comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deris. quȩ indiu̾sis codicib ita uaria ẽ ut to¬
lerari uixpossit. & ita suspecta ne in greco
aliud inueniat᷑. ut inde aliqͥd ꝓbare aut ꝓ¬
ferre dubitet᷑. Bxeuẽ putabã futurã hanc
epłam. s nescio qͦmͦ istuo mͥ dulce factũ ẽ¬
in ea ꝓgredi ac si tecũ loquerer. S obsecro
te ꝑ dñm. ne te pigeat ad omĩa responde¬
re. & p̃stare mͥ quantũ potueris pͣsentiam

Expanded text:
deris, quae in diuersis codicibus ita uaria est, ut toderis, quae in diuersis codicibus ita uaria est, ut tolerari uix possit, et ita suspecta, ne in Graeco aliud inueniatur,\' ut inde aliquid proferre aut probare dubitetur. breuem putabam futuram hanc epistulam, sed nescio quo in ea progredi, ac si tecum loquerer. Sed obsecro te per Dominum, ne te pigeat ad omnia respondere, et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam
Abbreviated transcription (Latin):
etia nobis uidet᷑ aliqͣndo te qͦ in nͣnullis fal¬
u potuisse. & uide hoc quale sit in eis luteris.
quȩ ñ possunt collatis usitatarũ linguarũ tes¬
timonũs emñdari. Pinde nͣ paruas grãs dõ agi¬
mis de ope tuo. qd eugłm ex greco intͣprȩta
tꝰ es ꝙ ꝙ pene in om̃ib nulla offensio est.
cũ scripturã grecã contulerimꝰ. Unde si qͥs¬
quã ueteri falsitati contentiosus fauerit.
platis collatisq codicib uł docet᷑ facillimȩ
lł refellit᷑. & si quȩdã uerissimȩ merito mo¬
uerit. qͥs tã durus ẽ qͥ labori tã utili ñ fa¬
cile ignoscat. cui uicẽ laudis referre nͣ
sufficit: Qͥo aũ tͥ uideat᷑ cur in multis alit̃
se habeat hebreoꝵ codicũ auctoritas ali
re. Neq enĩ paruũ pondus habet illa quȩ sic
meruit diffamari. & qͦ usos apłos nͣ solũ res
ipsa indicat. s & iã te attestatũ ẽẽ memini.
ac ꝑ hoc plurimũ ꝓfueris. si eã scripturã gre

Expanded text:
etiam nobis videtur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Et vide hoc quale sit, in eis litteris, quae non possunt collatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. 6. Proinde non parvas Deo gratias agimus de opere tuo, quo Evangelium ex Graeco  et paene in omnibus — nulla offensio est, cum scripturam Graecam contulerimus. unde, si quisquam ueteri falsitati contentiosus fauerit, prolatis conlatisque codicibus uel docetur facillime uel refellitur. et si quaedam rarissime merito mouent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facile ignoscat, cui uicem laudis referre non sufficit? quid tibi autem uideatur, cur in multis aliter se habeat Hebraeorum codicum auctoritas, alire. neque enim paruum pondus habet illa, quae sic meruit diffamari et qua usos apostolos non solum res ipsa indicat, sed etiam te adtestatum esse memini. ac per hoc plurimum profueris, si eam scripturam Grae
Abbreviated transcription (Latin):
met᷑ nͣ solũ potuisse. uerũ etiã debuisse
m̃tiri. Si huie regule concedit᷑ locꝰ. ñ opusi
hanc causã multis uerbis agere. pͣsertim
apd̾ te. cui sapient᷑ ꝓuidenti dictũ sat e
Neqͣquã uͦ mͥ arrogauerim. ut ingeniũ
tuũ diuino dono aurenͣ meis obolis atare
contenda. nec ẽ qͥsquã magis te idoneus qͥ
opꝰ illud emͣdet. Neq enĩ ã me docendus es
qͦmͦ intelligat᷑ qd̾ icde dicit factꝰ sũ uideisũ¬
quã uidȩns. ut iudȩos iucri facere̾. ꝙ cȩta¬
tione fallatiȩ. F̃ it enĩ tamquã egrotꝰ qͥ iuiis¬
trat egroto. ñ cũ se febres habere intitlł.
s cũ animo condolentis cogitat quẽ admod¬
seruiri sibi uelit. si ipse egrotareti slã utia

Expanded text:
stimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse stimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse mentiri, si huic regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter prouidenti dictum sat est. nequaquam uero mihi adrogauerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam, nec est quisquam te magis idoneus, qui opus illud emendet. Neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: factus sumludaeistamquamludaeus, ut Iudaeos lucrifacerem, et cettione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ & nc̃ usq uiuentiũ ibi cõmemorentur
puscula. miramͣ cur ei hc̃ titulũ uł imposue
uł imposuisse credaris. Tam̃ utilit᷑ ãte con¬
scriptũ eundẽ librũ. satis apꝓbamꝰ. In exi¬
aliqͥd q̃d nos multũ moueat. Si enĩ ad scri¬
turas scãs ad missa fuerint officiosa m̃dat
qͥd in eis remanebit auctoritatis: Quȩ tand
descripturis illis sententia ꝓferet᷑ cuiꝰ pono¬
re contentiose falsitatis subruat᷑ imꝓbitas.
Statĩ enĩ ut ꝓtuleris. si alit̾ sapit qui coni
intit᷑. dicet illuo q̃d ꝓbatũ erit honesto a¬
qͦ officio scriptorẽ fuisse mentitũ. Ubi eũ
hoc ñ poterit si poterit in ea narratione
eo loco ubi dix̃ de petro & barnaba. cĩ u¬
mentitꝰ ẽ. Si aũ ibi mͣtitꝰ ẽ. ubi uerũ dĩa
ibi uerũ dixisse uidebit᷑. ubi hoc diceri
q̃d lector sapit. cũ uͦ contra sensũ lectris
aliqͥd occurrerit. offitioso mͣdatio depita¬
bit᷑ Non enĩ de ee̾ potert᷑ cause cur efi¬

Expanded text:
t nunc usque uiuentium ibi commemorentur opuscula, miramur, cur hunc ei titulum uel inposueris uel inposuisse credaris. sane utiliter a te conscriptum eundem librum satis adprobamus. In expaliquid quod nos multum moveat. Si enim ad Scripturas sanctas admissa fuerint velut officiosa mendacia, quid in eis remanebit auctoritatis? quae tandem de Scripturis illis sententia proferetur, cujus pondere contentiosae falsitatis obteratur improbitas? Statim enim ut protuleris; si aliter sapit qui contra nititur, dicet illud, quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. Ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione,eo loco ubi dixit de Petro et Barnaba: Cum vmentitus est; si autem ibi mentitus? est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur exi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ amiterent. Qͥo dicã s̃ hebionitis.qͥ. xp̃i¬
anos se eẽ simulatt. Usq hodie ꝑ totas ori¬
entis synagogas int̾ uidȩos heresis ẽ quȩ
dicit᷑ mineoꝵ. ꝙ ã phariseis ncͣ usq dapna¬
tur. qͦs uulgo nazareos uocant. qͥ credunt¬

Expanded text:
non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Chrinon amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Christianos esse se simulant? usque hodie per totas orientis synagogas inter Iudaeos haeresis est, quae dicitur Minaeorum et a Pharisaeis huc usque damnatur, quos uulgo Nazaraeos nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ añm is̃m salus ipsa quȩ ipsis sacram̃tis
significabat᷑ aduenerat. Cotiꝰ sermonis tui
quẽ disputatione longissima ꝓtraxisti hic
sensus ẽ. ut petrꝰ ñ errauerit in eo q̃d his qͥ
ex uideis crediderant putauerit legeni
eẽ seruandã. s in eo ã recti linea deiuarit.
aut᷑ ñ d̾i̾centis imꝑio s conu̾sationis exemplo.
ꝙ pallꝰ ñ contrͣia sit locutꝰ his quȩ ipse gesse¬
rat. s qͥre petrꝰ eos qͥ exgentib erant u dai¬
care cõpelleret. Hȩc gͦ sũma ẽ questionisimi¬
ant credentes uidȩi si legis mandata custo¬
diant. hoc ẽ si sacrificia offerant. quȩ ob¬
tulit paulus si filios circũcidant. si sabatum
seruent ut paulus in thimotheo. & om̃s
obseruare nidei. Si hoc uerũ ẽ. in cherinti
& hebionis heresim dilabimͣ. qͥ credentes in
xp̃o ꝓptͣ hoc solũ apatr ib anathematiza¬
ti stͣ qd legis cerimonias. xp̃i eugłio mis¬
cuert᷑. ꝙ sic noua confessi sunt. ut uetera

Expanded text:
num Iesum salus ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, autem, non docentis imperio, sed conversationis exemplo. Et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat; sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, judaizare compelleret. 13. Haec ergo summa est quaestionis, iant credentes Iudaei, si legis mandata custodiant, hoc est, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum seruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei. si hoc uerum est, in Cerinthi et Hebionis heresim delabimur, qui credentes in propter hoc solum a parentibus anathematizati sunt, quod legis caeremonias Christi euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ eos de terra ȩgypti. Obserua qͥd dicat.
qd̾ nͣ popło gentiliũ ei qͥ ante ñ receꝑat
testam̃tũ s popso iudȩoꝵ cui lege̾ dederat
ꝑ moysen testamͣtũ nouũ euangłũ reꝑunt.¬
tat. ut nequaquã uiuant in uetustate lit¬
terȩ s in nouitatȩ spͣs. Paulus aũ suꝑ cuiꝰ
ncͣ nomine questio uentilat᷑. crebras huiꝰ
modi ponit sententias. ȩqͣb breuitatis stu¬
dio pauca subnectã. Ecce ego paulus orca
uob̃ qmͣ si circũcidamini. xpͣc uob̃ nichil
ꝓderit. & iterũ. Euacuati estis a xp̃o. qͥ ex
lege iustificamini. ã grã excidistis. &. infra
Si spũ ducimini. ñ estis sublege. Ex qͦ ap¬
paret. qͥ sub lego eͣ. ñ dispensatiue ut mi
cepta legalia. o docente discamꝰ. Ego in¬
qͥt dedi eis pͣcepta nͣ bona. & iustificatione

Expanded text:
dicat, quod non populo gentilium, cum quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nunc nomine quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si circumcidamini, Christus uobis nihil prodest, et iterum: euacuati estLege justificamini, a gratia excidistis. Et infra: Si spiritu ducimini, jam non estis sub Lege. Ex quo apparet, qui sub Lege est, non dispensative, ut nostri cepta legalia, Domino docente, discamus. Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona, et justificatio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hensionẽ apłicã ñ fuisse dispensatoriãs
uerã. & meñ debere docere m̃daciũ. s uniꝰ¬
sa quȩ scripta st̃. ita sonare ut scripta sunt
ao quȩ pͥmũ respondeo debere prudenta
tuã p̃ fatiunculȩ cõmentarioꝵ meoꝵ memi
osmime. Qͥn potiuis in eo ut mͥ uideor. cam¬
or atq timidior. q̃d inbecillitatẽ uiriũ me¬
rũ sentiens. origenis cõm̃tarios sũ secutus.
Scripsit enĩ ille uir in epła paula ad gal¬
tas qͥnq ꝓpͥe uolumina. & decimũ stromi¬
tũ suor librũ cõmatico suꝑ explanationẽ

Expanded text:
reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed ueram et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminminime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanati
Abbreviated transcription (Latin):
& eo tẽpore qͦ scribebat᷑ & nẽ usq uiuentiũ
ibi cõmemorarent᷑ opuscula. mirari te cur¬
ei hunc titulũ imposueriͣ. Puto intelligere
prudentiã tuã. q̃d ex oꝑe ipso titulũ potue¬
ris intelligere. Legisti enĩ & grecos ꝙ latinos.
quã epythaphiũ huic oꝑi scripserint. s de
illustrib uiris. uͣbi grã ducib philosophis. or¬
torib. historicis. poetis. ephicis. tragicis. &on¬
cis. Epythaphiũ aũ ꝓprie scribitꝰ mottuora
quidẽ in dormitione scẽ memoriȩ nepota¬
ni prb̃i olim fecisse me noui. Ergo hic lib̃ ut a
illustrib uiris. ł ꝓpͥe de scriptorib ȩcełios¬
cis appellandꝰ ẽ. licet ã plerisq emendatora
impitis de auctorib dicat᷑ inscriptꝰ. Sedis
co quęris. cur dixerim in cõm̃tarũs epsa
galathas paulũ id in petro ñ potuisse repa¬
dere. q̃d ipse fecerat. nec in alio arguere sia¬
lationẽ cuiꝰ ipse tenebat᷑ reus. & asseris

Expanded text:
et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorei hunc titulum imposuerim. Puto intelligere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intelligere. Legisti enim et Graecos et Latinos, quam Epitaphium huic operi scripserint, sed De inlustribus uiris — uerbi gratia: ducibus, philosophis, oratoribus, historicis, poetis, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel De inlustribus uiris uel proprie De scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis De auctoribus dicatur inscriptus. Secundo loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris
Abbreviated transcription (Latin):
rentes filiis thesaurizant. Et in parahꝰ pome¬
non libro legimꝰ. q̃d filũ isrł ad pugnandũ
ꝓcessert̃ mͣte pacifica. int̾ ipsos qͦ gladios
& effusiones sanguinis & cadauera ꝓstratoꝵ.
nͣ suã s pacis uictoriã cogitantes. Respon
deamꝰ gͥ ad omĩa. ac multiplices questiones
si xpͣc uisserit breui sermone soluamꝰ. Pretͣ¬
mitto salutationis officia qͥb meu̾ demul¬
ces caput. taceo d̾̃ blanditũs qͥb repͣhensio¬
ne meã niteris consolari. ad ipsas causas
frẽ qͥ titulũ ñ haberet . in qͦ seriptores
ȩccłĩ asticos tã grecos quã latinos enumera¬
uerim. Cũq ab eo quereres ut tuis uerbis
utar cur liminaris pagina nͣ eẽt inscripta.
t qͦ censeret᷑ nomine. respondisse appella¬
ri. ephẏthaphiũ. & argunñtaris q̃d recte
sic uocaret᷑. si eoꝵ tantũ ł uitas ł scripta
ibi legisses. qͥ iã defuncti eẽnt. cũ uͦ multoꝵ

Expanded text:
rentes filiis thesaurizant. et in Paralipomerentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictoriam cogitandeamus igitur ad omnia, ac multiplices quaestiones, si Christus jusserit, brevi sermone solvamus. Praetermitto salutationis officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari: ad ipsas causas -fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim. cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur \'liminaris pagina\' non esset inscripta uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fidei in qͦ possitis uiu̾sa tela maligni ig¬
nea extinguere. & galea̾ salutis accipitẽ
& gladiũ sp̃s q̃d ẽ uerbũ dĩ. łlis qͦnoa̾ te¬
turbines in sensib suis ẽẽ monstrabat. bibens de
torrente inuia. iocirco exaltaiit caput. & suꝑ¬
bissimũ golia̾ suo potissimum mucronetrun¬
cauit ꝑcutiens in fronte blasphenũ. & in ea¬
parte corporis uulnerans. in ꝗͣ & pͣsũptor sa¬
cerdotũ orias lepra ꝑcutit᷑. ꝙ sc̃s gloriat᷑ in
dño dicens. Signatũ ẽ suꝑ nos lumͣ uultus
paratũ cor meuͣ. cantabo ꝙ psallã in gła mea.¬
exurge psalteriũ & cythara. exurgã dilucu
lo: ut in nob̃ possit impleri. aperi os tuum
& ego adimplebo illud. & dñs adimplebs il
lud. & dñs dabit u̾bũ eu̾gelirantib uirtutẽ
multaͣ. Te qͦ ipsũ orare ñ dubito. ut int̃ nos
contendentes ueritas suꝑ et. nͣ enĩ quęris¬
simeũ errorem intellexero. & e contrario me
uincente tu suꝑas. qͥa nͣ filũ parentib s pa¬

Expanded text:
maligni ignita extinguere, et galeam salutis accipite et gladium spiritus, quod est uerbum dei. his quondam teturbines in sensibus suis esse monstrabat bibens de torrente in uia et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliam suo potissimum mucrone truncauit percutiens in fronte blasphemum et in ea-parte corporis uulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii Ozias lepra percutitur et sanctus gloriatur in domino dicens: signatum est super nos lumen uultus paratum cor meum, Exsurge psalterium et cithara; exsurgam diluculo » : ut in nobis possit impleri, « Aperi os tuum, et ego adimplebo illud » ; et, « Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa » . Te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes veritas superet. Non enim tusi meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed pa
Abbreviated transcription (Latin):
el. ꝙ sp̃s sc̃s. sentiunt angłi. & potestates
cȩtereq uirtutes. fẽntit interior homo
qͥ adimagine̾ & similitudinẽ dĩ conditus
ẽ. ex qͦ concludit᷑. dm & hȩc quodãm uinꝰ
tanti sacrilegũ crim̃ effugiat. Ꝙ qͥ in ali¬
tia ne diuinitatẽ in partes secare uideatur.
naturã omĩpotentis dĩ angłis hominibq
largit᷑. Cũ hec ita se habeant. quȩ insania
eͣ paucis de filio & spũ sco cõmutatis. quȩ
aptã blasphemiã p̃ferebant. cȩtera ita ut
scripta sunt ꝓtulisse in mediũ. & impia uoce
lalidasse. cũ utiq & sla & ista de impietatis
fonte ꝓcesserint: Ad ũsũ omĩa scribire.

Expanded text:
 sanctus, sentiunt angeli et potestates ceteraeque uirtutes, sentit interior homo, qui ad imaginem et similitudinem dei conditus est. ex quo concluditur deum et haec quodam modo unius tanti sacrilegii crimen effugeret, et, qui in alitia, ne diuinitatem in partes secare uideatur, naturam omnipotentis dei angelis hominibusque largitur. Cum haec se ita habeant, quae insania est paucis de filio et spiritu sancto commutatis, quae apertam blasphemiam praeferebant, cetera ita, ut scripta sunt, protulisse in medium et inpia uoce laudasse, cum utique et illa et ista de uno inpietatis fonte processerint? aduersum omnia s
Abbreviated transcription (Latin):
ss seripserunt. his qͥ impietatib respon
legere libros caltiatis pedib ad terrã rep¬
nuissionis ꝑgere. ne alicubi ã serpentib mor¬
deat᷑. & arcuato uulnere scorpũ uerberet᷑.
legat pͥus hcͣ libruͣ. & antequã in grediat᷑
uiã. quȩ sibi cauenda sint noueriti xlyni¬

Expanded text:
 hereses, his quoque inpietatibus respondlegere libros et calciatis pedibus ad terram repromissionis pergere, necubi a serpentibus mordeatur et arcuato uulnere scorpionis uerberetur, legat prius hunc librum et, antequam ingrediatur uiam, quae sibi cauenda sint, nouerit.
Abbreviated transcription (Latin):
du aliũ fuisse mundũ. & pꝰ istũ aliũ futurõ
Uis discere q̃d pꝰ corruptionẽ huiꝰ mundi all
sit futurꝰ  Audi ysaiam loquentẽ. Erit c¬
lũ nouũ & terra noua. quȩ ego facio ꝑma¬
nere in conspectu meo. Uis nosse q̃d aute
fabricã istiꝰ mundi. alũ mundi iã pͣteriti

Expanded text:
dum alium fuisse mundum, et post istum alium futurum. dum alium fuisse mundum, et post istum alium futurum. uis discere, quod post corruptionem huius mundi alius sit futurus? audi Esaiam loquentem: \'erit caelum nouum et terra noua, quae ego facio permanere in conspectu meo\'. uis nosse, quod ante fabricam istius mundi alii mundi in praeterito
Abbreviated transcription (Latin):
dere ꝙ homines id ẽ animas fieri posse de
mones. & rursũ denones redigi in angeli
cã dignitate̾. Atq in eodẽ uolumine. S &
hoc reqͥrendũ. qͣre humana anima ncͣ ab
his. nc̃ ab alũs uirtutib ad diũsa moueat᷑.
Wputat quarunda antequã uenirent in
corꝑa merita p̃cessisse: ut ẽ illud iohis exultan¬
tis inutero matͥs sue qñ ad uocẽ salutationis mariȩ
indignã se confabulationis ei elisabeth
confitet᷑. Statimq subuingit. W ẽ contra¬
rio paruuli & pene lactentes malis replen-¬
tur spiritib. & indiuinos atq ariolos in¬
spirant᷑ in tantũ ut etiã demon phytoni¬
cuis quosdã ã tenera ȩtate possideat. qͦs
derelictos ẽẽ ap̃d ꝓuidentiã dĩ cũ nichu¬
tale fecerint. ut istius modi in saniaͬ susti¬
nerenti ñ ẽ eiꝰ qͥ nichil uult abq dõ fieri
& omĩa illi iustitia gub nari. Rursũq de
mundo. nob̾ auͣ inquit placet. & ante hẽ mux¬

Expanded text:
dere et homines, idere et homines, is et rursum daemones in angelicam redigi dignitatem. atque in eodem uolumine: sed et hoc requirendum, quare humana anima nunc ab his, nunc ab aliis uirtutibus ad diuersa moueatur. et putat quarundam, antequam uenirent in corpora, merita praecessisse, ut est illud Iohannis exultantis in utero matris suae, quando ad uocem salutationis Mariae indignam se confabulatione eius Elisabeth confitetur. statimque subiungit: et e contrario paruuli, licet paene lactantes, malis replentur spiritibus et in diuinos atque ariolos inspirantur in tantum, ut etiam daemon Pythonicus quosdam a tenera aetate possideat; quos derelictos etale fecerint, ut istiusmodi insaniam sustinerent, non est ejus qui nihil vult absque Deo fieri, et omnia illius justitia gubernari. » 9. Rursumque de mundo: « Nobis autem, inquit, placet, et ante hunc mun
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ex anteriori culpa contumelie nom̃ acceꝑat. sĩ psen¬
sentiuita corrigiuoluerit ĩ noua creatione fiet uas scĩfi¬
catũ & utile dno in omẽ opꝰ bonũ paratum.
Statimꝙ subiungit Ego arbitror posse qͦs¬
dam homines a parius uitũs incipientes ad
tantã neqͥtiã ꝑuenire. si tam̃ noluerint ad
meliora conuͣti. & penitentiã em̃dare pecca¬
ta. ut & contrarię fortitudines fient. & rur¬
fũ ex inimicis contrarsisq uirturib in tan¬
tũ quosda multa tempora uulnerib suis
adhibere medicinã. & fluentia pͥus delic¬
ta constringere. ut ad locũ transeant opti¬
moꝵ. Sepiꝰ diximꝰ in infinitis ꝑpetuisq scłis
in qͥb anima subsistit. & uiuit. sic ñnullas
earũ ad peiora corruere. ut ultimũ malitiȩ
locũ teneant. & sic quasdã ꝓficere. ut de ulti¬
mo malitiȩ gradu ad ꝑfectã ueniant cõsũ¬
matãq uirtutẽ. Quib dictis conant᷑ osten¬

Expanded text:
quod ex anteriori culpa contumeliae nomen acceperat, si in praequod ex anteriori culpa contumeliae nomen acceperat, si in praesenti uita corrigi uoluerit in noua creatione fiet uas sanctificatum et utile domino, in omne opus bonum paratum. statimque subiungit: ego a rbitror posse quosdam homines a paruis uitiis incipientes ad tantam nequitiam peruenire, si tamen noluerint ad meliora conuerti et per paenitentiam emendare peccata, ut et contrariae fortitudines fiant, et rursum ex inimicis contrariisque uirtutibus in tantum quosdam per multa tempora uulneribus suis adhibere medicinam et fluentia prius delicta constringere, ut ad locum transeant optimorum. saepius diximus in infinitis perpetuisque saeculis, in quibus anima subsistit et uiuit, sic nonnullas earum ad peiora corruere, ut ultimum malitiae locum teneant, et sic quasdam proficere, ut de ultimo malitiae gradu ad perfectam ueniant consummatamque uirtutem. quibus dictis conatur osten
Abbreviated transcription (Latin):
platonisq defendit. Et infine scd̃i uolumi¬
nis s̃ ꝑfectione nr̃ã disputans intulit: Cũq
in tantũ ꝓfecerimꝰ ut nequa quã carnes &
corpora forsitan ne animȩ qͥdẽ fuerimꝰ. sed
mens ꝙ sensus ad ꝑfectũ ueniens nulloq ꝑtur¬
bationũ nibilo caligatꝰ intuebitur rationabi¬
les intelligibiles substantias facie ad faciẽ.
In libro ꝙͦ tertio hȩc uitia continent᷑. Sin
aũ semel recipiemꝰ qd̃ exp̃cedentib causis
aluio uas in honore aliuo in contumelia sit
creatũ.cur ñ recurramus ad animȩ archa¬
re supplantaret. & in esau planta teneret᷑
ã fre : & iterũ. Ut auͣ aliȩ animȩ fierent in
honorẽ aliȩ in contumeliã. materiarũ cau¬
sarũq merita pͣcesserunt. W in eodẽ loco
uixta. slos aũ exp̃cedentib meritis uas q̃d ĩ
honore fuerat fabricatũ si ñ dignũ uocabulo suo opꝰ
fecerit i alio scło fiet uas contumelie & rur sũ uas aliud

Expanded text:
Platonisque defendit. et in fine secundi uolumiPlatonisque defendit. et in fine secundi uoluminis de perfectione nostra disputans intulit: c u mque in tantum profecerimus, ut nequaquam carnes et corpora, forsitan ne animae quidem fuerimus, sed mens et sensus ad perfectum ueniens nulloque perturbationum nubilo caligatus, intuebitur rationabiles intellegibilesque substantias facie ad faciem. In libro quoque tertio haec uitia continentur: sin autem semel recipimus, quod ex praecedentibus causis aliud uas in honorem, aliud in contumeliam sit creatum, cur non recurramus ad animae arcare subplantaret et in Esau planta teneretur a fratre? et iterum: ut autem aliae animae fierent in honorem, aliae in contumeliam, anteriorum causarum merita praecesserunt. et in eodem loco: iuxta nos autem ex praecedentibus meritis uas, quod in honorem fuerit fabricatum, si non dignum uocabulo suo opus fecerit, in alio saeculo fiet uas contumeliae et rursum uas aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
amus q̃d ex causis prȩcedentib licet in ui¬
te cõpulse sint subici uanitati. obpͣmia fu¬
turoꝵ ñ suã facere s creatoris uoluntatẽ
ã qͦ in hȩc officia distributȩ sunt. Ignẽ qͦ
gehenne & torm̃ta quȩ scriptura sc̃ã pecca¬
torib cõminatur. ñ ponit in supplicũs. s in
conscientia peccatoꝵ. qͣndo dĩ uirtute & po¬
tentia om̃is memoria delictoꝵ ante oculos
nrõs ponit᷑. ꝙ ueluti ex quibusda seminib
in anima derelictis uniu̾sa uitioꝵ seges
exorit᷑. & qͥc qͥo feceramꝰ inuita ł turpe r
impiũ. omis eoꝵ inconspectu nro pictura
describit᷑. ac pͣteritas uoluptates mens intu-¬
ens conscientiȩ punit᷑ ardore. & penitudinis
stimulis confoditur. & iterũ. Nisi forte corpꝰ
hoc pinguȩ atq terrenũ caligo & tenebre
nominandȩ sunt. ꝑ q̃d consũmato hoc mun¬
do cui necesse fuerit in aliũ transire mun¬
dũ. rursũ nascendi sumet exordiũ. Nlec di¬

Expanded text:
amus, quod ex causis praecedentibus licet inuiamus, quod ex causis praecedentibus licet inuitae conpulsae sint subici uanitati, ob praemia futurorum non suam facere, sed creatoris uoluntatem, a quo in haec officia distributae sunt. Ignem quoque gehennae et tormenta, quae scriptura sancta peccatoribus comminatur, non ponitscientia peccatorum, quando dei uirtute et potentia omnis memoria delictorum ante oculos nostros ponitur et ueluti ex quibusdam seminibus in anima derelictis uniuersa uitiorum seges exoritur et, quidquid feceramus in uita uel turpe uel inpium, omnis eorum in conspectu nostro pictura describitur ac praeteritas uoluptates mens intuens conscientiae punitur ardore et paenitudinis stimulis con-foditur. et iterum: nisi forte corpus hoc pingue atque terrenum caligo et tenebrae nominandae sunt, per quod consummato hoc mundo, cui necesse fuerit in alium transire mundum, rursum nascendi sumet exordia. haec di
Abbreviated transcription (Latin):
dr quęrere & saluũ facere q̃d perierat. ut
uoitũ eẽ aĩsistat. sic amina quę perierat. &¬
ob eiuꝰ salutẽ uenit dñs. cũ salua facta fuerit¬
anima ẽẽ cessabit. Iilud qͦ parit᷑ reqͥrendũ.
utrũ sic̃ ꝑditũ. aliqͣnͣdo nͣ fuit ꝑditũ. ꝙ erit
tempꝰ qͣndo ꝑditũ ñ erit. sic & anima fuerit
aliqͣndo ñ anima. & fore tempꝰ qnͣdo nequa¬
quã anima ꝑseueret. Et pꝰ multũ d̾ anima
tractatũ. hȩc intulit. N õis. ideͣ mens: corruens
facta ẽ anima. & rursũ anima instructa uir¬
tutib uiens fiet. Qõ & de anima esau scru¬
tantes. possumꝰ inuenire ꝓptͣ antiqͣ peccata
eũ in deteriori uita eẽ sapnatũ. W d̾ cęles¬
tib reqͥrendũ ẽ q̃d nͣ eo tẽpore qͦ factus ẽ
mundus solis anima ł q̃d cũq eã appellari oportet¬
ẽẽ cȩperit. s antiquã lucens illud & ardens
corpus intraret. De luna & stellis similit᷑ senti¬

Expanded text:
tor quaerere, et salvum facere quod perierat , ut tor quaerere, et salvum facere quod perierat , ut perditum esse desistat: sic 923 anima quae perierat, ob cujus salutem venit Dominus, cum salequirendum, utrum, sicut perditum aliquando non fuit perditum et erit tempus, quando perditum non erit, sic et anima fuerit aliquando non anima, et fore tempus, quando nequaquam anima perseueret. et post multum de anima tractatum hoc intulit. vovg, id est mens, corruens facta est anima et rursum anima instructa uirtutibus mens fiet. quod et de anima Esau scrutantes possumus inuenire, propter antiqua peccata eum in deteriori uita esse damnatum. et de caelestibus requirendum est, quod non eo tempore, quo factus est mundus, solis anima — uel quodcumque eam appellari oportet-esse coeperit, sed antequam lucens illud et ardens corpus intraret. de luna et stellis similiter senti
Abbreviated transcription (Latin):
tinet᷑ dissoluet᷑ in nichilo. illa uͦ quȩ aua
ion.n. ipsa tenet᷑ & cingit᷑. uocabitur tͣra
bona. nec non & altera spera quȩ hanc ipsã
tͣrã circũmãbit uertigine & dicitur cęlum.
in sc̃oꝵ habitaculũ seruabit᷑. Qnͣ hȩc dicit.
ñne manifestissimȩ gentiũ sequit᷑ errores.
ꝙ philo sopħoꝵ deliram̃ta simplicitati ingerit
xp̃ianȩ : & in eodẽ libro. Restat ut in uisibilis
sit sit ãs. Si aut̃ inuisibilis ẽ ꝑnaturã. neq sal¬
natori uisibilis erit. Ꝙ in inferiorib. Nulla
alia anima quȩ ad corp̃ descendit humanũ
purã & germanã similitudinẽ signi in se pri¬
oris exp̃ssit . nͥ illa s̃ qͣ saluator loqͥt᷑. Nemo
ipso. S in alio loco. Unde cũ infinita cautione¬
tractandũ ẽ. ne forte cũ animȩ salutẽ fuerinit
consecute & ad beataͣ uitã deuenerint. ani¬
mȩ ẽẽ desistant. Sic̃ enĩ uenit dñs atq salua¬

Expanded text:
tinetur, dissoluetur in nihilum, illa uero, qua tinetur, dissoluetur in nihilum, illa uero, qua ἀντιζώνη ipsa tenetur et cingitur, uocabitur terra bona nec non et altera sphaera, quae hanc ipsam terram circumambit uertigine et dicitur caelum, in sanctorum habitaculum seruabitur. Cum haec dicat, nonne manifestissime gentium sequitur errores et philosophorum deliramenta simplicitati ingerit Christianae? et in eodem libro: restat, ut inuisibilis sit deus. si autem inuisibilis per naturam est, neque saluatori uisibilis erit. etin inferioribus: nulla alia anima, quae ad corpus descendit humanum, puram et germanam similitudinem signi in se prioris expressit, nisi illa, de qua saluator loquitur: nemo ipso. tractandum est, ne forte cum animae salutem fuerint consecutae, et ad beatam vitam pervenerint, animae esse desistant. Sicut enim venit Dominus atque Salva
Abbreviated transcription (Latin):
criuꝰ sine corporib. qͣndo ei ꝑfecte subiec¬
⁊ fuerint ̃o. om̃s deposituri sunt corpora.
ꝗ dinc corporaliũ rerũ uniũsa natura solue
Sin nichilo. qͦ si scõd necessitas postularit
oblapsũ rationabiũ creaturarũ rursus exis¬
tent Os enĩ incertam̃ & luctam̃ animas de¬
reliqͥt. ut intelligant plenã consũmat᷑aq uic¬
toriã. ñ ex ꝓpͥa se fortatudine s ex dĩ grã
onsecutas. Ꝙ iccirco arbitror ꝓ uarietate
ciusarũ diu̾sos mundos fieri. elidi errores
eoꝵ qͥ similes sui mundos ẽẽ contendunt.
& iterũ. Triplex gͦ suspitio nob̃ de fine
suggerit᷑. eqͥb quȩ uera & melior sit lector
in quirat. Aut enĩ sine corpore inuemus
omĩa in om̃ib. aut quomͦ dõ xp̃o subiec¬
ta cũ ipso xp̃o subiciunt᷑ dõ & in unũ fe¬
dus artantur. ita om̃is substantia redi¬
got᷑ in optimã qͣlitatẽ. & dissoluet᷑ in ęter¬
nũ q̃d purioris simpliciorisq naturȩ est.
aut certe spera illa quã supra appellaui¬

Expanded text:
poribus, quando ei ad perfectum subjecti fuerint omnes Deo, omnes deposituri sunt corpora, et tunc corporalium rerum universa natura solvetur in nihilum. Quae si secundo necessitas postularit, ob lapsum rationabilium creaturarum rursus existet. Deus enim in certamen, et luctam animas dereliquit, ut intelligant plenam consummatamque victoriam, non ex propria se fortitudine, sed ex Dei gratia consecutas. Et idcirco arbitror pro varietate causarum diversos mundos fieri, et elidi errores eorum, qui similes sui mundos esse contendunt. » Et iterum: « Triplex ergo suspicio 922 nobis de fine suggeritur: e quibus quae vera et melior sit, lector inquirat. Aut enim sine corpore vivemus, aut, quomodo Christo subiecta cum ipso Christo subicientur deo et in unum foedus artabuntur, ita omnis substantia redigetur in optimam qualitatem et dissoluetur in aetherem, quod purioris simpliciorisque naturae est; aut certe sphaera illa, quam supra appellaui
Abbreviated transcription (Latin):
sali ent̾᷑. Rur sũq blasphemans s̾ filio sie
locutꝰ ẽ. Si enĩ patrẽ cognoscit filiꝰ iudeꝰ
in eo q̃d nouit patrẽ. eũ posse conpͣhell¬
re. ut si dicamꝰ artificis animũ artis so
m̃surã.slec dubiũ qͥusit pat̾ in filio.
pͣhendatur ab eo in qͦ ẽ. Sin aũ cõprꝰ¬
sone̾ eã dicimꝰ. ut ñ solũ sensu qͥsqb
entia cõprehendat. s uirtite ꝙ pͦtens

Expanded text:
entur? Rursumque blasphemans de filio sic locutus est: si enim patrem cognoscit filius, uidetur in eo, quod nouit patrem, posse eum conprehendere, ut si dicamus artificis animum artis scire mensuram. nec dubium, quin, si pater in filio, et conprehendatur ab eo, in quo est. sin autem conprehensionem eam dicimus, ut non solum sensu quis et sapientia conprehendat, sed uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
stare & gradatim qͦsi manu data ad pristinũ
ntrahere statũ. & in sublimib collocare. Cũq
de fine disputare cȩpisset. hȩc intulit. Qa ut
crebro iã diximꝰ pͥncipiũ rursũ ex fine gene¬
rat᷑ quęrit᷑q utrũ & tunc futura sint corpo¬
ra. an sine corporib aliqͣndo uiuendu sit. eĩt
redacta in nichiltt fuerint & in corporalt¬
ũt uitaͥ corporalib ẽẽ eredenda sit. cũ redac¬

Expanded text:
sitare et gradatim quasi manu data ad pristinum sitare et gradatim quasi manu data ad pristinum retrahere statum et in sublimibus collocare. Cumque de fine disputare coepisset, haec intulit: quia ut crebro iam diximus-principium rursum ex fine generatur, quaeritur, utrum et tunc futura sint corpora an sine corporibus aliquando uiuendum sit, cum redacta in nihilum fuerint, et incorporalium uita incorporalis esse credenda sit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ tam̃ ñ sponte subiecta eͣ uanitati s
ꝓpt̃ uoluntatẽ eiꝰ qͥ eã subiecit in spe
& iterũ. Aũi uͦ in singulis locis atq tẽpꝰ¬
rib quȩ solus artifex nouit mundi gl¬
latim labunt᷑ in tͣras. iste uoluntate de¬
cendunt. aliȩ p̃cipitant̾ur in uttȩ. he
ponte suscipiunt. ministeria ut ruentib manũ
por igant. ille cogunt᷑ ingrate. & tarto ł tanto
tepore in suscepto officio pseuerant. S iterũ. Ex
a sequit᷑ ut ob uarios motꝰ uarũ creent᷑ ꝙ mun
A. ꝗ pͥ hunc quẽ incolimꝰ aliꝰ multo difsimilis
mundꝰ fiat. nullusq alius diuersis casib & ꝓ
in p̾senti & in futuro. atq in om̃ib & retro & in
p̾ora tẽpora potest merita dispensare. ꝙ ad¬
unũrursũ finẽ cuncta ꝑtrahere nͥ solus condi¬
diom̃iũ as̃. qͥ scit causas ꝓptͣ qͣs alios dimit¬
tt sua semp fr̃ui uoluntate. & demaioribus
adultima paulatim dilabi. alios incipiat ui¬

Expanded text:
Et tamen non sponte subjecta est vanitati: sed Et tamen non sponte subjecta est vanitati: sed propter uoluntatem eius, qui eam subiecit in spe. etiterum: alii uero in singulis locis atque temporibus, quae solus artifex nouit mundi, gulatim labuntur in terras, istae uoluntate descendunt, aliae praecipitantur inuitae, hae sponte suscipiunt ministeria, ut ruentibus manum porrigant, illae coguntur ingratae et tanto uel tanto tempore in suscepto officio perseuerant. et iterum: ex quo sequitur, ut ob uarios motus uarii creentur et mundi et post hunc, quem incolimus, alius multo dissimilis mundus fiat. nullusque alius diuersis casibus et in praesenti et in futuro atque in omnibus et retro e t in priore temporibus potest merita dispensare et adunum rursus finem cuncta pertrahere, nisi solus conditor omnium deus, qui scit causas, propter quas alios dimittat sua perfrui uoluntate et de maioribus ad ultima paulatim delabi, alios incipiat ui
Abbreviated transcription (Latin):
dos eẽ testatur. ñ qͦ simul & paritͣ om̃s fi¬
ant. s alius pꝰ aliũ. Statimq sub uingit. Om¬
nitꝰ habitaculũ & uerã requiẽ apd̾ supos
estimo intelligi. in qua creaturȩ rationa¬
biles cõmorantes antequã ad inferiora des¬
cendereͣt. & d̃ inuisibilib ad uisibilia cõ¬
migrarent.ruentesq ad terrã crassis
corporib indigerent. antiꝗͣ beatitudinei
fruebant᷑. Und̾ conditor ds fecͣ eis con¬
grua humilib locis corpora. & mundũ
istũ uisibilẽ fabricatꝰ ẽ. mint strosq
salutẽ & correptionẽ eoꝵ qͥ ceci derint
misit in mundũ. eqͥb alũ certa obtine¬
rent loca. & mundi necessitatib obedi¬
rent. alũ inuincta sibi officia singulis
quib q temporib quȩ nouit artifex ds
sedula m̃te tractarent: & ex his. sublimi¬
ora mundi loca sol & luna & stelle quȩ ab
apło creatura dicunt᷑. accepert᷑. Quȩ cre¬
atura uanitati subiecta eͣ. eo q̃d crassis
circũdata corporib & aspectui placet

Expanded text:
omnes fiant, sed alius post alium. statimquesubiungit: diuinitus habitaculum et ueram requiem apud superos aestimo intellegi, in qua creaturae rationabiles commorantes, antequam ad inferiora descenderent et de inuisibilibus ad uisibilia conmigrarent ruentesque ad terram crassis corporibus indigerent, antiqua beatitudine fruebantur. unde conditor deus fecit eis congrua humilibus locis corpora et mundum istum uisibilem fabricatus est ministrosque ob salutem et correptionem eorum, misit in mundum: ex quibus alii certa obtinerent loca, et mundi necessitatibus obedirent: alii injuncta sibi officia, singulis quibusque temporibus, quae novit artifex Deus, sedula mente tractarent. Et ex his sublimiora mundi loca, sol, et luna, et stellae, quae ab Apostolo creatura dicuntur, acceperunt. Quae creatura vanitati subjecta est , eo quod crassis circumdata corporibus, et aspectui 926 pateat.
Abbreviated transcription (Latin):
di. sic intelligimꝰ. ut pͥmã creaturã rationa¬
biliũ & incorporaliũ ẽẽ dicamꝰ quȩ nͣserui¬
at corruptioni. eo q̃d uestita sit corporibus.
ꝙ ubicũq corpora fueruit stati corruptio
subseq̃tur. Postea aũ liberabit᷑ d seruitute cor-¬
ruptionis. qͣndo receperint głam filũ dei.¬

Expanded text:
 sic intelligimus, ut primam creaturam rationabilium et incorporalium esse dicamus, quae non serviat corruptioni, eo quod non sit vestita corporibus; et ubicumque 927 corpora fuerint, statim corruptio subsequatur. Postea autem liberabitur de servitute corruptionis, quando receperint gloriam fili
Abbreviated transcription (Latin):
nes liberaret. sic ꝙ ꝓ salute dȩmonuͣ am fi¬
turũ q̃d sunt hũ ad qͦs uenturꝰ eͣ liberanda
Qd̃ ne forsitan de nroͣ sensu putemͣ ase¬
rere. ipsius uͣba ponenda sunt. sieͣ enĩ per
umbrã eugłu ũbrã legis impleuit. sico
qͥa omĩs lex exemplũ & umbra ẽ cerimo¬
niarũ cębestiũ. diligentius reqͥrendũ uĩ
recte intelligamꝰ legẽ qͦ cęlestẽ & cerin¬
nias suꝑni cultus plenitudine̾ ñ habers.
s indigere euglii ueritatȩ. Qd̃ in ioħis
pocalypsi eugsin legimꝰ sẽmꝑit᷑nũ. ad cõi¬
rationẽ udelicet huiꝰ nri eugłii qd̾ tẽi¬
rale ẽ. ꝙ in transituro mundo ã scło pdit¬
tũ. Qõ quidẽ etiã si usq ad passionẽ d̃n
saluatoris uoluerimꝰ inqͥrere. quã quiu
dax & temerariũ sit in cęlo eiꝰ quexa
passionẽ. tam̃ si spu̾alia neqͥtiȩ in cęlesis

Expanded text:
nes liberaret, sic et pro salute daemonum deum futurum, quod sunt hi, ad quos uenturus est liberandos. quod ne forsitan de nostro sensu putemur adserere, ipsius uerba ponenda sunt: sicut enim per umbram euangelii umbram legis inpleuit, sic, quia omnis lex exemplum et umbra est cerimoniarum caelestium, diligentius requirendum, utrum recte intellegamus legem quoque caelestem et cerimonias superni cultus plenitudinem non habere sed indigere euangelii ueritate, quod in Iohannis Apocalypsi euangelium legimus sempiternum, ad conparationem uidelicet huius nostri euangelii, quod temporale est et in transituro mundo ac saeculo praedicatum. quod quidem etiam si usque ad passionem domini saluatoris uoluerimus inquirere, quamquam audax et temerarium sit in caelo eius quaerere passionem, tamen, si spiritalia nequitiae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ suꝑatos. Cũq dixisset uixta ioh̃is apocaly¬
ad extremũ intulit. q̃d & cogitasse sacri¬
legiũ ẽ. ꝓ salute demonũ xp̃m etiã in aere
ꝙ in supnis locis eẽ passurũ. Et licet illen
drerit. tam̃ q̃d consequens eͣ sic intellig

Expanded text:
isset iuxta Iohannis Apocalyad extremum intulit — quod et cogitasse sacrilegium est — pro salute daemonum Christum etiam in aere et in supernis locis esse passurum. et, licet ille non dixeri
Abbreviated transcription (Latin):
& firmam̃ tũ id ẽ cęlũ ad comparationẽ su¬
perioris cęli eẽ inferos & hanc terrã qͣm
incolimꝰ collatione firmanͣti inferos appel¬
lari. ꝙ rursũ ad cõparationẽ inferoꝵ qui
sub nob̃ sunt nos cęlũ dici. ut qd̃ aliis in¬
fernꝰ ẽ. aliis celũ sit. N ec hac disputati¬
one contentꝰ dicͣ infine omiũ rerũ qͣn¬
do ad celeste̾ hierłm reu̾suri sumꝰ. aduͣsa¬
riarũ fortitudinũ contra popłm dĩ bella
consurgere. ut nͣ sit eoꝵ otiosa uirtꝰ. s exer¬
ceant᷑ ad pͣlia. & habeant materiã roboriᷤ.
quã conseqͥ ñ possunt nͥ forte pͥmũ aduͣ¬
saru̾s restiterint. qͦs ratione & ordine &¬

Expanded text:
et firmamentum, id est caelum, ad conparationem suet firmamentum, id est caelum, ad conparationem superioris caeli esse inferos et hanc terram, quam incolimus, conlatione firmamenti inferos appellari et rursum ad conparationem inferorum, qui sub nobis sunt, nos caelum dici, ut, quod aliis infernus est, aliis caelum sit. nec hac disputatione contentus dicit: in fine omnium rerum, quando ad caelestem Hierusalem reuersuri sumus, aduersariarum fortitudinum contra populum dei bella consurgere, ut non sit eorum otiosa uirtus, sed exerceantur ad proelia et habeant materiam roboris, quam consequi non possint, nisi fortes primum aduersariis restiterint, quos ratione et ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita dicã adininistratione moriunt᷑. ad
nri mundi inferna descendt. ut qͣlitate
meritoꝵ diũsa in terris possideant loca.
&iterũ. Et qr cõpauimꝰ d̾ isto mundo ad
inferna ꝑgentes animas. his animab qͦ.
s superiori cęlo ad nr̃ã habitacula ueni¬
entes qͦdãm mortuȩ sunt prudenti inues¬
tigatione rimandũ ẽ. an hoc ipsũ possimꝰ
etiã in natiuitate dicere singularũ. ut qͣm
quȩ inista terra nr̃ã nascunt᷑ animȩ. uł
de inferno rursũ meliora cupientes ad
supiora ueniunt. & humanũ corpꝰ assumunt.
it &̾ meliorib locis ad nos usq descendt᷑.
sic ꝙ ea loca quȩ supra sunt infirmamͣto
aliȩ ammȩ possideant. quȩ d̾ nr̃is sedibus
ad meliora ꝓfitiant. aliȩq d̾ cȩlestib ad fir-¬
manͣttũ usq delapse sunt. nec tantũ face¬
re peccati. ut ad loca inferiora quȩ in coli¬
mꝰ truderent᷑. dib dictis nitit᷑ apꝓbare.

Expanded text:
em-ut ita dicamadministratione moriuntur, ad em-ut ita dicamadministratione moriuntur, ad nostri mundi inferna descendunt, ut qualitate meritorum diuersa in terris possideant loca. et iterum: et quia conparauimus de isto mundo ad inferna pergentes animas his animabus, quae de superiori caelo ad nostra habitacula uenientes quodam modo mortuae sunt, prudenti inuestigatione rimandum est, an hoc ipsum possimus etiam in natiuitate dicere singularum, ut, quomodo, quae in ista terra nostra nascuntur animae, uel de inferno rursum meliora cupientes ad superiora ueniunt et humanum corpus adsumunt uel de melioribus locis ad nos usque descendunt, sic et ea loca, quae supra sunt in firmamento, aliae animae possideant, quae de nostris sedibus ad meliora proficiant, aliae, quae de caelestibus ad firmamentum usque delapsae sunt nec tantum fecere peccati, ut ad loca inferiora, quae incolimus, truderentur. quibus dictis nititur adprobare
Abbreviated transcription (Latin):
piũ plasmationis dĩ ut illudat᷑ ei ab angłis
qͣsor dũ amisere uirtutẽ. Qłb dictis qͥd ali¬
ud conat᷑ oftendere. nͥ huiusmundihõies peccatores
in alio mundo posse diabolos & demones fieri. rursũ
nt̃ demones ĩ alio mundo posse łangłos ł homines ꝓcre¬
ari Et p cdisputationẽ longissimã qͦ omñe nat̃ã corpoream¬
in spũalia corpora & tenuia dic̃ ẽẽ mutan¬
di contãq substantiã in unũ corpꝰ mundis¬
sinũ ꝙ om̃ĩ splendore puriꝰ conũtenda. &
talẽ qualẽ nc̃ humana mens ñ potest cogi¬
tare. ad extremũ intulit. Et erit d̃s om̃a ĩ ominbꝰ:
ut unu̾sa natura corporea religatur in eam
substantiã quȩ omĩb melior eͣ. in diuinã
uidelicet. qua nulla eͣ melior. In quarto li
in isto mundo qͥ moriunt᷑ seꝑatione carnis
& animȩ uixta opm differentiã diu̾sa apd̃
inferos obtinent loca. sic qͥ d cȩlestis hiersin¬

Expanded text:
pium plasmationis domini, ut inludatur ei ab angelis, pium plasmationis domini, ut inludatur ei ab angelis, qui exordii amisere uirtutem. quibus dictis quid aliud conatur ostendere, nisi huius mundi homines peccatores in alio mundo posse diabolos et daemones fieri et rursum nunc daemones in alio mundo posse uel angelos uel homines procreari ? et palia corpora et tenuia dicit esse mutandam cunctamque substantiam in unum corpus mundissimum et omni splendore purius conuertendam et talem, qualem nunc humana mens non potest cogitare, ad extremum intulit: et erit deus omnia 111 omnibus, ut uniuersa natura corporea redigatur in eam substantiam, quae omnibus melior est, in diuinam uidelicet, qua nulla est melior. In quarto quoin isto mundo, qui moriuntur separatione carnis et animae, iuxta operum differentiam diuersa apud inferos obtinent loca, sic, qui de caelestis Hierusal
Abbreviated transcription (Latin):
quȩd̃a interualla tẽporũ rurꝰ materia sub¬
sistat & corpora fiant. & mundi diuersitas
construatur. ꝓptͣ uarias uoluntates rationa¬
biũ creaturarũ. quȩ pꝰ ꝑfectã beatitudinem
usq infine̾ omniũ rerũ paulatiͣ ad inferiora
delapse tantũ malitiȩ recepert̃. ut in contra¬
riũ uerterent᷑. dũ nolunt seruare pͥncipiũ.
& incorruptã beatitudinẽ possidere. Nec hoc
seruent principiũ. nec mutationi in se locuͣ
tribuant. aliȩ uͦ taͣ paruũ de pͥstino statu a¬
missure sint. ut pene nichil ꝑdidisse uidean¬
tur. & nonnullȩ grandi ruina in ultimũ
pͣcipitand̾ sint baratrũ. Nouĩtq dispensator
om̃ium ds̃ in conditione mundoꝵ singulis
ab uti uixta meritũ. & opqͥtunitates & cau¬
sas. quib mundi gub̃nacula sustentantur
& initiant᷑. ut qͥ om̃s uicerit neqͥtias. & peni¬
tus se terre coeqͣuerit. in alio mundo qui
postea fabricandus est fiat diabolus pͥnci¬

Expanded text:
quaedam interualla temporum rursum materia subquaedam interualla temporum rursum materia subsistat et corpora fiant et mundi diuersitas construatur propter uarias uoluntates rationabilium creaturarum, quae post perfectam beatitudinem usque ad finem omnium rerum paulatim ad inferiora delapsae tantam malitiam receperunt, ut in contrarium uerterentur, dum nolunt seruare prinoipium et incorruptam beatitudinem possidere. nec hoc seruent principium nec mutationi in se locum tribuant, aliae uero tam parum de pristino statu amissurae sint, ut paene nihil perdidisse uideantur, et nonnullae grandi ruina in ultimum praecipitandae sint baratrum. nouitque dispensator omnium deus in conditione mundorum singulis abuti iuxta meritum et oportunitates et causas, quibus mundi gubernacula sustentantur et initiantur, ut, qui omnes uicerit nequitia et penitus se terrae coaequauerit, in alio mundo, qui postea fabricandus est, fiat diabolus, princi
Abbreviated transcription (Latin):
it. ut qͦmͦ ego ꝙ di unũ sumꝰ. sic ꝙ isti in nob̾
unũ sint. D enĩ scire debemꝰ qͥd fit ãs . & qͥd
sit futurꝰ infinẽ saluator. & qͦmͦ scĩs similitu¬
do pats & filũ repmissa sit. ut qͦmͦ illi in seu¬
nũ sunt sic & isti in eis unũ sint. Aut enĩ
suscipiendũ ẽ uniu̾sitatis dm uestiri corpo
e. & quomꝰ nos carnib sic illũ qͦͣlibet mate¬
ria circũ dari. ut similitudo uitȩ dĩ in fine scĩs
possit ȩquari. aut si hoc indecens ẽ maxune
ap̃d eos qui saltẽ exmimma parte dĩsentire cu¬
punt maiestatẽ & ingenite atq omĩa exce-¬
dentis naturȩ głam suspicari. eduob alteruͣ
suscipere cogimur. ut aut desperemꝰ simili¬
tudinẽ dĩ. si eade sumꝰ corpora semꝑ habi¬
du eͣ. Ex qͥb om̃ib appbat᷑ qͥd d̾ resurrecti¬
one sentiat. ꝙ q̃d omia corpora interitura
Rursũq d̾ mundorum uarietate disputans.
& ut exangłis demones. uł ex demonibus
angłos siue homines futuros ẽẽ contestans.

Expanded text:
o et tu unum sumus, sic et isti in nobis unum sint\'. etenim scire debemus, quid sit deus et quid sit futurus in fine saluator et quomodo sanctis similitudo patris et filii repromissa sit, ut, quomodo illi in se unum sunt, sic et isti in eis unum sint. aut enim suscipiendum est uniuersitatis deum uestiri corpore et, quomodo nos carnibus, sic illum qualibet materia circumdari, ut similitudo uitae dei in fine sanctis possit aequari, aut, si hoc indecens est — maxime apud eos, qui saltim ex minima parte dei sentire cupiunt maiestatem et ingenitae atque omnia excedentis naturae gloriam suspicari -, e duobus alterum suscipere cogimur, ut aut desperemus similitudinem dei, si eadem sumus corpora semper habidum est. Ex quibus omnibus adprobatur, quid de resurrectione sentiat et quod omnia corpora interitura rursumque de mundorum uarietatibus disputans et uel ex angelis daemones uel ex daemonibus angelos siue homines futuros esse contestans