comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ pronum: Magis enĩ ad malũ m
bonum pronũ ẽ: si homo ꝑ illud potest ĩs
pecc̃o. & ñ potest eẽ sine pecc̃o. Nesponbi
ꝑ arbitrii libertatem factum ut eẽt homis
pecc̃o: s iam penalis uitiositas subsequra
ex libertate fecit necessitatem. Unde ad ñ
fides clamat: de necessitatib meis elucmibu
Sub quib positi uel ñ possumus qͦd uolumꝰ
intelligere: uel quod intellexerimus uolunꝰ
nec ualemus implere. Nam ce ipsa libirtas
credentib a liberatore ꝓmittit᷑. Si uos in
quit filius liberauerit: uere liberi ertas
Uicta enĩ uitio in quod çecidit uoluntatia¬
ruit libertate natura. Hinc enĩ alia seͥpta
dicit. A quo enĩ quis deuictus ẽ: huic e si¬
uus addictus ẽ. Sicut gͦ ñ ẽ opussanis mia¬
cus.s male habentib: ita ñ ẽ opus libersli

Expanded text:
bonum pronum est? Magis autem ad malum quam bonum pronum est? Magis autem ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest especcato et non potest esse sine peccato." Respondetur per arbitrii libertatem factum, at, esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus implere. nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur: si uos, in- quit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentib
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posset eẽ qd uelit: &e ut contra suã ma¬
gis qͣm ut scłm suam existe̾t uoluntatẽ.
am suꝑius responsum ẽ. S addendũ ui¬
deo: quod spe salui facti sumus. Spes au¬
tem que uidetur: ñ ẽ spes. Qd enĩ iudet
quis quid sꝑat: Si autem qͦd ñ uidemus
sꝑamus: ꝑ patientiam expectamus. Tunc
g plena iusticia: qnͣdo plena sanitas est.
Tunc plena sanitas. qndo plena caritas:
plenitudo enĩ legis caritas. Tunc autẽ ple¬
na caritas: qndo uidebimus eum sicuti ẽ.
Deq enim erit quod ad datur ad diletionẽ.¬
cum fides ꝑuenerit ad uisionem. Iterun
querendum ẽ inqͥt. E quid efficitur homos
pecc̃o: ꝑ nature necessitatem an ꝑ arbrtr
bertatem: Si ꝑnature necessitatem: eulp¬
ret. Si ꝑ arbitrii libertatem: querendum ẽ
quo ipsam arbitrii libertatem acceꝑit. s¬
culdubio a dõ. Ds̃ autem qͦd dedit certe i¬
num ẽ. Negari enĩ ñ potest. Qua gͥ rati
bonum ꝓbatur: si magis ad malum qma

Expanded text:
non posset esse quod uelit et ut contra suam manon posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena caritas — plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionecum fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii libertatecaret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. Procul dubio a Deo. Deus autem quod dedit, certe bonum esse negari omnino non potest. Qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posset: Nespondetur consultissime
homini p̃cipi ut rectis passib ambulet: ut
cum se ñ posse ꝑspererit. medicinã requi¬
rat: que interioris hominis ad sanandã
hominẽ ds̃ sine pecc̃o eẽ. Proculdubio uult:
ce si uult ꝓculdubio potest. Quis enĩ tam
demens: ut uel dubitet fieri posse qd dm̃
ũelle ñ dubitet: Nespondetur. Si nol¬
let ds̃ hominem sine peccato eẽ: ñ mitte¬
ret filiũ suũ sine pecc̃o. qui sanaret homi¬
nes a pecc̃is. Hoc fit in credentib & ꝓfiten¬
tib renouatione interioris hominis de die
in diem: donec fiat ꝑfecta iusticia tam qͣm
sanitas plena. Item ait querendum est:
quomͦ uult ds̃ hominẽ eẽ. Cum peccato:
an sine pecc̃o: Proculdubio ñ uult ẽẽ cũ
pecc̃o. Quanta hec impietatis blas phemi¬
a sit cogitandum ẽ: ut dicatur hominem
posse eẽ sine pecc̃o. quod d̾s uult: quasi quẽ
Ad hoc ds̃ creauerit ut possit eẽ qͦd nolit. &

Expanded text:
non posset\'? respondetur consultissime non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam hominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam sanitas plena. \'Item\', ait, \'quaerendum est, quomodo uult deus hominem esse, cum peccato an sine peccato. procul dubio non uult esse cum peccato. quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et
Abbreviated transcription (Latin):
cum pecc̃o: ce iam pecc̃m ñ erit si illud de¬
beri constiterit. Aut si hoc etiam dici ab¬
surdum ẽ. confiteri necesse ẽ deb̾e hominẽ
sine pecc̃o eẽ: ce constat eum ñ aliud de¬
bere qmͣ potest. Nespondeatur eadem
similitudine. qua suꝑius iam respõdi¬
mus. Cũm enĩ uidemus claudum qui
sanari potest: recte utiq dicimus debet
eẽ homo iste sine claudicatione. Et si de¬
bet: potest. Nec tñ cum uult continuo
potest. s cum fuerit adhibita curatione
sanatus. & medicina adiuuerit uolun¬
tatem. Hoc fit in interiore homine qͣd
ad peccatum attinet. tamqͣm eiꝰ claudi¬
cationem: ꝑ eius grãm qui uenit ñ uo¬
care iustos. s pecc̃ores. Quia ñ ẽ opus sa¬
nis medicus. s male habentib. Iterum
ait querendum ẽ: utrumne p̃ceptũ sit
homini sine pecc̃o eẽ. Aut enim ñ potest
ce p̃ceptum ñ ẽ: aut quia p̃ceptum ẽ po¬
test. Nam cui p̃ciꝑetur quod fieri omnino

Expanded text:
cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud hacum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, upeccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino
Abbreviated transcription (Latin):
dione actus ẽ ñ res. Qm̃ res. pes ip̃se uel corpꝰ
uel homo ẽ. qui pede uitiato claudicat: nec
tñ uitare potest claudicationẽ. nisi habue¬
rit sanatum pedem. Quod etiam in interi¬
cat homo. nec pes ẽ nec corpus. nec homo:
ñ ambulat. cum tam̃ insit uitium quo
fit claudicatio qͣndo ambulat. Querat gͦ
quod eidem uitio nomen imponat: utrũ
rem uelit dici an actum. an rei potius qua-¬
litatem malam qua deformis actus extitit.
Sic ce in homine interiore animus res est.
rapina actus ẽ: auaritia uitiũ ẽ. idest qua-¬
litas scłm quam malus ẽ animus. etiã
qnͣdo nichil agit unde auaritie sue seruiat:
etiam qͣndo audit ñ concupisces. seꝙ uitu¬
ꝑat. ce ñ auarus manet: s ꝑfidem renoua¬
tur idest sanatur de die in diem: nec tñ
mo sine pecc̃o ẽẽ. Proculdubio debet. Si
debet potest: si ñ potest ergo nec debet.
Et si ñ debet homosine pecc̃o eẽ. debet gͦ eẽ

Expanded text:
tione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus tione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in intericat homo, nec pes est nec corpus nec homo n ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in diem nec tamenmo sine peccato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo. de necessitatib meis educ me. Ite
tum inqͥt querendũ ẽ. Quid ẽ pecẽm: Natu¬
rale: an accidentale: Si naturale ẽ: peccatũ
nẽ. Si autem accidens ẽ. &e recedere potest:
e quod recedere potest. uitari potest: ce qd
uitari potest. homo sine eo eẽ potest. qd uita¬
a potest. Nespondemꝰ naturale ñ eẽ pecca¬
aim. s nature p̃sertim uiciate unde facti
simus natura filii ire: &e parum eẽ ad ñ pec¬
candum uoluntatis arbitrium nisi adiu¬
at querendũ ẽ. quid ẽ peccatũ: actus an res.
Si res est: ut auctorem habeat necesse ẽ. Et
lauctorem habere dđr iam alter preger dm̃
alicuiꝰ auctor induci uidebitur. At si hoc
i imprum ẽ: ce confiteri necesse ẽ pecc̃m
dine actum eẽ ñ rem. Si gͥ actus ẽ imimno
quia uere actus ẽ. uitari potest. Nespon¬
demus pecc̃m quidem actum dici ce eẽ ñ rẽ:
sicut etiam in corꝑe claudicatio eadem ra¬

Expanded text:
psalmo: de necessitatibus meis educ me.- III. psalmo: de necessitatibus meis educ me.- III. "Iterum" inquit "quaerendum est: quid est peccatum, naturale an accidens? si naturale, peccatum non est. si autem accidens est, recedere potest, et quod recedere potest, uitari potest, et quod uitari potest, potest homo sine eo esse quod uitari potest." Respondetur naturale non esse peccatum, sed naturae praesertim uitiatae — unde facti sumus natura filii irae — parum esse ad non peccandum uoluntatis arbitrium, nisi adiuaerendum est, quid est peccatum: actus an res. si res est, ut auctorem habeat necesse est; et si auctorem habere dicitur, iam alter praeter deum rei alicuius auctor induci uidebitur; at si hoc dici inpium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. si igitur actus est, immo quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ra
Abbreviated transcription (Latin):
asponderim iudicare: Conabor tñ qͣntum
aluero adiuuantib me apud dm̃i mise¬
pordiam etiã orationib ur̃is: ut ñ ultra
qm necesse ẽ meus sermo ꝓcurrat. Nn¬
omnia inqͥt introgandus ẽ qui negat
hominẽ sine pecc̃o eẽ posse. quid sit quod¬
cmꝙ peccatũ. quod uitari potest: an qd̾
uttari ñ potest. Si quod uitari ñ potest:
peccatum ñ ẽ. Si qͦd uitari potest: potest
homo sine pecc̃o eẽ qd uitari potest. Nul
unĩ ratione uel iusticia petitur saltem dici
pet̃m: quod uitari nullomͦ potest. Nespõ¬
remus uitari posse pecc̃m: si natura uitiata
tum enĩ sana ñ ẽ: inqͣntum id qͦd faciendũ
st aut cecitate ñ uidet. aut infirmitate
ñ implet: dum caro concupiscit aduersus
homo ñ faciat. Iterum q̃rendum ẽ inquit:
paratum uoluntatis an necessitatis ẽ. Si
neressitatis ẽ: peccatũ nõ ẽ. Si uoluntatis ẽ:
utari potest. Nespondemus quod supra:
&e ut sanemur inuocamus eum cui r in

Expanded text:
responderim iudicare? conabor tamen, quantum responderim iudicare? conabor tamen, quantum ualuero, adiuuantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. omnia interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod vitari potest, an quod vitari non potest? Si quod vitari non potest, peccatum non est; si quod vitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest". Respondemus uitari posse peccatum, si natura uitiata tum enim sana non est, in quantum id quod faciendum est aut caecitate non uidet aut infirmitate non implet, dum caro concupiscit aduersus homo non faciat. \'Iterum quaerendum est\', inquit, \'peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod suet, ut sanemur, inuocamus eum cui dicitur in
Abbreviated transcription (Latin):
ce paulo: augustimꝰ.si
ritas ur̃a que in uobis
tanta ẽ &e tam scã. ut i¬
Iam iubenti me seruirte
delectet: petiuit ut dr¬
diffinitionib que dig¬
tur celestii eẽ responderem. Sic enĩ p̃ncta¬
ta ẽ eadem cartula. quã dedistis: defintui¬
nes ut dr̃ cȩlestii. Que p̃notatio credo qͥ¬
ñ sit illius. s eoꝵ. qui hoc attulerunt de l¬
cilia. ubi celestius ñ eẽ ꝑhibetur: s muli
talia garrientes. ce sicut ait apłs ipsi ata¬
tes ce alios in errorem mittentes. Ex illus
tamen hec eẽ doctrina uel etiam quoridi
sociorum eius: ce nos possumus arbitiuae.
Nam neq iste breues definitiones uel pol
ratiotinationes ab illius abhorrent mi¬
nio. quod in alio oꝑe eius inspexi: cuiꝰ ail
constat eẽ auctorẽ. Et ñ frustra istos fa
qui hec attulerunt in sicilia. existimod
disse: quod ipse docuerit ista uel scͥpsers
responderem. Sed nisi ce illa commemorẽ
ub respondeo: quis poterit quemadmodũ

Expanded text:
et Paulo Augustinus. Caritas uestra, quae in uobis tanta est et tam sancta, ut etiam iubenti seruire delectet, petiuit, ut definitionibus quae dicuntur Caelestii esse respondeam. sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis: definitiones, ut dicitur, Caelestii. quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed multi talia garrientes et, sicut ait apostolus, ipsi errantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istae breues definitiones uel potius ratiocinationes ab illius abhorrent ingenio, 1 quod in opere alio eius inspexi, cuius eum esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. o tam breuiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus respondeo, quis poterit quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
terpellat gemitib menarrabilib: done. u
nobis sanitas ꝑficiatur. &e ds̃ sicut ẽ uuden¬
dus in et̾na ueritate monstretur. Quis
fuisse uel eẽ in hac uita aliquem homins
uel aliquos homines putat. excepto uno
diatore dĩ ce hominũ. quib necessaria ñ si¬
rit remissio peccatoꝵ: contrarius ẽ diun¬

Expanded text:
at gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis sanitas perficiatur et deus, sicuti est, uidendus in aeterna ueritate monstretur. Quisquis ergo fuisse uel esse in hac uita aliquem hominem uel aliquos homines putat excepto uno mediatore dei et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, contrarius est diu
Abbreviated transcription (Latin):
S intelligendum arbitror quia renouatis
ꝑfitienda uidet eum ce cognoscit: infirmis.
tutis. si dixerimus quia pecc̃m ñ habemus
nos ipsos seducimus ce ueritas in nobis is¬
Cum gͦ ꝑgrãm renouationis filii d̃i siumic.
tñ ꝓpter reliquias infirmitatis nõdũ ani¬
ruit quid erimus. Scimus qm̃ cũ apparis¬
rit similes ei erimus: quia uidebimus

Expanded text:
 intelligendum arbitror, quia renovatio perficienda videt et cognoscit: infirmitas tutis, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis  gratiam renouationis filii dei simus, tamen propter reliquias infirmitatis nondum apparuit quod erimus. scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ueruimne grauia quidem. In de-¬
uteronomio. Et conuertetur dñs ds̃ tr¬
us epularari in te suꝑ bonis. sicut epu¬
latas ẽ suꝑ patres tuos: si audieritis
uocem dm̃ dĩ ur̃i. custodire &e facere om¬
nia mandata eiꝰ. & iusticias. ce iudicia
que scͥpta s̃ in libro legis huiꝰ. si comi er¬
sũs fueris ad dñm dm̃ tuũ. ex toto cor¬
de tuo. ce ex tota anima tua: quia man¬
datum hoc qd̾ ego mando tͥ hodie ñ est
graue: neq longe a te ẽ. Non ẽ in celo
ut dicas. Quis ascendit in celũ. &e acti¬
piet illud nob̃. ut audientes faciamꝰ:
Non ẽ trans mare: ut dicas. Qͥs tnͣs fre¬
tabit mare &e accipiet illud nob̾. it au
tius: facere illud. Item dñs in eugłio.
Uenite ad me omnes qui laboratis ce
onerati estis: ce ego uos requiescere fa¬
ciam. Tollite iigum meũ suꝑ uos. ce
disciteame qr mitis sum &e humilis cor-¬
de: ce inuenietis requiem animabus

Expanded text:
sint, uerum ne grauia quidem. in Desint, uerum ne grauia quidem. in Deuteronomio: et conuertetur dominus deus tuus epulari in te super bonis, sicut epulatus est super patres tuos, si audieritis uocem domini dei uestri custodire et facere omnia mandata eius et iustitias et iudicia quae scripta sunt in libro legis huius: si conuersus fueris ad dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua. quia mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est grane neque longe a te est. non est in caelo, ut dicas: quis ascendet in caelum et accipiet illud nobis et audientes faciemus? non est trans mare, ut dicas: quis transfretabit mare et accipiet illud nobis et auds tuis facere illud. item dominus in euangelio: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos requiescere faciam. tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem anima
Abbreviated transcription (Latin):
uiq suauia: ce oret gemitu uoluntatis.
simpetret donum facilitatis. Qui enim
dtt. fiat cor meũ immaculatũ. ce itinera
ea dirige setłm uerbum tuũ. ce ne dñe¬
li mͦ omĩs iniquitas. ce fiat uoluntas
lia sicut in celo ce in t̃ra. & ne nos inferas
in temptationem. & cetera huiusmodi q̃
commemorare longum ẽ: hoc utiq orat
ut p̃cepta dĩ faciat. Que ut fierent nec
iuberetur. si nichil ibi nr̃a uoluntas age¬
ret: nec oraretur si sola sufficeret. Cõmen¬
dant᷑ gͦ ñ eẽ grauia: ut cui grauia s̃. intel¬
ligat nũdum accepisse se donũ quo gra¬
uia ñ sint: nec arbitretur ea se ꝑficere
qͣndo ita facit ut grauia sint. Hyla¬
rem enĩ datorem diligit ds̃. Nec tãmen
cum ea grauia sentit desꝑando franga¬
tur: s ad querendum. petendũ. pulsan¬
dumq cogatur. udiamus gͦ ce in his
testimoniis que deinde posuit: dm̃ sua
p̃cepta ñ grauia commendantẽ.O
dei mandata inqͥt ñ mͦ impossibilia ñ

Expanded text:
atque suauia, et oret gemitu uoluntatis, atque suauia, et oret gemitu uoluntatis, ut impetret donum facilitatis. qui enim dicit: fiat cor meum inmaculatum, et: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas, et: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita emptationem et cetera huius modi, quae commemorare longum est, hoc utique orat, ut praecepta dei faciat, quae ut fierent, nec iuberetur, si nihil ibi nostra uoluntas ageret, nec oraretur, si sola sufficeret. commendantur ergo non esse grauia, ut cui grauia sunt intellegat nondum se accepisse donum, quo grauia non sint, nec arbitretur ea se perficere, quando ita facit, ut grauia sint — hilarem enim datorem diligit deus — nec tamen, cum ea grauia sentit, desperando frangatur, sed ad quaerendum, petendum pulsandumque cogatur. Audiamus ergo et in his testimoniis, quae deinde posuit, deum sua praecepta non grauia commendantem. \'quod dei mandata\', inquit, non modo inpossibilia non
Abbreviated transcription (Latin):
hibet iste testimonia. quib ostendat ñ eẽ
grauia diuina p̃cepta. Quis autẽ nesci¬
it qd̃ p̃ceptum generale sit caritas. quia
sins p̃cepti ẽ caritas. & plenitudo legis ca¬
ritas: graue ñ eẽ quod diligendo fit. nõ ti¬
mendo: Laborant autẽ iudei p̃ceptis: qͥ
iatimendo conantur implere. S ꝑfecta
aritas foras mittit timorem: &e facit pre¬
cipti sarrinam leuem: ñ solum ñ p̃men-¬
tan onere ponderũ. uerumetiã subleuan¬
tm uice perinarum. Que tñ caritas ut ha¬
beatur etiam tanta qnͣta in corꝑe mortis
huiꝰ haberi potest: parum ẽ nr̃e uoluntatis
arbitrium nisi aduiuet gr̃a dĩ ꝑiħm xp̃m¬
ds̃m nr̃m. Diffunditur quippe in cordib
ꝓ causam sc̃ͥptura commnemorat ñ ẽẽ gra¬
lla p̃cepta diuina: nisi ut anima que il¬
lagrauia sentit. intelligat se nõdum ac-¬
apisse uires. quib talia sunt precepta do¬
nini. qualia cõmendant᷑. leuia scilicet

Expanded text:
adhibet testimonia, quibus ostendat non esse adhibet testimonia, quibus ostendat non esse grauia diuina praecepta. quis autem nesciat, cum praeceptum generale sit caritas — quia finis praecepti est caritas et plenitudo legis est caritas — graue non esse quod diligendo fit, non timendo? laborant autem in dei praeceptis, qui ea timendo conantur implere; sed perfecta caritas foras mittit timorem et facit praecepti sarcinam leuem, non solum non prementem onere ponderum, uerum etiam subleuantem uice pinnarum. quae tamen caritas ut habeatur etiam tanta quanta in corpore mortis huius haberi potest, parum est nostrae uoluntatis arbitrium, nisi adiuuet gratia dei pstrum; diffunditur quippe in cordibusob causam scriptura commemorat non esse grauia praecepta diuina, nisi ut anima quae illa grauia sentit intellegat nondum se accepisse uires, quibus talia sint praecepta domini qualia commendantur, leuia scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
tur: &e nunc in ꝓficientib agitur. & onul
modo implebitur contentione mortis al¬
sumpta. &e caritate que credendo ce syal¬
do nuitritur. uidendo &e obtinendo ꝑfcla
Ieniceps instituit diuinis agere tellis
moniis quod intendit. Quod quale ss
diligentius aduertamus testimomia M
cato sit. ad hoc respondemus. N  on ss¬
cila ñ absurde etiam ille dr ñ quia iam ꝑ¬
sictus ẽ. s quia ad ipsam ꝑfectionem irre¬
ghensibiliter currit: carens criminib da¬
nabilib. atꝙ ipsa pect̃a uenialia ñ negli¬
gins mundare elemosinis. Ingressũ iup¬
pe hoc est iter nr̃m quo tendimus ad ꝑfe¬
chionem: munda mundat oratio. Munda
autẽ ẽ oratio. ubi ueracit̃ dđr. dimitte nob̾¬
debita nr̃a sicut &e nos dimittimus: ut
ni ñ rep̃hẽdit᷑ quod ñ imputatur sme re¬
prehensione idest sine macula nr̃ ad ꝑfe¬
dionem cursus habeat. In qua ꝑfectione
tum ad eam uenerimus: iam ñ sit omni-¬
no qd̾ ignoscendo mundetur. Deinde ad

Expanded text:
atur, et nunc in proficientibus agitur et omni modo implebitur contentione mortis absumpta et caritate quae credendo et sperando nutritur uidendo et obtinendo perfecta. Deinceps instituit diuinis testimoniis agere quod intendit. quod quale sit, diligentius aduertamus. \'testimoniapeccato sit. ad hoc respondemus: non cula non absurde etiam ille dicitur, non qui iam perfectus est, sed qui ad ipsam perfectionem inreprehensibiliter currit, carens criminibus damnabilibus atque ipsa peccata uenialia non neglegens mundare elemosynis. ingressum quippe, hoc est iter nostrum quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio. munda est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, ut, dum non reprehenditur quod non imputatur. sine reprehensione, hoc est sine macula noster ad perfectionem cursus habeatur, in qua perfectione, cum ad eam uenerimus, iam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Deinde iste
Abbreviated transcription (Latin):
¶on ẽ homo iustus in t̾ra: qui faciat
boium. ce ñ peccet. Item dicunt inquit
Illa ñ iustificabit᷑ m ꝯspectu tuo oĩs iuuẽs.
thiuc testimonio quasi respondit ad
ubil aliud nisi ut scͥpture sc̃e inter se liti¬
sł uideantur: quarũ concordiam nos
emus ostendere. it enĩ. Quib re

Expanded text:
non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet. \'Item dicunt\', inquit, \'quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens\', et huic testimonio quasi respondit ad nihil aliud, nisi ut scripturae sanctae se litigare uideantur, quarum concordiam nos debemus ostendere. ait enim: \'quibus re
Abbreviated transcription (Latin):
men iusticiam tuam: ce iudicium duũ u¬
lud meridiem. Deniq ñ dixit. ibi sume
proximus sum. Qd̃ si udicium suũ ilis
intelligi uoluit. ñ quo ipse iudicabit s
in fine iudicandus ẽ: iusti in illo uidimi
inueniuntur om̃s qui ñ fallacit̃ dicunt i¬
mitte nobis debita nr̃a sicut ce nos dͥimis

Expanded text:
umen iustitiam tuam et iudicium tuum uumen iustitiam tuam et iudicium tuum uelut meridiem. denique non dixit: ibi sum, sed: proximus sum. quodsi iudicium suum illud intellegi uoluit, non quo ipse iudicabit, sed quo in fine iudicandus est, iusti in illo iudicio inuenientur omnes qui non fallaciter dicunt: dimitt
Abbreviated transcription (Latin):
do quasi contraria questiones artius illiga¬
uit. Ait enĩ testimonia sc̃pturarum que e
diuerso ponenda sunt his. qui arbitrii li¬
bertatem uel ñ peccandi possibilitatem am¬
ꝑite existimant se scͥpturarum auctoritate
posse destruere. Obicere enĩ solent inqͥt qd̾
sc̃s iob dixerit. Oͥs mundꝰ est a pecc̃o:
Nec infans cuiꝰ unius diciuita ẽ suꝑ terram.
Ieide quasi respondet huic testimonio
aliis testimoniis quod ipse iob dixerit. iu¬
stus eñ uir ce sine querela factus sum in
derisum: ñ intelligens posse dici hominem
iustum qui ꝑfectioni iusticie plurimum
accessit. ita ut ei proximus fieret. Qd̃ mul¬
tos etiam in hac uita potuisse in qua ex
fide unuitur. ñ negamus. Hoc &e illo te¬
stimonio confirmatur qd̃ iste conseqnter
adinxit ab eodem iob dictum. Fece
ego proximus sum iuditio meo: cẽ scio
quia iustus muemar. Noc enĩ ẽ iudi¬
cium: de quo alibi dr̃. Et educet uelutos¬

Expanded text:
do quasi contraria quaestiones artius inligado quasi contraria quaestiones artius inligauit. ait enim: \'testimonia scripturarum, quae e diuerso ponenda sunt his qui arbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem inperite existimant se scripturarum auctoritate posse destruere. obicere enim solent\', inquit, quod sanctus Iob dixerit: quis mundus est a peccato? nec infans, cuius est unius diei uita super terram\'. deinde quasi respondet huic testimonio aliis testimoniis, quod ipse Iob dixerit: iustus enim uir et sine querella factus sum in derisu, non intellegens posse dici hominem iustum, qui perfectioni iustitiae plurimum accessit, ita ut ei proximus fieret: quod multos etiam in hac uita potuisse, in qua ex fide uiuitur, non negamus. Hoc et illo testimonio confirmatur, quod iste consequenter adiunxit ab eodem Iob dictum: ecce ego proximus sum iudicio meo, et scio quia iustus inueniar. hoc enim est iudicium, de quo alibi dicitur: et educet uelut l
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ caritas dei. ut mandata eiꝰ obseruemꝰ:
ce mandata cius grauia ñs̃. Nis andi¬
tis legitimis ce eugłicis && apłicis destimo¬
niis: edificemur ad grãm quã ñ intelli¬
gunt qui ignorantes dĩ iusticiam ce suã
uolentes constituere. iusticie dĩ ñ sunt sub¬
iecti. Si enĩ ñ intelligunt illud ex deutero¬
nomio. quemadmodũ apłs paulus cõme¬
morauit ut corde credatur ad iusticiam.
ore autẽ confessio fiat ad salutem. quia ñ
ẽ opus sanis medicus. s male habentibus:
isto certe ioħis apłi testimonio quod ad istã
sententiam ultimũ posuit. ubi ait hec est
caritas dĩ ut mandata eiꝰ obseruemus. ce
mandata eiꝰ grauia ñ sunt: debent utiq
commoneri caritati dĩ ñ eẽ graue manda
tatis: cui plus dando qm oportet ignorat
iusticiam dĩ. Que tñ caritas tunc ꝑfecta
erit: cum penalis timor omĩs abresserit.
Post hec ꝓposuit testimonia que contra eos
dici solent. nec ea soluit: s commemoran¬

Expanded text:
est caritas dei, ut mandata eius obseruemus; et mandata eius grauia non sunt\'. his auditis legitimis et euangelicis et apostolicis testimoniis aedificemur ad gratiam, quam non intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam, ore autem confessio fiat ad salutem, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. isto certe Iohannis apostoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus; et mandata eius grauia non sunt, debent utique commoneri caritati dei non esse graue mandattatis, cui plus dando quam oportet ignorant iustitiam dei: quae tamen caritas tunc perfecta erit, cum poenalis timor omnis abscesserit. Post haec proposuit testimonia, quae contra eos dici solent, nec ea soluit, sed commemoran
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionis gła. unde dictum ẽ. sp̃s autan
nundum erat datus. qͥa iħc nõdum furat
glorificatus: quomͦ dicenda ẽ ante resurneti¬
onem suam eccła eiꝰ ẽẽ głosaͤ Mundat gͥma
nunc lauachro aque in uerbo. abluens per̃a
p̃terita. & pellens ab ea dominationẽ mi¬
rum angłoꝵ: deinde ꝑficiens eiꝰ sanitatis
facit eam occurrere in illam głosam sineu
cula ce ruga. Quos enĩ p̃destinauit illx
uocauit: ce quos uocauit ipsos ce uistila¬
uit. Qͦ s autẽ iustificauit: illos ce głificat
In hoc mysterio dictum arbitror. Etct im
demonia &e sanitates ꝑfitio hodie &e eras
tercia die consummor idest ꝑficior. Drxta
hoc ex ꝑsona corꝑis su qͦd ẽ eccła dĩ. ponms
pro distinctis orcdinatisꝙ temporib. qud
&r in sua resurrectione significauit int̾lus
Cuto autẽ interesse inter rectum corde cons¬
dum corde. Nam ce rectus corde in ea qi
ante sunt extenditur. ea que retro s̃ al¬
uiscens: ut recto eursu id est recta fide as

Expanded text:
resurrectionis gloriam — unde dictum est: spiritus autem non erat datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus - quomodo dicenda est ante resurrectionem suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam nunc lauacro aquae, in uerbo abluens peccata praeterita et pellens ab ea dominationem malorum angelorum; deinde perficiens eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam sine macula et ruga. quos enim praedestinauit, illos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, illosin hoc mysterio dictum arbitror: Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia die consummor, id est, perficior. Dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est Ecclesia Dei, ponens pro distinctis ordinatisque temporibus quod et in sua resurrectione significavit in triduo. Puto autem interesse inter rectum corde et mundum corde: nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur, ea quae retro sunt obliviscens, ut recto cursu, id est recta fide atque
Abbreviated transcription (Latin):
suit testimoniũ scͥpturarũ. qd̾ eis dici solet
quia ñ ẽ homo iustus in t̾ra qͥ faciat bonũ
e ñ peccet. Et quasi respondet aliis testi.¬
moniis: quia dñs de scõ iob dixerit. Nũ¬
quid considerasti serusi meũ iob: Non enĩ

Expanded text:
suit testimonium scripturarum, quod eis dici solet: suit testimonium scripturarum, quod eis dici solet: quia non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet, et quasi respondit aliis testimoniis, quia dominus de sancto Iob ait: numquid considerasti seruum meum Iob? non enim
Abbreviated transcription (Latin):
qtelligendũ quod dictum ẽ. Dona ẽ sub¬
fantia: cui ñ ẽ pecẽm in conscientia. Cunc
eñ erit uere bona substantia: id est uere
ꝯuitiȩ: cum tnsierit tota pauꝑtas ide. cũ
aonsumpta fuerit omĩs infirmitas. Nunc
urro auertat se homo a delicto. cum ꝓfici¬
endo inde discedat. ce renouet᷑ de die in di¬
m.&e dirigat manus in oꝑe miscłie. or
ib omni delicto mundet cor suũ: misere¬
nur. ut quod restat ꝑueniam dimittat᷑.
hoc enĩ salubriter &e sine uana maniq
actantia bene intelligitur: in eo qd̾ dixit
ses iohes. Si cor nr̃m nos ñ rep̃hendat. fi¬
tutiam habemus ad deũ: t quecũq pe-¬
uitimus accipiemus ab eo. Hoc enĩ uide¬
ut isto loco ammonuisse ne cor nr̃m m
psa nos oratione ce petitione rep̃hendat:
hiẽne forte cum ceꝑimus dicere. dimit¬
t nob̾ sicut ce nos dimitamus. conpun¬
gamur ñ facere qd̃ dicimus. aut etiam ñ
audeamus dicere qd̃ ñ facimus. ce fidu¬
nam petendi amittamus. Item sͥ oppo¬

Expanded text:
tellegendum quod dictum est: bona est substantia cui non est peccatum in conscientia. tunc enim erit uere bona substantia, id est uerae diuitiae, cum transierit tota paupertas, id est consummata fuerit omnis infirmitas. nunc uero auertat se homo a delicto, cum proficiendo inde discedit et renouatur de die in diem, et dirigat manus in opus misericordiae et ab omni delicto mundet cor suum; misereatur, ut quod restat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et sine uana inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus Iohannes: si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus aut etiam non audeamus dicere quod non facimus et fiduciam petendi amittamus. Item sibi oppo
Abbreviated transcription (Latin):
tñ comꝑata nec bona s̃. cui cõꝑata nec sũt:
altissime quippe ce proprio quodã modo de
se ipso dixit. ego sum qui sum. sicut dictiũ ẽ
nemo bonus nisi unus ds̃: quẽ admodum
de ioħe dictum ẽ. ñ erat ille lumen. cũ dñs
eum dicat eẽ lucernam. sicut discipłos qͥb
dixit. uos estis lumen munddi. nemo accen¬
dit lucernam ce ponit eam sub modio: s
in comꝑatione luminis illicis qͦd ẽ uerũ¬
lumen illuminans omẽm hominẽ ueni¬
entem in hunc mundũ ñ erat ille lumei:
siue quia ipsi etiam filii dĩ comparati sͥ
ipsis quales in illa ꝑfectione ȩt̃na futuri
sunt: ita boni s̃ ut adhuc ce mali sint. Qd
de illis dicere ñ auderẽ. quis enĩ audeat malos¬

Expanded text:
tamen comparata nec bona sunt, cui comparata nec sunt — tamen comparata nec bona sunt, cui comparata nec sunt — altissime quippe et proprio modo quodam de se ipso dixit: ego sum qui sum. sic dictum est: nemo bonus nisi unus deus, quemadmodum de Iohanne dictum est: non erat ille lumen, cum dominus eum dicat esse lucernam sicut discipulos, quibus dixit: uos estis lumen mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio; sed in comparatione luminis illius, quod est lumen uerum inluminans omnem hominem uenientem in hunc mundum, non erat ille lumen — siue quia ipsi etiam filii dei comparati sibi ipsis quales in illa perfectione aeterna futuri sunt ita boni sunt, ut adhuc et mali sint. quod de illis dicere non auderem — quis enim audeat
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ requirere dm̃ ñ erat qui faceret. nõ
erat usꝙ ad unum: s in eo genere hominũ
quod p̃destinatum ẽ ad interitum. Suꝑhos
autẽ respexit d̾s p̃scientia: ꝓtulitq senten¬
nam. Item dicunt inqͥtꝰ illud qͦd salua¬
m ait. Quid me dicis bonum: Nemo
lius nisi solus ds̃. Hanc item ꝓpositi¬
nem ommino ñ soluit: s opposuit uelut
aduerso alia testimonia quib ꝓbaret
t̃e hominẽ bonũ. Dixit enĩ eẽ responden¬
dim quod idem dñs alibi ait. Honus
homo de bono thesauro cordis sui ꝓfert
bona. Et iterum. Qui solem suũ facit ori
isuꝑ bonos ce malos. Et alibi sc̃ptum est
it. Bona bonis creata s̃ abinitio. Et ite¬
lm. Qui s̃ boni: erunt habitatores terre.
ii sic respondendũ ẽ ut ce illud intelli¬
Elur quomodo dictum sit. nemo bonus
i imus do: siue quia omĩa cieata sunt¬
qͣmuis ea ds̃ fecerit bona ualde. creator

Expanded text:
quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum quod praedestinatum est ad interitum. super hos enim respexit dei praescientia protulitque sententiam. \'Item dicunt\', inquit, \'illud quod saluator ait: quid me dicis bonum? nemo bonus nisi solus deus\'. hanc item propositionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex aduerso alia testimonia, quibus probaret esse et hominem bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dominus alibi ait: bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et iterum: qui solem suum oriri facit super bonos et malos. <et alibi scriptum est\', inquit, <bona bonis creata sunt ab initio, et iterum: qui sunt boni, erunt habitatores terrae\'. cui sic respondendum est, ut et illud inteliegatur quomodo dictum sit: nemo bonus nisi unus deus. siue quia omnia quae creata suntquamuis ea deus fecerit bona ualde, creatori
Abbreviated transcription (Latin):
ant plenitudmi iusticie ꝑfectioniq ꝓpin¬
quor. Quia ce ipsa concupiscentia qͦd est
petc̃m habitans in carne nt̾a: ce si manet
ohuc in memb̾s mortalib minui tñ ñ de¬
sinit in ꝓficientib. Aluid ẽ gͦ recedere ab
omñi pecc̃o qͦd nunc in oꝑe ẽ: aliud recessis¬
si ab omni pecc̃o quod in illa ꝑfectione tẽ
ano. S tñ ce qui iam recessit. & qui adhuc re-¬
edit: ñ ẽ negandus facere bonum. Quomͦ
s dictum ẽ. ñ ẽ qui faciat bonum ñ ẽusq
dunum. qd̾ ille ꝓposuit. & ñ solutum reli-¬
qut: nisi quia ppłm quendam psalmus il¬
I tulpat. in quo nec unus erat qui faceret
honum. dum uolunt remanere filii hominũ
ir ñ eẽ filii dei cuiꝰ gr̃a homo fit bonus ut
ficiat bonum: De illo enĩ bono dictum hic
dibemus acciꝑe: qͦd ibi art. Ds̃ respexit de
ulo suꝑ filios hominũ: ut uideat si est in¬
ctelligens aut requirens dm̃. Hoc gͦ bonum

Expanded text:
quanto plenitudini justitiae perfectionique fit propinquanto plenitudini justitiae perfectionique fit propinquior, quia et ipsa concupiscentia, quod est peccatum halibus, minui tamen non desinit in proficientibus. aliud est ergo recedere ab omni peccato, quod nunc in opere est, aliud recessisse ab omni peccato, quod in illa perfectione tunc erit. sed tamen et qui iam recessit et qui adhuc recedit, non est negandus facere bonum. quomodo ergo dictum est: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, quod ille proposuit et non solutum reliquit, nisi quia populum quendam psalmus ille culpat, in quo nec unus erat qui faceret bonum, dum uolunt remanere filii hominum et non esse filii dei, cuius gratia homo fit bonus, ut faciat bonum? de illo enim bono dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: deus deinum, ut videat si est intelligens, aut requirens Deum . Hoc ergo bonum
Abbreviated transcription (Latin):
difficiliorem reddidit. ꝓponendo adursins
probatum destimonium. ñ ẽ qui faciatl
num ñ ẽ usq ad unum: ce quasi contars¬
stimonia referendo. quib oftenderet ẽ i
qui faciunt bonũ. Quod quidem ostenbi
s aliud ẽ ñ facere bonum. aliud ñ ẽt sim
cato. etiam si homo faciat multa bonalb
dictum sit. ñ ẽ qui faciat bonũ ñ ẽ inqd
fac bonitatem. Hoc p̃ceptum ẽ ñ facͥli
Quod p̃ceptum ñ utiq faciebant. dcq
dictum ẽ. ñ ẽ qui faciat bonũ ñ ẽ usqꝰ
unum. Ait enim dixisse sanctum tobil
oli timere fili. Pauꝑem uitã germmiss
multa bona habebimus si timuermꝰ
erissime tunc erunt homini mula
na: cum recesserit ab om̃i pecc̃o. siulꝰ
a nuilla erunt mala: ut ñ opus habeat dice
pe libera nos a malo. Qͣmuis ce nunc omĩs
qui ꝓficit recta intentione ꝓficiens recedit
ab om̃i pecc̃o. & tanto inde longinquior.

Expanded text:
difficiliorem reddidit proponendo aduersum se difficiliorem reddidit proponendo aduersum se probatum testimonium: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, et quasi contrtestimonia referendo, quibus ostenderet esse homines qui faciunt bonum. Quod quidem ostendit: sed aliud est, non facere bonum; aliud, non esse sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona. dictum sit, Non est qui faciat bonum, non est usque ad fac bonitatem . Hoc praeceptum est, non factum: quod praeceptum non utique faciebant de quibus dictum est, Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Ait etiam dixisse sanctum Tobiam, Noli timere, fili; pauperem vitam gerimus, sed multa bona habebimus, si timuerimcerimus bona . Verissime tunc erunt homini multa bona, cum recesserit ab omni peccato. Tunc enim ei nulla erunt mala, ut re: « Libera nos a malo. » Quamvis et tunc omnis qui proficit recta intentione proficiens, recedit ab omni peccato, et tanto inde longinquior,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ addidit in dño. cũ autẽ dixit lux addi¬
dit utiꝙ in año: quia in sẽ ipsis luix esse¬
uero in apocalypsi ꝓpterea tales dicti d̃. qus
ñ sit iuentum in ore eoꝵ mendatium an
ñ dixerunt se ñ habere pecc̃m. Quod si
mendatium. Quod si ꝓpter inuidiam cũ s
sine pecc̃o dicerent se ñ ẽẽ sine pecc̃o. hoc iss
eẽt mendatium: falsumq eẽt q̃d dictum a
ñ ẽ inuentum in ore eoꝵ mendatium son
gͦ sine macula sunt: quia sicut ipsi dimst
debitorib sius. sic illis dõ dimitdente ii¬
dati sunt. Ecce nos ut ualuimus exposiu
quomͦ accipienda eẽnt testimonia quepsu
causa cominemorauit. Ipse autẽ quomodist
accipiendum q̃d scͥptũm ẽ. omĩs homo ni¬
dax. omnino ñ soluit: nec soluere potetu i
correcto errore quo credit hominẽ sine an¬
torio gre dĩ ꝑsolam ꝓpriam uoluntatan
posse eẽ ueracem. Sic aliam que sequit᷑ qut¬
onem ꝓposuit nec soluit: mimo uero aux t

Expanded text:
non addidit "in domino"; cum autem dixit lux, addinon addidit "in domino"; cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se ipsis lux essur. illi uero in Apocalypsi propterea tales dicti sunt. quod non sit inuentum in ore eorum mendacium, quia non dixerunt se non habere pmendacium. Quod si propter invidiam, cum essent sine peccato, dicerent se non esse sine peccato; hoc ipsum esset mendacium, falsumque esset quod dictum est, Non est inventum in ore ipsorum mendacium. Ideo ergo sine macula sunt, quia sidebitoribus suis, sic illis deo dimittente mundati sunt. ecce nos, ut ualuimus, exposuimus quomodo accipienda essent testimonia, quae pro sua causa commemorauit. ipse autem quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo mendax. omnino non soluit nec soluere poterit nisi correcto errore, quo credit hominem sine adiutorio gratiae dei per solam propriam uoluntatem posse esse ueracem. Sic aliam quae sequitur quaestionem proposuit nec soluit; immo uero auxit et
Abbreviated transcription (Latin):
omnino consentit. uel si aliqñdo premitur
ñ opprimitur. Sicut luctator fortior ce si
aliqnͣdo tenetur: ñ ideo ꝑdit si suꝑior in¬
uenitur. Legitur sane homo sine crimi¬
ne. legitur sine querela: ce ñ legitur sine
miraculum tenuit ueracis hominis. Itẽ
apud salomonẽ de sapientia. Uiri mẽnda¬
ces ñ erunt illius memores: uiri autẽ ue¬
races inueniuntur in illa. Item in apoca¬
lipsy. Et in ore ipsoꝵ ñ ẽ inuentũ men¬
datium: sine macula sunt. Ad hec ce noᷤ
respondemus. ammonentes quomodo sit
dicendus homo uerar ꝑ dĩ grãm atq ue¬
ritatem: qui ꝑse ipsum sine dubio men¬
dax ẽ. Unde dictum ẽ. Omĩs homo men¬
dax. Hoc oe testimonium sonat de sapien¬
tia: quod ipse ꝓposuit. Miri autẽ ueraces
inueniuntur in illa. Qui ꝓculdubio nõ
m illa s in se ipsis inueniunt᷑ ẽẽ menda¬
ces: sicuti ẽ. Fuistis aliqndo tenebre. nc̃
autem lux in dño. Cum diceret tenebre

Expanded text:
omnino consentit uel, si aliquando premitur, omnino consentit uel, si aliquando premitur, non obprimitur; sicut luctator fortior, etsi aliquando tenetur, non ideo perdit quo superius inuenitur. legitur sane homo sine crimine, legitur sine querella, at non legitur sine miraculum tenuit ueracis hominis; item apud Salomonem de sapientia: uiri mendaces non erunt illius memores; uiri autem ueraces inuenientur in illa; item in Apocalypsi: et in ore ipsorum non est inuentum mendacium; sine macula sunt\\ ad haec et nos respondemus ammonentes, quomodo sit dicendus homo uerax per dei gratiam atque ueritatem, qui per se ipsum sine dubio mendax est. unde dictum est: omnis homo mendax. hoc et testimonio sonat de sapientia, quod ipse posuit: uiri autem ueraces inuenientur in illa, qui procul dubio non in illa, sed in se ipsis inuenientur esse mendaces, sicuti est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. cum diceret tenebrae,
Abbreviated transcription (Latin):
sacculo: ce annotasti si quid inuitus trans¬
gressus sum. Testimonia gͦ que posuit de
uerbis scĩ uiri iob nos sicut potuimus quẽ¬
admodum sint accipienda monstraiumus:
mendax. Neꝙ hoc contra se ipsum a se ip¬
so ꝓpositum soluit. s commemorando alia
uelut contraria testimonia apud eos qui
ñ intelligunt seãm scͥpturam diuina eloqͥa
in lite dimisit. it enĩ. Quib responden¬
dum ẽ: quod in numeri librõ scͥptum ẽ. ho¬
mo uerax. Et de scõ iob legitur ita. Erat
uir habitans in regione ausitide nomine
iob: uerax. sine crimine. iustus. dĩ cultor.
abstinens se ab omĩ re mala. iror qd̾
ausus ẽ ponere hoc testimonium ubi di¬
ctum ẽ. abstinens se ab omĩ re mala. cum
hoc ab omni pecc̃o uelit intelligi: cum su¬
ꝑius dycerit pecc̃m. actum malum eẽ nõ
rem. Reminiscat᷑ gͦ quia etiam si actus sit.
res potest dici. Abstinet autẽ se ab omĩ re
mala: qui pecc̃o sine quo ñ ẽ uel numqͣm

Expanded text:
sacculo et annotasti, si quid inuitus transsacculo et annotasti, si quid inuitus transgressus sum. testimonia ergo, quae posuit de uerbis sancti uiri Iob, nos, sicut potuimus, quemadmodum sint accipienda monstrauimus. mendax\'. neque hoc contra se ipsos a se ipso propositum soluit; sed commemorando alia uelut contraria testimonia apud eos qui non intellegunt sanctam scripturam diuina eloquia in lite dimisit. ait enim: \'quibus respondendum est, quod in Numeri libro scriptum est: homo uerax; et de sancto lob legitur ita: erat uir habitans in regione Ausitide nomine Iob uerax, sine crimine, iustus, dei cultor, abstinens se ab omni re mala. miror quod ausus est ponere hoc testimonium, ubi dictum est: abstinens se ab omni re mala, cum hoc ab omni peccato uellet intellegi, cum superius dixerit peccatum actum malum esse, non rem. reminiscatur ergo quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem ab omni re mala qui peccato, sine quo non est, uel numquam
Abbreviated transcription (Latin):
contra pecẽm. Quod &e ut omnino ñ sit ibi
adiacet ei uelle: s ꝑficere bonũ ñ adiacet.
Non facere bonũ ñ adiacet: s ꝑficere. Nam
in eo quod ñ consentit: bonũ facit. Et in
eo qd odit concupiscentiã suã: bonum
peccat ignoscit: bonum facit. Et in eo qͦd
petit dimitt sͥ debita sua. & ueraciter
dicit. quod dimitat etiam ipse debitorib siuis.
oe orat ne inferatur in temptationẽ. s libere¬
tur a malo: bonum facit. Et̃ tñ ꝑficere bonũ
ñ adiacet: quod tunc erit qͣndo concupiscen¬
tia illa que habitat in memibͥs eius nulla
erit. Non gͥeum rẽphendat eor eiꝰ. qͣndo rep̃¬
hendit pecc̃m. quod habitat in membͥs
eius: ce ñ habet quã rẽp̃hendat infideli¬
teitem eius. Ita nec in uita sua idest in fide
sua a cordẽ suo rep̃henditur: &e sine. pecc̃o
ñ eẽ conuincitur. Quod ce ipse iob de se
confitetur. ubi dicit. Nichil te latuit pecca¬
toꝵ meoꝵ. signasti iniquitates meas in

Expanded text:
contra peccatum. quod ut omnino ibi non sit, contra peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed perficere bonum non adiacet. non facere bonum non adiacet, sed perficere. nam in eo quod non consentit, bonum facit, et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum peccat ignoscit, bonum facit; et in eo quod petit dimitti sibi debita sua et ueraciter dicit quod dimittit etiam ipse debitoribus suis et orat, ne inferatur in temptationem, sed liberetur a malo, bonum facit. ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando concupiscentia illa quae habitat in membris eius nulla erit. non ergo eum reprehendit cor eius, quando reprehendit peccatum quod habitat in membris eius et non habet quam reprehendat infidelitatem eius. ita nec in uita sua, id est in fide sua a corde suo reprehenditur et sine peccato non esse conuincitur. quod et ipse Iob de se confitetur, ubi dicit: nihil te latuit peccatorum meorum. signasti iniquitates meas in