comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licitat᷑ ͣ mollia uestim̃ta dubitat
arma arriꝑe et efficit᷑ timidꝰ iune¬
res bellicos ne ab horreant arma ĩ¬
struẽdi sunt ut nõ minis delecten¬
tur ĩ molłicie uestiũ dicto quõ debẽt

Expanded text:
circa mollia vestimenta, dubitant arma arripere, et effciuntur timidi. Iuvendum circa labores bellicos, ne abhorreant arma, instruendi sunt, ut non nimis delectentur in mollicie vestium. Dicto, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsam qd̾ pr excarencia piloꝵ mi¬
nus offendũtur a calore er frigore
ꝙͣ uiri sic ⁊̃ distinguẽd̃ est int̾ tẽ¬
pora nam temporibus frigidis et
ut deseruiũt ad bonũ urile. s ut der̃¬
uiũt ad bonũ honorabile attendd̃a

Expanded text:
sam, quod patet ex carentia pilorum; minus offenduntur a calore et frigore, quam viri. Sic etiam distinguendum est inter tempora: nam temporibus frigidis, et ut deserviunt ad bonum utile. Sed ut deserviunt ad bonum honorabile, attendenda
Abbreviated transcription (Latin):
pp̾ gnom dñi et serui que ẽ pp̃ sal¬
uatõm faciũt domũ pͥmani. sic gͦ
saluatio ꝯꝑatur ad rem gu̾atam
qr statim cũ res est genita sollitita
nõ statum cũ estres nͣlic pot̃ sibi siłe
ꝓduce. S oportet pͥus ip̃am esse ꝑ¬

Expanded text:
 domini et servi, quae est propter salvationem, faciunt domum primam. Sic ergo salvatio comparatur ad rem generatam: quia statim cum res est genita, solicitatnon statim cum est res naturalis, potest sibi simile producere, sed oportet prius ipsam esse p
Abbreviated transcription (Latin):
ad pugnam. oĩs eiũ amor est q̃dã
uis uintiua et plus amor unit a¬
mantiũ corda qmͣ loci unitas exñ¬
ciũ corpora. qrͣe si unitas loci et cõ¬
gregacio bellanciũ eos potenrõres
facit amor et unitas cordiũ eos iu¬
riliores reddit ¶ Septim̃ qd̾̃ facit
hostes potentõres ad reuuutend̾ est
latenciam ꝓpriaꝵ condicõnũ exũci¬
tuun melius scũtur tanto facilior
eligitur uia qͣlr̃ debeant ĩpugna¬
ri qnͣto uero eorũ negocia magis
sunt lateucia magis ignoratur ĩ¬
pugnatõnis modus ¶Euũatis ita¬
q que reddunt hostes poteurõres
beant. Nam cũ .uii. modis enũatis
hostes fortores existanr cũ modo
oppoĩto se hũt sunt ĩuadendi et de
ut ad tnͣsitus fluiuoꝵ ad p̾cipicia
monciũ ad angustias siluaꝵ addif¬
ficultares palidũ et uiaꝵ se hostibꝰ

Expanded text:
ad pugnam. Omnis enim amor est quaedam ad pugnam. Omnis enim amor est quaedam vis unitiva, et plus amor unit amantum corda, quam loci unitas existentium corpora. Quare si unitas loci et congregatio bellantium eos potentiores facit, amor et unitas cordium eos viriores reddit. Septimum, quod facit hostes potentiores ad renitendum, est latentia propriarum condicionum existetur, tanto facilior eligitur via, qualiter debeant impugnat: quanto vero eorum negocia sunt magis latentia,magis ignoratur impugnationis modus. Enumeratis itaque quae reddunt hostes potentiores beant. Nam cum septem modis enumeratis hostes fortiores existant; cum modo opposito se habent, sunt invadendi et debut ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad angustias sylvarum, ad difficultates paludum et viarum se host
Abbreviated transcription (Latin):
oppouũtur eorum occulis difficilius est¬
Possunt hostes resistere tpr̃e uõ in qͦ
hoc modo oppoĩto se hũt hoides habi¬
liores sunt ad pugnand̾ ¶Crtũ qd̃
reddit hostes magis aĩosos et magis
tur ex eoꝵ occursui ¶ Qntũ aut̃ est de¬
bita et moderata qͥeratio. Nam qũ hoᷤᷤ¬
tes sunt la sati laboribus ugilus et
nn cõmoditatibus alus si runc ĩ uadã¬
tur facilius deuĩcũtur qmͣ si debite qͥ¬
euissem. Debita gͦ qui es hostes potẽ¬
tõres reddit ¶ Sextum quid̃ est amor
et ꝯcordiam ip̃oꝵ nam si hostes diui¬
si corͣlit̾ facilius de iuĩcautur mlto ma¬
gis diuisi aĩo et uolũtate debellant᷑
celerus qr maior est diuisio aĩorum
ꝙͣ corporum et eꝯͣrio. si hostes non
sunt sꝑsi. S sũt coͣrlr̃ cõũcti poren¬
tores sunt ad bellaud̃ et mlro mag̾
si se diligant et sint cõiũcti animo
et uolũtare qr de se ip̃is magis con¬
fident erunt iu̾liores et ꝓmptõres

Expanded text:
opponuntur eorum oculis, difficilius opponuntur eorum oculis, difficilius possunt hostes resistere: tempore vero in quo haec modo opposito se habent, hostes habiliores sunt ad pugnandum. Quartum quod reddit hostes magis animosos et magis tur ex eorum occursu. Quintum autem, est debita et moderata quietatio. Nam quanto hostes sunt lassati laboribus, vigiliis et incommoditatibus aliis: si tunc invaduntur, facilius devincuntur, quam si debite quievissent. debita ergi quies hostes potentiores reddit. Sextum quidem, est amor et concordia ipsorum. Nam si hostes divisi corporaliter facilius devincuntur, multo magis divisi animo et voluntate debellantur celerius, quia maior est divisio animorum quam corporum. Et e contrario, si hostes non sunt sparsi, sed sunt corporaliter coniuncti, potentiores sunt ad bellandum, et multo magis si se diligunt et sunt conincti animo et voluntate: quia de se ipsis magis confident, et erunt viriliores et promptiores
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑuis qd̾ hosti est ꝑficuũ
resistendum bellantibus qr illa sũt
eis ꝓficua eoꝵ oppoͣ sunr eis nociua
et reddunt eos debiliores ne possinr
in pugnatibus resist̾e. ꝙͣtũ aut̃ ad
p̾̃sens spectat possumꝰ .uii. enu̾are
ꝑ que bostes sunt fortõres coutͣ ĩpug¬
nãtes ¶Primũ est si suit ĩacie debite
ordinati nam cũ uirtus unita ut
supͣ tangebatur fortõr sit seip̃a dis¬
ꝑsa si hostes sint bñ uniciet debite
ĩ acie ordinati. Si ĩuadent᷑ difficiuliꝰ¬
iũcũtur ẜm qd̾ reddit hostes fortõres
ad resistend̾ est locui ¶Iam ĩ uno loco
hostes faciluis se tuentur qmͣ in alio.
Naui in tnͣsiru flumoꝵ int̾ p̃cipicia
mouciũ er int̾ difficultates uiaꝵ si cõ¬
tuigat hostes in tali situ reꝑitur dif
dere. qͣre sicut locus ĩ eprus defensioni
si ui eo bostes ĩueĩantur reddireos debi¬
liores ad bellaud̃ si locus aptuc facit
est contͣ hostes et in quo puluis facier
eorum ꝑturit et in quo solares radu

Expanded text:
uod hosti est proficuum, resistendum bellantibus, quia illa sunt eis proficua, eorum opposita sunt eis nociva, et reddunt eos debiliores ne possint impugnantibus resistere. Quantum autem ad praesens spectat, possumus septem enume quae hostes sunt fortiores contra impugnantes. Primum est, si sint in acie debite ordinati. Nam cum ipsa virtus unita, ut etiam supra tangebatur fortior sit se ipsa dispersa: si hostes sint bene uniti et debite in acie ordinati, si invaduntur, difficiliSecundum quod reddit hostes fortiores ad resistendam, est locus. Nam in uno loco hostes facilius se tuentur, quam in alio. Nam in transitu fluviorum inter praecipitia montium, et inter difficultates viarum si contingatdere. Quare sicut locus ineptus defensioni, si in eo hostes inveniantur, reddit eosdebiliores ad bellandum: sic locus aptus facit entus est contra hostes, et in quo pulvis facies eorum percutit, et in quo solares radii
Abbreviated transcription (Latin):
berat ad oculos hostiũ pulius ⁊ uẽ¬
tus reꝑcucuint ad eoꝵ uultus cunc
tis a sole et offensis ꝑuentũ et pulue¬
ram nõ bũ uidere porũnt qͣlr̃ debeãt
diuicare pp̃ qd̾ oportebit eos fugam
eligere ¶ Qrͣto dix ex̾citus sic setẽ¬
perare d ut tali hora faciat suos cõ¬
militones cibum caꝑe et reqͥescere
et eorũ equos pensaze ut possint ĩ¬
uadere hostes ex ĩꝓuso ut eos ĩua¬
nõ suspicantes eoꝵ aduentũ. Qnto
debet diligent̾ ex plorare qũ hoster
magnam fecu̾ut dietam sunt fati¬
gia cõmouere eos adlites uł adĩimi¬
ciciam ut de st ĩuicem nõ cõfidant
ħ enĩ fcõ si eos ĩuadat nõ hñtes fidu¬
ciam de se ĩuicem de facili cõu̾tentur
ĩ sugam. S ħ cautela licet ponat eã
uegecuis nõ mltũ est app̾ciandum
qr repugnare bonis moribur ¶ Sep¬
timo d diligent̾ explorare conditõ¬
quis est dix eoꝵ de quo dux ille mag̾
confidit quos mores hẽat nam ex¬
plorans conditõibus singłis facilius

Expanded text:
berat ad oculos hostium, pulvis ventus repercutiunt ad eorum vultus: tunc tis a sole, et offensis perventum et pulverem, non bene videre poterunt, qualiter debeant dimicare: propter quod oportebit eos fugam eligere. Quarto dux exercitus sic se temperare debet: ut tali hora faciat suos commilitones cibum capere, et requiescere: et eorum equos pausare, ut possint invadere hostes ex improviso; ut eos invanon suspicantes eorum adventum. Quinto debet diligenter explorare quando hostes magnam fecerunt dietam, sunt fatigia, commovere eos ad lites, vel ad inimicitiam; ut de se invicem non confidant. Hoc enim facto, si eos invadat, non habentes fiduciam de se invicem, de facili convertentur in fugam. Sed haec cautela licet ponat eam Vegetius, non multum est appretianda: quia repugnaret bonis moribus. Septimo debet diligenter explorare conditioquis est dux eorum, de quo dux ille magis confidit, quos mores habeat. Nam exploratis conditionibus singulis facilius
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ principatu exũs in quo pot̃ bñ ⁊
male face cogitatur qͣlit̾ se h̾eat.
Si gͥ mertes regia cõꝑetur ad ipͫ
regem cui reddenda est ꝙͣdam
magnitudinẽ hr̃e uidetur reges
enĩ uacanres coĩ bono si ñ tnͣsg̾di¬
autur cũ possut tnͣsg̾di meriti¬
bono. qr si bono coĩ nõ uacarent
nõ oportẽt eos ẽẽ maioris nũti ex
nat dato qd̃ nõ tnͣsg̾diatur qr in¬
discrete agit suũ mĩtũ nõ augñ¬
tat ¶ Ecio magnũ est mĩtũ pͥnci¬
pũ ꝯsid̾ato actu per quẽ tale nuĩtũ
ht̃ eẽ nam ex hoc actus est uicõsus

Expanded text:
atu existens, in quo potest bene et male facere, cogitat qualiter se habeat. Si ergo merces regia comparetur ad ipsum regem, cui reddenda est, quandam magnitudinem habere videtur: reges enim vacantes communi bono, si non transgrediantur, cum possint transgredi, maibono quia si bono communi non vacarent, non oportet eos esse maioris meriti ex nat, dato quod non transgrediatur, quia indiscrete agit, suum meritum non augmentatur. Tertio, magnum est meritum principis, considerato actu, per quem tale meritum habet esse. Nam ex hoc actus est vitiosus,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ordĩẽm rõnis tanto est magis
ponat se pro toto. uidemꝰ .n. qd̃ qr¬
ꝑiclitaro capite ꝑiclitatur et totuĩ
corpꝰ. bͣciũ qr est ꝑs corꝑis statun
exponit se totalit̾ ꝓ capite. ue to¬
tum corpꝰ ꝑeat. reges gͥ. Si bñ re¬
gant gentẽ sibi cõmissã ex oꝑibꝰ
eoꝵ cõsetũtur m̃cedem magnã
qr ꝓ bouo gẽtis et ꝓ bono totali
toralr̃ se exponũt ¶Qrͣto magͣ¬

Expanded text:
 ordinem rationis, tanto est magis ponat se pro toto. videmus quod quia periclitato capite, periclitatur et totum corpus, brachium quod est pars corporis, statim exponit se totaliter pro capite, ne totum corpus pereat. reges ergo si bene regant gentem sibi commissam, ex operibus eorum consequenter mercedem magnam: quia pro bono gentis. et pro bono totali, total
Abbreviated transcription (Latin):
silẽm et cõformẽ deo qui ab eo re¬
niunari desiderat qnͣto quis magic
gerit ymaginẽ eius et plus se con¬
format ei mainsnũtũ ab ipõ susci¬
piet. principis aut̃ status reqͥrit ut¬
ipẽ sit do cõformior qmͣ eus sõditi
ĩmo eo ipõ qd̃ rex studet per legem
et prouidenciã suũ regnũ regere
p̾miũ exspectat᷑ magna est m̃ces re¬
gis si regnũ siĩ recte regat qr exħ
ipi do maxime cõformat᷑ ¶ Scd̾o
tate oꝑis ꝙͣdam bonitatẽ assumit
potentes .ii. tnͣsg̾di. si ñ tnͣsg̾dian¬
tur laudabłiores fiũt milti .i. uõ
existentes in statu quo possint ma¬
la fac̾ent p̾seruant se a malo qd̃ si
tũ ad statum dignitatis assum̾en¬
tur mltas tnͣsg̾ssiones effic̾ent pp̃¬

Expanded text:
ilem, et conformem Deo, qui ab eo remunerari desiderat: quanto ergo quis magis gerit imaginem eius, et plus se conformat ei, maius meritum ab ipso suscipiet: principis autem status requirit, ut sit Deo conformior, quam eius subditi. Immo eo ipso quod rex studet per legem, et providentiam suum regnum regere, praemium expectatur, est magna merces regis, si regnum suum recte regat, quia ex hoc ipsi Deo maxime conformatur. Secundo, tate operis quandam bonitatem assumit: potentes enim transgredi, si non transgrediantur, laudabiliores fiunt: multi enim non existentes in statu quo possint mala facere, praeservant se a malo: quod si tamen ad statum dignitatis assumerentur, multas transgressiones efficerent. P
Abbreviated transcription (Latin):
cius reꝑiri mẽo qui est supͣ pug¬
hastas et racula sciens dinitare
gladio ad ꝑcuciend̃ rotare scutum
sos et cogat eos ad bñ uelland̃ ⁊
ad ama tegend̾ nam ip̃e armorũ
uitor t̾rorem incutit hostibus ut
portans hiꝰ aria credatur bonus
esse beslator. Ipã . n. rubigo armoꝵ
tur pedibus bellatoribus młto
niagis d esse armoꝵ exꝑtus et ꝓ¬
t̾er corͤ er fortis uiribus qui ẽ eqͥ¬
tibus pͥpouẽdus qr iu bello eq̃stri
maior couflictus efflicitur qmͣ in
cẽ militaris belli ẽẽ habilem cor ͤ ut
possit ⁊ armatus agilit̾ equũ ascen¬
dere scire fortit̾ equitare cum lauce
tegere cum claux et ense diuicare
hr̃e om̃ armoꝵ ex̾citum ut possit
suos cõmulirones ad pugnam erudi¬
re ut fortit̾ puguent arma tergãt
et alia faciant que reqͥrũtur ad lel¬
lum Capłm .xi. Quibus cautelis d

Expanded text:
tius reperiri in eo, qui est supra pughastas et iacula, sciens dimicare gladio ad percutiendum, portare scutum sos, et cogat eos ad bene debellandum, et ad arma tergendum. Nam ipse armorum nitor terrorem incutit hostibus, ut portans huiusmodi arma credatur bonus esse bellator. Ipsa enim rubigo armoru praeponitur pedibus bellatoribus: multo magis debet esse armorum expertus. et procer corpore, et fortis viribus qui est equitibus praeponendus: quia in bello equestri maior conflictus efficitur, quam in situm et ducem militaris belli esse habilem corpore, ut possit etiam armatus agiliter equum conscendere: scire fortiter equitate, cum lancea tegere, cum clava et ense dimicare, habere omnium armorum exercitum, ut possit suos commilitones de pugna erudire, ut fortiter pugnent, arma tergant, et alia faciant quae requiruntur ad bellum. Quibus cautelis debet
Abbreviated transcription (Latin):
lis eẽ debeat que ĩ ex̾citu est pe¬
dibus et eqͥtibus p̾ponendur nam
sicut capid est p̾stancuit menbrit
alus sic qui inbelło p̾ponitur aliqͥ¬
bus turmis uł bellatoribus alus¬
nus illis et magis exꝑtus n hus
que reqͥrũtur ad pugnam. Qrͣe cũ
pedites se debeant boni inbellatores
exist̾e ẽẽ debeant forte iuribus ꝓ

Expanded text:
lis esse debeat qui in exercitu est pedibus et equitibus praeponendus. Nam sicut caput est praestantius membris aliis: sic qui in bello praeponitur aliquibus turmis, vel bellatoribus aliinuus illis, et magis expertus in iis quae requiruntur ad pugnam. Quare cum pedites, si debent boni bellatores existere d
Abbreviated transcription (Latin):
eũcia signa a ꝑte ostend̾etur cuiꝰ aci¬
ei uł cuiꝰ tͣme eẽt uexillũ iᵈ ut si cõ¬
tinget aliꝙ̃ bellatorem deuiare a ꝑ¬
pria acie de facili rediret ad ilł. un¬
le gͦ fuit in bellis insignia et uexa
tos belli. Nam tonic ex̾citus ht se
ad silitudinẽ unius corporis. q̃re sic̃
onũa menbra corporis se ĩuicen
iuuant sic om̃s bellatores et om̃s ꝑ¬
tes eius dẽ ex̾citus se ĩuicem de finidũt
qrͣe sicut cõfũdũtur meubroꝵ oꝑa
uisi dirigantur ꝑ ip̃m cap̃ in quo
latorer in ex̃cimi si careant tẽtimõe
aut duce qui dz eẽ eoꝵ capud et eoꝵ
directm̃. Inde est qd̾ antiquitus
ne accid̾e confusio inbesso cõstitue¬
batur dux aliquic qui toti ex̃citui
erat ppoĩtus sb̃ hoc aut̃ duce erant
centuriones sb̃cent̾ĩone nõ decani
Dr̃ enĩ decanus a .x. sic centurio a.
c. h̃ebat enĩ centio sb̃ se .x. decauos

Expanded text:
entia signa aperte ostenderetur cuius aciei, velcuius turmae esset vexillum illud: ut si contingeret aliquem bellatorem deviare a propria acie, de facili rediret ad illam. utile ergo fuit in bellis insignia et vexiltos belli. Nam totus exercitus habet se ad similitudinem unius corporis, quare sicut omnia membra corporis se invicem iuvant, sic omnes bellatores et omnes partes eiusdem exercitus se invicem defendunt. Quare sicut confunduntur membrorum opera nisi dirigantur per ipsum caput, in quo tores in exercitu si careant centurione et duce, qui debet esse eorum caput et eorum directivum. Inde est quod antiquitus ne accideret confusio in bello, constituebatur, dux aliquis qui toti exercitui erat praepositus. Sub hoc autem duce erant centuriones. Sub centurione vero decani. Dicitur enim decanus a decem. Sic centurio a centum. Habebat enim centurio sub se
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ centurionis cͥte erant lr̃e aliq̃
uł signũ aliqd̾̃ euidens qd respiciẽ¬
tes decaui agnoscebant eenturionẽ
ꝓpͥum et sciebant que sequi debebãt
decauũ ꝓpͥmu agnoscebant¶ Hoc ĩq
ꝙͣ ⁊ peditum constituendi sunt du¬
ces et p̾ositi et fentet uexilła ut qͥl¬
sciat quid d age̾. Est .i. rantus te¬
ror in bello pp̃ armoꝵ strepidũ per¬
ex solo intuitu sciat se ten̾e ordina¬
te ĩ acie et cognoscat quid sit acturꝰ
ex hoc aut̾ pate pot̃ qͣles debeant eẽ
portanter insignia et uexilla. sam
uexillo cõficto totus ex̾citus est con¬
fusus. Cũ gͥ magna diligencia ẽ
uexilli fex eligẽdus ut sit cor ͤ for¬
tis aĩõ constans fidelis pͥncipi exꝑ¬
tus ĩ armis et alia singula q̃ requi¬
rũtur ad ꝓbũ et strenũũ bellãtorẽ
cõueuit eñĩ ⁊̃ nr̃is tprĩbus totũ popu¬
lũ ciuitatis cuiusdemr de iuctũ et a
bellatoribus paucis eo qd̃ uexili fex
fraudem cõmittens uelauit uexi¬

Expanded text:
e erant literae aliquae, vel signum aliquod evidens; quod respicientes decani agnoscebant centurionem proprium, et sciebat quem sequi debebant. decanum proprium agnoscebant. Hoc itaquuam etiam peditum constituendi sunt duces et praepositi, et ferentes vexilla: ut quilisciat quid debeat agere.Est enim tantus terror in bello propter armorum strepitum et perbet solo intuitu sciat se tenere ordinate in acie, et cognoscat quid sit acturus. Ex hoc autem patere potest, quales debeant esse portantes insigna et vexilla. Nam vexillo confracto totus exercitus est confusus. Cum magna igitur diligentia est vexillifer eligendus, ut sit corpore fortis, animo constans, fidelis principi, et expertus in armis, et alia singula habebellatorem. Contigit enim nostris temporibus totum populum civitatis cuiusdam devictum esse a bellatoribus paucis, eo quod vexillifer fraudem committens velavit vexil
Abbreviated transcription (Latin):
ponere leges uł faciens ordinatõm
aliqmͣ in ciuitate ad t̾a d respicẽ.
uidelz ad hoĩes ad regionẽ etad lo¬
ca uicina. Siquis gͦ ueller p̾t̾ ciuies
statuere aliquos bellatores uiuẽtes
ex qͥbus fructibus tĩtatis ad tͥa deb̾et
aspic̾e uidelicer ad cuies. Nam si ciuies
ip̃i eẽnt pusillanimes ⁊ ĩ tllc̃s ad bel¬
lũ indig̾et maiori copia bellatoꝵ
gione et maiori t̾raꝵ spatio pocur¬
tur tãto sustentare poss maiorem
nũm bellanciũ ¶ Ftio aspiciend̾ est
ad loca uicina ut utr̃ cuuitas illa ha¬
beret ctͣ se uicinos amicos uł ĩ imi¬
cos pusillammes uł iuriles. Nam
uariatis condicõnibus uicinoꝵ oz¬

Expanded text:
ponere leges vel facere ordinationem aliquam in civitate, ad tria debet respicere. scilicet ad homines, ad regionem, et ad loca vicina. Si quis ergo vellet praeter cives statuere aliquos bellatores viventes ex communibus fructibus civitatis, ad tria deberet respicere. Primo ad cives: nam si cives ipsi essent pusillanimes et inutiles ad bellum, indigeret maiori copia bellatorugione et maiori terrarum spatio potiretur, tanto sustentare posset maiorem numerum bellantium. Tertio aspiciendum esset ad loca vicina, ut utrum civitas illa haberet circa se vicinos amicos vel inimicos, pusillanimes vel viriles. nam variatis conditionibus vicino
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ̃m t̾a que de ipĩs bellantibus socͣ¬
tes statuebat. pͥmo eĩ dicebat eos
ẽẽ alios et distĩctos ab alus ciibꝰ
ẜo statuebat magnã mlt̾itudinẽ
beslatoꝵ. F̾do ponebat eos ĩ quo¬
sꝑ bonũ cõe p̾ponẽdũ est bono pͥua¬
to. Naturale est .n. ꝑtem se expo¬
git quilz cuus si ñ exponat se ꝑi¬
culo pro defensione prĩe. Non gͦ
sic seꝑandi sunt bellatores ab arti¬
ficibus uł ab alus cuubus qd̃ ciues
alios ꝓ defensione prĩe bellare nõ
oporteat melius est gͦ dic̾e ĩ cuutare
tot eẽ beslatores et defensores prĩe
quot sunt ibi ciuies ualentes por¬
tare arira qmͣ seꝑare bellatores
Nam constir ͤ ptãtam młtitudiuẽ
ha uł. ĩ mille eẽt ualde diffi ᷝ ͤ et
honerosũ ipĩs tiubus. honosum
tis sustentare mille uiros ex stipen¬
dus coĩbus quoꝵ nlłm eẽt aliud
enĩ ciuitatẽ illam hr̃e possõnes qiͣ
ad locũ ut posset ex coĩbus sũpti¬
bus tantam młritudinẽ pascere

Expanded text:
m tria quae de ipsis bellantibus Socrates statuebat. Primo enim dicebat eos esse alios et distinctos ab aliis civibus. Secundo statuebat magnam multitudinem bellatorum. Tertio ponebat eos in quo bonum commune praeponendum est bono privato: naturale enim est partem se expogit quilibet civi, si non exponat se periculo pro defensione patriae. non ergo sic separandi sunt bellatores ad artificibus et ab aliis civibus, quod cives alii pro defensione patriae bellare non oporteat. melius est ergo dicere in civitate tot esse bellatores et defensores patriae, quot sunt ibi cives valentes portare arma, quam separare bellatores nam constituere tantam multitudinem  valde difficile et onerosum ipsis civibus. Onerosum tis sustentare mille viros in stupendiis communibus, quorum nullum esset aliud enim civitatem illam habere possessiones quasi ad votum, ut posset ex communibus sumptibus tantam multitudinem pascere
Abbreviated transcription (Latin):
de poli is et de ordine cnuũ ñ
sme rõne locuros fuisse. Id̾o
bñ se ht̃ eoꝵ opiniones tractare ñ
ipeores et filias eẽ cõer ut socͣtes
statuebat nec eẽ decent rasieres or¬
dinari ad oꝑa bellica nec e ͤ utłe
eodem sꝑ in eisdem magr̃atibꝰ p̾fi¬
ci ut socrares statuisse udebatur
Restat gͦ exequi de diuisione et
ordinatõne cuitatis qmͣ socͣtes or¬
dinauit ¶Dicebat enĩ socrares ut

Expanded text:
de Politiis, et de ordine civium, non sine ratione locutos fuisset ideo bene se habet eorum opiniones tractare, non uxores, et filios esse communes, ut Socrates statuebat; nec esse decens, mulieres ordinari ad opera bellica; nec esse utile, eosdem semper in eisdem magistratibus praefici, ut Socrates statuisse videbatur. Restat ergo exequi de iussione et ordine civitatis, quam Socrates ordinavit. Dicebat enim Socrates, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem sic eẽ sitam qd̃ ꝑ m̃carõnes
et ꝑponderis portatiuam et ꝑ hũanã
in dustͥa facilr̃ hr̃e possit sufficiã uite.
sic̃ gͦ uicus in quo ex̾cetur ars fabrił
uidiget uicoalio in quo ex̾cetur ars
textoria eo qd̃ hoĩes ad sufficiam uite
idigeant tam oꝑibus fabroꝵ qmͣ
textoꝵ sic qr cõuenit cuuitares aliqͣt
hũndare ĩ uino et defic̾e infrũco
in quo conuenit cuntares alias hũn
lo alt̾ius qrͣe sic̾ utile est uite hũa¬
ne ĩ eadem cuutate congregari diuĩ¬
sos uicos ut facilius hẽantur que re¬
quirũtur ad uitam. sic utile est cuu¬
tares płes congregare sb̃nno pͥnti¬
patu aut sub uno reguo ut facilius
et melus sibi ĩ uicẽ sb̃uerant ꝙͣtũ ad
ea quibus iudigeꝰ ĩ uita. Nam sicut
diu̾sa m̃bra corporis nõ eũdem actũ

Expanded text:
ones, et ponderis portativam, et per humanam industriam faciliter habere possit sufficientia vitae. Sicut ergo vicus, in quo exercetur ars fabrilis, indiget vico alio, in quo exercetur ars textoria, eo quod homines ad sufficientiam vitae indigeant tam operibus fabrorum quam textorum: sic quia contingit civitates aliquas abundare in vino, et deficere in frumento, in qlio alterius. Quare sicut utile est vitae humanae in eadem civitate congregari diversos vicos, ut facilius habeantur quae requiruntur ad vitam: sic utile est civitates plures congregari sub uno principatu aut sub uno regno, ut facilius et melius sibi invicem subveniant quantum ad ea quibus indigemus in vita. Nam sicut d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfed̾atõ płm̃ cĩtatum. eo qd̾ uniãtur
defend̾e et ordinare cuulẽ pom aliaꝵ
ciuitatũ ad defensionẽ ciuuslibet
cuuitatis regni si cõtĩgaream ab exͣ¬
neis impugnari pot̾̃ faciliorẽ defen¬
sionẽ et turrõnem utile fuit expłibꝰ

Expanded text:
federatio plurium civitatum, eo quod uniantur defendere, et ordinare civilem potentiam aliarum civitatum ad defensionem cuiuslibet civitatis regni; si contingat eam ab exneis impugnari, propter faciliorem defensionem et tuitionem utile fuit ex pluri
Abbreviated transcription (Latin):
utile est ipĩs m̃bris congregari ĩ uuo
cor ͤ ut sibi ĩuuicem sb̃neĩant sic uon
om̃s ciitates hũudant ĩ eis dem utile
est eis congregari sb̃ nuo regnout
melus possinit sibi ĩ uicẽ sõueĩre ĩ hus
que req̾rũtur ad sufficĩam uiri ¶a

Expanded text:
utile est in ipsis membris congregari in uno corpore, ut sibi invicem subveniant: sic quia non omnes civitates abundant in eisdem, utile est eis congregari sub uno regno, ut melius possint sibi invicem subvenire in his quae requiruntur ad sufficientia
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ utlłigend̾ est reges et principes
nõ deb̾e redi̾ri aliq̾ͥbus solatus uł ali¬
et honesti illis debent reges ⁊ pͥncipes
mod̾ate uti ut sꝑ uideant᷑ mati᷑ et
cis. qͣre ludus si ñ sit mod̾atus et ho
xam tanto gͥ decet reges et princi¬
pes mod̾ate uri delectatoĩbus ludoꝵ
ꝙxͣto detestabilius est eẽ piu̾les ampliꝰ
ut p ex hĩtis ex hoc iocosa delectatõ
nõ est occiosa et ordiãnt᷑ ĩ bonũ finẽ
qr int̾ poĩta nrĩs curis ꝙͣdam recre¬
arõnem accepiniꝰ rõne cuiꝰ ardenciꝰ
insurgiꝰ ut insistamꝰ doĩs oꝑibus
mod̾atut ĩ honestus distrahat nos a¬
bonis oꝑibus et a debitis curis tanto
de testabilius est reges et pͥncipes in¬
mod̾ate uł ĩ honeste uti delectatoi¬
buc ludoꝵ qnͣto cura boni coĩs que
spectat ad principẽ excellencõꝵ est
ꝙͣ sit cura alicuiꝰ ꝑticularis boni
nõ ergo oĩno ꝓhibenda sunt u̾ba
ꝑfc̃a iocosa si sint houesta ⁊ mod̾a¬

Expanded text:
igendum est reges, et principes non debere recreare aliquibus solaciis, vel aliesse liberales est honesti, illis debent reges, et principes adeo moderate uti, ut semper videantur maturi, et cis. Quare ludus si non sit moderatus et honxam. Tanto igitur decet reges et principes moderate uti delectationibus ludorum, quanto detestabilius est eos espueriles. Amplius  ut patet ex habitis ex hoc iocosa delectatio non est otiosa, et ordinatur in bonum finem, quia interposita nostris curis, quandam recreationem accipimus, ratione cuius ardentius insurgimus, ut insistamus bonis operibus, moderatus, vel inhonestus distrahat nos abonis operibus, et a debitis curis: tanto detestabilius est reges, et principes immoderate, vel inhoneste uti delectationibus ludorum, quanto cura boni communis, quae spectat ad principem excellentior est, quam sit cura alicuius particularis boni. Non ergo omnino prohibenda sunt verba, vel facta iocosa, si sint honesta et modera
Abbreviated transcription (Latin):
est iᵈ qd̾ caret debito sine q̃cquid gͦ
de se est ordinabile in debitũ finem
nõ est ociosũ. ludꝰ aut̃ si fit lib̾alis¬
er honestus et mod̾atus ordinari ht̃
ĩbonũ finẽ qr est qdam mͦ nctͣiꝰ in
Si sint mod̾ate et honeste nõ otiose
uit̾ ponũtur curis et laboribur urĩs
qͣre cũ ĩ talibus ꝯtingat pectare ⁊ bñ¬
pħs appellat hõ loctos. phs̃. enĩ tales
assiłat auibꝰ rapientibus p̾dam sacfi¬
caram in templis gentiliũ. sic̾ .ii. a¬
ues ille uõ curabant qͣlr̃tũq possẽt
aliquid de illa p̾da capere sic uolen¬
tes oĩno face̾ risũ et prouocare ali¬
os ad cathinũ uõ curant qͣlr̃cũq pꝰ¬
ĩ ludũ et hu notant᷑ duri et agres¬
tes. hiꝰ aut̃ sunt nõ sustinẽtes aliꝙ̃
ludũ nec dicentes aliquid ridicłm
ĩmo dicentibus sunt molesti. p gͥ
qͥd est iocũditas uł entͣpelia ꝓ ut
est uirtus ut hic de ea loqͥmur qr est
repͥmens sr̃fluitates ludi et mode¬

Expanded text:
est illud, quod caret debito fine. quicquid ergo de se est ordinabile ad debitum finem, non est ociosum. Ludus autem si sit liberalis, honestus, et modestus, ordinari habet in bonum finem: quia est quodammodo nsi sint moderatae et honestae, non ociosae, interponuntur curis, et laboribus nostris. Quare cum in talibus contingat peccare, s appellat bomolocos. Philosophus enim tales assimilat avibus rapientibus. praedam sacrificatam in templis Gentilium. Sicur enim aves illae non curabant qualitercunque possent aliquid de illa praeda capere: sic volentes omnino facere risum, et provocare alios ad cachinnum, non curant qualitercunque po: et hi vocantur duri, et agrestes. Huiusmodi autem sunt non sustinentes aliquem ludum, nec dicentes aliquid ridiculum: immo dicentibus sunt molesti. Patet ergo quid est iocunditas, vel eutrapelia, prout est virtus, et ut hic de ea loquimur, quia est reprimens su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ mod̾are defcũs. ht̃ .ii. ip̃e ludus
ꝙͣdam delectatõem aunexam pp̃
tõnes iocosas ꝙͣ ut fugiamꝰ illas.
¶uiso qͥd est entͣpelia sine iocũditas
et ctͣ que h̃t eẽ qr principalius est ĩ
repͥmendo sẽfluitates ludi ex ꝯñti
tutibus rep̾mentibus passiones
et motꝰ nõ est accipiend̾ ẜm rem¬

Expanded text:
re defectus. Habet enim ipse ludus quandam delectationem annexam, propter tiones iocosas, quam ut fugiamus illas. Viso quid est eutrapelia sine iocunditas, et circa quae habet esse, quia principalius est in reprimendo superfluitates ludi, ex conseuod est in virtutibus reprimentibus passiones et motus, non est accipiendum se
Abbreviated transcription (Latin):
magis ħ decet reges et prĩcipes ꝙͣ¬
to ip̃i plus debent eẽ solliciti ut eoꝵ
filu sint formosi et elegantes cor ͤ
ĩ dustres m̃te. daco gͦ qd̾ contingat
eos uxorem ducẽ in etate uald̾ u¬
uenili nõ rũ debent un cõuigio
uisi ĩ etare debita ¶ẜa uia adĩues¬
tigand̃ hoc id̾ siñtur ex temꝑanͣ
młiez. Nam si ĩ etate ualde iuue¬
nili uxores sius uiris copłant᷑ nõ
et ninuo ardore ꝯcupiscit ip̃m. si
ex uimia iuiuẽture sit assueftũs ad

Expanded text:
magis decet reges et principes, quanto ipsi plus debent esse soliti, ut eorum filii sint formosi et elegantes corpore, et industres mente. Dato ergo quod contingat eos uxorem ducere in aetate nimis iuvenili, non tamen debent uti coniugio nisi in aetate debita. Secunda via ad investigandm. Nam si in aetate valde iuvenili uxores suis viris copulentur, net nimio ardore concupiscit ipsum, si ex nimia iuventute sit assueta ad
Abbreviated transcription (Latin):
et nõ ꝑuenerũt usq ad debitum
cõplem̃tũ si ex tali cõiũtõne nas¬
cantur puĩ seqͥtur qd̃ ꝓducantur
ad corͣ ex cõũctõne niiis iuiueni¬
li consurgit lesio filioꝵ sic ex tali

Expanded text:
et non pervenerunt ad debitum complementum, si ex tali coniunctione nascantur pueri, sequitur quod producantur ad corpora ex coniunctione nimis iuvenili, consurgit laesio filiorum: sic ex tali
Abbreviated transcription (Latin):
sũma prudencia o qd̾ agat ordiua¬
ce et prudent̾. pͥdentis enĩ ẽ cito ex
pedire se et modicũ tp̃c a põne ĩ rebꝰ
cito crescit. qr nͣ de ea modicũ curẽs
cito producit ip̃am ad suũ augm̃tũ
sic et młier ꝙͣtũ ad corpus cicuis ht¬

Expanded text:
d agat ordinate et prudenter. Prudentis est enim cito se expedire, et modicum tempus apponere in rebus cito crescit. quia natura de ea modicum curans, cito perducit ipsam ad suum augmentum. Sic et mulier quantum ad corpus cuius h
Abbreviated transcription (Latin):
sit delictum. Pectatur tũ ccͣ eam
si cõtingat ex ĩ ordinatõne aĩe. qrͣ
cũ turpis modus sum̃di cibũ signũ
sit cuiꝰdam gulositatis uł in ordĩa¬
toĩs m̃tis in sũptõne cibi nõ solum
cauẽdus ẽ ardor et iumietas s ⁊ ca¬

Expanded text:
sit delictum, peccatur tamen circa eam, si contingat ex inordinatione animae. Quare cum turpis modus sumendi cibum signum sit cuiusdam gulositatis, vel inordinationis mentis in sumptione cibi, non solum cavendus est ardor et nimietas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qnĩ eius requirat delicata cibaria
q̃rat delinquit qr hoc ex aliqͣ s̃tem¬
perancia uł exaliquo uitõ ꝑueĩt.
Sexto delĩquitur si q̃rantꝰ cibaria
nimis studiose ꝑata. Nam ⁊̃ ĩ ui¬
libus cibarus pot qͥs ostend̾e se nimis
gulossi si nimio studio uelit ea c̃ẽ
ꝑata. uñr enĩ tales uiu̾e uc ꝯmedãt
nõ cõmedere ut uiuant cũ nimũ stu¬
diũ et numam curam apponãt ctͣ pp̾a
m̃ta ciboꝵ. hus gͦ uisis de leui apparet
qͣlr̃ instruendi sũt pu̾i ut se hẽant
ctͣ cibos. Nam ulłs repente sit sũmꝰ
sufficit aut̃ eos paulatĩ ⁊ pederentĩ
iustruere ut cũ ad debitam etarem
ꝑuenerint suit sufficient̾ instructi
qͣlr̃ se hr̃e debeant in sũptõne ciboꝵ¬

Expanded text:
us requirat, delicata cibaria quaerat, delinquit: quia hoc ex aliqua intemperantia, vel ex aliquo vitio provenit. Sexto delinquitur, si quaerantur cibaria nimis studiose parata. Nam etiam in utilibus cibariis potest quis ostendere se nimis gulosum, si nimio studio velit ea esse parata. Videntur enim tales vivere ut comedant, non comedere ut vivant, cum nimium studium etta ciborum. His ergo visis de levi apparet, qualiter instruendi sunt pueri, ut se habeant circa cibos. Nam nullus repente sit summus. Sufficit autem eos paulatim et pedetentim instruere, ut cum ad debitam aetatem pervenerint, sint sufficienter instructi, qualiter se habere debeant in sumptione cibo
Abbreviated transcription (Latin):
dinauit enĩ nͣ ałibus dentes ut ꝑ eos
cibus debite c̾cus facilius pat̾etur a
uẽ facilius iginũtur et cõu̾tũtur ĩ
ignẽ. hũc aut̃ ordiuẽ nͣlem ut płi¬
mũ uõ obseruant sinũtes cibũ nimis
linguã. s maior cũ attingit guitur
gulosi g̾ qͥ minis auide et cũ mag¬
na delectatõne cibũ sumũt nõ delectã

Expanded text:
dinavit enim natura animalibus dentes, ut per eos cibus debite, tritus, facilius pateretur a ta facilius igniuntur, et convertuntur in ignem. Hunc autem ordinem naturalem, ut plurimum non observant sumentes cibum linguam: sed maior est, cum attingit guttur. Gulosi ergo, qui nimis avide et cum magna delectatione cibum sumunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
idõ cũ quis assuestit sum̾e cibũ in
aliqͣ hora ut płimũ appetir sũptõm
eius in eadem hora. Si gͦ ĩ ordĩate
et p̃t̾ consuetam horã utat᷑ quis ci¬
bũ sum̾e ut plimũ aũ digestionẽ
pͥmi cibi sumitur. scd̾s cibus ledit᷑
g ͦ inde corpus hora gͦ debita et detꝰ¬
minata nõ solũ pp̃ bonitatẽ aĩe s ⁊̃
obsuanda est insũptõne cibi¶ Qnco
pectarur ctͣ sũptõm cibi. Si q̃rant᷑
cibaria nimis lanta et delicata ultͣ
qmͣ eius status reqͥrat. Delicatõ
enĩ ciboꝵ accipienda est ẜm ꝯdicõ¬

Expanded text:
ideo cum quis assuescit, sumere cibum in aliqua hora, ut plurimum appetit sumptionem eius in eadem hora. Si ergo inordinate et praeter consuetam horam utatur quis cibum sumere, ut plurimum ante digestionem primi cibi sumitur secundus cibus. laeditur ergo inde corpus. Hora ergo debita et determinata, non solum propter bonitatem animae, sed observanda est in sumptione cibi. Quinto peccatur circa sumptionem cibi, si quaerantur cibaria nimis lauta et delicata ultra quam eius status requirat. Delicatio enim ciborum accipienda est sec
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ pro quo statĩ ẜm ip̃ius ualorẽ
reciꝑe possumꝰ supplencia indigen¬
cia uite. In toto gͦ uno regno ne
nimis gͣuarẽ hoĩes cõmorantes in
ip̃o cũ ex una ꝑte regni oporrebat
eos accedere ad aliam porrando setũ
uictualia hon̾osa in uenitus fuit
denarius qui est defacili ꝑtatilis ꝑ
cuiꝰ cõmutatõm uictnalia ĩueĩũt᷑
forte suffic̾et ĩ uno regno uł in u¬
na ꝓuĩcia. S qr indiu̾sis regnis
diu̾ersi dñancur nec eisdem dena¬
rus utũtur cõmorantes in diu̾sis

Expanded text:
noster, peo quo statim secundum ipsius valorem noster, peo quo statim secundum ipsius valorem recipere possumus supplentia indigentiam vitae. In toto ergo uno regno ne nimis gravarentur homines commorantes in ipso, cum ex una parte regni oportebat eos accedere ad aliam, portando secum victualia onerosa, inventus fuit denarius, qui est de facili portatilis: per cuius commutationem victualia inveniuntur. forte sufficeret in uno regno, vel in una provincia: sed qua in diversis regnis diversi dominantur, nec eisdem denariis utuntur commorantes in diversis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ eẽt pulcrũ et utile pro quo ĩueĩ¬
ri possent uictualia. hiꝰ aut̃ maxĩe
est argẽrũ eraur̃ que ĩt̾ cerã metal¬
la sunt pulc̾ora et sunt utilia et ho¬
norabilia ex eis .n. possũt fĩ uasa q̃
fĩ hoĩbus utilia quibus fcĩs ur᷑ utẽs
illis eẽ ĩ honore er głia ⁊ pͥmitus gͦ
ĩuente fuerũt cõmutatõnes rr̾ad
mecalla solum ẜm pond̾a ut uolẽ¬
tes hrẽ tĩ uini oportebat dare tm̃
ponderis argeun er auri uł. ⁊ alr̾us
nretalli ut placebat tunc iprĩs po¬
pulis et regibus institu̾e. S qr dif¬
ficile erat ĩ oĩ emptõne et ueuditõ
ne sꝑ ponderare metalla. utemẽ¬
tes et uendentes ab solu̾entur abhiꝰ
pondere ĩ ipĩs metallis scultũ fuit
signũ aliquod ut ymago p̾ncipis
uł aliqd̃ aliud signũ publicũ ꝑ curꝰ
inspecõnem sciretur qnͣti ponders
et qnͣti ualoris eẽt merallũ iᵈ. hoc gͦ
modo ĩuentus fint denarnis et mĩ¬
misma qui est qiͣ qͥdam fide uissor

Expanded text:
quod esset pulchrum, et utile, pro quo inveniri possent victualia. huiusmodi autem maxime est argentum, et aurum, quae inter caetera metalla sunt pulchriora, et sunt utilia, et honorabilia: ex eis enim possunt fieri vasa, quae sunt hominibus utilia, quibus factis videtur utens illis esse in honore et gloria. Primitus ergo inventae fuerunt commutationes ad metalla solum secundum pondera: ut volentes habere tantum vini, oportebat dare tantum ponderis argenti, vel auri, etiam alterius metalli, ut placebat tunc temporis populis et regibus instituere. Sed quia difficile erat in omni emptione vel venditione, semper ponderare metalla, ut ementes et vendentes absolverentur ad huiusmodi pondere, in ipsis metallis sculptum fuit signum aliquod, ut imago principis, vel aliquod aliud signum publicum, per cuius inspectionem sciretur quanti ponderis, et quanti valoris esset metallum illud. Hoc ergo modo inventus fuit denarius et numisma, qui est quasi quidam fideiussor
Abbreviated transcription (Latin):
troducte sunt ille tres sepcies con¬
mutacõnũ. Nam et si ad coĩsatẽ
uici uł cĩtatis aliquo modo suffi
duci cõmutatõm ir̃ ad deuarios et
eo ᷤ rursus si ĩ coĩtate tocus regni
suffic̾e̾t cõmutatio rr̾ ad denarios

Expanded text:
troductae sunt illae tres species commutationum. Nam et si ad communitatem vici, vel civitatis, aliquo modo sufficduci commutationem rerum ad denarios, et econverso. Rursus si in communicatione totius regni sufficeret commutatio rerum ad denarios
Abbreviated transcription (Latin):
nem sb̃ueĩebant sibi ad sufficien¬
ciam uite qui modus ut ipẽ ait ad¬
huc reseruatur apud mlt̾as barba¬
ras narõnes que nõ hũter denarioꝵ
usũ solũ res ip̃as cõnutant. hic at
modus forte ĩ uno uico uł ĩuna uil¬
la obseruari posset. s ĩ toto uno reg¬
uo uł in tota uua ꝓuĩcia si propro¬
uĩcia illa eẽt magne latitudĩs ꝯmo¬
de obseruari nõ pot̃. Nam uinũ fru¬

Expanded text:
nem subveniebant sibi ad sufficientiam vitae. quin modus ut ipse ait adhuc reservatur apud multas Barbaras nationes, quae non habentes denariorum usum, solum res ipsas commutant. Hic autem modus forte in uno vico, vel in una villa observari posset: sed in toto uno regno, vel in tota una provincia, si provincia illa esset magnae latitudinis, commode observari non pot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmutatõm nũmisiatũ ad nũms¬
mata ¶P gͦ quot sunt cõmuta¬
tõnes et quõ sunt ĩuente et que
fuit ncc̃itas ĩ ueĩre denarios de¬
cet gͦ prudentẽ prẽm famłias et
doctũ gub̾natorẽ cognosc̾e quõ or¬
te sunt tales ꝯmutatõnes er ad
quid deseruiũt ut hoc cognoscen¬
do meluic sciat sue domui prouidere¬
Capłui .x. Quot sunt spẽs peccumia tiue ⁊

Expanded text:
d numismata. Patet ergo quot sunt commutationem, et quomodo sunt inventae, et quae fuit necessitas invenire denarios. Decet ergo prudentem patremfamilias. et doctum gubernatorem cognoscere, quomodo ortae sunt tales commutationem, et ad quid deserviunt, ut cognoscendo, melius sciat suae domui providere. Quot sunt species pecuniat
Abbreviated transcription (Latin):
obsider castrũ aut cuutatem aliqmͣ si
uult eam impugnare ꝑ machĩas la¬
pidarias diligent̾ consid̾are d utrũ
magis possit munitõm ilłam ĩ pugna¬
sessos offendere ꝓhiciendo spiscius et
freꝙ̃ cuis uam prout iuderit expedire
dis prohiciendi uł aliquibus sũ alig̾
obsessam potĩt upuguare. si. enĩ
plena uoticia hẽatur de machuuc de
quibus mentõm fecius sufficient̾
scietur quõ ꝑ machr̃s lapidarias po¬
tit quelibet in untõ impugnari.
Nani om̃e genus urache lapidarie ł

Expanded text:
obsidet castrum aut civitatem aliquam, si vult eam impugnare per machinas lapidarias, diligenter considerare debet, utrum magis possit munitionem illam impugnasessos offendere proiiciendo spissius et frequentius. Nam prout viderit expedire dis proobsessam poterit impugnare. Si enim plena notitia habeatur de machinis, de quibus mentionem fecimus, sufficienter scietur, quomodo per machinas lapidarias poterit quaelibet munitio impugnari. Nam omne genus machinae lapidariae, vel
Abbreviated transcription (Latin):
contra poudus esse fixum qũ ĩ uir¬
ga infiea est q̃dam cassa ĩ tnobilr̃
adhens uirge plana lapidibus et
arena uł plena plũbo uł amico alio
gͣui corpore qd̃ geuus machiͤ ue¬
t̾es tͣbuciũ uocare uolu̾ut. Int̾ cete¬
ras aut̃ iachas ħ rectius ꝓicit eo qd̾̃
contra pondus sꝑ uniformit tͣhat
Ito sꝑ eodem modo impeslit. cũ hac
eiĩ machꝰ qiͣ actus ꝑcuti posset. nam
cũ aliqd̃ signũ ꝑcuciend̾ est ꝑ ip̃m si
nunis proicit ad dextram uł ad sins¬
tram u̾tenda est ad locũ erga ꝙ̃ ia¬
ciendus est lapis. Si n̾o nimis alte
proicit uł elongauda est machrꝰ a
signo uł infũda eius appodꝰ est lap̃
gͣuior quẽ nõ tm̃ eleuare potĩt. Si
u̾o nimis yme uł minic basse appni¬
ꝙͣda est machiꝰ uł eleuandus est lap̃
semꝑ enĩ pond̾andi sunt lapides ma
molit᷑ ad herens ccͣ flagellũ uł uirgã
et hoc genꝰ machi ͤ roͣm pugnatores
appellau̾nt biffam. disft᷑ aut̃ hoc atͣ¬

Expanded text:
contrapondus esse fixum, quando in virga infixa est quaedam cassa immobiliter adhaerens virgae plena lapidibus et arena, vel plena plumbo, vel aliquo alio gravi corpore: quod genus machinae veteres Trabutium vocare voluerunt. Inter ceteras autem machinas haec rectus proiicit, eo quod contrapondus semper uniformiter trahat: ideo semper eodem modo impellit, cum hac enim machina quasi acus percuti posset. Nam cum aliquod signum percutiendum est per ipsam, si nimis proiicit ad dextram, vel ad sinistram vertenda est ad locum erga quod iaciendus est lapis. Si vero nimis alte proiicit, vel elonganda est machina a signo, vel in funda eius apponendus est lapis gravior, quem non tantum elevare poterit. Si vero nimis ime vel nimis basse, appropinquanda est machina, vel alleviandus est lapis. Semper enim ponderandi sunt lapides ipsmobiliter adhaerens circa flagellum, vel circa Et hoc genus machinae Romani pugnatores appellaverunt Biffam. Differt autem haec a Tr
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ quot suut gn̾a machinarũ lapi¬
dartaz et quot sũt modi edificõꝵ
ꝑ que munitõnes ĩpugnantur. ma¬
chiue aut̃ lapidarie qiͣ ad.iuiͦ ͬ ge¬
nera reducũtur. Nam ĩ oĩ tali ma¬
chrꝰ estdaie aliquid trahens etele¬
uaus uirgam mathi ͤ ad qmͣ cõiũc¬
ta est funda quͣi lapides iaciũtur. hiꝰ

Expanded text:
 quot sunt genera machinarum lapidarium, et quot sunt modi aedificiorum per quae munitiones impugnantur. Machinae autem lapidariae quasi ad quatuor genera reducuntur. Nam in omni tali machina est dare aliquid trahens et elevans virgam machinae, ad quam coniuncta est funda, qua lapides iaciuntur. Huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ lapides fortissimos esse
modo esse munitas et ꝑciũculos et
pi possit obsessis cũ ꝓuidentes fossio¬
uem impediũt ea ne ꝑ ip̃am fraudu¬
lenter et ꝑ uisydias deũcantur qd̃ qͦ¬
modo fĩ heat oũdimus iu secp̃tidus a¬
pitulis agetur de defensiua pugla. cũ
enĩ tractabimꝰ qͣlr̃ obsessi se defend̾e
debeant declarabr̃ qͣlr̃ obsessi ciũcu¬
los et alia machinam̃ta obsidenciũ
debeant ꝓuidere qͣre si modus artis
ita de facili munitõnes ĩpugnari
possunt sicut ꝑ machinas lapidarias

Expanded text:
 Lapides fortissimos esse modo esse munitas. ut per viculos et pi possit, obsessi tamen providentes fossionem impediunt eam, ne per ipsam fraudulenter et per isidias devincantur. Quod quomodo fieri habeat, ostendemus in sequentibus capitulis, ubi agetur de defensiva pugna. cum enim tractabimus qualiter obsessi de defendere debeant, declarabitur qualiter obsessi per cuniculos et alia machinamenta obsidentium debeant providere. Quare si modus artis os non ita de facili munitiones impugnari possunt, sicut per machinas lapidarias
Abbreviated transcription (Latin):
possunt munitõnes obsesse tũ ut uide
est ignis uł ricio ignitus nam ꝑtitõ¬
nem ignitum lapidi alligatũ aꝑpere
ponendus
ta lignea impulsa ad muros ciui

Expanded text:
possunt munitiones obsessae. Tamen, ut est ignis, vel ticio ignitus. Nam per ticionem ignitum lapidi alligatum apparerponendus. cia lignea impulsa ad muros civi
Abbreviated transcription (Latin):
niurea ĩ ꝙͣtũ bona sunt. Scd̾o si ĩ fra
ꝙͣ rõ dicet retͣpamus nos ab illis eo ꝙ
ardua et difficilia siit. qͣre gͣ taba du¬
plici iltute sdigemꝰ una ĩpellente nos
nulitas. oĩs gͦ magͣnimꝰ hũilis est nã

Expanded text:
amur ea inquantum bona sunt. Secundo, si infra quam ratio dictet retrahamus nos ab illis, eo quod ardua et difficilia sint. Quare circa talia duplici virtute indigemus. Una impellente nos,humilitas. Omnino ergo magnanimus humilis est. nam
Abbreviated transcription (Latin):
ne ultͣ ꝙͣ rõdiebus tendat ĩ ea rõne boĩ¬
dere gͥ ĩ magnos honoros etadmagna
ut tendendo ĩ illa bona nõ retͣhim᷑ rõ¬
nitatis sumꝰ hũiles. Difft̃ gͦ magͣni¬
mitas ab huilitate ĩ duodus. pͥmo¬
prĩcipalit impellit et ex ꝯñti rechit I̾o¬
defcũs in rebus licitis ⁊ honestis alios
aliquis rõne diffi ͭ ͥ ᷤᷤ desꝑet ne tande̾t ĩ
oꝑi maguo honore digna. huilitas
sperans de ipõ bono ultia rõm ꝑseqͣtur
hũilis moro quo dciũ est ⁊ huilitas qͦdã¬
mꝰ ẽ id̾ qd̃ mediocͥ ⁊ honoris a manĩa
ter tendit in honores illo. ¶otr̃ autẽ
hũilitas sit idem simpr qd̾ dilige̾ me¬
diocres honores uł utr̃ sit id̾ simplr¬

Expanded text:
o dictet tendat in ea ratione bonidere igitur in magnos honores, et ad magna ut tendendo in illa bona non retrahimur ratnitatis sumus humiles. Differt ergo magnanimitas ab humilitate in duobus. Pprincipaliter impellit: et ex consequenti proprios defectus, in rebus licitis et honestis alios aliquis ratione difficultatis desperet, ne tendat in opera magno honore digna. Humilitassperans de ipso bono, ultra rationem prosequatur humilis modo quo dictum est. Et humilitas quodammodo est idem, quod mediocris honoris amativa: ter tendit in honores illos. Utrum autem humilitas sit idem simpliciter quod diligere mediocres honores, vel verum sit idem simpl
Abbreviated transcription (Latin):
qui coĩ noĩe tyrãuides nũcupatur ẽ
pessimꝰ. S de hac infra dicetur. oitẽ¬
detur em̃ qd̃ sicut monarchia regia
est optima. Ita qr maiori bono marꝰ
malũ oppouitur ionarchia tyran¬
nicha est pessima dũari aut̃ płes dñi¬
o recto nõ ẽ digniꝰ qmͣ dũari unũ
Cum uũcmͣ płes recte dũari possint
nũ inꝙͣtũ tenent locũ uniꝰ et pro¬

Expanded text:
qui communi nomine tyrannis nuncupatur, est pessimus. Sed de hoc infra dicetur: ostendetur enim quod sicut monarchia regia est optima; ita quia maiori bono maius malum opponitur, monarchia tyrannica est pessima. Dominari autem plures dominio recto, non est dignus, quam dominari unum; cum nunquam plures recte dominari possint, nisi inquantum tenent locum uni
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes sic pͥncipantes qͣ constituunt u¬
nuũ. qrͣe melior erit hrꝰ pͥncipatus qr
hõ sic coustitutꝰ et młtirudo sic pͥnci¬
tõne que reqͥritur spͥnci ͭ ͤ. tunc emĩ
pͥncipans rectã ht̃ intentõmi si ñ in¬

Expanded text:
homines sic principantes quasi constituunt unuum. quare melior erit huius principatus, quia homo sic constitutus et multitudo sic princitione quae requiritur in principante. Tunc enim principans rectam habet intentionem, si non in