comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi romani publicis quib edes de dica¬
uerũt eosq plurib signis ornatꝰ no¬
tauerũt. in hͦ libro stribam: s ut xe¬
nophanes colophoniꝰ stribit. quid pie¬
tem. non quid contendam ponã. Hoĩs
est enĩ hec opinari: dei stire. Rerũ igr
non ꝯp̾hensarũ. nec firmissime creditaꝵ.
s opinataꝵ. et dubitandaꝵ sermonem
trepidus pollicetur: dicturus ea que ab
hoĩbz instituta sũt. Ileq enĩ sicut suebat
esse mũdui. eẽ telũ et terxã celũ syderib
fulgidum terram seĩb fertilem. atq
huiuismõi cetera sic hanc totã molẽ
atq naturã ui quadam ĩuesibili ac
p̃potenti regi ad ministrari certa animi
stabilitate credebat: ita poterat affir¬
mare de iauo ꝙ mũdus ip̃e eẽt. ant de
saturno ĩuenire quomͦ et iouis pater
esset et ioui regnanti subditꝰ factus
ẽẽt. et cetera talia

Expanded text:
populi Romani publicis, quibus aedes dedicapopuli Romani publicis, quibus aedes dedicauerunt eosque pluribus signis ornatos notauerunt, in hoc libro scribam, sed ut Xenophanes Colophonius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. Hominis est enim haec opinari, dei scire\'. Rerum igitur non conprehensarum nec firmissime creditarum, sed opinatarum et dubitandarum sermonem trepidus pollicetur dicturus ea, quae ab hominibus instituta sunt. Neque enim, sicut sciebat esse mundum, esse caelum et terram, caelum sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnanti subditus factus esset et cetera talia
Abbreviated transcription (Latin):
Tsieut hec que exempli grã cõ¬
memorani. ita cetera non ex pli¬
cant s pociꝰ implicãt: sicut impetus
errabunde opimionis ĩpulerit. ita huc
atq illuc. hinc atq illiuc insiliũt et
resilũt. ut ip̃e uaruo de oĩb dubitare
ꝙͣ aliquid affirmare maluerit. Nam
triũ extremorũ pͥmũ de diis teteris. cũ
absoluiss librũ: in altero de diis ĩcertis
dicere ingressus ait. Cũ in hͦ libello
dubias de diis opiniones posuero: rep̾¬
hendi non debeo. Qui enĩ putabit
iudicari oportere et posse: cũ audierit
faciet ip̃e. Ego ciciꝰ ꝑduci possũ. ut ĩ
pͥmo libro que dixi in dubitationem reuo¬
aliquã dirigam sũmã. Ita non solun
istũ de diis intertis: s eciã illũ decertis
fecit incertũ. In tertio porro isto de diis
selectis. postea ꝙͣ p̾lotutus ẽ. qd̾ ex na¬
turali theologia p̾loquẽdũ putauit:
ingressurus huiꝰ ciulis theologie ua¬
nitates et insanias mẽdaces. ubi cũ
maioꝵ p̾mebat auctoritas: de diis in qͥt

Expanded text:
sicut haec, quae exempli gratia commemoraui, ita cetera non explicant, sed potius inplicant; sicut impetus errabundae opinionis inpulerit, ita huc adque illuc, hinc adque illinc insiliunt et resiliunt, ut ipse Varro de omnibus dubitare quam aliquid adfirmare maluerit. Nam trium extremorum primum de dis certis cum absoluisset librum, in altero de dis incertis dicere ingressus ait: \'Cum in hoc libello dubias de dis opiniones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabit iudicari oportere et posse, cum audierit, faciet ipse. Ego citius perduci possum, ut in primo libro quae dixi in dubitationem reuoaliquam dirigam summam. Ita non solum istum de dis incertis, sed etiam illum de certis fecit incertum. In tertio porro isto de dis selectis, postea quam praelocutus est quod ex naturali theologia praeloquendum putauit, ingressurus huius ciuilis theologiae uanitates et insanias mendaces, ubi eum maiorum premebat auctoritas: \'De dis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
redditur racio cũ perhibentur ho¬
mines fuisse. et unicuiqz eoꝵ ab hiis
qui eos adulando deos ẽẽ uoluerũt. ex
eoꝵ ingenio. morib. actib. casibus.
satra et solẽnia ꝯstituta: atq hec pau¬
latim ꝑ aĩas hõmi demonũ similes et
ludicrarũ ⁊ erũ auidas irrependo longe
centibz. Lacilius enĩ fieri potuit ut
iuuenis impius uel ab impio patre
inter fici metuẽs. et aindus regni pa-¬
trem pelleret regno ꝙͣ: id qd̾ iste ĩter¬
pretat᷑. ideo saturuũ pr̃em a ioue filio
superatũ: qd̾ añ ẽ causa que ꝑtinet
ad ionẽ: ꝙͣ semen qd̾ pertinet ad sa-¬
turnũ. Si eñ hͦ ita ẽẽt mũꝙͣ saturnꝰ
prior fuiss: nec pater iouis ẽẽt. Sẽꝑ
eñ semen causa p̾cedit. nec unꝙͣ ge¬
neratus ex seĩe. D cũ conãtur ua¬
inssimas fabulas siue hoĩi res gestas.
uelut natiralib int̾pretatõib hono¬
rare: etiã hoĩes acutissimi tantas pa¬
cĩtur angustias: ut eoꝵ qͦ uanita¬
teni dolere cogamiur.

Expanded text:
redditur ratio, cum perhibentur homines fuisse et unicuique eorum ab his, qui eos adulando deos esse uoluerunt, ex eius ingenio moribus, actibus casibus sacra et sollemnia constituta adque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerum auidas inrependo longe centibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Ioue filio superatum, quod ante est causa quae pertinet ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, numquam Saturnus prior fuisset nec pater Iouis esset. Semper enim semen causa praecedit nec umquam generatur ex semine. Sed cum conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uanitatem dolere cogamur.
Abbreviated transcription (Latin):
ioue superior: An uanitas fabule q̃
regeni iouẽ facit non potuit usq ad si¬
dera ꝑuenire: et qd̾ non ualuit saturuꝰ
in regno suo neq in capitolio. saltem
obtiunere ẽ ꝑmissus in celo: Quare añ
ianus nõ accepit aliquã stellã: Si pro
et iois mũdus est. et habet tñ. den
iste cãm suã ꝯposuit ut potuit: et pro
una stella quã non habet inter sidera
tot facies accepit in terra: Demide si
ꝓpter solas stellas merturiũ et martem
partes mũdi putãt ut eos deos habere
possint qr utiq sermo et bellũ nõ suut
partes mũdi s actus hõii: cur arieti.
et thauro. et rancro et storpioni. teteris¬
q huiõi que celestia signauerãt. et stel¬
lis non singulis s sugla plurib ꝯstãt.
superiꝰq istis in sumo telo ꝑhibẽt tollo¬
cata. ubi ꝯstantior motus merua bilẽ
meatũ siderib prebet. nullas aras. mul¬
la sacra: nulla templa fecerũt: net deos

Expanded text:
Ioue superior? An uanitas fabulae, quae Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera peruenire, et quod non ualuit Saturnus in regno suo neque in Capitolio, saltem obtinere est permissus in caelo? Quare autem Ianus non accepit aliquam stellam? Si, et Jovis mundus est, et habet tamen. An iste causam suam composuit ut potuit, et pro una stella quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coelestia signa numerant, et stellis non singulis, sed singula pluribus constant, superiusque istis in summo coelo perhibent collocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt; nec deos,
Abbreviated transcription (Latin):
si forte illi stelle sunt hii dii: quas
coꝵ appellauere nõib. Nã stellã
quãdam uocãt mercuriũ ꝙͣdam itidem
martem ⁊ s ibi ẽ et illa quã uotant
iouemi. Et tñ eis mũdus est iouis¬
eis appellatur uenus; et tñ eandẽ uene¬
rem ẽẽ eciam luã uolũt: ꝙͣuis de illo
fulgentissimo sidere apud eos tanqͣ de
malo aureo uno uenusq contendãt
Luciferũ enĩ quidam ueneris. quidam
dicũt ẽẽ iinonis: s ut solet uenꝰ uincit.
Nam multo plures eã stellã ueneri
tribuñt: ita ut uix eoꝵ quisꝙͣ reperiat᷑.
qui aliud opinetur. Quis auteni nõ
rideat. tũ regẽ oĩ iouẽ dicãt: ꝙ stella
eiꝰ ab stella ueneris tanta unitt clari¬
tate. Tanto enĩ ẽẽ debuit ceteris illa
fulgencior: ꝙͣto est ip̃e potẽtior. Respõ¬
dent ideo sit uideri: qr illa q̃ putatur
obscurior. superior ẽ atq a terris longe
remocior. Si gͦ superiorẽ locũ maior
dignitas meruit. qͣre saturuꝰ ibi est

Expanded text:
si forte illae stellae sunt hi di, quas eorum appellauere nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouiseis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus uincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est
Abbreviated transcription (Latin):
rationalem. et ideo ẽẽ singlos singłoꝵ
talẽ autẽ mũdi animũ deũ ẽẽ: ad hoc
idem utiq reuotat. ut tãꝙͣ uinu̾sasis
genius ip̃e mũdi aninꝰ ẽẽ tredatur.
Hic est igitur quẽ appellat iouẽ: nã
si oĩs geniꝰ deus. et oĩs uiri aminus
genius. sequit᷑ ut sit oĩs uiri animꝰ
deus. qd̾ et ip̃os abhorrere absurditas
ip̃a ꝯpellit. restat ut eũ singłariter
et excellenter ditant deũ geniũ. quẽ
dicũt mũdi aĩm: at ꝑ hͦ iouem.

Expanded text:
rationalem, et ideo esse singulos singulorum, rationalem, et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum deum esse; ad hoc idem utique revocat, ut tanquam universalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Jovem. Nam si omnis genius deus, et omnis viri animus genius, sequitur ut sit omnis viri animus deus: quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa compellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum genium, quem dicunt mundi animum, ac per hoc Jovem.
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quid de h. ioue plura ad quẽ
fortasse teteri referendi sũt. ut
manis remaneat deoꝵ opĩo plirrĩoꝵ:
tũ hic ip̃e sit om̃s. siue quãdo partes
eiꝰ uel ptãtes eiꝰ existimat᷑ siue cũ
uis aĩe quã putant ꝑ cũcta diffusam.
ex partib molis huiꝰ in quas uisibilis
uiũdus iste consurgit et młtiplici ᷑ ad¬
ministracõe nature ꝙrͣ pluriũ deorã
uoĩa accepit. Quid est enĩ et saturnꝰ.
unus inquit de printipib deus. penes
quẽ sationũ oĩm dñatus est: Nomie
expositio u suũ illoꝵ ualerii soram sit
se habet. iouẽ ẽẽ mũdũ: et eñ oiã se¬
mina ex se enuttere et in se recipere :
Ip̃e est igitur. penes quẽ sacionũ õũn
dominatus est. Quid ẽ genins: Deꝰ
inquit qui p̃positus ẽ ac uini habet oĩmi
rerũ gignendaꝵ. Quẽ aliũ hãt uini
habere credũt ꝙͣ mũdũ: cui dictũ est
iupiter ꝓgenitor genitrixq: Et cum
alio loco geniũ dicit ẽẽ uniisciꝰ q ãm

Expanded text:
ed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rhabere credunt, quam mundum, cui dictum est, Jupiter progenitor genitrixque? Et cum alio loco Genium dicit esse uniuscujusque animum
Abbreviated transcription (Latin):
femiminũ nomẽ impone̾. nisi et in illis
uersib ꝓgenitor genitrixq diceret᷑: et
inter eius alia cognomina legerẽ ꝙ enã
pecunia uocaret᷑: quã dea inter illos mu¬
nuscularios ĩuenimꝰ. et in quarto libro
cõmemorauimꝰ. Sed cũ et mares et
feĩe habeant pecuniã: turnõ est pecu¬
nia et pecuniꝰ appellatus sit situti rumi¬
na et Ruminꝰ ip̃i uiderint.

Expanded text:
femininum nomen inponere, nisi et in illis femininum nomen inponere, nisi et in illis uersibus - \'progenitor genetrixque\' diceretur, et inter eius alia cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, quam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, quur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Ruminus, ipsi uiderint.
Abbreviated transcription (Latin):
iupiter ꝓpter illud tigillus ꝓpter hoc
ruminꝰ: appellatus est. Nolo dice̾. ꝙ
aĩalib maninã p̾bere sugentib mag̃.
iunonem potuit dicere. ꝙͣ ionẽ: pͥsertĩ
cũ ẽẽt etiã diua rumuina q̃ in h ͦ opus
adintoriũ illi famulatũ ue p̾beret. Cogi-¬
sorani uersus ubi dictũ ẽ: iupit̾ oĩpotẽs
regũ rerũq deũq. ꝓgenitor genitrixq
deũ. Quare gͦ dictus ẽ et rinuinꝰ: cũ
ti deoꝵ recte uideatur indignũ ut ĩ una
spica alter ad turã geniculi. alter ad fol¬
liculi ꝑtiueret: ꝙͣto ẽ iudigniꝰ unã rẽ ĩ¬
fimã id est ut mãmis alãt᷑ ar̃alia duoꝵ
deoꝵ ptãte turari. qͦꝵ sit unꝰ iupiter rex
ip̃e cũctoꝵ. et h ͦ agat ut non saltẽ cũ
ꝯiige sua s cũ ignobili nestio qͣ rumĩa
nisi qr ip̃e est eciã ip̃a rumiua ruminꝰ
fortasse ꝓsugentib marib rinuina pro
feĩs: Dicerem quippe noluisse illos ioui

Expanded text:
Iuppiter propter illud Tigillus, propter illud Iuppiter propter illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. CogiSorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Rute deorum recte videbatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret; quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Jupiter, rex ipse cunctorum; et hoc agat non saltem cum conjuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuictũ. opitulũ. impulsorẽ. sta¬
toren. centũ pedẽ. supinalem. tigillũ.
alinũ. runimũ et alia q̃ ꝑsequi longũ
est. Hec autẽ cognomiua imposuerũt
uni deo. ꝓpter causas ptatesq diu̾sas:
non tñ ꝓpter tot res eciã tot deos esse
coegerũt. Quod oĩa uinteret. a nemĩe
uinceret᷑. ꝙ openi indigentib feruet:
ꝙ haberet impellendi statuendi. stabi
liendi. resupinandi potestatẽ: ꝙ tãꝙͣ
tigillus mũdũ ꝯtineat ac sustineret.
ꝙ aleret oĩa. ꝙ ruma id est mãma
aleret aĩalia. In hiis ut aduertimꝰ
quedan magna sunt quedã exigua:
et tnĩ unus utraq fatere ꝑhibet᷑. Pu-¬
to inter se ꝓpinquiora ẽẽ cansas reꝵ
atq primordia ꝓpter quas res unũ mũ¬
dũ duos deos ẽẽ uoluerũt. iouẽ utq
ianũ ꝙͣ tontiuere mũdũ. et manimã
dare aĩalib: nec tñ ꝓpter hec oꝑa duo
tai longe inter se ui et dignitate di¬
uersa duo dii ẽẽ compulsi sũt: s unue

Expanded text:
Inuictum, Opitulum, Inpulsorem, Statorem, Centumpedam, Supinalem. Tigillum, Almum, Ruminum et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina inposuerunt uni deo propter causas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum adque primordia, propter quas res unum mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Ianum, quam continere mundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter se ui et dignitate diuersa duo di esse conpulsi sunt; sed unus
Abbreviated transcription (Latin):
iouẽ ut deus ẽẽ possit aliquã partem
iaui esse dicturi sũt: Magis enĩ iom
uniu̾sũ solent tribuere unde ẽ illud:
iouis oĩa plena. Ergo et iouẽ ut deꝰ
sit. et maxime ut rex deoꝵ. nõ aliũ
possunt existimare ꝙͣ mũdũ: ut diis
ceteris secmdũ istos suis ꝑtib regnet¬
.An hant sentenciã. etiã quosdã uersus
ualerii sorani exponit idem uaruo. ĩ eo
libro quẽ seorsũ ab istis de cultu deoꝵ strip¬
sit: qui uersus hii sunt. Iupiter oĩpo¬
tẽs regũ rerũq deũq. Progenitor ge¬
nitrixq deũ deus unus et omis. Ex¬
ponũtur autẽ eodẽ libro ita ut eũ ma¬
rẽ existimarẽt qui semẽ emicter et
femiuã q̃ acciperet: iouẽq ẽẽ mũdũ
et eũ oĩa seiã ex se emictere. et in se re-¬
npere. Qua causa inquit scripsit so¬
ranus iupiter ꝑ genitor genitrixq
nec minus cũ causa unũ. et oĩa ilem ẽẽ
Mundus enĩ unus: et in eo uno oĩa sũt¬

Expanded text:
Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Exponuntur autem in eodem libro ita: cum marem existimarent qui semen emitteret, feminam quae acciperet, Iouemque esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere, \'cum causa, inquit, scripsit Soranus: Iuppiter progenitor genetrixque; nec minus cum causa unum et omnia idem esse; mundus enim unus, et in eo uno omnia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde quero quẽ iam locũ inter deos
huic ioui tribuãt si ianus est mũdus.
Deos enĩ ueros aĩam mũdi ac partes
eius iste definut: at ꝑ hoc quitqͥd hoc
non est. nõ est utiq scdm̃ istos uerus deꝰ
Nlum ig̃r dicturi sũt iouẽ aĩam mũdi:
ut ianus sit corpus eiꝰ. id ẽ iste uisibilis
mũdus: Hoc si dicũt: nõ erit quẽad
modũ iauũ deũ dicãt. qm̃ mũdi corpus
non est deus. uel stdm̃ ip̃os: s aĩa mũd
ac partes eiꝰ. Unde apertissime idẽ
dicit deũ se arbitrari ẽẽ aĩam mũdi. et
hũcip̃m mũdũ ẽẽ deũ: s sicut hoĩem
sapienitem cũ sit ex aĩo et corꝑe tñ ex aĩo
dici sapientẽ ita mũdũ deũ dici ab aĩo:
cũ sit ex aĩo et corꝑe. Solum itaq mũ¬
di corpus non est deus: s aut sola aĩa
eiꝰ aut simul corpus et animꝰ: ita tñ
ut non sit a corꝑe sed ab aĩo deꝰ. Si. gͦ
ianus ẽ mũdꝰ. et deus ẽ ianus: nũquit

Expanded text:
Deinde quaero, quem iam locum inter deos Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arbitrari esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientdici sapientem, ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
ad ianũ ꝑtinent micia factorũ. nõ ideo
priora sunt efficientib causis quas ioui
tribuũt. Sicut enĩ nichil fit. ita nichil
inchoatur ut fiat: quod non faciens cã
precesserit. Hũc sane deũ penes quomꝰ
sunt om̃s cause factaꝵ om̃i naturarũ.¬
naturaliũq rerũ. si iouem ppłi appellãt.
et tantis cõtumeliis tanq scelestis crinũa¬
cionib colũt. deteriore sacrilegio sese os¬
stringũt ꝙͣ si prsus nullũ putarent deũ
Uude satius esset. eis aliũ aliquẽ iouis
uoĩe nũcupare. dignũ turpibus et fla¬
giciosis honorib suppoĩto uano figniẽto.
qd̾ potius blasphemarent sicut saturno
dicitur suppositus lapis quem pro filio
deuoraret: ꝙͣ istũ deũ dicere. et tonãtem
et adulterantem. et totũ mũdũ regẽtem.
et per tot stupra diffluẽtẽ et naturarũ
oĩm naturaliũq rerũ causas sũmas ha¬
benteni. et suas causas bonas nõ habẽtẽ

Expanded text:
ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnaturaliumque rerum, si Iovem populi appellant et tantis contumeliis, tamque scelestis criminationibus colunt, deteriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem.
Abbreviated transcription (Latin):
Iiupiter dr̃: quem ueluit intelligi. ex¬
ꝙͣ magnũ sit: nobilissimus uirgilii
uersus iste testatur. Felix qͥ potuit. ⁊ erũ
cognostere tausas. S tur ei spontur
ianus. Hoc nobis uir ille acutissimꝰ
doctissimusq respondeat. Qm̃i penes
ianũ inquit sunt p̾ma: penes iouem
sũma. Merito gͦ rex oĩ iupiter habet᷑¬
.Prima enĩ uincũtur a sũnus: qr licet
pͥma p̾cedũt tꝑe sũma suꝑant dignitate
S recte hͦ diceretur. si factoꝵ prima
disternerentur et sũma: sicut mitiũ fitĩ
est ꝓfisti sũmũ peruenire. miciũ facti.
inceptio discendi: sũmũ. percepcio dot¬
trine: at si in oĩb pͥma sunt micia:
sũmiq sunt fines. S iam hͦ negociũ
inter ianũ terminũq distussũ est. Cause
autem que dantur ioui efficiẽtia sunt
non effecta: neq ullo mͦ fieri potest
ut uel tempore pͥueniãtur a factis :¬
ũciis ue factoꝵ. Semper eñ por ẽ res
que facit: ꝙͣ illa q̃ fit. Quapropter si

Expanded text:
dicitur, quem uelint in-; tellegi, exquam magnum sit,I nobilissimus Vergilii uersus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed quur ei praeponitur Ianus? hoc nobis uir ille acutissimus doctissimusque respondeat. \'Quoniam penes lacum, inquit, sunt prima, penes louem summa. Merito ergo rex omnium Iuppiter habetur. Prima enim uincuntur a summis, quia, licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate.\' Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa; sicut initium facti est proficisci, summum peruenire; initium facti inceptio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si
Abbreviated transcription (Latin):
intentio aug̾. scdõ ostendit ꝙͣ sit irxatõa bi
lis dicẽs. Quid ẽ porro absurdiꝰ ꝙͣ in ip̃o¬
mũdo nõ ĩuenire duas ianuas ex adu̾so
sitas. ꝑ quas uel admictat aliquid ad se ĩtro
uel emictat a se foras. et de nr̃o ore et guctu
re qͦꝵ similitudinẽ mũdus nõ habet. uel¬
nũdi sinuilatrũ cõponere iano ꝓpter solũ
palatũ. cuiꝰ similitudinẽ ianus non habet
et facit duas racoẽs in hiis u̾bis quarũ¬
una ẽ talis. mũdus non h duas ianuas
ꝑ quas emuictat uel aductat. gͦ l hiatꝰ
oris hoc habeat nõ est hͦ ad ꝓpositũ de mũ
do. gͦ ꝓpter h ͦ ianus id ẽ mũdus nõ debuit¬
habere simuilacrũ duplicis faciei. Scda talis
poetas. tñ mũdus nõ h silitudinẽ oris

Expanded text:
cies Ianus. Deinde si Ianus est mundus cies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nomiillum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeteanima, nisi quae audit ueritatem dicentem:
Abbreviated transcription (Latin):
hͦ c. d ͦ ut̃s aug improbat ĩt̾pretacõem
turalem quã facit uaruo de simulatro ian
auꝰ simulacrũ qũq format᷑ cũ duab facieb
iii eodẽ capite oppositas plagas inũdi respi¬
cientib. qñq uero cũ quatuor. Et ꝓpter hͦ
qũq uocãt iauũ bifrontẽ. qũq quadrifrontẽ
et illũ eciã uotãt qũq geminũ. fucit autẽ
hic ang̾. duo qr pͥmo reprobat interpre¬
tacionẽ naturalem iani bifrontis. stdõ¬
iani quadrifro ntis ibi. Cũ uero eñ faciũt
rtͣ. ¶ Quãtũ ad pͥmũ stiendũ ꝙ palatũ
oris quidã poete greci et eciã latiui bota
uerũt celũ. eo ꝙ est rotundũ et suꝑeminet
inferiori parti oris. sicut telũ terre. et qr
in ore hoĩs aperto et hiante est duplex¬
aditus seu iauua. uius uersus dentes qu¬
eciã respicit uersus extra. et aliꝰ uersus
guctur introrsũ. ideo iano fecerũt duas
facies. Istam interpͥtacionẽ improbat bt̃s
aug̾. pͦ ostendẽs ꝙ irrisibilis sit. et pat¬

Expanded text:
os aperimus, mundo similis uideatur; et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, uas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid s
Abbreviated transcription (Latin):
Anus igitur a quo sumuit exordiu:
quera quisuã sit. Respondetur. mũ¬
dus ẽ. Breuis hec plane ẽ atq aꝑta
responsio. Cur gͦ ad eũ dicũtur rerũ ũcia¬
ꝑtiuere: fines uero ad alterũ quẽ t̾iui¬
nũ uocant: Nam ꝓpter mitia et fines
duob istis diis duõs menses ꝑhibent᷑
deditatos. p̾ter ilłos dett̃ quis usq nd
detembrem caput ẽ marciꝰ: ianuariũ
iano: februariũ termino. Ideo termina¬
lia codem mẽse februario celebrari dicũt:
cũ fit sacrũ purgatoriũ quod uocãt fe¬
brumi: uñ mensis nomen accepit. Nñqͥd
g ͦ ad mũdũ qui ianꝰ est. mitia rerum
ꝑtinent. et fiues non ꝑtinent: ut alter
illis deus p̾ficeret᷑: Nonue oĩa que
in mũdo fieri dicũt: in h ͦ eciã iiũdo
terminari fatentur: Que est ista uaui¬
tas. in oꝑe illi dare ꝑtate dimidiã ; in
simulatro faciẽ dupla: Nomie i stim
bifrontem ml̃to eleganciꝰ int̾pretarẽt᷑.
si eũdem et ianũ et terminũ dicerent.

Expanded text:
anus igitur, a quo sumpsit exordium, quaero quisnam sit? Respondetur, Mundus est. Brevis haec plane est atque aperta responsio. Cur ergo ad eum dicuntur rerum inpertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent
Abbreviated transcription (Latin):
est uidelicz et breniter in ista p̾lotutione
ꝓposita theo logia naturalis que nõ huic
tm̃̃ s multis philosophis placuit: de
qua tũt diligentiꝰ disserendũ ẽ cũ de tiuili
quãtũ ad deos selectos actiuet. opitulãte
deo ueto quod cestantompseneto

Expanded text:
est uidelicet breuiter in ista praelocutione est uidelicet breuiter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit; de qua tunc diligentius disserendum est, cum de ciuili, quantum ad deos selectos adtinet, opitulante Deo uero quod restat inpleuero
Abbreviated transcription (Latin):
quens. deũ se arbitrari ẽẽ aĩam mũdi
quẽ greti uotant tosinon. et hũc ip̃m
mũdũ ẽẽ deũ: s sicut hoĩem sapientẽ
nũ sit ex corpore et aĩo. tñ ab aĩo dici sa¬
pientem: ita mũdũ deũ dici ab aĩo. cũ
sit ex aĩo et corꝑe. Hoc uidetur qͣquo
unũ ꝯfiteri deũ. s ut plures etia m̃tio¬
ducat adiũgit mũdũ diuidi in dnae
partes telũ et trã: et celũ bifarĩ mi
ethera et aera. terram uero in aquam
et humũ: e ꝯuib sũmũ ẽẽ ethera. sidm̃
aera. terniũ ex aqua. infiiã teruam.
quas om̃s partes quatuor aĩaꝵ esse
plenas. in ethere et aere ĩmortaliũ ĩ
aqua et terra mortaliũ. a sũmo antẽ
tirruitu celi usq ad cirtulũ hane ethe¬
rcas aĩas eẽ astra at stellas. eos te¬
lestes deos nõ modo intelligendi ẽẽ s
etiam uideri: inter sumt uero irrũ ef
nimboꝵ at uentoꝵ taninuna nerias
es aĩas. s eas aĩo non ocłis uideri . et
uocari heroas et lares et gemos. Hec

Expanded text:
imam mundi, quem Graeci vocant κοσμον, et hunc ipsum mundum esse Deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici sapientem, ita mundum Deum dici ab animo cum sit ex animo et corpore. Hic uidetur quoquo modo unum confiteri Deum; sed ut plures etiam introducat, adiungit mundum diuidi in duas partes, caelum et terram; et caelum bifariam, in aethera et aera; terram uero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quattuor animarum esse plenas, in aethere et aere inmortalium, in aqua et terra mortalium. Ab summo autem circuitu caeli ad circulum lunae aetherias animas esse astra ac stellas; eos caelestes deos non modo intellegi esse, sed etiam uideri; inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentorum cacumina aerias esse animas, sed eas animo, non oculis uideri et uocari heroas et lares et genios. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
disti. qua tibi sobrie uisum ẽ ꝙ hii qui
pͥmũ ppłis simularra ꝯstituerũt. et
metũ dempserũt tiuib suis et eruorem
addiderũt: castiusq deos sine simulacris
ueteres obseruasse romanos. Hii enĩ
tibi fuerũt auctores: ut hec cõtra poste¬
riores romanos dicere auderes. Ilã et
si illi antiquissimi similacra coluissent.
fortassis lotũ istũ sensum de simulacris
non ꝯstituendis interemissent. Uerũ
tioris silentia p̾meres: et in huiꝰ ce
modi ꝑniciosis uanisq signiẽtis mi¬
steria ista doctrine loquatiꝰ et elatius
p̾dicares. dĩa tñ tua tã docta et ĩge¬
mosa. ubi te multũ dolemus. ꝑ hec
misteria doctrine ad deũ sũmũ id ẽ
a qͦ facta nõ cũ qͦ facta ẽ. nec tuiꝰ por

Expanded text:
disti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui disti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cuius p
Abbreviated transcription (Latin):
Ed ip̃oꝵ pocius interpretatões phi¬
sicas audiamꝰ: quib turpitudinem
miserrimi eruoris uelut altioris doctriue
specie colorare conatur. Primũ eas in¬
terp̾taciones sit uarro cõmendat ut dicat
antiquos sinulacia deoꝵ et insignia or-¬
natusq fmxisse: que tũ ocłis aĩaduertissẽt
hii qui adissent doctrine misteria. possent
animã mũdi ac partes eiꝰ id ẽ deos ueros
a modo uidere: qͦꝵ qui simulacia spẽ hoĩs
fecerũt hoc uidere setutos ꝙ animꝰ mor
taliũ qui ẽ in corꝑe hũano similiuiꝰ ẽ ĩ¬
mortalis auiiii. tanquã si uasa pone¬
rentur cã notandoꝵ deoꝵ et in liberi edem
enofoꝵ sisteretur quo significatur uinũ
ꝑ id quod continet. id qd̾ continet᷑: ita
per simulacrũ qd̾ formam haberet hũa
nature deũ uolũt ẽẽ uel deos. Hec sunt
misteria doctrine q̃ iste uir doctissimꝰ pe-¬
netrauerat unde in lucẽ istam proferret
S o homo acutissime. num in istis
doctrine misteriis illam prudenciã ꝑdi¬

Expanded text:
ed ipsorum potius interpretationes physicas audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis feceruntanimus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanaturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdi
Abbreviated transcription (Latin):
sit ingrata: nullomodo poterit ꝑue¬
nire. Uerũ ista misteria doctrine qͣlia
sint qnͣtiq pendenda: q̃ secũt᷑ ostendẽt
fatetur interim uir iste doctissimꝰ. aiam
mũdi ac partes eiꝰ ẽẽ ueros deos. unĩ
intelligitur totã eiꝰ theologiã eã ip̃a
st naturalem cui plurimũ tribuit:
usq ad aĩe rõnalis naturã se extende̾
potuisse. De nãli eñ pautissinia pͥlo¬
per int̾pretacões phisiologicas ad hãc
naturalem possit referre tiuilem quã
de diis selectis ultimã scripsit. Qd̾ si
potuerit: tota naturalis erit. Et quid
opus erat. ab ea tiuilem tanta cura
distinctionis abiũg̾e̾: Si autẽ recto di¬
strimine separata est. qñ nec ista uera
est quẽ illi naturalis placet: ꝑuenit
eñ usq ad aĩam non usq ad uerũ deũ
qui fecit et aĩam: ꝙͣto ẽ abiectior et
falsior ista ciuilis que maxie tirca cor¬
porũ occupata est naturã: Ntut ip̃e in¬
terp̾tationes eiꝰ ex quib q̃dam necessa¬

Expanded text:
modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim uir iste doctissimus animam mundi ac partes eius esse ueros deos; unde intellegitur totam eius theologian, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloper interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distinctionis adjungere? Si autem recto discrimine separata est; quando nec ista vera est quae illi naturalis placet; pervenit enim usque ad animam, non usque ad verum Deum qui fecit et animam: quanto est afalsior ista ciuilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam, sicut ipsae interpretationes eius, ex quibus quaedam necessa
Abbreviated transcription (Latin):
artificiosi ⁊aro inuenias hoĩem qui
non habeat artẽ suã pecuniaria mer¬
cede uenalẽ. plurisq pendat᷑ semꝑ
ꝓpter quod aliquid fit ꝙͣ id qd̾ ꝓpter
aliud fit: Si gͦ insipiẽs iudicio mł¬
titudinis facta est deoꝵ ista selectio:
cur dea pecuma minerue p̾lata non
est. cũ ꝓpter pecuniã suit artifices
multi: Siantẽ pancoꝵ sapienciũ
est ista distinctio: cur nõ p̾lata est
ueneri uirtus cũ ea longe p̾ferat ra¬
tio: Saltem certe ut dixi. ip̃a for¬
tuua que sicut putant qui ei pluri¬
niũ tribuũt in oĩre dnãtur. et res
cũctas ex libidine magis ꝙͣ ex uere
celebrat obsturatq: si tñ et in deos
ualuit ut temerario indicis suo qͦs¬
uellet celebraret obsturaretq quos
uellet. p̾cpuũ socũ haberet ĩ selectis.
que in ip̃os qͦ deos tã p̾cipue ẽ potes¬
tatis. An ut illic ẽẽ non poss: nichil
aluid etiã ip̃a fortima nisi aduersã
putanda est habuisse fortuuã: Sibi

Expanded text:
artificiosi, raro invenias hominem, qui artificiosi, raro invenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede venalem; plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis judicio multitudinis facta est deorum ista selectio, cur dea Pecunia Minervae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, cur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe ratio praeferat? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur, et res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque; si tantum et in deos valuit, ut temerario judicio suo quellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi
Abbreviated transcription (Latin):
bili dispositione. sed ut temere acude¬
rit sua cuiq dona conferre. Hec in diis
selectis tenere apicẽ debuit. in quib
maxime quid poss ostendit: quãde
eos uidenius non precipua uirtute.
non racionabili felicitate. s temeraria
sicut eoꝵ cultores de illa sentiũt. for¬
tuue potestate selectos. Nain et uir
disertissimus salustiꝰ: etiã ip̃os deos
fortassis actendit tũ diceret. S pro¬
fecto fortuna in oĩ re dominat᷑: eares
tũctas ex sibidine magis ꝙͣ ex uero
celebrat᷑ obsturatq. Non enĩ possũt
ĩuenire cansani tur telebrata sit uenus
et obscurata sit uirtus. quãꝙͣ amba¬
rũ ab istis consecrata sint numina.
nec cõparanda sint merita. Aut si
hͦ nobilitari meruit quod plures ap¬
petunt. plures enĩ uerierẽ appetunt¬
ꝙͣ uirtutẽ: cur telebrata ẽ dea miner¬
ua et obsturata est dea pecunia. cũ
hũano in gu̾e plures alliciat auari¬
cia ꝙͣ peritia et in eis ipis qui sunt

Expanded text:
bili dispositione, sed ut temere accidebili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis adtendit, cum diceret: \'Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque.\' Non enim possuinvenire causam cur celebrata sit Venus, et obscurata sit Virtus; cum ambarum ab istis consecrata sint numina, nec comparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures enim Venerem quam Virtutem; cur celebrata est dea Minerva, et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures alliciat avaritia quam peritia; et in eis ipsis qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute dicã quid de felicitate. de qͥb
in quarto libro plurima iã diximus :
Quas tũ deas haberẽt nullũ eis
locũ inter selectos deos dare uoluerũt.
ubi dederũt marti et orco uni effectori
mortiũ alteri receptori. Cum igit᷑ ĩ hiis
minutis operib que minutatim diis
plurib distributa sũt. eciã ip̃os selenos
uideamꝰ tanꝙͣ senatũ cũ plebe pariter
operari. et ĩuenianus a quibus dam
diis qui nequaꝙͣ seligendi putati sũt.
multa maiora atq meliora ãmini¬
strari ꝙͣ ab ilłis qui selecti uotãt᷑: res¬
tat arbitrari non propter prestãciores
in mũdo administratões. s qr ꝓuenit
eis ut magis ppłis ĩnotesterent. selet¬
tos eos et pcipuos nũcupatos. Unde
ideo fortasse inter selectos deos ẽẽ non
debuit. ꝙ ad istani nobilitatẽ nõ me¬
rito s fortuitu ꝓuenerũt: saltẽ inter
illos uel pocius pillis fortuna pone¬
retur. quam dicũt deam nõ raciona¬

Expanded text:
Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito peruenerunt: saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationa
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝯuĩx. hec tñ iterduca est pueris : et
opus facit cũ deabus ignobilissimis
abeona et adeona. Ibi posuerũt et
mentem deã q̃ faciat pueris bonã mẽtẽ:
etiam inter selectos ista non ponit᷑: qͣi
quicquã maius p̾stari hoĩ potest. Poi̾t᷑¬
autem umo qr ilerduca est et domiduca:
quasi quitꝙͣ ꝓsit iter carpere et domũ
duci. si mẽs non est bona. Cuiꝰ muneris
deam selectores isti inter selecta numina
minime posuerũt: q̃ profecto et miner¬
ne fuerat p̾ferenda: tui per ista minu¬
ta oꝑa pueroꝵ memoriã tribuerũt.
Quis eñĩ dubitet multo ẽẽ melius
habere bonami mẽtem ꝙͣ memoriam
quãtũlibet ingentẽ: Nemo enĩ malꝰ
est: qui bonã habet mẽtẽ. Quidã
uero pessimi memoria sũt mirabili᷑
tanto peiores ꝙ to ninus possũt qd̾
male cogitant obliuisti. Et tñ miner¬
ua est inter selectos deos: mẽtẽ autẽ
deam turba uilis operuit. Quid de

Expanded text:
et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitautem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de
Abbreviated transcription (Latin):
lint habe̾ omurũ q̃ uiuũt et sentiũt
potestatem: qd̾ si contedũt: actendãt
ꝙͣ eos sublimus locaturi sũt. Nam
seminib nasti. in terra et ex terua ẽ:
uiuere autẽ atq sentire etiã deos side¬
reos opinant᷑. Si autẽ dicũt uitũno
atq sentino hec sola actributa. q̃ in
carne uiuescũt. et seusib ãminiculãt᷑:
tur non deus ille qui facit oĩa uiuere
atq sentire. etiã tarm uitã p̾bet et sen¬
sũ: uniu̾sali oꝑe hoc nunus etiam
partubz tribuẽs: Et quid opus est
uilũno alq sentino: Qd̾ si as illo qͥ
uite ac sensib uniu̾saliter p̾sidet. hns
quasi famulis ista carnalia uelut extre¬
ma et ina ꝯmissa sũt. itane sũt illi
selecti destituti familia. ut nõ muenirẽt
quib eciam ip̃i ista ꝯmicterent: s cum
tota sua nobilitate qua uisi sũt seligẽdi
opus facere cũ ignobilib cogerentur.
Imo selecta atq regina iouis q soror

Expanded text:
lint habere omnium quae uiuunt et sentiunt lint habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in carne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam carni uitam praebet et sensum, uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror
Abbreviated transcription (Latin):
tos itaq deos uitũnus uiuificator.
et sentinus sonsificator magis haberi
debuerũt.ꝙͣ ianus seminis admissor.
et saturnus seminis dator uel sator.
et liber et libera semmũ cõmotores
uel emissores. que seiã cogitare ĩdignũ
est: nisi ad uitã seusũq ꝑueneriñt.
Que mnera selecta non dãt᷑ a diis
selectis: s a quibusdã incognitis et p̾
istoꝵ dignitate neglectis. Quod si
respondetur oĩm imĩtioꝵ ptãtẽ haber
ianũ. et ideo illi eciã quod aperitur
conceptui nõ ĩmerito actribui: et oñ
seminũ saturnũ et ideo seĩationem
qͦ hoĩs nõ posse ab eiꝰ operacõe se uĩgi:
oĩm seminũ emictendoꝵ liberũ et libe¬
ram et ideo hiis etiã preesse q̃ ad substi¬
tuendos hoĩes ꝑtiuent: ominã pur¬
gandoꝵ et pariendoꝵ iunonẽ. et idec
eã nõ de ẽẽ purgatoĩb feiãb et par¬
tubus honii: querant quid respondeãt
de uitũno et sentine. utrũ et ip̃os ue¬

Expanded text:
tos itaque deos Vitumnus uiuificator tos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptui non inmerito adtribui, et omnium seminum Saturnum et ideo seminationem quoque hominis non posse ab eius operatione seiungi, omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam et ideo his etiam praeesse. quae ad substituendos homines pertinent, omnium purgandorum et pariendorum Iunonem et ideo eam non deesse purgationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos ue