comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse. aut ubi nichil eoꝵ intererat
uoluisse mentiri: iudeos uero dũ nobis
i̾uident ꝙ lex et ꝓphẽ ad nos ĩterp̾tãdo
transierũt. muitasse quedã in codicib
sus ut nrĩs minueret᷑ auctoritas. Hãc
opinionem uel suspicionẽ accipiat qͥsq.
ut putauerit. Certũ est tñ nõ uixisse
mathusalã post diluinũ. s eodẽ ãno
fuisse de fuuctũ. si uerũ est qd̾ de nuimiero
annoꝵ in hebreis codicib ĩuenit᷑. De
atur suo loco diligentiꝰ inserendũ est cũ
ad ip̃a tp̃a ꝙͣtũ necessitas huiꝰ operis
postulat ꝯmemoranda adiuuãte dño
uenerimꝰ. presenti sufficit questioni sedĩm
utrosqz codices tã longuas habuisse uitas
illius eui hoĩes ut possit etate uiuꝰ qui
duob quos solos terra tũc habuit pentib
pͥuus ẽ natus ad ꝯstituendã etiã ciuitatẽ
multiplitari genus humanũ.¬

Expanded text:
potuisse aut ubi nihil eorum intererat potuisse aut ubi nihil eorum intererat uoluisse mentiri; Iudaeos uero, dum nobis inuident, quod lex et prophetae ad nos interpretando transierint, mutasse quaedam in codicibus suis, ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut putauerit; certum est tamen non uixisse Mathusalam post diluuium, sed eodem anno fuisse defunctum, si uerum est quod de numero annorum in Hebraeiatur, suo loco diligentius inserendum est, cum ad ipsa tempora, quantum necessitas huius operis postulat, commemoranda adiuuante Domino uenerimus. Praesenti enim sufficit quaestioni secundum utrosque codices tam longas habuisse uitas illius aeui homines, ut posset aetate unius, qui de duobus, quos solos terra tunc habuit, parentibus primus est natus, ad constituendam etiam ciuitatem multiplicari genus humanum.
Abbreviated transcription (Latin):
mathusalam p̾us quã gigueret quem
uocauit lameth. uixit annos cẽtũ sexa¬
genitũ uixit annos octingentosduos.
qui oñis ut diximꝰ nongentisexaginta
nouẽ fuĩt. Uude detractis nongentis
quinquagintaquĩq ab ortu mathusale¬
usq ad diliuuũ remanẽt .xiiii. quib
uixisse credit᷑ post diluuiũ. ꝓpter quod
eñ non nulli. et si non in terra ubi
omnem carnem quã uiuere in aquis
natura non siuit constat fuisse deletã
cũ pr̃e suo qui translatus fuerat aliquã¬
tũ fuisse atq ibi donec diluuiũ p̾t̾iret
uixisse arbitrantur. nolentes derogare
fidem codicib quos in auctoritatẽ celebri.¬
orem suscepit ecclia et credentes iudeoꝵ
potius quã istos non habere qd̾ uerũ ẽ.
Non enĩ adiuitũt ꝙ magis hic ẽẽ potu¬
erit error int̾pretũ quã in ea liugna ẽẽ
falsum unde in nr̃am ꝑ grecã stripturã
ip̃a translata est. s inquiũt non esse
tp̃e unoq sensu int̾pretati sũt errare

Expanded text:
Mathusalam priusquam gigneret illum, quem Mathusalam priusquam gigneret illum, quem uocauit Lamech, uixit annos centum sexagenitum uixit annos octingentos duo; qui omnes, ut diximus. nongenti sexaginta nouem fiunt. Unde detractis nongentis quinquaginta quinqusque ad diluvium remanent 14, quibus vixisse creditur post diluvium; propter quod eum nonnulli, et si non in terra, ubi omnem naturam quam vivere in aquis natura non sinit constat fuisse deletam cum patre suo, qui translatus fuerat, aliquantum fuisse, atque ibi donec diluvium praeterisset vixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem Codiciborem suscepit ecclesia, et credentes Iudaeorum potius quam istos non habere quod uerum est. Non enim admittunt, quod magis hic esse potuerit error interpretum, quam in ea lingua esse falsum, unde in nostram per Graecam scriptura ipsa translata est, sed inquiunt non esse tempore unoque sensu interpretati sunt, errare
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ quidem nõnullam diu̾sitatẽ s m̃orẽ
ac dissinilem ceteris. Malhusalam qͥppe
quem gerunt enoch miteꝙͣ gigneret eñ
qui in ip̃o ordine sequit᷑ scdm̃ hebreos
annuos. Qui rursus in nr̃is postea quã
eum genuit reperĩt᷑ additi. et ĩutriusq
sibi sũma uniu̾si numeri occurrit. In
sola nona generatõe id est in ãuis la¬
meth filii mathusale patris autẽ noe
sũma unniu̾sitatis discrepat. s non plu¬
rimũ. Uigniti enĩ et quatuor annos
plus uixisse in hebreis ꝙͣ in nr̃ĩs codi¬
tib ĩuenitur. Nam anteꝙͣ gigneret
filiũ qui uotatus ẽ noe seximꝰ habet
in hebreis quã in nris. postea uero quã
eũ genuit .xxx. ampliꝰ in eisdem quã
Ez hant autem discrepanciã he¬
breoꝵ codicũ atq nr̃oꝵ exoritur
illa famosissima questio. ubi mathusa
lam .xiiii. annos uixisse post diluũ
ꝯputatur. cũ scriptura ex oĩb qui in
terra tunt fuerant solos octo hor̃es in
archa exiciũ ꝯmemoret euasisse diluiii.

Expanded text:
habet quidem nonnullam diuersitatem, sed minorem ac dissimilem ceteris. Mathusalam quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum, qui in ipso ordine sequitur, secundum Hebrvixit annos: qui rursus in nostris posteaquam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa universi numeri occurrit . In sola nona generatione, id est in annis Lamech filii Mathusalem, patris autem Noe, summa universitatis discrepat, sed non plurimum. Viginti enim et quatuor annos plus vixisse in hebraeis, quam in nostris codicibus invenitur. Nam antequam gigneret filium, qui vocatus est Noe, sex minus habet in hebraeis quam in nostris: postea vero quam eum genuit, triginta amplius in eisdem quam Per hanc autem discrepantiam hebraeorum codicum atque nostrorum, exoritur illa famosissima quaestio, ubi Mathusalem quatuordecim annos vixisse post diluvium putatur, cum scriptura ex omnibus, qui in terra tunc fuerant, solos octo homines in arca exitium commemoret euasisse diluuii,
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝙ eius p̃dicta ꝯplentur: nmisq absur¬
dui est ut dicat᷑ aliqͦs hoĩes ex hat ĩilla
partem otreaui ĩmensitate traiecta naui¬
gare. ar puenire potuisse: ut etia illit
ex uno illo p̾mo hoĩe genus ĩstrueretur
hũanũ. Qua ꝓpter inter illos tũt hõm
ppłos qui ꝑ septuaginta duas gẽtes. et to¬
tiden liugnas colliugũt᷑ fuisse diuisi. q̃ra¬
mius si possuꝰ ĩuenire illã in t̾ris pegri¬
nãtẽ ciuitatẽ dei que usq ad diliuiiũ ar¬
thaniq ꝑducta est atq ĩ filiis noe ꝓ eorũ
benedictiones ꝑseuerasse moustrat᷑. maxĩe
ĩ maxino qͥ est appellatꝰ seni: qñquidem
iaphet ita benedictꝰ ẽ ut ĩ eiusdem fratris
sui domibus habitaret.
genie tendẽs ad abrahã ciuitatis dei ordo di-
ciuitatẽ dei.: sirut eã series generationũ
ab illo qui est appellatus sets ostende bat
ante diluuũ. Propter s igitur staxtina
diuina cũ terpenã ciuitatẽ in babilone

Expanded text:
eo quod ejus praedicta complentur: nimisque absureo quod ejus praedicta complentur: nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate traiecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine genus institueretur humanum. Quapropter inter illos tunc hominum populos, qui per septuaginta duas gentes et totidem linguas colliguntur fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris sui, domibus habitaret. Sem, in cuius progenie tendens ad Abraham ciuitatis Dei ordo diriciuitatem Dei. sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłi.ꝯ.¶ An inferiorẽ partẽ t̾re
que nr̃e habitacõi contraria ẽ antipodas
habere credendũ sit.
Uod uero et antipodas ẽẽ fabulãtur.
id est hoĩes a tontraria ꝑte torte ub
sol orĩtur qñ octidit nobis aduersa pedib
nr̃is caltare uestigia nulla racõe credendũ
est: neq hͦ ulla historita ꝯgnitõe diditisse
se affirmant. s qͣiͣ raciocinando ꝯiectant.
eo ꝙ iutra ꝯnexa celi terra suspensa sit.
eñdemq locũ mũdus habeat. et insum̃
et mediũ. et ex ħͦ opmãt᷑ alterã terbe
partem que infra ẽ habitatõe hoĩm carere
non posse: nec actendũt etiã si figura
ꝯglobata et rotũda mũdus ẽẽ tredatur
sine aliqua racõe monstretur: non tñ ẽẽ
tousequẽs. ut etiã ex illa parte ab aqͣrũ
congerie nuda sit terua. Deinde etiã si
nuda sit. nec hͦ statim necesse est ut
hoĩes habeat qm̃ nullo niͣ scriptura ista
mẽtitur: q̃ narratis p̾teritis facit fidẽ.

Expanded text:
 CAPUT IX.-- An inferiorem partem terrae,  CAPUT IX.-- An inferiorem partem terrae, quae nostrae habitationi contraria est, Antipodas habere credendum sit. Quod vero et Antipodas esse fabulantur, id est, homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, adversa pedibus nostris calcare vestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se affirmant, sed quasi ratiocinando conjectant, eo quod intra convexa coeli terra suspensa sit, eumdemque locum mundus habeat, et infimum, et medium: et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec attendunt, etiamsi figura conglobata et rotunda mundus esse credatur, sive aliqua ratione monstretur; non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra: deinde etiamsi nuda sit, neque hoc statim necesse esse, ut homines habeat. Quoniam nullo modo Scriptura ista mentitur, quae narratis praeteritis facit fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
here ꝯfitendũ est: si tñ uera sunt que de
illaꝵ nacõnũ uarietate. et tanta inter
se atq nobistũ diuersitate tradũt᷑. Nam
et siimias et tircopeticos et spingas si
nestiremius non hoĩes ẽẽ s uestias: posset
uanitate mairi. S si hores sũt de qͥb
illa unia conscapta sunt. quid si ꝓpt̾ea
deus uoluit eciã nõnullas gẽtes ita
treare. ne in hiis monstris que apud nos
oportet ex hoĩb nasti. eiꝰ sapiẽtiã qua
naturã fingit hũanã. uelut artẽ cuiꝰ piã
minus ꝑ fecti opificis putatemꝰ errasst:
quẽadiuodũ in singłis quibusq gẽtib.
quedã monstra sunt hõm ita ĩ uniu̾so
genere hũano. quedã monstra st̃ gẽtiũ.
Quapropter ut istã questionẽ pedetẽ¬
tim canteq concludã. aut illa q̃ talia
de quibusdam gentib scripta sũt. oĩno
nulla sunt; aut si sant. horẽs non sũt
aut ex adam sunt si hoĩes sunt.¬

Expanded text:
here confitendum est, si tamen uera sunt quae de here confitendum est, si tamen uera sunt quae de illarum nationum uarietate et tanta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possentuanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? quemadmodum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in universo genere humano quaedam monstra sint gentium. Quapropter, ut istam quaestionem pedetentim cauteque concludam: aut illa, quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, homines non sunt; aut ex Adam sunt, si homines sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtertũ sit: a meliore tñ hͦ est a mastuliuo
ut appellarẽtur loquẽdi ꝯsuetudo p̾ualuit
Nam neno unꝙͣ androgenas. aut her¬
mofroditas nũcupanit. Aute annos aliqͦt
nr̃a certe memoria in oriẽte duplex homo
natus ẽ suꝑiorib mẽbris: ĩferiori̾b sim-¬
plex. Nam duo erant capita. duo pectora.
quatuor manus uenter autẽ unus. et pe¬
des duo situt uni hoĩ; et tãdiu uixit: ut
multos ad eũ uidendũ fama tontraheret.
Quis autẽ om̃s ꝯmeniorare possit hu¬
manos fetus longe dissimiles hiis. ex
quib eos natos ẽẽ certissimũ est: Sicut
gͦ hec exillo uno negari non possunt
originẽ ducere. ita q̃tũq gentes ĩdiu̾sita¬
tib corporũ ab usitato nature cursu quẽ
plures et prope om̃s tenẽt. uelut exorbi-¬
tasse tradũt᷑: si definitõe illa includũt᷑
ut racionalia aĩalia sint atq mortalia
as eodẽ ip̃o uno pͥmo patre oĩm stirpẽ tra¬

Expanded text:
incertum sit: a meliore tamen, hoc est a masculino, incertum sit: a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur, loquendi consuetudo praevaluit. Nam nemo unquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupavit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex: nam duo erant capita, duo pectora, quatuor manus; venter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu vixit, ut multos ad eum videndum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem ducere; ita quaecumque gentes in diversitatibus corporum ab usitato naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, velut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint atque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem tra
Abbreviated transcription (Latin):
S qui totũ inspitere non p̃t: tanꝙͣ de-¬
formitate partis offenditur: qm̃ tui ꝯgru¬
at uel qͦ referatur iguorat. Plurib ꝙͣ
quinis digitis in maibz et pedib nasti
hoĩes nouimꝰ: et hec leuior ẽ ꝙͣ nilla dis¬
tantia. S tñ absit ut quis ita desipiat
ut estimet ĩnũo hũanoꝵ digitoꝵ eryasse
reatorẽ: ꝙͣuis nestiẽs tur hͦ fecerit ita.
Et si maior diuersitas oriatur: scit ille
quid egerit: cuiꝰ oꝑa iuste nemo repͥhendͥ
homo qͣiͣ lunatas hñs plantas. et in eis
biuos tñimͦ digitos. similes et manus.
Si aliqua gẽs talis eẽt illi curiose atqz
mirabili adderetur historie. Nũ ig̃r istum
ꝓpter hec negabiuiꝰ ex illo uno qui pͥmꝰ
creatus est. ẽẽ ꝓpagatum: Tindrogeni qͦs
etiã hermo froditos nũcupant ꝙͣuis ad¬
modũ rari suit: difficile est tñ ut tẽporib
desint in quib sic uterq sexus apparet.
ut ex quo potiꝰ debeant acciꝑe nomen

Expanded text:
Sed qui totum inspicere non potest, tamquam deSed qui totum inspicere non potest, tamquam deformitate partis offenditur, quoniam cui congruat et quo referatur ignorat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior diuersitas oriatur, scit ille quid egerit, cuius opera iuste nemo reprehendit. homo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili adderetur historiae. Num igitur istum propter hoc negabimus ex illo uno, qui primus creatus est, esse propagatum? Androgyni, quos etiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum raridesint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut ex quo potius debeant accipere nomen,
Abbreviated transcription (Latin):
crura ĩpedib habent. nec poplicẽ flectũt
et sũt mrabilis celeritatis. Quosdam¬
tiopodas uocãt. ꝙ ꝑ estũ in t̾ra iacentes
resupini. unbra se pedũ ꝓtegãt: qͦsdam
picta sunt. ex libris deprompta uelut
curiosioris historie. Quid dicã de tinoce¬
phalis. qͦꝵ taniua capita. atq ip̃e latra¬
tus. magis bestias ꝙͣ hoĩes cõfitentur:
nastitur hõ id est aĩal racionale mortale.
quãlib nrĩs ĩusitatã sensib gerat cor¬
poris formã seu colorẽ sine motũ sine
sonũ siue quãlib uim. qualibet parte
qͣlibet qualitate nature: ex illo uno ꝓtho¬
plausto originẽ ducere nullus fidelium
dubitauerit. Apparet tñ quid in płib
natura obtinuerit: et quid sit ip̃a rarita¬
te mirabile. Qualis aute r acio reddit᷑
oporteat. uel oportuerit ip̃e nouit: stiẽs
uniuersitatis pulcritudinẽ quaꝵ partiũ
uel similitudinẽ uel diuersitatẽ ꝯtexat.

Expanded text:
crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas uocant, quod per aestum in terra iacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam picta sunt, ex libris depromta uelut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? nascitur homo, id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam seu colorem siue motum siue sonum sine qualibet ui, qualibet parte, qualibet qualitate naturam: ex illo uno protoplasto originem ducere nullus fidelium dubitauerit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autem ratio reddituroporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat.
Abbreviated transcription (Latin):
batur mesraun egipcii ꝑ hibent᷑ exorti
nulla hic resonat origo uocabuli : sicut
nec ethiopũ qui dicũt᷑ ad eũ filiũ cham
ꝑtiuere qui chus appellatꝰ est. Et si oĩa
ꝯsiderentur: plura mutata ꝙͣ manẽtia
nomina apparent.

Expanded text:
batur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, batur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nomina apparent.
Abbreviated transcription (Latin):
suũ iectan natus est. sicut post eũ ꝯme
lech diuisa est terra; Proide intelli¬
gendũ est priorem quidẽ phalech noĩa¬
tũ: s longe post fr̃em suũ iectã fuisse
natũ cuius. iectã. duodetim filii tam
grandes iã familias haberẽt ut ĩ linguas
ꝓprias diuidi possent. Sit eni potuit pͥor
ꝯmemorari qui erat etate posterior: quẽ
admodũ prius ꝯmemorati sũt ex trib
filiis noe ꝓcreati filii iaphet qui erat
minimꝰ eoꝵ. deinde filii chai qͥ erat
medius. postremo filii sei qui erat
pͥmus et maximꝰ. Illaꝵ autẽ uocabu¬
la gẽtiũ partini remanserũt. ita ut
hodie appareat unde fuerint derinata.
sicut ex assur assyrii. et ex heber hebrei:
pãtim tẽporis uetustate mutata suut.
ita ut uix hoĩes docissimi antiquissi¬
mas historias ꝑstrutãtes. nec oĩm s
aliqͦꝵ ex istis origines gẽciũ potueruit
reperire. Nam ꝙ ex filio chani qͥ uota¬

Expanded text:
suum Iectan natus est, sicut post eum commsuum Iectan natus est, sicut post eum commlech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uoca
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ terra diuisa est. Nec mouere nos d
quoru potuerit gigas nemroth ad illud
tp̃s etatis occurrere quo babilon condita¬
est et ꝯfusio faita liuguaꝵ: atq ex hac
diuisio gentiũ. Non enĩ qr eber sextus
est a noe ille autẽ quartꝰ. ideo nõ potue¬
rũt ad idẽ tp̃s ꝯuenire uiuendo: h ͦ enĩ
contigit cũ plus uiuerẽt ubi panciores
sunt gn̾aciones. ninus ubi plures.
aut serius nati ẽẽnt ubi panciores.
matirriꝰ ubi plures. Sane intelligẽdũ
est. qñ terra diuisa est. non solũ iam
natos ceteros filios filioꝵ noe. qui ꝯme¬
morantur pres g̾entiũ: s eciã eiꝰ etatis
fuisse. ut mumerosas familias haberẽt
que digne fuissent noib gẽtiũ. Unde
nequaꝙͣ putandũ ꝙ eo fuerint ordine
geniti qui ꝯmemorati legũt᷑. Alioqͥn
duodecim filii iectã qui erat aliꝰ filiꝰ¬
aliꝰ eber frater phalech quouiꝰ potuerũt
iam gentes fac̾e: si post phalech frẽm

Expanded text:
ejus terra divisa est. Nec movere nos debet, ejus terra divisa est. Nec movere nos debet, quomodo potuerit gigas Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babest et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
appariusse uestigiũ. ꝙ cũ alie gentes plec¬
terentur mutatõe linguaꝵ. ad istã non
peruenit tale suppliciũ : S adhuc illud
mouet. quom potuerũt singulas gentes
facere eber et filius eiꝰ falech: si una lin¬
gua ꝑmansit ambobus. Et terte una
est hebrea gens ex eber ꝓpagata usq ad
abraham. et ꝑ eu deinceps douet magnꝰ
fieret ppłs israhel. Quomꝰ igit᷑ om̃s¬
filii qui ꝯmemorati sũt triũ filioꝵ noe
fecerũt singulas gentes: si eber et phalech
singulas non fecerũt: Ilimirũ illud ẽ
ꝓbabilius. ꝙ gigas ille nemroth fecerit
etiã ip̃e gentẽ suã : s ꝓpter excellentiã
dñacõis et corpis seorsum eniinẽtiꝰ no¬
minatꝰ est: ut maneat nũs septuagĩta
duaꝵ getiũ atq linguaꝵ. Phalech aũt
ꝓpt̾ea ꝯmemoratꝰ est. non ꝙ gentẽ feie¬
rit: nam eadẽ ip̃a est gẽs hebrea eadẽq
lingua: s ꝓpter ip̃s insigne qd̾ in dieb

Expanded text:
apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecapparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo filii qui commemorati sunt trium filiorum Noe, fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigas ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numerus septuaginta duarum gentium atque linguarum. Phalech autem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est ejus gens Hebraea, eademque lingua; sed propter tempus insigne, quod in diebus
Abbreviated transcription (Latin):
Iec eber ip̃e eaudem liugnã in uiuuersã
progemem suã refudit: s in eã tm̃ cuiꝰ
generacões ꝑducũtur ad abra hã. Qua ꝓpt̾ꝰ
etiam si non euidenter expressum est fuis¬
se aliqd̾ piũ genus hoĩ qñ ab imꝑiis
babilonia condebatur: non ad hͦ ualuit
hec obscuritas ut q̃rentis fraudaret᷑: sed
potiꝰ ut exerteret᷑ intencio. Cũ enĩ leg̃i
unã fuisse linguã pͥmitus oĩm et ante
om̃s filios sem ꝯmendat᷑ eber. quãnis ex
illo quĩtus oriat᷑. et hebrea uorat᷑ lingua.
quã prĩarchaꝵ et ꝓphetaꝵ non solũ in
sermonib suis. uerũ eciã in lrĩs sacris
custodiuit auctoritas: ꝓfecto cũ queritur
in diuisione lingnaꝵ ubi luigua illa
remanere potuerit. que fuit aute ꝯnunit
que sine ulla dubitacõe ubi remansit. nõ
ibi fuit illa pena que facta ẽ mutatõe
linguaꝵ: quid aliud occurrit nisi ꝙ in
huiꝰ gente remanserit a cuiꝰ noĩe nomẽ
accepit: et hͦ iusticie gẽtis huiꝰ nõ parnũ

Expanded text:
uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum
Abbreviated transcription (Latin):
factũ locutio: ip̃iꝰ sui facti est ĩnintabilis
ratio q̃ non h sonũ strepentẽ atq trãseũ¬
tem. s uimi semupiterne manẽtem: et
tenporasiter operantẽ. Hat loqͥt᷑ angłis¬
dei sanctis: nobis autem longe alitr
positis. Quando autẽ etiã nos aliquid
equalis locutionis internis aurib ca¬
pimꝰ: angelis ꝓpinquamꝰ. Non itaꝙ¬

Expanded text:
factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non ita
Abbreviated transcription (Latin):
minem ad imaginẽ dei. non dixit fece¬
rũt dii: aut ad miaginem deoꝵ. Poterat
et hic eadem intelligi trinitas: tanꝙ̃ pt̃
dixerit ad filiũ et spm̃ sanctũ: uenite et de¬
scendentes ꝯfundamus ibi linguã eoriuq.
si aliquid eẽt qd̾ angelos ꝓhiberet intelli¬
gi. quib pociꝰ cõuenit uenire ad deũ iẽ¬
tib sanctis hͦ est cogitatõib piis: quib
ab eis ꝯsulitur ĩcõmutabilis ueritas tãꝙͣ
lex et̾na in illa eoꝵ curia suꝑua. Neq em̃
sibupĩ sũt ueritas: s treatritis participes
ueritatis: ad illam mouẽtur tamꝙͣ ad
fontem uite: ut qd̾ non hñt ex seipis ta¬
piant ex ip̃a: et ideo eoꝵ stabilis est iste
motus. qͦ ueniũt. qr non recedũt. Ilec
sit loquitur angelis deꝰ quom nos ĩuitẽ
nobis. uel deo uel augelis. uel ip̃i angłi
nobis. siue ꝑ illos deus nobis: s ĩeffabi¬
li suo modo. Nlobis autẽ h iudicat᷑ nr̃o
modo. Dei quippe sublimior ante suũ

Expanded text:
minem adimaginem Dei\', non dixit feceminem adimaginem Dei\', non dixit fecerunt di\' aut ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intellegi trinitas, tamquam Pater dixerit ad Filium et Spiritum sanctum: Venite, et descendentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non recedunt Nec sic loquitur angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum
Abbreviated transcription (Latin):
disse: qr destenderũt angłi eiꝰ in quib
habitabat: et qd̾ adiũctũ est et dixit dñs
deus. ecte genus unũ. et labiũ unũ om̃
et cetera: ac deuide additũ uenite et destẽ¬
dentes ꝯfiuidaniꝰ ibi linguã eoꝵ recapi¬
tulacio sit demonstras quẽadmodũ factũ
sit qd̾ ductũ fuerat: destendit dñs. Si eñ
iam descenderat: quid sibi uult uenite et
qd̾ intelligit᷑ angelis dictũ: iił qr per
angelos destendebat. qui in angelis desten¬
dentib erat: Et bene non ait uenite et
sicut aꝑłs dicit. Dei em̃ sumus cooparii.¬
¶ Capłm .6. ¶ Qualis intelligenda sit
locucio qua deus angelis loquit᷑.
Oterat et illud qn factus est homo
de angelis intelligi qd̾ dictũ est faci¬
anius hoĩem. qr non dixit faciam. S qr
sequitur ad imaginnẽ nr̃am nec phas est
credere ad imagnie augłoꝵ hoĩem factũ:
aut eandem esse iaginẽ angłoꝵ et dei.
recte illic intelligitur pluralitas trinitatis

Expanded text:
disse, quia descenderunt angeli eius in quibus disse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium, et cetera, ac deinde additum: Venite et descendentes confundamus ibi linguam eorum, recapitulatio sit, demonstrans quem ad modum factum sit, quod dictum fuerat: Descendit Dominus. Si enim iam descenderat, quid sibi uult: Venite et d intellegitur angelis dictum, nisi quia per angelos descendebat, qui in angelis descendentibus erat? Et bene non ait: Venite etsicut apostolus dicit: Dei enim sumus cooperarii. CAPUT VI. Qualis intellegenda sit esse locutio, qua Deus angelis loquitur. Poterat et illud, quando factus est homo, de angelis intellegi quod dictum est: Faciamus hominem, quia non dixit: \'Faciam\'; sed quia sequitur ad imaginem nostram, nec fas est credere ad imaginem angelorum hominem factum, aut eandem esse imaginem angelorum et Dei: recte illic intellegitur pluralitas trinitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ terras: sicut deo placuit. qui hͦ modis
occultis nobisq ĩ ꝯp̾hensibilib fec̾it¬
¶ Capłi.¶ͫ ¶ De destensione dñi ad cõ¬
fundãdã linguã edifitãtiũ turxim.
Wod enĩ scriptũ est. et destendit dñs
uidere ciuitatem et turuem quã edisi¬
cauerũt filii hõmi. ħͦ est non filii dei. sed
illa societas scdm̃ hoĩem uiues quã t̾renã
dicimus ciuitatem. Non loco mouetur deꝰ.
qui semꝑ ubiq ẽ totus: s destendẽ dicitur.
cũ aliquid facit in t̾ra: qd̾ p̾ter usitatũ
nature cursũ mirabiliter factũ pñtiã eiꝰ
quodãuiꝰ. ostendit. Nec uidendo discit ad
tempus qui nũquã potest aliqͥd ignorare.
s ad tempus uidere et cõgnostere dicitur.
qd̾ uideri et cognosti facit. Non ergo uide¬
batur illa tiuitas quoniꝰ deus uideri fecit:
qñ sibi ꝙͣ displicer et ostendit. Quãuis
possit intelligi deꝰ ad illã eiuitatẽ destẽ¬

Expanded text:
per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque inconprehensibilibus fecit. CAPUT V. De descensione Domini ad confundendam linguam aedificantium tenim scriptum est: Et descendit Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naodo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod uideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descen
Abbreviated transcription (Latin):
ante dũm. Enanthion quippe et ante
et contra signat. Hoc enĩ uerbũ est in
psalmo. et ploremꝰ ante dũm qui fecit
nos. Et hͦ uerbũ est eciã in libro iob ubi
staptũ est in furorẽ erupisti contia dñm.
Sit ergo intelligendus ẽ gigas iste ue
nator ꝯtra dũm. Quid autẽ hic sigra¬
fitatur hͦ noĩe qd̾ ẽ uenator inisi aĩaliũ
terrigenaꝵ deceptor. oppͥssor. extinctor:
Erugebat gͦ ꝯsuis ppłis turrẽ contra dñm:
qua est nupia significata suꝑbia. Merito
antẽ malus punitur affectꝰ: etiã cui non
succedit effectus. Genus uero ip̃m pene
quale fuit : Qm̃ enĩ dñãtio imperãtis
in liugua est: ibi ẽ dãnata suꝑbia: ut
non intelligeret᷑ iubens hom̃i: qui noluit
intelligere ut obediret deo iubenti. Sit
illa ꝯspiratio dissoluta ẽ: cũ quisq ab eo
quẽ non intelligebat abscederet: nec se
nisi ei cũ quo loqui poterat aggregaret
et ꝑ linguas diuise sunt gẽtes. disꝑseq

Expanded text:
ante Dominum: ἐναντιον quippe et ante ante Dominum: ἐναντιον quippe et ante et contra significat. Hoc enim verbum est in Psalmo: Et ploremus ante Dominum, qui fecit nos . Et hoc verbum est etiam in libro Job, ubi scriptum est, In furorem erupisti contra Dominum . Sic ergo intellum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est uenator, nisi animalium terrigenarum deceptor obpressor extinctor ? Erigebat ergo cum suis populis turrem contra Deum, qua est inpia significata superbia. Merito autem malus punitur adfectus, etiam cui non succedit effectus. Genus uero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intellegeretur iubens homini, qui noluit intellegere ut oboediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat, abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, adgregaret; et per linguas diuisae sunt gentes dispersaeque
Abbreviated transcription (Latin):
niumia disponebatur altitudo q̃ dicta
est usq in celũ. siue uniꝰ turris eiꝰ quã
p̾cipuã moliebant᷑ inter ałias. sine oĩm
turmũ que ꝑ numerũ singularẽ ita signi¬
fitate sũt: nt dr̃ milies et intelligũtur
milia miliũ: ut rana et locusta. Sic
eñ appellata est multitudo ranaꝵ ac lo¬
custarũ in plagis: quib egiptii ꝑcussi
suut ꝑ moysem. Quid autẽ factura erat
hũana et uana p̾sumpcio cuiuslibet et
quãtũlibet in telũ aduersus deũ altitu¬
dinũ mole se ex tolleret: qñ montes trã¬
scenderet unuersos. qñ spaciũ nebulosi
aeris huiꝰ euaderet: Quid deuiq noc̾e̾t
deo quãtatũq uel spũalis uel corꝑalis
elacio: Tutã uerãq in telũ uiã molit᷑
humilitas: sursũ leuãs tor ad dñ non
contra dñm: sicut dictꝰ est gigas iste ue¬
nator contra dñn. Quod non intelli¬
gentes nõnulli ambiguo greco falsi sũt.
et non int̾pretabantur contra dnm sed

Expanded text:
nimia disponebatur altitudo, quae dicta nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in coelum, sive unius turris ejus, quam praecipuam moliebantur inter alias; sive omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur humilitas, sursum leuans cor ad Dominum, non contra Dnator contra Dominum . Quod non intelligentes nonnulli, ambiguo graeco decepti sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
destendentes ꝯfundamꝰ ibi lingnam
eoꝵ: ut non audiant unusquisq uo-¬
cem ꝓxini sui. Et disꝑsit eos dñs
inde sũꝑ faciem oĩs terre: et cessaue¬
rũt edificantes ciuitatẽ et turrem
Propter hͦ appellatũ ẽ nomen illiꝰ
confusto: qr ibi ꝯfudit dũs labia oĩs
terre et inde dispersit illos dñs deus
suꝑ fatiem oĩs terre. Ista tiuitas q̃
appellata est confusio. ip̃a est babilon
ruꝰ mira bilem constructionẽ eciam
gẽtiũ cõmendat historia. Babilon
quippe int̾pretatur ꝯfusio. Unde tol¬
ligitur gigantẽ illũ nemroth fuisse
illiꝰ conditorẽ. qd̾ superiꝰ breuiter fue¬
rat intimatũ: ubi cũ de illo scriptura
loqueretur. ait. miciũ regni eiꝰ fuisse
babilonẽ: id est q̃ ciuitatũ reterarũ
gereret principatũ: ubi est tanꝙͣ in
metropoli habitatulũ regni ꝙͣuis
ꝑfecta non fuerit usq in taritũ modũ
ꝙͣtũ superba cogitabat impietas: nã

Expanded text:
descendentes, confundamus ibi linguam descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; et inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae appellata est confusio, ipsa est Babylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatgereret principatum, ubi esset tanquam in metropoli habitaculum regni: quamvis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat impietas. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
printipioq babilonis
umi ergo in suis linguis iste gẽtes
fuisse referũtur. redit tñ narua¬
tor ad illud tempus qñ una lingua
omniũ fuit. et inde iam exponit quid
acciderit ut linguarũ diuersitas naste¬
retur. Et erat inqͥt oĩs terra labiũ unũ
et uox una oĩb. Et factũ est cũ mo¬
uerent ip̃i ab oriente ĩuenerũt campũ
in terua sennaar et habitauerũt ibi.
Et dixit homo ꝓximio suo. Uenite
facianius lateres: et coquamꝰ illos igni
Et facti sunt illis lateres in lapidem.
et bitumen erat illis lutũ: et dixerũt
Uenite edificemus nobismet ip̃is tiui¬
tatẽ et turrim cuiꝰ caput erit usq ad
celum: et facianus nr̃m nomen anteꝙͣ
dispergamur in faciem oĩs terre. Et
destendit dñs deus uidere ciuitatẽ et
turrim quã edificauerũt filii hõmi.
Et dixit dus deus. Ette genus unũ
et labiũ unũ oĩm et hͦ inchoauerũt
fatere et nũt non deficient ex illis oĩa
que conati fuerint facere uenite et

Expanded text:
principioque Babylonis. Cum ergo in suis linguis istae gentes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus, quando una lingua omnium fuit, et inde iam exponit, quid acciderit, ut linguarum diuersitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum et uox una omnibus. Et factum est, cum mouerent ipsi ab Oriente, inuenerunt campum in terra Sennaar, et habitauerunt ibi. Et dixit homo proximo: Venite, faciamus lateres et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum, et dixerunt: Venite, aedificemus nobismet ipsis ciuitatem et turrem, cuius caput erit usque ad caelum, et faciamus nostrum nomen antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum. Et det labium unum omnium; et hoc inchoauerunt facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et
Abbreviated transcription (Latin):
nominẽt᷑ sex duoꝵ tm̃ posteritas altexit᷑
Nũquid ceteri sine filiis remãserũt. dłs¬
sit hͦ credere: sz gentes ꝓpter quas ꝯme¬
morari digni ẽẽnt non utiq fererãt.
qr situt nastebantur aliis gẽtib addebãt᷑¬

Expanded text:
nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? Numquid ceteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere; sed gentes, propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt, quia, sicut nascebantur, aliis gentibus addebant
Abbreviated transcription (Latin):
tatres uel potiꝰ qd̾ postea demonstiabit
septuagnitaduas gentes tũt fuisse ho
minũ. Nam et pͥus cñ fuissent ꝯmemio¬
rati filii iaphet: ita ꝯclusum ẽ. Ex hnie
segregate sunt insule genciũ in terba
sua. unusquisq scdm̃ luiguã sua ĩtribu¬
bus suis et in gẽtib suis. Iam uero in
filiis cham quodã loto aꝑtiꝰ gentes cõ¬
memorate sunt: sint superiꝰ ostendi.
Mestahim genunt eos qui dicũt ludim
et eodem mͦ cetere usq ad septẽ genter.
Et enumeratis oĩb postea ꝯtludene
hii filii cham inquit in tribub suis.
sedm̃ linguas suas in regionib suis et
in gentib suis. Propterea g̾ multoꝵ
filii non sũt cõmemorati: qr gentib
aliis nastendo accesserũt: ip̃i autem
gentes facere neqͥuerũt. Nam qua alia
causa cũ filii iaphet. octo enumerent᷑
ex duob eoꝵ tñi filii nati ꝯmemorãtur.
et cũ filii cham qͣtuor noĩentur: ex trib
tñi qui nati sunt adicũt᷑: et cũ filii sem

Expanded text:
d postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius, cum fuissent commemorati filii Iapheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unus quisque secundum linguam in tribubus suis et in gentibus suis. Iam uero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos, qui dicuntur Ludiim; et eodem modo ceterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus postea concludens: Hi filii Cham, inquit, in tribubus suis secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus suis. Propterea ergo multorum filii non sunt commemorati. quia gentibus aliis nascendo accesserunt, ipsi autem gentes facere nequiuerunt. Nam qua alia causa, cum filii Iapheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur, et cum filii Cham quattuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, et cum filii Sem
Abbreviated transcription (Latin):
rior uirginalis: et si quid aliud stdm̃ fidẽ
ciuitatis huiꝰ intelligi et dici pt ħꝯec et
de ceteris que hic exponẽda sũt dixeriui.
qr et si non uno disserũtur iiͦ. ad u̾nam
tñ tatholite fidei cõcordiã reuotãda sunt
nec illis esst consenciendũ qui solã historiã
recipiũt sine allegorita significatõe: nec
illis qͥ solas figuras defendũt: repudia¬
ta historita ueritate.Menout.
On tamen quispiã putare debet. aut
frustra hec ẽẽ constripta. aut tm̃ mͦ
rerũ gestaꝵ ueritatem. nullis allegoricis
signifitacõib hic ẽẽ querenda: aut ꝯͣrio
hec oumimo gesta non eẽ: s solas ẽẽ uer¬
borũ figuras. Duut quicquid illud ẽ ue¬
em̃ nisi mente puersus maniter st̾ptos
ee contendat libros ꝑ annoꝵ nilia tãta
religione. et tam ordinate successionis
obseruãcia iustoditus. aut solas res iestae
ilnit intuendas: ubi terte ut alia ouuitã
s numerositas aĩaliũ cogebat arche

Expanded text:
rior virginalis, et si quid aliud secundum fidem rior virginalis, et si quid aliud secundum fidem civitatis hujus intelligi et dici potest. Hoc etiam de caeteris quae hic exponenda sunt dixerim, quia etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam revocanda sunt. nec illis esse consentiendum, qui solam historiam recipiunt sine allegorica significatione; nec illis qui solas figuras defendunt repudiata historica veritate. 1. Non tamen quisquam putare debet, aut frustra haec esse conscripta, aut tantummodo rerum gestarum veritatem sine ullis allegoricis significationibus hic esse quaerendam; aut e contrario haec omnino gesta non esse, sed solas esse verborum figuras; aut quidquid illud est, neenim nisi mente peruersus inaniter scriptos esse contendat libros per annorum milia tanta religione et tam ordinatae successionis obseruantia custoditos, aut solas res gestas illic intuendas, ubi certe, ut alia omittam, si numerositas animalium cogebat arcae
Abbreviated transcription (Latin):
consecratũ est. septimo stilz ab adam. d̃s
ip̃o enĩ preisturũ gn̾ationũ que disternũt᷑
aꝓpagine cam id est a seth sertus ẽ.: qͦto
die factus ẽ hõ; et ꝯsũmauit deus oĩa. S
est in xp̃o capite nro: qui sit resurrexit
ut non moriatur ulteriꝰ. sz etiã ip̃e trãs¬
latus est. Restat autẽ altera. dedicatio
unu̾se donius cuiꝰ ipe xp̃s est fudamẽtũ:
que differtur in fuiẽ. qnͣ erit om̃i resurret¬
cio no morituroꝵ ampliꝰ. Sine autẽ
domius dei dicatur. Nue tẽplũ dei. siue ci¬
uitas dei. ad ip̃m est. nec abhorret a la¬
tini eloquii consuetudĩe. Nam et uirgi¬
lius imperiosissiuã ciuitatẽ donũ appel¬
lat asaraci. romanos uolens intelligi
qui de asaraco ꝑ troianos origniẽ ducũt.
et domũ enee eosiꝰ ip̃os. qr eo duce tro¬
iaui cũ italiam uenissent. ab eis cõdita
est roma. Imitatus nãq ẽ poeta ille

Expanded text:
consecratum est, septimo scilicet ab Adam. Ab consecratum est, septimo scilicet ab Adam. Ab ipso autem patre istarum generationum, quae discernuntur a progenie Cain, id est a Seth, sextus est; quoto die factus est homo et consummauit Deus omnia opeest in Christo capite nostro, qui sic resurrexit, ut non moriatur ulterius, sed etiam ipse translatus est; restat autem altera dedicatio uniuersae domus, cuius ipse Christus est fundamentum, quae differtur in finem, quando erit omnium resurrectio non moriturorum amplius. Siue autem domus Dei dicatur siue templum Dei siue ciuitas Dei, id ipsum est nec abhorret a Latini eloquii consuetudine. Nam et Vergilius imperiosissimam ciuitatem domum appellat Assaraci, Romanos uolens intellegi, qui de Assaraco per Troianos originem ducunt; et domum Aeneae eosdem ipsos, quia eo duce Troiani cum Italiam ueest Roma. Imitatus namque est poeta ille
Abbreviated transcription (Latin):
dñi dei: Hoc est qd̾ ꝑ aliũ ꝓphetã dictum.
apłs de h̾ ppło intelligit ad dei gr̃am ꝑti¬
uente. Et erit oĩs quicũq ĩuocauerit no¬
men dñi. saluus erit. Hoc ip̃m eñ qd̾ dr̃.
et noĩauit nomen eiꝰ enos qd int̾pretatur
homo. ac deinde additur. hic sperauit ĩuo¬
care nomen dm̃ dei. satis ostendit᷑ ꝙ non
in se ip̃o spem pouere debeat hõ. Maledictꝰ
enĩ oĩs siut alibi legit᷑. qui spem suã pouit
in hoĩe. ac ꝑ hͦ in se. ut sit ciuis alterius
ciuitatis. que non scdm̃ filiũ cam dedicat᷑
hoc tempore id est mortalis huiꝰ stlĩ labẽ¬
te transtursu. s illa ĩmortalitate beati¬
tudiuis sempiterue.¬
trauslacione moustratur.
Amn et ista ꝓpago cuiꝰ est pater seth.
in ea generacõe habet nom̃ dedica¬
çionis que septima est ex adam amimera¬
to adam. septinus eni ab illo natus est
numero in ordiue gn̾ationũ. quo sabbatũ

Expanded text:
Domini Dei? Hoc est, quod per alium prophetam dictum Domini Dei? Hoc est, quod per alium prophetam dictum apostolus de hoc populo intel- • legit ad Dei gratiam pertinente: Et erit, omnis qui inuocauerit nomen Domini saluus erit. Hoc ipsum enim quod dicitur: Et nominauit nomen eius Enos, quod interpretatur homo, ac deinde additur: Hic sperauit inuocare nomen Domini Dei, satis ostenditur, quod non in se ipso spem ponere debeat homo; maledictus enim omnis sicut alibi legitur, qui spem suam ponit in homine, ac per hoc nec in se, ut sit ciuis alterius ciuitatis, quae non secundum filium Cain dedicatur hoc tempore, id est mortalis huius saeculi labente transcursu, sed in illa inmortali tate beatitudinis sempiternae.translatione monstratur. Nam et ista propago, cujus est pater Seth, in ea generatione habet dedicationis nomen, quae septima est ab Adam, annumerato Adam. Septimus enim ab illo natus est numero in ordine generationum,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi dei. Sepe enĩ salui facti sumꝰ ait apłs
Spes autẽ que uidet᷑ non est spes. Qd̾
enĩ uidet quis. quid sperat: Si autem
ꝯd̾ non uidenius sperauius: ꝑ paciẽtiã
expectanius. Nam quis uacare hͦ existi¬
met ab altitudine sacramẽti: Nãquid
eñ abel non sperauit ĩuocare nomen dm̃
dei: cuiꝰ sacrificiũ scriptura tã acceptum
deo fuisse ꝯmeiuorait: Nũquid ip̃e seth
non sperauit ĩuocare nomen dm̃ dei; de
quo dictũ est. sustitauit eniĩ mͥ deꝰ semen
aliud pro abel: Cur gͦ huic ꝓpͥe tribuit᷑
qdͥ pioꝵ oĩm intelligitur ẽẽ ꝯmuue: nisi
qr oportebat in eo qui de patre genieracõnũ
in meliorem partẽ. h ͦ est suꝑne ciuitatis¬
gurari hoĩem id est hoĩm sociẽtatẽ que nõ
sidm̃ deũ uiuit in spe felicitatis et̾ne : Nec
nõm din dei. Quid sibi hͦ uult speranit
iocare: nisi qr ꝓphecia est exorturũ ppłm
qui stdm̃ electionem gr̃e ĩuocaret nomen

Expanded text:
Domini Dei. Spe enim salui facti sumus, ait apostolus. Domini Dei. Spe enim salui facti sumus, ait apostolus. Spes autem quae uidetur, non estenim uidet quis, quid sperat? Si autem quod non uidemus speramus, per patientiam exspectamus. Nam quis uacare hoc existimet ab altitudine sacramenti? Numquid enim Abel non sperauit inuocare nomen Domini Dei, cuius sacrificium scriptura tam acceptum Deo fuisse commemorat? Numquid ipse Seth non sperauit inuocare nomen Domini Dei, de quo dictum est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliquod piorum omnium intelligitur esse commune? nisi quia oportebat in eo qui de patre generationum in meliorem partem, hoc est, supernae civitatigurari hominem, id est, hominum societatem, quae non undum Deum uiuit in spe felicitatis aeternae? Nec nomen Domini Dei. Quid sibi hoc uult: Sperauit inuocare, nisi quia prophetia est exorturum populum, qui secundum electionem gratiae inuocaret nomen