comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a.ut ꝑeam. ⁊ sic głabor uitẽ nõ mine. uel ita p̃catur¬
xp̃i aduentum ante qmͣ relinquerat mundum. d̾s
iam impletum est iuxp̃i aduentu. qr deus erat ĩ xp̃o.
mundum reconcilians fibi.
fuone flure etatis ad dm̃ quiscomũti debet. uñ cong̾e
huic octonario p̾mittit᷑ litt̾a beth que int̾p̃tatur con¬
fusio. quia hic ostendit p̃cepta dei. lib̾are homniẽ
de ꝯfusione.i. de lapsu pec̾ti.e.d. iustificatones tu¬

Expanded text:
abor in te, non in me. Vel ita precaturdventum, ante quem reliquerat mundum Deus jam impletum est, in Christi adventu, quia Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi fusione fluxae aetatis, ad Deum quis converti debet, unde congrue huic octonario praemittitur, littera Beth, quae interpretatur confusio, quia hic ostendit praecepta Dei liberare hominem de confusione, id est de lapsu peccati. Quasi dicat
Abbreviated transcription (Latin):
effrata ħ est bethletm. ubitianis est dominal. ⁊ ĩ¬
tienimus cam ĩ campissil. ariditũ quppe ẽ eñ nas
ꝯptus est. ⁊ nt amplus confiruet. dicit se introisse
dei iacob. Qui intrat ut¬
habitet ip̃e ad eo habita¬
tur. ad hanc domũ ꝑti¬
net. qui aliissamquam
tinus lapidib cartate¬
ꝯpaginatus cst. intratgͣ
nius dei efficitur. ⁊ ĩ ad¬
pedes euis.
aduitam et̾nam. Ille addo¬
mum dei ꝑtinet. qui cantate ꝯpaginatus ẽ eliis ⁊

Expanded text:
aec est Bethlehem ubi natus est Dominus. Et invenimus eam in campis sylvae. Auditum quippe est nasccompertus est. Et ut amplius confirmet, dicit se introisse, Dei Jacob. Qui intrat uhabitet ipse, a Deo habitatur; ad hanc domum pnet, qui aliis tanquam vivis lapidibus charitatempaginatus est. Intrat ergo domus Dei efficitur. Et etiam adpedes ejus ternam. Ille ad domum Dei pertinet qui charitate compaginatus est aliis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
pulas. Ecce enim tedium mest cordi. timend̾ est ne tͥsticia
absorbeat leticiam. uel ne garriendo in leticia. sp̃c defici¬
at. ⁊ dicat homo qd̾ inimicus teneat .i. rep̾hendat. uñ iste
turbatur ⁊ nõ loquit᷑. uñseqͣr. turbatis sum. qr malũ ẽ ta¬
cere. ⁊ malum loqui. iõ intro redit. uñ subdit. iñ sũ locut᷑
nõ tñ cessat. conatur in uenire remediũ. uult ⁊ħ ip̃m taͣs¬

Expanded text:
pulas. Ecce enim taedium inest cordi, timendum est ne tristitia absorbeat laetitiam. Vel ne garriendo in laetitia spiritus deficiat, et dicat homo, quod inimicus teneat, id est reprehendat, unde iste turbatur, et non loquitur. Unde sequitur: turbatus sum, quia malum est tacere, et malum loqui. Ideo retro redit, unde subdit: Et non sum locutus, non tamen cessat, conatur invenire remedium, vult et hoc ipsum trans
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat mortuum. illum patrẽ de quo
dicitur. obliuiscere domum patͥs tui.
Mystice non reuocatus ab officio patͥs
discipulus fuit. s fidelis secernitur a
communione ꝑfidoꝵ. quoꝵ guttur
est sepulchrum patens. qualis etiam
erat hereticus uulpib comparatus &
auib. Est propria uistoꝵ sepultura.
de qua dicitur. Hȩc enim mittens
hoc unguentum in corpꝰ meũ. ad se¬
peliendum me fecit. Et ido qui bona
in se fide sepelit xp̃m. ut cum eo resur¬
gat. diaboli ꝑfidiam in se nequaquã
sepeliat.
peccatores quiq sui similes ad¬
ulando demulcent. & congesta mole

Expanded text:
sciebat mortuum, illum patrem de quo dicitur: Obliviscere domum patris tui Mystice, non revocatus ab officio patris discipulus fuit, sed fidelis secernitur a communione perfidorum, quorum guttur est sepulcrum patens : qualis etiam erat haereticus, vulpibus comparatus et avibus. Est propria justorum sepultura, de qua dicitur: Haec enim mittens hoc unguentum in corpus meum, ad sepeliendum me fecit Et ideo qui bona in se fide sepelit Christum, ut cum eo resurgat, diaboli perfidiam in se nequaquam sepeliat. peccatores quique sui similes adulando demulcent, et congesta mole
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nolite timere ꝑsecutoꝵ seuitiã neq
emulemini simulatores. quia ueniet
dies iudicii. in qͦ & ur̃a uirtus & eoꝵ
nequitia demonstrabitur.B.¬
Beda

Expanded text:
est. Nolite timere persecutorum saevitiam, neque aemulemini simulatores, quia veniet dies judicii, in quo et vestra virtus et eorum nequitia demonstrabitur. BEDA
Abbreviated transcription (Latin):
i magister non suas uult uindi¬
care iniurias. qui d̃s ẽ. s ipsos
mauult insecutores ꝑatiendo reddere
mitiores. eandem necesse est discipuli qͥ
puri homines sunt. regulam sequantur.
postolos & eoꝵ imnitatores usq ad .m.¬
finem scli dicit discipulum & ser¬
uum. se autẽ magistrum & dnm̃. N.

Expanded text:
i magister suas non vult vindicare injurias, qui Deus est, sed ipsos mavult insecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est discipuli, qui puri homines sunt, regulam sequantur. Apostolos et eorum imitatores usque ad finem saeculi, dicit discipulum et servum, se autem magistrum et Dominum.
Abbreviated transcription (Latin):
eekaebub ydolum est acharon: qͦd lell̃
uocatur in regum uolumine ydo¬
lum muscȩ. Zebub enim dicit᷑ musca:
quȩ immunditiam significat. Beel id̾e
est qui & baal dicitur. d̾̃s scilicet acharon.
Qui ꝓpt̾ea dicitur d̾s muscarũ. quia
quando ei sacrificabat᷑. importunitas
muscarum polluebat sacrificiũ. Se ip¬
sum dicit patrem familias. idest om̃iũ¬

Expanded text:
eelzebub idolum est Accaron, quod vocatur in Regum volumine idolum muscae. Zebub enim dicitur musca, quae immunditiam significat. Beel idem est qui et Baal dicitur, Deus scilicet Accaron. Qui propterea dicitur Deus muscarum, quia quando ei sacrificabatur, importunitas muscarum polluebat sacrificium. Seipsum dicit patrem familias, id est, omniu
Abbreviated transcription (Latin):
lit᷑. Positus est dñs in rumã uitioꝵ
& in resurrectionẽ uirtutum. nec fit
resurrectio. nisi runa precedat. Omĩa
quȩ de xp̃o narrantur quod natus de
uirgine. qͦd resurgit. qͦd clausis ianuis
intrat. omnia inquam signum sunt
cui contradicitur ab infidelib. A¬

Expanded text:
liter: Positus est Dominus in ruinam vitiorum, et in resurrectionem virtutum, nec fit resurrectio, nisi ruina praecedat. Omnia quae de Christo narrantur, quod natus de virgine, quo resurgit, quod clausis januis intrat: omnia inquam, signum sunt cui contradicitur ab infidelibus.
Abbreviated transcription (Latin):
helos grece. latine uectigal nomi¬
natur. Ad theloneum. idest ad
cũram dispensationemq uectigaliũ.
sedebat ꝑtinacit̾ lucris inhians. ma-¬
theus qui & leui dictus ẽ. binomius
enim fuit.

Expanded text:
elos Graece, Latine vectigal nominatur. Ad telonium, id est ad curam dispensationemque vectigalium sedebat, pertinaciter lucris inhians Matthaeus, qui et Levi dictus est. Binomius enim fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
er̾rcuncisoꝵ. spũ non lutera. Et ideo
pilatus quod scripuit scͥpsit: quia dñs
qͦd dixit dixit. Impletur ꝓphetia: quȩ
cticit. Ne corrũmpas tituli inscriptio¬
nem. Prefatȩ autem tres linguȩ prȩ
ceteris eminebant: hebrea propt̃ iude
testantur. quia ih̃c rex ẽ uideoꝵ: hoc
est imꝑator credentium & confiten¬
fixerunt cum eo duos latrones: uny̾
i golgotha tumulus ẽ adam. &
non damnatoꝵ locus. & id̃o dñs ibi cru¬
cifigitur ut seiscitet adam: dduo latro¬
nes quare in eodem loco crucifigunt᷑ :
atrones significant eos qui sub fide
& confessione xp̃i uł agonem marty¬
rii uł quelibet instituta artioris conti¬
nentiȩ subeunt. S qui ꝓ sola gła et̾
na. fide dextri latronis signantur. Qͥ
uͦ ꝓ alio: latrone signaittur sinistro.
se alis quidem dictum ẽ. beati qui

Expanded text:
circumcisorum; spiritu, non littera Et ideo Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod dixit, dixit. Impletur prophetia quae dicit: Ne corrumpas tituli inscriptionem. Praefatae autem tres linguae prae caeteris eminebant, Hebraea, propter Judaeotestantur quia Jesus rex est Judaeorum, hoc est, imperator credentium et confitenfixerunt cum eo duos latrones, unum i Golgotha tumulus est Adam, et non damnatorum locus: et ideo Dominus ibi crucifigitur, ut suscitet Adam, duo latrones quare in eodem loco crucifiguntur? BEDA. Latrones significant eos, qui sub fide et confessione Christi, vel agonem martyrii vel quaelibet instituta arctioris vitae subeunt. Sed qui pro sola aeterna gloria, fide dextri latronis signantur. Qui vero pro alio, latrone signantur sinistro. De illis quidem dictum est: Beati qui
Abbreviated transcription (Latin):
icit iacobus. Infirmatur quis in¬
uobis. inducat presbiteros eccłiȩ
& orent suꝑ ipsum. unguentes eum
oleo in nomine dũi. Et si in peccatis
sit: dimittentur ei. Unde patet ab ip-¬
sis apłis hunc sc̃ȩ ȩccłiȩ morem esse
contraditum. ut pontificali benedictio¬
ne consecrato oleo ꝑungant᷑ egroti.
isibilis itaq unctio sacramen . M.¬
tum est: res uͦ sacramenti re-¬
missio. quȩ sp̃uali unctione gr̃ȩ con

Expanded text:
quis invobis? inducat presbyteros Ecclesiae, et orent super ipsum, ungentes eum oleo in nomine Domini: et si in peccatis sit, dimittentur ei . Unde patet ab ipsis apostolis hunc sanctae Ecclesiae morem esse contraditum, ut pontificali benedictione consecrato oleo perungantur aegroti. Visibilis itaque unctio, sacramentum est; res vero sacramenti, remissio, quae spirituali unctione gratiae con
Abbreviated transcription (Latin):
ut doceret & pͣdicaret in ciuitatib eoꝵ.
iutates discipuloꝵ dicto in quibus
erant uł nati uł eruditi. Predicans
itaq iudeis. non samaritanis ñ genti¬
b. fecit qͦd docuerat. ut scłm ꝓmis¬
sa priꝰ offerat᷑ uideis salutis oc̾casio.
autem discipuli predicabant ut
penitentiam agerent. & demonia mul-

Expanded text:
ceret et praedicaret in civitatibus eorum. Civitates discipulorum dicit, in quibus erant vel nati vel eruditi. Praedicans itaque Judaeis, non Samaritanis, non gentibus, fecit quod docuerat, ut secundum promissa prius offeratur Judaeis salutis occasio. autem discipuli, praedicabant ut poenitentiam agerent: et daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
mea idest passionis oportunitas. in qͦ
uidelicet cum pendere in cruce infir¬
mitas ceꝑit. cuius tu mat̾ es. agnoscã
te matrem ut fihiꝰ. curam tui discipło
commntens. Predicato autẽ eugłio
& uirtute diuina ostensa mundo. fuit
hora passionis. Non necessitatis scilicet
hora ut heretici calumniantur. s uo¬
luntatis. Unde illud. Potestatẽ habeo
ponere animam meam. & iterum su-¬
mere eam. Non enim auctor tempoꝵ.
fato temporis regitus Dicit mat̾
eius ministris. Quodcumq dixerit
uobis facite. Erant autem ibi lapideȩ
ẏdriȩ sex positȩ scđm purificationem

Expanded text:
mea, id est, passionis opportunitas, in qua mea, id est, passionis opportunitas, in qua videlicet cum pendere in cruce infirmitas coeperit, cujus tu mater es, agnoscam te matrem ut filius, curam tui discipulo committens. Praedicato autem Evangelio et virtute divina ostensa mundo, fuit hora passionis, non necessitatis scilicet hora, ut haeretici calumniantur, sed voluntatis. Unde illud: Potestatem habeo ponere animam meam, et iterum sumere eam . Non enim auctor temporum, fato temporis regitur. Dicit mater ejus ministris: Quodcunque dixerit vobis, facite. Erant autem ibi lapideae hydriae sex, p
Abbreviated transcription (Latin):
olute dñs p̾sentia sui. necnon mira auh̃.¬
culo nuptias commendare. ne eas
heretici damnare p̾sumerent. Al b̾
ẏstice desiderio patrum
p̃cedentium ante legem. sub lege.¬
uocatus est sponsus ad ȩccłiam sponsã
uenire. & in gr̃a eugłii uenit. Uocati st̃
m discipuli. ut ministri in nuptiis. Aubꝰ
anc sponsam coniunxit sibi sponsꝰ
in utero uirginis. Uerbum enim
sponsꝰ. & sponsa caro humana ẽ. Al
transmigrationis fiunt nuptiȩ. quia
hii sunt digni xp̃o. qui feruore deuoti¬
onis de uitiis ad uirtutes. de terra ad
celos transmigrant. Et deficiente ui¬
no. dicit mater ihũ ad eum. Uinum
non habent. Quasi dicat. Uinum da
eis. Uinum defecit. quia sp̃ualis intel¬
ligentia legis. fallacem phariseoꝵ expo¬
sitionem latere cȩperat. Et dicit ei ihe.
Quid mͥ & tͥ ẽ mulier: Nondũ ue¬
nit hora mea.¬
uid commune est tͥ matri socłm
carnem. & michi ȩternȩ dei uir¬
tuti ac dĩ sapientiȩ. ex qua futurum ẽ
miraculum quod petis. Ueniet hora

Expanded text:
Voluit Dominus praesentia sui nec non miraculo, nuptias commendare ne eas haeretici damnare praesumerent. ALBINUS. Mystice. Desiderio Patrum praecedentium ante legem, sub legevocatus est sponsus ad Ecclesiam sponsam venire; et in gratia Evangelii venit. Vocati sunt et discipuli, ut ministri innuptiis. AUGUST. Hanc sponsam conjunxit sibi sponsus in utero virginis. Verbum enim sponsus, et sponsa caro humana est. Atransmigrationis fiunt nuptiae. Quia hi sunt digni Christo, qui fervore devotionis de vitiis ad virtutes, de terra ad coelos transmigrant. Et deficiente vino, dicit mater Jesu ad eum: Vinum non habent. Quasi dicat: Vinum da eis. Vinum defecit, quia spiritualis intelligentia legis, fallacem Pharisaeorum expositionem latere coeperat. Et dicit ei Jesus: Quid mihi et tibi est mulier? Nondum venit hora mea.uid commune est tibi matri secundum carnem, et mihi aeternae Dei virtuti ac Dei sapientiae, ex qua futurum est miraculum quod petis? Veniet hora
Abbreviated transcription (Latin):
ota quod angelus cum mariȩ de¬
sponsatȩ uirginitatem cõm̃claret.
dixit ad ioseph. Noli timere accipere
mariam conugem tuam. Postquam uͦ
in coniugem recognita ẽ. ut etiam iusti
ioseph uenerabilis castitas cõm̃daretur.
ñ uxor eiꝰ. s mat̾ pueri dicta ẽ ut hic.
Accipe puerum & matrem eiꝰ. Et iterũ.
Reuertere cum puero & matre eiꝰ. Et
rursum in luca. Et erat ioseph & mat̾
eius. Et quotiens cumq post partũ de
utroq fit sermo. mater xp̃i non uxor
ioseph nuncupata est. Qui consurgens
accepit puerum & matrem eiꝰ nocte.
& secessit in egyptum. & erat ibi usq
ad obitum herodis. ut impleretur quod
Ex egypto uocaui filium meum. Magister:¬
Doc testimonium ẽ in osee ꝓpheta.
Post magoꝵ recessum. impletum ẽ
purgationis tempus. & deinde ioseph
ammonitus ab angło. fugit in egyptũ
cum matre & puero.

Expanded text:
ota quod angelus cum Mariae desponsatae virginitatem commendaret, dixit ad Joseph: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Postquam vero in conjugem recognita est, ut etiam justi Joseph venerabilis castitas commendaretur, non uxor ejus, sed mater pueri dicta est, ut hic: Accipe puerum et matrem ejus. Et iterum: Revertere cum puero et matre ejus. Et rursum in Luca: Et erat Joseph, et mater ejus. Et quotiescunque post partum de utroque fit sermo mater Christi, non uxor Joseph nuncupata est. Qui consurgens, accepit puerum et matrem ejus nocte, et secessit in Aegyptum, et erat ibi usque ad obitum Herodis, ut impleretur quod Ex Aegypto vocavi filium meum. Hoc testimonium est in Osee propheta. Post magorum recessum impletum est purgationis tempus; et deinde Joseph admonitus ab angelo, fugit in Aegyptum cum matre et puero.
Abbreviated transcription (Latin):
untur: & iuuificabant animas quȩ
ñ uiuunt. Non morient̾e mortificat.
qui ustum dampnat. Non uuentẽ
uiuificare nititur. qui reum absolue¬
re conatur. Soluerunt discipul uiuen¬
tem lazarum que magister suscita
fetorem magis ostenderent quã uir-¬
tutem. Ergo nos illos debemꝰ soluere:
quos in confessione nouimus gr̃a dĩ

Expanded text:
bant animas quae non vivunt . Non morientem mortificat, qui justum damnat. Non viventem vivificare nititur, qui reum absolvere conatur. Solverunt discipuli viventem Lazarum, quem magister suscitavfetorem magis ostenderent quam virtutem. Ergo nos illos debemus solvere, quos in confessione novimus gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
mina suȩ uitȩ. iudex fiat alienȩ. Un¬
de fit. ut ipsa ligandi & soluendi pote¬
state se priuet. qui hanc ꝓ suis uolun¬
tatib. grãm sequendo uł odiũ. ñ ꝓ
subiectoꝵ meritis exercet. Unde ꝓpħa.

Expanded text:
mina vitae suae, judex fiat alienae. Unmina vitae suae, judex fiat alienae. Unde fit ut ipsa ligandi et solvendi potestate se privet, qui hanc pro suis voluntatibus gratiam sequendo vel odium, non pro subje
Abbreviated transcription (Latin):
mundos. s qͦd hab̾eant noticiam lepsi
& ñ lepsi. & possint discernere qͥ mun¬
dus. qui ue immundꝰ sit. Qͦmͣ gͦ ibi
leꝓsum sacerdos iminundum facit. sic
eos qui in sontes sunt ut noxii. s pro
officio suo cum peccatoꝵ uarietates au¬
dierit. sete qui ligandus sit. qͥ ue soluen¬
dus. Sensus gͦ est. Quemcũq suꝑ
terram. idest dum uixerie. ligaueris
eliminando ab ęccłia: ligatus erit in
clis. hoc est uniuersȩ ȩccłiȩ quib no-¬
tum erit. uitabunt illum. Uel ligatꝰ
erit in cęlis. idest cȩlestis sententia con-¬
firmabit. quod eum p̾sens ȩccł̃ia uiteo.
Et quecũq dum uxerit solueris. ab
ex cõmunicatione reconciliando: solutꝰ
erit in cęlis. id est eccłiȩ quȩ hoc scient
communicabunt ei. Uel solutus erto
in cęlis: hoc est cȩlestia sententia con-¬
firmabit. ut a p̾senti eccłia recipiatur.
randis honor: s graue pondus. Durũ
quippe ẽ: ut qui nescit tenere modera¬

Expanded text:
mundos, sed quod habeant noticiam lęprosi mundos, sed quod habeant noticiam lęprosi et non lęprosi, et possint discernere, qui mundus quive inmundus sit. Quomodo ibi lęprosum sacerdos eos qui insontes sunt vel noxii. Sed pro officio suo cum peccatorum varietates audierit, scit qui ligandus sit, quive solvendus. Sensus ergo est: Quemcunque super terram, id est, dum vixerit, ligaveris eliminando ab Ecclesia, ligatus erit in coelis, hoc est universae Ecclesiae quibus notum fuerit, vitabunt illum. Vel ligatus erit in coelis, id est, coelestis sententia confirmabit quod eum praesens Ecclesia vitet. Et quemcunque, dum vixerit, solveris ab excommunicatione reconciliando, solutus erit in coelis, id est Ecclesiae quae hoc scient, communicabunt ei. Vel solutus erit in coelis, id est coelestis sententia confirmabit ut a praesenti Ecclesia recipiatur. Grandis honor sed grave pondus. Durum quippe est ut qui nescit tenere modera
Abbreviated transcription (Latin):
Fundamentum aliud nemo potest po¬
nere. preter id quod positum est: quod
bunt aduersus eam: & dabo tibi claues
regni cȩloꝵ. Peccata & doctrinȩ here¬
ticoꝵ: sunt portȩ inferi. Claues regni
cȩloꝵ: ipsam discernendi scientiã po¬
tentiamq nominat: qua dignos reci¬
pere in regnum. indignos secludere
deberet a regno. Unde subdit᷑. Et qͦd¬
cumq ligaueris suꝑ terram: erit liga¬
tum & in celis. Et quodcũq solueris
suꝑ terram: erit solutum & in cęlis.
Suꝑ terram inquit: nam in alligatio¬
ne defunctum. nusquam dixit absol-¬
uendum. Istum locum ep̃i & p̾sbi¬
teri non intelligentes. aliquid sibi de
phariseoꝵ assumunt suꝑcilio. ut uel
damnent in nocentes. uel soluere se no¬
xios arbitrentur. cum apud dm̃ non
sententia sacerdotũ. s reoꝵ uita quera¬
tur. Legimꝰ in leuttico de leprosis ubi
iubetur ut ostendant se sacerdotib &
immundi fiant si lepram habuerint:

Expanded text:
Fundamentum aliud nemo potest poFundamentum aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod dabo claves regni coelorum. Peccata et doctrinae haereticorum sunt portae inferi. Claves regni coelorum, ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde subditur: Et quodcunque ligaveris super terram, erit legatum et in coelis. Et quodcunque solveris super terra terram, inquit: nam in alligatione defunctum nusquam dixit absolvendum. Istum locum episcopi et presbyteri non intelligentes, aliquid sibi de Pharisaeorum assumunt supercilio, ut vel damnent innocentes, vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed reorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi jubetur ut ostendant se sacerdotibus et immundi fian
Abbreviated transcription (Latin):
lauit. Ergo ex confessione sortit᷑ uoca¬
bulum: quia bariona sonat fihus co¬
lumbȩ: Alii dicunt qͦd symon id est
petrus filiꝰ sit iohannis. ut illud sy¬
mon iohis diligis me: & uolunt depra-¬
uatum hoc ẽẽ uitio scͥptoꝵ: ut pro
bariohanna. idest ꝓ filio iohannis. bar¬
iona scͥptum sit. detracta una sillaba.
Iohanna interp̾tatur dñi gr̃a. Utrũq
nomen mystice intelligitur. quia & co
lumbȩ reuelauit: quia una est gr̃a pa-¬
tris & filii. & sp̃c sc̃i. Bariona: sẏrum
est ꝙ hebreum. Et ego dico tibi. quia
tu es petrus: & suꝑ hanc petram ȩdifica¬
bo ȩccłiam meam. Tu dixisti me
ẽẽ filium dei uiui: & ego euius dicere
facere ẽ. dico tͥ quia tu es petrus.
Princeps apłoꝵ nunc petrus. nunc ce¬
phas dicitur. non sensu diu̾so. s ꝗͣ nos
tram xp̃m credebat: & scđm metafo¬
ram petrȩ. dicitur ei. Edificabo ȩccłam
meam suꝑ hanc petram: hoc ẽ suꝑer
hoc firmamentum fidei. Uel ita. Sy
idest suꝑ me ipsum. Hinc apłs ait.

Expanded text:
lavit. Ergo ex confessione sortitur vocabulum. Quia Barjona sonat filius columbae. Alii dicunt quod Simon id est, Petrus filius sit Joannis, ut illud, Simon Joannis, diligis me? , et volunt depravatum hoc esse vitio scriptorum, ut pro Barjoanna, id est, pro filio Joannis, Barjona scriptum sit, detracta una syllaba. Joanna interpretatur, Domini gratia. Utrumque nomen mystice intelligitur, quia et columbae revelavit, quia una est gratia Patris et Filii et Spiritus sancti. Barjona Syrum e Petrum. Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Tesse Filium Dei vivi. Et ego, cujus dicere facere est, dico tibi quia tu es Petrus. Princeps apostolorum, nunc Petrus, nunc Cephas dicitur, non sensu diverso, sed quam tram Christum credebat, et secundum metaphoram petrae dicitur ei: Aedificabo Ecclesiam meam super hanc petram, hoc est, super hoc firmamentum fidei BEDA, in homid est, super meipsum. Hinc Apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
re: ꝑdet eã. Qͥ autẽ ꝑdiderit anim̃a
suam ꝓpt̾ me: inueniet eam. Qui
tempore ꝑsecutionis p̾sentẽ uitam
carnis ꝑdiderit propt̾ me. inueniet.
idest recipiet eam in resurrectione sal¬
uam. Sic istud dicitur fideli: acsi agri¬
cole dicatur. frumentum si seruas.
ꝑdis. si seminas renouas. Unde pu¬
trescit in puluere: in de uiridescit in
renouatione. Perdenda ẽ anima in
hoc scło ꝓpt̾ me: subaudis ñ retinen¬
da pro de̾sideriis terremis. Quid eñi
ꝓdest homini si mundum uniusum
lucretur : animȩ uͦ suȩ detrim̃tũ pa¬
tiatur: Hoc id̾o dictum ẽ. qr dum
licet uiuere. libet etiam ambire. Duo
temꝑa significat ȩccłiȩ: aluid ꝑsecuti-¬
onis. quando ponenda ẽ anuna ante¬
quã dm̃ negemꝰ. aliud pacis. quando
frangenda sunt desideria terreua¬
Aut quam dabit homo cõmutationẽ
P anima sua: ꝑro anima huma¬
na illa ẽ sola retributio: ꝗͣ psalmista

Expanded text:
re, perdet eam. Qui autem perdiderit animam re, perdet eam. Qui autem perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Qui tempore persecutionis praesentem vitam carnis perdiderit propter me, inveniet id est recipiet eam in resurrectione salvam. Sic istud dicitur fideli, ac si dicatur agricolae: Frumentum si servas, perdis; si seminas, renovas. Unde putrescit in pulvere inde viridescit in renovatione. Perdenda est anima in hoc saeculo propter me, subaudis, non retinenda pro desideriis terrenis. Quid enim prodest homini, si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Hoc ideo dictum est, quia dum licet vivere, libet etiam ambire. Duo tempora significat Ecclesiae. Aliud persecutionis, quando ponenda est anima antequam Deum negemus; aliud pacis, quando frangenda sunt desideria terrenaAut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Pro anima humna illa sola est retributio quam Psalmista
Abbreviated transcription (Latin):
sione & resurrectione: hortatur ad se¬
quendum tam eos quam turbam.
ui deponit ueterem homin̾e cũ oꝑib
suis: denegat semetipsum. alter fãctꝰ
ex altero: dicens. Unio autem iam ñ
qd̾ ꝑuetustatem fuimus: & ad hoc niti¬
mur. quo ꝑ nouitatem uocam᷑. Qui
non qͦd non sint inessentia. s ñ erunt.
in impietatis culpa. Nisi quis a se ipso
deficiat. ad eum qui suꝑ ipsum ẽ. non
approꝑinquat: nec ualet app̃ hendere
quod ultra ipsum ẽ. si nescierit macta¬
re quod est. Qui autem se a uitiis ab¬
negat. ut in uirtutib crescat: eruõe
suam tollat. uł ꝑ abstinentiam affli¬
gendo corpus. uł ꝑ compassioñe am¬
mum. Inde paulus. Castigo corpus
meum: & in seruitutem redigo. De c̃õ¬
passione ꝓximi ait. Quis infirmat᷑.
& ego ñ infirmor Bauilanteᷤ autem
sicut ipse pro nobis: quia uolens ui-¬
tam suã saluare hic. ꝑdet eã in futu¬
ro. Et hoc ẽ quod dicit. Oyi eñi
uoluerit anmam suam salua face¬

Expanded text:
sione et resurrectione, hortatur ad sequendum tam eos quam turbam. Qui deponit veterem hominem cum operibus ejus, denegat semetipsum, alter factus ex altero, dicens: Vivo autem jam nonquod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur, quod per novitatem vocamur. Qui non quia non erunt in essentia, sed quia non erunt in impietadeficiat, ad eum qui super ipsum est non appropinquat, nec valet apprehendere quod ultra ipsum est, si nescierit mactare quod est. Qui autem se a vitiis abnegat, ut in virtutibus crescat, crucem suam tollat vel per abstinentiam affligendo corpus, vel per compassionem animum. Inde Paulus: Castigo corpus meum et in servitutem redigo . De compassione proximi ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Bajulantes autem sicut ipse pro nobis. Quia volens animam suam salvare hic, perdet eam in futuro. Et hoc est quod dicit: Qui enim voluerit animam suam salvam face
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ interioris nr̃i hominis caput.
uitioꝵ sentinas non solum ad p̾sens
ex haurit. s & in futurum ne recolligi
ualeant p̾cauet. Sic gͦ lege. Si ha¬
buerins fidem efficacem sicut granũ
sẏnapis. dicetis monti. hoc ẽ dicere po-¬
teriris suꝑho diabolo ut transeat de
homine obsesso. & nichil in cõmoditatis
impossibile erit uobis ad curandum.
In luca habetur. dicetis hinc arbori
moro. eradicare. & transplantare in
mare. & obediet uobis. Eructus
mori in flore albet. formatus rutilat.
maturitate nigrescit: sic diabolꝰ flore
angłioꝵ nature & potestate rutilanti.
preuaricando retro inhorrint odore.
qui ꝑ fidem excluditur. Uel per
morum. cilius fructus & uirgulta ru-¬
bent. unde & a latinis rub appellat᷑.
gentiũ transplantata. folia etiã mo-
quia uerbum crucis ut cuncta salu¬
taria confert: sic noxia tollit. Aliter.
Per montem transferendũ. ꝑ arborẽ
morũ eradicandã & transplantand̾a

Expanded text:
quod est interioris nostri hominis caput, quod est interioris nostri hominis caput, vitiorum sentinas non solum ad praesens exhaurit, sed et in futurum, ne recolligi valeant, praecavet. Sic ergo lege: Si habueritis fidem efficacem sicut granum sinapis, dicetis monti, hoc est, dicere poteritis superbo diabolo, ut transeat de homine obsesso, et nihil incommoditatis impossibile erit vobis ad curandum. AMBROS. In Luca habetur, dicetis huic arbori moro, eradicare et transplantare in mare, et obediet vobis. Fructus mori in flore albet, formatus rutilat, maturitate nigrescit. Sic diabolus flore angelicae naturae et potestate rutilanti, praevaricando tetro inhorruit odore qui per fidem excluditur. BEDA. Vel per morum, cujus fructus et virgulta rubent, unde et a Latinis rubus appellaturgentium transplantata. Folia etiam moriQuia verbum crucis ut cuncta salutaria confert, sic noxia tollit. Aliter: Per montem transferendum, per arborem morum eradicandam et transplantandam,
Abbreviated transcription (Latin):
passiones corꝑis: oratione sanantur
pestes mentis. Sic gͦ grauior diaboli
ꝓt̾uitas suꝑatur: sic quoq ira dñi eũ
in ultionem nr̃oꝵ scelerum fuerte
accensa. tanquã singulari remectio
placatur. Cym paulus dicat si to¬
tam fidem habuero ita ut montes
transferam: magna est fides quȩ gra¬
no synapis comparatur. ñ parua.
ut quidam putant. Montis transla¬
tio non eiꝰ significat᷑. que oculis çar¬
nis aspicimus: s illiꝰ qui a dño tͣns¬
latus fuerat ex lunatico. Un de stulti
sunt dicentes apłos ne paruã fid̾e
habuisse: quia montes nullus eoꝵ
transtulit. Granum sẏnapis tri¬
tum & cribratum tepide pingui
mulsȩ ãmixtum. si ieuinus contra
solem. uł in balneo gargarires. om¬
ne̾ noxium humorẽ de capite purgat:
& imminentiũ imbecillitatũ facit
pericula uitari. Sic fides temptati¬
onum pistillo ꝓbata. & ab om̃i leui-¬
um cogitationum suꝑficie cribro
discretionis castigata. & ꝑfecte dilecti-¬
onis melle dulcorata. omnes de corde

Expanded text:
passiones corporis, oratione sanantur pestes mentis. Sic ergo gravior diaboli protervitas superatur; sic quoque ira Domini cum in ultionem nostrorum scelerum fuerit accensa, tanquam singulari remedio placatur. HIERON. Cum Paulus dicat, si totam fidem habuero, ita ut montes transferam . magna est fides quae grano sinapis comparatur; non parva, ut quidam putant. Montis translatio non ejus significatur, quem oculis carnis aspicimus, sed illius qui a Domino translatus fuerat ex lunatico. BEDA. Unde stulti sunt, dicentes apostolos nec parvam fidem habuisse, quia montes nullus eorum transtulit. Granum sinapis tritum et cribratum, tepidae pingui mulsae admistum, si jejunus contra solem vel in balneo gargarizes, omnem noxium humorem de capite purgat, et imminentium imbecillitatum facit pericula vitari. Sic fides tentationum pistillo probata, et ab omni levium cogitationum superficie cribro discretionis castigata, et perfectae dilectionis melle dulcorata, omnes de corde
Abbreviated transcription (Latin):
tem uult sanare. uitium debet argue¬
re & depellere: s hominem amando
refouere. donec sanatum sp̃u alibus
unc accesserunt discipłi.Lc
ad ihm secreto: & dixerunt. Qua¬
re nos non potuimus eicere illum:
Nõ in monte demorante. & ipsis cũ
turba residentib: eoꝵ fides repuerat.
A men quippe dico uobis. si habueri¬
tis fidem sicut granum synapis. di¬
cetis monti huic transi hinc & transi

Expanded text:
tem vult sanare, vitium debet arguere et depellere, sed hominem amando refovere donec sanatum spiritualibus unc accesserunt discipuli ad Jesum secreto, et dixerunt: Quare nos non potuimus ejicere illum? m. HILAR. Domino in monte demorante et ipsis cum turba residentibus, eorum fides tepuerat. Amen quippe dico vobis, si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: Transi hinc, et tran
Abbreviated transcription (Latin):
x potentia comminatur & p̾cipit:
sp̃u imputans qͦd homini p̾stat. dũ
neq audiret neq loqueret᷑. Exiens
ad dñm corde munito humilitate.
Esto mͥ in dm̃ ꝓtectorẽ. & in locum
munitum. ut saluum me facias.
t exclamans & multũ cliscerpens
eum: exiit ab eo. Discerpte diabolꝰ
appropinquantes ad salutẽ: qͦs in
uentrem suũ uelut escã sibi dilectã
trahere desiderat. ꝑ t̾rores. & damna.
ut iob. Et factus ẽ sicut mortuus.
ita ut multi ddicerent. quia mortinis ẽ.
Sanatis dicitur. Mortui enim estis.
& uita ur̃a abscondita est cũ xp̃o in
do. Unde infirmitas xp̃ianoꝵ ñ ẽ
mors. s mortis similitudo. Ih̾c autẽ¬

Expanded text:
x potentia commutatur et praecipit spiritui, imputans quod homini praestat, dum neque audiret, neque loqueretur. Exiens ad Dominum corde munito humilitate: Esto mihi in Deum protectorem et in locum munitum, ut salvum me facias . Et clamans, et multum discerpens eum, exiit ab eo. Discerpit diabolus appropinquantes ad salutem, quos in ventrem suum, veluti sibi dilectam escam, trahere desiderat per terrores et damna, ut Job. Et factus est sicut mortuus, ita ut multi dicerent quia mortuus est. Sanatis dicitet vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Unde infirmitas Christianorum non est mors, sed mortis similitudo. VE
Abbreviated transcription (Latin):
Id̾o quoq uenit dñs in carne: ut sp̃e
resurgendi nobis ostenderet. Quod
alit᷑ non poterat fieri: nͥ carnem in¬
habetur propitius tibi sis dñe: qͦd
melus ẽ. quam absit a te dñe. Non
putat petrus fieri posse: ut filiꝰ dĩ
occidatur. Assumitq eum in affectũ
suum uł separatim ducit. ne p̾sentib
ceteris condiscipulis magistrũ uidea¬
tur arguere. Qui conuersus. dixit
petro. Uade post me sathana: scanda-¬
lum es mͥ. quia non sapis ea quȩ di
sunt: s ea que hominum. Ouia
contraria loqueris uoluntati meȩ:
debes aduersariꝰ appellari. Sathanas
int̾p̾tatur aduersariꝰ : siue contrariꝰ.
correptus s malignus sp̃c. hȩe dicere
suggerens ei: s michi numqu̾a u¬
debirur incentiuum diaboli. error
de pietatis affectu ueniens. Uade pꝰ
me. idest sequere meam sententiam:
ut granum tritici cadens in terram
multos fructus afferat. Uolendo enĩ
p̾ire scandalum michi es idest me

Expanded text:
Ideo quoque venit Dominus in carne, ut spem Ideo quoque venit Dominus in carne, ut spem resurgendi nobis ostenderet. Quod aliter non poterat fieri, nisi carnem inhabetur: Propitius tibi sis, Domine. Quod melius est, quam absit a te, Domine Non putat Petrus fieri posse, ut Filius Dei occidatur, assumitque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne praesentibus caeteris condiscipulis magistrum videatur arguere. Qui conversus dixit Petro: Vade post me, Satana; scandalum es mihi, quia non sapis ea quae Dei sunt, sed ea quae hominum. Quia contraria loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Satanas interpretatur adversarius sive contrarius. correctus sed malignus spiritus haec dicere suggerens ei. Sed mihi nunquam videbitur incentivum diaboli, error de pietatis affectu veniens. Vade post me, id est sequere meam sententiam, ut granum tritici cadens in terram, multos fructus afferat. Volendo enim praeire scandalum mihi, id est, me
Abbreviated transcription (Latin):
gere. Exinde hoc ẽ propt̃ea ut mehꝰ¬
cdiscipuli tenerent p̃ceptum dñi: cepte
eis ihc̃ ostendere passionis suȩ articu¬
lum. Simulq ne horrerent mortis
ꝑiculum: si diligerent regni głam.
Quasi diceret. T unc me p̾dicate cũ
passus fuero: quia non prodest ma¬
iestatem eius uulgari in populis.
quem postmodum iudebune Nagel¬
lari & erucifigi. S apientia d̾̃ homi¬
nẽ ad exemplum qͦ recte uiueremꝰ
suscrpit: ꝑtinet autẽ ad uitam rectã
ea quȩ ñ sunt metuenda ñ metuere.
Mors autem metuenda ñ ẽ. Oportu¬
it gͦ id ipsum illus hominis qu̾e d̃
sapientia suscepro: morte monstrari.
Sunt autem homies qui quãus
mort̾e ipsã ñ timeano: genꝰ tamen
aliqͥd mortis horrescunt. Nichilomi¬
nus autẽ ut ipsa mors: ita etiam
nullũ genꝰ mortis bono & recte ui¬
uenti homini metuendum ẽ. Nichil¬
ominus gͥ. hoc qͦq illius hominis
cruce: osfendendum fuit. Nichil eni
erat int̾ omnia genera mortis: illo
genere execrabilius & formidolosius.

Expanded text:
ERON. Exinde, id est propterea ut discipuli melius tenerent praeceptum Domini, coepit Jesus ostendere passionis suae articulum. Simulque ne horrerent mortis periculum, si diligerent regni gloriam. Quasi diceret: Tunc me praedicate cum passus fuero, quia non prodest majestatem ejus vulgari in populis, quem postmodum videbunt flagellari et crucifigi. AMBROS. Sapientia Dei hominem ad exemplum quo recte viveremus, suscepit, pertinet autem ad vitam rectam ea quae non sunt metuenda, non metuere. Mors autem metuenda non est. Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui, quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquid mortis horrescunt. Nihilominus autem ut ipsa mors, ita etiam nullum genus mortis bono et recte viventi homini metuendum est. Nihilominus igitur hoc quoque illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis, illo genere exsecrabilius et formidolosius.
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ absolui. nec ianuam possune re-¬
gni cȩlestis ingredi. Pax enim ȩccl̃iȩ
dimittit peccata. & ab ȩccłiȩ pace alie-¬
natio tenet peccata: ñ scđm arbitriũ
hominum. s scdm arbitriũ d̃. Petra
tenet. petra dimittit: columba tenet.
columba dimittit. Foris quippe nec
ligari quid potest nec solui: quando
extra ȩccłiam non ẽ qui ligare possit
aut soluere. Sciendum quia discer¬
nendi scientia incipit ẽẽ clauis ȩccłiȩ.
ubi ligandi soluendiq auctoritas ei
additur. Hoc autem fit ꝑ ministeriũ
episcopale mortinationẽ p̾sbiteroꝵ.
uł quod uerius uidetur cum eis am¬
marum cura iniungit᷑. Nulli eñi li¬
cet ex cõmunicare alteriꝰ parrochianũ.
quia talis ex communcatio uires ñ
habet. Nullus enim alteriꝰ iudicis ñ
sui sententia. tenebitur aut damnabi.¬
tur. Sunt autem qui dicunt potentiã
ligandi uł̃ soluendi. idest claudencdi
eccłiam peccatorib uł aꝑiendi. plura¬
liter dici duas claues. ꝓpter hos. scilicea

Expanded text:
catorum absolvi nec ianuam possunt regni celorum ingredi. dimittit peccata, et ab Ecclesiae pace alienatio tenet peccata, non secundum arbitrium hominum, sed secundum arbitrium Dei. Petra tenet, petra dimittit; columba tenet, columba dimittit. Foris quippe nec ligari quid potest vel solvi, quando extra Ecclesiam non est qui ligare possit aut solvere. Sciendum quia discernendi scientia incipit esse clavis Ecclesiae, ubi ligandi solvendique auctoritas ei additur. Hoc autem fit per ministerium episcopale in ordinatione presbyterorum, vel quod verius videtur cum eis animarum cura injungitur. Nulli enim licet excommunicare alterius parochianum, quia talis excommunicatio vires non habet. Nullus enim alterius judicis nisi sui sententia tenebitur aut damnabitur. Sunt autem qui dicunt potentiam ligandi vel solvendi, id est, claudendi Ecclesiam peccatoribus vel aperiendi, pluraliter dici duas claves, propter hos scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
quod sit filus dei. ut fallat princip̾e
mundi. ut doceat humilitatem: & ne
adhuc rudes & imꝑfecti discipuli ma-¬
ioris p̾dicationis mole oppͥmerent᷑
ompleto autem passionis sacramento:
oportumus dicitur apłis. Euntes do¬
cete om̃s gentes. Exinde cȩpit ihe
ostendere discipulis suis. quia oporte.
eum ire ierosolimam. & multa pati a
semorib & scribis. & principib sa

Expanded text:
quod sit Filius Dei, ut fallat principem mundi, et doceat humilitatem, et ne adhuc rudes et imperfecti discipuli, majoris praedicationis mole opprimerentur. Completo autem passionis sacramento, opportunius dicitur apostolis: Euntes, docete omnes gentes . Exinde coepit Jesus ostendere discipulis suis, quia oportet circumire Hierosolymam, et multa pati a senioribus
Abbreviated transcription (Latin):
dei filium. ita & filiũ hominis me¬
minerimꝰ : quia alterum sine altero
nehil spei tribuit ad salutem. Po
interrogasse ddiscipulos suos. quem il¬
lum dicerent homines. cum eẽc solus
orans: marcus autem diero illos in
uia hoc int̾rogatos. S eũ mouet. qui
miquam orauit in uia. Nusqu̾a
cum discipulis orasse reꝑitur dñs.
Ubiq solus obsecrat: quia dei confili¬
um humana uota non capiunt. nec
quisquã potest interioꝵ particeps ẽẽ

Expanded text:
Dei Filium, ita et Filium hominis meDei Filium, ita et Filium hominis meminerimus, quia alterum sine altero nihil spei tribuit ad salutem. AUinterrogasse discipulos suos, quem illum dicerent homines, cum esset solus orans, Marcus autem dicit illos in via hoc interrogatos. Sed eum movet, qui nunquam oravit in via. Nusquam cum discipulis orasse invenitur Dominus. Ubique solus obsecrat, quia Dei consilium humana vota non capiunt, nec quisquam potest interiorum particeps esse
Abbreviated transcription (Latin):
quasi dii: uxta illud psalmiste. Ego
dixi dii estis: & filii excelsi om̃s. Es
interrogat dñs. non quasi nesciens
sententiam de se: sed ut confessionem
fidei illoꝵ digne remuneret. Respon
dei meȩ de xp̃o est : quod filiꝰ sie deu
Non licet michi scire generationis se¬
cretum: non licet tamen nescire ge
ad differentiam deoꝵ. quos gentilita¬
tis dementia. uł de mortuis hominib
uł de oꝑe manuũ sibi institute ad
adorandum. Michi impossibile ẽ
seraphin: supra om̃em sensum ẽ. Scru¬
tari ñ licet suꝑna mysteria. Licet sci¬
re quod natus. ñ licet discurere. que¬
admodum. Item. Credere ussum ẽ.:
non discutere ꝑmissum. Dixit se¬
dñs filium hominis quod contẽpla¬
tio corꝑis p̃ferebat: s addendo quẽ
me ẽẽ dicttis. significauit pret̾ id
qͦd in se uidebatur ẽẽ aluid occultũ
sentiendum. de quo querebat᷑: in qd
se credentium fides debebat exten¬
dere. fides itaq petri dĩ filiũ in ho¬
mine uidens. utrumq complexa est

Expanded text:
ud Psalmistae: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes . Quos interrogat Dominus, non quasi nesciens sententiam de se, sed ut confessionem fidei illorum digne remuneret. Responddei meae de Christo est, quod Filius sit Dei. Non licet mihi scire generationis secretum, non licet tamen nescire genad differentiam deorum quos gentilitatis dementia vel de mortuis hominibus, vel de opere manuum sibi instituit ad rbis. « Mihi impossibile est seraphim, supra omnem sensum est. Scrutari non licet superna mysteria, licet scire quod natus, non licet discutere quemadmodum. » Item idem: « Credere jussum est, non discutere permissum. » Dominus Filium hominis, quod contemplatio corporis praeferebat, sed addendo, quem me esse dicitis, significavit praeter id quod in se videbatur, esse aliud occultum sentiendum, de quo quaerebatur, in quod se credentium fides debebat extendere. Fides itaque Petri, Dei Filium in homine videns, utrumque complexa est,
Abbreviated transcription (Latin):
c ile ait. Ab infantia. S si quid po¬
tes aduiua nos: misertus nr̃i. Erus¬
bescat iulianus: qui dicere audes om̃s
homines absq ulla pecrati contagione
nasei. Quid eñi habuit iste puer ut ab
infantia a demomo nexaretur: si nullo
peccato tenebat᷑ origiali. qu̾e oonftac
millũ adhuc potuisse habere ꝓprium
peccatũ: Ihc̃ autem ait illi. Si potes
credere: omnia possibilia  credenti.
Imnia scilicet humanȩ saluti cõmo¬
da. sunt possibilia credenti: quia in
nomine ihu postulantur & dantur.
Dicens. si potes credere: indicat arbi¬
trii lib̾tatem. Et exclamans pater
pueri cum lacrimis aiebat. Credo do¬
mine: adiuua incredulitatẽ meam.
Iyia ꝑ occultam inspiratioñẽ gr̃ȩ.
meritoꝵ gradib fides crescit. uno eo¬
demq tempore is qui nondum ꝑfecte
crediderat. simul & credebat. & imꝑfe¬
ctione fidei incredulus erat. Uel tta.
Et credebat: & comparatione fidei con¬
summatȩ incredulum se dicebat. Et
oum udisset ih̾c concurrentem turb̾a.

Expanded text:
 ille ait: Ab infantia. Sed si quid potes, adjuva nos, misertus nostri. Erubescat Julianus, qui dicere audet omnes homines absque ulla peccati congregatione nasci. Quid enim habuit iste puer, ut ab infantia a daemonio vexaretur, si nullo peccato tenebatur originali, quem constat nullum adhuc potuisse habere proprium peccatum? Jesus autem ait illi: Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Omnia, scilicet humanae saluti commoda, sunt possibilia credenti, quia in nomine Jesu postulantur et dantur. Dicens, si potes credere, indicat arbitrii libertatem. Et exclamans pater pueri cum lacrymis, aiebat: Credo, Domine; adjuva incredulitatem meam. Quia per occultam inspirationem gratiae, meritorum gradibus fides crescit, uno eodemque tempore is qui nondum perfecte crediderat, simul et credebat, et in imperfectione fidei incredulus erat. Vel ita: Et credebat, et comparatione fidei consummatae incredulum se dicebat. Et cum vidisset Jesus concurrentem turbam,
Abbreviated transcription (Latin):
Pulchre dixit homines: qr homine
sunc qui de filio hominis locuntur
dii uͦ qui de diuinitate intelliguin
It illi dyxerunt. Alii ioħm baptista.
alii autem helyam: alii uͦ ieremiã.

Expanded text:
Pulchre dixit, homines, quia homines sunt qui de Filio hominis loquuntur; dii vero, qui de divinitate intelligunt. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii autem Elia
Abbreviated transcription (Latin):
quandam fidelib libationem mortis
ostendio. Et post dies sex. assumpsit
eius: & ducit illos in montem excelsu̾̃
ponit: matheus & marcus sex. Ibi pri¬
mus additur & extremus: hic medii
manifestat. quia octaua die gaudiũ
resurrectionis uenturum erat. Nos etiã
post sex huius scħ ȩtates. & septimam
quietis animarum post mortem quasi
octaua etate resurgemꝰ. Scd̾m math̾m
& marcum: post sex etates quiescen¬
dum est sc̃ĩs. De resurrectione sextus
psalmus ꝓ octaua inscribitur: quia ꝑ
sex ȩxates. quib oꝑari licet p̾cibus ẽ
instandum. ne in octauo retributiõs
temꝑe. corripiamur ab irato iudice.
Unde psalmus ita incipit. Dñe ne
ascendit in montem ut oraret. Mons
inquem ascendit: significat. itt men¬
te in excelsis habitent. Qui in decore

Expanded text:
quamdam fidelibus libationem mortis quamdam fidelibus libationem mortis ostendit. Et post dies sex, assumpsit ejus et ducit illos in montem excelsum ponit, Matthaeus et Marcus sex. Ibi primus additur et extremus, hic medii manifestat, quia octavo die gaudium resurrectionis venturum erat. Nos etiam post sex hujus saeculi aetates, et septimam quietis animarum post mortem, quasi octava aetate resurgemus; secundum Matthaeum et Marcum, post sex aetates quiescendum est sanctis. De resurrectione sextus psalmus pro octava inscribitur; quia per sex aetates quibus operari licet, precibus est instandum, ne in octavo retributionis tempore corripiamur ab irato judice. Unde psalmus ita incipit: Domine, ascendit in montem ut oraret. Mons in quem ascendit, significat ut mente in excelsis habitent, qui in decore
Abbreviated transcription (Latin):
tristib leta suecetunt. Quasi dicat.
Tnnes mortem: audi głam triumphan¬
tis. Uereris crucem: ausculta angłoꝵ
ministeria. NCLXXI BLXXE¬
quidam de hic stantib qui ñ
gustabunt mortẽ : donec uideano fili¬
um hominis uenientẽ in regno suo.
Poterant tacita cogitatione apł
huiꝰmodi scandalum sustinere. Occi-¬
sionẽ & mortem mine dicis ẽẽ uentu¬
ram: gła autem quam ꝓmittis in lon¬
ga temꝑa differtur. Ne gͦ desꝑatione
uł tedio frangerentur: occultoꝵ cogna¬
tor p̾sentem timorem. p̾senti compen
tem urãm: qualis in regno głȩ uentu¬
rus sim uobis in p̾senti tempore dde¬
monstrabo. U el ꝓmittit aliqͦs de
discipulis uisuros dilatationẽ eccłiȩ.
antequam ꝑ mortem recedant de mun¬
do: ut in p̾senti contra mundi głam
erecta. certius crecdatur in oelo regnatu
ra. Decent᷑ dictum est gustabunt: quia
stantes cum xp̃o mortem corꝑis gu¬
stant. uitam uero animȩ retinent.
el etiam ex conditione gustus. tenuẽ

Expanded text:
tristibus laeta succedunt. Quasi dicat: Times mortem? audi gloriam triumphantis. Vereris crucem? ausculta angelorum ministeria. CAPUT Xquidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem donec videant Filium hominis venientem in regno suo. Poterant tacita cogitatione apostoli hujusmodi scandalum sustinere; occisionem et mortem nunc dicis esse venturam. Gloria autem quam promittis, in longa tempora differtur. Ne ergo desperatione vel taedio frangerentur, occultorum cognitor praesentem timorem praesenti compenstem vestram qualis in regno gloriae futurus sim, vobis in praesenti tempore monstrabo. Vel promittit aliquos de discipulis visuros dilationem Ecclesiae, antequam per mortem recedant de mundo, ut in praesenti contra mundi gloriam erecta, certius credatur in coelo regnatura. HILAR. Decenter dictum est gustabunt; quia stantes cum Christo, mortem corporis gustant, vitam vero animae retinent. Vel etiam ex conditione gustus tenuem
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ ẽ. Int̾ triticum eñi anteꝗͣ ueni¬
at ad spͥicam: & ⁊rzanium quod nos
lolium appellamus. granctis similitu¬
do est: & iux possunt distingui. Hoc
gͦ. sinite utraq crescere. de ambiguis
dictum est. illud uͦ. auferte malum
de manifestis. Itaq mali tolerandi st̃
int̾ bonos. donec eoꝵ malitia manife¬
sta fiat. ne uisti eradicentur cũ in iu-¬
stis. Neq enim de dubiis ẽ iudicandũ
donec ueniat dies in qͦ reuelabuntur
occulta cordium. & simulationes im-¬

Expanded text:
sed non est. Inter triticum enim antequam venised non est. Inter triticum enim antequam veniat ad spicam, et zizanium, quod nos lolium appellamus, grandis similitudo est, et vix possunt distingui. Hoc ergo, sinite utraque crescere, de ambiguis dictum est; illud vero, auferte malum, de manifestis. Itaque mali tolerandi sunt inter bonos, donec eorum malitia manifesta fiat, ne justi eradicentur cum injustis. Neque enim de dubiis judicandum est, donec veniat dies in quo revelabuntur occulta cordium et simulationes im