comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritas ẽ. uia quȩ ex deo ẽ & in nobis id
agit ut in deo maneamus & ipse in
nobis: & hoc inde cognoscunis. quia
de spu suo dedit nobis. Ipse sp̃c eiꝰ
ẽ ds caritas. Deiide si indonis dez
nichil ẽ mauis caritate. & nullum
ẽ maius donum dez quam sp̃c ses:
Et si caritas qua pater diligit filz¬
um. & patrem diligit filius in effa¬
biliter communionẽ demonstrat
amborum: quid conuenientius qͣm
ut ille proprie dicatur caritas. qͥ
spc̃ ẽ communis ambob Hoc
enim sanius creditur uel intelligi¬
tur. ut non solus sp̃c sc̃s caritas
sit in illa trinitate: s non frustͤ
proprie caritas nuncupetur ꝓꝑt̾
ilia quȩ dicta sunt. sicut ñ solus
ẽ in illa trinitate uel sp̃c sanctus:
quia & pater spc̃. & filius sp̃c. ꝙ¬
ambigit pietas. & tamen ipse
Quia enim ẽ commnunis ambob.
id uocatur ipse proprie. qd̃ ambo
profecto & filius non solius pa¬
inuenitur. Ita enu locis innu
& illud uerum sit quod apłs ait

Expanded text:
ritas est, illa quae ex deo est et in nobis id ritas est, illa quae ex deo est et in nobis id agit, ut in deo maneamus et ipse in nobis. et hoc inde cognoscimus, quia de spiritu suo dedit nobis; ipse spiritus est deus caritas. deinde si in donis dei nihil maius est caritate et nullum est maius donum dei quam spiritus set si caritas, qua pater diligit filium et patrem diligit filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? hoc enim sanius creditur uel intellegitur, ut non solum spiritus sanctus caritas sit in illa trinitate, sed non frustra proprie caritas nuncupetur propter illa quae dicta sunt, sicut non solus est in illa trinitate uel spiritus uel sanctus, quia et pater spiritus et filius spam pietas. et tamen ipse quia enim est communis ambobus, id uocatur ipse proprie quod ambo profecto et filius non solius pafilius inuenitur. ita enim locis innumet illud uerum sit quod apostolus ait
Abbreviated transcription (Latin):
Sane admonend surit quandoqͥd̃e
donum d iam uident dictũ sp̃m
scm̃: ut cum audiunt donm sp̃c scĩ.
illud genus locutionis agnoscant qd
dictum ẽ. in expoliationem corpous
carnis. Sieut enun corpus carnis
nichil aluid ẽ qͣm caro: sic donum
Intantum gͦ donum dez ẽ. in quati¬
tum datur eis quib datur: apud se
autem d̾s ẽ. Et si nemini decur
quia ds erat & patri & filio coeternus
anteqͣm cuiqͣm daretur: nec quia
illi dant. ipse datur. ideo minor ẽ
illis. Ita enim datur sicut dei do¬
num: ut etiam seipsum det sicrit
d̾s. Non enum dici potest ñ ẽẽ sue
potestatis: de quo dictum ẽ. Sp̃e
ubi uult spirat. Et apud apłm
quod iam suꝑra cõmemoraui: omĩa
autem hȩc oꝑatur unus atq id̾e
sp̃õ. diuidens propria unicuiq ꝓ¬
ut uult. Non ẽ illic conditio dati
& dominatio dantium: s concoi¬
dia dati & datium. Qua propter
sicut scã scriptura proclamat ds ca¬

Expanded text:
Sane admonendi sunt, quandoquidem Sane admonendi sunt, quandoquidem Donum Dei jam vident dictum Spiritum sanctum, ut cum audiunt, Donum Spiritus sancti, illud genus locutionis agnoscant, quod dictum est, In exspoliatione corporis carnis . Sicut enim corpus carnis nihil est aliud quam caro; sic Donum in tantum ergo donum dei est, in quantum datur eis quibus datur. apud se autem deus est, etsi nemini detur, quia deus erat patri et filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. ita enim datur sicut dei donum, ut etiam se ipsum det sicut deus. non enim dici potest non esse suae potestatis de quo dictum est: spiritus ubi uult spirat; et apud apostolum quod iam supra commemoraui: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. non est illis condicio dati et dominatio dantium, sed concordia. dati et dantium. Quapropter, sicut sancta scriptura proclamat, deus ca
Abbreviated transcription (Latin):
tua inquit tecum sit inꝑditionẽ:
quia donũ di ȩstunasti ꝑ pecuniam te¬
possidere. Et alio eiusdem libri loco
cum petrus cornelio. & eis qͥ cum illo
te petro uerba hȩc cecidit sp̃c sc̃s suꝑ¬
om̃s qui audiebant uerbum. Et
obstupuerunt qͥ excirciuncisione
fideles siul cum petro uenerant.
quia & innationes donum sp̃c sei
effusum ẽ. Audiebant enim illos
loquentes lingus. & magnificanteᷤᷤ
dm̃. De quo facto suo quod incircũ¬
cisos baptrrauerat quia priusqͣm
baptizarentur. ut nodum questio¬
nis huius auferret. in eos uenerat
rationem frĩb qui erant iherosol¬
ait post cetera. Cum cȩpissem autẽ
Memorat᷑q sum uerbi dñi sicut
dicebat. quia iohannes quid̃e bap¬
trrauit aqua: uos uero baptriabi
dedit illis sicut᷑ & nobis qui credimꝰ¬
prohibere dm non dare illis spm̃
nia scripturarum quȩ concorditer
diligunt dm̃. S nimis longum ẽ
cuncta colligere. Et quid eis satis ẽ:
quib hȩc quȩ diximus satis non sunt

Expanded text:
tua tecum sit in perditione, quia donum Dei aestimasti te pecunia possidere. Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et illis qui cum illo te Petro verba haec, cecidit Spiritus somnes, qui audiebant uerbum, et obstipuerunt qui ex circumcisione fideles simul cum Petro uenerant, quia et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum. de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eos uenerat rationem fratribus, qui erant Hierosolyait post caetera: Cum coepissem autem memoratusque sum uerbi domini, sicut dicebat: quia Iohannes quidem baptizauit aqua, uos uero baptizabimdedit illis . sicut et nobis, qui crediprohibere Deum non dare illis Spirinia Scripturarum, quae concorditer diligunt Deum. Sed nimis longum est cuncta colligere. Et quid eis satis est, quibus haec quae diximus satis non sunt? 36.
Abbreviated transcription (Latin):
buat uel aliqua necessitate prohibitꝰ.
nec tradit corpus firum ut ardeat.
si talis passionis nulla temptatio ẽ.
ꝑ ducit ad regnum: ita ut ipsã fioẽ
non faciat utilem nͥ caritas. Si ne
caritate quippe fides potest qͥdem ẽẽ

Expanded text:
buat, vel aliqua necessitate prohibitus, buat, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest quidem esse,
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit nos. Apłs quoq paulus.
celientius: solum ẽ qd̃ diuidit int
filios regni ȩterni. & filios ꝑditio¬
nis ecernȩ. Dantur & alia ꝑ sp̃m scm̃
munera: s sine carittite nichil pro¬
sunt. Nisi gͦ tantum imꝑtiatur
faciat amatorem: a sinistra non trans
quam qui non habuerit. si linguis
hominum loquatur & angłorum:
sonans examentum ẽ. & cimbalũ
tinniens. Et si habuerit ꝓphetiã
O scierit omĩa sacramnenta. & omẽm
scientiam: & habuerit omẽm fid̾e
ita ut montes cransferat: nichil ẽ.
Et si distribuerit omnem sub¬
stantiam suam. & si tradiderit coi¬
pus fuum ut ardeat: nichil ez pro¬
dest. Quantum gͦ bonum ẽ: sine
qͦ ad eternam uitam neminẽ bona
tanta ꝑducunt Ipsa uero dilec¬
tio siue caritas. nam unius rei ẽ
utrumq nomen. si habeat eã qui
non loquitur linguis. nec habet ꝓ¬
pheciam. nec omĩa scit sacramenta
om̃emq scientiam. nec distribuit oia
sua pauꝑib. nel non habendo qd diftri¬

Expanded text:
dilexit nos. Apostolus quoque Paulus: dilexit nos. Apostolus quoque Paulus: cellentius, solum est quod dividit inter filios regni aeterni et filios perditionis aeternae. Dantur munera, sed sine caritate nihil prsunt. nisi ergo tantum impertiatur faciat amatorem, a sinistra non transfquam qui non habuerit, si linguis hominum loquatur et angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens; et si habuerit prophetiam et scierit omnia sacramenta, et omnem scientiam, et si habuerit omnem fidem, ita ut montes transferat, nihil est: et si distribuerit omnem substantiam suam, et si tradiderit corpus suum ut ardeat, nihil ei prodest . Quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem bona tanta perducunt? Ipsa vero dilectio sive charitas nam unius rei est utrumque nomen, si habeat eam qui non loquitur linguis, nec habet prophetiam, nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distri
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dilexit nos. & misit filium suũ
s aluatoiem ꝓ peccatis nr̃is. & hinc ex hoi¬
tatꝰ eet̃. ut & nos inuicem diligamꝰ
atq ita in nobis d̾s maneat: Quia u¬
tiq dilectionem dm̃ dixerat. statim
uolens de hacre apertius aliquid elo¬
qͥ: in hoc inquit cognoscimus qͥa in
ipso manemus & ipse in nobis. qͥa
de spu suo dedit nob̾. Sc̃s itaq sp̃c.
de quo dedit nobis: facit nos in deo
manere & ipsum in nobis. Hoc aute
facit dilectio. Ipse ẽ gͥ d̾s dilectio
Deniq paulo post. cum hoc ipsum re¬
petisset atq dixisset ds dilectio ẽ.: con¬
tinuo subiecit. & qui manet in dilee¬
tione in deo manet. & d̾s in eo manet.
Unde supͣ dixerat in hoc cognoscimꝰ
quia in ipso manemus & ipse inno¬
bis: quia de sp̃u suo dedit nobis.
ex deo cum datus fuerit homini:
accendit eum in dilectionem dei &
proxim. & ipse dilectio ẽ. Non eni
habet homo unde d̾m diligat: nͥ
ex deo. Propter quod paulo post di
cit. Nos diligimus: quia ipse pͥor

Expanded text:
Filium suum liberatorem pro peccatis nostris; et hinc exhortatus est ut et nos invicem diligamus, atque ita in nobis Deus maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat: statim volens de hac re apertius aliquid eloqui: In hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Sanctus itaque Spiritus, de quo dedit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis, hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset, Deus dilectio est, continuo subjecit, Et qui manet in dilectione, in Deo manet, et Deus in eo manet. Unde supra dixerat: In hoc cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. ex Deo, cum datus fuerit homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propcit: Nos diligimus, quia ipse prior
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ non eis consentire. ce si quan¬
do me delictent. eas nichilomi¬
nus imp̾robare. nec ineis uelut
dormitando immoiari. nec in
tantum ualiant apudͤ me. ut
aliquid inoꝑa mea ꝓcecdat ex
illis. s abris mea saltem sit tuta sen¬
tentia. tuta conscientia. te tuente
Sapiens quidam cum de te loque¬
retur in libro suo qui ecelesiastieꝰ
proprionomine uocatur iam.
Multa in quit dicimus. & ñ per¬
ueninius. & consummatio sermo¬
num uniuersaẽ ipse. Cumgͦ ꝑ
uenerumis adt. cessabunt multa
ista quȩ dicimus ꝙ ñ peruenimꝰ
Et manebis unus omia mnorñib:
& sine fine dicamis unum laudan¬
teste inunuii: & inte fact etiã
nos unum.
omine ds une ds trinitas quȩ¬
cumq dixi in his libris de tuo.
agnoscant & tu. si qua de meo &
tu ignosce. & tui a Me n.

Expanded text:
mihi non eis consentire, et si quanmihi non eis consentire, et si quando me delectant, eas nihilominus improbare, nec in eis velut dormitando immorari. Nec in tantum valeant apud me, ut aliquid in opera mea procedat ex illis; sed ab eis mea saltem sit tuta sententia, tuta conscientia, te tuente. Sapiens quidam cum de te loqueretur in libro suo, qui Ecclesiasticus proprio nomine jam vocatur, Multa, inquit, dicimus, et non pervenimus, et consummatio sermonum universa est ipse . Cum ergo pervenerimus ad te, cessabunt multa ista quae dicimus, et non pervenimus; et manebis unus omnia in omnibus : et sine fine dicemus unum laudantes te in unum, et in te facti etiam nos unum. Domine Deus une, Deus Trinitas, quaecumque dixi in his libris de tuo, agnoscam et tui: si qua de meo, et tu ignosce, et tui. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
sctiptum ẽẽ: inmultiloqͥo ñ effugies
peccatum. S utinam predicando
uerbum cuum: & laudando te tan¬
cummꝰ loquerer. Non solum fugerem
peccatum: s metitum bonũ ad qͥrerẽ.
qͣm libet mulcum sic loquerer. Neq
enim homo de te beatus. peccatũ p̃c¬
peret germano infide filio suo
eui scripsit licens. P redicauer¬
bum: insta oportune importtine
Numquid dicendum ẽ istum
non multum locuttm. qͥ ñ solũ
oportune. uerum etiam impoi¬
tue uerbum tuum dne non
tacebat: S idec non erat mui¬
tum: quia tantumerat necessa¬
rium. libera me d̾s ms amult¬
loquio quod pacior itꝰ inanz¬
ma mea misera inconspectu tuo.
& confugientem ad misccłiã tuã
Non enim cogitationib caceo.
etiam tacens uocib: & si quidem
non cogitarem nͥ quod placeret
tͥ. non utiq rogarem. ut me
ab hoc multiloquio liberares.
S multȩ sunt cogitationes meꝑ.
cales quales nosti cogitationes ho¬
minum qm uanȩ sunt. Dona

Expanded text:
scriptum esse, In multiloquio non effugies scriptum esse, In multiloquio non effugies peccatum . Sed utinam praedicando verbum tuum, et laudando te tantummodo loquerer! non solum fugerem peccatum, sed meritum bonum acquirerem, quamlibet multum sic loquerer. Neque enim homo de te beatus, peccatum praeciperet germano in fide filio suo, cui scripsit dicens: Praedica verbum, insta opportune, importune . Numquid dicendum est istum non multum locutum, qui non solum opportune, verum etiam importune verbum tuum, Domine, non tacebat? Sed ideo non erat multum, quia tantum erat necessarium. Libera me, Deus, a multiloquio quod patior intus in anima mea, misera in conspectu tuo, et confugiente ad misericordiam tuam. Non enim cogitationibus taceo, etiam tacens vocibus. Et si quidem non cogitarem nisi quod placeret tibi, non utique rogarem ut me ab hoc multiloquio liberares. Sed multae sunt cogitationes meae, tales quales nosti, cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Dona
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi trinitas cẽs. nec baptirari nos iuberes
domine ds̃ ineius nomine qui non ẽ do¬
minus ds. nec diceretur uoce diuina. Au¬
legeremus in litteris ueritatis. misit d̾s
filium suum: nec tu unigenite diceres
de spũ scõ. quem mittit pater innomine
meo. & quem ego mittam uobis a patre
Ad hanc regulam fidei dirigens intenti¬
onem meam quantum potu. quantum
me posse fecistz. quesiuite. & desideraui
incellectu uidere quod credidi: & multũ
disputaus & laboraui. domine ds m̃s:
una spes mea. Exaudi me ne fatigatꝰ no¬
lim te quetere: s queram faciem cuam
semper ardenter. Tuda q̃rendi uires. qͥ il
luminari me fecisti. & magis magisq ĩueniẽdite
spem dedisti. Coiam te ẽ firmitas & infir¬
mitas mea. Illam serua: istam sana. Co¬
ram te scientia & ignorantia mea. Ubi mͥ
aꝑuisti: suscipe intrantem. Ubi clausis
h aꝑi pulsanti. meminetim tui. intel¬
ligam te. diligam ce. Auge in me ista.
donec me reformes ad integrum. Scio

Expanded text:
, nisi Trinitas esses. Nec baptizari nos juberes, Domine Deus, in ejus nomine, qui non est Dominus Deus. Nec diceretur voce divina: Aulegeremus in litteris veritatis: Misit Deus Filium suum : nec tu Unigenite diceres de Spiritu sancto: Qui mittet Pater in nomine meo, et quem ego mittam vobis a Patre . Ad hanc regulam fidei dirigens intentionem meam, quantum potui, quantum me posse fecisti; quaesivi te, et desideravi intellectu videre quod credidi, et multum disputavi, et laboravi. Domine Deus meus, una spes mea, exaudi me, ne fatigatus nolim te quaerere, sed quaeram faciem tuam semper ardenter . Tu da quaerendi vires, qui invenire te fecisti, et magis magisque inveniendi te spem dedisti. Coram te est firmitas et infirmitas mea: illam serva, istam sana. Coram te est scientia et ignorantia mea: ubi mihi aperuisti, suscipe intrantem; ubi clausisti, aperi pulsanti. Meminerim tui, intelligam te, diligam te. Auge in me ista, donec me reformes ad integrum. Scio
Abbreviated transcription (Latin):
tas mea: ẜ ita dictu ẽ ds caritas ẽ sic̃ dictũ ẽ¬
d̾s sp̃c ẽ. Hoc qui non discernit intel¬
lectum adũo: non expositionem que¬
rat anobis. Non enmaꝑtius quic¬
qͣm possumus dicere. As gͦ caritas est.
N truinautem pater an filius an sp̃c
tres dĩis ds ẽ unus hoc queritur:¬

Expanded text:
tas mea," sed ita dictum est: deus caritas est, sicut dictum etas mea," sed ita dictum est: deus caritas est, sicut dictum est. Hoc qui non discernit intellectum a Domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quidquam possumus dicere. Deus ergo charitas est utrum autem Pater, an Filius, an Spirtres dii, sed Deus est unus, hoc quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
nunc de spũ scõ quantum do donante
& ido cominunem qua se inincem
diligunt pater & filius nobis insinu¬
at caritatem. Ut autem nos exerce¬
ret sermo diuinus. non res in promp¬
tu sitas. s inabdito scrutandas. &¬
ex abdito eruendas maioie studio fe¬
non partem parũa questionis ipsius
abstulisset. S dixit d̾s caritas est:
ut incertum sit. & ideo requirend u̾
utrum ds pater sit caritas. an d̃s
non ꝓpt̾ea dm̃ dictum ẽẽ caricatem
qd̃ ipsa caritas sit ulla substantia
que d digna sit nomine: s qd do¬
num sit cłi. sicut dictum ẽ deo q̃m
tues patientia mea. Nonutiq ꝓp¬
terea dictum ẽ quiã di substantia
ẽ nr̃a pacientia. s quod ab ipso nob̃ ẽ
sicut alibi legitur: qm̃ ab ipso ẽ patien¬
tia mea. Hunc quippe sensum facile
refellit scripturarum ipsa locutio. Ta¬
le ẽ enu tu es pacientia mea quale ẽ
tas mea aut tues caritas mea aut tu ds cari¬

Expanded text:
Nunc de spiritu sancto, quantum deo donante Nunc de spiritu sancto, quantum deo donante 95 ideo communem, quia inuicem se diligunt pater et filius, nobis insinuat caritatem. ut autem nos exerceret sermo diuinus, non res in promtu sitas, sed in abdito scrutandas, ex abdito eruendas maiore studio fenon paruam partem quaestionis istius abstulisset; sed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an deus non propterea deum dictum esse caritatem, quod ipsa caritas sit ulla substantia, quae dei digna sit nomine, sed quod donum sit dei, sicut dictum est deo: quoniam tu est patientia mea mea; non utique propterea dictum est, quia deus substantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur: quoniam ab ipso misericordia. hunc quippe sensum facile refellit scripturarum ipsa locutio. tale est enim: tu es patientia mea quale esttas mea" aut: "tu es caritas mea" aut: "deus, cari
Abbreviated transcription (Latin):
fuerimus quando eũ udebimꝰ
sicuti ẽ: qd̃ utiq qͥ dix̃ hanc ꝓ¬
cul dubio quȩ nunc ẽ dissimili¬
cudinem attendit: nec tunc na¬
turȩ illius erimus ȩquales. Sẽꝑ
enim natura minorẽ faciente.
quȩ facta ẽ. Et tunc quide uer¬
bum nrm ñ erit falsum:. qͥa ne
q mentiemur neq fallem᷑. Nor¬
tassis etiam non erunt uolubi¬
les nr̃e cogitationes aba¬
liis inalias euntes atq redeunteᷤ:
s omẽm scientiã nrãm uno si¬
mul conspectu uidebimꝰ. Tam̃
cum &e hoc fuerit. si & hoc fue¬
rit. formata erit creatura quȩ
formabilis fuit. ut nichil iam de¬
sit eius formȩ ad quam ꝑuenire de¬
beret. S tamen coequatida ñ erit
illi simplicitati ubi ñ formabile
aliquid formatum uel reformatũ ẽ:
s forma neq in formis neq informata
ipsa ibi ȩterna ẽ immutabilisq sub¬
stantia. ui¬
stantia.
atis de patre o filio quantum
ꝑ hoc specułu atq in hoc enig¬
mate uidere potuimus locuti sumꝰ:

Expanded text:
rimus, quando videbimus eum sicuti est quod utique qui dixit, hanc procul dubio quae nunc est dissimilitudinem attendit, nec tunc natura illi erimus aequales. Semper enim natura minor est faciente, quae facta est. Et tunc quidem verbum nostrum non erit falsum, quia neque mentiemur neque fallemur. Fortassis etiam non erunt volubiles nostrae cogitationes ab aliis in alia euntes ac redeuntes, sed omnem scientiam, uno simul conspectu videbimus. Tamen cum et hoc fuerit si et hoc fuerit formata erit creatura, quae formabilis fuit ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet; sed tamen coaequanda non erit illi simplicitati, ubi non formabile aliquid formatum vel reformatum est, sed forma neque informis, neque formata ipsa ibi aeterna est immutabilisque substantia. tatis. Satis de Patre et Filio, quantum per hoc speculum atque in hoc aenigmate videre potuimus, locuti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid hoꝵ. Nam si una ead̾e¬
q res indei nãtura potest ẽẽ sa¬
pientia &s potentia. aut uita &
sapientia: cur non una eademq
res eẽ possit indei natura ȩtermi¬
tas & sapientia. aut beatitudo &
sapientia  Ac ꝑ hoc sicut nichil
intererat utrum illa duodecim
an ista tria diceremus. quando
illa multa in istam redigimus
paucitatem: ĩta nichil inter est
utrum tria ista dicamus an illd̾
unum: in tuius singłaritatem
duo cetera similiter redigi posse
monstraiimus. ꝯuis itaq dis¬
putandi modus. quȩ nam tande
uis intelligendi atq potentia.
quȩ inuacitas rationis. quȩ aci¬
es cogitationis ostendet. ut alia
iam taceam hoc unum qd̃ sapi¬
entia d̾r ds. quomodo sit crinitaᷤᷤ
Neq enim sicut nos de illo per¬
cipimus sapientiam. itti d̃s de
aliquo. s sua ẽ ipse sapientia:
quia non ẽ aliud sapientia eius.
aliud eẽntia. cui hoc ẽ ẽẽ quod
sapientem eẽ. Dicitur quidem
dum sit intelligendum ne patr̃e

Expanded text:
aliquod horum. Nam si una eademaliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud essentia, cui hoc est esse quod sapientem esse. Dicitur quidem dum sit intelligendum, ne Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet atq potentia ita sunt int̾
se in homine comparatti: ut sca
scriptura diceret. melioi ẽ sapiens
qm fortis. Speciosa porro etiam
corpora dici solent: unum ex his
quatuor quod eliginus sapiens
eligatur. qͣmuis hȩc quatuor in
deo non inequalia dicenda sint.
Nomina enim quatuor. resaut̃
una ẽ. De tertiis uero ultunis qua¬
tuor qͣmuis indeo idem sit iustc̃i
ẽẽ quod bonum. qd beatum. id̾eq
sp̃m eẽ quod iustum & bonum.
& beatum ẽẽ: ttm quia in homin¬
b potest ẽẽ sp̃c non becitus. potest
& iustus. & bonus. nondum beatꝰ.
Qui uero heatus ẽ. profecto & iustꝰ.
& bonus & spc ẽ: hoc potius eliga¬
mus. quod nec in hominib ẽẽ
sine illis trib potest qd ẽ beatus.
Num gͥ cum dicimus ȩternus
sapiens. beatus: hec tria sunt trz¬
nitas quȩ appellatur d̾s: Redigi¬
mus quidem illa .xii. in istam pau¬
citatem trium. s eomodo forsi¬
tan possumus & hec tria inunu

Expanded text:
scilicet atque potentia, ita sunt inter scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, quod beatum, idemque spiritum esse quod justum et bonum et beatum esse: tamen quia in hominibus potest esse spiritus non beatus, potest et justus et bonus nondum beatus; qui vero beatus est, profecto et justus et bonus et spiritus est: hoc potius eligamus quod nec in hominibus esse sine illis tribus potest, quod est beatus.Num igitur cum dicimus, Aeternus, sapiens, beatus, haec tria sunt Trinitas, quae appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis. S ideo ista trinitas
ad exterioiem hominem reperta
ẽ ꝑtinere: quia de corpoub inla¬
ta ẽ quȩ sentiuntur extrinsecus.
Induodecimo discernenda uisa ẽ
sapientia ab scientia. & inea quȩ
propriȩ scientia nuncupatur:
quia inferior ẽ prius quȩdam sui
generis trinitas inquitenda. quȩ
licet ad interiorem hominem
iam ꝑtineat: non dum tamen ima¬
go dei uel appellanda fit uel pu¬
tanda. Et hoc agitur intercio
decimo: ꝑ cominendationem fidi
xp̃iane. In quarto decimo autem¬
modo a nobis enuinerata atq di¬
gesta sunt. idẽ eternus unmoitalis
incorruptibilis immutabilis. unũ
aliqͥd eligamus. quia unum qua¬
tuoi ista significant sieut iam dis¬
serui. ne ꝑ multa distendatur in¬
tentio: & illud potius quod positũ
ẽ prus. id ẽ eternus. hoc faciamus.
sapiens. potens. speciosus. & qm̃ ui¬
ta qualiscumq in ẽ & pecori cui sapi¬
entia ñ in ẽ. Duo uero ista. sapientia

Expanded text:
voluntatis. Sed ideo ista trinitas voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extriin duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei christianae. in quarto decimo autemodo a nobis enumerata atque digesta sunt, id est, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
semper se cogitaret. cum autem
cogittiret non se acorpoialib reb
eadem cogitatione discerneret.
dilata ẽ de trinitate cuius hȩç ima¬
go ẽ disputatio. ut in ipsis etiam
coipoialib uisis inueniretur tri¬
nitas. & distinctius in ea lectoris ex
gͦ electus ẽ sensus oculoium. in qͦ
id quod inuentum ẽ etiam incet̾is
quatuoi sensib corporis. & non dic̃¬
tum posset agnosci: atq ita exterio¬
ris hominis crinitas primo in his¬
quȩ cernuntur extrinsicus ex corpo¬
re scilicit quod uidecur. ꝙ forma
quȩ ide in acie cernentis imprun¬
tur. & utrumq coptilans intentio
uoluntatis apparuit: s hec tria
non inter se equalia. nec unuis ẽẽ
substantiȩ claruerunt. Deinde i
ipso ammo ab his quȩ extriisecus
sensa sunt. uelut introducta inuen¬
ta ẽ altera trinitas. ubi apparerent
eadem tria unuis ẽẽ substantiȩ
imaginatio corporis quȩ inmemo¬
na ẽ. & inde in fornatio cum ad
& utrumq comiungens intentio

Expanded text:
semper se cogitaret, cum autem semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exeergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum etiam in caeteris quatuor sensibus corporis, et non dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde informatio cum ad et utrumque conjungens intentio
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam propter qͣm diligitur ani¬
mus nistꝰ ab animo etiam nondum
iusto. ut natura non solum incorpoia¬
lis. uerum etiam incommnutabilis
quod ẽ ds. qͣntu fieri potestintelligere¬
tur ammonui: & ꝑ caritatem quȩ
inscripturs scĩs ds dictus ẽ. ꝑ qͣm
cepit ut cumq etiam trinitas intel¬
ligentib apparere. sicut sunt amans
& quod amatur & amor. In nono
ad imaginem dei qd ẽ homo scdm
mentem ꝑuenit disputatio: & in
ea quȩdam trinitas inuenitur.
id ẽ mens & noticia qua se nouit.
&e amoi quo se noticiamq suã dili¬
git. & hȩc tria equalia inter se &
unius ostenduntur eẽntiȩ. In de¬
cimo hoc idem diligentius subti¬
liusq cractatum ẽ: atq ad id per¬
ductum ut inueniretur in mente
euidentior trinitas eius. in memo
ria scilicet & intelligentia & uolun¬
tate. S qm̃ & hoc compertum ẽ
qũ mens numqͣm ẽẽ ita potuerit
uit non sui meminisset: non se in¬
telligeret & diligeret. qͣmuis non

Expanded text:
iustitiam, propter quam diligitur aniiustitiam, propter quam diligitur animus iustus ab animo etiam nondum iusto, ut natura non solum incorporalis uerum etiam immutabilis, quod est deus, quantum fieri potest, intellegeretur admonui, et per caritatem, quae in scripturis sanctis deus dicta est, per quam coepit utcumque etiam trinitas intellegentibus apparere, sicut sunt amans et quod amatur et amor. in nono ad imaginem dei, quod est homo secundum mentem, peruenit disputatio, et in ea quaedam trinitas inuenitur, id est mens et notitia, qua se nouit, et amor, quo se notitiamque suam diligit; et haec tria aequalia sunt inter se et unius ostenduntur esse essentiae. in decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas eius, in mria scilicet, et intelligentia, et voluntate. Sed quoniam et hoc compertum est, quod mens nunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non
Abbreviated transcription (Latin):
unum hor. Disputatum ẽ etiam
quomͦ possit incelligi quod ait hi¬
larius ep̃e sc̃s: ęternitas inꝑatre.
species inimagine. usus inmunere.
In septimo questio quȩ dilata fue¬
rat explicatur: ita ut d̾s qui genu¬
it filium non solum sit pater uirtu¬
tis & sapientiȩ suȩ. s etiam ipse uirtꝰ
pientiȩ: s una uirtus & una saꝑien
tia. sicut unus ds & una cẽntia. De¬
inde quesitum ẽ quomodo dicantur
una eeñtia tres persone. uel ut aqui
b dam grecis una eẽntia tres substan¬
tiȩ. & inuentum ẽ elocutionis neces¬
sicate dici: ut aliquo uno nomine
enuntiarentur cum queritur quid
tres sint. quos tres ẽẽ ueraciter confi¬
ta. intelligentib clarum ẽ. in sub¬
stantia ueritatis ñ solum patre
filio ñ eẽ maiorem. s nec ambos
trinitate mauis ẽẽ aliquid quam uiri.
aut om̃s simultres matus aliquid ẽẽ
quȩ intellecta conspicitur. & ꝑ bonũ
suminum a quo ẽ om̃e bonum. & ꝑ

Expanded text:
unum horum. disputatum est etiam, unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse uirtuspientiae, sed una uirtus et una sapientia, sicut unus Deus et una essentia. Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una ebusdam Graecis una essentia tres substantiae, et inuentum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiaretur, cum quaeritur tres quid sint, quos tres esse ueraciter confita intelligentibus palam est substantia veritatis, non solum Patrem Filio non esse majorem, nec ambos trinitate majus esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres majus aliquid esse nspicitur, et per bonum summum, a quo est omne bonum, et per
Abbreviated transcription (Latin):
latiue id ẽ non ad se. s ad aliquid
quod ipse non ẽ. sicut pater ad fui¬
um dr. uel dñs ad creaturam sib
serinentem. uibi siquid relatiue
re quo mutetur. s omĩno ipsũ¬
lemus. ut ab io quod apprehendere
uolumus. ea celeri cogitatione re¬
feramus. faciam quantum ad iu
uante dũo potuero. ut quicquid
in singłis uoluminib ad cograti¬
onem disputatione perduxi.
remota disputatione breuiter con¬
geram: & tanqͣm sub uno mentis
aspectu non quemad modum res
in natura uel eentia sua immutabiłe
sic disputatur ut differatur eadem
questio diligentius retractanda. utrũ
a quo ẽ genitus xͦ non sit ipse sapien¬
tia. s tantum sapientiȩ suȩ pater
an sapientia sapientiam genuerit:
s quod libet horum ẽẽt. eciam in
hoc libro apparuit trinitatis equa¬
litas. & ñ d̾s triplex s trinitas: nec
quasi aliquid duplum ẽẽ patrem
& filium ad simplum sp̃m scm:
ubi nec tria plus aliquid sunt. qͣm

Expanded text:
latiue, id est non ad se, sed ad aliquid latiue, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad filium dicitur uel dominus ad creaturam sibi seruientem; ubi si quid relatiue,re quo mutetur, sed omnino ipsulemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum Domino ad juvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem 34 disputatione perduxi, remota disputatione, breviter congeram: et tanquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res in natura uel essentia sua immutabilem sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩq ꝑsuasit. s ipsa quȩ ꝑsuasa
sunt ponam: ne tam longe sint
a precedentib consequentia. ut obli¬
uionem precedentium faciat inspec̾¬
tio consequentium: aut certe si fece¬
rit. cito possit quod exciderit rele¬
gendo colligi.
N primo libro scłm scripturas scas
unitos & equalitas summȩ illius tri¬
nitatis ostendit᷑: in sedo & tercio &
quarto eadem. s de filii missione &
spc̃ sci diligenter questio ꝑtractata
tres libros fecit. demonstratumq ẽ
non ideo minoiem mittente qͥ missꝰ ẽ:
quia ille misit hic missus ẽ. cum
trintas quȩ ꝑ om̃ia ȩqualis ẽ. parit᷑
quoq insua natura immutabilis
& in irisibilis. & ubiq presens in sepa¬
rabiliter operetur. In quinto prop
om̃e quod de deo dr scd̃m substan¬
tiam dici putant: & propterea & gig¬
nere & gigni. uel genitum eẽ ꝙ inge¬
nitum. qm̃ diuersa sunt. contendt᷑
substantias ẽẽ diuersas: demonstra
stantiam dr bonus & magnus. & si
quid aliud ad se dr: s dici etiam re¬

Expanded text:
que persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt ponam, ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe, si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo colligi. In primo libro secundum scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditur. in secundo et tertio et quarto eadem, sed de filii missione et spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit demonstratumque est non ideo minorem mittente qui missus est, quia ille misit, hic missus est, cum trinitas, quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis et inuisibilis et ubique praesens inseparabiliter operetur. in quinto proptomne quod de deo dicitur secundum substantiam dici putant et propterea, gignere et gigni uel genitum esse uel ingenitum quoniam diuersa sunt, contendunt substantias esse diuersas, demonstratstantiam dicitur bonus et magnus et si quid aliud ad se dicitur, sed dici etiam re
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sic accipiendam ẽẽ trinitatem quȩ
ds ẽ ex illis trib quȩ intrinitate
nr̃ȩ mentis ostendumis. ut tanqͣm
memoua sit om̃ium trium pater.
ꝙ intelligenti a om̃ium triũ filius.
& caritas om̃ium triũ sp̃c sc̃s: quasi
pat̾ nec incelligat sibi nec diligat. s
ligat: ipse autem & sibi & illis tantũ
meminerit. & filuis nec meminerit
nec diligat sib: s meminerit ei pat̾
& diligat ei sp̃c scs: ipse autem & sib
& illis tantũmꝰ intelligat. Itemq
sib. s meminerit ei pater: & intelli¬
gat ei filiuis. ipse autem & sibi & il¬
lis non nis diligat. s sic potus ut
om̃ia tria. & om̃s& singłi habeant
in sua quisq natura. nec distent in
eis ista sicuti ẽ in nobis alud memo¬
ria. aliud intelligentia. aliud dilec¬
tio siue caritas. s unumaliquid sinit
qd̃ omĩa ualeat sicut sapientia. &
sic habeatur inunius cuiusq nat᷑a
ut qui habet hoc sit quod habet
sicut unimitabilis simplexq fub¬
stantia. Si gͦ hec intellecta sunt

Expanded text:
nitatem, quae deus est, ex illis tribus, quae in trinitate nostrae mentis ostendimus, ut tamquam memoria sit omnium trium pater et intellegentia omnium filius et caritas omnium trium spiritus sanctus, quasi pater non intellegat sibi nec diligat, sedligat, ipse autem et sibi et illis tantum meminerit, et filius nec meminerit nec diligat sibi, sed meminerit ei pa diligat ei Spiritus sanctus, ipse autem et sibi et illis tantummodo intelligat; itemquesibi, sed meminerit ei Pater, et intelligat ei Filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat: sed sic potius, ut omnia tria et omnes et singuli habeant in sua quisque natura. Nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intelligentia, aliud dilectio sive charitas: sed unum aliquid sit quod omnia valeat, sicut ipsa sapientia; et sic habeatur in uniuscujusque natura, ut qui habet, hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. Si ergo haec intellecta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
memoriȩ: ex quib cogicatio
formaretur. Tercia uolunta¬
ce utrumq iungente. sic̃ fori¬
mabatur foris acies oculorum.
quam uoluntas ut uisio fiertt
adhibebat rei uisibili. & utru¬
q iungebat. & lam illic ipsa
se ammouens certiam. S ñ
ẽ hoc coartandum ini hunc
librum. ut ineo qui seq̃r si d̾s
adiuuerit conuemienter pos¬
sit inquiri. & quod inuentũ
fuerit explicari.

Expanded text:
memoriae, ex quibus cogitatio memoriae, ex quibus cogitatio formaretur, tertia voluntate utrumque jungente: sicut formabatur foris acies oculorum, quam voluntas, ut visio fieret, adhibebat rei visibili, et utrumque jungebat, etiam illic ipsa se admovens tertiam. Sed non est hoc coarctandum in hunc librum, ut in eo qui sequitur, si Deus adjuverit, convenienter possit inquiri, et quod inventum fuerit explicari.
Abbreviated transcription (Latin):
ficile udicare. Si autemalia
ẽ ad hibenda discretio qua di-¬
noscantur hȩc duo: quȩ procul
dubio distare apłs docet dicens:
etiam istoꝵ duorum quȩ nos
posinmus euidattissima diffe¬
rentia ẽ: quod alia sit intellec¬
tualis cognitio eternarũ rerũ.
alia rationalis temporalium: &
huic illam preponend̾a eẽ am¬
bigit nemo. Relinquentib
itaq nobis ea quȩ exteriors st̃
hominis. & ab eis quȩ cõmu¬
nia cum pecorib habemus.
introrsum ascendere cupientib
anceqͣm ad cognitionem rerum
intelligibilium acq su̾marũ
quȩ sempiternȩ sunt uenire¬
mus. temporalium rerum cog¬
nitio rationalis occurrit. Et¬
iam in hac igitur inueniamꝰ
si possumus aliquam trinita¬
tem. sicut inueniebamus in
sensib corporis. & in his quȩ ꝑ
eos inanimam uel sp̃m nr̃m
imaginaliter intrauerunit:
ut pro corporalib reb quascor¬
poieo foris positas attinginus
sensu. intus corporum simili¬
cudines haberemus impssas

Expanded text:
ficile judicare. Si autem alia ficile judicare. Si autem alia est adhibenda discretio, qua dignoscantur haec duo, quae procul dubio distare Apostolus docet, dicens, etiam istorum duorum quae nos posuimus evidentissima differentia est, quod alia sit intellectualis cognitio aeternarum rerum, alia rationalis temporalium, et huic illam praeponendam esse ambigit nemo. Relinquentibus itaque nobis ea quae sunt exterioris hominis, et ab eis quae communia cum pecoribus habemus introrsum ascendere cupientibus, antequam ad cognitionem rerum intelligibilium atque summarum quae sempiternae sunt veniremus, temporalium rerum cognitio rationalis occurrit. Etiam in hac igitur inveniamus, si possumus, aliquam trinitatem, sicut inveniebamus in sensibus corporis, et in iis quae per eos in animam vel spiritum nostrum imaginaliter intraverunt; ut pro corporalibus rebus quas corporeo foris positas attingimus sensu, intus corporum similitudines haberemus impressas
Abbreviated transcription (Latin):
sas fuisse memouas. quales ple¬
rumq exꝑimur in somnis qͣn¬
do nobis uidemur reminisci
quas egerimus. aut uiderimꝰ.
quod nec egius om̃ino nec
uidimus. & eo modo affectas eẽ
illorum mentes &iam uigilan¬
tium. instinctu spirituum
malignorum atq fallattum.
quib cure ẽ de reuolugonib
animarum falsam opinionẽ
addecipiendos homines firmare
uel serere. Ex hoc comei potest
quia si uere recordarentur illa.¬
quȩ hic inalus antea positi cor¬
porib uiderant. multis ac pene
om̃ib id contingeret. quandoqͥ¬
dem ut de uiuis mortuos. ita
de mortuis uiuos. tanqͣm de ui¬
gilantib doinientes. & de dor¬
mientib uigilantes: sine cessati¬
one fieri suspicantur. Si gͦ hec
ẽ sapientie & scientiȩ recta dis¬
tinctio. ut ad sapientiam per¬
tineat ȩternarum rerũ cognitio
intellectualis: ad scientiam ue¬
ro temporalium reru cognitio
rationalis:. quid cui p̾ponend̾u
siue post ponendu sit. non ẽ dit¬

Expanded text:
sas fuisse memorias, quales plesas fuisse memorias, quales plerumque experimur in somnis, quando nobis videmur reminisci quasi egerimus aut viderimus, quod nec egimus omnino nec vidimus; et eo modo affectas esse illorum mentes etiam vigilantium, instinctu spirituum malignorum atque fallacium, quibus curae est de revolutionibus animarum falsam opinionem ad decipiendos homines firmare vel serere, ex hoc conjici potest, quia si vere illa recordarentur quae hic in aliis antea positi corporibus viderant, multis ac pene omnibus id contingeret: quandoquidem ut de vivis mortuos, ita de mortuis vivos, tanquam de vigilantibus dormientes, et de dormientibus vigilantes, sine cessatione fieri suspicantur. 25. Si ergo haec est sapientiae et scientiae recta distinctio, ut ad sapientiam pertineat aeternarum rerum cognitio intellectualis; ad scientiam vero, temporalium rerum cognitio rationalis: quid cui praeponendum sive postponendum sit, non est dif
Abbreviated transcription (Latin):
ordine disponente conditore
subiuncta: sic ista uideat inqͣͤ¬
dam luce sui generis incorpoiea.
quemadmodum ocłs carnis ui¬
det quȩ in hac coipoiea luce
circumadiacent. euuis lucis
capax eiq congruens e creatꝰ.
N on enun & ipse idleo sine ma¬
gistro alba & nigra discerinit:
quia ista iam nouerat anteqͣm
in hac carne crearetur¬
Cur deniq de solis reb intell¬
gibilib id fieri potest: ut bene
interrogatus quisq respondeat.
quod ad qmq ꝑtinet discipli¬
nam etiam si eius ignarus ẽ
cum hoc facere de reb sensibil¬
b nullus potest. nisi quas isto
uidit in corpoie constitutꝰ: aut
eis qui nouerant indicantib
credidit. seu litteris eurusq seu
uerbis Non enun adquies¬
cendu e eis qui samiu pycha¬
goram ferunt recordatum fu¬
isse talia nonnulla quȩ fuerat
expertus. cum hic alio iam fuis¬
set incorpore. & alios nonnullos
narrant alii eui smnodi aliquid
in suis mentib passos quas fal¬

Expanded text:
ordine, disponente Conditore, ordine, disponente Conditore, subjuncta sic ista videat in quadam luce sui generis incorporea, quemadmodum oculus carnis videt quae in hac corporea luce circumadjacent, cujus lucis capax eique congruens est creatus. Non enim et ipse ideo sine magistro alba et nigra discernit, quia ista jam noverat antequam in hac carne crearetur. Denique cur de solis rebus intelligibilibus id fieri potest, ut bene interrogatus quisque respondeat quod ad quamque pertinet disciplinam, etiamsi ejus ignarus est? Cur hoc facere de rebus sensibilibus nullus potest, nisi quas isto vidit in corpore constitutus, aut eis quae noverant indicantibus credidit, seu litteris cujusque, seu verbis? Non enim acquiescendum est eis qui Samium Pythagoram ferunt recordatum fuisse talia nonnulla quae fuerat expertus, cum hic alio jam fuisset in corpore: et alios nonnullos narrant alii, ejusmodi aliquid in suis mentibus passos: quas fal
Abbreviated transcription (Latin):
om̃unoda oblulione deletũ.
rursus doctrina duce ad id
uenietur qd penitus exciderat.
& sic inuenietur ut erat. Un¬
de ille plato philosophus nobi¬
lis persuadere conatus ẽ uixisse
hic animas hominum. & ante¬
qͣm ista corpoia gererent: & hinc
eẽ quod ea quȩ discuntur. remi¬
niscuntur potius cognita. qͣm
cognoscuntur noua. Retulit
enim puerum quend̾a tiescio
qͥd de geometrica interrogatũ
sic respondisse. tamqm eẽt illiꝰ
ꝑitissimus discipline. Gradati
quippe atq artificiose interroga¬
tus. uidebat quod uidendum
erat: dicebatq quod inderat.
S si recordatio hec ẽẽt rerum
antea cognitarum: ñ utiq om̃s
uel pene om̃s cum illo mͦ inter¬
rogarentur hoc possent. Non
enim om̃s in priou uita geome¬
tre fuerunt. cum tam rari siit
ingenere humano: ut uix pos¬
sit aliquis imieniri: s potius
credendum ẽ mentis intellectu¬
alis ita condicam ẽẽ naturam.
ut reb intelligibilib natural

Expanded text:
omnimoda oblivione deletum, omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat. de Plato ille philosophus nobilis persuadere conatus est vixisse hic animas hominum, et antequam ista corpora gererent: et hinc esse quod ea quae discuntur, reminiscuntur potius cognita, quam cognoscuntur nova. Retulit enim, puerum quemdam nescio quae de geometrica interrogatum, sic respondisse, tanquam esset illius peritissimus disciplinae. Gradatim quippe atque artificiose interrogatus, videbat quod videndum erat, dicebatque quod viderat. Sed si recordatio haec esset rerum antea cognitarum, non utique omnes vel pene omnes, cum illo modo interrogarentur, hoc possent. Non enim omnes in priore vita geometrae fuerunt, cum tam rari sint in genere humano, ut vix possit aliquis inveniri: sed potius credendum est mentis intellectualis ita conditam esse naturam, ut rebus intelligibilibus naturali
Abbreviated transcription (Latin):
possit que cogitur uide transz¬
re. qͣmuis si ad memouam cogita¬
tionum rediret atq ibi quod cõ¬
mendauerat inueniret. uelud
rudis ad hoc sicut ducta fuerat
duceretur: idq inueniret ubi
primum inuenerat in illa in
corporea ueritate. unde rursus
quasi descriptum in memoria
figerecur. N eq enim sic̾ manet
uerbi gra quadiati corporis in¬
corporalis & incõmutabilis ra¬
to. sic inea manet hominis
cogitatio: si tamen ad eam si¬
ne fantasia spacii localis potu¬
it ꝑuenire. Aut si alicuius
artificios & musici sonz per
moras temporis transeuntis
numerositas comprehendat᷑
sine tempore stans. in quod̾a
secreto altoq silentio. tamdiu
saltim cogitari potest. qͣmdiu
potest ille cantꝰ audiri: tam
quod inde rapuerit. & si tran¬
siens mentis aspectꝰ. & quasi
glutiens inuentrem. ita in
memouã reposuerit. poterit
recordando quodam rumina¬
re. & indisciplinã qd sic did¬
cerit traicere. Od si fuerit

Expanded text:
possit, quae cogitur inde transipossit, quae cogitur inde transire: quamvis si ad memoriam cogitatio non rediret, atque quod commendaverat ibi inveniret, velut rudis ad hoc sicut ducta fuerat duceretur, idque inveniret ubi primum invenerat, in illa scilicet incorporea veritate, unde rursus quasi descriptum in memoria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis incorporalis et incommutabilis ratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici soni per moras temporis transeuntis numerositas comprehendatur, sine tempore stans in quodam secreto altoque silentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit