comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ista spuał nominat᷑. In utͣq potestate
diuersi sunt gdus. ⁊ ordines pocestacum
sub uno tñ utrimq capite distribut.¬
⁊ quasi ab uno principio deducti: et
ad unum relati. Trena potestas cap̾
ht̃ regẽ. sp̃uał potestas cap̾ ht̃ sũmũ
pontificem. Ad potestatem regis ꝑti¬
nent quȩ t̾rena sunt.⁊ ad c̾renã uitã
facta omina. Ad potestatẽ summi
pontificis ꝑtinent. quȩ spũalia sunt.
⁊ uite spirituali attͥbuta uniuersa.

Expanded text:
sta spiritualis nominatur. In utraque potestate diversi sunt gradus, et ordines potestatum; sub uuo tamen utrinque capite distributi, et quasi ab uno principio deducti, et ad unum relati. Terrena potestas caput habet regem. Spiritualis potestas habet summum pontificem. Ad potestatem regis pertinent quae terrena sunt, et ad terrenam vitam facta omnia. Ad potestatem summi pontificis pertinent quae spiritualia sunt, et vitae spirituali attributa universa.
Abbreviated transcription (Latin):
ipẽdendo oĩbꝰ u̾bo ⁊ exemplo ꝯmunẽ
se p̾bens uniu̾sis. Propt̾ qͥ ⁊ĩ op̃: oronẽ¬
ꝯsũ mat hortans ut exaudiantur ibi
ꝯu̾titur. q̃ reliqũ ÷ de aqua p̾ificonis
ad basim eiꝰ effundens qͣsi ꝯmittens deo
q̃ suꝑ ÷ uires suas excedens in ꝑfectioe
sacͥ misterii. De hĩc altare linteo ext̃¬
patͥ: nr̃ȩ deuotionis munus. Linteũ
caro eiꝰ cunsionib passionũ ad candorẽ
in corruptio̾is ꝑducta. Incensũ orones
hĩc participatio amenbra defluxit.
ꝓpter ħ a sacͣto altari .xiͦi. cruces in pa
ꝑ.iiͦiͦͬ. mundi partes cũ fide tͥnitatis
p̾dicarẽt. Candidũ uelam̃ qͦ pꝰ ꝯsecͣtiõe¬

Expanded text:
impendendo omnibus verbo et exemplo communem impendendo omnibus verbo et exemplo communem se praebens universis: propter quod etiam opus orsummat, orans ut exaudiantur ibi convertitur, quod reliquum est de aqua purificationis ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione sacri ministerii. Dehinc linteo altare extePatri nostrae devotionis munus. Linteum caro ejus tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum orationhinc participatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim cruces in parper quatuor mundi partes cum fide Trinitatis praedicarent. Candidum velamen, quo post
Abbreviated transcription (Latin):
nior ad dextra collocatꝰ ÷. Cãbu¬
ca siue uirga pastorał qͣ scͥptura fig̾at᷑
tare dm̃ in adiutorium uocat sig̃cat
eos qui ꝑcepta fidei cognitione se ad
bona oꝑa.⁊ adluctam ꝯtͣ inuisibiles
hostes accingunt.⁊ qr de suis uirib
minus p̾sumt̾. diuinũ auxiliũ sibi ad¬
eẽ aeposcunt. In qͦ qr certantiũ labor
expͥmit᷑ qͣsi int̾ suspiria ⁊ gemitus ñ dũ
alła nõĩat᷑. Post ħ aqͣ benedicit᷑ cũ sale
⁊ cin̾ẽ addito uino aquȩ mixto. Aqua
ppłs ÷. sal doctrina. ciuꝰpassionis &ͥ me¬
moria. uinũ aquȩ mixtum ap̃s ds̃ et
homo. uinu̾ diuinitas. aqua mortali¬
tas. Sic enĩ populꝰ scificat᷑ doctͥna fidi̾
⁊ memoria passionis xͥ. unitꝰ capiti suo
d̾o ⁊ hoi. Post ħ eccła int̾iꝰ aqͣ scĩficata
asꝑgitur. ut ⁊ ĩtꝰ ⁊ ext̾ius aĩa scĩfica¬
da ostendatur. Asꝑsoriũ ysopi humi
eccłe. Circuit pontifex altare ⁊ eccłã
totam asꝑgendo qͣsi õs lustrando ⁊ curã

Expanded text:
bjecto, junior ad dexteram collocatus est. Cambuca sive virga pastoralis quae Scriptura figuratur, tare Deum in adjutorium invocat, significat eos qui praecepta fidei cognitione se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minus praesumunt, divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus, nondum alleluia nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale et cinere, addito vino aqua misto. Aqua populus est, sal doctrina, cinis passionis Christi memoria, vinum aqua mistum, corpus Deus et homo. Vinum divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei, et memoria passionis Christi, unitus capiti suo Deo et homini. Post haec ecclesia interius aqua sanctificata aspergitur, ut et intus et exterius anima sanctificata ostendatur. Aspersorium hyssopi humilEcclesia. Circuit pontifex altare ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam
Abbreviated transcription (Latin):
de sacͣm̃to baptismi pͥncipalit̾ inqͥren¬
da ꝓponimꝰ. Prim̃ quid sit baptismus.
Scd̾m qr̃ ĩsticutꝰ sit baptismus. uł qr̃
cͥcũcisio mutata sit. ⁊ cet̾a quedã ue¬
sio statũ hũit añ baptismum. Utimo
qñ baptismꝰ statũ hũit pꝰ cͥcũcisionem.
currert̃. aliud ut finiret᷑. aliud ut cõ¬
firmaret᷑. Itẽ qñ homines obligari ce¬
perunt p̾cepto suscipiendi baptismi.
mi. De his gͥ om̃ib multa q̃renda res¬
tant. S nos int̾im ꝓ tp̃ẽ pauca scđm
nrã possibilitatẽ psequeniur.
sit baptisiiet¬

Expanded text:
paliter inquirenda proponimus. Primum quid si baptismus; secundum quare institutus sit baptismus, vel quare circumcisio mutata sit, et caetera quaedam Vesio statum habuit ante baptismum. Ultimo quando baptismus statum habuerit post circumcisionem. currerunt; altera ut finiretur, alter ut confirmaretur. Item quaudo homines obligari coeperunt praecepto suscipiendi baptismi. mi. De his omnibus multa quaerenda restant; sed nos interim pro tempore pauca secundum nostram possibilitatem prosequamur. sit baptis
Abbreviated transcription (Latin):
scificati s. ad plaudendũ ñ ÷ ipsis: sed
orãdũ ꝓ ipsis. Descͥptio alphabeti: sim¬
plex doctrina fidei. Pauim̃tũ cor hu¬
manum. In pauim̾to alphabetũ de
angulo orientis in dextrũ ocoidẽtis. et
item a bextro angulo orientis ĩ sinistrũ
occidentis formã crucis expͥmit. quȩ
m̃tib hominũ ꝑ fid̾e̾ eugłicȩ p̾diconis

Expanded text:
ificati sunt, applaudendum non est ipsis, sed orandum pro ipsis. Descriptio alphabeti, simplex doctrina fidei. Pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum desangulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo orientis in sinistrum occidentis, formam crucis exprimit, quae mentibus hominum per fid
Abbreviated transcription (Latin):
latent ꝓfunda mysteria
ex quib pauca ad memoriã
excitandã attingimus. Domus dedi¬
tia. sordes abluens peccatoꝵ. Sal sermo¬
diuinus increpatione mordens.⁊ ꝯdies
corda in sipida. Trina asꝑsio. tͥna ĩm̃¬
sio ẽ p̃ificandi ꝑ aꝗͣ. Duo dec̃i lumina¬
illuminantes: ⁊ crucis mist̾ium ꝑ totũ
mũdũ efferentes. Pontifex xͦ ÷. Uirga
clusi: ignoratia ppłi. Aꝑtio hostii: sub¬
latio pecci. Pontifex eccłam ing̾diens.¬

Expanded text:
latent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excitandam attingamus. Domus dedist poenitentia, sordes abluens peccatodivinus increpatione mordens, et condiens corde insipida. Trina aspersio, trina mersio est purificandi per aquam. Duodecim luminailluminantes, et crucis mysterium per totum mundum deferentes. Pontifex Christus estclusi, ignorantia populi; apertio ostii, sublatio peccati. Pontifex ingrediens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ mou̾et᷑ ad maiorẽ ꝑfectionem.
Inuenit᷑ itaq sacͣm̃tũ singłarem
hñs legẽ. quẽ ad mͦũ singłarem
ht̃ ĩstitutiõẽ.⁊ uidr̾ ordo postulare
pꝰ ꝗͣad ea q̃ de cet̾is dicenda s̃ sacͣm̃¬
tis discutienda accebamꝰ. de isto
singularit᷑ q̃dã q̃ ad pͥmã ĩstitutiõẽ¬

Expanded text:
ionem. Invenitur itaque hoc sacramentum singularem habens legem quemadmodum singularem habet institutionem. Et videtur ordo postulare priusquam ad ea quae de caeteris dicenda sunt sacramentis discutiendo accedamus; de isto singulariter quaedam quae ad primam institutione
Abbreviated transcription (Latin):
dii. In ipsa ⁊ ꝓpt̾ ipsã ĩsticuta sunt
sacͣm̃ta ⁊ q̃dam a pͥncipio ipsius
q̃ suo tp̃e cucrerunt ⁊ ad sanitatẽ
qͣntũ ipsis datũ erat.⁊ ꝑ ipsã dãdũ
erat. resticuendã ualuerunt. Et ista
sacͣtĩta suo tp̃e expleto: cessauerũt.
⁊ alia ꝓ illis ad eand̾ sanitatẽ ꝑficiẽ¬
dam successerunt. Et rursũ pꝰ illa
alia qͣsi nouissime adiu̾̃cta s̃. qͥbus
alia succedẽ ñ debuer̃. ułut medica¬
m̃ta ꝑfecta. ꝗ̃ morbũ ipsũ ꝯsum̾ent
⁊ ꝑfectã sanitatẽ plene restaurarẽt.
Et ħ oĩa facta s̃ scd̾ iudiciũ ⁊ dispen¬
sationẽ medici qͥ morbũ ipsũ uid̾.
⁊ qͣlia ei remedia singłis tp̃ibꝰ adhi¬
benda essent agnouit. Porro unũ sa
sancitum legit᷑. u̾ ceste scͥptura mu
cc̃ ad remediũ ñ fuit. s ad officum
qr morbꝰ in hoĩe ñ fuit qͥ sanaret᷑ s
iirtꝰ que exerc̾et᷑. ꝓpt̾ qđ ex tͥbꝰ causis¬

Expanded text:
dii. In ipsa et propter ipsam instituta sunt sacramenta; et quaedam a principio ipsius, quae suo tempore cucurrerunt et ad sanitatem quantum ipsis datum erat, et per ipsa dandum erat restituendum valuerunt. Et ista sacramenta suo tempore expleto cessaverunt; et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent et perfectam sanitatem plene restaurarent. Et haec omnia facta sunt secundum judicium et dispensationem medici, qui morbum ipsum vidit, et qualia ei remedia singulis temporibus adhibenda essent agnovit. Porro unum sacsancitum legitur ubi teste Scriptura: Mu causa tunc ad remedium non fuit, sed ad officium; quia morbus in homine non fuit qui sanaretur, sed virtus quae exercetur. Propte
Abbreviated transcription (Latin):
.s dim̃sionẽ solũ ⁊ cͥcũscͥptionẽ corpo¬
ralẽ. locũ ꝯstare ꝓbauert̃. S horum
ut supͣdiximꝰ ꝯsid̾atio nimis a cõmu¬
ni estimaoẽ & possibilitate recessit.
Mag̃ aut̃ ea ponenda ĩ usũ loq̃n¬
di q̃ se sponte aꝯ modant ⁊ nicħ a
latere ingerãt alienũ a u̾itate. R¬

Expanded text:
 dimensionem solum et circumscriptionem corporalem locum constare probaverunt. Sed horum, ut supra diximus, consideratio nimis a communi existimatione et possibilitate recessit. Magis autem ea ponenda in usum loquendi quae se sponte accommodant; et nihil a latere ingerant alienum a veritate.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de eo qui concubuit. ⁊ de eo qui
concubuit cũ matre sua sp̃ali. ⁊ de
eo qui filiũ suũ baptizauit. ⁊ cuiꝰ
uxor eũ de fonte suscepit. ea ratiõe
ut discidiũ coniugii fieret. si postea
in tali copulatione ꝑman̾e possent.
de talibus sic respondendum eͣ. Si
filiolã aut cõmatrẽ suã sp̃alẽ aliqͥs
in coniugio duxerit. separandos eos
ẽẽ iudicamus ⁊ graui pęnitentia
plectendos. Si aut̃ ꝯiuges legitimi
unus aut ambo ex industria fecerii.
ut filiũ suũ de fonte suscipiant. ut
discidiũ. fiat. tale ꝯsiliũ damus. Si
innupti manere uoluerint. bonũ ẽ.
Sin aut̃. grauis penitentia insidi¬
atori iniungat᷑. ⁊ simł maneant.
Et si suꝑiuxerit p̃uaricator ꝯugii.
acerrima pęnitentia multet᷑. ⁊ sine
spe coniugii maneat.

Expanded text:
o qui concubuit cum commatre spirituali, et de eo qui filium suum baptizavit, et cujus uxor eum de fonte suscepit, ea ratione ut dissidium conjugii fieret; si postea in tali copulatione permanere possent. De talibus sic respondendum est. Si filiolam aut commatrem suam spiritualem aliquis in conjugio duxerit; separandos eos esse judicimus, et gravi poenitentia plectendos. Si autem conjuges legitimi unus aut ambo ex industria fecerint ut filium suum de fonte suscipiant, ut dissidium fiat, tale consilium damus, si innupti manere voluerint bonum est; sin autem, gravis poenitentia insidiatori injungatur; et simul maneant, et si supervixerit praevaricator conjugii, acerrima poenitentia mucltetur, et sine spe conjugii maneat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ du lib̾tatẽ suã custoduit̃ ⁊ sp̃m
adoptionis uoluntarie peccãdo ñ
amittunt. Lib̃ati enĩ a seruicute
pec̾ci. sub corruptione quid morta.¬
litatis necessitate tenemꝰ. s dñt o¬

Expanded text:
u libertatem suam custodiunt, et spiritum adoptionis voluntarie peccando non amittunt. Liberati enim a servitute peccati sub corruptione quidem mortalitatis necessitate tenemur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos iudicabit. Siue mortuos
intelligimus qͦs hic ñ dum mor¬
tuos. s adhuc in ista carne uiuẽ¬
tes inuenturꝰ ÷ eius adu̾tꝰ. Mor¬
tuos aut̃ qui de corpore pͥꝗͣ ueniat.
exierunt. uł erit᷑᷑ sunt. Siue

Expanded text:
mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos, autem qui de corpore, prius quam veniat, exierunt vel exituri sunt: sive
Abbreviated transcription (Latin):
olent quidam querere quanto tp̃e
debeant unctionẽ cͥsmatis obserua¬
re in capite. ut .s. capita non lauent.
nit. ⁊ dignũ ÷ ut habeat unus quisq
diem suũ. ⁊ unicuiq in die suo ꝯiuui¬
um p̃paretur. Alium diẽ ht̃ sap̃ia. ali¬
um intellectus. alium ꝯsilium. aliũ
fortitudo. alium scientia. aliũ pietas.

Expanded text:
olent quidam quaerere quando tempore debeant unctionem chrismatis observare in capite ut scilicet capita non lavent qnit. Et dignum est ut habeat unusquisque diem suum et unicuique in die suo convivium praeparetur. Alium diem habet sapientia, alium intellectus, alium consilium, alium fortitudo, alium scientia, alium pietas,
Abbreviated transcription (Latin):
zare. om̃s g̃s. ut uocarentur qui p̃ce¬
dentẽ sequerentur aduitam. ħ sunt
sacͣm̃ta fidei xͥane abinitio ꝯdita in
fine c̾denda. sine fine ꝓ futura. ħ sunt
quib cathetitandos imbuimus .⁊ eorum
qui sacͣm̃to nouitatis reg̾nandi sunt fi¬
dem salutari ꝯfessione ꝓmerendã exigi¬
mus.

Expanded text:
zare omnes gentes, ut vocarentur qui praecezare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione promerendam exigimus.
Abbreviated transcription (Latin):
uita q̃ septenario dierũ nũo uoluitur
uanitati. ⁊ ꝯfusioni subiectus mortalita¬
tis uigum portat. pͦ finem eiꝰ a corruptio¬
ne lib̾at᷑. Sic gͥ abinitio nullo tp̃e sacͣ¬
m̃ta dĩ defuerunt. quib fide. uł popłs
aut ꝑceptione usibilium nutͥretur. et
excitaretur ad cognitionem. Ad ultimũ
Ipse gͦ quasi ꝯsu̾mat᷑us om̃ia cũ adiurilẽ
etatẽ ꝑuenisset. tͥcesimo etatis suȩ anno
a ioħe baptizatus ÷. ñ necessitate. s dis¬
pensatione. ut lauacrũ emundandis
scificaret. De hinc apłos ministros
eugłii ꝯuocans regnum cȩlorĩ uentũ
p̾dicare cep̾. ⁊ nouissime in ꝯsũmationẽ
omnium semecipsum hostiam ꝓmundi
redemptione mara crucis patͥ offerens
mortem sustinuit. ut credentib in se mor¬
tis timorẽ tołłet.⁊ a morte resrex̾. ut pro
se morientib spem uite ⁊ resurrectioni
daret. pꝰ ea ascensurͦ in cęlos discipłos ĩ
mundum uniu̾sum misit doce ⁊ bapti¬

Expanded text:
vitae quae septenario dierum volvitur, vitae quae septenario dierum volvitur, vanitati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur ad cognitionem, ad ultimum Ipse ergo quasi consummaturus omnia, cum ad virilem aetatem pervenisset, tricesimo aetatis suae anno a Joanne baptizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos ministros Evangelii convocans regnum coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et bapti
Abbreviated transcription (Latin):
suos ad uisionẽ ȩt̃nȩ pacis incroducit. Hꝰ
aut̃ regni exordium dd̾ exticit. qui per
multas tribulaciones ꝓbatꝰ ⁊ głificatꝰ
pacis successorem filium reliquit. ut
ostendatur qr ad future pacis quietem
ꝑuenire non possint. qui inp̾senti uita
ꝯtͣ temptationes ⁊ tͥbulationes uincen¬
das forces ñ fuerint. Propt̾ ħ qui in sab¬
bato sc̃o paschał sollempnitatis baptiran¬
di sunt .iiii. ebdomada. qͣdragesimał
obseruantiȩ. quȩ ꝯtinentiȩ nb̾ arma
tur ad eccłam ibi auditiꝰ ⁊ instruendi
qualit̾ ꝯtra sp̃itales nequitias sunt
pugnaturi. s tñ usq in sabbatum sol
lempnitatis paschał baptismus eorum¬
differtur. Hoc attendente eccła qr qui
future quietis baptirantur. Qumta etate
popłs ꝓpt̾ pecc̾a sua in babilonẽ captiuꝰ
ducitur. ⁊ r᷑sus miserante deo pꝰ. Lxix.¬
annos soluto captiuitatis iuigo ad t̾rã su¬
am reuocat᷑. qm̃ popłs dĩ qͦui in hac

Expanded text:
suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomantiae, quae continentiae nobis arma tur ad ecclesiam: ibi audituri et instruendi qualiter contra spirituales nequitias sunt pugnaturi. Sed tamen usque in Sabbatum Paschalis solemnitatis eorum baptismus differtur, hoc attendente Ecclesia quodantur, in spe futurae quietis baptizantur. Quinta aetate populus propter peccata sua in Babylonem captivus ducitur, et rursus Deo miserante post ram suam revocatur. Quoniam populus Dei qui in hac
Abbreviated transcription (Latin):
nitio nũꝗͣ defuerunt sac̾m̃ta salutis.
quȩ p̾cesserunt in p̾ꝑationẽ ⁊ signum
redemptionis quȩ ꝯpleta ẽ in morte xͥ.
Printa namq etate abel agnũ obtu¬
lit ĩsacͥficio. figurã mortis .xͥ. Scd̾a
ecate noȩ archam in diluuio gub̃na¬
uit. sicut xp̃s eccłã int̾ fluctus temp¬
tationũ regens mergi ñ sut. T̃cia eta¬
te abrahã ꝓ filio oblato ariet̾e mactauit.
sic̾ ds̃ pat̾ uerbũ suum ꝓ salute mun¬
di obtulit. in qͦ tñ diuinitate in iuola¬
bili ꝑmanente. sola humanitas dolorẽ
mortis sustinuit. Postea eductus ÷ po¬
płs irł de egypto permare rubrũ in
columpna ignis ⁊ nub̃. quia sic̃ fideles
dĩ de tenebris pecc̾i lib̾ant᷑. renouati
ꝑ sacͣm̃tum baptismi xͥ sanguine ꝯsecͣ¬
tum : ipsum fide sequentes inqͦ ÷ ⁊ nu¬
bes humanitatis.⁊ ignis diuinitatis.
Quarta etate ĩ ierłm regnum popłi dĩ
sublimat᷑ tp̃ale. p̃fig̃ans. gc̃nũ. in quo
pͥnceps pacis pat̾ futuri scłi fideles

Expanded text:
nitio nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. Secunda aetate Noe arcam in diluvio gubernavit, sicut Christus Ecclesiam inter fluctus tentationum regens mergi non sinit. Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo rinceps pacis, pater futuri saeculi , fideles
Abbreviated transcription (Latin):
trã cõmitto. ut alat me ⁊ susten¬
tet me. ⁊ de meo mͥ subsidiũ minis¬
tret ⁊ ne forte frauder maliquo
expeto certam michi ⁊ deter mihͥata¬
inpensam constitui. quantũ accipit.
scilic unꝰ aliqͥs eoꝵ qui eccłẽ deseriuũt
qͥ intitulo eccłe conscͥpti st̃. P rebendã
peto ad cotidiani uictꝰ iisum. sit̃ ht̃ aliꝰ
cdicae seruit. dat mͥ eccłã ⁊ cõcedit illud
mea accipiẽs ⁊ sua reddens. ĩmo mea
non sua mͥ dispensaus. Quid gͥ inde u¬
dicandũ sentiam: indͥris. Ego tͥ bre¬
uit̾ respondeo q si eccłiam inuita tua dis¬
pensatͥcẽ facis aut pꝰ mortẽ heredẽ re¬
linqius. ego ꝓhib̾e nec uolo nec possũ.
⁊ side tuo te pascit aut ꝓtuo ꝓuiden¬
tia ẽ. non culpa. necessitas nõ iniqͥtas.
Sic int̾im ut aliud ñ reqͥras necacci¬
pias. Corꝑat tͥ necessitudo cõcedit᷑. co¬
mertiũ iniquitatis negatur

Expanded text:
tiam committo, et ut alat me, et sustentiam committo, et ut alat me, et sustentet, et de meo mihi subsidium ministret, et ne forte frauder in aliquo, expeto certam mihi et determinatam pensam constitui, quantum scilicet accipit unus aliquis eorum qui ecclesiae deserviunt, qui in titulo Ecclesiae conscripti sunt. Praebendam peto ad quotidiani victus usum, sicut habet alius clesiae servit. Dat mihi ecclesia et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde judicandum sentiam inquiris. Ego tibi breviter respondeo: quod si Ecclesiam in vita tua dispensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut pro tuo, providentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commercium iniquitatis negatur
Abbreviated transcription (Latin):
aut em̾e uolui. Dic gͦ mͥ qͥs nom̃ tuũ
int̾ noĩa fr̃m a̾scͥpsit: Quis tͥ incho¬
ro. incapitulo locũ assignauit : Si
hȩc non enusti unde hec habes: Qͥs
tibi hȩc dedit: S hȩc inqͥs gͣtis accepi.
Cet̾a emi. hec gtis data st̃. b̾ene dicis
ouem emisti. ⁊ lanã non emisti. set gͣtis
accepisti. Tam̃ si ouẽ non emisses: lanã
non habuisses ł arbore p̃cium dedisti.
ut fructũ eiꝰ gtͣis manducares. Satis
astute ing̾̃di existimasti com̃to ridi¬
culo. Uide gͦ quomͦ nonem̃is qd non
habuisses si p̃cium nõ dedisses. Aut
te hoc parit̾ emisse confit̾e aut si
aut peciiniã meam qua sustentari
possem ⁊ uiu̾e. S forte timeo iolẽ.¬
tiam pͥncipũ. aut familiariũ siue
aliud quodẽq. Forte etiã defectum
etatis. aut in becillitatẽ iuriũ mear̃
cõsid̾o. Uidõ qr non possũ ipse sic̃ ex¬
pedit res meas dispon̾e. ⁊ ꝓpriis uti¬
litatib deseriure. Uenio ad eccłam
com̃do ei res meas ⁊ uite mee ꝓuidẽ¬

Expanded text:
aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assignavit? Si haec non emisti inde haec habes? Quis tibi haec dedit? Sed haec, inquis, gratis accepi, caetera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, ut ejus fructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento ridiculo. Vide ergo quomodo non emeris quod non habuisses, si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si aut pecuniam meam, qua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem familiarium sive aliud quodcunque. Forte etiam defectum aetatis aut imbecillitatem virium mearum considero. Video quia non possum ipse sicut expedit res meas disponere, et propriis utilitatibus deservire. Venio ad ecclesiam, commendo ei res meas, et vitae meae providen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ f.is. s. unam eẽ eccłam catholicam.
remissionem peccatorum. ⁊ uitã ȩt̃nã.
mersione a sordib uetustatis abluit᷑.
⁊ nouum hominẽ indutꝰ. tͥduane
morti aͥ ꝯsepelitur. Sic̃ ait apłs. qͥcq¬
baptizati sumus. Consepulti enĩ sumus

Expanded text:
 sanctum, unam esse Ecclesiam catholicam, remissionem peccatorum et vitam aeternam.mersione a sordibus vetustatis abluitur, et novum hominem indutus triduanae morti Christi consepelitur, sicut ait Apostolubaptizati sumus, in morte ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
ambulemus. Trina ⁊̃ ĩm̃sio tͥ̾na ÷ cogita¬
tionis. locutionis. & oꝑationis emun¬
dacio. Conpletis aut̃ baptismi sacͣm̃tis
pꝰꝗͣ baptitatus a fonte ascendit sacro cͥs¬
mate in uertice ungitur. ut sp̃m xͥ par
ticipando.m̾ito deinceps xͥanus appel¬
letur coheres regni ⁊ głȩ sacͣ unctiõe
effectus. Exinde tͣitur xͥano uestis
candida. ut qui pͥme naciuitatis deco¬
rem uecustatis pannis obfuscaũ̾at. ha¬
bitu gn̾ationis głȩ p̾ferat indumentũ.
Tegitur ⁊̃ pꝰ sacrã unctionẽ. eiꝰ caput
sacro uelamine ut intelligat sediade¬
mate regni ⁊ sac̾dotali dignitate poci¬
ri. Adultimum datur cereus accensus
in manu eius. quatinus implere docea
lux ur̃a coram hominib ut uideant

Expanded text:
 cogitationis, locutionis et operationis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate in vertice ungitur, ut spiritum Christi participando merito deinceps Christianus appelletur, cohaeres regni et gloriae sacra unctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis candida, ut qui primae nativitatis decorem vetustatis pannis obfuscaverat, habitu regenerationis, gloriae praeferat indumentum. Tegitur etiam post sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate regni et sacerdotali dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus accensus in manum ejus, quatenus implere doceatlux vestra coram hominibus ut videant
Abbreviated transcription (Latin):
oluit enim sapientia dei quȩ se
ꝑ uisibilia manifestat ostendere.
qm̃ ipsa animarũ cib ⁊ refectio ÷. Et
ꝓpterea carnem assumpt̾a mnedulium
ꝓposuit. ut ꝑ cibum carnis ad gustum
inuitaret diuinitatis.S ne rsum hu¬
mana infirmitas ꝯtactum carnis in
assumptione horreret. ꝯsueti ⁊ pͥncipał
eduli i spẽ illam uelauit. ⁊ sic sum̃dã
ꝓposuit. ut sensus in uno fou̾et᷑. et
fides inalio edificaret᷑. ⁊ouecur enim
sensus in uno dum solita tm̃ ⁊ ꝯsueta
ꝑcipit. Edificatur aũ fides in altero: dũ
i eo qͦd uidet qͣle sit illud qͦ ñ uidet
agnoscit. Proponitur gͥ spẽs panis ⁊ ui¬
ni ut doceatur plena ⁊⁊ ꝑfecta refectio
ẽẽ in sumptione corporis ⁊⁊ sanguinis &
ex diuinitate .xͥ. Plena aũ refectio cibus
⁊ potus ẽ. cibi aut̃ ⁊ potus. panis ⁊ ui
potꝰ. Quȩ tñ corporis ⁊ sanguinis sũptio
qr sola sine sp̃ali effec tu salutẽ ñ ꝯferat.
ipse idem saluator manifestat dicens.

Expanded text:
oluit enim sapientia Dei, quae se per visibile manifestat, ostendere, quod ipsa animorum cibus et refectio est, et propterea carnem assumptam in edulium proposuit, ut per cibum carnis ad gustum invitaret Divinitatis. Sed, ne rursum humana infirmitas contactum carnis in assumptione horreret, consueti et principalis edulii specie illam velavit, et sic sumendam proposuit, ut sensus in uno foveretur, et fides in altero aedificaretur. Sensus enim fovetur in uno, dum solita tantum et consueta percipit; aedificatur autem fides in altero, dum in eo quod videt, quale sit illud quod non videt agnoscit. Proponitur igitur species panis et vini, ut doceatur plena et perfecta refectio esse in sumptione corporis et sanguinis Christi ex divinitate Christi. Plena autem refectio cibus et potus est; cibi aupotus . Quae tamen corporis et sanguinis sumptio quia sola sine spirituali effectu salutem non conferat, ipse idem Salvator manifestat, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥmo qͥd̃ signũ inuenit᷑ scđi. inscd̾o
u̾itas pͥmi ⁊ ħ tͥa in uno sunt ⁊ unũ
sacͣm̃tum. Claret itaq qm̃ diuinissime
eucharistiȩ assumptio sacͣm̃tum ÷ et
eucharistia.i. bona gr̃a. ipsa .s. hostia
sacͣ diuinissima uocat᷑. qm̃ diuinos
fac̾. ⁊ participes diuinitatis eos qui se
digne participant.⁊ qr ipsa signum ÷.
⁊ u̾itas in qua uera caro &ͥ sub sp̃e panis
sumitur. ⁊ in carne eius digne sumpta
ipsius ⁊̃ diuinitatis susceptio ⁊ parti¬
cipatio ⁊ ꝯsortium ꝯdonatur: ꝓpterea
diuinissima ⁊ scĩssima ⁊ sc̃ificans scĩfi¬

Expanded text:
m signum invenitur secundi; in secundo veritas primi. Et haec tria in uno sunt, et unum sacramentum. Claret itaque quod divinissimae eucharistiae assumptio sacramentum est, et eucharistia, id est bona gratia, ipsa sacra divinissima vocatur, quoniam divinos facit et participes divinitatis eos qui se digne participant, et quia ipsa signum est et veritas, in qua caro Christi sub specie panis sumitur, et in carne ejus digne sumpta, et ipsius etiam divinitatis susceptio et participatio et consortium condonatur. Propterea divinissima et s
Abbreviated transcription (Latin):
na com̃darẽtur .⁊ pulcͥora fierent
ꝯparationẽ malorũ.⁊ bona essent
mala int̾ bona. q̃ ñ erat bona. qm̃
⁊ amplius bonũ acciꝑent. ad decorẽ
⁊ pulcritudinẽ uniuersorũ ⁊ respex̃
cuncta ĩ ordine suo ⁊ uidit bona
ibi:⁊ quȩ sibi bona ñ fuerunt. et
uoluit sicut ẽẽ oĩa ut bonũ fuit. qͥa
ita bonũ fuit. ut uidit. ⁊ uoluit qͥ

Expanded text:
na commendarentur, et pulchriora fierent comparatione malorum, et bona essent mala inter bona quae non erant bona. Quoniam  amplius bonum acciperent ad decorem et pulchritudinem universorum. Et respexit cuncta in ordine suo: et vidit bona ibi, et quae bona sibi bona fuerunt, et voluit sic esse omnia ut bonum fuit, quia ita bonum fuit ut vidi
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ fuit. Et iccirco utrũq uoluit.
quia utrũq bonũ fuit. Et fuerunt
bona. bona ⁊ mala. nec bona fuer̃t
mala. nec mala bona.s: bonũ fuit ẽẽ.¬
⁊ bona ⁊ mala. Et uoluit utrũq ẽẽ

Expanded text:
bonum fuit. Et idcirco utrumque voluit, quia utrumque bonum fuit. Et fuerunt bona bona, et mala mala, nec bona fuerunt mala, nec mala bona; sed bonum fuit esse et bona et mala. Et voluit utrumque esse
Abbreviated transcription (Latin):
rogeniẽ suã unũquẽq ad septi¬
mti obseruare decernimꝰ gen̾ati¬
onem. ⁊ qͣmdiu se agnoscunt affini¬
tate ꝓpͥnquos ad ꝯiugalem copulam
accede denegamus. Qd̾ si fecerint: sepa¬
rentur.

Expanded text:
rogeniem suam unumquemque ad septimam observare decrevimus generationem; et quandiu se agnoscunt affinitate propinquos ad conjugalem copulam accedere denegamus. Quod si fecerint, separentur.
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ seꝑauit se ĩtꝰ. ut illi ad unionẽ
ꝑsone de ess. Sic gͦ dereliquit ut ñ
ad iuuaret. s ñ dereliquit ut reced̾et.
Uado ꝑ uiã mecum ꝑgis. parit̾ ambu¬
lamus. Secus sũ: qͣsi amicũ mecum
hñs. Uenit hostis m̃s ⁊ irruens ĩ her¬
men ⁊ resistere ñ ualentẽ uuln̾ibꝰ affic̾.
Tu me plagari cernens nicħ mou̾is.
S patient̾ sustinens.⁊ stans uixta
qͣsi ñ curans uulnera m̾a. Et dico. ut
qͥd dereliquisti me: Ad huc stas
uxta me ⁊ causor te recessisse a me.
Iuxta es loco. s longe auxilio. Iuxta
fiusti. qn̾ p̾sentem exhibuisti in dilec¬
tione. Longe factus es. qn̾ ĩ ꝑiculis
ꝯstituto. te substra xisti a ꝯpassione.
Sic gͦ humanitas a diuinitate in
passione se derelictã clamabat. qr
em mimicorum potestati ad crucifi¬
gendum ꝯcesserat. sicut scͥptũ ÷. Nõ
bab̾es in me potestatẽ nͥ tͥ.d. f. desuꝑ.
s ꝓ nr̃a redemptione sustinuit. in

Expanded text:
sed non separavit se intus, ut illi ad unionem sed non separavit se intus, ut illi ad unionem personae deesset. Sic ergo dereliquit, ut non adjuvaret; sed non dereliquit ut recederet. Vado per viam, mecum pergis, pariter ambulamus. Securus sum, quasi amicum meum habens. Venit hostis meus et irruens inermem et resistere non valentem, vulneribus afficit. Tu me plagari cernens, nihil moveris; sed patienter sustines, et stas juxta, quasi non curans vulnera mea, et dico: « Ut quid dereliquisti me? » Adhuc stas juxta me, et causor te recessisse a me. Juxta es loco; sed longe auxilio. Juxta fuisti, quando praesentem exhibuisti in dilectione; longe factus es, quando in periculis constituto te subtraxisti a compassione. Sic ergo humanitas a divinitate in passione se derelictam clamabat, quia eam inimicorum potestati ad crucifigendum concesserat, sicut scriptum est: « Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum sed pro nostra redemptione sustinuit in
Abbreviated transcription (Latin):
głificandũ suscep̾. lupo ueniente dese¬
ruit : Ouis pꝰ de pastore seca: ueniente
ꝯquerendo clamat. qͣre dereliquisti
me: Solus homo fuit. ⁊ ds̃ ñ fuit. et
iam ds̃ hõ ñ fuit. qr iam abhomine
recesserat ds̃. nec hõ ds̃ fuit qͥ adhuc
i cruce uniꝰ pendens adeo derelictus
fuit. Iã ñ solũ gͦ in morte. s an̾ mortẽ
duunitas ab homine recesserat. qñ hõ.
ad huc homo dm̃ a se recesfisse. ac
ꝑ hoc itt isti aiunt dm̃ se ñ ẽe̾ plan¬
gebat. Qs ħ dicat: Quomͦ gͦ ĩqͥunt
ue diuinitatis moriturũ clamasse af
in qͣntũ uidelicet eã potestati ĩimi¬
corum expositã ad tempꝰ ñ defendit:
⁊ scđm aliqͥd ñ de seruisse in ꝗͣtum
liquit. Dereliquit qr auxiliũ ñ cõ¬
tulit. s ñ dereli qͥt: qr p̾sentiã ñ abs¬
tulit. Subtraxit ꝓtectionẽ. s non
seꝑ auit unionẽ. Sepauit se foris ut
ad defensionẽ ꝯtͣ inimicos ñ ad eẽt

Expanded text:
glorificandum suscepit, lupo veniente, deseglorificandum suscepit, lupo veniente, deseruit? Ovis prius de pastore secura, veniente conquerendo clamat: « Quare dereliquisti me? » Solus homo fuit, et Deus non fuit, et jam Deus homo non fuit, quia jam ab homine recesserat Deus; nec homo Deus fuit, quia adhuc vivus in cruce pendens, a Deo derelictus est. Jam non solum ergo in morte, sed ante mortem divinitas ab homine recesserat, quando homo adhuc homo a se recessisse Deum, ac per hoc, ut isti aiunt, Deum se non esse plangebat. Quis hoc dicat? Quomodo ergo, inquiunt, ne divinitatis moriturum clamasse affin quantum videlicet eam potestati inimicorum expositam ad tempus non defendit, et secundum aliquid non deseruisse, in quantum liquit. Dereliquit, quia auxilium non contulit; sed non dereliquit, quia praesentiam non abstulit. Subtraxit protectionem; sed non separavit unionem. Separavit se foris, ut ad defensionem contra inimicos non adesset;
Abbreviated transcription (Latin):
quisti. me Si gͦ de illa seꝑatione diui¬
nitatis agit᷑. iam recesserat ds̃. qñ hõ
in cruce pendens derelictum se a deo
uociferabat᷑. Et utiq ad huc ocͦ in car¬
ne uiuebat. qñ sic ds̃ abeo recesserat.
Respondeant gͦ. Si mors ẽẽ ñ poc̾at.¬
nͥ pͥꝰ uita discedet. quomͦ uita manere
pendebat cum se derelictum causa¬
bat᷑. Si gͦ in hac recessione dĩ :ũ hac
diuinitatis seꝑatione. ilła quȩ inter
duunitatẽ ⁊ humanitatẽ ꝯstabat
ds ñ erat. S quis ħdicat : qͥs sane
fidĩ ꝯcordans ñ abhorreat deo inpon̾e.
q̃ assumptum hominẽ usq ad mortẽ
qͥdem comitando ꝑdux̃. ⁊ in morte
qũ maiori ꝑ icłõ iam ĩminente maius
auxilium necm̃ erat deseruit: qͣ re
gͦ tãtoꝑe mercennariis inpꝑat qͥ lu¬
po ueniente oues qͣs custodire debue¬
rat fugienͣs deserunt. cũ ipse unicã
illam ouem. & agnũ illũ oius uͥginis
filium. quẽ ñ solũ custodiendũ. s ⁊

Expanded text:
quisti me? » Si ergo de illa separatione diviquisti me? » Si ergo de illa separatione divinitatis agitur, jam recesserat Deus, quando homo in cruce pendens, derelictum se a Deo vociferabatur, et utique, adhuc Christus in carne vivebat, quando sic Deus ab eo recesserat. Respondeant nisi prius vita discederet, quomodo vita manere vus in cruce pendebat, cum se derelictum causatur. Si ergo in hac recessione Dei, et in hac divinitatis separatione, illam quae inter divinitatem et humanitatem constabat Deus non erat. Sed quis hoc dicat? Quis sanae fidei concordans non abhorreat Deo imponere, quod assumptum hominem usque ad mortem quidem comitando perduxit, et in morte quando majori periculo jam imminente majus auxilium necessarium erat, deseruit? Quare ergo tantopere mercenarii, improperat, quod lupo veniente oves quas custodire debuerant, fugientes desem, et agnum illum ovis Virginis filium, quem non solum custodiendum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uidam putauerunt ĩ morte
diuinitatem a &ͦ hoĩe recessisse.
⁊ morcẽ hominis aliud quã seꝑationẽ
diuinitatis a carne ñ fuisse. In ueni¬
unt enĩ quȩdam u̾ba in quibus ita dic¬
tum cẽ uidr̃. Et inuenientes: eius mͦ
litt̾e adherent. ñ ꝑtingentes ad sp̃m.
Beatꝰ ambrosius tale aliqͥd uidr̃. dic̃e
in expositione psalmi illius quẽ ipse
dñs in passione de se scͥptũ ẽẽ. ostendit
mat homo seꝑatione dunitatis mori¬
turus.⁊ alia quȩdam qͣsi ad id ipsum
nͥ uita pͥꝰ recessisset. mors uenire ñ potu¬
isset. Scͥptũ quippe ẽ. qr iħe clamans
a deo ẽẽ. ⁊ ꝯquerit᷑ dm̃ a se recessisse. et
quasi iõ se moriturũ ẽẽ q̃ ds̃ ab ipso re¬
cesserit. Iõ dix̃ qr clamat hõ seꝑatione
diumitatis moriturus. S uidete qͥd
dr̃. Sienim agtur de illa seꝑatione
bat. illa utiq iam facta erat. Nõ eñĩ
derelinquendum. s derelictũ iam se
ꝓtestabat᷑ dicens. Dsm̃s ut qͥd dereli¬

Expanded text:
uidam putaverunt in morte divinitatem a Christo homine recessisse, et mortem hominis aliud quam separationem divinitatis a carne non fuisse. Inveniunt enim quaedam verba, in quibus ita dictum esse videtur: et invenientes ejusmodi litterae adhaerent, non pertingentes ad spiritum. Beatus Ambrosius tale aliquid videtur dicere in Expositione psalmi illius, quem ipse Dominus in passione de se scriptum esse ostendit:mat homo separatione divinitatis moriturus, et alia quaedam quasi ad ipsum nisi vita prius recessisset mors venire non potuisset. » Scriptum quippe est quia Jesus clamans a Domino, et conqueritur Deum a se recessisse, et quasi ideo se moriturum esse, quod Deus ab ipso recesserit. Ideo dixit, quia clamat homo separatione divinitatis moriturus. Sed videte quid dicitur; si enim agitur de illa separationbat, illa utique jam facta erat. Non enim derelinquendum, sed derelictum jam se protestatur dicens: « Deus meus ut quid dereli
Abbreviated transcription (Latin):
qͦrũ qͥd̃ q̃libet sapere: disc̾tionis t̾miinos
exced̾e ÷. q̃ si uidr̃ tolerabilius ĩmo⁊
deo dignius uidicatꝰ. replesse pocius
& ditasse se dõ illã multitudinẽ ꝑfec¬
corum ꝗͣ saluãdoꝵ tãta fuisse paucitate
ꝯtentũ. qͣtinꝰ ⁊ salui ñ pauci tc̃ fierent.
reuelata myst̾ia iã tc̃̾ penetͣrent. si ĩ ꝗͣ h
recipit᷑. bñdicimus ꝗd dm̃ ĩ donis suis. sed
tp̃s gr̾e uld potius uixta sententiam hãc
fuerit appellandũ. ĩ qͦ tot ⁊ tante dei
populo diuitiȩ sp̃s affluebant. ut illud
prsus inc̾dibili felicitate c̾n̾et᷑ ĩpletũ:
q̃ moyses optabat cũ dic̾et. qͥd̾ dabit
ut õs ꝓpħent : Queso qͥd simile actulit.
eugliũ: Frust᷑ głat᷑ paulꝰ de pͥmicis

Expanded text:
quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. Quod si videtur tolerabilius, imo etiam Deo dignius judicatur, ipsum replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, revelasuis, sed tempus gratiae illud potius juxta scientiam hanc fuerit appellandum; in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant, ut illud prorsus incredibile felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de pri
Abbreviated transcription (Latin):
noscũt᷑ pͥtita. Auoqͥn ñ u̾e dicendum
fidẽ hoꝵ oĩũ hu̾isse. qͥ ista ñ agnoue¬
rĩt. Ista aũ oĩa q̃ in sac̃m̃to nĩȩ redẽp¬
tionis ꝯpleta s̃eos ⁊ c̃didisse ⁊ agno¬
uisse. ñ soł hac rõne ꝓbare se putant.
q quẽ admͦũ nos modo ad illã redẽptioẽ
⁊ agnita e̾deremus. sic qͥd̾ illi ꝑ ħ sal¬
uati ñ fuissent. nͥ ħ oĩa ⁊ faciẽda agno¬
uissent. ⁊ agnita c̾didissent. uerũ ⁊̃
qr aliqͦtiẽs scripture testant᷑. nullum
fides mediatoris saluos iꝰtos faciebat
antiqͦs. pusillos cum magnis ñ uetꝰ
testam̃tum qđ ĩ seruitutẽ gu̾at. ñ lex
q̃ n̾ sic ÷ data ut possit uiuificare. s
tuum. ita illi morit᷑ũ. sic̾ nos resurrex¬
isse: ita illi resurrectu᷑m ⁊ nos ⁊ illi
tuorum. Hau̾ si u̾a sunt sic̾ ab ilł esti¬
mant᷑. sic̃ a ppositis auctoritatibꝰ affir¬
mari uident᷑. fuit antiqͥs tp̃ibꝰ aut
ꝑ rara salꝰ. atit nimu ũ nũosa ꝑfectio.

Expanded text:
noscuntur praeterita. Alioquin non vere dicendum fidem horum omnium habuisse qui ista non agnoverunt. Ista autem omnia quae in sacramento nostrae redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod quemadmodum nos modo ad illam redemptionemet agnita crederemus; sic quidem illi per haec salvati non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnita credidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae testantur, nullum fides mediatoris salvos justos faciebat antiquos pusillos cum magnis: non Vetus Testamentum quod in servitutem generat; non lex quae non sic est data ut possit vivificare, sed tuum, ita illi moriturum; sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; et nos et illi tuorum. Haec si vera sunt sicut ab illis existimantur, et sicut a propositis auctoritatibus affirmari videntur aut in antiquis temporibus fuit perrara salus; aut nimium numerosa perfectio,
Abbreviated transcription (Latin):
qr̃: Uc uideł clariꝰ largiusq ꝑci¬
ꝑent qͣ uix cenuit̾ obsce̾q p̾senserat.
Alioqͥn qͥd opꝰ erat foris uidere car¬
nem. ⁊ carnis audire sermones. si
de om̃ibꝰ p̃sertim cũ dñs dicat caro

Expanded text:
cet clarius largiusque perciperent quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioqui, quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si de omnibus; praesertim cum Dominus dicat: Caro
Abbreviated transcription (Latin):
rima rerũ õiũ causa uoluntas:
c̃toris quã nulla p̃̾cedens causa
mouit. qͥa et̃na ÷. nec subsequens aliqͣ
ꝯfirmat. qm̃ ex semet ipsa iꝰta ÷. Neq
enim iccirco iꝰte uoluit. quia futurũ
iustũ fuit. qͦd uoluit. s q uoluit iccir¬
co iꝰtũ fuit : quia ipse uoluit. Suum
enĩ ac ꝓpͥum uoluntatis eiꝰ ÷ iꝰtum ẽẽ:¬

Expanded text:
Prima rerum omnium causa est voluntas Creatoris quam nulla praecedens causa movit quia aeterna est; nec subsequens aliqua confirmat, quoniam ex semetipsa justa est. Neque enim idcirco juste voluit, quia futurum justum fuit quod voluit sed quod voluit, idcirco justum fuit, quia ipse voluit. Suum enim ac proprium voluntatis ejus est e
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ministĩo diuino br attingimꝰ
ara: crucẽ sig̾cat. calix: sepulchrum
patena: lapidem. corꝑał palla sindonẽ
qͣ inuolutũ ÷ corpꝰ xͥ.
.u. de dedicatione ȩcclesie.

Expanded text:
in ministerio divino breviter attigimus. Ara crucem significat; calix sepulcrum; patena lapidem; corporalis palla sindonem qua involutum est corpus QUINTA. DE DEDICATIONE ECCLESIAE.
Abbreviated transcription (Latin):
solationẽ mites tͣħat. Anulꝰ sacͣm̃tũ
fidei sig̃cat. qͦ sponsa xͥ eccła subar¬
rata ÷. cuiꝰ custodes ⁊ pedagogi ep̃i s̃
torqu̾ẽ auream ꝗͣ solebant legi¬
time certantes acciꝑe. Circulo aut̃
qͦ hum̾i ꝯstringunt᷑. timor ⁊ discipli¬
na dñi intelligit᷑. qͦ se ⁊ subditos sibi
reg̾e debent. ꝑ duas uͦ lineas exutͣq
pẽdentes p̾dicatio uͥtꝰq cestam̃ti. uł
dilectio dei ⁊ primi fig̾at᷑.¬

Expanded text:
solationem mites trahat. Annulus sacramentum fidei significat, quo sponsa Christi Ecclesia subarrata est, cujus custodes et paedagogi episcopitorquem auream, quam solebant legitime certantes accipere. Circulo autem quo humeri constringuntur, timor et disciplina Domini intelligitur, quo se et subditos sibi regere debent. Per duas vero lineas ex utraqpendentes; praedicatio utriusque Testamenti, vel dilectio Dei et proximi figurat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lucẽ diuide. ħ ẽ uͥtutes auiciis seq̃strare. nͥ sciamꝰ ⁊̃ int̾ diẽ ⁊ diẽ uidicare. et
sciamꝰ om̃e diẽ uidicare. ut sapiamus qͥ st̾ illi motꝰ qͥ sub uͥtutũ spẽ qͣsi luce
aliena ad nos ueniunt. & qͥ rsũ illi sit qͥ uerã uͥtutis daritatẽ p̃tendunt.
& ĩ ipsis qͦ uͥtutibꝰ ñ solũ q̃ bona sint. s q̃ sit̾ ⁊̃ potiora ꝓbemꝰ. Spũalis enim

Expanded text:
 dividere: hoc est virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et  dividere: hoc est virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ipsis quoque virtutibus non solu
Abbreviated transcription (Latin):
bona. ⁊̃ cet̾a oꝑa sua q̃ oꝑatꝰ ẽ uidit. qͥ eent bona. ⁊ nicħ sine illa luce uidit
uł bonũ uł malũ. siue ex his quȩ ipse bona fec̃. siue ex his quȩ nos fecimus
mala. q̃ oĩa ipse ñ male. s bene uidit.⁊ ibi iudit uͥnullũ malũ fuit. Hȩc
ipsa lux ẽ qͣ ⁊ nos uid̾e oportet om̃e lucẽ si bona ẽ. nec pot̾imꝰ iudicare uere
deluce si bona ẽ. donec ista luce illuminati fuerimꝰ. q̃ u̾e bona ẽ. Spuał enim
diuidicat oĩa. ⁊ ipse a nemine iudicat᷑. ⁊ si sp̃s dĩ u̾e ĩ nob̃ habitat. ñ nos po¬
c̾unt deciꝑe: sp̃s erroris. ⁊̃ si ĩ luce ueniant ad nos. qͥa habebimꝰ lucẽ in nob̾.
ĩ qͣ nb manifestum erit de om̃i luce sibona ẽ. ⁊ sic fiducialit̃ diuidemus
lucẽ a tenebris. ⁊ iudicabimꝰ ñ solũ inter tenebras ⁊ lucẽ. s ⁊̃ int̾ lucẽ ⁊ lucẽ
uidicabimus. N solũ int̃ noctẽ ⁊ diẽ. s etiã ĩt̾ diẽ. ⁊ diẽ iudicabimꝰ. ⁊ iudica

Expanded text:
a opera sua quae operatus est vidit quod essent bona, et nihil sine illa luce vidit, vel bonum vel malum; sive ex iis quae ipse bona fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vidit: haec ipsa lux est qua et nos videre oportet omnem lucem an bona est; nec poterimus judicare vero de luce an bona est, done judicatur . Et si Spiritus Dei vere in nobis habitat, non nos poterunt decipere spiritus erroris, etiamsi in luce veniant ad nos; quia habebimus lucem in nobis, in qua nobis manifestum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter dividemus lucem a tenebris, et judicabimus non solum inter tenebras et lucem, sed etiam inter lucem et lucem judicabimus; n
Abbreviated transcription (Latin):
uidiss qͦd eẽt bona: Nã si uidit qđ eẽt bona lux ista. ⁊ u̾e uidit ĩ aliquo uidte
de cuiꝰ bonitate dubitare ñ potuit. Ergo alia fuit lux ĩc̾ata. ĩ qͣ ista lux c̾ata
uidebat᷑ qđ eẽt bona: qr illã unitabat᷑ quȩ semꝑ ẽ bona. In illa enĩ luce cũ
mala ⁊̃ ẽẽ mala. ⁊ bona ẽẽ bona. ĩ ea uident᷑. ꝓpt̾ea qđ ipsa uere ⁊ sũme est
bona. qͦd enĩ ab ipsa discordare uidr̃: malũ ẽẽ uidr̃. ⁊ qđ ei simile eẽ uidr̃.

Expanded text:
vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper mala etiam esse mala, bona esse bona in ea videntur: propterea quod ipsa vere et summe est bona. Quod enim ab ipsa discordare videtur, malum esse videtur; et quod ei simile esse videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
baptismꝰ sine ꝑicło salutis ñ ꝯtempneba¬
tur. abhis quib p̾dicabat᷑: ita pꝰ passio¬
nem baptismus qͣsi ĩstatu suo ꝑcipieba¬
tur ad salutẽ ⁊ tñ ⁊̃ cẽ cͥcũcisio sine ꝑi¬
culo salutis ñ ꝯtẽpnebatur. ab his qͥb
finis eiꝰ ñdum manifestabatur. Postꝗͣ
ad salutẽ ꝑcipi: sicut pͥꝰ pꝰquã dictũ fue¬
rat. masculus cuiꝰ caro p̾putii circũcisa
ñ fuerit: ꝑibit anima illa de populo suo.
ñ potuit circũcisio abhis dum taxat qͥb
inuincta fuerat sine ꝑicło salutis ꝯtẽp¬
ni. Rursum quẽadmũ in pͥncipio bap.¬
tismus a ioħe scđ̾m solũ sacͣm̃tũ dabat᷑.
ut hi qui baptitandi usum ñ nouerunt
erudirent᷑. sic in nouissimo aquibusdã
fidelib cͥcũcisio dispensatorie scđ solum
sacͣm̃tum suscipiebat᷑. ne hi qui circũ¬

Expanded text:
baptismus sine periculo salutis non contemnebabaptismus sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus praedicabatur, ita post passionem baptismus, quamvis in statu suo suscipiebatur ad salutem, et tamen tunc circumcisio sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus finis ejus nondum maad salutem percipi, sicut prius, postquam dictum fuerat: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . » Non potuit circumcisio ab his duntaxat quibus injuncta fuerat sine periculo salutis contemni. Rursum quemadmodum in principio baptismus a Joanne secundum solum sacramentum dabatur, ut hi qui baptizandi usum non noverant erudirentur, sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne hi qui circum
Abbreviated transcription (Latin):
na ⁊̃ p̾t̾ rẽ aliunde inducta subito pu r̾
auctoritas ubiq seruare t᷑. ⁊ humana
causatione diuinã oꝑationẽ rep̾hendere
audẽt admon̾et᷑. Qũauis gͦ in passione
xͥ ꝑ qua ꝯsu̾mata st̃ omia uet̾is sig̾e status
finẽ acceꝑit.⁊ noui ꝯstitutio sacͣm̃ti exor¬
dium : tñ ⁊ pͥus aliqͣnto tp̃e ⁊ noua incho¬
ata sunt ad ꝯsuetudinẽ. ⁊ uet̾a pꝰ modũ
aliꝗͣdiu tolerata scđ̾m dispensacionem.
Simul gͦ fuerunt utͣq tp̃e illo siue añ pas¬
sionem. siue pꝰ abeo qñ in choata sunt no¬
ua donec pꝰmũ uet̾a sunt interdicta. Et
in isto medio tp̃e q̃ fuit baptismͦ cũ cir¬
cumcisione sita ab inchoatione sua usq
ad passionẽ xͥ. ħ fuit circũcisio cũ baptis¬
mo pꝰ passionem xͥ. usq ad illud tꝙ̃s quo
ipsa circumcisio cepit ꝓhib̾i. Sic̃ enim
ante passionẽ ipsa circũcisio ĩstatu suo
ad remedium suscipiebatur.⁊ tñ ⁊̃ tc̃¬

Expanded text:
na, et propter rem aliunde inducta subito putarena, et propter rem aliunde inducta subito putareauctoritas ubique servaretur, et humana causatio, ne divina opera reprehendere auderet, amoveretur. Quamvis ergo in passione quam consummata sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, et novi constitutio sacramenti exordium, tum et prius aliquanto tempore et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensationem. Similiter ergo fuerunt utraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione ab inchoatione sua usque ad passionem Christi, hoc fuit circumcisio cum baptismo, post passionem Christi usque ad illud tempus quo ipsa circumcisio coepit prohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa circumcisio in statu suo ad remedium suscipiebatur, et t