comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lio dicit ipse perquem facta sunt omĩa:
pater meus usq nunc operatur. & ego
operor : fis enim hoc respondit: qui
ꝓpt̃ requiem dĩ scripturae huius aus¬
toritate antiquitus commendatam.
sabbatum abeo non obseruari quereban¬
tur: Et dici quidem ꝓbabiliter potest.
obseruandum sabbatum iudȩis fuis se
oreceptum in umbra futuri: quae spiri¬
flem requiem figuraret: quam dĩ exem¬
plo huius quietis suae fidelibus bona
operit facientibus artana significatione
pollicebatur: Cuius quietis et ipse dñs
xp̃s qui non nisi quando uoluit passus
est: etiam sepultura sua misterium
confirmauit: Ipso quippe die sabbati.
requieuit in sepulchro: eumq totum
dum habuit scãe cuiusdam uacationis.
postea quam sexto die idest parasceue.
quem dicunt sextam sabbati consumma¬
uit omĩa opera sua: cum deillo quae
scripta sunt in ipso crucis patibulo com¬
plerentur: Nam & hoc uerbo usus est.
quando ait. consummatum. ẽ: & inclinato

Expanded text:
lio dicit ipse. per quem facta sunt omnia. lio dicit ipse. per quem facta sunt omnia. pater meus usque modo operatur, et ego operor. eis enim hoc respondit, qui propter requiem dei scripturae huius auctoritate antiquitus commendatam sabbatum ab eo non obseruari querebantur. et dici quidem probabiliter potest obseruandum sabbatum Iudaeis fuisse praeceptum in umbra futuri, quae spiritalem requiem figuraret, quam deus exemplo huius quietis suae fidelibus bona opera facientibus arcana significatione pollicebatur. cuius quietis et dominus Iesus Christus, qui nonnisi quando uoluit passus est, etiam sepultura sua mysterium confirmauit. ipso quippe die sabbati requieuit in sepulcro eumque totum diem habuit sanctae cuiusdam uacationis, posteaquam sexto die, id est parasceue, quam dicunt sextam sabbati, consummauit omnia opera sua, cum de illo quae scripta sunt in ipso crucis patibulo conplerentur. nam et hoc uerbo usus est quando ait: consummatum est; et inclinato
Abbreviated transcription (Latin):
summauit ds indie seato oꝑa sua quȩ
fecit. quia ut anobis consuminarentur
ipse prestitit: ita et quod dictum. ẽ. requie¬
uit ds̃ indie septuno abomnib operib
suis quae fecit. nonutiq nr̃am requiem
quam concedente ipso adepturi sumus.
sed ipsius primitus intelligere debemus.
qua inseptimo die requieuit consũma¬
tis operibus. ut prius omnia quae scrip¬
ta sunt facta monstrarentur: et deinde
siopus. ẽ. etiam aliquid significasse doce¬
antur : Recte quippe dicitur. sicut ds̃
post opera sua bona requieuit: ita &e nos
post opera nr̃a bona requieturos: Sed
obhoc etiam recte flagitatur. ut quem¬
admodum disputatum . ẽ. deoperibus dĩ
quae ipsius esse satis apparet: ita de
requie dĩ satis disseratur. quae ꝓprie
ipsius demonstretur: Qua propter
iustissima ratione compellimur indaqu¬
re si ualeamus atq eloqui. quomodo
utrumq sit uerum. & quod hic scriptũ
ribus suis quae fecit. et quod in euange¬

Expanded text:
summauit deus in die sexto opera sua, quae summauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. quia, ut a nobis consummarentur, ipse praestitit: ita et quod dictum est: requieuit deus in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nostram requiem. quam concedente ipso adepturi sumus, sed ipsius primitus intellegere debemus, qua in septimo die requieuit consummatis operibus, ut prius omnia, quae scripta sunt, facta monstrentur et deinde, si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. recte quippe dicitur, sicut deus post opera sua bona requieuit, ita et nos post opera nostra bona requieturos: sed ob hoc etiam recte flagitatur. ut, quemadmodum disputatum est de operibus dei, quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratione conpellimur indagare, si ualeamus, atque eloqui, quomodo utrumque sit uerum, et quod hic scriptum nibus operibus suis, quae fecit, et quod in euange
Abbreviated transcription (Latin):
mundi: Sed quia tunc ipsi eum illius
munere non suo merito uel facultate
cognouerant: maluit tropice loqui.
ut tunc ab illo cognitos diceret. cumeis
cognoscendum se prȩstitit. & uerbum
corrigere. quasi hoc minus recte
dixerit quod proprie dixerat: quam
sinere ut hoc sibi arrogarent sepotuisse.
quod eis posse ille donauerat : hic ergo
intellectus. in eo quod positum est requi¬
euisse dm̃ ab omnibus operibus suis quȩ
fecit bona ualde. quia ipsenos facit
requiescere cumbona oꝑa fecerimus:
quibusdam forte suffecerit: sed huius
nos sententiae scripturarum considera¬
tione suscepta: urgemur quaerere quo¬
nam modo et ipse requiescere potuerit.
quamuis requie sua nobis insinuata.
sperare ammonuerit inse requiem nr̃am
futuram: Sicut enim ipse fecit caelũ
& terram. et ea quae in eis sunt: & omĩa
sexto die consummauit. nec in eis ali¬
quid dici potest nos creasse. illo donante
ut crearemus. et ideo dictum esse con¬

Expanded text:
mundi; sed quia tunc eum ipsi illius mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere. non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam forte suffecerit; sed nos huius sententiae scripturarum consideratione suscepta urguemur quaerere, quonam modo et ipse requiescere potuerit, quamuis requie sua nobis insinuata sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. sicut . enim ipse fecit caelum et terram et ea, quae in eis sunt, et omnia sexto die consummauit, nec in eis aliquid dici potest nos creasse illo donante, ut crearemus, et ideo dictum esse: con
Abbreviated transcription (Latin):
tabilis beatitudo: Sed quia ita in sanctis
habitat. ut eos impleat caritate qua
neces se.ẽ. ut homines extempore gau¬
deant ꝓfectu fidelium & bonis operib
& ideo necesse est etiam con tristentur
lapsu uel peccatis eorum dequorum
fide acpietate gaudebant. quae tristi¬
tia laudabilis . ẽ. quia uenit exdilectio¬
ne quam sp̃s sc̃s infundit: P ropterea
ipse dñs dicitur contristari abeis. qui
sic agunt ut eorum factis contristentur
sci. non obaluid: nisi quia spm̃ scm̃
habent: quomodo non tam boni sunt
ut eos mali męstificent. hu maxime
quos bonos fuisse siue nouer̃ siue
credider̃: quae ꝓfecto tristicia: non
solum nonculpanda. uerum etiam
precipue laudanda ac prȩdicanda est:
hoc genere locutionis: rursus idem apłs
mirabiliter usus. ẽ. ubi ait: Nunc autẽ
cognoscentes dm̃: immo cogniti adõ:
N eq enim tunc eos cognouerat ds̃. prȩcog¬
nitos uidelicet ante constitutionem

Expanded text:
tabilis beatitudo. sed quia ita in sanctis tabilis beatitudo. sed quia ita in sanctis habitat, ut eos inpleat caritate, qua necesse est, ut homines ex tempore gaudeant prouectu fidelium et bonis operibus, et ideo necesse est etiam contristentur lapsu uel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudabilis est, quia uenit ex dilectione, quam spiritus sanctus infundit - propterea ipse spiritus dicitur contristari ab eis, qui sic agunt, ut eorum factis contristentur sancti, non ob aliud, nisi quia spiritum sanctum habent: quo dono tam boni sunt, ut eos mali maestificent, hi maxime, quos bonos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum etiam praecipue laudanda ac praedicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mirabiliter • usus est, ubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo. neque enim tunc eos cognouerat deus, praecognitos uidelicet ante constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
mus: hoc quidem recte intelligius.
quia et uerum est. et magnȩ intentionis
indiget ut uideamus. ita dici requiescere
dm̃ cum requiscere nos facit. sicut dici¬
tur cognoscaere cum efficit ut cognosca¬
mus: neq enim ds̃ temporaliter cognos¬
cit quod ante nonnouerat: et tamendicit¬
ds̃ ab rahae: Nunc cognoui. q̃m̃ times
dm̃: Ubi quid aliud accipimus. nisi
nunc feci ut cognosceretur: his locu¬
tionum modis. cum ea quae non acci¬
dunt dõ tanquam illi accidant loqͥm᷑.
eum facere agnoscimus. ut nobis acci¬
dant. ea dum taxat quae laudabilia
sunt: Et haec: quantum scripturarũ
usus ad mitait: Neq enim tẽmere
nos aliquid tale dedõ dicere debemꝰ.
quod inscriptura eius non legimus:
Ex hoc locutionis modo: arbitror dic¬
tum illud ab apostolo: Nolite constrita
qua est quicquid ipse est substantia
constritari potest: cum habeat aet̾nam
atq incommutabilem beatitudinem.
magisq sit ipsa aeterna & in cominu¬

Expanded text:
mus. Hoc quidem recte intellegimus, mus. Hoc quidem recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus admittit. neque enim temere nos aliquid de deo tale dicere debemus, quod in scriptura eius non legimus. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud ab apostolo: nolite contristarqua est quidquid ipse est, substantia contristari potest, cum habeat aeternam atque incommutabilem beatitudinem magisque sit ipsa aeterna incommu
Abbreviated transcription (Latin):
mccmentum. et cȩtera usq infinem
operum quae sexto die consum mauit
nimis absurdi deliramenti est istum
uel hominis nedum dĩ laborem puta.
FAnforte quis dixerit dicendo quidem
ut fierent quae continuo facta sunt
dm̃n non laborasse. sed forte cogitando
quid fieri debuisset: qua cura uelut libe¬
eitus rerum perfectione requieuerit.¬
& eomerito diem quo primo factus est
ab hac animi intentione securus. benedi¬
cere & scificare uoluerit. quod sapere.
multum desipere est: Rerum enim
condendarum. tam facultas quã facilitas
in comparabilis et ineffabilis.ẽ. apud dm̃:
quid restat ut intelligamus. nisi forte
creaturae rationali inqua & hominem
creauit. in seipso requiem prebuisse post
ut illuc feramur appetitu desiderii. quo
cumuenerimus requiescamus. id ẽ nihil
amplius requiramus: sicut enim recte
dicitur d̃s facere quicquid ipso in nobis
operante fecerimus. ita recte dicitur ds̃
requiescere. cum eius munere requiesci¬

Expanded text:
mamentum et cetera usque in finem mamentum et cetera usque in finem operum, quae sexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua cura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac animi intentione securus benedicere et sanctificare uoluerit? quodsi haec sapere multum desipere est — rerum enim condendarum tam facultas quam facilitas inconparabilis et 9 ineffabilis est apud deum — quid restat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se ipso requiem praebuisse post ut illuc feramur adpetitu desiderii, quo cum uenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramus? sicut enim recte dicitur deus facere, quidquid ipso in nobis operante fecerimus, ita recte dicitur deus requiescere, cum eius munere requiesci
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa oꝑa sua: sed proptaerea dm̃ sex
diebis ꝑfecisse opera sua. quia senarius
numerus perfectus est: Itaq etiam si sti
non essent: perfectus ille esset: Nisi
autem ille perfectus esset: ista scđm
eum perfecta nonfierent: lam uero qđ
scriptum .ẽ. requieuisse dm̃ indie septi¬
mo abomnibus operibus suis quae
fecit. & ideo eundem diem benedixisse
& scĩficasse. quia in ipso requieuit. ut
ad iuti fuerimus intellectu conemur
attingere: prius dehoc carnales homi¬
num suspiciones. a nostris mentibus
abigamus: Numquid enim dici uel
credi fas est dm̃ laborasse in operando.
cum ea quae supra scripta sunt condidi
quando dicebat fiant. Ita quippe nec
homo laborat. si aliquid faciendum
max ut dixerit fiat: quamius enim
humana uerba sonis amminiculata
ita ꝓferciitur. ut sermo duturnus
fatiget : tamen cum tam pauca sunt
quam pauca legimus in eo quod scrip¬
tum est. cum ds̃ dixit fiat lux. fiat fir¬

Expanded text:
omnia opera sua, sed propterea deum sex omnia opera sua, sed propterea deum sex diebus perfecisse opera sua, quia senarius numerus perfectus est. itaque, etiamsi ista non essent, perfectus ille esset; nisi autem ille perfectus esset, ista secundum eum perfecta non fierent. Iam uero, quod scriptum est requieuisse deum in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et ideo eundem diem benedixisse et sanctificasse, quia in ipso requieuit ab oadiuti fuerimus, intellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi fas est deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, cum deus dixit: fiat lux, fiat fir
Abbreviated transcription (Latin):
sed alio quodam longe differenti modo:
Quam uis enim sẽ obiectent mentis aspec¬
tui quasi corpusculorum quaedam
simulacra. cum senarii numeri compo
sitio uel ordo. uel partitio cogitatur:
tamen ualidior & prȩpotentior de sup
ratio non eis annuit. interiusq nume
ri uim contuetur. ꝑ quem contuitum
fidenter dicit. id quod dicitur unum
innumeris. innullas partes diuidi
posse. nulla autem corpora. nisi in par¬
tes innumerabiles diuidi: Et facilius
caelum & terram transire. quae scđm
senarium numerum fabricata sunt
quam effici posse. ut senarius numerus
non suis partibus compleatur: Carãs
itaq creatori semper agat animus
humanus. a quo ita creatus est. ut hoc
possit uidere quod auium nulla. nulla
bestiarum: quae tam̃ nobiscum uident.
& caelum et terram & luminaria & ma¬¬
re. & aridam. & omĩa quae in eis sunt:
Quam obrem: non possumus dicere
ꝓpterea senarium numerum esse ꝑ¬
fectum. quia sex diebus perfecit ds̃

Expanded text:
sed alio quodam longe differenti modo. sed alio quodam longe differenti modo. Quamvis enim se objectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri compsitio uel ordo uel partitio cogitatur, tamen ualidior et praepotentior desuper ratio non eis adnuit interiusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenter dicit id, quod dicitur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles diuidi, et facilius caelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius numerus non suis partibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc possit uidere, quod auium nulla, nulla bestiarum, quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, quae in eis sunt. Quamobrem non possumus dicere propterea senarium numerum esse perfectum, quia sex diebus perfecit deus
Abbreviated transcription (Latin):
haec ita disponerentur ut haberent
mensuras. & numeros et pondera succ.
ubi ea cernebat ipse disponens: neq
enim extra seipsum. sicut cernimus
oculis corpora: quae utiq nondumerant
cum disponerentur ut fierent: nec intra
seipsum ista cernebat. sicut cernimus
animo phantasias corporum. quae ñ
pręsto sunt oculis. sed ea quae uidemꝰ
uel ex eis quae uidemus imaginando
cogitamꝰ: Quomodo ergo ista cerne¬
bat. ut ita disponeret: quo. nisi eo quo
solus potest: uerumtamen nos morta¬
les etpeccatores. quorum animas ag¬
grauant corpora corruptibilia. & quo¬
rum sensum multa cogitantem t̾rena
deprimit habitatio: quamquam & si
corda mundissima & mentes simplicis¬
simas gereremus. scĩsq angelis iam
essemus aequales. nonutiq nobis ita
nota esset diuina substancia. sicut
perfectionem. nec extra nosipsos cerni:¬
mus sicut oculis corpora. nec intra
nosmetipsos quem ad modum corporum
phantasias. & uisibilium imagines rerũ.

Expanded text:
haec ita disponerentur, ut haberent haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et nubi ea cernebat ipse disponens? Neque enim extra seipsum, sicut cernimus oculis corpora; quae utique nondum erant, cum disponerentur ut fierent. Nec intra seipsum ista cernebat, sicut animo cernimus phantasias corporum, quae non praesto sunt oculis, sed ea quae vidimus, vel ex eis quae vidimus imaginando cogitamus. Quo modo ergo ista cernebat, ut ita disponeret? Quo, nisi eo quo solus potest? 13. Verum etiam nos mortales et peccatores, quorum animas aggravant corpora corruptibilia, et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio ; quanquam etsi corda mundissima et mentes simplicissimas gereremus, sanctisque Angelis jam essemus aequales, non utique nobis ita nota esset divina substantia sicut perfectionem, nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora; nec ita intra nosmetipsos, quemadmodum corporum phantasias, et visibilium imagines rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
diteretur: omĩa corpora sic disposiuisti:
ut haberent colores: Quasi uero acrea¬
tore dõ disposita incoloribus corpora.
id est ita disposita ut colorata essent
possit aliter intelligi: nisi aliqua ratio
colorum singulis corporum generibus
distribuendorum in ipsa disponenti
sapientia non fuisse intelligatur. & si
color ibi non appellatur : hoc est enĩ
quod dixi . dum res cognoscitur. non
esse deuocabulis laborandum: Fatsamꝰ
ergo ita dictum esse omĩa in mensura
et numero etpondere disposuisti: tan¬
quam dictum esset. ita disposita¬
ut haberent ꝓprias mensuras suas. et
ꝓprios numeros. & ꝓprium pondus.
quae in eis ꝓsui cuiusq generis mutabi¬
litate mutarentur. auginentis et dimi¬
nutionibus. multitudine et paucitate.
leuitate & grauitate. scđm dispositio¬
nem dĩ: Numquid sicut ista mutantur.
ita ipsum dĩ consilium in quo ea dispo¬
suit mutabile dicimus. Auerterit
ipse tantam dementiam: Cum ergo

Expanded text:
diceretur: omnia corpora sic disposuisti, diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita in coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita dispositaut haberent proprias mensuras suas et proprios numeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Scire oportet tamen. cuiusmodi simili¬
tudo . ẽ. inferiorum ad superiora:
Non enim aliter recte hinc illuc ratio
tendit & nititur : lam uero siquisquli
dicit creatam esse mensuram. & nume¬
rum. et pondus. in quibus dm̃ omnia
duiposusse sienptura testicur. siml
omnia disposuit. eadem ipsa ubi dispo¬
suit: si in aliis quomodo ergo in ipsis
omĩa. quando ipsa in aliis.: non itaq
dubitandum. ẽ. illa . ẽẽ. extra ea quae
disposita sunt: in quibus omĩa dispo¬
sita sunt: Anforte putabimus ita ẽẽ.¬
dictum. omĩa in mensura & numero
etpondere disposuisti. ac sidiceretur:
omĩa sic disposusti. ut haberent
mensuram & numerum et pondus.
quia & si diceretur omnia corpora in
coloribus disposuisti: non hinc esset
consequens. ut ipsa dĩ sapientia ꝑ quam
facta sunt omĩa colores inseprius ha¬
buisse intelligeretur. in quibus faceret
corpora : sed ita acciperetur omnia
corpora incolorib disposusti. ac si

Expanded text:
scire oportet tamen, cuiusmodi similiscire oportet tamen, cuiusmodi similitudo est inferiorum ad superiora. non enim aliter recte hinc illuc ratio tendit et nititur. Jam uero si quisquam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quibus deum omnia disposuisse scriptura testatur, si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, quomodo ergo in ipsis omnia, quando ipsa in aliis? non itaque dubitandum est illa esse extra ea, quae disposita sunt, in quibus omnia disposita sunt An forte putabimus ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, ac si diceretur: omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram et numerum et pondus? quia et, si diceretur: omnia corpora in coloribus disposuisti, non hinc esset consequens, ut ipsa dei sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius habuisse intellegeretur, in quibus faceret corpora, sed ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, ac si
Abbreviated transcription (Latin):
alia mensura cohibetur: & numerus
alio numero formatur. & pondus
alio pondere rapitur: Mensura autem
sine mensura.ẽ: cui aequatur quod de
illa est. nec aliunde ipsa est: Numerus
sine numero. ẽ: q̃uo formantur omnia.
nec formatur ipse: Pondus sine ponde¬
re est : quo referuntur ut quiescant.
quorum quies purum gaudium est.
nec illud iam refertur ad aliud: Sed
quisquis non nisi uisibiliter nouit.
seruiliter nouit: Transcendat itaq om¬
ne quod ita nouit. aut si nondum po¬
test: nec ipsis nominibus hereat. de
quibus cogitare nisi sordide non potest
Tanto enimmagis cuiq ista in superiori¬
bus cara sunt: quanto ipse minus est
in inferioribus caro: Quod si non uult
aliquis ea uocabula quae in rebus in¬
fimis & abiectissimis didicit trans ferre
adilla sublimia quibus intuendis men¬
tẽ serenare conatur: non est urgendis
ut faciat: Dum enim hoc intelligatus
quod intelligendum est: non magno¬
pere curandum est quid uocetur:

Expanded text:
alia mensura cohibetur, et numerus alia mensura cohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio pondere rapitur. Mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec aliunde ipsa est: numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse: pondus sine pondere est, quo referuntur ut quiquorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minus est in inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tum intelligitur quomodo per cor
et linguam humanam potuit. omnia
in mensura & numero & pondere
disposiusti : nisi omĩa inte disposiusti:
Magnum ẽ. paucisq concessum: exce¬
dere omĩa quae metiri possunt: ut
uideatur mensura sine mensura
Excedere omnia quae numerari posst̃:
ut uideatur numerus sine numero:
excedere omĩa quae appendi possunt:
Neq enim mensura. etnumerus. etpon¬
dus in lapidibus tantum modo et lignis
atq huius modi molibus. & quantiscum¬
q corporalibus uel terrestrib uel caeles¬
tibus animaduerti et cogitari potest:
Est etiam mensura aliquid agiendi: ne
sit inreuocabilis et immoderata ꝓgressio
et ẽ. numerus et affectionum animi
et uirtutum: quo abstulticiae defor¬
mitate. ad sapientiae formam decusq
colligitur: & ẽ. pondus uoluntatis &
amoris : ubi apparet quanti quidq
in appetendo. fugiendo. prȩponendo
post ponendoq pendatur : Sed haec
animorum atq mentium. & mensura

Expanded text:
tum intelligitur, quomodo per cor tum intelligitur, quomodo per cor et linguam humanam potuit, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti, nisi, Omnia in te disposuisti? 8. Magnum est paucisque concessum, excedere omnia quae metiri possunt, ut videatur mensura sine mensura; excedere omnia quae numerari possunt, ut videatur numerus sine numero; excedere omnia quae appendi possunt, Neque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantummodo et lignis atque hujusmodi molibus, et quantiscumque corporalibus vel terrestribus vel coelestibus animadverti et cogitari potest. Est etiam mensura aliquid agendi, ne sit irrevocabilis et immoderata progressio; et est numerus et affectionum animi et virtutum, quo ab stultitiae deformitate, ad sapientiae formam decusque colligitur; et est pondus voluntatis et amoris, ubi apparet quanti quidque in appetendo, fugiendo, praeponendo, postponendoque pendatur: sed haec animorum atque mentium et mensura
Abbreviated transcription (Latin):
atq inspirante uires: utrum haec
tria. mensura. numerus. pondus. in
quibus dm̃ disposuisse omiã scriptũ
est. erant alicubi antequam crearetur
umuersa creatura. an etiam ipsa cre¬
ata sunt : Et si erant antea. ubi erant.
Neq enim ante creaturam erat aliquid.
nisi creator : In ipso ergo erant: Sed
quomodo : Nam et ista quae creata sunt.
in ipso esse legimus: An illet sicut ipse.
ista uero sicut in illo aquo reguntur
et gubernantur. & quomodo illa ipse:
N eq enim ds̃ mensura est. aut numerus.
aut pondus. aut ista omĩa: An scđ̾m
id quod nouimus mensuram in eis quȩ
metimur. et numerum in eis quae nu¬
meramus. & pondus ineis quae appen¬
dimus non est ds̃ ista. scđm id uero qđ
mensura omni rei modum prefigit.
et numerus omni rei speciem prebet.
et pondus omnem rem adquietem ac
stabilitatem trahit. ille primitus &
ueraciter & singulariter ista est. qui
terminat omnia. & format omnia.
et ordinat omnia. nihilq aliud dic¬

Expanded text:
atque. inspirante uires, utrum haec atque. inspirante uires, utrum haec tria, mensura, numerus, pondus, in quibus deum disposuisse omnia scriptum est, erant alicubi, antequam crearetur uniuersa natura, an etiam ipsa creata sunt. et, si erant antea, ubi erant. neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. in ipso ergo erant. sequomodo? nam et ista quae creata sunt, in ipso esse legimus : an illa sicut ipse, ista vero sicut in illo a quo reguntur et gubernantur? Et quomodo illa ipse? Neque enim Deus mensura est, aut numerus, aut pondus, aut ista omnia. An secundum id quod novimus mensuram in eis quae metimur, et numerum in eis quae numeramus, et pondus in eis quae appendimus, non est Deus ista: secundum id vero quod mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem praebet, et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et veraciter et singulariter ista est, qui terminat omnia et format omnia, et ordinat omnia; nihilque aliud dic
Abbreviated transcription (Latin):
infirmamento luminaria. quia prius
erat factum firmamentum: deinde in in¬
feriore animantia. sicut ordo ipse posce¬
bat. uno die aquarum. alio terrarum:
Nec quisquam ita demens est: ut audeat
dicere non potiusse dm̃ facere uno die
uno die sp̃italem creaturam. et alio
corporalem. siue uno die caelum cum
omnib ꝑtinentibus. & alio terrã cum
omnibus quae in ea sunt: & omnino
quand o uellet. quandiu uellet. et
quomodo uellet: quis est qui dicat
uoluntati eius aliquid potuisse resiste¬
re: qua ꝓpt̃ cum eum legimus sex
diebus omnia ꝑfecisse. et senarium
numerum considerantes inuenimus¬
esse perfectum. atq ita creatura rum
ordinem currere. ut etiam ipsarum
partium quibus iste numerus ꝑficitur
appareat quasi gradata distinctio: ueni¬
at etiam illud inmentem. quod alio
loco scripturarum ei dicitur. omnia
inmensura et numero & pondere dispo¬
suisti. atq ita cogitet anima quae potest
inuocato in auxilium dõ. & imꝑciente

Expanded text:
in firmamento luminaria, quia prius in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram cum omnibus. quae in ea sunt . et omnino quando uellet et quamdiu uellet et quomodo uellet. quis est, qui dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quapropter, cum eum legimus sex diebus omnia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimusesse perfectum, atque ita creaturarum ordinem currere, ut etiam ipsarum partium, quibus iste numerus perficitur, adpareat quasi gradata distinctio, ueniat etiam illud in mentem, quod alio loco scripturarum ei dicitur: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, atque ita cogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et inpertiente
Abbreviated transcription (Latin):
sexto opera sua quae fecit: Magis aute
inistum numerunt intentus fio: cum
considero etiam ordinem operũ ipsorum
Sicut enim idem numerus gradatĩ par¬
tibus suis intrigonum surgit. nam ita
secuntur unum. duo. tria. ut nullus
alius interponi possit: quȩ singulae
senarii partes sunt quibus constat
unum sexta. duo tertia. tria dimidia.
ita uno die facta .ẽ. lux. duob autem
sequentibus stbrica mundihuius. uno
superior pars idẽ. firmamentum. altero
inferior id est mare & terra: Sed partem
superiorem nullis alimentorum corpo¬
ralium generibus impleuit: quia non
ibi erat positurus corpora tali refectione
indigentia: At inferiorem quam sibi
congruentib animalib ornaturus erat:
ne cessariis eorum indigentiae cibis ante
ditauit: Reli quis ergo tribus diebus
ea creata sunt: quae intra mundum idẽ.
intra istam uniuersitatem uisibilem ex
elementis omnib factam. uisibilia suis
& congrus motibus agerentur : Primo

Expanded text:
sexto opera sua, quae fecit. magis autem sexto opera sua, quae fecit. magis autem in istum numerum intentus fio, cum considero etiam ordinem operum ipsorum. sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit — nam ita sequuntur unum, duo, tria, ut nullus alius interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat: unum sexta, duo tertia, tria dimidia — ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi huius: uno superior pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare et terra . sed partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus inpleuit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo
Abbreviated transcription (Latin):
tur quilibet horum: quam illi qui
ꝑfecti uocantur. eoquod simul suis
ductis tiibus partibus compleantur:
Nam post senarium duodetriginta inueni¬
tur. qui simi liter suis talibus partibus
constat: Habet enim eas quinq: Vicesimã
octauam. quartam decimam. septimam.
quartam. dimidiam: Id est unum. & duo.
& quattuor et septem: etquattuordecim:
Quae simul ductȩ: ẽundem duo detricesi¬
mum complent: Fiunt enim iuginti
octo: Et quanto numerorum ordo ꝓcedit:
tanto ꝓductioribus ꝓrata  portione inter¬
uallis repperiuntur hu numeri: qui
suis talibus partibus in summã redactis.
adscipsos occurrunt. dicunturq perfecti:
Quorum enim numerorum tales partes
simul ductae. non implent eosdem nume¬
ros quorum partes sunt: imꝑfecti appel¬
lantur: Quorum autem etiam exceduit
plusquam ꝑfecti appellantur: ꝑfecco
ergo numero dierum hoc. ẽ. senario:
ꝑfecit dĩ opera sua quae fecit: Ita enim
scriptum est: Et consummauit dĩ inde

Expanded text:
tur quilibet horum quam illi, qui tur quilibet horum quam illi, qui perfecti uocantur, eo, quod suis simul ductis talibus partibus conpleantur. nam post senarium duodetricesimus inuenitur, qui similiter suis partibus talibus constat; habet enim eas quinque: uicesimam et octauam, quartam decimam, septimam, quartam, dimidiam; id est: unum et duo et quattuor et septem et quattuordecim . quae simul ductae eundem duodetricesimum conplent; fiunt enim uiginti octo. et quanto magis numerorum ordo procedit, tanto productioribus pro rata portione interuallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibus partibus in summam redactis ad se ipsos occurrunt, dicunturque perfecti. quorum enim numerorum tales partes simul ductae non inplent eosdem numeros, quorum partes sunt, inperfecti nominantur; quorum autem etiam excedunt, plus quam perfecti appellantur. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit deus opera sua, quae fecit. ita enim scriptum est: et consummauit deus in die
Abbreviated transcription (Latin):
quinarius solam quintam. & ternari¬
us solam tertiam. etbinarius solam
dimidiam. quod in omnib unum est:
Duodenarius uero partibus suis talibus
simul ductis. non ipse consummatur:
sed excedit i: Ampliorem quippe
duodenario numerum faciunt:
nam usq ad sedetim ꝑueniunt: ha¬
bet enim eas quinq duodecimam.
sextam. quartam. tertiam. dimidiã:
Nam duodecima eius unum .ẽ: sexta
duo. quarta tria: tertia iquattuor.
dimidia sex: Unum autem & duo
& tria. & quattuor et sex: in summã
ducta: sedecim sunt: Et ne multis
morer: in infinita serie numerorum.
plures numeri repperiuntur. qui
tales partes aut non habent nisi sin¬
gulas sicut ternarius & quinarius.
& cęteri eiusmodi. aut ita plures ha¬
bent tales partes. ut in unum ductae
atq ut summã redact&. uel citra in¬
sistant sicut est octonarius & nouena¬
nus & alii plurimi. uel ultra excedant.
sicut duodecim et duo deuiginti
& multi tales: Plures ergo repperiun¬

Expanded text:
quinarius solam quintam et ternariquinarius solam quintam et ternarius solam tertiam et binarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. duodenarius uero partibus suis talibus simul ductis non ipse consummatur, sed exceditur; ampliorem quippe duodenario numerum faciunt: nam usque ad sedecim perueniunt. habet enim eas quinque: duodecimam, sextam. quartam, tertiam, dimidiam . nam duodecima eius unum est, sexta duo, quarta tria, tertia quattuor, dimidia sex: unum autem et duo et tria et quattuor et sex in summam ducta sedecim faciunt. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius et quinarius et ceteri eiusmodi, aut ita plures habent tales partes, ut in unum ductae atque in summam redactae uel citra insistant, sicut est octonarius et nouenarius et alii plurimi, uel ultra excedant, sicut duodecimus et duodeuicesimus et multi tales. plures ergo reperiun
Abbreviated transcription (Latin):
est: Nam etduo quamuis pars eius
minor sit. & tria maior: neutra tam̃
earum dici potest quota pars eius sit:
Senarius uero tres partes tales habet.
sextam. tertiam. dinndiam: Sexta eiꝰ
unum est: tertia duo. dimidia tria
hae autem partes insummã ductae.
id ẽ. unum & duo & tria: simul eundẽ
consummant perficiuntq senarium:
Iam septenarius non habet talem partẽ.
nisi septimam quod ẽ. unum: Octona¬
rius tres: octauam. quartã. dimidiã.
idẽ. unum duo & quattuor: Sed hȩ
simul ductȩ septenarium faciunt.
infra in sistentem: Non ergo complent
eundem occonarium: Nouenarius
duas habet. nonam quod ẽ. unum:
& tertiã quod ẽ. tria: hae autẽ simul.
quaternarium faciunt longe nouena¬
rio minorem: Denarius tres habet
tales partes. unum decimam. duo
quintam. quinq dimidiam: Qqui
numeri simul ducti: ad occonarium
ꝑueniunt. non addenarium: Unde.¬
narius non habet nisi solam undecimã:
sicut septenarius solam septimam: &

Expanded text:
est; nam et duo quamuis pars eius est; nam et duo quamuis pars eius minor sit et tria maior, neutra tamen earum dici potest quota pars eius sit. senarius uero tres partes tales habet: sextam, tertiam, dimidiam . sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tria. haec autem partes in summam ductae, id est unum et duo et tria, simul eundem consummant perficiuntque senarium. Iam septenarius non habet talem partem nisi septimam,. quod est unum, octonarius tres: octauam, quartam, dimidiam, id est: unum, duo et quattuor . sed haec similiter ductae septenarium faciunt infra insistentem, non ergo inplent eundem octonarium. nouenarius duas habet: nonam, quod est unum, et tertiam, quod est tria. haec autem simul quaternarium faciunt longe nouenario minorem. denarius tres habet partes tales: unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam: qui numeri simul ducti ad octonarium perueniunt, non ad denarium. undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septimam et
Abbreviated transcription (Latin):
ex crescat. sed ad tantum occurrat: quan¬
tus ẽ. ipse numerus cuius partes sunt:
horum primus : senarius est: Nam unius
innumeris: nullae partes sunt: Sic
enim dicitur unum innumeris quib
numeramus: ut non habeat dimidiũ.
uel aliquam partem: sed uere ac pu¬
re. & simpliciter unum sit: Duorum
autem pars: unum est. & est dimidia.
nec ulla altera:: Ternarius uero duas
habet. unam quae dici possit. quota
sit quod ẽ. unum. nam tertia euis est:
et aliam maiorem quae nonpossit dici
quota sit: id ẽ. duo: Nec huus ergo
partes computari possunt illȩ dequib
agimus. id ẽ. quae dici possunt quotȩ
sint: Porro quaternarius: duas habet
tales. Nam unum quarta cuis est
duo dimidia. sed ambȩ insummam
ductae idẽ. unum & duo: simul terna¬
rium faciunt. non quaternarium: Non
ergo eum complent partes suae. quia
in summa minore consistunt: Quina
rius non habet talem nisi unsim. id est
ipsum unum : quae quinta pars eius

Expanded text:
excrescat, sed ad tantum occurrat, quanexcrescat, sed ad tantum occurrat, quantus est ipse numerus, cuius partes sunt. horum primus senarius est. nam unius in numeris nullae partes sunt. sic enim dicitur et unum in numeris, quibus numeramus, ut non habeat dimidium uel aliquam partem, sed uere ac pure et simpliciter unum sit. duorum autem pars unum est et ea dimidia nec ulla altera. ternarius uero duas habet, unam, quae dici possit quota sit — quod est unum; nam tertia eius est - et aliam maiorem, quae non posquota sit, id est duo: nec hujus ergo partes computari possunt illae, de quibus agimus, id est quae dici possunt quotae sint. Porro quaternarius duas habet tales: nam unum, quarta ejus est; duo, dimidia; sed ambae in summam ductae, id est unum et duo simul, ternarium faciunt, non quaternarium. Non ergo eum complent partes suae, quia in summa minore consirius non habet talem nisi unam, id est ipsum unum, quae quinta pars eius
Abbreviated transcription (Latin):
et quinarius intria et duo: Et septena¬
rii et octonariĩ & nouenani & quicquid
ultra . ẽ. numerorum pars. ẽ. ternarius.
non maior uel dimidia sed minor:
Nam septerius quoque diuidi potest
intria et quattuor. & octonarius in
tria & quinq et nouenarius intria
& sex: sed nullius horum potest dici
ternarius quota sit pars: nisi tantum
nouenarii. cuius pars tertia est : sicut
senarii dimidia: Itaq horũ omniũ
quos commemoraui nullus consũmatur
ex aliquoͭ ternariis: nisi senarius et no¬
uenarius: Nam ille constat exduobus
ternariis: iste autem extribus: Senari¬
us ergo numerus ut dicere cȩperam:
partibus suis connumeratis. & insũmam
ductis inse completur : Alii namq suił
numeri. quorum partes simul ductę.
minorem summã faciunt: alii uero
ampliorem: Certis uero inter uallorũ
rationibus pauciores inueniuntur : qui
suis partibus compleantur. quarum
summa nec citra insistat: nec ultra

Expanded text:
et quinarius in tria et duo. et septenaet quinarius in tria et duo. et septenarii et octonarii et nouenarii et quidquid ultra est numerorum pars est ternarius non maior uel dimidia, sed minor. nam septenarius quoque diuidi potest in tria et quattuor et octonarius in tria et quinque et nouenarius in tria et sex; sed nullius horum potest dici ternarius quota sit pars nisi tantum nouenarii, cuius pars tertia est sicut senarii dimidia. itaque horum omnium, quos commemoraui, nullus consummatur ex aliquot ternariis nisi senarius et nouenarius. nam ille constat ex duobus ternariis, iste autem ex tribus. Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis ipse conpletur. alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii uero ampliorem; certis autem interuallorum rationibus pauciores inueniuntur, qui suis partibus conpleantur, quarum summa nec citra insistat nec ultra
Abbreviated transcription (Latin):
niri. quod improgressu disputationis
forsitan apparebit quem ad modum
in illis diebus & nax & uespera &
mane intelligatur: non . ẽ. tamen
ab re ut consideremus senarii numeri
perfectionem. in ipsa interiori natura
numerorum. quam mente intuentes.
ea quae sensibus etiam corporis adiacent
numeramus. numeroseq disponimus:
Inuenimus ergo senarium numerũ primũ
esse ꝑfectum. ea ratione quod suis partib
complea tur : Sunt enim alii numeri.
aliis causis rationibusq perfecti: Pro inde
istum senarium. ea ratione perfectum
diximus. quod suis partibus compleatur.
talibus dum taxat partibus. quae mul¬
tiplicatȩ possit consũmare numerum
cuius partes sunt: Talis enim pars nu-¬
meri. dicipotest quota sit ÷ Nam ternariũ
numerus potest dici pars: non tantum
senarii cuius dimidia est: sed omnium
ampliorum quam . ẽ. ipse ternarius:
Nam et quaternarii & quinarii pars.
maior ternarius est: Potest enim diui¬
di. et quaternarius intria & unum.

Expanded text:
niri, quod in progressu disputationis niri, quod in progressu disputationis forsitan adparebit, quemadmodum in illis diebus et nox et uespera et mane in-\' tellegatur, non est tamen ab re, ut consideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiore natura numerorum: quam mente intuentes ea, quae sensibus etiam corporis adiacent, numeramus numeroseque disponimus. Inuenimus ergo senarium numerum primum esse perfectum ea ratione, quod suis partibus conpleatur; sunt enim et alii numeri aliis causis rationibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis enim pars numeri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii, cuius dimidia est, sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. nam et quaternarii et quinarii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et quaternarius in tria et unum
Abbreviated transcription (Latin):
conditionib maneant a t non solum
in illis tribus antequam fierent lumi¬
naria. sed etiam in reliquis item trib
diei nomen intelligamus inspecie
rei quae creata est: Noctemq eius in
priuatione uel defectu. uel siquo alio
nomine melius significatur cum amit¬
titur speties. aliqua mutatione a for¬
ma ad informitatẽ declinante atq
uergente. quae mutatio in omĩ crea¬
tura siue possibilitate in est etiam¬
sidesit effectus. sicut in caelestibus
superioribus. siue ad implendam
ininfimis rebus pulchritudinem tem¬
poralem ꝑ ordinatas uices quorumq
mutabilium cessi onibus successioni¬
busq ꝑagitur. sicut manifestũ
est in rebus terrenis atq mortalib
Uespera uero in omnib perfectȩ con¬
ditionis quasi terminus quidam sita
Mane autem incipientis exordium.
omnis enim creata natura certis suis
inicus & finibus continetur: indaga¬
re difficile est: Sed siue hoc siue
illud. siue aliquid etiam tertium
ꝓbabilius quod dicatur possit in ue¬

Expanded text:
conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas uices quorumque mutabilium cessionibus successionibusque peragitur, sicut manifestum est in rebus terrenis atque mortalibus - uespera uero in omnibus perfectae conditionis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur —: indagare difficile est. sed siue hoc siue illud siue aliquid etiam tertium probabilius, quod dicatur, possit inue
Abbreviated transcription (Latin):
sana fide concordat: Si autẽ etscrip¬
turae circũstantia ꝑ tractari ac discuti
non potest: saltem id solum quod fides
sana p̃scribit. Aliudenim quid potis¬
simum scriptor senserit nondi noscere.
aliud autẽ aregula pietatis errare
Siutrumq uidetur: perfecte se habet
fructus legentis: Siuero utrumq uita¬
ri non potest: etiam si uoluntas scripto¬
ris in certa sit: sanȩ fidei congruam
non inutile est eruisse sententiam:

Expanded text:
sana fide concordat; si autem et scripsana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
Cui respondeo ad eum ipsũ cibum me
hominẽ in respondendo scđm fidem
quod respondendum . ẽ. hominib: qui
calũpniari libris nr̃ae salutes affectant.
ut quicquid ipsi dentetura rerũ ueraci¬
bus documentis demonstrare potuerint
ostendamus nr̃is litteris non esse con¬
trarium: Quicquid autem dequib lib&
suis uoluminib his nr̃is litteris id est
catholicȩ fidei contrarium protulerint.
aut aliqua etiam facultate ostendamꝰ.
aut nulla dubitatione credamꝰ. ẽẽ falsis¬
simũ: atq ita teneamꝰ mediatorẽ nr̃m.
in quo sunt om̃s thesauri sapientiae
atq scientiae absconditi: ut neq falsae phȩ¬
losophiȩ loquacitate seducamur. neq
multitudine uerorum intellectuũ qui
depaucis uerbis eruuntur. et sanitate
catholicae fidei mumuntur. id potis¬
simum diligamus quod certum appa¬
ruerit eum sensisse quem legimus.
Si autẽ hoc latet: id certe quod circum¬
stantia scripturae nonimpedit. et cũ

Expanded text:
cui respondeo ad eum ipsum me cui respondeo ad eum ipsum me hominem in respondendo secundum fidem, quod respondendum est hominibus, qui calumniari libris nostrae salutis adfectant, ut, quidquid ipsi de natura rerum ueracibus documentis demonstrare potuerint, ostendamus nostris litteris non esse contrarium, quidquid autem de quibuslibet suis uoluminibus his nostris litteris, id est catholicae fidei contrarium protulerint, aut aliqua etiam facultate ostendamus aut nulla dubitatione credamus esse falsissimum, atque ita teneamus mediatorem nostrum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae atque scientiae absconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum