comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doceret. siquidẽ d uolebat maiore autoritate, ut prefessi dei. nuẽ
enim cũctos fuisse preceptis celestibus patituros si ad ea uirtus ac
potas dei precipientis accederet. Cur igitur aiunt ad docẽdos ho¬
minies non ur deus uenit.Cur se tamhumilẽ imbecilẽq constiꝰ¬
tuit ut ab bomĩibus. et cõtemni et pena affici posset. Cur uim ab
iribecilis: et ĩmortalibus passus est.Cur tõ manus hominum
aut uirtute repulit. aut diuinitate uitauit. Cur nõ maiestatẽ
suam sub ip̃am saltem mortẽ parefecit: Sed ut ĩ ualidus ĩiudiciũ
ductus est ut nocens demnatus ut mortalis occisus. Refuraho
hec diligenter nec quẽqͣ patiar errare. Illa etum iagna et
mirabili rõne sunt facta quã quicunq ꝑcepit nõ tantũ mira¬
ri desinet deum ab bomibus esse cruciatum uerum etiã facile
ꝑuidebit. ne deurti quidẽ potuisse se credi. si ea ip̃a que atquit
facta non essent.

Expanded text:
doceret, siquidem id uolebat, maiore auctoritate ut professi dei —: tunc doceret, siquidem id uolebat, maiore auctoritate ut professi dei —: tunc enim cunctos fuisse praeceptis caelestibus parituros, si ad ea uirtus ac potestas dei praecipientis accederet. \'cur igitur aiunt \'ad docendos homines non ut deus uenit? cur se tam humilem inbecillumque constituit, ut ab hominibus et contemni et poena adfici posset? cur uim ab inbecillis et mortalibus passus est? cur non manus hominum aut uirtute reppulit aut diuinitate uitauit? cur non maiestatem suam sub ipsa saltem morte patefecit, sed ut inualidus in iudicium ductus est, ut nocens damnatus, ut mortalis occisus? \' refutabo haec diligenter nec quemquam patiar errare. illa enim magna et mirabili ratione sunt facta: quam quicumque perceperit, non tantum mirari desinet deum ab hominibus esse cruciatum, uerum etiam facile peruidebit ne deum quidem potuisse credi, si ea ipsa quae arguit facta non essent.
Abbreviated transcription (Latin):
Onfirmara sunt ut opinor que falsa et ĩcredibilia putatitur¬
abiis quos uera celestiũ luterarum dectrina nõ imbuit. sed
tamen nõ refellantur a nobis enã illi qui nimiũ non sine malo suo
sapiunt rebusq diuinis fidẽ detrabunt argumẽtis quoq illorum
coarquamus errorem. ut tandem aliquãdo eredant ita fier opor¬
otuisse. sicut nos ostendimus factũ et quanq apud honos iudices
satis hẽant firmitatis uel testimonia si ne argumẽtis uel argumẽ¬
ta sine testimoniis. uos tamen nõ contenti alterutto sumus cum
suppetat nobis utrũq ne cui ꝑuerse ingenioso aut intelligendi
aut coritra disserendi locum relinquamus. Negant fieri potuisse
ur nature ĩmortali quicq̃ decederet. Hegant deniiq deo dignum
ut hortio fieri uellet: seq uellet ĩ firmitare carnis onerare ut pas¬
sionibus ut dolori. ut morti se ip̃e subiceret: qi nõ facile illi esset
ut citra corporis imbecilitatẽ se hom̃ibus ostenderet eosq iusticiã

Expanded text:
onfirmata sunt, ut opinor, quae falsa et incredibilia putanturab iis, quos vera coelestium litterarum doctrina non imbuit: sed tamen ut refellantur a nobis etiam illi, qui nimium non sine malo suo sapiunt, rebusque divinis fidem detrahunt, argumentis quoque illorum coarguamus errorem; ut tandem aliquando quando pervideant ita fieri oportuisse, sicut nos ostendimus factum. Et quamquam apud bonos judices satis habeant firmitatis vel testimonia sine argumentis, vel argumenta sine testimoniis; nos tamen non contenti alterutro sumus, cum suppetat nobis utrumque, ne cui perverse ingenioso, aut non intelligendi, aut contra disserendi locum relinquamus. Negant fieri potuisse, ut naturae immortali quidquam decederet. Negant denique Deo dignum, ut homo fieri vellet, seque infirmitate carnis oneraret; ut passionibus, ut dolori, ut morti se ipse subiceret — quasi non facile illi esset ut citra corporis inbecillitatem se hominibus ostenderet eosque iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
fas est cultorem dei a dei cultore uiolari. Unde intelli¬
gitur religionis ac iustitie causa esse hominem figura¬
tum. Cuius rei testis est Marcus tullius. in libris de legi¬
bus ita dicetis. Sed oĩum que in doctorum hominum
disputatiore uersantur tuhil est profecto prestabilius
quam plane intelligi nos ad iustitiam esse natos. Q uod̾
si est uerissimum deusergo uult omnes homites esse
iustos .i. deum et hominem caros habere deum .s. hono¬
rare tanquam patẽm hominem diligere uelut fratrẽ
In his etum duobus tota iustitia consistit. Qui ergo aut
deum non agnoscit aut homini nocet in iuste. et cõtra
naturam suam uiuit et hoc modo irrumpit institutũ
legemq diuinam

Expanded text:
fas est cultorem dei a dei cultore uiolari. unde intellefas est cultorem dei a dei cultore uiolari. unde intellegimus religionis ac iustitiae causa esse hominem figuratum. cuius rei testis est Marcus Tullius in libris De legibus ita dicens: sed omnium quae in doctorum hominum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. quod si est uerissimum, deus ergo uult omnes homines esse iustos id est deum et hominem caros habere, deum scilicet honorare tamquam patrem, hominem diligere uelut fratrem; in his enim duobus tota iustitia consistit. qui ergo aut deum non agnoscit aut homini nocet, iniuste et contra naturam suam uiuit et hoc modo inrumpit institutum legemque diuinam
Abbreviated transcription (Latin):
Equitur ut ostendam cur fecerit hominem ipsum
eus sicut iundum ꝑꝑ hominem machinatus
elł. ita ipsum ꝑꝑ se tanq diuini templi antistitem spec¬
tatorem operum retũq celestium. Solus est enim qui sẽ¬¬
tiens capaxq tõnis intelligere possit deum qui oꝑa eius
addmirari. uirtutem. porestatẽq ꝑspicere. Idcirto enim con¬¬
silio mente prudentia instructus est. Ideo solus preter ceteras
animantes rectus corpore. ac statu factus est ut ad contempla¬
tionem parentis sui excitatus esse uideatur ideo sermonẽ
solus accepit: ac litiguam cogitationis interpetrem: ut enar¬
rare maiestatem domini sui possit.Postremo idento ei
cuncta subiecta sunt ut factori atq artifici deo esset ip̃e
subiectus. Si ergo deus hominem suum uoluit esse cul¬
torem ideoq illi tantum honoris attribuit ut reruim
oĩum dñaretur: utiq iustissimum est deum uidelicet¬
eum qui tanta prestiterit amare et hominem qui sit
nobiscum diuini iuris societate coniunctus. Hec enim

Expanded text:
equitur ut ostendam cur fecerit hominem ipsum deus. sicut mundum propter hominem machinatus est, ita ipsum propter se tamquam diuini templi antistitem. spectatorem operum rerumque caelestium. solus est enim qui sentiens capaxque rationis intellegere possit deum, qui opera admirari, uirtutem potestatemque perspicere: idcirco enim consilio mente prudentia instructus est, ideo solus praeter ceteras animantes recto corpore ac statu fictus est, ut ad contemplationem parentis sui excitatus esse uideatur, ideo sermonem solus accepit ac linguam cogitationis interpretem, ut enarrare maiestatem domini sui possit, postremo idcirco ei cuncta subiecta sunt, ut fictori atque artifici deo esset ipse subiectus. si ergo deus hominem suum uoluit esse cultorem ideoque illi tantum honoris attribuit, ut rerum omnium dominaretur, utique iustissimum est et deum qui tanta praestiterit amare et hominem qui sit nobiscum diuini iuris societate coniunctus. nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
Cur no et ilis autibuto sunt temipla. Sed nimitũ mietietua eit
que orines repperit ideoq illi opifices supplicant. Ergo ab hissor¬
dibuis mierua ascendit iti celum. Est uõ̾ cur quisq derelĩquat
cum. qui tertã cum animãtib celum cuti astris. et lumibueo
exorsus est. ut eam ueneretur. que telam docuit ordiri: Q uid ille
qui uulniera in corporib sanare doxuit: fium potuit esse prestã¬
nor.q qui corpora ip̃a formauit: sentiendi aut uiuendi rõnes
dedit herbas deniq ip̃as et cetera quib medendi ars constat eꝵ¬
cogitauit atq protulit

Expanded text:
cur non et illis adtributa sunt templa? sed nimirum Minerua est cur non et illis adtributa sunt templa? sed nimirum Minerua est ae omnes repperit, ideoque illi opifices supplicant. ergo ab his sordibus Minerua ascendit in caelum. est uero cur quisquam derelinquat eum qui terram cum animantibus, caelum cum astris et luminibus exqui vulnera in corporibus sanare docuit? num potest esse praestantior, quam qui corpora ipsa formavit, sentiendi ac vivendi rationem dedit? herbas denique ipsas, et caetera quibus medendi ars constat, excogitavit ac protulit
Abbreviated transcription (Latin):
fecit possum diurtus docere litteris uinũ atq fruges ante proꝗeniẽ
celi otq saturtii fuisse inusu hominũ. sed abhis sanc ĩuerita esse
fingamus. Nũ potest plus aut maius uideri colligisse fruges. hisq
fractis panẽ facere docuisse aut uuas de uitibus lectis exp̃ressisle
uinũq fecisse ꝙͣ fruges ip̃as aut uites generasse &c protulisse de
terta: Reliquerit hec sane deus bumatus igenis eruenda tam̃
fieri non põt qui⁊ ipius sint omnis qui et sõpientiã tribuit dõi
ut itueniret et illa ip̃a que possent inuenit primus inuenis.
Artes quoq inuentoribis suis :mmortalitotẽ peperisse dicũtur
ut E sculapio medicina uuilcano fabrica. Collamus: gitur et il¬
los qui fullonicã sutrinã ue docuerunt. Cur aũt figulitie reprori
honios nõ hẽtur: An qui isti diuites uosa satnua cõtemnũt: sũt
et alie artesquatum reptores humane uite plurtmũ profuetũt.

Expanded text:
fecit. possum diuinis docere litteris uinum atque fruges ante progeniem fecit. possum diuinis docere litteris uinum atque fruges ante progeniem Caeli atque Saturni fuisse in usu hominum, sed ab his sane inuenta esse fingamus. num potest plus aut maius uideri collegisse fruges iisque fractis panem facere docuisse aut uuas de uitibus lectas expressisse uinumque fecisse quam fruges ipsas aut uites generasse ac protulisse de terra? reliquerit haec sane deus humanis ingeniis eruenda, tamen fieri non potest quin ipsius sint omnia, qui et sapientiam tribuit homini ut inueniret et illa ipsa quae possent inueniri. artes quoque inuentoribus suis inmortalitatem peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Volcano fabrica. colamus igitur et illos qui fullonicam sutrinamue docuerunt. cur autem figulinae repertori honos non habetur? an quia isti diuites et aliae artes quarum repertores humanae uitae plurimum profuerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
purem cum uides̃ graues et doctos: et ut sibi uidẽtur sapientes uitos
intam miserandis errorum fluctibus uolutari. Si hec est uitus quc̃
nos ĩmortales facit mori ꝗdem malim ꝙ̃ exitio esse ꝙ̃̃ plurimi.
Si aliter ĩmortalitas parati noti põt nisi ꝑsanguiniẽ qui fiet s
om̃es inconcordiã consenserint. quod certe fieri põt si pnitioso. et
impio furdre proiecto. innocẽtes esse ac iustt uelint. Num ioiturx
nemo erit celo dignus. nũ peribit uirtus qui homibus in homĩes
sceuire nõ dabitur: Sed isti qui euersores urbium populorũq sũ¬
mam gloriam computãt. ocium publicũ nõ ferent rapierit secuẽt
et iniuriis insolenter illatis humatie societatis fedusitrumpent
ut hẽre hostem possint quẽ sceleratius deleant q lacessierint. Nunc
ad reliqua ꝑoamus. Hornen deorũ cereri ac libero traditio murienĩ

Expanded text:
putem, cum uideam graues et doctos et ut sibi uidentur sapientes uiros putem, cum uideam graues et doctos et ut sibi uidentur sapientes uiros in tam miserandis errorum fluctibus uolutari. si haec est uirtus quae nos inmortales facit, mori equidem malim quam exitio esse quam plurimis. si aliter inmortalitas parari non potest nisi per sanguinem, quid fiet, si omnes in concordiam consenserint? quod certe fieri poterit, si pernicioso et impio furore proiecto innocentes esse ac iusti uelint. num igitur nemo erit caelo dignus? num peribit uirtus, quia hominibus in homines saeuire non dabitur? sed isti qui euersiones urbium populorumque summam gloriam conputant, otium publicum non ferent, rapient saeuient et iniuriis insolenter inlatis humanae societatis foedus inrumpent, ut habere hostem possint, quem non sceleratius deleant quam lacessierint. Nunc ad reliqua pergamus. nomen deorum Cereri ac Libero traditio munerum
Abbreviated transcription (Latin):
firigerent ꝙ ĩ tortalitatẽ tam cruentam probarent. Siquis uũ hoĩem
iugulauerit. procontaminato ac nephario hẽtur nec ad terrenũ hoc do¬
micilium deorum ad miiti eũ fas putant. Ille autẽ qui infinita hous
milia trucidauit cruore campos inundauerit. fluia infecerit nõ mõ
intemplũ. sedẽt incelũ ad mutitut. apud enniũ sic loquitur affricanꝰ.
Si fas cede ndo celesti a scandere cuiꝙ̃ est Mihi sol. celi may: a porra pa¬
tet sellicet quia magniã ꝑtem generis humati extinxit ac ꝑdidit o.
inquatitis tenebris affricatie uersatus es. uel pocius o poeta qui por
cedes et sanquinẽ patere homibus ascensum incelum putaueris cui
uatuiati ẽt̃ Cicero assensit. Est uõ inquit affricanie.Nam et hercuii
paporta patuit tanq̃ ip̃e plane cum id fieret ianitor fuerit in ce¬
lo. Equiden staruere nõ possum dolendũ ne pocius an ridendum

Expanded text:
fingerent quam inmortalitatem tam cruentam probarent. si quis unum hominem fingerent quam inmortalitatem tam cruentam probarent. si quis unum hominem iugulauerit, pro contaminato ac nefario habetur nec ad terrenum hoc domicilium deorum admitti eum fas putant. ille autem qui infinita hominum milia trucidarit, cruore campos inundauerit, flumina infecerit, non modo in templum, sed etiam in caelum admittitur. aput Ennium sic loquitur Africanus: 25 si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est, mi soli caeli maxima porta patet, scilicet quia magnam partem generis humani extinxit ac perdidit. o in quantis tenebris, Africane, uersatus cs uel potius o poeta, qui per caedes et sanguinem patere hominibus ascensum in caelum putaueris! cui uanitati etiam Cicero adsensit. est uero inquit Africane: nam et Herculi eadem ista porta patuit; tamquam ipse plane, cum id fieret, ianitor fuerit in caelo. equidem statuere non possum dolendumne potius an ridendum
Abbreviated transcription (Latin):
eaq ip̾a que stultissitrie sunt admirati: simulacris et imaginib expres¬
sa et consacrata posuerũt ut inperpetuũ uanitatis illorũ monumenta
pstarent: qui ob necẽ bestiarũ deos fueri credidissẽt. Sed hec fortasse gre¬
corum culpa sit: qui res leuissimas pro maximis semꝑ hũerunt. Qd
nostri: nũ sapieritiores. qui athleticã quidẽ uirtutẽ contemtiunt
quia nihil obest sed regiã quia late solet necere sic admirãtur ut for¬
tes ac bellicosos duces indeorũ cetu locari arbitrẽtur nec esse ullã aliam
ad immnortalitatẽ uiam q exertitus ducere. aliena uastare. delere ur¬¬
bes opida excidere: Liberos populos aut trucidare aut subicere serui-¬
niti uidelicet quo plures homĩes afflixerint. spoliarint ceciderint: eo
se nobiliores et clariores putant et inanis glorie spẽ capti: sceleribus suis
nomen uirtutis imponũt. lam mallem ut aferarum cedibus deos sibi

Expanded text:
eaque ipsa quae stultissime sunt admirati simulacris et imaginibus expreseaque ipsa quae stultissime sunt admirati simulacris et imaginibus expressa et consecrata posuerunt, ut in perpetuum uanitatis illorum monumenta perstarent qui ob necem bestiarum deos fieri credidissent. sed haec fortasse Graecorum culpa sit, qui res leuissimas pro maximis semper habuerunt. quid nostri? num sapientiores? qui athleticam quidem uirtutem contemnunt, quia nihil obest, sed regiam, quia late solet nocere, sic admirantur, ut fortes ac bellicosos duces in deorum coetu locari arbitrentur; nec esse ullam aliam ad inmortalitatem uiam quam exercitus ducere, aliena uastare, delere urbes, oppida excindere, liberos populos aut trucidare aut subicere seruituti. uidelicet quo plures homines adflixerint spoliarint occiderint, eo se nobiliores et clariores putant et inanis gloriae specie capti sceleribus suis nomen uirtutis inponunt. iam mallem ut a ferarum caedibus deos sibi
Abbreviated transcription (Latin):
esculapium aut mineruã. hec uero q inepta sint. quãq nõ digna ꝑꝑ
que homines in expiabili se scelere contamiẽtut hostesq deo uero fiãt
quo contempto mortuorũ sacra suscipiunt exsingulis rebus ostendam
urrturẽ esse dicunt que hominẽ tollat in celum nõ illa de qua pħiØ
dixerunt: que posita est in bonis animi. sed hanc corporalẽ que dicitur
fortitudo. Que quando precipua in hercule fuit ĩ mortalitatẽ merui¬
sse credinur. Quistam stulte ineptus est: ut corporis uires diuinũ uelẽt
humanũ honũ iudecet cum sint et maiores pecudib aitribuit: et uno
modo sepo frangãtur uel ip̃a senectute minuãtur: et corruãtut. Itaq
idem ille cutti deformari ulteribi is thoros suos cerneret nec sanari se uo¬
luit nec seniem ficri nequãdo se ip̃o minior aut deformior uideretur
hunc erꝙ quo uiuum se ipe combiserat ascendisse incelũ putauerunt

Expanded text:
Aesculapium ac Minervam. Haec vero quam inepta sint, quamque non digna propter Aesculapium ac Minervam. Haec vero quam inepta sint, quamque non digna propter quae homines inexpiabili se scelere contaminent, hostesque Deo vero fiant, quo contempto, mortuorum sacra suscipiunt, ex singulis rebus ostendam. uirtutem esse dicunt quae hominem tollat in caelum, non illam de qua philosophi disserunt, quae posita est in bonis animi, sed hanc corporalem quae dicitur fortitudo: quae quoniam praecipua in Hercule fuit, inmortalitatem meruisse creditur. quis tam stulte ineptus est, ut corporis uires diuinum uel etiam humanum bouum iudicet, cum sint et maiores pecudibus adtributae et uno morbo saepe frangantur uel senectute ipsa minuantur et corruant? itaque idem ille cum deformari ulceribus toros suos cerneret, nec sanari se uoluit nec senem fieri, ne quando se ipso minor aut deformior uideretur. hunc a rogo quo uiuum se ipse combusserat escendisse in caelum putauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ctus equis prestantissimũ medicum esculapium curando iuueni
ad uocauit eumq sanatũ secretis alma recondit sedib et riyplae
egerte nemoriq relegat solus ubi et siluis italisignobilis cuũ exigeret
uersoq ubi nonuẽ uubius esset. Quid sibi uult hec tam diligens tom
sollicita curatio: quid secrete sedes. ꝗd religatio. ueltam lonoe uel ad
mulierẽ uel in sollitudinẽ: ꝗđ deinde nontiis corintatio: postrettio qđ
equorũ tamptinoꝵ abominatio quid significat hec ortinia tiisi &¬
scientiã stupri et amorẽ mũtie uirginale: erut plane cur taritim
pro tam fideli uouene suscipet qui amatiti nouerte obsequium per
De loco resellendi sunt: ethi qui deos ex homibus esse factos nõ tãtũ
fatennur sed ut eos laudent etiã ꝯloriãtur aut uirtutis gr̃a ut
herculem aut munierũ ut Cererẽ ac liberum aut artium reꝑtarũ. ut

Expanded text:
ctus equis, praestantissimum medicum Asclepium curando juveni ctus equis, praestantissimum medicum Asclepium curando juveni advocavit; eumque sanatum: Secretis alma recondit Sedibus, et nymphae Egeriae, nemorique relegat: Solus ubi in silvis Italis ignobilis aevum Exigeret, versoque ubi nomine Virbius esset. Quid sibi vult haec tam diligens, tam sollicita curatio? quid secretae sedes? quid relegatio vel tam longe, vel ad mulierem, vel in solitudinem? quid deinde nominis commutatio? Postremo, quid equorum tam pertinax abominatio? quid significant haec omnia, nisi conscientiam stupri, et amorem minime virginalem? Erat plane cur tantum laborem pro tam fideli juvene susciperet, qui amanti novercae obsequium pernoc loco refellendi sunt etiam ii, qui deos ex hominibus esse factos, non tantum fatentur, sed ut eos laudent etiam gloriantur, aut virtutis gratia, ut Herculem; aut munerum, ut Cererem ac Liberum; aut artium repertarum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid numinis cuius plura numerãtur odulitriaq̃ partus. s
ne ille quider uirgines illibatam castitatẽ seruare poruerũt. Unde
enim putemus ericrhoniũ esse natum atexrerra ut poete uideriuo¬
luni : At res ip̃a clamat. Ilam cunt uulcanius dis artna fecissẽt eiq
iupiter oprionẽ dedisset premii quođ uellet postilatidi iurasseitꝑo ut
solebat ꝑ insertiã paludem se nihil negaturũ tum faber claudus .ui¬
nerue nuprias postulauit. hic iupiter optimius maximus tattu reli¬
gione constrictus. ab nuere nõ potuit. Minerua tamenmoruut repu
gnare pudicitiãq defendere. tum in illa colluctanione uulcanũ it
terram profudisse aiunt semen unde sit ericthoniusnatus dq illi
draconie conclusum et obsignatũ tribus uirgi nib eecropidis cõmen¬
dauit: euidens ut opinor incestum quod nullo modo possit colora¬
ti. altera cum pene amatorẽ suũ ꝑdidisset. qui erat tnrbaris distra¬

Expanded text:
aliquid numinis, cuius plura numerantur adulteria quam partus? sed aliquid numinis, cuius plura numerantur adulteria quam partus? sed ne illae quidem uirgines inlibatam castitatem seruare potuerunt. unde enim putemus Erichthonium esse natum? an ex terra, ut poetae uideri uolunt? at res ipsa clamat. nam cum Vulcanus diis arma fecisset eique Iuppiter optionem dedisset praemii quod uellet postulandi iurassetque ut solebat per infernam paludem se nihil negaturum, tum faber claudus Mineruae nuptias postulauit. t hic luppiter Optimus Maximus tanta religione constrictus abnuere non potuit, Mineruam tamen monuit rgnare, pudicitiamque defendere. Tum in illa colluctatione Vulcanum in terram profudisse aiunt semen, unde sit Erichthonius natus; idque idracone conclusum et obsignatum tribus virginibus Cecropidis commendavit? evidens, ut opinor, incestum, quod nullo modo possit colorari. Altera cum pene amatorem suum perdidisset, qui erat Turbatis distra
Abbreviated transcription (Latin):
bilissimũ et antiquissimũ templũ eius est sami et simulacrum
inhitu nubentis figurarũ et sacta euis ãniuersatia nupiarũ
ritu celebrãtur. S. ergo adoleuit si uitgo fuit pritno postea tuilier
hominẽ suisse qui non uelligit. pecudem se faterur.q uid loquar obseeni¬
tatem uetieris omniũ libidinib prostitute nõ deorum tatiũ sedet ho¬
minũ: hec enim exfamoso martis stupro geniut aririoniã et exiner¬
curio hertrra phraditũ qui est narus Andiooynus. exiore ciapiditieim
ex Atchisa eneam exbiube ericẽ. ex adorie quidẽ nullũ potiut. quiet¬
tum puer ab apro ictus oxcisiis est. Q ue prima ut inhilloria sacrta con¬
uneuuir uriem meroinciã instituit auctorq iriulierib incypro siut
uri uulgs corpaore questũ faceret o uod id circho impauit ne sola prer
alias mulieres impudica et uirorũ appetetis uideretur. et ro hẽt lec

Expanded text:
bilissimum et antiquissimum templum eius est Sami et simulacrum bilissimum et antiquissimum templum eius est Sami et simulacrum in habitu nubentis figuratum et sacra eius anniuersaria nuptiarum ritu celebrantur. si ergo adoleuit, si fuit uirgo primo, postea mulier, hominem fuisse qui non intellegit, pecudem se fatetur. quid loquar obsceuitatem Veneris omnium libidinibus prostitutae non deorum tantum, sed et hominum? haec enim ex famoso Martis stupro genuit Harmoniam, ex Mercurio Hermaphroditum, qui est natus androgynus, ex Ioue Cupidinem, ex Anchise Aenean, ex Bute Erycem; ex Adonio quidem nullum potuit, quod etiamtum puer ab apro ictus occisus est. quae prima, ut in Historia Sacra continetur, artem meretriciam instituit auctorque mulieribus in Cypro fuit, uti uulgato corpore quaestum facerent: quod idcirco imperauit, ne sola praeter alias mulieres inpudica et uirorum adpetens uideretur. etiamne haec habet
Abbreviated transcription (Latin):
sed fidutia illi defuit ignoranti ueritatẽ. quod ihe simpliciter in
codem oꝑe cõficetur. Ait enim facilius se posse dicere quid nõ sit
hor est falsa se intelligere uera nescire. Clarum est:gitur hoies
fuisse illos qui dii purãtur: et eorum memoriã post mortẽ consa
cratam. Ideo et erates diuerse sunt: inqua quẽq mors de prehen
dit. Consideremius si placet erumtias infeliciũ deorũ. Isis filiũ
ꝑdidit Ceres siliam expulsam: et porbem terre iactatam. latoria
insulã uix paruã inqua pareret inuenit: deum mater. et arnauit
formosim adolescentẽ. et eundẽ cum pellice de prehensũ exectis
uiribis semiuirũ reddidit: et ideo nũc sacra eius agallis sacerdo¬
tibus celebrãtur. Iuno pellices acerrime ꝑsecuto quia parõ ipsa
nõ potuit exfr̃e Insulam Satũ scribit Uatro prius partheniã
noiatariq ibi luno adoleuerit ibiq etiã ioui nupserit Itaq: no¬

Expanded text:
sed fiducia illi defuit ignoranti veritatem, quod ipse simpliciter in sed fiducia illi defuit ignoranti veritatem, quod ipse simpliciter in eodem opere confitetur. Ait enim facilius se posse dicere, quid non sit, quam quid sit; hoc est, falsa se intelligere, vera nescire. Clarum est igitur homines fuisse icratam. ideo et aetates diuersae dit. consideremus si placet aerumnas infelicium deorum. Isis filium perdidit, Ceres filiam, expulsa et per orbem terrae iactata Latona uix insulam paruam in qua pareret inuenit. Deum Mater et amauit formosum adulescentem et eundem cum paelice deprehensum exsectis uirilibus semiuirum reddidit et ideo nunc sacra eius a Gallis sacerdotibus celebrantur. Iuno paelices acerrime persecuta est, quia parere ipsa non potuit ex fratre. insulam Samum scribit Varro prius Partheniam nominatam, quod ibi Iuno adoleuerit ibique etiam Ioui nupserit. itaque no
Abbreviated transcription (Latin):
b has ranones stoici alio uersus deos interpretãtr et quia
no prouidẽt quid sit inuem conãuir eos cum terũ natura¬
iumꝰ tõno cõuitigete quol Ciceto securus de diis ac religiorib eoꝵ
hanc ltĩniam tusit. Uidetis ne igitur ut aphisics rebus bñ atq o
iitiliter inuentis. tracra ratio est ad cõmeriticios ac fictos deos. que
res genuit falsas opimoneserroresq trbulentos. et supstitiones
pene aniles. et sorme enim nobis deorũ et erates. et uestitus or¬
natuisq non sunt. genera preterea conuigia cognatiões omnes
ominiaq traducta ad similitudiniẽ imbecilitatis humane. ꝗd
plissimosacerdoris preditus cõmenticios ac fictos deos redarguit
quorum cultus supstitiones perie atules esse testatur. falsis opi¬
nionibus eriotibrs n ubulentis implicatosesse homĩes querituit.
Nam totus liher tercius de nanira deorum omnes funditus re¬
ligiories euerrit ac delet.Quidergo anobis expectatur amplius:
nucloquentia suꝑare possumus Ciceronẽ: mitumo id quidem.

Expanded text:
a non pervident, quid sit in vero, conantur eos cum rerum naturalium ratione conjungere. Quos Cicero secutus, de diis, ac religionibus eorum hanc sententiam tulit: Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene atque utiliter inventis tracta ratio sit ad commentitios ac fictos deos? quae res genuit falsas opiniones, erroresque turbulentos, et superstitiones pene aniles. Et formae enim deorum nobis, et aetates, et vestitus, ornatusque noti sunt: genera praeterea, conjugia, cognationes omnes, omniaque traducta ad similitudinem imbecillitatis humanae. Quid plissimo sacerdotio praeditus, commentitios ac fictos deos arguit; quorum cultus superstitiones pene aniles esse testatur: falsis opinionibus, erroribusque turbulentis implicatos esse homines queritur. Nam totus liber tertius de Natura deorum omnes funditus religiones evertit ac delet. Quid ergo a nobis expectatur amplius? Num eloquentia superare possumus Ciceronem? minime id quidem;
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ seripsit ad me atq ideo inquit merito quis arbitretur proxi¬
mum sibi locum: diuinã prouidentiã dedisse ei qui potuit ĩtelligẽ
ordinationẽ suam. Nam sol iste est. quis eum uidet. Ita ut intelligat.
qr solest et quantum gratie afferat ceteris institutis: hoc celum quis

Expanded text:
quem scripsit ad me: « Atque ideo, inquit, merito quis arbitretur, proxiquem scripsit ad me: « Atque ideo, inquit, merito quis arbitretur, proximum sibi locum divinam providentiam dedisse ei, qui poterat intelligere ordinationem suam. Nam sol iste est; quis eum videt ita, ut intelligat quia sol est, et quantum gratiae afferat caeteris institutis? hoc coelum est;
Abbreviated transcription (Latin):
teris animalibus qr sapĩa non data est et munita indumentis na¬¬
turalibus et armata sunt. homini autem pro his rebus omnibus:
quod erat precipuum. rõnem solam dedit. Itaq nudum formauit
et inermẽ ut eum sapientia et muniret et tegeret munimenta
et ornatum eius non foris sed intus nõ incorpore. sed in corde
constituit. Hisi ergo essent mala que caueret: que abonis utilibusq
sui gratia et natrices uꝑasq uitaret salutis sue causa. Aut id ciito
ei bona malaq propõĩta. ꝗr sap̃iam acceꝑat. Cuius uis om̃is in di¬
scernendis bonis malisq uersatur. Magna igitur et recta et admi¬
rabilis est uis et rõ et potãs hominis ꝑꝑ quẽ mundum ip̃m. et uni-¬
uersa quecunq sunt deus fecit tantũq illi honoris hũit ut eum
ꝑficeret uniuersis quoniam solus poterat oꝑa dei mirari. Optime
igitur Asclepiades nr̃ de prouidentia sũmi dei diserens in eo libto

Expanded text:
teris animalibus quia sapientia non data est, et munita indumentis nateris animalibus quia sapientia non data est, et munita indumentis naturalibus, et armata sunt: homini autem pro his omnibus, quod erat praecipuum, rationem solam dedit. Itaque nudum formavit et inermem, ut eum sapientia et muniret, et tegeret. Munimenta et ornatum ejus non foris, sed intus, non in corpore, sed in corde constituit. Nisi ergo essent mala quae caveret, quae a bonis utilibusquesui gratia, et natrices viperasque vitaret salutis suae causa: aut idcirco ei bona malaque proposita, quia sapientiam acceperat, cujus vis omnis in discernendis bonis malisque versatur. Magna igitur, et recta, et admirabilis est vis, et ratio, et potestas hominis, propter quem mundum ipsum, et universa quaecumque sunt, Deus fecit; tantumque honoris illi habuit, ut eum praeficeret universis, quoniam solus poterat Dei opera mirari. Optime igitur Asclepiades noster de providentia summi Dei disserens, in eo libro
Abbreviated transcription (Latin):
dare sunt. quoniam siue rerrena sunt siue equatiles nõ sentiunt
mũdi ranonem sicut homo. Rñdendum esthoc loco pħis maximeq
Ciceroni qui ait. Cur deus omĩa nostri causa cum faceret tantã uim
matricum iuparuq fecerit: Cur tam multa pestifera terra mariq
disꝑserit: Ingens ad disputandum locus sed ut intranscursi breui¬
ter stringendus est. Quoniam homo ex rebus diuersis ac repugnãti¬
bus transfiguratus est anima et corpore .i. celo atq terra tenui ac ĩ¬
comprehensibili e ternio ac temporali sensibili atq bruto luce predito
atq tenebroso ip̃a ratio ac necc̃itas exigebat et bona homini propo¬
ni et mala, bona quibus utatur mala que uitet et caueat. Id circo eĩ
data est illi sap̃ia. ut cognita bonorum malorũq natuta et in appe¬
tendis bonis et ĩ malis declinãdis uim sue rationis exerceat. Ham ce¬

Expanded text:
datae sunt; quoniam sive terrenae sunt, sive aquatiles, non sentiunt datae sunt; quoniam sive terrenae sunt, sive aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo. Respondendum est hoc loco philosophis, maximeque Ciceroni, qui ait: « Cur Deus omnia nostri causa cum faceret, tantam vim natricum viperarumque fecerit? cur tam multa pestifera terra marique disperserit? » Ingens ad disputandum locus: sed ut in transcursu breviter stringendus est. Quoniam homo ex rebus diversis ac repugnantibus configuratus est, anima et corpore, id est, coelo atque terra, tenui et comprehensibili, aeterno ac temporali, sensibili atque bruto, luce praedito atque tenebroso: ipsa ratio ac necessitas exigebat, et bona homini proponi et mala; bona, quibus utatur, mala, quae vitet et caveat. Idcirco enim data est illi sapientia, ut cognita bonorum malorumque natura, et in appetendis bonis, et malis declinandis, vim suae rationis exerceat. Nam cae
Abbreviated transcription (Latin):
appare at sed ut in ea nauigetur. Item qui uas aliquod instituit
aut fotmat nõ proptere a id facit ut tantum fecisse uideatur sed
ut uas illud effectum capiat aliquid necessariũ. Similiter cetera
quecunq fiunt non utiq suꝑuacum sed ad usus aliquos utiles la¬
borantut. Mundus igitur adeo factus est non utiq supuacuũ sed¬
aut calore solis aut lumine aut aspiranione uenttrum aut hu¬
more imbrium. aut alimonia frugum cum sensu careat indiget.
Sed ne illud quidem dici potest qđ deus ꝑse ip̃m fecerit: mundum
qm̃ pot̃ esse sine mundo sicut fuit antea ethis om̃ibus que in co
sunt queq ꝯniͣantur. Deus ip̾e non dr̃. Apparet ergo animantium
causo munduĩ esse constructum. quoniã rebus his necc̃ia temporib¬
certis subministrãtur. Rursus ceteras animãtes hominis causa esse
fictas exeo clarum est quod homini seruiut, et tutele euis ad usibus

Expanded text:
appareat: sed ut in ea navigetur. Item qui vas aliquod instituit appareat: sed ut in ea navigetur. Item qui vas aliquod instituit ac format, non propterea id facit, ut tantum fecisse videatur: sed ut vas illud effectum capiat aliquid necessarium. Similiter caetera, quaecumque fiunt, non utique in supervacuum, sed ad usus aliquos utiles laborantur. Mundus igitur a Deo factus est, non utiqueaut calore solis, aut lumine, aut aspiratione ventorum, aut humore imbrium, aut alimonia frugum, cum sensu careat, indiget. Sed ne illud quidem dici potest, quod Deus propter seipsum fecerit mundum; quoniam potest esse sine mundo, sicut fuit antea, et iis omnibus quae in eo sunt, quaeque generantur, Deus ipse non utitur. Apparet ergo animantium causa mundum esse constructum; quoniam rebus iis, quibcertis subministrantur. Rursum caeteras animantes hominis causa esse fictas, ex eo clarum est, quod homini serviunt, et tutelae ejus atque usibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ed de prouidentia sanis inprimo libro diximuis. qr et si est
aiunt hominũ causa mundum esse fabricatum. quãq in hoc ip̃o
nõ mediocriter peccent: qđ nõ hominis causa dicunt. sed uel ho¬
minum unius enim singulis appellatio totum comprehendit
humanum genus sed boc ideo quoniam ignorant unum hoĩem
adeo esse formatum putaniq homines inom̃ibus terris et agris Ø¬
danq̃ fũgos esse generatos. At herines nõ ignorauit hominẽ et adeo
et ad dei similitudinẽ fictum. Sed redẽo ad propoĩtum. Nihil est
ut opinor. qđ sit propter se ip̃m factum sed quicquid omnĩo fit¬
fit ad usum aliquem fieri necesse est. Quis est enim ueltam ĩeprus
ueltanti oriosus ut aggrediatur aliquid facere ftustra ex quo nullã
utilitatem nullum cõmodum speret: Qui domum edifficat nõ id¬
ciito edifficat ut tantũ modo domus sit sed ut ea possithĩtari. Qui
nauem edifficat uel fabricat nõ ideo insumit oꝑa ut tantũ nauis

Expanded text:
ed de providentia satis in primo libro diximus. Quia et si est, dicunt, hominum causa mundum esse fabricatum: quanquam in hoc ipso non mediocriter peccent, quod non hominis causa dicunt, sed hominum. Unius enim singularis appellatio totum comprehendit humanum genus. Sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a Deo esse formatum, putantque homines in omnibus terris et agris tanquam fungos esse generatos. At Hermes non ignoravit hominem, et a Deo, et ad Dei similitudinem fictum. Sed redeo ad propositum. Nihil est ut opinor quod sit propter seipsum factum: sed quidquid omnino fit, ad usum aliquem fieri necesse est. Quis est enim vel tam ineptus, vel tam otiosus, ut aggrediatur aliquid facere frustra, ex quo nullam utilitatem, nullum commodum speret? Qui domum aedificat, non idcirco aedificat, ut tantummodo domus sit: sed ut in ea possit habitari. Qui navem fabricat, non ideo insumit operam, ut tantum navis
Abbreviated transcription (Latin):
riam ex artis oratorͥe possessiõẽ quesierat et admodũ multa cõscri¬
psit in suo gt̾ie miracula. Erat enim ingenio facili copioso suaui
et que sermoniis maxima est uirtus apto ut discernere nõ que as:
utrũ ne ornatior ineloquendo an facilior in explicando an poten¬
tior in ꝑsuadendo fuerit hic tamen placare ultra uerba sacramẽtu
ignorantib non põt.qm̃ mistica sunt que locutus est et ad id prepa¬
ta ut asolis fidelibus audiãtur. deniq adoctis huius seculi quibus
fere scripta eius innotuerunt derideri solet.Audiui ego quẽdam
hominẽ sane disertum. qui eum ĩmutata una littera coprianum
uocaret: quasi et elegans ingeniũ et meliorib rebus aptũ ad ãniles
fabulas contulisset.O si accidit hoc ei cuius eloquentia nõ ĩsuauis
est. quid tandem putemus accidere quorum sermo ieiunus est
et ingratus. quia neq uim ꝑsuadendi neq subiilitatẽ argum̃tãdi

Expanded text:
riam ex artis oratoriae professione quaesierat et admodum multa conscririam ex artis oratoriae professione quaesierat et admodum multa conscripsit in suo genere miranda. erat enim ingenio facili copioso suaui et, quae sermonis maxima est uirtus, aperto, ut discernere non queas, utrumne ornatior in eloquendo an felicior in explicando an potentior in persuadendo fuerit. hic tamen placere ultra uerba sacramentum ignorantibus non potest, quoniam mystica sunt quae locutus est et ad id praeparata, ut a solis fidelibus audiantur: denique a doctis huius saeculi, quibus forte scripta eius innotuerunt, derideri solet. audiui ego quendam hominem sane disertum, qui eum inmutata una littera Coprianum uocaret, quasi quod elegans ingenium et melioribus rebus aptum ad aniles fabulas contulisset. quodsi accidit hoc ei cuius eloquentia non insuauis est, quid tandem putemus accidere eis quorum sermo ieiunus est et ingratus? qui neque uim persuadendi neque subtilitatem argumentandi
Abbreviated transcription (Latin):
stret opes expetit. honores concupiscit. sũmu deniq gradum digni¬
tatis exposcit. Ergo hec qͣi humilia despicit archans tanq̃ cõtraria
sib fugit. Quippe que publico gaudeat et multitudinẽ celebritatẽq
desideret. Eo fit ut sap̃ia et ueritas idoneis preconibus indigeat: et
si qui forte litteratorum sed ad eam contulerunt defetisioni eius
nõ suffecerunt. Ex his qui mihi not sunt. Minutius tex nõ ignobi¬
lis inter causidicos loci fuit. huius liber cui octauio titulus ẽ declarat
qͣ idoneus ueritatis assertor esse potuisset.si se totum ad id studium
contulisset.Septimus quoq tertulianus fuit oñi genere litterarum
pitus. sed in eloquẽdo parum facilis: et minus comꝑtus et multũ
obscurus fuit. Ergo ne hic quidẽ satis celebritatis inuenit. Unueo
igitur precipuus et clarus extitit ciprianus. qm̃ et magnã sibi glo¬

Expanded text:
stret: opes expetit, honores concupiscit, summum denique gradum dignistret: opes expetit, honores concupiscit, summum denique gradum dignitatis exposcit. ergo haec quasi humilia despicit, arcana tamquam contraria sibi fugit, quippe quae publico gaudeat et multitudinem celebritatemque desideret: eo fit ut sapientia et ueritas idoneis praeconibus indigeat. et si qui forte litteratorum se ad eam contulerunt, defensioni eius non suffecerunt. ex iis qui mihi noti sunt Minucius Felix non ignobilis inter causidicos loci fuit. huius liber, cui Octauio titulus est, declarat quam idoneus ueritatis adsertor esse potuisset, si se totum ad id studium contulisset. Septimius quoque Tertullianus fuit omni genere litterarum peritus, sed in eloquendo parum facilis et minus comptus et multum obscurus fuit. ergo ne hic quidem satis celebritatis inuenit. unus igitur praecipuus et clarus extitit Cyprianus, quoniam et magnam sibi glo
Abbreviated transcription (Latin):
ptura sancta fide careat. quod phe comuni ac simplici sermone
ut ad populũ sunt locuti scontemnũtur. Itaq abhis qui nihil audi¬¬
re uel legere nisi politum atq disertum uolunt nec quicꝗͣs ĩherere
aniitus eorum põt. nisi quod aures blandiore sono mulcet.Illa uero
que sordida uidẽtur annilia inepta uulgaria existimãtur. łdeo nihil
uerum putant. nisi quod auditu suaue est nihil credibile. nisi ꝙ
põt incutẽ uoluptatẽ.Nemo rem ueritate ponderot.sed ornatu. Hon
credunt ergo diuinis. qui a fuco carent. sed ne illis quidem qui ea ĩ¬
terpretãtur. ꝗr sunt et ip̃i omnĩo rudes. Sut certe parum docti. Hã
ut plane sint eloquentes ꝑ raro contigit cuius rei causa inapto est. Elo¬
quẽtia enim seculo ẜuit: populo se iactare. et in rebuis malis placere ge¬
stit. siquidem ueritatẽ sepius expugnare conatur. ut uim suã mon¬¬

Expanded text:
ptura sancta fide careat, quod prophetae communi ac simplici sermone ptura sancta fide careat, quod prophetae communi ac simplici sermone ut ad populum sunt locuti. contemnuntur itaque ab iis qui nihil audire uel legere nisi expolitum ac disertum uolunt nec quicquam haerere animis eorum potest nisi quod aures blandiore sono mulcet, illa uero ae sordida uidentur, anilia. inepta uulgaria existimantur. adeo nihil uerum putant nisi quod auditu suaue est, nihil credibile nisi quod potest incutere uoluptatem: nemo rem ueritate ponderat, sed ornatu. non credunt ergo diuinis, quia fuco carent, sed ne illis quidem qui ea interpretantur, quia sunt et ipsi aut omnino rudes aut certe parum docti. nam ut plane sint eloquentes, perraro contingit: cuius rei causa in aperto est. eloquentia enim saeculo seruit, populo se iactare et in rebus malis placere gestit, siquidem ueritatem saepius expugnare conatur, ut uim suam mon
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs litterarũ nõ modo nihil noceat religioni atq iustite sed etiã
prosit.q plurimũ si is qui eas dedicerit six iniurtutib instructior
inueritate sapientior. preterea etiã si nulli alii nobiscerte proderit
delectabit se consciẽtia gaudebitq mens ueritans se luce uersari.Q¬
est arume pabulum incredebili quadam iocunditate ꝑfusum.Ueꝵ
nõ est desꝑardum fortasse nõ canimus surdis. nec enimta ĩmalo
statu tesest. ut desinãt sane mentes: quibus et ueritas placeat et mõ¬
strarum sihi rectum itet: et uideant et sequãtur. Circũlitiͥatur mõ
poculum celesti melle sapĩe ut possint ab imprudentib amara re¬
media sine offensione potan dum illiciens prima dulcedo acerbita¬
Nota. tem saporis asꝑi sub pretextu suauitatis occultat. Ham hec ĩprimis
causa est. cur apud sopientes: et doctos. et principes huius seculi scri¬¬

Expanded text:
scientia litterarum non modo nihil noceat religioni atque iustitiae, sed etiam scientia litterarum non modo nihil noceat religioni atque iustitiae, sed etiam prosit quam plurimum, si is qui eas didicerit, sit in uirtutibus instructior, in ueritate sapientior. praeterea etiamsi nulli alii, nobis certe proderit: delectabit se conscieest animae pabulum, incredibili quadam jucunditate perfusum. Verum non est desperandum. Fortasse Non canimus surdis. Nec enim in tam malo statu res est, ut desint sanae mentes, quibus et veritas placeat, et monstratum sibi rectum iter et videant, et sequantur. Circumlinatur modo poculum coelesti melle sapientiae, ut possint ab imprudentibus amara remedia sine offensione potari; dum illiciens prima dulcedo acerbitatem saporis asperi, sub praetextu suavitatis occultat. Nam haec in primis causa est, cur apud sapientes, et doctos, et principes hujus saeculi Scri
Abbreviated transcription (Latin):
ceratis corporibus extorquent. Cum talibus nũc congredi et dispu¬
tare contendimus. hos ad ueritatẽ abinepta ꝑsuasione traducere
qui sanguine facilius hauserint. q uerba iustorum. Quid igitur:
oꝑam ne ꝑdemus miniẽ. Nam si luctari hos amorte ad quã concita¬
tissime tendunt nõ potuerimus si ab illo iti nere deuio ad uitam
lucẽq reuocare qm̃ ipsi saluti sue repugnãt. Hostiros tam̃ cõfirma¬
himus. quorũ est stabilis. ac solidis radicibus fundata et fixa sñtia
Mutant enim plurimi. ac maxime qui aliquid lr̃ãrum attigerũt.
Hlam et in hor ph̾i. et oratores et poete ꝑniciosi sunt: ꝙ in cautos ãĩos
facile irretire possunt suauitate sermonis et carminũ modulatioẽ
currentium Ob eamq causam uolui sapientiã cum religione con¬¬
iungere nequid studiosis in anis illa doctrina possit officere: ut iam

Expanded text:
ceratis corporibus extorquent. cum talibus nunc congredi et dispuceratis corporibus extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad ueritatem ab inepta persuasione traducere, qui sanguinem facilius hauserint quam uerba iustorum. quid igitur? operamne perdemus? minime. nam si lucrari hos a morte, ad quam concitatissime tendunt, non potuerimus, si ab illo itinere deuio ad uitam lucemque reuocare, quoniam ipsi saluti suae repugnant, nostros tamen confirmabimus, quorum non est stabilis ac solidis radicibus fundata et fixa sententia. nutant enim plurimi ac maxime qui litterarum aliquid attigerunt. nam et in hoc philosophi et oratores et poetae perniciosi sunt, quod incautos animos facile inretire possunt suauitate sermonis et carminum dulci modulatione currentium. ob eamque causam uolui sapientiam cum religione coniungere, ne quid studiosis inanis illa doctrina possit officere, ut iam
Abbreviated transcription (Latin):
ne audiant: et oculos suos opprimũt ne lumen uideant: quod
offerimus. quo plane ip̃i diffidentiã sue ꝑdite rõnis ostendunt. cũ
neq cognoscere neq congredi audent quia sciunt se facile suꝑati
et id cũto discepranone sublata pellitur emedio sapientia.Ui ge¬
ritur res ut ait Ennius. et ꝗt student damnare tanq̃ nocẽtes
quos utiq sciunt ĩ nocentes. Cotistare de ip̃s innocentia nolunt
qͣi uero maior sit iniquitas probatã innocentiã damnasse ꝙ̃ in¬
auditam. sed ut dixi uerentur ne si audierit damtiate nõ possini
et ideo cultores dei sũmi. hoc est iustos homĩes torquẽt interficiunt exter¬
minant: nec causas odiorum reddere ipsi possunt qui tam uehemẽter
oderunt qr ipsi errant irascuntur his uiam qui ueram sequũtur. et
cum cortigere se possint errores suos insuꝑ crudelibus factis coacer¬
uant in nocentiũ cruore maculantu: et dicatas deo mentes eius¬

Expanded text:
ne audiant, et oculos suos opprimunt, ne lumen uideant quod ne audiant, et oculos suos opprimunt, ne lumen uideant quod offerimus: quo plane ipsi diffidentiam suae perditae rationis ostendunt, cum neque cognoscere neque congredi audent, quia sciunt se facile superari. et idcirco disceptatione sublata pellitur e medio sapientia, ui geritur res, ut ait Ennius. et quia student damnare tamquam nocentes quos utique sciunt innocentes, constare de ipsa innocentia nolunt: quasi uero maior iniquitas sit probatam innocentiam damnasse quam inauditam. sed ut dixi uerentur, ne si audierint, damnare non possint, et ideo cultores dei summi hoc est iustos homines torquent interficiunt exterminant. nec causas odiorum reddere ipsi possunt qui tam uehementer oderunt: quia ipsi errant, lrascuntur iis qui ueram uiam secuntur, et cum corrigere se possint, errores suos insuper crudelibus factis coaceruant, innocentium cruore maculantur et dicatas deo mentes euis
Abbreviated transcription (Latin):
ONest apud me dubiũ cõstatitie
imꝑator maxiẽ quin hoc opus
nr̃m quo singularis ille rerum
conditor et huius ĩmensi rector
asseritur siquis attigerit existis
in epte religiosis ut sunt nimia
suꝑstitione impatientes insecte
tut etiã maledictis et uix lecto
fortasse principio affligat: proi¬
ciat exectetur seq in expiabili
scelere contaminari atq astringi putet. si hec aut legat patienter
aut audiat. Ob hoc si fieri põt humanitatis iure postulamtius. Ut
nõ prius damnet ꝙ̃ uniuersa cognouerit.Ham si sacrilegis et
proditoribus et ueneficiis potas defendendi sui datur nec predam¬
nari quẽq incognita causa licet nõ itiuste petere uidemur. Ut
siquis erit ille qui inciderit in hec: si leget ꝑ legat. si audiat sñtia
differat in extrerniũ. Sed noui hominũ ꝑiinatiã nunq impe¬
trabimus. Timent enim ne a nobis reuicti. manus dare aliquãdo
clamante ip̃a ueritate cogantur. Obstrepunt igitut et intercedũt

Expanded text:
on est apud me dubium, Constantine Imperator Maxime, quin hoc opus nostrum, quo singularis ille rerum conditor et hujus immensi rector asseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis ut sunt nimia superstitione impatietur etiam maledictis et uix lecto fortasse principio adfligat proiciat exsecretur seque inexpiabili scelere contaminari atque adstringi putet, si haec aut legat patienter aut audiat. ab hoc tamen si fieri potest humanitatis iure postulamus, ut non prius damnet quam uniuersa cognouerit. nam si sacrilegis et proditoribus et ueneficis potestas defendendi sui datur nec praedamnari quemquam incognita causa licet, non iniuste petere uidemur, ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. sed noui hominum pertinaciam: num-quam inpetrabimus. timent enim ne a nobis reuicti manus dare aliquando clamante ipsa ueritate cogantur. obstrepunt igitur et intercedunt,