comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem sub audis eunuchum. siue aduenã custodientẽ sabbatũ meũ nepol¬
lunt illud. đ cessantẽ a malo opere. & tenentẽ faedus meũ ut sẽꝑ insisftat
&ationi  Adducã eos inmontẽ scm̃ incũ. & laetificabo cos indomo orati
des o referent & orationi uacabant Mons sc̃s ad quẽ ꝓmittit eos se
ad ducerẽ : aut docmata ueritatis s̃ trinitatis q confessio uł ecła presens.
damus ad montẽ dñi : ad cuius contẽplationẽ ad duc& ipse clectos suos
hi suꝑ altere meũ : quia domus mea domus orationis uocabitur cunc¬
tis gentibus: Holo causta sunt quae in tegra cremantur: quia holo caus
cieñdo : eoqđ uinctȩ atq ligate ad ducebantur adhostiũ domus dñi
& tradebantur sacerdotibus quarũ pars offerdiatur in altari. parssa¬
uenis ut offerant sacrificiũ secundũ ritum iudaeorũ : sed spiritalem hos¬

Expanded text:
nem, » subaudis eunuchum sive advenam, « custodientem sabbatum meum, ne polnem, » subaudis eunuchum sive advenam, « custodientem sabbatum meum, ne polluat illud, » id est, cessantem a malo opere, « et tenentem foedus meum, » ut semper insistat orationi. « Adducam eos in montem sanctum meum, et laetificabo eos in domo oratides Deo referent et orationi vacabunt. Mons sanctus ad quem promittit eos se adducere, aut dogmata veritatis sunt Trinitatisque confessio, vel Ecclesia praesens, endamus ad montem Domini . » Ad cujus contemplationem adducet ipse electos suos.hi super altare meum, quia domus mea domus orationis vocabitur cunctis gentibus. » Holocausta sunt quae integra cremantur. quia holocaustuciendo, eo quod vinctae atque ligatae adducerentur ad ostium domus Domini, atque tradebantur sacerdotibus. Quarum pars offerebatur in altari, et alia pars saaecipit, ut offerant sacrificium secundum Judaeos: sed spiritualem hos
Abbreviated transcription (Latin):
Qui potest capere capiat. Et a postolus De uirginib: ait precep¬
tum dñi non habeo : consilium autemdo Videamus : quae mer
iđ ÷ in presenti ecclesia dabo maximum honorẽ : ut in ea sacerdotali
fungantur officio & ꝓfilus carnalibus multos habeant spiritales filios :
Etinmuris meis dabo cis locũ : iđ in numero p̃dicatorũ illos conftituã ut
efficiantur turris firmissime ciuitatis maeae: ut municant & ꝓtegant sibi
subiectos.p̃dicationis uerbo siue exemplo. Et nomen melius a
silus & filibus : iđ x cellentius p̃ceteris quifilios & filias carnales generill
um qui adherent dño credendo meum. subaudis dabo nomini scõ eius.
ut colant eum confitendo illũ & diligant nomen cius iđ nomen filii. ut
sint ei inscruos sicut paulus dese loquitur. paulus seruus iħuxp̃i. Om¬

Expanded text:
« Qui potest capere capiat . » Et Apostolus: « De virginibus, ait, praecep« Qui potest capere capiat . » Et Apostolus: « De virginibus, ait, praeceptum Domini non habeo: consilium autem do . » Videamus quae mercid est, in praesenti Ecclesia dabo maximum honorem, ut in ea sacerdotali fungantur officio, et pro filiis carnalibus multos habeant spirituales filios:  sunt . « Et in muris meis dabo eis locum, » id est, in numero praedicatorum illos constituam, ut efficiantur turres fortissimae civitatis meae: ut muniant et protegant sibi subjectos, praedicationis verbo sive exemplo. « Et nomen melius a filiis et filiabus, » id est, excellentius prae caeteris qui filios et filias carnales generant. « um « qui adhaerent Domino, » credendo in eum, subaudis dabo nomini sancto ejus « ut colant eum, » confitendo illum, « et diligant nomen ejus, » id est, nomen filii « ut sint ei in servos, » sicut Apostolus de se loquitur: « Paulus servus Jesu Christi . » « Om
Abbreviated transcription (Latin):
m regno celorũ cũ sc̃is patribus Allegorice perhos cunucos: de¬
bemus intellegere om̃s utriusq: secus qui uirginita tem ꝓ xp̃i nomine
seruant Quos nunc alloquitur sermo diuinus ut non amittant
sp̃ẽ patriae calestis. quã uis careant filiis carnalibus: quia non separa¬
buntur agła dectorum sisemens piritalehic iđ opus bonum fecerint. sed
coronam & brauium uirginitatis adñõ recipient Sequit᷑. haec dicit
dñs eunuchis iđ uir ginibus : qui custodierint sabbata mea iđ ab om¬
tum siue preceptum qđ pepigicum eis & illud opere adimpleuerint
studentes iugiter orationi iuxta illud. Oport& semper orare & cẽt
Nec non & illud considerantes qđ dicitur sine intermissione orate
Notaindum quia non dicitur & elegerint quȩ precepi sed quae uolui
quia dñs ostendit seamare uirginitatẽ nen tamen precep team cũ ait

Expanded text:
in regno coelorum cum sanctis patribus. Allegorice per hos eunuchos inin regno coelorum cum sanctis patribus. Allegorice per hos eunuchos intelligere debemus omnes utriusque sexus, qui virginitatem pro Christi nomine servant: quos nunc alloquitur sermo divinus, ut non amittant spem patriae coelestis, quamvis careant filiis carnalibus, quia non separabuntur a gloria electorum, si semen spirituale hic, id est opus bonum fecerint: sed coronam et bravium virginitatis a Domino recipient. Sequitur: « Haec dicit Dominus eunuchis, » id est, virginibus « qui custodierint sabbata mea, » id est, ab omtum sive praeceptum quod pepigi cum eis, et illud opere adimpleverint: studentes jugiter orationi, juxta illud: « Oportet semper orare , » etc., nec non et illud considerantes quod dicitur: « Sine intermissione orate . » Notandum quia non dicitur et elegerint quae praecepi, sed quae volui: quia Dominus ostendit se amare virginitatem, non tamen praecipit eam cum ait:
Abbreviated transcription (Latin):
icum  quia plares sunt colligendi ad fidem gentibus quã iuideus
Et nondicat eunucus ecce ego lignum aridum: Tria genera sunt. eunu¬
chorum Sunt eunuchi qui ab aliis fiunt hominibus:
& sunt alii qui exutoro matris ita nascuntur ut nullam
habeant uirtitem procreandi filios Sunt deniq eu nuchi in utroq sexu
qui secustodiunt ab omni in munditia. seruantes uirginitatẽ ppt̃ a morem
dr̃ dequibus psedñs ait Sunt inquit eunuchi qui secastrauerunt.
ꝓpt̃ regna caelorum Non abscidendo sibi urilia: sealugxuriã refrenan¬
do Quos hic consolatur ꝓphaeta & persona dñi. ut non desperent desa¬
lute eterna : nec contristentur coqđ filios carnales non habent. ꝓp̃t̃ hoc
quodinlege dicitur: Maledictus. qui non reliquerit semen suꝑ terrã
Lbi eñ non desemine ꝓcreationis dicitur: seadesemine bone operationis
Nitabant quippe: quod qui non haber& filios. non haber& requiem

Expanded text:
icum: quia plures sunt salvandi per fidem de gentibus, quam de Judaeis. icum: quia plures sunt salvandi per fidem de gentibus, quam de Judaeis. « Et non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. » Tria genera sunt eunuchorum. Sunt eunuchi qui ab aliis fiunt hominibus, et sunt alii qui ex utero matris ita nascuntur, ut nullam habeant virtutem procreandi filios. Sunt denique cunuchi in utroque sexu, qui se custodiunt ab omni immunditia, servantes virginitatem pro amore Dei: de quibus Dominus ait: « Sunt, inquit, eunuchi qui se castraverunt propter regna coelorum . » Non abscidendo sibi virilia, sed luxuriam refrenando. Quos omnes hic consolatur Propheta ex persona Domini, ut non desperent de aeterna salute, nec contristentur eo quod filios carnales non habent, propter quod in lege Dei maledictus quod non reliquerit semen super terram. Ibi enim non de semine procreationis dicitur, sed de semine bonae operationis. Putabant quippe quod qui non haberet filios, non haberet requiem
Abbreviated transcription (Latin):
fidem &operationem Hec contra iudeos dicta sunt : quide nobi¬
litate generis seiac tantes dicebant xp̃i aduentũ non ꝑtinere nisi solũ¬
modo ad ipsos dequorũ styrpe originẽ sumpsit secundũ carnem
Quorum uerba audientes gentiles qui iunctierant illis: despera¬
bantꝰ desalinte: qđ non poseus coaequari ingła aerna dicentes Sepa¬
patione diuidex me dñs apopulo suo cum uenerit Sed in illa spirita
Vregeneratione non ÷ discretiosexus aut conditionis utrum mas¬
culus anfemina liber anseruus ueniat ad fidem. & baptis mosc̃ĩ fica¬
tionis mund&ur In omni enim gente qui tim& illum & operatur
iustitiam acceptus ÷ illi iuxta illud apłi in xp̃o ihũ non÷ iudeus
consolatur proph&a gentiles : & dicit Nondicit inquit filius aduc¬
ne siue peregrini qui ad her& dño ꝑcircumcisionẽ & fidem. separatione
diuid& me dñs apopulo suo cum uenerit ad saluandum populũ suũ uida¬

Expanded text:
fidem et operationem. Haec contra Judaeos dicta sunt, qui de nobifidem et operationem. Haec contra Judaeos dicta sunt, qui de nobilitate generis se jactantes, dicebant Christi adventum non pertinere nisi solummodo ad ipsos, de quorum stirpe originem sumpsit secundum carnem. Quorum verba audientes gentiles qui juncti erant illis, desperabant de salute, quod non possent eis coaequari in gloria aeterna, dicentes: Separatione dividet me Dominus a populo suo, cum venerit. Sed in illa spirituali regeneratione non est discretio sexus aut conditionis, utrum masculus an femina, liber an servus veniat ad fidem, et baptismo sanctificationis mundetur. In omni enim gente qui timet illum et operatur justitiam, acceptus est illi . Juxta illud Apostoli: « In Christo Jesu gentiles, et dicit: Non dicat, inquiens, filius advenae sive peregrinus, qui adhaeret Domino per circumcisionem et fidem. Separatione dividet me Dominus a populo suo, cum venerit salvare populum suum Juda
Abbreviated transcription (Latin):
riliter in mandatis dñi laborat. preteritũ obliuiscens & in futurum
se e&tendens : donec ꝑueniat in unitatẽ fidei & agnitionẽ filii dĩ. in uirũ
ꝑ fectũ & mensurã atatis plenitudmis xp̃i : utiq sine dubio in ad¬
optionẽ filiidĩ merebitur per uenire: Sequitur Custodiens sab¬
batũ nepolluat illud: custodiens manus suas nefaciat omne ma¬
lum: Sabbatũ custodit : qui precepta dĩ adimplens auitus de
declinat Custo diens inquit sabbatũ cessando auitus nepolluat
istud beatus ÷: & custodiens manus suas arapina & omni iniquitate
ne faciat omne malũ iđ ullũ peccatũ. quia qui in uno offendit.
factus ÷ omniũ reus Et nondicat filius aduenae qui ad haer& dño
dicens separatione diuid& me dñs apopulo suo Aduaenae appella¬
bantur gentiles: qui deserentes ritum gentilitatis transiebant peru¬
÷ circũcisionẽ adiuda ismũ adhaerentes dño ꝑ

Expanded text:
riliter in mandatis Domini laborat, praeteritum obliviscens et in futurum riliter in mandatis Domini laborat, praeteritum obliviscens et in futurum se extendens, donec perveniat in unitatem fidei et agnitionem Filii Dei, « in virum perfectum et mensuram aetatis plenitudinis Christi » : utique sine dubio in adoptionem filii Dei merebitur pervenire. Sequitur: « Custodiens sabbatum, ne polluat illud, custodiens manus suas, ne faciat omne malum. » Sabbatum custodit, qui praecepta Dei adimplens a vitiis declinat. Custodiens, inquit, sabbatum cessando a vitiis ne polluat llud, beatus est: et custodiens manus suas a rapina et omni iniquitate, ne faciat omne malum, id est omne peccatum: quia qui in uno offendit, factus est omnium reus . « Et non dicat filius advenae, qui adhaeret Domino dicens: Separatione sua dividet me Dominus a populo suo. » Advenae appellabant gentiles, qui deserentes ritum gentilitatis transibant per circumcisionem ad Judaismum, adhaerentes Domino per
Abbreviated transcription (Latin):
& contemptores diuitiarum: Erit dñs nominatus in toto mundo in signum
liter iudicate non ad tendentes ꝑsonã iniudicio pauperis Quod aũt
sub uingit facite iustitiã
Periustitiã debemus intellegere om̃s uir¬
tutes quaȩ iustificant dectos dĩ Et quare ista precipio: quia iusta
est salus mea utueniat : iđ in proximo ÷ ut ueniat filius m̃s iħs qui int̾¬
iustitia mea ut reueletur suo tempore. uexta illud apłi Postquã
uenit plenitudo temporis: misit ds̃ filiũ suũ Salus dĩ patris &ius¬
tiua filius : quia ꝑ ipsũ saluat & iustificat om̃s dectos. Beatus u
qui facithoc sub audis iudiciũ & iustitiã. & cũ discretione om̃a facit.
& filius hominis qui ad prehaendit istud subaudis iudiciũ. id est qui
fortiter ten& xp̃m credendo in cũ cui pater omne iudiciũ dedit.
uersiculo simile÷ : quod dicit psalmista Beati qui

Expanded text:
et contemptores divitiarum: erit Dominus nominatus in toto mundo in signum et contemptores divitiarum: erit Dominus nominatus in toto mundo in signum dite jusubjungit, « facite justitiam, » per justitiam debemus intelligere omnes virtutes quae justificant electos Dei. Et quare ista praecipio? « Quia juxta est salus mea, ut veniat, » id est, in proximo est ut veniat Filius meus Jesus quod inte et prope est justitia mea » ut reveletur suo tempore, juxta illud Apostoli: « Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . » Salus Dei Patris et justitia Filius est, quia per ipsum salvat et justificat omnes electos. « Beatus vir qui facit hoc, » subaudis judicium et justitiam, et cum discretione omnia facit. « Et filius hominis qui apprehendit istud, » subaudis judicium, id est qui fortiter tenet Christum credendo in eum, cui « Pater omne judicium dedit . » Huic versiculo simile est quod dicit Psalmista: « Beati q
Abbreviated transcription (Latin):
id infrutuosus. ascendit ad culmina uirtutũ : & efficitur abies
Perurticã aut̃ quae ÷ ignae nature : significantur libidinosi &cu¬
pidi & quia fidexp̃i alieni eistunt. & aculeis peccatorũ pungunt᷑
Quitunc mutantur in mirtũ quae ÷ arbor aromatica & odorifera :
dũ deuitus transeunt aduirtutes. bonũq odorẽ uirtutum dese
reddunt. Nũ qiđ non paulus apłs. & zacheus non aerant saliunca.
id ÷ infructuose arbores & urtica. quando alt̃ ꝑ secutionis aculcis.
pungabat xp̃i anos. alt̃ aculeis cupiditatis . & aestibus a uaritiae ane¬
labat sed cito conuersi ad fidẽ creuer̃ in habietes & mirtos: intan¬
tũ ut unꝰ illorũ dicer&. xpi bonus odor sumus dõ in omniloco
Et erit dñs nominatus in signũ aeternũ : qđ non auferetur. Cũ in¬
quł ascenderint ꝓinsiddibus fideles. & creuerint ꝓlibidinosis &cupidis casti

Expanded text:
id est infructuosus, ascendit ad culmina virtutum et efficitur abies. id est infructuosus, ascendit ad culmina virtutum et efficitur abies. Per urticam autem, quae est igneae naturae, significantur libidinosi et cupidi, et qui a fide Christi alieni existunt, et aculeis peccatorum punguntur, qui tunc mutantur in myrtum quae est arbor aromatica et odorifera dum de vitiis transeunt ad virtutes, bonumque odorem virtutum de se reddunt. Nunquid non Paulus apostolus et Zachaeus non erant ut saliunca, id est infructuosae arbores et urtica, quando alter persecutionis aculeis pungebat Christianos, alter aculeis cupiditatis et aestibus avaritiae anhelabat? Sed cito conversi ad fidem, creverunt in abietes et myrtos, intantum ut unus illorum diceret: « Christi bonus odor sumus Deo in omni loco . » « Et erit Dominus nominatus in signum aeternum, quod non auferetur. » Cum, inquit, ascenderint pro infidelibus fideles, et creverint pro libidinosis et cupidis casti,
Abbreviated transcription (Latin):
Etiterũ Ipse c̃ pax nrã : quinos pacificauit dõ patri & sibi Montes
& colles cantabunt corã uobis laudẽ : & om̃a ligna regionis plau¬
dent manu: Permontes & colles: intelleguntur angelice potes¬
tates & scorũ anime. patri archarũ. ꝓphaetarũ. apłorũ. ceterorũq
scõrũ. quaȩ ꝓuarietate uirtutũ montes appellant᷑ & colles. & gau¬
dent desalute utriusq populi. De quibus dñs dicit in aeuuangelio
demultitudine credentiũ & fidelium intellegendũ ÷ quae genales
haerba est plena aculeis & punctionibus: Abies uero alta & pro¬
cera arbor ÷ &tã ad domum addomũ stbricandã apta. quã
&iã adpicẽ effundendã ac sidicer& aliis uerbis Prouitus
ascesident uirtutes : & ꝓ infidelibus fideles Uerbigratia Ui¬
ens qui lib& infidelis ad gratiã baptismatis qui antea erat saliunca

Expanded text:
. » Et iterum: « Ipse est pax nostra, qui nos pacificavit Deo Patri et sibi . » « Montes . » Et iterum: « Ipse est pax nostra, qui nos pacificavit Deo Patri et sibi . » « Montes et colles cantabunt coram vobis laudem, et omnia ligna regionis plaudent manu. » Per montes et colles intelliguntur angelicae potestates, et sanctorum animae patriarcharum et prophetarum, apostolorum, caeterorumque sanctorum, quae pro varietate virtutum montes appellantur et colles, et gaudent de salute utriusque populi. De quibus Dominus dicit in Evangelio:» de multitudine gentium et fidelium intelligendum est, quae gentiles herba est plena aculeis et punctionibus. Abies vero alta et procera arbor est, et tam ad domum fabricandam apta, quam etiam ad picem effundendam. Ac si diceret aliis verbis: Pro vitiis ascendent virtutes, et pro infidelibus fideles. Verbi gratia: Veniens quilibet infidelis ad gratiam baptismatis, qui ante erat saliunca,
Abbreviated transcription (Latin):
Istud eg̃o uerbũ misit ds̃ pat̾ ut uoluntatẽ suã ꝑ illud adimpler& & pla¬
citũ : hoc ÷ ut per eũ genus humanũ redimer&. sicut ipse filius dicit
Quia que placita sunt ei : facio sẽꝑ. Fecit ergo quod pat̾ uoluit re¬
dimendo genus humanũ : & prosperatus ÷ secundũ humanitatẽ quan¬
do ꝑuersũ orbẽ p̃dicatio illius & fides diffamata gentes crediderun
in eũ. sicq ad d&x terã pat̾ne maiestatis reuersus ÷ Quia in letitia
egrediemini : & in pace deducemini Alloquitur dĩ pat̃ tã uidae¬
os quã credentes : uenientes ad se ꝑfidem Inlaetitia in quid eereli¬
emimi s̃ gentiles dc infidelitatis errore & idolatriȩ cultura adlucẽ
fiacr & cõgnitionẽ meã: siue iude. de umbra legis ad gatiã & uerta
de tenebris peccatorũ De hacpace dicit apłs Gratia uobis & pax

Expanded text:
Istud ergo Verbum misit Deus Pater, ut voluntatem suam per illud adimpleret et plaIstud ergo Verbum misit Deus Pater, ut voluntatem suam per illud adimpleret et placitum, hoc est, ut per eum genus humanum redimeret, sicut ipse Filius dicit: Quia « quae placita sunt ei facio semper . » Fecit ergo quod Pater voluit, redimendo genus humanum: et prosperatus est secundum humanitatem, quando, per universum orbem praedicatione illius et fide diffamata, gentes crediderunt in eum: sicque ad dexteram paternae majestatis reversus est. « Quia in laetitia ingrediemini, et in pace deducemini. » Alloquitur Deus Pater tam Judaeos quam credentes, venientes ad se per fidem. In laetitia inquit ingrediemini, o Gentiles, de infidelitatis errore et idololatriae cultura, ad lucem fidei et cognitionem meam. Sive, o Judaei, de umbra legis ad gratiam et veride tenebris peccatorum. De hac pace dicit Apostolus: « Gratia vobis et pax
Abbreviated transcription (Latin):
iđ sententia mea. qđ egredietur deore meo. Non reuertetur ad
me uacuũ. sed faci& quaecũq uolui & prosperabitur. in his ad que
misi illud Eccedat aliã similitudinẽ : qđ consiliũ illius & uolun¬
tas immutabilis sit Et ÷ sensus Sicut istud quod dico immuta¬
bile est ut postquã pluuia suꝑ terrã descendit. non reuertitur sur¬
sum sed in haebriat terrã suorore ut ꝓferre ualeat fructus uarios :
sic qđ dixi desalute iudaici populi & uocatione gentiũ. stabile erit
Allegorice aut̃ : ꝑ imbrẽ possumus intellegere aeũ uangilicã doctrinã
suorore fecundauit. ut fructus uistitiae & uirtutũ ꝓferren. ꝑuer
bũ aut̃ qđ dicit &ire a suo ore & facere suã uoluntatẽ : possumus
intellegere uerbũ dĩ patris. de quo dicit hiohannes. in principio
erat uerbũ. Tam̃ cũ dicit egredietur deore meo : non debemus
putare quod ds̃ om̃ps & os & alia membra habeat sicut humana
natura sed nr̃o more loquit᷑. ut ꝑ nram naturã discamꝰ dĩ uerba

Expanded text:
ur de ore meo. « Non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecunque volui, et prosperabitur in his ad quae misi illud. » Ecce dat aliam similitudinem, quod consilium illius et voluntas immutabiles sunt. Et est sensus: Sicut istud quod dico immutabile est ut postquam pluvia super terram descendit non revertitur sursum, sed inebriat terram suo rore ut proferre valeat fructus varios: sic quod dixi de salute Judaici populi et vocatione gentium, stabile erit. Allegorice autem per imbrem possumus intelligere Evangelicam doctrinam, suo rore fecundavit, ut fructus justitiae et virtutum proferrent. Per verbum autem, quod dicit a suo ore exire et facere suam re Verbum Dei Patris, de quo dicit Joannes : « In principio erat Verbum. » Tamen cum dicit quod egredietur de ore meo, non debemus putare, quod Deus omnipotens talia membra habeat sicut humana natura: sed nostro more loquitur, ut per nostram naturam discamus Dei verba.
Abbreviated transcription (Latin):
tuo gentes colebant : sed in suꝑ misisti ꝓcul inbabrlonẽ & in aegrptum.
ut illorũ quoq deos ad orans. fornicationẽ tuã & pleres cũ cultorib
corum Quod dicit humiliataes usq ad inferos : non ÷ ista humibatio
in bonã partẽ intellegenda: Est enĩ humilitas qua ꝑtin& adgłam.

Expanded text:
tuo gentes colebant: sed insuper misisti procul in Babylonem et in Aegyptum, tuo gentes colebant: sed insuper misisti procul in Babylonem et in Aegyptum, ut illorum quoque deos adorans fornicationem tuam expleres cum cultoribus eorum. Quod dicit, humiliata es usque ad infernos, non est ista humiliatio in bonam partem intelligenda. Est enim humilitas qu
Abbreviated transcription (Latin):
me Pactũq cũ eo inisti ut non redires adme. Uł ta potest intel¬
legi : ut omnẽ uoluntatem suã amatorib: suis absq uerecundia ma¬
nifestauerit. & non solũ in hierłm fornicata sit. sed & suꝑ om̃s uicos &
auitatulas lupanaria e constituerit. Dil&isti stratũ eorũ manu aꝑta.
& ornasti regio ungeno. Perstratũ hic debemus intellege re adul¬
terium qđ instratu operatur : & ꝑmanũ operationẽ in reuerentem
Vt sit sensus dilgisti adulteriũ manu aperta. iđ sine uerecandia &
operatione in reuerenti : & hornasti & preparastite ungento regio
& inter pretaturrex cuise p̃parabat hierłm & multi plicabat pigm̃ta
ut ornatu ipso & odore placer& amatoribus suis Misisti legatos tuos
ꝓcul sub audis ad deferenda idola & conducendos amatores : & humilia
Et ÷ sensas Hon fuffecit tibi ut solũ modo ad orares deos: quos incircuitu

Expanded text:
me, pactumque cum eo iniisti ut non redires ad me. Vel ita potest intelme, pactumque cum eo iniisti ut non redires ad me. Vel ita potest intelligi, ut omnem voluntatem suam amatoribus suis absque verecundia manifestaverit: et non solum in Hierusalem fornicata sit, sed et super omnes vicos et civitatulas lupanaria constituerit. « Dilexisti stratum eorum manu aperta, et ornasti te regio unguento. » Per stratum hic debemus intelligere adulterium, quod in stratu operatur, et per manum operationem irreverentem, ut sit sensus: Dilexisti adulterium manu aperta, id est, sine verecundia et operatione irreverenti, et ornasti et praeparasti te unguento regio, et interpretatur rex. Cui se praeparabat Hierusalem et multiplicabat pigmenta, ut ornatu suo et odore placeret amatoribus suis. « Misisti legatos tuos procul, » subaudis, ad deferenda idola, et conducendos amatores, « et humiliEt est sensus: Non suffecit tibi ut solummodo adorares deos quos in circuitu
Abbreviated transcription (Latin):
ponebant cubilia sua: ut ibilixuriã fornicationẽq suã & plerent :¬
& non solũ cis hoc malũ sufficiebat uerũ &iã post hostium & retro
postem ponebant simulacra: ut intrantes uł &x cuntes semꝑ adora¬
rent ea. sicut sequentia manifestant Post hostiũ inqiđ &l retro
postem posuisti memori ale tuum: ađ non solũ inmontib & uallibus
ad orasti simulicra uerũ &iã post hostiũ & retro postem quodumũ ÷
posiusti memoriale tuũ iđ idola. ut seꝑ in memoriã tiueẽnt quatinus egrediens
domũ uł in grediens adorares ea Quia uxta mel b operuistis.  & sus cepisti¬
adulterũ. iđ diabolũ: Dilatasti cubiletuũ & pepigisti cũ cis fędus. sub¬
serit alieno id ÷ diabolo ꝑculturã idolorũ. fornicando cũ lapide & ligno
V erbi gratia Sicut quilib& homo redarguit uxorẽ suã dicens. dum
dormio uextate clã reuelas stratũ meũ : & suscipis ad ulterũ aixta

Expanded text:
ponebant cubicula sua, ut ibi luxuriam fornicationemque suam explerent. Eponebant cubicula sua, ut ibi luxuriam fornicationemque suam explerent. Et non solum eis hoc malum sufficiebat: verum etiam post ostium et retro postem ponebant simulacra, ut intrantes vel exeuntes semper adorarent ea, sicut sequentia manifestant. « Post ostium, » inquit, « et retro postem posuisti memoriale tuum, » id est, non solum in montibus et vallibus adorasti simulacra, verumetiam post ostium et retro postem, quod unum est, posuisti memoriale tuum, id est, idola, ut semper in memoria tua essent, quatenus egrediens domum vel inadulterum, » id est diabolum, « dilatasti cubile tuum, et pepigisti cum eo foedus, » subserit alieno, id est, diabolo, per culturam idolorum fornicando cum lapide et ligno. Verbi gratia, sicut quilibet homo redarguit uxorem suam dicens: Dum dormio juxta te, clam revelas stratum meum et suscipis adulterium juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ligna nemorosa & in torrentib & sub t̃ imminentes petras. obtuler
idolis sacrificia Dehac immolatione: dicit psalmista Immola¬
uer̃ filios suos & filias suas demonus In partibus torrentis iđ inri¬
pis correnibus pars tua õ hierłm : quae relinques altare domus dñi
intorrentib: immlas. Bł at÷ parstua: sub audis incultira ido¬
lorũ : Et ipsis effu distislibamen: obtulistis sacrificiũ Libami¬
na : sunt inliquaminibus in oleo & uino Sacrificiũ : in aridis
in pane & uictimis Nũ qiđ suꝑ his operibus tius pessimis non indig¬
nabor. sub̵ ut nos reddã tibi uxta opera tua mala: suꝑͣomitẽ & cl¬
sũ posiustis cubile tuum. & cetera Dicit beatus hicronimus : quod
temporibus isaie hac maxime contigerunt quando subregȩ achat
om̃s montes cultura daemonũ repleisunt in montibus enĩ &celsis

Expanded text:
ligna nemorosa, et in torrentibus et subter imminentes petras obtulerunt ligna nemorosa, et in torrentibus et subter imminentes petras obtulerunt idolis sacrificia. De hac immolatione dicit Psalmista: « Immolaverunt filios suos et filias daemoniis . » « In partibus torrentis, » id est in ripis torrentis, pars tua, o Hierusalem, quae relinquens altare domus Domini in torrentibus immolas. « Haec est pars tua, » subaudis in cultura idolorum, « et ipsis effudisti libamen, obtulisti sacrificium. » Libamina sunt in liquaminibus, in oleo et vino. Sacrificium in aridis, in pane et victimis. « Nunquid super his, » operibus tuis pessimis, « non indignabor, » subaudis, ut non reddam tibi juxta opera tua mala? « Super montem excelsum posuisti cubile tuum, » et caetera. Dicit beatus Hieronymus, quod temporibus Isaiae haec maxime contigerunt, quando sub rege Achaz omnes montes cultura daemonum repleti sunt. In montibus enim excelsis
Abbreviated transcription (Latin):
haet om̃a fecistis dicit filius dĩ. nisi uꝑme : Nũ quđ non uos filu scdes¬
a semen mendax: qui cõnsulimini indus alienis. subter omne lignũ
mminentes petras : Filii diaboli & peccati erant: sicut dñs cis dicit
V es de patre diabolo estis non ꝑnaturã sed ꝑimitationẽ Seleftusla¬
omo : diciti crudelis: Etilli crudeliter ac nequiter agebant : quan¬
do relicto dõ uero idolis seruicbant. & diis alienis filios suos immolabant
Semen mendax erant : quia diabolũ imitabant᷑ qui ÷ mendax. sicut dñs
qui consulimmi indis alienis id ÷ qui dd ectamim indiis. subt̃ omne lignũ
frondo sũ immolacites paruulos intorrentibus subter imminentes.
petras : in libro regnũ & paralr̃ pomenon apertius manifestatur
ubi dicitur qđ filios suos & filias fecerunt transire ꝑ ignẽ & subter

Expanded text:
haec omnia fecistis, dicit Filius Dei, nisi super me? « Nunquid non vos filii sceleshaec omnia fecistis, dicit Filius Dei, nisi super me? « Nunquid non vos filii scelesti, semen mendax, qui consolamini in diis, » alienis « subter omne lignum er imminentes eminentes petras? » Filii diaboli et peccati erant, sicut Dominus eis dicit: « Vos ex patre diabolo estis : » non per naturam, sed per imitationes. Scelestus homo dicitur crudelis. Et illi crudeliter ac nequiter agebant, quando relicto Deo vero idolis serviebant, et diis alienis filios suos immolabant. Semen mendax erant, quia diabolum imitabantur, qui est mendax sicut Dominqui consolamini in diis alienis, id est, qui delectamini in diis subter omne lignum frondosum, immolantes parvulos in torrentibus subter imminentes petras: in libro Regum et Paralipomenon apertius manifestatur, ubi dicitur quod filios suos et filias fecerunt transire per ignem, et subter
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde ei modo loquitur. Accedite filii adme auguratricis :¬
& audite uerba mea quiestis semen ad ultere mulieris. & fornicariae
Suꝑ quẽ lusistis & dilatastis oĩ : & eiecistis linguã. Vox filuidĩ cõ¬
memorantis seuitiã iudaeorũ contrase . quã sustinuit tempore pas¬
sionis suae sicut auuangelistaẽ in sinuant : quando illusertt & dila¬
tãuerunt os & eiecer̃ linguã adblas phaemandũ eum. quando uide¬
lic& uelauerunt faciem eius & ꝑcusserunt capudeius harundie.
& dixerun Hauer& iud aeorũ. Et cũ posuerunt coronã spineã
in capite eius & caetera quae aeuuangelicus sermo commemorat
Nũ qiđ non dilatauer̃ os̃ & eiecerunt linguã adblas phemandũ dm̃
cũ dixerunt. demoniũ habes. samaritanus es In principe demo¬
mrũ aeicit daemonia Et tempore passionis cũ dixer̃. crucifige
cũ. reust mortis & uah quidestruit tẽplũ Suꝑ quẽ in quod¬

Expanded text:
Unde ei modo loquitur: « Accedite ad me, filii auguratricis, eUnde ei modo loquitur: « Accedite ad me, filii auguratricis, et audite verba mea qui estis semen adulterae mulieris et fornicariae, Super quem lusistis et dilatastis os, et rejecistis linguam? » Vox Filii Dei commemorantis saevitiam Judaeorum contra se, quam sustinuit tempore passionis suae sicut evangelistae insinuant, quando illuserunt et dilataverunt os et ejecerunt linguam ad blasphemandum eum, quando videlicet velaverunt faciem ejus, et percusserunt caput ejus arundine, et dixerunt: Ave, rex Judaeorum: et imposuerunt coronam spineam in capite ejus, et caetera quae evangelicus sermo commemorat . Nunquid non dilataverunt os et ejecerunt linguam ad blasphemandum Deum, cum dixerunt: « Daemonium habes; Samaritanus es; in principe daemoniorum ejicit daemonia . » Et tempore passionis cum dixerunt: Crucifige eum, reus est mortis. Et Vah qui destruis templum. Super quem inqu
Abbreviated transcription (Latin):
surgens a mortius requiescat in cubili suo id ÷ ingloria pat̾ne maiesta¬
tis uł in aeccła inqua ambula uit ipse xp̃s in directione sua Siaut
liquit dicens Pacẽ relinquo uobis. pacẽ meã do uobis Cũq illa
pax uenerit qua &x superat omnẽ sensũ: requies cant apłi incubili
suo iđ inaet̃na beatitudine Ipse uero quipax ÷ & pacẽ tribuit
fiddib: ambulauit in rectitudine sua : quia recto tramite rediit
ad patrẽ  Ac cedite huc filii auguratricis : semen ad ultere
hierłm multa idola coluit : maxime tẽporibus isaiae. Et interce¬
tera spurtitia: auguriũ &iã &ercuit. Unde appellant᷑ modo
udaei filii auguratricis & sem̃ ad ultere mulieris : siue ad ulteri po¬
puli ut in quibusdã legitur. & sem̃ fonicariae plebis uł mulieris.
ut uelsic confusi paenitentiã agant: Sicut ad ultera dicitur mulier¬
quaȩ ꝓpriũ uirũ dimittit & adhar& alieno : sic & hierłm adul¬
tera appellatur quia dereliquit propriũ uirũ dm̃ & adhesit dia

Expanded text:
is requiescat in cubili suo, id est in gloria paternae majestatis, vel in Ecclesia in qua ambulavit ipse Christus in directione sua. Si autem liquit dicens: « Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . » Cumque illa pax venerit quae « exsuperat omnem sensum , » requiescant apostoli in cubili suo, id est in aeterna beatitudine. Ipse vero qui pax est et pacem tribuit fidelibus, ambulavit in rectitudine sua, quia recto tramite rediit ad Patrem. « Accedite huc, filii auguratricis, semen adulterae. » Hierusalem multa idola coluit maxime temporibus Isaiae, et inter caeteras spurcitias augurium etiam exercuit. Unde appellantur modo Judaei filii auguratricis et semen adulterae mulieris, sive adulteri populi in quibusdam legitur, et semen fornicariae plebis vel mulieris: ut vel sic confusi poenitentiam agant. Sicut adultera dicitur mulierium virum dimittit et adhaeret alieno. Sic et Hierusalem adultera appellatur, quia dereliquit proprium virum Deum, et adhaesit diabolo.
Abbreviated transcription (Latin):
quia humiliauit amonthamar sororem suã Et dñs ndicit . quia
om̃is quise & altat hamdiabiturh multitudine uilẽ utuae¬
tuo ÷ laborasti:  đ inmultis actionib: tius prauis ea
Etnon docisti quiescam sub̵ acultura idolorum uł prauo opere Quambulabat
ꝑuiã regiã non dedinans addeterã nec ad sinistrã.: lle non laborat & ctera¬
ia recti xp̃s÷ : quiait. Egosum uia ueritas & uita uerbi gratia uia
reta & ragia ÷ prudentia : quae ostendit qualit̃ bona ꝓuide emn sideremus
& mala sollerter caueis Quiuero plussapit quã oport& sapere: ille sine
dubio ad dxterã delꝗnat: Qui aut̃ stultus ÷ & in caute agit oma: ad sinis¬
ti uerbis nontam̃ operibus Ut ÷ illud Populus hiclabus me honorat
V itã hic ꝓduictiis posuit. & habundantia terrenarũ rerũ : in quibus illi spẽ
uit& sue collocatam habebant. ac sidicer&: Diuitias quas desiderabas
inuenisti . onmiũq repleta es habundantia . id eoq me non rogasti sicut

Expanded text:
Et Dominus dicit: « Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur. » « In multitudine viae tuae laborasti, » id est in multis actionibus tuis pravis. non dixisti. Quiescam, » subaudis, a cultura idolorum, vel a pravo opere. « Qui ambulat per viam regiam, non declinans ad dexteram nec ad sinistrChristus est, qui dixit: « Ego sum via, veritas, et vita. » Verbi gratia, via recta et regia est prudentia, quae ostendit qualiter bona provide consideremus, et mala solerter caveamus. Qui vero plus sapit quam oportet sapere, ille sine dubio ad dexteram declinat. Qui autem stultus est et incautus agit omnia, ad sinissi rogasti verbis non tamen operibus, ut est illud: « Populus hic labiis me honorat . » Vitam hic pro divitiis posuit, et abundantia terrenarum rerum, in quibus illi spem vitae suae collocatam habebant. Ac si diceret: Divitias quas desiderabas invenisti, omniumque repleta es abundantia, ideoque me non rogasti sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Proquo sollicita : ꝓ
diuitus ibiq media distinctio ponenda ÷ & est sensus Prodiuitus a me
tibi datis sollicita fuifti. quomodo custo dires eas. & timiuisti sub̵ hostes¬
es recordata : sub̵ tempore laetitae tuae Quodq sequitur. neq cogitas¬
t in corde tuo quia ego tacens & quasi non uidens & mei oblita es: sensus
huius modi ÷ Cum diuiti is habundares & sũma pace frueris. luxurie¬
que &auaritiae aliisq uitus deseriures: quia presentialiter tibi qđ mere¬
baris non reddidi puta sti quod sc̃ꝑ tacerẽ non recolens quod alibi doxit
actenus silui : amplius nontacebo sed adnunciabo iniquitatẽ tuã cũte
& simulacra tua tradidero caldeis uł romanis Uł &iã indie uiditui
ad nunciabo nequitiã tuã omnib gentibus. quomodo contra me egeris.
tempore passionis mae : ut cognoscantte non recte aegisse. Et quare
non ꝓderunt tibi simula cra tua : quia illa conflabuntur : & tu captiua
&diuersis gentibus Vnde iucremias Vbi sunt: duitui: quas feccras tibi : sur

Expanded text:
Pro quo sollicita? Pro divitiis. Ibique media distinctio ponenda est. Et est sensus: Pro divitiis a me tibi datis sollicita fuisti, quomodo custodires eas. « Et timuisti, » secordata: » subaudis tempore laetitiae tuae. Quodque sequitur: « neque cogitasti in corde tuo, quia ego non tacens: et quasi non videns, et mei oblita es. » Sensus hujusmodi est: Cum divitiis abundares, et summa pace fruereris, luxuriaeque et avaritiae et aliis vitbaris non reddidi: putasti quod semper tacerem non recolens quod alibi dixi: Hactenus silui, non amplius tacebo, sed annuntiabo iniquitatem tuam, cum te et simulacra tua tradidero Chaldaeis vel Romanis. Vel etiam in die judicii annuntiabo nequitiam tuam omnibus gentibus, quomodo contra me egeris tempore passionis meae, ut cognoscant te non recte egisse. Et quare non proderunt tibi simulacra tua? Quia illa conflabuntur, et tu captiva ex diversis gentibus, unde Jeremias: « Ubi sunt dii tui quos feceras tibi ? » Sur
Abbreviated transcription (Latin):
siue consider& incorde suo : quod non prosuis peccatis talia patiebatus
sed ꝓsalute generis humani: Quod dicitur perit : secundũ estima¬
tionẽ illorũ loquitur uł &iã ideo : quia perditio non sẽꝑ pro
ab ditione siue ꝓ interitu ponitur sed ꝓ magnitudme passionis. Hã
añs non perit : quia tertia diae resurrexit uiros aut̃ misericordiae
apłos addem̃ intellegere : qui non nr̃is meritis ad nos uener̃ ut nos de
potesate diaboli eruerent lstiuiri misericordiae colliguntur ad pa¬
triã calestẽ & non ÷ qui intellegat iđ nemo reꝓborũ considerat
quod ꝓiustitia sua trucident᷑. & talia sustineant A faciae malitiae
id apresentia peccati collectus ÷ adõ patre ueftus xp̃s. resurgendo¬

Expanded text:
sive consideret in corde suo, quod non pro suis peccatis talia patiebatur, sive consideret in corde suo, quod non pro suis peccatis talia patiebatur, sed pro salute generis humani. Quod dicitur perit, secundum aestimationem illorum loquitur, vel etiam ideo, quia perditio non semper pro abolitione sive pro interitu ponitur, sed pro magnitudine passionis. Nam Dominus non periit, quia tertia die resurrexit. Viros autem misericordiae apostolos debemus intelligere, qui non nostris meritis, ad nos venerunt, ut nos de potestate diaboli eruerent. « Isti viri misericordiae colliguntur » ad patriam coelestem, « et non est qui intelligat, » id est nemo reproborum considerat quod pro justitia sua trucidentur, et talia sustineant. « A facie malitiae, » id est a praesentia peccati « collectus est » a Deo Patre: « justus » Chr
Abbreviated transcription (Latin):
usq aduerticem non est in eo santtas. Uenite sumame uinum.
compleam᷑ hebrietate uel sicera sicut in hebreo hab&ur & ponit᷑
pro omni quod inebriare potest Eterit sicut hodiesic & cras: &
multo amplius Sic dicebant illi miseri suis sod alibus & socus: qui sub¬
ditorum mores & actus sedulo considerare debuerant & gubernare
Eequia noluerunt agere penitentiã post dñi passionẽ. posi añi passioñe
sedinmalitia sua ꝑdurarun dicentes. Comedamꝰ & bibamus cras enim
moriemur : traditisunt in manus romanorũ. & ab eis miserabilit̃ int̃
haebrei quod deseipso dixerit hoc isaias quisectus ÷ serra lignea a ma¬
nase : uirosq: misericordiae appellauerit caeterosq prophatas. quosis¬
dem rex impussimis peremit Sed uerius deillo intellegitur : quiuis¬
aficat omnẽ impiũ dequo uxor pilati ait. Nichil tibi & iusto
ali: Et pilatus Quid faciã in quđ de iħu quidicitur iustos : Ius¬

Expanded text:
usque ad verticem, non est in eo sanitas . » « Venite, sumamus vinum, usque ad verticem, non est in eo sanitas . » « Venite, sumamus vinum, impleamur ebrietate, » vel sicera sicut in Hebraeo habetur. Et ponitur pro omni quod inebriare potest. « Et erit sicut hodie sicut et cras, et multo amplius. » Sic dicebant illi miseri suis sodalibus et sociis, qui subditorum mores et actus sedulo considerare debuerant, et gubernare. Et quia noluerunt agere poenitentiam post Domini passionem, sed in malitia perduraverunt, dicentes: « Comedamus et bibamus, cras enim moriemur , » traditi sunt in manus Romanorum, et ab eis miserabiliter inteHebraei quod de seipso dixerit hoc Isaias, qui sectus est serra lignea a Manasse, virosque misericordiae appellaverit caeteros prophetas, quos idem rex impiissimus peremit. Sed verius de illo intelligitur, quificat omnem impium. De quo uxor Pilati: « Nihil tibi et justo illi. » Et Pilatus: « Quid faciam inquit de Jesu qui dicitur justus ? » Jus
Abbreviated transcription (Latin):
tina uitia reuerceliantur. uixta illud ꝓuerbuorũ. Canis reuersus ad
uomitũ uł alit̃ Sicut canes sineuere cundia latratus emittun
ꝑsequendo lupum. uł &iã latrunculũ : sic illi in ueretundi fronte clama¬
uerunt contra dñm crucifige crucifige eũ reus ÷ mortis Ipsipas¬
tores ignorauer̃ intellegentiã : sub̵ legis & prophaetarũ. Eosdẽ quossu¬
perius speculatores & canes dixerat: nunc pastores appellat : scribas
uiddic& & phariseos & magistros uidaeorũ Non quad reuera ueri
pastores eent. sed mencennarii : qui ignorauerunt scientiã legis di¬
& sequendo diabolum secundum illud Om̃s declinauer̃. simul
in utiles facti sunt Vnusquisq ad auaritiam suã declinauit : quȩ¬
ad nouis simum : id ÷ a maioribus usq adminores. a p̃latis usq ad no¬
uis simum sub iectum. sicut idem proph&a loquitur Aplanta pedis

Expanded text:
tina vitia revertebantur. Juxta illud Proverbiorum: « Canis reversus ad tina vitia revertebantur. Juxta illud Proverbiorum: « Canis reversus ad vomitum . » Vel aliter: Sicut canes sine verecundia latratus emittunt persequendo lupum, vel etiam latrunculum: sic illi inverecunda fronte clamaverunt contra Dominum: « Crucifige, crucifige eum, reus est mortis . » « Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam, » subaudis legis et prophetarum. Eosdem quos superius speculatores et canes dixerat, nunc pastores appellat, scribas videlicet et Pharisaeos et magistros Judaeorum: non quod revera veri pastores essent, sed mercenarii qui ignoraverunt scientiam legis diet sequendo diabolum, secundum illud: « Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt . » « Unusquisque ad avaritiam suam declinavit, » quaead novissimum, » id est, a majoribus usque ad minores, a praelatis usque ad novissimum subjectum: sicut idem propheta loquitur: « A planta pedis
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur : ut hic alusq in locis quã plurimis & non solũ speculatores coci
uocanzur : uerũ &iã canes muti non ualentes latrare ꝓpt̃ pigritiam
Sicut canes suo latratu custodiunt gregẽ alupis. sic illi deliuerant latratus
predicationis emittere & demones a cordibus subiectorũ fugare. Uidentes
uana iđ sapientes inmalo. & intellegentes inutilia . dormientes id ÷ in peccatis
iacentes libidiniq seruientes. & ab ono opere torpentes : & amantes somnia
a quibus deludebantur ademonibus. unde dicebant. somniaui. somniaui
Dormiebant siquidem illi speculatores : non ad tendentes illud Nonde¬
deris somnũ oculistuis. & illud aeuuangelii. Uigilate : quia nescitis
quaor adñs urt̃ uenturus ÷ Et ad & aggerandã illorũ malitiã subum¬
git Canes inpudentissimi. iđ inuerecundi nescierunt saturitatẽ : sub¬
audis erroris & malitiae. sicut canes inuerecundi reuertuntur ad suum
uomitũ: sic illi malitiã quã corde ꝑceperant &xplentes. statim ad pris¬

Expanded text:
 plurimis. Et non solum speculatores caeci vocantur, verum etiam « canes muti non valentes latrare » propter pigritiam. Sicut canes suo latratu custodiunt gregem a lupis, sic illi debuerant latratus praedicationis emittere, et daemones a cordibus subjectorum fugare. « Videntes vana, » id est, sapientes a malo « et intelligentes inutilia, dormientes, » id est, in peccatis jacentes libidinique servientes, et a bono opere torpentes, « et amantes somnia » a quibus deludebantur a daemonibus. Unde dicebant: « Somniavi, somniavi . » Dormiebant siquidem illi speculatores, non attendentes illud: « Ne dederis somnum oculis tuis . » Et illud Evangelii: « Vigilate, quia r venturus est . » Et ad exaggerandum illorum malitiam, subjungit: « Canes impudentissimi » id est, inverecundi, « nescierunt saturitatem, » subaudis, erroris et malitiae. Sicut canes inverecundi revertuntur ad suum vomitum: sic illi malitiam quam corde conceperant explentes, statim ad pris
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit adpatrẽ  eniat pax : requiescat in cubili suo. qui ambu¬
lauit in directione sua id÷ in rectitudine Beatus hieronimus dicit
hn hebreo requies cant lagi : lic& singularis numerus in quibusdã li¬
bris inueniatur Quod duobus modis potest intellegi Id÷ : ut pro¬
phata desiderans aduentũ xp̃i . dicat Ueniat pax uera xp̃s ꝑincarna¬

Expanded text:
endit ad Patrem . « Veniat pax, requiescat in cubili suo qui ambulavit in directione sua, » id est in rectitudine. Beatus Hieronymus dicit in Hebraeo requiescant legi, licet singularis numerus in quibusdam libris inveniatur. Quod duobus modis potest intelligi. Id est ut propheta desiderans adventum Christi dicat: Veniat pax vera
Abbreviated transcription (Latin):
& gentibus sint ꝓseliti futuri tempore xp̃i sui Ecce ego creaui
fabrũ sufflantẽ in igne prunas. & proferentẽ uas in opus suum
F abrũ isto in loco : appellat di abolũ inuentorem omniũ malorũ.
& fabricatorem totius malitiae & iniquitatis. Non quod dĩ om̃p̃s
quantũ ad naturã ꝑtin& malũ creauerit illũ : sedille suo uitio
malus effectus. fabricat cotidiae arma iniquitatis Per ignẽ &
primas : debemus intellegere incentiua uitiorũ. libilem aliaq
peccata. & per secutionẽ: quae om̃a diabolus sufflat. hoc ÷ e&citat
Ipse &iã fertuas ad opus suũ hoc ÷ quẽ cũq heroicũ & paganum facien¬
tem uoluntatẽ suã : sicut pratulit si monẽ magũ. & harmã quatũ
unus restitit beato petro. & multa mala intulit. alter egregio predica¬
tori paulo. Dicatur itaq Ecce ego creaui fabrũ id÷ diabolum.¬

Expanded text:
ex gentibus sint proselyti futuri tempore Christi sui. « Ecce ego creavi ex gentibus sint proselyti futuri tempore Christi sui. « Ecce ego creavi fabrum sufflantem in igne prunas, et proferentem vas in opus suum. » Fabrum isto in loco appellat diabolum inventorem omnium malorum, et fabricatorem totius malitiae et iniquitatis, non quod Deus omnipotens quantum ad naturam pertinet malum creaverit illum, sed ille suo vitio malus effectus, fabricat quotidie arma iniquitatis. Per ignem et prunas debemus intelligere incentivam vitiorum libidinem, aliaque peccata, et persecutionem, quae omnia diabolus sufflat, hoc est excitat. Ipse etiam profert vasa ad opus suum, hoc est quemlibet haereticum et paganum, facientem voluntatem suam. Sicut protulit Simonem magum et Elimam, quorum unus restitit beato Petro et multa mala intulit, alter egregio praedicatori Paulo. Dicatur itaque: Ego creavi fabrum, id est diabolum,
Abbreviated transcription (Latin):
quae dico Hoc ÷ recede a calũnia & ab inquitate : & pauorem
hominũ netimeas. Ecce̾ accola ueni& quinonerat mecum.
aduena quondã tuus adungetur tibi Nox xp̃i ad eccłam primi¬
ueni& ad me ꝑfidem recte credendo & bene uiuendo: qui antea
non erat mecũ seruiens idolis uariisq erroribus Aduena id ÷
ꝓselitais quondã tuus õ aeccła primitiua. populus uidelic& gentiũ
qui longe erat ate & afide tua:: adungentur tibi modo uocabulo
nominis xp̃iam. & fidci unitate. Scã enĩ eccła qu& ante iniu¬
daeis solũ modo erat : modo constat & utraq populo circumcisio¬
nis & preputii collecta in unũ ouile. sicut dñs in auuangilio dix̃
Et alias inquit oues habea quae non sunt & hoc ouili : & illas opor¬
tet me ad ducere & uocẽ meã audient. & fiat unũ ouile & unus pas¬
tor Haec iudci in anit̾ putant ad hierusalẽ dici : quod malti

Expanded text:
quae dico, hoc est, recede a calumnia, et ab iniquitate, et a pavore quae dico, hoc est, recede a calumnia, et ab iniquitate, et a pavore hominum ne timeas. « Ecce accola veniet, qui non erat mecum, advena quondam tuus adjungetur tibi. » Vox Christi ad Ecclesiam primiveniet ad me per fidem, recte credendo, et bene vivendo, qui antea non erat mecum, serviens idolis variisque erroribus; advena, id est proselytus quondam tuus, o Ecclesia primitiva, populus videlicet gentium, qui longe erat a te et a fide tua, adjungetur tibi modo vocabulo nominis Christiani et fidei unitate. Sancta enim Ecclesia quae ante in Judaeis solummodo erat, modo constat ex utroque populo circumcisionis et praeputii collecta in unum ovile. Sicut Dominus in Evangelio dicit: « Et alias, inquit, oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili: et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor . » Haec Judaei putant inaniter ad Hierusalem dici: quod multi