comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grã carthagini animo reuoluo.
res quȩdam menti nuntiata ꝑ
ocłos memoriȩq tranffusa:
imaginarium conspectum facit.
s aliud mente conspicio scõm
quod mͥ opus illud placet. unde
& iam si displiceret corrigerem.
Itaq de istis sed̾m illam iudica¬
mus. & illam cernimus rationalis
mentis intuitu. Ista uero aut pre¬
sentia sensu corpous tangimus:
aut unagines absentium fixas
in memoua recordamur. aut ex
earum similitudine talia fingi¬
mus qualia nosipsi si uellennis at¬
q possemus & iam opere molire¬
mur. aliter figurantes animo
imagines coiporum. aut ꝑ corpꝰ
corpora uidentes. aliter autem
rationes artemq ineffabiliter
pulchram. talium figurarum
suꝑ aciem mentis simplici intel¬
ligentia capientes. In illa gͥ et̾na
sumus. & secłm qͣm uel in nobis
uel incorporb uera & recta rati¬
one aliquid oꝑamur. uisu m̃tis
aspicimus: atq inde conceptã
rerum ueracem noticiam. tan¬
qͣm uerbum apud nos habemꝰ.

Expanded text:
gratia, Carthagine, animo revolvo, gratia, Carthagine, animo revolvo, res quaedam menti nuntiata per oculos, memoriaeque transfusa, imaginarium conspectum facit. Sed aliud mente conspicio, secundum quod mihi opus illud placet; unde etiam, si displiceret, corrigerem. Itaque de istis secundum illam judicamus, et illam cernimus rationalis mentis intuitu. Ista vero aut praesentia sensu corporis tangimus, aut imagines absentium fixas in memoria recordamur, aut ex earum similitudine talia fingimus, qualia nos ipsi, si vellemus atque possemus, etiam opere moliremur: aliter figurantes animo imagines corporum, aut per corpus corpora videntes; aliter autem rationes artemque ineffabiliter pulchram talium figurarum super aciem mentis simplici intelligentia capientes. CAPUT sumus, et secundum quam uel in nobis uel in corporibus uera et recta ratione aliquid operamur, visu mentis aspicimus: atque inde conceptam rerum veracem notitiam, tanquam verbum apud nos habemus,
Abbreviated transcription (Latin):
in eum ferebar offensus & qͤsi
repercussus. atq ab indigno homi¬
ne ablatus. inea fonna ꝑmanet
exqua eum calem credens ama¬
ueram: nͥ foite ad hoc amo iam
ut talis sit cum talem ñ eẽ cõ¬
perero. At in illo homine nic bil
mutatum ẽ: mutari tam̃ potest
ut fiat. quod eum iam eẽ credi¬
deram. In mente autem mea
mutata e utiq ipsa existimatio
quȩ de illo aliter se habebat. & alit
habet. idemq amor abintentio¬
ne ꝑfruendi. ad intentionẽ con¬
sulendi. incominutabl desu¬
per iusticia iubente deflexus ẽ.
Ipsa uero forma inconcusse ac
stabilis ueritatis & in qͦ fruerer
homine. bonum eum crederis.
& inqua consulo ut bonus sit
eadem luce incorruptibilis sin¬
cerissimȩq rationis & meȩ men¬
tis aspectum. & illam phanta¬
siȩ nubem qͣm desuꝑ cerno:
cum eundem hominem quẽ
uideram cogito. inperturbabil
eteruitate ꝑfundit. Uui¬
dem cum arcum pulchrȩ & eqͣb¬
liter intoitum quẽ uidi uerb

Expanded text:
in eum ferebar, offensus, et quasi in eum ferebar, offensus, et quasi repercussus, atque ab indigno homine ablatus, in ea forma permanet, ex qua eum talem credens amaveram. Nisi forte ad hoc amo jam, ut talis sit, cum talem non esse comperero. At in illo homine nihil mutatum est: mutari tamen potest, ut fiat quod cum jam esse credideram. In mente autem mea mutata est utique ipsa existimatio, quae de illo aliter se habebat, et aliter habet: idemque amor ab intentione perfruendi ad intentionem consulendi, incommutabili desuper justitia jubente deflexus est. Ipsa vero forma inconcussae ac stabilis veritatis, et in qua fruerer homine bonum eum credens, et in qua consulo ut bonus sit, eadem luce incorruptibilis sincerissimaeque rationis et meae mentis aspectum, et illam phantasiae nubem, quam desuper cerno, cum eumdem hominem quem videram cogito, imperturbabili aeternitate perfundit. Item cum arcum pulchre ac aequabiliter intortum, quem vidi, verbi
Abbreviated transcription (Latin):
lucem supͣ. & densissimas nebu¬
las subter aspiciam. Nam un¬
de ume fr̃ni amoris in flamat᷑
ardor: cum audio uirum alique
pro fidei pulchritudine & fir¬
mitate acria tormenta toleras¬
se. Et si mͥ digito ostendatur
ipse homo. studeo mͥ coniunge¬
re notum facere. ancitia con¬
ligare. itaq si facultas datur
accedo alloquol. sermonem con¬
sero. affectum meum in illũ
quib uerbis possum exptimo:
uicissim quȩ ineo fierz quem
inme habeat atq expͥmi uolo.
spiritualemq complexum cre¬
dendo molior. quia ꝑuestigare
tam cito & cernere penitus eiꝰ
interiora non possum. Amo ita¬
q fidelem ac fortem iurum
amore casto atq germano.
quod si mͥ inter nr̃as loquelas
faceatur. aut incautus aliqͦmͦ
sese indicet quod uel de d̾o cre¬
dat incongrua. atq i illo qͦq¬
aliquid carnale desideret. O
pro tal erroie illa ꝑtulerit.
uel speratȩ pecuniȩ cuipiditate
uel inani audicate laudis
humanȩ: statu amorille qͦ

Expanded text:
lucem supra, et densissimas nebulucem supra, et densissimas nebulas subter aspiciam. Nam unde in me fraterni amoris inflammatur ardor, cum audio virum aliquem pro fidei pulchritudine et firmitate acria tormenta tolerasse? Et si mihi digito ostendatur ipse homo, studeo mihi conjungere, notum facere, amicitia colligare. Itaque si facultas datur, accedo, alloquor, sermonem confero, affectum meum in illum quibus verbis possum exprimo, vicissimque in eo fieri quem in me habeat atque exprimi volo, spiritualemque complexum credendo molior, quia pervestigare tam cito et cernere penitus ejus interiora non possum. Amo itaque fidelem et fortem virum amore casto atque germano. Quod si mihi inter nostras loquelas fateatur, aut incautus aliquo modo sese indicet, quod vel de Deo credat incongrua, atque in illo quoque carnale aliquid desideret, et pro tali errore illa pertulerit, vel speratae pecuniae cupiditate, vel inani aviditate laudis humanae: statim amor ille, quo
Abbreviated transcription (Latin):
debeat. Unde etiam pħatasias rerũ
corporalium ꝑ coipors sensum hau¬
stas. & quodamodo in fusas memoue.
ex quib etiam ea quȩ non uisa sunt
ficto phantasmate cogitantur: si¬
ue aliter qͣm sunt. siue fortuito
sicuti sunt. aluis om̃ino regulis su¬
pra mentem nrãm incõmutabilit᷑
manentib uel approbare apudnos¬
metipsos. uel imꝓbare conuincim᷑.
cum recte aliquid approbamus
aut improbamus. uii¬
am & cum recolo carthagi¬
nis męnia quȩ uidi. & cũ
fingo alexandriȩ quȩ nonuidi.
easdemq unaginarias formas
quasdam quib dam preferens.
rationabiliter prefero. iuget &¬
claret desuꝑ iudiciũ ueritatis. ac
sui iuris incorruptissimis regłis
firmum ẽ. Et si corporalium ima¬
ginum quasi quodam nubilo
subtexitur: non tamen inuoluit᷑
atq confunditur. S inter est
utrum ego subilla uel milla
caligine canqͣm acelo ꝑs̾picuo se¬
cludar. an sicut in altissimis mon¬
tib accidere solet: inter utrumq
aere libero fruens. & serenissimã

Expanded text:
debeat. 10. Unde etiam phantasias rerum corporalium per corporis sensum haustas, et quodam modo infusas memoriae, ex quibus etiam ea quae non visa sunt, ficto phantasmate cogitantur, sive aliter quam sunt, sive fortuitu sicuti sunt, aliis omnino regulis supra mentem nostram incommutabiliter manentibus, vel approbare apud nosmetipsos, vel improbare convincimur, cum recte aliquid approbamus aut improbamus. Nam et cum recolo Carthaginis moenia quae vidi, et cum fingo Alexandriae quae non vidi, easdemque imaginarias formas quasdam quibusdam praeferens, rationabiliter praefero; viget et claret desuper judicium veritatis, ac sui juris incorruptissimis regulis firmum est: et si corporalium imaginum quasi quodam nubilo subtexitur, non tamen involvitur atque confunditur. 11. Sed interest utrum ego sub illa vel in illa caligine, tanquam a coelo perspicuo secludar; an sicut in altissimis montibus accidere solet, inter utrumque aere libero fruens, et serenissimam
Abbreviated transcription (Latin):
in heserit corpous. quod founse¬
cus sensimus illam speciem
quȩ inmemoua ẽ quasi paren¬
tem dicimus eius. quȩ fit in
phantasia cogitatitis. Erat e¬
nim in memona. & priusqͣm
cogitaretur anobis: sicut erat
corpus in loco & priusqͣm senti¬
retur ut uisio fieret. S cum
cogitatur ex illa qͣm memoria
tenet. exprimitur inacie cogi¬
tantis: & eius reminiscendo for¬
matur ea species. quȩ quasi ꝓ¬
les ẽ eius qͣm memoria tenet.
S neq illa uera parens. neq
ista uera proles ẽ. Acies quippe
animi quȩ formatur ex memo¬
ria cum recordando aliquid co¬
gitamus. non erea specie pro¬
cedit qmͣ meminimus uisã:
quandoquidem eius meminis¬
se ñ possemus. nͥ uidissemus.
Acies autem anui quȩ reminis¬
cendo formatur. erat etiam pͥ¬
usqͣm corpus quod meminimꝰ
uideremus. quantomagis pͥus¬
qͣm io memorie mandaremus
Quãqͣm itaque forma quȩ fit
in acie recoidantis ex ea fiat quȩ
in ẽ memorȩ. ipsa tamen acies

Expanded text:
inhaeserit corporis quod forinseinhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam corpus quod meminimus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies
Abbreviated transcription (Latin):
certis uelut passib agitur. Pra¬
uarum autem atq distorta¬
rum uoluntatum implicatio
uineułu ẽ quo alligabitur qͥ
hoc agit: ut proiciatur intene¬
bras exterioies. Beati gͦ qui fae¬
tis & moub cantant canticũ
graduum. & ue his qui traht
peccata sicut restem longam.
Sic ẽ autem requies uolunta¬
tis quem dicimus finem. si ad¬
huc refertur ad aliud. quemad¬
modum possumus dicere. reqͥ¬
em pedis ẽẽ in ambulando cũ
ponitur unde alius innitat᷑
quo passib ꝑgittir. Si aute
aliquid ita placet ut in eo cũ
aliqua delectatione uoluntas
ad quiescat. nondum ẽ tam̃
illuo quo tenditur. s & hoc
refertur ad aliud & deputat᷑
non tanqͣm patria ciuis. s tan¬
qm refectio uel etiam mansio
uiatoris.
nore quidem qm ẽ ista in sensi¬
bilib & insensib s tamen quȩ
inde concepta ẽ. cum iam non ex
corpoie sensus corporis. s exme¬
moria formatur acies anmz
cum impsa memoua species

Expanded text:
certis velut passibus agitur. Pracertis velut passibus agitur. Pravarum autem et distortarum voluntatum implicatio vinculum est, quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur ad aliud, ut deputetur non tanquam patria civis; sed tanquam refectio, vel etiam mansio viatoris. riore quidem, quam est ista in sensibilibus et sensibus, sed tamen quae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species
Abbreviated transcription (Latin):
illius uoluntatis. qua uolumꝰ
beatȩ uiuere. & ad eam perue¬
nire uitam quȩ non referat᷑
ad aliuo: s amanti ꝑ seipsã suf¬
ficiat. ix¬
oluntas gͦ uidendi finẽ
habet uisionem. & uo¬
luntas hanc rem uidendi. fi¬
nem habet huius rez uisionẽ
Uoluntas ittq uidendi cicatri¬
cem finem suum expetit:
hoc ẽ uisionem cicatricis. O ad
eam ultra non ꝑtinet. Uolun¬
tas enun probandi uulnus
fuisse. alia uoluntas ẽ. qͣmuis
ex illa religetur: cuius item fi¬
nis ẽ probatio uulneris. Et uo¬
luntas uidendi fenestram. fi¬
nem habet fenestrȩ uisionent.
Altera ẽ enum quȩ ex ista necti¬
tur uoluntas ꝑ fenestram u¬
dendi transeuntes: euius item
finis ẽ uisio transeuntium.
Recte autem sunt uoluntates.
& om̃s sibunet religate. si bo¬
na ẽ illa. qͦ eunctȩ referuattir.¬
Si autem praua ẽ. prauȩ sunt
om̃s: & ideo rectarum uolunta¬
tum conexio. icer ẽ qdda ascen¬
dentium ad beatitudiiem qd̃

Expanded text:
illius voluntatis qua volumus illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam quae non referatur ad aliud, sed amanti per se ipsam sufficiat. Voluntas ergo videndi, finem habet visionem: et voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voluntas itaque videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est visionem cicatricis, et ad eam ultra non pertinet: voluntas enim probandi vulnus fuisse, alia voluntas est, quamvis ex illa religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae referuntSi autem prava est, pravae sunt omnes; et ideo rectarum voluntatum connexio iter quoddam est ascendentium ad beatitudinem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sionem. nec quasi parentem. qͥa
non ẽ exuoluntate s ex uiso cor¬
poie formata & exp̃ssa ẽ. Finiẽ¬
possumꝰ recte dicere uisionem:
adhoc dum taxat unum. Ne¬
q enum propterea nichil aluid
uolet: quia uidet aliquid quod
uolebat. Non itaq om̃ino
ipsa uolũntas hominis cuius
finis non ẽ nisi beatitudo. s ad
hoc unum interim uoluntas
uidendi finem non habet nͥ
uisionem: siue id referat ad ali¬
ud. siue non referat. Si enun
non refert ad aliud uisione. sed
cantum uoluit ut uideret. ñ
ẽ disputandum qͦmodo osten¬
datur finem uoluntatis ẽe
uisionem. manifestuim ẽ enĩ.
Si autem refert ad aliud.
uult utiq aliud: nec iam uiden¬
d uoluntaserit: aut si uiden¬
d non hoc uidend. tanqͣm
si uelit quisq uidere cicatricẽ
ut inde doceat uulnus fuisse.
aut si uelit uidere fenestram.
ut ꝑ fenestram uideat transeun¬
tes. Om̃s istȩ atq aliȩ calesuo
luntates. suos proprios fines
habent qui feruntur ad finem

Expanded text:
sionem; nec quasi parentem, quia sionem; nec quasi parentem, quia non ex voluntate, sed ex viso corpore formata et expressa est. possumus recte dicere visionem, ad hoc duntaxat unum. Neque enim propterea nihil aliud volet, quia videt aliquid quod volebat. Non itaque omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finem voluntatis esse visionem: manifestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc videndi. Tanquam si velit quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales luntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Que tria cum inunum
coguntur: ab ipso coactu co¬
gitatio dr. Nec iam in his
trib diuersa substantia est.
N eq enum aut corpus illud
densibile ibi ẽ quod om̃ino
discretum ẽ abanmantis
natura. aut sensus corporis
ibi formatur ut fiat uisio:
aut ipsa uoluntas id agit
ut formandum sensum sen¬
sibili corpori admoueat. in
eoq formatum detineat. s
pro illa specie coipous quȩ sen¬
ciebatur extrinsecus. succe¬
dit memoria retinens illã
specie qͣm ꝑ corporis sensum
combibit anima. ꝓq illa ui¬
sione quȩ fous erat cum sen¬
sus excorpore ui sibil forma¬
retur. succedit intus similis
uisio cum exeo qd memoria
tenet formatur acies anuni
& absentia corpora cogicant᷑:
uoluntasq ipsa quomodo
foris corpor obiecto forman¬
dum sensum admouebat
formatumq iungebat: sic
aciem recordantis animi cõ¬
uertit ad memoram. ut ex
& uoluntas ẽ. Ideoq nec quas
ꝓlem uisionis possumus dicere
uoluntatem: quia erat ante ui¬

Expanded text:
tate. Quae tria cum in unum tate. Quae tria cum in unum coguntur, ab ipso coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus diversa substantia est. Neque enim aut corpus illud sensibile ibi est, quod omnino discretum est ab animantis natura, aut sensus corporis ibi formatur ut fiat visio, aut ipsa voluntas id agit ut formandum sensum sensibili corpori admoveat, in eoque formatum detineat: sed pro illa specie corporis quae sentiebatur extrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corporis sensum combibit anima; proque illa visione quae foris erat cum sensus ex corpore sensibili formaretur, succedit intus similis visio, cum ex eo quod memoria tenet, formatur acies animi, et absentia corpora cogitantur: voluntasque ipsa quomodo foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex ta voluntas est. Ideoque nec quasi prolem visionis possumus dicere voluntatem, quia erat ante vi
Abbreviated transcription (Latin):
maternȩ animȩ: & quȩ in ea
facta ẽ fantasiam ꝑ corpꝰ quod
cupide aspexit.u
unt exempla quȩ copio¬
se cominemoiari possint:
s unum sufficit de fidelissi¬
mis libris quod fecit iacob.
ut oues & capre uarios colon¬
b parerent. supponendo eis
uariata uirgulta incanalib
aquarum. quȩ pottntes in¬
tuerentur eo tempore qͦ con¬
lis deformiter uiuit. cum
scđm trinitatem exterioris
hominis uiuit. id ẽ cũ ad ea
quȩ founsecus sensum cor¬
poris formant. ñ laudabilẽ
uoluntatem qua hȩc aduti¬
le aliquid referat. s turpem
cupiditatem qua his inhe¬
rescat. accominodat: quia
etiam dectacta specie corporiᷤ
quȩ corpoialiter sentiebatur.
remanet in memoua sunili¬
tudo euis. quo rursus uolun¬
tas conuertat aciem. ut in¬
de formetur intrinsecus. sic̃
ex corpore obiecto sensibili
sensus extrinsecus formabat᷑.
atq ita fit illa trinitas ex me¬
moria & interna uisione. o
quȩ utrumq copulat uolun¬

Expanded text:
maternae animae, et quae in ea maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo conlis deformiter vivit, cum secundum trinitatem exterioris hominis vivit; id est, cum ad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur. Atque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat volun
Abbreviated transcription (Latin):
tam diuersȩ substantiȩ sint.
tamen intantam coeutnt unz¬
tatem. ut duo priora uix inter¬
cedente iudice ratione discer¬
ni ualeant. species iudelicet
corporis quod uidetur. & ima¬
go eius quȩ fit in sensu io ẽ
uisio. Holuntas autem tantã
ium habet copulandi hȩc duo.
ut & sensum formancdii ad mo¬
ueat ei rei quȩ cernitur. & in
ea formatum teneat: & si tam
uiolenta ẽ ut possit uocari amor
aut cupiditas aut libido. etiã
ceterum coipus animantis ue¬
bement᷑ afficit: c ub non resis¬
tit pigtior diiorq materies.
insimilem speciem colotemq
icet uider corpuscłm cha¬
meleontis ad colores quos uidet
facillima conuersione uariari:
alioium autem animalium
quia non ẽ ad conũsionem
facilis coipulentia. fecꝰ plerum¬
q produnt libidines matrũ
quid cum magna dectatiõe
conspexeruit. Quam enun
tenerioia atq ut̾ ita dixerim
formahiliora sum pͥmoidia
eminum tam efficaciter & ca-¬
paciter secuntur intentionẽ

Expanded text:
tam diversae substantiae sint, tam diversae substantiae sint, tamen in tantam coeunt unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque icet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
re euis qͣm cernimus: ñ scõm
oculoium numerum flamȩ spe¬
cies geminaretur. cum quida
ceruend modus adhibitus tue¬
rit. qui possit concursum sepa¬
iare radiorum. Ex uno quip¬
pe oculo quolibet modo deduc¬
tͥo aut impresso aut intorto. s
alter clausus ẽ duplicit uideri
aliquid quod sit unum nullo
pacto potest. Quȩ cum ita suit.
tria hȩc quamuis diuersa
uatura quemadmodum inqͣn¬
dam unitatem contemperent᷑
meminerunus: id ẽ species cor¬
impressa sensui quod ẽ usio sen¬
susue foimatus. & uoluntasame¬
mi quȩ rez sensibilz sensum ad¬
mouet. ineoq ipsam uisionem
cenet. Horum primum id ẽ
res ipsa uisibilis. ñ ꝑtinet ad an¬
mantis naturam: nͥ cum corpus
urm̃ cernimus. alterum autẽ
ita ꝑtinet ut & incorpore fiat.
& ꝑ coipus inanima. fit enun
in sensu. qui neq sine corpoie
ẽ. neq sine anima. Tercium
uero solius anime ẽ. quia uo¬
luntas ẽ. Cum gͥ horum triũ

Expanded text:
rei ejus quam cernimus, non secundum rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Quae cum ita sint, tria haec quamvis diversa natura, quemadmodum in quamdam unitatem contemperentur meminerimus; id est, species corimago sensui quod est visio sensusve formatus, et voluntas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem tenet. Horum primum, id est, res ipsa visibilis non pertinet ad animantis naturam, nisi cum corpus nostrum cernimus. Alterum autem ita pertinet, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sensu, qui neque sine corpore est, neque sine anima. Tertium vero solius animae est, quia voluntas est. Cum igitur horum trium
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur impressam. E rat
gͦ etiam cum uderemus & illa
erat clarior & exp̃ssior. s multũ
coniuneta cum specie rei eius
quȩ cernebatur. ut discerni
om̃ino non posset. & ipsa erat
uisio. Quin etiam cum lucer¬
nȩ flatrimula mͦ qͦda diuarica¬
tis radiis oculoium quasi gemi¬
natur: duȩ uisiones fuint cũ
sit res una quȩ uidetur. Sin¬
gillatu quippe afficuintur
idem radii de suo quisq ocło
emicantes: dumiñ sinuntur
in illud corpus intuendũ parit̾
coniuncꝰteq concutrere. ut unꝰ
fiat ex utroq contuitꝰ. Et ideo
si unum oculum clauserimus
ñ geminũ igne̾: s sicuti ẽ unũ
uidebimus. Cur autem sinistro
clauso illa species uideri desuit
quȩ ad dextrum erat. uicissim¬
q dextro clauso illa unit̾ mout᷑
quȩ ao sinistrum erat. & longũ
ẽ. & rei presenti non necessari¬
um modo querere atq disserere.
ꝯuod enun ad suscept̃a questio¬
nem sat ẽ. nͥ fieret in sensu
ur̃o quedam imago siuuima

Expanded text:
videbatur impressam. Erat videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicissimque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima
Abbreviated transcription (Latin):
nulo non erit. qmuis illa in
anulo mraneat unde ista fac¬
ta ẽ. Sic sensus oculor ñ ideo
non habet unaginem corpous
quod uidet᷑ qͣmdiu uidetur:
quia eo detracto ñ remanet.
ac ꝑ hoc tardioub ingenus
difficillune ꝑsuader potest.
rei uisibilis cum eam uidemꝰ.
& eaudem founam ẽẽ uisionẽ.
S qui foite ad uerterut qd cõ¬
memorabo: ñ ita inhac inqui¬
sitione laborabunt. Plerũq
cũ duiscule attenderimus quȩ¬
q luminaria. & deinde clause¬
ruus ocłos: quasi uersanttr
inconspectu quidam lucidi
colores uarie sese cõmutantes.
aut minus minusq fulgentes.
donec om̃ino desistant. quos
intelligendum ẽ reliquias ẽẽ
formȩ illius quȩ facta erat in sen¬
su cum corpus lucidum uideret᷑:
paulatunq & quodam m grada¬
tun deficiendo uariarz. Nam
& in sertarum fenestrarlim can¬
cell si eos forte intuebamur. se
pe in illis apparuere colorib
ut manifestum sit hanc affec¬
tionem nr̃o sensu exeare quȩ

Expanded text:
nulo non erit, quamvis illa in nulo non erit, quamvis illa in annulo maneat, unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis, quod videtur, quandiu videtur, quia eo detracto non remanet, ac per hoc tardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest rei visibilis, cum eam videmus et eamdem formam esse visionum. Si qui forte animadverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt, plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde clauserimus oculos, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese communicantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant, quasi intelligendum est reliquas esse formae illius, quae facta erat in sensu cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodammodo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, spe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae
Abbreviated transcription (Latin):
su cum aliquid iudendo sen¬
timus. S formam corpous
quod uidemus. & formã quȩ
abilla insensu uidentis fit.
ꝑ eundem sensu non discer¬
nunus. qm̃ tanta comiunctio
ẽ. ut ñ pateat discernend locꝰ.
S ratione colligunus. neqͤ¬
qm nos potuisse sentire: nͥ fie¬
ret in sensu nr̃o aliqua simil¬
tudo conspecti corporis. i¬
eq enu cum anulus
cȩre impͥmitur. ideo
nulla unago facta e. quia
ñ discernitur nisi cum fue¬
rit separata: s qm̃ post cȩ¬
ram separatam manet qd
factum ẽ. ut uider possit.
propterea facile ꝑsuadetur.
quod itierat iamcere forma
umpressa ex anulo. & antequam
ab illa separaretur. Si autem li¬
quido humori adiungeretur
anulus. eo detracto nichil una¬
ginis appareret. nec ideo tam̃
discernere ratio non deberet fu¬
isse in illo humore anteqͣm detͣ¬
heretur anuli formam factã
ex anulo quȩ distinguenda ẽ
ab ea forma quȩ manulo ẽ. ui¬
de ista facta ẽ quȩ detracto a-¬

Expanded text:
su, cum aliquid videndo sensu, cum aliquid videndo sentimus. Si formam corporis quam videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernitur, quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus, sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi in sensu nostro aliqua similitudo conspectui corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata; sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est, ut videri possit. Propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo, et antequam ab illa separetur. Si autem a liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto, nihil magis appareret. Nec ideo tamen discernere ratio non deberet fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est, quae detracto an
Abbreviated transcription (Latin):
iam non tantũ sensꝰ qui etiã
intenebris ẽẽ integer potest
dum ẽ incolumitas ocłorum.
s eciam sensus informatꝰ sit
quȩ insio uocatur. Gignit᷑ gͦ
ex re uisibil uisio. s ñ ex sola:
nͥ assit & uidens. ꝯuo circa ex
uisibil & uidente. gignit᷑ uisio
ita sane ut ex uidente sit sensꝰ
oculoꝵ. & aspicientis atq intui¬
entis intentio. Illa cam̃ infor¬
matio sensus quȩ uisio đr. a
solo impͥmatur corpore ꝗd ui¬
detur: id ẽ a re aliqua uisibil.
Qua detracta. nulla remanet
forma quȩ merat sensui du
ad eet illud quod uidebatur:
sensus tamen ipse remanet
qui erat. & pͥusqm aliqͥd senti¬
retur. uelut inaqua uestigiũ
tandui ẽ donec ipsum corpus
qd impͥmitur in ẽ: qͦ ablato
nullum erit cũ remaneat aqͦ
quȩ erat. & anceqͣm iła forma
coiporis caperet. Ideoq non pos¬
sumus quidem dicere qd sen
sum gignat res insibilis.: gig¬
uit tamen formã uelut simi¬
litudinem suã quȩ fit insen¬

Expanded text:
jam non tantum sensus qui etiam jam non tantum sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen informatio sensus, quae visio dicitur, a solo imprimatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili: qua detracta, nulla remanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur: sensus tamen ipse remanet qui erat et priusquam aliquid sentiretur; velut in aqua vestigium tamdiu est, donec ipsum corpus quod imprimitur inest; quo ablato nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere qsum gignat res visibilis: gignit tamen formam nedum similitudinem suam, quae sit in sen
Abbreviated transcription (Latin):
corpon. ꝑ instrum̃tũ sentit
corporeum. & ide instrumentũ
sensꝰ uocat᷑. Qui etiam passio¬
ne corporis cum quisq exceca¬
tur int̾ceptꝰ extinguit᷑. cum
idem maneat animus. & eiꝰ
intentio luminib amissis¬
cum non habeat quid̃e sen¬
sum corporis que uidendo ex¬
trinsecus corpori adiungat.
atq in eo uisio figat aspectũ
nisu tam̃ ipso indicat se ad¬
empto corporis sensu: nec pe¬
rire potuisse nec minui.
Manet enum quid̃a uidendi
appecitus integer: siue id pos¬
sit fieri. siue non possit. Hec
gͥ tria. corpus quod iudetur
& ipsa uisio. & quȩ utriunq
coniungit intentio. manifesta
sunt ad dinoscendum: ñ solũ
propter propria singłorum.
uerum etiam propter differen¬
tiam naturarum. atq in his
cum sensus non procedat ex
corpore illo quod uidetur. s ex
corpoie sencientis animantis.
cui anima suo quod̾a miro mͦ
contemperatur. cam̃ ex corpore
qd udetur gignitur uisio.
ide̾ sensus ipse formatur: ut

Expanded text:
corpori per instrumentum sentit corpori per instrumentum sentit corporeum, et idem instrumentum sensus vocatur. Qui etiam passione corporis, cum quisque excaecatur, interceptus exstinguitur, cum idem maneat animus, et ejus intentio, luminibus amissis, non habeat quidem sensum corporis quem videndo extrinsecus corpori adjungat atque in eo viso figat aspectum, nisu tamen ipso indicet se adempto corporis sensu, nec perire potuisse, nec minui. Manet enim quidam videndi appetitus integer, sive id possit fieri, sive non possit. Haec igitur tria, corpus quod videtur, et ipsa visio, et quae utrumque conjungit intentio, manifesta sunt ad dignoscendum, non solum propter propria singulorum, verum etiam propter differentiam naturarum. 3. Atque in his cum sensus non procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus ipse formatur; ut
Abbreviated transcription (Latin):
sus formatus extrinsecꝰ. ad
animantis natura ꝑtinet
om̃ino aliam. qͣm ẽ illud cor¬
pus quod uidendo sentimꝰ:
qͦ sensus non ita formatur
ut sensus sit. s ut uisio sit.
Nam sensus & aute ob iecᷤ¬
tum rei sensibilis nͥ eẽt in
nobis. non distaremꝰ acecis
dum nichil uidemus. siue
intenebris. siue clausis lumi¬
nib. Hoc autem distamus
quod nobis in ẽ. & non uidenti¬
b quo uidere possimus qͥ sensꝰ
uocatur. Illis uͦ non in ẽ. nec ali¬
unde nisi quod eo carent. cȩci
appellantur. Itemq illa ani¬
mi intentio quȩ inea re qͣm ui¬
demus sensum tenet. atq u¬
trumq coniungit. non tan¬
tum abea re uisibil natura
differt. quandoquid̾e iste ani¬
mus illud corpꝰ ẽ: s abipso qͦq
sensu acq uisione. qm̃ soluis
animi ẽ hȩc intentio. Sensꝰ
autem ocłoium ñ ob aliud sen¬
sꝰ corporis łr: nͥ quia & ipsi o¬
cul menbra sunt corporis.
Et qͣmuis ñ sentiat corpꝰ exa¬
nime. anuna cam̃ cõmixta

Expanded text:
extrinsecus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam quam est illud corpus quod videndo sentimus, quo sensus non ita formatur ut sensus sit, sed ut visio sit. Nam sensus et ante objectum rei sensibilis nisi esset in nobis, non distaremus a caecis, dum nihil videmus, sive in tenebris, sive clausis luminibus. Hoc autem distamus, quod nobis inest et non videntibus, quo videre possimus, qui sensus vocatur: illis vero non inest; nec aliunde, nisi quod eo carent, caeci appellantur. Itemque illa animi intentio, quae in ea re quam videmus sensum tenet, atque utrumque conjungit, non tantum ab ea re visibili natura differt; quandoquidem iste animus, illud corpus est: sed ab ipso quoque sensu atque visione: quoniam solius animi est haec intentio: sensus autem oculorum non ob aliud sensus corporis dicitur, nisi quia et ipsi oculi membra sunt corporis: et quamvis non sentiat corpus exanime, anima tamen commixta
Abbreviated transcription (Latin):
moria p̾scriptꝰ ẽ intransgres¬
bilis modus. Mensuragͥ u
memoua. inuisionib nume
apparet : sicut inipsis corpois¬
b uisibilib mensura quȩd̾a
ẽ cui numerossi me coaptat᷑
sensus uidentium. & ex uno
uisibil multor cernentium
format᷑ aspectꝰ. ita ut etiã unꝰ
propter duoium ocłox nume¬
rũ plerumq unam rẽ gemi¬
nata specie uideat. sicut supͣ
dociumus. In hisgͦ reb unde
uisiones exprimuntur quȩ d̃a
mensura ẽ: impsis aut̃ uisio¬
nib numerus. Noluntas uero
quȩ ista coniungit & ordinae.
& quabam unitate copulat.
nec sentiend aut cogitandi
appetitum nisi in his reb im¬
de uisiones formantur. adqui¬
escens collocat ponderi similis
ẽ. qua propter hȩc tria mensu¬
ram. numerum. pondus. etiã
incet

Expanded text:
moria praescriptus est intransgressimoria praescriptus est intransgressibilis modus. Mensura igitur in memoria, in visionibus numerus apparet: sicut in ipsis corporibus visibilibus mensura quaedam est, cui numerosissime coaptatur sensus videntium, et ex uno visibili multorum cernentium formatur aspectus: ita ut etiam unus propter duorum oculorum numerum plerumque unam rem geminata specie videat, sicut supra docuimus. In his ergo rebus unde visiones exprimuntur, quaedam mensura est: in ipsis autem visionibus, numerus. Voluntas vero quae ista conjungit et ordinat, et quadam unitate copulat, nec sentiendi aut cogitandi appetitum nisi in his rebus unde visiones formantur, acquiescens collocat, ponderi similis est. Quapropter haec tria, mensuram, numerum, pondus, etiam in caet
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs nuinqͣm uidunus: sine ope
memoue cogitamus. Quantũ
enun spaci solet occupare ꝑ
magnitudinẽ mundi ñr obͣ¬
tutus : intantum extendimꝰ
quasuibet corpoium moles cũ
eas maximas cogitamus. Et
ratio quide ꝑgit inamplioia
s fantasia non sequitur. qͥp¬
pe cum infinitatẽ quoq nu-¬
meri ratio renuntiet. qͣm nulla
uisio coiporalia cogitantis appͦ¬
hendit: eadem ratio docet mi¬
nutissima etiam corpuscła ĩ¬
finite diuidi. cum tom̃ adeaᷤᷤ
tenuitates uel minutias ꝑuen¬
tum fuerit. qͤs uisas memini¬
mus exiliores miniutioresq fan¬
tasias. lam ñ possumus intue¬
ri. qmius ratio non desinat ꝑ¬
sequi ac diuidere: ita nulla cor¬
poralia nͥ aut ea quȩ memiinimꝰ.
aut ex his que meminimꝰ co¬
cogitari possunt quȩ sĩgilla¬
tun sunt imp̾ssa memoriȩ.
uidetur admemorã mensu¬
ra. aduisionẽ uͦ numerꝰ ꝑtine¬
re. quia licet unumerabilis
sit multiplicitas taliũ uisio¬
num: singulis tamen in me¬

Expanded text:
quas nunquam vidimus, sine ope quas nunquam vidimus, sine ope memoriae cogitamus. Quantum enim spatii solet occupare per magnitudinem mundi noster obtutus, in tantum extendimus quaslibet corporum moles, cum eas maximas cogitamus. Et ratio quidem pergit in ampliora, sed phantasia non sequitur. Quippe cum infinitatem quoque numeri ratio renuntiet, quam nulla visio corporalia cogitantis apprehendit. Eadem ratio docet minutissima etiam corpuscula infinite dividi; cum tamen ad eas tenuitates vel minutias perventum fuerit, quas visas meminimus, exiliores minutioresque phantasias jam non possumus intueri, quamvis ratio non desinat persequi ac dividere. Ita nulla corporalia, nisi aut ea quae meminimus, aut ex iis quae meminimus, copossunt quae singillatim sunt impressa memoriae, videtur ad memoriam mensura, ad visionem vero numerus pertinere. Quia licet innumerabilis sit multiplicitas talium visionum, singulis tamen in me
Abbreviated transcription (Latin):
sumat appellit quȩ in una
uisionem coeuntia faciunt
aliquid quod ideo falsũ dicat᷑:
quia uel non ẽ foris in rerum
coi poiearum natuma. uel non
de memoua uidetur exp̃ssũ:
cum tale nichil nos sensisse
meminimus xii¬
uis enim uidit cignũ
nigrum. Et propte¬
rea nemo meminit. Cogitare
tamen quis non potest. Facile
ẽ enun illam figuram qͣmui¬
dendo cognouimus: iugro colo¬
re ꝑfundere quem nichilomi¬
nus mnalus corporib idimus.
Et quia utrumq sensumus
utrumq meminimus. nec a¬
uem quadrupedem menunz
quia non uidi. s fantasiam
talem facillune intueoi. dum
alicui formȩ uolatili qualem
indi: aduingo alios pedes duos
quales itidem uidi. Qua ꝓpter
dum conuncta cogitamus quȩ
singillatun sensa meminimus:
uidemur non id quod memini¬
mus cogitare. cum id agamus
moderante memoua unde su¬
mimus omĩa quȩ multiplici¬
ter ac uariȩ pro nr̃a uoluntate
componimus. Nam neq ip¬
sas magnitudines corpoium

Expanded text:
sumat impellit; quae in unam sumat impellit; quae in unam visionem coeuntia faciunt aliquid quod ideo falsum dicatur, quia vel non est foris in rerum corporearum natura, vel non de memoria videtur expressum, cum tale nihil nos sensisse meminimus? Quis enim vidit cycnum nigrum? et propterea nemo meminit: cogitare tamen quis non potest? Facile est enim illam figuram, quam videndo cognovimus, nigro colore perfundere, quem nihilominus in aliis corporibus vidimus: et quia utrumque sensimus, utrumque meminimus. Nec avem quadrupedem memini, quia non vidi: sed phantasiam talem facillime intueor, dum alicui formae volatili qualem vidi, adjungo alios duos pedes quales itidem vidi . Quapropter, dum conjuncta cogitamus, quae singillatim sensa meminimus, videmur non id quod meminimus cogitare; cum id agamus moderante memoria, unde sumimus omnia quae multipliciter ac varie pro nostra voluntate componimus. Nam neque ipsas magnitudines corporum,
Abbreviated transcription (Latin):
sentientis simile aliquid qͦ
se ita conuertat incogitando
acies anunz. sieut se uieer¬
nendo conuertit ad corpus
acies ocłorum. Propterea du¬
as in hoc genere triuitates uo¬
lui comniendare: unã cum
uisio sentientis formatur ex
corpoie. aliam cum uiszo co¬
gitantis formatur exmemo¬
ria. Mediam uero nolui. qͥa
non ibi solet uisio dici. cum me¬
mouȩ cominendatur forma quȩ
fit in sensu cernentis. Ubiq tam᷑
uoluntas non apparet nisi co¬
pulatrix quasi parentis & pro¬
lis. & ideo undecumq procedat
nec parens nec proles dici potest.
nͥ quod meminimꝰ: cur plerũq
falsa cogitamus cum ea que
sensumus non utiq falso me¬
minerimus. nisi quia uolun¬
tas illa qͣm coniunctricem
ac separatricem huuiscemodi
rerum iam quantum potuz
demonstrare curaui. forman-¬
oam cogitantis aciem. ꝑ condi¬
ta memoriȩ ducit ut libitu
ẽ. & ad cogitanda ea quiȩ ñ me¬
minimus ex eis quȩ memini¬
mꝰ aliud hinc aliud inde. ut

Expanded text:
sentientis simile aliquid, quo sentientis simile aliquid, quo se ita convertat in cogitando acies animi, sicut se in cernendo convertit ad corpus acies oculorum. Propterea duas in hoc genere trinitates volui commendare: unam, cum visio sentientis formatur ex corpore; aliam, cum visio cogitantis formatur ex memoria. Mediam vero nolui, quia ibi non solet visio dici, cum memoriae commendatur forma, quae fit in sensu cernentis. Ubique tamen voluntas non apparet, nisi copulatrix quasi parentis et prolis. Et ideo undecumque procedat, nec parens nec proles dici potest. nisi quod meminimus; cur plerumque falsa cogitamus, cum ea quae sensimus non utique falso meminerimus: nisi quia voluntas illa quam conjunctricem ac separatricem hujuscemodi rerum jam quantum potui demonstrare curavi, formandam cogitantis aciem per abscondita memoriae ducit ut libitum est, et ad cogitanda ea quae non meminimus, ex eis quae meminimus, aliud hinc, aliud inde, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tissunum meminisse potuert̃.
Iam poirto abeo quod inmemo¬
ra ẽ anuni aciem uelle auerte¬
re: nichil ẽ aliud qͣm non inde
ris & ꝑuenimus usq ad speciẽ
quȩ fit incotituitu cogitantis:
quatuor species reꝑiuntur
quasi gradatim nate altera ex
altera. scd̾a de prima. tercia oe
scd̾a. quaita de tercia. Abspecie
quippe corporis quod cernictir.
exoritur ea quȩ fit in sensu cer¬
nentis. & abhac ea quȩ fit
in memoua: & abea quȩ fit
inacie cogitantis. Qua propt᷑
uoluntas quasi parentem cũ
prole tercopulat. Primo spe¬
ciem coipous cum ea qͤm gig¬
nit incorporis sensu. & ipsã
rursus cum ea quȩ ex illa fit
inmemoua: atq istam quoq
tercio cum ea quȩ exilla parit᷑
incogitantis intuitu. S me¬
dia copula quȩ seda ẽ cum
sit ucunoi: ñ tam similis
ẽ prunȩ qͣm terciȩ. Hisiones
enun duȩ sunt : una sentien¬
tis altera cogitantis. Ut aut̃
possit ẽẽ uisio cogitantis.
ideo fit inmemoria de uiszoe

Expanded text:
tissimum meminisse potuerunt. tissimum meminisse potuerunt. Jam porro ab eo quod in memoria est, animi aciem velle avertere, nihil est aliud quam non inde ris, et pervenimus usque ad speciem quae fit in contuitu cogitantis, quatuor species reperiuntur quasi gradatim natae altera ex altera: secunda, de prima; tertia, de secunda; quarta, de tertia. A specie quippe corporis quod cernitur, exoritur ea quae fit in sensu cernentis; et ab hac, ea quae fit in memoria; et ab hac, ea quae fit in acie cogitantis. Quapropter voluntas quasi parentem cum prole ter copulat: primo speciem corporis cum ea quam gignit in corporis sensu; et ipsam rursus cum ea quae fit ex illa in memoria; atque istam quoque tertio cum ea quae ex illa paritur in cogitantis intuitu. Sed media copula quae secunda est, cum sit vicinior, non tam similis est primae quam tertia. Visiones enim duae sunt; una, sentientis; altera, cogitantis: ut autem possit esse visio cogitantis, ideo fit in memoria de visione
Abbreviated transcription (Latin):
tem nobis aliquem aliud cogi¬
cando non audisse nobis uide¬
mur. Falsum ẽ autem. audiriz¬
mus enim. s ñ meminimus
subinde ꝑ aurium sensum la¬
bentib uocib alienato nutu
uoluntatis ꝑ quem solent in¬
figi memoue. Uerius itaq dixe¬
rimus cum tale aliquid accidit
ñ meminimus: qm non audiui¬
mus.Nam & legentib euenit
& mͥ sepissime. ut ꝑlecta pagrna
uel epła nesciam quid legerun
& repecam. In aliud quippe in¬
tento nutu uoluntatis ñ sic ẽ
ad hibita memoria sensui corpo¬
ris. quomodo ipse sensus ad hi¬
bitus ẽ litteris. Ita & ambulan¬
tes intenta in aliud uoluntate.
nesciunt qua transierrat. Qd̃
si non uidissent non ambulas¬
sent. aut maiore intentione
palpando ambulassent: preser¬
tun si per incognita ꝑgerent.
S quia facile ambulauerunt:
utiq uderunt. Qua uero ñ
sicut sensus oculoium locis qͣ¬
cumq ꝑgebant. ita ipsi sensu
memoua iungebatur: nullomͦ
id quod uiderunt etiam recen¬

Expanded text:
tem nobis aliquem aliud cogitem nobis aliquem aliud cogitando non audisse nobis videmur. Falsum est autem: audivimus enim, sed non meminimus, subinde per aurium sensum labentibus vocibus alienato nutu voluntatis, per quem solent infigi memoriae. Verius itaque dixerimus, cum tale aliquid accidit, Non meminimus, quam, Non audivimus. Nam et legentibus evenit, et mihi saepissime, ut perlecta pagina vel epistola, nesciam quid legerim, et repetam. In aliud quippe intento nutu voluntatis, non sic est adhibita memoria sensui corporis, quomodo ipse sensus adhibitus est litteris. Ita et ambulantes intenta in aliud voluntate, nesciunt qua transierint: quod si non vidissent, non ambulassent, aut majore intentione palpando ambulassent, praesertim si per incognita pergerent: sed quia facile ambulaverunt, utique viderunt: quia vero non sicut sensus oculorum locis quacumque pergebant, ita ipsi sensui memoria jungebatur, nullo modo id quod viderunt etiam recen
Abbreviated transcription (Latin):
coniungit. ipsa etiam disum¬
git ac separat: id ẽ uoluntas.
G a senitiendis corporib motu
corporis separat corpous sensus.
ne aliquid sentiamꝰ. aut ut sen¬
tire desinamus: uelut cum o¬
culos ab eo quod uidere nolumꝰ
auertimus. uel claudunus. sic
aures a sonis. sic nares ab odorib.
ita etiam uel os claudendo uel a¬
liquid exore respuendo a saporib
auersamur. In tactu quoq uel
subttahimus corpusne tangamꝰ
quod nolumus: uel si iam tan¬
gebamus abicimus. aut repell¬
mus. ita motu coiporis agit uo¬
luntas ne serisus corporis reb sen¬
sibilib copuletur. & agit hoc qͣn¬
cum potest. Nam cum in hac
actione ꝓpt̾er conditione serui¬
lis mortalitatis difficultatem
patitur: cruciatus ẽ consegriens
ut uoluntat nichil reliqui fiat
nisi tolerantia.
emoriam uero a sensu uo¬
luntas auertit: cum in
aliud intenta non ei sunt in¬
herere p̾sentia. Qd animaduer¬
tere facile e: cumꝰ sepe coiã loq̃n¬

Expanded text:
conjungit, ipsa etiam disjunconjungit, ipsa etiam disjungit ac separat, id est, voluntas. Sed a sentiendis corporibus motu corporis separat corporis sensus, ne aliquid sentiamus, aut ut sentire desinamus: veluti cum oculos, ab eo quod videre nolumus, avertimus, vel claudimus: sic aures a sonis, sic nares ab odoribus. Ita etiam vel os claudendo, vel aliquid ex ore respuendo a saporibus aversamur. In tactu quoque vel subtrahimus corpus ne tangamus quod nolumus, vel si jam tangebamus, abjicimus aut repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, ne sensus corporis rebus sensibilibus copuletur. Et agit hoc quantum potest: nam cum in hac actione propter conditionem servilis mortalitatis difficultatem patitur, cruciatus est consequens, ut voluntati nihil reliqui fiat, nisi tolerantia. Memoriam vero a sensu voluntas avertit, cum in aliud intenta non ei sinit inhaerere praesentia. Quod animadvertere facile est, cum saepe coram loquen