comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rofectus ergo ingalileam noluit enim iudeis se ostendere
ne adduceret eos adpenitentiã atq impios resanaret. di¬
fcipulus uerũ congregatis scripture sancte litteras idest propheta¬
rum archana patefecit: que anteq̃ pateretur ꝑspici nullo mõ
poterant. qr ip̃m passionẽq eius itidicabant. ld cuco moyses et¬
iidem ip̃i prophete legem que iudeis data est restamentũ uocant
quia nisi testator mortuus fuerit. confirmati testamentũ nõ põt
necsciri quid in eo scriptũ sit qr clausum et obsignatũ est. Itaq
nisi christus mortẽ suscepisset aperiri testamentũ idest reuella¬
ri et intelligi misteriũ dei nõ potuisset. Uerum scriptura hom̃ĩs
induo testatriẽta diuisa est. Illud quod aduentũ passionẽq chu¬
sti antecessit idest lex. et prophete uetus dicitur. Ea uero que post
resurectionẽ eius scripta sunt: nouũ testamentũ nomĩatur. Iu¬
dei uetere utũtur: nos nouo sed tam̃ diuersa sunt qr nouum

Expanded text:
rofectus ergo in Galilaeam — noluit enim se Iudaeis ostendere, ne adduceret eos in paenitentiam atque inpios resanaret —, discipulis iterum congregatis scripturae sanctae litteras id e-t prophetarum arcana patefecit. quae antequam pateretur perspici nullo modo poterant. quia ipsum passionemque eius adnuntiabant. idcirco Moyses etidem ipsi prophetae legem quae Iudaeis data est testamentum uocant, quia nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari testamentum potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est. itaque nisi Christus mortem suscepisset, aperiri testamentum id est reuelari et intellegi mysterium dei non potuisset uerum scriptura omnis in duo testamenta diuisa est illut quod aduentum passionemque Christi antecessit, id est lex et prophetae, uetus dicitur, ea uero quae post resurrectionem eius scripta sunt, nouum testamentum nominatur. Iudaei uetere utuntur, nos nouo: sed tamen diuersa non sunt, quia nouum
Abbreviated transcription (Latin):
mino siulti fuerunt uno mucrone iugulat et prec:pitat im
mortẽ ec autẽ uia que est ueritatis. et sapĩe et uirtutis et ui:¬
site quorũ ꝯtiniuĩ fons estimus. utauis una sedes et sim¬
pliest.ꝙ pihus animis sũmaq concordia utiũ sequamut:
e: mͥ amus deum. et angusta qm̃ pauciorib u̾itus data est et
andus quotuã ad bonium quod suminũ atq sublime ẽ misi

Expanded text:
mine stulti fuerunt, uno mucrone iugulat et praecipitat in mine stulti fuerunt, uno mucrone iugulat et praecipitat in mortem. haec autem uia, quae est ueritatis et sapientiae et uirtutis et usae, quorum omnium fons unus est, una uis, una sedes, et simplex est, quo paribus animis summaque concordia unum sequamur et colamus deum, et angusta, quoniam paucioribus uirtus data est, et ardua, quoniam ad bonum quod est summum atque sublime nisi
Abbreviated transcription (Latin):
esse dͥiscrimen aliquod falsi et ueri mali. et boni alia ducit luxu¬
riosus alia eos qui ftugi appellatitur alia impitos alia doctos
alis inhertes alia stretiuos alia stultos alia pħos.et eos quidem
nõ uto tramite. Illos enim qui aut uoluotates. aut diuitiaeo
nõ refugiutit ab hac publica et celebri uia modice segregat. Eos
aũt̃ qui aut uirturẽ sequi uolunt aut cottemptũ tecum con¬
fitentar. ꝑ confragsa quedã precipina trabit. Sed tamẽ illa
ominis. itinera que spem bonorũ ostentant. non sunt alie uie
sed diuerticula et semite que uidẽttr quidẽ ab illa cõi cͥextto¬
uersum seꝑari ad eandem tum. et ad unũ omẽs exitum sub
itaꝯ fine referũtur. ibi enim dux ille conunoit oẽs ubi opus
f iera: bonos amalis fortes ab inbertibus. sapientes astultis
sepati i derrũ .s. cultu in quo ille uniuersos qt sine ullo discri¬

Expanded text:
esse discrimen aliquod falsi et veri, mali ac boni, alia ducit luxuesse discrimen aliquod falsi et veri, mali ac boni, alia ducit luxuriosos, alia eos qui frugi appellantur; alia imperitos, alia doctos; alia inertes, alia strenuos; alia stultos, alia philosophos; et eos quidem non uno tramite. Illos enim, qui aut voluptates, aut divitias non refugiunt, ab hac publica et celebri via modice segregat: eos autem, qui aut virtutem sequi volunt, aut contemptum rerum profitentur, per confragosa quaedam praecipitia trahit. sed tamen illa omnia itinera quae speciem bonorum ostentant non sunt aliae uiae, sed deuerticula et semitae, quae uidentur quidem ab illa communi dextrouersum separari, ad eandem tamen et ad unum omnes exitum sub ipso fine referuntur. ibi enim dux ille coniungit omnes ubi opus fuerat bonos a malis, fortes ab inertibus, sapientes a stultis separari, in deorum scilicet cultu, in quo ille uniuersos, quia sine ullo discri
Abbreviated transcription (Latin):
Set disciplinarũ uanetatẽ. que sunt inuits hominũ dissitui¬
Ules atq diuerse. Nam sicut uiꝗ illa sapiẽtie. ht̃ aliquid simtui¬
Ie stulticie quod librõ precedente mõstrauimus ita hec cum sit
tora stultine ht̃ aliquid simile sapĩe quod arripiant hi qui stul¬
nciam publicam intelligunt. et ut ht̃ uitia manifesta sic ht aliꝗđ
nem quandã sp̃emq iusticie. Quõ enimi ꝑcussor eius uie cuiꝰ
uis et potas om̃is infallendo est. uniuersos infraudem posset
inducere nisi uerisisia hom̃ibus oñtaret: deus enim ut ĩmorta¬
le illud archanum eius in aꝑto esset: posuit inuia sua que hoĩes
pro malis et turpihus asꝑnerẽtur: ut auersi a sap̃ia et ueritate
qus sine ullo duce requirebãt in id ip̃m inciderẽt. quod uitare
ac fugere cupiebant. Itaq illam ꝑditionis ac mortis uiã multi¬
plicori oñdit. uel quod multa sun̾t genera uite uel ꝙ dii multi
qui eoluntur. huiusdux preuaricator. ac sub dolus. ut uideat᷑

Expanded text:
ita hominum dissimiles atque diversae. Nam sicut via illa sapientiae habet aliquid simile stultitiae, quod libro praecedente monstravimus: ita haec, cum sit tota stultitiae, habet aliquid simile sapientiae, quod arripiant ii, qui stultitiam publicam intelligunt; et ut habet vitia manifesta: sic habet alnem quamdam speciemque justitiae. Quomodo enim praecursor ejus viae, cujus vis et potestas omnis in fallendo est, universos in fraudem posset inducere, nisi verisimilia hominibus ostentaret? Deus enim, ut immortale illud arcanum ejus in operto esset, posuit in via sua, quae homines pro malis et turpibus aspernarentur, ut aversi a sapientia et veritate, quam sine ullo duce requirebant, in id ipsum inciderent, quod vitare ac fugere cupiebant. Itaque illam perditionis ac mortis viam multiplicem ostendit, vel quod multa sunt genera vitae, vel quod dii multi qui coluntur. Hujus dux praevaricator ac subdolus, ut videatur
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sũmum limeri est homis. et lignum sanguĩe delibutũ crucis signi¬
ficatio. deniq ĩmolatio pecudis ab his ip̃is qui faciunt. pasca nomĩatur
quio passiotiis fi¬¬
ꝯura est quã deus prescuis futurorũ tradidit ꝑ moysem populo suo
celebrandã populo suo sed tamen figura ualuit itpñti ad depellen¬
dum piculum ut appareat: quantũ ueritas ip̃a ualitura sit ad plebe
dei protegends̃ in extrema tocius orbis necessitate. Quo gutem uel in
qua plaga tuti omes sint futuri. qui signũ hoc ueri et diummi sanouis
in sũmo corporis sui notauerũt in nouissimo libro docebo

Expanded text:
enim summum limen est hominis et lignum sanguine delibutum crucis signienim summum limen est hominis et lignum sanguine delibutum crucis significatio est. denique immolatio pecudis ab iis ipsis qui faciunt pascha nominaturquia passionis figura est, quam Deus praescius futurorum tradidit per Mosen populo suo celebrandam. Sed tum figura valuit in praesenti ad depellendum periculum; ut appareat, quantum veritas ipsa valitura sit, ad plebem Dei protegendam in extrema totius orbis necessitate. Quomodo autem, vel in qua plaga tuti omnes sint futuri, qui signum hoc veri et divini sanguinis in summo corporis sui notaverint, in novissimo libro docebo
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ populũ ex omibus linouis et tribus conoregatũ esse sub
alas suas uetiturũ. signũq illud maximũ aitp sublime ftorib¬
suis suscepnrum. Cuius rei figurã iudei etiã nũc exhibent cum limĩa sua
decruore agni notant. Deus enim ꝑcussurus egyptios: ut ab es plaga ĩmu¬
nes faceret hebreos preceꝑat his ut agnũ candidum sĩne maculs ĩ mola¬
rent ac signũ liminib suis desanguine eius imponerẽt. Itaq cũ egy¬
ptiorum primo genita una nocte interissent. hebrei solo signo satiqui¬
nistuti fucrunt. nõ quia cruor pecudis tantã inse uim ge rebat. ut
hominib saluti esset. sed imago fuerat rerum futurarũ. Agnus etus
candidus sine macula christus fuit idest innocens et iustus et sanctꝰ¬
et qui ab iisdem iudeis ĩmolatus. salut est omibus qui signũ sõquinis
idest crucis qua sanguine fudit in sua fronte cõscripserũt. Froris

Expanded text:
magnum populum ex omnibus linguis et tribubus congregatum, sub magnum populum ex omnibus linguis et tribubus congregatum, sub alas suas esse uenturum signumque illut maximum atque sublime frontibsuis suscepturum. cuius rei figuram Iudaei etiamnunc exhibent, cum limina sua de cruore agni notant. deus enim percussurus Aegyptios, ut ab ea plaga inmunes faceret Hebraeos, praeceperat his ut agnum candidum sine macula immolarent ac signum liminibus suis de sanguine eius inponerent. itaque cum Aegyptiorum primogenita una nocte interissent, Hebraei soli signo sanguinis tuti fuerunt, non quia cruor pecudis tantam in se uim gerebat, ut hominibus saluti esset, sed Imago fuerat rerum futurarum. agnus enim candidus sine macula Christus fuit, id est innocens et iustus et sanctus, qui ab isdem Iudaeis immolatus saluti est omnibus, qui signum sanguinis, id est crucis qua sanguinem fudit, in sua fronte con-i scripserint. frons
Abbreviated transcription (Latin):
sicut mos eorum ferebat. sed taritĩ modo latus eius ꝑforauer ipet
Sic integrum corpus patibulo detractũ est: et sepulchro dilige nier¬
inclusum. que omĩa id cireo facta sunt ne lesum ac dimiurum
ad resurgendũ corpus in habile redderet: Illa quoq precipia fuit
causa cũt deus crucem maluerit ꝙ illa ex altari cum fuit necessẽ
oruibusq oentibus possionẽ deitiorescere. Nam quonia isqui poti¬
bulo suspenditur conspicuus est omitub. et eeteris altior. eru periꝰ
eleta est que significaret illum tam conspicuũ. tanq sublinien
futurũ ut adeum cognostendũ poriter. et colendum cimce nan¬
ones ex ortũ orbe concurrerẽt. deniq nulla ge ris tam itbumnana
est nulla regio tam remoto. cui aut passio eius. aut sublimitas ma¬
iestaris ionota sit. Extendit ergo it passione manius siuas orbemq
dimensus est ut iam tunc ostenderet abortu solis usq ad occasũ

Expanded text:
sicut mos eorum ferebat, sed tantummodo latus eius perforauerunt. sicut mos eorum ferebat, sed tantummodo latus eius perforauerunt. sic integrum corpus patibulo detractum est et sepulchro diligeninclusum. Quae omnia idcirco facta sunt, ne laesum ac diminutum corpus ad resurgendum inhabile redderetur. Illa quoque praecipua fuit causa, cur Deus crucem maluerit, quod illa exaltari eum fuit necesse, et omnibus gentibus passionem Dei notescere. Nam quoniam is, qui patibulo suspenditur, et conspicuus est omnibus, et caeteris altior, crux potius electa est, quae significaret illum tam conspicuum tamque sublimem futurum, ut ad eum cognoscendum pariter et colendum, cunctae nationes ex omni orbe concurrerent. Denique nulla gens tam inhumana est, nulla regio tam remota, cui aut passio ejus, aut sublimitas majestatis ignota sit. Extendit ergo in passione manus suas, orbemque dimensus est, ut jam tunc ostenderet, ab ortu solis usque ad occasum,
Abbreviated transcription (Latin):
autemi sũmus pater id porissimũ genus mortis elegerit: quo asfici
curti si neret. hec ratio est. dic̃at enim fortasse aliquis &ur si deus
fuit et mori uoluit nõ saltem horiesto morris gñe asfectus est cus
potissimũ crute: cur infami gñe supplicu quot ẽt̃ hom̃i libero
quauis nocenti uideanit indionũ: primũq is qui humilis ad¬
uenerat ut humilib et infirtis opem ferret. et om̃ib spem
saluns ostenderet eo gn̾e afficietidus fuit. quo humiles et ĩfirmi
solent. ne quis omnĩo esset qui eum nõ posset imitari. deinde ut
integrum corpus eius corseruaretur que die tertia resurgeie abin
feris oportebat. Hec hoc enim cuiq ignorandũ est quad ip̃e arite de
sus passione predicens etiam id notum fecerat. here se potatea as
uellet deponendi spiritũ et resumendi: Susfexus itaq qpc̃spiritũ¬
põte deposuerat necessatiũ cartufices niõ purauerũt ossa enis sffrigxte

Expanded text:
autem summus pater id potissimum genus mortis elegerit, quo affici autem summus pater id potissimum genus mortis elegerit, quo affici eum sineret, haec ratio est. Dicat enim fortasse aliquis: cur si Deus fuit, et mori voluit, non saltem honesto aliquo mortis genere affectus est? cur potissimum cruce? cur infami genere supplicii, quod etiam homine libero, quamvis nocente, videatur indignum. Primum quod is, qui humilis advenerat, ut humilibus et infimis opem ferret, et omnibus spem salutis ostenderet, eo genere afficiendus fuit, quo humiles et infimi solent, ne quis esset omnino, qui eum non posset imitari. Deinde ut integrum corpus ejus conservaretur, quem die tertio resurgere aferis oportebat. nec hoc enim cuiquam ignorandum est, quod ipse ante de sua passione praedicans etiam id notum fecerit habere se potestatem cum uellet deponendi spiritum et resumendi. subfixus itaque quia spiritum deposuerat, necessarium carnifices non putauerunt ossa eius suffringere,
Abbreviated transcription (Latin):
stituisset hominẽ liberare magistrũ uirtutis legauit interram
qui et preceptis salutaribus formaret homũes ad innocentiã et
oꝑibus factisq pñtibus: iusticie uiam panderet: qua gradiens
homo doctorẽ suum sequens ad uitã eternã ꝑuenirẽt. Is igitur
corporatus est. et ueste carnis indutus. ut homini adquẽ docẽ¬¬
dum uenerat uittutis exempla. et incitamẽta preberet.Sed
cum in om̃ib uite officiis iustitie specimeti prebuisset ut dolo¬
ris q pacientiã mortisq contemptũ quibus ꝑfecta et cõsumata
fuit uitus traderet hom̃i. uenit ĩmanus impie nononiscum et uita¬
re potuisset scientia futuri quã gerebat et eodem uirture repellere
quo mnirabilia faciebat. Sustinuit ergo cruciatus et uerbera et spinq
Postremo ettiã morte susciꝑe nõ recusauit ut horno illo duce sub¬
actam et catenatã mortem cuni suis ertoribus triũpharet.Cur &¬

Expanded text:
statuisset hojninem liberare, magistrum uirtutis legauit in terram, statuisset hojninem liberare, magistrum uirtutis legauit in terram, qui et praeceptis salutaribus formaret homines ad innocentiam et operibus factisque praesentibus iustitiae uiam panderet, qua gradiens homo et doctorem suum sequens ad uitam aeternam perueniret. is igitur corporatus est et ueste carnis indutus, ut homini, ad quem docendum uenerat, uirtutis exempla et incitamenta praeberet. sed cum in omnibus uitae officiis iustitiae specimen praebuisset, ut doloris quoque patientiam mortisque contemptum, quibus perfecta et consummata fit uirtus, traderet homini, uenit in manus inpiae nationis, cum et uitare potuisset scientia futuri quam gerebat et repellere eadem uirtute qua mirabilia faciebat. sustinuit ergo cruciatus et uerbera et spinas. postremo etiam mortem suscipere non recusauit, ut homo illo duce subactam et catenatam mortem cum suis terroribus triu
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est deos qui ueritatẽ sequũtur: qm̃ ueritas acerba ẽ et
inuisa omibus qui uirtutis exꝑtes uitã suam mortiferis uolupta¬
tibus dedurĩt.Nam corona spinea capiti eius imposita id decla¬
rabat fore ut diuinã sibi plebem de nocentibus congregaret. Co¬¬
rona enim dicitur crtũstans morbe populus. Hos autẽ qui ante
cognitionẽ dei fuimus iniusti. spine idest mali ac nocentes era¬
mus ignorantes quid esset bonũ et aiustitie notione atq ope¬¬
ribus alieni. omĩa scelere. ac libidine polluebamus. plecti uero
exdumis et sentibus sanctũ dei caput cingimus: qr conuocati ab
ip̃o cutũ fusi undiq ad eum magistro ẽt doctore deo assistimus
regẽq illum mũdi. et omniu uĩuentiũ dominiũ coronamus.
Q uod ueto adcrucẽ spectat magna in eo uis ac ratio est.qua
nũc corabor ostendere. deus nãq sicut suꝑius exposui cum cori¬

Expanded text:
necesse est eos qui ueritatem secuntur, quoniam ueritas acerba est et necesse est eos qui ueritatem secuntur, quoniam ueritas acerba est et inuisa omnibus qui uirtutis expertes uitam suam mortiferis uoluptatibus dedunt nam corona spinea capiti eius inposita id declarabat, fore ut diuinam sibi plebem de nocentibus congregaret. corona enim dicitur circumstans in orbem populus. nos autem, qui ante cognitionem dei fuimus iniusti, spinae id est mali ac nocentes eramus, ignorantes quid esset bonum, et a iustitiae notione atque operibus alieni omnia scelere ac libidine polluebamus. electi ergo ex dumis et sentibus sanctum dei caput cingimus, quia conuocati ab ipso et circumfusi undique ad eum magistro ac doctori deo adsistimus regemque illum mundi et omnium uiuentium dominum coronamus. quod uero ad crucem spectat, magna in ea uis ac ratio est: quam nunc conabor ostendere. deus namque, sicut superius exposui, cum
Abbreviated transcription (Latin):
in lesis asfecrisq corporib exbibrbat ca sprritisusatoro. qare
gerebant ut et inpñti uirtutis nobis nõ terrena oꝑa monstraret. et
infuturũ potãtem celestis sue maiestatis ostenderet. Ergo sicut
oꝑa eius significantiã quoq maioris potãtis habuerũt. ita etiam
passio nõ simplex nec suꝑuacua nec fortuita precessit: sed ut illa
que fecit magna untutẽ. ac potestatẽ doctrine eius significabãt
sic ea que passus est odio futurs̃ esse sap̃ram nunciabãt. Accti ẽs
potus ac fellis cibus acerbitates et amaritudines in hac uita sectato¬
ribus ueritatis pollicebãtur: et quãqͣ passio ip̃a ꝑse acerba et ama¬
ra specimen nobis futurorũ tormentorũ dabat: que morãtib
in hoc seculo uirtus ip̃a proponit.Tamen illius illius modi potus. et
cibus. inos doctoris tir̃i ueniens pressurã nobis: et laborum. et
miseriatũ prebebat exemplũ que omĩa tollerare ac perpeti Ø¬

Expanded text:
in laesis adfectisque corporibus exhibebat, ea spiritalium figuram gerebant, ut et in praesenti uirtutis non terrenae opera monstraret et in futurum potestatem caelestis suae maiestatis ostenderet. ergo sicut opera eius significantiam quoque maioris potestatis habuerunt, ita etiam passio non simplex nec superuacua nec fortuita praecessit. sed ut illa quae fecit magnam uirtutem ac potestatem doctrinae eius significabant, sic ea quae passus est odio futuram esse sapientiam nuntiabant. aceti enim potus ac fellis cibus acerbitates et amaritudines in hac uita sectatoribus ueritatis pollicebatur. et quamquam passio ipsa per se acerba et amara specimen nobis futurorum tormentorum dabat, quae morantibus in hoc saeculo uirtus ipsa proponit, tamen illiusmodi potus et cibus in os doctoris nostri ueniens pressurarum nobis et laborum et miseriarum praebebat exemplum. quae omnia tolerare ac perpeti
Abbreviated transcription (Latin):
qutẽ f alsa loquitut inusu suo tiõ est er ideo infadis sit necesle
ost. qr aiurto roloqui nonpõt pedes quippe claudorũ odossi¬
scai tiopra diendi reformauit L aud abilis diuiti opil forticiaso
sed figura id coritinebat.q coibitis etioribus ulte sepulimt ait ul¬
noe iter uepitatis apitet ꝓ quod gradeietur hontues ad deiora
par eo rsequenda Is enumi uerẽ claudus estimadus et qui xali¬
eme aa te nebris i si pientie plicatus et quo teadat t qui sot¬
fensibilibus et caducis gressib ꝑuiot inortisincedi. tearusot
et ata code siro qnatorum corporũ tepingquit lloni exiqua ĩmorta¬
lr otis potennie opa Uecum id portendebat hec ius ep pocaa toiort
labibus ae iimorũ maculis inꝗniotos doctrina euus ꝓ pesfil forit
osset erudionie uistine. leptosi enit uero. aatꝑ el photinata de

Expanded text:
quamdiu autem falsa loquitur, in usu suo non est: et ideo infans sit necesse est qui diuina proloqui non potest. pedes quoque claudorum ad officium gradiendi reformauit. laudabilis diuini operis fortitudo: sed figura id continebat, quod cohibitis erroribus uitae saecularis ac deuiae iter ueritatis aperiretur, per quod graderentur hotiam consequendam. Is enim vere claudus existimandus est, qui caligine ac tenebris insipientiae implicatus, et quo tendat ignarus, offensibilibus et caducis gressibus per viam mortis incedit. Item labes et maculas inquinatorum corporum repurgavit, non exigua immortalis potentiae opera: verum id portendebat haec vis, quod peccatorum labibus, ac vitiorum maculis inquinatos, doctrina ejus purificatura esset erud
Abbreviated transcription (Latin):
les uolupraros ad flagitia corripellurit et dede cor ueti sanab¬
stos lobe asficiunt sempitera locentia mortuorũ corpora ete¬
xir uosq noriubus suis inclamatos a morte teuor adit ug
corioa detuius deo : Quid miraculo digniius oriuins secuo tuqe
decerisõ ueitam resigiasse completisq hominũ. etuxtibas
it ebat rabilis pocestas : mago uirtuiis maioris fuit que de nõ¬
orbe que aliene adeo subieate morti fuerimt aggencesi ntnt

Expanded text:
les voluptates ad flagitia compellunt, et dedecorum maculis inustos labe afficiunt sempiterna. Jacentia mortuorum corpora erexit, eosque nominibus suis inclinatos a morte revocavit. Quid congruentius Deo? Quid miraculo dignius omnium saeculorum, quam decursam vitam resignasse, completisque hominum temporibus inenarrabilis potestas imago uirtutis maioris fuit, quae demontoto, quae alienae a deo subiectae morti fuerunt, cognitione ueri
Abbreviated transcription (Latin):
na et fragilia uenerãtur patefecit aures surdorum nõ utiq hac¬
tenus uis illa celestis oꝑata est. Sed declarabat breui fote ut qui erãt
ueritaris exꝑtes et audirẽt et intelligerẽt diuinas dei uoces. Uere eĩs
surrdos dixeris qui celestia et uera. et faciends nõ audiunt.Mutoꝵ
linguas in eloquiũ soluit ad mirabilis etiã cum fieret potentia sed
it etat belus uirtuti alid significatio que ostetideret mox fururã ut
nerur ar eedestie ren nupdigniari prepto sapreniue disciplitla dledio et

Expanded text:
na et fragilia uenerantur. patefecit aures surdorum. non utique hacna et fragilia uenerantur. patefecit aures surdorum. non utique hactenus uis illa caelestis operata est: sed declarabat breui fore ut qui erant ueritatis expertes, et audirent et intellegerent diuinas dei uoces. uere enim surdos dixeris qui caelestia et uera et facienda non audiunt. mutorum linguas in eloquium soluit. admirabilis, etiam cum hoc tantum fieret, potentia: sed inerat huic uirtuti alia significatio, quae ostenderet mox futurum ut rerum caelestium nuper ignari percepta sapientiae disciplina de deo et
Abbreviated transcription (Latin):
lxi de humanitate et fragilitate: et passione. cur hec deus su¬¬
bire maluerit. Hunc ip̃ius crucis ratio reddenda est: et ius enar¬
randa quid sũmus pater aprincipio disposuerit et quẽ ad modum
curicta que gesta surit ordinauerit nõ tantũ diuinatio prophe¬
orarum que in christum uera processit: sed ẽt ratio ip̃ius passionis do¬
cet. Quecunq enim passus est nõ fuerunt inania sed habuerũt
figurã. et significantiã magnã sicut etiã diuina illa oꝑa que fecit
quorum uis et potentia ualebat quidẽ inp̃ris.sed declarabat aliꝗd
infuturũ. Apuit cecorum lumĩa celestis uirtus. et lucẽ nõ uidẽti¬
biis reddidit. Sed hoc facto significabat fore ut cõuersus ad gẽtes
que deum nesciebant insipientiũ pectora illuminaret luce sapiẽ¬
te etͣ ueritatẽ contemplandã oculos cordis aꝑiret. Uere enim ceci
sunt. qui celestia nõ uidentes et tenebris ignorantie circũ fusi terre¬

Expanded text:
xi de humilitate, et fragilitate, et passione, cur haec Deus subire maluerit: nunc ipsius crucis ratio reddenda est, et vis enarranda. Quid summus pater a principio disposuerit, et quemadmodum cuncta quae gesta sunt ordinarit, non tantum divinatio Prophetarum, quae in Christum vera praecessit, sed etiam ratio ipsius passionis docet. Quaecumque enim passus est, non fuerunt inania, sed habuerunt figuram et significantiam magnam sicut etiam diuina illa opera quae fecit: quorum uis et potentia ualebat quidem in praesens, sed declarabat aliquid in futurum. aperuit caecorum lumina. caelestis uirtus, lucem non uidentibus reddidisse: sed hoc facto significabat fore ut conuersus ad gentes quae deum nesciebant insipientium pectora inluminaret luce sapientiae et ad ueritatem contemplandam oculos cordis aperiret. uere enim caeci sunt qui caelestia non uidentes et tenebris ignorantiae circumfusi terre
Abbreviated transcription (Latin):
pientie assecuti sunt ut intelligȩrent quid nõ sit.Illud assequi
nequierunt: ut dicerent quid sit.Hon Ciceronis uox est. Utitã
tam facile uera ĩ uenire possem qͣ falsa conuincere. Quod ꝗa
uires humane conditionis excedit euis osticii facultas tobilatoi¬
buta est: quibus tradidit deus scĩati ueritatis cui exblirat de
quatuor postoriores libri seruient. Hutic interim fasa ut opr¬

Expanded text:
pientiae assecuti sunt, ut intelligerent quid non sit: illud assequi pientiae assecuti sunt, ut intelligerent quid non sit: illud assequi nequiuerunt, ut dicerent quid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere. quod quia uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas nobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattuor posteriores libri seruient: nunc interim falsa ut
Abbreviated transcription (Latin):
Sed flaccus ut Satitici carinitis scripior derisit homitũ uani¬
tateni. Uerum hi qui feciunt seriant rem se facete obinattur.
ceniq poeta maximus horno inceteris pruderis in hoc solo noti
poctior: sed atuiliter desipit cutti ini illis emenidatissimis librisetiã
fieri hoc iubet. et custos furum atq auium cum falce saligna he¬
lespontiaci seruet tutela priapi. Adorant erg mortalis aut omor¬
talibus facta.ftangi enim cremari.pire possunt. Nam et eritis ue¬
tustatt labentibs sope cõminui solent et consumpta ĩ crdio dila¬
buritut incitiereni et pleruĩq nisi sua illis magnitudo souenerit
dant inerrorẽ. cum id ip̃m maximi sit erroris uitam pecudũ sub
figura honũs imitari. falsum uo̾ intelligete est quidem sapientie
sed humane. Ultra hunc gradum procedi ab homiẽ non potest.
itaq multi phorum religiones ut docui sustulerũt. Uetum acitẽ
scire diuine sopĩe est. homo autẽ ꝑse ip̃m ꝑ uenire adhanc scĩam

Expanded text:
Sed Flaccus, ut satyrici carminis scriptor, derisit hominum vanitatem. Verum ii qui faciunt, seriam se facere rem opinantur. Denique poeta maximus, homo in caeteris prudens, in hoc solo non poetice, sed aniliter desipuit; cum in illis emendatissimis libris etiam fieri hoc jubet: Et custos furum atque avium, cum falce saligna, Hellespontiaci servet tutela Priapi. Adorant ergo mortalia, ut a mortalibus facta. Frangi enim, cremari, perire possunt. Nam et tectis vetustate labentibus saepe comminui solent, et consumpta incendio dilabuntur in cinerem, et plerumque nisi sua illis magnitudo subveneritdant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris vitam pecudum sub figura hominis imitari. Falsum vero intelligere, est quidem sapientiae, sed humanae. Ultra hunc gradum procedi ab homine non potest; itaque multi philosophorum religiones ut docui sustulerunt: verum autem scire divinae est sapientiae. Homo autem per seipsum pervenire ad hanc scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
Non eroo dii uindicauerũt: sed Ciceronis industria: qua uel defẽsores
eius oppressit uel gratie restitit.Quidq apud ip̃m uerrẽ nõ fuit
ulla damtiatio seduacatio: quẽ ad modũ dionisio deorũ spolia gęstãti
dii ĩmortales bonã dederant nauigationẽ sic etiam ueri bonã quietem
tribuisse uideantur. inqua sacrilegiis suis tranquille frui posset.Nam
fremeritibus postea bellis ciuilibus sub obtentu damnationis ab oĩ
periculo ac metu remotus aliorum grauescasiis ac miserabiles exi¬
tus audiebat. et qui cecidisse solus uniuersis stantibus uidebatur is
uero uniuersis cadentibus stetit solus. donec illum opibus sacrilegio
pattis et uita saniatum ac senectute confectũ proscriptio triũui¬
ralis auferet.cadem scilicet que sullium uiolare deorũ maiestatis
ultorem. Quit etiam felixineo ip̃o fuit ꝙ ante suam mortẽ cru¬

Expanded text:
Non ergo dii vindicaverunt, sed Ciceronis industria, qua vel defensores Non ergo dii vindicaverunt, sed Ciceronis industria, qua vel defensores ejus oppressit, vel gratiae restitit. Quid, quod apud ipsum Verrem non fuit illa damnatio, sed vacatio? ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii immortales bonam dederant navigationem, sic etiam Verri bonam quietem tribuisse videantur, in qua sacrilegiis suis tranquille frui posset. Nam frementibus postea civilibus bellis, sub obtentu damnationis ab omni periculo et metu remotus, aliorum graves casus et miserabiles exitus audiebat, et qui cuero uniuersis cadentibus stetit solus, donec illum et opibus sacrilegio partis et uita satiatum ac senectute confectum proscriptio triumuiralis auferret, eadem scilicet quae Tullium uiolatae deorum maiestatis ultorem. quin etiam felix in eo ipso fuit, quod ante suam mortem cru
Abbreviated transcription (Latin):
seniatus populusq romanus sacrificiis donisq placauerat ex arcãis
ac uetustis penertalibus a.C. uerre ĩmissis latronib seruis ĩpune
sublatam. Idem uero cum affirmaret se asiculis. ut causã prouĩcte
suscipet oratum hisusus est uerbis sese iamne deos quidẽ insuis urbi¬
bus ad quos confugerent hr̃e. ꝙ eorum simulacra sanctissima.C.
uerres ex delibris religiosissimis sustulisset. qi uero siuerres exurbib
de luhrisq sustulerat. de celo quoq sustulerat. Unde apparet istos deg
nibil loẽre inse amplius q materiã de qua sunt fabricati. Nec ĩme¬
rito ad te .M. tulli hoc est ad hominẽ siculi confugerũt: quãdo triẽnio
sunt expii deos illos ruhil ualere. Essent enim stultissimi si ad eos obde¬
fendetidas iniurias hominũ confugissent. qui .C. uerri rec pro se¬
ip̃is irati esse potuerunt. At enim uerres obhec facinora damnatus ẽ

Expanded text:
senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placauerat, ex arcanis senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placauerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet oratum, his usus est uerbis: sese ia.m ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima Gaius Verres ex delubris religiodelubrisque sustulerat, de coelo quoque sustulerat. Unde apparet istos deos nihil habere in se amplius quam materiam de qua sunt fabricati. Nec immerito ad te, Marce Tulli, hoc est, ad hominem, Siculi confugerunt; quoniam triennio sunt experti deos illos nihil valere. Essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas injurias hominum confugissent, qui Caio Verri nec pro seipsis irati esse potuerunt. At enim Verres ob haec facinora damnatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
talibus tribuatur: Sed hic fortasse aplatone dedicerat deos nihil
esse. Quid .C. uerres quẽ tullius accusator eius cidem Dionisio et¬
deorum simulacris ornamẽtisq fanorum: ociosum est ꝑsequi siti¬
gula. Unum libet cõmeriorare inquo accusator omibus eloquẽtie
uitibus: omni deniq conatii uocis et corporis deplorauit. de Cerere
uelcatinẽsi uel ethnensi quarum alterius tanta fuit religio ut adi¬
re templi eius secreta penetralia uiris nephas esset: alterius antiꝗ¬
tas tanta ut omnes historie Ioquantur ip̃am deam fruges ĩ ethne
solo repperisse: filiãq eius uirgitiẽ exeodem loco raptam deniq gra¬
ccanis temporib turbata re.p. et seditionib et ostentis cũ reptum
esset incarminib sybillinis antiquissimã cererem debere placari
legati sunt ethnã missi. Hec igitur Ceres uel religiosissimã q uidere
maioribus. ne adorandi quidẽ gratia licebat uel anitiquissima qͣ

Expanded text:
talibus tribuatur?\' sed hic fortasse a Platone didicerat deos nihil talibus tribuatur?\' sed hic fortasse a Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Tullius accusator eius eidem Dionysio etdeorum simulacris ornamentisque fanorum? otiosum est persequi singula, unum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes historiae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus turbata. re publica. et seditionibus et ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Hennam missi. haec igitur Ceres uel religiosissima, quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia licebat, uel antiquissima, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sacrarum comprehensi tenerentur. et sceuiunt tam ira q metu. ne
si deorum iniuriã non uĩdicauerint ip̃os expectant pena incredibili.¬
.s. uanitate qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera qui iplis
aquibus uiolati spoliatiq sunt. ꝓ se ip̃os nihil nocere potuerũt. At ẽi
sepe ip̃i quoq insacrilegos uindicauerunt. potest id uelcasi accidisse
ꝙ aliquando nõ sẽper. Sed tam̃ paulo post quomõ id acciderit ostẽdã
Nunc iterum quero. cur illa tot ac tanta sacrilegia in Dionisio non
undicauerint qui nõ furtim sed palam ludibrio deos hũit.Cur
hunc tam potentẽ sacrilegum atemplis acerimoniis abimaginib
suis nõ arcuerũt cur etiã sacris rebus ablatis prospe nauigauit. ꝙ
ioco ip̃e testatus est ut solebat. Uidetis ne inquit comitibus suis nau¬
frogium timẽtibus.q prosꝑa sacrilegis nauigatio ab ip̃isdiis ĩ mor¬

Expanded text:
sacrarum conprehensi tenerentur, et saeuiunt non tam ira quam metu, ne sacrarum conprehensi tenerentur, et saeuiunt non tam ira quam metu, ne si deorum iniuriam non uindicauerint, in ipsos expetant poenae: incredibi!i scilicet. uanitate, qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera, qui ipsis a quibus uiola.ti spolia-tique sunt per se ipsos nihil nocere potuerunt. at enim saepe ipsi quoque in sacrilegos uindica.uerunt. potpst id uel casu accidisse, quod aliquando, non semper, sed tamen paulo post quomodo id acciderit ostendam. nunc interim quaero cur illi tot ac tanta sacrilegia in Dionysio non uindicauerint, qui non furtim, sed palam ludibrio deos habuit. cur hunc tam potentem sacrilegum a templis a caerimoniis ab imaginibus suis non arcuerunt? cur etiam sacris rebus ablatis prospere nauigauit? quod ioco ipse testatus est, ut solebat. 26\'uidetisne\' inquit comitibus suis nafragium timentibus \'quam prospera sacrilegis nauigatio ab ipsis diis inmor
Abbreviated transcription (Latin):
et parua quedam sigilla que simulacrorum portentis manib tenebãt᷑
detrahebat et acciꝑe se illa nõ auferre dicebat ꝑ q enimstultum ẽe et
ingratum nolle acciꝑe abhis ultto porrigentib. aquib bona sibi hoĩes
precatentur. Hec ille fecit impune quia rex et uictor fuit.Quin etiam
secuta est eum solita felicitas. Uixit enim usq ad senectutẽ regnumq
ꝓ manus filio tradidit. In eo igitur quia homines sacrilegia uindicare
nõ poterant oportuit deos ip̃os sui uindices esse.At si humuilis ꝗd talo
cõmiserit huic presto sunt flagella ignes oculei cruces: et quicꝗd exco¬
gitare iratis ac furentibus licet.Sed cum pimiunt deprehensos insacri¬
legio ipsi de deorum suorum potãte disfidunt. Cur etum nõ ip̃is potissi¬
mum relinquãt ulciscendi sui locum si eos posse aliquid arbitrãtur:
Quin etiam putãt illorum numĩe accidisses ut predones rerum

Expanded text:
et parva quaedam sigilla, quae simulacrorum protentis manibus tenebantur, et parva quaedam sigilla, quae simulacrorum protentis manibus tenebantur, detrahebat: et accipere se illa, non auferre dicebat; perquam enim stultum esse eingratum nolle accipere ab iis ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. haec ille fecit inpune, quia rex et uictor fuit, quin etiam secuta est eum solita felicitas: uixit enim usque ad senectutem regnumque per manus filio tradidit. in eo igitur, quia homines sacrilegia uindicare non poterant, oportuit deos ipsos sui uindices esse. at si humilis quid tale commiserit, huic praesto sunt flagella ignes eculei cruces et quidquid excogitare iratis ac furentibus licet. sed cum puniunt deprehensos in sacrilegio, ipsi ! e deorum suorum potestate diffidunt. cur enim non ipsis potissimum relinquant ulciscendi sui locum, si eos posse aliquid arbitra-ntur? quin etiam putant illorum numine accidisse, ut prapdones rerum
Abbreviated transcription (Latin):
hox raterest ꝙ maiora nos ludimius. Erꝑo his ludicris. et ornatis
et grandibus pupis et unguenta. et thura. et odores inferunt. hig
oꝑimas pingues hostias ĩmolant. quib est: quidẽ ossed carẽs officio
dentui.his peplos. et indumẽta preciosa quib usus uelaminis
nullus est: his aurum et argerinĩ corisecrant que tom nõ hñt qui
accipuit ꝙ qui illa donanuĩt. Nec ĩmeruo diotiisius sicilie tirãtus
Post uictoriam grecis pocius deos tale contempsit spoliauit illusit. siꝗdes
sacrilegia sua iacularibus etiam dictis prosequabatur.Nam cũ ioui
olimpo aureum amiculum detraxisset laneũ iussit imponi dicens
estate esse graue aurum hieme frigidum laneum uero utriq tempo¬
ri aptum. Idem auream barbam de trahens esculapio incorigrueris
et iniquũ esse ait cum Apollo.pater eius inberbis ad huc esset. et le¬¬
uius priorẽ filiũ q patrẽ harbatum uideri. Item pateras et exuuiag

Expanded text:
hoc interest, quod majora nos ludimus. Ergo his ludicris, et ornatis, hoc interest, quod majora nos ludimus. Ergo his ludicris, et ornatis, et grandibus pupis et unguenta, et thura, et odores inferunt: his opimas et pingues hostias immolant, quibus est quidem os, sed carens officio dentium: his peplos et indumenta pretiosa, quibus usus velaminis nullus est: his aurum et argentum consecrant, quae tam non habent qui accipiunt, quam qui illa donarunt. Nec immerito Dionysius, Siciliae tyrannus, post victoriam Graecia potitus, deos tales contempsit, spoliavit, illusit: siquidem sacrilegia sua jocularibus etiam dictis prosequebatur. Nam cum Jovi Olympio aureum amiculum detraxisset, laneum jussit imponi, dicens, aestate grave esse aureum, hyeme frigidum, laneum vero utrique tempori aptum. Idem auream barbam detrahens Aesculapio, incongruens et iniquum esse ait, cum Apollo pater ejus imberbis esset adhuc, ac laevis, priorem filium quam patrem barbatum videri. Item pateras, et exuvias,
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. Hon placcabat persio ꝙ aurea uasa templis inferantur
suꝑuacuum puranti esse inter religiones quod nõ sanctitatis sedx
auariqe sit instrumentũ. Illa enim sacius est deo quẽ recte colas in¬
ferre promunere. Compositum uis fus animi. sanctosq recessus
itentis et in coctũ generoso pectus honesto. Egregie sapienterq seri¬
sit. Uerum illud ridicule subdidit hoc esse aurum intemplisꝙ sinit
ueneri donate pupe quas ille obminuciẽ fortasse contempserit. Nõ
uidebat eni simulacra ip̃a et effigies deorum policleti. et eufratioris
et phydie anu ex auro atq ebore ꝑfectas. nihil aliud esse qͣ grati¬
dos pupas a.uirgitib. quarũ lusibus uenia dari põt: sed abarbatis
hominib consecratas. Merito igitur eniã sonũ stulticiã Seneca de¬
ridet. Hot inat his pueri sumus. ut uulgo dicitur. sed semꝑ. Uerũ

Expanded text:
serunt. Non placebat Persio, quod aurea vasa templis inferantur, serunt. Non placebat Persio, quod aurea vasa templis inferantur, supervacuum putanti esse inter religiones, quod non sanctitatis, sed avaritiae sit instrumentum. Illa enim satius est Deo, quem recte colas, inferre pro munere. Compositum jus, fasque animi, sanctosque recessus Mentis, et incoctum generoso pectus honesto. Egregie, sapienterque sensit. Verum illud ridicule subdidit: hoc esse aurum in templis, quod sint, Veneri donatae a virgine pupae: quas ille ob minutiem fortasse contempserit. Non videbat enim, simulacra ipsa et effigies deorum, Polycleti, et Euphranoris, et Phidiae manu ex auro atque ebore perfectas, nihil aliud esse quam grandes pupas, non a virginibus, quarum lusibus venia dari potest, sed a barbatis hominibus consecratas. Merito igitur etiam senum stultitiam Seneca deridet. Non, inquit, bis pueri sumus ut vulgo dicitur; sed semper. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
aut custodia diligens sepserit inpredam furibus eedunt. Que igitur
insania est. ea timere proquibus aut ruine aut ignes aut furta.ti¬
meantur: Que uanitas abiis aliquã sperare tutelam que tueri semet¬
ip̃a nõ possunt: Que ꝑuersitas adeorum presidia decurrere. que
ipa cum uiolatitur inulta sunt. nisi acolentib uindicẽtur. Ubi
ergo ueritas est: ubi nulla uis adhiberi põt religioni ubi nihil qđ
uiolari possit apparet ubi sacrilegiũ fieri nõ põt. Quicquid autem
ox ulis manibq subiectum est id uero quia fragile est ab om̃i ta¬
homites auro ebore. geninis deos excolunt: et exornant: qi uero
ex his rebrs ullã possint caꝑe uoluptatẽ. Quis usus est preciosorus
mutierũ ⁊⁊ih lsentientib: an ille qui mortuis: Pari enim ratione
defurictorũ corpora odoribus ac preciosis uestib illata et cõuoluta
humi condunt. qua deos honorãt: qui neq cum fierent sentiebat
neq cum colutitur sciunt. nec enim sensum cõsacratione sump¬

Expanded text:
aut custodia diligens sepserit in praedam furibus cedunt. Quae igitur insania est, ea timere, pro quibus aut ruinae, aut ignes, aut furta timeantur? Quae vanitas, aliquam ab his sperare tutelam, quae tueri semetipsa non possunt? Quae perversitas, ad eorum praesidia decurrere, quae ipsa, cum violantur, inulta sunt, nisi a colentibus vindicentur? Ubi ergo veritas est? ubi nulla vis adhiberi potest Religioni; ubi nihil, quod violari possit, apparet; ubi sacrilegium fieri non potest. Quidquid autem oculis manibusque subjectum est, id vero, quia fragile est, ab omni rahomines auro, ebore, gemnis deos excolunt et exornant; quasi vero ex his rebus ullam possint capere voluptatem. Quis usus est pretiosorum munerum nihil sentientibus? an ille qui mortuis? Pari enim ratione defunctorum corpora, odoribus ac pretiosis vestibus illita et convoluta, humi condunt, qua deos honorant, qui neque cum fierent, sentiebant, neque cum coluntur, sciunt; nec enim sensum consecratione sump
Abbreviated transcription (Latin):
enim titan patruus fecit. ꝙ ille contra pactionẽ uusq iurandum
mares liberos sustulisset.Reliqua historia sic contexitur louem
adultum cum audisset: patrem atq matrẽ custodiis circũseptos
atq inuincula coniectos: uenisse cum magna cretensium multi¬
tudine. Titanũq ac filios eius pugnãdo uicisse. parentes uincuilis
exemisse patri regnũ reddidisse. atq ita incretam remeasse. post
hec deinde Saturtio datam sortem ut caueret ne filius eum re¬
gno expelleret. Illum eleuande sortis atq affugiendi periculi gr̃ã
insidiatum louiut eum necaret. Iouem cognitis insidiis regnu
sibi denuo uendicasse ac fugasse Saturnũ. Qui cum iactatus ẽẽt
ꝑ omnes terras. ꝓsequentib armatis quos ad eum cõprebendus
uel necandũ lupiter miserat uix initalia locũ in quo lateret ĩuẽĩt.

Expanded text:
enim Titan patruus fecit quod ille contra pactionem jusque jurandum enim Titan patruus fecit quod ille contra pactionem jusque jurandum mares liberos sustulisset. Reliqua historia sic contexitur: Jovem adultum, cum audisset patrem atque matrem custodiis circumseptos, atque in vincula conjectos, venisse cum magna Cretensium multitudine, Titanumque ac filios ejus pugnando vicisse, parentes vinculis exemisse, patri regnum reddidisse, atque ita in Cretam remeasse: Post haec deinde Saturno datam sortem, ut caveret ne filius eum regno expelleret: illum elevandae sortis atque effugiendi periculi gratia, insidiatum Jovi, ut eum necaret: Jovem, cognitis insidiis, regnum sibi denuo vindicasse, ac fugasse Saturnum, qui, cum jactatus esset per omnes terras, persequentibus armatis, quos ad eum comprehendendum vel necandum Jupiter miserat, vix in Italia locum, in quo lateret, invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
Item Heptunũ clam Saturno ops parit: eũq clanculum abscõdit
ad eundem modũ. Tertio partu ops parit gemitios plutonẽ, et
glaucam. pluto latine est diespiter alii orcum uocant.Ibi filiã
glaucam Sanirno onĩdit et filium plutonẽ celant atq abscori¬
dunt. deinde glauca parua moritur.Hec uti scripta sunt Iouis
fratrũq eius stirps atq cognitio in hunc modũ nobis exsacra scri¬
ptione tradita est.Item paulo post hec infert: deinde titan postqͣ
resciuit Saturno filios procreatos atq educatos esse clam sese ducit¬
secum filios suos qui titani uocãtur fratrẽq suum Saturniũ aiq
opẽ comprehendit eosq muro circũegit: et custodiã his apponit
hec histona q uera sit docet sibilla erythrea eadem fere dicẽs nisi
ꝙ in paucis que ad rem nõ attinent discrepat liberat ergo Iupiter
sũmi sceleris crimine. ꝙ patrem iunxisse cõpedibus phibetur. Id

Expanded text:
item Neptunum clam Saturno Ops parit eumque clanculum abscondit. item Neptunum clam Saturno Ops parit eumque clanculum abscondit. ad eundem modum tertio partu Ops parit geminos Plutonem et Glaucam. Pluto Latine est Dis pater, alii Orcum uocant. ibi filiam Glaucam Saturno ostendunt, at filium Plutonem celant atque abscondunt. deinde Glauca parua emoritur. haec, ut scripta sunt, Ionis fratrumque eius stirps atque cognatio: in hunc modum nobis ex sacra scriptione traditum est. item paulo post haec infert: deinde Titan postquam resciuit Saturno filios procreatos atqsecum filios suos qui Titani vocantur, fratremque suum Saturnum, atque Opem comprehendit, eosque muro circumegit, et custodiam his apponit. » Haec historia quam vera sit, docet Sibylla Erythraea, eadem fere dicens; nisi quod in paucis, quae ad rem non pertinent, discrepat. Jupiter ergo liberatur summi sceleris crimine, quod patrem vinxisse compedibus perhibetur: id
Abbreviated transcription (Latin):
Unc quando abhis que retuili aliquantũ sacra historia dissẽtit
apiamus ea que ueris litteris cõtinentur ne poctarũ ĩneprias
maccusandis religiotubus sequi ac probare uideamut. hec enim
Quera sunt. Exini. Saturnius uxorem duxit operri. Titan qui maior
natu erat postulat ut ip̃e regnaret. ubi uesta iater eoriĩ et soioreg
Ceres atq ops suadent Satintio ut de regno nõ concedat fratri
bbi titan qui facie deterior ẽẽt q saturnus id crrto etqui debat ma¬
trematq sorores suas oꝑam dare uti Saturnius regnaret cõressit
ei ut is regnaret. Itaq pactus est cũ Saturnio uti siquidliberĩ utrilis
soxusei narum esser. ne quideducaret. Id enis ri causa fecit un ady
suos griatos regnum rediret: Tum saturnio filius qui primus natus
est eum necauerunt. Deinde posterius nati sunt gemini iupiter aiq
luno: Tunc funonẽ Saturnio inconspectũ dedere: atq louem clam
abscondunt: dantq eum ueste educandum celantes Saturno

Expanded text:
unc, quoniam ab ns quae rettuli aliquantum Sacra Historia dissentit, aperiamus ea quae ueris litteris continentur, ne poetarum ineptias in accusandis religionibus sequi ac probare uideamur. haec Ennii uerba sunt: exim Saturnus uxorem duxit Opem. Titan, qui maior natu erat, postulat ut ipse regnaret. ibi Vesta mater eorum et sorores Ceres atque Ops suadent Saturno, uti de regno ne concedat fratri. ibi Titan, qui facie deterior esset quam Saturnus, idcirco et quod uidebat matrem atque sorores suas operam dare uti Saturnus regnaret, concessit ei ut. is regnaret. itaque pactus est cum Saturno, uti si quid liberum uirile secus ei natum esset, ne quid educaret. id eius rei causa fecit, uti ad suos gnatos regnum rediret. tum Saturno filius qui primus natus est, eum necauerunt. deinde posterius nati sunt gemini, Iuppiter atque Iuno. tum Iunonem Saturno in conspectum dedere atque Iouem clam abscondunt dantque eum Vestae educandum celantes Saturnum.
Abbreviated transcription (Latin):
mentis eneruant. Que tandem põt firma esse nobilitas que¬
opes que potentia cum possit deus reges quoq ipos inferiores ẽt
infimis facere : et ideo consulens nobis deus inter diuina precep¬
ta illud precipue posuit qui se extollit humiliabitur et qui
se humiliat exoltabitur. Cuius precepii salubritas docet ꝙ qui
se apud homies planiũ fecerit humilẽq prebuerit. hic apud deũ
precellens. et insignis hẽatur. Neq enim falsa est illa sen¬
tentia que apuđ euripidem fertur in hunc modum que
hic mals purantur: hec sunt in celo bona

Expanded text:
mentis eneruant, quae tandem pomentis eneruant, quae tandem poopes, quae potentia, cum possit Deus reges quoque ipsos inferiores etiam infimis facere? Et ideo consulens nobis Deus, inter divina praecepta illud praecipue posuit: Qui se extollit, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Cujus praecepti salubritas docet, quod qui se apud homines planum fecerit, humilemque praebuerit, hic apud Deum praecellens et insignis habeatur. Nec enim falsa est illa sententia, quae apud Euripidem fertur in hunc modum: Quae hic mala putantur, haec sunt in coelo bona