comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃dicat eũdẽ muitipliciter dici. ẜ hoc: non
ꝑꝑ diuersitatem accidentium ł partum
dicit. s propt̃ diuersitatem ac multitudi¬
nem nominum. que de deo dñr. que lucet
multiplicia sint: unum tamen sig̾iant.
untur. cum de illa incommutabili eter
cum de creaturis dñr. Uñ augꝰ. in .ui. libͦ¬
quid de illa simpuci multiplicitate.ł
muitiplici simplicitate: dixis. quo sub̃a
eius significetur. Humano aũt animo
non hoc est cẽ. quod fortem eẽ aut pru¬
dentem. aut iustum. Pot̾. enim ẽẽ ani¬
mus ⁊ nullam istarum hr̃e uͥtutem.
tanta ẽ. dei simplicitas q nulli predica¬

Expanded text:
at eumdem multipliciter dici? Sed hoc non propter diversitatem accidentium vel partium dicit, sed propter diversitatem ac multitudinem nominum quae de Deo dicuntur, quae licet multiplicia sint, unum tamen significanuntur cum de illa incommutabili aetercum de creaturis dicuntur. Unde Aug. in libid de illa simplici multiplicitate, vel multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. Humano autem animo non est hoc esse, quod est fortem esse, aut prudentem, aut justum; potest enim esse animus, et nullam istarum habere virtutum. 7. Tanta est Dei simplicitas, quod nulli praedica
Abbreviated transcription (Latin):
ar. Approbare inquit faisa ꝓ u̾is ut err inuictu.
et resistente atq torquente dolore carnis in nob̾
ñ posse. a uibidirosis oꝑib temꝑare. ñ ẽ nat᷑a
iustituti hominis s pena damnati ex qua mi¬
seria peccantib itissime inflicta lib̾at. dĩ gr̃a.
quia sponte homo lib̾o arͣ. cade potuit. ñ etiam
surg̾e. ad quam miscriam ꝑtnet ignorantia.:
ditficultas. quam patitur omnis homo. ab exor¬
dio natiuutatis sue. nͨ ab isto malo quisquam nͥ¬
rͥ gr̃a dei lib̾atur. Scte cuident̾ dicit hͥ aug̃ ig¬
noiantiam. qua quisq inuictus faisa ꝓ u̾is app¬
bat. ⁊ difficultatem qua ñ pͥ se temꝑare a malo
ad miseriam nr̃am ꝑtin̾e ⁊ penam eẽ homĩs¬

Expanded text:
 Approbare, inquit, falsa pro veris, ut erret invitus, et resistente atque torquente dolore carnalis vinculi non posse a libidinosis operibus temperare, non est natura instituti hominis, sed poena damnati. Ex qua miseria, peccantibus justissime inflicta, liberat Dei gratia, quia sponte homo libero arbitrio cadere potuit, non etiam surgere; ad quam miseriam pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae, nec ab isto malo quisquam, nisi gratia Dei, liberatur. Ecce evidenter dicit hic August. ignorantiam qua quis invitus falsa pro veris approbat, et difficultatem qua non potest se temperare a malo, ad miseriam nostram pertinere, et poenam esse homi
Abbreviated transcription (Latin):
omnna infirmitatis nr̃e. p̃t̾ peccm̃ quod nͥ
acupiatur de uł tantum. que eum sum̾e ꝓ nobis
oportuit. nͥ dedecuit falsum ẽẽ ꝓbatur. Non enim
assumpsit ignoiantiam aliquam cum sit igno-
rum sũa ñ affert. ẜ ignorantia ñ imped̃ salu¬
tem ⁊ forte talium rerum ignorantia defectus
ñ ẽ. Constat enim in nob̃ cẽ ignorantiam atq
difficultatem uolendi ł fatiendi bonum. q̃ ad

Expanded text:
mitatis nostrae praeter peccatum, quod nisi accipiatur de illis tantum quae eum sumere pro nobis oportuit, nec dedecuit, falsum esse probatur. Non enim assumpsit ignorantiam aliquam, cum sit ignororum scientia non affert, vel ignorantia non impedit salutem; et forte talium rerum ignorantia defectus non est. Constat autem in nobis esse ignorantiam atque difficultatem volendi vel faciendi bonum, qua
Abbreviated transcription (Latin):
manitatis ut tiorem ⁊ tristiciam ł adim¬
pletionem oꝑis. ad quod uenerat. ut passibi¬
litatem ⁊ mortalitatem⁊ ab imortalitatis
desꝑatione spem nostram erigendam uͥ mor¬
tem suscepit. hos autem defectus. ñ cõ ditio¬
nis suc necessitate s miserationis uoluntate
suscep̃. Ueros quidem ħuit defectus sic̃ ⁊ nos.¬

Expanded text:
manitatis, ut timorem et tristitiam; vel ad immanitatis, ut timorem et tristitiam; vel ad impletionem operis ad quod venerat, ut passibilitatem et mortalitatem; vel ab immortalitatis desperatione spem nostram erigendam, ut mortem, suscepit. Hos autem defectus non conditionis suae necessitate, sed miserationis voluntate suscepit. Veros quidem habuit defectus sic
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ exordio conditionis homimi potuisse uidẽ ut
ẽent ei naturalia ita in li. ret̾it inquiens. Igno¬
rantia et difficultas enam si essent hominis pͥmor¬
dia naturalia nec sic tulpandus deus. s laudand̃
numquid essent in to defectus pene. Si defectus ł
pena ei indita fuiss. ante peccatum iniuste cum
eo agi indetur. si ante culpam sentiret penam.
Ob h sane dicis. illa non fuisse defectus ł pe¬
nas fi naturalit̾ homini infuissent sicut non
fuit homi ante peccatum. non dum gr̃am
adepto defectus siue pena ñ posse ꝓfic̾e. s. post¬
quam gr̃am recepit. ꝑ quam ꝓfice̾ potuit. ad
tempus cuam ꝓfrut. eamq culpa sua pꝰ amisit.
simulq ꝓficiendi faculiatem ꝑdidu defectus
fuit ei ei pena nou posse ꝓfit̾e .s. declinare ma¬
suscep̃ xͨ. pret̾ pruatum quos ei comueniebat
suscipere ex nob̃ uxpediebat. Sunt enim plura
egritudinum gña ⁊ coipis uicia a quib om¬
nino inmunis extitit. Quos enim etiam¬
defictus hũit ⁊ ad ostententationem u̾e hu¬

Expanded text:
i potuisse indere, ut essent ei naturalia; ita in lib. Retract. inquiens: Ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic esset culpandus Deus, sed laudandunumquid essent in eo defectus et poenae? Si defectus, vel poena ei indita fuisset ante peccatum, injuste cum eo agi videretur, si ante culpam sentiret poenam. Ob hoc sane dicimus illa non fuisse defectus vel poenas, si naturaliter homini infuissent; sicut non fuit homini ante peccatum nondum gratiam adepto defectus sive poena, non posse proficere. Sed postquam gratiam recepit, per quam proficere potuit et ad tempus profecit, eamque culpa sua post amisit, simulque proficiendi facultatem perdidit, defectus fuit ei et poena non posse proficere, scilicet maus praeter peccatum, quos ei conveniebat suscipere, et nobis expediebat. Sunt enim plura aegritudinum genera et corporis vitia, a quibus omnino immunis extitit. Quos enim defectus habuit, vel ad ostensionem verae hu
Abbreviated transcription (Latin):
peccõ ẽ conceptus ⁊ natus ⁊ in t̾ris conuersatꝰ
s ex sola miserationis uoluntate. de nr̃o in se
transtuuit uam insirmitatem. sicut accep̃
uetam carnem. quam sine omni infirmitate
assum̾e poruit. sicut absq culpa candem
suscepit.

Expanded text:
peccato est conceptus et natus, et in terris conversatus. Sed ex sola miserationis voluntate de nostro in se transtulit veram infirmitatem, sicut accepit veram carnem, quam sine omni infirmitate assumere potuit, sicut absque culpa eamdemque suscepit. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ip̃am tamen proptietaten sub¬
stantiam. cẽ. non negauit. Ita eu
am intelligendum .ẽ. illud: quod
ait. cum pater est: non illud est. q̃
ẽ .i. non illo pater est. quo uel quod
ip̃e est .i. essentia s notione
bis aug̾tini utunt᷑ ut asserant qͦd dict̃ .s. ꝓͥe¬

Expanded text:
 Ipsam tamen proprietatem substantiam esse non negavit. Ita tamen illud intelligendum est quod ait: Cum Pater est, non illud est quod est; id est, non illo Pater est quod vel quo ipse est, id est, essentia, sed notione. bis Aug. utuntur ut asserant quod dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
te deitate substantia est. eo enum
substantia ẽ. quo deus est ⁊ econu̾so.
cuius est ea deitas: que substantia. ⁊
substantia: que deitas. ẜ quod pat̾:
non est substantie.i. non quo pat̾ ẽ

Expanded text:
et deitate substantia est. Eo enim substantia est, quo Deus est; et e converso, cujus ea est deitas quae est substantia, et substantia quae deitas; sed quod Pater est, non est su
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ gr̃am dei sine qua nicħ boni possumus
facere non ẽẽ dicunt: nisi in ub̃o arbitrio. qd̃
nulli s suis precedentib meritis ab illo accep̃
natura nr̃a. Ip̃o ad ħ tantum uiuante nos ꝑ
suam legem atq doctrinam ut discamꝰ que
facere. ⁊ que sꝑare debeamꝰ. Hon autem ad
ħ ꝑ donum sp̃c sancii. ut que didicerimꝰ eẽ.
facienda faciamus. Ac ꝑ ħ diuuntꝰ nob̃ dari
scientiam confitentur. qua ignorantia pel¬
lirur. Caritatem autem negant: diuinitus
que sine caritate unflat ⁊ nõ sit donumdei
ip̃a caritas que ut scientia non imiflet edificat
destruunt etiam orationes quas facit eccłia ser-
ui ꝓ infidelib ⁊ doctͥne dĩ resistentib uͭꝯu̾tant᷑ ad¬
dm̃ serui ꝓfidelib: ut augeatur eis fides et ꝑse¬
uerent mneo. hec quippe non ab ipso accipere.: s
a se ip̃is homines brẽ contendunt. Gratiam dei q̃
lib̾amur ab impietate dicentes secundum m̾ita¬

Expanded text:
vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura, ipso ad hoc tantum juvante nos per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus; non autem ad hoc per donum Spiritus sancti, ut quae didicerimus esse facienda, faciamus. Ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem autem negant divinitus quae sine charitate inflat; et non sit donum Dei ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat. Destruunt etiam orationes quas facit Ecclesia sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut  pro fidelibus, ut augeatur in eis fides, et perserverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua lib
Abbreviated transcription (Latin):
bitrium sine gr̃a p̃ueniente ⁊ adiuuante ñ
nec meritis precedentib grãm aduocari dei.
sicut pelagiana hesis tradidit. Nam ut ait
ħenci pelagiani: lib̾um sic asserunt uolun¬
tatis arbitrium ut gr̃e dei ñ relinquant
locum. quam secundum merita dari nr̃a
asserunt. Pelagianorum hesis omnium re¬
scentissima. a pelagio monaco. ẽ erorta. Hii
dei grẽ qua predestinasti sumus ⁊ qua
meriuimus a potestate tenebrarum erui: ĩ
tantum inimiti sunt. ut sine hac credant
hominem posse fact̾: omnia diuina man¬
data. Deniq pelagius a frib increpatus qͣ
nicħ tribueret adutorio gratie dei ad eius
mandata facienda non eam libeto arbitrio
p̃ponebat. s infideli callididitate supponebat.
dicens. ad ħ eam dari hominib ut que facẽ
ꝑ lib̾um arbitrium iubentur. facilius possint
implere ꝑ gr̃am. dicendo uaq saciluis p̾sint:
uoluit credi et si difficilius tamen posse
homines sine gratia: facẽ diuina uissa . Illam

Expanded text:
bitrium sine gratia praeveniente et adjuvante non nec meritis praecedentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, ut ait haeretici Pelagiani liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei nonrelinquant locum, quam secundum merita nostra dari asserunt. Pelagianorum haeresis, omnium recentissima a Pelagio monacho exorta est. Hi Dei gratiae qua praedestinati sumus, et qua meruimus de potestate tenebrarum erui, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei, ad ejus mandata facienda, non eam libero arbitrio praeponebat, sed infideli calliditate supponebat dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum arbitrium jubentur, facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique facilius possint, voluit credi, etsi difficilius, tamen posse homines sine gratia facere jussa divina. Illam
Abbreviated transcription (Latin):
De ilus uͦ qui ab ħeticis bap¬
trantur: utrum rebaptiz andi sut q̃ni
solet. Ad quod breuit̾ dicimus. qr qͥcumq sit
qui baptraet si s̾uatur forma a xͦ tͣdita ur¬
rum baptisium dat ⁊ iõ qͥillum sumit
ñ debet rebaptirari. Uñ urda Siue beticuᷤᷤ da¬
sinc cismaticꝰ siue facinoros. quisquam in
confessioni sarite tͥniratis baptrzet ñ ualet
ille qui baptizaiꝰ ẽ a bonis catholiciꝰ rebap¬
tirari: ne confessio & trinitatis inuocatio
uideatur annullari. It̾ augustinꝰ Quamuss

Expanded text:
De illis vero qui ab haereticis baptizantur utrum rebaptizandi sint, quaeri solet. Ad quod breviter dicimus quia quicumque sit qui baptizet, si servatur forma a Christo tradita, verum baptismum dat; et ideo qui illum sumit non debet rebaptizari. Unde Beda: Sive haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus, quisque in confessione sanctae Trille qui baptizatus est a nobis Catholicis rebaptizari, ne confessio et Trinitatis invocatio videatur annullari. Item Aug.: Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
integͥtas menis quam carnis. Qñ
quam carnem brc. Utrumq bonum. ẽ
s castitas etiam loci abolet infamiam.
capituli aꝑit᷑ quomͦ u̾um sit. nͥ aĩa pꝰ fu̾it
torrupta corpꝰ ñ p̾se corrumpi .s. peccõ. Ld̾¬
⁊̃ abgi adũtendum. t̃ sicut inquit sanctiꝰ.ẽ.
mori fame quam idolatͥs uesci. ita sanc
honesti ⁊ salui erunt. Semen enĩ er qͣlit̃q
homine dei creat᷑a ẽ. ⁊ eo male utenti ma¬
le erit ñ ip̃m aliqñ malũ erit. De ꝑ sonis le

Expanded text:
initas mentis quam carnis. Undequam carnem habere; utrumque bonum est, sed castitas etiam loci abolet infamiam. capituli aperitur quomodo verum sit, nisi anima prius fuerit corrupta, corpus non posse corrumpi, scilicet  16, advertendum est: Sicut, inquit, sanctius est mori fame quam idolothytis vesci; ita sancthonesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque homine, Dei creatura est, et eo male utenti, male erit; non ipsum aliquando malum erit. DISTINCTIO
Abbreviated transcription (Latin):
hũit p̃ceptum. secunda indulgen
tẽ. conigium. Indulgentia uͦ quia meli¬
ora ñ elegit remedium bt̃ ñ p̃iium a qͣ
si quis declinauerit m̾etur exiciale iudici¬
um Ꝙ secundum indulgentiam concedr
uoluntarium ẽ. ñ necessarium. Alioquin
intesligi illud sub precepto dictum ho¬
minib p̾mis añ peccatum crescite et
multiplicamini: quo etiam pꝰ peccatum
tenebantur. usqͦ facta ẽ. multiplicatio. pꝰꝗͣ
secundum indulgentiam matͥmonui̾
contractus fuit. Ita ⁊̃ pꝰ diluiuuum quo
uniu̾sum pene genus humanum dele-¬
tum ẽ. secundum p̃ceptum dictum. ẽ. fi¬
liis noe. crescite ⁊ multipͣ. multiplicato
uͦ homine secundum indulgentiam
contͣctum ẽ. ñ secundum imꝑium.

Expanded text:
uit praeceptum, secunda indulgentesse conjugium. Indulgentia vero quia meliora non eligit, remedium habet, non praemium; a quo si quis declinaverit meretur exitiale judicium. Quod secundum indulgentiam conceditur, voluntarium est, non necessarium; alioquin  potest sane intelligi illud sub praecepto dictum hominibus primis ante peccatum: Crescite et multiplicamini. Quo etiam post peccatum tenebantur, usquequo est facta multiplicatio; post quam secundum indulgentiam matrimonii contractus fuit. Ita enim post diluvium, quo universum pene humanum genus deletum est, secundum praeceptum dictum est filiis Noe: Crescite et multiplicamini. Multiplicato vero homine, secundum indulgentiam contractum est, non secundum imperium.
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea scire opͦtet: quia sic̃ de maio lucifer
rib ⁊ minorib quidam ꝑstiterunt itad
utroq gradu: quidam cortuerunt. int̾ quoᷤ
unus fuit omnib aliis cadentib exellentior
nec int̾ stantes auquis fuit dignior. sic̃ testi¬
moniis auctoritatum monstratur. Ait enim
iob. lp̃e principium uiarum dei. Et in ezechi
imago dei simił insinuat᷑ ip̃esa. Item ĩ ezxe¬
atione. cet̾is clarior fuit. Uñ ⁊ uocatꝰ ÷ lucifer
qui mane oriebaris: ⁊ cetera. qui non unꝰ ordo
s unus sp̃c accipiendus est. Qui teste ysidoro
ditatem scientie sue ꝑpendens: in suum cre-¬
atorem suꝑbiuit. in tantum q̃ ÷ do se equare

Expanded text:
rea scire oportet quoniam sicut de majoribus et minoribus quidam perstiterunt, ita de utroque gradu quidam corruerunt, inter quos unus fuit omnibus aliis cadentibus excellentior, nec inter stantes aliquis eo fuit dignior, sicut testimoniis auctoritatum monstratur. Ait enim Job, c. 40: Ipse principium viarum Dei. Et in Ezechieimago Dei similis insinuatur impressa. Item in Ezearatione caeteris clarior fuit, unde vocatus est Lucifer,qui mane oriebaris? etc.; qui non unus ordo, sed unus spiritus accipiendus est, qui teste Isidoro,ditatem scientiae suae perpendens, in suum Creatorem superbivit, in tantum quod etiam Deo se aequare
Abbreviated transcription (Latin):
iras. lus .s. ueritatis ⁊ ñ falsitatis. It. Eete
dico caritati ur̃e. ⁊ qui ꝑ lapidem uirat fal¬
sum ꝑuirus ẽ. quia non lapidem qui non
audit s. cuis creatorem adhibet testem ħ
ẽ gͦ uirare ꝑ quailibet ireaturam. s creato¬
rem eius itstem adib̾e Est etiam quoddam
genꝰ uiramenti grauissimum. quod fit ꝑ
rrecrationem: ut cum homo dicit. si illud fe¬
u illud patiar. uel illud contingat filiis m̃is
S ecundum quem modum accipitur etiam
ĩtdum cum aliquis uirando dicit ꝑ salu¬
tem meam uel ꝑ filios meos: ⁊ huiusmodi
Obligat enim ħ mͦ Uñ augustinus. cum¬
deo obligat. cum dicit ꝑ filios mos. oppig
obligat. ita ꝑ deum uirans ip̃m adhibet tes¬
tem. In omni gͦ uiratone aut deus testis
adhibetur. aut creatura deo obligat᷑ ⁊ ob
adhib̾e. uel do aliquid oppign̾are. Hoc est
gͦ uirare ꝑ quamubet creaturam : s. creato¬
rẽ ẽ restẽ adibe
de uis qui uirant ꝑ falsos

Expanded text:
 veritatis, et non falsitatis. Item, ecce dico charitati vestrae: et qui per lapidem jurat falsum, perjurus est, quia non lapidem qui non audit, sed ejus Creatorem adhibet testem. Hoc est ergo jurare per quamlibet creaturam, scilicet, Creatorem ejus testem adhibere. Est etiam quoddam genus juramenti gravissimum, quod fit per execrationem: ut cum homo dicit: Si illud feci, illud patiar, vel illud contingat filiis meis, secundum quem modum accipitur etiam interdum cum aliquis jurando dicit: Per salutem meam, vel: Per filios meos, et hujusmodi; obligat enim hoc Deo. Unde August.Deo obligat. Quando per filios suos, oppignobligat; ita per Deum jurans, ipsum adhibet testem. In omni ergo juratione aut Deus testis adhibetur, aut creatura Deo obligatur et oadhibere, vel Deo aliquid oppignerare. Hoc est ergo jurare per quamlibet creaturam, scilicet, Creatorem ejus testem adhibere. 7. De illis qui jurant
Abbreviated transcription (Latin):
igne celesti. ad illuminandas tenebͣs aqͥlo
quos nos subdiacono dicimus: quis appel-¬
lantur quia subiacent p̃ceptis ⁊ officiis le-¬
tutarum. Oblationes enim in templo a-
entes. Ad subdiaconum ꝑtinet calicem
patenam ad altare xͥ deferre . ⁊ leuitis tͣ¬
dere. eisq ministrare. Uiceolum qͦ ⁊ a¬
quam manile ⁊ manitergium teu̾e ep̃o.¬
nib aquam p̃b̃e his lex continentie im
plere deben̾t. mundamini qui fn̾s uasa
domini. Ad hos ętiam ꝑtinet tantum de
oblationib pon̾e in altari quantum suffic̾e̾
possit p̾pło. nec non corꝑales ⁊ pallas ⁊ subst̾¬
coria lanare. hii cum ordinantur accipiunt
manili ⁊ manutergium.
oc officio usus . ẽ dominus: quando lin¬
theo se precunxit.⁊ mittens aquam in
pelium. pedes discipulorum lauit ⁊ lintheo
tersit.

Expanded text:
igne coelesti, ad illuminandas tenebras aquiligne coelesti, ad illuminandas tenebras aquilquos nos subdiacones dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblatio. Ad subdiaconum pertinet calicem et patenam ad altare Christi deferre et levitis tradere, eisque ministrare; urceolum quoque et aquam, manile et manutergium tenerenibus aquam prebere. Istis lex continencie imp Unde illud implere debent: Mundamini qui fertis vasa domini! Ad hos eciam pertinet tantum de oblacionibus ponere in altari, quantum sufficere possit populo, necnon corporales, pallas et substratoria lavare. Hii cum ordinantur, accipiuntmanili et manutergium. Hoc officio usus est dominus, quando lintheo se precinxit ac mittens aquam in pelvim pedes discipulorum lavit et lintheo tersit.
Abbreviated transcription (Latin):
uario loco succedunt accoliti. Accoli¬
ti uͦ grece latine ceroferarii dicuntur.
a deportandis cereis. qñ legendum . ẽ. euangłiũ
łsacͥficium offerendum. Tunc eium accen¬
duntur luminaria ⁊ deportantur ab eis.
ñ ad effugandas aeris tenebras. cum sol eo
temꝑe rutilet. s ad signum leticie demõs¬
trandum. ut sub tipo luminis corporalis illa
lur ostendatur. de qua legitur. Erat lux
uera q̃ illuminet omnem hominem ue-¬
nientem in hunc munclum. Ad acolitum
ꝑtinet p̾paratio luminarium in sacͣrio.
Ip̃e c̾eum portat ip̃e urceolum cum umo
⁊ aqua sugesta. ꝓ eucaristia subdiaconis
p̃parat. Hii cumͣ ordinantur cum edocti
fu̾int ab ep̃o. qualit̾ in officio suo ag̾e de-¬
beant. ab archidiacono accipiunt candela¬
brum cum cereo. ⁊ urceolum uacuum
oo officium dominus se hr̃e testatur
dicens. Ego sum lux mundi. Qui seqͥt᷑
ine ñ ambulat in teliebris. Huius officii
candelabri componebant. ⁊ accendebant.

Expanded text:
uarto loco succedunt acolyti; acolyti vero Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis quando legendum est Evangelium vel sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria, et deportantur ab eis; non ad effugandas aeris tenebras, cum sol eo tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum: ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua legitur, Joan. 1: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ad acolytum pertinet praeparatio luminarium in sacrario. Ipse cereum portat, ipse urceolum cum vino et aqua suggesta, pro Eucharistia, subdiaconis praeparat. Hi cum ordinantur, cum edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant, ab archidiacono accipiunt candelabrum cum cereo, et urceolum vacuum. Hoc officium Dominus se habere testatur dicens, Joan. 8: Ego sum lux mundi; qui sequitur me, non ambulat in tenebris. Hujus officii i lucernas candelabri componebant et accendebant
Abbreviated transcription (Latin):
fesum . c̃. salomonem ħ preceptum tran¬
cisse. Dauid antem plures hu̾it ñ p̃ceptum
p̃tini. Pmissum ẽ. enim regi plures hr̃e s
n eleuetur cor enis alienigena hr̃e ꝓhibitũ ẽẽ
mletur. Uerumptam̃ multiplicatio ux¬
orim gñalit̾ ꝓhibita ẽ ꝑiissum ẽ aut̃
regi plures hr̃e s nõ multiplicare Ueni¬
ente autem plenitudinis temꝑe qͣ xͥ grã
qñis. s in ꝑfectione uite ⁊ ĩ sinceritate scĩe

Expanded text:
festum est Salomonem hoc praeceptum transisse. David autem plures habuit, nec praeceptum praeteriit. Permissum est enim regi plures habere, non elevetur cor ejus, alienigenas prohibitum esse videtur. Verumtamen multiplicatio uxorum generaliter prohibita est. Permissum est autem regi plures habere, sed non multiplicare. Veniente autem plenitudinis tempore, quo Chrigeneris, sed in perfectione vitae et sinceritate scie
Abbreviated transcription (Latin):
gratia. hominem ꝑ lib̾um arbitͥum
omnia uissa impiere huinsm᷑i inductionibus
muniunt. Si inquiunt non pͭ facẽ ea homo
que uibentur. ñ ẽ. ei imputandum ad mortem sic̃
tu ip̃e augustine in li de ub̃o arbitrio asseris.
Quis inquit peccat in eo quod niilio mͦ caueri po
augustini pelagnuis usus ÷ disputans aduersꝰ
eum. immo aduersus gr̃am. sicut augꝰ. in li. retͣcͣ¬
tationum ulud et alia huiusm᷑i retͣctans com¬
memorat. inquiens. In his atq huiꝰmõi u̾bis meis
quia gr̃a cominemorata non ẽ de qua tunc nõ¬
non agebatur putant pelagiani. suam nos tenu¬
isse sententiam. S frustra ħ putant. Uoluntas
quippe. ẽ: qua peccatur. ⁊ recte uiuitur quod
his uerbis egimus. s. ip̃a nͥ gr̃a dei liberetur.
⁊ ut uicia supet: adiuuetur. recte a mortalibus
uui non pͥ. Ecce apte determinat: ex quo sensu
illa dix̾it. inimicos gr̃e resellens.

Expanded text:
gratia hominem per liberum arbitrium omnia jussa implere, hujusmodi inductionibus muniunt. Si, inquiunt, non potest ea facere homo quae jubentur, non est ei imputandum ad mortem, sicut tu ipse August. in libro de libero Arbitrio asseris. Quis, inquis, pAugust. Pelagius usus est disputans adversus cum, imo adversus gratiam; sicut August. in libro Retract. illud et alia hujusmodi retractans commemorat, inquiens: In his atque hujusmodi verbis meis, quia gratia Dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani suam nos tenuisse sententiam; sed frustra hoc putant. Voluntas quippe est qua peccatur et recte vivitur, quod his verbis egimus: sed ipsa nisi Dei gratia liberetur, et ut vitia superet adjuvetur, recte a mortalibus vivi non potest. Ecce aperte determinat ex quo sensu illa dixerit, inimicos gratiae refellens.
Abbreviated transcription (Latin):
autem dictum ẽ quod nemo pͥ crede in dm̃ nͥ
aliquid intelligatur. Uñ colligitur ñ posse
⁊ ꝑ fidem amplius intelligi. nec ea que priuᷤ
creduntur quam intelligantur penitus ig¬
norantur cum fides sit ex auditu. Ignorant
lam̃ ex parte quia ñ suuntur. creditur gͦ q̃
⁊ ñ diligi pͥ: diligi uͦ quod nescitur quero
utrum posit. Si ñ pͥ nemo diligit deum añ¬
quam sciat u autem sunt illatna. fides.
spes. caritas. n in animo credente quod ñ¬
dum stii. & sꝑante ⁊ amante quod credit:
amatur gͥ et quod ignoratur s iñ credit᷑.¬

Expanded text:
tem dictum est quod nemo potest credere in Deum, nisi aliquid intelligatur. Unde colligitur non posse elligantur, et ipsa per fidem amplius intelligi. Nec ea quae prius creduntur quam intelligantur, penitus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte, quia non sciuntur. Creditur ergo quod et non diligi potest. Diligi vero quod nescitur, quaero utrum possit. Si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Ubi autem sunt illa tria, fides, spes, charitas, nisi in animo credente quod nondum scit, et sperante et amante quod credit? Amatur ergo et quod ignoratur, sed tamen credit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelliguntur ł scuinuir. nͥ priꝰ credãtur.
quedam uͦ intelligi. aliqñ ⁊̃ añquam cre-¬
tuto sciu̾ntur.⁊ nunc ⁊̃ ꝑ tidem qͣ mundani.
corda ampluis intelliguntur. quia nͥ ꝑ fidẽ
gatur. ñ pot̾it cor mundari qd ad eum indin

Expanded text:
non intelliguntur vel sciuntur, nisi prius credantur; non intelliguntur vel sciuntur, nisi prius credantur; quaedam vero intelligi aliquando, eturo sciantur; et nunc etiam per fidem qua mundantur corda, amplius intelliguntur: quia nisi per fidem gatur non poterit cor mundari, quo, id est, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
trum sit ⁊ de incognitis tantum. Si enim de
qui ignorantur. S sciendiumn ẽ q̃ cum uisio a¬
ua sit. inttrior alia exterior ñ est sides de subtis
exn̾ori uisioni. ẽ. tamen de bis que uisu int̾iori
ut cumq capuintur. Et quedam unq s̃ capi¬
untur ut intelligantur⁊ si ñ ut in fut᷑o q̃dã
autem ñ quia cum fides sit ex auditu. nõ mͦ
tu fides in nob̾ sit. ñ tam̃ ad eum sensum
corpis ꝓtinei. qui diutur auditus. quia ñ ẽ
sonus nec ad ullum sensum corꝑis q̃m cor¬
dis eius res ista non corꝑis. Quedam gͦ fide
creduntur. que intelliguntur nͣli ratione
quedam uͦ que ñ intelliguntur. Uñ ꝓph̾a. nͥ¬
crẽditis ñ intelligrtis. quod augustimis aꝑte
distinguit. Aua sumt inquit. que nͥ intelliga¬
mus ñ credimus. alia q̃ ñ credamus ñ intel¬
ligemus. Nemo tamen pͥ crede in deum nͥ
aliquid intelligat cum fides sit ex auditu p̃¬
dicationis. Idem ĩl de trinitate. Certa fides
ut cumq inchoas cognitionem: cogntio uͦ

Expanded text:
sis, utrum etiam sit de incognitis tantum. Si enim de um quae ignorantur. Sed sciendum est quod cum visio alia sit interior, alia exterior, non est fides de subjectis exteriori visioni: est tamen de his quae visu interiori utcumque capiuntur. Et quaedam sic capiuntur, ut intelligantur, etsi non in futuro, quaedam autem non: quia cum fides sit ex auditu non modotu fides in nobis sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet, qui dicitur auditus, quia non est sonus; nec ad ullum sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis. Quaedam ergo fide creduntur, quae intelliguntur naturali ratione; quaedam vero quae non intelliguntur. Unritis, non intelligetis. Quod August. aperte distinguit. Alia sunt, inquit, quae nisi intelligamus, non credimus; alia, quae nisi credamus, non intelligemus. Nemo tamen potest credere in Deum, nisi aliquid intelligat, cum fides sit ex auditu praedicationis. Idem in libro de Trinit.: Certa fides utcumque inchoat cognitionem. Cognitio ve
Abbreviated transcription (Latin):
adiciendum ẽ de sufficientia fidei
secundum uemꝑis ꝓcessũm sicut ꝓfrcit
iognitio. Pides quippe magna dicitur cog¬
nitione ⁊ aruculorum quantuate ł con¬
aanua. ⁊ deuotione. Est autem q̃dam fi¬
di mensura. sñ qua numquam poiun ẽẽ

Expanded text:
adjiciendum est de sufficientia fidei secundum temporis processum, sicut profecit cognitio. Fides quippe magna dicitur, cognitione, et articulorum quantitate, vel constantia, et devotione. Est autem quaedam fidei mensura, sine qua nunquam potuit esse
Abbreviated transcription (Latin):
Ipdi ħ de actib adiciendum uidet᷑. uitũ
⁊ ip̃i et fine sicut uoluntas pensari debeant bonił
mali. Licet enim secundum quosdam omnes bo¬
omnes dicendi sunt boni. nͨ om̃s remun̾abiles . s
quidam simplicit̾ mali dicunt᷑ sicut ⁊ alii bo¬
ni. Iam simplicit̾ ai ut boni sunt illi actus.
nem tendunt. Mali uͦ sĩplicit᷑ dici debent qui
ꝑuersam hñt causam ⁊ intentionem. Uñ ambrꝵ
putet bona sua oꝑa añ fidem. ita enim uidet᷑
mͥ ẽẽ. ut magne uires. ⁊ cursus scełrimus pret̾¬
uam. quia ubi fides ñ etat bnum opꝰ ñ erat.
bonum enim opꝰ intentio facit. intentionem
fides dirig̃. Don ualde attendas quid homo
faciat. s: quid: cum facit attendat. quo lacertos¬
optue gub̃nationis dirigit. His testinoniis
insinuari uidetur. ex affectu ⁊ fine oꝑa eẽ bo
na uel mala quib consonat. quod in euan-¬
los fac̾e. neq arbor mala: fructus bonos. No-¬
mine arboris ñ natura humane mentis. s uolũ¬

Expanded text:
 de actibus adjiciendum videtur utrum t ipsi ex fine, sicut voluntas, pensari debeant boni vel mali. Licet enim secundum quosdam omnes boremunerabiles, sed quidam simpliciter mali dicuntur, sicut et alii boni. Nam simpliciter ac vere sunt boni illi actus, nem tendunt; mali vero simpliciter dici debent qui perversam habent causam et intentionem. Unde Ambros. putet bona opera sua ante fidem. Ita enim videntur mihi esse ut magnae vires, et cursus celerrimus praetm, quia ubi fides non est, bonum opus non est. Bonum enim opus intentio facit, intentionem vero fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, soptimae gubernationis dirigat. His testimoniis insinuari videtur ex affectu et fine opera bona esse vel mala. Quibus consonat quod Velos facere, neque arbor mala fructus bonos facere. Nomine arboris non natura humanae mentis, sed volun
Abbreviated transcription (Latin):
est enum ut ait ieꝵ scda rabula pꝰ nafragium:
qr si quis uestem innocentie in baptismo ꝑcep¬
tam peccando corruꝑit penitentie remedio
reparare p̾. Prima tabula t̃ baptismus u depo¬
nt᷑ uetus homo ⁊ induitur nouus Secunda
penitentia qua p̃ lapsum resurgimus dum
uettas reu̾sa repellitur ⁊ nouitas ꝑdita resu¬
mitur. pꝰ baptismum ꝓlapsi ꝑ penitentiam
reuocari ualent: s ñ ꝑ baptismum. licet hõi se¬
puis ꝑ baptismum penite: s ñ baptizari. Bap¬
tismus tm̃ ẽ sacͣmentum: s penitentia dr̃ ⁊ sa¬
cramentum ⁊ uirtus mentis. Est enim penitẽ¬
tia int̾ior ⁊ penitentia ext̾ior. Ext̾ior sacmtum:.
itis ẽ. Utrum uͦ omnis ext̾ior penitentia sit
sacram̃tum: ł si ñ omnis q̃ ħ nomine censẽda
sit: consequent̾ inuestigabimꝰ. Apenitentia
cepit ioħis p̃dicatio dicentis. Penitentiam . a. a¬

Expanded text:
Est enim, ut ait Hieron., secunda tabula post naufragium, quia si quis vestem innocentiae in Baptismo perceptam peccando corruperit, Poenitentiae remedio reparare potest. Prima tabula est Baptismus, ubi deponitur vetus homo, et induitur novus; secunda, Poenitentia, qua post lapsum resurgimus, dum vetustas reversa repellitur, et novitas perdita resumitur. Post Baptismum prolapsi per Poenitentiam renovari valent, sed non per Baptismum. Licet homini saepius poenitere, sed non baptizari. Baptismus tantum est sacramentum; sed Poenitentia dicitur et sacramentum, et virtus mentis. Est enim Poenitentia intis. Utrum vero omnis exterior poenitentia sit sacramentum, vel si non omnis, quae hoc nomine censenda sit, consequenter investigabimus. A poenitentia coepit Joannis praedicatio dicentis: Poenitentiam a
Abbreviated transcription (Latin):
la denuo it̾are. It̃ gg̃ Qui admissa plang̃ nͨ tñs
deserit: pene gͣuiori se subicit. Et ambr. Reꝑiunt᷑
qui sepuis agendam penitentiam putant. qͥ
baptisma. ita una ẽ penitentia. His aliisq. płib¬
auctoritatib utiuit᷑ in assertione sue opinionis. s
amb̾r dicit. ħ uͭa penitentia ẽ cessare a pecco⁊ itͥ
Canimos exũe atq emendare: uirtutis ẽ ꝑfecte ⁊ ie

Expanded text:
missa plangit, nec tamen deserit, poenae graviori se subjicit. Item Amb.: Reperiuntur qui saepius agendam poenitentiam putant; qui Baptisma, ita est una Poenitentia. His aliisque pluribus utuntur in assertionem suae opinionis. Sed Ambros. dicit: Haec vera poenitentia est, cessare a peccato. Etanimos exuere atque emendare, virtutis est perfectae e
Abbreviated transcription (Latin):
illicita que cominisit. Penitentie uuitꝰ timo¬
n concipitur. uñ ysaias. A timore tuo domine
concepimus ⁊ peperimꝰ sp̃m salutis. Est autẽ
penitentia ut ait gg̃: mala pret̾ita plangere.
plangenda gͥ it̾um ñ cominitt̾e. It gͥgͥ. Pe̾nit̾e
ẽ. añ acta perc̃a deflere. ⁊ deflenda n commnitte.

Expanded text:
t. Poenitentiae virtus timore concipitur. Unde Isaias: A timore tuo, Domine, concepimus, et peperimus Spiritum salutis. Est autem poenitentia, ut ait Amb., mala praeterita plangere, et plangenda iterum non committere. Item Gregor.: Poenitere est anteacta peccata deflere, et flenda no
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe lacͥmas ad penitẽtiam cerno ⁊ affectum
penitentie ñ hr̃e: quia inconstantia mentis ñ
recordatione pecc̃ĩ lacͥmas fundunt. nͨ reuiuiscẽ¬
te usu ea q̃ fleu̾unt it̾ando cõmittunt. Isaias
de pect̃orib dicit. Lauamini mundi estote. La¬
uat᷑ ⁊ mundus ẽ: qͥ ⁊ p̃t̾ita plangit. ⁊ plangen¬
da it̾m ñ cõmittit. Lauat᷑ ⁊ ñ. ẽ mund qͥ plã¬

Expanded text:
itentiam cerno, et affectum poenitentiae non habere; quia inconstantia mentis nunc recordatione peccati lacrymas fundunt, nunc reviviscente usu, ea quae fleverunt iterando. Isaias de peccatoribus dicit: Lavamini, mundi estote. Lavatur et mundus est qui et praeterita plangit, et flenda it
Abbreviated transcription (Latin):
natũ i eã incurrit. Postremo redeant
quid potius de deo redendum eristi¬
ment. uel quł nusquam ꝑ tẽnciam
sit uel quod ubiq uel alicubi. ita qđ
non ubiq S quis audeat dicere qͥ nꝙͣ
cubi ita est quod ñ uͥq gͦ localis est.÷¬

Expanded text:
abilis veritas. Postremo respondeant abilis veritas. Postremo respondeant quid potius de Deo respondendum existiment, vel quod nusquam per essentiam sit, vel quod ubique, vel quod alicubi, ita quod non ubique? Sed quis audeat dicere quod nusquam cubi
Abbreviated transcription (Latin):
ab eisdem queri. quomͦ
deus substantialit̾ insit omnib reb
et corporalium sordium inquinatio¬
nib non contingatur. quod tam fri-¬
uolum ẽ: ut nec responsione sit dig¬
num. cum etiam sp̃c creatꝰ sordib cor¬
poris. etiam leprosi: uel quantumcũ¬
q polluti: inquinari non possit. Sol
quo ꝙ radio sñ sui pollutione effund̃
suꝑ loca et corpora. non solum mun¬
da. s etiam immunda. ac sordibus
ferentia. quorum contactu: homineᷤᷤ
et q̃dam alie res: inficiuntur. Sol
uero radii: impolluti.⁊ incontaminati.
ea contingentes existunt. Nonĩ gͦ mi¬
randum si ẽẽntia diuina omnino sim-¬
plex ⁊ incommutabił omnia replet lo¬
ca. et omnib creaturis eẽncialit̾ in est.
nec tamen cuiusquam rei sordib con¬
taminetur. uel contingatur. Uñ aucꝰ.
si nt omnia que condidit. non tam̃
inquinant eum qui peccant. decuiꝰ sa-¬
pientia que attingit a fine usq ad
finem fortit̾. dicitur atting̃ omnia ꝓ¬
pt̾ suam mundiciam.⁊ nicħ inqui¬

Expanded text:
busdam quaeri, quomodo Deus substantialiter insit omnibus rebus, et corporalium sordium inquinationibus non contingatur? Quod tam frivolum est, ut nec responsione sit dignum: cum etiam spiritus creatus sordibus corporis etiam leprosi, vel quantumcunque polluti inquinari non possit. Sol quoque radios sine sui pollutione effundit super loca et corpora non solum munda, sed etiam immunda ac sordibus fetida, quorum contactu homines, et quaedam aliae res inficiuntur; solis vero radii impolluti et incontaminati ea contingentes existunt. Non est igitur mirandum, si essentia divina omnino simplex et incommutabilis omnia replet loca et omnibus creaturis essentialiter inest; nec tamen cujusquam rei sordibus contaminetur vel contingatur. Unde beatusint omnia, quae condidit, nec tamen inquinant eum, qui peccant: de cujus Sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter , dicitur: Attingit omnia propter suam munditiam, et nihil inqui
Abbreviated transcription (Latin):
cibilitatis ⁊ originis. Significata gͦ
in scripturis pͣrum intelligentia ⁊ dis¬
tincto innastibilitatis natiuitatisq
sensu: solitarius deus non ẽ. opinan.¬
dus. discretio gͦ uel distinctio pͣrum:
in scripturis posita:. In nullo autem
nature distinctio
Arriani ntebant᷑
ꝓbare alt̾iꝰ sub̃e patrẽ alt̾iꝰ filiũ.qr ille in¬

Expanded text:
cibilitatis. Significata ergo in Scripturis personarum intelligentia, et distincto innascibilitatis nativitatisque sensu, solitarius Deus non est opinandus. Discretio ergo vel distinctio personarum in Scripturis posita est, in nullo autem naturae distinctio. 4. Ariani nitebantur probare alterius substantiae Patrem, alterius Filium, quia ille in
Abbreviated transcription (Latin):
autem uideriuꝵ quod ⁊ mͥ plac̾e fate¬
or: ẽunctis sacerdotib hanc dauem dari.
.s. ligandi ⁊ soluendi. s ñ eam recte ac
digne hñt nͥ qui uitam ⁊ doctrinam apꝰ¬
tolicam seruant. Nec p̃misse auctorita¬
tes malos sacerdotes hanc potestatem
hr̃e negant s illos solos digne ac recte
hac potestate uti significant qui ptediti
sent uita ⁊ doctrina apłica. quia soli apos
missio ł retentio peccõrum. fit tamen ꝙ
ꝑ illos qui sancti non sunt. s ñ digne i
recte. Dat enuim deus benedictionem digne
poscenti ⁊ ꝑ indignum ininistrum Ꝙ uͦ¬

Expanded text:
idetur, quod et mihi placere fateor, cunctis sacerdotibus hanc clavem dari, scilicet, ligandi et solvendi; sed non eam recte ac digne habent, nisi qui vitam et doctrinam apostolicam servant. Nec praemissae auctoritates malos sacerdotes hanc potestatem negant habere; sed illos solos digne ac recte hac potestate uti significant, qui praediti sunt vita et doctrina apostolica, quia soli ipsormissio vel retentio peccatorum. Fit tamen et per illos qui sancti non sunt, sed non digne vel recte. Dat enim Deus benedictionem digne poscenti, etiam per indignum ministrum.
Abbreviated transcription (Latin):
conuinx uocatur. ex pͥma disponsatiõis
fide quam concubitu ñ agnou̾at. nͨ
fuerat agniturus. nͨ ꝑierat᷑. nͨ mendar
manserat. conugis appellatio uͥ ñ fu̾at
nec futura erat carnis ulla commirtio.
Propt̾ quod fidele coniugium ambo
illa mater: s enam ille pat̾ euis ficut
coniunx int̾is eiꝰ utrumq mente ñ car
ne. Et his euidenter insinuatur. quoder
temꝑe quo interced consensus uolunta¬
tuis ac maritał qui solꝰ coniugium
facit. u̾i coniuiges sunt sponsꝰ: spõsa.

Expanded text:
coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat connec futura erat carnis ulla commistio. Propter quod fidele conjugium parenilla mater, verum etiam ille pater ejus, sicut conjux matris ejus; utrumque mente non carne. Ex his evidenter insinuatur quod ex tempore quo intercedit consensus voluntarius ac maritalis qui solus Conjugium facit veri conjuges sunt sponsus et sponsa.
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum. ut his cẽt hes. qui fr̃et clemosinas lar¬
gas: ñ ille qui nullas:⁊ eum qui se feciss adult̾iũ
osten. ut ꝑ illam cum qua fec̃ bominem de morte
libaret. S diceͥt aliquis gͦ equandus. ẽ fur quilibet
furi qͥ uoluntate misdie furatur. quis ħ dix̾it: S
horum duorum ñ iõ quisqͣ ẽ bonꝰ. quia peior. ẽ unꝰ.
eior ẽ eñi qui tũcupiscendo: quam qͥ misando
futat᷑. S si furtum omne peccm̃ ẽ ab om̃i furto
abstinendum ẽ Qs enim dicat ẽẽ. peccandum. ⁊ si
aliud sit gͣuius. alud leuiꝰ pecc̃m: Nunc autem q̃ri¬
niꝰ quis actus peccatum sit ł ñ numquid gͣuius sit
ł leuius Intende lector ꝓpositis u̾b. tota m̃tis consid̃¬
atione. q̃ ñ inutilem hñt ȩt̾citautationem. ⁊ dinosceᷤ

Expanded text:
testamentum, ut is esset haeres qui faceret eleemosynas lartestamentum, ut is esset haeres qui faceret eleemosynas largas, non ille qui nullas; et eum qui se fecisse adulterium ostendit, ut per illam cum qua fecit, hominem de morte liberaret. Sed dicet aliquis: Ergo aequandus est fur cuilibet furi qui voluntate misericordiae furatur? Quis hoc dixerit? Sed horum duorum non ideo quisquam est bonus, quia pejor est unus. Pejor enim est qui concupiscendo, quam qui miserando furatur. Sed si furtum omne peccatum est ab omni furto abstinendum est. Quis enim dicat esse peccandum, etiamsi aliud sit gravius, aliud levius peccatum? Nunc autem quaerimus quis actus peccatum sit vel non; non quid gravius sit vel levius. Intende, lector, propositis verbis tota mentis consideratione, quae non inutilem habent exercitationem; et dignosces
Abbreviated transcription (Latin):
saluent᷑. duo enim bona ħ sunt uͭ iobs alat᷑. ⁊ in¬
nocens ñ puniatur. aut qͥs dicat adultium eẽ
faciendum ut ꝑ illam cum qͣ fit homo d morte
lib̾etur: testamenta ⁊̃ u̾a cur ñ suppͥmimꝰ⁊ fal¬
sa suꝑ ponimus ne ħeditates ħant qͥ nicħ boni
agunt. s potuis qui indigentes adiuuant: c̃ ñ
Cur ñ ab inmundis m̾etͥcib q̃ dittant stup̃toressuoᷤ
rapiat diuicias uir bonꝰ ut indigentib eas largi¬
atur. cũ nullum malum sit si ꝓ bono fiat: Qs
ħ dicat ñ qͥ res humanas mores q conat. ⁊ legeᷤ
subuert̾e: Qenim facimꝰ ñ dicat᷑ recte p̾se sĩ nͥ impu¬
ne tantum u̾um etiam głose ut in eo ñ timeat᷑ sup¬
actib numqͥ. fiat. s qrͣ fiat. eĩ q̃tendum. uͭ q̃cumq
ꝑ bonis fuĩt causis. nͥ ip̃a mala et̃ iudicant᷑: at ĩticia
m̃ito punit eum. qui dix̃ se subtiarisse suꝑflua di¬
uiti ut p̃bet pauꝑi ⁊ falsarium qͥ alienum corrup̃

Expanded text:
salventur? Duo enim bona hic sunt: ut inops alatur, et insalventur? Duo enim bona hic sunt: ut inops alatur, et innocens non puniatur. Aut quis dicat adulterium esse faciendum, ut per illam cum qua fit, homo de morte liberetur? Testamenta etiam vera cur non supprimimus, et falsa supponimus, ne haereditates habeant qui nihil boni agunt, sed hi potius quilindigentes adjuvant? Cur non Cur non ab immundis meretricibus quas ditant stupratores, rapiat divitias vir bonus, ut indigentibus eas largiatur, cum nullum malum malum sit si pro bono fiat? Quis hoc dicat, nisi qui res humanas moresque conatur et leges subvertere? Quod enim facinus non dicatur recte fieri posse, nec impune tantum, verum etiam gloriose, ut in eo non timeatur supre fiat esse quaerendum, ut quaecumque pro bonis fiant causis, nec ipsa mala esse judicentur? At justitia merito punit eum qui dicit se subtraxisse superflua diviti, ut praeberet pauperi; et falsarium qui alienum corrumpit
Abbreviated transcription (Latin):
cium. omnes actus secundum intentionem ⁊ cau¬
sam uidicandos bonos uel malos. p̃t quosoam. qͥ
ita sunt mali. ut numquam possint. ẽt̃ bom ⁊̃ si
bonam uideant᷑ hr̃t cãm. Int̾est inquit płimum
qua causa quo fine. qua intentione quid fiat. S.
ea que constẽt. ẽẽ peccata. nullo bone cause obtẽ¬
tu: nullo quasi bono fine. nulla uelut bona in¬
tentione. facienda sunt. ea quippe oꝑa hominum
T̃causas hĩunt bonas ł malas: nunc sunt bona
nunc maia. que ñ sunt ꝑ se ip̃a peccã sicut iuc-¬
genirandi. si ea fide fiat. ut gignantur tegñandi.¬
hei ruisus maia sunt si malas ħant causas ułut
si iactantie causa. pascitur pauꝑ aut lasciuie cã
cum uxore concumbitur. aut filu gnãtur. nõ ut
deo. s ut diabolo nutriantur. Cum uͦ oꝑa ip̃a
peccata sunt. ut furta supra. blasphemie. quis
tib ut hãmus quid demus pauꝑib aut falsa testimo¬
nia ꝓfamus. ñ uñ innocentes ledantur. s potius

Expanded text:
 omnes actus secundum intentionem et causam judicandos bonos vel malos, praeter quosdam, qui ita sunt mali, ut nunquam possint esse boni etiamsi bonam videantur habere causam. Interest, inquit, plurimum qua causa, quo fine, qua intentea, quae constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla uelut bona intentione facienda sunt. ea quippe opera hominum, sicut causas habuerint bonas seu malas, nunc sunt bona, nunc mala, quae non sunt per se ipsa peccata: sicut uicgenHaec rursus mala sunt, si malas habeant causas: velut si jactantiae causa pascitur pauper, aut lasciviae causa cum uxore concumbitur, aut filii generentur non ut Deo, sed ut diabolo nutriantur. Cum vero opera ipsa per se peccata sunt, ut furta, stupra, blasphemiae, quis tibus, ut habeamus quid demus pauperibus; aut: Falsa testimonia proferamus, non ut inde innocentes laedantur, sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs gesserit ꝓ aliqua causa bona. bonum uident᷑
hĩe finem nͥ er fine uoluntas ẽ. mala. nͥ ex uolunta¬
te actio fit mala. s ex actione uoluntas fit praua.
finem dicunt eos sͥ posuisse s. dei obseqͥum ⁊ tñ uo¬
luntarem corum ⁊ actionem: puersã fore asserunt.
De bonis autem nulla fit exceptio. ĩ p̃missis u̾b. aciꝰ
quin oĩs bõa uoluntas ex fine fit bona⁊ ex fine ⁊ uo¬
tas ex fine mala ẽ nͨ omnis maia actio ex fine ⁊ uo¬
luntate mala ẽ ⁊ omnis q̃ ht̃ malam cãm mala

Expanded text:
quis gesserit pro aliqua bona causa, bonum videtur habere finem; nec ex fine voluntas est mala, nec ex voluntate actio fit mala, sed ex actione voluntas fit prava. finem dicunt eos sibi posuisse, scilicet Dei obsequium; et tamen voluntatem eorum et actionem perversam fore asserunt. De bonis autem nulla fit exceptio in praemissis verbis August. quin omnis voluntas bona ex fine sit bona; et ex fine et voluntas ex fine mala est, nec omnis mala actio ex fine et voluntate mala est; et omnis quae habet malam causam mala
Abbreviated transcription (Latin):
et nr̃ dicitur. qui accepimus. Sp̃c &ͦ
et dei est qui dedit. ⁊ nr̃ qui accepimꝰ
Non ille sp̃c nr quo sumus. qui ip̃e c̃ sp̃c
hominis qui in ip̃o est. quamuis et il¬
lum sp̃m: qui hominis dicitur. utiq
accepius sed aliter iste: aliter ille: nr̃
dicitur. Aliud est enim quod accepi¬
mus ut essemus: aliud quod accepi¬
mus: ut sancti c̃ẽmus. Quod autem
sp̃s sanctus nr̃ dicatur scͥptura ostend.
Scriptum ẽ de iohanne. quod in sp̃u he¬
lie ueniret. Ecce dictus ẽ helie sp̃s s¬
eis .i. dabo illis de sp̃u sancto quem iam
tet gͥ: quia sp̃i sanctus nr̃ dicitur sp̃s s
quia nobis datus. ⁊ datus utiq ad hoc:

Expanded text:
er dicitur qui accepimus. Spiritus ergo et Dei est qui dedit, et noster qui accepimus: non ille spiritus noster quo sumus, quia ipse est spiritus hominis qui in ipso est, quamvis et illum spiritum qui hominis dicitur utique accepimus; sed aliter iste, aliter ille noster dicitur. Aliud est enim quod accepimus ut essemus, aliud quod accepimus ut sancti essemus. Quod autem Spiritus sanctus noster dicatur, Scriptura ostendit. Scriptum est enim de Joanne quod in Spiritu Heliae veniret. Ecce dictus est Eliae eis, hoc est: "dabo illis de spiritu sancto, quem iam tet igitur quia Spiritus sanctus noster dicitur spiritus; sed quia nobis datus, et datus utique ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
scire uel sciens et uelle uel uolens: hec
de deo secundum essentiam dicunt᷑.
cum enim dicitur deus scit uel deus
uult. sue deus est sciens uel uolens.
eẽntia diuina predicatur. et deus t̾ẽ
ennuntiat᷑. Cum autem additur
omnia uel aliqua: et dicitur deus
seit omnia uel nult aliquid uel
aliqua: ẽẽntia quid̃ diuina p̾dicat᷑
non simplicit̾ ⁊ absolute. s ita uͥ sci¬
entie que ip̃a ẽ: omnia sub̃ta mon¬
strentur ⁊ uoluntati que ip̃a eadem
est. aliquid uel aliqua sub̃ta dicãt᷑
deus ẽ. cuius scientie q̃ ip̃ius eẽntia:
omnia sub̃ta sunt. Similit̾ ds̃ uult
h: uel illa .i. deus. ẽ: cuius uoluntati q̃
ergo siuie uelle dicit᷑ deus secundum
cẽntiam cuius uoluntas eẽntia ẽ sem¬
piterna et immutabił. Licet ea uari¬
entur et transeant. que ei sub̃ta st̃.

Expanded text:
e vel volens, haec de eo secundum essentiam dicuntur. Cum enim dicitur, Deus scit, vel Deus vult, sive Deus est sciens vel volens, essentia divina praedicatur, et Deus esse enuntiatur. Cum autem additur omnia, vel aliquid, vel aliqua, et dicitur: Deus scit omnia, vel vult aliquid, vel aliqua, essentia quidem divina praedicatur non simpliciter et absolute, sed ita ut scientiae quae ipse est, omnia subjecta monstrentur, et voluntati quae ipse eadem est, aliquid vel aliqua subjecta esse dDeus est cujus scientiae quae ipsius essentia est, omnia subjecta sunt. Similiter: Deus vult haec, vel illa; id sive velle dicitur deus secundum essenciam, cuius voluntas est essencia sempiterna et immutabilis, licet ea varientur et transeant, que ei subiecta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ad penitentiam uocabat. & quos baptira¬
bat penit̾e docebar secundum illud. Ne¬
mebant ad iołim in iordanem confitñteᷤ
pecca sua. S in bapismo ioħis ñ dabat᷑
pecĩorum remissio q̃ data: ĩ xͥ baptõ.

Expanded text:
ad poenitentiam vocabat; et quos baptizabat, poenitere docebat; secundum illud: Veniebant ad Joannem in Jordanem, confitentes peccata sua. Sed in baptismo Joannis non dabatur peccatorum remissio, quae data est