comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Et haec quidem quae comme¬
morasti quam uis non obtinueris:
saltem esconatus ostendere nonẽe.
scripta de xp̃o: Qd autem subdis.
aut alia dabitis aut milla erunt.
prius demonstrare debuisti alia
nos dare non posse. ut securus infer¬
res nulla. ẽẽ.: Hunc uero tanquã
libellus tuus tam surdos auditores
uel cȩcos lectores esset habiturus.
ut nullus aduerteret quid preter¬
miseris: cucurristi dicere : Si nulla
fuerint: nec. xp̃s potuit asseuerare
quod nusquam est: Ita si xp̃s hoc
minime asseuerauit : capiculum
hoc falsunree. constiterit: O homii¬
nem se cogitantem dictorem: & aliũ
non cogitare contraditorem: Ubi est
acumentuum. an inmala causa
non posses aliter.: sed mala causa
te uana loqui coegit: malam uero
habere causam nemo te cogit:
Quid si enim alia dabimus: certe utiq
non erunt nulla: quia erunt aliqua:
Et si erunt aliqua: potiut xp̃s asseue¬
rare quod .ẽ. ⁊ lta si xp̃s hoc asseuerare

Expanded text:
erit. et haec quidem, quae conmeerit. et haec quidem, quae conmemorasti, quamuis non obtinueris, saltem conatus es ostendere non esse scripta de Christo. quod autem subdidisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, prius demonstrare debuisti alia nos dare non posse, ut securus inferres nulla esse. nunc uero tamquam libellus tuus tam surdos auditores uel caecos lectores esset habiturus, ut nullus aduerteret, quid praetermiseris, concurristi dicere: si nulla fuerint, nec Christus potuit adseuerare, quod nusquam est; ita si Christus hoc minime adseuerarit, capitulum hoc falsum esse constiterit. o hominem se cogitantem dictorem et alium non cogitantem contradictorem! ubi est acumen tuum? an in mala causa non posses aliter? sed mala causa te uana loqui coegit; malam uero habere causam nemo te cogit. quid enim ? si alia dabimus ? certe utique non erunt nulla, quia erunt aliqua. et si erunt aliqua, potuit Christus adseuerare, quod est. ita si Christus hoc adseuerare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetatum. ẽẽ. cognoscimus : lam
uero illam complexionem. utrum
obtunsissimam an fraudulen¬
tissimam dicam: nescio : frat enim
fausto ingenium: Unde magis
arbitror eum nebulam inicere
uoluisse minus attento lectori:
quam non uidisse qđ dicam: Ait
enim: Quod si haec dexp̃o minime
scripsit : aut alia dabitis. aut
nulla erunt: Haec propositio ue¬
ra est S ed consequens erat ut osten¬
deret. & haec de xp̃o minime scrip¬
ta. ẽe. : & alia dari non posse : Nihil
autem horum fecit: quia haec
nos ostendimus quomodo de xp̃o
accipi possint.: & superius alia
multa dedimus. quae nisi dexp̃o
intellectum habere non possint:
Non est ergo cur concludas fauste.
nulla. eẽ. a moyse scripta dexp̃o:
Attende enim quid dicas: Qđ si haec
inquis minime dexpo seripsit.
aut alia dabitis aut nulla rrunt:
Uerum dicis: Proinde quia & haec
dexp̃o uel propter xp̃m scripta do¬
cuimus. & alia multa dedimus.
argumentatio tua potius nulla

Expanded text:
prophetatum esse cognoscimus. Iam prophetatum esse cognoscimus. Iam uero illam conplexionem utrum obtunsissimam. an fraudulentissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium . unde magis arbitror eum nebulam inicere uoluisse minus adtento lectori quam non uidisse quod dicam; ait enim: quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est, sed consequens erat, ut ostenderet et haec de Christo minime scripta esse et alia dari non posse. nihil autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus, quomodo de Christo accipi possint, et superius alia multa dedimus, quae nisi de Christo intellectum habere non possint. non est ergo, cur concludas, Fauste, nulla esse a Moyse scripta de Christo. adtende enim, quid dicas. quodsi haec, inquis, minime de Christo scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. uerum dicis. proinde quia et haec de Christo uel propter Christum scripta docuimus et alia multa dedimus, argumentatio tua potius nulla
Abbreviated transcription (Latin):
suo uellet auertere. aliquidue in¬
fringere mandatorum: ostendamꝰ
ad custodiendam fidem quae in ȩccła
xp̃i dicitur pertinere: Videbat
quippe ille sp̃u prophetico & dõ
sibi loquente. multos exurrecturos
hereticos diuersorum errorum ma¬
gistros. aduersus doctrinam xp̃i.
qui non eum xp̃m predicarent
qui uerus est. xp̃s : Ille enim uerus
est : qui per prophetias. per eundem
moysen. cęterosq scõs eius gentis
editas. prenuntiatus est: Quisquis
itaq alium docere uellet. ipsum¬
moyses interficiendum precipiebat:
Quid autem nunc aliud agit lingua
catholica. nisi ut spĩtali gladio
utriusq testamenti a ciebĩs acuto.
incer ficientur om̃s qui nos ado nr̃o
uolunt auertere: aliquidue infrin¬
gere mandatorum: Inter quos pre¬
cipue cadit ipse manicheus. cum
eius error aserta legis & propheta¬
rum ueritate per:ĩmitur. uolentis
dat. & uolentis infringere mandata
legis: in quorum etiam figuris. xp̃m

Expanded text:
suo uellet auertere aliquodue insuo uellet auertere aliquodue infringere mandatorum, ostendamus ad custodiendam fidem, quae in ecclesia Christi discitur, pertinere. uidebatur quippe ille spiritu prophetico et deo sibi loquente multos exsurrecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum doctrinam Christi, qui non eum Christum praedicarent, qui uerus est Christus. ille enim uerus est, qui per prophetias, per eundem Moysen ceterosque sanctos eius gentis editas praenuntiatus est. quisquis itaque alium docere uellet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti acie bis acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis  conmendat, et uolentis infringere mandata legis, in quorum etiam figuris Christum
Abbreviated transcription (Latin):
rat. quod per moysen mandatum
eẽ nouimus : Secutus quippe: ait:
D s̃ enim dixit. honora patrem &e ma¬
trem: & qui maledixerit patri ce
matri. morte morietur : Uos autẽ
dicitis. quicumq dixerit patri uł matri.
munus quod .ẽ. ex me tibi prosit.
non hono. rauerit patrem suum.
& irritum fecistis uerbumdĩ prop¬
ter uestram traditionem: qua in re
uidete quam multa nos doceat. &
iudços adõ suo se non auertere. &
cius mandata non tantum se non
infringere. uerum etiam illos
aquibus in fringerentur arguere
& non nisi di per moysen ista man¬
dafse: Quam obrem qm̃ nos credi¬
mus omnia quae scripsit moyses
ad xp̃i commendationem per tinere
quod isto opere quia detmonstra¬
re non possumꝰ. pollici¬
ti sumus in his hoc osten¬
dere quȩ faustus deilla scriptura
refellenda uel uituperanda dele¬
gerit: recte a nobis debicum exigi¬
tur: ut hoc eciam quod precepit moy¬
ses interficiendum. eẽ. proaphetã
siue principem qui eos adõ

Expanded text:
rat, quod per Moysen mandatum rat, quod per Moysen mandatum esse nouimus. secutus quippe ait: deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri aut matri, morte morietur. uos autem dicitis: quicumque dixerit patri uel matri. munus, quod est ex me, tibi prosit, non honorauerit patrem suum; et inritum fecistis uerbum dei propter uestram traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non infringere, uerum etiam illos, a quibus infringerentur, arguere, et non nisi deum per Moysen ista mandasse. Quamobrem quoniam nos credimus omnia, quae scripsit Moyses, ad Christi conmendationem pertinere, quod isto opere quia demonstrare non possumus. polliciti sumus in his hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda uel uituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses interficiendum esse prophetam siue principem, qui eos a deo
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura quia exfide iustificat gen¬
tes ds̃. pręnuntia  ab rahȩ dicens:
insemine tuo benedicentur omnes
gentes. ut illi scilicet in semine abra¬
hae benedicerentur: qui abrahae
imitarentur fidem. Non igitur
xp̃s israhelitas adõ suo uolebat
auertere: sed eos pocius qđ ab illo
auerterentur arguebat: Mandato¬
rum autem aliquod eorum quę
per moysen data sunt. infregisse
dñm qui arbitratur: non mirum
sihoc putat quod udei. sed ideo
errat: quia in hoc errauerunt &
udȩi: Ubi autem faustus comme¬
morat ipsum mandatum quod
dnm̃ infregisse uult credi. ibi opꝰ
.ẽ. ut ostendamus quomodo falla¬
tur : sicut iam supraubi oporte¬
bat ostendimus : Nunc illud dico.
quia si aliquod illorum mandato¬
rum dñs uifregisset: non etiam.
dehocipso iudeos arguisset: Quib
manducarent. & obhoc excederet
nonmandatum di sed traditio¬
nes seniorum: ait illis : Ut quid &
uos trans gredimini mandatum
dĩ. ut traditiones uras statuatis.
ipsumq dĩ mandatum cominemo¬

Expanded text:
tura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes. ut illi scilicet in semine Abrahae benedicerentur, qui Abrahae fidem imitarentur. non igitur Christus Israhelitas a deo suo uolebat auertere, sed eos potius, quod ab illo auerterentur, arguebat. mandatorum autem aliquod eorum, quae per Moysen data sunt. infregisse dominum qui arbitratur, non mirum, si hoc putat, quod Iudaei; sed ideoerrat, quia in hoc errauerunt et Iudaei. ubi autem Faustus conmemorat ipsum mandatum, quod dominum infregisse uult credi. ibi opus est. ut ostendamus, quomodo fallatur, sicut iam supra, ubi oportebat, ostendimus. nunc illud dico, quia, si aliquod illorum mandatorum dominus infregisset, non etiam de hoc ipso Iudaeos arguisset: quibusmanducarent et ob hoc excederent non mandatum dei. sed traditiones seniorum, ait illis: utquid et uos egredimini mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis? ipsumque dei mandatum conmemo
Abbreviated transcription (Latin):
fallacem putabant: uos autem docᷤ¬
trinam nonputatis esse ueracem.
nisi quae xp̃m audet predicare fal¬
lacem: Nnde autem tibi uidetur
lex moysi nihil apaganismo dista¬
re. : an quia templum. sacrificium.
altare. sacerdotemq commendat.
a thaec omnia nomina: & in nouo
testamento re periuntur : Soluite
inquit templum hoc: et intriduo
resuscitabo illud & cum offers mu¬
nus tuum ad altare. & uade osten¬
de te sacerdoti: & offer prote sacri¬
ficium quod precepit moyses intes¬
timonium illis: Quorũ autẽ figu¬
rae fuerint istȩ. partim dñs ipse
demonstrat. cum templum corpo¬
ris sui templo illi comparat: partim
apostolica doctrina cognoscimus:
E tobsecro itaq uos permiscdiam
dĩ. ut exibeatis corpora ura hosti¬
am uiuentem. scam. dõ placentem
& cȩtera huiusmodi : Proinde illa

Expanded text:
fallacem putabant; uos autem docfallacem putabant; uos autem doctrinam non putatis esse ueracem, nisi quae Christum audet praedicare fallacem. Unde autem tibi uidetur legem Moysi nihil a paganismo distare? an quia templum, sacrificium, altare sacerdotemque commendat? at haec omnia nomina et in nouo testamento reperiuntur. soluite, inquit, templum hoc, et in triduo resuscitabo illud et: cum offers munus tuum ad altare et: uade, ostende te sacerdoti et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses, in testimonium illis. quorum autem figurae fuerint istae, partim dominus ipse demonstrat, cum templum corporis sui templo illi conparat, partim apostolica doctrina cognoscimus; et: obsecro itaque uos per misericordiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem et ceter
Abbreviated transcription (Latin):
demari edere non nocet sicut ipse
dixisti. cur ita eum uos noxium
predicatis. ut si alia ęsca non occur¬
rat prius fame confũmamiini. quã
pisce uescamini: Quid quod si omis
caro inmunda est ut dicitis. & in
omĩ aqua omniq herba uita illa
misera deiurĩ retinetur quae per
ura alimenta purganda est: detesta¬
bilis supersticio tua. & piscemte
cogit proioere quem laudasti. &e
aquam marinã bibere. ac spinas
edere quas uituperasti: quod uero
etiam demonibus dĩ famũlum coni¬
parasti. ut quales illi fueruitẽ cum
xpm̃ confiterentur. talis easse̾ ac¬
cipiatur: si aliquid in eui E libris
repperiri potuerit. quod predicet
xp̃m: Ille quidem: non dedignatur
obprobrium dñi sui : Si enuim pat¬
familias h elrebub appellatus est
quantomagis domestici eius
Sed uos uidete aquibus ista didiceri¬
tis : profecto sceleratbres quam illi
qui dño ita conuitiati sunt : Illi enĩ
non eum. xp̃m . ẽẽ credebant. & ideo

Expanded text:
de mari edere non nocet, sicut ipse de mari edere non nocet, sicut ipse dixisti, cur ita eum uos noxium praedicatis. ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini quam pisce uescamini? quid ? quod si omnis caro inmunda est, ut dicitis, et in omni aqua omnique herba uita illa misera dei uestri retinetur, quae per uestra alimenta purgata est, detestabilis superstitio tua et piscem te cogit proicere, quem laudasti, et aquam marinam bibere ac spinas edere, quas uituperasti. quo uero etiam daemonibus dei famulum conparasti, ut, quales illi fuerunt, cum Christum confiterentur, talis et iste accipiatur, si aliquid in eius libris reperiri potuerit, quod praedicet Christum, ille quidem non dedignatur obprobrium domini sui. si enim paterfamilias Beelzebub appellatus est, quanto magis domestici eius! sed uos uidete, a quibus ista didiceritis, profecto sceleratiores quam illi, qui domino ita conuiciati sunt. illi enim non eum Christum esse credebant et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
se aspernatus non sit. sed quo ani¬
mi eius uulneribus mederetur.
corporis sui cicatrices ostendit.
Nec dixit discipulus cͤrede: si non cre¬
dis discipulus non es: Tu mihi
hoc dicas non de xp̃o dubitanti. sed
desententia utrum sit eius: an sub¬
indurta: at inquis: beatiores ap¬
pellat: qui non uider̃ & crediderunt :
Hoc si ideo dictum putas ut sine rati¬
one &e iudicio quidq esto tu beatior
sine scnsu: Igo mihi contentus ero.
cum ratione beatͥus audisse:
RUOUS TINUS RESEOMIT
stute quidem paratum
te dicis. si quas inlibris
moysi dexp̃o prophetias inueneris.
ita percipessac si piscem demari:
cum aquam ipsam unde piscis
capitur respuas : Sed quia moyses
qđ eum figuris rerum uł gestarum
ticium fallacemq xpm̃ demanichei
litteris credidisti. ita moysi nonuis
credere : sicut nec piscem uis edere:
Uerum hoc inter .ẽ. qđ moysen hosti¬
liter in sectaris : piscem autem
fallaciter laudas÷ Si enim piscem

Expanded text:
se aspernatus non sit; sed quo anise aspernatus non sit; sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit nec dixit: si discipulus es, crede; si non credis, discipulus non es. tu mihi hoc dicas non de Christo dubitanti, sed de sententia, utrum sit eius. an subinducta. at, inquis, beatiores appellat, qui non uiderunt et crediderunt. hoc si ideo dictum putas. ut sine ratione et iudicio quidque credamus, esto tu beatior sine sensu, ego mihi contentus ero cum ratione beatus audisse. AUGUSTINUS respondit: Astute quidem paratum te dicis, si quas in libris Moysi de Christo prophetias inueneris, ita percipere, ac si piscem de mari, cum aquam ipsam unde piscis capitur, respuas. sed quia Moyses , siue quod eum figuris rerum uel gestarum ticium fallacemque Christum de Manichaei litteris credidisti, ista Moysi non uis credere, sicut nec piscem uis edere. uerum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem autem fallaciter laudas. si enim piscem
Abbreviated transcription (Latin):
queso nos doceas : Alias inquit si
xp̃ianus es crede dicenti xp̃o. quia
de se scripsit moyses : Quod si non
credis: xp̃ianus non es : In epta haec
semper & in becilla responsio est.
nihil habentium quod ostendant:
Quanto igitur ineluis fecisses. siidem
confiterẽris simpliciter: et tamen
hoc mihi quidem dicere potiusti.
quem scias necesse habere ut credã
causa religionis qua famulor xp̃o:
Licet hoc ip̃sum adhuc quęratur
utrum sit & hoc xp̃i testimonium
ut credi debeat absolute. anscripto¬
risꝰ ut ex aminari sollicat Nec si nos
non credimus falsis. xp̃m hinc offen¬
dimus: sed falsatores: tamen uccũq
hoc fieri poterit xpĩanis opposi¬
tum: Quid. autem de illis agemus
quos retuli iudeosscilicet atq gentiles.
quibus dicere non possumus. si xp̃i.¬
anus es crede. sinon credis xp̃ianus
non es: quã quam nexp̃ĩano quidẽ
hoc rectissime dixeris. cum xp̃s
tchomam apostolum dubitantem de

Expanded text:
quaeso nos doceas. Alias, inquit. si quaeso nos doceas. Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, christianus non es. inepta haec semper et inbecilla responsio est nihil habentium, quod ostendant. quanto igitur melius fecisses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere potuisti. quem scias necesse habere, ut credam causa religionis, qua famulor Christo, licet hoc ipsum adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute, an scriptoris, ut examinari sollicite. nec si nos non crediderimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. tamen utcumque hoc ferri poterit christianis obpositum. quid autem de illis agemus, quos retuli, Iudaeo scilicet atque gentili, quibus dicere non possumus: si christianus es, crede; si non credis, christianus non es? quamquam de christiano quidem hoc rectissime dixeris, cum Christus Thomam apostolum dubitantem de
Abbreviated transcription (Latin):
intrans pollueret. quia quae de ore
imp̾udenter procedant. ca sola sint
quae polluant hominem: Haec acq
alia multa moysi contraria iħm
dognatizare: nemo qui nesciat:
Quae quia singula percurrere lon¬
gum est: unum promultis ostendã.
idest quia xpianarum heresium
pars maxima. & quod est in pomptu
cacholici nihil eorum seruare
curant quac moyses scribit: Quod
ipsum si non deerrore descendit aliqͦ.
sed ex uera illa xp̃i &e discipulorum
eius traditione: uos ommino fateami¬
ni ne cesse . ẽ. contraria sibi inuicem
iħm docuisse atq moysen: idcrcoq
nec creditum xpm̃ aiuidȩis. quia
fidem uellent exhibere moysi:
Quorium ergo falsum non erit illud
ibm dixisse ad eos. si crederetis
moysi crederetis & mihi. cumsit
longe manifestum idcirco magis
cos non credidisse iħu quia moysi
crederent: Potuisse autem fidem
xp̃o habere: si moysi credere des¬
titissent: Tu tamen ut dixi ubinã
moyses dexp̃o aliquid scripserit.

Expanded text:
intrans pollueret, quia quae de ore intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae polluant hominem. haec atque alia multa Moysi contraria Iesum dogmatizare, nemo qui nesciat. Quae quia singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam, id est quia christianarum haeresium pars maxima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex uera illa Christi et discipulorum eius traditione, uos omnino fateamini necesse est, contraria inuicem sibi Iesum docuisse atque Moysen, idcircoque nec creditum Christum a Iudaeis, quia fidem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit,
Abbreviated transcription (Latin):
abrahę repromissa sit ac semini
cius. non ueniet inconsortium::
Et hoc ergo iudei ualde crediderant
asscuerant moysco lecireoq fidem
xp̃o habere non poterant infirman¬
tica. & insuper asscueranti quod
dupliciter gehennę filius fieret.
qui esset circumcisus : Iltem moyses
carnalium ciborum sollicitam fexit
discretionem: et inter pisces ac uolu¬
cres & quadruipedia. helluonis in mo¬
dum disceptator sedet. iubetq alia
quidem al ligurriri promundis.
alia proinmundis ne contingi qui¬
dem: Quorum in parte porcum¬
irat. taxat & leporem. & siquid inpiscib
caret squama: aut in quadrupedib
ungulam non habet fixam. nec
ruminat : Et hȩc ergo iudȩi fortit̃
crediderunt scribente moyseo. id¬
circoq xp̃o iam credere non poterant
in differentiam docenti ciborum: &
asiis quidem discipulis omnia peni¬
tus remouenti. scłaribus uero uulgo
concedenti omnia quae possent ȩdi.
atq asseueranti quod eos nibil inos

Expanded text:
Abrahae repromissa sit ac semini Abrahae repromissa sit ac semini ejus, non veniet in consortium . Et hoc ergo Judaei valde crediderant, asseverante Moyse: idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea, et insuper asseveranti quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus . Item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem, et inter pisces ac volucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator sedet; jubetque alia quidem abliguriri pro mundis, alia vero pro immundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem, et si quid in piscibus caret squama, aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet, nec ruminat . Et haec ergo Judaei fortiter crediderunt, scribente Moyse: idcircoque Christo jam credere non poterant, indiffea suis quidem discipulis omnia penitus remouenti, saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi, atque adseueranti, quod eos nihil in os
Abbreviated transcription (Latin):
omiã quae ineosunt fabricaret sex
diebus. indulserut operi: septuna
uero cessauerit quod ẽ sabbatum.
id circoq benedixerit id est sanctifica¬
uerit. tanquam suae tranquillitatis
portum: legemq dederit insuper
ut qui idem solueret occideretur:
oc igitur iudȩi uehementer credebant᷑
docente moyseo. idcircoq xp̃o neaures
quidem accommodandas putabant.
asseueranti dm̃ semper operari: nec
ullum sibi cessationis statuisse diem.
quia sit uigis & infatigabilis uirtus.
seq ado idcirco nunquam debere
cessare. nec sabbatis quidem : P ater
enim inquit meus : semper operatur.
et me oportet operari : Item mioyses
carnis peritom̃ in sacris et dõ ama¬
bilibus numerat. ubetq circũcidi
masculinũ omne carnem prepucu
ipsorum: es seq hoc. docet necessarium
signum testamenti illius quod dĩ
suus disposuierat ad abrabam: affir¬
matq quod uirorum quisquis non
hoc gestauerit. ex cerminabitur
ille decribu sua: et hereditatis quę

Expanded text:
et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima vero cessaverit, quod est sabbatum: idcircoque benedixerit, id est, sanctificaverit, tanquam suae tranquillitatis portum, legemque dederit insuper, ut qui idem solveret, occideretur . Hoc igitur Judaei vehementer credebant, docente Moyse: idcircoque Christo ne aures quidem accommodandas putabant, asseveranti Deum semper operari, nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit jugis et infatigabilis virtus; seque adeo idcirco nunquam debere cessare, ne sabbatis quidem: Pater enim, inquit, meus semper operatur, et me oportet operari . Item Moyses carnis peritomen in sacris et Deo amabilibus numerat, jubetque circumcidi masculinum omne, carne praeputii ipsorum: esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod Deus suus disposuerit ad Abraham, affirmatque quod virorum quisquis hoc non gestaverit, exterminabitur ille de tribu sua, et haereditatis quae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt. scripta. plane fateri non poteris:
ne si hoc sit: quȩrere rursus incipiamꝰ
etiam inquonam spũ moyses prophe¬
tauerit: ut aut malediceret xp̃o. aut
eum iuberet occidi: Si enim sp̃m dĩ
aut eum iuberet in terfici Ut ergo
moysen ab hoc crimine uindicetis.
fateamini necesse est. nehȩc quidem
eum scripsisse dexp̃o: Quod si hȩc
dexp̃o minime scripsit: aut alia
dabitis. aut nulla er̃: Si nulla fue¬
rint: nec xp̃s potuit asseuerare qđ
nusquam est: Itassi xp̃c hoc minime
asseuerauit: capitulum illud falsum
.ẽẽ constiterit : Sed nec illud quidem
ueri simile . ẽ. quod prosequitur. si
crederetis moysi crederetis & mihi :
quia dissimilis admodum traditio
est. & longe altera moyseos & xp̃i.
ut si alterl eorum uidei crederent.
alteri necessario repugnarent. Mam
moyses quidem preceteris ab omni
opere abstinendum docet in sibbato:¬
causamq inducit religionis huius
hanc esse. quia ds̃ cum mundum &¬

Expanded text:
esse scripta plane fateri non poteris, esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in quonam spiritu Moyses prophetauerit. ut aut malediceret Christo, aut eum iuberet occidi. si enim spiritum dei ret Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimine uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem eum scripsisse de Christo. quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. si nulla fuerinusquam est. Ita si Christus hoc minime asseveraverit, capitulum illud falsum esse constiterit. CAPUT VI. Sed nec illud quidem verisimile est, quod prosequitur, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi . Quia dissimilis admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi, ut si eorum alteri Judaei crederent, alteri necessario repugnarent. Nam Moyses quidem prae caeteris ab omni opere abstinendum docet in sabbato,causamque inducit religionis hujus hanc esse, quia Deus cum mundum
Abbreviated transcription (Latin):
arguet ut mendaces: An illud offe¬
remus ei quod perinde soletis in¬
ducere. uidebunt uitam suam pen¬
dentem & non credent: cui uos qui.¬
dem adicitis in ligno. nam non ha
tam inpromptu est: Inter maledic¬
torum enim seua quae prõpsit in
populum suum. si alege sua descisce¬
rent: eciam hoc adiecit futuros eos¬
dem dicens incaptiuitate hostium
suorum. finemq sui meditaturos
diebus ac noctibus: ut net intae ipsi.¬
us suae fiduciam gererent. quae
sibi. cẽt auttoribus condonata.: quia
eadem ex in certo penderet pauens
ac sollicita semper. subinminentia
gladiorum: Nehoc quidem ergo
ad xp̃m pertinet: querenda sunt
alia: Nam illud quidem crediderĩ.
de xp̃o uos dictum putare maledic¬
cum ee oñe qui pendit in ligno.
aut illud aliud. interficiendum. eẽ.
prophetam siue principem populi.
qui eos ado suo uellet auertere: aliquid.¬
ue infringere mandatorum: Quod
ego quidem. xpm fecisse plane negare
non possum: Sed tu contra de ipso haec

Expanded text:
arguet ut mendaces. An illud offearguet ut mendaces. An illud offeremus ei, quod perinde soletis inducere: uidebunt uitam suam pendentem, et non credent? cui uos quidem adicitis "in ligno:" nam non habtam in promptu est. inter maledictorum enim saeua, quae prompsit in populum suum, si a lege sua desciscerent, etiam hoc adiecit. futuros eosdem dicens in captiuitate hostium suorum finemque sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec uitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi esset a uictoribus condonata, quia eadem ex incerto penderet pauens ac sollicita semper sub inminentia gladiorum. ne hoc quidem ergo ad Christum pertinet; quaerenda sunt alia. nam illud quidem uix crediderim de Christo uos dictum putare maledictum esse omnem, qui pendet in ligno, aut illud aliud interficiendum esse prophetam siue principem populi, qui eos a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum. quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum. sed tu contra de ipso haec
Abbreviated transcription (Latin):
quem ad credendum professio mea
fecit obnoxium: ut non possim non
credere ei quem sequor. Sed puta nos
cum iudȩo traccare : puta cũ gentili:
Cum eis dixerimus moyses dexp̃o scrip¬
sit. quȩsituri erunt probationes:
Quid offeremus. Nuniquidna poteri
illi minime credunt: nempe opus
erit nos ipsos ostendere quid scrip¬
serit: Quid ergo ostendemus. an illud
quod uos soletis ubi deus suus loqui¬
tur admoysen dicens. suscitabo illis
prophetam de fr̃ibus ipsorum simi¬
minime spectare. nec uidȩum latet
nec nobis: sic credere conducibile
est: quia nec propheta xp̃s. nec
moysi siumils propheta Siqudem
ille fuerit homo hic ds̃ : Ille pecca¬
tor: hic sos . Ille ex coitu natus: hic
scđm te exiurgine. sctłmme uͦ nec
ex uirgine: Ille offenso dõ suo occi¬
ditur inmonte: hic patri ꝑplacens
p atitur propria uoluntate : Quo¬
modo ergo ipse erit propheta simi¬
lis moysi: nempe statim nos iu¬
deus ut imperitos ridebit: aut co¬

Expanded text:
quem ad credendum professio mea quem ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei, quem sequor; sed puta nos cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. cum eis dixerimus "Moyses de Christo scripsit," quaesituri erunt probationes. quid offeremus? num quidnam dicereilli minime credunt? nempe opus erit nos ipsis ostendere, quid scripserit. Quid ergo ostendemus ? an illud, quod uos soletis, ubi deus suus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum simiminime spectare nec Iudaeum latet nec nobis sic credere conducibile est, quia non propheta Christus nec Moysi similis propheta, si quidem ille fuerit homo, hic deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic secundum te ex uirgine, secundum me uero nec ex uirgine; ille offenso deo suo occiditur in monte, hic patri perplacens patitur propria uoluntate. quomodo ergo ipse erit propheta similis Moysi ? nempe statim nos Iudaeus aut ut inperitos ridebit aut co
Abbreviated transcription (Latin):
Illud eis commemorans: quod decȩlo
dictum om̃s audierunt. hic. ẽ. filiꝰ
meus dilectus. credite illi: Nec non
et illud mihi ueri simile non uide¬
tur. iudȩos potuisse tacere cum
xp̃s diceret dese scripsisse moysen.
quin stattm ut pote maligni et
astuti. quererent quidnam illud
esset quod se amoyse scriptum pu¬
taret: Sed &e haec eorum omni faria
taciturnitas: non minus iħm nihil
tale dixisse significat: Quam uis
ergo et hȩc non parua uideantur
ad confirmandam suspicionem¬
falsi decapitulo isto: plus tamen
illo teneor. quia omnẽ ut dixi
moyseos scripturam scrutatus. nul.¬
N unc tamen te compertus melioris
intelligentiae eleccorem. consecuturũ
me aliquid credo. acturumq fecteor
gras. si spem profectus ac doctrinę
quam mihi obiurgationis tuae fidu¬
cia promittit. nulla frustraris inui¬
Nec dixeris quęso. ut imperiti solent
hocipsum satis. eẽ. debere adfidem.
quia xp̃c dixerit dese scripsisse moy¬
sen: Nolo enim nunc adme respicias.

Expanded text:
s commemorans, quod de caelo dictum omnes audierant: hic est filius meus dilectissimus, credite illi. necnon et illud mihi uerisimile non uidetur Iudaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret. sed et haec eorum omnifaria taciturnitas non minus Iesum nihil tale dixisse significat. Quamuis ergo et haec non parua uideantur ad confalsi de capitulo isto, plus tamen illo teneor, quia omnem, ut dixi, Moyseos scripturam scrutatus, nulNunc tamen te compertus melioris intelligentiae lectorem, consecuturum me aliquid credo, acturumque fateor gratias, si spem profectus ac doctrinae, quam mihi objurgationis tuae fiducia promittit, nulla frustreris invira Moysi. Nec dixeris, quaeso, ut imperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse Moysen. Nolo enim nunc ad me respicias,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere ipse non potui: Unde
in ingenti positus estuatione. coge¬
bar in alterum eduobus: ut aut
falsum pronuntiarem capitulum
hoc: aut mendacem iħm: Sed id
quidem alienum pietatis erat: dm̃
existimare mentitum : Rectius ergo
uisum ẽ scriptoribus asscribere
falsitatem. quam ueritatis auccori
mendatium: Quippe cum & ipsum
dicentem audirem. fures fuisse &e
latrones omĩ qui uenerunt ante sẽ
Qua sententia: primum omnium
uideo feriri moysen: Ad haet et
cum maiestatem suam loquenti cidem
ubi se mundi lumen appellat. uidȩi
indignantes reclamant. quia tu de
te testificaris: testionium tuum
non est uerum: Non eum uideo pro¬
secutum ubi maxime locus exige¬
bat. ut diceret dese prophetasse moy¬
sen: sed tanquam reuera alienus &
nullum habens ex eorum patribus
testimonium: respondit: Nempe in
lege urã scriptum est: quia duorum
hominum testimonium uerum est:
Ego sum qui: testificor deme: & testi

Expanded text:
intellegere ipse non potui. unde intellegere ipse non potui. unde in ingenti positus aestu ratione cogebar in alterum e duobus, ut aut falsum pronuntiarem capitulum hoc, aut mendacem Iesum. sed id quidem alienum pietatis erat deum existimare mentitum. rectius ergo uisum est scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. quippe cum et ipsum dicentem audirem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se: qua sententia primum omnium uideo feriri Moysen. ad haec et cum maiestatem suam loquenti eidem, ubi se mundi lumen appellat, Iudaei indignantes reclamarent: quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat, ut diceret de se prophetasse Moysen, sed tamquam reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium respondit: nempe in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium uerum est. ego sum qui test
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusq ritu dãpnato. si eet. in uti¬
lis nobis solas inde dexp̃o prophe¬
tias accipere : neq hoc prodeẽt
erroribus ad capiendos nos mec.
ac redigendos in propriam serui¬
tutem: quia nec spĩtibus in mun¬
dis cumidem ihm esse filium dĩ
exerte indissimulanterq confi¬
cereatur profuit utminint sint
nobis exosi: quare si& moyses sedm
hoc testimonium dexp̃o aliquid scrip¬
sit accipiam. ita tamen ut ipsi hoc
minime prosit adcaptiuandum me
in propriam legem. quam nihil uideã
a paganismo distare: Qua propter
nihil omnino.e. quod arbitreris.
si probatum hoc fuerit meminime
gauisurum. sp̃m omnẽ prophetasse
dexp̃o: Tibi sane insufficientes refe¬
ram grãs: si quemi admodum osten¬
dis quia xpc̃ moysen dese scripsisse
testatus sit. Ita illud etiam doceas.
quaenam sint ea quae scripsit::
Nam ego quidem scripturas eius
per scrutatus ut iusu̾m est: nullas
ibidem dexp̃o prophetias inueni:
siue quia nullae sunt: siue quia

Expanded text:
cuiusque ritu damnato, si esset inuticuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauisurum spiritum omnem prophetasse de Christo. Tibi sane insufficientes referam gratias, si quemadmodum ostendis, quia Christus Moysen de se scripsisse testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem scripturas eius perscrutatus, ut iussum est, nullas ibidem de Christo prophetias inueni, siue quia nullae sunt, siue quia
Abbreviated transcription (Latin):
uare moysen non accipis.¬
solum moysen dexp̃o scripsisse uelĩ.
sed om̃s etiam prophetas uideorum
& gentium: Quid enim boc nrãe
fidei noceret. aut quid non pocius
predellet si congrua et conueniea¬
tia undiq indm̃ nr̃m testimonia
carperemus.: siquidem esset etiam
tunc liberum nobis odio manente
atq execratione. supersticionis corũ
solas abhisdem dexp̃o excerpere
prophetiis ÷ adeo mihi contrarium
non potest. eẽ. sice moy ses quam uis
sit alienus axp̃o: non iuhil tamen
uideatur scripsisse dexp̃o: Anquis.¬
quam hominũ non optauerit de
spins omnibus florem legere.
de omĩ herba frugem. de muscis
omnibus mel. quam uis nec
muscas nec gramen in cibum. nec
spinas incoronȩ usurpemus orna¬
tum: An quisquam nollet in om¬
ni profundo margaritam nasci.
in omnibus terris gẽ mas. insu¬
uis omnibus pomã.: aut si pis¬
cem demari edere non nocet. aquã
bibere nocet: Sciuntq homines
utilibus sũptis inimica respuere.
nobis liberum non esset religionis

Expanded text:
uare Moysen non accipisolum Moysen de Christo scripsisse uelim, sed omnes etiam prophetas Iudaeorum et gentium. quid enim hoc nostrae fidei noceret, aut quid non potius prodesset, si congrua et conuenientia undique in deum nostrum testimonia carperemus? siquidem esset etiam tum liberum nobis odio manente atque execratione superstitionis eorum solas ab eisdem de Christo excerpere prophetias; adeo mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamuis sit alienus a Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas in coronae usurpemus ornatum? an quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset religionis
Abbreviated transcription (Latin):
cuitate mileuitanus eloquio suauis.
ingenio callidus. secta manicheus
acper hoc nefando errore ꝑuersus.
Noueram ipse hominẽ : quẽ ad modũ
eũ cominemoraui in libris confessionũ
mearum: Hic quoddam uolum̃ edidit
aduersus rectam fidem xp̃ianam. et
catholicam ueritatem: Qnod cum uenis.¬
sec in manus nr̃ãs. lectũq esset a fratrib:
desiderauer̃ & iure caritatis perquã
eis seruimꝰ flagitauer̃. ut ei respondere¬
mus: hoc aggrediar nunc ut. nomine
quã nihil sit acutũ ingeniũ & lingua
expolita. nisi adomino gressus hominis
dirigantur. quod multis etiam tardiorib
& inualidioribus occulta aequitate diui¬
ne miscdiae prestitũ . ẽ : cũ multi accrri¬
mi & facundissimi deserti adiutorio
dĩ. adhoc uelociter a ꝑtinaciter curre¬
rent: ut aueritatis uia longius aber¬
rarent: Commodum aute arbitror sub

Expanded text:
uitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine aquam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub
Abbreviated transcription (Latin):
lur fegem blas¬
phematis et pro¬
ꝓhetas minime
quidem nos hos¬
tes sumus aut inimici legis
aut prophetarum: sed nec ulliꝰ¬
us omnino Adeo ut sĩ modo
per ipios nos liceat. sunus para¬
ti fateri omĩa illa falsa eẽ. quae de
eis scripta sunt: & quorum causa
uidentur nobis exoñ: Sed enim uos
repugnatis. et scriptoribus uris assen¬
tiendo. incrimen forsitan prophetas
ninocentes adducitis: infamatis patri¬
archas. dedecoratis et legem Atq qđ
sit stultius. uultis et scriptores uros
non ee. mendaces. & cos tamen religi.¬
osos & scõs. quorum hi flagitia et
turpes conscripserunt uital: Quod

Expanded text:
ur legem blasphematis et prophetas ? minime quidem nos hostes sumus aut inimici legis ac pro. phetarum, sed nec ullius omnino, adeo ut. si modo. per ipsos nos liceat, simus parati fateri falsa illa omnia esse, quae de eis scripta sunt et quorum causa uidentur nobis exosi. sed enim uos repugnatis et scriptoribus adsentiendo uestris in crimen forsitan prophetas innocentes adducitis, infamatis patriarchas, dedecoratis et legem atque, quod sit stultius, uultis et scriptores uestros non esse mendaces et eos tamen religiosos ac sanctos, quorum hi flagitia et turpes conscripserint uitas. quod
Abbreviated transcription (Latin):
cuutate mileuitanus. eloquio suauis:
ingenio callidus. secta manicheus.
acperhoc nefando errore ꝑuersus⁊
Noueram ipse homine: quẽ ad modũ
eũ comiemoriui in libris confessionũ
mearum: Hic quoddam uolum̃ edidit
aduersus rectam fidem xpĩanam. et
catholicam ueritatem: Qnod cum uenis:¬
set inmanus nrãs. lectũq esset afratrib
desiderauer & iure caritatis perquã
eis seruimꝰ flagitauer̃. ut ei respondere¬
mus: Hoc aggrediar nunc in nomine
quã nihil sit acutũ ingeniũ & lingua
expolita. nsi adomino gressus homius
dirigantur. quod multis etiam tardiorib
& inualidioribus occulta acquitate diui¬
ne miscłiae prestitũ. ẽ: cũ multi accrri¬
mi & ficundissimi deserti adiutorio
dĩ. ad hoc uelociter & ꝑtinaciter curre¬
rent : ut aueritatis uia longus aber¬
tarent: Commodum autẽ arbitror sub
cius nomine uerba eiꝰ ponere: & sub
meo responsionẽ meani
PAUSTUS DIXIT

Expanded text:
uitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS dixit
Abbreviated transcription (Latin):
cum idem uos exmore parentis su
serpentis. captiosis cirtumuenire quęs¬
tiun ulis uoluerint. & ipsi ad respon
dendum uigilant̃ eis sitis instructi:¬
Pta enĩ fiet ut adea ipsa quae ꝓposuerint
religati ulterius huc atq illuc uagari
npossi nt.: acne ꝓfusa confusaue
oditione legentiũ mundarentur in¬
genia tam breuiter quã distincte ex
aduerso sibi ipsorũ atq nrorum uerba

Expanded text:
cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerindendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipsorum atque nostrorum uerba
Abbreviated transcription (Latin):
atis superq inlucem iã traductis
errorib  iuduce suꝑstitionis.
simul & semi. xpiantrũ abunde
dececta fallacia adoctissimo scilicet &¬
solo nobis postbeatum patrem nr̃m
manicheũ studendo adimanto. non
ꝓpt̃ callidas et astutas conserentium
nobiscum ꝓpositiones scribere quo

Expanded text:
atis superque in lucem jam traductis erroribus, ac Judaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia, a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto; non propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones, scribere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
miscie nnquam diuine. utiq quod
ipie hoc deus. secum unitatem sub¬
stantiae: Putimus ne respicitis qua
immaniter blasphematis: et tam̃
aliquando uolentes quasi de fendere
bonitatem dĩ: caam ips̃ hyle p̃sta¬
ri dicitis aliquid boni. ut inclusa
insemetipsa non seuiat: Habebit gͦ
aliquid boni cum cinullum mixtũ
erit bonum: An forte sicut deus
ante bellum sine commixtione mali
habebat necessitatis malum. ita hylẽ
post bellum sine commi⁊tione boni
habebit cõmixtionis bonum Dicite
ergo duo mala. sed unum altero
peiis aut duo non summa bona. sed
unum altero melius: lta sane. ut qđ
est melius.  hoc dicatis miserius
Nam si illuis tinti belli hic erit exitus.
ut seͥparatiͥ hyle apropria uastatione.
et dei menbris affixis inglobo. aliqͥđ
boni prestetur hostibus: et tantum
mali in flgatur cunbus. cogitate
quis ui cerit: Sed udelicet uenenũ
est hyle. quae formare. firmare.
nutrut. uegetart ualuit animalia
sua. & antidotum deus quidãnare

Expanded text:
miserae, numquam diuinae. et utique quod ipsae. hoc deus secundum unitatem substantiae. putamusne, respicitis, quam inmaniter blasphematis ? et tamen aliquando uolentes quasi defendere bonitatem dei etiam ipsi hyle praestare dicitis aliquid boni. ut inclusa in semet ipsa non saeuiat. habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? an forte sicut deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita hyle post bellum sine commixtione boni habebit commixtionis bonum ? dicite ergo duo mala, sed unum altero peius; . aut duo non summa bona, sed unum altero melius, ita sane, ut quod est melius hoc dicatis miserius; nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut separata hyle a propria uastatione et dei membris adfixis in globo aliquid boni praestetur hostibus et tantum mali infligatur ciuibus, cogitate, quis uicerit. sed uidelicet uenenum est hyle, quae formare, firmare, nutrire, uegetare ualuit animalia sua; et antidotum deus, qui damnare
Abbreviated transcription (Latin):
uxores ducent. qđ ad uiros. Erunt ergo quȩ uel nubere
hic solent uł ducere uxores: sed ibi hoc ñ facient o ꝑ inde¬
qđ ait apłs occursuros nos om̃s inuirũ ꝑfectũ: totius
ipsius circũstantiã lectionis considerare debemꝰ. quȩ ita
se habet. Qui descendit inqͥt. ipse ẽ. & qͥ ascendit suꝑ
om̃s cȩlos: ut ad impleret omia. Et ipse dedit qͦsdã
quidẽ apłos: quosdã autẽ ꝓpħas. Quosdã uero euan

Expanded text:
uxo res ducent, quod ad uiros. erunt ergo quae uel nubere uxo res ducent, quod ad uiros. erunt ergo quae uel nubere hic solent uel ducere uxores; sed ibi hoc non facient. CLI ait Apostolus, occursuros nos omnes in virum perfectum, totius ipsius circumstantiam lectionis considerare debemus, quae ita se habet: Qui descendit, inquit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia. Et ipse dedit quosdam qu
Abbreviated transcription (Latin):
a saduceis qͥ negabant resurrectionẽ. cuiꝰ septẽ fratrũ
erit uxor quã singuli habuerunt. dũ quisq eoꝵ
uellet defuncti sem̃ sicut lex p̃ceperat excitare: erra¬
tis inqͥt nescientes scripturas. neq uirtutẽ dĩ. Et cũ
ocius eẽt ut diceret. de qua enĩ me int̾rogatis uir erit
ctiã ipsa ñ mulier: non hoc dix̃. sed dix̃. In resurrectio¬
ne enĩ neq nubent neq uxores ducent: sed sunt sicut
angłi dĩ incelo. equales utiq angłis immortalitate
ac felicitate. ñ carne sicut nec resurrectione: qua ñ
indiguerunt angłi. qm̃ nec mori potuerunt. Nup.¬
tias ergo dñs futuras negauit ẽẽ in resurrectione ñ
feminas: & ibi negauit. ubi talis quȩstio uertebatur.
ut eã negato secu muliebri celeriore facilitate dissoluc.¬
ret. sicũ ibi p̃nosceret ñ futurũ. Immoetiã futurũ et̃
firmauit dicendo. ñ nubent qđ ad feminas ꝑtinet: nec

Expanded text:
a Sadducaeis, qui negabant resurrectionem, cuius septem fratrum a Sadducaeis, qui negabant resurrectionem, cuius septem fratrum erit uxor, quam singuli habuerunt, dum quisque eorum uellet defuncti semen, sicut lex praeceperat, excitare: Erratis, inquit, nescientes scripturas, neque uirtutem Dei; et cum locus esset, ut diceret: \'De qua enim me interrogatis, uir erit etiam ipsa, non mulier\', non hoc dixit, sed dixit: In resurrectione enim neque nubent neque uxores ducent, sed sunt sicut angeli Dei in caelo; aequales utique angelis inmortalitate ac felicitate, non carne; sicut nec resurrectione. qua non indiguerunt angeli, quoniam nec mori potuerunt Nuptias ergo Dominus futuras negauit esse in resurrectione, non feminas, et ibi negauit, ubi talis quaestio uertebatur, ut eam negato sexu muliebri celeriore facilitate dissolueret, si eum ibi praenosceret non futurum; immo etiam futurum esse firmauit dicendo: Non nube