comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tã exiguũ nutrim̃ti tẽpus. cũ absolutio foe¬
tuũ tã paucoꝵ dierũ sit. Tantã autẽ grãm
minuscula auis diuinitus indultã hab&. ut
hos quattuor decĩ dies nautici p̃sup̃tȩ sere¬
nitatis obseruent. qͦs & alchionidas uocaNł.
qͥb: nullus motꝰ ꝓcellosȩ tẽpestatis horrescat
Nonne uos passerib pluris estis dñs ait.
Si igit᷑ auis minuscule c̃tẽplatione in surgit
mare. & repente cõprimit᷑. atq aspero hie¬
mis int̾ ingruentes ꝓcellas tẽpestatesq
uentoꝵ det̾git cȩli nubila fluct̾q cõponit.
elem̃tis omĩb subito infusa tranquillitas.
Quantũ presumere debras debonitate dĩ o homo.
qͥ adimaginẽ dĩ factꝰ agnosceris. sitameN
auiculȩ istius fidẽ studio deuotionis imiteris.
Illa tẽpestates uidens in surgere. seuire uen¬
tos. Inter hiberni seua ñ reuocat᷑. neq re¬
flectit᷑. sed ĩpellit᷑. Deniq inlitore sua oua

Expanded text:
tam exiguum nutriendi tempus, cum absolutio fetam exiguum nutriendi tempus, cum absolutio fetuum tam paucorum dierum sit. tantam autem gratiam minuscula auis diuinitus indultam habet, ut hos quattuordecim dies nautici praesumptae serenitatis obseruent, quos et alcyonidas uocant, quibus nullos motus procellosae tempestatis horrescant. nonne uos passeribus pluris estis? dominus ait. si igitur auis minusculae contemplatione et insurgit mare et repente ut\' atque aspero hiemis inter graues procellas tempestatesque uentorum deterget caeli nubila fluctusque componit elementis omnibus subito infusa tranquillitas, quantum praesumere debeas, o homo, ad imaginem dei factus agnoscis, si tamen auiculae istius fidem studio deuotionis imitens. illa tempestates uidens insurgere, saeuire uentos inter hiberni saeua, non reuocatur neque reflectitur, sed inpellitur. denique in litore sua oua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseqͣmur. Et qm̃ de aquatilib reptilib diximꝰ.
arduũ ẽ. ut subito ad aues cȩlinr ascendat.
Et ideo dehis auib: prius dicamꝰ quȩ circa aqͣs
maris fluminũq uersant᷑ cũ qͥbus possumus
emergere . Itaq ab altione sermonẽ adori¬
amꝰ. Ea est auis maritima quȩ in litoribus
fetus suos edere sol&. ita ut in harenis oua
deponat medio fere hiemis. Nã id tẽporis
fouendis hab& deputatũ parͫbus. quando
maxime insurgit mare litorib uehem̃ti¬
orq fluctus inliditur. qͦ magis repentinae
placiditatis sollẽpnitate auis huius elucer&
grã Nãq ubi undosũ fuerit mare. positis
ouis subito mitiscit. & om̃s cadunt uentoꝵ
ꝓcellȩ. flatusq aurarũ mitiscunt ac placidũ
uentis stat mare. donec oua fouit alcione
sua. Septẽ autẽ dies fotus sunt. qͥb decursis.
educit pullos. fetusq absoluit Ilico: alios
qͦq septẽ ad iungit dies. qͥb enutriat partꝰ
suos. donec incipiarł ad olescere. Nec mireris

Expanded text:
sequamur. Et quoniam de aquatilibus reptilibus diximus, arduum est ut subito ad aues caeli sermo noster ascendat. et ideo de his auibus prius dicamus, quae circa aquas maris fluminumque uersantur, cum quibus possumus emergere. itaque ab alcyone sermonem adoriamur. ea est auis maritima, quae in litoribus fetus suos edere solet, ita ut in harenis oua deponat medio fere hiemis. nam id temporis fouendis habet deputatum partibus, quando maxime insurgit mare litoribusque uehementior in inliditur. quo magis repentinae placiditatis sollemnitate auis huius eluceret gratia. namque ubi undosum fuerit mare, positis ouis subito mitescit et omnes cadunt uentorum procellae Batusque aurarum quiescunt ac placidum uentis stat mare, donec oua fouet alcyone sua. septem autem dies fotus sunt, quibus decursis educit pullos fetusque abaoluitabsoluit. ilico alios quoque septem adiungit dies, quibus enutriat partus suos, donec incipiant adolescere. nec mireris
Abbreviated transcription (Latin):
nens decori: sui or nam̃ta fastigii. qͥ quasi trirbes
uesticẽ ecclesiȩ suauistute sustineant. & fasti¬
giũ eiꝰ ex ornen. Laurus & palma ad insigne uic¬
torie. lauro uictoꝵ capita coronant᷑. Palmamanꝰ
uictricis ornata est. Vnde & ecclesia ait. Dixi:
ascendã in palmã. tenebo altitudines eiꝰ. Quȩ
eminentiã uidens uerbi . & sperans qđ ad eiꝰ alti¬
tudinẽ possit ascendere & scientiȩ sumitatem.
Dicit ascendã in palmã. ut om̃ã relinquat inferiora
& ad superiora ẽtendat adbrachiũ xp̃i. Vt & su¬
aułs eiꝰ fruet̾ carpat & gust&: suauis enĩ uistu¬
tis est fructꝰ. Populus quoq coronis arbo sũbrosa
uictricib & salixlentauitib: habilis uinciendis.

Expanded text:
ns decora sui ornamenta fastigii, qui quasi trabes verticem Ecclesiae sua virtute sustineant, et fastigium ejus exornent. Laurus et palma ad insigne victoriae: lauro uictorum capita coronantur, palma manus uictricis ornatus est. unde et ecclesia ait: dixi, ascendam in palmam, tenebo altitudines eius. quae eminentiam uidens uerbi et sperans quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut suauis eius fructus carpat et gustet; suauis enim uirtutis est fructus. populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui subiecit inspe. Illa ergo ñ sponte mu¬
tat᷑. tusponte mutaris. Illa c̃gemiscit & ẽ
gratularis frequent̃. Illa tuã redẽptionẽ
frequent̃ exspectat. ut a cõmuni dotiuscre¬
ature seruitio liberet᷑. tu&tuȩ redẽptioni
& illius libestati afferł mpeclim̃tũ. Iux̧
ergo ñ suȩ stulticiae est. qđ dũ tu expectaris.¬
& nec sero ẽuesteris. adhuc & illa mutatur.
Noliergo lunã oculo tui corporis estimare.
sedm̃tis uiuacitate minuit᷑ luna. ut elem̃ta¬
repleat. Hoc est uere gnende misteriũ. Donauit
hoc ei qui omĩb donauit grãm. exinaniuit eam
ut repleat. Qui &iã se ex inaniuit ut om̃s reple¬
r&. exinaniuit enũ se ut descender& nobis. Descen¬
dit nobis. ut ascender& omnib. Ascendit inqͥt

Expanded text:
eum qui subiecit in spe. illa ergo non sponte mueum qui subiecit in spe. illa ergo non sponte mutatur, tu sponte mutaris. illa. congemiscit et gratularis ueritatis. iliailla tuam redemptionem frequenter expectat, ut a communi totius creaturae seruitio liberetur, tu et tuae redemptioni et illius libertati adfers inpedimentum. tuae ergo, non suae stultitiae est, qerisconuerteris, adhuc et illa mutatur. Noli ergo lunam oculo tui corporis aestimare, sed mentis uiuacitate. minuitur luna, ut elementarepleat. hoc est ergo grande mysterium. donauit hoc ei qui omnibus donauit gratiam. exinaniuit eam, ut repleat, qui etiam se exinaniuit, ut omnis repleret; uniuersitatis enim se, ut descenderet nobis, descendit nobis, ut ascenderet omnibus; ascendit en
Abbreviated transcription (Latin):
corporis aut pulcritudine gloriemur. in quo
est facilis corruptio. crebra mutatio. sed ma¬
nentẽ infuturũ animi grãm ꝑ sequamur
Nã site lunȩ ẽ tristat occasus. quȩ se sẽ ꝑrepa¬
rat acreformat. multo magis contristare
te deb& sianima ꝓfrctu uir tutis impl&a cũ fuerit
postra ꝑ inẽstantiã m̃tis atq incuriã a suo che¬
flexa ꝓposito. studia sua sepe c̃mut& qđ est
insapientiae & scientiȩ ꝑfecto. Vnde &scrip¬
ens ñ cũ luna mutat᷑. seel ꝑmanebit cũ sole
Vnde ñ luna est pasticeps stulticiȩ. quiañ luna
mutat᷑ ut stult̾. sed stult̾ ut luna. Peniq sem̃
iusti sicut luna ꝑ fecta in xternũ man&. & tes¬
tis incȩlo fidelis. Aliud est enĩ fungi ministe¬
rio. aliud circũ ferri ingenio. & sensus infir¬
mitate fixã non habere sententiã. Lunaꝓte
laborat. & ꝓpt̃ uoluntatẽ dĩ sublitaest. Uani¬
tati enĩ crratura sub iecta est ñ sponte. sed ꝓpt̃

Expanded text:
corporis aut pulchritudine glcorporis aut pulchritudine glest facilis corruptio, crebra mutatio, sed manentem in futurum animi gratiam persequamur. Nam si te lunae contristat occasus, quae se semper reparat ac reformat; multo magis contristare te debet, si anima profectu virtutis impleta cum fuerit, postea per inconstantiam mentis, atque incuriam a suo deflexa proposito studia sua saepe commutet, quod est insipientiae et inscientiae. Unde et Scripens non cum luna mutatur; sed permanebit cum sole. Unde non luna est particeps stultitiae; quia non luna mutatur ut stultus, sed stultus ut luna. Denique semen justi sicut luna perfecta in aeternum manet, et testis in coelo fidelis. Aliud enim est fungi ministerio, aliud circumitate fixam non habere sententiam. luna pro te laborat et propter uoluntatem dei subdita est; uanitati enim creatura subiecta est non sponte, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in ocrano esse ꝑhibet̾. cũ reliquis diebus
orcinẽ suũ seruare dicat᷑. lunari exostu eideis
mutationis suȩ fertur indiciũ dare. ut marr
ipsũ occidentale in quo spectatur ampotes
solito ãplius acceelat acfecedat. & maiore
estu feratur tãquã lunȩ quib dã aspirationi¬
b: r& rorsũ trahatur. & iterũ eodẽ inpulsu
ac retractu in mensurã ꝓpriã refundatur: đ
cũ tantã uĩ mutationis habeat suȩ. Considera
& in eo magnũ esse mysteriũ. qđ eiꝰ exemplocog¬
noscis ohomonihil rerũ humanarũ .rx̃. posse.
& mundane potius creature. qđ non aliq indo
re soluatur. Nã si & iã lunacui tantũ dñs con¬
Cȩlũ enũ & t̃rap̃teribunt. Curñ id moderationis
ad sumimꝰ. ut neq in aduersis abiciamus animũ
qui enĩ oma fecit exnichilo. facile teuͦq po¬
tens est ad sũma & ꝑfecta ꝓurhere. & rursus
ne extollamur in ꝓsperis. Fieque in potestate
aliqua nos chuitiisq iactemus. Neque inuirib:

Expanded text:
quae in Oceano esse perhibetur, cum reliquis diebus ordinem suum servare dicatur, lunari exortu evidens mutationis suae fertur indicium dare; ut mare ipsum occidentale, in quo spectatur ampotis, solito amplius accedat ac recedat, et majore aestu feratur, tamquam lunae quibusdam aspirationibus retrorsum trahatur, et iterum iisdem impulsum ac retractum in mencum tantam uim mutationis habeat suae, considera et in eo magnum esse mysterium, quod eius exemplo cognoscis, o homo, nihil rerum humanarum esse posse et mundanae totius creaturae, quod non aliquando resoluatur. nam si etiam luna, cui tantum dominus comcaelum enim et terra praeteribunt — cur non id moderationis adsumimus, ut neque in aduersis abiciamus animum — qui enim omnia fecit ex nihilo facile quoque te potens est ad summa et perfecta prouehere — et rursus non extollamur in prosperis neque in potestate aliqua nos diuitiisque iactemus neque in uiribus
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ sicut legimꝰ in rmno ꝓphetico. benedict
dicitur latine. quia impressa stellarũ lumina uelut
signa habeat tamquã cȩlatũ appellatͥ. sicut
argentũ qđ quasi stellis eminentib refulg&
opac Say dicitur qđ uidet᷑. Typotanti¬
noc nuncupatur. quia lucidus ẽ. tã quã uisibilis
circa firmamentũ cęli. eo qđ potestates quȩ sunt
in illo uisibili loco spectent hȩc omĩa. & subiecta
suis habent conspectib. Deniq cłusũ cȩlũ dictũ
est tẽporib heliȩ. quando achab & zezabel
ꝑfidia regnabat. cũ populus regali sacrilegio
deseruir&. eo qđ nemo ad cȩlos erigebat. nemo

Expanded text:
mentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictumentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictuός graece dicitur, latine, quia inpressa stellarum lumina uelut signa habeat, tamquam caelatum appellatur, sicut argentum, quod signis eminentibus refulget, opaasat dicitur, quod uidetur. zpo; ἀντv6? nuncupatur, quia lucidus est, tamquam uisibilis.circa firmamentum caeli, eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
est sibi rapit. qđ graue atq terrenũ relinquid¬
ex quo reman& salsũ ilud atq aridũ. qđ sine usu
& suauitate potandi sit. Sed reuertamur adpro¬
positũ: Fiat firmamentũ inter mediũ a quabic
N on moueat sicut iã dixi quia supra celũait  bic
dicit firmamentũ. qm̃ & dauiddicit. Caelienas¬
rant gloriã dĩ. & opera manuũ eius annunt idt
firmamentũ : Hoc ẽ mundi opus cũ uidet̃: suũ
ludat auctorẽ. In uisibilis enĩ maiestaseis. pea
que uident᷑ agnoscitur. Et uidet᷑ mihi nomen
glorũ cõmuneesse. quia plurimos celos scripturȩ
cestificant᷑. nonien autẽ esse speciale firmam̃ tu
Si quidẽ & hic ita hab&. Et uocauit ds firma intu
celũ: ut uideatur supra generalit̃ dixisse. inprinci¬
pio cȩlũ factũ. ut omis celestis ereature sabricã
cõprehender&: Hic autẽ specialẽ firmamenti
huius exterioris soliditatẽ qđ dicitur celi firma¬

Expanded text:
est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquiest sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquiex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur, suum laudat auctorem; inuisibilis enim maiestas eius per ea quae uidentur agnoscitur. et uidetur mihi nomen caelorum commune esse, quia plurimos caelos scriptura testificatur, nomen autem esse speciale firmamentum, siquidem et hic ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firma
Abbreviated transcription (Latin):
passione. aut aliqua ex causa : Quia ignis omĩs
consuptor humoris. ẽ: uel huius modi materiae
quã flãma consueuit exurere. Nã siue ex
lignis haud quaquã semustilatis. sed interse
collisis ignis excussus excipiatur foluis : Etiã
flãma adol&. acside igne accendas facẽ. siue
deflãmȩ lumine lumen accendas. eadẽ species
& natura . ẽ. luminis Acsi illud non naturalis
ignis adoleuerit. sedquẽ accidens causa gene¬
rauerit. uel hinc saltẽ contẽplent᷑ solis calorẽ.
qđ diuersa ei ds̃ constituit cursussui loca & tẽpora.
ne sisemꝑ in isdẽ moraretur locis. cotidiano eas
uapore exurer&. Mare ipsũ ideo fer̃ ipsi salsã
atq amarã aquã habere. qđ ea quȩ fluui is in
freta in fluant calore absumant̾. tantũq uapore
diurno consumi. quantũ cotidie ex diuersis flu¬
uiorũ cursib inueniatur. Quod ex solis quadã
diiudicatione fieri ꝑhibet᷑. qui qđ purũ ac leue

Expanded text:
passione aliquaue ex causa, quia ignis omnis passione aliquaue ex causa, quia ignis omnis consumptor umoris est uel huiusmodi materiae, quam flamma consueuit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret. mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue
Abbreviated transcription (Latin):
lege quadã sui cohiberet᷑ auctoris. ut nec flu¬
mina nec lacus. nec ipsa maria uim eiꝰ possent
restinguere : Et ideo desuꝑ aqua impetu
quodã descendens intantos plerũq imbres rũpit᷑.
ut flumina lacus repente repleant᷑. ipsa maria
exundent. Vnde & frequent̾ solẽ uidemus
madidũ atq rorantẽ. in quo euidens dat indi¬
ciũ. qđ alimentũ sibi aquarũ ad tẽperiem sui
sũpserit. Tantũ autẽ est illis impugnandȩ
ueritatis studiũ. ut solẽ ipsũ negent calidae
naturȩ esse. eo qđ albussit non rubicundus aut
rutilus inspeciem ignis. Et ideo aiunt. qđ
nec ignitus natura sit. & siquid hab& caloris
ferunt ex nimio motu conuersionis accidere
Quod ideo dicendũ putant. ut nihil uideat᷑ humoris
consumere. quia calorẽ quo humor uel minuit᷑
uel plerũq exhauritur non hab& naturalem
Sed nihil agunt cũ ista cõponunt. quia nihil int̾¬
est utrũ ex natura calorẽ quis habeat. anex

Expanded text:
lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flulege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina < ac > lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum atque rorantem. in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod ideo dicendum putant, ut nihil uideatur umoris consumere, quia calorem, quo umor uel minuitur uel plerumque exhauritur, non habet naturalem. sed nihil agunt, cum ista componunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat an ex
Abbreviated transcription (Latin):
inpuluerẽ : Miserandi agricolȩ labore consũpto
ut frequent̃ ad potũ siccatis puteis arido gurgite .¬
subsidiũ uitale deficiat. Et erit quidẽ. quando
dicat abrsso desertaeris. & om̃s fluuios siccabo :
sicut ꝑ esaiã futurũ annuntiauit. Sed & iã ante¬
quã ille dies adueniat. diuino p̃stitutus arbitrio.¬
non minimũ & interse ipsa elementoꝵ natura discer¬
nit. Crebro itaq aut inundationib: mundus is
quatitur. aut nimio aestu & ariditate uexatur.
Noli igit᷑ incredibilẽ opinari aquarũ multitudinẽ
sed respice aduim caloris. & incredulus noneris
multũ esse qđ ignis absorb&. Quod uel ex illo nob
deb& eẽ. manifestũ. cũ medici uasa quȩdã angusta
ore. planiora desuꝑ. intus concaua : Leui lucernȩ
concepto lumine affigunt corpori. quẽ ad modũ
calor ille omnẽ inse rapiat humorẽ. Quis igit᷑
dubit&. qđ ignitus aether & magno ferueNis
uapore inflãmar&. atq exurer& omĩa nisi

Expanded text:
in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio,non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut inundationibus mundus inclementiam quatitur aut nimio aestu et ariditate uexatur. Noli igitur incredibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
maximorũ fluenta amniũ. nilus effuso egrptũ
stagnans flumine. danubius de occidentalib par¬
tibus barbaroꝵ atq romanos intersecans populos.
donec ponto ipse condatur. Renus de iugo alpiũ.
usq in oceani ꝓfunda cursus suos dirigens : Ro¬
mani memorandus aduersus feras gentes murus
imperii. Padus. maritimorũ cõmeatuũ italicis
subsidis fidus inuector Rodanus rapido concitꝰ
cursu. tyrreni equoris freta scindit. in quo non
mediocre fertur nauigantiũ periculũ. dũ int̾ se
maris fluctus & amnis fluenta decertant
Itẽq deseptentrionali parte: Euxis caucascis
montib fusus. cũ plurib aliis in euxinũ se p̃cipi¬
tant mare. Prolixũ est singuloꝵ ꝓsequi fluuioꝵ
nomina. qui uel in nr̃m mare deriuantur. uel
exinaniunt᷑ oceano. Cũ tanta igit᷑ ubertas
aquarũ sit : tamen plerũq terra meridianȩ
plagȩ torretur ardorib. atq aestusoluta fatiscit

Expanded text:
maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit
Abbreviated transcription (Latin):
res germinarent. aut frumenta uel sata ꝓrũ¬
perent. uel orta coquerent᷑. Nisi ea interior
quoq ignis animar&: Qui & iã de saxis frequent̃
Ergo sicut necessario ignis creat᷑. ut ordinata &
dispensata ꝑmaneant. cȩliq clementia tẽper&
aquarũ rigorẽ. ita & iã aquarũ redundantia
non suꝑflua. ne alterũ altero consumeretur
Quia nisi conueniens utriusq mensura sit. sicut
ignis aquã exsiccat. ita & aqua rest ing̾it ignẽ
deoq pondere & mensura examinauit uniuersa
numerata enĩ suNt ei & stillicidia pluuiarũ. sicut
in libro iob legimus. sciens uel rerũ facile defectũ
fore. uel solitudinẽ uniuersitatis. si alterũ exsu¬
peraretur ab altero. Ita utriusq tẽperauit
dispendia. ut neq plus ignis excoquer&. neq
ex superar& aqua. quã imminutio fier& utriusq
moderata. quȩ & suꝑfluũ detraher&. & necessa¬
Irium
reseruar&. Cũq ita tanta de terris erũpant

Expanded text:
res germinarent aut frumenta uel sata prorumres germinarent aut frumenta uel sata prorumperent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis animaret? qui etiam de saxis frequenterergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneant caelique clementia temperet aquarum rigorem, ita etiam aquarum redundantia non superfiuasuperflua, ne alterum altero consumeretur, quia nisi conueniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant
Abbreviated transcription (Latin):
& immobilẽ manere. cũ utiq grauior sit quã
aqua. ea ratione possunt dicere . non p̃cipitari
aquã orbis illius cȩlestis conuersione quȩ suꝑ cȩlos
est. Sicut enĩ terra in anis suspenditur. uel pon¬
dere librato undiq immobilis ꝑseuerat. ita & aqͣ
aut grauiorib. aut ęquis cũ terra ponderibus
examinatur. Ideoq non facile suꝑ funditur
mare terris. nisi cũ iubetur exire. Deinde
cũ ipsidicant uolui orbẽ cęli. stellis ardentib
refulgentẽ. Nonne diuina ꝓuidentia neces¬
sario ꝓspexit. ut intra orbẽ cȩli & supra orbẽ¬
redundar& aqua. quȩ illius feruentis axis incendia
tẽperar& : Propterea quia exundat ignis & fer¬
u&. &iã qua exundauit interris. ne assurgentis
solis & stellarũ micantiũ ardor exurer&. & tenera
rerũ exordia insolitus uapor leder&. Quanti
fontes. fluuii. lacus irrigant terras. qͥa eas ir¬
ternus quidã ignis uaporat. Vnde enĩ aut arbo¬

Expanded text:
et immobilem manere, cum utique grauior sit quam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est. sicut enim terra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orberedundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fontes fluuii lacus inrigant terras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbo
Abbreviated transcription (Latin):
luit. dedit posse infirmitatib ut infirmus
dicat. omĩa possum in eo qui me confirmat :
Dicant certe quẽ ad modũ aer cogat᷑ innubem.
utrũ pluuia nubib generet᷑. ansine nubib
colligatur. Videmus plerũq exire nubes de
montib. quęro utrũ de terris ascendat aqua.
an ea quȩ suꝑ celos. ẽ. largo imbre descendat
Si ascendit. utiq contra naturã est: ut ascendat
in superiora que grauior . ẽ: & portetur aere.
cũ aer subtilior sit. Aut si concito orbis totius
motu rapitur aqua. sicut imo orbe rapit᷑. ita
sũmo orbe diffundit᷑. Si fundi ut uolunt non
desinit. utiq non desinit rapi. quia sicut ax is cęli
semꝑ mouet᷑. ita & aqua semꝑ hauritur. Side¬
scendit. man& ergo iugit̾ suꝑ cȩlos. quȩ hab&
unde descendat. Deinde quid obstat si confite¬
antur. quia aqua supra cȩlos suspensa sit
am quo uerbo dicunt terrã in medio. eẽ. suspensã

Expanded text:
edit posse infirmis, ut infirmus edit posse infirmis, ut infirmus dicat: omnia possum in eo qui me confortat. dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluuia nubibus generetur an sinu nubium colligatur. uidemus plerumque exire nubes de montibus. quaero utrum de terris ascendat aqua an ea quae super caelos est largo imbre descendat. si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos, quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam
Abbreviated transcription (Latin):
quasi potens. facit quasi uistus dĩ. facit quasi sapien¬
tia dĩ. facit quasi iustitia diuina. Cũ hȩc audis.
qͥd miraris si supra firmamentũ cęli potuit tantȩ
maiestatis operatione unda suspendi: De aliis hȩc
collige. dehis quȩ uider̃ oculi hominũ. quo modo
adiudeoꝵ transitũ sirationẽ quęris se unda di¬
uiserit. Non sol& hoc ẽẽ. naturȩ. ut aqua se
discernat ab aqua. & in ꝓfundo inter fusione aqua¬
rũ terrȩ separentur. Gelauer̃ inquit fluctꝰ.
& firmamenti specie cursũ suũ insolito fine fre¬
narunt: Nonne potuit & iã aliter hebreum
populũ liberare : Sed tibi uoluit ostendere.
ut eo spectaculo &iã illa quȩ non uidisti ȩstimares
esse credenda. Iordanis quoq reflexo amne.
in suũ fontẽ reuertitur. Herere aquã cum
labit᷑ inusitatũ : Rursũ redire insuperiora
sine ullo repagulo. impossibile habetur
Sed quid impossibile ei qui dedit posse quib uo

Expanded text:
quasi potens, facit quasi virtus Dei, facit quasi sapienquasi potens, facit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, facit quasi justitia divina. Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum coeli potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? 11. De aliis haec collige, de iis quae viderunt oculi hominum, quomodo ad Judaeorum transitum, si rationem quaeris, se unda diviserit. Non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua, et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. Gelaverunt enim fluctus, et firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. Nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare. Sed tibi voluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non vidisti, aestimares esse credenda. Jordanis quoque, reflexo amne, in suum fontem revertitur. Haerere aquam, cum labitur inusitatum; rursum redire in superiora sine ullo repagulo impossibile habetur. Sed quid impo
Abbreviated transcription (Latin):
Quid hoc manifestius : Qui iussit discerni aquã.
interiecto & medio firmamento ꝓuid&. quem¬
ad modũ diuisa atq discreta manere possit
Sermo dĩ. uistus naturȩ . ẽ : & diut᷑nitatis substan¬
tia. quo adusq uelit ea manere quȩ statuit. sicut
aquis hoc dixit. quas tu negas posse in superiorib
cȩlis esse. audi superiora. Laudate eũ cęlicȩloꝵ
& aquȩ quae suꝑ cȩlos sunt laudent nomen dñi
Nonne quasi aduersanti tibi dixit. qm̃ ipse dixit
& facta sunt. ipse mandauit & creata sunt : statuit
An non uidetur tibi auctor idoneus. quilegẽ suo
operidar& : Ds̃ est qui dicit. uenerabilis natura.
in aestimabilis magnitudine. immensus in remune¬
rationib. in cõprehensibilis in operib. Cuius
altitudinẽ sapientiȩ. quis inuestigare facilis:
Iste dicit filio. id est dicit brachio suo. dicit uistuti
suȩ. dicit sapientiȩ suȩ. dicit iustitiȩ. & facit filius

Expanded text:
quid hoc manifestius? qui iussit discerni aquam quid hoc manifestius? qui iussit discerni aquam interiecto et medio firmamento prouidit quemadmodum diuisa atque discreta manere possit. sermo dei uirtus naturae est et diuturnitas substantiae, quoad uelit eam manere qui statuit, sicut aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus caeli esse, audi superiora: laudate eum caeli caelorum et aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. nonne quasi aduersanti tibi dixit: quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt: statuit An non videtur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? Deus est qui dicit, venerabilis natura, in aestimabilis magnitudine, immensus in remunerationibus, incomprehensibilis 27 in operibus, cujus altitudinem sapientiae quis investigare facilis? Iste dicit Filio, id est, dicit brachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit justitiae suae. Et facit Filius
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ esse & latitudinẽ. quã nemo potest cõpre¬
hendere. nisi is qui implet᷑ in omnẽ plenitudinẽ
dĩ. ut ait apłs. Quis enĩ facile potest esse di¬
uini operis ȩstimator: Est ergo latitudo in
ipsa cęli altitudine. Sunt &iã ut dehis dica¬
mus quȩ scire possumus. pleraq aedificia foris
rotunda. intus quadrata. & foris quadrata.
intus rotunda. quib superiora plana sint. in
quib aqua herere soleat. Quȩ tamen ideo
dicimus. ut aduertant opiniones suas opinionib
ueri similiorib reuinci posse. & desinant tantũ
opusdĩ humanȩ operationis & nr̃ȩ possibilitatis
contẽplatione metiri. Nos autẽ scripturarum
seriem atq ordinẽ sequimur. & opus cotẽplatione
rit. & cui dixerit. Fiat inquit firmamentũ
in mediũ aquȩ. & sit discernens inter aquas
Audio firmamentũ fieri p̃ceptũ quo diuideret᷑
aqua. & ab inferiore superior discerneretur

Expanded text:
dinem esse et latitudinem, quam nemo potest conpredinem esse et latitudinem, quam nemo potest conprebendere nisi is qui inpletur in. omnem plenitudinem dei, ut apostolus ait. quis enim facile poterit esse diuini operis aestipsa coeli altitudine. Sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata, et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora sunt plana, in quibus aqua haerere soleat. Quae tamen ideo dicimus, ut advertant opiniones suas opinionibus verisimilioribus revinci posse, et desinant tantum opus Dei, humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. Nos autem Scripturarum seriem atque ordinem sequimur, et opus contemplatione rit, et cui dixerit: Fiat, inquit, firmamentum in medio aquae, et sit discernens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discerne
Abbreviated transcription (Latin):
INTER MEDIŨAQUȨ QUE ERAT SUBFIRMA¬
MENTO. ET INTER MEDIŨ AQUAE QUE ERAT
sus firmamentum.
E primo uolunt id destruere. qđ frequenti
scripturarũ lectione inolitũ nrĩs & impressũ
est mentib. quia aquȩ suꝑ cȩlos esse non possint.
dicentes rotundũ esse orbẽ illũ cęli. cuius in medio
terrasit. & in illo circuitu aquã stare non posse. qđ
necesse est defluat & labatur. cũ de superiorib:
ad inferiora decursus est. Quomodo enĩ aqua
suꝑ orbẽ stare ut aiunt potest. cũ orbis ipse
uoluatur: Haec . ẽ. illa uersutia dia lecticae.
Damihi. unde tibi respondeã. Quod si non detur.
nullũ uerbũ refertur: Petunt sibi concedi
axem cȩli torqueri motu concito. orbẽ autẽ
terrae. eẽ. immobilẽ ut astruant aquas suꝑ cȩlos
esse non posse. qđ om̃s eas uoluendo seaxis effun¬
der&. Quasi uero ut concedã illis qđ postulant.
& scđm corũ opiniones illis respondeã. negare
possint in illa altitudine & ꝓfundo. & longitu¬

Expanded text:
inter medium aquae, quae erat sub firmamento, et inter medium aquae, quae erat super firmamentum. et primo uolunt id destruere quod frequenti scripturarum lectione inolitum nostris et inpressum est mentibus, quia aquae super caelos esse non possunt, dicentes rotundum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluatur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refertur. petunt sibi concedi axem caeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse inmobilem, ut astruant aquas super caelos esse non posse, quod omnes eas uoluendo se axis effunderet, quasi uero, ut concedamus illis quod postulant et secundum eorum opiniones illis respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo uel longitu
Abbreviated transcription (Latin):
Ea autẽ sirtio uidet᷑ seruata naturae. ut solẽ facilius
admittat. & ũ brir obtexat᷑. Deniq ꝓcerius me¬
dia pars ei extendit᷑. & irupsa sũmitate tenuat᷑.
ut plus pulcritudinẽ quã tegm̃tũ p̃ferit. E tenĩ

Expanded text:
ea autem ratio uidetur seruata naturae, ut et solem facilius ea autem ratio uidetur seruata naturae, ut et solem facilius admittat et umbram obtexat. denique procerius media pars eius extenditur et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulcritudinis quam tegumenti praeferat. eteni
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ illos inbona. Tãqua delieni uelut quodã
mi sericordiȩ suȩ ualidiori sepsit tegmine. netẽ¬
neri fructꝰ maturius interireN. Deniq deipsis
&iã in posteriorib: dicit. Deligatimei ãbulauer̃
uias aspiirs. Quib infraait. Constantes estote
filii. & ꝓclamate addm̃. Hoc enĩ solũ aduersum
om̃s ꝓcellas atq in urias iniuiolabile tegm̃ inpe¬
ne tirbile munimentũ est. Ubiergo teneri fruc¬
tus. ibicrassiori tegmina. & muinĩta foliorũ
Contra autẽ ubi fruct̾ ualidior est. ibi teneriori
folia : Vt malus arbor doc&. Pomũ enĩ ualidius
non multo iridig& ꝓtectionis auxilio. Nã ips&
ꝓtectionis crassioris ũ br&. pomaꝰ plus nocere poss̃
Deniq doceat nos pãpinus naturȩ gram̃. & diuine
sapientiȩ int̾na mis teria. Uidemꝰ enĩ cũ itascissũ
atq. diuisũ. ut triũ folioꝵ spetiẽ uideat᷑ osten¬
dere. Ita pars media distincta est. ut nisu nferi¬
orib herert&. separata spectantib: uideretur.

Expanded text:
 illos in bona . Tamquam delicatos enim velut quodam misericordiae suae validiori sepsit tegmine, ne teneri fructus maturius interirent. Denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: Delicati mei ambulaverunt vias asperas . Quibus infra aifilii, et proclamate ad dominum. hoc enim solum aduersum omnes procellas atque iniurias inuiolabile tegimen, inpenetrabile munimentum est. ubi ergo teneri fructus ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum; contra autem ubi fructus ualidiores ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. pomum enim ualidius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset. denique doceat nos pampinus naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. uidemus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem uideatur ostendere; ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus uideretur.
Abbreviated transcription (Latin):
rationis canẽ esse nemo dubitauerit tam̃ sisensus eiꝰ
uigorẽ consideres. censes eũ sentiendi societate uĩ
sibi rationis adsiscere. Deniq qđ pauci ingimnasuis

Expanded text:
rationis canem esse nemo dubitaverit; tamen si sensus ejus vigorem consideres, censes eum sentiendi sagacitate vim sibi rationis adsciscere. Denique quod pauci in gymnasiis
Abbreviated transcription (Latin):
orib sucisi tunso cortice nucis foliisq c̃tritis.
amarior fit absinthio. uino uehem̃tior austeri
or aliis grauesscit ueneno. melle dulcescit.
Siuero eilentisci terebynthi quoq fruct̾. uel
nucis interiora misceant᷑ : in olei morẽ naturi
facili trans fundit̾. Cũ sit autẽ altrix omniũ
uirgultorũ. diũ sos singulis usus ministrat.
Sinrdices alat urlnubib fusa descendat. dis¬
cretas lat om̃ib uires. rrdicẽ inpinguit.
codicẽ ꝓuehit. rrmos diffundit. folia uires¬
cere facit. Fructũ alit. semina pomoꝵ au¬
gere c̃suruit. Ergo cũ eadẽ sit omniũ nutrix¬
Alia arboꝵ genert tristiores fer̃ sucos. alia dulci¬
ores. alia tardos alia prematuros: ipse quoq
ta inmalo. dispar indactylo tactꝰ ipse qui alib
lenis. alibi asperior. plerũq pinguior est.
Pondere quoq distat frequent̾ ut spetie. Nã
plerisq locis grauior. plerisq leuior estim

Expanded text:
oribus succis, tunso cortice nucis, foliisque contritis, oribus succis, tunso cortice nucis, foliisque contritis, amarior fit absinthor aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si uero ei lentiscum, terebinti quoque fructus uel et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus uires, radicem inpinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrixalia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. ipsae quoquta in malo, dispar in dactulo. tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. pondere quoque distat frequenter ut specie; nam plerisque locis grauior, plerisque leuior extimatur.
Abbreviated transcription (Latin):
& patere᷑ gͥram. Quidergo folioꝵ describã
durer sitatis. quẽ ad modũ alia rotunda. ali
longiora. alia flexibilia. alia rigidiora sint.
alia nullis facile uentis labentia. abiaquȩ le
tues. aut int̾ harenas flaua. aut int̾ cautes
spumea. aut int̾nemorit uiridantior. aut int̃ floru¬
lenta discolor. aut int̾ lilia fulgentior. aut int̃
roseta rutilantior. aut ingramine loͥquidior.
aut inpalucde turpidior. aut infonte ꝑspicatior
aut in mari obscurior. ad sũpto locoꝵ quib in-¬
fuit colore decurrit. Rigorẽ quoq parirati¬
one c̃mutat. Ait int̾ uaporantia ferurat. init̃
ũ brosa frigescat. sole reꝑcussa estu&: Iliuib
insignita glatiali humore canescat: Quẽ ad¬
modũ sapor ei ipse c̃uertit᷑. ut nunc asperior.
riunc amarior. Nunc uehem̃tior. Nunc auste¬
rior. puncdultior. ꝓspetierũ quib: infusa
fuerit qualitate uariet̾. Asperat᷑ immaturi¬

Expanded text:
atiam. 61. Quid ego foliorum describam atiam. 61. Quid ego foliorum describam diversitates quemadmodum alia rotunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile ventis labentia, alia quae levi ecies: aut inter arenas flava, aut inter cautes spumea, aut inter nemora viridantior, aut inter florulenta discolor, aut inter lilia fulgentior, aut inter rosas rutilantior, aut in gramine liquidior, aut in palude turbidior, aut in fonte perspicacior, aut in mari obscurior, assumpto locorum quibus influit colore, decurrit. Rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter 58 vaporantia ferveat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, nivibus irrigata glaciali humore canescat. Quemadmodum autem sapor ejus ipse convertitur, ut nunc asperior, nunc amarior, nunc vehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit qualitate varietur? Asperatur immaturi
Abbreviated transcription (Latin):
brauii spetiẽ uidet᷑ effingere : significans quod
uua int̃pendentes ceteros fruct̾ habrat princi¬
patũ. Cui tacito quodaĩ iudicio naturȩ sȩeluiden¬
cli indicio innasei t᷑ speties. & p̃rogatiua uictoriȩ.
Secũ igit᷑ hab& brauiũ suũ. quomunim̃ sibi p̃bet̾
ad uersũ iruurias. uel quo aeris parit̃ imbriũq
uiolentia & inpedim̃tũ non adfestur. adrecipi¬
endũ solis calorẽ. Quo tepefacta alit̾. colatur
auget᷑. Ficulnear quoq foliũ aeq ꝓpe ut pãpi
quadrifrida inter sindit᷑ diuisione. qđ eo clari¬
us uidet᷑ quomaĩ est foliũ : sane nonita ut pã¬
pinus uelhora omni ł sũmitate crispanti.
Sieut enĩ inficulneȩ folio eras situdo ualidior
ita in pãpino speties elegantior. Cras situdoig¬
folii ꝓficit ad tẽpestatis in uiriã repellendã
int̃scissio ad fruct̃ gram̃ uaporandi. Deniq
hocgeñ pomi grrndẽ noncito maturitatũ
eito sentit: Quia latere uidet̾ adũsus inuari

Expanded text:
brabii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio innascitur species et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non adfertur ad recipiendum solis calorem, quo tepefacta alitur coloratur augetur. ficulneae quoque folium aeque prope ut pampinus quadrifida rescinditur diuisione, quod eo clarius uidetur quo maius est folium, sane non ita ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut enim in ficulneae folio crassitudo ualidior ita in pampino spefolii proficit ad tempestatis injuriam repellendam, intercisio ad fructus gratiam vaporandi. Denique hoc genus pomi grandinem non cito, maturitatem cito sentit; quia et latere videtur adversum injuri
Abbreviated transcription (Latin):
eius auctorẽ uenerabat᷑. sed ligna & lapides ado¬
rabant. Unde hoc colligimus. quia & in maledictio¬
nibus populi isrł dixit ds̃. Erit tibi cȩlũ super
caput tuũ aereũ. & terra tua ferrea. quando
p̃tiũ ꝑfidiȩ luens populus iudȩoꝵ. intẽperie cęli
& terrȩ infecunditate multatur. Decȩlo enĩ¬
est causa fertilitatis. Deniq & morses benedic¬
tiones trib ioseph. a finib cęli & rore abrssi de¬
orsum fontiũ : & secundũ horã. a solis cursu &
a conuenientib mensib. & auertice montiũ &
colliũ aeternoꝵ dedit. eo qđ moderatione cȩlesti
terrarũ fecunditas nutriat᷑. Ferreũ ergo cęlũ est¬
qđ nullũ exudat humorẽ. quando nullis exclusus¬
nubib imber rũpitur. Est & iã ferreũ cęlum
sub obscurus aer. p̃ssus atq nebulosus colore fer¬
rugineo. quando rigore frigoris stringit᷑ terra.
tunc ueluti suꝑ caput nr̃m humor suspensus ui¬

Expanded text:
ejus auctorem venerabatur, sed ligna et lapides adorabant. Unde hoc colligimus? Quia et in maledictionibus populi Israel dixit Deus: Erit tibi coelum super caput tuum aeneum, et terra tua ferrea , quando pretium perfidiae luens populus Judaeorum, intemperie coeli, et terrae infecunditate mulctatur; de coelo enim causa fertilitatis. Denique et Moyses benedictiones tribui Joseph a finibus coeli et rore abyssi fontium deorsum, et secundum horam a solis cursu, et a convenientibus mensibus, et a vertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione coelesti terrarum fecunditas nutriatur. Ferreum ergo coelum, quod nullum exsudat humorem, quando nullis nubibus imber rumpitur. Est etiam ferreum coelum subobscurus aer, pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra, tunc veluti super caput nostrum humor suspensus vi
Abbreviated transcription (Latin):
preciosissimũ. qđ homo diuinȩ uocis fit organũ.
& corporalib labiis ex primit cęleste oraculũ
sicut illud est. Clama. Quid clamabo.
Om̃is caro fenũ Accepit qđ dicer&. & cla¬
mauit: sibi Habeant prudentiã suam. qui
radio cęli spacia terrarũq. describunt. sibi

Expanded text:
pretiosissimum, quod homo diuinae uocis fit organum pretiosissimum, quod homo diuinae uocis fit organum et corporalibus labiis exprimit caeleste oraculum, sicut illud est: clama. quid clamabo? omnis caro faenum. accepit quod diceret et clamauit. sibi habeant prudentiam suam qui radio caeli spatia terrarumque describunt, sibi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune. & ipsi sensus cõmunes nobis sunt
cũ animantib ceteris: Sed tamen noN
eadem his cetera animantes industria utunt᷑
Erigit bucula ad cęlũ oculos. sed quid ex spect&
ignorat. Erigunt ferȩ. erigunt aues
Om̃nib: est liber aspectus. sed soli in est homini
eorũ quȩ aspiciat affectus. Inter presspectat
oculis ortus obitusq signorũ. uid& ornamentũ
caeli. miratur stellarũ orbes. Fulgores quoq
diuersos intellegit singulorũ: quando uesper
surgat. quando lucifer. cur ille uespertinus
in radi&. quos motus orion habeat. quos
luna defectus. quẽ admodũ sol suos nouit
occasus. circuitus quoq cursus suis sollem nitate
custodiat: Audiunt quoq. animantes ceterae :
sed quis p̃ter hominẽ audiendo cognoscit:
Secreta sapientiae solus homo ex omnib generi¬
bus quȩ interris sunt auditu & meditatione
& prudentia colligit: Qui potest dicere.
audiã quid loquatur in me dñs ds̃. Hoc est

Expanded text:
commune. Nam et ipsi sensus communes nobis sunt commune. Nam et ipsi sensus communes nobis sunt cum animantibus caeteris: sed eadem his ceterae animantes industria utuntur. erigit et bucula ad caelum oculos, sed quid spectet ignorat, erigunt ferae, erigunt aues, omnibus est liber aspectus, sed soli inest homini eorum quae aspiciat affectus interpres. spectat oculis ortus obitusque signorum, uidet ornamentum caeli, miratur stellarum orbes, fulgores quoque diuersos intellegit singulorum, quando uesperus surgat, quando lucifer, cur ille uespertinus, hic matutinus inradiet, quos motus Orion habeat, quos luna defectus, quemadmodum sol suos norit occasus, circuitus quoque cursus sui sollemnitate custodiat. audiunt quoque animantes ceterae, sed quis praeter hominem audiendo cognoscit? secreta sapientiae solus homo ex omnibus generibus quae in terris sunt auditu et meditatione et prudentia colligit, qui potest dicere: audiam quid loquetur in me dominus deus. hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq. confecti fame. nullis oblectantur
sensuum uoluptatibus. sed quasi exortes
eorũ delinimenta non sentiunt. Quidego
describã dentium uallũ. quo cibus conficit᷑.
& plene fit uocis expressio. Quȩ sine den¬
tibus alimonia delectar&: Deniq aeui
maturitates plerumq cernimus hoc ipso
citius se nescere. qđ anussis dentib nullam
possint cibi uirtutẽ ualidioris assumere.
taq muta infantia. quia non hab& ad huc
organũ uocis: linguȩ quoq. non solum in
loquendo. sed &iam in edendo munus p̃tiosis¬
sissimũ est. Ea enim uelut plectrũ loquentis
autẽ. quȩ defluentẽ cibũ dentib suggerit
& ministrat. Vox quoq aeris quodã remigio
uehitur. & ꝑ inane portatur. eademq. ui
ae rem uerberat: nunc cõmou&. nunc demulc&
audientis affectũ: Iratũ mitigat. fractũ erigit.
cõmune cũ auibus: sed apud quẽ quo sono uocis
utatur qđ est rationabile:. non potest cũ om¬
nibus animantibus. in rationabilis scilic& esse

Expanded text:
denique confecti fame nullis oblectantur sensuum uoluptatibus, sed quasi exortes eorum delinimenta non sentiunt. quid ego describam dentium uallum, quo conficitur cibus et plenae fit uocis expressio? quae sine dentibus alimonia delectaret? denique aeui maturos plerumque cernimus hoc ipso citius senescere, quod amissis dentibus nullam possint cibi uirtutem ualidioris adsumere. ideo muta infantia, quia non habet adhuc organum uocis. linguae quoque non solum in loquendo, sed etiam in edendo munus pretiosissimum est. ea enim uelut plectrum loquentis  quae defluentem cibum dentibus suggerit et ministrat. Vox quoque aeris quodam remigio vehitur, et per inane portatur, eademque vis quae aerem verberat, nunc commovet, nunc demulcet audientis affectum, iratum mitigat, fractum erigit, commune cum avibus. Sed apud quem quo sono vocis utatur, quod est rationabile, non potest cum omnibus animantibus irrationabilibus scilicet esse