comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te feriendi nec diutiꝰ tremit Neq enĩ qͦtiens corda pel¬
lit᷑ unꝰ edi tantũ putandꝰ ẽ: sonꝰ aut unã inhis eẽ ꝑcussi¬
onẽ s totiens aer ferit᷑ qͦtiens eũ corda tremebunda ꝑeus-
do sentit᷑ aurib ⁊ uniꝰ sonꝰ sensũ pellit ł grauis ł acutꝰ
quãius ut̃q explurib cõstet. Gtauis qͥdẽ extardiorib
&. rarioribꝰ acutꝰ uõ ex uelocioribꝰ. ⁊ spissis. Celut sicoñ
quẽ turbonẽ uocant: qͥs diligent̃ extornet eiq unã
uirgulã coloris rubri ł alteriꝰ ducat ⁊ eũ qͣ pot̃ celeri¬
tate cõu̾tat tc̃ totꝰ conꝰ rubro colore uidet᷑ Infestꝰ ñ qd¬
ita totus sit s qđ partes puras rubre uirge uelocitas
ẽp̃hendat ⁊ apparere ñ sinat. d de his posteriꝰ. S Igit᷑
qm̃ acute uoces spissiorib ⁊ uelociorib motib incitant᷑.
graues uõta diorib ac raris liquet additione qͣdã mo¬

Expanded text:
te feriendi, nec diutius tremit. Neque enim quotiens chorda pelte feriendi, nec diutius tremit. Neque enim quotiens chorda pellitur, unus edi tantum putandus est sonus, aut unam in his esse percussionem, sed totiens aer feritur quotiens eum chorda tremebunda percusdo sentitur auribus. Et unus sonus sensum pellit vel gravis, vel acutus, quamvis uterque ex plleribus ac spissis, veluti si conum, quem turbonem vocant, quis diligenter exornet, eique unam virgulam coloris rubri vel alterius ducat, et eum qua potest celeritate convertat, tunc totus conus rubro colore videtur infectus, non quod totus ita sit, sed quod partes puras rubrae virgae velocitas comprehendat, et apparere non sinat. Sed de his posterius. Igitur quoniam acutae voces spissioribus et velocioribus motibus incitantur, graves vero tardioribus ac raris, liquet additione quadam mo
Abbreviated transcription (Latin):
pulsũ ꝑcussionẽq ñ redditur. ẜ uls uͦ atq ꝑ¬
sint immobilia: ñ poterit alteri cõcurrere alter ut al¬
ter̃ inpellat᷑ ab altero: s cunctis stantibꝰ motuq carenti¬
b nullũ fieri necesse : soñ: Igirro diffinit᷑ sonꝰ ꝑcussio
aeris indissoluta usq ad auditũ. IMotuũ uͦ alii sunt ue¬
lociores: alii tardiores. Coꝵ dẽq motiui: alii rariores alii
spissiores. Nã si qͥs incontinuũ motũ respiciat: ibi aut
uelocitatẽ aut tarditate necee ÷ cophendat Sin uͦ qͥs
moueat manũ: aut frequenti eã motu mouebit aut
raro. Et si tand̾ qͥdẽ fuerit ac rarior motꝰ gͣues necẽẽ ÷
sonos effici ipsa tarditate ⁊ raritate pellendi. Sin uͦ sint motͦ
celeres ac spissi: acuto necesse ÷ reddi sonos. Iccirco enĩ
idẽ neruus si intendat᷑ ampliꝰ accutũ sonat: si remittat᷑
graue. Quando enĩ tensior ẽ: uelociorẽ pulsũ reddit.
celeriꝰq reu̾tit᷑ ac frequentiꝰ ac spissius aerẽ ferit. Qui uͦ

Expanded text:
pulsum percussionemque non redditur. Pulsus vero atque persint immobilia, non poterit alterum alteri concurrere, ut alterum impellatur ab altero. Sed cunctis stantibus motuque carentibus, nullum fieri necesse est sonum. Idcirco definitur sonus: Aeris percussio indissoluta usque ad auditum. Motuum vero alii sunt velociores, alii tardiores, eorumdemque motuum alii rariores sunt, alii spissiores. Nam si quis in continuum motum respiciat, ibi aut velocitatem aut tarditatem necesse est comprehendat. Sin vero quis moveat manum, aut frequenti eam motu movebit aut raro. Et si tardus quidem fuerit ac rarior motus, graves necesse est sonos effici ipsa tarditate et raritate pellendi. Sin vero motus sint celeres ac spissi, acutos reddi necesse est sonos. Idcirco enim idem nervus si intendatur amplius, acutum sonat; si remittatur, grave. Quando enim tensior est, velociorem pulsum reddit, celeriusque revertitur, et frequentius ac spissius aerem ferit. Qui ver
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ udet᷑ multiplex. Consequent̃ aut̃: suꝑ particłaris.
Suꝑ partiens uͦ abarmonie cõtinentia separat᷑: ut qͥb dã
a nãq ꝓbant᷑ cõparationi
consentanea: que st̃ natura simplicia. Et qm̃ gra¬
uitas ⁊ acum̃ inqͣntitate cõsistunt: ea maxime
uidebunt᷑ seruare naturã cõcinentie q̃ discrete ꝓpͥetatẽ
qͣntitatis poter̃ custodire. Nã cũ sit alia qͥdẽ discreta qͣn

Expanded text:
tem videtur multiplex, consequenter autem superparticularis. Superpartiens vero ab harmoniae concinentia separatur, ut quibusdam a namque probantur comparationi consentanea, quae sunt natura simplicia. Et quoniam gravitas et acumen in quantitate consistunt, ea maxime videbuntur servare naturam concinentiae, quae discretae proprietatem quantitatis poterunt custodire. Na
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex his omĩb ꝑspicue indubitant̃ appareat: ita nob̾
ẽ insitũ: scientia qͦ possit cop̃hensũ teneri. Sic̃ enĩ in
uisu qͦq ñ sufficit eruditis colores formasq ꝯspice̾ nͥ.
lenis musicis dele. pot̃ i ctari nͥ &e. qͣli int̾ se siuncte
sint uocũ ꝓportione discat᷑.¬
cendũ uidet᷑: qͦt musige genera ab eiꝰ studiosis cõ¬
p̃hensa eẽ nouerimꝰ. Sunt aut̃ tria. Et pͥma qͥdẽ mun-¬

Expanded text:
ut ex omnibus perspicue nec dubitanter appareat, ita nobisut ex omnibus perspicue nec dubitanter appareat, ita nobisest insitum, scientia quoque possit comprehensum teneri. Sic etiam in visu quoque non sufficit eruditis colores formasque conspicere,lenis musicis delectari, nisi etiam quali inter se coniuncte sint vocis pcendum videtur, quot musicae genera ab ejus studiosis comprehensa esse noverimus. Sunt autem tria. Et prima quidem mun
Abbreviated transcription (Latin):
inflectib luctꝰ ipsos modulant᷑ dolentes. Qđ maxime
muliebre ẽ: ut cũ cantico qͦdã dulcior fiat causa deflen-¬
di. Iduͦ fuit etiã antiqͥs inmorẽ: ut cantꝰ tibie luctib
p̃irce. Testis ÷ papimꝰ statius ħu̾su. Cornu graue mugit
adunco tibia: cui teneros suetũ ꝓducẽ manes. Et qͥsua¬
uit canere ñ pot̃: sibi tñ aliqͥd canit ñ qd eũ aliqͣ uolup¬
in bello pugnantiũ animos tubar̃ carmine accendi:
Qđ si ueri ẽ simile ab animi pacatostatu quenꝗ ad furo¬
rẽ atq iracundiã posse ꝓferri: ñ ÷ dubiũ qđ conturbate
m̃tis iracundiã. ł nimiã cupiditatẽ modestior mod pos-¬
sit astringe̾. Qͥ d cũ qd̃ aliqͥs cantilenã libentiꝰ aurib atq
animo cap̃ ad illđ. ⁊̃ ñ sponte conuertit᷑ ut motũ qͦ aliquẽ
similẽ cantilene audite corpꝰ effingat. Et qđ omnino
aliqđ melos auditũ sibi memor animꝰ ipsae decerꝑat

Expanded text:
in fletibus luctus ipsos modulantur dolentes? Quod main fletibus luctus ipsos modulantur dolentes? Quod mamuliebre est, ut cantico quodam dulcior fiat causa deflendi. Id vero etiam fuit antiquis in more, ut cantus tibie luctus preiret. Testis est Panius Statius hoc versu: Cornu grave iungit mugit adunco. Tibia cui teneras suevit producere manes. Et qui suaviter canere non potest, sibi tamen aliquid canit, non quod euin bellum pugnantium animos tubarum carmine accendi? Quod si verisimile est ab animi pacato statu, quenquam ad furorem atque iracundiam excitari, non est dubium quod conturbate mentis iracundiam, vel nimiam cupiditatesit astringere. Quid quod cum aliquis cantilenam libentius auribus atque animo capit, ad illud etiam non sponte convertitur, ut motum quoque aliquem similem auditae cantilenae corpus effingat, et quod omnino aliquod melos auditum, sibi memor animus ipse decerpat:
Abbreviated transcription (Latin):
sonno resoluerent curas qͥb dã cantilenis uterent᷑ ut eisdẽ
lenis ⁊ qͥetꝰ sopor irrepper&: Itaq ex ꝑrecti: alus qͥb dã
modis stuporẽ sonni confusionẽq purgabant id nimirũ
scientes: qđ tota nr̃e anime orꝑisq cõpago. musica coap¬
co tradidisse fert᷑ cũ eũ qͣsi insanũ cunctis democriti
cuub opinantib incustodia medendi causa uiseroe.
¶S quorsũ istec : qͥa ñ pot̃ dubitari qͥn anime nr̃ȩ & cor¬
ꝑis statꝰ eisdã qͦdamͦ ꝓportionib uideat᷑ eẽ cõpositꝰ qͥb
armonicas modulationes posterior disputatio couin¬
gi copulariq monstrabit Inde ẽ enĩ qđ infantes qͦ¬
dulcis cantilena oblectat: aliqͦd uͦ asꝑũ atq inmitte ob
audiendi uoluntate suspendit. Nimir̃ etiã id om̃ĩs etad
patit᷑ omĩsq sexꝰ. Que licet sius actib distributa sint:
una tñ musice delectatione cõuincta s̃. Qͥdenĩ fit cũ

Expanded text:
somno resolverent curas, quibusdam cantilenis uterentur, ut eis somno resolverent curas, quibusdam cantilenis uterentur, ut eis lenis et quietus sopor irreperet. Itaque experrecti, aliis quibusdam modis stuporem somni confusionemque purgabant. Id nimirum scientes, quod tota nostrae animae corporisque compago musica coapco tradidisse fertur, cum eum quasi insanum, cunctis Democriti ciuibus id opinantibus, in custodia medendi causa uiseret. Sed quorsum isthaec? Quia non potest dubitari quin nostrae is status, eisdem quodammodo proportionibus videatur esse compositus, quibus harmonicas modulationes posterior disputatio conjungi copularique monstrabit. Inde est enim quod infantes quoque cantilena dulcis oblectat. Aliquid vero asperum atque immite, ab audiendi voluptate suspendit. Nimirum id etiam omnis aetas patitur, omnisque sexus. Quae licet suis actibus distributa sint, una tamen musicae delectatione conjuncta sunt. Quid enim fit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ne adductꝰ maximis minima cõferã ut c̃ uinolenti ad olescen¬
tes tibiar̃ etiã cantu ut fit instincti mulieris pudice fores
frangerent: ãmonuisse tibicinã ut spondeũ canera. pithago¬
ras dr̃: Qd̃ cũ illa fecisset: tarditate modoꝵ ⁊ gͣuitate canen¬
tis: illoꝵ furentẽ petulantiã cũ sedasse. S ut similia breuit̃
exẽpla cõquirã: terpander atq arion methĩneus lesbios atq
iones grauissimis morb̾ cantꝰ eripuere p̃sidio. Hismenias uͦ
tebanꝰ boetioꝵ plurib qͦs sciatici doloris torm̃ta uexabant:
modis fert᷑ cunctas abstsisse molestias. S ⁊ ẽpedocles cũ eiꝰ hos¬
pitẽ qͥdã gladio suribundꝰ inuaderae. qr eiꝰ ille patrẽ accusa¬
tione dãpnasset: inflexisse modũ dr̃ canendi atq adoles-¬
centis iracundiã tẽperasse. Intantũ uͦ pͥsce philosophie stu¬
diis uis musice artis innotuit: ut pithagorici c̃ diurnas in

Expanded text:
ne adductus, maximis minima conferam, ut cum vinolenti adolescenne adductus, maximis minima conferam, ut cum vinolenti adolescentes tibiarum etiam cantu ut fit instincti, mulieris pudicae fores frangerent, admonuisse tibicinam ut spondeum caneret Pythagoras dicitur; quod cum illa fecisset, tarditate modorum et gravitate canentis, illorum furentem petulantiam consedasse. Sed ut similia breviter exempla conquiram. Terpander atque Arion Methimneus Lesbios atque Iones, gravissimis morbis, cantus eripuere praesidio. Hismenias vero Thebanus Boetiorum pluribus, quos schiatici doloris tormenta vexabat, modis fertur cunctas abstersisse molestias. Sed et Empedocles cum ejus hospitem quidam gladio furibundus invaderet, quod ejus patrem ille accusatione damnasset, inflexisse dicitur modum canendi, itaque adolescentis iracundiam temperasse. In tantum vero priscae philosophiae studiis vis musicae artis innotuit, ut Pythagorici, cum diurnas in
Abbreviated transcription (Latin):
Qd consultũ: id coͣntin&. Icciroo timotheo milesio sparciatas
succensuisse: qd multiplicẽ musicã reddens pueroꝵ animis
qͦs acceperat erudiendos afficer&. ⁊ auirtutis modestia p̃pe¬
dua. et qđ armoniã quã modestã susceꝑat: ingenꝰ croma¬
ticũ qͦdẽ mollius uertisset. Tanta igit᷑ fuit apđ eos mu¬
sice diligentia: ut eã animos qͦ obtinere arbitrarentur.
Culgatũ ẽ quippe quã sepe iracund̾as cantilena rep̃sserit:
quã multa ł incorpoꝵ ł in animoꝵ affectionib miranda ꝑ¬
Ifecerit Cui eni : illud ignotũ. qđ pytagoras ebriũ adolescen¬
tẽ taurominitañ subphrigii modi sono incitatũ. spondeo
succinente reddiderit mitiorẽ ⁊ sui cõpotẽ : Nam cũ scortũ
cũq pytagoras stellar̃ cursus ut ei mox noct᷑nꝰ inspiceroe :
uͥ intellex̃ sono phrigii modi incitatũ multis amicoꝵ moni¬
tionib a facinore noluisse desistere: mutari modũ p̃cepit
atq furentis animũ adolescentis ad statũ m̃tis pacatissime

Expanded text:
 superiori loco, idcirco Timotheo Milesio Spartiatas succensuisse, quod multiplicem musicam reddens, puerorum animis, quos acceperat erudiendos, officeret, et a virtutis modestia praepediret, et quod harmoniam, quam modestam susceperat, in genus chromaticum, quod est mollius, invertisset. Tanta igitur fuit apud eos musicae diligentia, ut eam animos quoque obtinere arbitrarentur. Vulgatum quippe est, quam saepe iracundias cantilena represserit, quam multa vel in corporum, vel in animorum affectionibus miranda perfecerit. Cui enim est illud ignotum, quod Pythagoras ebrium adolescentem Taurominitanum sub Phrygii modi sono incitatum, spondeo succinente reddiderit mitiorem et sui compotem. Nam cum scortum cumque Pythagoras stellarum cursus ut ei mos nocturnus erat inspiceret, ubi intellexit sono Phrygii modi incitatum, multis amicorum admonitionibus a facinore noluisse desistere, mutari modum praecepit atque ita furentis animum adolescentis ad statum mentis pacatissimae
Abbreviated transcription (Latin):
tione decerpas: cuncta ꝑeant nec ut ita dicã qͥeꝗ cõ-¬
sonũ seruent Et sic̃ ingrauib cordis is uocis ÷ modꝰ
ut ñ adtacit᷑nitatẽ gͣuitas sterio usq descendat:
atq inacutis ille custodit᷑ a cuminis mođ ne ner¬
ui nimiũ tensi uocis tenuitate rumpant᷑ s totũ s cosen
soluat. Uerũ qͥcqͥd illud ÷ aut suos affert fructꝰ aut
aliis auxiliant᷑ ut afferant. Nã qđ stringit hyenis: uer
laxat. torrae. estas. maturat autũ nꝰ tẽporaq uicissim
ł ipsa suos affer̃ fructꝰ ł aliis ut afferant subministrant
de qͥb posterꝰ studiosiꝰ disputandũ : I humana mu
sicã: qͥs qͥs inses iͤpsum: descendit intelligit. Quid: enĩ

Expanded text:
tione discerpas, cuncta pereant, nec ut ita dicam quidquam contione discerpas, cuncta pereant, nec ut ita dicam quidquam consonum servent. Et ut in gravibus chordis is vocis est modus, ut non ad taciturnitatem gravitas usque descendat, atque in acutis ille custoditur acuminis modus, ne nervi nimium tensi vocis tenuitate rumpantur, sed totum sibi solvat. Verum quidquid illud est, aut suos affert fructus, aut aliis auxiliatur ut afferant. Nam quod constringit hiems, ver laxat, torret aestas, maturat autumnus, temporaque vicissim vel ipsa suos afferunt fructus, vel aliis ut afferant subministrant. De quibus posterius studiosius disputandum est. Humanam vero musicam, quisquis in sese ipsum descendit, intelligit.
Abbreviated transcription (Latin):
china tacito silentiq cursu moueat᷑: Et si ad nrãs aures
sonꝰ ille ñ ꝑuenit: qd̾ multis fieri de causis neccesse :
ñ poterit tam̃ motꝰ tã uelocissimꝰ. ita magnoꝵ corꝑum
nullos omnino sonos ciere: cũ p̃sertĩ tanta sint stellar̃
curs coaptatione c̃uincte. ut nicħ eque cõpaginatũ. ni¬
chil ita cõmixtũ possit intelligi. Nãq alii excelsiores
alii inferiores ferunt᷑: atq om̃s ita eqͣli incitatione uol¬
uunt᷑ ut ꝑ dispares in eqͣlitates ratꝰ cursiũ ordo ducat᷑
Ende ñ pot̃ abhac celesti uertigine ratꝰ ordo modulationis
absistere: Iam uͦ qͣtuor elem̃toꝵ diuersitates cõtrarias¬
q potencias nͥ quedã armonia cõuingeroe. qͥ fieri
posset ut inunũ corpꝰ ac machinã c̃uenirent: Sed
hec omĩs diu̾sitas ita ⁊ tẽpoꝵ uarietatẽ parit ⁊ fruc¬
tuũ: ut tñ uñ anni corpꝰ efficiat. Unde si qͥd hoꝵ
que ꝑ tantã uarietatẽ reb ministrant animo cogita¬

Expanded text:
china, tacito silentique cursu moveatur. Etsi ad nostras aures sonus ille non pervenit, quod multis fieri de causis necesse est, non poterit tamen motus tam velocissimus ita magnorum corporum, nullos omnino sonos scire, cum presertim tanta sint stellarum cursus coaptatione coniuncti, ut nihil compaginatum, nihil ita commixtum possit intelligi. Namque alii excelsiores, alii inferiores feruntur atque ita omnes equali incitatione volvuntur, ut per dispares inequalitates, ratus cursuum ordo discatur unde non potest ab hac celesti vertigine ratus ordo modulationis absistere. Iam vero quatuor elementorum diversitates, contrariasque potentia, nisi quedam harmonia coniungeret, quomodo fieri phaec omnis diversitas ita et temporum varietatem parit et fructuum, ut tamen unum anni corpus efficiat. Unde si quid horum, quae tantam varietatem rebus ministrant, animo et cogita
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ aqͣtuor cũ qͣtuor tres suꝑent qͣrta potiꝰ ꝗ t̾cia minu¬
tior inuenit᷑ ¶ Suꝑ partiens uͦ iã qͦdã mͦ asimplicitate
discedit. Duas enĩ ł tres. ł qͣtuor ht̃ inse partes ⁊ asimpli¬
citate discedens exub̾at: ad qͣndã partiũ pluralitatẽ:
Rursus multiplicitas omĩs in integritate se continet.
Nã duplũ bis ht totũ minorẽ triplũ itẽ t̃cio cõtinet to¬
tũ minorẽ atq ad eund̃ modũ cetera. Suꝑ particulari

Expanded text:
vero a quatuor, cum quatuor tres superent, quarta potius quam tertia minuvero a quatuor, cum quatuor tres superent, quarta potius quam tertia minutior invenitur. Superpartiens vero jam quodammodo a simplicitate discedit. Duas enim, vel tres, vel quatuor habet insuper partes, et a simplicitate discedens exuberat ad quamdam partium pluralitatem. Rursus multiplicitas omnis in integritate se continet. Nam duplum bis habet totum minorem; triplum item tertio continet totum minorem, atque ad eumdem modu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: s in infinitũ ꝑmaiora ꝓcedit. Nãq in ea : minuna uni¬
tas eadẽq finita ÷ In infinitũ uͦ modꝰ pluralitatis auget᷑
ut numerꝰ. Qui cũ a finita incipiat unitate: crescendi
ñ ht̃ sinẽ. E Rurs que ÷ cõtinua tota qͥdẽ finita ẽ: s ꝑin
finita minuit᷑ Linea enĩ q̃ cõtinua : in infinita sẽꝑ parti¬
cione diuidit᷑. cũ sit eiꝰ suma ł bipedał uł q̃cũq alia de
finita m̃sura. Quo circa: numerꝰ sẽꝑ in infinita c̃cresc̃.
Continua uͦ qͣntitas: in infinita minuit᷑ ¶ Multiplici¬
tas gͥ qm̃ crescendi finẽ ñ ht̃: numeri maxie seruat
naturã . I Suꝑ particularitas aũ. qm̃ in infinitũ minorẽ
minuit: ꝓpͥetatẽ seruat continue qͣntitatis. Alinuit aũ
minorẽ cũ semꝑ eũ cõtin&. ⁊ eiꝰ ł dimidiã partẽ. ł tẽiã ł
qͣitã ł qͥntã. Nã sẽꝑ pars amaiore numõ de nominata :¬
ipsa decrescit. Nã cũ t̾eia atrib denominata sit: qͣrta

Expanded text:
nima unitas eademque finita est. In infinitum vero modus pluralitatis augetur, ut numerus qui cum a finita incipiat unitate, crescendi non habet finem. Rursus quae est continua, tota quidem finita est, sed per infinita minuitur. Linea enim quae continua est, in infinita semper partitione dividifinita mensura. Quocirca numerus semper in infinita concrescit, continua vero quantitas in infinita minuitur. Multiplicitas igitur quoniam crescendi finem non habet, numeri maxime servat naturam. Superparticularitas autem, quoniam in infinitum minorem minuit, proprietatem servat continuae quantitatis. Minuit autem minorem, cum squintam. Nam semper pars a majore numero denominata ipsa decrescit. Nam cum tertia a tribus denominata sit, quarta
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ł. qͥnta. s tñ diuisionẽ singuł ac simplicib partib o-¬
ꝑat᷑. I Suꝑpartiens aut̃ in eqͣlitas: nec seruat integrũ
nec singulas adimit pardes. atq idõ scđmpitagoricos
minue musicis cõsonantiis adhibet᷑ Ptholomeus tñ
⁊̃ hanc ꝓportionẽ uiter cõsonantias ponit: ut posterĩs
ostendemꝰ.
aut induplici aut intriplici aut inqͣdrupla. aut insex¬
qͣltera aut insex qͥteia ꝓpoͬtione cõsistant.Et uocabit᷑
qͥdẽ q̃ innumeris sexqͥt̾ciat diatessaron ĩsonis. Que
innumeris sexqͣltera: diapente apellatur inuocib¬
¶ Que uͦ in ꝓportionib dupla ÷ diapason incõsonantiis.¬
I t ripla uͦ diapente adiapason. ꝑ Qͣdrupla aut̃: bis

Expanded text:
ta, vel quinta. Sed tamen divisionem singulis ac simplicibus partibus operatur. Superpartiens autem inaequalitas nec servat integrum nec singulis adimit partes. Atque ideo secundum Pythagoricos, minime musicis consonantiis adhibetur. Ptolemaeus tamen etiam hanc proportionem inter consonantias ponit, ut posterius ostendam.aut in dupla, aut in tripla, aut in quadrupla, aut in sesquialtera, aut in sesquitertia proportione consistant: et vocabitur quidem que in numeris sesquitertia est, diatessaron in sonis, que in numeris sesquialtera, diapente appellatur in vocibus; que vero in proportionibus dupla est, diapason, in consonantiis tripla vero diapente et diapason, quadrupla autem bis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥetas. Multitudo enĩ affinita in cohans qͣntitate: cres¬
cens in infinita ꝓg̃dit᷑: ut nullꝰ crescendi finis ꝯcurrat.
linea ł cuiꝰ lib&. alteriꝰ modi. pot̃ induo eqͣ diuidi eiꝰq
medietas inmedietatẽ secari. eiꝰq rursꝰ medietas in
aliã medietatẽ ut nullus unꝗ secandi magnitudinẽ
t̃minꝰ fiat. Ita magnitudo qͣntũ ad maiorẽ modũ t̾mi¬
nata ÷ fit uͦ cũ decrescere ceꝑit infinita. At contra nu¬
merꝰ qͣntũ adminorẽ modũ finitꝰ ẽ: infinitꝰ aut̃ inci¬
pit eẽ cũ crescit. Cũ gͥ ħ ita sint infinita: tñ qͣsi dereb
finitis philosophia ꝑtractat inq reb infinitis repperit:
mundi ⁊ qͥcqͥd in ea rata celeritate conu̾tit᷑ Discrete
uͦ adaliqͥd ut duplũ triplũ. aliaq q̃ excõꝑatione nas¬
cunt᷑. S ĩmobił magnitudinis geometria specłati
uͦrelate: musica ꝓbat᷑ optinere ꝑitiã.

Expanded text:
proprietas. Multitudo enim a finita inchoans quantitate, crescens in infinita progreditur, ut nullus crescendi finis occurrat. linea, vel cujuslibet alterius modi, potest in duo aequa dividi, ejusque medietas in medietatem secari, ejusque rursus medietas in aliam medietatem, ut nunquam ullus secandi magnitudinem terminus fiat. Ita magnitudo quantum ad majorem modum terminata est, fit vero cum decrescere coeperit infinita. At contra numerus, quantum ad minorem modum finitus est, infinitus autem incipit esse cum crescit. Cum igitur haec ita sint infinita, tamen quasi de rebus finitis philosophia pertractat, inque rebus infinitis reperit almundi, et quidquid in eo rata celeritate convertitur. Discretae vero ad aliud, ut duplum, triplum, aliaque quae ex comparatione nascuntur. Sed immobilis magnitudinis geometria speculativero relatae musica probatur obtinere peritiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ticis sufficient̃ diximꝰ. FRelate uͦ adaliqͥd qͣn¬
titatis. simplicia qͥdẽ gn̾a st̃ tria. Unũ qͥdẽ multi¬
plex aliud uͦ suꝑ particłare: t̃ciũ suꝑ partiens. Cũ
uͦ multiplex suꝑ particłari suꝑ parcientiq miscet᷑.
fuint alie ex his due iđ multiplex suꝑparticłariᷤ
ratꝰ multiplicis ordo texet᷑. Duo enĩ adunũ duplꝰ¬

Expanded text:
 sufficienter diximus. Relatae vero ad aliquid quantitatis simplicia quidem genera tria sunt: unum quidem multiplex, aliud vero superparticulare, tertium superpartiens. Cum vero multiplex superparticulari superpartientique miscetur, fiunt duae aliae ex his, id est multiplex superparticularis, ratus multiplicis ordo texetur. Duo enim ad unum dupl
Abbreviated transcription (Latin):
equus: i duo. Scds pͥmo &. scd̃o: id: qͣtuor. Terciꝰ pͥmo
ed inħ specłandũ ẽ qͦd si unitas fuerit adeͣqlitatis
pͥncipiũ constituta: unitas &̃. erit indifferentiis
nuoꝵ. Ipsi uͦ n̾ui: int̾ se nullũ int̾mittunt. Sin uͦ bina¬
riꝰ teneat eqͣlitatẽ: binariꝰ: differentia: ⁊ unꝰ int̾ t̾mi

Expanded text:
mo s hoc speculandum est, quod unitas fuerit ad aequalitatis principium constituta, unitas etiam erit in differentiis numerorum, ipsi vero numeri inter se nullum intermittunt. Si vero binarius teneat aequalitatem, binarius est different
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ a .b.c. idẽ qͥ suꝑiꝰ descriptis. Metiat᷑ gͥ.c. differentia
a. t̾minũ uigies: fient. cchx. Qui s̃.d. Qͥ cõꝑati ad id
qđ ÷ a. eundẽ qͣtnario transcendunt. hic sit f. Rursus
idẽ o metiat᷑ b. deties nouies fient cexluii. hic sit e.
Qui cõparati adb. eodẽ f. transcendt̃. dgͥ n̾us. a num

Expanded text:
enim A B C idem qui superius descripti sunt. Metiatur igitur C differentia A terminum vigies, fient 260, qui sunt D, qui comparati ad id quod est A eumdem quaternario transcendunt, hic sit F. Rursus idem C metiatur B decies novies, fient 247, hic sit E, qui comparati ad B eodem F transcendunt. D igitur num
Abbreviated transcription (Latin):
tonuis minorib abbi. tonis cõmate superat᷑ Ab eodẽ
gͥ a t̾mino. numerꝰ ꝑ. qͥnq tonis ac semitonuis duob
recessit hoc modo. abeo qđ ẽ .a. usq adid. qđ ÷b. quinq
numer colligunt᷑ toni. abeo aut̃ qđ ẽ b. usq ad id qđ
ẽ f. minus ẽe̾ semitoniũ ꝑnotatur. F uͦ atq p. idẽ rur¬
sus semitoniũ minus includunt a. gͥ usq ad p. quin¬
q tonos ac duo semitonia minora ꝓduxit. Iure gͥ pat¬
qe. eisdẽ numeris cõscribunt᷑ IS qm̃ int̾ c. atq f. semi¬
toniũ minꝰ ẽ uideamꝰ hec que sit eoꝵ differentia ut
eã cõmati cõparemꝰ. Est autẽ eoꝵ differentia xxui. de¬
xxiiii. ⁊ sit hec mn. Igitur k̾ cõmatis differentia ÷ m. aũ
semitonii minoris. Si gͥ ħ numer̃ t̃cio auxerimus:
numer̃ k multiplicare uolueris fient .xxuui. dexii.¬
⁊ sit hoc .Ni. Igit᷑ in. maior. quidẽ ẽ. ab .l. Idem aut̃ m.
minor ÷ ab .Ni.S N. quat̃ aucto cõmate succreũ: Laũ

Expanded text:
ribus, ab 6 tonis commate superatur. Ab eodem igitur A termino numerus P, quinque tonis ac semitoniis duobus recessit hoc modo. Ab eo quod est A usque ad id quod est B quinque nimirum colliguntur toni; ab eo autem quod est B usque ad id quod est F minus esse semitonium pernotatur, F vero atque P, idem rursus semitonium minus includunt. A igitur usque ad P quinque tonos ac duo semitonia minora produxit. Jure igitur P atque C eisdem numeris conscribuntur. Sed quoniam inter F atque C semitonium minus est, videamus haec quae sit eorum differentia, ut eam commati comparemus. Est autem eorum differentia 26624, et sit haec M. Igitur K commatis differentia est, M autem semitonii minoris. Si igitur K numerum tertio auxerimus, numerum K multiplicare voluerimus, fient 28612, et sit hoc N. Igitur M major quidem est ab L; idem autem M minor est ab N. Sed N quater aucto commate succrevit; L autem
Abbreviated transcription (Latin):
Iunctũ semitoniũ minꝰ semitonio maiori qđ ẽ apotome
apotome atq semitoniũ minꝰ: unũ efficunt tonũ.

Expanded text:
junctum semitonium minus semitonio majori, quod est apotome, apotome atque semitonium minus unum efficiunt tonum.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmatib qͥdẽ trib minꝰ uͦ qͣtuor. Qđ hĩc facillime pos¬
sis agnoscere. Sint tres numeri. ita dispositi: ut int̾ se
ꝓpõnẽ cõtineant diapason. ⁊ eã que dr̃ sex tonoꝵ. Sit
enĩ a. ccixii. exliuii. Intendant᷑ gͥ adb. qͥdẽ quinq toni
sex toni intendant᷑: sitq dxxxi. cccexli. s his ita positiᷤ
⁊ constitũtis: manifestũ ẽ int̾ c atq d. cõma cõstitii. e¬
tessaron. int̾ b gͥ atq f. minꝰ semitoniũ repꝑit᷑ Sublatiᷤᷤ
enĩ adiatessaron consonantia duob tonis fit reliquũ
semitoniũ. minꝰ. qđ in pͥmis n̾uis cõstare p̃dixi. celui.¬

Expanded text:
commatibus tribus, minus vero quatuor, quod hinc facillime possis agnoscere. Sint tres numeri ita dispositi, ut inter se proportionem contineant diapason, et eam quae dicitur sex tonorum. Sint enim A 262144. Intendantur igitur ad B quidem quinque toni sex toni intendantur, sitque D 531441. His ita dispositis et constitutis, manifestum est inter C atque D comma constitui, etessaron, inter B igitur atque F minus semitonium reperitur. Sublatis enim a diatessaron consonantia duobus tonis, fit reliquum semitonium minus, quod in primis numeris constare praedixi 25
Abbreviated transcription (Latin):
unc illud intuendũ ẽ qđ
oĩs ars oĩs q etiã disciplina honorabiliorẽ nat᷑a¬
lit̾ hãt rõnẽ quã artificiũ qđ manu atq oꝑe artifi¬
cis exercet᷑. Multo enĩ maiꝰ atq altiꝰ scire qđ qͥsq fa¬
tiat quã ipsũ illud efficere qd̾ sciat. Et enĩ artificiũ

Expanded text:
unc illud est intuendum quod omnis ars, omnisque etiam disciplina honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artificium, quod manu atque opere artificis exercetur. Multo enim est majus atque altius scire quod quisque faciat, quam ipsum illud efficere quod sciat; etenim artificium
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiꝰ expedienda s̃ sũmatĩ nẽ ac breuit᷑ at¬
tẽptamꝰ ut interĩ insuꝑficie qͣdã ħ animũ lectoris as-¬
sue faciant qͥ ad interiorẽ scientiã posteriore tractatione
descend&. Nc̃ uͦ qđ erat pytagoricis inmorẽ ut cũ q̃
amagistro pitagora diceret᷑: hinc nullus rationẽ petẽ
audebat. sed erat eis rõ docentis auctoritaᷤ. Idq fiebat:
quã dui discentis animꝰ firmiore doctrunia roboratꝰ ipse
indupla diapente inseqͣlta̾ diatessaron insesqͥtc̃ia dra¬
q omĩa que suꝑiꝰ dicta st̾: aplior tractatꝰ edisser&. ut
tonũ sesquioctauã facẽ ꝓportionẽ eũq induo eqͣ diuidi
ñ posse sic̃ nullã eiꝰdẽ gnĩs ꝓportionẽ id: suꝑ particłarᷤͤᷤ¬
diatessaron aut consonantiã duob tonis semitonioꝙ
cõsiste Semitonia uͦ eẽ duo: mauis iminꝰ. diapente
aut̃ tribꝰ tonis ac minore semitonio ẽcͥeri. Diapason
aut̃ quinq tonis ac duob minorib semitoniis exple¬

Expanded text:
diligentius expedienda sunt, summatim nunc ac breviter attentemus, ut interim in superficie quadam animum haec lectoris assuefaciant, qui ad interiorem scientiam posteriore tractatione descendet. Nunc vero quod erat Pythagoricis in morem, ut cum quid a magistro Pythagora diceretur, hinc nullus rationes petere audebat, sed erat ei ratio docentis auctoritas, idque fiebat quandiu discentis animus firmiore doctrina roboratus, ipse in dupla, diapente in sesquialtera, diatessaron in sesquitertia, diaaque omnia quae superius dicta sunt amplior tractatus edisseret, et tonum sesquioctavam facere proportionem, eumque in duo aequa dividi non posse, sicut nullam ediatessaron etiam consonantiam duobus tonis semitonioque consistere: semitonia vero esse duo, maius ac minus. Diapente autem tribus tonis ac minore semitonio contineri. Diapason autem quinque tonis, ac duobus minoribus semitoniis exple
Abbreviated transcription (Latin):
ed int̾ os qͦs retulimꝰ cõsonantias habendũ iuditiũ
ẽ ut inaure ita qͦ inrõe quã har̃ meliorẽ oporte¬
at arbitiari. Fod̃ qͦ mͦ auris afficit᷑ sonis ł ocłs aspec¬
tu: qͦ animi uiditiũ numeris uł cõtinua qͣntͣate. ꝓpo
sito enĩ nu̾o ł linea: nichil ÷ faciliꝰ quã eiꝰ duplũ ocło
ł animo contu eri. Itẽ pꝰ dupli uiditiũ: seqͥt᷑ dimidii.
Post dimidiũ tripli. Post tripli: partis t̃cie. Post hanc¬
diapente: q̃ mediũ tence. Hinc diapente ac diapason:
que tͥplũ. Cet̾aq scd̾m eund̃ modũ formãq diuidicat.

Expanded text:
ed inter omnes quas retulimus consonantias, habendum judicium est ut in aure, ita quoque in ratione quam harum meliorem oporteat arbitrari. Eodem namque modo auris afficitur sonis, vel oculus aspectu, quo animi judicium numeris vel continua quantitaque numero vel linea, nihil est facilius quam eius duplum oculo vel animo contueri. Item post dupli iudicium sequitur dimidii, post dimidium tripli, post triplum partis tertie. diapente, que mediam tenet; hinc diapente et diapason, que triplum: ceterasque secundum eumdem modum formamque diiudicat.
Abbreviated transcription (Latin):
A
latina orõe ita int̾p̃tatꝰ ẽ ut hy patas pͥncipales
uocaroe. mesas medias sinẽmenas cõiunctas. dieteugmne¬
nas disiunctas. hy ꝑboleas excellentes. S nob in alieno
oꝑe ñ erit inmorandũ.
abhypatemeson usq adnetẽ qͣsi qͦddã ordinis distincti¬
onisq celestis exẽplar: Nãq hẏpatemes sat᷑no ÷ attͥbuta
parhypate uero iouiali circło c̃simił ÷ Lichanos meson
marti tr᷑ad̾e. Sol. meson optinuit Tritẽ sinẽmenon: uenꝰ
ht̃ ẜ aranetẽ sinẽmeñ mercuriꝰ reg̃. Nete aũ. lunaris cir¬
cłi ten&. exẽplũ. S mareiꝰ tulliꝰ cõtrariũ ordinẽ fac̃.
exalt̾a parte grauit̃ exaltã aut̃ acute sonent. Qiã ob
causã sũmꝰ ille stelli cęli fer cursꝰ: cuiꝰ conu̾sio :  ͧitacior.
acute. ⁊ excitato mouet᷑ sono. Grauissimo aut̃ ħ lunaris
atq infimꝰ. Nã t̾ra nona inmobilis manens: una sede

Expanded text:
a Latina oratione ita interpretatus est, ut hypatas principales vocaret, mesas medias, synemmenas conjunctas, diezeugmenas disjunctas, hyperboleas excellentes. Sed nobis in alieno opere non erit immorandum. usque ad meten quasi quoddam ordinis disjunctionisque coelestis exemplar est. Namque hypate meson Saturno est attributa, parhypate vero Joviali circulo consimilis est, lichanon meson Marti tradidere, Sol meson obtinuit, trite synemmenon Venus habet, paranete synemmenon Mercurius regit, nete autem Lunaris circex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede
Abbreviated transcription (Latin):
rio cõparatꝰ minor ẽ. Tercio uͦ: suꝑg̃dit᷑ atq iccircoh
pͥmũ ineqͣlitatis genꝰ acõsonantie natura disiungit᷑
Ampleꝰ & d̃ inhis que cõsonantias formant: multa
ẽ aliud: nisi bis simplũ. Triplũ nichil aliud: nisi t̃cio
siplũ. Quadruplũ uͦ idẽ ẽ qđ qͣrto siplũ. Sesqͣlterũ: b

Expanded text:
ditur. Atque idcirco hoc primum inaequalitatis genus a consonantiae natura disjungitur amplius quod in his quae consonantias formant, multa  duplum nihil est aliud nisi bis simplum. Triplum nihil aliud nisi tertio simplum. Quadruplum vero idem est quod quarto simplum. Sesquialterum, b
Abbreviated transcription (Latin):
similiũ cõsonantiã ẽẽ s dissimiliũ: potiꝰ inunã
eandq cõcordiã uenientiũ. Giraui gͦ grauis si miscea¬
t᷑ nullã face̾ cõsonantiã qm̃ hanc canendi cõcordiã si¬
militudo ñ efficit s similitudo. Que cũ disto insingłis
uocib copulat᷑ inmixtis. S hinc potiꝰ nichomacꝰ fieri
cõsonantiã putat. Non inqͥt unꝰ tantũ pulsꝰ: qͥ siplicẽ
modũ uocis emittit s semel ꝑcussꝰ neruis aerẽ sepiꝰ pel¬
lens multas efficit uoces. S qͥa ħ uelocitas ÷ ꝑcussionis
ut sonꝰ soñ. qͦdã mͦ cõp̃hendat: distantia ñ sentit᷑ ⁊ qͣsi una
uox aurib uenit. Si gͥ ꝑcussiones grauiũ sonoꝵ cõm̃

Expanded text:
potius in unam eamdemque concordiam venientium: gravis vero gravi si misceatur, nullam facere consonantiam; quoniam hanc canendi concordiam similitudo non efficit, sed dissimilitudo, que cum distet in singulis vocibus, copulatur in mixtis. Sed hinc etiam potius Nicomachus fieri consonantiam arbitrabatur. Non inquit unus tantum pulsus est, qui simplicem modum vocis emittit, sed semel percussus nervus, sepius aerem pellens, multas efficit voces. Sed quia ea velocitas est percussionis, ut sonus sonum quodammodo comprehendat, distantia non sentitur et quasi una vox auribus venit. Si igitur percussiones g
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝑmiscent adaurẽ suauẽ atq uñ ex. iͦib cõpositũ¬
nhis aut̃ cõparationib grauitatis atq acuminis: has
duplũ qđ ÷ illa pars metit᷑ q̃ int̾ duos ÷ t̾minos diffe¬
rentia ut̃ int̾̃ duo ⁊ iii.binariꝰ qͥ utrosq metit᷑ Int̃ .u. atq
ui. q̃ tripla ÷ binariꝰ utrosq metit᷑ Int̾ ix atq octo: ea¬

Expanded text:
nec permiscent ad aurem suavem atque unum ex duobus composituIn his autem comparationibus gravitatis atque acuminis has duplum, quod est, illa pars metitur, quae inter duos est terminos differentia, ut inter duos et quatuor binarius utrosque metitur, inter duos atque sex quae tripla est, binarius utrosque metiatur, int
Abbreviated transcription (Latin):
chanos hẏpatemeson. Ali
hypatemeson.adnumata
ẽ. suꝑioris cetracordiq ea ÷
acutissima: posterioris uͦ gͣuissima. Estq ista cõuine¬
tio una ead̃q corda hypatemeson duotetͣcorda c̃iun-¬
gens. ut eadẽ hy paton ac mesontetͣcorda insuꝑiori
descriptione ͤ uux̃. Est gͥ sinaphe q̃ c̃iunctio dr̃ .i. tetͣ
uͦ gͣuissima. dieteusis uͦ apellat᷑ q̃ disiunctio dici pot̃
qͦtiens .uͦ. tetracorda toni medietate separant᷑ ut in
his. iib tetͣcordis.
uo igit᷑ eẽ tet᷑corda
euident̃ apparae:

Expanded text:
on, hypate meson. Aliuhypate meson annumerata Superiorisque tetrachordi ea est acutissima, posterioris vero gravissima. Estque ista conjunctio una eademque chorda hypate meson, duo tetrachorda conjungens, ut eadem hypaton ac meson tetrachorda in superiore descriptione adjunxit. Est igitur synaphe, quae conjunctio dicitur, uxis. Diezeuxis vero appellatur, quae disjunctio dici potest, quotiens duo tetrachorda toni medietate separantur, ut in his duobus tetrachordis. Duo igitur esse tetrachorda evidenter apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
feminata nec fera nec uaria. Qđ lacedemonii maxima ope
seruauere: dũ apd̃ eos thaletas cretensis gortinꝰ magno p̃tio
ad scitꝰ pueros disciplina musice artis imbuerit fuit enĩ id
suꝑ eas qͣs ante reppererat unũ addidit neruũ. ac multipli¬
ciorẽ musicã fecit: exegere de laconica c̃sultũq de eo factũ:¬

Expanded text:
feminata, nec fera, nec varia. Quod Lacedaemonii maxima ope feminata, nec fera, nec varia. Quod Lacedaemonii maxima ope servavere, dum apud eos Taletas Cretensis Gortinus magno pretio accitus, pueros disciplina musicae artis imbueret. Fuit enim idsuper eas quas ante repererat unum addidit nervum, ac multipliciorem musicam fecit, exegere de laconica. Consultumque de eo factu
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃. Nã que asꝑiores st̃ getarũ: duriorib delectant᷑ modis.
Que uͦ mansuete: mediocrib quãꝗ id hoc tẽpore pone nul¬
lũ ÷ Quod uͦ lasciuũ ac molle genꝰ ẽ humanũ: id totũ sce¬
nicis ac teatralib modis tenetur.  fuit uͦ pudens ac mo-¬
desta musica: dũ simpliorib organis ageretur. Ubi uͦ uarie
ꝑ mixteq tractata ẽ: amisit grauitatis atq uirtutis modõ
⁊ pene inturpitudinẽ ꝓlapsa: huͥmũ antiquã speciẽ seruat.
Unde plato p̃cipit minime oportere pueros adõs modos
erudiri: s potiꝰ adualentes ac simplices.Atq hic maxime
ꝑmutaret᷑ recens qͥdẽ minime sentiri. pꝰ uͦ magnã facere dif¬
ferentiã ⁊ ꝑ aures ad animũ usq dilabi. Iccirco magnã eẽ cu¬
stodiã rei .p. plato arbitrabat᷑: musicã optime moratã pu¬
dent̾q c̃iunctã: ita ut sit modesta ac siplex. ⁊ mascula nec ef¬

Expanded text:
potest. Nam quae asperiores sunt Getarum, durioribus delectantur modis. potest. Nam quae asperiores sunt Getarum, durioribus delectantur modis. Quae vero mansuete, mediocribus, quanquam id hoc tempore pene nullum est. Quod vero lascivum ac molle est genus humanum, id totum scenicis ac theatralibus modis tenetur. Fuit vero pudens ac modesta musica, dum simplicioribus organis ageretur. Ubi vero varie permixteque tractata est, amisit gravitatis atque virtutis modum, et pene in turpitudinem prolapsa, minimum antiquam speciem servat. Unde Plato praecipit minime oportere pueros ad omnes modos erudiri, sed potius ad valentes ac simplices. Atque hic maximpermutaretur, recens quidem minime sentiri, post vero magnam facere differentiam, et per aures ad animum usque delabi. Idcirco magnam esse custodiam reipub. Plato arbitratur, musicam optime moratam pudenterque conjunctam, ita ut sit modesta ac simplex, et mascula, nec ef
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ similitudine. Neq enĩ fieri pot̃: ut mollia duris
dura molliorib adnectant᷑ ut gaudeant: s amorẽ delec¬
tationẽq ut dictũ ẽ similitudo conciliat. Unde ⁊̃ pla
to maxime cauendũ existimat: ne de bene morata mu-¬
sica aliquid ꝑmutet᷑. Negat enĩ ẽẽ ullã tantã moꝵ in re¬
p. labẽ quã paulatĩ de pudenti ac modesta musica inu̾tere.
Statim enĩ idẽ audientiũ animos qͦ pati paulatĩq disce¬
dere nullũ honesti ac recti recu ere uestigiũ: si uł ꝑ lasci¬
uiores modos inuerecundũ aliquid uł ꝑasꝑiores ferox atq
inmane m̃tib inlabat᷑ Nulla enĩ magis ad animũ discipli¬
nis uia: quã aurib patte. Cũ gͦ ꝑ eas richim modiq ad aui¬
mũ usq descenderint: dubitari ñ potest quin eqͦ mͦ m̃tẽ
atq ipsa s̃ affitiant atq c̃firment. Iduͦ ⁊̃ intelligi ingentib

Expanded text:
morum similitudine. Neque enim fieri potest ut mollia duris, morum similitudine. Neque enim fieri potest ut mollia duris, dura mollioribus adnectantur aut gaudeant. Sed amorem delectationemque ut dictum est similitudo conciliat. Unde Plato etiam maxime cavendum existimat, ne de bene morata musica aliquid permutetur. Negat enim esse ullam tantam morum in republica labem, quam paulatim de pudenti ac modesta musica invertere. Statim enim idem quoque audientium animos pati, paulatimque discedere, nullumque honesti ac recti retinere vestigium, si vel per lasciviores modos inverecundum aliquid, vel per asperiores ferox atque immane mentibus illabatur. Nulla enim magis ad animum disciplinis via, quam auribus patet. Cum ergo per eas rhythmi modique ad animum usque descenderint, dubitari non potest quin aequo modo mentem atque ipsa sunt efficiant atque conforment. Id vero etiam intelligi in gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
manitati: quã remitti didcib mo dis astͥngi cõtrariis.
cuncta diffundit᷑ studia. Et in fantes. ac iuuenes. nec ñ
⁊̃ senes. ita naturalit̾ affectu quodã spontaneo modis
musicis adiungunt᷑ ut nulla õmĩno sit etas q̃ acantilene
dulcis delectatione se uincta sit s Hinc &ẽ. int̃nosci pot̃
ꝯuenientia fuisse c̃pactã. Cũ enĩ eo qͦd in nob̾ ẽ iunctũ ꝯue¬
nient̃q coaptatũ. illud excipimꝰ qđ inso nis apte ꝯueni¬
ent̃q c̃iunctũ. ẽ eoq delectam᷑: nos qͦ ipsos eadẽ similitudi¬
ne c̃pactos eẽ cognoscimꝰ Amica ÷ enĩ similitudo: dissimi
litudo odiosa atq contraria.¶ Hinc oẽ. moꝵ qͦ maxime
ꝑmutationes funt. Lascuus oppe animꝰ ł ipse lascuuo¬
rib delectat᷑ modis: uł sepe eosdẽ audiens emollit᷑ ac frã¬
modus. i phrigiꝰ qͦ enĩ qͦsi una queq gens gaudoe: eodem
modꝰ ipse uocabulo nuncupat᷑. Gaudet uͦ gens modis :

Expanded text:
manitati, quam remitti dulcibus modis astringique contrariis. manitati, quam remitti dulcibus modis astringique contrariis. cuncta diffunditur studia, et infantes ac juvenes, necnon etiam senes, ita naturaliter affectu quodam spontaneo modis musicis adjunguntur, ut nulla omnino sit aetas quae a cantilenae dulcis delectatione sejuncta sit. Hinc etiam internosci potest, a convenientia fuisse conjunctam. Cum enim ex eo quod in nobis est junctum convenienterque coaptatum, illud excipimus, quod in sonis apte convenienterque conjunctum est, eoque delectamur, nos quoque ipsos eadem similitudine compactos esse cognosc maxime permutationes fiunt; lascivus quippe animus, vel ipse lascivioribus delectatur modis, vel sepe eosdem audiens emollitur aut franmodus et frigius. Quo enim quasi unaqueque gens gaudet, eodem modus i
Abbreviated transcription (Latin):
uiũ neq cuilib explicabile e̾e̾ potest: nisi quẽ conue¬
niens inuestigatio. ueritatis contẽplatione direxerit.
Fo est enĩ cunctis mortalib uisus. qͥ utrũ uenientib
adusũ figuris. an ad sensibilia radiis emissis efficiat᷑.
inter doctos qͥdem dubitabile ẽ. Qluulgũ uero: ipsa¬
qͦq dubitatio p̃teriit. Rursus cũ quis trian ulũ res¬
picit uł quadratũ: facile id quod oculis intuet᷑ agnos
thematico neccẽ ẽ petat.Idẽ qͦ de cetis sensibidici pot̃.
maximeq de arbitrio auriũ. quar̃ ius ita sonos captat
ut ñ mͦ de his uiditiũ capiat differentiasq cognoscat
uerũ ⁊̃ delectet᷑ sepiꝰ si dulces coaptatiq modi s̃. Angat᷑ u̾
si dissipati atq incoherentes feriant sensũ  Vnde fit.
ut cũ sint qͣtuor matheseos discipline cete̾ qͥdẽ inuesti¬
gatione ueritatis laborent: musica uͦ ñ mͦ speculationi
uer̃ &̃. moralitati conuineta sit. Nichil ẽ enĩ tã ꝓpͥũ bu¬

Expanded text:
ium neque cuilibet explicabile esse potest, nisi quem conveniens investigatio veritatis contemplatione direxerit. Adest enim cunctis mortalibus visus, qui utrum venientibus ad visum figuris, an ad sensibilia radiis emissis efficiatur, inter doctos quidem dubitabile est, vulgus quoque ipsa dubitatio praeterit. Rursus cum quis triangulum respicit, vel quadratum, facile id quod oculis invenitur agnothematico necesse est petat. Idemque de caeteris sensibus dici potest, maximeque de arbitrio aurium, quarum vis ita sonos captat, ut non modo de his judicium capiat, differentiasque cognoscat, verum etiam delectetur saepius, si dulces coaptatique modi sint, angatur vero, si dissipati atque incohaerentes feriant sensum. Unde fit, ut cum sint quatuor matheseos disciplinae, caeterae quidem ad investigationem veritatis laborent; musica vero non modo speculationi, verum etiam moralitati conjuncta sit. Nihil est enim tam proprium hu
Abbreviated transcription (Latin):
mniũ quidẽ
ꝑceptio sensu¬
um ita sponte
ac naturalit
tibꝰ adest: ut
sine his animal
ñ possit intelligi.
Sed ñ eque eorundẽ
cognitio ac firma ꝑceptio: animi inuestigatione colli¬
git᷑ In laboratũ ẽ enim. qđ sensũ ꝑcipiendis sensilib
reb ad hibemꝰ. Que uõ sit ipsoꝵ sensuũ scđm quos

Expanded text:
mnium quidem perceptio sensuum, ita sponte ac naturaliter tibus adest, ut sine his animal non possit intelligi. Sed non aeque eorumdem cognitio ac firma perceptio animi investigatione colligitur. Illaboratum est enim quod sensum percipiendis sensibilibus reb
Abbreviated transcription (Latin):
intendo diatessaron. de: Remitto aut̃ diapente ef.
relinqͥt᷑ spatio.s Rursus remiteo diatessaron a s̃. in¬
toniũ. E rit gͥ f .h. apotome. Rursus remitto diates¬
saron: h. k. Intendo diapente k .l. Tonꝰ gͥ ẽ
tessaron f .m. Semitoniũ gͥ ẽ bm. Remitto
acutũ Na. uͦ ad grauẽ partẽ. Totũqm. i minꝰ ÷ quã
diapente. Constat enĩ exquinq emitoniis ⁊ apotome

Expanded text:
intendo diatessaron D E, remitto autem diapente E F.intendo diatessaron D E, remitto autem diapente E F.spatio relinquitur. Rursus remitto diatessaron A G intonium. Erit igitur F H apotome. Rursus remitto diatessaron H K, intendo diapente K L: tonus igiturtessaron F M. Semitonium igitur est B M. Remitto acutum; N A vero ad gravem partem totumque; M N minus est quam diapente. Constat enim ex quinque semito
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cõmate: cõma. erit .c.a. Rursus ad grauẽ partẽ. ħmͦ.
Intendo aba. sono semitoniũ minꝰ. id qd̃ ÷ a .d. abd. uͦ
remitto apotom̃ id qđ ẽ .d.e. Frit gͥ cõma: e a
tias: rite ẽe̾ animo atq auri¬
b notas. frustra enĩ hec rõe ⁊ sci¬
entia colligunt᷑. ni fuerint usu
atq exercitatione notissima. ut
uͦ id qđ institutione musice ador¬
si sumꝰ ñ mox aurib qđ iã ꝓuectorũ inmusica ẽ s ra¬
tione interim censeat᷑. unũ dabimꝰ exemplũ inueni¬
endi spatii qđ uidet᷑. eẽ paulo difficiliꝰ. scł semitonii
minoris ut inutrãq partẽ acutã scł atq grauẽ: rato
possit ordine repꝑiri. S Sit diatessaron. ab. Oporcet gͥ
circa ab. cõsonantiã minꝰ semitoniũ ad grauiorẽ par¬
tẽ acutiorẽq deduc̾e. Intendo gͥ.b.c. diatessaron. Remit
enĩ cõsonantia adiapente cõsonantia tono. suꝑat᷑

Expanded text:
est commate, comma erit C A. Rursus ad gravem partem hoc modo est commate, comma erit C A. Rursus ad gravem partem hoc modo intendo: ab A sono semitonium minus, id quod est A D, ab D vero remitto apotomen, id quod est D E. Erit igitur comma C Atias rite esse animo atque auribus notas; frustra enim haec ratione et scientia colliguntur, nisi fuerint usu atque exercitatione notissima. Ut vero id quod institutione musicae adorsi sumus non mox auribus, quod jam provectorum in musica est, sed ratione interim censeatur. Unum dabimus exemplum inveniendi spatii, quod videtur esse paulo difficilius, scilicet semitonii minoris, ut in utramque partem, acutam scilicet atque gravem, rato possit ordine reperiri. Sit diatessaron A B: oportet igitur circa A B consonam minus semitonium ad graviorem partem acutioremque deducere. Intendo igitur B C diatessaron. Remittenim consonantia a diapente consonantia tono superatu
Abbreviated transcription (Latin):
cendit Sit enĩ sonꝰ a. In¬
tendo aba. dratessa¬
ron ab. Rursꝰ intendo
ab .b. diatessaron ade
Ab .c. remitto diaperte
ad .d. Tonꝰ ÷ igͥ. b.d. Rur-¬
sꝯ a .d. intendo diates¬
saron ad .e. fiemitto gͥ abe. diapente ad .f. Tonꝰ: g.
saron. Erit gͥ f.a. minor toni pars. qđ semitoniũ.
os tonos ꝑsonantiã. a .s. Diatessaron uͦ. ab &: remitto
adk. Erit gͥ ħ.a. minor semitonii pars: qđ opportebat
efficere. Si gͥ atͥb tonis diatessaron auferamꝰ: aptome
fit reliqͣ. dt̃ gͥ tres toni ab. b.c. ed. abhiꝰ auferat᷑ a .e.
diatessaron Erit gͥ ⁊ semitoniũ minꝰ. apotome gͥ: e.d.
dẽ adacutũ intendo tres tonos &. fit. a c. apotome reliqͣ.
Sit sonꝰ a. Intendo semito¬
niũ: minꝰ id qđ ÷ a .d. Remit¬
toab d. tonũ eũ qͥ ẽ d.e. Erit
Sit ꝓpositũ adacutã partẽ
cõma sumere. Sit tonꝰ a. Intẽ¬
do apotom̃ ab. Remitto semi¬
toniũ minꝰ: be Et qm̃ semitoniũ minꝰ apotomie minꝰ

Expanded text:
cendit. Sit enim sonus A, intendo ab A diatessaron ad B. Rursus intendo ab B diatessaron ad C, ab C remitto diapente ad D. Tonus est igitur B D. Rursus ab D intendo diatessaron ad E. Remitto iterum ab E diapente ad F. Tonus est saron. Erit igitur F A minor toni pars, quod semitoniumos tonos per consonantiam ad G, diatessaron vero ab G remitto ad K; erit igitur K A minor semitonii pars, quod oportebat efficere. Si ergo a tribus tonis diatessaron auferamus, apotome fit reliqua. Sint enim tres toni A B, B C, C D; ab his auferatur A E diatessaron. Erit igitur E C semitonium minus; apotome igitur est E D. idem ad acutum intendo tres tonos, ab A eos qui modo: sit sonus A, intendo semitonium minus, id quod est A D, remitto ab D tonum qui est D E. Erit Sit propositum in acutam partem comma sumere, fit sonus A; intendo apotomen A B, remitto semitonium minus B C, et quoniam semitonium apotome minus