comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ illidictum ẽ: tues sacerdos in aeternũ scđm
ordinẽ melchi sedech Quęris enĩ sacrificium
apud uidȩos. non habes scđm ordinẽ aaron.
quia posuit flumina indesertum: Quaeris scđm
ordinẽ melchis edech: apud illos non inuenis.
sed ꝑtotũ orbem celebraturꝰ aeccła. A solis ortu
usq ad occasum. laudatur nom̃ dñi Et dicit
ds̃ illis. quoꝵ posuit flumina indesertũ Non
.ẽ. mihi uoluntas in uobis dicit dñs. nec accipiã¬
usq ad occasum. sacrificiũ mundum offertur
nomini meo Ubierant omĩa ĩmunda sacri¬
ficia. quando desertum erant: quando squa¬
lebant. quando salinae erant om̃s gentes.
ibi nunc fontes. ibi nunc flumina. ibi nunc
buntur
Et constituer ciuititẽ habitatio

Expanded text:
m illi dictum est: «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec» . Quaeris enim sacrificium apud Judaeos; non habes secundum ordinem Aaron, quia posuit flumina in desertum: quaeris secundum ordinem Melchisedec; apud illos non invenis, sed per totum orbem celebratur in Ecclesia. «A solis ortu usque ad occasum laudatur nomen Domini» . Et dicit Deus illis quorum flumina posuit in desertum: «Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dusque ad occasum, sacrificium mundum offertur nomini meo» . Ubi erant omnia immunda sacrificia, quando desertum erant, quando squalebant, quando salinae erant omnes gentes; ibi nunc fontes, ibi nunc flumina, ibi nunc buntur» . «Et constituerunt civitatem habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
separat ex uerbis nr̃is. & ad sua propria
tollit. uel asuis ꝓpruis non ad nr̃a redit. De
ipso enim & de aeccła dictum ẽ ÷ erunt duo
in carne una. Unde & ipse in euangłio dicit
dehac ipsa re̾. Igitur noniã sunt duo: sed
una caro. Haec noua non sunt auobis. Semꝑ
audita sunt: sed per occasiones necesse est
cõmemorentur. Primo: quia ipsae scripturȩ
quas tractamꝰ ita sibi sunt innexȩ: ut multa
inmultis repetantur: et utile. ẽ. Cura enim
mundi spinas habet & offocat semina Opor

Expanded text:
separat ex verbis nostris et ad sua propria separat ex verbis nostris et ad sua propria tollit, vel a suis propriis non ad nostra redit. De ipso enim et de Ecclesia dictum est: «Erunt duo in carne una» . Unde et ipse in Evangelio dicit de hac ipsa re: «Jam igitur non sunt duo, sed una caro» . Haec nova non sunt; a vobis semper audita sunt: sed per occasiones necesse est commemorentur, primo quia ipsae Scripturae quas tractamus, ita sibi sunt innexae, ut multa in multis repetantur; et utile est. Cura enim mundi spinas habet, et offocat semina; opor
Abbreviated transcription (Latin):
caritas de xp̃o ꝓnobis. Saule saule. quid me
ꝑsequeris : Uos inquit apłs estis corpus
xp̃i etmenbra: Si ergo ille caput nos corpꝰ.
unus homo loquitur. Siue caput loquatur
siue menbra: unus xp̃c loquitur. Et capitis
ẽ. ꝓprium loqui etiam inꝑsona menbrorum
ipsanr̃am consuetudinẽ aduertite. Primo:
quomodo
potest. nisi caput. Iam uero caput nr̃m quomͦ
loquatur inꝑsona omniũ menbroꝵ: aduer¬
tite. In angustia tibi pedem aliquis calcat:
calcas me dicit caput. Vulnerauit tibi aliqͥs
manũ: uulnerasti me dicit caput. Caput
tuum nullus tetigit: sed loquitur unitas
cõpaginis corporis tui. Omniũ menbrorum
tuorũ ꝑsonã : illa quae incapite. ẽ lingua
suscepit. Ipsa proomĩb uerbo fungitur
Sic ergo audiamꝰ xp̃m loquentẽ. sed unusqͥs¬
q ag̃noscat ibi uocem suã. tanquã hęrens
in xp̃i corpore. Aliquando enim dicturus
.ẽ. uerba in quib nullus nr̃m inueniat ꝑsonã
suã. sed ad solum caput ꝑtineat. Non tam̃ sẽ

Expanded text:
charitas de Christo pro nobis? «Saule, Saule, quid me persequeris» ? «Vos,» inquit Apostolus, «estis corpus Christi et membra» . Si ergo ille caput, nos corpus, unus homo loquitur; sive caput loquatur, sive membra, unus Christus loquitur. Et capitis est proprium loqui etiam in persona membrorum. Ipsam nostram consuetudinem advertite. Primo quomodo potest nisi caput: jam vero caput nostrum quomodo loquatur in persona omnium membrorum, advertite. In angusto tibi pedem aliquis calcat: Calcas me, dicit caput. Vulneravit tibi aliquis manum: Vulnerasti me, dicit caput. Caput tuum nullus tetigit, sed loquitur unitas compaginis corporis tui. Omnium membrorum tuorum personam illa, quae in capite est, lingua suscepit, ipsa pro omnibus verbo fungitur. Sic ergo audiamus Christum loquentem; sed unusquisque agnoscat ibi vocem suam, tanquam haerens in Christi corpore. Aliquando enim dicturus est verba in quibus nullus nostrum inveniat personam suam, sed ad solum caput pertineant; non se tamen
Abbreviated transcription (Latin):
accipiens: nonqu a ipse minueretur: sed qua
nos augeret: Quomodo ergo deista ꝑsona rec¬
te accipitur. pone dñe custodiam orimeo.
& hostium continentiae circa labia mea. ut ñ
declines cormeũ in uerba maligna. ad excu¬
sandas excusa tiones inpeccatis: Manifestis
sime qũippe iste sensus . ẽ. Custodi dñe os
meum ianua quatdam & ostio p̃cepti tui:
ut in uerba maligna non declinetur cor meũ
Quae uerba maligna: quib excusantur pec¬
cata. Ne inquit peccata mea malim excusare
quam accusare: hȩc uerba in ipsum dñm
cata cõmisit. quae confiteri potius quam de¬
fendere debuisset : Nr̃a ista sunt uerba::
certe xp̃c loquitur. Si nr̃a uerba sunt. quo¬
modo xp̃s loquitur : & ubi ẽ. caritas dequa
loquebatur: nescits quia ipsa unũ nos fecit

Expanded text:
accipiens, non qua ipse minueretur, sed qua accipiens, non qua ipse minueretur, sed qua nos augeret: quomodo ergo de ista persona recte accipitur, «Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in pesime quippe iste est sensus: Custodi, Domine, os meum janua quadam et ostio praecepti tui, ut in verba maligna non declinetur cor meum. Quae verba maligna? Quibus excusantur peccata. Ne, inquit, peccata mea malim excusare, quam accusare. Haec verba in ipsum Domincata commisit, quae confiteri potius quam defendere debuisset? Nostra verba ista sunt. Certe Christus loquitur. Si nostra verba sunt, quomodo Christus loquitur? Et ubi est ebaritas de qua loquebar? Nescitis quia ipsa unum nos fecit
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatem duces. & dilectio tua laqueus
nonficta. Ista caritas definita ab apło. habet
duo p̃cepta : dilectionis dĩ & dilectionis ꝓxi¬
mi. In nullis scripturis : aliud requĩratis
Nemo uobis aliud precipiat. Quicꝗͥd obscurũ
.ẽ inscriptura: haec ibi occultaẽ. Quicqͥd
ibi planum . ẽ: haec ibi aperta.ẽ. Si nusquã
aperta.ẽet: nonte pascer&. Si nusquam oc¬
culta : non tẽ exercer&. haec caritas: clamat
de corde puro. decorde talium in his uerbis
qualis hoc modo orat. Et quis iste sit: cito di
tabit parum intelligẽns temere me dixisse
xp̃iẽẽ. ꝑsonam in hocpsalmo Quomodo enim
culato. de illo inquosolo non ẽ. inuentũ peccatũ.
qui solus uerissime dicere potuit. ecce uenit
princeps huiꝰ mundi & inme nihil inueni&e:
idẽ. nullã culpam. nullũ reatum. qui solꝰ
quod non rapuit exsoluebat: qui solꝰ inno¬
centem sanguinẽ fudit. filius dĩ unicus carnẽ

Expanded text:
iniquitatem duces, et dilectio tua laqueus iniquitatem duces, et dilectio tua laqueus na, et fide non ficta» . Ista charitas definita ab Apostolo habet duo praecepta; dilectionis Dei, et dilectionis proximi. In nullis Scripturis aliud requiratis, nemo vobis aliud praecipiat. Quidquid obscurum est in Scriptura, haec ibi occulta est: quidquid ibi planum est, haec ibi aperta est. Si nusquam aperta esset, non te pasceret: si nusquam occulta, non te exerceret. Haec charitas clamat de corde puro, de corde talium in his verbis, qualis hic modo orat. Et quis iste sit, cito dixtabit parum intelligens temere me dixisse Christi esse personam in hoc psalmo. Quomodo enim culato, de illo in quo solo non est inventum peccatum, qui solus verissime dicere potuit, «Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil inveniet» , id est, nullam culpam, nullum reatum; qui solus, quod non rapuit, exsolvebat ; qui solus innocentem sanguinem fudit, Filius Dei unicus carnem
Abbreviated transcription (Latin):
hõcusq dicere Nam aliis locis ubi tanquam
scientib loquebatur : hocusq di xit: plenitu¬
do legis inquit. ẽ. caritas. Et nondixit qualis
caritãs ideo nondixit alibi. quia dixit alibi
Non enim ubiq omĩa dici : autpossunt aut
debent Ergo hic plenitudo legis caritas
Quȩrebas fõrte quae caritas. qualis caritas.
Audis alio loco Finis p̃cepti ẽ caritas decor¬
de puro: Iam uidete . utrum inter se habe¬
cor incaritate.: hocẽ. quando diligis hominẽ
scđm dm̃. quia & teipsum sic debes diligere:
ut nonerret regula: Diliges ꝓximũ tuũ sicut
teipsum: Si enim male tẽ diligis et in utilit̃.
ita & ꝓximũ diligendo. quid ẽi consulis:
Quomodo autem malete diligis: quomodo
inuenit scriptura quȩ neminem
palpat. & conuincit quia nonte diligis.
immo conuincit. quia & odistite. Qui autem
diligit in quit iniquitatẽ: odit animã suã
Si ergo diligis iniquitatem. p̃utas quod teipsũ
diligas. Erras Ita & proximũ diligens: ad

Expanded text:
hucusque dicere Nam aliis locis ubi tanquam scientibus loquebatur, hucusque dixit: «Plenitudo,» inquit, «legis charitas» ; et non dixit qualis charitas. Ideo ibi non dixit, quia dixit alibi: non enim ubique omnia dici aut possunt, aut debent. Ergo hic, «Plenitudo legis charitas.» Quaerebas forte, quae charitas? qualis charitas? Audis alio loco: «Finis praecepti est charitas de corde puro.» Jam videte utrum inter se latrcor in charitate hoc est, quando diligis hominem secundum Deum; quia et teipsum sic debes diligere, ut non erret regula, «Diliges proximum tuum tanquam teipsum.» Si enim male te diligis et inutiliter; ita et proximum diligendo, quid ei consulis? Quomodo autem te male diligis? Quomodo innuit Scriptura, quae neminem palpat, et convincit quia non te diligis; imo convincit quia et odisti te: «Qui autem,» inquit, «diligit iniquitatem, odit animam suam» . Si ergo diligis iniquitatem, putas quod teipsum diligas? Erras: ita et proximum diligens, ad
Abbreviated transcription (Latin):
induantur iustitiam. & scĩtui exultent.
Te exurgente amortuis. & eunte adpatrem: rega¬
le illud sacerdotium induatur fidẽ. quia iustꝰ
ex fide uiuit. & accepto pignore sp̃s scĩ. laeten¬
tur menbra sp̃e resurrectionis quae precessit
incapite. ł is enĩ a postolus dicit. spe gaudentes

Expanded text:
induantur justitiam, et sancti tui laetentur.» Te exsurgente a mortuis, et eunte ad Patrem, regale illud sacerdotium induatur fidem, quia justus ex fide vivit ; et accepto pignore Spiritus sancti, laetentur membra spe resurrectionis, quae praecessit in capite: eis enim Apostolus dicit, «Spe gaudentes
Abbreviated transcription (Latin):
libet inquit abund& iniquitas: non inme ret¬
frigescit caritas. Tanquam ille hocdi cit: qui
ineiꝰ suauitate iustificationes dĩdiscit: Quanto
magis enĩ suauia sunt quae iubet qui iuuat.
tantomagis ea scrutatur amans. ut cognita fa¬
ciat. & faciendo cognoscat: quia perfectius
cognoscuntur cumfiunt

Expanded text:
libet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia perfectius cognoscuntur, cum fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitate: Vel sicut nonnulli codices ha¬
bent iniq Tunc apꝓpinquant qui ꝑsecuntur.
quando usq ad carnem cruciandam. perimen¬
dãq ꝑueniunt: Vnde psalmus uicesimus
primus ubi passio dñi ꝓphetata . ẽ: ne disce¬
das inquit ame. qm̃ tribulatio. ꝓxima est:
cum ea dicantur quae non imminente. sed
iam p̃sente ipsa passione ꝑpessus est. Sed ꝓ¬
ximã dicit tribulationẽ : quae fiebat incar¬
ne. Nihilẽ. quippe animae ꝓ̃pius carne.
quam gestat. Propinquauer̃ gͦ ꝑsequentes.
affligendo eorum carnem. quos ꝑsequebiant᷑:
Sed attende quid sequitur
Alege autẽ tua

Expanded text:
iniquitate;» vel, sicut nonnulli codices habent, «inique.» Tunc appropinquant qui persequuntur, quando usque ad carnem cruciandam perimendamque perveniunt. Unde psalmus vicesimus primus, ubi passio Domini prophetata est, «Ne discedas,» inquit, «a me, quoniam tribulatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinquaverunt ergo persequentes, affligendo eorum carnem, quos persequebantur. Sed attende quod sequitur: «A lege autem tua
Abbreviated transcription (Latin):
qua genario uero numero post resurrectionẽ
dñi quo cantamus alleliua. no n cuiusdam
temporis finis & transitus. sed beata illa signifi¬
catur aeternitas: quia denarius additus quadra¬
genario. laborantib in hac uita fidelib merces
illa ꝑsoluitur. quam & primis & nouissimis
pat̾ familias p̃parauit aequalem: Audiamus
itaq: plenum diuina laude pectꝰ populi dĩ
Ecce ꝑsonat in hoc psalmo quendam exultantẽ
felici exultatione. p̃figurat & scaturrientem
corde in amore dĩ populũ. scilicet corpus xp̃i
abomĩ malo liberatum
ONFITESOR TIBI IN QUIT DÑE INTOTO
corde meo: Nonsemper confessio pec¬
catorum est: sed& laus dĩ deuocione
confessionis expͥmitur. Illa luget. haec gau¬
det: Illa medico uulnus ostendit. haec dẽsani¬
tate grãs agit. haec confessio quendã signi¬
ficat: non solum abomĩ malo liberatum. sed
etiam amalignis omĩb seꝑatum. Et ideo
uideamus ubi confiteatur dño in toto corde

Expanded text:
quagenario vero numero post resurrectionem quagenario vero numero post resurrectionem Domini, quo cantamus Alleluia, non cujusdam temporis finis et transitus, sed beata illa significatur aeternitas; quia denarius additus quadragenario, laborantibus in hac vita fidelibus merces illa persolvitur, quam et primis et novissimis paterfamilias praeparavit aequalem. Audiamus itaque plenum divina laude pectus populi Dei. Ecce personat in hoc psalmo quemdam exsultantem felici exsultatione, praefigurat et scaturientem corde in amore Dei populum, scilicet corpus Christi, ab omni malo liberatumonfitebor tibi,» inquit, «Domine, in toto corde meo.» Non semper confessio peccatorum est, sed et laus Dei devotione confessionis expromitur. Illa luget, haec gaudet; illa medico vulnus ostendit, haec de sanitate gratias agit. Haec confessio quemdam significat, non solum ab omni malo liberatum, sed etiam a malignis omnibus separatum. Et ideo videamus ubi confiteatur Domino in toto corde.
Abbreviated transcription (Latin):
hilaritatẽ succedunt: sic dies ille qui post resur¬
rectionẽ dabitur plenario corpori dñi. hoc . ẽ.
scãe aeccłae cunctis uitae huius erumnis atq
dolorib exclusis. perpetua beatitate succedet
Haec autem uita denobis exigit continentiam:
ut etiam cum labore atq luctamine in gemiscen¬
tes grauati. & habitaculum nr̃m qđ decaelo ẽ.
suꝑ indui cupientes. ascłaribus delectationib
tẽperemus. & significatur quad ragenario nu¬
mero. quo & morses & helias & ip̃se dñs ieiuna¬
uer̃. Precipitur enĩnobis. & exlege & exꝓphetis.
& exipso euangłio: quod testimoniũ hab& alege
& ꝓphetis. Unde etiam in monte. & int̾ utrãq
ꝑsonam medius saluator effulsit: ut abomĩb¬
temperantiae refrenemus. quandiu ꝑfectio¬
decalogi legis tanquam psalterium decem
cordarum. ꝑ quattuor eiꝰdem mundi partes.
id. ẽ. toto orbe p̃dicatur: ut decem quat̃ ducta.
quadragenarium numerum signent. Quin¬

Expanded text:
hilaritate succedunt: sic dies ille qui post resurhilaritate succedunt: sic dies ille qui post resurrectionem dabitur plenario corpori Domini, hoc est sanctae Ecclesiae, cunctis vitae hujus aerumnis atque doloribus exclusis, perpetua beatitate succedet. Haec autem vita de nobis exigit continentiam, ut etiam cum labore atque luctamine ingemiscentes gravati, et habitaculum nostrum quod de coelo est superindui cupientes ; a saecularibus delectationibus temperemus: et significatur quadragenario numero, quo et Moyses et Elias et ipse Dominus jejunarunt . Praecipitur enim nobis et ex Lege, et ex Prophetis, et ex ipso Evangelio quod testimonium habet a Lege et Prophetis; unde etiam in monte inter utramque personam medius Saltemperantiae refrenemus, quandiu Decalogi Legis, tanquam psalterium decem chordarum, per quatuor ejusdem mundi partes, id est, toto orbe praedicatur, ut decem quater ducta quadragenarium numerum signent. Quin
Abbreviated transcription (Latin):
ENERUNT DIES: UT CANTEMUS
Allelua. Adestote animo fr̃s adper¬
cipiendã quae dñs suggerit ad exor¬
tationem nr̃am. & nutriendam caritatẽ. qua
nobis inherere dõ bonum est:. Adestote. cantores
boni. filii laudis & głae sẽpit̾nae ueri & incor¬
ruptidĩ. ad estote intenti. qui nostis cantare
tes in omĩb. & laudate dm̃i hoc.ẽ. enĩ alleluia.
Et hi quidem dies ueniunt transituri. transeuntq
uenturi. & significant diem qͥ nonuenit & tran¬
sit: quia nec hesterno p̃itur ut ueniat. nec cras.¬
tino urgetur ut transeat. Adquẽ sane nos cũ
uenerimꝰ in herentes ei : nec nos transibimus
Et sicut quodam lococanitur dõ. beati qͥ inhabi-¬
tant indomo tua. in scła scłorum laudabunt te:
hocerit ociosoꝵ negotium. hoc opus uacantiũ.
haec actio quietorum. haec cura securoꝵ. Sicut
enĩ dies isti p̃teritis dieb quad ragesimae quib
ante resurrectionem dominici corporis uitae
huius significatur meror. sollempnit̃ grata

Expanded text:
enerunt dies ut cantemus Alleluia: adeste animo, fratres, ad percipienda quae Dominus suggerit ad exhortationem nostram, et nutriendam charitatem, qua nobis inhaerere Deo bonum est. Adeste animo cantatores boni, filii laudis et gloriae sempiternae veri et incorrupti Dei. Adeste intenti, qui nostis cantare tes in omnibus : et laudate Deum; hoc est enim Alleluia. Et hi quidem dies veniunt transituri, transeuntque venturi, et significant diem qui non venit et transit, quia nec hesterno praeitur ut veniat, nec crastino urgetur ut transeat. Ad quem sane nos cum venerimus, inhaerentes ei nec nos transibimus: et sicut quodam loco canitur Deo, «Beati qui habitant in domo tua: in saecula saeculorum laudabunt te» ; hoc erit otiosorum negotium, hoc opus vacantium, haec actio quietorum, haec cura securorum. Sicut enim dies isti praeteritis diebus Quadragesimae, quibus ante resurrectionem Dominici corporis vitae hujus significatur moeror, solemniter grata
Abbreviated transcription (Latin):
cendo quod inte quisq peccauit. & tuorum gratis
comparas ueniã peccatorum: Haec duo benigni¬
tatis officia. ignoscendorum peccatoꝵ etbene¬
ficiorum erogandoꝵ sicut in euangłio quod cõ¬
memorauimus. dimittite & dimittetur uobis.
date & dabitur uobis: sic in isto uersu arbitror
esse distincta. Suauis uir: qui miseretur &
commodat. Nec pigri adhaec simus fr̃f głam
quęrit. qui desiderat uindicari se. Sed attende
quodscriptum est: Melior. ẽ qui uincit iram:
quam qui capit ciuitatẽ. Diuitias quaerit.
qui non uult dare pauperib Attende quod
scriptum est: habebis thesaurum in caelo. Non
ergo eris inglorius ignoscendo: quia de ira
uicta laudabilius triumphatur. Nonegenus
tribuendo : quia thesaurus caelestis. certius
possidetur. Hunc uersum parturiebat ille
superior: gła &e diuitiae indomo eiꝰ qui
haec itaq facit.
disponit sermones suos
in iudicio

Expanded text:
cendo quod in te quisque peccavit, et tuorum gratis cendo quod in te quisque peccavit, et tuorum gratis comparas veniam peccatorum. Haec duo benignitatis officia, ignoscendorum peccatorum et beneficiorum erogandorum, sicut in Evangelio quod commemoravimus, «Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis;» sic in isto versu arbitror esse distincta, «Suavis vir qui miseretur et commodat.» Ne pigri ad haec simus, fratres. Gloriam quaerit qui desiderat vindicari se; sed attende quod scriptum est: «Melior est qui vincit iram, quam qui capit civitatem» . Divitias quaerit qui non vult dare pauperibus; attende quod scriptum est: «Habebis thesaurum in coelo» . Non ergo eris inglorius ignoscendo; quia de ira victa laudabilius triumphatur: non egenus tribuendo; quia thesaurus coelestis certius possidetur. Hunc versum parturiebat ille superior, «Gloria et divitiae in domo ejus.» 5. Qui haec itaque facit, «Disponet sermones suos in judicio
Abbreviated transcription (Latin):
dirigunt cor indm̃ suum: merito ambulant recꝰ¬
ti cumdõ suo. p̃ponentes eiꝰ uoluntatem sibi. neq
desua quicquam suꝑbe p̃sumentes Meminer̃
enim se aliquando fuisse tenebras. nunc autem
lucem indño. Misericors & miserator & iustꝰ
dñs ds̃ Delectat quod misericors et miserator.
sed terret fortasse. qđ iustus dñs ds̃ Nulla despe¬¬
ratione formides beateuir qui times dñm. &
inmandatis eiꝰuoles nimis: esto suauis. miserere
& commoda. Ita enim iustus. ẽ. dñs ds̃: ut uidi¬
cium illi sine miscđia faciat. qui nonfecit miscđiam
Non eum euom& dñs exore suo. tanquã insuauẽ
Dimittite inquit et dimittetur uobis. date & da¬
bitur uobis In eo quod dimittis ut dimittatur
tibi: misereris In eo quoddas ut detur tibi:
commodas. Quamuis enĩ generali nomine omĩs
miscđia dicatur. quit misero subuenitur: in ter¬
est tamen ubi non impendis nec sumptũ pecu¬
niȩ. nec corporalis laboris industriam. sed ignos¬

Expanded text:
dirigunt cor in Deum suum, merito ambulant recti cum Deo suo, praeponentes ejus voluntatem sibi; neque de sua quidquam superbe praesumentes. Meminerunt enim fuisse se aliquando tenebras, nunc autem lucem in Domino . «Misericors et miserator et justus Dominus Deus.» Delectat quod «misericors et miserator,» sed terret fortasse quod «justus Dominus Deus.» Nulla desperatione formides, beate vir qui times Dominum et in mandatis ejus voles nimis: esto suavis, miserere et commoda. Ita enim justus est Dominus Deus, ut judicium illi sine misericordia faciat, qui non fecit misericonon eum emovet Deus ex ore suo, tanquam insuavem. «Dimittite,» inquit, «et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis» . In eo quod dimittis, ut dimittatur tibi, misereris; in eo quod das, ut detur tibi, commodas. Quamvis enim generali nomine omnis misericordia dicatur qua misero subvenitur, interest tamen ubi non impendis nec sumptum pecuniae, nec corporalis laboris industriam, sed ignos
Abbreviated transcription (Latin):
in uicem onera sua. qui fideliter dicunt:
Dimitte nobis debita nr̃a : sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Sustinuit anima mea in uer¬
bum tuum:. Nemo sustin&: nisi qui nondum
accepit quod ꝓmissum. ẽ. Nam qui iã accepit.
quid sustin&. accepimus remissionẽ peccatoꝵ.
sed ꝓmissum nobis. ẽ. regnũ cęloꝵ. Debita nr̃a
deleta sunt: sed merces nr̃a ad huc futura ẽ:
Accepimus ueniã. sed aeternã uitam nondum
tenemꝰ. Sed qui dedit ueniam : ipse ꝓmisit &̃
uitam aeternã: Si uerbum nr̃m. eẽt : deberemꝰ
timere. Quia uerbum dĩ est: non fallit. Secu¬
riergo sꝑamus in uerbum eiꝰ: qui fallere non
potest. Sperauit anima mea indño: auigi

Expanded text:
unt, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.» 6. «Sustinuit anima mea in verbum tuum.» Nemo sustinet, nisi qui nondum accepit quod promissum est: nam qui jam accepit, quid sustinet? Accepimus remissionem peccatorum; sed promissum est nobis regnum coelorum: debita nostra deleta sunt; sed merces nostra adhuc futura est: accepimus veniam; sed aeternam vitam nondum tenemus. Sed qui dedit veniam, ipse promisit et vitam aeternam. Si verbum nostrum esset, deberemus timere: quia verbum Dei est, non fallit. Securi ergo speramus in verbum ejus qui fallere non potest. «Speravit anima mea in Domi
Abbreviated transcription (Latin):
mat. De p̃fundis clamaui ad te dñe. dñe exaudi
uocem meã: Fiant aures tuae intendentes. inuo¬
cem dep̃cationis meae: Si iniquitates obserua¬
ueris dñe. dñequis sustinebit: Uitare possum
homicidia. ad ulteria. rapinas. ꝑ iuria. malefi¬
cia. idolatriã. nũquid & peccata linguae: nũ¬
quid & peccata cordis. scriptum. ẽ : peccatũ.
iniquitas. ẽ. Quis ergo sustinebit. si tu ini¬
quitates obseruaueris: si nobiscum se uerꝰ
iudex agere uolueris. nonmisericors pater.
quis stabit ante oculos tuos: sed ẽ. apud te
ꝓpiciatio . Propter legem tuã sustinui te dñe
Quaeiẽ. lex ista Inuicem onera ur̃a portate :

Expanded text:
mat: «De profundis clamavi ad te, Domine; Domine, exaudi mat: «De profundis clamavi ad te, Domine; Domine, exaudi vocem meum. Fiant aures tuae intendentes in vocem deprecationis meae. Si iniquitates observaveris Domine; Domine, quis sustinebit?» Vitare possum homicidia, adulteria, rapinas, perjuria, maleficia, idololatriam; numquid et peccata linguae? numquid et peccata cordis? Scriptum est: «Peccatum iniquitas est» . «Quis» ergo «sustinebit, si tu iniquitates observaveris?» si nobiscum severus judex agere volueris, non misericors pater, quis stabit ante oculos tuos? Sed «est apud te propitiatio; propter legem tuam sustinui te, Domine.» Qualis est lex ista? «Invicem onera
Abbreviated transcription (Latin):
N ichil ẽ ergo inuenturus: audi sermonẽ euan¬
gelii. Qui dixerit frĩ suo fatue. Abistis etiam
peccatis linguae immanissimis. quis abstin&
S ed forte dicis. parua sunt. Reus erit inquit.
gehennȩ ignis. Si parum tibi uidetur aut
modicum fri dicere fatue: uel gehenna ignis
uidetur tibi magna. Si contẽpnebas minus
peccatum: uelpenȩ magnitudine deterrere
Seddicis Minora sunt. minuta sunt: sine quib
non potest ista uita. Congere minuta: & faci¬
unt ingentem aceruum. Nam & grana minu¬
ta sunt: & tamen massã faciunt. ł t̃guttae minuta
sunt : & flumina implent. & moles trahunt:
I deo & ille considerans quam multa minuta pec¬
cata cotidiana committat homo. sinihil aliud.
uel ꝑ cogitationes & linguã: attendit quam
multa sint. & si attendit quã minuta sint.
uidet ꝑ multa minuta fieri aceruum magnum.
& nonquasi peccata sua pristina cogitans sed
ipsam fragilitatẽ humanã. ĩam ascendens cla¬

Expanded text:
Nihil ergo est inventurus? Audi sermonem Evangelii: «Qui dixerit fratri suo, Fatue.» Ab istis etiam peccatis linguae minutissimis quis abstinet? Sed forte dicis, Parva sunt. «Reus erit,» inquit, «gehennae ignis» . Si parvum tibi videbatur aut modicum, fratri dicere, «Fatue,» vel gehenna ignis videatur tibi magna: si contemnebas minus peccatum, vel poenae magnitudine deterrere. Sed dicis: Minora sunt, minuta sunt, sine quibus non potest esse ista vita. Congere minuta, et faciunt ingentem acervum. Nam et grana minuta sunt, et tamen massam faciunt: et guttae minutae sunt, et flumina implent, et moles trahunt. Ideo et ille considerans quam multa minuta peccata quotidiana committat homo, si nihil aliud, vel per cogitationes et linguam, attendit quam multa sint; et si attendit quam minuta sint, videt per multa minuta fieri acervum magnum; et non quasi peccata sua pristina cogitans, sed ipsam fragilitatem humanam, jam ascendens cla
Abbreviated transcription (Latin):
festata .ẽ. testificata ꝑlegem & ꝓphetas Fro¬
inde etiam iste subiunxt ꝓpt̾ea inquit
dilexi testimonia tua. Tanquã dicer& Qm̃
lex suie inparadiso siue naturalit̃ insita. siue
inlitteris ꝓmulgata. p̃uaricatores fecit omis
peccatores terraẽ :ꝑpterea dilexi testimonia
tua qua ł sunt inlegetua. degr̃atua : ut ñ
sit in me iustitia mea sed tua Lex enĩ adhoc
ꝓdest : ut mittat ad grãm. Non enim solum
quod attestatur manifestandae iustitiae dĩ
quae sine lege ẽ: uerum etiam ꝓhocipso quod
p̃uaricantes fecit. ita ut etiam littera occidat
A duiuificantẽ sp̃m̃ confugere timore cõ pellit:
perquẽ peccatoꝵ deleatur unitersitas. & recte
factorum caritas inspiretur. Propt̾ea inquit di
semꝑ: ut sic intelligatur quanditi hic uiuitur
Hic sunt enim testimonia necessaria delege &
ꝓphetis attestantia iustitiae dĩ : qua ĩustifi¬

Expanded text:
festata est, testificata per Legem et Prophetas» . Profestata est, testificata per Legem et Prophetas» . Proinde etiam iste subjunxit: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiretur: «Propterea,» inquit«semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. Hic sunt enim testimonia necessaria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justifi
Abbreviated transcription (Latin):
naturae legem. quam nonsinitur ignorare :
dum id quod facit non uult pati. Numquid aut̃
lex ista naturalis nonerat inpopło isrł ł rat
plane. qm̃ & ipsi homines erant. Sinelege autẽ
naturali essent : si pret̾ naturam humani gene¬
ris. eẽ potuissent. Multomagis ergo p̃uaricato¬
res facti sunt lege diuina: qua naturalis illa
siue in staurata. siue aucta: siue firmata est.
Iam uero si inhominib peccatorib terrae non
incongrue deputantur & paruuli ꝓpt̃ origi¬
nalis uincula peccati : etiam ipsi insimilitudi¬
nem p̃uaricationis adȩ. ad illamp̃uaricatio¬
nẽ pertinere monstrantur. quae data lege
inparadiso prima cõmissa. ẽ: acꝑhoc recte
grãtia saluatoris inueͬnit: alios m̃aiũs. alios
minus. Quanto enim legis maior. inquocũq
to manifestior p̃uaricatio. Restabat ergo.
nitio peccati. Non ergo ablatio: sed cognitio
N unc autẽ sine lege inquit. iustitia dĩ mani¬

Expanded text:
naturae legem, quam non sinitur ignorare, naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte,gratia Salvatoris invenit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque to manifestior praevaricatio. Restabat ergo,  «Per legem cognitio peccati.» Non ergo ablatio, sed «cognitio. Nunc autem sine lege,» inquit, «justitia Dei mani
Abbreviated transcription (Latin):
lia facientem: Si ergo apostolus scđm legem
quã ds̃ ꝑmoysen popũlo isrł dedit. cȩteris autẽ
gentib nondedit. sine lege dixit. ẽẽ cȩteras
gentes. quid intellecturi sumus in isto psalmo
dictum. ẽẽ. p̃uaricantes ȩstimaui om̃s pecca¬
tores terrae. nisi intelligamꝰ aliquam legem ñ
ꝑmor sen datã scđm quam sunt p̃uariẽ antes
cȩterarum gentium peccatores : ubi enĩ lex
non est: nec preuaricatio Quae ista lex.ẽ. nisi
forte illa dequa idem dicit apłs. gentes quae
legem non habent. naturaliter quae legis sunt
fãciunt: hi legem non habentes. ipsi sibi sunt
lex. Scdm hoc ergo quod dicit legẽ ñ habentes.
sine lege peccauer̃: sine lege peribunt. Scđm
id uerõ quod ait. ipsi sibi sunt lex: non imi me¬
rito p̃uaricantes estimant᷑ om̃s peccatores
t̾rae. Nullus enim est qui faciat alteri iniuriã.
nisi qui fieri nolit sibi Et in hoc transgreditur

Expanded text:
lia facientem ? 4. Si ergo Apostolus secundum legem lia facientem ? 4. Si ergo Apostolus secundum legem quam Deus per Moysen populo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi intelligamus aliquam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secundum hoc ergo quod dicit, «Legem non habentes;» sine lege peccaverunt, et sine lege peribunt: secundum id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur
Abbreviated transcription (Latin):
ubieum dixit perignẽ saluari. qui super hoc
fundam̃tum non aurum. argentum. lapides
p̃ciosos. sed ligna foenum. stipulam aedificat.
non tamen respuit ne rẽcipiat. nec receptum
deserit fundamentũ: idq omĩb carnalibus
suis quibus capitur atq succũbit delectationib
ante ponit: Cũ ad hunc articulum uentũ fuerit.
ut aut ille deseratur aut xp̃s. Ubi si non ante¬
ponitur xp̃c: non ille .ẽ. fundam̃tũ. Omnib
quippe structurae posteriorib partib : ante¬
ponitur fundamentũ. Nec cogitasse existimo
eos qͥ senser̃ nonperire dequib dictũ. ẽ. ꝑlegẽ
iudicabuntur : nisi quia fundam̃tum habent
xp̃m. Parum ergo attender̃ qđ demonstra¬
uimꝰ. atq ipsa scriptura clamat. de iudȩis. hoc
apostolum dicere. qui sine fundam̃to sunt xp̃o
Quis autẽ xp̃ianus dixerit nonperire iudȩum
bilius dicat futurũ sodomitis indie iudicii.
qui utiq sine legeperier̃. quã ciuitati iudeae
quae in eum noncredidit tanta uirtute mirabi¬

Expanded text:
ubi eum dixit per ignem salvari, qui super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento sunt Christo. Quis autem Christianus dixerit non perire Judaeum, bilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
tractatores. in his apłi uerbis aliter quam se res
habet. parum attendendo sapuer̃: ut dicerent
illos perire. qͥ sine lege peccauer. hos autem
qui inlege peccauerunt iudicari tantum modo
non perire : tanquã ꝑpoenas transitorias credan¬
tur. ẽẽ. purgandi. sicut ille dequodictũ ẽ. ipse
autem saluus erit: sic tam̃ quasi perignem.
Sed hoc merito fundam̃ti bene intelligitur : deqͦ
agebat apostolus ut hoc dicer&. Sũperius quip¬
pẽ dixerat ut sapiens architectus fundam̃tum
posui: Alius suꝑ aedificat. Vnusquisq autem

Expanded text:
tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummodo, non perire: tanquam per poenas transitorias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: un
Abbreviated transcription (Latin):
unde nunc quȩstio. ẽ. & ait: Quicũq enĩ sine
lege peccauer̃: sine lege peribunt: & quicũq
in lege peccauer̃: ꝑ legem iudicabuntur. hos
Itͥqͣ udȩos. illos autem̃ grecos uolens intelligi
qm̃ dehis agebatur. utrosq subpeccato essẽ
demonstrans. ut egere segrã utrisq fateantur
ꝓ pt̃ quoddicit: nonẽ enĩ distinctio. Om̃s enim
peccauerunt. & egent gła iustificati gratis ꝑ
grãm ipsuis. ꝑ redẽptionem quae est in xp̃o
iħu quos itaq dicit om̃s peccasse nisi udȩos
& grecos dequib dixerat. non ẽ. enim distincꝰ¬
tio. Nam & dehis paulo ante. causati enim
sumus inquit iudȩos & grecos oñs sub pecca¬
to esse: Ac ꝑhoc quicũq si nelege peccauerunt.
illa scilic& dequa iudei głabantur: sine lege
peribunt: & quicũq in lege peccauer̃. idẽ ipsi
iudȩi ꝑ legem iudicabuntur Nec ideo nonperi¬
bunt. nisĩ credant in eum qui uenit quaere re
quod perierat: Non nulli quippe etiã catholici

Expanded text:
Quicumque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egentgratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu.» Quos itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa scilicet de qua Judaei gloriabantur, «sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt,» id est ipsi Judaei, «per legem judicabuntur.» Nec ideo non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio ueritas dixerat. p̃uaricantes depu¬
taui om̃s peccatores t̾rae : Respondetur enim
nobis. Qui sunt ergo illi qͥ scđm apostolũ sine
legepeccauer̃. Non enĩ exeis quisquã preua¬
p̃uaricatio non sit ubi lex non est: Sed nimirũ
cumdicer& apostolus. quicũq sine lege pecca¬
uerunt. sine lege peribunt: deilla lege age:¬
bat. quã dedit ds̃ ꝑ moysen famulũ suum po¬
pulo suo usrł hocipsa quae circũstant uerba
eiꝰ ostendunt: Disputabat enim de iudȩis & gre¬
cis. idest degentib: non ad circũcisionem. sed
ad preputium ꝑ tinentib Ideo sine lege eos
dicens: quia non acceperant legeni quã se accepisse
glabantur uidȩi Onde ait illis Si autem ti iu¬
deus cognominaris. & requiescis in lege &e gła¬
ris indõ: deniq unde adhanc sententiã uenerit
intuendum .ẽ. ut dicerce: quicũq sine lege pec¬
cauerunt: sine lege peribunt. Ira inquĩt &

Expanded text:
procul dubio Veritas dixit, «Praevaricantes depuprocul dubio Veritas dixit, «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae?» Respondetur enim nobis: Qui sunt ergo illi qui secundum Apostolum sine lege peccaverunt? Non enim et eorum quisquam praevaostolum, praevaricatio non sit ubi lex non est. 2. Sed nimirum cum diceret Apostolus, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» de illa lege agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Ira,» inquit, «et
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt uult intelligi peccatores: & obhoc aduer¬
satur ille qui dixit. quicũq sine lege peccauer̃:
sine lege peribunt. Scdm illum qui ppe sunt
ali qui peccatores. quamuis non sint p̃uarica¬
tores. idẽ qui sine lege peccauer̃. Ubi enĩ
non .ẽ. lex: nec p̃uaricatio: Scđm istum autẽ
nullus .ẽ. sine p̃uaricatione peccator. quia
p̃uaricantes deputat om̃s peccatores terrae.
Nullus gͦ scdmistum sinelege peccauit: quia
ubi none lex nec p̃uaricatio Anforte dictu¬
ri sumus uerũ quidem. eẽ. qđ nec preuaricatio
sit ubi lex non est seduerum non eẽ qđ aliqui
sine lege peccauerint: aut uerum quidem ẽẽ.
aliquos sine lege peccasse. seduerum non essẽ
ubi lex non est p̃uaricationem. ẽẽ. nonposse
at utrũq apostolus dixit: Uerum . ẽ. ergo utrũ¬
q: quia utrũq per apłm ueritas diait: Quo¬
modo igitur erit uerum qđ inpsalmo isto eadẽ

Expanded text:
si sunt, vult intelligi peccatores; et ob hoc adversi sunt, vult intelligi peccatores; et ob hoc adversatur illi qui dixit: «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum illum quippe sunt aliqui peccatores, quamvis non sint praevaricantes, id est, qui «sine lege peccaverunt: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio:» secundum istum autem nullus est sine praevaricatione peccator; quia praevaricantes deputat omnes peccatores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec praevaricatio sit ubi non est lex, sed verum non esse quod aliqui sine lege peccaverint; aut verum quidem esse aliquos sine lege peccasse, sed verum non esse, ubi lex non est, praevaricationem esse non posse? At utrumque Apostolus dixit: verum est ergo utrumque, quia utrumque per Apostolum Veritas dixit. Quomodo ergo erit verum quod in psalmo isto eadem
Abbreviated transcription (Latin):
abundar& delictum: Sed quia omĩa ꝑ grãm
dimittuntur. nonsolum quaesine lege. uerũ
etiam quae in lege commissa sunt: ideo ibi
secutts adiunxit: Ubi autem abundauit pec¬
catum : super abundauit & gr̃a. N onitaq
p̃uaricantes deputat om̃s peccatores apostolus.
sedeos tantum p̾uaricantes deputat. qͥ ꝑtransgre¬
diuntur legem: Obienĩ non est lex inquit:
ge : sed non omĩs preuaricator peccator ẽ qͥa
peccant aliqui sine lege: Ubi autẽ non ẽ lex:
nec p̃uaricatio Porro sinemo sine lege peccar&e:
nonidem ipse apostolus dicer&e. quicumq sine
lege peccauer̃. sine lege peribunt: Seđm uero
istum psalmum. sip̃ uaricantes sunt om̃s p̃ua¬
ricatores peccatores. nullum. ẽ. itaq sine p̃ua¬
ricatione peccatum: nulla. ẽ autem p̃uaricatio
sine lege: nullum. ẽ igitur nisi inlege peccatũ
Qui ergõ dicit p̃uaricantes deputaui om̃s peccatores
t̾rae : nullos eẽ omĩno nisi quilegem transgres¬

Expanded text:
abundaret delictum.» Sed quia omnia per gratiam abundaret delictum.» Sed quia omnia per gratiam dimittuntur, non solum quae sine lege, verum etiam quae in lege commissa sunt; ideo ibi secutus adjunxit: «Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia» . Non itaque praevaricantes deputat omnes peccatores Apostolus, sed eos tantum praevaricantes deputat qui transgrediuntur legem. «Ubi enim non est lex,» inquit, ge, sed non omnis peccator praevaricator est, quia peccant aliqui sine lege; «Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum istum vero psalmum, si praevaricantes sunt omnes peccatores terrae, nullum est utique sine praevaricatione peccatum: nulla est autem praevaricatio sine lege; nullum est igitur nisi in lege peccatum. Qui ergo dicit: «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae,» nullos esse omnino, nisi qui legem transgres
Abbreviated transcription (Latin):
VAERIMUS SIDÕ LARDIENIE INUTNILE
possimus. quomodo intelligendũ sit
quodinisto psalmo magno
dictum est: Preuaricatores. uel pocus p̃uarican¬
Quaerimꝰ gͦ quomodo intelligendum sit : preuari¬
cantes deputaui om̃s peccatores terrae. ꝓpter
quod ait apłs: Obienim lex non est: nec p̃uari¬
catio hoc autem̃ dixit: cum alege ꝓmissa dis¬
tinguer&. Nam ut desuperiorib sensꝰ plenius
colligatur : non enimꝑlegem inquit ꝓmissio
abrahae aut semini esꝰ ut heres esset mundi.
sed per iustitiam fidei. Si enim qui ꝑ legem
heredes sunt: exinanita.ẽ. fides. & euacuata
est ꝓmissio. Lex enim: iram operatur: Ubienĩ
nonẽ lex. nec p̃uaricatio. Ideo exfide : ut scđm
grãm firmasit ꝓmissio ꝓmissionis enim non
ei tantum quod ex lege ẽ : sed ei qđ exfide est
ait. nisi ut ostender& legem sine ꝓmissionis grã
nonsolum non auferre. uerum & augere pecca¬
tum. Unde & illud est. Lex sub intrauit: ut

Expanded text:
aerimus, si Deo largiente invenire possumus, quomodo intelligendum sit quod in isto psalmo magno dictum est: «Praevaricatores,» vel potius, «praevaricanquaerimus ergo quomodo intelligendum sit, «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae;» propter quod ait Apostolus: «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Hoc autem dixit, cum a lege, promissa distingueret. Nam ut de superioribus sensus plenior colligatur: «Non enim per legem,» inquit, «promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per legem haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio: lex enim iram operatur; ubi enim non est lex, nec praevaricatio.» «Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini; non ei tantum quod ex lege est, sed et ei quod ex fidait, nisi ut ostenderet legem sine promissionis gratia, non solum non auferre, verum et augere peccatum? Unde et illud est: «Lex subintravit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tra diabolum: Intus. ẽ. xp̃c: ibi habite̾t. Effunde
ante eum p̃cemtuã: noli querere ut delonginquo
te exaudiat. Non enĩ longe. ẽ. sapientia di: quȩ
ꝑtendit afine usq ad finem fortit̃. & disponit
omĩa suauit̃ Ergo intus apud te: ante eum ef-¬
funde precemtuã. Ibi sunt aures eiꝰ: quia neq
aboriente neq aboccidente. neq adesertis mon¬

Expanded text:
tra diabolum. Intus est Christus, ibi habitat: effunde tra diabolum. Intus est Christus, ibi habitat: effunde ante eum precem tuam, noli quaerere ut de longe te exaudiat. Non enim longe est Sapientia Dei, quae «pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter» . Ergo intus apud te, ante eum effunde precem tuam: ibi sunt aures ejus. «Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis mon
Abbreviated transcription (Latin):
me fuerit coram hominib: confitebor illum
& ego coram patre meo qui incaelis. ẽ: A maue¬
ruñt ergo regnum caelorum: ubi eos confice¬
bitur xp̃c. q̃uomodo eos confessurus ẽ.  Geni¬
te benedicti patris mei ꝑcipite regnũ: quod
uobis paratum ẽ abinicio mundi Conficebitur
illos addexteram positos. Uideamꝰ si & timoris ual¬
uam xp̃o aperuer̃: quã diabolo clauser̃ Vno eodẽq
loco dñs monet hoc: ut & diabolo claudatur. et
sibi aperiatur. Nolite inquit timere eos qͥ corpus
occidunt: animã autem non possunt occidere
Monuit: ut timoris ualua. infaciem diabolo elide-¬
retur. E rgo nihil ẽ. timendum nonergo aperit᷑
aditus timoris xp̃o. qui clausus.ẽ. diaboło.: statim
subiecit tanquã di rens. exclusisti illũ: aperi
mihi: Sed eum timete inquit: qͥ hab& potestatẽ
& animã & corpus. occidere ingehennam ignis
Iam ergo si credidisti. & aperusti xp̃o: claude con¬

Expanded text:
, «fuerit coram hominibus, confitebor illum , «fuerit coram hominibus, confitebor illum et ego coram Patre meo, qui est in coelis.» Amaverunt ergo regnum coelorum, ubi eos confitebitur Christus. Quomodo eos confessurus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Confitebitur illos ad dexteram positos. Videamus si et timoris valvam Christo aperuerunt, quam diabolo clauserunt. Uno eodemque loco Dominus monet hoc, ut et diabolo claudatur, et sibi aperiatur. «Nolite,» inquit, «timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere:» monuit ut timoris valva in faciem diabolo elideretur. Ergo nihil est timendum? Non ergo aperitur aditus timoris Christo, qui clausus est diabolo? Statim subjecit, tanquam dicens, Exclusisti illum, aperi mihi: «Sed eum timete,» inquit, «qui habet potestatem et animam et corpus occidere in gehenna ignis» . Jam ergo si credidisti, et aperuisti Christo, claude con