comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prbros. geraldũ quoq erusdem ullȩ clericum. fecit
prb̃rm. Tres etiam diaconos de monachis ordinauit. sei¬
licet ansellum. guilelmum & gaufredum. Subdiaco¬
nos aũ. guilelmum et guidonem pueros. Porro lauren¬
tium de moreto. fecit acolitum. Thomas aũ cantuarie¬
tiniacum. Is aliquando familiarissimus eidem regi. et
eleganti streniutate conspicuus. cancellarius eiꝰ extite¬
rat. nec eo potentior quisquam uisus est apud regẽ
angliȩ. At ubi eccłastici regiminis curam suscepit. dm̃
homini preponere ꝑ omnia curauit. Unde contigit
ut usurpanti regi in morem orie iura eccł̃astica.
uelut alter ionas constanter restitit. Quamobrem.
indignatus rex. et inestimabilem grãm implacabili
cominutans odio. comprehendere illum et bona eiꝰ
in fisco redigere disposuit. Sed preuenit impios
conatus sollertia innocentis. et clam mare transiens
cum paruo comitatu ad Ludouicum regẽ francoꝵ

Expanded text:
presbyteros; Geraldum quoque ejusdem villae clericum fecit presbyteros; Geraldum quoque ejusdem villae clericum fecit erum; tres etiam diacones de monachis ordinavit, scilicet Ansellum, Guillelmum, et Gaufredum, subdiaconos autem, Guillelmum, et Guidonem pueros. Porro Laurentium de Moreto fecit acolythum. S. Thomas exsul in Gallitiniacum. Is aliquando familiarissimus eidem regi, et eleganti strenuitate conspicuus, cancellarius ejus exstiterat, nec eo potentior quisquam visus est apud regem Angliae; at, ubi ecclesiastici regiminis curam suscepit, Deum homini praeponere per omnia curavit, unde contigit ut usurpanti regi in morem Oziae jura ecclesiastica, velut alter Jonas constanter restiterit. Quamobrem indignatus rex, et inaestimabilem gratiam implacabili commutans odio, comprehendere illum, et bona ejus in fisco redigere disposuit; sed praevenit impios conatus solertia innocentis, et clam mare transiens cum parvo comitatu ad Ludovicum regem Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
Et quȩdam quidem facili cedunt concordiȩ. cetera uero
secum ipse tractabit. Nam udicio tuo eum stare debe¬
re frustra existimas. quippe qui nullo unquã tͥ iure
tenetur. Quo audito comes. nimio furore correptus ẽ.
Erubuit enĩ ad uerbum qd̾ preter opinionem suam
fuerat ꝓlatum. Egressusq ẽ abbas cũ suis a comite.
Iacinctus aũ feroces principis animos mitigare temp¬
tabat. et ꝓ pace instabat. S repulsus. uel inducias
aliquas ęccłȩ dari orabat. Acquieuit comes. et fictas
licet inducias dedit usq in octabas pasce̾. Instante gͥ¬
sacra dnĩce resurrectionis sollennitate. uenit uizeliac̃
signiensis ep̃c alatare dñi pape missus.
ad uisitandos et confortandos fr̃s. Q consecrauit ibidẽ
sacroscm̃ chrisma et oleũ scm̃ sacro die cene. celebrauitq
sabbato scõ pasce eccłasticos ordines. Ordinauit autenz
henricum. petrũ. et humb̾tum de monachis eccłe

Expanded text:
et quaedam quidem facili cedunt concordiae; caetera vero et quaedam quidem facili cedunt concordiae; caetera vero secum ipse tractabit; nam judicio tuo eum stare debere frustra existimas, quippe qui nullo unquam tibi jure tenetur. » Quo audito comes nimio furore correptus est. Erubuit enim ad verbum quod praeter opinionem suam fuerat prolatum. Egressusque est abbas cum suis a comite. Hyacintus autem feroces principis animos mitigare tentabat, et pro pace instabat; sed repulsus, vel inducias aliquas Ecclesiae dari orabat. Acquievit comes, et fictas licet inducias dedit usque in octavas Paschaenicae Resurrectionis solemnitate venit Vizeliacum Signiensis episcopus, a latere domini papae missus ad visitandos et confortandos fratres; et consecravit ibidem sacrosanctum chrisma, et oleum sanctum sacro die coenae; celebravitque Sabbato sancto Paschae ecclesiasticos ordines. Ordinavit autem Henricum, Petrum, et Humbertum de monachis Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ Ioħis de pratis. cum multis aliis fr̃ib et amicis
monasterii uizeliacensis. Quib etiam occurrerunt legati
apostolici. Quorum presentiam comes reueritus. iam
sponte mutare diem uoluit. quem hactenus nec ro-¬
gatus differre ꝑmisit. Suꝑ quo abbas prudentes uiros
consuluit. Respondens Iacinctus dixit ei. Hactenus
terciana laborasti febre. Ergone uis quartanã subire:
Quin potiꝰ ambages om̃s abrumpe. et de iure libertatis
tue incunctanter age. Et posuit abbas uerbum suum
in ore abbatis monasterii scĩ Ioħis de pratis. s nec ipse nec
quispiam alter ob timorem comitis ausus est ꝓloqui. Qd̾
uidentes filii libertatis ȩccłȩ uizeliacensis. fide armati omnẽ
penitus timorem abiecerunt. et ꝓpriã dignitatẽ alieno
defensare sermone indignum duxerunt. Surrexitq
gilo tunc temporis pͥor cenobii uizeliacensis. et ait comiti.
Nactenus audiuit allegationes tuas dñs uizeliacensis.

Expanded text:
S. Joannis de Pratis, cum multis aliis fratribus et amicis S. Joannis de Pratis, cum multis aliis fratribus et amicis monasterii Vizeliacensis; quibus etiam occurrerunt legati apostolici: quorum praesentiam comes reveritus, jam sponte mutare diem voluit, quem hactenus nec rogatus differre permisit. Super quo abbas prudentes viros consuluit. Respondens Hyacintus dixit ei: « Hactenus tertiana laborasti febre, ergone vis quartanam subire? quin potius ambages omnes abrumpe, et de jure libertatis tuae incunctanter age. » Et posuit abbas verbum suum in ore abbatis monasterii Sancti Joannis de Pratis; sed nec ipse nec quispiam alter ob timorem comitis ausus est proloqui. Quod videntes filii libertatis Ecclesiae Vizeliacensis, fide armati omnem penitus timorem abjecerunt, et propriam dignitatem alieno defensare sermone indignum duxerunt. Surrexitque Gilo, tunc temporis prior coenobii Vizeliacensis, et ait comiti: « Hactenus audivit allegationes tuas dominus Vizeliacensis;
Abbreviated transcription (Latin):
suum uizeliacensib illis inconsultis dimiserint. uel
alium ei substituerint. Sed defecerunt cluniacenses a
causa sua. nec etiam presentare se ad diem presũpsert.
Unde fr̃s monasterii pontisarensis absoluti a roma¬
no pontifice. cum libertate sua remearunt ad ꝓpria.
Quoꝵ abbas lecelinus uizeliacum interim degebat.
et rei exitum ibidem expectabat. Pre nimia quippe
arrogantia dedignati sunt illum cluniacenses in causã
trahere. s fratres eiꝰ tantum quasi acephalos ꝓuocaue¬
runt. de monachis tantũ non de abbate quasi non
esset abbas conquerentes. Ideo consequenter frm̃ et
non abbatis audientiam alexander papa expetiit.
Sed qr non fuit sathan neq occursus malus. ꝓbatam
pontisarensis monasterii libertatem. fauore omniũ
cardinalium confirmauit. Conuenerunt itaq apud
altisiodoꝵ guilelmꝰ abbas iuixeliacensis et lecelinus
abbas pontisarensis. atq

Expanded text:
suum Vizeliacensibus illis inconsultis dimiserint, vel suum Vizeliacensibus illis inconsultis dimiserint, vel alium ei substituerint ; sed defecerunt Cluniacenses a causâ suâ, nec etiam præsentare se ad diem præsumserunt. Unde Fratres monasterii Pontisarensis absoluti a Romano Pontifice cum libQuorum abbas Lecelinus Vizeliacum interim degebat, et rei exitum ibidem exspectabat. Prae nimia quippe arrogantia dedignati sunt illum Cluniacenses in causam trahere, sed fratres ejus tantum, quasi acephalos provocaverunt; de monachis tantum, non de abbate, quasi non esset abbas, conquerentes; ideo consequenter fratrum, et non abbatis audientiam Alexander papa expetiit: sed, quia non fuit Satan neque occursus malus, probatam Pontisarensis monasterii libertatem favore omnium cardinalium confirmavit. Convenerunt itaque Altissiodorum Guillelmus abbas Vizeliacensis, et Lecelinus abbas Pontisarensis, atque
Abbreviated transcription (Latin):
uti optime literatus exhortationem opturatis aurib
exhibuisset. illi ex aduerso iniuriis et diuersis ac¬
plurib mendaciis ceperunt abbati et fratrib eiu
detrahere. bonumq nomen illoꝵ diffamare. Ꝙ cum
de pace cum inimicis pacis tractaret. nullum pacis
uestigium inuenit. nisi abbas contra morem et dig¬
nitatem eccłe iudicio curie comitis staret. Ad hibito
gͦ cominuni fratrum consilio. deliberauerunt om̃s pa¬
riter exilium potius mortis subire. quã tante tirannidi
deseruire. Omnem itaq post ponens abbas dissimulati¬
onem induciaru. suscepit diem indictam ininitio
quadragesime. Misitq ad papam. tit sibi muteret
auxilium. Qui misit ei Iacinctum diaconẽ cardina¬
lem romanȩ ȩccłȩ. et petrum de bona subdiaconem
suum. et Ioħannem mariscaleum suum. Eo tempore¬
fratres pontisare adstabant apłice curiȩ. interpellati
a cluniacensib eoqd̃ uel guilelmum quondam abb̃em

Expanded text:
uti optime litteratus, exhortationem obturatis auribus uti optime litteratus, exhortationem obturatis auribus exhibuisset, illi ex adverso injuriis et diversis pluribusque mendaciis coeperunt abbati et fratribus ejus detrahere, bonumque nomen illorum diffamare. Et cum de pace cum inimicis pacis tractaret, nullum pacis vestigium invenit, nisi abbas contra morem et dignitatem Ecclesiae judicio curiae comitis staret. Adhibito ergo communi fratrum consilio, deliberaverunt omnes pariter exsilium potius mortis subire, quam tantae tyrannidi deservire. Omnem itaque postponens abbas dissimulationem induciarum, suscepit diem indictam in initio Quadragesimae, misitque ad papam ut sibi mitteret auxilium: qui misit ei Hyacintum diaconem cardinalem Rom. Ecclesiae, et Petrum de Bona subdiaconem suum, et Joannem mariscalcum suum. DeFratres Pontisaræ adstabant apostolicæ curiæ, interpellati a Cluniacensibus, eo quod vel Guillelmum quondam abbatem
Abbreviated transcription (Latin):
rogantes. monentes. ⁊ exhortantes in dño. quatinꝰ ad
pacem et utilitatem eccłȩ prescriptȩ. et rerum suarũ
conseruationẽ et defensionem ꝓ reuerentia beati petri
ac nr̃a modis omnib intendatis. et iam dictũ subdi¬
aconem nr̃m in hoc audire et etiam exaudire curetis. et
circumadiacentes nobiles et potentes barones lir̃os a pre-¬
scripti monasterii molestiis et iniuriis penitꝰ cõpescatis.
Ita quoq nr̃is in hac parte precib et ammonitionibꝰ
acquiescatis. ut nos preces ac petitiones ur̃as debeamus
efficacius exaudire. et eis effectum utilem indulgere. et
ad honorem ur̃n omĩ tempore feruentiꝰ aspirare. Data
Senonis .uii. Idꝰ decembris. Igitur Petrus romane eccłȩ¬
subdiaconꝰ ꝑactis apud uizeliacum dnĩcȩ natiuitatis
sollemniis. uenit ad comitẽ et ad matrem eiꝰ. deditq
illis apłica scripta. Ꝙ cũ post apłica scripta etiã et suã

Expanded text:
rogantes, monentes et exhortantes in Domino, quatenus ad rogantes, monentes et exhortantes in Domino, quatenus ad pacem et utilitatem praescriptae ecclesiae, et rerum suarum conservationem et defensionem pro reverentia B. Petri ac nostra modis omnibus intendatis, et jam dictum subdiaconem nostrum in hoc audire et etiam exaudire curetis; et circumadjacentes nobiles et potentes barones vestros a praescripti monasterii molestiis et injuriis penitus compescatis. Ita quoque nostris in hac parte precibus et admonitionibus acquiescatis, ut nos preces ac petitiones vestras debeamus efficacius exaudire, et eis effectum utilem indulgere et ad honorem vestrum omni tempore ferventius aspirare. Datum Senonis VII Idus Septembris. subdiaconus peractis apud Vizeliacum Dominicae Nativitatis solemniis, venit ad comitem et ad matrem ejus, deditque illis apostolica scripta: et cum post apostolica scripta, etiam et suam,
Abbreviated transcription (Latin):
s ius exigens. nil uiris rependebat. inmo ꝓ iure
sibi constabat quicquid contra ius fasq uiolenter
extorquebat. Cum gͦ iterũ abbas conquereretur in
alexandri pape aurib suꝑ iniquas et multiplices oppressi¬
ones quȩ ꝑ satellites comitis sibi et suis inferebantur.
scripsit alexander comiti et matri eius in hec uerba.¬
Alexander ep̃c seruus seruoꝵ dĩ. dilecto filio nobili
uiro guilelmo comiti. nuernensi et Ide matri eius.
salutẽ et apłicam benedictionem. Quanto monasteri¬
um iureliacense ad ius beati petri et dispositionem
nr̃am noscitur specialiꝰ ꝑtinere. tanto eiꝰ incrementis
et cõmodis studio frequentiori intendimus. et ad pacem
ipsius et bonoꝵ conseruationem magis sollicite ꝑmane-¬
mus. Inde quidem ẽ qd̾ de pace et utilitate eiusdem
monasterii studiosi omnimodis existentes. dilectun
filium nr̃m subdiaconem petrum ad nobilitatẽ ur̃am

Expanded text:
sed jus exigens, nil juris rependebat, imo pro jure sed jus exigens, nil juris rependebat, imo pro jure sibi constabat quidquid contra jus fasque violenter extorquebat. Cum ergo iterum abbas conquereretur in Alexandri papae auribus super iniquas et multiplices oppressiones, quae per satellites comitis sibi et suis inferebantur, scripsit Alexander comiti et matri ejus in haec verbaALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro GUILLELMO comiti Niverni, et IDAE matri ejus, salutem et apostolicam benedictionem. Quanto monasterium Vizeliacense ad jus B. Petri, et dispositionem nostram noscitur specialius pertinere, tanto ejus incrementis et commodis studio frequentiori intendimus, et ad pacem ipsius, et bonorum conservationem magis solliciti permanemus. Inde quidem est quod de pace et utilitate ejusdem monasterii studiosi omnimodis existentes, dilectum filium nostrum subdiaconum Petrum ad nobilitatem vestra
Abbreviated transcription (Latin):
uotionem fidelium locoꝵ illoꝵ ibidem reliquit. Dictꝰ ÷
locus ille de nomine adiacentis castri. arborea. Sicsic
inter fluctus ꝑsecutionis. bonoꝵ semꝑ successus uir¬
tutis incrementũ capit. et unde magis eccła affligit᷑
et qr minus ꝑficere ualebat qd uolebat. furorem
suum in rapina asinoꝵ et pecoꝵ et mancipioꝵ
monasterii explebat. Et erat homo pessimus. hugo
cognomine Letardus. seruus de capite suo monasterii.
fuit quippe mater illius consanguinea germana
simonis filii odonis prepositi uizeliaci. serui utiq
eccłȩ. qui uidelicet Simon ꝓdidit et ꝑcussit dnm̃
suum uidelicet Artaldum abbatẽ uiz eliacensi
monasterii. Hunc hugonem fecit sibi comes p̃positũ
apd̃ castrũ censurium. qui pre omnib satellitibus
comitis eccłam ꝑsequebatur. Impossibile dictu quot
et quib quantisq modis nocte dieq uexabat eam.
Q iniuste agens. de iure interpellabat eccł̃am :

Expanded text:
votionem fidelium locorum illorum ibidem reliquit, dictus est votionem fidelium locorum illorum ibidem reliquit, dictus est locus ille de nomine adjacentis castri, Arborea. Sic inter fluctus persecutionis bonorum semper successus virtutis incrementum capit; et unde magis Ecclesia affligitur, et quia minus perficere valebat quod volebat, furorem suum in rapina asinorum, et pecorum, et mancipiorum monasterii explebat. Et erat homo pessimus Hugo, cognomine Lethardus, servus de capite suo monasterii: fuit quippe mater ejus consanguinea germana Simonis filii Odonis praepositi Vizeliaci, servi utique Ecclesiae: qui videlicet Simon prodidit et percussit dominum suum, videlicet Artaldum abbatem Vizeliacensis monasterii. Hunc Hugonem fecit sibi comes praepositum apud castrum Censurium, qui prae omnibus satellitibus comitis Ecclesiam persequebatur. impossibile dictu quot et quibus quantisque modis nocte dieque vexabat eam, et injuste agens de jure interpellabat Ecclesiam;
Abbreviated transcription (Latin):
tate cepit lecticam ipsam quasi scõs flagellis exire
compellens ꝑcutere uirgis. Nec mora: in illum
diuina deseuit ultio. Continuo quippe paralisi
dissolutus. post paucos dies hac uita caruit. Illu¬
stris gͦ uir alelmus ꝑpendens diuinitus hec fieri.
ꝓ munere sibi celitus collato omniũ bonoꝵ auctori
deo gratias egit. Deditq in confinio ipsius castri in
ꝓprio alodio locum ubi edificaretur oratorium in
quo scõꝵs memoria reponeretur. et a fratrib religio¬
so officio ad honorem dĩ coleretur. Constituit etiam
locum ipsum sub regimine et dispensatione ȩccłȩ
uizeliacensis debere consistere. eo quod scõꝵ pignora
ab eadem ȩccła et a fratrib eiusdem loci ꝑlata ibidem
fuissent. Ad quem locum ipse guilelmꝰ abbas cũ uocat᷑
uenisset. alias quoq reliquias et ornamenta multa
preciosa secum attulit. quȩ ob honorem scõꝵ et ob de-¬

Expanded text:
tate coepit lecticam ipsam, quasi sanctos flagellis exire tate coepit lecticam ipsam, quasi sanctos flagellis exire compellens, percutere virgis. Nec mora, in illum desaevit ultio: continuo quippe paralysi dissolutus, post paucos dies hac vita caruit. Illustris ergo vir Alelmus, perpendens divinitus haec fieri, pro munere sibi coelitus collato omnium bonorum auctori Deo gratias egit; deditque in confinio ipsius castri in proprio allodio locum ubi aedificaretur oratorium, in quo sanctorum memoria reponeretur, et a fratribus religioso officio ad honorem Dei coleretur. Constituit etiam locum ipsum sub regimine et dispensatione Ecclesiae Vizeliacensis debere consistere, eo quod sanctorum pignora ab eadem Ecclesia et a fratribus ejusdem loci perlata ibidem fuissent. Ad quem locum ipse Guillelmus abbas cum vocatus venisset, alias quoque reliquias et ornamenta multa pretiosa secum attulit, quae ob honorem sanctorum et ob de
Abbreviated transcription (Latin):
et seĩblasi alioꝵq scõꝵs memoria ꝓpt̾ edificationem
basilicȩ ipsius monasterii : de helemosinis fideliũ pluri¬
mam collectionem faciebat. Cunq plurima loca ꝑagras¬
set. et ambianensium pagum plurib scõꝵ uirtutib
opitulante suꝑna gr̃a illustrasset. ad castrũ qd̾ dicitur
arborea. cũ ipsa scõꝵ uenit memoria. Ubi paucis
dieb commoratus. cũ plurima ibidem scõꝵ ꝑmeri¬
ta fierent miracła. et multus undiq occursus
fieret ppłoꝵ. tandem ex inde abire ꝓposuit. Et
hinc inde ut moris est assumentes lecticam. nec
uel parum ab eccła potuerunt eam extrahere.
Cunq uices uicib alternarent. et nunc alios aliis.
tunc fortiores fortiorib submuterent: dñs locoꝵ
nomine alelimus cũ alio illustri uiro lecticam le¬
uauit. s neq limen basilice attingere potuit.
Reponentes itaq lecticam suꝑ altare. orationi incu-¬
buerunt. Tunc unus fratrum qui cũ eodemm
renaldo aduenerant uocatus petrus. stulta temeri¬

Expanded text:
et S. Blasii, aliorumque sanctorum memoria propter aedificationem basilicae ipsius monasterii, de eleemosynis fidelium plurimam collectionem faciebat. Cumque loca peragraret, et Ambianensium pagum pluribus sanctorum virtutibus opitulante superna gratia illustrasset, ad castrum quod dicitur Arborea, cum ipsa sanctorum venit memoria: ubi paucis diebus commoratus, cum plurima ibidem sanctorum per merita fierent miracula, et multus undique occursus populorum fieret, tandem exinde abire proposuit, et hinc inde, ut moris est, assumentes lecticam, nec vel parum ab ecclesia potuerunt eam extrahere. Cumque vices vicibus alternarent, et nunc alios aliis, nunc fortiores fortioribus submitterent, dominus locorum, nomine Alelmus, cum alio illustri viro lecticam levavit, sed neque limen basilicae attingere potuit. Reponentes itaque lecticam super altare, orationi incubuerunt. Tunc unus fratrum, qui cum eodem Renaldo advenerant, vocatus Petrus, stulta temeri
Abbreviated transcription (Latin):
conspiratoꝵ. His auditis. certior abbas redditus
etiam alio referente eadem cognouerit. Uocauit
gͥ abbas gilonem priorẽ. et retulit ei omnia
quȩ audierat. Incredibile illi uisum fuisset:
nisi nequitiam uerboꝵ petri ad memoriam
reuocasset. Accersitus postmodũ gaufredus
supprior. obstupuit ad ea quȩ dicebantur.
Nec mirandus stupor tantȩ nouitatis. Eccła qͥppe
uizeliacensis trecentoꝵ et eo amplius annoꝵ tanta
pacis et honestatis disciplina floruerat. qd̾ usq ad
id temporis nulla infamiȩ macula. nullius scandali

Expanded text:
oditores suos. Certior tandem abbas redditus rravitque ei quomodo etiam alio referente eadem cognoverit. Vocavit etiam abbas Gilonem priorem, et retulit ei omnia quae audierat. Incredibile illi visum fuisset, nisi nequitiam verborum Petri ad memoriam renovasset. Accersitus postmodum Gaufredus superior, obstupuit ad ea quae dicebantur. Nec mirandus stupor tantae novitatis: Ecclesia quippe Vizeliacensis trecentorum et eo amplius annorum tanta pacis et honestatis disciplina floruerat, quod usque ad id temporis nulla infamiae macula, nullius scandali
Abbreviated transcription (Latin):
tam nos quã uenerabilis frater nr̃ meldensis
ep̃c. eui hoc ipsum a dño papa ex industria
iniunctum fuerat. S q̃m sepius a ꝓposito fru¬
strati sumꝰ. tandẽ Iouiniacũ conuenientes. et
ꝑ biduum de pace agentes. cũ nec pacis uestigiũ
habere possemꝰ. ꝓmulgatam iã diu a nobis
ex mandato dñi pape sententĩa confirmauimꝰ.
eandẽq nobis tenendam et firmiter obseruan¬
dam auctoritate diũ pape et nr̃a precipiendo
denunciamꝰ. mandantes ut de cetero habeatis
eos excõmunicatos. et ab instanti festo scĩ Mar¬
tini statim sine dilatione ꝑ om̃s parrochias
ur̃as excõmunicatos publicẽ denuncietis. et in
om̃i terra illoꝵ diuina officia pret̾ baptisma
paruuloꝵ et penitentias morientiũ ꝓhibeatis.
Maxime aũ illis sacerdotib qui ꝓpͥe capellani
comitis et comitisse matris eiꝰ dicuntur. Hoc
denunciandũ et sub ordinis sui ꝑiculo inti¬
mandũ ẽ. ut a transgressione apłici et nr̃i

Expanded text:
tam nos quam venerabilis frater noster Meldensis tam nos quam venerabilis frater noster Meldensis episcopus, cui hoc ipsum a domino papa ex industria injunctum fuerat; sed, quoniam saepius a proposito frustrati sumus, tandem Joviniacum convenientes, et per biduum de pace agentes, cum nec pacis vestigium habere possemus, promulgatam jamdiu a nobis ex mandato domini papae sententiam confirmavimus, eamdemque vobis tenendam et firmiter observandam auctoritate domini papae et nostra praecipiendo denuntiamus, mandantes ut de caetero habeatis eos excommunicatos, et ab instanti festo S. Martini statim sine dilatione per omnes parochias vestras excommunicatos publice denuntietis, et in omni terra illorum divina officia, praeter baptisma parvulorum, et poenitentias morientium, prohibeatis: maxime autem illis sacerdotibus qui proprie capellani comitis et comitissae matris ejus dicuntur, hoc denuntiandum, et sub ordinis sui periculo intimandum est, ut a transgressione apostolici et nostri
Abbreviated transcription (Latin):
ut abbati prenominati monasterii ab lata
omĩa sine dilatione redd̾ent. de damnis et
inuriis illatis satisfacerent. et ab eoꝵ infesta¬
tione et indebito grauamine ulteriꝰ quiesce¬
rent. Si aũ infra .xx. dies nr̃e cõmonitionis
obedire contemnerent. suꝑ ipsos ex cõmunica¬
tionis sententiã ꝓferremꝰ. et in terram illoꝵs
omĩa diuina officia preter baptisma par¬
uuloꝵ. et penitentias morientium penitus
interdiceremꝰ. eandẽq sententiam omni
remota appellatione et dilationis occasione inui¬
olabiliter obseruandam uobis auctoritate ipsius
mandaremꝰ. Nos itaq preceptũ dñi executioni
mandantes. cum de ammonitione nr̃a nichil
ꝓficeremus. sententiã excõmunicationis in utͣsq
ꝑsonas ꝓmulgauimꝰ. s uobis eã denunciare
hactenus consulto distulimꝰ. Pacem quippe
inter abbatem et comitẽ componere cupientes
institimus. et in quantũ potuimꝰ elaborauimꝰ

Expanded text:
ut abbati praenominati monasterii ablata ut abbati praenominati monasterii ablata omnia sine dilatione redderent, de damnis et injuriis illatis satisfacerent, et ab eorum infestatione et indebito gravamine ulterius quiescerent. Si autem infra XX dies nostrae commonitioni obedire contemnerent, super ipsos excommunicationis sententiam proferremus, et in terram illorum omnia divina officia, praeter baptisma parvulorum, et poenitentias morientium, penitus interdiceremus: eamdemque sententiam omni remota appellatione, et dilationis occasione inviolabiliter observandam vobis auctoritate ipsius mandaremus. Nos itaque praeceptum Domini exsecutioni mandantes, cum de admonitione nostra nihil proficeremus, sententiam excommunicationis in utrasque personas, promulgavimus; sed vobis eam denuntiare hactenus consulto distulimus. Pacem quippe inter abbatem et comitem componere cupientes institimus, et, in quantum potuimus, elaboravimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ni officii preter baptismũ paruuloꝵs et
penitentias morientium ponimꝰ. Hanc sen¬
tentiam idẽ archiep̃e hugo scripsit a lano
autisiodorensium. bernardo niuernensium.
henrico eduensium. galterio lingonensium
ep̃is. in hunc modum.
ugo dĩ gr̃a senonensis eccłȩ humilis minister.
eadẽ gr̃a ep̃is salutẽ et dilectionẽ in dño.
Diseretioni ur̃e significamꝰ qd dñs papa sepe
et repetitis litteris a claromonte et a podio atq:
a monte pessulans tam monendo quã auctori¬
tate apłica p̃cipiendo. nobis scripsit suꝑ indebi¬
ta grauamina et iniquas d̾ppressiones quas
monasterio uizeliacensi et hominib eidem ꝑ¬
tinentib. comes nufsernensis et mater sua infer¬
re noseuntur. Deniq̃ pr̃ecepit nobis ut ex tenore
luterarũ ipsiꝰ uidere potestis. quas uobas ex
parte illius mittimꝰ quatinꝰ utrũq scilicet
comitẽ et matrẽ suam sub uelocitate conue¬
niremꝰ. et cũ omĩ diligentia eos exhortarem

Expanded text:
ni officii, praeter baptisma parvulorum et ni officii, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, ponimus. » Hanc sententiam idem archiepiscopus Hugo scripsit Alano Altissiodorensium, Bernardo Nivernensium, Henrico Eduensium, Galterio Lingonensium episcopis in hunc modum.UGO, Dei gratia Senonensis Ecclesiae humilis minister, eadem gratia episcopis, salutem et dilectionem in Domino. « Discretioni vestrae significamus quod dominus papa saepe et repetitis litteris a Claromonte, et a Podio, atque a Montepessulano tam monendo quam auctoritate apostolica praecipiendo, nobis scripsit super indebita gravamina et iniquas oppressiones, quas monasterio Vizeliaci et hominibus eidem pertinentibus comes Nivernensis et mater sua inferre noscuntur. Denique, praecepit nobis, ut ex tenore litterarum ipsius videre potestis quas vobis ex parte illius mittimus, quatenus utrumque, scilicet comitem et matrem suam, sub velocitate conveniremus, et cum omni diligentia eos exhortaremur,
Abbreviated transcription (Latin):
certaturum. Abbatem sane sustinere ad mo¬
dicum debere. et declinare uesaniam insani¬
entis tiranni. et uidere si forte ad sacrilegium
usq manus extenderet. quatinꝰ completam
totius orbis testimonio puniret. Suscepit gͦ
suũ mandans senonensi archiepo quatinꝰ uixta
apłicum mandatũ comitẽ et matrẽ eiꝰ excom¬
municatos publice denunciaret. Cum itaq
archiep̃c sacris adstaret altarib. et expleta lecti¬
one apłica sollemnis ꝑficeretur iubilatio. ad¬
stante popło et expectante diacono. fecit
sermonem ad ppłm. significans ei quantis
grauaminib comes niuernensis et mater eiꝰ¬
gloriose dilectricis dĩ beate Mariȩ magdalene
toto orbe famosissimũ ꝑsequerentur sepulchri
ꝓ quib uidelicet grauaminib ex mandato
inquit dñĩ pape sententiã ex cõmunicatio¬
nis suꝑ utrũq ꝓmulgamꝰ. et nisi infra
imminens festum beati martini rssipuerint.
totã terram illoꝵs subinterdicto totius diui¬

Expanded text:
certaturum. Abbatem sane sustinere ad mocertaturum. Abbatem sane sustinere ad modicum debere, et declinare vesaniam insanientis tyranni, et videre si forte ad sacrilegium usque manus extenderet, quatenus completa totius orbis testimonio punirent. Archiep. Sesuum mandans Senonensi archiepiscopo, quatenus juxta apostolicum mandatum comitem et matrem ejus excommunicatos publice denuntiaret. Cum itaque archiepiscopus sacris astaret altaribus, et expleta lectione apostolica, solemnis perficeretur jubilatio, astante populo et exspectante diacono, fecit sermonem ad populum, significans ei quantis gravaminibus comes Nivernensis et mater ejus, dilectricis Dei B. M. Magdalenae toto orbe famosissimum persequeretur sepulcrum. « Pro quibus videlicet gravaminibus ex mandato, inquit, domini papae sententiam excommunicationis super utrumque promulgamus; et nisi infra imminens festum B. Martini resipuerint, totam terram illorum sub interdicto totius divi
Abbreviated transcription (Latin):
ticio tirannidis seu rapacitatis comitis. qui
ꝓ unius diei ꝓcuratione trecentas libras
exigit. Et sub tanto flagello.quȩ pax poterit
constare: Sic ꝑ comitem negata pacis cõpo¬
sitione. discessum ẽ. Uenit itaq gilo prior
pontiniacũ nocte illa cũ ep̃o meldensi. qͥ
celebrauit festum omnium scõꝵ apd̃ uize¬
liacum. Gaufredꝰ uͦ supprior cum renaldo
helemosinario et reliquis sociis uenerunt ñ
sine timore altisiodoꝵ. et nocte surgentes
ipso mane ingressi sunt uizeliacũ. Porro
abbas noctem illam fecit cũ senonensi archi¬
ep̃o et abbate scĩ germani de pratis apd̾ sc̃m
Iulianũ de salice. Inde occurrit regi moretũ.
efflagitans ut ꝓ ingenita pietate et ꝓ apłici
mandati reuerentia in tanta et tam graui
necessitate uizeliacensi subueniret eccłȩ. Aquo
responsum accepit nunquã se beate marię
magdalene neq famulis eiꝰ defuturũ. inmo
ꝓ monasterio iureliaci sicut ꝓ corona regni de¬

Expanded text:
titio tyrannidis seu rapacitatis comitis, qui titio tyrannidis seu rapacitatis comitis, qui pro unius diei procuratione trecentas libras exigit; et sub tanto flagello quae pax poterit constare? Sic per comitem negata pacis compositione discessum est. Venit itaque Gilo prior Pontiniacum nocte illa cum episcopo Meldensi, qui celebravit festum Omnium Sanctorum apud Vizeliacum; Gaufredus vero subprior cum Renaldo eleemosynario, et reliquis sociis venerunt, non sine timore, Altissiodorum, et nocte surgentes ipso mane ingressi sunt Vizeliacum. Porro, abbas noctem illam fecit cum Senonensi archiepiscopo, et abbate S. Germani de Pratis, apud Sanctum Julianum de Salice. Inde occurrit regi Moretum, efflagitans ut pro ingenita pietate, et pro apostolici mandati reverentia in tanta et tam gravi necessitate Vizeliacensi subveniret Ecclesiae: A quo responsum accepit, nunquam se B. Mariae Magdalenae neque famulis ejus defuturum; imo pro monasterio Vizeliacensi, sicut pro corona regni de
Abbreviated transcription (Latin):
Quam gͦ cautionem comes prestabit de pace
tenenda: Dixerunt ei. Nudo tantũ uerbo te¬
nebitur. Qd̾ si comitem ad hoc coegeris. manu
sua fiduciabit in manu pontificũ. Et si inquit
abbas fidem compromisse pacis excesserit. quis
michi iusticiam faciet : Responderͣ. Tu uideris.
Non gͦ acquieuit abbas remissioni tantoꝵs detri¬
mentoꝵ. immo magis omnino instabat ut
grauamina ꝓcurationum penitus a comite
remiterentur. quippe cũ auctoritate cestatoris
et priuilegioꝵ neminem habeat eccła ꝓeurare.
nͥ sponte et ex caritate. Comes uͦ respondit
prius se uelle exheredari. quã optentam a
patrib suis consuetudinem relinquere. quin
etiam ni trecentas libras ei abbas ꝓ negata
nuꝑ sibi ꝓcuratione ea ipsa die ꝑsolueret.
nullam pacis compositionem reciꝑet. ̾ ait
abbas guilelmus. Nequaquã more nummu¬
larii ad has nundinas attuli sacculũ meũ.
Uerumtamen ecce iam in ꝓpatulo patet suꝑs¬

Expanded text:
Quam ergo cautionem praestabit comes de pace Quam ergo cautionem praestabit comes de pace tenenda? » Dixerunt ei: « Nudo tantum verbo tenebitur: quod si comitem ad hoc coegeris, manu sua fiduciabit in manu pontificum. » -- « Et si, inquit abbas, fidem compromissae pacis excesserit, quis mihi justitiam faciet? » Responderunt: « Tu videbis. » Non ergo acquievit abbas remissioni tantorum detrimentorum, imo magis omnino instabat ut gravamina procurationum penitus a comite remitterentur. Quippe cum auctoritate testatoris et privilegiorum neminem habeat Ecclesia procurare, nisi sponte et ex charitate. Comes vero respondit prius se velle exhaeredari, quam obtentam a patribus suis consuetudinem relinquere. Quin etiam ni trecentas libras ei abbas pro negata sibi nuper procuratione ea ipsa die persolveret, nullam pacis compositionem reciperet. Et ait abbas Guillelmus: « Nequaquam more nummularii ad has nundinas attuli sacculum meum. Verumtamen ecce jam in propatulo patet supers
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit. Qui ꝓtinus tam ipsi quã comiti statuer̃t
diem apud Iouiniacũ. Quo cum conuenissent: op¬
tulit abbas munimenta priuilegioꝵ romanorum
pontificũ et regum francoꝵ. epłas quoq alexandri
pape quas prenominatis pontificib de executione
compositionis seu sententie delegarat. Cunq hinc
inde allegarentur plura. constante controuersia
dies finita est. Ut gͦ pontifices cognouerunt qd̾
ꝑ comitem staret quin pacis compositio fieret:
delegatam sibi ab alexandro papa excõmunicati¬
onis sententiam suꝑ comitẽ et suꝑ matrẽ illius
ꝓmulgauerunt. Sequenti sane die rogatu ipsoꝵ¬
pontificum rursus hinc inde ad ulmum bassoldi
conuenerunt. Enumeratis gͥ damnis eccłe illatis.
temptabant quidam ita componere qd̾ abbas
damna sua omnino condonaret. comes uͦ deinceps
pacem cũ abbate et eccła haberet. sicq om̃s alie
controuersie sopirentur. Et respondit abbas.

Expanded text:
tradidit: qui protinus tam ipsi quam comiti statuerunt tradidit: qui protinus tam ipsi quam comiti statuerunt diem apud Joviniacum. Quo cum convenissent, obtulit abbas munimenta privilegiorum Romanorum pontificum et regum Francorum, epistolas quoque Alexandri papae, quas praenominatis pontificibus de exsecutione compositionis seu sententiae delegarat. Cumque hinc inde allegarentur plura, constante controversia dies finita est. Ut ergo pontifices cognoverunt quod per comitem staret quin pacis compositio fieret, delegatam sibi ab Alexandro papa excommunicationis sententiam super comitem et super matrem illius promulgaverunt. pontificum rursus hinc inde ad Ulmum Bassoldi convenerunt. Enumeratis igitur damnis Ecclesiae illatis, tentabant quidam ita componere quod abbas damna sua omnino condonaret; comes vero deinceps pacem cum abbate et Ecclesia haberet, sicque omnes aliae controversiae sopirentur. Et respondit abbas: «
Abbreviated transcription (Latin):
ficiis: Ubiuã inquit sunt: Respondit. Adsunt.
& ait. Eice quantotiꝰ eos foras. Dissimulantib
illis exire : ꝓtinꝰ hostiensis et signiensis uocatis
officialibꝰ expulerunt eos ab eccła. Qd uidens
maguntinꝰ qui tunc forte cũ uizeliacensi lo¬
quebatur abbate ibidem. egressus pre nimia
indignatione abiit post eos. Abbas quoq boni¬
radis cuius lateri semꝑ ipsi ꝓditores adherebant.
uidens sese frustatũ a ꝓposito erubuit ualde et
recessit. Quem ꝓditores ꝓsecuti. confusionẽ et
ignominiam ꝓmeritã dño suo comiti reportauer.
Abbas aut̃ guilelmꝰ non recessit donec ipsum papã¬
alexandrum usq ad mare ꝓsecutus est. Reuersusi
ꝓsꝑe auctus apłica benedictione. ultimo die men¬
sis augusti uizeliacum ingressus est. Inde post
paucos dies uenit parisius. ubi hugoni archiep̃o
senonensi et s̾tepħo ep̃o meldensi apłica scripta

Expanded text:
ficiis? ubinam, inquit, sunt? » Respondit: « Adsunt: » ficiis? ubinam, inquit, sunt? » Respondit: « Adsunt: » --Et ait: Ejice quantocius eos foras. » Dissimulantibus illis exire, protinus Ostiensis et Signiensis vocatis officialibus expulerunt eos ab ecclesia. Quod videns Maguntinus, qui tunc forte cum Vizeliacensi loquebatur abbate ibidem, egressus prae nimia indignatione abiit post eos. Abbas quoque Boniradii, cujus lateri semper ipsi proditores adhaerebant, videns sese frustratum a proposito, erubuit valde, et recessit: quem proditores prosecuti, confusionem et ignominiam promeritam domino suo comiti reportaverunt. Abbas autem Guillelmus non recessit, donec ipsum papaAlexandrum usque ad mare prosecutus est. Reversusque prospere auctus apostolica benedictione, ultimo die mensis Augusti Vizeliacum ingressus est: inde post paucos dies venit Parisius, ubi Hugoni archiepiscopo Senonensi, et Stephano episcopo Meldensi apostolica scripta
Abbreviated transcription (Latin):
amicabiliter componere. aut suꝑ contẽptores
delegatam sententiã om̃i furreptitio scripto post¬
posito et appellatione remota ꝓmulgarent.¬
&& eduensi. lingonensi. altisiodorensi. atq niuer¬
nensi obseruandam deminciarent. scd̾m qd̾ eisclẽ
scripto ipse mandauerat. Factum ẽ gͦ sequenti
die lune post assũptionem intacte uirginis
et genitricis dĩ marie. ascendit scissimus &&
uniuersalis pontifex alexander catholicꝰ papa
ad altare ut sacram et iuuificam dõ uictimã
offerret. ꝓ anima Iuonis carnotensis eccłe decani.
Et cũ ꝑficeretur sacrificiũ. ꝓditores illi cum
gaufrido angligena litigabant.  accessit ip¬
se gaufredꝰ ad umbaldum hostiensem ep̃m.
et significauit ei quantã dño pape ꝓditores
irreuerentiam irrogarent. Conuersus hostien¬
sis. uidit detestabiles illos ꝓditores. Dixitq
alexandro. Ut quid dne sustines ꝓfanos illos
ꝓditores iuzeliaci sacris te presente inter esse of¬

Expanded text:
amicabiliter componere, aut super contemptores amicabiliter componere, aut super contemptores delegatam sententiam, omni subreptione scripto postposito et appellatione remota promulgarent, et Eduensi, Lingonensi, Altissiodorensi atque Nivernensi observandam denuntiarent, secundum quod eisdem scripto ipse mandaverat. Conveniunt dedie Lunae post Assumptionem intactae virginis et genitricis Dei Mariae, ascendit sanctissimus et universalis pontifex Alexander catholicus papa ad altare, ut sacram et vivificam Deo victimam offerret pro anima Ivonis Carnotensis Ecclesiae decani; et cum perficeretur sacrificium, proditores illi cum Gaufredo Angligena litigabant; et accessit ipse Gaufredus ad Umbaldum, Ostiensem episcopum, et significavit ei quantam domino papae proditores irreverentiam irrogarent. Conversus Ostiensis vidit detestabiles illos proditores, dixitque Alexandro: « Ut quid, domine, sustines profanos illos proditores Vizeliaci, sacris, te praesente, interesse of
Abbreviated transcription (Latin):
audientiȩ cesus et incarceratus fuerit ab abbate
excõmunicatis ꝓditorib ȩccłȩ tuȩ es: Conclaman¬
tib aũ uniuersis adstantib. eiecti sunt ꝓditores a
conspectu alexandri de consistorio. Deniq abbas
nichil hoꝵs curabat. nec etiã uerbum ex illis in
curia facere dignabatur. Uolebat sane ut delega¬
tio apłicȩ sententie in tirannũ et matrem illius
a senonensi tranferretur. et cuilibet alteri dele¬
garetur. Qd̾ etiã ipse senonensis plurimũ affe¬
ctabat. et hoc ipsum iam scripto petierat. Sane
qm potior et maxima pars terre comitis de diocesi
eiꝰ erat. delegationẽ quidẽ sententie transferre
apłicus noluit. s ut securior et robustior ad exe¬
cutionẽ sententie senonensis ꝓcederet. dedit ei
collegam s̾tepħm meldensem ep̃m. Q̾ scripsit
utriq quatinꝰ comitẽ niuernensem et matrẽ eiꝰ
conuenirent. eosq hortarentur cũ eccła uizeliaci

Expanded text:
audientiae caesus et incarceratus fuerit ab abbate audientiae caesus et incarceratus fuerit ab abbate excommunicatis proditoribus Ecclesiae tuae es? » Conclamantibus autem universis astantibus, ejecti sunt proditores a conspectu Alexandri de consistorio. Denique abbas nihil horum curabat, nec etiam verbum ex illis in curia facere dignabatur. Volebat sane ut delegatio apostolicae sententiae in tyrannum et matrem illius a Senonensi transferretur, et cuilibet alteri delegaretur; quod etiam ipse Senonensis plurimum affectabat, et hoc ipsum jam scripto petierat. Sane quoniam potior et maxima pars terrae comitis de dioecesi ejus erat, delegationem quidem sententiae transferre apostolicus noluit, sed ut securior et robustior ad exsecutionem sententiae Senonensis procederet, dedit ei collegam Stephanum Meldensem episcopum: et scripsit utrique quatenus comitem Nivernensem et matrem ejus convenirent, eosque hortarentur cum Ecclesia Vizeliaci
Abbreviated transcription (Latin):
emolumentũ prestabis. fecimus em̃ noua scͥp¬
ta aduersus illa surrepticia. Uidentes uero
petrus et theobaldꝰ ꝓditores qd̾ nichil ꝓficerent.
recesserunt. Quib abeuntib. occurrerunt
eis guilelmꝰ pideth et helias literis quidem
uacuus. s insipientia plenus. Hi ad uomitũ
reuersi. et abiurata infidelitate resumpta.
nocte claustrum clam egressi. monasterii
murum conscenderunt. et ꝑfuniculos sese
summiserunt. Accidit aũ ut rupto funic ło
fugientes et ad comitẽ uenientes. conquesti
sunt se grauissimis tormentis afflictos ab abbate
ob illius solam odii causam. Quib comes dedit
equos et expensas. misitq eos post petrum et
theobaldum. Ut gͦ sibi inuicem occurrerunt.
ad curiam pariter reuersi sunt. Et obseruante
exitum alexandri pape ad quem nullũ penitꝰ
accessum habere ualebant. tandem occurrerunt
ei exeunti de oratorio. Prostratusq corã eo guilł
pideth conquestus ẽ qd post apellationẽ apłice

Expanded text:
emolumentum praestabis: fecimus enim nova scripemolumentum praestabis: fecimus enim nova scripta adversus illa subreptitia. Videntes ergo Petrus et Theobaldus proditores quod nihil proficerent, recesserunt. Quibus abeuntibus, occurrerunt eis Guillelmus Pideth, et Elias litteris quidem vacuus, sed insipientia plenus: hi ad vomitum reversi, et abjurata infidelitate resumpta, nocte claustrum clam egressi, monasterii murum conscenderunt, et per funiculos sese submiserunt. Accidit autem ut rupto funiculo fugientes, et ad comitem venientes conquesti sunt se gravissimis tormentis afflictos ab abbate ob illius solam odii causam, quibus comes dedit equos et expensas, misitque eos post Petrum et Theobaldum. Ut ergo sibi invicem occurrerunt, ad curiam pariter reversi sunt: et observantes exitum Alexandri papae, ad quem nullum penitus accessum habere valebant, tandem occurrerunt ei exeunti de oratorio: prostratusque coram eo Guillelmus Pideth, conquestus est quod post appellationem apostolicae
Abbreviated transcription (Latin):
flexo dixit. Quid ÷ dñe quod fecisti: Nondũ
plenam iusticiam sumus assecuti. et iã illud
tantillum iusticiȩ quam nobis feceras reuo¬
casti. Quomodo ait papa. Scribendo inqͥt
preter morem apłicum ei quẽ ipse excõmu¬
nicasti. Ergone ait iam sententia ꝓmulga¬
ta ẽ : Ita inquit. Ꝙ dixit. Ostende tuum
resciptum. Et dedit ei. Protinꝰ alexander
misit in gazophilaciũ notarioꝵ. et iussit ut
surrepticium illud scriptũ retineretur. Utq
cognouit qd̾ iam illud maguntinꝰ recepisset.
indignatus ualde precepit ut celeriter ab
eo reposceretur. Quo reddito: ingressus est
maguntinꝰ ad papam. et petiit apłicam
epłam sibi reddi. Quem papa cepit arguere
de surreptione indebiti scripti. Qͥ cũ peti¬
tionis suȩ repulsam indigne ferret. ad lacri¬
mas ꝓrupit. Motus gͦ papa. dixit ei. Ecce
Habeto ut uis. s nullum exinde cognato tuo

Expanded text:
flexo dixit: « Quid est, domine, quod fecisti? nondum flexo dixit: « Quid est, domine, quod fecisti? nondum plenam justitiam sumus assecuti, et jam illud tantillum justitiae quam nobis feceras, revocasti. » -- « Quomodo? » ait papa.-- « Scribendo, inquit, praeter morem apostolicum ei quem ipse excommunicasti. » --Ergone, ait, jam sententia promulgata est? » -- « Ita, inquit. » Et dixit: « Ostende tuum rescriptum: » Et dedit ei. Protinus Alexander misit in gazophylacium notariorum, et jussit ut subreptitium illud scriptum retineretur. Utque cognovit quod jam illud Maguntinus recepisset, indignatus valde, praecepit ut celeriter ab eo reposceretur: quo reddito, ingressus est Maguntinus ad papam, et petiit apostolicam epistolam sibi reddi: quem papa coepit arguere de subreptione indebiti scripti. Qui cum petitionis suae repulsam indigne ferret, ad lacrymas prorupit. Motus ergo papa, dixit ei: « Ecce habeto ut vis; sed nullum exinde cognato tuo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditores abbatem. s precogniti a iohanne clerico
abbatis nullum ad curiam introitũ habere po
cum magno honore et plena grã susceptꝰ ÷ ab
eo. et ab omni curia. Cunq ꝓditores curiam
adire niterentur. et ab ea turpiter atq cũ nota
ꝓditionis etiã ꝑ hostiarios repellerentur. intro¬
iuit abbas boni radii quasi ꝓpria ordinis sui
negocia executurus. Ut autẽ partes comitis
cepit allegare. et ꝓditoꝵs uelut in nocentium
legatoꝵ ecclȩ uizeliacensis causam aduersus abba¬
tem quasi aduersus dilapidatorem bonoꝵ et
ordinis subuersorem agere. repulsus est stati
ab alexandro papa. resistente ei in faciem um¬
baldo hostiensi ep̃o cardinali. Deniq henricus
pisanus cardinalis. et electus maguntinꝰ parti
comitis et ꝓditoꝵ ꝓ posse fauebant. Unde pre¬
cib multis ꝑtesum papam uix compulerunt
scribere comiti excõmunicato. Qd̾ ut ꝑ notari¬
os cognouit abbas. ingressus ad eum genu¬

Expanded text:
proditores abbatem; sed praecogniti a Joanne clerico proditores abbatem; sed praecogniti a Joanne clerico abbatis nullum ad curiam introitum habere potcum magno honore et plena gratia susceptus est ab eo, et ab omni curia. Cumque proditores adire curiam niterentur, et ab ea turpiter et cum nota proditionis etiam per ostiarios repellerentur, introivit abbas Boniradii quasi propria ordinis sui negotia exsecuturus: ut autem partes comitis coepit allegare, et proditorum velut innocentium legatorum Ecclesiae Vizeliacensis causam adversus abbatem quasi adversus dilapidatorem bonorum, et ordinis subversorem agere, repulsus est statim ab Alexandro papa, resistente ei in faciem Umbaldo Ostiensi episcopo cardinali. Denique Henricus, Pisanus cardinalis, et electus Maguntinus parti comitis et proditorum pro posse favebant. Unde precibus multis pertaesum papam, vix compulerunt scribere comiti excommunicato. Quod ut per notarios cognovit abbas, ingressus ad eum genu
Abbreviated transcription (Latin):
eas petro. Quem toruo lumine theobaldꝰ respi¬
ciens. ait petro. Qd ÷ stultoꝵ stultissime qd̾
fecisti: Quis enĩ est ille abbas in cuiꝰ nomine
formatã suscepisti : Nos quidẽ ꝓͣ abbate non
habemus. qui fidelitati comitis contrarius exi¬
stit. Et hec dicens formatam adhuc integram
rapuit de manu petri. atq in solo conculcan¬
dam ꝓiecit. Respondens hugo dixit petro ⁊
theobaldo. Iniuria hȩc non solum abbatẽ s etiã
totum conuentũ uizeliacensis monasterii ledit.
Ex parte gͥ abbatis guilelmi et ex parte totus
capituli uobis dico ut infra quartum diem¬
uizeliacum redeatis ad obiecta responsuri. Sin
autẽ : abbas et totus conuentus sententiã excom¬
municationis auctoritate apłica in ꝑsonas ur̃as
ꝓmulgant. et ego ipsam sententiã ex parte
illoꝵ uobis denuncio. Et egressus hugo. occur¬
rit abbati apud anicinum ciuitatẽ uallauoꝵ.
et retulit ei ꝓditoꝵ rebellionem. Preueneruntq

Expanded text:
eas Petro, quem torvo lumine Theobaldus respieas Petro, quem torvo lumine Theobaldus respiciens, ait Petro: Quid est, stultorum stultissime quod fecisti? Quis est ille abbas in cujus nomine, formatam suscepisti? nos quidem illum pro abbate non habemus, qui fidelitati comitis contrarius existit. » Et haec dicens, formatam adhuc integram rapuit de manu Petri, atque in solo conculcandam projecit. Respondens Hugo dixit Petro et Theobaldo: « Injuria haec non solum abbatem, sed etiam totum conventum Vizeliacensis monasterii laedit. Ex parte igitur abbatis Guillelmi, et ex parte totius capituli vobis dico, ut infra quartum diemVizeliacum redeatis ad objecta responsuri; sin autem, abbas et totus conventus sententiam excommunicationis auctoritate apostolica in personas vestras promulgant, et ego ipsam sententiam ex parte illorum vobis denuntio. » Et egressus occurrit abbati apud Anicium civitatem Vallavorum, et retulit ei proditorum rebellionem. Praeveneruntque
Abbreviated transcription (Latin):
pidet in felle ꝑmanentes nequitie et dolos excogi¬
tantes insipientiȩ. rogabant abbatẽ quatinꝰ post
petrũ et theobaldum eos abire concederet.
quatinus eos aut reducerent. aut in romana
curia de ꝓditionis nequitia conuincerent. Sa¬
ne columbina simplicitas. prudenter non nunqͣm
precauet astutiam serpentis. Uix nempe exꝑta
clam disposito itinere. uenit guilelmꝰ abbas noc te
aualonam quod ẽ castrum ducis burgundie. Inde
surgens. septima die montẽ pessulanũ ingreditur.
hab̾ens in comitatu gaufredum angligenã suppri¬
orem. uincentiũ decanum. franconem capellanũ.
siium. hugonem pictauinũ notarium suũ huiꝰ
oꝑis auctorem. Hugo autẽ de uarenis subsecutus
fuerat ꝓditores petrum & theobaldum quosin
castro quod dicitur gannac inuenit simul cũ
abbate boni radii qui ea hora iam
se collocauerat. Proferens gͥ hugo literas abbatis
guilelmi et totius capituli uizeliacensis. tradidit

Expanded text:
Pidet, in felle permanentes nequitiae, et dolos excogiPidet, in felle permanentes nequitiae, et dolos excogitantes insipientiae, rogabant abbatem quatenus post Petrum et Theobaldum eos abire concederet, quatenus eos aut reducerent, aut in Romana curia de proditionis nequitia convincerent. Sane columbina simplicitas prudenter nonnunquam praecavet astutiam serpentis; vix nempe experta clam disposito itinere, venit Guillelmus abbas nocte Avalonam, quod est castrum ducis Burgundiae. Inde surgens septima die Montempessulanum ingreditur, habens in comitatu Gaufredum Angligenam subpriorem, Vincentium decanum, Franconem capellanum suum, Hugonem Pictavinum notarium suum hujus operis auctorem. Hugo autem de Varenis subsecutus fuerat proditores Petrum et Theobaldum, quos in castro quod dicitur Gannac invenit simul cum abbate Boniradii, qui ea hora jam se collocaverat. Proferens igitur Hugo litteras abbatis Guillelmi, et totius capituli Vizeliacensis tradidit