comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apud figulum lutum. Et sicut seruis nequam si forte uidebitur do¬
mino fieri debere aliquod opus quod & rationis et utilitatis plenũ
sit. Ille autem oꝑari nolens ea quȩ dñs iubet. discutere incipiat &
require s a dño. ut quid hoc opus fieri iubes. ciu prodest. cui necessa-¬
rium est.: Contumacis ergo quȩ erit tam digna responsio nisi ut
uidetur. Non puto autem quod si fidelis seruus & prudens int̾ro¬
gẽt uolens intelligere et mirari sapientiam dñi. quod dicatur ei tu
quis es. Deniq cum danihel propła uoluntatem dñi desiderassec
cognoscere. unde et uir desideriorum appellatus est: non est eidic¬
tum tu quis es. Sed missus est angłs qui eumde om̃ibus dĩ dispen¬
sationibus et udiciis edoceret. Et nos ergo ᷤ aliquid de secretis dĩ
& reconditis desideramus agnoscere. si desideriorum & non conten¬
tionum uiri sumus: occultius in diuinis litteris inserta dĩ iuditia

Expanded text:
apud figulum lutum; et sicut servus nequam si forte videbitur doapud figulum lutum; et sicut servus nequam si forte videbitur domino fieri debere aliquod opus, quod et rationis et utilitatis plenum sit, ille autem operari nolens, ea quae dominus jubet discutere incipiat, et requirere a domino, Ut quid hoc opus fieri jubes? Cui prodest? Cui necessarium est? contumaci servo quae erit tam digna responsio, nisi ut a placet domino; non puto autem quod si fidelis servus et prudens interroget, volens intelligere et mirari sapientiam domini, quod dicatur ei, Tu quis es? Denique cum Daniel propheta voluntatem Domini desiderasset agnoscere, unde et vir desideriorum appellatus est , non ei dictum, Tu quis es? Sed missus est angelus qui eum de omnibus Dei dispensationibus et judiciis edoceret; et nos ergo, si aliquid ex secretis Dei, et reconditis desideramus agnoscere, si desideriorum et non contentionum viri sumus, occultius in divinis litteris inserta Dei judicia
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ te ad pęnitenciam adducit. Scdm duritiam autem tuam et cor
impęnitens thesaurizas tibi iram ui die irȩ. Non ergo quem uult
deus indurat: sed qui pacientiȩ obtemꝑare noluerit indurat᷑. Suꝑ¬
fluũ ergo est quod dicis apło tu qui aduersaris. Quid ergo ad huc
quęritur: uoluntati enim eius quis resistit : Uoluntati quidem dei cer¬
tum est quod nullus obsistat: sed uoluntatem iustam rectamq ẽẽ
scire nos conuenit. Ut bonienim aut mali simus: nr̃ȩ uoluntatis ẽ.
Malus autẽ ad cuiꝰ modi uerbera. et bonus ad cuiꝰ modi głam desti¬
potestate hiȩc faceret quȩ faciebat. et quis ei dedisset potestatem
hanc. ne responsione quidem dignos habitos : similiter quoq et¬
in p̃senti loco motum uidemus apłm aduersum insolentes quȩstiones
ꝑea que respondens proponentis contumatiam confudisse. Ait enĩ. Olu
tu quis es qui contra respondẽs dõ: Hoc est enim homo apud dm̃: qđ

Expanded text:
Dei te ad poenitentiam adducit? Secundum duritiam autem et cor Dei te ad poenitentiam adducit? Secundum duritiam autem et cor impoenitens thesaurizas tibi ipsi iram in die irae. Non ergo quem vult Deus indurat, sed qui patientiae noluerit obterfluum ergo est, quod dicis Apostolo, tu qui adversaris, quid ergo adhuc queritur, voluntati enim ejus quis resistit? voluntati quidem Dei certum est quod nullus obsistat, sed voluntatem ejus justam rectamque esse scire nos convenit. Ut boni enim aut mali simus nostrae voluntatis est. Malus autem, ad cujusmodi verbera, et bonus ad cujusmodi gloriam destipotestate haec faceret, quae faciebat, et quis ei dedisset potestatem hanc, ne responsione quidem dignos habitos . Similiter quoque etin praesenti loco motum videmus Apostolum et adversum insolentes quaestiones, ac per ea quae respondit, proponentis contumaciam confudisse, ait enim: O homo, tu quis es qui contra respondeas Deo? Hoc est enim homo apud Deum quod
Abbreviated transcription (Latin):
et sine dĩ timore uiuendo quesiusti &ͣ in alios irrogetur utilis ac fruc¬
tuosa correptio. et in te ipsum ad posteritatis exemplum famosissi¬
mus conferatur interitus. Quod autem dicit ergo cu uult miseretur¬
& quem uult indurat: ex lns quȩ in exodo scripta sunt uidet᷑ assumere.
Ibi enim dicit indurabo cor pharaonis: ut ne dimittat popłm meum.
Indurabatur autẽ corpharaonis hoc modo. Noluit deus in eũ subitã
& plenam dare uindictam. Iuãuis enim ẽẽt consũmatȩ maliciȩ. tam̃
ꝑ pacientiam suam ds̃ nec ipsi facultatem conuersionis excluserat.
et idõ primo lenioribus tum etiam paulatim in grauescentibꝰ in eũ
uerberibus utitur. Sed quod ds̃ gerebat ꝑ pacientiã. ex hoc ille in¬
durabatur ad contemptum maiorem sibi iram recondens: ita ut ad
ipsum dici conueniat illud quod apłs scribens ait. An diuitias bo¬
nitatis eius et longanimitatis contemłnis: Ignoras qmͣ patientia

Expanded text:
et sine Dei timore vivendo quaesisti, et in alios irrogetur utilis ac frucet sine Dei timore vivendo quaesisti, et in alios irrogetur utilis ac fructuosa correptio, et in teipsum ad posteritatis exemplum famosissimus conferatur interitus. » « Aet quem vult indurat, » ex his quae in Exodo scripta sunt videtur assumere. Ibi enim dicit: « Indurabo cor PhIndurabatur autem cor Pharaonis hoc modo: noluit Deus in eum subitam et plenam dare vindictam: quamvis enim esset, consummatae malitiae; tamen per patientiam suam Deus nec ipsi facultatem conversionis excluserat, et ideo primo lenioribus, tum etiam paulatim ingravescentibus in eum verberibus utitur; sed quod Deus gerebat per patientiam, ex hoc ille indurabatur ad contemptum, majorem sibi iram recondens, ita ut ad ipsum dici conveniat illud quod Apostolus scribit : An divitias bonitatis ejus et longanimitatis contemnis, ignorans quoniam patientia
Abbreviated transcription (Latin):
cesse est ergo ut eligat ex om̃ibus apta et ad hoc ingenia si qua
illa sunt atrociꝰ incitata quȩ suis quidem motibus ferantur: em̃datio¬
nem tam̃ delinquentibus necessariam conferant. Ponamus ergo uel
patrem familias istum uł regem uidisse tempus quo em̃dari debu-¬
issent hi qui contra mores ac disciplinam multa cõmiserant. & elegissẽ
durissimum aliquem: et ins ipsis qui corripiendi. sunt multo duriorẽ.
qui pro sceleribus suis iam non sit dignus emendatione sed morte. Uolens
uero interitum ad em̃dationem proficere cȩterorũ. mittens eum ad
illos quos morte corrigi cupit. et dicit ei: Quia ad hoc ipsum te susci¬
taui ut ostendam in te uirtutem meam. & ut annuncietur nomen
meũ in uniuersa terra. Uide eium quia non dixit ad hoc ipsum te
ifeci alioquin ad conditorem referri culpa uideretur. sed ait ad hoc ip¬
sum te suscitaui: hoc est ut ꝑ animi tui maliciam quam tibi in frenis

Expanded text:
cesse est ergo ut eligat ex omnibus etiam apta ad hoc ingenia, si qua cesse est ergo ut eligat ex omnibus etiam apta ad hoc ingenia, si qua illa sunt atrocius incitata, quae suis quidem motibus ferantur, emendationem tamen delinquentibus necessariam conferant. Ponamus ergo, vel patremfamilias istum, vel regem vidisse tempus quo emendari debent hi qui contra mores ac disciplinam multa commiserint, et elegisse durissimum aliquem et his ipsis qui corripiendi sunt multo diriorem, qui pro sceleribus suis jam non sit dignus emendatione, sed morte. Volens vero interitum ejus ad emendationem proficere caeterorum, mittit eum ad illos quos morte ejus corrigi cupit, et dicit ei, quia ad hoc ipsum te suscitavi, ut ostendam in te virtutem meam, et annuntietur nomen meum in universa tfeci, alioqui ad conditorem referri culpa videretur: sed ait, ad hoc ipsum te suscitavi, ut per animi tui malitiam, quam tibi infrunite
Abbreviated transcription (Latin):
Certum est dm̃ non solum scire uniꝰcuiꝰq propositum ac uoluntatẽ:
sed & p̾scire. Sciens autem & p̾noscens tamquam bonus dispensator
et iustus uniꝰcuiꝰq animi motibus et proposito utitur ad ea opera
efficienda quȩ unuiscuiꝰq animus ac uoluntas eligit: ułut si uerbi
causa dicamus. Pater familias si quis sit sapiens et iustus habens
multa seruitia. Non ne quanta fieri potest sagacitate contemplabit᷑
quorum ex ins animus aptus sit ad rus colendum: & ipsos ruri de-¬
putabit: Cuiꝰ uero ad negociandum. cuiꝰ etiam nutriendi pecoris.
Cuiꝰ uero ad ministerium & obseruandi cubili sui aptum probarit
ingenium. et ita unum quemq cõpetentibus officiis ut pote sapiens
mancipabit. Uerum qm̃ non latet eum siue pater familias siue rex
iste sit quod necesse est interdum rebellare subiectos et disciplinȩ
iura corrumꝑe. et ob hoc correptione et uerberibus indigere. Ne¬

Expanded text:
Certum est Deum non solum scire uniuscujusque propositum ac voluntatem, Certum est Deum non solum scire uniuscujusque propositum ac voluntatem, sed et praescire. Sciens autem et praenoscens, tanquam bonus dispensator et justus, uniuscujusque motibus et proposito utitur ad ea opera efficienda, quae uniuscujusque anima ac voluntas elegit. Velut, si verbi causa, dicamus: paterfamilias si quis sit sapiens et justus, et habens multa servitia, nonne quanta fieri potest sagacitate contemplabitur, quorum ex his animus aptus sit ad rus colendum, et ipsos ruri deputabit? cujus vero ad negotiandum, cujus etiam ad nutriendum pecora, cujus vero ad ministerium, et observandi cubiculi sui aptum probabit ingenium, et ita unumquemque competentibus officiis, ut pote sapiens, mancipabit? Verum quoniam non latet eum, sive paterfamilias sive rex iste sit, quod necesse est interdum rebellare subjectos, et disciplinae jura corrumpere, et ob hoc correctione ac verberibus indigere, ne
Abbreviated transcription (Latin):
dauid dicit in psalmo. Nisi dñs ȩdificauerit domum in uano laborãt
qui ȩdificant eam:. Nisi dñs custodierit ciuitatem. frustra uigilant qui
custodiunt eam. In quo ostendit non quia is qui domum ȩdificat niclul
agat. & ociosus sit et ita eam edificet dñs: sed ipse quidem quantum
est in homine sollicitudinis & laboris expendat: Dei sit autem ut ob¬
staculis om̃ibus aminotis. opus ꝑueniat ad effectum. Cum ergo ꝑ
hoc doceatur quod homo quidem laborem impendat & sollicitudinẽ:
Ds̃ autem successum oꝑi tribuat & effectum:. Piuim utiq & religio¬
sum est idõ & homini quam in se est oꝑis summam. dõ magis quã
homini dĩsputare. Sic et cum paulus plantabat & apollo rigabat. ds
dare dicitur increm̃tum. Et additur. Itaq neq qui plantat neq qͥ
rigat est aliquid. sed qui incrementum dat dis. Qui enim uult et¬
tionem dĩ qui increm̃tum dat oꝑi uł effectum. illi niclil eẽ credan-¬

Expanded text:
mum, in vanum laborant qui aedificant eam. Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam . In quo ostendit, non quia is, qui domum aedificat nihil agat, et otiosus sit, et ita eam aedificet Dominus, sed ipse quidem, quantum est in homine, sollicitudinis et laboris expendat, Dei sit autem, ut obstaculis omnibus amotis, opus perveniat ad effectum. Cum ergo per hoc doceatur, quod homo quidem laborem impendat et sollicitudinem, Deus autem successum operi tribuat et effectum, pium utique et religiosum est ideo homini quod in se est operis, summam Deo magis quam homini deputare. Sic et cum Paulus plantabat, et Apollo rigabat, Deus dare dicitur incrementum, et additur, itaque neque qui plantat, neque qui rigat, est aliquid, sed qui incrementum dat Deus . Ita ergo tionem Dei, qui incrementum dat operi vel effectum, illi nihil esse ducan
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ acciꝑe qđ supra exposunꝰ. qđ arbitrũ lib̾tas natam fecerit uniciq
uł oleastri uł bonȩ oliuȩ. Obseruandũ sane ẽ. qđ hi quidẽ qui ex ꝓpria
oliua decid̾ant fracti dicunt᷑. Hi uero qui ex oleastro inserunt᷑. si itum pec¬
cauerint non frangendi qđ utiq eẽc leuius: sed excidendi appellant᷑. In
ter et ex petcatoꝵ silua collectꝰ. ad radicem fidei ac scĩtatis adductꝰ est.
rursus amaros inaliciȩ ꝓferat sucos. Sed ne hoc quidem lateat nos in lo
co qđ non eo ordine apłs oliuȩ et oleastri similitudinem posuit: quo apd
agricolas habet᷑. Illi enim magis oluam oleastro inserere. et non oliuȩ
olcastrũ solent:. Paulus uero aplica auctoritate ordine cõmutato. resma¬
gis causis. qͣm causas rebꝰ aptauit. Nolo enim uos ignorare fr̃s misteriũ hoc:¬

Expanded text:
it unicuique vel oleastri, vel bonae olivae. Observandum sane est quod hi quidem qui ex propria oliva deciderunt, fracti dicuntur; hi vero qui ex oleastro inseruntur, si iterum peccaverint, non frangendi, quod utique esset levius, sed excidendi appellantur. In ter et ex peccatorum silva collectus ad radicem fidei ac sanctitatis adductus est, rursus amaros malitiae proferat succos. Sed ne hloco, quod non eo ordine Apostolus olivae et oleastri similitudinem posuit, quo apud agricolas habetur: illi magis olivam oleastro inserere, et non olivae oleastrum solent, Paulus vero apostolica auctoritate ordine commutato, res magis causis quam causas rebus aptavit. Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ne uenisse natum ex uirgine. s cȩleste ei corpus assignant. In his gͦ om̃ibꝰ paul
nos uult non plus sapere qͥm oportet saꝑe s sapere inquid ad sobrietatẽ
Qd in greco dicit᷑ co rocyͣne. in nr̃is codicibꝰ. hoc ẽ. inscripturis diui¬
nis sobrietas amoribꝰ interp̃tatum ẽ. Ab aliis tam̃ eruditis uiris temꝑantia ponit᷑. quȩ tẽ

Expanded text:
ne venisse et natum esse ex virgine: sed coeleste ei corpus assignant. In his ergo omnibus Paulus ne venisse et natum esse ex virgine: sed coeleste ei corpus assignant. In his ergo omnibus Paulus nos vult non plus sapere quam oportet sapere: sed sapere, inquit, ad sobrietatem, quod in Graeco dicitur σοφροσύνη, in nostris codicibus, hoc est, in Scripturis divinis, so
Abbreviated transcription (Latin):
tũs: hoc ẽ excedens mensuram prudentiȩ et in partes maliciȩ ꝓlapsus. Inde
filiũ huiꝰ scłi: prudentiores dicunt᷑. qͣm filui lucis. Plus enim sapiunt qͣm
oportet saꝑe. Et sic insingłis quibꝰ uirtutibꝰ: potest aliquis plus sapere
qͣm oportet saꝑe. Potest etiam in castitate aliquis plus saꝑe. quamo portet
sapere: ut funt illi qui attendunt spiritibꝰ seductoribꝰ et doctrinis demo¬
moꝵ. in ypocrisi falsa loquentium. cauteriatam habentes conscientiã suã.
ꝓhibentium nubere et abstinere a cibis quos dĩ creauit: isti plus saput̃
de castitate qͣm oportet sapere. Mmus aut̃ sapit quam oportet luxurio¬
sus et incestꝰ. Ego aut̃ dico qđ heretici plus sapiunt de xp̃o qͣm oportet
sapert: qui negant eum filium dei creatoris et̃. sed alteriꝰ nescio cutus melioris
dei. S et illi plus de xp̃o sapiunt qͣm oportet saꝑe: qui negant eum in car¬

Expanded text:
tiis, hoc est, excedens mensuram prudentiae, et in partes malitiae prolapsus. Inde et tiis, hoc est, excedens mensuram prudentiae, et in partes malitiae prolapsus. Inde et filii hujus saeculi prudentiores dicuntur quam filii lucis : plus enim sapiunt quam oportet sapere, et sic in singulis quibusque virtutibus potest aliquis plus sapere quam oportet sapere. Potest etiam in castitate aliquis plus sapere, quam oportet sapere, ut sunt illi « qui attendunt spiritibus seductoribus, et doctrinis daemoniorum, in hypocrisi falso loquentium, cauteriatam habentium, conscientiam suam, prohibentium nubere et abstinere a cibis quos Deus creavit : » isti plus sapiunt de castitate, quam oportet sapere; minus autem sapit quam oportet luxuriosus et incestus. Ego autem dico quod haeretici plus sapiunt de Christo, quam oportet sapere, qui negant eum filium Dei creatoris esse, sed alterius nescio cujus melioris Dei. Sed et illi plus de Christo sapiunt quam oportet sapere, qui negant eum in car
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbientes ramos oleastri et insultãtes ramis qui debona oliua defracti st̃:
etiam hunc aptare sermonem et dicere cis non debere plus sapert quam
oportet sape. qđ similet illi ser moni quem dix̃. Noli supbe sape. hoc ẽ.
hac diffintione: ut naturam uł causam peccati in eo ponant si addatur
aliquid uirtutibꝰ aut minuat᷑. Uerbi grã usticia uirtꝰ ẽ.: et siquis minus
aliquid facit qͣm iusticia patit̾ sinc dubio ĩnistus ẽ. Siquis uͦ subspetiȩ
uisticiȩ erga uindictas nimius fiat. et seuius agit ultionis crudelitatem:
ex iusticia deuolutꝰ ẽ. Unde et salomon dicit. Noli ficri ustꝰ multum. Simi¬
lit̃ et libtas si intra temꝑantiam sit: uirtꝰ ẽ. Si minꝰ habet time̾ditas. si am¬
plius temeritas nominatur. Parimodo et prudentia si insua mensura sit.
untꝰ ẽ. Siminus habeat imprudentia: si plus qͣm oportet malicia appl¬
latur. Inde puto qđ et serpens in paradiso prudentior dictꝰ sit cȩteris bes¬

Expanded text:
superbientes ramos oleastri, et insultantes ramis qui de bona oliva defracti sunt, etiam hunc aptare sermonem, et dicere eis, non debere plus sapere quam oportet sapere: quod simile est illi sermoni, quem dixit: Noli superbe sapere ; hoc est hac definitione, ut naturam vel causam peccati in eo ponant, si aut addatur aliquid virtutibus aut minuatur: verbi gratia, justitia virtus est, et si quis minus aliquid facit, quam justitia patitur, sine dubio injustus est: si quis vero sub specie justitiae erga vindictas nimius fiat, et saevius agitet ultiones, in crudelitatem, ex justitia devolutus est. Unde et Salomon dicit: Noli fieri multum justus . Similiter et libertas, si intra temperantiam suam sit, virtus est; si minus habeat, timiditas; si amplius, temeritas nominatur. Pari modo et prudentia si in sua mensura sit, virtus est; si minus habeat, imprudentia; si plus quam oportet, malitia appellatur. Inde puto quod et serpens in Paradiso prudentior dictus sit caeteris bes
Abbreviated transcription (Latin):
gentis huiꝰ abiectio recontidiationẽ p̃stitit mundo: et tanta fuit ergagentem
istã gr̃ã. quę sublata ab ea. uniũsum mundũ dõ rec̃ciliare sufficeret. Quantum
putas tunc miserebit᷑ mundus cum etiam gens ista rec̃ciliari meruerit dõ: Et
quid illud sit qđ ex reconciliatione isrł mundꝰ ad qͥrat: breuit̾ ostendit di¬
cens. Uita ex mortuis. Tunc enĩ erit assũptio ifrł. quando iã et mortui uitam
recipient. et mundꝰ ex corruptibili incorruptibił fiet: et mortales imortalidone
uerit: assumptio ipsoꝵ ñ maius aliquid mundo et prestantiꝰ largiretur.

Expanded text:
hujus gentis adjectio reconciliationem praestitit mundo, et tanta fuit erga gentem istam gratia, quae sublata ab ea universum mundum Deo reconciliare sufficeret, quantum putas tunc merebit mundus, cum etiam gens ista reconciliari meruerit? Et quid aliud sit, quod ex reconciliatione Israel mundus acquirat breviter ostendit, dicens: Vita ex mortuis. Tunc enim erit assumptio Israel, quando jam et mortui vitam recipient, et mundus ex corruptibili incorruptibilis fiet, et mortales immortalitateverit, assumptio ipsorum non majus aliquid mundo et praestantius largiretur.
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. Et petrus in epła sua dicit. Grã uobis et pax multiplicetur
in recognitionem dĩ. Et item alibi. Ut boni dispensatores multiplicis
gr̃e dĩ. Quid ergo est: quod quęrebat isrł hoc non est consequutꝰ:¬

Expanded text:
scribit Petrus in Epistola sua dicens: Gratia vobis et pax multiplicetur scribit Petrus in Epistola sua dicens: Gratia vobis et pax multiplicetur in recognitione Dei ; et iterum alibi: Ut boni dispensatores multiplicis gratiae Dei . Quid ergo est? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecut
Abbreviated transcription (Latin):
& neomeniarũ. Hȩc & huiꝰmodi ergo sunt oꝑa ex quibus dicit neminẽ
potiusse saluari: et de quibus in p̾senti loco dicit. quia non ex oꝑibus.
alioquin: gr̃a iam non sit̃ gr̃ã. Si enim ꝑ hȩc quis iustificatur: non gratis
iustificatur. Qui autem ꝑ grãm iustificatur: ista quidem oꝑa ab eo
minime quȩr̾untur. Sed obseruare debet ne accepta gr̃a in anis fiat
in eo. sicut & paulus dicit: quia grã eiꝰ in me inanis non fuit: sed
amplius quam om̃s illi laboraui. Et iterum addit. tamquam memor
gr̃e: Non ego inquit sed grã dĩ mecum. Non facit ergo inanẽ grãm
ille qui digna ei oꝑa subiuingit: et grẽ dĩ non existit ingratus. Qui
enĩ post consecutam gr̃am peccat: ingratus sit ei qui p̃stitit grãm.
Si autem non inanem feceris gr̃am multiplicabitur tibi gr̃a : et tãqͣ
mercede boni oꝑis. grãrum multitudinem consequeris: sicut & ipse

Expanded text:
et neomeniarum. Haec et hujusmodi ergo sunt opera ex quibus dicit neminem et neomeniarum. Haec et hujusmodi ergo sunt opera ex quibus dicit neminem potuisse salvari, et de quibus in praesenti loco dicit, quia non ex operibus: alioquin gratia, jam non fit gratia. Si enim per haec quis justificatur, non gratis justificatur. Qui autem per gratiam justificatur, ista quidem opera ab eo minime quaeruntur; sed observare debet ne accepta gratia inanis fiat in eo, sicut et Paulus dicit, quia gratia ejus in me inanis non fuit, sed amplius quam omnes illi laboravi . Et iterum addit tanquam memor gratiae: Non ego, inquit, sed gratia Dei mecum. Non facit ergo inanem gratiam ille qui digna ei opera subjungit, et gratiae Dei non existit ingratus. Qui enim post consecutam gratiam peccat, ingratus fit ei qui praestitit gratiam; si autem non inanem feceris gratiam, multiplicabitur tibi gratia, et tanquam mercedem boni operis gratiarum multitudinem consequeris, sicut et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
głantur scđ̾m carnem: et ego głabor. Et post aliquanta dicit. E brei
sunt & ego. Isrłitȩ sunt & ego. Semen abrahȩ sunt & ego. Sic ergo ubi
de isrł loquebatur illo int̾iore homine. talis enim est plebs illa quam
p̃scut ds̃ et non repulit. non dicit scđm carnem ifrł:. Ad eos uero qui in
carnis genere głabantur p̃misit. quod de huiꝰmodi głatione neq scdm
dm̃ loqueretur neq in sapientia: sed ut ipse dicit in insipientia. Tales
sunt ergo reliquiȩ quȩ sodm electionem grẽ saluȩ facte sunt. Et ad¬
didit. Si autem gr̃a.iam non ex oꝑibus sciendum est oꝑa quȩ paulus
repudiat & frequent̾ uituꝑat. non eẽ oꝑa iusticiȩ quȩ mandantur
in lege: sed ea in quibus h qui sodm carnem legem custodiunt et głant᷑.
idest uł curcũcisio carnis. uł sacrisiciorum ritus. uł obseruatio sabbatoꝵ

Expanded text:
gloriantur secundum carnem; et ego gloriabor. Et post aliquanta dicit: Hebraei gloriantur secundum carnem; et ego gloriabor. Et post aliquanta dicit: Hebraei sunt, et ego; Israelitae sunt, et ego; semen Abrahae sunt, et ego. Sic ergo ubi de Israel loquebatur, illo interiore homine talis enim est plebs illa quam praescivit Deus, et non repulit, non dicit secundum carnem Israel: ad eos vero qui in carnis genere gloriabantur praemisit quod de hujusmodi gloriatione neque secundum Deum loqueretur, neque in sapientia; sed, ut ipse dicit, in insipientia. Tales sunt ergo reliquiae « quae secundum electionem gratiae salvae factae sunt. » Et addidit: Si autem gratia, jam non ex operibus. Manifestum est qurepudiat, et frequenter vituperat, non esse opera justitiae quae mandantur in lege: sed ea in quibus hi qui secundum carnem legem custodiunt gloriantur, id est circumcisio carnis, vel sacrificiorum ritus, vel observatio sabbatorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enĩ isrł dicitur om̃is qui descendit de genere ifrł. ille autem
uerus isrł est qui mente pura & corde sincero uidet dm̃: ita & de hoc
acciꝑe possumus. quod om̃s quidem qui ad
& ꝑ electionem grẽ saluari dicetur a xp̃o. Deniq et ipse apłs paulus
si quis eum in uerbis suis diligenter obseruet. uide quomͦ huꝰmodi dis¬
tinctionibrs utitur : alibi scđm carnem nominans ifrł. alibi suꝑ eam
carnis omĩno non faciens m̃tionem: sicut in psenti loca. Ubi cum diceret
non repulit d̃s plebem suam. Cum nobilitatem isrłitioȩ animȩ uellet
exponere: ait. Nam & ego isrłita sum. In seda uero ad corinthnos ubi
quibusdam de isrłitico genere scd̾m carnem głantibus cogitur respon¬
dere : uide quȩ p̃misit. Quȩ loquor inquit non scđm dm̃ loquor:
sed quasi in insipientia in hac substancia głandi. Qm̃ quidem multi

Expanded text:
Sicut enim Israel dicitur omnis qui descendit de genere Israel; ille autem Sicut enim Israel dicitur omnis qui descendit de genere Israel; ille autem verus Israel est, qui mente pura, et corde sincero videt Deum: ita et de hoc accipere possumus, quod omnes quidem qui ad per electionem gratiae salvari dicetur a Christo. Denique et ipse apostolus Paulus, si quis eum in verbis suis diligenter observet, videt quomodo hujusmodi distinctionibus utitur; alibi secundum carnem nominans Israel, alibi super eo carnis omnino non faciens mentionem, sicut in praesenti loco, ubi cum diceret, quia non repulit Deus plebem suam, et nobilitatem Israeliticae animae vellet exponere ait: Nam et ego Israelita sum. In secunda vero ad Corinthios, ubi quibusdam de Israelitico genere secundum carnem gloriantibus cogitur respondere, vide quae praemisit : Quae loquor, inquit, non secundum Deum loquor, sed quasi in insipientia in hac substantia gloriandi. Quoniam quidem multi
Abbreviated transcription (Latin):
& alias odes quȩ non sunt de ouili hoc : oportet me & illas adducere.
Quid autẽ et ipse numerus .uii. milium uirorũ indicet. uideamus.
Septenaᷤ numerus : ad requiem ꝑtinet. In septima enim die requie
animabus ur̃is. Ad istum ergo septenarum numerũ ꝑtinet om̃is : qͥ
ueniens ad xp̃m deposuit onera peccati. et requiem salutis inuenit.¬
runt : tam apłos cum quibus se quoq annumerat. quã et cȩteros qui
cum ipsis secuti sunt fidem xp̃i. Sed quod dicit scđm electionem grẽ¬
factas eẽ saluas reliquias: hȩc michi non suꝑ flua uidetur eẽ electionis
adiectio. Potuit enim dicere reliquiȩ ꝑ gr̃am salue factȩ sunt: sed
ostendit ꝑ liȩc ẽẽ gr̃ãm et sine electione. et cum electione. Nam om̃s
quidem qui ꝑ fidem saluantur : ꝑ grãm sine dubio saluantur. Qui aut
ꝑ electionem grę saluantur : ꝑfectiores animȩ michi uident᷑ ostendi.

Expanded text:
 alias oves quae non sunt de ovili hoc: oportet me et illas adducere .  alias oves quae non sunt de ovili hoc: oportet me et illas adducere . Quid autem Septenarius numerus ad requiem pertinet: in septima enim requievit Dam vos. Ad istum ergo septenarium numerum pertinet omnis qui veniens ad Christum deposuit onera peccati, et requiem salutis inrunt, tam Apostolos cum quibus se quoque annumerat, quam et caeteros qui cum ipsis secuti sunt fidem Christi. Sed quod dicit secundum electionem grfactas esse reliquias, haec mihi superflua non videtur esse electionis adjectio: potuit enim dicere: Reliquiae per gratiam salvae factae sunt; sed ostendit per hoc esse gratiam et sine electione et cum electione. Nam omnes quidem qui per fidem salvantur, per gratiam sine dubio salvantur: qui autem per electionem gratiae salvantur perfectiores animae mihi videntur ostendi.
Abbreviated transcription (Latin):
dendum
ego pro uiribus nobis est quomͦ sicut factũ
est sub helia
ubi om̃em popłm propħa simul putauerat
refutatũ. inueniuntur. Uu. milia uirorũ qui ꝑmanserint in testam̃to
di. sic factum est etiam in aduentu xp̃i. et ins tpribus quibus p̾dicat
paulus. Et uide si forte possumus iołm baptistam qui saluatoris pcessit
aduentum ponere loco heliȩ: quando quiden & euangłium tale ei
testimoniũ ꝑ hibet quia in sp̃u et uirtute heliȩ uenerit: et ipse dñs
dixerit de eo. & si uultis scire ipse est helias. Qui habet aures audiendi
audiat. Hic ergo qui in spũ et uirtute uenerat heliȩ. in tantũ desꝑa-¬
uerat de populo illo ut non eos diceret generationem eẽ abrahȩ. sed
generationem uꝑarum: Et lns adderet. Nolite dicere quia patrem
habemus abraliam. Dico enim uobis: quia potens est ds̃ de lapidibus istiᷤᷤ
suscitare filios abraliȩ. Huic ergo ista de populo conquirenti respon-

Expanded text:
dendum ergo pro viribus nobis est, quomodo sicut factum est sub Elia, ubi omnem populum Propheta simul putaverat repudiari, inveniuntur septem millia viri, qui permanserunt in Testamento Dei, sic factum est etiam in adventu Christi, et his temporibus quibus praedicabat Paulus. Et vide si forte possumus Joannem Baptistam, qui Salvatoris praecessit adventum, ponere loco Eliae: quandoquidem et Evangelium tale ei testimonium perhibet, quia in spiritu et virtute venerit Eliae , et ipse Dominus dixerit de eo: Et si vultis scire, ipse est Elias: qui habet aures audiendi, audiat . Hic ergo qui in spiritu et virtute venerit Eliae, intantum desperaverat de populo illo, ut non eos diceret generationem esse Abrahae, sed generationem viperarum, et his adderet: Nolite dicere, quia patrem habemus Abraham. Dico enim vobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Huic ergo ista de populo conquerenti responde
Abbreviated transcription (Latin):
ut idem apłs ait: uocat quȩ nonst̃ tanqͣm quȩ sint. Non st̃ aut̃ hi qui par¬
acipes non st eiꝰ qui uere ẽ: qui dix̃ ad moysen. dic filiis usrł: qui ẽ. misit
me ad uos. Q đ g ait paulus dico enim om̃ibꝰ quist̃ int̾ uos. uelut ingre¬
cis haberi diximꝰ omĩ quiẽ. in uob: simile ẽ. ac si diceret. Dico enm omi
qui in dõ ẽ non plus sape qͣm oportet sapere. Ueruntamen uidendum¬

Expanded text:
ut idem Apostolus ait, vocat quae non sunt tanquam quae sunt Non sunt autem hi qui parut idem Apostolus ait, vocat quae non sunt tanquam quae sunt Non sunt autem hi qui participes non sunt ejus qui vere est: qui dixit ad Moysen: Dic filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Quod ergo ait Paulus: Dico enim omnibus qui sunt inter vos, vel, ut in Graecis haberi diximus, omni, qui est in vobis, simile est ac si diceret: Dico enim omni qui in Deo est, non plus sapere quam oportet sapere. Videtu
Abbreviated transcription (Latin):
pfecti : Ro test quidem idẽ. qdđ supradiximꝰ uideri qđ omñs uoluntas dei
bonasit et beneplacita et ꝑfecta. P otest aut̃ et tale aliquid in his ser¬
causa. Ut ungueret᷑ saul in regem fuit quidem uoluntas dei . ẜ non be¬
neplacita neq ꝑfecta Irascens enim ppło qui refutauerat dm̃ habere
supse regem: regem eis hominẽ iussit institui. Sed et ꝓpħa exꝑsonadĩ
dic̃. Dimisi eos scđm desideria cordis eoꝵ: ut irent incupiditatibꝰ suis.
Sic gͦ aliquando fit uoluntas dei i his quibꝰ concupiscimꝰ et desideramꝰ.
sed qui renouatꝰ ẽ. sensu ꝓbare debet si uoluntas dei hȩc bona ẽ. et be¬
neplacita et ꝑfecta: et non tał quȩ magis desidłiis nr̃is indulgeat: q̃m utibi¬
ta ẽ. mͥ et rł usq alt̾ alt̾ius membra. Sciendum primumẽ. qđ ubi nos habemꝰ
om̃ibꝰ qui st̃ int̾ uos: ingricohabet᷑ omi qui ẽ. int̾uos Quisermo utiꝙ ad
cos indicat uerbum fieri: quicum ante non fuerint nunc eẽ ceꝑint. ds̃ em̃

Expanded text:
et. Potest quidem, ut supra diximus, videri quod omnis voluntas Dei bona sit, et beneplacita, et perfecta. Potest autem et tale aliquid in his sercausa ut ungeretur Saul in regem, fuit quidem voluntas Dei, sed non beneplacita neque perfecta. Irascens enim populo, qui refutaverat Deum habere super se regem, regem eis hominem jussit institui. Sed et propheta ex persona Dei dicit: Dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ut irent in cupiditatibus suis Sic ergo aliquando fit voluntas Dei in his quibus concupiscimus et desideramus: sed qui renovatus est sensu, probare debet si voluntas Dei haec bona est, et beneplacita et perfecta, et non talis, quae magis desideriis nostris indulgeat, quam utili. Sciendum primo est, quod ubi nos habemus omnibus qui sunt inter vos, in Graeco habetur, omni qui est in vobis. Qui sermo utique ad eos indicat verbum fieri, qui cum ante non fuerint, nunc esse coeperunt. Deus enim,
Abbreviated transcription (Latin):
absit. & rłiq̃ usq dum dicit alioquin. gr̾ã. iã ñ sit grã. qm̃ ex his quȩ supͣ
dicta sunt uidetur forsitam popłs uidȩorũ repulsus eẽ a dõ nec aliqͥd spei
gerere. si quidem in ȩmulationem induxerit eum ds̃ in non gentẽ. & in iram.
in gentem insensatam. et manifestus factus sit lns qui eum non quȩrebãt.
et inuentus sit ab ins qui de eo non int̾rogabant: propt̾ea apłs uolens
ista curare et ostendere quia sumpsit salutis suȩ ad popłm isrł si credãt.
et quia non idento repulsi sunt quia genus sint ifrł. sed quia increduli
fueruit. ait. Non reppulit deus plebem suam quã p̾scĩt. Et ut hoc
p̃senti probaret exemplo subiungit. Nam & ego isrłita sum ex semi¬
ne abraham de tribu beniamm: et tam̃ fidem iħu doceo & anninicio
quia ipse est xp̃c. Quod si michi non offuit quia sum ifrłita ex semu¬
ne abraham quominus xp̃o crederem & ex side eius iustificarer:
certum est enim quia non repulit ds̃ plebem suam quã p̃sciit: Quo¬

Expanded text:
am ex his quae supra dicta sunt videretur forsitan populus Judaeorum repulsus esse a Deo, nec aliquid spei gerere, si quidem in aemulationem induxerit eum Deus in non gentem, et in iram, in gentem insensatam, et manifestus factus sit his qui eum non quaerebant, et inventum sit ab his qui de eo non interrogabant: propterea Apostolus volens ista curare et ostendere, quia supersit salutis via populo Israel si credant, et quia non idcirco repulsi sunt, quia genus sint Israel, sed quia increduli fuerint, ait: Non repulit Deus plebem suam quam praescivit; et ut hoc praesenti probaret exemplo subjungit: Nam et ego Israelita sum ex semine Abraham de tribu Benjamin, et tamen fidem Jesu doceo, et annuntio quia est ipse Christus. Quod si mihi non obfuit quia sum Israelita, ex semine Abraham, quominus Christo crederem, et ex fide ejus justificarer; certum est enim quia non repulit Deus plebem suam quam praescivit.
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia ꝑ p̃dicationem crucis xp̃i quȩ est stulticia gentibus. congregabit᷑
popłs qui fiat in hoc mundo stultus: ut sit sapiens apud dm̃. Irascantur
autem udei quod ipsis excusantibus et refutantibus coniuiuũ regis inui-¬
tate sunt gentes: non aspicientes ad ea quȩ dudum de hoc misterio ̃saias
audet & dicit. Inuentus sum añ quęrentibus me: palam apparui inter
eos qui me non int̾rogabant. Ad isrł autem quid dicit : tota die expandi

Expanded text:
et quia per praedicationem crucis Christi, quae est stultitia gentibus, congregabitur et quia per praedicationem crucis Christi, quae est stultitia gentibus, congregabitur populus qui fiat in hoc mundo stultus, ut sit sapiens apud Deum. Irascuntur ergo Judaei quod ipsis excusantibus et refutantibus, ad convivium regis invitatae sunt gentes, non aspicientes ad ea quae dudum de hoc mysterio Isaias audet et dicit: Inventus sum a non quaerentibus me: palam apparui inter eos qui m
Abbreviated transcription (Latin):
sirorũ. aut moabitarũ. pro eo quod propriis t̃minis lingua et habitu
et moribus atq institutis discernuntur : et gens illa uł illa appellatur:
& neq syri egrptũ aliquando dicuntur: neq moabitȩ idumȩi appellant᷑.
aut arabes serthȩ. Xp̃iani uero non est una gens. sed ex om̃ibus gentibus
unus popłs. et ideo moyses pro sumino honore non gentem eam nomina-¬
uit. quia non erat una gens: sed si ita dici potest omĩum gentiũ gens. Uerũ
excludi uidebimur in ins quȩ sub sequuntur: ubi dicit. ugentem insensa¬
tam. in iram uos inducã. Quod et gentem eam & insipientem nominauerit:
uerum ne in hoc quidem famulus dĩ moyses contumeliam facit populo
dĩ: sed prouidebat in sp̃u qm̃ si quis uult sapiens eẽ in hoc mundo. insipi¬
ens fieri debet ut sit sapiens apud dm̃. Et quia non cognouit mundus ꝑ
sapientiã dm̃. placuit dõ ꝑ stulticiã p̃dicationis saluos facere credentes.

Expanded text:
Syrorum, aut Moabitarum, pro eo quod propriis terminis, et lingua, et habitu, Syrorum, aut Moabitarum, pro eo quod propriis terminis, et lingua, et habitu, et moribus, atque institutis discernitur, gens illa vel illa appellatur, et neque Syri Aegyptii aliquando dicuntur; neque Moabitae Idumaei appellantur; aut Arabes Scythae. Christiani vero non est una gens, sed ex omnibus gentibus unus populus: et ideo Moyses pro summo honore non gentem eam nominavit, quia non erat una gens, sea, si ita dici potest, omnium gentium gens. Verum excludi videbimur in his quae subsequuntur, ubi dicit: In gentem insensatam, in iram vos inducam: quod et gentem eam, et insipientem nominaverit. Verum ne in hoc quidem famulus Dei Moyses contumeliam facit populo Dei; sed praevidebat in spiritu, quoniam si quis vult sapiens esse in hoc mundo, insipiens fieri debet, ut sit sapiens apud Deum: quia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes :
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uerba disseruit. Sed dico numquid isrł non cognouit : Primꝰ moy ses
dicit. Ego ad ȩmulationem uos adducam in non gentem. ingendem in¬
sensatã. in iram uos inducam. Uidetur ea quȩ suꝑiꝰ dixit de gentibus pro¬
locutus: Nunc uero ut sibi moris est edã de isrł subungere uult. quod
in excusabilis sit isrł destibus idoneis cõprobare. Ipse inquit moyses dicit
ex ꝑsona dĩ. Ego ad ȩmulationẽ uos ad ducam uinon gentẽ. De xp̃ianis
sine dubio dicens. qui adõ ad ȩmulationem prioris popłi in creduli &¬
contẽptores assumpti sunt. Sed uideatur fortassis gentẽ a dõ fidei me¬
rito et deuotionis electam moyses inuiriosius cõpellasse. cum dicit
in non gentẽ: et ita nichil ducere ut nec gentem eam appellare dignet᷑
aut et si appellet insipientem nominare. Sed non est inuiriosus moyses
ut pote amicus dĩ. electd̃s eius. nec contumelia uidebitur in sermone:
si ratio sermonis appareat. Una quęq gens. uerbi causa ȩgyptiorum. aut

Expanded text:
bant. 10:19 SED DICO: NUMQUID ISRAEL NON COGNOVIT? PRIMUS MOSES DICIT: EGO AD AEMULATIONEM VOS ADDUCAM IN NON GENTEM: IN GENTEM INse vocatas ad fidem. Videtur ea quae superius dixit de Gentibus prolocutus: nunc vero, ut sibi moris est, etiam de Israel subjungit, et vult quod inexcusabilis sit Israel testibus idoneis comprobare. Ipse, inquit, Moyses dicit, ex persona Dei: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, de Christianis sine dubio dicens, qui a Deo ad aemulationem prioris populi increduli concepti et assumpti sunt. Ad rito et devotionis electam Moyses injuriosius compellasse, cum dicit in non gentem, et ita nihili ducere, ut nec gentem eam appellare dignetur; aut si appellet, insipientem nominare: sed non est injuriosus Moyses, utpote amicus Dei, erga electos ejus: nec contumelia videbitur in sermone, si ratio sermonis appareat. Unaquaeque gens, verbi causa, Aegyptiorum, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorũ propħarum proferuntur hȩc uerba. quasi qui apud diũm con¬
qustantur. quod ins qui de xp̃o propħauerint nemo aut admodum
pauci ex populo illo crediderint non uidebitur alienum. aut non est
putandum quia morses dicat ad dñm Onẽ nemo credidit auditiu
meo. Si enim credidissent litteris meis: credidissent utiq xp̃o. De
ipso enim ego scripsi. Ergo fides exauditu : auditus autẽ ꝑ uerbũ xp̃i.
Hic uerbum xp̃i p̃dicationem de xp̃o significat.Neq enĩ illi soli.
crediderunt qui uerbum ab ipso xp̃o dño loquente audierunt: sed
multo plures sunt qui aluĩs eum p̃dicantibus audierunt. Sicut. et¬
ipse dñs p̃dixerat loquens ad thomã. Quia uidisti inquit credidisti: beati
non iudentes et credentes. Om̃e ergo uerbum quod apłs et si qui aliĩ ab
in ȩccła si quis sapientiam quȩ ex dõ est et ueritatem dĩ loquat᷑. si quis
uiani dĩ quȩ xp̃c est doceat et iusticiam exponat. sine dubio qđ loquit᷑

Expanded text:
rophetarum referuntur haec verba, quasi qui apud Dominum conquerantur quod his quae de Christo prophetaverint, nemo aut admodum pauci ex populo illo crediderint, non videbitur alienum. Aut non est putandum, quia Moyses dicat ad Dominum: Domine, nemo credidit auditui meo? Si enim credidissent litteris meis, credidissent utique et Christo: de ipso enim ego scripsi. Ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi. Hic verbum Christi praedicationem de Christo significat; neque enim illi soli crediderunt qui verbum ab ipso Christo Domino loquente audierunt; sed multo plures sunt qui aliis eum praedicantibus audierunt, sicut etipse Dominus praedixerat loquens ad Thomam: Quia vidisti me, inquit, credidisti; beati non videntes et credentes . Omne ergo verbum quod Apostoli, et si qui alii ab ntiat. Sed et in Ecclesia si quis sapientiam, quae ex Deo est, et veritatem Dei loquatur, si quis viam Dei, quae Christus est, doceat, et justitiam ejus exponat, sine dubio quod loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
non fuit insuasoriis sapientiȩ uerbis. sed in ostensione sp̃s et uirtutis:
explanatur. P redicationem uero hanc eẽ. de qua dicit propła quia in
omẽm t̾ram exut sonus eorũ: in qua scilicet simplex sit annũciatio fi¬
dei. et simplicioribus quibusq sufficiens. Sed et alibi de semet ipso¬

Expanded text:
non fuit in suasoriis sapientiae verbis, sed in ostensione Spiritus et virtutis :non fuit in suasoriis sapientiae verbis, sed in ostensione Spiritus et virtutis :i lucidius explanatur; praedicationem vero hanc esse, de qua dicit Propheta, quia in omnem terram exivit sonus eorum: in qua scilicet simplex est annuntiatio fidei, et simplicioribus quibusque sufficiens. Sed dico: Nunquid Is
Abbreviated transcription (Latin):
uerba eorũ. In quo prolinguarum et sermonũ uarietate: gentes sine du¬
bio intelliguntur. Et dicitur quia apłorum xp̃i in omẽm quidem t̾ra
sonus exierit: in fines uero orbis t̾rarum non sonus sed uerba exieruit.
Q uod ita intelligi potest. quia t̾ram imꝑitos quosq et indociles homi¬
nes dicat: ad quos non uerba in quibus ratio fidei continetur et expla¬
natio sapientiȩ. sed sonus fidei & cõmuni et simplici p̃dicatione ꝑue¬
nerit: Finem uero orbis t̾rarum. eruditiores quosq & prudentiores
appellauerit. Finis enim ꝑfectionem indicat rerum. Ad hos ergo tales nĩ
sonum uocis. sed uerba et rationem ꝑuenisse pronunciat: qui utiq¬
audientes sermonem fidei. etam ꝑscrutari possunt et ꝑquirere scrip¬
turas diumas. ut cognoscant eorum uerborum quȩ̨ eis ꝑ apłos annun¬
ciata sunt ueritatem. Et hanc eẽ in ins differentiã sciens apłs. idest
in sono et uerbis quodam loco ita dicit. Et sermo meus et p̾dicatio mea

Expanded text:
ermones. In quo pro linguarum et sermonum varietate Gentes sine dubio intelliguntur, et dicitur quia apostolorum Christi in omnem quidem terram sonus exierit, in fines vero orbis terrae, non sonus, sed verba pervenerint: quod ita intelligi potest, quia terram imperitos quosque et indocibiles omnes dicat, ad quos non verba, in quibus ratio fidei conatio sapientiae, sed sonus fidei cum manet, simplici praedicatione pervenerit. Finem vero orbis terrarum, eruditiores quosque et prudentiores appellaverit. Finis enim perfectionem indicat rerum. Ad hos ergo tales non solum voces, sed verba et rationem audientes sermonem fidei, etiam perscrutari possunt et perquirere Scripturas divinas, ut cognoscant eorum verborum, quae eis per Apostolos annuntiata sunt, veritatem. Et hanc esse in his differentiam sciens Apostolus, id est, in sono et verbis, quodam loco ita dicit: Et sermo meus et praedicatio mea
Abbreviated transcription (Latin):
patrem alterius filium dicant: aut male confundunt ut uł ex tribus
cõpositum dm̃. uł trinȩ tantummꝰ appellationis in eo ẽẽ uocabulũ putent.
Qui autẽ bene annunciat bona. proprietates quidem patri et filio et
sp̃ui scõ suas cuiq dabit. Nidnlautem diuersitatis ẽẽ confitebitur in
substancia uł natura. Iui ergo ita annunciant euangłium: non solum
uero hoc de esaia uidetur assumptum: Sed ibi propħa ad ipsum dñm
euangłizandi officium retulit. Ita enim ait. Qm̃ ego sum ipse qui loque¬
bar. adsum tamquã ora in montibus. ut pedes euangłixantis auditum
pacis. ut euangłizans bona. Uerum ilidetur michi paulus quia ꝓpħa
&e hoc quasi ex alteriuis coparatione memorasse. uł ut si dicer et ita adem
ut homo qui euangłitat pacem. et euangłuat bona. hoc autẽ faciunt¬

Expanded text:
Patrem, alterius Filium dicant: aut male confundunt, ut vel ex tribus Patrem, alterius Filium dicant: aut male confundunt, ut vel ex tribus compositum Deum, vel trinae tantummodo appellationis in eo esse vocabulum putent. Qui autem bene annuntiat bona, proprietates quidem Patri et Filio et Spiritui sancto suas cuique dabit; nihil autem diversitatis esse confitebitur in substantia vel natura. Qui ergo ita annuntiant Evangelium, non solum vero hoc de Isaia videtur assumptum; sed ibi propheta ad ipsum Dominum evangelizandi officium retulit. Ita enim ait: quia ego ipse qui loquebar ecce adsum. Quam pulchri in montibus ut pedes evangelizantis auditum pacis, ut evangelizantis bona ! Verum mihi videtur Paulus, quia propheta et hoc quasi ex alterius comparatione commemorasse, velut si diceret: Ita adero, ut homo qui evangelizat pacem et evangelizat bona. Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
non uult eos dñs iħc calciam̃tis oꝑiri & occultare speciem pulchrã. sed.
p̃cipit eis neq calciam̃tum habere in uia. Quȩ autem bona sunt quȩ
euangłizant. hoc est quȩ annunciant : uid eamꝰ. Quam uis hoc ipsum
quod dicit euangłizare. in terp̃tetur bona annũciare : quȩ sint tam̃
bona quia bona addidit. requiramꝰ. Unum et uerum bonum est deus:
cuiꝰ imago bonitatis est filius. et sp̃s eius qui dicit᷑ bonus. Istad ergo unũ
bonũ quia in dõ patre & filio et spũ scõ est: bona nominauit. S ed qm̃¬
& ipse bonus nuntus dicitur. & anninciare de bonis. illa sit ratio
quod non solum bona annunciant: sed et benc bona anniniciant. Sut
enim non nulli qui annunciant quidem & p̾dicant de patre & filio et
spũ scõ. sed non sincere. non integre: ut sunt om̃s heretici qui patrem
quidem & filium et sp̃m sc̃m annunciant. sed non bene neq fideliter
anmunciant. Aut enim male separant filium a patre ut alteriꝰ naturȩ

Expanded text:
non vult eos Dominus Jesus calceamentis operire, et occultare speciem pulchram, sed praecipit eis neque calceamentum habere in via . Quae autem bona sint quae evangelizant, hoc est, quae annuntiant, videamus. Quamvis hoc ipsum quod dicit evangelizare, interpretetur bona annuntiare, quae sint tamen bona quae bonis addidit, requiramus. Unum et verum bonum est Deus, cujus imago bonitatis est Filius, et Spiritus ejus, qui dicitur bonus. Istud ergo unum bonum, quia in Deo Patre, et Filio, et Spiritu  ipse bonus nuntius dicitur, et nuntiare de bonis, illa sit ratio quod non solum bona nuntiant, sed et bene bona nuntiant. Sunt enim nonnulli qui annuntiant quidem, et praedicant de Patre et Filio et Spiritu sancto; sed non sincere, non integre: ut sunt omnes haeretici, qui Patrem quidem et Filium, et Spiritum sanctum annuntiant, sed non bene, neque fideliter annuntiant. Aut enim male separant Filium a Patre, ut alterius naturae
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ponit apłs quia esuas dixerit. dñe quis credidiauditui nr̃o: Quis
pro raro dictum est. Et obseruare debemus quod ser ino hic in scripturis
int̾dum pro raro : int̾dum pro nulla omĩno penitus. Uerbi grã ut cũ dicit.
quis sapiens & intelligit hȩc. Et quis ascendet in montem dñi. et quis
est homo qui uult uitam. In ins om̃ibus raro quemq significat. Ubi
uero dicit quis ascendit in celum. hoc est xp̃m deducere. uł quis descen¬
dit in abyssum. hoc est xp̃m amortuis reducere: hc quis. nullus intel

Expanded text:
ergo ponit Apostolus, quia Isaias dixerit: Domine, quis credidit auditui nostro? quis pro raro dictum est, et observare debemus, quod sermo hic in Scripturis interdum pro raro, interdum pro nullo omnino ponitur: verbi gratia, ut cum dicit: Quis sapiens, et intelliget haec? et: Quis ascendet in montem Domini? et: Quis est homo qui vult vitam? In his omnibus rarum quis significat; ubi vero dicit: Quis ascendit in coelum? hoc est Christum deducere; vel quis descendit in abyssum? hoc est, Christum a mortuis reduce
Abbreviated transcription (Latin):
ne sibi seruo pedes lauaret dñs excusanti. audi quã profundi misterũ
proditur sermo.Si te inquit non lauero: non habebis partem mecũ¬
postea. Et addidit. Sicut ego dñs et magister laui pedes ur̃os: et uos¬
inuicem lauate pedes alterutrũ. Exemplum enĩ dedi uobis. Uideamꝰ¬
eigo quod sit istud exemplum quo magistri discipłorum lauare pedes
debeant: aut de qua aqua lauare. Si quis inueniat aquã uiuã & siquis
accipiat bibere ab iħu. et aqua illa fiat in eo fons aquȩ salientis in uitã ȩt̾nã:
iste de hac aqua doctrinȩ sp̃ualis potest lauare pedes discipłorum. & om̃s
ex anima ipsorum unmunditias sordesq deluere: & hoc faciens. datum
a magistro impleat exemplum. Speciosi ergo sunt pedes. qui ȩuangłiãt

Expanded text:
ne sibi servo pedes lavaret Dominus excusanti, audi quam profundi mysterii ne sibi servo pedes lavaret Dominus excusanti, audi quam profundi mysterii proditur sermo: Si te, inquit, non lavero, non habebis partem mecuor ait: Sicut ego Dominus et magister lavi pedes vestros, et invicem lavate pedes alterutrum: exemplum enim dedi vobis . Videamus quod sit istud exemplum, quo magistri discipulorum lavare debeant pedes, aut de qua aqua lavare. Si quis inveniat aquam vivam, et si quis accipiat de baptismo, et aqua illa fiat in eo fons aquae salientis in vitam aeternam, iste de hac aqua doctrinae spiritualis potest lavare pedes discipulorum, et omnes ex animo ipsorum immunditias sordesque diluere; et hoc faciens, datum a magistro implevit exemplum. Quae autem bona sint quae evangelizant