comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦa semꝑ manebit. ideo ñ au¬
feret᷑ ab ea. Eirta unũ se uolu.¬
it occupare. Iam tenebat inͥ
aut adherere deo bonum ẽ.:
Sedebat adpedes capitis nr̃i.
Quanto humiliꝰ sedebat: tã¬
to ampliꝰ capiebat. Confluit
eñi aqua ad humilitatẽ cõ¬
uallis. delata de tumoribus
collis. Nongͦ dñs opꝰ rep̃hen¬
dit. s munus distincit: sirea
multa es occupata. porro u-¬
nũ est necessariũ. iã hoc sibi
maria elegit. Transit labor
multitudinis. & remanet ca¬
ritas unitatis. Ergo qd elegit¬
maria. ñ auferetur ab ea. A
te aut̃ qͦd elegisti. utiq hoc
sequit᷑. utiq hoc subintelligi¬
tur. a te qͦdelegisti auferetur.
S bono tuo auferet᷑. ut quod
meliꝰ est detur. Auferet᷑ eñi
ate labor. ut requies det᷑
Tu nauigas. illa iã inportu
arbitror iã intelligitis iniis
duab mulierib que ambe
fuerunt dño grate. ambe
amabiles. ambe discpłe. iii¬
detis gͦ & magnũ aliquiẽ
intelligitis quicunq intel¬
ligitis. quod audire & sci¬

Expanded text:
auferetur ab ea. Circa unum se voluit occupari. Jam tenebat: Mihi autem adhaerere Deo, bonum est . Sedebat ad pedes capitis nostri. Quanto humilius sedebat, tanto amplius capiebat. Confluit enim aqua ad humilitatem convallis, denatat de tumoribus collis. Non ergo Dominus opus reprehendit, sed munus distinxit. Circa multa es occupata: porro unum est necessarium. Jam hoc sibi Maria elegit. Transit labor multitudinis, et remanet charitas unitatis. Ergo quod elegit, non auferetur ab ea. A te autem quod elegisti: utique hoc sequitur, utique hoc subintelligitur: a te quod elegisti auferetur. Sed bono tuo auferetur, ut quod melius est detur. Auferetur enim a te labor, ut requies detur. Tu navigas, illa jam in portu arbitror, jam intelligitis, in his duabus mulieribus, quae ambae fuerant Domino gratae, ambae amabiles, ambae discipulae: videtis ergo, et magnum aliquid intelligitis, quicumque intelligitis, quod audire et sci
Abbreviated transcription (Latin):
na ualde que fec̃. Attenda¬
mꝰ gͥ occupationes nr̃as circa
multa. Hecessariũ est minis¬
teriũ corpora refecturis. Qua¬
Mĩa miseris necessaria est.
frangit panẽ esurienti. qͥa
inuenisti esurientẽ. eolle fa¬
mẽ. cui frangis panẽ: Tolle
ꝑegrinationẽ. cui exhibes
hospitalitatẽ: Tolle nudita¬
tẽ. cui p̃paras uestem: Hon
sit egritudo. quẽ uisitas:
slon sit captiuitas. quẽ re-¬
dimis: Non sit rixa quẽ con¬
cordas:lon sit mors. quern
sepelis: In illo scło futuro. ñ
erunt ista mala. Ergo nec is¬
ta ministeria. Bene gͦ mar¬
tha circa corporalẽ dñi. qͥd̃
dicã. necessiratẽ an uolun¬
tatẽ. ministrabat carmi mor¬
tali. S quis erat in carne mor¬
tali: Inprincipio erat u̾bũ
erat uerbũ. Ecce q̃o maria al¬
diebat. uerbũ caro factumẽ.

Expanded text:
r ille qui fecit? Attendamus igitur occupationes nostras circa multa. Necessarium est ministerium corpora refecturis. Quaur. Misericordia miseris necessaria est. Frangis panem esurienti; quia invenisti esurientem: tolle famem; cui frangis panem? Tolle peregrinationem; cui exhibes hospitalitatem? Tolle nuditatem; cui praeparas vestem? Non sit aegritudo; quem visitas? Non sit captivitas; quem redimis? Non sit rixa; quem concordas? Non sit mors; quem sepelis? In illo saeculo futuro non erunt ista mala: ergo nec ista ministeria. Bene ergo Martha circa corporalem Domini, quid dicam, necessitatem an voluntatem? ministrabat carni mortali. Sed quis erat in carne mortali? In principio erat Verbum, erat Verbum: ecce quod Maria audiebat. Verbum caro fa
Abbreviated transcription (Latin):
blicos eccłie conuentꝰ insiniat.
bene aũ puer ih̾s pͥmo cutũ¬
cidit᷑. ac sic int̾ positis dieb
ierosolimã cũ hostia defert᷑
Qa & ipse iã iuuenis priꝰomnẽ
carnis corruptionẽ moriendo
ac resurgendo calcauit. ac dle¬
inde int̾positis diẽb cũ ipsa
carne iã ĩmortali quã ꝓ ña
salute hostiã dõ fecerat. ad
gaudia suꝑne ciuitatis a¬
baptll̃matis apeccatis omni¬
b quasi uera cireuncisione
purgat᷑. ac sic ꝓficiente gr̃a no-¬
ue sucis. ad altare sc̃m̃ salutari
hostia dñici corporis ce sangui-¬
nis consetrandꝰ ingreditur. Nã
ce ipsa singłarit simplex et
casta nr̃i saluatoris humanital.
tif. q̃ oblata est patriꝓnobis.
ñ incongrue ꝑ ĩmolationem
columbe si ne tͣturis potest
infi ne mundi eccla pͥmo
cõ muni resurrectione cun¬
ctã t̾rene labẽ mortalitatis
etcorruptionis exuet. ac de in¬
ceps in regnũ celestis ierłem bo¬
noꝵ uictimis oꝑum dño com¬

Expanded text:
blicos Ecclesiae conventus insinuat. blicos Ecclesiae conventus insinuat. Bene autem puer Jesus primo circumciditur, ac sic interpositis diebus Hierosolymaquia et ipse jam juvenis prius omnem carnis corruptionem moriendo ac resurgendo calcavit; ac deinde interpositis diebus cum ipsa carne jam immortali, quam pro nostra salute hostiam Deo fecerat, ad gaudia supernae civitatis abaptismi a peccatis omnibus, quasi vera circumcisione purgatur, ac sic proficiente gratia novae lucis, ad altare sanctum salutari hostia Domini corporis et sanguinis consecrandus ingreditur, nam et ipsa singulariter simplex et casta nostri Salvatoris humanitas, quae oblata est Patri pro nobis, non incongrue per immolationem columbae, sive turturis, potest in fine mundi Ecclesia primo communi resurrectione cunctam terrenae labem mortalitatis et corruptionis exuet, ac deinceps in regnum coelestis Hierusalem bonorum victimis operum Domino com
Abbreviated transcription (Latin):
baꝵ: q̃ nulli nocere desicdans.
etiã inimicos simplici amore cõ¬
tuet᷑. S utraq auis memorata.
qr gemitũ ꝓ cantu edere solet:
scõꝵ i hoc scło designat plora-¬
tũ. de qͦ dñs memorat dicens.
Am̃ am̃ dico uob̃. qr plorabitis
⁊ flebitis uos. mundus autem
gaudebit. Uos aũ contͥstabimi-
ũ. Et rursus. Beati qͥ lugent.
qm̃ ipsi consolabunt᷑. Metito
gͦ turt᷑ & columba dño offerũ¬
tur in hostiã: qi nimirũ simplex
& pudica fideliũ conu̾satio.
gratũ ẽ illi sacrificiũ iusticie.
Qa qͥ laborat ingemitu suo.
qͥ lacrimis stratũ suũ singłas
ꝑ noctes abluit: acceptissimã
prorsꝰ deo uictimã mactat ũ
uͦ utraq auis ista. ꝓpt̾ consue¬
tudinẽ gem̃di p̃sentes scõꝵs
luctꝰ & desicłia suꝑna designet.
hoc tam̃ differ̃ qd turt᷑ soliua¬
gus. columba aũ gregatĩ gene¬
re consueuit. & ob id iste secre¬
tas orationũ lacͥmas. illa pu-¬

Expanded text:
barum, qui nulli nocere desiderans, barum, qui nulli nocere desiderans, etiam inimicos simplici amore contuetur. Sed utraque avis memorata, quia gemitum pro cantu edere solet, sanctorum in hoc saeculo designat ploratum, de quo Dominus memorat, dicens: Amen, amen, dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudeum ; et rursus: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Merito ergo turtur et columba Domino offeruntur in hostiam, quia nimirum simplex et pudica fidelium conversatio gratum est illi sacrificium justitiae; quia qui laborat in gemitu suo, qui lacrymis suis stratum suum singulas per noctes abluit, acceptissimam prorsus Deo victimam mactat. Cum vero utraque avis ista propter consuetudinem gemendi praesentes sanctorum luctus et desideria superna designet, hoc tamen differunt quod turtur solivagus, columba autem gregatim gemere consuevit; et ob id ista secretas orationum lacrymas, illa pu
Abbreviated transcription (Latin):
memor ꝑ omnia salutis: ñ solũ
hõ fieri cũ ds̃ eẽt. s etiã cũ diues
nos sua pauꝑtate simul &e huma¬
nitate diuitiaꝵ & diuinitatis sue
donaret ẽẽ participes. Si libet
paulisꝑintueri. cur he maxime
uolucres in hostiã dñi iubentur
offerri. Nã ce abraham patͥarcha
tanto ante legẽ tempore has in
holocaustũ dño legitur obtulis¬
se. & inplerisq legis cerimoniiᷤ
qͥ mundandꝰ eẽt ꝑ has iubebat᷑
mundari. Columba gͦ simplici¬
tatẽ. turf᷑ indicat castit. tem.
Qa cȩ cotumba simplicitatis. e
castitatis amator ẽ turt᷑. ita ut
si coniugẽ casu ꝑdił̃it: ñ aliũ
ultra q̃rere curet. Unde in lau¬
dib eccł̃ie loquit᷑ dñs. Pulchre
st̃ gene tue sic̃ tͣturis. & it̾um.
Ecce tu pulchra es amica mea.
ecce tu pulchra. oculi ti co-¬
lumbaꝵx. Genas qͥppe ut tur-¬
turis habet: q̃ ab omni in ꝓu¬
dicicie peste castã se custodit.
& immunẽ. Oculos habet colũ¬

Expanded text:
per omnia memor salutis, non solum per omnia memor salutis, non solum homo fieri, cum Deus esset, sed etiam cum dives nos sua paupertate simul et humanitate, divitiarum et divinitatis suae donaret esse participes. Sed libet paulisper intueri cur hae maxime volucres in hostiam Domini juberentur offerri; nam et Abraham patriarcha tanto ante legem tempore, has in holocaustum Domini legitur obtulisse, et in plerisque legis caeremoniis, qui mundandus esset, per has jubebatur mundari. Columba ergo simplicitatem, turtur indicat castitatem: quia et columba simplicitatis, et castitatis turtur amator est, ita ut si conjugem casu perdiderit, non alium ultra quaerere curet. Unde et in laudibus Ecclesiae loquitur Dominus: Pulchrae sunt genae tuae sicut turturis; et iterum: Ecce tu pulchra es, amica mea, ecce tu pulchra es, oculi tui columbarum ; genas quippe ut turturis habet anima quae ab omni impudicitiae peste castam se custodit et immunem; oculos habet colum
Abbreviated transcription (Latin):
pepit una cũ filio qͥ natꝰ est ei.
neq ĩmundã describat. neꝙ
ꝑ hostias salutares doceat ẽẽ mũ¬
dandã. d sic̃ dñs ac saluator nr̃
qͥ diuinitatis legẽ dedit. appareis
in homine fieri uoluit sub lege
ut eos qͥ sublege erant redimeret.
ut adoptionẽ filioꝵ reciꝑemus:
ita etiã beata genitrix illiꝰ q̃ sin¬
gulati pͥuilegio supͣ legẽ fuit. ꝓ
ostendendo tam̃ humilitatis exẽ¬
plo legalibꝰ subdi ñ refugit insti¬
tatis. iuxta illud uiri sapientis.
Quantõ magnꝰ es: humilia te in
omnibꝰ.  ut darent in qͥt hostiã
scd̾m qd̾ dictũ est in lege dñi. par
t᷑turũ aut duos pullos colũbaꝵ.
hostia hec pauꝑũ erat. precepit
qͥppe dñs in lege. ut qͥ possent ag¬
nixa ꝓfilio uel filia. simul &e tur¬
turẽ siue columbã offerrent. Qͥ
uͦ ñ sufficeret ad offerendũ agnũ:
duos iã tͦtures uel duos colũbe
pullos offerret. Ergo dñs nostre

Expanded text:
peperit, una cum Filio qui natus est ei, peperit, una cum Filio qui natus est ei, neque immundam describat, neque per hostias salutares doceat esse mundandam. Sed sicut Dominus ac Salvator noster, qui divinitatis legem dedit, apparens in homine, fieri voluit sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus; ita etiam beata genitrix illius, quae singulari privilegio supra legem fuit, pro ostendendo tamen humilitatis exemplo, legalibus subdi non refugit institutis: juxta illud viri sapientis: Quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus . Et ut darent, inquit, hostiam secundum quod dictum est in lege Domini, Par turturum, aut duos pullos columbarum. Hostia haec pauperum erat. Praecepit quippe Dominus in lege ut qui posset, agnum pro filio vel filia, simul et turturem sive columbam offerret; qui vero non sufficeret ad offerendum agnum, duos jam turtures, vel duos columbae pullos offerret. Ergo Dominus nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
etiã aliis triginta trib diebus
abingressu templi. auiri tho¬
ro abstineret. donec qͣdrageli¬
ma natuntatis die filiũ cũ ho¬
muncda aũt mundis mutari ł
mi. Si aut̾ feminã peꝑisset mu-¬
lier: ĩmunda fieri iussa ẽ quat.¬
tuor decĩ diebꝰ. & sexaginta &¬
sex clib aliis. a templi ingressu
suspendi. donec octogesimo na¬
tiuitatis die q̃ dieᷤ purgationis
eiꝰ uocabat᷑. illo se suãq sobolẽ
hostiis scĩficatura ueniret. ac
sic demũ ad tħoꝵ uiri lib̾a re-¬
dire deberet. Intueam fr̃s kĩni¬
diligentiꝰ u̾ba legis q̃ ꝓposuimꝰ.
& uidebimꝰ aꝑtissime qũa bea¬
tissima dei genitrix &̧ ꝑpetua
uirgo maria. simul cũ filio quẽ
genuit abomni fuerit legis
subiectione liberrima. Cũ em̃i
dicat lex mulierẽ q̃ suscepto
semine peꝑisset ĩmundã de-¬
cerni. & ꝑlonga tempora si¬
mul cũ ꝓle quã genuisset ob-¬
latis uictimis debere munda¬
ri: patet ꝓfecto. qr illã q̃ sine
uirilis susceptõe seminis uirgo

Expanded text:
etiam aliis triginta tribus diebus ab ingressu templi ac viri toro abstineret, donec quadragesimo nativitatis die filium cum homunda autem mundis mutari, vmi. Si autem feminam peperisset mulier, immunda fieri jussa est quatuordecim diebus, et sexaginta sex aliis diebus a templi ingressu suspendi, donec octogesimo nativitatis die, quae dies purgationis ejus vocabatur, illa se suamque sobolem hostiis sanctificatura veniret, ac sic demum ad torum viri libera redire deberet. Intueamur, diligentius verba legis quae proposuimus, et videbimus apertissime quam beatissima Dei genitrix, et perpetua virgo Maria, simul cum Filio quem genuit, ab omni fuerit legis subjectione liberrima. Cum enim dicat lex, mulierem quae suscepto semine peperisset, immundam decerni, et per longa tempora simul cum prole quam genuisset oblatis victimis debere mundari, patet profecto quia illam quae sine virilis susceptione seminis virgo
Abbreviated transcription (Latin):
te magnũ intelligunt excipi-¬
unt: illã ꝓfecto ppłi iudeorum
sinagogã figurate denunciat.
q̃ longa incarnationis eiꝰ expec-
mox ut aduenit ce piaꝵ ulnis
actionũ. & fidei ñ ficte uocib
exaltare ac magnificare studu-¬
it. ac clamans illi ⁊ dicens. Diri¬
ge me in u̾itate tua & doce me.

Expanded text:
te intelligunt, excipiunt, illam profecto populi Judaeorum synagogam figurate denuntiant, quae longa incarnationis ejus exspecmox, ut advenit, et piarum ulnis actionum, et fidei non fictae vocibus exaltare ac magnificare studuit, acclamans illi et dicens: Dirige me in veritate tua, et doce me,
Abbreviated transcription (Latin):
losophus: i multi alii diuitias
contempser̃. s. qͥ secuti estis me.
qͦd pprie apłor est atq creden¬
i. tium. In regenerationecũ sedent
filiꝰ hois ĩsede maiestati sue qnͣdo ex mor¬
tuis de corruptione resur gent
incorrupti sedebitis ⁊ uos in soliss
iudicantiũ condẽnantes xii. tͥb¬

Expanded text:
phus, et multi alii divitias contempserunt: sed, qui secuti estis me, quod proprie apostolorum est atque credentium, in regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ aut matrẽ aut uxorem
aut filios. aut agros. ꝓpt̾ nom
meũ: centuplũ accipiet. ⁊ uitã
et̾nam possidebit. Locꝰ iste cũ¬
s illa sententia congruit
in qua saluator loquit᷑. Nuem
pacẽmi t̾e̾. s gladium. Ueni
enim separare hommẽ apa ͤ
suo ⁊ matrẽ a filia. Nurũ a
et p̾cdicatioñ ciuͣngłii om̃s affectꝰ
contempserint atq duntias et &¬
scłi uoluptates. isti centuplum
recipient: ⁊ uitam et̾nã possidebt.
Ex occasione huiꝰ sententie quidã
introcducunt mille annos pꝰresur¬
rectionẽ dicentes nobis tc̃centu-¬
plum ommũrerũ quas limmissi-¬
mus ⁊ uitã et̾nã ẽẽ. reddendã ñ
intelligentes qͦd simcet̾is cdigna
gͥ iste est. Qui carnalia ꝓsaluatore
dimiserit sp̃ualia recipiet. Que
comparatione i merito suitta
dict᷑. quasi paruo min̾io centenariꝰ
nicll habentes & omnia possidentes.¬

Expanded text:
 aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros, propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit. Locus iste cum illa sententia congruit in qua Salvator loquitur: Non veni pacem mittere sed gladium. Veni enim separare hominem a patre suo, et matrem a filiet praedicationem evangelii omnes affectus contempserint, atque divitias et saeculi voluptates, isti centuplum recipient, et vitam aeternam possidebunt. Ex occasione hujus sententiae quidam introducunt mille annos post resurrectionem, dicentes nobis tunc centuplum omnium rerum quas dimisimus, et vitam aeternam reddendam, non intelligentes quod si in caeteris digna igitur iste est, qui carnalia pro Salvatore dimiserit spiritalia recipiet, quae comparatione et merito sui ita erunt, quasi parvo numero centenarius nihil habentes et omnia possidentes
Abbreviated transcription (Latin):
consecͣtus. Decebat namq ut
mysticã natiuitatẽ eiꝰ mirabi-¬
lis uita seq̃retur. & sc̃am ꝑfec-¬
tãq uitam mors deo deuota
conclud̾et. Propt qͦd fẽs rectiᷤᷤ¬
pͥmordia natiuitatis eiꝰ letis¬
sima festiuitate concelebrat:
qͥ ẽtna mortalib adẽẽ gaudi-¬
a. stupenti mundo destis fi¬
delissimus reuelauit. Eiusd̃¬

Expanded text:
namque, ut mysticam nativitatem ejus mirabilis vita sequeretur, et sanctam perfectamque vitam 216 mors Deo devota concluderet. Propter quod, fratreclesia primordia nativitatis ejus laetissima festivitate concelebrat, qui aeterna mortalibus adesse gaudia stupenti mundo testis fidelissimus revelavit.
Abbreviated transcription (Latin):
modis maior erat iohe. ql
de uirgine nascebat᷑. hie i
etiã qui maluit a rege ꝓsde¬
ni: qmͣ regẽ ñ increpare ps¬
cantẽ. Nuib ꝑspectis: aditil
dilectissimi quantã huic il¬

Expanded text:
modis major erat, qui de virgine nascebatur. Hic est ille etiam, qui maluit a rege prosterni, quam regem non increpare peccantem. Quibus prospectis advertite, dilectissimi; quantam huic
Abbreviated transcription (Latin):
colligauerat dubitantis. me¬
ritũ filii nascentis absolueᷤ¬
ret. &e reparata patriꝰ lingua
infantis głam testaret᷑. Quido
aut̃ de cͥtinentie eiꝰ irtute.
qͥd de amore iusticie loquar.
cui sic̃ legit᷑ in imitabił uictꝰ
e luce ipsa carior u̾itas funit :
Conu̾satus eñi indeserto. uesti¬
tũ habens de pilis cameli. et
zonã pelliciam cͥca lumbos sugͨ.
locustas edebat & mel siluest᷑.
ut increpaturꝰ hominũ mala.
nullã penitꝰ haberet uel inue¬
ste uł in epulis uoluptatẽ. De¬
niq tanta eiꝰ m̃tem diuine legiᷤᷤ
emulatio possidebat: ut et
co uigore corriꝑet. & auctorita
uir beatissimꝰ sub deñtiatio¬
ne iusticie furentis succãb̃e
gladio: qͣm reticere u̾itatẽ qͣm
manifestare uenerat auccortm.

Expanded text:
colligaverat dubitantis, mecolligaverat dubitantis, meritum filii nascentis absolveret, et reparata patris lingua infantis gloriam testaretur. Quid autem de continentiae ejus virtute, quid de amore justitiae loquar, cui, sicut legitur, inimitabilis victus, et luce ipsa carior veritas fuit? Conversatus enim in deserto vestimentum habens de pilis cameli, et zonam pelliceam circa lumbos suos, locustas edebat et mel silvestre : ut increpaturus hominum mala nullam penitus haberet vel in veste, vel in epulis voluptatem. Denique tanta ejus mentem divinae legis aemulatio possidebat, ut et co vigore corriperet, et auctoritatvir beatissimus sub denuntiatione justitiae furentis succumbere gladio quam reticere veritatem, qui manifestare venerat auctorem.
Abbreviated transcription (Latin):
serto. parate uiã dñi. rectas
facite semitas dei nr̃i. Clama-¬
ut uociferante salutis p̃cone.
obturatas diu aures mortali-
admiratione suscipiat. quẽ
tantũ recognosẽ obtinuisse
de deo. ut ante eiꝰ merita lall¬
darent᷑. qͣm natiuitas forma
Fhic gͥ tacharie iustissimo
eni. cũ multa eẽt etate ꝓuec¬
tꝰ. & steritate senissime conin-¬
gis successionẽ uotiui germi-¬
nis desꝑasset: omnip̃tis deicu-
ra ꝑangłm ꝓmittit᷑ nascitus.
ꝙ bñ senissimis parentib no-¬
uus filiꝰ dat᷑. qui senescenti la¬
bentiq mundo unigenrtum
dei aosp̃e fut᷑e iuuentutis os¬
tendet Quid illud qͣnto ẽ stu¬
pore mirandũ. qͦd zachari¬
as ipse dũ p̃cursorẽ salutariᷤᷤ
u̾bi concipiendũ senili aluo
paulo tartliꝰ credit. silentio
repentine tacit᷑nitatis omu-¬
tuit: nec pͥstinũ loquencdi rece¬
pisset usum. nͥ nom̃ pueri qͦ
uocandꝰ eẽt. clausi oris eiꝰ uin¬
cła relaxasset.:Atq ita factum
ẽ ut os sac̾lotale qd tͤpidatio

Expanded text:
to: Parate viam Domini; rectas facite semitas Dei nostri . Clamatut vociferante salutis praecone, obturatas diu aures mortaliumadmiratione suscipiat, quem tantum recognoscit obtinuisse de Deo, ut ante ejus merita laudarentur quam nativitas formaretur? Hic ergo Zachariae justissimoi, cum multa esset aetate provectus, et sterilitate senissimae conjugis successionem votivi germinis desperasset, omnipotentis Dei cura per angelum promittitur nasciturus. Et bene senissimis parentibus novus filius datur, qui senescenti labentique mundo Unigenitum Dei ad spem futurae juventutis ostenderet. Quid illud, quantoque est stupore mirandum, quod Zacharias ipse, dum praecursorem salutaris Verbi concipiendum senili alvo paulo tardius crederet, silentio repentinae taciturnitatis obmutuit, nec pristinum loquendi recepisset usum, nisi nomen pueri, quo vocandus esset, clausi oris ei vincula relaxasset? Atque ita factum est ut os sacerdotale, quod trepidatio
Abbreviated transcription (Latin):
meruit.& annunciare pre¬
sentẽ. Nam sic̃ sacͣtiss mũ eiͣn¬
głm refert: ueniente dño ad
baptismũ eiꝰ huĩ modi ꝓru¬
pit in uocẽ. Ecce agnus dei.
ecce qui tollit peccata mun-¬
di. Propt̃ hoc mmirũ. sal¬
uator ipse de illo diceba ad
turbas. Quid existis inde-¬
pͥlus reuera ẽ qm ꝓpħa. qm̃¬
ceteri om̃s uenturi adhuc
xp̃ifuere p̃cones. hic autem
ꝓbetissimus uenit dñi p̃sen¬
tis assertor. Plusqmͣ ꝓpħa ẽ.
tum ꝓħarum. baptizandũ
se bci filiꝰ inclinauit. Plus

Expanded text:
meruit et annuntiare praesentem; nam sicut sacratissimum Evangelium refert, veniente Domino ad baptismum ejus, hujusmodi prorupit in vocem: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Propter hoc nimirum Salvator ipse de illo dicebat ad turbas: Quid existis in desPlus revera eeteri omnes venturi adhuc Christi fuere praecones; hic autem probatissimus venit Domini praesentis assertor. Plusquam prophetatum prophetam, baptizandum se Dei Filius inclinavit. Plus
Abbreviated transcription (Latin):
ueneranda recordatio est. Bs̃
merito suꝑgressus ẽ głam. ut
solũ ẽẽ uent᷑um. s aduentasse
iã ce cohabitare hominibꝰ. ue¬
ritate p̾sentis testimonii re¬
uelaret. Quẽ cũ int ꝓmiscuas
t᷑bas adbaptismũ suũ ꝓpare
iudisset: uelut digito demon¬
strans ait. Eece agnus dei. ecce
qui tollit peccata mundi. Sm
innocens est huiꝰ uita. uel qua¬
possumiꝰ deuotione eiꝰ merita
compensare. qͥ agni celestis
aduentũ &e pͥmus agnouit
& solꝰ ostendit: Qmͣ iirabrie¬

Expanded text:
eneranda recordatio est. B. Jpergressus est gloriam, ut solum esse venturum, sed adventasse jam et cohabitare hominibus veritate praesentis testimonii revelaret, quem inter promiscuas turbas ad baptismum suum properare vidisset, velut digito demonstrans ait: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Quam innocens est hujus vita, vel possumus devotione ejus merita compensare, qui Agni coelestis adventum et primus agnovit, et solus ostendit! Quam mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. obscurum. Deniq officium
suũcũ religione disponunt. &
iis se instruunt cdonis: ut adora¬
turi unũ tria se credilisse demõs¬
trent. Auro honorantes ꝑsonã
regiã. myrra humanã. thure
ici regni precipuã ciuitatẽ: umnurbe
regia ostendi sibi postulant: quem
ad regnandũ diclicerant natũ. Contͣbat᷑
herodes. timet saluti sue. metuit potestati.
reqͥrit a sacerdotib et doctorib legis.
qͥd cle ortuxͥ scriptura p̃dixerit. Innoti¬
ciã renit qd̾ fuerat ꝓpħatũ. ueritas illu¬
minat magos. infidelitas obcecat ma¬
gistros. carnał isrł ñ intelligit qͦo legit.
ñ uacdet qͦd ostendit. Utit᷑ paginis. quaꝵ
ũ credit eloquiis. Ubiẽ. uidee głatio tua:
Ude abrahã patre ducta nobilitas:
cione famularis. Intret. intret in patͥar¬
charum familiã gentiũ plenitudo. et
bñdictionẽ ii semine abrahe qͣ se filicar¬
nis abcdicant: filii ꝓmissionris accipiai

Expanded text:
esset obscurum. Denique officium esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonstrent: auro honorantes personam regiam, myrrha humanam, thure ici regni praecipuam civitatem, et in urbe regia ostendi sibi postulant quem ad regnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metuit potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ducta nobilitas? tione famularis. Intret, intret in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et benedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
tificũ potestate destructa. alie¬
nigena obtinuerat pͥncipatũ.
ut ueri regis aduẽtꝰ illiꝰ ꝓphetie pro¬
baret᷑ uoce q̃ dixerat. Nondefi¬
ciet pͥnceps ex uida. neq dux
de femorib eiꝰ. donec ueniat
ciu repositum e: ip̃e est expec¬
catio gentium. Dequib quondã
beatissimo patriarche abrahe
uinumerabił fuerat ꝑmissa sue¬
cesstio. ñ carnis semine s fidi fecnn¬
ditate generancla. Et id̃o stellar
multituclim cõꝑata: ut abomnũ
gentiũ patre ñ t̾rena s celestis
ĩ ꝓgenies sꝑaretur. Ad creandã
ui syderis excitant᷑: ut in quo
celi adhibitũ fuerat cestimoniũi.
celi famularet᷑ obsequiũ. Com¬
fulgentior: & demiranddi lumi¬
nisclaritate. uiri ad hec expectã¬
cda ũ inscii magnituctiuẽ siguifi¬
cationis intelligunt. Agente b
sine dubio. in eoꝵ cordib inspira¬
tione diuina. ut eos tante iusiõĩs
mysteriũ ñ lateret ⁊ qͦd ocłis
ostendebat᷑ iusolitũ: animis ñ

Expanded text:
tificum potestate destructa, alietificum potestate destructa, alienigena obtinuerat principatum: ut veri Regis ortus illius prophetiae probaretur voce, quae dixerat: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium . De quibus quondam beatissimo patriarchae Abrahae innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, ut ab omnium gentium patre, non terrena, sed coelestis progenies speraretur. Ad creandam vi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. Comfulgentior, et de mirandi luminis claritate viri ad haec spectanda non inscii, magnitudinem significationis intelligunt: agente hoc sine dubio in eorum cordibus inspiratione divina, ut eos tantae visionis mysterium non lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non
Abbreviated transcription (Latin):
UAMuis sciam cdilectissiĩ uñ supͣ.
ꝗͦd seĩtatẽ urãm hodierne festi¬
uitatis causa nͥ lateat. eamq scd̾m con
qui cle eacdẽ qd dñs donauerit audebo:
Ut in cõmuni gaudio tanto relig sior
sit omniũ pietas. qntomagis fuerit¬
misccłie dei dispositũ habens ꝑeunti
mundo in nouissimis temꝑib subue¬
iure: saluationẽ omniũ gentiũ
p̾finiuit in xpͣ̃o. Ut qr ⁊ cũctas na¬
tiones aueri dĩ cultu impiꝰerror
dudũ aduerterat: np̃e peculia¬
ris dĩ ppłs isrł abinstitutis lega-¬
lib pene totis exciderat couclu-¬
sis om̃ib subpeccato omniũ mi¬
sereret᷑. Deficiente enĩubiq uis¬
ticia. ⁊ toto mundo inuana &.
maligna plapso: nͥ uidiciũ suũ
sitas hominũ sententiã dãnatio¬
nis exciꝑet. S inindulgentiã
ira translata ẽ. E nt clarior fie¬
ret. exerende gr̃e magnitudo:
tẽ placuit abolendis peecatis
hominũ sacraĩntũ remissionis
afferri quando nemo pot̾at
de suis meritis gloriari. Huuis

Expanded text:
uamvis sciam, dilectissimi, quod sanctitatem vestram hodiernae festivitatis causa non lateat, eamque secundum qui de eadem quod Dominus donaverit audebo: ut in communi gaudio tanto religiosior sit omnium pietas, quanto magis omnimisericordiae Dei, dispositum habens pereunti mundo in novissimis temporibus subvenire, salvationem omnium gentium praefinivit in Christo: ut quia et cunctas nationes a veri Dei cultu impiorum error  averterat, et ipse peculiaris Dei populus Israel ab institutis legalibus pene totus exciderat, conclusis omnibus sub peccato , omnium misereretur. Deficiente enim ubique justitia, et toto mundo in vana et maligna prolapso, nisi judicium suum rsitas hominum sententiam damnationis exciperet. Sed in indulgentiam ira translata est, et ut clarior fieret exerendae gratiae magnitudo, tunc placuit abolendis peccatis hominum sacramentum remissionis afferri, quando nemo poterat de suis meritis gloriari. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
honorificabt nom̃tuũ. S. illud
Notũ fec̃ dñs salutare suũ: ante
conspectũ gentiũ reuelaut
iusticiã suã. Qͦdutiq ex inde
fierinouimꝰ: ex qͦ tresmagos
de longinqͥtate sue regionis ex¬
citaros ad cognoscendũ & ado¬
randũ regem celi et t̾re stella
ꝑdux̃. Cuiꝰ utiq famulatꝰ ad for¬
mãnos suhortat᷑ obsequii. ut¬

Expanded text:
 illud: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . Quod utique exinde fieri novimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli et terrae stella perduxit. Cujus utique famulatus ad forma
Abbreviated transcription (Latin):
est eis. De qͥb idẽ diẽ ad dñm.
Gentes que te ñ nouer inuocabt̃
te. et ppłi qͥ te nesciunt ad te confu¬
gient. Hunc diẽ abrahã uidit
& gauisꝰ :: cũ benedicendos fidĩ
sue filios insemine suo qͦd est
dans głam dõ. ⁊ plenissime sci-¬
ens qm̃ qͦd ꝓmisit potens : ⁊ fac̾e.

Expanded text:
eis . De quibus idem dicit ad Dominum: Gentes quae te non noverunt, invocabunt te; et populi qui te nescierunt, ad te confugient . Hunc diem Abraham vidit, et gavisus est , cum benedicendos fidei suae filios in semine suo, quod est dans gloriam Deo, et plenissime sciens quoniam quod promisit potens est et facere .
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Nec sine ulla ratiõe pararet᷑ sin¬
occisione agni salutiferũ crucis signũ
& paschadñi fuerat p̃formatũ. His¬
gͥ dilectissimi duuine gr̃e mysteriis
eruditi: diẽ pͥmitiarũ nr̃arũ & in¬
choationẽ uocationis gentiũ rationa¬
bili gaudio celebremꝰ. agentes

Expanded text:
ret; nec sine illa regione pararetur sinret; nec sine illa regione pararetur sinua primum occisione agni, salutiferum crucis signum et pascha Domini fuerat praeformatum.  dilectissimi, divinae gratiae mysteriis eruditi, diem primitiarum nostrarum et inchoationem vocationis gentium, rationabili gaudio celebremus: gratias
Abbreviated transcription (Latin):
dño magi: ionĩi deuotione cõpleta:
scd̃m admonitionẽ somnii ñ eodẽ quo
uenerant itin̾e reu̾tunt᷑. Oportebat
enĩ. ut iã in xͫ credente s. ñ ꝑ antique
conuersationis semitas ambularent.
s nouã ingressiuiã relictis errorib
abstinerent. Tunc etiã heroctis uacua¬
rent᷑ insidie qͥ indñm ib̾m impietatẽ
doli ꝑsimulationẽ disponebat officii
Unde qr spes istiꝰerat soluta cõm̃ti: in
maiore furorẽ iracuncla regis ardescit.
Nam recolens tempꝰ qͦd indicauerant
magi: in om̃s bethleẽ pueros rabiem
crudelitatis effundit. ⁊ cede gen̾ali
ñ occiso: occideret᷑. ixp̃c. At ille qui
sanguinẽ suũ ꝓ mundi redẽptione
fundentũ inaliã differrec etate: egyp¬
to se parentũ ministerio subuectus
intulerat. repetens scilicet antiqua
tate disponens. ut illã diriore omni
inedia famem qͦ egyptiorũ m̃tes ue¬
ritatis inopia laborabant. ueuiens
e celo panis uite ⁊ cibꝰ rationis aufer¬

Expanded text:
no, magi, et omni devotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per antiquae conversationis semitas ambularent, sed novam ingressi viam a relictis erroribus abstinerent. Tum ut etiam Herodis vacuarentur insidiae, qui in puerum Jesum impietatem doli per simulationem disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis ardescit. Nam recolens tempus quod indicaverant magi, in omnes Bethleem pueros rabiem crudelitatis effundit, et caede generan occiso, occideretur et Christus. At ille, qui sanguinem suum pro mundi redemptione fundendum in aliam differret aetatem, Aegypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeaee potestate disponens, ut illam diriorem omni inedia famem qua Aegyptiorum mentes veritatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis aufer
Abbreviated transcription (Latin):
pannis etiã contentꝰ inuolui. qͦmͦ ñ in
lordanẽ hunc contentꝰ libent ingrecdiar:
Noli putare iniriosũ mͥ indignũq ui¬
deri hoc baptisma. Alieme manent
inuirie. alie st̃ contumelie. qͣs ꝓhuma¬
na pati salute clisposui. Post hec becitus
loh̃s suscepit deuotus. quẽ timiłꝰ ꝓhibebat.
Nec ignorabat ꝓpħarum ille p̃cipinis ase
dũi baptirandũ s ministeriũ suu̾
noluit sine confessiõẽ implere. Itaq &
fides coufessa est dĩ: iobedientia un¬
pleuit obsequiũ. Daptiratogͥ dño.¬

Expanded text:
pannis etiam contentus 102 involvi, quomodo non pannis etiam contentus 102 involvi, quomodo non Jordanem hunc contentus libenter ingrediar? Noli putare injuriosum mihi, indignumque videri hoc baptisma; aliae me manent injuriae, aliae sunt contumeliae, quas pro humana perpeti salute disposui. Post haec beatus Joannes suscepit devotus, quem timidus prohibebat. Nec ignorabat prophetarum ille praecipuos a se Dominum baptizandum; sed ministerium suum noluit sine confessione complere; itaque et fides confessa est Dominum, et obedientia complevit obsequium. Baptizato
Abbreviated transcription (Latin):
a celesti mortalis abet̾no. fragll
a potente. ⁊ tu uenis ad me. ad pͣcur soĩe
udex. ad creaturam creator. rex ad
Tuint̾ peccatores adbaptismũ uenis. in
ciuꝰ ore dolus inuentꝰ ñ est: et ꝑquem
totiꝰ mundi peccata tollunt᷑. ac tantũ
te tius subicis ereaturis: ut puteris obli¬
uisei qd cls̾ es. Ego quiddẽ hominẽ iuicdeo.
si meũ cim recognosco. Humanũ uite
corpꝰ aspicio. s celeste intelligo sucram̃tu:
Neq me speties heç carnis assumpte. a
te astantẽ p̃sentẽq ignorare possum.
quẽ dudũ ad huc inut̾o uirginali. et
intra mat̾na uiscera constitituͣ. nec
cdum ip̃e natꝰ agnoui. Tui iħ̾e ait. Sine
mͦ. dic enim decet nos implere onmnẽ
quiclẽ nec renuo ista q̃ memoras. s mi¬
insteriũ ueni humilitatis implere. ut
eos qͦs peccatũ subdidit seruituti. ad
ineã reuoẽẽ libertatẽ. Nec mireris ioħs.
si tuis me manib incsino. Qui e nim
contentꝰ sum nasci contentꝰ circuncidi.

Expanded text:
a coelesti, mortalis ab aeterno, fragilis a coelesti, mortalis ab aeterno, fragilis a potente. Et tu venis ad me? Ad praecursorem judex, ad creaturam creator, rex ad Tu inter peccatores ad baptismum venis, in cujus ore dolus inventus non est , et per quem totius mundi peccata tolluntur: ac tantum te tuis subjicis creaturis, ut puteris oblivisci quod Deus es. Ego quidem hominem video, sed meum Dominum recognosco; humanum in te corpus aspicio, sed coeleste intelligo sacramentum; neque me haec species carnis assumptae a  astantem praesentemque ignorare possum, quem dudum adhuc in utero virginali, et intra materna viscera constitutum, nec dudum ipse natus, agnovi? Cui Christus ait: Sine modo: sic enim decet nos implere omnem quidem, nec renuo ista quae memoras; sed ministerium veni servitutis implere, ut eos, quos peccatum subdit servituti, ad meam revocem libertatem. Nec mireris, Joannes, si tuis me manibus inclino; qui enim contentus nasci, contentus circumcidi,
Abbreviated transcription (Latin):
manens apud patrẽ. ita ꝓ nob̾
ꝑfectum susciꝑe dignatꝰ est ho¬
minẽ ita qd̃ cls erat exinaniũ in
semetipso. ut ꝑ omĩa legaliurin
sanctionũ sacram̃ta transiret.
Nam ut pͥmũ beate matris scõ ꝓces¬
sit abit̾o. cucuncisionis signacło
declicatur. Siue ut indubitatã
carnis sue ortenderet ueritatẽ:
suie ne eũ uelut alieigenam
alĩma circuncisionis plebs iuda¬
aduenit. S cum ioħ̾s pmissus
ante faciem eiꝰ coneurrentes
ad seppłos et p̃dicatione corri.¬
geret. et penitentie baptismo
consecraret. ip̃e adeũ int̾ ꝓmis¬
cuas uilesq turbas uelut uuꝰ
e p̃pło ꝓperauit. W canta se se be¬
nignissimꝰ cdignatione subiecit:
ut illum sacratissimũ caput. tre¬
mendũ potestatib angłis uene¬
randũ. ad suscipiendũ baptismũ
seriuli sui manib mclmnaret.
Quẽ uidens iohs uenientẽ aobap
tismũ suũ. ac dñice in eo głe insig¬
ma recognoscens: dix̃ ei. Ego ate
cdebes daptizari. hoc est t̾renus

Expanded text:
manens apud Patrem, ita pro nobis perfectum suscipere dignatus est hominem, ita quod Deus erat exinanivit in semetipso, ut per omnia legalium sanctionum sacramenta transiret. Nam ut primum beatae Matris sancto processit ab utero, circumcisionis signaculo dedicatur; sive ut indubitatam carnis suae ostenderet veritatem; sive ne cum alienigenam alumna circumcisionis plebs Judaadvenit. Sed cum Joannes praemissus ante faciem ejus concurrentes ad se populos et praedicatione corrigeret et poenitentiae baptismo consecraret, ipse ad eum inter promiscuas vilesque turbas, velut unus e populo properavit, et tanta sese benignissimus dignatione subjecit, ut illud sacratissimum caput tremendum potestatibus, angelis venerandum, ad suscipiendum baptismum servuli sui manibus inclinaret. Quem vitismum suum, ac dominicae in eo gloriae insignia recognoscens, dixit ei: Ego a te debeo baptizari . Hoc est terrenus
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ iłic. ñ sͥ s nob̃. Baptirat᷑ ñut purificet᷑
aqͥs. s ut aqͣs ipse scificet. Baptiratur
nouus homo. ut noui baptismatis cons¬
tituat sacram̃tũ. Aꝑtisunt inqͥt eiceli.
Estimo ut incelestib ẽẽt.miracłm de us
q̃ gerebant᷑ in t̾ris. sic̾ ait seript᷑a. Inquẽ
concupiseunt angli ꝓspicere. Quomodo
enĩ poterant ñ inirari uirtutes celoꝵ
& dñationes. cherubim:i se rapbim cũ
uicderent dñm sabaoth in flumo
ab homine baptirari: Ut ain ohis
attestatio etiã celi testimonio c̃fir.¬
metur: iudit sp̃m scm corporali spe¬
cie qͣicolũbã descendẽtẽ ⁊ manẽtẽ sr̃ iħm.
Audiuit i patrẽ dicentẽ. Hic ẽ filiꝰ
ms̃ dilectꝰ. in quobene cõplacui.¬

Expanded text:
ibi, sed nobis: baptizatur, non ut purificetur aquis, sed ut aquas ipse sanctificet: baptizatur novus homo, ut novi Baptismatis constituat sacramentum. Aperti sunt, inquit, ei coeli: aestimo ut in coelestibus esset miraculum de his quae gerebantur in terris, sicut ait Scriptura, In quem concupiscunt Angeli prospicere . Quomodo enim poterant non mirari Virtutes coelorum et Dominationes, Cherubim et Seraphim, cum viderent Dominum sabaoth in fluvio ab homine baptizari? Ut autem Joannis attestatio etiam coelesti testimonio confirmetur, videt Spiritum sanctum corporali specie, quasi columbam descendentem, et manentem super Jesum: audit et Patrem dicentem, Hic est Filius meus dilect
Abbreviated transcription (Latin):
letem̃t Qaua sic̃ nascenclo głosus est d̾i filiꝰ:
uum homimẽ t̾ra suscep̃stupeudũ nichilo¬
inmꝰ qd̾ uouũ hunͭ hommẽ noua de celo
torib uagiebat: uin chaldea magoꝵr ocłis
nnt̾ sydera chor̾cabat. Apd̾ iudeos sordebat
in pannis. apd̃ gentiles fulgebat ingl̃a.
estr W qͥdẽ recese erat ut celoꝵ dum testuno¬
mum celeste p̃cederet & auctorẽ lucis signĩ
luminis reuelaret. Magnũ hoc fr̃x trem̃¬
dũq mysteriũ. cũ unꝰ idẽq aununtiat᷑ de
ille sugit ubera qͥ pascit omĩa. & qͥ unin̾sis
animantib uiuendi substantiã prestat
e celo. obsalutẽ t̾restriũ t̾reno lacte nutͥe:
Nullꝰ gͦ ambigat. nemo cunctetur. quod
xp̃c int̾ra degens fulgebat meelo. qi sic
uenit ad t̾ras. ut non relinqueret celum.
Et inde: qd̾ uirginalẽ hunc pueruͥ laudant
angłi. miraut᷑ pastores. celũ atestat᷑. uene¬
rantin ⁊ magi. qr mystica eiꝰ uatuntas¬

Expanded text:
etemur: quia sicut nascendo gloriosus est Dei Filius, vum hominem terra suscepit; stupendum nihilominus quod novum hunc hominem nova de coelo toribus vagiebat; et in Chaldaea magorum oculis inter sidera coruscabat. Apud Judaeos sordebat in pannis; apud gentiles fulgebat in gloria. Et quidem necesse erat ut coelorum Dominum testimonium coeleste praecederet, et auctorem lucis signum lucis revelaret. Magnum hoc, fratres, tremendumque mysterium, cum unus idemque annuntiatur de ille sugit ubera, qui pascit omnia, et qui universis animantibus vivendi substantiam praestat e coelo, ob salutem terrestrium terreno 84 lacte nutritur? Nullus ergo ambigat, nemo cunctetur, quod Christus in terra degens fulgebat in coelo, quia sic venit ad terras, ut non relinqueret coelum. Et inde est quod virginalem hunc puerum laudant angeli, mirantur pastores, coelum attestatur, venerantur et magi
Abbreviated transcription (Latin):
nis mysterio uenientẽ inuidus cremit
herodes iudea inficdeł abiurat. Keĩit
herodesi fantẽ regie clignitatis. qr boni¬
tatem nascentis ignorat. Abiurat xp̃m
iudea quẽ pͣdicat. qr impietatib suis ine¬
tuens iusti uidicis refugit equitatẽ. et sce¬
lerũ suorũ occecata tenebris sola indere
ñ potest. qd̾ om̃ib splẽclet ecelo. & cum
ommũ patriachar ũ doctrina. ac ꝓpłnca¬
scõꝵ uiroꝵ elqͥu. ad agnitionẽ filii csĩ iucdai¬
ca corda ñ flexerint: uniꝰ stelle ractiꝰ fidẽ
gentiũ suscitanit. Odre tanta ꝑmiitatio fr̃s.
que ue ista conuersio est: Apul
gentiles stella tacet ⁊ sualet. Uere
sicut scriptũ est quib ñ est nuntiatũ
de eo uidebunt:⁊ qͥ ñ aucdierunt intel¬
ligent. Ecce enĩchalcdei quib mibil unꝙͣ
fuerat de huiꝰ modi mysteriis prectica¬
tum: intellexerunt natiuitatem
cumq uilib obseuris abiectisq
hominib hec st̃ ł. intellecta ł uisa.

Expanded text:
ientem, invidus tremit Herodes, Judaea infidelis abjurat. Tremit Herodes infantem regiae dignitatis, quia bonitatem nascentis ignorat: abjurat Christum Judaea, quem praedicat, quia impietatibus suis metuens justi judicis refugit aequitatem; et scelerum suorum obcaecata tenebris, sola videre non potest quod omnibus splendet e coelo: et cum omnium patriarcharum doctrina, ac porum eloquia ad agnitionem Filii Dei Judaica corda non flexerint, unius stellae radius fidem gentium suscitavit. Quae tanta permutatio, fratres, quaeve ista conversio est? Apud gentiles stella tacet, et suadet. Vere sicut scriptum est: Quibus non est nuntiatum de eo videbunt; et qui non audierunt, intelligent . Ecce enim Chaldaei, quibus nihil unquam fuerat de hujusmodi mysteriis praedicatum intellexerunt nativitatem scunque vilibus, obscuris abjectisque hominibus haec sunt vel intellecta, vel visa,
Abbreviated transcription (Latin):
de solennitate cliei huiꝰ ueterũsit
diu̾sa tractitio uia tam̃ scẽ de¬
uotionis est ficles. O. quanꝙͣ nou¬
asserãt eũ aqͦs inuina mutasse. qͥdã
sͥ bapticatum illũ ab ioħe conir meĩs.
in omnib dĩfllicrectitur. in om̃ib ẽ. nr̃a
festiuitas. Namqͦd magis utiq gentilib
se ad orare dimr inunera offerre concedit᷑
gentium ⁊ p̃sigurata uocatio. Qed aque
transformant᷑ inuinũ religionis nr̃e de¬
i pso baptismate sc̃itati ur̃e ꝓut dñs clo

Expanded text:
emnitate diei hujus veterum sit diversa traditio; una tamen sanctae devotionis est fides. Et quanquam nonasserant eum aquas in vina mutasse; quidam vero baptizatum illum a Joanne confirment: in omnibus Dei Filius creditur, in omnibus est nostra festivitas. Nam quod Magis, utique gentilibus, et adorare Dominum, et munera offerre conceditur, Gentium est praefigurata vocatio: quod aquae transformantur in vinum, religionis nostrae deipso baptismate Sanctitati vestrae, pro
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ xp̃c fidei pͥmitias inueñ.
et factũ est int̾ iudeos atq gentiles
qͦddam ꝑfictie fideiq cͥtam̃. Nato
enun xp̃o exultabat chaldea et
tora cum sins pͥncipib ie rosolima
torquebat᷑. Insectabat᷑ udeus.
magꝰ adorabat. Herodesaccue¬
bat gladiũ chaldeus muñappa¬
rabat. S quid miruͣsi tͣbailla
iudaica xp̃iñ sũcep̃ infatiã qũe
etiã mortuos suscitate comtu¬
macit abusa contempsitꝰ. Quid
nurũ siin cunis laceutẽ xp̃m spre¬
uere iudei quẽ cũcecis ł noua da¬
ret lumina. łrepararet amissa.
languoresq uarios salutifero ser¬
mone curaret ad omĩa beneficia
dñi reclim̃tis ingrati. mendacis
lingue calĩmis incusabant. Qͥd
iir ũsi in eĩnatiuitate stelle splen¬
dentis indicia neglexerunt. in ciuꝰ
passione etiã sole lugente letatist̾:
Quid mirũ si chaldeis aduentãtib
hi credere noluerunt. qͦd ad fidẽ
ueritatis ad ducere concur s ñ po¬
tuit angłor: Letem᷑ itaq nos fr̃s

Expanded text:
is invenit: et factum est inter Judaeos atque gentiles quoddam perfidiae fideique certamen. Nato enim Christo exsultabat Chaldaea, et tota cum suis principibus Hierosolyma torquebatur. Insectabatur Judaeus, magus adorabat; et Herodes acuebat gladium, Chaldaeus munera praeparabat. Sed quid mirum si turba illa Judaica Christi non suscepit infantiam, quae etiam mortuos suscitantem contumaciter abusa contempsit? Quid mirum si in cunis jacentem Christum sprevere Judaei, quem, cum caecis vel nova daret lumina, vel repararet amissa, languoresque varios salutifero sermone curaret, ad omnia beneficia Domini redimentis ingrati, mendacis linguae 86 calumniis incusabant? Quid mirum si in ejus nativitate stellae splendentis indicia neglexerunt, in cujus passione, etiam sole lugente, laetati sunt? Quid mirum, si Chaldaeis adventantibus, hi credere noluerunt, quos ad fidem veritatis adducere concursus non potuit angelorum? Laetemur itaque nos, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
te facta sit gr̃ã. qͣm subtili sacram̃¬
to trinitas se hodie hominireuela¬
uit. Pat̃ enim audit᷑ inuoce filius
manifestatur in homine. sp̃c sẽs cdi
ficat & illustrat. Aqͣs enim conse¬
crat ctum baptirat᷑. t̾ram scĩficat
dum sepelit᷑. mortuos suscitat
dui resurgit. celestia glorifieat dñ
ascendit ao celum⁊ i sedet ad clex¬

Expanded text:
tefacta sit gratia, quam subtili Sacramento Trinitas se hodie homini revelavit. Pater enim auditur in voce, Filius manifestatur in homine, Spiritus sanctficat et illustrat; aquas enim consecrat, dum baptizatur; terram sanctificat, dum sepelitur; mortuos suscitat, dum resurgit; coelestia glorificat, dum ascendit ad coelum, et sedet ad dex
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm. s necdum plena fide ꝓfici¬
ebant. qͥ hunc etiam dñm clicere
nescrebant. Ergo illi iuidentes siga¬
hic est uere ꝓpħa qͥuenturꝰ ẽ. in
mundum. Nos cerciori cognitioe
uer itatis: ⁊ fidei uidentes mundũ
quẽ fecit iħic.& signa quib illũ
impleuit: dicamꝰ qr hic est uere

Expanded text:
em. Sed necdum plena fide proficiebant, qui hunc etiam Dominum dicere nesciebant. Ergo illi videntes sighic est vere propheta qui venturus est in mundum. Nos certiori cognitione veritatis et fidei videntes mundum, quem fecit Jesus, et signa quibus illum replevit, dicamus: Quia hic
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ diuinitate ⁊ mundꝰ ꝑ
ip̃m factꝰ ẽ. Qui in ꝓpriauenit
genꝰ humanũ querere. & salua¬
re qd̾ ꝑierat. ac recreare mundu
quen fecerat. Qui cum suis ficde¬
lib ꝑ p̃sentiam diuinitatis est
in mundo. omnib dieb usq ad
consũmationẽ scl̃i. Qui in con¬
sumatiõe scłi ꝑhumanitatem
uent᷑us ẽ̾. in mundũ. ut reddat
singłis scłm oꝑaeorum. impios
quidẽ ⁊ peccatores et̾nũ ꝓiciens
inigne̾. instos autẽ in uitã intro¬
duecens et̾nam. inou a uiuit

Expanded text:
mundum divinitate, et mundus per ipsum factus est, qui in propria venit, genus humanum quaerere et salvare, quod perierat, ac recreare mundum, quem fecerat, qui cum suis fidelibus per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, qui in consummatione saeculi per humanitatem venturus est in mundum, ut reddat singulis secundum opera eorum: impios quidem et peccatores aeternum projiciens in ignem, justos autem in vitam introducens aeternam, in qua vi
Abbreviated transcription (Latin):
neq̃uut. s adoctorib exposita
mox intelligere queunt. Hec
gͦ necesse est ut qͥ ualent ditigen¬
tius serutando colligant. et
aderuditionẽ minorũ suo ł.
cdicto .l. seripto faciant ꝑuenire
ne aluñtau̾bi illoꝵ desidia ꝑ eant.
plebib q tollant᷑. qui hec dño do¬
nante int̃p̃tando collig̾e̾ norunt.
Colleger gͦ inqͥt or impleuert duo¬
decĩ cophinos fragm̃toꝵ. Ꝙ duo¬
denario numero solet ꝑfectionis
cuiꝰlibet sũma figurari: recte ꝑ
.xii. cophinos fragrãtoꝵ plenos¬
coll igere. & mecditata & manla¬
ta literis. suo parit̾ ⁊ turbarum
usui conseruare iubent᷑. Hoc ipsi fe¬
cere apłi et euuͣngłiste. ñ pauca le¬
gis ⁊ ꝓpħarum dicta mystica suis
int̾pretatione addita inserendo
opꝰculis. hoc sequaces eorum ecclẽ
toto orbe magistri. etiã integros
ñ nulli utriꝰq testam̃ti libros diligen¬
ti explanatione discutiendo. Qui qͣm
nis solent oꝑa fieri Unde deppło qͥ

Expanded text:
nequeunt, sed a doctioribus exposita nequeunt, sed a doctioribus exposita mox intelligere queunt. Haec ergo necesse est ut qui valent diligentius scrutando colligant, et ad eruditionem minorum suorum dicto vel scripto faciant pervenire, ne alimenta verbi illorum desidia pereant, plebibusque tollantur, qui haec Domino donante interpretando colligere norunt. Collegerunt, inquit, et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Quia duodenario numero solet perfectionis cujuslibet summa figurari, recte per duodecim cophinos fragmentocolligere, et meditata et mandata litteris suo pariter ac turbarum usui conservare jubentur. Hoc ipsi fecere apostoli et evangelistae, non pauca legis et prophetarum dicta, mystica suis interpretatione addita inserendo opusculis; hoc sequaces eorum Ecclesiae toto orbe magistri, etiam integros nonnulli utriusque 521 Testamenti libros, diligentiori explanatione discutiendo: qui quamnis solent opera fieri, unde de populo, qui