comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tecum. Exurrexi: & adhuc tecum sum
Quid ẽ : iam passus sum inquit. sepultus sum.
ecce rẽsurrexi : & adhuc me non itelligunt
secum. Adhuc tecũ sum : id. ẽ. nondum cum
ipsis. quia nondum agnoscunt: Sic enim
legitur in eu angłio : quia post resurrecti¬
continuo agnouer̃. Est & alius sensus. Exur¬
rexi. & adhuc tecum sum: ut hoctẽpus sig¬
nificare uoluerit. quo adhuc in occulto. ẽ
addexteram patris. Antequam reueletur
inclaritate . qua uenturus . ẽ. ad iudicandum

Expanded text:
tecum. Exsurrexi, et» «adhuc sum tecum,» quid est? Jam passus sum, inquit, sepultus sum; ecce surrexi, et adhuc me non intelligunt secum. «Adhuc tecum sum,» id est, nondum cum ipsis; quia nondum agnoscunt. Sic enim legitur in Evangelio, quia post resurrecticontinuo cognoverunt . Est et alius sensus, «Exsurrexi, et adhuc sum tecum:» ut hoc tempus significare voluerit, quo adhuc in occulto est ad dexteram Patris, antequam reveletur in claritate qua venturus est ad judicandum
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ut etiam ipsi ꝑseuerant̃
extendantur in ea quae antesunt. & ꝑ seueran¬
ter currant donec app̃hendant in quo app̃hen¬
si sunt. & cognoscant sicut & cogniti sunt:
Ad uitor eorum & ꝓtector eorum est: Vtric

Expanded text:
Ergo, ut etiam ipsi perseveranter extendantur in ea quae ante sunt, et perseveranter currant, donec apprehendant in quo apprehensi sunt , et cognoscant sicut et cogniti sunt , «Adjutor eorum et protector eorum est.» Utri
Abbreviated transcription (Latin):
intendas alium : quam tibi ab apło prestitutũ ẽ
Finis enĩ legis xp̃c ad iustitiam omĩ credenti
Ergocũ audis psalmũ dicere infinem: corda con¬
uertantur ad xp̃m. Tanquam enimpreco psal¬
mi. est titulus psalmi. ueluti dicens: ecce ueni.¬
& indedicturus sum. de xp̃o cantaturꝰ. Nam
& ipsi dauid non intelligo: nisi ipsum qui
factus . ẽ. ex semine dauid scđm carnẽ. In terĩ
ꝓpt̃genus congruit nomen: Genus carnale
dauid: genus sp̃itale supra dauid Et nonso¬
lum ante dauid: sed ante abrahã. Nec ante
abraham tantum : sed ante adam. Nec ante
adam tantum : sed ante t̾ram & cęlum: Ante
om̃s angłos. ante om̃s potestates. & uirtutes.
ante omnia uisibilia & inuisibilia. Quare.
quia ut haec essent omĩa ꝑ ipsum facta sunt:
& sine ipso factum .ẽ. nihil Ergo quia exsemi¬
ne datuid. non scđm diuinitatem qua creator
.ẽ. ipsius dauid. sed scđm carnem dauid dig¬
natus . ẽ. uocari inꝓphetia: in ipsum finem
intende. quia ipsi dauid psalmꝰ canitur. &

Expanded text:
tibi ab Apostolo praestitutum est: «Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti» . Ergo cum audis Psalmum dicere, «In finem,» corda convertantur ad Christum. Tanquam enim praeco Psalmi est titulus Psalmi, veluti dicens, Ecce veniet; inde dicturus sum, de Christo cantaturus. Nam et, «ipsi David,» non intelligo nisi ipsum qui factus est ex semine David secundum carnem . Interim propter genus congruit nomen. Genus carnale a David; genus spirituale supra David: et non solum ante David, sed ante Abraham; nec ante Abraham tantum, sed ante Adam; nec ante Adam tantum, sed ante coelum et terram, ante omnes Angelos, ante omnes Potestates et Virtutes, ante omnia visibilia et invisibilia. Quare? Quia ut haec essent, omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Ergo quia ex semine David, non secundum divinitatem, qua Creator est ipsius David, sed secundum carnem; David dignatus est vocari in prophetia: in ipsum finem intende, quia «ipsi David» Psalmus canitur; et
Abbreviated transcription (Latin):
Sed prior fuit ille quam xp̃c: siquĩ uera loqui¬
tur. Prior .ẽ. quã ipsa ueritas o homo attende
xp̃m: non quando adte uenĩt. sed quando tẽ
fece rit. Potest & ȩgrotus dicere: sed ego prius
cecidi inlectum. quã medicus ad me uenisset:
Vtiq ideo ille posterior uenit : quia tu prius
cecidisti. Uidete itaq textum psalmi. Adhuc
& oratio mea inbene placitis eorum: Sed er̃
multi qui contradicant: absorti sunt iuxta
petram iudices eorum: Quid ergo erit:
Audient uerba mea. qm̃ preualuer̃

Expanded text:
Sed prior fuit ille quam Christus. Si quis vera loquiSed prior fuit ille quam Christus. Si quis vera loquitur, prior est quam ipsa veritas? O homo, attende Christum, non quando ad te venerit, sed quando te fecerit. Potest et aegrotus dicere: Sed prius ego cecidi in lectum, quam medicus ad me venisset. Utique ideo ille posterior venit, quia tu prius cecidisti. 20. Videte itaque textum Psalmi, «Adhuc et oratio mea in beneplacitis eorum.» Sed erunt multi qui contradicant: «Absorpti sunt juxta petram judices eorum» Quid ergo erit? «Audient verba mea, quoniam praevaluer
Abbreviated transcription (Latin):
Quid .ẽ. absorti sunt iuata petram: petra autẽ.
erat xp̃s Absorti sunt iuxta petrã. luxta idẽ
cõparati . Iudices magni. potentes docti ipsi
dicuntur iudices eorum. tanquam iudicantes
demorib et sententiã ꝓfe rentes. Dixit hoc
aristotiles: ad iunge illum petrȩ. & absortus
est. Quis. ẽ aristõtiles : audiat. Dixit xp̃c.
& apud inferos contremiscit. Dixithoc prtago¬
ras. dixit hoc plato Adiunge illos petraẽ:
cõpara auctoritatẽ illorũ auctoritati euan-¬
gelicȩ. cõpara inflatos crucifixo: dicamus
eis. uos litteras ur̃as conscripsistis in cordib
superborum. ille crucem suã fixit incordib
regum. Postremo mortuus . ẽ: & resurrexit
Mortui estis: & nolo quȩrere quẽ admodũ resur¬
gatis Ergo absorti sunt iuxta petram istam:
iudices eõrũ Tandiu uidentur aliquid dicere :
donec comparentur petrae: Propterea si in uen¬
tus fuerit aliquis eos hocdixisse quoddixit
& xp̃s : gratulamur illi. non sequimur illum:

Expanded text:
Quid est ‘absorpti sunt iuxta petram’? ‘Petra’ autem erat Cristus; ‘absorpti sunt iuxta petram’, ‘iuxta’, idest comparati; ‘iudices’ magni potentes docti. Ipsi dicuntur ‘iudices eorum’ tanquam iudicantes de moribus et sententiam proferentes. 43 Dixit hoc Aristotiles: adiunge illum petre, et absorptus est; quis est Aristotiles? Audiant dixit Cristus et apud Inferos contremiscit. Dixit hoc Pithagoras, dixit hoc Plato: adiunge illos petre, compara autoritatem illorum autoritati evangelice, compara inflatos crucifixo; dicamus eis: ‘Vos literas vestras conscripsistis in cordibus superborum; Ille crucem suam fixit in frontibus regum; postremo mortuus est et resurrexit; mortui estis et nolo querere quemadmodum resurgatis’. Ergo absorpti sunt iux«judices eorum.» Tamdiu videntur aliquid dicere, donec comparentur petrae. Propterea si inventus fuerit aliquis eorum hoc dixisse, quod dixit et Christus; gratulamur illi, non sequitur illum.
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. Si magna doctrina: docte elegit. Postre¬
mo quid uituperas: hoc ei placet: Quem
laudas: sed quid. laudatio illa non inducat.:
oleum peccatoris. ẽ. Sed noncessat dicere.:
noninde impinguet caput tuum. id ẽ noli
gicudere ad talia. id ẽ noli annuere. noli
consentire. noli inde gratulari. Et si ille attu¬
lit oleum adulationis: sed caput tuum integrũ
mansit. non inflatum est nontumuit: Sĩ
enim inflatum fuerit & tumuerit: facit pon¬
dus & p̃cipitat te. O leum autem peccatoris
non impingua caput tuum Qm̃ adhuc et

Expanded text:
 si magna doctrina, docte elegit. Postremo quod tu vituperas, hoc ei placet quem laudas. Sed quid? Laudatio illa non indulcat; oleum peccatoris est. Sed non cessat dicere. Non inde impinguet caput tuum; id est, noli gaudere ad talia; id est, noli annuere, noli consentire, noli inde gratulari: et si ille attulit oleum adulationis, sed caput tuum integrum mansit, non inflatum est, non tumuit. Si enim inflatum fuerit et tumuerit, facit pondus et praecipitat te. «Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum.» 18.
Abbreviated transcription (Latin):
hodie quimali apparent: cras boni erunt &
qui debonitate hodie suꝑbiunt: cras mali in¬
ueniuntur: Quis quis ergo humilit̾ malos
attẽpus fert. ipse ꝑueniẽt ad requiẽ sẽpit̾nã
h aec uox catholica ẽ. Illoꝵ autem uox qualis
.ẽ. Non intelligentium neq quae locuntur. neq
de quib affirmant: ne tangas inmundũ: & qui
tetigerit inmundum. inquinabitur. Separemꝰ
nos : ne cõmisceamur malis. & nos illis. Amate
pacem. diligite unitatẽ: nescitis a quã multis
bonis separemini. dumquasi malis calũniami¬
ni. furiunt. sȩuiunt. quando ista dicimus Nã
quaer : & mortificare nos. Apparuer̃ sȩpe im¬
petus eorum: apparuer̃ insidiae: Cum ergo
int̃ insidias illoꝵ uiuimꝰ & quib dicimꝰ am̃ate
pacem. aduersantur nobis. Nonne uox ista
nostraest. cũ his qͥ oder̃ pacem erã pacificus. Cũ
loquebar illis debellabant me gratis: q̃uidẽ.

Expanded text:
hodie qui mali apparent, cras boni erunt; et hodie qui mali apparent, cras boni erunt; et qui de bonitate hodie superbiunt, cras mali invenientur. Quisquis ergo humiliter malos ad tempus fert, ipse perveniet ad requiem sempiternam. Haec vox catholica est. Illorum autem vox qualis est, non intelligentium neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant ? «Ne tangas immundum» ; et, «Qui tetigerit immundum, inquinabitur» : separemus nos, ne commisceamur malis. Et nos illis: Aniate pacem, diligite unitatem. Nescitis a quam multis bonis separamini, dum quasi malis calumniamini? Furunt, saeviunt, quando ista dicimus: nam quaerunt et mortificare nos. Apparuerunt saepe impetus eorum, apparuerunt insidiae. Cum ergo inter insidias illorum vivimus, et quibus dicimus, Amate pacem, adversantur nobis; nonne vox ista nostra est, «Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus? Cum loquerer illis, debellabant me gratis.» Quid
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ paleas clamant: heu me qđ in colatus ms
longinquus factus. ẽ : in habitaui cũ tabernacu¬
lis cedar: in habitaui inquit cum paleis. Sed
quomodo depalea multus fumꝰ exit: sic cedar
tenebrae. Iuhabitaui cum tabernaculis cedar:
multum peregrinata .ẽ. anima mea ł rum̃toꝵ
uox.ẽ. : intpaleas gem̃tium: Haec loquimur
illis qui oder̃ pacem. & dicimꝰ cũ his qͥ oder̃
pacem. eram pacificus. Qui sunt qui oder̃
pacem: qui conscindunt unitatẽ. Si enim
pacẽ non odissent: in unitate mansissent: Sed
uidelic& ꝓpt̾ea se separauer̃ ut uisti essent.
ut non haberent mixtos iniusto s. Aut nr̃a ẽ
uox istti : Aut illoꝵ. Elige cuius sit: catholica
dicit. Non ẽ. dimittenda unitas : non ẽ. p̃ciden¬
da a eccła dĩ. Iudicabit ds̃ demalis: debonis
postea: Sinunc mali abonis separari ñ possunt.
ferendi sunt ad tẽpus. Mali in area nobiscum
.eẽ possunt: in horreo nonpossunt. Et forte

Expanded text:
inter paleam clamant, «Heu me, quod incolatus meus inter paleam clamant, «Heu me, quod incolatus meus longinquus factus est! inhabitavi cum tabernaculis Cedar.» Inhabitavi, inquit, cum paleis. Sed quomodo de palea multus fumus exit, sic de Cedar tenebrae. «Inhabitavi cum tabernaculis Cedar: multum peregrinata est anima mea.» Frumentorum vox est, inter paleas gementium. Haec loquimur illis qui oderunt pacem; et dicimus, «Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus.» Qui sunt qui oderunt pacem? Qui conscindunt unitatem. Si enim pacem non odissent, in unitate mansissent. Sed videlicet propterea se separaverunt, ut justi essent, ut non haberent mixtos injustos. Aut nostra est ista vox, aut illorum; elige cujus sit. Catholica dicit: Non est dimittenda unitas, non est praecidenda Ecclesia Dei. Judicabit Deus de malis et bonis postea. Si nunc mali a bonis separari non possunt, ferendi sunt ad tempus: mali in area nobiscum esse possunt, in horreo non possunt. Et forte
Abbreviated transcription (Latin):
Ierum ut audiatis
tetis: nisi cȩperitis facere quod cantatis. Quan¬
tũlib& illud dicam. quomodolib& exponã.
qualib cumq uerbis uersem: non intrat
in cor eius in quo non .ẽ. opus eiꝰ Incipite
agere: & uidete quid loquamur. Tunc
ad singula uerba lacrimac ꝓ̃fluunt: tune
psalmus cantatur. & facit cor quod inpsalmo
cantatur. Quã multi enim sonant uoce. &
corde muti sunt. & quam multi tacent labus.
& clamant affectu: quia adcor hominis au¬
res dĩ: sicut aures corporales ad os hominis:
sic cor hominis ad aures dĩ Multi clauso
ore exaudiuntur: & multi inmagnis cla¬
morib non ex audiuntur Affectib orare
debemus: & dicere. Multum peregrinata
.ẽ. animamea: cũ his qui oderant pacem.
eram pacificus: Quid enim aliud dicimus
istis hereticis. nisi cognoscite pacem. Amate
pacem: ĩustos uos dicitis: Si iustis essetis: in ter
paleam grana gemeretis. Nam qui a sunt gra¬
na incatholica aeccła. & uera grana sunt: ĩdeo
tolerant paleã donec uentiletur area. quia

Expanded text:
erum ut audiatis,tetis, nisi coeperitis facere quod cantatis. Quantumlibet illud dicam, quomodolibet exponam, qualibuscumque verbis versem, non intrat in cor ejus in quo non est opus ejus. Incipite agere, et videte quid loquamur. Tunc ad singula verba lacrymae profluunt, tunc Psalmus cantatur, et facit cor quod in Psalmo cantatur. Quam multi enim sonant voce, et corde muti sunt? Et quam multi tacent labiis, et clamant affectu? Quia ad cor hominis aures Dei: sicut aures corporis ad os hominis, sic cor hominis ad aures Dei. Multi clauso ore exaudiuntur, et multi in magnis clamoribus non exaudiuntur. Affectibus orare debemus, et dicere, «Multum peregrinata est anima mea: cum his qui oderunt pacem, eram pacificus.» Quid enim aliud dicimus istis haeriticis, nisi, Cognoscite pacem, amate pacem? Justos vos dicitis. Sed si justi essetis, inter paleam grana gemeretis. Nam quia grana sunt in Catholica, et vera grana sunt; ideo tolerant paleam, donec ventiletur area; quia
Abbreviated transcription (Latin):
dȩmones. qui auxilia sibi adño non requirit.
qui tenet aeccłam catholicam. decuiꝰ fraude ne-¬
mo conqueritur. decuiꝰ pręssura non gemit
uicinꝰ infirmus. qui uxorem alienã nõntẽptat.
qui contentus . ẽ. sua. aut qui nec ipsa sua sed
quomodo licet. & quomodo ꝑmittit apostolica
disciplina. ubi consensus amborum. ẽ. aut
adhuc & oratio mea inbeneplacitis eorum: siue
quamdocuit. siue qua interpellat ꝓ nobis.
In istis ergo omĩb cotidianis peccatis. quae spes
.ẽ. nisi hũmili corde dicamꝰ in oratione dñica
quae iam inbeneplacitis nr̃is .ẽ. non defenden¬
ttum peccata nr̃a sed confitentium. dimitte
nobis debita nrã sicut & nos dimittimꝰ debi¬
tis nr̃is Modo loquantur suꝑbi: uincunt᷑
numero. uincuntur populis: tota terra a solis
ortu usq ad occasum laudate nomendñi Quid
faciunt pauci. aliter disputantes. iudices sunt
impiorum. Sedquid adte: uide quid sequitur
Absorti sunt iuxta petram iudices eorum:

Expanded text:
emones, qui auxilia sibi a diabolo non requirit, qui tenet Ecclesiam catholicam; de cujus fraude nemo conqueritur, de cujus pressura non gemit vicinus infirmus; qui uxorem alienam non tentat, qui contentus est sua, aut qui nec ipsa sua, sed quomodo licet et quomodo permittit apostolica disciplina, ubi consensus est amborum aut «Adhuc et oratio mea in beneplacitis eorum;» sive quam docuit, sive qua interpellat pro nobis. In istis ergo quotidianis peccatis omnibus quae spes est, nisi humili corde dicamus in oratione dominica, quae jam in beneplacitis nostris est, non defendentium peccata nostra, sed confitentium, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitis nostris ? Modo loquantur superbi; vincuntur numero, vincuntur populis, tota terra a solis ortu usque ad occasum laudante nomen Domini. Quid faciunt pauci aliter disputantes? Judices sunt impiorum. Sed quid ad te? Vide quid sequitur: «Absorpti sunt juxta petram judices eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Salua fit autẽ
apersequentib anima: sinon eis consentia¬
tur admalum: N on eis autẽ consentitur. cũ
astitit dñs adextris pauꝑis: neipsa pauꝑtate
id ẽ. in firmitate succumbat. Hoc ad uitoriũ
p̃stitum. ẽ. corpori xp̃i : inscĩs martiribus
omnibus

Expanded text:
Salva fit autem a persequentibus anima, si non eis consentiatur ad malum; non eis autem consentitur, cum assistit Dominus a dextris pauperis, ne ipsa paupertate, id est infirmitate, succumbat. Hoc adjutorium praestitum est corpori Christi in sanctis martyribus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
exp̃ssius int̾pretatũ ẽ : quamuis minꝰ latinũ
uerbum uideatur. Unde & alii codices habent
confirmini : alii corroboramini: łiqui ppedicitur.
fortitudo mea: & fortitudinẽ meã ad te custo¬
diam : ut eũ quȩrendo atq ad eum accedendo.
& illuminemur & confortemur. necȩcitate
quid faciendum non uideamus: aut infirmita¬
te non faciamꝰ etiã quod uidemus. Quod ergo
.ẽ. aduidendum. accedite ad eũ & illuminamini.
hoc ẽ ad faciendum. quęrite dñm & confirmit¬
uni. Quaerite inquit faciem eiꝰ semper

Expanded text:
expressius interpretatum est, quamvis verbum minus latinum videatur: unde et alii codices habent, «confirmamini;» alii, «corroboramini.» Et quippe dicitur, «Fortitudo mea» ; et, «Fortitudinem meam ad te custodiam» : ut eum quaerendo atque ad eum accedendo, et illuminemur et confortemur; ne caecitate quid faciendum sit non videamus, aut infirmitate non faciamus etiam quod videmus. Quod ergo est ad videndum, «Accedite ad eum, et illuminamini» ; hoc est ad faciendum, «Quaerite Dominum, et corroborai. Quaerite,» inquit, «faciem ejus semper
Abbreviated transcription (Latin):
cui contradicetur. Et tuã ipsius animã ꝑtran¬
si&e gladius : ut reuelentur exmultis cordibus
cogitationes. Passio quippedñi. quae multis rui¬
na fuit. & inqua multorũ cordium occulta patue¬
runt. qm̃ exp̃ssum. ẽ quid dedño sentiebant.
& ipsã eius matrẽ grauit̃ carnali orbitate ꝑcussã.
sinedubio contristauit. In illa uero tribulatione
nuo subiecit
Eloquiũ dñi inflãmauit eum

Expanded text:
contradicetur; et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes . Passio quippe Domini, quae multis ruina fuit, et in qua multorum cordium occulta patuerunt, quoniam expressum est quid de Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter carnali orbitate percussam sine dubio contristavit. In illa vero tribulatione nuo subjecit, «Eloquium Domini inflammavit eum
Abbreviated transcription (Latin):
Compedes quidem ioseph accepisse non legimus:
sed factũ esse minime dubitandum est. Aliqua
enĩ p̃termitti potuer̃ in illa historia : quae
psalmis. Ferrum autem quoddicit ꝑtransisse
animã eiꝰ : tribulationẽ duram necessitatis
accipimus. Non enĩ corpus: sed animã dixit
Talis quȩdã locutio . ẽ. in euangłio. ubi syme on
dixit ad MARIÃ : eccepositus .ẽ. bic in ruinam¬

Expanded text:
Compedes quidem accepisse Joseph, non legimus; sed factum esse, minime dubitandum est. Aliqua enim praetermitti potuerunt in illa historia, quae tPsalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corpus, sed «animam» dixit. Talis enim locutio est quaedam in Evangelio, ubi Simeon dixit ad Mariam: «Ecce positus e
Abbreviated transcription (Latin):
igne̾ semissurũ dñs int̾ra dicebat cũ ait: ignẽ ueni
mittere int̾rã. Quomͦ gladiũ. sic ignẽ. Gladius diuidit
affectu carnale: ignis assumit. Totũ in uerbo dĩ
intellige : totũ inspu cognosce: Incipe feruere cari¬
tate ꝑuerbu qđ audis: & uide qͥdint̾ ficer&. ignis
ignis minister di. Qui facit angłossuos sp̃s: & minis.¬
tros suos ignẽ flagrantẽ¬

Expanded text:
surum Dominus in terram dicebat, cum ait: «Ignem veni mittere in terram» . Quomodo gladium , sic ignem. Gladius dividit affectum carnalem, ignis absumit. Totum in verbo Dei intellige, totum in spiritu Dei cognosce. Incipe fervere charitate per verbum quod audis, et vide quid in te fecerit ignis minister Dei. «Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrante
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat᷑. Uides spiritałẽ factũ angłmdi: N potui
inqͥt uobis loqͥ qͣsispiritalib sedqͣsi carnalibus:
Despiritali quadã affectione missus: ad carnales:
t̾aqu̾a angłs decȩlo ad t̃rã. Quomꝰ dicit & ministros
suos ignẽ flagrantẽ. nisiqͦ ifi dicit spu feruentes:
Si enĩ feru& spũ: ignis ardensest om̃is minister dei
N ne ardebat stephanꝰ: Quoigne ardebat: Et quis
ignis ille erat. qͣndo lapidabat᷑. & ꝓeis aquibus
lapidabat᷑ rogabat: Cũ audis ignisest minister
dĩ incensurũ illũ putas: Incendat lic&: sed foe¬
nũtuũ id÷ carnalia omĩa desideriatuã cũr at
minister dei. p̃dicans uerbudi. Audullũ: Sic nos
existim & homo qͣsi ministros xp̃i : & dispensatores
misterioꝵdi. Quomͦ autẽ ardebat cũ dicer&. os nrm¬

Expanded text:
udicatur» . Vide spiritualem factum angelum Dei. «Non potui,» inquit, «vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus» . De spirituali quadam affectione missus est ad carnales, tanquam angelus de coelo ad terram. Quomodo dicit, «et ministros suos ignem flagrantem,» nisi quomodo dicit, «Spiritu ferventes» ? Sic enim fervens spiritu, ignis ardens est omnis minister Dei. Nonne ardebat Stephanus? Quo igne ardebat? et quis ille ignis erat, quando lapidabatur, et pro eis a quibus lapidabatur rogabat ? Cum audis, Ignis est minister Dei; incensurum illum putas? Incendat licet, sed fenum tuum; id est, carnalia omnia desideria tua urat minister Dei, praedicans verbum Dei. Audi illum: «Sic nos existimet homo, quasi ministros Christi, et dispensatores mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
thoc quauis p̃ uideamꝰ
apparĩtione angłoꝵ. absconditaest eñi aboculisnr̃is
& est inqͣdã republica magna imperatoris dĩ: tam̃. ẽẽ.
angłos nouimꝰ exfide. & multis apparuisse scriptũ
legimꝰ. & tenemꝰ: nec inde dubitare fas nobisest. Sp̾s¬
Ex eo qđ ÷ sp̃sest. Exeo qđ agit: angls est. Uide illud
in homine. Nom̃ naturȩ. homo: officii miles. Nom̃
iã sp̾s conditi acreatore dõ. fe̾c̾ eos angłos: mittendo
eos nuntiare qđ iusserit. Et ignẽ flagrante̾: facit
ministros suos. Legimꝰ apparuisse ignẽ in rubo: legi:¬

Expanded text:
hoc, quamvis non videamus apparitionem Angelorum; abscondita est enim ab oculis nostris, et est in quadam republica magna imperatoris Dei, tamen esse Angelos novimus ex fide, et multis apparuisse scriptum legimus, et tenemus, nec inde dubitare fas nobis est. Spi spiritus est; ex eo quod agit, angelus est. Vide illud in homine. Nomen naturae homo, officii miles: nomenjam spiritus conditi a creatore Deo, facit eos angelos, mittendo eos nuntiare quod jusserit; et ignem flagrantem facit ministros suos. Legimus apparuisse ignem in rubo , legim
Abbreviated transcription (Latin):
chanaan: int̾pritatio huius nominis aperit
Chanaan qͥppe: interp̃tatur humilis Quod si ad
illam referatur sententiã sci noe qua eundem
chanaan dixit futurum seruũ fratrũ suorũ. hiic
ẽ etiã seruilis timor. Seruus autẽ nonmanet in
domo in aet̾num: filius autem man& in aeternum
I deo excluso chananeo: datur terra ꝓmissionis.
semini abrahae Consũmata enim caritas foras
mittit timorem: ut filius maneat indo¬
mo in aeternum. Vnde dictum ẽ : & ipsi isrł in

Expanded text:
Chanaan, interpretatio hujus nominis aperit; Chanaan, interpretatio hujus nominis aperit; Chanaan quippe interpretatur Humilis. Quod si ad illam referatur sententiam sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum servum fratrum suorum , hinc est etiam servilis timor. «Servus autem non manet in domo in aeternum; filius manet in aeternum» . Ideo excluso Chananaeo, datur terra promissionis semini Abrahae. Consummata enim charitas foras mittit timorem , ut filius maneat in domo in aeternum. Unde dictum est, «Et» ipsi «Israel in
Abbreviated transcription (Latin):
ait ut credatis in eum quẽ illemisit. hõogͦ uerbũ
quod mandauit. memor erit in aet̾num testam̃ti
sui: hoc est uerbum fidei quod predicamus
Statuit illud ipsi iacob inp̃ceptũ: & ipsi isrł intesta¬
mentũ aet̾num. id est quod exipso uerbo & p̃cepto
impleto. daturus ess&e aliquid aet̾num dicens.
dabo tibi t̾rã chanaan. funiculũ hereditatis ur̃ae
Quomodo ẽ gͦ hõcliẽternũ. nisi aliqͥd aeternũ signi¬
fic&. Ipsa enimdicta est t̾ra ꝓmissionis. terra flu¬
ens lac & mel Quod totũ significat grãm inqua
gustatur quã suauis . ẽ. dñs : ad quã non om̃s homi¬
nes ꝑtinent. nonenimomiũ ẽ. fides Ideo addit.
funiculum hereditatis ur̃ae. Unde in alio psalmo
semen abrahae quod ẽ xp̃s intelligitur loqui ubi
dicit. funes cecider̃ mihi inp̃clatris: & enĩ hereditas
mea p̃clara est mihi. Cur autem dicta sit terra

Expanded text:
ait, «ut credatis in eum quem ille misit» . Hoc ergo verbum ait, «ut credatis in eum quem ille misit» . Hoc ergo verbum quod mandavit, «memor in aeternum testamenti sui,» hoc est, verbum fidei quod praedicamus , «statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum; et» ipsi «Israel in testamentum aeternum,» id est, quod ex ipso verbo et praecepto impleto daturus esset aliquid aeternum. «Dicens, Tibi dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae.» Quomodo ergo est hoc aeternum, nisi aliquid aeternum significet? Ipsa enim dicta est terra promissionis, terra fluens lac et mel . Quod totum significat gratiam, in qua gustatur quam suavis est Dominus ; ad quam non omnes homines pertinent: non enim omnium est fides . Ideo addidit, «Funiculum haereditatis vestrae.» Unde in alio psalmo, semel Abrahae, quod est Christus, intelligitur loqui, ubi dicit: «Funes ceciderunt mihi in praeclaris; etenim haereditas mea praeclara est mihi» . Cur autem dicta sit terra
Abbreviated transcription (Latin):
dit. tandi mandatũ est uiuendum exfide. Quod
obseruat populus dĩ. filii ꝓmissionis. nascendo
uenientes. & moriendo abeuntes: donec omĩs ge¬
neratio finiatur. quod millȩ denario numero signi¬
ficatũ ẽ : quia denarii numeri solidum quadratum
decandecies & hoc deciẽs admillȩ ꝓͥuenit: Quod
disposuit inquit ad abraham: & iuram̃ti sui adisaac
Etstatuit illud iacob id est ipsi iacob inp̃ceptum
Ipsi sunt tres patriarchae: quorũ specialit̃ sedicit
dm̃. Quos & dñs nominat intestam̃to nouo ubidic̃
multi aboriente & occidente uenient. & recũbent
cum a braham isaac & iacob in regno caeloꝵ Ista
est hereditas aeterna. Nã & hic ubi ait statuit illud
iacob in preceptũ: manifestat p̃ceptum ẽẽ fidei
Nonenĩ ꝓmissum: appellar& p̃ceptum. Si enĩ opus
in p̃cepto. merces in promisso: hocẽ opus di dñs

Expanded text:
dit, tamdiu mandatum est vivendum ex fide. Quod dit, tamdiu mandatum est vivendum ex fide. Quod observat populus Dei, filii promissionis nascendo venientes, et moriendo abeuntes, donec omnis generatio finiatur; quod millenario numero significatum est, quia denarii numeri solidum quadratum decem decies, et hoc decies, ad mille pervenit. «Quod disposuit,» inquit, «ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob,» id est ipsi Jacob, «in praeceptum.» Ipsi sunt tres patriarchae quorum specialiter se dicit Deum, quos et Dominus nominat in Testamento Novo, ubi dicit: «Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum» . Ista est haereditas aeterna. Nam et hic, ubi ait, «Statuit illud Jacob in praeceptum;» manifestat praeceptum esse fidei: non enim promissum appellaret praeceptum. Si enim opus est in praecepto, merces in promisso: «Hoc est opus Dei,» Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ti : sed testam̃tũ fidei. qđ laudat apłs cũ abrahã
nobis ꝓponit imitandũ. & delegis oꝑib głantes
inde conuincit quod abraham etiã ante circũcisi¬
onem credidit dõ: & reputatũ ẽ illi ad iustitiam
Deniq cumdixissoe memorfuit inscłm testamenti sui
quodin aet̾num intelligere debemus. testam̃ti scili¬
c& iustificationis. & hereditatis aet̾nae quam fidei
ꝓmisit ds̃ : uerbi inquit quodmandauit in millȩ
generationes. Quid est mandauit: quod enĩ ait.
tibi dabo terram chanaan. non mandatum est
sed promissũ Mandatum ẽ autem quod facere
debemus : ꝓmissũ quod acciꝑe. Mandatũ ergo
fides est: ut ustus exfide iuuat. Et huic fidei: here¬
ditas aeterna ꝓmittitur. Millȩ gͦ generationes.
ꝓpt̃ numeri ꝑfectionẽ ꝓomib intelligendae sunt
Idẽ quãdiu generatio generationi sequendo succe¬

Expanded text:
ti» : sed testamentum fidei, quod laudat Apostolus, cum Abraham ti» : sed testamentum fidei, quod laudat Apostolus, cum Abraham nobis proponit imitandum, et de Legis operibus gloriantes inde convincit, quod Abraham etiam ante circumcisionem credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam : Denique cum dixisset, «Memor fuit in saeculum testamenti sui;» quod in aeternum intelligere debemus, testamenti scilicet justificationis et haereditatis aeternae, quam fidei promisit Deus: «Verbi,» inquit, «quod mandavit in mille generationes.» Quid est, «mandavit?» Quod enim ait, «Tibi dabo terram Chanaan,» non mandatum est, sed promissum: mandatum est autem quod facere debemus, promissum quod accipere. Mandatum ergo fides est, ut justus ex fide vivat ; et huic fidei haereditas aeterna promittitur. «Mille» ergo «generationes,» propter numeri perfectionem, pro omnibus intelligendae sunt; id est, quamdiu generatio generationi sequendo succe
Abbreviated transcription (Latin):
gendum ẽ aeternuni. cumt̾rena illa hereditas
acterna eẽ nonpossit: Et ideo uetus testamentũ
uocatur: quia ꝑnouum aboletur. Millȩ uero
generationes. nec aet̾nũ uidentur aliqͥd significa¬
re : quia utiq finem habent: & ad ipsa tempora¬
lia nimis multae sunt. Quã lib& enim paucis
annis generatio det̾minetur quã geneã greci
dicunt: quã minimã quidam quindecim annis
t̃minauer̃. ex qua homo incipit posse generare
Quae sunt istȩ mille generationes: non solum atẽ.¬
pore abraham quando ei facta ẽ. ista ꝓmissio usq
ad tempus noui testam̃ti : sed abipso adam usq
adt̾minũ scłi. Quis enim audeat dicere. quinde¬
cim annoꝵ milib hoc scłm extendi. : ꝓinde mihi
uidetur. non hic uetus testam̃tum intelligendum
quod nouo eet tollendũ: dicitur ꝑꝓphetam Acce
dies ueniunt dicit dñis: & confirmabo dõmui iacob
testam̃tũ nouum: Nonscd̾m testam̃tũ quod consti¬
tui patribus eorum cũ eduxissem eos det̾ra aegip¬

Expanded text:
ernum,» cum terrena illa haereditas aeterna esse non possit? Et ideo Vetus Testamentum vocatur, quia per Novum aboletur. «Mille» vero «generationes,» nec aeternum videntur aliquid significare; quia utique finem habent, et ad ipsa temporalia nimis multae sunt. Quamlibet enim paucis annis generatio determinetur, quam Graeci γενεάν dicunt; quam minimam quidam quindecim annis terminaverunt, ex qua homo incipit posse generare; quae sunt istae mille generationes, non solum a tempore Abraham, quando ei facta est ista promissio, usque ad tempus Novi Testamenti, sed ab ipso Adam, usque ad terminum saeculi? Quis enim audeat dicere quindecim annorum millibus hoc saeculum extendi? 7. Proinde mihi videtur non hic Vetus Testamentum intelligendum, quod Novo esse tollendum dicitur per prophetam, «Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et confirmabo domui Jacob Testamentum Novum; non secundum Testamentum quod constitui patribus eorum, cum eduxissem eos de terra Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsperitate fulgeat. quib lib& deliciis habun¬
det atq circũfluat: quando nondum . ẽ. illud
gaudium sine ulla temptatione certissimũ
q̃uod nobis infine seruat ds̃. sine dubio tribu¬
latio est. Ergo intelligamꝰ huiꝰ tribulationem
fr̃s. Si ambulauero inmedio tribulationis.
uiuificabis me. Nonsic ait tanquã dicer&: si
forte euenerit mihi tribulatio aliqua: libe¬
ras inde me. Sed quomodo Si ambulauero
in medio tribulationis uiuificabis me.: id.ẽ.
aliter non me uiuificabis. nisi inmedio tribu¬
lationis ambula uero. Si ambulauero inmedio
tribulationis: uiuificabis mẽ: Ue ridentib.
beati lugentes. Si ambulauero in medio tribu¬
lationis uiuificabis me.
Et suꝑirã inimicoꝵ¬

Expanded text:
prosperitate fulgeat, quibuslibet deliciis abunprosperitate fulgeat, quibuslibet deliciis abundet atque circumfluat; quando nondum est illud gaudium sine ulla tentatione certissimum, quod nobis in fine servat Deus, sine dubio tribulatio est. Ergo intelligamus et hujus tribulationem, fratres. «Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me.» Non sic ait, tanquam diceret, Si forte evenerit mihi tribulatio aliqua, liberabis inde me. Sed quomodo? «Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me;» id est, aliter non vivificabis me, nisi in medio tribulationis ambulavero. «Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me. Vae ridentibus; beati lugentes» : «Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me.» 13. «Super iram inimico
Abbreviated transcription (Latin):
cũq tribulatione fueris. confitere. in uoca.
liberat tẽ. uiuificabit te. Sed tamen aliquid hie
debemꝰ melius intelligere: q̃uo iam familiarius
inhereamꝰ dõ. dicamꝰq. illi: Cito exaudi me.
Dixerat enim. excelsa alonge cognoscit. Et excel¬¬
sa superba: nonnorunt tribulationem: nonnor̃
inquam tribulationem: Dequa dicitur alio loco:
Tribulationem & dolorẽ inueni. & nomen dñi
inuocaui Quid enim magnum. si tribulatio
tẽ inueniat: si aliquid potes tũ: inueni tribu¬
lationẽ Et quis. ẽ. inquit qui inueniat tribula¬
tionẽ. aut quis illam uelquęrat: Inmediotri¬
bulationis es. et nescis. uita ista ꝑarua tribu¬
latio est. Si non ẽ tribulatio: non ẽ. peregrina¬
tio. Si autemperegrinatio est: Aut parum
patriã diligis. aut̃ sine dubio tribularis. quis
enim non tribuletur. non se. eẽ. cũ eo quod desi¬
derat: Sed unde tibi non uidetur ista tribula¬
tio : quia non amas Ama alteram uitã: &
uidebis quia uita ista tribulatio est. Quacũq

Expanded text:
cumque tribulatione fueris, confitere, invoca; liberat te, vivificat te. Sed tamen aliquid hic debemus melius intelligere, quo jam familiarius inhaereamus Deo, dicamusque illi, «Cito exaudi me.» Dixerat enim, «Excelsa a longe cognoscit:» et excelsa superba non norunt tribulationem. Non norunt, inquam, tribulationem de qua dicitur alio loco, «Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi» . Quid enim magnum, si tribulatio te inveniat? Si aliquid potes, tu inveni tribulationem. Et quis est, inquis, qui inveniat tribulationem? aut quis illam vel quaerat? In medio tribulationis es, et nescis? Vita ista parva tribulatio est? Si non est tribulatio, non est peregrinatio; si autem peregrinatio est, aut parum patriam diligis, aut sine dubio tribularis. Quis enim non tribuletur, non se esse cum eo quod desiderat? Sed unde tibi non videtur ista tribulatio? Quia non amas. Ama alteram vitam, et videbis quia ista vita tribulatio est: quacumque
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃.ẽ : ẽtiam ipse sesuscitauit. ꝓpter quod dicit
soluite templum hoc & intriduo suscitabo
illud ÷ quod etiam ignificauit : siquis diligen¬
ter intendat. Scrutari enim uissit scripturas
quae testimonium ꝑhibent deillo. non insu-¬
perficie ꝑtransiri. Non enim tantũ modo ait.
tu dũe dñe fac mecum: sed ait &e tu. Quid est
&tu nisiquia & ego : qđ autẽ non semel dñe. sed
addidit ꝓpt̃ nomentuum : gr̃ãm cõmendauit:
N ullis enim operum meritis p̃cedentibus intantam
celsitudinem subuecta . ẽ. humana natura: ut
totum simul uerbum & caro. hoc ẽ. ds̃ & homo.
unigenitus dĩ filius diceretur. Hoc autẽ factum
est: ut abillo qui creauerat. ꝑ id quod non perierat.
id quod perierat quereretur. Unde & hic sequitur.
quia suauis ẽ. miscđia tua

Expanded text:
Deus est, etiam ipse se suscitavit; propter quod dicit, Deus est, etiam ipse se suscitavit; propter quod dicit, «Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud» . Quod etiam hic significavit, si quis diligenter intendat: scrutari enim jussit Scripturas, quae testimonium perhibent de illo , non in superficie pertransiri. Non enim tantummodo ait, «Tu, Domine, Domine, fac mecum;» sed ait, «Et tu.» Quid est, «Et tu,» nisi quia et ego? Quod autem non semel «Domine,» sed addidit, «propter nomen tuum;» gratiam commendavit. Nullis enim operum meritis praecedentibus in tantum celsitudinem subvecta est humana natura, ut totum simul Verbum et caro, hoc est Deus et homo, unigenitus Filius Dei diceretur. Hoc autem factum est, ut ab illo qui creaverat, per id quod non perierat, id quod perierat quaereretur: unde et hic sequitur, «Quia suavis est misericordia tua
Abbreviated transcription (Latin):
Et ipsamquia nondixit fac
inme. uel fac super me uel aliquid huius modi.
sed ait fac mecum : bene intelligimus & patrem
& filium simul facere miscđiam. inuasa miscđiae
Potest etiã hoc sic intelligi fac mecum idẽ ad uiua
me: quod in cotidiana loquendi consuetudine
habemus. cum de aliqua re quae ꝓpartib nr̃is
.ẽ dicimus. nobiscum facit. Pat̃ quippe adiuuat
filium. inquantum dĩ hominẽ ꝓpt̃ formã serui.
cui homini ds̃. & cui formam serui etiamds̃ ẽ. pat̾
Nam informa dĩ filius: adiutorio non indiget.
Aequalit̃ enim cumpatre omp̃s. ẽ.: ex quo & ipse
ad iutor.ẽ. hominis Sicut enim pater suscitat
mortuos & uiuificat: sic & filius quos uult
uiuificat: Nec alios pater. alios filiusaut alit̃
pater aliter filus : quia & eadem facit. & similit̃
Unde inquantum homo est filius dĩ. ds̃ illum sus¬
citauit amortuis. hoc. ẽ pater cui dicit inpsal¬
mis: suscita me & reddam illis: Inquantũ autẽ

Expanded text:
et ipsam quia non dixit, Fac in me; vel Fac super me; vel aliquid hujusmodi; sed ait, «Fac mecum;» bene intelligimus et Patrem et Filium simul facere misericordiam in vasa misericordiae . Potest hoc etiam sic intelligi: «Fac mecum,» id est, adjuva me. Quod in quotidiana loquendi consuetudine habemus, cum de aliqua re quae partibus nostris est, dicimus: Nobiscum facit. Pater quippe adjuvat Filium, in quantum Deus hominem, propter formam servi: cui homini Deus, et cui formae servi etiam Dominus est Pater. Nam in forma Dei, Filius adjutorio non indiget; aequaliter enim cum Patre omnipotens est, ex quo et ipse adjutor est hominis. «Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat» : nec alios Pater, alios Filius, aut aliter Pater, aliter Filius; quia et eadem facit, et similiter. Unde in quantum homo est Filius Dei, Deus suscitavit illum a mortuis, hoc est Pater, cui dicit in Psalmis, «Suscita me, et reddam illis» : in quantum autem
Abbreviated transcription (Latin):
Vna plaga est locustae
etbrũci: qm̃ altera. ẽ parens. & altera ẽ. fȩtus
Et comedit omẽ foenũ int̾ra eorum: & come¬

Expanded text:
na plaga est locustae et bruchi; quoniam altera est parens, altera fetus. Et comedit omne fenum terrae eorum. Etiam
Abbreviated transcription (Latin):
res mortis: pericula inferni in uener̃ me
Quae nisi aberrantem abste: non inuenirent me:
N unc autem illa me inuenerunt. ego uero ea non
inueniebam. qui gaudebam ꝓsperis scłi. inqui¬
bus plus fallunt pericula inferni: Sed postea¬

Expanded text:
res mortis; pericula inferni invenerunt me:» quae nisi aberrantem abs te non invenirent me. Nunc autem illa me invenerunt: ego vero ea non inveniebam, qui gaudebam prosperis saeculi, in quibus plus fallunt pericula inferni. 4. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ facit: & ipsa exequitur dicens. Qui fecit
cȩlos in intellectu. qͥ firmauit terrã suꝑ aquas.
qui fecit luminaria magna solus Ideo & hic
addidit solus: quia cętẽra mirabilia quae
dicturꝰ . ẽ. ꝑ homines fecit Cũ enim dixisset
qui fecit luminaria magna solus: quae sint
eadem luminaria. secutus aperuit:
Solem
inpotestatem diei. Lunam & stellas in po¬
testatem noctis
Deinde cȩpit dicere: quȩ

Expanded text:
equitur dicens, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui firmavit terram super aquas, Qui fecit luminaria magna solus:» ideo et hic addidit, «solus.» quia caetera mirabilia quae dicturus est, per homines fecit. Cum enim dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis.» Deinde incipit dicere qu
Abbreviated transcription (Latin):
multi laudantes crtaturam: obliuiscentes cre-¬
atorem: Non sic te laudat generatio et gencra-¬
tio in seruis tuis. cum laudat opera tua.
Sed quomodo laudat: Et uirtutem tuam an¬
nuntiabunt. In laudandis operibus tuis: uir¬
tutem tuam annuntiabunt. Laudatores isti
scĩ & boni fideles. ueri laudatores. non ingrati
gratiae cum laudant opera dĩ: haec atq illa
summa et ĩma. cadestia: terrestria. incȩ ipsa
oꝑa dĩ. quae laudant & seipsos inueniunt:
quia inoꝑib dĩ & ipsi sunt. Qui enim fecit
omĩa. Proinde si laudas oꝑadĩ: & tẽ laudaturꝰ es
quia & tu opus dĩ es Ubi ẽ ergo non te laudet
os tuum: Ecce inuentum . ẽ: quomodo & te
laudare possis. & arrogans nonsis. Dm̃ inte
lauda : nonte. Non quia tutalis es: sed quia
uirtutem tuã annuntiabunt. Nonsuã: sed tuã
Discite ergo laudare Intuentes oꝑa. miramini
artificem: grãs agendo non arrogando. Laudate
quia ipse fecit: quia sic constituit. quia talia

Expanded text:
muti, laudantes creaturam, obliviscentes Cremuti, laudantes creaturam, obliviscentes Creatorem; non sic te laudat generatio et generatio in servis tuis, cum laudat opera tua. Sed quomodo laudat? «Et virtutem tuam annuntiabunt.» In laudandis operibus tuis, virtutem tuam annuntiabunt. Laudatores isti, sancti et boni fideles, veri laudatores, non ingrati gratiae, cum laudant opera Dei haec atque illa, summa et ima, coelestia et terrestria, inter ipsa opera Dei quae laudant, et seipsos inveniunt, quia in operibus Dei et ipsi sunt. Qui enim fecit omnia. Proinde si laudas opera Dei, et te laudaturus es; quia et tu opus Dei es. Ubi est ergo, «Non te laudet os tuum» ? Ecce inventum est quomodo et te laudare possis, et arrogans non sis. Deum in te lauda, non te: non quia tvirtutem tuam annuntiabunt;» non suam, sed «tuam.» Discite ergo laudare. Intuentes opera, miramini artificem; gratias agendo, non arrogando. Laudate quia ipse fecit, quia sic constituit, quia talia
Abbreviated transcription (Latin):
tiabunt. Neq enim oꝑatua laudabunt: nisi
ut uirtutemtuã annuntiabunt P roponuntur
laudes pueris in scola: et omĩa talia ꝓponunt᷑
quae laudentur. quae ds̃ est oꝑatus . ꝓponitur
homini laus solis. laus caeli. laus terrae: ut ad
minora etiam ueniã. licus rosȩ. laus auri Om-¬
nia ista: oꝑa dĩ sunt ꝓponuntur. suscipiuntur
laudantur oꝑa celebrantur. deoꝑatore tacetur
Ego inoꝑib uolo laudare creatorẽ: ingratum
non amo laudatorem. Laudas quod fecit: taces
deillo qui fecit: Quasi uero nisi illetantus esset.
inuentres quod laudares in eo quid uides: qͥd
ibi laudatur.: species. utilitas. aliqua uirtus.
aliqua potentia rerum istarum si pulchritudo
te delectat. quid pulchrius faciente.: Siutilitas
laudatur. quid illo utilius qui fecit omnia
Si uirtus laudatur. quid illo potentius a quõ
facta sunt omnia. aquo etiam facta Non dimit:¬
tuntur. sed reguntur et gubernantur omĩa.
N on ergo quemad modum quidam eloquentes

Expanded text:
tiabunt.» Neque enim opera tua laudabunt, nisi ut virtutem tuam annuntient. Proponuntur laudes pueris in schola, et omnia talia proponuntur quae laudentur, quae Deus est operatus: proponitur homini laus solis, laus coeli, laus terrae; ut ad minora etiam veniam, laus rosae, laus lauri: omnia ista opera Dei sunt, proponuntur, suscipiuntur, laudantur; opera celebrantur, de operatore tacetur. Ego in operibus volo laudari Creatorem; ingratum non amo laudatorem. Laudas quod fecit, taces de illo qui fecit? Quasi vero nisi ille tantus esset, invenires quod laudares. In eo quod vides, quid ibi laudatur? Species, utilitas, aliqua virtus, aliqua potentia rerum istarum. Si pulchritudo te delectat, quid pulchrius faciente? Si utilitas laudatur, quid illo utilius, qui fecit omnia? Si virtus laudatur, quid illo potentius, a quo facta sunt omnia; a quo etiam facta non dimittuntur, sed reguntur et gubernantur omnia? Non ergo quemadmodum quidam eloquentes
Abbreviated transcription (Latin):
Respexer̃ enim quasdam tribula¬
tiones quas passi sunt. & considera¬
uerunt in eo iam loco & in beatitudine & inse¬
curitate constituti. qua transierint. quo uene¬
rint. & quia difficile erat indeliberari nisi
ad esset manus liberantis : & in gaudio dixe¬
runt: nisiquia dñs erat in nobis: St coeper̃
cantare. Nondum dixer̃ unde euaser̃ : tanta
exultatio. ẽ :nisiquia dñs erat in nobisꝰ Dicat
nunc isrł : nisiquia dñs erat in nobis.

Expanded text:
Respexerunt enim quasdam tribulationes quas passi sunt, et consideraverunt in eo jam loco et in beatitudine et in securitate constituti, qua transierint, quo venerint; et quia difficile erat inde liberari, nisi adesset manus liberantis, in gaudio dixerunt, «Nisi quia Dominus erat in nobis.» Sic coeperunt cantare: nondum dixerunt unde evaserint; tanta exsultatio est: «Nisi quia Dominus erat in nobis.» 4. «Dicat nunc Israel: Nisi quia D
Abbreviated transcription (Latin):
ł orte. eẽt bonus. & suauis non eẽt:
sitibi nondaroe posse gustare. Talem autem
se prebuit hominib ÷ ut etiam panẽ decaelo
miserit & filium suum aequalẽ qui hoc est
quod ipse. dederit hominẽ faciendum: pro
hominib occidendum: ut ꝑhoc quod tu es.
gustes quod non es Multum enĩ ate erat
gustare suauitatẽ dĩ. quia remota erat illa
& nimis alta : tu autem nimis abiectus &
in imo iacens. In magna ista separatione:
missus. ẽ. mediator. Nonpoteras addm̃ homo.
ds factus. ẽ. homo ut qm̃ homo potes adhomi¬
sequendo quod es nunquam ꝑuenires Si
ds̃ solum essoe: noncõprehendendo quod non
es nunquã ꝑuenires Ds̃ factus ẽ. homo:
ut in homine sequendo quod potes. addm̃
per uenias quod non poteras Ipse ẽ. mediator:
inde factus ẽ. suauis Quid suauius pane
angłorum quomodo nonsuauis . ẽ. dñs.
quando panem angłorum manducauit homo
Nonenim aliunde uiuit homo: & aliunde
uiuit angelus Ipsa ẽ ueritas. ipsa est sapi¬

Expanded text:
orte esset bonus et suavis non esset, si tibi non daret posse gustare. Talem autem se praebuit hominibus, ut etiam panem de coelo miserit , et Filium suum aequalem, qui hoc est quod ipse, dederit hominem faciendum, et pro hominibus occidendum; ut per hoc quod tu es, gustes quod non es. Multum enim ad te erat gustare suavitatem Dei; quia remota erat illa et nimis alta, tu autem nimis abjectus et in imo jacens. In magna ista separatione missus es Mediator. Non poteras ad Deum homo; Deus factus est homo: ut quoniam homo potes ad homisequendo quod es, nunquam pervenires; si Deus solum esset, non comprehendendo quod non es, nunquam pervenires: Deus factus est homo, ut hominem sequendo, quod potes, ad Deum pervenias, quod non poteras. Ipse est Mediator, inde factus est suavis. Quid suavius pane Angelorum? Quomodo non est suavis Dominus, quando panem Angelorum manducavit homo ? Non enim aliunde vivit homo, et aliunde vivit angelus. Ipsa est veritas, ipsa est sapi
Abbreviated transcription (Latin):
quod usq ad eo uno uerbo nequaquã dicila¬
tine potest. Ut aliqui delectationes: aliqui
fab ulationes eas dicerent. ut non immerito
accipiatur esse quidem illas exercitationes.

Expanded text:
quod usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes
Abbreviated transcription (Latin):
illo fine merguntur. Sed extendere oculos
non potes ut uideas ipsum finẽ: crede ei qui ui-¬
dee Et quis . ẽ. homo qui uidet: Forte nemohomo.
seddñs ds̃ cuus adte uenit ut crederes dõ. Non
enim & dñodõ tuo non es crediturꝰ qui ait lata
ẽ spaciosa. ẽ uia quae ducit adinteritũ. & mul¬

Expanded text:
illo fine merguntur. Sed extendere oculos illo fine merguntur. Sed extendere oculos non potes, ut videas ipsum finem: crede ei qui videt. Et quis est homo qui videt? Forte nemo homo; sed Dominus tuus ad te venit, ut crederes Deo. Num enim et Domino Deo tuo non es crediturus, qui ait: «Lata et spatiosa est via quae ducit ad interitum, et mul
Abbreviated transcription (Latin):
quod uideo: adhoc uiuam:. Manducemꝰ. & biba¬
mus. cras enĩ moriemur Vide netale aliquid
ꝑ suadeant. ne ꝑ aurem incor intrent. spinas
inueniant in aurib tuis. qui cȩperit sic intra-¬
re. punctus abscedat: Corrũpunt enĩ mores
bonõs. eloquiã mala: Sed forte hic dicturus es
Quare ergofelices sunt: Ecce nec dm̃ colunt.
& omĩa mala cotidie cõmittunt. Abundant
reb his: quib ego egens laboro. Noli zelarĩ
inpeccatores. Quid accipiant uides: quid illis
seruetur non uides: Et unde inquit uideo qđ
non uidet. Omĩno habet oculos fides. & ma-¬
iores oculos. & potentiores: & fortiores. Hi
oculi: neminẽ deceper̃. Hi oculi sint semꝑ
indñm: ut et ipse euellat dehis laqueis pedes
tuos. Uia petcatoꝵ placet tibi quia lata est.
et multi ꝑ illam ambulant. Latitudinem eiꝰ
uides : finẽ eius non uides. Ecce ubi finitur
p̃cipitium .ẽ ubi finitur ꝓfundittes quȩdam
baratri .ẽ Laetantes & sispatientes in ista uia:

Expanded text:
quod video, ad hoc vivam: «Manducemus et bibamus, cras enim moriemur.» Vide ne tales aliquid persuadeant: ne per aurem in cor intrent, spinas inveniant in auribus tuis; qui coeperit sic intrare, punctus abscedat. «Corrumpunt» enim «mores bonos colloquia mala» . Sed forte hic dicturus es: Quare ergo felices sunt? Ecce nec Deum colunt, et omnia mala quotidie committunt; abundant rebus his quibus ego egens laboro. Noli zelari in peccatores. Quid accipiant, vides; quid illis servetur, non vides? Et unde, inquit, video quod non videtur? Omnino habet oculos fides; et majores oculos, et potentiores et fortiores. Hi oculi neminem deceperunt; hi oculi sint semper in Dominum, ut et ipse evellat de his laqueis pedes tuos . Via peccatorum placet tibi, quia lata est, et multi per illam ambulant; latitudinem ejus vides, finem ejus non vides. Ecce ubi finitur, praecipitium est; ubi finitur, profunditas quaedam barathri est: laetantes, exspatiantes in ista via,