerunt. ignib consũpser̃ Haec
omĩa fecer̃. & non eos tradidit ds̃ peccatorib.
quia non sunt traditi adesiderio suo. Illud ergo
ora quantum potes: ut desiderio tuo nonte
tradat ds̃ peccatori Tu enim desiderio tuo facis.¬
locum diabolo das Ecce enĩ diabolus ꝓ posuit
lucrum. & inuitauit ad fraudem. Luc rum
habere non poteris : nisi fraudem feceris
Sed lucrum ȩsca. ẽ: fraus laqueus. Sic attende
ȩscam. ut uideas & laqueũ : quia lucrum ha-
bere non potes. nisi fraudem feceris. Fraudem

Expanded text:
 Dominum nostrum» . Igitur laborans in hoc bello, respexit ad gratiam Dei; et quia jam coeperat aestuare et arescere, tanquam umbram invenit, sub qua viveret: «Obrumbrasti super caput meum in die belli;» id est, in aestu, ne fatigarer, ne arescerri.» Ecce quo mihi valebit umbraculum tuum, ut aestum non patiar a meipso. Et quid mihi pecSaevierunt enim in martyres iniqui; traxerunt eos, catenis ligaverunt, carceribus incluserunt, gladio ferierunt, bestiis subrexerunt , ignibus consumpserunt: haec omnia fecerunt; sed non eos tradidit Deus peccatoribus, quia non sunt traditi a desiderio suo. Illud ergo ora, quantum potes, ut a desiderio tuo non te tradat Deus peccatori. Tu enim desiderio tuo locum diabolo das. Ecce enim diabolus proposuit lucrum, et invitavit ad fraudem: lucrum habere non potes, nisi fraudem feceris. Sed lucrum esca est, fraus laqueus. Sic attende escam, ut videas et laqueum: quia lucrum non potes adipisci, nisi fraudem feceris; fraudem
Abbreviated transcription (Latin):
populus iudȩoꝵ. cuidixit ille illuminatꝰ adño:
Numquid & uos uultis discipłi eius fieri: & noluit
benedictionẽ: & ꝓmaledicto habuit & respondit
Tusis discipulus eius. Et longe facta est ab eo
benedictio: quia transitũ fẽcit ad gentes
Et induit maledictionẽ sic ut uestimentũ.
siue iudas siue ille populus It intrauit sicut
aqua in interiora eius

Expanded text:
populus Judaeorum, cui dixit ille illuminatus a Domino: populus Judaeorum, cui dixit ille illuminatus a Domino: «Numquid et vos vultis discipuli ejus fieri?» Et noluit benedictionem, et pro maledicto habuit; et respondit, «Tu sis discipulus ejus» : et longe facta est ab eo benedictio, quia transitum fecit ad Gentes. «Et induit maledictionem sicut vestimentum:» sive Judas, sive ille populus. «Et intravit sicut aqua in interiora
Abbreviated transcription (Latin):
stephani cõpuncti corde. quia & ipse stephanus
deipsis erat qui cõpuncti sunt corde. Sed saulꝰ
recordatus est facere miscđiam: Et qui mane rapi¬
ebat: ad uesperum diuisit aescas. & ipse cõpunc¬
tus corde : ut etiã in ipso illi ꝑsequerentur in opẽ.
uolentes mortificare cõpunctũ corde. hoc qͥppe
oderant inpaulo apło: quia cõpunctꝰ corde p̃di¬
cabat. quẽ fuerat ante ꝑsecutus In opem quippe
& mendicũ & cõpunctum corde inmembris suis
& ipse ut mortificar& ꝑsequens audiuit decę¬
lo. Saule. saule. qͥd me ꝑsequeris : & factꝰ com¬
punctꝰ corde : coepit talia pati qualia faciebat
Et dilexit maledictionem & ueni& ei Quãquã
& iudas maledictionẽ dilexerit. & furando de
loculis. & dñm uendendo atq tradendo: tamen
aꝑtius populus ille dilexit maledictionẽ quan¬
Et noluit benedictionẽ & elongabitur ab eo
na benedictio: sed aꝑtius noluit benedictionẽ

Expanded text:
Stephani compuncti corde ; quia et ipse Stephanus Stephani compuncti corde ; quia et ipse Stephanus de illis erat qui compuncti sunt corde. Sed Saulus recordatus est facere misericordiam; et qui mane rapiebat, ad vesperum divisit escas : et ipse compunctus corde, ut etiam in illo ipsi persequerentur inopem, volentes mortificare compunctum corde. Hoc quippe oderant in Paulo apostolo, quia compunctus corde praedicabat quem fuerat ante persecutus. Inopem quippe et mendicum et compunctum corde in membris suis et ipse ut mortificaret, persequens, audivit de coelo, «Saule, Saule, quid me persequeris?» et factus compunctus corde, coepit talia pati, qualia faciebat «Et dilexit maledictionem, et veniet ei.» Quanquam et Judas maledictionem dilexerit, et furando de loculis, et Dominum vendendo atque tradendo; tamen apertius populus ille dilexit maledictionem, quan«Et noluit benedictionem, et elongabitur ab eo.» na benedictio; sed apertius noluit benedictionem
Abbreviated transcription (Latin):
mortificatum morti fixcaret: Namquidam
etiã sic sunt interp̃tati: Compunctus autẽ corde
non solae dici. nisi stimulis peccatoꝵ indolore
penitendi. sicut deillis dictum est. Qui cum
audissent a postolus post dñi ascensionem.
compuncti sunt corde qui occiderant dñm: Quos
allocutus . ẽ. beatus petrus apł̃s dicens int̃ cȩtera
Agite poenitentiã. & baptitetur unusquisq ur̃m
in nomine dñ inr̃i iħu xp̃i: & dimittentur uobis
peccata ur̃a. Sed qm̃ idem ipsi membra eiꝰ facti sunt.¬
cuius in ligno membra fixerunt: populus
non recordatꝰ facere miscđiam. ꝑsecutus
.ẽ. hominẽ in opem & mendicũ: sed in membris
suis dequib dicturꝰ. ẽ. quod attin& acipsa oꝑa
miscđiae: quando uni exminimis meis nonfe¬
cistis. mihi nonfecistis. Et cõpunctũ corde: morti¬
ficare. Plane cõpunctũ corde: sed in membris suis
Dehis autẽ qui ꝑsecuti sunt ut compunctũ corde
mortificarent : erat & saulus consentiens innecẽ

Expanded text:
t, ut mortificaret: nam quidam etiam sic sunt interpretati. Compunctus autem corde non solet dici, nisi stimulis peccatorum in dolore poenitendi; sicut de illis dictum est, qui cum audissent Apostolos post Domini ascensionem, «compuncti sunt corde,» qui occiderant Dominum. Quos allocutus est beatissimus Petrus dicens inter caetera: «Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi, et dimittentur vobis peccata cujus in ligno membra fixerunt, populus recordatus facere misericordiam; persecutus est hominem inopem et mendicum, sed in membris suis: de quibus dicturus est, quod attinet ad ipsa opera misericordiae, «Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis» . «Et compunctum corde mortificare:» plane «compunctum corde,» sed in membris suis. De his autem qui persecuti sunt, ut compunctum corde mortificarent, erat et Saulus consentiens in necem
Abbreviated transcription (Latin):
Degladio non sufficit : addit
maligno Proculdubio: est gladius benignus.
Quis ẽ gladius benignus.: dequo dicit dñs Non
ueni pacem mittere interra : sed gladium: Sepa¬
raturus enim erat fideles ab infidelib filios apa¬
rentib & cȩteras necessitudines dirempturꝰ gladio
putredinem abscidente: menbra autẽ xp̃i sanan
te Ergo benignus gladius bis acutus utroq
acumine p̃potens. ueteris & noui testamenti nar¬
ratione p̃teritorum ꝓmissione futuroꝵ. Est ergo
iste gladius benignus. Ille autem malignus. ẽ
quo illi locuntur uanitatẽ: quia benignꝰ. ẽ. quo
ds̃ loquitur ueritatẽ Ergo degladio maligno
maligno gladio eruẽ me. Quem dixit modo
gladium: ipsa superius dixit aquas multas
Erue me de aquis multis Quas dixi aquas mul¬
tas: ipsum dico malignũ gladium Deniq de
aquis multis cum dixisset: secutus est demanu
filiorum alienorum. quorum os locutum est
uanitatẽ. Et ut noueris ipsos dici. cum & hic

Expanded text:
De gladio,» non sufficit; addit, «maligno.» Procul dubio est gladius benignus. Quis est gladius benignus? De quo Dominus dicit: «Non veni pacem mittere in terram, sed gladium» . Separaturus enim erat fideles ab infidelibus, filios a parentibus, et caeteras necessitudines dirempturus, gladio putredinem abscindente, membra autem Christi sanante. Est ergo benignus gladius bis acutus, utroque acumine praepotens, Veteris et Novi Testamenti, narratione praeteritorum et promissione futurorum. Est ergo iste gladius benignus: ille autem malignus est quo illi loquuntur vanitatem; quia benignus est, quo Deus loquitur veritatem. Ergo, «A gladio maligno gladio maligno erue me. Quem dixit modo gladium, ipsas superius dixit aquas multas: «Erue me de aquis multis.» Quas dixi aquas multas, ipsum dico gladium malignum. Denique de aquis multis cum dixisset; secutus est, «De manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem.» Et ut noveris ipsos dici; cum et hic
Abbreviated transcription (Latin):
Impleat me sp̃s tuus.
quia defecit sp̃s meus: Ipsa ẽ. causa ut cito exaudias.
quia defecit sp̃s meus factus sum iam pauper sp̃u.
millo bene quod alibi scriptum. ẽ: Auferes sp̃m
eorum etdeficient. & inpuluerem suũ conuerten¬
tur: ut confitentes dicant. mem̃to quia puluis
sumꝰ : tunc dicant: animamea uelut terra sine aqua
tibi: Quid enĩ tam t̾ra sicca. quam puluis: sedcito
exaudi medñẽ. cõplue me. confirme me ne sim
puluis. quẽ ꝓicit uentus a facie terrae. Cito exaudi
me dñe : defecit sp̃s meus Non differatur in opia
mea. Abstulisti sp̃mmeũ ut deficerem & inpulue¬
rem meũ conuerterem: & dicerem tibi. anima
mea sicut t̾ra sine aqua tibi Fac quod in illo etiã¬
psalmo sequitur: emitte spm̃tuum & creabunt᷑:¬

Expanded text:
Impleat me spiritus tuus, quia «defecit spiritus meus:» ipsa est causa ut cito exaudias, quia «defecit spiritus meus.» Factus sum jam pauper spiritu; in illo bene quod alibi scriptum est, «Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur» ; ut confitentes dicant, «Memento quia pulvis s memento;» tunc dicant, «Anima mea velut terra sine aqua tibi.» Quid enim tam terra sine aqua; quam pulvis? Sed «cito exaudi me, Domine:» complue me, confirma me, ne sim pulvis quem projicit ventus a facie terrae . «Cito exaudi me, Domine; defecit spiritus meus:» non differatur inopia mea. Abstulisti spiritum meum, ut deficerem, et in pulverem meum converterer, et dicerem tibi, «Anima mea velut terra sine aqua tibi:» fac etiam quod in illo psalmo sequitur, «Emittes spiritum tuum, et creabunt
Abbreviated transcription (Latin):
conscissũ est. Deniq arma ille posuit. tanquam
onera sacram̃toꝵ ueteris legis: & ipsam legẽ acce¬
pit. Quinq enĩ lapides: quinq libros moysi sig¬
nificant. Tulit ergo illos quinq lapides deflumi¬
ne: Nostis quid sit fluuius: labitur enim mor-¬
tale scłm. et pret̾fluit quicquid uenit inmundũ

Expanded text:
conscissum est . Denique arma ille posuit, tanquam conscissum est . Denique arma ille posuit, tanquam onera sacramentorum Veteris Legis; et ipsam Legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine. Nostis quid sit fluvius. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃. tanquam arma p̃mentia non adiuuantia po¬
suit:. Si enim data eẽt lex quae posset uiuificare:
uere exlege.eẽt. iustitia. Ut quid ergolex : seqͥcur
Sedconclusit omia scriptura subpeccato: ut ꝓmis¬
sio exfide iħu xp̃i daretur credentib Deniq iste
dauid scilic& xp̃s caput & corpus. tem pore reue
lationis noui testamenti. tẽpore insinuandae & com¬
mendandae grãe dĩ. quid fecit: arma posuit: qͥnq
lapides tulit. Arma ut diximus onerantia posuit
Ergo sacramenta legis. sacram̃ta illa legis quae non
sunt imposita gentib posuit: quae non obseruamꝰ
M eministis enĩ quanta inuetere lege legamus. & non
obseruamus : sed tamen ad aliquã significationem
p̃missa & posita intelligamus. Non ut abiciamꝰ
legem dĩ: sed ut sacramenta ꝓmittentia. impleta
ꝓmissione celebremꝰ: Quod enim ꝓmittebant: ue-¬
nit. Grã enim noui testamenti in lege uelabatur.
in euangłio reuelabatur. Velum remouimꝰ: quod

Expanded text:
noster tanquam arma prementia, non adjuvantia, ponoster tanquam arma prementia, non adjuvantia, posuit. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset justitia.» Utquid ergo Lex? Sequitur: «Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Denique iste David, scilationis Novi Testamenti, tempore insinuandae et commendandae gratiae Dei, quid fecit? Arma posuit, quinque lapides tulit: arma, ut diximus, onerantia posuit; ergo sacramenta Legis, sacramenta illa Legis, quae non sunt imposita Gentibus, posuit, quae non observamus. Meministis enim quanta in Veteri Lege legamus, et non observemus; sed tamen ad aliquam significationem praemissa et proposita intelligamus: non ut abjiciamus Legem Dei, sed ut sacramenta promittentia, impleta promissione non celebremus. Quod enim promittebant, venit. Gratia enim Novi Testamenti in Lege velabatur; in Evangelio revelatur. Velum removimus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dauid: sed mysteria perscrutemur. Proposuera¬
mꝰ enim titulum istũ breuem numero uerborum.
sed grauem pondere mrsterioꝵ: ueniat inmentẽ
apłica illa sententia. omĩa haec infigura contin¬
gebant illis. Ne impudentes uideamur quȩrere
aliquid absconditum: ubi possit dici totum sine
mysterii ꝓfunditate simpliciter dictum. Habemꝰ
ergo auctoritatẽ facientẽ nos intentos ad quęren¬
dum: uigiles ad inuestigandum. deuotos ad audi¬
endum. fideles ad credendum: impigros ad faci¬¬
endum. Indauid xp̃s. sed sicut soletis intelligere
si audiatis aliquid expersona xp̃i: quasi aduos
non pertineat qui estis menbra xp̃i: hoc tanquã
fundamento posito uidete quaesequantur. Nostis
multis sacramentis uisibilib corporalib oneratũ
ẽẽ. popłm primũ. circũcisione. negocioso illo qͦdã
sacerdotio et templo figuris pleno. multiplicib
holocaustorum sacrificioꝵq generib haec dauid

Expanded text:
David: sed mysteria perscrutemur. ProposueraDavid: sed mysteria perscrutemur. Proposueramus enim titulum istum brevem numero verborum, sed gravem pondere mysteriorum. Veniat in mentem apostolica illa sententia, «Omnia haec in figura contingebant in illis» ; ne impudenter videamur quaerere aliquid absconditum, ubi possit dici totum sine mysterii profunditate simpliciter dictum. Habemus ergo auctoritatem facientem nos intentos ad quaerendum, vigiles ad investigandum, devotos ad audiendum, fideles ad credendum, impigros ad faciendum. In David Christus: sed sicut soletis intelligere sic audiatis aliquid ex persona Christi, quasi ad vos non pertineat, qui estis membra Christi. Hoc tanquam fundamento posito, videte quae sequantur. 2. Nostis multis sacramentis visibilibus et corporalibus oneratum esse populum primum; circumcisione, negotioso illo quodam sacerdotio, et templo figuris pleno, multiplicibus holocaustorum sacrificiorumque generibus. Haec David
Abbreviated transcription (Latin):
SALMI. HUIUS TITULOS BREUIS EST
numero uerborum : sed grauis pondere
mysteriorũ. Ipsi dauid goliã: prelium
hoc factum tempore patrumnrorum: descripturis
scĩs recolet mecum caritas ura. Cum enĩ aduersꝰ
popłm dĩ alienigenae dimicarent: ꝓuocauit unus
unũ. golias dauid: in quo certamine uoluntas dĩ
ꝓcuiusq partis uictoria ꝓbaretur . Sed quid de
uictoria satagimus. quando ꝓuocantẽ ꝓuocatũq
cernamꝰ: ꝓ uocauit impietas pietatẽ. ꝓ uocauit
suꝑbia humilitatem. Postremo: ꝓuocauit diabolꝰ
xp̃m: Quid miramini diabolũ uictum ille erat
grandis statura corporis: iste autẽ statura paruus.
fide magnus Accepit arma bellica sc̃s dauid:
ut aduersus goliam ꝓcederet. Haec arma ꝑ aetcitẽ
& paruam ut diximꝰ staturam corporis portare
non ualuit: abiecit onerantia. non adiuuantia:
accepit quinq lapides deflumine. & posuit inuase
pastorali: His armatus corporalit̃. nomine autẽ
dĩ sp̃italiter: ꝓcessit & uicit. Hoc quidem fecit ille

Expanded text:
salmi hujus titulus brevis est numero verborum, sed gravis pondere mysteriorum: «Ipsi David ad Goliam.» Praelium hoc factum tempore patrum nostrorum, de Scripturis sanctis recolit mecum Charitas vestra. Cum enim adversus populum Dei alienigenae dimicarent, provocavit unus unum, Golias David: in quo certamine voluntas Dei pro cujusque partis victoria probaretur. Sed quid de victoria satagimus, quando provocantem provocatumque cernamus? Provocavit impietas pietatem, provocavit superbia humilitatem, postremo provocavit diabolus Christum. Quid miramini diabolum victum? Ille erat grandis statura corporis; iste autem statura parvus, fide magnus. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem, et parvam, ut diximus, staturam corporis, portare non valuit. Abjecit onerantia, non adjuvantia: accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus corporaliter, nomine autem Dei spiritualiter, processit, et vicit . Hoc quidem ille
Abbreviated transcription (Latin):
Ubiq omnino. ubiq confiteantur dño: non merita
nr̃a. nonuires nr̃ãe. non sapientia nr̃a : sed mise¬
rationes eius Ille amẽtur in omĩ nr̃a liberatio¬
ne : qui ẽ inuocatus in omĩ nr̃a tribulatione
Confite antur dño miserationes eius : & n¬
& mirabilia
eiꝰ filiis hominũ

Expanded text:
Ubique omnino, ubique «confiteantur Domino,» non merita nostra, non vires nostrae, non sapientia nostra, sed «miserationes ejus.» Ille ametur in omni nostra liberatione, qui est invocatus in omni nostra tribulatione. «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominu
Abbreviated transcription (Latin):
Oilla scã aequalitas angłorum. O illa uisio &
spectaculum pulchrũ: Ecce in babylonia pul¬¬
chra sunt quae tenent: non teneant. non deci-¬
piant. Aliud ẽ solatium captiuorum. aliud
gaudium liberoꝵ. Suꝑ flumina babrlonis
ibi sedimus & fleuimus : dũ recordaremꝰ syon

Expanded text:
o illa sancta aequalitas Angelorum! o illa visio et o illa sancta aequalitas Angelorum! o illa visio et spectaculum pulchrum! Ecce in Babylonia pulchra sunt quae tenent: non teneant, non decipiant. Aliud est solatium captivorum, aliud gaudium liberorum. «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion
Abbreviated transcription (Latin):
fecit iumentũ tuum: non ex honoratus es in
aliqua dignitate scđm scłm constitutus . Undiq
amici tui & uiuunt & seruant tibi amicitiã.
clientes non desunt ⁊Filii obsecuntur. serui
contremiscunt. coniunx concors. felix dicitur
domus: Ibi inuenis tribulationẽ: si aliqͥd ando
potes ut inuenta tribulatione ĩn uoces nomen
dñi: ꝑuersum aliquid uidetur docere sermo
diuinus . fere in laetitia. & in merore laetari:
Audi in merore laetantẽ Głamur inquit intri¬
bulationib: flentemntem inlaetitia Videaũt
si inuenit tribulationẽ. Aitendat quisq ipsã
felicitatẽ suam qua exultauit animã eiꝰ. & tu¬
muit quodã modo gaudio. & extulit se & dix̃.
felix sum : attendat si nonfluit illa felicitas.
si potest.eẽ. certus. deilla quia mance in ȩternũ.
si autem non ẽ certus. & uidet fluere unde gau-¬
det: fluuius babylonis. ẽ. sedeat supra & fle̾at
Sedebit autẽ & plorabit : si recordatus fuerit.
sron O pax illa: quam uidebimus apud dm̃

Expanded text:
est pecus tuum, non exhonoratus es in aliqua dignitate secundum saeculum constitutus, undique amici tui et vivunt et servant tibi amicitiam, clientes non desunt, filii obsequuntur, servi contremiscunt, conjux concors, felix dicitur domus; ibi inveni tribulationem , si aliquid potes, ut inventa tribulatione invoces nomen Domini. Perversum aliquid videtur docere sermo divinus, flere in laetitia, et in moerore laetari. Audi in moerore laetantem: «Gloriamur,» inquit, «in tribulationibus» . Flentem autem in laetitia, vide si invenit tribulationem. Attendat quisque ipsam felicitatem suam, qua exsultavit anima ejus, et tumuit quodammodo gaudio, et extulit se, et dixit, Felix sum: attendat si non fluit illa felicitas, si potest certus esse de illa quia manet in aeternum. Si autem non est certus, et videt fluere unde gaudet; fluvius Babylonis est: sedeat supra, et fleat. Sedebit autem et plorabit, si recordatus fuerit Sion. O pax illa quam videbimus apud Deum!