comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erant. reliquos habituros eẽ.
Qd̃ sinõ solumtitiũ s etiam al¬
ios abdicass hr̃des. hos qdẽ ui¬
riles partes habituros. ueluti
sitres puta cohẽdes fuissent sp¬
stititi extranei. duo adiecti hos
reliquos autẽ cohr̃des hr̃ditari¬
as paites habituros esse dix̃. Ei magrẽ¬

Expanded text:
os habituros esse. quod si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset heredes, hos quidem uiriles partes habituros: ueluti si tres puta coheredes fuissent substituti, extranei duo adiecti, hos reliquos autem coheredes hereditarias partes habituros esse dixit. Afr
Abbreviated transcription (Latin):
q ⁊ si du̾sos substituat. post fi¬
nẽ etatis admiccendũ ẽĩt. uely¬
cius hr̃s esto. Si post decimũ ĩtͣ
qͣrtũ decimũ. ineuius hr̃s esto¬
Et si apatre instĩtutus rognq
lũditatẽ restituẽ coactus. ex fid̾¬
incodẽ testõ relictasũt. peam a¬
ditõẽ cõfimentur. ut legata. ⁊
potes impubẽs habebat. s altũ
coruminpot̾ate. alt̾umnõ. ⁊ ue¬
lli utrũq ex equis partib hedẽ

Expanded text:
 si diversos substituat post finem aetatis, admittendum erit, velutius heres esto: si post decimum intra quartum decimum, Maevius heres esto". Si a patre institutus rogatusque hereditatem restituere coactus ex fidein eodem testamento relicta sunt, per eam aditionem confirmentur, ut legata et potes impuberes habebat, sed alterum eorum in potestate, alterum non, et vellet utrumque ex aequis partibus heredem
Abbreviated transcription (Latin):
B̾. Sipat̾ fuliumimpube̾ hr̃dẽ ꝑgr¬
scripẜit. ⁊ ei substituit. siqs sib
post̾ mõrtẽ natus eĩt. deind̃ uirõ
frẽ postumus natus fui̾t. testm̃ ꝑ
rumpet᷑ post mortẽ aut̃ fñs iiixg¬
nopatrenatus. solus hr̃s pacre¬

Expanded text:
lium impuberem heredem scripserit et ei substituerit, si quis sibi post mortem natus erit, deinde vivo fratre postumus natus fuerit, testamentum rumpetur: post mortem autem fratris vivo patre natus solus heres pa
Abbreviated transcription (Latin):
sunhẽditate ess furidus. ꝑ qrẽ
fruetuai̾o pot̾ p̃stari uia. sed̾m
uoluntatẽ defunctiiudet᷑ id exi¬
gere abhẽde. ita ⁊ inhac specieñ
alit̾ concedendum eẽ legataĩo.
fundum udicare. nisi prĩius
transeunidi usufructuaĩo p̃sta

Expanded text:
editate esset fundus, per quem fructuario potest praestari uia, secundum uoluntatem defuncti uidetur id exigere ab herede, ita et in hac specie non aliter concedendum esse legatario fundum uindicare, nisi prius ius transeund
Abbreviated transcription (Latin):
scit. ⁊ couescit. Marrina autez¬
uasa ingemimis nõ esse. Cassi¬
scͥb̃ sanro legato uasa aurea cõ¬
scõm hec. siue gemme sint in¬
aureis uasis. siuic in argenteis
de cãe fũit adhibita. nõ quesit

Expanded text:
scit et coalescit. Murrina auuasa in gemmis non esse Cassibit. Auro legato uasa aurea condum haec siue gemmae sint inaureis uasis siue in argenteis,dae causa fuerit adhibita, non quae sit
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tumlegentur. nich refert. Ue¬
stim̾̃torũ sant omnia lanc alĩe¬
ne aque ut senca. uł bombaci¬
na que indi̾endi p̃angendi. n¬
iciendi. inst̾rendi. incumbũdi

Expanded text:
menta legentur, nihil refert. Vestimentorum sunt omnia lanea lineaque vel serica vel bombycina, quae induendi praecingendi amiciendi insternendi iniciendi
Abbreviated transcription (Latin):
mus. duro. argentone cedere.
Ei emmceclit. cunus maior ẽ
enumcum q̃ rimus ꝗd cui ceda̾
ulud spectamus qdcunis rei
ornante cãe adhibet᷑. ut acce¬
ssio cedat principali. Cedent
igͥ gemime fiałis. uł lancib̾m¬

Expanded text:
edere: ei enim cedit, cuius maior est enim cum quaerimus, quid cui cedat, illud spectamus, quid cuius rei ornandae causa adhibetur, ut accessio cedat principali. cedent igitur gemmae, fialis uel lancib
Abbreviated transcription (Latin):
solumea contiminur qͣue aͣ i¬
qd in se recipiant edendibibẽ¬
diq causa paratum. sique a
uł ꝓmulsidaria contimi sr e̾ro¬
sitoria quoq continebunt᷑ur.
Namnasorum appellatio gen̾¬
llatio. rudemm̃am contim. idẽ
nõ fcãm. Qd ergo siceptum ã
gentum fabrican nõdum ꝑfec¬
tr̃ utrum facti aninfecci appe¬
ulc̃e contineat᷑ lubitan potest᷑
S puto mag̃ fcĩ. Certe si ram
erat factum. s celabat᷑ fcĩ apꝰ¬

Expanded text:
solum ea continentur, quae aliquid in se recipiant edendi bibendique causa paratum, sed et quuel promulsidaria contineri. repositoria quoque continebuntur: nam uasorum appellatio genellatio rudem materiam continet, id est non factam. quid ergo si coeptum sit argentum fabricari? nondum perfectum utrum facti an infecti appellatione contineatur, dubitari potest: sed puto magis facti. certe si iam erat factum, sed caelabat
Abbreviated transcription (Latin):
cã sunt compata. quib iuir ñ
faicile itipot᷑. sincuitupationẽ
uelunstole. paltia. tunce. api¬
tia. ⁊orie. mtre. que qiag̾ cap¬
itis tegenda qm ornandi cã st̃

Expanded text:
uir non facile uti potest sine uituperatione, ueluti stolae pallia tunicae capitia zonae mitrae, quae magis capitis tegendi quam ornandi causa su
Abbreviated transcription (Latin):
gemme. lapiui. quia. aliã nul¬
dus mułris ẽ. quomułr mũ¬
diorᷤ contimit᷑. eo speculiũma¬
cule. unguenta uasa unguẽ¬
taria.⁊ siqua similia dicipos¬

Expanded text:
aliam nulndus mulieris est, quo mulier mundior fit: continentur eo specula matulae unguenta uasa unguentaria et si qua similia dici pos
Abbreviated transcription (Latin):
bi speciałr mauro ⁊ argentoleg¬
aui cum moriens. reddas resti¬
Atuas illi ⁊ illumis m̃s q̃rum
rerummisuffructus. duminueᷤᷤ
tibi sufficiet. Qsitum est anu
⁊susfructus auri et argentisoluᷤ
atam addito hoñe fideicomis¬

Expanded text:
bi specialiter in auro argento legaui, id cum morieris reddas restituas illi et illi uernis meis: quarum rerum usus fructus dum uiues tibi sufficiet': quaesitum est, an usus fructus auri et argenti solus atam addito onere fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ nationes. q̃damu̾elutisãm̃¬
taꝵ. que pellib tegunt᷑. arist̃.
ot̃ coact̾iua nesticedereait. ⁊ te¬
gum̃ta suppellioriĩ hinc legato
ced̾e. ince margaĩtaꝵ Ite fibu¬
le oram̃toꝵ mag̃ qmuestis st̃

Expanded text:
etiam nationes quaedam, ueluti Sarmatarum, quae pellibus teguntur. Aristo etiam coactilia uesti cedere ait et tegimenta supselliorum huic legato cedere. Uittae margaritarum, item fibulae ornamentorum magis quam uestis sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
accessionis incecedunt. q̃ sũnt
insite picture. clauiq qui nesti¬
bo insiurtun. ¶Uestim̃ta om̃iͣ
aut iurilia sunt. aut pucĩna. ã
mulicbria. aut communia. aũ
ge. tunice. palliola. nestim̃ta. st̃¬
g̾ula. ansiꝗta . ⁊ saga reliq̃simi¬
ła. pueĩlia sunt. que ad nullũ

Expanded text:
ssionis uice cedunt, quae sunt insitae picturae clauique qui uestibus insuuntur. Uestimenta omnia aut uirilia sunt aut puerilia aut muliebria aut communia aut fgae tunicae palliola uestimenta stragula amfitapa et saga reliquaque similia. puerilia sunt, quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
no. uttumid duntarat sit. inqͦ¬
bibi poscit. anetiã id qd̃ ad p̃pa¬
toẽm bibendi cõpatum ẽ. ueluti¬
columpnaniũ ⁊ urceoli. dubi.¬
lcussunt. ¶Engutntis legatis
nõ tm̃ ealegatauitent᷑. quib¬
ungimur uoluptatis c̾a s et
ualitutomhis qualia sunt co¬
ma. gm̃a. glantiã. crina: rosa.¬
mura. colum. nardũpurum.

Expanded text:
o utrum id dumtaxat sit, inbibi possit, an etiam id, quod ad praeparationem bibendi comparatum est, uelutiolum niuarium et urceoli, dubie insint. Unguentis legatis ntum ea legata uidentur, quibunguimur uoluptatis causa, ualetudinis, qualia sunt comagena glaucina crina rosamuracolum nardum purum:
Abbreviated transcription (Latin):
gau̾at. bonoꝵ suorũ detimã et¬
mancipia. ⁊ spẽs argentiquos
exp̃sẜat. eidemanulos ⁊ uestez
redoi ab heredib petit. qiͣ ꝓorie
uxoris fuissent. Qsitum est si
dedisse ea uider nisi cõtrai̾um.
ab hr̃de approbet᷑. idẽ testator fid̾¬
icõmisit uxoris. ut quicqd ad
comuni restitu̾et. Asitum est
an etiã eas res qͣs ꝓpͥas uxoriᷤᷤsue
fuisse testator. sciat eique reddi

Expanded text:
gauerat bonorum suorum decimam etmancipia et species argenti quas expresserat, eidem anulos et uestem reddi ab heredibus petit, quasi propria uxoris fuissent: quaesitum est, sidedisse ea videri, nisi contrarium ab herede approbetur. Idem testator fidei commissit uxoris, ut quidquid ad communi restitueret: quaesitum est, an etiam eas res, quas proprias uxoris suae fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
gentea continiueluti passides
fertur er̃ sentetia hab rõnẽ pla¬
ne sicumascula argentea. utput̾a
lances quadrãte sint legate et̾
plumbũ que cominetꝰ eim sẽ¬
q̃t᷑. similimõ q̃rit̾. sicui argẽ¬
tum legetur. an emblemata a¬
urea que meo sunt eum seq̃nt᷑
multum interẽẽ c̾tum pond̾. ei
argenti factilegetur. Anu̾o ar¬
gentũ factum si pondꝰ nõ cõtim
Si argentum factũ contini. qm̃
argentocectit. qd̾ ad spẽmargẽ¬
tiunctũ ẽ. quẽ admod̾ clam au¬
rei. ⁊ p̃p̃urea pars sunt uestimẽ
claui uestim̃tĩ conͣsuti. tam̃ue¬
toea que mauratasunt nõ de¬
b̃i.nec aurea ẽblemata que in
ab̾sidib argenteis essẽt. anat̃
auri appelloe. anuli aureiconti
tum plane argenteum ut siq̃ a
argenti habita nõ est. ut iniũc¬
tã argeutea sciome dełisse. qd̾
ño in argentaio pat̾fam̃. repõe¬
bat. s neo eandelabra. nec lucẽ¬
ne argentee uł sigilla que ĩ do¬
mo reposite st̃. ur ymagiẽs arg¬

Expanded text:
gentea contineri, ueluti parapsidas fertur: quae sententia habet rationem. Plane si cui uascula argentea, ut puta lances quadratae sint legatae, etiam plumbum, quo continentur, eum sequetur. Simili modo quaeritur, si cui argentum legetur, an emblemata aurea quae in eo sunt eum sequantumultum interesse, certum pondus ei argenti facti legetur an uero argentum factum: si pondus, non contineri, si argentum factum, contineri, quoniam argento cedit, quod ad speciem argenti iunctum est, quemadmodum claui aurei et purpurae pars sunt uestimentclaui uestimentis consuti, tamen ueto ea, quae inaurata sunt, non deberi, nec aurea emblemata, quae in absidibus argenteis sint. An autem auri appellatione anuli aurei contitum plane argenteum uel si quaur, si numero argenti habita non est, ut in iunctura argentea scio me dixisse, quod non in argentario pater familias reponebat. sed nec candelabra nec lucernae argenteae uel sigilla, quae in domo reposita sunt, uel imagines arg
Abbreviated transcription (Latin):
argenium legatum ẽ. ꝗcq̃d añ¬
ri argenti que relictum sit legͥ¬
ato continet᷑. siue factum. siue
ĩfectũ. petuniã aut̃ signatã pla¬
cet eolegato nõ cõnͥtum. p̃inde
si c̾tum pͦondꝰ aurisit legatum
uł argenti. ñg q̃ntĩtas legata
idt᷑. nec ex uasis tange̾t. S sip
argenti fc̃ipondo .c. sint legata
ex facto argento debebr̃ legatũ.
Unde est qłitumapd̃ celsum. or
et uascula possit separe. Et scͥp¬
sit uascula nõ sepaturũ licetꝰ eiͣ
opcio fuiͣt relicta ¶Idẽ cels .i.xix.
an replumbari debeant. sic appẽ¬
dãt᷑. Et ꝓcur et celslis auint exc¬

Expanded text:
argentum legatum est, quidquid auri argentique relictum sit, legato continetur siue factum siue infectum: pecuniam autem signatam placet eo legato non contineri. Proinde si certum pondus auri sit legatum uel argenti, magis quantitas legata uidetur, nec ex uasis tanget. Sed si argenti facti pondo centum sint legata, ex facto argento debebitur legatum. unde est quaesitum apud Celsum, an et uascula possit separare: et scripsit uascula non separaturum, licet ei optio fuerit relicta. Idem Celsus libro an replumbari debeant, ut sic appendantur. et Proculus et Celsus aiunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
ptis consistẽ ⁊ deb̃i qd̾ extat. qm
u̾it testator uoiuntatẽ suam ¶S
silancem legauit ⁊ massam fecit
impõsita sit. debebr legatuo nͥ te¬
ustator mutauit uolu̾tãtẽ ¶ũ¬
i tqui ꝙyrogͣphum legͤat debitum.¬
uus ⁊ legatus. ⁊ lib̾esse uissus sit.
tit inputa siinfraudẽ creclitoris
dataeĩt lib̾tas uł sus sit serius

Expanded text:
ptis consistere et deberi quod exstat: quam uerit testator uoluntatem. Sed et si lancem legauit et massam fecit,imposita sit, debebitur legatario, nisi testator mutauit uoluntatem. Eum, qui chirographum legat, debus et liber esse iussus sit, terit, ut puta si in fraudem creditoris data erit libertas: vel si is sit servus,
Abbreviated transcription (Latin):
stituto pupilliancutas cibi lega¬
ss. easq tu apupillo emisses. ⁊ ã¬
teqͣm scires tibilegatas eẽ. alien¬
au̾is. utile legritum eõ neratius
et aristo. ⁊ offilius ꝓbant. ¶h̃s¬
seruum gen̾ałr dare dampnatꝯ
asanum eum eẽ ꝓmittẽnõ debet.
S fũtis ⁊ noxiis solutum ec̃ ꝓmi¬
tr̾e deleb̾. quiaita dare debi. ut
cum habẽ licẽit. Sanitas aut̃ se¬
ui ad ꝓpͥetatemeius nil ꝑtinet.
noxamnocuit. euenit quomin
id qd̃ obligatus ẽ fundus. acci¬
d̾e possit. ut eumhr̃e dominoñ
liceat. Siui̾oc̾tus homolegatuꝰ
tasunt: eadem tranffexre licebit
adeum quiuł stichumut homiĩ¬
nẽ dutͣe pmiserit.

Expanded text:
stituto pupilli ancillas tibi legassem easque tu a pupillo emisses et antequam scires tibi legatas esse alienaveris, utile legatum esse Neratius et Aristo et Ofilius probant. Heres generaliter dare damnatus sanum eum esse promittere non debet, sed furtis et noxiis solutum esse promittere debebit, quia ita dare debet, ut eum habere liceat: sanitas autem serui ad proprietatem eius nihil pertinet: noxam nocuit, euenit, quo miid, quod obligatus est fundus, accidere possit, ut eum habere domino non liceat. Si uero certus homo legatus ta sunt, eadem transferre licebit ad eum, qui uel Stichum uel hominem dari promiserit.
Abbreviated transcription (Latin):
stab̾r ubi relictum ẽ iusi alia m̃
fuit testancis Sin̾o ñ fuit c̾ta
spẽs: ibi eĩt prãnd̾ ubi pecitħta
q si stichus sit legatus. ⁊ culpa
hr̃dis nõ pareat. debeb̾ estimati¬
onẽ eius p̃stare. S siculpa nun
int̾uenit. eau̾e hr̃s debi. dẽ iesti¬

Expanded text:
ictum est, nisi alia mens fuit testantis: sin vero non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare: sed si culpa nulla intervenit, cavere heres debet de resti
Abbreviated transcription (Latin):
et apd̃ patrempeculiũ remansit.
conͣsticit legatimi. Curc cnĩfuniᷤ
uire suo nõ utit̃. retro credit᷑ pat̾
dominiũ in ẜuo peculiari habui¬
sse. ¶Siqͥs rem sibi legatamĩgͦ¬
norans adhuc legau̾it. posteaco¬
gnou̾it ⁊ uolu̾it. ad se ꝑtiñe. Lega¬
tumualebit quiaubilegatarius
ñ repudiaũret᷑ ip̃iꝰ fuisse uidt̾ re e¬

Expanded text:
 remansit, constitit legatum: cum enim filius iure suo non utitur, retro creditur pater dominium in seruo peculiari habuisse. Si quis rem, sibi legatam ignorans adhuc, legauerit, postea cognouerit et uoluerit ad se pertinere, legatum ualebit, quia, ubi legatarius non repudiauit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nõ uñtut detrax̃. s ut ut ex¬
soluat. ¶ Martel̾ꝰ en ã scrib̾. sim̃s¬
ritus dietaminuxoris ortis. qͦs pod
in dotem acceꝑat. fec̾it posse cum᷑
hec detrabẽ qͥue usucius futura.
sint: sinc muliei̾s tantũ dampii
nce ad hoc ei senatus cõsultũ fu¬
tumimpelim̃to. gͦ sinõ ẽ ei ob¬
futũ quominus detrabat dici o

Expanded text:
ut non uendat, detraxit, sed ut exsoluat. Marcellus etiam scribit, si maritus diaetam in uxoris hortis, quos in dotem acceperat, fecerit, posse eum haec detrahere, quae usui eius futura sint, sine mulieris tamen damno, nec ad hoc senatus consultum futurum impedimento. ergo si non est ei obfut
Abbreviated transcription (Latin):
ducat᷑ idẽ mãmora ut colump ⁊̾¬
ne. Idẽ ⁊ integulꝰ ⁊ intignis. ⁊ ho¬
stͦus senatus censint. s ⁊ inbib⁊¬
si cancelli sint. uł uela legaĩ pote¬
ibxunt ñ cantum fistule ut caste

Expanded text:
id est marmora uel columnae. idem et in tegulis et in tignis et ostiis senatus censuit: sed et in biblsi cancelli sint uel uela, legari poterunt, non tamen fistulae uel caste
Abbreviated transcription (Latin):
posse detrahẽ. exedibꝰ suis urba
liciuitati legaripossit. incuuis
t̾ritorio ẽ. an ⁊ de alia ciuitate inxt
aliam transferre ꝑossit. ⁊ puto
tũ sit. ut de domo quã aliquis ẽ¬
lũt. ei ꝑmittat᷑ in domũ altius
ẽrderiuitatis transferre. ¶Hoc senͣ.¬
tus ꝯsult̾. nõ tantũ adurbẽ. s ⁊
ad alias ciuitates ꝑtimi. s ⁊ di¬
uorum fr̃m ẽ rescͥptum adlibel¬
lũꝓclimani ⁊ epimachiamꝰ. obͣ
tebitum publitũ desiderantiũ. p¬
lut sibi distrahẽ ꝓmitter᷑. qui eĩs
uns pistrahenti tenegau̾ũt ¶ oc

Expanded text:
posse detrahere ex aedibus suis urbanli ciuitati legari possit, in cuius territorio est, an et de alia ciuitate in aliam transferre possit. et puto tum sit, ut de domu, quam aliquis habet, ei permittatur in domum alterius ciuitatis transferre. Hoc senatus consultum non tantum ad urbem, sed et ad alias ciuitates pertinet. Sed et diuorum fratrum est resclum Procliani et Epitynchani ob debitum publicum desiderantium ut sibi distrahere permittatur, quod eis ius distrahendi denegaverunt. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾tus ex eadentrbuis indiei
mortis sue consecutus fuiss. sici
eatrib. scd̃muoluntatẽ putroni
sui tẽ comparata ess anuousuẽ
estimationis h̃rdieius debeant̃.
rndi. quitqd ipẽ consccut᷑us eẽt.
id ad hedem simimtransinittẽre.
Sempnio italegauit. semꝑniꝰ
simito p̃tia mea omi. q̃ su̾it n¬
sqͥrad p̃dium qd̃ uocat᷑ gaas. fi¬
nib galacie. subcura muici p̾mi

Expanded text:
x eadem tribu usque in diem mortis suae consecuturus fuisset, si ei ea tribus secundum uoluntatem patroni sui tunc comparata esset, an uero usurae aestimationis heredi eius debeantur. respondi, quidquid ipse consecuturus esset, id ad heredem suum transmittere. Sempronio ita legauit: 'Sempronius sumito praedia ‹m›ea omnia, quae sunt usque ad praedium, quod uocatur Gaas, finibus Galatiae, sub cu
Abbreviated transcription (Latin):
in reglone nĩpluna. ⁊ de cosẽsiss
testatorẽ c̃tum sit: quialibi eẽt
nõ id̾ccominus debĩ quia inre¬
giõe d̾signandalapͥsꝰ eẽt. ¶Co¬
dicilł ꝯfimatis ita cauit. tibũ¬
tib municipib mĩs amanitis¬
simis q̃stitis balneũ iulianu

Expanded text:
in regione Niphana et de eo sensisse testatorem certum sit, qui alibi esset, non idcirco minus deberi, quia in regione designanda lapsus esset. Codicillis confirmatis ita cauit: 'Tiburtibus municipibus meis amantissimisque scitis balineum I
Abbreviated transcription (Latin):
tempe cestatorin beałndarõ ha¬
Sbuit. ¶ Um ex hr̃dibo p pͣcerciõẽ
relinquit᷑. ea que ex patrimoi
uini sui arẽtonis ei superant. eiꝰ¬
q̃ fideicõmisit. hec eademrestit¬
uẽ ꝓnepoti. cum eĩt annis sex¬
d̾cim inquib hec u̾bnadiecit᷑. a¬
Itẽ rogo ntireliquũ es aliem̃..
qd exlꝑnis aretonis debet᷑ oĩbͦ
creditorib ex redditibꝰcorum
bonorũ soluas. reddas satisq nt pse
facias Qsitum ẽ ansi ꝓbauent ꝑ
hĩs. nõ suffice redditũ bonorũs e e¬
ad toius debiti exsolcẽ. nichu ͤ

Expanded text:
tempore testator in kalendario habuit. Uni ex heredibus per praeceptionem reliquit ea, quae ex patrimonio iuri sui Arethonis ei supererant, eiusque fidei commissit haec eadem restituere pronepoti, cum erit annis sedecim, in quibus haec uerba adiecit: 'item rogo, uti reliquum aes alienum, quod ex bonis Arethonis debetur, omnibus creditoribus ex reditibus eorum bonorum soluas reddas satisque facias'. quaesitum est, an, si probauerit heres non sufficere reditum bonorum ad totius debiti exsolutionem, nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
terahis u̾bis ticio filio meo no¬
mina excaliitano que elegerit
fuiꝰ ms sibiuigͣmtidare dãnas
simͥto. sinẽ dolomalo eidẽ fuio
iuuus omlũ rer̃suaꝵ admin¬
istratiõẽ ꝑmisit: quipost testõ¬

Expanded text:
tera his uerbis: 'Titio filio meo nomina ex calendario, quae elegerit filius meus sibi, uiginti dare damnas sunto sine dolo malo': eidem filio uiuus omnium rerum suarum administrationem permisit: qui post test
Abbreviated transcription (Latin):
amplius daĩuolo decẽ aureos
quos michihades gausen deb̃i
adu̾sꝯ quos ei accioẽmmandaĩ
uolo ei q̃ eorũdẽ pignoratradi.
q̃ro utrumhĩdes tantũ decẽ da¬
re debeant. aninomẽ debitu
hoc ẽ niisura debeant manda
ꝯbr obligatõem legatã ¶Itẽ q̃ro cu
ignorantẽ mr̃efamit. auctores
inꝓuintia adiectis sorti usuĩs
decẽ stipulati sint. an ex cã fide

Expanded text:
i uolo decem aureos, quos mihi heredes Gaii Seii debent, aduersus quos ei actionem mandari uolo eique eorundem pignora tradi'. quaero, utrum heredes tantum decem dare debeant an in omne debitum, hoc est in usuras debeant mandanis obligationem legatam. item quaero, cum ignorante matre familias actores in prouincia adiectis sorti usuris decem stipulati sint, an ex causa fide
Abbreviated transcription (Latin):
mõ hr̃ditatẽ lucri factus qs sit
legata prãb̾ sane int̾ueniente
canciõe. enicta hr̃ditate legata
reddi. ¶ Et sinõ possideat ꝗs hẽ¬
ditatẽ. doloant̃ malo fec̾it quõ
minus possideat eueniet. ut p¬
inde tencat᷑ atq sihr̾ditatẽ.idi¬
ss. ¶ dolomit̃ maiofetisse uidt᷑.
trumis demũ dolomalo facere
uiteat᷑. quominꝰ possideat que¬

Expanded text:
modo hereditatem lucrifacturus quis sit, legata praestabit, sane interueniente cautione 'euicta hereditate legata reddi'.Et si non possideat quis hereditatem, dolo autem malo fecerit quo minus possideat, eueniet, ut perinde teneatur atque si hereditatem adisset.Dolo autem malo fecisse uidetur trum is demum dolo malo facere uideatur quo min
Abbreviated transcription (Latin):
t̾e ẽ cam testĩ. siqͥs repudiauit
hĩoit atẽ. ¶ Qui sunt inpotãte.
stati hrdes sunt ex testõ. nec qd̃
se abstine possunt qͦoqmͣ fãc̾it.
qd si poͬsteamiiscum̃nt. ex tes¬
tam̃to intent᷑ hrdes/ nisi si aͦbs¬
incio̾ inedictũ. ¶ Quisub cõdi¬
tioẽ institutꝰ hr̃s. potuit parere
condinoni.nec potuit. cũ cõdcõ
tar sit. ut inarbito fit hr̃dis in¬
stituti. deĩ ab intestato possid̾¬
at hẽditatẽ. deb edictoten̾i. qͣ¬

Expanded text:
testamenti, si quis repudiauerit hereditatem.Qui sunt in potestate statim heredes sunt ex testamento nec quod se abstinere possunt, quicquam facit. quod si postea miscuerunt, ex testamento uidentur heredes: nisi si absincident in edictum. Qui sub condicione institutus heres potuit parere condicioni nec paruit, cum condicio talis sit, ut in arbitrio sit heredis instituti, deinde ab intestato possideat hereditatem, debebit edicto teneri, q
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturã qͥs inspiciat ⁊sigillet.
et qd aliud extabur uelit spect¬
lare ¶nspectiotadulaꝵ. ⁊̃ lectiõẽ
earimindicat. ¶Diẽ aut̃ ꝯ cõsu¬
lem tabularimnõ patit᷑. p̃tord̃¬
sc̃bruł inspici. idcͥco. neꝗd faisi
fiat Niamq etiã inspectio: mat̾iã¬

Expanded text:
ripturam quis inspiciat et sigilla id aliud ex tabulis uelit specare. Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat. Diem autem lem tabularum non patitur prel inspici idcirco, ne quid falsi fiat: namque etiam inspectio materia
Abbreviated transcription (Latin):
i. Ipĩ tm̃ hr diuñdic̃atio tab¬
ulaꝵ. sic̃ cet̾atum hrditaĩaꝵ r̾rͥ¬
compent.⁊ obĩd ad exhibendr̃
quoq agere pot̃¬
Ap᷑ Qum abinitio apiende sint
tablep̃toris. id offitiũ est. ut co¬
gat signatores conueniẽ ⁊ sigi¬
lla suã recognosc̃e. c
lauz. U el negare se signasse¬
publice enim expedit. supp̃maa
hommnũiuditia exitum habe̾.¬

Expanded text:
.Ipsi tamen heredi uindicatio tabularum sicut ceterarum hereditariarcompetit et ob id ad exhibendum quoque agere pot Cum ab initio aperiendae sint tabulae, praetoris id officium est, ut cogat signatores conuenire et sigilla sua recognoscere 5 um. Uel negare se signassepublice enim expedit suprema hominum iudicia exitum habe
Abbreviated transcription (Latin):
cumuino. ⁊ uasis.⁊ instrum̃to. ⁊
institorib quos secum habe̾ cõ¬
sueu̾at. Qsitum est cum uno
testatore insula qua cenaculum
fuit qd̾ ei legatum erat. exusta
sit. ⁊ post biennium eod loco cõ¬
stituta noua.⁊ horreum. qd̾ eid̃
legatumerat atestatore ueme¬
rit᷑. uini autẽ m̃iditio dilata sit
ut ex cocomodo uenirẽt. a num¬
i̾sa legata pãdula ꝯsequipossit.
R ea in quib uoluntas miitat᷑¬

Expanded text:
 instrumento et institoribus, quos secum habere consueuerat. quaesitum ‹est›, cum uiuo testatore insula, in qua caenaculum fuit quod ei legatum erat, exusta sit, et post biennium eodem loco constituta noua, et horreum, quod eidem legatum erat, a testatore venierit, vini autem venditio dilata sit, ut ex eo commodo venirent, an universa legata Pardula consequi possit. respondit ea, in quibus voluntas mutat
Abbreviated transcription (Latin):
tio uitum qd̃ in dolus essi. idẽ
qd muasis nõ ess. nõ eẽ legat᷑
illd̾uͥum ẽẽ puto. cuiuinum c̃
uasis legatũ erit. ei amphoras
cados in quib inna diffusa ser¬
uamus legũtos eẽ Uinumenĩ
mamphora ⁊ cados. ac m̃te dif¬
fundimus. ut ihis sit donee
cum᷑his amphoris ⁊ cadis. uido¬
lia aut̃ aliamm̃tem conniciauiꝰ
scili ut ex his posteauł ĩ ãphõa
bat diffisũ lis tibiuinũ legau̾¬
at Inamphoris omne illõ qͣq
Ti dulcia legata essent. simc¬
anud testõ significet᷑. omĩa ho
esse legata. mulsũ passum de
raĩum. amineũ grecũ. ⁊ dulti:¬

Expanded text:
tio uinum quod in doliis esset, id est quod in uasis non esset, non esse legatum. illud uerum esse puto, cui uinum cum uasis legatum erit, ei amphoras cados, in quibus uina diffusa seruamus, legatos esse: uinum enim in amphoras et cados hac mente diffundimus, ut in his sit, doneccum his amphoris et cadis: in dolia autem alia mente coicimus, scilicet ut ex his postea uel in amphoras bat diffusum, is tibi uinum legauerat in amphoris omne. illud quoque sponderunt.Cui dulcia legata essent, siamento significetur, omnia haec esse legata: mulsum passum deforarium Aminaeum Graecum et dulci
Abbreviated transcription (Latin):
postea macetilocum translatũsi
a patrefamił uino leguto cõnẽ¬
bit᷑. quia id qd̾ cestam̃ti fcĩ tp̃e
uinum fuit. dem̃ratum ẽ. ⁊ est
hoc iͥuumnisiuoluntas adu̾sct᷑.¬
id continebr̃ qd̃ seruus yabuer̃.¬

Expanded text:
postea in aceti locum translatum sit a patre familias, uino legato continebitur, quia id, quod testamenti facti tempore uinum fuit, demonstratum est: et est hoc uerum, nisi uoluntas aduersetur.id continebitur, quod serui habuer
Abbreviated transcription (Latin):
Ipr̾dem dampnauetat dare uxo¬
risuc. uinum. oleum. frumitũ.
acctum. mella. salsam̃ta. Tre¬
bacius aiebat ex singuł reb
ñ amplius debi qͣm qntũ heres
ectum eẽt qnͣtum ex qͣq redare¬
tur. offilius cascellius tubo cẽ
qnͣtum pat̾famil. reliquiss le¬
gatumputant. labeo id ꝓbat.
ioq᷑ mimẽ. ¶ lntioticio̾ triticiͤ
pendeant hr̃s dato. offiliꝰ nichꝰ
eĩmoĩ triticũ inreriminat᷑a ñ es̃

Expanded text:
redem damnaverat dare uxori suae vinum oleum frumentum acetum mella salsamenta. Trebatius aiebat ex singulis rebus non amplius deberi, quam quantum heres ectum esset, quantum ex quaque re daretur.Ofilius Cascellius Tubero omne, quantum pater familias reliquisset, legatum putant: Labeo id probat idque uerum est. 'Lucio Titio tritici pendeant, heres dato.' Ofilius nihil eiusmodi triticum in rer
Abbreviated transcription (Latin):
nb̾tis patronus testam̃to lega
deicommissi decluctum uidi pla¬
cuit. quał fuat legatus. s medi¬
ii temꝑis augm̃ta feruum. et
partuum. Itẽ detrim̃ta fagaliũ¬
fideicominissoconͣtini. ¶Mmnõ¬
.xx. annis instructa p̾dia cõsobͥ¬
ne suc daĩ uoluit.⁊ quosdã ẜ nõ¬

Expanded text:
tis patronus testamento legaudeicommissi deductum videri placuit, qualis fuerat legatus, sedii temporis augmenta fetuum et partuum, item detrimenta fatalifideicommisso contineri. Minonti annis instructa praedia consobrinae suae dari voluit et quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
ridest qd̾ acoherede accipituu¶ s
et ⁊ si. accep̾tapecũ br̃ditatẽ re¬
stitue̾ regatus sit. id qd̃ ade¬
pit in qͣrtam eiimputatmui
dinus plus constituit. s ⁊ꝙ
implende cõnditionis cã. fid̾¬

Expanded text:
id est, quod a coherede accipitur. sed et si accepta pecunia hereditatem restituere rogatus sit, id quod accipit in quartam ei imputatur, ut divus Pius constituit. si quid vero implendae condicionis ca
Abbreviated transcription (Latin):
Namq si legatumtibidatum
uale̾ dieamus. legi falcidie loc
erit. Idc̃q d̾ficiente conlicione
nõ debebr̃. Nũsus. si quia condc̃s
defitiat. legatum ualitumũsit
legis falc̾. locus nõ eĩt . p̃orrosi
legilccus nõ sit. existente ꝯtoc̃e
legatum tibi debeb. Cuma̾ut̃.
uolꝑntatẽ cestatoris eamfuissꝰ
appareat. ut ꝓꝑ tuium legatu
ut statuere debeamus tuilegat᷑
contccẽm d̾fccisse ¶Quid ergo
dicemus si ducentaleganit. et.
tibi simiłr sub coͥdẽ condc̃ce .cc. le¬
gata eẽ ꝓponant᷑. Namant extit¬
isse aut o̾fecisse legatitincõdoõe¬

Expanded text:
namque si legatum tibi datum ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem voluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legavit et tibi similiter sub eadem condicione ducenta legata esse proponantur? nam aut exstitisse aut defecisse legati tui cond
Abbreviated transcription (Latin):
quia eo casunõ hr̃ditatis pat̾ne
portio. s leg̾atum ad enmpue¬
nit dic̾et aliquis ꝗd ergo siex¬
heredatus filius nõ ex substitu¬
tione fir ĩ hr̃s extit̾it suo. s aut
lege. aut ꝑ int̾positamꝑsonã
atͦq ita m̃ipubes decesẜit. sic¬
quoq estimandꝰ eĩt. substitut᷑¬
legata debẽ minime ⁊amqnͣ¬
tumint̾sit. ex substitutiõe frĩ

Expanded text:
quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit. dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus filius non ‹ex› substitutione fratri suo heres exstiterit, sed aut lege aut per interpositam persuia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit. dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus filius non ‹ex› substitutione fratri suo heres exstiterit, sed aut
Abbreviated transcription (Latin):
duo semisses effic̾ent. ut cea
legẽ faicidia. tocius assis rat̃o
habet᷑. ⁊ solida legata p̾starẽt̃
S hoc ita u̾m est. si filius añ¬
qͣm pri hãs extitiss decessĩsset
liora legata. deb⁊ substitutus.
qͣmquibꝰ pupillus fuerat ob¬
ligatus. quinich̾ ampli quã
semissis dodrantem prãrene¬
ceẽ habuit ãd̾ si extraneihere¬
dis semis totus legatus fu̾at
cohĩdi sibstitutus fuiss. eoq¬

Expanded text:
duo semisses efficerent, ut circa legem Falcidiam totius assis ratio haberetur et solida legata praestarentur. sed hoc ita uerum est, si filius antequam patri heres exsisteret decessisset. liora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fusemissis dodrantem praestare necesse habuit. Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit coheredi substitutus fuisset eoq
Abbreviated transcription (Latin):
re pat̾ potuit. al nõ potuit. sest¬
igͥ rõnicongruens. ne p̃ius iu¬
ris circapsonti substitutitesta¬
torhãt. quam habuerat. in eo
cui euin substituebat. ¶Cohr̃s
pupino datus. si ꝓ parte suale¬
gata. habita legis rone falcid̾¬
p̾ͣstit̾it. tem̃ impube̾ mortuo.¬
p ex substituticẽ hĩs extinit. ⁊ se¬
is pupillilegatus exaustus¬
titu   d ess. ex integro legis falc. rõ÷¬

Expanded text:
lege aut per interpositam personani congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat. Coheres pupillo datus si pro parte sua legata, habita legis Falcidstiterit, deinde impubere mortuo ex substitutione heres exstiterit et semis pupilli legatis exhaustus esset, ex integro legis Falcid
Abbreviated transcription (Latin):
sse ẽ tocius legaticondcc̃emut
tͥctitisse. uł defecisse. Ergoꝵ ex
cepcionẽ dolimali tota eares
le ꝗd con̾sequiuelit si ccͣ seq̃t᷑.¬
siquo amplius leganuur lega
tẽ deluciõportet ex eolegato
qd̃ titiodoi hr̃s m̃s dauinas
esto dare. ¶ Qui clucenta ĩ uoĩ
relinq̃bat. legauit michi .c.
p̃sũti die tibi eque. c sub cõ¬

Expanded text:
sse est totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res le quid consequi uelit, si‹c› conseqsi quo amplius legaui uel leg deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'.Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit mihi centum praesenti die, tibi aeque centum sub co
Abbreviated transcription (Latin):
testõ daca comunit̾ debent᷑. ¶M¬
ies eastrẽsium bonorũ. ⁊ nõ cast¬
rẽsiũ. dĩsis hr̃dib institutis
po̾stea eastrẽsium lõꝵ alios hr̃e¬
des instituit. priorib tabłis tm̃
abstulisseuidt᷑ qͣntũ in p̃ostei¬
ores contulit. nec uid̾t̃ mu̾taẽ¬

Expanded text:
ento data communiter debentur. Miles castrensium bonorum et non castrensium diuersis heredibus institutis postea castrensium bonorum alios heredes instituit. prioribus tabulis tantum abstulisse uidetur, quantum in posteriores contulerit: nec uidetur muta
Abbreviated transcription (Latin):
Ita rescripta diuorum frm̃ exp̃s¬
sũ est: S ita demum adoptumꝰ
emancipatus / collatioẽ frĩs pri¬
uab̾ sisie fraude hoc factũ sit.
lec castrense neo qicastrẽse
peculiumfr̃ib cõfert᷑. Hoc enĩ¬

Expanded text:
ita rescripto divorum fratrum expressum est: sed ita demum adoptivus emancipatus collatione fratres privabit, si sine fraude hoc factum sit. Nec castrense nec quasi castrense peculium fratribus confertur: hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
debet᷑. hoc sic int̾pretandum est.
ut nõ solus hon̾et᷑. is qui dig¬
nitatemineruit. s comune si
omĩum hrdum honus hoc de¬
bitũ. ¶Qui ab hostib captus.
post mortẽ pat̾s redit. licet ox
riente patre nicħ habuit. cũ a¬
pd̾ hostes fu̾it tantũ.⁊ ad bõꝵ¬
moriente patre habẽt. si ab hosti¬
bo captus nõ fuiss. S ⁊ si retẽp¬
tus ab hostib mortis tempore
patris inue̾niat. eque collatio
erit facienda. ¶Si emancipato
iegatum fu̾it cumpr̃ moriet᷑.
.et hoc conferre deb. ¶Si gͣb ip̃o
utile ẽ hoc fideicommissũ.⁊ en
emet. ut ꝓ eohabeat᷑. atq si pꝰ
mortẽ patris relictũ fuiss nec
cogetur hoc conferre ꝗd̾ mõriẽ¬
te eo enĩs nõ fuiss ¶Emançip¬
acus filius si dotepahãt ab ux¬
ore ac̃cepta uoe miniis cõfert
et si añuxor d̾cesẜit. ¶Su ̃pub¬

Expanded text:
sic interpretandum est, ut non solus on‹e›retur is qui dignitatem meruit, sed commune sit omnium heredum onus hoc debitum. Qui ab hostibus captus post mortem patris redit, licet mo riente patre nihil habuit, cum apud hostes fuerit, tamen et ad bomoriente patre haberet, si ab hostibus captus non fuisset. sed et si redemptus ab hostibus mortis tempore patris inueniatur, aeque collatio erit facienda, Si emancipato legatum fuerit, cum pater morietur, etiam hoc conferre debet.Si ab ipsoutile est hoc fideicommissum? et eveniet, ut pro eo habeatur, atque si post mortem patris relictum fuisset, nec cogetur hic conferre, quia moriente eo non fuisset. Emancipatus filius si dotem habeat ab uxore acceptam, hoc minus confert, etsi ante uxor decesserit. Si impub
Abbreviated transcription (Latin):
confẽnda can̾ecumoportebit.
s hoc ita deimunsiiamiã nata
est q̃ite petitio. Cet̾insiad hc̃
pat̾ adoptiuus uiuat. quidi
emancipauit. dicend̃ ẽ cauticẽ
quoq cessare. p̃mat᷑a ẽ eiũ. łpẽs:
collationis. cumadhuc uinat
is cꝰ de bonis qͣrtadebet᷑. ¶Sus
qui uoã collat̾us est. hãt filiu.
peculium castrẽse habentẽ. ñço

Expanded text:
conferenda cauere eum oportebit, sed hoc ita demum, si iam nata est quartae petitio. ceterum si adhuc pater adoptiuus uiuat, qui eum emancipauit, dicendum est cautionem quoque cessare: praematura est enim spes collationis, cum adhuc uiuat is, cuius de bonis quarta debetur.Si is qui bona collaturus est habeat filium peculium castrense h
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ius esse. ⁊ lam i p̃tor hac rõne.
eũ tuet᷑. qd̾ exlib̾is ẽ. quicant᷑
tib̾. pet̾e potuerunt. ¶ Ita antẽ
tucndꝰ c̃mpãtemdimidiã. si a.¬
ut ex maiore ꝑte qm dimidia
hr̃s institutus fĩt. aut ex scim¬
sse. Qd̾ si ex minore pãte ꝙͣ cli¬
uroia ĩsticutus sit. dicimus

Expanded text:
verius esse: nam et praetor hac ratione eum tuetur, quod ex liberis est qui contra tabulas petere potuerunt. Ita autem tuendus est in partem dimidiam, si aut ex maiore parte quam dimidia heres institutus sit aut ex semisse: quod si ex minore parte quam dimidia institu
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat qd retactũ ẽcum beĩ ꝓ¬
pria contusit. s i si quiꝑ contu¬
maciã actionis denegate sunt
oblate. postea cautioẽ recepit.
re inquit./aut cautiõe faciẽdã
collatio ẽ. Ig̾ si diuitat inqt

Expanded text:
at quod redactum est, cum bona propria contulerit. quod si per contumaciam actiones denegatae sint, oblata postea cautione recipit pre, inquit, aut cautione facienda collatio est. igitur dividat, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
cend̾ est. nõ esse cegend̃. adcoi¬
lationẽ ¶ Ibide nu. ait ¶sibõrũ:
possoe. accept᷑a decesẜit. is quĩ
potãte est ad conatõem uoru
cegend̃ emancipatum. ut tarũ

Expanded text:
t non esse cogendum ad collationem. Ibidem Iulianus ait, si bonorum possessione accepta decesserit is qui in potestate est, ad collationem bonorum cogendum emancipatum, ut tantum
Abbreviated transcription (Latin):
mancipato fuio p̃t̾ito. pat̾ exͣt¬
neum hrdeminstituiss ab co
rem legass. eaq addita hĩdit¬
ate. dolo scripti hrdis piss. ad¬
u̾so emancipatũutił accio dãi
debeb̃. eiscuier ꝑsone: cuifiliꝰ
legata p̾stare cogͥ qr p̃toris ẽ

Expanded text:
mancipato filio praeterito pater extraneum heredem instituisset et ab eo rem legasset eaque adita hereditate dolo scripti heredis perisset, adversus emancipatum utilis actio dari debebit ei scilicet personae, cui filius legata praestare cog
Abbreviated transcription (Latin):
Iubi autẽ p̃torita fĩcollationẽ
ut recte caueat᷑. ¶Cau̾e autẽꝑ
sãfisdatiõẽ oporti. põp̃. ait. ã
pignorib cau̾ipossit. iideam
recte cau̾i de collatioẽ. Et ita e¬
go qͦq puto. ¶Si fr̃ cau̾e ñpo¬
ssit curator portionis eiꝰ cõstitu

Expanded text:
t.Iubet autem praetor ita fieri collationem, ut recte caueatur: caueri autem per satisdationem oportere Pomponius ait. an pignoribus caueri possit, uideamrecte caveri de collatione, et ita ego quoque puto. Si frater cavere non possit, curator portionis eius constitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpetitio etiã sinis patroninõ sit.
ut euerit infratrib eiꝰ cui assi¬
gnatus ẽ ub̾tus. aut nepote al¬
teri patrom extante alteriuspa¬
troni filio. De u s lib̾torum:

Expanded text:
petitio, etiamsi ius patroni non sit: ut euenit in fratribus eius, cui adsignatus est libertus, aut nepote alterius patroni extante alterius patroni filio. DE BONIS LIBERTORUM
Abbreviated transcription (Latin):
sibo hr̃dib institutis. ⁊ ccͣtis ex¬
hr̃datis. inincemhides subscit¬
u̾it. deiñ legata ⁊ lib̾tates ded̃.¬
⁊ dpostea ita subiec̃ cornelius ⁊ sa¬
iustius. ⁊ uaro. equis parcibꝰ hẽ¬
des sunto. quos inuicẽ substitrͦ
q̃ro qͣntumuł priores duo ex se¬
missib instituti. uł post̾iores
halx̾ debeant./ Marcellus.i.in
obscuro ẽẽ cornelium ⁊ salustiũ

Expanded text:
dibus institutis et ceteris exheredatis inuicem heredem substituit, deinde legata et libertates dedit, postea ita subiecit: 'Cornelius et Sallustius et Uarro aequis partibus heredes sunto, quos inuicem substituo': quaero, quantum uel priores duo ex semissibus instituti uel posteriores habere debeant.Marcellus respondit in obscuro esse, Cornelium et Sallustium
Abbreviated transcription (Latin):
stichꝰ lib̾ esto. ⁊ silib̾ eit. hrs esto
S cliuus marcus pescͥpsĩt. hãc
iustitutionẽ pale̾ ꝑinõ. atq si
nd erat adiectum. si lib̾ ciͣt. ¶ Si¬
ꝗs ita scͥpẜit. stich sim̃s eiͣt cũ
moriar. lib̃.⁊ hĩs esto. alienatus.
nõ pot̾it iussuemptoris a dighe¬
litatẽ qͣmuis. ⁊ sinõ erat hoc ex¬

Expanded text:
si liber erit, heres esto'. sed diuus Marcus rescripsit hanc institutionem ualere perinde atque si non erat adiectum 'si liber erit'.Si quis ita scripserit: 'Stichus, si meus erit cum morior, liber et heres esto', alienatus non poterit iussu emptoris adire hereditatem, quamuis, etsi non erat hoc ex
Abbreviated transcription (Latin):
esto ticius siicapitolium ascẽ¬
dit. ex alio q̃drante hr̃s esto/ã¬
teqͣm capitonũ ascend̾it si ꝓ he̾¬
te gerat ex semisse hr̃s eit sica¬
pitoliũ ascend̾it. ĩ ex qͣdrante lxͥ
eĩt nec erit eiuecẽe ꝓ hede ge̾re
quippe iamhidi. ¶ Suta scͥptum
fiũt ticius ex parte t̾cia smeuius.
ex pnte c̾cia brdes sunto: ticius
suntrat̾cias Raludas nauis ex
asia ucn̾it ex reliqua parte hr̃s
esto indcanus ne ticius stat᷑i¬
 ex semtsselũs sĩt. Nam duohẽ¬
tes instituti sunt. S ticius/ aut
tõex semisse aut ex besse ita scxt̃aᷤᷤ
oxtiteĩt. ex besse l̃s erit. sinõ ex¬
tit̾it. ilc scxtũns ineuio acc̃scit

Expanded text:
 Titius si in Capitolium ascenderit, ex alio quadrante heres esto'. antequam Capitolium ascendat si pro herede gerat, ex semisse heres erit, si Capitolium ascenderit, et ex quadrante heres erit nec erit ei necesse pro herede gerere quippe iam heredi.Si ita scriptum fuerit: 'Titius ex parte tertia, Maeuius ex parte tertia heredes sunto: Titius, si intra tertias kalendas nauis ex Asia uenerit, ex reliqua parte heres esto': uideamus, ne Titius statim ex semisse heres sit: nam duo heredes instituti sunt, sed Titius aut ex semisse aut ex besse: ita sextans exstiterit, ex besse heres erit, si non exstiterit, ille sex
Abbreviated transcription (Latin):
erat duos apolsanõs liũos hẽdes¬
q eẽ iussat. alto̾ ante aꝑtas tubͫ¬
ulas testam̃timortuonõ in eleg¬
ant̾ d̾fendi pot̾it cum qui supẽit
re. ¶Qd sit̾q uiuit. insticutõẽ

Expanded text:
erat, duos Apollonios liberos heredesque esse iusser‹a›t. altero ante apertas tabulas testamenti mortuo non ineleganter defendi poterit eum qui supererit re. quod si uterque uiuit
Abbreviated transcription (Latin):
int̾p̃tationẽ accipe posse. ut lu
ex reliquo dertante hr̃des fint.
Quẽ dextantemita liuidi oꝑi.
ut seuis qncũcẽ. anteius ⁊ me¬
uius alt̾umꝗncũcẽ hãnt.

Expanded text:
interpretationem accipere posse, ut Lucex reliquo dextante heredes sint: quem dextantem ita diuidi oportet, ut Seius quincuncem, Attius et Maeuius alterum quincuncem habeant.
Abbreviated transcription (Latin):
os hr̃des instituãt eos mon̾um̃¬
tũ fac̃e iusẜat. in dicbi c̾tis/ deĩde¬
scͥpsat. quieorum nõ ita fec̾it. os̃
ex hr̃oes susto alt̃ hr̃s hr̃ditatẽ
p̾t̾misat reliquus hr̃s cõsuleba ͭ
cumipẽ monim̃tũ extruxisset
col̾s ei h̃di̾tatẽ nõ adissi /pꝵit

Expanded text:
os heredes instituerat: eos monumentum facere iusserat in diebus certis: deindeipserat: 'qui eorum non ita fecerit, omnes exheredes sunto': alter heres hereditatem praetermiserat, reliquus heres consulebat, cum ipse monumentum exstruxisset, coheres eius hereditatem non adisset
Abbreviated transcription (Latin):
gnotus testatori. ̃s insticutus
est. nec ꝗcꝙͣ ab eopetitũ est. Qͨ¬
rebat᷑ si ille amicus/ aut adire
noui. aut additã noll instituẽ
hr̃ditatẽ. an fideicõmissũ ab eo
petiposs aut aliqua actio ady¬
sus eum eum ess ⁊urrũ patrri

Expanded text:
gnotus testatori heres institutus est nec quicquam ab eo petitum est. quaerebatur, si ille amicus aut adire nollet aut aditam nollet restituere hereditatem, an fideicommissum ab eo peti possit aut aliqua actio aduersus eum esset et utrum patri
Abbreviated transcription (Latin):
net. qui patresfamil: hr̃des scͥpti᷑
postea in ẜinitutẽ deducti fuerit.
Igͥ in hoc cͤasu semisses fi. ⁊ itaut¬
ait̾ senus int̾ euntẽ qui dominꝰ
institut hr̃dis fuĩt. ⁊ substitutũ

Expanded text:
net, qui patres familias heredes scripti postea in seruitutem deducti fuerint. igitur in hoc casu semisses fient ita,semis inter eum, qui dominus institu‹ti› heredis fuerit, et subs
Abbreviated transcription (Latin):
⁊t̾it. ¶ Fabriles autẽ. alicne eius¬
solui possunt. Sanecnum st̾in
artificio sunt iubente patroio¬
et alii edi possunt
as mĩchidare spondes litaq
patrono daristipulandum est.¬

Expanded text:
liaeve eiussolvi possint. sane enim, si in artificio sint, iubente patroet alii edi possunt. as mihi dare spondes?" itaque patrono dari stipulandum est
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ nõ possunt. anteqminci¬
piant cedẽ. ⁊ incipiunt postea
betur parronis opas exͦigert.
¶Siimpubes sit patronus. no¬
iumteeius nõ uidet᷑.libẽ¬
ta npti insitũtoris aucͣtas.
uoluntuti accesẜit Natiquo
cum desierit nupta eẽ. opasc¬
tiposse omnes cõsentiunt.

Expanded text:
autem non possunt, antequam incipiant cedere, et incipiunt, posteabetur patronus operas exigere. Si impubes sit patronus, uoluntate eius non uidetur liberta nupta, nisi tutoris auctoritas uoluntati accesserit. Rati quoque cum desierit nupta essti posse omnes fere consentiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
llum effectum harehũt ¶S nec¬
is cui boã addita st̃ ex ꝯstitutc̃e
diumarti. lib̾tatum cõsuãda.
cũ pot̾it opas pet̾e. neqi abhis
ti. ut sunt ꝓprii quõs nulac
neccͣtate cogente manumisis¬
ti. Qucliti de opis tẽ locum. nͦ¬
habi. cum ope p̃tierĩt. p̃t̾ire

Expanded text:
ec cui bona addi‹c›ta sunt ex constitutione diui Marci libertatium conseruandarum causa, poterit operas petere neque ab his, ti, ut sunt proprii, quos nulla necessitate cogente manumisimus. Iudicium de operis tunc locum habet, cum operae praeterierint. pr
Abbreviated transcription (Latin):
cͣsunt᷑. ꝓubes ẽ ¶Nam huius q̃q est.
minist̾iũ. si forte uł librãnus.
sit. ur ystõ. uł alt̾ius uolup¬
tatis artifex. ¶ Suihi patron
ex in equalib partib essent
instituti. utrumex ꝑte cdimi¬
dia. an ph̾rditanis hubeant

Expanded text:
est ministerium, si forte uel librarius sit uel histrio uel alterius uoluptatis artifex. Si liberi patroni ex inaequalibus partibus essent instituti, utrum pro parte dimidia an pro hereditariis habeant
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾o exhis mortuo nicħ est
qr̃ nõ filio eiꝰ. qͣmuis suꝑsti¬
te alto. opaum d̃t᷑ petitio. nͨ
hoc qsqm comune habeat. cũ
excepcionis placet dbr̃. ⁊ iu¬

Expanded text:
est, quare non filio eius, quamuis superstite altero, operarum detur petitio. nec hoc quicquam commune habet cum exceptionis placet. dabit
Abbreviated transcription (Latin):
dare dampnat᷑ sit ut fund̾
et siño dediss decẽ ẽgo accepi
et penum legatam⁊ trassa¬
tam eẽ. in .x. si nolu̾it penum
cumint̾pellatus fund̾ nõ de¬
diss ⁊ si inͣt̾ea decesẜit. legata¬
rius tunchr̃dicius ñ insifũd
blicus funoundato: ꝑfectu
est legatum. ⁊ tumdicit sinõ.¬

Expanded text:
dare damnatus sit vel fundum et, si non dedisset, decem, ego accepi et penum legatam et translatam esse in decem, si noluerit penum cum interpellatus fundum non dedisset, et, si interea decesserit legatarius, tunc heredi eius non nisi fundum blicius fundum dato", perfectum est legatum et
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ssm̃ctiuo mõ comp hensapl¬
ura legata nõ fecit. nec alind
pbari pot̾it. si pͥure funduma¬
lt̾um. alterum sub ꝯditioẽ leg¬
au̾it. Nampendente cõditig̃e
nõ erit. elẽctioni. nec simori¬
at᷑ ad hrdemtrãsisse. leg̾atu
uideb̾. ¶Hrs m̃s titio dato qd

Expanded text:
disiunctivo modo comprehensaura legata non facit. nec aliud probari poterit, si pure fundum alterum vel alterum sub condicione legrit: nam pendente condicione non erit electio nec, si moriur, ad heredem transisse legatum vid
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ sup̃scriptã diemfuncto.
oport̾e. qd̃ ex fructibduxori da¬
tis pat̾ filio p̃beri nokut Cete¬
rumi si petuniã. pat̾ alim̃tis filii
destinass. nõ dubic. ꝑ soã defici¬
ente cã p̃standi uidepr extĩcta

Expanded text:
etatem supra scriptam diem functo roportere, quod ex fructibus uxori datis pater filio praeberi voluit. ceteuniam annu‹a›m pater alimentis filii destinasse‹t, non› dubie persona deficiente causa praestandi uidetur extincta
Abbreviated transcription (Latin):
i Mam c̾tametatem sorti sol¬
dei commisso relicto ꝯditionẽ
ĩẜtã ¶Cũ aut̃ fideicõmissũ ab
eo peti nõ poss penes quẽ uolr¬
it pecuniam conocan ꝓꝑhec uba.¬
eamq alumpno mes. post eta¬
tẽ sup̃scͥptã curab̃redde fideiꝰ¬
missũ ab herelib petendum.
qui pecuniã dari stipulari deb¬
uerunt. s fideiussores ab eo ñ
petendos. cuius fitẽ sequi de¬
functus maluit. ¶ pat annua
cot ex fructu bonorũ quẽ uxõi
leganit accessura filuipat̾moũ
ꝓpter ex hibitõem q̃m eq̃ mãde¬

Expanded text:
 nam certam aetatem sorti soldeicommisso relicto condicionem insertam. cum autem fideicommissum ab eo peti non posset, penes quem voluit pecuniam collocameo post aetatem supra scriptam curabis reddere" fideicommissum ab heredibus petendum, qui pecuniam dari stipulari debuerunt: sed fideiussores ab eo non petendos, cuius fidem sequi defunctus maluit. Pater annua tot ex fructu bonorum, quem uxori legavit, accessura filii patrimonio praeter exhibitionem, quam aeque ma
Abbreviated transcription (Latin):
fundunt hr̃s m̃s dago. naisiã¬
teq̃mpariat inquit decesẜit:c
ad hrdemsuum decẽ transiit¬
tit. ¶ Sutaquis legau̾it filio
legatum. nec imputarihrdi. ẽ
Certe sipr̃ perat exceptionẽ. eĩt
repellendus ¶Sidies legati ces¬
ẜit d̾inde legataĩns inius alie¬
num ꝑuen̾it . ipĩ pocius debet᷑
legatuq in cuius ip̃e ius pue¬
nie. Transeunt enincum eo q̃¬

Expanded text:
fundum heres meus dato": nam si, antequam pariat, inquit, decesserit, ad heredem suum decem transmittet. Si ita quis legaverit filio legatum nec imputari heredi, cur certe si pater petat, exceptione erit repellendus. Si dies legati cesserit, deinde legatarius in ius alienum peruenit, ipsi potius debetur legatum, in cuius ips‹e› ius peruenit: transeunt enim cum eo, q