comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pus quo libros qui nunc habent᷑ exposuit
a diaconio suo. usq ad penultimũ sui ponti¬
ficatus annũ extendit᷑. & licet longobardoꝵ
ꝑfidia seuiente post ezechielis tractatꝰ. ab
expositione librors destiterit ab exponendis
bros inscrinio dereliquit. quot annos adiu¬
xit. Unde terciũ decimũ epłarũ librũ. septi¬
mȩ indictionis imꝑfectũ reliquit. qm̃ ad
eiusde indictionis terminũ non ꝑtinxit.
ex quarũ multitudine primi adriani papȩ
tẽporib quȩdã epłȩ discretȩ. uel ꝑ singlas
indictiones excerptȩ sunt. & in duob uo¬
luminib sicuti modo cernit᷑ congregatȩ
Et Gregoriꝰ dudũ in monasterio positꝰ. ubi
eum angłs dñi sub habitu naufragi scri¬
bentẽ repꝑerat. ninurũ quędã dictauerat.
ut ad expositionẽ tantȩ ꝓfunditatis quã
in libro iob penetrare potuit. eo paratior.
quo ex dictandi consuetudine ditior ꝑue¬
niret. Ergo Gregoriꝰ in diaconio suo dũ

Expanded text:
pus quo libros qui nunc habentur exposuit, pus quo libros qui nunc habentur exposuit, a diaconio suo usque ad penultimum sui pontificatus annum extenditur; et licet, Langobardorum perfidia saeviente, post Ezechielis tractatus, ab expositione librorum destiterit, ab exponendisbros in scrinio dereliquit, quot annos advixit. Unde quartum-decimum epistolarum librum septimae indictionis inperfectum reliquit quoniam ad ejusdem indictionis terminum non pertingit. Ex quorum multitudine primi Hadriani papae temporibus quaedam epistolae decretales per singulas indictiones excerptae sunt, et in duobus voluminibus, sicut modo cernitur, congregatae. Et Gregorius jamdudum in monasterio positus, ubi eum angelus Domini sub habitu naufragi scribentem repererat, nimirum quaedam dictaverat, ut ad expositionem tantae profunditatis quam in libro Job penetrare potuit, eo paratior quo ex dictandi consuetudine doctior, perveniret. 72. Ergo Gregorius in diaconio suo, dum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia carissimus quondã filiꝰ m̃s claudius
aliqua me loquente de ꝓuerbiis. de canti¬
cis canticoꝵ. de ꝓphetis. de libris quoq regũ.
& de eptatico audierat. quȩ ego scripto tra-¬
dere p̃ infirmitate ñ potui. ipse ea suo sen¬
su dictauit. ne obliuions deꝑirent. ut apto
de inutiliꝰ fuisse ꝑmutatũ. Unde necesse ẽ.
ut tuȩ exꝑientia om̃i excusatione atq mo¬
dium deducant᷑. Quas tu suscipe. & michi
celerrime transmitte. Enĩ uero. quia stu-¬
diositas Gregorii. qui post etrib ferme an¬
nis suꝑfuit. falli ñ potuit: constat nimirũ
quia plures libros quã nunc habeant᷑ com¬
posuit. Quors memoriã quidã in ep̃ali
eius ꝑstringens ait. Lob. ez echiel. euan-¬
gelia. & pastoralẽ exposuit. & multa alia
ut subaudias. quȩ iam inueniri ñ posst̃.
ipsius oꝑa. quȩ nunc in scã romana reti-¬
nentur: in ȩccłia uulgarent᷑. Itaq si curio¬
sius ꝑpendat᷑ om̃e Gregorii tractandi tem¬

Expanded text:
Quia charissimus quondam filius meus Claudius, aliqua me loquente de Proverbiis, de Canticis canticorum, de Prophetis, de libris quoque Regum et de Heptateucho audierat, quae ego scripto tradere prae infirmitate non potui, ipse ea suo sensu dictavit, ne oblivione deperirent, ut apto de inutilius fuisse permutatum. Unde necesse est ut tua experientia, omni excusatione atque modium deducat: quas tu suscipe, et mihi celerrime transmitte. » Enimvero, quia studiositas Gregorii, qui post haec tribus ferme annis superfuit, falli non potuit, constat nimirum quia plures libros quam nunc habeantur composuit. Quorum memoriam quidam in episcopali ejus perstringens, ait: Job, Ezechiel, Evangelia et Pastoralem exposuit, et multa alia. Ut subaudias, quae jam inveniri non possunt, ipsius opera quae nunc in sancta Romana Ene penitus vulgarentur. 71. Itaque si curiosius perpendatur omne Gregorii tractandi tem
Abbreviated transcription (Latin):
regorius in urbe roma pa¬
tre gordiano. matre siluia
editus. ñ solũ spectabili sena¬
torũ ꝓsapia. uerũ etiã re-¬
ligiosa. originẽ duxit. Nã
litatis lineã morib extulit: ꝓbis actibus
decorauit. Deniq ut post in ꝓpatulo
claruit. ñ sine magno quodã p̃sagio tale
sortitus ẽ nomen. Gregoriꝰ nãq ex greco
eloquio: in nr̃a lingua uigilator siue ui¬
gilantiꝰ sonat. Re & enĩ uera ugilauit si¬
bi: dũ diuinis inherendo p̃ceptis. lauda¬
bilit̾ uixit. Uigilauit & fideliũ popłis:
dũ doctrinȩ affluentis ingenio eis quo trai¬
mite cȩlestia scanderent patefecit. Disci¬
plinis uero liberalib. hoc ẽ grãmatica. re¬
thorica. dialectica. ita a puero ẽ instructꝰ.
ut quãuis eo tẽpore potissimũ floreress
adhuc romȩ studia litterarũ. nulli tam̃¬

Expanded text:
regorius hac urbe Romana, patre Gordiano, matre vero Silvia editus, non solum de spectabili senatorum prosapia, verum etiam religiosa, originem duxit. Nam litatis lineam moribus extulit, probis actibus decoravit. Denique, ut post in propatulo claruit, non sine magno quodam praesagio tale sortitus est nomen. Gregorius namque ex Graeco eloquio in nostra lingua vigilator, seu vigilans sonat. Re etenim vera vigilavit sibi, dum divinis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, dialectica, ita a puero est institutus, ut quamvis eo tempore florerent adhuc Romae studia litterarum, tam
Abbreviated transcription (Latin):
seruitio nocuisse ñ timuit. Ac ꝑ hoc qͦ
se placere posse Gregorio credidit prorsus
offendit: ac frustra flãmas parietis uoluit:
qui tenacitatis suȩ flãmas extinguere re¬
beati Gregorii dicta sunt: cȩterũ quandiu
huiꝰ mundi orbita uoluit᷑. eius laudabile
meritũ semꝑ accipit incrementũ. Quia
ipsius sine dubio gle asscribit᷑. qd̃ hȩc ro¬
mana ciuitas una cũ scĩs apłis eius precib
constare uidet᷑. & qd̾ angloꝵs eccłia noua
semꝑ sobole fecundat᷑ Et qd̾ illius doctri

Expanded text:
eribus nocuisse non timuit, ac per hoc quo se placare posse Gregorium credidit, prorsus offendit: frustra flammas parietis exstinguere voluit, quia tenacitatis suae flammas exstinguere rebeati Gregorii dicta sint. Caeterum quandiu mundi hujus orbita volvitur, ejus laudabile meritum semper accipit incrementum. quia ipsius sine dubio gloriae ascribitur, quod haec Romana civitas una cum sanctis apostolis ejus precibus constare videtur, vel quia Anglorum Ecclesia nova semper sobole fe
Abbreviated transcription (Latin):
quali ap̃ nos te suggerente fuerit caritate.
ipsiꝰ poteris relatione cognoscere. Qͥ etiam
ꝓmisit nobis necessitates ł peticła totiꝰ italiȩ.
pussimo dño imꝑatori suggerere. Loqͥmi¬
ta ẽ respublica: ut nͥ ds̃ pussimi in corde
pͥncipis imꝑauerit. ut ꝑ insitã sibi miscd̾iã
suis famulis largiat᷑. ꝙ suꝑ illã drapocosin
ł unũ magistrũ militũ. ꝙ unũ ducẽ digne¬
tur concedere. In om̃i sumꝰ angustia desticuti:
qͥa maxime partes romanȩ. om̃i p̃sidio ua¬
cuate uident᷑. & ex archus scribit nullũ no¬
bis posse remediũ facere. Qͥ ppe qͥ nec ad
illas partes custodiendas se testat᷑. posse suf¬
ficere. Impers gͦ illis ds̃ nr̃is uelocit pericłis
subuenire: antequã nefandissimȩ gentis
exercitꝰ. locaq adhuc re publica detinent᷑.
do sibi ꝯtrario qđ absit p̃ualeant occupare.
Presbiterũ aut̃ ad nos retransinittere. do¬

Expanded text:
quali apud nos, te suggerente, fuerit charitate, quali apud nos, te suggerente, fuerit charitate, ipsius poteris relatione cognoscere; qui etiam promisit nobis necessitates vel pericula totius Italiae piissimo domino imperatori suggerere. Loquimita est respublica, ut nisi Deus piissimi in corde principis inspiraverit, ut insitam sibi misericordiam suis famulis largiatur, et super illam diacoposin, vel unum magistrum militum, et unum ducem dignetur concedere, in omni sumus angustia destituti, quia maxime partes Romanae omni praesidio vacuatae videntur. Et Exarchus scribit, nullum nobis posse remedium facere, quippe qui nec ad illas partes custodiendas se testatur posse sufficere. Imperet ergo illi Deus nostris velociter periculis subvenire, antequam nefandissimae gentis exercitus loca, quae adhuc a republica detinentur, Deo sibi contrario, quod absit, praevaleant occupare. Presbyterum autem ad nos, Deo adjuvante,
Abbreviated transcription (Latin):
sorissui papȩ pelagii ad eũ suꝑ multimodis
ȩcclĩȩ dĩ necessitatib destinatas. quȩ hactenꝰ
ꝑcurrat. Ex quarũ multitudine hic unã
int̾sero: quatinꝰ ꝙ illiꝰ ministerii qͣlitas. ꝙ re¬
liquarũ qͦ consequentia cognoscat᷑. Quȩ
filio gregorio uenerabili diacono. Omĩa
quide quȩ necessaria fuer̃t. ꝑ honoratum
notarium tͥ curaiumꝰ indicare. quẽ cũ fr̃e
et coep̃o sebastiano ad dilectionẽ tuã direxi¬
mꝰ: ut qͥa in illis partibꝰ ad rauennã usq nc̃.
cũ uiro głoso dõno detio patritio suit. ipse
sua relatione ce ex om̃ib studeat informa¬
re. uł siqͣ necessaria iudicauis: possit diui¬
no imꝑatori suggerere. Qͥa tante calamita¬
tes ac tͥbulationes nobis a ꝑfidia langobar¬
doꝵ inlate st̃ contͣ suũ ꝓpͥũ iusurandũ: ut
nullus possit ad reserendũ suffic̾e̾. Predictũ
aut̃ frẽm sebastianũ qͦmͦ susceperimꝰ. uł in

Expanded text:
soris sui papae Pelagii ad cum super multimodis soris sui papae Pelagii ad cum super multimodis Ecclesiae Dei necessitatibus destinatas, quae hactenus me conservantur, percurrat, ex quarum multitudine hic unam intersero, quatenus et illius ministerii qualitas, et reliquarum quoque consequentia cognoscatur. Quaeopus dilecto filio Gregorio venerabili diacono. Omnia quidem quae necessaria fuerunt, per Honoratum notarium tibi curavimus indicare: quem cum fratre et coepiscopo Sebastiano ad dilectionem tuam direximus, ut quia illis in partibus ad Ravennam usque nunc cum viro glorioso domino Decio Patricio fuit, ipse sua relatione te de omnibus studeat informare: vel si qua necessaria judicaveris, possis domino imperatori suggerere. Quia tantae calamitates ac tribulationes nobis a perfidia Langobardorum illatae sunt, contra suum proprium jusjurandum, ut nullus possit ad referendum sufficere. Praedictum autem fratrem Sebastianum quomodo susceperimus, vel in
Abbreviated transcription (Latin):
partis allegationẽ subtilit pensans. eundẽ
librũ quẽ euthitiꝰ de resurrectione conscrip¬
serat. suis qͦ allegationib destruens deli¬
berauit ut flãmis cremari debuissec. A qͦ
uidelicet pussimo imꝑatore ut simul e¬
gressi sunt: pꝰ longissimȩ disputationis con¬
flictũ. parit̃ egrotantes in lectũ decidere.
euthitiꝰ cũ mortẽ confligens. pellẽ manꝰ suȩ te¬
nebat corã om̃ibꝰ dicens. Confiteor qͥa om̃s
in hac carne resurgemꝰ. Post quã catholice fi¬
dei confessionẽ. defunctus ẽ. Quo mortuo: qͥa
pent nullus erat qui eiꝰ dicta sequeret᷑. gre¬
goriꝰ dissimulauit cepta ꝑsequi. ne infauillas
uideret᷑ u̾ba iaculari. Quanta aut̃ aucto¬
ritate ministeriũ sui apocrisiatꝰ impleuit.
qͣntȩ reuerentie ap̃ augustos extiterit. qͣm¬
taq sollicitudine afflictȩ italiȩ succurri sepiꝰ
fecerit: siqͥs pleniꝰ nosse desid̾at: epłas anteces¬

Expanded text:
partis allegationem subtiliter pensans, eumdem partis allegationem subtiliter pensans, eumdem librum quem Eutychius de resurrectione conscripserat suis quoque allegationibus destruens, deliberavit ut flammis cremari debuisset. A quo videlicet piissimo imperatore ut simul egressi sunt, post longissimae disputationis conflictum pariter aegrotantes in lectulum decideruEutychius, cum morte confligens, pellem manus suae tenebat coram omnibus, dicens: Confiteor quia omnes in hac carne resurgemus. Post quam catholicae fidei confessionem defunctus est; quo mortuo, quia pene nullus erat qui ejus dicta sequeretur, Gregorius dissimulavit coepta persequi, ne in favillas videretur verba jaculari. 31. Quanta autem auctoritate ministerium sui apocrisiariatus impleverit, quantae reverentiae apud Augustos exstiterit, quantaque sollicitudine afflictae Italiae succurri saepius fecerit, si quis plenius nosse desiderat, epistolas anteces
Abbreviated transcription (Latin):
auditis euchitiꝰ. consentire se ꝓtinus
respondit: s tamen adhuc palpabile
corpus resurgere posse denegabat. Q
seminas ñ uiuificat᷑. nisi priꝰ moriat᷑. ꝙ
quod non corpus qd suturũ ẽ seminas
sed nudum granum. Hoc nimirũ osten¬
dere festinans. qͥa caro uł palpabilis.
uel ipsa non erit. dũ sc̃s apłs de resur¬
rectionis aiens gła. ñ corpus qd futurũ
corpus qđ futurũ est seminas s nudum
granũ. hoc insinuat qđ uidemꝰ: qͥa uide¬
licet granũ cũ culmo sfoliis nascit᷑. qł
sine culmo ꝯfolus seminat᷑. Ille itaq in
augnento głȩ resurrectionis ñ dixit
grano seminis deesse qd erat. s ad esse qd̃
denegas: nequaquã dicis adẽe qđ dee
gorius romanus diaconus s euthitius
constantinopolitanꝰ ep̃c. hac de re in
longa contentione ꝑducti. grauissima
cepert ab inuicẽ simultatione resilire
Cũ pie memoriȩ tberiꝰ constantinus
imꝑator secreto utrũq suscipiens: qđ int̃
eos discordia u̾saretur agnouit: Mutriusq

Expanded text:
utychius consentire se protinus respondit, sed tamen adhuc corpus palpabile resurgere posse denegabat. Quseminas, non vivificatur, nisi prius moriatur: et quod non corpus, quod futurum est seminas, sed nudum granum . Hoc nimirum ostendere festinans, quia caro vel palpabilis, vel ipsa non erit, dum sanctus Apostolus de resurrectionis agens gloria, non corpus quod futurum corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum, hoc insinuat quod videmus, quia videlicet granum cum culmo et foliis nascitur, quod sine culmo et foliis seminatur. Ille itaque in augmento gloriae resurrectionis non dixit grano seminis deesse quod erat, sed adesse quod denegas, nequaquam dicis adesse quod d itaque Gregorius Romanus diaconus et Eutychius Constantinopolitanus episcopus, hac de re in longam contentionem perducti, gravissima coeperunt ab invicem simultatione resilire. Tum piae memoriae Tiberius Constantinus imperator, secreto utrumque suscipiens, quid inter eos discordiae versaretur agnovit, et utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
nauigabãt. Cũq pꝰ eos ipse qͦ fuisset egͤss.
mox in eiꝰdẽ portꝰ ꝓfundũ nauis demersa ẽ.
acsi illis egͤdientibꝰ ꝓ pondere subleuatio¬
ne caruisset: ꝙ qͤ plena hõĩbꝰ in pelago aqͥs
portauerat. atq natauerat. maximiano cũ
fr̃ibꝰ recedente. aqͦs sine hõibꝰ in portu nec por¬
tare ualuit. nec natare: ut hic om̃ps ds̃ osten¬
deret. qͥa ꝑ meritũ gͦgorii quẽ fr̃s uisitauant.
hanc onustã sua manu tenuerat: ꝗͦ ab om̃ibꝰ
uacua. ꝑman̾e ñ potuit suꝑ aqͣs.

Expanded text:
navigabant. Cumque post eos ipse quoque fuisset egressus, mox in ejusdem portus profundum navis demersa est, ac si illis 35 egredientibus pro pondere sublevatione caruisset; et quae plena hominibus in pelago aquas portaverat atque natarat, Maximiano cum fratribus recedente, aqua sine hominibus in portu nec portare valuit nec natare; ut hinc omnipotens Deus ostenderet quia per meritum Gregorii, quem fratres visitaverant, hanc onustam sua manu tenuerat, quae ab hominibus vacua permanere non potuit super aquas.
Abbreviated transcription (Latin):
so qͦ orta ẽ initio. iuuante gr̃a catholicȩ ue¬
ritatis ad tͥuit. Siquicde euthitiꝰ eiꝰdẽ cunta¬
tis ep̃c libro de resurrectione mortuoꝵ cõfec¬
to. dogmatizabat corpꝰ nr̃m. milla resurret¬
tionis gła. impalpabile uentis aeriq subti¬
lius ẽẽ fut᷑m. Qd gregoriꝰ audiens. ꝙratio¬
ne ueritatis. et exẽplo dñicȩ resurrectionis¬
ꝓbauit hoc dogina ortodoxȩ ficli. om̃ibꝰ et̃
contrariũ. Catholica et enĩ sides ht̃. qđ corpꝰ
nr̃m in illa mortalitatis gła sublimatum
subtile qͥde sit: ꝑ effectũ spiritalis potentiȩ
s palpabile ꝑ ueritatẽ naturȩ. uxta exẽplũ
dnĩci corꝑis. de qͦ a mortuis resuscitato. di

Expanded text:
rta est initio, juvante gratia catholicae veritatis, attrivit . Siquidem Eutychius, ejusdem civitatis episcopus, libro de Resurrectione mortuorum confecto, dogmatizabat corpus nostrum in illa resurrectionis gloria impalpabile, ventis aereque subtilius esse futurum. Quod Gregorius audiens, et ratione veritatis, et exemplo domiprobavit hoc dogma orthodoxae fidei omnimodis esse contrarium. Catholica etenim fides habet quod corpus nostrum in illa immortalitatis gloria sublimatum, subtile quidem sit per effectum spiritalis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae, juxta exemplum Dominici co
Abbreviated transcription (Latin):
aspiratio cõpunctionis animabat. Hors
ergo consortio ñ solũ a terrenis ẽ mu¬
nitus incursib. uerũ etiã ad cȩlestis uitȩ¬
exercitia magis magisq succensus. Cunc
ab eiscde fr̃ib enixe rogatꝰ. maximeq ab ale¬
andro uenerabili uiro hispalensi ep̃o.
qui ꝓ causis uuisigocharũ legatus eo tẽ¬
pore constantinopolĩ aduenerat. cõpul¬
sus ẽ: ut librũ beati iob multis inuolu¬
tũ misteriis enodaret. Neq ille negare
potuit opus. qd sibi caritate int̾uenien¬
te amor fraternꝰ multis utile ĩponebat
futurũ: sed eundẽ librũ quomͦ iuxta
litterã intelligendꝰ. qualit̾ ad xp̃i eccłiȩq
sacram̃ta referendꝰ. quo sensu unicuiq fi¬
deliũ sit aptandꝰ. ꝑ triginta quinq libro¬
rũ seriẽ miranda ratione ꝑdocuit. In
quib libris ita de uirtutib uiciisq dis¬
seruit: ut ñ solũ uideat᷑ eadẽ exponere¬

Expanded text:
aspiratio compunctionis animabat . 27. Horum aspiratio compunctionis animabat . 27. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad vitae coeleab eisdem fratribus obnoxie rogatus, maximeque a Leandro, venerabili viro, Hispalensi episcopo, qui pro causis Visigothorum legatus eo tempore Constantinopolim advenerat, compulsus est ut librum beati Job multis involutum mysteriis enodaret. Nec ille negare potuit opus, quod sibi charitate interveniente, amor fraternus multis utile imponebat futurum. Sed eumdem librum quomodo juxta litteram intelligendus, qualiter ad Christi ecclesiaeque sacramenta referendus, quo sensu unicuique fidelium sit aptandus, per trigintaquinque librorum seriem miranda ratione perdocuit. In quibus libris ita de virtutibus vitiisque disseruit, ut non solis videatur eadem verbis exponer
Abbreviated transcription (Latin):
men ascenderit: subsequens sermo decla-¬
rabit. D eniq cernens romanꝰ pontifex
qui tunc eccłiȩ p̃erat. uirtutũ gradib
gregoriũ ad alta conscendere. eũ abstractũ¬
a monasterio. eccłiastici ordinis officio sub
limauit: leuitãq septimũ ad suũ adiuto¬
riũ assciuit. Nec multo post ꝓ responsis
eccłiasticis ad urbẽ constantinopolĩ apo¬
crisiariũ direxerit: nec tam̃ ille quãuis
in terreno conu̾saret᷑ palatio. uitȩ celestis
int̾misit ꝓpositũ. Secuti nãq sunt eũ
multi ex monasterio fr̃s: germana deuin¬
cti caritate. Quod diuina factũ dispen¬
satione conspicit᷑: ut eors uidelicet exem¬
plo ad orationis placidũ littus quasi an
sinũ. terreni actus uolumina fluctusq¬
illud eũ ministeriũ ex monasterio abstra¬
ctũ a pristinȩ quietis uita muchrone
suȩ occupationis extinxerat. int̾ eos tam̃
ꝑ studiosȩ lectionis alloquiũ cotidianȩ

Expanded text:
men ascenderit, subsequens sermo declamen ascenderit, subsequens sermo declarabit. Denique cernens Romanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscendere, eum a monasterio abstlimavit, levitamque septimum ad suum adjutorium ascivit; nec multo post pro responsis ecclesiasticis ad urbem Constantinopolim apocrisiarium direxit. Nec tamen ille, quamvis in terreno conversaretur palatio, vitae coelestis intermisit propositum. Secuti sunt namque eum multi ex monasterio frcti charitate. Quod divina factum dispensatione conspicitur, ut eorum videlicet exemplo ad orationis placidum sinum, terreni actus volumina fluctusqillud eum ministerium a monasterio abstractum a pristinae quoque quietis vita mucrone suae occupationis exstinxerat, inter eos tamen per studiosae lectionis alloquium quotidianae
Abbreviated transcription (Latin):
do itaq qd̃ tolero: ꝑpendo qd̃ amisi.
Cũq intueor illud qd̃ ꝑdidi. fit hoc
grauiꝰ qd̾ porto. Ecce & enĩ nunc magni
maris fluctib quatior:atq in naui m̃tis.
tẽpestatis ualidȩ ꝓcellis illidor. Et cũ pͥo¬
ris uitȩ recolo. quasi post tergũ reductis
ocłis uiso littore suspiro. Qd̾q adhuc ẽ¬
grauiꝰ. dũ ĩmensis fluctib turbatꝰ feror.
uix iã portũ ualeo uidere quẽ reliqui.
Hȩc autẽ ipse de se ñ de ꝓfectu iactando
uirtutũ. sed deflendo potiꝰ defectũ refer¬
re consueuerat: qm̃ se semꝑ pastoralẽ cu¬
rã incurrisse metuebat. Sed quãuis talia
de se ex magnȩ humilitatis intentione
dixerit. nos tam̃ credere decet nichil eũ
monachicȩ ꝑfectionis ꝑdidisse occasio¬
ne curȩ pastoralis: ĩmo potiorẽ tunc sũp¬
sisse ꝓfectũ de labore conu̾sionis multors.
quã de ꝓpriȩ quondã quiete conu̾satio
conatus officiũ. & post ad pontificatꝰ cul-¬

Expanded text:
do itaque quod tolero, perpendo quod amisi. do itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore suspiro; quodque adhuc gravius est, dum immensis fluctibus turbatus feror, vix jam portum valeo videre quem reliqui. » Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius defectum, referre consueverat, quem semper se per pastoralem curam incurrisse metuebat. Sed quamvis talia de se ex magnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monasticae perfectionis perdidisse occasione curae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisse profectum de labore conversionis multorum, quam de propriae quondam quiete conversatconatus officium, et post ad pontificatus cul
Abbreviated transcription (Latin):
his int̾ceptus angustiis ꝑ singła pęne
horarũ momenta ad exitũ ꝓpinquaret.
Qualis autẽ in monasterio fuerit. quãq
laudabili studio uitã duxerit. ex ipsiꝰ pos¬
sumꝰ uerbis colligere. quib ipse in pon¬
tificatu iã positus. dũ cũ petro suo collo¬
queret᷑ diacono flendo usus ẽ dicens. In¬
felix quippe animꝰ meus occupationis
suȩ pulsatus uulnere. meminit qualis
aliquando in monasterio fuerit. quomͦ
ei labentia cuncta subt̾erant: quantũ
reb om̃ib quȩ uoluunt᷑ eminebat:
qd̾ nulla nisi cȩlestia cogitare consueue¬
rat: qd̾ etiã recentus corpore ipsa iã car-¬
nis claustra contẽplatione transibat:
qd̾̃ mortẽ quoq quȩ pęne cunctis pęna
ẽ. uidelicet ut ingressũ uitȩ & laboris sui
premiũ amabat. At nunc ex occasione
curȩ pastoralis scłariũ hominũ negotia
pati t᷑: & post tã pulchrã quietis suȩ spe¬
ciẽ terreni actus puluere fȩdat᷑. Perpen¬

Expanded text:
is interceptus angustiis, per singula pene is interceptus angustiis, per singula pene horarum momenta ad exitum propinquaret. 6. Qualis autem in monasterio fuerit, quamque laudabili studio vitam duxerit, ex ipsius possumus verbis colligere, quibus ipse in pontificatu jam positus, dum cum Petro suo diacono colloqueretur, flendo usus est, dicens: « Infelix quippe animus meus occupatisue pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cunta subtererant, quantum rebus omnibus que volvuntur eminebat, quod nulla nisi celestia cogitare consueverat, quod etiam retentus corpore, ipsa iam carnis claustra contemplatione transibat, quod mortem quoque, que pene cuntis pena est, videlicet ut ingressum vite et laboris sui premium curae pastoralis, saecularium hominum negotia patitur; et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpen
Abbreviated transcription (Latin):
tũ de reditibꝰ p̾dioꝵ delegauit: qͣntũ possit¬
illic cõmorantib ad cotidianũ uictũ suffice-¬
presidio uendidit: ac pauperib
erogauit. N obilitatẽq illã quã ad scłm
uidebat᷑ habere. totã ad nanciscendã
suꝑnȩ glam dignitatis diuina gr̃ã lar-¬
giente conu̾tit. Et qui ante serico contex¬
tu ac gẽmis micantib solitus erat ꝑ urbẽ
ꝓcedere trabeatus. post uili contextꝰ teg¬
mine ministrabat pauꝑ ipse pauꝑib.
Et enĩ mutato repente scłi habitu. mo¬
nasteriũ petiit: & scłaria huiꝰ mundi
naufragia nudus euasit. In quo tantȩ
ꝑfectionis grã cȩpit conu̾sari. ut iã tunc
in ipsis iniciis ꝑfectors numero posset
deputari. Inerat deniq ei & tanta absti-¬
nentia in cibis. uigilantia in orationib.
strenuitas in ieiuniis: ut infirmato sto¬
macho uix consistere posset. Sustinebat
p̃terea assiduas corporis infirmitates:
maximeq ea pulsabat᷑ molestia. quã me¬
dici greco eloquio sincopin uocant: ut¬

Expanded text:
tum de reditibus praediorum delegavit, quantum posset commorantibus ad quotidianum victum sufficepraesidio vendidit, ac pauperibus erogavit; nobilitatemque illam, quam ad saeculum videbatur habere, totam ad nanciscendam supernae gloriam dignitatis, divina gratia largiente, convertit. Et qui ante serico contextu ac gemmis micantibus solitus erat per urbem procedere trabeatus, post vili contectus tegmine, ministrabat pauper ipse pauperibus. 5. Etenim mutate repente saeculi habitu, monasterium petiit, et ex hujus mundi naufragio nudus evasit. In quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut jam tunc in ipsis initiis perfectorum posset numero deputari. Inerat denique ei tanta abstinentia in cibis, vigilantia in orationibus, strenuitas 3 in jejuniis, ut infirmato stomacho vix consistere posset. Sustinebat praeterea assiduas corporis infirmitates: et maxime ea pulsabatur molestia, quam Graeco eloquio medici syncopin vocant;
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ ꝙ ossa ñ ht̃. sic̃ me uidetis habere.
Cũq hoc euangłicȩ ueritatis testimoniũ gre¬
goriꝰ ꝓtulisset: euthiciꝰ ait. Idcirco hoc dñs fecit
ut dubitationẽ resurrectionis suȩ discipłorũ
cordibꝰ amoueret. Cui gregoriꝰ dixit. Mira
res ẽ ualde quã astruis. ut inde nobis du¬
bietas surgat. unde discipłoꝵ corda fuerint
a dubietate sanata. Qͥd enĩ deteriꝰ dicipo¬
test: quã ut hoc nobis de eiꝰ uera carne du¬
biũ fiat: ꝑ qđ discipłi eiꝰ ad fidẽ ab om̃i st̃¬
dubietate separati: Si enĩ hoc ñ habuisse as¬
truit᷑ qđ ostendit. unde fides discipłoꝵ eiꝰ
firmata corda palpantiũ. om̃e illud indño
qd̃ palpari potuit. in subtilitate aliqͣ est
redactũ. Ad hec gregoriꝰ. Scriptũ ẽ. Xp̃c¬
resurgens a mortuis iã ñ morit᷑: mors illi
ultra ñ dñabit᷑. Siqͥd gͦ in eiꝰ corꝑe pꝰ resur¬
rectionẽ potuit mutari: contra ueridicam
uel stultꝰ presumat: nisi qͥa uerã carnis eiꝰ

Expanded text:
arnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . Cumque hoc 32 evangelicae veritatis testimonium Gregorius protulisset, Eutychius ait: « Idcirco hoc Dominus fecit, ut dubitationem resurrectionis suae de discipulorum cordibus amoveret. » Cui Gregorius dixit: « Mira res est valde quam astruis, ut inde nobis dubietas surgat unde discipulorum corda fuerunt a dubietate sanata. Quid enim deterius dici potest quam ut hoc nobis de ejus vera carne dubium fiat, per quod discipuli ejus ad fidem ab omni dubietate sunt reparati? Si enim hoc non habuisse astruitur quod ostendit, unde fides discipulorum efirmata corda palpantium, omne illud in Domino quod palpari potuit in subtilitatem est aliquam redactum. » Ad haec Gregorius resporitur, mors illi ultra non dominabitur . Si quid ergo in ejus corpore post resurrectionem potuit immutari, contra veridicam vel stultus praesumat, nisi qui veram carnis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
siquid dignũ potuisset auditu ꝑcipere.
ñ segnit̾ obluuoni tradere. sed tenaci
potius memoriȩ studuit cõmendare.
Hauriebatq iã tunc sitibundo doctri¬
nȩ fluenta pectore: quȩ post congruenti
tẽpore mellito guiture eructaret. Hic
in annis adolescentiȩ in quib solet eadẽ
ȩtas scłi uias ingredi. deo cȩpit deuotus
existere: & ad suꝑnȩ uitȩ patriã totis
desideriis anhelare. Sed dũ diu longeq
conu̾sationis grãm differret. & postquã
celesti ẽ afflatus desiderio scłari habitu
contegi meliꝰ putaret. uelletq p̃senti mun¬
do quasi specietenꝰ deseruire. cȩperunt
multȩ contra eũ ex eiusde mundi studuis¬
curȩ succrescere: ut in eo ñ iam specie. sed
ut ipse de se asseruit necteret᷑ & mente.
iã in diuinis erat obtutib. humanis etiã ui¬
sib ostendit. Mox & enĩ cunctaiꝗͦ habere
potuit. ad pietatis opꝰ distbuens: ut xp̃m ꝓ¬

Expanded text:
si quid dignum potuisset auditu percipere, non segniter oblivioni tradere, sed tenaci potius memoriae commendare: hauriebatque jam tunc sitibundo doctrinae fluenta pectore, quae post congruenti tempore mellito gutture eructaret. Hic in annis adolescentiae in quibus solet ea aetas vias saeculi ingredi Deo coepit devotus existere, et ad supernae vitae patriam totis desideriis anhelare. 3. Sed dum diu longeque conversionis gratiam differret et postquam coelesti est afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi melius putaret, velletque praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra eum ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo non jam specie, sed ut ipse de se asserit retineretur et mente. jam in divinis erat obtutibus, humanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad pietatis opus distribuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ ħy racusanꝰ ep̃c extitit. eodẽ tp̃r p̃fuit.
Qui ad uenerabilẽ leuitã gregoriũ in eiꝰ¬
de regiȩ urbis palatio ꝓ responsis ȩccłias¬
ticis desudantẽ. iusitationis gr̃ã cũ fr̃ibus
uenit. Et dũ ad monasteriũ eiꝰ sibi qͦ cõ¬
missũ romã rediret: in mari adriatico ni¬
mia tẽpestate dep̃hensus: in estimabili or-¬
dine atq inusitato miraculo erga
se cunctosq qͥ secũ aderant omĩpotentis
cłi ꝙ irã cognouer̃t ꝙ grãm. Nã cũ in eoꝵ
morte. uentor nimietatibꝰ fluctꝰ eleuati se¬
uirent. ex naui claui ꝑditi. arbor abscisa ẽ. uela
in undis ꝓiecta. totũq uas nauis qͣssatũ
nimiis fluctib. ab om̃i sua fuerat cõpa¬
ge dissolutũ. Rimis itaq patentib. intͣ¬
uit mare. atq usq ad suꝑiores tabulas
impleuit: ita ut ñ magis nauis int̃ un¬

Expanded text:
 Syracusanus episcopus exstitit, eodem tempore praefuit. Qui ad venerabilem levitam Gregorium in ejusdem regiae urbis palatio pro responsis ecclesiasticis desudantem, visitationis gratia, cum fratribus venit ; et dum ad monasterium sibi quoque commissum Romam rediret, in mari Adriatico nimia tempestate deprehensus, inaestimabili ordine atque inusitato miraculo erga se, cunctosque qui secum aderant omnipotentis Dei et iram cognovit et gratiam. Nam cum in eorum morte ventorvirent, ex navi clavi perditi, arbor abscissa est, vela in undis projecta, totumque vas navis quassatum nimiis fluctibus, ab omni fuerat sua compage dissolutum. Rimis itaque patentibus intravit mare, atque usque ad superiores tabulas implevit navem, ita ut non tam navis intra un
Abbreviated transcription (Latin):
pe iuxta naturã. sicut scriptũ est. Hoc nẽ
os ex ossib meis: & caro de carne mea. Et
u̾bũ caro factũ est. ꝙ habitauit. in nobis.
Caro uͦ iuxta culpã sic̃ scriptũ est. Non ꝑma¬
nebit in hominibꝰ istis. sp̃c m̃s: eo qd̾ sint ca¬
ro. Et sic̃ psalmista ait. Memoratꝰ est qͥa
caro st̃ sp̃c uadens ꝙ ñ rediens. Unde s disci

Expanded text:
riptum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Et: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Caro vero juxta culpam, sicut scriptum est: Non permanebit in hominibus istis spiritus meus, eo quod sint caro . Et, sicut Psalmista ait: Memoratus est quia caro sunt, spiritus vadens et non rediens . Unde et disci
Abbreviated transcription (Latin):
cauit de scĩs manib eius. & faciente eo carita¬
uidentur tibi. Multa enĩ tibi debeo: maxime
esfrem. Scio pater scẽ quia quantacũq postu¬
laueris a deo: tribuet tibi. Et uolo ut deprece
luntatẽ tuã. Scriptũ est enĩ. Uoluntatẽ timen¬
tium se faciet: & deprecationẽ eoꝵs exaudiet: &
saluos faciet eos. Et facientes orationẽ in mul¬
tam horã: resurgentib eis. dixit magnus ba¬
biterii: quia decet ter Dicit ei ꝑ interpretem
sc̃s effrem. Quia peccator sũ. Respondit ei¬
sc̃s. Utinã peccata tua ego habuissẽ. Et dicit

Expanded text:
cavit in sanctas manus ejus, et faciente eo charitaidentur tibi, multa enim tibi debeo; et maxime Ephraem: Scio, Pater sancte, quia quaecunque petis a Deo, concedet tibi; volo ut deprecer tuam. Scriptum est enim: Voluntates timentium se faciet, et orationes eorum exaudiet, et salvos faciet eos . Et facientibus orationes per plurimas horas, surgens dixit magnus Babyteri, quia decet te: Dicit ei per interpretem sanctus Ephrem: Quia peccator sum: Respondit ei: Utinam peccata tua ego habuissem: Et spirit
Abbreviated transcription (Latin):
cat te pater tuus archiep̃e. Et discens beatus¬
dicens. E rrasti frater: nos peregrini sumus Et
abiens archidiaconus: retulit beato ista. Mag¬
no autẽ basilio sacros libros legente:uidit sc̃s
effrem linguã igncã loquentem ꝑ os eius. Et

Expanded text:
vitat te pater tuus archiepiscopus. Et discens pdicens: Errasti, frater, nos hospites sumus. Et pergens archidiaconus renuntiavit haec magno Basilio sacros libros recitanti. Videt sanctus Ephraem linguam igneam loquentem per os ejus, et
Abbreviated transcription (Latin):
quã dictantis stilo scribant᷑. Felix equidẽ
atrebatũ ciuitas. tã excellenti munita pa-¬
trono: & si murors ruinis uilescat. illiꝰ ta¬
men meritoꝵs nobilitate clarescit: Totus
ꝓ eius scĩtatis int̾cessione gaudeat popłs.
omĩpotentiq deo ȩcernas referat laudes:
qui tã clarũ illis ꝑdonauit doctorẽ. cuiꝰ
p̃dicatione uiã agnouit ueritatis: cuiꝰ
precib si in fidei firmitate & uitȩ scĩtate
consistit. ab om̃i adu̾sitate secura ꝑma-¬
nebit. & usq ad ꝑfectã beatitudinis głam
ꝑueniet. p̃stante dño nr̃o iħu xp̃o. qui

Expanded text:
quam dictantis stylo scribantur. Felix equidem quam dictantis stylo scribantur. Felix equidem Atrebatum civitas, tam excellenti munita patrono, etsi murorum ruinis vilescat, illius tamen meritorum nobilitate clarescit. Totusque pro ejus sanctitatis intercessione gaudeat populus, omnipotentique Deo aeternas referat laudes, qui tam clarum illi perdonavit doctorem, cujus praedicatione viam agnovit veritatis. Cujus precibus, si in fidei firmitate et vitae sanctitate consistit, ab omni adversitate secura permanebit, et usque ad perfectam beatitudinis gloriam perveniet, praestante Domino
Abbreviated transcription (Latin):
qui undiq confluxerant. ad locũ desig¬
natũ beatissimũ transtulert̃ uedastũ. In
qua translatione ꝑhibet᷑ beatus audoma¬
tus lumen recepisse oculoꝵ: sed ilico pre¬
cib eandẽ quã ultroneus ferebat reĩpetras¬
se cecitatẽ. Paruipendebat quippe lu¬
beati Sedasti patrata sunt. nullo sunt
stilo memoriȩ tradita: excepto qd̵ uoci¬
bus cantors huiꝰmodi canit᷑ antiphona.
Hic ẽ beatus uedastus: cui templũ fieri
ab angłis uissũ ẽ hominib. Est autẽ
locus ipse ñ longe ab eadẽ urbe. qui ꝓ
nobilitate sui nobiliacus primo ẽ ap¬
pellatꝰ: sed ꝓcedente tẽpore tã insignis
effectus. ut urbis nomine quȩ iã ruinis
crebriorib pene obsoleuerat uocitetur.
Est nãq & largitione fideliũ sublimatꝰ.
& agmine monachors. & aliors deo deuo¬
tors grege refertꝰ: ubi incessant̾ cotidie
diuina celebrant᷑ p̃conia. & frequenter
cȩlestia facta sunt & fiunt miraculors signa:
quȩ iam magis cernentiũ ore narrantur.

Expanded text:
qui undique confluxerant, ad locum designatum beatissimum transtulerunt Vedastum. In qua translatione perhibetur beatus Audomarus lumen recepisse oculorum, sed illico precibus eamdem, quam ultroneus ferebat, reimpetrasse caecitatem. Parvipendebat quippe lubeati Vedasti patrata sunt, nullo sunt stylo memoriae tradita, excepto quod vocibus cantorum hujusmodi canitur Antiphona: Hic est beatus Vedastus, cui templum fieri ab angelis jussum est hominibus. Est autem locus ipse non longe ab eadem urbe, qui pro nobilitate sui Nobiliacus primo est appellatus: sed procedente tempore tam insignis effectus, ut urbis nomine, quae jam ruinis crebrioribus pene obsoleverat, vocitetur. Est namque et largitione fidelium sublimatus, et agmine monachorum, et aliorum Deo devotorum grege refertus: ubi incessanter quotidie divina celebrantur praeconia, et frequenter coelestia facta sunt et fiunt miraculorum signa, quae jam magis cernentium ore narrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ut maiors relatione cognouimꝰ. &
ut innumerabiliũ hominũ ore uersat᷑.
& quod ocłis etiã factũ ꝓbamus. dum
quada die post ymnos matutinos in
menianis consistens. rubente aurora ori-¬
entẽ orsus intenderet: uidit eminus tͣns
fluuiolũ qui crientio uocat᷑ uirũ pre¬
fulgidũ uirgã manu tenentẽ basilicȩ
locũ metiri. Quod ille cernens reuelan¬
te deo. uisionẽ cognouit angelicã: osten¬
sũq ẽ illi beatũ illuc uedastũ annuente
xp̃o sine dubio transferendũ. Qua reue¬
latione certior factus. inuitauit ad tan¬
tũ opus beatũ audomarũ: qui ea tẽpe¬
state taruennȩ morinors urbis ep̃e. in
dei reb magnificus habebat᷑. Qui licet
iam senio pressus. & amissione luminũ
uideret᷑ debilior factus: animũ tam̃ ut
arcũ habens spiritali studio intentũ. ili¬
co prõptus xp̃o gressus regente. festinus
ad uenerabilẽ ꝑuenit auth̾tũ. At ille
quid animo gereret. & quid sibi diuini¬

Expanded text:
ut maiorum relatione cognouimus et ut in innumerabilium hominum ore uersatur et quod oculis etiam factum probamus dum quadam die post hymnos matutinos in menianis consistens rubente aurora orientem uersus intenderet uidit eminus trans fluuiolum qui Crientio uocatur uirum praefulgidum uirgam manu tenentem basilicae locum metiri. Quod ille cernens reuelante Deo uisionem cognouit angelicam ostensumque illi est beatum illuc Vedastum annuente Christo sine dubio transferendum. Qua reuelatione certior factus, inuitauit ad tantum opus beatum Audomarum; qui ea tempestate Taruennae Morinorum urbis episcopus in Dei rebus magnificus habebatur. Qui licet iam senio pressus et amissione luminum uideretur debilior factus animum tamen ut arcum habens spiritali studio intentum ilico promptus Christo gressus regente festinus ad uenerabilem peruenit Autbertum sede At ille quid animo gereret et quid sibi diuini
Abbreviated transcription (Latin):
la e quib liberatꝰ consecutꝰ ẽ pietatẽ. Et¬
de ꝑiculosũ ẽ. Et dei głosa silere opera:
magnũ ẽ animȩ detrimentũ. Propter
qd̃ ego diuina tegere silentio dubitans. &
pigri ĩminens serui metuens condẽp¬
nationis iudiciũ. qui a dño talentũ ac-¬
cipiens. fodiens in terra abscondit. & datũ
ad oꝑationẽ celauit extra negotiationẽ:
sacrã ad me ꝓlatã narrationẽ nequaquã
silebo. Sed nullus michi sit incredulus sc̃¬
benti ea quȩ audiui. nec quisquã me men-¬
tiri estimet de rei magnitudine dubitans.
Michi enĩ absit sacris mentiri reb. & ad¬
ulterare uerbũ ubi ds̃ memorat᷑. Eiꝰ autẽ
qui minima intelligit. & indignꝰ de dei
magnitudine qui carnẽ assũpsit. & in¬
credulus ẽ ista dicenti: ñ michi ꝑtinebit
ꝑiculũ. Si qui autẽ illi sunt qui huiꝰ scͥp¬
turȩ legerint textũ. głosamq rei admira¬
tionẽ sane credere renuerint. illis dñs

Expanded text:
 consecutus est Dei pietatem. Etde periculosum est; et Dei gloriosa silere opera, magnum est animae detrimentum. Propter quod ego divina tegere silentio dubitans, et pigri servi metuens condemnationis imminens judicium, qui a domino talentum accipiens, fodiens in terram abscondit, et datum ad operationem celavit extra negotiationem , sacram ad me prolatam narrationem nequaquam silebo. Sed nullus mihi sit incredulus scribenti de eis quae audivi, nec quisquam me mentiri aestimet, de rei magnitudine dubitans. Mihi enim absit sacris mentiri rebus, et adulterari verbum, ubi Deus memoratur. Ejus autem, qui minima intelligit, et indignius de Dei magnitudine, qui carnem assumpsit, et incredulus est ista dicenti, non mihi pertinebit periculum. Si qui autem illi sunt qui hujus scripturae legerint textum, gloriosamque rei admirationem sane credere renuerint, et illis Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
mã de cętero narrationẽ. ipsã rem referens
quȩ in hac nr̃a generatione facta dinoscit᷑.
quã sacer uir diuina & agere & docere edu¬
catus narrauit. Sed ut supra dictũ ẽ. nul¬
lus hȩc ad incredulitatẽ trahat. consid̾ans
ĩpossibile fieri in hac nra generatione tam
ꝓpħas. quẽad modũ salomon scd̾m dm̃
edocuit. Tempꝰ nãq ẽ sacrȩ ꝓdere narra¬
tionis iniciũ¬

Expanded text:
 ipsam rem referens, quae in hac nostra generatione facta dignoscitur, quam sacer vir, divina et agere et docere educatus, narravit. Sed ut supra dictum est, nullus haec ad incredulitatem trahat, considerans impossibile fieri in hac nostra generatione tam prophetas, quemadmodum Salomon secundum Deum edocuit . Tempus namque est sacrae prodere narrationis initiu
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat eũ ibi esse. nisi presbiter & eius soror.
occultare thesaurũ tuũ istũ: Dicit ei pres¬
biter. Puriosus est dñe & in uiriosus: ideoq
timui ne fortasse labat᷑ in sermone. Dicit
ei sc̃s. Bene certasti in illũ: sed sine me nocte
ista ministrare ei: ut & ego ꝑ te mercedẽ acci¬
mus. M edicus autẽ cicatricũ. faciens suꝑ eũ
orationẽ ꝑ totã noctẽ postulans dm̃. qui om

Expanded text:
sciebat illic esse, nisi presbyter et hujus soror. abscondere thesaurum istum? Dicit ei presbyter: Furiosus est, domine, et injuriosus, et timui ne forte caderet in verbo. Dicit ei pater: Bene certasti in illum, sed dimitte me nocte ista ministrare illi, ut et ego per te mercedem consmus. Medicus autem vulnerum, faciens super eum orationem, per totam noctem deprecans Deum, om
Abbreviated transcription (Latin):
ca eam sororẽ tuã sicut & est: & dic michi
iututes tuas. dicit ei presbiter. Non possideo¬
omni uirtute. C unc dicit ei cõmunis ñr pa¬
ter Surge & abeamus simul. Et duxit eũ
ad unã de cellulis domus eius: dicitq ei.
sc̃e dei. non iubeas introire: quia necessaria
ueni. Nolente ergo presbitero aperire claue¬

Expanded text:
ca illam sororem, juxta quod et est, et dic mihi actus tuos. Dicit ei presbyter: Non possideoomnium virtutum. Dicit ei communis Pater noster: Surge et eamus simul; et ducit illum in unam cellulam domus ejus, et dicit ei: cte Dei, ne jubeas ingredi, quoniam necessaria veni. Nolente ergo presbytero aperire clave
Abbreviated transcription (Latin):
facta tremore etiã cõprehensa: cecidit in terrã
clamans & dicens Scẽ dei ora ꝓ me peccatrice:
ei. Extende pannũ inter brachia tua. Et cum
extendisset iussit effundi carbones de turibulo
in pannũ: & suꝑ ponens incensũ. ambulabat pre
cedens nos Et uenientib nobis in domũ p̃sbiteri:

Expanded text:
facta, tremoreque concussa, cecidit in terram, clamans et dicens: Sancte Dei, ora pro me peccatrice, ei: Extende pannum inter brachia tua. Et cum extendisset, jussit effundi carbones de thuribulo in pannum, superponens incensum; et ante omnes ibat, et venientibus nobis in domum presbyteri,
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. Obuans autẽ nobis cũ decente ue¬
primo quidẽ benedicit᷑ a sc̃o patre nr̃o: & po¬
stea dicit ei. Quomodo habes domna theonia:¬
Quȩ expauens inuocatione nominis sui: dicit
ei. B ene sc̃e dei. Dicit ei sc̃s pater ñr. Ubi ẽ dñs
anastasius p̃sbiter. frater tuus: Uicit ei. Uir

Expanded text:
hominibus. Obvians autem nobis cum debita moprimum quidem benedicitur a sancto Patre nostro; deinde dicit illi: Quomodo habes, domina Theogniacatione nominis, dicit ei: Bene, sancte Dei. Dicit illi sanctus Pater noster: Ubi est dominus Anastasius presbyter, frater tuus? Dicit ei: Mari
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i iħu xp̃i: uidit sc̃s dei & quidã de dignis.
sp̃m sc̃m descendentẽ in uisione ignis: & circũ¬
dantẽ p̃sbiterũ ac sc̃m altare. C õmunicanti¬
in domũ p̃sbiteri. Accipientesq escam: dixit
ei sẽs dei S narra michi unde tibi thesaurus

Expanded text:
Christi vidit sanctus Dei, et quidam de dignis, sanctum Spiritum descendentem in specie ignis, circumdantem presbyterum, et sanctum altare. Communicantin domum presbyteri, et sumentes escam, dixit illi sanctus Dei: Refer mihi unde tibi thesaurus
Abbreviated transcription (Latin):
cedem. Igit᷑ rex nimio turbatꝰ terrore. dũ
inimicos uidit fortit̾ pugnare. & suos pe¬
ne ad internitionẽ i inci: magis cȩpit de
salute desꝑare. quã de uictoria sꝑare. Et¬
si nec dũ uoluntate renatus eẽt in xp̃o: ta¬
men necessitate cogente. ad xp̃i confugit
auxiliũ. Et quia reginã habuit religio¬
sam. baptismiq sacram̃tis iniciatã nomi¬
ne lothil: oculos cũ hac uoce ad celũ leua¬
uit. O ds̃ unicȩ pocestatis & sũmȩ maie¬
statis. quẽ regina lochil colit. confitet᷑ &¬
adorat: concede michi hodie de inimicis
meis uictoriã. Nam ex hac die tu solus
michi eris ds̃: & ueneranda potestas Tu
michi triumphũ presta: & ego tibi serui¬
tium ꝓmitto sempiternũ. Mox diuina
oꝑante pietate. terga uerterunt aleman¬
ni: uictoria cessit regi & francis
Quomͦ rex
festinauit pꝰ uictoriã adbaptismũ: s sᷤ¬

Expanded text:
caedem. Igitur rex nimio turbatus terrore dum caedem. Igitur rex nimio turbatus terrore dum inimicos uidit fortiter pugnare et suos pene ad internicionem uinci magis coepit de salute disperare quam de uictoria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessitate cogente ad Christi confugit auxilium. Et quia reginam habuit religiosam baptismique sacramentis initiatam nomine Hlothild, oculos cum hac uoce ad caelum leuauit: «O Deus unicae potestatis et summae maiestatis quem regina Hlothild colit, confitetur et adorat, concede mihi hodie de inimicis meis uictoriam; nam ex hac die Tu solus mihi eris Deus et ueneranda potestas. Tu mihi triumphum praesta et ego Tibi seruitium promitto sempiternum». Mox, diuina operante pietate, terga uerterunt Alamanni. Victoria cessit regi et Francis. Quomodo rex festinauit post uictoriam ad baptismum et s
Abbreviated transcription (Latin):
dirigente grã ob multoꝵ salutẽ ꝑuenit
regiones: quatinꝰ suꝑnȩ pietatis suffultꝰ
auxilio. popłm diabolica fraude deceptũ.
& errors laqueis captiuũ. in uiã dirige¬
ret salutis eternȩ: & uerȩ quȩ in xp̃o ẽ li¬
bertati restitueret. Sed ut hoc acceptabi¬
li scd̃m apłm fieret tẽpore qui ait. ecce
uos fieri. cõpetentẽ suo famulo p̃uidebat
causã: quomodo oportune ad ministeri¬
um uerbi dei ꝑuenire ualuisset. Conti¬
git uero prefatũ francoꝵ regẽ ludouiũ
alemannis bella inferre: qui tunc tẽporis
regno suo ꝑse potiti sunt: s ñ eos ita of¬
fendit ĩparatos ut uoluit. Nã fortissima
collecta manu. regi circa ripas reni flumi¬
nis obuiauert̃: unanimes bellica uirtu¬
te patriã defendere: uel libera manu pro
patria mori. Et fortissime utrinq decer-¬
tatũ ẽ. Hi ne triumphi głam. illi ne pa¬
triȩ ꝑderent lib̃tatẽ: in mutuã corruentes

Expanded text:
dirigente gratia, ob multorum salutem peruenit dirigente gratia, ob multorum salutem peruenit regiones, quatenus supernae pietatis suffultus auxilio populum diabolica fraude deceptum et errorum laqueis captiuum in uiam dirigeret salutis aeternae et uerae quae in Christo est libertati restitueret. Sed ut hoc acceptabili secundum apostolum fieret tempore qui ait: «Ecceines saluos fieri conpetentem suo famulo praeuidebat causam quomodo oportune ad ministerium uerbi Dei peruenire ualuisset. Contigit uero praefatum Francorum regem Hlodouium Alamannis bella inferre qui tunc temporis regno suo per se potiti sunt. Sed non eos ita offendit inparatos ut uoluit. Nam fortissima collecta manu regi circa ripas Reni fluminis obuiauerunt unanimes bellica uirtute patriam defendere uel libera manu pro patria mori. Et fortissime utrimque decertatum est, hi ne triumphi gloriam, illi ne patriae perderent libertatem in mutuam corruentes
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ouẽ querere ꝑditam
de cęlis in hunc mundũ
ꝑ uirginalẽ uenerat ute¬
rũ. & tota suȩ dispensa¬
tionis & nr̃e salutis ꝑac-¬
ta plenitudine cũ triumpho głȩ ad sedẽ
paternȩ maiestatis reuersus. ut cett as
ignorantiȩ tenebras toto depelleret orbe:
multa sc̃oꝵ lumina doctoꝵs ęuangłicȩ p̃-¬
dicationis luce fulgentia toto diuiserat
mundo. ut sicut cęlũ fulgentib ornat᷑
stellis. quȩ tam̃ om̃s ab uno illustrant᷑ so¬
le: sic & lata terrarũ spacia sc̃ĩs splendesce-¬
rent doctorib. qui tam̃ ab ȩterno sole il¬
luminati. diuina p̾ueniente gr̃a cȩcas ig¬
norantiȩ tenebras uerȩ fidei fulgore & gło¬
so xp̃i nomine illustrarent: ut eis mini¬
strantib longa ab initio scłi esuries ȩter¬
nȩ uitȩ epulis satiaret᷑. De quoꝵ nu-¬
mero sc̃s dei sacerdos edastus. & p̃dica¬
tor egregius tẽporib fortissimi regis tunc
tẽporis francoꝵ ludouii. in has diuina

Expanded text:
 ouem quaerere perditam de caelis in hunc mundum per uirginalem uenerat uterum et, tota suae dispensationis et nostrae salutis peracta plenitudine, cum triumpho gloriae ad sedem paternae maiestatis reuersus, ut tetricas ignorantiae tenebras toto depelleret orbe, multa sanctorum lumina doctorum, euangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diuiserat mundo ut, sicut caelum fulgentibus ornatur stellis, quae tamen omnes ab uno inlustrantur sole, sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole inluminati, diuina praeueniente gratia, caecas ignorantiae tenebras uerae fidei fulgore et glorioso Christi nomine inlustrarent, ut, eis ministrantibus, longa ab initio saeculi esuries aeternae uitae epulis satiaretur. De quorum numero sanctus Dei sacerdos Vedastus et praedicator egregius temporibus fortissimi regis tunc temporis Francorum Hloduuii in has, diuina