comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est corꝑi. neq sine corporeis instrumentis. &
quasi uasis atq organis uidemus. audimus:
cet̾isq trib utimur sensib Intendat hȩc ani¬
ma rationalis. ⁊ sensus corporis non sensibus
corꝑis. s ipsa mente atq ratione consid̾et:
Certe sentire homo non potest nisi uiuat:
uiuit autẽ in carne: antequã morte utrũq
dirimat᷑. Quomͦ gͥ anima quȩ sunt extra
carnẽ suã sentit: quȩ non nͥ in carne suaui¬
uit: An non ab eius carne longissimȩ abst̃.
sidera in celo: An in celo non uidet solem:
An sentire non est uidere cũ sit in quinque
sensib excellentior cęt̾is uisus: An ⁊ in cȩlo
uiuit. qr ⁊ in cęlo sentit. et sensus ẽẽ nonpo¬
test: ubi uita ñ est An sentit ⁊ ubi non uiuit
qr cũ in sua carne tantũ uiuat: sentit etiã
in his locis. quȩ p̾ter eiꝰ carnẽ continentur
eaq tangit aspectu: Uides ne quã sit hoc
latebrosũ in sensu tam consyicuo: Qui uisũ

Expanded text:
est corpori, neque sine corporeis instrumentis et est corpori, neque sine corporeis instrumentis et quasi uasis atque organis uidemus, audimus ceterisque tribus utimur sensibus. intendat haec anima rationalis et sensus corporis non sensibus corporis sed ipsa mente atque ratione consideret. certe sentire homo non potest, nisi uiuat; uiuit autem in carne, antequam morte utrumque dirimatur. quo modo igitur anima, quae sunt extra carnem suam, sentit, quae non nisi in carne sua uiuit? an non ab eius carne longissime absunt sidera in caelo? an in caelo non uidet solem? an sentire non est uidere, cum sit in quinque sensibus excellentior ceteris uisus? an et in caelo uiuit, quia et in caelo sentit et sensus esse non potest, ubi uita non est? an sentit, et ubi non uiuit, quia, cum in sua tantum carne uiuat, sentit etiam in his locis, quae praeter eius carnem continent ea, quae tangit aspectu? uidesne, quam sit hoc latebrosum in sensu tam conspicuo, qui uisus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ corꝑis: Non sic d̾s implere dicit᷑ mundum.
uelut aqua. uelut aer uelut ipsa lur: ut mino¬
re sui parte minorẽ mundi partẽ impleat: et
maiore maiorẽ. Nouit ubiq totꝰ ẽẽ ⁊ nullo con¬
tineri loco: nouit uenire non receder.do ubi erat
nouit abire. non deserendo quo uenerat. Mi¬
ratur hoc menshumana: ⁊ qi ñ capit: fortasse
ñ credit. Se ipsam primitꝰ miretur. se ipsam
paululũ si pocest. a corꝑe attollat. ⁊ ab eis reb
quas solet sentire ꝑ corpus. & uideat ipsa quid
sit. quȩ utit᷑ corpore. S forte non potest. ma¬
gni quippe ingenĩ ẽ ut ait quidam seuocal
mentem a sensib. et cogitationẽ a consue¬
tudine abducere. Ipsos gͦ corꝑis sensus aliqͣn¬
to insuetius ⁊ uigilantius perscrutetur St
certe quinq periti corporis sensus. qui. nec si¬
ne corpore. nec sine anima ẽe possunt. quia
neq sentire: nisi uiuentis quod ab anima

Expanded text:
et corporis! non sic deus implere dicitur mundum et corporis! non sic deus implere dicitur mundum uelut aqua, uelut aer, uelut ipsa, lux, ut minore sui parte minorem mundi partem impleat et maiore maiorem. nouit ubique totus esse et nullo contineri loco; nouit uenire non recedendo, ubi erat; nouit abire non deserendo, quo uenerat. Miratur hoc mens humana et, quia non capit, fortasse nec credit. se ipsam primitus scrutata miretur, se ipsam paululum, si potest, a corpore attollat et ab eis rebus, quas solet sentire per corpus, et uideat ipsa, quid sit, quae utitur corpore. sed forte non potest; \'magni\' quippe \'ingenii est\', ut ait quidam, \'seuocare mentem a sensibus et cogitationem a consuetudine abducere\'. ipsos ergo corporis sensus aliquanto insuetius et uigilantius perscrutetur. sunt certe quinquepartiti corporis sensus, qui nec sine corpore nec sine anima esse possunt, quia neque sentire est nisi uiuentis, quod ab anima
Abbreviated transcription (Latin):
cũ consũmaueritꝰ fͦunc incipit. S quid hinc
plura: Seniendũ ad rem potiꝰ quã requiris
Ubi primũ scire te uolo non ħ xp̃ianã hab̾e
doctrinã quoo ita ds infusus sit carni. qua
ex urgine nasceretur ut curã gubnande uni¬
uersitatis uel deseruerit. uel amiserit uel ao
illud corpusculũ quasi contractã collectamq
transtulerit. Hominũ sensus iste est. nichil
nisi corꝑa ualentiũ cogitare. suie ista crassi¬
ora. sicut sunt humor atq humꝰ siue subtili¬
biles partes aliud alibi habeat necesse est: et
quantũcũq sit corpus. seu quantulũcũq cor¬
pusculũ loci occupet spaciũ. eundẽq locũ sic
impleat ut in nulla eius parte sit tõtũ: ac ꝑħ̾
densari atq rarescere. contrahi ⁊ dilatari. in
minucias deteri: ⁊ grandescere in molẽ. ñ nis
corꝑum ẽ. Longe alud est animȩ natura quã
corporis. quantomagis di: qui creator ẽ aniore

Expanded text:
Cum consummauerit homo, tunc incipit. Sed quid hinc Cum consummauerit homo, tunc incipit. Sed quid hinc plura? ueniendum ad rem potius, quam requiris. ubi primum scire te uolo non hoc Christianam habere doctrinam, quod ita sit deus infusus carni, qua ex uirgine nasceretur, ut curam gubernandae uniuersitatis uel deseruerit uel amiserit uel ad illud corpusculum quasi contractam collectamque transtulerit. hominum iste sensus est nihil nisi corpora ualentium cogitare siue ista crassiora, sicut sunt humor atque humus, siue subtilibiles partes aliud alibi habeat necesse est et, quantumcumque sit corpus seu quantulumcumque corpusculum, loci occupet spatium eundemque locum sic impleat, ut in nulla eius parte sit totum. ac per hoc densari atque rarescere, contrahi et dilatari, in minutias deteri et grandescere in molem non nisi corporum est. longe aliud est animae natura quam corporis; quanto magis dei, qui creator est et animae
Abbreviated transcription (Latin):
deponas: eũq animũ quãuis gͥ me benuo¬
lentissimũ soluas atq exuas. ac de me michi
magis. quã ulli alt̾i credas: si mͥ uicẽ dilecti¬
onis reddis. Tanta est enĩ xp̃ianarũ ꝓfun-¬
ditas litterarũ: ut in eis cotidie ꝓficerem. si
eas solas ab meunte pueritia u̾ꝙ
ad decrepitam senectutẽ mar¬
imo ocio. summo studio me¬
liore ingenio conarer addiscere: non quo ad ea
quȩ necessaria sunt saluti tanta in eis ꝑre-¬
ueniatur difficultate s cũ quisq ibi fidem
tenuerit sine qua pie recteq ñ uiuit᷑ tam mul¬
tis. tamq multiplicibib misteriorũ umbra¬
culis opacata intelligenda ꝓficientib restat.
tantaq non solũ in u̾bis quib ita dicta sunt
uerũ etiã in reb quȩ intelligendȩ sunt. latet
altitudo sapientiȩ ut annosissimis. acutissionᷤ.
flagrantissimis cupiditate discendi. hoc con¬
tingat. quod eade scriptura quodã loco habet

Expanded text:
deponas eumque animum quamuis erga me beniuodeponas eumque animum quamuis erga me beniuolentissimum soluas atque exuas ac de me mihi magis quam ulli alteri credas, si mihi dilectionis uicem reddis. tanta est enim Christianarum profunditas litterarum, ut in eis cotidie proficerem, si eas solas ab ineunte pueritia usque ad decrepitam senectutem maximo otio, summo studio, meliore ingenio conarer addiscere, non quo ad ea, quae necessaria sunt saluti, tanta in eis perueniatur difficultate, sed, cum quisque ibi fidem tenuerit, sine qua pie recteque non uiuitur, tam multa tamque multiplicibus mysteriorum umbraculis opacata intellegenda proficientibus restant tantaque non solum in uerbis, quibus ita dicta sunt, uerum etiam in rebus, quae intellegendae sunt, latet altitudo sapientiae, ut annosissimis, acutissimis, flagrantissimis cupiditate discendi hoc contingat, quod eadem scriptura quodam loco habet:
Abbreviated transcription (Latin):
alitus omnes affectus mortaliũ senserit nec
ullis comipetentib signis claruerint tante ma¬
iestatis indicia. qm̃ larualis illa purgatio. de¬
biliũ curȩ. recddita uita defunctis. hȩc ⁊ si auoᷤ
cogitemus: d̃o parua sunt Hanc scͥbis in quo-¬
dam conuentu amicorũ ab uno ex multis qui
aderant illatã eẽ questionẽ. uos autẽ int̾ueniˢ
se ulterus inquirenti. solutũq con¬
uentũ ad potioris peritiȩ merita distu¬
lisse ne dũ incautiꝰ secreta temerantur: in
culpam deflecteret error innocuus. Deinde
adme litterarũ tuarũ dirigis intentionẽ: et
post hanc imꝑitiȩ confessionẽ. admones.
ut a partib ur̃is quid desideretur agnoscã.
noueritis: quod utcũq absq detrim̃to di¬
uini cultus in aliis sacerdotib tolerat᷑ in¬
scientia: at cũ adme antistitẽ uenit᷑. legi de¬
est quicquid contigerit ignorari. Primũ igit᷑
hanc de me opinionẽ facile p̾sumptã queso

Expanded text:
alitus, omnes affectus mortalium senserit nec alitus, omnes affectus mortalium senserit nec ullis competentibus signis claruerint tantae maiestatis indicia, quoniam larualis illa purgatio, debilium curae, reddita uita defunctis, si et alios cogitemus, deo parua sunt. hanc scribis in quodam conuentu amicorum ab uno ex multis, qui adse ulterius inquirenti, solutumque conuentum ad potioris peritiae merita distulisse, ne, dum incautius secreta temerantur, in culpam deflecteret error innocuus. Deinde ad me litterarum tuarum dirigis intentionem et post hanc inperitiae confessionem admones, ut, a partibus nostris quid desideretur, agnoscam. noueritis, quod utcumque absque detrimento cultus diuini in aliis sacerdotibus toleratur inscitia, at cum ad me antistitem uenitur, legi deest, quicquid contigerit ignorari. primum igitur hanc de me opinionem facile praesumptam quaeso
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ sic te instrui: ut tͥ sit liberando satis:
Ingeniũ quippe ⁊ eloquiũ tuũ tam excellẽs
tamq uiculentũ ꝓdeẽ debet etiã
cet̾is. contra quorũ tarditatẽ
seu ꝑuersitatẽ conuenien¬
tissime defendenda est tantȩ gr̃ȩ dispensatio
qua suꝑbȩ animulȩ nichilipendunt que ni¬
mis affectant plurimũ posse: & ad sua uicia
sananda uel s̃ frenanda nichil possunt
ueris gͥ utrũ mundi dñs ⁊ rector intemeratȩ
feminȩ corpus impleuerit: ꝑtulerit decẽ men
siũ longa fasticdia mat̾ et tam̃ uirgo enira
sit sollẽpnitate pariendi et post hȩc uirgini¬
tas inuiolata ꝑmanserit: utrũ intra corpu¬
sculũ uagientis infantiȩ latuerit. cui par uix
putatur uniu̾sitas: passus fuerit ꝓuerilita¬
tis annos. adoleuerit. uiuentute solioatus sit:
tam dui a sedib suis abfuerit ile regnator
atq in unũ corpusculũ totius mundi cura t᷑u¬
sata sit. Deinde in somnos resolutus sit cibo

Expanded text:
nobis sic te instrui, ut tibi sit liberando satis. nobis sic te instrui, ut tibi sit liberando satis. Ingenium quippe et eloquium tuum tam excellens tamque luculentum prodesse debet etiam ceteris, contra quorum tarditatem seu peruersitatem conuenientissime defendenda est tantae gratiae dispensatio, quam superbae animulae nihili pendunt, quae nimis affectant plurimum posse et ad sua uitia sananda uel etiam frenanda nihil possunt. Quaeris igitur, utrum mundi dominus et rector intemeratae feminae corpus impleuerifastidia mater et tamen uirgo enixa sit sollemnitate pariendi et post haec uirginitas inuiolata permanserit; utrum intra corpusculum uagientis infantiae latuerit, cui par uix putatur uniuersitas, passus fuerit puerilitatis annos, adoleuerit, iuuentute solidatus sit; tam diu a sedibus suis afuerit ille regnator atque in unum corpusculum totius mundi cura translata sit; deinde in somnos resolutus sit, cibo
Abbreviated transcription (Latin):
omino illustri. et
merito insigni: &
p̾stantissimosuolu
siano: augustinuᷤ
in dño salutẽ le¬
gi litceras tuas. in
quib uidi magni cu¬
iusdam idialogi spe¬
cimen: laudabili breuitate comp̾hensũ
Respondere igit᷑ debui. nec ꝓ dilatiõe
aliquio exꝑcusationis opponere. accidit enĩ
oportune. ut ab alienis negociis. mͥ aliquan¬
tulũ uacaret. Quib autẽ dictandis hoc otiũ
statueram. impendere paululũ distuli: neqͣ¬
quã iuistũ ẽẽ arbitratus. ut quẽ ad querendum
exortatus ipse fuerã. differrẽ querentẽ. Quis
autẽ nr̃m qui xp̃i ut possumus gr̃am mini¬
stremus: cũ tua uerba legerit. ita te uelit do¬
ctrina xp̃iana instrui. ut tibi tantũ sufficiat
ad salutẽ. ñ huiꝰ uitȩ. quã uaporis ẽẽ similli¬
mam. tantillũ apparentis. s ilico uanescentiᷤᷤ
atq ꝑeuntis sermo diuinꝰ ammone curauit.
s illam salutẽ ꝓpt̾ quã adipiscendã. et in ȩ¬
ternũ obtinendã. xp̃iani sumus: Parũ est gͦ

Expanded text:
OMINO INLUSTRI ET MERITO INSIGNI ET PRAESTANTISSIMO FILIO VOLUSIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Legi litteras tuas, in quibus uidi magni cuiusdam dialogi specimen laudabili breuitate comprehensum. respondere igitur debui nec pro dilatione aliquid excusationis opponere. accidit enim opportune, ut ab alienis negotiis mihi aliquantulum uacaret. quibus autem statueram impendere, paululum distuli, nequaquam justum esse arbitratus ut quem ad quaerendum exhortatus ipse fueram, differrem quaerentem. Quis autem nostrum, qui Christi, ut possumus, gratiam ministramus, cum tua verba legerit, ita te velit doctrina instrui ad salutem, non hujus vitae, quam vaporis esse simillimam, tantillum apparentis, et illico vanescentis atque pereuntis, sermo divinus admonere curavit , sed illam salutem propter quam adipiscendam et in aeternum obtinendam christiani sumus? Parum est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sub uelam̃to tamixsi. ad exercendã doctrinã sc̃e
religionis. sic̃ p̾nuntiatȩ st̃ pullulãt. Hȩc oĩa sic̃
legunt᷑ ỹdicta ita cernunt᷑ ĩpleta atq erhis iã
tot ⁊ tantis. q̃ restat expectant᷑ ĩplenda. Quae
tandẽ mens auida duiinit᷑atis. uitȩq p̃sentis breui¬
tate ꝑmotã. contra huiꝰ diuinȩ auctoritatis lum̃
culm̃q ꝯtendat: Quȩ disputationes. q̃litt̾ȩ q̃rũlib
philosophorũ. q̃ leges qͣrũlibet ciuitatũ duob p̃ce

Expanded text:
 ad exercendam doctrinam sanctae religionis, sicut praenuntiatae sunt, pullulant. haec omnia sicut leguntur praedicta, ita cernuntur impleta atque ex his iam tot et tantis, quae restant, expectantur implenda. quae tandem mens auida aeternitatis uitaeque praesentis breuitate permota contra huius diuinae auctoritatis lumen culmenque contendat? Quae disputationes, quae litterae quorumlibet philosophorum, quae leges quarumlibet ciui
Abbreviated transcription (Latin):
inexꝑtũ credendũ p̃ciperet᷑. qͥd horũ citiꝰ credere¬
mus: quomͦ ñ faterem᷑ duo incorꝑorea. quã unũ
corporeũ. alterũq incorporeũ. faciliꝰ potuisse mi¬
sceri:. Si tam̃ ad ista ñ indigne mirtionis uel mi¬
xturȩ nom̾ admutit᷑: ꝓpt̾ consuetudinẽ corꝑali-¬
ũ rerũ longe alit̾ se habentiũ: alit̾q notaruor:¬

Expanded text:
inexpertum credendum praeciperetur, quid horum citius credereinexpertum credendum praeciperetur, quid horum citius crederemus? quo modo non fateremur duo incorporea quam unum incorporeum alterumque corporeum facilius potuisse misceri, si tamen non indigne ad ista mixtionis uel mixturae nomen admittitur propter consuetudinem corporalium rerum longe aliter se habentium aliterque nataru
Abbreviated transcription (Latin):
xtura ẽ animȩ ⁊ corꝑis in hac ꝑsona mixtura
ẽ d̃ ⁊hõis sitam̃ recedat auditor a consuetu¬
dine corꝑũ. quo solent duo liquores ita mi-¬
sceri. ut neutrũ seruet integritatẽ suã. qͣꝗͣ &
ĩ ipsiscor porib aeri lux ĩcorrapta mi¬
sceat᷑. Ergo ꝑsona hominis mixtura ẽ animȩ
ti corpus: simil ⁊ animã suscepit ⁊ corpꝰ. Iliud
cotidie fit ad ꝓcreandoshomines. ħ semel factũ
ẽ ad liberandoshomines. Uerũtam̃ duarũ re¬
rũ icorporearũ cõmixtio faciliꝰ eredi debuit q̃
uniꝰ in corꝑeȩ. ⁊ alt̾iꝰ corporeȩ Nã si anima ĩ sua
natura non fallatur ĩ corꝑeã se ẽẽ cõp̃hendit
multomagis in corꝑeũ ẽ u̾bũ dĩ. Ac ꝑħ uerbi
dĩ ⁊ animȩ credibilior debuit ẽẽ ꝑmrtio: ꝗͣ ani¬
mȩ ⁊ corporis. S ħ in nob̃ ipsis exꝑim᷑: illud in
xp̃o credere iubem᷑ Siautẽ utrũq nob̾ parit̾

Expanded text:
xturxturei et hominis, si tamen recedat auditor a consuetudine corporum, qua solent duo liquores ita misceri, ut neutrum seruet integritatem suam, quamquam et in ipsis corporibus aeri lux incorrupta misceatur. ergo persona hominis mixtura est animae ti corpus, simul et animam suscepit et corpus. illud cotidie fit ad procreandos homines, hoc semel factum est ad liberandos homines. uerum tamen duarum rerum incorporearum commixtio facilius credi debuit quam unius incorporeae et alterius corporeae. nam si anima in sua natura non fallatur, incorpoream se esse comprehendit; multo magis incorporeum est uerbum dei ac per hoc uerbi dei et animae credibilior debuit esse permixtio quam animae et corporis. sed hoc in nobis ipsis experimur, illud in Christo credere iubemur. si autem utrumque nobis pariter
Abbreviated transcription (Latin):
entes: quis adeat animo: quis ꝓmat eloqͥo
Iue gͥ sibi sine semine oꝑatus ẽ hominẽ qͥ in
rerũ natura sine seminib oꝑat᷑ ⁊ semina. Ille
in suo corꝑe numeros tẽporũ m̾surasq ser¬
uauit etatũ qui sine ulla sui mutabilitate
mutando contexit ordinẽ scłorũ. Hoc enĩ cre¬
uit in temꝑe.: qͦd cepit ex temꝑe. Serbũ aũ
in principio ꝑ quod facta sunt ominia tẽpus
elegit quo susciꝑet carnẽ ñ tẽꝑi cessit ut uͥ¬
teretur in carne. Homo quippe dõ accessit:
ñ ds a se recessit. Sic autẽ quidã reddi sibira¬
tionẽ flagitant qͦmͦ ds homini ꝑmixtussit.
ut una fieret persona xp̃i. cũ ħ semel fieri
oportuerit. qͣs̃ ipsi rationẽ reddant de re q̃
coticdie fit qͦm misceat᷑ anima corꝑi: ut una
ꝑsona fiat hominis: Nã sicut ĩ unitate ꝑsonȩ
anima utit᷑ corꝑe. ut hõ sit: ita ĩ unitate ꝑsonȩ
as ucit᷑ homine: ut. xp̃c sit. In illa gͦ ꝑsonami¬

Expanded text:
entes, quis adeat animo, quis promat eloquio? entes, quis adeat animo, quis promat eloquio? ille igitur sibi sine semine operatus est hominem, qui in rerum natura sine seminibus operatur et semina; ille in suo corpore numeros temporum mensurasque seruauit aetatum, qui sine ulla sui mutabilitate mutando contexit ordinem saeculorum. hoc enim creuit in tempore, quod coepit ex tempore; uerbum autem in principio, per quod facta sunt tempora, tempus elegit, quo susciperet carnem, non tempori cessit, ut uerteretur in carnem; homo quippe deo accessit. non deus a se recessit. Sic autem quidam reddi sibi rationem flagitant, quo modo deus homini permixtus sit, ut una fieret persona Christi, cum hoc semel fieri oportuerit, quasi rationem ipsi reddant de re, quae cotidie fit, quo modo misceatur anima corpori, ut una persona fiat hominis. nam sicut in unitate personae anima utitur corpore, ut homo sit, ita in unitate personae deus utitur homine, ut Christus sit. in illa ergo persona mi
Abbreviated transcription (Latin):
thesauros. ⁊ scientiȩ continens. & fide ĩbuẽs m̃teᷤ:
qͣs ad et̾nã contẽplationẽ ueritatis ĩ cõmutabi¬
lis ꝑuehat: Quid si omnipotens hoĩnẽ uͥcũq
formatũ. ñ ex mat̾no ut̾o crearet: s reyentinũ
inferret aspectib Quid si nullas ex paruulo
ĩ uuentã mutaret ȩtates nullos cibos. nullos
caperet sonnos: nonne opinionẽ confirma¬
ret erroris: nec hominẽ uerii suscepisse ul
lom̃ crederet᷑: Et dũ omnia mirabilit facit:
auferret quod miscd̃it᷑ fecit. Nunc uͦ ita inter
am ⁊ homines. mediator apparuit ut ĩ uni¬
tate ꝑsonȩ copulans utrãq naturã ⁊ solita
sublimaret insolitis. & insolita solitis tẽꝑaret:
Quid autẽ ñ mirũ ds facit ĩ omnib creat᷑ȩ
motib nisi consuetudine cotidiana uluisset.
Deniq quã multa usitata calrant᷑. q̃ conside¬
rata stupentur: sicut ipsa uis seminũ qͦs nu¬
meroshabet ⁊ qua uiuaces. quã efficaces. quã
latent᷑ potentes qũa in paruo magna moli¬

Expanded text:
cientiae continens et fide inbuens mentes, quas ad aeternam contemplationem ueritatis incommutabilis peruehat. quid, si omnipotens hominem ubicumque formatum non ex materno utero crearet, sed repentinum inferret aspectibus? quid, si nullas ex paruulo in iuuentam mutaret aetates, nullos cibos, nullos caperet somnos? nonne opinionem confirmaret erroris nec hominem uerum suscepisse ullo modo crederetur et, dum omnia mirabiliter facit, auferret, quod misericorditer fecit? nunc uero ita inter deum et homines mediator apparuit, ut in unitate personae copulans utramque naturam et solita sublimaret insolitis et insolita solitis temperaret. Quid autem non mirum deus facit in omnibus creaturae motibus, nisi consuetudine cotidiana uiluissent? denique quam multa usitata calcantur, quae considerata stupentur! sicut ipsa uis seminum quos numeros habet, quam uiuaces, quam efficaces. quam latenter potentes, quam in paruo magna moli
Abbreviated transcription (Latin):
tentib signis tantȩ maiestatis indicia clarue-¬
runt. qr larualis illa purgatio. debiliũ curae.
reddita uita defunctis. si ⁊ alii considerentur
d̃o parua sunt. Fatem̃ quidẽ ⁊ nos talia quedã
fecisse ꝓpħas. Nam in his signis quid excellenttꝰ
quã mortuos resurrexisse: fecit ħ helias: fecit
ħ heliseus. Nlam de magorũ miraculis. utrũ
etiã mortuos suscitauerint. illi uiderũt. qui &
apuleiũ se contra magicarũ artiũ crimina co-¬
piosissime defendentẽ. conant᷑ non accusando
s laudando conuinc̾e: Noslegimꝰ magos egiy¬
tiorũ istarũ artiũ ꝑitissimos a moyse famu¬
lo cĩ fuisse suꝑatos. cũ illi q̃dã mira nefandiᷤ
artib agerent ille dõ simplicit̾ ĩuocato. cũcta
eorũ machinam̃ta subu̾teret. S ⁊ ipse moyses

Expanded text:
tentibus signis tantae maiestatis indicia claruetentibus signis tantae maiestatis indicia claruerunt, quia larualis illa purgatio, debilium curae. reddita uita defunctis, si et alii considerentur, deo parua sunt\\ fatemur quidem et nos talia quaedam fecisse prophetas. nam in his signis quid est excellentius quam mortuos reuixisse? fecit hoc Helias, fecit hoc Helisaeus; nam de magorum miraculis, utrum etiam mortuos suscitauerint, illi uiderint, qui et Apuleium se contra magicarum artium crimina copiosissime defendentem conantur non accusando sed laudando conuincere. nos legimus magos Aegyptiorum istarum artium peritissimos a Moyse, famulo dei, fuisse superatos, cum illi quaedam mira nefandis artibus agerent, ille deo simpliciter inuocato cuncta eorum machinamenta subuerteret. sed et ipse Moyse
Abbreviated transcription (Latin):
coaptaretur homo totus. quẽ admodũ animȩ
corpus excepta concretione mutabili. in ꝗͣ ñ con¬
uertit᷑ ds ⁊ quã uidemꝰ quoo habeat & corpus.
et animus adiutoriũ aũ. qͦd sine gr̃a fidei. quȩ
ab illo ẽ nemo potest a ciꝑeͤ concupiscentias ui-¬
ciosas. & siqua earũ residua ñ uicerit. uen̾ali
remissione purgari. Quod gͦ ad magisteriũ eiꝰ
attinet. quis nunc extremꝰ idiota. uel quȩ abie¬
cta muliercula ñ credit animȩ inmortalitatẽ
uitãq post mortẽ futur̾a: Quod apud grecoˢ
gorã samiũ disputationis illiꝰ nouitate ꝑmo¬
tũ: ex athleta in philosophũ u̾tit. Nunc gͦ qͦd
maro ait. et omnes uidemꝰ amomũ assirium¬
uulgo nascit᷑. Quod autẽ ad adiutoriũ gr̃ae
ꝑtinet quȩ in rp̃o ẽ . ipse ẽ omnino. quo duce
siqua manẽt sceleris uestigia nr̃i. irrita ꝑpetua
soluent formidine t̾ras.S nulla inqͥunt cõpe-¬

Expanded text:
coaptaretur homo totus, quem ad modum animae coaptaretur homo totus, quem ad modum animae corpus excepta concretione mutabili, in quam non conuertitur deus et quam uidemus quod habeat et corpus et anima; adiutorium autem, quod sine gratia fidei, quae ab illo est, nemo potest uincere concupiscentias uitiosas et, si qua earum residua non uicerit, ueniali remissione purgari. quod ergo ad magisterium eius adtinet, quis nunc extremus idiota uel quae abiecta muliercula non credit animae inmortalitatem uitamque post mortem futuram? quod apud Graecos goram Samium illius disputationis novitate permotum ex athleta in philosophum vertit. Nunc ergo quod Maro ait, et omnes videmus; Amomum Assuulgo nascitur. quod autem ad adiutorium gratiae pertinet, quae in Christo est, ipse est omnino, quo duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. \'Sed nulla\', inquiunt, compe
Abbreviated transcription (Latin):
uera dixerunt. uerũ etiã a philosophis atqi¬
psis poetis. ⁊ huiꝰcemodi auctorib litterarum.
quos multa uera falsis misciusse quis abigat:
Iuiꝰ ꝙ̾ in carne p̾sentata confirmaret auctori¬
tas: ꝓpt̾ illos qͥ illa ñ possent in ipsa intimaue¬
ritate cern̾e. atq discern̾e: Quiȩ ueritas. & anqͣ
hominẽ assumet. ipse erat in oĩb qui eiꝰ parti¬
cipes eẽ potuerunt. Maxime uͦ suȩ in carnatio¬
nis exẽplo id salubrit ꝑsuasit ut qm homineᷤ
pleriq diuinitatis auidi. ꝑ potestates cȩlestes.
quas dõs putarent ritꝰq uarios illicitorũ ñ sa¬
crorũ s saclegiorũ. ambiendũ sibi arbitraren¬
tur ad dm̃. magis suꝑbe quã pie: qua in reꝓ
ꝓ angłis sc̃is eis se demones suꝑbiȩ cognatione
supponunt scire̾t homines tã ꝓrimũ eẽ dm pi¬
etati. hominũ. ad quẽ uelut longe positũ ꝑ in¬
t̃positas potestates ambiebant ut hominẽ susci¬
ꝑe dignaret᷑ ⁊ cũ illo uniri quodãmodo. ut ei sic

Expanded text:
uera dixerunt, uerum etiam a philosophis atque ipsis poetis et cuiusce modi auctoribus litterarum, quos multa uera falsis miscuisse quis ambigat, illius etiam in carne praesentata confirmaret auctoritas propter eos, qui illa non possent in ipsa intima ueritate cernere atque discernere, quae ueritas, et antequam hominem adsumeret, ipse erat omnibus, qui eius participes esse potuerunt, maxime uero suae incarnationis exemplo id salubriter persuasit, ut, quoniam homines plerique diuinitatis auidi per potestates caelestes, quas deos putarent, ritusque uarios inlicitorum non sacrorum sed sacrilegiorum ambiendum sibi arbitrarentur ad deum magis superbe quam pie, qua in re o angelis sanctis eis se daemones superbiae cognatione supponunt, scirent homines tam proximum esse deum pietati hominum, ad quem uelut longe positum per interpositas potestates ambiebant, ut hominem suscipere dignaretur et cum illo uniri quodam modo, ut ei sic
Abbreviated transcription (Latin):
& sapientia cłi. a suꝑno fine creaturȩ rationa¬
lis. usq ad insimũ finẽ creaturȩ corꝑalis. attn¬
gens fortit̾ ⁊ disponens omĩa suauit̃. presẽs &
latens. nusquã conclusa. nusquã discissa. nusꝗͣ
tumida. s sine mole ubiq tota longe alio mͦ
quodã. quã eo quo creaturis cet̾is adest. susce¬
ꝑit hominẽ. seq ⁊ illũ fecit unũ iħm. xp̃m me

Expanded text:
 Sapientia Dei , a superno fine creaturae rationalis usque ad infimum finem creaturae corporalis attingens fortiter, et disponens omnia suaviter , praesens et latens, nusquam conclusa, nusquam discissa, nusquam tumida, sed sine mole ubique tota, longe alio modo quodam, quam eo quo creaturis caeteris adest, suscepit hominem, seque et illo fecit unum Je
Abbreviated transcription (Latin):
exigui. ꝑ mundũ disseminant᷑. populos mira¬
bili facilitate conũtunt. int̾ inimicos augent᷑
ꝑsecutionib crescunt: ꝑ afflictionũ angustiaᷤ
usq ĩ t̾rarũ extrema dilatant᷑. Ex ĩꝑitissimis ex
abiectissimis ex paucissimis illuminant᷑ nobi¬
litant᷑: multiplicant᷑. Preclarissima ingenia
cultissima eloqͥa mirabilesq ꝑitias acutoruor
facundorũ atq doctorũ subiugant. rp̃o: ꝙ ad
p̃dicandã uiã sueritatis salutisq conũtunt:
Alt̾nis adu̾sitatib ⁊ ꝓsꝑitatib rerũ patientiã
& tẽꝑantiã uigilant̾ exercent. Mundo declinan¬
te in extrema fessisq reb ȩtatẽ ultimã ꝓtestan¬
ĩpiarũ gentiũ ĩfidelitas fremit. Eiuncit illa ꝑa¬
s ciendo
atq in concussã fidẽ int̾ obsistentiũ seuiciã.
ꝓfitendo. Reuelatȩ ueritatis q̃ diu ꝓmissis mi¬
sticis uelabant᷑ sacficio succedente. illa sacrifi¬

Expanded text:
exigui per mundum disseminantur, populos miraexigui per mundum disseminantur, populos mirabili facilitate conuertunt, inter inimicos augentur, persecutionibus crescunt, per afflictionum angustias usque in terrarum extrema dilatantur. ex inperitissimis, ex abiectissimis, ex paucissimis inluminantur, nobilitantur, multiplicantur. prae. clarissima ingenia, cultissima eloquia mirabilesque peritias acutorum, facundorum atque doctorum subiugant Christo et, ad praedicandam uiam pietatis salutisque conuertunt. aet temperantiam vigilanter exercent: mundo declinante in extrema, fessisque rebus aetatem ultimam protestanimpiarum gentium infidelitas fremit, euincit illa patiendo et inconcussam fidem inter obsistentium saeuitiam profitendo. reuelatae ueritatis, quae diu promissis mysticis uelabatur, sacrificio succedente illa sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
habiturũ. inq illo peccatorẽ remissionẽ. salu¬
tẽq eternã futurã ẽẽ credentib omnia gentiᷤ
ulliꝰ ꝓmissa. omnes ꝓphiȩ. sacerdocia. sacͥficia
tẽplũ ꝙ cuncta omnino sac̃m̃ta sonuerũt. Ue¬
nit ⁊ xp̃c. cõplent᷑ in eiꝰ ortu uita factis. dictis
passionib morte. resurrectione. ascensione. oĩa
p̃conia ꝓpħarũ. Mittit spm̃ scm̃ implet fide¬
les una in domo congregatos. ⁊ hoc ipsũ ꝓmis¬
sũ orando. ac desiderando ex pectantes. Imple¬
ti autẽ spũ scõ loquunt᷑ repente lingius omniũ
gentiũ. arguunt fident̾ errores. p̃dicant salub̾¬
rimã ueritatẽ. exortant᷑ ad penitentiã p̃teritȩ
culpabilis uite: indulgentiã de diuina gr̃a pol¬
licentur. p̃dicationẽ pietatis uerȩq religionis:
signa congruentia & miracula consequunt᷑.
Ercitat᷑ adu̾sus eos seua infidelitas. tolerant p̃¬
dicta. sperant ꝓmissa. docent p̾cepta. numero

Expanded text:
habiturum inque illo peccatorum remissionem saluhabiturum inque illo peccatorum remissionem salutemque aeternam futuram esse credentibus omnia gentis illius promissa, omnes prophetiae, sacerdotia, sacrificia, templum et cuncta omnino sacramenta sonuerunt. Venit et Christus, complentur in eius ortu, uita, factis, dictis, passionibus, morte, resurrectione, ascensione omnia praeconia prophetarum. mittit spiritum sanctum, implet fideles una in domo congregatos et hoc ipsum promissum orando ac desiderando expectantes. impleti autem sancto spiritu loquuntur repente linguis omnium gentium, arguunt fidenter errores, praedicant saluberrimam ueritatem, exhortantur ad paenitentiam praeteritae culpabilis uitae, indulgentiam de diuina gratia pollicentur. praedicationem pietatis ueraeque religionis signa congruentia et miracula consequuntur. excitatur aduersus eos saeua infidelitas, tolerant praedicta, sperant promissa, docent praecepta. numero
Abbreviated transcription (Latin):
niuersitatis creatorẽ. gignit filiũ senex de con¬
iuge quã spe pariendi penitꝰ destitutã sterili¬
tas etasq iã fecerat. Propagat᷑ ex illo numerosis¬
simus populus. multiplicatꝰ ĩ egipto. quo ilłã
stirpẽ ex orientalib partib ꝓmissis effectisq
crebrescens. dispositio diuina transmiserat:
Educit᷑ ex egipti seruitute gens ualida horrendiˢ
signis atq miraculis pulsisq impiis gentibus
in t̾rã reꝓmissionis ꝑducta & constituta: regno
etia sublimat᷑: Deinde p̾ualente peccato. sacri¬
legis ausib dm̃ uerũ qui eis beneficia tanta con¬
tulerat sepissime offendens. uariisq flagellata
claddib & ꝓsꝑitatib consolata. usq ad rỹi incar¬
nationẽ declarationẽq ꝑducit᷑. Quẽ xp̃m dĩ u̾¬
bũ. &i filiũ dm̃ in carne uenturũ. moriturũ re-¬
surrecturũ. in celũ ascensurũ p̃pollentissimo no-
mine suo in omnib gentib dicatos sibi popłos

Expanded text:
niuersitatis creatorem gignit filium senex de conniuersitatis creatorem gignit filium senex de coniuge, quam spe pariendi penitus destitutam sterilitas aetasque iam fecerat. propagatur ex illo numerosissimus populus, multiplicatus in Aegypto, quo illam stirpem ex orientalibus partibus promissis effectisque crebrescens dispositio diuina transmiserat. educitur ex Aegypti seruitute gens ualida horrendis signis atque miraculis pulsisque impiis gentibus in terram promissionis perducta et constituta regno etiam sublimatur. deinde praeualescente peccato sacrilegis ausibus deum uerum, qui ei beneficia tanta contulerat, saepissime offendens uariisque flagellata cladibus et prosperitatibus consolata usque ad Christi incarnationem declarationemque perducitur. quem Christuurum, moriturum, resurrecturum, in caelum ascensurum, praepollentissimo suo nomine in omnibus gentibus dicatos sibi populos
Abbreviated transcription (Latin):
ta uita defunctif idõ credit᷑. qr fecerunt alii:
⁊ parũ ẽ ħ dõ. Caro ꝓpͥa de urgine creata & a
morte in et̾nã uitã suꝑ celũ leuata ido ñ credi¬
nimo accipit. supra ea ueluti ficta ꝓ falsis ducit.
Noli eis eẽ similis obsecro te. Disputant᷑ hȩc latiꝰ
et omnes questionũ necessariarũ sinus ꝑscru-¬
taci diseusiq pandunt᷑ s intellectu aditũ fides
aꝑit: infidelitas claudit. Quẽ ñ moueat ad cre¬
dendũ tantꝰ ab initio ipsererũ ordo gestarum:
et ipsa conerio temꝑũ p̃titis fidẽ de p̾sentib
faciens. priora posteriorib: & recentiorib antiqͣ
confirmans Eligit᷑ unꝰ ex gente caldeorũ pietate
fidissima p̾dditꝰ. cui ꝓmissa diuina post tantã
seriẽ scłoꝵ nouissimis temꝑib cõplenda ꝓbant᷑
atq ĩ eiꝰ semine omues gentes. habiturȩ benedi¬
ctionẽ p̃nuntiant᷑. Sic unũ uerũ adm̃ colens u¬

Expanded text:
ta uita defunctis ideo creditur, quia fecerunt alii, ta uita defunctis ideo creditur, quia fecerunt alii, et parum est deo; caro propria de uirgine creata et a morte in aeternam uitam super caelum leuata ideo non credinimo accipit, supra ea ueluti ficta pro falsis ducit\'. noli eis esse similis, obsecro te. Disputantur haec latius et omnes quaestionum necessariarum sinus perscrutati discussique panduntur. sed intellectui fides aditum aperit, infidelitas claudit. quem non moueat ad credendum- . dum tantus ab initio ipse rerum ordo gestarum et ipsa conexio temporum praeteritis fidem de praesentibus faciens, priora posterioribus et recentioribus antiqua confirmans? eligitur unus ex gente Chaldaeorum pietate fidelissima praeditus, cui promissa diuina post tantam seriem saeculorum nouissimis temporibus complenda prodantur, atque in eius semine omnes gentes habiturae benedictionem praenuntiantur. sic unum deum uerum colens u
Abbreviated transcription (Latin):
sibi nec ĩeadẽ miraculoꝵ potentia suꝑiorẽ: sed
plane dñm dm̃ oiũ ⁊ hominẽ ꝓpt̾ homines fa¬
ctũ uenturũ p̃nuntiauerunt. Qui ꝓpterea et
ipse talia face uoluit. ne ẽẽt absurdũ quod ꝑ
illos fecerat. si ipse ñ facẽt. S tam̃ ⁊ aliqͥd ꝓpͥũ
fac̾e debuit: nasci de uirgine. a mortuis resur-¬
gere in celũ ascendere. Hoc dõ qͥ parũ putat qͥd
plus expectet ignoro. Arbitror enĩ talia flagita¬
remꝰ ꝑ quẽ factus ẽ mundus: S nec maior mun-¬
dus nec isti ȩqualis in h mundo fieri posset. Si
autẽ minorẽ faceret infra istũ: similit̾ ħ quoq
parũ ꝓutaretur. Quia gͦ non oportebat ut no¬
uũ fac̾et mundũ: noua fecit in mundo. Homo
eni de uirgine ꝓcreatꝰ. s a mortuis in et̾nã uitã
resuscitatꝰ. ⁊ suꝑ cȩlos exaltatꝰ. potentiꝰ fortasse
opus ẽ quã mundus. Hic forte respondent: se fa¬
ctũ h eẽ ñ credere. Quid gͦ fiet hominib qͥmi¬
nima contẽpnunt: maiora ñ credunt: Reddi¬

Expanded text:
ntia superiorem sed plane dominum deum omnium et hominem propter homines factum uenturum praenuntiauerunt. qui propterea et ipse talia facere uoluit, ne esset absurdum, qui per illos fecerat, si ipse non faceret. sed tamen et aliquid proprium facere debuit, nasci de uirgine, a mortuis resurgere, in caelum ascendere. hoc deo qui parum putat, quid plus expectet, ignoro. Arbitror enim talia flagitaremus, per quem factus est mundus? sed nec maior mundus nec isti aequalis in hoc mundo fieri posset. si autem minorem faceret infra istum, similiter hoc quoque parum putaretur. quia ergo non oportebat, ut nouum faceret mundum, noua fecit in mundo. homo enim de uirgine procreatus et a mortuis in aeternam uitam resuscitatus et super caelos exaltatus potentius opus est fortasse quam mundus. hic forte respondent se factum hoc esse non credere. quid ergo fiat hominibus, qui minora contemnunt, maiora non credunt? reddi
Abbreviated transcription (Latin):
quamquam nec me uibeas nec ipse ig¬
nores: Quare si acdmelius cogitandumꝰ
quies aliqua data ẽ. utere duuno bene¬
ficio. Nec etum nobis debemus eum ista
pueniunt. s ilis ꝑ quos ꝓueniunt gra¬
tilari: qm̃ iusta ce officiosa &e ꝓsuo gene¬
re pacatior atty tranquillior rerumten¬
paliuim administiatio. recipiendoꝵ ȩter¬
rorum meritum gignit. si n tenet cũm
uertatis ore dictum ẽ. Si in alieno ficdeles
Lauitis g curis mitabilium teruno uona

Expanded text:
quamquam nec me iubeas nec ipse igquamquam nec me iubeas nec ipse ignores. quare si ad melius cogitandum quies aliqua data est, utere diuino beneficio. nec enim nobis debemus, cum ista proueniunt, sed illis, per quos proueniunt, gratulari, quoniam iusta et officiosa et pro suo genere pacatior atque tranquillior rerum temporalium administratio recipiendorum aeternorum meritum gignit, si non teneat, cum ueritatis ore dictum est: Si in alieno fideles laxatis ergo curis mutabilium
Abbreviated transcription (Latin):
on hȩc epła sic mopi¬
am carte indicat. ut
membranas saltem a¬
bundare testetur. Ta¬
bellas eburneas quas
habeo. auunculo tuo
cum litteris misi. Tu
enim huic pelliculȩ
facilius ignosces. quia
differri ñ potuit quod ei scripsi: ae tͥ ñ seͥ¬
bere etiam ineptissimum existimaui. Sed
tabellas si quȩ ibi nr̃ȩ sunt: ꝓpt̃ buius mo¬
di necessitates mittas peto. Scripsi quiddã
de catholica religione quantum dñs dare
diguatus ẽ. quod tͥ uolo ante aduentum me¬
uin mittere. si carta intim ñ desit. T ole¬
rabis eium qualemeumq scripturam.
ex officia maiorim. de codicib p̃ter libros
de oratore totum mͥ exoidit. Ss nichis am¬
pliuis rescribere potui. quam ut ipse sume.¬
res quos liberet: & nunc in eadem manes
sententia. Absens enum quid plus faciam
ñ inuenio. Gratisimum m̃ ẽ. quod in ulti¬
nia epła me partieipem domestiei tui gali¬
dũ facere uolusti. S me nesalis placidi
uultum fluctusq quietos ignorare uibes:

Expanded text:
on haec epistula sic inopiam chartae indicat, ut membranas saltem abundare testetur? tabellas eburneas, quas habeo, auunculo tuo cum litteris misi. tu enim huic pelliculae facilius ignosces, quia differri non potuit, quod ei scripsi, et tibi non scribere etiam ineptissimum existimaui. sed tabellas, si quae ibi nostrae sunt, propter huius modi necessitates mittas peto. scripsi quiddam de catholica religione, quantum dominus dare dignatus est, quod tibi uolo ante aduentum meum mittere, si charta interim non desit. tolerabis enim qualemcumque scex officina majorum. De codicibus, praeter libros de Oratore, totum mihi excidit. Sed nihil amplius rescribere potui, quam ut ipse sumeres quos liberet, et nunc in eadem maneo sententia. Absens enim quid plus faciam n inuenio. Gratissimum mihi est, quod in ultima epistula me participem domestici tui gaudii facere uoluisti. sed Mene salis placidi uultum fluctusque quietos ignorare iubes?
Abbreviated transcription (Latin):
in pace: & dm̃ nr̃i pacientiam salutem ex¬
istimate. sicut ce dilectissimus fr̃ nr̃ pau¬
lus secundum eam quȩ data ẽ ei sapienti¬
am scripsit uobis: ut re in omnib epłis
loquens ineis de his in quib sunt quedã
difficilia in tellectu. quȩ in docti & in sta

Expanded text:
in pace et domini nostri patientiam salutem exin pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam, quae data est ei, sapientiam scripsit uobis ut et in omnibus epistulis loquens in eis de his. in quibus sunt quae dam difficilia intellectu, quae indoc
Abbreviated transcription (Latin):
nosse possetis: s festinauerunt fr̃s qui ex nu¬
mero ur̃o adnos uenerant. ꝑ quos uobis ñ
rescripsimus s scripsimus. Nullas enum ad-
nos ur̃ȩ caritatis litteras attulerant. Tam̃
suscepimus eos. qm̃ simplicitas eorum satis
indicabit. nichil illos nobis potuisse confin¬
gere. Idõ autem festinauerunt ut apud uos
agerent pasca: quo possit adiuuante dño
tam sc̃s dies ur̃am pacem quam discensio-¬
nem potius inuenire. Melius autem fa¬
cietis. quod multum. rogo. si ipsum a quo
dicunt se fuisse turbatos. ad me mittere
ñ grauemini. Aut enim ñ intelligit librũ
meum: aut forte ipse ñ intelligitur quan¬
do difficillimam questionem & paucis intel¬
ligibilem. soluere atq enodare conat᷑. Ipsa
ẽ enim questio de gr̃a cũi: quȩ fecit ut homi¬
nes ñ intelligentes putarent apłm paulũ
dicere. faciamus mala ut ueniant bona.
inuiolati & in maculati apud eum repperiri

Expanded text:
nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex nunosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. inuiolati et inmaculati apud eum reperiri
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃arum que ibi potestis inspicere: & bo¬
na oꝑa nr̃a & pias orationes. & rectam fi¬
dem nullo mͦ innobis esse potuisse. nisi
hȩc acceꝑimꝰ ab illo de quo dicit apłs ia¬
cobus. Omne datum oꝑtimum & omne
donum ꝑfectum desursum ẽ. descendens
apatre luminum. ne quisquam dicat meri¬
tis oꝑum suorum. uł meritis orationum
suarum ut meritis fidei suȩ sͥ traditam gra¬
tiam dei. et putetur uerum ẽẽ quod illi¬
heretici dicunt gr̃am di secundum me¬
rita nr̃a dari. quod omnino falsissimum
ẽ: ñ quia nullum ẽ meritum uel bonum
piorum uel malum impiorum. alio quin
uistificet᷑ impius hoc ẽ eximpio fiat iustus
&r incipiat habere meritum bonum. quod
dñs coronabit quando iudicabit᷑ mundus.
Mulita erant quȩ uobis mittere cupiebam.
quib lectis totam ipsam causam quȩ con¬
ciliis episcopalib acta ẽ adu̾sus eosdem pe¬
lagianos hereticos. diligentius &e plenius

Expanded text:
sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bosanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi baec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illiaeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis episcopalibus acta est aduersus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius
Abbreviated transcription (Latin):
heretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes.
quasi hoc eis ds̃ ñ dederit s ip̃si sibi. ñ utiq
in dño s in se ipsis głantur. Talib dicit apłs.
Quis enum te discernit: Quod idõ dicit.
quia demassa illius ꝑditionis quȩ facta ẽ
ex adam ñ discernit hominem. ut eum faci-¬
at uas in honorem ñ incontumeliam: nisi
ds̃. S qm̃ homo carnalis ce inanĩt in flatus.
cum audisset quis enunde discernit. posset
respondere uł uoce uł cogitatione & dicere.
discerint me fides mea. discernit oratio mea
discernit me iustitia mea: mox apłs oceur¬
rit cogitationib eius &e dicit. Quid enim
habes quod ñ accepisti : Si autem accepisti.
quid głaris quasi ñ acceperis: Sic enim głan
tur quasi ñ aeceꝑint. qui se a se ipsis iustifi¬
cari putant. ac ꝑhoc in se ipsis ñ in dño głan
tur. Propt̃ quod in hac epła quȩ aduos ꝑ¬
uenit. ꝓbaui ꝑtestimonia scͥpturarum

Expanded text:
haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis deus non dederit, sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi ntur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis, non in domintur. Propter quod ego in hac epistula, quae ad uos peruenit, probaui per testimonia scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
postea il sicut seribit apts paulus iudicabit
ds̃ mundum. quando uenturus ẽ sieut tota
dum: Et si ñ ẽ liberum arbitum: quom iu¬
dicat mundum: Proinde librũ uł epłam
meam. quam secum aduos supra dicti fr̃s at¬
tulerunt. secundum hanc fidem in telligite:
ut neq negetis cdi gr̃am. neq liberum arbi¬
tͥum sic defendatis ut ã d̃ĩ gr̃a separetis.
tanquam sine illa uł cogitare aliquid uel
agere secundum dm̃ ulla ratione possimꝰ.
quod omnino ñ possumus. Propt̃ hoc enĩ
dñs cum defructu iustitiȩ loqueretur. ait
discipulis suis. Sine me nichil potestis face¬
re. Unde supra dictam epłam ad xistum
cos pelagianos noueritis esse conscriptam:
qui dicunt gr̃am dĩ scd̃m merita nr̃a dari
ut qui głatur ñ in dño s inse ipso głetur. hoc
ẽ inhomine ñ indño. Quod ꝓhibet apłs¬
dicens. Nemo głietur in homine. Et alio lo¬
co. Qui gletur in quid in dño głetur. Illi uͦ

Expanded text:
postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota dum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere. Unde supra dictam epistulam ad Sixcos Pelagianos noueritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut, qui gloriatur, non in domino sed in se ipso glorietur, hoc est in homine, non in domino. quod prohibet apdicens: nemo glorietur in homine et alio loco: qui gloriatur, in domino glorietur. illi uero
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃i membris hono¬
rando fr̃i ualentino.
& fr̃ib qui tecum sunt.
augustinus in dño sa¬
lutem. Uenerunt ad
nos duo iuuenes cres¬
conius ce felix. de ur̃a
congregatione se esse dicentes. qui nobis retule-¬
runt monasterium ur̃m ñ nulla discensione
p̃dicent. ut negent hominis ẽẽ liberum arbi¬
trium: & quod ẽ grauius dicant quod in die
iudicii ñ sit redditurus ds̃ unicuiq scd̃m oꝑa
eius. Etiam hoc tamen indicauerunt. quod
plures ur̃m ñ ita sentiant: s liberum arbi¬
tͥum adiuuari fateantur ꝑdĩ gr̃am. ut rec¬
ta sapiamus atq faciamus. ut cum uenerit
dñs reddere unicuiq scdm oꝑa eius. inueni¬
at oꝑa nr̃a bona. quȩ p̃parauit ds̃ ut in illis
ambulemus. Hoc qui sentiunt: bene sentuint.
Obsecro itaq uos fr̃s sicut c̾orintios obsecra
Primo enim dñs iħc sicut scͥptum ẽ. in euuã¬
głio iohanns apłi. ñ uenit ut uidicaret
mundum s ut saluaret᷑ mundus pipsum:

Expanded text:
i membris honorando fratri VALENTINO, et fratribus qui tecum sunt, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Venerunt ad nos duo juvenes, Cresconius et Felix, de vestra congregatione se esse dicentes, qui nobis retulerunt, monasterium vestrum nonnulla dissensione am praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium; et, quod est gravius, dicant, quod in die judicii non sit redditurus Deus unicuique secundum opera ejus . Etiam hoc tamen indicaverunt, quod plures vestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adjuvari fateantur per Dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus; ut cum venerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauprimo enim dominus Iesus. sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum;
Abbreviated transcription (Latin):
donet & nobis. ut de ur̃a pace & pia consel¬
one nuntiis celerrimis gaudeamus. Salut
non solum meo nomine. s etiam fr̃m quins¬
cum sunt: ce rogo ut ꝓnobis concordit̃ ata
Cinstant̃ oretis. Sit uobiscum dñs am̃. Dõg¬

Expanded text:
donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensidonet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum dominus.