comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod uerbo etiã dñi significatur dicentis. qđ
facis. cito fac. Loquimur etiã sic in consuetu¬
dine utdicamus fugitie. quod inmentem.
non uenit. Et de homine doctissimo dicimꝰ.
nihil eũ fugit. Propterea ueritas mentẽ fugit
uidȩ cũ eũ illustrire destitit. A bsalon
autẽ sicut quidam int̾pretantur. in latina
lingua. diciturspax. Quod mirum uideri po

Expanded text:
quod verbo etiam Domini significatur dicentis: Quod quod verbo etiam Domini significatur dicentis: Quod facis, cito fac . Loquimur etiam sic in consuetudine, ut dicamus: Fugit me, quod in mentem non venit; et de homine doctissimo dicimus: Nihil eum fugit. Propterea veritas fugit mentem Judae, cum eum illustrare destitit. Abessalon autem, sicut quidam interpretantur, in latina lingua dicitur Patris pax: quod mirum videri po
Abbreviated transcription (Latin):
filu sui. Hunc psalmum ex
persona xp̃i accipiendum per sua¬
d& quoddictum . ẽ. ego dormiui & somnũ
coepi. & resurrexi qͣm dñs suscipi& me.
Magis enim hoc ad passionem & resurrectionem
dñi congruenter sonat. quã ad illã historiã
inqua dauid scribitur fugisse. a facie bellantis
aduersum se filui sui. Et qm̃ scriptũ est de
discipulis xp̃i. quam dui cum eis est sponsus
eius impius significatur. discipulus impius
qui eum tradidit acuius facie fugiss&. Quã¬
quã historice possit accipi. quando illo dis¬
cerlente secessit cum ceteris inmontem. ta¬
men spintaliter quando mentẽ uidae filius
dĩ. idest urtus & sapientia dĩ deseruit. cum
eũ diabolus pęnitus inuasit in eo quod scriptũ
est. & intrauit diabolus incorcius. bene ac¬
cipitur. a facie eius xp̃m fugisse. Non quia
xp̃c diabolo cessit sed xp̃o discedente diabol
possedit. Quem discessum. fugam. eẽ. in hoc
psalmo appellatũ. celeritatis causa arbitror.

Expanded text:
 1. Hunc psalmum ex persona Christi accipiendum persuadet quod dictum est: Ego dormivi, et somnum cepi: et exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me. Magis enim hoc ad passionem et resurrectionem Domini congruenter sonat, quam ad illam historiam in qua David scribitur fugisse a facie bellantis adversum se filii sui . Et quoniam scriptum est de discipulis Christi: Quamdiu cum eis est sponsus,on mirum si filius ejus impius, significatur discipulus impius qui eum tradidit. A cujus facie fugisse quanquam historice possit accipi, quando illo discedente secessit cum caeteris in montem; tamen spiritualiter, quando mentem Judae Filius Dei, id est virtus et sapientia Dei, deseruit, cum eum diabolus penitus invasit, in eo quod scriptum est, Et intravit diabolus in cor ejus , bene accipitur a facie ejus Christum fugisse; non quia Christus diabolo cessit, sed Christo discedente diabolus possedit. Quem discessum fugam esse in hoc psalmo appellatum celeritatis causa arbitror;
Abbreviated transcription (Latin):
firmat inquit iustos dñs. Audi alia suoces.
confirmati iusti. Quinos separabit acari¬
tate xp̃i : Tribulatio anangustia. anfames.
annuditas. anpersecutio. Quomodo
herebat quirebus talibus nonseparabatur:
Confirmat autẽ iustos dñs. Descenderunt
quidã ꝓphetȩ dehierosolima: &impleti
spũ scõ ꝓphetauerunt eidẽ paulo. quod
multa passurus ess& inhierusalẽ. Ita ut
quidã eorũ agabus nomine: soluta zona
alligar& se quẽ ad modũ sol& fieri. uthis
indicus rerũ futurũ demonstrar& ꝓpħa
dicens. sicut alligatũ me uidetis. sic oport&
alligari hominẽ hunc inhierosolimis.
Fr̃s autẽ responso ammonitũ saulũ iam
paulũ. nese tantis periculis cõmitter&:
coeperunt deterrere. & monendo. & rogan¬
do reuocare. neir& in hierosolimã. Ille
autẽ qui iam in eorũ numero erat dequib
quit confringitis cormeũ: Non facio
animã meã preciosam mihi. Quia iam

Expanded text:
firmat autem, inquit, justos Dominus. Audi alias voces firmat autem, inquit, justos Dominus. Audi alias voces confirmati justi. Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an fames, an nuditas, an persecutio . Quomodo haerebat, qui rebus talibus non separabatur? Confirmat autem justos Dominus. Descenderant quidam prophetae de Jerosolyma, et impleti Spiritu sancto prophetaverunt eidem Paulo quod multa passurus esset in Jerusalem: ita ut quidam eorum, Agabus nomine, soluta zona alligaret se, quemadmodum solet fieri, ut his indiciis rerum futura demonstraret propheta, dicens: Sicut alligatum me videtis, sic oportet alligari hominem hunc in Jerosolymis. Fratres autem responso admonitum Saulum, jam Paulum, ne se tantis periculis committeret, coeperunt deterrere, et monendo et rogando revocare ne iret in Jerosolymam. Ille autem qui jam in eorum numero erat de quibuquit, confringitis cor meum? Non facio animam meam pretiosam mihi. Quia jam
Abbreviated transcription (Latin):
dit ananias timens & exhorrenscens au¬
acceptis literis uaditubicũq inuenerit
inuocantes nomen tuũ. trahat ac lig&.
& ad pontifices adducat. Et contra diis.
Sine inquit. Ego inquit illi ostendam:
quae illũ oporteat pati ꝓnomine meo.
Reddam inquitt uindicabo medeillo. &
pacietur ꝓnomine meo. Qui seuit in no¬
men meũ. erudio uel erudiui per eũ alios:
erudiam &ipsum peralios. Factũ est hoc:
& nouimꝰ quanta sustinuerit saulus. multo
plura quã fecerat. Quasi auarus ex lac¬
tor cũ usuris recipit quod dederat. Sed
uide utrũ in illo impletũ sit: quomodo
psalmus dicit. confirmat autẽ iustos dis.
Nonsolũ inquit idem paulus cũ mala patere¬
tur: sed & gloriamur intribulationibus.
scientes quia tribulatio pacientiã oꝑatur.
pacientia ꝓbationẽ. ꝓbatio spẽ. spesautem
matus. Quomodo ergõ isti im confirmato
nihil nocebant. qui illũ insectabantur :
sic nec ipse illis quos ꝑsequebatur. Con¬

Expanded text:
dit Ananias, timens et exhorrescens audit Ananias, timens et exhorrescens auacceptis litteris vadit, ut ubicumque invenerit invocantes nomen tuum, trahat et liget, et ad pontifices adducat. Et contra Dominus: Sine, inquit, ego illi ostendam quae illum oporteat pati pro nomine meo . Reddam illi, inquit, vindicabo me de illo; et patietur pro nomine meo, qui saevit in nomen meum. Erudio vel erudivi per cum alios, erudiam et ipsum per alios. Factum est hoc, et novimus quanta sustinuerit Saulus, multo plura quam fecerat, quasi avarus exactor cum usuris recepit quod dederat. 6. Sed vide utrum in illo impletum sit quod modo Psalmus dicit, Confirmat autem justos Dominus. Non solum, inquit idem Paulus, cum multa mala pateretur, sed et gloriamur in tribulationibus, scientos quia tribulatio patientiam operatur, patientia probatimatus. Quomodo ergo isti jam confirmato nihil nocebant qui illum insectabantur, sic nec ipse illis quos persequebatur. Con
Abbreviated transcription (Latin):
confirmat iustos dñs. Seuiant quantum
uoluerint. & quantũ ꝑmĩsi fuerint peccato¬
res: confirmat iustos dñs. Quicquid acci¬
derit iusto uoluntati diuin: e deput&:
non potestati immici. Saeuire ille potest:
ferire sulle uoluerit. non potest. Etsuille
uoluerit utferiat: nouit suũ quẽ ad modũ
excipiat. Quẽ enĩ diligit dñs corripit:
flagellat autẽ omẽm filium quem recipit.
Quid sibi ergo plaudit iniquus. quia fla¬
gellũ sibi fecit deillo paterms̃ : Illum
ad sumit administeriũ: meerudit ad patri¬
moniũ. Nec ad tendere debemus. quantũ
permittat iniustis: sed quantũ seru& iustis.
Seddebemus optare etiam illis perquos fla¬
gellamur : ut conuertantur & flagellentur
Sic enĩ suos fideles erudiebat. quidesaulo fla¬
gellũ sibi fecerat: sed postea conuertit &
saulũ. Et cũ ananie sc̃o a quo baptitatus
est saulus. dicer& dñs illũ suscipiendum
esse saulũ. quia uas ess& electionis: respon¬

Expanded text:
confirmat justos Dominus. Saeviant quantum confirmat justos Dominus. Saeviant quantum voluerint, et quantum permissi fuerint peccatores: confirmat justos Dominus. Quidquid acciderit justo, voluntati divinae deputet, non potestati inimici. Saevire ille potest: ferire, si ille noluerit, non potest. Et si ille voluerit ut feriat, novit suum quemadmodum excipiat: Quem enim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium quem recipit . Quid sibi ergo plaudit iniquus, quia flagellum sibi de illo fecit Pater meus? Illum assumit ad ministerium, me erudit ad patrimonium. Nec attendere debemus quantum permittat injustis, sed quantum servet justis. 5. Sed debemus optare etiam illis per quos flagellamur, ut convertantur, et flagellentur. Sic enim suos fideles erudiebat, qui de Saulo flagellum sibi fecerat, sed postea convertit et Saulum. Et cum Ananiae sancto, a quo baptizatus est Saulus, diceret Dominus, illum suscipiendum esse Saulum, quia vas esset electionis; respon
Abbreviated transcription (Latin):
mat: Quideis dicit: Qđ dicit᷑ maliopsalmo.
sustinedñm. Uirilit̾age & confortet᷑ cortuũ:
& fustine dñm. Qd .ẽ. hoc sustinedñm: Adtẽpꝰlabo¬
ras: in aeternũ non laborabis. Breuis est
molestia tua: aeterna erit beatitudo tua.
Admodicum dolebis: sine fine gaudebis.
Sed inter molestias incipis labi: ꝓponitur
exemplũ. passionũ xpĩ. Uide quidꝓte
pertulit: quiquare ꝑferr& non habebat.
Quanta cũque patiaris: non ꝑuenies ad illas
insultationes. ad illa flagella. ad illam
ignominiosam uestẽ. ad illã spinea coro¬
nam. ad illam postremo crucẽ nonꝑuenis.
quia iam & depoena generis humani subla¬
ta est. Cũ enĩ antiqui scelerati crucifige¬
rentur: modo nullus crucifigitur. ho¬
norata est & finita. Finita est inpȩna.
man& ingr̃a. Alocis supliciorũ: fecit
transitũ ad frontes imperatorũ. Qui tan¬
tum honorem dedit poenis suis. quid
seruat fidelibussuis: his ergo rebus. his
uerbis. his allocutionibus. hoctali exemplo:

Expanded text:
mat? quid eis dicit? Quod dicitur in alio psalmo: Sustine Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Quid est hoc, Sustine Dominum? Ad tempus laboras, in aeternum non laborabis: brevis est molestia tua, aeterna erit beatitudo tua: ad modicum doles, sine fine gaudebis. Sed inter molestias incipis labi? Proponitur exemplum et passionum Christi. Vide quid pro te pertulit, qui quare perferret non habebat. Quantacumque patiaris, non pervenies ad illas insultationes, ad illa flagella, ad illam ignominiosam vestem, ad illam spineam coronam, ad illam postremo crucem non pervenies, quia jam et de poena generis humani sublata est. Cum enim sub antiquis scelerati crucifigerentur, modo nullus crucifigitur. Honorata est, et finita. Finita est in poena, manet in gloria. A locis suppliciorum fecit transitum ad frontes imperatorum. Qui tantum honorem dedit poenis suis, quid servat fidelibus suis? His ergo rebus, his verbis, his allocutionibus, hoc tali exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo habeamus quic quid offerimus. & ex illo
sit quic quid boni sumus. Omiã dona quib
gaudemus. ab illo sunt. Quis enĩ cognouit
sensum dni. aut quis consiliarius cius fuit.:
Aut quis prior dedit ei &retribuetur illi: Qm̃
ab ipso. & peripsum. & inipsosunt omnia. Ergo
non ei aliquid dedimus: & debitorem tenemus.
Unde debitorem: Quia promissorem. Non
dicimus dõ. dnẽ redde quodaccepisti: sedredde
quod promisisti. Qm̃ rectus est sermo dni.
Quidestrectuse sermo dñi: Nonte fallit
Fueum noli fillere: immo tute noli fallere
Quis enim fallit omnia scientem: Sedmentita
est iniquitas sibi. Qm̃ rectus est sermodni:
& omnia opera eius infide

Expanded text:
ab illo habeamus quidquid illi offerimus, et ex illo ab illo habeamus quidquid illi offerimus, et ex illo sit quidquid boni sumus. Omnia bona quibus gaudemus, ab illo sunt. Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit; aut quis prior dedit ei, et retribuetur illi? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Ergo non ei aliquid dedimus; et tenemus debitorem. Unde debitorem? Quia promissor est. Non dicimus Deo, Domine, redde quod accepisti; sed, Redde quod promisisti. Quoniam rectus est sermo Domini. Quid est, rectus est sermo Domini? Non te fallit, tu eum noli fallere: imo tu te noli fallere. Quis enim fallit omnia scientem? Sed mentita est iniquitas sibi . Quoniam rectus est sermo Domini, et omnia opera ejus in fide
Abbreviated transcription (Latin):
non rectus : rectus est ille. & omĩa opera eius infide.
Tua sint opera infide: quia iustus ex fide uiuit.¬
& fides perdilectionem operatur. Tua sint opera
infide: quiumdm̃ credendo fidelis efficeris. Operi
dĩ quomodo possunt esse infide. quasi & ds̃ ex
fide uiuat: Inuenimus & de fidelem: & hoc non
uerbis nostris dicitur. Apłm audi. Fidelis
inquit ds̃: qui uos non permittat temptari supͣ
quam potestis ferre. sed faci& cum temptatione
etiam exitum. ut possitis sustinere. Audistis
fidelem dm̃: audite & alibi. Sitoleramus:
& conregnabimus. Sinegauerimus: & ipse nos
negabit. Sinoncredimus: & ipse fidelis per¬
man&. negare sem& ipsum non potest. Habem
ergo & fidelem dm̃: distinquamur potius fide.¬
lem diñ. a fideli homine. Fidelis homo est
credens promittenti dõ. fidelis ds̃ est exhibens
quod ꝓmisit homini. Teneamus fidelissimum
debitorem: quia tenemus misericordissimum
ꝓmissorem. Neque enim aliquid ei mutuum
commodauimus. ut debitorem teneamus: cum

Expanded text:
rectis, rectus est ille. Et omnia opera ejus in fide. Tua sint opera in fide. quia justus ex fide vivit , et fides per dilectionem operatur : tua sint opera in fide, quia in Deum credendo fidelis efficeris. Opera Dei quomodo possunt esse in fide, quasi et Deus ex fide vivat? Invenimus et Deum fidelem, et hoc non verbis nostris dicitur, Apostolum audi: Fidelis, inquit, Deus qui vos non permittat tentari supra quam potestis ferre, sed faciat cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Audistis fidelem Deum, audite et alibi: Si tolerabimus, et conregnabimus; si negaverimus, et ipse nos negabit; si non credimus, ille fidelis permanet, negare semetipsum non potest . Habemus ergo et fidelem Deum: distinguamus potius fidelem Deum a fideli homine. Fidelis homo est credens promittenti Deo; fidelis Deus est exhibens quod promisit homini. Teneamus fidelissimum debitorem, quia tenemus misericordissimum promissorem. Neque enim aliquid ei mutuum commodavimus, ut debitorem teneamus; cum
Abbreviated transcription (Latin):
populum ipse dnis in euangelio miseratus. ẽ.
quod rectorem non haberet. cum bene poss&
operarii autem pauci. Hocautẽ erpersona dĩ
patris accipiendum. qui ppterea adinopes &
pauperes. id est inopia & pauꝑtate bonorum
spiritalium egentes. filium suum dignatus . ẽ.
mittere. Inde autẽ incipit sermo eius. apud
matheũ inmonte cũ dicit. Beati pauperes spũ.
qm̃ ipsorũ est regnum caelorũ
Ponam in

Expanded text:
uum ipse Dominus in Evangelio miseratus est, quod rectorem non haberet, cum bene posset operarii autem pauci . Hoc autem ex persona Dei Patris accipiendum est, qui propter inopes et pauperes, id est inopia et paupertate bonorum spiritualium egentes, Filium suum dignatus est mittere; inde autem incipit sermo ejus apud Matthaeum in monte, cum dicit: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum . Ponam in
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est ure renes meos &cormeũ.
Ure delectationes meas. ure cogitationes meas.
Cor procogitationibus. renes pro delectationibus
posuit. nealiquid mali cogitem. nealiquid mali
me delect&. Unde autem ures renes meos: Igne
uerbi tui. Vnde ures cormeum. Calore sp̃s
tui. Dequo calore. alibi dicitur. Etnon est
quise abscondat accclore eius. Et dequo igne
dñs dicit. Ignem ueni mittere inmundũm.¬

Expanded text:
Quid est, ure renes meos et cor meum? Ure delectationes meas, ure cogitationes meas cor pro cogitationibus, renes pro delectationibus posuit ne aliquid mali cogitem, ne aliquid mali me delectet. Unde autem ures renes meos? Igne verbi tui. Unde ures cor meum? Calore spiritus tui. De quo calore alibi dicitur: Et non est qui se abscondat a calore ejus : et de quo igne Dominus dicit: Ignem veni mittere in terram
Abbreviated transcription (Latin):
Ammirans quarẽ
inistis diebus tamquam deseruerit eos
quos in passionibus exercere uoluerit.
recolit praeterita quae audierunt apa¬
tribus : tamquam dicentes non ea quae
patimur nobis retulerunt patres nr̃i.
Nam & in illo psalmo hoc dixit: inte spe¬
rauerunt patres nr̃i : sperauerunt & libe¬
rasti eos. Ego autem sum uermis & non
homo: obprobrium hominũ & abiec¬
causa credidi inte: sine causa nomen
meũ scriptum est apudte: & nomen
tuũ scriptũ est inme. Haec ergo nobis
indicauerunt patres nr̃i.
Manustua
gentes disperdidit & plantastieos: in¬

Expanded text:
Admirantes quare in istis diebus tanquam deseruerit eos quos in passionibus exercere voluerit, recolunt praeterita quae audierunt a patribus, tanquam dicentes: Non ea quae patimur nobis retulerunt patres nostri. Nam et in illo psalmo hoc dixit: In te speraverunt patres nostri, speraverunt, et eruisti eos: ego autem sum vermis, et non homo, opprobrium hominum, et abjeccausa credidi in te, et sine causa nomen meum scriptum est apud te, et nomen tuum scriptum est in me? Haec ergo nobis indicaverunt patres nostri. Manus tua gentes disperdidit, et plantasti eos; in
Abbreviated transcription (Latin):
Noli malitia quã respicis
millis male florentibus. Fac bonitatem
& inhabita terram. Neforte bonitatem
extra inhabitationẽ terrȩ facies: terra enim
dni. eccła eius est. Ipsam rigat: ipsam collit
ille agricola pater. Multi enim quasi exer¬
cent bona opera. sed quia non habitant ter¬
ram: non pertinent adagricolã. Ergo fac
bonitatem non extra: sedin habita terram.
Etquid habeo
Et pasceris indiuitus
eius

Expanded text:
Noli malitiam, quam respicis in illis male florentibus: fac bonitatem, et inhabita terram. Ne forte bonitatem extra inhabitationem terrae facias. Terra enim Domini, Ecclesia ejus est: ipsam rigat, ipsam colit ille agricola Pater . Multi enim quasi exercent bona opera, sed quia non inhabitant terram, non pertinent ad agricolam. Ergo fac bonitatem, non extra terram, sed inhabita terram. Et quid habebo? Et pasceris in divitiis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quid ergo montes: Añ quia adsion per¬
tinuerunt etiam qui dediuerso uenerunt.
ut sibi occurrerent in lapidẽ angularem:

Expanded text:
est: quid ergo montes? An quia ad Sion pertinuerunt etiam qui de diverso venerunt, ut sibi occurrerent in lapidem angularem
Abbreviated transcription (Latin):
ero. Simei non fuerint dominata occulta mea &
aliena peccata. tunc minaculatus ero. Non enim
est certior origo peccati. preter occultũ suum quo
cecidit diabolus. & alienũ quo seductus est homo.
utconsentiendo suum facerent
Etmundabor
a delicto magno

Expanded text:
ero: si mei non fuerint dominata occulta mea, et aliena peccata, tunc immaculatus ero; non enim est tertia origo peccati, praeter occultum suum quo cecidit diabolus, et alienum quo seductus est homo, ut consentiendo suum faceret. Et mundabor a delicto magno
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est arcus eorũ conterat᷑:
Insidiae ipsorũ frustrentur. Superius enim
dixerat: gladiũ eduxerunt peccatores. inten¬
derunt arcũ suũ. Gladii eductionẽ: in¬
tellegi uoluit apertam oppugnationem.
Arcus autẽ intentionẽ: ocultas insidias intel¬
legi uoluit. Eccegladius eius peremit eũ:
& dispositio insidiarũ eius frustratur.
Quid est frustratur: Nihil noc& iusto.
Quomodo ergo ei nihil nocuit uerbi grã quẽ
sic expoliauit: cui tollendo ressuas ad

Expanded text:
Quid est, arcus eorum conteratur? Insidiae ipsorum frustrentur. Superius enim dixerat: Gladium eduxerunt peccatores, intenderunt arcum suum. Gladii eductionem, intelligi voluit apertam oppugnationem: arcus autem intentionem, occultas insidias intelligi voluit. Ecce gladius ejus perimit eum, et dispositio insidiarum ejus frustratur. Quid est, frustratur? Nihil nocet justo. Quomodo ergo nihil ei nocuit, verbi gratia, quem sic exspoliavit, cui tollendo res suas ad
Abbreviated transcription (Latin):
RESME INFI NEM
Idest. differsine adintellegendũ xpm̃ spiri-¬
taliter qui est di sapientia. & rectus finis
omĩs. intentionis animae
Quo usque
auertis faciem tuam ame

Expanded text:
ris me in finem? id est, differs me ad intelligendum Christum spiritualiter, qui est Dei Sapientia, et rectus finis omnis intentionis animae. Quo usque avertis faciem tuam a me
Abbreviated transcription (Latin):
Uestitus reginae huius quis est: Et pretiosus
est &uarius est. sacramenta doc trinae in¬
in linguis om̃ibus uarians. Alia lingua a fra:
alia syra. alia greca. alia hebrea. alia illa &
illa faciunt istȩ linguae uarietatẽ uestis regi.¬
nae huius. Quomodo autem om̃is uarietas
uestis inunitate concordat: sic & om̃s linguae
adunam fidem. Inueste ista uarietas sit:
scissura nonsit. Ecce uarietatẽ intellexim
dediuersitate linguarum: & uestẽ intelleximꝰ
propter unitatem. In ipsa uarietate aurum
quod est ipsa sapientia: quaelib& sit uarietas
linguarum. unum aurum praedicatur non
diuersũ aurũ. seduariẽtates deauro. Eandẽ
quippe sapientiam. eandem doctrinã. & disci¬
plinã om̃s linguae praedicant. Uarietates
in lingius: aurum insententiis. Alloquitur
propħa reginam istam: libenter enĩ illi cantat.
Etunus quisq nr̃m si tamen nouerimus ubi simus:
& adillud corpus pertinere conemur. & fide
& spe pertineamus uniti in menbris xp̃i.
Nos enĩ alloquitur.

Expanded text:
estitus reginae hujus quis est? Et pretiosus est, et varius est: sacramenta doctrinae in linguis omnibus variis. Alia lingua afra, alia syra, alia grilla. Faciunt quinque istae linguae varietatem vestis reginae hujus. Quomodo autem omnis varietas vestis in unitate concordat, sic et omnes linguae ad unam fidem. In veste ista varietas sit, scissura non sit. Ecce varietatem intelleximus de diversitate linguarum, et vestem intelleximus propter unitatem in ipsa varietate. Aurum quid est? Ipsa sapientia. Quaelibet sit varietas linguarum, unum aurum praedicatur, non diversum aurum, sed veritas de auro: eandem quippe sapientiam: eandem doctrinam et disciplinam omnes linguae praedicant. Varietas in linguis, aurum in sententiis. Alloquatur propheta reginam istam, libenter enim illi cantat, et unusquisque nostrum; si tamen noverimus ubi sumus, et ad illud corpus peret spe pertineamus uniti in membris Christi. Nos enim alloquitur:
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ commendatur. Esto humilis. siuis bene¬
dicere dnm̃ in omĩ tẽpore. & semꝑ laus eius
sit inore tuo: quia & iob nontantũ benedicit
dnm quando abundant illa omiã quibus eũ
sunt omĩa uno tempore: & impleuit quod
in hoc psalmo dictũ est dicens. Dñs dedit
dñs abstulit: quomodo dño placuit ita
factum est. sitnomen dñi benedictũ. Ecce
habes exemplum benedicentis momni tẽpore.
se laudari. Qui inse uult laudari: suꝑbus est
Qui suꝑbus nonest: humilis est. Nonuis ergo
esse suꝑbus: utpossis esse humilis. dic quod
dictũ est In dño laudabitur anima mea:
audiant mansueti & lȩtentur. E

Expanded text:
nobis commendatur. Esto humilis, si vis benenobis commendatur. Esto humilis, si vis benedicere Dominum in omni tempore, et semper laus ejus sit in ore tuo. Quia Job non tantum benedixit Dominum, quando abundabant illi omnia, quibus eum sunt omnia uno tempore, et implevit quod in hoc psalmo scriptum est, dicens: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Ecce habes exemplum benedicentis Dominum in omniin se laudari. Qui in se vult laudari, superbus est. Qui superbus non est, humilis est. Non vis ergo esse superbus? Ut possis esse humilis, dic quod dictum est: In Domino laudabitur anima mea; audiant mansueti, et laetentur. E
Abbreviated transcription (Latin):
Inco quod inipsa historia scriptũ est. in illo
quasi furore dauid quod pretermisinus. & saliuȩ
decurrebant suꝑ barbam eius: cum legeretur
apłs audistis ipsas saliuas. sed decurrentes suꝑ
barbã. Dicit aliquis. Quas saluias audiuimꝰ:
N onne modo lectus est apłs cumdicer&. Iuda ei
signã petunt & graeci sapientiã quaerunt:
Modo lectũ est: nos autẽ predicamus inquit xp̃m
est hominbus: & quod infirmum est dĩ. fortius
est quam homines. Saliuae enĩ significant
stultitiã: saluiae significant infirmitatẽ. Sed
si quod stultũ est dĩ. fortius est hominibus.
nontamquã saliuae offendant. sed ad tende
quia suꝑ barbam decurrunt. Quomodo¬
enĩ saluus infirmitas: sic barba uirtus ostendit᷑.
Texit ergo uirtutẽ suã corpore infirmitatis suae:
& quod forinsecus infirmabatur tamquã in
saliua apparebat. intus autẽ diuina uirtus
tamquã barba tegebatur. Ergo humilitas.

Expanded text:
in eo quod in ipsa historia scriptum est, in illo in eo quod in ipsa historia scriptum est, in illo quasi furore David, quod praetermisimus, Et salivae decurrebant super barbam ejus. Cum legeretur Apostolus, audistis ipsas salivas, sed decurrentes super barbam. Dicit aliquis, Quas salivas audivimus? Nonne modo lectus est Apostolus, cum diceret: Judaei signa petunt, et Graeci sapientiam quaerunt? Modo lectum est: Nos autem praedicamus, inquit, Christum est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam hstultitiam, salivae significant infirmitatem. Sed si quod stultum est Dei, sapientius est homNon tanquam salivam attende, sed attende, quia suenim salivis infirmitas, sic barba virtus ostenditur. Texit ergo virtutem suam corpore infirmitatis suae: et quod forinsecus infirmabatur, tanquam in saliva apparebat; intus autem divina virtus tanquam barba tegebatur. Ergo humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit xp̃c: dicat & cristianus
Quia & cristianus incorpore
do abundas multũ frumenti. olei. uini. auri.
argenti. mancipioꝵ. pecoꝵ. salus que ista
mortalis inuulnerata & in corrupta persistit.
ea quae nascuntur crescunt omiã. nibibinmatura
morte subtrahitur. felicitas tota abundat iN
domo. circumfluunt omiã: tunc benedicis
dñm. sed non omĩ tempore. Ergo & tunc
& quando ista scđm tempꝰ. & scđ̾m flagellũ
dñi dĩ nr̃i. turbantur auferuntur. minus nascunt᷑
iam nata labuntur. Fuint enĩ haet. & inde
tatio: sedtuqui cantas tibi benedicam dnm̃
momĩ tẽpore. semꝑ laus eius inore meo.
Et quando ista dat benedic: & quando ista tollit
benedic. Quia ille dat. ille tollit: sedseipsum
abenedicente nontollit. Quis est autẽ quibene¬
dicit dnm̃ in omĩ tempore. nisi humilis corde:¬
Ipsam enuim humilitatẽ docuit dñs nr̃ in corpore
& insanguine suo: quia cum cõmendat corpus
& sanguinẽ suũ. humilitatẽ suã commendat

Expanded text:
istus, dicat et christianus; quia et christianus in corpore do multum abundat frumenti, olei, vini, auri, argenti, mancipiorum, pecorum, salusque ista mortalis invulnerata et incorrupta persistit, ea quae nascuntur crescunt omnia, nihil immatura morte subtrahitur, felicitas tota abundat in domo, circumfluunt omnia, tunc benedices Dominum? Non: sed in omni tempore. Ergo et tunc, et quando ista secundum tempus et secundum flagella Domini Dei nostri turbantur, auferuntur, minus nascuntur, jam nata dilabuntur. Fiunt enim haec, et inde tatio. Sed tu qui cantasti, Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo, et quando ista dat, benedic; et quando ista tollit, benedic. Quia ille dat, ille tollit: sed seipsum a benedicente se non tollit. 4. Quis est autem qui benedicit Dominum in omni tempore, nisi humilis cordeIpsam enim humilitatem docuit Dominus noster in corpore et sanguine suo: quia cum commendat corpus et sanguinem suum, humilitatem suam commendat,
Abbreviated transcription (Latin):
peceatũ. Inqua morte. hoc est esse in memorem
dĩ. legẽ cius & precepta contempnere. Vt iN¬
fernũ direrit caecitatẽ animi. quae peccantẽ
id est morientem excip̃it & inuoluit. Sicut
non pbaterunt unquit habere dm̃ innoti ciam
dedit illos ds̃ in repbũ sensum. Abista morte
& ab ista inferno. tutam sẽ preberi. anima. depre¬
catur. dummolitur conuersione ad dm̃. & sentit
Laboraui ingemitu meo. E

Expanded text:
peccatum . In qua morte hoc est esse immemorem peccatum . In qua morte hoc est esse immemorem Dei, legem ejus et praecepta contemnere: ut infernum dixerit, caecitatem animi, quae peccantem, id est, morientem excipit et involvit; Sicut non probaverunt, inquit, habere Deum in notitia, dedit illos Deus in reprobum sensum . Ab ista morte et ab isto inferno tutam se praeberi anima deprecatur, dum molitur conversionem ad Deum, et sentit Laboravi in gemitu meo. E
Abbreviated transcription (Latin):
Confessus est ininferno ille diues. dequo dñs dicit
qui latarum uidit in requiȩ. se autem incormentis
dolebat. Osque adeo confessus. ut iammoneri
suos uell& ut se apeccatis cohiberent. ꝓpter poenas
quas apud inferos esse noncreditur Quã uis ergo
frustra confessus est. tamen merito sibi illa accidis¬
se tormenta. quando etiam suos ne in haec IN¬
ciderent. doceri cupiebat. Quid ergo est. in in¬
ferno autem. quisconfitebitur tibi: An mfernũ
uult intellegi. quo post iuditium precipitabunt᷑
impi. ubi iam ꝓpter ꝓfundiores tenebras nullã
dĩ lucem uidebunt. cui aliquid confiteantur:
Nam iste ad huc eleuatis oculis quã uis inmani
ꝓfundo inter posito. potuit tamen uidere lazarũ
in requie constitutũ. excuius comparitione.
ad confessionẽ coictus est meritorũ suorum:
Potest etiam illud intellegi. utmortẽ uocet
peccatũ. quod contempta dĩ diuina lege com¬
mittitur. ut aculeũ mortis mortẽ appellemus.
quod mortẽ compar&. Aculeus enĩ mortis

Expanded text:
Confessus est in inferno ille dives, de quo Dominus dicit, qui Lazarum vidit in requie, se autem in tormentis dolebat: usque adeo confessus, ut etiam moneri suos vellet ut se a peccatis cohiberent, propter poenas quas apud inferos esse non creditur . Quamvis ergo frustra, confessus est tamen sibi merito illa accidisse tormenta; quando etiam suos, ne in haec inciderent, doceri cupiebat. Quid ergo est, In inferno autem quis confitebitur tibi? an infernum vult intelligi, quo post judicium praecipitabuntur impii, ubi jam propter profundiores tenebras nullam Dei lucem videbunt, cui aliquid confiteantur? Nam iste adhuc elevatis oculis, quamvis immani profundo interposito, potuit tamen videre Lazarum in requie constitutum, ex cujus comparatione ad confessionem coactus est meritorum suorum. Potest etiam illud intelligi, ut mortem vocet peccatum, quod contempta divina lege committitur: ut aculeum mortis mortem appellemus, quod mortem comparet; aculeus enim mortis,
Abbreviated transcription (Latin):
male uiuentẽ : sed pompa est funeris. excipitur
sepulchro pretioso. inuoluitur pretiosis ues¬
tibus. sepelitur ungentis & aromatibus. Demde
memoriam qualẽ hab&. quam marmoratam:
Uiuiturimpsa memoria: ille ibi mortuus est.
Isti putantes bona aberrauerunt adõ: nec quae¬
sierunt uera & decepti sunt falsis adõ. Vide
quid sequitur. Ille quinon dedit praetium
redemptionis animae suae : qui non intellexit
interitũ. quia uidit sapientes morientes. qui¬
factus est in prudens. & insipiens ut simul
perir&. & quomodo peribunt. & qui relin¬
quent alienis diuitias suas: Simul impru¬
dens. & insipiens peribunt. Attendite fr̃s.
Et relinquent alienis diuitias suas:.

Expanded text:
male viventem. Sed pompa est funeris, excipitur male viventem. Sed pompa est funeris, excipitur sepulcro pretioso, involvitur pretiosis vestibus, sepelitur unguentis et aromatis. Deinde memoriam qualem habet! quam marmoratam! Vivitur in ipsa memoria? Ille ibi mortuus est. Ista putantes homines bona, aberraverunt a Deo, nec quaesierunt vera, et decepti sunt falsis: adeo vide quid sequitur. Ille qui non dedit pretium redemptionis animae suae, qui non intellexit interitum, quia vidit sapientes morientes, factus est imprudens et insipiens, ut simul periret. Et quomodo peribunt qui relinquent alienis divitias suas? Simul imprudens et insipiens peribunt. 14. Attendite, fratres: Et relinquent alienis divitias suas.
Abbreviated transcription (Latin):
num quid perdes inthesauros ponens:
Nampueri fr̃s: unde sibi emant nescio quid:
simul inueniunt nummos. & ponunt inthes¬
aurario. & non aperient nisi postea. Num¬
quid quia non uident quod colligunt. ideo
perdiderunt: Noli timere. ponet puer
inthesaurario & securus est. pones tũ inma¬
nu xp̃i & times. Esto prudens: & prospice
tibi inposterum incaclo. Esto ergo prudens.
imitare formicam sicut dicit scriptura. Re¬
conde aestate. neesurias in hieme. Hiems est
nouissimus dies tribulationis: hiems est dies
scandalorũ &amaritudinis. collige quod ibi
tibi sit inposterum. Siautem non facis: simul
in prudens & insipiens peribis. Sed mortuus
est ille diues: & tale funus illi factũ est.
Ecce quose conuerterunt homines: non atten¬
dunt quã malã uitam habuerit cũ uiuer&.
sed quã pompam cum moreretur. O felix.
quẽ tanti plangunt: ita uero sicuixit. ut pauci
plangant. Om̃s enim deberent plangere tam

Expanded text:
Numquid perdes in thesaurario ponens? Numquid perdes in thesaurario ponens? Nam pueri, fratres, unde sibi emant nescio quid simul inveniunt nummos, et ponunt in thesaurario, et non aperiunt nisi postea: numquid quia non vident quod colligunt, ideo perdiderunt? Noli timere: ponunt pueri in thesaurario, et securi sunt; ponis tu in manu Christi, et times! Esto prudens, et prospice tibi in posterum in coelo. Esto ergo prudens, imitare formicam, sicut dicit Scriptura ; reconde aestate, ne esurias in hieme: hiems est dies novissimus, dies tribulationis; hiems est dies scandalorum et amaritudinis: collige quod ibi tibi sit in posterum; si autem non facis, simul imprudens et insipiens peribis. 13. Sed mortuus est ille dives, et tale illi funus factum est. Ecce quo se converterunt homines: non attendunt quam malam vitam habuerit cum viveret, sed quam pompam cum moreretur. O felix quem tanti plangunt! Iste vero sic vixit ut pauci plangant. Omnes enim deberent plangere tam
Abbreviated transcription (Latin):
Quis
est in prudens: Quinon sibi prospicit infu¬
turũ. Quis est insipiens: Quinon intellegit
sis non eris insipiens. Prospiciendo tibi in
futurum: non eris in prudens. Quis est quisibi
prospicit : Seruus ille cui dedit dñs ipsius
quod erogar&. & postea dicit ei. Non mihi
potes agere. redde rationem actus tui. Et
ille. Quid facio : fodere non possum. men¬
dicare confundor. Sed & derẽ dñi sui fecit
sibi amicos: qui illum reciperent cum deactu
proiceretur. & ille fraudem fecit dño suo
ut comparar& sibi amicos qui illũ susciperent
Tu noli timere nefraudem facias: ipse dñs or¬
tatur ut facias. ipse tibi dicit. Fac tibi ami¬
cos demammona iniquitatis. Fortassis ea
quae ad quisisti: demiquitate ad quisisti
autfortasse ea ipsa est iniquitas. quia tu
habes & alter non hab&. tũ habundas & alter
aeg&. Deista mãmona iniquitatis: dediui¬
tus istis. quas iniqui uocant diuitias: fac
tibi amicos & prudens eris. comparas tibi
non fraudaris. Modo enim uideris perdere :

Expanded text:
Quis est imprudens? Qui non sibi prospicit in futurum. Quis est insipiens? Qui non intelligit sis, non eris insipiens: prospiciendo tibi in futurum, non eris imprudens. Quis est qui sibi prospicit? Servus ille cui dedit Dominus suus quod erogaret, et postea dixit ei: Non potes mihi agere, redde rationem actus tui. Et ille: Quid facio? fodere non possum, mendicare confundor. Sed et de re domini sui fecit sibi amicos, qui illum reciperent, cum de actu projiceretur. Et ille fraudem fecit domino suo, ut compararet sibi amicos qui illum susciperent: tu noli timere ne fraudem facias; ipse Dominus hortatur ut facias, ipse tibi dicit, Fac tibi amicos de mammona iniquitatis . Fortassis ea quae acquisisti, de iniquitate acquisisti; aut fortasse ea ipsa est iniquitas, quia tu habes et alter non habet, tu abundas et alter eget. De ista mammona iniquitatis, de divitiis istis quas iniqui vocant divitias, fac tibi amicos et prudens eris: comparas tibi, non fraudaris. Modo enim videris perdere.
Abbreviated transcription (Latin):
bene impius est. & sibona uideatur facere: & tamen
quia sine fide. nec bona uocanda sunt. Crẽ¬
didit autem incum qui iustificat impium:
deputatur fides eius adiustitiam. sicut & deł
dicit. beatitudinẽ hominis cui ds̃ acceptus. ẽ.
iusticiam sine operibus. iustitum quam fides.
quam bona opera non praecesserunt. quam bona
opera non secuntur. Intendite ergo uos aliquĩ
male intellegendo: proicitis uos m illam uoragi¬
nem inpune peccandi. Et ego libersum:
sicut ipse apłs ab omnibus male intellegentib
liber fuit. Libenter enim male intellexerunt.
nebona opera sequerentur. Nolite esse de
numero talium fr̃s. Dicitur inquodam
psalmo. dequodam homine tali. idest detali
genere. quasi deuno. Noluit inquit intelle¬
gere. utbene ager&. Nondietum est non
potuit intellegere. Uos ergo oport& ut
uelitis intellegere utbene agatis: intellectus
enim uobis nonde erit manifestus. Quid

Expanded text:
bene, impius est: etsi bona videatur facere, tamen, bene, impius est: etsi bona videatur facere, tamen, quia sine fide, nec bona vocanda sunt. Credenti autem in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam; sicut et David dicit, beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus . Justitiam autem quam? Fidei, quam bona opera non praecesserunt, sed quam bona opera consequuntur. 8. Intendite ergo vos: alioquin male intelligendo projicitis vos in illam voraginem impune peccandi: et ego liber sum, sicut ipse Apostolus ab omnibus male intelligentibus liber fuit. Libenter enim male intellexerunt, ne bona opera sequerentur. Nolite esse de numero talium, fratres. Dicitur in quodam psalmo, de quodam homine tali, id est de tali genere, quasi de uno: Noluit, inquit, intelligere ut bene ageret . Non dictum est, Non potuit intelligere. Vos ergo oportet ut velitis intelligere, ut bene agatis. Intellectus enim vobis non deerit manifestus. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
mors. Malis operibus quid debetur. nisi damp¬
natio: Bonis quid debetur: Merces. regnum
çȩlorum. Tuautem inmalis operibus inuentus
es: sireddatur tibi quod debetur puniendus es.
Quid ergo fit: Nontibi ds̃ reddit debitam
esse infide. perindulgentiam. Iamfides illa
assumpta sp̃e & dilectione. incipit bene operari:
sednec tunc glorieris & extollas te. Memento
aquo inuia positus sis: memento quia & sanis
pedibus & uelocibus errabas. Memento quia
& si languebas. & inuia semi uiuus iacebas.
leuatus es iniumentũ. & perductus adstabulũ
Ei autẽ inquit quioperatur: merces non in¬
putatur scđm gram. sed scđm debitum.
Siuis esse alienus agr̃a: iacta merita tua. Ille
autem uid& quid sit inte: & nouit quid cui
debeat. Ei uero qui non operatur inquit.
Ecce pone aliquẽ impiũ peccatorẽ: non operat᷑
Quid autẽ credit: Credit autem ineum qui
iustificat impiũ. Exeo enĩ qui non operitur

Expanded text:
mors . Malis operibus quid debetur, nisi dammors . Malis operibus quid debetur, nisi damnatio? Bonis quid debetur? Regnum coelorum. Tu autem in malis operibus inventus es: si reddatur tibi quod debetur, puniendus es. Quid ergo fit? Non tibi Deus reddit debitam esse in fide per indulgentiam; jam fides illa assumpta spe et dilectione incipit bene operari: sed nec tunc glorieris, et extollas te: memento a quo in via positus sis; memento quia et sanis pedibus et velocibus errabas; memento quia etsi languebas, et in via semivivus jacebas, levatus es in jumentum, et perductus in stabulum . Ei autem, inquit, qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Si vis esse alienus a gratia, jacta merita tua. Ille autem videt quid sit in te, et novit quid cui debeat. Ei vero qui non operatur, quid? Ecce pone aliquem impium peccatorem, non operatur. Quid autem? Credit autem in eum qui justificat impium. Ex eo enim quia non operatur
Abbreviated transcription (Latin):
claudicas aliquantũ: saltem auia noli recedere.
Etsi tardius peruenturꝰ es: noli remanere. noli
retro conuerti. noli deuiare. Quidergo. qui
sunt beati: Non in quibus non inuenerit ds̃
peccatum: Nam inomnibus inuenit. Onĩs
enĩ peccauerunt. &egent gła dĩ. Si ergo in
omnibus peccata inueniuntur: reman& ut
non sint beati nisi quorũ remissa sunt pecca¬
ta. Hocergoapłs. sic commendauit.
Credidit abraham dõ: & deputatũ est ei adiusti¬
tiam. Ei autem quioperatur. id est deoperib
presumit. & eorum merito sibi dicit datam. ẽẽ.
gratiam fidei. merces noninputatur scđm gr̃am:
sed scđm debitum. Quid est hoc nisi quod mer¬
ces nrã gratia uocatur: Sigratia est: gratis
datur. Quid est gratis datur : Gratis constat.
Nihil boni fecisti: & datur tibi remissio peccatoꝵ.
Adtenduntur opera tua: & inueniuntur omĩa
mala. Si quod debetur istis operibus ds̃ redde¬
r& : utique dampnar&. Stipendium peccati.

Expanded text:
claudicas aliquantum. Saltem a via noli recedere; claudicas aliquantum. Saltem a via noli recedere; etsi tardius, perventurus es: noli remanere, noli retro converti, noli deviare. 7. Quid ergo? Qui sunt beati? Non in quibus non invenerit Deus peccatum: nam in omnibus invenit. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Si ergo in omnibus peccata inveniuntur, remanet ut non sint beati, nisi quorum remissa sunt peccata. Hoc ergo Apostolus sic commendavit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam. Et ei qui operatur id est, de operibus praesumit, et eorum merito sibi dicit datam esse gratiam fidei, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Quid est hoc, nisi quod merces nostra gratia vocatur? Si gratia est, gratis datur. Quid est, gratis datur? Gratis constat. Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Si quod debetur illis operibus, Deus redderet, utique damnaret: Stipendium enim peccati
Abbreviated transcription (Latin):
es non est ista merces f. Cari res est fides: uili illã
ad dixisti. Impus ergo es: & nulla sunt ista opera
tua. Moueas lic& in bonis operibus lacertos
&uidearis niuem optime gubernare.: insaxa festi¬
nas. Quidsi quod sperandum est speras id est
quẽ solum datur uita aeterna sed putas te aduitã
aeternã posse peruenire permilitiã cęli. persolẽ
& lunam. per potestates aeris & maris. & terrȩ
& siderum: impius es sed crede in eũ qui iustificat
impium ut possinit & bona opera tua esse opera bona.
Nam nec bona illa appellauerim: quam diu non
deradice bona procedunt. Quid est hoc:
Aut uitam temporalem abaeteno dõ speras. aut
uitam aeternã ademonibus speras: inquãlib&
partẽ impius es. corrige fidẽ: dirige fidem.
dirige uiam. Etsi habes bonos pedes: ambula
iam securus. curre. Uiam tenes: quanto melius
cucurreris. tanto facilius peruenies. Sed forte

Expanded text:
es. Non est ista merces fidei. Cara res est fides, vili illam es. Non est ista merces fidei. Cara res est fides, vili illam addixisti. Impius ergo es, et nulla sunt ista opera tua. Moveas licet in bonis operibus lacertos, et videaris navim optime gubernare, in saxa festinas. Quid si quod sperandum est speras, id estistum, per quem solum datur vita aeterna; sed putas te ad vitam aeternam posse pervenire per militiam coeli, per solem et lunam, per potestates aeris, et maris, et terrae, et siderum? Impius es. Crede in eum qui justificat impium, ut possint et bona opera tua esse opera bona. Nam nec bona illa appellaverim, quamdiu non de radice bona procedunt. Quid est hoc? Aut vitam temporalem ab aeterno Deo speras, aut vitam aeternam a daemonibus speras: in qualibet parte impius es. Corrige fidem, dirige fidem, dirige viam: et si habes bonos pedes, ambula jam securus, curre, viam tenes: quanto melius cucurreris, tanto facilius pervenies. Sed forte
Abbreviated transcription (Latin):
impium inuenit quem facer& iustum. Credenti
inquid incum qui iustificat impium: deputat᷑
fides eius adiustitiam. Siustificatur impius:
eximpio iustus fit. Si eximpio iustus fit.
quae sunt opera impiorum: Iact& etiam
impius opera sua: dicat. Do pauperibus.
nihil alicui aufero. Non uxorem alienam
concupisco: nonquemquam occido. Nulli
fraudem facio: depositum apudme. nullo
teste repraesento. Haec omĩa dicat : quaero
utrum piussit an impius. Et quomodo sum
impius inquit ista faciens: Quomodo illi
dequibus dictum est & serui erunt creaturae
potius quam creatori. qui est benedictus inscła
Quomodo es impius: Quid si deomnibus
bonis operib aut illud speras quod sperandum
est sednon ab illo aquo sperandum est. aut hoc
speris quod sperandũ non est. etiam ab illo aquo
aeterna uita speranda est: Probonis operibus
sperasti interrenam quandam felicitatem: impius

Expanded text:
impium invenit quem faceret justum. Credenti, impium invenit quem faceret justum. Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Si justificatur impius, ex impio fit justus: si ex impio justus fit, quae sunt opera impiorum? Jactet etiam impius opera sua, et dicat: Do pauperibus, nihil alicui aufero, non uxorem alienam concupisco, non quemquam occido, nulli fraudem facio, depositum apud me nullo teste repraesento; haec omnia dicat: quaero utrum pius sit, an impius. Et quomodo sum impius, inquit, ista faciens? Quomodo illi, de quibus dictum est: Et servierunt creaturae potiusquam Creatori, qui est benedictus in saecula . Quomodo es impius? Quid si de his omnibus bonis operibus, aut illud speras quod sperandum est, sed non ab illo a quo sperandum est; aut hoc speras, quod sperandum non est, etiam ab illo a quo aeterna vita speranda est? Pro bonis operibus sperasti terrenam quamdam felicitatem, impius
Abbreviated transcription (Latin):
bere bonam: nisi operatus fuero perdilectionẽ
Te ipsum audio apostole: certe fidem mihi
hic sine operibus uis commendare. Opus
autem fidei dilectio est quia dilectio est.¬
quia dilectio uacare non potest. nisi & mali
nihil operetur. & quic quid potest boni operet᷑
Quid enim facit dilectio: Declina amalo
& fac bonum. Hanc ergo sidem sine operib
commendas: &alio loco dicis. Etsi fidem
habeam ita ut montes transferam: caritatem
autem non habeam: nihil mihi prodest.
Ergo sinihil prodest fides sine caritate. caritas
autem ubi fuerit. necesse est ut operetur:
fides ipsa perdilectionẽ operatur. Quomodo
ergo iustificatur homo perfidem. sine operibus
responder& ipse apłs. Propterea hoc tibi dixi:
O homo: nequasi deoperibus tuis presumere
uidereris. & merito operum tuorum accepisse
fidei gratiam. Noli ergo presumere deoperib
ante
fidem: noueriꝰss quia ete peccatorẽ
fides
inuenit. Etsite fides data fecit iustũ.

Expanded text:
bere bonam, nisi operatus fuero per dilectionem? bere bonam, nisi operatus fuero per dilectionem? Teipsum audio, Apostole. Certe fidem mihi hic sine operibus vis commendare: opus autem fidei dilectio est; quae dilectio vacare non potest, nisi et mali nihil operetur, et quidquid potest boni operetur. Quid enim facit dilectio? Declina a malo, et fac bonum . Hanc ergo fidem sine operibus commendas; et alio loco dicis: Etsi fidem habeam, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Ergo si nihil prodest fides sine charitate, charitas autem ubi fuerit necesse est ut operetur, fides ipsa per dilectionem operatur. Quomodo ergo justificabitur homo per fidem sine operibus? Respondet ipse Apostolus: Propterea hoc tibi dixi, o homo, ne quasi de operibus tuis praesumere videreris, et merito operum tuorum te accepisse fidei gratiam. Noli ergo praesumere de operibus ante fidem. Noveris quia peccatorem fides invenit, etsi te fides data fecit justum,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Illo ergo loco afide coepit apłs. fides. spes.
caritas : alio loco ab ipsa caritate coepit. caritas
decorde puro & conscientia bona: & fide nonficta
Modo nos amedio coepimus: abipsa conscientia
& spe. Qui uult inquid habere bonam spem:
habeat bonam conscienitiam. Ut autem habeat
bonam conscientiã: credat & operetur. Ame¬
dio imus adinitium: & fidem credat & operet᷑
Quod credit fidei est: quod operatur caritas. ẽ
Q uomodo ergo dicit apłs iustificari hominem
perfidem sine operibus. cumalio loco dicat.
fides quae perdilectionẽ operatur: Non
ergo iacobum apło paulo: sedipsum paulũ
ipsi paulo opponanmus. & dicamus ei.
hac nos quodammodo permittis in pune pec¬
care. cumdicis arbitramus iustificar hominẽ
perfidem sine operibus. & ad haec dicis fides
quae perdilectionẽ operatur: Quomodo
hac quasi securus fio. sioperatus non fuero
Hac autẽ nec spem nec ipsam fidem uideo hã¬

Expanded text:
est. Illo ergo loco a fide coepit Apostolus, Fides, Spes, est. Illo ergo loco a fide coepit Apostolus, Fides, Spes, Charitas: alio loco ab ipsa charitate coepit, Charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Modo nos a medio coepimus, ab ipsa conscientia et spe. Qui vult, inquam, habere bonam spem, habeat bonam conscientiam; ut autem habeat bonam conscientiam, credat, et operetur. A medio imus ad initium et finem: credat, et operetur. Quod credit, fidei est: quod operatur, charitatis est. 6. Quomodo ergo diciperibus ex fide ; cum alio loco dicat: Fides quae per dilectionem operatur ? Non ergo Jacobum apostolum Paulo, sed ipsum Paulum ipsi Paulo opponamus, et dicamus ei: Hac nos quodammodo permittis impune peccare, cum dicis, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus: et hac dicis, Fides quae per dilectionem operatur. Quomodo hac quasi securus fio, si operatus non fuero: hac autem nec spem, nec ipsam fidem videor ha