comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qm̃ sicut scriptura ueracissima
dicit. om̃e qd̃ ñ ẽ ex fide peccatũ ẽ. &
sine fide impossibile ẽ utiq placere
deo ñ hominib nichil sic agit pͥnceps¬
hic. quã ut ñ credatur in dm̃. nec
ad mediatorẽ a quo soluunt᷑ oꝑa eiꝰ cre¬
dendo ueniatur. Sed ipse mediator intͣt
in domũ fortis. id est in hoc scłm mor¬
taliũ. sub potestate diaboli quantũ ad
ipsũ ꝑtinet constitutũ. De ipso quippe
scriptũ ẽ. qd̾ potestatẽ habeat mortis.
Intrat in domũ fortis id est in suo dña¬
tu habentis genus humanũ. & prius al¬
ligat eum id est eius cohercet & cohibet
potestatẽ potestatis sue. fortiorib uinculis.
& sic eripit uasa eius quecũq p̃destinauit
eriꝑe. arbitriũ eoꝵ ab eiꝰ liberans potesta¬
te. ut illo ñ impediente creilant in istũ
libera uoluntate. Proinde hoc opꝰ ẽ gr̃e.
ñ naturȩ. Opus ẽ inquã gr̃e. quã nobis
grẽ tollentis peccatũ. & uiuificantis mortu¬

Expanded text:
sed quoniam, sicut ueracissimased quoniam, sicut ueracissimait, omne, quod non est ex fide. peccatum est et sine fide inpossibile est utique placere deo, non hominibus, nihil sic agit hic princeps, quam ut non credatur in deum nec ad mediatorem, a quo soluuntur opera eius, credendo ueniatur. Sed ipse mediator intrat in domum fortis. id est in hoc saeculum mortalium sub potestate diaboli, quantum ad ipsum pertinet, constitutum; de ipso quippe scriptum est. quod potestatem habeat mortis. intrat in domum fortis. id est in suo dominatu habentis genus humanum et prius alligat eum, id est eius cohercet et cohibet potestatem potestatis suae fortioribus uinculis et sic eripit uasa eius, quaecumque praedestinauit eripere, arbitrium eorum ab eius liberans potestate, ut illo non imlibera voluntate. Proinde hoc opus est gratiae, non naturae. Opus est, inquam, gratiae, quam nobis pus est gratiae tollentis peccatum, et vivificantis mortu
Abbreviated transcription (Latin):
ec autẽ potestas tenebrarũ
id est diabolus qͥ dr̃ etiã princeps
potestatis aeris. oꝑatur in filiis diffiden¬
tiȩ. Princeps iste rector tenebrarũ id est
diabolus diffidentiȩ filioꝵ regens eos ad
arbitriũ suũ. qd̾ nec ipse habet liberũ
ad benefaciendũ. sed in maximã mali¬
uolentiã pena suis scelerib obduratũ.
Unde nemo sane fidei credit aut di¬
cit. hos apostatas angłos ad pristinã
piecatẽ correcta aliquando uolunta¬
te conuerti. Quid gͦ oꝑat᷑ hec potestaᷤ
in filiis diffidentiȩ nisi oꝑa sua mala.
& in pͥmis maxime q ipsam diffiden¬
tiã & infidelitatẽ qua sint inimicifi¬
dei ꝑ quã scit eos posse mundari. pos¬
se sanari. posse ꝑfectissime liberos qd̾
eis uehem̃t inuidet in et̃nitate regna¬
re: Itaq aliquos eoꝵ ꝑ quos ampliꝰ
deciꝑe affectat. sinit habere ñ nulla
uelut oꝑa bona. in qͥb laudant᷑ ꝑ
quasq gentes. p̃cipue q in gente ro¬
mana: qui p̃clare głoseq uixerunt.

Expanded text:
ec autem potestas tenebrarum, id est diabolus, qui dicitur etiam princeps potestatis aeris, operatur in filiis diffidentiae , princeps iste rector tenebrarum , id est ipsorum diffidentiae filiorum, regens eos ad arbitrium suum, quod neque ipse habet liberum ad benefaciendum, sed ad maximam malevolentiam poena sui sceleris obduratum: unde nemo sanae fidei credit, aut dicit, hos apostatas angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando voluntate conuerti. quid ergo operatur haec potestas in filiis diffidentiae nisi opera sua mala et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem, qua sunt inimici fidei, per quam scit eos posse mundari, posse sanari, posse perfectissime liberos, quod eis uehementer inuidet, in aeternitate regnare? itaque aliquos eorum, per quos amplius decipere affectat, sinit habere nonnulla uelut opera bona, in quibus laudantur per quasque gentes praecipueque in gente Romana, qui praeclare glorioseque uixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑm. ꝙ sꝑc aduersus carnẽ. ut ñ ea
que uultis faciatis. Et ne ab ipsa pug¬
na desides faceret & ꝑ hanc sententiã
laxam̃tũ peccandi dedisse uideret᷑. ad¬
iungit. Qd si sꝑu ducimini. ñ adhuc
estis sub lege. Sub lege ẽ enĩ. qͥ timore
supplicii qd̃ lex minat᷑. ñ amore iusti¬
tie se sentit abstinere. ab oꝑe peccati. ñ¬
dũ liber. nec alienus a uoluntate pec¬
candi. In ipsa enĩ uoluntate reus est.
qua mallet si fieri posset ñ ẽẽ qd̃ ti¬
meat. ut libere faciat qd̃ occulte desi¬
derat. Ergo si sꝑu inquit ducimini
ñ adhuc estis sub lege. utiq lege que
timorẽ incutit ñ tribuit caritatẽ. quȩ
qr caritatis unq ñ timoris. de qua &
iacobus apłs ait. Qui autẽ ꝑspexerit

Expanded text:
spiritus aduersus carnem, ut non ea quaenultis faciatis. et ne ab ipsa pugna desides faceret et per hanc sententiam laxamentum peccandi dedisse uideretur, adiungit: quodsispiritu ducimini, non ad huc estis sub lege. sub lege est enim, qui timore supplicii quod lex minatur, non amore iustitiae sc sentit abstinere ab opere peccati, nondum liber nec alienus a uoluntate peccandi. in ipsa enim uoluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non esse quod timeat ut libere faciat quod occulte desiderat. ergo sispiritu. inquit, ducimini, non ad huc estis sublege, utique lege, quae timorem incutit, non tribuit caritatem, quae quia caritatis utique, non timoris, de qua et Iacobus apostolus ait: qui autem perspexerit
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃: & ds̃ erat uerbũ. Hocerat
in principio apud dm̃. Om̃ia ꝑ ipsũ
facta sunt: & sine ipso factũ ẽ nichil.
Qui ista dixit. cũ diceret. diues erat.
Quantomagis ille de quo dicebat: in
pͥncipio erat uerbũ. & ñ qualecunq
uerbũ s uerbũ ds̃: Et non ubicũq:
s apud dm̃. Et ñ uacans s om̃ia per
Ego seruus tuus. s filiꝰ ancillȩ tuȩ.
Attende ancillã illã castã & uirginẽ. &
matrẽ. Ibi enĩ accȩpit pauꝑtatẽ nr̃am:
ubi serui forma indutus ẽ. semetip¬
sũ exinaniens. ne diuitias eiꝰ expaues¬
ceres. & ad eũ accedere cũ tua m̾dicita¬
te ñ auderes. Ibi accepit in quã for¬
mã serui. Ibi nr̃a indutus ẽ pauꝑtate:
ibi se pauꝑauit: ibi nos ditauit.

Expanded text:
s erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Qui ista dixit, cum diceret, dives erat; quanto magis ille de quo dicebat, «In principio erat Verbum:» et non qualecumque Verbum, sed «Verbum Deus;» et non ubicumque, sed «apud Deum;» et non vacans, sed «omnia per «Ego servus tuus et filius ancillae tuae» . Attende ancillam illam castam, et virginem, et matrem: ibi enim accepit paupertatem nostram, ubi servi forma indutus est, semetipsum exinaniens; ne divitias ejus expavesceres, et ad eum accedere cum tua mendicitate non auderes. Ibi accepit, inquam, formam servi, ibi nostra indutus est paupertate; ibi se pauperavit, ibi nos ditavit.
Abbreviated transcription (Latin):
modo pauꝑ: Nam quomodo dues. quis
non uidet: Unde enĩ homines sunt
diuites: Puto auro argento. familia.
terra. S om̾ia ꝑ ipsũ facta sunt. Q a
gͦ illo ditiꝰ. ꝑ quẽ factȩ sunt diuitis.
etiã illȩ. quȩ non sunt uerȩ diuitiȩ:
Per illũ enĩ. & illȩ diuitiȩ. Ingenium.
memoria. uita. Ipsiꝰ corꝑis sanitas. sen¬
sus. conformatioq menbroꝵ. Et enim
cũ hȩc salua sunt: & pauꝑes diuites
sunt. Per illũ. & illȩ maiores diuitiȩ.
fides. pietas. iusticia. caritas. castitas.
mores. Nemo enĩ & has habet: nisi ꝑ
eum qui iustificat impiũ. Ecce quã
diues. Quis enĩ diues. qui habet quod
uult alio faciente. an qui facit quod
uult & aliũ habentẽ: Puto. quia di¬
tior ille. qui fecit quod habes. quia qͦd
ille habet. tu non habes. Nimirũ sunter

Expanded text:
modo pauper? Nam quomodo dives, quis non videt? Unde enim homines sunt divites? Puto auro, argento, familia, terra: sed «omnia per ipsum facta sunt.» Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae non sunt verae divitiae? Per illum enim et illae divitiae, ingenium, memoria, mores, vita, ipsius corporis sanitas, sensus, conformatioque membrorum: etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas, castitas, mores boni: nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium . Ecce quam dives. Quis enim dives, qui habet quod vult alio faciente, an qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce quam
Abbreviated transcription (Latin):
conferat. Illa iusticiȩ faciat auditorẽ.
ista factorẽ. Et ideo sub illa peccator.
insuꝑ etiã p̾uaricator amissa excusa¬
tione ignorantiȩ conuictus iacet. sub
ista uero et parcente & opitulante
nec qui mala ẽ operatꝰ extinguitur.
et ut bona oꝑetur accendit᷑ . O. uid
gͦ mirũ ẽ si illa dictaẽ ministratio
mortis ubi littera occidit malũ pro¬
hibendo quod fit & bonũ imꝑando
quod ñ fit: Ista uero dicta ẽ mini¬
stratio sp̃c utiq uiuificantis. ut a p̾¬
uaricationis morte surgamus et
iusticiã non rei legamus in tabulis.
s liberi incordibꝰ & in moribꝰ habe¬
amus. Hoc et testamentũ nouũ di¬
stat a uetere. Quia & ibi uetus ho¬
mo formidinis coartatur angustiis.
hic nouus homo spatiat᷑ latitudine
bages quomodo lex & ministratio
mortis recte dicta sit & tam̾ sc̃a et
iusta. & bona sit: illud recolamꝰ quod
in epła positũ ẽ ad romanos. Cum
iste ñ intelligens posuit continuo

Expanded text:
conferat. Illa justitiae facit auditorem, conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine bages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum iste non intelligens posuit: continuo
Abbreviated transcription (Latin):
cationis impliciti ad grãm confugerent.
non iubentẽ tantũmͦ s iuiuantẽ. quȩ
nouo testamento ẽ reuelata. Hinc pu¬
tant isti diuinoꝵ eloquioꝵ blasphe¬
matores malã fuisse legẽ quȩ data ẽ
ꝑ moysen quia dicta ẽ ministratio
mortis in litteris sigurata lapideis ñ
intuentes ꝓpt̾ eos eẽ dictũ. qui suo
libero arbitrio legẽ sufficere arbitran¬
tes sp̃u giẽ ñ adiuti tei p̃uaricationiᷤᷤ
sub eiusdẽ legis littera tenebantur.
Unde alibi dicit. Lex irã oꝑatur.
Ubi enĩ lex ñ ẽ nec p̃uaricatio. hinc
ostendens unde dixerit lex irã oꝑat᷑.
Neq enĩ eius p̃uaricatio mala ẽẽt.
nisi lex ipsa bona eẽt. M ultũ ẽ et iu¬
mis longũ cuncta colligere quȩ in
hanc sententiã beatus dicit apłs le
gẽ distinguens a gr̃ã. eo quod sub illa
elidant᷑ elati. sub ista erigant᷑ elisi.
Et quod illa in tantũ bona sit ut
bona iubeat. hȩc in tantũ ut bona

Expanded text:
cationis impliciti, ad gratiam confugerent, cationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitratu gratiae non adjuti, rei praevaricationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona
Abbreviated transcription (Latin):
quare ñ magis ministratio sp̃c erit in
gła: Nam siministratio lampnatio¬
nis gła ẽ: multomagis ministratio u¬
sticię abundabit ingła: Et enĩ non
glorificatũ ẽ in hac parte id quod de¬
claratuẽ ꝓpt̾ excellentẽ claritatem.
Nam si id quod destruit᷑ in gła ẽ : mul¬
tomagis illud quod manet ingła est.
Hoc modo iste posuit uerba apłica.
Nec a meliore interp̾tatione plurimũ
distat. qua data ẽ ministratio mor¬
tis in literis formata lapideis.
Hinc existimat insanus iste quod morti
ministrauerit moyses idẽ mortis aucto¬
ri maligno scilicet sp̃ui quẽ mundi huiꝰ
uitȩ opinat᷑ auctorẽ. ignorans ministra¬
nĩ quãuis uista & scã & bona p̾uarica¬
toribꝰ intulit mortẽ. quos dĩ grã non
a diuit ad iusticiã legis implendam.
O portebat enĩ ut testamento uetere
lex imponeret᷑ suꝑbis. & de suȩ uolun¬
tatis uirtute fidentibꝰ. quȩ ñ daret
iusticiã s iuberet. Ac si morte p̾uari¬

Expanded text:
tratio spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministranim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevari
Abbreviated transcription (Latin):
ciat & occidat. Propt̾ quod dicit apłs.
lutera occidit. sp̃c autẽ uiuificat. Qͥ
gͦ legitime lege utit᷑. discit in ea ma¬
lũ is bonũ. Et ñ confidens in uirtute
sua confugit ad grãm. qua p̾stante de¬
clinet a malo & faciat bonũ. Qͥs autẽ
confugit ad grãm. nisi cũ a dño gressus
hominis dirigunt᷑. & uiam eiꝰ uolet:
ac ꝑ hoc & desiderare auxiliũ grȩ ini¬
tiũ grẽ ẽ. de quo ait ille. Et dixi ñc
cȩpi. hȩc ẽ immutatio dertȩ excelsi.
Liberum itaq arbitriũ & ad malũ & adbo.¬
nũ faciendũ confitendũ. ẽ. nos habete.
s in malo faciendo liber ẽ quisq iusticiȩ.
seruusq peccati. In bono autẽ liber cẽ
nullus potest. nisi fuerit liberatꝰ ab eo
qui dixit. si uos filiꝰ liberauerie tunc
uere liberi eritis. Nec ita ut cũquisq
indigeat sui liberatoris auxilio. s ita
potiꝰ ut ab illo audiens sine me nichil
potestis facere dicat ei & ipse adiutor¬

Expanded text:
ciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, ciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisqindigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor
Abbreviated transcription (Latin):
sio peccatoꝵ. & fides quȩ ꝑ dilectio¬
nẽ operat᷑. Nolite gͦ putare damp¬
natam ẽẽ literã quia dictũ ẽ littera
occidit. hoc ẽ en̃ litrera reos facit. Dat᷑
preceptũ. ñ adiuiuaris grã. continuo te
inuenis ñ solũ ñ operatorẽ legis. s etiã
rerũ p̃uaricationis. Ubi enĩ nonẽ lex.
nec p̃uaricatio. Non gͦ rep̾hensa ẽ lex
cũ dictum ẽ littera occidit sp̃c autẽ ui¬
littera sine gr̃a. Eremplũ accipite. Hac
locutione dictũ ẽ. Scientia inflat. Qͥd
ẽ scientia inflat: Scientia dampnata
dit intelligi littera sine sp̃u occidit.
sp̃c uiuificat et impleri literã facit.
sic scientia sine caritate inflat. cari¬
tas cũ scientia edificat.
ñs autẽ ipse ñ solum
ostendit nobis a quo malo decli¬
nemus et quod bonũ faciamus quod so-¬
lũ potest legis littera uerũ etiã adiuuat
nos ut declinemus a malo & faciamus
bonũ. quod nullus potest sine sp̃u gr̃e.
Quȩ si desit. ad hoc lex ad ẽ ut reosfa¬

Expanded text:
 fides quae per dilectionem operatur. Nolite ergo putare damnatam esse litteram, quia dictum est, Littera occidit. Hoc est enim, littera reos facit. Datur praeceptum, non adjuvaris gratia: continuo te invenis non solum non operatorem legis, sed etiam reum praevaricationis. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Non ergo reprehensa est lex, cum dictum est, Littera occidit, Spiritus autem vilittera sine gratia. Exemplum accipite. Hac locutione dictum est, Scientia inflat. Quid est, Scientia inflat? Scientia damnata dit intelligi, Littera sine Spiritu occidit, cum Spiritu vivificat, et impleri litteram facit; sic scientia sine charitate inflat, charitas cum scientia aedificat.nus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos fa
Abbreviated transcription (Latin):
cidit. Eoce quẽad modũ lex ñ ẽ pecca¬
tũ. & mandatũ erat in uitã. ꝙ lex
sc̾a  mandatũ scm & iustũ s bonũ.
Et tam̾ quia de ipso bono interfici¬
tur inobediens anima ubi d̾i n̾ adiu¬
uat grã : ministratio mortis factaẽ lex
in uetere testamento ꝓpt̾ occidentem
luterã. & ministratio uitȩ facta est in
nouo cestamento ꝓpt̾ uiuificantem

Expanded text:
Lex non est peccatum; et, mandatum erat in vitam; et, lex sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum: et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta est Lex in Veteri Testamento propter occidentem litteram; et ministratio vitae facta est gratia in novo Testament
Abbreviated transcription (Latin):
one iusticiȩ. Ideo ait. Peccatũ ut appa¬
reat peccatũ. ꝑ bonũ michi oꝑatũ ẽ
moitẽ. Non enĩ ait ꝑ malũ. s ꝑ bo¬
nũ. Hic euigilent si possunt qui le¬
gem dei atq eius ministrũ moy. sen.
ceco & furioso corde rep̾hendunt. Ideo
quippe ẽ ministratio morcis. quia pecca¬
tũ ꝑ bonũ oꝑatũ ẽ mortẽ. Ideo ẽ mini¬
stratio dampnationis. quia petcatum ꝑ

Expanded text:
tum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Non enim ait, Per malum; sed, per bonum. Hic evigilent, si possunt, qui Legem Dei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damna
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ quod erat in uitã hoc eẽ in
mortẽ. Hoc ẽ occasione accȩpta pecca¬
tũ ꝑ mandatũ fefellit me & ꝑ illud
occidit. hoc ẽ lex sub intrauit ut
habundaret delictũ. hoc ẽ lex irã oꝑat᷑.
Hoc ẽ uirtus peccati lex. Prohibitio e¬
nĩ peccati quod ẽ lex auget ꝓficto desi¬
deriũ peccandi quod ñ extinguit᷑ nisi
eontrario desiderio recte faciendi ubi
fides ꝑ dilectionẽ oꝑatur. Hoc autẽ ñ
prestat littera iubens s sp̃c iuians.
Non lex gͦ s gr̃a. Non uetus testamentũ

Expanded text:
erat in vitam, hoc esse in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m xp̃i oꝑatur peccatũ omnẽ concu¬
piscentiam. Qualẽ se fuisse in uetere te¬
stamento etiã ipse apłs ostendens occasio¬
ne inquit accepta peccatũ ꝑ mandatũ
operatũ ẽ in me omnẽ concupiscentiã.
Per quod mandatũ nisi quod ait. concu¬
piscentiã nesciebã nisi lex diceret non
concupisces: Nunquid malũ ẽ ñ con¬
cupiscere: Immo maxime bonũ. Bo¬
na ẽ gͦ lex quȩ hoc dicit. S ubi non
adẽ uiuificans sp̃c hec ipsa lex quȩ
bonũ dicit occidit. quia peccati uir-¬
tus ẽ cũ ꝑ illã oꝑatur omnẽ concu¬
piscentiã. inflãmans de ꝓhibitione
quod ñ extinguit᷑ ꝑ iubentẽ litterã

Expanded text:
peratur peccatum omnem concupiscentiam. Qualem se fuisse in Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxime bonum. Bona est ergo Lex quae hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exsti
Abbreviated transcription (Latin):
uanto sunt caritati futura me.¬
liora: tanto sunt infirmitati
iuolentiora p̾sentia. Et utinã hii qui
ea uidere et gemere nouerunt iunce-¬
re et ẽuadere mereant᷑. Q uod sine dei
grã nullo modo uoluntas implet hu¬
mana. Quia nec libera dicenda ẽ qͦn
dui ẽ uincentibꝰ et uincientibꝰ cupi¬
ditatibꝰ subdita. a quo enĩ quis de¬
uictus ẽ huic & seruus addictus est.
Et si uos filius liberauerit. ait ipse fi
lius dĩ tunc liberi eritis. Lex itaq¬
et iubendo & dicendo quod sine gr̃ã
impleri ñ potest homini demonstrat
suã infirmitatẽ. ut querat demon¬
strata infirmitas saluatorẽ. A quo
sanata uoluntas possit quod infir-¬
ma non posset. Lex gͥ adducit ao fidẽ.
fides impetrat sp̃m largiorẽ. Diffun-¬
dit sp̃c caritatẽ. implet caritas legẽ.
Ideo lex pelagogus uocat᷑. Sub cuiꝰ
minacissima seueritate qui inuoca¬
uerit nom̃ dñi saluus erit. Quomͦ
autẽ inuocabunt. inquẽ ñ credi¬
derunt: Proinde ne lutera sine sp̃u

Expanded text:
nim sunt caritati futura meliora, tanto sunt infirmitati uiolentiora praesentia. et utinam hi, qui ea uidere et gemere nouerunt, uincere et euadere mereantur! quod sine dei gratia nullo modo uoluntas implet humana, quia nec libera dicenda est, quam diu est uincentibus et uincientibus cupiditatibus subdita; a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est, et: Si uos filius liberauerit, ait ipse dei filius, tunc uere liberi eritis. Lex itaque docendo et iubendo, quod sine gratia impleri non potest, homini demonstrat suam infirmitatem, ut quaerat demonstrata infirmitas saluatorem, a quo sanata uoluntas possit, quod infirma non posset. lex igitur adducit ad fidem, fides impetrat spiritum largiorem, diffundit spiritus caritatem, implet caritas legem. ideo lex paedagogus uocatur, sub cuius minacissima seueritate qui inuocauerit nomen domini,! saluus erit. quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? proinde, ne littera sine spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
ualis sine uicio pͥmitꝰ condita
ẽ ipsa uere ac ꝓpͥe natura hominis dr̃.
Translato autẽ uerbo utim᷑. ut naturã
dicamus etiã qualis nascit᷑ homo. sccłm
quã locutionẽ dicit apłs. Fuimꝰ enĩ &
nos aliquando natura filii ire. sic̃ ꝙ cete

Expanded text:
ualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus enim et nos aliquando natura filii irae sicut et cete
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis: om̃is illa seruitus legis. om̃ia
illa sacrificia. p̃nuntiantia p̾sens sacri
renouaret opus suũ. Uenit qui con¬
flaret argentũ suũ: qui formaret mo¬
netam suã. Et attendimꝰ plenã terrã.
xp̃ianis credentibꝰ in dm̃: auertentes
se a prioribus suis inmundiciis. et
ydolatria. & ab spe p̾terita. ad sp̃e no¬
ui scłi. Ecce nondũ ẽ in re: ꝙ iã tenet᷑
in spe. Et ꝑ ipsã spẽ iam cantamus. &
dicimus: repleta ẽ terra creatura tua.
Nondũ in patria cantamus hoc.
Nondũ illa requies quȩ ꝓmittitur:
nondũ confirmatis uectibꝰ portarum
ihrłm. S adhuc in ꝑegrinatione in¬
tuentes mundũ istũ totũ. & undiq
homines currentes ad fidẽ. timentes
gehennas. contẽpnentes mortẽ aman¬
tes uitã eternã. sꝑnentes p̃sentẽ. Et tali¬
bus spectaculis. cõpleti gaudio dicimꝰ.

Expanded text:
Judaeis omnis illa servitus Legis, omnia Judaeis omnis illa servitus Legis, omnia illa sacrificia praenuntiantia praesens sacrifrenovaret opus suum, venit qui conflaret argentum suum, qui formaret monetam suam, et attendimus plenam terram Christianis credentibus in Deum, avertentibus se a prioribus immunditiis suis et idololatria, a spe praeterita ad spem novi saeculi: et ecce nondum est in re, et jam tenetur in spe, et per ipsam spem jam cantamus et dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» Nondum enim in patria cantamus hoc, nondum in illa requie quae promittitur, nondum confirmatis vectibus portarum Jerusalem ; sed adhuc in peregrinatione intuentes mundum istum totum, et undique homines currentes ad fidem, timentes gehennas, contemnentes mortem, amantes vitam aeternam, spernentes praesentem, et tali spectaculo completi gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃is gͦ noua creatura
idẽ popłs innouatus ꝑ fidẽ. ut
habeat interĩ in spe quod inre post ea
ꝑficiat᷑ in xp̃o. habet etiã quod inse sperat:
itaq nunc uetera transierunt scđm sp̃m.
Quia modo iã non ẽ tempꝰ ueteris testam̃ti.
quo tẽporale atq carnale regnũ expecte¬
tur a deo: & facta sunt om̃ia noua scd̾m
eandẽ sp̃ẽ. ut regnũ cȩloꝵ. ubi nulla erit
mors atq corruptio ꝓmissũ teneamus.
In resurrectione autẽ mortuoꝵ. non iã
cũ mnimica nouissima destruet᷑ mors.
& fient om̃ia noua. cũ corruptibile hoc
induerit incorruptionẽ: & mortale
hoc induerit immortalitatẽ. Q uod iã
factũ ẽ in xp̃o quẽ scd̾m rẽ iã non no¬
uerat paulus scđ̾m carnẽ. Corũ uero.
pro quibꝰ mortuus ẽ et resurrexit:
nondũ scđ̾m rẽ. s scđm sp̃e. neminẽ no¬
uerat scđ̾m carnẽ.
tera transierunt. ecre facta sunt
om̃ia noua. Quȩ uetera transierunt:
Ingentibꝰ om̃ibus ydolatria. In hiis

Expanded text:
mnis ergo noua creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in, spe, quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iamcum inimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum est in Christo, quem secundum rem iam non nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero, pro quibus mortuus est et resurrexit, nondum secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, nt omnia nova» . Quae «vetera transierunt?» In Gentibus omnis idololatria, in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
indignũ se affirmans qui xp̃i caltiam̃ta
portaret. Quid enĩ aliud ostendit ubi
ait: Qui habet sponsã sponsus ẽ. Ami¬
cus autẽ sponsi stat & audit eũ. & gau¬
dio gaudet ꝓpt̾ uocẽ sponsi. Hic ẽ ille
auditus de quo paulo ante cõmeniora¬
ui in psalmo positũ. auditui meo cla¬

Expanded text:
indignum se adfirmans, qui Christi calciamenta portaret. quid enim aliud ostendit, ubi ait: Qui habet sponsam, sponsus est; amicus autem sponsi stat et audit eum et gaudio gaudet propter uocem sponsi? hic est ille auditus, de quo paulo ante commemoraui in psalmo positum: Auditui meo da
Abbreviated transcription (Latin):
false criminationis inuidiã congruentius
deuitare ñ posset: qũã ut ea ipse cele¬
braret quȩ dãpnare tanquã sacrilega
putabat᷑. atq ostenderet nec iudeos t̃c
ab eis tanquã nefariis ꝓhibendos. nec gen-¬
tiles ad ea tanqũã ad necessaria cõpel¬
lendos. Nam si reuera sic ea reꝓbraret
quẽ admodũ de illo auditũ erat. & ideo
celebranda suscepit. ut actione simulata
suã posset occultare sententiã. ñ ei di¬
ceret iacobus. & scient om̃s. sel diceret.¬
ñ recto pede incedebant ad ueritatem
eugłii. dixi petro corã om̃ib. Si tu iude

Expanded text:
falsae criminationis inuidiam congruentius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Iacobus: et scient omnes, sed diceret: \'etnon recto pede incederent ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus, Si tu cum
Abbreviated transcription (Latin):
Non opinor obscurũ ẽt & iacobũ
hoc ideo monuisse ut scirent falsa ẽẽ quȩ
legis. ne ꝑ doctrinã xꝑi uelut sacͥlega.
nec deo mandante conseripta. dãpna¬
ri putarent᷑ quȩ ꝑ morsen patͥb fuerant
ministrata. Hoc enĩ de paulo iactauerant.
ñ illi qͥ intelligebant qͦ animo a iudeis
fidelib obseruari tẽ ista deberent. ꝓpter
cõm̃dandã scilicet auctoritatẽ diuinã &
adipiscendã salutẽ que iã in xꝑo reue¬
labat᷑. & ꝑ baptismi sacram̃tũ ministra¬
bat᷑. sed illi hoc de paulo sparserant. qͥ
sic ea uolebant obseruari tanquã sine
hus in eugło salus credentib ẽẽ ñ possit.
I psũ enĩ senserant uehem̃tissimũ gr̃e
p̃dicatorẽ. & intentioni eoꝵ maxime ad¬
uersil. docentẽ ñ ꝑ illa hominẽ iustificari.
causa ille umbrȩ in lege mandate sunt.
ꝙ ideo illi inuidiã & ꝑsecutionẽ concita¬
re molientes tanquã inimicũ legis man¬
datoꝵ q diuinoꝵ criminabant᷑. Cuius

Expanded text:
 opinor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae legis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et adipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illa hominem iustificari, causa illae umbrae in lege mandatae sunt. Et ideo illi invidiam et persecutionem concitare molientes, tanquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
frustrant᷑ cũ ds̃ reddat unicuiq sełm
oꝑa sua. sed quia oꝑa exgr̃a ñ ex oꝑib grã.¬
qm̃ fides que ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ nichil
oꝑaretur nͥ ipsa dilectio dei diffunde-
nobis. nec ipsa fides eẽt in nobis. nͥ unicui¬
q ds partiretur m̃surã fidei.

Expanded text:
frustrentur, cum Deus reddat unicuique secundum opera sua, sed quia opera sunt ex gram fides quae per dilectionem operatur , nihil operaretur nisi ipsa dilectio Dei diffunderequi datus est nobis . Nec ipsa fides esset in nobis, nisi Deus unicuique partiretur mensuram fidei .
Abbreviated transcription (Latin):
ñ recte ingredientẽ ad ueritatẽ eugłii.
eiq in faciẽ ꝓpt̃ea restitisse. qd illa simu¬
latione gentes iudaizare cogebati
utrũ uerũ scripserit. an forte nescio
qua dispensatiua falsitate m̃titus sit:
ꝙ audio paulo suꝑius in eiusdẽ narra¬
tionis exordio religiosa mͥ uoce claman¬
tẽ. Quȩ autẽ scribo uobis. ecce cora deo
qr ñ m̃tior. Dent ueniã quilibet ali¬
ud opinantes. ego magis credo tanto
apło in suis & ꝓ suis litteris uiranti. qͣ m
cuiq doctissimo de alienis disputanti.¬
lli qui sexꝑianos
natarenos uocant. & more iudaieo p̃¬
putia carnalia circũcidunt. nati here¬
tici ex illo errore in que petrus de¬
uians a paulo reuocatus ẽ. in hoc ad
coronato. in sua ꝑuersitate p̃cisi ab
on ẽ hoc nom̃ in
scripturis usitatũ. eoꝵ qui lib̾et
iuste ac laudabilit uiuant. ñ sunt¬
tam̃ sine peccato. Magis enĩ sicut iñt¬
ẽ int̾ irridentes & irrisores. int̃ mur¬
murantes & murmuratores. int scriben¬

Expanded text:
non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit, an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio religiosa uoce mihi clamantem: Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Dent ueniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis littlli, qui se christianos Nazarenos uocant et more Iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore, in quem Petrus deuians a Paulo reuocatus est, in hoc adhcoronato in sua peruersitate praecisi ab Non est hoc nomen in Scripturis usitatum eorum, qui licet juste ac laudabiliter vivant, non sunt sine peccato. Magis enim sicut interest inter irridentes et irrisores, inter murmurantes et murmuratores, inter scriben
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ & uerbũ erat apud dm̃: & ds
erat uerbũ. Hoc erat in pͥncipio a¬
pud dm̃. Om̃ia ꝑ ipsũ facta sunt.
Quid ditiꝰ eo: ꝑ quẽ facta sunt om̃ia:
Aurũ habere diues potest: creare ñ
potest. Cũ itaq istȩ eius diuitiȩ cõ¬
mendatȩ ee̾̃nt: uide pauꝑtatẽ eius.
Et uerbũ caro factũ ẽ: & habitauit
Quia in sanguine eius. qui manauit
de carne eius. quod uerbũ caro factũ
ẽ qͥ ͣ habitałet in nobis: conscissus ẽ
saccus peccatoꝵ nr̃oꝵ. Per sanquinẽ
illũ abiecinꝰ pannos iniquitatis: ut
indueremur stola immortalitatis.¬
auro diues in purpura. Ibi ñ excitat
sollicitudo maligna. cõpuncto corde
de scelere. Serua diuitias incorde
tuo: quas tibi contulit pauꝑtas dñ
Ne pereat de corde quod dedit:seruet

Expanded text:
rbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt. Quid ditius eo, per quem facta sunt omnia? Aurum habere dives potest, creare non potest. Cum itaque istae ejus divitiae commendatae essent, vide paupertatem ejus: Et Verbum caro factum est, et habitavit quia sanguine ejus, qui manavit de carne ejus, quod Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis, conscissus est saccus peccatorum nostrorum. Per sanguinem illum abjecimus pannos iniquitatis, ut indueremur stola immortalitatis.am dives in purpura. Ibi non excitat sollicitudo maligna, compuncto corde de scelere. Serva divitias in corde tuo, quas tibi contulit paupertas Done pereat de corde quod dedit, servet
Abbreviated transcription (Latin):
icut ñ absurde dicimꝰ
fundam̃ta celi. qͥb regnũ celoꝵ suꝑ¬
edificatur in scĩs & fidelib quos dicit
scriptura lapides uiuos. quoꝵ fundam̃¬
dicit apłs. fundam̃tũ aliud nemo po¬
test ponere p̃t̾ id qd̃ positũ ẽ qd̃ est
auctoritate locus celestis erigit᷑. ut eam
sectando cobedisicem̃. unde dicait ad ephe¬
s ia ñ estis pegrini & inqͥlini. sed estis
ues scõꝵ & domestici dei. suꝑ edificati

Expanded text:
im non absurde dicimus fundamenta coeli, quibus regnum coelorum superaedificatur in sanctis et fidelibus, quos dicit Scriptura lapides vivos : quorum fundamedicit Apostolus, «Fundamentum aliud nemo potest ponere praeterquam quod positum est, quod esttae, quorum auctoritate locus coelestis eligitur, ut eam sectando coaedificemur; unde dicit ad Ephesios, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici D
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽẽt lex que possec uiuificare. ue¬
re ex lege eẽt iustitia.
pꝰ ẽ hoc gr̃e quã qͥ i
accipiunt doctrine salutari scrip¬
turarũ sc̃arũ & si fuerint inimici effi¬
ciunt᷑ amici. ñ opus eiusdẽ doctrinȩ.
quã qͥ audiunt & legunt sine gr̃a
dei. peiores eiꝰ efficiunt᷑ inimici. Non
ẽ gͥ gr̃a dei in natura liberi arbitrii.
& in lege atq doctrina sicut pelagi¬
ana ꝑuersitas desipit. sed ad singu¬
los actus dat᷑ illiꝰ uoluntate de quo
scriptũ ẽ. pluuiã uoluntariã segre¬
gans ds̃ hereditati suȩ. qr & liberum
arbitriũ ad diligendũ dm̃ pͥmi pec¬
cati granditate ꝑdidimꝰ. & lex dei at¬
q doctrina qu̾ãuis sc̃a ꝙ iusta ꝙ bo¬
endo. neq ut lectione. sed ut dilectio¬
ne teneatur.

Expanded text:
t, lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia. opus est hoc gratiae. quam qui accipiunt, doctrinae salutari scripturarum sanctarum, etsi fuerunt inimici, fiunt amici, non opus eiusdem doctrinae, quam qui audiunt et legunt sine gratia dei. peiores eius efficiuntur inimici. Non est igitur gratia dei in natura liberi arbitrii et m lege atque doctrina, sicut Pelagiana peruersitas desipit, sed ad singulos actus datur illius uoluntate. de quo scriptum est: Pluuiam uoluntariam segregans deus hereditati suae, quia et liberum arbitrium ad diligendum deum primi peccati granditate perdidimus et lex dei atque doctrina quamuis sancta et iusta et boendo neque ut lectione sed ut dilectione teneatur.
Abbreviated transcription (Latin):
alẽ scientes xꝑm totũ atq uniuer¬
sum simul cũ eccła. ipsũ autẽ solu̾
natũ de uirgine caput ȩccłȩ. mediatorem
hoc mediatorẽ. ut eos qͥ recesserant ꝑse re
conciliet. Medius enĩ ñ ẽ. nͥ int̃ duos. Re¬
cesseramus a maiestate dei. & peccato nr̃o of¬
fenderamꝰ eũ Missus ẽ filius mecdiator.
qͥ sanguine suo solueret peccata nr̃a qͥb
separabamur a deo. & int̃positꝰ redderec
ei nos ꝙ reconciliaret. a quo auersi in pec¬
catis nr̃is & delictis tenebamur. Ipse est
caput nr̃m. ipse deus equalis patri.
uerbũ dei. ꝑ qd̃ facta sunt omnia.
Sed ds̃ ut crearemͣ: homo. ut retrea¬
rem̃. Ds̃ ut faceret: homo ut reficeret.

Expanded text:
 scientes Christum totum atque universum simul cum Ecclesia; ipsum autem solum natum de virgine, caput Ecclesiae, mediatorem hoc mediatorem, ut eos qui recesserant, per re reconciliet; medius enim non est nisi inter duos. Recesseramus a majestate Dei, et peccato nostro offenderamus eum: missus est Filius mediator, qui sanguine suo solveret peccata nostra, quibus separabamur a Deo; et interpositus redderet nos ei et reconciliaret, a quo aversi in peccatis nostris et delictis tenebamur. Ipse est caput nostrum, ipse est Deus aequalis Patri, Verbum Dei per quod facta sunt omnia : sed Deus ut crearet, homo ut recrearet; Deus ut faceret, homo ut reficeret.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ exponerẽ quid gͦ lex. transgressionis
gr̃a posita ẽ. ita distinguendũ putaui.
ut int̾rogatio eẽt. Quid gͦ: Ac deinde
responsio. Lex transgressionis gr̃a posita ẽ.
Quod quidẽ ñ ab horret a uero. sea me¬
lior mͥ uidetur ista distinctio. ut int̾ro¬
gatio sit. Quid gͦ lex ͤ Et inferatur res¬
ponsio. Transgressionis grã posita ẽ.¬

Expanded text:
um exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: transgressionis gratia proposita e
Abbreviated transcription (Latin):
ungunt᷑. qd̾ t̃c regib tantũ ꝙ saceridotib
fiebat. S qd̃ ait petrus ad xꝑianũ popłm
seribens. regale saceridotiũ. utrunq nom̃
illi populo conuenire declarauit. qͦ illa unc¬
tio ꝑtinebat. Cetera itaq uicia tanqũa ua¬
litudinis & quasi m̃broꝵ animȩ atq sen¬
suũ. ꝙ ꝑ se interius in conscientia & intel¬
lectu sanat & corrigit. doctrina uͦ uel im¬
buendi ꝑ sacram̃ta uel cathecizandi per
buta ẽ. Itaq & paulus uoce dñi audita.
quid me ꝑsequeris. & ego sum iħc quem
tu ꝑsequeris. ad ananiam tam̃ missus
ẽ: ut illo sacerdotio qd̃ in eccła constitu¬
tũ ẽ sacram̃tũ doctrine fidei ꝑciꝑet. &
uerus eius approbareo᷑ color ñ qi ñ potest
facit etiã in eccłus. sed ut ipsa societas
congregatoꝵ fideliũ apꝓbando inuicẽ
atq cõmunicando uerȩ fidei doctrinã.
in om̃ib que dicunt᷑ uerbis uel signan¬
tur satram̃tis tanquã uña spetiẽ ueri
coloris obducat. Ad hoc etiã ꝑtinet. qd̾

Expanded text:
unguntur, quod tunc regibus tantum et sacerdotibus fiebat: et quod ait Petrus ad christianum populum scribens, Regale sacerdotium ; utrumque nomen illi populo convenire declaravit, quo illa unctio pertinebat. Caetera itaque vitia tanquam valetudinis et quasi membrorum animae atque sensuum, per seipsum interius in conscientia et intellectu Dominus sanat et corrigit: doctrina vero vel imbuendi per Sacramenta, vel catechizandi per buta est. Itaque et Paulus voce Domini audita, Quid me persequeris? et, Ego sum Jesus, quem tu persequeris; ad Ananiam tamen missus est, ut illo sacerdotio quod in Ecclesia constitutum est, sacramentum doctrinae fidei perciperet, et verus ejus approbaretur colofacit etiam in Ecclesia? sed ut ipsa societas congregatorum fidelium approbando in invicem atque communicando verae fidei doctrinam in omnibus quae dicuntur verbis, vel signantur sacramentis, tanquam unam speciem veri coloris obducat. Ad hoc etiam pertinet quod
Abbreviated transcription (Latin):
rum etiã tibi uideat᷑ uenire adu̾sus
fuerunt. Itẽ dicentẽ de xp̃o. Qa noñ
fuit etiã et non s egã in illo erat. Oͤt¬
quot enĩ ꝓmissienes dei in illo etiã. id ẽ
in illo exhibite. in illo adimplete sunt.

Expanded text:
uideatur uenire aduersus fuerunt. item dicentem de Christo: quia non fuit etiam et non, sed etiam in illo erat: quotquot enim promissiones dei. in illo etiam, id est in illo exhibitae, in illo adinpletae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
plena pax ñ ẽ. quia & illa quȩ
resistunt ꝑiculoso debellant᷑ p̃lio. & il¬
la que uicta sunt ñdũ securo trium¬
phant᷑ ocio. sed adhuc sollicito p̃munt᷑
bonis inferiorib delectatꝰ suꝑiora expar.¬
te appetit & ex parte ñ appetit. ideoq
in duas diuidit᷑ uoluntates. cũq una ñ¬
ẽ. tota ñ ẽ. ꝙ hoc ad hest uni. qd̃ deest
alteri. Qd si sꝑu ducimini. ñ estis sub¬

Expanded text:
plena pax non est: quia et illa quae resistunt, periculoso debellantur praelio; et illa quae victa sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntur bonis inferioribus delectatus, superiora ex parte appetit, et ex parte non appetit. Ideoque in duas dividitur voluntates; cumque una est, tota non est: et hoc adest uni, quod deest alteri
Abbreviated transcription (Latin):
in cȩlũ ibi est. Si descenderis ad infer-¬
nũ adest. Recipe gͦ penas tuas in di¬
rectũ. & habita inspe in extrema huiꝰ
scłi. Et enĩ illuc manus sua deducet
te: ꝙ ꝑducet te dextera sua. Quicquid
enĩ feceris quȩcunq peccaueris. adhuc
in hac uita es. Unde te omnino sisa¬
nare nollet auferret. Cur gͦ ignoras
quia patientia dĩ ad penitentiã tead-¬
ducit: Quienĩ clamando ñ tibi per¬
suasit. ut non recederes: parcendo
clamat ut redeas. Intuere dauid regẽ.
Iam utiq & ipse illiꝰ temporis sacra¬
menta ꝑceperat. Iam utiq circũci.¬

Expanded text:
in coelum, ibi est: si descenderis ad inferin coelum, ibi est: si descenderis ad infernum, adest. Recipe ergo pennas tuas in directum, et habita in spe in extrema hujus saeculi: etenim illuc manus sua deducet te, et perducet te dextera sua . Quidquid enim feceris, quaecumque peccaveris; adhuc in hac vita es, unde te Deus omnino, si sanare nollet, auferret. Cur ergo ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit ? Qui enim clamando non tibi persuasit ut non recederes, parcendo clamat ut redeas. Intuere David regem: jam utique et ipse illius temporis sacramenta perceperat, jam utique circumci
Abbreviated transcription (Latin):
Ide sanitate desꝑans addis pec¬
cata percatis sicut scriptũ ẽ. peccator
cũ uenerit in profundũ maloꝵ con¬
tempnit noli contẽpnere. noli despe-¬
rare. Clama etiã de profundis ad do¬
minũ. & dic ei. De profundis clama-¬
ui ad te dñe. dñe exaudi uocẽ meam.
Fiant aures tuȩ intendentes in uocẽ
obsecrationis meȩ. Si iniquitates obser-¬
uaueris dñe: dñe quis sustinebit: Qa
apud te propitiatio ẽ. De tali profundo
ninuite clamauerunt. & hanc propi¬
tiationẽ inuenerunt. Faciliusq euacua¬
ta ẽ cõminatio ꝓpħȩ. quã humiliatio
penitentiȩ. Hic fortasse dicis. S ego
nis horribilis ocłis dĩ conuersus ad
uomitũ suũ. Quo abibo d sp̾u eius:
& a facie eius quo fugiam: Quo frat̃
nisi ad eius miscdiam penitendo. ciuꝰ
potestatẽ peccando contẽpseras: Nemo
enĩ recte fugit ab illo nisi ad illũ. Ab
eius seueritate. ad eius bonitatẽ. Qs
eniꝰ locus te accipiet fugientẽ ubi eiꝰ
p̾sentia non inueniat᷑: Si ascenderis

Expanded text:
de sanitate desperans addis peccata peccatis, sicut scriptum est, Peccator, cum venerit in profundum malorum, contemnit : noli contemnere, noli desperare; clama etiam de profundo ad Dominum, et dic ei: De profundis clamavi ad te, Domine; Domine, exaudi vocem meam. Fiant aures tuae intendentes in vocem obsecrationis meae. Si iniquitates observaveris, Domine; Domine, quis sustinebit? Quoniam apud te propitiatio est . De tali profundo Ninivitae clamaverunt, et hanc propitiationem invenerunt: faciliusque est evacuata comminatio Prophetae, quam humiliatio poenitentiae . Hic fortasse dicis: Sed egonis horribilis oculis Dei, conversus ad vomitum suum. Quo abibo a spiritu ejus? et a facie ejus quo fugiam? Quo, frater, nisi ad ejus misericordiam poenitendo, cujus potestatem peccando contempseras? Nemo enim recte fugit ab illo, nisi ad illum, ab ejus severitate ad ejus bonitatem. Quis enim locus te excipiet fugientem, ubi ejus praesentia te non inveniat? Si ascenderis
Abbreviated transcription (Latin):
uod non poterant intendere
filii isrł infaciem eius propt̾
qłam uultus eius. signũ erat quia
in lege. xp̃m intellecturi non erant.
Et ideo uelamen int̾ faciẽ moysi et
ipsos positũ erat. ut ñ intenderent
sicut scriptũ ẽ filii isrł usq in finẽ.
Finis enĩ legis quis ẽ: Ad hoc ñ ego.
s apłs ipse respondeat. finis enĩ
legis inquit xp̃c ad iusticiã omni
credenti. finis ꝑficiens ñ int̾ficiens.
Finis quippe dicit᷑ ꝓpt̾ quẽ fiunt
om̃ia quęcunq aliquo fiunt officio.
Nam int̾ officiũ & sinẽ hoc distat qͦd
officiũ ẽ in eis quȩ facere debemus.
lii isrł in eis quȩ fiebant ñ intellige¬
bant hoc significabat uelam̃. quod
usq in fine̾ non sinebat intendere
idẽ usq ad faciẽ moysi quȩ signifi¬
cabat. xp̃m. S ideo dictũ ẽ quod eua¬
euetur hȩc głã. quia om̃s umbrȩ ẽ

Expanded text:
uod non poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, lii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ significat᷑ aduenit. Quẽad modũ
enĩ scientia quȩ nuncẽ euacuabit᷑
sic̃ idẽ dicit apłs cũ uenerit illa qͥ
dicit᷑ facie ad faciẽ. sic & ista quȩ in
umbris tradita erant uideis in ueteri
cestamento netesse fuit euacuari re¬
uelatione cestamenti noui. Ner sane
om̃s in illo ppło ñ intelligebant. xp̃m
ꝑ illas umbras testamenti ueteris figu¬
ratũ. Neq enĩ hȩc ipse moyses & cȩteri
ꝓpħiȩ ñ intelligebant. qui eũ posteris
posuit. tanquã adu̾sa & inimica ue¬
teri testamento. cur dicit: Haben
mur. Ubiem̃ scriptũ ẽ. credidi ꝓpt̾
quod & locutus sum: Utiq in psal¬
mis ad illa dĩ eloquia ꝑtinentibꝰ quȩ
credita sunt uideis. Eundẽ inquit
sp̃m fidei habentes . O. uid ẽ eundem.¬

Expanded text:
 significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Habentmur ? Ubi enim scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eu