comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non uitemur dicentẽ. obinutui & humiliatus sum: &
silui a bonis: An hoc dixit tantũmͦ. ñ etiam fecit dauid:
Immo & fecit. Nam cum ei conuitiaretur semei filiꝰ oera.
tacebat dauid: & qũauis septus armatis ñ retorquebat.
conuitium. ñ ultionẽ querebat. eo usq ut dicenti sibi sar¬
uiȩ filio. quod undicare in eum uellet. non permiserit.
Ibat gͦ tanquã mutus & humiliatꝰ. Ibat tacens: nec moue¬
batur cum uir appellaretur sanguinis. qui erat consciꝰ ꝓpriȩ
mansuetudinis. Non gͦ mouebatur conuitiis: cui abunda¬
bat bonoꝵ operũ conscientia. Itaq is qui cito iniuria mo¬
uetur. facit se dignũ uideri contumelia: dum ea uult in¬
dignꝰ ꝓbari. Melior ẽ itaq contẽpnnt iniuriã: ꝗͣ qui dolet.
Qui enĩ contẽpint. qͣsi ñ sentiat ita despic̃. qͥ aut̃ dolet qͣsi sen¬
Iserit.¬
eq imꝓuide ad uos filios meos scribens: huius¬
psalmi proemio usus sum. Quem psalmũ ꝓpba da¬

Expanded text:
non imitamur dicentem: Obmutui, et humiliatus sum, et non imitamur dicentem: Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis ? An hoc dixit tantummodo, non etiam fecit David? Immo et fecit . Nam cum ei conviciaretur Semei filius Jemini, tacebat David: et quamvis septus armatis, non retorquebat convicium, non ultionem quaerebat, eousque ut dicenti sibi Sarviae filio quod vindicare in eum vellet, non permiserit. Ibat ergo tamquam mutus et humiliatus, ibat tacens, nec movebatur, cum vir appellaretur sanguinis, qui erat conscius propriae mansuetudinis. Non ergo movebatur conviciis, cui abundabat bonorum operum conscientia. 22. Itaque is qui cito injuria movetur, facit se dignum videri contumelia, dum vult ea indignus probari. Melior est itaque qui contemnit injuriam, quam qui dolet; qui enim contemnit, quasi non sentiat, ita despicit: qui autem dolet, quasi senserite improvide ad vos filios meos scribens, hujuspsalmi prooemio usus sum. Quem psalmum propheta Da
Abbreviated transcription (Latin):
re plus ponderis in alieuo esse conuitio. qũa in suo testimomio.
Ita fit: ut etiam humilitatẽ custodiat. Si autẽ uolit humi¬
lior uideri. talia tractat: & ipse secum dicit. Hic gͦ ut me
contempnat. & in conspectu meo loquatur talia aauer¬
sum me: quasi non possim ego ei aꝑire os meũ. Cur uͦ
etiam ego dicam. in quib eũ mestificare possim: Is gͦ
ut michi iniurias faciat. quasi uir ñ sim. quasi uindica¬
re me non possim. Hic ut me criminetur. qͣsi
non possim grauiora in eum componere. Qui talia di¬
cit. non ẽ mitis atq bumilis. non est sine temptatione.
Temptator eum exagitat: ipse ei tales opiniones inserit
Plerumq adhibet hominem. apponit nequã sp̃s. qui
hec illi dicant. Sed tu in petra fixum uestigiũ tene. Et
ut cedendo uincat. sicut periti iaculum cedentes solent
uincere. & fugientes grauiorib sequentẽ uulnerare ictib.¬
Quid enim opus ẽ moueri: cum audimꝰ conuitia: Cur

Expanded text:
re plus ponderis in alieno esse convicio, quam in suo testimonio. 19. re plus ponderis in alieno esse convicio, quam in suo testimonio. 19. Ita fit ut etiam humilitatem custodiat. Si autem nolit humilior videri, talia tractat, et dicit ipse secum: Hic ergo ut me contemnat, et in conspectu meo loquatur talia adversum me, quasi non possim ego ei aperire os meum? Cur non etiam ergo dicam, in quibus eum moestificare possim? Hic ergo ut mihi injurias faciat, quasi vir non sim, quasi vindicare me non possim? Hic ut me criminetur, quasi ego non possim graviora in eum componere? 20. Qui talia dicit, non est mitis atque humilis, non est sine tentatione. Tentator eum exagitat, ipse ei tales opiniones inserit. Plerumque adhibet hominem, atque apponit nequam spiritus, qui haec illi dicat: sed tu in petra fixum vestigium tene. Etsut cedendo vincat. Sicut periti jaculandi cedentes solent vincere, et fugientes gravioribus sequentem vulnerare ictibQuid enim opus est moveri, cum audimus convicia? Cur
Abbreviated transcription (Latin):
puocat. qui iuuriam facit: & nos similes sui fieri deside¬
rat. Deniq si taceas. si dissimules: solet dicere. Quid
taces: Loquere si audes. Sed ñ audes. mutus es: & elin¬
guem te feci. Si ergo taceas. plus rumpitur. uictũ se puta¬
bit. irrisum. post habitũ. atq illusum. Si respondeas.
suꝑiorem se factum arbitratur quia parẽ inuenit. Si enĩ tace¬
as dicetur. Ille conuitiatus est huic: contempsit iste. Si re.¬
feras contumeliam: dicetur. Ambo conuitiati sunt. Uterq
condempnat᷑: nemo absoluit᷑. Ergo illiꝰ est studiũ ut irri¬
tet: ut sunilia illi loquar. similia agam. Iusti est autẽ dissi¬
mulare. uichil loqui: tenere fructum bonȩ conscientiȩ. plꝰ
commutere bonoꝵ iudicio. qua criminantis insolentiȩ. con¬
tentum esse grauitate. moꝵ suoꝵ. Hoc est enum silere a bo¬
nis. quia bene sibi consciꝰ falsis non ciebet moueri. nec estima¬

Expanded text:
provocat, qui injuriam facit, et nos similes sui fieri desideprovocat, qui injuriam facit, et nos similes sui fieri desiderat. 18. Denique si taceas, si dissimules, solet dicere: Quid taces? Loquere, si audes. Sed non audes: mutus es, elinguem te feci. Si ergo taceas, plus rumpitur: victum sese putat, irrisum, posthabitum atque illusum. Si respondeas, superiorem se factum arbitratur, quia parem invenit. Si enim taceas, dicetur: Ille conviciatus est, hunc contempsit iste. Si referas contumeliam, dicetur: Ambo conviciati sunt. Uterque condemnatur, nemo absolvitur. Ergo illius est studium, ut irritet, ut similia illi loquar, similia agam: justi est autem dissimulare, nihil loqui, tenere bonae fructum conscientiae, plus committere bonorum judicio, quam criminantis insolentiae, 7 contentum esse gravitate morum suorum. Hoc est enim silere a bonis; quia bene sibi conscius, falsis non debet moveri: nec aestima
Abbreviated transcription (Latin):
s etiam ñ minꝰ iͥpse aduersaris nobis. Loquim᷑ plerũq
qd̃ excipiat inimicus: & quasi nr̃o gladio nos uulneret
derit inoueri me. inserit. aculeos suos: ut seminaria.
uirgioꝵ excitet. Si emisero uerbum indecorũ: laqueu̾¬
suum stringit. In terdum michi quasi escã ꝓponit uindic¬
te possibilitatẽ: ut duni uindicare cupio. ipse me inserã
gladio & nodum mortis stringã michi. Si quis gͦ hunc
aduersarium sentit presentẽ ẽẽ: tunc magis custodiã
adhibere debet ori suo. ne det locũ aduersario. Sed ñ
multi hunc uident. Sed etiam ille cauendus est. qui ui
deri potest: quicumq irritat. quicũq incitat. quicũq
trasꝑat. quicumq incentiua luxuriȩ aut libidinis suggerit
uaudo gͦ aliquis nobis conuitiatur. lacessit. ad uiolen¬
tiam ꝓuocat. ad iurgium uocat: tunc silentiũ exerceamꝰ
tunc muti fieri non erubescamꝰ. Peccator est ẽnĩ qͥ nos

Expanded text:
sed etiam ipse non minus adversarius nobis. Loquimur plerumque sed etiam ipse non minus adversarius nobis. Loquimur plerumque quod excipiat inimicus, et quasi nostro gladio nos vulneret. derit moveri me, inserit aculeos suos, ut seminaria jurgiorum excitet. Si emisero verbum indecorum, laqueusuum stringit. Interdum mihi quasi escam proponit vindictae possibilitatem; ut dum vindicari cupio, ipse me inseram laqueo, et nodum mortis astringam mihi. Si quis ergo hunc adversarium sentit praesentem esse, tunc magis custodiam adhibere debet ori suo, ne det locum adversario: sed non multi hunc vident. deri potest, quicumque irritat, quicumque incitat, quicumque exasperat, quicumque incentiva luxuriae aut libidinis suggerit. Quando ergo aliquis nobis conviciatur, lacessit, ad violentiam provocat, ad jurgium vocat: tunc silentium exerceamus, tunc muti fieri non erubescamus. Peccator est enim qui nos
Abbreviated transcription (Latin):
do lingua suã. nec priꝰ loquendo quã interroget᷑. & ex¬
pandat atq examinet uerba sua. si dicendũ hoc. si dicen¬
dum aduersꝰ hunc. si tempus sermonis huiꝰ: is ꝓfecto
exercet modestiã ac mansuetudinẽ & patientiã. ut ñ ex
indignatione & ira in sermonẽ erumpat. ñ alicuiꝰ passi¬
onis indicium det ini uerbis suis. nͨ ardorẽ libidinis flã¬
mare in sermone. suo indicet. & ineẽ dictis suis stimulos
iracundiȩ: ne sermone postremo qui cõmendare inte¬
riora debet. uitiũ aliquod esse in morib aꝑiat & ꝓdat.
Tunc enim maxime insidiatur aduersariꝰ. quando ui¬
det nobis passiones aliquas generari. Tunc fomites mouet.
laqueos parat. Unde ñ immerito sicut audisti hodie
legi. ꝓpħa dicit: quia ipse liberabit me de laqueo uenan¬
tium. & a uerbo asꝑo. Symmachus irritationis uerbũ
dixit: alii ꝑturbationis. Laqueus aduersarii ẽ sermo nr̃.

Expanded text:
do linguam suam, nec prius loquendo quam interroget, et exdo linguam suam, nec prius loquendo quam interroget, et expendat atque examinet verba sua, si dicendum hoc, si dicendum adversus hunc, si tempus sermonis hujus est: is profecto exercet modestiam, ac mansuetudinem, et patientiam; ut non ex indignatione et ira in sermonem erumpat, non alicujus passionis indicium det in verbis suis, non ardorem libidinis flammare in sermone suo indicet, 6 et inesse dictis suis stimulos iracundiae: ne sermo postremo qui commendare interiora debet, vitium aliquod esse in moribus, aperiat et prodat. 15. Tunc enim maxime insidiatur adversarius, quando videt nobis passiones aliquas generari: tunc fomites movet, laqueos parat. Unde non immerito, sicut audisti hodie legi, Propheta dicit: Quia ipse liberavit me de laqueo venantium et a verbo aspero . Symmachus irritationis verbum dixit, alii perturbationis. Laqueus adversarii est sermo noster:
Abbreviated transcription (Latin):
defluus. ne dicatur de te. nͨ ẽ malagma a ponere. neq
oleum. neq alligaturã. Habet suas habenas mentis so¬
brietas: quib regitur & gubernatur
it ori tuo ostium. ut claudat᷑ ubi oportet: & obse¬
retur diligentiꝰ. ne quis in iracundiã excitet uocem
tuã. & contumeliam rependas contumeliȩ. Audisti.
hodie lectũ est. Irascimini. & nolite peccare. Ergo &¬
si irascimur. quia affectus naturȩ ẽ ñ potestatis: malũ
sermonẽ ñ ꝓferamꝰ de ore nr̃o. ne in culpã ruamꝰ.
sed iugũ sit uerbis tuis. & statera. hoc est humilitas atq
inensura. ut lingua tua menti subdita sit. Restringant᷑
habenȩ uinculis. frenos habeat suos. quib reuocari pos¬
sit. Ad inensuram sermones ꝓferat. libra examinatos
iustitiȩ. ut sit grauitas in sensu. in sermone pondus. atq:
in uerbis modus. Hȩc si custodierit aliquis. fit mitis. inan¬
suetus. modestus. Custodiendo enĩ os suum. & retinen¬

Expanded text:
defluus, ne dicatur de te: Non est malagma apponere, neque defluus, ne dicatur de te: Non est malagma apponere, neque oleum, neque alligaturam . Habet suas habenas mentis sobrietas, quibus regitur et gubernatur. 13. Sit ori tuo ostium, ut claudatur ubi oportet: et obseretur diligentius; ne quis in iracundiam excitet vocem tuam, et contumeliam rependas contumeliae. Audisti hodie lectum: Irascimini et nolite peccare . Ergo etsi irascimur, quia affectus naturae est, non potestatis; malum sermonem non proferamus de ore nostro, ne in culpam ruamus: sed jugum sit verbis tuis et statera, hoc est, humilitas atque mensura; ut lingua tua menti subdita sit. Restringatur habenae vinculis, frenos habeat suos, quibus revocari possit ad mensuram: sermones proferat libra examinatos justitiae: ut sit gravitas in sensu, in sermone pondus, atque in verbis modus. suetus, modestus. Custodiendo enim os suum, et retinen
Abbreviated transcription (Latin):
Aurũ tuũ. cor tuũ ẽ. Argentũ tuũ. eloquiũ tuũ est.
Eloquia dñi eloquia casta: argentũ igne examinatũ.
Bona etiam possessio. mens bona. Deniq possessio
p̃ciosa. homo mundus. Sepi gͦ hanc possessionẽ & cir¬
cumuallato cogitationib. munito piis sollicitudinib.
ne in eã irruant & captiuã ducant irrationabiles cor¬
poris passiones. ne incursent motus graues: ne diripi¬
ant uindemiã eiꝰ transeuntes uiam. Custodi interio¬
rem hominẽ tuũ. Noli eum quasi uilem neggligere.
ac fastidire: quia pretiosa possessio est. Et merito pre¬
ciosa. cuiꝰ fructus non caducus & temporalis. sed stabilis.
atq eternȩ salutis est. Cole ergo possessionẽ tuã: ut
sint tibi agni. Alliga sermonẽ tuum. ne luxuriet. ne
lasciuiat: & multilo quio peccata sibi colligat. Sit re¬
strictior. & ripis suis coerceatur. Cito lutũ colligit am¬
nis exundans. Alliga sensum tuũ. Non sit remissus ac

Expanded text:
aurum tuum cor tuum est: argentum tuum eloquium tuum est: aurum tuum cor tuum est: argentum tuum eloquium tuum est: Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum . Bona etiam possessio mens bona. Denique possessio pretiosa homo mundus. Sepi ergo hanc possessionem, et circumvallato cogitationibus, munito spinis, sollicitudinibus; ne in eam irruant, et captivam ducant irrationabiles corporis passiones, ne incursent motus graves, ne diripiant vindemiam ejus, transeuntes viam. Custodi interiorem hominem tuum. Noli eum quasi vilem negligere ac fastidire, quia pretiosa possessio est. Et merito pretiosa, cujus fructus non caducus et temporalis, sed stabilis atque aeternae salutis est. Cole ergo possessionem tuam, ut sint tibi agri. 12. Alliga sermonem tuum, ne luxuriet, ne lasciviat, et multiloquio peccata sibi colligat. Sit restrictior, et ripis suis coerceatur. Cito lutum colligit amnis exundans. Alliga sensum tuum, non sit remissus ac
Abbreviated transcription (Latin):
rebat ꝓ se hominũ iudiciũ. quȩ habebat dñi testimo¬
niũ. Ab illo gͥ uolebat absolui. que sciebat posse nul
lomͦ falli. Ipse dñs in ȩuugłio tacens oꝑabat᷑ salutẽ
om̃iũ. Recte gͦ dauid ñ silentiũ sibi indixit ꝑpetuũ.
sed custodiam. Custodiamꝰ gͦ cor nr̃m: custodiamꝰ
os nr̃m. Utrumq enim scriptũ ẽ. Hic ut os custodi¬
amꝰ : alibi tibi dicit᷑. Om̃ custodia serua cor tuũ.
Si custodiebat dauid. tu ñ custodies: Si immunda
labia habebat isaias. qui dixit. o miser ego qm com¬
punctꝰ sũ. quia cũ sim homo. & immunda labia ha¬
beam. Si ꝓpħa diũ imniuunda habebat labia. quomͦ
nos munda habemꝰ: Et cui nisi unicuiq nr̃m scrip¬
tum est. sepi possessionem tuã spinis. & argentum &
aurũ tuũ alliga. & ori tuo fac ostiũ & uectẽ. & uer¬
bis tuis iugũ & staterã: Possessio tua. mens tua ẽ.

Expanded text:
rebat pro se hominum judicium, quae habebat Domini testimorebat pro se hominum judicium, quae habebat Domini testimonium. Ab illo igitur volebat absolvi, quem sciebat nullo modo posse falli. Ipse Dominus in Evangelio tacens operabatur salutem hominum. Recte ergo David non silentium sibi indixit perpetuum, sed custodiam. 10. Custodiamus ergo cor nostrum, custodiamus os nostrum; utrumque enim scriptum est: hic, ut os custodiamus, alibi tibi dicitur: Omni custodia serva cor tuum . Si custodiebat David, tu non custodies? Si immunda labia habebat Esaias, qui dixit: O miser ego, quoniam compunctus sum, quia cum sim homo, et immunda labia habeam : si propheta Domini immunda habebat labia, quomodo nos munda habemus? 11. Et cui, nisi unicuique nostrum scriptum est: Sepi possessionem tuam spinis . . . et argentum 5 et aurum tuum alliga, et ori tuo fac ostium et vectem, et verbis tuis jugum et stateram ? Possessio tua mens tua est:
Abbreviated transcription (Latin):
mor uiam suã. nisi in custodiendo uerba dĩ: Tace gͦ
priꝰ & audi: ut ñ delinquas in lingua tua. Graue
malum: ut aliquis ore suo condẽnetur. Etenim
si ꝓ otioso uerbo reddet unusquisq rationẽ : quan-¬
tõmagis ꝓ uerbo impuritatis & turpitudinis: Graui¬
ora sunt enim uerba pͣcipitationis. qu̾a otiosa. Ergo.
si ꝑ ocioso uerbo ratio poscit᷑. qntomagis ꝓ sermone.
impietatis pena exsoluit᷑: Quid igit᷑: en utos
nos esse oportet: Miime. Est enim tempus tacen¬
di: & est tempus loquendi. Demnde si ꝓ otioso ũbo
reddimꝰ rationẽ. uideamꝰ ne reddamꝰ & ꝓ otioso
silentio. Est enim & negotiosum silentiũ. ut erat
susannȩ. quȩ plus egit tacendo. qua si esset locuta.
Tacendo enim apud homines. locuta ẽ dõ. Nec ullũ
maiꝰ inditiũ suȩ castitatis inuenit. qua silentium.
Conscientia. loquebat᷑. ubi uox ñ audiebat᷑: nec que

Expanded text:
venior viam suam, nisi in custodiendo verba Domini ? Tace ergo venior viam suam, nisi in custodiendo verba Domini ? Tace ergo prius, et audi, ut non delinquas in lingua tua. 8. Grave malum ut aliquis ore suo condemnetur. Etenim si pro otioso verbo reddet unusquisque rationem , quanto magis pro verbo impuritatis et turpitudinis! Graviora enim sunt verba praecipitationis quam otiosa. Ergo, si pro otioso verbo ratio poscitur, quanto magis pro sermone impietatis poena exsolvitur! CAPUT III. Non nos esse oportet? Minime. Est enim tempus tacendi, et est tempus loquendi . Deinde si pro otioso verbo reddimus rationem, videamus ne reddamus et pro otioso silentio. Est enim et negotiosum silentium; ut erat Susannae, quae plus egit tacendo, quam si esset locuta . Tacendo enim apud homines, locuta est Deo: nec ullum majus indicium suae castitatis invenit, quam silentium. Conscientia loquebatur, ub
Abbreviated transcription (Latin):
Uerberamur enim uocis nr̃ȩ uerbere: cum loquimur
ea quoꝵ sono ceditur animus nr᷑. & mens consautiat᷑.
Qius est autẽ. qui mundũ cor ã peccatoꝵ habeat col¬
luuione. aut non delinquat in lingua sua: Et ideo
quia nenunem uidebat castum os seruare posse ab
iminunditia sermonis: ipse sibi silentio legeni im¬
posuit innocentiȩ. ut tacendo culpam declinaret.
qua uix effugere posset loquendo. Audiams gͦ cau¬
tionis magistrum. Dixi custodiam uias meas. Hoc ẽ
direm uias meas. Aliȩ sunt quas debemꝰ seqtii. aliȩ
quas custodire: sequi uias dñi. custodire nr̃as. ne in
culpam dirigant. Potes autem custonlire. si ñ cito
loquaris. Lex dicit. Audi isrł dũm dm tuum. Non
dixit loquere. sed audi. Ido eua lapsa est. quia lo¬
cuta est uiro. qd̃ non audierat a dño do suo. Prima
uox dĩ dicit tibi. Audi. Si audias: custodis uias tuas.
Et si lapsus es: cito corrigas. In quo enĩ corrigit iu¬

Expanded text:
verberamur etiam vocis nostrae verbere cum loquimur verberamur etiam vocis nostrae verbere cum loquimur ea quorum sono caeditur animus noster Quis autem est qui mundum cor a peccatorum habeat colluvione, aut non delinquat in lingua sua? Et ideo quia neminem videbat sanctum os servare posse ab immunditia sermonis, ipse sibi silentio legem imposuit innocentiae; 4 ut tacendo culpam declinaret, quam vix effugere posset loquendo. 7. Audiamus ergo cautionis magistrum: Dixi, custodiam vias meas, hoc estdirem vias meas. Aliae sunt viae quas debemus sequi, aliae quas custodire: sequi vias Domini, custodire nostras; ne in culpam dirigant. Potes autem custodire, si non cito loquaris. Lex dicit: Audi, Israel, Dominum Deum tuum . Non dixit, loquere, sed audi. Ideo Eva lapsa est, quia locuta est viro, quod non audierat a Domino Deo suo. Prima vox Dei dicit tibi: Audi. Si audias, custodis vias tuas: et si lapsus es, cito corrigis. In quo enim corrigit ju
Abbreviated transcription (Latin):
onis loquendo. cum tacendo possis esse tutior: Quã plu¬
res uidi loquendo peccatũ incidisse. uix quem qua tacendo.
Ideo ꝥtacere nosse. qua loqui: difficiliꝰ est. Scio loqui
plerosq cum tacere nesciant: ratũ est tacere. quẽ¬
quam. cum sibi loqui nichil ꝓsit. Sapiens ẽ gͦ. qui
nouit tacere. Deniq sapientia di dicit. Dñs de¬
dit mͥ linguam eruditionis: quando oporteat sermo¬
nẽ dicere. Merito ergo sapiens. qui a dño accepit
quo tempore sibi loquendum sit. Unde bene ait
scriptura. Homo sapiens tacebit usq ad tempus.
Iaeo scĩ dñi qui scirent quia uox hominis plerũq
ino est hominis. amabant tacere. Deniq sc̃s dñi
ait. Dixi custodiam uias meas: ut ñ delinqu̾a in¬
tionis: ut homo a flagello linguȩ suȩ absconderetur.
& a conscientiȩ sue testimonio. Uerberamur enim taci¬
to cogitationis nr̃ȩ opprobrio. & iudicio conscientiȩ.

Expanded text:
onis, loquendo; cum tacendo possis esse tutior? Quampluonis, loquendo; cum tacendo possis esse tutior? Quamplures vidi loquendo peccatum incidisse, vix quemquam tacendo: ideoque tacere nosse quam loqui difficilius est. Scio loqui plerosque, cum tacere nesciant. Rarum est tacere quemquam, cum sibi loqui nihil prosit. Sapiens est ergo qui novit tacere. Denique Sapientia Dei dixit: Dominus dedit mihi linguam eruditionis, quando oporteat sermonem dicere . Merito ergo sapiens qui a Domino accipit, quo tempore sibi loquendum sit. Unde bene ait Scriptura: Homo sapiens tacebit usque ad tempus . 6. Ideo sancti Domini, qui scirent quia vox hominis plerumquemo est hominis, amabant tacere. Denique sanctus Domiait: Dixi, custodiam vias meas, etc. . Stionis, ut homo a flagello linguae suae absconderetur, et a conscientiae suae testimonio; verberamur enim tacito cogitationis nostrae opprobrio, ex judicio conscientiae;
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ di: Non ꝓpb̾arum grãm. ñ uirtutẽ ęuugłista¬
rum. ñ pastoꝵ circumspectionẽ. sed tantummꝰ inten¬
tionem & diligentiam circa scripturas diuinas op¬
to assequi. quam ultimam posuit. apls inter officia
sc̃oꝵ & hanc ipsam ut docendi studio possim discẽ.
Unus est enim uerus magister: qui solus ñ didicit.
quod om̃s doceret. Homines autem discunt prius
quod doceant: & ab alio accipiunt qd̃ aliis tradant.
Quod ne ipsum quidem michi accidit. Ego enim
raptus de tribunalib atq administrationis infulis
ad sacerdotium: docere uos cepi qd̃ ipse ñ didici.
ltaq factum ẽ: ut prius docere inciperem. qu̾a dis¬
cerem. Discendum gͥ mͥ simul & docendum esł:
quoniam non uacauit ante discere.
uid autẽ pre ceteris debemꝰ discere. quai
tacere ut possimꝰ loqui. ne priꝰ me uox
condemuet mea. quã absoluat aliena: Scriptũ
est enim. Ex uerbis tuis condempnaberis. Quid
opus est igit᷑. ut ꝓperes periculum susciꝑe condẽnati¬

Expanded text:
arum gratiam, non virtutem evangelistarum, non pastorum circumspectionem: sed tantummodo intentionem et diligentiam circa Scripturas divinas opto assequi, quam ultimam posuit Apostolus inter officia sanctorum, et hanc ipsam ut docendi studio possim discere. Unus enim verus magister est, qui solus non didicit quod omnes doceret: homines autem discunt prius quod doceant, et ab illo accipiunt quod aliis tradant. 4. Quod ne ipsum quidem mihi accidit. Ego enim raptus de tribunalibus atque administrationis infulis ad sacerdotium, docere vos coepi, quod ipse non didici. Itaque factum est ut prius docere inciperem, quam discere. Discendum igitur mihi simul et docendum est; quoniam non vacavit ante discere.uid autem prae caeteris debemus discere, quam tacere, ut possimus loqui: ne prius me vox condemnet mea, quam absolvat aliena; scriptum est enim: Ex verbis tuis condemnaberis . Quid opus est igitur ut properes periculum suscipere condemnati
Abbreviated transcription (Latin):
plicare. & nescirent quomͦ dep̾carent᷑: dixerunt xp̃o.
Dne doce nos orare: ia ẽ compone nobis p̾ces. Stati
añs de libro iuris cȩlestis docuit quomͦ orarent: uł qͦmͦ
anm implorarent. Ex hoc ꝑducta ẽ consuetudo ȩccłȩ
ain p̾cib exposcere contra egritudines animȩ. & uti
p̾cib instar earũ quas constituit xp̃c: quasq primi
greci ceperunt cõponere quib dñs susplicaretur.

Expanded text:
li Deo, et nescirent quomodo precarentur, dixerunt Christo: Domine, doce nos orare, id est, compone nobis preces. Statim Dominus, de libro juris coelestis, docuit quomodo orarent vel quomodo Deum impetrarent. Ex hoc perducta consuetudo Ecclesiae Deum precibus exposcere contra aegritudines animae, et uti precibus ad instar earum quas constituit Christus, quasque primi Graeci coeperunt componere, quibus Domino supplicarent.
Abbreviated transcription (Latin):
rauerunt eũ. offerentes ei cõpetentia munera trinitatis.
aurum. thus. & myrrã. regi. do. atq passuro. Idõ gͦ diẽ bc̃
annua celebritate sacrauerunt. ut mundꝰ agnoscat dñm.
iħc etiam iordanis lauachro tinguitur. diuisoq celo spc̃
sc̃i descendentis testimonio dĩ eẽ filiꝰ declaratur. Cuiꝰ diei
nom̃ ex eo qd̃ apparuit gentib. epiphania nuncupatur.
gͥ ex causis hic dies hoc uocabulum sumpsit. siue qd̃ tunc
in baptisinate suo xp̃c ppłis fuit ostensus. siue qd̃ ea die sy¬
aeris ortu magis est ꝓditus. siue qd̃ pͥmo signo ꝑ aquam
in uinũ uersam miultis est manifestatus. Refert autem
cassianꝰ apud egyptios natiuitatis diem & epiphanioꝵ
sollempnitatẽ ñ bifarie ut in occiduis ꝓuintiis sed dici
nniꝰ festiuitate celebrari. Epłȩ quoq pontificis alexan¬
armi ad uniuersas egypti eccłas uł monasteria airigun¬
tur. quib & initiũ quadragesimȩ & dies pasche denuntiant᷑.

Expanded text:
raverunt eum, offerentes ei competentia munera Trinitatis, aurum, thus, et myrrham, regi Deo atque passuro. Ideo ergo diem hunc annua celebritate sacraverunt, ut mundus agnoscat Dominum, Jesus etiam Jordanis lavacro tingitur, divisoque coelo Spiritus sancti descendentis testimonio Dei esse Filius declaratur ; cujus diei nomen, ex eo quod apparuit gentibus, Epiphania nuncupatur. igitur ex causis hic dies hoc vocabulum sumpsit sive quod tunc in baptismo suo Christus populis fuerit ostensus, sive quod ea die sideris ortu magis est proditus, sive quod primo signo per aquam in vinum versam multis est manifestatus. 3. Refert autem Cassianus apud Aegyptios Nativitatis diem, 394 et epiphaniorum solemnitatem non bifarie, ut in occiduis provinciis, sed sub diei unius festivitate celebrari. Epistolae quoque pontificis Alexandrini per universas Aegypti Ecclesias vel monasteria diriguntur, quibus et initium Quadragesimae, et dies P
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi carmine floruisse cognoscit᷑. Atq inde
hymni ex eiꝰ nomine ambrosiam uocant᷑ : quia eis¬
tempore primũ in ȩccła mediolanensi celebrari cepe¬
runt. cuiꝰ celebritatis deuotio de hĩc per totiꝰ orientis
occidentisq eccłas obseruatur. Carmina autẽ quecũq
in laude dicunt᷑: hymni uocant᷑. De Antiphonis. UU¬
ntiphonas greci primũ cõposuerunt: auob cho¬
ris alternatĩ concinentib quasi duo seraphim.
auo quoq testam̃ta inuicẽ sibi conclamantia. Apud
latinos autẽ primꝰ idẽ beatissimꝰ ambrosiꝰ anti¬
phonas instituit: grecoꝵ exempla imitatus. Ex hinc in

Expanded text:
hujusmodi carmine floruisse cognoscitur, atque inde hymni ex etempore primum in Ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio dehinc per totius Occidentis Ecclesias observatur. Carmina autem quaecunque in laudem Dei dicuntur, hymni vocantur. De antiphonis. Antiphonas Graeci primum composuerunt, duobus choris alternatim concinentibus, quasi duo seraphim duoque Testamenta invicem sibi conclamantia. Apud Latinos autem primus idem beatissimus Ambrosius antiphonas constituit, Graecorum exemplum imitatus. Ex hinc de
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃i eccłiis. de scripturis scĩs. Constat autẽ eadẽ scã
scriptura ex ueteri lege & noua. Uetus lex illa ẽ quȩ da¬
ta est primũ iudeis ꝑ moysen & ꝓpħas. quȩ dicit᷑ uetus
testamentũ. Testam̃tũ enim dicit᷑. quia idoneis testibus
utiq a ꝓpħis scriptũ ẽ atq signatũ ẽ. Noua uͦ lex ẽ ȩutan¬
geliuin. qd̃ dicit᷑ nouũ testamentũ: qd̾ ꝑ ipsum dĩ filium¬
xp̃m & ꝑ suos apłos dedit. Illa lex uetus uelut radix ẽ:
hȩc noua uelut fructus ex radice. Ex lege enim uenit᷑.
ad eugłium. Si quidẽ xp̃c qui hic manifestꝰ ẽ. ante
in lege p̃dictus ẽ. immo ipse locutus in ꝓpħis. sicut
scriptũ ẽ: qui loquebar ecce assum: legẽ quidẽ p̾mit¬
tens uelut. infantib pedagogũ. eugłium uͦ uelut ꝑfec¬
tum uitȩ magisteriũ. iam adultis om̃ib p̾stans. Ideo
in illa oꝑantib bona terrȩ ꝓmittebant᷑: hic uͦ sub gr̃a
ex fide uuentib regnũ celeste ꝓmittit᷑. Eugłium uͦ¬

Expanded text:
isti ecclesiis, de Scripturis sanctis. Constat autem eadem sacra Scriptura ex veteri lege et nova. Vetus lex illa est quae data est primum Judaeis per Moysen et prophetas, quae dicitur Vetus Testamentum. Testamentum autem dicitur, quia idoneis testibus utique a prophetis scriptum est atque signatum. Nova vero lex est Evangelium, quod dicitur Novum Testamentum et suos apostolos dedit. Illa lex vetus velut radix est, haec nova velut fructus ex radice. Ex lege enim venitur ad Evangelium. Si quidem Christus qui hic manifestatus est, ante in lege praedictus est. Imo ipse locutus in prophetis, sicut scriptum est: Qui loquebar, ecce adsum, legem praemittens velut infantibus paedagogum, Evangelium vero, perfectum vitae magisterium, jam adultis omnibus praestans. Ideo in illa operantibus bona terrae promittebantur, hic vero sub gratia ex fide viventibus regnum coeleste tribuitur. E
Abbreviated transcription (Latin):
ministris. qui sunt uere filii. Quẽ cuiq inaerit ap¬
tum muneri: ei deputet.
Uo dolore amputatur etiã
quȩ putruit pars corporis: & diu tractatur. si
potest sanari medicamentis. Si ñ potest: tunc a me¬
aico bono absciditur. Sic ep̃i affectus bon ẽ. ut optet
sanare infirmos: serpentia auferre ulcera. adurere
aliqua non abscidere. Postremo qd̾ sanari ñ potest
cum dolore absciditur. Unde pulcherrimũ illuo
p̃ceptũ magis eminet: ut cogitem ñ quȩ nr̃a sunt.
sed quȩ alioꝵ. Hoc enim modo nichil erit qd̾ uel
irati nr̃o maulgeamꝰ affectui: uel fauentes nr̃e pl
iusto tribuamꝰ aliquid uoluntati.

Expanded text:
ministris qui sunt vere filii; quem cuique viderit apministris qui sunt vere filii; quem cuique viderit aptum muneri, ei deputet. 135. Cum dolore amputatur etiam quae putruit pars corporis, et diu tractatur, si potest sanari medicamentis: si non potest, tunc a medico bono absciditur. Sic episcopi affectus boni est, ut optet sanare infirmos, serpentia auferre ulcera, adurere aliqua, non abscidere: postremo quod sanari non potest, cum dolore abscidere. Unde pulcherrimum illud praeceptum magis eminet, ut cogitemus non quae nostra sunt, sed quae aliorum . Hoc enim modo nihil erit, quod vel irati nostro indulgeamus affectui, vel faventes nostrae plus justo tribuamus aliquid voluntati.
Abbreviated transcription (Latin):
requirit. qui auxilio eiꝰ ñ inaiget. studio ñ flectitur.
quid ad alios: Sit ille copiosior. qui habet. Numqͥa
idcirco honestior qui habet: Honestas plerumq amit¬
titur: quia habet qd̾ custodiat magis qu̾a qd̃ possideat
Inua enim possidemꝰ. quo utimur. Qõ autẽ ult usũ
est: ñ utiq habet possessionis fructũ. sed custodię pi¬
culũ. Ad summã. nouimꝰ qd pecunię contemptus
iustitię forma sit. Et ido auaritiã declinare aebe¬
mus. & om̃i studio intendere ne quid facianꝰ usqͣm
aduersũ iustitiã: sed in om̃ib gestis & oꝑib cristodia¬
mus eam. si uolumꝰ cõmendare nos do. Karitatem
habeamꝰ: unanimes simꝰ. Inuimilitatẽ sequamur. alt̾ alte¬
rum existimantes supiorẽ sibi. Hȩc est eiũ humilitas:
si nichil sibi quis arroget. sed inferiorẽ se esse existimet
Ep̃s autẽ ut menbris suis utatur clericis: & maxime

Expanded text:
requirit, qui auxilio ejus non indiget, studio non flectitur? requirit, qui auxilio ejus non indiget, studio non flectitur? Quid ad alios, si sit ille copiosior qui habet? Numquid idcirco honestior; quia habet quo honestas plerumque amittitur, quia habet quod custodiat magis quam quod possideat? Illud enim possidemus quo utimur: 102 quod autem ultra usum est, non utique habet possessionis fructum, sed custodiae periculum.justitiae forma sit; et ideo avaritiam declinare debemus, et omni studio intendere, ne quid faciamus umquam adversus justitiam, sed in omnibus gestis et operibus custodiamus eam. 134. Si volumus commendare nos Deo, charitatem habeamus, unanimes simus, humilitatem sequamur, alterutrum existimantes superiorem sibi. Haec est enim humilitas, si nihil sibi quis arroget, et inferiorem se esse existimet. Episcopus ut membris suis utatur clericis, et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓserperet. Na uocẽ eiꝰ sol stetit: auaritia ñ stetit.
Sole gͥ stante confecit iħc triumphu. auaritia autẽ
ꝓcedente pene amisit uictoriam. Quid fortissimum
om̃ium sainson. nonne dalilȩ mulieris auaritia dece¬
pit: Itaq ille qui rugientẽ leonẽ manib aiscerpsit
suis. qui uinctus & alienigenis traditus. sine ullo adu¬
tore solus aissolutis uinculis mille ex bis ꝑenit uiros.
qui funes intextos neruis uelut mollia sparti fila diru¬
pit: is suꝑ genua mulieris inflexa ceruice. truncatus
inuicti crinis ornatu p̾rogatiuã suȩ uirtutis amisit.
Influxit pecunia in gremium mulieris: & a uiro discessit
gr̃a feralis. Igit᷑ auaritia illecebrosa ẽ: pecunãq haben¬
tes contaminat. ñ habentes ñ adiuuat. Esto tam̃. ut
aliquando adiuuet pecunia. inferiorẽ tam̃ & animã
ipsum desiddantẽ: quid ad eũ qui ñ desiaderat. qui non

Expanded text:
ne serperet. Ad vocem ejus sol stetit, avaritia non stetit. ne serperet. Ad vocem ejus sol stetit, avaritia non stetit. Sole itaque stante, confecit Jesus triumphum: avaritia autem procedente, pene amisit victoriam. 131. Quid fortissimum omnium Samson, nonne Dalilae mulieris avaritia decepit? Itaque ille qui rugientem leonem manibus discerpsit suis, qui vinctus et alienigenis traditus, sine ullo adjutore solus dissolutis vinculis, mille ex his peremit viros: qui funes intextis nervis velut mollia sparti fila disrupit; is super genua mulieris inflexa cervice truncatus, invicti crinis ornatum, praerogativam suae virtutis amisit. Influxit pecunia in gremium mulieris, et a viro discessit gratia . 132. Feralis igitur avaritia, illecebrosa pecunia, quae habentes contaminat, non habentes non juvat. Esto tamen ut aliquando adjuvet pecunia, inferiorem tamen et ipsam desiderantem. Quid ad eum qui non desiderat, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
pectabat. Sed hec uix in scĩs añi repperiunt᷑: ut ai¬
uitiȩ contemptui sint. Ceterum ita incubuerunt mo
re aignꝰ putetur. Neq hic recens usus: sea iã auaũ
ad̾ perꝰ est. moleuit hoc uitium humanis mentibus.
Siquidem cum hiericho magna ciuitas tu barũ sacer¬
aotalium sono corruisset. & iħenaue potiret᷑ uictoria:
cognouit infirmatã esse uirtutẽ ppłi: ꝑ auaritiã atq
auri cupiditatẽ. Nam cum de spolus urbis incensȩ
sustrilisset achar uestẽ auream. & aucenta argenti ai¬
ipsam reprimendã lex dĩ data ẽ. Propter atiaritiam
balac putauit balaam p̃miis posse temptari. ut ina¬
lediceret ppło patrũ. Et uicisset anaritia: insi do
maledicto eum abstinere uetuisset. Propt̾ auariti¬
am p̾cipitationis. achar in exitiũ deduxerat totã
plebem parentum. Itaq iħc qui potuit solem sistere
ne ꝓcederet: auaritiam hominũ ũ potuit resistere.

Expanded text:
perabat. Sed haec vix in sanctis Domini repperabat. Sed haec vix in sanctis Domini repum possessio. 129. Caeterum ita incubuerunt morre dignus putetur. Neque hic recens usus: sed jamdudum, quod pejus est, inolevit hoc vitium humanis mentibus. Siquidem cum Hiericho magna civitas tubarum sacerdotalium sono corruisset, et Jesus Nave potiretur victoria, cognovit infirmatam esse virtutem populi per avaritiam, atque auri cupiditatem. Nam cum de spoliis urbis incensae sustulisset Achar vestem auream, et ducenta argenti diipsam reprimendam lex delata est. Propter avaritiam Balach putavit Balaam praemiis posse tentari, ut malediceret populum patrum: et vicisset avaritia, nisi Dominus a maledicto eum abstinere jussisset . Propter avaritiam praecipitatus Achar, in exitium deduxerat totam plebem parentum. Itaque Jesus Nave, qui potuit solem statuere, ne procederet , avaritiam hominum non potuit sistere,
Abbreviated transcription (Latin):
soluitur: gra nũqͣm exmanitur. Readendo uacuat᷑
pecunia: gr̾a autẽ & habendo soluitur. & soluendo
retinet᷑. Demde qd̾ aiues refugit. pauꝑ fatet᷑: qd̃ sit
obligatus debito: sibiq subuentũ. ñ honori suo dela¬
tum putat. Donatos sibi arbitrant᷑ filios: uitã readi¬
tam. seruatã familia. Quanto gͥ meliꝰ. apud bonos¬
quã apud ingratos locare beneficitim: Unde añs ad
discipłos ait. Nolite possidere aurũ. neq argentũ:
neq pecuniam. Qua uelut falce pullulantẽ in pec¬
torib bumanis succiait auariciam. Petrus qͦq clau¬
do qui ex utero matris suȩ portabatur ait. Argen¬
tum & aurũ ñ habeo: sea qd̾ habeo do tibi. In nomi¬
ne ihu xp̃i nataren. surge & ambula. Itaq pecum¬
am ñ aedit: sanitatẽ aedit. Quanto meliꝰ ẽ salutẽ
habere sine pecuna: qu̾a pecumam sine salute. Sur¬
rerit clauaus. qd̃ ñ spabat: pecuniã ñ accepit. qũa ex¬

Expanded text:
solvitur, gratia numquam exinanitur. Reddendo vacuatur solvitur, gratia numquam exinanitur. Reddendo vacuatur pecunia: gratia autem et habendo solvitur, et solvendo retinetur. Deinde quod dives refugit, pauper fatetur quod sit obligatus debito, sibique subventum, non honori suo delatum putat: donatos sibi arbitratur filios, vitam redditam, servatam familiam. Quanto igitur melius apud bonosquam apud ingratos locare beneficium? 128. Unde Dominus ad discipulos ait: Nolite possidere aurum, neque argentum, neque pecuniam; ; quia velut falce, pullulantem in pectoribus humanis succidit avaritiam. Petrus quoque claudo, qui ex utero matris suae portabatur, ait: Argentum et aurum non habeo: sed quod habeo, do tibi. In nomine Jesu Christi Nazareni surge et ambula . Itaque pecuniam non dedit, sanitatem dedit. Quanto melius est salutem habere sine pecunia, quam pecuniam sine salute! Surrexit claudus, quod non sperabat: pecuniam non accepit, quam s
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. ad conuiuium atq epulas non eos qui aiuites
sunt. sed pauꝑes inuitandos. Diuites enĩ rogari ui¬
dentur: ut ip̃si quoq nobis reddant conuiuiũ. Pau¬
pes quia nͨ habent qd̃ restituant. cum acceꝑint: re¬
muneratorẽ nobis faciant. đm. qui se ꝓ pauꝑe obligan¬
dum obtulit. Ad ipsum qͦq scłi usum collatio be¬
neficii facta in pauꝑes magis qu̾a in locupletes plus
iuuat: quia aiues dedignatur beneficium. & pudet eũ
debitorẽ esse gr̃ȩ. Qum etiam id qd̃ collatũ est sibi.
meritis suis arrogat: qd uelut debitũ acceꝑit. uel
idõ datum sit. eo qd̾ is qui dedit reddendum sibi a
aiite uberiꝰ estimauerit. Ita in capiendo beneficio¬
in eo ipso qd̾ acceꝑint diuites. dedisse se magis qm
accepisse existimant. Pauꝑ uero & si ñ habet unde
redaat pecuniam: refert grãm. In quo certũ est.
quod plus recdaat qm acceꝑit. Pecunia enĩ numo

Expanded text:
docens ad convivium atque epulas non eos qui divites docens ad convivium atque epulas non eos qui divites sunt, sed pauperes invitandos. Divites enim rogari videntur, ut ipsi quoque nobis reddant convivium; pauperes, quia non habent quod restituant, cum acceperint, remuneratorem nobis faciunt Dominum, qui se pro paupere obligandum obtulit. 127. Ad ipsum quoque saeculi usum collatio beneficii facta in pauperes magis quam in locupletes plus juvat; quia dives dedignatur beneficium, et pudet eum debitorem esse gratiae. Quin etiam id quod collatum est sibi, meritis suis arrogat, quod velut debitum acceperit, vel ideo datum sit eo quod is qui dedit, reddendum sibi a divite uberius existimaverit. Ita in accipiendo beneficio, eo ipso quod acceperint divites, dedisse se magis quam accepisse existimant: pauper vero etsi non habet unde reddat pecuniam, refert gratiam. In quo certum est quod plus reddat, quam acceperit; pecunia enim nummo
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑem innocentẽ arguas: diuitẽ excuses reũ culpę.
Pronũ quidẽ genꝰ hominũ. fauere honoratiorib: ne
lesos sese putent. ne uicti aoleant: sea primũ si offen¬
sam uereris. ñ recipias iudiciũ. Si sacerdos es: aut si
quisquã aliꝰ. non lacessat: licet tibi filere in negotio
du̾tarat pecuniario qũaqu̾a sit constantiȩ adesse eqͥ¬
tati. In causa autẽ dĩ. ubi cõmunionis piculũ ẽ. etiam
aissimulare peccatũ ẽ ñ leue. Quia autẽ tibi ꝓdest.¬
fauere diuiti: An quia citiꝰ amantẽ remuneratur:
His enim fauemꝰ frequentiꝰ: a quib referendȩ uicem
sꝑamꝰ gr̃ȩ. Sei eo magis infirmo & inopi nos stu¬
aere conuenit: qm ꝓ eo qui ñ habet remuneratio¬
nem sꝑamꝰ a anõ iħu. qui sub specie conuiuii gene¬
ralem formam ediait uirtutum. ut his potiꝰ nr̃a con¬
feramꝰ beneficia. qui nobis ea ñ possint rep̾sentare.

Expanded text:
pauperem innocentem arguas, divitem excuses reum culpae. pauperem innocentem arguas, divitem excuses reum culpae. Pronum quidem est genus hominum favere honoratioribus, ne laesos sese putent, ne victi doleant. Sed primum si offensam vereris, non recipias judicium: si sacerdos es, aut si quisquam alius, non lacessas. Licet tibi silere in negotio duntaxat pecuniario; quamquam sit constantiae adesse aequitati. In causa autem Dei, ubi communionis periculum est, etiam dissimulare peccatum est non leve. CAPUT XXV. Befavere diviti? An quia citius amantem remuneratur? His enim favemus frequentius, a quibus referendae vicem speramus gratiae. Sed eo 100 magis infirmo et inopinos studere convenit; quia pro eo qui non habet, remunerationem speramus a Domino Jesu : qui sub specie convivii generalem virtutum edidit formam: ut his potius nostra conferamus beneficia, qui nobis ea non possunt repraesentare,
Abbreviated transcription (Latin):
opa. non stuaia sua. Ceterum si quis ñ obediat ep̃o.
extollere atq exaltari se se desideret. obumbrare me¬
rita ep̃i. simulata affectione doctrinȩ aut humilita¬
tis aut miscdiȩ: is a uero aeuiꝰ suꝑbit. qm̃ ueritatis
est regula. ut nichil faciat comendandi sui causa. quo
minor alis fiat: neq si quia bom habeas. ia a defor¬
mationẽ alteriꝰ & uituꝑationẽ exerceas.
& scã inadigno cõmittenaa arbitreris. Neq iterum
arguas & impugnes: cui crim̃ ñ dep̃henderis. Nã cũ
n om̃ib inustitia cito offendat: tc̃ maxiie in ȩccła ubi
ueaicet: nichil plꝰ usurpet ditior. Siue eni pauꝑ
siue diues: in xp̃o unum sunt. Nichil sanctior plus
arroget. Ipsum eiũ par ẽ: esse humiliorẽ
accipiam in iudicio. Gr̃a absit: causas merita de¬
teruant. Nichil sic opimonẽ immo fiadẽ grauat. qm si
in iudicanao potentiori dones causam inferioris. uł

Expanded text:
era, non studia sua. 123. Caeterum si quis non obediat episcopo, era, non studia sua. 123. Caeterum si quis non obediat episcopo, extollere atque exaltare sese desideret, obumbrare merita episcopi simulata affectatione doctrinae aut humilitatis, aut misericordiae, is a vero devius superbit; quoniam veritatis ea est regula, ut nihil facias commendandi tui causa, quo minor alius fiat: neque si quid boni habeas, id ad deformationem alterius et vituperationem exerceas. et sancta indigno committenda arbitreris: neque iterum urgeas et impugnes, cujus crimen non deprehenderis. Nam cum in omnibus injustitia cito offendat, tum maxime in Ecclesia, uvindicet, nihil plus usurpet ditior. Sive enim pauper, sive dives, in Christo unum sunt. Nihil sanctior plus sibi arroget; ipsum enim par est esse humiliorem.accipiamus in judicio: gratia absit, causae merita decernant. Nihil sic opinionem, immo fidem gravat, quam si in judicando potentiori dones causam inferioris: vel
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ: ne aut potestatẽ exercere. aut susceptũ officium
nequaqu̾a implere inideamur.
beneficus atq officiis obligemꝰ plurimos. & col¬
latã reseruemꝰ grãm: ne iure beneficii fiant imme¬
mores. qui se grauiter lesos aolent. Sepe eñ nsu ue¬
nit. ut quos grã foueris. uel aliquo supiori cumula¬
ueris graau. auertant se. si maigne aliqũc eis p̃po¬
nendũ idices.
ed & sacerdotẽ beneficiis suis uel iudiciis fauere
conuenit. ut ęquitatẽ custodiat: & prb̃m uł mni
instrũ deferre ut parenti. Neq hos quia semel ꝓba¬
ti sunt. arrogantes eẽ oportet: sed magis tãquã me¬
mores gr̃ę. humilitatẽ tenere. Neq off¬
eq offenai sac̾do¬
tẽ. si aut p̾sbiter. aut minister. aut qͥsquã de clero.
aut miscdia. aut ieiunio. aut integritate. aut doctri¬
na. & lectione existimationẽ accumulet suam: ita
unũqueq ꝓximoꝵ labia. & ñ os suũ: & cõmenaent

Expanded text:
nem; ne aut potestatem exercere, aut susceptum officium nem; ne aut potestatem exercere, aut susceptum officium nequaquam implere videamur. beneficiis atque officiis obligemus plurimos, et collatam reservemus gratiam; ne jure beneficii fiant immemores, qui se graviter laesos dolent. Saepe enim usu venit ut quos gratia foveris, vel aliquo superiore cumulaveris gradu, avertas, si indigne aliquem eis praeponendum judices. Sed et sacerdotem beneficiis suis vel judiciis favere convenit, ut aequitatem custodiat, et presbytero vel ministro deferre, ut parenti. 122. Neque hos quia semel probati sunt, arrogantes esse oportet; sed magis tamquam memores gratiae, humilitatem tenere: neque offendi sacerdotem, si aut presbyter, aut minister, aut quisquam de clero, aut misericordia, aut jejunio, aut integritate, aut doctrina et lectione existimationem accumulet suam: Gratunumquemque proximorum labia, et non os suum: et commendent
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ inuitantur. fidos sibi arbitretur: Nam & illi fre¬
quenter se uendere uolunt: & isti imꝑia aura ferre
ñ possunt. leui assentatiuncula facile capiunt᷑. Si ꝑ¬
strinxeris uerbo. iminurmurant. deserunt. infesti ab¬
eunt. inaignantes relinqunt. imꝑare malunt. quam
obedire. Quasi obnorios beneficio subiectos sibi debere
rint. Nam & ille qui pecuniã acceꝑit: iulẽ se & despec¬
tum iuicat. insi sepe redimatur. Itaq frequent̃ expec¬
tat p̃tium suum. Et ille qui obsecratione ambitus
uiaetur: uult semꝑ rogari. Ergo bonis actib & sin
cero ꝓposito nitendum ad honorẽ arbitror: & maxi¬
me ȩccłasticum. ut neq resupina arrogantia uł re.¬
missa neggligentia sit: neq turpis affectio. & indeco¬
ra ambitio. Aa om̃ia abundat animi airecta simpli¬
citas: satisq se ipsã cõmendat. In ipso uero mnunere
neq seueritatẽ esse aurã conuenit. nec etiã remissio¬

Expanded text:
ne invitantur, fidos sibi arbitretur? Nam et illi frene invitantur, fidos sibi arbitretur? Nam et illi frequenter se vendere volunt, et isti imperia dura ferre non possunt. Levi assentatiuncula facile capiuntur: si perstrinxeris verbo, immurmurant, deserunt, infesti abeunt, indignantes relinquunt, imperare malunt, quam obedire: quasi obnoxios beneficio, subjectos sibi debere rit? Nam et ille qui pecuniam acceperit, vilem se et despectum judicat, nisi saepe redimatur? Itaque frequenter exspectat pretium suum: et ille qui obsecratione ambitus videtur, vult semper se rogari. cero proposito nitendum ad honorem arbitror, et maxime ecclesiasticum; ut neque resupina arrogantia, vel remissa negligentia sit: neque turpis affectatio, et indecora ambitio. Ad omnia abundat animi directa simplicitas, satisque se ipsa commendat. 120. In ipso vero munere neque severitatem esse duram convenit, nec nimiam remissio
Abbreviated transcription (Latin):
delinibat singulos. Et cum accederent adorare eum:
extendens manũ suam. app̾hendebat atq osculabat᷑ eos
Sic conũtit in se corda om̃ium: aũ blanditiȩ hunismo¬
di intimoꝵ tangunt uiscerũ sensum. Sed delicati isti
& ambitiosi elegerunt honorabiliora & grata ad tẽps
& iocunda. Ubi parua ꝓcessit ailatio. qua prudens
om̃ium ꝓpħa paulisꝑ cedendo int̾cidendam putauit.
non potuerunt tolerare ac sustinere Deniq ñ aubi¬
tans de uictoria a auid. commnendauit filium dimnica¬
torib: ut ei parcerent. Idoq nec p̾lio messe maluit:
ne uł referre arna parricidȩ licet uideret᷑. sed tamen
filio. Liquet gͥ ea esse ꝑpetua ac solida. que uera sunt.
& quȩ sincere potiꝰ quã dolo congregantur: ea uͦ quę
simulatione atq assentatione parta sint. non posse
diu ꝑseuerare.
uis gͥ uel illos qui pecunia ad
obedientiam redimuntur. uel eos qui assentatio¬

Expanded text:
delinibat singulos sermonibus. Et cum accederent adorare eum, delinibat singulos sermonibus. Et cum accederent adorare eum, extendens manus suas, apprehendebat atque osculabatur eos. Sic convertit in se corda omnium, dum blanditiae hujusmodi intimorum tangunt viscerum sensum. 115. Sed delicati isti et ambitiosi elegerunt honorabilia et grata ad tempus et jucunda: ubi parva processit dilatio, quam prudens omnium propheta paulisper cedendo interponendam putavit, non potuerunt tolerare ac sustinere. Denique non dubitans de victoria David, commendabat filium dimicaturis, ut ei parcerent. Ideoque nec praelio interesse maluit; ne vel referre arma, parricidae licet, videretur, sed tamen filio. 116. Liquet igitur ea esse perpetua ac solida, quae vera sunt, et quae sincere potius quam dolo congregantur: ea vero quae simulatione atque assentatione parata sunt, non posse diu perseverare.ur vel illos qui pecunia ad obedientiam redimuntur, vel eos qui assentatio