comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
firmat. Quare fit ista diuersitas:ͦ
Quia ut filius ait. om̃ia patris sua
sunt. & sua patris: ideoq unũ eũgłm
cõmunit̾ possident. id⁊ bonũ nunqũ.
Nam sicut una substantia ẽ patris &

Expanded text:
firmat. Quare fit ista diversitas? Quia, ut Filius ait, omnia Patris sua sunt, et sua Patris; ideoque unum Evangelium communiter possident, id est bonum nuntium. Nam sicut una substantia est Patris
Abbreviated transcription (Latin):
rum & grã & par apatre & filio
equaliter confertur. Sp̃s uͦ sc̃i no
comp̃hendit. hoc est in grã ⁊ in pa¬
ce. Ait enim dñs samaritane mu¬
lieri. Si scires donum dei. hoc est
sp̃m scm̃. Quia enim ꝑ eum diui¬
nitus honorantur electi: iccirco

Expanded text:
uia gratia et pax a Patre et Filio aequaliter confertur. Spiritus sancti comprehendit, id est in gratia et pace. Ait enim Veritas Samaritanae mulieri: Si scires donum Dei , id est Spiritum sanctum. Quia enim per eum divinitus honorantur electi, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
manitatẽ in fine temporũ. miracula
illius. passionẽ resurrectionẽ. ascensi¬
onem ad cȩlos. aduentũ illius ad iudi¬
cium. resurrectionẽ generalem. głam
canda. segregatus ẽ apłs. Sequitur.
suos. Sicut ꝓmisit deus pat̾ ꝑ ꝓph̃as
filium suũ ad salutẽ gen̾is humani
in mundũ eẽ uenturũ: sic ꝓmisit

Expanded text:
e temporum, miracula illius, passionem, resurrectionem, ascensionem ad coelos, adventum illius ad judicium, resurrectionem generalem, gloriam canda segregatus est Apostolus. Sequitur: suos. Sicut promisit Deus Pater per prophetas Filium suum ad salutem humani generis in mundum esse venturum, sic promis
Abbreviated transcription (Latin):
dicite. serui uiutiles sumus: hoc ẽ
non seruitute timoris ⁊ pene serui
lis. s amoris & filiationis : qͦ instar
filii ñ uult offendere patrẽ xpm
Ihesu. Hoc nomen est ab angło hu¬
hebraice messias. Si quidẽ unctus est
ipse non oleo uisibili. s oleo inuisibili:
plenitudine uidelicet sp̃s scĩ. De qua
unctione dicit psalmista. Unxit te
deus tuus oleo leticiȩ. Aliis fuit olim

Expanded text:
Servi inutiles sumus . Hoc est non servus timoris et poenae, sed servus amoris et filiationis, quo, ad instar filii, non vult offendere Christum Jesu. Hoc nomen est ab angelo huHebraice messias: siquidem unctus est ipse non oleo visibili, sed oleo invisibili, plenitudine videlicet Spiritus sancti. De qua unctione dicit Psalmista: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae . Aliis fuit olim
Abbreviated transcription (Latin):
tiis existens. uerus deus est & uerus
homo. Scdm̃ qd̾ d̾s est non ẽ factꝰ
s genitus: quia ñ est creatura. Se¬
cundũ carnẽ autẽ factꝰ est ex semi¬
ne dauid qui fuit de tribu iuda. de
cuius ꝓgenie descendit beatissima
uirgo maria. ex cuius semine forma¬
ta est caro dnica opere sp̃s sc̃i in utero

Expanded text:
sistens, verus Deus est et verus homo; secundum quod Deus est, non est factus, sed genitus, quia non est creatura; secundum autem carnem, factus ex semine David, qui fuit de tribu Juda. De cujus progenie descendit beatissima virgo Maria, ex cujus semine formata est caro Dominica, opere Spiritus sancti in utero
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ẽ appellantur lȩx & ꝓpħe. atq psal¬
mi. quia scĩficant obseruatores suos
ꝓhibendo uicia & cõmendando uir¬
tutes. Que scripture sc̃e uł qͦd eũ głm
de filio suo id ÷ de.xp̃o sunt: quia illũ¬
annuntiant. Multi quidem sunt fi¬
lii dei scđ̾m adoptionẽ : s unus est¬

Expanded text:
sanctae appellantur lex et prophetae atque psalmi, quia sanctificant observationes suas, prohibendo vitia et commendando virtutes. Quae Scripturae sanctae vel Evangelium de Filio annuntiant. Multi quidem sunt filii Dei secundum adoptionem, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
De sepultura ẽ illius. dic̃ idem ꝓpha.
Erit sepulcrũ eius gloriosũ. Sepultꝰ
ẽ xp̃s: patefactũ illud misteriũ qͦd
latebat. Quid plura Surgens amor¬
tuis aꝑuit discipulis sensum: ut intel¬
lig̾ẽnt scripturas. Illis intellectis &
cognitis. cognouert̾ misteriũ iam eẽ
completũ & manifestatũ: quod antea
latebat. Concordantib enĩ & adimple¬
tis de xp̃o de conceptione. natiuita¬
sione mist̾iis & cet̾is ꝓpħicis uatici

Expanded text:
De sepultura etiam illius dicit idem Propheta: De sepultura etiam illius dicit idem Propheta: Erit sepulcrum ejus gloriosum . Sepultus est Christus, patefactum est illud mysterium quod latebat. Quid plura? Surgens a mortuis, aperuit discipulis sensum ut intelligerent Scripturas. Illis intellectis et cognitis, cognoverunt mysterium jam esse completum et manifestum, quod antea latebat. Concordantibus enim et adimpletis in Christo de conceptione, nativitas
Abbreviated transcription (Latin):
et̾na intellige scła ĩmensa . q̃ preces¬
serunt mundi ȩrordiũ: a cuius eror¬
dio homine creato potuit reuelari
misteriũ sc̃e trinitatis & misterium
diũce incarnatiõis. passionis & cet̾a
talia. S noluit tã uen̾abile miste
cis. presertim cũ homo neglecto dõ¬
sibi se totũ & diabolo concesserit.
gitur a tẽporib eternis que p̾cessert̃
creationẽ mundi & ut ita dicamus¬
ex eo quo mundus cepit ẽẽ. tacitum
occultũq fuit misteriũ scẽ trinita¬
tis. quod nunc in aduentu xp̃i pate¬
factũ est ab ipso xp̃o ꝑ scripturas
aliqn obscuris ꝓpħauert̃ sermonib.
Uerbi grã. Dirit moyses. In pͥncipio
fecit ds̃ celum & terrã: & sp̃i dĩ fereba¬
tur suꝑ aquas. Ecce trinitas: s ñ nisi
a paucis intelligebatur. Quid dic̃ xp̃s
Cũ uen̾it paraditꝰ. quẽ ego mittã uob̃
a patre. Et alibi. Baptitate om̃s in
& pariet filiũ. Natus ẽ xp̃s de uugine.
patefecit misteriũ ꝓpħice scripturȩ.

Expanded text:
pora, intellige saecula immensa quae praecesserunt mundi exordium, a cujus exordio homine creato potuit revelari mysterium sanctae Trinitatis, et mysterium Dominicae incarnationis, passionis et caetera talia; raesertim cum homo, neglecto Deo, se totum diabolo concesserit. Igitur a temporibus aeternis quae precesserunt creationem mundi, et, ut ita dicamus, ex quo mundus coepit esse, tacitum occultumque fuit mysterium sanctae Trinitatis, quod nunc, in adventu Christi, patefactum est, ab ipso Christo, per Scripturas ermonibus, verbi gratia: Dixit Moyses : In principio creavit Deus coelum et terram, et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Ecce Trinitas, sed nonnisi a paucis intelligebatur. Quid dicit Christus? Cum venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre meo ; et alibi: Baptizate omnet pariet filium . Natus est Christus de Virgine, patefecit mysterium propheticae Scripturae.
Abbreviated transcription (Latin):
dam codices hñt digne sanctis. hoc
ẽ abunde ⁊ humane: & assistatis id÷
auriliemini & subsidiũ p̃bete in
quocunq negocio siue causa iudigue¬
rit ur̃i aurilii. Cenchris portus ẽ cho¬
rinti. ubi erat eccła fideliũ: cui ministra¬
bat phebes nobilissima matrona uictã
& uestitũ. utpote fidelissima in fide. xp̃i.
bant. Et siquis nobiliũ p̾cipuã causã
habebat. ex aliquo negocio siue ex op¬
pressione alioꝵ. siue ex p̃dioꝵ uł man¬
cipioꝵ rati c one. romã concurrebant.
ubi erat imꝑator. ⁊ uidices causarum.
Potuit gͦ fieri ut phebes matrona ob
omni negocio auriliũ p̾berent. siue
in uestib siue inuictu. uł aliqͦ sub¬
sidio tẽporali. Reddiditq causã quare
talia p̾cipiat. Et enĩ ipsa astitit id÷¬

Expanded text:
dam codices habent, digne satis, id est abunde et humane; et assistatis ei, id est auxiliamini, et subsidium praebete, in quocunque negotio, sive causa, indiguerit vestri, auxilii. Cenchrae portus est Corinthi, ubi erat Ecclesia fidelium, cui ministrabat Phoebe nobilissima matrona victum et vestimentum, utpote fidelissima in fide Christi. bant, et si quis nobilium praecipuam habebat causam ex aliquo negotio, sive ex oppressione aliorum, sive ex praediorum vel mancipiorum ratione, Romam concurrebat, ubi erat imperator, et judices causarum. Potuit ergo fieri ut Phoebe matrona ob omni negotio auxilium ferrent, sive in vestibus, sive in victu, vel aliquo subsidio temporali. Redditque causam quare talia praecipiat. Etenim ipsa quoque as
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibuerat dicens. Mulieres in eccła
taceant. Salutate andronicũ & iuliã
nobiles in apłis: qui &e ante me fuert̃
in xp̃o. Potest fieri ut scd̃m carnẽ isti
stentes. Et sunt exules effecti ꝓprie
sedis. ob gram fidei: sicut ⁊ paulꝰ qñ
appellaũ cesarẽ. Credidert̃ autẽ ante
illũ in xp̃m: &e nobiles in apłis habiti

Expanded text:
prohibuerat hoc, dicens: Mulieres in ecclesiis prohibuerat hoc, dicens: Mulieres in ecclesiis taceant . Salutate Andronicum et Juniam, nobiles in apostolis, qui et ante me fuerunt in Christo. Potest fieri ut secundum carnem isti iter existentes, et sunt exsules effecti propriae sedis ob gratiam fidei, sicut et Paulus quando appellavit Caesarem. Crediderunt autem ante illum in Christum, et nobiles
Abbreviated transcription (Latin):
spitabant᷑ paulus aqͥla ⁊ pͥscilla: qͣre
in hac epła achorinto eis uerba salu¬
tatoria scribebat quasi rome degñtibꝰ.
Que ita soluit᷑ quod pulsis udeis ex
urbe p̾cepto claudii. chorintũ isti duo
uenerint: rursusq reddita lib̾tate
redeundi in morte cesaris reuersi st̃
romã ubi eos apłs nc̃ salutat. Hoꝵ
enĩ domesticos ⁊ uernaculos salutat:
quos & eccłam appellat dicens. &
aud̃ saluto. Salutate ephenetũ di
ex asia. uñ & primituũ asie illũ uocat:
siue quia primus omniũ credidit. siue¬
&̃ quia magne dignitatis atq nobili¬
tatis erat. Iccirco aũ istius mentionẽ
faecit. ut ostend̾et etiã nobiles ad fidẽ
uenire: ac ꝑ hoc inuitaret pͥmos roma¬
noꝵ ad fidem. Salutate mariã que
multũ laborauit in dño: officiũ scił
p̃dicatiõĩs feminis sui sexus impen¬
dendo ꝑdomos. Nam in eccła ñ doce¬
bant mulieres s uiri: qr ipse apłs hoc

Expanded text:
spitabantur Paulus, Aquila et Prisca, quare spitabantur Paulus, Aquila et Prisca, quare in hac Epistola a Corintho eis verba salutatoria scribebat, quasi Romae degentibus? Quae ita solvitur, quod pulsis Judaeis ex urbe per praeceptum Claudii, Corinthum isti duo venerint, rursusque reddita libertate redeundi in morte Caesaris, reversi sunt Romam, ubi eos Apostolus nunc salutat. Horum etiam domesticos et vernaculos salutat, quos et Ecclesiam appellat, dicens: Et audis saluto. Salutate Ephaenetum diex Asia, unde et primitivum Asiae illum vocat sive quia primus omnium credidit, seu etiam quia magnae dignitatis atquae nobilitatis erat. Idcirco autem mentionem istius fecit, ut ostenderet nobiles etiam ad fidem venire, ac per hoc invitaret primos Romanorum ad fidem. Salutate Mariam, quae multum laboravit in Domino, officium scilicet praedicationis feminis sui sexus impendendo per domos. Nam in ecclesia non docebant mulieres, sed viri: quia ipse Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
positus: quia eiusdẽ laboris arti insiste.¬
bant cui &e paulus. structure uidelicet
tab̾naculoꝵ. que & senofactoria arsap¬
pellatur. Sutores & enĩ erant. & sue¬
bant expellib siue linteaminib tab̾¬
nacula ⁊ papiliones in quib marime
sarraceni habitant: uendebantq ea
que oꝑabantur. indeq uiuebant. De
his gͦ ita legr̃. in actib apłoꝵ. Post hec
aũ descendens paulus ab athenis: ue¬
nit choruitũ. Et inuenͤ to ibi qͦdam
iudeo nomine aquila pontico gen̾e
qui nuꝑ uen̾at ab italia. & priscilla
urore eius eo qd p̾cepisset claudius
imꝑator discedere om̃s uideos ab ur-¬
be roma eo qd̃ sediciosi ẽẽnt: adhesit
eis. Et quia eiusdẽ artis erant. mane¬
bant in unũ: & oꝑabantur simul.
Erant enĩ artifices tab̾naculoꝵ ut
diximus. id ÷ sutores: cõponentes ta¬
bernacula ex pellib siue cortinis li¬
ueis. S questio hic oritur. cũ in actib
apłoꝵ dicatur sicut paulo supra os¬
tensũ est. qd apud choruitũ simul ho¬

Expanded text:
positus, quia ejusdem artis labori insistebant, cui et Paulus structurae videlicet tabernaculorum, quae et scenofactoria ars appellatur. Sutores etenim erant, et suebant ex pellibus sive linteaminibus tabernacula et papiliones, in quibus maxime Saraceni habitant, vendebantque ea quae operabantur, indeque vivebant. De his ergo ita legitur in Actibus apostolorum: Post haec autem descendens Paulus ab Athenis, venit Corinthum , et invento ibi quodam Judaeo, nomine Aquila, Pontico genere, qui nuper venerat ab Italia, et Priscilla uxore ejus, eo quod praecepisset Claudius imperator discedere omnes Judaeos ab urbe Roma, eo quod seditiosi essent, adhaesit eis, et quia ejusdem artis erant, manebant in unum, et operabantur simul. Erant enim artifices tabernaculorum, ut diximus, id est sutores componentes tabernacula ex pellibus seu cortinis linteis. Sed quaestio hic oritur. Cum in Actibus apostolorum dicatur sicut Paulo superius ostensum est, quod apud Corinthum simul ho
Abbreviated transcription (Latin):
epłam. Tercus ꝓpriũ nom̃ est scͥp¬
coris credentis : qui apło dictante.
Et uocatur tercius. nomine. ñ numero.
Erastus arcarus erat ciuitatis corinthi¬
oꝵ. id÷ pͥnceps uł dispensator: qͥ p̾erat
arci ubi ponebatur census regis tͥbutoꝵ
& uectigaliũ. Q uod autẽ addit & quar¬

Expanded text:
. Tertius, proprium nomen est scriptoris credentis, qui Apostolo dictante het vocatur Tertius nomine, non numero. us erat civitatis Corinthiorum, id est princeps vel dispensator qui praeerat arcae ubi ponebantur census regis tributorum et vectigalium. Quod autem addidit: et Quar
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc nom̃ intelligẽ: que aĩe tendenti
ad dm̃ resistunt &e aduersant᷑. Que exo¬
rat apłs cont̾i : & subici potestati illoꝵ.
Ds̃ pacis ciuipar placet conterat hoc
quod contrariũ est paci: & dissensioẽs
oꝑatur. Quod aut̃ dicit sub pedib¬
locit᷑. Salutat uos timotheus ad iutor
meus in p̾dicatione ⁊ lucius ⁊ iason. &
sosipat̾ cognati mei. Timotheũ adiu¬
torẽ suũ dicit: om̃sq simul cognatos
appellat. & quidẽ de timotheo ple-¬
nissime fertur in actib apłoꝵ quod
fui̾t ex derben filius mulieris uiduȩ.
terea rogau̾it eũ manere epheso. ut
denuntiaret quib dã ne alit̃ doc̾ent
neq intend̾ent fabulis & genealo¬
giis infinitis. Luciũ aũ ipsũ ꝑhibñt
curat de ꝓpͥetatib nominũ.: ꝓ eo qd̾
soleant uomina interdũ scđm patri¬
am declinationẽ interdũ &̃ scdm
grecã romanãq ꝓferri. lason ipse
ẽ. cuiꝰ mentionẽ liber actuũ apłoꝵ
facit. Sosipater fuit filius pirri

Expanded text:
 hoc nomen intelligere quae animae tendenti ad Deum resistunt et adversantur, quae exorat Apostolus conteri et subjici potestati illorum. Deus pacis, cui pax placet, conterat hoc quod contrarium est paci, et dissensiones operatur. Quod autem dicit, sub pediblociter. Salutat vos Timotheus adjutor meus in praedicatione, et Lucius, et Jason, et Sosipater, cognati mei. Timotheum adjutorem suum dicit, omnesque simul cognatos appellat. Et quidem de Timotheo plenissime fertur in Actibus apostolorum quod fuerit ex Derben, filius mulieris viduae fidelis, terea rogaverit eum manere Ephesi, ut denuntiaret quibusdam ne aliter docerent, neque attenderent fabulis et genealogiis infinitis. Lucium autem quidam ipsumcurat de proprietatibus nominum, pro eo quod soleant nomina interdum etiam secundum patriam declinationem, interdum etiam secundum Graecam Romanamque proferri. Jason ipse est cujus mentionem liber Actuum apostolorum facit. Sosipater ipse fuit filius Pyrrhi
Abbreviated transcription (Latin):
Soli sapienti deo cognito ꝑ iħm xp̃m.
substantie sunt: & qui in tͥnitate unꝰ
ẽ ds̃. Ideo autẽ dicit cognito ꝑ ihesũ
uideł tͥnitatis. Sapiens aũ ds̃ ñ ex
accidenti uł accedenti dono sicut salo¬
mon aut aliquis hominũ. s essenti¬
alit̃ dr̃ sapiens & est: quia nichil est
ei aliud eẽ qm sapientẽ eẽ: nec sapi¬
entẽ ẽẽ qm̃ eẽ. finis huius epłe in gre¬
co aꝑtior habetur.: in quo scripta ẽ epła.
addidit cũ sufficeret quod p̾missum
habebat ei gła: inusitato nr̃e locutio¬
nis gen̾e usus est. Et quod dic̾ in scła
scłoꝵ. morem sc̾e scripturȩ tenuit. im
mensitatẽ tempoꝵ ꝑ hoc uolens desi¬
gnare. Et tale ẽ. acsidiceret. in om̃ia
uiram̃tũ uł affirmatio in lingua he¬
brea. latine aũ sonat uerum: ut con¬
firmaret omĩa uera eẽ que ꝑ dotum
textũ huius epłe ab eo scripta sunt.

Expanded text:
Soli sapienti Deo cognito per Jesum Chsubstantiae sunt, et qui in Trinitate unus est Deus. Ideo autem dixit cognito per Jesum videlicet Trinitatis. Sapiens autem Deus non ex accidenti vel accidenti dono, sicut Salomon, aut aliquis hominum, sed essentialiter dicitur sapiens et est, quia nihil est ei aliud esse quam sapientem esse; nec sapientem esse quam esse. Finis hujus Epistolae in Graeco apertior habetur, in quo scripto est Epistola. addidit: cui, cum sufficeret quod praemissum habebat: ei gloria, inusitato nostrae locutionis genere usus est; et quod dixit: in sa morem sacrae Scripturae tenuit, et immensitatem temporum per hoc voluit designare, et tale est acsi diceret: in omnia juramentum vel affirmatio in lingua Hebraea, Latine autem sonat verum, ut confirmaret omnia vera esse, quae per totum textum hujus epistolae ab eo scripta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sediicunt corda in nocentiũ. Ad hoc
inquit p̾dicant. & dulces sermones
adulationis & benedictioĩs ꝓferunt.
ut corda simpliciũ frm̃ sediicere pos¬
sint: & innocentiã eoꝵ auferre uale¬
ant. Urã enĩ obedientia qua obedistis
eugło uenientes ad fidem. in omnẽ
locũ ur̃e potestatis diuulgata est.
Hoc est qd̾ in pͥncipio huius epłe dixit.
Grãs ago deo meo: quia fides ur̃a anũ¬
ciatur in uniu̾so mundo. Gaudeo gͥ
in uobis o romani. q credidistis sicut
& ego. s uolo uos sapientes eẽ in bono.
ut quicqͥd boni sapitis & intelligitis:
totũ oꝑe satagatis implere. Simpli¬
ces aũ in malo: ut uicia & oĩa q̃ mala
sunt uitetis & contẽpnatis. Simile
hoc illi dicto: quod ad chorintios scri¬
bens ait. Malicia paruuli estote: sñsu
aũ ꝑfecti sitis. Ac sidiceret aliis u̾bis.
Bonũ sapite faciendo: malũ ignorate
uitando: & ita in uobis implebitur
quod subseqr̃. D̾s aũ pacis qui pacẽ

Expanded text:
seducunt corda innocentium. Ad hoc, seducunt corda innocentium. Ad hoc, inquit, praedicant, et dulces sermones adulationis et benedictionis proferunt, ut corda simplicium fratrum seducere possint, et innocentiam eorum auferre valeant. Vestra enim obedientia, qua obedistis Evangelio venientes ad fidem, in omnem locum vestrae potestatis divulgata est; hoc est quod in principio hujus Epistolae dixit: Gratias ago Deo meo, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo . Gaudeo igitur in vobis, o Romani, quia credidistis sicut et ego. Sed volo vos sapientes esse in bono, ut quidquid sapitis et intelligitis, totum opere studeatis implere; simplices autem in malo, ut vitia et omnia quae mala sunt vitetis et contemnetis. Simile est hoc illi dicto, quod ad Corinthios scribit, dicens: Malitia parvuli estote; sensu autem, perfecti estote ; ac si diceret aliis verbis: Bonum sapite faciendo, malum ignorate vitando, et ita in vobis implebitur quod subditur: Deus autem pacis, quia pacem
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit uidas saluatorẽ. uł quali
osculantur incesti alios causa ĩmun¬
diciȩ. qͦd osculũ non castũ uocatꝰ. s
colubrinũ. Et est sensus. Tamae si
ego ñ sum p̾sens. ut uos possim om̃s
osculari. osculamini uos inuicẽ mei
hoc loco aliisq similib mostraditꝰ :¬
eccłȩ. ut ꝯuenientes fideles in eccłãm.
ad audiendũ uerbũ diuinũ missarũq
celebrationẽ: post orationes osculo
dilectionis suscipiant se inuicẽ. Rogo
aũ uos frẽs. ut obseruetis eos qui dis¬
sensiones faciunt: id: declinate ab
illis qui discordias & riras mouent
int̾ uos. Contra pseudo apłos & iu-¬
deos ñ recte credentes: loqr̃ ista. Huiꝰ¬
modi enĩ subaudit᷑ hoĩes qͥ dissensio¬
nes gen̾ant inter uos discurrendo de
domo indomũ. adulantes quib dã &¬
laudantes quosdã. aliis uͦ detrahentes.
& concitantes unũ aduersus alterũ.
ꝑ detractiones ñ seruiunt xp̃o s suo
Et ꝑdulces sermones & benedictiones

Expanded text:
tradidit Judas Salvatorem; vel quali tradidit Judas Salvatorem; vel quali osculantur incesti alios causa immunditiae, quod osculum non castum vocatur, sed columbinum, et est sensus: Jam quia ego non sum praesens, ut vos possim omnes osculari, osculamini vos invicem, mei hoc loco aliisque similibus, mos tradite, ut convenientes fideles in ecclesia ad audiendum verbum divinum missarumque celebrationem, post orationes osculo dilectionis suscipiant se invicem. Rogo autem, vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones faciunt, id est, declinate ab illis qui discordias et rixas movent inter vos. Contra pseudoapostolos et Judaeos non recte credentes loquitur ista. Hujuscemodi enim: subaudis homines, qui dissensiones generant inter vos discurrendo de domo in domum, adulantes et laudantes quosdam, aliis vero detrahentes, et concitantes unum adversus alterum per detractiones, non serviunt Christo, sed suo et per dulces sermones et benedictiones
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi nobiles. Salutate eos qui st̃ ex
aristobolidomo. Iste aristobolus ꝯgre¬
gator fuisse intelligr̃ fr̃m in xꝑm cre¬
dentiũ: cuius factũ sic ꝓbat. ut eius
discipłos sua salutatione dignos du¬
faciant ex hoc duo nomina ꝓpͥa dicen¬
tes ita. salutate appellẽ ⁊ ꝓbũ: ñ ẽ illud
s unũ nom̃ ẽ ꝓpriũ cũ adiectiuo. Sa¬
lutate in qͥt appellẽ ꝓbũ .i. ꝓbatũ in¬
fide. & laude dignũ. Probũ enĩ dici¬
mus. ꝓbatũ ⁊ laudabilẽ. Salutate eos
qui sunt ex narcissi domo. Iste narcissꝰ
ut in aliis codicib inuenitur. prb̃r erat
tc̃ temporis. Salutate rufum electũ.
lier magna religione pollebat: quȩ
apud apłm hoc donũ ꝓmeruerat. ut
mat̾ ab illo uocaretur. Non enĩ putan¬
laborans in dño. alius electus: ut hic
rufus de quo nc̃ sermo ẽ electus in
dño salutatur: &e mater illiis mater
apłi inducit᷑ causa sũmȩ dilectioĩs.
Salutate inuicẽ in osculo sc̃o. id⁊ in
osculo ñ ficto uł subdolo. quali oscło

Expanded text:
 inventus. Salutate eos, qui sunt ex Aristobuli domo. Aristobulus iste congregator fuisse intelligitur fratrum in Christo: cujus factum sic probat, ut eosdiscipulos sua salutatione dignos du Licet quidam faciant ex hoc duo nomina propria, dicentes ita: Salutate Apellem et Probum; non est illud, sed unum nomen est proprium cum adjectivo. Salutate, inquit, Appellem probum, id est fide, et laude dignum: probum etenim dicimus probatum et laudabilem. Salutate eos qui sunt ex Narcissi domo. Iste Narcissus, ut in aliis codicibus invenitur, presbyter erat tunc temporis Salutate Rufum electum ilier magna religione pollebat: quae apud Apostolum hoc donum promeruerat, ut mater apud illum vocaretur. Non enim putan, alius laborans in Domino, alius electus, ut hic Rufus de quo nunc sermo est electus in Domino salutatur, et mater illius mater Apostoli dicitur, causa summae dilectionis. Salutate invicem in osculo sancto, id est in osculo non ficto, vel subdolo, quali osculo
Abbreviated transcription (Latin):
Grã dr̃ gratis data. Et nomine gr̾e de¬
bemus intelligẽ quicqͥd boni gratis
ꝑcipiunt electi a deo. fidẽ uideł. spẽ.
caritatẽ. remissionẽq pecc̃oꝵ. Ei autẽ
confirmare. in fide ꝑfecta. & oĩ bono

Expanded text:
r gratis data, et nomine gratiae debemus intelligere quidquid boni gratis accipiunt electi a Deo, fidem uidelicet, spem, caritatem, remissionemque peccatorum. C
Abbreviated transcription (Latin):
uideł & aliis oꝑib. qui ꝓ anima mea
id ÷ ꝓuita mea ut illã seruarent. suas
ceruices supposuert̃ ꝑicło se oppo¬
nentes. Prisca ipsa ẽ que & priscilla.
opposuert̃ ⁊ liberauert̾ eũ. Uñ &
subdit. Quib ñ solũ ego paulus grãs
ago ꝓ hoc facto. s & cuncte eccłȩ
gentiũ quib ego presum: quia ꝑ
meam p̃dicationẽ ad fidẽ ueniunt.¬

Expanded text:
videlicet et aliis operibus, qui pro anima mea, id est pro vita mea ut illam servarent, suas cervices supposuerunt, periculose opponentes. Prisca ipsa est quae et Priscilla opposuerunt et liberaverunt eum. Unde et subdit: quibus non solus ego Paulus gratias ago, pro hoc facto, sed et cunctae Ecclesiae gentium, quibus ergo praesum, quia per meam praedicationem ad fide
Abbreviated transcription (Latin):
fide. debitores sibi sunt: ut alt̾ alt̾iꝰ
onera portent. Potest ⁊ quarto modo
intelligi in hoc eristere debitores eoꝵ
quia illi die ac nocte ꝓ salute istoꝵ
orationib insistebant: ut fides xp̃i
in eis roboraret᷑. Qm̃ sieoꝵ spiritaliũ
bonoꝵ participes facti st̾ gentiles:
debent uncarualib ministrare eis.
hisdem modis erant participes eoꝵ:
quib & debitores. Et est sensus. Iam
quia in spiritalib reb illi prestant
istis supplementũ. & quod inse non
habent habent in illis: iustũ ut in
tẽporalib bñficiis eis subueniant.
hoc gͥ opus ministrationis cũ consũ¬
mauero. id÷ cum ꝑfecero. & assigna¬
uero eis fructũ hunc. collationẽ ui¬
delicet munerũ quã eis mittunt ꝑ
me fideles. ꝓficiscar ꝑ uos in hispaniã.
Congrue aũ dic̃ ꝓficisci ꝑ romanos in
hẏspauiã : quia euntib de achaia in
hispaniã in medio itinere roma habetꝰ.
Scio aũ qm̃ ueniens ad uos. in abundan¬

Expanded text:
fide, debitores sibi sunt, ut alter alterius onera portent. Potest et quarto modo intelligi, in hoc eos existere debitores eorum, quia illi die ac nocte pro salute illorum orationibus insistebant, ut fides Christi in eis roboraretur. Nam si eorum spiritualium bonorum participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis. Iisdem modis erant participes eorum, quibus et debitores, et est sensus: Jam quia in spiritalibus rebus illi praestant istis supplementum, et quod in se non habent, habent in illis, justum est ut in temporalibus beneficiis eis subveniant. Hoc igitur opus ministrationis cum consummavero, id est cum perfecero et assignavero eis fructum hunc, collationem videlicet munerum, quam eis mittunt per me fideles, proficiscar per vos in Hispaniam. Congrue autem dicit proficisci per Romam in Hispaniam, quia euntibus de Achaia in Hispaniam, in medio itinere Roma habetur. Scio autem quoniam veniens ad vos, in abundan
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ueniã .i. in plenitudine uirtutũ
ut mea p̾dicatione quod minꝰ habetis
in fide ꝑcipiatis: & uirtute miracłoꝵ
que apud uos oꝑabor roboremin in
eadẽ fide. & maiorẽ grãm xp̃i in meo
aduentu ꝑciꝑe mereamini. Sic enĩ
fecit: quia ueniens quod illis deerat
in fide & caritate ⁊ cet̾is reb spirita

Expanded text:
virtutum, ut mea praedicatione quod minus habetis, in fide, percipiatis ex virtute miraculorum, quae apud vos operabor, roboremini in eadem fide, ut majorem gratiam Christi in meo adventu percipere mereamini. Sic etenim fecit, quia veniens quod illis deerat in fide, in charitate, et in caeteris rebus spirita
Abbreviated transcription (Latin):
gaudio suscepistis. Etiã de istis dicit
isaias. Et qui recessit a malo eorum:
prede patuit. Isti om̃s qui ꝓpͥa reliq̃¬
rant uł qui expoliati fuerant. qͥ scien¬
tiã p̃dicandi ñ habebant. ut ad p̾dican¬
das gentes possent ire. erant in ihe
rusalẽ uacantes uigit̾ orationib ac
ieiuniis. quib apłi de singłis ꝓuin¬
tiis ⁊ locis in quib p̾̃dicabant. qͥcqͥd
pecuniarũ. argenti ⁊ auri. frument
uestim̃toꝵ accipiebant. eis mittere
satagebant : maxime tñ paulus qui
plurib gentib p̾dicabat. Uñ dicunt
doctores: qr aliqñ ampliꝰ qmͣ tres aut
quinq modios argenti eis mittebat.

Expanded text:
gaudio suscepistis . De istis etiam dicit Isaias: Et qui secessit a malo, eorum praedae patuit . Isti omnes qui propria reliquerant, vel exspoliati fuerant, qui scientiam praedicandi non habebant, ut ad praedicandas genterusalem uacantes iugiter orationibus et ieiuniis. Quibus et apostoli de singulis prouinciis et locis, in quibus praedicabant, quidquid pecuniarum, argenti, auri, frumenti, uestimentorum accipiebant, eis mittere satagebant, maxime tamen Paulus qui pluribus gentibus praedicabat. Unde dicunt doctores quia aliquando amplius quam tres aut quinque modios argenti eis mittebat.
Abbreviated transcription (Latin):
est dedignatus auriliũ subiectoꝵ ex¬
petere. in orationib. qnͣtomag̃ istiqͥ
pleni sunt rapacitate. suꝑbia. om̃iq
nefario actu ñ debent dedignariꝰ
Itaq imitandus ẽ om̃ib uirib Ds̃ aũ
pacis sit cũ om̃ib uobis amen. Ds̃ pa¬
cis intelligr̃ scã trinitas. cuiꝰ miscd̾ia
reconciliatũ ẽ genus humanũ: & cuiꝰ
dono pax & concordia datur cunctis
fidelib. Et satis pulchre in pace fini¬
uit. duob popłis in concordiã reuoca¬
tis: ostendens quia ñ nͥ in pacificis ds̃
pacis qui pacẽ prestat possit habita¬

Expanded text:
est dedignatus auxilium subjectorum exest dedignatus auxilium subjectorum expetere in orationibus, quanto magis isti qui pleni sunt rapacitate, superbia, omnique nefario actu non debent dedignari? Itaque imitandus est omnibus viribus. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen. Deus pacis intelligitur sancta Trinitas, cujus misericordia reconciliatum est genus humanum, et cujus dono, pax et concordia datur cunctis fidelibus. Et satis pulchre in pace finivit, duobus populis in concordiam revocatis, ostendens quia non nisi in pacificis Deus pacis qui pacem praestat possit habita
Abbreviated transcription (Latin):
tionib ad dñm. id÷ apud dm̃ ut liberer
ab infidelib qui sunt in iudea. & obse¬
quii mei id÷ ministerii uel obedientie
gerari. qͥ calore solis uritur: uł qͥ pug¬
nando atq luctando calefit atq
lassatur. Et beatus apłs fortit̾ pug¬
nabat contra philosophos contra ui¬
deos. contra hereticos: ideoq deside¬
rabat ad tẽpus tã corpore qm sp̃u
requiescẽ. Unde ipse dicit quodã loco.
Si ad bestias pugnaui ephesi. Bestias ibi¬
appellat philosophos ⁊ hereticos. Ideo aũ
exorabat. ut romani suis orationib ei
subuenirent. quia timebat cõprebñdi
dũ ueniret iherosolimã ab infidelib
uideis & retrudi in carcerẽ uł occidi. &
ñ posset neq sc̃is deferre mun̾a & obla¬
tionẽ suã neq postinodũ uenire romã
sic̃ in desidi̾o habebat. hinc decutitur
pontificũ suꝑbia. & p̾latoꝵ atq pͥnci¬
pũ &e potentũ huius seculi: qui dedig¬
nantur exorare subiectos suos. quatinꝰ
ꝓ eis preces orationesq fundant. Si

Expanded text:
tris ad Deum, id est apud Deum, ut liberer ab infidelibus, qui sunt in Judaea, et obsequii mei, id est ministerii vel obedientiae gerari, qui calore solis uritur, vel qui pugnando et luctando calefit atque lassatur. Et beatus Apostolus fortiter pugnabat contra philosophos, contra Judaeos, contra haereticos, ideoque desiderabat ad tempus tam corpore quam spiritu requiescere. Unde ipse dicit quodam loco: Si ad bestias pugnavi Ephesi . Bestias appellat philosophos et haereticos. Ideo autem exorabat, ut Romani suis orationibus ei subvenirent quia timebat comprehendi, dum veniret Hierosolymam, ab infidelibus Judaeis, et retrudi in carcerem, vel occidi, et non posset neque sanctis deferre munera et oblationem suam, neque postmodum venire Romam, sicut in desiderio habebat. Hinc decutitur pontificum superbia et praelatorum atque principum et potentium hujus saeculi, qui dedignantur exorare subjectos suos, quatenus pro eis preces orationesque fundant. Si
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ aliquã facere munerũ in pauꝑes
scõꝵ qui sunt iherłm. Macedonia &
achaia que &e acheia uocatur. aqua &
poplĩ eius achei dicuntur ꝓuincie st̃
nobilissime grecoꝵ sibi adiacentes:
quas apłs eccłiis repleu̾at. Placuit
enĩ eis: & debitores st̃ eoꝵ. Quid acce¬
ꝑant macedones & achaici siue achei
a scĩs qui erant iherłm. ut eoꝵ debito¬
res essent. Trib modis erant debito¬
res eoꝵ. Uel quia eos in fide p̾cessert̃.¬

Expanded text:
onem aliquam facere, munerum, in pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem. Macedonia et Achaias quae et Achaeia vocatur, a qua et populi ejus Achaei dicuntur, provinciae sunt nobilissimae Graecorum sibi adjacentes: quas Apostolus ecclesiis replevit. Placuit enim eis: et debitores sunt eorum. Quid acceperunt Macedones et Achaici sive Achaei a sanctis qui erant Jerusalem, ut eorum debitores essent? Tribus modis erant debitores eorum: vel quia eos in fide praecesseran
Abbreviated transcription (Latin):
Bene autẽ hos quos noudũ scd̾m carnẽ
uiderat & ad quos ñdũ in corꝑe aduen̾at.
p̃sentiã sui & retardationẽ modatiꝰ polli¬
cetur. desid̾abiliꝰ enĩ suscipimꝰ bona que
renda: securi uͦ negligimꝰ. quod nos di¬
utius possidere credimꝰ. Frui ẽ cũ dele¬
ctatione & gaudio aliquid possidere.
uł amplecti & iuidere. Nunc gͥ subau¬

Expanded text:
undum carnem viderat, et ad quos nondum in corpore advenerat, praesentiam sui et retardationem pollicetur. Desiderabilius enim suscipimus bona, quae renda, securius vero negligimus, quod nos diutius possidere credimus. Frui, est cum delectatione et gaudio aliquid possidere, vel amplecti et videre. Nunc igitur, subau
Abbreviated transcription (Latin):
diebatur a sathana. s ab utilitate p̾di¬
cationis: ut pͥmũ eccłas fundaret asiȩ.
postinodũ ad exteras ꝑgeret nationes.
Nunc uͦ ult̾ius locũ ñ habens uacuũ
a p̾dicatione in his regionib. cupidi¬
tatẽ autẽ ueniendi aduos. ex multis¬

Expanded text:
diebatur a Satana, sed ab utilitate praedicationis, ut primum Ecclesias fundaret Asiae, postmodum ad exteras pergeret nationes. Nunc vero ulterius locum non habens, vacuum ad praedicandum, in his regionibus, cupiditatem autem
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ inspirat incorde. Quicqͥd enĩ oꝑa¬
batur. quicqͥd loq̃batur totũ xp̃s ꝑ
eum efficiebat: sicut ipse alias dicit᷑.
An exꝑimentũ queritis eius qui in me
loquit᷑ rp̃s: In obedientiã gentiuĩ
uerbo & factis. Hoc ẽ iccuro insto ego
in u̾bo p̃dicationis ⁊ factis miracłoꝵ:
ut gentes obedia ut eu̾gło. In uirtute
signoꝵ ⁊ ꝓdigioꝵ: in uirtute sp̃s scĩ.
Signa appellant᷑ multis in locis. in
quib cũ sit aliquid mirabile. indica¬
tur quoq ꝑ ea aliquid futurũ: sicut
in sanatione filii regłi ostensũ ẽ dño
dicente. Nisi signa ⁊ ꝓdigia uideritis:
non creditis. ꝑhoc enĩ quod uiso mi¬
raculo sanitatis in filio illuis ꝑ pauci
c̃didert̃ pat̾ uideł illiꝰ cũ suis: signifi¬
cabatur qd̾ paucitas uideoꝵ creditura
eẽt indñm. Ecce signũ quod utrunq
in se continet. quiddã scił mirabile:
& quiddã futuri. At uͦ ꝓdigia dicuntꝰ
quasi porrodigia. uł porro dicentia.

Expanded text:
 inspirat mihi in corde. Quidquid enim operabatur, quidquid loquebatur, totum Christus per eum efficiebat sicut ipse alias dicit: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? In obedientiam gentium verbo et factis: hoc est idcirco insto ego verbo praedicationis, et factis miraculorum, ut gentes obediant Evangelio. In virtute signorum et prodigiorum, in virtute Spiritus sancti. Signa appellantur multis in locis, in quibus cum sit aliquid mirabile, indicatur quoque per ea aliquid futurum, sicut in sanatione filii reguli ostensum est, Domino dicente: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis . Per hoc enim quod viso miraculo sanitatis in filio illius, perpauci crediderunt, pater videlicet illius cum suis, significabatur quod paucitas Judaeorum creditura esset in Deum. Ecce signum quod utrumque in se continet, quiddam scilicet miraculi, et quiddam futuri. At vero prodigia dicuntur quasi porodigia, vel perrodicentia,
Abbreviated transcription (Latin):
gentes ⁊ ꝓuintias. Illiricũ ꝓuitia ẽ. ut
nũ fundam̃tũ edificarẽ. Non p̾dicaui
s ubi penitꝰ ignoraretur: ne suꝑ aliorũ
p̃dicationẽ & fidẽ pouerẽ meã. Apłs
gͦ ipse iaciebat fundamentũ fidei: &e ipse
erigebat parietes. Illis utiq p̾dicabat.
de quib olim p̃dictũ fuerat. Quib ñ ẽ¬

Expanded text:
gentes et provincias. Illyricum provincia est, ut num fundamentum aedificarem. Non praedicavi, tur, ne super aliorum praedicationem et fidem ponerem meam. Apostolus ergo ipse jacebat fundamenta fidei, et ipse erigebat parietes. Illis utique praedicabat, de quibus olim praedictum erat, quon
Abbreviated transcription (Latin):
trine p̾dicationis oꝑamdare: & illoꝵ
est sacrificiũ dõ offerre. Nam sic̃ in
uet̾i testam̃to pontifex siue sacerdos
hostiam & oblationẽ quã offerebat dõ
studiose ꝓuidebat ut absq macula
dere debent. ut neq inp̃dicatione neq
in doctrina seu magist̾io aliqua culpa
nascatur: ut sicut ille hostiȩ dõ erant
accepte. ita sint iorõnes illoꝵ in sa¬
crificiũ dĩ transeuntes. imitantes ipsi p̃di¬
catores egregiũ doctorẽ ⁊ magistrũ gñgũ
qui illos quos deo sua p̃dicatione ⁊ mini¬
sterio infide obtulerat. optabat ut sine
macula grauioris pec̾ci ꝑmanentes ac̾¬
xp̃o iħu ad dm̃. Ac sidiceret. ꝑuirtutes
que sunt in xp̃o ihu. quas ego amplec
maximũ apud dm̃ patrẽ. Non enĩ au¬
deo aliquid loqui illoꝵ uerboꝵ. que

Expanded text:
ionis operam dare, et illorum est sacrificium offerre Deo. Nam sicut in Veteri Testamento pontifex sive sacerdos hostiam et oblationem quam offerebat Deo, studiose providebat ut absque macula dere debent ut, neque in praedicatione, neque in doctrina, seu magisterio, aliqua culpa nascatur, ut sicut illae hostiae Deo erant acceptae, ita sint et auditores illorum in sacrificium Dei transeuntes, imitantes ipsi praedicatores egregium doctorem et magistrum gentium, qui illos quos Deo sua praedicatione et ministerio in fide obtulerat, optabat ut sine macula gravioris peccati permanentes aco Jesu ad Deum; acsi diceret: Per virtutes quae sunt in Christo Jesu quas ego amplectmaximum apud Deum Patrem. Non enim audeo aliquid loqui eorum, verborum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓgenie regali &̃ scd̾m carnẽ des¬
cendere : qui añ secła genitus ẽ adeo
patre rege regum & dño dũantiũ. No¬
tandumq quod dicit erit radix iesse.
sub uerbo futuri temporis loquens:
ad natiuitatẽ xp̃i humanã respexit.
que adhuc futura erat qñ ista p̾dixit.
Dicatur itaq hoc modo. Erit radix
mortuis resurgendo reg̾e gñtes. in
bernat gentes inse credentes. & ipse
defendit illas ab insidiis ⁊ infestato¬
nib demonũ. omniũq adu̾sariorum:
qm̃ ipse in eũ sperant. Deus aũ spei
repleat uos omĩ gaudio ⁊ pace. in cre¬
dendo. Ex eo quod ysaias ꝓpħa dicit
apłs occasionẽ ut diceret illis hanc be¬
qui tribuit spem futuroꝵ bonoꝵ uise
credentib repleat uos om̃i gaudio spi¬
ritali. & pace id: concordia & amore
frat̾no in credendo: ut credentes in eũ
qui uos ꝑ sanguinẽ suũ pacificauit do
patri. sitis & ipsi inuicẽ concordes & pa¬
cifici qui hactenus fiustis inuic̃e dissi¬
dentes. Ut abundetis in spe ⁊uirture

Expanded text:
de progenie regali etiam secundum carnem dessubstantivo venit, et ponitur pro futuro Patre, Rege regum, et Domino dominantium. Notandumque quia quod dixit: Erit radix Jesse, sub verbo futuri temporis loquens, ad nativitatem Christi humanam respexit, quae adhuc futura erat quando ista praedixit. Dicatur itaque hoc modo: Erit Jesse mortuis resurgendo regere gentes, inbernat gentes, in se credentes, et ipse defendit illas ab insidiis et infestationibus daemonum, omniumque adversariorum, quoniam ipsi in eo sperant. Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo. Ex hoc quod Isaias propheta dixit Apostolus occasionem ut diceret illis hanc bequi tribuit spem futurorum bonorum in se credentibus, repleat vos omni gaudio spiritali et pace, id est concordia, amore fraterno in se credendo; credentes in eum qui vos per sanguinem suum pacificavit Deo Patri, sitis et ipsi invicem concordes et pacifici, qui hactenus fuistis invicem dissidentes: ut abundetis in spe et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
uirginẽ. hoc quod dicit erit radix
iesse. duplicit̾ intelligi pot̾. hoc modo.
lesse ipse ẽ radix. Dauid uͦ filius eius.
ipse est arbor. Maria uirgo. ramus eiꝰdẽ
dicit ad eccłam in cantico canticorũ.
Ego flos campi. Radix gͦ huius flos
trarit. Altiori aũ intellectu radix iesse
xp̃s est uerbũ scilicet dĩ patris. quod
int̾ cet̾a que creauit. ipsius quoq cre¬
ator extitit. Omĩa enĩ ꝑ ipsum factast̃.

Expanded text:
dicit: Erit radix Jesse, dupliciter intelligi potest hoc modo: Jesse ipse est radix, David vero filius ejus ipse est arbor. Maria virgo, ipsa est ramudicit ad Ecclesiam in Canticis canticorum: Ego flos campi . Radix ergo hujus flosce originem traxit. Altiori autem intellectu, radix Jesse Christus est, Verbum scilicet Dei Patris, quod inter caetera quae creavit, Jesse quoque creator exsti
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ ut ꝯfirmaret ds̾ pat̾ ꝓmissiones¬
salute gentiũ: & que p̾direrant de
circuncisione spiritali. Nisi enĩ ꝑ grãm
baptismatis mundarent᷑ gentiles. & ꝑ
fidem dñi saluatoris: neq in filiatio¬
nẽ abrahe transirent. nequaqmͣ etiã
ẽẽt completũ quod dic̃ moyses. In no¬
uissimis dieb circuncidet dñs cortuũ.
&e ñ carnẽ tuã: id⁊ mundabit illud

Expanded text:
ssionesalute gentium, et quae praedixerant de eadem circumcisione spiritali. Nisi enim per gratiam baptismatis mundarentur gentiles et per fidem Domini Salvatoris, nequaquam in filiationem Abrahae transirent, nequaquam etiam esset completum quod dicit Moyses : In novissimis diebus circumcidet Dominus cor tuum, et non carnem tuam, id est mundabit illud
Abbreviated transcription (Latin):
ab insidelitate om̃ib q pecc̃is ꝑ baptis¬
mũ. Illud quoq ihezechielis ꝓpħe di¬
centis. E ffundam suꝑ uos aquã mun¬
dam: aquã uidelicet baptisiatis. Gen
meritis p̃cedentib uocati sunt ad fidẽ:
gratisq acceꝑunt remissionẽ omniũ
pecc̃oꝵ ꝑ spiritalẽ circuncisionẽ. per
grãm scił baptismatis ñ ꝑ cirruncisi¬
onẽ carnalẽ. Cui enĩ plus dimittit᷑.
ex ꝑsona filii dei deo patrigrãs referen¬
tis ꝑꝑ obedientiã gentũ. ad fidẽ ueni¬
entiũ. Quomͦ gͦ laudat ⁊ głificat fi¬
lius dm̃ patrẽ. qui equalis ẽ ei in oĩbꝰ
Ingentib utiq credentib laudat illũ.
Quandocunq enĩ gentes głificant ⁊

Expanded text:
ab infidelitate omnibusque peccatis per baptismum; illud quoque Ezechielis prophetae, dicentis: Effundam super vos aquam mundam , aquam videlicet baptismatis. Gentmeritis praecedentibus, vocati sunt ad fidem, gratisque acceperunt remissionem omnium peccatorum per spiritalem circumcisionem; per gratiam videlicet baptismatis, non per circumcisionem carnalem: Cui enim plus dimittitur, ex persona Filii Dei, Deo Patri gratias referentis, propter obedientiam gentium ad fidem venientium. Quomodo ergo laudat et glorificat Filius Deum Patrem, qui aequalis est ei in omnibus? In gentibus utique credentibus laudat illum. Quandocunque enim
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ quod subdit magnificate eũ om̃s
popłi. iudeos hortatur ut gaudeant
de salute gentiũ inquiens. Et uos
onĩs popłi .i. om̃s iudei magnificate
dm̃. id ÷ magnũ predicate eum ꝓpt̃
fabilia magnalia quȩ uobis contulit
a dieb antiquis: referentes gentib.
quanta ⁊ qualia uobis libentissime
prestitit. Et rursũ ysaias ait. Erit
radix iesse : & qui exurget reg̾e gnͣtes
in eum gñtes sperabunt. lesse ipse ẽ

Expanded text:
vero quod subdit: Magnificate eum, omnes populi, Judaeos hortatur ut gaudeant de salute gentium, inquiens: Et vos, omnes populi, id est omnes Judaei, magnificate Deum, id est magnum praedifabilia magnalia quae vobis contulit a diebus antiquis: referentes gentibus quanta et qualia vobis libentissime praestitit. Et rursus Isaias ait : Erit radix Jesse; et qui exsurget regere gentes: in eum gentes sperabunt. Jesse ipse e
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾. & glorificabo te ꝑ ipsas gentes:
& nomini tuo cantabo .i. nom̃ ditatistuę
laudabo.ẜ. iterũ diẽ scͥptura in deut̾onomio.
letamini gñtes cũ plebe eiꝰ. Moyses legis¬
lator excendens ocłm ꝓphetiȩ ad tempꝰ
uocationis gentiũ alloquitur eas.
hortando ut laudent dm̃ cum plebe
ifrahelitica: que olim plebs eius sola
ex omĩb gentib uocabatur. O gñtes
credentes in filiũ dei. ꝑcuius passio¬
nẽ estis redempte. & ꝑ cuius baptimũ
mundate atq expiate estis ab om̃ib
pecc̃is. sociantes uos in affectu caritatis
credentib ex isrł. letamini leticia spi¬
ritali. Et iterũ. Laudate om̃s gn̾tes

Expanded text:
pater, et glorificabo te per ipsas gentes, et nomini tuo cantabo, id est nomen Deitatis tuae laudabo. Et iterum dicit Scriptura in Deuteronomio: Laetamini, gentes, cum plebe ejus. Moyses legislator extendens oculum prophetiae ad tempus vocationis gentium, alloquitur eas hortando ut laudent Deum Patrem cum plebe Israelitica: quae olim plebs ejus sola ex omnibus gentibus vocabatur: O gentes credentes in Filium Dei, per cujus passionem estis redemptae, et per cujus baptismum mundatae et expiatae estis ab omnibus peccatis, sociantes vos in affectu charitatis credentibus ex Israel, laetamini laetitia spiritali. Et iterum: Laudate, omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
orbem: dix̃ eis. Ite docete om̃s gñtes.
baptirantes eos in nomine sc̃ȩ trini¬
tatis. Ecce quomͦ fuit dñs iħs minist᷑
circuncisioĩs spiritalis. Possumus ẽ
& hoc ueracit᷑ dicere: quia uotidie
ãministrat ipse circuncisionẽ dunit¬
tendo pecc̃a in baptismate. Ministe¬
riũ et enĩ tingendi corpora tradidit
suis fidelib. potestatẽ aũ dimittendi
pecc̃a sibi ꝓp̾e reseruauit: sicut ioħes
p̃cursor eius de eodicit turbis. Ipse
uos baptizabit in sp̃u sc̃o ⁊ igne. Et
iterũ. Ego inquit ioħes nesciebã eũ.
qd̾ sibi eet seruaturꝰ potestatẽ bapti

Expanded text:
es, baptizantes eos in nomine sanctae Trinitatis . Ecce quomodo fuit Dominus Jesus minister circumcisionis spiritalis. Possumus etiam et hoc veraciter dicere, quia quotidie administrat ipse eamdem circumcisionem dimittendo peccata in baptismate. Ministerium etenim tingendi corpora tradidit suis fidelibus, potestatem dimittendi peccata sibi proprie reservavit, sicut Joannes praecursor ejus de eo dicit turbis: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Et iterum: Ego, inquit Joannes, nesciebam eum quod sibi e
Abbreviated transcription (Latin):
ista p̾sentia. Et est sensus. Propt̾̃ hoc
talia dico ut suscipiatis in caritatis af¬
fectũ frẽs adhuc infirmos infide. neq
scandaliretis eos suadentes ut comedant
cibos quos ipsi detestantur quasi im¬
mundos. Et ita suscipite illos incari¬
tate. sic̃ & xp̃s suscepit uos ad fidẽ suã
in honorẽ dei patris : ut deus pater
laudaretur ꝑ uos. Si gͦ. xp̃s dignatꝰ ẽ
susciꝑe ad fidem iudeos blasphematores.
⁊ uos gentiles idolatras om̃iq ĩmundi¬
cia repletos atq a cognitione dĩ alie
stare aut scandalit̾are: s potius in
affectũ caritatis debemus eos collig̾e.
Ideo gͦ dicit nos susceptos in honorẽ
cũ filio suo qui dixit in eugłio disci¬
pulis ⁊ iuillis om̃ib in se credituris. Sic
luceat lur ur̃a coram hominib ut uide¬
ant oꝑaur̃a bona: a& glorificent patrẽ
urm̃ qui in celis ẽ. Dico enĩ xp̃m iħm¬

Expanded text:
ista praesentia, et est sensus: Propter hoc ista praesentia, et est sensus: Propter hoc talia dico ut suscipiatis in charitatis affectum fratres adhuc infirmos in fide, neque scandalizetis eos suadentes eis ut comedant cibos quos ipsi detestantur quasi immundos, et ita suscipite illos cum charitate, sicut et Christus suscepit vos ad fidem suam in honorem Dei Patris, ut Deus Pater laudetur per vos. Si ergo Christus dignatus est recipere ad fidem suam Judaeos blasphematores, et vos gentiles idololatras, omnique immunditia repletos, atque a cognitione Dei alienstare aut scandalizare, sed potius in affectum charitatis debemus eum colligere. Ideo ergo dicit nos susceptos in honorem detur cum Filio suo, qui dixit in Evangelio discipulis et omnibus in se credituris: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est
Abbreviated transcription (Latin):
in qua genuit illũ coeternũ sibi & con¬
substantialẽ ante omĩa secła: qm scd̃m
humauitatẽ qua creauit illum in fine
tempoꝵ in utero uirginali. Ds̃ uero. ẽ
solũmͦ hominis assumpti a uerbo: hoc
est scd̃m humanitatẽ. Uñ dicit marie
pꝰ resurrectionis głam. Uuade ad frẽs
meos: & dic eis. Ascendo ad patiẽ meũ
tunc glorificamus siue laudamꝰ.: qnͣdo
eius fidem sincerissimã tenenxes in
corde omis intellectu confite mur eum
ore uerũ dm̃ ẽẽ. & fidem quã habemꝰ
bonis oꝑib exornamus: iuxta qd̾ ipsa
ueritas ammonet dicens. Uideant
oꝑa ur̃a bona: et glorificent patrẽ urm
qui in celis est. Propt̃ quod subauditur
decus honoris suscipite inuicẽ. sicut &
xp̃s suscepit uos in honorem dei. Ad ea
que paulo suꝑiꝰ dixit apłs de infirmis
ad huc fr̾ib in fide loquens. & de diffe-¬
rentia ciboꝵ. quos p̾cipit suscipi. in af-¬
fectu caritatis cũ tranquillitate inqͥens.
infirmũ aũ ĩfide accipite ł assumite ꝑtinent

Expanded text:
in qua genuit illum coaeternum sibi et consubstantialem ante omnia saecula, quam secundum humanitatem qua creavit illum in fine temporum in utero virginali. Deus vero est solummodo hominis assumpti a Verbo, hoc est secundum humanitatem; unde ipse dixit Mariae post resurrectionis gloriam: Vade ad fratres meos, et dic eis: Ascendtunc glorificamus sive laudamus, quando ejus fidem sincerissimam tenentes in corde omnique intellectu, confitemur eum ore verum Deum esse, et fidem quam habemus bonis operibus exornamus, juxta quod ipsa Veritas admonet, dicens: Videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . Propter quod, subaudis decus honoris, suscipite invicem, sicut et Christus suscepit vos in honorem Dei. Ad ea quae paulo superius dixit Apostolus, de infirmis adhuc fratribus in fide loquens, et differentia ciborum quos praecepit suscipi in affectum charitatis cum tranquillitate, inquiens: Infirmum autem in fide assumite, pertinent