comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝙ̃ admodũ d̾s inslitũit naturas
reꝵ scd̃m scͥptuxas eius nos ꝯuenit
q̃rere nanqͥd in eis uel ex eis ad mi¬
racłm potentie sue uełit oꝑari. neꝙ
enim si uesset ds sub aqua oleum ã¬
liqũ man̾e nõ fieret ñ ex eo tñ olei
natura nob̾ eẽt incognita qd̃ ita fc̃a
sit ut appetendo suminũ locum eciã
si subt̃ fu̾it finas prumpat aquas
eisq suꝑposit collocetur Nũc ergo
q̃rimus utrum conclitor reꝵ qui
omnia in mensura et num̃o et pon¬
dẽ disposurt ñ unũ locum ꝓprium
pond̾i aqͣꝵ circa t̃rm tribueret sed
etiã sr̃ celum qd̾ ultͣ limitem aeris
curũ fusum atq solidatũ est.
Qd̾ qui negant ẽẽ credendum de pon¬
derib elementoꝵ argum̃tantur
negantes nlło modo ita desuꝑ qͣsi qd̾¬
dam pauimẽtũ solidatũ ẽẽ celum ut
possit a quaꝵ pond̾a sustiñe qd̃ talis
solidatas uisi t̾ris ẽẽ nõ possit. et qͥc¬

Expanded text:
enim quemadmodum Deus instituerit naturas enim quemadmodum Deus instituerit naturas rerum, secundum Scripturas ejus nos convenit quaerere; non quid in eis vel ex eis ad miraculum potentiae suae velit operari. Neque enim si vellet Deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; non ex eo tamen olei natura nobis esset incognita, quod ita facta sit, ut appetendo suum locum, etiam si subterfusa fuerit, perrumpat aquas, eisque se superpositam collocet. Nunc ergo quaerimus utrum conditor rerum, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit, non unum locum proprium ponderi aquarum circa terram tribuerit, sed et super caelum, quod ultra limitem aeris circumfusum atque solidatum est. Quod qui negant esse credendum, de ponderibus elementorum argumentantur, negantes ullo modo ita desuper quasi quodam pauimento solidatum esse caelum, ut possit aquarum pondera sustinere, quod talis soliditas nisi terris esse non possit et, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uesꝑe et mane dies sod̾s. De u̾bo
dei quo clixit fiat firmam̃tũ ⁊ cet̾a.
et de placito eiꝰ qd̃ uidit qr bonum
est. et de uesꝑa et mane. nõ apꝰ est
hic it̾um similit̃q clisser̾e atq ita
deinceps quocienscũq ista repetunt᷑.
scd̃m suꝑiorem inquisitõem int̾im
ꝯsid̾anda eẽ amonemꝰ. Utrũ
aũt nũc illud celum fiat qd̃ exredit
aeris omnia spatia eiꝰq omnẽ alti¬
tudĩem ubi etiam luminaria stelle¬
q ꝯftituuntur. quarto die an ip̃e
aer uocetur firmam̃tum q̃xi m̃i¬
to potest. młti enim asserunt istaꝵ
aquaꝵ naturã sũ sydereum celũ
ẽẽ nõ posse. qd̾ sic hẽant oedinatũ
pondꝰ suũ ut uł suꝑ t̾ram fluitent¬
ns in aere t̾ris ꝓximo uaporaliter
ferantur. ⁊secͤ quisqͣm istos debet
ita refelłe ut dicat scd̾m omĩpoten¬
tiam dei. cui cuneta possibłia sunt
oport̾e nos cred̾e aquas etiã tam gͣ¬
ues qͣm nouimĩ atq sentimꝰ celesti¬
corpori in quo st̾ sydera suꝑfusas Nõ

Expanded text:
um est mane, dies secundus. de uerbo dei, quod dixit deus: fiat firmamentum et cetera et de placito eius, quo uidit, quia bonum est, et de uespera et de mane non opus est hic iterum similiterque disserere, atque ita deinceps, quotienscumque ista repedum superiorem inquisitionem interim consideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spatia eiusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel suvel in aere terris proximo vaporaliter ferantur. Neque quisquam istos debet ita refellere, ut dicat secundum omnipotentiam Dei, cui cuncta possibilia sunt, oportere nos credere, aquas etiam tam graves, quam novimus atque sentimus, coelestcorpori, in quo sunt sidera, superfusas. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ repetunt fc̃m. postea qͣm clixit fcã
est lux. qr ñ peimo cognouit rõnał̾
creatura ꝯformatõem suam ac dein¬
de formata est. sed in ip̃a sua confor¬
matõne cognouit ħ est illustratione
u̾itatis ad qͣm conũsa formata est :
cet̾a ũo que infra sunt ita creantur
ut prius fiant in cognitõne rõnalis
crecture ac deinde in geñe suo. qua¬
pp̃ lucis conclitõ prius est in ũbo d̾i
scd̃m põem qua contlita est hec est
incoet̃na pr̃i sapĩa ac deinde in ip̃a

Expanded text:
non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatione cognouit, hoc est inlustratione ueritatis, ad quam conuersa formata est, cetera uero, quae infra sunt, ita creantur. ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae ac deinde in genere suo ? quapropter lucis conditio prius est in uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaeterna patri sapientia, ac deinde in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ibi iam ñ solum patris. s eciam fibii
possit appar̃e ꝑsona. ⁊Iam si pp̃ ostñ¬
dendam filii ꝑionam repetit᷑ ae si dr̾
et fecit d̾s nunquid ergo ñ ꝑ filium
ꝯgregauit aqͣm t̾cio die ut appareret
gari aqnam aut ꝯregauit d̾s aqͣm:
sed tñ etiã ibi postea quam dixit ⁊̃ fa¬
ctũ est. sis tunc repetiuit dicens. et cõ¬
gregata est aqua que est sub celo.
Nunquid eciam lux ñ ꝑ filium fr̃a
est ubi ꝓrsus mlło mͦ cepeqiuit: Po¬
tuit enim et ilic ita dicere. et dixit
d̾s. fiat lux et sic est fẽm et fecit d̾s
lucem. ⁊ iuidit qr bona est aut c̃te
et clixit d̾s. fiat lux. nil aluid intu¬
lit nisi ut fc̃a est lire. ac deinceps de
placita luce et auissa a tenebris. et
utroq appeslato nominib suis sine
illla repetitõne naerauit. Quid
sibi ergo nult in cet̾is ilia repetitio
an eo modo demonstratur pͥmo die
qd̾ lux fc̃a est ꝯditõem sp̃utlis et in¬
tellẽctuailis creature lucis appellatõe
uitimari in qͣ natura inteniguntur

Expanded text:
ibi jam non solum Patris, sed etiam Filii possit apparere persona. Nam si propter ostendendam Filii personam repetitur, ac dicitur, Et fecit Deus; numquid ergo non per Filium congregavit aquam tertio die ut appareret gari aquam, aut congregavit Deus aquam? Sed tamen etiam ibi posteaquam dixit, Et factum est sic; tunc repetivit, dicens, Et congregata est aqua, quae est sub caelo. numquid etiam lux non per filium facta est, ubi prorsus nullo modo repetiuit? potuit enim et illic ita dicere: et dixit deus: fiat lux. et sic est factum. et fecit deus lucem. et uidit quia bona est, aut certe,et dixit deus: fiat lux, nihil aliud intulit nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur
Abbreviated transcription (Latin):
ture huiꝰ auctoritas qͣm om̃is humani
ingenui capacitas S aĩaduer¬
sum est a quibdam qd̃ nec ego dissimi¬
landũ pnto. ñ frustra cum dixisset d̾s.
fiat firmamentũ in medio aqͣꝵ et sit
cdiuisio int̃ aqͣm et aquam parũ usũ
est subiung̾e ⁊ sic est fc̃m. nsi addere¬
tur. et fecit d̾s firmam̃tum. et diui-¬
sit d̾s̃ int̾ aquam q̃ erat suꝑ frrma

Expanded text:
turae huius auctoritas quam omnis humani turae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. Sed animaduersum est a quibusdam, quod nec ego dissimulandum puto, non frustra, cum dixisset deus: fiat firmamentum in medio aquarum, et sit diuisio inter aquam et aquam, parum uisum esse subiungere: et sic est factum, nisi adderetur: et fecit deus firmamentum; et diuisit deus in
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝯuentium siue insulaꝵ acci¬
piuntur q̃ suꝑiora sunt aquis uł
pendula solidate firmata sunt.
Quo cura nec ad litt̃am quisqͣm
potest sic intelligere qd dc̃m est fũ¬
dauit t̾ram suꝑ aqͣm ut aquaꝵ
pondꝰ t̾reno ponderi subportando
naturali ordine quasi subiectum
ẽẽ arbitretur. Aerem u̾o aqͥs
ẽẽ suꝑiorem qͣmuis p̃p ampliora
sui sp̃atia etiam aridam contegat.
hinc intelligitur qd̃ nlłm ua̾s ab
ore imp̃ssumꝰ repleri aquis pocest.
unde satis intlicat aeris naturam
locum pet̾e suꝑiorem. uidetur eĩ
uas inane s aẽre plenũ ꝓbatur
cum ore imo in aquam deprimit᷑¬
ris agunt. adu̾sus eos qui nolunt a¬
quas suꝑ celum cred̾e. et nolunt eam
stellam ẽẽ frigidam. q̃ iuͣ sũmũ ce¬
lum curuit ut ex hoc cogantur aqͣrũ
naturã cred̾e. si iam illic uaꝑali tenu¬
itate s glaciali soliditate pͥend̾e. Quo
mͦ aũt et qͣleslib aque ibi sint. ẽẽ eas
minime dluuitemꝰ. Maior est qͥꝓpe scͥp¬

Expanded text:
inentium siue insularum, accipiuntur, quae superiora sunt aquis, uel pendula soliditate firmata sunt. quocirca nec ad litteram quisquam potest sic intellegere, quod dictum est: fundauit terram super aquam, ut aquarum pondus terreno ponderi subportando naturali ordine quasi subiectum esse arbitretur. Aerem uero aquis esse superiorem, quamuis propter ampliora sui spatia etiam aridam contegat, hinc intellegitur quod nullum uas ab ore inpressum repleri aquis potest: unde satis indicat aeris naturam locum petere superiorem. uidetur enim uas inane, sed aere plenum probatur, cum ore imo in aquam deprimitris agunt aduersus eos.. qui nolunt aquas super caelum credere, et uolunt eam stellam esse frigidam, quae iuxta summum caelum circuit, ut ex hoc cogantur aquarum naturam iam non illic uaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere. quoquo modo autem et qualeslibet aquae ibi sint, esse ibi eas minime dubitemus; maior est quippe scrip
Abbreviated transcription (Latin):
nem põnis q̃ in u̾bo dei est ꝯdende
creat᷑e ut in eti naturai pͥus quo¬
dam mͦ fc̃a sit q̃ ant̾iore quodam
motu in ip̃o dei ũbo peior faciendã
ẽẽ cognouit. Ut postremo cum au¬
dimus repeti ac dici qd̃ fecit ds̃ iã
intelligamus in suo geñe fi̾ ip̃am
ciraturam. Porro eum aulimꝰ et
uidit d̾s quĩa bonũ est: intelligamꝰ
benignitati dei placuisse qd̃ fc̃m
est ut ꝓ mͦ sui gen̾is mañet qd̾
placuit ut fieret. cum sp̃e dei suꝑ¬
ferebatur sr̃ aquam. Mue¬
ri etiam solet q̃ forma et figura
celi ẽẽ credenda sit scd̾m scͥpturas
nr̃as. młti enim mnłtum dispu¬
tant de hiis rebz quas maiore
ꝓuidentia nr̃i auctores omiserũt
ad b̾am uitam ñ ꝓfuturas discen¬
tib ⁊ occupantes qd̃ peiꝰ est młtĩ
preciosa et reb salubr̃ib impen¬
denda tempoꝵ spatia. Quid enim
ad me ꝑtinet utrũ celum sient
spera undiq ꝯoludat t̾ram in
meclia mundi mole libratam an
eam ee una ꝑte desuꝑ uelut discꝰ

Expanded text:
nem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso dei uerbo prior faciendam esse cognouit, ut postremo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui generis maneret, quod placuit, ut fieret, cum spiritus dei superferebatur super aquam.. Quaeri etiam solet, quae forma et figura caeli esse credenda sit secundum scripturas nostras. multi enim multum disputant de his rebus, quas maiore prudentia nostri auctores omiserunt ad beatam uitam non profuturas discentibus et occupantes, quod peius est, multum pretiosa et rebus salubribus inpendenda temporum spatia. quid enim ad me pertinet, utrum caelum sicut sphaera undique concludat terram in media mundi mole libratam, an eam ex una parte desuper uelut discus
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝑsonam sp̃o sc̃i. An ita trinitas
intelligitur et dic̃. d̾s̃ fiat. ⁊ fecit d̾s
et uidit ds̃ qr bonum est. S ñ ꝯue¬
nit imitati trinitatis ut filius qͣi
uissus fecisse intesligatur. Sp̃e aũt
sc̃s nlło sibi iubente libere uidisse bo¬
num ẽẽ qd̃ fc̃m est. Quib enĩ ũbis
iuberet fllio pat̃ ut fac̃ẽt cum ip̃e sit
princiꝑale u̾bum pr̃is ꝑ qd̃ fc̃a sunt
omĩa. an eo ip̃o qd̾ scͥptum est. fiat fir¬

Expanded text:
ta trinitas intellegitur: et dixit deus: fiat. et fecit deus. et uidit deus, quia bonum est? sed non conuenit unitati trinitatis, ut filius quasi iussus fecisse intellegatur, spiritus autem sanctus nullo sibi iubente libere uidisse bonum esse, quod factum est. quibus enim uerbis iuberet filio pater, ut faceret, cum ipse sit principale uerbum patris, per quod facta sunt omnia? an eo ipso, quod sc
Abbreviated transcription (Latin):
a pr̃e dcm̃ ẽ. ut fier: arbitrãt᷑ eẽ sb̾ne¬
xim. et fecit d̾s firmam̃tum. et cliui¬
sit d̾s et oec̾a. S cum antea legitur.
et sic fc̃m est a quo intelligimus fc̃m.
Si a filio quid opus erat iam cliõe
facit et potest aliquid p̃at̾ facẽ sine
filio ut deinde filius ñ hoc. s aliud
similit̃ faciat qd est contͣ catholicã
qd̃ clixit qui cdixit ut fieret: an etiã
excepto eo qd̃ scriptum est ⁊̃ sio fc̃m¬

Expanded text:
m est, ut fieret, arbitrantur esse subnexum: et fecit deus firmamentum et diuisit deus et cetera. Sed cum antea legitur: et sic est factum, a quo intellegimus factum? si a filio, quid opus erat iam dicere:facit, et potest aliquid pater facere sine filio, ut deinde filius non hoc, sed aliud similiter faciat: quod est contra catholicam quod dixit, qui dixit, ut fieret? an etiam excepto eo, quod scriptum est: et sic
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ dele̾ possũt  Cum aũt semini¬
me fassi dicant si horam conceptõ¬
nis inueniũt saltem sicut hoĩes
ñ deilignent᷑ conceptum ꝯsidare ge¬
minoꝵ. Idõq fatẽdũ ẽ qñ ab istis ua
dñr. ĩstinctu qͦdã occultissĩo dici. quẽ

Expanded text:
rum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab istis uera dicuntur, instinct
Abbreviated transcription (Latin):
bum stare ꝑsuaserit. impecliri nes sy¬
Et ab ip̃is quippe qͥ ħ curiosissime et
occiosissime q̃sierunt inuentũ est. eti
celo ñ moto si sola syd̾a u̾terentur fi̾
potuisse omĩa q̃ in ip̃is syd̃um cõuer¬
sionib aĩa ũsa atq ꝯp̃hensa sunt
Et dix̃ dd̃. congregetur aqua que ÷
sub celo in congregationẽ unam et appa¬
reat arida. et fc̃m est sic. et congrega¬
ta est aqua que sub celo est incongre¬
gatõem suam et apparuit arida. et
uocauit d̾s abidam t̾ram et congrega¬
tõnes aqͣꝵ appellauit maria et uidit
d̾s qr bonum est. Iam de hoo oꝑe dei pp̃
altius rei q̃rende necẽitatem iñ pͥmo
nr̃o uolumine satis tͣctauimꝰ. Hic i¬
taq breuit̾ admonemꝰ ut q̃ ndmodũ
rũq creite sit accipiat isto die ñ eẽ
fc̃m nisi ut se c̾nerentur hec duo ele¬
menta inferiora. Quem u̾o mouet.
cur in dieb fẽa sit lux. et celum extmn
dies aũt uł añ õs dies aqͣ et t̾ra et cur
ad dei u̾bum fc̃a sunt ma dicente deo

Expanded text:
suaserit, inpediri nos ciet ab ipsis quippe, qui haec curiosissime et otiosissime quaesiuerunt, inuentum est etiam caelo non moto, si sola sidera mouerentur, fieri potuisse omnia, quae in ipsis siderum conuersionibus animaduersa atque conprehensa sunt. Et dixit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida. et factum est sic . et congregata est aqua, quae est sub caelo, in congregationem suam, et adparuit arida. et uocauit deus aridam terram et congregationem aquae uocauit mare. et uidit deus, quia bonum est. iam de hoc opere dei propter alterius rei quaerendae necessitatem in primo tro uolumine satis tractauimus. hic itaque breuiter admonemus, ut, quem rufactum, nisi ut secernerentur haec duo elementa inferiora. quem uero mouet, cur in diebus facta sit lux et caelum, extra dies autem uel ante omnes dies aqua et terra, et cur ad dei uerbum facta sint illa dicente deo:
Abbreviated transcription (Latin):
głi ut inuisibłia dei ꝑ ea q̃ fc̃a st̃
intellẽa ꝯspic̾ent. Qui ex qͦ cͤati st̃
ip̃a uerbi et̾nitate sc̃a et pia ꝯtẽ
platõne ꝑfruuntur. atq inde ista
despicientes: scd̾m id qd̾ intus iudẽt
iss certe fc̃a appeobant uł pecc̃a im¬
ꝓbant. Nec mirũ est qd̃ soĩt an-¬
głis suis in peima lucis contlitõe
formatis prius d̾s ostñdebat qd̃ e¬
rat deinceps creaturus. Neq enĩ
intellẽm dei nossent nisi qͣntum
ip̃e monstrasset. Quis enĩ cogno¬
uit intellẽm dñi aut quis consi¬
liabiꝰ eius fuit. aut quis prior de¬
dit illi et retribuetur ei. m̃ ex
ip̃o et ꝑ ip̃m. et in ip̃o sunt omĩa.
Eo ip̃s ergo cliscebant angłi. cum
in eis fieret agnitio creature de¬
inceps faciende ao deinde fieret iu
geñe ꝓpeio. Quap̃p iam lu¬
ce facta in qua intelligimꝰ ab et̾̃na
luce formatam rõnalem creatu¬
ram cum cetis increandis reb
auclimꝰ et dixit d̾s fiat intesliga¬

Expanded text:
eli, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, eli, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicerent , qui ex quo creati sunt, ipsa Verbi aeternitantur atque inde ista respicientes secundum id, quod intus uident, uel recte facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellega
Abbreviated transcription (Latin):
genitam sapĩam. deinde fc̃a est in
creatura sp̃uali hoc est in cognitõꝵ
angłoꝵ scd̃m crectam in illis sapi¬
entiam. deinde qd̾ celum fc̃m est.
ut eẽt etiam ip̃a celi cieatura in ge¬
ñe ꝓprio. Sic et discretõ uł spẽs a¬
quaꝵ atq t̾raꝵ sic nature lignoꝵ
⁊ herbaꝵ sio luminaria. celi sic
animantia orta ex aquis ⁊ t̾ra.
poris nident angli hec sensibsia s si
quo sensu tali utunt᷑ agnoscũt en
potius que melius nouerunt int̾i¬
us in ip̃o dei u̾bo a quo illuminan-¬
tur. ut sapient̃ uiuant cum sit ĩ
eis lux q̃ primo est fõa si lucem spi¬
ritualem in ilło die feãm intelliga¬
mus. Quẽadmod̾ ergo iõ qua crea¬
tura conclitur. pͥor est in ũbo dei ꝙͣ
ip̃a creatura q̃ ꝯditur. sic et eiꝰdem
ratõnis cognitio prius fit in crea-¬
tura intessectuali que pecc̃o tene¬
brata nõ est ac deinde ip̃a conditõ
creature. Neq enĩ sicut nos ad ꝑci-¬
piendam sapĩam ꝓficiebant an-¬

Expanded text:
genitam Sapientiam; deinde facta est in creatura spirituali, hoc est in cognitione Angelorum secundum creatam in illis sapientiam: deinde coelum factum est, ut esset etiam ipsa coeli creatura in genere proprio. Sic et discretio vel species aquarum atque terrarum, sic naturae lignorum et herbarum, sic luminaria coeli, sic animantia orta ex aquis ac terraporis, vident Angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius noverunt interius in ipso Dei Verbo, a quo illuminantur ut sapienter vivant: cum sit in eis lux quae primo facta est, si lucem spiritualem in illo die factam intelligamus. Quemadmodum ergo ratio qua creatura conditur, prior est in Verbo Dei quam ipsa creatura quae conditur: sic et ejusdem rationis cognitio prius fit in creatura intellectuali, quae peccato tenebrata non est; ac deinde ipsa conditio creaturae. Neque enim sicut nos ad percipiendam sapientiam proficiebant Ang
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sit iustus animus. Nouimus gͦ et
quid sit uistus. sicut quid sit animus.
S ꝙͣ sit animus. ut dc̃m est nouimuᷤᷤ
ex nobis. In est eĩ anim nobis. Qͥa aũ¬
sit uistus: unde noumꝰ si uisti ñ sumꝰ
Qd̃ si nemo noute qͥd sit iustus. nisi
qui iustus est: nemo diligit iustum
nͥ iustus. Non eĩ potest diligere iustum¬
credit et ñ uidet. nisi ex aliqua regula
notitie gen̾alis siue specialis. Ae ꝑ hoc
si ñ diligit iustum nͥ ustus qͦmͦ uolet
qͥsq uistus eẽ qui ñ dum est. Non eĩ nult
quisqͣm eẽ ꝙ nondũ diligit. Ut aũt sit
iustus qui nondũ est. uolet utiq iustuᷤᷤ
ẽẽ Ut aũt uelit diligit iustũ. Diligit
gͦ iustũ. et qui ñdum iustus est. Dilig̾e
aũt iustũ ñ potest. si qͥd sit iustus igno¬
rat. Pinde nouit ꝙͥ sit iustus. et iam qͥ
ñdum ẽ. Ubi gͦ nouit: Nũ ocłis uidet:
aut ullũ corpus iustum. uelut album.
aut nigrũ aut quadrũ aut rotundum:

Expanded text:
quod sit justus animus. Novimus ergo et quod sit justus animus. Novimus ergo et quid sit justus, sicut et quid sit animus. Sed quid sit animus, ut dictum est, novimus ex nobis: inest enim animus nobis. Quid ausit justus unde novimus, si justi non sumus? Quod si nemo novit quid sit justus nisi qui justus est, nemo diligit justum nisi justus: non enim potest diligere quem justumcredit et non videt, nisi ex aliqua regula notitiae generalis sive specialis. Ac per hoc si non diligit justum nisi justus, quomodo volet quisque justus esse qui nondum est? Non enim vult quisquam esse quod non diligit. Ut autem sit justus qui nondum est, volet utique justus esse: ut autem velit, diligit justum. Diligit ergo justum et qui nondum justus est. Diligere autem justum non potest, qui quid sit justus, ignorat. Proinde novit quid sit justus, etiam qui nondum est: ubi ergo novit? num oculis vidit? An ullum corpus justum, velut album, aut nigrum, aut quadrum, aut rotundum?
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: qr et nos ita mouemꝰ. corpus uiuẽ¬
do. sicut et illa corpora moueri adu̾ti¬
mꝰ. Neq eĩ cum corpus uiuũ mouet᷑
aꝑitur ulla uia ocłis nr̃is adudendũ
animũ. rem que ocłis uideri ñ potest.
s illi moli aliꝙͥ in eẽ sentimus quale
nobis in est admouendã simlr molẽ
nr̃am. qd̾ est uita et anima: Neq qͣi
humane prudentie rationis ꝙ propri¬
um ẽ. Et bestie quippe sentiunt ui-¬
uere ñ tm̃ se ip̃as. s et iam inuicem
atq alt̾utrũ. et nos ip̃os: nec aĩas
nr̃as uident. s ex motib corꝑis. idq
statĩ et facillime quadam ꝯspiratõe
naturali. Animũ gͥ ciuuslibet ex nr̃o
nouimꝰ. et ex nr̃o credimꝰ quẽ nõ noui¬
mꝰ. Non eĩ tm̃ sentimus animũ s et¬
iã scire possumus qͥd sit animꝰ ꝯside¬
ratõe nr̃i. Habemꝰ enĩ animũ. s qͥd
sit iustus unde nouimꝰ: Sixeramus
eĩ nos apłm ñ alia causa diligere. nͥ

Expanded text:
mus: quia et nos ita movemus corpus vivenmus: quia et nos ita movemus corpus vivendo, sicut illa corpora moveri advertimus. Neque enim cum corpus vivum movetur, aperitur ulla via oculis nostris ad videndum animum, rem quae oculis videri non potest: sed illi moli aliquid inesse sentimus quale nobis inest ad movendum similiter molem nostram, quod est vita et anima. Neque quasi humanae prudentiae rationisque proprium est. Et bestiae quippe sentiunt vivere, non tantum se ipsas, sed etiam se invicem atque alterutrum, et nos ipsos. Nec animas nostras vident, sed ex motibus corporis, idque statim et facillime quadam conspiratione naturali. Animum igitur cujuslibet et ex nostro novimus, et ex nostro credimus quem non novimus. Non enim tantum sentimus animum, sed etiam scire possumus quid sit animus consideratione nostri: habemus enim animum. Sed quid sit justus, unde novimus? Dixeramus enim nos Apostolum non alia causa diligere, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc q̃ritur. Redi g̾ mecũ. et ꝯsidere¬
mus cur diligamus apłm. Nũ quid¬
nam ꝓpt̾ humanã speciem quam no¬
tissimã hẽmus. eoꝙ credimus eum
hoĩem fuisse.: Nonutiq. Alioqͥn
nc̃ nõ ost ꝙ̃ diligamꝰ. qñ quidẽ homo
ille iam ñ est. Anima eĩ eius a corꝑe
seꝑata est. s id qd̃ in illo amamus.
et iam ñc uiu̾e credimꝰ. Amanus
eĩ animũ iustũ. Ex qua gͦ gen̾ali.
aut speciali regula nisi qr scimus. ⁊
ꝙͥ sit animus. et ꝙͣ sit iustus: Et a¬
nimꝰ quidẽ ꝙͥ sit ñ incongrue nos
dicimus cõ nosse. quia et nos ħemꝰ
animũ. Neq eĩ uniqͣm ocłis udimꝰ.
et ex similitudine usoꝵ pluriũ. no¬
tionẽ gen̾alem specialem ue ꝑcepimꝰ.
s potius ut dixi. qr et nos habemus.
Quid eĩ tam intimescitur. se que ip̃m
ẽẽ sentit. qm id quo et iam cet̾a senti¬
unt᷑ idest ip̃e animꝰ: Nam et motus
corpoꝵ quib p̾ter nos alios uiu̾e sen¬
tinus. ex nr̃a similitudine agnosci¬

Expanded text:
it. Redi ergo mecum, et consideremus cur diligamus Apostolum. Numquidnam propter humanam speciem, quam notissimam habemus, eo quod credimus eum hominem fuisse? Non utique: alioquin nunc non est quem diligamus, quandoquidem homo ille jam non est; anima enim ejus a corpore separata est. Sed id quod in illo amamus, etiam nunc vivere credimus: amamus enim animum justum. Ex qua ergo generali aut speciali regula, nisi quia scimus et quid sit animus, et quid sit justus? Et animus quidem quid sit, non incongrue nos dicimus ideo nosse, quia et nos habemus animum. Neque enim unquam oculis vidimus, et ex similitudine visorum plurium notionem generalem specialemve percepimus; sed potius, ut dixi, quia et nos habemus. Quid enim tam intime scitur, seque ipsum esse sentit; quam id quo etiam caetera sentiuntur, id est, ipse animus? Nam et motus corporum, quibus praeter nos alios vivere sentimus, ex nostra similitudine agnosci
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ qiͣ multe sint tales trinitateᷤᷤ
quaꝵ aliquas exꝑtisumus. ut ꝑ re¬
gulam similitudinis ĩpressam uel
specialem uel gen̾alem notitiã. illam
quoq talem esse credamꝰ. atq ita rem
qͣm credimꝰ et ñdum nouimus. ex pa¬
rilitate rei qͣm nouimꝰ diligamꝰ qd̾
utiq ñ ita est. An ꝙ̃ admodũ diligi¬

Expanded text:
novimus, quasi multae sint tales trinitates, novimus, quasi multae sint tales trinitates, quarum aliquas experti sumus, ut per regulam similitudinis impressam vel specialem vel generalem notitiam, illam quoque talem esse credamus; atque ita rem quam credimus et nondum novimus, ex parilitate rei quam novimus diligamus? Quod utique non ita est. An quemadmodum diligi
Abbreviated transcription (Latin):
uamobrem qm̃ trinitatis do¬
et̾nitatẽ et equalitatem et u¬
nitatem qͣnͣtum datur intellegere cu¬
pimꝰ prius aũt qͣm intellegamus. cre¬
dere debenius. Uigilandũq nobis est.
ne ficta sit fides nr̃a. Eadem quippe
trinitate fruendũ est. ut b̃e uiiiamꝰ.
Si aũt falsum de illa credid̾imus. in¬
anis erit spes et ñ casta caritas. Quo¬
mͦ gͥ eam trinitatẽ qmͣ ñ nouimus eͤ¬
dendo diligimꝰ: An scdm̃ specialem ge¬
n̾alem ue notitiã scd̃m qͣm diligimꝰ
apłm paulũ: Qui ⁊̃ si nõ ea facie fu¬
it que nobis occurrit de illo cogitanti¬
b. et hoc penitus ignoramꝰ. nouimus
tñ qͥd sit homo. Ut enĩ longe ñ eamꝰ¬
hoc sumꝰ. et illũ hoc fuisse et aĩam eĩ cor¬
pori copulatã mortaliter uixisse mani¬
festum est. Hoc gͦ de illo credimꝰ ꝙ inue¬
nimꝰ in nobis. uxta spetiem uel genꝰ.
quo humana oĩs natura pariter con¬
tinet᷑. Qͥd gͥ de illa excellentia trini¬
tatis. siue speciauter siue gen̾aliter

Expanded text:
uamobrem quoniam Trinitatis aeternitatem, et aequalitatem, et unitatem, quantum datur, intelligere cupimus, prius autem quam intelligamus credere debemus, vigilandumque nobis est, ne ficta sit fides nostra: eadem quippe Trinitate fruendum est, ut beate vivamus; si autem falsum de illa crediderimus, inanis erit spes, et non casta charitas: quomodo igitur eam Trinitatem quam non novimus, credendo diligimus? An secundum specialem generalemve notitiam, secundum quam diligimus apostolum Paulum. Qui etiam si non ea facie fuit quae nobis occurrit de illo cogitantibus, et hac penitus ignoramus, novimus tamen quid sit homo. Ut enim longe non eamhoc sumus: et illum hoc fuisse, et animam ejus corpori copulatam mortaliter vixisse manifestum est. Hoc ergo de illo credimus, quod invenimus in nobis, juxta speciem vel genus, quo humana omnis natura pariter continetur. Quid igitur de illa excellentia Trinitatis sive specialiter sive generaliter
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ credendo dilig̾e S qͥd sit ui¬
et uiuimus et mortuos ac morienteᷤᷤ
aliqñ uidimꝰ atq exꝑti sumꝰ. Quid
est aũt aliud resurgere. nisi reuiuis¬
cere id est ex morte ad uitã redire: Cũ
gͦ dicimꝰ et credimꝰ ẽẽ trinitatẽ. noui¬
mus qͥd sit trinitas. qr nouimꝰ quid
sint tria. s ñ hoc diligimꝰ. Nam id uͥ
uolumꝰ facile h̾emus ut alia omittã
uel micando digitis trib. An uͦ dili¬
d̾s: Hoc gͦ diligimꝰ in trinitate ꝙ¬

Expanded text:
possumus credendo diligere? Sed quid sit met vivimus et mortuos ac morientes aliquando vidimus et experti sumus. Quid est autem aliud resurgere, nisi reviviscere, id est, ex morte ad vitam redire? Cum ergo dicimus et credimus esse Trinitatem, novimus quid sit Trinitas, quia novimus quid sint tria; sed non hoc diligimus. Nam id ubi volumus, facile habemus, ut alia omittam, vel micando digitis tribus. An vero diliDeus? Hoc ergo diligimus in Trinitate
Abbreviated transcription (Latin):
est. Qd̃ aꝑte alio loco dicit. Credite ĩ
dm̃. et in me credite: id est sicut cre¬
ditis in dm̃. sic et in me: qr ego et
p̃r unus d̾s. Sicitti gͦ hic tanqͣm
abstulit a se fidẽ hõim. et in pr̃em tͣn¬
stulit. dicendo ñ in mecredit. s ĩ eũ
qͥ me misit. a qͦ tñ se ñ utiq seꝑauit:
cũdũ ꝙͥ utrũq accipiendũ sit La¬
le ẽ eĩ et illd̃. ego ñ uidicabo: cũ ip̃e
iudicaturꝰ sit uiuos et mortuos:
s qr ñ ex potestate humana ꝓpte¬
rea recurrens ad d̾ctatem. sursum eri¬
git corda hoĩm: ꝓpt̾ que subleuada
hoĩs ꝓpt̾ formã serui ꝙͣ accepit. qͥ ẽ
filiꝰ dei pp̃ dei formã in qua est: non
dic̾et aplłs paulus de pͥncipib huiꝰ
scli. Si eĩ cognouissent: nũquam
dñm głe crucifixissent. Ex forma eĩ
serui crucifixus ẽ: et tñ dñs głe̾ cru

Expanded text:
est. quod aperte alio loco dicit: credite in est. quod aperte alio loco dicit: credite in deum, et in me credite, id est "sicut creditis in deum, sic et in me, quia ego et pater unus deus". sicut ergo hic tamquam abstulit a se fidem hominum et in patrem transtulit dicendo: non in me credit, sed in eum qui me misit, a quo tamen se non utique separauit: cundum quid utrumque accipiendum sit. tale est enim et illud: ego non iudicabo, cum ipse iudicaturus sit uiuos et mortuos, sed quia non ex potestate humana, propterea recurrens ad deitatem sursum erigit corda hominum, propter quae subleuanda hominis propter formam serui, quam accepit, qui est filius dei propter formam dei, in qua est, non diceret apostolus Paulus de principibus huius saeculi: si enim cognouissent, numquam dominum gloriae crucifixissent. ex forma enim serui crucifixus est, et tamen dominu
Abbreviated transcription (Latin):
suã: scdm formã serui ñ suã: Cum
enĩ dicit ñ est mea s eiꝰ qui me mi¬
sit: ad ip̃m u̾bũ nos facit recurre¬
re Doctrina eĩ prĩs. est u̾bum prĩs.
qui est unicus filius. Qͥd sibi et
illd̃ uult. qui in me tredit ñ ĩ me
credit: Quomͦ in ip̃m: qͦmͦ ñ in
ip̃m: Quomͦ tã ⁊trariũ sibiq ad¬
uersũ potest intelligi qͥ in me cre¬
dit inquit ñ in me credit. s in eũ
qͥ me misit: nͥ ita intelligas. qui ĩ
me credit ñ in hoc ꝙ uidet credit. ne
sit spes nrã in creatura s in eo qui
suscepit creaturã in qͣ hũanis ocłis
appareret: ac si ad se equalẽ pr̃i con¬
tẽplandũ ꝑ fidẽ corda mundaret: Iõ¬
q ad prẽm referens intentionẽ cre¬
dentiũ. et dicẽs ño ĩ me credit. s in eũ
qͥ me misit: ñ utiq se a pr̃e. id est ab
illo qͥ eũ misit uoluit seꝑari: s ut sic
in eũ crederet᷑. qͦmͦ in prẽm. cui eqͣlis

Expanded text:
suam; secundum formam servi, non suam? Cum suam; secundum formam servi, non suam? Cum enim dicit, non est mea, sed ejus qui me misit , ad ipsum Verbum nos facit recurrere. Doctrina enim Patris est Verbum Patris, qui est unicus Filius. Quid sibi et illud vult, Qui in me credit, non in me credit ? Quomodo in ipsum, quomodo non in ipsum? Quomodo contrarium sibique adversum potest intelligi, Qui in me credit, inquit, non in me credit, sed in eum qui me misit: nisi ita intelligas, Qui in me credit, non in hoc quod videt credit, ne sit spes nsuscepit creaturam, in qua humanis oculis appareret, et sic ad se aequalem patri contemplandum per fidem corda mundaret. ideoque ad patrem referens intentionem credentium et dicens: non in me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a patre, id est ab illo qui eum misit, uoluit separari, sed ut sic in eum crederetur, quomodo in patrem, cui aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
prĩs: ip̃mq mandatũ uitã et̾nã.
Et scio inquit: qr mandatũ eius ui¬
ta et̾na est. Quero itaq qͦm intel¬
ligamꝰ. ego ñ iudicabo. s u̾bũ ꝙ
b apparet. ita dictũ ac si diceret. ego
ñ iudicabo. s u̾bum prĩs iudicabit.
U̾bñ aũ prĩs est ip̃e filiũs dei: Sic
cine intelligendũ est. ego ñ iudica¬
bo. s ego iudicabo: Quomͦ istud po¬
test esse uerꝵ: nisi ita. ego sciliset nõ
iuditabo ex potestate humana. qr
filius hoĩs sũ: s ego iudicabo ex po¬
testate uerbi. qm̃ filius dei sũ. Aut
si contͣria et repugnantia uident᷑.
ego ñ iudicabo. s ego uidicabo: qͥd
illuc dicimꝰ ubi ait. mea doctrina ñ
est mea: Quomͣ mea: qͦmͦ ñ mea: Nõ
eĩ dixit ista doctrina ñ est mea: sed
mea doctrina ñ est mea. Qm dixit
suã: eãdem dixit ñ suã. Quom᷑ istd
uer est: nͥ scdm aliud suã dixerit.
scdm̃ aliud ñ suã : Scd̾m formã dĩ

Expanded text:
patris, ipsumque mandatum uitam aeternam. patris, ipsumque mandatum uitam aeternam. et scio, inquit, quia mandatum eius uita aeterna est. Quaero itaque, quomodo intellegamus: ego non iudicabo, sed uerbum, bus apparet ita dictum, ac si diceret, Ego non judicabo; sed verbum Patris judicabit. Verbum autem Patris est ipse Filius Dei. Siccine intellegendum est: "ego non iudicabo, sed iudicabo"? quomodo istud potest esse uerum nisi ita: negoego scilicet non iudicabo ex potestate humana, quia filius hominis sum, sed ego iudicabo ex potestate uerbi, quoniam filius dei sum." aut si contraria et repugnantia uidentur: „ego non iudicabo, sed iudicabo", quid illic dicemus, ubi ait: mea doctrina non est mea? quomodo mea? quomodo non mea? non enim dixit: "ista doctrina non est mea," sed: mea doctrina non est mea; quam dixit suam, eandem dixit non suam. quomodo istud uerum est, nisi secundum aliud suam dixeritn suam: secundum formam Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
filii hoĩs apd̾ eos quo minꝰ ueni¬
ret ille qui minor non eẽt. qr nõ
semet ip̃m exinanut sicut fi
est meũ dare: atq ita secutꝰ. a pr̃e dixit
formam serui dc̃m: ut ita intellig̾emꝰ
ñ est meũ dare. acsi diceret᷑ ñ est huma¬
ne potestatis hoc dare: ut ꝑ illud in¬
telligat᷑ hoc dare. per qd̃ d̾s et equalis
est patri. Non est meum in qͥt dare. id
est ñ humana potestate ista do: s qͥb
ꝑatũ est a pr̃e meo. S iam tu intelli¬
ge. qr si oĩa que ht̃ pr mea st̾: et hoc
utiq meũ est. et cum pr̃e ista ꝑ auiz
Nam et illd̃ quero qͦmͦ dc̃m sit̃. si qͥs

Expanded text:
filii hominis apud eos, quominus uenifilii hominis apud eos, quominus ueniret ille qui minor non esset, quia non semet ipsum exinaniuit sicut fiest meum dare, atque ita secutus a patre dixit formam serui dictum, ut ita intellegeremus: non est meum dare uobis, ac si diceretur: "non est humanae potestatis hoc dare", ut per illud intellegatur hoc dare, per quod deus et aequalis est patri. non est meum, inquit, dare, id est: "non humana potestate ista do, sed quibus paratum est a patre meo; sed iam tu intellege, quia, si omnia quae habet pater mea sunt, et hoc utique meum est et cum patre ista paraui" . Nam et illud quaero, quomodo dictum sit: si quis
Abbreviated transcription (Latin):
bo prẽm et aliũ aduocatum dabit
uob̾. ut uob̾cum sit in et̾nũ. sp̃m u̾i¬
tatis. ꝙ̃ hic mundus accipere ñ po¬
test. id est dilectores mundi: Anima
huc uideri potest iõ dictũ. et ego
rogabo pr̃em. et aliũ aduocatum
dabit uobis. qiͣ ñ sufficiat solus fi¬
lius. Illo aũ loco ita de illo dem̃ est
tãꝙͣ solus õino sufficiat: cũ uene¬
rit ille sp̃c u̾itatis docebit uos om
nẽ u̾itatem. Nũqͥd gͦ seꝑat᷑ hinc fi¬
lius. tãꝙͣ ipse ñ doceat omnẽ u̾ita
nõ dc̃m ẽ ip̃e solus. aut nemo nisi
ip̃e uos docebit oẽm u̾itatem: iõ
ꝑmittant ut cũ illo docere credat᷑
ab sciendis his que dei sunt ubi
ait. sic et q̃ dei sunt nemo seit nisi
sp̃c dei: ut iam isti ꝑu̾si possint ex
rem: cui filius ip̃e tm̃ tribuit ut̾
tem dico. expedit uob̾ ut ego eam.
Nam si ñ abiero. aduocatus ñ ue
niet ad uos: Hoc aũt dixit. ñ ꝓpt̾
in eqͣlitatem uerbi dei et sp̃e sanci:
s tamꝙͣ in pedim̾̃to eẽt p̾sentia

Expanded text:
alium aduocatum dabit uobis, ut nobiscum sit in aeternum, spiritum ueritatis, quem hic mundus accipere non potest, id est dilectores mundi? animalhuc uideri potest ideo dictum: et ego rogabo patrem, et alium aduocatum dabit uobis, quasi non sufficiat solus filius. illo autem loco ita de illo dictum est, tamquam solus omnino sufficiat: cum uenerit ille spiritus ueritatis, docebit nem veritatem . Numquid ergo separatur hinc Filius, tanquam ipse non doceat omnem veritanon dictum est, Ipse solus; aut, Nemo, nisi ipse, vos docebit omnem veritatem; ideo permittunt ut cum illo docere credaturseparavit ab sciendis iis quae Dei sunt, ubi ait, Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei : ut jam isti perversi possint ex rem; cui Filius ipse tantum tribuit, ut tem dico: expedit vobis ut ego eam; nam si niet ad uos. hoc autem dixit non propter inaequalitatem uerbi dei et spiritus sancti, sed tamquam impedimento esset praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ip̃i dm̃ indebr. Et qr hec ẽ uita
et̾na dicit dñs in psalmis. Longi¬
tudine diei replebo eũ. et ostendã
illi salutare meũ. Siue gͦ audiamꝰ.
ostende nobis filium. siue audiamꝰ.
ostende nob̾ prẽm: tĩndẽ ualet. qͥa
neuter sñ alt̾o potest ostendi. Unũ
qͥppe sũt. sic̃ ait: ego et p̃r unũ sumꝰ.
Deniq ꝓpter ip̃am in seꝑabilitatẽ
susficienter aliqñ noĩatur uel p̃r
solus. uł filius solus adimpletur
nos letitia cum uultu suo: nec ĩde
seꝑatur utriusq sp̃c. id est prĩs et

Expanded text:
m ipsi deum uidebunt. et quia haec est uita aeterna, dicit deus in psalmis: longitudine dierum replebo eum et ostendam illi salutare meum. siue ergo audiamus: "ostende nobis filium", siue audiamus: ostende nobis patrem, tantundem ualet, quia neuter sine altero potest ostendi. unum quippe sunt, sicut ait: ego et pater unum sumus. denique propter ipsam inseparabilitatem sufficienter aliquando nominatur uel pater solus uel filius solus adimpleturus nos laetitia cum uultu suo. Nec inde separatur utriusque spiritus, id est patris et
Abbreviated transcription (Latin):
iud gͦ est cũ tradid̾it regnũ deo
et patri: qͣsi mͦ ñ habeat regnũ
deus et pater. S qr õs iustos. qͥb nũc
regnat ex fide uiuentib mediator d̃i
ciem ꝙͣ uisionẽ dicit idẽ apłs. facie
ad faciem: ita dictũ est cũ tradid̾it reg¬
nũ deo et pr̃i. ac si dic̾et᷑. cum ꝑdux̾tt
credentes ad ꝯtẽplatõem di et patris.¬

Expanded text:
id ergo est: cum tradiderit regnum deo et patri? quasi modo non habeat regnum deus et pater. sed quia omnes iustos, quibus nunc regnat ex fide uiuentibus, mediator deciem, quam uisionem dicit idem apostolus facie ad faciem, ita dictum est: cum tradiderit regnum deo et patri, ac si diceretur: "cum perduxerit credentes ad contemplationem d
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ꝙ ñ uidemꝰ speramus: ꝑ patien¬
tiam expectamꝰ. quo adusq rex in
recubitu suo est. Tunc erit ꝙ scrip¬
tum est: adimplebis me letitia cũ¬
uultu tuo Illa leticia nichil ãplus
reqͥret᷑. qr nec erit qͥd amplius reqͥra¬
tur. O stendet᷑ .n. nob̾ pater: et suffi¬
et nob̾. Qd̃ bñ intellex̾at philippꝰ.
ut dicet dño. ostende nob̾ prẽm et
sufficit nob̾. s ñdũ intellex̾at eo¬

Expanded text:
autem quod non uidemus speramus, per patienautem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus, quoad usque rex in recubitu suo est. tunc erit quod scriptum est: adimplebis me laetitia cuultu tuo. illa laetitia nihil amplius requiretur, quia nec erit quod amplius requiratur. ostendetur enim nobis pater et sufficiet nobis. quod bene intellexerat Philippus, ut diceret: domine, ostende nobis patrem et sufficit nobis;
Abbreviated transcription (Latin):
solus ip̃e sufficiat ad beatitudinẽ
nr̃am: et ĩo solus sufficit. qr seꝑari
a pr̃e et filio ñ potest: sicut pr solus
sufficit qr seꝑari a filio et spũ scõ ñ
potest: et filius ĩo sufficit solus. qr
seꝑari a pre et sp̃u scõ ñ potest. Qͥd¬

Expanded text:
solus ipse sufficiat ad beatitudinem nostram; et ideo solus sufficit, quia separari a Patre et Filio non potest; sicut Pater solus sufficit, quia separari a Filio et Spiritu sancto non potest; et Filius ideo sufficit solus, quia separari a Patre et Spiritu sancto non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ reuelare: tc̃ reuelabit᷑ a filio pat̾.
cũ euacuau̾it omnẽ pͥncipatũ et om¬
nẽ potestatẽ et uircutẽ: id est ut ne¬
cessaria ñ sit dispensatio similitu¬
dinum ꝑ angłicos pͥncipatus et po¬
testates et uirtutes ex quarx ꝑsona
ñ inconuẽient̾ intelligit᷑ dici in cã¬
tico cantichoꝵ ad sponsam. Simili¬
tudines auri faciemus tͥ cum distin¬
ctõib argenti quoadusq rex in recu¬
to suo ẽ. qr uita nr̃a abscondita est
rit uita ur̃a. tẽ et uos cum ipso appa

Expanded text:
are, tunc reuelabitur a filio pater, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem, id est ut necessaria non sit dispensatio similitudinum per angelicos principatus et potestates et uirtutes. ex quarum persona non inconuenienter intellegitur dici in cantico canticorum ad sponsam: similitudines auri faciemus tibi cum distinctionibus argenti, quoad usque rex in recuto suo est, quia uita nostra abscondita est rit, uita uestra, tunc et uos
Abbreviated transcription (Latin):
in muttis frĩb. Primogenitus utiq
a mortuis scdm eundẽ apłm qua mor¬
te seminata est caro enis in contume¬
lia resurrexit in gła: scd̃m hanc yma¬
ginẽ filii cui ꝑ inmortalitatẽ confor¬
manur in corꝑe. ⁊̃ illud agimus ꝙ¬
itẽ dicit idem apłs sicut portauimꝰ
ymaginẽ terrem portemꝰ et ymagi¬
nẽ eius qui de celo est: ut scilicet qͥ
scd̾m adam mortales fuimꝰ scd̾m
ra et spe certa firmaq teneamꝰ. Sic
eĩ nc̃ eandẽ pmaginẽ portare possumꝰ.
ñdum in uisione s infide: ñdũ in re
sed in spe. Se corpis quippe resurrectõe

Expanded text:
itatis. Primogenitus utique a mortuis secundum eumdem Apostolum, qua morte seminata est caro ejus in contumelia, resurrexit in gloria, secundum hanc imaginem Filii, cui per immortalitatem conformamur in corpore, etiam illud agimus quod dicit idem apostolus, Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est : ut scilicet qui secundum Adam mortales fuimus, secura et spe certa firmaque teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus, nondum in visione, sed in fide; nondum in re, sed
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia que paulo ante cõmemo¬
rani. In agnitione gͥ dei iustitia que
ex sc̃itate u̾itatis. qui de die in diem
ꝓficiendo renonatur tͣnsfert amorẽ
a temꝑalib ad et̾na. a uisibilib ad ĩ¬
telligibilia a carnalib ad spiritalia
atq ab istis cupiditatem frenare at¬
q minuere illisq se caritate alliga¬
re diligent̾ insistit tm̃ iter facit. qnͣ¬
tum diuinit̃ adiuuatur. Sei quippe
sententia est. sũ me nichil potestis
fac̾e. In quo ꝓuestu et accessu tenen¬
tem mediatoris fidem cum dies uite
huius ultimus qͣmq cõpererit ꝑdu¬
cendus ad dñm ꝙ̃ coluit et ab eo per¬
ficiendus excipietur ab angłis scĩs
incorruptibile corpus infine scłi ñ
ad penam s ad gł̾iam recepturus. In
hac quippe ymagine tr ꝑfecta erit d̾i
similitudo qñ dei perfecta erit uisio.
de qua dicit apls̃ paulus. Uidemus
facie ad faciem. Item dicit. Nos aũt
reuelata facie glãm dñi spetulantes
in eandẽ ymaginem tͣnfformam᷑ de glã

Expanded text:
aulo ante commemoravi. In agnitione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit apostolus Paulus: Videmus facie ad faciem . Item dicit, Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur de gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ciendo in renouatione huiꝰ ymaginis:
que duo demonstrant᷑ in psalmo ubi
legitur qui ꝓpitius fit oĩb iniquita¬
tib tuis ꝙ fit in baptismo: Deinde
sequit᷑. Qui sanat õs languores tuos.
qͦd fit cotidianis accessib cum hec y¬
mago renonat᷑. De qua re apłs aper¬
tissime locutus est dicens. Et si ext̾i¬
or homo nr̃ corrũpit᷑. s int̾ior renona¬
tͣ de die in diem. Renouam᷑ aũt in
agnitõe dei. hoc est in iustitia et scĩ

Expanded text:
ciendo in renovatione hujus imaginis: ciendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Renovatur autem in agnitione Dei, h
Abbreviated transcription (Latin):
e corꝑe fidelis et iuistus abscedit: Ell
um: Aut si dicamus scd̾m corpus
est pulcher aut scd̾m corpus fortis
si scd̃m animũ:. Quid ẽ aliud ꝙͣ cor¬
pore ñ animo pulcher aut fortis q̃
et innum̾abiliter ita loquimur.¶
itaq sic intelligamus scd̃m ymagi¬
nẽ eius qui creauit eũ qͣiͣ alia sit y¬
mago scd̾m ꝙͣ renouatur ñ ip̃a que¬
renonat᷑. Sane ista renouatio ñ mo¬
m̃to uno. fit ip̃ius ꝯu̾sionis. sic̃ mo¬
m̃to uno fit illa in baptismo renona¬
tio remissione õium ꝓ cc̃oꝵ. Neq ẽ
uel unũ qͣntulũ cumq remanet.
De
ꝙ ñ remitat᷑. S ꝙ̃ admodũ aliud ẽ
carere febrib aliud ab infirmitate q̃
febrib frã est reualescere. itemq aliud
est infixum telum de corꝑe demere. a¬
liud iuilnus ꝙ eo fom̃ est scdm cura¬
tõem sanare: ita pͥma curatio est car¬
sam remou̾e languoris ꝙ ꝑ oĩum fit
indulgentiã peccatoꝵ. sed̃a ipsum sa¬
nare languorem ꝙ fit paulatun ꝓfi¬

Expanded text:
e corpore fidelis et justus abscedit. Quidum? Aut si dicamus, Secundum corpus est pulcher; aut, Secundum corpus fortis, non secundum animum: quid est aliud, quam, Corpore, non animo pulcher aut fortis est? Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus, secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi alia sit imago secundum e. Sane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet d non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim profi
Abbreviated transcription (Latin):
tot modis dicit᷑ sp̃c. sp̃m m̃tis dicẽ¬
re uoluit eũ sp̃m qui mens uocatur.
sic̃ ait etiã idem apłs. in expoliatione
corꝑis carnis. Non duas utiqz res in¬
telligi uoluit. qiͣ aliud sit caro aliud
corpus carnis: sz qr corpus multaꝵ
rerũ nom̃ est quaꝵ nulla caro ẽ. Nã
multa st̾ excepta carne corꝑa celestia.
et corꝑa terrestria. Corpus carnis dix̾
corp̾ que caro est. Sic itaq sp̃m m̃tis.
eñ sp̃m que mens est. Alibi quoq ap¬
tius etiã ymaginẽ noĩauit sciliceta¬
liis u̾bis idipsum p̾cipiens. Expoli¬
antes uos inquit uet̾em hoĩem cum
actib suis induite nonũ qui renona¬
tur in agnitione d̾i scd̾m ymaginẽ
induite nouũ hoĩem qui scd̾m dm̃ cͣ¬
tus est. hoc isto loco indute nouum
hoĩem qui renonatur scd̾m ymaginẽ
eius qui creauit eũ. Ibi aũt ait scd̾m

Expanded text:
mentis dicere voluit eum spiritum, quae mens vocatur. Sicut ait etiam idem apostolus, In exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaque spiritum mentis eum spiritum quae mens est. Alibi quoque apertius etiam imaginem nominavit, scilicet aliis verbis idipsum praecipiens: Exspolintes uos, inquit, ueterem hominem cum actibus suis induite nonum, qui renouatur in agnitio ne dei secundum imaginem induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, hoc isto loco, induite novum hominem, qui renovatur secundum imaginem ejus, qui creavit eum. Ibi autem ait, secundum