comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
falsos teftes more damelispro¬
phecae separatimex aminet
ut liquidius. quiduerũquid
falsum sit agnos cereuale¬
ant Falsiquoque tefces dili¬
gentis sime perscrutarun
libro deutero nomiiitaluben¬
tur Sistetent cestis men¬
dax cõntra homine maccusans
eum praeuaricationis. stabuN
amboquo rum causaest ante
dñm in conspectu sacerdotũ
et iudicium quifuerint in
diebus illis. cumque dili¬
gentis sime perscrutantes¬
inuenerint falsum testemn
dixis se contra fratre suum men¬
da cium red dant ei sicut fratri
suo facere cogitauit et au feres
malum de me diotui ut audien¬
tes. cete ritimorem habe ant
et ne quaquamtalia aude¬
ant facere et non mise rebe¬
riseius. De falsis quoque testi¬
bus salomonait. Testis falsus
nonerit inpunitus. et alibi
te stemfallacem et proferen¬
temmendatium adnumerat.
Beda quoque in expositione
luce. Multi quoque hodie
iudae scelus quod dñma ma¬
gistrum dm̃quae suum pecun¬
auendiderit ue lutu in mane

Expanded text:
falsos testes, more Danielis profalsos testes, more Danielis prophetae, separatim examinent, ut quid jus, quid verum, quid falsum sit agnoscere valeant. Falsi quoque testes diligentissime perscrutari in libro Deuteronomii jubentur: Si steterit testis mendax contra hominem, accusans eum praevaricationis: stabunt ambo, quorum causa est, ante Dominum in conspectu sacerdotum, et judicum qui fuerint in diebus illis. Cumque diligentissime perscrutantesinvenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum mendacium, reddant ei sicut fratri suo facere cogitavit, et auferes malum de medio tui; ut audientes caeteri timorem habeant, et nequaquam talia audeant facere, et non misereberis ei . De falsis quoque testibus Salomon ait: Testis falsus non erit impunitus . Et alibi testem fallacem, et proferentem mendacium ad munera . » Beda quoque in expositione Lucae : « Multi, inquit, hodie Judae scelus, quod Dominum ac magistrum Deumque suum vendiderit, veluti immane
Abbreviated transcription (Latin):
quã animas sua s Cũe nĩdiuer¬
sas pecunias accipiunt etcra¬
pula et aebrietate us quead
uomi tus eingurgitant ut fal¬
sitatemprosetant Quidali¬
udnisi animas suasuenales fa¬
ciunt: hiñaque uili precio.
magnamrẽ uendunt. Quod
accipiunt fumeum et monen¬
ta neũ. quod amitunt aeter¬
num et sine fine mans urus
est Mise rabilis plane mer¬
catio quando quis proalte¬
riusnum mis et cibo et potu
animas suas tradit diabolo.
sed & ille quine ius te supere¬
cur et id quod iniuste reci¬
nec a mittat et pudorem
pub licumincurrat parũa¬
que legis. lac tur amsube¬
at diuersis munus culis hu¬
ius cemo ditestes corrum pit
in super etiam sicuti fieriadso¬
lec in periurium in palit nul¬
latenus deeo rum perditio¬
ne securus existat sed pro
certosciat. quod omnium
anima rum quos aut infal¬
sita ytem. aut inperiuriũ
produxit: reusa pud dñ inte
nebitur proinde censori¬
bus diligens ac subtilis sima
indagatione cesse est: ut

Expanded text:
quam animas suas: cum enim diverquam animas suas: cum enim diversas pecunias accipiunt, et crapula, et ebrietate usque ad vomitum se ingurgitant ut falsitatem proferant, quid aliud nisi animas suas venales faciunt? Hi namque vili pretio magnam rem vendunt; quod accipiunt, fumeum et momentaneum; quod amittunt, aeternum, et sine fine mansurum est. Miserabilis plane mercatio; quando quis pro alterius nummis, et cibo, et potu, animam suam tradidit diabolo; sed et ille, qui ne juste superetur, et id quod injuste retinet amittat, et pudorem publicum incurrat, parvamque legis jacturam subeat, diversis munusculis hujuscemodi testes corrumpit, insuper etiam, sicuti fieri assolet, in perjurium impellit, nullatenus de eorum perditione securus existat, sed pro certo sciat quod omnium animarum, quos aut in falsitatem, aut perjurium perduxit, reus apud Dominum tenebitur. Proinde censoribus diligens ac subtilissima indagatio necessaria est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qua etiam ueritas sectanda
et falsitas cauenda censetur.
et quodual detre mendum et
ex pauescendum est contemp¬
nitur. Qm̃ in tantum transgres¬
sio huius dominici praecep¬
ti inusum quibus dam deue¬
nit ut pene illudut potele¬
gemfre quetent et cũ illud
proferunt aut nihil. autpe¬
ne nihil sedelinquerecre¬
dunt nisi id quod falso protu¬
lerint uerumes seiure iu¬
rando confriment. hicerte
uana spe semet ipsos decipi¬
unt. Vide ant ergo quod
dñs in scã sualege speciali¬
ter falsumtes timonium. spe¬
cialiter ꝑ iurium. speciali¬
ter quoque menda cium pro¬
hibeierit. quicumque igitur
unum exhistrans gressus
fuerit dominici praecepti
praeuaricator sinedubioex¬
istit hinamque quicontra
iustitiam falsita temopponum
similes sunt falsis testibus quimpas¬
sione xp̃i falsum contnt eũ dixer̃
testimoniũ Luc tuosa nẽ penimi¬
um res est eo quod non nulli
nihil uilius immonihiluenali¬
us in hacmorcalitate dicunt

Expanded text:
qua etiam veritas sectanda, qua etiam veritas sectanda, et falsitas cavenda censetur; et quod valde tremendum, et expavescendum est, contemnitur: quoniam in tantum transgressio hujus Dominici praecepti in usum quibusdam devenit, ut pene illud, ut pote legem frequentent, et cum illud proferunt, aut nihil, aut pene nihil se delinquere credant, nisi id quod falso protulerint, verum esse jurejurando confirment. Hi certe vana spe semetipsos decipiunt. Videant ergo quod Dominus in sancta sua lege specialiter falsum testimonium, specialiter perjurium, specialiter quoque mendacium prohibuerit: quicunque igitur unum ex his transgressus fuerit, Domini praecepti praevaricator sine dubio existit. Hi namque qui contra justitiam falsitatem opponunt, similes sunt falsis testibus qui in passione Christi falsum contra eum dixerunt testimonium. Luctuosa nempe nimium res est, eo quod nonnulli nihil vilius, imo nihil venalius in hac mortalitate ducunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tisiquis pia madultere perpe¬
tuam cume a ꝑ manendi fidem
polliceatur. Tolerabilius est
enim nonimplere sacramentum
quam ꝑ manerit instupriflagi¬
tio Pers picuis itaquetestimo¬
niis ad struitur nequaquam
pas sim ut amultis fieriadsolet
adquiescere debere iurationi
necea etiam quae peccato caret
utenda nisi i solane ces sitate
nes cilicet dumnimium inusu
habetur: inperiurii crimen
labatur.
dñs in montesina perfamu¬
Alum suum moysen is ra hel¬
iticopopulo de dit falsumtes¬
timonium specialiter prohi¬
buit. Non falsum in quiensces¬
timonium deces. Iuftus ut ique
dñs uistitia m diligendam mon¬
uit et falsitatem pro mendam
in hi buit. Adtende quisqua¬
le aedictum mortalibus
seruandum proposuerit.
Pex scilicet regumet dñs domi¬
nantium omnium que cre ator
inter flam ma signium & fulgo¬
ramicantia fragorem quoque
tonitruorum et clangͥo rembu¬
cinae hanclege interꝰribili¬
terpro mulgauit. quamalũ
uetatur et bonum iub ecur

Expanded text:
ti si quispiam adulterae perpeti si quispiam adulterae perpetuam cum ea permanendi fidem polenim non implere sacramentum, quam permanere in stupri flagitio. » Perspicuis itaque testimoniis astruitur nequaquam passim, ut a multis fieri solet, acquiescere debere jurationi: nec ea etiam, quae peccato caret, utendum nisi in sola necessitate; ne scilicet dum nimium in usu habetur, in perjurii crimen labatur. Dominus in monte Sina per famulum suum Moysem Israelitico populo dedit, falsum testimonium specialiter prohibuit: Non falsum, inquiens, testimonium dices . Justus itaque Dominus justitiam diligendam monuit, et falsitatem promendam inhibuit. Attende quis, quale edictum mortalibus servandum proposuerit, rex scilicet regum, et Dominus Dominantium, omniumque creator, inter flammas ignium, et fulgura micantia, fragorem quoque tonitruorum, et clangorem buccinae, hanc legem terribiliter promulgavit, qua malum etatur, et bonum jubetur,
Abbreviated transcription (Latin):
tantum esse in ore. est est
non .non. amplius. enimquã
est et non a malo est. Mul
tiut fallant peierant. ut per
fidem sacramenti: fidem faciant
uerbi. Sicque fallendodum
peierant et menetuntur: ho¬
minem in cautum decipiunt.
Inter dum et falsis lacrimis se
ductidecipimur et creduntur
dum plorant quibus creden¬
dum non erat Plerum que si¬
ne iutamento loquidis ponimus:
sed incredulitate eorum qui
noncredunt quod dicimus iu¬
rare conpellimur Talique
ne cessitate iurandi consuetu¬
dinem facimus. Sunt multi
adcredendumpigri: qui non mo¬
uentur ad fidem uerbi Gra¬
uiter autem delinquunt: quisi¬
biloquentes iura re cogunt. Qua¬
cumque arte uerborumquisq
iuret ds̃tamen qui conscientiȩ
testis est. Ita hoc accipit sicut ille
cui iuratur intellegit. Du plie¬
citer autem reus sit qui et dĩno¬
men inuanũ ad sumit: et proxi¬
mũdolo capit: Non est conser¬
uandum sacra menti quod ma¬
lũ incaute promit titur: uelu¬

Expanded text:
tantum esse in ore: Est, est; tantum esse in ore: Est, est; Non, non: Amplius enim quam Est et Non, a malo est . Multi enim ut fallant, perjurant; ut per fidem sacramenti, fidem faciant verbi: sicque fallendo dum perjurant, et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. Iducti decipimur, et creditur dum plorant, quibus credendum non erat. Plerumque sine juramento loqui disponimus, sed incredulitate eorum qui non credunt quod dicimus, jurare compellimur, talique necessitate jurandi consuetudinem facimus. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbis. Graviter autem delinquunt, qui sibi loquentes jurare cogunt. Quacunque arte verborum quisque juret, Deus tamen, qui conscientiae testis est, ita hoc accipit, sicut ille cui juratur intelligit. Dupliciter autem reus erit, qui et Dei nomen in vanum adsumit, et proximum dolo capit. Non est conservandum sacramentum quod malum incaute promittitur, velu
Abbreviated transcription (Latin):
te audit lapis loquentem sedpu¬
nitte ds̃ fallentem. Beda inex¬
positione epistolarum ca nonica¬
rum Qui detrahere inquit ad ad
alterutrum quiiudicare proxi¬
mum interdixit. qui in aduersi¬
tatibus ed alterutrum inge¬
mescere prohibuit: quae sunt
a perta peccata. addidit etiam
hocquod qui busdam leue uide¬
tur. ut uiris quoque iurandi
consuetudinem collat. Nam hoq
pendendum patente rapparet:
qui illam dñi sententiam sollicite
considerant. quadicitur. Om¬
ne uerbu motiosum quod locu¬
ti fuerint homines reddentra
sub iudicio incidatis. Ideo inquit
uos aiurationis culꝑ a conpesco
Non frequenter uero iurando
etiam inperiurium decidatis.
gedeo longius a peie randiuitio
stetis quonec uerum de ierare
nisi prosima necessitate uelitis
Hisidorus in libro sententiarum
tum facere sed dũusũ nirandi
facimus ꝑ iuri crimen incurri¬
mus Num quam et go iuret
qui peiera retimet Multi
dumloquntur iurare sẽ ꝑ de¬
lectantur cũo porceat hoc

Expanded text:
te audit lapis loquentem, sed pute audit lapis loquentem, sed punit te Deus fallentem. Beda in expositione Epistolarum canonicorum: « Qui detrahere, inquit, ad alterum, qui judicare proximum interdixit, qui in adversitatibus ad alterutrum ingemiscere prohibuit, quae sunt aperta peccata, addidit etiam hoc, quod quibusdam leve videtur, ut juris quoque jurandi consuetudinem tollat. Nam hoc nequaquam patenter apparet, qui illam Domini sententiam sollicite considerant, qua dicitur: Omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent de sub judicio incidatis. Ideo, inquit, vos a jurationis culpa compesco, ne frequenter vera jurando etiam in perjurium decidatis, sed eo longius a perjurandi vitio stetis, quo nec verum jurare nisi proxima necessitate velitis. » Isidorus in libro Sententiarum tum facere; sed dum usum jurandi facimus, perjurii crimen incurrimus. Nunquam ergo juret, qui perjurare timet. Multi dum loquuntur, jurare semper delectantur, dum oporteat hoc
Abbreviated transcription (Latin):
et cogit iurare. homicida est. Ille
enim suoperiurio se perimit. sedis¬
te manum inter ficienti set ex pres¬
sit et pressit. Item Namtantum ma¬
lihabet iuratio ut quila pides colunt
time ant falsum iurare per lapides.
Tu nonti mes dm̃ praesentem. dm̃ui¬
uentem . dm̃ scientem . dm̃manentẽ
dm̃ in contem ptore uindicante.
Claudit illetem plum super lapi¬
dem et aitaddomum suam ipse suꝑ
domum suamclausit. et tamenquan¬
do illidicitur iura periouem prae¬
sentes oculostimet. et eccedicoca¬
ritati siestrae. et quiperlapidem
Falsumiurat periurus est Vn¬
de hoc dico quia multi et in hoc
falluntur et putant quia ni¬
hil est perquodiurant non secri¬
minine teneri periurii pror¬
sus periurus est. quia perid quod
sc̃mputas falsumiuras. gedego il¬
lud scm̃ non puto. scm̃putatcuuu
sas. Non enim quando iuras tibi
aut lapiduuras sed proximoiu¬
ras hominiiuras. Ante lapidẽ
sed numquid non aute dm̃: Non¬

Expanded text:
et cogit jurare, homicida est. Ille et cogit jurare, homicida est. Ille enim perjurio suo se perimit: sed iste manum interficientis et expressit et pressit. » Item : « Nam tantum mali habet juratio, ut qui lapides colunt, timeant falsum jurare per lapides; tu non times Deum praesentem, Deum viventem, Deum scientem, Deum manentem, Deum in contemptore vindicantem? Claudit ille templum super lapidem, et vadit ad domum suam ipse; super domum suam claudit, et tamen quando illi dicitur, jura per Jovem, praesentis oculos timet. Et ecce dico charitati vestrae, et qui per lapidem falsum jurat, perjurus est. Unde hoc dico? quia multi et in hoc falluntur, et putant quia nihil est per quod jurant, non se crimine teneri perjurii. Prorsus perjurus es, quia per id quod sanctum putas, falsum juras. Sed ego illud sanctum non puto. Sanctum putat cui juras. Non enim quando juras, tibi juras, aut lapidi juras; sed proximo juras. Homini juras ante lapidem: sed numquid non ante D
Abbreviated transcription (Latin):
tremens Nolipater non tibi
inuocasti egote uidifecisti. Noli
peierare. Te quidem habeo gen¬
torem sed plus et tuum et meum
timeo creatorem. Sed quia
ds̃ quando pereum iutas. Non
fecisti sed times. ne teis teoccidat.
tute ante occidis. Quia ergo
non dicit egote uidi. putas qui¬
a nonuidit: Et ubi est quando
dicittacui. num quid sẽper
tacebo Item. Bre uiterer¬
go audite fratresinei. condidã
semonem figens in cordibus ues¬
triscuram salubrem. ante omni¬
a nolite iurare. Item tene ergo
linguam & consuecudinem quan¬
tum potest non comodo quida
quando illis dicitur uerum
dicis noncredo non fecis tiñ credo
ds̃ iudicet iuramus et ipse quiex igit
iurationem multum inter est sine¬
scit illum falsum iuraturũ anscit
Sienimnescit et ideo dicit iuramus
ut fides eifiat non audeo dicere
nones se peccatum. Tamen huma¬
natemptatio est siautem scit eumfe¬
ces se non ut fecisse uidit fecisse

Expanded text:
tremens: Noli pater, non tibi tremens: Noli pater, non tibi invocasti, ego te vidi, fecisti, noli perjurare; te quidem habeo genitorem, sed plus et meum et tuum timeo creatorem . Sed quia Deus, quando per eum juras, non  noli jurare: sed times ne te iste occidat, tu te ante occidis: quia ergo non dicit, ego te vidi, putas quia non vidit. Et ubi est quando dicit: Tacui, tacui, nunquid semper tacebo? » Item : « Breviter audite, fratres mei, concludam sermonem, figens in cordibus vestris curam salubrem, ante omnia nolite jurare. » Item : « Tene ergo linguam et consuetudinem, quantum potes: non quomodo quidam, quando illis dicitur, verum dicis, non credo, non fecisti, non credo, Deus judicet, jura mihi. Et ipse qui exigit jurationem, multum interest, si nescit illum falsum juraturum, an scit; si enim nescit, et ideo dicit, jura mihi, ut fides ei fiat, non audeo dicere non esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem scit eum fecisse, novit fecisse, vidit fecisse,
Abbreviated transcription (Latin):
ge est apeccato. Quiautem uerũ
iurat non peccat sed propeesta
peccato. Item. Intendice queso
et aduertite non uos fallant qui
nescio quomodo uolentes ipsasiu¬
rationes discernere uel potius
non intellegere dicunt nonesse
iurationem quando dicit homo scit
đs tescis est đs inuoco dm̃ supa
nimammeam uerum medicere . in¬
uocauit inquit dm̃: testem fecit
dm̃ Numquidiura uit. ⁊ qui haec
dicunt ni hilal iuduolunt nisi in¬
uocato dõ teste mentiri. Ieane
uero quisquis es prauicordis et
peruersi cordis sidias perdm̃iu¬
ras Sidicas testis est ds̃ nonuiras
quid e nimpee dm̃nisitestis est ds̃
Aut quidest tefcis est ds̃ insiper
dm̃ item Sed sialiquid testefilio
tuo faceres et amico uel proximotuo
uel cuilibet hominideceres non feci
et tangeres filiotuo caput quo
teste fecisti et diceres ꝑ huius
salutemquia non feci: exclama¬
ret forte filiustuus sub pacer¬
na manutre mens. Nec tamen
paternam manum sed diuinam

Expanded text:
ge est a peccato; qui autem verum ge est a peccato; qui autem verum jurat, non peccat; sed prope est a peccato et advertite: Non vos fallant qui nescio quomodo volentes ipsas jurationes discernere, vel potius non intelligere, dicunt non esse jurationem, quando dicit homo: Scit Deus, testis est Deus, invoco Deum supra animam meam verum me dicere. Invocavit, inquit, Deum, testem fecit Deum; nunquid juravit? Qui haec dicunt, nihil aliud volunt, nisi invocato Deo testem mentiri. Itane vero quis es pravi et perversi cordis, si dicas, Per Deum, juras; si dicas, Testis est Deus, non juras? Quid est enim Per Deum, nisi. Testis est Deus? Aut quid est, testis est Deus, nisi per Deum? » Item: « Sed si aliquid teste filio tuo faceres, et amico vel proximo tuo, vel cuilibet homini diceres: Non feci, et tangeres filio tuo caput, quo teste fecisti, et diceres: Per hujus salutem quia non feci; exclamaret forte filius tuus sub paterna manu tremens, nec tamen paternam manum, sed divinam
Abbreviated transcription (Latin):
uulneret quotiens gladio linguã
feriat et trans fiat. Quis in illolo¬
cus inuenitur sanus: Qquia etgo
graue peccatum est peierate con¬
pendiumtibi dedit scriptura
Noli iurare Item. Vis er golon¬
ge esse a periurio: iurare po¬
łi Quienimiurat: aliquado uerũ
iurare potest. Quia utem noniu¬
rat mendaciũiura renum quã
potest. Iuret ergo ds̃ qui iuiai
securus quem nihil fallit. quẽ
nihillatet. quiomninofallere
ignorat. quia nec falli potesta
Cumenimiurat se adhibectes¬
tem Quomodo tucũ iuras dm
adhibeste stem scipsecum
iurat se testemadhibet
Tuquando illumab hibes
testem forte supramendũ
tuumaccipis inuanum nome
dñiditui. Ne mendum iutas
ergo iurare noli. ipsa est
angustra periurium prȩ¬
cipitium est. Quiiuratiux¬
caest quinoniurat longe c̃
Peccat & gnr uiter qui falsum iunntt
Non peccat quiuerum iurtt sed necille
peccat qui omnino noniurat. Sed
quinoniurat et non peccat: et lon¬

Expanded text:
vulneret, quoties gladio linguam vulneret, quoties gladio linguam feriat, et transfigat, quis in illo locus invenitur sanus? Quia ergo grave peccatum est perjurare, compendium tibi dedit Scriptura: Noli jurare . » Item: « Vis ergo longe esse a perjurio? Jurare noli: qui enim jurat, aliquando verum jurare potest: qui autem non jurat, mendacium jurare nunquam potest. Juret ergo Deus, qui jurat securus, quem nihil fallit, quem nihil latet, qui omnino fallere ignorat; quia nec falli potest. Cum enim jurat, se adhibet testem. Quomodo tu cum juras Deum adhibes testem: sic ipse cum jurat, se testem adhibet. Tu quando illum adhibes testem, forte supra mendacium tuum accipis in vanum nomen Domini Dei tui. Ne mendacium jures, ergo jurare noli. Ipsa est angustia: perjurium praecipitium est: qui jurat, juxta est; qui non jurat, longe est. Peccat et graviter, qui falsum jurat: non peccat, qui verum jurat; sed nec ille peccat qui omnino non jurat; sed qui non jurat, et non peccat, et lon
Abbreviated transcription (Latin):
facere neces sitascogit. Queriautẽ
potese cumdicerecur ego autemdi¬
co uobis noniurare omnino cu raddi¬
tum sit neque percaelum quiathro¬
nus dĩ est et cetera us que adid qđ
dictum est ne que perca put tuũ
Credo propte rea quia non puta¬
bant iudei sece neti iure iuran¬
do. si peristaurauis sent. Et
tabant dño debereius iurandii:
siper caelum. aut terram aut
hie rosolimam. aut perca put su¬
um iurarent. Quod nosiuiti ore¬
cipientis: sed male intellegentis
factum est It aque dñs docetnihil
es sę tam uile incre attrisdi ut
perhoc quis que peie randum
arbitretur : quando a sum mis¬
usque ad infima diuina pro uiden¬
tia crea turagererentur: Incipiens
athronodi usque ad capillumal¬
bum etnigrum. Neque ꝑcaelũ
inquit quiat hronus dĩ est neque
perterramquias cabellumest
pedumeius. Item idem in libro
semonum. Plurasunt inquit
plerumque iuramenta quamie
uerba sidiscuciat homo. quoties
iurat pertotum diem. quotiens se

Expanded text:
facere necessitas cogit. Quaeri autem facere necessitas cogit. Quaeri autem potest cum diceretur: Ego autem dico vobis non jurare omnino: cur additum sit: Neque per coelum, quia thronus Dei est, et caetera usque ad id quod dictum est, neque per caput tuum . Credo propterea, quia non putabant se Judaei teneri jurejurando, si per ista juravissent: et tabant Domino debere jusjurandum, si per coelum, aut terram, aut Jerosolymam, aut per caput suum jurarent: quod non vitio praecipientis, sed male intelligentis est factum. Itaque Dominus docet, nihil esse tam vile in creaturis Dei, ut per hoc quisque perjurandum arbitretur: quando a summis ad infima divina providentia creata regerentur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum. Neque per coelum, inquit, quia thronus Dei est: neque per terram, quae scabellum est pedum ejus . Item idem in libro Sermonum: « Plura sunt, inquit, plerumque juramenta, quam verba. Si discutiat homo quoties juret per totum diem, quoties se
Abbreviated transcription (Latin):
git non in bonis sed inneces sa¬
riis iurationem habendam. re¬
fre nat se quantum potest ut
non ea ut a turnisineces sitate
cũ uidet pignos hominesadcreden¬
dum quodeis utile est credere
nisi iuratione firmentur. ad hoc
itaque petinet quod sic dicitur
Sitautem sermour̃. est est. non non.
hocbonum ẽ & appetendũ. Quo dautẽ
amplius est amalo est idest iura¬
re cogeris. sciasdene cessitateue¬
nire infirmitatis eorum quibus a¬
liquid sua des. Quȩ infirmitas ut¬
ique malum est unde nos cotidie
liberaride precamur. cũdicimus
libera nos amalo. Itaque nondixit
quod autem amplius est amalo est
Tuenim non malum facis qui beneute¬
ris iuratione: quȩ et si non honatam̃
neces saria est ut alteriper sua de¬
as quod utiliter suades: seda malo
est illius. cuius infirmitate iurare
cogeris sed nemo nouit nis quiex ꝑ¬
tus est quam sit difficile et consuetudi¬
nem iurandi extinguere. et numquã
te mere facere quod non numquam

Expanded text:
git, non in bonis, sed in necessagit, non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum, quod eis utile est credere, nisi juratione firmetur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur: Sit autem sermo vester, est, est; non, non, hoc bonum est et appetendum: Quod autem amplius est, a malo est : Id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades. Quae infirmitas utique malum est: unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus: Libera nos a malo . Itaque dixit: Quod autem amplius est, a malo est . Tu autem non malum facis, qui bene uteris juratione: quae etsi non bona, tamen necessaria est, ut alteri persuadeas, quod utiliter suadeas: sed a malo est illius, cujus infirmitate jurare cogeris. Sed nemo novit, nisi qui expertus est, quam sit difficile et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere facere, quod nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
tur sicut beatus augus tinus
in libro sermonum ait. Decauen¬
Non ad sumas nomen dñi dĩcui inua
dĩ sui frustra. Et taclanias pro¬
pheta iuramentum mendaxnedi¬
ligatis et salomon iuratiomi non
ad sues catostuum. item quimul¬
tum iurat non effugiet pecca¬
tum item uirmultum iurans
replebitur in iquitate et non
discedetadomoillius pla gaet
in euangelio audistisquia
dictumest antiquis reddedño
iuramenta tua. Ego autem
dico uobis noniurare omnonone¬
que peracelum quia sedesdi
est neque perterram . quias¬
cabellum est pedumeius. ne¬
que percapud tuum quia non
potes facere unum capellum
albumaut nigrum Stc autem
sermouester est. est non non.
Quoclautemam plius est a ma¬
lo est. Augus tinus in librode
sermone dñi inmonte. It ainquit
intelligitur prȩcepisse dñm
ne iuretur nequis quam sicut
bonum appetat ius iurandum
et as siduitate iurandiad periu¬
riumperconsue tudinem dila¬
batur. quap ropter qui in telle¬

Expanded text:
tur, sicut beatus Augustinus tur, sicut beatus Augustinus in libro sermonum ait. DominNon assumas nomen Domini Dei tui in vanei sui frustra . Et Zacharias propheta: Juramentum mendax ne diligatis . Et Salomon: Jurationi non assuescat os tuum . Item: Qui multum jurat, non effugiet peccatum. Item: Vir multum jurans, replebitur iniquitate, et non discedit de domo illius plaga . Et in Evangelio: Audistis quia dictum est antiquis, redde Domino juramenta tua. Ego autem dico vobis, non jurare omnino, neque per coelum, quia sedes Dei est: neque per terram, quia scabellum est pedum ejus: neque per caput tuum, quia non potes facere unum capillum album, aut nigrum. Sit autem sermo vester, est, est; non, non: quod autem amplius est, a malo est . Augustinus de sermone Domini in monte : « Ita, inquit, intelligitur praecepisse Dominum ne juretur, ne quisquam sicut bonum appetat jusjurandum; et assiduitate jurandi ad perjurium per consuetudinem dilabatur. Quapropter qui intelli
Abbreviated transcription (Latin):
cauenda. Que neces se est utu¬
nus quis que quiofficium rec¬
te iudicandi sus cepit diligent̃
perpendat et tratet. et secun¬
dume a etrecteuiuere etrecte
iudicaresatagat. cauea tergo
ne accepta petunia xp̃muen¬
dat. Nepro lucroterre noae¬
ternare mune sepriuet. dĩque
iudicia ante o culos semper propo¬
nat ti mens tremens que ne de
iuscitiae tramite deuians cadat.
et unde ius tificaride buit in
Eia coboteste offendam:
apudut rumque ordinem cle¬
ricalem uidelicet. et laicalem
immo apud utrumque sexumin
in cautaiurationeuulde etmis¬
serabiliter de linquitur Puta¬
turenima quibusdam quodso¬
lum modo ille qui falsitatem su¬
peros saalicuius uiriscĩaut su¬
perreliquias aut super alta¬
re et euan gelia iurat. periu¬
rii crimine teneatur ob noxius
ille uero qui proqua libetrema:¬
naaut parua dm̃testem in uo¬
cat et perscãmcrinitatem suꝑ¬
nos que ciues iurare nontrepi¬
datinmunis habeatur a periu¬
riopresertim com omnis quites¬

Expanded text:
cavenda, quae necesse est ut ucavenda, quae necesse est ut unusquisque, qui officium recte judicandi suscepit, diligenter perpendat et tractet: et secundum ea et recte vivere, et recte judicare satagat. Caveat ergo ne accepta pecunia Christum vendat; ne pro lucro terreno aeterna remuneratione se privet: Deique judicia ante oculos semper praeponat, timens tremensque ne de justitiae tramite devians cadat, et unde justificari debuit, indJacobo teste, offendamus, apud utrumque ordinem, clericalem videlicet et laicalem, imo apud utrumque sexum, in incauta juratione valde et miserabiliter delinquitur. Putatur enim a quibusdam quod solummodo ille qui falsitatem super ossa alicujus sancti viri, aut super reliquias, aut super altare, aut Evangelia jurat, perjurii crimine teneatur obnoxius: ille vero qui pro qualibet re magna, aut parva Deum testem invocat, et per sanctam Trinitatem, supernosque cives jurare non trepidat, immunis habeatur a perjurio; praesertim cum omnis qui tes
Abbreviated transcription (Latin):
descruunt . et dumde iusto iudi¬
ciotemporalia lucra conquirunt
premioae terno priuantur. Itẽ
idem Qui rec te iudicat et premi¬
um inde remunerationis expec¬
tat. Fraudem indõ perpecitat.
Quta iustatiam quamgratis in ꝑ¬
tiredebunt: acceptione peciniȩ
uendit. et paulo post. Tres sunt
inquitmunerum acceptio nesqui¬
bus contraiustitiam huma naua¬
nita smilitat. Id est fauora mici¬
tiarumado latio laudis et cor¬
poralis acceptio muneris. Item
idem post pauca. Quattuor modis
iudicium humanum ꝑ uertitur.
timore. cupiditate odio. amo¬
re timore dummetu potestatis
alicuius ueritatem loqui paues¬
cimus cupiditatidum premiomu¬
neris alicuius corrumpimur.
odiodum contraquem libet ad¬
uersa molimur. Amore dũ ami¬
co et propinquis prestare con¬
tendimus his enim quattuor mo¬
dis saepe equitas uiolatur. sac¬
pe innocentia lȩditur pluraqui¬
dem et ali a extant diuinae a uc¬
toratatis prȩcepta desectandi
iustitia et munerumacceptione

Expanded text:
destruunt; et cum de justo judidestruunt; et cum de justo judicio temporalia lucra conquirunt, praemio aeterno privantur. » Item idem : « Qui recte judicat, et praemium inde remunerationis exspectat, fraudem in Deo perpetrat: quia justitiam, quam gratis impertire debuit, acceptione pecuniae vendit. » Et paulo post: « Tres sunt, inquit, munerum acceptiones, quibus contra justitiam humana vanitas militat, id est, favor amicitiarum, adulatio laudis, et corporalis acceptio muneris. » Item idem post pauca: « Quatuor modis judicium humanum pervertitur; timore, cupiditate, odio, amore. Timore, dum metu potestatis alicujus veritatem loqui pavescimus; cupiditate, dum praemio muneris alicujus corrumpimur; odio, dum contra quemlibet adversa molimur; amore, dum amico et propinquis praestare contendimus. His enim quatuor modis saepe aequitas violatur, saepe innocentia laeditur. » Plura quidem et alia exstant divinae auctoritatis praecepta de sectanda justitia, et munerum acceptione
Abbreviated transcription (Latin):
tione uero coram dño aduni¬
us horȩ mom̃tum lassantur: Plerũq
non nulli iudices terrena prȩmia appe¬
tunt : et iusticiam defendunt:
seque in nocentes estimanteces
sedefensores rectitudinis exul¬
tant quibus sis pesnummi sub¬
trahitur adefensione protinus
iustitiae ces satur et tamende fen¬
sores seiustitiae cogitant. sibi¬
que serectosas serunt quine qua¬
quam rectitudinem sed nummos
quȩ runt hisidorus in libro sen¬
tentiarum. ad delictum inquit ꝑ¬
tinet principum: qui prauosiudices
contrauo luntatem dĩpopulis fide¬
libus prȩferunt. Nam sicut popu¬
lidilectum est quando principes
mali sunt : sic principis est peccatũ
quando iudices iniqui ex istunt. Itẽ
idem. Grauius lacerantur pauperes¬
a prauis iudicibus quama cruentis¬
simis hostibus Nullus enimprae¬
do tamcupidus est in ali enis: quam
iudex iniquus insuis et paulo post
Se peiudices ipsamius titiam quã
adoptinendam salute maeterna
suscipiunt : muneribus acceptis

Expanded text:
tione vero coram Domino ad unitione vero coram Domino ad unius horae momentum lassantur. Plerumque nonnulli judices terrena praemia appetunt, et justitiam defendunt, seque innocentes aestimant, et esse defensores rectitudinis exsultant; quibus si spes nummi subtrahitur, a defensione protinus justitiae cessatur; et tamen defensores se justitiae cogitant, sibique rectores asserunt, qui nequaquam rectitudinem, sed nummos quaerunt. Isidorus in libro Sententiarum : « Ad delictum, inquit, pertinet principum, qui pravos judices contra voluntatem Dei populis fidelibus praeferunt. Nam sicut populi delictum est, quando principes mali sunt, sic principis est peccatum, quando judices iniqui existunt. » Item idem : « Gravius lacerantur pauperesa pravis judicibus, quam a cruentissimis hostibus. Nullus enim praedo tam cupidus est in alienis, quam judex iniquus in suis. » Et paulo post: « Saepe judices ipsam justitiam, quam ad obtinendam salutem aeternam suscipiunt, muneribus acceptis
Abbreviated transcription (Latin):
lamitatis Item haec dicit
dñs custodite iudicium et fa¬
cite ius titiam quiaiusta est
salus me a ut ueniat etiustiti
mea ut reueletur Beatus uir
qui facithoc et filius hominis
qui adprehenditistud cus¬
todiens sabbatum. Ne pol
luat illud. custod ensmanus
suasne faciet omne malum.
intacharia. haec sunt inquit
niueritatem unusquis quecũ
proximosuo. ueritatemetiu¬
dicium paçis iudicate in por¬
tis uestris etunus quisque
malum contraamicum suum
ne cogitetis in cordibu sues¬
tris et iuramentummendax
Ne diligatis omna enm hȩc
sunt quȩ odidicit dñs. Scri¬
tiohy pocritȩ sterilis etig¬
nis deuorabit tabernacula
eorum quimunera libenter
accipiunt. In euangelio
dum faciem sediustum iudici¬
umiudicate Gregorius in
moralibus Iudices scłihu¬
ius proterrenis lucris mul¬
tas in uria stolerant et proce¬
lestimerce de uel tẽmuis si¬
mi uerbi ferre contumeli¬
asrecusant terrenoiudici¬
ot ota etiam die insifcere
iudices fortes sunt inora¬

Expanded text:
lamitatis? Item: Haec dicit lamitatis? Item: Haec dicit dominus: custodite iudicium et facite iustitiam: quia iuxta est salus mea ut ueniat, et iustitia mea ut reueletur. beatus uir, qui facit hoc, et filius hominis, qui adprehendit istud: custodiens sluat illud: custodiens manus suas ne faciat omne malum. In Zacharia: Haec sunt, inquit, ni ueritatem unusquisque cum proximo suo: ueritatem et iudicium pacis iudicate in portis uestris: et unusquisque malum contra amicum suum ne cogitetis in cordibus uestris: et iuramentum mendax ne diligatis. omnia enim haec sunt quae odi, dicit dominus. XVItio hypocritae sterilis, et ignis devorabit tabernacula eorum qui munera libenter accipiunt . In Evangelio: dum faciem, sed justum judicium judicate . Gregorius in Moralibus: « Judices saeculi hujus pro terrenis lucris multas injurias tolerant, et pro coelesti mercede vel tenuissimi verbi ferre contumelias recusant. Terreno judicio tota etiam die insistere judices fortes sunt, in ora
Abbreviated transcription (Latin):
apud dñm dm nostrum iniquitas
nec ꝑsonarum acceptio neccu¬
pido munerum inpsalmo Siue¬
re utique iustitiam loquimini
recte iudicate filii hominum
item iudicate egeno et pupillo
humilem et pauperem iustisica¬
te In pro uerbus misericordia
et ueritas nonte deserant. Item
in eodem: munerades inuimpiusac¬
cipit ut peruertat semitas iudi¬
cii. ite mibi qui cognoscit iudicio
faciem non facit bene item. face¬
remisericor diam et iudicium
magis placent dño. quamuicti¬
me Item. accipere per sonam
impii. non est bonum in iudicio.
item. et quiiustificat impium
et qui condempnat iustumab o¬
minabilis est ut erquȩ apud dñm
pium promuneribus et iustitiam
iustiaufertis abeo. Item. Vae
qui condunt le ges iniquaset
scribentes iniustitiam scripse¬
runt ut ob primerent iniudi¬
cio pauperes et uimfacerent
causae humilium populi mei
ut es sentui duȩ prȩdaeorum
et pupillos dirperent. qud
facietis iudieuisi tationis etca¬

Expanded text:
apud Dominum Deum nostrum iniquitas, apud Dominum Deum nostrum iniquitas, nec versonarum acceptio, nec cupido munerum . In Psalmo: Si vere utique justitiam loquimini, recte judicate, filii hominum . Item: Judicate egeno et pupillo: humilem et pauperem justificate . In Proverbiis: Misericordia et veritas non te deserant . Item in eodem: Munera de sinu impius accipit, ut pervertat semitas judicii. Item ibi: Qui cognoscit in judicio faciem, non facit bene. Item ibi: Facere misericordiam et judicium, magis placent Domino quam victimae. Item ibi: Accipere personam impii, non est bonum in judicio. Item: Qui justificat impium, et qui condemnat justum, abominabilis est uterque apud Deum. pium pro muneribus, et justitiam justi aufertis ab eo: vae qui condunt leges iniquas, et scribentes injustitias scripserunt, ut opprimerent in judicio pauperes, et vim facerent causae humilium populi mei: ut essent viduae praeda eorum, et pupillos diriperent. Quid facietis in die visitationis et ca
Abbreviated transcription (Latin):
dius aequus que sestarius. ego
dñs ds̃tuus. inde ut ero nomio
Dixit itaque morses. prȩcepi
eis haud dubium quin iu dicib
dicens. audite illos et quod ius¬
tum ẽ iudicate. siue ciues sit
ille siue peregrinus nulla erit
distantia personarum Item¬
iudices et magistros constitue
in omnibus portistuis quas dñs
ds̃tuus dederit tibi per singu¬
las tribus tua sut iudicent popu¬
lum iusto iudicio nec in alteram
partem declinent Non accipiant
personam nec munera. quia mu¬
nera excecant oculos sapientũ.
et mutant uerba iustorum.
iuste quod iustum. ẽ. perse que¬
ris Item in eodem maledictus
qui peruent iu dicium adue¬
enon libro secundo constituitq
io saphat iudices terrȩ in cunctis
ciuitatibus munitis ꝑsingula lo¬
ca et praecipiens iudicibus ui
dete ait quid faciatis Non enĩ
sed dñi et quod cum que iudica¬
ueritis in uos redundabit Sit
timor dñi uobiscum et cum dili¬
gentia cuncta facite non est enĩ

Expanded text:
dius, aequusque sextarius; Ego dius, aequusque sextarius; Ego Dominus Deus tuus. In Deuteronomio: Dixit itaque Moyses: Praecipe eis haud dubium quin judicibus dicens: Audite illos, et quod justum est judicate, sive civis sit ille, sive peregrinus, nulla erit distantia personarum: itJudices et magistros constitue in omnibus portis tuis, quas Dominus Deus tuus dederit tibi, per singulas tribus tuas: ut judicent populum justo judicio, nec in alteram partem declinent. Non accipient personam, nec munera: quia munera obcaecant oculos sapientum, et mutant verba justorum. Juste quod justum est persequeris. Item idem in eodem: Maledictus qui pervertit judicium adveenon ita legitur: Constituitque rex Iosaphat iudices terrae in cunctis civitatibus Iuda munitis per singula loca, et praecipiens iuditibus: Videte ait quid facitis, non enim  sed Domini, et quodcumque iudicaveritis, in vos redundabit. Sit timor Domini vobiscum, et cum diligentia cuncta f
Abbreviated transcription (Latin):
gis canum quam seruorum curam
gerunt. Et faciunt eos iux tase
tidianum illis cibum insui praesen¬
tiaministrantes. Quiutrum ser¬
uus eius fame moriatur ignorat
et quod est grauius. sidiligenter
his prȩparatum non fuerit procane
seruus occiditur. Vides enim in not¬
nullorum domibus nitidoset cras¬
soscanes dis currere. homines
aute mpallentes ettitub antes in¬
cedere Istier go non miserebun¬
tur aliquando pauperibus: qui
minime suis famulis mis erentur
t Ite midemi nexpositione psalm
cente simi secundi. Paulum in¬
quit attendat caritas uestra
excecant et iam prudente sec
subuertunt uerba iustorum
item in eodem. Non contempnas
pauperẽ iniudicio in leuitico. Non
facies qđ in iustumestnecinius te
iudicabi snec consideres persoña
pauperis nechonore suultum
potentis. Iusteiudica proximotuo.
item nolite facere iniquũ ali¬
quid in iudicio in regula inpon¬
dere in mensura statera iusta
et equa sint pondera Ius tus mo¬

Expanded text:
gis canum quam servorum curam gis canum quam servorum curam gerunt, et faciunt eos juxta se tidianum illis cibum sui praesentia ministrantes, qui utrum servus ejus fame moriatur ignorat; et quod est gravius, si diligenter his praeparatum non fservus occiditur. Vides enim in nonnullorum domibus nitidos, et crassos canes discurrere; homines autem pallentes, et titubantes incedere. Isti ergo non miserebuntur aliquando pauperibus, qui minime suis famulis miserentur. » Item idem in expositione Psalmi centesimi secundi: « Paululum, inquit, attendat charitas vestraexcaecant etiam prudentes, et subvertunt verba justorum . Item idem in eodem: Non contemnas pauperem in judicio. In Levitico: Non facies quod iniquum est: nec injuste judicabis; nec consideres personam pauperis, nec honores vultum potentis: juste judica proximo tuo . Item ibi: Nolite facere iniquum aliquid in judicio, in regula, in pondere, in mensura: statera justa et aequa sint pondera: justus mo
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus suis peccata accumulata¬
liena nesciens reum se futurum
tam de suo delicto : quam de ꝑditione
seruorum : Totaigitur die uenatibus
inmorator. tuncclamorem inmadera¬
tumefferens: Tunc silentium lat̾ent
indicens: Lȩtus sialiquidcoeperit
iratus sud qđ non habebatamiserit
et tanto studio gerit utuenetur¬
dõ auto ratio inibus uacet sed urto¬
tadieatiosus et liberpropram exer¬
ceat uoluptatem quamius igitur
qui huius modies fraterues pere ad
domunrede as quamius declinante
tatemtuamexercens fecis se dñnio¬
luntatem haec en im uoluntas est dñi
ut ieiune mus acibis panitereta pecca¬
tis. ab stinentiamindicamus corpori
ut auitus magis anime abstinerepos¬
sim frenũ enim quodda est luxorian¬
tis anime corpus exhaustum. Quis¬
quis autemie iunat et peccat lu¬
crum est carum fecis seuidetur non
salutis et parcendo copis replesse
cellarium non me memsaginas se¬
uirtutibus. Quntenimplerique
qui deuenatibus rede untes ma¬

Expanded text:
tatibus suis peccata accumulat atatibus suis peccata accumulat aliena, nesciens reum se futurum tam de suo delicto, quam de perditione servorum. Tota igitur die venatibus immoratur, tunc clamorem immoderatum offerens, tunc silentium latenter indicens; laetus si aliquid ceperit, iratus si id quod non habebat, dimisit, et tanto studio gerit, utDeo atque orationibus vacet, seu ut tota die otiosus et liber proprias exerceat voluptates? Quamvis igitur, qui ejusmodi es, 459 frater, vespere ad domum redeas, quamvis declinante tatem tuam exercens fecisse Domini voluntatem. Haec enim voluntas est Domini, ut jejunemus a cibis pariter et a peccatis. Abstinentiam indicamus corpori, ut a vitiis magis animam abstinere possimus. Frenum enim est quoddam luxuriantis animae corpus exhaustum. Quisquis enim jejunat et peccat, lucrum escarum fecisse videtur, non salutis; et parcendo copiis replesse cellarium, non mevirtutibus. Sunt enim plerique qui de venatibus redeuntes, ma
Abbreviated transcription (Latin):
minempalpare immo securum
haec inpune ullo pacto facerepos sit:¬
quis quis uero in hocfacto in punitatẽ
promitit perpen datmoneo quid
intremendi iudicudiele gẽ xp̃e
dampnationis percepturis int
Namet hoc summe est dementia¬
ecum propter uenationes quis
dominicis et aliis festis diebus
a sollem pnibus mis sarum caele¬
brationibus et diuinis laudibus
uocat et propterhuius cemodi
uenationes salute manimȩ suȩ eo¬
rum que quibus prȩesse et prodes¬
sedebuit neglegit hinam que plus
delectunttur la tratibus canumquã
me lodiis interes sehymnorum cae¬
lestium beatus itaque augustinus
in homelis ad populum uenationem¬
moda rate incumbentes ita ad loqui¬
tur. anputatis illumieiunare st̃s
qui primo diluculo non adecde siam
uigilat nonbeatorum martirum
loca perquirit sed surgens congre¬
gat seruulos disponitretia. Canes
Producit siluas quac ꝑlustnit seruulos
inquam secum ꝑ trirhit. for tas semagis
adeccesiam festinantes et uolup¬

Expanded text:
minem palpare, imo securum minem palpare, imo securum haec impune ullo pacto facere possitQuisquis vero in hoc facto sibi impunitatem promittit, perpendat moneo, quid in tremendi judicii die legem Christi damnationis percepturi sint. Nam et hoc summae est dementiae, cum propter venationes quis dominicis et aliis festis diebus a solemnibus missarum celebrationibus et divinis laudibus vacat: et propter hujuscemodi venationes salutem animae suae, eorumque quibus praeest, et prodesse debuit, negligit: hi namque plus delectantur latratibus canum, quam melodiis interesse hymnorum coelestium. Beatus itaque Augustinus in homiliis ad populum, venationi immoderatae incumbentes ita alloquitur: « An putatis illum jejunare, fratres, qui primo diluculo non ad ecclesiam vigilat, non beatorum martyrum loca perquirit, sed surgens congregat servulos, disponit retia, canes producit, silvasque perlustrat. Servulos, inquam, secum pertrahit fortasse magis ad ecclesiam festinantes et volup
Abbreviated transcription (Latin):
a est accepta pecumiauendunt
Namet ille qui alicuius reigratia
falso iudi catet quiueri tatem
occultat: uterque ab ominabi¬
lis estapuddm̃ et peneȩ qua¬
licriminea pud eum detine tur
Quaꝓpter his quiiuditiaria po¬
testate praediti sunt: magnacir¬
cumspectio etuigilantiane ces¬
saria est ne ab eis uel corameis
iudicium rectum in aliquo peruer¬
tatur qm̃si propter suamlt¬
curiam et diuturnam quie tem
diuersasque delicias quibus
dumplus iusto in cumbunt pau¬
perum causa contempnituret
sacpȩequitasiuditui uio latur
prauum inquumque quid gestũ
fuerit: in eos proculdubio idre¬
tor que bitur Quod autemre¬
mota ꝑsonarũi etmunerum accep¬
tone recie iudicandum sit. sequen¬
tia indicant. Liegi turitaque in
Non de clinabis iniudiuo paupe¬
ris mendatium fagies in sontem
et iustum nonoccides nec accipies¬
tifariȩ fit ut uix explicari queat
palpentuero et promittant tali¬
a facientibus in punitatem qui
uolunt et audent . ego uerone¬

Expanded text:
a est, accepta pecunia vendunt. a est, accepta pecunia vendunt. Nam et ille qui alicujus rei gratia falso judicat, et qui veritatem occultat, utique abominabilis est apud Deum, et pene aequali crimine apud eum detinetur. Quapropter his qui judiciaria potestate praediti sunt, magna circumspectio, et vigilantia necessaria est; ne ab eis, vel coram eis judicium rectum in aliquo pervertatur. Quoniam si propter suam incuriam, et diuturnam quietem, diversasque delicias, quibus dum plus justo incumbunt, pauperum causa contemnitur, et saepe aequitas judicii violatur, pravum, iniquumque quid gestum fuerit, in eos procul dubio id retorquebitur. Quod autem remota personarum et munerum acceptione recte judicandum sit, sequentia indicant. Legitur in non declinabis in iudicio pauperis. mendacium fugies. insontem et iustum non occides: tifarie fit, ut vix explicari queat. Palpent vero et promittant talia facientibus impunitatem, qui volunt et audent: ego vero ne
Abbreviated transcription (Latin):
ita inquumest recte sapere
et non recte agere. periustiti¬
amquippes tabilitur regnum
et ꝑiustitiam euertitur. un¬
de etmulta regnaiam ꝑ iustiti¬
a meuersa in exemplum sunt.
cumigitur elegalia ete uap̃¬
gelica doceant documenta dm̃
interillos habitare quieius mo¬
nitis parentes a calle ius titiae
non deuiant. cur homines quos
ipse ad suamimaginem creauit.
et nobilitate ditauit et scien¬
tia recteiudi candi sublimauit
in non recte iudicanamedio sui
eum repellunt. Quem pro cul
dubio dumas e praue iudicando
repellunt. Inimicum suesalutis
in me diosui constiuuunt Qm
sic ut illiquiius titiȩ et uerita¬
illi qui pro iusto in iuste etue
refalso iudicant illiabsque
dubio quimendax est et pater
eius sequodammodo manci¬
pant quid inquam iniquis dõq
odibilius potestes sequando
inforoplus sectatur amornum¬
miquam xp̃i: quie nimprorec¬
te iudi candonum mosaccipiunt
more iude xp̃m qui utique iusti¬

Expanded text:
ita iniquum est recte sapere ita iniquum est recte sapere et non recte agere. Per justitiam quippe stabilitur regnum, et per injustitiam evertitur: unde et multa regna jam per injustitiam eversa, in exemplum sunt. Cum igitur et legalia et evangelica doceant documenta Deum inter illos habitare, qui ejus monitis parentes a calle justitiae non deviant; cur homines, quos ipse ad suam imaginem creavit, et nobilitate ditavit, et scientia recte judicandi sublimavit, in non recte judicando a medio sui eum repellunt? Quem procul dubio qui a se prave judicando repellunt, inimicum suae salutis in medio sui constituunt; quoniam sicut illi qui justitiae et veritailli qui pro justo injuste, et pro vero falso judicant, illi absque dubio qui mendax est, et pater ejus, se quodammodo mancipant. Quid, inquam, iniquius, Deoque odibilius potest esse, quando in foro plus sectatur amor nummi, quam Christi? Qui enim pro recte judicando nummos accipiunt, more Judae Christum, qui utique justiti
Abbreviated transcription (Latin):
magis iniquitatem patimim
quare non potius fraudamim
Si enimille quis uaablata repetit
contraeuangelium facit multo
magis ille in auctore meuangelu
del inquit quiea quaesua non fue¬
runt uiolenter exigit. Quis igi¬
turne get contrare gulũ xp̃iani¬
tatis fiericum ꝓpreterunius ho¬
minis delicius totpauperes xp̃i
Eunt quibonis bene et sunt e con¬
Dtrario quibonis maleutunt ur
Quis quis dĩdonis non addĩ uolun¬
tatem sed ad sua in cupidita tem
ut itur dõ ingratus exis tant bo¬
nis male uti conprobatur Scienti¬
amporro recte iudicandiadõmor¬
talibus conferre dubium nonest.
Aposto licoia cobotes tante et dicen¬
te. Omnedatumoptimum etomne
domum ꝑfectum desu̾s umest des¬
cendens a patre luminum ac per
hoo qui a trumite ius titia equȩ
suaunicuiq tribuit a ut timore.
aut cupiditate. autodio. ama¬
more reflectitur: x p̃mquiuti
que iustitia e st dehonorare con¬
uincitur. sic ut enimȩ quũ ẽ
ut qui recte sapitrecte a gat.

Expanded text:
magis iniquitatem patimini? magis iniquitatem patimini? Quare non potius fraudamini? Si enim ille qui sua ablata repetit, contra Evangelium facit, multo magis ille in auctorem Evangelii delinquit, qui ea quae sua non fuerunt, violenter exigit. Quis igitur neget contra regulam Christianitatis fieri, cum propter unius hominis delicias, tot pauperes Chriunt qui bonis bene, et sunt e contrario qui bonis male utuntur. Quisquis Dei donis non ad Dei voluntatem, sed ad suam cupiditatem utitur, Deo ingratus existens bonis male uti probatur. Scientiam porro recte judicandi a Deo mortalibus conferri dubium non est, apostolo Jacobo testante et dicente: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Ac per hoc qui a tramite justitiae, quae sua unicuique tribuit, aut timore, aut cupiditate, aut odio, aut amore reflectitur, Christum utique, qui justitia est, dehonorare convincitur. Sicut enim aequum est ut qui recte sapit, recte agat,