comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icut uerum est quod de tribu¬
lis non colliguntur ficus. sic ue¬
rum est qd arbor bona fructus bo¬
nos facit. Arbor bona uł mala est
homo. non ex natura quȩ a dõ in
omnib bona creata ẽ: s ex uolun¬
tate bona uł mala. Fr̾uclus sunt oꝑa
quȩ nec bona malȩ uoluntatis pos¬
bonus fructus malos non facit
quã diu bonus est. & tandu mala ar¬
bor idest malus homo manet in fru¬
ctib peccatoꝵ. quandui ad penitentiã
non conuertitur.
on potest ẽẽ nix calida: nam cum
incipit eẽ calida. non iam niuẽ
eam s aquam uocamꝰ. Potest gͥ mu¬
tari. non calefieri. Sic potest fieri ut
malus non sit qui malus fuit. ñ tam̃
potest fieri ut malus bene faciat.Na
& si aliquando utilis est. ñ hoc ipse
facit. s ddiuina ꝓuidentia fit. Non
sed dei. de quib dicit ꝓph̾a. Semina¬
stis triticũ. & spinas mececis. Non gͦ
auditores eoꝵ de spinis legebant
uuas. s ꝑ spinas de uitȩ. ut siquis ꝑ
spineam sepem ad se traheret uuam.

Expanded text:
icut verum est quod de tribulis non colliguntur ficus, sic verum est quod arbor bona fructus bonos facit. Arbor bona vel mala, est homo non ex natura quae a Deo in omnibus bona creata est, sed ex voluntate bona vel mala. Fructus sunt opera, quae nec bona malae voluntatis poshomo fructus malos non facit, quandiu bonus est; et tandiu mala arbor, id est, malus homo manet in fructibus peccatorum, quandiu ad poenitentiam non convertitur. on potest nix esse calida: nam cum incipit esse calida, non jam nivem eam, sed aquam vocamus. Potest ergo mutari, non calefieri. Sic potest fieri ut malus non sit, qui malus fuit, non tamen potest fieri ut malus benefaciat. Nam etsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed divina providentia fit. Non sed Dei, de quibus dicit propheta: Seminatis triticum, et spinas metetis . Non ergo audiditores eorum de spinis legebant uvas, sed per spinas de vite, ut si quis per spineam sepem ad se traheret uvam,
Abbreviated transcription (Latin):
nem mitretur. Igitur ex fructibus
eoꝵ cognoscetis eos. Magisteli¬
i ille qui ñ facit fructũ bonũ
separandus est a iustis. sicut hedi
ab agnis. & in ignem mittendus est
uoce illa. ⁊te maledicti in ign̾e ȩt̃nũ.
quid erit de illo qui facit quicquid
mali potest: Quia arbor mala fru¬
ctus bonos facere non potest. gͥ ex
fructib eoꝵ idest faisoꝵ ꝓpharum
itaq ꝑ impetũ fluminis extremi udi¬
cii diserimen intelligi. quando utraq
domo consũmata omnis qui se exaltat
humiliabitur. & qui se humiliat exalta
otest etiã uir sapiens Magił s bit᷑¬
& bonꝰ accipi quilibet iustus. si¬
cut uir stultus quilibet prauis. M.

Expanded text:
ur ex fructibus eorum cognoscetis eos. Si ille qui non facit fructum bonum, separandus est a justis sicut haedi ab agnis, et in ignem mittendus est voce illa: Ite, maledicti, in ignem aeternum , quid erit de illo, qui facit quidquid mali potest? quia arbor mala fructus bonos facere non potest. Igitur ex fructibus eorum, id est, falsorumitaque per impetum fluminis extremi judicii discrimen intelligi, quando utraque domo consummata, omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . Potest etiam vir sapiens et bonus accipi, quilibet justus, sicut vir stultus, quilibet pravus. M.
Abbreviated transcription (Latin):
agi ab oriente uenerunt. idest a
partib quȩ sunt uersus orientem.
Erant enun de terra ꝑsarum & chalde¬
orum. ubi est fluuius. unde sabea regio
uocatur. Uidimus enim stellam erus
in oriente. & uenimus adorare eum. les̾¬
d confusionem iuideoꝵ dictum est.

Expanded text:
agi ab Oriente venerunt, id est a partibus quae sunt versus Orientem. Erant enim de terra Persarum et Chaldaeorum, ubi est Saba fluvius, unde Saba regio vocatur. Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum. Ad confusionem
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝑfectus. fecit scribi quinquage¬
narium. qui proprie penitentiũ est.
iuixta iubelerim annum: & illã para¬
bolam in septuagesimo quarto capi-¬
tulo luce: in qua alteri quingenti. al¬
teri debitori quinquaginta denarii di-
mittuntur. Scđ̃m autem uocauit po¬
pulum uideoꝵ. qui tritico mandatoꝵ
dĩ nutritus erat. & debebat ei centenari¬
um numerũ: & coegit. ut de centũ fa¬
& de sabbato transiret ad primã sab¬
bati. Ob hanc causam a dño p̾cticat᷑
legis austeritate mutatus sit in eugłii
clementiam. Qͦd si quesieris quare uo¬
cetur uillicus iniquitatis in lege dĩ:
seias quia iniquus erat uillicus. qui
bene quidem offerebat. s ñ bene ddi¬
uidebat: credens in patrẽ. s filium
itaq fuit paulus apłs in transgres¬
sione legis. filiis quondam lucis: qͥ
in lege uersati xp̃m qui dĩ patris
uerum lumen ẽ. ꝑdiderunt. Si aut̾e
de mammona iniquitatis bene dispen¬

Expanded text:
et perfectus, fecit scribi quinquageet perfectus, fecit scribi quinquagenarium, qui proprie poenitentium est, juxta jubileum annum et illam parabolam, in septuagesimo quarto capitulo Lucae, in qua alteri quingenti, alteri debitori quinquaginmittuntur. secundum autem uocauit populum Iudaeorum, qui tritico mandatorum dei nutritus erat et debebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum occadis, ut de sabbato transiret ad primam sabbati. ob hanc causam a domino praedicalegis austeritaclementiam. Quod si quaesieris, quare vocetur villicus iniquitatis in lege Dei, scias quia iniquus erat villicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene dividebat, credens in Patrem, sed Filium itaque fuit. Paulus in transgressione legis, filiis quondam lucis qui in lege versati, Christum qui Dei Patris verum lumen est, perdiderunt. Si autem de mammona iniquitatis bene dispen
Abbreviated transcription (Latin):
ut recipiamus magna: seminemꝰ in
benedictione. ut metamꝰ benedictionẽ.
Qui enim parce seminat: parce &
cõpinxit: hec suꝑ hanc parabolã in
di discens a gamaliele. Qui cũ cpis¬
tiam dissipare: correptus ẽ a dño.
audiens. durum ẽ tͥ contra stimulũ
calcitrare. Dixitq in corde suo. Quid
faciam: Magister fui & uillicꝰ: nc̃
cogor eẽ discipulus & oꝑarsꝰ. fo̾dere
non ualeo: mandata enim legis terrȩ
incombentia. destructa sunt. Mendica¬
re erubesco: ut qui doctor fuerã iude¬
orũ. ninc incipiam doctrinã salutis
mendicare ab anania. Faciam gͥ. ut
prius uersabantur in lege. & sic in
xp̃m crediderant. ut arbitrarentur
se in lege iustificandos. dicere. legem
abolitam. ꝓpħas preteriisse: & quȩ an¬
tea pro luero fuerant. reputari in ster¬
cora. Yocauit itaq duos de plurib
debitorib. Primum qui debebat cen¬
tum cados olei: congregatos indelicet
ex gentib dei misccłia indigentes. Et
de centenario numero qui plenus ẽ

Expanded text:
uscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminauerit, parce et compinxit, haec super hanc parabolam in Dei discens a Gamaliele. Qui cum coepisbiam dissipare, correctus est a Daudiens: Durum est tibi contra stimulum calcitrare . Dixitque in corde suo: Quid faciam? Magister fui et villicus, nunc cogor esse discipulus et operarius. Fodere non valeo, mandata enim legis terrae incumbentia destructa sunt. Mendicare erubesco, ut qui doctor fueram Judaeorum, nunc incipiam doctrinam salutis mendicare ab Anania. Faciam igitur ut prius uersabantur in lege et sic in Christo crediderant, ut arbitrse in lege justificandos, dicere legem abolitam, prophetas praeteriisse, et quae antea pro lucro fuerant, reputari in stercora. Vocavit itaque duos de plurimis debitoribus. Primum, qui debebat centum cados olei, congregatos videlicet ex gentibus, Dei misericordia indigentes. Et de centenario numero, qui plenus est
Abbreviated transcription (Latin):
mante: s ad hoc prius habeo baptira-¬
ri. hoc est tingui & ꝑfundi baptismo.
id est tinctione subaudis mei sangui¬
nis. Qd ẽ dicere. Antequam mittam
sp̃m sc̃m: dabo me crucifigendũ. Un-¬
chil me potest cogere: quin fiat qͦd
fieri statui de me. Quidam codices ha-¬
bent angor pro coartor. Qui in se
nichil habebat qͦd doleret: nr̃is tam̃
angebatur erumnis. ut se crucifigi di¬
mitreret.

Expanded text:
mante, sed ad hoc prius habeo baptizamante, sed ad hoc prius habeo baptizari, hoc est tingi et perfundi baptismo, id est tinctione, subaudis mei sanguinis. Quod est dicere: Antequam mittam Spiritum sanctum, dabo me crucifigendum. Unhil me potest cogere, quin fiat quod fieri statui de me. Quidam codices habent angor, pro coarctor. Qui in se nihil habebat unde doleret, nostris tamen angebatur aerumnis, ut se crucifigi dimitteret.
Abbreviated transcription (Latin):
potentes. potenter tormenta patient᷑.
hoc ẽ maiori gr̃a donatos. si delique¬
rint. maior uindicta sequetur. Mitis¬
sima autem pena erit eoꝵ qui origi¬
nali peccato proprium peccatũ ñ ad¬
diderunt: & in illis qui addiderunt
tanto tolerabilior erit damnatio. qͣnto
hic minorẽ habuerint iniquitatẽ.
in terrã: & quid uolo nĩs ut accen¬
datur: Hescitis quia uolo ut ignis
duumis in cordib fidelium accenda¬
tur & ardeat: Ne sitis gͥ ut seruus
qui scit uoluntatẽ tñi & ñ facit: sed
ex caritate in minimo & in maiori
fideles estote. Ignem dicit sp̃c scĩ
feruorem: qui secreta cordis illumi¬
nans. uitia quasi spinas & tribulos
comburit. aurea uasa ꝓbando & me¬
liorando: ligna. fenum. stipulã con¬
sumendo. Paptisma autẽ habeo
baptizari: &e quomͦ coartor usq dũ
ꝑficiatur.: Ueni inquit ign̾e mitte¬
re in corda credentium ut terrena de¬
spiciant. suꝑna appetant. spu sc̃o infłã¬

Expanded text:
potentes potenter tormenta patientur , potentes potenter tormenta patientur , hoc est, majori gratia donatos, si deliquerint, major vindicta sequetur. Mitissima autem poena erit eorum qui originali peccato proprium peccatum non addiderunt, et in illis qui addiderunt, tanto tolerabilior erit damnatio, quanto hic minorem habuerint iniquitatem.in terram, et quid volo nisi ut accendatur? Nescitis quia volo ut ignis divinus in cordibus fidelium accendatur et ardeat? Ne sitis igitur sicut servus qui scit voluntatem domini et non facit, sed ex charitate in minino et in majori fideles estote. Ignem dicit Spiritus sancti fervorem, qui secreta cordis illuminans, vitis quasi spinas et tribulos comburit, aurea vasa probando et meliorando, ligna, fenum, stipulam consumendo. Baptismo autem habeo baptizari, et quomodo coarctor usque dum perficiatur: Veni, inquit, ignem mittere in corda credentium, ut terrena despiciant, superna appetant, Spiritu sancto inflam
Abbreviated transcription (Latin):
pulabit multis. Multi existimantes
se minus uapulaturos. si nesciant qͥd
oꝑari debeant: auertunt aurẽ. ne audi¬
ant ueritatem. S cũ possent scire. si
uellent studiũ adhibere: non nescien¬
tes s contemptores iudieantur. Oui
aut̾e ñ cognouit. & fecit dignã: plagis
uapulabit paucis. Non cognoscere
dicendus est: qui app̃hendere uult. s
non ualet. Merito gͦ minus puntr᷑: eui
minus commissum ẽ. Qͥ eñĩ ignorans
peccat: in nocte peccat: qͥ uͦ sciens. tan¬
quam in die peccat. U iui gͦ descend̾̃t
in infernum: qui scient̾ peccant.
Inini autẽ cui multum datũ ẽ: mul¬
multum queret᷑. Qyare adiecit. &
cui commñdauert᷑ multũ subaudis chui¬
na iudicia. nͥ quia ꝑ hoc exponit qͦd p̾¬
dixerat: Uel forte utrumq ordinẽ ꝙ
rectoꝵ uidelicet & subditoꝵ innuit.
Multis subiectis sepe datur. & cognitio
dominice uoluntatis & facultas im¬
plendi: p̃latis autem cõmiitit᷑. cum
sua salute cura pascendi gregis. Itaq

Expanded text:
pulavit multis. BEDA. Multi existimantes se minus vapulaturos, si nesciant quid operari debeant, avertunt autem ne audiant veritatem. Sed cum possent scire, si vellent studium adhibere, non nescientes, sed contemptores judicantur. Qui autem non cognovit et fecit digna plagis, vapulabit paucis. Non cognoscere dicendus est, qui apprehendere vult, sed non valet. Merito ergo minus punitur, cui minus commissum est. Qui enim ignorans peccat, in nocte peccat; qui vero sciens, tanquam in die peccat. Vivi ergo descendunt in infernum, qui scienter peccant. Omni autem cui multum datum est, mulmultum quaeretur. Quare adjecit, et cui commendaverunt multum, subaudis divina judicia, nisi quia per hoc exponit quae praedixerat? Vel forte utrumque ordinem et rectorum videlicet et subditorum, innuit. Multis subjectis saepe datur et cognitio Dominicae voluntatis, et facultas implendi. Praelatis autem committitur cum sua salute cura pascendi gregis. BEDA. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ fidelis. qui omnino adheret creatori:
ꝙ unus sp̃s cum eo desiderat effici. Qͥ
enim frẽm non diligit quem udet.
nec miseretur egeni. quomodo diliget
undecumq congregentur. mãmona
iniquitatis dicuntur & fallunt: quia
uł deseruntur uł deserunt. Cęlestes
uͦ & spũales diuitiȩ uerȩ sunt: quas
culi facultates sunt a nobis alienȩ:
idest extra naturam nr̃am sitȩ. Ni¬
chil enim intulimus in h̾e̾ mundũ:
& nichil hinc auferemꝰ. Nr̃a autẽ
sunt: quȩ propriȩ homini deputata st̃.¬

Expanded text:
est fidelis, qui omnino adhaeret Creatori, et unus spiritus cum eo desiderat effici. Qui enim fratrem non diligit quem videt, nec miseretur egeni, quomodo diliget undecunque congregentur, mammona iniquitatis dicuntur, et fallunt, quia vel deserunt, vel deseruntur. Coelestes vero et spirituales divitiae verae sunt, quas obis? ALBINUS. Saeculi facultates sunt a nobis alienae, id est extra naturam nostram sitae. Nihil enim intulimus in hunc mundum, et nihil hinc auferemus . Nostra autem sunt, quae proprie homini deputata s
Abbreviated transcription (Latin):
de iniquitate collectȩ sint. U̾nde uul¬
gata sententia dicitur: quia aiues aut
ẽ iniquus. aut heres iniqui. Doset gͦ
de diuitiis iniquitatis amicos facere:
ñ qͦslibet pauꝑes. s eos qͥ nos possint
unt. ut quasi bene dispensent. s gra¬
uantur potius quam adiuuentur.
Hostiȩ enim impioꝵ abhominabiles.
Hinc ꝑ salomonem dicitur. Qui of¬
fert sacrificium de substantia pauꝑis:
aesi uictimet filium in conspectu patͥs.
ri fidelis ẽ in minimo: & in maioꝵ
fidelis est. Et qui in modico iniquus

Expanded text:
de iniquitate collectae sint. Unde vulde iniquitate collectae sint. Unde vulgata sententia dicitur, quia dives aut est iniquus, aut haeres iniqui. Docet ergo de divitiis iniquitatis amicos facere non quoslibet pauperes, sed eos qui nos possint unt, ut quasi bene dispensent, sed gravantur potius quam adjuventur. Hostiae enim impiorum abominabiles. Hinc per Salomonem dicitur: Qui offert sacrificium de substantia pauperis, quasi qui victimet filium in conspectu patris . Qui fidelis est in minimo, et in majori fideli
Abbreviated transcription (Latin):
quisq oꝑa agit: eus & filiꝰ dicit᷑. Un¬
de bomi sunt filii lucis uitȩ eternȩ: ma¬
li uͦ filii scħ. id est tenebrarum. de qͥb
ysaias ait. Ue qui sapientes estis in ocu¬
lis ur̃is: & coram uobismetipsis pruden¬
tes. In hoc dispensatore non debennus
ad imitandum sumere. ut uł domino
fraudem. uł de fraude elemosinã facia¬
mus: s utͣdum similitudines econtra¬
rio ducuntur. ut hic & de iudice iniquo
unde lucas in ducentesimo quartodeci¬
m capło. Si gͦ dñs dispenddium passus
tamen laudat prudentiam dispensators.
ñ qͦd aduersus eum frauddulent᷑. s pro
se prudent̃ egerit: multomagis xp̃c qͥ
nullum damnum sustinere potest & ꝓ
nus ẽ ad clementiam. laudabit discipu¬
los. si ad eꝰ p̃ceptum misericordes fue¬
rint. Unde sequitur. Et ego uobis
dico. Facite uobis amicos de m̾amona
iniquitatis: ut cũ defeceritis. recipiant
mona sẏrorum lingua. diuitiȩ nancu¬
pantur: ꝯ iniquitatis additum est qͦd

Expanded text:
agit, ejus et filius dicitur. Unde boni sunt filii lucis aeternae; mali vero, filii saeculi, id est tenebrarum, de quibus Salomon ait: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . In hoc dispensatore non debemus exemplum ad imitandum sumere, ut vel Domino fraudem, vel de fraude eleemosynam faciamus, sed interdum similitudines econtrario ducuntur, ut hic et de judice iniquo, unde Lucas in ducentesimo tertio decimo capitulo. Si ergo Dominus dispendium passus, tamen laudat prudentiam dispensatoris, non quod adversus eum fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, multo magis Christus qui nullum damnum sustinere potest, et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos si ad ejus praeceptum misericordes fuerint. Unde sequitur: Et ego vobis dico: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant mona Syrorum lingua divitiae nuncupantur, et iniquitatis additum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Centum choros tritici. Ait illi. Accipe
litteras tuas: & scribe octoginta.
Iccipe litteras: subaudis in quib debi¬
tum scͥpseras. Cautio ẽ: undecũq ca-¬
uetur contra iniuriam. ut iusticia te
ginta complet᷑. Qͦd autẽ uni mecdietas.¬
alteri quinta pars dimittitur. simplict̃
acceptum docet: quia om̃is qui indigen¬
tiam cuiuslibet pauꝑis sc̃oꝵ. uł ex di¬
midia uł ex quiuta parte releuauerte
certa miscđiȩ suȩ mercede donandꝰ sit
Uel sic accipiatur. ut cum uidei deci¬
mas dicant debere dari sacerdotib & le¬
uitis: nos suꝑ iustitiam eoꝵ abundantes
iustitia xp̃i. demus medietatẽ bonorũ¬
nr̃oꝵ: sicut & zacheus fecit ñ solũ de
fructib s de omnib bonis suis. A ite
certe duplicemꝰ illoꝵ decimas: ęccłiȩ dan¬
do quentas. Et landaiit dñs uilli¬
cum imquitatis quia prudent̃ fecisset.

Expanded text:
Centum coros tritici. Ait illi: Accipe litteras tuas, et scribe octoginta. » Accipe litteras, subaudis in quibus debitum scripseras. Cautio est undecunque cavetur contra injuriam ut justitia tenginta completur. Quod autem uni medietas-alteri quinta pars dimittitur simpliciter acceptum docet, quia omnis qui indigentiam cujuslibet pauperis sanctorum vel ex dimidia vel ex quinta parte relevaverit, certa misericordiae suae mercede donandus sit. Vel sic accipiatur, ut cum Judaei decimas dicant debere dari sacerdotibus et levitis, nos super justitiam eorum abundantes justitia Christi demus medietatem bonorum, sicut et Zachaeus fecit non solum de fructibus, sed et de omnibus bonis suis. Aut certe duplicemus illorum decimas Ecclesiae dando quintas « Et laudavit Dominus villicum iniquitatis, quia prudenter feci
Abbreviated transcription (Latin):
blata uillicatione fodere ñ ualemꝰ.
quia post hanc uitam ñ licet nobis
in quirere fructum bonȩ conuersatio¬
nis. ligone deuote compunctionis.
Mendicare confusionis est: eo modo qͦ
fatuȩ uirgines mendicabunt. Domus
scõꝵ quib temꝑe huiꝰ uillicationis
misccłiam imꝑendimꝰ : oȩlestes mansio¬
nes sunt in domo patris. Conuoca

Expanded text:
Ablata villicatione, fodere non valemus; Ablata villicatione, fodere non valemus; quia post hanc vitam non licet nobis inquirere fructum bonae conversationis ligone devotae compunctionis. Mendicare confusfatuae virgines mendicabunt. Domus sanctorum, quibus tempore hujus villicationis misericordiam impendimus, coelestes mansiones sunt in domo Patri
Abbreviated transcription (Latin):
Uillicꝰ ꝓpͥe gub̾nator & custos uille ẽ.¬
le
unde & a uilla nom̃ accepit. Hic uͦ
ponitur pro economo. id est dispensa-¬
tore: qui scilicet uniu̾sam substantiã
domus dispensat. Economos eñi tam
pecuniȩ qu̾ã frugũ. & om̃iũ quȩ dñs
possidebat: dispensatorẽ significat.
Uillicus gͦ ẽ: cui d̾s aliquas pecumas
ad erogandum commisit. Dissipat gͥ.¬
uł dum male congregat: uł quando
non bene expendit. Et uocauit il¬
lum: & ait illi. Quid hoc audio de te:
Redde rationem uillicationis tuȩ. Iam
enim non poteris uillicare. U ocat
deus: quando incutit timorem ȩt̃nȩ
damnationis. Reddit homo rationem:
si cogitans uillicationem cum ista ui¬
ta finendam. magis de acquirendis
amicis. quam de congregandis duni-¬
tiis tractat. Eit autem iuillicus
intra se. Quid faciam quia dñs m̃s
aufert a me uillication̾e. fodere non¬
ualeo: mendicare erubesco. Scio quid
faciam. ut cum amotus fuero a uillica¬
tione. recipiant me in domos suas. Beda:

Expanded text:
llicus proprie gubernator et custos ville unde et a villa nomen accepit. Hic vero ponitur pro oeconomo, id est dispensatore, qui scilicet universam substantiam domus dispensat. Aeconomus enim, tam pecuniae quam frugum et omnium quae Dominus possidet, dispensatorem significat. Villicus ergo est cui Deus aliquas pecunias ad erogandum commisit. Dissipat igitur cum male congregat, vel quando non bene expendit. « Et vocavit illum, et ait illi: Quid hoc audio de te? Redde rationem villicationis tuae. Jam enim non poteris villicare. » Vocat Deus quando incutit timorem aeternae damnationis. Reddit homo rationem, si, cogitans villicationem cum ista vita finiendam, magis de acquirendis amicis quam de congregandis divitiis tractat. « Ait autem villicus intra se: Quid faciam quia dominus meus aufert a me villicationvaleo, mendicare erubesco. Scio quid faciam, ut cum amotus fuero a villicatione, recipiant me in domos suas. BEDA.
Abbreviated transcription (Latin):
orare ad dm̃ conscientia ñ multi¬
Loquio sicut ethici putantes qͦd ipsi ita
duerbis dm̃ flectere queant. sicit orator
iudicem.
gemus. frustra scienti loquimur.
Ad quod respondemus. nos non nar¬
ratores ẽẽ sed rogatores. Aubustims¬
psa orationis intentio cor nr̃m serenat.
na munera.¬

Expanded text:
orare ad Deum conscientia, non multiloquio sicut ethnici, putantes quod ipsi ita verbis Deum flectere queant, sicut orator judicem. gemus, frustra scienti loquimur. Ad quod respondemus, nos non narratores esse, sed rogatores, Ipsa orationis intentio cor nostrum serenana munera
Abbreviated transcription (Latin):
ync dixio unus ex discipulis eiꝰ ad
eum. Dñe. doce nos orare. sicut ioħes
docuit discipulos suos. Mab istell¬
bi matheus dicit. tunc herodes
uidens quia illusus eẽt a magis.
iratus est ualde. nullum certũ tempꝰ
definite determinat ꝑ tunc: s tale est
qͦd dicit. In illis dieb. contigit hero¬
dem irasci. Sic gͦ prudens lector expo¬
nat tunc: ubicumq lectio postulabit.
t ait illis. Cum oratis. Wi¬
ne tanto patre sit indignus. Aułꝰ¬
Non possunt uere ac pie dicere nobi¬
les & duuites pat̾ ñr. nisi cognoscant
se ẽẽ frẽs ignobilium & pauperũ.
In cęlis. idefr in scĩs & iustis. Cũ eñi
d̾s sit ubiq ꝑ diuinitatis p̾sentiã.
in scĩs spetialit̾ est ꝑ inhabitantẽ
grãm. Cum ad orationẽ stamꝰ ad ori¬
entem conuertimur: ut ammoneat᷑
animꝰ ad naturã excellentiorẽ. idest
ad dm̃ se conuertere. S anctificet᷑
nomen tuum.

Expanded text:
discipulis ejus ad eum: Domine, doce nos orare, sicut Joannes docuit discipulos suos. Ubi Matthaeus dicit: Tunc Herodes videns quoniam illusus esset a magis, iratus est valde , nullum certum tempus definite determinat per tunc, sed tale est, quod dicit: In illis diebus contigit Herodem irasci. Sic ergo prudens lector exponat tunc, ubicunque lectio postulabit. M. L. Et ait illis: Cum oratis, ne tanto patre sit indignus. Non possunt vere ac pie dicere nobiles ac divites, pater noster, nisi cognoscant se esse fratres ignobilium et pauperum. In coelis, id est, in sanctis et justis. Cum enim Deus sit ubique per divinitatis praesentiam, in sanctis specialiter est per inhabitantem gratiam. Cum ad orationem stamus, ad orientem convertimur, ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem, id est, ad Deum, se convertere. Sanctificetur nomen tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
ontuberma intellige diu̾sas
hominum sotietates. qui de diu̾¬
sis iullis uenerant. uixta qͦd milites
in eode tabernaculo sotietatẽ haben¬
tes solent dici conturbernales.
sunt quinq libri moysi. quia
in oꝑib legis tanquam ex pane erat
uita. Per legem enim diunȩ ȩt̾nita¬
tis cognitio mundi creatio. cursus
labentis scħ. & uera dõ seruiendi reli¬
gio. humano generi innotutt.

Expanded text:
ontubernia intellige diversas hominum societates, qui de diversis villis venerant, juxta quod milites in eodem tabernaculo societatem habentes, dici contubernales solent. unt quinque libri Moysi; quia in operibus legis, tanquam ex pane erat vita. Per legem enim divinae aeternitatis cognitio, mundi creatio, cursus labentis saeculi, et vera Deo serviendi religio, humano generi innotuit.
Abbreviated transcription (Latin):
onnulli cum
grauit̾ peccant. hac uoce se excu-¬
sant. quia militant. & malis actibus
sunt occuꝑati. ꝑ inde quasi militia non
uoluntas in culpa sit. S militare ñ ẽ
delictum. nisi cum ꝓpt̾ p̾dam mili¬
tant. nec gerere remꝰ publicam ẽ cri¬
minosum. nisi cum id̾o gerunt. ut re
familiarem augeant. Quilibet quoq
rectores. quilibet clerici. si amphꝰ quã
decretum est eis querunt. tanquam ca¬
lumuiatores & concussores iohannis.
sententia condeminantur. Milites eñi
xp̃i sumus. unde apłs. Nemo militans
d̾o. implicat se negotiis secularib. Exi¬
stimante autem populo & cogitantibus

Expanded text:
onnulli cum graviter peccant, hac voce se excusant, quia militant, et malis actibus sunt occupati: perinde quasi militia, non voluntas, in culpa sit. Sed militare non est delictum, nisi cum propter quaedam militant; nec gerere rempublicam est criminosum, nisi eam ideo gerunt, ut rem familiarem augeant. Quilibet quoque rectores, quilibet clerici, si amplius quam decretum est eis quaerunt, tanquam calumniatores et concussores, Joannis sententia condemnantur. Milites enim Christi sumus. Unde Apostolus: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus . Existimante autem populo, et cogitantibus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt scribere de reb nr̃e salutis. quȩ in
nobis a d̾o complete sunt & redundant.
Qd redundat nulli deficit. & de comple-¬
to nemo dubitat. cum fidem effectꝰ astru-¬
at. Itaq completum euangłium redun-¬
dat. ꝑ uniuersum mundum mentes
fidelium rigans & confirmans. Cona-¬
tur autem qui incipit nec ꝑficit. qui
suis uiribus non gr̃e dĩ quȩ irrigat
confidit. Non conatur. qui diuino sp̃u
res & dicta ministrante cepta complet.
Qui ab initio tam corporeo quã men-¬
tis intuitu. uiderunt res factas a dño.
& ministri fuerunt sermonis. uerbo &
exemplo docendo: tradiderunt nobis.
on solum

Expanded text:
sunt scribere de rebus nostrae salutis, quae in nobis a Deo completae sunt et redundant. Quod redundat, nulli deficit; et de completo nemo dubitat, cum fidem effectus astruat. Itaque completum Evangelium redundat per universum mundum, mentes fidelium rigans et confirmans. Conatur autem, qui incipit nec perficit, qui suis viribus, non gratiae Dei, quae irrigat, confidit. Non conatur, qui divino Spiritu res et dicta ministrante coepta complet. Qui ab initio tam corporeo quam mentis intuitu viderunt res factas à Domino, et ministri fuerunt sermonis verbo et exemplo, docendo tradiderunt nobis. Non solum
Abbreviated transcription (Latin):
icut flamina splendorẽ qu̾e gignit
tempore ñ p̾ceciit. ita pat̾ nunqũa Sne
filio fuit. Iꝑse ẽ quippe sapientia d̃i ꝑ atͥs:
de qua scriptum ẽ. Splendor ẽ enim lueis
et̃nȩ. Luci gͦ cuius candor ẽ. idest dõ patͥ
sine dubio coet̾nus ẽ: & id̾o non sicut in
principio fecit d̃s cęlum & terram. ita in
principio fecit u̾bum s in pͥncipio erat
uerbum. Item in eadem epła. Pat̃ ita de
se genuit̃ filium. ut totus maneret in
se. & eẽt in filio tantus quantus & solꝰ.
eum. nec auget herendo. Tanta ẽ gͥ cota
trmitas in solo patre uł iuisolo filio. uł
in solo spñ sc̃o. quanta simul in patre ꝯ
filio & spũ scõ. Qua re nullomodo tri¬
ꝑlex dicendus ẽ d̃s.

Expanded text:
icut flamma splendorem, quem gignit, tempore non praecedit, ita pater numquam sine filio fuit. ipse est quippe sapientia dei patris, de qua scriptum est: Candor est enim lucis aeternae. luci ergo, cuius candor est, id est deo patri sine dubio coaeterna est et ideo non, sicut in principio fecit deus caelum et terram, ita in principio fecit uerbum, sed in principio erat use genuit Filium, ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus quantus et soluseum, nec auget haerendo. Tanta est igitur tota trinitas in solo Patre, vel in solo Filio, vel in solo Spiritu sancto, quanta simul in Patre et Filio et Spiritu sancto. Quare nullo modo triplex dicendus est Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ turbarum. figurabat fre¬
rus erat ꝑ fid̃em. qͦd indicat ascensus
in nauem᷑. Nauis namq in mari ty¬
pum p̾fert ꝑ̧ccłiȩ in medio ñ ereden¬
cium & contradicentium ȩdificandȩ. iut̾
suȩ uisitationis illam illustrat. & dilectã
sibi mansionem in ea consecrat. Hii uͦ qͥ
extra sunt: in modo arenȩ steriles atq
inutiles adiacent. & diumni sermonis ca¬
pere intelligentiam ñ possunt. Uerũta¬
men in littore stantes qui neq in mari
neq in naui erant. figuram ge¬
stant illoꝵ qui ab amaritudine
reproboꝵ se subtraxerunt. s ñdum oꝵ¬
lestib mysteriis quȩ desiderant sunt
imbuti. Et locutus est eis multa in
parabolis dicens.¬

Expanded text:
tamen turbarum figurabat frerus erat per fidem: quod judicat ascensus in navem. Navis namque in mari typum praefert Ecclesiae, in medio non credentium et contradicentium aedificandae, intra suae visitationis illam illustrat, et dilectam sibi mansionem in ea consecrat. Hi vero qui extra sunt, in modum arenae steriles atque inutiles, adjacent, et divini sermonis capere intelligentiam non possunt. Verumtamen in littore stantes, qui neque in mari, neque in navi erant, figuram gestant illorum, qui ab amaritudine reproborum se subtraxerunt, sed nondum coelestibus mysteriis, quae desiderant, sunt imbuti. Et locutus est eis multa in parabolis, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransibit gladius qui est uerbũ
deĩ. reuelans tͥ mysteria. Positus est
dñs in ruinam. & resurrectionẽ. unde
sequitur. Ut reuelentur ex multis
cordibus cogitationes. Beda¬
s audita natiuitate reuelantur cogita¬
tiones. cum herodes & sui turbant᷑.
Postea uͦ doctrina eius & uirtute
diffamata. alii eum quasi magistrum
ueritatis habuerunt. alii ab eo quasi
a seductore recesserunt. Et erat anna
prophetissa filia phanuel de tribu as¬
ser. Hȩc ꝓcesserat in dieb multis. &
iuxerat cum uiro suo annis septem

Expanded text:
transibit gladius, qui est Verbum Dei, revelans tibi mysteria. Positus est Dominus in ruinam et in resurrectionem. Unde eria; « ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. » Ased audita nativitate revelabantur cogitationes, cum Herodes et sui turbabantur. Postea vero doctrina ejus et virtute diffamata, alii eum quasi magistrum veritatis habuerunt. Alii ab eo quasi a seductore recesserunt. « Et erat Anna prophetissa filia Phanuel de tribu Aser. Haec processerat in diebus multis, et vixerat cum viro
Abbreviated transcription (Latin):
hora suꝑueniens confitebatur dño & lo¬
quebatur de illo omnib qui expectabant
redemptionem ierusalem. Ipsa hora
qua symeon accepit puerum. suꝑueni¬
ens anna confitebatur idest laudabat
dm̃. & omnib fidelib qui iugo herodis
alienigenȩ grauati liberationem expecta¬
bant. ꝓͥmittebat ꝑ aduentum xp̃i in ꝓxi¬
mo redemptionem fieri. Non solum
angł sed & omnis ȩtas & sexus testimo¬
nium nato reddit puero. & sicut ab om̃i¬
um scłoꝵ fidelib presagiebatur. ita ue¬
niens omnium scłoꝵ laude p̾dicatur.
uod symeon

Expanded text:
hora superveniens, confitebatur Domino, et lohora superveniens, confitebatur Domino, et loquebatur de illo omnibus qui exspectabant resurrectionem Israel. » Ipsa hora qua Simeon accepit puerum superveniens Anna confitebatur, id est laudabat Dominum, et omnibus fidelibus qui jugo Herodis alienigenae gravati liberationem exspectabant, promittebat per adventum Christi in proximo redemptionem fieri. Non solum angeli, sed et omnis aetas et sexus testimonium nato reddidit puero, et sicut ab omnium saeculorum fidelibus praesagiebatur, ita veniens omnium sanctorum laude praedicatur. Quod Simeon
Abbreviated transcription (Latin):
ad annos octoguita quatuor. quȩ ñ
discedebat de templo ieiumis & obse-¬
crationib seruiens nocte ac die. Iuxta
hẏstoriam anna & deuote conu̾satio¬
nis & uenerande etatis digna describi¬
tur. quȩ dño testimonium ꝑhibeat.
Mystice autem significat ȩccłiam. quȩ in
p̃senti quasi sponsi dm̃q sui morte ui¬
duata est. Septies duodecim. octoginta
quatuor faciunt. & septem ꝑtinent ad
cursum scłi qui dieb septem uoluitur.
duodecim uͦ ad ꝑfectionem apostolice do-¬
ctrinȩ. Quisquis gͦ totum uitȩ tempꝰ
apostolicis mancipat institutis. quasi
octoginta quatuor annis cȩlestis tẽpli
limina seruare. & dñi p̾stolari aduentũ
laudatur. dum a dño peregrinatur. Sep-¬
tem anni quib anna cum uiro iuxit.
significant ꝑfectionẽ illius temporis qͦ
a dño in carne conu̾sante docetur ȩccłia.
Qui anni postea ꝑ duodecim multipli¬
cantur. propt̃ apostolicam doctrinam.
deinde regentem ȩccłiam. Et hȩc ipsa

Expanded text:
ta quatuor, quae non discedebat de templo, jejuniis et obsecrationibus serviens nocte ac die. Juxta historiam, Anna et devotae conversationis, et venerandae aetatis digna describitur, quae Domino testimonium perhibeat. Mystice autem significat Ecclesiam, quae in praesenti quasi sponsi Dominique sui morte viduata est. Septies duodecim, octuaginta quatuor faciunt: et septem pertinent ad cursum saeculi, quod diebus septem volvitur; duodecim vero ad perfectionem apostolicae doctrinae. Quisquis ergo totum vitae tempus apostolicis mancipat institutis, quasi octoginta quatuor annis, coelestis templi limina servaret, Domini praestolari adventum laudatur, dum a Domino peregrinatur. Septem anni quibus Anna cum viro suo vixit, significant perfectionem illius temporis, quo a Domino in carne conversante docetur Ecclesia. Qui anni postea per duodecim multiplicabantur propter apostolicam doctrinam, deinde regentem Ecclesiam. Et haec ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
deum mercedem habet. Mahist̃
t uͦ hẏpocritȩ quando faciunt e¬
lemosinam. canunt aute se tuba
idest faciunt eam in manifestatione.
sicut ille aꝑtum signum dat qͥ tuba
cant. ut honorificentur ab hominib
& non a deo.ꝑe aut̾ẽ faciente ele¬
mosinam. nesciat sinistra tua quid fa
erces hypocritarũ est laus hominũ
Sinistra significat dilectionem
laudis. dextera uͦ intentionem implen-¬
di p̃cepta dei. Cum gͦ imples diuinũ
preceptum. faciendo elemosinã uł qd̃¬
libet bonum: noli humanam laudem
ammiscere. In abscondito. idest in con¬
scientia. Si interiora ꝑtinent ad dexte-¬
ram. exteriora ꝑtinent ad sinistram.

Expanded text:
Deum mercedem habet. At vero hypocritae quando faciunt eleemosynam, canunt ante se tuba, id est, faciunt eam in manifestatione, sicut ille apertum signum dat qui tuba canit, ut honorificentur ab hominibus et non a Deo, Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinerces hypocritarum, est laus hominum. Sinistra significat dilectionem laudis, dextera vero intentionem implendi praecepta Dei. Cum ergo imples divinum praeceptum faciendo eleemosynam vel quodlibet bonum, noli humanam laudem admiscere. In abscondito, id est, in conscientia. Si interiora pertinent ad dexteram, exteriora pertinent ad sinistram.
Abbreviated transcription (Latin):
gnum. Post ipsum iudicium nos
lucis suȩ illustratione satiabit. Qu̾e
enim in humanitate in iudicio cer¬
nemꝰ : etiã in diuinitate post iudici¬
um uidebimꝰ. Uel certe transiens
dicit᷑ ministrare: qr suos feliciter
transire faciet. cũ de speculatione
humanitatis ad contẽplationẽ ciui-¬
nȩ cdaritatis eleuabit. Et si uene¬
rit in sed̃a uigilia. & s̃i in tͣcia uigi¬
la uenerit. ꝙ ita inuenerit: beati st̾
serui illi. Uigilias uocat a sim¬
litudine excubantium in nocte qr
in nocte huius scħ semꝑ debemꝰ
contra hostes ẽẽ solliciti. & expectare
iudicem. omnib in qualibet ȩtate pa-¬
ratis lucem ꝑpetuam ministraturũ.
Prima gͦ iugilia primeuum tempꝰ ẽ.
idest pueritia. Sed̾a adolescentia ut
iuuentus: quȩ unum sunt auctori¬
tate sacri eloquii dicentis. Letare iu¬
uenis: in adolescentia tua. Tertia ui¬
gilia ẽ senectꝰ. In qua saltem senectu¬
te resipiscat: qͥ in prima ꝙ scd̃a eta¬

Expanded text:
gnum, post ipsum judicium nos gnum, post ipsum judicium nos lucis suae illustratione satiabit. Quem enim in humanitate in judicio cernemus, etiam in divinitate post judicium videbimus. Vel certe transiens dicitur ministrare, quia suos feliciter transire faciet, cum de speculatione humanitatis ad contemplationem divinae claritatis elevabit. Et si venerit in secunda vigilia, et si in tertia vigilia venerit, et ita invenerit, beati sunt servi illi. Vigilias vocat a similitudine excubantium in nocte; quia in nocte hujus saeculi semper debemus contra hostes esse solliciti, et exspectare judicem omnibus in qualibet aetate paratis, lucem perpetuam ministraturum. Prima ergo vigilia primaevum tempus est, id est, pueritia; secunda, adolescentia vel juventus, quae unum sunt auctoritate sacri eloquii, dicentis: Laetare juvenis in adolescentia tua . Tertia vigilia est senectus, in qua saltem senectute resipiscat, qui in prima et secunda aeta
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ascendens in cęlum suꝑnã sibi
angłoꝵ multitudinẽ nouus homo
copulauit. Qͥ tc reu̾tet᷑: cũ in iudi¬
cium manifestabit᷑. Uenit quippe
cũ ad iudiciũ ꝓperat: pulsat uͦ cũ
nat. Cui mox aꝑit: qui eum cum
amore suscipit. Ile enim ñ uubo ei
aꝑire: qui exirẽ trepidat de corpore.
qͥuia meminit se illum contẽpsisse.
eati serui illi: qͦs cum uenerit dñs
inuen̾it uigilantes. Uigilat:
qui ad aspectum ueri luminis. men
tis oculos aꝑtos tenet. Uigilat: qͥ
a se torporis & negligentiȩ tenebras
repellit. Hinc paulus dicit. Uigila¬
te iusti: & nolite peccare. Hinc rurcꝰ
ait. Hora ẽ: iam nos de somno sur-¬
gere. Am̾ dico uobis: qͦd p̃cinget
se. & faciet illos discumbere. & transi-¬
ens ministrabit illis. Precinget
se: idest ad recributionẽ p̃parat.
Faciet illos discumbere: id est in et̃¬
na quiete refoueri. Unde alibi ipse
dñs dicit. Recumbent cũ abraham
& ysaac & iacob. Transiens ministra¬
bit: quia rediens de iudicio ad re¬

Expanded text:
am sibi angelorum multitudinem novus homo copulavit. Qui tunc revertetur, cum in judicium manifestabitur. Venit quippe, cum ad judicium properat; pulsat vero cum nat. Cui mox aperit, qui eum cum amore suscipit. Ille enim non vult ei aperire, qui exire trepidat de corpore, quia meminit se illum contempsisse. Beati servi illi quos, cum venerit Dominus, invenerit vigilantes. Vigilat, qtis oculos apertos tenet. Vigilat, qui a se torporis et negligentiae tenebras repellit. Hinc Paulus dicit: Vigilate, justi, et nolite peccare . Hinc rursum ait: Hora est jam nos de somno surgere . Amen dico vobis, quod praecinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis. Praecingit se, id est, ad retributionem praeparat. Faciet illos discumbere, id est, in aeterna quiete refoveri. Unde alibi ipse Dominus dicit: Recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob . Transiens ministrabit, quia rediens de judicio ad re
Abbreviated transcription (Latin):
Nomo nobilis ẽ xp̃c: longinqua regio
eccłia ẽ ex gentib: de qua ei loquen¬
ti. ego aut̾e constitutus sum rex ab eo
dicitur a patre. Postula a me & dabo
tͥ gentes hereditatem tuam: & posses¬
sionem tuã t̾minos t̾rȩ. Quȩ here¬
ditas aut possessio bifarie regio lon¬
ginqua uocat᷑: uł quia a finib t̾rȩ
cdamat ad dñm. uł qr longe ẽ a pec¬
catorib salꝰ. Cũ enĩ d̾s ubiq sit.¬
rant longe facti sunt ꝓpe in sangui¬
ne xp̃i. Abiit enim xp̃e ab excecatis
iuideis ad gentes illummandas: in
fine reuersurus. quando om̃is isrł
ocatis autem decẽ seruis suis: de¬
dit illis decem mnas. Denariꝰ ad
legem ꝑtinet: ꝓpt̃ decalogũ. Udi
itaq pat̾familias decem seruos:
quia elegit discipulos ꝑ litterã le¬
gis imbutos. Dat illis decem mnas:
quia legis dicta sp̃ualit̃ intelligen
us perum parte futurus sit: homin̾e
sus arbitror neminem: aisi forte

Expanded text:
omo nobilis est Christus. Longinqua regio, Ecclesia est ex gentibus, de qua ei loquenti, ego autem constitutus sum rex ab eo, dicitur a Patre; Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae . Quae haereditas aut possessio, bifarie regio longinqua vocatur; vel quia a finibus terrae clamat ad Dominum, vel quia longe est a peccatoribus salus . Cum enim Dominus ubique sirant longe, facti sunt prope in sanguine Christi . Abiit enim Christus ab excaecatis Judaeis ad gentes illuminandas, in fine reversurus, quando omnis Israel Vocatis autem decem servis suis, dedit illis decem mnas. Denarius ad legem pertinet propter Decalogum. Vocat itaque paterfamilias decem servos, quia elegit discipulos per litteram legis imbutos. Dat illis decem mnas, quia dicta legis spiritualiter intelligen rerum parte futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
isis tot signis. non scandalizari
s ammirari quisq potuit. Mens
tam̃ infidelium grauit᷑ tulit. cũ dñm
post tot miracula mori uidit. Unde
cifixum. uideis quidem scandalum. gen¬
tib aut̾ẽ stultitiam. Mira faciebat do¬
minus. s tam̃ mori ñ dedignatus ẽ. m
C uͦ quia multis uidetur ioh̃em
saltem ꝑ seͥpturas ꝓpħ̾aꝵ nouisse¬
xp̃m moriturum. legamꝰ & ita. TeRonioꝰ¬
yomodo dñs de lazaro ubi est
positus clixit. siciohes int̾rog̃at
xp̃m nullomͦ sibi. s discipulis. Magist¬
Ntrogatio qͦq. sic intelligi potest. Tu

Expanded text:
isis tot signis, non scandalizari, sed admirari quisquam potuit. Mens tamen infidelium graviter tulit cum Dominum post tot miracula mori vidit. Unde crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam . » Mira faciebat Dominus, sed tunc mori non dedignatus est. Et vero quia multis videtur Joannem saltem per scripturas pm moriturum, legamus et ita: Quomodo Dominus de Lazaro: Ubi est positus , dixit; sic Joannes interrogat Christum nullo modo sibi, sed discipulis. Interrogatio quoque sic int
Abbreviated transcription (Latin):
erodes uero diabolum: qͥ cognita
xp̃i natiuitate ꝑsequitur eum in
membris suis. A quo magi ꝑgunt
dum ab ydolatria gentes recedunt.
& ad domum in qua xp̃e ẽ idest ad
catholicam ȩccłiam ꝑueniunt. In qua
ꝑ fidem intrantes. inueniuno xp̃m
cum maria matre eius. Xp̃i mater
intelligitur fidelium societas. in qua
xp̃c ꝑ fidem habitat. Apertis thesauris.
idest litterarum pertua obtulerunt ei
terna munera. seilicet physicam. loicam.
echicam: uł hẏstoriam. allegoriam. tro¬
pologiam uł sc̾e trinitatis fidem.
omina trium magoꝵ ebraice. apel¬
lius. amerus. camascus. Apellius
Interpͣtatur fidelis: amerus humilis.
damascus. misericors. Greca lingua uo¬
cati sunt: magalat. galgalut. saraein.
Magalat interpͣtatur nuntius. galga¬
lat. deuotus. saracin gr̃a. Et responso
accepto in somnis. ne redirent ad hero¬
dem. ꝑ aliam uiam reuersi sunt in regi¬
onem suam.

Expanded text:
erodes vero diabolum qui, cognita Christi nativitate, persequitur eum in membris suis. A quo magi pergunt, dum ab idololatria gentes recedunt, et ad domum in qua Christus est, id est ad catholicam Ecclesiam perveniunt. In quam per fidem intrantes, inveniunt Christum cum Maria matre ejus. Christi mater intelligitur fidelium societas, in qua Christus per fidem habitat. Apertis thesauris, id est litterarum peritia, obtulerunt ei terrena munera, scilicet physicam, logicam, ethicam, vel historiam, allegoriam, tropologiam, vel sanctae Trinitatis fidem. Nomina trium magorum Graece, Apellius, Amerus, Damascus. Apellius interpretatur fidelis, Amerus humilis, Damascus misericors. Hebraica lingua vocati sunt, Magalath, Galgalath, Saracin. Magalath interpretatur nuntius, Galgalath devotus, Saracin gratia. Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem s
Abbreviated transcription (Latin):
obsequi matri. qui dicit honora
patrem & matrẽ. s ostendit se plus
debere pat̾nis mynisteriis ꝗͣ affectib
mat̾nis. Nec fres contemuit. s opus
sp̃uale prefert cognationi: docens me¬
liorem ẽẽ copulam mentium quam
corꝑoꝵ. ut & nos carni sp̃m p̃feramꝰ.
on negauit matrem

Expanded text:
obsequi matri, qui dicit: Honora patrem et matrem ; sed ostendit se plus debere paternis mysteriis, quam affectibus maternis. Nec fratres comtemnit, sed opus spirituale praefert cognationi, docens meliorem esse copulam mentium quam corporum, ut et nos carni spiritum praeferamus. Non negavit matrem
Abbreviated transcription (Latin):
mo bibens uetus. statin uult nouum.
Dicit enim. Uetus meluis ẽ. I udeos
significat. quibus uitȩ ueteris saliua
imbutis nouȩ gr̃e precepta sordebant.
quia maioꝵ traditionib commacula¬
tr. dulcedinem sp̃ualium uerboꝵ ꝑcipe¬
re nequaquam ualebarto.¬

Expanded text:
mo bibens vetus, statim vult novum, dicit enim: Vetus melius est. Judaeos significat, quibus vitae veteris saliva imbutis, novae gratiae praecepta sordebant; quia majorum traditionibus commaculati, dulcedinem spiritualium verborum percipere nequaquam valebant.
Abbreviated transcription (Latin):
epente cum de dño loqueretur ad
propħam uerba conuertit. ut hoc
beneficium qd ꝓpħa futurus erat. dñi
eẽ designaret. Non mirum si alloquit᷑
infantem octo dierum. quia bene potu¬
it audire uocem patris iam natus. qui
salutationẽ mariȩ audiuit adhuc in
utero clausus.

Expanded text:
epente cum de Domino loqueretur, ad prophetam verba convertit, ut hoc beneficium quod propheta futurus erat, Domini esse designaret. Non mirum si alloquitur infantem octo dierum, quia bene potuit audire vocem patris jam natus, qui salutationem Mariae audivit adhuc in utero clausus.
Abbreviated transcription (Latin):
tis accepisset effectum. dirigentes
ipsi illuc oculos mentis. Teroi¬
i panes non frangerent᷑. ñ ale¬
rent tantam turbam. sic & lȩe
si non aꝑiretur. ñ pasceret multos
qͦs aꝑta pascit. Unusquisq apłoꝵ
de reniquiis implet cophinũ suũ. in
uł habeat ꝙ unde postea gentib
cibos p̾beat. uel ex reliquiis ueros
fuisse panes doceat. Quinq milia
iuroꝵ. idest ꝑfectoꝵ. Sexus fragilis
& minor ȩtas. indigni sunt numero.
Unde & in numeroꝵ libro qͦtiens
sacerdotes & leuite & turbe pugnan¬
tium describuntur. serui & m̃ulieres
& paruuli & ignobile uulgus preter¬
mittuntur.

Expanded text:
tis accepisset effectum, dirigentes et tis accepisset effectum, dirigentes et ipsi illuc oculos mentis. Si panes non frangerentur, non alerent tantam turbam. Sic et lex, si non aperiretur, non pasceret multos, quos aperta pascit. Unusquisque apostolorum de reliquiis implet cophinum suum, ut vel habeat unde postea gentibus cibos praebeat, vel ex reliquiis veros fuisse panes doceat. Quinque millia virorum, id est perfectorum. Sexus fragilis et minor aetas indigni sunt numero. Unde et in Numerorum libro quoties sacerdotes, et Levitae et turbae pugnantium describuntur, servi, et mulieres et parvuli, et ignobile vulgus praetermittuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
res illins quasi arens fęnum conter
scħ uoluptates sibi subieiens. Bd¬
iuersi discubitus in marcuo¬
coniuantium. ctiuersos signant
conuentus eccłiarum. Quinquagens
autem discumbunt. qui adhuc in pe¬
nitentia positi. auditum uerbi ꝑcipiu
Nam quinquagenariꝰ numerus. pem¬
tentiȩ & remissionis ẽ. Centeni uero
discumbunt. qui ꝑ penitentiã quin¬
quagenarii ad ꝑfectum centesimi mi¬
meri culmen ascendentes. in solo lam
uitȩ ȩt̾ne desiderio suspirant.
Acceptis autem¬
quinq panib & duob piscib respext
in celum. & benedixit illis. & fregit ꝙ
distribuit discipulis. discipuli autem
turbis. & manducauerunt om̃s ꝙ sa¬
turati sunt. Tulerunt reliquias duo¬
decim cophinos fragmentoꝵ plenos
Manducantium autem fuit numerꝰ
quasi quinq milia iuroꝵ. exceptis mu¬
lierib & paruulis.hyla
Ncelum dñs respexit. honorẽ patͥs a
quo erat ipse confessus. ut qui ades¬
sent intelligerent a quo tantȩ uirtu¬

Expanded text:
res illius quasi arens fenum conterit res illius quasi arens fenum conterit saeculi voluptates sibi subjiciens. Diversi discubitus convivantium diversos significant conventus Ecclesiarum. Quinquageni autem discumbunt, quia adhuc in poenitentia positi auditum verbi percipiunt. Nam quinquagenarius numerus poenitentiae et remissionis est. Centeni vero discumbunt, quia per poenitentiam quinquagenarii ad perfectum centesimi numeri culmen ascendentes, in solo jam vitae aeternae desiderio suspirant. « Acceptis autemquinque panibus et duobus piscibus respexit in coelum, et benedixit illis, fregit, et distribuit discipulis; discipuli autem turbis. Et manducaverunt omnes et saturati sunt. Tulerunt reliquias duodecim cophinos fragmentorum plenos. Manducantium autem fuit numerus quasi quinque millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis. » In coelum Dominus respexit, honorem Patris a quo ipse erat confessus, ut qui adessent intelligerent a quo tantae virtu