comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honestissime deditus. statura pro¬
cerus. inter clericosq pulcherri¬
mus. aspectu decorus. eloquio
suauis. ingenio acutissimꝰ. pruden¬
tia ꝓuidus. zelo dei & amore fer¬
doctrinis. simulq institutis cano
habitantibus. Intantũ uero aptil¬
sim us erat omnium senioꝵ. & co¬
equalium. ac subiectoꝵ: ut elo¬
quentia sua placeret om̃ibus sibi
colloquentibus. ita ut merentib
redderet lȩtitiã. scelera gerentib
disciplinã. Nam in parui tempo¬
ris spatio. sub pontificis scilicet
imperio. magnã pacẽ ꝓuidentia
sii regimis tradidit pictauensi
ex monasterio quod est sitũ in ho¬
nore beati maxentu obisset. iussu
pontificis idem suscepit regendũ.
Q per sex fere annos strenue rexit:
uludq magnis opibus ditauit. Sed
cum iuxta sui pontificis monita
se idoneũ preparasset. & clarus ha¬
beretur pre om̃ibus: tunc odor
eiusdem suauitatis intantũ pro¬
cessit. ut usq in palatiũ regis re¬

Expanded text:
honestissimae deditus, statura prohonestissimae deditus, statura procerus, inter plerisque pulcherrimus, aspectu decorus, eloquio suavis, ingenio acutissimus, prudentia providus, zelo Dei et amore ferdohabitantibus. Intantum vero aptissimus omnium seniorum ac coaequalium ac subditorum erat, ut eloquentia sua placeret omnibus sibi colloquentibus, ita ut moerentibus redderet laetitiam, scelera gerentibus disciplinam. Nam in parvi temporis spatio, sub pontificis scilicet imperio, magnam pacem providentia sui regiminis tradidit Pictavensi ex monasterio, quod est situm in honore beatissimi Maxenti, obisset, iussu pontificis eundem suscipit regendum; quod per sex fere annos strinue rexit eumque magnis opibus ditavit. Sed cum iuxta monita suae pontificis idoneum se praeparasset et clarus haberetur prae omnibus, tunc odor eiusdem suavitatis in tantum processit, ut usque in palatio regis re
Abbreviated transcription (Latin):
GIT UR beatus leodegarius ex
progenie celsa francoꝵ ac nobilissi¬
ma exortus. a primȩ etatis infan¬
tia a parentibus in palatio lotha¬
rio francorum regi traditus. Ab
eodem uero rege non post multũ
imbuendum litterarum studus da¬
tus est. Quem idem presul cuidam I¬
dei sacerdoti uiro eruditissimo ad
erudiendum tradidit: qui eũ per
annos plurimos magnis curis edo¬
cuit. edoctũq pontifici reddidit.
riis sub custodia disciplinȩ retinu¬
it. & quemadmodum idem ponti¬
fex se casto corpore custodierat.
eundem puerũ similem effici uolu¬
it. Dicens ei ammonendo summa
frequentia ut se uirginẽ conserua¬
ret: ut uas electionis in eccła dei
ad hoc opus eum cerneret per¬
spicuũ. & cum fere uginti e̾et
annorum: ad officiũ diaconatꝰ
electus est. atq ab ipso pontifi¬
ce consecratus. Deinde non post
multum temporis archidiaco¬
nus effectus. sub pontifice om̃i¬
bus ęccłiis ipsius diocesis est pre¬
latus. Erat enĩ multũ facundię

Expanded text:
gitur beatus Leodegarius ex progenie celsa Francorum ac nobilissima exortus, a primaevae aetatis infantia a parentibus in palatio Lothario Francorum regi traditus, ab eodem vero rege non post multum imbuendum litterarum studiis datus est. Quem idem praesul cuidam Dei sacerdoti, viro eruditissimo, ad erudiendum tradidit; quem per annos plurimos magnis curis edocuit, edoctumque pontifici reddidit, riis sub custodia disciplinae retinuit, ut quemadmodum idem pontifex se castum corpore cueundemque similem effici voluit, dicens ei monendo summa frequentia, ut se virginem conservaret et vas electiones in eclesia Dei . Sed cum ad hoc opus eum cerneret perspicuum, et cum fere viginti esset annorum, ad officium diaconatus electus est adque ab ipso pontifice consecratus. Deinde non post multum temporis archidiaconus effectus, curam sub pontifice omnibus ecclesiis ipsius diocisis est praelatus. Erat enim multum facundie
Abbreviated transcription (Latin):
per quẽ tuã noticiã accepimꝰ ds uirtutũ &
om̃is creature ac totius generis humani
creator te benedico. te glortfico. qui me dig¬
natꝰ es ad hanc certaminiliem pdutere ro¬
go dep̃corq dñe ut ipse ĩ me uibeas miseri¬
coridiã pietatis tue largiri. & meritis sc̃oꝵ
tuorũ ie dignũ facias partĩcipẽ &uite eterne
consortẽ. & tribue indulgentiã his qui tri¬
bulant me. qm̃ ego ꝑ eos ĩ conspectu tuo
credo clem̃tissime pat̾ glorificatꝰ fieri. Cũ
hec diceret: prussor extendens gladiũ. ãpu¬
tauit caput eł Et erectũ corpus eꝰ substitiᷤ¬
se quasi uiuus hore spatio dicit᷑. s cũ nou
de ꝑcussit. ut ł sic citius ui terra deciders.
monib & m̃te captꝰ. ac cl̃i ultione ꝑcus¬
sus in ignẽ se ꝓierit. ibiq uttã sinunt. Cc̃
iussu cuniugis huius uiri chrodoberti.
in quandã uillã sarringo. cũ magno
fletu plangentiũ. a niuistris deportatꝰ ẽ.¬
ĩ huius semine decretũ. cũ uestib in qui¬

Expanded text:
per quem tuam notitiam accipimus, Deus virtutum et omnis creaturae ac totius generis humani creator, te benedico, te glorifico, qui me dignatus es ad hunc certaminis diem perducere. Eogo deprecorque, Domine, ut ipse in me iubeas misericordiam pietatis tuae largire et meritis sanctorum tuorum me dignum facias participem et vitae aeternae consortem, et tribue indulgentiam his, qui me tribulant, quoniam ego per eos in conspectu tuo credo, clementissime pater, glorificatus fieri'. 20. Cum haec diceret, percussor extendens gladium, amputavit caput eius, et erectum corpus huius substetisse quasi unius ore spatium dicitur. Sed node percussit, ut vel sic cicius in terra deciderit. monibus et mente captus, a Dei ultione percussus, in ignem se proiecit ibique vitam finivit. Tunc iusso coniugis huius viri Chrodoberthi in quadam villa Sarcingo cum mfletu plangentium a ministris deportatus est hujus feminae decreto, cum vestibus in qui
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. decima transacta die sponte. ad
me uenientes amicos uos habea. non
uenientes autẽ quasi hotes publicos pu¬
mã. Tinc scĩ uiri iohannes & paulus
xpianis ad se inuitatis orilinauerunt
de om̃ĩb que relinquere poterant: Ac¬
per totos decc̃ dies incessanter die noc¬
tuq elemosinis insistentes erogauert̃¬
ꝓpria. die uero undecima sunt constric¬
ti intra domũ suã. Missus nãq ẽ teren¬
tian campidoctor ad eos cũ militibus hora
cenandi. dui ingressus inuenit eos oran¬
tes & ddixit eis. dñs nr̃ uilianꝰ statunculũ
aureũ iouianorũ ad uos misit ut ado¬
retis eĩ. et thura incendatis. Qui si non
feceritis: ambo modo gladio feriẽmini.
sitin enĩ decet uos intra aulã rgiam
nutritos ut publice occilamini. Iohan¬
nes s paulus dixerunt. lulianꝰ si tuus
domin ẽ. habeto partẽ cũ dño tuo. Nod̃
autẽ alius dñs non est: nisi unus d̾s pa¬

Expanded text:
iae: decima transacta Dei sponte ad me venientes: amicos vos habeam, non venientes vero, tanquam hostes publicos punio. Tunc sancti viri Joannes et Paulus Christianos ad se invitantes, ordinaverunt de omnibus quae relinquere poterant, per totos decem dies incessanter die noctuque eleemosynis insistentes. Die vero undecima sunt constricti intra suam domum. Missus namque est Terentianus compiductor ad eos cum militibus hora coenandi. Qui ingressus, invenit eos orantes, et dixit eis: Dominus noster Julianus statunculum aureum Jovis ad vos misit, ut adoretis illud, et thura incendatis. Quod si non feceritis, ambo modo gladio feriemini. Non enim decet vos intra aulam nutritos, publice occidamini. Joannes et Paulus dixerunt: Julianus si tuus est Dominus, habeto partem cum eo: nobis autem dominus alius non est, nisi unus Deus, Pa
Abbreviated transcription (Latin):
industrie sue pollebat uit̃ homines qm̃
noluit suis numicis dĩ mandatũ implen¬
do: ĩ dulgrntiã tribuere. eorũ uero ulciscen¬
do multos ad regna celorũ abire. Quãobrẽ
uereudũ ualde: ut qui tantos sacerdoteͤ.
ac ꝓueres. ultionis sue crudelitate interemit
se potiꝰ et̃nã penã p̃parasset. o tã excelsãm
quã nullus francorũ habere meruit gio¬
riã pdidisset & beatã uitã quã ꝑ patienti¬
ã adipisci quiuerat amisiset. Sed postquã
ĩfelix ebroui uite finẽ dedit qđ inidia
ductus de di seruo absconderat. magis lau¬
ab emulo latuit absconsũ frat ibi multitu¬
ꝯui dũ collationẽ de scõ martire ur̃t se

Expanded text:
industriae suae pollebat inter homines, quoniam industriae suae pollebat inter homines, quoniam noluit suis inimicis Dei mandatum inplendum indulgentiam tribuere, eos vero ulciscendo multis ad regna caelorum fecit habere. Quam ob rem verendum valde est, ut qui tantos sacerdotis ac proceris ultionis sui crudelitate interimit, se potius aeterna poena praeparasset et tam excelsa quam nullus Francorum habere meruit gloria perdedisset et beatam vitam, quam per patientiam adipisci quieverat, amisisset. Sed postquam infelex Ebroinus vitae finem dedit, quod invidia ductus de Dei servo absconderat, magnis lauab aemulo latuit absconsum. Erat enim ibi multituqui dum collationem de sancto martyr
Abbreviated transcription (Latin):
priquã nontiaret. huic a quo missus fu¬
erat. in semetipsũ cognouit. quantũ sc̃s
martir uirtutib polleret. dũ uero iter
carperet. ilico uitã pdidit. &ei a quo miˢ¬
sus suerat. nunime renontiauit is
itaq cognitis ebrouiꝰ. tacito corde retinebat.
tremens łtra se uerecondia. p̃ter coniugi mi
nime manifestare audebat ne forte crescen.¬
te gła martiris sua qui tale luiñ extingue¬
re cupiebat: esset dumninutata ĩ populis. Nlã
his spatus dierũ quantũ ille iiser hoc bo.¬
nũ latere cupiebat tantomagis ubiq. ru¬
mor uirtutũ supra dictarũ beati martiris.
dilata radiabat Crausacto uero spatio pene
annorui triũ sẽꝑ lugendus ebrouꝰ qui hanc¬
lucernã nisus suerat extinguere: sermo
diuuiꝰ in eodẽ implet᷑. Nã quia gladiis
multos int̾emit. ꝑcussus glacdio periit.
Infelix ac miser qui tantis honorib subli¬
matꝰ. in trib munidi partib dilata fama

Expanded text:
priusquam renuntiaret huic a quo missus fupriusquam renuntiaret huic a quo missus fuerat, in semetipso cognovit quantum sanctus martyr virtutibus polleret. Dum vero iter carperet, illico vitam perdidit, et ei a quo missus fuerat minime renuntiavit. His itaque cognitis Ebroinus tacito corde retinebat, et tremens intra se verecundia praeter conjugem nemini manifestare audebat, ne forte crescente gloria martyris, sua qui tale lumen exstinguere cupiebat esset diminuta in populis. Nam his spatiis dierum quantum ille miser hoc bonum latere cupiebat, tanto magis ubique rumor virtutum supradictarum beati martyris dilatatus radiabat. Transacto vero spatio pene annorum trium semper lugendus Ebrolucernam nisus fuerat extinguere, sermo divinus in eodem inpletur. Nam quia gladiis multus interimit, percussus gladio et ipse periit. Infelix ac miser, qui tantis honoribus sublimatus in tribus mundi partibus dilatata fama
Abbreviated transcription (Latin):
festuꝰ ꝑgit ad huiꝰ uiri dĩ sepulchrũ.
dep̃cans ut ei ril redderet quo furto ꝑ¬
diderat. Nã tota die illa & sequenti nocte
inoratione ad eꝰ tumulũ ieuuinans &
psalmodie ĩsistens astitit. Cũ uero expleta ora¬
tione ad suã cellulã remeasset. om̃ẽ qd̃ ꝑcli¬
derat nichil ex eis duntistũ: cũ calicula
beati martiris saluũ inuenit. Dũs uero
latronis ꝓ seruo iure iurauerat. neqũaquã
hoc malũ egisset. Et reuersus domũ ꝓtinꝰ
finiuit uitã. Seruus uero. scelus qił̃ fecẽ.¬
q sama scĩtatis beati martiris late ꝓru¬
pit que paulgͥpostea quã gesta sunt. ebro.¬
ino non latuit. Quo auaito. nontiũ mi¬
sit occulte. qui hoc ĩquirens stucdiose. si¬
bi uera nontiaret. qui nontius uissis es
requiesceret. sei accedens orationi distulit
ĩcũbere quin. potiꝰ despiciens humũ pe.
de ꝓcussit. ꝙstulte locutꝰ ẽ dicens. eoquod
tutes nequaquã fiunt Nã miser reuersus.

Expanded text:
Festinus pergit ad huius viri Dei sepulchrum, Festinus pergit ad huius viri Dei sepulchrum, deprecans, ut ei redderet, quod furtim perdiderat. Nam tota illa die et sequenti nocte in oratione ad eius tumulum ieiunans et psalmodia insistens adstetit. Cum vero, expleta oratione, ad suam cellolam remeasset, omnia que perdiderat, nihil ex eis deminuto, cum caligola beati martyris salvam invenit. Domnus vero latronis pro servo iure iuraverat, nequaquam hoc malo egisset; reversus domo protinus finivit vitam. Serque fama sanctitatis beati martyris late prorupit, quae paulo post per ea quae gesta sunt Ebroino non latuit. Quo audito, nuntium misit occulte, qui hoc inquirens studiose sibi vera nuntiaret. Qui nuntius jussis ejurequiesceret. Sed accedens orationi distulit incumbere, quin potius despiciens humum pede percussit et stulte loquitur dicens eo quod s virtutes nequaquam facit. Nam miser reversus
Abbreviated transcription (Latin):
is itaq dieb sacerdos quiclã qui hiuius
oratorii sungebat᷑ officio. lum̃ splendidũ
absq inuusterio hurnano. ĩ eodẽ cognouit
nocte fulsisse loco. unde rumor magnꝰ
ẽmanauit ĩ cricuitũ loci huiiis. Et ueniens ac̃t
b̾eati martiris uenerandas orationes multa tur.¬
ba languentui. diuiersis t̃sirmitatib deten¬
tos sauauit. Ciaũlis scilicet gressũ. decdit. cecis
lum̃ tribuit obsessos a demonib muncdauit
multisq uirtutib ĩ huiꝰ loci uenerandi ha¬
bitaulo lum̃ einicuit. hoc itaq eldẽ eccłe ad
testat᷑ sacerdos. Não huł sacerdotis muuster
cleric ipsius eccłe custos: quadã nocte latroci¬
niũ passus ẽ. ita ut a latronib omĩs substan¬
tia sua fuisset ablata. Inter quã caliculam
ĩquiunt beati martiris: quã ꝓreuerentia
sibi seruauerat habebat absconditã. quã
latro nesciens secũ portauit. dui matu¬
re ab oratorio consurgens: ad domiciliũ
suũ ꝓgens. ĩuenit omĩa sua furata. Et¬

Expanded text:
is itaque diebus sacerdos quidam, qui hujus oratorii fungebatur officio, lumen splendidum absque ministerio humano in eodem cognovit noctibus fulsisse loco. Unde rumor magnus emanavit in circuitu loci huius. Qui venientes ad eius beati martyris venerandae orationis, multa turba languentium, diversis infirmitatibus detentus sanavit, clodis scilicet gressum dedit, caecis lumen tribuit, obsessus a demonibus mundavit multisque virtutibus in huius loci venerando habitaculum aemicuit. Hoc itaque eiusdem ecclesiae adtestatur sacerdus. Nam et huius sacerdoti minister clericus, ipsius ecclesiae custus, quadam nocte latrocinium passus, ita ut ab latronibus omnem substantiam suam fuisset ablatam: inter quam caligolaui, inquiunt, beati martyres, quam pro reverentia sibi reservaverat, habebat absconditam. Quam latro nesciens secum portavit. Qui mature ab oraturio consurgens, ad domicilium suum pergens, invenit omnia sua furata.
Abbreviated transcription (Latin):
Unde considerandũ debetis. quia uoᷤ¬
in regia aula nutriti non debetis
deesse a latere meo ut habeã uos¬
uter prunos in palatio meo. quod
si contẽptus a uobis fuero. necesse
ẽ michi agere ut contẽpni non poͦ¬
sim. Tunc paulus o iohanues dixert̃.
Non tibi faciemꝰ inuiriã. ut p̃pona¬
mꝰ tibi qualẽcumq ꝑsonã. d̾m tibi

Expanded text:
 Considerare debetis, quia vos regia aula nutriti non debetis deesse a latere meo, ut habeam vos primos in palatio meo. Quod si contemptus a vobis fuero, necesse mihi erit agere, ut contemni non possim. Paulus et Joannes dixerunt: Non tibi facimus hanc injuriam, ut praeponamus tibi qua
Abbreviated transcription (Latin):
aemonia qđ paulus ꝯiohannes incende¬
rent eos. Tunc terentianꝰ ueniens ꝓstra¬
uit se in faciẽ. clamans quod nesciens
se malefecisse. homo paganissimꝰ iussio
nẽ &̧saris adimplesset. Unde sactũ ẽ
ut dato nomine suo proximo die pas¬

Expanded text:
daemon, quod Paulus et Joannes incenderent eum. Tunc Terentianus veniens, prostravit se in faciem clamans, quod nesciens quid faceret homo paganissimus, jussionem Caesaris adimplesset. Unde factum est, ut dato nomine suo, proximo die Pas
Abbreviated transcription (Latin):
soaldus antistes. uerbũ ĩtulit dicens. Uti¬
uã datet᷑ michi optio: quia notũ est me¬
ũ esse parentẽ. & ex parrocia michi cũmiᷤ¬
sa. ad honoris ꝓcessit grai: uł eiꝰ corpꝰ¬
culũ habere meruissẽ mecũ. Ibi enĩ
aderat herm̃charius pontisex qui ei
sucrrsserat in episcopatu suo augustidunꝰse
batensis in cuiꝰ fuerat diocesi int̾fectus
bere. huic loco datus ẽ in qua digat᷑ requi¬
escere.

Expanded text:
sis antestis verbum intulit, dicens: 'Utinam daretur mihi optio, quia notum est meum esse parentem et ex parrochia mihi commissa ad honoris processit gratiam, vel eius corpuscolum habere meruissem mecum'. Ibi enim aderat Hermanacharius pontifex, qui ei successerat in episcopatum sui Agustidunensebatensis, in cuius fuerat diocise interfectus, quoniam huic loco datus est, in quo dignatur requiescere'.
Abbreviated transcription (Latin):
equites nimiũ pnitiosos qui eũ morte
pimerent. qui uenientes. susceperunt
eũ de domo uiri. ciu fuerat traditꝰ ad
custodiendũ. Et ducentes eũ ꝑ loca in¬
cognita. usq ĩ quendã locũ ĩ quo stecit.
ĩquiens. Non necesse habetis filii longiꝰ
satigari. Ad qđ uenistis. cito facite ut un¬
pleatis uotũ maligni.hi uero qui uene¬
rant ad eũ peruñdũ. erant quatuor nu¬
mero. Cres enĩ ex his ꝓuoluti ad pedes
eiꝰ. dep̃cantes ut eis indulgentiã daret.
& benedictionẽ suã suꝑ eos dignare tur
dare. Quartꝰ uͦ supb astabat euaginato
gladio. paratꝰ ad eũ intm̃dũ Et postquã bene.¬
dictionẽ suã suꝑ eos tradidit & sius uit̃fectorib
uerbũ di aduontiatuit: tunc uir di ineõbens¬

Expanded text:
 morte perimerent. Qui venientes susceperunt eum de domo viri cui fuerat traditus ad custodiendum, et ducentes eum per loca incognita usque in quemdam locum in quo substitit inquiens: Non necesse habetis, filii, longius fatigari: ad quod venistis cito facite ut impleatis votum maligni. Hi vero qui venerant ad eum perimeadum erant quattuor numero. Tres etenim ex his provoluti ad pedes eius, deprecantes, ut eis indulgentiam daret et benedictionem suam super eos dignaretur tradere; quartus vero superbus adstabat, evaginato gladio, paratus ad eum interimendum. Et postquam benedictionem super eos tradedit et suis interfectoribus verbum D
Abbreviated transcription (Latin):
obecro ut pro me tuis oratio¬
nibus impetres: ne qui culpã
cotemptoris fugio. p̃sũpto¬
ris noxã incurram Credo emĩ
qł orando implere facias. qđ¬
me arripere iubendo fecisti
erit audaciȩ: tuȩ uero ora¬
tionis si euasero culpam.

Expanded text:
obsecro, ut pro me vestris orationibus impetretis, ne qui culpam contemptoris fugio, praesumptoris noxam incurram; sed credo, quod orando me implere faciatis, quod arripere iubendo fecistiserit audaciae; vestrae vero orationis, si non evasero culpa,
Abbreviated transcription (Latin):
modi putaretur. S quia longũ
est ire ꝑsingula: sufficiant hȩc uł
pauca de plurimis. satisq sit nos
et inexcellentib ñ subtrahere ue¬
ricatẽ. & in multis uitare fastidi¬
um. Atq ut minora tantis inferã.
quanuis ut est nr̃oꝵ ȩtas tempoꝵ.
quib iã deprauata om̃a atq cor¬
rupta sunt: ut pęne p̃cipuũ sit
adulationi regiȩ sacerdotalẽ non
ssisse constantiam.. Cxxiii

Expanded text:
modi putaretur. sed longum modi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit: ut statim puellam dõ de¬
uoueret: & ꝑpetuȩ uirginitati di¬
caret. Profectusq ad martinum.
puellam ei presens. oburtutum
eius testimoniũ. quȩ ꝑ absentem
licet curata eẽt obtulit: neq ab a¬
lio eam quã a martino. habitu uir-¬
ginicatis imposito. passus ẽ conse¬
crari.Cxxi. Paulinus uero uir
magni postmodũ futurus exẽpli.
cũ oculũ grauit dolere cepisset: &
iam pupillã eius crassior nubes suꝑ¬
ducta cexisset: oculũ ei martinus
penniculo contigit. pͥstinãq ei sani¬
tatem sublato om̃i dolore restituit:
pse aut̃ cũ casu quodam Cxxii¬
eẽt de cenaculo deuolutus: & per
confragosos scalȩ gradus decidenᷤ
multis uulnerib eẽt affectus: cũ
exanimis iaceret in cellula. ꝙ im¬
modicis dolorib crutiaret᷑. nocte
ei angłs uisus ẽ: eluere uulnera.
et salubri unguine contusi cor¬
postero die restitutꝰ est sanitati:
ut nichil umquã ꝑtulisse incõm¬

Expanded text:
valuit, ut statim puellam Deo valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalmultis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contusi corpostero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incom
Abbreviated transcription (Latin):
minus quã in ruptionẽ cogitare
ta cũ hȩc inmundus sp̃c media
ne p̃senti ciuitas liberata est. x uiii.¬
Apuad parisius uero. dũ portam ci¬
uitatis illiꝰ magnis secũ turbis eun¬
tibus introiret. lȩprosũ miserabili
facie horrentib cunctis osculatꝰ est.
atq benedixit: statimq om̃i malo
emundatꝰ. postero die ad ȩcclesiã
ueniens. nitenti cute. grãs ꝓ sanita¬
te quã receperat agebat. S ne hoc
pretereundũ est: quod fimbriȩ ues¬
timenti ens cilicioq detractȩ. cre¬
bras suꝑ infirmantib egere uirtu¬
tes. Nam cũ aut digitis illigatȩ.
aut collo inditȩ. sunt ꝑsepe ab e¬
grotantib morbos effugauerunt.
scĩ admodũ et fidelis ingenii cum
filia eiꝰ grauissimis quartanȩ febri¬
bus uteret᷑: epłam martini quȩ ca¬
su ad eũ delata fuerat. pectori pu¬
ellȩ in ipso accensu ardoris inse¬
ruit. statimq fugata febris est:
Quȩ res apud arborium intantum

Expanded text:
minus quam de irruptione cogitare. minus quam de irruptione cogitare. ita cum haec inmundus spiritus inurbatione praesenti ciuitas liberata est. Apud Parisios uero, dum portam ciuitatis illius magnis secum turbis euntibus facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. ncti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ire dentib miser cȩpit: & obui
quoscumq laniare. Commo-¬
i domus. familia turbata. po-¬
ilus in fugã uersus. martinus
furenti obiecit: ac primũ sta
ei imperat. Sed cũ dentib fre¬
ieret. hiantiq ore morsũ mina¬
atur: digitos ei martinꝰ in os in¬
ulit. si habes inquit aliqͥd pote¬
tatis hos deuora: Tum uero acsi
candens ferrũ faucib accepisset:
onge reductis dentib digitos be-¬
ati uiri uitabat attingere. Et
cum fugere de obsesso corpore pȩ¬
nis & crutiatib cogeret᷑: nec tam̃
exire ei ꝑ os liceret: feda relĩquenᷤ.
uestigia fluxu uentris eiestus ẽ.
nterea cũ de metu atq c̃ xuiii.
impetu barbaroꝵ subita ciuita¬
tem fama turbasset: demonia¬
cum ad se exhiberi iubet. Impe-¬
rat. ut an uerus eẽt hic nuntius
fateret᷑. Tunc confessus ẽ sedecim
demonas fuisse. qui rumorẽ hc̃
ꝑ popłm disseminassent. ut hoc
saltim metu ex illo martinus op¬
pido fugaretur. barbaros nichilo

Expanded text:
uire dentibus miser coepit, et obuios uire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil
Abbreviated transcription (Latin):
do ex cella in qua erat potuit.
ita in aduenientes rabidis den¬
tibus seuiebat. Tũ tetradius
ad genua beati uiri aduol¬
uitur: orans. ut ad domũ in
qua dęmoniacus habebatur
ipse descenderet. Tũ uero mar¬
tinus negare se ꝓfani & gentilis
domũ adire ñ posse. Nam te¬
tradius eodẽ tp̃r adhuc genti¬
litatis errore implicitꝰ tenebat᷑.
Spondet ergo se si de puero demon
fuisset exactus. xꝑianũ fore. Ita
martinus imposica manu pue¬
ro: inmundũ ab eo spm̃ eiecit.
Quo uiso tetradius: dñm nr̃m iħm
credidit. Statimq catecummnꝰ
factus: nec multo post bapti za:¬
tus ẽ: semꝑq martinũ salutiꝰ
suȩ. auctorem miro coluit af¬
fectu .c.xUII. Per idẽ tẽpꝰ
in eodẽ oppido ingressus. patriᷤ
familias cuiꝰdamꝰ domum in
limine ipso restitit dicens: hor¬
ribile in atrio domus dȩmoni¬
um se uidere. Cui cum ut
discederet imperaret: quẽdã
familia qui in interiore parte
lium morabatur arripuit. Se¬

Expanded text:
do de cellula, in qua erat, potuit: do de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, sae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc suȩ ñ esse uirtutis senẽ erra¬
re. iudicio non eẽ se dignũ per
quẽ dñs signũ uircutis ostende¬
ret. Perstare cȩpit uehementius
flens pater yorare: ut ex animẽ
uisitaret. Postremo a circũstan¬
tibus ep̃is ire conpulsus: descen-¬
dit ad domũ puellȩ. ingens tur¬
ba ꝓforib expectans. quidnam
dĩ seruus eẽt acturus. ac pͥmum
quȩ erant illiꝰ familiaria. in istiꝰ
modi reb arma solo ꝑstratꝰ ora¬
uit. Deinde egram intuens: dari
sibi oleũ postulat. Qd̃ cũ bene¬
dixisset. in os puellȩ uĩ scĩ liqͦriᷤᷤ
infudit. statimq uox reddita ẽ.
Tũ paulatĩ singula contactu eiꝰ
cȩperunt menbra uiuiscere: do¬
nec firmatis gressib populo tes¬
tempore tetrardii cuiꝰdã ꝓconsula¬
ris uiri seruus demonio correptꝰ.
dolendo exitu crutiabat᷑. Roga¬
tus ergo martinus ut ei manu̾
imponeret: deduci eũ ad se iu¬
bet. s nequã sp̃c nullo ꝓferri mo¬

Expanded text:
hoc suae non esse uirtutis: senem errahoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo testempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri mo
Abbreviated transcription (Latin):
onũ uero tam potens in eo gr̃a
erat. ut nullus fere ad eum egro¬
tus accesserit: qui non continuo
receperit sanitatẽ. quod uł ex
consequenti liquebit exemplo..
reueris puella quȩdã. X.¬
dira paralisis egritudine tene¬
batur: ita ut iã ꝑ multũ tempꝰ
nullo ad humanos usus corꝑis
officio fungeret᷑. om̃i ex parte
p̃mortua. uix tenui sp̃u palpita¬
bat. Tristes ad solã funeris expec¬
tationẽ adsistebant ꝓpinqui: cũ
subito nuntiat᷑ ad ciuitatẽ illã
uenisse martinũ. Qđ ubi puellȩ
pater comperit: currit exanimis
ꝓ filia rogaturus. Et forte martinꝰ
iam ȩccłam fuerat ingressus: ibi
inspectante populo multisq aliiᷤ
eius amplectitur dicens. Filia me¬
a morit᷑ misero genere langoris.
& quod ipsa ẽ morte crudeliꝰ solo
spũ uiuit. iã carne p̃mortua :
rogo ut eã adeas atq benedicas.
Confido enĩ qđ ꝑ te reddenda sit
sanitati. Qua ille uoce confu¬
sus obstupuit. & refugit dicens:

Expanded text:
onum uero tam potens in eo gratia onum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spbat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectaeius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
nes atq simulachra redegit in
puluerem. Quo uiso rustici cũ
se intelligerent diumo nutu ob¬
stupefactos atq ꝑterritos: ne
epõ repugnarent: om̃s fere in ihe¬
sum dnm crediderunt. claman-¬
tes palam & confitentes dm̃ mar-¬
gestum sit referam: ubi dum
templũ itidem euerteret furenᷤ
gentiliũ rusticoꝵ in eum irruit
multitudo. Cũq unus audatior
ceteris stricto eum gladio pete¬
ret. reiecto pallio nudam cerui-¬
cem ꝑcussori p̃buit. Nec cuncta¬
tus ferire gentilis: s cũ dexterã
altius extulisset. resupinus ruit.
consternatꝰq diumo nutu ueni¬
am p̃cabatur
N ec dissimile huic fuit illud. cũ
eum idola destruentẽ cultro qͥ¬
dam ferire uoluisset. in ipso ictu
ferrũ ei de manib excussum ñ
comparuit. Plerumq aut̃ con¬
tradicentib sibi rusticis ne eoꝵ
fana destrueret: ita p̃dicatione
scã gentiliũ animos mitigauit.
ut luce eis ueritatis ostensa. ipsi
sua templa subu̾terent. Curati¬

Expanded text:
nes adque simulacra redegit in nes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Mar Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curati
Abbreviated transcription (Latin):
conflictus uideret᷑. Ita uirtute
martini. ibi tantũ ignis est ope¬
ratus. ubi iussus est. C.xii¬
N uico aut̃ cui lepsum nom̃ est:
cum idẽ templum opulentissi¬
mum suꝑsticione religionis uo¬
luisset euertere: restitit ei mul¬
titudo gentiliũ: adeo. ut non
absq iniuria sit repulsus. Itaq
secessit ad ꝓxima loca. ibiq per
triduũ cilitio tectus scinere:
ieiunans semꝑ atq orans p̃caba¬
tur dnm. ut quia templũ illud
euertere humana manu non po¬
tuisset: uirtus illud diuina di¬
rueret: Tunc subito ei duo an¬
geli hastati atq scutati instar
miliciȩ cęlestis se obtulerunt:
dicentes. missos se a dño ut rus¬
ticam multitudinem fugarẽt.
p̃sidiumq martino ferrent. ne
quis dũ templũ dirueretur
obsiteret. rediret ergo. et opus
ceptum deuotꝰ impleret. Ita
regressus ad uicũ. inspectantib
gentilium turbis & quiescenti¬
bus. dum ꝓfanã edem usq ad
fundamenta dirueret: aras om¬

Expanded text:
conflictus uideretur. ita uirtute conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras om
Abbreviated transcription (Latin):
nemo fere ex inmani illa mul¬
titudine gentiliũ fuit. qui ñ
impositione manus desiderata
dnm̃ ihm̃ relicto impietatis er¬
rore crediderit. Et uere ante ma¬
tinum pauci admodũ. immo
pene nulli in illis regionib xp̃i
nomen receperant. Qd adeo uir¬
tutibus illius exemploq cõua¬
luit. ut iã ibi nullus locus sit.
qui non aut ȩccłiis frequentis¬
simis. aut monasterns sit reple¬
tus. Nam ubi fana. destruxe.¬
rat. statĩ ibi aut ȩccłas aut mo¬
nasteria construebat.c̃. x¬
ec minorem sub idem fere
tempus eodẽ in opere uirtutẽ
edidit. Nam cũ in uico quod̾a
fano antiquissimo ꝙ celeberri¬
mo ignem immisisset: in ꝓximã
immo adherentẽ domũ agente
uento flãmarũ globi ferebant᷑.
Qđ ubi martinus aduertit. rapi¬
do cursu tectum domus scan¬
dit. obuiũ se aduenientib flam¬
mis inferens. Tum uero mirum
inmodũ cerneres contrarium
uenti ignẽ retorqueri. ut cõpug¬
nantium int̾ se elementoꝵ qͥdã

Expanded text:
nemo fere ex inmani illa mulnemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam
Abbreviated transcription (Latin):
statuit᷑ pro arbitrio rusticorũ.
quo arborem ẽẽ casuram nemo
dubitabat. Succidere igit᷑ ipsi
suam pinũ. cũ ingenti gaudio
lȩticiaq ceperunt. Aderat e¬
minus turba mirantiũ. iãq
paulatim nucare pinus. & rui¬
nam suam casura minitari. pal¬
lebãt eminꝰ monachi. et pericu¬
lo iam ꝓpiore conterriti spem
omnẽ fidemq ꝑdiderant. solam
martini mortem expectantes.
At ille confisus in dño. increpidus
opperiens. cum iã fragorẽ sui
pinus concidens edidisset iãiam
cadenti. iam suꝑse ruenti. eleua¬
ta obuiam manu signũ salutis
opponit. Tum uero curbinis
modo retroactã putares. diu̾sã
in partẽ ruit. adeo ut rusticos
qui tuto in loco steterant pe¬
ne ꝓstrauerit. Tum uero in cȩ¬
lum clamore sublato gentiles
stupere. miraculo. monachi fle¬
re pre gaudiaᷤ. ceperunt xꝑi no¬
men incommune ab om̃ib pre¬
dicari. Satisq constitit eo die:
salutẽ illi uenisse regioni. Nã

Expanded text:
statuitur pro arbitrio rusticorum, statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam
Abbreviated transcription (Latin):
illius cęteraq gentiliũ turba
cepit obsistere. Et cũ idem illi
dum templum euercitur. ⁊m¬
perante dño quieuissent: succi¬
di arborem non patiebantur. Il¬
le eos sedulo cõmonere. nichil ẽẽ
religionis instipite. dm̃ potius
cui seruiret ipse sequerentur.
arborem illã excidi oportere.
quia eẽt dęmoni dedicata. Tũ
unus exhis qui erat audatior
ceteris. si habes inquit aliquam
de dõ tuo quẽ dicis te colere fi¬
dutiam: nosmetipsi succidimus
hanc arborem. tu ruentẽ excipe:
Etsi tecum ẽ tuus ut dicis dñs. e¬
uades. Tum ille increpide cõfi¬
sus in dño. facturum se pollicet᷑.
Hic uero ad istius modi comditio¬
nem om̃is illa gentiliũ turba
consentit: facilemq arboris suȩ
habuere iacturã. si inimicum
sacrorum suoꝵ casu illiꝰ obruis¬
sent. Itaq cum unã in partẽ
pinus illa eẽt adclinis. ut ñ
eẽt dubiũ quam in partem
succisa corrueret. eo loco uinctꝰ

Expanded text:
illius ceteraque gentilium turba illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificioꝵ ritus agi crsdidit. qͥa
eẽt hȩc galloꝵ rusticis consuetudo:
simulachra demonũ candido te¬
cta uelamine. misera ꝑ agros su¬
os circumferre dementia. Eleua-¬
T ergo in aduerso signo crucis:
imperat turbȩ non mouere loco.
onusq deponere. Hic uero mirum
in modum uideres miseros uelut
primum saxa riguisse. Deinde cũ
promo moueri se sũmo conamine
niterent᷑. ultra accedere non ualen-¬
tes. ridiculam inuertiginẽ rotaban¬
tur. donec uicti corporis onus de¬
ponunt acconiti. et semet inuicẽ
aspectantes quidnã sibi accidis¬
set taciti cogitabant. Sed cum
beatus uir cõperisset exequiarũ
eleuata rursum manu dat eis
abeundi ꝙ tollendi corpus potes.¬
tatem. Ita eos ycũ uoluit stare
compulit: & cum libuit abire ꝑ-¬
misit. CX. Item dum in uico
quodã templum antiquissimũ
diruisset. & arborem pinũ quȩ
fano erat ꝓxima eẽt aggressuis
excedere. tum uero antistes loci

Expanded text:
sacrificiorum ritus agi credidit: quia sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci
Abbreviated transcription (Latin):
meritũq ut loqueret᷑. Nom̃ edi¬
cit. de crimine confitet᷑. latronẽ
se fuisse. ob scelera ꝑcussum.
uulgi errore celebratũ. sibi nichil
cum martiribus esse commune:
cũ illos gła se pęna retineret. Mi¬
rum in modum uocem loquentis
qui aderant audiebant: ꝑsonã
tamen non uidebant. Tum mar-¬
tinus quid uidisset expofuit. ius¬
sitq ex eo loco altare qđ ibi fue¬
rat submoueri. atq ita populũ
suꝑsticionis illius absoluit errore. A¬
Accidit autẽ in sequenti tp̃r.
dum iter ageret: ut gentilis cuiusdã
corpus qdđ ad sepulchrũ cum super¬
sticioso funere deferebat᷑. obuiũ ha-¬
beret: conspicatusq eminus ueni¬
entium turbam. quidnã id esset
ignarus paululum stetit. Nã cum
fere quingentoꝵ passuum int̾̃ual.¬
lum erat. ut difficile fuerit agno¬
scere quid uideret: tamen quia
rusticam manum cerneret. et
agitante uento linteamina cor¬
pori suꝑiecta uolitarent. ꝓfanos

Expanded text:
meritumque loqueretur. nomen edimeritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos
Abbreviated transcription (Latin):
quas uirtutes eius quas in episco¬
patu egit aggrediar: erat haut
longe ab oppido ꝓximꝰ monasterii
locus. quem falsa hominũ opini¬
o. uelut consepultis ibi martiri¬
b sacrauerat. Nam & altare ibi
a superiorib epĩs. constitutũ ha-¬
bebatur. Sed martinus non tẽme.¬
re adhibens incertis fidem. ab
his qui maiores natu erant pres-¬
biteris uł clericis. flagitabat nom̃
sibi martiris. tempora passionis.
ostendi: grandi se scrupulo ꝑmo¬
ueri. qdđ nichil certi constans sibi
maiorũ memoria tradidisset. Cũ
aliquandiu ergo a loco illo se
abstinuisset. nec derogans religio¬
ni quia incertus erat. nec aucto¬
ritatem suam uulgo accõmodans.
ne suꝑsticio cõualesceret: quod̾a
die paucis secum adhibitis fr̃ib
ad locũ ꝑgit. Dein suꝑ sepulchrũ
ipsũ adstans orauit ad dnm. ut
quis esset uł cuius meriti sepultꝰ
ostenderet. Tum cõuersus ad leuã
uidit ꝓpe adsistere umbram sor.¬
didam trucem. Imperat nomen

Expanded text:
quas uirtutes eius, quas in episcoquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen
Abbreviated transcription (Latin):
Discipuli uero octoginta erant: qui
ad exemplum beati magistri insti¬
tuebantur. Nemo ibi quicquã pro¬
prium habebat: omĩa in medium
conferebant᷑. Non emere aut uen¬
dere ut plerisq monachis moris
est: quicquã licebat. Ars ibi excep¬
tis scriptoribus: nulla habebatur.
Cui tamen operi minor ȩtas deputa¬
batur: maiores orationi uoͣcabañ
Rarus cuiquã extra cellulam eqͣres-¬
sus: nisi cũ ad locum orationis con¬
ueniebant. Cybum una om̃s pꝰ
horam ieiuni accipiebant. Uinũ
nemo nouerat: nisi quẽ infirmitaᷤᷤ
coegisset. Pleriq cameloꝵ setis ue¬
stiebantur. Mollior ibi habitus:
ꝓ crimine erat. Qd eo magis sit mi¬
rum necesse est: qd multi int̃ eos
nobiles habebant᷑. qui longe aliter
educati. adhanc se humilitatem
& patientiam coegerant. pluresq
ex his postea epos uidimꝰ. Quȩ enĩ
eẽt ciuitas. aut ȩccła. quȩ non se de
martini monasterio habere cupe¬
ret sacerdotes: cap̃uii. Sed ut reli¬

Expanded text:
discipuli fere octoginta erant, qui discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reli
Abbreviated transcription (Latin):
tumq prestiterit: non ẽ nr̃e facul-¬
tatis euoluere. Idẽ enim constan-¬
tissime ꝑseuerabat: qui prius fue¬
rat. Eadẽ in corde eius humilitas:
eadem in uestitu eius uilitas erat:
Atq ita plenꝰ auctoritatis & grẽ im¬
plebat ep̃i dignitatẽ: ut non tam̃
ꝓpositum monachi habitumq de-¬
serers. Aliquandiu ergo adheren¬
ti ad ȩccłam cellula usus est. Dein
cum inquietudinẽ frequentantiũ
ferre non posset: duobus fere extra
ciuitatẽ milib monasteriũ sibi
statuit. Qui locus tam secretus
et remotus erat: ut heremi solitu¬
dinem non desideraret. Ex uno enĩ
latere p̃cisa montis excelsa rupe
ambiebatur: reliquã planitiem
liger fluuius reducto paululum
sinu clauserat. Una tantum eadẽq
arta admodũ uia adiri poterat:.
Ipse ex lignis contextã cellulam habe¬
bat. Nulti quidem e fr̃ibus in eũd̾e
modum. pleriq saxo suꝑiecti mon¬
tis cauato: receptacula sibi fecerant:

Expanded text:
tumque praestiterit, non est nostrae facultumque praestiterit, non est nostrae facultatis evolvere. Idem enim constantissime perseverabat qui prius fuerat. Eadem in corde humilitas, eadem in vestitu ejus vilitas erat: atque ita, plenus auctoritatis et gratiae, implebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi virtutemque desereret. Aliquamdiu ergo adhaerente ad Ecclesiam cellula usus est; deinde cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra civitatem millibus monasterium sibi statuit. Qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desilatere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant.