comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auro si fierent tres statue dice.¬
remus. tres statuas unũ auiꝵ. nec tñ¬
genꝰ diceremꝰ aurũ: species aũ statuas.
nec auiꝵ speciem. statuas u̾o ĩduidua.
Nulla quippe species indiuidua sua tnͣs¬
greditur ut aliqui dextra comp̾hẽdat.
Cum eĩ de finiero qͥd sit homo ꝙ ẽ no¬
men speciale singuli quiqz hoĩes que
sunt indiuidua eadẽ diffinitione eti¬
nuentur. nec aliquid ad eam ꝑtinet
ꝙ homo ñ sit. Cum uͦ ai difiniero
ñ sole statue si auree fu̾int. s et anł¬
li et siquid aluid de auro fu̾it ad auix
pertinebit. Et si nil inde fiat. aurum
dr̃: qr et iam si ñ sint auree. ñ iõ nõ
er̃t statue. Item nulla species excedit
de funtionem gen̾is sui. Cum eĩ defi¬
niero aĩal. qm̃ gen̾is huĩ species est
equus: omnis equus aĩal est. ñ aũt
statua oĩs. aurũ est. Ideo qmuis in tri¬
bus statuis aureis recte dicamus tres
statuas unũ aurũ. ñ tñ ita dicimus
intellegamꝰ. Nec sic gͦ trinitatem dici¬

Expanded text:
auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dici
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliqͥd sentiamus aut ut sentire de¬
sinamus. ueluti cum ocłõs ab eo ꝙ ui¬
dere nolumꝰ auertimꝰ ł̃ claudimus.
sic aures a sonis. sic nares ab odorib
ita etiã uelos claudendo uel aquid ex
ore respuendo a saporibz au̾samur. In
tactu quoq uel substrahimꝰ corpus ne
tangam̃ ꝙ nolumꝰ. uel si iam tange¬
bamus abicimus aut repellimus:
ita motu corꝑis agit uoluntas nesẽ¬
sus corporis reb sensibilib copulet᷑.
et agit hoc qͣntũ potest. Nam cum ĩ
hac actione ꝓpt̾ conditionẽ seruilis
mortalitatis difficultatẽ patitur.
cruciatus est conseq̃ns ut uolunta¬
ti nichil reliqui fiat nisi tolerantia.

Expanded text:
ne aliquid sentiamus, aut ut sentire dene aliquid sentiamus, aut ut sentire desinamus: veluti cum oculos, ab eo quod videre nolumus, avertimus, vel claudimus: sic aures a sonis, sic nares ab odoribus. Ita etiam vel os claudendo, vel aliquid ex ore respuendo a saporibus aversamur. In tactu quoque vel subtrahimus corpus ne tangamus quod nolumus, vel si jam tangebamus, abjicimus aut repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, ne sensus corporis rebus sensibilibus copuletur. Et agit hoc quantum potest: nam cum in hac actione propter conditionem servilis mortalitatis difficultatem patitur, cruciatus est consequens, ut voluntati nihil reliqui fiat, nisi tolerantia.
Abbreviated transcription (Latin):
moriam suã recurrat: et ibi reꝑiat
modũ atq m̃suram oĩum formaꝵ
qͥs cogitans intuetur. Nam neq co¬
lorem ꝙ̃ ñuꝙͣ uidit neq figuram
corꝑis nec sonũ ꝙ̃ nũꝙͣ audiuit. nec
saporem ꝙ̃ nũqͣm gustauit. nec odo¬
rem ꝙ̃ numꝙͣ ol fecit. nec ullã con¬
trectationẽ corꝑis qͣm nũqͣm sensit
potest qͥsqͣm omnino cogitare: At si
ꝓpt̾ea nemo aliquid corꝑale cogitat
nisi ꝙ sensit qr nemo meninit cor¬
ꝑale aliquid nisi ꝙ sensit: sient in
corꝑib sentiendi sic in memoria ẽ
cogitandi modus. Sensus eĩ acci¬
pit speciem ab eo corꝑe ꝙ sentimꝰ.
et a sensu memoria:a memoria uͦ
acies cogitantis. Uoluntas porro sicut
adiungit sensum corꝑi. sic memoriã
sensui: sic cogitantis aciem memorie.
Que aũt conciliat ista atq coniun¬
git. ip̃a etiam disiungit ac separat:
idest uoluntas. Sz a sentiendis cor¬
ꝑib motu corꝑis separat corꝑis sensꝰ

Expanded text:
moriam suam recurrat, et ibi reperiat moriam suam recurrat, et ibi reperiat modum atque mensuram omnium formarum quas cogitans intuetur. Nam neque colorem quem nunquam vidit, neque figuram corporis, nec sonum quem nunquam audivit, nec saporem quem nunquam gustavit, nec odorem quem nunquam olfecit, nec ullam contrectationem corporis quam nunquam sensit, potest quisquam omnino cogitare. At si propterea nemo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo meminit corporale aliquid nisi quod sensit, sicut in corporibus sentiendi, sic in memoria est cogitandi modus. Sensus enim accipit speciem ab eo corpore quod sentimus, et a sensu memoria, a memoria vero acies cogitantis. 15. Voluntas porro sicut adjungit sensum corpori, sic memoriam sensui, sic cogitantis aciem memoriae. Quae autem conciliat ista atque conjungit, ipsa etiam disjungit ac separat, id est, voluntas. Sed a sentiendis corporibus motu corporis separat corporis sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
dio cogito cum aliqͥd mͥ narratur. Nõ
ip̃as uoces loq̃ntis dico: neqͥsqͣm pu¬
tet in illam me exisse trinitatem que
foris insensibilib et insensib agitur
s eas cogito corꝑm species. quas nar¬
nans uerbis sonisq significat: quaᷤ
utiq ñ reminiscens s audiens cogi¬
to. S si diligentius consideremꝰ: nec
tunc exceditur memorie modus. Ne¬
q eĩ uel intelligere possem narrantẽ:
si ea que dicit et si contexta tunc pͥmũ
audirem. ñ tñ gen̾aliter singula me¬
munissem. Qui eĩ mͥ narrat u̾bi gr̃ã
aliꝙ̃ montẽ silua exutũ et oleis in¬
dittum ei narrat qui meminerim spe¬
ties et montiũ et siluaꝵ et oleaꝵ. Que
si oblitus eẽm. qͥd diceret oĩno nescirẽ
it iõ narration̾e illam cogitare ñ pos¬
sem. Ita fit: ut omĩs qui corporalia co¬
gitat siue ip̃e aliquid confingat si¬
ue audiat ant legat uel p̾t̾cta narrã¬
tem uel futura prenuntiantẽ ad me¬

Expanded text:
dio, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non dio, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis dico, ne quisquam putet in illam me exisse trinitatem, quae foris in sensibilibus et in sensibus agitur: sed eas cogito corporum species, quas narrans verbis sonisque significat; quas utique non reminiscens, sed audiens cogito. Sed si diligentius consideremus, nec tunc exceditur memoriae modus. Neque enim vel intelligere possem narrantem, si ea quae dicit, et si contexta tunc primum audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim mihi narrat, verbi gratia, aliquem montem silva exutum, et oleis indutum, ei narrat qui meminerim species et montium et silvarum et olearum; quas si oblitus essem, quid diceret omnino nescirem, et ideo narrationem illam cogitare non possem. Ita fit ut omnis qui corporalia cogitat, sive ipse aliquid confingat, sive audiat, aut legat vel praeterita narrantem, vel futura praenuntiantem, ad me
Abbreviated transcription (Latin):
uolo currentẽ et ubi uolo stantẽ: un¬
de uolo et quo uolo uenientem. Qua¬
drum ⁊̾ mͥ cogitare in prõptu est: cum
coloris. cum solem uridem nũqͣm
uiderim: et iõ ñ meminerim. atq
errat quidem animus cũ eas opina¬
tur eo mͦ foris eẽ quom intus cogi¬
tat. uel cũ iam interierunt foris et
adhuc in memoria retinentur. uł c̃
aliter et iam cõmeminimꝰ ñ recordĩ¬
di fide. s cogitandi uarietate formã¬
tur: Qiquam sepissime credamus
et iam uera narrantib: que ip̃i sen¬
sib ꝑceperunt. Que eum in ip̃o andi¬
tu quando narrant᷑ cogitamus. nõ
uidetur ad memoriã retorqueri acies
ut fiant uisiones cogitantium: neq
eĩ ea nobis recordantĩb s alio narĩ¬
te cogitamꝰ: atq illa trinitas ñ hicyi¬
detur expleri. que fit cum speties inme¬
moria latens. et uisio recordantis ter¬
cia uoluntate copulantur. Non enĩ
ꝙ latebat in memoria mea̾ s ꝙ au¬

Expanded text:
volo currentem, et ubi volo stantem, unvolo currentem, et ubi volo stantem, unde volo et quo volo venientem. Quadrum etiam mihi cogitare, in promptu est, cum coloris, cum solem viridem nunquam viderim, et ideo nec meminerim: atque errat quidem animus, cum eas opinatur eo modo foris esse, quomodo intus cogitat, vel cum jam interierunt foris, et adhuc in memoria retinentur, vel cum aliter etiam, quod meminimus, non recordandi fide, sed cogitandi varietate formatur. 14. Quanquam saepissime credamus etiam vera narrantibus, quae ipsi sensibus perceperunt. Quae cum in ipso auditu quando narrantur cogitamus, non videtur ad memoriam retorqueri acies, ut fiant visiones cogitantium: neque enim ea nobis recordantibus, sed alio narrante cogitamus: atque illa trinitas non hic videtur expleri, quae fit cum species in memoria latens et visio recordantis tertia voluntate copulantur. Non enim quod latebat in memoria mea, sed quod au
Abbreviated transcription (Latin):
conditũ memoria tenet et aliud qd̃
inde incogitatione recordantis expͣ¬
init᷑. qͣmus cũ fit utriusq copula¬
tio unũ idẽq uideat᷑. qr meminisse
ñ possumꝰ corpoꝵ species nͥ tot quot
sensimus et quantas sensimꝰ et siẽ
sensimꝰ. Ex corꝑis eĩ sensu. eas in me¬
moria combibit animus: iusiones
tñ ille cogitantiũ ex his quidẽ reb q̃
sunt in memoria. s tñ in numera¬
bilit̾ atq oĩno infinite multiplicã¬
tur atq uariant᷑. Unũ quippe solem
memini. qr sicuti ẽ unum iudi. Si ro¬
luero aũt duos cogito uł tres: uł gͦt¬
qͦt uolo. s ex eadem memoria qͣ unũ
memini formatur acies multos co¬
gitantis: et tm̃ memini qͣntũm ui¬
di. Si eĩ maiorẽ uel minorem memi¬
ni qͣm uidi. iam ñ memini ꝙ uidi. et
iõ nec memini. Quia uͦ memini: tm̃
memini qͣntũ uidi. uł maiorem tñ
ꝓuoluntate cogito uel minorem: et i¬
ta memini ut uidi. Cogito aũt sicut

Expanded text:
conditum memoria tenet, et aliud quod conditum memoria tenet, et aliud quod inde in cogitatione recordantis exprimitur, quamvis cum fit utriusque copulatio, unum idemque videatur: quia meminisse non possumus corporum species, nisi tot quot sensimus, et quantas sensimus, et sicut sensimus: ex corporis enim sensu eas in memoriam combibit animus: visiones tamen illae cogitantium ex iis quidem rebus quae sunt in memoria, sed tamen innumerabiliter atque omnino infinite multiplicantur atque variantur. Unum quippe solem memini, quia sicuti est, unum vidi: si voluero autem, duos cogito, vel tres, vel quotquot volo; sed ex eadem memoria qua unum memini formatur acies multos cogitantis. Et tantum memini, quantum vidi. Si enim majorem vel minorem memini, quam vidi, jam non memini quod vidi, et ideo nec memini. Quia vero memini, tantum memini quantum vidi, vel majorem tamen pro voluntate cogito, vel minorem: et ita memini, ut vidi; cogito, autem sicut
Abbreviated transcription (Latin):
trinitas ut unũ aliquid gen̾aliter
dicamꝰ qͥcꝙͥ corꝑalium specierꝵ ĩ me¬
moria ladet. Et rursus unũ aliqͥd ge¬
n̾alem uisionem animi talia recor¬
dantis atq cogitantis. quoꝵ duoꝵ
copulationi tercia ꝯiungitur copu¬
latrix uoluntas: ut sit hoc totum
que memoria tenet aspectu uno cõ¬
tueri alternant uicissim cedendo ac
succedendo tͥrinitates cogitationũ:
atq ita fit ista innumerabilit̾ nu¬
merosissima trinitas. nec tñ infi¬
nita si numerus in memoria recõ¬
ditaꝵ rerũ ñ excedatur. Ex quo eĩ
cepit unus quisq sentire corꝑa qͦ¬
libet corꝑis sensu etiã si posset ad¬
iung̾e que oblitus est: certus ac deter¬
minatus ꝓfecto numerus foret. qͣm¬
uis innumerabilis. Dicimꝰ ẽĩ innu¬
merabilia ñ solum infinita. s ⁊ iam
que ita finita st̃ ut facultatẽ nume¬
rantis excedant. S hinc adu̾ti ali¬
ꝙͣto manifestius potest aliud eẽ ꝙ re¬

Expanded text:
trinitas, ut unum aliquid generaliter trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid corporalium specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copulatrix voluntas, ut sit hoc totum quae memoria tenet, uno aspectu contueri, alternant vicissim cedendo ac succedendo trinitates cogitationum, atque ita fit ista innumerabiliter numerosissima trinitas: nec tamen infinita, si numerus in memoria reconditarum rerum non excedatur. Ex quo enim coepit unusquisque sentire corpora quolibet corporis sensu, etiam si posset adjungere quorum oblitus est, certus ac determinatus profecto numerus foret, quamvis innumerabilis. Dicimus enim innumerabilia, non solum infinita, sed etiam quae ita finita sunt, ut facultatem numerantis excedant. 13. Sed hinc adverti aliquanto manifestius potest, aliud esse quod re
Abbreviated transcription (Latin):
et eius eã partem qua cenari solet
et ꝙͣ sit cenare. Nam si nichil tale
recordatus eẽm. quid heri cenauerim.
recordari uelle ñ possem. Unde uttel¬
legi potest uoluntatẽ reminiscendi
abhis quidem reb que memoria cõ-¬
tinent᷑ ꝓcedere adiunctis simul eis q̃
inde ꝑ recordationẽ cernendo expͥmũ¬
tur. idest excopulatione rei cuiusdã
qͣm recordati sumus et usionis que
inde frã est in acie cogitantis. cum re¬
cordati sumꝰ: s ip̃a que utrumq co¬
pulat uoluntas requirit et aliud
ꝙ qͣi uicinũ est atq contiguũ recor¬
danti. Tot gͥ huius generis trinita¬
tes qͦt recordationes: qr nulla ẽ eaꝵ
ubi nõ hec tria sint: illud ꝙ in me¬
moria reconditũ est ⁊̃ anteqm cogi¬
tet᷑. et illud qd̃ fit in cogitatione cum
cernit᷑. et uoluntas utrumq ꝯiun¬
gens. et ex utroq ac t̾cia seipsa. unũ
aliqͥd complens: an potius ita cog¬
noscitur una quedã in hoc genere

Expanded text:
et ejus eam partem qua coenari solet, et ejus eam partem qua coenari solet, et quid sit coenare. Nam si nihil tale recordatus essem, quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae memoria contur procedere, adjunctis simul eis quae inde per recordationem cernendo exprimuntur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recordati sumus. Sed ipsa quae utrumque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Tot igitur hujus generis trinitates, quot recordationes, quia nulla est earum ubi non haec tria sint; illud quod in memoria reconditum est etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita cognoscitur una quaedam in hoc genere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est. qͥcqͣm eius p̾ter ipĩus animi
nat᷑am. Quo gͥ pacto demonstrari
potest uoluntatem. uec qi parentẽ
nec quasi prolem eẽ. siue corꝑee si¬
militudinis que memoria conti¬
netur. siue eius que inde cum recor¬
damur exprimitur. qñ utrumq
incogitando ita copulat ut tamꝙͣ
unum singulariter appareat et
discerni nisi ratione non possit:
Atq illud pͥmũ uidendum ẽ ñ eẽ
posse uoluntatẽ reminiscendi. nͥ ł
totum ł aliqͥd rei eius qmͣ reminisci
uolumꝰ impenetralib memorie te¬
neamꝰ: Quod eĩ oĩm᷑ et oĩ ex parte
obliti fu̾imus. nec reminiscendi uo¬
luntas exoritur: qm̃ qͥcqͥd recorda¬
ri uolumus recordati iam sumus
in memoria nr̃a eẽ uel fuisse. Uerbi
gra. si recordari uolo qͥd heri cenaue¬
rim. aut recordatꝰ iam sũ cenasseme.
aut si et hoc ñdũ certe cirra ip̃m tẽ¬
pus aliquid recordatus sum: si ni¬
chil aliud ip̃m saltem hesternũ diẽ

Expanded text:
non est quidquam ejus praeter ipsius animi non est quidquam ejus praeter ipsius animi naturam. Quo igitur pacto demonstrari potest, voluntatem nec quasi parentem, nec quasi prolem esse, sive corporeae similitudinis quae memoria continetur, sive ejus quae inde cum recordamur exprimitur, quando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat, et discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibus memoriae teneamus. Quod enim omni modo et omni ex parte obliti fuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quidquid recordari volumus, recordati jam sumus in memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud, ipsum saltem hesternum diem,
Abbreviated transcription (Latin):
mus uideremꝰ. qnͣto magis prĩqmͣ id
memorie mandaremus: Qmͣqmͣ tra¬
q forma que fit in acie recordantis ex
ea fiat que in est memorie ip̃a tñ a
cies ñ inde existit s erat añ ista con¬
seq̃ns est aũt. ut siñ est illa u̾a parẽs
nec ista uera sit ꝓles. S illa qͣi ꝑens.
et ista qͣi ꝓles aliquid insinuant un¬
de interiora atq ueriora exercitatius¬
ł ueriꝰ certiusq uideantur. Sifficiliꝰ
iam plane discernit᷑: utrũ uoluntaᷤ
que memorie copulat uisionẽ. ñ sit
alicuiꝰ eoꝵ siue parens sñ ꝓles: et hãc
discretionis difficultatem facit eius
litas: Neq eĩ sicut foris facile discerne¬
bat᷑ formatus sensus a sensibili cor¬
pore et uoluntas ab utroq ꝓpt̾ nate
diu̾sitatẽ. que in est abiniuicem oĩb
trib de qua satis supͣ disseruimus:
ita et hic potest. Qmͣuis eĩ hec trini¬
tas de qua nc̃ queritur forinsecus
inuecta est animo. int̾ tñ agituret

Expanded text:
mus videremus; quanto magis priusquam id mus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante istam. Consequens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuant, unde interiora atque veriora exercitatius certiusque videantur. 12. Difficilius jam plane discernitur, utrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionis difficultatem facit ejusdlitas. Neque enim, sicut foris facile discernebatur formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus tribus, de qua satis supra disseruimus, ita et hic potest. Quamvis enim haec trinitas, de qua nunc quaeritur, forinsecus invecta est animo; intus tamen agitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
trinitate int̾iore quidẽ qm est ista in
sensibilib et in sensib. s tñ que inde
concepta ẽ cum iam ñ ex corpore sensꝰ
corꝑis s ex memoria formatur acies
animi cum in ip̃a memoria species in¬
heserit corꝑis ꝙ forinsecus sensimus
illam speciem que in memoria est qͣsi
parentem dicimus eiꝰ que fit infanta¬
sia cogitantis. Erat eĩ in memoria ⁊ pͥ¬
usꝙͣ cogitaret᷑ a nobis. sicut erat corpu
in loco et pͥusqͣm sentiretur ut uisio
fieret. S cum cogitatur ex illa qͣm me¬
moria tenet. exprimit᷑ in acie cogitã¬
tis. et eiꝰ reminiscendo formatur ea spe¬
cies que qiͣ ples est eĩ qͣm memoria te¬
net. S neqz illa uera parens. neq ista
i̾ta ꝓlis est. Acies quippe animi que for¬
matur ex memoria cum recordando ali¬
qͥd cogitamus ñ ex ea specie ꝓcedit qͣm
menumꝰ uisam qñ quidẽ eius memi¬
nisse ñ possemus nͥ udissemus. Aci¬
es aũt animi que reminiscendo forma-¬
tur erat ⁊̃ pͥusqm corpus ꝙ memini¬

Expanded text:
sta in sensibilibus et sensibus, sed tamen quae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam corpus quod memini
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ d̾s. faciamꝰ hoĩem ad ymaginẽ
et similitudĩem nr̃am ⁊ dñetur
piscium maris. et uolatilil celi
et om̃im pecoꝵ ⁊ om̃is t̾re. ⁊ om̃ĩm
reptiliũ reptantiũ sr̃ t̃ram. Et fe
eum. mascłm et̃ feminã fecit eos.

Expanded text:
dixit deus: faciamus hominem ad imaginem dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et dominetur piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium reptilium repentium supereum: masculum et feminam fecit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla pena hominis s ut in a¬
gris in quib iam penalit̃ laborabat
⁊ ista nałcerentur hoc ad cumulã
pene ualere credi potest. cũ possent
alibi nasci. uł ad anium pecoꝵ q
pastus uł ad ip̃oꝵ hoĩm aliquos u¬
sus. Quamqͣm et ille sensus non
abhorret ab hiis ũbis: quo ita in
tem cybum. sunt enĩ que hiis gen̾i¬
b et molliorib et aridiorib ꝯmo¬
de suauit̃q uescantur tũc aũt ce¬
ꝑit ista hoĩm par̾e ad erĩnosum
negotium: cum post pecc̃m cepit ĩ
t̃ra iaborare. Non qd̾ aliis locis hec
ãtea nascerentur. ⁊ post in agris
quos homo ad capiendas sruges co¬
leret. sed et prius et poftea in eis¬
dem locis prius tñ ñ hõi. post aũt
hoĩni ut hoc significetur qd̃ additũ
est tͥ qr ñ est dictũ spinas et t̾bulos
pariet. s pariet tͥ id est ut t̾ iam¬
ista nasci incipiant ad laborem q̃
ad pastum tm̃modo aliis anima¬
lib antea nascebantur. Et

Expanded text:
sine ulla poena hominis. Sed ut in asine ulla poena hominis. Sed ut in agris in quibus jam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae valere credi potest, cum possent alibi nasci, vel ad avium pecorumque pastus, vel ad ipsorum hominum aliquos usus. Quanquam et ille sensus non abhorret ab his verbis, quo ita inttem cibum; sunt enim quae his generibus, et mollioribus et aridioribus commode suaviterque vescantur: tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare. Non quod aliis locis haec antea nascerentur, et post in agris quos homo ad capiendas fruges coleret; sed et prius et postea in eisdem locis: prius tamen non homini, post autem homini; ut hoc significetur quod additum est, tibi: quia non est dictum, Spinas et tribulos pariet, sed, pariet tibi; id est ut tiista nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
prudentib ammonitio ut se ita
ꝯmendent fideli creatori omia ma¬
xima et minima oclt̾o nutu ad¬
ministranti. cui eciam nr̃i capilli
num̾ati sunt ne p̃p̃ inaues curas
examinatoꝵ corpoꝵ suoꝵ ulla ge¬
nera mortium phorrescunt : sed
pie fortitudinis neruos ad omĩa
preparare ñ clubitent. Talis e¬
tiã est q̃slio de spinis et tribulis
nis infructuosis. uł cͦ uł qñ crea¬
ta suit cum d̾s dix̃int. Proclucat
fructum Sed qui ita mouentur
ñ intelligunt saltem de usitatis
formulis humani urris q̃ admo¬
dum appelletur usus fructus
nomine ꝯsid̾atur. Quante aũt
sint utilitates siue manifeste sine
occulte om̃im que t̾ra gignens ra-¬
dicitus alit et ip̃i quedam intuean¬
tur et ab exꝑtis cec̃a inquirant
et de spinis quidem ac tribulis ab¬
soluta potest ẽẽ Rensio q post p̾¬
catum dc̃m est homini de ẽra. spi¬
nas et tribulos pariz tͥ. Nec tñ fa
tile dicendũ est tuno cepisse ista

Expanded text:
prudentibus admonitio, ut se ita prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis nis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem de usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus..nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. neccile dicendum est tunc coepisse ista
Abbreviated transcription (Latin):
cauendo ag̃e quicqͥd ualent. Md̾
ñ appar̾e̾t nisi cum q̃dam refectõ-¬
nem corporis sui ex alioꝵ corpori¬
b q̃runt alia se uel repugnandi
uirib uł fuge p̾sidio uel latebra-¬
ruum munimine tuentire nam
et ip̃e corporis dolor in quolib a-¬
nimante. magna et mirabilis
aĩe ius est que illam ꝯpagem ĩ¬
effabili ꝑmixtione uitaliter ꝯti¬
net et in quandam sui moduli
redigit unitatẽ eum eã ñ indiffe¬
renter seo ut ita clicam intlignant᷑
patitur corrumpi atq dissolui.
Illud etiam fortasse aliꝙ̃
moueat. si aĩalia nociua uiuos
hoĩes aut penalit leclunt aut sa-¬
lubrit exercent aut utilit ꝓbãt.
aut ignorant nocent eur m escas
suas dilac̾ant ⁊ corpora hom̃
mortuoꝵ: Quasi u̾o quicqͣm int̃¬
sit ad nr̃am utilitatem ista caro
iam exanguis in nature ꝓfunda
secreta ꝑ quos transitus erat
unde mirabłi omĩpotentia crea¬
toris reformanda rursus serua¬
tir. qͣmquam et hinc fiat q̃dam

Expanded text:
cauendo agere quidquid ualent: quod cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis cuf engo inuicem bestie
nocent. quib nec pecẽa ulia sunt
ut uindẽa ista dicatur. nec ullã
recipiant tali exercitatõne uiren¬
sunt aliaꝵ. nec pecte possimius di¬
cere nisi ẽeñt alie quib alie ues¬
cerentur. hñt enĩ om̃ĩa qͣm diu
sunt. mensums. num̃os. orclines
suos que cũcta m̃ito consid̾ata
laudantur. nec sine occulta pro
suo geñe mod̾atõne pulchritudĩs
temporalis etiam ex alio in ali¬
ud tnseundo mutantur. Qd̾ et si
stultos latet sublucet ꝓficientib
clarũq ꝑfc̃is est. et certe om̃ib
talib inferioris creature motib
p̾bentur homini salubres ãmo¬
nitõnes. ut uideant qͣm tñ sibi sa¬
tagentlum sit ꝓ salute sp̃nali et
sempit̾na qua omib inrõnabili¬
b animantib añcellit cum illa
uidect a maximis elephantis us-¬
q ad minimos u̾mitulos ꝑ salu¬
te corporali et temporali. qͣnquam
ꝑ su gen̾is inferiore ecdinatione
sortita sunt: siue resistendo siue

Expanded text:
aliquis: cur ergo inuicem bestiae aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtusunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfc̃m se audeat dic̃e fidelit attes¬
tante a pło et dicente ñ qr iam
acceꝑim aut etiam ꝑfectus sumi
cũq adhuc exercende atq in infir¬
mitate ꝑficiende uirtutis necessa¬
rie sint temptationes et molestie
corporales codem rursus apło ma¬
nifestante qui ait in magnitu¬
dine reuelatõnum ut excolłetur
datum sibi ẽẽ stimulũ carnis an¬
głm sachane ut eum colaphiza¬
ret. rogatumq a se dñm t̾cio ut
disced̾et ab ilło respondisse sibi.
Sufficit tͥ gr̃a mea nam uircus
in infremitate ꝑficitur tamen
et sanctus daniel int̾ leones sal¬
uus. intrepidꝰ uixit qui ñ itaq
deo m̃tiens in orone ñ tm̃ pecea
ppłi sui. sed eciam sua fat̾etur¬
ista ẽata nichil noc̾e si causa ñ ex¬
titisset uł t̃rendoꝵ puniendoꝵq
tutis. Miua et gcempla sunt de
tõnib c̾cius innotescit et iuste
salus illa ꝑpetua que turepiter
amissa est ꝑ uoluptatem: fortit̾
recipitur ꝑ dolorem Sicet

Expanded text:
perfectum se audeat dicere, fideliter attesperfectum se audeat dicere, fideliter attestante Apostolo et dicente, Non quia jam acceperim, aut etiam perfectus sim ; cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae virtuti necessariae sint tentationes et molestiae corporales, eodem rursus Aponifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed eista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque tutis, quia et exempla sunt demtionibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet
Abbreviated transcription (Latin):
nexionem unde ilło die quo apue¬
rint arida exorta sunt ut potins
ad supplementum h̃itatõnis quam
ad num̃um hitatoꝵ ꝑtin̾e intelli¬
g̾enturr. Cet̃a u̾o que de aĩalium
gignuntur corporib et maxime
mortuoꝵ absurdissimũ est clice tc̃
creata cum aĩalia ip̃a creata sunt
nͥ qr ĩ erat iã omĩb aĩatis corpori¬
b uis q̃dam naturalis. et qͣsi p̾se¬
minata et quodam mͦ liciata primor¬
clia futuroꝵ aĩalium que de cor¬
ruptõnib talium corpoꝵ ꝓ suo
quo gen̾e ac differentͥis erant
exortura ꝑ administratõem in¬
effabaem omĩa mouente ĩcom¬
mutabłi creatore. De ge-¬
ñib quoq aĩalium uenenosis et
ꝑnitõsis queri solet. utrum post
pẽcem hominis ad uintlictam cre¬
ata sint an petius cum iam cre¬
ata eeñt innoxia ñ nisi postea
pec̃corib noc̃e ceꝑunt. neq hec
mirũ est qñ quidem et tempori¬
b huiꝰ uite laboriose atq erñp
nose. cum ita fit nemo iustus ut

Expanded text:
nexionem, unde illo die, quo adpanexionem, unde illo die, quo adparuit arida, exorta sunt, ut potius ad subplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinere intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur corporibus, et maxime mortuorum, absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporibus uis quaedam naturalis et quasi praeseminata et quodammodo liciata primordia futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, nonnisi postea peccatoribus nocere coeperunt. neque hoc mirum est, quandoquidem etiam temporibus huius uitae laboriosae atquenosae, cum ita sit nemo justus ut
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ fornt̾ ꝑtendẽs et suauit̃ cmicta
disponens nec ea ip̃a rerũ nouissima
que pro sui geñis ordine dissoluun¬
tur et qͣrum clissolutõem ex pena
nr̃e mortalitatis horremꝰ uelinqͥt in¬
formia s creat minima corpore a¬
cuta sensu aĩantia ut maiore attẽ¬
tione stupeaimꝰ agaitatem musce uo
uolantis qͣm magnitrllinẽ iumẽti
gͣdiẽtis. ãpliꝰꝙ miremur oꝑa for¬
micaꝵ qͣm honera cameloꝵ. s uteñ
que isto sex cdieꝵ ordine creata nar¬
rantur hec minima instituta creda
mus aut postea ꝯseqñtib corruptibi¬
lium corpoꝵ solutõnib hoc q̃ritur.
Et potest quid̃. dici ea minutissima
que uel ex aquis uł t̾renis oriuntur
tũc creata in quib etiam illa ñ ab-¬
suide intellignntur q̃ nascuntur ex
hiis que t̾ra germinante orta sunt
et quia p̃cesserunt conclitõem nõ
solum aĩalium s etiã lñaxiũ et
qr t̾re continuantur ꝑradicum ꝯ¬

Expanded text:
finem pertendens et suauiter cuncta finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur opera formicularum quam onera camelorum. Sed utrum, quae isto sex dierum ordine creata narrantur, haec mus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. Et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis vel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelliguntur, quae nascuntur ex iis quae terra germinante orta sunt; et quia praecesserant conditionem, non solum animalium, sed etiam luminarium, et quia terrae continuantur per radicum co
Abbreviated transcription (Latin):
h̾ba scilic atq ligno. An forte q̃ nllm̃
su gen̾arent incligna. uidicauit illis
bñdiccõnis ũbis crescite et mulaipli¬
ceret in officio gignendi filios: ullũ
pecõm ẽẽ. sicut est in libidine siue
formoandi siue coniugio ip̃o ĩmod̾ati¬
us abutendi. Non nulla eciã
de quibdam minutissimis aĩalib q̃¬
stio est utrũ in primis reꝵ conditõni¬
b creata sint. an ex ꝯseqñtib reꝵ mor¬
talium corruptõnib. Nam pluraq
coꝵ aut de uiuoꝵ corpoꝵ uiciis uł pur¬
gam̃tis uł exalatõnib aut cadaue¬
rum tabe gignunt᷑. quedam eciã de
corruptõne lignorũ et herbaꝵ. q̃dam
de corruptõib fructnũ quoꝵ omĩm
nõ possimus recce dic̾e d̾m nõ ẽẽ crea¬
torem. Inest enĩ om̃ib qd̾dam natu¬
re sui geñis decus. sic ut in hiis ma¬
ior sit admiratio bñ consid̾antis et
laus ub̾ior om̃ipotentis artisicis qͥ
omĩa in sapĩa fecit. qr a fine us ad

Expanded text:
herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum su generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multipliceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sist̾e. Quid sͥ uult ergo post hoĩem
fc̃m illa bñdc̃o. crescite et multipli¬
camini et implete t̾ram. qd̃ utiq fĩ¬
posset gen̾ando: an nͭ hinc teniere
dicendũ donec ad eum scͥpture locũ
ꝑueniamus ubi diligentius ista re¬
quirenda atq tͣctanda sunt. Nocest
eni̾m nũc forcasse suffic̾e pp̃ea de ho¬
m̾ine nõ dc̃m ẽẽ scd̾m genus. qr unꝰ
fiebat de quo etiam femina facta
est Non enim młta geña hoĩ sic̃
herbaꝵ lignoꝵ piscium uolatilium
serpentiũ pecoꝵ besticꝵ ut sic dc̃m
accipicimꝰ scd̃m genus: ac si dic̾e̾tur
gen̾citim ut int̾ se similia atq ad¬
unam originem seminis ꝑtinentia
distinguerẽt᷑ a oec̃is. Ioem q̃¬
eit᷑ quid tm̃ aquaꝵ aĩalia de creato¬
re meruerint ut sola bñdic̃entur siẽ
hoĩes SIam et ip̃a uñoixit d̾s dicens.
crescite et młtiplicamini et ĩplece
aquas maris et uolatilia młtipli¬
centur sr̃ t̾ram. an in uno creature

Expanded text:
sistere. quid sibi ergo uult post hominem sistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicamini et inplete terram, quod utiqposset generando? An nihil hinc temere dicendum, donec ad eum Scripturae locum perveniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? Potest enim nunc fortasse sufficere, propterea de homine non dictum esse, secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. Non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, volatilium, serpentium, pecorum, bestiarum: ut sic dictum accipiamus, secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atqunam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super terram. an in uno genere
Abbreviated transcription (Latin):
lem suam gen̾ent. an qr genus
sequitur simłitudo uoluit᷑ cam
ubiq repet̾e:nam et semen non
ubiq repetunt. cũ tã herbis ⁊ lig¬
ñ oĩb. Obseruatũ est enĩ q̃dam
ita nasci ex aquis uł t̾ra ut sexus
eis nullꝰ sit et id̾o sem̃ eoꝵ ñ fit in
eis si in elem̃tis ex quib oriunt᷑ hoc
est scd̾m ergo sod̾m genus ubi et semi-¬
num uis et simłitudo intelligitur
succedentium decedentib. qr nil eoꝵ
ita creatum est ut semel exist̾et uł
ꝑmansurũ uł nlło suocedente deces¬
surum. Cur ergo et de homine non
ita dc̃m est faciamꝰ hoĩem ad yma¬
ginem et simłitudiem nr̃am scd̾m
genus. cum ⁊ hom̃is ꝓpago manife¬
sta sit an qr ñ ita d̾s fec̾at hoĩem
ut moreretur si p̃ceptum seruare
uoluisset et ideo ñ erat ncearius
decessori suocessor s post peoem com¬
ꝑatus est pecorib insensatis. et si¬
milis fõs est eis ut iam filii scłi hꝰ
geñent et geñentur quo possit mor¬
taliũ genus seruata successione sb̃¬

Expanded text:
em suam generent? An, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere? Nam et semen non ubique repetivit; cum tam herbis et lignon omnibus. Observatum est enim quaedam ita nasci ex aquis vel terra, ut sexus eis nullus sit; et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum genus, cum et hominis propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione sub
Abbreviated transcription (Latin):
pena in aeriam qͣlitatem ut iam
possint ab igne idest ab elem̃to na¬
ture suꝑioris aliquid pati nec ae¬
ris saltem sꝑatia suꝑiora atq pu¬
riora sed ista caliginosa teñe ꝑmis¬
si sunt qui ers ꝓ suo gen̾e quidã
quasi carcer est usq ad tempꝰ iudi¬
eii et si quid de huis transg̾ssoeib
angłis diligentius requiuencbum
est: alius erit accõmodatior scͥpture
locus. ꝓiñ qd̃ nũc satis est si hec spa¬
tia curbida et ꝓcellosa pp̃ aeris na¬
turam usq ad nudas t̾ras ꝙr porrec¬
ta. p̾st̾ aeria corꝑa sustin̾e. pꝰsũt ⁊ a¬
uiumque ꝓlucca sunt ex aquis pp̃
aquaꝵ tenues alitꝰ qui . s. eidem. ae¬
ri uixta undas et t̾ras circũfuso
atq ob hoc ĩfime atq t̾reni ꝑti
deputato uaporalit̃ inserunturr.
et auras intexunt q̃ nocturnis ri¬
gorib aggrauate. sereno etiã uoee
distillant. Si aũt uehem̃tius frigꝰ
ẽ. etiã gelu candidꝰ est inalbescunt

Expanded text:
poena in aeriam qualitatem, ut iam poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ce ꝯuingitur et eiꝰ uocabulo nũcupa¬
tur. In qua fortassis ꝑte si fu̾int an¬
te transg̾ssionem suam tnsglłores
angłi cum principe suo mũc dẏabolo
tũc abchangło nam ñ nulli rei nõ
tiusi caligĩem ubi tñ et aer sit et
humore tenui contexatur qui ꝯmo¬
tus uentos et uehem̃tius concitatꝰ.
et ignes et tonitrua et contͣccues im¬
bila et conspissatꝰ pluuiam et con¬
gelantib nubilis mũe et turbulẽ¬
tius ꝯgelantib densiorib nubilis
grantlines et distentus seremĩ fa¬
cit occultis imꝑiis et oꝑe dei a sum¬
mis ad insima unm̃sa q̃ creauit
administrantis. unde in illo psal¬
mo cum ꝯmemorata eẽñt. ignis
grando nix. glaties sp̃o tempestatis.
ne talia sine ꝓuidentia diuina fie¬
ri moũiq putarent᷑ ꝯtinuo subie¬
cit. Que facnint u̾bum eiꝰ. si aũt
tͣnsgressores illi añqͣm transgrode¬
rentur celeftia corpora gerebant.
neq hoo mirum est si ꝯu̾sa sunt ex

Expanded text:
coniungitur et eius uocabulo connuncupaconiungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli ntrusi caliginem; ubi tamen et aer sit, et humore tenui contexatur, qui commotus ventos, et vehementius concitatus etiam ignes et tonitrua, et contractus nubila, et conspissatus pluviam, et congelantibus nubilis nivem, et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem, et distentus serenum facit, occultis imperiis et opere Dei, a summis ad infima universa quae creavit administrantis. Unde in illo psalmo cum commemorata essent, ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis; ne talia sine divina providentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
gent et pp̃ea morte ñ dissolm̃tur. q
p̃ualet in eis elem̃tum qd̃ ad facien¬
dum qͣm ad patiendũ est aptus duo¬
U surt᷑ poĩtis aqua .s. et t̾ra. uno aũt
suꝑ poĩto idest igne sỹcere distribu¬
untur enim elem̃ta ad patiendum
duo: humor et humus. ad faciend̾
aũt alia auꝯ aer et ignis. si ergo n̾
ita sunt ñ impeclit uͦta cdistincos
nr̃am scͥpturam q̃ nõ ex aere s ex
aquis ꝓclucta inlicat uolatilia qr
subtilioris quidem et in auras exa¬
lati atq diffenti s tñ humoris locꝰ
uolatilib datus est. aer aũt a cõfi¬
mo luminosi celi usq ad aquaꝵ flui¬
da et nuda t̾raꝵ ꝑuenit. Non tñ totũ
spatiũ eius exalationes huide infus¬
cant. s usq ãd eum finẽ uñ incrpit
etiã t̾ra noĩari. scd̃m illũ psalmum
ubi dr̃. laudete elñm de t̾ra. suꝑior
nõ ꝑs aeris p̃p̃ puram tranquillita¬
tem celo cui collimitat᷑ ꝯmuni pa-

Expanded text:
gent, et propterea morte non dissoluuntur, quia gent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autsuperposito, id est igne sidereo: distribuuntur enim elementa ad patiendum duo, humor et humus; ad faciendum autem alia duo, aer et ignis: si ergo haec ita sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace
Abbreviated transcription (Latin):
angłos clicimꝰ. Idem tñ aquis p̃isces
et sui geñis beiuas attribuunt. ut
nlłm elem̃tum suis animalib uacet.
QQuiisi u̾o sub aquis t̃ra ñ sit aut ꝓ¬
bare possint pisces nĩ ea reqͥescere ad
reꝑandas uatanli uires. sicut uolã¬
di aues. et si forte rarius pisces id fa¬
ciunt: qd̃ ad gestanda coepora sit un¬
da qͣm aura ualicdior ita ut t̾rena
quoq aĩalia natantia fercit siue u¬
su docta ut hoĩes seu natura. ut qua¬
drupeclia us serꝑentes aut si p̃p̃eiã
putant. qr ñ insunt piscib pan
q t̾raꝵ. Nam et ille pedes hñt et
heo gen̾a sine ullid pelib ñ cdlicam
requiescunt in t̾ra. s ab ea uix ait¬
nunqͣm recechunt. Dracones aũt sũ
peclib et in speluncis requiesc̾e. et in
aere sustolli ꝑhibentur. Qui qͣm¬
quam ñ facile noci sint: hr̃e cũ nõ¬
qͣm de istoꝵ a ĩantium geñe tacueñt
Quapp̃ ⁊ si demones aeria sĩt
aĩalia qm̃ corpoꝵ aerioꝵ natura ui¬

Expanded text:
angelos dicimus. idem tamen aquis pisces angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia non insunt piscibus pedeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in ternunquam recedunt. Dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere, et in aerem sustolli perhibentur: qui quanquam non facile noti sint, litterae uam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura ui
Abbreviated transcription (Latin):
intuentes eis aliqͥd iacere qd̃ sibi
uł p̾ripiant ꝯfluentes uł int̾ se di¬
ripiant conc̾cantes quo pastu assue¬
ti deambłantib suꝑiora fontis homi¬
nib ip̃i quoq cum eis congrrgatim
natando eunt et redeunt expectantes¬
ut inde aliquid iactent qͦꝵ p̾senti¬
am sentiunt. Non itaq frustra mͥ
uidetur aquaꝵ aĩalia sic appellata
reptilia ꝙ̃admod̾ aues uolatilia.
nam si uel iuctia memoria uł sen¬
sus tardior anime uiue nom̃ re¬
pulisset a piscib uolatilib certe
adhib̾et᷑ quoꝵ uita in oculis nr̃is
est memor. et garrula et inuidis
ꝯstruendis eclucantlisq ferib so¬
lertissima. Nes ignoro ita
quosdam pħos sua cuiꝰq elem̃ti di¬
stribuisse aĩalia ut t̾rena ẽẽ dic̾ent
ñ tm̃ que in t̾ra reptant atq gradi¬
untur. sed aues eciam qd̃ et ip̃e in t̾ra
requiescunt uolando fatigate aeria
u̾o aĩalia demones eẽ. celestia deos
quoꝵ quidẽ nos ꝑtim liuaria: ꝑtim

Expanded text:
intuentes eis aliquid iacere, quod sibi intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim