comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filii abiecham. MEDIATOR¬
AUTEM UNTUS NONEST
Subauditur unius pastis non.ẽ.
mediator. sed inter duas fit ut
mediussit. Ds̃ AUT Ẽ UNUS
EST. Hoc autemideo addidit:
Nequis putar& xp̃m ab unitate
idiuinae natunre penitus. ẽẽ. di¬
uisum quia mediatoris suscepis¬
s& officium LGA ERGO AD¬
UENSUS PROMIOSADĨ E
ABSIT Acsidicer& Lex
di promissa non aufest. sed pxe¬
paret ad promissa: Sicut medi¬
ator dĩ & hominum inter dantẽ
& accipientem legem medius fuit
sic lex ipsa quae post repromissio¬
nem & complectionem eius media
subrepsit. Quae nonidcirco ar¬
bititenda .ẽ. repromissionem exclu¬
dere. qua postea sub secuta eam
quae prius fueitot uid&ur obolere
Gedexeo quod non potuit uiuifica¬
re. nec id tribuere quod repromis¬
sio prima sollicita. ẽ. Manifes¬
tum . ẽ. incustodiam ẽam repro¬
missionis. Non subuersionim da¬
tam SI ENIM DATA ESSC̃
GARE. Ideo non uiuificabat
quia peccatum originale auferre

Expanded text:
filii Abraham . Mediatorfilii Abraham . Mediatorautem unius non est. Subauditur unius partis non est mediator, sed inter duas, ut medius sit. Deus autem unus est. Hoc autem ideo addit, ne quis putaret Christum ab unitate divinae naturae penitus esse divisum, quia mediatoris suscepisset officium Lex ergo adversus promissa Dei? absit. Ac si diceret: Lex Dei promissa non aufert, sed praeparat ad promissa. Sicut mediator Dei et hominum inter dantem et accipientem legem medius fuit, sic lex ipsa, quae post repromissionem et completionem ejus media subrepsit, quae non idcirco arbitranda est repromissionem excludere, qua postea subsecuta eam quae prius fuit, videretur abolere, sed ex eo quod non potuit vivificare, nec id tribuere quod repromissio prima pollicita est, manifestum est in custodiam eam repromissionis non in subversionem datam. Si enim data esset . Ideo non vivificabat, quia peccatum originale auferre
Abbreviated transcription (Latin):
sia insolitudine cum angelo.
quiloquebatur ei in monte sina:
nomni u&er testamento ubi
angelus primumuisus refestur
& postea quasi ds̃ loquens induci¬
tur. angelus quidem uere ex
minstris pluribus quicumq sit uisis
sed millo mediator loquitur qui
toris. potentiam &uistutem ẽi
debemus accipere: Quidam
mediatorem morsenputant.
Nam & moyses aiunt inter dm̃
& populum medius fuit. sic enĩ
ipse adpopulum ait. Faciead
faciem locutus .ẽ. nobis dñs in mon¬
te de medio ignis. ego sequester
& medius fui inter dm̃ & uos in
tempore illo. ut adnuntiarem
uobis uerba eius: Quia uerolecti¬
onis ordo confusus. ẽ. & hrper¬
baton ꝑturbatur. sic nobis red¬
dendus uid&ur. Lex posita est
per angelos in manu mediatoris
propt̃ trns gressionem ordinata
ꝑangelos. donec uenir& semen
cui repromissum .e.. Semen aut̃
haud dubium quin xp̃m signifi¬
cat. De quo matheusait: liber
genenxtionis ihũxpi filii dauid

Expanded text:
sia, in solitudine cum angelo, sia, in solitudine cum angelo, qui loquebatur ei in monte Sinai . In omni Veteri Testamento ubi angelus primum visus refertur, et postea quasi Deus loquens, inducitur angelus quidem vere ex ministris pluribus, quicunque sit visus, sed in illo mediator loquitur, quitoris potentiam et virtutem ejus debemus accipere. Quidam mediatorem Mosen putant. Nam et Moses, aiunt, inter Deum et populum medius fuit, sic enim ipse ad populum ait: Facie ad faciem locutus est nobis Dominus in monte de medio ignis, ego sequester et medius fui inter Deum et vos in tempore illo, ut annuntiarem vobis verba ejus. Quia vero lectionis ordo confusus est, et hyperbato perturbatur, sic nobis reddendus videtur: Lex posita est per angelos in manu mediatoris, propter transgressiones ordinata per angelos, donec veniret semen, cui repromissum est, semen autem, haud dubium, quin Christum significet, de quo Matthaeus ait: Liber generationis Jesu Christi, filii David,
Abbreviated transcription (Latin):
II POSITA. E. Hic dicere poterat
aliquis. quid necesse fuit legem
post. cccc xxx annos repromissio¬
nis dari. cum & dataelege suspi¬
cio destructae sponsionis potuerit
aboriri. & manente repromissi¬
one non profutunx lexdata sit:
Quam prreuidens apostolusques¬
tionem. in sequentibus ipse sibi p̃¬
ponit dicens. Quidigiturlex:
Item ipse sibim& respondit dicens
Propter traens gressiones posita. ẽ.
donec uenir& semencui promissum
est. Post offensa enim inheremo
populi. post adorirtum uitulum
& murmur indnm̃. lextiuens gres¬
sionis prohibitune successit :
Lex propter turns gressiones po¬
sita est. ut acciper& homo prxecep¬
ta. superbe desuis uiribus fidens.
in quibus deficiens & factus &iam
legis humilem factum tam quã
pedagogus adfidem gixtiamq
coger& uel docer&. usq dum
xp̃c uenir& de quodicit. semen
cui repromisenet. ordinata per
angelos. Hoc locomorsen sig¬
nificat. legem per angelum dñi
accepisse. sicut stephanus dicre
Hic est qui fuit morses in ecde¬

Expanded text:
 etc. Hic dicere poterat aliquis: Quid necesse fuit legem post 430 annos repromissionis dari, cum et data lege suspicio destructae sponsionis potuerit oboriri, et manente repromissione, non profutura lex data sit, quam praevidens apostolus quaestionem in sequentibus ipse sibi proponit dicens: Quid igitur lex? item ipse sibimet respondit, dicens: Propter transgressiones posita est, donec veniret sanctum, cui promissum est. Post offensam enim in eremo populi, post adoratum vitulum, et murmur in Deum, lex transgressiones prohibitura successit. Lex propter transgressiones posita est, ut acciperet homo prta superbe de suis uiribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam legis humilem factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque cogeret, vel doceret, usque dum Christus veniret, de quo dicit: Semen cui repromiserat. Ordinatam per angelos. Hoc loco Mosen significat legem per angelum Domini accepisse, sicut Stephanus dicit: Hic est qui fuit in eccle
Abbreviated transcription (Latin):
habebat & puresentes & futuites.
hominum nouenet uoluntates. tan¬
to magis prredicaturõs. quanto ma¬
gis nep̃dicarent eis prrecipiebat:
Ut quid hoc procecipiebat. nisi quia
pigris uolebat ostendere. quanto
studiosius quantoq feruentius
eum piecedicare debeant quibus
iub& ut puredicent. quando illi
qui prohibebantur tacere non po¬
tenrnt

Expanded text:
habebat et praesentes et futuras habebat et praesentes et futuras hominum voluntates, tanto magis praedicaturos, quanto magis ne praedicarent eis praecipiebat, ut quid hoc praecipiebat nisi quia pigris volebat ostendere quanto studiosius quantoque ferventius eum praedicare debeant, quibus jubet ut praedicent quando illi qui prohibebantur, tacere non poterant
Abbreviated transcription (Latin):
endum aperiendae. lingua ue¬
ro ut loqui possit. ar& inaculis
erat suae tarditatis soluenda.
EISTATICO A PERTESUNT
AUIRES EIUS. ENSOLUTŨ.G̃
I. NCULUM LANEURE GIS
STLOQUEBATUR RECIO
Ille & enim solus recte loquitur.
siue dm̃ confitendo siue aliis prce¬
dicando: cuius auditum. ut cae¬
lestibus possit auscultare & obse¬
cundare mandatis. diuina gurtia
reserat. cuius linguam dñs tactu
sapientiae quae ipse . ẽ. ad loquen¬
dum instruit. Talis autem me¬
rito pot est dicere cum psalmista:
Dñẽ labia mea aperies. & os me¬
um ad nuntiabit laudem tuam:
Et cum isaia. Dñs dedit mihi
linguam eruditam. ut sciam sus¬
tentare eum.qui lapsus . ẽ. uerbo
Erigit mane. mane erigit mibi
aurem. ut audiam quasi magis¬
trum..ET PRAECEPIT IL¬
LIS NECUI DICERENT
QUANTO EIS PRAECIPIE¬
BAT.TANTOMAGIS PLUS
PRAEDICABANT. ET EO
AM PLIUS ADMIRABANT
DICENTES. BENEOMNIA
FECT. ET SURDOS PECIT
Audire. Et coutos loqui
Sciebat eos sicut ille quaenotas

Expanded text:
endum aperiendae: lingua veendum aperiendae: lingua vero ut loqui posset a retinaculis erat suae tarditatis solvenda. Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Ille etenim solus recte loquitur, sive Deum confitendo, sive aliis praedicando, cujus auditum, ut coelestibus possit auscultare, et obsecundare mandatis divina gratia reserat, cujus linguam Dominus tactu sapientiae quae ipse est ad loquendum instituit. Talis autem merito potest dicere cum Psalmista, Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam; et cum Isaia, Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam suscitare eum qui lapsus est verbo; erigit mane, mane erigit mihi aurem ut audiam quasi magistrum. Et praecepit illis ne cui dicerent. Quanto autem praecipiebat, tanto magis plus praedicabant, et eo amplius admirabantur dicentes: Bene omnia fecit: et surdos fecit audire, et mutos loqui. Si sciebat eos, sicut ille, qui notas
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃s. quibus corda quae auia ue¬
ritatis ab errauenent. ad scientiã
salutis audiendam discendamq
reuelat: Et quia cognita uerita¬
tis lucẽ sequi confessio deb&r
apte subiungitur. ET EXPU¬
ENS TEICIT LINQUA EI:
Expuens quippedñs linguam tan¬
git aegroti. cum ad confessionẽ
fidei orr catheciracorum instru¬
it. cum ora diubruta ad uerba sa¬
pientiae referenda. cum tactu
suae pi&atis informat: Sputũ
namq dñi : saporem designat
sapientiae: ETSUS PICIEÑS
IN CAClum. Suspexit namq
in caelum. ut indemutis loquelã.
inde auditum surdis. inde cunctis
infirmitatibus medelam docer&
.ẽẽ. quaerendam. INGEtNUIT
Ingemuit autem. nonquia ipsi
opus. e&̃. cumgemitu aliquid pe¬
tere a patre. qui cuncta p&entib
donat cum patre. sed ut nobis e
pi&atis inuocamus: ETATTILLI
ENFETA. QUOD .G̃. AD APE¬
RIRE Quod autem ait eff&a:
id.ẽ. ad aperire. ad aures pr̃opri
e ꝑtin& Aures & enĩ adaudi¬

Expanded text:
sancti Spiritus, quibus corda, quae a via vesancti Spiritus, quibus corda, quae a via veritatis aberraverunt, ad scientiam salutis audiendam discendamque revocat. Et quia cognita veritatis luce sequi confessio debet, apte subjungitur; Et exspuens tetigit linguam ejus. Et exspuens, quippe Dominus, linguam tangit, cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instruit, cum ora diu bruta ad verba sapientiae proferenda cum tactu suae pietatis namque Domini saporem designat sapientiae. Et suspiciens in coelum. Suspexit namque in coelum, ut inde mutis loquelam, inde auditum surdis, inde cunctis infirmantibus medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit. Ingemuit autem non quia ipsi opus esset cum gemitu aliquid petere a Patre, qui cuncta petentibus donat cum Patre, sed ut nobis gempietatis invocamus. Et ait illi: Ephpheta, quod est adaperire. Quod autem ait ephpheta, id est, adaperire, ad aures proprie pertinet. Aures etenim ad audi
Abbreviated transcription (Latin):
quales necesseest ut hi quiloqui
iam &audire diuina eloquia lon¬
go usudidicerunt. dño sanandos
offenent. quatenus eos quos hu¬
mana fircgilitas nequit. ipse
gurtiae suaedextenx salu&.
ET ADPREHENDENS EUM
DETURBA SCORSUM
Ad praehendens namq infirmum
de turba seor sum educit. cum men¬
tem peccatis languidam uisita¬
tionis suae pi&atis in lustirons.
a consu&is humanae conuersa¬
tionis moribus auocat. atq ad
sequenda prreceptorum suorum
itinerx prouocat. Misit di¬
GITOS SUOS. INAURICULAS
Mittere digitos in auriculas. ẽ.
cumperdona scĩ sp̃s aures cordis
ad intellegenda ac suscipienda
uerba salutis aperit. Nam digi
Siego in digito di eiciodaemonia.
filii ur̃i inquo eiciunt: Quodex¬
pomens alius euangelistadicit :
Siego inspũ dĩ eicio daemonia:
Et magi in aegypto supenrti dixe¬
runt.  diesthic. Et lex inta digit¬
bulis digito dĩ scripta . ẽ. lapideis :
Digiti ergodĩ in auriculas missi
eius qui sanandus erat. donasuNT

Expanded text:
quales necesquales necesjam et audire divina eloquia longo usu didicerunt, Domino sanandos offerant, quatenus eos quos humana fragilitas nequit, ipse gratiae suae dextera salvet. Et apprehendens eum de turba seorsum. Apprehendens namque infirmum de turba seorsum educit, cum mentem peccatis languidam visitatione suae pietatis illustrans, a consuetis humanae conversationis moribus evocat, atque ad sequenda praeceptorum suorum itinera provocat. Misit digitos suos in auriculas ejus. Mittere digitos in auriculas est per dona Spiritus sancti aures cordis ad intelligenda ac suscipienda verba salutis aperit. Nam digitSi ego in digito ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt ? Quod exponens alius evangelista dicit: Si ego in spiritu Dei ejicio daemonia , et Magi in Aegypto superati dixerunt, Spiritus Dei est hic . Et lex in tabulis digito Dei scripta est lapideis. Digito ergo Dei in auriculas missi ejus qui sanandus erat, dona sunt
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ministitio dampnationis.
quia reos sine ullo paenitentiae re¬
medio. precesenti ad dicebat exitio
MuLTOMAGIS HABUNDAT
MINISTERIUM IUSTITI¬
AE INGLORIA. Habundat
uero ingloriam . id .ẽ. in agernã.
quia iustitia grxtis. sine legalium
pureceptorum obseruatione iusti fi¬
TENS IH̃S DEFINBUS
SIDONEM ADMARECALILE¬
AG. IN TER MEDIOSPIES
decapoleos. Decapolis est
ut ipso nomine probat regio decẽ
urbium tiaens iordanem adori¬
entem circa ipphum. & pellam.&
gadaitem contrirgalileam
Quodergo dicitur quia dñsuenit
ad mare galileae intermedios fines
decapolis. non ipsos fines decapo¬
lis eum introesse significat. Neq
enim mare traens nauigasse dicit᷑.
sed potius ad mare usq uenisse.
atq ad ipsum ꝑuenisse locum
qui medios fines decapolis longe
tians mare positus respiciebat
ET ADDUCUINT EI SURDŨ
ET COUTŨ. ET DEPRECA¬
BANTUR EUMUT IN PONAI
I LI MANUM. Surdus & mutus
est. quinecaures audiendi dĩuer¬
bum. necos aperit proloquendi.

Expanded text:
etiam ministratio damnationis, etiam ministratio damnationis, quia reos sine ullo poenitentiae remedio praesenti addicebat exitio. Multo magis abundet ministerium justitiae in gloria. Abundat vere in gloriam, id est aeternam, quia justitia gratis sine legalium praeceptorum observatione justifiexiens de finibus Sidonem ad mare Galilaeae inter medios fines Decapoleos. Decapolis est ut ipso nomine probatur regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem circa Hippum et Pellem et Gadaram, contra Galilaeam. Quod ergo dicitur quod Dominus venit ad mare Galilaeae, inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines Decapolis eum intrasse significat. Neque enim mare transnavigasse dicitur, sed potius ad mare usque venisse, atque ad ipsum pervenisse locum qui medios fines Decapolis longe trans mare positos respiciebat. Et adducunt ei surdum et mutum; et deprecabantur eum, ut imponat illi manum. Surdus et mutus est, qui nec aures audiendis Dei verbis, nec os aperit proloquendis,
Abbreviated transcription (Latin):
talia. QUODS MINIS TRA¬
TIO MORTIS LIT TERIS
FORMATA IN LAPIDIBUS
FUIT INGLORIA Id est si
lex apud antiquos dabat piceseni¬
temgloriam qui eam secundum
littenrm sequebantur. quanto
magis eos nunc glorificat qui eam
spĩtaliter ex sequuntur ITA
UT NONPOSSENT INTEN¬
atur ꝑspĩtalem euangelii gloriã
sed ita euacuatur ut in melius
sensu interiori proficiat. sicut
infantia ꝑadolescentiam. senectu¬
teuacuatur: Sicut & semen in
fructum. melior quidem fructus se¬
mine. sed num quam sine semine.
fructus exsurgit & nomperit. sed
multiplicatur semen infructu
Sic ergo euacuatur. ut dilat&ur
Sicut ipsedicit in prima: Cum aut̃
uenerit quod ꝑfectum. ẽ: euaci bi¬
tur quod ex pasteest. Quocoo
Id est nã quaenoneuacuat̾ur. quia
perfecta .e. NAMSIMINIS¬
TRATIO DAMPNATIONIS
GLORIA .E. Superius legis mi¬
nistuctionem mostis. nunc minis¬
tuxtionem dampnationis uocauit.
Ideo ministiatio mostis. quia sola
ꝑse non liberabat a moste. Ideo

Expanded text:
talia. Quod si ministratalia. Quod si ministratio mortis litteris deformata in lapidibus fuit in gloria. Id est, si lex apud antiquos dabat praesentem gloriam, iis qui eam secundum litteram sequebantur, quanto magis eos nunc glorificat, qui eam spiritualiter exsequuntur. Ita ut non possinttualem Evangelii gloriam, sed ita evacuatur, ut in melius sensu interiore proficiat, sicut infantia per adolescentiam senectute evacuatur, sicut et semen in fructum. Melior quidem fructus semine, sed nunquam sine semine fructus exsurgit, et non perit, sed multiplicatur semen in fructu. Sic ergo evacuatur ut dilatetur, sicut ipse dicit: Cum autem venerit, quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Quomodo stra, quae non evacuatur, quia perfecta est. Nam si ministratio damnationis gloria est. Superius legis ministrationem, nunc ministrationem damnationis vocavit. Ideo ministratio mortis, quia sola per se non liberabat a morte. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ONIM OCCIDIT Ubi .ẽ mors
contentio tua ubi est aculeus tuus:
Exponit aculeum. Aculeum
ardentius excitatur. quando pro¬
hib&ur i Sed litterr ad sit. gioe¬
tia desit : Lex. littent ẽ : Ecce
legem: non concupisces: Egodi¬
co. quia nisite adiuu& grxtia.
ardentius concupisces: Hoc est
quod procedictum. littenx occidit:
Si ad puc&eritum legis tempus
aspicias. tum litterx occidebat
preceuaricatores. si aut sabbata
non obseruas sent. Aut tarnales
uictimas non optulissenti: Nunc
uero ita occidit. si carnales caeri¬
moniae in offerendis tauris. & ui¬
tulis custodiantur.: quae obserutan¬
dis gnttia iam remouit. quae utiq
nunc si obseruentur occidunt
SP̃s AUIEM UIUIFICAT
Idest spitalis intellectus legis.
a ccernam confest salutem. Sed
non extoto scriptunrum textũ
generditer accipiendum.ẽ. Nã
sunt aliqua quae nunc secundum
historiae ordinem debeant custo¬
diri. ut est illud Audi israhel.
dñs ds̃tuus. ds̃ unus. ẽ. & similia

Expanded text:
enim occidit. Ubi est, mors, enim occidit. Ubi est, mors, contentio tua, ubi est aculeus tuus? Exponit aculeum: Aculeus,ardentius excitatur, quando prohibetur, sed si littera adsit, gratia desit. Lex littera est, ecce legem: Non concupisces, ego dico, quia nisi te adjuvet gratia ardentius concupisces, hoc est, quod dictum est, littera occidit. Si ad praeteritum legis tempus aspicias, tum littera occidebat praevaricatores, si aut Sabbata non observassent, aut carnales victimas non obtulissent. Nunc vero ita occidit, si carnales caeremoniae in offerendis tauris et vitulis custodiantur, quas observatio gratiae jam removit, quae utique nunc si observentur occidunt. Spiritus autem vivificat. Id est, spiritualis intellectus legis aeternam confert salutem. Sed non ex toto scripturarum textu generaliter accipiendum est, nam sunt aliqua quae nunc secundum historiae ordinem debent custodiri, ut est illud: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est , et similia
Abbreviated transcription (Latin):
Ad dõd Acsidicer&
Illa fidutia in expugnabilis
ẽ: qua enon ex nobis sed ex
gnatia magis. quam epistola hu¬
mana commendat. NONQO
SUFFICIENTES SIOOUS CO¬
GITAREALIQUID ANOBIS
Idest nihil nñx sapientia uel uistu¬
te: incausa uirẽ salutis operamur
Vult ostendere nihil se suosensu
acpossibilitate insaluandis gen¬
tibus. uel cogitare ł facere. cum
utiq pauci homines humiles im¬
periti & pene rustici sine dĩgrax¬
tia num quã uniuersũ mundum
potuissent saluare. Ideo autẽ
hoc prxemisit: quia dicturus
erat tanto magis seministeriũ
suscepisse quam morsen. quanto
magis. ẽ. nouum testamentum
alege. quae absconditũ in sexpm
mrsteriis adumbuxta r&inebat:
Non quod aliquid subarrog&.
sed ut perdoctrinam suam quae in
xp̃o est facilius eos a falsis a postelis
reuoc&. QUI IDONEOS NOS
FECTOINISTROS NOUI
TESTAMENTI. Id .ẽ. adim.¬
plendum a postolatus officium:
NONLITTERA. SEDSPU
Idest non carnalis legis. sed spĩta¬
lium praeceptorumi LIT I CR

Expanded text:
ad Deum. Ac si diceret illa fiducia inexpugnabilis est, quae non ex nobis, sed ex gratia magis quam Epistola humana commendat. Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis. Id est, nihil nostra sapientia vel virtute in causa vestrae salutis operamur. Vult enim ostendere nihil se suo sensu ac possibilitate in salvandis gentibus vel cogitare vel facere, cum utique pauci homines, humiles, imperiti, et pene rustici, sine Dei gratia nunquam universum mundum salvare potuissent. Ideo autem hoc praemisit, quia dicturus erat, tanto majus se ministerium suscepisse, quam Mosen, quanto majus est Novum Testamentum a lege, quae absconditum in se Christum mysteriis adumbrata retinebat. Non quod aliquid sibi arroget, sed ut per doctrinam suam, quae in Christo est, facilius eos a falsis apostolis revocet. Qui idoneos nos fecit ministros Novi Testamenti. Id est, ad implendum apostolatus officium. Non littera, sed spiritu. Id est, non carnalis legis, sed spiritualium praeceptorum. Littera
Abbreviated transcription (Latin):
affligi. sicut idema postolus in hac
ipsa epistola memorrt. Euident̃
ergo monstitur secundum sermo¬
nem dĩ abiicham factum post.xxx.
annos repromissionis semen eius
ꝑsecutionibus laborxre coepisse
NAMSI EXLEGEHEREDI¬
Non exlege quae nondum erat.
sed ex promissione abrachae dona¬
tum .ẽ. semen quod est xp̃c. iIn
quo omnes benedicerentur gentes
QUID IGITUR LEA: Prop¬

Expanded text:
affligi, sicut idem apostolus in hac affligi, sicut idem apostolus in hac ipsa epistola memorat. Evidenter ergo monstratur, secundum sermonem Dei ad Abraham factum, post triginta annos repromissionis semen ejus persecutoribus laborare coepisse. Nam si ex lege,non ex lege quae nondum erat, sed ex repromissione Abrahae donatum est semen, quod est Christus, in quo omnes benedicerentur gentes. Quid igitur lex,
Abbreviated transcription (Latin):
NEM Supputandi in hoc loco
anni ab eo tempore quo dñs ad
abiicham locutus. ẽ. dicens. & in
semine tuo benedicentur: omnes
gentes usq ad legis latorem mos¬
sen. uerum quadringenti trigin¬
ta sint. uel quomodo ut ingenesi ip¬
si abichae dñs pollic&ur. quod post
qua dringentos annos de tenoc ser¬
uitutis filii eius exituri sint. Non
enim partia res . ẽ. & amultif qua&¬
sita. nescio an ab aliquo sit inuer¬
ta. Neq quis put&. ẽẽ: conerx¬
rium qnm in libro geneseo ab ux¬
ham adõ dicitur. scito piltenos¬
cens quod peregrinum futurum
sit sementuum in terra non sua:
& subiciunt eos seruituti. & af.¬
fligent quadringentis annis. &
hic apostolus xxx annos amplius
ponat: Quod dicit autẽ hoc est
septuagẽsimoa&atis suae anno
abrixham accepit adõ repromis¬
sionem. ex quotempore usq ad
in itium legis mosaicae. quadriN
plentur : Ex tempore repro¬
missionis usq ad centesimum
annum abiichae quando isa ac nas¬
isa ac paruulus ab ismaele coepit

Expanded text:
 Supputandi in hoc loco anni ab eo tempore quo Dominus ad Abraham locutus est dicens: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes , usque ad legislatorem Mosen, utrum quadringenti et triginta sint, vel quomodo in Genesi ipsi Abrahae Dominus pollicetur, quod post quadringentos annos de terra servitutis filii ejus exituri sint, non enim parva res est, et a multis quaesita, nescio an ab aliquo sit inventa. Neque quis putet esse contrarium, quoniam in libro Geneseos Abraham a Deo dicitur: Scito, praenoscens, quod peregrinum futurum sit semen tuum in terra non sua, et subjicient eos servituti, et affligent quadringentos annos , et hic apostolus triginta annos amplius ponit. Quod dicit autem hoc est: septuagesimo aetatis suae anno Abraham accepit a Deo repromissionem. Ex quo tempore usque ad initium legis Mosaicae, quadringione complentur, ex tempore repromissionis usque ad centesimum annum Abrahae, quando Isaac nasIsaac parvulus ab Ismahele coepit
Abbreviated transcription (Latin):
BRAHAS DICTAE
SUNT PROMISSI¬
ONES ET SECM¬
I UI EIUS Cimplex autem
sensus qui in hoc loco texitur.
hancuim hab&. ut doceat apłũs
non posse perlegem quã e postea
data est repromissiones quae an¬
te factae sunt ad abiixham destrui.
& posteriora prioribus proce iudi¬
cari. cum repromissiones ad abrec¬
ham ante quadringentos xxͥx
annos datae sint. quod benedi¬
cerentur in illo uniuersae natio¬
nes. Legis autem obseruatio
sit in mente sinai. NONDICIT
a postolus xp̃m inter pr&atus . ẽ.
Omnes scriptunrs sensuacine¬
moria peragens. numquam
pluxlinumero semina scripta
repperi. sed siue inbonam siue
in malam pastem semꝑ singulari:
HOCAUTẼ DICOTES IA¬
MENTŨ CONFIRMATU
ADO Testamentum uocat.
promissiones ad abraham factas.
quae non possunt ab hõmine.
uacuari: cum &iam hominum
testamenta ius suum teneant
& resolui not possint. si sollenit̃¬
A fuerint ordinata. Hic ceste
si quaenmus utrum hoc testamen¬
t̃um quod dicit̾ infirmatum adõ
sit. quis respondere dubit&

Expanded text:
brahae dictae sunt repromissiones et semini ejus. Simplex autem sensus, qui in hoc loco texitur, hanc vim habet, ut doceat Apostolus non posse per legem, quae postea data est, repromissiones, quae antea factae sunt ad Abraham destrui, et posteriora prioribus praejudicare, cum repromissiones ad Abraham ante quadringentos triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes, legis autem observatio,sit in monte Sinai. Non dicitapostolus Christum interpretatus est. Omnes Scripturas sensu ac memoria peragrans, nunquam plurali numero semina scripta reperi, sed sive in bonam sive in malam partem semper singulari. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo. Testamentum vocat promissiones Abrahae factas, quae non possunt ab homine evacuari, cum etiam hominum testamenta jus suum teneant, et resolvi non possint, si solemniter fuerint ordinata. Hic certe si quaeramus utrum hoc testamentum quod dicit confirmatum a Domino sit, quis res
Abbreviated transcription (Latin):
diligat dm̃. ut diligat ipsam dilec¬
tionem. O senim dilectio est &
nequis dicere auder& & quid obstat
diligeredm̃. &iam si non diligo fra¬
trem: recte subdidit: Et HoC
MANDATŨHABEMUS
ABEO. UT QUIDILIGIT
DM̃. DILIGAT ET FRA¬
TR̃E SUUM. Quomodo enĩ
diligis eum. cuius odistimandatũ :
Quis est quidicat. diligo impentiorẽ
sedo dileges eius : Nonita est ds̃ uerus
amator. sed uide inquit. quia man¬
data tua dilexidnẽ. Et ideo confi¬
denter adiungit. in tua misericor¬
dia uiuificame

Expanded text:
qui diligat Deum, diligat ipsam dilecqui diligat Deum, diligat ipsam dilectionem, Deus enim dilectio est, et ne quis dicere auderet: Et quid obstat diligere Deum, etiam si non diligo fratrem? recte subdidit: Et hoc mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum. Quomodo enim diligis eum, cujus odisti mandatum? Quis est qui dicat: Diligo imperatorem, sed odi leges ejus, non ita est verus Dei amator, sed vide, inquit, quia mandata tua dilexi, Domine, et ideo confidenter adjungit, in tua misericordia vivifica me
Abbreviated transcription (Latin):
urre coeperis. erit inte timor sc̃s
Ille scilic&. neipsa bona ammit¬
tas. Non. nemittaris ingehen¬
nam. sed nec te deserat p̃sentia dñi
quo amplecteris. quo a&ernum
fruidesideras. N OSERCO
DILIGAMUS DM. QMM
IPSE PRIOR DILEXIT
NOS. Diligamus. qnm̃ ipse
prior dilexit nos. Namunde di¬
ligeremus. nisi ille prior dilexis¬
s&rnos Hinc enĩ ipse in euange¬
lio dixit. Nonuos me elegistis.
sedego elegiuos. Ita autem per¬
fectierimus incaritate. siquem ad¬
modum nulli alterius nisi salutis
niire grrtia priornos ille dilexit.
ita eũ nos quoq nullius rei nisi sui
tantum amoris dilex erimus obten¬
tu. Uerum quia sunt qui uerbote¬
nus diñdiligunt: consulte subiun¬
gitur. SIQUIS DIXERIT
QM DILIGODM ET FRA¬
TREM SUUM ODERIT.
MENDAX EST Unde pro¬
bas quod mendax est: audi. Qui
ENIM NON DILIGIT FRA¬
TREM SuuM QuEUIOET
DM QUE NONUIDET Quo¬
MODO POT EST DILIGE¬
RE: Qui ergo diligit fuxtrem
suum diligit dm̃. Necesse est ut

Expanded text:
rare coeperis, erit rare coeperis, erit ille scilicet, ne ipsa bona amittas; non ut mittaris in gehennam, sed ne te deserat praesentia Domini, quem amplecteris, et aeternum frui desideras. Nos ergo diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos. Diligamus, quoniam ipse prior dilexit nos, nam unde diligeremus, nisi ille prior dilexisset nos. Hinc enim ipse in Evangelio dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Ita autem perfecti erimus in charitate, si quemadmodum nulli alterius, nisi salutis nostrae gratia, prior ille nos dilexit, nos quoque ita eum nullius rei, nisi sui tantum amoris dilexerimus obtentu. Verum quia sunt, qui verbo tenus Deum diligunt, consulte subgitur: « Si quis dixerit, quoniam diligo Deum et fratrem suum oderit, mendax est. » Unde probamus quia mendax est? audi. « Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere? Quid ergo? Qui diligit fratrem suum, diligit Deum, necesse est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
deipsa perfectionȩ iustitiae
Conuestisti inquit planctũ meũ
in gaudium mihi. conscidisti sac¬
cum meum. & prxecin cxistime
la&itia. ut cant& tibi gloria mea
& non conpungar: idest non quod¬
stimul& conscientiã meã. Stimu¬
lat timor. nolitimere. intrirt cari¬
tas. quaesanat quod uulnerat ti¬
mor: QUIAUTETIMET
NON EST PERFECTUS IN
CARIIALE. Quianimirũ.
timor poenam hab&: quamuis
sicut sectionẽ medici salus optata.
ita timorem caritas desidenta sub¬
sequatur. N ec putari deb& his
beatis sermonibus ẽẽ contariũ.
quod psalmista dicit. timordñi
sc̃sperman& insaeculũ saeculi
Duo namq sunt timores. unus
quo timent homines dm̃. ne mit¬
tantur ingehennam ignis. ipse
est timor ille: qui introducit cari¬
tatem. sed sic uenit ut ex eat
Sienim adhuc propter poenas ti¬
mes dm̃. nondũ amas quem sic ti¬
mes: nonbona desidenxs. sed ina¬
la caues. Sed ex eo quod mala
caues. corrigiste . & incipis bona
desiderare: Cumbona deside¬

Expanded text:
de ipsa perfectione justitiae, de ipsa perfectione justitiae, Convertisti inquit planctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et praecinxisti me laetitia, ut cantet tibi gloria mea, et non costimulet conscientiam meam. Stimulat timor, sed noli timere, intrat charitas quae sanat, quem vulnerat timor « Qui autem timet; non est perfectus in charitate. » Quia nimirum timor poenam habet, quamvis sicut sectionem medici salus optata, ita timorem charitas desiderata subsequitur. Nec putari debet his beati Joannis sermonibus esse contrarium, quod Psalmista dicit: « Timor Domini sanctus permanet in saeculum saeculi . » Duo namque sunt timores. Unus, quo timent homines Deum ne mittantur in gehennam. Ipse est timor ille qui introducit charitatem, sed sic venit ut exeat. Si enim adhuc propter poenas times Deum, nondum amas quem sic times: non bona desideras, sed mala caves. Sed ex eo quod mala cavens corrigis te, incipis et bona desiderare. Cum bona deside
Abbreviated transcription (Latin):
cit suꝑbonos & malos. & pluit su¬
NON EST IN CARI TATE
INtali uidelic& caritate. quae ad
imitationẽ diuinae bonitatis &iã
inimicis bene facere. & hos dilige¬
renouit. SEO PERFEC¬
TA CARITAS FORASMT¬
TIT IIMOREM Illum
scilic&. timorem. dequodicitur:
in itiũ sapientiae. timor dñi
Quotim& quisq incipiens openr
iustitiae. neueniat iustitiae di¬
strictus iudex & seminus castigatũ
inueniens. dampnat. Illa caritas
pellit fours. quae promerito iusti¬
tiae. fiduciam hab& indie iudicii
Sed & puresentium aduersitatum.
timorem perfecta caritas eicit ex
animo. quam habere quaerebat.
quaed no supplicansait. Atimo¬
re inimici. eripe animam meam.
Quam habebat quidixit. Quis
nos sepanrbit a caritate xp̃i. tribu¬
latio. an angustia. anpersecutio.
an fames. an nuditas. anpericulũ.
PENAMO HABEI Torqu&
cor conscientia peccatorũ. nondũ
facta est iustificatio. ideo in psalmo

Expanded text:
it super bonos et malos, et pluit suit super bonos et malos, et pluit sunon est in charitate, » In tali videlicet charitate, quae ad imitationem divinae bonitatis, etiam inimicis benefacere, et hos diligere novit, « sed perfecta charitas foras mittit timorem. » Illum scilicet timorem, de quo dicitur: « Initium sapientiae timor Domini . » Quo timet quisque, incipiens opera justitiae, ne veniat justitiae districtus judex, et se minus castigatum inveniens damnet. Illa charitas pellit foras timorem, quae pro merito justitiae fiduciam habet in die judicii. Sed et praesentium adversitatum timorem perfecta charitas ejicit ex animo, quam habere quaerebat, qui Domino supplicans, ait: « A timore inimici eripe animam meam , » quam habebat qui dixit: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames, an nuditas, an periculum, poenam habet. Torquet cor conscientia peccatorum, quod nondum facta est justificatio. Ideo in Psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
disc& nontimere quod timebat.
sed potius optare ut ueniat ille de¬
sidenrtus cunctis gentibus. spenrns
se cum scĩs merito bonae actioniseẽ.
coronandum. Vnde autemfidu¬
ciam in die iudicii habere possum
plenius subdendo manifestat
QUIA SICUT ILLEEST ET
NOSSUMUS IN HOC MUN¬
DO Numquiduere potest. ẽẽ.
homosicut ds̃. sed & memiinisse
opost& quod & supnrdictũ. ẽ. quia
non semꝑ ad aequalitatẽ dicit᷑ sicut.
sed dicitur ad quandam similitudinẽ
Quomodenim dicis. sicut aures ha¬
beo. ita hab& & imago. Nũquid
omninosic: sed tamendicis sicut.
Siergo factisumus ad imaginẽ dĩ.
quare non sicut ds̃sumus : non ad
aequalitatẽ sed promodo nr̃o: inde
ergonobis datur fiducia indie iudi¬
cii. quia sicut ille est. & nos sumꝰ:
in hoc mundo. Imitando uideli¬
c& ꝑfectionẽ dilectionis inmundo
cuius ille exemplũ. nobis cotidie
pureb& decaelo. Dequa saluator
in euangelio. Diligite inquit ini¬
micos urõs. & orate proꝑsequenti¬

Expanded text:
discit non timere quod timebat, discit non timere quod timebat, sed potius optare, ut veniat ille desideratus cunctis gentibus , sperans se cum sanctis merito bonae actionis esse coronandum. Unde autem fiduciam in diem judicii habere possumus, plenius subdendo manifestat. « Quia sicut ille est, et nos sumus in hoc mundo. » Nunquid vero potest esse homo sicut Deusoportet quod et supra dictum est, quia non semper ad aequalitatem dicitur Sicut, sed dicitur ad quamdam similitudinem. Quando enim dicis: Sicut aures habeo, ita habet et imago, nunquid omnino sic? Sed tamen dicis sicut. Si ergo facti sumus ad imaginem Dei, quare non sicut Deus sumus? non ad aequalitatem, sed pro modo nostro. Inde ergo nobis datur fiducia in die judicii, quia sicut ille est, et nos sumus in hoc mundo, imitando videlicet perfectionem dilectionis in mundo, cujus ille exemplum nobis quotidie praebet de coelo. De qua Salvator in Evangelio, Diligite, inquit, inimicos vestros, et orate pro persequenti
Abbreviated transcription (Latin):
ih̃s est filius di. & quia pater misit
eum saluatorem mundi. & credi
haber&. ad optauit illi. qui cum il¬
lo possiderent uitama&ernam.
DSCARI IAS ESI
Iam dixit superius illud. ecce ite¬
rũ dicit amplius tibi non potuit
contempturus eras. numquid &
dm̃ contempnis : ET QUI MA¬
NET IN CARI IATE. IN DÕ
MANET ET DS IN EO Uicis¬
siminsehabitant. qui contin& &
qui contin&ur. Habitas in dõ. sed
ut continearis. Habitat inte ds̃.
apostolus de ipsa caritate dicit
Caritas numquam cadit: Quomo¬
docadit quem contin& ds̃ : Et
IN HOC PERFECTA EST
CARITAS NOBISCŨ. UT
PIDUTIAM HABEACDIS
IN DIEIUDΙCΙΙ Quisquis
fiduciam hab& indie iudicii. ꝑ¬
fecta est in illo caritas. Quid est
habere fiduciam indie iudicii. Ni
timere neueniat dies iudicii.
Cumen ĩ primoquis ad peniten¬
dum se de malis actis conuerterit.
incipit timere diemiudicii. neui¬
delic& apparente iusto iudice. ip¬
sedampn&ur. Processu uero
bonae conuersationis animatus:

Expanded text:
Jesus est Filius Dei, et quia Pater misit Jesus est Filius Dei, et quia Pater misit eum Salvatorem mundi. Et credihaberet, adoptavit illi qui cum illo possiderent vitam aeternam. Deus charitas est. Jam dixit illud superius, ecce iterum dicit. Amplius tibi non potuit contempturus eras: nunquid et Deum contemnis? Et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo. Vicissim in se habitant qui continet et qui continetur. Habitas in Deo, sed ut continearis; habitat in te DApostolus de ipsa charitate dicit, charitas nunquam cadit . Quomodo cadit, quem continet Deus? « In hoc perfecta est charitas nobiscum, ut fiduciam habeamus in die judicii. » Quisquis fiduciam habet in die judicii, perfecta est in illo charitas. Quid est habere fiduciam in die judicii? non timere ne veniat dies judicii. Cum enim primo ad poenitendum se de malis actibus converterit, incipit timere diem judicii, ne videlicet apparente justo judice, ipse damnetur. Processu vero bonae conversationis animatus,
Abbreviated transcription (Latin):
rum qui deprimunt. omni potens
est medicus qui salu& tantum
meminerit quisq: quod idem fili¬
us dĩ qui uenit mitis ut saluar&.
uenturus . ẽ. districtus ut iudic&.
QUICUMQ CON FESSUS
IPSE INDO. Perfectam cor¬
dis confessionem dicit. quod nec ma¬
le suadentium her&icorũ possit
furude corrumpi. nec persequen¬
tium paganorũ tormentis conquas¬
sari. nec carnaliũ fratrũ exemplis.
nec propriae furgilitatis segnitia
titubari. Sunt & enĩ qui &iam
uerbis negant ihm̃ eẽ. filium dĩ.
quales multi fuisse produntur eo
ipso tempore quo haec scribebat iołs.
Gunt item qui confitentur uerbis.
ait. qui cumq confessus fuerit qm̃
ihs̃ est filius dĩ. dsineo man&. & ipse
indõ. Ipse paulo superiusdicit. sidi¬
ligamus inuicem. ds̃ in nobis man&.
insinuans profecto quia quisq di¬
lectionem infr̃s hab&. ille uere:
ilim̃ dĩ esse filium testatur.
ET NOS COGNOUIMUS
ET CREDIDIMUS CARI¬
TAT I. QUA HABET DS IN
NOBIS Cognouimus quia

Expanded text:
rum qui deprimunt, omniprum qui deprimunt, omnipest medicus qui salvet, tantum meminerit quisque, quod idem filius Dei, qui venit mitis ut salvaret, venturus est districtus, ut judicet. Quisquis confessus etc. Perfectam cordis confessionem dicit, quae nec male suadentium haereticorum possit fraude corrumpi, nec persequentium paganorum tormentis conquassari, nec carnalium fratrum exemplis, nec propriae fragilitatis segnitia titubare. Sunt etenim qui etiam verbis negant Jesum esse Filium Dei, quales multi fuisse produntur eo ipso tempore quo haec scribebat Joannes. Sunt item qui confitentur verbis, ait: Quicunque confessus fuerit quoniam Jesus est Filius Dei, Deus in eo manet, et ipse in Deo, ipse paulo superius dixit: Si diligamus invicem, Deus in nobis manet, insinuans profecto quia quisquis dilectionem in fratres habet, ille vere Jesum Dei Filium esse testatur. Et nos cognovimus et credidimus charitati quam habet Deus in nobis. Cognovimus quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionem diuinae caritatis. in
mutua dilectione consistere : cũ
dñs in euangelio pronunti& non
esse magnum sidiligamus eosqui
nos diligunt. nisi ad inimicos &iã
dequibus hic penitus tacere uid&
eadem dilectio pertingat. Ni¬
si foste ipsos quoq inimicos fraterni
amoris in tuitu diligere debemus.
uidelic& ut non semꝑ inimicirema¬
neant. sed resipiscant adiabolila¬
queis. nobisq germano foedere so¬
cientur. Sidiligamus inquit in¬
uicem. ds̃in nobis man&. & caricas
eius in nobis perfecta est. Incipe
diligere. perficieris. Coepisti dili¬
gere. coepit inte ds̃ habitare. ut ꝑ¬
fectius habitando faciat te ꝑfectũ.
QM IN EO MANEMUS EI¬
SUO DEDIT NOBIS. Hocip¬
sum quod despũ dedit tib unde cog¬
noscis: Interroga uiscenrtua si
plena sunt caritate. habes spm̃di.
nosuidimus & testificamur. qm̃
pater misit filium suum saluatorẽ
mundi. Nemo desalute desper&.
quia & si magni sunt morbi scele¬

Expanded text:
perfectionem divinae charitatis in perfectionem divinae charitatis in mutua dilectione consistere, cum Dominus in Evangelio pronuntiet non esse magnum si diligamus eos qui nos diligunt, nisi ad inimicos etiam, de quibus hic penitus tacere videtur, eadem dilectio pertingat? Nisi forte ipsos quoque inimicos fraterni amoris intuitu diligere debeamus, videlicet, ut non semper inimici remaneant, sed resipiscant a diaboli laqueis, nobisque germano foedere socientur. Si diligamus, inquit, invicem, Deus in nobis manet, et charitas ejus in nobis perfecta est. Incipe diligere, perficieris. Coepisti diligere, coepit Deus in te habitare, ut perfectius habitando faciat te perfectum. quoniam in eo manemus, edit nobis. » Hoc ipsum quod de spiritu suo dedit tibi unde cognoscis? Interroga viscera tua, si plena sunt charitate, habes spiritum Dei, nos vidimus et testificamur, quoniam Pater misit Filium suum salvatorem mundi. » Nemo de salute sua desperet, quia etsi magni sunt morbi scele
Abbreviated transcription (Latin):
istum uidere uellemus oculum cor¬
poris purgaremus unde uideri lux¬
pot est: uolentes uidere dm̃. oculum
cordis quod suideri pot est purgemus
Beatienim mundi cordes. qm̃ipsi
dm̃ uidebunt. Uerum quia haec
uisio infuturo speratur. quidagen¬
dum est nobis dumadhuc constitu¬
ti incorpore peregrinamur ad ñõ.
quo solatio utendum. ubi diuina
uisione nec dum lic& perfrui.
SIDILICAMUS IN QUIT¬
INUICEM. DS̃ IN NOBIS
MANEI. Sednemo put&
hanc dilectionem in qua ds̃ man&
abiecta & desidiosa quadam man¬
su&udine. immo non mansuoa¬
dine. sed remissione & neglegen¬
tia reseruari. Nonest ista cari¬
tas. sed languor. Ferueat cari¬
dum. Sed sunt bonimores de¬
lectent. sunt mali. emendent᷑
corrigantur. Siergo diligimꝰ.
inuicem sincerr & disciplinabili
caritate : ds̃ in nobis man&. operib
quidem ipsius caritatis. manifesta¬
tus quam uis nondum uisibiliter
apparens. ET CARITAS EI
IN NOBIS PERFECTA EST
Quaerendum autẽ quomododicat

Expanded text:
istum videre vellemus, oculum coristum videre vellemus, oculum corporis purgaremus, unde lux videri potest; ita volentes videre Deum, oculum cordis quo Deus videri potest, purgemus: Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Verum quia haec visio in futuro speratur, quid agendum nobis est, dum, adhuc constituti in corpore, peregrinamur a Domino? quo solatio utendum ubi divina visione necdum licet perfrui? Si diligamus invicem, Deus in nobis manet. Sed nemo putet hanc dilectionem, in qua Deus manet, abjecta et desidiosa quadam mansuetudine, imo non mansuetudine, sed remissione et negligentia servari. Non est ista charitas, sed languor; ferveat charidum. Sed si sunt boni mores, delectent; si mali, emendentur, corrigantur. Si ergo diligamus invicem sincera et disciplinabili charitate, Deus in nobis manet, operibus quidem ipsius charitatis manifestatus, quamvis nondum visibiliter appareat. Et charitas ejus in nobis perfecta est. Quaerendum autem quomodo dicat
Abbreviated transcription (Latin):
postmulta. Ad eam uero uisio¬
neminquit. quauidebimus dm̃
sicutiest. mundanda corda com¬
monuit. Quia enĩ corpora con¬
su&udme loquendi uisibilia nomi¬
nantur. propterea ds̃ inuisibilis
dicitur. ne corpus esse credatur
Non quia corda munda suae sub¬
stantiae contemplatione fraudauit.
cum haec magna & summa merces
dñm colentibus & diligentibus pro¬
mittatur. dicente ipsod ño quan¬
docorpoitlibus oculis uisibiliter
apparebat: & inuisibilem se. con¬
tuendũ mundis cordibus promit¬
tebat. Quidiligitme. diligeur
a patre meo. &ego diligã eũ. &
ostendam me ipsum illi. Haec
quippe natiuix ei aequaliter cũpa¬
tre inuisibilis. sicut aequaliter
incorruptibilis. Quae continuatĩ
apłs posuit dicens. Regiautẽ sa¬
culorũ. inuisibili. incorruptibili¬
diuinam substantiam qua potuit
hominibus prredicatione cõmeni¬
dans. Osergo resest in uisibi¬
lis neq oculo sed mente quaerendus
est. Sedquem ad modum si solem

Expanded text:
post multa: Ad eam vero visiopost multa: Ad eam vero visionem inquit qua videbimus Deum sicuti est , mundana corda commonuit. Quia enim corpora, consuetudine loquendi, visibilia nominantur, propterea Deus invisibilis dicitur, ne corpus esse credatur. Non quia munda corda suae substantiae contemplatione fraudabit, cum haec magna et summa merces Deum colentibus et diligentibus promittatur, dicente ipso Domino quando corporalibus oculis visibiliter apparebat, et invisibilem se contuendum mundis cordibus promittebat: Qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi . Haec quippe natura ejus aequaliter cum Patre invisibilis, sicut aequaliter incorruptibilis est. Quae continuatim apostolus posuit, dicens: Regi autem saeculorum invisibili, incorruptibilidivinam substantiam qua potuit hominibus praedicatione commendans. Deus ergo res est invisibilis, neque oculo sed mente quaerendus est. Sed quemadmodum si solem
Abbreviated transcription (Latin):
urtione in effabili. creatura ratio¬
nabilis inunda & scã ĩpl& diuisione
ineffabili. Quam tunc conseque¬
mur. cũ aequales facti fuerimus:
Quia sicut uidentur ista uisibilia
corporis sensibus nota: dm̃ ne¬
mo uidit umquam.
Qnm si aliquando eomodo uisus ÷
non sicut ista natura uide:tur.
sed uoluntate uisus ÷ specie quauo¬
luit apparens. latente naturx at¬
q inse in cõmutabiliter ꝑmanen¬
te Eo autem modo quo uid&ur
sicutiest. nunc fostasse uid& aquib¬
dam angelissuis scĩs: Anobis aut
tunc ita uidebitur. cumei facti fue¬
rimus aequales. Et postaliquanta¬
exponens sententiam scĩ ambrosii
Dm̃ enĩ inquit. nemo uidit uinquã
Velin hac uita sicut ipse ẽ: uel &iam
in angelorum uita sicut uisibilia
ista quae corporali uisione cernum¬
tur. quia unigenitus filius qui est
insinu patris ipse narrabit. Vn¬
denon adoculorũ corponxlium.
sed ad mentium uisionẽ dictũ est
pertinere quod narrauit. Item

Expanded text:
ratione ineffabili, creatura ratioratione ineffabili, creatura rationabilis munda et sancta impleta Dei visione ineffabili, quam tunc consequemur, cum aequales facti fuerimus, quia sicut videntur ista visibilia corporis sensibus nota, Deum nemo vidit unquam, quoniam si aliquando eo modo visus est, non sicut ista natura videtur, sed voluntate visus est, specie qua voluit apparens, latente natura atque in se incommutabiliter permanente. Eo autem modo quo videtur sicuti est, nunc fortasse videtur a quibusdam angelis suis sanctis. A nobis autem, tunc ita videbitur, cum ei facti fuerimus aequales. Et postexponens sententiam sancti Ambrosii, Deum, inquit, nemo vidit unquam, vel in hac vita sicut ipse est, vel etiam in angelorum vita, sicut visibilia ista quae corporali visione cernuntur, quia unigenitus Filius qui est in sinu Patris ipse enarravit. Unde non ad oculorum corporalium, sed ad mentium visionem dictum est pertinere quod narrat. Item
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. dm̃ nemo uidit umquam.
maiori disputatione indig&. cũ
dñs & hominibus mundo corde dm̃
uidendum promittat. & descĩs di¬
cat. quod angelieorũ in caelis sem¬
peruideant faciem patris. Hanc
autem sententiam & in euangelio
suo. ponit idem iohannes. ubi &iã
quo modo d s̃ uideri possit. conse¬
quenter adiungit dicens: Vni¬
genitus filius qui est insinupatris.
ipse narrabit. Quod beatus pat̃
ambrosius ita exposuit. & ideo dm̃
ne mouidit umquã. quia eam quae
indõ habitat plenitudinẽ diuinitatis
nemo conspexit. nemomente aut
oculis cõprehendit. Uidit enĩ. ad
utrumq referendũ ẽ. Deniq cũ
additur. unigenitus filius qui est
insinupatris ipse enarrabit. men¬
tium magis quam oculorum uisio
declanitur: Species enĩ uid&ur.
uistus uero narratur. Illa oculis.
haec mente comp̃henditur. Item
beatus agustinus in libro deuiden¬
do dõ. de eadem disputans quaesti¬
one Proinde inquit narrante
unigenito qui est insinu patris nar

Expanded text:
sequitur: Deum nemo vidit unquam. Majori disputatione indiget, cum Dominus et hominibus mundo corde Deum videndum promittat, et de sanctis dicat quod angeli eorum semper in coelis videant faciem Patris. Hanc autem sententiam et in Evangelio suo ponit idem Joannes, ubi etiam quomodo Deus videri possit consequenter adjungit, dicens: Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit . Quod beatus pater Ambrosius ita exposuit: « Et ideo Deum nemo vidit unquam, quia eam quae in Deo habitat plenitudinem divinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit. Vidit enim ad utrumque referendum est. Denique cum additur: Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit, mentium magis quam oculorum visio declaratur. Species enim videtur, virtus vero narratur. Illa oculis, haec mente comprehenditur. » Item beatus Augustinus in libro de videndo Deo, de eadem disputans quaestione: « Proinde inquit narrante Unigenito, qui est in si
Abbreviated transcription (Latin):
&iam site p̃sente quempiam sp̃s ad
modo redierit. quia natuitrest
inuisibilis. Sic est omnis qui
natus ẽ. ex spũ. Et ipseenim in¬
uisibiliter agente spũ incipit esse
quod nonenrt. ita ut infideles nes¬
ciant undeueniat & quouadat.
Idest quia agurtia regenerationis
uenit in adoptionem filiorũ dĩ. &
uadit inperceptionem regni caeles¬
tis. Quaerente adhuc nichode¬
mo quomodo possunt haec fieri.
tare uolensei qui magister uoc&.
cum sit ignarus sacramentorum
caelestium. sed adhumilitatis illũ
uiam prouocans. sinequa ianua
caelestis non pot ẽ. inueniri. Acõ¬

Expanded text:
etiamsi te praesente quempiam Spiritusetiamsi te praesente quempiam Spiritusmodo redierit: quia natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu: et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant, unde veniat et quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei; et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri ,tare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium; sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri.