comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& qui benedixerit benedictus est. Xp̃s in quam
noster. etiã excore iudȩoꝵ quã uis errantiũ. sedtam̃
legẽ ꝓphetasq cantantiũ benedicit᷑. id est ueraciter
dicitur. & alius benedici putatur: qͥ ab eis errantib
expectatur. Ecce benedictionẽ ꝓmissã repetente
maiore. expauescit isaac: & aliũ se ꝓ alio benedixis¬
se cognoscit. Miratur. & quis nã ille sit ꝑcunctatur:
nec tam̃ se deceptũ eẽ conque̾rit᷑. immo confestim reue.¬
lato sibi intus in corde magno sacram̃to. deuitat in¬
dignationẽ : confirmat benedictionẽ. Quis ergo
inqͥt uenatus. ẽ. michi uenationẽ & intulit michi.
& manducaui abom̃ib ante quã tu uenires : Et bene¬
dixi eũ: & benedictꝰ sit. Quis non hic maledictionẽ
potius expectaret irati. si hȩc ñ suꝑna inspiratione.
sed terreno more gererentur: Ores gestas: sed ꝓphe¬
tice gestas. In terra: sed cęlitus. ꝑhomines: sed diui¬

Expanded text:
et qui benedixerit, benedictus est. Christus, inquam, et qui benedixerit, benedictus est. Christus, inquam, noster etiam ex ore Iudaeorum quamuis errantium, sed tamen legem prophetasque cantantium benedicitur, id est ueraciter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diui
Abbreviated transcription (Latin):
orent te principes: & fiere dominꝰ fratris tui. & ado¬
rabunt te filii patris cui. Qui maledixerit te ma.¬
ledictus erit: & qui benedixerit te benedictus erit:
Benedictio igitur iacob: prȩdicatio xp̃i est in omĩb
gentib Hoc fit: hoc agitur. Tex & ꝓphetia: est isiac.
nesciente: quia ipse nescitur. Odore nominis axp̃i:
sicut ager mundus implet᷑. Eius est benedictio de
rore cȩli hoc est de uerboꝵ pluuia diuinoꝵ. Et de
ubertate terrȩ: hoc est congregationt popłoꝵ. Eius
est multitudo frum̃ti & uini: hoc est multitudo qͣm
colligit frumentũ & uinũ. in sacram̃to corporis ciꝰ et
sanguinis. Ei seruiunt gentes: ipsumq adora &
principes. Ipse est dominꝰ fris sui: qͥa popłs eius do¬
minatur iudȩis Ipsũ adorant filu patris eiꝰ. hoc est
filii abrahȩ scđm fidem: qͥa & ipse filius . c̃. abrahac
scdm carnẽ: Ipsũ qui maledixerit erit maledictus.:

Expanded text:
orabunt te principes et esto dominus fratris tui et adoorabunt te principes et esto dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui; et qui maledixerit te, maledictus erit, et qui benedixerit te, benedictus erit. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. Lex et prophetia est Isaac; enesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; eius est multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maledictus,
Abbreviated transcription (Latin):
Vult benedicere filiũ maiorẽ: & ꝓillo nesciens benedi
bus subporentẽ. hedinis sibi pelliculis coaptatis. ue¬
luci aliena peccata portantẽ. Iste dolus iacobne pu¬
tarctur fraudulentus dolus. & non in eo magnȩ rei
misteriũ quereret᷑: superius p̃dix̃ scriptura. Et
erat esau homo sciens uenari agrestis: iacob autẽ
homosimplex habitans domũ: Hoc nr̃i quidã inter¬
pretati sunt sine dolo. Siue autẽ sine dolo siue sun¬
plex suit potius sine fictione dicat᷑ qđ est grece
aplastos: quis est in ista ꝑcipienda benedictione dolꝰ
hominis sine dolo: Quis est dolus simplicis. quȩ fic¬
tio non mentientis. nisi ꝓfundũ misteriũ ueritatis:
Ipsa autẽ benedictio qualis est: Ecce inqͥt odor filu
mei. tanquã odor agri pleni: quẽ benedixit dñs.
Et det tibi dñs de rore celi & de ub̃tate terrȩ multi.¬
tudinẽ frum̃ti & uini: & seruiant cibi gentes. & ad

Expanded text:
Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicVult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicbus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. Iste dolus Iacob ne putaretur fraudulentus dolus et non in eo magnae rei mysterium quaereretur, superius praedixit scriptura: Et erat Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictione dicatur, quod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione dolus hominis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus de rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et ad
Abbreviated transcription (Latin):
in uita & morib qlo superet alium: idq sit longe
prestabilius. quam est illud unde ab alio superatur
Ac perhoc sano ueroq iudicio cũ continentia conui¬
gio preferatur: melior. ẽ. tamen homo fidelis con¬
iugatus. quã continens infidelis. Sed infidelis
homo. non solũ minus laudandus: uerũ etiã maxime
detestandus est. Constituamꝰ ambos bonos. Ecia
sic ꝓfecto mnedior est coniugatus fidelissimꝰ & oboe¬
dientissimusdõ: quã contunens minoris fidei. mi¬
norisq oboedientiȩ. Siuero paria sint cȩcera con¬
tinentẽ conugato p̃ferriquis ambigat: Duo igit᷑
maioris tranffundit᷑ inminorẽ. eoc pacto & placito
inter illos. eo qđ lenticulã quẽ cibũ minor parauerat.
maior immoderatius concupiuit: eoq p̃cio pͥmoge.¬
nita sua frati uirationt int̾posita uendidit. Ubi
discimus. in uscendo non cibi genere. sed auiditate
immodesta qiemque culpandum.
ENESCITisaac eiusq oculis ꝑ senectã uisus aufertur.

Expanded text:
ispiam, quo superat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens minoris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigat? CAPUT maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemque culpandum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur.
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem sublimatus. Tacob autẽ. etian isrł sicut paulo
ante dixci uocabat᷑: qđ nom̃ magispopłs ex illo
ꝓcreatus obtinuit. Hoc autẽ nom̃ lli ab angło
impositũ est qui cũ illo fuerat initnere de meso.¬
potamia redeunte luctatus: typũ xp̃i euiden.¬
tissime gerens: Nam qđ ei pręualuit iacob. utiq
uolenti ut misteriũ figuraret: significat. passionẽ
xp̃i. ubi uisi sunt ei p̃ualere iudȩi. Etram̃ benedic¬
tionẽ ab eodẽ angło quc̃ superauerat impetrauit:
acsic huiꝰ nominis impositio. benedictio fuit: Inter¬
pretatur autt̃ istł uidens dm̃: qđ erit infinẽ p̃miũ
scõꝵ omniũ: Tetigit porro illi idẽ angls ueluti pͣua.¬
lenti latitudinẽ femoris: eũq isto modo claudũ reddi¬
dit: Erat itaq unus atq idem iacob: & benedictus
& claudus. Bencdictus in cis qui in xp̃m ex eodt̃ ꝑopło
crediderunt: atq in infidelib claudus. Nã femoris
latitudo: generis ̃. multitudo. Plures quippe sunł

Expanded text:
etur. Iacob autem etiam Israel, sicut paulo ante dixi, uocabatur, quod nomen magis populus ex illo procreatus obtinuit. Hoc autem nomen illi ab angelo inpositum est, qui cum illo fuerat in itinere de Mesopotamia redeunte luctatus, typum Christi euidentissime gerens. Nam quod ei praeualuit Iacob, utique uolenti, ut mysterium figuraret, significat passionem Christi, ubi uisi sunt ei praeualere Iudaei. Et tamen benedictionem ab eodem angelo, quem superauerat, inpetrauit; ac sic huius nominis inpositio benedictio fuit. Interpretatur autem Israel \'uidens Deum\\ quod erit in fine praemium sanctorum omnium. Tetigit porro illi idem angelus ueluti praeualenti latitudinem femoris eumque isto modo claudum reddidit. Erat itaque unus adque idem Iacob et benedictus et claudus: benedictus in eis, qui in Christum ex eodem populo crediderunt, adque in infidelibus claudus. Nam femoris latitudo generis multitudo est. Plures quippe sun
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. Nam preter stragem late ꝑ diuersa diffu¬
sam. obsesso etiam senatu: de ipsa curia tanquam
de carcere ꝓducebant᷑ ad gladium. Mutius sceuo¬
la pontifex. qm̃ nichil apud romanos templo
uestȩ sanctius habebatur. aram ipsam amplexus
occisus est: ignemq illum qui ꝑpetua cura uirginũ
semꝑ ardebat. suo pene sanguine extinx̃. Urbem
deinde silla uictor intrauit: qui in uilla publica

Expanded text:
uerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffuuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica
Abbreviated transcription (Latin):
uersum cedib factis. caput octauii consulis poneret᷑
inrostris. cȩsar & fimbria domib trucidarent᷑ suis:
duo crassi pater & filius in conspectu mutuo neca.¬
rentur. bebius & numitorius unco tractus sparsis
uiscerib interirent: catulus hausto ueneno se
manib inimicoꝵ subtraheret. merula flamendi¬
alis precisis uenis ioui etiam suo sanguine litaret.
In ipsius autẽ marii oculis continuo feriebant᷑:
quib salutantib dexteram porrigere noluisset.
crudelitatis: post tantũ sanguinẽ ciuium quo
fuso fuerat cõparata. finito iam bello inimicitus
uiuentib crudelius in pace grassata est. Iam etiã
post maru maioris pristinas ac recentissimas cȩdes.
additȩ fuerant aliȩ grauiorẽs amario iuuene atq
carbone earumdem partiũ marianarũ: qui silla
imminente. non solũ uictoriã: uerum etiam ipsã
desperantes salutẽ: cuncta suis aliis cedib imple.¬

Expanded text:
uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisset. crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salutem cuncta suis aliis caedibus inple
Abbreviated transcription (Latin):
Nullianis utar superauit postea cinna cũ mario.
Tum uero clarissimis uiris interfectis: lumina ciui¬
tatis extincta sunt. Vltus est huius uictoriȩ crude¬
litatem postea sylla: ne dici quidẽ opus est qͣnta
diminutione ciuiũ. & quanta calamitate rei publi.¬
cȩ De hac enĩ uindicta. quȩ ꝑniciosior fuit quã
si scelera quȩ puniebantur impunita relinquerent᷑:
ait & lucanus. Excessit me̾dicina modum: nimi¬
umq secuta est qua morbi duxere manus. Periere
nocentes: sed cũ iam soli possent suꝑesse nocentes:
Illo bello mariano atq syllano. exceptis his qui
foris in acie ceciderunt: inipsa quoq urbe. cada¬
uerib uici. platt̾e. fo̾ra. theatra. templa. cõpleta
sunt: ut difficile iudicaretur quando uictores plus
funerum ediderint. utrũ prius ut uincerent. anpostra
quia uicissent: cum primũ uictoria mariana qͣndo
de exilio seipse restituit. exceptis passim quaqua

Expanded text:
Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua
Abbreviated transcription (Latin):
examinata cognitio ar.q
consularis. Eleganti sane senal ͤ inq
loco ubi funereus tumultus illi agn
Sed hoc quid aliud fuit quã irrisio di
sceleris huius rea concordia quia deser
mos ciuium. meruit in illa ȩde tanquã uł
includi: Cur enim reb gestis congruere uoll
non ibi potius ȩdem discordiȩ fabricarunt: An
ratio redditur cur concordia dea sit. & discordil
dea nonsit ut scđm labeonis distinctionẽ bona su
ista. illa uero mala : Nec ipse aliud secutꝰ uidit᷑.
quam qđ aduercit romȩ etiam febri sicut saluci
templum constitutũ. Eomodo igitur: non tantũ
concordie. uerum etiam discordiȩ constitui debuit
Periculose itaq romani tã mala dea irata uiuere
uoluerunt: nec troianum excidiũ recoluerunt
originem abeius offensione sumpsisse. Ipsa qͥppe
quia inter deos nonfuerat inuitata. triũ dearũ litẽ
aurei mali suppositione cõmentata est: unde
uix paululũ respirante ciuitate. ut uerbis

Expanded text:
examinata cognitio. Perccondita. Eleganti sane senatus consulto eo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commconpungeret. Sed hoc quid aliud fuit quam inrisio deoet? Nisi forte sceleris huius rea Concordia, quia deseruerat animos ciuium, meruit in illcarcere includi. Cur enim, si rebus gestis congruere voluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricaverunt? an ulla ratio redditur, cur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit; ut secundum Labeonis distinctionem, bona sit ista, illa vero mala? Nec ipse aliud secutus videtur, quam quod advertit Romae etiam Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Eo igitur modo non tantum Concordiae, verum etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaque Romani tam mala dea irata vivere voluerunt, nec Trojanum excidium recoluerunt originem ab ejus offensione sumpsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat invitata, trium dearum litem aurei mali suppositione commenta est: unde uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
ut in solo regno masinisse. octiꝰ genta hominũ mi¬
lia perisse referantur: & multo plures in terris
littorib ꝓximis: Tunc uticȩ extriginta milibus
iuniorũ quȩ ibi erant: decẽ remansisse confirmaÑ
Talis itaq uanitas qualem ferimus eiq respondere
compellimur. quid hoꝵ non xp̃ĩ anȩ religioni tribu¬
eret. si temporib xp̃ianis uiderent: Ettamendus
sius ista non tribuunt: quoꝵ cultum ideo requirun.
ne ista uel minora patiant᷑: cum ea maiora ꝑtule¬
rint. aquib antea colebantur.
DICERE
EXORSUS

Expanded text:
ut in solo regno Masinissae octingenta hominum miut in solo regno Masinissae octingenta hominum milia perisse referantur et multo amplius in terris litoribus proximis. Tunc Uticae ex triginta milibus iuniorum, quae ibi erant, decem milia remansisse confirmant. Talis itaque uanitas, qualem ferimus eique respondere conpellimur, quid horum non Christianae religioni tribueret, si temporibus Christianis uideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo requirunt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora pertulerint a quibus antea colebantur. dicere exorsus
Abbreviated transcription (Latin):
lari solet hoc nomine. sed omĩno lapidibus : hȩc
ꝓfecto etiam grauiter lędere potuer̃. Legimꝰ apud
eos ethncis ignib ab ipso montis uerticẽ usq ad litꝰ
ꝓximum decurrentib ita mare ferbuisse: ut ru.¬
pes exurerent᷑. & pices nauium soluerent᷑. Hoc
utiq non leuiter noxium fuit: quãuis incredibi¬
liter mirũ. Eodem rursus ęstu ignium. tanta ui
fauillȩ scripserunt oppletam: eẽ. siciliam: ut cathi.¬
nensis urbis tecta obruta. & pressa dirueret.
Qua calamitate ꝑmoti: misericordit᷑ eiusdem
anni tributũ ei relaxauere romani. Locustarum
etiam in africo mulcitudinẽ ꝓdigu similẽ fuisse
cum iam eẽt popłi romani ꝓuincia: litteris manda¬
uerunt. Consumptis enĩ fructib folusq lignoꝵ.
ingenti atq in estimabili nube inmari dicunt. eẽ
deiectam. Qua mortua redditaq littorib. atq
hinc aere corrupto: tantã ortam pestilentiam.

Expanded text:
lari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus, haec lari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus, haec profecto etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus aput eos Aetnaeis ignibus ab ipso montis uertice usque ad litus proximum decurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerentur, ut pices nauium soluerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni tributum ei relaxauere Romani. Lucustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
s insultant temporibus
ludicat facillime agnoscit: ut omit
llis bellis curopam affricãq contriuit:
ala illa tribuisset. Multo autẽ minus coꝵ
ianȩ religionis receptionẽ & diffamationẽ uel
ruptio illa galloꝵ. uel tiberini fluminis igniũq
illa depopulatio: uel qđ cuncta mala pͣcedit bella
illa cuulia sequerent᷑. Mala etiam illa quȩ usque
adeo incredibiliter accider̃. ut inter ꝓdigia nume¬
rarentur: si xp̃ĩanis temporib accidissent. quib
ea nisi xpĩanis hominib tanquã crimina obice.¬
rent: Omitto quippe illa quȩ magis fuer̃ mira
quã noxia: boues locutos. infantes nondũ natos
de uteris matrũ quȩdam uerba clamasse. uolas¬
se serpentes. feminas & gallinas & homines
in masculinũ seoum fuisse conuersas. & etera
nusmodi quȩ in eoꝵ libris non fabulosis sed
ristoricis seu uera seu falsa sint non inferunt homi.¬
nib ꝑniciem sed stuporẽ. Sed cum pluit terra. cũ
pluit creta. cũ pluit lapidib. non ut grando appel.¬

Expanded text:
s insultant temporibus o partium iudicat; facillime agnoscit ut omittillis bellis Europam Africamque contriuit, ligioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eoruChristianae religionis receptionem et diffamationem uel inruptio Gallorum uel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio uel, quod cuncta mala praecedit, bella illa ciuilia sequerentur. Mala etiam alia, quae usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si Christianis temporibus accidissent, quibus ea nisi Christianis hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis, sed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appel
Abbreviated transcription (Latin):
cata est. longe ante aduese
rescindere. alter defendere cupieba de
sed quia non habebat: quãm tamen illo
gustus appellatus est ꝑuenerunt: quo unpen
natus est xp̃s. Nam & ipse augustus cũ mul
inter quos & cicero disertus ille artifex regendȩ
publicȩ. Pompeu quippe uictort̃ gaium cȩsarẽ p
uictoriam ciuilẽ clementer exercuit. susq aduersari
uitam cdignitatemq donauit: tanquã regni appe.¬
titorem. quorundã nobilium coniuratio senatorũ:
uelut ꝓreipublicȩ libertate. inipsa cunatrucidauit.
Huius deinde potentiam multũ morib dispar.
uicusq om̃ib inquinatus atq corruptus affectare
uidebatur antonius: cui uehement̃ ꝓ eadem illa uelut
patriȩ libtate cicero resistebat. Tunc emerserat mira.¬
bilis indolis adolescens ille alius cȩsar illius gaucẽ¬
saris slius adoptiuus. quiut dixi postea est appellatꝰ¬

Expanded text:
cata est, longe ante aduentur gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat, iam non ferebat, sed quia non habebat. quam tamen illo uAugustus appellatus est, peruenerunt, quo imperante natus est Christus. Nam et iinter quos et Cicero, disertus ille artifex regendae reipublicae. Pompeii quippe victorem Caium Caesarem qui victoriam civilem elementer exercuit, suisque adversariis vitam dignitatemque donavit tanquam regni appetitorem quorumdam nobilium conjuratio senatorum velut pro reipublicae libertate in ipsa curia trucidavit. Hujus deinde potentiam, multum moribus dispar, vitiisque omnibus inquinatus atque corruptus, affectare uidebatur Antonius, cui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, illius Gai Caesaris filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellat
Abbreviated transcription (Latin):
sic tota iussa. ẽ. trucidari. Hȩc facta sunt in pace post
bellum: non ut acceleraretur obtinenda uictoria.
sed nẽ contemneret᷑ obtenta. Pax cumbello de crude¬
litate certauit: & uicit. Illud enim ꝓstrauit armatos.
ista nudatos. Bellum erat. ut quiferiebat᷑ si posset fe¬
riret: pax autẽ. non ut qui euaserat uiueret: sed ut
moriens non repugnaret. Quȩ rabies exterarũ genti¬
um. quȩ sȩuicia barbaroꝵ huic de ciuib uictoriȩ
ciuium comparari potest: quid roma funestius. tẽtri¬
us amariusq uidit. utrum olim galloꝵ & paulo
ante gothoꝵ inruptionẽ. anmarii & sillȩ aliorũq
in eoꝵ partib uiroꝵ clarissimoꝵ tanquã suoꝵ lu-¬
minũ in sua membra ferocitatẽ: Galli quidẽ truci.¬
dauerunt senatum: quicqͥd eius inurbe tota preter
arcem capitolinam que sola ut cunq defensa est
repperire potuerunt. Sed inillo colle constitutis.

Expanded text:
sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnaret. um, quae saevitia barbarorum huic de civibus victoriae civium comparari potest? Quid Roma funestius, tetrius, amariusque vidit, utrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum irruptionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis
Abbreviated transcription (Latin):
rare qui uicerant: Tunc iam cohibita quȩ hac atq
hac passim furibunda ferebatur licentia iugulan-¬
di: tabula illa cũ magna gratulatione ꝓposita est
quȩ hominum exutroq ordine splendido. equestri
scilicet atq senatorio: occidendoꝵ ac ꝓscribendoꝵ
duo milia continebat. Contristabat numerus: sed
consolabatur modus. Nec quia tot cadebant tan¬
tum erat meroris: quantum leticiȩ. quia ceteri non
timebant. Sed inquibusdam eoꝵ qui mori iussi
erant: etiam ipsa licet crudelis ceteroꝵ securitas.
genera mortiũ exquisita congemuit. Quendam
enim sine ferro laniantiũ manus diripuerant: im¬
manius homines hominẽ uiuum. quam bestiȩ
solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis
effossis. & particulatĩ membris amputatis: intantis
cruciatib diuuiuere uel pocius diu mori coactus. ẽ
Uastatȩ sunt etiam tanquã uillȩ: quędã nobiles
ciuitates. Una uero. uelut unus reus duci iuberet᷑:

Expanded text:
rare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque rare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in quibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum securitas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
c ꝓfẽcerint: indicant
einde socialia bella exarserunt. Iuib
sȩua barbarie domarentur: Lam expau-
hoc est minus quam septuaginta gladia.¬
 quẽ admodum bellum seruile contractũ sit:
quantũ numerum & quam acrem ferocemq
truenerit. quos ille numerus imperatores popłi
romani supcrauerit: quas & quomodo ciuitates
regionesq uastauerit: uix qui historiã conscripser̃
satis explicare potuerunt. Neq id solum fuit ser.¬
uile bellum: Sed & macedoniã ꝓuinciã prius serui¬
cia depopulata sunt : deinde siciliam. oraq ma¬
ritima. Quanta etiã & quam horrenda cõmiserint
primo latrocinia: deinde ualida bella prratarũ.
uero marius ciuili sanguine iam cruentus. multis
aduersarũ sibi partium ꝑenitis uictus urbe ꝓfu¬
iubendo ꝓstrauerat. In urbe autem tota: quẽ uellet
syllanus quisq feriebat. Vnde tot funera numerari
omnino non poterant: donec sillȩ suggereret᷑ sinen-¬
dos eẽ aliquos uiuere: ut essent quib possent impe¬

Expanded text:
fecerint, indicant grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibustamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, uero Marius ciuili sanguine iam cruentus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent impe
Abbreviated transcription (Latin):
fuderunt. quantam italiȩ uastationẽ desertio.¬
nemq fecerunt : Namq an̾te quamse aduersꝰ
romam sociale latium cõmoueret: cuncta anima¬
lia humanis usib subdita. canes. equi. asini.
boues. & quȩque alia pecora sub hominum
dominio fuerunt. subito efferata & domesticȩ
lenitatis oblita: relictis tectis libera uagabant᷑.¬
& omnem non solũ alioꝵ. uerumetiã dominoꝵ
auersabantur accessum: non sine exitio uel
periculo audentis siquis de ꝓximo urgueret.
Quanti mali signum fuit. si hoc signum fuit.
Quod tantũ malum fuit. si etiam signũ nonfuit :
hoc si nr̃is temporib accidisset: rabidiores istos
quam sua illi animalia pateremur . Initiũ autẽ

Expanded text:
fuderunt, quantam Italiae uastationem desertiofuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis libera uagabantur et omnem non solum aliorum, uerum etiam dominorum auersabantur accessum, non sine exitio uel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit, quod tantum malum fuit, si etiam signum non fuit! Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam sua illi animalia pateremur. CAPUT XXIIII. D
Abbreviated transcription (Latin):
uulneribus. cum ꝑcussus incorpore. & ꝑcussor
in animo feriretur: Num & isti om̃s auguria con-¬
temserant : Num deos & domesticos & publicos cũ
de sedib suis ad illam ir remeabilem peregrina.¬
tionem ꝓfecti sunt. quos consulerent non habebad:
hoc si ita est: non habent cur isti inhac causa de
nrĩs temporib conquerantur Olim. romani hȩc
uana contem nunt. Si autem consuluerunt: respon¬
deatur quid ista ꝓfuerunt. quando per humanas
diuntaxat leges neͦmine ꝓhibente licuerunt.
Sed iam illa mala breuiter quantũ possumus
cõmemoremus: quȩ quanto interiora. tanto mise.¬
riora extiterunt : discordiȩ ciuilis. uel pocius
inciuilis. nec iam seditiones. sed etiam ipsa bella
urbana: ubi tantus sanguis effusus est: ubi par.¬
tium studia. non contentionum dissensionibus
uarusq uocib in alterutrum: sed plane iam
ferro armisq sȩiuebant. Hella socialia. bella ser.¬
uilia. bella ciuilia. quantum romanum cruorem

Expanded text:
uulneribus, cum percussus in corpore et percussor uulneribus, cum percussus in corpore et percussor in animo feriretur! Num et isti omnes auguria contemserant? Num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam inremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non habent quur isti in hac causa de nostris temporibus conquerantur; olim Romani haec uana contemnunt. Si autem consuluerunt, respondeatur, quid ista profuerunt, quando per humanas dumtaxat leges nemine prohibente licuerunSed iam illa mala breuiter, quantum possumus, commemoremus, quae quanto interiora, tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem
Abbreviated transcription (Latin):
tas romanum circumsessa exercitũ afflixerat.
ipsiq romanȩ reipublicȩ terrori. eẽ. iam coeperat:
alii contra eã malo augurio ꝓcesserint:¬
IEo hȩc inquam omitto: quaniuis illud nequaqͣm
tacuerim. quod mitridates rex asiȩ ubiq inasia
peregrinantes ciues romanos atq innumerabili
copia suis negotus intentos. uno die occidi iussit:
& factum est. Quam illa muserabilis rerum facies¬
erat. subito quemq ubicumq fuisset inuere
in agro. in uia. in oppido. in domo. in uico. int&
in templo. inlecto. in conuiuo. inopinate atq
impie fuisse trucidatum: Quis gemitus morien.¬
tium. & quȩ lacrime spectantium. fortasse e̾tiã
ferientium fuerunt: Quam dura necessitas hospitũ
non solũ uidendi nefarias illas cȩdes domis uȩ. uerũ
etiam ꝑpetrandi ab illa blanda comitate humani¬
tatis repente mutatis uultib ad hostile negotiũ
inpace peragendum mutius repente dicã omĩno

Expanded text:
tas Romanum circumsessa exercitum adflixerat tas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processerunted haec, inquam, omitto, quamuis illud nequaquam tacuerim, quod Mithridates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos adque innumerabili copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facieserat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino
Abbreviated transcription (Latin):
la imperii romani ab stirpe deleta est: ac deinde
tantis maloꝵ aggerib oppressa romana res publica.
ut ꝓsperitate ac sccuritate rerum unde nimiũ
corruptis morib mala illa congesta sunt: plus no¬
cuisse monstretur tam cito euersa. quam prius
nocuerat tamdiu aduersa karthago. Hoc tototẽ.¬
pore usq ad cęsarem augustũ qui uidetur non
ad huc uel ipsorũ opinione gloriosam. sed conten¬
tiosam & exitiosam & plane iam eneruem ac langui¬
dam libertatẽ omnimodo eaxtorsisse romanis. et
ad regale arbitrium cuncta reuocasse. & quasi mor¬
bida uecustatẽ conlapsã ueluti instaurasse acreno¬
uasse rempublicam: Toto ergo isto tempore. omitto
ex aliis atq aliis causis etiam atq etiam bellicas
clades. & numantinum foedus horrenda ignomi¬
nia maculosum. uolauerant enim pulli de cauea:
& mancino consuli ut aiunt auguriũ malum
fecerant: quasi ꝑ tot annos quib illa excigua ciui.¬

Expanded text:
la imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde la imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione gloriosam, sed contentiosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex aliis adque aliis causis etiam adque etiam bellicas clades et Numantinum foedus horrenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciui
Abbreviated transcription (Latin):
quorum templis auertit annibalem non reddi-¬
derunt uicem: quȩ ꝓpter istã tantũ modo colunt᷑
felicitatem. Sed quia salustius co tempore ibi dix̃
mores optimos fuisse. ꝓpterea hoc de asiana luxu-¬
ria cõmemorandũ putaui. ut intelligatur etiam
illud a salustio incõparatione alioꝵ tempoꝵ dictũ :
quib temporib peiores utiq in grauissimis discor.¬
dus mores fuerunt. Nam tunc idest inter scđm et
postremum bellum karthaginense. lata est etiam lex
illa uoconia: ne quis heredem feminam faceret.
nec unicam filiam. Qualege: quid iniquius dici
aut cogitari possit ignoro. Ueriuntam̃ toto illo in¬
teruallo duorum belloꝵ punicorum: tolerabilior
infelicitas fuit. Bellis tantũ modo foris contrrebat᷑
exercitus: sed uictoriis consolabat᷑. Domi autem:
nullȩ sicut alias discordiȩ sȩiuebant.: Sed ultimo
bello punico. uno impctu alterius scipionis qui
obhoc etiam ipse affricani cognomen inuenit. eniu.¬

Expanded text:
quorum templis auertit Hannibalem, non reddiquorum templis auertit Hannibalem, non reddiderunt uicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putaui, ut intellegatur etiam illud a Sallustio in conparationem aliorum temporum dictum, quibus temporibus peiores utique in grauissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginiense, lata est etiam lex illa Voconia, ne quis heredem feminam faceret, nec unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verum tamen toto illo interuallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exercitus, sed uictoriis consolabatur; domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemu
Abbreviated transcription (Latin):
& ium nec & gu nulta enĩ prȩtereo. suscepti
im horrendi. tam exitiosi. tã pericu:¬
Aus mirabilisq confector. uictor anni-¬
itorq karthaginis: cuius ab adolescen.¬
lescribitur dus dedita templisq nutrita.
ute saluam & liberam reddidit. in oppi.
crnensi egit reliquam compleuitq uitã.
isignem suũ triumphum: nullo illius urb̃
pI cus desiderio. ita ut iussisse phibeatur: ne
ltẽ mortuo in ingrata patria funus fieret
einde tunc primum ꝑ gneũ malliũ ꝓconsulẽ
de gallogrecis triumphantem: asiatica lucuria
romam om̃i hoste pcior inrepsit. Tunc enĩ pͥmũ:
lectierati & preciosa stragula uisa ꝑhibent᷑. Tunc
inductȩ inconuiuia psaltriȩ: & alia licentiosa
nequicia. Sed nunc de his malis quȩ intolerabilit̃
homines patiuntur. non de his quȩ libenter
faciunt: dicere institui. Vnde illud magis quod
de scipione cõmemoraui. qđ cedens inimicis extra
patriam quam liberauit mortuus est: ad p̾sentẽ
ꝑtinet disputationẽ. qđ ei romana numina

Expanded text:
egisse Romanos multa enim praetereo suscepti tam horrendi, tam exitiosi, tam pericurus mirabilisque confector, uictor Hanniitor que Carthaginis, cuius ab adulescendescribitur dis dedita templisque nutrita,ute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Gn. Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa stragula uisa perhibentur; tunc inductae in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae intolerabiliter homines patiuntur, lion de his, quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis, quod de Scipione commemoraui, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberauit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina, a
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ubi rome auditum est: missi legati ad an-¬
nibalem ut ab eius obsidione discederet. contẽp¬
ti carthaginem ꝑgunt: querimoniamq depo-¬
nunt foederis rupti. Infectoq negocio: romam
redeunt. Dum hȩ morȩ aguntur: misera illa ciui.¬

Expanded text:
Quod ubi Romae auditum est, missi legati ad HanQuod ubi Romae auditum est, missi legati ad Hannibalem, ut ab eius obsidione discederet. Contemti Carthaginem pergunt querimoniamque deponunt foederis rupti infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa ciui
Abbreviated transcription (Latin):
etiam stipendus sufficiendis cum defecisset ȩrariũ.
inusus publicos opes uenere priuate: adeo unoqͦq
id quod habuit conferente. ut preter singulos aureos
anulos. singulasq bullas. miserabilia dignitatis in sig.¬
nia: nichil sibi auri senatus ipse. quantomagis cȩceri
ordines tribusq relinquerent. Quis ferret istos si
nr̃is temporib ad hanc inopiam cogerent᷑. cũ eos
modo iux feramus. quando pro sũꝑflua uolup¬
tate plura donantur histrionibus. quam tunc
legionib ꝓextrema salute collata sunt : Sed in his¬
omnib belli punici scdi malis: nichil miserabiliuꝰ
ac miserabili querela dignius. quam exitiũ sagun.¬
tinorum fuit. Hȩc quippe hispaniȩ ciuitas ami-¬
cissima popłi romani: dum eidempopłõ fidẽ¬
seruat. euersa est. Hinc enim annibal fracto foe.¬
dere romanoꝵ: causas quȩsiuut quib eos irrita.¬
ret ad bellum. Saguntũ ergo: ferociter obsidebat:

Expanded text:
etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes venere privatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos annulos aureos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis caeteri ordines tribusque relinquerent! Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur, cum eos modo vix feramus, quando pro superflua voluptate plura donantur histrionibus, quam tunc legionibus pro extrema salute collata sunt? CAPUT omnibus belli Punici secundi malis, nihil miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae civitas amicissima popseruat, euersa est. Hinc enim Hannibal fracto foedere Romanorum causas quaesiuit, quibus eos inritaret ad bellum. Saguntum ferociter ergo obsidebat.
Abbreviated transcription (Latin):
inimicorum atrocissimoꝵ cȩde satiatus. parci uis-¬
sisse ꝑhibetur: Vnde tres modios anuloꝵ aureoꝵ
harthaginẽ misit: quo intelligerent tantã in illo p̃lio
dignitatem cecidisse romanã. ut facilius eam caperet
mensura quã numerus: atq hinc strages turbȩ cȩterȩ
tanto utiq numerosioris quanto infirmioris. quȩ sine
anulis iacebat: conitienda potius quã nuncianda pu-¬
taretur. Deniq tanta militũ in opia secuta est: ut ro.¬
mani reos facinoꝵ ꝓposita impunitate colligerent.
seruitia libertate donarent. atq illis pudendus non
tam suppleretur quam institueret᷑ exercitus. Seruis
itaque immo ne faciamus iniuriam iam libertis ꝓ
romana re publica pugnaturis: arma defuerunt.
Detracta sunt templis: tanquam romani dus suis
dicerent. Ponite quȩ tamdiu in aniter habuistis.
si forte aliquid utile inde facere possint nr̃a manci-¬
pia: unde nr̃a numina nichil facere potiustis: Tunc¬

Expanded text:
inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iusinimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus, adque hinc strages turbae ceterae tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine anulis iacebat, conicienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta militum inopia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita inpunitate colligerent, seruitia libertate donarent adque illis pudendus non tam subpleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana re publica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tamquam Romani dis suis dicerent: Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra mancipia, unde
Abbreviated transcription (Latin):
contritio uel infelicitas irruisse monstratur: mu-¬
tare sententiam quam defendere nequeunt erubes-¬
cunt. Scdõ autem punicobello. nimis longum ẽ. caͫ.xix.
cõmemorare clades duorũ popłoꝵ. tam longe
secum lateq pugnantiũ: ita ut l is quoq fatentib
qui non tam narrare bella romana. quã romanũ
imperium conlaudare instituerunt: si milior
uicto fuerit ille qui uicit: Annibale quippe ab
his pania surgente. & pireneis montib superatis.
gallia transcursa. alpibusq di ruptis. tam longo
circuitu auctis uiribus. cuncta uastando aut subi¬
gendo. torrentis modo italiȩ faucib irruente. quã
eruenta proelia gesta sunt: quotiens romani supe.¬
rati: quã multa ad hostem oppida defecer.
multa capta & oppressa. quam dire pugne: &ci
ciens annibali romana clade gloriosȩ : De canuen¬
si autẽ mirabiliter horrendo malo quid dicam.
Ubi annibal cum esset crudelissimꝰ tamen tanta

Expanded text:
contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mucontritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt, erubescunt. Ccommemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit. Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis montibus superatis, Gallia transcursa Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis uiribus cuncta uastando aut subigendo torrentis modo Italiae faucibus inruente quam cruenta proelia gesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et obpressa! quam dirae pugnae et totiens Hannibali Romana clade gloriosae! De Canr.ensi autem mirabiliter horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta
Abbreviated transcription (Latin):
abripuit. Neq enim: uł ipsum ignis agnouit. Aut
uero erat ibi numen. qđ non eciam si fuisset fugisset:
homo igitur potius sacris uestȩ: quam illa homini
ꝓdessẽ potuerunt. Si autem ascipsis ignem nonre.¬
pellebant. ciuitatem cuius salutẽ tueri putabant᷑
quid contra illas aquas flãmasq poterant adiuuare.
sicut etiam res ipsa nichil ea prorsus potuisse pate¬
fecit: hec istis nequaquã obicerentur a nob̾: si
illa sacra dicerent non tuendis l is bonis tẽporalib
instituta. sed significandis ȩternis. Et ideo qͣm qͣm
ea qđ corporalia uisibiliaq essent perire contin¬
geret: nichil his reb minui ꝓpter quas fuerant
instituta. & posse ad eosdem usus denuo reparari.
Nunc uero: cecitate mirabili eis sacris quȩ perire
possent fieri potuisse existimant. ut salus terrena
& temporalis felicitas ciuitatis perire non posset
Proinde cum illis etiam manentib sacris. uel salutis

Expanded text:
abripuit. Neque enim vel ipsum ignis agnovit: aut abripuit. Neque enim vel ipsum ignis agnovit: aut vero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae, quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, civitatem, cujus salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adiuuare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa sacra dicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis
Abbreviated transcription (Latin):
indignissima. & iuratio fidelissima . & mors cru.¬
delissima. si deos noncogit erubescere. uerum est
quod erti sunt: & non habent sanguinẽ. Nec mala
illo tempore grauissima intra moenia defuerunt
Nan exundante nimis ultra morem fluuio trbe
inpccu quasi cormentis impulsis. aliis uelut stag.¬
No diuturno madefactis atq sublapsis. Istã deinde
pestemignis ꝑniciosior subsecutus est: quieorreot¬
cis cutta forum quibusq celsiorib etiam templo ueste
suo familiarissimo non pepercit: ubi ei ueluti uitã
perpetuam diligentissima substitutione lignoꝵ
non tam honoratȩ quam damnatȩ uirgines donare
consueuerant: Tum uero ille ignis non tantũ uiue.¬
bat: sedetiam seuiebat. Cuius impetu exterrite
uirgines. sacra illa fatalia quȩ iam tres inquibus
fuerant presserant ciuitates. cum ab illo incendio
liberart non possent: metellus pontifex suȩ quo.¬
dammodo salutis oblitus. irruens ea semiustulatꝰ

Expanded text:
indignissima, et iuratio fidelissima et mors cruindignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, uerum est quod aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluuio Tiberimpetu quasi torrentis inpulsis, aliis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui correptis circa forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum non tam honoratae quam damnatae uirgines donare consuerant. Tunc uero illic ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. Cuius impetu exterritae uirgines sacra illa fatalia, quae iam tres, in quibus fuerant, presserant ciuiliberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus irruens ea semiustulatus