comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
continens. ȩqualis ꝑ om̃ia patri.
et in una ex ipso consempiternꝰ
rerum dignatus. ẽ. unus e̾e mor¬
talium. electa sibi matre quam
fecerat. quȩ salua integritate
uirginea corporeȩ tantum e̾et¬
ministra substantiȩ. & humani
seminis cessante contagio. nouo
homini & puritas mẽet & ueri-¬
tas. Non ergo in xp̃o ex utero
uirginis genito. quia natiuitas
est mirabilis: ideo nr̃i . ẽ. natura
dissimilis. Qui enim uerus ds̃
idem uerus . ẽ. homo. & nullum¬
uerbum caro factum. ẽ. ꝓuectio¬
ne carnis. non defectione deitatiᷤ.
quȩ sic potentiam suam boni mo
derata est. ut nr̃a suscipiendo ꝓ¬
lieheret. & sua communicando
am isaiȩ sermo completus est di¬
centis. Producat terra & germi¬
net saluatorem: & iusticia oriat᷑
simul. Terra enim carnis huma¬
nȩ.quȩ in primo fuerat preua¬
ricatore maledicta: in hoc solo be¬
atȩ uirginis partu germen dedit
benedictum. & a uitio styrpis ali¬

Expanded text:
continens, aequalis per omnia Patri, continens, aequalis per omnia Patri, et in una ex ipso et cum ipso consempiternusrerum, dignatus est 80 unus esse mortalium; electa sibi matre, quam fecerat: quae salva integritate virginea, corporeae esset tantum ministra substantiae, ut humani seminis cessante contagio, novo homini et puritas inesset et veritas. Non ergo in Christo ex utero virginis genito, quia nativitas est mirabilis, ideo nostri est natura dissimilis. Qui enim verus est Deus, idem verus est homo; et nullumerbum caro factum est provectione carnis, non defectione divinitatis; quae sic potentiam suam bonitatemque moderata est, ut et nostra suscipiendo proveheret, et sua communicando am Isaiae sermo completus est dicentis: Producat terra, et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul . Terra enim carnis humanae, quae in primo fuerat praevaricatore maledicta, in hoc solo beatae virginis partu germen edidit benedictum, et a vitio suae stirpis ali
Abbreviated transcription (Latin):
manerae. & lȩtali uulnere labefa¬
cta natura nullum remediũ rep¬
periret: quia conditionem suam
suis uirib imitari non posset.
Primus namq homo carnis subs-¬
tantiam accepit e terra. & ratio¬
nali sp̃u ꝑ insufflationẽ crean-¬
tis animatus. ẽ: ut ad imaginẽ
et similitudinẽ auctoris sui ui¬
uens: formam bonitatis dĩ atq
iusticiȩ in splendore imitationis.
tanquam in speculi mtore serua¬
ret. Quam naturȩ suȩ specio sis¬
simam dignitatem. si ꝑ obseruan¬
tiam legis datȩ ꝑ seuerant̃ excole¬
leret: ipsam illam terreni corpo¬
ris qualitatẽ ad cȩlestem głam
mens incorrupta ꝑducer&. Sed
quia inuido deceptori temere at¬
q infeliciter credidit. & suꝑbiȩ
consiliis adquiescens. repositum
honoris augmentum. occupari
maluit quam mereri: non solum
ille homo sed etiam uniu̾sa in
illo posteritas eius. audiuit t̃ra
es & in derram ibis. Qualis ergo
terrenus. tales & terrem: & ne

Expanded text:
maneret, et lethali vulnere tabefamaneret, et lethali vulnere tabefacta natura nullum remedium reperiret, quia conditionem suam suis viribus mutare non posset. Primus namque homo carnis substantiam accepit e terra, et rationali spiritu per insufflationem creantis animatus est , ut ad imaginem et similitudinem auctoris sui vivens, formam Dei bonitatis atque justitiae in splendore imitationis tamquam in speculi nitore servaret. Quam naturae suae speciosissimam dignitatem si per observantiam legis datae perseveranter excoleret, ipsam illam terreni corporis qualitatem ad coelestem gloriam mens incorrupta perduceret. Sed quia invido deceptori temere atque infeliciter credidit , et superbiae consiliis acquiescens, repositum honoris augmentum occupare maluit quam mereri, non solum ille homo, sed etiam universa in illo posteritas ejus audivit: Terra es, et in terram ibis . Qualis ergo terrenus, tales et terreni ; et nem
Abbreviated transcription (Latin):
quod est intẽpretatum nobiscũ
as̃. Et iterum. Exiet uirga de
radice iesse. & flos de radice eiꝰ
ascendet. In qua uirga non du¬
bie beata maria uirgo p̃dicta ẽ.
genita: & sp̃u scõ fȩcundata no¬
nis humanȩ utero quidem mat̃¬
no. sed partu est enixa uirgineo.
credentium. & mirabilia eiꝰ confi¬
teantur filui hominũ: qm̃ in hoc
precipue dĩ oꝑe humilitas nr̃a
cognoscit. quanti eam suus condi¬
tor estimaret. qui cum origini
humanȩ multum dedit quod noᷤ
ad imaginem suam fecerit. repa-¬
rationi nr̃e longe amplius tribu¬
it. cum seruili formȩ ipse se dñs
coaptauit. Quamuis enim una
eademq pietate sit quicquid cre¬
aturȩ creator impendit. minus
tamen mirum. ẽ. hominẽ ad diui¬
na proficere: quam dm̃ ad huma-¬
na descendere. Hoc autẽ nisi face¬
re dignaretur omp̃e: nulla quẽ
sapientiȩ a captiuitate diaboli.
et a profundo ȩt̾nȩ mortis erue¬
ret. Condempnatio enim ex uno
in om̃s cum peccato transiens per¬

Expanded text:
quod interpretatur, Nobiscum Deus . Et iterum: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet . In qua virga non dubie beata Virgo Maria praedicta est, genita, et Spiritu sancto fecundatnis 79 humanae, utero quidem materno, sed partu est enixa virgineo. credentium, et mirabilia ejus confiteantur filii hominum: quoniam in hoc praecipue Dei opere humilitas nostra cognoscit quanti eam suus Conditor aestimarit: qui cum origini humanae multum dederit, quod nos ad imaginem suam fecit, reparationi nostrae longe amplius tribuit, cum servili formae ipse se Dominus coaptavit. Quamvis enim ex una eademque pietate sit quidquid creaturae Creator impendit, minus tamen mirum est hominem ad divina proficere, quam Deum ad humana descendere. Hoc autem nisi facere disapientiae a captivitate diaboli et a profundo aeternae mortis erueret. Condemnatio enim ex uno in omnes cum peccato transiens per
Abbreviated transcription (Latin):
trem. Qui ante passionis diem uo¬
luntaria dispositione preelectũ.
discipłos suos precipue doctri¬
nam importauit ut dicero: pacẽ
meam do uobis. pacem meam re-¬
linquo uobis. Et ne sub nomine
generali. pacis suȩ qualitas latẽ¬

Expanded text:
trem ; 91 qui ante passionis diem votrem ; 91 qui ante passionis diem voluntaria dispositione praelectum, discipulos suos hac praecipue doctrina informavit, ut diceret: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Et ne sub nomine generali pacis suae qualitas late
Abbreviated transcription (Latin):
copulemur: qm̃ si in eadem senten¬
tia sumꝰ. si quod uult uolumꝰ. et
quod imꝓbat improbamꝰ. ipse iã
pro nobis om̃ia bella conficiet: ip¬
se quod dedit uelle. donabit &¬
posse: ut simꝰ cooꝑatores operũ
eius. et ꝓpheticum illud cum fi¬
dei exultatione dicamꝰ. Dñs illu¬
minatio mea & salus mea: quem
timebo: Dñs defensor uitȩ meȩ:
aquo trepidabo: Qui ergo non
rant patri pacificoꝵ concordiam
filioꝵ. & in primogenitũ nouȩ cre¬
aturȩ qui uenit non suam sed mit¬
tentis facere uoluntatem. unu̾sa
adoptionis membra occurrant: qm̃
gr̃a patris ñ discordes neq dissi¬
miles. sed unũ sentientes. unumq
amantes. adoptauit heredes. Ad
unam reformatos imaginem: opor¬
tet animum habere conformem.
Natalis dñi: natalis. ẽ. pacis. Sicut
enim ait apłs ipse est pax nr̃a:
qui fecit utraq unũ. Qm̃ siue iu¬
deus siue gentilis: ꝑ ipsum habe¬
mus accessum in uno sp̃u ad pa-¬

Expanded text:
copulemur. Quoniam si in eadem sentencopulemur. Quoniam si in eadem sententia sumus, si quod vult volumus, et quod improbat improbamus, ipse jam pro nobis omnia bella conficiet, ipse qui dedit velle, donabit et posse: ut simus cooperatores operum ejus, et propheticum illud cum fidei exsultatione dicamus: Dominus illuminatio mea et salus mea; quem timebo? Dominus defensor vitae meae; a quo trepidabo ? CAP. V. Qui ergo non rant Patri pacificorum concordiam filiorum, et in primogenitum novae creaturae, qui venit non suam, sed mittentis facere voluntatem, universa adoptionis membra concurrant: quoniam gratia Patris non discordes neque dissimiles, sed unum sentientes unumque amantes, adoptavit haeredes. Ad unam reformatos imaginem oportet animam habere conformem. Natalis Domini natalis est pacis: sic enim ait Apostolus: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum ; quoniam sive Judaeus, sive gentilis, per ipsum habemus accessum in uno Spiritu ad Pa
Abbreviated transcription (Latin):
cari: Si autem ad humanã ꝑti¬
net laudem. ut patrum decus in
prole resplendeat: quantomagis
gloriosum. ẽ. ex deo natis in aue¬
toris sui imaginem refulgere. et
illum in se qui eos generauit os¬
tendere: Dicente dño. sic luce¬
at lux ur̃a coram hominib: ut
cent patrem ur̃m qui in cęlis est.
Scimus quidem quod sicut ioħes
apłs dicit. totus mundus in ma¬
ligno positus. ẽ: & insidiante dia¬
nobis. ẽ. quam qui adu̾sum nos
ẽ. & pacem cum deo habentib.
ac semꝑ patri toto corde dicen¬
tib fiat uoluntas tua. nulla pre¬
ualere certamina. nulli possunt
nocere conflictꝰ. Accusantes enim
nosmetipsos confessionib nr̃is. &
consensum animi carnis concupis¬
centiis denegantes. inumicitias
quidem aduersum nos eius qui
peccati auctor. ẽ. cominouemiꝰ. sed
in expugnabilem cum deo pacem
gr̃ȩ ipsius seruiendo firmamus.
ut regi nr̃o non solum obȩdien¬
tia subiciamur. sed etiam iudicio

Expanded text:
cari? Si autem ad humanam perticari? Si autem ad humanam pertinet laudem ut patrum decus in prole resplendeat, quanto magis gloriosum est ex Deo natis in auctoris sui imaginem refulgere, et illum in se qui eos generavit ostendere, dicente Domino: Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut cent Patrem vestrum qui in coelis est . Scimus quidem quod, sicut Joannes apostolus dicit, totus mundus in maligno positus est ; et insidiante dianobis est quam qui adversum nos est, et pacem cum Deo habentibus, ac semper Patri toto corde dicentibus, Fiat voluntas tua , nulla praevalere certamina, nulli possunt nocere conflictus. Accusantes enim nosmetipsos confessionibus nostris, et consensum animi carnis concupiscentiis denegantes, inimicitias quidem adversum nos ejus, qui peccati auctor est, commovemus, sed inexpugnabilem cum Deo pacem gratiae ipsius serviendo firmamus, ut Regi nostro non solum obedientia subjiciamur, sed etiam judicio
Abbreviated transcription (Latin):
deo displicent. & his appetit
delectari. quib illum nouit of¬
fendi: Non. ẽ. iste animus fi¬
liorum dĩ: nec talem sapientiã
recipit adoptiua nobilitas. Ge¬
nus electum. & regium regene¬
rationis suȩ respondeat dignita-¬
ti. diligat quod diligit pater. &
in nulło a suo auctore dissentiat:
ne iterum dicat dñs. Filios genui
et exaltaui. ipsi autem spreuer̃
me. agnouit bos possessorẽ suũ.
et asinus presepe dñi sui: isrł¬
est dilectissimi huius muneris
sacramentum. & om̃ia dona exce¬
dit hoc donum: ut ds̃ hominẽ
uocet filium. & homo dm̃ nomi-¬
net patrem. Per has enim appel¬
lationes sentit᷑ & discitur: quis ad
tantam altitudinẽ ascendat affec¬
tus. Nam si in progenie carnali
et styrpe terrena claris paren¬
tib genitꝰ. uita malȩ conu̾sationis
obscuratur. & ipso maiorũ suoꝵ
lumine soboles indigna confun-¬
ditur: in quem exitum uemient.
qui propt̃ amorem mundi agene¬
ratione xp̃i. non metuunt abdi¬

Expanded text:
Deo displicent, et iis appetit Deo displicent, et iis appetit delectari quibus illum novit offendi? Non est iste animus filiorum Dei, nec talem sapientiam recipit adoptiva nobilitas. Genus electum et regium, regenerationis suae respondeat dignitati, diligat quod diligit pater, et in nullo ab auctore suo dissentiat, ne iterum dicat Dominus: Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Agnovit bos possessorem suum, et asinus prest, dilectissimi, hujus muneris sacramentum, et omnia dona excedit hoc donum, ut Deus hominem vocet filium, et homo Deum nominet patrem: per has enim appellationes sentitur et discitur quis ad tantam altitudinem ascendat affectus. Nam si in progenie carnali et stirpe terrena 90 claris parentibus genitos vitia malae conversationis obscurant, et ipso majorum suorum lumine soboles indigna confunditur; in quem exitum venient, qui propter amorem mundi a generatione Christi non metuunt abdi
Abbreviated transcription (Latin):
autem in thesauro dominieȩ lar¬
gitatis: ad honorem presentis fe-¬
sti tam congruum possumus in¬
uenire quam pacem. quȩ in nati¬
uitate dñi prima. ẽ. angłico p̃-¬
dicata concentu: Ipsa enim. ẽ.
quȩ parit filios dĩ: nutrix dilec¬
tionis. & genitrix unitatis. requi¬
es beatoꝵ. ȩternitatis habitacłm.
cuius boc opus proprium & spe¬
ciale beneficium. ẽ: ut iungat dõ
quos secernit e mundo. Unde
apłs ad hoc bonum incitans diẽ.
Iustificati igitur ex fide: pacem ha¬
beamus addm̃. Cuius sententiȩ
breuitatem om̃ium fere manda¬
torum continet᷑ effectus: quia
ubi fuerit ueritas pacis. nichil
ibi potest deesse uirtutis. Qͥd
est autem dilectissim pacem ha¬
bere addm̃. nisi uelle quod iub&.
et nolle quod ꝓhibet: Si enim
humanȩ amicitiȩ pares animos
et similes expetunt uoluntates.
nec unquam diu̾sitas morum ad
firmam potest peruenire con¬
cordiam: quomͦ diuinȩ particepꝰ
erit pacis. cui ea placent quȩ

Expanded text:
autem in thesauro Dominicae larautem in thesauro Dominicae largitatis ad honorem praesentis festi tam congruum possumus invenire, quam pacem, quae in nativitate Domini prima est angelico praedicata concentu? Ipsa enim est quae parit filios Dei, nutrix dilectionis et genitrix unitatis; requies beatorum, et aeternitatis habitaculum; cujus hoc opus proprium et speciale beneficium est, ut jungat Deo quos secernit de mundo. Unde Apostolus ad hoc bonum nos incitat, dicens: Justificati ergo ex fide, pacem habeamus ad Deum . Cujus sententiae brevitate omnium fere mandatorum continetur effectus: quia UBI FUERIT veritas pacis, nihil ibi potest deesse virtut s. Quid est, autem, dilectissimi, pacem habere ad Deum, nisi velle quod jubet, et nolle quod prohibet? Si enim humanae amicitiae pares animos et similes expetunt voluntates, nec umquam diversitas morum ad firmam potest pervenire concordiam, quomodo divinae particeps erit pacis, cui ea placent quae
Abbreviated transcription (Latin):
quod erat ante tempora ȩterna.
dispositum. & sub presentia re¬
rum signis cessantib figurarum.
lex & prophetia ueritatis facta
est: ut abraham fieret omnium
gentium pater. & in semine eiꝰ
cdaretur mundo ꝓmissa benedic¬
tio. nec hi tantum essent isrł qͦs
sanguis & caro genuisset: sed in
possessionem hereditatis fidei fi¬
luis preparatȩ. uniu̾sitas adop¬
tionis intraret. Non obstrepant
ineptarum calumpnia questionũ:
nec effectus diuini oꝑis ratioci¬
natio humana discutiat. Nos
cum abraham credimus dõ. nec
hesitamus diffidentia: sed plenis
semine. sed de sp̃u scõ saluatore:
quem primȩ transgressionis con¬
dempnatio non teneret. unde
ipsa collati muneris magnitudo.
dignam a nobis exigit suo splen-¬
dore reuerentiam. Ideo enĩ sicut
beatus apłs docet: non spiritũ
mundi huius accepimus. sed spi¬
ritum qui ex dõ. est: ut sciamus
quȩ adeo donata sunt nobis.
Qui non aliter pie colit᷑: nisi id ei
quod ipse tribuit offerat᷑. Quid

Expanded text:
quod erat ante tempora aeterna dispositum; et sub praesentia rerum, signis cessantibus figurarum, lex et prophetia veritas facta est: ut Abraham fieret omnium gentium pater, et in semine ejus daretur mundo promissa benedictio; nec hi tantum essent Israelitae, quos sanguis et caro genuisset, sed in possessionem haereditatis fidei filiis praeparatae, universitas adoptionis intraret. 89 Nec obstrepant ineptarum calumniae quaestionum, nec effectus divini operis ratiocinatio humana discutiat; nos cum Abraham credimus Deo, nec haesitamus diffidentia , sed plenisssemine, sed de Spiritu sancto Salvator, quem primae transgressionis condemnatio non teneret. Unde ipsa collati muneris magnitudo dignam a nobis exigit suo splendore reverentiam. Ideo enim, sicut beatus Apostolus docet, non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis : QUI NON aliter pie colitur, nisi id ei quod ipse tribuit offeratur. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
quod erat: sed occultans quod erat.
et demonstrans qͦd factus erat.
Pro inde quia uirgo quia concepit.
et peperit filium. ꝓpt̃ manifestã
serui formã. puer natꝰ est nobis.
Quia uero dĩ uerbum quod man&
inȩternum caro factum.ẽ. ut ha¬
bitaret in nobis : ꝓpt̃ dĩ formam
latentem. sed manentẽ sicut nun¬
tlauit gabrihel. nocamꝰ nomen
eius emmanuel. Eactus enim ho¬
mo ꝑmanens ds̃. ut & filius homi
tet itaq incredentib mundus. qͥbꝰ
saluandis uenit ꝑ quẽ factus. ẽ.
mundus: conditor mariȩ natꝰ ex
maria. filius dauid dñs dauid. se¬
men abrahȩ qui .ẽ. ante abraham.
factor terrȩ fact s in terra. crea¬
tor cęli. creatus sub cęlo. Ipse est
dies quem fecit dñs: & dies cordis
nr̃i. ipse. ẽ. dñs. Ambulemus in lu¬
mine euis: exultemus & lecemur

Expanded text:
quod erat: sed occultans quod erat, quod erat: sed occultans quod erat, et demonstrans quod factus erat. Proinde quia Virgo concepit et peperit filium, propter manifestam servi formam, Puer natus est nobis . Quia vero Dei Verbum quod manet in aeternum, caro factum est, ut habitaret in nobis, propter Dei formam latentem, sed manentem, sicut nuntiavit Gabriel, vocamus nomen ejus Emmanuel. Factus est enim homo, permanens Deus, ut et filtet itaque in credentibus mundus, quibus salvandis venit per quem factus est mundus. Conditor Mariae, natus ex Maria: filius David, Dominus David: semen Abrahae, qui est ante Abraham: factor terrae, factus in terra: creator coeli, creatus sub coelo. Ipse est dies quem fecit Dominus, et dies cordis nostri ipse est Dominus. Ambulemus in lumine ejus, exsultemus et jucundemur
Abbreviated transcription (Latin):
homo. Hoc enim totum qͦd sumꝰ
uel in anima uel in corpore: nr̃a
natura. ẽ. illius habitus. Nos nͥ
hoc essemꝰ: non essemus. Iile si hoc
non esset: e̾ẽt utiq ds̃. Et cũ hoc
cȩpit esse quod non erat. homo
factus. ẽ. ꝑmanens ds̃: ut non unũ
horum. sed utrũq uerissime dice¬
retur. et ꝓpter quod homo factus
sumus. Nam si uerbum in carnem
hoc. ẽ. ds̃ in hominem mutatus con¬
uerteretur: non esset uerum nisi
pater maior me.ẽ. quia homine
maior. ẽ. ds̃. Illud autem falsũ e̾et
ego & pat̾ unũ sumus: quia non
sunt unum. homo & d̃s̃. Sed for¬
sitan posset dicere ego & pater
non unum sumus: s unum fuimꝰ.
Quod enim erat & esse desticit: ñ
est utiq quod fuit. Nunc autem
et ꝓpt̃ ueram formam serui quam
acceꝑat. uerum dixit pater maior
me. ẽ: & ꝓpter ueram formam dei
in qua ꝑmanebat uerum dixit:
ego & pater unũ sumꝰ. Exinaniũ
ergo se apud homines non ita fac¬
tus quod non erat. ut non esset

Expanded text:
homo . Hoc enim totum quod sumus homo . Hoc enim totum quod sumus vel in anima vel in corpore, nostra natura est, illius habitus: nos nisi hoc essemus, non essemus; ille si hoc non esset, esset utique Deus. Et cum hoc esse coepit quod non erat, homo factus est permanens Deus: ut non unum horum, sed utrumque verissime diceretur; et propter quod homo factus sumus . Nam si Verbum in carnem, hoc est, Deus in hominem mutatus converteretur, non esset verum, nisi, Pater major me est; quia homine major est Deus: illud autem falsum esset, Ego et Pater unum sumus; quia non sunt unum Deus et homo. Sed forsitan posset dicere: Ego et Pater, non unum sumus, sed unum fuimus. Quod enim erat et esse destitit, non est utique, sed fuit. Nunc autem, et propter veram formam servi, quam acceperat, verum dixit, Pater major me est; et propter veram formam Dei, in qua permanebat, verum dixit, Ego et Pater unum sumus. Exinanivit ergo se apud homines, non ita factus quod non erat, ut non esset
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ alterius ciiuslibet: sed eũ
ante omnem linguarum diu̾sitatẽ
res ipsa quȩ dicenda est. adhue in
cubili cordis quodammͦ nuda est
intelligenti. quȩ ut inde ꝓcedat lo¬
quentis uoce uestitur. Uerumta¬
men utrumq hoc. & quod cogi¬
tatur intelligendo. & quod sonat
loquendo mutabile atq dissimi-¬
le est. Neq illud manebit cum
oblitus fueris: neq hoc cum silu¬
eris. Uerbum autem dñi manet
mȩt̃num: & incommutabilit̃ ma¬
tempore. ut ad temporalem uitam
nr̃am ꝓcederet: non in carne ami-¬
sit ȩternitatem. sed etiam carni p̃¬
stitit immortalitatem: ita ipse tan¬
quam sponsus ꝓcedens de thala-¬
mo suo. exultauit ut gygas ad
currendam uiam. Qui cum in for¬
ma dĩ esset non rapinam arbitrat᷑
est esse se ȩqualem dõ. sed ut ꝓp¬
ter nos fieret quod non erat. se¬
met ipsum exinaniuit. non for-¬
mam dĩ ꝑdens. sed formam serui
accipiens. & ꝑ hanc similitudinẽ
hominum factus: nec ꝓpria sub¬
stantia sed habitu inuentus ut

Expanded text:
linguae alterius cujuslibet: sed cum ante omnem linguarum diversitatem res ipsa quae dicenda est, adhuc in cubili cordis quodam modo nuda est intelligenti, quae ut inde procedat loquentis voce vestitur. Verumtamen utrumque hoc, et quod cogitatur intelligendo, et quod sonat loquendo, mutabile atque dissimile est: neque illud manebit, cum oblitus fueris; neque hoc, cum silueris: Verbum autem Domini manet in aeternum, et incommutabiliter matempore, ut ad temporalem vitam nostram procederet, non in carne amisit aeternitatem, sed etiam carni praestitit immortalitatem. Ita ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam . Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo: sed ut propter nos fieret quod non erat, semetipsum exinanivit; non formam Dei perdens, sed formam servi accipiens: et per hanc in similitudinem hominum factus; nec propria substantia; sed habitu inventus ut
Abbreviated transcription (Latin):
sed euangłica hẏstoria confir-¬
mati quod factum credimus ad¬
oramus. accedentib ad eruditio¬
nem nr̃am ꝓpħicis instrum̃tis.
ut nullomͦ habeamus ambiguũ
quod tantis oraculis scimus esse
predictum. Hinc enim. ẽ. quod
benedicent᷑ omnes gentes. Hinc
dauid ꝓmissionem dĩ ꝓphetico
sp̃u canit dicens. Iurauit dñs
accipiet. & pariet filium. & uoca¬
bunt nomen eius emmanuhel.

Expanded text:
sed evangelica historia confirsed evangelica historia confirmat, quod factum credimus, adoramus; accedentibus ad eruditionem nostram propheticis instrumentis, ut nullo modo habeamus ambiguum, quod tantis oraculis scimus esse praedictum. Hinc enim est quod benedicentur omnes gentes . Hinc David promissionem Dei prophetico spiritu canit dicens: Juravit Dominaccipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus
Abbreviated transcription (Latin):
emꝑ quidẽ dilectissimi
diuersis modis multi̾¬
q mensuris. humano
generi bonitas diuina
consuluit. & plurima
prouidentiȩ suȩ munera omnibꝰ
retro scłis clementer imꝑtiit: s
in nouissimis temporib omnem
habundantiam solitȩ benignitatiᷤ
excessit. quando in xp̃o ipsa ad pec¬
catores miscdia. ipsa ad errantes
ueritas. ipsa ad mortuos uita de¬
scendit: ut uerbum illud coeter¬
num & ȩquale genitori in unita¬
te deitatis suȩ. naturam nostrȩ
humilitatis assumer&. et ds̃ de
deo natus idem etiam homo de
homine nasceretur. Promissum
quidem hoc a constitutione mun¬
di: & multis significationibus
rerum atq uerborum semper
fuerat ꝓpħatum. Sed quantam
homini portionem figurȩ illȩ.
et mysteria obumbrata salua¬
rent. nisi longa & occulta pro¬
missa. aduentu suo xp̃c imple¬
ret: Et quod tunc paucis cre-¬
dentib profuit faciendum innu¬
meris iam fidelib ꝓdesset effe-¬
ctum. Lam ergo non signis neq
imaginib ad fidem ducimur.

Expanded text:
er quidem, dilectissimi, diversis modis multisque mensuris humano generi bonitas divina consuluit, et plurima providentiae suae munera omnibus retro saeculis clementer impertiit; sed in novissimis temporibus omnem abundantiam solitae benignitatis excessit, quando in Christo, ipsa ad peccatores misericordia, ipsa ad errantes veritas, ipsa ad mortuos vita descendit: ut Verbum illud coaeternum et coaequale genitori in unitatem Deitatis suae naturam nostrae humilitatis assumeret, et Deus de Deo natus, idem etiam homo de homine nasceretur. Promissum quidem hoc a constitutione mundi, et multis significationibus rerum atque verborum semper fuerat prophetatum; sed quantam hominum portionem figurae illae et mysteria obumbrata salvarent! nisi longa et occulta promissa adventu suo Christus impleret; et quod tunc paucis credentibus profuit faciendum, innumeris jam fidelibus prodesset effectum. Jam ergo nos non signis neque imaginibus ad fidem deducimur,
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ex tempore assumens.
in unitatem suȩ ꝑsone uerum
quem non habuerat. Sequit᷑¬
Et uidimus głam eiꝰ. głam qͣsi
unigeniti a patre: plenũ gr̃ȩ
et ueritatis. Głam xp̃i quam¬
ante incarnationẽ uidere non
poterant homines. post incar¬
nationem uiderunt: aspicienteᷤᷤ
humanitatem miraculis reful¬
gentem. & intelligentes diuini-¬
tatem intͦ latitantẽ: illi maxi¬
me qui & eius claritatẽ ante
passionem transfigurati. in

Expanded text:
hominem ex tempore assumens hominem ex tempore assumens in unitatem suae personae, verum quem non habuerat. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Gante incarnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem, illi maxime, qui ejus claritatem ante pas
Abbreviated transcription (Latin):
tauit in nob̾. Qđ ẽ dicere. Et filiꝰ di hõ factꝰ ẽ.
& int̾ hoĩes conu̾satꝰ est. Solet namq
scriptura modo animȩ. modo
carnis uocabulo. totum desig¬
nare hominẽ: animȩ uidelicẽt
ut scriptum. ẽ. quia descendit
lacob in egẏptum. in animab
septuaginta: carnis uero ut
rursus scriptum est. & uide¬
bit omnis caro salutare dei.
N eq enim uel animȩ sine corpo¬
ribus. in egyptum descendere.
uel caro sine anima uidere ali¬
quid pocest. Sedillice ꝑ ani¬
mam totus homo: hic signat᷑
ꝑ carnem. Sic ergo hoc in loco
quo dicitur. et uerbum caro
factum . ẽ. nichil aliud debet
intelligi. quam si diceret᷑. & d̃s
homo factus est carnem ui-¬
delicet induendo & animam:
ut sicut quisq nr̃m unꝰ homo
ex carne constat & anima: ita
unus ab incarnationis tempore
xp̃e . ex diuinitate. carne. & ani¬
ma constet ds̃. ab ȩterno inet̾¬
num existens uerus ut erat.

Expanded text:
tavit in nobis. Quod est dicere, et Filius Dei homo factus est, tavit in nobis. Quod est dicere, et Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem; animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum, in animabus septuaginta ; carnis vero, ut rursus scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque enim vel animae sine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam, totus homo, ibi signatur per carnem. Sic ergo hoc in loco, quod dicitur: Et Verbum caro factum est, nihil aliud debet intehomo factus est, carnem videlicet induendo, et animam, ut sicut quisque nostrum unus homo ex carne constat, et anima, ita unus ab Incarnationis tempore Christus ex divinitate, carne et anima constet, Deus ab aeterno in aeternum existens: verus ut erat,
Abbreviated transcription (Latin):
tem ordine credendes filii dei
possunt fieri. & quantum hȩc
generatio a carnali distet: sub¬
secutus euangłista designat.
Qñ ex sanguinib inqͥt neq ex uoluntate carniᷤᷤ
neq ex uoluntate uiri: sed ex
deo nati sunt. Carnalis quip¬
pe nr̃a singuloꝵ generatio ex
sanguinib id .ẽ. ex semine ma¬
ris & femine: a complexu con
iugn duxit originem. At ue
quam a carnali distinguens do¬
minus ait. Nisi quis renat᷑ fue¬
rit ex aqua & sp̃u: non potest
introire in regnum dĩ. Quod
natum est ex carne: caro est:
et quod natum est ex sp̃u sp̃c
est. Uerum nequis hominũ du¬
bitet filium se dĩ. & coheredem
xp̃i posse fieri: dat exemplum
euangłista. quia & ipse filius
dĩ homo fieri. & inter homineᷤᷤ
habitare dignatus est: ut hu¬
manȩ particeps existendo fra-¬
gilicatis. homines diuinȩ uirtu¬
tis suȩ donar&e ẽẽ participes.
Et uerbum caro factum. ẽ: & habi.¬

Expanded text:
tem ordine credentes filii Dei tem ordine credentes filii Dei possunt fieri, et quantum haec generatio a carnali distet, subsecutus evangelista designat. n ex sanguinibus inquit neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Carnalis quippe nostra singulorum generatio ex sanguinibus, id est, ex semine maris et feminae, a complexu conjugii duxit originem; at veristratur; quam a carnali distinguens Dominus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Quod natum est ex carne, cet quod natum est ex spiritu, spiritus est. Verum ne quis hominum dubitet filium se Dei et cohaeredem Christi posse fieri, dat exemplum evangelista, quia et ipse Filius Dei homo fieri et inter homines habitare dignatus est, ut humanae particeps existendo fragilitatis, homines divinae virtutis suae donaret esse participes. Et verbum caro factum est, et habi
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatib iam sanatos aspici¬
mus: quid aliud quam supnȩ¬
tens quod erat. sed assumens qͥd
non erat: ut ꝑhochoĩes in dĩ fihioᷤᷤ
transferret. głȩq suȩ faceret
coheredes: qui quod ipse semꝑ
habebat ꝑ naturam. incipent
habere ꝑ grãm. Consideremus
quanta uirtus. ẽ. fidei: cuius me¬
rito potestas datur hominibus
filios dĩ fieri. Unde bene scrip¬
tum. ẽ: quia iustus ex fide uiũ.
Uiuit enim iustus ex fide: non
illa quȩ labioꝵ tantum confes¬
sione ꝓfert᷑: sed ea quȩ ꝑ dilec¬
tionem oꝑatur. Alioquin fides
si non habeat oꝑa: mortua est
in semet ipsa. Nullus se ipsum
despiciat: nullus de sua salute
reamur fieri ꝓpe in sanguine
xp̃i. Uideamus quod dicitur:
quia quotqͦt receꝑunt eum:
dedit illis potestatẽ filios dĩ
fieri. Quot quot inquit rece¬
pert̃ eũ. Non est enim ꝑsonaꝵ
acceptor ds̃: sed in om̃i gente
qui timet eum. & oꝑatur us¬
ticiam acceptus. ẽ. illi. Quo au¬

Expanded text:
impietatibus jam sanatos aspiciimpietatibus jam sanatos aspicimus, quid aliud quam supetens quod erat, sed assumens quod non erat; ut per hoc homines in Dei filios transferret, gloriaeque suae faceret cohaeredes, qui, quod ipse semper habebat per naturam, inciperent habere per gratiam. Consideremus, quanta virtus est fidei, cujus merito potestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, quia justus ex fide vivit . Vivit justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per dilectionem operatur. Alioquin fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa . Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute reamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur: Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri; Quotquot, inquit, receperunt eum. Non est enim personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet eum et operatur justitiam, acceptus est illi. Quo au
Abbreviated transcription (Latin):
ueniȩ fidutiam latro ille ue¬
nerabilis: qui non inde uenera¬
bilis unde latro. Nam latro
ex crudelitate: uenerabilis ex
confessione. Cogitate rogo: co¬
gitate quam sint in comp̃hen¬
sibilia in omnipotenti dõ mise¬
ricordiȩ uiscera. Latro iste cru¬
entis manib abstractus a fauce
itineris: suspensus est in pati¬
bulo crucis. Ibi confessus. ibi sa¬
natus. ẽ: ibi audire meruit.
hodie mecum eris in paradyso.
Quid est hoc : Quis tantam bo¬
nitatem dĩ dicere: quis estima¬
re sufficiat: De ipsa pęna cri-¬
minis: ꝑuenit ad premia uir-¬
tutis. I dcirco autem om̃ipoteis
ds̃ electos suos in quibusdam
lapsib cadere ꝑmittit: ut aliis
in culpa iacentib si toto ad eũ
corde consurgant. spem ueniȩ
reddat: et eis ꝑ lamenta pęni¬
tentiȩ uiam pietatis aꝑiat.
Exerceamus ergo nosmet ip̃sos
in lamentis: extinguamꝰ fletib¬
et dignis pęnitentiȩ fructib
culpas: tempora indulta ne
pereant: quia qui multos a suis

Expanded text:
veniae fiduciam latro ille veveniae fiduciam latro ille venerabilis, qui non inde vene rabilis unde latro: nam latro ex crudelitate, venerabilis ex confessione. Cogitate ergo, cogitate quae sint incomprehensibilia omnipotenti Deo misericordiae viscera. Latro iste cruentis manibus abstractus est a fauce itineris, suspensus est in patibulo crucis, ibi confessus est, ibi sanatus est, ibi audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso. Quid est hoc? quis tantam bonitatem dicere Dei, quis aestimare sufficiat? de ipsa poena criminis pervenit ad praemia virtutis. Idcirco autem omnipotens Deus electos suos in quibusdam lapsibus cadere permisit, ut aliis in culpa jacentibus, si toto ad eum corde consurgunt, spem veniae reddat, et eis per lamenta poenitentiae viam pietatis aperiat. Exerceamus ergo nosmetipsos in lamentis, exstinguamus fletibus, dignis poenitentiae fructibus, culpas, tempora indulta ne pereant, quia qui multos a suis
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlorum: nisi locus iustoꝵ: Solis
enim iustis cęlestis patriȩ pre¬
mia debent᷑: ut humiles. casti.
mites. atq misericordes ad gau¬
dia sempiterna ꝑueniant. Cũ
uero quis uel suꝑbia tumidus
uel carnis facinore pollutus.
uel iracundia accensus. uł cru¬
delitate impius. post culpas
ad pęnitentiam redit: ad uitã
ȩternam ꝑcipiendam quasi in
locum alienum peccator intrat.
A diebus ergo ioħis baptistȩ reg¬
num cęloꝵ ium patitur. & uio¬
lenti rapiunt illud: quia qui
pęnitentiam peccatorib indix̃.
quid aliud quam regni cęlo¬
rum fieri uiolentiam docuit:
assi duis lamentis atteramus.
Hereditatem iustoꝵ quam non te¬
nuimus ꝑ uitam: rapiamus ꝑ
pęnitentiam. Uult a nobis om̃i¬
potens ds̃ talem uiolentiã ꝑpe-¬
ti. Nam regnum cęloꝵ rapi
uult nr̃is fletib: quod nr̃is
meritis non debet᷑. Ab spei gͦ
certitudine nulla nos malorum
nr̃orum qualitas: nulla quanti¬
tas frangat. Prestat magnam

Expanded text:
coelorum nisi locus justorum? Solis coelorum nisi locus justorum? Solis enim justis coelestis patriae praemia debentur, ut humiles, casti, mites, atque misericordes ad gaudia sempiterna perveniant. Cum vero quis vel superbia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel crudelitate impius, post culpas ad poenitentiam redit, et vitam aeternam percipit, quasi in locum peccator intrat alienum. A diebus ergo Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud, quia qui poenitentiam peccatoribus indixit, quid aliud quam regno coelorum fieri violentiam docuit. assiduis lamentis atteramus, haereditatem justorum, quam non tenuimus per vitam, rapiamus per poenitentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem violentiam perpeti. Nam regnum coelorum rapi vult nostris fletibus, quod nostris meritis non debetur. A spei ergo certitudine nulla nos malorum nostrorum qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam
Abbreviated transcription (Latin):
duas tunicas. det non habenti.
et qui habet escas similiter fa¬
ciat: iam patenter datur in¬
telligi. quid. ẽ. quod ueritas
dicit. adieb iohannis baptis¬
tȩ usq nunc. regnum cę̧loꝵ
ium p̾atitur: & uiolenti rapi¬
unt illud. Quȩ suꝑnȩ uerba
sententiȩ. nobis sunt magnoꝑe
ꝑscrutanda. Nam quȩrendum
uiolentiam irrogat: Et rur¬
sum querendum est. si pati
uin regnũ cęloꝵ potest: cur
eandem uim a diebus iohannis
baptistȩ. et non etiam ante ꝑ-¬
tulerit. Sed cum lex dicat. si
quis hȩc uel illa fecerit
morte moriatur: cunctis legen¬
tibus liquet quia peccatores qͦs¬
q pęna suȩ seueritatis ꝑtulit:
non autem ꝑ pęnitentiam ad
uitam reduxit. Cum uero io¬
hannes baptista redemptoris
grãm precurrens pęnitentiam
predicat. ut peccator qui ex cul¬
pa est mortuus ꝑ conu̾sionem
uiuat: ꝓfecto a diebus ioħis
baptistę regnum cȩloꝵ uim pa-¬
titur. Quid est autem regnum

Expanded text:
duas tunicas, det non habenti; duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat ; jam patenter datur intelligi quid est quod Veritas dicit: A diebus Joannis Baptistae usque nunc regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud . Quae supernae verba sententiae nobis sunt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum lo violentiam irrogat? et rursus quaerendum est si pati vim regnum coelorum potest. Cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae et non etiam antea pertulerit? Sed cum lex dicat: Si quis haec vel illa fecerit morte moriatur, cunctis legentibus liquet, quia peccatores quosque poena suae severitatis perculit, non autem per poenitentiam ad vitam perduxit. Cum autem Joannes Baptista, Redemptoris gratiam praecurrens, poenitentiam praedicat ut peccator, qui ex culpa est mortuus per conversionem vivat, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est autem regnum
Abbreviated transcription (Latin):
in infirma ȩtate positos uerȩ
fidei uiriditatem considerat:
ȩtiam esse ipse infidelis eru-¬
bescat. Bene ergo de scriptis
prius arborib dicitur: ut ui¬
deant & sciant & regitent et
intelligant. ubi et apte subiun¬
gitur. pariter: quia cum intra
sanctam eccłiam diu̾si hominũ
mores. diuersi sunt ordines:
necesse. ẽ. ut omnes simul dis¬
cant. dum in ea spiritales ui¬
ri diuersȩ qualitatis. ȩtatis.
et ordinis ad imitandũ simul
uidentur. Sed ecce dum mon¬
strare nos ulmum querimus:
ꝑ multa arbusta longius eua¬
gati sumus. Ad hoc itaq ꝓpt̃
quod propħȩ testimonium pro¬
tulimus reuertamur. Qui re¬
cipit ꝓpħam in nomine ꝓpħȩ.
mercedem ꝓphetȩ accipiet:
quia et si fructum ulmus ñ
habet. uitem tamen cum fruc¬
tibus portans. hȩc ipsa sua ef¬
ficit quȩ bene sustentat aliena.
Quia uero ad magna nos opera
lohannes admonet dicens. faci-¬
te ifructus dignos pę¬
nitentiȩ. & rursum. qui hab&

Expanded text:
in infirmitate positos verae in infirmitate positos verae fidei viriditatem considerat, etiam esse ipse infidelis erubescat. Bene ergo descriptis prius arboribus dicitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant. Ubi et apte subjungitur Pariter, quia cum intra sanctam Ecclesiam diversi hominum mores diversi sunt ordines, necesse est ut omnes simul discant, dum in ea spiritales viri diversae qualitatis, aetatis et ordinis, ad imitandum simul videntur. Sed ecce nos, dum monstrare ulmum quaerimus, per multa arbusta longius evagati sumus. Ad hoc itaque propter quod prophetae testimonium protulimus revertamur. Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet, quia etsi fructum ulmus non habet, vitem tamen cum fructibus 1524 portans, haec ipsa sua efficit, quae bene sustentat aliena.Quia vero ad magna nos opera Joannes admonet dicens: Facite fructus dignos poenitentiae ; et rursum: Qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui predicationis eius u̾bo
compunctus fuerit: ipse quoq
exemplo illius discat corda
sequentium predicationis u̾bo
compungere. Ad hoc myrtꝰ
ponitur: ut qui in ardore tri¬
bulationis ab ore uel opere
ꝓximi compatientis tempera-¬
mentum consolationis accepe¬
rit: ipse ȩtiam discat quem¬
admodum afflictis ꝓximis
suȩ consolationis temperam̃¬
tum ꝓferat. Adhoc oliua po¬
nitur. ut qui aliene miscđiȩ
opera cognoscit. discat quem¬
admodum debeat indigenti
proximo & ipse misereri. Ad
hoc abies ponitur: ut quisqͥs
uim contemplationis eius ag¬
nouerit: ipse quoq ad contẽ¬
planda ȩterna premia succen-¬
datur. Ad hoc ulmus ponit᷑:
ut quisquis intuitus fuerit
eum qui habere uirtutum
fructum spiritalium non ual&̧.
sed tamen eos qui spiritalib
donis pleni sunt sustentat:
ipse quoq scõꝵ uitȩ quanta
ualet largitate inseruiat: &
cȩlestium donoꝵ botros quos
gignendo non ualet sustinen¬
do ferat. Ad hoc buxus ponit᷑.
ut qui habere multos adhuc

Expanded text:
ut qui praedicationis ejus verbo compunctus fuerit, ipse quoque exemplo illius discat corda sequentium praedicationis verbo compungere. Ad hoc myrtus ponitur, ut qui in ardore tribulationis ab ore vel opere promixi compatientis, temperamentum consolationis acceperit, ipse etiam discat quemadmodum afflictis proximis suae consolationis temperamentum proferat. Ad hoc oliva ponitur, ut qui alienae misericordiae opera cognoscit discat quemadmodum debeat indigenti proximo et ipse misereri. Ad hoc abies ponitur, ut quisquis vim contemplationis ejus agnoverit, ipse quoque ad contemplanda aeterna praemia succendatur. Ad hoc ulmus ponitur, ut quisquis intuitus fuerit eum qui habere virtutum fructum spiritalium non valet, sed tamen eos qui spiritalibus donis pleni sunt sustentat, ipse quoque sanctorum vitae quanta valet largitate inserviat, et coelestium bonorum botros quos gignendo non valet sustentando ferat. Ad hoc buxus ponitur, ut qui habere multos adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
mur: sciendum est quia quisqͥs
illicita nulla commisit. huic
iure concedit᷑ ut licitis utatur.
Sicq pietatis oꝑa faciat: ut tam̃¬
ea si noluerit quȩ mundi sunt
non relinquat. At siquis in
fornicationis culpa. uel fortas¬
se quod. ẽ. grauius in adulterio
lapsus. ẽ : tanto a se licita debet
abscidere: quanto se meminit &
illicita perpetrasse. Neq enim
par fructus e̾e bom operis de
bet eius qui minꝰ. & eius qui am¬
plius deliquit: aut eius qui in
nullis. & eiꝰ qͥ in qͥbdã facinorib cecidit. &̾
eiꝰ qui multis ẽ lapsus. Per hoc ergo
penitentiȩ: uniuscuiꝰq conscien¬
tia conuenitur: ut tanto maio¬
ra querat bonoꝵ oꝑum lucra
ꝑpęnitentiam: quanto grauio¬
ra sibi intulit dampna ꝑ culpã
Sed iudȩi de generis nobilitate
gloriantes idcirco se agnoscere
peccatores nolebant: quia de abra¬
hȩ stirpe descenderant. Quibus
recte dicit᷑. Et ne ceperitis dice¬
re patrem habemꝰ abraham.

Expanded text:
mur, sciendum est quia quisquis mur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur 1520 ut licitis utatur; sicque pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim par fructus boni operis esse debet ejus qui minus et ejus qui amplius deliquit, aut ejus qui in nullis et ejus qui in quibusdam facinoribus cecidit, et ejus qui in multis est lapsus. Per hoc ergo poenitentiae, uniuscujusque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham;
Abbreviated transcription (Latin):
mina uperarum: quis ostend&
uobis fugere a uentura ira:
Uentura enim ira . ẽ. animadu̾sio
ultionis extremȩ: quam tunc
fugere peccator non ualet. qui
nunc ad lamenta pęnitentiȩ ñ
recurrit. Et notandum quod
malȩ soboles maloꝵ parentum
actiones imitantes genimina
ui perarum uocantur: quia per
hoc quod bonis inuident eosq
ꝑ secuntur. qͦd quibusdam mala
retribuunt. quod lesiones ꝓxi¬
mis exquirunt: qm̃ in his om̃i¬
bus prioꝵ suorum carnalium
uias sequunt᷑. quasi uenenati
filii de uenenatis parentibus
nati sunt. Sed quia iam pecca¬
uimus. quia usu malȩ consuetu¬
dinis inuoluti sumꝰ. dicat quid
nobis faciendum sit: ut fugere
a uentura ira ualeamꝰ. Sequit᷑.
tentiȩ. In quibus uerbis notandõ
est: quod amicus sponsi non so¬
lum fructus pęnitentiȩ. sed dig¬
nos pęnitentiȩ admonet essẽ
faciendos. Aliud namq est fru
tentiȩ facere. Ut enim scd̾m dig¬
nos pęnitentiȩ fructus loqua¬

Expanded text:
mina viperarum, quis ostendit mina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: tentiae. In quibus verbis notandum est quod amicus sponsi non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse faciendos. Aliud namque est poetentiae fructum facere. Ut enim secundum dignos poenitentiae fructus loqua
Abbreviated transcription (Latin):
cunda ꝑ acceptam mansuetudi¬
nis grãm correptionis uel exor¬
tationis uerbũ recipit. ibi pla-¬
nam uiam predicator inuenit:
ubi prius pro asꝑitate itineriᷤ
ꝑgere. id est predicationis gres¬
sum ponere non ualebat. Seqͥt᷑.
Et uidebit omnis caro salutare
dei. Quia omnis caro accipitur
omnis homo: salutare dĩ uideli¬
cet xp̃m in hac uita omnis ho¬
mo uidere non potuit. Ubi ergo
in hac sententia ꝓpħa ꝓphetiȩ
oculum. nisi ad extremi iudicii
diem tendit: Ubi cum apertis
cęlis ministrantib angłis. cum¬
sedentibus apłis. in sede maiesta¬
ts suȩ xp̃c apparuerit. omnes
hunc & electi & reprobi pari¬
ter uidebunt: ut & iusti de mu¬
nere retributionis sine fine gau¬
deant. & iniusti in ultione sup¬
plicii imꝑpetuum gemant.
Nam quia ad hoc ista sententia
intendit quod in extremo exa¬
miine ab omni carne uidebitur:
recte subiungitur. Dicebat au¬
tem ad turbas quȩ exibant:
ut baptizarentur ab eo. Geni¬

Expanded text:
cunda per acceptam mansuetudicunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. 7. Sequitur: Et videbit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro accipitur omnis homo, salutare Dei, videlicet Christum, in hac vita omnis homo videre non potuit. Ubi ergo in hac sententia propheta prophetiae oculum nisi ad extremi judicii diem tendit? Ubi cum apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus apostolis, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et electi et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia ad hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur: Dicebat autem ad turbas quae exibant ut baptizarentur ab eo: Geni
Abbreviated transcription (Latin):
re me autem minui. In estima¬
tione quippe populi & xp̃e
creuit. quia agnitus. ẽ. qͦd erat:
et iohannes decreuit quia cessa¬
uit dici quod non erat. Igit᷑
qm̃ et isdem iohannes ideo in
sc̃itate p̾stitit quia in cordis hu¬
militate ꝑdurauit: & multi id¬
circo ceciderunt quia apud se¬
met ipsos elata cogitatione tu¬
muerunt: dicatur recte. Om¬
nis uallis implebitur. & om̃is
mons & collis humiliabitur: qͥa
humiles donum accipiunt. qͦd
a se corda suꝑbientium repellt̃.
Sequitur. Et erunt praua indi¬
recta: & aspera in uias planas.
Praua directa sunt. cũ maloꝵ
corda ꝑ in iusticiam detorta ad
iusticiȩ regulam diriguntur:
et asꝑa in uias planas immu¬
tantur. cum immites atq ira-¬
cundȩ mentes ꝑ infusionem su-¬
ꝑnȩ gratiȩ ad lenitatem man-¬
suetudinis redeunt. Quando
enim uerbum ueritatis ab ira-¬
cunda mente non recipitur: qͣsi
asꝑitas itineris gressum ꝑ gen-¬
tis repellit. Sed cum mens ira¬

Expanded text:
re, me autem minui . In aestimare, me autem minui . In aestimatione quippe populi et Christus crevit, quia agnitus est quod erat; et Joannes decrevit, quia cessavit dici quod non erat. Igitur quoniam et idem Joannes ideo in sanctitate perstitit, quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, quia donum humiles accipiunt, quod a se corda superbientium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens ira