comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de suis priorib peccatis. ita tamen ut bap
trzentur. sicut scͥptum ẽ in actib apłorum
loquente petro ad uideos & dicente: Agite
penitentiam ⁊ baptiretur unusquisq ue¬
strum in nomine domini ihu xp̃i. et di¬
mittentur uob̃ peccata ur̃a. Agunt etiã
homines penitentiam. si post baptismum
ita peccaueruit. ut excommunicari et
postea reconciliari mereantur. sicut agũt
in omnib eccłis illi qui ꝓprie penitentes
appellantur. De tali enim penitentia lo¬

Expanded text:
de suis prioribus peccatis ita tamen, ut etiam de suis prioribus peccatis ita tamen, ut etiam baptizentur, sicut scriptum est in actibus apostolorum loquente Petro ad Iudaeos et dicente: Agite paenitentiam et baptizetur unusquisque uestrum in nomine domini Iesu Christi; et dimittentur uobis peccata uestra. agunt etiam homines paenitentiam. si post baptismum ita peccauerint. ut excommunicari et postea reconciliari mereantur, sicut agunt in omnibus ecclesiis illi. qui proprie paenitentes appellantur. de tali enim paenitentia lo
Abbreviated transcription (Latin):
posiusti. quod apłi dederint penitentiam
ꝓ baptismo: non euident̾ exp̃ssum ẽ. Siens
ꝓ baptismo id̃o dicit. qr ꝑ penitentiam re¬
mittuntur peccata. habet aliquid rationis
quod dicit.S talis penitentia post baptis¬
mũ potest eutilis ẽẽ. si quis peccauerit Iste
autem qm̃ negat post baptismũ dari pent¬
tentiȩ locũ: cũ dicit sicut scͥpsisti. penitentiã
solã ante baptismum ẽẽ. datir intelligi sic
eum dixisse. quod apłi dederuit peniten¬
tiam ꝓ baptismo. ut ante baptismum eã
dederunt. atq hii quib data sit. postea non
fuerunt baptizati. qi eis illa ꝓbaptismo fuit
quod nouationos dic̾e numquã auduu:
Unde quere diligenter ne forte alicuius
alterius erroris sit: ⁊ nouatianum se eẽcon¬
fingat uel puter. Aut si ⁊ ħ nouatiani di¬
cunt nescio: illud tamen scio. quoniã quis¬
quis ħ dicit: a regula fidei catholicȩ. ⁊ a dõ
enim homines ante baptismũ penitentiã

Expanded text:
posuisti, quod apostoli dederint paenitentiam posuisti, quod apostoli dederint paenitentiam pro baptismo, non euidenter expressum est. si enim pro baptismo\' ideo dicit. quia per paenitentiam remittuntur peccata, habet aliquid rationis. quod dicit. sed talis paenitentia post baptismum potest utilis esse. si quis peccauerit. iste autem quoniam negat post baptismum dari paenitentiae locum, cum dicit, sicut scripsisti. paenitentiam solam ante baptismum esse, datur intellegi sic eum dixisse. quod apostoli dederant paenitentiam pro baptismo. ut ante baptismum eam dederint atque hi, quibus data sit. postea non fuerint baptizati, quia eis illa pro baptismo fuit, quod Nouatianos dicere numquam audiui. unde quaere diligenter, ne forte alicuius alterius erroris sit et Nouatianum se esse confingat uel putet. aut, si et hoc Nouatiani dicunt, nescio: illud tamen scio, quoniam, quisquis hoc dicit, a regula fidei catholicae et doctri Agunt enim homines ante baptismum paenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ram. et illic morabatur cum eis̃ baptrrabat.
tunc paulo post de illo loquens ait ut er
baptizaret plures quam ihohannes. ꝗͣꝗͣ
ihc ipse non baptizaret. s discipuli eus.
reliquit uideam t̾ram: et abiit in t̾ram ga
lileam. Tunc ergo quando ab iherosolunis
exiit cum discipulis suis in uideam t̾ram
et illic morabatur cum eis. baptizabat ñ
per se ipsum: s ꝑdiscipulos suos. Quos
intelligumus iam fuisse baptizabat. siue
baptismo iohannis sicut nonnulli arbitn¬
tur: siue quod magis credibile ẽ baptis-
mo.xp̃i. Neq enĩ ministerium baptizan¬
ratos. ꝑ quos ceteros baptiraret. qui non
defuit memorabilis illus humilitatis
ministerio. quando eis lauit pedes.: et
petenti petro ut non tantum yedes uerũ
etiam manus et caput ei lauaret. respon¬
dit. qui lotus ẽ non indiget nisi ut pedes
lauet. s est mundus totus. Ubi intelligi¬
tur: quod iam petrus fuerat baptizatus.
Quomodo autẽ iste dicat. quod in epła tua

Expanded text:
rram et illic morabatur cum eis et baptizabat, rram et illic morabatur cum eis et baptizabat, tunc paulo post de illo loquens ait: Ut er et baptizaret plures quam Iohannes, quamquam Iesus ipse non baptizaret sed discipuli eius, reliquit Iudaeam terram et abiit iterum in Galilaeam, tunc ergo, quando ab Hierosolymis exiit cum discipulis suis in Iudaeam terram et illic morabatur cum eis, baptizabat non per se ipsum sed per discipulos suos, quos intellegimus iam fuisse baptizatos sine baptismo Iohannis, sicut nonnulli arbitrantur, siue. quod magis credibile est, baptismo Christi. neque enim ministerium baptizanruos, per quos ceteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lauit pedes et petenti Petro. ut non tantum pedes uerum etiam manus et caput ei lauaret, respondit: Qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lauet, sed est mundus totus. ubi intellegitur, quod iam Petrus fuerat baptizatus. Quo modo autem iste dicat. quod in epistula tua
Abbreviated transcription (Latin):
S non omnia quȩ facta sunt etiã scͥyta in¬
ueniunt᷑ uerũtamen facta eẽ ex cet̾is do-¬
cumentis ꝓbantur. Scriptum ẽ quando
men etiã ipsos baptizatos intelligere debe¬
mus: quemadmodum scriptum ẽ quando
baptizatȩ sint plebes eccłarum in ihrłm. &
in samaria: quando autem baptizate sint
runt non est utiq scriptum. et tamen etiã
ipsas baptiratas utiq minime dubitamus.
ꝓpter illam domini sententiam. Nisi quis
renatus fuerit ex aqua et sp̃ũ scõ: non intra¬
bit in regnum celorum. Utrumq autem de
domino scͥptum ẽ. et qr baptizabat plus quã
ihohannes. et qr ipse non baptrrabat. s disci¬
puli euis: ut intellig̾emus et ipsum quidẽ
baptirasse p̾sentia maiestatis: non tamen
ipsum baptrzasse manib suis. Issius enĩ erat
baptismi sacramentum: ad discipulos autẽ
baptrzandi ministeriũ ꝑtinebat. ẽunc ergo
hec exut. ih̾c et discipuli eius in uideam t̃¬

Expanded text:
Sed non omnia quae facta sunt etiam scripta inSed non omnia quae facta sunt etiam scripta inveniuntur; verumtamen facta esse ex caeteris documentis probantur. Scriptum est quando i, verum tamen etiam ipsos baptizatos intelligere debemus, quemadmodum scriptum est, quando baptizatae sunt plebes Ecclesiarum in Hierusalem et in Samaria; quando autem baptizatae sint as miserunt, non est utique scriptum: et tamen etiam ipsas baptizatas minime dubitamus, propter illam Domini sententiam: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum. Utrumque autem de Domino scriptum est, quia baptizabat plures quam Joannes, et quia ipse non baptizabat, sed discipuli ejus, ut intelligeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia majestatis, non tamen ipsum baptizasse manibus suis: ipsius enim erat Baptismi sacramentum; ad discipulos autem baptizandi ministerium pertinebat. Tunc ergo haec exiit Iesus et discipuli eius in Iudaeam te
Abbreviated transcription (Latin):
dum ipsa apłica disciplina commendat. ut
cornelius centurio. ⁊ hi qui cum illo erant. &̃
iam accepto sp̃u scõ fuerint baptizati. sicut
antiqui iusti si non circumciderentur non
erat eis peccatum. postea uͦ quam uissit ds̃
ut circumcideretur habraham. eiusq poste¬
ritas. iam si non fieret graue peccatum fuit.
mentum noui destamenti ꝓ circumcisione
carnis scm baptisma dedit et aꝑtissime di¬
xit. si quis non renatus fuerit ex aqua et
spũ scõ. non intrabit in regnum celorum.
iam non debemus querere. quandoquisq
suerit baptizatus. s quoscumq legimus
num cȩlorum. non nisi baptizatos intelli¬
gere debemus: nisi forte quos angustia
passionis inuenit. ⁊ nolentes negare. xp̃m
antequam baptizarentur occisi sunt. qͥb
ipsa passio ꝓ baptismo deputata est. S
nunquis ħ possumus de apłis dicere. qͥ
usq adeo largum tempus habuerunt qͦ
baptizarentur: ut alios etiam baptizauerĩt:

Expanded text:
dum ipsa apostolica disciplina commendat, ut dum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius centurio et hi, qui cum illo erant. etiam iam accepto spiritu sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea uero quam iussit deus, ut circumcideretur Abraham eiusque posteritas, iam si non fieret, graue pecca- tum fuit, mentum noui testamenti pro circumcisione carnis sanctum baptismum dedit et apertissime dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum. iam non debemus quaerere, quando quisque fuerit baptizatus. sed, quoscumque legimus num caelorum, nonnisi baptizatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptipsa passio pro baptismo deputata est. Sed nunquid hoc possumus de Apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt quo baptizarentur, ut alios etiam baptizaverint?
Abbreviated transcription (Latin):
etione domini confirmati: et illo aduentu
syũs sc̃i qui apparuit die pentecostes: uel il¬
la inspiratione quam demonstrauit añs
postea quam resurrerit amor: cum insuffla¬
uit in eorum faciem dicens: accipite sp̃m sc̃̾m.
Unde recte dici potest. qi cum petrus negauit
tamen aqua. s spu scõ. Hoc enim eis dixit. po-¬
stea quam resurrexit: ⁊ conuersatus ẽ cum eis:
Ioh̃es quidem baptizauit aqua: uos autem
hos: usq ad pentecosten: Aliqui autem codices
habent: uos autem sp̃u scõ incipietis baptira-¬
ri. S siue dicatur baptizabimini. siue dica¬
tur incipietis baptizari: adrem nichil int̾ẽ
Nam in quib cumq codicib inuenitur bapti¬
zabitis: aut incipietis baptizare: mendosist̾.
Qui ex grecis facillime conuincuntur: Si autẽ
dicimus aqua non fuisse baptrzatos. metu¬
endum ẽ ne in eis grauiter erremus. ne de-¬
mus hominib auctoritatem contempnendi
baptismum: quẽ usq adeo non contemꝑnen¬

Expanded text:
ctione domini confirmati et illo aduentu ctione domini confirmati et illo aduentu spiritus sancti, qui apparuit die pentecostes, uel illa inspiratione. quam demonstrauit dominus, posteaquam resurrexit a mortuis, cum sufflauit in eorum faciem dicens: Accipite spiritum sanctum. Unde recte dici potest, quia, cum Petrus negauit tamen aqua sed spiritu sancto. hoc enim eis dixit, posteaquam resurrexit et conuersatus est cum eis: Iohannes quidem baptizauit aqua. uos autem hos usque ad pentecosten. aliqui autem codices habent: Vos autem spiritu sancto incipietis baptizari; sed siue dicatur "baptizabimini siue dicatur incipietis baptizari\', ad rem nihil interest. nam in quibuscumque codicibus inueniuntur \'baptizabis\' aut \'incipietis baptizare\', mendosi sunt, qui ex Graecis facillime conuincuntur. si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est, ne grauiter in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi baptismum. quem usque adeo non contemnen
Abbreviated transcription (Latin):
nus in dño salutem.
lectis litt̾s tuis de
salute ur̃a letatus:
sad ea quȩ scͥpsisti re-¬
sꝑond̾e non distuli:
Et primum miratus sum. quomodo dicat
nouatianus iste petrum baptizatum non
fuisse: cum paulo suꝑuis dixeris eum dixis
deatur. quod int̾ apłos baptitatiis. petrus
non fuerit baptizatus ignoro. Et ido exem¬
plum epłȩ tuȩ ne forte tu non habeas misi
tibi in quo diligentius consid̾es ad ea me re¬
pondere quȩ inueni inlitt̾is tius. Sienim no¬
tarius non mendose excepit aut scripsit. ne¬
scio quale cor habeat. qui cum apłos baptiza
intos: petrum baptizatum negat. Quod autẽ
dicitur petrus egisse penitentiam. cauendum
est ne ita egisse ꝑutetur quomodo agunt
in ȩccła. qui ꝓprie penitentes uocantur. Et
quis ħ ferat. ut primum apłorum inter ta¬
les penitentes numerandum putemus: Pe¬
nituit enim eum negasse. xp̃m quod euis
indicant lacrimȩ. Sic enim scͥptum ẽ: qi fle¬
iit amare. Nondum enĩ fuerant resurre¬

Expanded text:
PUS IN DOMINO SALUTEM. Lectis litteris tuis de salute uestra laetatus ad ea, quae scripsisti, respondere non distuli. et primum miratus sum, quo modo dicat Nouatianus iste Petrum baptizatum non fuisse, cum paulo superius scripseris eum dixissdeatur, quod inter apostolos baptizatos Petrus non fuerit baptizatus, ignoro et ideo exemplum epistulae tuae. ne forsitan tu non habeas, misi tibi, in quo diligentius consideres ad ea me respondere, quae inueni in litteris tuis: si enim notarius non mendose excepit aut scripsit, nescio. quale cor habeat. qui, cum apostolos baptizatos dicat. Petrum baptizatum negat. Quod autem dicitur Petrus egisse paenitentiam, cauendum est, ne ita putetur egisse, quo modo agunt in ecclesia. qui proprie paenitentes uocantur. et quis hoc ferat, ut primum apostolorum inter tales paenitentes numerandum putemus? paenituit enim eum negasse Christum, quod eius indicant lacrimae; sic enim scriptum est, quia fleuit amare. nondum enim fuerant resurre
Abbreviated transcription (Latin):
uitici: non scͥpsi: quia nescio. Neq enum
ex hebrea lingua quam ignoro: potuit etiã
int̾pres numeros exprimere: ne metri ne¬
cessitate ab int̾p̃tandi ueritate amplius ꝗͣ
ratio sententiarũ sinebat: digredi cogeret᷑.
Certis tam̃ eos constare num̾is: credo illis
qui ea lingua ꝓbe callent. Amauit enĩuir
ille sc̃s musicam piam: et in ea studia nos
magis ipse: quã ullus alus auctor accen¬
dit. Habitetis omnes in et̾num. in aduito¬
rio altissimi. qui habitatis unanunes in
domo: pat̾ mat̾q fr̃s filiorũ: ⁊ cuncti uniꝰ
patris filii memores nil:¬

Expanded text:
uidici, non scripsi, quia nescio. neque enim uidici, non scripsi, quia nescio. neque enim ex Hebraea lingua, quam ignoro, potuit etiam numeros interpres exprimere, ne metri necessitate ab interpretandi ueritate amplius, quam ratio sententiarum sinebat, digredi cogeretur. certis tamen eos constare numeris credo illis, qui eam linguam probe callent. amauit enim uir ille sanctus musicam piam et in ea studia nos magis ipse quam ullus alius auctor accendit. habitetis omnes in aeternum in adiutorio altissimi, qui habitatis unanimes in domo, pater materque fratres filiorum et cuncti unius patris filii memores n
Abbreviated transcription (Latin):
in quibusdã etiam silentiorũm dimersa
int̾ualla miscentur quȩ omnino sentiri ne¬
queunt: nisi auditorem ꝓnuntiator infor-¬
met. Sextum sane librum qr emendatũ
repperi: ubi ẽ omnis fructus ceterorũ. non
distuli mitt̾e caritati tuȩ: fortassis ipse
tuam non multum refugiet grauitatem:
Nam suꝑiores quinq uix filio nr̃o cet con¬
diacono nr̃o uiliano. quoniã et ipse iam
nobiscũ commilitat. digni lectione uel
cognitione uidebuntur. Quem quidem ñ
audeo dic̾e plus amo quam te. qr nec uera¬
cit̾ dico: s tamen auoeo dic̾e. plus desid̃o
quamte. Mirum uideri potest: quemad
modum quẽ parit̾ amo: amplius deside¬
rem.S ħ mͥ facit. spes amplior uidendi eũ
Puto enu quoo si adnos te uibente uel mit¬
tente uenerit. et ħ faciet quod adolescentẽ
decet. maxime qi ñdũ curis maiorib de¬
tinetur: & te ipsum mͥ expeditius adpor-¬
tabit. Quib numeris consistant u̾sus da¬

Expanded text:
in quibusdam etiam silentiorum dimensa in quibusdam etiam silentiorum dimensa interualla miscentur, quae omnino sentiri nequeunt, nisi auditorem pronuntiator informet. Sextum sane librum, quem emendatum repperi, ubi est omnis fructus ceterorum, non distuli mittere caritati tuae; fortassis ipse tuam non multum refugiat grauitatem. nam superiores quinque uix filio nostro et condiacono Iuliano, quoniam et ipse iam nobiscum commilitat, digni lectione uel cognitione uidebuntur. quem quidem non audeo dicere plus amo quam te, quia nec ueraciter dico, sed tamen audeo dicere plus desidero quam te. mirum uideri potest, quem ad modum, quem pariter amo, amplius desiderem; sed hoc mihi facit spes amplior uidendi eum; puto enim, quod, si ad nos te iubente uel mittente uenerit, et hoc faciet, quod adulescentem decet, maxime quia nondum curis maioribus detinetur, et te ipsum mihi expeditius adportabit. quibus numeris consistant uersus Da
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia occurrit amantib initio nr̃i otii
cum acuris maiorib magisq necessariis.
uacabat animus. uolui ꝑ ista que a nobis
desiderasti. scͥpta ꝓlud̃e: quanto conscͥpsi de
solo rithmo ser libros. et de melos scb̾e alioᷤ
forsitan sex fateor disponebam: cũ mͥ ocuĩ
futurum sꝑabam. S postea quam mͥ cura¬
rum eccłasticorũ sarcina imposita ẽ. omnes
illȩ deliciȩ fugere de manib itaut uixnc
ipsũ codicẽ inueniã. quoniã tuã uolunta¬
tem nec petitionẽ s uissionem contempne
nequeo. Quod sane opusculũ si potueromit¬
tere non quidem me tibi obtemperasse uerũ
tamen te ħ ame tantoꝑe flagitasse penite¬
bit. Difficillune quippe intelliguntur in eo
quinq libri. si non aosit qui non solum dis¬
putantiuim possit seꝑarere ꝑsonas. uerum
etiã ꝓnuntiando ita sonare morulas silla-¬
barum. ut eis exprimantur. sensũq auri¬
riũ feriant genera numerorũ maxuneq

Expanded text:
prouidentia occurrit amantibus, initio nostri otii, prouidentia occurrit amantibus, initio nostri otii, cum a curis maioribus magisque necessariis uacabat animus, uolui per ista, quae a nobis desiderasti, scripta proludere, quando conscripsi de solo rhythmo sex libros et de melo scribere alios forsitan sex, fateor, disponebam, cum mihi otium futurum sperabam. sed postea quam mihi curarum ecclesiasticarum sarcina inposita est, omnes illae deliciae fugere de manibus, ita ut uix nunc ipsum codicem inueniam, quoniam tuam uoluntatem nec petitionem sed iussionem contemnere nequeo. quod sane opusculum si potuero mittere, non quidem me tibi obtemperasse uerum tamen te hoc a me tanto opere flagitasse paenitebit. difficillime quippe intelleguntur in eo quinque libri, si non adsit, qui non solum disputantium possit separare personas uerum etiam pronuntiando ita sonare morulas syllabarum, ut eis exprimantur sensumque aurium feriant genera numerorum, maxime quia
Abbreviated transcription (Latin):
num urum qua sola liberamur de corꝑẽ
mortis huiꝰ non cognouerunt: nec in eis
ipsis quȩ sunt uera senserunt. Historia sa¬
ne cuius scͥptores. fidem se p̃cipue narra¬
tionib suis. deb̾e ꝓfitentur. fortassis habe¬
at aliquid cognitione dignumliberis. cũ
siue bona siue mala hominum tamen
uera narrantur: quanuis in eis cognoscen¬
dis qui scõ spũ non aouiti sunt. rumoresq
colligere. ipsa humanȩ infirmitatis con¬
dicione compulsi sunt. quẽ admodũ non
fallerentur. in plurimis. omnino non uideo:
Est tamen in eis aliqua ꝓpinquitas lib̾tatiͤ.
si uoluntatem mentiendi non habent: nec
homines fallunt: nisi cum᷑ hominib hu¬
mana infirmitate falluntur. Uerum qr ĩ
omnib rerum motib quid num̃i ualeant.
facilius consideratur in uocib. eaq consi¬
deratio quibusdã quasi gradatis itinerib
nititur ad suꝑna intima ueritatis. in quib
uiis ostendit se sapientia hilarit᷑. et in oĩ

Expanded text:
tum dominum nostrum, qua sola liberamur de corpore tum dominum nostrum, qua sola liberamur de corpore mortis huius, non cognouerunt nec in eis ipsis, quae uera senserunt. historia sane, cuius scriptores fidem se praecipue narrationibus suis debere. profitentur, fortassis habeat aliquid cognitione dignum liberis, cum siue bona siue mala hominum tamen uera narrantur. quamuis in eis cognoscendis, qui sancto spiritu non adiuti sunt rumoresque colligere ipsa humanae infirmitatis condicione compulsi sunt, quem ad modum non fallerentur in plurimis, omnino non uideo. est tamen aliqua in eis propinquitas libertatis, si uoluntatem mentiendi non habent nec homines fallunt, nisi cum ab hominibus humana infirmitate falluntur. Verum quia in omnibus rerum motibus, quid numeri ualeant, facilius consideratur in uocibus eaque consideratio quibusdam quasi gradatis itineribus nititur ad superna intima ueritatis, in quibus uiis ostendit se sapientia hilariter et in omni
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati. Unde ille ipse filuis. et ueritas
inquit liberabit uos: Hon gͦ illȩ innume¬
rabiles et impiȩ fabulȩ quib uanorũ ple¬
na sunt carmina poetarũ uuomodo nr̃ȩ
consonant lib̾tati. non oratorũ uiflata m̃¬
⁊ expolita mendacia. non deniq ipsorũ phi¬
losoyhorũ garrulȩ argutiȩ. qui uel deũ
ꝓxsus non cognouerunt. uel cum cogno¬
ussent d̾m. non sicut d̾m glorisicauerunt
aut gr̃as egerunt. s euanuierunt in cogita¬
tionib sus. ꝙ obscuratum ẽ insipiens coreoꝵ¬
et dicentes se ẽẽ sapientes. stulti facti sunt.
sͥ mutauerunt glam incorrupti dĩ in simi-¬
litudinem imagineif corruptibilis hominis
et uolucrum ⁊ quadrupedum. et serpentiũ.
uel qui istis simulacris dediti. aut non nuniᷤ
dediti. coluerunt tamen. & seriuierunt cre¬
aluerȩ potuis quam creaturi: Absit enim̃¬
omnio ut istorũ uanitates et in saniȩ m̃¬
Aaces uentosȩ nugȩ ac superb error recte

Expanded text:
ueritati. unde ille ipse filius: Et ueritas, ueritati. unde ille ipse filius: Et ueritas, inquit, liberabit uos. non ergo illae innumerabiles et impiae fabulae, quibus uanorum plena sunt carmina poetarum, ullo modo nostrae consonant libertati, non oratorum inflata et expolita mendacia, non denique ipsorum philosophorum garrulae argutiae, qui uel deum prorsus non cognouerunt uel, cum cognouissent deum, non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibusstulti facti sunt et inmutauerunt gloriam incorrupti dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium uel qui istis simulacris non dediti aut non nimis dediti coluerunt tamen et seruierunt creaturae potius quam creatori. absit omnino, ut istorum uanitates et insaniae mendaces, uentosae nugae ac superbus error recte
Abbreviated transcription (Latin):
me ee ꝓmiseram. et idõ non misi qr non
emendaui: non qi nolui. s qi non potui.
curis udelicet multis ⁊⁊ multum p̾ualen¬
ab occupatus. Nimis autem ingratum
as ferreum fuit ut te qui nos sic amas. hic
sc̃ fr̃ et collega nr̃. possidius. in quo nr̃am
non paruam p̾sentiam repperies. uel non
disceret: uel sine nr̃is litt̃is disceret. Est enĩ
ꝯ arũm ministerium. non litt̾is illis qͣs
uariarum serui libidinũ lb̾ales uocant
s: dominico pane nutritus: quantus ei
potuit ꝑ nr̃as angustias dispensari: Quid
enĩ aliud dicendum ẽ eis. qui cum sint mu¬
qui et impii sibi lib̾alit̾ uidentur eruditi.
nisi quod in lituis uere liberalib legimus.
suos filius lib̾auerit. tunc uere liberi eritis
Pum namq p̾statur ut ipse etiam quȩ li¬
bales disciplinȩ ab eis qui in lib̾tatem uo¬
cati non sunt appellentur. quid in se habe¬
ant lib̾ale noscatur: Neq enĩ habent con¬
gtuũ lib̾tati: nisi quod habent congruũ

Expanded text:
e promiseram et ideo non misi, quia non emendaui, non quia nolui, sed quia non potui curis uidelicet multis et multum praeualentibus occupatus. nimis autem ingratum ac ferreum fuit, ut te, qui nos sic amas, hic sanctus frater et collega noster Possidius, in quo nostram non paruam praesentiam reperies, uel non disceret uel sine nostris litteris disceret. est enim per nostrum ministerium non litteris illis, quas uariarum serui libidinum liberales uocant, sed dominico pane nutritus, quantus ei potuit per nostras angustias dispensari. Quid enim aliud dicendum est eis, qui cum sint iniqui et impii, liberaliter sibi uidentur eruditi, nisi quod in litteris uere liberalibus legimus: Si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis? per eum namque praestatur, ut ipsae etiam, quae liberales disciplinae ab eis, qui in libertatem uocati non sunt, appellantur, quid in se habeant liberale, noscatur. neque enim habent congruum libertati, nisi quod habent congruum
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. Hoc d̾s docusse intelligitur illis
testimoniis quȩ ipse posuisti. cũ de luco a¬
lienorũ dorum iussit ligna ad holocaustũ
adhiberi. ⁊ de iericho ut omne aurũ uel ar-¬
gentũ & eramentũ inferretur in thesauros

Expanded text:
tantur. hoc deus intellegitur docuisse illis tantur. hoc deus intellegitur docuisse illis testimoniis, quae ipse posuisti, cum de luco alienorum deorum iussit ligna ad holocaustum adhiberi et de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in thesauros
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficiorũ certissime scimꝰ. Eadem etiã ratio¬
est lauacrorũ. neq enĩ sp̃m deduc̃e de aere
dubitamꝰ inquẽ scimꝰ ire fumũ ex aris om¬
nib & incensis demoniorũ. Unde apparet
illud ẽẽ ꝓhibitum ne in honorẽ alienorũ doꝵ
aliqua re utamur: aut existimemur. sic eã
accipiendo. ut quãuis animo contempna¬
mus eos tamen qui nr̃m animũ ignorant
ad hȩc honorandia eclificemꝰ: & cũ temyla ido¬
la luci. & si quid huĩmodi data potestate uer¬
tuntur. quauis manifestũ ẽ cũ id agimꝰ. ñ ea
noshonorare. s potiꝰ detestari. idõ tam̃ in
usus nr̃os priuatos dum tarat et ꝓprios. ñ
debemus inde aliquid usurꝑare. ut appa¬
reat nos pietate ista destruere: non auari¬
cia. Tum uͦ in usus communes non ꝓprios
ac priuatos. uel in honorẽ dĩ conuertuntur
hoc de illis fit qͦd dde ipsishominib cum ex
saclegis u impis in ueram religionem mu¬

Expanded text:
sacrificiorum certissime scimus. eadem est etiam ratiosacrificiorum certissime scimus. eadem est etiam ratio lauacrorum. neque enim spiritum deducere de aere dubitamus, in quem scimus ire fumum ex aris omnibus et incensis daemoniorum. unde apparet illud esse prohibitum, ne in honorem alienorum deorum aliqua re utamur aut uti existimemur sic eam accipiendo, ut, quamuis animo contemnamus, eos tamen, qui nostrum animum ignorant, ad haec honoranda aedificemus. et cum templa, idola, luci et si quid huius modi data potestate euertuntur, quamuis manifestum est, cum id agimus, non ea nos honorare, sed potius detestari, ideo tamen in usus nostros priuatos dum taxat et proprios non debemus inde aliquid usurpare, ut appareat nos pietate ista destruere, non auaritia. cum uero in usus communes, non proprios ac priuatos, uel in honorem dei ueri conuertuntur, hoc de illis fit, quod de ipsis hominibus, cum ex sacrilegis et impiis in ueram religionem mu
Abbreviated transcription (Latin):
ne ab alio uirationẽ accipiamꝰ: Alia uͦ quȩ¬
stio est utrũ ea pace debeamus uti: quȩ int̾¬
alios inuicem iurantes facta ẽ. Quod si no¬
luerimus: ubi uiuamꝰ in terris. nescioutrũ
inuenire possimus. Neq enĩ tantũmͦ limiti
s uniuersis ꝓuinciis par conciliatur iura¬
tione barbarica: Unde et illud sequetur ut
non fruges tantũ quȩ ab eis custodiuntur qͥ
ꝑ dõs falsos urauerunt: s ubiq inquinata
sint omnia. quȩ ipsa pace muniuntur: quã
uiratio illa confirmat. Quod si absur dissi¬
mum ẽ dice: nec illa te moueant: que moue¬
bant. Itẽ si de area. uel torculari tollaturali¬
quid ad sacrificia demoniorũ sciente. xrp̃ia
no. peccat si fieri ꝑmitat: ubi ꝓhibendi po¬
testas est. Quod si factũ comꝑit aut ꝓhiben¬
di potestatẽ non habuit. utitur mundis
reliquis fructib unde illa sublata sunt. sic̃
fontib utim̃ de quib hauriri aquã adusũ

Expanded text:
ne ab alio jurationem accipiamus. Alia vero quaene ab alio jurationem accipiamus. Alia vero quaestio est, utrum ea pace debeamus uti, quae intalios inuicem iurantes facta est. quod si noluerimus, ubi uiuamus in terris, nescio utrum inuenire possimus. neque enim tantum modo limiti sed uniuersis prouinciis pax conciliatur iuratione barbarica. unde et illud sequetur, ut non fruges tantum, quae ab eis custodiuntur, qui per deos falsos iurauerunt, sed ubique inquinata sint omnia, quae ipsa pace muniuntur, quam iuratio illa confirmat. quod si absurdissimum est dicere, nec illa te moueant, quae mouebant. Item si de area uel torculari tollatur aliquid ad sacrificia daemoniorum sciente Christiano, ideo peccat, si fieri permittit, ubi prohibendi potestas est. quod si factum comperit aut prohibendi potestatem non habuit, utitur mundis reliquis fructibus, unde illa sublata sunt, sicut fontibus utimur, de quibus hauriri aquam ad usum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ei uirat: dõs falsos colit Cui quȩstioni pos¬
sunt illa testimonia suffragari. quȩ ipse com¬
memorasti de laban et abimelech. si tamen
abimelecꝰ ꝑ dõs suos iurauit: sicut laban per
d̾m iacob Hec ut dixi alia questio ẽ quȩ me
merito fortassis moueret. nisi illa exempla
occurrissent dde ysaac & iacob & si qua posst̃¬
alia inueniri: si tam̃ illud non adhuc mouꝙ.
quod in nouo testamento dictũ ẽ. ne omni¬
no uiremus. Quod mͥ quidẽ ꝓpterea dictum
uidetur: non quia uerũ uirare peccatũ est.
s qr ꝑuirare immane peccarũ est a quo noᷤ
longe ẽẽ uoluit. qui omnimodo ne iuremꝰ
aomonuit: S tibi aluid uid̾iscio. unde nc̃
disputandũ non est ut illud potiꝰ agamus
unde me consulendũ putasti. Proinde si¬
cut non uiras. ita nec aliũ siꝰ placet iurare
compellas. quamuis dictũ sit ne uiremus
nusquã autẽ in scͥpturis scĩs legi meminerĩ

Expanded text:
qui ei iurat, deos falsos colit. cui quaestioni posqui ei iurat, deos falsos colit. cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut. Laban per deum Nachor. haec, ut dixi, alia quaestio est, quae me merito fortassis moueret, nisi illa exempla occurrissent de Isaac et Iacob et si qua alia possunt inueniri, si tamen illud non adhuc mouet, quod in nouo testamento dictum est, ne omnino iuremus. quod mihi quidem propterea dictum uidetur, non quia uerum iurare peccatum est, sed quia periurare immane peccatum est, a quo nos longe esse uoluit, qui omni modo ne iuremus admonuit.. sed tibi aliud uideri scio, unde disputandum non est, ut illud potius agamus unde me consulendum putasti. Proinde sicut non juras, ita nec alium, si hoc placet, jurare compellas: quamvis dictum sit ne juremus; nusquam autem in Scripturis sanctis legi meminerim,
Abbreviated transcription (Latin):
uerit non tibi uideatur bis peccasse: Sienĩ
tal uiratione ꝓmissam custodiret fidem.
idͥo tantũ peccasse iudicaretur. qri ꝑ tales
aos iurauit: illud autem nemo recte repre-¬
licitam fidem fecit. quod non debuit bisutq
pecauit. Nc ꝑħ qui utitur fide illiꝰ que con¬
tat uirasse ꝑ dõs falsos & utitur non ad ma¬
lam s adlicitam ⁊ bonã rem non peccato eiꝰ
s sociat quo ꝑ demonia iurauit: s bono
pacto eiꝰ quo fidem seruauit. Neq hic eã fi¬
dem dico seruari qua fideles dicuntur qui
baytirantur in . xp̃o. illa eñi longȩ alia ẽ lon¬
grꝙ discreta. a fide humanorũ pͥacitorum
atq pactorũ. Uerũtam̃ sine ulla dubitati¬
one minus malũ est ꝑ dm̃ falsũ iurare uera¬
citer: quã ꝑ dm̃ uerũ fallaciter Quanto eñ
ꝓquod uiratur magis ẽ scm̃ tanto magis ẽ
penale ꝑniriũ. Alia gͦ quęstio est. utrũ non
pecet. qui ꝑ falsos dõs sibi iurari fecit qr ille

Expanded text:
uerit, non tibi uideatur bis peccasse. si enim uerit, non tibi uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione promissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo recte reprelicitam fidem fecit, quod non debuit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos deos sibi iurari fecit, quoniam ille,
Abbreviated transcription (Latin):
onorabili et di¬
lectissimo filio
publicole au¬
gustinis ĩ dño
salutẽ. festus
animi tui post¬
ea quã didici
litteris tuis q̃
mei continuo
facti sunt: ñ qͦ
me omnia talia ꝑmouerent qualib te in¬
dicasti ẽẽ ꝑmotũ. s quomͦ tibi auferrentur
hii aestus fateor estuaui: maxime quia pe¬
tis ut desinitiue tibi rescͥb̾em. ne in maio¬
res dubitationes incideres: quã ante quã
interrogasses: Hoc enĩ uideo non ẽẽ in
mea potestate. Nam quomlibet scͥpsero
quȩ michi uidentur ẽẽ certissima si tibi
non ꝑsuasero: ꝓculdubio eris incertior
Non autẽ sieut michi adiacet suadere eo
nodo adiacet eciã ꝑsuadert cuilibet. Ue¬
montamen ne tuȩ dilectioni negarẽ ope¬
rula meam. post aliquantã delibationem
reschendum putaui. Mouet te certe utrũ
aus fide utendum sit: qui ut ea seruet per
demonia urauerit. Ubi te uolo prius con¬
siderare utrũ si quispiã ꝑ dõs falsos uiraue¬
rit se fidẽ seruaturum & eam non serua¬

Expanded text:
ONORABILIET DILECTISSIMO FILIO PUBLICOLAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Aestus animi tui postea quam didici litteris tuis, etiam mei continuo facti sunt, non quo me omnia talia permouerent, qualibus te indicasti esse permotum, sed quo modo tibi auferrentur hi aestus, fateor, aestuaui, maxime quia petis, ut definitiue tibi rescriberem, ne in maiores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses. hoc enim uideo non esse in mea potestate. nam quo modo libet scripsero, quae mihi uidentur esse certissima, si tibi non persuasero, procul dubio eris incertior. non autem sicut mihi adiacet suadere, eo modo adiacet etiam persuadere cuilibet. uerum tamen ne tuae dilectioni negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum putaui. Mouet te certe, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non serua
Abbreviated transcription (Latin):
ta domestica uel agrestia sunͭ habenda. ne
quis eis uel se uel alterũ interimat nec arba
aut restis ne quis se inde suspendat nec fene¬
qu facienda ẽ neꝑhanc se quisq ycipitet.
Quia plura cominemorẽ cũ ea commemo¬
ando finire non posim: Quid enĩ ent ẽ in
isu hominũ bono ac licito unde non pos¬
iteta ꝑnicies irrogari: Restat ni fallorut
aicamꝰ aliquid de illo uiatore xp̃iano quem
ammemor asti uictũ famis necessitate. si ni¬
cil uspiã inuen̾it nisi cibũ in idolio posi¬
ai ubi alius nullus ẽ hominũ: utrũ ei satiꝰ
sit fame mori: quã illud in alimentũ su¬
mere In qua quęstione qm̃ ñ ẽ conseques
ut cib ille idolot̾icũ sit potuit enĩ uel ab
is qui ibi ab itin̾e diu̾tentes corpus refece¬
rant obliuione seu uoluntate dimita:
uel illic ob aliã qualibet causã poni: bre¬
uiter respondeo Rit certũ ẽ ẽe idolochitum.
uut certũ ẽ non eẽ: aut ignoratur. Sigͦ cer¬

Expanded text:
nta domestica et agrestia sunt habenda, ne nta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se uel alterum interimat, nec arbor aut restis, ne quis se inde suspendat, nec fenestra facienda est, ne per hanc se quisque praecipitet. quid plura commemorem, cum ea commemorando finire non possim? quid enim est in usu hominum bono ac licito, unde non possit etiam pernicies inrogari r Restat, ni fallor, ut dicamus aliquid de illo uiatore Christiano, quem commemorasti uictum famis necessitate, si nihil uspiam inuenerit nisi cibum in idolio positum, ubi alius nullus est hominum, utrum ei satius sit fame emori, quam illud in alimentum sumere. in qua quaestione quoniam non est consequens, ut cibus ille idolothytum sit, potuit enim uel ab eis, qui ibi ab itinere deuertentes corpus refecerant, obliuione seu uoluntate dimitti uel illic ob aliam causam quamlibet poni, breuiter respondeo. aut certum est esse idolothytum aut certum est non esse aut ignoratur. si ergo cer
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid fortasse p̾statur. Hinc autẽ dictũ est¬
ut non resistamus malo: ne nos undicta de¬
lectet. quȩ alieno malo animũ pascit. ñ ut cn¬
rectionẽ hominũ negligamꝰ. Unde nec reis
est mortis alienȩ. qui cũ suȩ possessioni mi
rũ circumduxerit: aliquis ex ipsuis usu per-¬
cussus intereat. Neq enĩ reus est. xp̃ianꝰ si bo
eiꝰ aliquẽ feriendo. uel equus calcem iaciendo
aliquẽ occidat aut id̾o non debent. xp̃ianibo¬
ueshab̾e cornua. aut equus ungulas: aut den¬
tribuni notitiã ꝑferretur. insidias sibi a qui¬
busdã ꝑditis p̾parari & obhoc deductores ac¬
cepit armatos sim illa arma scelerati homi¬
nes incidissent. paulus in effusione sangui¬
nis eorũ suũ crimen agnosceret: Absit ut ea
quȩ ꝓpter bonũ ac licitũ facimꝰ aut habemꝰ.
siqͥd ꝑ hȩc p̃ter nr̃am uoluntatẽ cuiqͣ mali
accid̾it: nob̾ imputetur. Alioquin nec ferram̃¬

Expanded text:
aliquid fortasse praestatur. hinc autem dictum estaliquid fortasse praestatur. hinc autem dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum pascit, non ut correctionem hominum neglegamus. unde nec reus est mortis alienae, qui cum suae possessioni ...... et murum circumduxerit. aliquis ex ipsorum usu percussus intereat. neque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut equus ungulas aut dentribuni notitiam perferretur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos, si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum suum crimen agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum ac licitum facimus aut habemus, si quid per haec praeter nostram uoluntatem cuiquam mali acciderit, nobis inputetur. alioquin nec ferrame
Abbreviated transcription (Latin):
tamen utim᷑ ad tantas nr̃as commoditase
cũ eorũdẽ sacͥficiorũ sumũ ipsi quod amodi
haurire ⁊ uorare uideantur.Siquis dubi¬
tat. de aliqua carne utrũ immolaticia sit on
est immolaticia si eam cogitationẽ tenuerit
qͦd immolaticiã sit et ea uescat᷑ non utiꝙpit¬
cat: qr nec ẽ nec iã putatur immolaticia et¬
si antea putabatur. Neq eñ non licet corrig
cogitationes: a falsitate in ueritatẽ. Siqͥs ai
bonũ putauerit eẽ. quod malũ est et fecerit
hoc: putando utiq peccat. Et ea sunt omnia
peccata ignorantiȩ quando quisq: bene fien
putat qͦd male fit. De occidendis hominibi
ne ab eis quisq occidatur non mͥ placet consili¬
um. nisi forte sit miles. aut publica functios
teneatur. ut non ꝓ se ħ faciat s ꝓ alis uel pm
ciuitate. ubietiã ipse est accepta legitima po-¬
testate si cuis congruit ꝑsonȩ. Qui uͦ repellun¬
tur aliquo t̾rore ne male faciant: etiã ipsis

Expanded text:
tamen utimur ad tantas nostras commoditates, tamen utimur ad tantas nostras commoditates, cum eorundem sacrificiorum fumum ipsi quodam modo haurire et uorare uideantur. si quis dubitat de aliqua carne, utrum immolaticia sit, et non est immolaticia, si eam cogitationem tenuerit, quod immolaticia non sit, et ea uescatur, non utique peccat, quia nec est nec iam putatur immolaticia, etsi antea putabatur. neque enim non licet corrigere cogitationes a falsitate in ueritatem. si quis autem bonum putauerit esse, quod malum est, et fecerit, hoc putando utique peccat. et ea sunt omnia peccata ignorantiae, quando quisque bene fieri putat, quod male fit. De occidendis hominibus, ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis uel pro ciuitate, ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si eius congruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne male faciant, etiam ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
s sullud quod ĩ agris nascitur consecrat᷑ uel
sacͥficatur: tunc int̾ idolothita deputan¬
dũ ẽ. Cauendũ ẽ enĩ ne si putauerimꝰ non
uescendũ holere quod nascitur in horto tẽ¬
pli idoli consequens fit ut existimemꝰ. ñ de¬
buisse apłos apud athenas cibũ sum̾e. qr ci¬
uitas erat mineruȩ eiusq numini consetͣ¬
ta. Hoc & de puteo responderim.: uel fonte
qui in templo ẽ. Plus autẽ mouet. reuera si
aliquid sacrificiorũ in fontẽ uel puteũ pro¬
iciatur: s eadẽ ratio ẽ. aeris qui omnẽ eũ fu¬
mũ recipit. de quo supra diximꝰ. aut si hoc
id̾o putatur distare qr illud sacͥficiũ. de qͦ
fumus aeri confunditur. ñ fit ipsi aeri. sed i¬
dolo alicui. uel demonio: aliquando autẽ
sic mittuntur sacficia in aquas. ut iysis
aquis sacͥficetur. Non ideo utiq solis huꝰ lue
non utimur qr ei saclegi ubi possunt sacris¬
care non cessant. Sacͥficatur etiã uentis

Expanded text:
sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sed si illud, quod in agris nascitur, consecratur idolo uel sacrificatur, tunc inter idolothyta deputandum est. cauendum est enim, ne, si putauerimus non uescendum holere, quod nascitur in horto templi idoli, consequens sit, ut existimemus non debuisse apostolos apud Athenas cibum sumere, quia ciuitas erat Mineruae eiusque numini consecrata. hoc et de puteo responderim uel fonte, qui in templo est. plus autem mouet re uera, si aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum proiciatur. sed eadem ratio est aeris, qui omnem eum fumum recipit, de quo supra diximus, aut, si hoc ideo putatur distare, quia illud sacrificium, de quo fumus aeri confunditur, non fit ipsi aeri sed idolo alicui uel daemonio, aliquando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut ipsis aquis sacrificetur, non ideo utique solis huius luce non utimur, quia ei sacrilegi, ubi possunt. sacrificare non cessant. sacrificatur etiam uentis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tum et aurũ eorũ. nec accipias indetͥ. ne
excedas ꝓpter illuo quoniã abhominatio ẽ
dño dõ tuo. &. non conferes execramentũ
in domũ tuã. ꝙ eris anathema sicut etil¬
lud ẽ ꝙ offensione offendes ⁊ coinqͥnatio¬
ne inqͥnaberis. abhominatione illa quia a¬
nathema ẽ. satis apparet aut ipsos pͥuatosusꝰ
in talib eẽ ꝓhibitos: aut ne sic inde aliquid
inferatur in domũ ut honoretur: Tunc ẽenĩ
abhominatio & execratio: non cũ talib sacͥle¬
giishonor aꝑtissima destructione subuertit᷑.
De escis autẽ idolorũ nichil amplius nos de¬
bere obseruare. qũa quod p̾ceperit apl̃s cer¬
tus estr: et ideo de hac re u̾ba eiꝰ recole quȩ
si obscura e̾ẽnt: ꝓ modulo nr̃o exponeremu:
Non autẽ peccat qui cibũ postea nesciens
manducauerit. quẽ priꝰ tanꝗͣ idolotitum
respuit. Holus uel quilib& fructus in agro qͦ
lib& natus. euis est qui creauit. qr dñi ẽ t̾ra
et plenitudo eiꝰ ꝙ omnis creatura d̃i bona ẽ.

Expanded text:
 aurum illorum nec accipies inde tibi, ne excedas propter illud, quoniam abominatio est domino deo tuo; et non conferes execramentum in domum tuam et eris anathema, sicut et illud est, et offensione offendes et coinquinatione inquinaberis abominatione illa, quia anathema est. satis apparet aut ipsos priuatos usus in talibus esse prohibitos aut, ne sic inde aliquid inferatur in domum, ut honoretur; tunc est enim abominatio et execratio, non cum in talibus sacrilegus honor apertissima destructione subuertitur. De escis autem idolorum nihil amplius nos debere obseruare, quam quod praecepit apostolus, certus esto. et ideo de hac re uerba eius recole, quae si obscura essent, pro modulo nostro exponeremus. non autem peccat, qui cibum postea nesciens manducauerit, quem prius tamquam idolothytum respuit. holus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domini est terra et plenitudo eius et omnis creatura dei bona est.
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximiome¬
ritoq honorabili
ꝙ suspiciendo filio
Orontio augusti¬
nus. Ago gr̃as
qd̃ aduentum exi¬
mietatis tuȩ lit¬
teris etiam pre¬
uenire dignatus
es: ꝙ ante contuitum misisti collo¬
quium. ut tuo priꝰ affatu quam as¬
pectu fruemur: & diu desideratam
fili. Reddo itaq meritis tuis ꝙ pre¬
currentibus officiis debitum resalu¬
tationis obsequium: incolumitate
tuam gaudens nuntiatam. optansq
continuam. Et quod rescͥpta exigui¬
tatis meȩ iure prerogatȩ beniuolen-¬
tiȩ reposcendo. addidisti dicens. si
tamen id de tanta scitate possumꝰ
ꝓmereri: nullo modo audeo desꝑa¬
re sc̃itatis eiusdẽ emiꝰ haustu ꝓ mo¬
dulo nr̃o aliquid sumus. ipsum fon¬
tem non solum laudandum uerũ
etiam nob̃cum participandũ. tuȩ
prudentiȩ placiturum: ut ds in¬
comꝑabiliter atq in cõmutabilit̾ bi¬
nus. ꝑ suam potentiã tam bonȩ due
mentis institutor. sit etiam ꝑ grãm r¬
stitutor. Incolumen te d̾s omp̃e fel¬

Expanded text:
OMINO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI ET SUSCIPIENDO FILIO ORONTIO AUGUSTINUS. Ago gratias, quod aduentum eximietatis tuae litteris etiam praeuenire dignatus es et ante contuitum misisti conloquium, ut tuo prius affatu quam aspectu frueremur et diu desideratam fili. reddo itaque meritis tuis et praecurrentibus officiis debitum resalutationis obsequium incolumitatem tuam gaudens nuntiatam optansque continuam. et quod rescripta exiguitatis meae iure praerogatae beniuolentiae reposcendo addidisti dicens: \'Si tamen id de tanta sanctitate possumus promereri\', nullo modo audeo desperare sanctitatis eiusdem, cuius haustu pro nostro modulo aliquid sumus, ipsum fontem non solum laudandum uerum etiam nobiscum participandum tuae prudentiae placiturum, ut deus incomparabiliter atque incommutabiliter bonus per suam potentiam tam bonae tuae mentis institutor sit etiam per gratiam restitutor. incolumem te deus omnipotens fel
Abbreviated transcription (Latin):
suetudo. Illud dico. Siħ crimen ẽ. cur eos¬
dem maximianistas per  uidices ab impe¬
ratorib missos quos ꝑ eugliũ genuit nr̃a
communio grauit̾ insectati de basilicis quas
tenebant: in quib eos inuenit ipsa conscissio
⁊ controuersiarũ strepitu. ⁊ ussionũ poten¬
tatu: & auxiliorũ impetu ꝑturbastis: Inqua
conflictatione. quȩ passi sint ꝑsingula lo¬
ca recentia rerũ uestigia contestantur quȩ
iussa sint carthȩ indicant: quȩ facta sint t̾¬
rȩ clamant. In quib etiã optati illiꝰ tribu¬
ni ur̃i. scã memoria p̃dicatur. Itẽ dice sole¬
tis. quod nosbaptismũ. rꝑ̃i non habeamꝰ et
p̾ter ur̃am communionem nusquã sit Pos¬
sem hĩc uberiꝰ aliquanto disserere. s contͣ

Expanded text:
suetudo; illud dico: si hoc crimen est, cur eossuetudo; illud dico: si hoc crimen est, cur eosdem Maximianistas per iudices ab, eis imperatoribus missos, quos per euangelium genuit nostra communio, grauiter insectati de basilicis, quas tenebant, in quibus eos inuenit ipsa conscissio, et controuersiarum strepitu et iussionum potentatu et auxiliorum impetu proturbastis? in qua conflictatione quae passi sint per loca singula, recentia rerum uestigia contestantur; quae iussa sint, chartae indicant; quae facta sint, terrae clamant, in quibus etiam Optati illius tribuni uestri sancta memoria praedicatur.\' Item dicere soletis, quod nos Christi baptismum non habeamus et praeter uestram communionem nusquam sit. possem hinc uberius aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
mus a multo pauciorib maiorib ur̃is falso
crimine traditionis innocentes potuisse dã¬
pnari: si atrecentis decem successorib eorum
ubi ꝙ̃ ꝓ magno scͥptũ ẽ plenarii concilii ore
ueridico in falso crimine scismatis dampna¬
ri innocentes potuerunt: Si aũ ꝓ baueris re¬
cte fuisse dampnatus: quȩ restat defensio
cur in eodẽ episcopatus recepti sint. nͥ ut erag¬
gerans utilitatẽ salubritatẽq pacis. ostendaᷤᷤ
etiã ista ꝓ unitatis uinculo toleranda: Duod
utinã non oris s cordis uirib ageres ꝓfecto
ꝑspiceres quã nullis calumpniis ꝑ orbẽ terra¬
rum cẽt uiolenda par. rꝑi. si licet in affrica
ꝙ̃ in sacrilego scismate dapnatos in eodẽ ipso
cpiscopatu recipi ꝓ pace donati. Item soletis
nob̾ obicere: quod uos ꝑ potestates t̾renas ꝑse¬
quamur. Qua inre non disputo uel quid uos
ꝓ immanitate tanta sa crilegii mereami¬
ni: uel quantum nosp̃i ana temꝑet man-¬

Expanded text:
mus a multo paucioribus maioribus uestris falso mus a multo paucioribus maioribus uestris falso crimine traditionis innocentes potuisse damnari, si a trecentis decem successoribus eorum, ubi etiam pro magno scriptum est \'plenarii concilii ore ueridico\', in falso crimine schismatis innocentes damnari potuerunt? si autem probaueris recte fuisse damnatos, quae restat defensio, cur in eodem episcopatu recepti sint, nisi ut exaggerans utilitatem salubritatemque pacis ostendas etiam ista pro unitatis uinculo toleranda? quod utinam non oris sed cordis uiribus ageres! profecto perspiceres, quam nullis calumniis per orbem terrarum esset uiolanda pax Christi, si licet in Africa etiam in sacrilego schismate damnatos in eodem ipso episcopatu recipi pro pace Donati. Item soletis nobis obicere, quod uos per potestates terrenas persequamur. qua in re non disputo, uel quid uos pro immanitate tanti sacrilegii mereamini uel quantum nos Christiana temperet man