comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diabolum ñ uidere certi sumus. s motib
eas corporis ab illo. c affectionum inditi¬
is colligi exꝑimento didicimus. Secreta
autem cordis solus ille nouit. ad quem dr̃.
Tu solus nosti corda filiorum hominuor.

Expanded text:
diabolum non videre certi sumus, sed motibus eas corporis ab illo et affectionum indiciis colligi experimento didicimus. Secreta autem cordis solus ille novit ad quem dicitur: Tu solus nosti corda filiorum hominum .
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum etiam scͥpsi grandem satis
qiltum existimo diligenter ad ipsos donatistas.
post collationẽ quã cũ ep̃is eoꝵ habuius:
il abeis seducerent᷑ ulteri. Ubi etiã respondi
qubus dam uanitatib eoꝵ q̃ ad nos ꝑuenire
pituerunt. quas uicti ubi poterant & quomͦ
poterant iactitabant: pret̃ illa que dixi de
pisis collatiorus. unde quid actum sit bre¬
uiter nosceret᷑. Multo autẽ breuꝰ id egi in
quadam ad eosdem rursus epła. S quia in
concilio numidie omnib qui ibi aderamꝰ
hoc fieri placuit: ñ ẽ in epłis meis. Sic qͥp¬
pe incipit. Siluanus senex. Ualentinꝰ. Inno¬
centiꝰ. Maximinus. Oꝑtatus. augustinꝰ. Do¬
natus. &e ceteri ep̃i de concilio zertensi. ad
donatistas. Hic liber sic incipit. Qͥd adhuc

Expanded text:
ibrum etiam scripsi grandem satis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Ualentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas. Hic liber sic incipit: Quid adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
incertũ: ce tene certũ. Penitentiã abolti
pecc̃a indubitant̃ credimꝰ. etiã si in ultimoni¬
te spu admissoꝵ peniteat. ce publica uel sup¬
Et ideo qͥa uoluntas eiꝰ ñ mutat᷑. siue em̃diti¬
one utte si tẽpus ꝯcedit᷑. siue supplici ꝯfessiõ

Expanded text:
tiam abolere peccata, indubitanter credimus, etiam si in ultimo vitae spiritu admissorum poeniteat: et publica vel supet ideo quia voluntas ejus non mutatur, sive emendatione vitae, si tempus conceditur, sive supplici confessione,
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli seꝑabitur. Siquis autẽ positus multi¬
ma necessitate egͥtudinis sue uoluerit acciꝑe
penitentȩam ce accipit. ce mox reconciliabit᷑.
ce hinc uadit: fateor uobis ee illi ñ negabimꝰ
quod petit. s ñ p̃sumimꝰ quia bene hinc exit.
curus hinc exit. Baptyratus ad horã: securus
hinc exit. Agens penitentiã. oe reconciliatꝰ qĩ
securus ñ sũ: penitentiã dare possũ. securitats
dare ñ possũ. Qd dico attendite: debeo illisdo sli¬
mus exponere. ne aliqͥs male intelligat. Nin¬
qͥd dico damnabit᷑: Non dico: s ñ dico etiã lib¬
rabitur. Et quid dicis mͥ: Hescio. ñ p̃sumo aũ
promitto. nescio. Uis te de dubio liberari. U̾is
qͦd certũ ẽ euadere: Age penitentiã dũ sanusci
Si enĩ agis ueram penitentiã dũ sanus es. ce i
uenerit te nouissimus dies: curre ut reconcili¬
eris: si sic agis securus es. Quare securus es:
tentiã qͣndo iam peccare ñ potes: pecc̃a te dimi-¬

Expanded text:
diaboli separabitur. Si quis autem positus in ultidiaboli separabitur. Si quis autem positus in ultima necessitate aegritudinis et mox reconciliatur, et hinc vadit; fateor vobis, non illi negamus quod petit, sed non praesumimus quia bene hinc exit. curus hinc exit. Baptizatus ad horam, securus hinc exit. Agens poenitentiam, et reconciliatus cum securus, poenitentiam dare possum, securitatem dare non possum. . Quod dico attendite: debeo illud planius exponere, ne me aliquis male intelligat. Numquid dico, Damnabitur? Non dico. Sed nec dico etiam, Liberabitur. Et quid dicis mihi? Nescio: non praesumo, non promitto; nescio. Vis te de dubio liberare? vis quod incertum est evadere? Age poenitentiam, dum sanus es. Si enim agis veram poenitentiam, dunvenerit te novissimus dies, curritur ut reconcilieris, si sic agis, securus es: quare securus es? itentiam quando jam peccare non potes, peccata te dimi
Abbreviated transcription (Latin):
buerit q̃ cotidie dimittunt᷑ in oratiõe dicente.
dimitte nobis debita nr̃a sicut oe nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. qndo diem finierit. uitã ñ sinit:
s tñsit de uita inuitã. de laboriosa ad qͥetã. de mi¬
sera adbeatam. Siue iste uoluntate sua currat
ad baptysmũ. siue ꝑiculo constitutus baptyre¬
tur. ce exeat de hac uita: ad deũ uadit. ce ad
requiem uadit. Baptizatus autẽ desertor ce ui-¬
olator tanti sacram̃ti. si agat penitentiã ex to¬
to corde. si agat penitentiã ubi ds uidet. qui ui¬
dit in cor dauid qnͣdo increpabat᷑ a ꝓpħ̃a. ce gra-¬
uiter increpatus post cõminationes dĩ terribi¬
les exclamauit dicens. Peccaui. mox exaudiuit
dñs ce abstulit peccatũ. Tantũ ualent tres sil
Ergo qui egerit ueraciter penitentiã⁊ solutꝰ fuerit
aligam̃to quo astrictus fuerat ce a xp̃i corꝑe
seꝑatus. &e bene post penitentiã uixerit. sicut
ante penitentiã iuuere debuit. post reconciliati

Expanded text:
dimittuntur in oratione dicenti, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ; quando diem finierit, vitam non finit, sed transit de vita in vitam, de laboriosa ad quietam, de misera ad beatam: sive iste voluntate sua currat ad Baptismum, sive in periculo constitutus baptizetur, et exeat de hac vita, ad Dominum vadit, ad requiem vadit. Baptizatus autem desertor et violator tanti Sacramenti, si agat poenitentiam ex toto corde, si agat poenitentiam ubi Deus videt, qui vidit cor David, quando increpatus a propheta, et graviter increpatus, post comminationes Dei terribiles exclamavit, dicens, Peccavi; et mox audivit, Dominus abstulit peccatum tuum : Tantum valent tres syllErgo qui egerit veraciter poenitentiam, et solutus fuerit a ligamento quo erat constrictus et a Christi corpore separatus, et bene post poenitentiam vixerit, sicut ante poenitentiam vivere debuit, post reconciliatio
Abbreviated transcription (Latin):
tyrant᷑. soli paruuli immunes sunt. Nũdũ
enĩ uti possunt libero arbitrio. Quib tñ ad ꝯ¬
secrationem remissionẽq originalis peccati ꝓ¬
dest eoꝵ fides a quib offerunt᷑: ut quascumq
maculas delictoꝵ ꝑ illos ex quib nati sunt
contraxerunt: alioꝵ etiam interrogatione ac
responsione purgent᷑. Uerissime quippe in psal¬
mus plangitur. Ecce in mniquitatib concep-¬
tus sum: ce in pecc̃is mea mater in utero me¬
aluit. Item scͥptum ẽ: ñ eẽ mundũ in con¬

Expanded text:
tizantur soli parvuli immunes sunt: nondum tizantur soli parvuli immunes sunt: nondum enim uti possunt libero arbitrio. CAP. 77. - secrationem remissionemque originalis peccati prodest eorum fides, a quibus offeruntur; ut quascumque maculas delictorum per alios, ex quibus nati sunt, contraxerunt, aliorum etiam interrogatione ac responsione purgentur. Verissime quippe in Psalmis plangitur, Ecce in iniquitate conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit
Abbreviated transcription (Latin):
de bonoꝵ inopia conqueri desinet. Si enĩ ñ no¬
sti quid sit recte inuere: diuma p̃cepta cognosce.
Fortassis enĩ multi recte uiuunt: ce ꝓpterea tͥ nullꝰ
enĩ nosti: age quod nosti. Et tu quod queris ha¬
beas: ce aliis qͦd imitentur ostendas. Xp̃m a¬
nino attende: attende apłos: quoꝵ. ẽ nouissi¬
mus ille qui dicit. Imitatores mei estote: sicut ce
ego xp̃i. Attende animo tot martyrum milia.
morib ñ delectat: Ibi uidebis ñ solum uiros.
sed etiam feminas: postremo pueros ee puellas:
nec imprudentia decipi. nec iniquitate ꝑuerti.
nec perseli timore frangi. nec seculi amore cor-¬
tumpi. Ita ñ inuenientem quid excuses: nõ so¬
lum p̾receptoꝵ meuitabilis rectitudo sed etiã
innumerabilis multitudo circumdabit.
mnis enĩ qui iam sue uoluntatis arbiter
constitutus ẽ. cum accedit ad sacram̃ta fideli¬
um: nisi eum peniteat uite ueteris. nouam ñ
potest inchoare. Ab hac penitentia cum bap.¬

Expanded text:
de bonorum inopia conqueri desinet. Si enim non node bonorum inopia conqueri desinet. Si enim non nosti quid sit recte vivere, divina praecepta cognosce. Fortassis enim multi recte vivunt; sed propterea tibi nautem nosti, age quod nosti; ut et tu quod quaeris habeas, et aliis quod imitentur ostendas. Christum animo attende, attende Apostolos, quorum novissimus est ille qui dicit, Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Attende animo tot martyrum millia. moribus non delectat? Ibi videbis non solum viros, sed etiam feminas, postremo pueros et puellas, nec imprudentia decipi, nec iniquitate perverti, nec periculi timore frangi, nec saeculi amore corrumpi. Ita te non invenientem quid excuses, non solum praeceptorum inevitabilis rectitudo, sed etiam innumerabilis multitudo circumdabit.mnis qui jam suae voluntatis arbiter constitutus est, cum accedit ad sacramentum fidelium, nisi cum poeniteat vitae veteris, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia cum bap
Abbreviated transcription (Latin):
na lapidea litteris plenam uiam docere oe ñ
ambulare. Curenĩ ñ potius si ꝑuenire desi¬
derat tales comites intuetur ce sequit᷑. qui ce
inam bene demonstrant. ce in ea ꝑseuerant at¬
ꝙ alacriter ambulant: Qͦd si isti desint uel po¬
tius minus appareant. nam deesse ñ possunt.
ñ enĩ sic querunt homines caritate studiosa qͦd
p̃dicent ad imitationẽ. quomodo querunt iniqͥ¬
tate suspitiosa qͦd murmurent ad deceptionẽ par.¬
um ñ inueniendo bonos dum ipsi mali sint. par¬
am timendo intienire dũ mali eẽ semꝑ uolunt:
s tñ concedamus ñ apparere nunc homines di-¬
gnos imitatione: si quis hoc putas mente deũ
intuere. qui homo factus ẽ ut hominem uiuiere
mine in corde tuo. recordarisꝙ illud qͦd iohannes
ait. qui se dicit in xp̃o manere debet quẽ admo-¬
dum ille ambulauit ce ipse ambulare: ita nec
ubi deerit quem sequaris. & cum te alius uiderit

Expanded text:
ria lapidea litteris plena viam docere, et non ria lapidea litteris plena viam docere, et non ambulare. Cur enim non potius, si pervenire desiderat, tales comites intuetur et consequitur, qui et viam bene demonstrant, et in ea perseveranter atque alacriter ambulant? Quod si isti desint, vel potius minus appareant, nam deesse non possunt: non enim sic quaerunt homines charitate studiosa quod praedicent ad imitationem, quomodo quaerunt iniquitate suspiciosa quod murmurent ad deceptionem, partim non inveniendo bonos, dum ipsi mali sunt; partim timendo invenire, dum mali esse semper volunt. Sed tamen concedamus non apparere nunc homines dignos imitatione. Quisquis hoc putas, mente Dominum intuere, qui homo factus est, ut hominem vivere  per fidem in corde tuo, recordarisque illud quod Joannes ait, Qui dicit se in Christo manere, debet quemadmodum ille ambulavit, et ipse ambulare : ita nec tibi deerit quem sequaris, et cum te alius viderit,
Abbreviated transcription (Latin):
in quoquam: cũ sentencia ordine iudiciario at¬
ecłiastica integritate ꝓfertur: Nam si nomina¬
ꝙ sepe falso in quoquã crimina nominantus.
Ion gͦ illi quos monemꝰ agere penitentiam.
querant sibi comites ad suppliciũ: nec gaude
ant quia plures inuenerint. Non enĩ ꝓpterea
minus ardebunt: quia cũ multis ardebunt.
Non est enim sanitatis certum consilium: sma
ꝯ liuolentiȩ malum solatium. An forte atten¬
dunt multos etiam in ipsis honorib ȩełiastis
monib & sacramentis quȩ ꝑeos populis mini¬
strantur: Omiseros homines. qui hos intuend̃.
deantur illi qui ea quȩ dicunt non facuns.
&e traditorem suũ tolerans usq in finem. etiã
ad eugłirandũ cũ ceteris misit. Tam autem s̃
isti absurdi ce p̃posteri miseri. qui p̃positoꝵ suoꝵ
nalos mores imitari eligunt qm̃ ꝑ eos predicta
dm̃i p̃cepta seruare: qm̃ siquis uiator remanen¬
dum sͥ existimet in itinere. cum uiderit milia¬

Expanded text:
in quemquam, cum sententia ordine judiciario in quemquam, cum sententia ordine judiciario atque integritate profertur. Nam si nominaquia saepe falso in quoquam crimina nominantur. § 3. Non ergo illi, quos monemus agere poenitentiam, quaerant sibi comites ad supplicium, ant quia plures inveniunt. Non enim propterea minus ardebunt, quia cum multis ardebunt. Non est enim hoc sanitatis certum consilium, sed malevolentiae vanum solatium. An forte attendunt multos etiam rmonibus et sacramentis quae per eos populis ministrantur. O miseros homines, qui hos intuendo deantur illi, qui ea quae dicunt non faciunt : et traditorem suum tolerans usque in finem, etiam ad evangelizandum cum caeteris misit. Tam sunt autem isti absurdi et praeposteri et miseri, qui praepositorum suorum malos mores imitari eligunt, quam per eos praedicata Domini praecepta servare; quam si quisquam viator remanendum sibi esse existimet in itinere, cum viderit millia
Abbreviated transcription (Latin):
Auferte malũ auobis ipsis. Quib uerbis satis
ostendit ñ temere aut quomlibet. s ꝑ nidicu
auferendos ẽẽ malos ab hac ȩccłȩ cõmuione
ut si ꝑ iudicium auferri ñ possunt. tolerentir
discedens eos qͦs fugere uidet᷑ uintiat ad gehenꝰ¬
nam. Quia ce ad hoc nobis sunt exemplam
usq ad ultimum uentilabrũ: uel infra illa r-¬
tia pisces bomi cum malis usq ad segregationt̃
que futura ẽ in littore hoc ẽ in fine seculi. ȩquo
animo tolerent᷑. Non enĩ contrariũ ẽ huic loco
id qͦd alio loco dicit apłs. Tu quies qui iudlitas
alienum seruũ: Suo dño stat aut cadit. slolu¬
it enĩ hominẽ iudicari ab homine ex arbto
suspitionis. uel etiam extra ordinario iudicio
siue ultro confessũ. siue accusatũ atq cõuictũ.
Alioquin illud cur dixit siquis frat̾ nomint᷑
aut formcator. aut idolis seruiens. & cetera: nisi
quia eam nominationẽ intelligi uolute q̃ ft

Expanded text:
Auferte malum a vobis ipsis . Quibus verbis satis Auferte malum a vobis ipsis . Quibus verbis satis ostendit non temere aut quomodolibet, sed per judicium auferendos esse malos ab Ecclesiae communione: ut si per judicium auferri non possunt, tolerentur discedens, eos quos fugere videtur, vinciat ad gehennam. Quia et ad hoc nobis sunt in Scriptusque ad ultimum ventilabrum ; velut intra illa retia, ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem, quae futura est in littore, id est, in fine saeculi, aequo animo tolerentur . Non enim contrarium est huic loco id quod alio loco dicit Apostolus: Tu quis es qui judicas alienum servum? Suo domino stat, aut cadit . Noluit enim hominem ab suspicionis, vel etiam extraordinario usurpato sive ultro confessum, sive accusatum atque convictum. Alioquin illud cur dixit: Si quis frater nominatur, aut fornicator, aut idolis serviens , et caetera? nisi quia eam nominationem intelligi voluit, quae fit
Abbreviated transcription (Latin):
cum quibusdã cõmemoratis criminib eccła¬
stici iudicii formã ad omĩa similia ex qͥbꝰdã
daret. Ait enĩ. Scripsi uobis in epła ñ cõmis¬
raptorib. aut idolis seruientib. Alioquin ẽ¬
debueratis de hoc mundo exire: Non enĩ possũt
homines in hoc mundo uiuentes insi cũ talib
uniere: nec eos possunt lucͥfacere xp̃o. si eorum
colloquium conuictumq iuitauerint᷑. Unde
ce dñs cum publicanis ce pecc̃orib comedens:
ñ ẽ inquit opus sanis medicus. s male haben¬
tib: ñ ueni uocare iustos sed peccatores. Et
ideo sequitur apłs ce adiungit. Nunc autẽ
scͥpsi uobis ñ commisceri: si quis fr̃ nomina¬
tur inter uos fornicator. aut ydolis serui¬
ens. aut auarus. aut maledicus. aut ebrio¬
sus. aut rapax: cum eiusmodi nec quidẽ sim
cibum sumere. Quo enĩ mͥ de his qui foris it
iudicare: Honne de his qui intus sunt uoon
dicatis: Dẽ his autẽ qui foris s̃ deus iudicabs

Expanded text:
quum quibusdam commemoratis criminibus ecclesiaquum quibusdam commemoratis criminibus ecclesiastici judicii formam ad omnia similia ex quibusdam daret. Ait enim: Scripsi vobis in epistola non commisraptoribus, aut idolis servientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exire. Non enim possunt homines in hoc mundo viventes, nisi cum talibus vivere: nec eos possunt lucrifacere Christo, si eorum colloquium convictumque vitaverint. Unde et Dominus cum publicanis et peccatoribus comedens: Non est opus, inquit, sanis medicus, sed male habentibus. Non enim veni vocare justos, sed peccatores . Et ideo sequitur Apostolus, et adjungit: Nunc autem scripsi vobis non commisceri. Si quis frater nominatur aut fornicator, aut idolis serviens, aut avarus, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax; cum hujusmodi nec quidem cibum sumere. Quo enim mihi de his qui foris sunt judicare? Nonne de his qui intus sunt vos judicatis? De his autem qui foris sunt, Deus judicabit.
Abbreviated transcription (Latin):
bescere:: Nemo arbitretur fr̃s ꝓpterea consi-¬
lium salubre huiꝰ penitentie debere contemp¬
nere: quia multos fore aduertit. ce nouit ad
sacramenta altaris accedere: quoꝵ talia cri¬
mina ñ ignorat. Multi enĩ corriguntur ut
petrus. multi tolerantur ut iudas: multine¬
sciuntur donec ueniat dñs. & illuminet
abscondita tenebrarum: ce manifestabit
cusare. Plerumq autẽ boni xp̃iani ꝓpterea¬
tacent ut sufferant alioꝵ pecc̃a que noue¬
runt: quia documentis sepe deserunt᷑. ce ea
que ipsi sciunt iudicib ecclasticis ꝓbare ñ
possunt. Qmuis enĩ uera sint quedã. ñ tñ
iudici facile credenda s̃: nisi certis indiciis
demonstrent᷑. Nos uero a cõmunione quẽꝙͣ
probibere ñ possumus. qmuis hec ꝓhibitio
sponte confessum aut in aliquo siue scłari
siue eccłastico iudicio nominatũ atq con¬
uictum. Qͥs enĩ sͥ utrumq audet assume¬
re: ut cuiqͣm ipse sit accusator ce iuidex: Cu¬
iusmodi regulam etiam paulus apłs meadẽ ad

Expanded text:
cti. Nemo arbitretur, fratres, propterea se consilium salutiferae hujus poenitentiae debere contemnere, quia multos forte advertit et novit ad Sacramenta altaris accedere, quorum talia crimina non ignorat. Multi enim corriguntur, ut Petrus: multi tolerantur, ut Judas: multi nesciuntur, donec veniat Dominus, qui illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cusare. Plerique autem boni christitacent et sufferunt aliorum peccata, quae noverunt, quia documentis sepe deseruntur, ut ea, quae ipsi sciunt, iudicibus aecclesiasticis probare non possint. Quamvis enim vera sint quaedam, non tamen iudici facile credenda sunt, nisi certis indiciis demonstrentur. Nos vero a communione quemquam prohibere non possumus, quamvis haec prohibitio sponte confessum, aut in aliquo sive saeculari, sive ecclesiastico judicio nominatum atque convictum. Quis enim sibi utrumque audeat assumere, ut cuiquam ipse sit et accusator, et judex? Cujusmodi regulam etiam Paulus apostolus in e
Abbreviated transcription (Latin):
de his que facta s̃ satisfiat dño ꝑpenitentiȩ
dolorem. ꝑ humilitatis gemitũ. ꝑ contriti cor-¬
dis sacrificium. cooꝑantib elemosinis. Beati
enĩ misericordes. qm̃ ipsoꝵ miserebit᷑ ds̃. Nõ
enĩ dictum ẽ ut tantũ abstineamus a pecc̃is:
s ce de p̃teritis inqͥt dep̃care dñm ut tͥ dimit¬
dam symon pecunia uoluit eundẽ sp̃m scm̃
emere: sceleratissimũ ce impiũ m̾cimoniũ co
tie consilium ab ipso petro correptꝰ accepit ẽractat
Denitentes. penitentes. penitentes. ad penitentes
sitamen estis penitentes. ce ñ estis irridentes:
terra: erunt ligata in cȩlo. Audis ligaturam:
ce dõ putas fac̾e imposturã. Penitentiã agis.
genua figis. ce rides. subsannas patientiã dĩ.
Si penitens es: penitet te. Si ñ penitet: peni-¬
tens ñ es. Si gͦ penitet te: cur facis qͦd male
fecisti. Si fecisse penitet: noli facere. Si adhuc
tantur ad eccłam. ce baptyrant᷑. e renouan-¬
tur. &e felices hinc erunt. Sed ñ ẽ ipsa causa pe¬

Expanded text:
is quae facta sunt, satisfiat Deo per poenitentiae dolorem, per humilitatis gemitum, per contriti cordis sacrificium, cooperantibus eleemosynis. Beati enim misericordes, quoniam ipsorum miserebitur Deus . Non enim dictum est, ut tantum abstineamus a peccatis: Sed et de praeteritis, inquit, deprecare Dominum, ut tibi dimituidam Simon pecunia voluit eumdem Spiritum sanctum emere, sceleratissimum et impium mercimonium cooenitentiae consilium ab ipso Petro correptus accepit . Dicitncerta. Poenitentes, poenitentes, poenitentes si tamen estis poenitentes, et non estis irridentes,terra, erunt ligata et in coelo . Audis ligaturam, et Deo putas facere imposturam? Poenitentiam agis, genu figis, et rides, et subsannas patientiam Dei? Si poenitens es, poeniteat te: si non poenitet, poenitens non es. Si ergo poenitet, cur facis quod male fecisti? Si fecisse poenitet, noli facere. Si adhuc tantur ad ecclesiam, et baptizantur, et renovantur, et felices hinc erunt. Sed non ipsa est causa poe
Abbreviated transcription (Latin):
tã mutet. se corrigat. ce reconciliet᷑ dũ uunt. dũ
sanus ẽ. Expectat ips etiam tunc reciliari: qͣn¬
do icipit mori. Exꝑti sumꝰ multos expirasse:
expectantes reconciliari. Deinde etiã dico in
ꝯspectu dei timore ur̃ timorẽ meũ. Qui autẽ
ñ timet: timentẽ ñ me ꝯtẽpnit s malũ suum.

Expanded text:
tam, corrigat se, et reconcilietur, cum vivit, dum sanus est. Exspectat etiam ipse tunc reconciliari, quando incipit mori? Experti sumus multos exspirasse, exspectantes reconciliari. Deinde etiam dico in conspectu Dei, timori vestro, timorem meum. Qui autem non timet, timentem me contemnit, sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
tris ut carnem hominis animamq mũ¬
daret: susceptione carnis atq anime rati-¬
onalis incarnatus ẽ. Et qui ẽ uerus deus
homo uerus factus est: ñ ut alter ds̃ eẽt al¬
ter homo. s idem ds̃ idem homo: qui ut il¬
lud peccatum quod in concubitu mortalis car¬
nas generatio humana contraxit auferret:
ceptus ẽ nouo more deus. incarnatus in ma¬
tre uirgine sine coitu uiri. sine libidine conci¬
pientis uirginis: ut per dm̃ hominem quem
absq libidine conceptum inuiolatus edid
uirginis uterus ablueretur peccatum. quod
nascentes trahunt omnes homines: quib
in corpore mortis huiꝰ talis ẽ nascendi con¬
ditio. ut matres eorum fecunditats opus
implere ñ possint: nisi prius uirginitatẽ
carnis amiserint. Solus gͥ abstulit peccatũ
conceptionis atq natiuitatis humane ds̃
unigenitus: qui dum conciperetur. uerita¬
tem carnis accepit ex uirgine: & cũ nasce¬
retur integritatem uirginitatis seruauit

Expanded text:
tris, ut carnem hominis animamque muntris, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis atque animae rationalis incarnatus est; et qui est Deus verus, homo verus factus est; non ut alter Deus esset, alter homo, sed idem Deus, idem homo. Qui ut illud peccatum quod in concubitu mortalis carnis generatio humana contraxit, auferret, conceptus est novo more, Deus incarnatus in matre virgine, sine coitu viri, sine libidine concipientis virginis: ut per Deum hominem, quem absque libidine conceptum inviolatus edidit virginis uterus, ablueretur peccatum quod nascentes trahunt omnes homines, quibus in corpore mortis hujus talis est nascendi conditio, ut matres eorum fecunditatis opus implere non possint, nisi prius virginitatem carnis amiserint. Solus igitur abstulit peccatum conceptionis atque nativitatis humanae Deus Unigenitus, qui dum conciperetur, veritatem carnis accepit ex virgine; et cum nasceretur, integritatem virginitatis servavit
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut filios generent. sine libidine non ẽ
parentũ concubitus: ob hoc ex eorũ carne
nascentium ñ potest sine peccato eẽ concep¬
tus. ẽsbi peccatum in paruulos ñ transmit¬
tit propagatio s libido: nec fecunditas huma¬
ne nature facit homines cum peccato nasci.
s feditas libidmis: quam homines habent ex
illius pͥmi iustissima condemnatione peccati.
Ideo beatus dauid qͣmuis de legitimo nasce¬
retur iustoq coniuigio. in quo scilicet nec in¬
fidelitatis culpa nec fornicationis macula
poterat inueniri: propter originale tamen
peccatum quo naturaliter obstricti. filii ire
ñ solum impiorum filii s om̃s ei qui de iu¬
storũ scĩficati carne nascuntur: exclam at
& dicit. Ecce enim in iniquitatib concep¬
tus sum: & in delictis peꝑit me ma¬
ter mea. Sẽs etiam iob  dicit. mundum
absorde ñ ẽẽ hominem: nec si unius diei sit
ei gͦ filius unigenitus. qui est in sinu pa¬

Expanded text:
tur ut filios generent, sine libine non est tur ut filios generent, sine libine non est parentum concubitus; ob hoc filiorum ex eorum carne nascentium non potest sine peccato esse conceptus, ubi peccatum in parvulos non transmittit propagatio, sed libido; nec fecunditas naturae humanae facit homines cum peccato nasci, sed foeditas libidinis, quam homines habent ex illius primi justissima condemnatione peccati. Ideo beatus David, quamvis de legitimo nasceretur justoque conjugio, in quo scilicet nec infidelitatis culpa, nec fornicationis macula poterat inveniri; propter originale tamen peccatum, quo naturaliter obstricti filii sunt irae, non solum impiorum filii, sed omnes etiam qui de justorum sanctificata carne nascuntur, exclamat et dicit: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Sanctus etiam Job dicit mundum a sorde non esse hominem, nec si unius diei sit ergo Filius unigenitus qui est in sinu Pa
Abbreviated transcription (Latin):
terius cuiusqͣm putes ẽẽ nature.s eius cuiꝰ
ẽ omniũ caro hominũ. idest quã ip̃e dñs
homini pͥmo de terra plasmauit. & ceteris
hominib plasmat: quos ꝑ propagationem
Sed licet caro xp̃i & omniũ hominũ uniꝰ
eiusdemꝙ nature sit: hec tamen quam d̃s
uerbum ex maria uirgine sͥ unire dignatus
ẽ sine pec̃co suscepta. sine pec̃co nata ẽ. utpo¬
te seadm quam deus eternus &e iustus mise¬
ricorditer & conceptus & natus ẽ. & dñs głori¬
sȩ crucifixus ẽ. Quib autem uerbis explica¬
bitur carnis illius excellentia singularis.
cuiꝰ diuina ẽ ex ip̃a sui conceptione persona.
cuius origo natiuitatis insolita: qua sic uer¬
bum caro factum ẽ. ut una ꝑsona eẽt cũ car¬
ne sua unigenitus ac sempiternus ip̃e sue
carnis conceptione conceptus. Istam uero
ceterorum homium carnẽ per humanũ
certum ẽ nasci concubitum: uiro seminante.
femina uero concipiente atq pariente. Et
quia dum sͥ muicem uir mulierq miscen¬

Expanded text:
erius cujusquam putes esse naturae; sed ejus cujus est omnium hominum caro, id est, quam ipse Deus homini primo de terra plasmavit, et caeteris hominibus plasmat, quos per propagationem Sed licet caro Christi, et omnium hominum unius ejusdemque naturae sit; haec tamen quam Deus Verbum ex Maria virgine sibi unire dignatus est, sine peccato concepta, sine peccato nata est: utpote secundum quam Deus aeternus et justus misericorditer et conceptus et natus est, et Dominus gloriae crucifixus est. 16. Quibus autem verbis explicabitur carnis illius excellentia singularis, cujus divina est ex ipsa sui conceptione persona, cujus origo nativitatis insolita, qua sic Verbum caro factum est, ut una persona esset cum carne sua Unigenitus ac sempiternus Deus, ipsa suae carnis conceptione conceptus? Istam vero caeterorum hominum carnem per humanum certum est nasci concubitum, viro seminante, femina vero concipiente atque pariente. Et quia dum sibi invicem vir mulierque miscen
Abbreviated transcription (Latin):
& hominun. Iccirco autem mediator: qui
idem ds̃ est atq homo uerus. habens cum pti
unam diuinitatis naturam. & humanitatis
unam cum matre substantiã: habens ex no
usq ad mortem iniquitatis nr̃e penam: habi
incommutabilem de deo patre iusticiã: ꝓpt¬

Expanded text:
 hominum. Idcirco autem mediator, quia idem Deus atque homo verus, habens cum Patre unam divinitatis naturam, et humanitatis unam cum matre substantiam: habens ex nobis usque ad mortem iniquitatis nostrae poenam, habens incommutabilem de Deo Patre justitiam; pr
Abbreviated transcription (Latin):
do procederet temporis. deus misit filiũ suũ
factum ex muliere. factum sublege: ut eos qͥ
sub lege erant redimeret. ut ad optionẽ filioꝵ
ncipemus. illo scilicet deo facto naturaliter
silio hominis. qui unus est naturaliter filiꝰ
onfirmans postqͣm dixit. & uerbum caro fa¬
ctum est. & habitauit in nobis. subsequenter
ait. & uidimus głam eius. głam quasi uni¬
geniti a patre. plenum gr̃ãe &e ueritatis. Sic
ile omnium sp̃uum. omniũq corporum.
idẽ omĩum naturarum creator & dñs cre¬
auit uirginem. ereandus ex uirgine. & cuiꝰ
p̃e factor ẽ matrem sͥ fecit. quando de eius
carne concipiendus atq pariendus. ueram
materiam ds̃ inmensus ac sempiternus ac¬
cepit. ut & scđ̾m ueritatem forme seruilis.
ds homo misericorditer fieret. & scđ̾m formã
dei naturaliter deitatis ueritate idem homo
ꝑmanens ñ careret. Sic gͦ xp̃m dei filiũ idẽ

Expanded text:
um factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus; illo scilicet Deo facto naturaliter filio hominis, qui unicus est naturaliter Filius confirmans, postquam dixit, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; subsequenter ait, Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Sic iid est omnium naturarum creator, Dominus creavit virginem creandus ex virgine; et cujus ipse factor est, matrem sibi fecit, quando de ejus carne concipiendus atque pariendus veram materiam carnis Deus immensus ac sempiternus accepit: ut et secundum veritatem formae servilis, Deus homo misericorditer fieret; et secundum formam Dei, naturali veritate, idem Deus homo permanens non careret. 15.
Abbreviated transcription (Latin):
chis: nec humanitas eius aliena ẽ a natura
matͥs. scaͤm id quod uerbum caro factum
Et. & habitauit in nobis. Illa enĩ natura
que semꝑ genita manẽt ex patre. naturam
nam sine pec̃co suscepit: ut nasceretur ex
urgine. Neꝙ natura eterna atq diuna dem¬
poraliter concipi. & temꝑalit nasci. ex na¬
tura humana ullatenus posset: ñ scđm suˢ¬
ciptionem ueritatis humane. ueram temꝑa¬
uter conceptionem atq natiuitatem meffa¬
biis inse diumitas accepisset. Sic est d̾s̃ eter

Expanded text:
hil: nec humanitas ejus aliena est a natura matris, secundum id quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex virgine. Neque enim natura aeterna atque divina temporaliter concipi et temporaliter nasci ex natura humana ullatenus posset, nisi secundum susceptionem veritatis humanae, veram temporaliter conceptionem atque nativitatem ineffabilis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽgͥ atq idẽ ds̃. dĩ filiꝰ natꝰ añ scla ce natꝰ in secło:
⁊ ut᷑q natiuitas uniꝰ ẽ filii. Dĩ diuina. scđm
quã creator in forma dĩ coȩt̾nus patri d̃s est:
humana. sed̾m quã semetipsũ exinaniẽs¬
& formam serui accipiens. ñ solum in concepi
materni uteri semetipsum dum homo fieit
eadem seruilis forme susceptione formaut.
uerumetiã de eodem mat̾s utero. idem d̾s hon
factus exiuit: & in cruce idem ds̃ homo faetis
pependit: & in sepulchro idem ds̃ homo fae
iacuit. & ab inferis idem deus homo factus
tercio die resurrexit: s in sepulchro scđm sol
carnem idem ds̃ iacuit: & in inferno scãm
solam animam descendit. qua de inferis a
carnem die tercio reuertente. idem ds̃ scđ̃m car¬
nem qua in sepulchro iacuit. de sepulchro n¬
surrexit. & quadragesimo post resurrectionẽ
die idem homo factus in celum ascendens n
dexteram dei sedet: inde in fine seculi ad uidi¬
candos uiuos ẽ mortuos q uenturlis.

Expanded text:
 Dei Filius natus ante saecula, et natus in saeculo: et utraque nativitas unius est Filii Dei; divina, secundum quam creator in forma Dei coaeternus Patri Deus est; humana, secundum quam semetipsum exinanienst formam servi accipiens, non solum in conceptu materni uteri semetipsum, dum homo fieret, eadem servilis formae susceptione formavit; verum etiam de eodem matris utero idem Deus homo factus exivit, et in cruce idem Deus homo factus pependit, et in sepulcro idem Deus homo factus jacuit, et ab inferis idem Deus homo factus tertio die resurrexit: sed in sepulcro secundum solam carnem idem Deus jacuit, et in infernum secundum solam animam descendit. Qua de inferis ad carnem die tertia revertente, idem Deus secundum carnem qua in sepulcro jacuit, de sepulcro resurrexit; et quadragesimo post resurrectionem die, idem Deus homo factus in coelum ascendens, in dextera Dei sedit, inde in fine saeculi ad judicandos vivos mortuosque venturus. 12.
Abbreviated transcription (Latin):
& iustus. equalit̾ miserator & misericors: pi¬
tiens & multum misericors & uerax: equalũ
fortis & suauis: equaliter sapiens atq om̃p
in unidate nature habens cum patre.sins
dubio equalis est patri. Propter quod &. apl
continuo adiungens ait. gon rapinam

Expanded text:
liter miserator et misericors, patiens et multum misericors et verax, aequaliter fortis et suavis, aequaliter sapiens atque omniin unitate naturae habens cum Patre, sine dubio aequalis est Patri. Propter quod et Apostolus continuo adjungens, ait: Non rapinam
Abbreviated transcription (Latin):
semetipsum exmaniuit. formã serui accipi¬
ens. Formam gͥ serui. idest naturam serui m
suam accepit ille deus ꝑsonam: atq ita ho¬
minum factor in similitudinem homina
factus. habitu ẽ inuentus ut homo. Ip̃e huu¬
liauit semetipsum. factus obediens patͥ ulq
ad mortem: mortem autem crucis. Intenti¬
gͥhanc apłi sententiam cogita. & in ea cog¬
atq hominem credas: nec tamen in eo uen¬
tatem utriusq nature in una ꝑsona aut ꝯ¬
fundas aut diuidas. Cum gͥ pͥmo audis de
dño iħu xp̃o quia in forma dei erat. oporti
te agnoscere. sirmissimeq tenere: in illo fui¬
me nomine naturalem plenitudinem debe¬
erat. Cnius gͦ nature cum patre est. equals̃¬

Expanded text:
semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Formam ergo servi, id est naturam servi in suam accepit Deus ille personam, atque ita hominum factor in similitudinem hominum factus, habitu est inventus ut homo, ipse humiliavit semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis . 19. Intenthanc Apostoli sententiam cogita, et in ea cogmdem Deum atque hominem credas. Nec tamen in eo veritatem utriusque naturae in una persona, aut confundas, aut dividas. Cum ergo primum audis de Domino Jesu Christo quia in forma Dei erat, oportet te agnoscere firmissimeque tenere, in illo formae nomine naturalem plenitudinem debeerat. Unius ergo naturae cum Patre est, aequal
Abbreviated transcription (Latin):
qui de ea fuerat nasciturus. ita singulari
gr̃a preuenit atq impleuit. ut ip̃m habe¬
ret uentͥs sui fructum quem ab mitio habe¬
ret uniuersitas dñm. & ip̃m sͥ uideret nas¬
cendi sollemnitate subditum inunitate
paterne substantie ñ solum humana s etiã
angelica creatura cognoscit & adorat al¬
tissimum. Sic gͦ peccatum & pena peccati
que per scelus corrupte mulieris intrauit
in mundum. per inuiolatum uirginis
partum aufert᷑  a mundo. Et quia in
conditione  generis humani ꝑmu
lierẽ q̃ de solo uiro facta est. factũ ẽ ut mortis
uncło tenerem̃ obstrieti. hoc in redẽptione
gñis humani diuina bonitas egit. ut pii
t᷑. Illic humanã nat᷑am neqͥssima decepti.¬
õne sͥ diabolus in pecc̃i similitudine sociaũ.
hic d̾̃s humanã nat᷑am in unita tepsone sis¬
cepit. Ibi femina decepta ẽ ut fieret filia di¬
aboli: hic uirgo gr̃a repleta ẽ. ut fieret mas
summi aqꝑ incõmutabilis unigeniti dĩ. Ib

Expanded text:
qui de ea fuerat nasciturus, ita singulari gratia praevenit atque replevit, ut ipsum haberet ventris sui fructum, quem ex initio habet universitas Dominum; et ipsum sibi videret nascendi solemnitate subditum, quem in unitate Paternae substantiae non solum humana, sed etiam angelica creatura cognoscit et adorat Altissimum. 18. Sic ergo peccatum et poena peccati, quae per scelus corruptae mulieris intravit in mundum, per inviolatae virginis partum aufertur a mundo. Et quia in conditione generis humani per mulierem, quae de solo viro facta est, contigit ut mortis vinculo teneremur obstricti; hoc in redemptione humani generis divina bonitas egit, ut per dderetur. Illic humanam naturam nequissima deceptione sibi diabolus in peccati similitudinem sociavit: hic Deus humanam naturam in unitatem personae suscepit. Ibi femina decepta est, ut fieret filia diaboli: hic virgo gratia repleta est, ut fieret mater summi atque incommutabilis Unigeniti Dei. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
sic neq illa corꝑa unius nature cum deo sũt.
quib singulis singulos brutos atq irrationa¬
biles spiritus. quib cadem corꝑa uiuificaren¬
tur ac sensificarentur inseruit.

Expanded text:
sic neque illa corpora unius naturae cum Deo sunt, quibus singulis singulos brutos atque irrationabiles spiritus, quibus eadem corpora vivificarentur ac sensificarentur, inseruit.
Abbreviated transcription (Latin):
uduntur ip̃e diuiditur: nec in his que mutan¬
tur ulla mutatione uariatur. Nisi enĩ incõ
ostendit: quia quibusdam corporib uitam ñ
dedit. cum corꝑa omĩa ip̃e creauit. Ip̃e autẽ
ladiraliter uita ẽ: quia si uita ñ eẽt. uiuenti

Expanded text:
viduntur ipse dividitur, nec in iis quae mutanviduntur ipse dividitur, nec in iis quae mutantur ulla mutatione variatur. Nisi enim naturaostendit, quia quibusdam corporibus vitam non dedit, cum corpora omnia ipse creaverit. Ipse autem naturaliter vita est, quia si vita non esset,
Abbreviated transcription (Latin):
quelibet ereatura corꝑalis. cuiꝰ sc̃a trinitas
que unus ẽ deus: nec localiter in loco esset.
nec de loco ad locum tͣnsiret. nec circũ scͥbe¬
retur qͣntitate molis sue. Que omĩa osten¬
dunt huiꝰcemodi naturarũ illum eẽ opifi¬
em. cuiꝰ nullus latus aut angustus ẽ locꝰ:
quia ñ minus in angustis qͣm in latis totꝰ
i. Nec mutatur temꝑe: qui solus potest uo¬
iumina temporũ ñ demporali uolubilitate.
s et̾na stabilitate mirabiliter ordinare. Ne¬
ꝙ enĩ in tempore cogitat quemadmodum
temporum series rerum discessione ac suc-¬
cesione tͣss currat: nec aliqua mobili qͣn¬
ntate terminatur. quia nullo ꝯcludidur:
minores minorib implendo. nusqͣm tamen
totus se infundat. Ip̃e enĩ est deus qui ait.
Celum & terram ego impleo. Omnia gͥ que
fecit. idest sp̃s & corpora. summa o ima. ce¬
lestia atq t̾restria. uiuentia & quib faculta¬
tem iuuendi ñ dedit: ineffabiliter ubiq totꝰ
dñs deus implet & continet: nec in his que di¬

Expanded text:
quaelibet creatura corporalis, cujus est sancta Trinitas, quae unus est Deus; nec localiter in loco esset, nec de loco ad locum transiret, nec circumscriberetur quantitate molis suae. Quae omnia ostendunt hujuscemodi naturarum illum esse opificem, cui nullus latus aut angustus locus est, quia non minus in angustis quam in latis totus est; nec mutatur tempore, quia solus potest volumina temporum, non temporali volubilitate, sed aeterna stabilitate mirabiliter ordinare: neque enim in tempore cogitat quemadmodum temporum series rerum decessione ac successione transcurrat; nec aliqua molis quantitate terminatur, quia nullo fine concluditur; minores minoribus implendo, nusquam tamen totus se infundat. Ipse enim est Deus qui ait: Coelum et terram ego impleo . Omnia igitur quae fecit, id est spiritus et corpora, summa et ima, coelestia atque terrestria, viventia, et quibus facultatem vivendi non dedit, ineffabiliter ubique totus Dominus Deus et implet et continet; nec in iis quae di
Abbreviated transcription (Latin):
ullum credimus ad salutem nisi deo in¬
uitante uenire. nullũ inuitatũ salutem
suam nisi deo auxiliante oꝑari. nullũ nisi
orantem auxilium ꝓmereri. nullum dei uo-¬
iuntate ꝑire: s permissu ꝓ electione arbi¬
ni attributa ad seruilẽ cogat᷑ necessitatem.
a deo creatus ẽ. s quia libero arbitrio utpy
racionabilis creatura commissus ẽ. cogita¬
di acceꝑat facultatem. scientiam boni uen
ad malum. ce multa cogitando factus
is: nec contentus solus pire suasit aliis.i
qui eẽt sue malicie inuentor fieret ce alion
auctor. Et ex eo malum uel malicia ꝑen
scm̃. qui mutari ñ potest a bono. quia n¬
tura possidet bonum. nec potest aliud quoi¬
esse qͣm bonus.

Expanded text:
ullum credimus ad salutem nisi Deo invitante venire; nullum invitatum salutem suam nisi Deo auxiliante operari; nullum nisi orantem auxilium promereri; nullum Dei voluntate perire, sed per seipsum pro electione arbini attributa, ad servilem cogatur necessitatem. a Deo creatus est: sed quia libero arbitrio, ut puta rationabilis creatura, commissus est, et cogitandi acceperat facultatem; scientiam boni vertit ad malum, et multa cogitando factus is; nec contentus solus perire suasit aliis, ut qui esset suae malitiae inventor, fieret et aliorum auctor, et ex eo malum vel malitia percritum sanctum, qui mutari non potest a bono, quia natura possidet bonum; nec potest aliud esse quam bonus.
Abbreviated transcription (Latin):
sine suo adulterio sͥ habere uideaas
post prioris adulterium tamqn bs
a cum ꝓhibentur infirmitatem carnis no¬
his opponunt. S iam liber etiam iste clau¬
dendus. ⁊ rogandus deus. ut aut eos temp¬
tari ñ sinat separationib conuigum: aut
ita sanet. ut timor ꝑiclitantis salutis. fiat
illis amplioris siue ꝓbatioris occasio castita

Expanded text:
sine suo adulterio sibi habere uideatur, quam sine suo adulterio sibi habere uideatur, quam post prioris adulterium tamquam et. cum prohibentur, infirmitatem nobis carnis obponunt. sed iam liber etiam iste claudendus est et rogandus deus, ut aut eos temptari non sinat separationibus coniugum aut ita sinat, ut timor periclitantis salutis fiat illis amplioris siue probatioris occasio castita
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ista ñ fecerit. tamen ille qntũ inn
ẽ facere compulit: &e hoc ei ds̃ peccatis
si illa casta ꝑmaneat. imputabit si
nesciat qͣm sint rarissime que ita pe¬
ce uiuant cũ uiris: ut etiaisi ab eist¬
tant᷑ alios ñ requirant: In comꝑabit
quippe numerus ẽ amplior. feminari
cumq pudice adhereant maritis is
si dimisse fuerit. a maritis ñ differt̃ nibe
Cum uero crediderint homines dño li¬
ti. omnis qui dimiserit uxorem suas
causam forncationis facit eã meche
si crediderint &e tibi dicenti. mulieris
nicante licere uiro eius alteram ducl
quisqͥs uoluerit ꝓpter alias quasliss
molestias carere uxore cui coniuncls
prius eam mechari facit sine forniel¬
ne dimittendo: ut tunc dueat alteri
fuerit illa mecha nubendo. Ac sic as
ore pecc̃o quo eam mechari fecit sil
baptysmum siue ꝑ penitentiã liban

Expanded text:
hoc ista non fecerit, tamen ille quantum in ipso hoc ista non fecerit, tamen ille quantum in ipso est facere compulit; et hoc ei Deus peccatum, etiamsi illa casta permaneat, imputabit Sed quis nesciat quam sint rarissimae, quae ita pudice vivant cum viris, ut etiamsi ab eis dimittantur, alios non requirant? Incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum, quae cum pudice adhaereant maritis, tamen si dimissae fuerint a maritis, non differunt nubere. Cum ergo crediderint homines Domino diti: omnis qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari, si crediderint et tibi dicenti muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit propter alias quaslisbet molestias carere uxore, cui iunctus est, prius eam moechari faciat sine fornicatione dimittendo, ut tunc ducat alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam moechari fecit, siue per baptismum siue per paenitentiam liberatus
Abbreviated transcription (Latin):
tentia sanari: Nũquid ꝓpterea ne ista
homicidioꝵ scelera ꝑpetrentur. dictu¬
ri sumus ñ eẽ adulteria. repudiatis pre¬
ter causam fornicationis uxorib sͥ alte¬
ras copulare: Iam uero ex hoc qͦd sapis
ri uxores suas quas ꝓpter allas inmn¬
biles causas ferre ñ possunt mechaue¬
re. ut ab eis uinculo coniugali ꝑ fomi¬
onem sicut putas soluto. liceat eis abi
ducere: ut ex eo qͦd illas mechari coegen
aut baptysmate ablui. aut penitentias¬
nari: qm̃ illis ⁊ gr̃a ce medicina negas
qmdui cũ adulteris uuent. si prionb
ter causam fornicationis repudiats
teras duxerint: Nisi forte qͥs dicat nr¬
nem posse uxorem suã mechari fau
pudica ẽ. Et tamen dñs omnis qui h¬
serit inqͥt uxorem suã preter causansi
quia cum eẽt pudica cum uiro. tamios
missa cogitur ꝑ incontinentiã uiuo
re alteri copulari: & hoc ẽ mechari. il

Expanded text:
tendo sanari, numquid propterea, ne ista tendo sanari, numquid propterea, ne ista homicidiorum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse adulteria repudiatis. praeter causam fornicationis uxoribus sibi alteras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis ri uxores suas, quas propter alias innumerabiles causas ferre non possunt, moechari cogere, ut ab eis uinculo coniugali per fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitendo sanari, quoniam illis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuent, si prioribus praeter causam fornicationis repudiatis alteras duxerint? nisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est. et tamen dominus, omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter causam quia cum esset pudica cum viro, tamen dimissa cogitur per incontinentiam vivo priore alteri copulari, et hoc est moechari. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
rium in conubiũ cupit uiri prioris mor¬
te conuertere: Scio tibi hoc ñ placere. ut
propter hanc uanissimã inuidiam lex xͥ
cum uera inueniatur ⁊ sana: dura ⁊ mhu¬
mana dicatur. Sic itaq ñ tibi uideri de¬
bet negandũ ẽẽ adulteriũ. qnͣdo uxore
adultera uiuente. altera ducit᷑. quia po¬
test maritus per hoc cogi adulterum oc¬
cidere: dum cupit sͥ licere illa extincta
alteram ducere. si hoc ea uiuente ñ licet
facere. Qͥd si enĩ ce illud ddicant xp̃iane
fidei detractores cogi homines occidere
uxores suas insidiarum scelerib quas
molestas ferre ñ possunt. siue diuturno
langore laborantes. &e pati concubitum
ñ ualentes. siue pauꝑes. siue steriles. si¬
ue deformes. aliarũ spe ducendarũ. sa¬
narum. opulentarũ. fecundarũ. pulcer¬
rimarũ: quia eas ꝑpeti nolunt preter
causam formcationis repudiare ñ licet
& alteras ducere: ne ꝑpetuo deuincti ad¬
ulterio. nec baptyzari possint. nec peni¬

Expanded text:
rium in conubium cupit uiri prioris morrium in conubium cupit uiri prioris morte conuertere? scio tibi hoc non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatur et sana, dura et inhumana dicatur. sic itaque non tibi debet uideri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adultera uiuente ducitur altera, quia potest maritus per hoc cogi adulteram occidere, dum cupit sibi licere illa extincta alteram ducere, si hoc ea uiuente non licet facere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei detractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non ualentes siue pauperes siue steriles siue deformes, aliarum spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, quas perpeti nolunt, praeter causam fornicationis repudiare non licet et alteras ducere, ne perpetuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec paeni
Abbreviated transcription (Latin):
de inueniat. quia ista ratione suadetur
hominib homicidia ꝑpetrare. & earum
maritos quas eo modo repudiatas duxe¬
rint uel insidns quib potuerint. uel ca¬
lumpniis appetere uel aliquib ueris eri¬
minib accusare & occidere. ut eis mortu.¬
is possint eẽ conugia. que uiuis fuerãt
adulteria: ñne id exaggeranti tibi dicturꝰ
ẽ. ñ michi uidetur amantissime frater hic
diuinus eẽ sensus. ubi ñ solum benignitas
& pietas excluditur. s etiam ingens ma-¬
lignitas & impietas excitat᷑. Qnͣdoquidẽ
multo leuius ẽ & tolerabilius ut adulte¬
ras mariti: qͣm ut maritos adultere occi¬
dant. Placet ne tibi ut ꝓpter uanissimã
inuidiam dnĩce defensionẽ sententie dese¬
ramus. uel eam insuꝑ accusemus. dicentes
ñ debere adulterium uindicari etiãsi ꝓpt̃
causam fornicationis repudiata a uiro.
alteri conugetur: ne maritum eius a qͦ
dimissa ẽ compellat᷑ occidere. dũ adulte¬

Expanded text:
te inueniat, quia ista ratione suadetur te inueniat, quia ista ratione suadetur hominibus homicidia perpetrare et earum maritos, quas eo modo repudiatas duxerint, uel insidiis, quibus potuerint, uel calumniis adpetere uel aliquibus ueris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuis possint esse coniugia, quae uiuis fuerant adulteria, nonne id exaggerando tibi dicturus est: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi non solum benignitas et pietas excluditur, sed etiam ingens malignitas et inpietas excitatur?\' quandoquidem multo est leuius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. placetne tibi, ut propter hanc uanissimam inuidiam dominicae defensionem sententiae deseramus uel eam insuper accusemus, dicentes non debere adulterium iudicari, etiamsi praeter causam fornicationis repudiata a uiro alteri coniugetur, ne maritum eius, a quo dimissa est, conpellatur occidere, dum adulte