comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
salus effulsit: inferius uͦbeati ã regorii ꝓ nr̃is
calamitatib intercessoris. ex imiiq pauli apłi:
amatoris. etiam atq siermani. ac martini. &
benedicti honore. honestissime dedicauit.
sue salutis ñ in memor: qui ꝑ beatũ arego¬
riũ. animã inimis erebi faucib alligatam.
ñdũ baptismi lauachro renatã. Cum salu¬
bre tam̃ ac generale baptismi sit p̃ceptum
suꝑnis sedib nouerat ẽẽ illatam: absq du¬
bio confidens eiꝰ precib se posse etiã in mor¬
te saluari. Congregationi deniq sibi com¬
misse medietatẽ chichirei uille. regio con¬
firmans p̾cepto adtribuit: ut die sue ordina¬
tionis suiq obitus. atq senioris sui regis lu¬
douici. & sacroꝵ altariũ hoc ẽ criptarum
dedicationis die. refectio congrua pararet᷑:
quo saltẽ muneris collatione. & ꝑsingulos
annõ uenerationiᷤᷤ eiꝰ posteros apͣud reuiuiᷤᷤ¬

Expanded text:
salus effulsit; inferius vero beati Gregorii pro nostris salus effulsit; inferius vero beati Gregorii pro nostris calamitatibus intercessoris, eximiique Pauli apostoli, Amatoris etiam, atque Germani, ac Martini, et Benedicti honore honestissime dedicavit, suae salutis non immemor, qui per beatum Gregorium animam in imis erebi faucibus alligatam nondum baptismi lavacro renatam, cum salubre tamen ac generale baptismi praeceptum supernis sedibus noverat esse illatum, absque dubio confidens ejus precibus, se posse etiam in morte salvari. Congregationi denique sibi commissae medietatem Chichirei villae, regio confirmans praecepto attribuit, ut die suae ordinationis, suique obitus atque senioris sui regis Ludovici, et sacrorum altarium, hoc est cryptarum, dedicationis die refectio congrua pararetur, quo saltem muneris collatione et per singulos annos venerationis ejus apud posteros revivis
Abbreviated transcription (Latin):
sũma tocius popłi exultatione. die nonaꝵ
apͥlũ abansegiso uenerabili archiep̃o or¬
dinatus ẽ ep̃s. Ubi quã floride uixerit. qͣn¬
to studio domũ sibi creditã sublimare uo¬
luerit. qͣm mitis erga gregem dñicũ. largꝰ¬
q dispensator exstiterit: multi adhuc suꝑ¬
sunt. qui ocłis se uidisse testant᷑. Hullum
solis estũ. nullũ deniq hiemis horrebat
algorem: quin beati ꝓtho mris stepħi eccłiȩ
decori ꝑuigil insudaret. Unde multa mune¬
rum regie munificentie xenia obtulit:
ut beati iuliani abbatiã sc̃i stepħi seruitio
ayplicaret. Qd̃ multa cũ difficultate ꝑegit.:
s regale p̾ceptũ qͦd exeo adeptus fuerat. mors
in matura possidẽ ꝓhibuit. Mors in qͣm
que raro tristib: sepissime tam̃ letis sese
in mergit. Hic ab occidentali parte eccłiȩ
Scĩ stepħi duo construxit altaria. suꝑiuᷤ
in honore sc̃e crucis. ꝑ quã om̃i mundo

Expanded text:
summa totius populi exsultatione die Non. summa totius populi exsultatione die Non. April. ab Ansegiso venerabili archiepiscopo ordinatus est episcopus: ubi quam floride vixerit, quanto studio domum sibi creditam sublimare voluerit, quam mitis erga gregem Dominicum, largusque dispensator exstiterit, multi adhuc supersunt, qui oculis se vidisse testantur. Nullum solis aestum, nullum denique hiemis horrebat algorem, quin beati protomartyris Stephani Ecclesiae decori pervigil insudaret, unde multa munerum regiae munificentiae xenia obtulit, ut beati Juliani abbatiam, sancti Stephani servitio applicaret, quod multa cum difficultate peregit, sed regale praeceptum, quod ex eo adeptus fuerat, mors immatura possidere prohibuit: mors, inquam, quae raro tristibus, saepissime tamen laetis sese immergit. Hic ab occidentali parte ecclesiae sancti Stephani duo construxit altaria: superius in honore sanctae Crucis, per quam omni mundo
Abbreviated transcription (Latin):
uico głosissimo ac semꝑ augusto hu¬
ic ciuitati futurus directurus est ep̃s: pa
rentib nobilissimis genitus. patre scilic&
leut frido genitrice doda: legale inuicẽ
caste ser uantib coniugiũ. Hic uir apͥmo
etatis t y rocinio sp̃alib inbuit᷑ discipli¬
nis. liberaliũ arcium studiis ad pͥme in¬
structus. ioħis scoiti qui ea tempestate
ꝑ gallias sapientie diffundebat radios:
factus pedissequa. Cuiꝰ discipulatui lon¬
go inherens tempore.dina simul & hu¬
mana ꝑspicere. ꝓsꝑa eque & sinistra. eqͣli
lance didicit ponderare. De hinc iuuentu¬
tis solidũ robur adeptus ad aulam intro¬
ductus ẽ regiã. ubi regio militans seruitio
xp̃o sibi fauente. huiꝰ sedis wala deceden¬
de ep̃o. meruit susciꝑe thronũ: p̃libato
rege ludouico digne famulatum illius¬
remunerante: huiꝰq eccl̃iȩ cleri & plebis co¬
niuentia in unũ ut pontifex ordinaretur
applaudente. Sicq opitulante dõ. cum

Expanded text:
vico gloriosissimo ac semper Augusto huvico gloriosissimo ac semper Augusto huic civitati futurus directus est episcopus, parentibus nobilissimis genitus, patre scilicet Leutfrido, genitrice Doda, legale invicem caste servantibus conjugium. Hic a primo aetatis tirocinio spiritualibus imbuitur disciplinis, liberalium artium studiis apprime instructus, Joannis Scoti qui ea tempestate per Gallias sapientiae diffundebat radios, factus pedissequus, cujus discipulatui longo inhaerens tempore, divina simul et humana prospicere, prospera aeque et sinistra aequali lance didicit ponderare. Dehinc juventutis solidum robur adeptus ad aulam introductus est regiam, ubi regio militans servitio Christo sibi favente hujus sedis Wala decedente episcopo, meruit suscipere thronum, praelibato rege Ludovico digne famulatum illiuremunerante, hujusque Ecclesiae et cleri et plebis conniventia in unum, ut pontifex ordinaretur applaudente, sicque opitulante Deo, cum
Abbreviated transcription (Latin):
rationes instantissime ꝑegit: ac suo tem¬
pore pene felicit̾ consũmauit. & cum
non nulli cliocesianeos suos exspolient.
ꝓpinquosq ditent: iste aconsanguineiᷤ
maxima ꝑcipiens. eccłiȩ suȩ filiis in ꝑcie¬
batur. Neq enĩ alienis. s ꝓpriis transi¬
gebat donis. In om̃i cũ uictuat q secreto
presentia suoꝵ usus clericoꝵ. ñ paciens
quicquã sinistrũ de illis audire uł loqͥ
utens uulgari ꝓuerbio. nesciant laici
quid faciunt clerici: & pares parib soci¬
entur. Mors aut̃ eũ in matura subripuit.
saxiaci monasterii tegit urna. Diem.uii.
idꝰ martii clausit extremũ. suꝑstitẽ relin¬
quens fr̃em. qͥ sibi felicit̾ uixit᷑. & illi qͦq
ꝓ eiꝰ memoria facienda largitus ẽ in riuo
duos mansos. cũ regali & coepiscopali cõ¬
sensu canonicis sc̃i stepħi: & in adminis¬
tratione luminis. diuini altaris sc̃i stepħi
racensis ciuitatis indigena. aludo¬

Expanded text:
rationes instantissime peregit, ac suo temrationes instantissime peregit, ac suo tempore pene feliciter consummavit, et cum nonnulli dioecesanos suos exspolient, propinquosque ditent, iste a consanguineis maxima percipiens Ecclesiae suae filiis impertiebatur: neque enim alienis, sed propriis transigebat donis; in omni convictu atque secreto praesentia suorum usus clericorum, non patiens quidquam sinistrum de illis audire vel loqui; utens vulgari proverbio, nesciant laici quid faciunt clerici, et pares paribus socientur. Mors autem immatura eum subripuit, Saxiaci monasterii tegit urna, diem VII Idus Mart. clausit extremum, superstitem relinquens fratrem, qui sibi feliciter vixit, et illa quoque pro ejus memoria facienda largitus est in Rivo duos mansos cum regali et episcopali consensu canonicis sancti Stephani, et in administratione luminis divini altaris sancti Stephracensis civitatis indigena, a Ludo
Abbreviated transcription (Latin):
domnus trutb̾tus scilicet atq hictarius seni¬
or: decesserunt. Hoꝵ pͥmus ꝓphetico sp̃uple¬
nus. egritudinis suetempore mansit: & a
sacro dm̃ natalicio quo cepit egrotare. qͦsclã
qui de erant acollegio fr̃m quasi p̾sens ag¬
noscebat. Sequens uͦ cuiꝰ ẽẽt meriti: dies
sepulture inuexit. Ad quã cum ad ẽẽt fre¬
quentia clericoꝵ. & popłi. ut obseqͥum sepe¬
liendi dependent. ictu uno mallei. cooꝑeu¬
lum qd̾ uix labore unius diei parari pote¬
rat sectum ẽ. Talia dixisse me nemo flocei¬
pendat. s qͥb amiciciis fruebat᷑ agnoscat.
Nocturno ñ mͦ ipse minime deerat offi¬
tio. s & absentes nominatim reqͥrebat fr̃s
puerosq libroꝵ copiam siusquam nosset.
ardent̾ huc desid̾abat aduehere. Eccłiȩ thes¬
aurum: ac si sacrilegium uitabat conting̾e
Donaria argentea uł aurea. palliaq ꝑ ob¬
tima sc̃o contulit stepħo. Eccłiarũ restau¬

Expanded text:
dominus Trutbertus scilicet atque Hictarius senidominus Trutbertus scilicet atque Hictarius senior, decesserunt. Horum primus prophetico spiritu plenus aegritudinis suae tempore mansit, et a sacro Domini natalitio, quo coepit aegrotare, quosdam, qui deerant a collegio fratrum quasi praesens agnoscebat; sequens vero cujus esset meriti dies sepulturae innuit; ad quam cum adesset frequentia clericorum et populi, et obsequium sepeliendi rependerent, ictu uno mallei corpusculum, quod vix labore unius diei parari poterat, sectum est. Talia dixisse me nemo floccipendat, sed quibus amicitiis fruebatur, agnoscat: nocturno non modo ipse minime deerat officio, sed et absentes nominatim requirebat, fratres puerosque: librorum copiam, si usquam nosset, ardenter desiderabat huc advehere, ecclesaurum ac si sacrilegium vitabat contingere, donaria argentea vel aurea palliaque peroptima sancto contulit Stephano. Ecclesiarum restau
Abbreviated transcription (Latin):
uala ep̃s genere francus. patre ardra¬
do.matre Witelai. fr̃e optime recorda¬
tionis anseiso senonũ archiep̃o: secdit
anñ.uii.dies .xl.uiii. Hic pͥmo tempore
sue ordinationis adlectionem sapientiũ
mundi secontulit. De hinc onus uasalloꝵ
qͦs secũ ad duxerat decomitatu karleman¬
ni. decent̾ atq prudent̾. qr grauabant
eccłiam. a se remouit. huiꝰ. si quidem patri
de qͦ loqͥmur studiũ fuit. magistros lute¬
rarũ caritatiue amplecti: eorumq alloqͥis
& consiliis uti. suoq conuiuio participari.
Quo circa duo luminaria sacri collegii nr̃i.
rainogala. & alagus. conlaborante heirico
teosopho simul & monacho: gesta p̾sulum
istius sediscompendiose atq cõmatice. elugu¬
bratis paginis indidunt. fuit uͦ huic uiro sin¬
cera & conuisceralis affectio. cum serius dĩ. Qͦs
ita sibi unanimes bonis suis reddiderat: ut etiã
in extremis. pensum diei ꝓ illo gratant̾ ꝑsol¬
uerent.Suo etiam tempore: precipui patre.

Expanded text:
 episcopus, genere Francus, patre Ardra episcopus, genere Francus, patre Ardrado, matre Witelai, fratre optimae recordationis Ansegiso Senonum archiepiscopo, sedit annos 7, dies 28. Hic primo tempore suae ordinationis ad lectionem sapientium mundi se contulit, dehinc onus vassallorum, quos secum adduxerat ex comitatu Carlemanni, decenter atque prudenter, quia gravabant Ecclesiam, a se removit. Hujus siquidem patris, de quo loquimur, studium fuit magistros litterarum charitative amplecti, eorumque alloquiis et consiliis uti, suoque convivio participari. Quocirca duo luminaria collegii nostri Rainogala et Alagus, collaborante Herrico theosopho simul et monacho, Gesta praesulum istius sedis compendiose atque commatice elucubratis paginis indiderunt. Fuit vero huic viro sincera et convisceralis affectio, cum servis Dei, quos ita sibi unanimes bonis suis reddiderat, ut etiam in extremis pensum diei pro illo gratanter persolverent. Suo etiam tempore praecipui Patres,
Abbreviated transcription (Latin):
dum reliqͥt. Tali affectu bone uoluntatiꝰ
plenus: morte p̃uentus ẽ sub die .iii.Ñ de
cembris. atq in eccłia sc̃i cermani honori¬
fice tumulatus.
expatre arcamb̾to. & matre emelin¬
de. sedit anñ .xiii. Fuiͭ aut̃ uir sim¬
plex. & tamquã naturali quadã animi
uultusq hilaritate ꝑfusus. humilitate
p̃cipuus. & familie ecclesiastice amator
ardentissimus. Hic cocleam ab occidenta¬
li parte. ap̃decessore suo inchoatã: ad ꝑfec¬
tum usq ꝑduxit. hicipse pontifex beatis¬
simi amatoris corꝑis menbra. apͥme sepul¬
ture loco una cum archiep̃o burdegalen¬
si frotario nõie: festiue incriptã ipsius
domus transuexit. huiꝰ etiã studium fuit:¬
utꝗͣ canonicis ex reb stipendio debitis deẽrãt.
celeri largitatis clem̃tia restauraret. Dedit
siquidem eisdem canonicis. albaris uillam:
quatinus ex eiꝰ redditib illius memoriale
om̃ib agat᷑ annis. Decessit .xͫ ͦ uł decẽbris:

Expanded text:
dum reliquit. Tali affectu bonae voluntatis dum reliquit. Tali affectu bonae voluntatis plenus morte praeventus est sub die III Non. Dec., atque in ecclesia sancti Germani honorifice tumulatus. ex patre Arcamberto, et matre Emelinde, sedit annos 13. Fuit autem vir simplex, et tanquam naturali quadam animi vultusque hilaritate perfusus, humilitate praecipuus, et familiae ecclesiasticae amator ardentissimus. Hic cochleam ab occidentali parte a praedecessore suo inchoatam ad perfectum usque perduxit. Hic ipse pontifex beatissimi Amatoris corporis membra a primae sepulturae loco una cum archiepiscopo Burdegalensi, Frotario nomine, festive in cryptam ipsius domus transvexit. Hujus etiam studium fuit,uae canonicis ex rebus stipendio debitis deerant, celeri largitatis clementia restauraret. Dedit siquidem eisdem canonicis Albaris villam, quatenus ex ejus redditibus illius memoriale omnibus agatur annis. Decessit X Kal. Decemb.
Abbreviated transcription (Latin):
petierat in basilica sc̃i ermani. incripta
sc̃i stepħi. nobilem sepulturã accepit. Cuiꝰ
etiam altare uiuens adhuc. tabula argen¬
tea decorauerat. Calicemq itidem argen
baldi pontificis cermanus. sedit anñ.
nimoda eloquentia p̾clarus. Atq tam in-
diuinis scripturis. quã in scl̃arib pͥncipalit̾
eruditus. Fuit autẽ abbas cenobii sc̃i ger¬
mani. Post fr̃is aut̃ decessum. iussu karoli
regis electus: pontificatui substitutus ẽ.
Quis sane uir fuerit. quantũq obtima
p̃ditus uoluntate: temporis breuitas.
atq mors in mature ꝓueniens. ostend̾e
ñ ꝑmisit. Is sc̃o stepħo crucẽ aureã cum
geminis preciosis contulit: palliũ quoq¬
ꝑobtimũ largitus ẽ. Cocleam aparte occi¬
dentali. a fundam̃tis inchoauit. Altare sc̃i
stepħi. auro puro gẽmisq exornare decre¬
uerat.S morte intercedente p̃ peditus. ñ
modicas tam̃ auri ex pensas. adid ꝑagen¬

Expanded text:
petierat in basilica sancti Germani in crypta petierat in basilica sancti Germani in crypta sancti Stephani nobilem sepulturam accepit; cujus etiam altare vivens adhuc tabula argentea decoraverat, calicemque itidem argentbaldi pontificis germanus, sedit annos nimoda eloquentia praeclarus, atque tam in divinis Scripturis, quam in saecularibus principaliter eruditus. Fuit autem abbas coenobii sancti Germani, post fratris autem decessum jussu Caroli regis electus pontificatui substitutus est. Quis sane vir fuerit, quantumque optima praeditus voluntate, temporis brevitas atque mors immature proveniens ostendere non permisit. Is sancto Stephano crucem auream cum gemmis pretiosis contulit, palliumqtimum largitus est, cochleam a parte occidensali, a fundamentis inchoavit, altare sancti Stephani auro puro gemmisque exornare decreverat, sed morte intercedente praepeditus, non modicas auri expensas ad id peragen
Abbreviated transcription (Latin):
hec sunt uocabula. Gaiacus: cũ appendi¬
ciis suis. E arciliacus similit̾. Camplemesii
similit̾. Maximiacus similit̾. Quam ex equo
cdiuidens: mediã partẽ luminarib eccłiȩ
distribuit. reliquã medietatẽ canonicoꝵ
stipendiis seruire pͣcepit. regio p̃cepto hoc
corroborante. atq ut in p̃fati regis memo¬
ria ex eadem uilla bis ꝑ annũ refectio p̃¬
paretur una ꝑ p̃positum alt̾a ꝑ eiusdem
eccłiȩ archiclauum: inmutabilit̾ sancien¬
te. hic idem pontifex. scd̃o anno belliciui¬
lis. qui ẽ annꝰ dĩ hominis facti. octingen
quo pͥmum tumulatũ fuerat. uenerabi¬
liter kł septembris transmutauit. Qd̃ ita
& soliditate integrũ. & uestib repꝑit in¬
corruptũ. ut qͦndam fuerat auenerabili
augusta placidia decentissime compositũ.¬
Ita optimarũ uirtutũ fruge fecundus: plenꝰ
etatis & ꝓbitatis. appositus ẽ ad patres suos.
sub die.uii. kl̃darum maiarũ. atq ut ipse

Expanded text:
haec sunt vocabula Gajacus cum appendihaec sunt vocabula Gajacus cum appendiciis suis, Garsiliacus similiter, Camplemesii similiter, Maximiacus similiter, quam ex aequo dividens, mediam partem luminaribus ecclesiae distribuit, reliquam medietatem canonicorum stipendiis servire praecepit, regio praecepto hoc corrobante: atque ut in praefati regis memoria ex eadem villa bis per annum refectio praeparetur, una per praepositum, altera per ejusdem ecclesiae archiclavum immutabiliter sanciente. Hic idem pontifex secundo anno belli civilis, qui est annus Dei hominis facti octingentequo primum tumulatum fuerat, venerabiliter Kalendis Septembris transmutavit, quod ita et soliditate integrum, et vestibus reperit incorruptum, ut quondam fuerat a venerabili Augusta Placidia decentissime composituIta optimarum virtutum fruge fecundus, plenus aetatis et probitatis, appositus est ad patres suos sub die VII Kal. Maias, atque ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulo bunnoꝵ ex agro matriacensi &
exp̾cepto apłico. benigno amore contulit.
Basilicam sc̃e marie laquearib picturis.
& uitreis. renouauit. Congregationẽ ca¬
nonicoꝵ tam litterarũ eruditione quã
eccłiastice industrie studiis in lustrauit:
ad hibitis undecũq p̃ceptorib. qͥ rem di¬
uinã & studio ꝓueherent. & instantia
amplificarent. S & instipendiis eorũdẽ
qͣm largus extiterit. Non licet ambigere.
qm̃ qͥ exp̃dictis eoꝵdem reb quippiam
detinebant. ꝓtinus ut discesseĩt. absq ul¬
la intercessionis reclamatione eoꝵdem usi¬
bus reseruauit. Nam ipsoꝵ uestiario uillã
eui condida nom̃ ẽ resticuit: cellamq sc̃i
remigii cũ suis appendiciis. duasq uineas
corticanũ. & plantas. eidem usui deputauit.
Cumq regi Rarolo post patris ludouici ex¬
cessum. & carus ẽẽt & intimus: eius munifi¬
centia uillas qͣslam optinuit. que olim
uiri ecclesiastico fuerant abdicate. Quarũ

Expanded text:
vocabulo Bunuorum ex agro Matriacensi, et vocabulo Bunuorum ex agro Matriacensi, et ex praecepto apostolico benigno amore contulit; basilicam sanctae Mariae laquearibus, picturis et vitreis renovavit. Congregationem canonicorum, tam litterarum eruditione quam ecclesiasticae industriae studiis illustravit, adhibitis undecunque praeceptoribus, qui rem divinam et studio proveherent et instantia amplificarent; sed et in stipendiis eorumdem quam largus exstiterit non licet ambigere, quam qui ex praedictis eorumdem rebus quidpiam detinebant, protinus ut discesserunt absque ulla intercessionis relaxatione, eorumdem usibus reservavit: nam ipsorum vestiario villam, cui Condida nomen est, restituit, cellamque sancti Remigii cum suis appendiciis duasque vineas Corticanum, et Plautas eidem usui deputavit. Cumque regi Carolo post patris Ludovici excessum, et charus esset et intimus, ejus munificentia villas quasdam obtinuit, quae olim juri ecclesiastico fuerant abdicatae, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis seruitiis & ecclesiasticis utilitatib
ex animo mancipauit. In orationib con¬
tinuus: in lacrimis ꝓfluus. in seruoꝵ dĩ
subsidiis largus. in eccłiarũ reparatione
feruentissimus: in pauꝑũ recreatione sin¬
gularit̾ mirabilis. mirabilit̾ singularis.
Eccłiam sc̃i stepħi. & parietib & laquearib
renouauit: uitreis quoq ac picturisop¬
timis decorauit: coronas argenteas qͣtuor
instituit. Circa altare scistepħi: tabulas
argenteas. & sculptura & oꝑis elegantia
renouauit. Capsam etiam auro argento¬
q mirifice decorauit: ubi uestim̃ta sacra¬
tissimi aermani reposuit. Basilicã sc̃i io¬
hannis baptiste post defectũ ueteris ab
imis exstruens fundam̃tis. insublime
aburbe roma deculerat. in eadem eccłia de¬
cent̾ condidit: fredamq cũ cancellis be¬
nigno studio exornauit. atq ad lumina¬
ria eorundem scõꝵ patrociniis iugiter
obseruanda. agellum quendã .u. mansoꝵ

Expanded text:
divinis servitiis et ecclesiasticis utilitatibus divinis servitiis et ecclesiasticis utilitatibus ex animo mancipavit, in orationibus continens, in lacrymis profusus, in servorum Dei subsidiis largus, in ecclesiarum reparatione ferventissimus, in pauperum recreatione singulariter mirabilis, mirabiliter singularis. Ecclesiam sancti Stephani, et parietibus et laquearibus renovavit, vitreis quoque ac picturis optimis decoravit, coronas argenteas quatuor instituit, circa altare sancti Stephani tabulas argenteas, et sculptura et operis elegantia renovavit, capsam etiam auro argentoque mirifice decoravit, ubi vestimenta sacratissimi Germani reposuit; basilicam sancti Joannis Baptistae post defectum veteris ab imis exstruens fundamentis in sublime urbe Roma detulerat, in eadem ecclesia decenter condidit, fredamque cum cancellis benigno studio exornavit, atque ad luminaria eorumdem sanctorum patrociniis jugiter observanda, agellum quemdam quinque mansorum
Abbreviated transcription (Latin):
ineunte etate in palatio educatũ. post
decessum auunculi sui angelelmi. cleruᷤ
ac popłs sollempni electione facta. pon¬
tificatui suffecerunt: aldrico senonũ
archiep̃o cum coep̃is exp̃cepto ludouici
imꝑatoris. huius negotium ꝓcurante.
Constat aut̃ eũ in eccłia beati siermani
& electione designatũ: & orclinatione
ꝓmotũ. fuit autem uir admodũ nobiliꝰ
forma elegans. eloqͥo nitidus. singulari
prudentia circum spectus. Quã obrem
& apud reges plurimũ ualuit: ita ut in
palatio archicapellanus effectus. Scl̃ari
quoq dignitate potentissimus. ea tem¬
pestate exciterit. Atq ut se habent hu¬
mana.quamdiu quidem huiꝰmodi po¬
testatis apice floruit. Scl̃arib se se nego¬
tiis ñ mediocriter dedit. Diuino aut̃ res¬
pectu tandẽ inspiratus. atq qd̃ a scłi¬
appetitu plurimũ solet compescere. in¬
firmitatis corporee mole grauatus. & mo¬
res & studiũ indiu̾sa transtulit: seq totũ

Expanded text:
ineunte aetate in palatio educatum post ineunte aetate in palatio educatum post decessum avunculi sui Angelelmi clerus et populus solemni electione facta pontificatui suffecerunt, Aldrico Senonum archiepiscopo cum coepiscopis ex praecepto Ludovici imperatoris hujus negotium procurante. Constat autem eum in ecclesia beati Germani et electione designatum et ordinatione promotum. Fuit autem vir admodum nobilis, forma elegans, eloquio nitidus, singulari prudentia circumspectus. Quamobrem et apud reges plurimum valuit, ita ut in palatio archicapellanus effectus, saeculari quoque dignitate potentissimus ea tempestate exstiterit; atque ut se habent humana, quandiu quidem hujusmodi potestatis apice floruit, saecularibus negotiis sese mediocriter dedit. Divino autem respectu tandem inspiratus, atque, quod a saecappetitu plurimum solet compescere, infirmitatis corporeae mole gravatus, et mores, et studia in diversa transtulit, seque totum
Abbreviated transcription (Latin):
Altare sc̃i eusebii. tabula argentea exor¬
nauit. Calicem argenteũ cũ patena
declit. E uugłium quoq argenteũ. cũ
candelabris argenteis. ac turibulo. ni¬
chilhominus argenteo: p̃parauit. Cor¬
tinas etiã in circuitu altaris ac ñ nulla
pallia condonauit. In cenobio sc̃i salua¬
toris: tabulam argenteã cum signo so¬
norissimo dedit. ꝑ totam deniq sue po¬
testatis diocesim eccłiis qͥdem uicanis
ad p̃parandũ calicẽ & patenã. tres libraᷤ
argenti distribuit Minorib uͦ capellis
suis. dum taxat ad opus simile solidos
xu. destinauit. In uicis quoq p̃fatis. con¬
gruam argenti quantitatem largitus
est: ad cruces in eccłiis exornandas. His
& huiꝰmodi bonoꝵ oꝑum frugib plenuᷤᷤ.
decessit subdie nonarũ iuliarũ: atq in
basilica sc̃i germani honeste tumulatꝰ ẽ:
eribaldus ep̃s ex patre antel xxxui:¬
mo baioario. matre frotilde uasti¬
nensi. sedit anñ.xxx.iii. Hunc ab

Expanded text:
Altare sancti Eusebii tabula argentea exorAltare sancti Eusebii tabula argentea exornavit, calicem argenteum cum patena dedit, Evangelium quoque argenteum cum candelabris argenteis, ac thuribulo nihilominus argenteo praeparavit, cortinas etiam altaris, ac nonnulla pallia condonavit. In coenobio sancti Salvatoris, tabulam argenteam cum signo sonorissimo dedit. Per totam denique suae potestatis dioecesim ecclesiis quidem vicanis ad praeparandum calicem et patenam tres libras argenti distribuit. Minoribus vero capellis suis duntaxat ad opus simile solidos 15 destinavit, in vicis quoque praefatis congruam argenti quantitatem largitus est, ad cruces in ecclesiis exornandas. His et hujusmodi bonorum operum frugibus plenus decessit, sub die Non. Juliar., atque in basilica sancti Germani honeste tumulatus estaldo. Heribaldus episcopus, ex patre Antelmo Bajoario, matre Frotilde Vastinensi, sedit annos 33. Hunc ab
Abbreviated transcription (Latin):
regularem uitam imposuit. atq obtu¬
telam religionis. claustri custodiam in¬
stituit: ac diuersas competentesq offi¬
cinas. eoꝵ usib orclinauit. Qua aucto¬
ritate idem pontifex delectatus: uillã
cui puluerenus nomen ẽ fr̃m canonicoꝵ
scilicet stipencliis deputauit. Et qͥa qͦͤ¬
dam beneficiata erant que ꝓtinus au¬
ferri ñ poterant: decretum est ut illis
decedentib continuo canonici in suos
reflecterent usus. Res etiã que ex iure
ꝓpͥo ei cesserant: tam inbiliaco quam
in annau eorũdem usib delegauit. Qui
etiã uasa argentea plurima & p̃cipua:
inthesauris eiusdem eccłiȩ collocauit.
Sc̃o germano calicem argenteũ cũ pa¬
tena dedit: eiusdem scematis. cuius &
suꝑiorem fecerat. Huiꝰmodi largitatẽ
sui nominis inscriptione designans.
Sc̃õ quoq amatori calicẽ argenteũ cum
patẽna tribuit: eiusdem oꝑis. quã quã
ponderis minoris. Sc̃o petro similiter.

Expanded text:
regularem vitam imposuit, atque ob turegularem vitam imposuit, atque ob tutelam religionis claustri custodiam instituit, ac diversas competentesque officinas eorum usibus ordinavit, qua auctoritate idem pontifex delectatus villam, cui Pulverenus nomen est, fratrum canonicorum scilicet stipendiis deputavit. Et, quia quaedam beneficiata erant quae protinus auferri non poterant, decretum est, ut illis decedentibus, continuo canonici in suos usus reflecterent. Res etiam, quae ex jure proprio ei cesserant, tam in Biliaco, quam in Amau, eorumdem usibus delegavit. Qui etiam vasa argentea plurima et praecipua in thesauris ejusdem ecclesiae collocavit, sancto Germano calicem argenteum, cum patena dedit ejusdem schematis, cujus et superiorem fecerat, hujusmodi largitatem sui nominis inscriptione designans. ncto quoque Amatori calicem argenteum cum patena tribuit ejusdem operis quanquam ponderis minoris sancto Petro similiter.
Abbreviated transcription (Latin):
teis undiq compegit. Altare quoq sc̃e
marie nichilho minis. tabula argen¬
tea decorauit. Sc̃i quoq baptiste ioħis
altare: simili ornam̃to decorauit. Ante
altare sc̃i stepħi: tres coronas argenteas
p̃cipui ponderis p̾parauit. In circuitu al¬
taris. decẽ candelabra maxima. argentea¬
q constituit. Calicem argenteũ oꝑtimũ.
cum patena condonauit: ac suo nomine
p̃signauit. S & crucẽ ꝑ maximã inibi
collocauit: quã auro argentoq uultu
saluatoris decentissime decorauit: Alta¬
re argentea tabula ornatũ ante eñ statu¬
ens. Eandem eccłiam. quatuor signis¬
maximis & sonoris decorauit. fecit et
capsam precipui oꝑis.auro argentoq ele¬
gantissime cõmptam: ubi cappam bea¬
tissimi amatoriscum multis scoꝵ pigno¬
rib condidit. Tapetia etiam oꝑtima¬
ad sedilia basilice exornanda: plurima cõ¬
tulit. Huius tempore ludouicus imꝑa¬
tor facto generali conuentu. canoniciᷤ

Expanded text:
teis ubique compegit, altare quoque sanctae teis ubique compegit, altare quoque sanctae Mariae nihilominus tabula argentea decoravit. Sancti quoque Baptistae Joannis altare simili ornamento decoravit, ante altare S. Stephani tres coronas argenteas praecipui ponderis praeparavit; in circuitu altaris decem candelabra maxima et argentea constituit, calicem argenteum optimum cum patena condonavit, ac suo nomine praesignavit. Sed et crucem permaximam inibi collocavit, quam auro argentoque vultu Salvatoris decentissime decoravit, altare argentea tabula ornatum ante eam statuens. Eamdem ecclesiam signis quatuor maximis et sonoris decoravit, fecit et capsam praecipui operis auro argentoque elegantissime comptam, ubi capsam beatissimi Amatoris, cum multis sanctorum pignoribus condidit. Tapetia etiam optimaad sedilia basilicae exornandae plurima contulit. Hujus tempore Ludovicus imperator, facto genenerali conventu, canonicis
Abbreviated transcription (Latin):
ngelelmus ep̃s. natione xxxu.¬
baioarius expa tre obtelmo & ma-¬
tre teogarde. Sedit anñ .xuii. Hic
cum ẽẽt uir sũme simplicitatis & carita¬
tis: prb̃r ordinatus. & basilice sc̃oꝵ cier¬
uasii & ꝓtasii. abbas prestitutus ẽ. Sane
decedente aaron pontifice. ieremias se¬
nonensis archiep̃s. iussu karoli imꝑato.¬
ris autissiodorum ueniens. in eccłia sc̃i
uermani cleri & popłi collegit cȩtũ. Ibi
generali consensu accedente.hic idem
angelelmus ab om̃ib electus ẽ & ep̃s or-
dinatus. Suscepto gͥ pontificali ministe¬
rio: totũ se indiuinum transfudit serui¬
tium. In orationib assiduu: in lacrimis
frequens. inelemosinis p̃cipuus: ac pene
suo tem pore singularis. Fert᷑ enĩ inter¬
dum amore largitatis. egritudinẽ simu¬
lasse: ut absq ullius contradictione quȩ
habere pot̾at. in usu pauꝑum erogaret:
Eccłiam sc̃i stepħi: non simplici largitate
ditauit. Altare senioris eccłiȩ: tabulis argẽ¬

Expanded text:
ngelelmus episcopus, natione Bajoarius, ex patre Obtelmo et matre Hogarde, sedit annos 17. Hic, cum esset vir summae simplicitatis et charitatis, presbyter ordinatus, et basilicae sanctorum Gervasii et Protasii abbas praestitutus est. Sane decedente Aaron pontifice, Jeremias Senonensis archiepiscopus, jussu Caroli imperatoris Antissiodorum veniens, in ecclesia S. Germani cleri et populi collegit coetum; ibi generali consensu accedente, hic idem Angelelmus ab omnibus electus est episcopus et ordinatus. Suscepto igitur pontificali ministerio totum se in divinum transfudit servitium, in orationibus assiduus, in lacrymis frequens, in eleemosynis praecipuus, ac pene suo tempore singularis; fertur enim interdum amore largitatis aegritudinem simulasse, ut absque ullius contradictione, quae habere poterat, in usus pauperum erogaret. Ecclesiam sancti Stephani non simplici largitate ditavit, altare senioris ecclesiae, tabulis argen
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i ceruasii tumulatus ẽ quã ipse quoq¬
aron ep̃s.
sedit anñ.xiii. De hoc constat: qd̾
ꝓficiscente romã Rarolo magno.
sub leone papa: ad decus imꝑii roboran¬
dum. cũ ipso parit̾ ꝓfectus est : atq in
ipsa expeditione abbatiã sc̃i mariani
a p̃fato imꝑatore obtinuit. Hic idem
argentoq mirifice composuit. Obiit idus

Expanded text:
sancti Gervasii tumulatus est, quam et ipse quoqsancti Gervasii tumulatus est, quam et ipse quoqarone. sedit annos 13. De hoc constat quod proficiscente Romam Carolo Magno sub Leone papa ad decus imperii roborandum, cum ipso pariter profectus est, atque in ipsa expeditione abbatiam sancti Mariani a praefato imperatore obtinuit. Hic idem argentoque m
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s sollempnit̾ dedicauit: atq exreb
scĩ stepħi. uillam cui cocciacus nom̃ ẽ
in augm̃tum dedit᷑. Nichil hominis p̃¬
fatus comes obtentu ep̃i. id ẽ monaste¬
rium sc̃o stepħo postea delegauit᷑. Su¬
per altare quoq matris eccłiȩ. hic ipse
pontifex pallium p̾ciosissimũ auro &¬
margaritis. obtulit decentissime exornatũ.
Crucem etiam ex auro purissimo & gẽmiᷤᷤ
p̃ciosis com posuit. nomine inscribens suo.
S & inmitator existens bone memorie
predecessoris sui. contulit res propͥetatis
sue sc̃o stepħo ut pauꝑum indigentiis
sub ministrarent.Sunt autẽ eedem res¬
posite in pago torno dorensi: in uilla qͤ
dicit᷑ fontanetus. Hichilhominus &
stipendiis canonicoꝵ aggellũ ꝓpͥetatis
sue contulit cuiꝰ uocabulum ẽ. uillare.
non longe auarciaco: qd ipse aquadam
matrona optinuerat. nomine rocla.
Decessit .uiii. iclꝰ augusti: atq in eccłia

Expanded text:
episcopus solemniter dedicavit, atque ex rebus episcopus solemniter dedicavit, atque ex rebus sancti Stephani villam, cui Cocciacus nomen est, in augmentum dedit, nihilominus praefatus comes obtentu episcopi idem monasterium sancto Stephano postea delegavit. Super altare quoque matris ecclesiae, hic ipse pontifex pallium, pretiosissimum aumargaritis obtulit decentissime exornatum. Crucem etiam ex auro purissimo et gemmis pretiosis composuit, nomine inscribens suo. Sed, et imitator existens bonae memoriae praedecessoris sui, contulit res proprietatis suae sancto Stephano, ut pauperum indigentiis subministrarent. Sunt autem eaedem repositae in pago Tornodorensi in villa, quae dicitur Fontanetus; nihilominus et stipendiis canonicorum agellum proprietatis suae contulit, cujus vocabulum est Villare, non longe a Varciaco, quod ipse a quadam matrona obtinuerat, nomine Rocla. Decessit VIII Idus Augusti, atque in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
cõmisse sibi eccłiȩ pauꝑtatẽ. ac sue teno¬
rem peticionis regiis aurib intimauit.
Id se p̃cogitasse asserens. ut singulos pala¬
tii pͥncipes. singulis auri libris in sui ad¬
iutoriũ conciliaret: s postea mutasse sen¬
tentiam. atq ut ipse solus cuncta acci¬
ꝑet rectius iudicasse. Annuit benigni¬
tas pͥncipis. & ut decedentib singulis
qui tunc res eccłiasticas obtinebant.
paulatim cuncta reciꝑet. precepto re-¬
gie auctoritatis edix̃. Sicq annuente
dõ. res prosꝑe cessit. ut fere intra bienniũ
nullus pene eoꝵ restiterit. quib p̃dia ec¬
clesiastica. contra licitũ deseruiebant. Ea
tempestate. abbatia sc̃oꝵ martyrũ cier¬
eusebii. in usus sc̃i stepħi redierunt. Ma¬
xima quoq uillarũ pars. quȩ fuerant
eatenus abdicate. Hoc p̃sule pͥmus co¬
mes pagi autissiodorensis ermenoldis
nomine in suo ipsius p̾dio monasteriũ
saluatoris honore construxit: Qđ i̾dem

Expanded text:
commissae sibi ecclesiae paupertatem ac suae tenocommissae sibi ecclesiae paupertatem ac suae tenorem petitionis regiis auribus intimavit, id se praecogitasse asserens, ut singulos palatii principes singulis auri libris in sui adjutorium conciliaret, sed postea mutasse sententiam, atque ut ipse solus cuncta acciperet, rectius judicasse. Annuit benigniipis, et ut, decedentibus singulis qui tunc res ecclesiasticas obtinebant, paulatim cuncta reciperet praecepto regio edixit. Sicque annuente Deo res prospere cessit, ut fere intra biennium nullus pene eorum restiterit, quibus praedia ecclesiastica contra licitum deserviebant: ea tempestate abbatia sanctorum martyrum GerEusebii in usus S. Stephani redierunt. Maxima quoque villarum pars, quae fuerant eatenus abdicatae. Hoc praesule, primus comes pagi Antissiodorensis, Ermenoldus nomine, in suo ipsius praedio monasterium in Salvatoris honore construxit, quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑũ ꝑpetuo deseruirent. Obiit autẽ
idus nouemb: & sepultus ẽ in basilica sc̃i
sedit anñ.xxuiii. Fuit circa exor¬
dium regni karoli magni. uir stre¬
nuus. & facunda urbanitate eloquentissi¬
mus: atq sc̃ĩtatis tituliᷤᷤ admodum decoratꝰ.
fertur nanq ꝓphetico sp̃u nonnulla pre.¬
dixisse. que mox rel ꝓbauit euentus:& ꝗͣ
quã potestate scłari inpar. multis tam̃
etiam potentissimis dignitate. se parẽ
exibuit. De hoc certissime constat: qd
ingenio & prudentia singulari. res ut
dudũ prediximꝰ eccłiȩ sue subtractas.
Annuente magno karolo tunc rege.
postea imꝑatore recuꝑauerit. Accẽptũ
nanq aurum ut fertur. in eadem ciui¬
tate inturre brunichildis inuentũ. atq
ut dicit᷑ libratim distributũ. Orarii qͦ
utebat᷑ nodis hinc inde cohercuit. atq
collo suspensum. ante p̾nominati regis
p̃sentiam. Nouo ordine deculit: parit᷑q

Expanded text:
pauperum perpetuo deservirent; obiit autem pauperum perpetuo deservirent; obiit autem Idibus Nov. et sepultus est in basilica S. sedit annos 28, fuit circa exordium regni Caroli Magni, vir strenuus et facunda urbanitate eloquentissimus, atque sanctitatis titulis admodum decoratus. Fertur namque prophetico spiritu nonnulla praedixisse, quae mox rei probavit eventus, et quanquam potestate saeculari impar, multis tamen etiam potentissimis dignitate se parem exhibuit; de hoc certissime constat, quod ingenio et prudentia singulari res, ut dudum praediximus, ecclesiae suae substractas, annuente Magno Carolo, tunc rege, postea imperatore, recuperaverit. Acceptum namque aurum, ut fertur, in eadem civitate in turre Brunechildis inventum, atque, ut dicitur, libratim distributum orarii, quo utebatur, nodis hinc inde coercuit, atque collo suspensum, ante praenominati regis praesentiam novo ordine detulit, pariterque
Abbreviated transcription (Latin):
fuit temporib karoli maioris. & ꝑdu¬
rauit usq ad pipinũ. in diuinis offi¬
tiis strenuus: & episcopali largitate famo¬
sus. Eius tempore res eccłiasticȩ ab episco¬
poꝵ potestate ꝑeundem pͥncipem abstrac¬
te: in dñatũ scłariũ cesserunt. Siqͥdem¬
centũ tantũ modo mansis ep̃o derelictis.
quicqͥd uillarũ suꝑfuit. in sex pͥncipes
baioarios distributũ est: abbatie uͦ sin¬
gulis abbatib dilargite. Quã eccłiȩ hu¬
miliationẽ. idẽ religiosus pontifex pene
exitialit̾ doluit: ado ut paralisis morbo
correptus. uniuersis sui corꝑis officiis pͥua¬
retur. Eodem itaq diuersorio. cũ predic¬
to clem̃te adhuc suꝑstite clausus. stipe
eccłiastica usq ad diem sui obitus alebat᷑:
maurino ex uoluntate eiꝰdem pontificis.
sub ministrante publicas functiones. Hic
contulit basilice scĩ stepħi res propͥetatis
sue in pago tornoderensi. in uilla que mon¬
tiniacus uocatur. Ca ratione ut stipendiis

Expanded text:
fuit temporibus Caroli majoris, et perduravit usque ad Pipinum, in divinis officiis strenuus et episcopali largitate famosus; ejus tempore, res ecclesiasticae ab episcoporum potestate per eumdem principem abstractae in dominatum saecularium cesserunt, siqcentum tantummodo mansis episcopo derelictis, quidquid villarum superfuit, in sex principes Bajoarios distributum est; abbatiae vero singulis abbatibus dilargitae, quam ecclesiae humiliationem idem religiosus pontifex pene exitialiter doluit, adeo ut paralysis morbo correptus, universis sui corporis officiis privaretur. Eodem itaque diversorio cum Clemente praedicto adhuc superstite clausus stipe ecclesiastica usque ad diem sui obitus alebatur, Maurino ex voluntate ejusdem pontificis subministrante publicas functiones, hic contulit basilicae sancti Stephani res proprietatis suae in pago Tornodorensi in villa, quae Montiniacus dicitur, ea ratione ut stipendiis
Abbreviated transcription (Latin):
ses ep̃atus domni Widonis .iii. scilicet kł
bii diu humata. ut apopłis uenerarent᷑ & ip¬
si alacrius popłis subuenirent. cũ ymnis et
laudib abustis ꝓpriis erexit. & suꝑ altare po¬
numerũ annoꝵ p̾sulũ duoꝵ. teoderanni scł
& antiliani. qui in hoc cathalogo inscripti in
p̃titulatione habentur:

Expanded text:
scopatus Domini Guidonis III, scilicet Kalbii diu humata, ut a populis venerarentur, et ipsi alacrius subvenirent, cum hymnis et laudibus a bustis propriis erexit, et super altare ponumerum annorum praesulum duorum, Theoderanni scilicet et Quintiliani, qui hoc catalogo inscripti in praetitulatione habentur.
Abbreviated transcription (Latin):
undenonagerius in Domino ut Episcopum tanto nomine dignum decuit
obdormiit Non. Tebr. An. S. M. DXCUi Sacramentis Paenitentie. Eu¬
charistiae. Extremae unctionis. ut par fuit. munitus. Domesticis cli-¬
entib. grauissimis uiris. Dion. Peronneto Doctore Theologo eloquentiss
Ccclesiasta. Poemtentiario Cathedr. Eeclesiae. Gilb. le Conte. Regii.
Martino. Uictor Camus cultorib. e Canonicis adsistentib. monentib.
consolantib. omne pium obsequium er salutare ac nouiesnũ ministeriũ
constanter exhibentib.¬

Expanded text:
undenonagenarius in Domino, ut episcopum tanto nomine dignum decuit, undenonagenarius in Domino, ut episcopum tanto nomine dignum decuit, obdormiit Non. Febr. anno salutis 1593, sacramentis poenitentiae, eucharistiae, extremae unctionis, ut par fuit, munitus, domesticis, clientibus, gravissimis viris, Dionysio Peronneto doctore theologo eloquentissimo, ecclesiasta poenitentiario cathedralis ecclesiae, Gilberto le Comte, Reginaldo Martino, Victore Camus cultoribus et canonicis assistentibus, monentibus, consolantibus, omne pium obsequium et salutare et novissimum ministerium constanter exhibentib
Abbreviated transcription (Latin):
politura hic promercales habentur: non aere, sed studio:
pietate. & labore: Proinde turpes: impii. et ignaua seg¬¬
nitie degeneres: ab istis foribus procul facessite.
Nuic autem inscriptioni. ut autoris eius mens et consilium perciperetur
ab eodem Secretario adiectum est istud corollarium
la cobus Amyotus Episcopus Antissiodor. huic Gymnasio quod
extruendum curauit: hane inscriptionem apponi uoluit.159s.
Ad extremum hic Antistes. postquam factionum es bellorum Ciuilium.
tempore calamitoso. multa dictu grauia. perhessu aspera ut Poeta.
Tragieus ait corpore exantlata atq animo pertulisset. quantum na¬
tura humana constanter ferre potest. succubuit tandem toterumnis
oppressus. et extinctus uigor ille corporis optime constituti. esfrigoris
et caloris patientissmi. tum lenta febre correptus est. quae grauites ur¬
gens pulmonum hausit spiritus. Ersensim ad mortem compulit. qua

Expanded text:
politura, hic promercales habentur, non aere, sed studio, politura, hic promercales habentur, non aere, sed studio, pietate et labore; proinde turpes impii et ignava segnitie degeneres ab istis foribus procul facessite. Huic autem inscriptioni, ut auctoris ejus mens et consilium perciperetur, ab eodem secretario adjectum est illud corollarium: Jacobus Amyotus episcopus Antissiodorensis huic gymnasio, quod exstruendum curavit, hanc inscriptionem apponi voluit. Ad extremum hic antistes postquam factionum et bellorum civilium tempore calamitoso, multa dictu gravia, perspectu aspera, ut poeta tragicus ait, corpore exantlata atque animo pertulisset, quantum natura humana constanter ferre potest, succubuit tandem tot aerumnis oppressus, et exstinctus vigor ille corporis optime constituti, et frigoris et caloris patientissimi, tum lenta febre correptus est, quae graviter urgens pulmonum hausit spiritus, et sensim ad mortem compulit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
coactus fuerit ad Regem Blesis conueniendum. ubi Conuentus iuridici
habebantur. proinde negotium dilatum ad eiusdem Presulis reditũ
E pium illud opus intermissum. non quod propositum mutasset. cuiꝰ
tenax erat. Cosdem Patres reditu mille aureorum nummorum dotare
statuerat: cum mille ducentis libris Turonensibus. ut inde suppelle¬
ctilem commodam ex animi sententia. antequam Parisiis egrederẽtur.
sibi compararent. Sed dissidia bellorum Ciuilium exorta sub finẽ Con¬
uentuum. e lesuitarum relegatio e Galliis. hoc nunquam satis laudatum
institutun prohibuerunt non tamen plane irritum effecerunt. Nam
Tresulin sua uoluntate perstitit. ut hymnasium a se constructum in¬
stituendae uuentuti destinaretur. cin nunc usui inseruit. Testatur.
hoc inscriptio hec quae insculpta est intabula superliminari ianuae.
CHRISTO SERUATORI OPT. MAX. S.
Religionis ueritas: morum probitas: & bonarum artiũ

Expanded text:
coactus fuerit ad regem Blaesis conveniendum, ubi conventus juridici coactus fuerit ad regem Blaesis conveniendum, ubi conventus juridici habebantur, proinde negotium dilatum ad ejusdem praesulis reditum, et pium illud opus intermissum fuit, non quod propositum mutasset, cujus tenax erat: eosdem Patres reditu mille aureorum nummorum dotare statuerat, cum mille ducentis libris Turonensibus, ut inde supellectilem commodam ex animi sententia, antequam Parisiis egrederentur, sibi compararent; sed dissidia bellorum civilium exorta sub finem conventum, et relegatio Jesuitarum e Galliis hoc nunquam satis laudatum institutum prohibuerunt, non tamen plane irritum effecerunt. Nam praesul in sua voluntate perstitit, ut gymnasium a se constructum instituendae juventuti destinaretur, cui nunc usui inseruit, testatur hoc inscriptio haec quae insculpta est in tabula superliminari januae. CHRISTO SERVATORI OPT. MAX. S. Religionis veritas, morum probitas, et bonarum artium
Abbreviated transcription (Latin):
modum redactus est: ut aegre ei suppeterent fortunae ad se familiamꝗ
sustentandam. agris ac reditibus ab Oppositis occupatis ac direptis. ob
factiones es rumusculos sinistros a maleuolis. auidis er ambitiosis famige.¬
rulis fictos. Castrum Regennarum quondam pulcherrimum esmirifice
constructum et exornatum incendio ab hereticis conflagratum. ita
reparauit. ut ipse cum tota familia. eretiam aduentantibus amicis com¬
mode in co habitare posset. Idem Gymnasium amplum es praeclarũ
extruxerat Antissiodori. in oportuna admodum urbis regione. e aere
salubri. nembo inter Ecclesiam Cathedralem S. Stephani. e abbatiam
D. Germanii. in quo Societatis Iesu Patres constituere destinauerat. ad
iuuentutem Ciuitatis er indigenarum erudiendam. e probis moribus.
catholica pietate. bonisg literis imbuendam: etiam usq ad Theologica.
studia. ut constat ex patto es conuento mito cum Patre Pigenatio. qui
lente niinis e frigide negotium executus est. donec Cpiscopus egredi

Expanded text:
modum redactus est, ut aegre ei suppeterent fortunae ad se familiamque sustentandam, agris ac redditibus ab oppositis occupatis ac direptis, ob factiones et rumusculos sinistros a malevolis, avidis et ambitiosis famigerulis fictos, castrum Ragennarum quondam pulcherrimum et mirifice constructum et exornatum incendio ab haereticis conflagratum ita reparavit, ut ipse cum tota familia et etiam cum adventantibus amicis commode in eo habitare posset. Idem gymnasium amplum et praeclarum exstruxerat Antissiodori, in opportuna admodum urbis regione, et aere salubri, nempe inter ecclesiam cathedralem sancti Stephani et abbatiam divi Germani, in quo societatis Jesu Patres destinaverat constituere ad juventutem civitatis et indigenarum erudiendam, et probis moribus, catholica pietate, bonisque litteris imbuendam, etiam usque ad theologica studia, ut constat ex pacto et convento inito cum Patre Pigenatio, qui lente nimis et frigide negotium exsecutus est, donec episcopus egredi
Abbreviated transcription (Latin):
piũ mortui qd̾ ꝓpt̃ int̃̾dcm ciuitatis eccliasticam habere ñ poterat sepulturã.
in oportuno mat̾s pueri exitus clamore ⁊ lacrimis: in ipa epali camera ante lec¬
tum dĩ sui Ep̃i fecit humari. in contuniesiã eiꝰ t dei contemptũ. hoctam pracuila¬
re flagiclum Ep̃s rigore districtionis eccłiastice muri constantia ꝓsequuit tandẽ
ip̃m compulit ad satiffationẽ hmodi exhibendã qd̾ die palmaꝵ in ꝑꝓcessione sollc̃p¬
ni. Presentib beato Wlło aunculo comitis qui eũ ad humiliand̾̃ se roberabeat . B.
facti nonitãs̃ illexerat ad indend̾: effosso sepuschio ꝓpriis mauil corꝰ ertririt desucti
fetens ad modum ⁊ put̾dum. magnũꝙ narium offendiculũ ut pote qd̵ iam ꝑmẽ¬
ses aliquot ibi iacuerat tumulatiõe. ⁊ ab ip̃a camera usꝙ ad cimitium montis autei
nud is pedib solis indutꝰ linei uelut plebenus qui libet ad cumuland ibidem ꝓ prũs

Expanded text:
parvi mortui, quod propter interdictum civitatis ecclesiasticam non poterat habere sepulturam, importuno matris pueri excitus clamore et lacrymis, in ipsa episcopi camera ante lectum domini sui episcopi fecit humari in contumeliam ejus et Dei contemptum. Hoc tam piaculare flagitium episcopus rigore districtionis ecclesiasticae mera constantia persecutus, tandem ipsum compulit ad satisfactionem hujusmodi exhibendam. Quod die Palmarum in processione solemni praesentibus beato Willelmo avunculo comitis, qui cum ad humilifacti novitas allexerat ad videndum, effosso sepulcro propriis manibus corpus extraxit defuncti, foetens admodum et putridum, magnumque narium offendiculum, utpote quod jam per menses aliquot ibi jacuerat tumulatione, et ab ipsa camera usque ad coemeterium Montis Autrici nudis pedibus, solis indutus lineis, velut plebeius quilibet ad tumulandum ibidem propriis