comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex nob̾. Ut gͦ quisq uuat ꝓpt̾ me partitipacio
facit quia mandutat me. Ego itaq ñ fui hu¬
miliatꝰ uiuo ꝓpt̾ patrem. ille rectꝰ uiis ꝓpt̾¬
me exposuitq modum attͥbutionis hunis
et doni sui quom daret carnem suam mandu¬
care dicens. Qui manducat carnem meã
⁊ bibit sanguincin meũ: in me manet
⁊ ego in illo. Signum quia manducauit ⁊¬
bibit: hoc ẽ. si manet ⁊ manet᷑. si habitat ⁊
inhabitat᷑ si haerit. ut ñ deserat᷑. Hoc gͦ nos
docuit ⁊ admonuit mysticis u̾bis ut simꝰ
in eiꝰ corpore sub ip̃o capite in menbris eiꝰ.
edentes carnem eiꝰ. ñ relinquentes unita¬
quod et multi mali. s usq ad sp̃s participa¬
cionem manducemꝰ ⁊ bibamus ut in dñi
corpore taiqͣm membra maneamꝰ ut eiꝰ sp̃u¬
uegetem᷑. quomͦ mansit in illo scs laurentiꝰ
ciuis hodie festum celebramꝰ. Mansit usq
ad temptationem. mansit usq ad tyran¬
nicam int̾rogationem. mansit usq acer¬
rimam comminationem. mansit usq

Expanded text:
 autem quisquam vivat propter me, participatio facit, quia manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille rectus m. Exposuit autem modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuiin ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitaquod et multi mali, sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, et mansit in illo sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramus? Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit usque ad acerrimam comminationem, mansit usque
Abbreviated transcription (Latin):
uidicnum sibi manducat et bibit. Cum
enim dicit iudicium sibi mandutat sa¬
tis ostendit. quia ñ alt̾i iuidicuum man¬
ducat s sibi. qr cominunio malorum ñ
manilat alquem participatione satra
mentorum. s consensione fictoꝵ. Naisi
in factis malis. ñ eis quisq consentiat por¬
dat malns causam suam et ꝑsonai suam
nec p̃iundicat alt̾i. quemin consensione
scam uite accip̃ et̾nitatis potulum
nec carnem xp̃i manducat. nec sanguinẽ
orten istam corporalemet uisibilem som¬
ni loco sc̃ͥpt᷑as. pon̾e notum ẽ. omnib xp̃i
miunt sufficient̾. Dormiunt inquit mori¬

Expanded text:
judicium sibi manducat et bibit. Cum enim dicit judicium sibi manducat , satis ostendit quia non alteri judicium manducat, sed sibi: quia communio malorum non maculat almentorum, sed consensione factorum. Nam si in malis factis non eis quisque consentiat, portat malus causam suam et personam suam, nec praejudicat alteri, quem in consensione scam vitę accipit et aeternitatis poculum nec carnem Christi manducat, nec sanguinem ortem istam corporalem et visibilem, quam somni loco Scripturas ponere notum est omnibus Christiamiunt sufficienter» : Dormiunt, inquit, mori
Abbreviated transcription (Latin):
Hñ utiq cadau̾ib s iuentib loquebatur.
ñ ue estam intam intelligentes. ⁊ de bac re li¬
tigarent᷑: sec utꝰ adiunx̃. Qui manducat me¬
ã carnem et bibit meũ sanguinem habet
uitã et̾nam. Hanc ergo ñ ht̃ qunstum panem nõ¬
mandurat: n istum sanguinẽ bibit. Nam tem¬
poralemuitam sine illo homines hab̾e possunt.
carnem ⁊ bibit eiꝰ sanguinem ñ habet uitam
inse.:⁊ qui manducat eiꝰ caruem ⁊ bibit eiꝰ san¬
guinem: habet uitam et̾nam. Ad utrumnq
aũ respondet quod dix̃ et̾nam. Nonita . ẽ. ĩ bac
esta. quam sustentande huiꝰ temporał iute
causa sumimꝰ. Nam qui eam ñ sumpserit
ñ uiiet nͭ tam̃ qͥ eam sumpserit uiuet fieri
enim potest ut senio uel morbo ł aliqͦ casu
plurimiet qui eam sumpserint moriant᷑.
n boc uͦ tibo et potu .i. corpore et sanguine
dominiñ ita .ẽ. Namet qui eam ñ sumit: ñ
ht̃ uitam.⁊ qui eam sumit ht̃ uitam ⁊ hãc

Expanded text:
n utique cadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde ne istam vitam intelligentes de hac relitigarent, secutus adjunxit: « Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. » Hanc ergo non habet, qumanducat, nec istum sanguinem bibit. Nam temporalem vitam sine illo homines habere possunt. carnem, nec bibit ejus sanguinem, non habe: et qui manducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: et qui eam sumit, habet vitam, et hanc
Abbreviated transcription (Latin):
loquereris caritatẽ ñ hñs audirẽ era sonã¬
cia et cimbala tinnientia Soliditatẽ aliꝗͣ
quero. fructuminfoliis inueniam: ñ st̃
solau̾ba. Hãnt oluiam. redeant ad aream.
S inquies habeo satͣmentum. U̾um dicis.
Satͣmentum duium. ẽ. Habesbabtu̾um
⁊ ego confiteor. D quiddit̃̾ idem apłs. Si¬

Expanded text:
loquereris, charitatem non habens, audirem aera sonanloquereris, charitatem non habens, audirem aera sonantia et cymbala tinnientia. Soliditatem aliquam quaero, fructum in foliis inveniam: non sint sola verba, habeant olivam, redeant ad arcam. 21. Sed, inquies, habeo sacramentum. Verum dicis: Sacramentum divinum est; habes Baptisma, et ego confiteor. Sed quid dicit idem apos
Abbreviated transcription (Latin):
uoinamegenus atq indigꝰ amor ita dilig̃
ut reb quas diligit subitiat᷑ Oppt̾eatum
it̃ uolentia dilectioq intelligit᷑ suꝑferͣi dict. ẽ
ne faciendooꝑa sua ꝑ iudigentie necessitatẽ
potius quam ꝑ habnuilantiam benefinẽtie
deus amare pntaret᷑. Cuius rei memor apłs
dicturꝰ de caritate suꝑeminenciorẽ uiam
demonstrat᷑um scait. Alioloto. Suꝑeminẽ¬
line fructus caritatem significat. Nñ h
ꝓbamus. Quomodo emmoleum nullo hu¬
more p̃mitur s diruptis omnib exilit et su¬
ꝑeminet. sit. ẽ caritas. Non potest premii
una. nece̾ẽ. ẽ ut ad suꝑna enucet. Opt̾ea de il¬
la dicit apłs. Ad huc suꝑeminentiorẽ iuam
nob̾ demonstro. Quia diximus de oleo quia
quod sequitur. Si linguis hominũ loqͣr
et angłorũ. caritateni aut̃ ñ hãm factus
sum tamquam eramentum sonans ⁊ eym¬
balumtinmens. Nunc donate. exelamadi
disertus. quantum doctꝰ Numquid linguiᷤᷤ
angłorum locutꝰ es. Et tam̃ si lingns angłoꝵ

Expanded text:
uia egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quae diligit subiciatur, proptereacta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abDeus amare putaretur? Cujus rei memor Apostolus dicturus de charitate, supereminentem viam demonstraturum se ait : et alio loco, SupereminenOlivae fructus, charitatem significat. Unde hoc probamus? Quomodo enim oleum a nullo humore premitur, sed disruptis omnibus exsilit et supereminet: sic et charitas non potest premi in ima; necesse est ut ad superna emineat. Propterea de illa dicit Apostolus, Adhuc supereminentiorem viam vobis demonstro. Quia diximus de oleo, quiaquid sequitur: Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum tanquam aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens . I nunc, Donate, et clama, Ddisertus? quantum doctus? numquid linguis Angelorum locutus es? Et tamen si linguis Angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
Oportet et ħcses ce̾. ut ꝓbati manifesti fiãt
int̾ uos.¬
potest q̃ sint uasa mortis. An forte ħe¬
tui: Nam et ip̃i ex eodẽ a Iu .i. ex oisdem
scripturis. in animas ñ caritate inflam¬
mandas. s uenenis ꝑimendas insiliũt.
.c̃. ñ quia ip̃a petcatores fatit. s q ipsa
ordinat cum petcau̾int. Malo enĩ noco
ꝑ pettatũ legentes male cogunt᷑ intel

Expanded text:
Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vospotest quae sint vasa mortis. An forte haeretici? Nam et ipsi ex eodem arcu, id est, ex eisdem Scripturis in animas non charitate inflammandas, sed venenis perimendas insiliunt, est, non quia ipsa peccatores facit, sed quia ipsa ordinat cum peccaverint: malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intel
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ i̾ussime dictum. ẽ. oportet multas
hereses. ẽs̾ ut ꝓbati manifesti fiant int̾
uos utamur etiam istodiuine puidencie
bñficio. Ex his enim hominib ħetiti fi¬
unt. qui etiam si e̾c̾nt in eccłia nicħominꝰ
errarent. Cum autem foris sunt ꝓsunt
ꝑiendum sp̃itales catholitos excitando.
Sunt enim inmimerabiles in sc̃a eccłia dõ
quam diui imꝑicie nr̃e tenebris delectati.
dormire maliumus. qͣm lucem u̾itatiꝰ
intueri. Quappt̾ multi ut u̾itatem dĩ
uideant ⁊ gaudeant ꝑ h̾eticos. de sõno
extitantur. utamur ergo etiam ħetitis.
ñut corum Apꝑbemꝰ errores s ut catho¬
licam disciplinam adu̾sus eorum insidiaᷤᷤ
asserentes uigilantiores ⁊ cauc iores simuᷤ
etiam si cos ad salutem reuocare ñ possuoꝰ.¬
Quamuis int̾ sedissenciant. ⁊ iudei ab
hereticis.⁊ ip̃i ħetiti alii ab aliis. Una
tamencondicionc seruitutis. ł ad aliquam
attestationem. ł ad aliqͣm ꝓbationẽ uti¬
les sunt eccłe. Nam et de ħ̾eticis dictũ. ẽ

Expanded text:
m verissime dictum est, oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos, utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiam, si essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurieriendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in sancta Ecclesia quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam aduersus eorum insidias asserentes, uigilantiores et cautiores simus, etsi eos ad salutem reuocare non possquamvis inter se dissentiant, et Judaei ab haereticis, et ipsi haeretici alii ab aliis, una tamen conditione servitutis, vel ad aliquam attestationem, vel ad aliquam probationem utiles sunt Ecclesiae. Nam et de haereticis dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gła di. sic et in ip̃a pͥma condicione homĩs
secnndum id qͦd et femina homo erat. ha¬
bebat utiq mentem suam. eandemq rati¬
onalem. secundum quam ip̃a qͦ fc̃a . ẽ.
ad imaginem dĩ. D ꝓpt̾ unitatem ꝯĩt¬
tionis: fecit deus inquit hominem ad
unaginem di. At ne quisquam putaret
solum sp̃m hominis factum. quamuns
lecundum solum sp̃m fieret ad imaginem
dĩ. fecit illum inquit masculum ⁊ feminã
fecit illos. iut iam etiam corpꝰ factum intelli¬
gat᷑. Rursus ne quisqͣm arbitͣret᷑ ita fr̃m
tatem posuisse. Et qͦd de uiro mulier fc̃a . ẽ
aciamꝰ hominem ad inaginem ⁊ sum¬
litudinem nr̃am. ⁊ faciamus ⁊ nr̃a pła¬

Expanded text:
mago et gloria dei, sic et in ipsa prima conditione hominis mago et gloria dei, sic et in ipsa prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum,is unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, aciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Faciamus et nostram plura
Abbreviated transcription (Latin):
icet subtilissime disserat᷑. ip̃am mentẽ
hominis in qua factus. c̃ ad imaginem dei.
quandam .s. racionalem uitã distͥbmn ĩ et̾ne
comtemplacionis u̾itatẽ⁊ in quandam re¬
rum temporalium ad ministracionem. atꝙ
itafiꝰ quasi masculum et feminam illa par¬
de consulente hac obtemꝑante. in hat tam̃
distributione. non recte dicitur imago dĩ.
nisi illud quod heret comtemplande u̾ita¬
ti in commutabili. In ciius rei figura pau¬
luis apłł urum tantum dicẽ imaginen⁊
sexꝰ ext̾iis serundum corpꝰ figatum. ẽ qͦd
etiam in una hominis int̾iꝰ mente intelli¬
gitur tamenet femina. qi corꝑe femina . ẽ
renouat᷑ etiam ip̃a in sp̃u mentis sue in
agnitionem dĩ secundum imaginom eiꝰ
qui creauit. uͥ ñ. ẽ masculus ⁊ femina. Sic̃
aũ ab hac gr̃a renouationis ⁊ reformatiõe
imaginis dĩ ñ separant᷑ femine. quamius
insexu corporis earum aliud figuratum.

Expanded text:
enim subtilissime disseratur ipsam mentem enim subtilissime disseratur ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet rationalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago dei, nisi illud, quod inhaeret contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eifemina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum s
Abbreviated transcription (Latin):
pit aliquid occurrere. qͦd ñ sit commmune¬
nob̾ tumbestiis. Inde incip̃ ratio ubi iã
homo int̾ior pꝰ sit agnosri. Qui ctiam ip̃e
si ꝑ illam racionem. cum temporalium
rerum a dministratio delegata.ẽ. immo¬
derato ꝓgrossu nunis inext̾iora ꝓlabitur.
consontiente sibi capite suo .i. uon eam
adhibente atq refrouante illa. que mn
spblunca consilii presidet. qͣsi utrili
portioneinuet̾at᷑. int̾ inimicos suos. uir¬
tutis inuidos demones. cumsuo principe
diabolo. E t̾norumq illa uisio ab ip̃o etiã
capitecum conuuige netitum manducãte
subtrabitur. ut lumen occłorum eiꝰ nõ
sit enmillo. Ac sic abilla illustratiõe u̾iti¬
dis ambo nudati. atq aꝑtis occłis ꝯscĩ¬
cie ad uidendum quam inhonesti atq
indetori remans̾int. t amqͣm folia dul¬
cum fructuum sine ip̃is fructibꝰ. ita sñ fruc¬
tib bonis oꝑis bonau̾ba contexunt ut male
uiuentes. quasi bñ loquendo contegant t᷑¬

Expanded text:
pit aliquid occurrere, quod non sit nobis communepit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos ddiabolo: aeternorumque illa visio ab ipso etiam capite cum conjuge vetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum ejus non sit cum illo ; ac sic ab illa illustratione veritatis ambo nudati, atque apertis oculis conscientiae ad videndum quam inhonesti atque indecori remanserint, tanquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis bona verba contexunt, ut male viventes quasi bene loquendo contegant tu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ibi factus. ẽ. homo adimaginem dĩ uͥ sexꝰ
nullus. c̃. ibi factus . ẽ. homo ad imaginem
dĩ uͥ sexꝰ nullus .e̾. hoi . ẽ. insp̃umentis suee.
Curergo uir ꝓpt̾ea non debet capud uelare
quia imagodĩ. ẽ. et gła dĩ. mulier autem
debet. quia głiauiri. ẽ. quasimulier ñ reno¬
uet ur sp̃umentis sue. qui renouat᷑ in ag¬
nicionedi secundum imaginem eiꝰ qͥ cre¬
auit eum. S quia sexu corꝑis distat a uiro:
rects potuit in eiis corporali nele amento
figurari parsilla rationis. q̃ ad tempora¬
lia gub̾nanda deflectit᷑ ut ñ maneat dĩ¬
imago. nͥ ex qua partemens hominis ct̾¬
nis rationib conspitiendis ł consulendi
Adħefcit. Qnam nõ solum masculos. sed
in eorum iammentib communis nat᷑a
cognoseitur. in eorum uͦ corporib ip̃iuᷤ
nnuis mentis distributio figuratur.
Ascondentib itaq introrlus quibusilã gͣdi¬
b consicłationis ꝑ anime partes uñ iri¬

Expanded text:
est, ibi factus est homo ad imaginem Dest, ibi factus est homo ad imaginem Dnullus est, ibi factus est homo ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suae. cur ergo uir propterea non debet caput uelare, quia imago est et gloria dei, mulier autem debet, quia gloria uiri est, quasi mulier non renouetur spiritu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubimago Dei, nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, sed in eorum mentibus communis natura cognoscitur; in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio figuratur. Ascendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde inci
Abbreviated transcription (Latin):
s setundum racionalem mentom. Cogita¬
tio quippo turpit̾ uana õ q̃ opinatur dĩ
membrorum corporalium luuamentis cir¬
tumseribi atq defmiri. Porro autem. Nõ¬
neidem beatꝰ apłe dicit Renonamini sp̃u
mentis ur̃e ⁊ indinte nouum hominem
qͥ serundum dcum creatꝰ. ẽ. Et alibi aꝑtiuis.
Exuentes uosinquit uet̾em hominem tum
actib suis et inc̾inte nonum qui renouat᷑
in agnicionem dĩ serundum imaginem
eiꝰ qui treauit eum. nullidubium. ẽ ñ sed̾m¬
corpus. neq secundum quamlibet aĩmi
partem. s̃ secundum racionalem mentẽ
ubi pocest. eẽ agnitiodĩ. hominem fc̃m
ad imiaginem enis qui creauit eum. De
cundumhanc autem renonationem ef¬
consorno feminas alienet: cumsint nobis¬
tum gr̃e coheredes ⁊ alio loco idem apłs
dicit. Omnes enim filii dĩ estis ꝑ fidem
mastulus neq fcmina. omnes enimnos
fideles femine scxum corporis amilere. S qr
ibi renouant᷑. ad imaginem dĩ. nͥ sexꝰ muliꝰ

Expanded text:
undum rationalem mentem. Cogitatio quippe turpiter vana est, quae opinatur Deum membrorum corporalium lineamentis circumscribi atque finiri. Porro autem nonne idem beatus apostolus dicit, Renovamini spiritu mentis uestrae et induite nouumu hominem, eum qui secundum deum creatus est? et alibi apertius: exuentes uos, inquit, ueterem hominem cum actibus suis induite nonum, qui renouatur in agnitio ne dei secundum imaginem eius qui corpus neque secundum quamlibet animi partem, sed secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio dei, hominem factum ad imaginem eius qui creacundum hanc autem renovationem, efconsortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae cohaeredes, et alio loco idem Apostolus dicat: Omnes enim filii Dei estis, per fidem masculus neque femina: omnes enim vos fideles feminae sexum corporis amiserunt? Sed quia ibi renovantur ad imaginem Dei, ubi sexus nullus
Abbreviated transcription (Latin):
cep̃ dominꝰ ꝓculdubio magna. ẽ ista distĩt¬
dio.⁊ recte intelligit᷑ duo testamenta distin¬
guere. Eadem quippe sunt in uet̾e ⁊ nouo.
biobumbrata: hic reuelata. Ibi p̃fig̾ata
hit manifestata. Nam ñ solum satram̃ta
diu̾sast̃ u̾um etiam ꝓmissa. Ibi tempora¬
occulte signifitet᷑. Hic aũ manifestissime
sp̃itatia ꝓmutunt᷑ et et̾na. Temporalitm
aũbonorum atq carnalium ⁊ sp̃italiũ
atq et̾nortm. q̃ cłarior c̾ciorq distinctio
satis constitit. ñ istam t̾renam transito¬
riamq felititatem. a domino dõ ꝓmagno
mim̾e sꝑandam ⁊ optaudam. quandoqͥdẽ
in ungenito filio suo quentanta illa ꝑpe¬
ti uolit longe aliuda se pati expectariq
oport̾e aꝑtissima distinctione declarauit.

Expanded text:
cepit dominus, procul dubio magna est ista distinctio; et recte intellegitur duo testamenta distinguere. eadem quippe sunt in uetere et nouo: ibi obumbrata, hic reuelata, ibi praefigurata, hic manifestata. nam non solum sacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporaocculte significetur; hic autem manifestissime spiritualia promittuntur et aeterna. Temporalium autem bonorum atque carnalium, et spiritualium atque aeternorum, quae clarior certiorque distinctio satis constitit non istam terrenam transitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarauit.
Abbreviated transcription (Latin):
iscretio sane diffitillima. ẽ cũ sp̃s ma¬
lignꝰ quasi tran quillus agat. at line
uexatione aliqͣ corporis assumptohumano sp̃u
dit̃ quod potest. qͣndo etiã ueradit̃ et utilia pre¬
dicat trausfigurans se sũ scͥptũ. ẽ uelud angl̃m
lutis. ad hoc ut tummillis manifestis bonis ere¬
ditumtũit seducat ad sua. Hune disc̾m nõ
arbitror nͥ donoillo de quo ait apłs. tumide
diu̾sis dĩ mim̾ib loqueret᷑. alii diuidicatio
sp̃uum. Non enim magnum ẽ tũ eũ di¬
nosc̃e cum ad auqua ꝑuen̾it ł ꝑduxetit.
q̃ sunt contra bonos mores ł regłam fidi
unt enima multis dinoscit᷑. illo aũ dono
in ip̃o pͥmordio. quo multis adhuc bonuᷤᷤ
apparet continuo duudicat᷑ an malussit.

Expanded text:
iscretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillius agit ac sine uexatione corporis adsumto humano spiritu dicit quod potest. quando etiam uera dicit et utilia praedicat, transfigurans se, sicut scriptum est: uelut angelum lucis, ad hoc, ut, cum illi in manifestis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. hunc discerni non arbitror nisi dono illo, de quo ait apostolus, cum de diuersis dei muneribus loqueretur: alii diiudicatio spirituum. non enim magnum est tunc eum dinoscere, cum ad aliqua peruenerit uel perduxerit, quae sunt contra bonos mores uel regulam ftunc enim a multis discernitur. Illo autem dono, in ipso primordio quo multis adhuc bonus apparet, continuo dijudicatur an malus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui neq coningari. neq conuingi eupientes
cogitare debent. Illi aut̃ cogitant q̃ sunt mundi
quomͦ placeant uel iuriuxorib ł mulieres
maritis nͥ quod capillos nudare feminas qͣs
etiam capud uelare. apłc inbet net maritataᷤᷤ
decet fucare aut̃ pignientis qͦ ł rubicundior
ł candidior appareat. adult̾ina fallatia. ẽ.
Qua ñ dubito etiam ip̃os maritos se uelle de¬
cipi. quib soł ꝑmittende st̃ femine. orna¬
riquidem uestisq pompa. s mores boni st̃.
Execranda aũ suꝑsticio ligaturarum in qͥbꝰ
etiam in aures uirorum in summis ex una
parte auricłis suspense deputant᷑. nõ ad
nefariarum suꝑsticionum ꝓhibitiones in
enim consonantia xp̃i ad belial. insi forte
quia belial nominauit et gñalem soueta¬
tem demoniorum ꝓhibuit. licet xp̃ianis
sacrificare neptuno. quia nicħ ꝓprium
de neptimo uetitum legimus.

Expanded text:
qui neque conjugati, neque conjugari cupientes, placeant deo. illi autem cogitant, quae sunt mundi, quo modo placeant uel uiri uxoribus uel mulieres maritis, nisi quod capillos nudare feminas, quas etiam caput uelare apostolus iubet, nec maritatas decet; fucari autem pigmentis, quo uel rubicundior uel candidior appareat, adulterina fallacia est, qua non dubito etiam ipsos maritos se nolle decipi, quibus solis permittendae sunt feminae ornari quidem uestisque pompa sed mores boni sunt. Execranda autem superstitio ligaturarum, in quibus etiam inaures uirorum in summis ex una parte auriculis suspensae deputantur: non ad peciales nefariarum superstitionum prohibitiones in enim consonantia Christi ad Belial? nisi forte, quia Belial nominauit et generalem societatem daemoniorum prohibuit, licet Christianis sacrificare Neptuno, quia nihil proprie de Neptuno uetitum legimus.
Abbreviated transcription (Latin):
trrati sunt. in nube et minari. Si ergo
figura maris tantum noluit. speries bap¬
tisim quantum ualebit: Si quod iestũ
.ẽ in figura traiectumpopulũ ad mãna
ꝑdux̃ quid exibebit xp̃c inu̾itate bap¬
tisimi sui traiecto ꝑ eumpopło suo: ꝑ
baptismum suum traiecit tredentes ot¬
tisis omnib peccatis tamqͣm hostib ꝯse¬
quentib sicut in illo mariomnes egiptii
ꝑierunt. Quotraiit fr̃s m̃i quotraitit
ꝑbaptismum iħc. Cuiꝰ figuram tc̃ gebat
moises qui ꝑ mare traiciebat. Qe traicit
ad manna. quid. ẽ. manna : Egosum in¬
quit panis uinus qui detelo destendi.
Manna accipiunt fideles iamtraiecti ꝑ
marerubrũ. Quare mare rubrum: Iã mare.
Quare et rubrum: si significabat mare illud
rubrum baptismum xp̃i uñ ribet baptis

Expanded text:
t in Moyse in nube et in mari. Si ergo figura maris tantum valuit, species baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptis
Abbreviated transcription (Latin):
adiungit.⁊ om̃s cund potũ sp̃italẽ bibũt. Aud̃
illinos aliud. s specie uisibili. Quod tam̃ b̃
idem significaret uirtute sp̃itali. Qͦmͦ enim
eundem potum. bibebant inquit de sp̃itali
qͦm᷑ bib̃unt: Ptussa ẽ. petͣ de uirgabis. Ge¬
mina ꝑcussio duo ligna crutis significat.
Hic. ẽ. gͦ panis de celo descendens. ut si qͥd ex
irtutẽ sacm̃ti. ñ qͦd ꝑtinet ad iusibile satͣ¬
mͣtũ. Qͥ manducat intꝰ ñ foris. Qui mandu¬
tat in corde ũ qui premit dente.

Expanded text:
adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, alliud nos, sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis. Gemina percussio duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de caelo descendens, ut, si quis ex virtutem sacramenti, quod pertinet ad visibile sacramentum? Qui manducat intus, non foris; qui manducat in corde, non qui premit dente.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uident spando ⁊ ꝑ pauentiam expectãdo
tamquam in deserto sunt. Et illit laboriose
⁊ ꝑiculose temptationes rͤeutantur corde in
egiptum. Nec ibi tamen xp̃t deserit. nam et
illa columpna ñ recedit. Et morsus mortit̾i
serpentum exaltato et respecto eneo ⁊ s̾pẽte
sanantur. Quod u̾b̃ ip̃ius domini declarat᷑.
Sieut exaltauit inquit moyses in heremoser
pentem. lic oportet exaltari filium homĩs.
ut omnis qui tredid̾it in eum ñ ꝑeat. sed¬

Expanded text:
non uident sperando et per patientiam exspectando non uident sperando et per patientiam exspectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temtationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna non recedit. serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum n
Abbreviated transcription (Latin):
omnes eundem potum sp̃italem bib̾unt.
bibebant aut̃ de sp̃itali. consequenti eos¬
petra. Petra aut̃ erat xp̃c.
xponendo unum in cet̾a introdux̃. intel¬
tatem. cur ñ et manna xp̃c tamqͣm pani
uiuus quidecelo descendit. quo u̾e qͥuesꝯt᷑.
sp̃italit̾ uiuunt: Nam illi uet̾em figuram
carnalit̾ accipientes mortui sunt S cum
dicit apłs. eundem cibum sp̃italẽ mandu¬
cau̾unt: ostendit et illud sp̃italit̾ intelli¬
giin xp̃o. Sunt et potum cur sp̃italem
dixisset: aꝑuit cum subiunx̃. Petra aut̃
erat xp̃c. quo aꝑto cuncta fluxerunt sur
gͦ ñ et nubes xp̃o: Columpna quia rectꝰ¬
⁊ firmus ⁊ fultiens infirmitatẽ nr̃am:
Pnoctem lucens. ꝑ diem ñ lucens. ut qui ñ
uident uideant. ⁊ qui indent ceci fiant.¬
Rubet et mare rubrũ Baptimꝰ utiq xp̃isãguine
consecͣtꝰ. Hostes sequentes. a t̾go morunt᷑. pecca¬
tapret̾ita. Dunt᷑ populus ꝑ dcitum. baptizati
omnes ñ dum ꝑfruentes ꝓmissa patͥa. s quod

Expanded text:
em potum spiritalem biberunt; bibebant enim de spiritali consequenti petra, petra autem erat Christus. exponendo unum in cetera introduxit inteltatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. cur ergo non et nubes Cet firmus, et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens; per diem non lucens, ut qui non vident, videant, et qui vident, caeci fiant.Rubet et mare Rubrum; baptismus utique sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quamquam nec ab ip̃o uerbo tatuerit apostol
et aꝑtissime omnino dix̾it qui tum in forma
dĩ esset non rapinam arbitratꝰ. ẽ ẽc̃. equalis
dõ. Hic dm̃ ꝓprie patrem appellans sic̃ alibi.
Capud autem xp̃i deus. ẽ.

Expanded text:
quamquam nec ab ipso uerbo tacuerit apostolus et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem appellans, sicut alibi: caput autem Christi deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
bmꝰmodił nugatorie uł noxie suꝑsticionis
⁊ quadam pestifera societate hominũ ⁊ de¬
monum quasi pacta infideł ⁊ dolose amiti¬
cie constituta. penitꝰ sunt repudianda et
fugienda xp̃iano. Non quodidolum sit ali
apłs. hot de omnib imaginariis signis
communi lingna cum demonib fecd̾ata sũt.
Que tam̃ plena sunt omnia pestif̾e̾ curiosita
tis. crunantis sollicitudines mortife serui¬
dutis. Nonenim quia ualebant auimad¬
u̾sa sunt. s animadu̾tendo atq signando
factum. ẽ. ut ualerent. Et iõ dm̾sis diu̾sce
ꝓueniunt sid̾m cogitationes ⁊ p̃sumpti¬
onessuas. Illi enim sp̃c qui deciꝑe uolunt
talia ꝓcurant. cuiq qualib eum irretitũ
ꝑ suspiciones et consentiones eiꝰ uident.

Expanded text:
modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliqapostolus, hoc de omnibus imaginariis signis communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt; quae tamen plena sunt omnia pestiferae curitis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident.
Abbreviated transcription (Latin):
abstiente acuperet᷑. S ꝓpt̾ consrientiam ne
demoniis communicasse udeat᷑.
ab hominib ad facienda et colenda idola
ꝑtinens. uł ad colendam sic dñi creat᷑am. par¬
teniue illam creat᷑e ł ad consolaciones ⁊ par¬
ta quedam significationum cum demõibꝰ
placita atq fed̾ata qualia st̃ molimina
libri. Ad hoc genꝰ ꝑtinent omnes etiã ligat᷑e
atq remedia. q̃ medicoꝵ quoq disciplina
condempnat. siuem p̃cantationib siue in
quib dam notis. quas caractes uotant. siũ
in quib dam reb suspendendis atq inligã¬
segregandist̃ qui genethliaci ꝓpt̾ natali¬
um dierum consid̾ationes. nunc aũ uulgo
mathematici uotant᷑. Nam et ip̃i conantur
tionis amme salubrit̾ duuina scͥpt᷑a ñ ta¬
tuit. Neq ab ea sic det̾runt animam ut ꝓp¬
t̾eatalia negaret. eẽ. sectanda quia falsa dñr
a ꝓfessorib eoꝵ. s etiam si dix̾int uob̾ ĩqͥt
⁊ ita euen̾it necredatis eis. Om̃s gͥ artifices¬

Expanded text:
ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. ab hominibus ad facienda et colenda idola pertinens, vel ad colendam sicut Deum creaturam, partemve ullam creaturae, vel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina libri. Ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sive in praecantationibus, sive in quibusdam notis, quas characteres vocant, sive in quibuscunque rebus suspendendis atque illigansegregandi sunt, qui genethliaci, ob natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur, qui conantur tionis animae salubriter diuina scriptura non tacuit neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non eni
Abbreviated transcription (Latin):
ligicorporis et membrornm suorum. quod c̃
sancta eccła in prechestinatis et notatis ⁊ iustifi¬
catis et głificatis st̃is et fidelib eiꝰ. Quorim pri¬
numiam factum ẽ.i. predestinatio. Sc̃dmn et
t̾cium ⁊ factum. ẽ.⁊ fit et fiet .i. uocatio et uisti¬

Expanded text:
ligi corporis et membrorum suorum, quod est ligi corporis et membrorum suorum, quod est sancta Ecclesia, in praedestinatis et vocatis et justificatis et glorificatis sanctis et fidelibus ejus. Quorum primum jam factum est id est praedestinatio: secundum et tertium
Abbreviated transcription (Latin):
quid dix̃im. Homoeset sp̃m habes et corpus
habes. Sp̃mdico qui anima uoeat᷑ qͣ cõstat
quod homo es Constas enim ex auima ⁊ cor¬
pore habesitaq sp̃m inuisibilem corp ꝰ ui¬
sibile. Dic michi quid ex quo uiuat. Sp̃c tu
us uiut ex corpore tuo. ⁊ ancorpꝰ tuum ex
sp̃utuo. Respondit omnis qui nunt. Qui
aut̃ hoc ñ potest responde nestio si uiuit.
Quid respondet omnis siuiuit: Corpꝰ utiq mo¬
un uiuit desp̃umeo. Uis ergo et tu uiu̾e
corpꝰ meum uinnit de sp̃u tuo: Meum unuit
de sp̃u tr̃o ⁊ tuumdetuo. Non potest uiu̾e
nob̾ apłi panlus hune panem. Unꝰ panis
inquit unuimcorpꝰ multi sumꝰ. O sacͣmentũ pie¬
credat. incorporef᷑ ut uiuificet᷑. Nonabhorreat
a compage membrorum. Non sit putre mem¬
brum quod secari m̾eatur ñ sit distortum de
quo ernbestatur. Sit pulcrum sit aptum. sit
samim hereat corpori iiuat dõ de dõ. Nõ labo¬
ret int̾ra ut pꝰea regnet in celo.
unritaq eibum et potum societatẽ uult ĩtel¬

Expanded text:
quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu viverecorpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo. Non potest viverenobis apostolus Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum piecredat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelo.r cibum et potum societatem vult intel
Abbreviated transcription (Latin):
i quis manducau̾it ex hoc pane uiuet
in et̾nun. et panis quem ego dabo caro
mea. ẽ ꝓmundiuita. Hoc quando caperet
caro. quod dix̃ panem carnem. Uocatur caro
quod ñ capit caro. Et iõ magis ñ capit caro:
qr nocat᷑ caro. Hoc enim exhorruert̃. hor ad
somultum dix̾unt. hoc ñ posse fĩ putau̾ũt.
Caro enim mea ẽ inquit ꝓ mundiuita. Norũt¬

Expanded text:
i quis manducaverit ex hoc pane, vivet i quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum: et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem, carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorruerunt, hoc ad se multum esse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Noru
Abbreviated transcription (Latin):
uia xp̃c passus ẽ ꝓ nob̃. commendauit
nob̾ misto sacramento corpꝰ et sanguinẽ
suum quod etiam fecit et nos ip̃os. Nam et
et uos non fuistis.⁊ ereati estis. Ad arebam do¬
minitam comportati estis laborib boum
.i anumitiantium eimangłium. tͥcurati
estis qñ cathetumini differebamini ĩ hor¬
reo seruabamim. Nomina ur̃adedistis. ce¬
pistis moli iemmis et exorcismis. Poste ad
ligendo uos tenendo unam fidem. unam spẽ.
indiuiduam caritatem. Hetiti qñ hoc acci¬
puint testimonium contͣ se accipiunt. Qͥa
illiquerunt diuisionem cum panis iste m¬
dicet unitatem. Sic et uinum in multis ra¬
cemis fuit ⁊ m inunum ẽ Unum. ẽ in sua¬
suauitate calicis pꝰ pressuram tortulari:⁊ noᷤᷤ
pꝰ illa ieunia. pꝰ laborem. pꝰ humibitatem
et contririonem cordis iam in nomine xp̃i
damquam ad calicem dominuenistis. &
ibiuosestis inmensa⁊ ibiuos estis ĩ talice.
Lob̾cum uos estis. Simul enim hoc sumimuᷤ
simul bibimus: qr simul unuimus.

Expanded text:
uia passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus et sanguinem suum; quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et et vos non fuistis, et creati estis. Ad aream dominicam comportati estis: laboribus boum, id est annuntiantium Evangelium, triturati estis. Quando Catechumeni differebamini, in horreo servabamini. Nomina vestra dedistis; coepistis moli jejuniis et exorcismis. Postea ad ligendo vos, tenendo unam fidem, unam spem, individuam caritatem. Haeretici, quando hoc accipiunt, testimonium contra se accipiunt: quia illi quaerunt divisionem, cum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis racemis fuit, et modo in unum est. Unum est in suavitate calicis, post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post labores, post humilitatem et contritionem, jam in nomine Christi tanquam ad calicem Domini venistis: et ibi vos estis in mensa, et ibi vos estis in calice. Nobiscum vos estis. Simul enim hoc sumimus, simul bibimus: quia simul vivimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ueracem magistrum. diuinũ redemptor¬
em cõmendant̾e nobis p̃cium nr̃m. san¬
guinem suum. Locutus ẽ nobis de corꝑe
& sanguine suo: cõmendans talem escã
⁊ talem potum. Nili manducau̾itis carñe
meam. & bib̾itis sanguinem meum: non
habebitis uitam in uobil. Et hoc dixit de
uita. quis alius quam ip̃a uita e Erit aũt̃
illi aute homini mors ñ uita qui m̃da¬
iem pucau̾it uita E rgo et de corpore ⁊ sanguĩe
luo dedit nob̾ salubren refectionem. Manddu¬
cent gͥ qui manclueant. ⁊ bibant qͥ bibunt. Esu¬
tiant et siciant uitam manducent uitam bi¬
bant. Illud manduicare refici. ẽ. S sic reficeris
ut non defitiat uñ refit̾is Illud bib̾e quid. ẽ.
insi riu̾e: Manduta uitam bibe uitam. Ha¬
beb̾ uitam et integra ẽ uita. lunc aut̃ hoc erit

Expanded text:
veracem magistrum, divinum redemptorem, commendantem nobis pretium nostrum: sanguinem suum. Locutus est nobis de corpore et sanguine suo, commendans talem aescam et talem potum: Nisi manducaveritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis. / Et hoc dixit de vita quis alius quam ipsa vita? Erit autem illi homini mors non vita, qui mendacem putaverit vitam. Ergo et de corpore ac sanguine suo dedit nobis salubrem refectionem. Manducent ergo, qui manducant, et bibant, qui bibunt, esuriant et sitiant, vitam manducent, vitam bibant. Illud manducare, refici est, sed sic reficeris, ut non deficiat, unde reficeris. Illud bibere, quid est nisi vivere? Manduca vitam, bibe vitam: Habebis vitam, et integra est vita! Tunc autem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
obuenit: ecce ip̃e apꝑuit. tur ille litcere
ligiifiant᷑. a nobis ⁊ tur illarerũ sig¬
naiam necesse. ñ sit ut obseruent᷑ a nob̾.¬
nob̾ cura legenda ⁊ intelligenda ⁊ in qnta aucto¬
ritate habenda sunt q ꝓpt̾ nos utiq scͥpta sũt.¬
Cum uͦdicit figure nr̃e fuertint.⁊ in figͥa ꝯtin¬
gebant illis. ostendit iam ñ opꝰ. ce̾. ut cum res
ip̃as manifestatas agimus: figurarum te
alio loco. Nemo ergo uosindicet in cibo aut
in potu. aut in parte diei festi. auc neomenͤ.
aut sabbatorum. qͦd. ẽ. umbra futuorũ ħ
etiam tum dicit. nemo uos in eis uidicet. de¬
elarat quam non sit necẽẽ. ut iam ħ obsuent᷑.
Cum autem dicit q: ẽ umbra fut᷑oꝵ. ostendit
quam oportuerit ut in illo tẽpore obferuarẽt᷑.
quo ista que nob̾ iam manifestata elux̾unt.
ꝑ tales umbras figarum futura predicebãt᷑.

Expanded text:
obuenit? ecce ipse aperuit cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobnobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique sccum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum pracit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod eetiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat quam non sit necesse ut haeo obseruentur iam. cum autem dicit: quod est umbra futurorum ostendit quam oportuerit ut illo tempore obseruarentur, quo ista quae nobis manifestata eluxerunt per tales umbras fig
Abbreviated transcription (Latin):
plurimum. inqualem quisq temptatio¬
nemintidat. Nonenim in calem meidit
uidas qui uendid dñm. in qualem incidi
ammo secundum humanam fragilita¬
tẽ tam̃. in aliquo consilio labitur aut ir¬
ricatur in fr̃em studio torrigendi. Paulo
tamen ampliꝰ quam xͥana tranquillica
p̾tulat. de quib apłs dic̃ temptacio uos
nõ app̃bendat nͥ humana. cum idem
dicat fidelis deus quinos ñ smnat temp¬
dari. supra quam potestis ferre. s faciet
cum temptatione etiam exitum ut po¬
sitis tolerare. In qua sententia satis ostendi
ñ id nob̾ orandum. ẽẽ ut ñ temptemͣ s ne
in temptacionem inducamͣ. In ducimiur
enin sitales incid̾int quas ferre ñ pꝰsumꝰ.
S tumi temptationes ꝑiculose in qͣs inferi
atq iuduri ꝑnitiosum ẽ. ant ꝓsperisrebꝰ
temporalib aut adt̾isis oriantur: nemo

Expanded text:
plurimum in qualem quisque tentationem incidat; non enim in talem incidit Judas qui vendidit Dominum, in qualem inciditanimo, secundum humanam tamen fragilitatem, in aliquo consilio labitur, aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius quam Christiana tranquillitas postulat; de quibus Apostolus dicit: Tentatio vos non apprehendat, nisi humana ; cum idem dicat: Fidelis Deus qui vos non sinet tentari super quam potestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerare. in qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse, ut non temtemur, sed ne in temtationem inducamur. inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. sed cum temtationes periculosae, in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus te
Abbreviated transcription (Latin):
manna populus isrł: Cum transisset
marerubrum. Mare rubrum aũ quidsig¬
nificet: audi populum. Nolo aut̃ uos ig¬
norare fr̃s. quia omnes patresnr̃i sub mi¬
be fucrunt.⁊ omnes per mare transierũt.
Quid. ẽ. per mare transiert: Quasi querẽteᷤ¬

Expanded text:
cavit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaere
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dicit ip̃e narrator. ad frangendum pa-
nem fuisse collectos. Et ip̃a .ẽ. etiam optima
gub̾natio. ut omnia suis temporib distͥbuta
ex ordine gerantur. nec animain humanam
turbulentis implicationib inuolutam ꝑ¬
Dh inquit egressus ab atthenis uenit corĩthr̃.
⁊ tum inuenisset quendam iudeũ nomine
aquilam pontitum gñe. tetens aduenientẽ
abitalia: prstillamuxorẽ eiꝰ ꝓpt̾ ea quod
edixisset claudiꝰ disced̾e omnes uideos ab¬

Expanded text:
etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta ptolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisset quendam iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, recens aduenientem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discede
Abbreviated transcription (Latin):
s in t̾oro inquit ꝑ omnem diem ꝓpt̾ studia es¬
ntiq atteniensium. Sic enim sequitur. Qi¬
dam uͦ epicunioꝵ ⁊ stoitoꝵ philosophorum ꝯ¬
ferebant cumillo. Et paulo pꝰ dicit. Atthem¬
enses aũ et aduene ospites ad nicb aliud uata¬
bant qͣm dic̾e̾. aliquid noui et audire. Puteoꝰ
apłm ilł omnibus dieb quib fuit. atchenis
ñ fuisse oꝑatum. Opt̾ boc enim ⁊ ex matedo¬
ma supplebat᷑ euis indigentia. sinut dicit in
secunda ad cormthios. Quamquam et aliis
horis et noctib pot̾at qi ita ualebat et animo
⁊ corpore. S tum abatthenis exisset: iideamuᷤ
quid dit̃ siͥpt᷑a. Disputabat inquit insinagoga
ꝑomne sabbatũ. hoc apud cornthum. Intirade
ergo uͥ netessitate inminentis ꝓfectionis us¬
q ad medium noctis sermo ꝓtractꝰ eͣ una sab¬
batierat qui dies dominitꝰ dr̃. Uñ incelligimꝰ
eumũ fuisse tum uideis. s cum xͥanis qͣndo

Expanded text:
sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia utique Atheniensium. Sic enim sequitur: Quidam vero Epicureorum et Stoicorum philosophorum conferebant cum illo. Et paulo post dicit: Athenienses autem et advenae hospites ad nihil aliud vacabant, quam dicere aliquid novi, quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur eius indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios. quamquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita ualebat et animo et corpore. sed cum Athenis exisset, uideamus quid dicit scriptura. disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. in Troade ergo, ubi necessitate inminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando
Abbreviated transcription (Latin):
eimataret oꝑari manib sins nisi ad erogandũ
tibrm dei certatempora constitueret. Neq emĩ
⁊ hoc deus lat̾e nos uoltrt Nam et tuius artis
ꝯpifex fuerit ⁊ quib temporib uacaret dil¬
pensando enuangłio: st̃ ascpt᷑a non tatiit.
Namicun dues ꝓ fectionis urgͥet introade ꝯstito¬
tũ etiam in una salbati congregatis fr̃ibuᷤᷤ
adfrangendum panẽ tanta fint inteucio
et cam necessaria disputatio: nt smo ꝓduc̾ct᷑ usq
ad medium noctis tamquam extidisset eis qͦd eo
dio ñ eit ieuimum. Quando aũ inalio lico ĩmo¬
raturus totidie disputabat. quis dubitau̾it ho¬
ras eumndierum habuisse. ad hoc officium de¬
putatas. Namq apud athenas cũ e̾ẽt. qr tum
studiosissimos rerum inquisitores inuenerat.
ita de illo scriptum. ẽ. Disputabat gͥ cũ uidei ᷤ
insinagagis et gentib et incoł.⁊ in foro ꝑ omnẽ
diem ad eos qui aderant. Nonenim insinagoga
ꝑ omnem diem uͥ moserat sabbato smotinari.

Expanded text:
acaret operari manibus suis, nisi ad erogandum uerbum dei certa tempora constitueret? neque enim et hoc deus latere nos uoluit. nam et cuius artis opifex fuerit et quibus temporibus uacaret dipensando Evangelio, sancta Scriptura non tacuit. Nam cum eum dies profectionis urgeret in Troade constitutum, etiam in una sabbati congregatis fratribus ad frangendum panem, tanta fuit intentio et tam necessaria disputatio, ut sermo produceretur usque ad medium noctis , tanquam excidisset eis quod eo die non esset jejunium: quando autem in aliquo loco immoratus quotidie disputabat, quis dubitaverit horas eum habuisse ad hoc officium deputatas? Namque apud Athenas cum esset, quia studiosissimos rerum inquisitores invenerat, ita de illo scriptum est: Disputabat igitur cum Judaeis in synagoga, et Gentibus incolis in foro per omnem diem ad eos qui aderant. Non enim in synagoga per omnem diem, ubi mos erat sabbato sermocinari: