comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cui tanto hoc obstupescenti
miraculo: uirdĩ ꝑordinẽ quae
fuerant gesta narrauit: Statimq
in cassinũ castrũ religioso uiro
theoꝓbo mandauit: ut ad capua¬
nam urbẽ subeadem nocte trans¬
mitteret. et quid degermano ep̃o
ageretur agnosceret: et indicar&:
Factũq est ut reuerentissimum
uirũ germanũ ep̃m: his qui
missus fuerat iam defunctũ rep¬
periret: Et requirens subtiliter :¬
agnouit eodem momento fuisse
illius obitũ. quo urr dñ cius cog¬
nouit ascensum
Pirarẽs ualde: & uchementer
stupenda: Sed hoc quod dictũ est.
quia ante oculos ipsius quasi sub
uno solis radio collectus om̃is
mundus adductus est: sicut nunꝗ
exꝑtussum. itanec conĩcere scio:
Quonãq ordine fieri potest. ut
mundus om̃is abhomine uno
Ixum tene petre quodloquor.
quia animȩ uidentis creatorem:
angusta est om̃is creatura: Quã-¬
lib& et enĩ parum deluct creatoris
aspexerit: breue eifit omne
quod creatũ est: quia ipsa luce
uisionis intimȩ mentis laxatur

Expanded text:
Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandavit ut ad Capuanam urbem sub eadem nocte transmitteret, et quid de Germano episcopo ageretur agnosceret et indicaret. Factumque est, et reverentissimum virum Germanum episcopum is qui missus fuerat jam defunctum reperit, et requirens subtiliter agnovit eodem momento fuisse illius obitum quo vir Domini ejus cognovit ascensum. Petr. Mira res valde, et vehementer stupenda. Sed hoc quod dictum est, quia ante oculos ipsius quasi sub uno solis radio collectus omnis mundus adductus est, sicut nunquam expertus sum, ita nec conjicere scio quonam ordine fieri potest, ut mundus omnis ab homine uno Fixum tene, Petre, quod loquor: quia animae videnti Creatorem angusta est omnis creatura. Quamlibet etenim parum de luce Creatoris aspexerit, breve ei fit omne quod creatum est: quia ipsa luce visionis intimae, mentis laxatur
Abbreviated transcription (Latin):
& QUARẼ necesse estͣtibi
petre deuenerabili patre
benedicto narrem. quia fuit
quiddã quod uoluit: sedñ ualuit
implere: Soror namq cius
scolastica nomine. om̃i potenti
dño ab ipso infantię tẽpore
dicata: ad eum semel ꝑ annum
uenire consueuerat. ad quam
uir dĩ non longe extra ianuam
inpossessionẽ monasterii des-¬
cendebat: Quadã uero die
uenit exmore : atq ad eã cũdiscipłis
uenerabilis eius descendit frater:

Expanded text:
 qua re necesse est ut tibi de venerabili Patre Benedicto narrem, quia fuit quiddam quod voluit, sed non valuit implere. Soror namque ejus. Scholastica nomine, omnipotenti Domino ab ipso infantiae tempore dedicata, ad eum semel per annum venire consueverat. Ad quam vir Dei non longe extra januam in possessione monasterii descendebat. Quadam vero die venit ex more, atque ad eam cum discipulis venerabilis ejus descendit frater:
Abbreviated transcription (Latin):
sinus tantũq expanditur indõ:
ut superior existat mundo: Fit
uero ipsa uidentis anima: &iam
suꝑ semet ipsam: Cunq indĩ
lumine rapitur: suꝑsẽ in in teri¬
orib ampliatur: Etdum sẽ
subsẽ conspicit exaltata: com¬
p̃hendit quã breuesit: quod com¬
p̃hendere humiliata non poterat:
Uir ergo qui intueri globum
igneum. angłos quoq ad caelũ
redeuntes uidebat: hȩc ꝓculdu¬
bio cernere non nisi indĩ lumine
poterat: Quid itaq mirũ simun¬
dum antesẽ collectũ uidit qui
sub leuatus in mentis lumine.
extra mundũ fuit . Quod aũt
collectus mundus ante eius
oculos dicitur. nonçęlũ et terra
contracta est. sed uidentis animus
dilatatus. qui indõ raptus uidere
sine difficultate potuit: omne
quod infra dm̃ est: In illa ergo
luce quȩ exteriorib oculis
fulsit. lux interior inmente fuit.
quȩ uidentis animũ quia ad su¬
ꝑiora rapuit. ei quã angusta
essent om̃ia inferiora monstrauit:
PETRUS

Expanded text:
sinus, tantumque expanditur in Deo, ut superior existat mundo: fit vero ipsa videntis anima etiam super semetipsam. Cumque in Dei lumine rapitur super se, in interioribus ampliatur; et dum se sub se conspicit exaltata, comprehendit quam breve sit quod comprehendere humiliata non poterat. Vir ergo Dei, qui intuens globum igneum, angelos quoque ad coelum redeuntes videbat, haec procul dubio cernere nonnisi in Dei lumine poterat. Quid itaque mirum si mundum ante se collectum vidit, qui sublevatus in mentis lumine extra mundum fuit? Quod autem collectus mundus ante ejus oculos dicitur, non coelum et terra contracta est, sed videntis animus est dilatatus, qui in Deo raptus videre sine difficultate potuit omne quod infra Deum est. In illa ergo luce quae exterioribus oculis fulsit, lux interior in mente fuit, quae videntis animum cum ad superiora rapuit, ei quam angusta essent omnia inferiora monstravit. Petr
Abbreviated transcription (Latin):
nocturnȩ orationis tẽpora
prȩuenis set : ad fenestrã stans
et om̃ipotentẽ dñm dep̃cans.
subito intẽpesta noctis hora
respiciens. uidit fusam lucem
desuꝑ: cunctas noctis tenebras
effugasse. tantõq splendõre
clarescere: ut diem uinceret
lux illa. quȩ int tenebras ra¬
in hac speculatione secuta est:
Quia sicut post ipse narrauit.
om̃is &iam mundus uelut sub
uno solis radio collectus: ante
oculos eius adductus est: Qui
uenerabilis pater. dum intentã
oculorũ aciem in hoc splendore
coruscȩ lucis infigeret: uidit
germani capuani ep̃i animan.
inspera ignea ab angłis incȩlum
ferri: Tunc tantisibi testem
uolens adhibere miraculi : ser¬
uandũ diaconẽ itiratobis. tẽrq
eius nomine: cũ clamoris mag¬
nitudine uocauit: Cunq ille
fuisset insolito tanti uiri clamore
turbatus: ascendit. respexit.:
partẽq iamlucis exiguam uidit:¬

Expanded text:
nocturnae orationis tempora praevenisset, ad fenestram stans, et omnipotentem Deum deprecans, subito intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebras effugasse, tantoque splendore clarescere, ut diem vinceret lux illa quae inter tenebras rain hac speculatione secuta est: quia, sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus velut sub uno solis radio collectus, ante oculos ejus adductus est. Qui venerabilis Pater, dum intentam oculorum aciem in hoc splendore coruscae lucis infigeret, vidit Germani Capuani episcopi animam in sphaera ignea ab angelis in coelum ferri. Tunc tanti sibi testem volens adhibere miraculi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque ille fuisset insolito tanti viri clamore turbatus, ascendit, respexit, partemque jam lucis exiguum vidit
Abbreviated transcription (Latin):
dixi eum uoluis se aliquid. sed
minime potuisse: quia siuenera¬
bilis uiri mentẽ aspicimus. dubiũ
non est quod eandem serenitatem
uoluerit: inqua descenderat ꝑ¬
manere: Sed contrahoc quod
uoluit: inuirtute om̃ipotentis
dĩ. exftminȩ pectore miraculũ
inuenit: Nec mirũ qđ plus illo
femina quediui firtr ema plas us
cupiebat: in eodem tẽpore ualuit:
Quia eñi iuxta iohannis uocẽ
ds̃ caritas est: iusto ualde iudicio
illa plus potuit. quȩ amplius amauit:
PETRUS
Ateor. multũ placet quod dicis:
QUALIT̃ DECORPORESIT EGRESSA GREGOR̃
UMQ die altero eadem
uenerabilis femina ad cellam
ꝓpriam recessiss&: uirdĩ ad mo¬
nasterium rediit: Cum ecce
post triduum incella consistens
eleuatis inaera oculis: uidit ciꝰdẽ
sororissuȩ animã decius corpore
egressam. in columbȩ spetiae
cęli secreta penetrare: Quitantȩ
eius głȩ congaudens. om̃i potenti
dõ inymnis & laudib grãs red¬
didit: eiusq obitũ fr̃ib denun¬
tiauit: Quos &iam ꝓtinus¬

Expanded text:
dixi eum voluisse aliquid, sed minime potuisse: quia si venerabilis viri mentem aspicimus, dubium non est quod eamdem serenitatem voluerit in qua descenderat permanere; sed contra hoc quod voluit, in virtute omnipotentis Dei ex feminae pectore miraculum invenit. Nec mirum quod plus illo femina, quae diu fratrem videre cupiebat, in eodem tempore valuit: quia enim juxta Joannis vocem, Deus charitas est , justo valde judicio illa plus potuit, quae amplius amavit. Petr. Fateor, multum placet quod dicis. qualiter e corpore sit egressa. Gregorius. Cumque die altero eadem venerabilis femina ad cellam propriam recessisset, vir Dei ad monasterium rediit. Cum ecce post triduum in cella consistens, elevatis in aera oculis vidit ejusdem sororis suae animam de ejus corpore egressam, in columba specie coeli secreta penetrare. Qui tantae ejus gloriae congaudens, omnipotenti Deo in hymnis et laudibus gratias reddidit, ejusque obitum fratribus denuntiavit. Quos etiam
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimarum fluuium in mensã
fuderat. ꝑ quas serenitatẽ aeris
adpluiuam traxit:Nectam̃
paulo tardius post orationem:
inundatio illa secuta est: Sed
tanta fuit conuenientia ora¬
tionis et inundationis: ut de
mensa caput iam cũ thonitruo
leuaret. quatinus unum idemq
esset momentũ: edȩuare caput.
et pluuiam deponere: Tunc
uirdĩ inter coruscos & choni¬
truos atq ingentis pluuiae
inundationes. uidens sẽ ad mo¬
nasteriũ non posse remeare.
coepit conqueri contristatus
dicens: Parcat tibi omp̃s dĩ
soror: Quid est quod fecisti
Cui illa respondit: Eccetẽ
rogaui. et audiremẽ noluisti:
rogaui dñm meũ et audiuitme:
Modo ergo sipotes egredere :
et me dimissa ad monasteriũ
recede: Ipse aũt exire extra
tectum nonualens. qui rema¬
nere sponte noluit: in loco
mansit inuitus: Sicq factũ est
ut totã noct̃e ꝑuigilẽ ducerens.
atq ꝑsacra spirit̃ualis uitae
colloquia sese uicaria rela¬
tionesatiarent: Quaderẽ¬

Expanded text:
lacrymarum fluvios in mensa fuderat, per quos serenitatem aeris ad pluviam traxit: nec paulo tardius post oratinundatio illa secuta est, sed tanta fuit convenientia orationis et inundationis, ut de mensa caput jam cum tonitruo levaret: quatenus unum idemque esset momentum, et levare caput, et pluviam deponere. Tunc vir Dei inter coruscos et tonitruos atque ingentis pluviae inundationem videns se ad monasterium non posse remeare, coepit conqueri contristatus, dicens: Parcat tibi omnipotens Deus, soror; quid est quod fecisti? Cui illa respondit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum meum, et audivit me. Modo ergo si potes, egredere, et me dimissa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra tectum non valens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est ut totam noctem pervigilem ducerent, atque per sacra spiritalis vitae colloquia sese vicaria relatione satiarent. Qua de re
Abbreviated transcription (Latin):
Qui totum diem indĩ laudib
sacrisq colloquiis ducentes. in¬
cũbentib iam noctis tenebris:
osimul acceperunt erbos: Cunq
adhuc admensam sedẽrent. et
inter sacra colloquia tardior sẽ
hora ꝓtraheret: ẽadem sci moni-¬
alis femina soror eius. eũ roga¬
uit dicens: Quesotẽ neista
nocte me deseras: ut usq mane
loquamur: Cui ille respondit:
Quid est quod loqueris soror.o
Manere extra cellã. nulłatenꝰ
possum: Tanta uero erat cȩli
serẽnitas: ut nulla inaere nubes
appareret: Sc̃i monialis aũt
femina. cũ uerba fr̃is negantis
audisset: insertas digitis manꝰ
suꝑ mensã posuit. et caput in
manib om̃i potentẽ dñm roga¬
tura declinauit: Cunq leuar&
demensa caput : tanta corusca¬
tionis et thonitrui uirtus. tantãq
inundatio pluuię erũpit : ut
neq uenerabilis benedictus.
neq fr̃s quicũ eo ad erant: extra
loci limen quoconsederant.
pedem mouere potuissent:
Sc̃i monialis quippe femina
caput in manib declinans

Expanded text:
qui totum diem in Dei laudibus sacrisque colloquiis ducentes, incumbentibus jam noctis tenebris simul acceperunt cibos. Cumque adhuc ad mensam sederent, et inter sacra colloquia tardior se hora protraheret, eadem sanctimonialis femina soror ejus eum rogavit, dicens: Quaeso te ne ista nocte me deseras, ut usque mane loquamur. Cui ille respondit: Quid est quod loqueris, soror? Manere extra cellam nullatenus possum. Tanta vero erat coeli serenitas, ut nulla in aere nubes appareret. Sanctimonialis autem femina, cum verba fratris negantis audisset, insertas digitis manus super mensam posuit, et caput in manibus omnipotentem Dominum rogatura declinavit. Cumque de mensa levaret caput, tanta coruscationis et tonitrui virtus, tantaque inundatio pulviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, neque fratres qui cum eo aderant, extra loci limen quo consederant, pedem movere potuissent. Sanctimonialis quippe femina caput in manibus declinans
Abbreviated transcription (Latin):
IC cuncta esse ut asseris constat
patenter : quia uerba quȩ ꝓpo¬
sueras. reb ꝓbas: Sed quesotẽ
ut indices. si sc̃i uiri om̃ia quȩ
uolunt possunt: et cunctit im¬
petrant quȩ desiderant obtinẽre:
uis nam erit petre inhac uita
paulo sublimior. quidecarnis
suȩ stimulo ter dñm rogauit:
et tamen quod uoluit obtinere
non ualuit .

Expanded text:
ic cuncta esse, ut asseris, constat patenter: quia verba quae proposueras, rebus probas. Sed quaeso te, ut indices si sancti viri omnia quae volunt possunt, et cuncta impetrant quae desiderant obtinere. uisnam erit, Petre, in hac vita Paulo sublimior, qui de carnis suae stimulo ter Dominum rogavit , et tamen quod voluit, obtinere non valuit?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuȩ claritatis ostendit
dicens: Ueni: quia in hact̾e
lucis mansione suscipiam:
Quȩ sub sequenti mox febre
correpta : addiem ꝑuenit ex-¬
tremum: Etsicut nobilibus
feminis uirisq morientib multi
conueniunt. qui eorũ ꝓximos
consolentur: eadem hora exitus
ipsius. multi uiri acfeminae
eius lectulũ circum steterunt:
Cũ subito sursũ illa respiciens.
iħim uenientẽ uidit: & cũ magna
anim aduersione coepit circum¬
stantib clamare dicens: Rece-¬
dite recedite : ih̃c uenit: Cunq
ineum intenderet quem uidebat.
sic sc̃a illa anima est ecorpore
egressa: Tantaq subito fła¬
grantia miri odoris asꝑsa est:
ut ipsa quoq suauitas cunctis
ostenderet. illic auctorem
suauitatis uenisse: Cunque
corpus cius exmore mortuorũ
ad lauandum. eẽt. nudatum :
longe orationis usu: incubitis
eius &geni b camelorum
more inuenta est obdurata
cutis excreuisse: Et quid
uiuens eius sp̃s semꝑ egerit :
caro mortua testabatur:¬

Expanded text:
perpetuae claritatis ostendit, perpetuae claritatis ostendit, dicens: Veni, quia in hac te lucis mansione suscipio. Quae subsequenti mox febre correpta, ad diem pervenit extremum. Et sicut nobilibus feminis virisque morientibus, multi conveniunt qui eorum proximos consolentur, eadem hora exitus ipsius multi viri ac feminae ejus lectulum circumsteterunt. Cum subito illa sursum respiciens, Jesum venientem vidit, et cum magna animadversione coepit circumstantibus clamare, dicens: Recedite, recedite, Jesus venit. Cumque in eum intenderet quem videbat, sancta illa anima e corpore est egressa. Tantaque subito fragrantia miri odoris aspersa est, ut ipsa quoque suavitas cunctis ostenderet illic auctorem suavitatis venisse. 400 Cumque corpus ejus ex more mortuorum ad lavandum esset nudatum, longo orationis usu in cubitis ejus et genibus camelorum more inventa est obdurata cutis excrevisse; et quid vivens ejus spiritus semper egerit, caro mortua testabatur
Abbreviated transcription (Latin):
eius dem cellulȩ hostium. duo
chori psallentium constiterunt:
et sicut se dicebant sexus exuo-¬
cib discreuisse: psalmo die
cantus dicebant uiri. & feminȩ
respondebant: Cumq ante
fores cellulȩ: exiberentur cae-¬
lestes exequiȩ: sca illa anima
carne solutaest: Qua ad cęlũ
ducta. quanto chori psallentiũ
altius ascendebant: tanto coepit
psalmodia lenius audiri. quo¬
usq & eius psalmodiȩ sonitus.
& odoris suauitas elongata
finiretur: xxII.
DEIRMSITU TARSILLAE
SACRE UIRGINIS
onnum quã uero in con¬
solatione egredientis
animȩ: ipse apparere assolet
auctor acretributor uitae:
Unde & hoc quod de tarsilla
amita mea momeliis euangłii
dixisse me recolo replicabo:
quȩ inter duas alias sorores
suas uirtute continentiae.
orationis grauitate. singulari¬
tate abstinentiȩ : ad cul men
scĩtatis excreuerat: Huic per
ui sionẽ felix attauus meus
huius romane ȩccłȩ antistes
apparuit : eique mansionem

Expanded text:
ejusdem cellulae ostium duo ejusdem cellulae ostium duo chori psallentium constiterunt, et sicut se dicebant sexus ex vocibus discrevisse, psalmodiae cantus dicebant viri, et feminae respondebant. Cumque ante fores cellulae exhiberentur coelestes exsequiae, sancta illa anima carne soluta est. Qua ad coelum ducta, quanto chori psallentium altius ascendebant, tanto coepit psalmodia lenius audiri, quousque et ejusdem psalmodiae sonitus, et odoris suavitas elongata finiretur.De transitu Tharsillae sacrae virginis. Nonnunquam vero in consolatione egredientis animae ipse apparere solet auctor ac retributor vitae. Unde et hoc quod de Tharsilla amita mea in Homiliis Evangelii dixisse me recolo replicabo; quae inter duas alias sorores suas virtute continuae orationis, gravitate vitae, singularitate abstinentiae, ad culmen sanctitatis excreverat. Huic per visionem Felix atavus meus hujus Romanae Ecclesiae antistes apparuit, eique mansionem
Abbreviated transcription (Latin):
intrantiũ multitudinẽ sentieban:
sed nimietate timoris &luminis
uidere non poterant. quia earũ
oculos & pauor depresserat: et
ipsa tanti luminis claritas re-¬
uerberabat: Quam lucẽ ꝓtinus
miri est odoris flagrantia sub¬
secũta: ita ut earum animum
quẽ lux emissa terruerat. odoris
suauitas refoueret: Sedcũ uim
claritatis illius ferre nonpos.¬
sent: coepit eadem romula assis¬
tentem & trem̃tẽ redemptã suorũ
morũ magistrã. blanda uoce
cõsolari dicens: Noli timere
mater. non morior modo: Cunq
hoc crebro diceret: paulatim
luxque fuerat emissa subtracta
est: sedhis qui sub secutus est odor
remansit: Sicq dies secundus
& tertius transiit: ut asꝑsa
fragrantia odoris remaneret:
Nocte igitur quarta : eandem
magistrã suã iterũ uocauit:
Qua ueniente : uiaticũ pecut
& accepit: Necdũ uero eadem
redempta: uel alia eius. discipula
electulo iacentis abscesserant:
et ecce subito inplat̾ea ante

Expanded text:
intrantium multitudinem sentiebant, intrantium multitudinem sentiebant, sed nimietate timoris et luminis 397 videre non poterant, quia earum oculos et pavor depresserat, et ipsa tanti luminis claritas reverberabat. Quam lucem protinus est miri odoris fragrantia subsecuta, ita ut earum animum quem lux emissa terruerat odoris suavitas refoveret. Sed cum vim claritatis illius ferre non possent, coepit eadem Romula assistentem et trementem Redemptam suorum morum magistram blanda voce consolari, dicens: Noli timere, mater, non morior modo. Cumque hoc crebro diceret, paulatim lux quae fuerat emissa subtracta est, sed is qui subsecutus est odor remansit. Sicque dies secundus et tertius transiit, ut aspersa fragrantia remaneret. Nocte igitur quarta eamdem magistram suam iterum vocavit; qua veniente, viaticum petiit, et accepit. Necdum vero eadem Redempta, vel illa alia ejus discipula a lectulo jacentis abscesserant, et ecce subito in platea ante
Abbreviated transcription (Latin):
menbrorũ facta fuerant incre¬
menta uirtutũ: qui a tanto
sollicitius adusum orationis
excreuerat. quanto & aliud
quod lib& agere nequãquam
ualebat: N octe igitur quadã:
eandẽ redẽptã quã p̾fatussum.
quȩ utrasq discipulas suas
filiarũ loco nutriebat: uocauit
dicens: Mater ueni. mater
ueni: Quȩmox cũ alia cius dẽ¬
con discipula surrexit: sicut
utrisq referentib & multis
res eadem claruit. et ego quoq¬
in eodem tẽpore agnoui: Cunq:
noctis medio lectulo iacentis
assisterent: subito cęlitus lux
emissa om̃e illius cellulae
spatiũ impleuit. et splendor
tantȩ claritatis emicuit: ut
corda assistentium inestimabili
pauore ꝑstringeret. atq ut post
ipsȩ referebant om̃e ineis corpꝰ
obrigesceret. & insubito stupore
remanerent: Cȩpit namq.
quasi cuiusdam magnȩ multi¬
tudinis ingredientis sonitus
audiri: ostium cellulȩ concuti :
acsi ingredientium turba pre.¬
meretur: Atq ut dicebant

Expanded text:
membrorum facta fuerant incremembrorum facta fuerant incrementa virtutum, quia tanto sollicitius ad usum orationis excreverat, quanto et aliud quodlibet agere nequaquam valebat. Nocte igitur quadam eamdem Redemptam quam praefatus sum, quae utrasque discipulas suas filiarum loco nutriebat, vocavit, dicens: Mater, veni, mater, veni. Quae mox cum alia ejus condiscipula surrexit, sicut utrisque referentibus et multis eadem res claruit, et ego quoque eodem tempore agnovi. Cumque noctis medio lectulo jacentis assisterent, subito coelitus lux emissa omne illius cellulae spatium implevit, et splendor tantae claritatis emicuit, ut corda assistentium inaestimabili pavore perstringeret, atque, ut post ipsae referebant, omne in eis corpus obrigesceret, et in subito stupore remanerent. Coepit namque quasi cujusdam magnae multitudinis ingredientis sonitus audiri, ostiumque cellulae concuti, ac si ingredientium turba premeretur; atque, ut dicebant,
Abbreviated transcription (Latin):
morũ quidem diuiciis plenã.
sed tamen reb pauꝑem uitam
ducebant: Haec aũt quampre¬
fatus sum romula. aliam quã
p̃dixi: condiscipulam suam:
magnis uite meritis ante ibat
Erat quippe mire patienciae.
sumine obȩdientiȩ: custos oris
sui ad silentium: studiosa ualde
ad continuȩ orationis usum:
Sed quia plerũq hiquos iam
adhuc in oculis sũmi opificis
aliquid inꝑfectionis habent.
sicut sepe imperiti homines
necdũ ꝑfecte sculpantes sigilla
conspicimus. et iam quasi ꝑfecta
laudamus: quȩ tamen adhuic¬
adhuc artifex considerat et
limat. laudari iam audit: et
tamen ea tundere meliorando
nondesinit: haec quã p̃diximus
romula: ea quãgreco uocabulo
medici paralisin uocant mo¬
lestia corporali percussa est:
multisq annis in lectulo de¬
cubans: pene om̃i iacebat
menbrorũ officio destituta:
nectamen hȩc ẽadem eiꝰ mentẽ
adimpatientiã flagella ꝑdu¬
xerantNam ipsa ei detrim̃ta

Expanded text:
morum quidem divitiis plenam, morum quidem divitiis plenam, sed tamen rebus pauperem vitam ducebant. Haec autem quam praefatus sum Romula aliam quam praedixi condiscipulam suam magnis vitae meritis anteibat. Erat quippe mirae patientiae, summae obedientiae, custos oris sui ad silentium, studiosa valde ad continuae orationis usum. Sed quia plerumque hi, quos jam adhuc in oculis summi opificis aliquid imperfectionis habent, sicut saepe imperiti homines necdum perfecte sculpta sigilla conspicimus, et jam quasi perfecta laudamus, quae tamen adhuc artifex considerat et limat, laudari jam audit, et tamen ea tundere meliorando non desinit; haec quam praediximus Romula ea quam Graeco vocabulo medici paralysin vocant molestia corporali percussa est, multisque annis in lectulo decubans, pene omni jacebat membrorum officio destituta, nec tamen haec eadem ejus mentem ad impatientiam flagella perduxerant. Nam ipsa ei detrimenta
Abbreviated transcription (Latin):
ita utꝑ hoc patenter agnosceren:
quod eam laudes incaelo susce¬
pissent: Cui rei monachus
ñr interfuit: quinunc usq
uiuit. & cũ magno fletu attesta¬
ri solet: quia quousq corpus
eius sepulturȩ traderent. ab eoꝵ
narib odoris illius fłagrantia¬
DEIRANSITU RONULAE
ANCILLAE DI
Neisdem quoq omeluis. rem
narrasse me rẽcolo: cui spetiosus
compresbiter m̃s quihanc
nouerat me narrante attesta¬
tusest: Eo namq tempore
quomonasterium pecii. anus
quedam redempta nomine. in
sc̃i moniali habitu constituta:
in urbe hac iuxta beatȩ marie
semꝑ uirginis ȩccłam manebat:
Haec illius irundinis discipula
fuerat: quȩ magnis uirtutib
pollens. suꝑ prenestinos montes
uitam heremiticã duxisse fere¬
batur: Huic aũt redemptę.
duȩ in eodem habitu discipule
aderant: una nomine rõmula.
& altera quę nunc adhuc suꝑ est.
quã quidem facie scio. sed no-¬
mine nescio: Tres itaq hex
inuno habitaculo cõmanentes:

Expanded text:
ita ut per hoc patenter cognoscerent ita ut per hoc patenter cognoscerent quod eam laudes in coelo suscepissent. Cui rei monachus noster interfuit, qui nunc usque vivit, et cum magno fletu attestari solet, quia quousque corpus ejus sepulturae traderent, ab eorum naribus odoris illius fragrantDe transitu Romulae ancillae Dei. In eisdem quoque Homiliis rem narrasse me recolo, quam Speciosus compresbyter meus, qui hanc noverat, me narrante attestatus est. Eo namque tempore quo monasterium petii, anus quaedam Redempta nomine, in sanctimoniali habitu constituta in urbe hac juxta beatae Mariae semper virginis ecclesiam manebat. Haec illius Herundinis discipula fuerat, quae magnis virtutibus pollens, super Praenestinos montes vitam eremiticam duxisse ferebatur. Huic autem Redemptae duae in eodem habitu discipulae aderant, una nomine Romula, et altera, quae nunc adhuc superest, quam quidem facie scio, sed nomine nescio. Tres itaque hae in uno habitaculo commanentes,
Abbreviated transcription (Latin):
tate suscipiens: hos coram se
q est iuxta modũ suum: utplene
sacrã scripturam disceret: cũsicut
dixi. litteras funditus ignoraret:
Studebat semꝑ indolore gras
agere: hymnis dõ &laudib
dieb acnoctib uacare Sedcũ
iam tẽpus esset: ut tanta eius
pacientia remunerari debuiss&:
membrorũ dolor aduitalia
redi it: Cunq se iam morti pro-¬
ximũ agnouit: peregrinos
iuros atq in ospitalitate sus-¬
ceptos : ad monuit ut surgerens
et cum eo psalmos ꝓ expecta¬
tione sui exitus decantarent:
Cunq cumeis & ipse moriens
psalleret : uoces psallentium
repente compescuit cũ t̃rore
magni clamoris dicens: Tacete¬
taccte: nunquid non auditis:
quantȩ resonant laudes in
caclo. : E tdum ad eãs dem
laudes quas intus audierãt
aure cordis intenderet: sc̃a
illa anima carne soluta est:
Qua scilicet exeunte: tanta illic
flagrantia odoris asꝑsa est:
ut om̃s qui illic aderant: in¬
ȩstimabili suauitate replerent᷑:

Expanded text:
tatem suscipiens, hos coram se tatem suscipiens, hos coram se que est ut juxta modum suum plene sacram Scripturam disceret, cum, sicut dixi, litteras funditus ignoraret. Studebat semper in dolore gratias agere, hymnis Deo et laudibus diebus ac noctibus vacare. Sed cum jam tempus esset ut tanta ejus patientia remunerari debuisset, membrorum dolor ad vitalia rediit. Cumque jam se morti proximum agnovisset, peregrinos viros, atque in hospitalitatem susceptos, admonuit ut surgerent, et cum eo psalmos pro exspectatione sui exitus decantarent. Cumque cum eis et ipse moriens psalleret, voces psallentium repente compescuit cum terrore magni clamoris, dicens: Tacete; nunquid non auditis quantae resonent laudes in coelo? Et dum ad easdem laudes quas intus audierat, aurem cordis intenderet, sancta illa anima carne soluta est. Qua scilicet exeunte, tanta illic fragrantia odoris aspersa est, ut omnes qui illic aderant inaestimabili suavitate replerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ED interhaec sciendũ est:
qui asepe animab exeun-¬
tib electorũ animarũ dulcẽdo
solet laudes cȩlestes erumpere.
utdum illa libenter audiunt:
ab anima sed sentire minime
ꝑmittantur: Unde in omelis
quoq euangelii iam narras se
me memini: quod inea porticu
quȩ euntib ad eccłam beati
dementis est ꝑ̾uia: fuit quidã
seruulus nomine. cuius te quoq
non ambigo meminisse: Qui
quidem pauꝑ reb. sed meritis
diues erat: quẽl onga ȩgritudo
dissoluerat: Nam ex quo illũ
scire potuimus : usq ad finem
uite: paralitus iacebat: Quid
dicã. qui astare non poterat:
quinunquã in lecto suo surgere
uel ad sedendum ualebat. nunq
manum suam adõs ducere.
nunquã sẽ potuit in latus
aliud declinare: Huic adser¬
uiendum mater cũ fratre aderat:
et quicquid ex elemosinis potuis.¬
set accipere. hoc eorũ manib
pauꝑib erogabat: Nequaꝗ
litteras nouerat: sed scripture
sacrȩ sibim& codices emerat.
etreligiosos quosq in ospitali¬

Expanded text:
ed inter haec sciendum est quia saepe animabus exeuntibus electorum, dulcedo solet laudis coelestis erumpere, ut dum illam libenter audiunt, ab anima sentire minime permittantur. Unde in Homiliis quoque Evangelii jam narrasse me memini quod in ea porticu quae euntibus ad ecclesiam beati Clementis est pervia, fuit quidam, Servulus nomine, cujus te quoque non ambigo meminisse, qui quidem pauper rebus, sed meritis dives erat, quem longa aegritudo dissolverat. Nam ex quo illum scire potuimus, usque ad finem vitae paralyticus jacebat. Quid dicam quia stare non poterat, qui nunquam in lecto surgere vel ad sedendum valebat, nunquam manum suam ad os ducere, nunquam se potuit ad latus aliud declinare? Huic ad serviendum mater cum fratre aderat, et quidquid ex eleemosyna potuisset accipere, hoc eorum manibus pauperibus erogabat. Nequaquam litteras noverat, sed Scripturae sacrae sibimet Codices emerat, et religiosos quosque in hospitali
Abbreviated transcription (Latin):
seruo suo centũ sibi debenti
denarios debitũ nondimisit.
& hoc est iussus exigiꝰ quodei
fuerat iam dimissum: Ex quib
uidelic& dictis. constat quia
sihoc quod innos delinquitur
ex corde non dimittimus:
illud rursũs eͥxigit᷑: qđ nobis
iam ꝑpęnitentiã dimissum
fuisse gaudebamus: Igitur
dũꝑ indulgentię temporis
spatium lic&:dum iudex sustin&
dum conuersionẽ nr̃am isciui
culpas examina ⁊ expectat:
conflemus in lacrimis duriciã
cordis. formemus inꝓximis
grãm benignitatis: Et fident̃
dico: quia salutari hostia
post mortem non indigẽbimꝰ.
si ante mortẽ dõ hostia ipsi
fuerimus:¬

Expanded text:
servo suo centum sibi denarios servo suo centum sibi denarios debenti debitum non dimisit, et hoc est iussus exigi, quod ei fuerat iam dimissum. Ex quibus videlicet dictis constat, quia, si hoc, quod in nos delinquitur, ex corde non dimittimus, et illud rursus exigimur, quod nobis iam per paenitentiam dimissum / fuisse gaudebamus. Igitur dum per indultum temporis spacium licet, dum iudex sustinet, dum conversionem nostram is, qui culpas examinat, expectat, conflemus in lacrimis duritiam mentis, formemus in proximis gratiam benignitatis. Et fidenter dico, quia salutari hostia post mortem non indigebimus, si ante mortem deo hostia ipsi fuerimus
Abbreviated transcription (Latin):
ED interhaec sciendum est:
quia ille recte sui delicti
ueniam postulat. qui prius hoc
quodinipso delinquitur re-¬
laxat: Munus enĩ non accipi¬¬
tur. nist ante discordia ab animo
re ꝓellatur : dicente ueritate:
Si offers munus tuũ ad altare.¬
& ibi recordatus fueris quia
hab& aliquid aduersumtẽ
frater tuus. relinq̃ ibi munus
tuum ante altare. & uade prius
reconciliari fratri tuo: & tunc
ueniens offeres munus tuũ:
Qua inre pensandũ est. cũom̃is
culpa munere soluatur : quam
grauis est culpa discordiae.
ꝓqua nec munus accipitur:
Debemus itaq ad pximum
quamuis longẽ positũ. longẽq.
dis iunctum mente ire : eique
animũ subdere. humilitate
illum acbeni uolentia placare:
ut scilic& conditor nr̃ dũtale
placitũ nr̃ȩ mentis aspexerit.
apeccato nos soluat: quia munꝰ
ꝓculpa sumit: Ueritatis aũt
uoce attestante didicimus.
qui a seruus quidecẽ milia
talenta debebat. cũ pęnitentiã
ageret: absolutionẽ debiti
adño accepit Sed quia con¬

Expanded text:
e, etc. . Sciendum est quia ille recte veniam a Domino postulat, qui prius hoc quod in ipsum delinquitur relaxat. Munus enim non accipitur, nisi ante discordia ab animo repellatur, dicente Veritate: Si offers munus tuum ad altare, et recordatus fueris quod habet aliquid adversum te frater tuus, relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliare fratri tuo et tunc veniens / offeres munus tuum. Qua in re pensandum est, cum omnis culpa munere solvatur, quam gravis est culpa discordię, pro qua nec munus accipitur. Debemus itaque adproximum, quamvis longe positum longeque disiunctum, mente ire eique animum subdere, humilitate illum ac benivolentia placare. Et scilicet conditor noster, dum tale placitum nostrae mentis aspexerit, a peccato nos solvet, quia munus pro culpa sumet. Veritatis autem voce attestante didicimus, quia servus, qui decem milia talenta debebat, cum paenitentiam ageret, absolutionem debiti a domino accepit. Sed quia con
Abbreviated transcription (Latin):
ON LONGE aũt amonaste¬
rio uicus erat: in quo non
minima multitudo hominum
ad fidem dĩ. ab idolorum cultu
benedicti fuerat exortatione
conuersa: Ibi quoq quȩdam
sc̃ĩ moniales feminȩ inerant:
et crebro illuc ꝓexortandis
animab fr̃es suos mittere
benedictus dĩ famulus curabat:
Quadã uero dic misit exmore.
sedis quimissus fuerat monacꝰ.
post admonitionẽ factam:
a sc̃i monialib feminis rogat᷑
mappulas accepit. sibiq eas
abscondit insinii: Quimox
ut reuersus est: eum uirdĩ ue¬
hementissima a maritudine
coepit increpare dicens: Quo¬
modo ingressa est iniquitas
insinu tuo. Atille obstupuit:
& quid egisset obłitus. & unde
corripiebatur ignorabat:
Cui ait: Nunquid ego illic
presens noneram. quando ab
ancillis dĩ mappulas accepisti.
tibiq eas insinum misisti.e
Quimox eius uestigus pro¬
uolutus. stultese egisse peni.¬
tuit: & eas quas insinu abscon¬
derat mappulas ꝓiecit:

Expanded text:
on longe autem a monasterio vicus erat in quo non minima multitudo hominum ad fidem Dei ab idolorum cultu Benedicti fuerat exhortatione conversa. Ibi quoque quaedam sanctimoniales feminae inerant, et crebro illuc pro exhortandis animabus fratres suos mittere Benedictus Dei famulus curabat. Quadam vero die misit ex more; sed is qui missus fuerat monachus, post admonitionem factam, a sanctimonialibus feminis rogatus mappulas accepit. sibique eas abscondit in sinu. Qui mox ut reversus est, eum vir Dei vehementissima amaritudine coepit increpare, dicens: Quomodo ingressa est iniquitas in sinum tuum? At ille obstupuit, et quid egisset oblitus, unde corripiebatur ignorabat. Cui ait: Nunquid ego illic praesens non eram quando ab ancillis Dei mappulas accepisti, tibique eas in sinum misisti? Qui mox ejus vestigiis provolutus, stulte se egisse poenituit, et eas quas in sinu absconderat, mappulas projecit.
Abbreviated transcription (Latin):
uodam quoq tempore
exhilaratꝰ nr̃ quem ipse
conuersum nosti. trans missus
adño suo fuerat : ut dĩ uiro in
monasterium uino plena duo
lignea uascu la. quȩ uulgo
flascones uocantur deferret:
Quiunũ detulit: alterũ uero
ꝑgens initinere abscondit:
Uir aũt dñi quẽ facta absentia
latere non poterant : unũ cum
grãrũ actione suscepit. & disce¬
dentem puerum monuit dicens:
Uide fili. deillo flascone quem
ab condisti iamnonbibas: sed
inclina illũ caute. et inuenies
quid intus hab&: Qui con¬
fu sus ualde: adĩ homine
exiuit: Etreuersus uolens hoc
ꝓbare qđ audierat. cũ flasconẽ
inclinasset: deeͦꝓtinus serpens
egressus est: Tunc p̃dictus
exhilaratus puer. ꝑ hoc quod
in uino repperit: expauit malũ
quod fecit:¬

Expanded text:
uodam quoque tempore Exhilaratus noster, quem ipse conversum nosti, tranmissus a domino suo fuerat, ut Dei viro in monasterium vino plena duo lignea vascula quae vulgo flascones vocantur, deferret: qui unum detulit, alterum vero pergens in itinere abscondit. Vir autem Domini, quem facta absentia latere non poterant, unum cum gratiarum actione suscepit, et discedentem puerum monuit, dicens: Vide, fili, ne de illo flascone quem abscondisti bibas, sed inclina illum caute, et invenies quid intus habet. Qui confusus valde a Dei homine exivit. Et reversus volens adhuc probare quod audierat, cum flasconem inclinasset, de eo protinus serpens egressus est. Tunc praedictus Exhilaratus puer, per hoc quod in vino reperit, expavit malum quod fecit
Abbreviated transcription (Latin):
AR quidam nobilis theo ꝓbus
nomine. eiusdem benedicti patris
fuerat admonitione conuersus:
qui ꝓuitȩ suȩ icrito. magnam
apud eum familiaritatis fiduciã
habebat: Hic cũquadam dic
eiusdem cellulã fuisset ingressus:
hunc amarissime flentẽ repperit:
Cunq diu subsisteret eiusq non
finiri lacrimas uideret. nẽctamen
ut uir dĩ consueuerat orando
plangeret sedierendo: quȩ¬
nam causa tantiluctꝰ
existeret inquisiuit:
Cui uirdĩ ilico
respondit: Omne
hoc monasteriũ qđ construxi.
& cuncta quȩfr̃ib p̃paraui:
om̃ipotentis dĩ iudicio. gentib
tradita sunt: Uix aũt obtinere
potui: ut mihi exhoc loco ammȩ
concederentur: Cuius uocẽ tunc
cheoꝓb audiuit: nos aũt cernimꝰ.
quia destructũ modo alango¬
bardorũ gente eius monasteriũ
scimus: Nocturno eñi tẽpore
& quiescentib fr̃ib : nuꝑ illic
lango bardi ingressi sunt: Qui
dirĩpientes om̃ia: nec unum
quidem hominẽ illic tenere
potutrunt: Sed impleuit om̃ps

Expanded text:
r quidam nobilis Theoprobus nomine, ejusdem Benedicti Patris fuerat admonitione conversus, qui pro vitae suae merito magnam apud eum familiaritatis fiduciam habebat. Hic cum quadam die ejus cellam fuisset ingressus, hunc amarissime flentem reperit. Cumque diu subsisteret, ejusque non finiri lacrymas videret, nec tamen ut vir Dei consueverat orando plangeret, sed moerendo, quaenam causa tanti luctus existeret, inquisivit. Cui vir Dei illico respondit: Omne hoc monasterium quod construxi, et cuncta quae fratribus praeparavi, omnipotentis Dei judicio gentibus tradita sunt. Vix autem obtinere potui ut mihi ex hoc loco animae concederentur. Cujus vocem tunc Theoprobus audivit, nos autem cernimus, qui destructum modo a Langobardorum gente ejus monasterium scimus. Nocturno enim tempore et quiescentibus fratribus, nuper illic Langobardi ingressi sunt; qui diripientes omnia, ne unum quidem hominem illic tenere potuerunt: sed implevit omnipo
Abbreviated transcription (Latin):
unquidnam petre in hac
adhuc carne nonerat qui
audiebat. quod cunq ligaue¬
ris suꝑ terrã erit ligatum
suꝑ terrã soluta erunt & incęlis:
Cuius nunc uicẽ & ligandi
& soluendi obt̾inent. quilocũ
scĩ regiminis et fide et morib
tenent: Sed ut tantũ ualeat¬
homo deterra: cęli et terrȩ
conditor interrãuenit ȩcelo.
atq ut iudicare caro &lam de
spiritib posset: hocei largiri
dignatus est factus ꝓhominib
dscaro. quia inde surrexit
ultrasẽ infirmitas nr̃a:¬
diter loquitur ratio uerborũ:¬

Expanded text:
umquidnam, Petre, in hac adhuc carne non erat, qui audiebat: Quodcunque ligaverissuper terram, erit ligatum super terram, soluta erunt et in celis»? Cuius nunc vicem in ligando et solvendo obtinentqui locum sancti regiminis fide et moribus tenent. Sed ut tanta valeathomo de terra, celi et terre conditor in terram venit e celo atque, ut iudicare caro etiam de spiritibus possit, hoc ei largiri dignatus est, factuspro hominibus Deus caro, quia inde surrexit ultra se infirmitas nostra,diter loquitur ratione verboru
Abbreviated transcription (Latin):
driennium moreretur. sicut
religiosi alii uiui qui p̃sentes
fuerunt testatisunt: in hora sui¬
exitus ionam ꝓphetã. hiete¬
chielem quoq & danihelem
coepit aspicere : eosq dominos
suos exnomine clamare:
Quosdum ad se uenisse diceret.
& depressisluminib eis reueren¬
tiae obsequium preberet: ex
carne eductus est: Qua inre
aꝑte datur intelligi: que erit in
illa incorruptibili uita notitia.
siuir iste adhuc incarne corrup¬
tibili positus. ꝓphetas scõs quos
nimirũ nunquã uiderat agnouit:¬

Expanded text:
driennium moreretur, sicut driennium moreretur, sicut religiosi alii qui praesentes fuerunt testati sunt, in hora exitus sui Jonam prophetam, Ezechielem quoque et Danielem coepit aspicere, eosque dominos suos ex nomine clamare. Quos dum ad se venisse diceret, et depressis luminibus eis reverentiae obsequium praeberet, ex carne eductus est. Qua in re aperte datur intelligi quae erit in illa incorruptibili vita notitia, si vir iste adhuc in carne corruptibili positus prophetas sanctos, quos nimirum nunquam viderat, agnovit
Abbreviated transcription (Latin):
& mali cognoscunt bonos: Nã
et diues ab abraham cognoscitur.
batur exnomine dicens: Mitte
latarũ utintinguat extremũ
digiti sui in aquã: & refrigeret
linguã meã: Inqua uidelicet
cognitione. utriusq partis
cumulus retributionis excrescit:
ut & boni amplius gaudeant
qui secum eos laetari conspici
unt quos amauerunt: & mali
dumcum eis torquentur quos
in hoc mundo despecto dõ dile¬
xerunt: eos nonsolum sua. sed
&iam eorũ poena consũmat:
Fit aũt in electis quidãm mira¬
bilius: quia non solũ eos agnos.¬
cunt quos in hoc mundo no¬¬
uerunt. sed uelut uiros uisos
ac cognitos recognoscunt
bonos : quos nunquã uiderant:
Nancũ antiquos patres in illa
aeterna hereditate uiderint:
eis in cogniti ꝑuisionem non
erunt. quos inoꝑe sẽꝑ nouer̃ :
Quia enĩ illic om̃s cõmuni cla-¬
ritate dm̃ conspiciunt: quid est
qđ ibi. nesciant. ubi scientem
De quodam religioso moriente qui
am quidam nr̃ religiosus
cumante qua-¬

Expanded text:
et mali cognoscunt bonos. Nam et mali cognoscunt bonos. Nam et dives ab Abraham cognoscitur, catur ex nomine, dicens: Mitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam . In qua videlicet cognitione utriusque partis cumulus retributionis excrescit, ut boni amplius gaudeant, qui secum eos laetari conspiunt, quos amaverunt; et mali dum cum eis torquentur, quos in hoc mundo despecto Deo dilexerunt, eos non solum sua, sed etiam eorum poena consumat. Fit autem in electis quiddam mirabilius, quia non solum eos cognoscunt, quos in hoc mundo noverunt, sed velut visos ac cognitos recognoscunt bonos, quos nunquam viderunt. Nam cum antiquos patres in illa aeterna haereditate viderint, eis incogniti per visionem non erunt, quos in opere semper noverunt. Quia enim illic omnes communi claritate Deum conspiciunt, quid est quod ibi nesciant, ubi scientem De quodam religioso, qui Nam quidam noster religiosus, cum ante hoc qua
Abbreviated transcription (Latin):
dixit: Pater abraham miserere
mei: & mitte latarũ utintin-¬¬
guat extremũ digiti sui in aquã:
ut refri geret linguam m eam:
Cui abraham dicit: Fili re¬
cordare. quia recepisti bona
inuita tua: & lazarus similiter
mala: Diues aũt dese ipso
iam spem salutis non habens.
ad ꝓmerendã suorũ salutem
conuertitur dicens Rogote
pater: ut mittas cũ indomo
patris mei: Habeo eñi quinq
fratres: ut testetur illis: ne &
ipsi ueniant in locum hunc
cormentorum: Quib uerbis
aꝑte declaratur: quia & boni
Si igitur abraham lararum
minime recognouisset: nequa-¬
positũ. detransacta eius con¬
tricione loqueretur dicens.
quod male receꝑit inuita sua:
Etsimali malos non re cognosce¬¬
rent: nequaquã diues intor¬
mentis positus. fratrũ suorũ
&iam absentũ meminis set:
Quomodo enĩ p̾sentes non
posset agnoscere. qui &iam pro
absentium memoria curauit ex¬
orare.& Qua inre illud quoq
ostenditur: qđ nequaquã ipse
requisisti. quia & boni malos.

Expanded text:
Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam. Cui Abraham dicit: Fili, recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Dives autem de seipso jam spem salutis non habens, ad promerandam suorum salutem convertitur, dicens: Rogo te, pater, ut mittas eum in domum patris mei: habeo enim quinque fratres, ut testetur illis, ne et ipsi venitormentorum. Quibus verbis aperte declaratur quia et boni Si igitur Abraham Lazarum minime recognosceret, nequatormentis de transacta ejus contritione loqueretur dicens quod mala receperit in vita sua. Etsi mali malos non recognoscerent, nequaquam dives in tormentis positus fratrum suorum etiam absentium meminisset. Quomodo enim praesentes non posset agnoscere, qui etiam pro absentium memoria curavit exorare? Qua in re illud quoque ostenditur quod nequaquam ipse requisisti, quia et boni malos,
Abbreviated transcription (Latin):
denuntians. ait: Tunc dicam
messorib: Colligite rizaniã
& alligate ea infasciculos:
ad comburendum: Messores
quippe angłi traniã ad cõ¬
burendũ infasciculos ligant.
cũpares parib intormentis:
suꝑbi cũ suꝑbis. luxuriosi cum
luxuriosis. auari cũ auaris.
fallaces cũ fallacib. inuidi cũ
inuidis: infideles cũ infidelibus
ardeant: Cum ergo similes
inculpa acormenta similia
ꝑducuntur. quia eos in locis
poenalib angłi dẽputant :
quasi tiraniorũ fasciculos ad
comburendũ ligant: PETRꝰ
Ad inquisitionẽ ieã: responsio.
quid nam est quȩsotẽ: qđ non¬
nulli quasi ꝑ errorẽ extrahun¬
tur ecorpore. ita ut facti
ex animes redeant. & eorũ quisq
audisse sẽ dicat. quia ipse non
fuerit. qui erat iussus deducie¬

Expanded text:
denuntians, ait: Tunc dicam denuntians, ait: Tunc dicam messoribus: Colligite zizania, et ligate ea in jasciculos ad comburendum . Messores quippe angeli zizania ad comburendum in fasciculos ligant, cum pares paribus in tormentis superbi cum superbis, luxuriosi cum luxuriosis, avari cum avaris, fallaces cum fallacibus, invidi cum invidis, infideles cum infidelibus ardeant. Cum ergo similes in culpa ad tormenta similia deducuntur, quia eos in locis poenalibus angeli deputant, quasi zizaniorum fasciculos ad comburendum ligant. PETR. Ad inquisitionem meam responsioniquidnam est, quaeso te, quod nonnulli quasi per errorem extra huntur e corpore, ita ut facti exanimes redeant, et eorum quisque audisse se dicat, quia ipse non fuerit qui erat jussus deduci
Abbreviated transcription (Latin):
rere: Quod omp̃s ds̃ ad corret.¬
tionẽ uiuentium in hoc mundo
uoluit ostendi: ut mentes infi¬
delium que inferni tormenta
esse noncredunt: torm̃torũ loca
uideant: quȩ audita credere
recusant: Qđ uero siue electi
seu reꝓbi quorũ cõmunis causa
inoꝑe fuerit adloca etiam cõ-¬
munia deducuntur : ueritatis
nobis uerba satis facerent. &iã¬
si exempla de essent: Ipsa quoq
ꝓpter electos in euuangelio¬
ueritas dicit: Indomo patris
mei: mansiones multaesunt:
Sienĩ dispar retributio in illa
una potius mansio quã multę
essent: Multȩ ergo mansiones
sunt: inquib & distincti bono¬
rum ordines. & propt̃ meritorũ
consortiũ cõmuniter laetentur:
& tamen unũ denarium omnes
laborantes accipiunt. qui inmul¬¬
tis mansionib distinguntur:
quia & unaest beatitudo quã
illic ꝑcipiunt: & dispar retri¬
butionis qualitas. quãꝑ opera
diuersa consecuntur: Quę
nimirũ ueritas iudicii sui diẽ

Expanded text:
riri. Quod omnipotens Deus ad correpriri. Quod omnipotens Deus ad correptionem viventium in hoc mundo voluit ostendi; ut mentes infidelium, quae inferni tormenta esse non credunt, tormentorum loca videant, quae audita credere recusant. Quod vero sive electi, sive reprobi, quorum communis causa in opere fuerit, ad loca etiam communia deducantur, Veritatis nobis verba satisfacerent, etiamsi exempla deessent. Ipsa quippe propter electos in Evangelio dicit: In domo Patris mei mansiones multae sunt . Si enim dispar retributio in illa una potius mansio quam multae essent. Multae ergo mansiones sunt, in quibus distincti bonorum ordines, et propter meritorum consortia communiter laetantur, et tamen unum denarium omnes laborantes accipiunt . Qui multis mansionibus distinguuntur; quia et una est beatitudo quam illic percipiunt, et dispar retributionis qualitas, quam per opera diversa consequuntur. Quae nimirum Veritas judicii sui diem
Abbreviated transcription (Latin):
dominũ suum: sed eũ iam mortuũ
inuenit: Sicq factũ est utdum
alter obuiam uenit: & exmedio
itinere puer reuersus est: exm̃sura
spatii potiuss& colligi. qđ uno
momento utriq fuerant uocati:
PE TRUS
erribile est ualde quod dicis:
Sed quesote. cur ȩgredienti animȩ
nauis apparuit: uelcur se duci¬
ad siciliam moriturus predixit:
Anima uehiculo . noneget: sed
mirũ non est siadhuc homini
incorpore posito illud apparuit.
quodꝑ corpus assueuerat uidere:
utꝑ hoc daretur intelligi. quo eius
anima spiritualit̃ duci potuiss&:
Quod uerosẽ adsiciliam duci
testatus est: quidsentiri aliud
potest: nisi quod p̃ceteris locis
in eius terre insulis. eruetuante
igne cormentorũ: ollȩ patuerunt:
Quȩ ut solent narrare quino¬¬
uerunt quod laxatis cotidie
sinib excrescunt: ut quando¬
nunc mundi termino ꝓpin-¬
quante. quando certum est
illuc amplius exurendos colli¬
gi: tanto & eadem tormentorũ
loca amplius uideantur appa¬

Expanded text:
dominum suum, sed jam eum mortuum dominum suum, sed jam eum mortuum invenit. Sicque factum est, ut dum alter obviam venit, et ex medio itinere puer reversus est, ex mensura spatii potuisset colligi, quia uno momento utrique fuerant vocati. PETR. Terribile est valde, quod dicitur: sed quaeso te, cur egredienti animae navis apparuit, vel cur se ad Siciliam duci moriturus praedixit? Anima vehiculo non eget: sed mirum non est, si adhuc homini in corpore posito illud apparuit, quod per corpus assueverat videre, ut per hoc intelligi daretur quo ejus anima spiritualiter duci potuisset. Quod vero se ad Siciliam duci testatus est, quid sentiri aliud potest, nisi quod prae ceteris locis in ejus terrae 429 insulis eructante igne tormentorum ollae patuerunt? Quae, ut solent narrare qui noverunt, laxatis quotidie sinibus excrescunt, ut mundi termino appropinquante, quanto certum est illuc amplius exurendos colligi, tanto et eadem tormentorum loca amplius videantur ape