comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Neq hoc debet offendere. immo pocius ad pietatẽ
suscipiendã debet adduccre: qđ mirabilis mirabi¬
liter est natus: An uero qđ ipsum corpus morte
depositum & in melius resurreitione mutacũ. iã
incorruptibile atq immortale insuꝑna transuex̃:
hoc fortasso credere recusatis. intuentes porphiriũ
inhis ipsis libris ex quib multa posui quos de
regressu animȩ scripsit tam crebro p̃cipere om̃t
corpus eẽ fugiendũ: ut anima possit beata ꝑma.¬
nere cum dõ. Sed ipse potius ista sentiens corrigen.¬
dus fuit: presertim cũ de anima mundi huius ui¬
sibilis & tã ingentis corporee molis. cum illo tam
incredibilia sapiatis. Platone quippe auccore:
animal cẽ dicitis mundũ. & animal beatissimũ:
quod uultis cẽ etiam sempiternũ: Q uomodo gͦ
necun quã soluctur a corpore nec uni quã carebit
beatitudine. si ut beata sit anima corpus est omne
fugiendũ: Solem quoq istum & cętera sidera non

Expanded text:
Neque hoc debet offendere, immo potius ad pietatem Neque hoc debet offendere, immo potius ad pietatem suscipiendam debet adducere, quod mirabilis mirabiliter natus est. An uero quod ipsum corpus morte depositum et in melius resurrectione mutatum iam incorruptibile neque mortale in superna subuexit, hoc fortasse credere recusatis intuentes Porphyrium in his ipsis libris, ex quibus multa posui, quos de regressu animae scripsit, tam crebro praecipere omne corpus esse fugiendum, ut anima possit beata permanere cum Deo? Sed ipse potius ista sentiens corrigendus fuit, praesertim cum de anima mundi huius uisibilis et tam ingentis corporeae molis cum illo tam incredibilia sapiatis. Platone quippe auctore animal esse dicitis mundum et animal beatissimum, quod uultis esse etiam sempiternum. Quo modo ergo nec umquam soluetur a corpore, nec umquam carebit beatitudine, si, ut beata sit anima, corpus sit omne fugiendum? Solem quoque istum et cetera sidera non
Abbreviated transcription (Latin):
presertim uob̃ qui talia sapitis. quib ad hoc credendũ
uos ipsos amͦmonere debeatis: Quid inquã uob̃ incredi.¬
bile dicitur cum dicitur dĩ assũpsisse humanam
animã & corpus: Uos certe tantũ tribuitis animȩ intel¬
lectuali que anima utiq humana est: ut eã consubs.¬
tantialẽ paternȩ illi menti quem dĩ fim c̃ficemini
ficri posse dicatis quid ergo incredibile est si aliqͣ
una intellectualis anima modo quodã in effabili
& singulari ꝓmultoꝵ salute suscepta est: corpus
uero animȩ coherere. ut homo totus & plenus sit:
natura ipsa teste cognoscimus. Qd nisi usitatissimũ
eẽt: hoc ꝓfecto eẽt incredibilius. Facilius quippe
infide recipiendum est & sihumanũ diuino. & si
mutabilẽ incõmutabili. tamen sp̃m sp̃iu: aut ut
uerbis utar quȩ inusu habctis incorporeũ incorpo.¬
reo. quam corpus incorporeo coherere. Anforte uos
offendit inusitatus corporis partus ex uirgine.

Expanded text:
praesertim uobis qui talia sapitis, quibus ad hoc credendum praesertim uobis qui talia sapitis, quibus ad hoc credendum uos ipsos admonere debeatis; quid, inquam, uobis incredibile dicitur, cum dicitur Deus adsumsisse humanam animam et corpus? Vos certe tantum tribuitis animae intellectuali, quae anima utique humana est, ut eam consubstantialem paternae illi menti, quem Dei Filium confitemini, fieri posse dicatis. Quid ergo incredibile est, si aliqua una intellectualis anima modo quodam ineffabili et singulari pro multorum salute suscepta est? Corpus uero animae cohaerere, ut homo totus et plenus sit, natura ipsa nostra teste cognoscimus. Quod nisi usitatissimum esset, hoc profecto esset incredibilius; facilius quippe in fidem recipiendum est, etsi humanum diuino, etsi mutabilem incommutabili, tamen spiritum spiritui, aut ut uerbis utar quae in usu habetis, incorporeum incorporeo, quam corpus incorporeo cohaerere. An forte uos offendit inusitatus corporis partus ex uirgine?
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo: Sed quantũ adte attinet: quantũ autem
ad eos quite magnipendunt. & te uel qualicumq
amore sapientie uł curiositate artiũ quas non dubitasti
discere diligunt: quos potius intua compellatione
alloquor. fortasse non frustra.
Iua dĩ non potuit gratius cõmendari: quã ut ipse
unicus dĩ filius inse incõmutabiliter manens indu-¬
eret hominẽ. & spem dilectionis suȩ daret hominib
homine mecdio: qua adillũ ab hominib ueniretur
qui tam longe erat immortalis a mortalib. in cõmu¬
tabilis a cõmutabilib. iustus ab impiis: beatꝰ amiscris.
Et quia naturaliter indidit nob̃ ut beati immorta.¬
lesq eẽ cupiamus. manens beatus suscipiensq mortõlẽ.
ut nobis tribueret qđ amamꝰ: ꝑpetiendo docuit con¬
tem nere qđ timemus. Sed huic ucritati ut posse.¬
tis ad quiescere. humilitate opus erat: quȩ ceruici urẽ
difficillime ꝑsuaderi potest. Quid enĩ incredibile dr̃

Expanded text:
mortuo: sed quantum ad te attinet; quantum autem mortuo: sed quantum ad te attinet; quantum autem ad eos, qui te magnipendunt, et te vel qualicumque amore sapientiae, vel curiositate artium, quas non debuisti discere, diligunt, quos potius in tua compellatione alloquor, fortasse non frustra. Gratia Dei non potuit gratius commendari, quam ut ipse unicus Dei Filius in se incommutabiliter manens indueret hominem, et spem dilectionis suae daret hominibus, homine medio, quo ad illum ab hominibus veniretur, qui tam longe erat immortalis a mortalibus, incommutabilis a commutabilibus, justus ab impiis, beatus a miseris. Et quia naturaliter indidit nobis, ut beati immortalesque esse cupiamus, manens beatus, suscipiensque mortalem, ut nobis tribueret quod amamus, perpetiendo docuit contemnere quod timemus. 2. Sed huic veritati ut possetis acquiescere, humidifficillime persuaderi potest. Quid enim incredibile dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quo nitendũ sit: Sed incarnationẽ in cõmutabilis filu
dĩ qua saluamur ut ad illa quȩ credimus uł ex quan:¬
tulacumq parte intelligimus uenirt possimus: ñ
uultis agnoscere. Itaq uidetis ut cumq & si de
longinquo. & si acie caligante. patriam inqua ma¬
nendum est: sed uiã qua cundum est nontenctis.
Confiteris tamen grãm: quandoquid ẽ ad dm̃ ꝑ uircu-¬
tem intelligentiȩ ꝑuenire paucis dicis eẽ concessũ.
Non enim dicis paucis placuit. uł pauci uoluerunt:
sed cumdicis eẽ concessũ. ꝓculdubio dĩ grãm non ho¬
minis sufficientiã confiteris. Uteris etiam hoc uerbi
aꝑtius. ubi platonis sententiã sequens. noc ipse dubi¬
tas in hac uita hominẽ nullomodo ad ꝑfectionẽ sapi¬
entiȩ ꝑuenire. scđm intellectum tam̃ uiuentib om̃e
quod de est ꝓuidentia dĩ & grã post hanc uitã posse
corpusq suscepit: sũmum ẽt eaxemplũ grẽ uidere
potusses. Sed quid faciam: Scio me frustra loqui

Expanded text:
quo nitendum sit: sed incarnationem incommutabilis Filii Dei, qua salvamur, ut ad illa quae credimus, vel ex quantulacumque parte intelligimus, venire possimus, non vultis agnoscere. Itaque videtis utcumque, etsi de longinquo, etsi acie caligante, patriam in qua manendum est; sed viam qua eundum est, non tenetis. Confiteris tamen gratiam, quandoquidem ad Deum per virtutem intelligentiae pervenire, paucis dicis esse concessum. Non enim dicis, Paucis placuit; vel, Pauci voluerunt: sed cum dicis esse concessum, procul dubio Dei gratiam, non hominis sufficientiam confiteris. Uteris etiam hoc verbo apertius, ubi, Platonis sententiam sequens, nec ipse dubitas, in hac vita hominem nullo modo ad perfectionem sapientiae pervenire, secundum intellectum tamen viventibus omne quod deest, providentia Dei et gratia, post hanc vitam posse corpusque suscepit, summum esse exemplum gratiae videri potuisses. Sed quid faciam? Scio me frustra loqui
Abbreviated transcription (Latin):
& contra omnẽ curantis industriã: non inalũ mees
scdegroti insanabilis. morb in uictus est In eni
qui ea quȩ legunt uel sine uda uł noncũ magna
nimia ueteris erroris obstinatione intellecta & con¬
siderata ꝑpendunt: facilius nos isto numero tmir¬
torum quinq uoluminũ plusquam questionis
ipsius necessitas postulabat satisfecisse. quã inu.
disseruisse iudicabant: totamq inuidiã quã xp̃iaue
religioni de huius uitȩ cladib terrenarũq contritio¬
ne acmutatione rerũ imperiti facere conant᷑. nut
solum dissimulantibus. sed contra sua conscuene
etiam fauentib doctis quos impietas uesana pessi¬
det: omnino eẽ in anẽ rectȩ cogitationis atq racio
plenamq leuissimȩ temeritatis & ꝑniciosissimȩ
qm̃ deinceps ut ꝓmissus ordo expetit etiã urefe¬
lendi & docendi sunt qui non ꝓpter istã uita. sca
ꝓpter illam quȩ post morte futura est deosgentu
quos xp̃iana religioñestruit colendos et etenda

Expanded text:
et contra omnem curantis industriam non malo medici, sed aegroti insanabilis morbus inuictus est. Hi uero, qui ea quae legunt uel sine ulla uel non cum magna ac nimia ueteris erroris obstinatione intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quinque uoluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas postulabat, quam minus disseruisse iudicabunt, totamque inuidiam, quam Christianae religioni de huius uitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum inperiti facere conantur, non solum dissimulantibus, sed contra suam conscientiam etiam fauentibus doctis, quos inpietas uesana possedit, omnino esse inanem rectae cogitationis adque rationis plenamque leuissimae temeritatis et pernicquoniam deinceps, ut promissus ordo expetit, etiam hi refellendi et docendi sunt, qui non propter istam uitam, sed propter illam, quae post mortem futura est, deos gentium, quos Christiana religio destruit, colendos esse contendunt:
Abbreviated transcription (Latin):
debeat discerni fabulosum: quia falsum. qua turpe.
quia indignum est. Naturale autt̃ acuuli uelle disce¬
nere quid est aliud. quam etiã ipsum das freriesse
mendosum: Si enim illud natbrise est qud
tur: hȩc nempe illa cauĩa Astt qpare prsisst ipserit
de reb humanis. posteru .s &liũinis. qmindiuinis
rebus non naturã deorxisodenũ insteti oe¬
nos uedui qlmonsi  formotislmsplangitor¬
brattis pulcher adolescen
arelo abscisus. etiã hominũ
uocant infelicitate deplo

Expanded text:
debeat discerni fabulosum: quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid atur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de diuinis, quoniam in diuinis rebus non naturam, sed hominum instiis formosissimus plangiturAttis pulcher adulescensri zelo abscisus etiam hominum uocant, infelicitate deplo
Abbreviated transcription (Latin):
itaq primis: de hominib scripsit. Insecundis sca:
de locis. Sex cercios: de ti porib Sex quartos.
cosdemq postrtmos: dereb absolutis Quat autẽ
sen iuginti & quattuor fiunt. Sedunũ singulart̃
qui cõmuintet prius as om̃ib loqueret̾: ncapite
posuit Indeuinis idemtide rebus. tadẽ abillo

Expanded text:
itaque primis de hominibus scripsit, in secundis sex itaque primis de hominibus scripsit, in secundis sex de locis, sex tertios de temporibus, sex quartos eosdemque postremos de rebus absoluit. Quater autem seni uiginti et quattuor fiunt. Sed unum singularem, qui communiter prius de omnibus loqueretur, in capite posuit. In diuinis identidem rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ne pereant. non incursu hostili sed cuuũ negle ni¬
gentiade qua illos uelut ruina libetari asc dic
& in memoria bonoꝵ ꝑ cuis modi libros recondi
atq seruari: utiliore cura quã metellus de incei
dio sacra uestalia. & ȩnc̾as de troiano excidio pe.¬
nates liberasse predicat᷑. & tamen calegenda
scłis ꝓdit quȩ asapientib & insipientib merito
abicienda. & ueritati religionis inimicissima udi¬
centur. quid existimare debemus nisi homine
acerrimum ac peritissimũ non tamen scõ spu bi¬
berum oppressum fuisse suȩ ciuitatis consuetudi¬
ne ac legib & tamen aquib mouehat᷑ subsperic
cõmendandȩ religionis tacere noluisse: Quadira.
res humanas diuinasq diuisit. Rebus humanis
iuginti quinque. diuinis sederĩ cribuit: ista secutꝰ
in ea partitiõne rationt̃. ut rerum humanarũ libits
senos quattuor partib daret. Intendit erũ qui agat
ubi agant. quando agant: quid agant. Insca

Expanded text:
ne pereant, non incursu hostili, sed civium negline pereant, non incursu hostili, sed civium negligentia, de qua illos velut ruina liberari a se dicit, et in memoria bonorum per hujusmodi libros recondi atque sdio sacra Vestalia et Aeneas de Troiano excidio penates liberasse praedicatur; et tamen ea legenda saeculis prodit, quae a sapientibus et insipientibus merito abicienda et ueritati religionis inimicissima iudicentur: quid existimare debemus nisi hominem acerrimum ac peritissimum, non tamen sancto Spiritu liberum, obpressum fuisse suae ciuitatis consuetudine ac legibus, et tamen ea quibus mouebatur sub specie commendandae religionis tacere noluisse. CAPUT res humanas diuinasque diuisit, rebus humanis uiginti quinque, diuinis sedecim tribuit, istam secutus in ea partitione rationem, ut rerum humanarum libros senos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando agant, quid agant. In sex
Abbreviated transcription (Latin):
marcouarrone. homine inqͥt omniũ facile acutis¬
simo: & sine ulla dubitatione doctissimo. Nonait
eloquentissimo uel facundissimo. qm̃ reuera in hac
facultate multũ impar est: sed omniũ inqͥt facile
acutissimo: Et ineis libris idest academicis ubi cunc.¬
ta dubitanda cẽ contendit: addidit sine ulla dubi¬
tatione doctissimo. Profecto de hac re sic erat certus. ut
auferret dubitationẽ quam solet in om̃ib adhi¬
bere: tanquã de hoc uno etiã ꝓacademicoꝵ dubi.¬
tatione disputaturus. se academicũ fuisset obli¬
tus. In primo autẽ libro cũ eiusdẽ uarronis lit.¬
teralia opera p̃dicaret: nos inqͥt in nr̃a urbe
pcregrinantes errantesq tanquam hospites.
tu libri quasi domum reuxerunt. ut possemꝰ¬
nem diceret. ꝑtinere: nescio urũ ta multa
ridenda. contẽ nenda. detestanda conscribui
Cum uero deos eosdẽ ita coluerit ed endosq
erit ut ineo ipso opere litterarũ suaru dicat se cin

Expanded text:
Marco Varrone, homine, inquit, omnium facile acutisMarco Varrone, homine, inquit, omnium facile acutissimo et sine ulla dubitatione doctissimo. Non ait \'eloquentissimo\' uel facundissimo, quoniam re uera in hac facultate multum inpar est; sed \'omnium, inquit, facile acutissimo, et in eis libris. id est Academicis, ubi cuncta dubitanda esse contendit, addidit \'sine ulla dubitatione doctissimo\'. Profecto de hac re sic erat certus, ut auferret dubitationem, quam solet in omnibus adhibere, tamquam de hoc uno etiam pro Academicorum dubitatione disputaturus se Academicum fuisset oblitus. In primo autem libro cum eiusdem Varronis litteraria opera praedicaret: \'Nos, inquit, in nostra urbe peregrinantes errantesque tamquam hospites tui libri quasi domum reduxerunt, ut possemutitionem diceret pertinere, nescio utrum tam multa in eis ridenda, contemnenda, detestanda conscriberet. Cum vero Deos eosdem ita coluerit, colendosque censuerit, ut in eo ipso opere litterarum suarum dicat se timere
Abbreviated transcription (Latin):
quorum deoꝵ cultũ ꝓpter ista ipsa tẽporalia & cito
pretereuntia munera quib singulis singuli pesse
perhibentur in anẽ ludibriosumq cognoscit ꝓpt̃
uitam ȩternã credat ẽẽ fructuosum: hancdare eis¬
illos posse. nec u dicere ausi sunt quicis ut ab insi¬
niis multos putarunt: ne quisquã eoꝵ sederet
ociosus. minutatĩ diuisa tribuerunt. Quis marco
uarrone curiosius ista quęsiuit: quis inuenit doc.¬
tius: Quis considerauit attentius: Quis distinacit
acutius : quis diligentius planiusq conscripsit:
Qui tam& si minus ẽ suauis eloquio. doctrina tam̃
atq sententus ita refertus est: ut in omĩ eruditione
quam nos scłarem illi autem liberalẽ uocant studi.¬
osum rerum tantũ iste doceat. quantũ studiosum
uerboꝵ cicero delectat. Deniq & ipse tullius huic
tale testimoniũ ꝑhibet: ut inlibris academicis dicat
eam quȩ ibi uersat᷑ disputationẽ se habuisse cũ

Expanded text:
quorum deorum cultum propter ista ipsa temporalia et cito quorum deorum cultum propter ista ipsa temporalia et cito praetereuntia munera, quibus singulis singuli praeesse perhibentur, inanem ludibriosumque cognoscit, propter uitam aeternam credat esse fructuosum? Hanc dare illos posse nec hi dicere ausi sunt, qui eis, ut ab insiuoniam nimis multos putarunt, ne quisquam eorum sederet otiosus, minutatim diuisa tribuerunVarrone curiosius ista quaesiuit? quis inuenit doctius? quis considerauit adtentius? quis distinxit acutius? quis diligentius pleniusque conscripsit? Qui tametsi minus est suauis eloquio, doctrina tamen adque sententiis ita refertus est, ut in omni eruditione, quam nos saecularem, illi autem liberalem uocant, studiosum rerum tantum iste doceat, quantum studiosum -uerborum Cicero delectat. Denique et ipse Tullius huic tale testimonium perhibet, ut in libris Academicis dicat eam, quae ibi uersatur, disputationem se habuisse cum
Abbreviated transcription (Latin):
barbata uestiret. a quib autẽ sꝑneret᷑ glabros aut
male barbatos uideremꝰ : etiam sic rectissime dice.¬
remus hucusq istas singulas deas posse suis officus
quodãmodo limitatas. ac ꝑ hoc nec aiuuentate
oportere peti uitã ȩternam quȩ non daret barbã. nec
afortuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse
sperandum. cuiꝰ inhac uita potestas nulla cẽt: ut
candem saltẽ ȩtatẽ quȩ barba indiuitur ipsa p̃staret:
Nunc uero cum earũ cultus nec ꝓpter ista ipsa quȩ
putant eis subdita sit necessarius. quia & multi co-¬
lentes iuuentatẽ deã minime in illa ȩtate uiguer̃.
& multi non eã colentes gaudent robore iuuentutis.
itemq multi fortunȩ barbatȩ supplices ad nullã
uel deformem barbã ꝑuenire potuerunt. & siqui eã
ꝓbarba impetranda uenerabant᷑. abarbatis eiꝰ contẽ¬
torib irridentur: Itane desipit cor humanũ. ut

Expanded text:
barbata uestiret, a quibus autem sperneretur, glabros aut barbata uestiret, a quibus autem sperneretur, glabros aut male barbatos uideremus: etiam sic rectissime diceremus huc usque istas deas singulas posse, suis officiis quodam modo limitatas, ac per hoc nec a Iuuentate oportere peti uitam aeternam, quae non daret barbam, nec a Fortuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse sperandum, cuius in hac uita potestas nulla esset, ut eandem saltem aetatem, quae barba induitur, ipsa praestaret. Nunc uero cum earum cultus nec propter ista ipsa, quae putant eis subdita, sit necessarius, quia et multi colentes Iuuentatem deam minime in illa aetate uiguerunt, et multi non eam colentes gaudent robore iuuentutis, itemque multi Fortunae barbatae supplices ad nullam uel deformem barbam peruenire potuerunt, et si qui eam pro barba inpetranda uenerantur, a barbatis eius contemtoribus inridentur: itane desipit cor humanum, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
turba uel quasi plebcioꝵ uł quasi ꝓcerũ deoꝵ idone¬
us est regna mortalia mortalib dare. quantominꝰ
potest immortales ex mortalib facere : Huc accedit.
quia siiam cum illis agimus qui non ꝓpt̃ istã sed
ꝓpter uitã quȩ post mortẽ futura est existimant
colendos deos. iã nec ꝓpter illa saltẽ quȩ deoꝵ taliũ
potestati tanquã disꝑtita & ꝓpria. non ratione ueri-¬
tatis sed uanitatis opinione tribuunt᷑ õmĩno colen¬
.di sunt: sicut credunt. i qui cultũ eoꝵ uitȩ huius
mortalis utilitatib necessarium eẽ contendunt. c̃tra
quos iam quinq prȩcedentib uoluminib satis qͣntũ
potui disputaui. Quȩ cum ita sint: si eoꝵ qͥ colere
deam uuentatẽ ȩtas ipsa floreret insignius. contẽp.¬
tores autem eius uel intra annos occũberent iuuen-¬
tutis. uł in ea tanquã senili torport frigescerent.
si malas cultoꝵ suorũ speciosius & festiuius fortuna

Expanded text:
turba uel quasi plebeiorum uel quasi procerum deorum idoneturba uel quasi plebeiorum uel quasi procerum deorum idoneus est regna mortalia mortalibus dare, quanto minus potest inmortales ex mortalibus facere! - Huc accedit, quia, si iam cum illis agimus, qui non propter istam, sed propter uitam quae post mortem futura est existimant colendos deos, iam nec propter illa saltem, quae deorum talium potestati tamquam dispertita et propria non ratione ueritatis, sed uanitatis opinione tribuuntur, omnino colendi sunt, sicut credunt hi, qui cultum eorum uitae huius mortalis utilitatibus necessarium esse contendunt; contra quos iam quinque praecedentibus uoluminibus satis, quantum potui, disputaui. Quae cum ita sint, si eorum, qui colerent deam Iuuentatem, aetas ipsa floreret insignius, contemtores autem eius uel intra annos occumberent iuuentutis, uel in ea tamquam senili torpore frigescerent; si malas cultorum suorum speciosius et festiuius Fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
illud deos uel deas hominib credendũ eẽt posse
conferre. discussis om̃ib longe alienũ aueritate.
monstratum est aquoquã istorũ multoꝵ numinũ
atq falsorũ saltem regna terrena existimare consti¬
tui: nonne insanissimȩ impietatis est si ec̃na uita
quȩ terrenis om̃ib regnis sine ulla dubitatione
uel cõparatione p̃ferenda est abistoꝵ quoquam
dari cuiquam posse credatur: Neq enĩ ꝓpterea
dii tales. uel terrenũ regnum dare non posse uisi su&
quia illi magni & excelsunt: hoc quiddã paruũ
& abiectum. qđ non dignarent᷑ intanta sulb limitate
curare. Sed quantumlibet consideratione fragilita.¬
tis humanȩ caducos apices terreni regni merito qͥsq
contem nat. illi di tales apparuerunt ut indignis¬
simi uiderentur: quib danda atq seruanda debe¬
rent uel ista cõmitti: Ac ꝑ hoc siit superiora ꝓocimis
duob libris ꝑtractata docuer̃. nullus deus exilla

Expanded text:
illud deos uel deas hominibus credendum esset posse illud deos uel deas hominibus credendum esset posse conferre, discussis omnibus longe alienum a ueritate monstratum est a quoquam istorum multorum numinum adque falsorum saltem regna terrena existimare constitui: nonne insanissimae inpietatis est, si aeterna uita, quae terrenis omnibus regnis sine ulla dubitatione uel conparatione praeferenda est, ab istorum quoquam dari cuiquam posse credatur? Neque enim propterea di tales uel terrenum regnum dare non posse uisi sunt, quia illi magni et excelsi sunt, hoc quiddam paruum et abiectum, quod non dignarentur in tanta sublimitate curare; sed quantumlibet consideratione fragilitatis humanae caducos apices terreni regni merito quisque contemnat, illi di tales apparuerunt, ut indignissimi uiderentur, quibus danda adque seruanda deberent uel ista committi. Ac per hoc, si ut superiora proximis duobus libris pertractata docuerunt nullus deus ex illa
Abbreviated transcription (Latin):
atq fulciendã ita singulas particulas tueri asserun¬
tur. ut sud qđ sub alterius tutela ac potestate est
petatur ab altero. tam sit in conueniens & absurdũ.
ut mimicȩ scurrilitati uideatur ẽt̃ simillimum.
Qđ cum fit abscientib mimis. digne rident᷑ in the¬
atto. Cum uero anescientib stultis: dignius uri¬
demur in mundo. Cui ergo deo uel dee ꝓpter
quid suppliuaret᷑. quantũ adillos deos attinct
quos instituer̃ cuutates. adoctis sollert̃ inuentũ
memoriȩqi mandatum est. quid alibero uerbi.
gratia. quid asimphus quid auulcano. acsic aceteris
quos partim cõmemoraui in quarto libro. partum
pretertundos putaur. Porro si acerere uinũ alibero
panem. a uulcano aquã: allmphis ignẽ petere
erroris est: quanto maioris deliramentĩ cẽ intelligi
debet. sicuiquã istoꝵ ꝓuita supplicetur acterna:
Quamobrem sicum de regno trtno quȩreremꝰ quos nã

Expanded text:
adque fulciendam ita singulas particulas tueri adserunadque fulciendam ita singulas particulas tueri adseruntur, ut, si id, quod sub alterius tutela ac potestate est, petatur ab altero, tam sit inconueniens et absurdum, ut mimicae scurrilitati uideatur esse simillimum. Quod cum fit a scientibus mimis, digne ridentur in theatro; cum uero a nescientibus stultis, dignius inridentur in mundo. Cui ergo deo uel deae propter quid supplicaretur, quantum ad illos deos adtinet quos instituerunt ciuitates, a doctis sollerter inuentum memoriaeque mandatum est: quid a Libero, uerbi gratia, quid a Lymphis, quid a Vulcano ac sic a ceteris, quos partim commemoraui in quarto libro, partim praetereundos putaui. Porro si a Cerere uinum, a Libero panem, a Vulcano aquam, a Lymphis ignem petere erroris est: quanto maioris deliramenti esse intellegi debet, si cuiquam istorum pro uita supplicetur aeterna! Quam ob rem si, cum de regno terreno quaereremus, quosnam
Abbreviated transcription (Latin):
fm ettnã auq pręstare: An uero peritissi¬
n illi & acuissimi uiri quise ꝓmagno benefi.¬
io conscpti docuisse gloriant᷑ ut scire̾tur qͣre
tuiq dõ supplicandum eẽt quid aquoq esset
petendum. ne absurdita. te turpissima qualis
ioculanter in mimo fieri solet peteretur a libero
aqua. aslmphis uinũ: auctores erunt ciuipiam
hominum diis immortalib supplicanti. ut cum
asimphis petient uinũ eiq responderint nos aquã
habemus hoc alibero pete: possit recte dicere. si
uinum non habetis saltem date michi uitã ȩt̃nã:
Quid hac absurditate monstr  osius: Nonne illȩ ca.¬
chinnantes. solent enĩ ẽẽ ad risum faciles. si non affec:¬
tant fallere ut doemones. supplici respondebunt.
ohomo putasne inpotestate nos habere uitã. quos
audis non habere uel uitem : Impudentissime igit᷑
stulticis est uitam ȩternã atalib dus petere uel
sperart: qui uitȩ huius erũnosissimȩ atq breuis.¬
simȩ & siqua ad eam ꝑtinent amminiculandã

Expanded text:
uitam aeternam cuique praestare? An uero peritissimi illi et acutissimi uiri, qui se pro magno beneficio conscripta docuisse gloriantur, ut sciretur quare cuique deo supplicandum esset, quid a quoque esset petendum, ne absurditate turpissima, qualis ioculariter in mimo fieri solet, peteretur a Libero aqua, a Lymphis uinum, auctores erunt cuipiam hominum dis inmortalibus supplicanti, ut, cum a Lymphis petierit uinum eique responderint: Nos aquam habemus, hoc a Libero. pete, possit recte dicere: Si uinum non habetis, saltem date mihi uitam aeternam? Quid hac absurditate monstruosius? Nonne illae cachinnantes solent enim esse ad risum faciles, si non adfectent fallere ut daemones, supplici respondebunt:s o homo, putasne in potestate nos habere uitam, quas audis non habere uel uitem? Inpudentissimae igitur stultitiae est uitam aeternam a talibus dis petere uel sperare, qui uitae huius aerumnosissimae adque breuissimae et si qua ad eam pertinent adminiculandam
Abbreviated transcription (Latin):
ut du furatisint: ut adulterarint. ut seruierint homi¬
ni Deniq in hoc omia dus attribuunt᷑: quȩ ñ modo
in hominẽ. sed etiã quȩ in contẽptissimũ hominem
cadere possunt. Hic certe ubi potuit. ubi ausus est.
ubi impunitũ putauit. quanta mendacissimis
fabulis nature deoꝵ fieret iniuria: sine caligine
ullius ambiguitatis expressit. Ioquebat᷑ enĩ non
de naturali theologia. nonde ciuili. sed de fabulosa
quam libere asc̃ putauit eẽ culpandã. Uideamꝰ.:
quid de altera dicat. Scđm genus est inqͥt qđ de¬
monstraui : de quo multos libros philosophi relique¬
runt: In quib est. dii qui sint. ubi. qđ genus. quale

Expanded text:
ut di furati sint, ut adulterarint, ut seruierint homiut di furati sint, ut adulterarint, ut seruierint homini; denique in hoc omnia dis adtribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemtissimum hominem cadere possunt. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi impunitum putavit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret injuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim, non de naturali theologia, non de civili, sed de fabulosa, quam libere a se putavit esse culpandam. 2. Videamus quid de altera dicat. Secundum genus est, inquit, quod demonstravi, de quo multos libros philosophi reliquerunt: in quibus est, dii qui sint, ubi, quod genus, quale
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoraui exnaturȩ formula se scripturũ fuisse:
si nouam ipse conderet ciuitatẽ. Quia uero iã uete.¬
rem inuenerat: nonse potuisse nisi eius consuetudi¬
nem sequi. Deinde illud quale est qđ tria genera¬
theologiȩ dicit eẽ. idest rationis quȩ de diis explicat᷑.
alterum phisicon. terciũ ciuile : Latine si usus ãmit.¬
teret. genus qđ primum posuit fabulare appella¬
remus: sed fabulosum dicamꝰ. Afabulis enĩ mithi¬
con dictum est: qm̃ mithos grece fabula dicitur
Scđm autẽ ut naturale dicatur: iam & consuetudo
locutionis ãmittit. Terciũ etiam ipse latine enuncia¬
uit: qđ ciuile appellatur. Deinde ait. mithicon ap¬
pellant: quo maxime utunt᷑ poetȩ Physicon: quo
phrlosophi. Ciuile: quo popłi. Primũ inqͥt qđ dixi:
in eosunt multa contra dignitatẽ & naturã immor.¬
taliũ ficta. In hoc enĩ est ut deus alius excapite. alius
ex femore sit: alius exguttis sanguinis natus. In hoc

Expanded text:
commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si nouam ipse conderet ciuitatem; quia uero iam ueterem inuenerat, non se potuisse nisi eius consuetudinem sequi. theologiae dicit esse, id est rationis quae de dis explicatur, alterum physicon, tertium ciuile? Latine si usus admitteret, genus, quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dicamus; a fabulis enim mythicon dictum est, quoniam μυ̃θος Graece fabula dicitur. Secundum autem ut naturale dicatur, iam et consuetudo locutionis admittit. Tertium etiam ipse Latine enuntiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant, quo maxime utuntur poetae; physicon, quo philosophi; ciuile, quo populi. Primum, inquit, quod dixi, in eo sunt multa contra dignitatem et naturam inmortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ei capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
post ponitur. Ergo nulla est. Nonitaq reb diuinis
anteferre uoluit res humanas: sedreb ueris noluit
anteferre resfalsas. In his enĩ quȩ scripsit de rebus¬
humanis: secutus est historiam rerũ gestarũ. Nuc
autem de his quas diuinas uocat. quid. nisi opea¬
ones rerum uanarum: hoc est nimirũ qđ uoluit
subtili significatione monstrare. non solũ scribens
delis posterius quam de illis: sed etiã rationem
reddens cur id fecerit: Quam si tacuisset: aliter
hoc factum eius ab alus fortasse defenderet᷑ In ea
uero ipse ratione quam reddidit. nec aliis qͥcquã
reliquid ꝓ arbitrio suspicari. & satis ꝓbauit homi.¬
nes se p̃posuisse institutis hominũ. non naturam
hominũ naturȩ deoꝵ: ita se libros rerũ diuina¬
rum non de ueritate quȩ ꝑtinet ad naturã. sed de
falsitate quȩ ꝑtinet ad errorẽ scripsisse confessꝰ
est. Iuod aꝑtius alibi posuit. sicut inquarto libro

Expanded text:
postponitur; ergo nulla est. Non itaque rebus diuinis postponitur; ergo nulla est. Non itaque rebus diuinis anteferre uoluit res humanas, sed rebus ueris noluit anteferre res falsas. In his enim, quae scripsit de rebushumanis, secutus est historiam rerum gestarum; quae autem de his, quas diuinas uocat, quid nisi opiniones rerum uanarum? Hoc est nimirum, quod uoluit subtili significatione monstrare, non solum scribens de his posterius quam de illis, sed etiam rationem reddens quur id fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione, quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio suspicari et satis probauit homines se praeposuisse institutis hominum, non naturam hominum naturae deorum. Ita se libros rerum diuinarum non de ueritate quae pertinet ad naturam, sed de falsitate quae pertinet ad errorem scripsisse confessus est. Quod apertius alibi posuit, sicut in quarto libro
Abbreviated transcription (Latin):
pars diuina. p̃ponatur uniuersis reb humanis: saltẽ
digna est uel romanis. Rerum quippe humanarum
libros non quantũ ad orbẽ terrarũ. sed quantũ ad solam
romam ꝑtinet scripsit: quos tamen rerum diuinarũ
libris se dixit scribendi ordine merito p̃culisse. sicut
pictorem tabulȩ pictȩ. sicut fabrũ ȩdificio. aꝑtissime
confitens quod etiã istȩ res diuinȩ sicut pictura: sicut
structura. ab hominib institutȩ sint. Restat ut de nulla
deoꝵ natura scripsisse intelligatur. neq hoc aꝑtissi.¬
me dicere uoluisse: sed intelligentib reliquisse. Ubi
enim dicitur non omĩs: usitate quidẽ intelligit᷑ aliqͣ
omnis nec aliqua est. Nam ut ipse dicit. si om̃is eẽt
natura deoꝵ de qua scriberet: scribendi ordine reb
humanis p̃ponenda esset. Ut autẽ & ipso tacente
ueritas clamat: preponenda eẽt certe reb humanis.
etiamsi non om̃is. sed saltẽ aliqua eẽt. Recte autem

Expanded text:
pars diuina praeponatur uniuersis rebus humanis, saltem pars diuina praeponatur uniuersis rebus humanis, saltem digna est uel Romanis. Rerum quippe humanarum libros, non quantum ad orbem terrarum, sed quantum ad solam Romam pertinet, scripsit, quos tamen rerum diuinarum libris se dixit scribendi ordine merito praetulisse, sicut pictorem tabulae pictae, sicut fabrum aedificio, apertissime confitens, quod etiam istae res diuinae, sicut pictura, sicut structura, ab hominibus institutae sint. Restat ut de nulla deorum natura scripsisse intellegatur, neque hoc aperte dicere uoluisse, sed intellegentibus reliquisse. Ubi enim dicitur \'non omnis, usitate quidem intellegitur aliquomnis nec aliqua est. Nam, ut ipse dicit, si omnis esset natura deorum, de qua scriberet, scribendi ordine rebus humanis praeponenda esset; ut autem et ipso tacente ueritas clamat, praeponenda esset certe rebus Romanis, etiamsi non omnis, sed saltem aliqua esset: recte autem
Abbreviated transcription (Latin):
pieta: prior faber quam ȩdificiũ: ita priores sunt ciui.¬
tates quam ea quȩ aciuitatib instituta sunt Dicit
autem prius se scripturũ de dus fuisse. postea de hominib
sidc omni natura deoꝵ scriberet: Quasi hic de aliqua
sriberet & non dçomĩ. aut uero etiam aliqua: lict ñ om̃is
deorum natura non prior debeat ẽẽ quã hominũ Quid
qđ millis trib nouissimis libris deos certos & incertos
& sclectos diligenter explicans. nullam deoꝵ naturã
prȩtermittere uidetur: quid est ergo qđ ait. si de omni
natura deoꝵ & hominũ scriberemꝰ prius diuina absol¬
uissemus. quã humana attigissemus: Aut enĩ de om̃i
natura deoꝵ scribit. aut de aliqua: aut om̃ino de nul.¬
la. Si de omni: prȩponenda est utiq reb humanis.
Si de aliqua. cur non etiã ipsa res p̃cedat humanas:
An indigna est preferri etiã uniuersȩ naturȩ homi¬
num. pars aliqua deoꝵ: Quod si multum est ut aliqͣ

Expanded text:
picta, prior faber quam aedificium: ita priores sunt ciuipicta, prior faber quam aedificium: ita priores sunt ciuitates quam ea, quae a ciuitatibus instituta sunt. Dicit autem prius se scripturum fuisse de dis, postea de hominibus, si de omni natura deorum scriberet, quasi hic de aliqua scribat et non de omni, aut uero etiam aliqua, licet non omnis, deorum natura non prior debeat esse quam hominum. Quid, quod in illis tribus nouissimis libris deos certos et incertos et selectos diligenter explicans nullam deorum naturam praetermittere uidetur? Quid est ergo, quod ait: Si de omni natura deorum et hominum scriberemus, prius diuina absoluissemus, quam humana adtigissemus\'? Aut enim de omni natura deorum scribit, aut de aliqua, aut omnino de nulla. Si de omni, praeponenda utique est rebus humanis; si de aliqua, quur non etiam ipsa res praecedat humanas? An indigna est praeferri etiam uniuersae naturae hominum pars aliqua deorum? Quod si multum est, ut aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Amȩ. distributionis & distinctionis. uitam
sperari impudentissime
uel optari: ex lii qu ncuximus & quȩ deinceps
dicendi sun cu u omu ii ouicorde obstinato
minum enun saud sacer tuta uel docmonum.
non quales uocam fali cioei n es bonos. sed ut
anima humana magami
non possit. inuidentia mirabi & occulte inserun
qrusbus. & qua possunt fallaci actestatione con¬
trianant. Iste ipse uarro ꝓpterea se prius dite
Nemdruenana. de diuinis aute postei ser ipsisse
srur. qđ prius eaxtitenint cuuitates. dcinde abecis
Ne istituta sint. Ceri autẽ religio non aterrena Aiqͥ
ciuitate instituta est: sed plane cȩlestẽ ipsa instituit
ciuitatẽ. Eam uero inspirat & docet uerus ds: dator
uur ate ne ueriscultonib: siuis Uartonis igitur conften. Ca ꝰ xͫ¬
dis idtose prius de reb humanis scripsisẽ postra de di.¬
iunis. quia istȩ diuinȩ ab hominib institutȩ sunt:
hȩo ratio est. Sicut prior est inqͥt pictor quam tabula

Expanded text:
ae distributionis et distinctionis uitam sperari inpudentissime uel optari, ex his, quae iam diximus et quae deinceps dicenda sunt, cuiuis hominum, qui corde obstinato minum enim sunt ista instituta uel daemonum, non quales uocant illi daemones bonos, sed, utanima humana magis me inhaerere non possit, inuidentia mirabili et occulte inserunterunt sensibus et qua possunt fallaci adtestatione confirmant. Iste ipse Varro propterea se prius de rebus humanis, de diuinis autem postea scripsisse testatur, quod prius extiterint ciuitates, deinde ab eis haec instituta sint. Vera autem religio non a terrena aliqua ciuitate instituta est, sed plane caelestem ipsa instituit ciuitatem. Eam uero inspirat et docet uerus Deus, dator uitae aeternae, ueris cultoribus suis. Varronis igitur confitentis ideo se prius de rebus humanis scripsisse, postea de diuinis, quia diuinae istae ab hominibus institutae sunt, haec ratio est: \'Sicut prior est, inquit, pictor quam tabula
Abbreviated transcription (Latin):
icti istiiosissimȩ impietatis insanit. Nec fabulosa igit᷑
II. cuuli theologia: sempiternã quisquã adipisci¬
tur uitam. Illa enim de dus turpia fingendo semi¬
nat: hȩc fauendo metit: Illa mendacia spargit: hȩc
colligit. Illa res diuinas falsis criminib insectatur.:
hȩc eoꝵ criminũ ludos in diuinis reb amplectitur.
Illa de dus nefanda figmenta hominũ carminib
personat: hȩc adeoꝵ ipsorũ festiuitatib consecrat.
facinora & flagicia numinũ illa cantat: hȩc amat.
Illa ꝓdit aut fingit: hȩc autẽ aut attestatur ueris.
aut oblectatur & falsis: Ambȩ turpes: ambęq dãp¬
nabiles: Sed illa quȩ theatrica est publicã turpitu.¬
dinem ꝓfitetur: ista quȩ urbana est illius turpitu.¬
dine ornatur. Hinc in hac uita ȩterna spcrabit᷑. unde

Expanded text:
ium furiosissimae inpietatis insanit. Nec fabulosa igitur nec ciuili theologia sempiternam quisquam adipiscitur uitam. Illa enim de dis turpia fingendo seminat, haec fauendo metit; illa men- dacia spargit, haec colligit; illa res diuinas falsis criminibus insectatur, haec eorum criminum ludos in diuinis rebus amplectitur; illa de. dis nefanda figmenta hominum carminibus personat, haec ea deorum ipsorum festiuitatibus consecrat; facinora et flagitia numinum iIlla prodit aut fingit, hec autem, aut attestatur veris, aut oblectatur et falsis, ambe turpes, ambeque damnabiles: sed illa que theatrica est, publicam turpitudinem profitetur. Ista que urbana est, illius turpitudine ornatur, hinccine vita eterna parabitur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
t hu ge Gosuit: q̃uo absoluto conse.
er illa quinqieptita distributione tres p̃ce.
ꝓ pontisicibu scds de auguribus: tercuis de qͥude.¬
usuiris sacrꝵ. Secundos tres ad loca ꝑtinentes.
taut inun gnsde sacellis. altero de sacris edib diceret.¬
ertio de locis s uriosis Tres porro qui istos secuntus
l& ad tempora ꝑtinent idest addies festos. ĩta ut unũ
cotum faccitt de ferus. alterum deludis circensib
de scenicis terciũ. Quartoꝵ triũ ad sacra ꝑtinentiũ
uni dedit consecrationes: alteri sacra priuata: ulti¬
mo pub Hanc uelut pompam obsequiorũ
intrib qui restant du ipsi secuntur extremi: qͥb
iste unurr cultus impensus est. In primo du¬

Expanded text:
tur, apposuit: quo absoluto, consequenter ex illa quinquepartita distributione tres praecede pontificibus, secundus de auguribus, tertius de quindecimviris sacrorum. Secundos tres ad loca pertinentes; ita ut in uno eorum de sacellis, altero de sacris aedibus diceret, tertio de locis religiosis. Tres porro qui istos sequuntur, et ad tempora pertinent, id est ad dies festos; ita ut unum eorum faceret de feriis, alterum de ludis circensibus, de scenicis tertium. Quartorum trium ad sacra pertinentium uni dedit consecrationes, alteri sacra privata, ultimo publica. Hanc velut pompam obsequiorum in tribus, qui restant, dii ipsi sequuntur extremi, quibus iste universus cultus impensus est: in primo d
Abbreviated transcription (Latin):
assolet animo occurrere. nisi illa qua obscenȩ corpo
ris partes excitant᷑. Hȩc autẽ sibi non solũ totũ corpꝰ.
nec solũ extrinsecus. uerũ etiã intrinsecus uindicat.
totumq cõmouet hominẽ animi simul affectu cũ
carnis appetitu coniuncto atq ꝑmixto. ut ea uolup¬
tas sequat᷑ qua maior incorporis uoluptatib nulla
est: ita ut mom̃to ipso tẽporis quo ad eius ꝑuenit᷑
extremũ pene om̃is acies & quasi uigilia cogitatio¬
nibus obruat᷑. Quis autẽ amicus sapientiȩ scõꝵq
gaudioꝵ coniugalẽ agens uitã sed sicut apłs monu¬
it sciens suũ uas possidere inscificatione & honore ñ
inmorbo desiderii sicut & gentes quȩ ignorant dm̃.
non mallet si posset sine hac libidine filios ꝓcreare.
ut etiã in hoc serende ꝓlis officio sic eius menti ea quȩ
ad hoc opus creata sunt quẽ ad modũ suis cȩtera squȩq
operib distributa membra seruirent. nutu uoluntatis

Expanded text:
adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes corporis excitantur. Haec autem sibi non solum totum corpus nec solum extrinsecus, uerum etiam intrinsecus uindicat totumque commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu coniuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut momento ipso temporis, quo ad eius peruenitur extremum, paene omnis acies et quasi uigilia cogitationis obruatur. Quis autem amicus sapientiae sanctorumque gaudiorum coniugalem agens uitam, sed, sicut apostolus monuit, sciens suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii, sicut et gentes, quae ignorant Deum, non mallet, si posset, sine hac libidine filios procreare, ut etiam in hoc serendae prolis officio sic eius menti ea, quae ad hoc opus creata sunt, quem ad modum cetera suis quaeque operibus distributa membra seruirent, nutu uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
& aliquando dies dñi nuncupat᷑: non solũ quȩcũq tunc
iudicabunt᷑. uerũ etiã quȩcũq ab inicio iuidicata & quȩcũ¬
que usq ad illud tempus adhuc iudicanda sunt appa.¬
rebunt eẽ iustissima: ubi hoc quoq manifestabit᷑. quam
iusto iudicio dĩ fiat ut nunc tã multa ac pene omĩa uista
iudicia dĩ lateant sensus mentesq mortaliũ: cũ tam̃ in hac
re pioꝵ fidẽ non lateat iustũ eẽ qđ latet. Nempe salomon
sapientissimꝰ rex isrł qui regnauit in hierłm: librũ qͥuoca¬
tur ȩcclesiastes & a iudȩis quoq habetur in sacrarũ canone
luterirũ. sic exorsus est. Uanitas uanitatũ dix̃ ecclesiastes.
uanitas uanitatũ. & omia uanitas. Quȩ abundancia

Expanded text:
et aliquando dies domini nuncupatur, non solum quaecumque tunc et aliquando dies domini nuncupatur, non solum quaecumque tunc iudicabuntur uerum etiam quaecumque ab initio indicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt, apparebunt esse iustissima. ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat iustum esse quod latet. Nempe Salomon, sapientissimus rex Israhel, qui regnauit in Hierusalem, librum, qui uocatur Ecclesiastes et a ludaeis quoque habetur in sacrarum canone litterarum, sic exoraus est: uanitas uanitantium, dixit ecclesiastes, uanitas uanitantium, omnia. uanitas. quae abundantia
Abbreviated transcription (Latin):
bona ȩterna quȩ faciunt beatos tẽporalib his uel de
uel ꝓsuis qͥbuscũq & quantulis cũq peccatis affli¬
gerentur: uł ꝓpter implendas uirtutes exercentur
malis. Nunc uero qͣndo non solũ inmalo sunt boni et
in bono maliqđ uidet᷑ iniustũ. uerũ etiã plerũq & ma¬
lis mala eueniunt. & bonis bona ꝓueniunt: magis ins-¬
crutabilia fiunt iudicia dĩ. & inuestigabiles uiȩ eius.
Quãuis ergo nesciamꝰ quo iudicio ds̃ ista uł faciat uel
fieri sinat. apud quẽ sũma uirtus ẽ sũma sapientia.
sũma iusticia. nulla infirmitas. nulla temeritas. nul:¬
la iniquitas: salubrit̾ tam̃ discimꝰ ñ magnipendere
seu bona seu mala quȩ uidemꝰ eẽ bonis malisq cõmu¬
nia. & illa bona quȩrere quȩ bonoꝵ. atq illa mala
maxime fugere: quȩ ꝓpria sunt maloꝵ. Cũ uero ad
illud dĩ uidiciũ uenerimꝰ cuius tẽpus iã ꝓprie dies iudicu.

Expanded text:
bona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel decbona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel decuel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et malis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat, aput quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas. nulla inseu bona seu mala, quae uidemus bonis malisque esse communia, et illa bona quaerere, quae bonorum, atque illa mala maxime fugere, quae propria sunt malorum. cum uero ad illud dei iudicium uenerimus, cuius tempus iam proprie dies iudicii
Abbreviated transcription (Latin):
cius non solũ impunitus. uerũ etiã uindicatꝰ insultet :
Iimpius optue ualeat. pius languore tabescat.
latrocinent᷑ sanissimi iuuenes. & qͥ nec uerbo quẽ quã
ledere potuer̃. diuersa morboꝵ atrocitate affligan.¬
tur: infantes utiles reb humanis immatura morte
rapiantur. & qui uidetur nec nascidebuisse diutis¬
sue insuꝑ uiuat: plenus criminib sublimetur
honoribus. & hominẽ sine querela tenebrȩ igno.¬
bilitatis abscondant. & cȩcera huiusmodi: quȩ quis
colligit. quis enumerat: Quȩ si haberent inipsa uel
absurditate constantiã. ut in hac uita in qua hono
sicut sacer psalmꝰ eloquit᷑ uanitati similis factus est
& dies eiꝰ uelut umbra p̃tereunt ñ nisi mali adipisce.¬
rentur transitoria bona ista atq t̾rena. nec nisi boni¬
talia paterent᷑ mala: posset hoc referri ad iudicium
iustũ dĩ siue etiã benignũ. ut qͥ ñ erant assecuturi

Expanded text:
eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; eius non solum inpunitus. uerum etiam uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur irapiatur; et qui videntur nec nasci debuisse, diutissime insuper vivant: plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ignobilitatis abscondant: et caetera hujusmodi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa velut absurditate constantiam, ut in hac vita, in qua homo, sicut sacer Psalmus eloquitur, vanitati similis factus est, et dies ejus velut umbra praetereunt , nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista atque ttalia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi
Abbreviated transcription (Latin):
& mortuos. Iste quippe dies iudicui ꝓprie iã uocat᷑:
eoqđ nullus ibi erit imperitȩ querelȩ locus. cur in¬
iustus ille sit felix. & cur ille iustus inseliax. Om̃iũ¬
nãq tunc nonnisi bonoꝵ uera & plena felicitas: et
omniũ non nisi maloꝵ digna & sũma infelicitas appa¬
rebit. Nunc autẽ & mala equo animo ferre discimus.¬
ea quȩ patiunt᷑ & boni: & bona ñ magnipendere. quȩ
adipiscunt᷑ & mali. Ac ꝑ hoc etiã in his reb in quib ñ
apparet diuina iusticia: salutaris est diuina doctri.¬
na Nescunꝰ enĩ quo iudicio dĩ bonus sitille pauꝑ.
malus sit ille diues: iste gaudeat quẽ ꝓsus ꝑditis
morib cruciari debuisse merorib arbitram᷑. contristit᷑
ille quẽ uita laudabilis gaudere debuisse ꝑsuadet:
exeat de iudicio non solũ inultus uerũ etiã damnatꝰ
innocens. aut iniqͥtate iudicis pressus. aut falsis ob¬
rutus testimonus: e contrario scclestus aduersarius

Expanded text:
et mortuos. Iste quippe dies judicii proprie jam vocatur, et mortuos. Iste quippe dies judicii proprie jam vocatur, eo quod nullus ibi erit imperitae querelae locus, cur injustus ille sit felix, et cur ille justus infelix. Omniunamque tunc nonnisi bonorum vera et plena felicitas, et omnium nonnisi malorum digna et summa infelicitas appari. Nunc autem et mala aequo animo ferre discimus, quae patiuntur et boni, et bona non magnipendere, quae adipiscuntur et mali; ac per hoc etiam in his rebus, in quibus non apparet diuina iustitia, salutaris est diuina doctrina. Nescimus enim quo iudicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dines; iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse maeroribus arbitramur, contristetur ille, quem uita laudabilis gaudere debuisse persuadet; exeat de iudicio non solum inultus, uerum etiam damnatus innocens, aut iniquitate iudicis pressus aut falsis obrutus testimoniis, e contrario scelestus aduersarius