comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c quidẽ recte intelligimꝰ de gen̾¬
intentionis indiget. ut iudeamꝰ ita
dici requiescere dm̃ cũ requies cere
nos facit. sicut dicit᷑ cognoscere. cum
efficit ut cognoscamnis. Neq enĩ d̃s
tẽporalit̾ cognoscit. qͦd ante ñ nouerat:
& cam̃ dicit abrahȩ. Nlunc cognoui qm̃
times dm̃. Ubi quid aliud accipimꝰ.
nisi nunc feci ut cognosceres: His lo¬
cutionũ modis cũ ea quȩ ñ accidunt
deo tanquã illi accidant loquiniur.
eum facere agnoscimꝰ ut nobis acci¬
dant. ea dumtaxat quȩ laudabilia
sunt: & hȩc quantũ scripturarũ u¬
sus admittit. Neq enĩ temere nos a¬
liquid tale de deo dicere debemus.
quod inscriptura eius ñ legimus. Ex
hoc locutionis mͦ arbitror dictũ il¬
lud apłi pauli. Nolite contristare
sp̃m sc̃m dei. in quo signati estis in
diẽ redẽptionis. Neq enĩ ipsa sp̃e scĩ
qua ẽ quicqͥd ipse ẽ substantia contri¬
stari potest. cũ habeat ȩternã atq in¬
cõmutabilẽ beatitudinẽ: magisq

Expanded text:
c quidem recte intelligimus; intentionis indiget, ut videamus ita dici requiescere Deum, cum requiescere eos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit ut cognoscamus. Neque enim Deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus admittit. neque enim temere nos aliquid de deo tale dicere debemus, quod in scriptura eius non legimus. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud ab apostolo: nolite contristare spiritum sanctum dei, in quo signati estis die redemptionis . Neque enim ipsa Spiritus sancti, qua est quidquid ipse est, substantia contristari potest; cum habeat aeternam atque incommutabilem beatitudinem, magisque
Abbreviated transcription (Latin):
lia sunt onera in qͥb unꝰqͥsq apłi.¬
ꝓpriũ portat. nec portat cũ eo alt̃.
nec ꝓieit in alterũ. & alia sunt onera
in qͥb recte dicis fr̃i. porto tecũ. aut por¬
Tꝓ t̾ te. Si gͦ distinctione opus ẽ. ñ ẽ fã¬
cilis intellectus. Contra eos gͦ qͥ puta¬
bant posse hominẽ contaminari petta
onꝰ portabit. Ite contra eos qͥb ꝑ hoc
posset negligentia subintrare. ut quasi
securi facti qd̾ ñ contaminarent᷑ pec¬
catis alienis. neminẽ curarent corrig̾e.
inuice onera ur̃a portate. Dreuit̃ dicꝰ¬
tũ. breuit̃q distinctũ ẽ. Onera que¬
unꝰ qͥsq sua portat. peccata st̃. Has de¬
testabiliũ onerũ sarcinas portantib
hominib & sub eis frustra sudantib.
dñs dicit. Uenite ad me om̃s qͥ labora¬
tis & onerati estis. & ego uos reficiã. Quo¬
mͦ reficit peccatis oneratos. nͥ indulgen

Expanded text:
 sunt onera, in quibus unusquisque proprium portat, nec portat cum alio alter, nec projicit in alterum; et alia sunt onera, in quibus recte dicis fratri, Porto tecum, aut Porto pro te. Si ergo distinctione opus est, non est facilis intellectus. Contra eos ergo qui putabant posse hominem contaminari peccatonus proprium portabit. Item, contra eos quibus per hoc possit negligentia subintrare, ut quasi securi facti quod non contaminarentur peccatis alienis, neminem curarent corrigere, Invicem onera vestra portate. Breviter dictum, breviterque distinctum est: et quunusquisque sua portat, peccata sunt. Has detestabilium onerum sarcinas portantibus hominibus, et sub eis frustra sudantibus, Dominus dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Quomodo reficit
Abbreviated transcription (Latin):
& qd̾ amandũ ñ ẽ. Et istũ amor̃e
odit in se: qui illud diligit qd̾ am̃andi
qͦ bene uiuimꝰ. iste deficiat quo male ui¬
uimꝰ: donec ad ꝑfectũ sanet᷑. ꝙ in bonũ
cõmutetur om̃e qd̾ uiuimus. Itẽ ex eo

Expanded text:
d amandum non est: et istum amorem odit in se, qui illum diligit, quo amatur quo bene vivimus, iste deficiat quo male vivimus; donec ad perfectum senetur, et in bonum commutetur omne quod vivimus. CXLIII.
Abbreviated transcription (Latin):
in quo primatus apłoꝵ tã excellenti
gr̃a p̃minet. alit̃ quã ueritas postulabat
de circũcisione agere solitũ. a posteriore
apło paulo ẽẽ correctũ. Ergo potuit petrus
ñ recte in aliquo ingredi ad ueritatem
eugłu ita ut gentes cogeret iudaizare.
qd̃ paulus in ea seribit epła in qua dm̃
testatus ẽ ñ se m̃tiri. Ait eñi. Quȩ enim
seribo uobis. ecce corã deo qr ñ m̃tior. W pꝰ
hanc tã scãm atq t̃ribilem attestationẽ
dei narrauit hec om̃ia. in qͥb art Cum
uidissem qi ñ recte ingrediunt᷑ ad ueri¬
tatẽ eugłii. dixi petro corã om̃ib. Si tu
cũ sis uideus gentilit̃ & ñ iudaice uius.
quẽ admodũ gentes cogis iudaitare: Qua¬
ꝓpt̃ petrus a paulo posteriore corripit᷑.
& pacis atq unitatis uinculo custoditus

Expanded text:
in quo primatus Apostolorum tam excellenti gratia praeeminet, aliter quam veritas postulabat de circumcisione agere solitum, a posteriore apostolo Paulo esse correctum. Si ergo potuit Petrus non recte in aliquo ingredi ad veritatem Evangelii, ita ut Gentes cogeret judaizare, quod Paulus in ea scribit Epistola, in qua Deum testatus est non se mentiri: ait enim, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior : et post hanc tam sanctam atque terribilem attestationem dei narrauit haec omnia in quibus dixit: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu cum sis Iudaeus gentiliter et non iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? ens a Paulo posteriore corrigitur et pacis adque unitatis uinculo custoditus
Abbreviated transcription (Latin):
O homo. tu quis es qui respondeaᷤᷤ
deo: Intelligentes gͥ ꝑegrinatio¬
nẽ nr̃am in hac uita mͦ crucifiga¬
mur. extendentes manus in latitu¬
dine bonorũ oꝑum. & longani¬
mitate usq infinẽ ꝑseuerantes.
atq habentes cor sursũ ubi xp̃c ẽ
in dext̃ã dei sedens: totũꝙ hoc ñ¬
nobis s illiꝰ miscdiȩ tribuentes.
cuiꝰ ꝓfunda iudicia omnẽ scru¬
tatorẽ fatigant. Hȩc ẽ enĩ ñ inani¬
ter fabulosa s utilit̾ uerax lati¬
tudo. longitudo. altitudo. ꝓfun¬
dũ: unde ꝑueniamꝰ etiã ad suꝑe¬
minentẽ scientiã caritatis xꝑi.¬

Expanded text:
O homo, tu quis es, ut respondeas O homo, tu quis es, ut respondeas  intellegentes igitur peregrinationem nostram in hac uita mundo crucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et longanimitate usque in finem perseuerantes atque habentes cor sursum, ubi Christus est in dextera dei sedens, totumque hoc nnobis sed illius misericordiae tribuentes, cuius profunda iudicia omnem scrutatorem fatigant. haec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter uerax latitudo, longitudo, altitudo, profundum, unde perueniamus etiam ad supereminentem scientiam caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã caritatis xꝑi. ut implea¬
mini in omnẽ plenitudinẽ dei.
In hoc misterio figura crucis o
stendit᷑. Qui enĩ quia uoluit mor¬
tuus ẽ: quomͦ uoluit mortuus ẽ.
Non frustra gͥ tale genus mortis
elegit: nisi in eo quoq latitudinis
huiꝰ & longitudinis & altitudi¬
nis & ꝓfunditatis magister existe¬
ret. Nam latitudo ẽ in eo ligno
quod transuersũ de suꝑ figitur.
Hoc ad bona oꝑa ꝑtinet: quiai¬
bi extendunt᷑ manus. Longitudo
in eo. qͦd ab ipso ligno usq ad t̾ram
conspicuũ ẽ. Ibi enĩ quodã modo
inea ligni parte quȩ ab illo qͦd tus¬
uersũ figit᷑ sursũ uersus relinq̃t᷑.
hoc ẽ ad caput crucifixi: quia be¬
ne sꝑantiũ suꝑna expectatio est.
Iam uͦ illud ex ligno qͦd ñ apparet
quod fixũ occultat᷑. unde totũ il¬
lico exsurgit. ꝓfunditatẽ significat
gratuitȩ gr̃ę: in quo multorũ in¬
genia conterunt᷑ id inuestigare co¬
nantia. ut ad extremũ eis dicatur.

Expanded text:
scientiam charitatis Christi, ut impleascientiam charitatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. 64. In hoc mystestenditur, qui enim quia voluit mortuus est, quomodo voluit mortuus est. Non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi ut in eo quoque latitudinis hujus et longitudinis et altitudinis et profunditatis magister existeret. Nam latitudo est in eo ligno quod transversum desuper figitur, hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. Longitudo in eo quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est. Ibi enim quodammodo t in ea ligni parte, quae ab illo quod transversum figitur sursum versus relinquitur, hoc est, ad caput crucifixi, quia bene sperantium superna exspectatio est. Jam vero illud ex ligno quod non apparet, quod fixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem significat, gratuitate gratiae, in quo multorum ingenia conteruntur, id vestigare conantia, ut ad extremum eis dicatur:
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ beniuolentia extendit᷑ usq
ad diligendos inimicos. Et longi¬
tudo. ut longanimitate pro hac
latitudine molestiȩ tolerent᷑. Et
alticudo. ut ꝓ his eternũ qͦo insu¬
pernis ẽ p̃miũ. ñ uanũ aliqͥo tem¬
porale speret᷑. Et ꝓfundũ. unde
gratiuta gr̃a dĩ scđ̾m secretũ et
abditũ uoluntatis eiꝰ existit. Ibi
enĩ radicati. ibi fundati sumus.
Radicati ꝓpt̾ agriculturã. funda¬
ab homine: dicit alio loco idẽ apłs.
Dei agricultura estis. di ȩdificatio
estis. Hoc totũ agit᷑. eũ in hac nrã
ꝑegrinatione fides ꝑ dilectionẽ o¬
perat᷑. In futuro autẽ scło ꝑfecta
& plena caritas sine ulla malorũ
tolerantia ñ fide credit qͦd ñ uidet.
nec spe desiderat qͦd ñ tenet. s in
gernũ ueritatis incõmuta bilem
speciẽ contẽplabit᷑. cuiꝰ sine fine
quietũ opus erit laudare qͥd amat. &
amare qͥd laudat. De hac conseqͥnt̃
dicit. Scire etiã suꝑeminentem

Expanded text:
quibus beniuolentia porrigitur usque quibus beniuolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos. et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis est praemium, non uanum aliquid temporale speretur. et profundum, unde gratuita gratia dei secundum secretum et abditum uoluntatis eius existit. ibi enim radicati, ibi fundati sumus, radicati propter agriculturam, fundaab homine, dicit alio loco idem apostolus: Dei agricultura, dei aedificatio estis. hoc totum agitur, cum in hac nostra peregrinatione fides per dilectionem operatur. in futuro autem saeculo perfecta et plena charitas sine ulla malorum tolerantia, non fide credit quod non videt, nec spe desiderat quod non tenet; sed in aeternum veritatis incommutabilem speciem contemptabitur, cujus sine fine quietum opus erit, laudare quod amat, et amare quod laudat. De hac consequenter dicit: Scire etiam supereminentem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in nobis sed in dño collocemꝰ. Peto
inqͥt apłs ñ infirmari in tribulationi¬
qͥt uos ñ infirmari. id ẽ ut ñ infirme¬
mini quando auditis me pati ꝓ uobis
tribulationes. quia hec ẽ gła ur̃a. Pe¬
tit gͦ eos ut ñ infirm̃t᷑. qd ñ faceret. nͥ
eoꝵ uellet excitare uoluntatẽ. Si enĩ
responderent quid nos petis qd in po-¬
testate ñ habemꝰ. ñquid ñ uiderentur
sibi iustũ reddidisse responsa: Et tam̃¬
consensionẽ ubi & ipsi aliqͥd agerent.
ñ diceret peto. Et si diceret iubeo:
nͥ eos nosset adhibere posse iussioni sue
uoluntatẽ. sine causa hoc uerbũ de cius
ore ꝓcederet. Sed rursus sciens sine
dei adiutorio infirmã ẽẽ hominis uo
q rei publicȩ. Hinc saturantur
tes. s in cõmune ubisalus om̃iũ
ẽ consulentes. Nam de ipso pane
quo tales saturant᷑ quodã loco a¬
postolꝰ dicit. Unus panis. unũ
corpꝰ multi sumꝰ. Quid gͦ compre¬
hendere: Quȩ sit inquit latitu¬
do sicut ian dixi in bonis oꝑibus.

Expanded text:
Peto, inquit Apostolus, non infirmari in tribulationiquit, non infirmari, id est, ut non infirmemini, quando auditis me pati pro vobis tribulationes; quia haec est gloria vestra. Petit ergo eos, ut non infirmentur; quod non faceret, nisi eorum vellet excitare voluntatem. Si enim responderent, Quid nos petis quod in potestate non habemus? numquid non viderentur sibi justum reddidisse responsum? Et tamconsensionem, ubi et ipsi aliquid agerent, non diceret, Peto. Et si diceret, Jubeo, nisi eos nosset adhibere posse jussioni suae voluntatem, sine causa hoc verbum de ejus ore procederet. Sed rursus sciens sine Dei adjutorio infirmam esse hominis voe reipublicae; hinc saturantur tes, sed in commune, ubi salus omnium est, consulentes; nam de ipso pane. quo tales saturantur, quodam loco apostolus dicit: Unus panis, unum corpus multi sumus. quid ergo comprehendere? quae sit, inquit, latitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus.
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ qͥsquã
de libero arbitrio in bono oꝑe głet᷑.
apłs dicens. gr̃a salui facti estis ꝑ fidẽ:
Et ne ipsã saltẽ fidẽ sibi sic arrogarent
ut ñ intelligerent diuinitꝰ eẽ donatãsic̃
idẽ apłs alio loco se dicit ut fidelis essec
misccłam consecutũ. hic quoq ad uinxio
atq ait. Et hoc ñ uobis ex. sed donũ dei¬

Expanded text:
o quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur oApostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex vobis, sed Dei donum e
Abbreviated transcription (Latin):
tulti qui & sibi placent tanquã de
bono a se sibi parto. & ab adulantib
uel errantib ita laudantur. ac sic ipsi
sint aliqͥd. Qui autẽ putat se ẽẽ aliqͥd
cũ nichil sit. sicut dicit apłs se ipsũ sedu¬
cit. Opus autẽ suũ ꝓbet unus qͥsq ꝙ tc̃
in semet ipso tantũ głam habebit & ñ
in altero. Hoc ẽ portare oleũ secũ. ñ ex
aliena laude pendere. Sed quã głam
in se habebit. nͥ eũ cui dr̃. gła mea &¬

Expanded text:
tulti, qui et sibi placent tamquam de bono a se sibi parato et ab adulantibus uel errantibus ita laudantur, ac si ipsi sint aliquid. qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, sicut dicit apostolus, se ipsum seducit. opus autem suum probet unusquisque et tunc in se ipso tantum gloriam habin altero : hoc est portare oleum secum, non ex aliena laude dependere. Sed quam gloriam in se habebit, nisi eum cui dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
alis enim erat
illa susceptio quȩ deum homi¬
nem faceret. & hominem deum. Quid
tamen propter quid & quid secundũ
quid dicatur ad iuuante domino pru-
ficat suos. scđm hoc utiq quod domi¬
nus gloriȩ est. Et tamen dominus glo¬
riȩ crucifixus est. quia recte dicitur
& deus crucifixuis. non ex uirtute diui¬
nitatis. s ex infirnutate carnis. Oramꝰ¬

Expanded text:
alis enim erat illa susceptio, quae deum hominem faceret et hominem deum. quid tamen propter quid et quid secundum quid dicatur, adiuuante domino prudeficat suos, secundum hoc utique, quod dominus gloriae est; et tamen dominus gloriae crucifixus est, quia recte dicitur et deus crucifixus, non ex uirtute diuinitatis, sed ex infirmitate carnis, si
Abbreviated transcription (Latin):
rum scripturarum est: personȩ
dei tribuere quod in nobis facit. Non
quidem ubiq. s ubi congruenter dici
potest. Ueluti cum ipse loqui dicit᷑
quando eius dono loquuntur apłi ut
Unde illud est. An uultis experimentũ
accipere eius qui in me loquitur. xp̃c:
Non enim ait eius quo illuminante et
iubente loquor. s prorsus ipsam locu¬
tionem illi tribuit: cuius munere lo¬

Expanded text:
rum Scripturarum est personae Dei tribuere, quod in nobis facit, non quidem ubique, sed ubi congpotest, veluti cum ipse loqui dicitur, quando ejus dono loquuntur Prophetatatis. Unde illud est: An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? non enim ait, ejus quo illuminante aut jubente loquor; sed prorsus ipsam locutionem illi tribuit cujus munere lo
Abbreviated transcription (Latin):
bitrabit᷑ quia contra p̾ceptũ fecte ubi
dicit᷑. aitendite ne iusticiã ur̃am facia¬
tis corã hominibꝰ ut uideamin ab
eis. Rursusq si hoc timens & cauens
ea quȩ bene facit absconderit non se
putabit seruire imꝑanti & dicenti
luceat lum̾ ur̃m corã hominibꝰ ut
enĩ paulũ utrunq & facientẽ et do¬
centẽ. Uidete quẽaomodũ luceat lu.¬
men eius corã hominibꝰ. ut uideant
bona opera eiꝰ. Cõmendamꝰ inquit
nosmet ipsos ad omnẽ conscientiam
hominũ in conspectu dĩ. Et iterum.
Prouidemus enĩ bona ñ tantũ coram
deo s etiã corã hominibꝰ. Et iterum.
Placete om̃ibus ꝑ om̃ia. sicut & ego
om̃ibus ꝑ omĩa placeo. Uidete rur¬
sus quẽ attendat ne faciat iusticiam
suam corã hominibꝰ ut uideat᷑ ab
nr̃a hȩc ẽ. testimoniũ conscientiȩ nr̃ȩ.
Et illud quo nichil ẽ manifestius.
Si ad huc inquit hominibꝰ placerẽ.

Expanded text:
contra praeceptum fecit, ubi dicitur, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Rursusque si hoc timens et cavens, ea quae bene facit absconderit, non se putabit servire imperanti et dicenti, Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut ei, utrumque et facientem et docentem. Videte quemadmodum luceat lumen ejus coram hominibus, ut videant bona opera ejus. Commendamus, inquit, nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum in conspectu Dei : et iterum, Providemus enim bona, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus : et iterum, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo . Videte rursus quemadmodum attendat, ne faciat justitiam suam coram hominibus, ut videatur ab nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae : et illud quod nihil est manifestius, Si adhuc, inquit, hominibus placerem,
Abbreviated transcription (Latin):
faciet animus nutans cũ se
õptemꝑare n posse existimat & ñ op-¬
tẽperare formidat: Si enĩ bona oꝑa
sua in luce posuerit hominibꝰ intu¬
enda ut faciat quod p̾ceptũ ẽ sic lu¬
ceat lum̃ ur̃m corã hominibꝰ ut ui¬
deant bona oꝑa ur̃a & glorificent pa

Expanded text:
faciet animus nutans, cum se obtemperare non posse existimat, et non obtemperare formidat? Si enim bona opera sua in luce posuerit hominibus intuenda, ut faciat quod praeceptum est, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona opera vestra, et glorificent Pa
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ. Quomodo enĩ paratus eẽt impen¬
di proanimabꝰ eoꝵ sieũ pigeret incli¬
nari ad aures eoꝵ: Hic gͦ factus ẽ par¬
uulus inmedio nr̃m tanquã nutrix
fouens filios suos. Non enĩ delectat nisi
amor inuitet decurtata & mutilata
uerba immurmurare: Et tam̾ optant
homines habere infantes. quibꝰ id exhi
beant. Et suauis ẽ matri minuta mas¬
sa inspuere paruulo filio. quã ipsã
mandere ac deuorare grandiora. Non
gͦ recedat de pectore etiã cogitatio gal¬
linȩ illiꝰ quȩ languidulis plumis tene¬
ros fetus oꝑit. & susurrantes pullos
confracta uoce aduocat. Cuiꝰ blandas
alas refugientes suꝑbi preda fiunt aliti¬
bus. Si enĩ intellectus delectat impe¬
netrabilibꝰ sincerissimis. hoc etiã intel¬
ligere delectet quomͦ caritas quanto
officiosius descendit in infima tanto
robustiꝰ recurrit in intima. Per bonam
conscientiã nichil querendi ab eis ad
quos descendit pret̾ eoꝵ sempiternam

Expanded text:
us est. quomodo enim paratus esset impenus est. quomodo enim paratus esset impendi pro animabus eorum, si eum pigeret inclinari ad aures eorum? hinc ergo factus est paruulus in medio nostrum tamquam nutrix fouens filios suos. num enim delectat, nisi amor inuitet, decurtata et mutilata uerba immurmurare? et tamen optant hominebeant: et suavius est matri minuta mansa inspuere parvulo filio, quam ipsam mandere ac devorare grandiora. Non ergo recedat de pectore etiam cogitatio gallinae illius, quae languidulis plumis teneros fetus operit, et susurrantes pullos confracta voce advocat; cujus blandas alas refugientes superbi, praeda fiunt alitibus . Si enim intellectus delectat in penetralibus sincerissimis, hoc etiam intelligere delectat, quomodo charitas, quanto officiosius descendit in infima, tanto robustius recurrit in intima per bonam conscientiam nihil quaerendi ab eis ad quos descendit, praeter eorum sempiternam
Abbreviated transcription (Latin):
stabimus ante tribunal xp̃i ut
Scimus etiã paruulos scđ̾m ea quȩ ꝑ
corpꝰ gesserunt recepturos uł bonũ uel
malũ. Gesserunt autẽ ñ ꝑ se ipsos s per
eos quibꝰ ꝓ illis respondentibꝰ & renun¬
tiare diabolo dicunt᷑ et credere in dm̃.
Unde & in numero fideliũ cõputant᷑
ꝑtinentes ad sententiã dñi dicentis.
Qui crediderit et baptiratus fuerit
saluus erit. Propt̃ quod & illis qui
hoc sacramentũ ñ accipiunt contin-¬
git quod sequit᷑. Qui autẽ ñ crediderit
condẽpnabitur. Unde & ipsi sicut
dĩ. Et tam̃ cũ in eadẽ forma eẽt semet ip¬
sũ exinaniuit formã serui accipiens et
cetera usq ad mortẽ crucis. Quã ob cau¬
sam nisi quia factus ẽ uifirmis infirmꝰ
ut infirmos lucrifaceret: Audi eiꝰ imita¬
torẽ alibi etiã dicentẽ. Siue enĩ mente
excessimus deo. siue temꝑantes sumus uo¬
bis. Caritas enĩ xp̃i cõpellit nos. Iudican¬
tes eñ hoc quia unus ꝓ om̃ibus mortu¬

Expanded text:
stabimus ante tribunal Christi, ut Scimus etiam paruulos secundum ea, quae per corpus gesserunt, recepturos uel bonum uel malum. gesserunt autem non per se ipsos sed per eos, quibus pro illis respondentibus ot renuntiare diabolo dicuntur et credere in deum. unde et in numero fidelium computantur pertinentes ad sententiam domini dicentis: Qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit. propter quod et illis, qui hoc sacramentum non accipiunt, contingit, quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur. unde et ipsi, sicut dei; et tamen, cum in eadem forma esset, semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens et cetera usque ad mortem crucis. quam ob causam, nisi quia factus est infirmis infirmus, ut infirmos lucri faceret? audi eius imitatorem alibi etiam dicentem: siue enim mente excessimus, deo, siue temperantes sumus, nobis. caritas enim Christi compellit nos iudicantes hoc, quia unus pro omnibus mortu
Abbreviated transcription (Latin):
portet ut oderis inte xii
opus tuũ &ames in te opusd̃i.
Cum autẽ ceꝑit tibi displicere qͦd
fecisti. inde incipiunt bona opera
tua: q̃uia accusas mala opera tua.
Initiũ bonorũ oꝑum. confessio ẽ
oꝑum malorũ. facis ueritatẽ: &
uenis ad lucẽ. Qaud ẽ facis uerita¬
tẽ: Non te palpas. ñ tibi blandi¬
ris. ñ te adulas. ñ dicis iustus sũ
cũ sis iniquus. & incipis facere
ueritatẽ. Uenis autẽ ad lucẽ ut
manifestentur opera tua quia ind̾o
sunt facta. quia & hoc ipsũ qͦd dis
plicuit tibi peccatũ tuũ. ñ tibi dis¬
plicuit nͥon deus tibi luceret & cuis
monitus diligit peccata sua. odit
admonentẽ lucẽ & fugit eam ut ñ
arguant᷑ oꝑa eus mala quȩ diligit
Qui autẽ facit ueritatẽ accusat
inse mala sua: ñ sibi parcit. ñ sibi
ignoscit. ut ds̃ ignoscat. quia quod
uuit ut ds̃ agnoscat. ipse agnoscit
& uenit ad lucẽ cui gr̃as agit qͦd
illi qͦd in se odisset. ostenderit. Prop¬

Expanded text:
portet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium bonorum operum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis: justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem, ut manifestentur opera tua quia in Deo sunt facta, quia et hoc ipsum quod tibi displicuit peccatum tuum, non tibi displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus monitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem, et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua, non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat; quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem, cui gratias agit quod illi, quid in se odisset, ostenderit.
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ut hoc sine adiutorio diuinȩ
gratiȩ implere possimus. Hoc dicis.
hoc inquit. Ergo in potestate habemꝰ
non peccare sine adiutorio dei. Plane
inquit liberum arbitrium nr̃m ad
hoc nobis sufficit. Quid est ergo quod
ait apłs scribens ad chorinthios. o¬
ramus ad deum. ne quid faciatis ma¬
li : A ttendistis. audistis. accepistis. &
quia manifestissimũ est sine dubio
intellexistis. Quid orauit apostolus:
Oramus inquit ad deum ne quid fa-¬
ciatis mali. Poterat dicere. monemus
uos ne quid faciatis mali. Docemus
uos nequid faciatis mali. i ubemus uobis.
precipimus uobis. Q uod quidem si dice
Non enim uoluntas nr̃a nichil agit s
sola non sufficit. Maluit tamen dicere
oramus. ut ipsam gratiam commen¬
daret. ut intelligerent illi quando non
faciunt aliquid mali. non sola sua uo-¬
luntate se uitare malum. s adiuitorio
dei implere quod iuissum est. Ergo fra¬
tres quando precipitur agnoscite uo¬
luntatis arbitrium. quando oratur

Expanded text:
mus, ut hoc sine adiutorio diuinae mus, ut hoc sine adiutorio diuinae gratiae implere possimus? hoc dicis? "hoc" inquit. ergo in potestate habemus non peccare sine adiutorio dei? "plane" inquit; "liberum arbitrium nostrum ad hoc nobis sufficit." quid est ergo, quod ait apostolus scribens ad Corinthios? oramus ad deum, ne quid faciatis mali. attendistis, audistis, accepistis et, quia manifestissimum est, sine dubio intellexistis quid orauit apostolus. oramus, inquit, ad deum, ne quid faciatis mali. poterat dicere: monemus uos, ne quid faciatis mali, docemus uos, ne quid faciatis mali, iubemus uobis, praecipimus uobis. quod quidem si dicernon enim uoluntas nostra nihil agit. sola non sufficit. maluit tamen dicere: oramus, ut ipsam gratiam commendaret, ut intellegerent illi, quando non faciunt aliquid mali, non sola sua uoluntate se uitare malum, sed adiutorio dei implere quod iussum est. Ergo, fratres, quando praecipitur, agnoscite uoluntatis arbitrium, quando oratur
Abbreviated transcription (Latin):
uod isti dieunt nos non anos.¬
debere petere a sempiterna ma¬
iestate s habere in potestate benedictio¬
nes fratres mei benedictiones nostras
quas super uos facimus euaeuant.
exinaniunt. elidunt. Audistis me credo
fratres mei quando dico. Conuersi ad
dominum benedicamus nomen eius.
Det nobis perseuerare in mandatis suis.
ambulare in uita recta eruditionis suȩ.
placere illi in omni opere bono. & cȩ¬
tera talia. Prorsus inquiunt hoc to¬
tum in potestate nr̃a est constitutũ.
Ergo nos inaniter talia uobis optamus.
Defendamus & nos & uos. ne & nos sine
causa benedicamus. & uossine causa
amen subscribatis. fratres mei amen
ur̃m subscriptio urã est. consensio ur̃a
est. adstipulatio ur̃a est. Ne forte ali¬
quis ipsorũ & nos condempnet & uos.
Defendamus de apło paulo. Uideamꝰ
si talia optauit plebi suȩ. audite qͥd
dico. Quid dicis o noue heretice qui¬
cunq audis si presens es quid dicis:
Quia non peccare in potestate sic habe¬

Expanded text:
uod isti dicunt nos non debere a sempiterna maiestate, sed habere\' in potestate. benedictiones, fratres mei, benedictiones nostras,\' quas super uos facimus, euacuant, exinaniunt, elidunt. au-i distis me, credo, fratres mei, quando dico: conuersi ad dominum benedicamus nomen eius, det nobis perseuerare in mandatis suis, ambulare in uia recta eruditionis suae, placere illi in omni opere bono et cetera talia. prorsus, inquiunt, hoc\' totum in potestate nostra est constitutum. ergo nos inaniter talia uobis optamus. defendamus nos et uos, ne et nos sine causa benedicamus et uos sine causa amen suscribatis. fratres mei, amen uestrum suscriptio uestra est, consensio uestra est, adstipulatio uestra est. ne forte aliqui ipsorum et nos condemnent et uos, defendamus nos de apostolo Paulo, uideamus, si talia optauit plebi suae - audite quidico. quid dicis, o noue haeretice, quicumque me audis, si praesens es? quid dicis? quia non peccare in potestate sic habe
Abbreviated transcription (Latin):
Nter ipsos sp̃uales sunt utiq xe
aliis alii capaciores at meliores ita
ut quidã illoꝵ ad ea ꝑuenerint quȩ
non licet homini loqui. Qua ocrasio¬
ne uani quidã apocalypsin pauli quã
sanitas ñ recipit ȩccłiȩ nescio quibus
famulis plenã stultissima p̾sũptione
finxerunt. dicentes hanc ẽẽ unde dixe¬
rat raptũ se fuisse in terciũ cęłũ & il¬
lic audisse ineffabilia uerba quȩ n̾
licet homini loqui. Ubi si dixisset
quȩ adhuc non licet homini loqui
ut cunq istoꝵ tolerabilis eẽt auidacia.
Cũ uero dixerit quȩ ñ licet homini lo¬
qui. isti qui sunt qui hȩc audeant im¬
pudenter:¬

Expanded text:
nter ipsos spirituales sunt utique aliis alii capaciores atque meliores; ita ut quidam illorum ad ea pervenerit quae non licet homini loqui. Qua occasione vani quidam Apocalypsim Pauli, quam sana non recipit Ecclesia, nescio quibus fabulis plenam, stultissima praesumptione finxerunt; dicentes hanc erit raptum se fuisse in tertium coelum, et illic audisse ineffabilia verba, quae non licet homini loqui: ubi si dixisset: Quae adhuc non licet homini loqui, utcunque istorum tolerabilis esset audacia. Cum vero dixerit quae non licet homini loqui , isti sunt, qui haec audeant impudenter
Abbreviated transcription (Latin):
quippe legis idẽ decẽ notissima
illa p̃cepta digito dei duabꝰ lapideis ta¬
bulis pͥmũ fuisse conscripta. certissi¬
mũ ẽ nobis. S lex quando ñ adiuuat
gra p̃uaricatores facit. & tantũ modo
in littera ẽ. Propt̾ hoc enĩ maxime
ait apłs. Littera occidit. sp̃c autẽ uiui¬
ficat. Accedat gͦ ad litterã sp̃e ne occi¬
dat littera quẽ ñ uiuificat sp̃c. s ut
operemur p̾cepta legis ñ uiribꝰ nr̃is

Expanded text:
quippe Legis, id est, decem notissima illa praecepta digito Dei duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta certissimum nobis est . Sed Lex quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta Legis, non viribus nos
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. sed dei donũ ẽ. ñ ex oꝑib ne
forte dicas ꝓmerui. & ideo accepi. Non
putes te ꝓmerendo accepisse. qͥ ñ ꝓmereᷤ¬
ris nͥ accepisses. Grã p̃cessit. meritũ tuũ.
Non gr̃a ex merito. sed meritũ exgr̃a.
Nã si grã ex metito: emisti. ñ gratis ac¬
cepisti. Pro nichilo inquit saluos facies
eos. Quid est ꝓ nichilo saluos facies eos:
Nichil in eis inuenis unde salues & ta¬
m̃ saluas. Oratis das. gratis saluas. Om̃ia
merita p̃cedis. ut dona tua consequant᷑
merita mea. Prorsus gratis das gratis
saluas. qͥ nichil inuenis unde salues.
& multũ inuenis unde dãpnes. Ex¬

Expanded text:
vobis, sed Dei donum est, non ex operibus, ne forte dicas: Promerui, et ideo accepi. Non putes te eris, nisi accepisses. Gratia praecessit meritum tuum: non gratia ex merito, sed meritum ex gratia. Nam si gratia ex merito; emisti, non gratis accepisti. Pro nihilo, inquit, salvos facies eos . Quid est, Pro nihilo salvos facies eos? Nihil in eis invenis unde salves, et tamen salvas. Gratis das, gratis salvas. Omnia merita praecedis, ut dona tua consequantur merita mea. Prorsus gratis das, gratis salvas, qui nihil invenis unde salves, et multum invenis unde damnes.
Abbreviated transcription (Latin):
datus c̃ docet. Unde se enã petrus
de baptirato in circũciso centurione
cornelio defendit apud iudeos qui
crediderant dicens. ñ se potuisse aqũã
m̃to etiã ad galachas usus ẽ paulus.
cũ diceret. Hoc solũ discere uolo a uobis.
Ex oꝑib legis sꝑm accepistis. an ex auditu
fidei  Et paulopost. Qui gͦ tribuit uo¬
bis sꝑm . & uirtutes oꝑat᷑ in uobis. ex oꝑi¬
b legis. an ex auditu fidei: Et iterũ. Qm̃

Expanded text:
datus est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potuisse aquam mento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Et paulo post, Qui ergo tribuit vobis Spiritum, et virtutes operatur in vobis: Ex operibus Legis, an ex auditu fidei
Abbreviated transcription (Latin):
his qui prope
uos dixit qui erant ꝓpe Iudeos
qui unũ dm̃ colebant. Quos dixit
qui erant delonge: Gentes que di¬
miserunt dm̃ a quo facti eranti& co¬
lebant illa que ipsi fecerant. Non

Expanded text:
his qui prope» . Quos dixit qui erant prope? Judaeos, quia unum Deum colebant. Quos dixit qui erant longe? Gentes, quia dimiserant eum a quo facti erant, et colebant illa quae ipsi fecerant. Non
Abbreviated transcription (Latin):
scdm carnẽ iuxeritis. moriemini. Si
autẽ sꝑu facta carnis mortificaueri¬
tis. uiuetis. In hiis uerbis iã extolle¬
bat se homo. quasi sꝑu suo facta car¬
nis possit mortificare. Expone nob̾¬

Expanded text:
nem vixeritis, moriemini: si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. In his verbis jam extollebat se homo, quasi spiritu suo facta carnis possit mortificare. Si
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ sꝑc hominis qͥ in ipso ẽ. Uideo
gͦ & ipsũ hominẽ habere sꝑm suũ ꝑti¬
nentẽ ad naturã suã. & audio te dicen¬
tẽ. si autẽ sꝑu facta carnis mortifica¬
ueritis. uiuetis. Quero qͦ sꝑu. meo. an
ta ẽ questio. sequentib uerbis. Cũ eñ
dixisset. si autẽ sꝑu facta carnis mor¬
tifica ueritis. uiuetis: continuo addian
Quotqͦt em̃ sꝑu dei agunt᷑. hii fili frdi¬

Expanded text:
s hominis qui in ipso est . Video ergo et ipsum hominem habere spiritum suum pertinentem ad naturam suam, et audio te dicentem, Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Quaero quo spiritu: meo, an ta est quaestio sequentibus verbis. Cum enim dixisset, Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis; continuo addidit, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi
Abbreviated transcription (Latin):
quale bellũ ꝓposuit. qualẽ pugnã.
qualẽ rixã. intꝰ intrate ipsũ. Caro
concupiscit aduersus sꝑm. Si ñ con¬
cupiscit & sꝑc aduersus carnẽ. facis
adulteriũ. Si autẽ sꝑc concupisete

Expanded text:
quale bellum proposuit, qualem pugnam, qualem rixam, intus, intra te ipsum. Caro concupiscit adversus spiritum. Si non concupiscit et spiritus adversus carnem, fac adulterium. Si a
Abbreviated transcription (Latin):
on dixit ne habueritis. neq hoc
dixit. ne feceritis. sed ne ꝑfeceritis.
Quid sit autẽ hoc: adiuuante dño di¬
cã ut potero. Adestote ut intelliga¬
uoluisse dicere. concupiscentias carnis
ne feceritis: sedd dixisse concupiscenti.¬
as carnis ne ꝑfecerits. Iysũ nobis luc¬
tam̃ ꝓposuit. In hoc p̃lio uersamur.
si deo militamꝰ. Quid gͦ seqͥt᷑: Caro
enĩ concupiscit aduersus sꝑm. & sꝑe¬
aduersus carnẽ. Hec enĩ sibi inuicẽ
ad uersant᷑. ut ñ ea que uultis faciatis.
Hoc si ñ intelligatur. ꝑiculosissime
audit̃. Ideo sollicitꝰ ne male homines
intelligendo ꝑeant. suscepi hec uerba
a płi adiuuante dño ur̃e exponere ca¬

Expanded text:
on dixit, Ne habueritis; neque hoc dixit, Ne feceritis; sed, ne perfeceritis. Quid sit autem hoc, adjuvante Domino, dicam ut potero: adestote, ut intelligavoluisse dicere, Concupiscentias carnis ne feceritis: sed dixisse, Concupiscentias carnis ne perfeceritis. Ipsam nobis luctam proposuit. In hoc praelio versamur, si Deo militamus. Quid ergo sequitur? Caro enim concupiscit adversus sadversus carnem. Haec enim invicem adversantur; ut non ea quae vultis, faciatis. Hoc si non intelligatur, periculosissime auditur. Ideo sollicitus ne male homines intelligendo pereant, suscepi haec verba Apostoli, adjuvante Domino, exponere
Abbreviated transcription (Latin):
se audit᷑ si ñ intelligat᷑: Mutai con¬
cupiscentiis carnalib & dãpnabilib uicti.
cõ mittunt queq facinora atq flagitia.
& immunditis tã pessimis uolutantur
que turpe ẽ etiã dicere: & dicunt sibi
ista uerba apłi. Uide quid dixit apłs.
ut ñ ea que uultis faciatis. Nolo face¬
re. cogor. cõpellor. uincor. facio que nolo.
sicut ait apłs: qr caro concupiscit ad¬

Expanded text:
auditur, si non intelligatur? Multi concupiscentiis carnalibus et damnabilibus victi, committunt quaeque facinora atque flagitia, et immunditiis tam pessimis volutantur, quae turpe est etiam dicere; et dicunt sibi ista verba Apostoli. Vide quid dixit Apostolus, Ut non ea quae vultis, illa faciatis. Nolo facere, cogor, compellor, vincor, facio quae nolo, sicut ait Apostolus : Quia caro concupiscit ad
Abbreviated transcription (Latin):
fateor qr delectat. Si sp̃c concupiscit
aduersus carnẽ. delectat & castitas.
Ergo uincat sꝑc carnẽ. aut certe ñ
uincat᷑ a carne. Adulteriũ tenebras
querit. castitas lucẽ desiderat. Quo¬
mͦ uis in notescere. sic uiue. Sed de¬
lectat adulteriũ. Contradicat᷑. re¬
sistat᷑. repugnet᷑. Non enĩ ñ habes
caro concupiscere aduersus sꝑm. sug¬
gestionib prauis. & delectationib ge¬
nuinis. Fiat qd̃ ait apłs. ñ regnet pec¬
catũ in ur̃o mortali corpore. Non
dixit ñ sit. Lam ẽ ibi. qd̃ ideo peccatũ
uocatur. quia meritao peccati contigit.
Non enĩ in paradiso caro concupisce¬
bat aduersus sꝑm. aut erat ibi ista pug¬
na. ubi pax erat sola. Sed facta trans¬
gressione postea quã homo noluit ser-¬
uire deo. & donatus ẽ sibi. nec sic do¬
natus sibi ut possit saltẽ possidere
se: sed ab eo possessus a quo deceptus.
cepit caro concupiscere aduersus sꝑm.
& hoc in bonis concupiscit aduersus
sym. Nam in malis ñ habet contͣ

Expanded text:
s concupiscit adversus carnem: delectat et castitas. Ergo vincat spiritus carnem: aut certe non vincatur a carne. Adulterium tenebras quaerit, castitas lucem desiderat. Quomodo vis innotescere, sic vive: lectat adulterium. Contradicatur, resistatur, repugnetur. Non enim non habes caro concupiscere adversus spiritum, suggestionibus pravis et delectationibus genuinis. Fiat quod ait Apostolus, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore . Non dixit, non sit. Jam est ibi. Quod ideo peccatum vocatur, quia merito peccati contigit. Non enim in paradiso caro concupiscebat adversus spiritum, aut erat ibi ista pugna, ubi pax erat sola: sed facta transgressione, posteaquam homo noluit servire Deo, et donatus est sibi; nec sic donatus sibi, ut possit saltem possidere se; sed ab eo possessus, a quo deceptus; coepit caro concupiscere adversus spiritum. Et hoc in bonis concupiscit adversus spiritum: nam in malis non habet contra
Abbreviated transcription (Latin):
urtutes: N unqͥd om̃s dona ha¬
linguis loquunt᷑ : Nunqͥd om̃s
interp̃tant᷑: Aliud habet ille a¬
liud iste. & qͦd habet iste. ñ habet
ille. Mensura ẽ diuisio quȩdã di¬
coryus facit. Quomͦ aliud acei¬
pit manus ut oꝑetur. aliud ocu¬
lus ut uideat. aliud auris ut au¬
ma tam̃ una ẽ quȩ agit om̃ĩa.
in manu ut oꝑetur. in pede ut
ambulet. in aure ut audiat. in o¬
culo ut uideat: sic sunt etiã diu̾¬
sa dona fideliũ. tanquã menbra

Expanded text:
rtutes? Nunquid omnes dona halinguis loquuntur? Nunquid omnes interpretantur? Aliud habet ille, aliud iste; et quod habet iste, ille non habet. Mensura, divisio quaedam docorpus facit. Quomodo aliud accepit manus ut operetur; aliud oculos ut videat; aliud aures ut auma tamen una est, quae agit omnia; in manu, ut operetur; in pede, ut ambulet; in aure, ut audiat; in oculo, ut videat: sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suo merito uel facultate cognouerant.
maluit tropice loqͥ. & tẽ ab illo cognitos
dicere cũ eis cognoscendũ se p̃stitit. & uer¬
bũ corrigere. quasi hoc minus recte
dixerit qd̃ ꝓprie dixerat. quã sinere
ut hoc sibi arrogarent se potuisse. qd̃
eis posse ille donauerat. Dies opseruatiˢ¬

Expanded text:
non suo merito uel facultate cognouerant, non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo i
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs dedit eis potestatẽ. filios dei fieri.
cõmemorat. eosdẽ dixit natos ex deo. Atq
ut aꝑtius ostenderet qua gr̃a factũ sit.
& uerbũ inqͥt earo factũ ẽ. & habitauit
unicus caro factus ẽ cũ uerbũ eẽtͤ Hoc
sane magna distantia. qr nos effecti filii
dei mutamͣ in meliꝰ. ille autẽ filiꝰ dei cũ
filius hominis factus ẽẽt ñ ẽ mutatꝰ in
deteriꝰ. sed assũpsit qd̃ erat inferiꝰ. Dicit¬
& iacobus. Uoluntarie genuit nos uer¬
bo ueritatis. ut simꝰ iniciũ aliqd̃ ereatu¬
rȩ eius. ne scilicet in eo qd̃ ait genuit.
hoc nos fieri putaremꝰ qd̃ ipse ẽ: ideo
principatũ quendã in ereatura nobis
hac adoptione co ncessu satis ostendit.
locutionis apłs mirabilit̃ usus ẽ. ubi ait.
Nc̃ autẽ cognoscentes dm̃. immo cog¬
niti a deo. Neq enĩ tc̃ ñ eos cognouerat
ds̃ p̃cognitos uidelicet ante constitutio¬
nẽ mundi. sed qr t̃c ipsi eũ illius munere.

Expanded text:
Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, commemorat, eosdem dixit natos ex Deo. Atque ut apertius ostenderet qua gratia factum sit, Et Verbum, inquit, caro factum est, et habitavit unicus caro factus est, cum Verbum esset? Hac sane magna distantia, quia nos effecti filii Dei mutamur in melius, ille autem Filius Dei cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait genuit hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. ostolus mirabiliter • usus est, ubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo. neque enim tunc eos cognouerat deus, praecognitos uidelicet ante constitutionem mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere.
Abbreviated transcription (Latin):
ritate genuisse quẽ sibi filiũ adopta¬
uerit. aut uͦ etiã nos quib dedit ds̃
potestatẽ filios dei fieri. de natura
atq substantia sua nos genuit sicutt
unicũ filiũ. sed utiq dilectione adop¬
tauit. Quo uerbo apłs sepe uti ñ ob
aliud intelligit᷑ nͥ ad discernendũ uni¬
genitũ ante omñe creaturã ꝑ qũe facta
sunt omnia. qͥ solus de substantra patris
natꝰ ẽ. scd̾m equalitatẽ diuinitatis hoc
om̃ino qd̃ pat̃. quẽ missũ dicit ad susci¬
piendã carnẽ ex illo genere quo & nos
scd̾m naturã nr̃am sumꝰ. ut illo participan¬
te mortalitatẽ nr̃am ꝑ dilectionẽ. nos ef¬
ficerer participes diuinitatis sue ꝑdilec̃
adoptionẽ. Ita enĩ dicit. Cũ autẽ plentu
do tẽporis. misit ds̃ filiũ suũ factũ ex mu¬
liere factũ sub lege. ut eos qͥ sub lege eraito
redimeret. ut adoptionẽ filioꝵ recipiamus.
Et tam̃ dicimͣ etiã nati ex deo. id est accep¬
ta potestate ut filii eiꝰ efficiam᷑. qͥ ĩa homi-¬

Expanded text:
ritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem diuinitatis hoc omnino quod pater, quem missum dicit ad suscipiendum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enium factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homi
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ds̃ filiũ suũ factũ ex muli¬
ere. factũ sub lege. Nã legis sacra¬
m̃ta ꝑcepit. ut eos qͥ sub lege erant re¬
dimeret. id ẽ quos lex reos tenebat
occidente litrera dũ p̃ceptũ ñ ĩpleret
antequã iuuificaret sꝑc. qi caritas dei
erant redimeret. continuo adiunxit.
ut aptionẽ filioꝵ reciꝑemꝰ. ut iudelicet
huiꝰ gr̃am beneficu discerneret ab illa
filii natura qͥ missus ẽ filiꝰ ñ adoptione
factus: semꝑ genitꝰ filiꝰ. ut participata
natura filioꝵ hominũ ad participandã
etiã naturã suã ad optaret filios homi

Expanded text:
itaque Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege . Nam Legis sacramenta percepit, ut eos qui sub lege erant, redimeret, id est quos Lex reos tenebat occidente littera, dum praeceptum non impleretur, antequam uiuificaret spiritus. quia caritas dei, erant, redimeret, continuo subiunxit: Ut adoptionem filiorum reciperemus, ut uidelicet huius gratiam beneficii discerneret ab illa filii natura, qui missus est filius non adoptione factus sed semper genitus filius, ut participata natura filiorum hominum ad participandam etiam suam naturam adoptaret filios homi
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut paratus sis mori pro
fre. Hanc ipse dñs in se exhibuit
mortuus ꝓ om̃ibus. orans pro eis
a quibus crucifigebatur & dicens.
Pater ignosce illis quia nesciunt quid
faciunt. S si solus hoc fecit ñ erat
magister. si discipłos ñ habebat.
Secuti discipłi hoc fecerunt. lapi¬
dabatur stephanus. genu flexo ait.
Dñe ne statuas illis hoc peccatũ. Ama-¬
bat a quibus occidebatur. quia & pro
ipsis moriebatur. Alidi & apłm paulũ.
Et ipse inquit impendar pro animabꝰ
ur̃is. Int̾ illos enĩ erat pro quibus ste¬
phanus deprecabatur. quando eorũ
manibus moriebatur. Perfecta gͦ cari¬
tas hȩc ẽ. Siquis tantã habuerit ca¬
ritatẽ ut paratus sit pro fratribus
etiã mori: ꝑfecta ẽ in illo caritas. S
nunquid mox ut nascit᷑ iam prorsus
ꝑfecta est: Ut ꝑficiatur nascitur.
cũ fuerit nata nutritur. Cũ fuerit
nutrita roborat᷑. cũ fuerit roborata:
ꝑficitur. Cũ ad ꝑfectionẽ uenerit.
quid dicit: M ichi uiuere xp̃cest:

Expanded text:
est, ut paratus sis mori pro fratre. Hanc ipse Dominus in se exhibuit, mortuus pro omnibus, orans pro eis a quibus crucifigebatur, et dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Sed si solus hoc fecit, non erat magister, si discipulos non habebat. Secuti discipuli hoc fecerunt. Lapidabatur Stephanus, et genu fixo ait: Domine, ne statuas illis hoc delictum . Amabat a quibus occidebatur, quia et pro ipsis moriebatur. Audi et apostolum Paulum: Et ipse, inquit, impendar pro animabus vestris . Inter illos enim erat pro quibus Stephanus deprecabatur, quando eorum manibus moriebatur. Perfecta ergo charitas haec est. Si quis tantam habuerit charitatem, ut paratus sit pro fratribus etiam mori, perfecta est in illo charitas. Sed numquid mox ut nascitur, jam prorsus perfecta est? Ut perficiatur, nascitur: cum fuerit nata, nutritur; cum fuerit nutrita roboratur; cum fuerit roborata, perficitur: cum ad perfectionem venerit, quid dicit? Mihi vivere Christus est,
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ. ꝑducit ad regnũ. Hoc ta¬
men loquendi optinuit consuetu-¬
do: ut si cupiditas uł concupiscentia
dicatur. nec addatur cuiꝰ rei sit: ñ
nisi in malo possit intelligi. Lȩticia
in bonoẽ. Lȩtamini in dño & exulta¬
te iusti: & dedisti lȩciciã in cor meũ.
Et. adimplebis leticia cũ uultu tuo.
Timor in bono ẽ apud apłm: ubiait.
Cũ timore. et tremore. ur̃ãm ipsoꝵ
salutẽ oꝑamini. Et. noli altũ saꝑe:
s tume. Et. timeo autẽ ne sicut ser¬
pens ȩuã seduxit astutia sua & ur̃ȩ¬

Expanded text:
sapientiae perducit ad regnum. Hoc tasapientiae perducit ad regnum. Hoc tamen loquendi obtinuit consuetudo, ut, si cupi- ■ ditas uel concupiscentia dicatur nec addatur cuius rei sit, non nisi in malo possit intellegi. Laetitia in bono est: Laetamini in Domino et exultate iusti; et: Dedisti laetitiam in cor meum; et: Adinplebis me laetitia cum uultu tuo. Timor in bono est aput apostolum, ubi ait: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; et: Noli altum sapere, sed time; et: Timeo autem, ne, sicut serpens Euam seduxit astutia sua.
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ ꝓpositũ ẽ amare dm̃. & non
scđ̾m hominẽ. s scd̾m dm̃ ama¬
re proximũ. sicut etiã se ipsũ: ꝓculdu¬
bio ꝓpt̾ hunc amorẽ dicit᷑ uolunta¬
tis bonȩ. Quȩ usitatius inscripturis
sc̃ĩs. caritas appellat᷑. S s amor quo¬
q scd̾m easdẽ sacras luteras dicitur.
gendũ. Et ipse dñs. petrũ apłm in¬
terrogans. cũ dixisset diligis me plus
hiis: ille respondit. Dñe. tuscis quia
amo te. Recta itaq uoluntas ẽ bo¬
nus amor. Et uoluntas ꝑuersa: ma¬
lus amor. Amor gͦ in hians habere
quod amatur. cupiditas ẽ. Id autẽ
habens. eoq fruens. lȩticia. fugiens
quod ei aduersat᷑: timor ẽ. Io q si acci¬
derit sentiens. tristicia ẽ. Proinde
mala sunt ista. si malus amor ẽ. Bona.
si bonus. Quod dicimus. de scriptu¬
ris probemus. Concupiscit apłs dis¬
solui: & eẽ cũ xp̃o. Et. concupiuit
anima mea desiderare iudicia tua¬
tur desiderauit anima mea. concupis¬
cere iudicia tua. Et concupiscentia

Expanded text:
positum est amare Deum, et non secundum hominem, sed secundum Deum amare proximum, sicut etiam se ipsum; procul dubio propter hunc amorem dicitur voluntatis bonae, quae usitatius in Scripturis sacris charitas appellatur: sed amor quoque secundum easdem sacras Litteras dicitur. gendum . Et ipse Dominus Petrum apostolum interrogans, cum dixisset, Diligis me plus his? ille respondit, Domine, tu scis quia ae. Recta itaque uoluntas est bonus amor, et uoluntas peruersa malus amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est, id autem habens eoque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur, timor est, idque si acciderit sentiens tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus amor est; bona, si bonus. Quod dicimus, de scripturis probemus. Concupiscit apostolus dissolui et esse cum Christo; et: Concupiuit anima mea desiderare iudicia tuatur: Desiderauit anima mea concupiscere iudicia tua; et: Concupiscentia