comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos. prauisq libidinib exercentur: qui
omnem piam & apłicam accusantes głam.
udaico schemate xp̃o rebellare instituer̃t
sibimet officinã. diuinitatẽ & equalitatẽ
cum patre saluatoris nr̃i iħu xp̃i negantes.
omnesq eius salutaris dispensationis & hu
militatis habitȩ uoces decerpentes: ꝓlatione
harũ impietatis suȩ predicationẽ exercere
nituntur. Quippe diuinitatis eius rationẽ
& ineffabilis głȩ quam a principio habu¬
it apud patrem penitus euitantes. paga-
let aucupantes: omĩa quidem quȩ contra
nos possunt derisiones afferre negociant᷑.
sedicionesq nob̃ quotidie ac ꝑsecutiones
instituunt : tam uirgia ꝓponentes ꝑ aditi-¬
ones mulierũ impudentiũ quas seducunt.
quã ipsi cõmuni xp̃ianitati derogantes. dũ
eorum iuuencule om̃s circũeunt uicos: in¬
suꝑ in erũpibilem xp̃i tunicã quã milites
diuidere noluerunt. isti scindere nunc prȩ¬

Expanded text:
nos, pravisque libidinibus exercentur. Qui nos, pravisque libidinibus exercentur. Qui omnem piam et apostolicam accusantes gloriam, Judaico schemate Christo rebellantes instituerunt sibimet officinam: divinitatem et aequalitatem cum Patre Salvatoris nostri Jesu Christi negantes, omnesque ejus salutaris dispensationis et humilitatis propter nos habitae voces decerpentes, prolatione harum impietatis suae praedicationem exercere nituntur. Quippe divinitatis ejus rationem et ineffabilis gloriae, quam a principio habuit apud Patrem, penitus evitantes, paganolet, aucupantes, omnes quidem quas contra nos possunt derisiones afferre negotiantur: seditionesque nobis quotidie ac persecutiones instituunt, tam jurgia proponentes per aditiones mulierum impudentium, quas seducunt, quam ipsi communi Christianitati derogantes, dum eorum juvenculae omnes circumeunt vicos: insuper inerumpibilem Christi tunicam, quam milites dividere noluerunt , isti scindere nunc prae
Abbreviated transcription (Latin):
arissimo frĩ & unanimo alexandro.
alexander in domino salutẽ. Appeti
pua solet insidiari: ꝑ uarias scilicet occali¬
ones resistentes ȩccłiasticȩ pietati. Impulsi
nanq maliuoli adiabolo in eis oꝑante ad
ꝓpositam sibi libidinẽ. & ab om̃i reueren¬
tia resilientes: conculeant iudicii dei timor̃.
di caueatis: ne quis forte p̃sumat eoꝵ in
paroechias urãs accedere: uel ꝑ se uel palis
Ualent enim magis ad seducendũ figm̃as
uti uel litteris falsitate cõpositis: quȩ pos¬
sint facere prestigium. simplicẽ fidem pil¬
ramq respicientib Arrius igitur & achil¬
las coniuratione nuꝑ facta. collothi supbl¬
am & multo deterius illo secuti sunt.Il¬
le nanq hos ipsos culpans: pessimȩ us¬
luntatis sue inuenit occasionẽ. Isti uero
dignam illuis negociationẽ respicientl
sed speluncas sibimet latronum edificantes.
incessabilia in eis conciliabula celebrant: noc¬
tibus & dieb contra xp̃m agentes & contra

Expanded text:
arissimo fratri et unanimi Alexandro, Alexander in Domino salutem. Appetitpua, solet insidiari, per varias scilicet occasiones resistentes ecclesiasticae pietati. Impulsi namque malevoli, diabolo in eis operante, ad propositam sibi libidinem, et ab omni reverentia resilientes, conculcant judicii Dei timorem.di caveatis, ne quis forte praesumat eorum in parochias vestras accedere, vel per se, vel per alios. Valent enim magi ad seducendum figmentis uti, vel litteris falsitate compositis, quae possunt facere praestigium simplicem fidem puramque respicientibus. Arius igitur et Achillas conjuratione nuper facta, Colluthi superbiam et multo deterius illo secuti sunt. Ille namque hos ipsos culpans, pessimae voluntati suae invenit occasionem. Isti vero dignam illius negotiationem respicientessed speluncas sibimet latronum aedificantes, incessabilia in eis conciliabula celebrant, noctibus et diebus contra Christum agentes et contra
Abbreviated transcription (Latin):
am & odisti iniquitatẽ: ꝓpterea unxir te ds̃
deus tuus oleo leticiȩ prȩ consortib tuis. Qͥa
uero filius dei neq ex non existentib fac¬
tus ẽ. neq fuit aliquando quando ñ fuit:
sufficit nos erudire ioħes ęuangłista scri-¬
bens de eo. Unigenitus filius qui ẽ in sinu
patris. Prouidente quippe deo ut ostende¬
ret alterutrius indiuisas res: nominauit
patrem & filiũ existentem in sinu patris.
s ed quia inter hȩc quȩ ex ñ existentibus
facta sunt. uerbum dei nequaquã connu-¬
meratur: omĩa inquit ꝑ ipsum facta sunt.
ẜpriam nanq eius substantiã designauit
dicens. in principio aerat uerbũ: & uerbũ

Expanded text:
 odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis . Quia vero Filius Dei neque ex non existentibus factus est, neque fuit aliquando quando non fuit, sufficit nos erudire Joannes evangelista, scribens de eo: Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris . Providente quippe Deo, ut ostenderet alterutris indivisas res, nominavit Patrem et Filium existentem in sinu Patris. Sed quia inter haec quae ex non existentibus facta sunt Verbum Dei nequaquam connumeratur: Omnia, inquit, per ipsum facta sunt . Propriam namque ejus substantiam designavit, dicens: In principio er
Abbreviated transcription (Latin):
eatis post eos. Discens enĩ hȩc paulus. dix̃
quidam a fide sana: attendentes ad sp̃s er¬
ter nos ꝑ nos ipsos audi su entes impiei¬
tem eoꝵ anathematizaui: mus eos sicutip¬
diximus: ostendentes eos extraneos a fide
eo:rum si forte temptauerint etiã ad uos
uenire suscipiatis: neq eusebio uel cuiliba
aliorum scribenti ꝓ eis. obediatis. Decet eñ
nos tanquã xp̃ianos. ut om̃s contra xp̃m
loquentes & sapientes. quasi deo rebelles
& animarũ corruptores totis ui rib auer¬
semur: & neq aue huus modi dicamus
hominib : ne forte etiã peccatis eoꝵ com¬
municare uideamur. sicut beatꝰ ioħs ait
Salutate fr̃s. qui apud uos sunt. Salu¬
tant uos qui nobiscum sunt. Non solum¬

Expanded text:
eatis post eos . Discens enim haec a Salvatore neatis post eos . Discens enim haec a Salvatore nquidam a fide sana, attendentes ad spiritus erter nos per nosipsos audientes impietatem eorum anathematizavimus eos, sicut praediximus: ostendentes eos extraneos a fide eorum, si forte tentaverint etiam ad vos venire, suscipiatis, neque Eusebio, vel cuilibet aliorum 216 scribenti pro eis obediatis. Decet enim nos tanquam Christianos, ut omnes contra Christum loquentes et sapientes, quasi Deo rebelles et animarum corruptores, totis viribus aversemur; et neque ave hujusmodi dicamus hominibus, ne forte etiam peccatis eorum communicare videamur, sicut beatus Joannes ait . Salutate fratres qui apud vos sunt. Salutant vos qui nobiscum sunt. SO
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprium patrem: & aliter non ẽ. Hȩc dicen¬
tes & reuoluentes scripturas scãs. frequent̃
conuincimꝰ eos: & rursus tanquã cameleon¬
tes mutabant᷑: studentes ad semet ipsos tra¬
here quod scriptũ est. cum uenerit impiꝰ
hereses ante eos fuerunt. quȩ plusqu̾a decet
p̃sum̃tes corruerunt in imprudentia sua:
isti uero ꝑ omĩa uerba sua nitentes erigi
ad internitionẽ diuinitatis uerbi: ꝑ hȩc
& anathematizati sunt ab eccłia. Contrista¬
mur itaq ꝓ eoꝵ ꝑ ditione: & maxime qͥa
& ipsi aliquando quȩ eccłiȩ sunt audiernĩ:
& nunc ab ea prorsus exilunt. Non tam̃
ad miramur. Hoc enĩ & ymeneus. & filetꝰ.
passi sunt: & ante eos uidas. Qui cum ẽẽt
secutus saluatorẽ: postea proditor factus
est & apostata. Sed de his quidẽ ipsis non
sumus ignari. Dñs enim predixit. Uidete.
ne quis uos seducat. Multi enĩ uenient in
no mine meo dicentes quia ego sum: & tẽpꝰ
ꝓpe est. & multos errare facient. Nec ergo

Expanded text:
on est. Haec dicentes, et revolventes Scripturas sanctas, frequenter convicimus eos; et rursum tanquam chamaeleontes mutabantur, studentes ad semetipsos trahere quod scriptum est: Cum venerit impius ante eos haereses fuerunt, quae plus quam decet praesumentes, corruerunt in imprudentiam suam. Isti vero per omnia verba sua nitentes erigi ad internecionem divinitatis Verbi, per haeet anathematizati sunt ab Ecclesia. Contristamur itaque pro eorum perditione, et maxime quia et ipsi aliquando quae Ecclesiae sunt audierunt, et nunc ab ea prorsus exsiliunt: non tamen admiramur. Hoc enim et Hymenaeus, et Philetus passi sunt, et ante eos Judas, qui cum esset secutus Salvatorem, postea proditor factus est et apostata. Sed de his quidem ipsis non sumus ignari. Dominus enim praedixit: Videte ne quis vos seducat. Multi enim venient in nomine meo dicentes, quia ego sum, et tempus prope est, et multos errare facient: ne ergo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: Aut quis audiens in euangłio unige¬
nitus filius & ꝑ ipsum omĩa facta sunt. non
odio habebit dicentes. quia unus creaturarũ
quȩ ꝑ eum facta noscuntur: Aut quomodo
unigenitꝰ. qui om̃ib scđm illos connumera¬
tur ÷ Quomͦ etiam ex ñ ex istentib erit. patre
dicente. eructauit cor meũ uerbũ bonum:
& iterum ex utero ante luciferũ genui te eꝰ
Aut quomodo dissimilis patri substantia:
cum est imago ꝑfecta & splendor patris.
qui dicit qui me uidet uidet et patrẽ: Quo¬
modo si uerbum & sapientia dei ẽ filius:
fuit aliquando quando ñ fuit:: Simile est
ego sum & non mutabor: Nam licet ineo
uerbo sit dictum illud apłi. quia factus ho
mo ẽ: tam̃ mutatus non ẽ: sed sicuti dixit

Expanded text:
fuit? Aut quis audiens in Evangelio: Unigefuit? Aut quis audiens in Evangelio: Unigenitum Filium; et: Per ipsum omnia facta sunt , non odio habebit dicentes quia unus creaturarum quae per eum facta noscuntur? Aut quomodo Unigenitus, qui omnibus secundum illos connumeratur? Quomodo etiam ex non existentibus erit, Patre dicente: Eructavit cor meum Verbum bonum ; et iterum: Ex utero ante luciferum genui te ? Aut quomodo dissimilis Patri substantia, cum sit imago perfecta et splendor Patris, qui dicit: Qui me videt, videt et Patrem ? Quomodo, si Verbum et Sapientia Dei est Filius, fuit aliquando quando non fuit? Simile est ego sum, et non mutabor . Nam licet in eo verbo sit dictum illud apostoli, quia factus est homo, tamen mutatus non est, sed, sicut dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quidam eos si potest dei uerbũ conu̾ti
sicut diabolus ẽ conuersus: & nequaqu̾ã di¬
cere timuerunt utiq potest. Tanquã nature
conu̾tibilis existens factus auint: & conu̾ti¬
bilis ẽ. Hȩc itaq dicentes. id est arriũ & qͥ
cum eo sunt & in his impudenter instantes.
ipsos & sequaces eoꝵ nos quidem cum epĩs
egẏpti & lẏbiorũ pene centum conuenientes.
anathematizauimus. Qui uero circa eusebiũ
susceperunt miscere studentes. ueritati men-¬
dacium. et impietatẽ cum pietate sociare : s
non preualebunt. Uincet enim ueritas. Nec
ulla cõmunio ẽ luci cum tenebris: neq con¬
cordia xp̃i cum belial. Quis etenim talia
audiuit aliquando: Aut quis nunc hec au¬
diens uerba ñ metuet. aut aures continuo
non opturabit: ne sordib talium uerborũ
euis polluatur auditus: Quis audiens dicente
ioħe in principio erat uerbum: non rep̃hen¬
dat istos dicentes. fuit aliquando quando ñ

Expanded text:
ergo quidam eos: si potest Dei Verbum converti, ergo quidam eos: si potest Dei Verbum converti, sicut diabolus est conversus. Et nequaquam dicere timuerunt, utique potest, tanquam natura convertibilis existens: factus, aiunt, et convertibilis est. Haec itaque dicentes, id est Arius et qui cum eo sunt; et in his impudenter instantes ipsos et sequaces eorum. Nos quidem eos cum episcopis Aegypti et Libyarum pene centum convenientes, anathematizavimus. Qui vero circa Eusebium susceperunt, miscere studentes veritati mendacium, et impietatem pietati sociare; sed non praevalebunt. Vincet enim veritas, nec ulla communio est luci cum tenebris, neque concordia Christo cum Belial . Quis etenim talia audivit aliquando? Aut quis nunc haec audiens verba, non metuet, aut aures continuo non obturabit, ne sordibus talium verborum ejus polluatur auditus? Quis audiens dicentem Joannem: In principio erat Verbum , non reprehendat istos dicentes: Fuit aliquando quando non
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Quaꝓpt̃. fuit aliquando quando ñ fuit.
Creatura ẽ enim & factura filius: neq simił
ẽ patri scd̾m substantiã. neq uerus ẽ. neq
uera sapientia eius ẽ. neq uerũ naturaliter
patris uerbum ẽ: sed unus quidem creatu-¬
rarum & facturaꝵ ẽ. Abusiue aut̃ dicitur
uerbum & sapientia: factus & ipse & exis¬
tens in ꝓprio dei uerbo & indei sapientia.
inqua & omĩa & ipsum fecit ds̃. Unde et
conuertibilis ẽ & mutabilis ꝑ naturam: sic̃
& unuiersa rationalia. Peregrinũ enĩ et
extraneũ & remotũ. ẽ. uerbum a paterna
substantia: & inuisibilis ẽ filio pater. Non
enim ꝑfecte & integre nouit filius patrem:
neq eum ꝑfecte uidere potest. Nam nec su¬
am substantiam nouit filius: sicut ẽ. pter
nos enim factus ẽ: ut nos ꝑ eum tanquã ꝑ in-¬
strumentũ crearet ds̃. Et nequaqu̾a substitis¬
set: nisi nos d̾s facere uoluisset. Requisiuit

Expanded text:
cit. Quapropter fuit aliquando quando non fuit. cit. Quapropter fuit aliquando quando non fuit. Creatura est enim et factura Filius, neque similis est Patri secundum substantiam, neque verus est, neque vera Sapientia ejus est, neque verum naturaejus Verbum est, sed unus quidem creaturarum et facturarum est; abusive autem dicitur Verbum et sapientia, factus et ipse existens in proprio Dei verbo, et in Dei sapientia, in qua omnia et ipsum fecit Dconvertibilis est, et mutabilis per naturam, sicut et universa rationalia. Peregrinum enim, et extraneum, et remotum est Verbum a paterna substantia, et invisibilis est Filio Pater. Non enim pefecte et integre novit Filius Patrem, neque eum perfecte videre potest. Nam nec substantiam suam novit Filius, sicut est. Propter nos enim factus est, ut nos per eum tanquam per instrumentum crearet Deus; et nequaquam substitisset, nisi nos Deus facere voluisset. Requisivit
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in lege conscriptum ẽ ulterius ñ tacere.
se nobis om̃ibꝰ indicare: quatenus etiam
uos sciatis apostatas: & eoꝵ heresis uerba ne¬
quissima caueatis. Si ergo scripserit uobis
eusebius: nec recipiatis eum. nec eius scripta
suscipiatis. Antiquã enim calliditatẽ temꝑe
compressam nunc ꝑ istos renouare uolens.
fingit quidẽ se. quasi ꝓ istis scribere: oꝑe
uero demonstrat quia ꝓ semet ipso talibus
studere festinat. Apostatȩ uero sunt isti: ar¬
rius & achillas. Cum eis aut̃ apostatauerũt
aithalis. carponius. alter arrius. sarmatiꝰ.
euzouis. lucius. uilius. menas. & helladiꝰ.
gaius. secundus. & theonas: qui epĩ aliqͣnͣ¬
do sunt dicti. Ea uero quȩ opinantes loquun¬
tur: huiꝰmodi sunt. Non semꝑ inquiunt
deus pater fuit: nec semꝑ fuit dei uerbũ:
sed fuit quando d̾s̃ pater ñ fuit. Dei autẽ
uerbum. ex ñ existentib factum ẽ. Existeis
enim ds: non existentem ex ñ existente fe¬

Expanded text:
quod in lege conscriptum est ulterius non tacere, quod in lege conscriptum est ulterius non tacere, sed vobis omnibus indicare; quatenus etiam vos sciatis apostatas, et eorum haeresis verba nequissima caveatis. Si ergo scripserit vobis Eusebius, nec recipiatis cum, nec ejus scripta suscipiatis. Antiquam enim calliditatem tempore compressam nunc per istos renovare volens, fingit quidem se quasi pro istis scribere; opere vero demonstrat quia pro semetipso talibus studere festinat. Apostatae vero sunt isti Arius et Achillas. Cum eis autem apostataverunt hi, Aithalis, Carponius, alter Arius, Sarmatius, Euzoius, Lucius, Julius, Menas, et Helladius, Gaius, Secundus et Theonas, qui episcopi aliquando sunt dicti. Ea vero quae opinantes loquuntur, hujusmodi sunt: Non semper, inquiunt, Deus Pater fuit, non semper fuit Dei Verbum; sed fuit quando Deus Pater non fuit. Dei autem Verbum ex non existentibus factum est. Existens enim Deus, non existentem ex non existente fe
Abbreviated transcription (Latin):
consequens ẽ debere nos scribere. & alteru¬
tris que apud singulos aguntur insinua¬
re: ut siuie patitur siue gaudet unum m̃e¬
brum. cõpatiamur aut congaudeamus
ad inuicẽ. In nr̃a igitur parroechia. nuns
egressi sunt uiri iniqui & xp̃o rebelles.
docentes apostasiam quã recte quilibe
prȩcurrere suspicet᷑ antixp̃o. Et uolui qde
hoe taciturnitati contradere. si quo modo in¬
qr solos apostatas consumeretur hoc malũ:
& non loca alia penetrando. simpliciũ sordi-¬
duret auditus. un Sed qm̃ eusebius nunc
mehomediȩ putans in se consistere causas ȩc¬
elie quia cum reliquisset berytiorũ ciuita¬
tem. & concupisset nichomediensẽ ȩccłiam.
non ẽ in eo ultio sub secuta: patrocinat᷑ etiã
his apostatis. & scribere ubiq molitus est:
cõmendans eos si quomͦ trahat aliquos igno-¬
entes ad hanc pessimam heresim. & xp̃o re¬
hellem. Ideoq necessariũ iudicaui sciens.

Expanded text:
, consequens est debere nos scribere, et alteru, consequens est debere nos scribere, et alterutris quae apud singulos aguntur insinuare; ut sive patitur, sive gaudet unum membrum, compatiamur aut congaudeamus ad invicem. In nostra igitur parochia nunc ingressi sunt viri iniqui et Christo rebelles, docentes apostasiam, quam recte quilibet praecurrere suspicetur Antichristo. Et volui quidem hoc taciturnitati contradere, si quo modo inter solos apostatas consumeretur hoc malum, et non loca alia penetrando simplicium sordidaret auditus. Sed quoniam Eusebius nunc Nicomediae, putans in se consistere causas Ecclesiae, 215 quia cum reliquisset Berytiorum civitatem, et concupiisset Nicomediensem Ecclesiam, non est in eo ultio subsecuta: patrocinatur etiam his apostatis, et scribere ubique molitus est, commendans eos, si quo modo trahat aliquos ignorantes ad hanc pessimam haeresim et Christo rebellem. Ideoque necessarium judicavi, sciens
Abbreviated transcription (Latin):
let: circa certamina uerboꝵ. utrunq suꝑa¬
re nitebantur. Arrius tamen nullatenꝰ aeqͥ¬
escere uolebat: quia consubstantialis filius
reuocare admonitionib & consiliis iiteba¬
tur. Cum uero eum suꝑbire uidisset. & aꝑte
impietatis facinora predicare: ex ordine sa¬
cerdotali remouit. Audierat enĩ clamante
diuina lege. Si oculus cuus dexter scanda¬
tempore. constantinopoli alexander ponti¬
ficatum sacri ministerii possidebat: apłits
donationib ualde clarus. Tunc igitur ale¬
xander alexandrinus. uidens arrium a mo¬
ris uidiciarii aculeo stimulari. & multos
ad blasphemias deceptos erigere. conciliaꝙ
ꝓpria celebrare: eccłiaꝵ presulib eius blas¬
ꝑhemiam his litteris indicauit:¬
ilectissimis atq l̃mĩs ubiq catholiç
eccłiȩ cõministris: alexander in dño
salutem. Cum unũ catholicȩ sit corpꝰ eccłiȩ
mandato existente in sacris scripturis ut
seruetur uinculũ unanimitatis & pacis

Expanded text:
let circa certamina verborum, utrique superalet circa certamina verborum, utrique superare nitebantur. Arius tamen nullatenus acquiescere volebat, quia consubstantialis Filius revocare admonitionibus et consiliis nitebatur. Cum vero eum superbire vidisset, et aperte impietatis facinora praedicare, ex ordine sacerdotali removit. Audierat enim clamantem divinam legem: Si oculus tuus dexter scandatempore Constantinopoli Alexander pontificatum sacri ministerii possidebat, apostolicis donationibus valde clarus. Tunc igitur Alexander Alexandrinus, videns Arium amoris judiciarii aculeo stimulari, et multos ad blasphemias deceptos erigere, conciliaque propria celebrare, Ecclesiarum praesulibus ejus blasphemiam suis litteris indicavitDilectissimis atque charissimis ubique catholicae Ecclesiae comministris, Alexander in Domino salutem. Dum unum catholicae sit corpus Ecclesiae, mandato existente in sacris Scripturis ut servetur vinculum unanimitatis et pacis
Abbreviated transcription (Latin):
calumnias contexere preualebat: uerũtam̃
quiescere illum ꝓhibebat inuidia. Hunc
igitur inueniens inimicus ueritatis: ꝑ eum
enim alexandri doctrinis. instabat aꝑte
resistere. Et ille quidem diuina sequens elo-¬
quia: equi honoris cum patre & eandem
substantiam habere cum dõ genitore fili¬
um predicabat. Arrius aut̃ ediuerso ueri¬
tati repugnans. creaturã filiũ facturamq
dicebat: Adiciens. erat aliquando quando
non erat: & alia quȩ ex illius luteris indi-¬
cantur insana. Hec ergo non solum iner¬
cłia ꝑsistebat docens: sed etiam in extranes
conuentib atq conciliis: & domos circum¬
alexandrũ quoq culpabant tanqu̾a non
utiliter sileret: dum contͣ dogina fierent
nouitates. At ille arbitratus melius eẽ
de dubiis sermonẽ ex utraq parte propo¬
nendum. ut ñ uideretur ex necessitate sed
potius ex satisfactione certam̃ ab latum: ui
deduxit utramq partẽ. Ut autẽ euenire so¬

Expanded text:
calumnias contexere praevalebat; verumtamen calumnias contexere praevalebat; verumtamen quiescere illum prohibebat invidia. Hunc igitur inveniens inimicus veritatis, per euenim Alexandri doctrinis instabat aperte resistere. Et ille quidem divina sequens eloquia, aequi honoris cum Patre, et eamdem substantiam habere cum Deo Genitore Filium praedicabat. Arius autem e diverso veritati repugnans, creaturam Filium, facturamque dicebat, adjiciens: Erat aliquando quando non erat, et alia quae ex illius litteris indintur insana. Haec ergo non solum in Ecclesia persistebat docens, sed etiam in extraneis conventibus atque conciliis; et domos circumAlexandrum quoque culpabat, tanquam non utiliter sileret, dum contra dogma fierent novitates. At ille melius arbitratus esse de dubiis sermonem ex utraque parte proponendum; ut non videretur ex necessitate, sed potius ex satisfactione certamen ablatum  eddeduxit utramque partem. Ut autem evenire so
Abbreviated transcription (Latin):
lexandria ciuitas ẽ maxima.
et hominũ multitudine copiosa:
non egyptioꝵ solũmodo. sed
etiam thebeoꝵ & lybicorum.
circa egyptum optinens principatũ. In huiꝰ
itaq ciuitatis prȩsulatu: post petrum illũ
inclytum ꝓpugnatorem qui sub impiis ty¬
rannis diocletiano & maximiano nouissi¬
me imperiũ sponte deponentib martyris
coronam susceperat. successit achillas. Is enĩ
sub illo egregio petro arrium ordinatum
diaconum. captumq in meletii nouitatibꝰ
& ab eccłia pulsum. rogatus a fidelib et
denuo suscipiens ministrare p̃cepit. Post
achillam uero: alexander fortissimus ȩuan¬
głici doginatis p̃dicator ordinatur ep̃s:
oc tempore arrius in ordine quidem
prb̃oꝵ erat: & expositionẽ diuinaꝵ
sc̃ripturaꝵ uidebatur habere cominissam.
Uidens autem alexandrum pontificatus
gubernacula suscepisse. euentum tempo¬
ris ñ portauit: sed & mordacitatẽ cõpul-¬
sus. litis querebat inicium. Porro laudabi¬
lem uidens uiri conuersationẽ. nequaquã

Expanded text:
lexandria civitas est maxima et hominum multitudine copiosa, non Aegyptiorum solummodo, sed etiam Thebaeorum, et Libycorum circa Aegyptum obtinens principatum. In hujus itaque civitatis praesulatu, post Petrum illum inclytum propugnatorem, qui sub impiis tyrannis Diocletiano et Maximiano novissime imperium sponte deponentibus, martyrii coronam susceperat , successit Achillas. Is enim sub illo egregio Petro Arium ordinatum diaconum, captumque in Meletii novitatibus, et ab Ecclesia pulsum, rogatus a fidelibus, et denuo suscipiens, ministrare praecepit. Post Achillam vero Alexander fortissimus evangelici dogmatis praedicator ordinatur episcopus. Hoc tempore Arius in ordine quidem presbyterorum erat, expositionemque divinarum Scripturarum videbatur habere commissam. Videns autem Alexandrum pontificatus gubernacula suscepisse, eventum temporis non portavit; sed et mordacitate compulsus, litis quaerebat initium. Porro laudabilem videns viri conversationem, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
Que putas causa suasit eis ut dicerent quia
ꝓpter nos ẽ factus: cum paulus scribat ꝓp¬
ter quẽ om̃ia. & ꝑ quem omĩa: Unde ue¬
ro blasphement quia nescit ꝑfecte filius
patrem: mirandũ ñ est. Na m semel ha¬
bentes ꝓpositum rebellandi xp̃o: reꝑcuti¬
unt etiam uoces eius dicentis: sicut nouit
me pater & ego agnosco patrem. Si ergo
ex parte parter nouit filium: palam est
quia &e filius non ꝑfecte nouit patrẽ. Si au¬
tem dicere hoc impiũ ẽ: nouit enim ꝑfec¬
te filiũ pater: palam ẽ quia sicut nouit

Expanded text:
 putas, suasit eis ut dicerent, quia propter nos est factus, cum Paulus scribat, propter quem omnia, et per quem omnia ? Unde vero blasphement quia nescit perfecte Filius Patrem, mirandum non est. Nam semel habentes propositum rebellandi Christo, repercutiunt etiam vocem ejus, dicentis: Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem . Si ergo ex parte Pater novit Filium, palam est quia et Filius non perfecte novit Patrem. Si autem hoc dicere impium est novit enim perfecte Fili
Abbreviated transcription (Latin):
in suburbano empto t̾rȩ spatio: non longe
ab eadem ciuitate supulturȩ honestissims
tradiderunt. Ubi cum quotidianis uigiliis
in dei laudib ꝑmanerent: tenti agentilib
custadie mancipati. traditi sunt consula¬
ri licentio. Qui licentius aguoscens quod
ꝓculus & efybus. atq apollonius popłos
multos quos conũterant amatores habe¬
rent: timens ne uiolenter ei apopło tolle-¬
rentur. noctis medio suis eos uissit tribu¬
nalib p̃sentari. Quos cum uidisset nec blan¬
dim̃tis decipi. nec terroribus frangi: iussit
eos ut capitalem subirent sententiam. Ip¬
se autẽ statim cum officio suo fugiens: &
quo ꝑrexit non se ꝑmisit sciri. Tunc popłs
omnis luctum de nece eoꝵ: & gaudium de
martyrio habuerunt. Quiq a scõ abundio
non longe acorpore sunt scĩ ualentini se¬
pulti collaud antes dñm iħm xp̃m: qui

Expanded text:
in suburbano empto terrae spatio, non longe in suburbano empto terrae spatio, non longe ab eadem ciuitate, sepulturae honestissimae tradiderunt. Vbi cum cotidianis uigiliis in Dei laudibus permanerent, tenti a Gentilibus, custodiae sunt traditi consulari Lucentio. Qui Lucentius agnoscens, quod Proculus et Efybus atque Apollonius populos multos, quos cognouerant, amatores haberent, timens ne uiolenter ei a populo tollerentur, noctis medio suis eos iussit tribunalibus presentari. Quos cum uidisset nec blandimentis decipi, nec terroribus flagitari, iussit eos capitalem subire sententiam. Ipse autem statim cum officio suo fugiens, et quo perrexit, non se permisit sciri. Tunc omnis populus luctum de nece eorum, et gaudium de martyrio habuerunt. Quique a sancto Abundio non longe a corpore sancti Valentini sunt sepulti, collaudantes Dominum I
Abbreviated transcription (Latin):
rum legerent luterarum. sed conũsi ad xii¬
dñm spiritualib studiis se tradiderunt
magistro: cuiꝰ non tantum ũba sed etiam
facta mirabilia ꝓbarentur. Interea per
hos confluebat multitudo scolasticorum
ad xp̃m: ita ut habundius p̃fectiurbis filiꝰ
animo ductus. tota fidei plenitudine xp̃i
se famulũ publica uoce ꝓclamaret. Tunc
indignatio pęne omnium senatorũ accen¬
sa ẽ: aetentus ẽ. sc̃s ualentinus ep̃s. atq uir¬
gis cesus cõpellebatur sacrificare demo¬
niis. Et post diuturnam cedem: custodiȩ
mancipatur. Et uidentes eum constant̃
gloriari. & om̃ium qui ꝑ ipsum xp̃o cre¬
diderant animos confortantẽ: medio noc¬
tis silentio eiectum de carcere decollaue¬
runt iussu furiosi placidi urbis p̃fecti
Tunc a proculo & efẏbo atq apollonio. ab¬
latum corpus uenerandum xp̃i martyris
ualentini ad suam ȩccłam interamnȩ ur¬
bis nocturno itinere transtulerunt. Ibiq

Expanded text:
rum legerent litterarum. Sed conuersi ad Domrum legerent litterarum. Sed conuersi ad Dominum, spiritalibus studiis se tradiderunt magistro, cuius non tantum uerba, sed etiam facta mirabilia probarentur. Interea per hos confluebat multitudo scolasticorum ad Chri- stum, ita ut Abundius, prefecti Vrbis filius, animo duceretur, et tota fidei plenitudine Christi se famulum publica uoce clamabat. Tunc indignatio pene omnium senatorum accensa est. Et tentus sanctus Valentinus episcopus atque uirgis cesus, compellebatur sacrificare demoniis, et post diuturnam cedem custodiae mancipatur. Et uidentes autem eum constanter gloriari, et omnium, qui per ipsum Christo crediderant, animos confortantem, medio noctis silentio eiectum de carcere decollauerunt iussu Furiosi Placidi, Vrbis prefecti. Tunc a Proculo, Efibo atque Apollonio ablatum corpus uenerandum Christi martyris Valentini ad suam ecclesiam Interamnae urbis nocturno itinere transtulerunt; ibique,
Abbreviated transcription (Latin):
horam noctis tantun apparuit: ut hii
qui in spectaculis erant circa cubiculum
putarent intus flaminas accendi. Sed spa¬
tio unius horȩ transacto surgens sanis¬
simus puer: simul cepit uoce clara indĩ
laudib incolumis concrepare. Audientes
autẽ illum parentes eius deo canere cuiꝰ
per tres annos solum gemitum audierant
mugitũq reddentem: om̃s simul gauden¬
tes. fores ut reseraret eis scm̃ ualentinũ
exorabant. at ille dixit. Nisi compleuero
statutum orationis numerii & ymnorũ:
non uobis aꝑiam. Sed cum aurora noctis
finem imponeret: sc̃s ualentinus reserat
claustra cubiculi: & cerimonem uuenem
parentib ac sinichil ppessus fuisset ab om̃i
egritudine liberatum assignat. Tunc cra-¬
ton cum conuige & omni domo sua cre-
tuit ratione suaderi. ꝓculus uero & efy¬
bus atq apollonius abicientes studia hu¬
manȩ sapientiȩ. ita se contulerunt ad do¬
minum: ut ultra pęnitus nichil humana¬

Expanded text:
am noctis tantum apparuit, ut hi, am noctis tantum apparuit, ut hi, qui in spectaculis erant circa cubiculum, putarent intus flammas accendi. Sed spatio unius horae transacto, surgens sanissimus puer, simul cepit uoce clara in Dei laudibus incolumis concrepare. Audientes autem illum parentes eius Domino canere, cuius per tres annos solum gemitum audierant, mugitumque reddentem, omnes simul gaudentes, fores ut reseraret eis, sanctum Valentinum exorabant. At ille dixit: «Nisi compleuero statutum orationis numerum et hymnorum, non uobis aperiam». Sed cum iam aurora noctis finem imponeret, sanctus Valentinus reserat claustra cubiculi, et Cerimonem iuuenem parentibus, ac si nichil perpessus fuisset, ab omni egritudine liberatum assignat. Tunc Craton cum coniuge et omni domo sua credituit ratione suaderi. Proculus uero et Efibus atque Apollonius, abicientes studia humanae sapientiae, ita se contulerunt ad Dominum, ut ultra penitus nichil humana
Abbreviated transcription (Latin):
autem in hoc spectaculo. ꝓculus. efybus.
atq apollonius quos cognouimus ingre¬
co ꝑfectos. ad latina studia ꝑuenisse. hii
itaq simili modo oratoris sui filiũ cerimo¬
nem cupientes saluum fieri: se credituros
affirmant. Tunc sc̃s ualentinus ep̃s uis-¬
sit sibi cubiculum p̃parari & diei & noc¬
tis silentium fieri: & claudens ostium. suꝑ
transacto. ita toto corpore implicatus atq
glomeratus iacebat ut caput habens int̾
genua remaneret: nullã partem corporis
posset liberam inm̃bris habere. Erant
enim eiꝰ brachia simul &e crura contorta:
ut nullus medicorum passionis istius asse¬
reret reꝑtum ẽẽ. uocabulum. Tunc sc̃s
ualentinus ep̃s uir dei fide plenus. clau¬
so ostio stratoq humi cilicio. eleuauit pue¬
rum cerimonem de lecto & ꝓiecit eum se¬
minecem in eo cilicio in quo ipse orare con¬
sueuerat: & ꝑ totam noctem in dei laudib
& oratione manenti lumen circa mediam¬

Expanded text:
autem in hoc spectaculo Proculus et Efibus autem in hoc spectaculo Proculus et Efibus atque Apollonius, quos cognouimus in Greco perfectos ad Latina studia peruenisse. Hi itaque simili modo, oratoris sui filium Cerimonem cupientes saluum fieri, se credituros affirmant. Tunc sanctus Valentinus episcopus iussit sibi cubiculum preparari, et die et nocte silentium fieri. Et claudens ostium supertransacto ita toto corpore implicatus atque glomeratus iacebat, ut caput inter genua habens remaneret, et nullam partem corporis possit liberam in membris habere. Erant enim eius brachia simul et crura contorta, ut nullus medicorum passionis istius assereret repertum esse uocabulum. Tunc sanctus Valentinus episcopus, uir Dei fide plenus, clauso ostio, stratoque humi cilicio, eleuauit puerum Cerimonem de lecto, et proiecit eum seminecem in eo cilicio, in quo ipse orare consueuerat; et per totam noctem in Dei laudibus et oratione manenti lumen circa medi
Abbreviated transcription (Latin):
mo crucifixum. mortuũ ac sepultũ die t̾̃cia
resurrexisse atq multis uidentib ascendisse
in cęlis: angelis attestantib ita ut ascendit
uenturus assertus ẽ. Si ita credis facta accede
& baptizare: ut possit ad salutem filii tui ꝑ¬
tingere. & ꝑipsum aduitam ȩt̃nam ꝑueni¬
re. dicit ei craton. Quantacunq dixeris oe
uerborũ ampliata fuerit multitudo: una
hoc colligi poterit. si saluetur hic ꝓquo ista
intia mundi inquantũ magister eẽ. uideris
stulta ẽ. apud dm̃ & non potes tam ꝑfecte cre¬
dere quam fides ipsa deposcit cui cred endũ
ẽ: da michi fidẽ tuam sub hac pollicita¬
tione. ut filius tuus ꝑ meã fidem saluet᷑
tu uero ꝑ salutem filii tui cum omni do¬
mo tua conuertaris ad xp̃m. Tunc craton
uocauit coniugẽ suam cum omni familia:
& ꝓstratus pedib eius cȩpit ꝓmittere quod
si ille saluus eẽt. om̃s crederent xp̃o. Erant

Expanded text:
mo crucifixum, mortuum ac sepultum, die tertia mo crucifixum, mortuum ac sepultum, die tertia resurrexisse, atque multis uidentibus ascendisse in celis, angelis testantibus, ita ut ascendit, uenturum adsertus est? Si ita credis facta, accede et baptizare, ut possis ad salutem filii tui pertingere, et per ipsum ad uitam perpetuam peruenire». Dicit ei Craton: «Quantacumque dixeris, et uerborum ampliata fuerit multitudo, uno hoc colligi poterit: si saluetur hic, pro quo ista «Quoniam sapientia mundi, in qua tu magister esse uideris, stulta est apud Deum, et non potest tam perfecte credere, quam fides ipsa deposcit, cui credendum est, da michi fidem tuam sub hac pollicitatione, ut filius tuus per meam fidem saluetur: tu uero per salutem filii tui cum omni domo tua conuertaris ad Christum ». Tunc Craton uocauit coniugem suam cum omni familia, et prostrarus pedibus eius, cepit promittere, quod, si ille saluus esset, omnes crederent Christo. Erant
Abbreviated transcription (Latin):
fides possit ostendi: Sc̃s ualentinus ep̃s
anit. Ut abrenuntietur idolis manu factis
quorum effigies ad orantur in templis: &
abomni peccato lotus fonte purissimo. dei
filius adopteris. Craton dixit. aqua quȩ
sordes corporis lauat: quomͦ poterit pecca-¬
t mundare: Sc̃s ualentinus ep̃s dixit:
aqua ipsa ꝑmysterium in uocate trinitatis.
sc̃m̃ sp̃m insemet ipsam recipiet. & ꝑ ipsũ
uniuersa peccata & crimina dimittentur:
bieit ei craton. Dum disputatio nr̃a longiꝰ
tenditur: uita mei filii breuiatur. dicit ei
sc̃s ualentinus ep̃s. Nisi credideris ea quȩ
nȩc audire potuisti aliquando nec uidere:
saluis ẽẽ. non poterit filiꝰ tuus. Dicit ei cra¬
ton. Quid ẽ. quod ego nec audire potui nec
cnde conspicere: Sc̃s ualentinus ep̃s dix̃. Nun¬
quid audisti aliquando uirginẽ concepisse.
tis: tempestates iussu compescuisse: Postre¬

Expanded text:
er quae fides possit ostendi?». Sanctus Valentinus episcopus er quae fides possit ostendi?». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Vt abrenuntietur ydolis manufactis, quorum effigies adorantur in templis, et ab omni peccato lotus fonte purissimo, Dei filius adopteris». Craton dixit: «Aqua, quae sordes corporis lauat, quomodo poterit peccata mundare?». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Aqua ipsa per mysterium inuocatae Trinitatis Spiritum Sanctum in semetipsam recipiet, et per ipsum uniuersa peccata et crimina dimittentur». Dicit ei Craton: «Dum disputatio nostra longius tenditur, uita mei filii breuiatur!». Dicit ei sanctus Valentinus episcopus: «Nisi credideris ea, quae nec audire potuisti aliquando nec uidere, saluus esse non poterit filius tuus». Dicit ei Craton: «Quid est, quod ego nec audire potui nec corde conspicere?». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Numquid audisti aliquando uirginem concepisse, tis, tempestatem iussu compescuisse, postre
Abbreviated transcription (Latin):
ret exercitu. Et fides moysi preliantib uic¬
toriam ex hostib tribuit: & iħu naue sc̃ĩtas
popłis indisꝑsione positis plurimum tri¬
umphum attribuit. Quid memorẽ uiduȩ
credentis ab elia mortuũ unicũ suscitatum:
dolentis eferetro redditum axp̃o unicum
uiduȩ : Quid paral yticum acredentib cũ
lectulo suo funib depositum ac curatum:
Non ne fides alteriꝰ ita aliis ꝓfuit. ut fides
credentium diuim oris laudem ac quireret:¬
& a non credentib in credulitatẽ eiceret
& sanitatem languentib restitueret: & ui¬
am in mortuis repararet: Hȩc & hissimilia
multa scõ ualentino ep̃o ꝓsequente: craton
orator cecidit adpedes eiꝰ dicens. Credo quod
ste quem prȩdicas uerus sit as̃: & p̃ter ip¬
sum non ẽ. alius. qui imꝑat languori ut
abscedat: imꝑat morti ut fugiat: Imꝑat ui¬
& ut red eat. Sc̃s ualentinus ep̃s dixit. fĩdes
xpiana non tantum ũbis: sed oꝑib demon¬

Expanded text:
ret exercitu, et fides Moysis preliantibus uicret exercitu, et fides Moysis preliantibus uictoriam ex hostibus tribuit. Et Iesu Naue sanctitas populis in dispersione positis plurimum triumphum attribuit. Quid memorem uiduae credenti ab Helia mortuum unicum suscitatum, dolenti e feretro redditum a Christo unicum uiduae? Quid paralyticum a credentibus cum lectulo suo funibus deposi- tum ac curatum? Nonne fides alterius ita aliis profuit, ut fides credentium diuini oris laudem adquireret, et a non credentibus incredulitatem eiceret, et sanitatem languentibus restitueret, et uitam in mortuis repararet?». Haec et his similia multa sancto Valentino episcopo prosequente, Craton orator cecidit ad pedes eius, dicens: « Credo, quod iste, quem predicas, uerus sit Deus, et preter ipsum non est alius, qui imperat languori, ut abscedat, imperat morti, ut fugiat, imperat uitae, ut redeat». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Fides Christiana non tantum uerbis, sed et operibus demon
Abbreviated transcription (Latin):
test obesse fideli. In his ergo causis quas
necessitas flagitat sanitatem querunt:
dum patitur pater ꝓfilio: soror ꝓfr̃e: ꝓ¬
seruo dñs: & filia patri eẽ. reddita. & fr̃ so¬
rori. & seruum legimus dño restitutum. Ig¬
tur ꝓ eorum int̾uentu. hii qui cruciabant᷑
fidem integram acceperunt adhoc ut effi¬
cerentur utriq fideles: & salus temporalis
data corporib ac quireret animab ȩt̃nam
Sicut & factum est: ut centurio morientẽ
seruum suũ reciperet. & filiam mortuã ar¬
chisynago gus aduitã reũsam aspiceret: &¬
dñi suscitatũ ẽẽ. gaudebant. Sunt & mul¬
ta alia quȩ innouis & ueteribus sacris uo¬
iuminib ista affirment: ut fides alterius
subuenisse aliis doceatur: & infidelitas
alterius aliis nocuisse: quȩ nunc memora¬
re longum est. Nam pharaonis uniꝰ ho¬
minis infidelitas: totam egyptum cedi fe¬
cit uariis plagis quo adusq cum suo interi¬

Expanded text:
test obesse fideli. In his ergo causis quasi test obesse fideli. In his ergo causis quasi necessitas flagitat: sanitatem querunt, dum patitur, pater pro filio, soror pro seruo dominus: et filium patri esse redditum, et fratrem sorori, et seruum legimus do- mino restitutum. Igitur pro eorum interitu hi, qui cruciabantur, fidem integram acceperunt ad hoc, ut efficerentur utrique fideles, et salus temporalis data corporibus acquireret animabus eternam. 23 Sicut et factum est, ut centurio morientem seruum suum reciperet, et filiam mortuam archisynagogus ad uitam reuersam aspiceret, et Domini suscitatum esse gaudebant. Sunt et multa alia, quae in Nouis et in Veteribus sacris uoluminibus ista affirment, et fides alterius subuenisset aliis doceatur, et infidelitas alterius aliis nocuisset, quae nunc memorare longum est. Nam et Pharaonis unius hominis infidelitas totam Egyptum cedi fecit uariis plagis, quoadusque cum suo interi
Abbreviated transcription (Latin):
gies malignorũ hominum in ligno aut
in quocunq metallo expressas aliquam
bus &e crudelissimis occupati. nullum tẽ¬
pus immune ab scelerib habuerunt. S ed
sistam quam in sinuo fidem ab hac de¬
fendas in uiria. & deo illam inuisibili & om¬
nipotenti cõmittas : dabitur salus fiuo
tuo quam postulas. Censũ uero tuum cuiꝰ
re debes pauꝑib qui orent ꝓfilio tuo. Mi¬
chi autẽ nulla ratione ꝑ suadere poteris.
ut ꝓ salute eius aliquid aliud quã fidẽ
queram. Crede ergo filium dei uerum dm̃
cris: & uidebis saluum filiũ tuum. Dicit
ei craton. Licet ignorem quo ordine religio
ur̃a teneatur: audiui tam̃ hoc quod unus¬
quisq ꝑfidem suam saluetur. Nec prosit
alteri alteriꝰ fides: nec obeẽ. poterit alteri
infidelitas alterius. Sc̃s ualentinus ep̃s di¬
xit. Certe causȩ sunt conũsationis humanȩ
quȩ alterius ꝓ alio. nec liberari faciat nec
perire. Neq enĩ infide dubius pat̃. filio po¬

Expanded text:
gies malignorum hominum, in ligno aut gies malignorum hominum, in ligno aut in quocumque metallo expressas, aliquambus et crudelissimis occupati, nullum tempus immune ab sceleribus habuerunt. Sed si istam, quam insinuo, fidem ab hac defendas iniuria, et Deo illam inuisibili et omnipotenti committas, dabitur salus filio tuo, quam postulas. Censum uero tuum, cuiure debes pauperibus, qui orent pro filio tuo: michi autem nulla ratione suadere poteris, pro salute eius aliquid aliud accipiam, quam fidem queram. Crede ergo filium Dei uerum Deumcris, et uidebis saluum filium tuum». Dicit ei Craton: «Licet ignorem, quo ordine religio uestra teneatur, audiui tamen hoc, quod unusquisque per fidem suam saluetur, nec prosit alteri alterius fides, nec obesse poterit alteri infidelitas alterius». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Certae causae sunt conuersationis humanae, quae alteros pro aliis nec liberari faciant, nec perire. Neque enim in fide dubius pater filio po
Abbreviated transcription (Latin):
curatus eẽt. a quodam scõ ualentino ep̃o qui
ẽ. interamne urbis ciuis: & hortatur trans¬
mittere ad eum. Deniq ipse puer exquo cu¬
ratus ẽ. non illum deseruit: dicens eum illiꝰ
hȩc craton mittit ad illum nobiles uiros ami¬
cos suos qui illũ rogarent ut ad urbem romã
dignaretur uenire. Quem cũ uenientem
craton hospitio recepisset: ostendit ei filiũ
suũ ceromonem: & cepit petere eum ut si¬
cut curauit germanum fonteii. ita & isti
succurreret. Cui sc̃s ualentinus ep̃s dixit:
Tu si uis curabitur. Et craton dixit ad eum:
Dimidiã partem substantiȩ meȩ tibi dare
disposui: si istum ab hac infirmitate libe¬
rare potueris. Cui sc̃s ualentinus respondit:
Miror te magistrum prudentẽ non adũtis¬
se quod dixi. tu siuis curabitur. Nam si cre¬
dideris xp̃o meo: fides tua p̃ciosa ẽ. deo
magis quam tu: qui in reb uilissimis &
uanis uitam tuam expendis: credens effi¬

Expanded text:
curatus esset a quodam sancto Valentino episcopo, qui curatus esset a quodam sancto Valentino episcopo, qui est Interamnae urbis ciuis, et hortatur transmittere ad eum. Denique ipse puer, ex quo curatus est, non illum deseruit, dicens enim Iesushaec, Craton mittit ad illum nobiles uiros, amicos suos, qui illum rogarent, ut ad urbem Romam dignaretur uenire. Quem cum uenientem Craton hospitio recepisset, ostendit ei filium suum Cerimonem, et cepit petere eum, ut, sicut curauit germanum Fonteii, ita et isti succurreret. Cui sanctus Valentinus episcopus dixit: « Tu si uis, curabitur». Et Craton dixit ad eum: «Dimidiam partem substantiae meae tibi dare disposui, si istum ab hac infirmitate liberare potueris». Cui sanctus Valentinus respondit: «Miror te magistrum prudentem non aduertisse, quod dixi: “Tu si uis, curabitur”. Nam, si credideris Christo meo, fides tua pretiosa est Deo magis quam tu, qui in rebus uilissimis et uanis uitam tuam expendis, credens effi
Abbreviated transcription (Latin):
ad dnm̃. Secundum altitudinẽ tuã
multiplicasti filios hominum. In
ipsa multiplicatione illi specialiter ad
dmñ ꝑtinent qui uitam suã uouerint crea¬
tori: ita ut corpus & animam intentissimã
xp̃o faciant. Unde beatus uir interamnen
meruit uirtutib adherere: quȩ uirtutes
latentem hominem ommi mundo creden¬
tium animis tradiderunt. Igitur atheni-¬
enses nobiles uiri ꝓculus efybus. & apollo¬
nius scolastici di sertissimi apud grecoꝵ¬
latina studia desudantis: apud cratonem
cunuem suũ oratorem utriusq unguȩ in
urbe roma hospitabantur: cuius & magi-¬
sterio & hospitio fouebantur. factum est
autẽ ut unicus cratonis filius ceremon no¬
mine uiuenis scolasticus sic incurreret in¬
egritudinẽ. ut incuruatus dorso caput ha¬
bens inter genua remaneret. Cumq om̃s pę¬
nȩ medici qui inurbe roma erant. nulla ei
possent ratione succurrere: extitit quidam
fonteius tribunicius qui diceret istam pas¬
sionem acrius suo euenisse germano. &

Expanded text:
ad Deum: “Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum”. In ipsa multiplicatione illi specialiter ad Deum pertinent, qui uitam suam uouerunt Creatori, ita ut corpus et animam intentissima Christo faciant. Vnde beatus uir Interamnensmeruit uirtutibus adherere, quae uirtutes latentem hominem omnis mundi credentium animis tradiderunt. Igitur Athenienses nobiles nati Proculus, Efibus et Apollonius, scolastici uiri, cum apud GrecoLatina studia desiderassent, apud Cratonem ciuem suum, oratorem utriusque linguae, in urbe Roma hospitabantur, huius et magisterio et hospitio fouebantur. Factum est autem, ut unicus Cratonis filius, Cerimon nomine, iuuenis scolasticus, sic incurreret egritudinem ut, incuruatus dorso, caput habens inter genua remaneret. Cumque omnes pene medici, qui in urbe Roma erant, nulla ei possent ratione succurrere, extitit quidam Fonteius tribunicius, qui diceret ei istam passionem acrius suo euenisse germano, et
Abbreviated transcription (Latin):
ticarum. sed latiorib omĩno distincta. Statu¬
ra plena. facies rotunda quidem & candida.
sed senio iam rugosa: quam ipsa quoq senecꝰ¬
tus pulcherrimã fuisse significat. Oculis glau¬
cis && grandib suꝑciliis modicis. labellis ue¬
nustis. uultu hilaris. ferens in capite matro¬
nalem mytram:cadentis prandei raritati-
bus latam: duob dexterȩ digitis signaculo
crucis se munire uelle pretendens. in sinistra
uero patens psalteriũ retinens. in quo hoc scͥp¬
tum est. Uiuet anima mea & laudabit te: &
uidicia tua aduiuabunt me. Adextro uero
cubitu. usq ad sinistrũ: circa scapulas uersus
ascendens inflectititur. qui ita se habet. Gre¬

Expanded text:
ticarum, sed latioribus, omnino distincta; statuticarum, sed latioribus, omnino distincta; statura plena, facies rotunda quidem et candida, sed senio jam rugosa, quam ipsa quoque senectus pulcherrimam fuisse significat; oculis glaucis et grandibus, superciliis modicis, labellis venustis, vultu hilaris, ferens in capite matronalem mitram candentis brandei raritate niblatam, duobus dexterae digitis signaculo crucis se munire velle praetendens; in sinistra vero patens psalterium retinens, in quo hoc scriptum est: Vivit anima mea, et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me. A dextero vero cubito usque ad sinistrum circa scapulas, versus ascendens reflectitur, qui ita se habet: Gre
Abbreviated transcription (Latin):
te potius quam uoluntate conuersũ: ita
fideliter prestolaret᷑ in latinitatis cultum
fauente dño denuo reuersurum: lxxxii.¬
N cunis uenerabilis monasterii atrio. iussu¬
gregorii uxta nimphiũ duȩ yconȩ ueter-¬
rime artificialiter depicte. hac usq tenus
uidentur: in quarũ altera beatus apłs pe¬
trus sedens. conspicitur stantẽ gordianum
regionariũ patre uidelicet gregorii manu
dextera ꝑ dexterã nichilominꝰ suscepisse.
Cuius gordiani habitus castanei coloris.
planeta ẽ. sub planeta dalmatica. in pedib
caligas. statura longa. facies deducta. uiri¬
des ocłi. barba modica. capilli condempsi.
gorii sedens depicta ẽ siluia. candido uelami¬
ne adextro humero taliter contra sin istrã
reuoluto contecta. ut sub eo manus tanquã
de planeta subdiicat. & circa pectus sub gula.¬
tu inferior tunica pseudo lactei coloris ap¬
pareat. quȩ magno sinuamine suꝑ pedes
defluat. duob zonis ad similitudinẽ dalma-¬

Expanded text:
te potius quam voluntate conversum, ita te potius quam voluntate conversum, ita fideliter praestolatur in Latinitatis cultum favente Domino denuo reversurum. 83. In cujus venerabilis monasterii atrio, Gregorii juxta Nymphium duae iconiae veterrimae artificialiter depictae usque hactenus videntur. In quarum altera beatus Petrus apostolus sedens conspicitur, stantem Gordianum regionarium, videlicet patrem Gregorii, manu dextera per dexteram nihilominus suscepisse. Cujus Gordiani habitus castanei coloris planeta est, sub planeta dalmatica, in pedibus caligas habens, statura longa, facies deducta, virides oculi, barba modica, capilli condensi, vgorii sedens depicta est Silvia, candido velamine a dextro humero taliter contra sinistram revoluto contecta, ut sub eo manus tanquam de planeta subducat, et circa pectus sub gula inferior tunica pseudolactini coloris appareat, quae magno sinuamine super pedes defluat; duabus zonis ad similitudinem dalma