comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malue Ergo dnimor princp
Non iuxtaplatonem uictrebrto secda
iuxta xpmm̃ incorde est. Et tir uendi ex
hac sententia. qui cogitaants uediabahi
inmati pudint. et non exprabra ots
uoluntate: Diabolus tidiutor esse et
incentor inellarum cogitaionumipo
auetor non potest. Sin cuitm sipi
minsiduis positus : leuem cogitatenan
nosi nerum iscintillam suis fomitibuinla¬
flamiorit Non debemus opina t
cordis quoq occultio romaria sed exe
ris hubitu eͥges tibus aesuimare. Q¬
uet semus in trinsicus& uerbignatias
pulehnm mulierem nos cẽbro uidri
respicert intellegit cor amorisd
culo: uulnerttum  ulo

Expanded text:
malae. Ergo animae principale non, juxta Platonem, in cerebro, sed, juxta Christum, in corde est. Et arguendi ex hac sententia, qui cogitationes a diabolo immitti putant, et non ex propria nasci voluntate: diabolus adjutor esse et incentor malarum cogitationum potest, auctor non potest. Sin autem, semper in insidiis positus, levem cogitationum nostrarum scintillam suis fomitibus inflammarit, non debemus opinari eum cordis quoque occulta rimari, sed ex corporis habitu et gestibus aestimare, quid versemus intrinsecus. Verbi gratia: Si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor amoris jaculo vulneratum. HO
Abbreviated transcription (Latin):
In adorum operibus quae per
manus side perctera.
corperis menbra fiunt. Nihil
eunditicce sordidantis in
uenent qui lotas aqueo
nus habentes constientiam
ore pollutam
tabant¬

Expanded text:
in quorum operibus, quae per manus sive per caetera corporis membra fiunt, nihil immunditiae sordidantis invrint, qui lotas aqua manus habentes, conscientiam livore pollutam gestabant
Abbreviated transcription (Latin):
dieique exortump
Quia cum pressuris obsita
considenit Milerga secliud
tenebis angus uarum et uesti
uit hostium confligentium
Cum uero mentem ad superm lu
pnce sidu et perpetuae donareti¬
tionis crexerit quasiiber umb
noctis repente exortum luci fes
cons picit quidiem proximur
riculis plenam liberticts pup
suae protectionis acctib aa
Sequituros

Expanded text:
dieique exortum pquia cum pressuris obsita considerat, nil erga se aliud quam tenebras angustiarum et aestus cernit hostium confligentium. Cum vero mentem ad superni lumen praesidii, et perpetuae dona retributionis erexerit, quasi inter umbras noctis repente exortum luciferi conspicit, qui diem proximum periculis, plenam liberatis fiduciam suae protectionis attribuat. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui maleie habedis nordani
corpus ihũ neq totum ueltmen¬
tum eius sedextremam fimbriami
Et quicumq tetigerint sanabiitus
fimbriam uesbmenti eius mimmu
mandectum intellege:
Quod quitnrrs gresius fecritr
niimus uocabitur in regnoet el¬
rum Vel assumptionem carmi
perqucmi uenimus ad uerbum
et illius postea fruimur maiest

Expanded text:
Qui male se habent, non tangant corpus Jesu, neque totum vestimentum ejus, sed extremam fimbriam. Et quicunque tetigerint, sanabuntur. Fimbriam vestimenti ejus, minimum mandatum intellige, quod qui transgressus fuerit, minimus vocabitur in regno coelorum: vel assumptionem carnis per quam venimus ad verbum Dei, et illius postea fruimur majest
Abbreviated transcription (Latin):
tunitatibus intribulatione
Qucepariter uocem inimia per
sequentis exponic insequentibus psca¬
mi subiciens Dixit enim in corde
suo oblicus est dẽ auerut fticiem su¬
am neuidecit usq infinem
Uerum ille non obliuis citur oratio¬
nem pouperum neque ouertit¬
fcciem suam asperntibus ino se
Quin potius et certantes cum hosti¬
bus ut uincant adiuucit et uicto¬
res incaternum coronat.
Vid et quippe dñs suos labonentes
in mari quamuis ipsẽ positus in
ternt Quia et sͣhorm differre
uidetur cuxilium tribulatis in penr¬
dere nihil nominus eos ne intri¬
bulationibus deficant succe rres¬
pectu pietactis corrobonit.
Et ciliquecndo eciam manifesto
ad iutor io uictis aduersi tatibus
quasi cclcatis sedatisque fluc¬
tuum uoluminibus libenrt.
Sicut hic quoque subsequenter
in sinuactur cum
dicitur.¬
uigilia noctis ue¬

Expanded text:
tunitatibus, in tribulatione tunitatibus, in tribulatione ? Quae pariter vocem insequentis exponit, in sequentibus psalmi subjiciens: Dixit enim in corde suo, Oblitus est Deus, avertit faciem suam ne videat usque in finem. Verum ille non obliviscitur orationem pfaciem suam a sperantibus in se; quin potius et certantes cum hostibus, ut vincant adjuvat, et victores in aeternum coronat. Videt quippe Dominus suos laborantes in mari, quamvis ipse positus in terra, quia etsi ad horam differre videtur, auxilium tribulatis impendere, nihilominus tamen eos ne in tribulationibus deficiant, suae respectu pietatis corroborat, et aliquando etiam manifesto adjutorio victis adversitatibus, quasi calcatis sedatisque fluctuum voluminibus, liberat, sicut hic quoque subsequenter insinuatur, cum diciturvigiliam noctis
Abbreviated transcription (Latin):
PEBΑΝT. NΟΝ EΝIM inteł¬
onimn corillonum osccxtumo
Oñs quidemaet inminrculo panum
quod esset condicar rerum osten¬
dio: et in ambulando super undus
quod haberit corpus abomni pec¬
cacorum grrueline liberum edo¬
cuit  Et in planendo uentos
undacrum que nebiem sedando
quod elementis dominaretur
monstriruit
Sedccirnades adhuc discipuli. nec¬
dum hunc dm̃ es se cognos cunt.
Et quidem uirtutum magni tudi¬
nem stupebant. Necdumta¬
men in eo ueriatemdiuimice
maciestats cognoscere ualebant sal
NeGion em illam coepenxat
INCAGATTIS eOS ꝗUISOmaLo
NA BEBAΝT Cincucopenne uBΑ
dicoant qum esse
Co nouerunt eum rumore ron
fccie uel certe prosignorum magni¬
udine quaep a traebat inpopulis
et iam uultu plurimis potũsenit.
Et uide queenta fides sic hominum
terraȩ genesareth ut nom pnaesentium
tuntum scilate contenusitit sed
mit ecnt idclias percircuicum ciuita¬
tes. quo omnes curmnc aid medicum.

Expanded text:
pebant. Non enim intelenim cor illorum obcaecatum. Dominus quidem et in miraculo panum, quod esset conditor rerum, ostendit: et in ambulando super undas, quod haberet corpus ab omni peccatorum gravedine liberum, edocuit: et in placando ventos, undarumque rabiem sedando, quod elementis dominaretur, monstravit. Sed cardinales adhuc discipuli, necdum hunc Deum esse cognoscunt. Et quidem virtutum magnitudinem stupebant: necdum tamen in eo veritatem divinae majestatis cognoscere valebant. regionem illam, coeperunt in grabatis eos qui se male habebant circumferre, ubi audiebant eum esse. Cognoverunt eum rumore, non facie: vel certe pro signorum magnitudine quae patrabat in populis, etiam plurimis vultu notus erat. Et vide quanta fides sit hominum terrae Genezareth, ut non praesentium tantum salute contenti sint, sed mittant ad alias per circuitum civitates, quo omnes currant ad medicum.
Abbreviated transcription (Latin):
multa distantia inter
hidene tribuere donare & accipere
iste quod cumq agit potes tactednã
agit illi siquid faciunt in becillitu¬
tem suum & uir tutem dñi confiten¬

Expanded text:
multa distantia est inter habere et tribuere, donare et accipere. Iste quodcunque agit, potestate Domini agit, illi si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confiten
Abbreviated transcription (Latin):
u infideles in tribulatione
pencos superna pietas deseruis se
uisci est ut qualilabonentes in mari
discipulos praeterire ihs̃ uoluis se
oblitus es quant me reppulisti
et quacre tristis incedo dumod fli¬
git meinimicus. dum confringua¬
sed dicunt mimia terrentes ubi est
dĩ corum. quac sinau frirgium fes¬
sis minitantes a postolis
Dicit ipseds̃ eorum Cum pertrit¬
sieris pertiquas tecumero et flo¬
mina non operientte
Cum ambulaueris inigne non com¬
bu reris et flamina non ar debicint
Vnde hic quoq recte subditur
ET STATIM TOEXTUSEST EIS
ET DIXITITIS CONTIDITE
ET ASCENDIT aDillos ⁊N
VETM EE CESSAUIT MEMIUS
Prima trepidantium et peridi¬
itantium subuentio est in cus¬
sum cordibus expellere timorẽ.
Sccunda tempestatum furics su¬
ae prtesentiae uirtute compes¬
cere Nec minendum sia sceri¬
dente in nauiculam dño uentus
cesstuit In quocumq: oturo cor¬
de ds pergntetiam sui adest amo¬
ris moxainiuerse uiciorum et
ciduersantis mundi siue spirituũ
mailignorum bella

Expanded text:
 fideles in tribulatione positos superna pietas deseruisse visa est, ut quasi laborantes in mari discipulos praeterire Jesus voluisse poblitus es, quare me repulisti, et quare tristis incedo dum affligit me inimicus? Dum confringunSed dicunt inimici terrentes, Ubi est Deus eorum ? quasi naufragium fessis minitantes apostolis. Dicit ipse Deus eorum: Cum transieris per aquas tecum ero, et flumina non operient te. Cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit in te . Unde hic quoque recte subditur: Et statim locutus est eis, et dixit illis: Confidite, Et ascendit ad illos in navem, et cessavit ventus. Prima trepidantium et periclitantium subventio est, incussum cordibus expellere timorem. Secunda tempestatum furias suae praesentiae virtute compescere. Nec mirandum si, ascendente in naviculam Domino, ventus cessavit. In quocunque enim corde Deus per gratiam sui adest amoris, mox universa vitiorum, et adversantis mundi, sive spirituum malignorum bella
Abbreviated transcription (Latin):
sed loca deserta
um quae est bethscu
tdeius confinia persinentem
fatecutem euan gelissac iohannes
iduccisse panem turbũs iuxtac
iadem et cstendentes nauem
pulos uenisse transmare inia¬
rnaum. Qucce tmbae sunt cr¬
tes ingcililet iuxtastagnum
crcth quod etiam tiberia dis
te tiberia de uocatur.
uit uonane solus

Expanded text:
sed loca deserti um, quae est Bethsaidid est, ad ejus confinia pertinentem. Narrat autem evangelista Joannes manducasse panem turbas juxta Tiberiadem et ascendentes navem discipulos venisse trans mare Capharnaum, quae ambae sunt civitates in Galilaea, juxta stagnum Gennesareth, quod etiam Tiberiadis a civitate Tiberiade vocatur. in montem solus
Abbreviated transcription (Latin):
Locus eriam nora praer¬
Ix proximcs uiuias Et xigl
Emut sipicisos quos
MAΝDuCEΝt
Ioram multam. ues per tinus
dicit Luctiteste qui ast. oraua
coepenet declinare. Et acil
duo decim. dixerunt illi. Dr
nataturbas scduator rsat
quia uel fine scieculorum
pinquante uel cum soluep
prronobis occabuit adiupiu¬

Expanded text:
 jam hora praeterin proximas villas et vicos, emant sibi cibos quos manducent. Horam multam, vespertinum tempus dicit, Luca teste, qui ait: Dies autem coeperat declinare, et accedentes duodecim dixerunt illi: Dimitte nata turbas Salvator reficit, quia vel fine saeculorum propinquante, vel cum sol justitiae pro nobis occubuit, a diuti
Abbreviated transcription (Latin):
Dissimulator enim mentis suae
& artfex homicida ti
praeferebat in facie. cum lat¬
tiam haberet inmente. scelusq
excuscit iuramento ut sub occasione
pi&citis impius fieret. Quot autẽ
subicit & propter simul recumbex¬
tes uult omnes sceleris sui es secon¬
sortes ut in luxorioso inpuro que
conuiuio cruentȩ aepulce
deferrentun.
ET ATTULIT CAput eius IN
disco et dedit illuto puellae
Et puella de dit matpi su cie
Hoc iuxta lit teram factum sit
nos autem usque hodie cernimus
in capite iohannis proph&cie
iud ceos xp̃m qui caput prophe¬
tarum ẽ. perdidis se
Aliter decollatio iohannis mino¬
rationem famae illius qua xp̃s
apopulo credebatur insinuat
Sicut excltatio in crucedñi sal¬
uatoris profectum de signabat
fidei qucupse qui prius aturbis
proph&a esse putabatur
dñs prophecarum & xp̃s dĩ filius
acunctis fidelibus est agnitus im
minutus ergo capite iohannes
exciltatus . ẽ. incruce dñs
Qui a sicut idem iohannes ait

Expanded text:
Dissimulator enim mentis suae Dissimulator enim mentis suae et artifex homicida, tristitiam praeferebat in facie, cum laetitiam haberet in mente. Scelusque excusat juramento, ut sub occasione pietatis, impius fieret. Quod autem subjicit: Et propter simul recumbentes, vult omnes sceleris sui esse consortes, ut in luxurioso impuroque convivio, cruentae epulae deferrentur. Et attulit caput ejus in disco, et dedit illud puellae, et puella dedit matri suae. Hoc juxta litteram factum sit, nos autem usque hodie cernimus in capite Joannis prophetae, Judaeos Christum, qui caput prophetarum est, perdidisse. Aliter: Decollatio Joannis minorationem famae illius, qua Christus a populo credebatur, insinuat, sicut exaltatio in cruce Domini Salvatoris, profectum designabat fidei, quia ipse prius a turbis propheta esse putabatur Dominus prophetarum, et Christus Dei filius a cunctis fidelibus est agnitus. Minutus ergo capite Joannes, exaltatus est in cruce Dominus, quia, sicut idem Joannes ait,
Abbreviated transcription (Latin):
peuuit ut futuntte occisioni
nachinas pricepuraret. adioquin siob
noc uisui iuendum fecisse sedicit si pams
si matris postulassec interitum fac¬
turus fuenit annon. quod in sero¬
pudiaturus fuit: contempnere de¬
buit & in proph&i.
Que cum exis Set dixit
matrisucae. quio petum et
illa dixit caput io hannis
BAptis icie et c̃
Herodias timens nehero des aliqu¬
to resipsceret uel philippo suetri am¬
cus fierꝗ atque in licitae nuptiae
repudo soluerentur monet
filitm sit in ipso statim conuiuio
caput phannis postul& tuigno ope¬
ri splaitionis. dignum sangui¬
niss proemium
Es contris tatus pex prop¬
tr ius iupcuroum et prop¬
pꝑ simul pecum sentes
Inoluit eum com tras¬
store ppae cepit ad repu¬
ri caput eius in discoetc
Consu &udinis scriptur urum
est ut opipionem multorum
sic narres historicus quomo do
eo tempo e ab omnibus crede¬
baturs sicut ioseph abipsa
quo qie maria appellatur
pagr ibũ lta& nunc hero des
dicitur contristatus qui a hoc
dis cum bentes. putabant

Expanded text:
it, ut futurae occasioni machinas praepararet. Alioquin si ob hoc jusjurandum fecisse se dicit, si patris, si matris postulasset interitum, facturus fuerat, an non? quod in se repudiaturus fuerit, contemnere debuit in propheta. Quae cum exisset, dixit matri suae: Quid petam? Et illa dixit: Caput Joannis Baptistae, etc. Herodias timens ne Herodes aliquando resipisceret, vel Philippo fratri amicus fieret, atque illicitae nuptiae repudio solverentur, monet filiam, ut in ipso statim convivio caput Joannis postulet, digno opere saltationis, dignum sanguinis praemium! Et contristatus est rex, propter jusjurandum, et propter simul recumbentes noluit eam contrisatore praecepit afferri caput ejus in disco, etc. Consuetudinis Scripturarum est, ut opinionem multorum sic narret historicus, quomodo eo tempore ab omnibus credebatur. Sicut Joseph ab ipsa quoque Maria appellatur pater Jesu, ita et nunc Herodes dicitur contristatus, quia hoc discumbentes putabant.
Abbreviated transcription (Latin):
distinctos per orbi
cumbere prrecepit Ut uides
turba fidelium cescam suam et le
distineta et moribus coniunede
perciperet. Iubelei quippe requa
quinqua genarii: numeri mrstere
continetur Et quinqua genami
bis ducitur uit adcentenatium
ueniatur. Quia ergo prius a
quiescitur opereꝗ ut post casto
pleniuss: quiescat in cogitatios
Alii quin quegenii. alacuss
teni discumbunt. ꝗntri sut

Expanded text:
distinctos per orbemdiscumbere praecepit, ut videlicet turba fidelium escam suam et locis distincta, et moribus conjuncta perciperet. Jubilaei quippe requies quinquagenarii numeri mysterio continetur, et quinquagenarius bis ducitur, ut ad centenarium perveniatur. Quia ergo prius a malo quiescitur opere, ut post anima plenius quiescat in cogitatione, alii quinquageni; alii autem centeni discumbunt, quoniam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
lista mattheus apeste demanser
Et uiderunt eam cibeu
cognouerunt multi et pede¬
Dum pedes treseos prereuenis se di¬
cuntur ostenditur quia non inalio
maris siue iordanis ripam naui¬
gio peruenerunt discipuli cum dño.
sed tnrnsito nciui aliquo freta aut
sitigno proximos eius dem regionis
locos adierunt. Quo &icm indigenae
pedes tres peruenire poterant.
Et exiens. uidit turbam multam
ihs et misertus est super eos quia
erant sicut oues non habentes
pastorem et coepit docere
illos multoc.
Quomodo misertus sit super eos
amatiheus exponit plenius dicens et
misertus esteis. et cuntuit languidos
corum. Hoc est enim uenrciter pau¬
perum non habentium pastorem
Misereri et uicm eis ueritatis do¬
cendo ciperire et molesticis corpont¬
les mediccindo auferre sed et iei unos
reficiendo ad loudem supernae lar¬
gitatis animare. Quod etiam sequen¬
tia lectionis huius. eum fecisre com¬
memorart. Temptat autem si demo
turbarum. Et probatam digna

Expanded text:
elista Matthaeus aperte demonstrat. elista Matthaeus aperte demonstrat. Et viderunt eos abeuntes, et cognoverunt multi, et pedeDum pedestres eos praevenisse dicuntur, ostenditur quod non in aliam maris sive Jordanis ripam navigio pervenerunt discipuli cum Domino, sed cum transito navi aliquo freto aut stagno, proximos ejusdem regionis locos adierunt, quo etiam indigenae pedestres pervenire potuerunt. Et exiens, vidit turbam multam Jesus et misertus est super eos, qui erant sicut oves non habentes pastorem, et coepit docere illos multa. Quomodo misertus sit super eos, Matthaeus exponit plenius dicens: Et misertus est eis, et curavit languidos eorum. Hoc est enim veraciter pauperum et non habentium pastorem misereri, et viam eis veritatis docendo aperire; et molestias corporales medicando auferre; sed et jejunos reficiendo ad laudem supernae largitatis animare. Quod etiam sequentia lectionis hujus eum fecisse commemorant. Tentat autem fidem turbarum, et probatam digna
Abbreviated transcription (Latin):
uriem sarcinae preme¬
tu requiem naueti sunt
leconlatagentibus gretia fi¬
dei quae autem necesnics fue¬
rit concedendue requieidiscir¬
us sub sequenter ostenditur cun
dicitur.
Erant enim qui uemeba
et nediebant mulii en
pec mandu candispan
ha bebant
Vbimagna tem̃poris illius selia
delabore docentium simul & disi¬
tium studio de monstratur quo
uti nam nostro inceuo redir& u
tanta ministris uerbi frequentiu
fidelium insistut auditorur
quae nec liberum eis curandico¬
poris spatium concedat nu
quibus necesscoria curandicor¬
poris honi negitur quantame
incelebris animiesuae carnis su¬
dendi facultas udest. quim pou
cquibus uerbum fidei & sedacu
minis terium opostune in por¬
ne exigitur horum conimus
sequenter cedagenda sempen
cogicanda caelestia succendim
ne eaquae uerbis docent factisi¬
pugnent.
et ascendentes Iunaniũ a¬
ruut Ir desentum ulocu
SE oꝑsum.
Non discipuli soli sed us sumpto
dño ascenderunt ininccuom a
cum p&iere desertum ut euuans¬

Expanded text:
um sarcina premebantur, requiem nacti sunt de collata gentibus gratia fidei. Quae autem necessitas fuerit concedendae requiei discipulis, subsequenter ostenditur, cum dicitur: Erant enim qui veniebant, et redibant multi, et nec manducandi spatium habebant. Ubi magna temporis illius felicitas de labore docentium simul et discentium studio demonstratur, qui utinam nostro in aevo rediret, ut tanta ministris verbi frequentia fidelium desistat auditorum, quae nec liberum eis curandi corporis spatium concedat. Nam quibus necessaria curandi corporis hora negatur: quanto minus illecebris animae sive carnis studendi facultas adest? Quin potius a quibus verbum fidei et salutare ministerium opportune importune exigitur, horum animus consequenter ad agenda semper et cogitanda coelestia succenditur, ne ea quae verbis docent, factis impugnent. Et ascendentes in navem, abierunt in desertum locum seorsum. Non discipuli soli, sed assumpto Domino ascenderunt in navem, et locum petiere desertum, ut evang
Abbreviated transcription (Latin):
eccmpharto niltulis uesaniue
is assi legitur. sed tantum pec¬
tom sibi eunuclim uitapriuariu¬
saqqua lorgius auere cultrelegionis
ueque eemplo probatur utili
esse nobisdiem mostis futu are
tdo & caste agendo suepiusip
ttcuia reuocare quam diõ.
cdis luxoriando celebiucre¬

Expanded text:
Nam Pharao nil talis vesaniae commisisse legitur, sed tantum peccantem sibi eunuchum vita privari jubens, quo longius a verae cultu religionis triusque exemplo probatur utilius esse nobis diem mortis futurae timendo et caste agendo saepius in memoriam revocare, quam diem nativitatis luxuriando celebrare
Abbreviated transcription (Latin):
scintium nos in probitate fatigar
quam hononentium faiuorae demul¬
ceri Hic et enim securiorem sac¬
pecorrumpit animum. Illa cir¬
cum spectum semper reddit et cecutũ.
furentibus optulis
emolliendo decipiant. Crebi
tiens fretum ad bethscudam qui
pe stagnum genescredi ut in b¬
rum libris inuenitnus
Ubi merito moued quomi
cat marcusi percicto discibu

Expanded text:
santium nos improbitate fatigari, santium nos improbitate fatigari, quam honorantium favore demulceri. Hic etenim securiorem saepe corrumpit animum, illa circumspectum semper reddit et cautum. furentibus obtulit, affluant, emolliendo decipiant, crebritrans fretum ad Bethsaidam, dumprope stagnum Genesareth, ut in locorum libris invenimus. Ubi merito movet quomodo dicat Marcus peracto discipu
Abbreviated transcription (Latin):
quantao iudaeorum inuidice qui
contir dñm malitiae furor extite¬
rit. exomnibus penelocis euuan ge¬
li docemur. Ecce enim io bannem
dequodic tum est quiasignum fe¬
cit nullum amostuis potuisse re¬
surgere pullo at testante crede¬
bant iħm̃ autem uirum ad pro¬
batum adõ uistutibus & signis cuius
uidelic& mostem elementa tremu¬
erunt resurrectionem uero at que
ascensionem angeli apostoliuiri
acfemine cestatim predicabant
ponresur rexisse sed fustim esse
ublitum credere maluerunt
quicum dicerent io hannem re¬
sur rexisse a mostuis & propter¬
eccuistutes inopinata
resur rectionis senserunt quod ma¬
ioris potentiae futurisint scĩ cum a
mostuis resurrexerint quam fuere
cum ccrnis adhuc infirmitate gni¬
uarentur sed & ipsum resur rectionis
miraculum non esse incredibile do¬
cuerunt quod nullo docente sponte
crediderunt quitamen seopsos rem
credibilem in dño non credidisse suce
merito cecitatis & inuidice probacrun
quo utidito henodes Nt quem
cao decollaui Iohannqii bic

Expanded text:
Quanta Judaeorum invidia, qui contra Dominum malitiae furor exstiterit, ex omnibus pene locis Evangelii docemur; ecce enim Joannem de quo dictum est, quia signum fecit nullum, a mortuis potuisse resurgere, nullo attestante credebant. Jesum autem virum approbatum a Deo virtutibus et signis , in cujus videlicet morte elementa tremuerunt, resurrectionem vero atque ascensionem, angeli, apostoli, viri ac feminae certatim praedicabant; non resurrexisse, sed furtim esse ablatum, credere maluerunt. Qui cum dicerent Joannem resurrexisse a mortuis, et propterea virtutes inopinatasresurrectionis senserunt, quod majoris potentiae futuri sint sancti cum a mortuis resurrexerint, quam fuere cum carnis adhuc infirmitate gravarentur. Sed et ipsum resurrectionis miraculum non esse incredibile docuerunt, quod nullo docente sponte crediderunt, qui tamen seipsos rem credibilem in Domino non credidisse, suae merito caecitatis et invidiae probarunt. Quo audito Herodes ait: Quem ego deco
Abbreviated transcription (Latin):
quiachelicos apparuit & cetera
Intelle gendume ergo cuit post hl
hesi tationem confirmasse cum in
pimosuo quod ab aliis dicebatur cup
pronuncianda sunt haec uerba
ut hesitantem adhutcindicent. si
enim dicer& num quid nambic ẽ ccũl
num quid foste hcẽ iohannes bap¬
tistanon o pusess& amimonero
adiquid depnuntiatione qda dubi¬
tuns atque hesitans intellegigur
nuno quic illa uerba de sunt. ueroq
modo ꝓnunciari potest. ut ccut con¬
firmatum eum excdiorum uer¬
bis credentem dixisse accipiamus

Expanded text:
quia Elias apparuit, etc. . Intelligendum est ergo aut post hanc haesitationem confirmasse eum in animo suo quod ab aliis dicebatur, cuma pronuntianda sunt haec verba, ut haesitantem adhuc indicent; si enim diceret: Nunquidnam hic est? aut, Nunquid forte hic est Joannes Baptista? non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, qua dubitans atque haesitans intelligatur. Nunc quia illa verba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum verbis credentem dixisse accipiamus
Abbreviated transcription (Latin):
et procidere archisr
patrum mediatorem di& hontina
Conge sibi dignitatis loriam psici¬
rendum esse cognoscete & confiui
cum apostolo quia quodius

Expanded text:
Et procidere archisynpatrum Mediatorem Dei et hominum longe sibi dignitatis gloria praeferendum esse cognoscere, et confiteri cum Apostolo, quia quod
Abbreviated transcription (Latin):
pientia quao datioe illietuitutes
tules quae pen cotnus eius efficiiina
patricm eius nata rechdicit in quacera
uutritus ed quanta natarenorum
cecitas quieum quem in uerbus factisq
ipsius simens pon leua fuiss& xp̃mcog¬
poscere potuesunt obsolam generis
uotitiam contempnunt sapientiam
autem ad doc trinam. uirtutes refer
ud sanitates & imrtocula quae faciebal
quae solesti acpulchtt distantia com¬
memoraat apostolus dicens iudicei sig¬
na p&unt & greci sapientiam quaerũ
pos cutem prȩdicamus xp̃m crucifixũ
uidceis quidemscandelum gentibus
autem stultitiam ipsis uero uocatis
scopientiam. In quanimirum senter¬
tia uistutem aed signar &ulit propter
iuducos sapientiam autem addociri¬
nam ꝓpter grecos idẽ gentes

Expanded text:
pientia quae data est illi, et virtutes tales quae per manus ejus efficiuntur? Patriam ejus Nazareth dicit, in qua erat nutritus. Sed quanta Nazarenorum caecitas, qui eum quem in verbis factisque ipsius, si mens non leva fuisset, Christum cognoscere poterant, ob solam generis notitiam contemnant. Sapientiam autem ad doctrinam, virtutem referunt ad sanitates et miracula, quae faciebat. Quae solerti ac pulchra distantia commemorat Apostolus dicens: Judaei signa petunt, et Graeci sapientiam quaerunt; nos autem praedicamus andalum, gentibus vero stultitiam; ipsis vero vocatis sapientiam . In qua nimirum sententia virtutem ad signa retulit propter Judaeos, sapientiam vero ad doctrinam propter Graecos, id est, gentes.
Abbreviated transcription (Latin):
generis uasa fabricat immo uacsa irae
sui sp̃signe mdliendo in misericordiae
uusa commutat. sed huius sacsrm̃¬
ti iudaei ignari diuinae uistutis ope¬
sic ꝓscpiae carnadis contem platio¬
nedespitiunt
Et dicebat eis iħsquia non ẽ pno¬
ph&u Sixe honone uisi in patria
sua. et coanatione sua et m
domo suci.
Pro ph&am dici inscripturis dnm̃
uobis sus citabit dñs ds̃ uester de
frctribus uestris tam quam me¬

Expanded text:
generis vasa fabricat, imo vasa irae generis vasa fabricat, imo vasa irae sui spiritus igne molliendo, in misericordiae vasa commutat: sed hujus sacramenti Judaei ignari: divinae virtutis opera prosapiae carnalis contemplatione despiciunt. Et dicebat eis Jesus, quia non est propheta sine honore, nisi in patria sua, et in cognatione sua, et in domo sua. P suscitabit vobis Deus vester de fratribus vestris tanquam me
Abbreviated transcription (Latin):
tus discus sotenebre
citatur. latarus de monumen
tatus intantum populis in no
ut ab eorum quiuidere testimo
plurimae dño turbae cum
nis oc currerent. & multi pro

Expanded text:
tus, discusso tenebrarsuscitatur ; Lazarus de monumento vocatus in tantum populis innotuit, ut, ob eorum qui videre testimonium, plurimae Domino turbae cum palmis occurrerent, et multi propter
Abbreviated transcription (Latin):
nese quasi sepeliena
Nam ad hoc intimandum ires¬
tocuit laturum quat tuor dies
numento habentem & sorore ia¬
tes tante iam fetentem. quianim
pessima noxios actus sol & fama
tari. Notandum cuitem quod
tanto acrior necesse . ẽ upi
delctum autem forisugo a

Expanded text:
ne se quasi sepeliendoNam ad hoc intimandum resuscitavit Lazarum, quatuor dies in monumento habentem, et sorore attestante jam fetentem; quia nimirum pessima noxios actus solet fama comitari. Notandum autem quod tanto acrior necesse est, ut rDelatum autem foras juvenem
Abbreviated transcription (Latin):
n quaeipsi egerant &
erant a postoli dño renunti
sed eicam quae iohannes eis
docendo occupatis sit passus
l sui uel eius demio hannis ei
cdi renuntiant. sicut matthe¬
D tescribit: undehoc quod sequi
Atit illis uenite seoꝵ¬
qt in ocseptum Locum
dequi escite pus illum & c̃¬

Expanded text:
m quae ipsi egerant, et docuerant, apostoli Domino renuntiant; sed etiam quae Joannes eis in docendo occupatis sit passus, vel sui, vel ejusdem Joannis ei discipuli renuntiant, sicut Matthaeus describit. Unde hoc quod sequitur: ait illis: Venite seorsum in desertum locum, et requiescite pusillum,
Abbreviated transcription (Latin):
sidumque quod & archis yna
ennis sit filico & mulier haecab
lio decim scnguine fluxerut: Hoc
odẽ quo hac natasit tempore illa coe
infirmari, Vnaenim pene eademq
sci & gentium exterarum natio per orbẽ
pit idolatriae saniae focdari Nam
uxus singuinis bifariam hocesti

Expanded text:
dumque quod et archisynagogi duodenis sit filia, et mulier haec ab annis duodecim sanguine fluxerit, hoc est eodem quo haec nata sit tempore, illa coeperit infirmari. Unde enim pene eademquenasci, et gentium exterarum natio per orbem coepit idololatriae sanie foedari. Nam et fluxus sanguinis bifariam, hoc est, et
Abbreviated transcription (Latin):
In haclectione ubi archis inagogus
si duare filicm p&it sucm. sed ꝑgente
addomum eius dño prae occupat ae¬
morousa mulier praerupit sanitate
acde inde filia ardiis nagogiadop¬
tactam peruenit sanitatemiimmode
morte reuocata est adutam sedus os¬
tenditur generis humani. quae dño in car
ne ueniente ita dispensata e ut primo a¬
liqui exisrł cedfidem uenirent. dein de
plenitudo gentium intrber&. acsicomnis
isrłicduus fieret quisergo archis nago¬
gus istequiad dñm profilicrogaturi
aduenit melius quam ipse morses intelle¬
gitur. unde beneiccrur id est inlumipan
siue in luminatus uocatur quia acce
monita scribere uel docere pors& in lu¬
minatus est quiuidens ihm̃ proci¬
dit cdpedeseius quia prlreiudens in spũ
uenturum incarne chĩm. humilicor

Expanded text:
In hac lectione ubi archisynagogus salvare filiam petit suam, sed, pergente ad domum ejus Domino, praeoccupans hemorrhoissa mulier praeripit sanitatem, ac deinde filia archisynagogi ad optatam pervenit sanitatem, imo de morte revocata est ad vitam, salus ostenditur generis ne veniente ita dispensata est, ut primo aliqui ex Israel ad fidem venirent, deinde plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Quis ergo archisynagogus iste, quid ad Dominum pro filia rogaturus advenit, melius quam ipse Moyses intelligitur? Unde bene Jairus, id est illuminans, sive illuminatus, vocatur, quia accemonita scribere vel docere posset, illuminatus est. Qui videns Jesum, procidit ad pedes ejus, quia praevidens in spiritu venturum in car
Abbreviated transcription (Latin):
di ceuero sr nagogac lu&itiam haue
uuac in babitationis merito in fidelitatis
t quec inter flentes & heulantes mor
lac& uestamen suꝑnacpi&as funditus ea
nmrao patitur quim potius circafinem scdi
liquicseiur secundum destionem gnttiue
uuti & uitae nestitu& unde cipte sub lungitr

Expanded text:
 vero Synagoga laetitiam hanc dominicae inhabitationis merito infidelitatis amisit, quasi inter flentes et ejulantes mortua jacet. Nec tamen superna pietas funditus eam interire patitur, quin potius circa finem saeculi reliquias ejus, secundum electionem gratiae, saluti et vitae rest
Abbreviated transcription (Latin):
pederous. iggisicatiqitem multitudinẽ
a ufdias ia uitadelocta tari honorare quide
adnolle pactixp̃iuncm legem dumdicunt
quoq em implite uon posint. ammiran¬
tes tameri sidelem populum ã pristina ꝑdita
onuersatione sanatum. sedere namq ad
edes dñi e. cum a quod aemonia exierant
a peccatis correctifuerunt. fixa
antentione uestigia siuis aluatoris
centur intueri. uestitum resume
i sado tatum studia quae uesaniperdi
du  sanc mente recipere. cui figu

Expanded text:
ejus. Significat autem multitudinem vetusta sua vita delectatam, honorare quidem, sed nolle pati Christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possunt, admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita conversatione sanatum. Sedere namque ad pedes Domini, est eum a quo daemonia exierant, eos qui a peccatis correcti fuerint, fixa mentis intentione vestigia sui Salvatoris quae sequantur intueri. Vestitum resumere, est virtutum studia quae vesani perdiderant, jam sana mente recipere. Cui figur
Abbreviated transcription (Latin):
rioris et fumosioris quem regio illam
latius prceclarius q flagreuerat
sed & cllegoriae sum maconcordat
quia sicut unus ad aemonio possessusu
sic & duo gentilis populi trpum nonin.¬
conuenienter exprimunt: namcum.
tres filios noe generauerit. unus solũ
familia in pones nonem adrita edi
exduobus reliquis. diuersaruin natio¬
num quae idolis manciparentur proere¬
ati sunt populi xlxnii siut

Expanded text:
rioris et famosioris, quem regio illa mrioris et famosioris, quem regio illa mlatius praeclariusque flagraverat. Sed et allegoriae summa concordat, quia sicut unus a daemonio possessus Judaeorum, sic et duo gentilis populi typum non inconvenienter exprimunt. Nam cum tres filios Noe generaverit, unius solum familia in possessionem ascita est Dei: ex duobus reliquis diversarum nationum, quae idolis manciparentur, procreati sunt populi. Factum est
Abbreviated transcription (Latin):
da sedñi iudicabant indignos non capien¬
tes uerbum dĩ nec infirma adhuc mente
pondus scpientiae sus tinere ualentes
quod & p&ro ipsi uisopiscium miracalo
contigis selegitur & uidua sarepdiena
beat helica cuius sesensit hospitio benedic
nibil hominus sepraestauit praesentia gni
memorarentur iniquitates merie eoccideo
filium meum XLIIi
Cumq cscenderet nauem coepit illun
de puaccani quidae monio uexatuo su¬
pat ut esset cum illo einon amisit eue
Seocit illi uade in domum tucm adtu
et conuntia illis quanta tibroñs fea¬
pat et misertus sit iui
Haec exillec apostoli sententia recte posi
pecessurium propteruos. ut sicquis que
intellegat post remisnonem peccator
redeundum esse sibi in conscientiam bs
& seruiendum euuan gelio propter alior
filiternue redemptionis ac commodo
Quodueromatheus duos dicit aduen¬
num legione curatos marcus autem
et luca s unum commemorant intellex
unum corum fuisse ꝑsonae alicuius cla¬

Expanded text:
Domini se judicabant indignos, non capientes verbum Dei nec infirma adhuc mente pondus sapientiae sustinere valentes. Quod et Petro ipsi viso piscium miraculo contigisse legitur, et vidua Sarepthana B. Heliae cujus sensit hospitio benedici, nihilominus se putavit praesentia gravari. rememorarentur iniquitates meae, et occideres filium meum . Cumque ascenderet navem, coepit illum deprecari, qui a daemonio vexatus fuerat, ut esset cum illo; et non admisit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit, et misertus sit tui. Haec ex illa Apostoli sententia recte possunecessarium propter vos ; ut sic quisque intelligat post remissionem peccatorum redeundum esse sibi in conscientiam bonam, et serviendum Evangelio, propter aliorum fraternae redemptioni accommodatum. Quod vero Matthaeus duos dicit a daemonum legione curatos, Marcus autem et Lucas unum commemorant, intelligas unum eorum fuisse personae alicujus cla
Abbreviated transcription (Latin):
ignis nihili ominus incre
durixbant. sed in uno eorum
quinec proph&is suis credere
po pec ipsi inter se nato uolue¬
nt credere xp̃o. Inaltero fides
qnatur gentium qui inter iu¬
s natum sed expulsum ipsicu
s sau cris medictorem dĩ

Expanded text:
et signis, nihilominus increduli durabant. Sed in uno eorum, qui nec prophetis suis credere de Christo, nec ipsi inter se nato voluerunt credere Christo. In altero fides coronatur gentium, qui inter Judaeos natum, sed expulsum ipsi cum oraculis sacris mediatorem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cim & haec moriebatur. filia ergo
chisinagogi. ipsa ẽ synagoga quo
sola legali institutione compositas
qua siunica morsi nata erat. Et hast
uelut duo decimo a&atis anno hoce
bolem genentne debebat subiis
Et abiit cum illo & ceqlusici¬

Expanded text:
odecim, et haec moriebatur. Filia ergo archisynagogi ipsa est Synagoga, quae sola legali institutione composita, quasi unica Moysi nata erat. Et haec velut duodecimo aetatis anno, hoc est bolem generare debebat, subitoEt abiit cum illo, et s
Abbreviated transcription (Latin):
Et erant disciptili iah& roseo
pharisa ei ieiuncttes et urisiim
et dicant illi. qua rodiscila
iohannis et phrisaeorum ien¬
huius reicura mouiss& hancei quaes
intulerint. Vnde colligendũ aplur
hancdnõ obiectã esse. quaestion&
a pharisa cis scilic& et adiscipuilis io
& a conuiuis uel aliis quibus lib& qu
hoc monss uebat quaredisupuli iohann
& pharisa ei iciunarent discipuliautem
saluatoris nonieiunarent. Mrstiba
sensu potest ita exponi quod disui
io hannis & pharisaeorum eiuna
xp̃i autem non ieiunant. quia om
qui uel deo peribus legis sine fide
ieiu no corde tabes quiuero
non potest iciuna quia cara
ipsius aepula tur ouantui

Expanded text:
et erant discipuli Iohannis et Pharisaei ieiunantes et veniunt et dicunt illi cur discipuli Iohannis et Pharisaeorum iehujus rei cura movisset, hanc ei quaestionem intulerint. Unde colligendum a pluribus hanc Domino objectam esse quaestionem, et a Pharisaeis scilicet et a discipulis Joannis, et a convivis, vel aliis quibuslibet, quos hoc movebat, quare discipuli Joannis et Pharisaei jejunarent; discipuli autem Salvatoris non jejunarent. Mystico autem sensu potest ita exponi: quod discipuli Joannis et Pharisaeorum jejunant, Christi autem non jejunant, quia omnis qui vel de operibus legis sine fide jejuno corde tabescit. Qui non potest jejunare qui carne ipsius epulatur et
Abbreviated transcription (Latin):
It pate faccientes. sum miserunt
ora battum in quo paralyti¬
cus iaccebat
Pate facto testo ȩgerante ihm̃ submitti¬
cur tmncore seratis seriptararũ mrsterus
ad notitia xp̃ipuenitur. Hoc ẽ ad eiꝰbami¬
lita tõ fideipictatẽ descenditur. Et bena
grabatto deponitur infirius.
cat ab homine in ista adhuccarne con¬
tituto xpm̃ debere cognosci.
Cumuidis set autem ihs̃ fid en
illorum ait paralytito. Fil
dinit tuntur tibi peccate
Curacturus hominẽ a paralrsidn
primo peccatorũ uincula dissolu
ut ostender& eumobnexus culpar
arcuum dissolutione suisse damna
nec nisihis relaxatis membrorum
posse recuperatione sanari. sic & ill
paralrtico quiiuxta ꝓbaticã piscina
diumotum ãquae frustra praestolab
sanato ad nõ dicitur. eccesa nus
factus es iamnoli peccare nede teris
tibi aliquid contingat. filiinquia
despectũ & debile totisq: mebrorũ¬

Expanded text:
. Et patefacientes, submiserunt . Et patefacientes, submiserunt grabatum in quo paralyticus jacebat. Patefacto tecto aeger ante Jesum submittitur, quia, reseratis Scripturarum mysteriis, ad notitiam Christi pervenitur, hoc est ad ejus humilitatem fidei pietate descenditur. Et bene grabato deponitur infirmus, significat ab homine in ista adhuc carne constituto Christum debere cognosci. Cum vidisset autem Jesus fidem illorum, ait paralytico: Fili, dimittuntur tibi peccata. Curaturus hominem a paralysi Dominus, primo peccatorum vincula dissolvit, ut ostenderet eum ob nexus culparum artuum dissolutione fuisse damnatum, nec nisi his relaxatis membrorum posse recuperatione sanari. Sic et illi paralytico, qui juxta Probaticam piscinam diu motum aquae frustra praestolabatur, sanato a Domino dicitur: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. . Fili, inqDespectum et debilem totisque membroru
Abbreviated transcription (Latin):
a ul non caperet neque adic¬
insaluctor ominium dñsi scdutri
rinia inlus tratinces su et nunc inde¬
ertis nunc inciuitate nuno admare
doctrinae ccelastis et turtutum donu¬
rbis minis trat osturc himonte solus
u it incluborantes inmhari. neperi
eb eorti adiuuat nubiq munera
is imperuit ut omnes gnrdus accon
suscipit ut ostendat se
sedallegorice docebat quia
tumultuosis carnaliũ mentib ãꝑtã sui mani¬
festationẽ ueritas non exhib&. sed quos¬
cumque ab in lecebris rerum temporaliũ
uiderit esse discretos. his suorum
lucem donorum largius infundit.
Uerum quia nec carnales superna pie¬
tas deserit. quin &iam his gratiã sude
uisitationis ꝑqua & ipsi spiritalis effici
ualcant indulg&. Post de sertum
conuenientibus. loquitur uerbũ Ac
sanato paralitico. pluribus occassone
int̃naesanationis quae õ. infide tribuit
Quod uero docente dnõ indomecã mula
conuenerunt ut non ciperent neq: ad
ianuam nostram ꝓpriesaluationem

Expanded text:
a ut non caperet neque adSalvator omnium Dominus salutari omnia lustrat incessu. Et nunc in desertis, nunc in civitate, nunc ad mare doctrinae coelestis et virtutum dona turbis ministrat, nunc in monte solus orat, nunc laborantes in mari ne perire debeant, adjuvat. Ubique munera salutis impertit, ut omnes gradus ac conditione pietate suscipit, ut ostendat se introire. Sed allegorice docebat, quia tumultuosus carnalium mentibus apertam sui manifestationem veritas non exhibet, sed quoscunque ab illecebris rerum temporalium viderit esse discretos, iis suorum lucem donorum largius infundit. Verum quia nec carnales superna pietas deserit, quin etiam iis gratiam suae visitationis, per quam et ipsi spiritales effici valeant, indulget, post desertum convenientibus loquitur verbum, ac sanato paralytico pluribus occasionem internae sanationis quae est in fide tribuit. Quod vero docente Domino in domo tam multi convenerunt, ut non caperet neque ad januam, nostram proprie salvationem,
Abbreviated transcription (Latin):
sciliiuso ualde sur gens.
bcit. Sioccasu solis morsex primi
saluatoris quare non diluculo rede¬
ante resurrectio eius indic&ur : cuius ma¬
nis estic luce abiit indesertũ gentiũibiq
isuis fidelib orabat: quia corda eorũ
at. Et ercit p̃dicans insynacogis
fũ et omiieulilea & dae monia
giens. In hac p̃dicatione quã dicit eũ
abuis se inomnigalilea intellegitur
uiã sermo ille habitus in monte: cuius
comemorationẽ facit mattheus. uãq
marcus ita sequitur. Et uenita deum
lepsus depcans eũ & genuflexudix̃.
siuis potes memundare. et c̃¬
eboclȩꝓsomundato talia connectit.
ipse intellegatur quãemat theus cõ¬
emorat tunc eẽ mundatũ quando p̾
ũ ser monẽ dñs de monte descendit.

Expanded text:
iluculo valde surgens, tc. Si occasui solis mors exprimitur Salvatoris, quare non diluculo redeunte resurrectio ejus indicetur? Cujus manifestata luce abiit in desertum gentium, ibique in suis fidelibus orabat, quia corda eorum per at, inquit, praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea et demonia eiciens. in hac praedicatione, quam dicit eum habuisse in omni Galilaea, intellegitur etiam sermo iste habitus in monte, cuius commemorationem facit Mattheus. namque idem Marcus ita sequitur: et uenit ad eum leprosus deprecans eum et genu flexo dixit: si uis, potes me mundare, et coc leproso mundato talia connectit, ut ipse intelligatur, quem Matthaeus commemorat tunc esse mundatum, quando post illum sermonem Dominus de monte descendit.
Abbreviated transcription (Latin):
samis factũ ẽ licitũ. talis haec caui
reus tenetur Itaque dñs est
filius hominis et iam sabba
Sumquit dauidrex sacerdo talicibo pas
excusabilis ẽ. & iuxta alterius euangelis
sabbato spicarũ noxa nontene
arida qui a ubiscitatiae da¬

Expanded text:
famis factum est licitum. Talis haec causa est, famis factum est licitum. Talis haec causa est, reus tenetur. Itaque Dominus est Filius hominis, etiam Sabbati. Si, inquit, David rex sacerdotali cibo pastus excusabilis est, et juxta alterius evangelistae sabbato spicarum noxa non teneerat arida, quia ubi scientiae d
Abbreviated transcription (Latin):
& demensa ac panib: propositionis inli¬
bro expositionis tabernaculi & uasorũ
eius. Quod uero dñs abiathar principẽ
sacerdotem ꝓachi me lechappellat nihil
hab& dissonantiae. Ambo & enimfuerun
illic. cumueniens dauid panes petiit &
accepit. achi me lech uidelica princeps
sacerdotum & abiathar filius eius.
Occiso autẽ achimelech a saule cumui¬
ris domus succe generis sacerdo talis
& comes factus totius ex silu eius.
postea regante eo summi sacerdatii
& ipse gradum accepit. ac toto tem¬
pore regniillius in pontificatu ꝑ scue¬
rans multo maioris excellentiae quam
patersuus effectus e. Ideoq dignus fuit
cuius memoriam dñs &iam uiuente
patre quas summi sacerdotis facer&
Et dicebat eis. sabbatum
praptet hominei fucti
et non homo prortit
seeratfieri. Nam &iosue murus hicu
septem diebus cum exercitu cireuit
nabant. Vnde discipulis esurientu
quod licitum non erat in lege nece

Expanded text:
et de mensa ac panibus propositionis, in liet de mensa ac panibus propositionis, in libro expositionis tabernaculi et vasorum ejus. Quod vero Dominus Abiathar principem sacerdotum pro Abimelech appellat, nihil habet dissonantiae. Ambo etenim fuerunt illic, cum veniens David panes petiit et accepit, Abimelech videlicet princeps sacerdotum, et Abiathar, filius ejus. Occiso autem Abimelech a Saule, cum viris domus suae generis sacerdotalis oet comes factus est totius exsilii ejus. Postea regnante eo summi sacerdotii et ipse gradum accepit, ac toto tempore regni illius in pontificatu perseverans, multo majoris excellentiae quam pater suus effectus est. Ideoque dignus fuit cujus memoriam Dominus etiam vivente patre quasi summi faceret sacerdotis. Et dicebat eis: Sabbatum propter hominem factum est, et non homo propter necesse erat fieri. Nam et Josue muros Hiericho septem diebus cum exercitu circuivipugnabant. Unde discipulis esurientibus, quod licitum non erat in lege, necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
lius arbitratus prophetadicente
miseri cordiam uolo & nonsa crifitiũ
de famis piculo hominis liberare
quamdõ offerre sacrifitium hostia
enimdõ placabilis. hominum salusq
non reprehenditur sed legis uter¬
que mandatum probabili excusa¬
tionetrens gressisunt. & fames
in causa est. curcandom fameri
nom probastis inapostolis quam probatis
inceteris. quam quam & in hoc multa
distantia sit. isti spicas in sabbato manu
confricant illi panes comederunt leuiti¬
cos &ad sabbati solemnitatẽ accedebanT
neo meniarum dies. quibus in conuiuio
requisitus fuit ex aula regia. figurate
accepere scĩficatos ostendit sacerdo¬
talem cibum adusum traditurum esse
populorum siue quodomnes ui tam sacer¬
dotalem debemus imitari. siue quã omnes
filii ecclesiae sacerdo tes sunt. Vngui¬
mur enim in sacerdotium scm̃. offeren¬
tes nos m& ipsosdõ hostias spiritales.
dequatota historia procaptu nostrople¬
nius in expositione libritegũ diximus.

Expanded text:
lius arbitratus, propheta dicente: lius arbitratus, propheta dicente: Misericordiam volo, et non sacrificium , de famis periculo homines liberare quam Deo offere sacrificium. Hostia enim Deo placabilis hominum salus est. non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probatis in apostolis, quam probatis in caeteris? Quanquam et in hoc multa distconfricant, illi panes comederunt Leviticos. Ibi et ad Sabbati solemnitatem accendebant neomeniarum dies, quibus in convivis requisitus fugit ex aula regia. Figurate accepere sanctificatos, ostendit sacerdotalem cibum ad usum transiturum esse populorum, sive quod omnes vitam sacerdotalem debemus imitari, sive quia omnes filii Ecclesiae sacerdotes sunt. Ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmetipsos Deo hostias spirituales. De qua tota historia pro captu nostro plenius in expositione libri Regum diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
de sensorib: displic& sed a dñõ sabbati ꝓba¬
tur. Quia qui solã litterae suꝑficie securus
ne uerammentiũ refectionẽ nosse nec ad in¬
t nã puenire animarũ requiẽ noluns Vnde
temeritas corum merito ueritatis ore
confunditurdum subditur.
Et cit illis. numquam lecistis
quid fecerit dđ quando necessi ta¬
tem habuit et esurut ipse et
quicum eo erant quomodo intro
ut domumdi sũb abiathar princi¬
pe sacer dotum et panis propositio¬
nis noccuductuit quos non licebut
manducare nisi sacerdotibus.
et dedit eis qui cum eo erant.
Ad confutandã caluniã pharisaeorum
ueteris recordatur historiae. quando dđ
fugiens saulem uenit in nobe & abachi¬
melech sacetdote susceptus postulauit
cibos Quicum panes laicos non babero
dedit eiconsecrctos quibus non liceba ts
uescinisi solis sacerdotib & leuitis.
Et hoctantum interrogauit simundi
essent pueri amulieribus. & illo
respondente abheri & nudius tero¬
us non dubitauerit panesdare. me¬

Expanded text:
defensoribus displicet, sed a Domino sabbati probatur: quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium refectionem nosse, nec ad internam pervenire animarum requiem norunt. Unde temeritas eorum merito Veritatis ore confunditur, dum subditur: Et ait illis: Numquam legistis, quid fecerit David, quando necessitatem habuit, et esuriit ipse, et qui cum eo erant? quomodo introivit in domum Dei sub Abiathar principe sacerdotum, et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare, nisi sacerdotibus, et dedit eis qui cum Ad confutandam calumniam Pharisaeorum, veteris recordatur historiae: quando David fugiens Saulem venit in Nobe, et ab Achimelech sacerdote susceptus, postulavit cibos; qui cum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus non licebat vesci nisi solis sacerdotibus et Levitis . Et hoc tantum interrogavit, si mundi essent pueri a mulieribus, et illo respondente ab heri et nudius tertius, non dubitaverit panes dare, me