comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Gne scit interea amor nobilitandi sc̃orum cenobia
ac reparandi honorem ad pristinum. earum quec̃q
fuerant diruta. Ardenter quin pociuis scĩ petri monaste¬
rium. ob scõrum suffragia uenusturi disposuit: qd̾
multorum prauitate dolebat euersum iri. Sue gͦ
spectabilis exortum ꝓsapia nobilitatis: eidem cenobio p̾̃fec̃
abatem nomine Raynardum morib egregium. & sol¬
lercia preditum: reddita omnium media parte eiusdẽ
abbatie rerum. hicitaq adolescens extreme indolis. in¬
fulatus contigui grã regiminis: uicinos qͦsq rectores
probitatis accu percelluit. flaminãto quidem corde
ut pote nobili adaptare locum protinus studuit.
⁊ monachos non ullos sophistico omniai libetaliũ
artium dognate in signiri decreuit. hoc summumi
omnium prenoscens bonum: quatinus his disculi¬
nis libetalibꝰ eodoctis. ⁊ sacre religionis ꝑ toposito infoi¬
matis statisstatꝰ loci gratior habertur: i abomnibus ma

Expanded text:
gnescit interea amor nobilitandi sanctorum coenobia, ac reparandi honorem pristinum eorum quaecunque fuerant diruta: ardenter quin potius sancti Petri monasterium ob sanctorum suffragia venustari disposuit, quod multorum pravitate dolebat eversum iri. Suae ergo spectabilis exortum prosapia nobilitatis eidem coenobio praefecit abbatem, nomine Rainardum, moribus egregium et solertia praeditum, reddita omnium media parte ejusdem abbatiae rerum. Hic itaque adolescens strenuae indolis, infulatus contigui gratia regiminis, vicinos quosque rectores probitatis actu praecelluit: flammante quidem corde, utpote nobili, adaptare locum protinus studuit, et monachos nonnullos sophistico omnium liberalium artium dogmate insigniri decrevit; hoc summum omnium praenoscens bonum, quatenus his disciplinis liberalibus edoctis, et sacrae religionis proposito informatis, status loci gratior haberetur, et ab omni ma
Abbreviated transcription (Latin):
it inseruire excubiis. Uos aute agm̃ uulgale ac cenobita¬
le ꝓpositum uana cum rebus om̃ibꝰ resumptis re¬
uertimini. scientes deinceis nos horum sanctorum
uenustari presentia. Siementum gͦ etrograntium
monachorum fragor adtollitur. pauperumq terru¬
lenta corpora gestantium. plebium uentriusq sexus.
dolor personat dicentium. Ut quit taliter affligimͣ᷑.
qͥb malis obuoxii ista perpetim᷑ si acõmunis mu¬
nimima refugi ꝯfugimꝰ. quare traducunͦ quar ͤ pa¬
tronis frustramur nobis a deo datis: Ad hec pontifex
raptus temeritate praui consilii: foris muros iussit
eos propelli:¬

Expanded text:
it inservire excubiis; vos agmen vulgale ad coenobitait inservire excubiis; vos agmen vulgale ad coenobitale propositum una cum rebus omnibus resumptis revertimini, scientes deinceps nos horum sanctorum venustari praesentia. Gementium ergo et rogantium monachorum fragor attollitur, pauperumque terrulenta corpora gestantium plebiumve utriusque sexus dolor personat dicentium: Ut quid taliter affligimur? quibus malis obnoxii ista perpetimur, si ad communis munimina refugii confugimus, quare traducimur? quare patronis frustramur nobis a Deo datis? Ad haec pontifex raptus temeritate pravi consilii foris muros jussit eos propelli
Abbreviated transcription (Latin):
et necibus diuersis pluribus normanorum enecatis.
reliqui ad ppriam sunt reuersi. accelerantes autem mo¬
nachi. expecierunt ab ep̃o reportari scorum corpora ignoi¬
antes quo per subrectionem illic forent illata. At ipse tor¬
us illos aspiciens oculis. prius quam eorum subiestino¬
nem audisset inquit. Ultronei hoc iuslicet nolentib
uobis tamen profluente clementia dei. cunctis innotes¬
cere uolumus. ⁊ constitucionibus obligari. quatinꝰ
possideat huis sedis dignitas horum scõrum corpora.
quorum mattyrii tyrocinio uegetata luculenter
coruscat. Adhuis calumpniosam gͦ assercionis seriẽ.
non nulli prouocantur astuciores clerici. et potentio¬
res proceres. unanimiter asserentes. quatinus illic
haberentur unde iuguerunt sumini presules. ad ħ¬
sepefati antistitis feralia adduntur uerba. Legum enim
iura pontifici cunctis decernenti. clericis quoq diui¬
ne maiestatis cultoribus. et uenerabilib quibꝰcũq
terris ⁊ regionibus tantorum martyrum congru¬

Expanded text:
et necibus diversis pluribus Nortmannorum enecatis, reliqui ad propria sunt reversi; accelerantes autem monachi expetierunt ab episcopo reportari sanctorum corpora, ignorantes quod per subreptionem illic forent illata. At ipse torvis eos aspiciens oculis, priusquam eorum suggestionem audisset, inquit: Ultronei hoc jus, licet nolentibus vobis, tamen profluente clementia Dei, cunctis innotescere volumus, et constitutionibus obligari, quatenus possideat hujus sedis dignitas horum sanctorum corpora quorum martyrii tirocinio vegetata luculenter coruscat. Ad hujus calumniosam ergo assertionis seriem nonnulli provocantur astutiores clerici, et potentiores proceres unanimiter asserentes, quatenus illic haberentur unde viguerunt summi praesules. Ad epe fati antistitis feralia adduntur verba: Legum enim jura pontifici cunctis decernenti, clericis quoque divinae majestatis cultoribus, et venerabilibus quibuscunque terris et regionibus tantorum martyrum congru
Abbreviated transcription (Latin):
bat sanguinem. ⁊ cruentas manus lorisq fessas:¬
dilacerabat. T̃erribiliter inqͥens. osauniane p̃potens martyr:
cur me enecas cruciatib diris. pro certo gͦ ꝓpinqͥ ꝓfitentur
piaculum uicti: ob hocq multiilicia abimo trahunt suspiria.

Expanded text:
bat sanguinem, et cruentas manus lorisque fessasbat sanguinem, et cruentas manus lorisque fessasdilacerabat, terribiliter inquiens: O Saviniane praepotens martyr, cur me enecas cruciatibus diris? Pro certo ergo propinqui profitentur piaculum victi; ob hocque multiplicia cordis ab imo trahunt suspiria
Abbreviated transcription (Latin):
Uo quoq intempore. Accidit inp̃fato sepiuis celrobio
citidens rrutaculura: qd̾ minime credirus silentio ee¬
gendum. P rofanus bonitate quidam namꝙ. hoiero
nomine. Rotbertus. inuicina ortus uilla cuinomem
massiacus maior indidit antiquita s: cupiditate fedatꝰ
obscend illicitum sacramentũ sci sauinians. ꝑfecit
meccla. Quã obrem hunc rabies ilico seris demonaca.
miseroq cruciatu i omnium uexabatur presentia.
A sunt er templo nonnulli ⁊ ali tetertima sprrit us s
magistri criminum. humaneq salutis auspices qui
latentes incitum illum indiuersum compellunit nefas.
Uietis deniq conuinciator brachiis seorum ꝓpiciatione
parentum scelus eiusdem udelicet agnoscentum. perducit᷑
scõꝵ adantra mart̾irũ: nec ꝓfundicis caperet tremula
ꝯpago artium. demoniacharum querelam debaueati¬
onum. hic nudata gerens menbra huilcis Rtibus saucia¬
tã uastate ac iarari qͦsq tenentes se: ut qͥbat desidera¬
bat. Per lacunas siquidẽ cicatricum eiuscerando reicie¬

Expanded text:
 in tempore accidit in praefato saepius coenobio evidens miraculum, quod minime credimus silentio tegendum. Profanus bonitate quidam namque homo, nomine Rothberthus, in vicina ortus villa, cui nomen Masliacus-Major indidit antiquitas, cupiditate foedatus obscena, illicitum sacramentum sancti Saviniani perfecit in ecclesia: quamobrem rabies illico sepsit daemoniaca miseroque cruciatu in omnium vexabatur praesentia. Adsunt extemplo nonnulli et alii teterrimi spiritus, sed magistri criminum humanaeque salutis auspices, qui latenter incitantes illum in diversum compellunt nefas. Vinctis denique conviciator brachiis, suorum propitiatione parentum, scelus ejusdem videlicet agnoscentium, perducitur sanctorum ad antra martyrum, ne profundius caperet tremula compago artuum daemoniacarum querelam debacchationum. Hic nudata gerens membra, multis ictibus sauciata, vastare ac laniare quosque tenentes se ut quibat desiderabat. Per lacunas siquidem cicatricum eviscerando rejicie
Abbreviated transcription (Latin):
pelagꝰ historiaꝵ cupio ꝑstͥngere. et numerosam
libroꝵ copiam uno uolumine coartare uideor qͥbꝰ¬
dam modũ ꝓposite breuitatis excessisse. S audiant que so
quos breuis delectat oratio. Breuitatem inoiatione cus¬
todiam ẽẽ confiteor. si causa ꝑmittat. quia quoꝵdam sen

Expanded text:
pelagus historiarum cupio perstringere et numerosam librorum copiam uno volumine coartare, videor quibusdam modum propositae brevitatis excessisse. Sed audiant queso quos brevis delectat oratio. Brevitatem in oratione custodiendam esse confiteor, si causa permittat, quia quorundam sen
Abbreviated transcription (Latin):
niq nulla nusqmͣ quies erat. s ꝑ omnẽ orientẽ. illiricũ ytaliã¬
et gallam bella feruebat̃. Tremotꝰ qͦ non sine intĩtir ciuitatũ¬
marcꝰ antoninꝰ solus paucis diebꝰ rei publice p̃fuit. demũq se¬
cias tributa donauit. omĩaq fiscaliũ negocioꝵ calupniosa
monim̃ta simul congesta inforo iussit incendi. Hac p̾t̾ea tẽ¬

Expanded text:
 nusquam erat, perque omnem Orientem, Illiricum, Italiam, Galliamque bella fervebant, terraemotus non sine interitu civitatuMarcus Antoninus solus reipublicae praefuit. Sed cias tributa donavit, omniaque simul fiscalia negotiorum calumniosa monumenta congesta in foro jussit incendi, seve
Abbreviated transcription (Latin):
suos carinum et numerianum ꝯsortes regni fecisset ad bellu
particum ꝓfectus in castris fulmine ictus intiit. Numetianꝰ
ño nui cumpatre ꝓfectus fuerat. inde rediens ap̃soceri sui
fraude int̃fectus ẽ.
nauit. qui facile ag̃stium hominũ inꝑitam et confulam
manum militari uirtute conpescuit. S in ip̃o itinere te¬
bea legio sub uno gallie loco agauno sub p̃fato marimia
cresceret. subito turbo ꝑsecutionis increpuit. Anno qͥppe

Expanded text:
suos duos consortes regni fecisset, ad bellum Parthicum profectus, in castris fulmine ictus interiit. Numerianus vero, qui cum patre profectus fuerat, inde rediens Apri soceri sui fraude necatus est. as: qui facile agrestium hominum imperitam et confusam manum militari virtute compescuit. Deinde baea legio Heduno loco Galliae a Ganno sub praefato Maximiano cresceret, subito persecutionis turbo increpuit. Et hae
Abbreviated transcription (Latin):
licie sue ire mandauit. Orestes aut̃ ubi cum exercitu
Quod audiens nepos p̃sidio nudꝰ dalmaticias fugit. uͥ
et pͥuatus defec̃. Augꝰtulo uo̾ in rauenna de gente. odo acer.
riliarios. ytaliam occu pauit. Qui et horestem int̾fecit.
et filium euis cesarem augustulum de regno pulsum in lucul
lano campanie castello exilii pena dampnauit. Sneq hẽ¬

Expanded text:
 prodire mandavit. Orestes autem ubi cum exercitu t. Quod audiens Nepos, praesidio nudus ad Dalmatas fugit, ubi et privatus defecit. Augustulo vero in Ravenna degente, Odoacer iarios gentium, Italiam occupavit. Qui et Orestem interfecit, et filium ejus Augustulum lano Campaniae castello exilii poena damnavit. sic
Abbreviated transcription (Latin):
p̃siensi. Tunc ꝑse idem totila: ad dĩ hominẽ accessit. Quẽ
cum alonge sedentẽ cerneret. ñ ẽ ausus ad eũ accedere.
sese int̾iam dedit. Cui cum uir dĩ bis tͣ̃q dice̾t surge.
s ip̃e ante euni de t̾ra erzgi non audẽt. benedictꝰ iħu x

Expanded text:
praehensi. 15. Tunc per se isdem Totila ad Dei hominem accessit; quem praehensi. 15. Tunc per se isdem Totila ad Dei hominem accessit; quem cum longe sedentem cerneret, non ausus accedere, sese in terram dedit. Cui dum vir Dei bis ter diceret: 'Surge', sed ipse ante cum erigis de terra non auderet, b
Abbreviated transcription (Latin):
ta sua p̾buit. eumq indui regalib uestib fec̃. et quasi
inꝑsona sui ꝑgẽ ad di hominem p̃cep̃. Incuiꝰ obsequio tres
qui sͥ p̃cetĩs adhere consueuerat̃ comites misit .ẜ. uulth.
ruderich. et blidin: ut ante uiri dĩ ocłos ip̃m eẽ rege m
totẏlam simulantes eius latĩ obambularent. Cui alia qͦ
obsequia.atq spatarios p̃buit. ut tam ex eis dem obsequiis
quam expurpureis uestibꝰ rex ẽẽ putaret᷑. Cumq isdẽ
comitatꝰ monastĩum fuiss ingressus. uir dĩeminus sede¬
bat. Quem uenientẽ conspiciens. cum iam ab eo audiri
potuss clamauit dicens. Pone fili. pone: ħ qd portas nõ :
tinim. Qd̃ rigo audiens int̾ram cecidit. et quia tanto ui¬
ro illud̾e p̃sumpsiss ex pauit. Om̃sq qui cum eo ad dei
hominẽ uenebat̃ ĩre ꝯsternati sut. Surgentes autẽ ad eũ
ꝓpinquare mimine p̃sumpsert̃. s adsuũ regem regẽ reũ¬
si mĩtiauerũt trepidi. in quanta uelocitate suerãt de¬

Expanded text:
ta sua praebuit, eumque indui vestibus regalibus fecit, quem quasi in persona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cuius obsequio tres, qui sibi prae ceteris adherere consueverant, comites misit, scilicet Vul, Ruderic et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsum esse regem Totilam simulantes, eius lateri obambularent. Cui alia quoque obsequia atque spathari praebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis vestibus rex esse putaretur. Cumque isdem comitatus, monasterium fuisset ingressus, vir Dei eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum iam ab eo audire potuisset, clamavit, dicens: 'Pone, fili, pone; hoc quod portas non est tuum'. Qui Riggo protinus in terram cecidit et, quia tanto viro inludere praesumpsisset, expavit. Omnesque qui cum eo ad Dei hominem veniebant; terrae consternati sunt. Surgentes autem, ad eum propinquare minime praesumpserunt, sed ad suum regem reversi, nuntiaverunt trepidi, in quanta velocitate fuerant de
Abbreviated transcription (Latin):
Reterea uenerabilis abb̃a sanson. sollerciori suo
fratrumq p̃ditus consilo posteriorib cupiens santire sa¬
uitem. abdiciora sanctorum artubus construsit antra.
Oiaudabile fas piorum patrum. inuenta populorum
pro salute publica. Qui non disputat hos sophistas
e̾ẽ sagaces. et colendos. plurimumq ualere. eorum me¬
moria sanctorum interuentu longa maneat per tem¬
pora. at quemquã tegerentur sc̃oium menbra. den¬
sis specub tamen opinantibꝰ illic ad fore plurimis.
eorum pia iuiuamina. sanabantur ahõnib morbi¬
feris dolorib::¬

Expanded text:
eterea venerabilis abbas Samson, solertiori suo fratrumque praeditus consilio, posterioribus cupiens sancire salutem, abditiora sanctorum artubus construxit antra. O laudabile fas piorum Patrum! Inventum populorum pro salute publica, quis non disputat hos sophistas esse sagaces et colendos plurimumque valere, cum memoria sanctorum interventu longa maneat per tempora? At quanquam tegerentur sanctorum membra densis specubus, tamen opinantibus illic adfore plurimis, eorum pio juvamine sanabantur ab omnibus morbiferis dolorib
Abbreviated transcription (Latin):
sancte matris eccłȩ senonum. in honore sci sterhani ꝓtho¬
martiris constitute. Cogitauit autem tum piorum fratrũ
simplicitas. obtenorem sanctitatis hec peragi exertitia: s
patuerunt postinodum hec adulationis famina:::

Expanded text:
sanctae matris Ecclesiae Senonum in honore sancti Stephani protosanctae matris Ecclesiae Senonum in honore sancti Stephani protomartyris constructae. Cogitavit autem tum piorum fratrum simplicitas ob tenorem sanctitatis haec peragi exercitia; sed patuerunt postmodum haec adulationis famina. CA
Abbreviated transcription (Latin):
karolus. simlex. inburgundia autem du¬
catum tenebat. Richardus. pater Rodulfi regis.
Tunc temporis p̃erat cenobio beatorum apostoloꝵ.
petri &e pauli. abba sanson. comptor diuine honesta¬
tis. et amator sacre religionis. his sane conturbatꝰ
obiecte p̾ssura calamitatis humilimã frm̃ cõuo¬
cat contionem ut queat abeis salubre cõsilium
experiri. Demum horum omnium comune cõsiliũ
rusumq ÷ utile cunctis gatinus scõrum martirũ
corpota sauiniani uidelicet et potenciam. Alti¬
ni. atq eodaldi cum oeteris scõrum corporibus ⁊ re¬
liquiatum pignoribus. cum maximo honoris auginento.
in eccła eiusdem abbatie propria infra muros urbis construe¬
ta transfeͬrentur. Relictum uero est et decenter tumulatũ
corpus scĩ serotini martiris. in quodam eiusdem loci tuti¬
ori antro. Quo peracto. iam prefatus p̃sul dolose machina¬
menta emulationis monachis inecit. commodius inqͥ¬
ens ẽẽ ut transueherent᷑ scõrum reliquie intra menla.

Expanded text:
arolus Simplex; in Burgundia autem ducatum tenebat Richardus, pater Rodulfi regis. Tunc temporis praeerat coenobio beatorum apostolorum Petri et Pauli abbas Samson, comptor divinae honestatis et amator sacrae religionis. Is sane conturbatus objectae pressura calamitatis, humillimam fratrum convocat concionem, ut queat ab eis salubre consilium experiri. Demum horum omnium commune consilium visumque est utile cunctis, quatenus sanctorum martyrum corpora, Saviniani videlicet et Potentiani, Altini atque Eodaldi, cum caeteris sanctorum corporibus et reliquiarum pignoribus, cum maximo honoris augmento in ecclesia ejusdem abbatiae propria infra muros urbis constructa transferrentur. Relictum vero est et decenter tumulatum corpus sancti Serotini martyris in quodam ejusdem loci tutiori antro. Quo peracto, jam praefatus praesul dolose machinamenta aemulationis monachis injecit, commodius inquiens esse ut transveherentur sanctorum reliquiae intra moenia
Abbreviated transcription (Latin):
turbine. sequẽti quoq turbata missa custodum ab
ep̃o sollercia. fugiensq pͤ orroris magnitudine dene¬
gat ibidem amilius ẽẽ suum manere. Iubente ep̾o
mox uttaq pars custodum custodie mancipatur.
In hac pernicie ꝑresistens ep̃s. ut pote uersutus mori¬
b. tercia nocte semet ipsum eccłe custodẽ adhibuit.
militum cuneo uallatus ingenti. causa uere examina¬
tionis chorusci autem luminis densitate oboecatus.
cepit uehementer debachando frendete. & obnire ut
absportarentur sanctorum corpora pro clamare.
De reuectis sc̃ori artub ab urbe

Expanded text:
turbine. Sequenti nocte turbata missa custodum ab turbine. Sequenti nocte turbata missa custodum ab episcopo solertia, fugiensque prae horroris magnitudine, denegat ibidem amplius se manere. Jubente episcopo, mox utraque pars custodum custodiae mancipatur. In hac pernicie persistens episcopus, utpote versutus moribus, tertia nocte semetipsum ecclesiae custodem adhibuit, militum cuneo vallatus ingenti causa verae examinationis; corusci autem luminis densitate obcaecatus, coepit vehementer debacchando frendere, et obnixe ut asportarentur sanctorum corpora proclamare. CAP. XV. De revectis sanctorum artubus ab urbe
Abbreviated transcription (Latin):
Emorabił itaq
abba sanson continuato dolore ⁊ abstinencla
pene emoritur. s & tota congregationis unani¬
mitas uigiliis et orationib ieuiniisq pregrauata
eadem patitur incõmoda. Xp̃c gͥ omnium rerum
censor ȩquissimus. conpaciens. conpaciens afflictis.
suffragantib scõrum quoq martirum p̾cib non di¬
uciuis sustulit carere cenobium tam p̃ciosȩ facultatis
thesauro. Medio namq noctis confinio. custodes
eccłe scĩ stephani. conquatiuntur horrore a ceͬrue
concussionis. Citato uero cursci. pontificis aures re¬
ilent tremulis clamoribꝰ. O p̃sul inquientes fer nob̾
desolatis opem. hec enim basilica. inqua manemꝰ.
timendum est nefunditus corruat. Fra gror nempe
terribilis intus personat. et uibrantia luminariã
tia luminaria in mense claritatis peruolant. Quȩ su¬
mos. uenere fallacibꝰ monachorũ sugestionibꝰ decep¬
ti. uanisq pollicitationum speb seducti estis: s uos
testis ueritatis neqͥd extingui. atrociori cõmotionis

Expanded text:
emorabilis itaque abbas Samson continuato dolore et abstinentia pene emoritur: sed et tota congregationis unanimitas, vigiliis et orationibus jejuniisque praegravata, eadem patitur incommoda. Christus igitur, omnium rerum censor aequissimus, compatiens afflictis, suffragantibus sanctorum quoque martyrum precibus, non diutius sustulit carere coenobium tam pretiosae facultatis thesauro. Medio namque noctis confinio custodes ecclesiae sancti Stephani conquatiuntur horrore acerrimae concussionis; citato vero cursu, pontificis aures replent tremulis clamoribus: O praesul, inquientes, fer nobis desolatis opem. Haec enim basilica in qua manemus timendum est ne funditus corruat: fragor nempe terribilis intus personat, et vibrantia luminaria immensae claritatis pervolant. Quae sumos? vere fallacibus monachorum suggestionibus decepti vanisque pollicitationum spebus seducti estis. Sed vox testis veritatis nequit exstingui atrociori commotionis
Abbreviated transcription (Latin):
cina queq diruta suis cum utensilibus nobilitan¬
do repatauit adtentius. Miscis interea affectionis
eiusdem panditur cirta sc̃orum celebria festa martytum. sed
crebrius tabescebat. ignorans quategerentur tumba sci

Expanded text:
aeque diruta suis cum utensilibus nobilitando reparavit attentius. Nisus interea affectionis ejusdem panditur circa sanctorum celebria festa martyrum, sed crebrius tabescebat, ignorans qua tegerentur tumba sanc
Abbreviated transcription (Latin):
muĩdi. Ptereamiraculoꝵ ĩ fignia qͣ illius enituerunt intẽ¬
pore. Longum duximus huic opusculo innectere. Cete¬
rum crebra fati cenobi contiguus amator efferbuit:
atimosius uidelicet sollertis rectoris abbatis Rauudi.
communis utilia sectando conmodi. Congaudebat nã¬
ꝙ probt precessoris seuuii. hunc bonitate super¬
stitem: et morum salubritate heredem. Deniq laude
dignissimus Raynardus abba prelata caritatis uutute
tutilans. sese suosq omni uoluptate abdicauerat. ꝙ
continentie lege actitauerat. apostolice assercionis
ultroneus auditor: sine castimonia inquientis ui¬
possibile est placere deo illiusq philosophi qui nil
ait esse prius melius ue celibe uita. Et hic specunen re¬
ugionis nonsegniter tenuit. s reliquisse qͦ bonorum
operum speculum p̃tundit. E quitatis uira procertunq
priscorum instituta. flagranciam ilectens iuisu: spoctabile

Expanded text:
etc. Praeterea miraculorum insignia, quae illius enituerunt in tempore, longum duximus huic opusculo innectere. Caeterum crebro fati coenobii contiguus amator efferbuit, animosius videlicet solertis rectoris abbatis Rainardi, communis utilia sectando commode: congaudebat namque probi praecessoris Sewini hunc bonitate superstitem, et morum salubritate haeredem. Denique laude dignissimus Rainardus abbas praelata charitatis virtute rutilans, sese suosque omni voluptati abdicaverat, et continentiae lege actitaverat, apostolicae assertionis ultroneus auditor, sine castimonia inquientis impossibile esse placere Deo, illiusque philosophi qui nil ait esse prius meliusve caelibe vita. Et hic specimen religionis non segniter tenuit, sed reliquisse quoque bonorum operum speculum praetendens, aequitatis jura procerumque priscorum instituta flagranti amplectens nisu, spectabile
Abbreviated transcription (Latin):
Superorum cuneo nutu deitatis cuncli uido¬
leothericus infulatut pontifici solio. acib eruonas tiuiꝰ
lartanse culmen honoris amore saue mrato eo necelit
mdo bila aurieo ẜaccndia abest sagaeceus is. derico
iiceepcadis illius creuit Mane sacerdotalis geaduis

Expanded text:
superorum cuneo nutu Deitatis cunctividoLeothericus infulatur pontificis solio, actibus eximius, cujus laudabile culmen honoris amore sane parato compellimur propalare; sed facundia abest sagacitatis. Merito sinceritatis illius crevit plane sacerdotalis gradus,
Abbreviated transcription (Latin):
Seunte illo tam crudeli interitu saccessit in
et scopatu antasius uir honestatis. ꝙ mire ꝓbita¬
tis. Pauesceus hĩ quidem teterrime huius eranĩ
mortis efficitur uoluntarius reparator sepedicti loci. Preuen¬
tus autem diuino amore & maxine isuis scĩ martyris sa¬
iumani congrua uisionis ammonicione cepit ultro ter¬
tas cenobii inquirere: precio redimere monachos edura¬
re. et sacre institutionis ibidem normam reformare. Tali¬
um omniumq gr̃a uirtutum suflutus humanam
exiu labem. & scorum inicelis promeruit societatem:¬
Suaq menbra ineadem basilica iacent tumulata ::
obeunte antasio qͦmͦ seuuinꝰ subcesserit.

Expanded text:
eunte illo tam crudeli interitu, successit in episcopatu Anastasius, vir honestatis et mirae probitatis. Pavescens hic quidem teterrimae hujus examen mortis, efficitur voluntarius reparator saepe dicti loci. Praeventus autem divino amore, et maxime ipsius sancti martyris Saviniani congrua visionis admonitione, coepit ultro terras coenobii inquirere, pretio redimere, monachos educare, et sacrae institutionis ibidem normam reformare. Talium omniumque gratia suffultus, humanam exuit labem et sanctorum in coelis promeruit societatem,suaque membra in eadem basilica jacent tumulata. CAP. XX. Obeunte Anastasio, quomodo Sewinus successerit.
Abbreviated transcription (Latin):
dium taurinensem ep̃m heresiarche librũ de adorã¬
dai edidit cruce. Domatirabat eit̃ memoratꝰ ħeticꝰ
crucis dñiee signum non oportere adorari: qd̾ nisi adhibe¬
atur frontibus uris siue aquis quib regeneramuꝰ mes¬
ite ꝑficitur. S ei memoratꝰ ionas ep̃e satis lucide cat oo¬
librum duersis scematib decoratum metͥce cõposuit.
Parro ludouico imꝑatori: iiii. eiꝰ successere filii. Quoy
locharius pꝰ patͥs obitum ñ multis dieb euolitis ati¬
saualitudine correctꝰ imꝑis sui tẽꝑam̃to derelicto:
monachꝰ factus ẽ relinquens filio suo ludouico ytali
ꝯdignitatẽ imꝑii. Karolus uo̾ piꝰ. frantiam. burgũ¬
diam. et aquitaniam optinuit solus.

Expanded text:
dium Taurinensem episcopum heresiarchen librum de adorandium Taurinensem episcopum heresiarchen librum de adoranda edidit cruce. Dogmatizavit enim memoratus hereticus crucis dominicae signum non oportere adorari, quod nisi adhibeatur frontibus nostris sive aquis quibus regeneramur ite perficitur. Sed ei memoratus Jonas episcopus satis lucide catholibrum diversis scematibus decoratum metrice composuit. Porro Ludovico imperatori quatuor ejus successere filii. Quorum Lotharius post patris obitum non multis diebus evolutis aversa valitudine correptus, imperii sui temperamento derelicto, monachus factus est, relinquens filio suo Ludovico Italici dignitatem imperii. Karolus vero Pius Franciam, Burgundiam et Aquitaniam obtinuit solus.
Abbreviated transcription (Latin):
paroles aptinus t caluus. Inromana uo cathedra ine¬
morlto oupenggorid. sergiꝰ suecessitiet sergioteo qͥam̃
en dom bñdictus et benedicto nicholaus. Et oure liemens
ep̃e. epitun insimulat imiltis cͥminib ap̃ imꝑatore no
ludouicũ falso fuiss andegatus ẽ exibio relegatus. Quo
Indmmeustudia toneret᷑ ꝯtigit ut ibidẽ die palmarũ
ueniret iam dictꝰ piissimꝰ imꝑator. Et cum secꝰ do¬
mũ qua custodiebat᷑ idẽ theodulfꝰ ep̃c ꝓ cessio̾ ꝑ tianstret
fcõ silentio p̃sente imꝑatore illos pulcherrimos u̾sus qͥ
mĩc usq ꝑ galliam in eadem sollempnitate psalluntur.
a se editos ꝑfenestram decantauit. quoꝵ hoc ẽ ȩxordiũ
Gła laus et honor t sit. rex xp̃e redemptor. Cui pue¬
rile decus ꝓisit osanna piũ. Quib imꝑator emollitꝰ
mox eũ auinculis absolui p̃cep̃. et pͥori gra redonauit.
S dum ad sua reu̾tit᷑ ueneno sic̃ fert᷑ ex tĩguit᷑. Cui suc¬
cessit inep̃atu ionas uir uenerabilis qui contra clay¬

Expanded text:
Calvus. In Romana, vero cathedra memorato papae Gregorio Sergius successit, et Sergio Leo quartus, et Leoni Benedictus, et Benedicto Nicholaus. Floruit etiam hipus. Qui cum insimulatus multis criminibus apud imperatorem Ludovicum fuisset, Andegavis est exilio relegatus. Qui dum in custodia teneretur, contigit ut ibidem die palmarum veniret jam dictus piissimus imperator, et dum secus domum qua custodiebatur idem Theodulfus episcopus processio pertransiret, facto silentio presente imperatore illos pulcherrimos versus, qui nunc usque per Galliam in eadem sollempnitate psalluntur, a se editos, per fenestram decantavit; quorum hoc est exordium: Gloria, laus et honor tibi sit, rex Christe redemptor, Cui puerile decus prompsit osanna pium. Quibus imperator emollitus, mox eum a vinculis absolvi precepit et priori gratia redonavit. Sed dum ad sua revertitur, veneno, sicut fertur, extinguitur. Cui successit in episcopatu Jonas, vir venerabilis, qui contra Clau
Abbreviated transcription (Latin):
be ngnissimo suꝑ ytaliam ꝯstitutꝰ romã uenit. Et scĩ pas¬
che die ineccłia beati apłi petri apaschali pp̃e.cnonam
cum noĩe suscepit augusti. Paschali uen pape successit
me dardi postulans ab eo s tnsmitti. ossa uenerabilis
mr̃is sebastiani. Qd̾ et impetuit et honorabilit̃ ut dece¬
aroma delata. et in scĩ dionisii eccłia non longe ab urbe pa
cathedra eugenio pape. successit ualentinianꝰ. et ualen
ld̾douicũ imꝑatorẽ ꝯp̃hendit et ap̃ scĩ medardi monastĩũ
custodiri mandauit. Uxorem quoq ip̃iꝰ iudith exilio rele¬
torem ludouicũ a custodia libauert̃ et patri filiũ lotha¬
rium reconciliauert̃. Post ħ u̾o clementissimꝰ imꝑator
int̾ filios suos .iiiͦi. suũ diuisit imꝑium. Et lothario qͥdẽ
pino aquitaniã. karolo u̾õ frantiã. delegauit atq bur¬
gundiam. S lothariꝰ hantimꝑii diuisionẽ ñ eqͣni intẽ

Expanded text:
benegnissimo rex super Italiam constitutus, Romam venit, et sancto Pasbenegnissimo rex super Italiam constitutus, Romam venit, et sancto Paschae die in Ecclesia Sancti Petri a Paschali papa coronam cum nomine suscepit augusti. Paschali vero papae successit Medardi, postulans ab eo sibi transmitti ossa venerabilis martiris Sebastiani. Quod et impetravit, et honorabiliter, ut decea Roma delata et in sancti Dyonisii ecclesia non longe ab urbe Parcathedra Eugenio papae successit Valentinianus, et ValenLudovicum imperatorem comprehendit, et apud sancti Medardi monasterium custodiri mandavit. Uxorem quoque ipsius Judith exilio reletorem Ludovicum a custodia liberaverunt, et patri filium Lotharium reconciliaverunt. Post haec vero clementissimus imperator inter filios suos quatuor suum divisit imperium; et Lothario quidem pino Aquitaniam, Carolo vero Franciam delegavit atque Burgundiam. Sed Lotharius hanc imperii divisionem non aequanimiter
Abbreviated transcription (Latin):
aduelsintẽs engni sĩs souditatẽ amisert. et et uno
adue tsaanra effictunt᷑. Quax unꝰ egyptũ et affraea
sumus puendicauit. hispaniam duo et palestiam
quartꝰ int̾ se diuisere.
udoilse dideniq pi karoli magni impatoris¬
filius pꝰ patriobitum romanum optinẽs urꝑiũ.
annis ferme .xx.⁊uii. hic fuit uir clementissime
blicam disponeret. tulit finem multis aduersitatibꝰ
plenũ. tam ad libis quam ad regni ꝓcerib crudelit
impugnat. fuit iterum semꝑ p̃ce̾ptoꝵ dñi fera¬
uentissimꝰ. executor. et legis scẽ strenuissimꝰ ꝓpa¬
gator. Congregatis nempe ep̃is et nobilissimis ui¬
ep̃is et clericis baltei gẽmeis cult̾ honorati. et cĩ¬
legibus capitula ꝑnecessaria. Genuit etiã ip̃e serenis¬
simus imꝑator filios tres. ex hermengarde pͥmauo¬
re sua: s. lothariũ. pipinũ. atꝙ ludouicũ. Et esa
uxore soda. noĩe iudith. genuit karolum regẽ flat
Porro lotharius imꝑatoris pͥmogenitꝰ dũ eẽt apatre

Expanded text:
miserunt, et ex uno quatuor tyranni efficiuntur. Quorum unus Aegiptum et Affricam simul sibi vendicavit, Hispaniam vero duo et Palestinam quartus inter se divisere. Ludovicus denique Pius, Karoli Magni filius, post patris obitum Romanum obtinens imperium annis ferme 27. Hic fuit vir clementissimaetem morum rem publicam disponeret, tulit finem multis adversitatibus plenum, tam a liberis quam a regni proceribus crudeliter impugnatus. Fuit tamen semper preceptorum Domini ferventissimus executor et legis sanctae strenuissimus propagator. Congregatis nempe episcopis et nobilissimis viepiscopis et clericis baltei gemmeis cultris honerati et cinedam secularibus legibus capitula pernecessaria. ADO. Genuit etiam serenissimus imperator filios tres ex Hermengarde prima uxore sua, scilicet Lotharium, Pipinum atque Ludovicum. Et ex sua uxore secunda nomine Judit genuit KarolumPorro Lotharius imperatoris primogenitus, dum esset a patre
Abbreviated transcription (Latin):
re. et heticoꝵ dolos pesiudarẽt et sacre fidei lineam ub̃i¬
ori facũdia laboraret. Quoꝵ ꝓfecto mĩtũ amarty rii dig¬
intate non degenãt. Nam idem labor ꝓfide certantib eos mm̃ib
equiꝑauit. Et quia nicħ ẽ ueritate ualidiꝰ ita omnẽ ħeticam pra¬
uitatẽ fides catholica p̃fatoꝵ labore uiroꝵ contruiit. sic̃ dudũ
antiquoꝵ philosaphoꝵ ambiguas opiniones scoꝵ patriar.¬
chaꝵ atq ꝓpħarum auctoritate quassauit. Et quemadmodũ
ille felix angloꝵ ȩxercitꝰ qui post diaboli lapsum in celis
remansit. dõ scd̾m sibi datum ordinẽ dignitatum famulat᷑
et seruit. et adnupum eiꝰ angłoꝵ multitudinẽ archangłoꝵ
obedientia regit. ita et nunc eccłia sod̾m sͥ datos gradꝰ ordi¬
nis et discipline ip̃i dõ ꝓhumana possibilitate fidelit̃ int̾ra
ministrat. Uerum quos illa non collig̃. hos ꝓfecto diabolus
ad intĩtum secum rapit. Et ħ p̃senti ꝓlogo de scã de sea

Expanded text:
t sacrae fidei lineam uberiori facundia roborarent. Quorum profecto meritum a martirii dignitate non degenerat. Nam idem labor pro fide certantibus eos martiribus equiparat. Et quia nichil est veritate validius ita omnem pravitatem fides catholica prefatorum labore virorum contrivit, sicut dudum antiquorum philosophorum ambiguas opiniones sanctorum patriarcharum atque prophetarum auctoritate quassavit. Et quemadmodum ille felix angelorum exercitus, qui post diaboli lapsum in coelis remansit, Deo secundum sibi datum ordinem dignitatum famulatur et servit et ad nutum ejus angelorum multitudinem archangelorum obedientia regit, ita et nunc Ecclesia secundum sibi datos gradus ordinis et disciplinae ipsi Deo pro humana possibilitate fideliter in terra ministrat. Verum quos illa non colligit, hos profecto diabolus ad interitum secum rapit. Et hec presenti prologo de sancta
Abbreviated transcription (Latin):
que clarꝰ mons dr̃. Byturis. Cadrus. Cadurt. Tholosa. Ru¬
thenꝰ Lemis. petragorica. Pictauis. Burdegala. Santo¬
na.et Engolisma. Maneat ꝑ aquitaniam. dordonia. q̃
nuarunnam in mergit᷑. Silua habet᷑ in ea lecennai
biturigibꝰ et arũnis confinis.os e ate puincia

Expanded text:
quae Clarus-Mons dicitur, Bituris, Cadurs, Tholosa, Ruquae Clarus-Mons dicitur, Bituris, Cadurs, Tholosa, Ruthenus, Lemovis, Petragorica, Pictavis, Burdegala, Sanctona et Engolisma. Meat per Aquitaniam Dordonia, quae in Varunnam immergitur. Silva habetur in ea Letenna, Biturigibus et Arvernis confinis. Lugdun
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ip̃iꝰ gallie sẏtum quam nunc p̃fata francoꝵ gens
in colit. breuit̃ conp̃hendam atꝙ de pinguam. Igͥ uniu̾sa
gallia non tam ampla quam inelita: ꝓuitiis trib tͣmi
u̾o lugdunensis nominabat᷑. Porro belgica ꝓuincia ht̃
ab briente lunttẽ fluminis rheni: et germaniã. Ab euro
u̾o ht̃ alpes appenninas. et ameridie ꝓuinciam narbo¬
nensem. et ab occasu ꝓuinciã lugdunensem. et acͥrcio
occeanũ britannic̃. Urbes eiꝰ ĩnclite et famose colonia
agͥ pinensis tungͥs. treueris. methis. que et medio mȩccũ
themis laudunis et pat̃ eleutioꝵ quem nunc alomãm
in colunt sduunt ꝑ eandem ꝓuitiam scaldꝰ. matronia. et¬
mosaurt ausona. que ultimos rhemoꝵ fines pt̃ fluyt. dil
tsuinians usd intreueroꝵ fines extendit᷑. Aqurtania u̾õ
a ueruna fiumine ad phyreneos montes extendis. et
obliquo ligĩs cursii qui ea ex parte t̃minat. pene uorbẽ
cingit. Contment᷑ in ea urbes egregie. Narbona. Arũ nꝰ.

Expanded text:
Galliae situm, quam nunc prefata gens Francorum incolit, breviter comprehendam atque depingam. Igitur universa Gallia, non tam ampla quam inclita, tribus provinciis tvero Lugdunensis nominabatur. Porro Belgica provincia habet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam, ab euro vero habet alpes Apenninas et a meridie provinciam Narbonensem et ab occasu provinciam Lugdunensem et a circio occanum Britannicum. Urbes ejus inclitae et famosae: Colonnia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Mettis quae et Mediomatricum; Remis, Laudunis, et pagus Helveciorum, quem nunc Alemanni incolunt. Fluunt per eandem provinciam Scaldus, Matrona, Mosa et Ausona, quae ultimos Remorum fifluminis usque in Treverorum fines extenditur. Aquitania vero a Varunna flumine ad Pireneos montes extenditur, et obliquo Ligeris cursu, qui eam ex parte terminat, pene in orbem cingitur. Continentur in ea urbes egregiae: Narbona, Arvernus
Abbreviated transcription (Latin):
ligĩm ꝓtendit᷑. Neutriam uocitauerunt. Quedam tam̃
pars gallie.qm burgundiones intra lugdunensem occu¬
pauere ꝓuinciam. nunc burgundia uocitat᷑. Aquitania
uõ nomen adhuc auitum retinet. Dicta aquitama ꝙ
sufficiat. Restat tũ ut et narbonensẽ ꝓuinciam que pars
galliaꝵ ẽ describamꝰ. Narbonensis ꝓuincia ht̃ aboriente
alpes gothicas. et aboccidente hyspaniam. et acucio aqͥta
res. Afronte uõ qua rodanus in mare defluit. insulasci¬
cladas. hisitaq decursis. ad historiam reũtar amenitatẽ¬

Expanded text:
Ligerim protenditur Neustriam vocitaverunt. Quaedam tamen Ligerim protenditur Neustriam vocitaverunt. Quaedam tamen pars Galliae quam Burgundiones intra Lugdunensem occupavere provinciam nunc Burgundia vocatur. Aquitania vero nomen adhuc avitum retinet. Dicta Aquitania qsufficiat. Restat tamen ut et Narbonensem provinciam, quae pars Galliarum est, describamus. Narbonensis provincia habet ab oriente Alpes Gothicas et ab occidente Hispaniam et a circio Aquitres, a fronte vero qua Rodanus defluit in mare insulas Cicladas. His ita decursis, ad historicam revertar amenitate
Abbreviated transcription (Latin):
oit᷑ amonte iuirano. qui ẽ int̾ seccaues et eleuados
Alacu lemanno. et flamine rodano. et exdenda: ad aodea¬
num britannicũ dilat᷑q ad ligĩs aluerm. qui eam abas¬
tama seꝑat et dituidit. Urhes in ea multe etopuleonen
lug dunum scabillonꝰ. edua. que ad aug̾tidunius. serionis
autisiodorus. niuedunꝰ. que et neũnis. Meldil. tiecas.¬
parisi karnotũ. Gennabꝰ que et aurebanis. Pothomaq
Quarum aug̾tidunꝰ. et senomis maioris antiquia auoo
foutiatis fuere. Nam aug̾tulunꝰ amicitiam poomani po¬
płi amplectendo nobilis euasit. Se nonenses u̾o romã
quondam obsidione cinxerut. fluunt ꝑ lugdunense
ꝓuinciam rhodanꝰ. et araris. qui et sagona uocat᷑. et se¬
cana qui occeano britannico imm̃git̃. Silue in ea ꝑticꝰ.
et langolana. hastres gallie ꝓuincias dum franei ocupa¬
uisset᷑ illam regionem que septẽ tͥonem uersus int̾ mosam.
et rhenĩ porrigit᷑ austriam. illam autẽ que amosa usq ad

Expanded text:
itur a monte Jurano, qui est inter Sequanos et Helvecios, et a lacu Lemanno et flumine Rodano, et extenditur ad oceanum Britannicum, dilataturque ad Ligeris alveum, qui eam ab Aquitania separat et dividit. Urbes in ea multae et opulentae: Lugdunum, Cabillonis, Edua quae et Augustudunus, Senonis, Autissiodorus, Nivedunus quae et Nevernis, Meldis, TParisius, Carnotum, Gennabus, ubi nunc Aurelianis, Rothomagus, Quarum Augustudunus et Senonis majoris auctoritatis antiquitus fuere. Nam Augustudunus amicitiam Romani populi amplectendo, nobilis evasit; Senonenses vero Romam quondam obsidione cinxerunt. Fluunt per Lugdunensem provinciam Rodanus et Araris qui et Sagonna vocatur, et Sequana qui oceano Britannico immergitur. Silvae in ea Perticus et Langularia. Has tres Galliae provincias dum Franci occupassent, illam regionem quae septentrionem versus inter Mosam et Rhenum porrigitur Austriam, illam autem quae a Mosa usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sceptra desiderare. discurrens uniuersã helladã uatẽs que¬
rebat. responsa reddentes. cõsulens si ad suũ ĩpiũ ꝑueni
ꝑducens ad quẽdã illoꝵ locũ. & intͦmittens in aditũ:
seductores demones euorauit. Quib sollẽpnit̃ apparen¬
tib: terrore cõpellit᷑ uilianꝰ in fronte sua crucis for¬
mare signaculũ. Tunc demones trophei dñici figurã respei¬
entes. & sue recordat deuichtiõis: repente disparuer̃t. Quod
agnoscens magꝰ. cepit culpare iuliañ. At ille &e t̾rorẽ signifi¬
uit ce crucis se dixit obstipuisse uirtutẽ: eo qd̾ iudentes hoc
signũ demones euanuer̃t. Porro magꝰ. Non hoc suspiceris
inqͥt o bone uir quia timuer̾ sicut ais: ẜ abominati hoc
signũ pciꝰ abscesser̃. Et ita capiens miserũ: odio repleũ xp̃i

Expanded text:
sceptra desiderare. Quamobrem discurrens universam Helladam, vates quaerebat responsa reddentes: consulens si ad suum imperium perv Is eum perducens ad quemdam idolorum locum, et intromittens in adytum, seductores daemones evocavit. Quibus solemniter apparentibus, terrore compellitur Julianus in fronte sua crucis formare signaculum. Tunc daemones tropaei dominici figuram respicientes, et suae recordati devictionis, repente disparuerunt. Quod agnoscens magus, coepit culpare Julianum. At ille et terrorem significavit, et crucis se dixit obstupuisse virtutem, eo quod videntes hoc signum daemones evanuerint. Porro magus: Non hoc suspiceris, inquit, o bone vir, quia timuerunt, sicut ais: sed abominati hoc signum potius, abscesserunt. Et ita capiens miserum, odio replevi
Abbreviated transcription (Latin):
repente hostib inuadentib exꝑ auisset: dedissetq illud
alt̾i uehendũ. Cũq se de p̾lio subst̾axisset. ce iacula de¬
clinasset: subito ꝑeussus interiit. Ille uero qͥ sacrium
suscepit tropheũ : multis se iaculantib ꝑmͥsit illesus.
Mirabilit̾ enĩ diuina regente uirtute. sagitte hostiu̾
figebãt᷑ in signo. Asignifero autẽ int̾ ꝑieula ꝓtinus
euolabãt. Dicit᷑ autẽ neq aliu̾ u̾quã huius signi mi-¬
nistrũ ut solet inbello uulnere mortuũ. aut cladẽ
ui uieit. in frumine necato maxentio. Etat enĩ annꝰ.
II. imꝑii eonstantini. Int̾ hec diolecianꝰ salone de¬

Expanded text:
repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque alteri devehendum. Cumque se de praelio subtraxisset, et jacula declinasset, subito percussus interiit. Ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo, a signifero autem inter pericula protinus evolvebantur. Dicitur autem neque alium unquam hujusmodi ministrum, ut solet in bello, vulnere mortuum, aut cladem um vicit, in flumine necato Maxentio. Erat enim annus septimus imperii Constantini. Inter haec Diocletianus Salonae de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑator ꝓphetias de xp̃o ita ꝓmissas: ussit uiros eruditos
ex auro ce lapidib p̾ciosis in uerillũ erueis trasformare
signũ qd labarũ uocabat᷑. Hoc enĩ signu̾ bellicũ inter
alia p̾ciosiꝰ erat. eo qd̃ imꝑatorẽ p̾cedere. & ad orari eu̾
amilitib moris esset. Unde p̾cipue cõstantinũ reor
nobilissimũ decꝰ imꝑii romani: in signũ mutasse erueis.
uͥ frequenti uisiõe atq cura. desuescerent apͥorimore
subiecti. ce eũ solũ arbitrarent᷑ d̾m quẽ coleret imꝑator:
uel qͦ duce atq auxiliatore nt̾et᷑ aduersus hostes.
Semꝑ enĩ hoc signũ ꝓponebat᷑ ante ordines uniuiẽsos.
qd̾ maxime laboratib acieb inp̾lis ad e̾e̾ p̾cipiebat.
Cõstituit itaq c̾tos signiferos qͥ in eo laborarẽt quoꝵ
opꝰ erat ut uicib humeris eũ ueherẽt: ce om̃s aciẽ ita
lustͣrẽt.s fertur em̃ eoqd̾ aliquando qͥdã ferẽs hoc figñ.

Expanded text:
perator prophetias de Christo ita promissas, jussit viros eruditos perator prophetias de Christo ita promissas, jussit viros eruditos ex auro et lapidibus pretiosis in vexillum crucis transformare signum quod Labarum vocabatur. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere, et adorari id a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis; ut frequenti visione atque cura desuescerent a priori more subjecti; et eum solum arbitrarentur Deum quem coleret imperator, vel quo duce atque auxiliatore uteretur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent; quorum opus erat ut vicibus humeris veherent illud, et omnes acies ita lustrarent. Fert
Abbreviated transcription (Latin):
suaq dicta ex ꝓpheticis eoꝓbabant. Signu̾ uero
qd̃ apparuerat ei. dicebant tropheũ esse uictorie
ad uersus infernũ. quã uitoriam ascendens in ce¬
die resurgens. scd̃m qd̾ sꝑandũ esse dixerunt:
quia post huius uite t̾minũ eirea finẽ scłi p̾sentis
om̃s homines resurgant &e in mortales existant.
Alii qudẽ ad p̾mia rerũ quib bene uixerine :
alii ad supplicia. eo qd̃ abeis mala sint gesta.
Esse tam̃ etiã in delictis que cõmttunt᷑. hic ocea¬
sionẽ salutis. purificacionẽ q petcati. nondum
miciatis quidẽ baptismatis ad eptione sedͣm ee¬
clesiasticã legẽ. iniciatis autẽ custodiã ne delin¬
quant. Sed quia hoc agere omino paucoꝵ scõꝵꝙ¬
intentia cõstitutã. Clementẽ enĩ ẽe̾ dm̃. ce ueniã tͥbuere
delinquẽtib. sipenitẽtiã agentes. studeãt eã oꝑib
roborare. Hec sac̾dotib ex planantib. ãmiratꝰ im¬

Expanded text:
suaque dicta ex propheticis comprobabant. Signum vero suaque dicta ex propheticis comprobabant. Signum vero quod apparuerat ei, dicebant tropaeum esse victoriae adversus infernum, quam victoriam ascendens in coedie resurgens, secundum quod sperandum esse dixerunt: quia post hujus vitae terminum circa finem saeculi praesentis, omnes homines resurgant, et immortales existant: alii quidem ad praemia rerum, quibus bene vixerunt; alii ad supplicia, eo quod ab eis mala sint gesta. Esse tamen etiam in delictis quae committuntur hic occasionem salutis purificationemque peccati: nondum initiatis quidem baptismatis adeptionem secundum ecclesiasticam legem, 208 initiatis autem custodiam, ne delinquant. Sed quia hoc agere omnino paucoenitentia constitutam; clementem enim esse Deum, et veniam tribuere delinquentibus, si poenitentiam agentes studeant eam operibus roborare. Haec sacerdotibus explanantibus, admiratus im
Abbreviated transcription (Latin):
constatitine : in hoc uince. Fert᷑ autẽ ce ipsũ xp̃m
apparuisse ei. signũ monstrasse erueis: ac p̾ce¬
pisse ut figurã similẽ faceret. ce inprelus auxi¬
liũ hoc haberet. quo uictorie iura cõquireret.
Eusebius itaq pamphili cũ uire uirando ipsũ
imperatorẽ dicentẽ audisse se refert. quia cir¬
ca meridiẽ declinante iam sole crucis signũ ex
lumine factũ: & seripturã cõsertã ei dicentẽ
in hoc uince. Uidisset ipse : ce milites qui cũ eo
tunc essent. Pergenti namq aliquo eũ exercitu
pariter. hoc inquit ei miraculũ est ostensũ. Dum¬
q e cogitaret quid esset: nox super uenit. ce dormi¬
enti xp̃e apparuit eũ signo quo uidit in celo. Iussit¬
q ut fieret eiꝰ signi figuratio: que foret auxiliũ
quid de dõ credere conuenitet mor die facta sa¬
cerdotes xp̃i conuocans de doginate cõsulebat.
At illi saeros libros offerentes. de xp̃o loquebãt᷑.

Expanded text:
Constantine, in hoc vince. Fertur autem et ipsum Christum Constantine, in hoc vince. Fertur autem et ipsum Christum apparuisse ei, signumque monstrasse crucis, ac praecepisse ut figuram similem faceret, et in praeliis auxilium hoc haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili cum jurejurando ipsum imperatorem dicentem audiisse se refert, quia circa meridiem, declinante jam sole, crucis signum ex lumine factum, et scripturam consertam ei dicentem, IN HOC VINCE, vidisset ipse et milites qui cum eo tunc essent. Pergenti namque aliquod per iter cum exercitu, hoc, inquit, ei miraculum est ostensum. Dumque cogitaret quid esset, nox supervenit, et dormienti Christus apparuit cum signo quod vidit in coelo, jussitque ut fieret ejus signi figuratio, quae foret auxilium quid de Deo credere conveniret, mox die facta sacerdotes Christi convocans, de dogmate consulebat. At illi sacros libros offerentes, de Christo loquebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
die uilii mensis. Rome uero apretorinis militib:
maxencius maximiami hereuliifilius instituit᷑ impe¬
rator. Hunc eiꝰ pat̾ imperandi cupidũ. uoluit filiũ
regno pͥuare. qđ facere nequiuit. Post hec autem
tharso cilicie mortuus est. Porro seuerꝰ rome con¬
tra maxenciũ ueniens: militũ ꝓ diciõe ꝑemptꝰ est.
Maximus aut̾ẽ galerius instituens lieimũ augus¬
tũ. morit᷑. Pro inde maxenciꝰ rome uelud tyrannus
habebat᷑. ad ulteria impudent̾ exercens. ce earũ
iuros occidens. Quẽ uolens constantinꝰ opprimere.
ce romanos acladib liberare. cogitabat quẽ inbel
io dm̃ maberet axilio. Seiens nehil prodesse de¬
os quos dioclecianꝰ uenerabat᷑. &. quia poeiꝰ eiꝰ pater
paganoꝵ cõtempta religiõe: felicit ad uixisset.s
In his igit᷑ sollicitudinib c̃ostantinꝰ cõstitutꝰ. in sõ¬
no udit erucis signũ celo splendide collocatum.
Mirantͥq uisionẽ: ad stiterũt angłi dicentes. O

Expanded text:
ulii mensis. Romae vero a praetorianis militibus Maxentius Maximiani Herculii filius imperator instituitur. Hinc ejus pater imperandi cupidine voluit filium regno privare, quod facere nequivit. Post haec autem Tarso Ciliciae mortuus est. Porro Severus Romae contra Maxentium veniens, militum proditione peremptus est. Maximinus autem Galerius instituens Licinium Augustum, moritur. Proinde Maxentius Romae velut tyrannus habebatur, adulteria impudenter exercens et earum viros occidens. Quem volens Constantinus opprimere, et Romanos a cladibus llo Deum haberet auxilio, sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia potius ejus pater paganorum contempta religione feliciter advixisset. In his ergo sollicitudinibus constitutus, in somno vidit crucis signum coelo splendide collocatum: mirantique visionem , astiterunt angeli dicentes: O