comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus: hunc ab eadẽ habitatione eicere facto terro¬
re conatus est Coepit & enĩ serpens in spelunca inue¬
niri solus cũ solo: eoq orante se ante illũ sternere. &
cũ cubante parit cubare. Sed uir sc̃s om̃ino imꝑterritꝰ.
eius ori manũ uel pedẽ extendebat. dicens Si licentiam
accepisti ut ferias: ego ñ ꝓhibeo Cunq hoc continue
ꝑ triennũ gereret᷑. die quadã antiquus hostis tanta
hac eus fortitudine iuictus infremuit. seq ꝑ deuexum
montis latus in prȩcipitiũ serpens dedit: omĩaq arbu¬
sta loci illius Flãma ex se exeunte concremauit:. Qui in eo
qđ montis latus om̃e cõbussit. cogente om̃ipotente deo mon¬
strare cõpulsus est: quantȩ uirtutis fuerat qui uictus absce¬
debat Perpende quȩso iste uir dei in quo mentis uertice
stetit: qui cũ serpente ꝑ triennũ iacuit securus
PETRUS

Expanded text:
ingressus, hunc ab eadem habitatione ejicere facto terroingressus, hunc ab eadem habitatione ejicere facto terrore conatus est. Coepit etenim serpens in speluncam venire solus cum solo, eoque orante se ante illum sternere, et cum cubante pariter cubare. Sed vir sanctus omnino imperterritus, ejus ori manum vel pedem extendebat, dicens: Si licentiam accepisti ut ferias, ego non prohibeo. Cumque hoc continue per triennium gereretur, die quadam antiquus hostis tanta hac ejus fortitudine victus infremuit, seque per devexum montis latus in praecipitium serpens dedit, omniaque arbusta loci illius flamma ex se exeunte concremavit. Qui in eo quod montis latus omne combussit, cogente omnipotente Deo, monstrare compulsus est, quantae virtutis fuerat, per quem victus abscedebat. Perpende, quaeso, iste vir Domini in quo mentis vertice stetit, qui cum serpente per triennium jacuit securus. PETR
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ quoq in parte campaniȩ uir ualde uenerabilis
martinus nomine. in monte marsico solitariã uitã
duxit : multisq annis in specu angustissimo inclusus fuit
Q uẽ multi ex nr̃is nouerunt: eiusq actib prȩsentes exti¬
terunt. De quo multa ipse et beatȩ memoriȩ papa pe¬
lagio decessore meo. & aliis religiosissimis uiris narran¬
tib agnoui. Cuius hoc miraculũ primũ fuit: qđ inox
ut se in p̃dicti montis foramine contulit. ex petra eadẽ
quȩ in sem&ipsam concaua angustũ specũ fecerat. aquȩ
stilla ꝓrupit: quȩ martino dei famulo in usu cotidiano
sufficer&: et nec plus adess&. nec necessitati deess&. Qua
in re ostendit om̃ps deus quantã su famuli curã gerer&.
cui uetusto miraculo potũ insolitudine ex petrȩ duri¬
tia ministrar&. Sed antiquus hostis humani generis
eius uirib inuidens: hunc usitata arte pellere ex eodẽ
specu molitus est: Nlã amicã sibi bestiã serpentẽ scilic&

Expanded text:
 quoque in parte Campaniae vir valde venerabilis Martinus nomine in monte Marsico solitariam vitam duxit, multisque annis in specu angustissimo inclusus fuit, quem multi ex nostris noverunt, ejusque actibus praesentes exstiterunt. De quo multa ipse et beatae memoriae papa Pelagio decessore meo, et aliis religiosissimis viris narrantibus agnovi. Cujus hoc miraculum primum fuit, quod mox ut se in praedicti montis foramine contulit, ex petra eadem, quae in semetipsa concava angustum specum fecerat, aquae stilla prorupit, quae Martino Dei famulo in usu quotidiano sufficeret, et nec plus adesset, nec necessitati deesset. Qua in re ostendit omnipotens Deus quantam sui famuli curam gereret, cui vetusto miraculo potum in solitudine ex petrae duritia ministraret 316 Sed antiquus hostis humani generis, ejus viribus invidens, hunc usitata arte pellere ex eo specu molitus est. Nam amicam sibi bestiam, serpentem scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ratione ac testimonio ad credulitatẽ flectit᷑
animus. sed dimissus iterũ ad rigorẽ redit Quomodo enim
res incorporea. a recorporea teneri atq affligi possit ignoro.
GREGOR̃

Expanded text:
Ecce ratione ac testimonio ad credulitatem flectitur animus, sed dimissus iterum ad rigorem redit. Quomodo enim res incorporea a re corporea teneri atque affligi possit ignoro. GREGOR
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfert dicens. Euid hab&e amplius sapiens stulto: & quid pauꝑ.
nisi ut ꝑgat illuc ubi est uita Qin igit᷑ dixit nichil hab&
homo iumentis amplius. ipse rursũ definiuit: quia hab& ali¬
quid sapiens non solũ amplius a iumento. sed etiam ab ho
uerbis. primũ indicat. quia hic hominu uita non est: quã
esse alibi testat᷑ Hab& ergo. homo amplius iumentis. quod
illa post mortẽ non uiuunt: hic uͦ tunc uiuere inchoat.
cũ ꝑ mortẽ carnis hanc uisibilẽ uitã consummat. Qui etiã
longe inferius dicit Quodcunq potest manus tua facere
instanter oꝑare: quia nec opus. nec ratio. nec scientia. nec
sapientia. erit apud inferos: quo tu ꝓperas. Quomodo eigo
unis interitus est hominis & iumenti: & ęqua utriusq con¬
ditio. Aut quomodo nichil hab& homo iumentis ampli¬
us. cũ iumenta post mortẽ carnis non inuant. hominũ uero
sp̃s ꝓ malis suis oꝑib post mortẽ carnis ad inferos deducti.
nec in ipsa morte moriunt᷑.: Sed in utraq tã dispari senten¬

Expanded text:
apiens a stulto? et quid pauper? Nisi ut pergat illuc, ubi est vita ? Qui igitur dixit: Nihil habet homo jumentis amplius, ipse rursum definivit quod habeat aliquid sapiens non solum amplius a jumento, sed etiam ab hom vita. Quibus verbis primum indicat quia hic hominum vita non est, quam esse alibi testatur. Habet ergo homo hoc amplius jumentis quod illa post mortem non vivunt, hic vero tunc vivere inchoat, cum per mortem carnis hanc visibilem vitam consummat. Qui etiam longe inferius dicit: Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare, quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia erit apud inferos, quo tu properas . Quomodo ergo unus interitus est hominis et jumenti, et aequa utriusque conditio? aut quomodo nihil habet homo jumentis amplius, cum jumenta post mortem carnis non vivunt, hominum vero spiritus, pro malis suis operibus, post mortem carnis ad inferos deducti, nec in ipsa morte moriuntur. Sed in utraque tam dispari senten
Abbreviated transcription (Latin):
admonusse uidebatur: patenter indicat. quia illa quasi ex
desiderio carnali uerba intulit: hȩc uͦ ex iudicii ueritate subiun¬
xit Sicut ergo delectationẽ prius carnaliũ exprimens. curis
post positis denuntiat bonũ esse manducare & bibere. qđ tam̃
post modũ ex iudicii ratione rephendit: cũ esse melius dicit ire
ad domũ luctus quã ad domũ conuiuii. & sicut lȩtari debere
iuuenẽ in adolescentia sua quasi ex deliberatione carnaliũ ꝓpo¬
nit: & tam̃ postmodũ ꝑ definitionẽ sententiȩ adolescentiam
& uoluptatẽ uana esse redarguit: ita etiam contionator nr̃
uelut ex mente infirmantiũ humanȩ suspicionis sententiam
ꝓponit dũ dicit. Qnus interitus est hominis & iumentoꝵ. &
ȩqua utrisq conditio Sicut morit᷑ homo: sic & illa moriunt᷑

Expanded text:
admonuisse videbatur, patenter indicat, quia illa quasi ex admonuisse videbatur, patenter indicat, quia illa quasi ex desiderio carnali verba intulit, haec vero ex judicii veritate subjunxit. Sicut ergo delectationem prius carnalium exprimens, curis postpositis, denuntiat bonum esse manducare et bibere, quod tamen postmodum ex judicii ratione reprehendit, cum esse melius dicit ire ad domum luctus quam ad domum convivii; et sicut laetari debere juvenem in adolescentia sua, quasi ex deliberatione carnalium proponit, et tamen postmodum per definitionem sententiae adolescentiam et voluptatem vana esse redarguit; ita etiam concionator noster, velut ex mente infirmantium humanae suspicionis sententiam proponit, dum dicit: Unus interitus est hominis et jumentorum, et aequa utriusque conditio. Sicut mor
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt: alia quȩ extẽptati ꝓfert animi. atq adhuc huius
mundi delectationib dediti: alia uͦ in quib ea quȩ rationis
sunt disserat. atq animũ a delectitione cõpescat Ibi nanq
ait. Hoc itaq michi uisũ est bonũ: ut cõmedat quis & bibat
& fruatur lȩtitia ex labore suo Et longe inferius subiungit
Melius est ire ad domu luctus. quã ad domũ conuini. Si em̃
bonu est manducare & bibere: melius fuisse uidebatur ad domũ
conuiiui ꝑgere. quã ad domũ luctus. Ex qua re ostenditur.
quia illud ex infirmantiũ ꝑsona intulit. hoc uͦ ex rationis dif¬
finitione subiunxit Nam ipsas ꝓtinus rationis causas edisserit:¬
& dedomo luctus quȩ sit utilitas ostendit dicens. In illa enĩ finis
cunctoꝵ ad monet᷑ hominũ: & uiuens cogitat quid futurus
sit Mursũ illie scriptũ est. Lȩtare iuuenis. in adolescentia
tua Et paulo post subdit᷑ Adolescentia eñ & uoluptas. uana
funt Quidũ hoc post modũ uanũ esse redarguit quod prius

Expanded text:
faciunt; alia quae ex tentati profert animo, atque adhuc hujus mundi delectationibus dediti; alia vero in quibus ea quae rationis sunt 377 disserit, ut animum a delectatione compescat. Ibi namque ait: Hoc itaque mihi visum est bonum, ut comedat quis et bibat, et fruatur laetitia ex labore suo . Et longe inferius subjungit: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Si enim bonum est manducare et bibere, melius fuisse videbatur ad domum convivii pergere quam ad domum luctus. Ex qua re ostenditur quia illud ex infirmantium persona intulit, hoc vero ex rationis definitione subjunxit. Nam ipsas protinus rationis causas edisserit, et de domo luctus quae sit utilitas ostendit, dicens: In illa enim finis cunctorum admonetur hominum, et vivens cogitat quid futurus sit . Rursum illic scriptum est: Laetare, juvenis, in adolescentia tua . Et paulo post subditur: Adolescentia enim et voluptas vana sunt . Qui dum hoc postmodum vanum esse redarguit, quod prius
Abbreviated transcription (Latin):
lio quoq tẽpore. seruandiis diaconus atq abbas
eius monasteru qđ in cãpaniȩ partib a liberio
quondã patrio fuerat constructũ: ad eũ uisitationis
grã ex more conuenerat: Eiis quippe monasteriũ
frequentabat: ut quia isdem uir quoq doctrina grę
cȩlestis influebat. dulcia sibi inuicẽ uitȩ uerba trans¬
funderent. & suauẽ cibũ cȩlestis patriȩ quia ad huc ꝑ¬
fecte gaudendo non poterant. saltĩ suspirando gusta¬
rent: Cũ uͦ hora iã quietis exiger&. in cuius turris
suꝑiorib se uenerabilis benedictus: in eius quoq
inferib se seruandus diaconus collocauit: Quo uide¬
lic& in loco: inferiora superib peruiis continuabat
ascensus. Ante eandem uͦ turrim largius erat habi¬
taculũ: in quo utriusq discipłi quiescebant Cunq

Expanded text:
lio quoque tempore Servandus diaconus atque abbas ejus monasterii quod in Campaniae partibus a Liberio quondam patricio fuerat constructum, ad eum visitationis gratia ex more convenerat. Ejus quippe monasterium frequentabat; ut quia idem quoque vir doctrina gratiae coelestis influebat, dulcia sibi invicem vitae verba transfunderent, et suavem cibum coelestis patriae, quia adhuc perfecte gaudendo non poterant, saltem suspirando gustarent. Cumque hora jam quietis exigeret, in cujus turris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus diaconus collocavit: quo videlicet in loco inferiora superioribus pervius continuabat ascensus. Ante eamdem vero turrim largius erat habitaculum in quo utriusque discipuli quiescebant. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
meis facientib in scabello suppedaneo impegi. atq
hoc ꝑtuli. Sicq uir scs seruans in pectore honorẽ
ueritatis & magistri: nec patris ꝓdebat uitiũ. nec fal¬
sitatis incurrebat peccatũ
Pe TRUS. Putas ne
uir iste uenerabilis libertinus. de quo tot signa & mira¬
cula retulisti: in tã ampla congregatione imitatores su¬
os in uirtutib non reliquit.¬

Expanded text:
meis facientibus, in scabello suppedaneo impegi, atque meis facientibus, in scabello suppedaneo impegi, atque hoc pertuli. Sicque vir sanctus servans in pectore honorem veritatis et magistri, nec patris prodebat vitium, nec falsitatis incurrebat peccatum. PETR. Putasne vir iste venerabilis Libertinus, de quo tot signa et miracula retulisti, in tam ampla congregatione imitatores suos in virtutibus non reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
ter . qua declinare nequeo: quia hesterno die me ho¬
die iturũ ꝓmisi. ibi ire disposui. Tunc ille a fundo
cordis considerans asperitatẽ & duritiã suam. humi¬
litatẽ ac mansuetudinẽ lib̃tini. ex lecto ꝓsiliuit.
pedes lib̾tini tenuit. se peccasse. se reũ esse testatus . ẽ.
quia tanto taliq uiro tã crudelem facere contume¬
liam p̃sumpsiss& At contra lib̾tinus se in terrã pro¬
sternens. eiusq pedib prouolutus. suȩ culpȩ non illi¬
us seuitiae fuisse referebat qđ ꝑtulerat. Sicq actũ
est: ut ad magnã mansuetudinẽ ꝑduceret᷑ pater: & hu¬
militas discipuli magistra fier& magistri. Cũq ꝓu
tilitate monasterii ad constitutionẽ causȩ egressus fuis¬
set. multi uiri noti ac nobiles qui eũ ualde semꝑ hono¬
rabant uehementer admirati. sollicite requirebant quid¬
nam hoc esset quod tã tumentẽ ac liuidam faciem ha.¬
beret. Quib ille dicebat. Hesterno sero peccatis

Expanded text:
ter, quam declinare nequeo, quia hesterno die me hoter, quam declinare nequeo, quia hesterno die me hodie iturum promisi, illuc ire disposui. Tunc ille a fundo cordis considerans asperitatem et duritiam suam, humilitatem ac mansuetudinem Libertini, ex lecto 161 prosiliit, pedes Libertini tenuit, se peccasse, seque reum esse testatus est, qui tanto talique viro tam crudelem facere contumeliam praesumpsisset. At contra Libertinus sese in terram prosternens, ejusque pedibus provolutus, suae culpae, non illius saevitiae fuisse referebat quod pertulerat. Sicque actum est ut ad magnam mansuetudinem perduceretur Pater, et humilitas discipuli magistra fieret magistri. Cumque pro utilitate monasterii ad constitutionem causae egressus fuisset, multi viri noti ac nobiles qui eum valde honorabant, vehementer admirati, sollicite requirebant quidnam hoc esset, quod tam tumentem ac lividam haberet faciem. Quibus ille dicebat: Hesterno die sero, peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
oratione ꝓstratus iacebat Mira ualde res. queren¬
tes sȩuientesq franci. in ipsum ingredientes in¬
pingebant: & ipsum uidere non poterant. Sic¬
q sua cecitate frustrati: a monasterio uacui sunt
regressi Alio quoq tẽpore. ꝓ causa monasteru
abbatis iussu qͥ honorato eius magistro successerat
rauennã ꝑgebat. Pro amore uͦ eiusdem uenera¬
bilis honorati. quocũq lib̾tinus ibat: eiꝰ semꝑ cali¬
gulã in sinu portare consueͬrat. Itaq dũ ꝑgeret.
accidit ut quedã mulier extincꝰh filii corpusculũ¬
igit᷑ ymnis matutinalib lib̾tinus ad lectũ abbatis ue¬
nit: orationẽ sibi humiliter petiit. Sciens uͦ ille qui¬
tũ a cunctis honoraret᷑ quantũq diligeret᷑: ꝓ in¬
iuria quã ingesserat recedere eũ uelle ex monasterio
putabat. atq requisiuit dicens Ebi uis ire: Eui
ille respondit. Monasterii causa constituta .ẽ. pa¬

Expanded text:
orationem prostratus iacebat. Mira valde res: quaerenorationem prostratus iacebat. Mira valde res: quaerentes saevientesque Franci, in ipso ingredientes inpingebant et ipsum videre non poterant. Sicque sua cregressi. Alio quoque tempore pro causa monasterii, abbatis jussu, qui Honorato ejus magistro successerat, Ravennam pergebat. Pro amore vero ejusdem venerabilis Honorati, quocunque Libertinus ibat, ejus semper caligulam in sinu portare consueverat. Itaque dum pergeret, accidit ut quaedam mulier exstincti filii corpusculuigitur hymnis matutinalibus, Libertinus ad lectum abbatis venit, orationem sibi humiliter petiit. Sciens vero ille quantum a cunctis honoraretur, quantumque diligeretur, pro injuria quam ei ingesserat, recedere eum a monasterio velle putabat, atque requisivit, dicens: Ubi vis ire? Cui ille respondit: Monasterii causa constituta est, Pa
Abbreviated transcription (Latin):
nis tangere: quasi mortale precipitiũ ꝑtimesce¬
bant: Cũq diu cȩdendo sessores. fatigarent᷑. unꝰ
eoꝵ intulit: quia ex culpa qua seruo dei in uia
fecerant. illa sui itineris dispendia tolerabant:
caballum tuũ. ille respondit. Ite cũ bono. ego o
pus caballi non habeo Descendences uͦ. inuitum
eum in caballum de quo deposuerant leuauerunt.
& ꝓtinus abscesserunt: Quorũ equi tanto cur¬
su illũ quẽ prius transire non poterant transie
runt fluuiũ. acsi ille fluminis alueus aquã mi¬
nime haberet Sicq factũ. ẽ: ut dum seruo dei
unus suus caballus reddit᷑. om̃s a singulis reciperen¬
tur. Eodem quoq tempore. in cãpaniȩ partib bu¬
cellinus cũ francis uenit. De monasterio uͦ prefa¬
ti dei famuli rumor exierat: quod multas pecunias
haber&: Ingressĩ oratoriũ franci. cȩperunt sȩuien¬
tes libertinũ querere. lib̃tinũ clamare: ubi ille in

Expanded text:
nis tangere quasi mortale praecipitium pertimescenis tangere quasi mortale praecipitium pertimescebant. Cumque diu caedendo sessores singuli fatigarentur, unus eorum intulit, quia ex culpa quam servo Dei in via fecerant, illa sui itineris dispendia tolerabant. caballum tuum; ille respondit: Ite cum pus caballi non habeo'. Discendentes vero, invitum eum in caballo, de quo deposuerant, levaverunt et protinus abscesserunt. Quorum equi tanto cursu illum quem prius transire non poterant fluvium transierunt, acsi ille fluminis alveus aquam minime haberet. Sicque factum est, ut, dum servo Dei unus suus caballus redditur, omnes a singulis receperentur. Eodem quoque tempore in Campaniae partibus Buccellinus cum Francis venit. De monasterio vero praefati Dei famuli rumor exierat, quod multas pecunias haberet. Ingressi oratorium Franci, coeperunt saevientes Libertinum quaerere, Libertinum clamare, ubi ille in
Abbreviated transcription (Latin):
est: De quo quamuis uirtutes multas plurimoꝵ
narratio certa uulgauerit: prȩdictus tamen lauren¬
tius religiosus uir qui nunc suꝑest & erpso in tẽ¬
pore familiarissimus fuit. multa mͥ de illo dicere
consueuit: ex quib ea quȩ recolo pauca narrabo:
In eadem ꝓuincra samniae qua supra memoraui.
isdem uir ꝓ utilitate monasterii carpebat iter:
Dũq darida goͣhoru comes cũ exercitu in eundẽ
locum ueniss&: dei seruus ex caballo quo sedebat
ab hominib eius ꝓiectus est. Qui iumenti ꝑditi
damnũ libent̃ ferens: etiam flagellum quod tenebat
diripientib obtulit dicens. Tollite. ut habeatis qua
liter hoc iumentũ minare possitis. Quib dictis.
ꝓtinus se in orationẽ dedit. Cursu autẽ rapido
p̃dicti ducis exercitus ꝑuenit ad fluuiũ nomine
uulturnũ: ibis equos suos coeperunt singuli hastis
tundere. calcarib cruentare. Sed tamen equi
uerberib cȩsi. calcarib cruentati: fatigari pote¬
rant. moueri non poterant. Sicq aquã flumi¬

Expanded text:
est. De quo quamvis virtutes multas plurimorum narratio certa vulgaverit, praedictus tamen Laurentius religiosus vir, qui nunc superest et ei ipso in tempore familiarissimus fuit, multa mihi de illo dicere consuevit. Ex quibus ea quae recolo, pauca narrabo. In eadem provincia Samnii, quam supra memoravi, isdem vir pro utilitate monasterii carpebat iter. Dumque Darida Gothorum comis cum exercitu in eodem loco venisset, Dei servus ex caballo in quo sedebat ab hominibus eius proiectus est. Qui iumenti perditi damnum libenter ferens, etiam flagellum quod tenebat diripientibus obtulit, dicens: 'Tollite, ut haliter hoc jumentum minare possitis; quibus dictis protinus se in orationem dedit. Cursu autem rapido praedicti ducis exercitus pervenit ad fluvium, nomine Vulturnum, ibique equos suos coeperunt singuli hastis tundere, et calcaribus cruentare; sed tamen equi verberibus caesi, calcaribus cruentati, fatigari poterant, moveri non poterant; sicque aquam flumi
Abbreviated transcription (Latin):
domar&: die quadam parentes illius uicinis suis conui¬
uiũ fecerunt. in quo aduescendũ carnes paratȩ sunt:
Quas dũ ille ad esũ contingere ꝓ abstinentiȩ amore re¬
cusar&. coeperunt parentes eius irridere ac dicere. co¬
mede Nunquid piscem tibi in his montib allaturi
sumus.: Illo uͦ in loco audiri piscis consueuerat non ui¬
deri. Sed cũ in his sermonib honoratus irrideret᷑: re¬
pente in coniuiiuo aqua ad ministeriũ defuit: Cum
situla lignea sicut illic moris.ẽ. mancipiũ ad fontẽ per¬
rexit Dũq haurit aquam: piscis situlam intrauit:
Reuersumq mancipiũ. ante ora discumbentiũ piscem
cũ aqua fudit: qͥ ad totius diei uictũ potuisset hono¬
rato sufficere. Miratiq sunt oms: totał illa parentũ
irrisio cessauit. Cepere namq in honorato uenerari
abstinentiam: quã ante deridebant: Sicq a dei ho-¬

Expanded text:
domaret, die quadam parentes ejus vicinis suis convidomaret, die quadam parentes ejus vicinis suis convivium fecerunt, in quo ad vescendum carnes paratae sunt: quas dum ille ad esum contingere pro abstinentiae amore recusaret, coeperunt eum parentes ejus irridere, ac dicere: Comede; nunquid piscem in his montibus tibi allaturi sumus? Illa vero in loco pisces audiri consueverant, non videri. Sed cum his sermonibus Honoratus irrideretur, repente in convivio aqua ad ministerium defuit; et cum situla lignea, sicut illic moris est, mancipium ad fontem perrexit. Dumque hauriret aquam, piscis situlam intravit. Reversumque mancipium ante ora discumbentium piscem cum aqua fudit, qui ad totius diei victum potuisset Honorato sufficere. Mirati omnes, totaque illa parentum irrisio cessavit. Coepere namque in Honorato venerari abstinentiam, quam ante deridebant; sicque a Dei ho
Abbreviated transcription (Latin):
incuncꝰtant̃ narro sacrȩ auctoritatis exemplo. cũ michi
luce clarius constat. quia marcus & lucas euangłm quod¬
scripserunt. non ussu sed auditu didicerunt. Sed ut
dubitationis occasionẽ legentib subtraham: ꝑ singula
quȩ describo quib michi hȩc auctorib cõꝑta sint
manifesto Hoc uͦ scire te cupio. quia in quib dam
sensum solũmodo. in quibdam uͦ & uerba cũ sensu
teneo: quia si de ꝑsonis om̃ib ipsa specialit̃ et uerba
tenere uoluissem. hȩc rusticano usu ꝓlata stilus scriben¬
tis non apte. susciperet. Seniorũ ualde uenerabiliũ didici
relatione. quod narro :
enantii quondam patricii in samnu partib uilla
fuit. in qua colonus eius filiũ honoratũ nomine
habuit: qui ab annis puerilib ad amorem cęlestis pa¬
triȩ ꝑ abstinentiam exarsit Cũq tã magna conuersa¬
tione polleret seseq iam ab otioso quoq sermone restrin¬
geret. multũ q ut prefatus sum ꝑ abstinentiam carne

Expanded text:
incuntanter narro sacre auctoritatisexemplo, cum mihi luce clarius constscripserunt, non visu, sed auditu didicerunt. Sed ut dubitationis occasionem legentibus subtraham, per singula quae describo, quibus haec auctoribus mihi comperta sint manifesto. Hoc vero scire te cupio, quia in quibusdam sensum solummodo, in quibusdam vero et verba cum sensu teneo; quia si de personis omnibus ipsa specialiter verba tenere voluissem, haec rusticano usu prolata stylus scribentis non apte susciperet. Seniorum valde venerabilium didici relatione quod narro. enantii quondam patricii in Samnii partibus villa fuit, in qua colonus ejus filium Honoratum nomine habuit , qui ab annis puerilibus ad amorem coelestis patriae per abstinentiam exarsit. Cumque magna conversatione polleret, seque jam ab otioso quoque sermone restringeret, multumque, ut praefatus sum, per abstinentiam carnem
Abbreviated transcription (Latin):
eo ordine ex carne educti sunt: quo de rupis uertice fu¬
erant uocati. Frater uͦ ille ad quẽ uocandũ uox parũ
siluit atq eũ ita nominauit. morientib aliis paucis di¬
eb uixit: & tunc uitã finiuit. ut aꝑte monstraret᷑: quia
interiectũ uocissilentiũ. paruũ spatiũ uiuendi signa¬
uerit. Sed mira res contigit. quia dũ uenerabilis uir
anastasius de corpore exir&: erat quidã frater in mona¬
sterio qͥ suꝑ eũ uiuere nolebit Prouolutus uͦ eius pedib
coepit ab eo cũ lacrimis postulare dicens. Per illũ te ad
iuro ad quẽ uadis: ne septẽ dies suꝑte in hoc mundo fa¬
ciam. Ante cuius septimũ diem etiã ipse defunctus ẽ.
qͥ tam̃ in illa nocte non fuerat int̾ ceteros uocatus: ut¬

Expanded text:
eo ordine ex carne educti sunt, quo de rupis vertice fuerant vocati. Frater vero ille ad quem vocandum vox parum siluit, atque eum ita nominavit, morientibus aliis, paucis diebus vixit, et tunc vitam finivit; ut aperte monstraretur quia interjectum vocis silentium parvum vivendi spatium signaverit. Sed mira res contigit, quia venerabilis vir Anastasius dum de corpore exiret, erat quidam frater in monasterio qui super cum vivere nolebat: provolutus vero ejus pedibus coepit cum lacrymis ab eo postulare, dicens: Per illum ad quem vadis, te adjuro, ne septem dies super te in hoc mundo faciam; ante cujus septimum diem etiam ipse defunctus est, qui tamen in illa nocte inter caeteros no
Abbreviated transcription (Latin):
uis est culpa adiscordiȩ: ꝓ qua nec mius accipit᷑. Debemit
itaq ad ꝓximũ quamuis longe positũ longeq disiun¬
tñ mente ire: eiq animũ subdere. humilitate illii ac
beniuolentia placare Et sailic& conditor nr dii tale pla¬
citũ nostrȩ mentis aspęxerit. a peccato nossoluit: quia
munus ꝓ culpa sunit Ueritatis autem uoce attestante
didicimus. quia seruus qui dece milia talenta debebat.
cũ poenitentiã ager&: absolutionẽ debiti a dño accepit
Sed quia conseruo suo centũ sibi denarios debenti debitũ
ñ dimisit. & hoc est iussus exigi qđ ei fuerat iã dimissiũ
Ex quib uidelic& dictis constat: quia si hoc qđ in nos de¬
linquit᷑ ex corde ñ dimittimus: & illud rursus exigitur.
qđ nobis iam ꝑpęnitentiã dimissum fuisse gaudebamus
git᷑ dũ ꝑ indulti temporis fpatiũ lic&e: dũ uidex sustin&.
dum conuersionẽ nram is qui culpas examinat expectat.
conflemus in lacrimis duritiã mentis. formemus in ꝓxi¬

Expanded text:
scordię, pro qua nec munus accipitur. Debemus itaque adproximum, quamvis longe positum longeque disiunctum, mente ire eique animum subdere, humilitate illum ac benivolentia placare. Et scilicet conditor noster, dum tale placitum nostrae mentis aspexerit, a peccato nos solvet, quia munus pro culpa sumet. Veritatis autem voce attestante didicimus, quia servus, qui decem milia talenta debebat, cum paenitentiam ageret, absolutionem debiti a domino accepit. Senon dimisit, et hoc est jussus exigi, quod ei fuerat jam dimissum. Ex quibus videlicet dictis constat, quia si hoc quod in nos delinquitur ex corde non dimittimus, et illud rursus exigitur, quod nobis jam per poenitentiam dimissum fuisse gaudebamus per indulti temporis spatium licet, dum judex sustinet, dum conversionem nostram is, qui culpas examinat, exspectat, conflemus in lacrymis duritiam mentis, formemus in proxi
Abbreviated transcription (Latin):
postulat. qui prius hoc qđ in ipso delinquit᷑ relaxat
Sunus enĩ ñ accipit᷑: nisi ante discordia ab animaᷤ repellat᷑.
dicente ueritate. Si offers minus tiuĩ ad altare & ibi
recordatus fueris quia hab& aliquid aduersũte fĩt tauis. re¬
linque ibi munus tuii ante altare. & uade prius reconcili¬
arifri tuo: & tunc ueniens offeres munus tuũ. Qua in

Expanded text:
postulat, qui prius hoc quod in ipsum delinquitur relaxat. Munus enim non accipitur, nisi ante discordia ab animo repellatur, dicente Veritate: Si offers munus tuum ad altare, et recordatus fueris quod habet aliquid adversum te frater tuus, relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo; et tunc veniens offeres munus tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc furtũ non facias. Sed cũ necesse habes huc ad me
ingredere: et quȩ tu cũ peccato laborabas tollere. ego
tibi deuotus dabo
PETRUS. Nunc usq ut¬
inuenio: in cassum ego non fuisse patres in italia qr
signa facerent aestimaba:¬

Expanded text:
haec furtum non facias; sed cum necesse habes, huc ad me haec furtum non facias; sed cum necesse habes, huc ad me ingredere, et quae tu cum peccato laboras tollere, ego tibi devotus dabo. PETR. Nuncusqinvenio, incassum ego non fuisse Patres in Italia qui signa facerent aestimaba
Abbreviated transcription (Latin):
redut Cunq meridiano tẽpore cuncti fratres qui¬
escerent: more solito fur aduenit. ascendit sepem Et
dũ in hortũ pedem poner&: uidit subito quia tensus
serpens clausiss& uiam. Et tremefactus post semet¬
ipsum concidit: eiusq pes ꝑ caltiamentũ in sude se¬
pis inhȩsit. Sicq usq dũ hortolanus rediret: deor¬
sũ capite pependit Consueta hora uenit hortolanꝰ.:
pendentẽ in sepe furẽ repperit. Serpenti autẽ dixit
Gras ago deo implesti qđ iussi. recede modo. Qui ilico
abscessit. Ad furẽ uͦ ꝑueniens ait. Quid.ẽ. frater:
Tradidit te mͥ deus. Quare in labore monachorũ furtũ
totiens facere presumpsisti: Qui hȩc dicens. pedem illi¬
us a sepe in qua inhȩserat soluit: eũq sine lȩsione de¬
posuit. Cui dixit. Sequere me. Quẽ sequentẽ. duxit
ad horti aditũ. & holera quȩ furto appetebat aufer¬
re. ei cũ magna dulcedine prebuit dicens Uade. & pos

Expanded text:
rediit. Cumque meridiano tempore cuncti fratres quirediit. Cumque meridiano tempore cuncti fratres quiescerent, more solito fur advenit, ascendit sepem; et cum in hortum pedem deponeret, vidit subito quia tensus serpens clausisset viam; et tremefactus post semetipsum concidit, ejusque pes per calceamentum in sude sepis inhaesit, sicque usque dum hortulanus rediret, deorsum capite pependit. Consueta hora venit hortulanus, pendentem in sepe furem reperit, serpenti autem dixit: Gratias Deo, implesti quod jussi; recede modo. 164 Qui statim abscessit. Ad furem vero perveniens, ait: Quid est, frater? Tradidit te mihi Deus. Quare in labore monachorum furtum toties facere praesumpsisti? Et haec dicens, pedem illius a sepe in qua inhaeserat, solvit, eumque sine laesione deposuit. Cui dixit: Sequere me. Quem sequentem duxit ad horti aditum, et olera quae furto appetebat auferre, ei cum magna dulcedine praebuit, dicens: Vade, et post
Abbreviated transcription (Latin):
elix qui appellabatur curuus. que ipse bene c gno¬
uisti. qui eiusdem monasterii nuꝑ prepositus fuit.
multa michi de fratribus eius monasterii ad miranda
narrabat. Ex quib aliqua quȩ ad memoriam ueni¬
unt supprimo: quia ad alia festino. Sed unu dic̃a
qđ ab eo narratũ pretereundũ nullo modo ȩstimo:
In eodẽ monasterio quidã magnȩ uitȩ monachus erat
hortolanus. Fur uͦ uenire consueuerat. ꝑ sepem ascen¬
dere: & occulte holera auferre Cunq ille multa
plantar&. quȩ minus inuenir&. et alia pedib concul¬
cata. alia direpta conspiceret: totũ hortũ circumiens.
inuenit iter unde fur uenire confueuerat. Qui
in eundẽ hortũ deambulans. repperit etiam serpentẽ:
Cui precipiens dixit. Sequere me Atq ad aitũ furis
ꝑueniens: imperauit serpenti dicens. In nomine cħu
precipio tibi ut aditũ istũ custodias: ac furẽ huc
ingredi non ꝑmittas. Protinus serpens totũ se in
itinere in transuersum tetendit: ad cellã monachus

Expanded text:
elix qui appellatur Curvus , quem ipse bene nosti, qui ejusdem monasterii nuper praepositus fuit, multa mihi de fratribus ejusdem monasterii admiranda narrabat: ex quibus aliqua quae ad memoriam veniunt supprimo, quia ad alia festino. Sed unum dicam, quod ab eo narratum praetereundum nullo modo aestimo. In eodem monasterio quidam magnae vitae monachus erat hortulanus. Fur vero venire consueverat, per sepem ascendere, et occulte olera auferre. Cumque ille multa plantaret, quae minus inveniret, et alia pedibus conculcata, alia direpta conspiceret; totum hortum circumiens, invenit iter unde fur venire consueverat. Qui in eodem horto deambulans, reperit etiam serpentem, cui praecipiens dixit: Sequere me: atque ad aditum furis perveniens, imperavit serpenti, dicens: In nomine Jesu praecipio tibi ut aditum istum custodias, ac furem huc ingredi non permittas. Protinus serpens totum se in itinere in transversum tetendit, et ad cellam monachus
Abbreviated transcription (Latin):
contremuit.: magnisq uocib se interfectorẽ illius clamare
cȩpit Flens itaq ꝑuenit ad corpus defuncti. seq cora lecto
De aqua quam in montis uertice ex petra ꝓduxit¬
De ferro ex profundo aquȩ ad manubriuo reuerso

Expanded text:
contremuit, magnisque vocibus se interfectorem illius clamare contremuit, magnisque vocibus se interfectorem illius clamare coepit. Flens itaque pervenit ad corpus defuncti, seque coram lecto Aquamin montis vertice ex petra produxit. Ferrum ex profundo ad manubrium reverti
Abbreviated transcription (Latin):
n eo etiam loco interorina uallis dicit᷑. quȩ a multis uerbo
rustico interoerina nominatur . In qua erat quidã uir ui¬
tȩ ualde ad mirabilis nomine seuerus. ȩcclesiȩ beatę mo¬
riȩ dei genitri & semꝑ uirginis sacerdos. Hunc cũ quidã
paterfamilias ad extremũ ueniss& diem : missis concite nun¬
tiis. ut ad se quantotius uenir&. suisq orationib ꝓ pecca¬
tis eius interceder&: ut acta de malis suis pęnitentia solutus
culpa exir& ex corpore. Qui uidelic& sacerdos. in opinatẽ
contigit ut ad putandã uineã ess& occupatus. atq ad se ueni¬
entib dicer&: Antecedite: ecce ego uos subsequor ¶. un¬
q uider& sibi in eodẽ oꝑe parũ aliquid suꝑesse: paululũ mo¬
rã fecit ut opus qđ minimũ restabat expleret: Quo exple¬
to. coepit ad ȩgrũ ꝑgere ł untiuͦ in itinere: occurrentes hi
qui prius uenerant. obuã facti sunt dicentes. Quare tardasti¬
pater: Noli fatigari. quia ũ defunctus est. Quo audito ille

Expanded text:
n eo etiam loco Interorina vallis dicitur, quae a multis verbo rustico Interocrina nominatur, in qua erat quidam vir vitae valde admirabilis, nomine Severus, Ecclesiae beatae riae Dei genitricis semper virgnis sacerdos . Hunc cum quidam paterfamilias ad extremum venisset diem, missis concite nuntiis, rogavit ut ad se quantocius veniret, suisque orationibus pro peccatis ejus intercederet, ut, acta de malis suis poenitentia, solutus culpa ex corpore exiret. Qui videlicet sacerdos inopinate contigit ut ad putandam vineam esset occupatus, atque ad se venientibus diceret: Antecedite, ecce ego vos subsequor. Cumque videret sibi in eodem opere parum aliquid superesse, paululum moram fecit, ut opus quod minimum restabat expleret, quo expleto, coepit ad aegrum pergere. Eunti vero in itinere occurrentes hi qui prius venerant, obviam facti sunt, dicentes: Pater, quare tardasti? Noli fatigari, quia jam defunctus est. Quo audito, ille
Abbreviated transcription (Latin):
lute ꝓximi ñ expauit. Scimus certe. quia isdẽ uenerandus
uir sanctulus ipsa quoq elem̃ta litterarũ bene ñ nouerat.
legis precepta nesciebat Sed quia plenitudo legis est cari¬
tas. legẽ totã in dei ac ꝓximi dilectione seruauit: & qđ foris
in cognitione ñ nouerat. ei intus uiuebat in amore. Et qui
nunquã fortasse legerat qđ de redẽptore nr̃o iohannes apłs
dixit. qm̃ ille ꝓ nobis anim̃a suã posuit. sic & nos debemus ꝓ
fr̃ib animã ponere : tã sublime apłicũ p̃ceptũ. faciendo ma¬
gis qua sciendo nouerat C õparemus si plac&e cũ hac nr̃a
indocta scientia: illius doctã ignorantiã Ubi hȩc nr̃a iac&.
ubi illius disciplina emin& Nos de uirtutib uacui loquimꝰ:
& quasi interfructifera arbusta positi. odoram᷑ poma: nec
manducamus. Ille uirtutũ fructus carpere nouerat. quauis
hos in uerbis odorari nesciebat:
PETRUS. Quidnã

Expanded text:
lute proximi non expavit? Scimus certe quia idem venerabilis lute proximi non expavit? Scimus certe quia idem venerabilis vir Sanctulus ipsa quoque elementa litterarum bene non noverat. Legis praecepta nesciebat; sed quia plenitudo legis est charitas , legem totam in Dei ac proximi dilectione servavit; et quod foris in cognitione non noverat, intus vivebat in amore. Et qui nunquam fortasse legerat quod de Redemptore Joannes Aposobis animan suam posuit, sic et nos debemus pro fratribus animas ponere , tam sublime apostol cum praeceptum faciendo magis quam sciendo noverat. Comparemus, si placet, cum hac nostra indocta scientia illius doctam ignorantiam. Ubi haec nostra jacet, ibi illius disciplina eminet. Nos de virtutibus vacui loquimur, et quasi inter fructifera arbusta positi, odoramus poma, nec manducamus; ille virtutum fructus carpere noverat, quamvis hos in verbis odorare nesciebat. PETR. Quidnam,
Abbreviated transcription (Latin):
accipiens: prȩdictũ diaconẽ in sua suscepit fide. Qũe nocte
media cũ langobardos om̃s somno graui de pressos aspicer&.
excitaint & ait. Surge & concitus fuge: liber& te om̃psdeus
Sed isdem diaconus ꝓmissionis eius ñ immemor: respondit
dicens Eugere pater ñ possũ: quia si ego fugero. sine dubio¬
ꝓ me ipse morieris. Quẽ uir dñi sanctulus ad fugiendum
in manu eiussũ: tantũ in me possunt facere. quantũ ipse
ꝑmiserit. Tugit itaq diaconus. & quasi deceptus in medio
fideiussor remansit Pacto igit᷑ mane. langobardi qui dia¬
conẽ ad custodiendũ dederant uenerunt. quẽ dederant pe¬
tierunt: sed hunc uenerandus prȩsbiter fugissẽ respondit:
quando mori ꝓ ꝓximo tã constanter decreuit: & ꝓ tẽporali ui¬
ta fr̃is unius despexit suam. atq sub gladio ceruicẽ tetendit :
Quȩ ergo uis amoris illud cor tenuit.: qđ inortẽ suã ꝓ unius sa¬

Expanded text:
accipiens, praedictum diaconum in suam suscepit fidem; quem nocte accipiens, praedictum diaconum in suam suscepit fidem; quem nocte media cum Langobardos omnes somno gravi depressos aspiceret, excitavit et ait: Surge, et concitus fuge, liberet te omnipotens Deus. Sed idem diaconus 364 promissionis ejus non immemor, respondit dicens: Fugere, Pater, non possum, quia si ego fugero, pro me sine dubio ipse morieris. Quem vir Domini Sanctulus ad fugiendum in manu ejus sum, tantum in me possunt facere, quantum ipse permiserit. Fugit itaque diaconus, et quasi deceptus in medio fidejussor remansit. Facto igitur mane Langobardi, qui diaconum ad custodiendum dederant, venerunt, quem dederant petierunt; sed hunc venerandus presbyter fugisse respondit. quando mori pro proximo tam constanter decrevit, et pro temporali vita fratris unius suam despexit, atque sub gladio cervicem tetendit? Quae ergo vis amoris illud cor tenuit, quod mortem suam pro unius sa
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse petre mul¬
tos de uno pane pauit ꝑ seruu: qui ex quinq panib quinq
milia hominũ sacrauit ꝑ seme ipsũ. Su pauea seminum
grana in innumera segetũ frum̃ta multiplicat: qui ipsa
quoq semina ꝓduxit ex terra. & simul om̃a creauit ex nichi¬
lo Sed ne diutius mireris quid in uirtute dei uenerandus
uir sanctulus exterius fecerit: audi ex uirtute dñi qualis
interius fuit. Die & enĩ quadã a langobardis captus qui
dam diaconus tenebatur ligatus: eũq ipsi qui tenuerant.
interficere cogitabant Aduesꝑascente autẽ die: uir dei san¬
ctulus ab. idẽ langobardis petit ut relaxari eiq uita con¬
cedi debuiss&: qđ posse se om̃ino facere negauerunt Cunq
mortẽ illius deliberasse eos cerner&: petut ut sibi ad custo¬
diam tradi debuiss& Cui ꝓtinus responderunt: Libi qui¬
dẽ eũ ad custodiendũ damus: sed ea conditione interposita.
ut si iste fugerit. ꝓ eo ipse moriaris. Qđ uir dñi libenter

Expanded text:
Ipse, Petre, multos de uno pane pavit per servum, qui ex quinque panibus quinque millia hominum satiavit per semetipsum, qui pauca seminis grana in innumera segetum frumenta multiplicat, qui ipsa quoque semina produxit ex terra et simul omnia creavit ex nihilo. Sed ne diutius mireris quid in virtute Domini venerandus vir Sanctulus exterius fecerit, audi ex virtute Domini qualis interius fuit. Die etenim quadam a Langobardis captus quidam diaconus tenebatur ligatus, eumque ipsi qui tenuerant, interficere cogitabant. Advesperascente autem die, vir Dei Sanctulus ab eisdem Langobardis petiit ut relaxari eique vita concedi debuisset, quod posse se facere omnino negaverunt. Cumque mortem illius deliberasse eos cerneret, petiit ut sibi ad custodiam tradi debuisset. Cui protinus responderunt: Tibi quidem eum ad custodiendum damus, sed ea conditione interposita, ut si iste fugerit, pro eo ipse moriaris. Quod vir Domini libenter
Abbreviated transcription (Latin):
Liqu& petre.
qđ in iuuentute carnis tẽptatio ferueat: ab anno autẽ
quinquagesimo. calor corporis frigescat. Casa autẽ sacra.
sunt fideliũ mentes. Electi ergo cũ adhuc in tẽptatione
sunt: subesse eos ac seruire necesse ẽ: & obsequuis labo¬
ribq fatigari Cũ uͦ iã mentis ȩ̨tate tranquilla calor
recesserit tẽptationis. custodes uasorũ sunt: quia docto¬
res animarũ fiunt
PETRUS.

Expanded text:
Liquet, Petre, quod in juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero jam mentis aetate tranquilla calor recesserit tentationis, custodes vasorum sunt, quia doctores animarum fiunt. Petr.
Abbreviated transcription (Latin):
quentis inquisitionis exiger&. uir dñi constrictus magnis
coniurationib iam non ualens negare quid ess&. ep̃m
se fuisse testatus est. Quod possessor eius audiens. ualde
pertimuit.
contremuit atq humiliter obtulit dicens. Pete qđ uis:
quatinus ad terrã tuam a me cũ magno munere reuerta¬
ris: Cui uir dei paulmus ait. Unũ est qđ michi impen¬
dere benefitiũ potes: ut om̃s ciuitatis meȩ captiuos relaxes
Qui cuncti ꝓtinus in africana regione requisiti: cũ onustis
frumento nauib ꝓ uenerandi uiri paulini satisfactione
in eius comitatu laxati sunt. Post non multos uero dies
uuandaloꝵ rex occubuit: & flagellũ qđ ad suã ꝑmciem
dispensante deo ꝓ fideliũ disciplina tenuerat. amisit:
Sicq factũ est: ut om̃ipotentis dei famulus paulinis ue¬
ra p̾dicer&: et qui se inseruitiũ solũ tradiderat. cũ mul¬
tis a seruitio ad libertatẽ redir&: illũ uidelic& imitatus.

Expanded text:
quentis inquisitionis exigeret, vir Domini, constrictus magnis quentis inquisitionis exigeret, vir Domini, constrictus magnis conjurationibus, jam non valens negare quid esset, episcopum se fuisse testatus est. Quod possessor ejus audiens, valde pertimuit, atque humiliter obtulit, dquatinus ad terram tuam a me cum magno munere revertaris'. Cui vir Domini Paulinus ait: 'Unum est quod mihi inpendere beneficium potes, ut omnes civitatis meae captivos relaxes'. Qui cuncti protinus in Africana regione requisiti, cum onustis frumento navibus pro venerandi viri Paulini satisfactione in eius comitatu laxati sunt. Post non multos vero dies Wandalorum rex occubuit et flagellum, quod ad suam perniciem dispensante Domino pro fidelium disciplinam acceperat, amisit. Sicque factum est, ut omnipotentis Dei famulus Paulinus vera praediceret, et qui se in servi tio solum tradiderat, cum multis a servitio ad libertatem rediret; illum videlicet imitatus,
Abbreviated transcription (Latin):
est locutus agnoscas Factũq est cũ rex ad prandendũ
discubuit. paulimis ex suo oꝑe olera quȩq & uirentia.
delaturus aduenit Cunq hunc rex subito conspexiss&
intremuit: atq arcessito eius dño sibi ꝑ filium ꝓpinquũ
ei secretũ qđ prius absconderat indicauit dicens. Uerũ
est qđ audisti llam nocte hac in somnio sedentes
intribunalib contra me iudices uidi. inter quos iste etiã
simul sedebat: & flagellĩ qđ aliquando acceperã. eorum
michi iuditio tollebat᷑ Sed percunctare quisnam sit:
Mam ego hunc tanti meriti uirum : popularem ut conspi¬
citur esse non suspicor Iunc regis gener secreto pauli¬
nu tulit. quisnã ess& inquisiuit Cui uir dñi respondit:
Seruus tuussum: quẽ ꝓ filio iuduȩ uicarium suscepisti:
Cunq instanter ille requirer&. ut non qui s ess& sed quid
in sua terra fuiss& indicar&. atq hoc ab eo iteratione fre¬

Expanded text:
est locutus agnoscas. Factumque est. Et dum rex ad prandendum est locutus agnoscas. Factumque est. Et dum rex ad prandendum discubuit, Paulinus ex suo opere odora quaeque et virentia delaturus advenit. Cumque hunc rex subito conspexisset, intremuit, atque, accersito ejus domino, sibi per filiam propinquo, ei secretum quod prius absconderat indicavit, dicens: Verum est quod audisti; nam nocte hac in somnio, sedentes tribunalibus contra me judices vidi, inter quos iste etiam simul sedebat, et flagellum quod aliquando acceperam eorum mihi judicio tollebatur. 281 Sed percunctare quisnam sit; nam ego hunc tanti meriti virum, popularem, ut conspicitur, esse non suspicor. Tunc regis gener secreto Paulinum tulit, et quisnam esset inquisivit. Cui vir Domini respondit: Servus tuus sum, quem pro filio viduae vicarium suscepisti. Cumque instanter ille requireret ut non quid esset, sed quid in terra sua fuisset indicaret, atque hoc ab eo iteratione fre
Abbreviated transcription (Latin):
esse hominem uider&. amicos cępit & familiares deserere.
& sepius cũ suo ortolano colloqui: atq eius sermonib de¬
lectari Cui paulinus cotidie ad mensam holera uirentes¬
q herbas deferre consueuerat: & accepto pane ad curam
orti remeare. Cunq hoc diutius ageret᷑: quadam die suo
año secum secretius loquenti ait. Uide quid agas. & uuan¬
daloꝵ regnũ qualiter disponi debeat ꝓuide: quia rex citius
& sub om̃i est celeritate moriturus. Qđ ille audiens. quia
ab eodem rege prȩ ceteris diligebatur ei minime tacuit. sed
quid a suo ortolano sapienti scilic& uiro agnouiss& indicauit:
Quod dũ rex audiss&. ilico respondit Ego uellem hunc de quo
loqueris hominem uidere: Cui gener eius uenerabilis pau¬
lini temporalis dominus respondit. dicens. U irentes her¬
bas michi ad prandiũ deferre consueuit. Has itaq huc
ad mensam eũ deportare facio: ut quis sit qui michi hȩc

Expanded text:
esse hominem videret, amicos coepit et familiares deserere, esse hominem videret, amicos coepit et familiares deserere, et saepius cum suo hortulano colloqui, atque ejus sermonibus delectari. Cui Paulinus quotidie ad mensam odoriferas virentesque herbas deferre consueverat, et accepto pane ad curam horti remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die suo domino secum secretius loquenti ait: Vide quid agas, et Vandalorum regnum qualiter disponi debeat provide, quia rex citius et sub omni celeritate est moriturus. Quod ille audiens, quia ab eodem rege prae caeteris diligebatur, ei minime tacuit, sed quid a suo hortulano, sapienti scilicet viro, agnovisset indicavit. Quod dum rex audisset, illico respondit: Ego vellem hunc de quo loqueris hominem videre. Cui gener ejus, venerabilis Paulini temporalis dominus, respondit dicens: Virentes herbas mihi ad prandium deferre consuevit, has itaque huc ad mensam eum deportare facio, ut quis sit qui mihi haec
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. uidua rogatura se obtulit: ac prius petuit ut ei do¬
nare debuiss&. Quod cũ uir barbarus typo suꝑbiȩ turgi¬
dus. gaudio transitoriȩ ꝓsꝑitatis inflatus. non solũ facere
sed etiam audire despicer&: iuidua subiunxit dicens: b̾cce
hunc homine ꝓ eo uicariũ prebeo: & solummodo pietatẽ
in me exhibe. michiq unicum filium redde. Cunq ille
uenusti uultus hominem conspexiss&: qua artem nosset
inquisiuit Cui uir dñi paulinus respondit dicens Artem
quidem aliqua nescio: sed ortũ bene excolere scio. Quod
uir gentilis ualde libent̃ accepit: cum in nutriendis hole¬
rib quia peritus ess& audiuit. Suscepit itaq leruũ. et
roganti uiduȩ reddidit filium: quo accepto. iudua ab africana
regione discessit: paulinus uero. excolendi orti suscepit cu¬
ram: Cunq isdem regis gener crebro ingrederetur ortũ:
suumq ortolanum quȩdam requirer&. sapientem ualde

Expanded text:
habebat, vidua rogatura se optulit, ac prius petiit, ut ei dohabebat, vidua rogatura se optulit, ac prius petiit, ut ei donari debuisset. Quod cum vir barbarus typo superbiae turgidus; gaudio transitoriae prosperitatis inflatus, non solum facere, sed etiam audire dispiceret, vidua subiunxit, dicens: 'Ecce, hunc hominem pro eo vicarium praebeo; et solummodo pietatem in me exhibe mihique unicum filium redde'. Cumque ille venusti vultus hominem conspexisset, quam artem nosset, inquisivit. Cui vir Domini Paulinus respondit, dicens: 'Artem quidem aliquam nescio, sed hortum bene excolere scio'. Quod vir gentilis valde libenter accipit, cum, in nutriendis holeribus quia peritus esset, audivit. Suscipit itaque servum et roganti viduae reddedit filium. Quo accepto, vidua ab Africana regione discessit. Paulinus vero excolendi horti suscepit curam. Cumque isdem regis gener crebro ingrederetur hortum suumque hortolanum qu