comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
congriutas siũcur ex defentõne
prĩe. nam ut hoĩes fortit̾ bellarẽt
ꝓ defentõne ꝓpͥrie ciuitatis ⁊ res¬
ni ĩ fauorẽ cois boni et defentõnis
tuosos et sapientes ⁊ bouos uõ resistĩ
or dignatoni legali. qr cõe bonũ bo¬
no pͥuato est pͥponend̾ ¶ Ttra cõgruitas
suiuitur ex sam ͭ ͤ debellatoꝵ. Nam pp̃¬
legem mltociens suꝑari iubelło saluã¬
tur hoĩes enĩ alios debellantes ꝓmo¬
res eeñt ab homicidiũ si scirent se ex
eis nlłam utilitatem conseqͥturos s
cũ cogitant eos ad qͥrere unseruos re¬
seruant ip̃os pp̃ utilitatẽ qmͣ uide cõ¬
sequi sꝑant. uñ sermus ẜm unam¬

Expanded text:
fensione patriae: nam ut homines fortiter bellarent pro defensione proprie civitatis et regni, in favorem communis boni et defensionis tuosos et sapientes et bonos non resistere ordinationi legali: quia commune bonum bono privato est praeponendum. Tertia congruitas sumitur ex salute debellatorum: nam pm multotiens superati in bello salvantur: homines enim alios debellantes proniores essent ad homicidium, si scirent se ex eis nullam utilitatem consecuturos; sed cum cogitant eos acquirere in servos, reservant ipsos propter utilitatem quam inde consequi sperant. Unde servus secun
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo modo ẽẽ congruũ ut cõside¬
rentur legũ conditores. Nam cũ le¬
gũ latores sint hoĩes quibus ma¬
gis sunt nota bona coris ⁊ extiora
qmͣ aĩe et int̾iora ut lex darer indi¬
ciũ de aliquo c̾to uisũ fuit legũ la¬
coridus ut suꝑantes in bello congͥe
dũarentur alus suꝑatis eo qd̃ tał

Expanded text:
aliquo modo esse congruum, si considerentur legum conditores. Nam cum legum latores sint homines, quibus magis sunt nota bona corporis et exteriora, quam animae et interiora: ut lex daret iudicium de aliquo certo, visum fuit legum latoribus, ut superantes in bello congrue dominarentur aliis seperatis, eo quod talis
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ ilła bona simplr̃ d̾ possunt ex¬
cessus uo̾ ẜm bona corporis ruil¬
ut qr siurit pulchri et forres. mlt̾o iꝰ¬
tiꝰ est hoc diffiniri ĩ aĩa ut dicamus
aliquos dominari ut excedũt in bo¬
nis aĩe. Nam aĩa est p̾stantior cor¬
pore. Sapĩa ergo et bonitas que st̃
bona aĩe reddunt dñiũ nͣle et simpͥ¬

Expanded text:
eo quod illa bona simpliciter dici possunt. Excessus vero secundum bona corporis r sunt pulchri et fortes; multo iustius est hic diffiniri in anima, ut dicamus aliquos dominari, quia excedunt in bonis animae: nam anima est praestantior corpore. Sapientia ergo et bonitas, quae sunt bona animae, reddunt dominium naturale et simp
Abbreviated transcription (Latin):
erube fuĩt sicut tuũtes palescũt. nã
ex eo qd̃ aliquis credat se amict̾e ui¬
tam qd̃ est bonũ int̾ius tnet s
ex eo qd̃ credit. Se amutẽ głiam
et honorem que sũt bona exriora
u̾egdatur. intim̃do gͦ sangius reqͥ¬
rit ad ĩtiora er iuenbra remanent
palida qr timor consurgit ex eo qd̃
S cũ qͥs u̾eꝯdatur sanguis fluit ex
tĩora et facies appet rubea. currit
tere exn̾ora bona. dupꝵ est gͦ timor
unꝰ amictendi uitã et boͣ intĩora ꝑ
ꝙꝙͣ quis pallescit et aliuc amutendi
głiam et honorẽ que sũt bona ex¬
tiora ꝑquẽ quis erubestit. timor gͥ¬
corruptiui et amutendi boͣ int̾iora
qr ñ ht̃ sp̃ale nom̃ retinet sibi no¬

Expanded text:
tes pallescunt. Nam ex eo, quod aliquis credit se amittere vitam, quod est bonum interius, timet: sed ex eo, quod credit se amittere gloriam et honorem, quae sunt bona exteriora, verecundatur. In timendo ergo sanguis recurrit ad interiora, et membra remanent pallida: quia timor consurgit ex eo, quod Sed cum quis verecundatur, sanguis fluit ad exteriora, et facies apparet rubea; currit tere exteriora bona. Duplex ergo est timor, unus amittendi vitam, et bona interiora, per quae quis pallescit, et alius amittendi gloriam, et honorem, quae sunt bona exteriora per quae quis erubescit. Timor ergo , et amittendi bona interiora quia non habet speciale nomen, retinet sibi no
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑. qr ex amore efficit᷑ quis altĩ gͣ¬
tõsus. gr̃a enĩ ut de ea tcͣtat ph̾s.
aliquis ad bñficia ꝯfẽnd̾. zelus
gͦ et gr̃a reducũt᷑ ad amorẽ s u̾e¬
ꝯdia reducit᷑ ad timorẽ. dup ł enĩ¬
honoratõnes qui eĩ ex pauescitma
ex pauescit turpia et ĩ honoratĩã¬

Expanded text:
ia ex amore efficitur aliquis gratiosus. Gratia enim ut de ea tractat Philosophus, aliquis ad beneficia conferendum. zelus ergo et gratia reducuntur ad amorem. Sed verecundia reducitur ad timorem. Duplihonorationes. qui enim expavescit mal ille qui expavescit turpia et inhonorativa
Abbreviated transcription (Latin):
diũ desid̾ium. ab hoĩatio.
delectatõ. t̾sticia. spes. desꝑatio. ti¬
mor audacia .ira. et mansuetudo
S p̃t̾ om̃s has passiones. ph̾s. ẜo
reth̾ .ui. alias passiones enu̾are ur᷑.
uidelicet zelũ. gr̃am. iremesin ꝙ
idem est qd̃ indignatio de prosꝑi¬
tatibus bonoꝵ. misitordiam. ĩ indi¬
ami. et erubestenciam. sñ u̾ecũdiã.
S om̃s hec passiones reducũtur
ad aliqͣs passionũ p̾dc̃aꝵ. qr delus
et gr̃a reducũtur ad amorẽ. u̾eo¬
dia ad timorem. ĩ uidia. ⁊ muĩa ⁊¬

Expanded text:
m, abominatio, delectatio, tristitia, spes, desperatio, timor, audacia, ira, et mansuetudo. Sed praeter omnes has passiones Philosop. 2. rhetor. sex alias passiones enumerare videtur. videlicet, zelum, gratiam, nemesin quod idem est quod indignatio de prosperitatibus malorum misericordiam, invidiam, et erubescentiam sine verecundia. Sed omnes hae passiones reducuntur ad aliquas passiones praedictum: quia zelus, et gratia reducuntur ad amorem: verecundia ad timorem: invidia, et mi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi s pp̃illos ĩuidia enĩ est dolore
ctͣ siłes uc fih̾uli ĩuident sigłis et fa¬
bri fabris er sic de alus si u̾o sit tͥstĩa
demꝰ quõ reges se hr̃e debeant ut
tur et quõ debeant esse miẜicor
riter ostendentur.

Expanded text:
sibi, sed propter illos. Invidia enim est dolor circa similes. ut figuli invident figulis, et fabri fabris, et sic de aliis. Si vero sit tristitia et principes se habere debeant, ut tur: et quomodo debent esse misericordriter ostendentur.
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus maloꝵ reducũtur ad t̾sticiã
Delus enĩ reducit᷑ ad amorẽ. qr de¬
lus nicħ est aᵈ qmͣ quidã amor in¬
tensus. ¶Ea aut̃ que intense dili
hũtur ab alio. Id̾o̾ Delus rͫ horum
diffiniri cõsueuit qd̃ est amor in¬
tensus nõ pasciens ꝯsortiũ ĩ ama¬
to. Iñ gͦ moleuit qd̾ aliquid dñr¬
eẽ relotipi de ꝑsona aliqͣ si uoluit

Expanded text:
us malorum redunduntur ad tristitiam. Zelus reducitur ad amorem: quia zelus nihil est aliud, quam quidam amor intensus. Ea autem, quae intense dilighabentur ab alio, ideo zelus respectu horum diffiniri consuevit, quod est amor intensus non patiens consortium in amato. Inde ergo inolevit, quod aliqui dicuntur Zelotypi de persona aliqua, si nolu
Abbreviated transcription (Latin):
principales ht̃ intllcm et appetitũ tͥa
g ͦ attendd̾a sunt in filus. pͥmo qͣle
corpus bũdispoĩtũ excitandi sunt
ꝑ debica ex̾cicia et ꝑ debitas motus
ut hẽant uolũtarẽ bñ ordinatã in

Expanded text:
principales, habet intellectum, et appetitum. Tria ergo attendenda sunt in filiis. Primo, quale corpus bene dispositum, exercitandi sunt per debita exercitia, et per debitos motus. Ut habeant voluntatem bene ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
endor hiꝰ septẽma sunt abreuienda
et elonganda ẜni diu̾sitarẽ ꝑsona¬
rũ. Nam aliqui sunt robustiores
qr de talibus puctalem regłamda¬
re nõ possuntꝰ ahiqͣ reliꝙ̃da sunt iu¬
dicio pedagoga qui d pũos instru̾e
ut possit hrꝰ tempus acciꝑe et ꝓlon

Expanded text:
di septennia sunt abbrevianda et elonganda secundum diversitatem personarum. Nam aliqui sunt robustiores quia de talibus punctualem regulam dare non possumus, aliqua relinquenda sunt iudicio paedagogi, qui debet pueros instruere, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
ora ex̾cicia assuem̃da ꝙͣ ĩ pͥmo adhͨ
tũ in tali etare eo qd nimis sit ceue¬
ra uõ sunt assuemida oꝑa militaria
assumenda ne ĩpediat᷑ in crem̃tum
uiso qd̃ ut uiuenes sint bñ dispõi
assumere qmͣ ĩ pͥmo septẽnio. Res¬
tat urde qũo oporreat eos ordinari

Expanded text:
citia assumenda quam in primo. Ad hoc tamen in tali aetate, eo quod nimis sit tenera, non sunt assumenda opera militaria assumenda, ne impediatur incrementum. Viso, quod, ut iuvenes sint bene dispositi assumere, quam in primo septennio. Restat videre, quomodo oporteat eos ordinari
Abbreviated transcription (Latin):
ut aut pauꝑes hoĩes qui nõ possũt
bent mĩstrũ ilłrrõnalem ĩmo ali¬
qui sunt ita pauꝑes qui nõ solum
nõ possunt hr̃e mĩstrũ rõnalem s¬
⁊ nõ possunt hrẽ nustrũ aĩatum
s loco enis hñt quid in aĩatũ ut
qui sunt ad̾o pauꝑec qui neq bo¬
noc neq equos hr̃e possunt tanꝙͣ
pauꝑibus ad scindendam t̾raui est¬

Expanded text:
ut ait, pauperes homines, qui non possunt bent ministrum irrationalem. immo aliqui sunt ita pauperes, qui non solum non possunt habere ministrum rationalem, s non possunt ministrum animatum: sed loco eius habent aliquid inanimatum, ut qui sunt adeo pauperes, qui neque boves, neque equos habere possunt tanquam pauperibus ad scindendam terram, e
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo poł. Cun deficiens intlltũ pol
nescit dirig̾e expedic ei ut optẽꝑet
et ut seruat ei qui iuget pridẽ¬
cia et intllcũ ut cõseqͣtur salm̃
ꝑ eñ erut dirigatur ꝑ ip̃m. Nam
deficiens intlltũ est qiͣ cecus et
magis indiget dirigente sicut
ab aliquo delemi obuiat alicui os¬
tensiuo et qnͣto forcius ꝑgit ma
gis indiger tali dirigente. qr ma¬
ne si saluari dz expedit ei ut ob¬
tẽꝑet ⁊ s̾inat iugenti prudenͣ et
nitlłcũ. Expedit gͦ seruo ut ser¬
mat dño sit expedit dũo ut eis¬
uiatur a seruo. nam nͣlr̾ dnuĩ in¬
gent prudencia et ĩtlłcũ. Cũ gͦ
uigentes intlłcũ et exñtes apti
m̃te ut płĩ hẽant molles car
constitucõm domꝰ reqͥritur coĩtas

Expanded text:
Politic. qui deficiens intellectu, pollnescit dirigere, expedit ei ut obtemperet et ut serviat ei, qui viget prudentia et intellectu, ut consequatur salutem per eum, et ut dirigatur per ipsum. Nam deficiens intellectu, est quasi coecus, etmagis indiget dirigente. Sicutab aliquo, de levi obviat alicui offensivo: et quanto fortius pergit, tanto magis indiget tali dirigente, quia mane: si salvari debet, expedit ei ut obtemperet, et serviat vigenti prudentia, et intellectu. Expedit ergo servo, ut serviat domino: sic ut expedit domino, ut ei serviatur a servo: nam ngent prudentia, et intellectu. Cum ergo vigentes intellectu, et existentes apri mente, ut plurimum habeant molles carnconstitutionem domus requiritur communitas
Abbreviated transcription (Latin):
uulr qd̃ ex duabus coĩtati¬
uiri et uxeoris dĩ er serm constat
domus pͥma. Dicit aut̾ pͥmam ex
hus duabus coĩtatibus ꝯstare qr sa¬
tem ad constitutõm domꝰ. hee due
coĩtares reqͥrũtur. ex illis enĩdr̃ do¬
mus ꝯstare sine qͥdns congrue eẽ
nõ pot̾. qđ u̾o sine uiro et uxore

Expanded text:
uod ex duabus communitativiri et uxoris, domini et servi, constat domus prima. Dici autem domum primam ex his duabus communitatibus constare. quia satem ad constitutionem domus hae duae communitates requiruntur. Ex illis enim dicitur domus constare, sine quibus congrue esse non potest. Quod vero sine viro et uxire, et
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ muiitõnes et castͣsunt constru¬
euda. Naui si hostes suur absentes fa¬
cile est fossas ctͣ ex̾citũ fodere muni¬
tõnes erigere et castra construere.
S si adu̾sarii p̾sentes assunit diffici¬
lius est castra mũre sunt .n. ĩ tali
casu duo nccĩa uidelicet hostibus re¬
sistere et castra construere. In tali
tes et una ꝑs pedicũ d ĩ ordinari in
acie ad pellendũ ĩ petũ hostiũ. Neliqͣ
u̾o pars peditũ que possit suffite̾ ad
cele̾m constructõm castroꝵ d celĩ¬
ter castra construere. Oporret aut̃
sĩ construendis castris et faciendis
fossis aliquos magistros p̃stitui
qui negligentes sollicitent et uin¬
cuiq ĩ uĩgant quid ip̃m oporteat
agero ¶ Ostensoutile esse castra con¬

Expanded text:
i monitiones et castra sunt contruenda. Nam si hostes sunt absentes facile est fossas circa exercitum fodere, munitiones erigere et castra construere, Sed si adversarii praesentes adsint, difficilius est castra munire. Sunt enim in tali casu duo necessaria, videlicet hostibus resistere, et castra construere. In tali tes, et una pars peditum debet ordinari in acie ad pellendum impetum hostium: reliqua vero pars peditum quae possit sufficere ad celerem constructionem castrorum, debet celeriter castra construere. Oportet autem semper construendis castris, et faciendis fossis aliquos magistros prestitui, qui negligentes solicitent, et unicuique iniungant quod ipsum oporteat facere. Ostenso utile esse castra con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectus est ex̾citus sunt ⁊ in castrit
ponenda in signia ad t̾reud̃ hostes
et ad hoc ut si coutingat aliquos de
ex̾citu elongari a castris uisis in sigͥi
meluis sciant ad castra redire ¶Hus
itaq ꝑtractis sr̃ est uid̾e quis mumi¬
toĩs modus attendendꝰ fit incõst̾u¬
tõue castroꝵ. Nam si ex̾citus dui
ibi morari intendat erigende sunt
fortõres mincõnes et fiende am¬
pliores fosse. s si solũ ibi ꝑuocare
na uis hostiũ fossa d eẽ lata pedes
or yminet cõueĩt fossam ampliorẽ
fossam crescit qiͣ pedum .iiiiͦꝵ ita qd̃
ubi est ex̾citus collocandus ĩ t̾ra aut̃
illa figendi sunt stipides et ligna ⁊
munitõnes alie quas secũ excitus
portare d. Sic gͦ tastris ꝯstitutis
sic fosis fcĩc poti̾t ex̾citus morari se¬
curus
d̾anda ĩ bello si debeat publica pug

Expanded text:
ectus est exercitus. Sunt etiam in castris ponenda insigna ad terrendum hostes: et etiam ad hoc, ut si contingat aliquos de exercitu elongare a castris, visis insignis melius sciant ad castra redire. His itaque pertractatis superest videre quis munitionis modus attendendus sit in costructione castrorum. Nam si exercitus diu ibi morari intendat, eligendae sunt fortiores munitiones, et fiendae ampliores fossae. Sed si solum ibi pernoctare na vis hostium, fossa debet esse lata pedes ior imminet, contingit fossam ampliorem fossam crescit quasi pedes quatuor: ita quod ubi est exercitus collocandus. In terra autem illa figendi sunt stipites, et ligna, et munitiones aliae; quas secum exercitus portare debet. Sic ergo castris constitutis, sic fossis factis, poterit exercitus morari securus. deranda in bello, si debeat publica pug
Abbreviated transcription (Latin):
a quo posset ex̾citus ĩpugnari ¶ Fcio
ccͣ sitũ cõsid̾and̾ est spaciũ ut pro nu
constringi et constipari ¶qrͣto si opor¬
teat in loco ilło ex̾citũ moram ꝯͣh̾e
et assit possibilitas eligenda est ctͣ
sicũ salubritas aeris. Nam ex̾citu
nõ solũ cauẽda sunt uulr̾a hostiũ
s ut offert se faculras cauẽde sunt
fossas fiendas ctͣ ex̾citum deb̾e hr̃e
form qͣ dilat̾am oblongã. attñ qr
figura tͥcularis est capatissima eligi¬

Expanded text:
a quo possit exercitus impugnari. Tertio circa situm consideradum est spatium ut pro numexercitum constringi et constipari. Quarto si oporteat in loco illo exercitum moram contrahere, et adsit possibilitas est eligenda circa situm salubritas aeris. Nam in exercitu non solum cavenda sunt vulnera hostium, sed ut offert se facultas, cavendae sunt fossas fiendas circa exercitum debere habere formam quadrilatereum oblongam. Attamen quia figura circularis est capacissima, est elegi
Abbreviated transcription (Latin):
gis defencõi apta ut infra pacebit.
talis itaq forma est melior ĩcon¬
struccõne castroꝵ nisi loci si tus ĩpe¬
diat. nani cõuenit alñ sitũ illũ uõ
pati talem formͣ. in tali gͥ casu con¬
struenda sunt castra se mi ͥtularia
tͥangularia qͣdrata uł ẜm aliqmͣ for¬
uiam aliam ꝙͣ reqͥrit dispõ et apdo¬
situs. Porta aut̃ pͥncipar ex illa ꝑ¬

Expanded text:
gis defensioni apta, ut infra patebit. Talis itaque forma est melior in constructione castrorum, nisi loci situs impediat. Nam contingit aliquando situm illum non pati talem formam. In tali ergo casu construenda sunt castra semicircularia, triangularia, quadrata, vel aliquam formam aliam quam requirit dispositio et aptitudo. Porta autem principalis ex illa
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ĩ amico casu uł ĩ amnico euentu
hostes sr̃ueĩre possunt statun ctͣ ex̾¬
citum fiende sunt fosse erigende
munitõues alique qiͣ ad mod̾ castͦ
tam uctͣm ĩueĩtur in bello sicut sĩ
debite sũt fcẽ municõues et recte cõ¬
stituta sunt castra. Ita ut iifra cas¬
rroꝵ spatia totus ex̾citus securus ꝑ¬

Expanded text:
illum in aliquo casu, vel in aliquo eventu illum in aliquo casu, vel in aliquo eventu hostes supervenire possunt, statim circa exercitum fiendae surt fossae, erigendae munitiones aliquae quasi ad modum cassarium invenitur in bello, sicut si debite sunt factae munitiones, et recte constituta sint castra ita, ut infra castrorum spatia totus exercitus securus p
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uñr id̾o ĩ eis ẽ magna diligenͣ ad¬
hũda. In talibus gͥ nõ pot̾ quis sr̃ hñ¬
dare cautelis. In pugna gͦ oĩno est
eligendũ maiorem diligẽciam huis¬
se qmͣ bella cõmissa redierent ꝙͣ cta
ip̃a ĩ aunco ueglexisse. nam citat ue¬
gecuis dixisse caronem qd̃ ĩ alus rebꝰ
si quid eratũ est pot̾ post mod̾ corri
sequitur. qr ĩꝑite et imprude nt̃ pug¬
nautes uł confestimn ꝑeunt uł ĩ fu¬
gam cõu̾si a deo efficiũtur timidi ꝙ
ꝯͣ suos uictores uie aut nũqmͣ au¬
deut bella cõmut̾e qͣre si in bellic oĩno
est sr̃hũndand̃ cautelis nõ est p̾ter¬
mitend̾. quicquid in amico caũ
pot̾ ex̾citui õe ꝑficuũ ne debelletur
ab hostibus. Cõueĩt aut̃ plies dur¬
no et nocturuo tpr̃e qd̾ ex̾citu absq
fossis et castris exubente et ñ credẽ¬
hostibus fuit ex̾citus de bellatur gͥ
post qͣi ex̾citus suam dietã cõple¬
uerit et alicubi uult prouocare uł
ultĩorem moram contͣhere ad locũ

Expanded text:
entur, ideo in eis est magna diligentia adhibenda. In talibus igitur non potest quis superabundare cautelis. In pugna enim omnini est eligendum, maiorem diligentiam habuisse quam bella commissa requirerent, quam circa ipsa in aliquo neglexisse. Nam recitat Vegetius dixisse Catonem, quod in aliis rebus si quid erratum est, potest postmodum corrigsequitur: quia imperite et imprudenter pugnantes,vel confestim pereunt, vel in fugam versi adeo efficiuntur timidi, quod contra suos victores vix aut nunquam audent bella committere. Quare si in bellis omnino est superabundandum cautelis, non est praetermittendum quicquid in aliquo casu potest exercitui esse proficuum, ne debelletur ab hostibus. Contingit autem pluries diurno et notturno tempore, quod, exercitu absque fossis et castris existente, et non credenhostibus fugit exercitus debellatus. Igitur postquam exercitus suam dietam complevit, alicubi vult pernoctare, vel ulteriorem moram contrahere, si ad locum
Abbreviated transcription (Latin):
pło dixiu̾t cuutatẽ sic eẽ regendam
et gub̾uandã ut cunbus cões eẽnt
lixores et filu et possessiones qd̾ sic
nicoꝵ methafo ͤ loqui quẽ modũ
loꝙ̃di forte ipẽ socͣtes hẽbat cũ pło
euis discipłr fuisset Si uolumꝰ n̾o

Expanded text:
 regendam et gubernandam, ut civibus communes essent uxores, et filii, et possessiones. Quod si nicorum metaphorice loqui quem modum loquendi forte ipse Socrates habebat, cum Plato eius discipulus fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ dcm̃ eius ꝙͣrũ ad iuntarem
ciuitatis. Nam cũ dixit cuutatẽ ma¬
xune ẽẽ deb̾e uuam forte nõ intellex ͭ
de unitate hĩtatõis ut qd̾ õs ciues hĩ¬
tare deb̾ent in una domo iͣ ꝙ ĩcunta¬
te nõ ẽẽt płes domus uł płes uici nec
de unitare artificũ ut qd̾ ñ ẽẽnt in
tiuitate diuĩse ar tes uł diu̾si artifices
nec de uintate eoꝵ que reqͥrũtur ad
sufficĩam uite ut qd̾ uõ eẽnt ĩ cĩtate
płia et diu̾sa ꝓ ut reqͥrit indigeu¬

Expanded text:
uantum ad unitatem civitatis. Nam cum dixit civitatem debere esse maxime unam, forte non intellexit de unitate habitationis, ut quod omnes cives habitare deberent in una domo, ita quod in civitate non essent plures domus vel plures vici: nec de unitate artificium, ut quod non essent in civitate diversae artes, vel diversi artifices: nec de unitate eorum quae requiruntur ad sufficientiam vitae, ut quod non essent in civitate plura et diversa prout req
Abbreviated transcription (Latin):
las et bellatores uolens cuntatẽ ad
murꝰ mille contuĩe bellatores forte
ꝑbellatores intendebat nobiles quoꝵ
nõ est maĩbus oꝑari. Eũ .n. ĩ cuutate
quidã maĩbus oꝑent᷑. ut colentes
fram et artifices quidã u̾o nõ ur no¬

Expanded text:
 et bellatores, volens civitatem ad minus mille continere bellatores. forte per bellatores intendebat nobiles, quorum non est manibus operari. Cum enim in civitate quidam manibus operarentur ut colentes terram, et artifices: quidam vero non, ut no
Abbreviated transcription (Latin):
u utłe tũ ẜmi amorem et dilectõm
d ibi saluari coĩtas. sic̃ enĩ quilibet
cuus d dilig̾e ciues alios sicut se ip̃ fͤ
debent dilige̾ uxores filios et possõ
intendat bonũ cõe er bonũ oem ⁊
sit sollicitꝰ cũ ad est facultas de rebꝰ
alioꝵ at si eeñt sue. In uxoribus at̃
et filus d reseruari coĩtas ꝙͣtũ ad
amorem s inpossessionibus resua¬

Expanded text:
 secundum amorem, et dilectionem debet ibi salvari communitas. Sicut enim quilibet civis debet diligere cives alios, sicut seipsum: sic debent diligere uxores, filios, et possesintendat bonum commune et bonum omnium, et sit solicitus cum adest facultas de rebus aliorum, ac si essent suae. In uxoribus autem ex filiis debet reservari comminitas quantum ad amorem: sed in possessionibu
Abbreviated transcription (Latin):
biles. hu uidelicer nobiles possime de¬
bent defend̾e prĩam er eoꝵ et maxe
est uacare ctͣ armoꝵ iudustam uo¬
lebat gͦ socrates poliã aliqmͣ nõ de¬
bere noĩari ciitatẽ nͥ saltem cõtm̾et
mille nobiles quoc ꝑ ꝙͣdam excellen¬
ciam uocabat bellarores

Expanded text:
biles: hi videlicet nobiles potissime debent defendere patriam, et eorum maxime est vacare circa armorum industriam. Volebat ergo Socrates politiam aliquam non debere nominari civitatem, nisi saltem contineret mille nobiles, quos per quandam excellentiam vocabat bellatores.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ exposita mente socͣtis de coĩtate r̾r
et de uutate ciuiũ. u̾m ẽ qd̾ ipẽ opĩa¬
batur qd̃ inciuitate eẽt maxima pax
et nõ orirent᷑ ibi litigia nam ꝓpͥus
amoris effrũs esse. ur᷑ pax et cõcordia
.Qđ u̾o socͣtes ad debat de mł̾ieribut
qd̃ ordinande eẽurad oꝑa bellica sai
młieres bellare oport̾et. Milt̾ocieus at̃
deser menribus cuutatẽ et eũtibus
ĩ ex̾citũ sr̃ ciuitarẽ aliqmͣ dñ iuiri illi

Expanded text:
ta mente Socratis de communitate rerum et de unitate civium, verum est quod ipse opinabatur, quod in civitate esset maxima pax, et non orirentur ibi litigia. nam proprius amoris effectus, esse videtur pax, et concordia. Quod vero Socrates addebat de mulieribus, quod ordinandae essent ad opera bellica. salmulieres bellare oporteret. Multotiens autem deserentibus civitatem, et euntibus in e
Abbreviated transcription (Latin):
s pro ut deseruiũt accoĩbus nr̃s ut
qr aliqͣ hũana oꝑa cõgruẽcuis fuint
tpr̃e calido aliqͣ uero qpre frigido cursꝰ
pora calorem et frigrditatẽ nõ ꝑ se s
quo tpẽe que oꝑa sunt fienda ¶ Tco
nõ sunt consilibłia ⁊ que fiuint fre¬
ꝑter. Si fiant a natura. idõ de ymb̾¬
bus que sepe fĩt ipre yemali et de
caumatibus que sepe contingunt
tprẽ estiuali nõ ht̃ eẽ consiliũ qr taba
naturalia suit et nõ dependũt ex o¬
peribus nrĩs. Ideo de hus nõ consilia¬
qd̃ de siccitatibus et ymbribus nõ ẽ
consiliũ. ¶ Qrͣto nõ est consilibłia ⁊
que fiũt raro si ex fortuna contingãt
Nam quicũq consiliatur usit ex elec¬
tõne et ex iureutõne aliquid adipist
que gͦ p̾t̾ intentõm euenũt consillia¬
bilia ẽẽ nõ possunt ido̾ dr̃ ĩ etħ. uou
ẽẽ consiliũ de huc que sunt a fornina

Expanded text:
 prout deserviunt actionibus nostris; ut quia aliqua humana opera congruentius fiunt tempore calido, aliqua vero tempore frigido: cursupora calorem et frigiditatem, non per se,quo tempore quae opera sunt fienda. Tertio non sunt consiliabilia etiam quae fiunt frequenter, si fiunt a natura. Ideo de imbribus quae semper fiunt tempore hyemali, et de caumatibus quae sepe contingunt tempore aestivali, non habet esse consilium: quia talia naturalia sunt, et non dependent ex operibus nostris, ideo de eis non consiliain Ethic. quod de siccitatibus, et imbribus non est consilium. Quarto non sunt consiliabilia quae etiam fiunt raro, si ex fortuna contingant. Nam quicunque consiliatur, vult ex electione vel ex intentione aliquid adipisci: quae ergo praeter intentionem eveniunt, consiliabilia esse non possunt.Ideo dicitur in Ethic. non esse consili
Abbreviated transcription (Latin):
principatũ et tyrãnidẽ pessimũ maĩ¬
festaiumꝰ aut̃ qd̾ sit regis offisi er q̃ o
porteat ip̃m facere ut recte regar po¬
pulũ sibi cõmissũ probauimꝰ qr młtis
uiis dec̾e regem iugilẽ curam asflm̃e

Expanded text:
principatum, et tyrannidem pessimum; manifestavimus item quod sit regis officium, et quae oporteat ipsum facere ut recte regat populum sibi commissum: probavimus etiam multis viis decere regem vigilem curam assumere,
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantes consiliari ueluꝰ de qͥbus
nõ sunt consiba hñda possumꝰ aut̃
tang̾e .ui. ꝙͣtũ ad p̾sens spectat que
sub consilio nõ cadunt pͥmo enĩ q̃cũ¬
q sunt ĩ mura ᷝ ͥͣ cõsiliũ nr̃m sb̃ter¬
fugiũt. Nam id̾o consiliamꝰ ut regu¬
lemur ui actoĩbus nris et ut uidemꝰ
mala erut conseqͣmur bona que gͦ
uitari nõ post̾ et q̃ mucatõi ñ sõiacẽt

Expanded text:
consiliari velimus de quibus non sunt consilia adhibenda. Possumus autem tangere sex, quantum ad praesens spectat, quae sub consilio non cadunt. Primo enim quaecunque sunt immutabilia consilium nostrum subterfugiunt. Nam ideo consiliamur, ut regulemur in actionibus nostris, et ut vitemus mala, et ut consequamur bona: quae ergo vitari non possunt, et quae mutationi n
Abbreviated transcription (Latin):
uł est hoĩe p̾or et tunc est bestia uł
est hoĩe melior et tũc est quid dĩnũ
seqͥtur qd̾ regat᷑ ẜ m prudenciã et
uiuat uita politica. Si aut̃ ẽbesta
ex hoĩe peior tunc nõ regit᷑ rõne et
prutentia. s regitur passione ⁊ ui¬
uit uira uoluptuosa. s si sit dĩnus ⁊
hoĩe melior tuc speculatꝰ ꝑ sapĩam
et uiuit uita cõtẽplatiua ¶Tanta

Expanded text:
vel est homine peior, et tunc est bestia: vel est homine melior, et tunc est quid divinumsequitur quod regatur secundum prudentiam, et vivat vita politica. Si autem est bestia, et homine peior, tunc non regitur ratione, et prudentia, sed regitur passione, et vivit vita voluptuosa. Sed si sit divinus, et homine melior, tunc speculatur per sapientiam, et vivit vi
Abbreviated transcription (Latin):
ut hõ ẜm conrẽplatiuam uiuit ut
angłł ¶istinxũnt gͥ hac tresuitas
sine hoc tres modos iniuẽdi nõ tũ po¬
suerunt nisi duplicẽ felicitatẽ. Nã
ĩuita uoluptuosa negau̾nt esse fe¬
licitatẽ. ꝙ et theologi negaut. post̾
enĩ felicitatẽ politicam et cõtẽplati¬
uam urdicatur quis felrx poli ͤ qũẽ
que est iecta rõ agibiliũ. dicaturat
felix contẽplatõne qũ est supͣ hoĩez
et qũ est felix nõ selũ ut hõ s pro ut
felicem politice. S ꝑstm̃ in specłabi¬
libus uocabant felicẽ tõtẽplarõue ⁊
appellabant ip̃m ũ hoĩem s hoĩe me¬
liorẽ uam agere et coĩcare ĩ aitoĩbus
cũ alus cõpetit hoĩ ut hõ est. S spe¬
culari et cognosc̾e uĩtatẽ conperit
ei ut est in eo intlłcs spetulatuius

Expanded text:
m contemplativam, ut angelus. Distinxerunt ergo has tres vitas, sive hos tres modos vivendi: non tamen posuerunt, nisi duplicem felicitatem: nam in vita voluptuosa negaverunt esse felicitatem, quod et theologi negant: posuerunt enim felicitatem politicam, et contemplativam: ut dicatur quis felix politice; quaquae est recta ratio agibilium: dicatur felix contemplative, quando est supra hominem, et quando est felix non solum ut homo, sed ut felicem politice: sed perfectum in speculabilibus vocabant felicem contemplative, et appellabant ipsum, non haminem, sed homine meliorem. nam agere et comunicare in actionibus cum aliis, competit homini ut homo est: sed speculari et cognoscere veritatem, competit ei ut est in eo intellectus speculativus,
Abbreviated transcription (Latin):
de gͥ finẽ p̾stituant narrandi suns
iodi uiuẽdi et osteudẽdũ est quõ
ui eis felicitas est ponẽda ¶Distuixe¬
runt aut̾ ph̃i ut patet ex pͥmo eth.
Triplicem uitam. uidelicer uolupru¬
osam politicam et contẽplatiuã. ui¬
debant enĩ hoĩem eẽ mediũ int̾ suꝑi¬
ori et infĩori. Est aut̾ hõ nͣlit̾ me

Expanded text:
narrandi sunt modi vivendi, et ostendendum est, quomodo in eis felicitas est ponenda. Distinxerunt autem Philosophi ut patet ex I. Ethic. triplicem vitam, videlicet, voluptuosam, politicam, et contemplativam. videbant enim hominem esse medium inter superiora, et inferiora: est autem homo n
Abbreviated transcription (Latin):
malũ finẽ p̾cognitõ g ͦ finis reqͥrit᷑
ut bũ agamus ¶ Scd̾o talis p̾cog̾tõ
reqͥrit᷑ ut ex eleccõne agamrꝰ. Nam
sicut sagittanres nõ uidentes signũ
si signũ ꝑcuciant ħ est casu et for¬
tuito sic nõ p̾cognoscẽtes finẽ si be¬
ne agant et fiuẽ cõseqͣtur ħ ũ est
ex electõne s a fortuna. uñ ph̾s pͥ¬

Expanded text:
cognitio ergo finis requiritur, ut bene agamus. Secundo talis praecognitio requiritur, ut ex electione agamus. nam sicut sagittantes non videntes signum, si signum percutiant, hoc est casu et fortuitu: sic non praecognoscentes finem, si bene agant, et finem consequantur, hoc non est ex electione, sed a fortuna. unde P
Abbreviated transcription (Latin):
impedit᷑ qͥn signũ ꝑcuciat qr asa
gicante in signũ dirigit᷑ sicut gͥ ma¬
gis expedit sagutatorẽ signũ ꝑciꝑe
ꝙͣ sagutam eo qd̃ sit sagiite director
sic magis expedit regiam maiestatẽ
felicitarem et finẽ cognosce̾ ꝙͣ ppłm
eo qd̃ sit pplĩ directiua.¬
Qd̾̃ nõ decet regiam maie statẽ feli

Expanded text:
impeditur quin signum percutiat, quia a sagittante in signum dirigitur. sicut igitur magis expedit sagittatorem signum percipere quam sagitta, eo quod sit sagittae director: sic magis expedit regiam maiestatem felicitatem, et finem cognoscere quam populum, eo quod sit populi directiva.od non de
Abbreviated transcription (Latin):
tate modi tradendi reddimꝰ regi¬
am maiestate bñuolam ex ordine
dicendoꝵ reddroimꝰ eam docilem.
ex utilitate reꝑta in dicendis red¬
dimmus ip̃am attentam ¶Nestat
drẽ seriatĩ que in hoc oꝑe sũt dicẽ¬
da. ꝟm qr finis est principiũ agi

Expanded text:
tate modi tradendi reddidimus regiam maiestatem benivolam, ex ordine dicendorm reddidimus eam docilem, ex utilitate reperta in eis reddidimus ipsam attentam, restat dicere seriatim quae in hoc opere sunt dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
tum deseruiũt morali negõ. decet gͥ
rales scĩe qmͣ alie facilius tͣdũtur. I̾mo
si nũqmͣ gramatica de seruirer negõ
morali decet reges et prĩcipes stire lr̃ã
le ydioma ut possint secreta sua alus
scͥbere et lege̾ absq alioꝵ scitu filu
gͦ nodiliũ cꝓͣtũcũq intendant esse
nulices et uacare negõ poli cͦ debent
in sudare ur stiant ydyoma lr̃ale de¬
bent ⁊̾ aliquid ad discẽ de dya ⁊ et re¬
thorica ut ex hoc sõtiliores fiant ad ĩ
suum ingeniũ debent expon̾e ut bñ
intelligant moralia et̾ urscant se ⁊
alios reg̾e. Nam et demusica ẜm
uit ad bonos mores. sic gͥ morale ne¬
gociũ scire expedit ab huc qui cupi¬
uuit principari ut si om̃s alias scĩs
ignorentarent ad buc studere deb̾ent
instruitur qͣlr debeat principari. et
quõ se et ciues in ducẽ tebear ad uniͭ ͣ¬
Capłm .ix. Qualis debeat esse magr̃ qͥ¬

Expanded text:
ntum deserviunt morali negocio. Decet igitur ntum deserviunt morali negocio. Decet igitur rales scientiae quam aliae facilius traduntur. Immo si nunquam grammatica deserviret et negocio morali, decet reges, et principes scire idioma literale, ut possint secreta sua alii scribere et leger absque aliorum scitu. Filii ergo nobilium quantumcunque; intendant esse milites, et vacare negocio politico, debent insudare, ut sciant idioma literale. Debent etiam aliquid addiscere de dialectica et rhetorica, ut ex hoc subtiliores fiant ad int totum suum ingenium debent exoponere, ut bene intelligant moralia et ut sciant se et alios regere. Nam et de musica seuit ad bonos mores. Sic ergo morale negocium scire expedit ab iis qui cupiunt principari: ut si omnes alias scientias ignorarent, adhuc studere debent, instruitur, qualiter debeat principari, et quo se et cives inducere debeat ad virtutes. Qualis debeat esse mag
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ cydiote politici. Nam sicut laiciet
uulgares qr arguũt et formant rõ¬
Iõ ipĩ qr nõ arguũtartificialr̃ et dya ͭ ͤ
giste qr ea de quibus est poli ͨ ͣ dicunt
narrãtiue et sine rõne appellar post̾
ydyote poli¶ Ex hoc aut̃ pare pot̾ ꝙͣto
magis sunt honorandi sciencer poli cã
et morales scĩas qmͣ scienter leges ⁊
uira. Nam qnͣto scientes et dantes
cãs honorabiliores sunt loc̃tibus nõ
reddentibus cam̃ dcĩ tanto tales sũt
post thologos u̾o magis honorandi st̃¬
meth ͣ qr ut suꝑius dicebat᷑ int̾ scĩas
hũantus ĩ uentas methe ca pͥmatũ
alus scĩas ĩuentas ab hoĩs Sic gͦ
scientes gͣdatim sunt honorandi. hu
gꝰ sciencus sic dũsis de leui par̾e pt̃
ctͣ quas scĩas filu nobiliũ et maxĩe
regum et principũ debeant in suda¬
re. Nam cũ oporteat eos esse qiͣ semi¬
tos er firmos infide. et illas scĩas scue
ꝑ qͣs quis se et alios nouit reg̾e et gu
ergo scĩas uitñ decet eos scire inqnͣ¬

Expanded text:
idiotae politici: Nam sicut laici et vulgares, quia arguunt et formant rato ipsi quia non arguunt artificialiter et dialectice, gistae, quia ea de quibus est politica, dicunt narrative et sine ratione, appellari possunt idiotae politici. Ex hoc autem patere potest quod magis honorandi sunt scientes politicam et morales scientias, quam scientes leges et iura. Nam quanto scientes et dantes causam, honorabiliores sunt loquentibus et non reddentibus causam dicti: tanto tales honorPost theologos vero magis honorandi  ut superius dicebatur inter scientias humanitus inventas metaphyfica primatum alias scientias inventas ab homine. Sic ergo scientes gradatim sscientiis sic divisis, de levi patere potest, circa quas scientias filii nobilium, et maxime regum, et principum debeant insudare. Nam cum oporteat eos esse quasi semitos et firmos in fide, et illas scientias scire, per quas quis se et alios novit regere et guergo scientias in tantum decet eos scire, inqua
Abbreviated transcription (Latin):
rõnes ĩ poł. ꝑ qͣs ostendi posset qd̃ fi¬
lios nobiliũ decet addit̾ẽ musitã
S de hus forte infra tangetur qn
cens ꝓportõnes nũoꝵ ad qmͣ forte
filii lib̾oꝵ. Idõ tradebant᷑. qr sũ ea
musica ꝑfcẽ sciri ñ pot ¶Sexta scĩa
lib̾alis est geometͥa q̃ docet cognos¬
cere m̃ẜas et quͣtirares rr̃ ad baucãt
filu nobłiũ. Ido forte fdebant᷑ qr si¬
ne ea astronoa que est de qͣntitate
gentiles ccͣ uidicia astroꝵ nimis erãt
curiosi. Nũꝙͣ enĩ uolebant bella in¬
coare nec aliqͣ oꝑa inciꝑe nisi consid̾a¬
to gͣdn ascendente et inspecta ꝯdutõ¬
qui delib̾alibus senserũt ⁊ has .uii.
artes nimiũ extollebant. ꝟ̾mptũ
ples sunt alie scĩe longe nobiliores
istis. Nam nͣlis ph̾ia docens cognos¬

Expanded text:
s, per quas ostendi posset, quod filios nobilium decet addiscere musicam: Sed de his forte infra tangetur. Qucens proportiones numerorum, ad quam forte filii liberorum ideo tradebantur, quia fine ea musica sciri non potest. Sexta scientia liberalis est geometria, quae docet cognoscere mensuras et quantitates rerum. Ad hanc autem filii nobilium, ideo forte tradebantur, quia fine ea Astronomia, quae est de quantitate gentiles circa iudica astrorum nimis erant curiosi. Nunquam enim volebant bella inchoare, nec aliqua opera incipere, nisi considerato gradu ascendente, et inspecta conditioqui de liberalibus senserunt, et has septem artes nimium extollebant. Veruntamen plures sunt aliae scientiae longe nobiliores istis. Nam Naturalis Philoso
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pon̾e delectatõnes musicaler q̃ st̃
licite et in notue maxĩe gͦ ħ decens
est filus lib̾oꝵ et nobłiũ qui ñ uacã¬
ces me canicis artibus remau̾ent
ociosi nisi stud̾ent lr̃ alibus discipli¬
delectatõnes musicales que sũt lici

Expanded text:
inter delectationes musicales, quae sunt licitae et innocuae. Maxime autem hoc decens est filiis liberorum et nobilium, qui non vacantes moechanicis artibus, remanent ociosi, nisi studerent literalibus disciplidelectationes musicales, qu
Abbreviated transcription (Latin):
deo et deangłis nõ modo hũano s dĩ¬
uo et nõ ꝑ hũam ĩuentõm s magis
ꝑ ispiratõm dĩnam longe et icõꝑa¬
bilit̾ nobsior et dignior est oĩbue a
de regiẽ familie et poli ͨꝰ que est de re¬
gimine ciuitaris et regni ualde sunt
maxime filu regũ et principũ. Si ue¬
lint poli ce uiuere et ueluit alios reg̾e
et gubnare maxĩe qͣhac debent in¬

Expanded text:
Deo et de Angelis non modo humano sed divino, et non per humanum inventionem sed magis per inspirationem divinam, longe et incomparabiliter nobilior et dignior est omnibus ade regimine familiae: et Politica, quae est de regimine civitatis et regni, valde sunt maxime fiii regum et principum, si velint politice vivere, et velint alios regere et gub
Abbreviated transcription (Latin):
Eptem scĩas esse famo pũ.¬
sas apud antiquos antiqͣ
auctoritas ꝓtestatur. hiꝰ
musica. arimetica. geomet̾a. astro¬
nomia. has aut̃ om̃s lib̾aler uocant
eo qd̃ filu lib̾oꝵ er nobiliũ ponebã¬
tur ad illas ad discebant enĩpͥmo
filu nobiliũ gͣmaticam. Nam gra¬
matica ẜm alphorabiũ inuentaẽ
nerretur in lingua et ue pecretur
insimone. adducimꝰ enĩ ꝑ gͣmatitã
L
Id̾o gͣmatica int̾ lib̾ales scĩas ẽ con¬

Expanded text:
eptem scientias esse famosas apud antiquos, antiqua auctoritas protestatur. Huiusmodi Musica, Arithmetica, Geometria, et Astronomia. Has autem omnes liberales vocant, eo quod filii liberorum, et nobilium ponebantur ad illas. Addiscebant enim primo filii nobilium grammaticam. Nam grammatica secundum Alpharabium inventa est, ne erretur in lingua, et ne peccetur in sermone. Addiscimus enim per grammaticam lideo grammatica inter liberales scientias est com
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑare alios redditus et custodire ꝓpͥos.
Nam licer lib̾alis nõ diligit pectiũam
p̃m se. s ut eam ordinet ad debitos
suꝑtus rũ ũ poisit debitos sũptꝰ facere
nõ d ꝓpͥos redditus ĩ nauit̾ disꝑgere
Non gꝰ usurꝑare redditus alie nos ha¬
bere debitam curamn de ꝓprus et ex eis
enos est ex ꝯñti. usur pans enĩ bona
ucilia et non accipiens ea sic̃ decet
.i. uiuentes de m̾etͥceo et expoliatoᷤ
mortuoꝵ et aleacores dicit eẽ turpia
lutͣ et ouĩs tales expellat illib̾ales
aleator et oĩs lusor taxilloꝵ illib̾alis
est. lucratur .n. ab amicis qͥbus oz¬

Expanded text:
pare alios redditus, et custodire proprios. Nam licet liberales non dilagat pecuniam secundum se, sed ut eam ordinet ad debitos sumptus: tamen ut possit debitos sumptus facere, non debet proprios redditus inaniter dispergere. Ergo non usurpare redditus alienos, habere debitam curam de propriis, et ex eis enos, est ex consequenti. Usurpans enim bona utilia, et non accipiens ea sicut debetidest viventes de meretricio, expoliatores mortuorum, et aleatores, dicit esse turpia lucra: et omnes tales appellat illiberales. Aleator enim et omnis lusor taxillorum illiberalis est: lucratur enim ab amicis, quibus o
Abbreviated transcription (Latin):
principales uidelicet prudenͣ iustĩa
fortitudo et tp̃ancia ¶Post ixͣ gͦ dpei¬
mus de hus . iiii ͦͬ u̾tutibus et osten¬
dimus quõ reges et prĩcipes illicuir¬
tutibus decet ẽẽ ornatos reliqũ eit
ꝑ tnͣsire de uirtutibus alus. uirtures
euĩ alie uł respiciũt exrĩora bona
uł extĩora mala. si exti̾ora bona il¬
la uł sunt bona ẜm se uł ĩ ordine
ad aliud ¶pͥmo gͦdicemꝰ de u̾tutibꝰ
respicientibus extĩora bona ẜm se
post ea det̾minabimꝰ de u̾tutibus
repicientibus ex tĩora mala et de res¬

Expanded text:
rincipales; videlicet, Prudentia, Iustitia, Fortitudo, et Temperantia. Postquam ergo diximus de his quatuor virtutibus, et ostendimus quomodo reges et principes illis virtutibus decet esse ornatos. Reliquum est pertransire ad virtutes alias. Virtutes autem aliae vel respiciunt exteriora bona, vel exteriora mala. Si exteriora bona, illa vel sunt bona secundum se, vel in ordine ad aliud. Primo ergo dicemus de virtutibus respicientibus exteriora bona secundum se. Postea determinabimus de virtutibus respicientibus exteriora bona in or
Abbreviated transcription (Latin):
ut possit ex ppruc reddicibus debi¬
tos sisptus face et ex pand̾e sic̾ d mĩ
to lib̾alitas principalius est ĩ expen¬
dendo et in bñ faciendo alios. ⁊ om̃ti
aut̃ est ccͣ custodire ꝓpͥos redditus ⁊
ctͣ nõ usurpare alienos ꝓbat .ii. ph̾s¬
iiiiͦ. etħ .u ͣ iõnibus lib̾alitatem
magis ẽẽ ct expend̾e et tͣ bũficiare
litas .ii. ut dciũ est ẽẽ ht̃ ccͣ debitũ usũ
pectinẽ uti aut̃ pecciũa est expendere
eam er tͥbuere eam alus custodire at̃
ꝓprios redditus nõ est uti pectiũa . s
magis est ad qͥre̾ et gu̾are ip̃am pp̃ ꝙ

Expanded text:
 redditibus debitos sumptus facere, et expendere sicut debet: merito liberalitas principalius est in expendendo et in benefaciendo aliis; ex consequenti autem est circa custodire proprios redditus, et circa non usurpare alienos. Probat enim Phinque rationibus, liberalitatem magis esse circa expendere et circa beneficiare litas enim ut dictum est esse debet circa debitum usum pecuniae. Uti autem pecunia, est expendere eam et tribuere eam aliis. Custidire autem proprios redditus, non est uti pecunia, sed magis est acquirere et generare ipsam.
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus est lib̾alitas p gͦ quid ẽ lib̾ali¬
tas nam sicut fortitudo qr ẽ medicĩa
int̾ rimores et audacias. id̾o estu̾tus
rep̾mens tumores et mod̾ans audaci
Consistit aut̃ hiꝰ uͥtus ĩ recto usu pectu¬
nie ¶d rectũ aut̃ usũ pectiũe tͥa reqͥrũ¬
tur. pͥmo qd̾ nõ accipiat eam. uñ nõ d.¬

Expanded text:
irtus est liberalitas. Patet ergo quid est liberalitas. Nam sicut fortitudo quia est media inter timores et audacias, ideo est virtus reprimens timores, et moderans audaciaConsistit autem haec virtus in recto usu pecuniae. Ad rectum autem usum pecuniae tria requiruntur. Primo quod non accipiat eam unde non d
Abbreviated transcription (Latin):
maior laus. maior .ni. laus cõsurgit
ĩbñ expetendo et alios bñfaciendo ꝙͣ
ĩ custodiendo ꝓpͥa uł ĩ nõ usurpãdo ali¬
ena lib̾alitas gͦ principalius cõsistit
indebite expendendo et ĩ bñfaciẽdo
alios. qrͣto hoc idem p¶ r uir tus prĩ¬
cipalius est ccͣ difficiliur. difficilius
enĩ est alus dona t̾duere ꝙͣ ꝓprior red¬
dicus custodire uł ꝙͣ aliena nõ sb̾¬
mo auari a deo afficiũtur ad ista extĩ¬
ora bona ut peccĩ̾am qmͣ hũt repu¬
tant aliquid ĩ corporatum sibi .ui᷑.n.
ra u̾o sunt distincta nõ esta deo dif¬
ficile nõ est usurꝑare aliena ad que
nõ ita afficinr: qr nõ sunt nobis con¬
uic̃ta sicut est difficile dare ꝓpͥ̾a ad q̃
magic afficim᷑: qr nob̃ quodã mͦꝯ
uũgũtur qͣre ctͣ debite expend̾ẽ et ccͣ
alus bona t̾buere pͥncipaluis cõsis

Expanded text:
or autem laus consurgit in bene expendendo, et aliis benefaciendo, quam in custodiendo propria, vel in non usurpando aliena. Liberalitas ergo principalius consistit in debite expendendo, et benefaciendo aliis. Quarto hoc idem patet: quia virtus principalius est circa difficilius. Difficilius autem est aliis dona tribuere, quam proprios redditus custodire, vel quam aliena non surImmo avari adeo afficiuntur ad ista exteriora bona, ut pecuniam, quam habent, reputent aliquid incorporatum sibi. na vero sunt disiuncta: non est adeo difficile non usurpare aliena, ad quae non ita afficimur, quia non sunt nobis coniuncta: sicut est difficile dare propria, ad quae magis afficimur, quia nobis quodammodo coniunguntur. Quare circa debite expendere, et circa aliis bon
Abbreviated transcription (Latin):
at uł si ꝓprios redditus custodiat
S maxune diligit᷑ si exꝓprus red¬
dicibus debitos sũptus faciat et bo¬
nis ⁊ dignis magna doua retͥbuat
qͣre ĩbũ expendendo et ĩ alus bona
retͥbuendo principalr̃ lib̾alitas cõ¬
sistit ¶Diso quid est lib̾alitas. qr ẽ
uirtus repͥmens auaricias et mo¬
d̾ans prodigalitas et ostenso ctͣ q̃
in custodiendo redditꝰ ꝓpͥoc. ⁊ ĩ nõ
usurpando alienos. de leui pz quõ
nos possumꝰ fac̾e lib̾ales. Nam sic̃
qr fortitudo plus oppoĩtur timori
nando ad audaciam. Ita qd̃ pocius plꝰ
magis oppoĩtur auaricie ꝙͣ ꝑrodi¬
galitati decliuand̾ est magis ad
ꝓdigalicatem ꝙͣ ad auariciam⁊
magis debemꝰ sr̃ hñdare ĩdando ꝙͣ
defice̾.¬

Expanded text:
ios redditus custodiat. Sed maxime diligitur si ex propriis redditibus debitos sumptus faciat, et bonis et dignis magna dona tribuat. Quare in bene expendendo, et laiis bona retribuendo principaliter liberalitas consistit. Viso quid est liberalitas, quia est virtus reprimens avaritias, et moderansin custodiendo redditus proprios, et non in usurpando alienos: de levi patet, quomodo nos possumus facere liberales. Nam sicut quia fortitudo plus opponitur timori nando ad audaciam; ita quod potius plumagis opponitur avaritiae quam prodigalitati, declinandum est magis ad prodigalitatem quam ad avaritiam, et magis debemus superabundare in dando, quam defice
Abbreviated transcription (Latin):
bona aut̃ ext̾ĩora uł sũt utilia ur pec¬
cunia uł dĩcie ⁊ oĩa que nũnusmate
nĩẜari possunc uł sunt honesta uł bo¬
nores. pͥmo gͦ dicemꝰ de u̾tutibus res¬
piciᵇ bona utilia et post ea de respicien¬
tibus bona houesta. Incipit .ii. nr̃a cogͥ¬
tio a sensu. cũ gͦ bona utilia sensibłio¬
ra fuit ꝙͣ houesta p̾us det̾minãdũ ẽ
de uirtutibus respiciencibuc boͣ utilia.
ctͣ aut̃ bona utilia ut de t̾nuuari bt̃ qrͣ
to eth. est dupłe u̾tus. lib̾alitas et magͥ¬
ficencia. hee .n. due uirtutes respiciũt
sũptus et pecũiam. s nõ eodem modo
nam lib̾alitas que alio modo largitas
nũcupatur dr̃ respice̾ sũptuc magnos¬

Expanded text:
autem exteriora vel sunt utilia, ut pecunia, et divitiae, et omnia quae numismate mensurari possunt: vel sunt honesta, ut honores. Primo ergo dicemus de virtutibus respicientibus bona utilia: et postea de respicientibus bona honesta. Incipit enim nostra cognitio a sensu. cum ergo bona utilia sensibiliora sint honestis, prius determinandum est de virtutibis respicientibus bona utilia. Circa autem bona utilia ut determinari habet 4. Ethic. est duplex virtus. liberalitas, et magnificentia. Hae autem duae virtutes respiciunt sumptus, et pecuniam: sed non eodem modo: nam liberalitas quae alio modo largitas nuncupatur dicitur respcere sumptus medio
Abbreviated transcription (Latin):
res fructiferas ut agros uieas ar¬
bores et fructũ qui oritur ex talibꝰ
rebus ut uina frism̃ta poma qͣre si
sit coĩtas cunũ erga talia uł eriuit
cões res fructife̾ ⁊ dĩdentur fructꝰ
uł possiones erunt ꝓprie et fructus
redigentur in cõe qd̾ antiqͥtus ut
bat uł utr̃q erit coẽ tam res fructi¬
fere qmͣ fructus ut sor̃ ordiuauit
uolebat .n. ut suꝑius tangebat᷑ qd̾
si nicħ eẽt ꝓp̾um ĩ cuutate nec possõ¬
nec nec tructus nec fili nec uxoreᷤ¬

Expanded text:
cet res fructiferas, ut agros, vineas, arbores: et fructum qui oritur ex talis ut rebus, ut vinea, frumenta, poma. Quare si sit communitas civium erga talia, vel erunt communes res fructiferae, et dividentur fructus: vel possessiones erunt propriae, et fructus redigentur in commune, quod antiquitus utbat: vel utrunque erit commune tam res fructiferae quam fructus, ut Socrates ordinavit. volebat enim ut superius tangebatur, quod si nihil esset proprium in civitate nec possessiones nec fructus ne filii nec uxore
Abbreviated transcription (Latin):
co qd hñt et uolunt fĩ houorabilio¬
res. Ido sunt ninii honoris appetiti
ui ẜo sũt elari ⁊ despectores progeĩ¬
toꝵ. ut płim̃ .ii. nobiles maiores
progenitores et inuisesse honoris
cupid̃ uidetur eẽ mali moris. nõ eĩ
debemꝰ appetere ipõs honores inse qr¬
hoc faciũt elari et sr̃bi. S debemꝰ
appet̾e oꝑa honore digna qd̃ faciũt
sequi bonos mores nobłiũ ut suit
magnanimi magnifici prudentes
et affabibes et fuge̾ malos ut non
sint elati alios despicientes.Ca
xuii qui sunt mores dĩtũ et qͣlit̾
reges et principes se ldebent hr̃e ad

Expanded text:
 habent, et volunt fieri honorabiliores. ideo sunt nimis honoris appetitivi. Secundo sunt elati et desperatores progenitorum: ut plurimum enim nobiles, maiores progenitores, et nimis esse honoris cupidi, videtur esse mali moris. Non enim debemus appetere ipsos honores in se, quia faciunt elati et superbi: sed debemus appetere opera honore digna, quod faciunt sequi bonos mores nobilium, ut sint magnanimi et magnifici, prudentes et affabiles: et fugere malos mores, ut non sint elati, alios despicientes. Quot sunt mores divitum, et quomodo reges, et principes debeant se
Abbreviated transcription (Latin):
res nͣle est enĩ qd̃ quiliber accumula¬
re uult ad id qd̾ ht̃. Idõ qui ĩcipũt
ditari uolunt si ditõres et qui sunt
honorabiles uolunt fi honorabiliores.
nobiles ergo qr ex suo gu̾e unr ho¬

Expanded text:
le est enim, quod quilibet vult accumulare ad id quod habet. Ideo qui incipiunt ditari, volunt fieri ditiores: et qui sunt honorabiles, volunt esse honorabiliores. Nobiles ergo, quia ex suo gen