comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sangus eius super nos: & super fili¬
os nostros Et ideo sileua uerint
manus non ex audientur: quia ple¬
na sunt sanguine: Quiu tũ dñe.
sicut uoluisti fecisti Quod nos sus¬
cepimus. quod turbo consurgit:
quod uenti seuiunt. quod mure
suscitutur fluctus. quod proditur
sorte fugitiuus. quod indicat. quid
fieri debeat: auȩ est dnẽ: uoluntutis:
Tu enim domine sicut uoluisti fecisti:
Unde & saluutor dicit inpsalmo:
Dnẽ ut facerem uoluntatem tuam.
uolui Et tulerunt ionã: & mise¬
runt in mare. & stetit mare aferuore
suo Exx : Et tulerunt ionam . & miserurs
in mare. & stetit mare de com motione
suu. Non dixit. arripuerunt. non ait
inuuserunt: sed tulerunt quusi cum
obsequio & honore portantes. mise¬
runt hominem in mare non repug¬
nantem: sed prebentes manus ip¬
sius uoluntiti Et stetit mare: qr
inuenerat quem querebat Uelud
siquis persequutur fugitiuum: &
concito pergut gradu. postquã
fuerit consecutus desistit currere:
& stut ac tenet quem ad pre hen¬

Expanded text:
Sanguis ejus super nos, et super filios nostros. Et ideo si levaverint manus, non exaudientur, quia plenae sunt sanguine: Quia tu, Domine, sicut voluisti, fecisti: Quod nos suscepimus, quod turbo consurgit, quod venti saeviunt, quod mare suscitatur in fluctus, quod proditur sorte fugitivus, quod indicat quid fieri debeat, tuae est, Domine, voluntatis, tu enim sicut voluisti, fecisti. Unde et Salvator dicit in psalmo: Domine, ut facerem voluntatem tuam, volui . Et tulerunt Jonam, et miserunt in mare, et stetit mare a fervore suo. LXX: Et tulerunt Jonam, et miserunt in mare, et stetit mare a commotione sua. Non dixit arripuerunt, non ait invaserunt, sed tulerunt: quasi cum obsequio et honore portantes, miserunt in mare non repugnantem, sed praebentem manus ipsorum voluntati. Et 404 stetit mare, quia invenerat quem quaerebat. Velut si quis persequatur fugitivum, et concito pergat gradu, postquam fuerit consecutus, desistit currere, et stat ac tenet quem apprehen
Abbreviated transcription (Latin):
uiri timore magno dñm: & in¬
mo lauerunt hostius domino. &uo¬
uerunt uotu .lxx. similiter: An
dñi passionem timentes clamue¬
runt ad deos suos: post passions
eius dñm timent. id est uenea¬
tur: & colunt Et non timent in¬
pliciter ut in principio legimus
sed timore mugno. Iux tũ illud
quod dicitur : Ex tota anima
extoto corde. & ex totu menti uus
Et im molauerunt hostius: quil
certe iuxtu litteram in medis flue¬
tibus non habebant Sed quiu h¬
crificium deo spiritus contribuluad
est: & in alio loco dicitur. Im moli
deo sacrificium laudis: & redde al¬
tis simo uotutuu: Etrursum: Rd¬
demus tibi uitulos: labiorum nro¬
hostius. & alius sponte ꝓmitant
uotu facientes sẽ numquã ab so
quem colere ceperant recessurosi
Timuerant enim timore magis
quia ex tranquillitute mars
tempestutis fuga. uea ꝓples¬

Expanded text:
iri timore magno Dominum, et immolaverunt hostias Domino, et voverunt vota. LXX similiter. Ante Domini passionem timentes clamaverunt ad deos suos: post passionem ejus Dominum timent, id est, venerantur et colunt, et non timent simpliciter, ut in principio legimus, sed timore magno, juxta illud quod dicitur: Ex tota anima, et ex toto corde, et ex tota mente tua . Et immolaverunt hostias, quas certe juxta litteram in mediis fluctibus non habebant: sed quia sacrificium Deo spiritus contribulatus est . Et in alio loco dicitur: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua . Et rursum: Reddemus tibi vitulos labiorum nostrohostias, et alias sponte promittunt vota facientes: se numquam ab eo quem colere coeperant, recessuros. Timuerunt enim timore magno: quia ex tranquillitate maris et tempestatis fuga, vera p
Abbreviated transcription (Latin):
s seist: non desperasse de do
idicn esse conuerium Dcus
Qqui dixerut de iusto. cum ip
sim intribulutione. et cũ inuo¬
acere potest: qui exauditus estꝰ
aibulatione dilutusti michis
lanaui de tribulutione mea
us dominum: & exaudiuit itoce

Expanded text:
serit, non desperasse de Domcrationem esse conversum. Deus enim qui dixerat de justo: Cum ipso sum in tribulatione . Et: Cum invodicere potest qui exauditus est: In tribulatione dilatasti mihi . 407 Clamavi de tribulatione mea ad Dominum, et exaudivit me
Abbreviated transcription (Latin):
bientius errore iuctutos. Et
u & amos. csaius. iohel. qui eo¬
um tempore ꝓphetubant: popłm
niudea non queunt emendare:
equo ostenditur sedari non
pose naufragium: nisi morte fu¬
qiaui Et preparauit dominus
psem grandem: ut degluttiret
mam: lxX: Et precepit dñs ce¬
to mugno: & deuorauit ionam:¬

Expanded text:
ndi errore jactatos. Et Osee, Amos, Isaias, Joel, qui eodem tempore prophetabant, populum in Judaea nequeunt emendare. Ex quo ostenditur sedari non posse naufragium, nisi morte fugitivi. Et praeparavit Dominus piscem grandem: ut deglutiret Jonam. LXX: Et praecepit Dominus ceto magno
Abbreviated transcription (Latin):
gere. terramq coniminuere : ut e¬
mollitti recipiat semente: & fecun¬
da post modicũ seges pullulet:
Protritura uel areti: contentionem
septuaginta transtulerunt: Et est
sensus: Quia ephraim non uult
legis iugum recipere: ego transibo
& ascendam suꝑ pulchritudinem
colli eius: ut discat contentiosa
uacca atꝗ lasciuiens: laborare
quod non uult: Iudas autẽ arb

Expanded text:
gere, terramque comminuere: ut egere, terramque comminuere: ut emollita recipiat sementem, et fecunda post modicum seges pullulet. Pro tritura, vel area, contentionem Septuaginta transtulerunt, et est sensus: Quia Ephraim non vult Legis recipere jugum, ego transibo et ascendam super pulchritudinem colli ejus: ut diseat contentiosa vacca atque lasciviens laborare, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uentute sua didicit aream tere¬
re: & ferreos orbes suꝑ aceruos
segetũ trahere : ut palex atriti¬
co separentur Et non solum
didicit: uerum nimia consuetu¬
dine coepit amare quod doc¬
ca est. Et ego inquit transiui
suꝑ pulcritudinẽ colli eius: Ver¬
bum haebraicum ha bakthi. id est
transiui. maxime quando adõ di¬
citur: semꝑ plagas & aduersa
significat: Deniq &excerminator
inxgipto transisse memoratur
Quia ergo ephraim uacca ł uitulã
didicit aream terere: ego inquit
transiui suꝑ pulchritudinẽ colli
eius : & tumentes ceruicum toros.
iugo inposito edomui: Quid me¬
morem legis iugum. ipse ascen¬
dit suꝑ eam Et me ita laborante:
iudas hoc est duae trib: coeperurs
arua scindere uomere. & insulcos
terram reclinare: Portante autem
iugum ephraim. & arante iuda:
confregit sibi sulcos iacob Hic
ia cob: ad distintionẽ ifrahaelis et
iuda : duo decim trib: intellegamꝰ.
quod coeperint rastris glȩbas fran¬

Expanded text:
ventute sua didicit aream tereventute sua didicit aream terere, et ferreos orbes super acervos segetum trahere, ut paleae a tritico separentur: et non solum didicit, verum nimia consuetudine coepit amare, quod docta est. Et ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus. Verbum Hebraicum ABARTHI  , id est, transivi, maxime quando a Deo dicitur, semper plagas et adversa significat. Denique et exterminator in Aegypto transisse memoratur. Quia ergo Ephraim vacca vel vitula 116 diligit aream terere, ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus, et tumentes cervicum toros jugo imposito edomui. Quid memorem Legis jugum? ipse ascendi super eam, et me ita laborante, Judas, hoc est, duae tribus coeperunt arva scindere vomere, et in sulcos terram reclinare. Portante autem jugum Ephraim, et arante Juda, confregit sibi sulcos Jacob. Hic Jacob ad distinctionem Israel et Judae, duodecim tribus intelligamus: quod coeperint aratris  Al. rastris glebas fran
Abbreviated transcription (Latin):
corũ. quinon possunt aquas idẽ. doc¬
trinã saluatoris & sacramentũ bap¬
tsmi continere s Ephraim uitula
docta diligere triturã & ego tran¬
suui suppulchritudinẽ collieius
t abendã suꝑ ephrau : Arabit iudas
confringet sibi sulcos iacob lxx.
Ephrtum uitula siue uacca Et enĩ
quod habrcuea dicitur egla id est
significat Ephrcum ergo uitu¬
la docta: diligere contempla¬
ueniam suꝑ pulchritudinem
colli eiꝰ:ꝰ suꝑ ponam ephraim:
recitabo iudam: roborabitur sibi
iacob Locus iste immo om̃a
quae hoc capitulũ secuntur
magnis obscuritatib inuoluta
sunt: Vnde & nos qui explana¬
re conamur. & prudens simul
lector adtendat: ut si non ue¬
ritatem quod difficillimum est.
saltim suspicionẽ ueri similiũ.
inuestigare ualecimus: Hanc
habet consuetudinẽ sermo diui¬
nus: ut ꝑ tropo logum & meta¬
phoran: istoriae exprimat ue¬
ritatem Igitur ephram similis
ẽ uaccae̾ uel uitulae: qua aiui¬

Expanded text:
corum, qui non possunt aquas, id est, doccorum, qui non possunt aquas, id est, doctrinam Salvatoris et sacramentum baptismi continere. Ephraim vitula docta diligere trituram: et ego transivi super pulchritudinem colli ejus, et ascendam super Ephraim: arabit Judas: confringet sibi sulcos Jacob. LXX: Ephraim vitula sive vacca: etenim quod Hebraice dicitur EGLA  , idumque significat, Ephraim ergo vitula edocta diligere contenveniam super pulchritudinem colli ejus: superponam Ephraim, et reticebo Judam: roborabitur sibi Jacob. Locus iste, immo omnia quae hoc capitulum sequuntur, magnis obscuritatibus involuta sunt. Unde et nos qui explanare conamur, et prudens simul lector attendat, ut si non veritatem, quod difficillimum est, saltem suspicionem verisimilium investigare valeamus. Hanc habet consuetudinem sermo divinus, ut per tropologiam et metaphoram historiae exprimat veritatem. Igitur Ephraim similis est vaccae vel vitulae, quae a ju
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ tuus: Non erũnt tibi du
alieni: absq me Septuaginta
progabaa : interpretati sunt:
Adiebus ergo collium peccauit
isra hel : quando montes accłae
dereliquit. & ad colles siue
cliuos descendit hareticos.
doctiorem se putans quam
aeccła est: & sublimius: aliquid
repperis se: Ibi steterunt: hoc
est inerrore ꝑseuerauerunt
qsequitur non cõprehendet
deperint ee incollibus cũ
ade proelium diabolos uos in
ait. Nonne oportet e ũ lncollib
atoelio comphendi : Nonne debent
pignare aduer sum eũ uiri ecde¬
astii ut illos destruant suꝑfilios
niquitatis: quisi fuerint conp̃hensi
a siperati ultra generare non po¬
erunt: Simulꝗ dñs pollicetur.
pdcorripiat eos atq erudiat:
li cisuperati fueruit magistri. con¬
regentur aduersus eos discipuli
h quos ante de coeperant: & uide¬
ant correptionẽ ꝓpt̃ duas iniqui¬
tates: Quia & ecclesiã fontẽ dni
relquerunt: & foderunt sibilacus
iontritos: spe bencas scilicet hareti¬

Expanded text:
Deus tuus: non erunt tibi dii Deus tuus: non erunt tibi dii alii absque me . Septuaginta Gabaa, colles interpretati sunt: A diebus ergo collium peccavit Israel: quando montes Ecclesiae dereliquit, et ad colles, sive clivos descendit haereticos: doctiorem se putans quam Ecclesia est, et sublimius aliquid reperisse: ibi steterunt, hoc est, in errore perseveraveruntsequitur: Non comprehendet coeperunt esse in collibus, cumhendet praelium, diabolo suos imptuit: nonne oportet eum in collibus a praelio comprehendi? Nonne debent pugnare adversus eum viri Ecclesiastici, ut illos destruant super filios iniquitatis? qui si fuerint comprehensi et superati, ultra generare non poterunt. Simulque Dominus pollicetur, quod corripiat eos atque erudiat, ut cum superati fuerint magistri, congregentur adversus eos discipuli sui, quos ante deceperant, et videant correptionem propter duas iniquitates, quia et Ecclesiam fontem Domini reliquerunt, et foderunt sibi lacus contritos, speluncas scilicet haereti
Abbreviated transcription (Latin):
domo michae ephod & therafim
quae pro idolis ad orabantur ne¬
glexerit: hic igitur stecit isrł:
ibi suum repressit gradum:
ne ultra ambular& inuiis dñi:
Idcirco non eos comprehendet
propter gabaa procliũ siue
captiuitas: sicut ipsi putant.
Ibi enim fecerunt. ut perseque¬
rentur filios iniquitatis: sed
corripiam inquit eos. atq eru¬
diam: tota mei animi uolun¬
tate: It congregabo aduersum
illos populorũ multitudinem.
quia duas fecerunt iniquitates.¬
non uindicando hominem: &
dĩ sui in iuriam neglegendo
Siue duas iniquitates : quia pri¬
mum peccauerunt in idolis micba.
secundo in uitulis hieroboam
Uelcerte duas iniquitates: duos
Possumus duas iniquitates ap¬
pellare : de quibus hieremias
loquitur: Duo & pessima. fecit
populus nis: Me dere linquaer̃
fontem aquae uiuae: & foderuns
sibi lacus contritos: qui non
possunt aquas continere: hae
duae in iquitates: contra duo
decalogi erupere precepta: in
quibus dicitur: Egosum dñs

Expanded text:
domo Michae ephod et theraphim domo Michae ephod et theraphim quae pro idolis adorabantur, neglexerint. Hic igitur stetit Israel: ibi suum repressit gradum, ne ultra ambularet in viis Domini: idcirco non eos comprehendet propter Gabaa praelium, sive captivitas, sicut ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ut persequerentur filios iniquitatis; sed corripiam, inquit, eos atque erudiam tota animi mei voluntate, et congregabo adversus illos populorum multitudinem, quia duas fecerunt iniquitates, vindicando hominem, et Dei sui injuriam negligendo. Sive duas iniquitates: quia primum peccaversecundo in vitulis Jeroboam, vel certe duas iniquitates, duos possumus duas iniquitates appellare, de quibus et Jeremias loquitur: Duo pessima fecit populus meus: dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Hae duae iniquitates contra duo Decalogi erupere praecepta, in quibus dicitur: Ego Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
supernos Sed quia inqd¬
as Peati enim. quorũ oꝑtae
inquitates Et collibus qui
i bibent altitudinem natura
q ais duium putabant ha
aliquid summitatis.
bientur eadite suꝑ nos: Mon
mnim operient: &olles ca¬
lcie. Haec autem fient prae
que & incredibili formi dine:
quͥm & montes & colles hu¬
aua: peccauit isrł: Ibi stete¬
unt noncõprehend& gos ingc¬
li prelium: super filiis ini¬
quitatis. iuxta desiderum meum:
orpiam eos: Congregabuntur
uipe cos populi: cum̃ corripien¬
tr ꝓpter duas iniquitates suas:¬
R. Ex quo colles sunt: pecca
isrł: Ibi stecerunt: Noncom¬
ibendit eos. in colle bellum:
icepti fuerint induabus ini¬
abis suis Exeodie quo uxo
Plenee turpiter acq crude¬
liter interfecit beniamin in
urbe gabaa : peccauit mihi
omis isrł Nonquia est ultus
in iuriam. & scelus sanguinis
uindicauit: sed quia dolore
maritali ꝓsiluit ad pugnam:
& sacrilegium indm suum
noluit uĩndicare: eo quod in

Expanded text:
super nos. Sed quia in montisuper nos. Sed quia in montinos. Beati enim quorum opertae sunt iniquitates . Et collibus qui non habent altitudinem naturalem, quos dudum putabant habere aliquid summitatis, loquentur: cadite super nos: montes enim operient, et colles cadent: haec autem fient prae pavore et incredibili formidine, per quam et montes et colles huGabaa peccavit Israhel ibi steterunt non conprehendet eos in Gabaa proelium super filios iniquitatis iuxta desiderium meum corripiam eos congregabuntur super eos populi cum corripientur propter duas iniquitates suasLXX: Ex quo colles sunt, peccavit Israel: ibi steterunt: non comprehendit eos in colle bellum scorrepti fuerint in duabus iniquitatibus suis. Ex eo die quo uxorem Levitae turpiter atque crudeliter interfecit Benjamin in urbe Gabaa, peccavit mihi omnis Israel : non quia ultus est injuriam, et scelus sanguine vindicavit; sed quia dolore maritali prosilivit ad pugnam, et sacrilegium in Deum suum noluit vindicare: eo quod in
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt mortem: Sed & spiritales
nequitia. samaria qua se apopło
dĩ diuiserat fecit regem suum
transire. uelociter : sermonem.
uidelic& haereticorum atq doc¬
trinam: quasi spumam siue
gremium suꝑ faciem aquae:
quorum aliud dum uidetur
repente dissoluitur : aliud faci¬
illius commiscentes : Qu
per transibunt. & uerba ma¬
ca inquibus laborauerunt
interpretatur õtẽ lico dspi¬
tur : in quibus peccauit isi
Tantaque erit solitudo docti
pessimar : ut spina & tribui
ascendant suꝑ aras eorum
nas & tribulos ibi nasci. abi
rum nu lla cultura est: on¬
nibus patet: Iste splnae sr
quae suffocant sementem a
cere non possunt: quae nasta
inmanu temulenti: quis tu
similitudinem: & amaro
gustu uescentium ora tertus¬
tem: Ideo cum iudicii tos
aduenerit. & futrint cuin
sub uersa : dicent montibuis
quos prius excelsos putabuns
& magistris quondam sus
operitẽ nos: collibusq adis

Expanded text:
ferunt mortem. Sed et spiritalis ferunt mortem. Sed et spiritalis nequitiae Samaria, quae se a populo Dei diviserat, fecit regem suum transire velociter, sermonem videlicet haereticorum, atque doctrinam quasi spumam, sive cremium super faciem aquae, quorum aliud dum videtur, repente dissolvitur, aliud faciillius commiscentes. Quae omnia pertransibunt, et verba magnifica in quibus laboraverunt, quod interpretatur ὢν, illico dispergentur, in quibus peccavit Israel: tantaque erit solitudo doctrinae pessimae, ut spinae et tribuli ascendant super aras eorum. Spinas et tribulos ibi nasci, ubi agrorum nulla cultura est, omnibus patet. Istae spinae sunt, quae suffocant sementem, et crescere non sinunt quae nascuntur in manu temulenti, quas prosimilitudinem, et amaro gustu vescentium ora torquentem. Ideo cum judicii tempus advenerit, et fuerint cuncta subversa, dicent montibus, quos prius excelsos putabant, et magistris quondam suis, operite nos: collibusque, cadite
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut igitur ᷤ quiae suꝑ aquã est cito
dissoluitur : sic regnum decem
tribuum uelociter finietur: Et
peribunt excelsa idest Bamatħ
dequib scmptum est: Uerumta¬
men adhuc populus immolabat.
& adolebat in excelsis: Ipsa autem
excelsa õti sunt siue auẽti id est
idoli: quod interpretatur iN¬
utile: Quod idolum & inutile.
peccatũ est isrł: Disipato autem
idolo & excelsis eius. lappa &tri¬
bubus ascend& super aras eorũ:¬
signũ ultimae solitudinis: ut nepa¬
rietes quidem &extrema adificio¬
rum uestigia relinquant᷑: Eo tem.¬
pore dicent montib oꝑite nos:
&collibus cadite suꝑnos Quod
dñs in ultimo tempore captiuita¬
tis iudaicae: dicit eẽ complendũ
Quic quid ergo nunc contra decem
tribus siue contra omnen dicit᷑
ad totum populum posse trans¬
ferri. Ut quando romani coe¬
perint hierusalem. & sub uerte¬
rint templum. siue cũ iudicii
dies uenerit. ut alii suspicantur:
dicant magno horrore metuen
optantes : quam cernere quãe ad¬

Expanded text:
Sicut igitur spuma, quae super aquam est, cito dissolvitur: sic regnum decem tribuum velociter finietur, et peribunt excelsa, id est, BAMOTH  , de quibus scriptum est: Verumtamen adhuc populus immolabat et adolebat in excelsis . Ipsa autem excelsa ὢν sunt, sive AVEN  , id est, idoli, quod interpretatur inutile, quod idolum et inutile peccatum est Israel. Dissipato autem idolo et excelsis ejus. Lappa et tribulus ascendet super aras eoruSignum ultimae solitudinis, ut ne parietes quidem et extrema aedificiorum vestigia relinquantur. Eo tempore, dicent montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos. Quod Dominus in ultimo tempore captivitatis Judaicae dicit esse complendum. Quidquid ergo nunc contra decem tribus, sive contra omnem dicitur ad totum populum posse transferri, ut quando Romani ceperint Jerusalem, et subverterint templum, sive cum judicii dies venerit, ut alii suspicantur, 113 dicant magno horrore metuentoptantes quam cernere quae af
Abbreviated transcription (Latin):
fot dcolentes idola: Et mes¬
grort iniquitatẽ: de malo semi
qulos fruges recipientes: De
fecerunt non solũ panẽ sub¬
antium: sed fraudulentũ atque
nndacm: qui uana spe deciꝑret
omedintẽ: Istius modi sunt haere¬
as quarant sermone composito
it ptegunt uel tacent impietatẽ.
pr ipictas esse uideatur : sed cre¬
ditir pietas: Vnde quia dixer̃
nor de suo non est ds̃. Corrupti

Expanded text:
t colentes idola, et messuerunt iniquitatem, de malo semine malas fruges recipientes, de quibus fecerunt non solum panem subcinericium, sed fraudulentum atque mendacem, qui vana spe deciperet comedentem. Istiusmodi sunt haeretici, qui arant sermone composito, et protegunt vel tacent impietatem: ne impietas esse videatur, sed credatur pietas. Unde quia dixerunt in corde suo, non est Deus , corrupti
Abbreviated transcription (Latin):
uel legentes. in laudes nras dedis¬
tionib suscitamus: sed quȩ obscara
sunt maximae aliena lingua homi¬
nib explanare nitimur: Supra
ibi nos interprȩtati sumus. a rabr
iudas: in hȩbraico legimꝰ. hiedos
ꝑ ioth primam litteram: Quim
septuaginta. uau putantes: in tr¬
precati sunt & tacebo: Nunc
quoq in haebraico scriptũ est.
harAST HEΜ: quod nos uertimis
quid reticetis simili errore quo
supra : silentiũ ꝓaratione inter¬
precantes Est autẽ sensus iste: die¬
torũ: Suꝑ collũ uitulȩ ephrum
contentiose. amantisq trituram
ego transiui: & ego ascendi: ut
arcinte iuda & confringente silas
ferr& calorẽ: Monuiq eos ut
seminarent in iustitia. & meterent
in miscđa. & facerent sibi noualia
tempus que requirendi dnm illes
esse cognoscerent: quo uent ss¬

Expanded text:
vel legentes in laudes nostras declavel legentes in laudes nostras declamationibus suscitamus: sed quae obscura sunt, maxime alienae linguae hominibus explanare nitimur. Supra ubi nos interpretati sumus, arabit Judas, in Hebraico legitur JEROS   per JOD primam litteram, quam Septuaginta VAU   putantes, interpretati sunt, et tacebo. Nunc quoque in Hebraeo scriptum est ARASTHEM,   quod nos vertimus, tulerunt, quid reticetis: simili errore quo supra, silentium pro aratione interpretantes. Est autem sensus iste dictorum: Super collum vitulae Ephraim contentiosae amantisque trituram ego transivi, et ego ascendi, ut, arante Juda, et confringente sulcos, ferret calorem. Monuique eos ut seminarent in justitia, et meterent in misericordia, et facerent sibi novalia: tempusque requirendi Dominum illud esse 119 cognoscerent, quo vent
Abbreviated transcription (Latin):
inquodam libro legimꝰ: Desiderasti
scipientiam: serua mandata : & dñs
etim dabit tibi Qui enim manda¬
ta in opera uerterit: seminat in ius¬
titia: & met& fructus uite Unde &
alibi legimꝰ: Mandatũ dm̃i lucidũ:
in luminans oculos: Et esaias ad
dñm dicit: Lux prȩcepta tua. suꝑ
terram: Et malio loco: Amandatis
ut agant poenitentiam : & utrumque
recipiant testimentũ: Vt ueteri iusti¬
tiam seminent. In nouo metent mi¬
sericordiam : & in luminent sibi lum̃
scientia: Siue innouant sibi noualia
&requirant dñm: qui docere eos po¬
test uerã iustitiam: falsosq magistros
destruant: aquib non discunt iustitiã.
sed iniquitatẽ: Arastis impietatem:
Iniquitatẽ messuistis. Conmedistis
frugem : mendatii: xx: Quid reti¬
cestis impietates & iniquitates tius:
Vlindemiastis. comme distis ftea
mendatem: Cogor contra udo
meam: sepius dehebrrac inqu
proprietatib dispucare : Ne
enim rethorũ more sententus eu¬

Expanded text:
in quodam libro legimus: Desiderasti in quodam libro legimus: Desiderasti sapientiam: serva mandata, et Dominus dabit eam tibi . Qui enim mandata in opera verterit, seminat in justitia, et metet ex ea fructus vitae. Unde et alibi legimus: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Et Isaias ad Dominum dicit: Lux praecepta tua super terram. Et in alio loco: A mandatis ut agant poenitentiam, et utrumque recipiant Testamentum: in Veteri justitiam seminent, in Novo metant misericordiam: et illuminent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, et requirant Dominum, qui docere eos potest veram justitiam, falsosque magistros destruant, a quibus non discunt justitiam, sed iniquitatem. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis: comedistis frugem mendacii. LXX: Quid reticetis impietates, et iniquitates ejus vindemiastis: comedistis fructum mendacem. Cogor contra voluntatem meam saepius de Hebraeae linguae proprietatibus disputare: neque enim rhetorum more sententias rep
Abbreviated transcription (Latin):
disse super collum eius : & aras se
iudam. & confregisse sulcos siue
glaebas iacob: Nunc praecipit:
ut seminent sibi ꝑpoenitentiam:
& seminent in iustitia. id est in
lege. metantq in miscđa. id est
in gratia euangelii Ibi enĩ oculũ
ꝓoculo dentem prodente: hic legi¬
mus: Quite ꝑcusserit indexteram
maxillam: prebe ei & alteram:
Cumq seminaueritis in iustitia.
& messueritis in miscđa: in noua¬
te uob lata noualia: Redditq
causas : cur seminent: cur me tan.
cur in nouant laeta noualia:
Tempus autẽ requirendi dnm est:
cũ uenerit xp̃s atꝗ saluator: qui
docebit uos iustitiam quam nunc
sꝑatis in lege: Finis enĩ legis
xp̃s est: adiustitiam omni ope
Magisq semeni conuenit messio:
quã uindemia: Fructus aut̃ uits.
quod nos posuimꝰ in nouate uob
nouale: illi uerterunt Inlumi¬
nate uobis lumen scientiae ut ex
oꝑib atq mandatis. legis notitiã
habere mercam᷑: iuxta illud quod

Expanded text:
disse super collum ejus, et arasse disse super collum ejus, et arasse Judam, et confregisse sulcos, sive glebas Jacob. Nunc praecipit ut seminent sibi per poenitentiam, et seminent in justitia, id est, in Lege, metantque in misericordia, id est, in gratia Evangelii. Ibi enim: Oculum pro oculo, dentem pro dente : hic legimus: Qui te percusserit in dexteram maxillam, praebe ei et alteram . Cumque seminaveritis in justitia, et messueritis in misericordia, innovate vobis laeta novalia. Redditque causas cur seminent, cur metant, cur innovent laeta novalia. Tempus, inquit, requirendi Dominum est, cum venerit, Christus atque Salvator, qui docebit vos justitiam, quam nunc speratis in Lege: Finis enim Legis Christus est ad justitiam omni opermagisque semini convenit messio, quam vindemia: fructus autem vitaequod nos posuimus, innovate vobis novale, illi verterunt, illuminate vobis lumen scientiae, ut ex operibus atque mandatis Legis notitiam habere mereamur, juxta illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
silcos glebasq confringee: ut
pollisinu iactam sementem
suscipiat: & faci& centũ modi
hordȩi : siue ut habetur in he¬
heo centuplum: Neq enĩ creden¬
un est: quod patriarcha isa ac hor¬
do studuerit : & non frumento : Vq
hodie uirecclesiasticus iacob glȩbas
hnstoriae & litterȩ duritiam confrin¬
q in partes: &spiritaliter diuidit: ut
nsine fruges reddere spiritales: Qđ
ppules comedere non poterat : In
fsta concerpr& : &ꝑ apostolorum
nins uescendos credentibus daret:
et sibi laborare: ut fructus capiat
sompiternos: Seminate uobis in
iustitia: & metite in ore miscđae:
In nouet te uobis: nouale: Tempus
autẽ requirendi dñm: cũ uenerit
qui docebit uos iustitiam Ixx.
emnate uobis in iustitia: uinde¬
miate frurtum uitis: In luminate
dñm: donec ueniant fruges ius¬
titiae uobis: Seruat ab agricolis:
semel coeptã trans lationẽ: Dixe¬
rat ephraim uitulam edoctam
triturã areae diligere: & se ascen¬

Expanded text:
Dei, sulcos glebasque confringet, ut Dei, sulcos glebasque confringet, ut molli sinu jactatam sementem terra suscipiat, et faciat centum modios hordei, sive, ut habetur in Hebraeo, centuplum. Neque enim credendum est quod patriarcha Isaac hordeo studuerit, et non frumento. Usque hodie vir Ecclesiasticus Jacob glebas historiae et litterae duritiam confringit in partes, et spiritaliter dividit, ut possint fruges reddere spiritales. Quopopulus comedere non poterat, in frusta concerperet: ut per apostolorum manus vescendos credentibus daret .tem laborare, ut fructus capiat sempiternos. Seminate vobis in justitia, metite in ore misericordiae. Innovate vobis novale: tempus autem requirendi Dominum, cum venerit qui docebit vos justitiam. LXX: Seminate vobis in justitia, vindemDominum, donec veniant fruges justitiae vobis. Servat ab agricolis semel coeptam translationem. Dixerat Ephrain vitulam edoctam trituram areae amare ac diligere, et se ascen
Abbreviated transcription (Latin):
areticebo iudam roborab ar
sibi iacob hic esse sensus potst
Ephraim qui contentiosus est anonr
uult legis onera portare : in ponim
captiuitatm: ludam autẽ parim
relinquam: &nichil loquar deto:
Quicumq autẽ tam de ephraim qũ
de iuda. met precepta seruauerir
roborabitur sib: & uocabitur ici cob
Secundum anCtΩrEΝ hoc dic petib
quod ephraim qui eruditus fuerat
in lege dĩ ut cereret aream scrpturi¬
ram & meditaretur in illa die aina¬
te : coepit diligere contentionẽ. diu¬
gum legis abicere & contendere un¬
tra ecclesiaticos insubuersione audien¬
entium Vnde dñs eleuatam ceru¬
cem. & sibi sublimia promittentem
ueliugo prȩmet: uel ipse transens
calcabit pedib suis: &ascendet suꝑ
cum: ut sciat habere se dm̃i Iudas
autẽ hoc est ecclesiasticus arabi
incoepto opere ꝑseuerans.: su
redicebo inquit iudam Non enls
sini indigent medico: sed i qu
hibent: licob uero quinter
ilethd quod interp̃tatur domus

Expanded text:
et reticebo Judam, roborabitur sibi Jacob, hic esse sensus potest: Ephraim qui contentiosus est et non vult Legis onera portare, imponam captivitatem. Judam autem parumper relinquam, et nihil loquar de eo: quicumque autem tam de Ephraim, quam de Juda mea praecepta servaverit, roborabitur sibi et vocabitur Jacob. Secundum ἀναγωγὴν hoc dici potest, quod Ephraim qui eruditus fuit in lege Dei, ut tereret aream Scripturarum, et meditaretur in ea die ac nocte, coepit diligere contentionem et jugum Legis abjicere, et contendere contra Ecclesiasticos in subversionem audientium. Unde Dominus elevatam cervicem et sibi sublimia promittentem, vel jugo premet, vel ipse transiens calcabit pedibus suis, et ascendet super eum, ut sciat se habere Dominum. Judas autem, hoc est, Ecclesiasticus arabit, in coepto opere perseverans. Sive: Retinebo, inquit, Judam. Non enim sani indigent medico, sed qui male habent . Jacob vero qui interin Bethel, quod interpretatur domus
Abbreviated transcription (Latin):
fectis : sic & filii tui o ephrauim
te presente interficientur : qui &
ubi scriptũ sit: quod salmana ma¬
trem suꝑ filios occiderit: Legimus
in iudicum libro: loquente iedeon
ad principẽ madian Qm̃ absque
liberis fecit gladius tuus multas
matres : sic sine filius erit : iNter
mulieres mater tua Sicut igitur
uastatus est salmana ab hierobahal.
quem male quidã arbitrantur hie¬
roboam filium nabat. qui decem
tribubus prȩfuit. & uasttitus est. ut
in hebraico continetur ab arbel.
id ipsum significante quod & hiero¬
bahal. sed breuiori dissertioriq ser¬
mone: sic faci& uob̾ o isrł afacie
malitiarũ ur̃arum bethel: inqua
uitulum aureũ posuistis. & estis
uenerati egiptios deos: Probides
quod incerp̃titur domꝰ di : le
stulerunt domũ istł: quod ina¬

Expanded text:
fectis: sic et filii tui, o Ephraim, fectis: sic et filii tui, o Ephraim, te praesente interficiantur  Al. inubi scriptum sit, quod Salmana matrem super filiis occiderit: legimus in Judicum libro loquente Gedeone ad principem Madian: Quomodo absque liberis fecit gladius tuus multas matres, ita sine filiis erit inter mulieres mater tua . Sicut igitur vastatus est Salmana ab Jerobaal, quem male quidam arbitrantur Jeroboam filium Nabath, qui decem tribubus praefuit, et vastatus est, ut in Hebraeo continetur, ab ARBEL  , id ipsum significante, quod et Jerobaal, sed breviori disertiorique sermone: sic fecit vobis, o Israel, a facie malitiarum vestrarum Bethel, in qua vitulum aureum posuistis, et estis venerati Aegyptios deos. Pro Bethel, quod interpretatur domus Dei, LXX transtulerunt domus Israel, 121 quod in
Abbreviated transcription (Latin):
malitiarũ ur̃arũ: Idõ comedetis
frugem mendatii: & incunctis qua
proposuistis: spes uos uana decepit:
Quia confisus es oephraim inuiis
id olatria tua. hae sunt enĩ uiae
tuae. & in multitudine fortium
tuorum. Non indõ habens spem.
sed in exercitus robore: itaq consur¬
get tumultus inpopulo tuo: quod
hebraica dicitur. Saoti id est sonitꝰ
& fremitus ululantis exercitus: Qui¬
b clamantib : onis munitiones tua
uastabuntur: & eti quae munita
arbitrabaris & tut a: patebunt hos¬
tibus: Et sic uastabuntur: quomodo
uastatus ẽ. atq contricus salmana
princeps madianitarũ. qui interfec¬
tus ẽ. adomo hierobahal: Haud
dubium quin gedeonem significet:
qui exeo quod destruxit fanũ bahal
lucumq succendit: & ille se uindi¬
care non potuit. cognomentũ hil¬
robohal sortitus eꝰ Id est ulciscat᷑
se bahal: Vt quomodo salmana
interfecit filios coram matribus.
ipsis quoq matrib: de inceps inter¬

Expanded text:
malitiarum 120 vestrarum. Ideo comedistis malitiarum 120 vestrarum. Ideo comedistis frugem mendacii, et in cunctis quae proposuistis, spes vos vana decepit; quia confisus es, o Ephraim, in viis idololatriae tuae: hae sunt enim viae tuae, et in multitudine fortium tuorum, non in Deo habens spem, sed in exercitus robore. Itaque consurget tumultus in populo tuo, quod Hebraice dicitur, SAON  , id est, sonitus et fremitus ululantis exercitus, quibus clamantibus, omnes munitiones tuae vastabuntur, et ea quae munita arbitrabaris et tuta, patebunt hostibus, et sic vastabuntur, quomodo vastatus est atque contritus Salmana princeps Madianitarum, qui interfectus est a domo Jerobaal . Haud dubium quin Gedeonem significet, qui ex eo quod destruxit fanum Baal, lucumque succidit, et ille se vindicare non potuit, cognomentum Jerobaal sortitus est, id est, ulciscatur se Baal; ut quomodo Salmana interfecit filios coram matribus suis, ipsis quoque matribus deinceps inter
Abbreviated transcription (Latin):
le uindemiauer̃ iniquitates:
modo enĩ radix omniũ malo¬
÷̃ est auaritia: sic peccatorũ sce¬
leruq cunctorũ: radix est impie¬
us: Quam qui a rauerit. siue se¬
minauerit: met& iniquitates :
Quigitur a rauer̃ impictatem. &
messuerunt iniquitates: comedent
fructũ mendacii: omã quae falsa
sunt deceptis populis predicantes:
Ut non quarent panem uerum qui
decȩlo decendit: sed panem men¬
atien. qui suffocat & incerficit de¬
uorantes: Quia confisus es inuus tuis.
in multitudine fortiũ tuorũ: consur¬
get cumultus inpopulo tuo. &om̃s
munitiones cuae uastabuntur: Si¬
cut uastatus est salmana adomo
lii. matre suꝑ filiis allisa: sic fa¬
ciet uobis bethel: a faciae malitiae
nequitiarũ ur̃arum: lxx: Quia
sꝑasti incurrib: tuis. in multitudi¬
ne fortitudinis tuae: consurget ꝑ¬
ditio in populo tuo: & oma murata
tuai abibunt: Sicut principes
salma dedomo hierobabal indieb
belli. matrem suꝑ filus alliserunt.
sic faciem uobis domꝰ isrł a facie

Expanded text:
e vindemiaverunt iniquitates. Quomodo enim radix omnium malorum est avaritia : sic peccatorum scelerumque cunctorum radix est impietas, quam qui araverit, sive seminaverit, metet iniquitates. Qui igitur araverunt impietatem, et messuerunt iniquitates, comederunt fructum mendacii: omnia quae falsa sunt deceptis populis praedicantes, ut non quaerant panem verum, qui de coelo descendit: sed panem mendacii, qui suffocat et interficit devorantes. Quia confisus es in viis tuis: in multitudine fortium tuorum consurget tumultus in populo tuo, et omnes munitiones tuae vastabuntur: sicut vastatus est Salmana a domolii, matre super filios allisa, sic fecit vobis Bethel a facie malitiae nequitiarum vestrarum. LXX: Quia sperasti in curribus tuis, in multitudine fortitudinis tuae, consurget perditio in populo tuo, et omnia murata tua abibunt; sicut principes Salmana de domo Jerobaal in diebus belli, matrem super filios alliserunt, sic faciam vobis, domus Israel, a facie
Abbreviated transcription (Latin):
de confragosis locis: Nunc ineleao
uela tendentes: allegoriae peli
transeamꝰ: Quia confisus es o epas
inuis siue incurrib: tuis dequi sap
fortium tuorũ. quos tibi falsa sacru
roborasti: idõ exsurget tumultus
q. & sonitũ Et om̃s munitiones tu
siue quae murati sunt: uastabuntus
Non enĩ testimoniis scripturarũ: sed
arte dialectica & argumentis phrlo¬
sophorũ : munita sunt atq constru¬
ta: Sicut enĩ uastatus est quondam
salmana agedeone. matre suꝑ fils
interfecta : Cuius historiae doccas¬
simus secunđ psalmꝰ meminit ubi
interceteros duces madian etiam
salmana fuisse com memorat dicens.
fac eis dnẽ. haud dubium est quin
eos significet qui contra dm̃ inierꝰ
pactũ si ue testamentũ. sicut midio
A sisarȩ. Et post reliqua. Pone pness¬

Expanded text:
de confragosis locis: nunc in altum vela tendentes, allegoriae pelagus transeamus. Quia confisus es, o Ephraim, in viis, sive, in curribus tuis, de quibus scriptfortium tuorum, quos tibi falsa scientia roborasti: ideo consurget tumultus et mque et sonitum. Et omnes munitiones tuae, sive quae murata sunt, vastabuntur non enim testimoniis Scripturarum, sed arte dialectica, et argumentis philosophorum munita sunt atque constructa sicut vastatus est quondam Salmana a Gedeone, matre super filiis interfecta. Cujus historiae et octogesimus secundus psalmus meminit: ubi inter caeteros duces Madian etiam Salmana fuisse commemorat, dicens: Fac eis, Domine, haud dubium quin eos significet qui contra Dominum inierunt pactum sive testamentum, sicut Madian et Sisarae . Et post reliqua: Pone, in
Abbreviated transcription (Latin):
te  urarũ. propriȩ hareticorũ
apib coaptitur: Quid eis fece
⁊ quum ipsi uocant bethel: hoc ẽ
omũ dñi & falsam ȩccłam: ut sit
insis Sic uobis faciet ecelesia urã.
qum uocatis domũ dĩ: Ceterum
cquo auobis tenetur: appellanda
dt bethauen. id est domus idoli.
ꝯpter multitudinẽ malitiarũ ur̃arũ:
Sut mane transit ꝑtransiit rex ifrł¬
iu puer isrł & dilexi eum: &ex
igpto uocaui filium meum: Vo

Expanded text:
trarum, proprie haereticorum principibus coaptatur, quod eis fecerit Bethel quam ipsi vocant Bethel, hoc est, domum Dei, et falsam Ecclesiam; ut sit sensus: Sic vobis faciet Ecclesia vestra quam vocatis domum Dei: caeterum ex quo a vobis tenetur, appellanda est Bethaven, id est, domus idoli, propter multitudinem malitiarum vestrarum. Sicut mane transiQuia puer Israel, et dilexi eum: et ex Aegypto vocavi filium meum. Vo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ antiqua ne intueamini. E cce ogo facio noua ⁊ nc̃
orient᷑. utiq cognosceti ea Ponã uideserto iuam
⁊in inuio flumina. Glorificabit mebestia agri.
drachoneᷤ⁊ strutiones. Quia dedi in deserto aquã¬
⁊ flumina in inuio. ut darẽ potũ popło meo. elecco
ieo. Popłm istũ formaui mͥ. laudẽ meã narrabit.

Expanded text:
ne intueamini ecce ego facio nova et nunc orientur utique cognoscetis ea ponam in deserto viam et in invio flumina glorificabit me bestia agri dracones et strutiones quia dedi in deserto aquas flumina in invio ut darem potum populo meo electo meo populum istum formavi mihi lau
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ suã. uł uirta sỹmachũ ñ decipiet᷑ oñs insidiaᷤᷤ
diaboli intelligen. aut scđm. lxp. ñ derelinquet.
popłm scilicet udeorũ. uocanꝰ eũ ad penitentiam.
Nec audiet᷑ foriꝰ uor eiꝰ. Neq enĩ extra galileam
atq iudeam. in aliis gentibꝰ euangłiũ p̃dicauit.
Qd̵ si legimꝰ fuisse eũ in cerminiᷤ tyri ⁊ sdonis.
siue cõfuo cesaree philippi q̃ nc̃ uocat᷑ paneas:
tam̃ sciendũ n ce scͥptũ qd̵ ipsaᷤ ingressu̾ sit eiuiti¬
tes. Calamũ quassatũ siue confractũ ñ conteret. cũc¬
tiꝰ enĩ placabiliᷤ erit. ⁊ ueniã dabit peccatoribꝰ. dicens
ad mulierẽ. Confide filia. dimittunt᷑ tͥ ipeccata cua.
Et lignũ fumiganꝰ. siue ut ceteri tͣnstuler ũt obscu¬
rũ atq tenebrosũ ñ extinguet. qͥ uicini erant excinc

Expanded text:
cem suam. Vel juxta Symmachum, non decipietur; omnes insidias diaboli intelligens: aut, secundum LXX, non relinquet, populum scilicet Judaeorum: vocans eum ad poenitentiam. Nec audietur foris vox ejus, neque enim extra Galilaeam atque Judaeam in aliis gentibus Evangelium praedicavit. Quod si legimus fuisse eum in terminis Tyri et Sidonis , sive in confinio Caesartamen sciendum non esse scriptum, quod ipsas ingressus sit civitates. Calamum quassatum, sive confractum non conteret. Cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens ad mulierem: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata . Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque tenebrosum, n
Abbreviated transcription (Latin):
nificaret: ⁊ uidi. ⁊erat popłs uastatꝰ acq direptꝰ.
Laqueꝰ enĩ in cubiculiᷤ ubiq ⁊ in domibꝰ simul in
qͥbꝰ absconderunt eos. Facti st̃ in direptionẽ ⁊ ñ
erat qͥ erueres. In predã ⁊ ñ erat qͥ diceret. redde
Q s inuobis qͥ hec audiat ⁊ futura cognoscat:
eiꝰ ambulare. noq audire legẽ eiꝰ. Et induxte su¬
ꝑ cos irã furori sui ⁊ p̃ualuit adu̾sus eõbellũ.
n qͥ coburebant eos ꝑcircuitũ ⁊ ñ cognouit unꝰ¬
qͥsq nec posuerunt suꝑ animã. N eqͥs putareo
hoc qͦd dicit᷑ surdi audite. ⁊ ceci intuemim ad
uidendũ ad gentiũ popłm ꝑtinere: qͥ pꝰ cecꝰ ⁊
surdꝰ fuerat. ut udei stulta int̾p̃tatione appro¬
bare contendunt. ipse ꝓpħicꝰ sermo demons¬
trat. qͥ surdi ⁊ ceci intelligi debeant Qs in qͥt cecꝰ¬

Expanded text:
 erat populus vastatus atque direptus. Laqueus enim in cubilibus ubique, et in domibus simul, in quibus absconderunt eos. Facti sunt in direptionem: et non erat qui erueret praedam: et non erat qui diceret: Redde. Quis est in vobis qui haec audiat, et futura cognoscat? re, neque audire legem ejus. Et induxit super eos iram furoris sui: et praevaluit adversus eos bellum, et qui comburebant eos per circuitum: et non cognovit unusquisque, nec posuerunt super animam. Ne quis putaret hoc quod dicitur: Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum, ad gentium pos fuerat ut Judaei stulta interpretatione approbare contendunt, ipse propheticus sermo demonstrat, qui surdi et caeci intelligi debeant. Quis, inquit, caec
Abbreviated transcription (Latin):
multa idolis eõ. p̃dicta: ħ ec sciendũ qd̵ semꝑ mendaciũ
Aiunxere ueritati. ⁊ sic sententia tẽꝑauerĩt ut seu bo¬
ni seu mali qͥd accedisset utrũq possit intelligi. ut
est illud pirri regiꝰ epiro carũ. Aio te eacide romano᷑
uincere posse. Ec croesi. Croesũ alim tͣnsieu̾ ꝑdet ex

Expanded text:
idolis esse praedicta, hoc sciendum quod semper mendacium junxerint veritati, et sic sententias temperarint, ut seu boni seu mali quid accidisset, utrumque posset intelligi. Ut est illud Pyrrhi regis Epirotarum: Aio te, Aeacida, Romanos vincere posse. Et Croesi: Craesus trans
Abbreviated transcription (Latin):
Ite ad oues ꝑdicã domꝰisrł. Deniq seqͥt᷑. Om̃s gentes coꝵ¬
gregate sunt simul ⁊ collecte sc̃ tribꝰ. id eñ popło qui
credidit ex uideis. ut duplex uocatio sit circũcisionis
⁊ p̃pucii. Qd̃ aut̃ dicit᷑ educ. ad filiũ sermo ẽ suieunti
significet. cui ⁊ sup̃dix̃. Magnũ cͥ est uocari ce pucruĩ
meũ. Et hȩc onĩa fient: ut ueritaᷤᷤ mundo pdicetur
ꝯsciant i credant ⁊ intelligant quorũ mens pꝰ bruta
erat ⁊ insensibili. qd̾ p̃ter unũ am̃ nuliꝰ aliꝰ ds̃ sit. nec
antea nec pꝰea. Neq ciũ tẽporũ conditor abec aliqͣndo
pͥncipiũ cũ hoc ipsũ aliqͣndo sit cẽꝑis. Et qͥm̃ nc̃ loqui¬

Expanded text:
 sequitur: Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus, id est, cum populo qui credidit ex Judaeis, ut duplex vocatio sit, circumcisionis et praeputii. Quod autem dicitur, Educ, ad Filium sermo est. Sive, significet, cui et supra dicit: Magnum tibi est vocari te puerum meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod praeter unum Deum, nullus alius Deus sit, nec ante, nec postea. Neque enim temporum conditor habet aliquando principium, cum hoc ipsum, aliquando, sit te
Abbreviated transcription (Latin):
d omibꝰ carcerũ absconditi sc̃. Facti st̃ in rapinã ñ
est qͥ eruat. In direptionẽ ⁊ ñ est qͥ dicat redde. Qs :
in uob qͥ audiat hoc: attendat ⁊ auscultet futura:
Qs dedit in dir eptione iacob ⁊ isrł uastantibꝰ. Non¬
ne dñs ipse cui peccauimꝰ: Et noluert in uiis eiꝰ
ambulare. ⁊ ñ audierunt legẽ eiꝰ. Et effudit suꝑ
cũ indignationẽ furoriꝰ sui ⁊ ftorte bellũ ⁊ cobussit
lexit. Ltr̃. Surdi audite. ⁊ ceci suspicite ut uidea¬

Expanded text:
 facti sunt in rapinam, nec est qui eruat: in direptionem, et non est qui dicat: Redde. Quis est in vobis qui audiat hoc, attendat et auscultet futura? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Dominus ipse, cui peccavimus? Et noluerunt in viis ejus ambulare, et non audierunt legem ejus. Et effudit super eum indignationem dii nostri. surdi, audite, et caeci, respicite, ut uidea
Abbreviated transcription (Latin):
saluator. Ego annuciaui ⁊ saluoᷤ feci. exꝓbra¬
ui ⁊ ñ erit in uobis alienꝰ. Uos mn testes. ⁊ ego dñs
deusab inicio. ⁊ ñ ÷ qͥ de manibꝰ meis eruat faci¬
am. ⁊ qͥs au̾tet illud: Hebrei de sccło saluaco¬
ris hic int̾p̃tant᷑ aduentu. qͣndo pꝰ plenitudinẽ
gentiũ omĩs sit saluandꝰ isrł. Nos aut̃ neqͣqͣm¬

Expanded text:
Salvator. Ego annuntiavi, et salvos feci: exprobravi et non erat in vobis alienus. Vos mei testes, et ego Dominus Deus ab initio, et non est qui de manibus meis eruat. Faciam, et quis avertet illud? Hebraei de secundo Salvatoris haec interpretantur adventu, quando post plenitudinem gentium omnis salvand
Abbreviated transcription (Latin):
rit eũ adu̾sus babilonios de oriente. ⁊ parere sue fecerit
iussioni ꝓsternenᷤ ei gt̃s plurimas.⁊ gladio illiꝰ ⁊ arcui
cuncta subiciens. ⁊ cȩcera quȩ sequunt᷑ ad eiꝰ ꝑsonã
referunt. qͦd scilicet babilonis idola sua ñ ꝓfuerunt.
quȩ humano facca sc̃ studio. ⁊ arte praria suscitata.
Nũnulli hebreorũ de abͣham dictũ putant. qͥ uocatꝰ
sit iꝰtꝰ ab oriente id:. de caldeis. eoqͣd solꝰ stꝰ iuentꝰ est
⁊ sequiitꝰ ¶ eũ egredienꝰ de patria sua in t̾rã quã nesci¬
ebat. ⁊ tͦdidit reges in manu eiꝰ. qͥ adusũ sodomã ⁊ go¬
morrã uenerant. ⁊ ante gladiũ eiꝰ ⁊ arcũ fecerat eos
qͣsi stipulã ⁊ puluerẽ ꝑsequuit᷑q sit illos ⁊ reu̾sũ ĩ pace

Expanded text:
um Babylonios de Oriente, et parere suae fecerit jussioni, prosternens ei gentes plurimas, et gladio illius et arcui cuncta subjiciens: et caetera quae sequuntur ad ejus personam referunt, quod scilicet Babyloniis idola sua non profuerint, quae humano facta sunt studio, et arte aerarii suscitata. Nonnulli Hebraeorum de Abraham dictum putant, qui vocatus sit justus ab Oriente, id est, de Chaldaeis, eo quod solus justus inventus est; et secutus est eum, egrediens de patria sua in terram quam nesciebat, et tradiderit reges in manu ejus, qui adversum Sodomam et Gomorram venerant; et ante gladium ejus et arcum fecerit eos esse quasi stipulam
Abbreviated transcription (Latin):
medoiũ atq ꝑsarũ ⁊ habitatores eiꝰ fugere faciã ⁊ chal¬
dei qͥuos ceꝑant uincti ꝑ mare caspnuĩ ad gentes alias
tnsferrent᷑. Ego dñs hec futura decreui. qͥ ostendi isrł
credentium fore. Hȩc dic̃ dñs qͥ dedit in mari iuã.
⁊in aquis torrentibis semttã. Qͥ eduxit qͣdrigã. ⁊equũ.

Expanded text:
um atque Persarum, et habitatores ejus fugere faciam: et Chaldaei qui vos ceperant, vincti per mare Caspium ad gentes alias transferentur. Ego Dominus haec futura decrevi, qui ostendi Israel regem credentium fore. Haec dicit Dominus, qui dedit in mari viam, et in aquis torrentibus semitam. Qui eduxit quadrigam et equum,
Abbreviated transcription (Latin):
s penis atq torm̃tis corriperet: ⁊ cõphendẽt eo uel¬
lũ fortissimũ qͦd neq̃qͣm possint euadere. oftendenꝰ
ferociã romanorũ. Cũq ex omi parte cõbustꝰ sit ⁊
nicħ in se habeat sanitatis: tam̃ ñ intelligit causã
penȩ suȩ qd iccirco punitꝰ fit: q dei filium ñ recepit¬

Expanded text:
sed poenis tormentisque corriperet, et comprehenderet eos belsed poenis tormentisque corriperet, et comprehenderet eos bellum fortissimum, quod nequaquam possint evadere, ostendens ferociam Romanorum. Cumque ex omni parte combustus sit, et nihil in se habeat sanitatis, tamen non intelligit causam poenae suae quod idcirco punitus sit, quia Dei Filium non recep
Abbreviated transcription (Latin):
uba ur̃a Principiũ sron dabo. ⁊ ierłm consolabor
estiᷤ ñ respondebunt mͥ.Sunt enĩ fautorẽ ur̃i.
frustra seducunt uoᷤ. Adbuc contͣ idola loqͥt᷑. ⁊ eos
q pꝰ aduentũ rp̃i ea relinquere noluert̃ Illĩq ꝑma¬
nentibꝰ in errore: ipse ab aqͥlone suseitasse se dic̃ po¬
płm nationũ. Ab aqͥlone enĩ exardescent inala suꝑ
om̃s ħ abitatoreᷤ c̃rȩ. Et ad iheremiam loqͥt᷑. Qd cuiu

Expanded text:
verba vestra. Principium Sion dabo: et Jerusalem consolabor estis, non respondebunt mihi: sunt enim factores vestri, et frustra seducunt vos. Adhuc contra idola loquitur, et eos qui post adventum Christi, ea relinquere noluerunt. Illisque permanentibus in errore, ipse ab Aquilone suscitasse se dicit populum nationum. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes habitatores terrae. Et ad Jeremiam
Abbreviated transcription (Latin):
ciem adã sp̃m uitȩ. ⁊ faetꝰ: in aĩam uiuentẽ. Sp̃m
aũt iis ꝓpriȩ qͥ caleant t̾ram. ⁊ sapientiã carniꝰ sus
subicitnt potestati. Ille gͥ euiꝰ tanta p̃conia st̃. hȩc
ad eũ loquutꝰ est: cuiꝰ legẽ insule prestolant᷑ ⁊ gen¬
tes. Ego dñs uocaui te in i̾ticia. de qͦ ipse loqͥt᷑ in
ȩuangłio. pat iuste mundꝰ te ignorat. ut esse ñ solũ¬

Expanded text:
t in animam viventem . Spiritum autem his proprie qui calcant terram; et sapientiam carnis, suae subjiciunt potestati. Ille igitur cujus tanta praeconia sunt, haec ad eum locutus est, cujus legem insulae praestolantur et gentes: Ego Dominus vocavi te in justitia: de quo ipse loquitur in Evangelio, Pater juste, mundus te ignorat ; ut esset n