comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui sibi nequior. Calix aureus ba¬
bylonis in manu mea. mebriars
omnem terram. Auino meo bibe¬
runt omnes gentes. Qui gͦ ẽ infi¬
pientior: diuertat ad me ⁊ indi¬
gentib sapientia precipio dicens.
Panib absconditis suauiter utimi¬
ni. ⁊ aquam furtim dulciorẽ bibi¬
te Alanducemus ⁊ bibamus: cras
enim moriemur. T ransiet utra nr̃a
tamquã uestigia nubis. ⁊ tamꝙͣ
nebula dissipabit᷑: Uenite gͦ &
fruamur bonis. quȩ sunt. ⁊ ittam᷑
creatura tamquã inuiuentute ce¬
lertter. Uino ⁊ unguentis nos im¬

Expanded text:
qui sibi nequior. calix aureus Baqui sibi nequior. calix aureus Babylonis in manu mea inebrians omnem terram; a uino meo biberunt omnes gentes. qui est ergo insipientior deuertat ad me, et indigentibus sapientia praecipio dicens: panibus absconditis suauiter utimini et aquam furtim dulciorem bibite. manducemus et bibamus; cras enim moriemur. transiet uita nostra tamquam uestigia nubis et tamquam nebula dissipabitur. uenite ergo et fruamur bonis quae sunt et utamur creatura tamquam iuuentute celeriter. uino
Abbreviated transcription (Latin):
queis labioꝵ suoꝵ alligans domũ
adusq adtraxit. At ille secutus eã
circumuenit᷑. Ditebat aula regio
luxu. splendida celatis parietib ⁊
solo humido natabant pauim̃ta
umo. flagrabat unguento bumꝰ
spinis cooꝑta piscium ⁊ marcentib
iam florib lubrica. illic comessan¬
tium tumultus. concertantiũ cla¬
mor. litigantium cedes. concentus
cenantium. saltantiũ strepitꝰ riden¬
tium cachinnus. lasciuientiũ plau¬
sus. confusa omnia. nichil ordine
naturȩ. Saltatrices tonse. crispan-¬
tes pueroꝵ comȩ epulantiũ crudi-¬
tas. edentium ructus. ebrioꝵ sitis.
hesterna crapula. hodierna temu¬
lentia. repleta uomitu bibentiũ
pocula. maiore odore ebrietatis
quam si recentia tantũ uina fragla¬
rent. Ipsa inmedio stans. bibite
inquit ⁊ inebriamini. ut cadat u¬
nusquisq ⁊ ñ resurgat. Ille apud
me primus. qui omniũ ꝑditissimꝰ.
ille meus ẽ qui suus ñ ẽ. Ille mͥ gͣtior.

Expanded text:
queis labiorum suorum adligans domum queis labiorum suorum adligans domum adusque adtraxit. at ille secutus est eam circumuentus. nitebat aula regio luxu splendida caelatis parietibus et solo umido natabant pauimenta uino. fraglabat unguento humus, spinis cooperta piscium et marcentibus iam floribus lubrica. illic commessantium tumultus, concertantium clamor, litigantium caedes, concentus canentium, saltantium strepitus, ridentium cachinnus, lasciuientium plausus, confusa omnia, nihil naturae ordine. saltatrices tonsae et crispantes pueri coma, epulantium cruditas, edentium ructus, ebriorum sitis, hesterna crapula, hodierna temulentia, repleta uomitu bibentium pocula maiore odore ebrietatis quam si recentia tantum uina fraglarent. ipsa in medio stans \'bibite\' inquit \'et inebriamini, ut cadat unusquisque et non resurgat. ille apud me primus qui omnium perditissimus, ille meus est qui suus non est, ille mihi gratior
Abbreviated transcription (Latin):
lidiorib uinculis uelut cubile qdd̾̃a
cũ societate nobis communttatis in¬
texit. ut qui reclinauerit se ligetur. &
ꝓbro sȩ fraudis uelamine oꝑiat. cor¬
poris suistratum ad sollicitandos
animos. iuuenũ. absentiã uiri hoc ẽ
incuriam legis obtexens. Lex enĩ ab¬
sens peccantib ẽ Namsi ad eẽt: ñ
delinqueretur. Et ideo ait. Non enĩ
ad est uir meus in domo. abut autẽ
uiam longissimã in uolucro pecuniȩ
accepto. in manu. Quid hoc eẽ dicã:
Nisi fortes diuites putant nicb ẽẽ
qd̃ ñ suȩ ced at pecuniȩ. ⁊ in grãm sui
legẽ uelut ẽe uernalium: Spargit
odores suos uoluptas: qr xꝑi odorẽ
ñ habet. Thesauros monstrat. regna
ꝓmitite. amores spondet continuos
in exploratos concubitus pollicetur.
sine pedagogo disciplinas. sine mo¬
nitore sermones. uitam sine sollici¬
tudine. mollẽ somnũ. in explebilẽ
cupiditatem. Seducens inquit eum
multo blandimento sermonũ.⁊ la-¬

Expanded text:
lidioribus uinculis uelut cubile quoddam lidioribus uinculis uelut cubile quoddam consociatae nobis communitatis intexit, ut qui reclinauerit se ligetur, et obprobriosae fraudis uelamine operit corporis sui stratum ad sollicitandos animos iuuenum, absentiam uiri, hoc est incuriam legis obtexens. lex enim absens peccantibus est; nam si adesset, non delinqueretur. et ideo ait: non enim adest uir meus in domo, abiit autem uiam longissimam inuolucro pecuniae accepto in manu. quid hoc esse dicam nisi forte quia diuites putant nihil esse quod non suae cedat pecuniae et in gratiam sui legem uelint esse uenalem? spargit odores suos uoluptas, quia Christi odorem non habet, thensauros demonstrat, regna promittit, amores spondit continuos, inexploratos concubitus pollicetur, sine paedagogo disciplinas, sine monitore sermones, uitam sine sollicitudine, mollem somnum, inexplebilem cupiditatem. seducens inquit eum multo blandimento sermonum et la
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Prius gͦ irrepit qd̾ malum est:
postea agnoscitur qd bonum ẽ. Ubi
autem bonum. ibi iustũ: ubiiusti¬
cia. ibi sct̾tas: hoc ẽ abel quiadhe¬
ret dõ. Et factus ẽ inquit abel pa¬
stor ouium: cain autẽ operabat᷑
terram. Non ẽ otiosum qd cum an-¬
te generatus sit. cam ut lectio docet
prelatus sit hoc loco abel. nec idẽ
sit ordo nominum qui ordo ẽ nat᷑e.
Quid sibi uult ordinis mutatio. ut
prius iunioris meminerit. ubi de¬
scribtt uitȩ status oꝑisq usus¬
distantiam. ut colligamus causã
prelationis. Oꝑari terram usu pͥ¬
us ẽ. grã pͥnferius. quã oues pasce̾.
Hoçenim instar cuiusda ẽ doctori.
tricium: quam scłaris uoluptas: quȩ
a fenestra domus suȩ intrat ocłis pri¬
ma temptam̃ta preludens. ⁊ penetͣt
cito si tu in plateam ꝑspicias. id ẽ in
publicas transmeantium uias. ñ in
legis int̾na mysteria. obtutum tuȩ
mentis intendas. Eã ꝑfecto ẽ quȩ ua¬

Expanded text:
tis. prius ergo inrepit quod malum est, tis. prius ergo inrepit quod malum est, postea agnoscitur quod bonum. ubi autem bonum ibi iustum, ubi iustitia ibi sanctitas, hoc est Abel, qui adhaeret deo et factus est inquit Abel pastor ouium, Cain autem operabatur terram. non est otiosum quod cum ante generatus sit Cain, ut lectio docet, praelatus sit hoc loco Abel, nec idem sit ordo nominum qui est ordo naturae. quid sibi uult mutatio ordinis, ut prius iunioris meminerit, ubi describitur uitae status operisque ususdistantiam, ut colligamus causam praelationis. operari terram usu prius est, gratia inferius quam oues pascere. hoc enim instar cuiusdam est doctoris tricium quam saecularis uoluptas, quae a fenestra domus suae intrat oculis prima temptamenta praeludens et penetrat cito, si tu in plateam prospiciens, id est in publicas transeuntium uias, non in legis interna mysteria obtutum tuae mentis intendas? ea profecto est quae ua
Abbreviated transcription (Latin):
uersis ꝓbatur. Ita enim nascim᷑.
ut ante infirmus infantiȩ sensuᷤ
in nobis sit postea puericiȩ. corꝑiꝰ
tantummꝰ curam habens. nullũ
cultum. nullam habens obser-¬
uantiam diuinoꝵ. Unde & eui-¬
dentinaturȩ nouitate ortũ iħm
xꝑm ex uirgine ut ꝓbaret ꝓph̃a
ait. Ecce uirgo in utero accipiet.
⁊ pariet filium. ⁊ uocabunt no¬
men eius emmanuel. butyrũ &
mel manducabit pͥusquã sciat
bonum.⁊ malũ. Non credet ma¬
⁊ spolia samariȩ contͣ regem assirioꝵ.
Solus enimfuit quiñ ẽ captus scłi
huiusuanitate. ⁊ carnali tumore. ut¬
pote qui se humiliauit. factus obe¬
diens usq ad mortem. longe unius¬
cuiusq nr̃m dissimilis. qi nos frustra
extollimur mente carnis inflati. Unde
⁊ nemo sine peccato. nec unius diei
infans. Ille autem peccatũ ñ fecit.
Et ideo innobis ante cam nascitur.
seipsum preferens. Postea abelgene¬
ratur. in quo sit reuerentia diuinita¬

Expanded text:
uersis probatur. ita enim nascimur, uersis probatur. ita enim nascimur, ut ante infirmus infantiae sensus in nobis sit, postea pueritiae corporis tantummodo curam sciens, nullum cultum, nullam habens obseruantiam diuinorum. unde et euidenti naturae nouitate ortum Iesum Christum ex uirgine ut probaret propheta ait: ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuhel. butyrum et mel manducabibonum aut malum non credit maet spolia Samariae contra regem Assyriorum . solus enim fuit qui non est captus saeculi huius uanitate et carnali tumore. utpote qui se humiliauit factus oboediens usque ad mortem. longe uniuscuiusque nostrum dissimilis, qui nos frustra extollimus mente carnis inflati. unde et nemo sine peccato nec unius diei infans, ille autem peccatum non fecit. et ideo in nobis ante Cain nascitur se ipsum praeferens, postea Abel generatur, in quo sit reuerentia diuinita
Abbreviated transcription (Latin):
ut prerogatiuã d̾ni intelligas. ser¬
ui grãm. De moyse legit᷑. qr sepul¬
qr ille scđ̾m mysterium legis exspe-
sepultura euis ñ ignorata ẽ s ele-¬
uata ẽ. quam dutius creatura te¬
nere ñ potuit qr ꝑ ipsum omnis
creatura ꝓperauit a corruptionis
seruitute eleuari. Nemo gͦ scit se¬
pulturam moysi. qr uitam eius¬
omnes nouerunt: Xꝑi autẽ sepultu¬
ram uidimus. s nc̃ iam ñ nouimuᷤ
qui resurrectionẽ eius agnouimus
Debuit enim cognosci tumulus eꝰ
ut resurrectio manifestaret᷑. Et id̾o
m eugłio tumulus summa exp̃ssi¬
one describitur. in lege ñ querit᷑.
qr licet resurrectionẽ eius lȩx annũ¬
tiauerte. nob̃ tñ eugłii series ple-¬
nissime comꝓbauit. Ergo ut qd̃
ꝓposuimus compleamus. adiecit
inquit parerie abel. hoc ẽ meliorẽ.
Eua quȩ multum grautter ante
peccauerat. ex se generauit senten¬
tiam. ut suꝑioris sententiȩ abole-¬
ret errorẽ. Mentior nisi hoc inuni-¬

Expanded text:
Ut praerogativam domini intelligas, serUt praerogativam domini intelligas, servi gratiam, de Moyse legitur, quia sepulquia ille secundum mysterium legis exspectsepultura ejus ignorata non est, sed elevata, quam diutius creatura tenere non potuit; quia per ipsum omnis creatura properavit a corruptionis servitiis elevari. Nemo ergo scit sepulturam Moysi, qomnes nouerunt, Christi autem sepulturam uidimus, sed nunc iam non nouimus, quia resurrectionem eius agnouimus; debuit enim cognosci tumulus eius, ut resurrectio manifestaretur. et ideo in euangelio tumulus summa expressione describitur, in lege non quaeritur, quia licet resurrectionem eius lex adnuntiauerit, nobis tamen euangelii series plenissime conprobauit. Ergo, ut quod proposuimus conpleamus, adiecit inquit parere Abel, hoc est meliorem Eua, quae grauiter ante peccauerat, ex se generauit sententiam, ut superioris sententiae aboleret errorem. mentior, nisi hoc in uni
Abbreviated transcription (Latin):
diem. ut translationem eius ma-¬
gis quam interitũ intelligas. Mors
enim secessio quetda ẽ animȩ ⁊ cor¬
poris. Mortuus gͥ ẽ ꝑ uerbũ dĩ. ut
ait scriptura. ñ scđm uerbum. ut
aduertas ñ nuntiũ mortis. s grẽ
munus expressum. qui translatꝰ
magis quam derelictus ẽ. cuius
nemo nouit sepulturã. Quis enĩ
in terrenis. reliquias eius potuit dep̃¬
hendere. quẽ secum eẽ dĩ filius in
eugl̃io demonstrauit: Deniq ⁊
translatus curru ẽ ñ sepultus. nec
mortuus legit᷑. U iuit enĩ quicũ
dei filio ẽ. Moyses autẽ mortiuis qͥd̾e
legit᷑ s ꝑ uerbum di mortuus ꝑ qd̃
facta sunt omnia. Uerbo autem dei
celi firmati sunt. ꝑ uerbũ gͥ di ñ lap¬
sus oꝑis. s firmamentũ: Nongͦ tã¬
quam relapsus in terram dep̾̃ben-¬
ditur corꝑis solutione. s tamqͣm
uerbi celestis oꝑationedonatus
⁊ munere: ut quitem magis caro
eius quam bustum acceꝑit. Bene

Expanded text:
diem, ut translationem madiem, ut translationem magis quam interitum eius intellegas; mors enim secessio quaedam est animae et corporis. mortuus igitur est per uerbum dei, ut ait scriptura, non secundum uerbum, ut aduertas non nuntium mortis, sed gratiae munus expressum, qui translatus magis quam derelictus est, cuius nemo nouit sepulturam. quis enim in terris reliquias eius potuit deprehendere quem secum esse dei filius in euangelio demonstrauit? denique et translatus curru est, non sepultus nec mortuus legitur; uiuit enim qui cum dei filio est. Moyses autem mortuus quidem legitur, sed per uerbum dei mortuus, per facta sunt omnia. Verbo autem Dei coeli firmati sunt. Per verbum igitur Dei non lapsus operis, sed firmamentum est. Non ergo tamquam relapsus in terram deprehenditur corporis solutione, sed tamquam verbi coelestis operatione donatus et munere; ut quietem magis caro ejus, quam bustum acceperit. 9. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
mini eius. ñ dicte ⁊ seminib tãꝙͣ
uenturi doctoris figura qui legẽ
doceret. elugłm predicaret imple̾t
testamentum uetus. nouũ conderet.
celeste ppłis alimentũ daret huma¬
ne dignitatẽ conditionis excessit.
eousq ut di donaret᷑ noĩe sicut ha-¬
bemus scriptum dicente d̾no. Posui
te dm pharaoni. Et enim uictorpaᷤᷤ¬
sionum omniũ nec ullius scł̃i captꝰ
illecebris. qui omnẽ istam scđ̾m cor¬
pus habitationẽ celestis puritate
conuersationis obduxerat. mentẽ
regens. carnem subiciens ⁊ regia qͣda
auctoritate castigans. noĩe di uoca¬
tus ẽ ad cuius similttudinẽ se ꝑfe¬
ctȩ uirtutis ubertate formauerat.
Et id̾o ñ legimus de eo sicut decetis
qr deficiens mortuus ẽ. s ꝑ uerbũ
dei mortuus ẽ. Ds̃ enim neq defec¬
tionẽ aut diminutionẽ patit᷑. neq
adiectionem capit. Unde ⁊ addi¬
dit scriptura. Quia nemoscit se¬
pulturam eius usq in hodiernũ

Expanded text:
mini eius. non dicit et seminibus tamquam mini eius. non dicit et seminibus tamquam uenturi doctoris figura, qui legem doceret, euangelium praedicaret, inpleret testamentum uetus, nouum conderet, caeleste populis alimentum daret, humanae dignitatem condicionis excessit eo usque, ut dei donaretur nomine, sicut habemus scriptum dicente domino: posui te in deum Pharao. etenim uictor passionum omnium nec ullis saeculi captus inlecebris, qui omnem istam secundum corpus habitationem caelestis puritate conuersationis obduxerat, mentem regens, carnem subiciens et regia quadam auctoritate castigans, nomine dei uocatus est, ad cuius similitudinem se perfectae uirtutis ubertate formauerat. et ideo non legimus de eo sicut de ceteris quia deficiens mortuus est, sed per uerbum dei mortuus est; deus enim neque defectionem aut diminutionem patitur neque adiectionem capit. unde et addidit scriptura quia nemo scit sepulturam eius usque in hodiernum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi labor. doctrina. meditatio. illic
cum plurib commune collegiũ.
⁊ qd̾ dampopulare consortiũ est.
Audiendo enim pleriq ꝓficiunt.
qͦs nominauit ppłm. Ubi autem
ñ humana traditione. s ingeniosa
collectione. sine usu laboris discipli¬
na ꝑcipitur. illic sublimis generis
incorrupta sinceritas ẽ. Et ideo ysa¬
ac tamquam dimunus ad genꝰ suũ
magis qͣm ad ppłm appositus legit᷑.
ut diuinoꝵ potus quã human oꝵ
imitatorem ẽẽ sedulum recognoscas.
Beata ⁊ illa mens quȩ species ⁊ ipsũ
genus suꝑgrediens mereret᷑ audire
qd̾ dictum ẽ ad moysen. cum seꝑa¬
retur apopło: tu autem sta metũ.
Nam sicut in ysaac dnicȩ incarna¬
tionis typus humanȩ generatio¬
nis suꝑgressus consuetudinẽ uicit
pͥores. itaut in eo ñ uulgaris ppła¬
risq grã. s specialis p̃rogatiua pre-¬
celleret. sicut lectio docet abrahȩ
enim dictȩ sunt ꝓmissiones. ⁊ se¬

Expanded text:
ubi labor doctrina meditatio, illic ubi labor doctrina meditatio, illic cum pluribus commune collegium et quoddam populare consortium est. audiendo enim plerique proficiunt, quos nominauit populum. ubi autem non humana traditione, sed ingeniosa collectione sine usu laboris disciplina percipitur, illic sublimis generis incorrupta sinceritas est. et ideo Isaac tamquam dei munus ad genus suum magis quam ad populum adpositus legitur, ut diuinorum potius quam humanorum imitatorem fuisse sedulum recognoscas. Beata et illa mens, quae species et ipsum genus supergrediens meretur audire quod dictum est ad Moysen, cum separaretur a populo: tu autem sta mecum. nam sicut in Isaac dominicae incarnationis typus humanae generationis supergressus consuetudinem uicit priores ita, ut in eo non uulgaris popularisque gratia, sed specialis praerogatiua praecelleret, sicut lectio docet: Abrahae enim dictae sunt repromissiones et se
Abbreviated transcription (Latin):
& examinate. qd̾ legimus in regnoꝵ
libris. ⁊ appositus ẽ ad patres suos.
Intelligi enim datur. qd patrum si¬
milis fuerit fide. Unde claret ñ
ad sepulturam corꝑis. s ad consor¬
tium uitȩ relatum. Deniq de ysa¬
ac ñ ꝑfunctorie scriptum putat᷑.
qd̾ requirens corꝑis istius speciem
quȩ animȩ suȩ attexebat᷑. appositꝰ
sit ad genus suum. eo qd̃ morib sui
patris adhesi̾t. Pulchre autẽ ad ge¬
nus suum ait. ñ ad ppłm: sicut
alibi. Nam legimus aliis locis ap¬
positos fuisse ad popłm suum. s
isti ñ tam prestantes. Prestantior
coꝵ similem ẽẽ qm płimoꝵ. Qui
gͦ erat digeneratus ꝓmissione.
qui ad sacrificium ꝓbandȩ pieta¬
tis electus. qui umius uxoris hocẽ
soluis sapientiȩ societate contertꝰ
suꝑnullius generis qd̾ ẽ unum.
sibiq semꝑ conueniens. ñ plebeiȩ ui¬
litatis imitator asstruendus fuit.
scripturȩ diuinȩ testimonio. Etenĩ

Expanded text:
et examinate quod legimus in Regnorum et examinate quod legimus in Regnorum libris: et adpositus est ad patres suos. intellegi enim datur quod patrum similis fuerit fide. unde claret non ad sepulturam corporis, sed ad consortium uitae relatum. denique de Isaac non perfunctorie scriptum putatur quod relinquens corporis istius speciem, quae animae suae adtexebatur, adpositus sit ad genus suum, eo quod patris sui moribus adhaeserit. pulchre autem ad genus ait, non ad populum sicut alibi. nam legimus aliis locis adpositos fuisse ad populum suum, sed isti non tam praestantes; praestantior corum similem esse quam plurimorum. qui ergo dei erat generatus promissione, qui ad sacrificium probandae pietatis electus,\' qui unius uxoris, hoc est solius sapientiae societate contentus superni illius generis, quod est unum sibique semper conueniens, non plebeiae uilitatis imitator adstruendus fuit scripturae diuinae testimonio. etenim
Abbreviated transcription (Latin):
tionis quoq ordo seruatus est. De¬
lectatio enim sensum. sensus autẽ
mentem captuiam facere consueut.
Ut scias autem qr serpens tẏpus ẽ
delectationis: damnationẽ eius ad¬
uerte: Supra pectus inquit tuũ. &
in utero tuo ambulabis. Qui sunt
qui in utero suo ambulabunt. nisi
uenter est. ⁊ gła in pudendis eoꝵ.
qui terrena sapiunt. ⁊ cibo onerati
ad terrena curuantur. Benegͦ dele¬
ctationi ait. quȩ eybis intenta terrã
uidet᷑ manducare. supra pectus
tuum ⁊ in utero tuo ambulabis.⁊
terram manducabis omĩb dieb
uitȩ tuȩ. Tollenda ẽ omnis excusa
tio diabolo. neforte malitiȩ fuȩ
aliquid. possit obtendere. ut dicat
stib atcexeret. & a t̾ris separaret.
Et alibi. Defecit inquit animame¬
a in uerbum tuum: eo qd̾ ordinẽ
uiuendi atq usum. ñ in terrenis
uoluptatib s in uerbi cognitiõe
posuisset. Ex quo cognosettur nͨ
illud ociose scriptum ẽẽ. s ꝑpense

Expanded text:
tionis quoque ordo seruatus est; detionis quoque ordo seruatus est; delectatio enim sensum, sensus autem mentem captiuam facere consueuit. ut scias autem quia serpens typus est delectationis, damnationem eius aduerte. supra pectus inquit tuum et in utero tuo ambulabis. qui sunt qui in utero suo ambulant nisi uenter et gloria in pudendis eorum, qui terrena sapiunt et cibo onerati ad terrena curuantur? belle ergo delectationi ait, quae cibis intenta terram uidetur manducare: supra pectus tuum et in utero tuo ambulabis et terram manducabis omnibus diebus uitae tutio diaboli; ne forte malitiae suae aliquid possit obtendere, ut dicatstibus adtexeret, a terrenis separaret. et alibi defecit inquit anima mea in uerbum tuum, eo quod ordinem uiuendi atque usum non in terrenis uoluptatibus, sed in uerbi cognitione posuisset. ex quo cognoscitur nec illud otiose scriptum esse, sed perpense
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in ȩcłia. Hȩc enimuere in p̾uaricati¬
ne cum castitate. Preuaricata utiq
in patrib generatio hominum sal¬
ua ꝑ filios. ut quam in uideis offen¬
derat. in xꝑiana posteritate corrige̾t.
Serpens inquit me suasit. Et hoc
ueniabile do uisum ẽ: eo qd̾ noss
multas ad decipiendum uias ẽẽ
serpenti. qui transfigurat᷑ in angłm
lucis. ⁊ ministri eius sicut ministri
iusticiȩ sunt. falsa imponentes reb
singłis nomina. ut temeritatem
dicat ẽẽ uirtitẽ. ⁊ auariȩ nomen
imponat industriȩ. Serpens enim
mulierem decepit. uirũ mulier. ad
preuaricationẽ de ueritate dedux̃.
Serpentis tẏpum acceptt. delectatio
corporalis. Mulier symbolum est
sensus nr̃i. Uir mentis delectatio
itaq sensum mouet. ⁊ sensus mͣti
transfundit. quã acceꝑit passionẽ.
Delectatio gͥ pͥma ẽ origo peccati.
Ideoq ñ mireris cur ante serpensd̃a¬
netur. udicio di. scdo mulier. t̾cio
uir. Scd̾m erroris ordinẽ: damna-¬

Expanded text:
 in ecclesia. haec enim uere in praeuaricatine cum castitate, praeuaricata utique in patribus generatio hominum salua per filios, ut quod m Iudaeis offenderat in Christiana posteritate corrigeret Serpens inquit suasit, et hoc ueniabile deo uisum est eo quod nosset multas ad decipiendum uias esse serpentis, quia transfiguratur in angelum lucis et ministri eius sicut ministri iustitiae sunt falsa inponentis rebus singulis nomina, ut temeritatem dicat esse uirtutem et auaritiae nomen inponat industriae. serpens enim mulierem decepit. uirum mulier ad praeuaricationem de ueritate deduxit. serpentis typum accepit delectatio corporalis. mulier symbolum sensus est nostri, uir mentis. delectatio itaque sensum mouet, sensus menti transfundit quam acceperit passionem. delectatio igitur prima est origo peccati, ideoque non mireris cur ante serpens damnetur iudicio dei, secundo mulier, tertio uir. secundum erroris ordinem damna
Abbreviated transcription (Latin):
humani crim̃ semꝑ hominib ante
ocłos ponent. quo admonerent᷑ ali¬
quando auerti a peccatis. et ad dĩ p̃cep¬
ta conuerti. Herbe aut̃ uenenose ad
penã uł ad exercitationẽ mortalium
create sunt. & hoc totũ ꝑꝑ peccatum:
quia mortales pꝰ peccatũ facti sumꝰ:
Pinfructuosas uero arbores insultat᷑
hominib ut intelligant quã sit eru¬
bescendum sine fructu bonorũ oꝑm
ẽẽ in agro d̃i. hoc est in ecełia et time¬
ant ne deserat illos d̃s. quia et ip̃i
mnagͥs siuis infructuosas arbores de¬
serunt. nec aliquam culturam eis ad
pabuli et ligna fructuosa. Post pecca¬
tum aut̃ uidemꝰ multa horrida. et in¬
fructuosa de terra nasci eredo ꝓpt̃ eã
eausam quã diximꝰ. Sic enĩ dicit᷑ ad
pͥmũ hominẽ pꝰ ea quã peccauit. Ma

Expanded text:
humani crimen semper hominibus ante humani crimen semper hominibus ante oculos poneret, quo admonerentur aliquando averti a peccatis, et ad Dei praecepta converti. Herbae autem venenosae ad poenam, vel ad exercitationem mortalium creatae sunt; et hoc totum propter peccatum, quia mortales post peccatum facti sumus. Per infructuosas vero arbores insultatur hominibus, ut intelligant quam sit erubescendum sine fructu bonorum operum esse in agro Dei, hoc est in Ecclesia; et timeant ne deserat eos Deus, quia et ipsi in agris suis infructuosas arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhit nisi herbam pabuli et ligna fructuosa: post peccatum autem videmus multa horrida et infructuosa de terra nasci, credo propter eam causam quam diximus. Sic enim dicitur ad primum hominem posteaquam peccavit:
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ex illa mat̾ia que ip̃is nominibus
appellabat᷑. antequã formas istas qͣs
nunc uidemꝰ acciperet. Sane dicitur
in hebrea locutiõe omnẽ aquarum
congregationẽ siue falsarum siue
dulcium. mare appellari. Et dixit d̃s¬
Germinet terra herbam pabuli. feren¬
litudinẽ et lignum fructiferũ faciens
fructum. cuiꝰ semen in se in similitu¬
quia bonũ est. Et facta est uesꝑa.
et factũ est mane dies dercius. Hic
solent dicere. Si d̃s iussit nasci de
terra herbam pabuli et lignũ fructi¬
ferũ. quis ussit nasci tantas herbas.
uł spinosas uł uenenosas. que ad pa¬
bulũ non proficunt. et tam multa
ligna que fructũ nullum feruntur :¬
Quib sic respondendun est. ut nul¬
la indignis aꝑiant᷑ mist̾i̾a. neq osten¬
datur in qua figura futuroꝵ. ista sic
dicta sint. Ergo dicendũ est quod per
peccatum hominis terra maledicta
sit ut spinas pareret. non ut ip̃a penaᷤ
sentiret que sine sensu ẽ. s ut peccati

Expanded text:
tur ex illa materia, quae ipsis nominibus tur ex illa materia, quae ipsis nominibus appellabatur, antequam formas istas, quas nunc videmus, acciperet. Sane dicitur, in hebraea locutione omnem aquarum congregationem, sive salsarum sive dulcium, mare appellari. CAPUT Germinet terra herbam pabuli, ferenuum: et lignum fructiferum, faciens fructum, cuius semen sit in eo ad similituquia bonum est. Et facta est vespera, et factum est mane dies tertius . Hic solent dicere: Si Deus jussit nasci de terra herbam pabuli, et lignum fructiferum, quis jussit nasci tantas herbas vel spinosas vel venenosas, quae ad pabulum non proficiunt, et tam multa ligna quae nullum fructum ferunt? Quibus sic respondendum est, ut nulla indignis aperiantur mysteria, neque ostendatur in qua figura futurorum ista sic dicta sint. Ergo dicendum est, quod per peccatum hominis terra maledicta sit, ut spinas pareret: non ut ipsa poenas sentiret, quae sine sensu est, sed ut peccati
Abbreviated transcription (Latin):
Si totũ aquis plenum erat quo mͦ
poterant aque congregari in unum:
S iam ut suꝑiꝰ dictum ẽ nomine aquaꝵ
matĩa illa appellata est. suꝑ quã fe
rebatur sp̃c dĩ ude erat ds̃ omĩa for-¬
maturꝰ. Nunc uero cũ dicit᷑ congrege¬
tur aqua que est sub celoin congrega¬
tionẽ unam. hoc dicit᷑ ut illa mati̾a
corporalis formet᷑ in eam spẽm. quã
habent iste aque uisibiles. Ip̃ã enĩ
congregatio inunum ip̃a est aquarum
tangimus. Omnis enĩ forma ad unitatis
regulam cogitur. Et quod dicit᷑ appa-¬
reat arida quid aliud dici intelligen¬
diun est. nisi ut illa maties accipia ͭ in¬
uisibilem formam quã nunc habet t̃¬
ra ista quã uidemus et tangimus:
Suꝑuis gͦ quod nominabat᷑ t̾ra in-¬
uisibilis et incomposita: mat̾ie confu¬
sio et obscuritas nominabat᷑. Et qđ
nominabat᷑ aqua suꝑ quã ferebat᷑
sp̃c uĩ: eadem rursus mat̾ia nomina¬
bat᷑. Nunc uͦ aqua ista et terra formã¬

Expanded text:
Si totum aquis plenum erat, quomodo Si totum aquis plenum erat, quomodo poterant aquae congregari in unum? Sed jam superius dictum est, nomine aquarum materiam illam appellaat Deus omnia formaturus. Nunc vero cum dicitur, Congregetur aqua, quae est sub coelo, in congregationem unam; hoc dicitur ut illa materia corporalis formetur in eam speciem quam habent aquae istae visibiles. Ipsa enim congregatio in unum, ipsa est aquarum tangimus. Omnis enim forma ad unitatis regulam cogitur. Et quod dicitur, Appareat arida, quid aliud dici intelligendum est, nisi ut illa materies accipiat visibilem formam, quam runc habet terra ista quam videmus et tangimus? Superius ergo quod nominabatur terra invisibilis et incomposita, materiae confusio et obscuritas nominabatur; et quod nominabatur aqua super quam ferebatur Spiritus Dei, eadem rursus materia nominabatur. Nunc vero aqua ista et terra forman
Abbreviated transcription (Latin):
nicheos solere reprehendere. Tam̃
qd̃ diuise sunt aque ut alie ẽent su¬
pra firmam̃tum et alie sub firma¬
m̃to: qm̃ mati̾am illam dicebamus
nomine aque appellatam credo fir
sit celum corpus pulcerrimum oĩs
inuisibilis creatura excedit etiã pul¬
chritudinem celi. Et soeo fortasse
suꝑ celum ẽẽ dicunt᷑ aque inuisibiles
que a paucis intelliguntur. non locoꝵ
sedib s dignitate nature suꝑare celũ.
mandum ẽ. Obscura est enĩ et remo¬
ta asensib hominum. s quo quo mͦ
se habeat antequam intelligat᷑ creden¬
da est. Et facta est uesꝑa. Et factum
est mane dies scd̾s. Iam hec omĩa que
repetunt᷑ sicut suꝑiꝰ intelligenda atq
get᷑ aqua que est sub celo in congrega¬
tionem unam et appareat arida. Et
sic est factum. Et congregata est aqͦ
que erat sub celo in congregationẽ
unam et apparuit arida. Et uocauit
d̃s aridam terram et congregationẽ
aque uocauit mare. Et uidit d̃s̃ quia
bonum est. In isto loco manichei diẽt

Expanded text:
ere: tamen quod divisae sunt aquae ut aliae essent super firmamentum, et aliae sub firmamento, quoniam materiam illam dicebamus nomine aquae appellatam, credo firmcoelum sit corpus pulcherrimum, omnis invisibilis creatura excedit etiam pulchritudinem coeli; et ideo fortasse super coelum esse dicuntur aquae invisibiles, quae a paucis intelliguntur non locorum sedibus, sed dignitate naturae superare coelum: mandum est; obscura est enim, et remota a sensibus hominum: sed quoquo modo se habeat, antequam intelligatur, credenda est. Et facta est vespera, et factum est mane dies secundus. Jam omnia haec quae repetuntur, sicut superius intelligendgetur aqua, quae est sub coelo, in congregationem unam, et appareat arida; et sic factum est. Et congregata est aqua, quae erat sub coelo, in congregationem unam, et apparuit arida. Et vocavit Deus aridam, terram; et congregationem aquae vocavit mare. Et vidit Deus quia bonum est. In isto loco Manichaei dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
benedictiones numeratur huius
seruitutis obsequium. Nam ⁊ ysaac
in loco benedictionis eam dedit
esau filio suo ut seruret frĩ suo.
Deniq benedictionẽ ille poscebat.¬
& si unam sibi cognouisset ẽẽ p̃ceptã
tam̃ aliam postulabat dicens. Nũqͥd
una benedictio tͥ ẽ pater: ꝑ hanc
gͥ seruitutem illũ qui ꝓgula pͥmitiaᷤᷤ
suas ante uendiderat. ⁊ studio uena¬
tionis agrestis grãm benedictionis
amiserat credidit se ipsum futurũ ẽẽ
meliorem: si tẏpum xꝑi ueneraret᷑
in fr̃e. Hac enim seruitute pollet ppłs
xꝑianus: sicut ⁊ d̾ns ad discipłos
suos ait. Qui uult int̾uos pͥmus eẽ
sit omnium seruus. Deniq hanc
seruitutem oꝑat̾ caritas: quȩ & spe.
melior ẽ ⁊ fide. Unde scriptum est.
ꝑ caritatem serutte muic̃e uob̾. Hoc

Expanded text:
benedictiones numeratur huius benedictiones numeratur huius seruitutis obsequium; nam et Isaac iii loco benedictionis eam dedit Esau filio suo, ut seruiret fratri suo. denique benedictionem ille poscebat. etsi unam sibi cognouisset esse praereptam, tamen aliam postulabat dicens: numquid una. benedictio tibi est, pater? per hanc igitur seruitutem ille qui per gulam primitias suas ante uendiderat et studio uenationis agrestis gratiam benedictionis amiserat credidit se ipsum futurum esse meliorem, si typum Christi ueneraretur in fratre. hac enim seruitute pollet populus Christianus, sicut et dominus ad discipulos suos ait: qui uult inter uos primus esse sit omnium seruus. denique hanc seruitutem operatur caritas, quae spe maior et fide est. unde scriptum est: per caritatem seru
Abbreviated transcription (Latin):
rat: tñ de paradysi lignis habebat
adhuc uirtutis escam. E trdo dixit
peccatum suum: & reputatum est ei
ad ueniã. Iustus enim accusator est
sui: in pͥncipio sermonis. Neq enĩ
potest quisquam iustificari a pecc̃o.
nisi fuerit peccatum ante confessus.
Unde d̾ns ait. Dic imquitates tuaᷤᷤ
ut iustificeris. Ergo qi euapͥor ipsa
confessa ẽ delictum. mitior sequitur
⁊ ꝓfutura sententia. quȩ condemna¬
ret errorẽ. ⁊ ueniam ñ negaret. ut ad
uirum suum conuersa seruiret. Pri¬
mum ne eam facile delectaret errare.
deinde ⁊ sub fortiori uase locata noi
transduceret uirũ. s magis uiri con¬
silio ⁊ ipsa regeretur. in quoquidem
sco. designatur enimȩcłiȩ ad xꝑm
futura conuersio. ⁊ religiosa seruitꝰ
subdita di uerbo. quȩ multo sir me¬
lior quam scłi huius libertas. De¬
niq scriptum ẽ. Dnm̃ dm̃ tuum
adorabis. ⁊ ipsi soli seruies. Hec gͥ
seruitus dĩ donum ẽ. Deniq inter

Expanded text:
rat. tamen de paradisi lignis habebat rat. tamen de paradisi lignis habebat adhuc uirtutis escam et ideo dixit peccatum suum, et reputatum est ei ad ueniam. iustus enim accusator est sui in principio sermonis; neque enim potest quisquam iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante confessus. unde dominus ait: dic iniquitates tuas, ut iustificeris. : ergo quia Eua ipsa confessa est delictum, mitior sequitur et profutura sententia, quae condemnaret errorem et ueniam non negaret, ut ad uirum suum conuersa seruiret. primum ne eam facile delectaret errare, deinde ut sub fortiore uase locata non transduceret uirum, sed magis uiri consilio et ipsa regeretur. in quo quidem sco. designatur enim ecclesiae ad Christum futura conuersio et religiosa seruitus subdita dei uerbo, quae multo sit melior quam saeculi huius Hbei-tas. denique scriptum est: dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies. haec igitur seruitus dei donum est. denique inter
Abbreviated transcription (Latin):
ris causa fuerit. uir pudoris. Et
oyxit mulier. Serpens decepit me.
⁊ manducaui.. Ueniabilis culpa
quam sequit᷑ ꝑfessio delictoꝵ. Ideo
ñ desperata mulier quȩ ñ reticuit
deo. s magis confessa ẽ peccatum.
quam medicabilis secuta ẽ senten¬
tia. Bonum est condem nari in pec¬
cato.⁊ flagellari in delicto. ut cum¬
om̃ bonũsit hominib flagellemur. Deniq cain
qr uoluit crimen negare. indignꝰ
iudicatus qui puniretur in pecc̃o.
s remissus ẽ sine prescripto penȩ.
ñ tam fortasse maiori crimine par¬
ricidii. illud enim commisit in fr̃e.
quam sacrilegii. qd̾ ideo credidit mẽ¬
tiendum dicens nescio. numquid
ego custos frĩs mei sum: Et ideo
reseruata ẽ. ut cum eius angłis
flagelletur. quicum hominib
noluit flagellari. Deniq de tali¬
b dictum ẽ. Non ẽ declinatiomor¬
ti eoꝵ. ⁊ cum hominib ñ flagella¬
buntur. Alia gͦ ratio ẽ mulieris.
Quȩ licet culpã p̾uaricationis incide¬

Expanded text:
ris causa fuerit, uir pudoris. Et ris causa fuerit, uir pudoris. Et dixit mulier: serpens decepit me, et manducaui. ueniabilis culpa, quam sequitur professio delictorum. ideo non desperata mulier, quae non reticuit deo, sed magis confessa peccatum est, quam medicabilis secuta sententia est. bonum est condemnari in peccato et flagellari in delicto, ut cum hominibus flagellemur. denique Cain quia uoluit crimen negare indignus iudicatus est qui puniretur m peccato, sed remissus est sine praescripto poenae, fortasse non tam maiori crimine.. parricidii — illud enim conmisit in fratrem — quam sacrilegii, quod deo credidit mentiendum dicens: nescio:numquid ego custos fratris mei sum? et ideo reseruata est, ut cum eius angelis flagelletur, qui cum hominibus noluit flagellari. denique de talibus dictum: non est declinatio mortis eorum, et cum hominibus non flagellabuntur. alia ergo ratio mulieris, quae licet culpam praeuaricationis incide
Abbreviated transcription (Latin):
quam uitare ñ potuit. Magis enĩ
postquam peccauimus. nescio qͦmͦ
peccaremus ñ putabamus ẽẽ pecca-¬
tum. certe ñ quasi peccatũ putaba¬
mus eẽ damnandum. Namsi dam¬
naremus: ñ admitteremus. Ds̃ aũt
omnium nouit culpas. ⁊ omniũ
delicta cognoscit. suꝑ omnium a¬
nimas. suꝑ omnium occulta ocłoᷤᷤ
habet. Quid ẽ gͦ adam uͥ es: Id est
ñ in quo s inquib es. Non int̾ro¬
bonis. dequa beatitudine. dequa
grã. in quam miseriã recidisti:
Dereliquisti uitam ȩt̾nam ⁊ attu¬
mulatus es morti. consepultus er¬
rori. Ubi ẽ illa tua bene sibicon¬
scia confidentia: Timor iste culpã
fatetur. latebra preuaricationẽ.
Ubigͦ es: hocẽ ñ in quo loco. sed
in quo statu. Quote ꝑduxerunt
peccata tua ut fugias dm tuumquẽ
ante querebas: Fortasse moueat.
cur ante increpatur adam. cũ muli¬
er ante gustauerit. Seda preuatione
sexus infirmior cepit. auerecunda
excusatione fortior. ut femina erro¬

Expanded text:
quam uitare non potuit; magis enim quam uitare non potuit; magis enim postquam peccauimus, nescio quomopeccaremus non putabamus esse peccatum, certe non quasi peccatum putabamus esse damnandum; nam si damnaremus, non admitteremus. deus autem omnium uidet culpas et omnium delicta cognoscit; super omnium animam, super omnium occulta oculos habet. quid ergo Adam ubi ea? id est non in quo, sed in quibus es? non interrobonis, de qua beatitudine, de qua gratia in quam miseriam recidisti? dereliquisti uitam aeternam et adtumulatus es morti, consepultus errori. ubi est illa tua bene sibi conscia confidentia? timor iste culpam fatetur, latebra praeuaricationem. ubi ergo es? hoc est non in quo loco quaero, sed in quo statu. quo te perduxerunt peccata tua, ut fugias deum tuum. quem ante quaerebas? fortasse moueat cur ante increpatur Adam, cum mulier ante gustauerit? sed a praeuaricatione sexus infirmior coeperit, a uerecundia et excusatione fortior, ut femina erro
Abbreviated transcription (Latin):
docens. qr audiuit eugłista dicentẽ
patrẽ. ⁊ clarificaui⁊ iterũ clarificabo.
s iudeiñ audierunt. Deniq dicebãt
tonitruum factum ẽẽ. Illegͦ sicut
supra habes. sentiebat᷑ deambulas
ds̃ qui ñ deambulabat s audieba¬
tur loquens ds qui ñ loquebat᷑. S
quid loquatur consideremus. Adã
ubi ese Adhuc in his remedium
sanitatis ẽ: qui audiunt di uerbũ.
Deniq iudei qui sibi clauserunt au¬
res ne audirent. hodieq ñ merent᷑
audire. Deinde remedium habẽt
qr se absconderunt. Nam qui abscõ-¬
dit᷑ erubescit. ⁊ qui erubescit conuer¬
tit᷑ sicut scriptum est. confundant᷑
⁊ conuertant᷑ omnes ualde uelocit᷑.
Deinde hoc ipsum qd̵ uocat. indi
& uocat. Dicendo autem ubi es: nͣ
locum querit qui nouit archanũ.
Neq enim d̾s clausos ocłos habebat.
ut ñ uideret latentem. Ideoq dix̃.
nobis: quia aꝑutt ocłos. Hic qͥd̾e
aꝑuit ocłos ut culpam suã uideret.

Expanded text:
habes quia audiuit euangelista dicentem habes quia audiuit euangelista dicentem patrem: et clarificaui et iterum clarificabo, sed Iudaei non audierunt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic ergo sicut supra habes quia sentiebatur deambulans deus qui non deambulabat, sic audiebatur loquens deus qui non loquebatur. sed quid loquatur consideremus: Adam ubi es? adhuc in his remedium sanitatis est qui audiunt dei uerbum. denique Iudaei, qui sibi clauserunt aures ne audirent, hodieque non merentur audire. deinde habent remedium qui se absconderunt. nam qui absconditur erubescit, qui erubescit conuertitur, sicut scriptum est: confundantur et conuertantur omnes ualde uelociter. deinde hoc ipsum quod uocat indici uocat. dicendo autem: ubi es? non locum quaerit qui nouit arcanum; neque enim deus clausos oculos habebat, ut non uideret latentem. denique ideo nobis, quia aperuit oculos. et hic quidem aperuit oculos, ut culpam suam uideret,
Abbreviated transcription (Latin):
dum culpa feruer incorꝑe. ⁊ anima
exagitatur corꝑis passionib. ñ co¬
gitat d̾m senfus errantis: hoc ẽ nͦ
audit dm ambulantem in scͥptis
diuinis. ambulantẽ in mentibus
singłoꝵ. Dicit enim d̾s. qm̃inhabi¬
tabo in illis. & inter illos ambula¬
bo. & ero illoꝵ d̾s. Ergo cũ in animȩ
sensum redierit potestatis diuinȩ
formido: tunc erubescimus. Tunc
nos gestimus abscondere. tunc in¬
peccatoꝵ nr̃oꝵ positi cogitationib.
in medio ligni paradysi ubi peccaui¬
mus dep̃hendimur. latere cupienteᷤ.
⁊ arbitrantes qd̾ ds ñ requirat occul¬
ta. S scrutator animoꝵ ⁊ cogitatio¬
num usq ad diuisionẽ ammȩ pene¬
trans. dicit adȩ. Ubi es: Quomͦ loqͥt᷑
d̃s: Numquid uoce corporea: Nonitti¬
q s uirtute quadam quȩ p̾stantior
quam uox corꝑis ẽẽ potest fundit
oracula. Hanc uocem eius ꝓpħȩ au¬
dierunt. hanc uocem fideles audiũt.
impii ñ intelligunt. Deniq in eugłio

Expanded text:
dum culpa feruet in corpore et anima dum culpa feruet in corpore et anima exagitatur corporis passionibus, non cogitat deum sensus errantis, hoc est non audit deum ambulantem in scripturis diuinis, ambulantem in mentibus singulorum. dicit enim deus: quoniam inhabitabo in illis et inter eos ambulabo et ero illorum deus. ergo cum in animae sensum redierit potestatis formido diuinae, tunc erubescimus, tunc nos gestimus abscondere, tunc peccatorum nostrorum positi cogitationibus in medio ligni paradisi, ubi peccauimus, deprehendimur latere cupientes et arbitrantes quod deus non requirat occulta. sed scrutator animorum et cogitationum usque ad diuisionem animae penetrans dicit: Adam, ubi es? quomodo loquitur deus? numquid uoce corporea? non utique, sed uirtute quadam praestantiore quam uox corporis potest esse fundit oracula. hanc uocem eius pdierunt; hanc vocem fideles audiunt, impii non intelligunt. Denique in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
debet zona nr̃a seruare. E t audie¬
runt inquit uocẽ d̾ni deambu-¬
lantis ad uesperam. Quȩ ẽ ambu¬
latio di quiubiq semꝑ est: Sed
puto deambulationem quandã
ẽe dĩ ꝑ diuinarum seriem scriptu¬
raꝵ. in quib deiqueda uersatur
p̃sentia. Cum audimus qr ipse aspi¬
cit omnia. ⁊ ocłi dñi suꝑ iustos. cum
incordib ur̃is. gͦ dum hec recensemꝰ
quasi deambulantẽ cognoscimus.
dm̃. Fugerat gͦ peccator ñ qd̃ eũ pos¬
set latere. s lucere nolebat. Iusti ẽ
enim facie ad faciem uidere. qr iusti
mens ñ solum do presens ẽ. s etiam
cum dõ disputat. sicut scriptum est.
Iudicate pupillo.⁊ iustificate uiduã
⁊ uenite disputemus dicit dns. Ergo
cum legit peccator has scripturas di¬
uinas: audit uocẽ di quasi deam¬
bulantis ad uesꝑam. Quid ẽ ad ue¬
speram: nisi quia culpam suã sero
cognoscit: Et sero uenit quedam
erroris preteriti uerecundia. quȩ
errorem preuenire debuerat. Nam

Expanded text:
debet zona nostra seruare. Et audiedebet zona nostra seruare. Et audierunt inquid uocem domini deambulantis ad uesperum. quae est ambulatio dei, qui ubique semper est? sed puto deambulationem quandam esse dei per diuinarum seriem scripturarum, in quibus dei quaedam uersatur praesentia, cum audimus quia ipse aspicit omnia et oculi domini super iustos, cum in cordibus uestris? ergo dum haec recensemus, quasi deambulantem cognoscimus deum. fugerat ergo peccator, non quo dei posset latere enim faciem ad faciem uidere, quia iusti mens non solum deo praesens est, sed etiam cum deo disputat, sicut scriptum est: iudicate pupillo et iustificate uiduam et uenite disputemus, dicit dominus. ergo cum legit peccator has scripturas, audit uocem dei quasi ambulantis ad uesperum. quid est ad uesperum nisi quia culpam suam sero cognoscit et sero uenit quaedam erroris praeteriti uerecundia, quae errorem praeuenire debuerat? nam
Abbreviated transcription (Latin):
iusti scĩq requiescunt. Quã qui
plantauerit in animis singłoꝵ. sic̃
paulus ait. ego plantaui apollori¬
gauit: manducabit ex ea fructũ.
Mala auteminterp̾tatio: fructum
ferre. uriditatem seruare ñ poterit.
Quid gͥ grauius ẽ: Hac se adam
interpretatione succixit. eo loco
uͥ fructum magis castitatis succin¬
gere debuisset. In lumbis enunqͥb
precingimur: queda semina ẽẽ ge-¬
nerationis dicunt᷑. Et id̾o malesuc¬
cinctus ẽ. ad amfoliis mutilib ubi
futurȩ generationis ñ fructũ futu¬
rum. s queda peccata signaret. q̃
manserunt usq in aduentum dñi
saluatoris. Ceterum postquã dñs
aduenit. ficum inuenit incultam
rogatus ne eam iuberet excidi. ut
coleret᷑ ꝑmisit. Et ido iam ñ foliis
s diuino sermone succingimur:
qr ipsed̾ns ait. Sint lumbi ur̃i p̾cin¬
cti: ⁊ lucernȩ ardentes. Unde etiã
pecunam in zonis nr̃is portare ꝓ¬
hibet. Non enim secularia s et̾na

Expanded text:
iusti sanctique requiescunt. quam qui iusti sanctique requiescunt. quam qui plantauerit in animis singulorum, sicut Paulus ait: ego plantaui, Apollo rigauit, manducabit ex ea fructum; mala autem interpretatio fructum ferre, uiriditatem seruare non poterit. quod igitur grauius est hac se Adam interpretatione succinxit eo loci, ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset. in lumbis enim quibus praecingimur quaedam semina generationis esse dicuntur: et ideo male ibi succinctus est Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret, quae manserunt usque in aduentum domini saluatoris. ceterum posteaquam dominus aduenit, ficum inuenit incultam. rogatus ne eam iuberet excidi ut coleretur permisit. et ideo iam non foliis, sed diuino sermone succingimur, quia ipse dominus ait: sint lumbi uestri praecincti et lucernae ardentes. unde etiam pecuniam in zonis nostris portari prohibet; non enim saecularia, sed aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
positis mendaciis assuens. ⁊ uerbũ
de uerbo struens ad oꝑienda consci¬
entiam suȩ mentis factiq uelamen
peccator intexit. ut pudenda sua cõ¬
tegat. Iacit enim supra se folia. qui
culpam uelare desiderans. aut diabo¬
lum delicti memorat auctorẽ. aut pre
tendit illecebras aut alium quẽpiã
ꝑsuasoremꝓdit erroris. ⁊ de scripturiᷤᷤ
diuinis frequenter ꝓmit exempla.
quib iustos inculpam ꝑhibet inci¬
disse. dicensisi forte in stupro depre¬
hensus fuerit.⁊ abraham cum ancil¬
la concubuit. ⁊ dauid alienam ada¬
mauit. ⁊ sibi assciuit uxorẽ. Assuit
enim sibi quedam exempla de ꝓphe¬
ticarum serie scripturaꝵ. ⁊ fructum
eaꝵ ñ putat requirendum. Nonne
t uidentur etiam uidei folia assue̾.
dum legis spũalis uerba corporalit̃
interpretant᷑. quoꝵ interpretatio
tit. damnata maledictio ariditatiᷤ
ȩt̾nȩ: Bona gͥ int̾pretatio hoc est
spiritalis. ficus ẽ fructuosa: sub qͣ

Expanded text:
positis mendaciis adsuens et uerbum positis mendaciis adsuens et uerbum de uerbo struens ad operiendam conscientiam suae mentis factique uelamen peccator intexit, ut pudenda sua contegat. iacit enim supra se folia qui culpam uelare desiderans aut diabolum delicti memorat auctorem aut carnis praetendit inlecebras aut alium quempiam persuasorem prodit erroris. et de scripturis diuinis frequenter promit exempla, quibus iustos in culpam perhibet incidisse dicens, si forte in stupris fuerit deprehensus: et Abraham cum ancilla concubuit et Dauid alienam adamauit et sibi adsciuit uxorem\': adsuit enim quaedam sibi exempla de propheticarum serie scripturarum, fructum earum non putat requirendum. nonne tibi uidentur etiam Iudaei folia adsuere, dum legis spiritalis uerba corporaliter interpretantur? quorum interpretatio tit damnata maledicto ariditatis aeternae. bona igitur interpretatio, hoc est spiritalis ficus, est fructuosa, sub qua
Abbreviated transcription (Latin):
qua specie debeamus acciꝑe. diuina-
doquide scõs ẽẽ qui sub uite requie¬
scunt scriptura memorauerit. ⁊ sa¬
lomon dixerit. quis plantat ficũ.
⁊ de fructu eius ñ manducat.⁊ d̾ns
ad ficum uenerit. s ideo sit offensus
qr ñ inuenerit fructum. s folia tã¬
tum. Docet me adam quid sint folia¬
ficus. qui postea quã peccauit de fo¬
liis fici fecerit sibi succinctoriũ. qui de
fructib magis eius gustare debuerit.
Iustus fructum eligit. peccator folia.
Quis est fructus: fructus inquit sꝑc
ẽ caritas. gaudium. pax. pacientia.
benignitas. modestia. continentia.
dulcedo. Non habebat fructum qͥ
gaudium ñ habebat. ñ habebat
fidem qui preuaricatus erat man¬
datum dei. ñ habebat continentiã
quide int̾dicto sibigustauerat ligno.
Ergo quicumq p̾uaricat᷑ mandatũ
dei. spoliat᷑ atq nudat᷑. ⁊ fccipse sibi
turpis: uult se oꝑire quib dam ficꝰ
foliis. fortasse quibdam inanib uł
umbratilib sermonib. quos com¬

Expanded text:
qua specie debeamus accipere diuinarum doquidem sanctos esse qui sub uite et ficu requiescunt scriptura memorauerit et Solomon dixerit: quis plantat ficum et de fructu eius non manducat? et dominus ad ficum uenerit, sed ideo sit offensus, quia non inuenerit fructum, sed folia tantum. docet ergo me Adam quid sint folia, qui posteaquam peccauit, de foliis ficus fecerit sibi subcinctorium, qui de fructibus magis eius gustare debuerit. iustus fructum eligit, folia peccator. qui est fructus? fructus inquit spiritus est caritas gaudium pax patientia benignitas modestia continentia dilectio. non habebat fructum qui gaudium non habebat, non habebat fidem qui praeuaricatus erat mandatum dei, non habebat continentiam qui de interdicto sibi gustauerat ligno. ergo quicumque praeuaricatur mandatum dei spoliatur atque nudatur et fit ipse sibi turpis. uult se operire quibusdam ficus foliis, fortasse quibusdam inanibus uel umbratilibus sermonibus, quos con
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc mundo esset regnum meum:
minstri mei decertarent. ut non tra¬
meum non est hinc. Dicit pilatus. Ergo
rex es tuꝰ. Respondit iħs. b̃u dicis: quia
in hoc natus sum: et in hoc ueni in mũ¬

Expanded text:
um, ministri mei turbarentur ne trameum non est hinc. dixit Pilatus: ergo rex es tu? respondit Iesus: tu dicis quoniam in hoc natus sum et in hoc ueni in sae
Abbreviated transcription (Latin):
suis que fecit bona ualde. nisi reqͥ¬
em nr̃am quã nobis daturꝰ est ab
omĩb oꝑib nr̃is. si et nos bona oꝑa
fecerimus: Scd̃m ip̃am figuram lo¬
cutionis dicit apl̃s. Qui enĩ oremꝰ
sicut oportet nescimus. si ip̃e sp̃c po¬
enĩ sp̃c sc̃s gemit quasi indigeat. aut
uet ad orandũ cũ gemimus: qd̾ ip̃o
mouente nos facimꝰ. ip̃e facere dictꝰ

Expanded text:
suis, quae fecit bona valde, nisi requsuis, quae fecit bona valde, nisi requiem nostram, quam nobis daturus est ab omnibus operibus nostris, si et nos bona opera fecerimus? Secundum ipsam figuram locutionis dicit et Apostolus: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spsanctus gemit, quasi indigeat, aut vet ad orandum cum gemimus; et quod ipso mo