comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pheta iiquitatẽ suꝑ talentũ pluibi sedereꝰ
describit. quia ⁊ reꝓbis mesdẽ iusto examine iuxxͣ
actus ip̃õꝵ restituit. qr in reddes inquit singa¬
lis scdm̃ oꝑa ip̃oꝵ. S distat utr̃ quis aurũ
an plimiba: ad exam̃ diuinũ afferat. Qui em̃
istunt. Atqui pcq̃ graues in distcͨta examine
apparent: demergiitur᷑ tanqͣm pluubũ ⁊̃ a¬
qua ualidissima. qr m̃ito scełum  grauantis de¬

Expanded text:
um plumbi sedere describit; quia et reprobis in eodem justo examine, juxta actus ipsorum restituet: Quia tu reddes, inquit, singulis secundum opera ipsorum . Sed distat, utrum quis aurum an plumbum ad examen divinum afferat. Qui enim istunt. At qui peccatis graves in districto examine apparent, demerguntur tanquam plumbum in aqua validissima; quia merito scelerum in
Abbreviated transcription (Latin):
montes dĩ. S ⁊ post resurtectõem rursũ eisdẽ
in monte scõ apparens: eosq ad p̃dicandum
ñ uni tantũ ppło ibł. S mittens toto mun¬
sublituitatem ꝑ hoc utrisusq testam̃ti ꝯm̃da¬
ter. uerum qr scͥptuta legis uni tunc ppͦ isrł ꝯ
natões apłis p̃dicantib erat ꝑuentuta: recte
ad discentam accipientamq legẽ solus moyses
ascendit in montẽ: doctͥnã uero enuangelii
apłi simb̾ oñis in monte ꝯdud positi auscłtari¬
ma caterna fideliũ in cenacło moniis syon
constituta suscepit. Et hoc inuariar̃ diuisi

Expanded text:
montes Dei . Sed et post resurrectionem, rursum eisdem montes Dei . Sed et post resurrectionem, rursum eisdem in monte sancto apparens, eosque ad praedicandum, non uni tantum populo Israel, sed mittens toti munsublimitatem per hoc utriusque Testamenti commendaret. Verum, quia Scriptura legis uni tunc populo Isranationes apostolis praedicantibus erat perventura; recte ad discendam accipiendamque legem solus Moyses ascendit in montem, doctrinam vero Evangelii apostoli simul omnes in monte cum Domino positi, auscultansimul caterva fidelium in coenaculo montis Sion c
Abbreviated transcription (Latin):
aturꝰ ergo legẽ moysi dñs pͥmo illum in
uerticem montis euecat: ut in alto secum
demoratus. liberius audiat que ad inferiora re¬
dieus populun p̃cepta doceat. Simul ꝗ altrai¬
dine loci colligat quantũ celsa qͣutũ ue ab hu¬
manis secreta doctnis sit lex qͣm accipit. os qm̃
au illis solũmodo ꝑfecte intlłigi uel custodiri
possit: qui sese a t̾renis contagiis sublimiꝰ ac ꝑ¬
fectius uiuendo separaũint.U ⁊ popłm in inte¬
riorib expͤtare donet moyses redeat p̃cepit. U
insinuaret typice. quia celestia quidẽ sint archa¬
na sue legis. ⁊ qne aꝑfectõrib tantũ capiant᷑
si tñ infirmis occasio salutis desit: si sapĩam
illoꝵ humiliter aus cultare studuerint. Sic⁊
in ewangłio dñs nouos gr̃e p̃cones inmontẽ
conuocans. p̃ceptis salutarib insticnit: ut ex
loci eciam situ patesceret. quia sublimia illiᷤ
uel mandata uiuendi. uel p̃mia daret remu¬
ñandi : iuxͣ illud psalmiste. Iusticia tria sic̃

Expanded text:
aturus ergo legem Moysi Dominus, primo illum in verticem montis evocat, ut in alto secum demoratus liberius audiat quae ad inferiora rediens populum praecepta doceat; simulque ex altitudine loci colligat quam celsa quantumve ab humanis secreta doctrinis sit lex quam accipit, et quomodo ab illis solummodo perfecte intelligi vel custodiri possit, qui sese a terrenis contagiis sublimius ac perfectius vivendo separaverint. Unde et populum in inferioribus exspectare, donec Moyses redeat, praecepit; ut insinuet typice, quia coelestia quidem sint arcana suae legis, et quae a perfectioribus tantum capiantur, nec tamen infirmis occasio salutis desit, si sapientiae majorum humiliter auscultare studuerint. Sic et in Evangelio Dominus novos gratiae praecones in montem convocans, praeceptis salutaribus instituit; ut ex loci etiam situ patesceret, quia sublimia illis, vel mandata vivendi, vel promissa daret remunerandi: juxta illud Psalmistae, Justitia tua sicut
Abbreviated transcription (Latin):
hut designat spłu scm̃. Quia ⁊ de hoc dicit ysaias
et erco innouissimis dieb fpatatus mons domꝰ
dñi inuertice montiut: ⁊ ille suꝑ apłos in lu¬
mine ignis apparuit. As cendens gͦ ad dm̃ moỹ¬
ses: a aron ⁊ hur. hoc est inontẽ forntudinis
⁊ lusi ignis in campestͥb ad reginien ppͥ derelĩ¬
quit. Et uos si dactores nrõs ad altitud inẽ diui¬
ne cõtemplatõtus segni ñ possumꝰ: cutemꝰ sol¬
liciti ne aligna tẽptatõ auicinia montit dei re¬
sistamus: in hentes starłi corde sac̃m̃tii nti te¬
cumintes ⁊ si qua nos adũsitatũ questio ꝑcl¬
lis om̃ib ac liberare cõsueuit. Nec dubitan
dum si in ceptis ꝑ sistumis: ꝑ montẽ fortitu¬
diuis infirmitas atq humilitas nr̃a ꝯfir

Expanded text:
saias, Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium . Et ille super apostolos in lumine ignis apparuit. Ascendens ergo ad Dominum Moyses, Aaron et Hur, hoc est montem fortitudinis, et lumen ignis, in campestribus, ad regimen populi dereliquit. Et nos si doctores nostros ad altitudinem divinae contemplationis sequi non possumus, curemus solliciti, ne aliqua nos tentatio a vicinia montis Dei resistamus, inhaerentes stabili corde sacramentis nostri Recurantes. Et si qua nos adversitatum quaestio pullis omnibus, ac liberare consuevit. Nec dubitandum quia si in coeptis persistimus, per montem fortitudinis infirmitas atque humilita
Abbreviated transcription (Latin):
te cõp̃hendendo nequimus: saltem credendo
sꝑando. diligento. in ꝑ rino manere atq aspͨca¬
te curemus. Quasi eñ filii ifrl a longe ocłõ s
ad montẽ dei atq ad ꝯspectũ głie eius hñt:
ꝯ in sirmi quiq in eccͣ deum se indere sũmoꝑe
desid̾antes. ocłos m̃tis sedulo inmemoriam et̃¬
ne clatitatis fixos tenent. Qͣsi inuiania mon¬
tis dei ĩ quẽ moysen ascendisse noũunt ꝯmo¬
ranrur: ꝯi illo se modamine uiuendi coħcent:
quo nunqͣm gressum sue oꝑatõnis longius ab i¬
mitatõe fr̾ĩmoꝵ uiroꝵ austrahant. tam ⁊ si nec¬
dum plene illoꝵ ad ꝑfectõem sequi uestigia possĩt
yses mediũ nebłe ingressus ascendit in montem:
ꝯ p̃dicatores legis diuine in quib ip̃e moyses exituꝰ
erat. adintienda sublimiter incerta ⁊ occulta sa¬
pĩe diuine inuͥtante ac ducente dũo penetrant.

Expanded text:
re comprehendendo nequivimus, saltem credendo, re comprehendendo nequivimus, saltem credendo, sperando, diligendo, in proximo manere, atque aspectare curemus. Quasi enim filii Israel a longe oculos ad montem Dei, atque ad conspectum gloriae ejus habent, cum infirmi quique in ecclesia se Deum videre summopere desiderantes, oculos mentis sedulo in memoriam aeternae claritatis fixos tenent. Quasi in vicinia montis Dei, in quem Moysen ascendisse noverant, cor, cum in illo se moderamine vivendi coercent, quo nunquam gressum suae operationis longius ab imitatione summorum vivorum abstrahant, tametsi necdum plene illorum ad perfectionem sequi vestigia possint. yses medium nebulae ingressus ascendit in montem, cum praedicatores divinae legis, in quibus ipse Moyses eximius erat ad intuenda sublimiter incerta et occulta sapientiae divinae, invitante ac ducente Domino, penetrant.
Abbreviated transcription (Latin):
sibilis est. s moysis ⁊ ceñs ⁊ mundo corde beatis
diuina reserante grã penetrabilis. quib de᷑ in
psalmo. Accedite ad enm ⁊ il luminatuiii. In¬
accessibilis namq est lux eiꝰ uirilꝰ nr̃is: ad ꝙͣ
tamen acceditur mum̃ib ip̃iꝰ. Ubi apte subiũ¬
isrł. Quasi igtis namq aidens spẽs glẽ dñi ap
paruit: qr corda elcctoꝵ ⁊ dono scie celestis illu¬
stꝑat: ⁊ ardore sue cantatis inflũmat. In iuibe
gͦ caligine ⁊ igne gła dñi uisa est. In nubem
delic÷. qr nos ab estu tẽptatõnũ protegit. Incali¬
gilie nͣ : qr potencia maiestatis eius anuilla
potest creacura ad integrũ ꝯp̃hendi. Pax em̃
dei ex uꝑat om̃em sñsum. In igne̾ autẽ ar
tõne irradiat: ⁊ spe ac dilectõe incendit.⁊ hãc
quidẽ dm̃ głam filii isrł de longe ⁊ ab inferio¬
rib aspiciunt: Moyses uͦ altꝰ ascendendo pe
nrẽ meniores fragilitatis ⁊ hercie. ⁊ si hec nima¬

Expanded text:
sibilis, sed Moysi et caeteris mundo corde beatis sibilis, sed Moysi et caeteris mundo corde beatis divina reserante gratia penetrabilis: quibus dicitur in Psalmo, Accedite ad eum, et illuminamini . Inaccessibilis namque est lux ejus viribus nostris, ad quam tamen acceditur muneribus ipsius. Ubi apte subjunc. Quasi ignis ntiae coelestis illustrat, et ardore suae charitatis inflammat. In nube ergo, caligine et igne gloria Domini visa est. In nube videlicet, quia nos ab aestu tentationum protegit. In caligine vero, quia potentia majestatis ejus a nulla potest creatura ad integrum comprehendi. Pax enim Dei exsuperat omnem sensum . In igne autem arde cognitione irradiat, et spe ac dilectione accendit. Et hanc quidem Domini gloriam filii Israel de longe et ab inferioribus aspiciunt, Moyses vero altius ascendendo pennostrae memores fragilitatis et inertiae, etsi huc intra
Abbreviated transcription (Latin):
te. Et enĩ bũdictõem dabit. qui legem dedit.
Ambulabunt de uirtute in untutẽ: uidebit᷑.
deus dõꝵ in syon. Quod eciam in hac uita sĩ¬
nullis electoꝵ coustat esse donatum ut post
ysi concessum est. de quo spaliter dem̃ꝰ est. qr
locutus sit ꝯ dũo facie ad facieni: sicut loqui
sol homo ꝯ amico suo. unde ⁊ de illo sp̃a liter
intelligi ualet. quod sex diel in ionte nu
ad collaquium eiꝰ. altõra montis ꝯsceudĩt. s
nimirum ꝑ bona oꝑa que dño donante acceꝑ¬
at: magis ab illo lustrari atq ab om̃ib ma¬
loꝵ incursib m̃uit obumbrari: ac sic ad sub¬
linuora iułionis ⁊ colloqutõuis illiꝰ dona ꝑue¬
nit. Mediũ nãq calignus un̾de uocatꝰ eẽ dr᷑.
cem hĩtat in accessibłem.⁊ sicut item dicit a¬
pestolus : quem nidit nullus hõium. s nͦ ind̾e
potest. Caligo namq illa obscuritas est archa
noꝵ celestĩ. terrenis quitem cordib  macces¬

Expanded text:
tae, Etenim benedictionem dabit, qui legem dedit . tae, Etenim benedictionem dabit, qui legem dedit . Ambulabunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion. Quod etiam in hac vita nonnullis electorum constat esse donatum, ut postysi concessum est, de quo specialiter dictum est, quia locutus sit cum Deo facie ad faciem, sicut loqui solet homo cum amico suo . Unde et de illo specialiter intelligi valet, quod sex diebus in monte nuad colloquium ejus, altiora montis conscenderit, quia nimirum per bona opera, quae Domino donante acceperat, magis ab illo illustrari, atque ab omnibus malorum incursibus meruit obumbrari, ac sic ad sublimiora visionis et collocutionis illius dona pervenit. Medium namque caliginis, unde vocatus esse cem habitat inaccessibilem. Et sicut item didit Apostolus: Quem vidit nullus hominum, sed nec videre potest . Caligo namque illa, obnorum coelestium, terrenis quidem cordibus inacces
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ ꝙ moyse ascendente nubes ⁊ gła dnĩ sex
diebus montẽ oꝑuit. septimo aũ die iliũ ad
altõra montis uotanit. Sex naniq dieb ĩ
lege oꝑari. in septimo requieste iubemur. Is¬
ceudensq mopses moutẽ sex dieb nube ⁊ gło
diũ tegitur. ut insimiet᷑ uustice. quia qͥcũq¬
in andata dm̃i oꝑibus iustis exequit᷑: dĩuiꝰ¬
na utiq ꝑtectõne dignus existit. Idem nãq
dñs qui moysem in moutẽ ascendere uissitr
ascententem qͦ sua nube ⁊ claritate cͥcomde¬
dit: qr qui donũ nob̾ bene oꝑandi tͥburt. ip̃e
uos bñ oꝑantes ne deficiamus illcistrat. ⁊ ne
temptam̃tis antiqui hostis quasi fernorib
solis exuraamur ꝓtegit. Septimo autẽ die
uectit ad altõra dñs moysẽ: qr post oꝑun ꝑ
fectõ eniꝰ requiem nobis lex ꝓmitit et̾uamꝰ.
Ut qui in alcitudiue iecte actõmẜ dũo asfis¬
tere crunuimꝰ: iã ad eiꝰ usiõem atq colioqͥ¬
um asscend̾e mereaniur: iẜͣ illud psalmis¬

Expanded text:
d, Moyse ascendente, nubes et gloria Domini, sex diebus montem operuit, septimo autem die illum ad altiora montis vocavit. Sex namque diebus in lege operari, in septimo requiescere jubemur. Ascendensque montem Moyses, sex diebus nube et gloria Domini tegitur: ut insinuetur mystice, quia quicunque mandata Domini operibus justis exsequitur, divina utique protectione dignus existit. Idem namque Dominus, qui Moysen in montem ascendere jussit, ascendentem quoque sua nube et claritate circumdedit: quia qui donum nobis bene operandi tribuit, ipse nos bene operantes, ne deficiamus, illustrat, et ne tentamentis antiqui hostis, quasi fervoribus solis exuramur, protegit. Septimo autem die vocat ad altiora Dominus Moysen, quia post operum perfectionem, requiem nobis lex promittit aeternam: ut qui in altitudine rectae actionis Domino assistere curavimus, jam ad ejus visionem atque colloquium ascendere mereamur: juxta illud Psalmis
Abbreviated transcription (Latin):
cunctar̃ ꝑ orbem genciũ lingius collaudat᷑a¬
dñi signaretur :¬
aicq tͥ inquit tabłas lapideas c⁊ legem ac
mandata que scͥpsi: tit deccas eos. huic
simule est illud enuangłii ꝙ supra posuim᷑.
docentes eos g̃uare om̃ia queq: mandauiꝰ uo¬
bis. Non ergo moyses. ñ apłi sł quilitet
doctorum alia debent popłm dĩ docere p̃cepta.
qnã ip̃e dr̃s tocuit.: queq in et̃no cõsilii sui
decco nobis obg̃uanda p̃scpsit: ⁊ in quoꝵ ob¬
sertiatõe uitam nos habere et̃nam uoluit.

Expanded text:
llaudatura signaretur. Daboque tibi tabulas lapideas, et legem ac mandata quae scripsi, ut doceas eos. Huic simile est illud Evangelii quod supra posuimus: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis . Non ergo Moyses, non apostoli, non quilibet doctorum alia debet populum Dei docere quam quae ipse Dominus docuit, quaeque consilii sui decreto nobis observanda praescripserit, et in quorum observatione vitam nos habere aeternam voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
faciatis coram hominib. ut iudeamim ab eisã
ꝓsequtõe eiudem sentencie ñ aliud ꝯͣ elemosine
or̃ome ⁊ ieiunii fecit m̃tõem: que ñ ad hominũ
ostentatõem. s ad solam int̃m inspectoris głiam
ẽẽnt facienda: alioqum a fructu et̃uitatis uacua
in auerent. quib sił.is aꝑte docuit. om̃s uirtutũ fcͥ¬
tus his crib qnasi itiniis. de una caritatis radice
ꝓdemntib isimiari. Pelemosinã naim cõphen¬

Expanded text:
s coram hominibus, ut videamini ab eis; in prosecutione ejusdem sententiae non aliud quam eleemosynae, orationis et jejunii, fecit mentionem, quae non ad hominum ostentationem, sed ad solam interni inspectoris essent gloriam facienda; alioquin a fructu aeternitatis vacua manerent. Quibus verbis aperte docuit omnes virtutum fructus his tribus quasi ramis deuna charitatis radice prodeuntibus insinuari. Per eleemos
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝓgeniti. in fidem ⁊ consorciũ popłi dei accep¬
ta circuncisi one transierunt: sueruntq oꝑa¬
rii domus dñi de filii s isrł. fuerunt de ꝓselitis.
fuerunt de gentib. Nefiliis indeł isrł tͥngin¬
ta milia. qui ad p̃cidendas de libano cedros mis¬
si sinit dẽ ꝓselitis isti de quib nunc laquti su¬
mus. lapidum cesores: de gentib hiram ip̃e ⁊
serui eins qui comseruis salomonis lignace¬
debant de libano. Omne gͥ hominũ gemis ꝑ qͦs
edificanda erat ecłia in edificio templi p̃cessit. Iu¬
geli. iiam eandemq xp̃i eccłiam siue tecte¬

Expanded text:
bus progeniti, in fidem et consortium populi Dei accepbus progeniti, in fidem et consortium populi Dei accepta circumcisione transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Israel, fuerunt de proselytis, fuerunt de gentibus. De filiis videlicet Israel triginta millia, qui ad praecidendas de Libano cedros missi sunt. De proselytis isti de quibus nunc locuti sumus, lapidum caesores. De gentibus Hiram ipse et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominum genus, per quod aedificanda erat ecclesia, in aedificio templi praecessit. Jugelii, unam eamdemque Christi Ecclesiam, si
Abbreviated transcription (Latin):
Qued uͦ ꝓtrib milib trecentis p̃positis. in libro
paralipomenon tria milia sescenti sunt scripti:
ad euudem piorsus sublimium uitoꝵ ꝑfectõ¬
eni respicit. Nam quia sen ario numero dñs m̃¬
di ornatum compleuit: recte in eo ꝑftã bonoꝵ
solent oꝑa designari. Et quia sca scͥptura ꝯfi
te sitatis oꝑa usticie docet hũda. ucte p̃positio¬
ꝑum templi. tͥa milia ⁊ sescenti fui̾sse ꝑhibẽ
tur. Nec p̃tereundũꝙ heo septuagnita ⁊ octo¬
guita inilia portanciũ onerdo ⁊ latornoꝵ cũ p̃po¬
sitit suis si fuere de isrł. ħ de ꝓselitis. idest adue¬
nis qui morabancur int̃ eos. Scͥptimi nã est
in libro paralipomenon. Num̃auit gͥ salomon
om̃s uiros ꝓselitos. qui erant int̾ra isrł. postdi¬
⁊ inuenti sunt centũ qͥna
septuagĩta
milia. qui him̃is onem portarent ⁊ ec̃a. ꝑꝓse¬
liti aũt uocaktutur grece qui ex aliis natõi¬

Expanded text:
Quod vero pro tribus millibus trecentis praepositis, in libro Quod vero pro tribus millibus trecentis praepositis, in libro Paralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium vivorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum solent opera figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis, opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia et seuod haec septuaginta millia et octoginta millia portantium onera, et latomorum cum praepositis suis, non fuere de Israel, sed de proselytis, id est advenis, qui morabantur inter eos. Scriptum namque est in libro Paralipomenon: « Numeravit igitur Salomon omnes viros proselytos, qui erant in terra Israel, post diet inventi sunt centum quinqseptuaginta millia qui humeris onera portabant, etc. Proselyti autem vocabantur Graece, qui ex aliis nationi
Abbreviated transcription (Latin):
luunt. Quales uoluit sieri eos quib loquitur apłs:
dicens. corripite inquietos: comsol amini pusillam¬
mese suscipite itifirmos: pacientes estote ad otas.
P̾repositi aũt qui p̃erant singulis oꝑib. ip̃i sunt
sacte conditores scripture: qͦꝵ magistĩo in om̃ib
erudinur. quo mͦ inscios docere. ⁊ contẽptores cor¬
ripere: qͦ modo nos inuicem onera nr̃a portare.u
impleamus legem ap̃i ꝯueuiat. Quanto aũt qͥs
plus insictandis ꝓritroꝵ necdessitatib siue in casti¬
gandis eoꝵ erratib laborat: tauto cerciora ni fuf᷑o
pia uel quietis animar̃ post mortẽaiel beate cor¬
poꝵ inmortalitatis expͤtat. Uude recte p̾fati oꝑarĩ
septuagiuita milia. ⁊ octoguita milia ẽẽ ꝑhibent᷑.
id est post sallatum in dũo p̃ceiłit. ⁊ in nob̾ qͦ oc¬
taua die sĩmul ⁊ octaua etate futura sꝑatur. Pre¬
posici aũt erant cͥa rmilia trecenti: p̃p fidem in¬

Expanded text:
niunt. Quales fieri voluit eos quibus loquitur Apostolus, niunt. Quales fieri voluit eos quibus loquitur Apostolus, dicens: « Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepositi autem, qui praeerant singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores Scripturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo inscios docere, et contemptores corripere: quomodo nos invicem onera nostra portare, ut impleamus legem Christi, conveniat. » Quanto autem quisque plus in sustentandis proximorum necessitatibus, sive in castigandis eorum erratibus laborat, tanto certiora in futuro praemia, vel quietis animarum post mortem, vel beatae corporum immortalitatis exspectat, « Unde recte praefati operarii septuaginta milid est post sabbatum in Domino praecessit, et in nobis quoque octava die simul et octava aetate futura speratur. Praeposi
Abbreviated transcription (Latin):
ab ea in qua uati sł turpitudine ac deformitite¬
transmitare contendunt : ac regulariter institu¬
tos unitati fidelium. edificio uideł domus dei apco ᷤ
recdere curant. Q uod aũt ⁊ ligna ⁊ lapides demõ¬
te cedunitur.⁊ cesa ac p̃parata utraq mat̾ia ad mõ¬
tem domus dñi trãffertur: patet sensus. q. om̃t ⁊
homines in monte suꝑbie nati sumus: qr p̃uari¬
catõe pͥmi hominis quã suꝑbia fecit. originem car̾¬
nc traximus. Quiq aut̃ gr̃a dei p̃ordinati ad uitã
excidimur catheziz audo ⁊ sacram̃ta fidei ꝑcipien¬
do. de monte suꝑbie ⁊ in montem domus dĩ tranf¬
ferunir: quia eruti de potestate tenebitir̃. ad ar¬
os̃a portarent. Uuisa sunt nã dona sp̃s: ⁊ quidã
maiora dicendi. ac ꝓternos arguendi. ꝯstanciam¬
hũt: quidam mitiores ad consolandos pusillanimeᷤ
⁊ infirmos subleuaudos existunt: quitam utͥusq
uirtutis mimere prediti. ad opus domus dñi cõue¬

Expanded text:
ab ea, in qua nati sunt, turpitudine, ac deformitateab ea, in qua nati sunt, turpitudine, ac deformitatetransmutare contendunt: ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei, aptos reddere curant. Quod autem et ligna, et lapides in monte ceduntur, et caesa, ac praeparata utraque materia, ad montes domus Domini transfertur, patet sensus; quia omnes homines in monte superbiae nati sumus: quia de praevaricatione primi hominis, quam superbia fecit, originem carnis traximus. Quicunque gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, excidimur catechizando, et sacramenta fidei percipiendo, de monte superbiae in montem domus Domini transferimur, qui eruti de potestate tenebrarum, ad aronera portarent. Diversa sunt namque dona spiritus, et quidam majorem dicendi, ac prhabent: quidam mitiores ad consolandos pusillanimes et infirmos sublevandos existunt: quidam utriusque virtutis munere praediti, ad opus domus Domini conve
Abbreviated transcription (Latin):
recte ⁊ equitmr. Et adoniram erat suꝑhiuꝰcemui
tatur iusiuuat. dñm uideł saluatorem. Et tc̃
adoniram oꝑariis templi p̃ponitur. ut sua ꝓui¬
si on e tite ordinetur. quib m̃sib singuli ado¬
ꝑandum exeant: quib denuo ad curandã dom̃
t̃uendum qͣnto oporteat edisicandi eccłiam opus
int̾re p̃dicando. uel alia pietatis officia p̃stando
⁊ qͣndo rursum cõueniat ad suã ip̃oꝵ ꝯscĩãm exa¬
minandam. quasi ad inspiciendam domũ suã re¬
uerti: ⁊hanc oronib ac ienimis suꝑno inspectore.
acuisitatore dignam reddere. Fucrunt itaq sa¬
lomom septuagita milia uiroꝵ qui onera por¬
tabant: ⁊ cctaginta milia latomoꝵ in uioute: abs
p̃positis qui p̃erant singulis oꝑib. Numeb̃ tͥur mi¬
luuim ccetentoꝵ p̃cipienctum popłb ⁊ his qui fuae¬
nant. Hoc est sc̃õs pdicatores. am mentes insipi:¬
encium de labore nerbi er̃ cent. eosꝙ

Expanded text:
recte sequitur : « Et Adoniram erat super hujuscerecte sequitur : « Et Adoniram erat super hujuscetatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum cernendum, quando oporteat aedificandi Ecclesiam opus inire, praedicando vel alia pietatis officia praestando; et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam reverti, et hanc orationibus ac jejuniis superno inspectore ac visitatore dignam reddere. « Fuerunt itaque Salomoni septuaginta millia eorum qui onera portabant, et octoginta millia latomorum in monte absque praepositis, qui praeerant singulis operibus, numero tum trecentorum praecipientium populo, et his, qui facienat: hoc est sanctos praedicatores, qui mentes insipientium de labore verbi Dei exercent, eosque
Abbreviated transcription (Latin):
t̃iram cõpinictõem nr̃o conditoꝵ coniungiiuͣ: ꝑ ieiu¬
uiũ omĩa quib nos acontagione uitõꝵ ⁊ illecebͥs
scli ol ꝯ̃uamus: ut libera it̃te ⁊ corpore casto. dilce¬
Nauiquia mnensis plenitudine dierum limaris
circuli ꝑficitur: ꝑ illũ pleuitudo uirtutis cinͦ spi¬
ritualis ostenditur: in qua mens fideliũ. ad nõ co¬
tidrana illustratõe quasi lima a sole respicitur.
Unus uͦ mensis qͦ ligna templi ad opꝰ cedebant. e
ꝓximi ut in unitatem sc̃e eccłie beneꝓficiendo ꝑ¬
ueniant. docendo. castigando. temꝑalia cõmoda
inpendendo. iite exempla moustrando. laboramꝰ.
Buo ant̃ reliqni mĩses quib iudomib suis ma¬
nere. ac sus neccessitatib sunt uacare ꝑmissi.
orõ est. ⁊ ieiunium: quib p̃tẽa que erga necdes¬
sitatem fratr̃ foris oꝑamur. nr̃e salutis ꝓpͥe curã
lum ꝑfecte uel sue uel fr̃ne salirtis curã gerũt.
qui se institutõni diuine grẽ humuliter subdũt.

Expanded text:
internam compunctionem nostro Conditori conjungimur. Per jejunium, omnia quibus nos a contagione vitiorum et illecebris saeculi observamus, ut libera mente et corpore casto, dilecNam quia mensis plenitudine dierum lunaris circuli perficitur, per illum plenitudo virtutis cujusque spiritualis ostenditur, in qua mens fidelium a Domino quotidiana illustratione, quasi luna a sole respicitur. Unus mensis quo ligna ad opus templi caedebantur, proximi, ut in unitatem sanctae Ecclesiae, bene proficiendo perveniant, docendo, castigando, commoda temporalia impendendo, vitaeque exempla monstrando laboramus. Duo autem reliqui menses, quibus in domibus suis manere ac suis necessitatibus sunt vacare permissi, oratio est et jejunium, quibus praeter ea, quae erga necessitatem fratrum foris operamur, nostrae salutis propriae curam lum perfecte vel suae, vel fraternae salutis curam gerunt, qui se intuitione divinae gratiae humiliter subdunt,
Abbreviated transcription (Latin):
censebantur: potest ad eoꝵ figuram apte ref̾¬
ri. qui infide scẽ tͥnitatis sunt ꝑfecti: ꝙ doc¬
milia ita erant or dinata. ut dena milia ꝑ
menses singulos oꝑi instarent: magis denari
dñi uuttunt᷑ : qr quicum doctores atq insi¬
pienciũ eruditores sunt ordinandi. decẽ p̃cepta
debent obseruanda monstrare: s ⁊ p̃mia ince¬
lis futura que denario solent figurari.⁊ ip̃i
sꝑare: ⁊ auditorib suis sꝑanda semꝑ debent
intiiare. Gerui aũt menses qͦꝵ aistancia sin

Expanded text:
censebantur, potest ad eorum figuram apte refercensebantur, potest ad eorum figuram apte referri, qui in fide sanctae Trinitatis sunt perfecti, quod docginta ita erant ordinata, ut dena millia per menses singulos operi suo instarent, magis denariiDomini mittuntur, quia quicumque doctores atque insipientium eruditores sunt ordinandi, decem praeceptdebent observando monstrare, sed et praemia in coelis futura quae denario solent figurari, et ipsi sperare, et auditoribus suis speranda semper intimare. Terni autem menses, quorum distanti
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ in hoc opus miserit. in sequentib mis bi¬
cico sermone desiguatur cũ dicitur. Elegit¬
q salomon aꝑarios de otni ispł. ⁊ erat indic¬
tõ tringinta milia iuroꝵ i mutebatq eos nili¬
banũ. decẽ milia ꝑ menses singulos uicissim:
ita ut duob m̃sib ẽẽnt in domib suis. Ubi pͥ¬
mo uotandum: ꝙ ñ siustra salomon oꝑario᷑
de om̃i ifrł elegit. N erat ulla portõ populi.
de qua ñ digni tamto ope uiri assimĩentur. Qͥa
nimirũ s̃ nunc de una stirpe a aran saõdotes
eligendi. s de om̃i sunt ecc querendi. qui edi¬
ficare domũ dñ. uel exemplo suo. uel dicto
sufficiant. Et ubiq iuuenti fũant. Mox in
officiũ doctoꝵ absq ulla ꝑsonar̃ acceptõe ꝓ¬
mouendi. talesq ꝯ ad erudiendos infideles
atq incollegium ecelle uocandos ordinantur:
quasi ad cedendas in libano templi mat̃iasui¬
ri strenii atq electi uiituntur. Et quidẽ
num̃us tͥnginta miliũ qͦ idem lignoꝵ cesoreᷤᷤ

Expanded text:
r in hoc opus miserit, in sequentibus mystico sermone designatur, cum dicitur: Elegitque Salomon operarios de omni Israel, et erat indictio triginta millia virorum, mittebatque eos in Libanita ut duobus mensibus essent in domibus suis. Ubi primo notandum, quod non frustra Salomon operarios de omni Israel elegit, neque erat ulla portio populi de qua non digni tantopere viri assumerentur quia nimirum non nunc de una stirpe sacerdotis Aaron eligendi, sed de omni sunt Ecclesia quaerendi, qui aedificare domum Domini vel exemplo suo vel dicto sufficiant, et ubicunque inventi fuerint, mox in officium doctorum absque ulla personarum acceptione promovendi. Talesque cum ad erudiendos infideles atque in collegium Ecclesiae vocandos ordinantur, quasi ad caedendas in Libano templi materias viri strenui atque electi mittuntur. Equidem numerus, triginta millia, quo iidem ligni caesores
Abbreviated transcription (Latin):
ecit qͦ mare fusule decem cubitoꝵ. a labio
ułq ad labium. rotuudum in circuitu. Mare
ħ fusile infiguram lauachti salutaris q̃ iare¬
missionem pcc̃oꝵ eiundanur sc̃m est: atq
sacdotes in eo lauabantur. ut tiba dier̃ aꝑte
testantur. Sac̃totes aut̃ coustat ꝯsus electos ꝙ¬
ꝑite inscͥptinis uotari: eo quod suit menbra cu¬
ii sac̃dotis dñi iħu xp̃i. Et recte huic uasi ic̃ p¬
tura inaris noñĩ iudidit. iniemoriami lutełina¬
ris rubri in quo pͥus ꝑ extuitd̃em egipto ꝵ ⁊ pͥ¬

Expanded text:
ecit quoque mare fusile decem cubitorum a labio usque ad labium, rotundum in circuitu. Mare hoc fusile in figuram lavacri salutaris, quo in remissionem peccatorum emundamur, factum est. Namque sacerdotes in eo lavabantur, ut Verba dierum aperte testantur. Sacerdotes autem constat omnes electos typice in Scripturis vocari, eo quod sint membra summi sacerdotis Domini Jesu Christi. Et recte huic vasi Scriptura maris nomen indidit, in memoriam videlicet maris Rubri, in quo prius per exstinctionem Aegyptiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Et stabant suꝑduodecim boues: equib tres
respiciebant ad aquilonem ⁊ tres ⁊ ad occiden¬
tem : ⁊ tres admeridiem .⁊tres ad orientem.
Q boues quippe apłos ⁊ euangelistas. ĩmo õs
uerbiministros debere intelligi apło docente
cognosciinus: qui expouit mandatũ legis qͦ
dcm̃ est. ñ alligabis os boui tͥturanti. nunꝙͣ de

Expanded text:
Et stabat super duodecim boves, quorum treEt stabat super duodecim boves, quorum trerespiciebant ad aquilonem, et tres ad occidentem, et tres ad meridiem, et tres ad orientem. Per boves quippe apostolos et evangelistas, imo omnes verbi ministros debere intelligi, Apostolo docente, cognoscimus, qui exponens mandatum legis, quo dictum est: Non alligabis os bovi t
Abbreviated transcription (Latin):
diliuium cham ob impietaitem a patre detes¬
tatus est: sem ⁊ iaphet popłoꝵ ob obsequium
renerencie. ꝑpetua sut bñdictõe donati. Ab¬
ham ob m̃itum sidei heres sit diuine ꝓmissi¬
ouis effectus : cetera genciimi multitudo in¬
audita sit lusitelitate relicta. Q ualiter ad¬
ueniente in carue dĩo iudea ob ꝑadie nata
repulsa: ⁊ gentilitas sit ꝑ grãm fidei ad salutẽ
reducta: ⁊ cet̾a huisii. que in utiaq cestam̃¬
to sollerter ac pie cotrsid̾ata. mulcũ studiosis
quibq ꝓsunt. Et itõ forsitan duo sunt ordi¬
nes sculptinar̃ histͥatarum in mari eneo fac¬
ti: ut hi qui nfonte baptismatis abluti sunt:
litͥus cestarãti diligenter anscuitent historias.
Idõ deceni cubitoꝵ erant in giro: ut quosꝯri
eistem historiis deditos iussis celestib. ac to¬
ta intentõe ad suꝑna p̃mia suspensos ẽẽ ppes¬
int. hos ititari contendant. ẜene aũt seqͥt᷑.

Expanded text:
diluvium Cham ob impietatem a patre detesdiluvium Cham ob impietatem a patre detestatus, Sem et Japhet populi ob obsequium reverentiae perpetua sint benedictione donati, Abraham ob meritum fidei haeres sit divinae promissionis effectus, et caetera gentium multitudo inaudita sit infidelitate relicta; qualiter adveniente in carne Domino, Judaea ob perfidiae noxam repulsa, et gentilitas sit ob gratiam fidei ad salutem reducta; et caetera hujusmodi, quae in utroque Testamento solerter ac pie considerata multum studiosis quibusque prosunt. Et ideo forsitan duo sunt ordines sculpturarum striatarum in mari aeneo facti, ut hi qui in fonte baptismatis imbuti sunt, utriusque Testamenti diligenter auscultent historias. Ideo decem cubitorum erant in gyro, ut quoscumque in eisdem historiis deditos jussis coelestibus, ac tota intentione ad superna praemia suspensos esse perspexerint, hos imitari contendant. Bene autem sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sculpt᷑a sub ter labium circuibat. illud decem
cubitis ambiens mare. Duo ordines scłpt᷑ar̃
histͥatarum erant. fusiles. Cum p̃dictum sit
supra . ꝙ resticula tͥguta cubitoꝵ mare cͣ¬
ciuerit.⁊ nunt addatur qr scłptura hec sub¬
ter labium positũ detem cubitis ambierit:
patet exuitaq relatõe. qr uas erat in mod̾
fiale repandum. ac diffusũ: ꝙ atͥginta cu¬
bitis cectuitus qͦs hẽbat. in labio usq ad de¬
cem cubitos coapcatũ. Sculpt᷑a aũt hista
ta est. que historias rerũ aliquas muitat᷑.
uude ⁊ recte ꝑ sculpturas hisfatas quib ma¬
re cutundabatur: exempla sunt pͥoꝵ tem¬
poꝵ desiguata: qr neccesse est nos sollerter
nitueri. ut uideamꝰ quib oꝑib scĩ dõ placu¬
ra rexbi ꝑierunt. Quo mͦ in erordio nascentis
scłi chaim obmaliciam inuidie dãpuatus. abel
sit ob iusticie terica toronatus: Lameht ob
ad ulterium: ⁊ homicidium maiedictus: enoc
ob grãm pietatis ad pardisũ reductus. Qͦ i pꝰ

Expanded text:
sculptura subter labium circuibat illud, decem cubitis ambiens mare. Duo ordines sculpturarum histriatarum erant fusiles. » Cum praedictum sit supra, quod resticula triginta cubitorum mare circuierit, et nunc additur quod sculptura hoc subter labium posita, decem cubitis ambierit, patet ex utraque relatione, quia vas erat in modum phialae, repandum ac diffusum, quo triginta cubitis circuitus, quos habebat in labio, usque ad decem ta est, quae historias rerum aliquas imitatur. Unde recte per sculpturas histriatas, quibus mare circumdabatur, exempla sunt priorum temporum designata, quae necesse est nos solerter intueri, ut videamus quibus operibus sancti Deo placureprobi; quomodo in exordio nascentis saeculi Cain ob malitiam invidiae damnatus, Abel sit ob justitiae meritum coronatus, Lamech ob adulterium et homicidium maledictus, Enoch ob gratiam pietatis ad paradisum reductus; quomodo post
Abbreviated transcription (Latin):
ante passionem quidem suam quasi cdausũ fete¬
ad huc. lilium fuit : cimi signis unaiculoꝵ
que fecit clarꝰ homo resulsit. post resurret¬
cionẽ uͦ ⁊ ascensionem suam repandum seli¬
lium suꝑne pat̾e ciitib exhibuit: ꝙ in as¬
sũpta humanitate potenciam diuine cdari¬
tatis quam hũit apud patrem pͥusꝙͣ. minidꝰ
ẽẽt. ostendit. Unde ⁊ in amoris cantico. lilis
se uocabło designare uoluit: dicens. ego
fos canpi. ⁊ lilium conualliũ. Labium gͦ
maris in quo sãcdotes lauabantur quasi
labium fuit calicis. ⁊ folui repindi lilii:
quia lanachrum salutare quo menbra fł̃mti
sac̃dotis efficimur. in side nos sacroscẽ passionit
eiꝰ a pcc̃oꝵ om̃ium late purificat: Ac purificatoᷤᷤ
ad uisionem głie ip̃iꝰ ꝑenntis intromiccit. In
qͦ nimirum lauachro ut̃q populus. ⁊ circãcisi¬

Expanded text:
ante passionem quidem suam, quasi clausum ante passionem quidem suam, quasi clausum adhuc lilium fuit, cum signis miraculorum quae fecit clarus homo refulsit; post resurrectionem vero et ascensionem suam repandum se lilium supernae patriae civibus exhibuit, quod in assumpta humanitate potentiam divinae claritatis, quam habuit apud Patrem priusquam mundus esset, ostendit. Unde in amoris Cantico, lilii se vocabulo designare voluit, dicens, Ego flos campi, et lilium convallium . Labium ergo maris, in quo sacerdotes lavabantur, quasi labium fuit calicis, et folium repandi lilii; quia lavacrum salutare quo membra summi Sacerdotis efficimur, in fide nos sacrosanctae passionis ejus a peccatorum omnium labe purificat, ac purificatos ad visionem gloriae ipsius perennis intromittit. In quo nimirum lavacro uterque populus, et circ
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Si enĩ cõplatitati facti simnus similitu¬
diui mortis eius. simul ⁊ resurrectõis erimꝰ.
Quod in factura qͦ maris enei typice signatũ
est: cq̃cõseguenter adiungitur. Lab minq eiꝰ
quasi labium calicis ⁊ folium repandi lilii.
Per labium nam calicis. gustus dm̃ice passi¬
ouis: ꝑ folium lilii repandi: patefacte dari¬
tas restirrectõnis ip̃ius expͥinitur. Nam ꝙ. ĩ
calice poculum passionis designetur. testatur
ip̃e dñs: qui ueniens ad passionem. patrem o¬
tauit dicens. pater. siuis. tranffer caliceni is¬
tum ame. Lilium uͦ ꝙ comitante odoris io¬
cundissimi gr̃a. candidum foris colorem. ĩ¬
tus ostendit uirosum. apte głam resurtec¬
tõnis eiꝰ insinuat: qui ⁊ corꝑis in mortalitatẽ
luce coruscam simul sibi in ẽẽ p̃docuit. Po
test aũt in lilio repando. ip̃e mediator derz ¶ de ꝑ
hominum. p̃p passionem mortis głat hono tmi¬
re coronatus. ñ in cõuenienter accipi. Qui ant̾in¬

Expanded text:
tati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus . Quod in figura quoque maris aenei typice signatum est, cum consequenter adjungitur: Labiumque ejus sicut labium calicis, et folium repandi lilii. Per labium namque calicis, gustus dominicae Passionis; per folium lilii repandi, patefacta claritas Resurrectionis ipsius exprimitur. Nam quod in calice poculum passionis designetur, ait ipse Dominus, qui veniens ad passionem Patrem orat dicens: Pater, si vis, transfer calicem istum a me . Lilium vero quod comitante odoris jucundissimi gratia candidum foris colorem, intus ostendit aurosum, apte gloriam Resurrectionis ejus insluce coruscam simul inesse dtest etiam in lilio repando ipse Mediator Dei et hominum, post passionem mortis gloria et honore coronatus, non inconvenienter accipi; qui
Abbreviated transcription (Latin):
bus hii qui in remissionem ꝑcc̃oꝵ baptiza¬
tur: neccesse hñt institui. Batus qͦ capiebat
mille: cum aqua baprismatis plebem iudõꝵ
abluens. ad regnum celeste transmisit. Reci
piebat ⁊ alius mille: cum turbas natõnũ eodẽ
fonte renatas. ⁊ oꝑibus iusticie consirmatas.
eiꝰdem regui ꝑenuis fecit dẽ ꝑticipes. Notan¬
dum sane hoc in loco. qr sunt qui putant le¬
ge dei ꝓhibitum. ne uel hominũ. uel qͦꝑlibet
mnimalium. sine rerũ simłitudines sculpamus
co: eo ꝙ in decalogo legis dix̃it sĩfacies tͥ sculp¬
tile: n om̃em similitudinem que est in celis
desuꝑ ⁊ que ni t̃ris deorsumi: nec eoꝵ que sinit
in aquis sub t̃ta. Qii neqͣqũa ħ putarent. si
uel salomouis opus ad memoriam renoctus ẽt̃:
qui ⁊ in templo initꝰ palmas fecit. ⁊ chetubiui ꝯ
uariis celaturis in columis illiꝰ. malogran ata
⁊ rete. in mari qͦ hoc eneo. duodeam boues ⁊
sculpturas hist̾ͥntas. S ⁊ in basib luterum sic̃

Expanded text:
bus hi qui in remissionem peccatorum baptizantur, necesse habent institui. Mille batos capit mare, cum aqua baptismatis plebem Judaeorum abluens, ad regnum coelpiebat et alios mille, cum etiam turbas nationum eodem fonte renatas, et operibus justitiae confirmatas, ejusdem regni perennis fecit esse participes. Notandum sane hoc in loco, quia sunt qui putant lege Dei prohibitum, ne vel hominum, vel quorumlibet animalium, sive rerum similitudines sculpamus, co, eo quod in decalogo legis dixerit: Non facias tibi sculptile, neque omnem similitudinem, quae est in coelo desuper, et quae in terra deorsum, nec eorum quae sunt in aquis sub terra . Qui nequaquam hoc putarent, si vel Salomonis opus ad memoriam revocassent, qui et in templo intus palmas fecit, et cherubin cum variis caelaturis; in columnis illius mala granata et retiacula, in mari quoque hoc aeneo duodecim boves, et sculpturas histriatas, s
Abbreviated transcription (Latin):
si adorabis ea. n coles. Quib uł aꝑte decla¬
ratur. ꝙ ille similitudines ficri ꝓhibent᷑.
ab hominib. que inueñatõem dõꝵ alienoꝵ
facere solent impii : q̃÷ ad colend̾. atq ad ora¬
udum gentilitas eriabunda reperit. Ceterũ
riseis de tributo cesari reddendo. in quo nom̃e
imaginem celliris exp̃ssam ẽẽ dicebant. neqͣ¬
quã responderet. reidite que sunt cesaris ce¬
sari. ⁊ que sunt der t̾o: s pociꝰ ooꝵ corrigeret
ertorem dicens. Non licet uob̾ inꝑcussura
auri ur̃i iaginem fucere cesaris. qi talẽ
sculpturam lex diuina ꝓhibet ẽe : nam lo¬
cus ut ostenso sibi nomismate census hoc
diceret. si in in eo cesaris unago causa pdo¬
lat̾e. ⁊ ñ ad indicium magis regie potestati᷑
eit. defarmata.

Expanded text:
te declaratur, quod illae similitudines fieri prohibentur ab omnibus, quas in veneratione deorum alienorum facere solent impii, quasque ad colendum atque adorandum gentilitas errabunda reperit. Caeterum se Pharisaeis de tributo Caesaris reddendo, in quo nomen et imaginem Caesaris expressam esse dicebant, nequaquam ita responderet: Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari, et quae sunt Dei, Deo ; sed potius eorum corrigeret errorem, dicens: Non licet vobis percussura auri vestri imaginem facere Caesari, quia talem sculpturam lex divina prohibet esse; neque locutus ostenso sibi numismate census hoc diceret, si in eo Caesaris imago causa idololatriae, et non ad judicium magis regiae potestatis esset deformata.
Abbreviated transcription (Latin):
sentencia designature cum ẽe decem cubito ꝑ
alabio usq ad labium ꝑhibetur. Deceni nami
p̃cepcis in lege dñi om̃ia que facere tebeata.
uit: cum hunc inuinea laborantib dandum
eẽ p̃dixiti Erat enĩ mare decem cubitoꝵ a labi
no coronani sꝑare iusticie. Rotundum erat
in circuitu: ut orbis uniũsus in giro lauachro
uite a sorde pct̃oꝵ designaretur ẽe nundandus.
De quo bene surditur. quin cubitoꝵ altraito
eius: qr nimir̃ quicꝗͣ uisu. quicqͥ auditu. qͥc¬
quid alfactu. quicquid gustu. quicqͥd tactu de¬
linquimus. totum hoc nob gr̃a dei ꝑ ablutõ¬
em uiuifici fontis relaxat. S ñ sufficit p̃t̃i¬
toꝵ remissio pct̃oꝵ: si s̃ quisq bonis. deim¬
ceps insistere studuerit oꝑib. Alioquin dia¬
bolꝰ qui exierat de hõie. si hunc a bonis uacare
aceib inderit. mustiplicius redit. facieq nouis¬
sima. hominis qꝰ petora pͥorib. unde apte fub¬
ditur. Et resticula tͥgnita cubitoꝵ cingelat ⁊¬

Expanded text:
sententia designatur, cum esse decem cubitorum a labio usque ad labium perhibetur. Decem namque praeceptis in lege Dominus omnia quae facere debeamus  signavit, cum hunc in vinea laborantibus dandum esse praedixit. Erat ergo « mare decem cubitorum a labno coronam sperare justitiae. « Rotundum erat in circuitu, » ut orbis universus in gyro, lavacro vitae a sorde peccatorum designaretur esse mundandus. De quo bene subditur, « quinque cubitorum altitudo ejus, quia nimirum quidquid visu, quidquid auditu, quidquid olfactu, quidquid gustu, quidquid tactu delinquimus, totum hoc nobis gratia Dei per ablutionem vivifici fontis relaxat. Sed non sufficit praeteritorum remissio peccatorum, si non quisque bonis deinceps insistere studuerit operibus; alioquin diabolus qui exierat de homine, si hunc a bonis vacare actibus viderit, multiplicius redit, facitque novissima hominis illius pejora prioribus. Unde apte subditur: Et resticula triginta cubitorum cingebat
Abbreviated transcription (Latin):
difficile rumpitur: qr nimirũ obfetuatõ mã¬
datoꝵ dei quo in cordib electoꝵ side. spe. ⁊ dilec¬
tõe. suꝑne retͥbutõius sirmata est. nullo tẽ¬
poralium rerum potest oͦstaculo dissolui. Et reᷤ¬
ticula mare ambit: cuł sacͣm̃ti baptisini q. ac¬
cepimus. pis ꝯmunire oꝑib stndemus. Que
nimir̃ resticula apte tͥginta dicitur ẽẽ cubitoꝵ¬
Senario enĩ mimiers in quo dñs hominem¬
⁊ feciti cum ñ ẽẽt: ⁊ cum ꝑiss refecit. recte bo
nr̃i corporis sensus diuinis hũiliter subiuga¬
mus imꝑiis. Possumꝰ aũt ⁊ aliter hunc tͣce¬

Expanded text:
mirum observatio mandatorum Dei, quae in cordibus electorum, fide, spe, et dilectione supernae retributionis firmata est, nullo temporalium rerum potest obstaculo dissolvi. Et resticula mare ambit, cum sacramentum baptismi quod accepimus, piis communire operibus studemus, quae nimirum resticula apte triginta dicitur esse cubitoSenario autem numero, in quo Deus hominem fecit cum non esset, et cum perisset, refecit, recte bonnostri corporis sensus divinis humiliter subjugamus imperiis. Possumus au
Abbreviated transcription (Latin):
re quo mͦ euntes docerent om̃s genites. bap¬
tiz autes eos in nomine patͥs ⁊ filu ⁊ sp̃s sc̃. ui
ua ut ita dix̃im pre oculis õĩum designari
odem mari sculpturas histͥatas in giro decẽ cu¬
bitoꝵ fieri: qͦ mͦ legi cõtrarium putabitur. si
historias scõꝵ ac martirum ap̃o sculpamꝰ si¬
ue pingamus ii tabulis: qui ꝑ custediam di¬
uine legis: ad głiam meruerunt et̃ne retͣbu¬
tõnis attingere. Uerum si diligencius ũba le¬
gis actendamꝰ: forte parebit ñ int̃dc̃ni imagi¬
nes rerum aut animaliũ facere: s hec ydo¬
latͥe gr̃a facere oiuimis ẽe ꝓhibitum. Uemi¬
q dcũrus inmonte sco dñs. ñ facies tͥ sculp¬
tile. n om̃em similitudinẽ. p̃misit ñ hẽbis
dõs alienos coram me: ac deiłi subiunrit.

Expanded text:
re, quomodo euntes docerent omnes gentes, bapre, quomodo euntes docerent omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spia ut dixerim prae oculis omnium designari odem mari sculpturas historiatas in gyro decem cubitorum fieri; quomodo legi contrarium putabitur, si historias sanctorum ac martyrum Christi sculpamus sive pingamus in tabulis, qui per custodiam divinae legis ad gloriam meruerunt aeternae retributionis attingere? Verum si diligentius verba legis attendamus, forte patebit non interdictum imagines rerum aut animalium facere, sed haec idololatriae gratia facere omnimodis esse prohibitum. Denique dicturus in monte sancto Dominus: Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem, praemisit: Non habebis deos alienos coram me
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ totas cum cherubim ⁊ uario pictut g̾eue¬
re fecit. Uel certe si ip̃ius morisi oꝑa tõsid̾as¬
sent. qui iubente dño ⁊ cherubim prius inꝑpici¬
atorio. ⁊ postea serpentem fecit eneum inhe¬
remo: cułꝰ in tuitu populus a feroꝵ serpenciũ
uenenis saluaretur. Si enĩ licebat serpentẽ
exaltari eneum in ligno. quem aspicientes fi¬
lĩ isrł uiuerent : Ñ liceat exaltatõem dñi our
salnatoris in cruce qua mortem uicit. Ad me⁊¬
moriam fidelib depingendo reduci. uel alia
eiꝰ muiracła ⁊ sanatões quib de eodem mortis
auctore mirabłiter tͥumphauit: cum hoꝵ
aspectus : multum sepe cõpinictõnis solent
prestare contuentib. ⁊ eis quoq qui lut̃as
ignorant. quasi uiuam dm̃ce historie pan¬
dere lectõem; Nam ⁊ pictura grece. Zagraphi¬
a.id est uiua scͥpͥtura uocatur. Si licuit du¬
o decim boues eneos facere. qui mare suppõi¬
tum ferentes. quatuor mundi plagas t̃re
respid̾ent : quid ꝓhibet duodeam apłos pinge¬

Expanded text:
im et vario picturarum genere fecit; vel certe ipsius Moysi opera considerassent, qui, jubente Domino, et cherubim prius in propitiatorio, et postea serpentem fecit aeneum in eremo, cujus intuitu populus a ferarum serpentium veneno salvaretur. Si enim licebat serpentem exaltari aeneum in ligno, quem aspicientes filii Israel viverent; cur non licet exaltationem Domini Salvatoris in cruce, qua mortem vicit, ad memoriam fidelibus depingendo reduci, vel alia ejus miracula et sanationes, quibus de eodem mortis auctore mirabiliter triumphavit, cum horum aspectus saepe multum compunctionis soleat praestare contuentibus, et eis quoque qui litteras ignorant, quasi vivam dominicae Historiae pandere lectionem? Nam pictura Graece ζωγραφία, id est, viva scriptura vocatur. Si licuit duodecim boves aeneos facere, qui mare superpositum ferentes quatuor mundi plagas terni respicerent, quid prohibet duodecim apostolos depinge
Abbreviated transcription (Latin):
Intͥnsetus nanis lacitant uisa boum posai¬
ora: qr qͣ m̃cede sã p̃dicatores inꝑpetuum doñt᷑
iuiadui arbitris examine iam disposicum est:
s nobis qui ad huc foris sumꝰ man omãuͤus
occultum. Quod tunc ẽẽ occultum nullatenꝰ¬
p̃. qͦ om̃is qui lauachrũ baptismi ad salutem
acopit. ⁊ uitam. fidem. spem. caritatemq d
te sub iungitur. Grossitudo aũt lateris tͥum
unciarum erat. Grossitudo ⁊ enũ lateris in mͣ
ri firmitas est uirtutis in baptismo: ⁊ tͥum
unciarum ẽ ħ grossitudo dum robore fidei. spe¬
i. ⁊ dilectõnis ꝑceptõ baptismi ꝯmumitur:
n alit̃ ꝓficuũ ẽẽ accipientib ostenditur. nͥ
harum surrma cercitudo uircutum. mentem
accipiencium simul ⁊ oꝑa cõsirin. Accipitur
aut̃ ⁊ celebratur baptismi lauachrã. in exẽ

Expanded text:
ecus namque latitant universa boum posteriora, quia qua mercede sancti praedicatores in perpetuum donentur, in interni arbitris examine jam dispositum est, sed nobis, qui adhuc foris sumus, manet omnimodis occultum. Quibus potest, quia qui lavacrum baptismi ad salutem accipit, et veram fidem, spem, et charitatem debet de recte subjungitur: « Grossitudo autem luteris trium unciarum erat. » Grossitudo enim luteris, id est maris, firmitas est virtutis in baptismo. Et trium unciarum est haec grossitudo, dum robore fidei, spei et dilectionis, perceptio baptismi communitur. Neque aliter proficuum esse accipientibus ostenditur, nisi harum firma certitudo virtutum mentem accipientium, simul et opera confirmet. Accipitur autem, et celebratur baptismi lavacrum in exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
implere deuotõe satagunt. Gresq ad aquilo¬
nem ⁊ tres ad occidentem ⁊ tres ad m̃eidiem.
⁊tres ad orientem. respicunit: cũ uniũsis qͣd᷑¬
terni slnt electi: ut sidem ⁊ cõfessionem sc̃e
tͥnitatis ꝑ quatuor mundi plagas eiuange¬
lizantes. baptirarent om̃s gentes in nole patͥs

Expanded text:
quilonem, et tres ad occidentem, et tres ad meridiem, et tres ad orientem respiciunt, cum in universis quadraterni sunt electi, ut fidem et confessionem sanctae Trinitatis per quatuor mundi plagas evangelizantes baptizarent in nomine Patris,