comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint arma et ferri tela et sagute ⁊
abia ꝑque ipugnari ualeant obsi¬
deures. Est ⁊ młtitudo fri utilis ipĩc
obsessis ad destruend̾ edificia et ma
copia sunt ad municõm reꝑtanda
qr ralia sunt solidiora et aptõra
ad laciendũ. Ex eis gͦ replendi sũt
muri et turres mũtõis obsesse. Cal¬
cem ⁊ pulmensatam defẽndũ est
ad ip̃am niu ͤ in magna hũdantia
et ex ea replenda sunt mlta uasa ut
cũ obsidentes aꝓpuiquͣt muri mu¬
nicõnis iacenda sunt uasa illa qui¬
bris fractic puluis illius sb̃ intrat ob¬
ssident iũ oculos. et a deo offendunt
eos ut qiͣ ceci et nõ uidentes ꝑcuti pos¬

Expanded text:
sint arma, et fieri tela; et sagittae, et alia per quae impugnari valeant obsidentes. Est etiam multitudo ferri perutilis ipsis obsessis ad destruendum aedificia, et macopia sunt ad munitionem deportanda: quia talia sunt solidiora, et aptiora ad iaciendum. Ex eis ergo replendi sunt muri, et turres munitionis obsessae. Calcem etiam pulverizatam deferendum est ad ipsam munitionem in magna abundantia, et ex ea teplenda sunt multa vasa; ut cum obsidentes appropinquant muris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et adeo offendit eos, ut quasi caeci, et non videntes percuti pos
Abbreviated transcription (Latin):
turnitas tprĩs introducti septiͫ
excessus bouitatis supͣ maliciam.
octauũ pacĩa accusati. Nouũ corri¬
gibilitas pecrantis. decimũ sb̾iectõ
clamat pro clem̃cia delinꝙ̃tis. Nam
cũ nͣ hũaua de se sit debilis et muta¬
bilis et ꝓna ad malũ si contingat
aliquem delinquere infinitas ne̾ sup¬

Expanded text:
turnitas temporis retroactis, septimum excessus bonitatis supra malitiam, octavum patientia accusati, novum corrigibilitas peccantis, decimum subiecto clamat pro clementia delinquentis. nam cum natura humana de se sit debilis, et mutabilis, et prona ad malum, si contingat aliquem delinquere, infirmitas naturae sup
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ad leges ¶ Etiũ incluaus ad ꝑ¬
citatem est puis incllãs legũ. legeᷤᷤ
enĩ ad t̾rendũ delinꝙp̃tes ꝙͣdam
ampliorẽ seu̾tatẽ ꝯtinẽt qͣre si
legũ ũba ut t̾reant pectantes sũt
amplioris seiu̾tatis cõtẽptiua decet
ut ꝑ piũ intlłcm̃ mod̾etur suppli¬
cii magnitudo ħ est gͦ qd̾ dr̃ pͥmo¬
cere ad u̾ba legũ s ad iuillcm leg̾
¶Qrͣtũ est uitentõ oꝑantis nam licz¬
opus de quo incusatur aliquis sit
hũt a deo pͣuam ut opus ostendit
et qr dubia iudicanda sũt ĩ meli¬
orem ꝑtem si amico modo pot̃ ꝑ
ciꝑe uidex pectantẽ nõ pectase ex

Expanded text:
leges. Tertium inclinans ad pietatem est pius intellectus legum. leges enim ad terrendum delinquentes quandam ampliorem severitatem continent: quare si legum verba ut terreant peccantes sunt amplioris severitatis contentiva, decet ut per pium intellectum moderetur supplicii magnitudo. hoc est ergo quod cere ad verba legum, sed ad intellectum legis. Quartum est intentio operantis. nam licet de quo incusatur aliquis sit buit adeo pravam, ut opus ostendit: et qia dubia iudicanda sunt in meliorem partem, si aliquo modo potest percipere iudex peccantem non pec
Abbreviated transcription (Latin):
quid̾ nc̃ est incusatus s qͣlis quid̃
fuit sꝑ ĩ młto tpr̃e p̾cedenti. Sep¬
timũ ĩclinans ad pietatem est ex¬
cessus boĩtatis supͣ maliciã nam
sicut bonũ excedit malũ ẽ et est
eligibiluis ip̃o sic eligibilius est re¬
cordari bouoꝵ et gr̃ãz quas suscepi¬
mus ab amico qmͣ ĩ uiriaꝵ qͣs susce¬
puus ab ilło uñ et uilus cefar in

Expanded text:
nunc est incusatus, sed qualis quidem fuit semper in multo tempore praecedenti. Septimum inclinans ad pietatem, est excessus bonitatis supra malitiam. nam sicut bonum excedit malum et est eligibilius ipso, sic eligibilius est recordari bonorum et gratiarum, quas suscepimus ab aliquo, quam iniuriarum quas suscepimus ab illo. Unde et Iulius
Abbreviated transcription (Latin):
do bonor oꝑũ naui forte ille qui
ut̃ deliquid mlt̾a bona oꝑa pͥus
fecit d ergo uidex nõ posita respi¬
ce̾ ad ꝑtem ut ad hoc ꝑticulare ue¬
gociũ ĩ quo deliquit sicut ad totũ
ut sicut ad młta bona oꝑa que pͥus

Expanded text:
 nam sorte ille qui nunc deliquit multa bona opera prius fecit: debet ergo iudex non ita respicere ad partem ut ad hoc particulare negocium in quo delinquunt, sicut ad totum ut sicut ad multa bona opera quae prius
Abbreviated transcription (Latin):
cia est ex tollenda sr̃ seu̾tate et supͣ
iuisticiam ¶ Scd̾m qd̾ ĩ clinare d¬
uidicem ad clemenciã ẽ ip̃e leg̾ la¬
tor nam force ip̃e rex uł ip̃e pͥnceps
cuiꝰ est reges ferre si consid̾arent cõ¬
dicõnes pettantis indisig̾et ei qͣre
si uidex ħ pot̾ oppinari qd̃ leg̃ la¬
tor dispensaret ẽ begibus et ꝑceret
eo magis d ag̾e̾ cũ eo misscordit̾

Expanded text:
ia est extolenda supra veritatem, et supra iustitiam. Secundum quod inclinare deudicem ad clementiam, est ipse legislator. nam forte ipse rex, vel ipse princeps cuius est leges ferre si consideraret conditiones peccantis, indulgeret eis: quare si iudex hoc potest opinari quod legislator dispensaret in legibus et parceret reo, magis debeat agere cum eo misericorditer
Abbreviated transcription (Latin):
ab ĩuicem seꝑare nam homo non
sernuit alti nisi octurat tp̃t et opor¬
tuntas seruiẽdi pͭ ergo cõting̾e
qd̾ ĩ mlto cpr̃e occurrant oportuni¬
tates pace ex in pauco er ĩ mlto.
Istud itaq sextũ ĩclinatiũ ad pie¬
tatem respicẽs diuit᷑ nitatẽ tpr̃is nõ
est id̾ cũ qͥnto qd̃ respicit młtitu¬
dinẽ oꝑum. Qr̃e si contingat ali¬
que qui toto tpr̃e p̾cedenti bñ se

Expanded text:
am homo non servit alteri nisi occurrat tempus et opportunitas serviendi, potest enim contingere quod in multo tempore occurrant opportunitates paucae, et in pauco multae. Istud itaque sextum inclinativum ad pietatem respiciens diuturnitatem temporis, non est idem cum quinto, quod respicit multitudinem operum. Quare si contingat aliquere: qui toto t
Abbreviated transcription (Latin):
pollere decet itaq eos eẽ clem̃tes ⁊
bũ guiuos nõ qi iusticiam deserãt
qr sũ ea pax regni et bonus status
cuuũ nõ potest consist̾e̾. S salua¬
uifra parebit¬
sa sunt gn̾a legũ et diu̾si sũt modi

Expanded text:
pollere. Decet itaque eos esse clementes et pollere. Decet itaque eos esse clementes et benignos, non quia iustitiam deserant, quia sine ea pax regni et bonus status civium non potest consistere; sed salvainfra patebitrsa sunt genera legum, et diveris sunt modi
Abbreviated transcription (Latin):
tingat pacientẽ esse.i. si contingat
eum qui penam patitur eam pacien¬
ter suffre. ¶Nouũ est corrigibili¬
tas pectanti. Nam sũtaliqui ita cor¬
rigibiles et ita disciplinabiles qd̾
sola increparõne et solo sinone me¬
liorautur et desiuũt pͣue agere tali
¶ de cimũ unicliuaus ad clem̃ciam est
sb̾iectio et huilitas deliuꝙ̃tis nam
si delinquens oĩo se sb̃icit oĩno se
huĩliat et ponit se totũ in arbit̾o
iudicautis est cũ eo nũciꝰ agend̃¬
.i. suꝑ iustus d indulgere hũanis
si uiderit delinq̃rem magis uelle
ferre adarbitͥum qmͣ ad discepta¬
tõm oĩuo enĩ cont᷑ rõnem est hu¬
militas nõ ꝑcere cũ bestie ħ agant
caues quidem nõ offendit hũiliã¬
tes se et prosternẽtes se coram eis
Id̾o dr̃ ẜo retħ. qd̃ aut̃ ad hũiliatos
cesset ira ⁊ canes manifestant nõ
mordentes eos qui resident p gͥ
qmͣ se ueros et si hoc decet uidices
młto magis decet reger et p̾ntipes
quos congrint ampliori bonitate

Expanded text:
tientem patienter esse, idest si contingat eum qui poenam patitur, eam patienter sufferre. Nonum est corrigibilitas peccantis. nam sunt aliqui ita corrigibiles et ita disciplinabiles, quod sola increpatione, idest solo sermone meliorantur et desinunt prava agere: tali. Decimum inclinans ad clementiam, est subiecto et humiltas delinquentis: nam si delinquens omnino se subiicit, omnino se humiliat, et ponit se totaliter in arbitrio iudicantis, est cum eo mitus agendidest supeiustus debet indulgere humanis , si viderit delinquentem magis velle ire ad arbitrium, quam ad disceptationem: omnino enim contra rationem est humilitati non parcere, cum bestiae hoc agant: canes quidem non offendunt humiliantes se, et prosternentes se coram eis. Ideo dicitur 2. Rhet. quod autem ad humiliantes cesset ira etiam canes manifestant non mordentes eos qui resident. Patetquam severos. et si hoc decet iudices, multo magis decet reges et principes, quibus congruit ampliori bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
S obluuscebatur ilłas. dato gͦ ad
aliquẽ ĩ uos delinq̃re a quo tẽpori¬
bus recroactis mlt̾a bona suscepimꝰ
de bemus ad illũ misi̾cordit̾ nos hr̃e
et magis memorari boni suscepti
uolens urditantes ad mĩam addu¬
cere erga deliunꝙ̃tes ĩ ipõs ait qd̾ ma¬
gis debent recordari bonoꝵ que pas¬
si sunt a deliuꝙ̃te qmͣ ĩ iuirie quẽ
fecit ¶Octauũ est paciã incusati
nam si aliquis incusatur deaco de¬
licto pro quo piũtur a uidice si
puĩtõm paciẽt̾ sustinent et nõ in

Expanded text:
sed obliviscebatur illas, Dato ergo aliquem in nos delinquere, a quo temporibus retroactis multa bona suscepimus, debemus ad illum misericorditer nos habere, et magis memorari boni suscepti, volens iudicantes ad misericordiam adducere erga delinquentes in ipsos; ait quod magis debent recordari bonorum quae passi sunt a delinquente, quam iniuriae quam fecit. Octavum est patientia incusari. nam si aliquis incusatur de aliquo delicto pro quo punitur a iudice, si punitionem patienter sustinet, et non
Abbreviated transcription (Latin):
te in uirie et cõtumelie nam ex ħ qd̃
cuies libent̃ sibi possessiones appriant.
dũtes ħ est meũ nõ solũ ĩ surgant li¬
tes er placita. S ⁊̃ ĩuirie et cõtumelie
Nam proacqͥrendis possessionibꝰ uife¬
riuit sibi ciuies ĩuirias et contume lias
ĩꝑsonis ꝓpͥus. fuĩt aut̃ in cuutate fur¬
ta rapine et homicidia pp̃ cupiditatẽ
possidendi dĩcias qͣre si ciuies nõ possẽt
se excelłe in possessiombus et hr̃ent
eqͣles dĩcias ut urdetur oĩa licet cessa¬
rent ¶Tcia uia sũtur ex huc que iuide¬
bat in giuitatibus alus. Nam ĩ młtis
polli cus bñ ordinatis magna caͫ fuit
leg̃ latoribus de possõibus ciuiũ. Id̃o
felleas forte motus exhus que uide¬
bat ĩ polli us alus statuit potissime curãd̾
eẽ de possessionibus cuiiũ uolens eos e¬

Expanded text:
te iniuriae et contumeliae. nam ex eo quod te iniuriae et contumeliae. nam ex eo quod cives libenter sibi possessiones appropriant, dicente, Hoc est meum, non solum insurgunt lites et placita; sed etiam iniuriae et contumeliae. nam pro acquirendis possessionibus inferunt sibi cives iniurias et contumelias in personis propriis. fiunt autem in civitate furta, rapinae et homicidia propter cupiditatem possidendi divitias. quare si cives non possent se excellere in possessionibus, et haberent aequales divitias. ut videtur, omnia haec cessarent. Tertia via sumitur ex his quae videbat in civitatibus aliis. nam in multis politiis bene ordinatis magna cura fuit legislatoribus de possessionibus civium: ideo Phalas forte motus ex his quae videbat in politiis aliis, statuit potissime curandum esse de possessionibus civium, volens eos ae
Abbreviated transcription (Latin):
dere eqͣlr̃ possessiones illas iit̾ ciues
S ciuitatem iam constitutã et cun¬
buc iam hñtibus possessiones ĩ eqͣler
difficilius erat ħ ad eqͣlitatem redu¬
tere staruit tũ felleas cuutatis recto¬
rem hoc modo reduc̾e ad hanc ĩ eqͣ¬
litatẽ ad eqͣlitatem mediantibꝰ doti
et uõ dent pauꝑes gͦ acciᵈ ͦ maguas
dores a dĩtibus potũnt eqͣri ei ĩposses¬
moueri potuit ut cessarent litigia. ẜo
ut remou̾ent᷑ ĩ uirie et cõtumelie. t̾¬
cio ex huc que uidebat in poli ciss alus
¶p̾ma iua sicp. uam cuies ualde liti¬
gant pro possessionibus sunt eĩ coĩt̾
uimis cupidi ad hñdũ redditus et poc¬
sessiones. uũ et pp̃ ħ mlt̾a litigia ori¬
untur. qrͣe si ciuies hr̃ent possõnes
eqͣles et scirent se nõ posse exced̾e suos
c̃ cuies ĩ possessionibꝰ frust᷑ pp̃ hoc in¬
surg̾ent lices et placita. Nam dato ꝙ
cita si cuies hrẽt possessiones eqͣtas.
¶Scd̾a uia siũtur ut tolland̃ de ciuita¬

Expanded text:
es illas inter cives. Sed civitate iam constituta, et civibus iam habentibus possessiones inaequales, difficilius erat hoc adaequalitatem reducere. Statuit enim Phaleas civitatis rectorem hoc modo reducere hanc inaequalitatem ad aequalitatem mediantibus dotibet non dent pauperes ergo accipiendo magnas dotes a divitibus poterunt aequari eis in possesidem moveri potuit, ut cessarent litigia. Secundo, ut removerentur iniuriae et contumeliae. Tertio, ex his quae videbat in politiis aliis. Prima via sic patet. nam cives valde litigant pro possessionibus: sunt etiam comiter nimis cupidi ad habendum redditus, et possessiones; unde et propter hoc multa litigia oriuntur. quare si cives haberent possessiones aequales, et scirent se non posse excedere suos concives in possessionibus, frustra propter hoc insurgerent lites et placita. nam dato qucita, si cives haberent possessiones aequatas. Secunda via sumitur, ut tollantur de civita
Abbreviated transcription (Latin):
et ploni qͥdam alius noĩe
ĩ tͦmisit se de ordine cĩtatis statuens
qũo posser optĩe poli ͨ ͣͣ ordinari di¬
tendere leg̃ lator et rector polia ͤ ẽ
qũo ciues hẽant possessiones eqͣtas
uolebat enĩ tunc eẽ cuutatẽ optime
ordinatam. Si nlł̾r cuuũ hrẽt płes
redditus ut maiores possõnes ꝙͣ alt̾¬

Expanded text:
et Platonem quidam alius nomine2. Politicorum intromisit se de ordine civitatis, statuens quomodo posset optime politia ordinari. Ditendere legislator et rector politiae, est, quomodo cives habeant possessiones aequatas. Volebat enim tunc esse civitatem optime ordinatam, si nullus civium haberet plures redditus, vel maiores posses
Abbreviated transcription (Latin):
sint hũt in se magnam delectatõnẽ
et ĩcludũt bonitatẽ utiliũ bonorũ.
Cũ g̾ in hlibro intendatur quõ ma¬
iestas regia fiat uirtuosa et quõ
eos quos ht̃ regeni ĩducat ad hones¬
tatem et uirtutẽ maxima ẽ utilitas
in dicendis. qr eis obsuatis hebũtur
bona maxura et honesta ¶Scd̾o est
maxĩa utilitas nidicendis. qr ex eis
nõ solũ quis lutrabr̃ maxima bona.

Expanded text:
sint, habent in se magnam delectactionem, et includunt bonitatem utilium bonorum. Cum ergo in hoc libro intendatur, quomodo maiestas regia fiat virtuosa, et quomodo eos, quos habet regere, inducat ad honestatem et virtutem: maxima est utilitas in dicendis, quia, eis observatis, habebuntur bona maxima, et honesta. Secundo est maxima utilitas in dicendis, quia ex eis non solum quis lucrabitur maxima bon
Abbreviated transcription (Latin):
tuc. Nam quilz atrence audit. si
sperat se urilia auditurũ Exdicẽ¬
dis aut̃ si recte cognostant᷑ et debi¬
te obseruẽtur cousequetur maies¬
tas regia qnͣtũ ad p̾sene spectat qͣ¬
tuor que qͥlz maxinie a mait et de¬

Expanded text:
tus, nam quilibet attente audit, si tus, nam quilibet attente audit, si sperat se utilia auditurum. Ex dicendis autem, si recte cognoscantur, et debite observentur, consequitur maiestas regia quantum ad praesens spectat quatuor, quae q
Abbreviated transcription (Latin):
honam ut dcm̃ est opus isd̾
suscepimꝰ grã eruditõns
principiũ. Cum nũqmͣ quis
plene erudiatur nisi sit beniuolus
docilic et attentus ¶ Postqmͣ ĩ pͥmo
capło reddunꝰ regiã maiestarẽ be¬
niuolam ostendo que dicẽda fũt noᷤ
eam docilem narrando ordinẽ dicẽ¬
nius eam attentã declarando qnͣta sit
utilitas ĩ dicendis. Namq ꝯuĩt᷑ ho¬
mines odiĩt sermonẽ ꝑscrutatũ
ut pli̾m̃ audicores sunt beniuoli ⁊¬
ꝓfe̾ntibus sermones faciles ⁊ suꝑ¬
ficiales qd si in aluc scũs ħ est corpͤus ru
appetitus ĩ morali tũ negõ u̾modus
rei reqͥrit traditõem figuralẽ et groc¬
sam nõ est corruptõ appetitus. S ma¬
gis est ordo rectus et debitus. ĩ hiꝰ gͦ
arre ex felicitate tradendi redditur
auditor beniuolus s exordiue deoy
redditur docił nam qui may ͤ effi¬
citur docilis .i. hĩlis ad capiendam
doctrinã. si ei dicenda quodã serio
et ordine ꝓponantur. Ex utilitare
aut̃ dicendoꝵ redditur auditor aitẽ¬

Expanded text:
oniam ut dictum est opus istud suscepimus gratia eruditionis principum: cum nunquam quis plene erudiatur, nisi sit benivolus, docilis, et attentus: postquam in primo capitulo reddidimus regiam maiestatem benivolam, ostendendo, quae dicenda sunt, nos  reddidimus eam docilem, narrando ordinem dicenmus eam attentam, declarando quanta sit utilitas in dicendis. Nam quia communiter homines odiunt sermonem perscrutatum, ut plurimum auditores sunt benivoli proferentibus sermones faciles, et superficiales. Quod si in aliis scientiis hoc est corruptio appetitus, in morali tamen negocio, ubi modus rei requirit traditionem figuralem et grossam, non est corruptio appetitus, sed magis est ordo rectus et debitus. In huismodi ergo arte ex facilitate tradendi redditur auditor benivolus: sed ex ordine dicendorum redditur docilis; nam quis maxime efficitur docilis idest habilis ad capiendum doctrinam, si ei dicenda quadam serie, et ordine proponantur. ex utilitate autem dicendorum redditur auditor atten
Abbreviated transcription (Latin):
dñ ipm̃ et felicitatẽ et̾uam. Est
enĩ dens ip̃e essenͣ unitatis et boĩta¬
tis qr est maxime unꝰ. et maxime
bonus qnͣto gͦ quic appingtͣ plus
adunitatẽ et bonitatẽ tanto ẽ con
sunt uniti. totum .ni. regnũ eoꝵ
est disꝑsum. regnũ .n. cuiꝰ libet

Expanded text:
Deum ipsum, et felicitatem aeternam. Est enim Deus ipse, essentia unitatis et bonitatis, quia est maxime unus, et maxime bonus quanto ergo quis appropinquat plus ad unitatem et bonitatem, tanto est confsunt uniti: totum enim regnum eorum est dispersum. Regnum enim cuiuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ trademꝰ noticiam absq dĩna
gr̃a obt̾uari nõ possũt deret ꝙͣlib
hõem ⁊ maxiẽ regiam maiestarem
implorare dĩuam grãm. Nam ꝙͣto
maiestas regia in loco alrõri existit
tanto magis indiget dĩna grã ut
possit uirrurũ oꝑa ex̾cere et sibi sb̃¬
diros ualeat u duce̾ ad uirtutem.¬
di et quõ in eic felicitas ht esse.

Expanded text:
ademus notitiam, absque divina gratia observari non possunt, decet quemlibet hominem, et maxime regiam maiestatem implorare divinam gratiam. Nam quanto maiestas regia in loco altiori consistit, tanto magis indiget divina gratia, ut possit virtutum opera exercere, et sibi subditos valere inducere ad virtutem.di, et quomodo in eis felicita
Abbreviated transcription (Latin):
hus aue sunt in hoĩe. hõ nõ dñãtur
sibi ipĩ uec regit se ipm̃ nec ꝓpͥe se¬
ipm̃ ht̃ ĩmo unũ ułt rone ⁊ aliud
agit pasllone tractꝰ et icdͥinatꝰ qr̃e
se ipm̃ lucͣtur. ¶Ttio lucratur alios
uam ex hoc qd̾ aliquis recte regit se¬
ipñi dignꝰ est ut efficiam᷑ rector et
dñs alioꝵ Nõ ugens prudencia et
alus uirtucibus moralibus de qͥbus
in hoc libro tractabr̃ dignꝰ est prin¬
est dignꝰ sb̃ici qmͣ principi et ma¬

Expanded text:
is quae sunt in homine, homo non dominatur sibi ipsi, nec regit seipsum, nec proprie seipsum habet: imo unum vult ratione, et aliud agit passione tractus et inclinatus quare seipsum lucratur. Tertio lucratur alios: nam ex hoc quod aliquis recte regit seipsum, dignus est, ut efficiatur rector, et dominus aliorum. Nam vigens prudentia, et aliis virtutibus moralibus, de quibus in hoc libro tractabitur, dignus est prinest dignus subiici quam principari, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
guntu qͥdẽ uuo modo ip̃a bona. qr
q̃dam sunt boͣ minima q̃dã me¬
dia quedam maxima. nũuia sunt
bona exrlora. media sunt bona in¬
tiora que possunt eẽ coĩa bonis et

Expanded text:
dem uno modo ipsa bona: quia quaedam sunt bona minima, quaedam media, quaedam maxima. Minima, sunt bona exteriora. Media, sunt bona interiora, quae possunt esse communia bonis, et
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma est fortitudo cuuł. ẜa s̾uilis.
t̾cia nilitaris. qͣrra furiosa .uͣ. cõ¬
suetudinales .uiͣ. bestialis. ⁊ uiiͣ. ẽ
fortitudo iurtuosa. Fortitudo .n.
et uolens honorem ad ipisci aggre
hanc fortitudinẽ fortissum uiden¬
tur esse apd̾ illas gentes apõ quat
tuudi ini honorati sunt. fortes u̾o
honorant᷑ ħ modo ut idem phs. ait
ecthor fortis erat qui tunens ĩ crepa¬
tõnes polimatis aggrediebat᷑ t̾ribi¬
lia. Dicebat .n. qd̃ si fuge̾t polima¬
das qui erat exꝑte ad u̾sa pͥm̃ sibi
erat. Dicebat .n. qd̾ sistremie
bellaret ector laudans se ĩtroianis
drẽt dyomedẽ ab eo de uictũ es̃ recte

Expanded text:
ilis. Tertia, militaris. Quarta, furiosa. Quinta, consuetudinalis. Sexta, bestialis. Et septima, est Fortitudo virtuosa. Fortitudo enim et volens honorem adipisci, aggrehanc Fortitudinem fortissimi videntur esse apud illas gentes , apud quas timidi inhonorati sunt, fortes vero honorantur. hoc modo ut idem Philosophus ait Hector fortis erat, qui timens increpationes Polydamantis, aggrediebatur terribilia. Dicebat enim quod si fugeret, Polydamas, qui erat ex parte adversa, primum sibi erat. Dicebat enim quod si non strenue bellaret, Hector laudans se in Troianis diceret Diomedem ab eo devictum esse. Recte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣdam spẽ uictorie et accipiũt ꝙͣdam
audaciam bellandi tales gͦ fortes eẽ¬
uur qr aggrediũtur pugnam sꝑan¬
tes de uictoria et nõ credentes alicͥ
mali pati nõ tũ uere fortes sunt qr
si ĩueĩant resistenciam et cõtͣ seꝑa¬
ta malũ aliqõ paciantꝰ fuguũ sexta
fortitudo dr̃ eẽ bestialisut cũ aliqͥs
ignorans forritudinẽ ad u̾saru bel¬
lat ut puta si hĩtantes ĩ septẽtͥone
debiles et timidi aggredientes pug¬
nam cũ septẽtonalibus credendo eos
eẽ mũt̾onales hñt fortitudĩem bes¬
tialem sunt .ii. tales.q. bestie insẽ¬
sate aggredientes bellũ nõ cognos
bellũ. s pp̃ bonũ et exelectõne regeᷤ
gꝰ et principes licet has manier for¬
titudinũ scire debeant ut cognor¬
cant qͣlr̃ pplt̾ suus fortis est et quõ
possunt tñ ad u̾sarus bellare ipĩ tñ
debent eẽ fortes fortue ilitiosa
ut nõ exporant suam gentẽ ꝑicu¬

Expanded text:
quandam spem victoriae, et accipiunt, quandam quandam spem victoriae, et accipiunt, quandam audaciam bellandi. Tales ergo fortes euia aggrediuntur pugnam, sperantes de victoria, et non credentes aliquid mali pati: non tamen vere fortes sunt, quia si inveniant resistentiam, et contra sperata malum aliquod patiantur, fugiunt. Sexta fortitudo dicitur esse bestialis, ut cum aliquis ignorans fortitudinem adversarii, bellatur. utputa si habitantes in septentrione ro sunt debiles, et timidi, aggredientes pugnam cum septentrionalibus, credentes eos esse meridionales, habent Fortitudinem bestialem. Sunt enim tales quasi bestiae insensatae aggredientes bellum, non cognosbellum: sed propter bonum, et ex electione. reges ergo et principes licet has maneries fortitudinum scire debeant, ut cognoscant qualiter populus suus fortis est, et quomodo possunt cum adversariis bellare: ipsi tamen debent esse fortes fortitudine virtuosa, ut non exponant suam gentem pericu
Abbreviated transcription (Latin):
entis solũ strepid̾ armoꝵ fugiĩt
nescientes disc̾n̾e que sunt ꝑiculo¬
sa in bellis et que nõ milites .n. beĩ¬
loy exꝑti confidentes de sua exꝑiẽ¬
cia et cognoscences belloꝵ ꝑitula
aggredulcur aliqͣ t̾ribilia ut uidi¬
cent᷑ eẽ forres nõ tũ pp̃ hoc ꝓprie for
tes sunt. Nam cũ a deo ĩuelescit bel¬
lum qd̃ excedat eoꝵ exꝑienciã in
fugam cõu̾tũtur¶ Qrta fortitudo
dr̃ furiosa nam aliqui pp̃ furorem
et passionẽ inqͣ existunt alũ agg̾¬
diũtur pugnam. Ita ut iudicent᷑
fortes nõ tũ ꝓprie tales fortes exis¬
tunt qr fortitudo uͣ aggreditur
nam aggrediatur ĩ ueiẽns resistẽ¬
ciam pugnam nõ sustinet qr qñ
fic increpidus pp̃ furorẽ tnͣsqͥllato
furore incipit tim̾e et nõ sustinet
bellũ s arripit fugam ¶Tnta forti¬
tudo est cõsuetudinalis alic̾ .n. qr ĩ
płibus bellis fũnt ĩ quibus forte bñ
accidit eis ex hac cõsuetudine assum̃t

Expanded text:
entes solum strepitum armorum fugiunt, entes solum strepitum armorum fugiunt, nescientes discernere quae sunt periculosa in bellis, et quae non. Milites vero bellorum experti, confidentes de sua experientia, et cognoscentes bellorum pericula, aggrediuntur aliqua terribilia, ut iudicentur esse fortes. Non ttes sunt, nam cum adeo invalescit bellum, quod excedat eorum experientiam, in fugam convertuntur. Quarto Fortitudo dicitur furiosa. Nam aliqui propter furorem, et passionem in qua existunt, aliquando aggrediutur pugnam, ita ut iudicetur fortes: non tamen proprie tales fortes existunt, quia fortitudo vera aggreditur nam aggrediatur, inveniens resistentiam, pugnam non sustinet; quia qui sit intrepidus propter furorem, tranquillato furore, incipit timere, et non sustinet bellum, sed arripit fugam. Quinta Fortitudo est consuetudinalis. Aliqui enim. quia in pluribus bellis fuerunt, in quibus forte bene accidit eis, ex hac consuetudine assumunt
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ seruilis et ħ peior ẽ ꝙͣ pͥma ut cũ
ꝯseq̃tur honores. sz timore pene uł
aliqͣ nccĩtare ductus aggreditur
pugnani hoc modo mlti troianoꝵ
tuuẽtes etchorẽ fortes erant. Nam
ph̃s ait ecthorem statu use qd si
aliquis troianoꝵ sine bello fuge̾r
talit᷑ aptaretur qd̾ nõ eẽt sufficiẽs
fugare canes. ad hant fortitudinẽ
inducũt ppłm duces ex̾citus staru¬
entes penani fugientibus facien¬
do foueas ne possit ex̾citus fug̾e̾.
s qͣdam uctĩtate bellare cogatur.
hoc aut̃ modo qͥdã diꝑe dr̃ sium
ex̾citũ coegisse adfortitudinẽ nã
cũ nauiguis cũ toto suo ex̾citu tnͣs¬
freraret ne aliquis de suo ex̾citu
hr̃et matiam fugiendi om̃s naueᷤ
ꝯfregit ¶tia fortitudo dr̃ milita¬
ris et ħ est fortitudo exꝑien ͤ mi¬
bellic mlt̾a aggrediũtur que ui¬
dentur ẽẽ t̾ribilia nam ut dicit
uegecius ĩ libro de remilitari ull̾t
atteptare dubitat qd̃ se bene didi¬
cisse ꝯfidit. uidemꝰ.n. aliquos audi¬

Expanded text:
 prima: ut cum consequatur honores: sed timore poenae, vel aliqua necessitate ductus aggreditur pugnam. Hoc modo multi Troianorum timentes Hectorem fortes erant. Nam Philosophus ait Hectorem statuisse, quod si quis Troianorum sine bello fugeret, taliter aptaretur quod non esset sufficiens fugare canes. Ad hanc Fortitudinem inducunt populum Duces exercitus, statuentes poenam fugientibus, faciendo foveas, ne possit exercitus fugere, sed quadam necessitate bellare cogatur. Hoc autem modo quidam Dux dicitur exercitum suum coegisse ad Fortitudinem. Nam, cum navigiis, et cum toto suo exercitu transfretaret, ne aliquis de suo exercito haberent materiam fugiendi, omnes naves confregit. Tertia fortitudo dicitur militaris, et haec est fortitudo experientiae. Mibellis, multa aggrediuntur, quae videntur esse terribilia. Nam ut dicit Vegetius in libri De re militari. Nullus attentare dubitat, quod se bene didicisse confidit. Videmus enim aliquos audi
Abbreviated transcription (Latin):
moiũ ¶Contra iuueas uero et mus¬
culos ⁊ multum ualent ignita fr̾a ꝙ
ri muros iiũtoĩs obsesse cũ de hoc
s coutiuge̾t possidences iutrare mu¬
nicõmi retinentur clausi int̾ muros
illos et nõ ualentes se defendere pp̃
muroꝵ inclusionem lapidibus obrũ¬
tur et tũ diligent̾ ad u̾tend̾. qd̾ ali¬
ꝙ̃do obsistes fingunt se fug̾e̾ et sic ꝑ
statun post recessũ hostiũ sunt miũ¬
tõnes dimutende et est custodi ne¬
gligenda ĩmo ĩuesti de sunt conditõ¬
nes bostiũ ut qd̃ palam hr̃e nõ po¬
tu̾it ꝑ insydias et hastucias opti

Expanded text:
moveri. Contra vineas vero, et musmoveri. Contra vineas vero, et musculos etiam multum velent ignita ferra. ri muros munitionis obsessae: cum de hoc si continget obsidentes intrare munitionem, retineantur clausi inter muros illos; et non valentes se defendere propter murorum inclusionem, lapidibus obruantur. Est tamen diligenter advertendum, quod aliquando obsidentes fingunt se fugere, et sic per statim post recessum hostium sunt munitiones dimittendae, et est custodia negligenda. Immo investigandae sunt conditiones hostium: ut quod palam habere non potuerunt, per insidias et astutias obti
Abbreviated transcription (Latin):
emissos et ꝑ sagutas defẽutes ignẽ
fortem et ꝑ machinas alias eiuten¬
tes lapider uł ꝑfũdas ex fr̾o textas
iacientes iguita f̾r̾a sic oĩbus huc
modis possunt hiꝰ edificia lignea ĩ¬
pugnari. ĩ mo exꝑtum est contͣ sui
gula hrꝰ edificia muaxime ualere si
ꝑ alias mach as uł aliquo alio modo
fr̾a iguita iaciantur in ip̃a ¶Possu
lupus dicebat .n. trabam fr̾atam
ꝑcucientem muros municoĩs obsesse
pp̃ duriciem capitis uocari arietem
ꝯt᷑ ħ aut̃ constituitur ꝙ dam fr̾um cͣ¬
uum deutatum dentibus fortissimis
et actucis et ligatum fiũbus cũ quo
capitur capud arietis uł caput illuis
trabis fr̾ate quo capto uł õm̃o acies
ad suꝑiora trabitur uł ita suspendit᷑
ut muris nocere nõ potĩt. Uñ et bel¬
caꝑet. coutra castra u̾o młtũ ualent
ferra ignita ad hibetur cũ sp̃ale re¬
medium contra ip̃a qr fuĩt cuuicu¬
le et uic sb̃t̾ranee et dam sb̃foditur
et castro demenso ĩ ip̃am pp̃ magni

Expanded text:
emissos, et per sagittam deferentem ignem fortem, et per machinas alias emittentes lapides, vel perfundas ex ferro textas iacientes ignita ferra: sic omnibus his modis possunt huiusmodi aedificia lignea impugnari. Immo expertum est contra siaedificia maxime valere, si per alias machinas, vel aliquo alio modo, ferra ignita iaciantur in ipsa. PossumLupus. Dicebatur enim, trabem ferratam percutientem muros munitionis obsessae propter duritiem capitis vocari Arietem. Contra hoc autem constituitur quoddam ferrum curvum dentatum dentibus fortissimis, et acutis, et ligatum funibus, cum quo capitur caput arietis, vel caput illius trabis ferratae: quo capto, vel omnino Aries ad superiora trahitur, vel ita suspenditur, ut muris nocere non possit. Unde et belcaperet. Contra castra vero multum valent ferra ignita: adhibetur tamen speciale remedium contra ipsa, quia fiunt cuniculi, et viae subterraneae, et clam suffoditur et castro demerso in ipsam propter ma
Abbreviated transcription (Latin):
aͦs machas nnt̾ius ꝑcuciendo eas ⁊ des¬
truendo ip̃as. Int̾ cũ aut̃ sũmũ re¬
mediũ est postqmͣ cõstituca ẽ machꝰ
int̾uis fac̾e̾ ei fundam ex catenulis
fbeis uł testam ex fi̾o et uix̃ machiͣ
illam coustruere fabricam ĩ q̃ aligd̃
magnũ fr̾um bũ ignatur qd̾ bñ igui¬
tum apponatur sr̃ fundam ex flo tex¬
tam er ꝓhiciatur ad machinã a ᷑ uł
ad ꝗd̾cũq edificiũ ligneũ hoc moto

Expanded text:
alias machinas interius, percutiendo eas, et desalias machinas interius, percutiendo eas, et destruendo ipsas. Inter caetera autem summum remedium est, postquam constituta est machina, interius facere ei fundam ex cathenulis ferreis, vel testam ex ferro, et iuxta machinam illam construere fabricam in qua aliquod magnum ferrum bene ignatur, quod bene ignitum apponatur super fundam ex ferro textam et proiiciatur ad machinam aliam; vel ad quodcunque aedificium lignorum.Co
Abbreviated transcription (Latin):
sic ꝑilitan sunt qͣre si ħ̾ alñ fcm̃ fuit
nõ debenins reputare ĩ pole ne irm̃ fĩ
possit ¶Ond quõ resistend̾ sit de bel¬
latõni fr̃ẽ ꝑ ciuĩculos restat iuidere qͦ¬
i modo obsessi debeant obiuare ĩ pugͣ¬
to ex muitõne obsessa exit magͤ
młtitudo armoꝵ er ĩ uadũt machꝰͣ
er pͥus qmͣ ex̾citus possit suiturrẽ ad
defendend̾ eam succedunt ip̃am. S
si inuutõm ip̃am obsessi exire nõ
audeant tunc clam de uocte ꝑ mu
qui absconse ignem portantes ab¬
sq eoi qd̾ alii ꝑcipiant machi  intẽ¬
duit quo ꝑ acto trahũtur suꝑuis ꝑ¬
fcius moduc destruendi mach s fa
ciento sagutas quas appellant co¬
los. est aut̃ sagita illa ĩ medio qiͣ¬
hũs ꝙͣdam caueam in qͣ ponit᷑ ignis
forris fcũc ex oleo sulphure pice et
resina quẽ ignem cũ stupa cõuolu
tum bellacores antiqui intendiari
listam fortem emissa usq ad mach
mlt̾ociens succendit ip̃am ¶ Qrͣto

Expanded text:
sic periclitasic periclitanon debemus reputare impossibile ne iterum fieri possit. Viso quomodo resistendum sit debellationi factae per cuniculos: restat videre quomodo obsessi debeant obviare impugnto ex munitione obsessa exivit magna multitudo armatorum, et invadunt machinam; et prius quam exercitus possit succurrere ad defendendum eam, succedunt ipsam. Sed si munitionem ipsam obsessi exire non audeant: tunc clam de nocte aliqu, qui absconse ignem portantes absque eo quod alii percipiant, machinam incedunt: quo peracto trahuntur superius ptertius modus destruendpellant telos. Est autem sagitta illa in medio quasi quaedam cavea, in qua ponitur ignis fortis factus ex oleo, sulphure, et pice, et resina: quem ignem cum stupa convolutum, bellatores antiqui incendiariuta per ballistam fortem emissa usque ad machinam, multotiens succendit ipsam. Quarto
Abbreviated transcription (Latin):
ftẽ ab obsiͥꝰ. Si .ii. obsessa min̾tio
foueas nõ ht̃ ꝑ fũdas nec ht̃ eas peple¬
tas aquis pp̃ qd̾ tumetur de ĩpugna¬
tõne ꝑciũculos diligent̾ consid̾are
debent obsessi utr̃ ab aliqua ꝑte ui¬
deant t̾ram defu̾ et utr᷑ ꝑ aliqͣ sigͣ
coguosc̾e possint obsi t e s ĩ coaie cuni¬
culos qd̾ cũ ꝑceꝑuit statun debent
iam aliqmͣ sb̾t̾raneam facẽ cũ res¬
poudentẽ illis tiũculis. Ita tñ ꝙ iua il¬
la pendeat cont᷑ obsirentes et tũc
ꝑuiam ilłam sic ꝑforatam cuiꝰ ꝑtẽ
fecũnt obsi ͭ ͤs et ꝑtem obsessi d eẽ
beslum contumũ ne obsidentes ꝑ mã
ilłam muĩtõm ingrediaut᷑. debeut
⁊ obsessi uxͣ in coactoĩ uie sb̾̃tra
⁊ urinis ut ꝯbellant contͣ obsi ces
debenr eẽ fing̾e fug̾e et exire foueã
ilłam quo fc̃o totam aqmͣ aut uri¬
nani sit cougregatam effud̾e debẽt
supͣ obsidentes ex ũtes ĩ cũiculis rẽ¬
poribus .ii. urĩc młti obsidencium

Expanded text:
factae ab obsidentibus. Si enim obsessa munitio foveas non habet profundas, nec habet eas repletas aquis, propter quod tometur de impugnatione per cuniculos; diligenter considerare debent obsessi, utrum ab aliqua parte videant terram deferri, et utrum per aliqua signa cognoscere possint obsiderentes inchoare cuniculos: quod cum perceperint, statim debent viam aliam subterraneam facere correspondentem illis cuniculis, ita tamen quod via illa pendeat contra obsidentes: et tunc per viam illam sic perforatam cuius partem fecerunt obsidentes, et partem obsessi debet esse bellum continuum, ne obsidentes per viam illam munitionem ingrediantur. Debent etiam obsessi iuxta inchoatm urinis: et cum bellant contra obsidentes, debent se fingere fugere, et exire foveam illam quo facto totam aquam aut urinam congregatam effundere debent supra obsidentes ex stentes in cuniculis. Temporibus enim nostris multi obsidentium
Abbreviated transcription (Latin):
philipi dei gr̃a illustrissimi regis
francoꝵ suus deuotus fr̃ egydius
romanꝰ ordinis fr̃m h̾emitar scĩ
augustini. Cum recõm̃datone se¬
ipĩn ⁊ ad oĩa famulatũ. Clamat
poli ͨ ͦͬ sẽtencia om̃s principat᷑ nõ
gła regĩa m̃surari. S aliqͣ sunt
ãnalia aliq̃ aduitam aliqͣ uͦ ꝑ h̾e¬
ditatem ⁊ ꝑ suctessionẽ in filus quo
dam modo ꝑpetua iudicant᷑. Cum
rĩoribus filuis suũ principatũ ꝑpetu¬
lunitate cupiat principari. S si cus¬
tos iusti exñs absq rõue et lege n᷑
statuat imꝑand̾. Nã ut testat᷑ pb̃s¬

Expanded text:
i Dei gratia Illustrissimi Regis Francorum, Suus devotus Fr. Aegidius Romanus Ordinis Fratrum Eremitarum S. Augustini, cum recommendatione seipsum, et ad omnia famulatum. Clamat Politicorum sententia, omnes principatus non gula regimina mensurari: sed aliqua sunt annualia, aliqua ad vitam, aliqua vero per haereditatem et successionem in filiis, quae quodammodo perpetua iudicantur. Cumterioribus filiis suum principatuum perpetuluntate cupiat principari, sed si custos iusti existens absque ratione, et lege nihil statuat imperandum. Nam ut testatur P
Abbreviated transcription (Latin):
sit uͥtuosus et epyehes .i. suꝑ iustus.
Decet .i. talem ẽẽ .q. semideũ ut sic̾
alios dignitate et poͣ ex cellit sic eos bo¬
ntare suꝑz. hoc enĩ maxime salua¬
bit regnũ er poliͣ sit rex sit bonꝰ et
bono regni et coĩ ¶Secuũ est regem
nõ ignorare qͣlis sit illa poli  ͣ ẜ̃m ꝙͣ
principatur et que eam possunt sai¬
uare et corrũꝑe talia aut̃ maxime sci¬
ri potũnt ꝑ exꝑientiam. Nam cum
quis dui ex ꝑtus est regni negocia de
leui arbitrari potĩt qui bonũ statum
regni corrũpit er saluat. Decer ergo
regem freꝙ̃t᷑ meditari et hr̃e memo¬
riam p̾tĩtoꝵ que concuigũt in reg¬
no quõ iudicata fu̾it et quõ tem¬
poribus retroactis melius cõseruarus
fu̾it bonus status regni ut sciat cog¬
uosc̾e̾ qͣlr̃ pͥncipari debeat et que coꝵ¬
punt er saluant regnũ et gub̃natõz
regni. qr hus ignoratis recte regnũ

Expanded text:
sit virtuosus et epiikis idest super iustus: decet enim talem esse quasi semideum, ut sicut alios dignitate et potentia excellit, sic eos bonitate superet. hoc enim maxime salvabit regnum et politiam, si rex sit bonus et bono regni et communi. Decimum, est regem non ignorare qualis sit illa politia secundum quam principatur, et quae eam possunt salvare et corrumpere. Talia autem maxime sciri poterunt per experientiam: nam cum quis diu expertus est regni negocia, de levi arbitrari poteritque bonum statum regni corrumpunt, et salvant. Decet ergo regem frequenter meditari et habere memoriam praeteritorum quae contigerunt in regno, quomodo iudicata fuerunt, et quomodo temporibus retroactis melius conservatus fuerit bonus status regni, ut sciat cognoscere qualiter principari debeat, et quae corrumpunt et salvant regnum et gubernationem regni: quia his ignoratis recte regum g
Abbreviated transcription (Latin):
puure tnͣsg̾ssores uisti hr̃e mltoc ex¬
ploratores et mltos ĩqͥsitores ĩuesti¬
gantes ftã cuuũ er inqͥrenter. uñ ac
cipũt qd̾ expendunt et qño poisũt¬
reddere rõm su uictus. Nam qͥ hiꝰ rõ¬

Expanded text:
punire transgressores iusti, habere multos expunire transgressores iusti, habere multos exploratores, et multos inquisitores investigantes facta civium, et inquirentes unde cives accipiunt quod expendunt, et quomodo possuntreddere rationem sui victus: nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudĩe. ut płimũ corrũpũt m̃tes
hoͫ. ut fiant tuͣsg̾isores iusticie. est
aut̃ hoc cautela maxune utilis ad ho¬
mines de quibue rex c̾tam et duiturrã
exꝑienciam nõ accepit. Id̃o potissime
obseruand̾ est ne repente consticuat᷑
aliquis ĩ maximo principatu ¶Sep¬
tuuũ saluans regnũ et poli ͣm est
reg̾e suũ pͥncipautẽ hr̃e dilcõm et a¬
morem ad bonũ regni et ad posi ciã ĩ
qua pͥucipatur. Quicũq enĩ amat
sollicitura et tuet ne aliquod in cõ¬
ueĩẽns accidat ctͣ amatũ timor aut̃
consibatuos facit ut dr̃ ẜo rech̾. ibi
eiũ est magna salus uisi sunt mlta
consiba. qͣre si rex bonũ regnidili¬
gat saluabr̃ regnũ qr tunẽt ne in
regno ad u̾sa contingant adhibebit
mlta consilia qͣlr̃ possit bona regni
promouere et ꝑiclie unmẽtibur ob¬
iare octanũ saluans regnũ et pob¬
nis moralibus iusticia urbanitares
conseruat. S iusticia in regno con
p̾ceps si uult seruare iusticiam cũ ult̾

Expanded text:
fortitudine ut plurimum corrumpunt mentes hominum, ut fiant transgressores iustitiae. Est autem haec cautela maxime utilis ad homines, de quibus rex certam et diuturnam experientiam non accepit. Ideo potissime observandum est, ne repente constituatur aliquis in maximo principatu. Septimum salvans regnum et politiam, est regem sive principantem habere dilectionem et amorem ad bonum regni, et ad politiam, in qua principatur. Quicunque enim amat, solicitatur, et timet, ne aliquod inconveniens accidat circa amatum. timor autem consiliativos facit, ut dicitur 2. Rhet. ibi enim est magna salus, ubi et multa consilia. quare si rex bonum regni diligat, salvabitur regnum; quia timens ne in regno adversa contingant, adhibebit multa consilia qualiter possit bona regni promovere, et periculis imminentibus obviare. Octavum salvans regnum et ponis moralibus iustitia urbanitates conservat. Sed iustitia in regno consprinceps si vult servare iustitiam et vult
Abbreviated transcription (Latin):
to uł ex male ablato uiuat. Sic enĩ
faciendo poterit seruare iusticiam et
pseruare regnũ amaleficus et a tnͣs¬
g̾ssoribus iusti ¶Nonũ est maxĩe sal¬
uans regnũ ẽẽ regem bonũ et uir¬

Expanded text:
blato vivat. Sic enim faciendo ista, poterit servare iustitiam, et praeservare regnum a maleficis, et transgressoribus iusti. Nonum maxime salvans regnum, est ese regem bonum et vir
Abbreviated transcription (Latin):
ille er aũcessores sui optinuerunt hiꝰ
principatũ tacta cautela nõ magnã
utilitatẽ hr̃e uidetur ¶Qrͣtũ aut̃ ꝙ
poli ⁊ saluare ur᷑ est cau̾e seditõnes ⁊
ꝯtentõnes nobiliũ et ħ ponẽdo eis
leges qr legibus nõ defacili contra¬
dr̃. siuit enĩ in regno tales leges in¬
stiruende ut ꝑ eac se dari possint con¬
rẽprõnes nobiliũ. nam baromibus
dissencientibus fuĩt dissentõnes in
regno et ꝑ ꝯñs fit p̃ꝑam̃tũ ut dissol¬
uatur regiꝰ pͥncipatus. ntũ est dili¬
gent̾ aspicere quõ se hẽant quos ma¬
iestas regia honorauit et promouit
ad aliqmͣ pp̃ osituram uł ad aliquẽ
prucipatum aut magutͣrũ. nich̾ eĩ
a deo regnũ conseruat et poli am sai¬
uat sicut p̾fic̾e hoĩes bonos et uirtuo¬
sos et ꝯfr̾e eis disia et pͥncipatus qͣre
maxime saluatõm poli a e est regiam
maiestatem considare diligent᷑ quos
p̾ficit in aliquibus magistratibus et

Expanded text:
ille et antecessores sui obtinuerunt huiusmodi ille et antecessores sui obtinuerunt huiusmodi principatum, tanta cautela non magnam utilitatem habere videtur. Quartum autem quod politiam salvare videtur, est cavere seditiones et contentiones nobilium; et hoc ponendo eis leges, quia legibus non de facili contradicitur. Sunt enim in regno tales leges instituendae, ut per eas sedari possint contentiones nobilium. Nam baronibus dissentientibus finsequens sit praeparamentum ut dissolvatur regius principatus. Quintum, est diligenter aspicere, quomodo se habeant, quos maiestas regia honoravit, et promovit ad aliquam praeposituram, vel ad aliquem principatum, aut magistratum. Nihil enim adeo regnum conservat et politiam salvat, sicut praeficere homines bonos et virtuosos, et conferre eis dominia et principatus. Quare maxime salvativum politiae est, regiam maiestatem considerare diligenter quos praeficit in aliquibus magistratibus: et
Abbreviated transcription (Latin):
lare ceperunt. Est aut̃ ħ cautela uti¬
lis solum duobus pͥncipatibus ut pͥn¬
cipatui constituto ex hoĩbus assue¬
tis ad bella et pͥncipatui in quo quis
nouit̾ regnare cepit. hoĩes enĩ bella¬
tores et assueti ad p̾lia quibus ũ fuit
cure de uirturibus alus nisi de forti ͤ¬
est in cõtinuo ex̾cicio claritarẽ ht̃. S
si diu reuianet ociosũ rubigiuẽ ꝯͣhit
sic er tales bellantes fuĩt obedientes pͥn¬
cipi. uacantes uo̾ nescuĩt debire se ha¬
bere qͣre talibus ut debire se hẽant
semꝑ incuciendi sũt tunore bellici er
corrruptõnes ex tͥnsece. Nursus si qͥs
suꝑ aliquos de nouo pͥncipari cepir
qr coutͣ talem pͥncipatũ facilius in sur¬
gitur ne ciues isurgant in p̾ncipẽ
er ut magic unauimit̾ obediant illi
incuciẽdi sunt eis timores de extͥnse¬
cis ꝑiculis ĩ minẽtibus. S si regnũ
diũ iustatu ꝑstici̾t et dñs ille sit nͣlis
ita qd̃ qiͣ nõ sit memoria ho ͫ ex quo

Expanded text:
lare coeperunt. Est autem haec cautela utilare coeperunt. Est autem haec cautela utilis solum duobus principatibus: ut principatui constituto ex hominibus assuetis ad bella, et principatui in quo quis noviter principari coepit. Homines enim bellatores et assueti ad proelia, quibus non fuit curae de virtutibus aliis nisi de fortiest in continuo exercitio claritatem habet, sed si diu remanet inofficiosum, rubiginem contrahit. sic et tales bellantes fiunt obedientes principi: vacantes vero nesciunt debite se habere: quare talibus ut debite se habeant semper incutiendi sunt timores bellici, et correptiones extrinsecae. Rurusus, si quis super aliquos de novo principari coepit, quia contra talem principatum facilius insurgitur; ne cives insurgant in principem, et ut magis unanimiter obediant, incutiendi sunt illis timores de extrinsecis periculis imminentibus: sed si regnum diu in statu perstiterit, et dominus ille sit naturalis, ita quod quasi non sit in memoria hominum ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
ut ait ph̾s. eqnͣtur uui tnͣsg̾ssiom mag¬
ne sicut mlt̾e ꝑue cex pense eqͥualent
uni magno sũptui. ꝑue enĩ tnͣsg̾isio¬
nes si młte suit disponũt ad tsg̾ssio¬
nes magnas. Nam qui mĩna uegli¬
git paulatim defluit in maiora pͥnci¬
ad aliquos pͥncipatus honorando eos
et nõ ĩ uiriando eis. Nam ut ĩnuit
ph̃s in poł. bñ uti cuubus nõ solum
p̾seruat policiã rectam. s ⁊ pͥncipatꝰ
ex hoc durabilior reddr̃ dato qd̾ ĩ ip̃õ
sit aliquid obliqͥtatis amixtũ ¶t̾ciũ
est ĩ tut̾e timorẽ. hiis qͥ sũt ĩ poli ͨ ͣ
Nam corruptõnes lõge s rem ꝓp̾e ã¬
ẜui tunorem poli ciam saluãt. ciues
eiũ magis sunt sb̃iecti pͥncipi et plus
el obediũt si extioribus corruptõnẽ
timeant. Guerra eĩ extĩor tollit se¬
dicõnec ĩ t̾nsecas et reddit cuies ma¬
gis unanimes et cõcordes. Exẽplũ
hiꝰ hẽmꝰ in romanis quibus post ꝙͣ
defecũnt extĩora bella int̾ se ipõs bel¬

Expanded text:
ut ait Philos. aequantur uni magnae, sicut multae parvae expensae aequivalent uni magno sumptui: parvae enim transgressiones si multae sint, disponunt ad transgressiones magnas. Nam qui minima negligit, palulatim defluit in maiora. princiad alioquos principatus, honorando eos, et non iniuriando eis. Nam ut innuit Philosophus in Poli. bene uti civibus non solum praeservat politiam rectam, sed etiam principatus ex hoc durabilior redditur, dato quod in ipso sit aliquid obliquitatis ad mixtum. Tertium est, incutere timorem iis qui sunt in politia: nam corruptiones longe seum timorem politiam salvant: cives enim magis sunt subiecti principi et plus ei obediunt, si ex timoribus corruptionem timeant. Guerra enim exterius tollit seditiones intrinsecas, et reddit cives magis unanimes et concordes. Exemplum huius habemus in Romanis, qui postquam defecerunt exteriora bella, intra seipsos bel
Abbreviated transcription (Latin):
ficiẽciam uite. U̾mq reges et prĩ¬
cipes sꝑintlłigunt dĩciis er possessio¬
nibus hũudare que desiuũt ad suf¬
ficĩam uice decet eos ĩ suis cõigibꝰ
principalibus cõq̃re̾ qd̾ sint nobiles

Expanded text:
reges, et principes semper intendunt divitiis et possessionibus abundare, quae deserviunt ad sufficientiam vitae: decet eos in suis coniugibus principalibus quaerere, quod sint nobiles
Abbreviated transcription (Latin):
est intendẽda .q. ex cõseꝙ̃ti decer eĩ¬
eos talem uxorem acceptare que sit
uobilis gn̾e et ꝑ quẽ ad qͥrant mlt̾os
amicos nobiles et potentes. s qd̃ ꝑ
attenda ordiratur eĩ cõuigiũ ut pr
ex dcĩs ad debitam societatẽ ad pacifi¬
cũ esse et ad sufficiẽciam uite prout
gͦ cõiugiũ ordinatur ad debitam
socieratẽ apd̃ reges et principes in
sus cõuigibus q̃renda est nobilitas
gnis s pro ut ordĩatur ad esse pa¬
cificũ q̃renda est płalitas amicoꝵ
ꝓ ut uo̾ ordiuatur ad sufficiẽciam

Expanded text:
est intendenda quasi ex consequenti. Decet enimeos talem uxorem acceptare, quae sit nobilis genere, et per quam acquirant multos amicos nobiles et potentes: sed quod attendenda. Ordinantur enim coniugium ut patet ex dictis ad debitam societatem, ad pacificum esse, et ad sufficientiam vitae. Prout ergo coniugium ordinatur ad debitam societatem, apud reges, et principes in suis coniugibus quaerenda est nobilitas generis: sed prout ordinatur ad esse pacificum, quaerenda est multitudo amicorum: prout vero ordinatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
Onorũ aut̃ q̃dam sunt bona
aĩe ut uirtutes et boĩ mores
q̃dami u̾o sunc boͣ corporis
ut pulc̾tudo magͥrudo et agilitas
et cet̾a talia. q̃dam aut̃ dñr exrĩora
bona que qnͣtũ ad p̾sens spectat in tͥ¬
plici gn̾e hñt esse. Nam honorabi¬
litas gu̾is płabitas amicoꝵ mlritudo
dĩciaꝵ int̾ bona exnĩora ꝯputantur
giũ copulari actend̾e debent ut ꝑͥ
illa qmͣ sibi in ꝯuigẽ optant sit oĩ¬
bus hus boĩc ornata nõ tñ eq̃ p̾nciͭ᷑¬

Expanded text:
onorum autem quaedam sunt bona animae, ut vitutes, et boni mores: quaedam vero sunt bona corporis, ut pulchritudo, mansuetudo, et agilitas, et cetera talia: quaedam autem dicuntur exteriora bona. quae quantum ad praesens spectat in triplici genere habent esse. Nam honorabilitas generis, pluralitas amicorum, multitudo divitiarum inter bona exteriora computantur,ugium copulari, attendere debent ut persona illa, quam sibi in coniugem optant, sit omnibus his bonis ornata. Non tamen aeque princi