comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm ȩquitas ac salus utrũq bonũ est. boniq amissione
dolendũ est potius quã lȩtandũ si tam̃ non sit cõpensatio
melioris. melior est autẽ animi ȩquitas quã corporis sanitas:
ꝓfecto conuenientius in iustus dolet insupplicio. qualȩtatꝰ
est indelicto. Sicut ergo lȩticia descrtiboni inpeecato. testis
est uoluntatis malȩ: ita dolor amissi boni. in supplicio
testis est naturȩ bonȩ:. Qui enĩ dolet amissã naturȩ suȩ
pacem: eox aliquib reliquus pacis id dolet. quib fit ut
sibi amica natura sit. Hoc autẽ in extremo supplicio recte
fit: ut iniqui & impii naturaliũ bonoꝵ danna in crucu.¬
tib defleant. sentientes coꝵ ablatorẽ iustissimũ dm̃: quem
contemserunt benignissimũ largitorẽ. Ds ergo naturarũ
omniũ sapientissimꝰ conditor & iustissimꝰ ordinator. qͥ terrenoꝵ
ornamentoꝵ maximũ insticuit mortale genus humanũ.

Expanded text:
Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mo
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ malũ potest. Esse autẽ natura inqua nullũ bonũ sit :
non potest:ꝑ inde nec ipsius diaboli natura in quantũ na¬
tura est malumẽ: sed ꝑuersitas eã malã facit: Itaq inueri¬
tate nonstetit: sed ueritatis iudiciũ non euasit: In ordinis
tranquillitate ñ mansit: nec ideo tam̃ a potestate ordi¬
natoris effugit. Bonũ dĩ qđ illi est in natura: non cum
subtrahit iusticie dĩ. qua ordinat᷑ in pocna. Nec ibi dẽ
bonũ inscquit᷑ qđ creauit: sed malũ qđ ille cõmisit:
Neq enĩ totũ aufert qđ naturȩ dedit: sed aliqͥd adimit
aliquid relinqͥt. ut sic qui doleat qđ ademit. Et ipse dolor.
testimoniũ est boni adempti: & bonirelicti: Nisi enim
bonũ relictũ cẽt: bonũ amissũ dolcre ñ posset. Nam qͥ
peccat: peior est siletat᷑ in damno ȩqͥtatis Qui uero cruci.¬
atur. sinichil inde adquirat boni: dolec damnũ salutis.

Expanded text:
esse malum potest; esse autem natura, in qua nullum bonum sit, esse malum potest; esse autem natura, in qua nullum bonum sit, non potest. Proinde nec ipsius diaboli natura, in quantum natura est, malum est; sed peruersitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse dolor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis.
Abbreviated transcription (Latin):
tantur: ac ꝑ hoc in est cͥis ordinis ñ nulla tranquillitas.
In est ergo nonnulla pax. Uerũ ideo miscrisunt: quia
& si in aliqua securitate non dolent. non tam̃ ibi sunt
ubi securi cẽ ac dolere ñ debeant: Miscriores autẽ. si
pax eis cũ ipsa lege non est: quia naturalis ordo ad mi.¬
nistratur. Cum autẽ dolent: ex qua parte dolent.
pacis ꝑturbatio facta est. In illa uero ad huc pax est.¬
inqua nec dolor urit. nec cõpago ipsa dissoluitur. Sicuo
ergo est quȩdã uita sine dolore. dolor autẽ sine aliqua uita
eẽ nom potest: sic est quȩdã pax sine ullo bello. bellũ uero c̃ẽ
sine aliqua pace non potest: non scđm id qđ bellũ est. sed sc̃ dm
id qđ ab eis uel ineis gerit᷑ quȩ aliquȩ naturȩ sunt: qđ
nullomodo essent. si non qualicũq pace subsisterent. Qua¬
ꝓpter est natura inqua nullũ malũ est: uel ctiã inqͥnullũ

Expanded text:
tantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, tantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum ideo miseri sunt, quia, etsi in aliqua securitate non dolent, non tamen ibi sunt, ubi securi esse ac dolere non debeant; miseriores autem, si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est; in illa uero adhuc pax est,in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; non secundum id, quod bellum est, sed secundum id, quod ab eis uel in eis geritur, quae aliquae naturae sunt; quod nullo modo essent, si non qualicumque pace subsisterent. Quapropter est natura, in qua nullum malum est uel etiam in qua nullum
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis & dĩ: ordinata infide sub ȩt̃na lege oboedientia:
Pax hominũ: ordinata concordia. Pax domus: ordinata im.¬
perandi obocdiendiq concordia cohabitantiũ. Pax ciuita¬
tis: ordinata imperandi atq oboediendi concordia ciuiũ
Pax celestis ciuitatis: ordinatissima & concordissima soci¬
etas fruendi dõ & inuicẽ indõ. Pax omniũ rerũ: tran.¬
quillitas ordinis. Ordo est: pariũ dispariũq rerũ sua
cuiq loca tribuens dispositio. ꝑ inde miscri. qͥa inqͥntũ
miseri sunt utiq inpace ñ sunt: tranquillitate quid ẽ
ordinis carent. ubi ꝑturbatio nulla est: uerũ tam̃ quia
merito iusteq sunt miseri. ea quoq ipsa miseria sua p̃ter
ordinẽ eẽ non possunt: non quidẽ coniuncti beatis. sed
abeis tam̃ ordinis lege sciuncti: qui cũ sine ꝑturbatione
sunt. reb in quib sunt quantacũq congruentia coap¬

Expanded text:
mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coap
Abbreviated transcription (Latin):
mundi conueniat elem̃tis. & in coꝵ pacẽ paulatĩ parci.¬
culatimq discedat. Nullomodo tam̃ inde aliqͥd dele.¬
gib sũmi illius ereatoris ordinatorisq subtrahitur. a quo
pax uniuersitatis ad ministratur: qͥa & si de cadauere
maioris animantis animalia minuta nascant᷑. cadẽ lege
creatoris queq eorpuscula insalutis pace sui animalis serui-¬
unt: & si mortuoꝵ carnes ab aliis animalib deuorentur.
casdẽ leges ꝑcuneta diffusas. ad salutẽ generis cuiusq mor¬
taliũ congrua congrus pacificantes: quaqua uersũ tra¬
hantur. & itb quibuscũq iungant᷑. & in res qͦs libet con¬
uertant᷑ & cõmutent᷑ ĩnueniunt. Pax itaq corporis est:¬
ordinata temperatura partiũ. Pax animȩ inrationalis.
ordinata requies appetitionũ. Pax animȩ rationalis:
ordinata cognitionis actionisq consensio. Pax corporis et
animȩ: ordinata uita. & salus animantis. Pax hominis

Expanded text:
mundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim partimundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim particulatimque discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius creatoris ordinatorisque subtrahitur, a quo pax uniuersitatis administratur; quia, etsi de cadauere maioris animantis animalia minuta nascantur, eadem lege creatoris quaeque corpuscula in salutis pace suis animulis seruiunt; etsi mortuorum carnes ab aliis animalibus deuorentur. easdem leges per cuncta diffusas ad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et commutentur, inueniunt. CAPUT ordinata temperatura partium, pax animae inrationalis ordinata requies adpetitionum, pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ si molestus ciꝰ exclusa discesserit: quã diu cõpago mẽ¬
broꝵ manet. non ẽ sine quadã partiũ pace qđ remanet:¬
& ideo est adhuc qͥ pendeat: Nam qđ terrenũ corpus in terrã
nititur. & uinculo quo suspensũ est renititur: insuȩ pacis
ordinẽ tendit. & locũ quo requieseat quodã modo uoce
ponderis poscit: iamq excanimt̾ atq sine ullo sensu: a pac
tamen nacuralis sui ordinis non recedit: uel cũ tenet cã ul
cũ fritur adeã. Si cnĩ adhibeant᷑ medicam̃ta atq curatio.
quȩ formã cacdaueris dissolui dilabiq nonsinant. ad huc
paxquedã partes partib iungit. totãq molc̃ applicat cer¬
reno & conuenienti: ac ꝑ hoc pacatoloco. Si autẽ nulla adhi¬
beatur cura condicndi sed naturali cursui relinquat᷑ tã diu
quasi cumultuatur dissidentib exchalationib & nr̃o in¬
conuenientib sensui. idenĩ est qđ in putore sentit᷑: donec

Expanded text:
quae si molestiis eius exclusa discesserit, quamdiu conpago memquae si molestiis eius exclusa discesserit, quamdiu conpago membrorum manet, non est sine quadam partium pace quod remanet, et ideo est adhuc qui pendeat. Et quod terrenum corpus in terram nititur et uinculo quo suspensum est renititur, in suae pacis ordinem tendit et locum quo requiescat quodam modo uoce ponderis poscit, iamque exanime ac sine ullo sensu a pace tamen naturali sui ordinis non recedit, uel cum tenet eam, uel cum fertur ad eam. Si enim adhibeantur medicamenta adque curatio, quae formam cadaueris dissolui dilabique non sinat, adhuc pax quaedam partes partibus iungit totamque molem adplicat terreno et conuenienti ac per hoc pacato loco. Si autem nulla adhibeatur cura condendi, sed naturali cursui relinquatur, tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exhalationibus et nostro inconuenientibus sensui id enim est quod in putore sentitur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
pacc̃ suam ꝑillo: Non amare tam̃ qualẽcũq pacẽ : nullo modo
potest. Nullũ quippe uitiũ ita contra naturã est: ut naturȩ
deleat etiã extrema uestigia. Itaq pacẽ iniquoꝵ: inpacis
cõparatione iustoꝵ ille uidet nec pacẽ cẽ dicendã: qͥ nouit
preponere recta prauis. & ordinata ꝑuersis. Qđ autẽ ꝑuer.¬
sum est: etiã hoc necesse est ut in aliqua & ex aliqua & cũ
aliqua rerũ parte pacatũ sit: in quib est uł ex quib cstat
Alioquin nichil eẽt omĩno: uelut si quisquã capite deorsũ
pendeat. ꝑuersus est utiq situs corporis & ordo membroꝵ:
quia id qđ desuꝑ eẽ natura postulat subterest: & qđ illa
subter uult eẽ. desuꝑ factũ est. Conturbauit carnis pacẽ
ista ꝑuersitas: & ideo molesta est. Uerũntam̃ anuna corpo¬
ri suo pacata est & ꝓciꝰ salute satagit: & ideo est qͥ doleat

Expanded text:
pacem suam. Non amare tamen qualemcumque pacem nullo modo pacem suam. Non amare tamen qualemcumque pacem nullo modo potest. Nullius quippe uitium ita contra naturam est, ut naturae deleat etiam extrema uestigia. Itaque pacem iniquorum in pacis conparatione iustorum ille uidet nec pacem esse dicendam, qui nouit praeponere recta prauis et ordinata peruersis. Quod autem peruersum est, etiam hoc necesse est ut in aliqua et ex aliqua et cum aliqua rerum parte pacatum sit, in quibus est uel ex quibus constat; alioquin nihil esset omnino. Velut si quisquam capite deorsum pendeat, peruersus est utique situs corporis et ordo membrorum, quia id, quod desuper esse natura postulat, subter est. et quod illa subter uult esse, desuper factum est; conturbauit carnis pacem ista peruersitas et ideo molesta est: uerum tamen anima corpori suo pacata est et pro eius salute satagit, et ideo est qui doleat:
Abbreviated transcription (Latin):
lcones uulpes. aquilȩ. noctuȩ. Quȩ cnĩ tigris nonfilus suis
mitis immurmurat. & paccata feritate blanditur : Quis
miluus quantũlibet solitarius rapinis circũuolet. non
coniugiũ copulat. nidũ congerit. oua confouet. pullos
alit. & quasi cũ sua matrefamilias societatẽ domestic am
quanta potest pace conseruat: Quantomagis homo fert᷑
quodã modo naturȩ suȩ legib ad ineundã societatem
pacemq cũ hominib quantũ in ipso est omib optinendã.
cũ etiã mali ꝓsuoꝵ pace belligerent. om̃sq si possint suos
facere uelint. ut uni cuncti & cuncta deseruiant. quo pacto
nisi in eius pacẽ uel amando uł timendo consentiant:
Sic enim: suꝑbia ꝑuerse imitatur dm̃. Odit nãq cũ
socus ȩqualitatẽ subillo: sed imponere uult socus domi¬
nationẽ suã ꝓillo. Odit ergo iustã pacẽ di: & amat iniqͣm

Expanded text:
leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur? Quis miluus, quantumlibet solitarius rapinis circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? Quanto magis homo fertur quodam modo naturae suae legibus ad ineundam societatem pacemque cum hominibus, quantum in ipso est, omnibus obtinendam, cum etiam mali pro suorum pace belligerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cuncti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timendo consentiant? Sic enim superbia peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam
Abbreviated transcription (Latin):
sua spelunca atq inscipso habere satis agebat etiã cum alus
habere uellet: nec malus. nec monstrũ. nec semihomo
uocaret᷑: Aut si cius corporis forma & atroꝵ igniũ uomitꝰ
abeo deterrebat hominũ societatẽ: forte ñ nocendi cupi¬
ditate. sed uiuendi necessitate sȩiuebat. Uerũ iste non
fuerit: uł qđ magis credendũ est non talis fuerit qualis
poctica uanitate describitur. Nisi enĩ nimis accusarctur
cacus: parũ hercules laudarct᷑: Talis ergo homo siue semi¬
homo. melius ut dixi creditur ñ fuisse sicut multa figm̃ta
poetarũ: Ipsȩ enĩ scuissimȩ ferȩ unde ille partẽ habeut
fcritatis. Nã & semiferus dictus. c̃. genus ꝓpriũ quadam
pace custodiunt coeundo. gignendo. pariendo: foctus fo¬
uendo. atq nutriendo: cũ sint plereq insociabiles & soliua.¬
ge. non scilicet ut oues. cerui. columbȩ. sturni. apes. sed ut

Expanded text:
sua spelunca adque in se ipso habere satis agebat, etiam cum aliis sua spelunca adque in se ipso habere satis agebat, etiam cum aliis habere uellet, nec malus nec monstrum nec semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et atrorum ignium uomitus ab eo deterrebat hominum societatem, forte non nocendi cupiditate, sed uiuendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fuerit uel, quod magis credendum est, non talis fuerit, qualis poetica uanitate describitur; nisi enim nimis accusaretur Cacus, parum Hercules laudaretur. Talis ergo homo siue semihomo melius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semiferus dictus est, genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
hinc tantũ non parũ felicior fuit qͥa tale monstrũ ipse
non genuit: nichil cuiquã daret. sed aquo posset quicqͥd
uellet & quando posset. quẽ uellet auferret: tam̃ inipsa
sua spelunca solitaria. cuius ut describit᷑ semꝑ recenti cȩde
cepebat humus. nichil aliud quã pacẽ uolebat inqua illi
nemo molestuscẽt : net eiꝰ quietẽ uis ullius terroruet᷑baret:
Cum corpore deniq suo pacẽ habere cupiebat. & quantũ
habebat tantũ illi bene erat: quando quidẽ membris obtẽ¬
perantib imperabat. Et ut suã mortalitatẽ aduersũ
sẽ eoc indigentia rebellantẽ. ac seditionẽ famis ad disso¬
ciandã atq excludendã de corpore anuã concitantẽ qͣn¬
taposset festinatione pacaret: rapiebat. necabat: uorabat:
& quamuis immanis acferus. pacitam̃ suȩ uite ac salutis
immanit̃ acferocit consulebat. Acꝑ hoc si pacẽ quam in

Expanded text:
hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit; nihil cuiquam daret, sed a quo posset quidquid uellet et quando posset et cum uellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria. cuius, ut describitur, \'semper recenti caede tepebat humus,\' nihil aliud quam pacem uolebat, in qua nemo illi molestus esset, nec eius quietem uis ullius ten\'orne turbaret. Cum corpore denique suo pacem habere cupiebat, et quantum habebat, tantum bene illi erat. Quando quidem membris obtemperantibus imperabat, et ut suam mortalitatem aduersum se ex indigentia rebellantem ac seditionem famis ad dissofciandam adque excludendam de corpore animam concitantem quanta posset festinatione pacaret, rapiebat necabat uorabat et quamuis inmanis ac ferus paci tamen suae uitae ac salutis inmaniter ac ferociter consulebat; ac per hoc si pacem, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sibi domisuȩ seruiri uolebat: non se iã lacronẽ latebris
conderet. sed regẽ conspicuũ sublimaret: cũ eadẽ in illo
cupiditas & malicia ꝑmaneret:. Pacẽ itaq cũ suis om̃s
habere cupiunt: quos ad arbitriũ suũ uolutͭ uiuere. Nã
& cum quib bellũ gerunt. suos facere si possint uolunt:
cisq subiectis leges suȩ pacis imponere. Sed faciamꝰ aliquẽ
qualẽ canit poetica & fabulosa narratio: quẽ fortasse ꝓpc̃
ipsam in sociabilẽ feritatẽ semihominẽ quã homunẽ diccre
malucrunt. Quãtus ergo huius regnũ dirȩ speluncȩ
fuerit solitudo. tamq malicia singularis. ut exhac ei nom̃
inuentũ sit: grece nãq malus cacos dicit᷑ qđ ille uocabat᷑.
nulla coniutͣ eiblandum ferret referretq sermonẽ. nullis
filus uel alluderet paruulis uł grandiusculis imperaret.
nullo amici colloquio frucret᷑. nec uulcani patris. quo uł

Expanded text:
dum sibi domi suae seruiri uolebat: non se iam latronem latebris dum sibi domi suae seruiri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque malitia singularis, ut ex hac ei nomen inuentum sit Graece namque malus xax:m dicitur, quod ille uocabatur, nulla coniux ei blandum ferret referretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imperaret, nullo amici conloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo uel
Abbreviated transcription (Latin):
nes ipsi ut uehem̃tius & tutius infesti sint paci cȩtrorũ :
pacem uolunt habere socioꝵ. Sed & si unus sit tã pre¬
pollens uirib & conscios ita cauens ut nulli socio se cõmitat.
solusq insidians & p̃ualens quib ualuerit oppressis & ea¬
tinctis predas agat: cũ ciscerte quos occidere ñ potest & qͦs
uult latere qđ facit:. qualẽcũq umbrã pacis tenet. In domo
autt̃ sua: cum uxore & cũ filiis. & siquos alios illic habet.
studet ꝓfecto eẽ pacatus. Eis quippe ad nutũ obtẽperan¬
tibus: sine dubio delectat᷑. Nam si non fiat: indignatur.
corripit. uindicat. & domussuȩ pacc̃ siuita necesse sit etiã
sȩiuendo cõponit: quã sentit cẽ non posse. nisi cuidam
principio qđ ipse indomo sua est: cȩtera in eadẽ domesti¬
ca societate subiecta sinc: Ideoq siofferret᷑ ei seruitꝰ pluri¬
mȩ uel ciuitatis uł gentis. ita ut sic ei seruirent quẽ adino.¬

Expanded text:
nes ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum, nes ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum, pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam praepollens uiribus et conscios ita cauens, ut nulli socio se committat solusque insidians et praeualens quibus potuerit obpressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe, quos occidere non potest et quos uult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si non fiat, indignatur corripit uindicat et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam saeuiendo conponit, quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse in domo sua est, cetera in eadem domestica societate subiecta sint. Ideoque si offerretur ei seruitus plurium, uel ciuitatis uel gentis, ita ut sic ei seruirent, quem ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
qui pacẽ habere nolit: qͣndoquidẽ & ipsi qui bella uo¬
lunt. nichil aliud quã uincere uolunt. Ad gloriosã
ergo pacẽ: bellando cupiunt ꝑuenire. Nam quid
est aliud uictoria. nisi subiectio repugnantiũ: Qđ
cũ factũ fuerit: paxerit: Pacis igitur intentione : ge¬
runtur & bella abhis etiã qui uirtutẽ bellicã student
exercere imperando atq pugnando. Unde: pacem
constat belli cẽ optabilẽ finẽ: Omis enĩ homo etiã
belligerando pacẽ requirit: Nemo autẽ bellũ pacifican.¬
do Nam &x illi qui pacẽ inqua sunt ꝑturbari uolunt:
non pacẽ oderunt. sed eã ꝓ arbitrio suo cupiunt cõmuta.¬
ri: Nonergo ut sit pax nolunt: sed ut ea sit quã ipsi uolud
Deniq & si ꝑseditionẽ se ab aliis separauerint. cũ cis ipsis
conspiratis uel coniuratis suis: nisi qualc̃cũq speciem
pacis ceneant. non efficiunt qđ intendunt aꝑ inde latro.¬

Expanded text:
qui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uoqui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt peruenire. Nam quid est aliud uictoria nisi subiectio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit; nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua sunt, perturbari uolunt, non pacem oderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latro
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ immortalitatẽ. uł scđm̃ etiã fidẽ nram ꝓpter
poenas interminales impioꝵ. qͥ utiq in ȩcernũ eruciari
non poter̃ nisi etiã uixerint inȩternũ. ꝓfectofinis
ciuitatis huiꝰ in quo sũmũ habebit bonũ. uł pax in
uitaeierna. uł uita ȩc̃na in pacc dicend. ẽ: ut facilius ab
om̃ib possit intelligi. Tantũ st enĩ pacis bonũ: ut etiã
in reb terrenis atq mortalib nichil gratius soleat au.¬
diri: nichil desiderabilius concupisci. nichil postremo
possit melius inueniri. De quo si aliqͣnto diutius loqui
uolucrimꝰ. non crimꝰ qͣntũ arbitror onerosi legentibus:
& ꝓpter finẽ ciuitatis huius de qua nobscrmo ẽ. & ꝓpt̃
ipsam dulcedinẽ pacis quȩ om̃ib cara est. Qđ enĩ metũ
quisqͥs res humanas naturãq cõmunẽ ut cũq intuet᷑
agnoscit: sicut nemo est qͥ gaudere nolit: ita nemo est

Expanded text:
animae inmortalitatem uel secundum etiam fidem nostram animae inmortalitatem uel secundum etiam fidem nostram poenas interminabiles impiorum, qui utique in aeternum cruciari non poterunt, nisi etiam vixerint in aeternum: profecto finis civitatis hujus, in quo summum habebit bonum, vel pax in vita aeterna, vel vita aeterna in pace dicendus est, ut facilius ab omnibus possit intelligi. Tantum est enim pacis bonum, ut etiam in rebus terrenis atque mortalibus nihil gratius soleat audiri, nihil desiderabilius concupisci, nihil postremo possit melius inveniri. De quo si aliquanto diutius loqui voluerimus, non erimus, quantum arbitror, onerosi legentibus, et propter finem civitatis hujus, de qua nobis sermo est, et propter ipsam dulcedinem pacis quae omnibus chara est. CAPUT quisquis res humanas naturamque communem utcumque intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est
Abbreviated transcription (Latin):
posuit fines tuos pacẽ. Quando enĩ confirmatȩ fucrint
scrȩ portarũ eius: iam in illã nullus intrabit. nec ab illa
ullus eoxibit. Ac ꝑ hoc. fines eius eã debemꝰ hic intelligere
pacem. quã uolumꝰ demonstrare finalẽ. Nam & ipsuis
ciuitatis misticũ nom̃ id est hierłm qđ & ante iã diximꝰ.
uisio pacis interpretat᷑. Sed qm̃ pacis nom̃ etiã in his
rebus mortalib frequentat᷑. ubi utiq non est uita ȩt̃na:
ꝓptcrea finẽ ciuitatis huius ubierit sũmũ bonũ cius
ȩcernã uitã maliumꝰ cõmemorare quã pacẽ. de quo
finc apłs ait. Nunc ue̾ro liberati apeccato. serui autt̃
facti dõ: habetis fructũ urm inscĩficationẽ. finẽ uero
uitã ȩternã. Sed rursus quia uita et̃na ab his qͥ familiari.¬
tatẽ non habent cũ scripturis scĩs potest accipi etiam
maloꝵ uita: uł scđm quosclã etiã philosophos ꝓpter

Expanded text:
posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint serae portarum eius, iam in illam nullus intrabit nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines eius eam debemus hic intellegere pacem, quam uolumus demonstrare finalem. Nam et ipsius ciuitatis mysticum nomen, id est Hierusalem, quod et ante iam diximus, uisio pacis interpretatur. Sed quoniam pacis nomen etiam in his rebus mortalibus frequentatur, ubi utique non est uita aeterna, propterea finem ciuitatis huius, ubi erit summum bonum eius, aeternam uitam maluimus commemorare quam pacem. De quo fine apostolus ait: Nunc uero liberati a peccato, serui autem facti Deo, habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. Sed rursus quia uita aeterna ab eis, qui familiaritatem non habent cum scripturis sanctis, potest accipi etiam malorum uita, uel secundum quosdam etiam philosophos propter
Abbreviated transcription (Latin):
qui consumentẽ non habet finẽ. Hic autẽ dicim᷑ quidẽ
beati: quando pacẽ habemꝰ quantulacũq hic haberi potest
inuita bona. Sed hȩc beatitudo. illiquã finalẽ dicimus
beatitudini cõparata: prorsus miscria re perit᷑. Hanc
ergo pacc̃ qualis hic potest cẽ mortales homines in reb
mortalib qͣndo habemus: sirtite uuimꝰ. bonis eiꝰ recte
utitur uirtus. Quando uero eã non habemꝰ: etiã malis
quȩ homo patitur. bene utitur uirtus. Sed tunc ẽ. uera
uirtus: quando & om̃ia bona quib bene utitur. & quicqͥd
inbono usubonoꝵ & maloꝵ facit. & seipsũ ad cũ finem
refert ubi nob̾ talis & tanta paxerit: qua melior & maior eẽ
pacẽ. sicut ȩternã diximꝰ uitã: preseitĩ qͥa ipsi ciuitati dĩ
de qua nob̃ est ista operosissima disputatio. inscõ dicit᷑ psal
fortauit seras portarũ tuarũ benediõ filus tius inte: qui¬

Expanded text:
qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuimus, bonis eius recte utitur uirtus; quando uero eam non habemus, etiam malis, quae homo patitur, bene utitur uirtus. Sed tunc est uera uirtus, quando et omnia bona, quibus bene utitur. et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua melior et maior esse pacem, sicut aeternam diximus uitam, praesertim quia ipsi ciuitati Dei, de qua nobis est ista operosissima disfirmavit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cͥos placandos putarunt. cisdẽ ipsis auctorib & ex actorib
taliũ tantoꝵq dedecoꝵ: satis abeis qͥ colunt᷑ aꝑtum est.
Sed neq scĩ & fideles. unusueri dĩ sũmiq cultores: ab eoꝵ
fallacis & multi formi temptatione securi sunt In hoc enĩ
loco infirmitatis & dieb malignis. etiã ista sollicitudo non
est inucilis: ut illa sccuritas ubi pax plenissima atq certis¬
sua est desiderio fcruentiore quȩrat᷑. Ibi enĩ erunt naturȩ
munera. hoc est quȩ naturȩ nr̃ȩ ab omniũ naturarũ erea.¬
tore donant᷑: non solũ bona. ucrũ etiã sempit̾na: ñ solũ
in animo qͥ sanatur ꝑsapientiã: uerũ etiã in corpore:
qđ resurrectione renouabitur: Ibi uirtutes non contra
illa uitia uel mala quętũq certantes. sed habentesucto¬
riȩ p̃miũ ȩcernã pacem: quã nullus aduersarius inqͥe¬
tit Ipsa est enĩ beatitudo finalis. ipse ꝑfectionis finis:

Expanded text:
eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apertum est.Sed neque sancti et fideles unius veri Dei summique cultores, ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima atque certissima est, desiderio ferventiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum Creatore donantur, non solum bona, verum etiam sempiterna; non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis,
Abbreviated transcription (Latin):
familiaritate miscent᷑. qđ etiã ipsũ ad crumnas huius
pertinet uitȩ. & aliquando sachunas sicut legimꝰ transfigu.¬
rat se uelut angl̃m lucis. adtẽpdoscos quos ita uł erudiri
opus est uł dccipi ustum ẽ. magna di miscda necessaria c̃.
ne quisquã cumbonos angłos amicos se habere putat.
habeat malos docmones fictos amicos: eosq tanto nocen¬
tiores qͣnto astutiores ac fallaciores patiatur inimicos.
Et cui magna ista di miscdã necessaria est nisi magnae
humanȩ miseriȩ quȩ ignorantia tanta p̃mitur. ut facile
istoꝵ simulatione fallatur: Et illos quidẽ philosophos
in impia ciuitate qͥ deos sibi amicos cẽ dixerunt. in doemo¬
nes malignos incidisse certissimũ est quib tota ipsa ciui¬
tas subditur: ȩternũ cũ cis habitura suppliciũ. Ex eoꝵ
quippe sacris uł potius sacrilegus quib eos colendos
& exludis immundissimis ubi eͥoꝵ crimina celebrant᷑ qͥb

Expanded text:
familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
maxime quoꝵ sunt humanȩ societati officia necessaria
nunc mitius nunc asperius affligat᷑ uita mortalium:
mortuos cam̃ cos quos diligimnꝰ quã uel afide uł abonuis
morib lapsos. hoc est inipsa anima mortuos: audire
seu uidere mallemꝰ. Quã ingenti materie maloꝵ plena
est cerra: & pter qđ scriptũ est. Nũquid noncẽptatio
est uita humana suꝑterrã: Ec ꝓpter qđ ipse dñs ait:
bonis amicis mortuis gratulem̃: Et cũ mors coꝵ nos
contristet. ipsa nos cercius consoletur: qm̃ caruer̃ malis
quib in hac uita etiã boni homines uel conterunt᷑ uel
deprauant᷑. uł inutroq periclitant᷑. In societate ueroscõꝵ
quarto constituer̃ loco. uelut ad mundũ uenientes ab orbe
terrarũ. ut sic quo dãmodo cõplecterent᷑ & celũ: nullomͦ
quidẽ metiumꝰ. netales amici uł morte nos sua uł depra.¬
uatione contristent. Sed quia nob̾ non ea qua homines

Expanded text:
maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc asperius adfligatur uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse Dominus ait: bonis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantur uel in utroque periclitantur. Cquarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qui talia sentit aduertert: A ortuos quippe audire
mallemus: quãuis & hoc sine dolore ñ possimꝰ audire:
Quoꝵd enĩ nos uita ꝓpter amicitiȩ socialis solacia delec.¬
tabat. unde fieri potest ut coꝵ mors nullã nob ingerat
mestitudinẽ: Quam qͥ ꝓhibet: ꝓhibeat si pocest amica
colloquia interdicat amicalẽ societatẽ. uł int̾cidat affec.¬
tum humanarũ omniũ necessitudinũ. uincula mentis
immiti stepõit̃ di rũpat: aut sic cis utendũcenseat ut nulla
ex eis animũ dulcedo ꝑfundat. Qđ si fieri nullomodo potest.
etiam hoc quo pacto futurũ est ut eiꝰ nobis amara mors non
sit cuius dulcis est uita: hinc enĩ est & luctus quiddã
non in humani cordis qͣsi uulnus aut ulcus: ciusanando
ad hibentur officiosȩ consolationes.: Nonenĩ ꝓpterea ñ
est qđ sanctur: qm̃ qͥnto ẽ. animꝰ melior. tanto incocitius
faciliusq sanat᷑: Cũ igitur etiã de carissimoꝵ mortib

Expanded text:
nisi qui talia sentit, aduertere? Mortuos quippe audire nisi qui talia sentit, aduertere? Mortuos quippe audire mallemus, quamuis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos uita propter amicitiae solacia delectabat, unde fieri potest, ut eorum mors nullam nobis ingerat maestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interdicat amicalem uel intercidat adfectum, humanarum omnium necessitudinum uincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, cuius dulcis est uita? Hinc enim est et luctus quoddam non inhumani cordis quasi uulnus aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior, tanto in eo citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de carissimorum mortibus,
Abbreviated transcription (Latin):
in huius uitȩ misera conditione sȩpe contingit ut credat᷑¬
uel amicus ẽẽ qͥ inimicus ẽ. uł inimicus qͥ amicus est: qͥd
nos consolat᷑ in hac humana societate crrorib crũ nisq
plenissima. nisi fides nonficta. & inutua dilectio ueroꝵ
& bonoꝵ amicoꝵ: quos quanto plures. & in locis plurib
habemus: tanto longius latiusq metiumꝰ ne qͥd cis contin¬
gat mali. de tantis maloꝵ aggerib huiꝰ scł̃i Non enum
tantũmodo solliciti sumꝰ ne fame. ne bellis. ne morbis.
ne captiuitatib affligant᷑. ne in eadẽ seruitute calia
patiantur qualia nec cogitare sufficimꝰ: uerũetiã ubi
timor est multo amarior. ne in ꝑfidiã. maliciã. neqͥciamq
mutent᷑. Et quando ista contingunt. tanto utiq plura
quanto illi sunt plures & in locis plurib & in nrãm noti.¬
ciam ꝑferunt᷑: quib cor nr̃m flagris uratur. qͥs potest

Expanded text:
in hujus vitae misera conditione saepe contingit, ut credatin hujus vitae misera conditione saepe contingit, ut credatuel amicus esse, qui inimicus est, uel inimicus, qui amicus est: quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima nisi fides non ficta et mutua dilectio uerorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus huius saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captiuitatibus adfligantur, ne in eadem seruitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus; uerum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto utique plura, quanto illi sunt plures et in nostram notitiam perferuntur, quibus cor nostrum flagris uratur, quis potest,
Abbreviated transcription (Latin):
quando conqͥescant: siue cũ timet᷑ ne rursus exurga&
Quor maloꝵ multas & multiplices clades. duras: et
diras necessitates siut dignũ est cloqui uelĩ quanquã
nequaquã sicut res postulat possum. quis erit ꝓlixat
disputationis modus: Sed sapiens inqͥunt iusta bella
gesturus est: quasi ñ si se homint̃ meminit. mulcoma¬
gis dolebit iustoꝵ necessitatt̃ sibi exticisse belloꝵ:
quia nisi iusta essent. ei gerenda non essent: ac ꝑ hoc
sapienti nulla bella essent. Iniquitas enĩ partis ad uersȩ:
iusta bella ingerit gerenda sapienti. Quȩ iniqͥtas utiq
homini est dolenda. quia hominũ est: & si nulla ex ca
bellandi necessitas nasccret᷑. Hȩc itaq mala tã mag.¬
na. tam horrenda. tamq seua. quisqͥs cũ dolore con.¬
siderat. miscriã faceatur. Quisqͥs autẽ uel pacitur ea
sine dolore animi uł cogitat: multo utiq miscrius pu-

Expanded text:
quando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. quando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunicare ñ possunt ꝓpter solã diuersitatẽ linguȩ:
nichil ꝓdest ad consoçandos homines tanta similitudo
naturȩ. ita ut libentius homo sit cũ cane suo. quã cũ
homine alieno: At enĩ opera data est: ut imperiosa
ciuitas ñ solũ iugũ. uerũctiã linguã suam domitis
gentib ꝑpacẽ societatis imponeret: ꝑ quã non deesset.
inmo & abundaret etiã interpretũ copia. Uerum est
Sied hoc quã multis & quã grandib bellis. quanta stra.¬
ge hominũ. qͣnta effusione humani sanguinis cõparatũ
est : Quib cransactis: non est tam̃ eorũdẽ maloꝵ finita
miscria. Quã uis enĩ non defuerint neq desint hostes
exterȩ nationis. contraquos semꝑ bella gesta sunt & ge.¬
runtur: tam̃ etiã ipsa imperii latitudo peperit pcioris
gencris bella. socialia scilicet & cuuilia: quib miserabili¬
us quatitur humanũ genus. siue cũ belligerat᷑ ut ali.¬

Expanded text:
communicare non possunt, propter solam linguae diversitatem, communicare non possunt, propter solam linguae diversitatem, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae: ita ut libentius homo sit cum cane suo, quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa civitas non solum jugum, verum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis imponeret; per quam non deesset, immo et abundaret etiam interpretum copia. Velum est; sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
humana societas necessitate etiã iudicandi. Hȩx est
ergo quã dicimꝰ miseria certe hominis: & si ñ malicia
sapientis An uero necessitate nesciendi atq iudicandi
corquet insontes. punit insontes: Et parum est illi qđ
non est reus si ñ sit insuꝑ & beatus: quanto c̃sideratius
& homine dignius agnoscit inista necessitate nuiscriã.
camq odit in se & si pie sapit clamat addm̃. de neces.¬
humane. incipitntes a domo. atq inde ad urbem:
demnde ad orbẽ terrȩ ꝓgrediendo uenientes. quiutiq
sicut aquarũ congeries qͣnto maior est tanto periculis
plenior. in quo primũ linguarũ diuersitas. hominem
alienat ab homine. Nam & siduo sibunet inuicẽ fiant
obiuã. neq p̃cerire sed simul eẽ aliqua necessitate cogant᷑.
quoꝵ neuter linguã nouit alterius: facilius sibi muta¬
animalia etiã diuersi generis. quã illicũ sint homines
ambo sociant᷑. Quando enĩ quȩ sentiunt inter se

Expanded text:
humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De neceshumanae, incipientes a domo, atque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo venientes: qui utique, sicut aquarum congeries, quanto major est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diversitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet invicem fiant obviam, neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter norit linguam alterius; facilius sibi animalia muta, etiam diversi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt, inter se
Abbreviated transcription (Latin):
occidit In his tenebris uitȩ socialis. sedebit iudea ille
sapiens an non sedebit: Sedebit plane. Constringit
enĩ cũ & ad hoc officiũ ꝑtrahit humana socictas: quã
deserere nefas ducit. Hoc enĩ nefas eẽ non ducit. qđ tes.¬
ces in nocentes in causis torquent᷑ alienis: qđ hii qͥ argu¬
untur ui doloris plerũq superati. & de se falsa cfessi:
ctiã puniunt᷑ innocentes. cũ iam torti fuerint in nocen:¬
tes: Qđ &e si ñ morte puniunt᷑. in ipsis uł ex ipsis
corm̃tis plerũq moriunt᷑: Qđ aliquando & ipsi qͥ
arguunt humanȩ societati fortasse ne erimina impu¬
nita sint ꝓdesse cupientes. & mentientib testib reoq
ipso contra corm̃ta durante inmanit᷑ nec fatente. ꝓbare
qđ obiciunt ñ ualentes. quãuis uera obiccerint: a iudice
nesciente damnant᷑. Hȩc tot & canta mala: non deputat
cẽ peccata. Nonenũ hȩc facit sapiens iudex nocendi

Expanded text:
occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit iudex ille occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit iudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cum iam torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi
Abbreviated transcription (Latin):
ad alienã causã ꝑtinentẽ quȩrere ueritatẽ. Quid cũ in
sua causa quisq corquet᷑. & cũ quȩrit᷑ utrũ sit nocens cru¬
ciatur. & in nocens luit ꝓ incerto scelcre certissimas poenas.
non quia illud cõmisisse detegit᷑. sed qͥa non cõmisisse
nescitur. ac ꝑhoc ignorantia uidicis plerũq est calamitas
innocentis. & qđ est intolerabilius magisq plangen.¬
dum rigandũq si fieri possit fontib lacrimarũ. cum
ꝓpterea iudex torqueat accusatũ ne occidat nescius
ii nocentẽ. fit ꝑ ignorantiȩ miscriã ut & cortũ inno.¬
centẽ occidat. quẽ ne innocentẽ occideret torserat.
Si enĩ scłm istoꝵ sapientiã diligeret ex hac uita fugere.
quã diucius illa sustincre corm̃ta. qđ non cõmisit cõ¬
misisse se dicit. quo dãpnato & occiso. utrũ nocentẽ
an in nocentẽ iudex occiderit ad huc nescit. quẽ ne

Expanded text:
ad alienam causam pertinentem quaerere ueritatem. Quid cum in ad alienam causam pertinentem quaerere ueritatem. Quid cum in sua causa quisque torquetur et, cum quaeritur utrum sit nocens, cruciatur et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius magisque plangendum rigandumque, si fieri possit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innocentem occideret torserat. Si enim secundum istorum sapientiam delegerit ex hac uita fugere quam diutius illa sustinere tormenta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiderit, adhuc nescit, quem ne
Abbreviated transcription (Latin):
uigilans ut ꝓuido consilio caueat quȩ aduersus cum
molitur amicitia simulata: core tam̃ hominũ ꝑfidoꝵ
malo quo eos et̃ pessimos experitur si ipse bonus est
grauit exeruciet᷑ necesse est: siue semꝑ mali fuerint¬
& se bonos finxerint. siue inistã maliciã exbonitate
mutati sint. Si ergo domꝰ cõmune ꝑfugiũ in his malis
humani generis cuta non ẽ: quid ciuitas quȩ quanto
maior. ẽ. canto forũ cius litib & ciuulib & criminalib
plenus etiã si qͥescant non solũ curbulentȩ uerũ sȩpius
& eruente seditiones acbella ciuilia a quoꝵ euentusua
ipsa iudicia hominũ de hominib quȩ cuutatib in
quantalibet pace manentib deesse ñ possunt qualia
putamus cẽ. quã nuscra. quã dolenda. q̃ndo quidẽ iii.
iudicant qͥ conseientias eoꝵ de quib iudicant cernere¬
nequeunt: VUnde sȩpe cogunt᷑ torm̃tis innocentiũ testiũ.

Expanded text:
uigilans, ut prouido consilio caueat, quae aduersus eum uigilans, ut prouido consilio caueat, quae aduersus eum molitur amicitia simulata, eorum tamen hominum perfidorum malo, cum eos esse pessimos experitur, si ipse bonus est, grauiter excrucietur necesse est, siue semper mali fuerint et se bonos finxerint, siue in istam malitiam ex bonitate mutati sint. Si ergo domus, commune perfugium in his malis humani generis, tuta non est, quid ciuitas, quae quanto maior est, tanto forum eius litibus et ciuilibus et criminalibus plenius, etiamsi quiescant non. solum turbulentae, uerum saepius et cruentae seditiones ac bella ciuilia, a quorum euentis sunt ipsa iudicia hominum de hominibus, quae ciuitatibus in quantalibet pace manentibus deesse non possunt, qualia putamus esse, quam misera, quam dolenda? Quando quidem hi iudicantpe coguntur tormentis innocentium testium