comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facet legem: Nam si legem facen
in ipsis litteris xpm̃ agnosceretis
& praesentem non occi derais : &
pertinentit ador dinem. sed adtir¬
bationem : Deniq: turba turbata
uid& e quid responderit : Demom¬
ũ habes : Quis tequaerit occideres
Ei quippe dictum est quod demo¬
nium haber&. quidemones expel¬
lebat : Quid poss& aliud dicert
turba turbu lenta  Quid poss&
ba turbata est : Unde : a ueritate
Turbam lippitudinis. turbauit
claritas lucis: Oculi enĩ non ha¬
bentes sanitatem non possunt
ferre luminis claritatem: Oñs
autem non plane turbatus. sed
in sut ueritate tranquillus. non red¬
dit malum ꝓmalo : nec maledictũ
ꝓmaledicto : Quibus si dicer& dȩ¬
paerant: quae in mundo ui debarł.¬
nsum qui fecit om̃a non uidebant :
finamrem & turbati sunt : quia
un fecit hominem᷑ sabbato: Qua
eo siquis quam egrotus sabbato
urar&e. alius illum sanum fecis
iuam ille qui eos scandalizauit.

Expanded text:
facit legem: nam si legem fecissetis, facit legem: nam si legem fecissetis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis. Et pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem. Denique turba turbata, videte quid responderit? Daemonium habes, quis te quaerit occidere? Ei quippe dictum est, daemonium habes, qui daemones expellebat. Quid posset aliud dicere turba turbulenta? quid possit  putidum? Turba turbata est. Unde? a veritate. Turbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi autem non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. Dominus autem non plane turbatur, sed in sua veritate tranquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto: quibus si diceret, Daeopera erant quae in mundo videbaet ipsum qui fecit omnia non videbant: fecit unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem sabbato. Quasi vero si quisquam aegrotus sabbato sinceraret, alius illum sanum fecisset quam ille, qui eos scandalizavit,
Abbreviated transcription (Latin):
TIONEM OSEUA
PRIDEM CEARITATI
UESTRAE LOCUTI
sumus ista quaemodo¬
lecta est hodierna
consequitur : Oño loquente. audie¬
bant discipuli & udaei : ueritatelo¬
quente audiebant & ueraces M au
sed ille discernebat: Et quibus
sermo prodess&. & pro futurus
ess&. uidebat & praeuidebat :
Inillis enim qui tunc erant uidebat
in nobis qui futuri eramus praeuide¬
bat: Nositaq: sic audiamus euange¬
lium quasi praesentem dnm̃: nec
dicamus. o illi felices qui eũ uidere
potuerunt : quia multi in eis qui ui
seruatum est : & propter nos recita¬
tum: & recitabitur &iam propter
posteros nostros: & donec scłm fini¬
atur: Sursum est dñs: sed &i am hic
est ueritas dñs: Corpus enim&
in quo resurrexit. uno loco essepo¬
test: ueritas eius. ubiq diffusa est o
ergo audiamus : & quod ipse doni¬
rit de uerbis eius & nos dicamus¬
Nonne moyses inquid dedit uobis le
& nemo ex uobis facit legem : Quid
queritis interficere : Ideo enim
ritis mnter ficere : quia nemo exuo

Expanded text:
tionem, de qua pridem Charitati vestrae locuti sumus, ista quae modolecta est, hodierna consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquentem audiebant, et veraces et sed ille discernebat; et quibus sermo prodesset et profuturus esset, videbat et praevidebat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui vidservatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. Sursum est Dominus: sed etiam hic est veritas Dominus. Corpus enim Domini in quo resurrexit, uno loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est. Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis ejus, Nonne Moyses, inquit, dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quaeritis interficere? « Ideo enim me quaeritis interficere, quia nemo ex vobis
Abbreviated transcription (Latin):
quod erat: a postoli missi sunt : num¬
quid caro ipsorum ni hil nobis pro.¬
fuit : si caro apostolorum nobis pro¬
fuit : caro dnĩ poterat non prodesseꝰ
Unde ergo ad nos sonus uerbi nisiper
uocem carnis : Vnde stilus unde con¬
scriptio: Ista omnia opera carnisst
scd agitante spũ. tam quam orgaiũ
suum: Sp̃s ergo ẽ qui uiuificat. caro
autem non pro dest quic quam: sicus

Expanded text:
quod erat. Apostoli missi sunt; numquod erat. Apostoli missi sunt; numquid caro ipsorum nihil nobis profuit? Si caro Apostolorum nobis profuit, caro Domini potuit nihil prodesse? Unde enim ad nos sonus verbi, nisi per vocem carnis? unde stilus, unde conscriptio? Ista omnia opera carnis sunt, sed agitante spiritu tanquam organum suum. Spiritus ergo est qui vivificat, caro autem non p
Abbreviated transcription (Latin):
nem meam. & biberit sanguinem
meum. non habebit inse uitam An
uita non prodest quic quam: & pro¬
pt̃ quid sumus qđ sumus. pusi ut ha¬
beamus uitam aeternam quando¬
carnem promittis: Quid est ergo noni
in macello uenditur : non quomodo o
uegetatur: Proinde sic dictum ẽ can
non prodest quic quam: quomodo de¬
tum ẽ scientia inflat: lam ergo debe¬
mus odisse scientiam : absit : & quidẽ
scientia inflat : solasine caritate : ldo
aduinxit. caritas uero aedificat di
de ergo scientiȩ caritatem : Et utilisqm
scienti a nonꝑse sed ꝑ caritatem: So
&iam nunc. caro non pro dest quiep
sed sola car : Accedat sp̃s ad carnem
quo modo accedit caritas ad scienti¬
am: & prodest plurimum: Nam sicam
nuhil pro dess& : uerbum caro non fi¬
er& ut habitaret in nobis Siꝑcamẽ
nobis multum profuit xp̃o : quomo¬
do caro nihil prodest: sed ꝑcarnem
sp̃s aliquid prosalite nr̃a ȩgit: Caro
uas fuit : quod habebat. at tendem

Expanded text:
nem meam, et biberit sanguinem nem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam? an vita non prodest quidquam? Et propter quid sumus quod sumus, nisi ut hamus vitam aeternam, quam tcarne promittis? quid est ergo, non in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde sic dictum est, Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est, Scientia inflat. Jam ergo debemus odisse scientiam? Absit. Et quid est, Scientia inflat? Sola, sine charitate: ideo adjunxit, Charitas vero aedificat . Adde ergo scientiae charitatem, et utilis erit scientia; non per se, sed per charitatem. Sic etiam nunc, caro non prodest quidquam, sed sola caro: accedat spiritus ad carnem, quomodo accedit charitas ad scientiam, et prodest plurimum. Nam si caro nihil prodesset, Verbum caro non fieret, ut inhabitaret in nobis. Si per carnem nobis multum profuit Christus, quomodo caro nihil prodest? Sed per carnem Spiritus aliquid pro salute nostra egit. Caro vas fuit; quod habebat attende, non
Abbreviated transcription (Latin):
nis in caelo erat prius quando in
terra eẽ coepit: Hic quidem dix̃
ubi erat prius. quasi tunc non ibieẽt.
quando hec loquebatur: alio autem
loco ait. Nemo ascendit incelum. ni¬
si qui descendit deçelo. filius hominis¬
filius inquit hominis quiẽ incelo. In
terra loquebatur. & incelo se eẽ dicebat.¬
& non ita dixit. Nemo ascendit in ce
non duas. nefides nr̃a non sit trinitas
sed quat̃ nitas Xp̃o ergo unus ẽ uer¬
men unus xp̃c: Secundum unitatẽ
ꝑsonȩ. incȩlo erat. quando in terra
loquebatur: Sic̃ erat filius hominis
incelo : quomodo filius dĩ crat inter¬
ra: Filius dĩ interra insus cepta carne:
filius hominis inçelo inimitate ꝑso¬
nȩ: quid ẽ ergo quod aduingit. sp̃sẽ
qui uiuificat: caro non prodest quio¬
quam Dicamiis ei patimur enim
nen contra dicentes. sed nosse cupien.¬
tes : Odnẽ magister bone : quo modo¬
caro non prodest quic quam. cuntu
dixcris. nisi quis manducauerit car¬

Expanded text:
nis in coelo erat prius, quando in nis in coelo erat prius, quando in terra esse coepit? Hic quidem dixit, ubi erat prius, quasi tunc non ibi esset quando haec loquebatur. Alio autem loco ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo desceFilius, inquit, hominis qui est in coelo. In terra loquebatur, et in coelo se esse dicebat. Et non ita dixit: Nemo ascendit in coeet hominem, non duas, ne fides nostra non sit Trinitas, sed quaternitas? Christus ergo unus est; Vermen unus Christus secundum unitatem personae. In coelo erat, quanloquebatur. Sic erat filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra; Filius Dei in terra in suscepta carne, filius hominis in coelo in unitate personae. 5. Quid est ergo quod adjungit, Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam? Dicamus ei patitur enim nos non contradicentes, sed nosse cupientes: O Domine, magister bone, quocaro non podest quidquam, cum tu dixeris: Nisi quis manducaverit car
Abbreviated transcription (Latin):
plane. si ntelligerent: Illi enim pu¬
tabant eum erogaturum corpus
suum: ille autem dixit se ascensu¬
rum incęlum. utiq in tegrum: Cum
uideritis filium hominis ascendentẽ
ubi erat prus: Certe uel tunc uide¬
bitis. quia non eomodo ut putatis e.¬
rogat corpus: certe uel tunt intelli-¬
głtis quia gratia eius non consumit᷑
antequam exponamus. ut dñs do¬
nat : Illud non negligenter ptere.¬
dum ẽ quod ait Si ergo uideritis fili¬
um hominis ascendentem ubierat
prius: Filius enim hominis xp̃c ex
uirgine marie : ergo filius hominis
hic esse coepit int̾ra ubi carnem ads¬
sumpsit : & in terra Unde prophetice
dictum est. ueritas de terra ortaẽ: Quid
sibi ergo uult quod ait. cum uideritis
filium hominis ascendentem ubierat
prius: Nulla enim erat quȩstio. suta
dixiss&. siuideritis filium dĩ ascen¬
dentem ubierat prius: Cum uero fi¬
lium hominis dixit. ascendentem u¬
bierat prius : Asum quid filius homi¬

Expanded text:
plane, si intelligerent. Illi enim puplane, si intelligerent. Illi enim putaverunt illum erogaturum corpus suum, ille autem se dixit ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius; certe vel tunc videbitis quia non eo modo quo putatis, erogat corpus suum; certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumiturantequam exponamus, ut Dominus donat, illud non negligenter praetereundum est, quod ait, Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Filius enim hominis Christus, ex virgine Maria. Ergo filius hominis hic coepit esse in terra, ubi carnem assumpsit ex terra. Unde prophetice dictum erat, Veritas de terra orta est . Quid sibi ergo vult quod ait, Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Nulla enim esset quaestio si ita dixisset, Si videritis Filium Dei ascendentem ubi erat prius? cum vero Filium hominis dixit ascendentem ubi erat prius, numquid Filius homi
Abbreviated transcription (Latin):
alscipulis eius dixerunt: Durus ẽ hic ser¬
io quis potest eum audirt : Si discipuli
dirim habuerunt istum sermonem: quid
innici: & tamen sic oportebat ut dice¬
ntur. quod non abomnibus intellegere¬
ur: Secretum dĩ. intentos deb& face¬
it non aduersos: Isti autem cito defȩ
atem: sed pro ut uoluerunt itam
illexerunt : & mor& hominum quiapo.¬
uat iħus. aut hoc disponebat iħs car¬
um qua indictum erat uerbum uelii¬
iconcisam distribuere credentibus in
se durus ẽ inquiunt hic sermo: quis
potest eum audire: Sciens autem
us apud sem& ipsum quia murmu¬
rarent de eo discipuli eius: sic enipt
apud se ita dixerunt. ubi ab illo non
adirentur : Seo ille quieos nouerat
nc ipsis. audiens apud sem& ipsum.
rqundit & ait: Hoc uos scandali.¬
at quia dixi. carnem meam douo-¬
os manducare. et sangiunem meũ
bibere: hoc uos nempe scandalizat:
soluit quod eos mouerat: hinc aperu¬
it unde fuerant scandalitati: hinc

Expanded text:
ex dicipulis ejus, dixerunt: Durus est hic serex dicipulis ejus, dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Si discipuli durinimici? Et tamen sic oportebat ut diceretur, quod non ab omnibus intelligeretur. Secretum Dei intentos debet facere, non adversos. Isti autem cito defeceentem; sed prout voluerunt ita intellexerunt, et more hominum, qua poterat Jesus aut hoc disponebat Jesus, carnem qua indutum erat Verbum, veluti concisam distribuere credense. Durus est, inquiunt, hic sermo; quis potest eum audire? 3. Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurarent dapud se ista dixerunt, ut ab illo non audirentur. Sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud semetipsum, respondit et ait: Hoc vos scandalizat. Quia dixi, carnem meam do vobis manducare et sanguinem meum bibere, hoc vos nempe scandalizat. solvit quod illos moverat? hinc aperuit  Ms., eruit unde fuerant scandalizati? hinc
Abbreviated transcription (Latin):
GELIO QUAESER MONẼ
PRISTIUIM COHEOI¬
tur audiuimus: hinc sermo
debetur auribus & mentibus uestris aho¬
dierno die non im portunus ẽ: Estenim
decorpore dñi. quod dicebat sedare ad
manducandum propt̾ uitã aeternam
Exposuit autem modum atributionis
huius & donisui. quomodo dar& carne
suam manducare. dicens: Qiu maindu¬
cat carnem meam. & bibit sangunem
meum : in me man& et ego in illo: Signu
qui manducat et bibit. hoc est. simane
et man&ur : si habitat & habitatursi
haer& ut non descratur: Hoc ergo nos
docuit & admonuit mysticis uerbis it
simus in euis corpore. sub ipso capite .in
menbris eius. edentes carnem eius & no
relinquentes unitatem eius: Ses qui ader¬
uirs non intelligendo scandalitati sunt:
mienim cogitabant. hȩc audiendo. nisi
unem quod erant: Apostolus autem
lccarne sua dicat. quia ibiẽ uita ȩter¬
ia srgo nec carnem debemus sapere
stundum carnem sicut in his uerbis:
hulti itaq audientes non ex inimicis. sed

Expanded text:
ngelio, quae sermonem pristinum consequuntur, audivimus. Hinc sermo debetur auribus et mentibus vestris, et hodierno diei non importunus est: est enim de corpore Domini, quod dicebat se dare ad manducandum propter aeternam vitam. Exposuit autem modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed qui aderplures non intelligendo scandalizati sunt: non enim cogitabant haec audiendo, nisi carnem, quod ipsi erant. Apostolus autem de carne sua dicat, quia ibi est vita aeterna. Ergo nec carnem debemus sapere secundum carnem, sicut in his verbis: 2. Multi itaque audientes; non ex inimicis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cut misit meipater & ego uiuo propt̃
patrem & qui manducat me et ipse
uiu& propt̃ me : ac sidicer&: Ut ego
uiuam propter patrem: Id est ad illũ
tam quam maiorem referam uitam
meam. exinatlo mea fęcit. in qua
memisit: Ut autem quisq uiuat ꝓ.¬
pt̾ me. participatio facit: qua mandu.¬
cat me Ego itaq humiliatus uiuoꝓ
pt̃ patrem : ille erectus uiu& propt᷑
me: Si autem ita dictum ẽ uiuo propt̃
patrem. quia ipse deillo non ille deip¬
soẽ sine detrimento equalitatis dictaẽ:
Nec tamen dicendo. & qui manducatme
et ipse uiu& propt̾ meeandem nostrã
& suam equalitatem significauit: sed
Igratiã mediatoris ostendit: Hic ẽpa.¬
nis qui deçelo descendit: Vt illum man¬
ducando uiuamus : quia aettrnam uitin
ex nobis habere non possumus: Nonsiciu
manducauerunt inquit patres uri mn¬
na & mortiu sunt : Qui manducat hu
panem : iuu& in eternum : Quod ergo ili
mortiu sunt : ita uult intelligi ut non

Expanded text:
cut misit me vivens Pater, et ego vivo propter cut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me; » ac si diceret: Ut ego vivam propter Patrem, id est ad illum tanquam majorem referam vitam me, exinanitio mea fecit, in qua me misit. Ut autem quisquam vivat propter me, participatio facit, qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Si autem ita dictum est: Vivo propter Patrem, quia ipse de illo, non ille de ipso, sine detrimento aequalitatis dictum est. Nec tamen dicendo: « Et qui manducat me, et ipse vivet pm aequalitatem significavit; sed gratiam mediatoris ostendit. 20. Hic est panis qui de coelo descendit: ut illum manducando vivamus, quia aeternam vitam ex nobis habere non possumus. Non sicumanducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt: qui manducat hunc panem, vivet in aeternum. Quod ergo illi mortui sunt, ita vult intelligi, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
ego uiuo propter patrem: & qui man¬
ducat me & ipse uiult ꝓpt̾ me: noenĩ
filius participatione patris sit melior
qui ẽ natus aequalis. sicut participati¬
one filii ꝑunitatem corporis eius & san¬
guinis qđ illa manducatio potatiõq
significat . Nos efficit meliores : Viui¬
mus ergo nos propt̃ ipsum : manducan¬
tes cum id est ipsum accipientes. ae¬
ternam uitam: quam non habebamꝰ
ex nobis : Uiuit autem ipse propt̾ patrẽ.
missus ab illo : quia sem& ipsum exinani¬
tem crucis: Sienim secundum id accipimꝰe
uiuo propt̾ patrem. quod alibiait. pater
maior meẽ sicut & nos uiuimus propt̃
ipsum quia maior ẽ nobis: hoc exeo qđ
missus ẽ factũ ẽ: Missio quippe euis
exi. nanitio sium& ipsius ẽ et formȩ
seriulis acceptio: Quod recte intelligi
tur. seruata &iam filii cum patre ae¬
qualitate naturȩ: Mlaior ẽ enim pa-¬
ter hominis filio : sed aequalem hab&
dm̃ filium: cum idem ipse sit & dõ &
accipiuntur. hȩc uerba. itadixit Si¬

Expanded text:
qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis; sicut participatione Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, nos efficimur meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum; id est, ipsum accipientes aeternam vitam, quam non habebamus ex nobis: vivit autem ipse propter Patrem, missus ab eo; quia semetipsum exinanitem crucis . Si enim secundum id accipimus, Vivo propter Patrem, quod alibi ait, Pater major me est ; sicut et nos vivimus propter ipsum, qui major est nobis: hoc ex eo quod missus est, factum est. Missio quippe ejus exinanitio suimetipsius est, et formae servilis acceptio: quod recte inteltur, servata etiam filii cum Patre aequalitate naturae. Major est enim Pater homine filio, sed aequalem habet Deum Filium, cum idem ipse sit et Deus accipiuntur haec verba, ita dixit: « Si
Abbreviated transcription (Latin):
Sautem ad illum samaritani : rogauert᷑
Sut apud eos maner&: & mansit ibi
duos dies : Et multo plures credide¬
Srunt propter sermonem eiꝰ : & mulie
Sri dicebant: Quia iam non propter
Stuam loquelã credim̾ : ipsi enim audi¬
Suimus & scimus. quia hic est uere
S saluator mundi Et hoc paululum
Sanimaduertendũ est : quia lectio
terminata est: Mulier prima nunti¬
auit: & ad muliers testimonium cre¬
diderunt samaritani. & rogauerunt
eum ut apud cos maner&: & mansit
ibi bĩduo: & plures crediderunt:
& cũ credidissent: dicebant mulieri:
Noniam proptertuum uerbũ credi¬
smus: sed ipsi cognouimus & scim.¬
Squia uere hic est saluator mundi Pri¬
Smo pͥfamam. postra ꝑ praesentiam
Sic agitur hodie cum eis qui foris sunt.
ꝑ xp̃tanos amicos : tanquã illa mulitr
hoc est a eccła nuntiante ad xp̃m ur
niunt : credunt ꝑ istam famã: ma¬
n&e apud eos biduo. hoc est dat il¬
lis duo praecepta caritatis. & multo

Expanded text:
autem ad illum Samaritani, rogaverunt autem ad illum Samaritani, rogaverunt ut apud eos maneret; et mansit ibi duos dies, et multo plures crediderunt jam non propter tuam loquelam credimus; ipsi enim nos audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad mulieris testimonimum crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit ibi biduo, et plures crediderunt: et cum credidissent, dicebant mulieri, Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus, et scimus quia vere hic est Salvator mundi; primo per famam, postea per praesentiam. Sic agitur hodie cum eis qui foris sunt, er christianos amicos; tanquam illa muliere, hoc est Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, credunt per istam famam; manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. quando tot milia hominũ pra¬
tia rerum suarum afferebant : & ad
pedes apłorũ ponentes. expeditis
humeris a sarcinis saccularibus xpm̃
sis: Quid inde factum est. De
ipsa messe eiecta sunt pauca grana.
& seminauerunt orbem terrarũ : &
surgit alia messis. quae in fine scłi
metenda est: De ista messe dicitur:¬
S Qui seminant in lacrimis. ingaudio
Smitent Adistam ergo messem᷑ apłi.
sed angłi mittent̾: Messores inquiđ.¬
S angłi sunt: Ista ergo messis crescit
inter titanam. & expectat purgant
infinem: Illa uero messis iam matu ra
erait. quo prius missi sunt discipuili: ubi
prophetar laborauerunt: Sed tamen
fr̃s uidete quid dictum sit. simulgau¬
deat & qui seminat. & qui metit:
Disparłs temporis labores habuerunt.
sed gaudio pariter ꝑfruentur: merte¬
dem simul accepturi sunt uitã aeter¬
Enam Ex ciuitate autem illi multi
Scrediderunt inrum propter sermonẽ
Stimonium ꝑhibentis. quia dixit mihi
Somnia quacrumq feci Cum uenissent

Expanded text:
fuit, quando tot millia hominum pretia rerum suarum afferebant; et ad pedes apostolorum ponentes, expeditis humeris a sarcinis saecularibus, Chrisis! Quid inde factuipsa messe? Ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum? et surgit alia messis, quae in fine saeculi metenda est. De ipsa messe dicitur: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Ad istam ergo messem non apostoli, sed angeli, mittuntur. Messores, inquit, angeli sunt. Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in finem. Illa vero messis jam matura erat, quod prius missi sunt discipuli, ubi et prophetae laboraverunt. Sed tamen, fratres, videte quid dictum sit: Simul gaudeat, et qui seminat, et qui metit. Dispares temporales labores habuerunt, sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi suam, vitam aeternam. Ex civitate autem illa multi crediderunt in eum propter sermonem timonium perhibentis: Quia dixit mihi omnia quaecunque feci. Cum venissent
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ut decarne uitia carnis extinguer&e
& de morte occider&e mortem. ideo factũ
est inte: ut qm̃ uerbum caro factum est.
tu posses dicere & uidimus głam eius
qualem głam c. Qualis factus est filius
hominis: Illa humilitas ipsius est: non
gła ipsius: Sed quo ꝑducta est acies homi¬
nis curata ꝑ carneme. Uidimus inquit
głam eius. głam quasi unigeniti a patre.
plenum grã & ueritate: De grã & uerita¬
te alio loco uberius: in ipso euuangelio si
dñs dignatus fuerit donare tractabimꝰ
Haec nunc suffitiant: & aedificamini
in xp̃o & confortamini infide : & uigila¬
te in bonis operibus. & aligno nolite re¬
cedere : ꝑ quod possitis mare transire :

Expanded text:
venit ut de carne vitia carnis exstingueret, venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per carnem? Vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire.
Abbreviated transcription (Latin):
bitauit in nobis. ipsa natiuitate collirium
fecit : unde tergerentur ocul cordis nr̃i.
& possemus uidere marestatem eiꝰ ꝑ eius
humanitatem Ideo factum est uerbum
caro & habitauit in nobis. sanauit oculos
nostros: & quid sequituro. Et uidimus
głam eiꝰ: Głam eius nemo poss& uidere.
nisi carnis humilitate sanaraeur: Vnde
non poteramus uidere s. Intendat ergo ca¬
ritas urã & uidete quod dico: Ir ruerat
homini quasi pulius in oculum . in ruerat
terra. sauciauerat oculum. uidere non
poterat lucem Oculus iste sautiatus in un¬
guitur. terra sautiatus erat: & terra illuc
mittitur. ut sanarteur : Om̃ia enim colliria
& medicamenta nichil sunt: nisi de terra:
De puluere caecatus es: depuluere sanat᷑¬
es: Ergo caro te excecauerat: caro te sanat:
Carnalis enim anima facta erat c̃sentiendo
carnalibus affectibus. Inde fuerat oculus
cordis caecatus Uerbum factum est car.
medicus iste fecit tibi collirium Et qm̃ sic

Expanded text:
bitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium bitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium fecit, unde tergerentur oculi cordis nostri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic
Abbreviated transcription (Latin):
exdõ: primo ex ipsis natus est ds̃: Xp̃se
quae sut quidem nisi matrem in terra.
quia iam patrem habebat in caelo: Natꝰ
ex dõ ꝑquem efficeremur: & natus exfe¬
mina ꝑquem reficeremur: Noli ergo mi¬
rari ohomo quia efficeris ꝑ gram filius:
quia nasceris ex dõ scđm uerbum ipsusis.
Primum ipsum uerbum uoluit nasci ex
homine. ut tu securus nascrreris exdõ:
& diceres tibi: Non sine causa ds̃ ex homi¬
ne uoluit nasci: nisi quia a licuius momen¬
ti me existimauit ut immortalem me fa¬
cer&. & ꝓme mortaliter nascerceur:
Ideo cum dixisse ex dõ nati sunt: quasi
ne mira remur & exhorreanus tantam
gram̃ ut nobis incredibile uiderceur quia
homines ex dõ nati sunt: quasi securum
te faciens ait: Et uerbum caro factum ẽ
& habitauit in nobis Quid ergo miraris qͥa
homines ex dõ nascuntur os Adtende
ipsum dm̃ natum ex hominibus: & uerbũ
caro factum est: & habitauit in nobis:
Quia uero uerbum caro factum est & ha¬

Expanded text:
ex Deo, primo ex ipsis natus est Deus. Chrisex Deo, primo ex ipsis natus est Deus. Chrisquaesivit quidem nisi matrem in terra, quia jam patrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem reficeremur. Noli ergo mirari, o homo, quia efficeris filius per gratiam, quia nasceris ex Deo secundum Verbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 16. Quia vero Verbum caro factum est, et ha
Abbreviated transcription (Latin):
maris & feminae: Dicamus ergo nonti¬
meamus ferulas grammaticorum : dum
tamen ad ueritatem solidam & certiorẽ
ꝑuenimus: reprehendit qui intellegit:
ingratus quia intellexit: Non ex sanguini¬
bus nec ex uoluntate carnis. neq ex uolun¬
tate uiri: Carnem profemina dixit : qͥa
de tosta cum facta esscedixit: Hoc nuncos
deossibus meis : & caro decarne mea Et
apłsait: Qui diligit uxorem suam : se ipsũ
diligit: nemo enim umquam: carnem suã
odio hab&: Ponitur ergo caro ꝓuxore :
quomodo aliquando sp̃s ꝓmarito: Qua¬
re o Quia ille regit: haec regitur Ille
imperare debor : ista seruire Nam ubn
caro imperat: & sp̃s seruit. ꝑuersa domͦ
est: Quid penis domo. ubi femina hab&
imperium suꝑuirum. c Recta autem
domus ubi uir imperat. femina obtẽ¬
perat: Rectus ergo homo ubi sps obtẽ
perat. caro seruit: Hiergo non ex uolunta¬
te carnis. neq ex uoluntate uiri: sed exdõ
nati sunt: Ut autem homines nascerent᷑

Expanded text:
maris et feminae. Dicamus ergo, non timaris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponitur ergo caro pro uxore, quomodo et aliquando spiritus pro marito. Quare? Quia ille regit, haec regitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi caro imperat, et spiritus servit, perversa domus est. Quid pejus domo, ubi femina habet imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus perat, caro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ut autem homines nascerentur
Abbreviated transcription (Latin):
mo: Dñs pars hereditatis meae. & cali¬
cis mei: Et nos illum possideamus: & ip¬
sideamus sicut salutem : nos possideamus
sicut lucem: Quid ergo dedit his. qui re¬
ceperunt illum c Dedit eis potestatem
filios dĩ fieri his qui credunt in nomine
eius: ut teneant lignum &e mare transe¬
unt: Et quomodo illi nascuntur. Isti
tur: Nam si non nascntur. filii quomo¬
do esse possunt e Sed filii hominum nas¬
cuntur ex carne & sanguine. & ex uolupta¬
te uiri. & ex complexu coniugui: illi autem
quomodo ei nascuntur o Qui non exsangui¬
nibus : tanquam maris & feminae San¬
guina : non est latinum. sed quia grece posi¬
tum est pluraliter: maluit ille qui inter¬
pretabatur sic ponere . & quasi minus lati¬
ne loqui scđm grammaticos. & tamen ex¬
plicare ueritatem scđ̾m auditum in firmo¬
rum: Sienim dicer& sanguinem singula¬
ri numero : non explicaroe quod uolebat:
Ox sanguinibus enim: homines nascunt᷑

Expanded text:
mo: Dominus pars haereditatis meae et calimo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipsideamus sicut salutem, nos possideamus sicut lucem. Quid ergo dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et quomodo illi nascuntur? Isti tur. Nam si non nascuntur, filii quomodo esse possunt? Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum quem genuerat & ꝑquem cuncta
creauerat misit inhunc mundum ut ñ
ess& unus. sed fr̃s haber& adoptatos: N
enim nos nati sumus de dõ quomodo ille
unigenitus. sed ad optati ꝑgrãm ipsius:
Ille enim uenit unigenitus soluere pecca¬
ta. quibus peccatis implicabamur ne ad¬
optare nos: ꝓptersimpedimentũ eorum
quos sibi frs facere uolebat ipse soluit. & fe¬
at coheredes : Sic enim dicit apł̃s: Si autẽ
filius. & heres perdm̃ Et utrum: Hcre¬
des quidem dĩ: cohȩredes autem xp̃i ñ
timuit ille habere coheredes: quia heredi¬
tas eius. ftt angusta si multi possederint: Il¬
li ipsi certe illo possidente fiunt heredi¬
tas ipsius. & ille uicissim fit hereditas ip¬
sorum: Audi quomodo ipsi fiant heredi¬
tas ipsus: Dñs dixit ad me filius m̃s estu:
ego hodie genuite: Postula ame & dabo
tibi gentes: hereditatem tuam Ille quo¬
modo fiat hereditas eorum: dicit in psal¬

Expanded text:
ipsum quem genuerat, et per quem cuncta ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum : et iterum, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psal
Abbreviated transcription (Latin):
eum non cognouit: In sua ꝓpria uenit.
quia omma ista ꝑ ipsum facta sunt: & sui
eum non receptrunt: Qui suic homines
quos fecit: iudei quos primitus fecit super
om̃s gentes esse. quia aliae gentes idola ad¬
orabant: & de monibus seruiebant: Illeau¬
tem populus: erat natus de semine habra¬
hȩ. & ipsi maxime sui: quia & ꝑcarnem
quam suscipere dignatus est cognati In
uus factus est: Nemo enim saluus fice ni¬
si qui xpm receperit uenientem: Sed ad¬
didit. Quotquot autem receperunt eũ:
Quid eis prestitit: magnã beniuolentia
magã miscđam. Vnicus natus est: &¬
noluit manere unus. Multi homines cũ
filios non habuerint ꝑacta aetate adop¬
tant sibi. & uoluntate faciunt quod natu¬
ra non potuerunt: Hoc faciunt homines:
Siautem aliquis habeat filium unicum.
gaud& ad illum magis. quia solus om̃ia
possessurus est: & non habebit qui cum
eo diuidat hereditatem. ut pauperior
remaneat: Non sic ds̃: Unicum eundẽ

Expanded text:
eum non cognovit. 12. In sua propria venit: eum non cognovit. 12. In sua propria venit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignatus est, cognati. In vus factus est? Nemo enim salvus fiet, nisi qui Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot autem receperunt eum. Quid eis praestitit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
hiberte delumine Vt quid hoc c Ut
omnes crederent ꝑillum: Et dequo lu¬
mine testimonium perhiberae e. Erat
lux uera: Quare ad ditum᷑ uerac Quia
& homo inluminatus dicitur lux. sed ue¬
ra luxilla est: quae inluminat: Nam&e
oculi nr̃i dicuntur lumina. & tamen nisi
aut nocte lucerna accendatur aut ꝑ
diem solexeat: lumina illa sine causa
pellari meruerunt. quod ille ubi habitant:
Quomodo dicimus mala est illa domus. aut
bona est illa domus. non illam quam dicimꝰ
malam paricees accusamus. aut illam quã
dicimus bonam paricees laudamus sed ma¬
lam domum in habitantes malos & bonam
domum in habitantes bonos. Sic & mundus
qui ihabitant amando mundum: qui st̃
qui diligunt mundum. ipsi  corde ha¬
bitant in mundo: Nam qui non diligunt
mundum: carne uersantur in mundo. sed
corde in habitant caelum: sicut apłs dicit:
Nostra autem conuersatio in caelis est Er¬
go mundus ꝑ eum factus est: & mundus

Expanded text:
hiberet de lumine. Utquid hoc? Ut hiberet de lumine. Utquid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux; sed vera lux illa est quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et tamen nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina ista sine causa pellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo; sed corde inhabitant coelum, sicut Apostolus dicit: Nostra autem conversatio in coelis est . Ergo mundus per eum factus est, et mundus
Abbreviated transcription (Latin):
quid uenite Quod apparuit homo: Quia
ergo sic erat homo ut later& millo ds̃ : missus
est ante illum magnus homo. ꝑ cuius testimo¬
nium. inueniiteus plus quam homo Et
quis est hic c Fuit homo: Et quomodo pos¬
sor iste uerum de dõdicere e Missus a dõ:
Quid uocabatur o Cui nomen erat iohan
ꝑ illum: Qualis iste qui testimonium perhi¬
berae deluminee Magnum aliquid iste
iohannes. ingens meritum : magna gratia.
magna celsitudo Alirare. plane mirare : sed
tam quam montem: Mons autem intene¬
bris est: nisi luce uestiatur Ergo tantum
mirare iohannem. ut audias quod sequit᷑.
non erat ille lumen. necum montem pu¬
tas lumen esse: naufragium in montem
facias. non solatium inuenias: Sed quid.
Debes mirart montem: tanquam mon¬
tem: Erige autem te ad illum: qui in lu¬
minat montẽ: qui ad hoc erectus est: ut
prior radi atus excipiat. & oculis tuis nun¬
tiͤt Ergo non erat ille lumen: Quare
igitur uenit e Sed ut testimonium per¬

Expanded text:
quid venit? Quod apparuit homo. 5. Quia quid venit? Quod apparuit homo. 5. Quia ergo sic erat homo, ut lateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis est hic? Fuit homo. Et quomodo posset iste verum de Deo dicere? Missus a Deo. Quid vocabatur? Cui nomen erat Joann omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, et oculis tuis nuntiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur venit? Sed ut testimonium per
Abbreviated transcription (Latin):
longe uidere potuerunt. & sorduit eis crux
xp̃i: Mare transeundum est. & lignum
contempnis Osapientia superba. in rides
cruo fixum xp̃m. ipse est quem longe uidis¬
ti: In principio erat uerbum & uerbum e¬
qrucifixus este. Quia lignum tibi humili¬
tatis eius neces sarium erat: Suꝑbia enim tu¬
mueras. ox longe ab illa patria proiectus eras
& fluctibus hunis saeculi interrupta est uia.
&e qua transeatur ad patriam non est : nisi lig¬
no porteris: Ingrate. inrides eum qui ad
te uenit ut redeas. ipse factus est uia. &
hoc ꝑmare : inde in mari ambulauit. ut
tare . ligno portare: Crede inerucifixũ :¬
& poteris ꝑuenire: Propter crucifixus
est: ut humilitatem docerae. & quia sisic ur¬
nirae  non agnoscertuir : Sienim sic uenire
ut ds̃: non uenira eis qui uidere non pote¬
rant dm̃ Non enim scđm id qđ ds̃ est
aut uenit aut descendit cum sit ubique¬
praesens &e nullo loco contineatur: Sed scđm

Expanded text:
longe videre potuerunt; et sorduit eis crux longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In principio erat Verbum, et Verbum ecrucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , uttare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Propter te crucifixus est, ut humilitatem doceret; et quia si sic vent Deus, non veniret eis qui videre Deum non poterant. Non enim secundum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit ubiquepraesens, et nullo loco contineatur. Sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
bus suis & obscuratum est insipiens cor eoꝵ:
Vnde obscuratum e. Sequitur & dicit aꝑti¬
us Dicentes enim se esse sapientes. stulti
facti sunt : Viderunt quo ueniendum es¬
soe sed ingrati ei qui illis prestitit quod uide¬
runt: sibi uoluerunt tribuere quod uide¬
bant Et facti suꝑbi. amiserunt quod ui¬
debant: & conuersi sunt in de ad idola
ce simulachra & ad culturas id olorum.
ad orare creaturam : & contempnert creatorem:
Sed iam isti elisi ista feceriͣnt: ut autem elide¬
rentur suꝑbierunt: Cum autem superbireNt.
sapientes se esse dixerunt: Hiergo de quibus
dixit. qui cum cognouissent dm̃ uiderunt
hoc quod dicit iohannes. quia ꝑuerbum dĩ
facta sunt omnia. Nam inueniuntur ista
in libris philosophorum: & quia unigenitum
filium hab& ds̃ ꝑquem sunt omnia: il¬
lud potuerunt uidere quod est. sed uidert̃
delonge. noluerunt tenere humilitatem
xp̃i in qua naui securi ꝑuenirent adid qđ

Expanded text:
bus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. bus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Unde obscuratum? Sequitur, et dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum cognovissent Deum, viderunt hoc quod dicit Joannes, quia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod
Abbreviated transcription (Latin):
cipio erat uerbum. & uerbũ erat apud dm̃.
& ds̃ erat uerbum: Uiderunt hoc : & ut ꝑ¬
uenirent ad id quod uidebant delonge: acru
cexp̃i non recesserunt. & humilitatem
xp̃i non contempserunt: Paruuli uero
qui hoc non possunt intellegere. non rece¬
dentes a cruce &passione & resurrectionr
xp̃i: inipsa naui ꝑducuntur. ad id quod ñ
uident. in qua naui ꝑueniunt & illi qui ui¬
dent: At uero quidam philosophi huius
mundi extitert̃. & inquisierunt creatorẽ
ꝑcreaturam: quia potest inueniri pertrea¬
turam. euidenter dicente a pło In uisibi¬
lia enem eius a constitutione mundi per
ea quae̾ facta sunt intellecta conspiciunt᷑:
sempiterna quoq uirtus eius & diuinitas.
ut sint In excusabiles Et sequitur Quia
cum cognouissent dm̃ non dixit quia non
cognouerunt: sed quia cum cognouissent
dm̃ non sicut dm̃ glorificauerunt aut gra¬
tias egerunt sed euanuerunt incogitationi¬

Expanded text:
cipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, cipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Viderunt hoc, et ut pervenirent ad id quod videbant de longe, a cruce Christi non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelligere, non recedentes a cruce et passione et resurrectione Christi, in ipsa navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi perveniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creatorem per creaturam: quia potest inveniri per creaturam, evidenter dicente Apostolo, Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas, ut sint inexcusabiles. Et sequitur, Quia cum cognovissent Deum: non dixit, Quia non cognoverunt; sed, Quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationi
Abbreviated transcription (Latin):
& infirmus oculis. & qui non uid&. longe quo
eat: non ab ipsa recedat. & ipsa illum ꝑdu¬
cit: Itaq fr̃s mei hoc insinuauerim cordib
uestris. si uultis pie & christiane uiuere. he¬
rete xp̃o scđm id quod ꝓnobis factus est: ut
ꝑueniatis ad eum scđm id quod est: ge seđm
id quod erat: Accessit ut pro nobis Io nfie¬
rae. quia ho n ͦ ꝓnobis factus est : ubi portent᷑
infirmi. & mare huius sđi transeant: & ꝑ¬
ueniant ad patriam ubi iam nauisopus ñ
erit: quia nullum mare transitur: Meli¬
us est ergo non uidere mente id quod est.
& tamen acuce xp̃i non recedere. quam ui¬
dere illud mente. & trucem xp̃i contemp¬
nere: Bonum est superhoc. & optimum si
fieri potest. ut & iuideatur quo eundum sit:
& teneatur quo portaeur qui ꝑgit Hoc potu¬
erunt mentes magnae montium: quia mon¬
tes dicti sunt: quos maxime in lustrat lumen
iustitiae: poturrunt & uiderunt illud quod
est: Nam uidens ichannes dicebat: In prin¬

Expanded text:
 infirmus oculis: et qui non videt longe quo  infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illa recedat, et ipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, hoc insinuaverim cordibus vestris: si vultis pie et christiane vivere, haerete Christo secundum id quod pro nobis factus est, ut perveniatis ad eum secundum id quod est, et secundum id quod erat. Accessit, ut pro nobis hoc fieret ; quia hoc pro nobis factus est, ubi portentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre mente id quod est, et tamen a Christi cruce non recedere, quam videre illud mente, et crucem Christi contemnere. Bonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quos maxime illustrat lumen justitiae: potuerunt, et viderunt illud quod est. Nam videns Joannes dicebat, In prin
Abbreviated transcription (Latin):
cando proferite. Sed arca sic est marte ut
non ipsa arta sit : quae uidetur oculis: In ar
malo affectu recesserint: Cum uideatis ergo ista
esse omnia mutabilia. quid est quod est: nisi
quod transscendit omnia quae sic sunt ut noͣ
sint c Quis ergo hoc capite aut quis quomo¬
do cumq intenderit uires mentis suae. ut at¬
tingat quomodo potest id qđ e ut cum id uttũ
enim. quomodo uideat quisq delonge patri¬
am & mare inter iaceat: uid& quo eat sed ñ
hab& qua eat: Sic ad illam stabilitatem nrãm
ubi quod est est. quia hoc solum semꝑsic est
ut est: uolumus ꝑuenire : Interiac& mare
huius scłi quo ĩmus. & si iam uidemus quo imͦ:
Nam multi nec quo eant: uident: Vt xer¬
go essaeᷤ quairemus: uenit inde ad quem ire
uolebamus Et quid fecit c Instituit lignũ.
quo mare transeamus: Nemo enim potest
transire mare huius scłi : nisi cruce xp̃i por¬
tatus: Hanc crucem aliquando amplectit᷑¬

Expanded text:
cando proferret? Sed arca sic est in arte, ut cando proferret? Sed arca sic est in arte, ut non ipsa arca sit quae videtur oculis. In armalo affectu recesserint. Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia: quid est, quod est, nisi quod transcendit omnia, quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quomodo potest id quod est, ad id quod enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et