comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilit̾ om̃s rationes creaturarum. Ac ꝑ hoc plus ui
dent ur ab angelis sanctis inu̾bo dĩ ubi sunt uita quani
in seipsis. Quia sciencia angłorum in conꝑatione dĩ qͣdã¬
modo uesꝑascit. Ergo in conꝑatione firmamenti dies
scds̃. in cognitione discretionis t̾re ac maris. terci. ĩ cog¬
nitione solis & lunȩ & stellarum quartꝰ. in cognttione
tam. cognitionem sexies fecit ꝓpt̾ senarii num̾̃i ꝑfectio¬
nem. S de num̾o &e de senarũ num̃i ꝑfectione aliquid
t ex scripturis sanctis colligam. Libens adesto & te totũ
ad audiendũ p̃para. Unus in num̃is diuidi non potest
b ipso enim surgit omĩs num̾us. Ergo duo diuidi pos¬
sunt. s pars eius unus ẽ. Igit᷑ diuisio duorum inunũ
ostendit nisi trinitatẽ que ds̃ ẽ: Quȩ quãuis tres sint
ꝑsone in una creduntur unitȩ natura. Quat᷑na rtus¬
scilicet duas partes ht̃. Nam quarta eiꝰ unum. Media

Expanded text:
mutabiliter omnes rationes cremutabiliter omnes rationes credentur ab angelis sanctis in verbo Dei, ubi sunt vita, quam in se ipsis, quia scientia angelorum in comparatione Dei quodammodo vespera est. Sic ergo in cognitione firmamenti dies secundus. In cognitione discretionis maris et terrae tertius. In cognitione solis ac lunae et stellarum quartus. In cognitionepter senarii numeri perfectionem. Sed de numeri senarii perfectione aliquid tibi ex Scripturis sanctis colligam. Libens adesto, et te totum ad audiendum praepara. Unum in numeris dividi non potest: ab ipso enim surgit omnis numerus. Ergo duo dividi possunt: sed pars eorum unum est. Igitur divisio duorum in bis unum ostendit, nisi Trinitatem quae Deus est? quae quamvis tres sint personae, unum creduntur in unitate naturae. Quaternarius duas partes habet: nam quarta ejus, unum; media
Abbreviated transcription (Latin):
sit int̃ bonos & malos. malos appellans tenebras. bonos
appellans lucem. In hiis dicens uidit dĩ quod boni st̃
in illis nullatenꝰ dicens. ne peccata quȩ sunt tenebre ap¬
astruens ẽẽ. creaturarum. quomodo habuisse uesꝑe
e manedict: O mĩs namq creatura antequã tempe¬
suo fieret. in ipso dĩ u̾bo priꝰ erat abangelis cognosceuda
ce sic suo temꝑe facienda. Qua ꝓpt̾ ipsa creature agnitio
in semet ipsũ uesꝑa erat. In dõ aũt mane. quia plus ui¬
detur ipsa creatura in dõ. quam inseipsa uideret᷑. Creat᷑a
plus scilicet uidetur in arte qua facta ẽ. quam ipsa in seip¬
sa que fastaẽ. Propterea enim ait euangelista ioħs. Quod
fastum ẽ in ipso uita eft. Omia gͥ quẽ facta sunt & ui
tam non hñt. in ipso u̾bodĩuita suitt. in se ipsis non sut̃
uita. Celum & terra. lapis uitam non hñt. &e tam̃ ĩ dnõ
uita sunt. Uiuunt igitur in dnõ sine initio. atq in cũ¬

Expanded text:
sit inter bonos et malos. Malos igitur appellans tenebras, bonos sit inter bonos et malos. Malos igitur appellans tenebras, bonos appellans lucem: de bonis dicens, Vidit Deus quia boni sunt; de malis nullatenus hoc dixit, ne peccata, quae sunt tenebrae, apastrues esse creaturam, et quomodo habuit vespere et mane? Omnis namque creatura, antequam tempsuo fieret, in ipso verbo Dei erat prius ab angelis cognoscenda, et sic suo tempore facienda. Quapropter ipsa creaturae cognitio in semetipsis vespera erat, in Deo autem mane, quia plus videtur ipsa creatura in Domino, quam in seipsa videtur creatura, plus scilicet videtur in arte quae facta sunt, quam in seipsa quae facta est. Propterea ait evangelista Joannes: Quod factum tam non habent, in ipso Verbo Dei vita sunt, in seipsis non sunt vita. Coelum, terra, lapis, vitam non habent, et tamen in Domino vita sunt. Vivunt igitur in Deo sine initio, atque incom
Abbreviated transcription (Latin):
modis loquitur diuina natura nec quotiens dr̃.
dixit. tociens u̾ba formauit. Unum enim u̾bum
genuit coȩternum & consub stanciale sibi. in que
omiã in effabilit̾ & in temꝑalit̃ dixit. INt̃. Si subi
to uidit ds̃ lucem quod eẽt bona. antea nesciuit.
& uisio ei contulit scientiam. R. O mẽ enim opꝰ ꝑre¬
cedit uoluntas nrã lum cogitamus quid oꝑari de¬
beamꝰ. Nemo eium ignorans aliquid facit dum co-¬
gitat qualit̃ fiant quę facienda cogitando disposuit
Et cumhoc in homine cad̾e non possĩt ut aliquid ignorãs
faciat. quanto magis in dõ. qui omĩa eterno stabilito c̃¬
silio suo quȩ uoluit fecit. necalit̾ facta & alit̃ facienda
et ẽẽntia tenebrarũ. Et cur nondixit scriptura uidit
d̾s tenebras quod eeñt bone. sicut de luce scriptum est:
R̾. Ds̃ bona ie in c̃mutabili uoluntate creauit omẽs
angelos bonos. & quia ex hiis quosdam ꝑ suꝑbiã p̃scie¬
bat casuros. ꝑ in conmutabilem p̾scientiam suã diui¬

Expanded text:
modis loquitur divina natura; nec quoties dicitur, Dixit, toties verba formavit. Unum enim Verbum genuit coaeternum et consubstantiale sibi, in quo omnia ineffabiliter et intemporaliter dixit. QUAEST. XXIto Deus vidit lucem quod esset bona, an antea nescivit, et visio ei contulit scientiam? M. Omne enim opus praecedit voluntas, nam dum cogitamus quid operare debeamus, neque enim ignorans aliquid facit, dum cogitat qualiter fiant quae facienda cogitando disposuit. Et cum hoc in hominem cadere non possit, ut aliquid ignorans faciat, quanto magis in Deum, qui omnia aeterno et stabili consilio suo quomodo voluitet essentia tenebrarum. Et cur non dixit Scriptura, Vidit Deus tenebras quod essent bonae, sicut de luce dictum est? RESP. Deus bona et incommutabili voluntate creavit omnes Angelos bonos. Et quia ex his quosdam per superbiam praesciebat casuros per incommutabilitatem praescientiae suae, divi
Abbreviated transcription (Latin):
sepia recognoscunt & aues ad nidos suos redeñts nec seip-¬
sa intelligunt que sint. nec illa quȩ oculis cernunt. Postre¬
mo corꝑis uisio sine spũali eẽ. ñ pͥ. Inde & absentes statim
ut au̾timꝰ oculos ab eis quȩ udimus. imagines eorũ quȩ¬
uidemꝰ. in memoria retinemus. Spũalis uͦ uisio sine cor-¬
ꝑali eẽ. pot̃. Unde &absentes homines recordam᷑. & ĩ tenebͥs
ea quȩ uidimꝰ imaginalit̾ cernimꝰ. Intellestualis nẽpe nec
corꝑali indiget. nec̃ spĩali intuitu ꝑ quam nec corpꝰ uidemꝰ
nec imagines corꝑis. ẜ hunc quipp̃e uidet᷑ iusticia. caritas
ipseds̃. Ipsamenis hominis q̃ nullũ corpꝰ habet nullã simi¬
lit udinem corꝑis. Obidẽ raptꝰ fuerat apłs paulꝰ in t̃cium
cȩl ũ. id ẽ. ad intellestualem uisionem ut dm̃ ñ ꝑ corpꝰ. ñ
ꝑ similitudinẽ corꝑis. s sic̃ ẽ. ipsa u̾itas cerneret. Tres igit᷑

Expanded text:
ora praesepia recognoscunt, et aves ad nidos suos redeunt: sed nec se ipora praesepia recognoscunt, et aves ad nidos suos redeunt: sed nec se ipsa intelligunt quae sint, nec illa quae oculis cernunt. Postremo corporalis visio sine spirituali esse non potest. Statim ergo ut avertimus oculos ab eis quae videmus, in memoria retinemus. Spiritalis vero visio sine corporali esse non potest: unde absentes homines recordamur, et in tenebris ea quae non videmus, imaginaliter cernimus. Intellectualis nempe nec corporali indiget, nec spirituali. Intellectu nec corpus videmus, nec imaginem corporis: per hunc quippe videtur justitia, charitasimilitudinem corporis. Ob id et raptus fuerat apostolus Paulus in tertium coelum , id est ad intellectualem visionem, ut Deum non per corpus, non per similitudinem corporis, sed sicut est ipsa veritas cerneret. Tres ergo c
Abbreviated transcription (Latin):
ae uenit in terram quã ĩgnorabat. ita & xp̃c dimisit gẽ¬
tẽ gencẽ suã scilicet iudeorũ. &e uenit ad popłi gentiũ. hȩc
cemꝑalis explanatio hoc ht̃. Moralit̃ aũt eximꝰ de t̾ra nrã
quando diuitias mundi huiꝰ facultatesq contemnimꝰ. Et
d̾e cognatione nra. idẽ. de iuitus pͥorib quȩ nobis a natiutta
teurã coherentia uelut affinitate qͣdã & consangunitate
conuncta sunt. Et de domo patris nri. idẽ. de omĩ memo¬
na mundi huiꝰ quȩ occuloꝵ ocurrit obtutib. Int̾. Quot
spũalis. T̃cia intellestualis. Corꝑalis igit᷑ uisio ÷ q̃ fit per
coꝵpꝰ. Spũales cum imagines eoꝵ quȩ uidemꝰ ĩmemoria re¬
condimus. Intellectual nẽpe c̃ ea q̃ corꝑalit̃ uidemꝰ & imagi¬
nalit̾ in memoria retinemꝰ. intellestii discernimꝰ qͦd illud sit
corpꝰ. illud similitudo corꝑis. hc̃ qͦ intellectum bestiȩ et
peccora atq onña uolatilia nullatenꝰ hũt. Uident enĩ per

Expanded text:
venit in terram quam ignorabat: ita et Christus dimisit gentem suam, scilicet Judaeorum, et venit ad populum Gentium. Hic temporalis explanatio hoc habet: moraliter autem eximus de terra nostra, quando divide cognatione nostra, id est, vitiis prioribus, quae nobis a nativitate nostra cohaerentia, velut quadam affinitate et consanguinitate conjuncta sunt; et de domo patris nostri, id est, de omni memoria mundi hujus, quae oculorum occurrit obtutibus. Sequitspiritualis; tertia, intellectualis. Corporalis ergo visio est quae fit per corpus. Spiritualis, cum imagines eorum quae videmus, in memoria condimus. Intellectualis nempe, cum ea quae corporaliter videmus et imaginaliter in memoria retinemus, intellectu discernimus; quod illud sit corpus, illud similitudo corporis. Hunc autem intellectum bestiae et pecora atque volatilia nullatenus habent. Vident ipsa per
Abbreviated transcription (Latin):
tuosa. ł spinas actribulos qñ fecit : R. Sim̃ul omiã
d̃s fecii dicente scriptura. Qui uiuit ĩ ȩt̃nũ creauit oiã
simul. Nullatenus gͥ dicenda sunt infructuosa lig¬
na. q̃ aliquom hom̃inib afferunt ad ium̃ta. quia re
inuenimꝰ ad aduutoriũ. Nam quantũ utilitatis habet
in eis tuipse consid̾a. Proinde quia & afruendo dicitur
fructꝰ. & ab omĩligno possumꝰ hr̃e aliqͦd adrutoriũ iure
nullũ lignũ dicimꝰ infrustuosũ. Spine uͦ & tribuli
quamuis post peccatũ hoĩ nascant᷑ ad iaborẽ dicente
tunc ea ab oriri de terra quia iam ante erant ad pastus

Expanded text:
 tribulos quando fecit? RESP. Simul omnia Deus fecit, dicente Scriptura, Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus afferunt adjumenta: quia et invenimus ad adjutorium. Nam quantae utilitates inveniantur in eis, tu ipse considera. Proinde quia a fruendo dicitur fructus, et ab omni ligno possumus habere aliquod adjutorium, jure nullum lignum dicimus infructuosum. Spinae autem et tribuli quamvis post peccatum homini nascantur ad laborem dicente tunc ea oriri ex terra; quia jam erant utique ad pastus
Abbreviated transcription (Latin):
archa de ligñis quadratis construsta. intrinsecꝰ & extrinsecꝰ
bitumine linicur: se Si archa de lignis quadratis edifi¬
catur ita &e eccłia de sc̃ĩs construitũr. Quadratũ eni
inquãcumq partem posueris fortit̾ stat. Et scĩ in quali¬
bet temptatione stabiles ꝑmanent. ñ adu̾sitatib non
ꝓsꝑitatib cectunt. Bitumen enĩ significat caritatem
ꝑ quã scĩ nec illis scandalis quȩ fiunt ab hiis qui intꝰ
sunt cedunt. nec illis que fiunt ab hiis qui foris sunt et
seruant unitatem in uinculo pacis. colerantesq malos
x anos qui sunt in ęccłia. & hereticos qui sunt foris eccłiã
uiuat᷑ spũ dei dicente psalmogͣpho. Uiam mandatoꝵ tuoꝵ
cucurri cũ dilatasti cor meum. Nisi dilat᷑um cor habuis¬
s ꝑ uriã dnĩ minime cucurriss Et unde dilatat᷑ cor nisi
ꝑ caritatem spũalem: hic &ẽ beatꝰ apłi paulus similis psal¬
iographi uoci consenti dicens. O snrm̃ patet ad uos o¬

Expanded text:
trinsecus bitumine linitur ? RESP. Sicut arca de lignis quadratis aedificatur, ita et Ecclesia de sanctis construitur. Quadratum enim in quacumque parte posueris, fortiter stat: et sancti in quibuslibet tentationibus stabiles permanent; non adversitatibus, non prosperitatibus cedunt. Bitumen enim significat charitatem; per quam sancti nec illis scandalis quae fiunt ab his qui intus sunt, cedunt, nec illis quae fiunt ab his qui foris sunt: et servant unitatem spiritus in vinculo pacis, tolerantes et malos christianos qui sunt in Ecclesia, et haereticos qui sunt foris Ecclesiajuvatur Spiritu Dei, dicente Psalmographo: Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum . Nisi dilatatum cor habuisset, viam Domini minime cucurrisset. Et unde dilatatur cor, nisi per charitatem spiritualem? Hinc et beatus Paulus apostolus simili Psalmograph
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ dĩꝑ baþtismũ. INt̃. Quid significat qͦd de omĩ gn̾e
anim̃aliu̾m atq uolatiliũ ĩmũda bina ĩducũt᷑ ĩ archã
& mũda septena: R. Iiuñda illos hoĩes significaiti qui
ad scisma sunt faciles. Mũdauͦ hoĩes scõs qui uunint iꝰte.¬
hinc aẽ. quidã poeta ait. Numo ds inpare gaudet. Int̃. Quid
significat qͦd om̃s montes excelsos suꝑcreuierat aqͣ qͥndecĩ
cũbitis: &. Octo & uͭi. quindecĩ faciunt. Octo nempe
significant resurrectionẽ. & septẽ quietem. Hoc itaq mis¬
terium resurrectionis & quietis suꝑgressũ ẽ omẽm scieu¬
tiã suꝑborum sapientiũ. & nullatenꝰ pot uerunt scienti

Expanded text:
ei per Baptismum. QUAEST. LVI. Quid significat quod de omni genere animalium atque volatilium, immunda bina inducuntur in arcam, et munda septena ? RESP. Immunda illos homines significant, qui ad schisma sunt faciles: munda vero, homines sanctos, qui Spiritd significat quod omnes montes excelsos supercreverat aqua quindecim cubitis ? RESP. Octo et septem quindecim faciunt. Octo nempe significant resurrectionem, et septem quietem. Hoc itaque mysterium resurrectionis et quietis, supergressum est omnem scientiam superborum sapientium, et nulla
Abbreviated transcription (Latin):
cap̃ populi minoris natu a populo iudeoꝵ maiore natu
masse: R. Sanguis abel significat᷑ sanguinẽ xpi. quẽ
uniuersa ȩccłia ꝑcipiens dicit am̃. Nam qualem cla¬
morem fac̾iat uniusa eccłia dũ potat᷑ sanguine xpĩ.
potantur sanguine xpĩ maledisti sunt suꝑ terrã. Suꝑ
illam scilicet terrã que apꝑuit os suum ꝑ confessionẽ

Expanded text:
caput populi minoris natu a populo Judaeorum majore natu: caput populi minoris natu a populo Judaeorum majore natu: masse ? RESP. Sanguis Abel significat sanguinem Christi, quo universa Ecclesia accepto dicit, Amen. Nam qualem clamorem faciat universa Ecclesia dum potatur sanguine Christi potantur sanguine Christi, maledicti sunt super terram. Super illam scilicet terram, quae aperuit os suum per confessionem,
Abbreviated transcription (Latin):
nxori sue. idẽ. eccłie suȩ. nisi illomͦ qͦ apłis dicit. qͥcͣ informa
i eẽc ñ rcipinã arbitratꝰ est eẽ. se equalem dõ s semet ip¬
sum exinanuut formã serui accipiens: Ipsa igit᷑ forme
seruilis acceptio. ẽ. ipsa exinanitio. Et ipsa ex inanitio
quam qmͣ ñ sit diuinitatis abolitio. ant nature amissio
tam̃ ꝓpt̃ formã serui in qua dinoscit᷑ apparuisse uire dicit¬
apłi patrẽ reliquisse. De reliquit & matrẽ sinagogam
scilicet ueteri testamento carnalit̃ inherentem. & adhe
sit uxori suȩ idẽ. sc̃e eccłie ut inpace noui testamenti
cipuuie: R. Caim typũ gerebat iudẽoꝵ qͥ illa corꝑalia
sac̾ menta. scdm̃ uetꝰ testamentũ exercebant. Hoꝵ enim
sacrificia suꝑueniente testam̃to nouo fidẽ gentiũ p̃¬
ĩ psalmo. Oblationes & holocausta noluisti. Int. Qd
.R Iã suꝑiꝰ diximꝰ cam significare iudeo s qͥ xp̃m occide¬
runt. Qecidit᷑ itaq abeł minor natu occiditur. xpc

Expanded text:
orma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Ipsa igitur formae servilis acceptio, exinanitio est; et ipsa exinanitio, quamquam non sit divinitatis abolitio, aut naturae amissio, tamen propter formam servi, in qua dignoscitur apparuisse, jure dicitur Patrem dereliquisse. Dereliquit et matrem: synagogam scilicet, veteri Tessisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti cipiuntur? Cain typum gerebat Judaeorum, quia illi corporalia sacramenta secundum vetus testamentum exercebant. Horum enim sacrificia superveniente testamenti novi fide, ex in Psalmo: Oblationes et holocausta noluisti, etc. . Q. Jam superius diximus Cain significare Judaeos, qui Christum occiderunt. Occiditur itaque Abel minor natu; occiditur Christus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ nos ꝓpt̾ bona õꝑa requiescere facit scđm illũ modum
quẽ dicit ds̃ ad abrahã. Nunc cognoni qͦd tuneas dm̃. qͦd
intelligit᷑ cognosc̾e te feci. Ita & hic intelligit᷑ reqͥesc̃ẽ ds̃
nouis creaturis qr pꝰ editionẽ sex dierũ. nullã deinceps
condidit creat᷑am. Nã qͦd ait pat̃ usq mͦ oꝑat᷑ &e ego opor
pens expers. subditur rationabili naturẽ. s tam̃ ñ to¬
tũ quantum uult ex ea uł ĩ ea fac̃. s quãtũ acreatore ac¬
ceꝑit. Inc̃. Et si ñ intelligunt serpentes qͦmͦ audiunt u̾
ba marsorũ. ut ad in cant̾ãciones eoꝵ exeant de speluncis
sus se. Licet ĩtellestũ ñ habeant. tñ sensu corꝑis nulla¬
tenꝰ carent. hñt enĩ uisũ & auditũ. & odoratũ. & gustũ

Expanded text:
m illum modum quem Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , id est cognoscere te feci. Ita et hic intelligitur requiescere Deus, novis creaturis, quia post editionem sex dierum operum, nullam deinceps condidit creaturam. Nam quod ait: Pater meus usque modo opernis expers subditur rationali naturae; sed tamen non tantum, quantum vult, ex ea vel in ea facit, sed quantum a Creatore acceperit.rba Marsorum, ut ad incantationem eorum exeant de spoluncis suis? RESP. Licet intellectum non habeant, tamen sensu corporis nullatenus carent. Habent enim et
Abbreviated transcription (Latin):
ta dilatat᷑ frondib deinde florib decorata frustificet
ita ẽ. & in corꝑe ut itaclicam qͦddã seminariũ unde suo
tꝑͣr cͣante ꝓuidentia dĩ aliqua gn̾a animaliũ oriantur

Expanded text:
ta dilatetur, et frondibus; deinde floribus decorata fructificet: ta dilatetur, et frondibus; deinde floribus decorata fructificet: ita est et in corpore, ut ita dicam, quoddam seminarium, unde suo tempore, curante providentia Dei, aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
et eua dnĩ dĩ deambulantis in paradiso absconderunt se
Rogo quȩ ẽ. ista deambulato .R. Absit enĩ ut ds̃ qui tͥni¬
tas ẽ. ex hoc quod eiꝰ dicatur deambulatio. corꝑens aut lo¬
calis ẽe. credatur. Omẽ enĩ corpꝰ locale ẽ. ꝙ om̃ẽ locale
utiq corpꝰ ẽ. Us̃ uͦ in corꝑea res ẽ. nec temꝑalit̾ mouetur:
nec loco continet᷑. neq de loco ad locum tranffertur. Cius nẽ¬
pe deambulatio intelligenda ẽ. ꝑaliquam creaturã facta
enim pluralitatẽ insinuat. R. Ds̃ enĩ quãuis sit unꝰ¬
narum. Int̃. Multa utiq nidimꝰ aĩalia ex corruptiõe
corꝑum maxime mortuoꝵ nasci. Nũqͥd tunc creata sũt
ꝗͣdo ipsa corꝑa: .R. Ab sit ut tunc creata dicantur quã¬
do ipsa corꝑa s corꝑib insĩta sunt. & quod ammͦ liga-
ta ea q̃ erant suo tꝑr exortura. Sic̃ enĩ semẽ cꝰlibet᷑ ar¬
boris ht̃ quãdam uĩ ut cũ obrutũ fuerit in terra oriat᷑
& uir gultũ ꝓducat. de inde ramis nichilominꝰ c̃spissa¬

Expanded text:
 Domini Dei deambulantis in paradiso, absconderunt se : rogo, quae est ista deambulatio? RESP. Absit ut Deus, qui est Trinitas, ex hoc quod ejus dicitur deambulatio, corporeus aut localis esse credatur. Omne siquidem corpus locale est, et omne locale utique corpus est. Deus vero incorporea res est, nec temporaliter movetur, nec loco continetur, neque de loco ad locum transfertur. Ejus namque deambulatio intelligenda est per aliquam creaturam facta, enim pluralitatem insinuat. RESP. Deus quamvis unuXXXVII. Multa utique videmus animalia ex corruptione corporum, maxime mortuorum nasci: numquid tunc creata sunt, quando ipsa corpora? RESP. Absit ut tunc creata dicantur, quando ipsa corpora: sed corporibus insita sunt quodam modo, quae sunt suo tempore exortura. Sicut enim semen cujuslibet arboris habet quamdam vim, ut cum obrutum fuerit in terra oriatur, et virgultum producatur, deinde ramis nihilominus constipa
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥdo apparet nullã creaturã dm̃ ꝑ ĩcligẽtiã s sola bo
ĩnulla treat᷑a reqͥeũ. Nã qͦd dicit scriptura reqͥeuisse dm̃
arbitror qͦd ñ in ipso die tãqm eiꝰ bono indigens quod
sit beatior requieuerit s ipsũ diẽ septimũ. ĩdẽ. angłicã
nat urã ad duxisse ad requiẽ suã ut iuderent scilicẽt dm̃
sic̃ omẽm formãdã creat᷑am. ita & in illo uid̾ent qͥd nullã

Expanded text:
liquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bona liquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bona in nulla creatura requievit. Nam quod dicit Scriptura, requievisse Deum iarbitror, quod non in ipso die, tanquam ejus bono indigens, quo sit beatior, requieverit; sed ipsum diem septimum, id est, angelicam naturam adduxisse ad requiem suam: ut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum viderent quod nullam
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsum sine temꝑe & loco. Igit᷑ spc̃ rõnabilis qui est
&̃. in iussis mouetur. S rõnabilis habet intelligenti
tiat. Animalia uͦ ac uolatilia ñ acceꝑunt hoc iuditrum
ꝓ suo tam̃ genere atq natura uissione aliqua acta pro¬
pelluntur. Unde angłica natura ussadĩ ꝑficiens. mo¬
uet iussis omẽ genus animantiũ ducens quo illud nes¬
cit. Si homines possunt non nulla animaliũ genera
mans uefacere. ita ut quasdam uoluntates hominũ
facere itideantur quãtomag̃ hoc angłi possunt: Int̾.¬
Quȩ causa facit ut ds̃ quẽ astrius moueri ñ moueatur
in tempore ut sp̃s creatus qui mouetur in temꝑe non
moueatur &e loco: R. Ds̃ qui insticuit temꝑa. & est an¬
te temꝑa nichil in eo ẽ. p̃teritum & futurũ. Nullũ consi

Expanded text:
se ipsum sine tempore et loco. Igitur spiritus rationalis, qui est t visus movetur; sed rationalis habet intelligentiaon consentiat: animalia vero aut volatilia non acceperunt hoc judicium, pro suo tamen genere atque natura visu aliquo tacta propelluntur. Unde angelica natura jussa Dei perficiens, movet visus omne genus animantium ducens, quo ille nescit. Si homines possunt nonnulla animalium genera mansueta facere, ita ut quasdam voluntates hominum facere videantur, quanto magis hoc angeli possunt? Quae causa facit ut Deus, quem astruis moveri, non moveatur in tempore: aut spiritus creatus, qui movetur in tempore, non moveatur et loco? Dominus qui instituit tempora, et est ante tempora, nihil in e
Abbreviated transcription (Latin):
Nñqͥd quia opꝰerat dde ut ei coniux fieret. alit̾ ñ poterat
fieri. nisi ut dormienti costa detraheretur qr coniunx
dormienti ade costa detrahit᷑ ut coniũnx efficiat᷑. ita et xͦ
moriente de latere sanguis effundit᷑ ut eccłia construat᷑
x. Int̃. Quomͦ intelligendum ẽ. quod dicit adam quam¬
obrem relinquet homo patrẽ & matrẽ & adherebit uxori
pat̾ sine filio. cum de ipso filio qͥẽ. sapientia dicatur qd
attingat a fine usq ad finẽ fortit̃ & disponat omĩa suauit̃

Expanded text:
Numquid quia opus erat Adae ut ei conjux fieret, aliter non poterat fieri, nisi ut dormienti costa detraheretur, ex qua condormienti Adae costa detrahitur ut conjux efficiatur, ita et Christo morienti de latere sanguis effunditur, ut Ecclesia construatur. . XLVI. Quomodo intelligendum est quod dicit Adam, Quamobrem relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori Pater sine Filio, cum de ipso Filio, qui Sapientia dicitur, qui attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter?
Abbreviated transcription (Latin):
reatꝰ peccatoꝵ qui in decẽ p̃ceptis legis admititur ꝑ um¬
u̾sum orbem t̾rarum qui qͣtuor partib continetur per¬
ducta .xl. faciunt. Siue ille reaiꝰ qui addiẽ ꝑtinet. ex re¬
rum ꝓsꝑitate. siue qui ad noctes ex rerũ adu̾sitate contrac¬
tꝰ sit sacram̃to baptismi cȩlestis abluit᷑. Int̃. Quid signi¬

Expanded text:
titur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetuducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod N
Abbreviated transcription (Latin):
ea nomina inposuit. Et de muliere paulo post dr̃. Nidtt
tura manifestissimȩ oftendit amboꝵ ocłos aꝑtos fuisse. nec
enĩ fas ẽ. dice̾ pͥmos hoĩes cȩcos fãstos. Et cur pꝰ paululum
pꝰ ligni uetiti tactum eadẽ scriptura dic̃. Aꝑti sunt ocłi
amborũ: R Nisi ocłos haberent aꝑtos. nec illȩ animali¬
b noĩa ĩpon̾et. nec illa uid̾et ligni pulchritudinẽ. hoc¬
Quippe uerũ ẽ. qͦd ocłos aꝑtos habebant. & tam̃ nisi aliqͣ
concupiscendum ut eẽt lex inmenbris repugnãs legi m̃¬
tis. ut ã in ipsis m̃bris eẽt ñ uoluntarꝰ motꝰ iusta scilicet

Expanded text:
 nomina . . . . et de muliere paulo post dicitur: Vitura manifestissime ostendit amborum oculos apertos fenim fas est dicere primos homines caecos factos. Et cur post paululum post ligni vetiti tactum, eadem Scriptura dicit: Aperti sunt oculi amborum ? Nisi enim oculos haberent apertos, nec ille animalibus nomina imponeret, nec illa vidquippe verum est quia oculos apertos haberent, et tamen nisi ad aliquid cognoscendum, ut esset lex in membris repugnans legi mentis, ut etiam in ipsis membris esset non voluntarius motus, justa scilic
Abbreviated transcription (Latin):
hore ad mortẽ dnĩ simplã. Re enim uera & natiuitas
gitur de corꝑe dnĩ. Quadraginta & sex anni ꝓdieb positi
sunt. Adraginta & .Ui. dieb dicunt infantẽ formari in
ntero. & sub in de usq in diem parturitionis augm̃tari.¬
Quadragies quippe sexies seni fiunt ducenti septuagin¬
ta sex qui faciunt menses.ix. &dios.ui. Computa ergo

Expanded text:
horae ad mortem Domini simplam. Revera enim natura gitur de corpore Domini. Quadraginta sex anni pro diebus positi sunt 46 diebus dicunt infantem formari in utero, et subinde usqQuadragies sexies quippe seni, fiunt ducenti septuaginta sex, qui faciunt menses novem et dies sex. Computa ergo
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ repies dies ducentos septuaginta.ui.qui constant ꝑ sẽ¬
uarium numerum. Quid de illa muliere in euangłio qͣ.
decem &.uiii. annis curuauerat sathanas. quamq sanaũ
dñs dicemus. mũ quod & ipsi anm senariũ num̾um¬
hnt̃t : Ter igitur seni. decẽ ⁊ uiti. sunt. Illa utiq muli¬
er intelligĩtur gemis humanum. qͦd sexta ȩtate scli de

Expanded text:
 reperies dies ducentos septuaginta sex, qui constant per senarium numerum. Quid de illa muliere in Evangelio, quam decem et octo annis curvaverat satanas, quam sanavit Dominus, dicemus ? quhabent? Ter igitur sex decem, et octo faciunt. Illa itaque mulier intelligitur genus humanum, quod sexta aetate scilicet a
Abbreviated transcription (Latin):
lixus ẽ. & onerosior occupationib tuis. da ueniam.
qr ut hȩc ad te scriberem. & ꝓuocaiꝰ litt̾is tuis indici¬
b erga nos beniuolentiȩ tuę. & ut tecũ ista colloq̃rer
& egõ ium feci int̾rũpendis occupationib meis. Si qͣ
illos iniqua cogitare adu̾sus fidem catholicã scieritis.
& q̃cũq aduersus eos ne dñici gregis infirma deuastẽt
uos quoq fideli & plane pastorali dilectione disserttis :

Expanded text:
olixus est et onerosus occupationibus tuis. da ueniam, olixus est et onerosus occupationibus tuis. da ueniam, quia, ut haec ad te scriberem et prouocatus litteris tuis indicibus erga nos beniuolentiae tuae tecum ista conloquerer, etiam ego uim feci interrumpendis occupationibus meis. si qua illos alia excogitare aduersus fidem catholicam scieritis et quaecumque aduersus eos. ne dominici gregis infirma deuastent, uos quoque fideli et plane pastorali dilectione disseritis,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc respondeant quod exorcizaut᷑ &e insufflant᷑ infantes
hoc enim ꝓcul dubio fallacit̾ fit si diabolus in eis ñ dñat᷑¬
& idõ falsacit̃ exorcirant᷑ & exifflant᷑. ꝑ quid dnãtur
nisi ꝑ peccatum pͥnceps utiq peccatorũ: Proinde si iam
erubescunt nec audent dicere hȩc in eccłia mendacit̃ ge
remissionem peccatorum. ne fieri credat᷑ in pariuilis.
iam tñ ꝙͣuis ꝑcorda & ora maio rum cred̾e paruulos
confitentur. Sicut gͦ audiunt dñm dicentem qui ñ
renatꝰ fuerit ex aqua & spũ non intrabit in regnũ cȩloꝵ
ꝓpt̃ quod eos baptizandos eẽ. contendunt: sic̃ audiant
eundem dñm dicentẽ. qui ñ credid̾it. condeminabit᷑
Qa sicut eos renasci ꝑ ministeriũ baptizantiũ. ita &ẽ cre¬
d̾e ꝑ corda & ora respondentium confitetur.Audeant
gͦ dicere qͦd a iusto dõ innocens condeminat᷑. si sine ul¬
lo uinc ulo peccati originalis innectit᷑. Si sermo istȩ ꝓ¬

Expanded text:
hoc respondeant. quod exorcizantur et exsufflantur infantes. hoc respondeant. quod exorcizantur et exsufflantur infantes. hoc enim procul dubio fallaciter fit, si diabolus eis non non fallaciter exorcizantur et exsufflantur, per quid dominatur nisi per peccatum princeps utique peccatorum : proinde si iam erubescunt nec audent dicere haec in ecclesia mendaciter geremissionem peccatorum, ne fieri credatur in paruulis. iam tamen quamuis per corda et ora maiorum credere paruulos confitentur. sicut ergo audiunt dominum dicentem: Qui non renatus fuerit ex aqua et spiritu. non intrabit in regnum caelorum. propter quod eos baptizandos esse concedunt, sic audiant eundem dominum dicentem: Qui non crediderit. condemnabitur, quia sicut eos renasci per ministerium baptizantium ita etiam credere per corda et ora respondentium confitentur. audeant ergo dicere, quod a iusto deo innocens condemnabitur, si nullo uinculo peccati originalis innectitur. Si sermo iste pr
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in u̾bis suis. & ꝓpterea eiꝰ eccłia nullo mͦ fallacit̃ par¬
uulos in peccatorum remissione baptizat. s ut fide aga-¬
tur quod agitur. utiq fit qͦd dicit᷑. Quod gͦ ex cogitaue¬
runt cum ħ eos aꝑtissima moles u̾itatis urgeret. qui ñ
xpianꝰ irrideat cum quemlibet uersutissimũ cernat.
mittuntur. s quia credunt. qͦd in eccł̃ia uł in baptismo
remittantur in quib inueniuntur. ñ in quib nulla
sunt. Ac ꝑ hoc nolunt eos ita baptizari in remissio̾e
pecc̃oꝵ. tamqmͣ in eis fiat ipsa remissio quos contendut
nullũ hrẽ peccatum. S qm̃ licet sine peccato nec tam̃¬
baptismate baptirantur quõd fit in quibq peccatorib
remissione peccatorum. fieri quidem pot̾ ut hec ũsipellis
astucia subtiliꝰ & acutiꝰ ex otio refellatur: Herũtam̃ si sẽ¬
cundum suam istam calliditatẽ non inueniunt quid ad

Expanded text:
dominus in uerbis suis et propterea eius ecclesia nullo modo fallaciter pardominus in uerbis suis et propterea eius ecclesia nullo modo fallaciter paruulos in peccatorum remissione baptizat, sed, ut fide agatur, quod agitur, utique fit, quod dicitur, — quod ergo excogitauerunt. cum haec eos apertissima moles ueritatis urgueret, quis non Christianus inrideat, quamlibet uersntissimum cernat? mittuntur. sed quia credunt, quod in ecclesia uel in baptismo remittantur. in quibus inueniuntur, non in quibus nulla sunt. ac per hoc nolunt eos ita baptizari in remissione peccatorum, tamquam in eis fiat ipsa remissio, quos contendunt nullum habere peccatum, sed quoniam licet sine peccato in eo tambaptismate baptizantur, quo fit in quibusque peccatoribus remissio peccatorum. Fieri quidem potest, ut haec uersipellis astutia subtilius et acutius ex otio refellatur. uerum tamen secundum istam suam calliditatem non inueniunt, quid ad
Abbreviated transcription (Latin):
erit nato nisi & ipse similit̃ renascat᷑. Uerum quicqͥd
ẽ. in hac questione difficultatis. ita in agͦ.xͥ. non impe¬
dit oꝑarios eiꝰ. quo minꝰ ab eis in peccatorum remissione
baptizent᷑ infantes siue de fidelib siue de infidelib na¬
ti sint: sicut agricolas non impedit inserendi cura quo¬
minꝰ ab eis in oleas conu̾tantur siue de oleastris siue de
oleis oriantur. Nam & hoc si ut respondeat rustico ꝓ¬
ponatur. quȩ causa sit ut cũ aliud sit olea aliud oleast᷑.
ñ tñ nisi ole ast̃ de semine utroq nascat᷑. ñ omutit inse¬
rendi oꝑationẽ. &̃ si non possit istam soluere questionem.
Alioquin dũ ex solo semine exorta uirgulta. ñ aliud quam
oleas ẽẽ. existimat. efficit desidia uanitatis. ut totꝰ illȩ
ager amara sterilitate siluescat. Nam illud quod excogi¬
tauerunt cũ u̾itatis pondere p̃merentur. quia fidelis

Expanded text:
erit nato, nisi et ipse similiter renascatur. uerum quicquid erit nato, nisi et ipse similiter renascatur. uerum quicquid est in hac quaestione difficultatis, ita in agro Christi non impedit operarios eius. quominus ab eis in peccatorum remissione baptizentur infantes. siue de infidelibus siue de fidelibus nati sunt, sicut agricolas non impedit, quominus ab eis inserendi cura in oleas conuertantur oleastri. siue de oleastris sine de oleis oriantur. nam et hoc si. ut respondeat. rustico proponatur, quae causa sit, ut, cum aliud sit olea aliud oleaster, non tamen nisi oleaster de semine utroque nascatur. non omittit inserendi operationem, etiamsi non possit istam soluere quaestionem: alioquin, dum ex oliuae semine exorta uirgulta non aliud quam oleas esse existimat, efficit desidia uanitatis, ut totus ille ager amara sterilitate siluescat. Nam illud, quod excogitauerunt, cum ueritatis pondere premerentur, quia fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit possẽ puniri: S disput andum ẽ. ad u̾sus eos qͥ
nsqueqͣq c̃uicti. &̃ ñ c̃missorũ peccatorum dm̃ ꝑsuad̾e̾
moliunt᷑ ultorem. Uerendũ ẽ. ne nos ista fingere.
tiant. ł cuiquam ꝑ suad̾e conent᷑. Herũtam̃ nisi eos hec
dicere audissem. refellenda eẽ. non arbitrarer.
Circũstipant᷑ enim & diuinarum auctoritate lestionum
&e antiquitꝰ tradito ac retento firmo eccłiȩ ritu de bap¬
tismate paruuloꝵ. Ubi aꝑtissime demonstrant᷑ infantes
& cũ exorcizant᷑. & cum eis ꝑ eos a quib gestant᷑ renũ¬
ciare spondent a diaboli damnatione libari. Et non
inuenientes quo eant. ꝑgunt in p̃cipitem stulticiã
dum nolunt mutare sententiam. Illud sane sibi uidẽt᷑
acutissime dicere quomͦ peccatum transit in filios fide¬
lum quod in parentib ñ dubitamꝰ dimissum ẽẽ per
baptismum. quasĩ ꝓpterea possit non hr̃e generatio
cupiscentiam &ẽ de renato nascitur sine dubitatione ob¬

Expanded text:
sputando aduersus eos, qui usquequaque conuicti etiam non commissorum peccatorum deum persuadere moliuntur ultorem, uerendum est, ne nos in eos ista fingere etiant uel cuiquam persuadere conentur. uerum tamen nisi eos haec dicere audissem, refellenda esse non arbitrarer. circumstipantur enim et diuinarum auctoritate lectionum et antiquitus tradito ac retento firmo ecclesiae ritu in baptismate paruulorum, ubi apertissime demonstrantur infantes, et cum exorcizantur et cum ei se per eos, a quibus gestantur, renuntiare respondent, a diaboli dominatione liberari, et non innenientes, qua eant, pergunt in praecipitem stultitiam, dum nolunt mutare sententiam. Illud sane sibi uidentur acutissime dicere: \'Quo modo peceatum transit in filios fidelium, quod in parentibus non dubitamus dimissum esse per baptismum?\' quasi propterea possit non habere generatio cupiscentiam etiam de renato nascitur, sine dubitatione ob
Abbreviated transcription (Latin):
faciat. Nt autem homo se fac̾e dicat qͦd ꝓmiserit ds̃. suꝑ¬
be impietatis ẽ. repb sensus. Conmendans gͦ filios ꝓmis¬
sionis. hoc pͥis significatum oftendit ꝑ r̃saac filium
abrahe. E uidentiꝰ namq opꝰ dĩ apparet in eo quẽ ñ ge¬
nuit usitaiꝰ ordo nature de sterilib iuscerib & senestu
te confestis ut inconfestis ut infiliis dĩ qui futuri pre¬
nunciabant᷑ hoc eẽt signũ diuini oꝑis ñ humani: in
y saac inquit uocabit᷑ tͥ semen. Hoc ẽ. ñ qui filii car¬

Expanded text:
faciat; ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, supfaciat; ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Commendans ergo filios promissionis hoc prius significatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. euidentius namque opus dei apparet in eo. quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hoc esset signum diuini operis non humani, in Isaac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii car
Abbreviated transcription (Latin):
dixiss absit ut sit iniquitas ap̃ dm̃. tamꝙͣ ei diceremus.
uude hoc ostendis cum asseras non ex oꝑib s ex uocante
dictum eẽ. maior seruiet minori: Moysi enim dicit. Mi¬
fuero. Igitur non uolentis neq currentis. s miserentis ẽ
dĩ ubinunç m̾ita ubi oꝑa. uel p̾terita uel futura tãqͣmͣ
lib̾i arbitrii uirib adimpleta siue ad implenda. Nlonne
aꝑtam ꝓtulit apłs de gratuitate grẽ hoc ẽ. uere grẽ cõ¬
mendati one sententiam: Nonne stuttam fecit ds̃ here¬
ticorum sapientiam: Quid autem agebat᷑ ut hoc apl̾
diceret ut eorum geminorũ cõmemoraret exẽplũ. Qd
ꝑsuade moliebatũr. quid inculcare cupiebat. Nempe h
quod ipsorum obpugnat am̃tiã. quod suꝑbi ñ capiunt
qd saꝑe nolunt qui ĩgnorantes dĩ iusticiãm &e suã uo¬
lentes constituere: iusticiȩ dĩ ñ sunt subiesti. De ipsa
namq aliquid rõnis a ueritatis ut homo ꝓmiitat et ds̃

Expanded text:
dixisset: Absit, ut sit iniquitas apud deum, tamquam ei diceremus: dixisset: Absit, ut sit iniquitas apud deum, tamquam ei diceremus: Unde hoc ostendis, cum adseras non ex operibus sed ex uocante dictum esse: Maior seruiet minori?\' Moysi enim dicit, ifuero\\ igitur non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. ubi nunc merita, ubi opera uel praeterita uel futura tamquam liberi arbitrii uiribus adimpleta siue adimplenda? nonne apertam protulit apostolus de gratuitae gratiae, hoc est uerae gratiae commendatione sententiam? nonne stultam fecit deus haereticorum sapientiam? ; Quid autem agebatur, ut hoc apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? nempe hoc, quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de ipsa namque aliquid rationis et ueritatis. ut homo promittat et deus
Abbreviated transcription (Latin):
gustiis in quanta se abrupta p̾cipitent metuentes re¬
tia ueritatis. Idõ inquit ñdũ natoꝵ alium fuisse apłs¬
ñ miratur hoc quippe illȩ ñ uidit quando sibi uelut
adu̾santis obiesta questione ñ id potiꝰ tam breue. tã
aꝑtum tam sicut isti putant uerum ab solutum q
respondit. Cũ enĩ rem stupendam ꝓposuiss quomͦ
de nũdum natis necaliquid agent̾ib boni ant mali.
reste dici potuerit quod unũ d̃s̃ dilexerit. alt̾um odio
habuerti. ipse sibi obiecta questione motũ exprimẽs
auditoris quid gͦ dicemꝰ in gͥt: Nunquid iniquitas apud
dm̃: Absit. Hĩc gͦ erat locus ut diceret quod istisentiunt.
F utura enim ds̃ oꝑa p̃uidebat. quando minori maiorẽ ser¬
uiturum eẽ. dicebat. Non aut̃ hoc apłi dicit. s potiꝰ nequis¬
quam de suorum oꝑum m̃itis audeat głari ad dĩgram
& głam cõmendandam uoluit ualere quoddicit. Cum enĩ

Expanded text:
gustiis. in quanta se abrupta praecipitent metuentes regustiis. in quanta se abrupta praecipitent metuentes retia ueritatis. \'Ideo\', inquiunt. nondum natorum alium oderan miretur? hoc quippe ille non uidit, quando sibi uelut aduersantis obiecta quaestione non id potius tam breue, tam apertum, tam, sicut isti putant, uerum absolutumque respondit. cum enim rem stupendam proposuisset. quo modo de nondum natis nec aliquid agentibus boni aut mali recte dici potuerit, quod unum deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi obiecta quaestione motum exprimens auditoris: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? absit! hic ergo erat locus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat." non autem hoc apostolus dicit, sed potius, ne quisquam de suorum operum meritis audeat gloriari, ad dei gratiam et gloriam commendandam uoluit ualere, quod dicit. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
niam sanent. flliũ hominis inqualibet etate querere &
salutim facere quod ꝑierat. nec de inscrutabilib iuditus
eiꝰ atideant iudicare cumuna eademq causã suꝑ altum¬
maneat ira eius. Qui enim sunt isti qui respondeant
dõ. quandoquidem illȩ rebecce hñti geminos exuno
concubitu y saac patris nr̃i cum illi nũdũ nati nichil
egissent boni uel mali. ut scdm elestionẽ ꝑpositum eiꝰ
maneret. elestionẽ scilicet grẽ non debt̾ti electionem
quam eligendo facit ipse nõn inuenit. non ex oꝑib s
ge posterioris assumit. iacobdilexi. esau aũt odio
habui. ut inteslig̾et᷑ hoc aꝑtum pꝰea ꝑ propħam. quod
antequam illi nascerent᷑ erat in dei predestinatione
ꝑ grãm. Quid enim diligebat in ia cobantequam natꝰ
erat in esau antẽ quam natꝰ fuiss mali nisi originale
peccatum. Nam nec in illo dilig̾et insticiam q̃uam
nullam fecerat. neq in isto odiss naturam quã bonã
ipsẽ fecerat. Mirum ẽ. aũt̃ cum hiis coartantur an¬

Expanded text:
 sinant filium hominis in qualibet aetate quaerere et salvum facere quod perierat; nec de inscrutabilibus judiciis ejus audeant judicare, cur in una eademque causa super almaneat ira ejus. Qui enim sunt isti qui respondeant Deo, quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati, nihil egissent boni vel mali, ut secundum electionem propositum ejus maneret: electionem scilicet gratiae, non debiti, electionem qua eligendos facit ipse, non invenit; non ex operibus, sed prophetae longe posterioris assumpsit: Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ut intelligeretur hoc apertum postea per prophetam, quod antequam illi nascerentur, erat in Dei praedestinatione per gratiam. Quid enim diligebat in Jacob antequam natuerat in Esau, antequam fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? Nam neque in illo diligeret justitiam, quam lle fecerat. neque in isto odisset naturam. quam bonam ipse fecerat. Mirum est autem, cum his coartantur an
Abbreviated transcription (Latin):
malicia mutet intellestum eiꝰ. & ne fictio decipiat ani¬
mã eiꝰ si iuste cẽ illa puniunt᷑. quȩ licet nonfẽcerit. fuerat
tam̃ uiuendo facturꝰ: Postremo cur non ad ꝑcipiendum
regenerationis lauacrum ei magis consulitur morituro
qui male fuerat iusturꝰ si uiueret. ut ei ꝑ eccata quȩ fue¬
rat c̃missurꝰ remiitant᷑ in baptismo: Quis enim̃ tã uecors¬

Expanded text:
malitia mutet intellectum ejus, et ne fictio decipiat animalitia mutet intellectum ejus, et ne fictio decipiat animam ejus , si juste etiam illa puniuntur, quae licet non fecerit, fuerat tamen vivendo facturus? Postremo cur non ad percipiendum regenerationis lavacrum, ei magis consulitur morituro, qui male fuerat victurus si viveret, ut ei peccata quae fuerat commissurus, remittantur in Baptismo? Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitꝰ &̃ quȩ cõmissa non sunt mala oꝑa puniunt᷑. pri¬
mo ante uideant quam falso polliceantur in damnatio¬
nem paruiulos non tturos. qui sine baptismate morũt᷑¬
Qui si ꝓꝓterea non baptirantur quia mala fasturi erant
si uiuerent ꝓpt̾ ipsam quippe malam uitam ꝓculdubio¬
damnabuntur. si cẽ mala quȩ fuerant futura damnant᷑.
Deinde si eis ad ꝑcipiendum baptismatis consultt̃ sacram̃¬
tum quos nouit ds̃ si uiuerent bene fuisse uicturos. cur
non om̃s tenentur inuita quam bonis oꝑib ornaturi funt
cur cẽ eorum qui baptirant᷑ quidam diuuiuentes pessi¬
me uiuunt & usq ad apostasiam aliquando ꝑuenrunt
c̃ ipsũ pͥmũ coniugiũ peccatoꝵ quos utiq nouerat pec¬
caturos. ñ de paracliso ante ꝓiecit. ne ibi conmitterẽt qͦd
tam scõ loco ẽẽt indignum: Si iustȩ peccata &ẽ. nũdum
c̃missa puniunt᷑. q̃uid deniq prestat᷑ ei qui rapit᷑ ne

Expanded text:
diuinitus, etiam quae commissa non sunt. mala opera puniuntur, pridiuinitus, etiam quae commissa non sunt. mala opera puniuntur, primo adtendant, quam falso polliceantur in damnationem paruulos non ituros, qui sine baptismate moriuntuqui si propterea non baptizantur. quia male uicturi erant, si uiuerent, propter ipsam quippe malam uitam damnabuntur, si etiam mala quae fuerant futura damnantur. Deinde, si eis ad percipiendum Baptismatis consulitur sacramentum, quos novit Deus si viverent bene fuisse victuros, cur non omnes tenentur in vita, quam bonis operibus ornaturi sunt? cur etiam eorum qui baptizantur quidam diu viventes pessime vivunt, et usque ad apostasiam aliquando perveniunt? cur ipsum primum conjugium peccatorum, quos utique noverat Deus peccaturos, non de paradiso ante projecit, ne ibi committerent quod tam sancto loco esset indignum, si juste peccata etiam nondum commissa puniuntur? quid denique praestatur ei qui rapitur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
am uoluntati eiꝰquis resistit: Et audiat quod conuenit ho¬
mini. O homo tu quis es qui respondeas dõ: Ꝙ cet̾a. De
quib iam quantum potui satis acsepe deserui. Audiat hec
& non conteminat. Quod si contempserit. etiã ut contem¬
neret se inueniat obduratum. Si aũt non contemserti
&̃ ut ñ contemineret se credat aduitum. Se obdurat um de¬
bitȩ adutum grã. Neq enim siduorum de ysaac patri¬
archa geminoꝵ. quod quidem iam ostendimus quanta
cecitate dicat᷑ futura p̃uidit ds̃ oꝑa. quia uixerunt atq
senuerunt. & ꝓpterea iacob dilexi. esau aut odio habui.
idõ moriturorum &̾ paruuloꝵ pot̾ quisqm dicere. cur
hiis ad ꝑcipiendum baptismũ ñ consulat ds̃ futura eoꝵ
ad modum uicturꝰ fuiss quisq si uiueret. Pdõ quem neqͥt̃
nouit fuisse uicturũ. fine baptismo fac̃ emori. sic in eo
puniensoꝑa mala non quȩ fecit s quȩ facturꝰ fuit. Sigͦ

Expanded text:
nam uoluntati eius quis resistit? dicat et audiat, quod conuenit honam uoluntati eius quis resistit? dicat et audiat, quod conuenit homini:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? et cetera, de quibus iam, quantum potui, satis ac saepe disserui. audiat haec et non contemnat. quod si contempserit. etiam ut contemneret, se inueniat obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non contemneret, se credat adiutum. sed obduratum debite, adiutum gratis. Neque enim, si duorum de Isaac patriarclia geminorum. quod quidem iam ostendimus quanta caecitate dicatur, futura praeuidit deus opera, quia uixerunt atque senuerunt, et propterea Iacob dilexit, Esau autem odio habuit, ideo moriturorum etiam paruulorum potest quisquam dicere, ut huic ad percipiendum ad modum uicturus fuisset quisque, si uiueret; ideo, quem nequiter nouit fuisse uicturum. sine baptismo facit et mori sic in eo puniens opera mala, non quae fecit, sed quae facturus fuit.\' si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mens. sicut scriptum ẽ. inquit. ia cob dilexi. esau aũt odio
habui. Et continuo. Quid gͦ dicemꝰ inquit: Numquid
iniquitas ẽ. ap̃dm̃: Absit. S: quare absit: An ꝓpt᷑ oꝑa q̃
futura p̾nidebat amboꝵ: Immo ce hoc absit. Moy ses
enim dicit. Miserebor cui misertꝰ fuero. & miscdiã presta-¬
bo curi misericors fuero. Igit᷑ non uolentis neq currentis. s
miserentis ẽ. dĩ. Atq inuasis que ꝑfesta funt ad ꝑditionẽ
quȩ damnat ex debito masse. agnoscant uasa ex eadẽ massa
in honorem facta. quid eis miscdia dinina largita sit. Diẽ
enim inquit scriptura pharaoni quia ad hoc te excitaui
ut ostendam in te potenciam meam. & ut glorificet᷑ nom̃
meum in uniu̾sa terra. Deniq utrumq condudit. Sͦ citiꝰ
nult miseret᷑. & quem uult obdurat. hoc facit ap̃ quem ñ
erit iniquitas. Miseretur itaq gratuito bono. obdurat au¬
tem iustissimo merito. S dicat adhuc suꝑbi infidelis elat̾o
uł puniti damnabilis excusatio. Quid adhuc conquerit᷑:

Expanded text:
mens, Sicut scriptum est, inquit, Jacob dilexi; Esau autem odio habui; et continuo: Quid ergo dicemus, inquit, nunquid iniquitas est apud Deum? Absit. Sed quare, absit? An propter opera quae futura presciebat amborum? Imo et hoc absit? Moses enim dicit: Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Igitur nec volentis, nserentis est Dei . Atque ut in vasis quae perfecta sunt in perditionem, quae damnatae debita est massae, agnoscant vasa ex eadem massa facta in honorem, quid eis misericordia divina largita sit, dicit enim, inquit, Scriptura ad Pharaonem: Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te patientiam meam, et ut glorificetur nomen meum in universa terra . Denique ad utrumque concludit: Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Hoc facit apud quem non est iniquitas. Miseretur itaque gratuito dono, obdurat autem justissimo merito. CAPUT VIIuel puniti damnabilis excusatio: Quid adhuc conqueritur?
Abbreviated transcription (Latin):
grãm se potuisse discerm. Nũ dũ enĩ nascentib inquit
nec aliquid agentib boni aut mali. ut scd̾m electionem
ꝓpositum dĩ maneret non ex oꝑib s exuocante. dictum

Expanded text:
gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali. ut secundum electionem propositu