comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eredis nomen imposuit census exis: soluit᷑
enim tributum auctori. in hoc enim uoca¬
bulo prima successio ẽ hereditatis et generis:
ut sunt filii et nepotes. Proheres est: qui loco
heredis fungitur quasi pro herede. Est enim
aut institutus: aut substitutus. Pater ẽ. a quo
mitium nascitur generis: itaq is pater familias
uocitatur. Pater autem dictus. eo quod patratiõe
pacta. filium procreet. Patratio enim est: rei ue-¬
neriȩ consuminatio. Lucretius. Et bene patra
patrum. Qenitores autem agignendo. et paren-¬
tes quasi parientes: idem et creatores. Crementũ
enim ẽ semen mascłi: unde animalium et homi-¬
num corpora concipiuntur. Hinc creatores paren-¬
tes dicuntur. Mater dicitur:. quod exinde efficia¬
tur. aliquid. Mater enim quasi materia: nam cau¬
sa pater ẽ. Pater familias autem dictus. quod om
nibus in familia sua positis seruis : tamquam pat̃
filiis. patria dilectione consulit. seruorumq condi¬
tionem a filiorum affectu ñ discernit. sed quasi unỹ

Expanded text:
eredis nomen inposuit census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucretius4, 1129: Et bene patra patrum. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater est. Pater familias autem dictus, quod onibus in familia sua positis servis, tanquam pater filiis, patria dilectione consulit, servorumque conditionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum
Abbreviated transcription (Latin):
putant a porca fede et crudeliter occisa : cuius
mors obtabatur ei quia pace resilisset. Uirgiliꝰ
Et cesa iungebant foedera porca. Foederis par-¬
tes indutiȩ. et dicte induciȩ quasi in dies otia.

Expanded text:
putant a porca foede et crudeliter occisa, cuius putant a porca foede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qui a pace resilisset. VergiliusAen. 8, 641: Et caesa iungebant foedera porca. Foederis partes indutiae: et dictae indutiae quasi in dies otia.
Abbreviated transcription (Latin):
pugne est. Bellum antea duellum uocatum eo qͦd
due sint partes dimicantiũ. uł quod alterum faciat
uictorem alterum uictum. Postea mutata et de¬
tracta littera. dictum bellum. Alii ꝑantifrasui
putant dictum eoquod sit horridum. Unde illud.
bella horrida. Bella cũ bellum contra sit pessimũ.
Prelia dicuntur ab inprimendo hostis hostem. un-¬
de et prela ligna quibus uua p̃mitur. Pugna uo¬
cata eo quod intiousus fuisset in bello pugnis
contendere. uł quia primo bellum pugnis incipie¬
bant: unde et pugna etiam duorum ẽ aliquando
et sine ferro. Quatuor autem in bello aguntur.
pugna. fuga. uictoria. pax. Pacis uocabulum uide.¬
tur a pacto sumptum: posterus autem pax ac-¬
cipitur. fedus primum initur. Foedus ẽ pax quȩ
fit inter dimicantes. uł a fide uł a ficialibus id
est sacerdotibus dictum. Per ipsos enim fiebant
foedera: sicut ꝑ seculares bella. Alii foedera dicta

Expanded text:
pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea mutata et detracta littera dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant dictumeo quod sit horridum; unde illud Virg. Aen. 6, 86: Bella, horrida bella, cum bellum contra sit pessimum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax quae fit inter dimicantes, vel a fide, vel a fetialibus, id est sacerdotibus, dictum. Per ipsos enim fiebant foedera, sicut per saeculares bella. Alii foedera dicta
Abbreviated transcription (Latin):
multam uastationem quã terra mariq diu egerat.
mira celeritate compressit. ac suꝑauit. Sicut au¬
tem bellum uocatur quod contra hostes agitur: ita
tumultus quod ciuili seditione concitatur. Nam
seditio ẽ dissensio ciuium dicta: quod seorsum a¬
lii ad alios eant. Alii estunant dissensionem a¬
nimoꝵ: seditionem uocari quam greci di astasia
uocant. quo autem differat utrumq: cicero do
nonsit : tuinultus autẽ eẽ sine bello non potest.
Quid est enim aliud tumultus nisi ꝑturbatio
tanta ut maior timor oriatur: unde etiam dictꝰ
tumultus quasi tunor multus. Erauius autem
ẽẽ tumultum quam bellum. Nam in bello uo¬
cationes ualent.: in tumultũ ñ ualent. Differt
autem bellum. pugna. et p̃lium. Nam bellũ
uniuersum dicitur ut punicum. Huius partes
sunt pugne: ut cannensis termensis. rursum
in una pugna multa sunt p̃lia aliud enim in cor¬
nibus. aliud in media: aliud in extrema acie gerit᷑.
Bellum gͥ est totum pugna unius diei: p̃lium pars

Expanded text:
multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes agitur, ita tumultus quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci διάστασιν vocant. Quo autem differat utrumque Cicero docnon sit. Tumultus autem esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt autem bellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars
Abbreviated transcription (Latin):
itia apud grammaticos illa dicuntur:
quȩ in eloquio cauere debemus. Sunt
autẽ hȩc. Barbarismus. Soloecismus. Aciro¬
logia. Cacenfaton. et reliqua. Barbarismus
dictio ut liceat sperare timenti. Proprium
mineo in campo. ꝓprium ẽ graminosum
dicere campum. ñ gramineum. Cacenfatori.
dictio obscena. uł incomposite sonans. Obscena
ut. his animum arrecti dictis. Incõposita. ut
fuit compositio ab ea sillaba incipere qua suꝑior

Expanded text:
itia apud grammaticos illa dicuntur, quae in eloquio cavere debemus. Sunt autem haec: barbarismus, soloecismus, aclogia, cacenphaton, et reliqua. Barbarismus dictio, ut Lucan 2, 15: Liceat sperare timenti. Proprium mineo in campo. Proprium est 'graminosum' dicere campum, non 'gramineum'. Cacemphaton dictio obscena vel inconposite sonans. Obscena, ut Virg. Aen. 1, 579: His animum arrecti dictis. Inconposita, ut fuit conpositio ab ea syllaba incipere, qua superior
Abbreviated transcription (Latin):
isciplina a discendo nom en accepit.
unde et scientia dici potest. Nam
scire dictum a discere: quia nemo
nr̃m scit nisi qui discit. Aliter di¬
cta disciplina: quia discitur plena. Ars uͦ
sistat. Alii dicunt a grecis hoc tractum ẽẽ
uocabulum. apotesaretes: id est a uirtute
disciplinã plato et aristotiles hanc differenti¬
am eẽ uoluerunt. dicentes. artem ẽẽ in his
quȩ se et aliter habere possunt: disciplinam
uero eẽ quȩ de his agit quȩ aliter euenire ñ
possunt. Nam quando ueris disputationi¬
bus aliquid disseritur. disciplina erit. quando¬
uero aliquid ueri simile atq opinabile tracta¬
tur: nomen artis habebit..II.
De septem liberalibus artibus

Expanded text:
isciplina a discendo nomen accepit; unde et scientia dici potest. Nam scire dictum a discere, quia nemo nostrum scit, nisi qui discit. Aliter dicta disciplina, quia discitur plena. 2. Ars vero : alii dicunt a Graecis hoc tractum esse uocabulum, apo tes aretes, id est a uirtute, disciplinam Plato et Aristoteles hanc differentiam esse voluerunt, dicentes artem esse in his quae se et aliter habere possunt; disciplina vero est, quae de his agit quae aliter evenire non possunt. Nam quando veris disputationibus aliquid disseritur, disciplina erit: quando aliquid verisimile atque opinabile tractatur, nomen artis habebit. § 2 De septem liberalibus dis
Abbreviated transcription (Latin):
sensus actualia ab actu descendunt. ut dux. rex.
cursor. nutrix. orator. Gentes agente uenuiñ.
ut grecus. romanus. Patriȩ. a patria descendunt.
ut atheniensis. thebanus. Loci. a loco. ut subur¬
banus. Uerbalia dicuntur quȩ de uerbo nas¬
cuntur. ut lector participialia. quia sic so¬
nant sicut participia: ut legens. demens. Uer¬
bisimilia. a uerbi similitudine dicta: ut contẽ¬
plator. Nam et uerbum ẽ imperatiui modi
futuri tẽporis. et nomen: quia declinationẽ
recipit. Heȩ omnes species a nominum appel¬
latione descendunt.
Secunda pars nomi¬
nis.o oMPAR ATHIMO

Expanded text:
sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', 'cursor', 'nutrix', 'orator'. Gentis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romanus'. Patriae a patria descendunt, ut 'Atheniensis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. Verbialia dicuntur, quia de verbo nascuntur, ut 'lector'. Participalia, quae sic sonant sicut participia, ut 'legens'. Verbis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. Haec omnes species a nominum appellatione descendunt. Secunda pars nominis conparatio
Abbreviated transcription (Latin):
sepulchrũ. est enim in uno nomine significa¬
tio diuersa. Relatiua dicta. eo quod ad aliam
referantur ꝑsonam: ut magister. dominus.
pat̃. Illa autẽ quȩ dicuntur ad aliquid equa-¬
liter se habentia: a contraria significatione
dicta sunt. ut dexter. Dici enim dexter ñ po¬
test. nisi sinuster fuerit. Porro qualitatis no¬
mina ex eo dicta. quia ꝑ ea qualis quisq sit
ostenditur: ut sapiens. formosus. diues. Quan¬
titatis. quia a mensura trahuntur. ut longus.
breuis. Patronomica dicunt᷑ eo quod trabuntur
a patribus: ut titides. tidei filius. eneius. eneȩ
filius: quamuis et a matribus et a maioribus
dicantui. Thetica. idẽ. possessiua a possessione.
ut euandriꝰ ensis. Epitheta. quȩ latine ad¬
iectiua uel suꝑposita appellantur. eo quod ad im¬
plendam sui significationem nominibus adici¬
antur. ut magnus doctus adicis ea ꝑsonis. ut
magnus philosophus. doctus homo: et plenus ẽ

Expanded text:
sepulchrum. Est enim in uno nomine significasepulchrum. Est enim in uno nomine significatio diversa. Relativa dicta eo, quod ad aliam referantur personam, ut 'magister', 'dominus', 'pater'. Illa autem quae dicuntur ad aliquid qualiter se habentia, a contraria significatione dicta sunt, ut 'dexter'. Dici enim dexter non potest, nisi sinister fuerit. Porro qualitatis nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque sit ostenditur, ut 'sapiens', 'formosus', 'dives'. Quantitatis, quia a mensura trahantur, ut 'longus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' Tydei filius, 'Aeneius' Aeneae filius, quamvis et a matribus et a maioribus ducantur. Ctetica, id est possessiva, a possessione, ut 'Evandrius ensis'. Epitheta, quae Latine adiectiva vel superposita appellantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophus', 'doctus homo', et plenus est
Abbreviated transcription (Latin):
nomine deducantur.: ut a monte montanꝰ.
Diminutiua. quia minuunt sensum: ut gre¬
culus. scolasticulꝰ. Sono diminutiua. quia
sic sonant sicut diminutiua. sed intellectu
principalia sunt: ut tabula. fabula. Tota
greca. quia ex toto grece declinantur: ut ca-¬
listo. sic enim et grecus et latinus dicit. Tota
latina : quia ex toto in latinum uertuntur.
Grecus dicit odisseus. latinus ulixes. Media
dicta: quia ex parte greca sunt ex parte ᷤᷤ latina.
Eadem et notha. quia corrumpunt ultunas
sillabas manentibus prioribꝰ ut apud grecos.
alexandros. in enandros. apud nos alȩxander.
menander. Dicta autem notha. quemadino¬
dum nothus dicitur: quisquis de dispari gñe
nascitur. Sinonima hoc ẽ plurinomia. eo qͦd
sit in pluribus nominibus significatio una: ut
terra. humus. tellus. idem enim sunt om̃ia.
O monima. hoc. ẽ. uninomia. eo quod sit in uno
nomine significatio plurima. ut tumulus.
nunc mons breuis. nunc tumens tellus: nunc

Expanded text:
nomine deducuntur, ut a MONTE montanus. 9. nomine deducuntur, ut a MONTE montanus. 9. Diminutiva, quia minuunt sensum, ut Graeculus, scholasticulus. 10. Sono diminutiva, quia sic sonant sicut diminutiva, sed intellectu princiGraeca, quia ex toto Graece declinantur, ut 'Callisto'. Sic enim et Graecus et Latinus dicit. Tota Latina, quia ex toto in Latinum vertuntur. Graecus dicit 'Odysseus', Latinus 'Ulixes'. Media dicta quia ex parte Graeca sunt, ex parte Latina. Eadem et notha, quia corrumpunt ultimas syllabas manentibus prioribus, ut apud Graecos 'Alexandros', 'Menandros'; apud nos 'Alexander', 'Menander'. Dicta autem notha, quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. Synonyma, hoc est plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus significatio una, ut 'terra', 'humus', 'tellus'. Idem enim sunt omnia. Homonyma, hoc est uninomia, eo quod sit in uno nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, nunc tumens tellus, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nelii enim om̃s in eo genere. Cognomen qͥa
nomini coniungitur: ut scipio. Agnomen
uero quasi accidens nomen: ut metellus cre¬
ticus. quia cretam subegit. extrinsecus enim
uenit agnomen ab aliqua ratione. Cognom̃¬
tum autem uulgo dictum eo quod nomini¬
cognitionis causa suꝑadiciatur: siue quod cum no¬
mine ẽ. Appellatiua nomina inde uocantur. qͥa
cõmunia sunt et in multorum significatione
consistunt. Hȩc in .x ͫx. et octo species diuidunt᷑.
ex quibus corporalia dicta st̃ quauel uidentur
uel tanguntur.: ut cęlum. terra. Incorporalia.
quia carent corpore. unde nec uideri nec tangi
possunt. ut ueritas. iusticia. Generalia. quia
multarum rerum sunt. ut animal: nam et
homo. et equus. et auis. animal sunt. Specialia.
quia partem demonstrant ut homo: species
eñi ad animal. homo principalia. quia pͥmã
positionem habent. nec aliunde nascuntur:
ut mons. fons. Diriuatiua. eo quod ex alio

Expanded text:
nelii enim omnes in eo genere. Cognomen, quia nelii enim omnes in eo genere. Cognomen, quia nomini coniungitur, ut 'Scipio'. Agnomen vero quasi accedens nomen, ut 'Metellus Creticus', quia Cretam subegit. Extrinsecus enim venit agnomen ab aliqua ratione. Cognomentum autem vulgo dictum eo, quod nomincognitionis causa superadiciatur, sive quod cum nomine est. 3. Appellativa nomina inde vocantur, quia communia sunt, 14 et in multorum significatione consistunt. Haec in viginti octo species dividuntur, ex quibus corporalia dicta, quia vel videntur, vel tanguntur, ut coelum, terra. 4. Incorporalia, quia carent corpore; unde nec videri nec tangi possunt, ut veritas, justitia. 5. Generalia, quia multarum rerum sunt, ut animal; nam et homo, et equus, et avis animal sunt. 6. Specialia, quia partem demonstrant, ut homo, species enim animalium homo. 7. Principalia, quia primam positionem habent, nec aliunde nascuntur, ut mons, fons. 8. Derivativa, eo quod ex alio
Abbreviated transcription (Latin):
artes orationis. primus aristotiles duas
tradidit. nomen et uerbum. Deinde do.¬
natus. octo definiuit: sed om̃s ad illa duo princi¬
palia reuertuntur. Id ẽ. ad nomen et uerbũ.
quȩ significant ꝑsonam et actum. Reliquȩ
appendices sunt: et ex his originem trahunt.
Nam pronom̃. ex nomine nascitur: cuius
officio fungitur. ut orator ille. Aduerbium
de nomine nascitur: ut doctus. docte. Participi¬
um de nomine et uerbo: ut lego legens. Con¬
iunctio uero et prȩpositio uel interiet᷑¬
tio in cõplexu istarum cadunt. ideo et non¬
nulli quinq partes orationis definierunt:
omen dictum quasi notamen: quod nobis
uocabulosuo res notas efficiat. Nisi enim
nomen scieris. cognitio rerum perit. Propͥa
nomina dicta. quia specialia sunt. unius enĩ
tantum ꝑsonam signficant. Species ꝓpriorũ
nominum quatuor sunt. p̃nomen. nomen.
cognomen. agnomen. p̃nomen dictum eo qͦd
nomini p̃ponatur. ut lucius quintus. Nom̃
uocatum. quia notat genus ut cornelius. Cor¬

Expanded text:
artes orationis primus Aristoteles duas tradidit, nomen et verbum; deinde Donatus octo definivit. Sed omnes ad illa duo principalia revertuntur, id est, ad nomen et verbum, quae significant personam et actum. Reliquae adpendices sunt et ex his originem trahunt. Nam pronomen ex nomine nascitur, cuius officio fungitur, ut 'orator ille'. Adverbium de nomine nascitur, ut 'doctus, docte'. Participium de nomine et verbo, ut 'lego, legens'. Coniunctio vero et praepositio vel interiectio in conplexu istarum cadunt. Ideo et nonnulli quinque partes definierunt, . § 7 De nomine. Nomen dictum quasi notamen, quod nobis vocabulo suo res notas efficiat. Nisi enim nomen scieris, cognitio rerum perit. Propria nomina dicta quia specialia sunt. Unius enim tantum personam significant. Species propriorum nominum quattuor sunt: praenomen, nomen, cognomen, agnomen. Praenomen dictum eo, quod nomini praeponitur, ut 'Lucius', 'Quintus'. Nomen vocatum, quia notat genus, ut 'Cornelius'. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
iurat: sed uel duo uel plures. Non enim in
unius ore sed in duoꝵ aut trium testium
stat omne uerbum. Item conditiones quod
inter se conueniat sermo testium. quasi con¬
dictiones. Stipulatio ẽ ꝓmissio uel sponsio¬
unde et ꝓmissores stipulatores uocantur. Di¬
cta autenstipulatio ab stipula. Ueteres enim
quando sibi aliquid ꝓmittebant
pulam tenentes frangebant. qr
iterum iungentes sponsiones suas agnoscebañ.
siue quod stipulam iuxta paulum iuridicũ.
firium appellauerunt. Sacramentũ ẽ pignꝰ
sponsionis. Uocatum autẽ sacramentũ: quia
uiolare quod quisq ꝓmittit ꝑfidiȩ ẽ. xXU.
RE¬
BUS

Expanded text:
iurat, sed duo vel plures. Non enim in iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsiounde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae est. § 25 rebus
Abbreviated transcription (Latin):
atq perpetuum. Rite autem ẽe̾ ñ recte. sed
ex more. Cirografum ẽ cautio. Emptio et uen¬
ditio ẽ rerum cõmutatio. atq contractus ex
conuenientia ueniens. emptio autem dicta
quod a me tibi sit uenditio. quasi uenundatio.
actio. Dictam autẽ dicunt donationẽ quasi
doni actionem: et dotem quasi do item. Pre¬
cedente enim in nuptiis donatione. dos conse¬
quitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus.
quo se maritus et uxor inuicem emebant. ne
iuderetur uxor ancilla: sicut habemus in iure.
Inde ẽ quod p̃cedente donatione uiri: sequit᷑
dos uxoris. Donatio usu fructuaria idõ dicit᷑.
quia donator ex ea usum fructuũ adhuc retinet.
seruato cui donatum ẽ uire. Donatio directa
idõ nuncupatur. quia et iure et usu statim
transit in alterum.: nec ultra aliquid inde ad
ius donatoris retorquetur. Conditiones ꝓprie
testium sunt. et dicte conditiones a condicen¬
do quasi condietiones. quia ñ ibi testis unus

Expanded text:
atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, actio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus
Abbreviated transcription (Latin):
heres michi esto: additurq cernitoq in fra
dies tot. Ad eundarum autem hereditatum
centesimꝰ statutus erat dies quibus non e̾ẽt cre¬
tio addita. fidei cõmissum dictum: ut fiat qͦd
a defuncto cõmittitur. Nlam fides dicta eo qͦd
fiat. quod tamen ñ indirectis uerbis. sed dep̃¬
catiuis exposcitur. Pactum dicitur inter
partes ex pace conueniens scriptura: Legibꝰ
ac moribus comꝓbata. Et dictum pactum
quasi ex pace facͥtum: ab eo¬
ab eo quod est¬
pagoͦ. Unde et pepigit fedus. Flacitũ
quoq similiter ab eo quod placet. Alii dicuii
pactum ẽẽ quod uolens quis facit. Placitum
uero etiam nolens compellitur: ueluti qͣndo
quisq paratus sit in iuditio ad respondendũ.
quod nemopotest dicere pactum sed placitum.
Mandatum dictum quod olim in cõmissione
negocii alter alteri manũ dabat. Ratum uͦ
quasi rationabile et rectum. unde et qui polli¬
cetur. dicit ratum ẽẽ. ꝓfiteor: hoc ẽ firmum

Expanded text:
heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod estpaco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum
Abbreviated transcription (Latin):
Us liberorum ẽ. coniugum sine liberis inuicẽ
ꝓ loco pignerum heredatis alterna consorip¬
tio. Codicillum ut ueteres auint sine du¬
bio ab auctore dictum. qui hoc scripturȩ genꝰ
instituit. Est uutem scriptura nullam in¬
digens sollemnitate uerboꝵ. sed solam testa¬
toris uoluntatem. qualicumq scripture sig¬
nificatione expressam. Ciuus beneficio uo¬
luntatibus defunctorum constat ẽẽ subuen¬
tum ꝓpter legalium uerboꝵ differentiam
aut certe ꝓpter necessitatem adhibendor um
solemniũ. ita ut qui scribit titulum eius dẽ
scripturȩ codicillum uocet. sicut autẽ codi¬
cillus fit uice testam̃ti. ita epła uice codicilloꝵ
Cretio ẽ certus dierum numerus. in quo in¬
stitutus heres aut addit hereditatẽ aut finito
tempore cretionis excluditur: Nec liberum illi
est ultra capiendȩ hereditatis. Cretio autem
appel lata quasi decretio idẽ. decer¬
nere uł constituere. Ut puta. ille

Expanded text:
Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nullam indigens sollemnitatem verborum, sed solam testatoris voluntatem qualicumque scripturae significatione expressam. Cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille
Abbreviated transcription (Latin):
tum atq subscriptum. unde et nomen
accepit. Qreci enuim olo. totum. grafin lit¬
teram dicunt. Trritum testam̃tũ e. si is qͥ
testatur capite diminutus ẽ. Aut si ñ recte
factum sit. In officiosum testamentũ. ẽ. quod
frustra liberis exheredatis sine officio na¬
turalis pietatis. in extraneas ꝑsonas re-¬
dactum est. Ruptum testamentum in de
uocatum. eo quod nascente postumo neq
exheredato nominatim. neq herede istitu¬
to disrumpitur. Suppressum testam̃tum
est quod in fraude heredum uel legatarioꝵ
seu libertoꝵ ñ ẽ palam ꝓlatum. quod si non
latet. tamen si p̃dictis ꝑsonis ñ ꝓferatur.
supprimitamen uidetur. Nuncupatio est
quam in tabulis cerisq testator recitat di¬
cens. Hec ut in histabulis cerisq scripta st̃.
ita dico ita lego. Itaq uos ciues romani testi¬
monium michi ꝑhibete. Et hoc dicitur non¬
cupatio. Noncupare ẽ enim palam nomina-¬
re et confirmare.

Expanded text:
tum atque subscriptum; unde et nomen tum atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim ὅλον totum, γραφήν litteram dicunt. Inritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non rite factum est. Inofficiosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ ualet nisi post testatoris monum̃tũ.
Unde et apłs. Testamentũ inquit in mor¬
tius confirmatur.Iestamentum sane in
scripturis scĩs. non hoc solum dicitur quod ñ
ualet nisi testatoribus morrus: sed omne
Lam laban et iacob testamentum fecerunt.
quod utiq etiam inter uiuos ualeret. Ot
disposuerunt. hoc ẽ pactum. et inmime¬¬
rabilia talia. Tabulȩ testamenti ideo apellatȩ
sunt. quia ante cartȩ et menbranarum usũ
in dolatis tabulis. non solum testamenta.
sed etiam epłarum alloquia scribebantur.
unde et portitores earum tabellarii uoca¬
bantur. Testamentũ iuiris ciuilis. ẽ quinq
testium subscriptione firmatum. Testam̃¬
tum uiris pretorii. ẽ septem testium signis
signatum. Sed illud apud ciues fit. Inde ci¬
uile. Istud apud pretores. inde iuris p̃torii
testamentũ autem signare : notare ẽ. id. ẽ.
ut notum sit quod scriptum ẽ. O lografum
testamentũ ẽ manu auctoris totum conscͥp¬

Expanded text:
quia non valet nisi post testatoris monumentum; quia non valet nisi post testatoris monumentum; unde Apostolus: Testamentum, inquit, in mortuis confirmatur. 3. Testamentum sane in Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet, nisi testatoribus mortuis, sed omne nam Laban et Jacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret. Et disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscrip
Abbreviated transcription (Latin):
rit autem
lex honesta. iusta. possibilis scđm natu-¬
ram. scđ̾m consuetudinem patrię. loco tẽpo¬
riq conueniens. necessaria. ut ilis. manifesta
quoq ne aliquid ꝑ obscuritatem in captione
contineat. nullo pͥuaro cõmodo. sed ꝓ cõmuni
ciuium utilitate conscripta. XXI¬
Pragma grecum ẽ¬
quod latine dicitur causa. unde et prag¬
mnatica negotia dicuntur: et auctor causarũ
et negotioꝵ pragmaticus nuncupatur. xXiii.
cui sit postea liberum aut dissimulare aut
subtrahere se: unde et alligati appellantur.
Item testes dicti quod testamento adhiberi so¬
lent. sicut signatores quod testamentũ sig¬
nant.xxiiii. De instrum̃tis legalibꝰ.
oluntas ẽ generale nomen omnium le¬
galium instrum̃toꝵ. quȩ quia ñ ui sed
uoluntate ꝓcedit. Idõ tale nomen accepit.
Testamentũ uocatum. quia nisi testator mor¬
tuus fuerit. neo confirinari potest. nec sciri
quid in eo scriptum sit. quia clausum et ob¬
signatum ẽ. et in de dictum testamentum.

Expanded text:
rit autem lex honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. Pragma grece, causa latine vocatur. Unde et pragmatica negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum pragmaticus nuncupatur. De testcui sit postea liberum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. De instrumVoluntas generale nomen omnium legalium instrumentorum, quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. 2. Testamentum vocatum, quia nisi testator mortuus fuerit, 200 nec confirmari potest, nec sciri quod in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
cula sunt : hoc est diuersȩ ac diuisȩ uie. siue se¬
mitȩ transuerse. quȩ sunt alterȩ uiȩ. Biuium:
quia duplex est uia. Competa: quia plures in ea
competunt uiȩ. quasi triuiȩ. quadriuiȩ. Ambitꝰ
int̃ uicinoꝵ edificia: locus duoꝵ pedum et semi-¬
pedis. ad circum eundi facultatem relictus: et
ab ambulando dictus. Orbita uestigium carriab
orbe rotȩ dicta. porro actus quo pecus agi solet:
cliuosum iter et flexuosum. Uestigia sunt pedũ
signa. primis plantis expressa. uocata quod his uię
prȩcurrentium inuestigentur: id est agnoscant᷑.

Expanded text:
cula sunt, hoc est diversae ac divisae viae, sive secula sunt, hoc est diversae ac divisae viae, sive semitae transversae quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Conpeta, quia plures in ea conpetunt viae, quasi triviae, quadriviae. Ambitus inter vicinorum aedificia locus, duorum pedum et semipedis ad circumeundi facultatem relictus, et ab ambulando dictus. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus, quo pecus agi solet. Clivosum iter flexuosum. Vessigna primis plantis expressa, vocata quod his viae praecurrentium investigentur, id est agnoscantur.
Abbreviated transcription (Latin):
romani eas ꝑ omnem pene orbem disposuerunt.
ꝓꝑter rectitudinem itin erum. et ne plebs ẽẽt oti¬
osa. Agger est media stratȩ eminentia. coaggera¬
tis lapidibus strata: ab aggere idest coaceruatione
dicta. quam istorici uiam militarem dicunt. ut ẽ
uel itus est uia qua iri ab homine. quaqua uersum
potest. Iter autem et itiner: diuersam significatio¬
nem habent. Iter enim ẽ locus transitu facilis. unde¬
et appellamus et itum. Itiner autem est itus lon¬
ge uie. et ipse labor ambulandi. ut quo uelis ꝑue.¬
nias. Semita itineris: dimidium ẽ a semi itu dicta.
Semita autem hominum ẽ: calles ferarum et pe¬
cudum. Callis est iter pecudum: inter montes
angustum et tritum. et a callo pedum uocatum.
sine callo petudum preduratum. Tramites sunt
transuersa in agris itinera: siue recta uia. dic̾ta qͦd
transmittat. Diuortia sunt flexus iuarum. he
sunt uiȩ in desertum tendentes. Item diuerci-¬

Expanded text:
Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt, Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt, propter rectitudinem itinerum et ne plebs esset otiosa. Agger est media stratae eminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est coacervatione dicta; quam historici viam militarem dicunt, ut Vivel itus est via qua iri ab homine quaquaversum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim est locus transitu facilis; unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi ut quo velis pervenias. Semita itineris dimidium est, a semiitu dicta. Semita autem hominum est, calles ferarum et pecudum. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive a callo pecudum praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicta quod transmittat. Divortia sunt flexus viarum, hoc est viae in diversa tendentes. Idem diverti
Abbreviated transcription (Latin):
miliaria dicimus: greci stadia. galli leuuas.
egiptii. signes. perse parasangas. Sunt autem propͥo
queq spatio. Miliarium mille passibus terminatur.
et dictum miliarium quasi mille adium: habens
quinq pedes milia. Leuua finitur passibus mille
quingentis. Stadium octaua pars miliariĩ est. con¬
lemstatuisse dicunt. eumq eo spatio det̃minasse.
quod ipse sub uno spu confecisset. ac prouide sta.¬
dium appellasset: quoniam in fine respirasset si¬
mulq et stetisset. Uia est qua potest ire uehiculũ:
et ua dicta a uebiculorum incursu. Nam duos actus
capit: ꝓpter euntium et uenientium uehiculorum
occursum. Omnis autem uia aut publica est: aut p̾
populo patet. Hȩc ut ad mare aut ad opida ꝑtinet.
Priuata ẽ: quȩ uicino municipio data ẽ. Strata
dicta quasi uulgi pedibus trita. Lucretius. Stra
taq iam uulgi pedibus detrita. uiarum. ipsa est
et dilapidata. id est lapidibus strata. Primi autẽ
poenidicuntur lapidibus uias strauisse: postea

Expanded text:
miliaria dicimus, Graeci stadia, Galli leugas, Aegypti schoenos, Persae parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio. Miliarium mille passibus terminatur; et dictum miliarium quasi mille adium, habens pedes quinque milia. Leuga finitur passibus mille quingentis. Stadium octava pars miliarii est, conprimum Herculem statuisse dicunt, eumque eo spatio determinasse quod ipse sub uno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse quoniam in fine respirasset simulque et stetisset. Via est qua potest ire vehiculum; et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit, propter euntium et venientium vehiculorum occursum. Omnis autem via aut publica est aut privpopulo patet. Haec aut ad mare aut ad oppida pertinet. Privata est quae vicino municipio data est. Strata dicta quasi vulgi pedibus trita. Lucretius 1, 315: Strataque iam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et delapidata, id est lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse; postea
Abbreviated transcription (Latin):
tolomeus annis xl. machabeoꝵ̃ dccc xIII.¬
lib inchoat primus.
pretes agnoscuntur.¬
tiȩ librum componit.
scdi libri historia componit᷑.¬
Epifanes anñ xxiiii. romani gre U XUIII¬
cos obtinuerunt:
Euergetes anñ xxuiiii. brutus U Lxxxii.¬
ispaniam subegit.
lexander anñ.x. siria roma¬
nis subiecta ẽ.
tolomeus anñ uiii. rethorica U¬
ars rome cepit.
iudeam cepit.
Cleopatra anñ .ii. egiptꝰ roma
nis subditur.
Umonarciam tenuit. ¶nue

Expanded text:
tolemaeus, an. XL. Machabaeorum liber inchoat primus, pretes agnoscuntur,tiae librum componit, baeorum, secundi libri historia componitEpiphanes ann. XXIV. Romani Graecos obtinuerunt. Euergetes ann. XXIX. Brutus Hispaniam subegit. lexander ann. X. Syria a Romanis subiecta est. VMCIX. Ptolomaeus ann. VIII. Rhetorica ars Romae coepit. Iudeam cepit. Cleopatra annis II. Egiptus Romanis subditur. monarchiam tenuit, e
Abbreviated transcription (Latin):
habitudines stellarum circa se et circa tram:
indagabili ratione ꝑcurrit. Porco actualis
dicitur. que res ꝓpositas operationibus suis
explicat: cuius partes sunt tres. Moralis.
dispensatiua. et ciuilis. Moralis dicitur.
ꝑ quam mos uiuendi honestus appetitur:
et instituta ad uirtutem tendentia preꝑant᷑.
Dispensatiua dicitur: quia domesticarum
rerum sapienter ordo disponitur: Ciuilis
dicitur ꝑ quam totius ciuitatis utilitas ad¬
ministratur.
De isagogis.T.

Expanded text:
habitudines stellarum circa se et circa terram habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. Porro actualis dicitur, quae res propositas operationibus suis explicat. Cuius partes sunt tres, moralis, dispensativa et civilis. Moralis dicitur, per quam mos vivendi honestus adpetitur, et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur, per quam totius civitatis utilitas administratur. De isagogis
Abbreviated transcription (Latin):
cimus : qm̃ corporeum suꝑ grediuntur obtutũ.
Naturalis dicitur ubi unius cuiꝰq rei natura
dicutitur. quia nichil generatur in uita. sed
unum quodq his usibus deputatur in quibꝰ
a creatore definitũ ẽ: nisi forte cum uolunta.¬
te dĩ aliquod miracłm ꝓuenire monstratur.
Diu inalis dicitur. quando aut ineffabilem
naturam dĩ. aut sp̃itales creaturas ex aliqua
parte ꝓfundissima qualitate disserimus.
Doctrinalis dicitur scientia. quȩ ab stractam
considat quantitatem. Abstracta enim qͣn¬
titas dicitur quam intellectu a materia sepa¬
Arithmetica. geometrica. musica. astrono¬
mia. Arithietica ẽ disciplina quantitatis.
numerabilis scđm se. Geometrica ẽ disciplina
magnitudinis immobilis. et formarum. Mu¬
sica ẽ disciplina quȩ de numeris loquitur qui
ad aliquid sunt. his qui inueniuntur in soniꝰ.
Astronomia ẽ disciplina quȩ cursus cȩlestium
si derumq figuras contem platur omnes. et

Expanded text:
cimus, quoniam corporeum supergrediuntur obtutum. cimus, quoniam corporeum supergrediuntur obtutum. Naturalis dicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, quia nihil generatur in vita: sed unumquodque his usibus deputatur, in quibus a creatore definitum est, nisi forte cum voluntate Dei aliquod miraculum provenire monstratur. Divinalis dicitur, quando aut ineffabilem naturam Dei, aut spiritales creaturas ex aliqua parte, profundissima qualitate disserimus. Doctrinalis dicitur scientia, quae aconsiderat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellectu a materia sepaArithmetica, Geometrica, Musica, Astronomia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Geometrica est disciplina magnitudinis inmobilis et formarum. Musica est disciplina quae de numeris loquitur qui ad aliquid sunt, his qui inveniuntur in sonis. Astronomia est disciplina, quae cursus caelestium siderumque figuras contemplatur omnes, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabilis scientia. aliter. Philoso phia ẽ ars ar¬
tium. et disciplina disciplinarum. Rursus.
Philo sophia ẽ. meditatio mortis. quod magis
conuenit xp̃ianis qui scłi ambitione calcata
conuersatione disciplinabili. similitudine fu¬
ture patrie uiuunt.
hilosophia diuiditur in duas paites. ẜi.¬
ma in inspectiuam. scda in actualem. Alii
defigierunt philosophiȩ rationem in duabꝰ
consistere partibus. Quarum pͥma inspectiua
est. secunda actualis. Inspectua diuiditur in
tribus modis. id ẽ pͥma in naturalem. scda
indoctrinalem. tercia in diuinam. Doctrinalis
diuiditur in quatuor. id ẽ. pͥma in arithine¬
ticam. seda musicam. tercia geometricam. qͣr¬
ta astronomiam. Actualis diuiditur in tri¬
bus. idẽ. pͥma in moralem. scda dispensatiuã.
tercia ciuilem. Inspectiua dicitur. qua super¬
gressi uisibilia. de diuinis aliquid et cęlestibꝰ
contemplamur. ea que mente solummꝰ in spi¬

Expanded text:
probabilis scientia. Aliter: Philosophia est ars arprobabilis scientia. Aliter: Philosophia est ars artium et disciplina disciplinarum. Rursus: Philosophia est meditatio mortis, quod magis convenit Christianis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione disciplinabili, similitudine futurae patriae vivunt. Philosophia dividitur in duas partes: prima inspectiva; secunda actualis. Alii definierunt Philosophiae rationem in duabus consistere partibus, quarum prima inspectiva est, secunda actualis. Inspectiva dividitur in tribus modis, id est prima in naturalem; secunda in doctrinalem; tertia in divinam. Doctrinalis dividitur in quattuor, id est, prima in Arithmeticam, secunda Musicam, tertia Geometriam, quarta Astronomiam. Actualis dividitur in tribus, id est, prima in moralem, secunda dispensativam, tertia civilem. Inspectiva dicitur, qua supergressi visibilia, de divinis aliquid et caelestibus contemplamur, eaque mente solummodo inspi
Abbreviated transcription (Latin):
la. Fortitudo qua aduersa equanimit᷑ tole¬
rantur. Temꝑantia qua libido concupiscen¬
tiaq rerum refrenatur. Iusticia. qua recte
iudicando. sua cuiq distribuuntur. Logicã
quȩ rationalis uocatur plato subiunxit. ꝑ quã
discussis rerum morumq causis ium earum ra¬
tionabiliter ꝑscrutatus ẽ.: diuidens eam in di¬
alecticam et rethoricam. Dicta autẽ logica id
est rationalis. Logos enim apud grecos et ser¬
monem significat et rationem. In his qui ppe
tribus generibus philosophiȩ etiam eloquia
diuina consistunt. Nam aut de natura dispu¬
tare solent. ut ingenesi et in eccłasten. aut de
moribus ut in ꝓuerbiis. et in omnibus spar¬
sim libris. aut de logica ꝓqua nr̃i theologicã
sibi uendicant: ut in canticis canticoꝵ et euan¬
geliis. Item aliqui doctoꝵ phi losophiam in
nomine et partibus suis ita definierunt.
lnlosophia ẽ diuinarum humanarumq
rerum in quantum homini possibile est

Expanded text:
la. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolela. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nomine et partibus suis ita definierunt: Philosophia est divinarum humanarumque rerum, in quantum homini possibile est,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ grece ethica dicitur: in qua de moribus
agitur. Tercia rationalis. quȩ greco uocabu¬
lo logica appellatur. In qua disputatur quem¬
admodum in rerum causis. uł uite moribus
ueritas ipsa queratur. In phisica igitur causa
querendi. in ethica ordo iuiuendi: in logica ra¬
tio intelligendi uersatur. Pbisicam apud grecos
pͥmus ꝑserutatus ẽ talesmilesius. unus ex
septem illis sapientibus. hic enim ante alios
cęli causas atq uim rerum naturaliũ contẽ¬
plata ratione suspexit. Quam postmodum
plato in quatuor diffinitiones distribuit id÷
Arimeticam. Qeometricam. Musicam. astro¬
nomiam. Et hicam socrates primus ad cor¬
rigendos componendosq mores instituit.
atq omne studium eius ad bene uiuendidis¬
putationẽ ꝑduxit. diuidens eam in quatu¬
or iurtutibus animȩ. id.ẽ. prudentiam. iusti¬
ciam. fortitudinem. temꝑantiam. Prudentia
est in rebus qua discernuntur a bonis ma¬

Expanded text:
quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibus. Hic enim ante alios caeli causas atque vim rerum naturalium contemplata ratione suspexit, quam postmodum Plato in quattuor definitiones distribuit, id est Arithmeticam, Geometricam, Musicam, Astronomiam. Ethicam Socrates primus ad corrigendos conponendosque mores instituit, atque omne studium eius ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in quattuor virtutibus animae, id est prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis ma
Abbreviated transcription (Latin):
Ihilosophia ẽ rerum humanarum diuinarũ¬
q cognitio: cum studio bene uiuendi con-¬
iuncta. Nec duabus ex rebus constare
uidetur. scientia et opinatione. Scientia ẽ cũ
res aliqua certa ratione ꝑcipitur: Opinatio au-¬
tem cum adhuc incerta res latet: et nulla ra¬
tione firma uidetur: ut puta. sol utrum ne
tantus quantus uidetur. an maior sit quã om̃is
terra. Item. luna globosa sit an concaua. Et stel¬
lȩ utrum ne adhereant cęlo. an ꝑ aerem libero
cursu ferantur. Cȩlum ipsum qua magnitudi¬
ne qua materia constet. utrum quietum sit
et in mobile. an incredibili celeritate uolua¬
tur. Quanta sit tr̃ȩ crassitudo aut quibus fun¬
damentis librata et supensa ꝑmaneat. Ipsum
autem nomen latine interp̃tatum amorem
sapientiȩ ꝓfitetur. Nam greci philon amorẽ.
saphian sapientiã dicunt.
Ihilosophiȩ species triꝑtita ẽ. Una naturalis
quȩ grece phisica appellatur: in qua de
nature inquisitione disseritur. Altera morali ᷤᷤ.

Expanded text:
hilosophia est rerum humanarum divinarumque cognitio cum studio bene vivendi coniuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constat: utrum quietum sit et inmobile, an incredibili celeritate volvatur: quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis librata et suspensa permaneat. Ipsud autem nomen Latine interpretatum amorem sapientiae profitetur. Nam Graeci φιλο- amorem, σοφίαν sapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis,
Abbreviated transcription (Latin):
quod a confectore una tinguitur parte idẽ
crocatur. de quo ꝑsus. iam liberet positis
bieo lor menbrana capillis. Purpurea uero
inficiuntur colore purpureo. in quibus
aurum et argentum liquescens patescat
in litteris.
XII. De libris conficien

Expanded text:
quod a confectore una tinguitur parte, id est quod a confectore una tinguitur parte, id est crocatur. De quo Persius3, 10: Iam liber et positis bicolor membrana capillis. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteris. § 12 De libris conficien