comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seculares conuersari. Memorat ȩtiam
genitrici sue. quã scẽ. quã religiose soror
sua yualdetrudis inmonasterio se haberet.
qualiter ancillas xp̃i de scło conuersas in¬
struendo moneret: quã sublimia cotidie
de regno cȩlorũ ammonens edocerẽt. Dũ
talia matri uirgo referret: & ea matri
grata satis ȩstimaret: illa non modo sibi
non placita. sed ȩtiam multum honerosa
demonstrans. irata comminata est ei pla¬
gas. si de talibus ultra sibi facere sermonẽ
auderet. Uirgo uero sapiens non solũ
illius minas pacienter sustinuit. sed etĩã
uerbera sustinere parata prudenter si¬
luit. Mater autẽ optima linteamina
proferens. filiȩ tradidit: & ut in de spon¬
salia sili uestunenta prȩpararet impera¬
uit: disponens eam in proximo nobili
cuidam iuueni lege nuptiarũ copulari.
Urrgo ergo linteamina suscepit: domuncu¬
lam secus oratorium quã a matre impetra¬
uerat in gredit᷑.: uestes ad usus baptitatorũ

Expanded text:
saeculares conversari. Memorat etiam saeculares conversari. Memorat etiam genitrici suae quam sancte, quam religiose soror sua Waldetrudis in monasterio se haberet, qualiter ancillas Christi de saeculo conversas instruendo moneret, quam sublimia quotidie de regno coelorum admonens edoceret. Dum talia matri virgo referret, et ea matri grata satis aestimaret, illa non modo sibi non placita, sed etiam multum onerosa demonstrans, irata comminata est ei plagas, si de talibus ultra sibi facere sermonem auderet. Virgo sapiens non solum illius minas patienter sustinuit, sed etiam verbera sustinere parata, prudenter siluit. Mater autem, optima linteamina proferens, filiae tradidit, et ut inde sponsalia sibi vestimenta praepararet, imperavit, disponens eam in proximo nobili cuidam juveni lege nuptiarum copulari. Virgo linteamina suscipit, domunculam secus oratorium, quam a matre impetraverat, ingreditur; vestes ad usus baptizatorum
Abbreviated transcription (Latin):
hit utraq satageret. & curis exteriorib
inuita deseruiret.
& ecce mater illarũ feminea suspecta
sollicitudine. ne filiȩ suȩ uirginis
animum sorror eius alienaret a scl̃o: sacrũq
uelamen illam persuaderet suscipere mittit
ad monasteriũ. reuocat ad se filiam uirginẽ¬
Beata uero yualdetrudis inuita quidem
remiccit sororem. ne matrem offendat.
sed obnixe deprecando exhortatur eam.
ut a seculo se faciat prorsus alienam.
im mortali se prȩparet sponso: quã citius
ualeret ad cȩnobium reuertatur. Illa
mesta ualefaciens sorori reuertit᷑ ad matrẽ.
quȩ tunc morabat᷑ in predio suo. quod
nuncupat᷑ curtissolra. Non autem
inimemor iuxta scripturã honorandos
esse parentes. bonȩ indolis puella condecen¬
tẽ reuerentiam exhibet matri: humiliat
se ad pedes eius: deprecat᷑ cum lacrimis. ut
in habitaculo quod erat uixta eccłam
sibi daret licentiam habitandi: dicens non
sibi congruum ini ter uiros ac mulieres

Expanded text:
id utraque satageret, et curis exterioribus id utraque satageret, et curis exterioribus invita deserviret . 9. et ecce mater illarum, feminea suspecta sollicitudine, ne filiae suae virginis animum soror ejus alienaret a saeculo, sacrumque velamen illam suscipere persuaderet, mittit ad monasterium, revocat ad se filiam virginem. B. Waldetrudis invita quidem remittit sororem, ne matrem offendat, sed obnixe deprecando exhortatur eam ut a saeculo faciat se prorsus alienam, immortali se praeparet Sponso; quam citius valeret, ad coenobium revertatur. Illa moesta, valefaciens sorori, revertitur ad matrem, quae tum morabatur in praedio suo quod nuncupatur Curtissolra. Non autem immemor, juxta Scripturam, honorandos esse parentes, bonae indolis puella condecentem reverentiam exhibet matri, humiliat se ad pedes ejus, deprecatur eam lacrymis, ut in habitaculo quod erat juxta ecclesiam, sibi daret licentiam habitandi, dicens non sibi congruum inter viros et mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
men: habitum scilicet religionis de
manu beati autberti atrebatensis ce
uigilabat. Igit᷑ ex in spiratione diuina
famula dei Sualdetrudis memor suȩ
Rarissimȩ sororis aldegundis. & ualde me¬
& exoptans toto desiderio secum illam habere
sociani in habitu sc̃ȩ̃ conuersationis. & curã¬
misit litteras matri. postulans cuni obsecra¬
cione sororem sibi destinari: secũ aliquandiu
illam dicens uelle demorari: non parum con¬
solationis exillius presentia uideri sibi conferri:
Annuit mater. filiam dirigit. & quib erat
una mens dño seruiendi fit etĩa una domꝰ
oportune simul habitandi. Quis digne
potest effari. quantũ ȩdificationis ex mutua
collocutione adquisierint: quantũ exemplũ
operationis bonȩ cȩteris sororib ex sua
conuersatione prebuerint: Cerneres
illas ex euuangelio sordres martham &
mariam dnõ saluatori certatim ministran¬
tes: sed non facile discerneres que magis
harum eligeret ad pedes dñi sedere: cum

Expanded text:
men, habitum scilicet religionis, de men, habitum scilicet religionis, de manu beati Autberti Atrebatensis et vigilabat. Igitur ex inspiratione divina famula Dei Waldetrudis, memor suae charissinae sororis Aldegundis, et valde meet exoptans toto desiderio secum illam habere sociam in habitu sanctae conversationis, misit litteras matri, postulans cum obsecratione sororem sibi destinari, secum aliquandiu illam dicens velle demorari: non parum consolationis ex illius praesentia videri sibi conferri: Annuit mater; filiam dirigit; et quibus erat vana mens Domino serviendi, fit etiam una domus opportune simul habitandi. Quis digne posset effari quantum aedificationis ex mutua collocutione acquisierint, quantumque exemplum operationis bonae caeteris sororibus ex sua conversatione praebuerint? Cerneres illas ex Evangelio sorores, Martham et Mariam, Domino Salvatori certatim ministrantes, sed non facile discerneres quae magis harum eligeret ad pedes illius sedere, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nobiles humilis: iuniorib uelut ȩqualis.
Inparcitate cibi & potus in tantum ab¬
stinentiȩ dedita: ut sibi nulla sodalium
ȩquiperari ualeret.
ED. dum animus tenerȩ uirginis.
assidue maternis satigaret᷑ blandi.¬
mentis: ut de suscipiendo sponso
uoluntati parentum satisfaceret :
quib quidem non obedire uidebat᷑ in¬
congruum. obediendo uero plus eos a
tiosisismum: prouidentia diuinȩ mi¬
serationis taliter eam liberauit. ab hu¬
usmodi periculo temptationis. Soror
ipsius memorata superuũ beata vualde.¬
trudis ob amorem sc̃ȩ religionis a ui¬
ro suo pari consensu iam seiuncta
fuerat: illoq religiose in monasterio
quod dicit᷑ altus mons conuersante :
ipsa monasterium sanctimonialium
consilio uenerabilis uiri Gyslani. in
monte qui uocabat᷑ castrorum locus
ȩdificauerat: ibiq cum aliis ancillis di¬
suꝑna contemplatione dulcit animu
pascebat. Susceperat autẽ sacr̃u uela¬

Expanded text:
nobiles humilis, minoribus velut aequalis; nobiles humilis, minoribus velut aequalis; in parcitate cibi et potus intantum abstinentiae dedita, ut sibi nulla sodalium aequiparari valeret. 8. Sed dum animus tenerae virginis assidue maternis fatigaretur blandimentis, ut de suscipiendo sponso voluntati parentum satisfaceret; quibus quidem non obedire videbatur incongruum, obediendo vero plus eos amciosissimum; providentiae divinae miseratio, taliter eam liberavit ab hujusmodi periculo tentationis. Soror ipsius, memorata superius, beata Waldetrudis, ob amorem sanctae religionis, a viro suo pari consensu jam sejuncta fuerat; illoque religiose in monasterio quod dicitur Altus Mons, conversante, ipsa monasterium sanctimonialium, consilio venerabilis viri Gisleni, in monte, qui vocabatur Castrorumlocus, aedificaverat: ibique cum aliis Dei ancillis superna contemplatione dulciter animum pascebat. Susceperat autem sacrum vela
Abbreviated transcription (Latin):
oneras animum meum: Non amplius
tibi cȩlabo uoluntatem meam: desideriũ
meũ iam ante diu in corde meo conceptum
patefatiam. Tu michi nescio quẽ paupem
memoras sponsum: sed ego talem ac tam
diuitem sponsum concupisco: cuius predia
sunt cęlum. & terra. & mare.: cuius fun¬
di nunquam deficiunt: cuius diuitiȩ
cotidie crescunt. & nunquam minuunt᷑
Si potes mater talem mihi sponsum: non
honuinem peccatorem. petulantem. ac cito
moriturum. Noc audiens mater: licet
non posset mentem uirginis a sua constan.¬
tia amouere: feminea tamen in portuni¬
tate sepe repetebat. ammonens filiam
de nuptiarum condicione. Sed quid:
In cassum uerba fundebat. puellȩ mentẽ
in xp̃o fundatam quasi turrim non
casuram frustra pulsabat. Dñm xp̃m.
ne ad amauerat: hunc esuriens siciebat.
hunc siciens esuriebat. Misericordem
inpauperes animum gerebat: diuinis lec.¬
tionib mentem assidue pascebat. In res¬
pondendo cautissima. mitis om̃ibus: inter

Expanded text:
oneras animum meum? Non amplius oneras animum meum? Non amplius tibi celabo voluntatem meam, desiderium meum jam ante diu in corde meo conceptum patefaciam. Tu mihi nescio quem pauperem memoras sponsum; sed ego talem ac tam divitem sponsum concupisco, cujus praedia sunt coelum, et terra, et mare cujus fundi nunquam deficient, cujus divitiae semper crescunt et nunquam minuuntur. Si potes, mater, talem mihi accipe sponsum, non hominem peccatorem, petulantem, ac cito moriturum. Hoc audiens mater, licet non posset mentem virginis a sua constantia dimovere, feminea tamen importunitate, saepe repetebat, admonens filiam de nuptiarum conditione. Sed quid? incassum verba fundebat: puellae mentem in Christo fundatam, quasi turrim non casuram, frustra pulsabat: Dominum Chrnc adamaverat, hunc esuriens sitiebat, hunc sitiens esuriebat. Misericordem in pauperes animum gerebat, divinis lectionibus mentem assidue pascebat: in respondendo cautissima, mitis omnibus, inter
Abbreviated transcription (Latin):
ginis. iam eam tradere marito dis¬
ponerent: aduocat mater filiam:
predulcibus hortatur alloquiis ne sibi uo¬
luntatem suam abscondat. Patris ac suũ
indicat desiderium: ut scđm sui generis
dignitatem. generosum non recuset accipe¬
re sponsum. Monstrat fanuliȩ numerosita¬
tem: prediorum amplitudinem. fundos
rerum habundantia: gatas diuitiarum
copia refertas: cuiusdam iuuenis diuiti¬
as. nobilitatem. pulchritudinem ei blan¬
diendo pretendit. Huiusmodi blandi¬
mentis instat mater: animum filiȩ ad
suam uoluntatem conatur inflectere.
Igitur aldegundis honesta moribus. ȩlo¬
quio suauis. frequens in diuina lectione.
ac sedula in diuina scripturȩ meditatione.
quẽ sponsum eligeret. quẽ cordis amore
gestaret. dnm uidelicet xp̃m que legendo
cognouerat. cui se totam iam deuouerat.
tali sumpta occasione iam amplius occul¬
tare nequibat. Quid inquit o domina
genitrix. mater dulcissima. quid michi
blandiris: Quid tot suasoriis uerbis

Expanded text:
ginis jam cam tradere marito disginis jam cam tradere marito disponerent, advocat mater filiam, praedulcibus hortatur alloquiis, ne sibi voluntatem suam abscondat. Patris ac suum indicat desiderium, uti, secundum sui generis dignitatem, generosum non recuset accipere sponsum. Monstrat familiae numerositatem, praediorum amplitudinem, fundos, rerum abundantiam, gazas divitiarum copia refertas, cujusdam juvenis divitias, nobilitatem, pulchritudinem ei blandiendo praetendit. Hujusmodi blanditiis instat mater, animum filiae ad suam voluntatem, conatur inflectere. Igitur, Aldegundis, honesta moribus, eloquio suavis, frequens in divina lectione, ac sedula in sanctae Scripturae meditatione, quem sponsum eligeret, quem cordis amore gestaret, Dominum videlicet Christum, quem legendo cognoverat, cui se totam jam devoverat, tali sumpta occasione amplius occultare nequibat. Quid, inquit, o domina genitrix, mater dulcissima, quid mihi blandiris? Quid tot suasoriis verbis
Abbreviated transcription (Latin):
regni dei. sibi apparentem. In cunctis hu.¬
iusmodi reuelationib uirgo prudens.
magis magisq se humiliabat: regno dei
ones plenius nosse desiderat. uitam ipsius
reuoluat: de qua nos pauca decerpentes.
noticiam tantum modo rerum indicare
summatim conamur: scire cupientib qũati
meriti fit hȩc uirgo quȩ tociens angelicis
recreabat᷑ consolationibus. scđ̃m ordinatis.¬
simam creatoris dispensationem: qui nouit
unicuiq congruentem adhibere dulcedi¬
nis suȩ moderationem. Et ut harum
seriem manifestationum iam terminemus:
beata uirgo aldegundis de uirtute in uir¬
tutem progrediens. in tantam sanctitatis
celsitudine̾m a dño meruit subliari:
ut non solum in somnis. aut per extasin
frequenter. sed ȩtiam uigilanti manifeste
angłs appareret: familiare colloquium
de proposito conseruandȩ uirginitatis
exhiberet: uirgo scã nomen eius fidutia¬
liter interrogaret: & ab eo gloriosum &
mirabile suum nomen esse audiret.

Expanded text:
regni Dei sibi apparentem. In cunctis huregni Dei sibi apparentem. In cunctis hujusmodi revelationibus virgo prudens magis magisque se humiliabat, regno Dei ones plenius nosse desiderat, Vitam ipsius revolvat, de qua nos pauca decerpentes, notitiam tantummodo rerum indicare summatim conamur scire cupientibus quanti meriti sit haec virgo, quae toties angelicis recreabatur consolationibus, secundum ordinatissimam Creatoris dispensationem, qui novit unicuique congruentem adhibere dulcedinis suae moderationem. Et, ut harum seriem manifestationum jam terminemus, beata virgo Aldegundis de virtute in virtutem progrediens, in tantam sanctitatis celsitudinem a Domino meruit sublimari, ut non solum in summis, aut per exstasim frequenter, sed etiam vigilanti manifeste angelus appareret, familiare colloquium de proposito conservandae virginitatis exhiberet, virgo sancta nomen ejus fiducialiter interrogaret, et ab eo gloriosum et mirabile suum esse nomen audiret.
Abbreviated transcription (Latin):
nit afferentẽ sibi stolam candidam. palmã¬
q uictoriȩ. Nunc ȩtiam erigit᷑ in spẽm
celestium: dum audit. ꝑ uisum se futu¬
ram in societatem angelorũ scõrum
Inter has uisiones. aspicit diabolum inui¬
diȩ facibus ardentem. de sua tristem ȩlec.¬
tione: tum angelum dei se se cohortantẽ
ut perseueret in uirginitate: & longe
se faciat a seculi uanitate. Huius modi
uisionib non mediocriter consolata. de die
in diem in amore uirtutũ proficiebat: &
ut perseuerando magis proficeret cotidie.
maiora uidebat. Siquidem apparet ei pu¬
ella quasi de itinere ueniens: & a dei geni¬
trice se missam affirmans. ut quod uellet
postularet. At illa mox alacriter respon¬
dit. id se desiderare quod dñs uellet: xp̃iq
uoluntatem in se fieri prȩoptare. Uidit
frequenter sanctos angelos exhortantes
se: uidit & beatum petrum ammonentẽ
se de regno dei. Conspicit ȩtĩa dñm
ihm̃ ap̃m in spetie solis &e lunȩ in figura

Expanded text:
nit afferentem sibi stolam candidam, palmamnit afferentem sibi stolam candidam, palmamque victoriae; nunc etiam erigitur in spem coelestium, dum audit per visum se futuram in societate sanctorum. Inter has visiones aspicit diabolum, invidiae facibus ardentem, de sua tristem electione: tum angelum Dei sese cohortantem, ut perseveret in virginitate, et longe se faciat a saeculi vanitate. Hujusmodi visionibus non mediocriter recreata, de die in diem in amore virtutum proficiebat, et ut perseverando magis proficeret, quotidie majora videbat. Siquidem apparet ei puella, quasi de itinere veniens, et a Dei genitrice se missam affirmans, ut quod vellet postularet. At illa mox alacriter respondit, id se desiderare, quod Dominus vellet, Christique voluntatem in se fieri praeoptare. Vidit frequenter angelos exhortantes se: vidit beatum Petrum, admonentem se de regno Dei. Conspexit etiam Dominum Christum, in specie solis et lunae, in figura
Abbreviated transcription (Latin):
quas ipsa describens. abbati cuidam reli¬
gioso nomine sobino de monasterio niuia¬
sensi commisit. Quas & si quidam minus
digne pensantes quȩ legunt uel audiunt
supersluas aut non credendas esse putant.
nulli tamen sapienti mirum aut incredibi¬
le uidet᷑. si puella deo toto seruiens affectu
frequentib scõrum angelorũ uisionibus
seu uigilans. seu dormiens pascebat᷑. cum
e contra quelibet anima spurcitiis luxuriȩ
neglegenter dedita. demonicis non nunqũa
illusionibus deludat᷑. Igitur ut breuiter
ea uisa comprehendamts: audiuit qua¬
dam nocte sibi promitti.ꝑ. uisionem in¬
ȩstimabiles diuicias: quas primo terrenas
estimans. statim in sp̃u sibi promitti celes.¬
tes agnouit. Deinde .ꝑ. uisum in sublime
rapta. monentem audiuit aliqu̾e ut cadu¬
ca post ponens. facilius ad ipiscat᷑ cȩlestia.
modo deniq uocem audiuit. non alium
tibi queras sponsum quam dei filium:
modo xp̃m inspetie pueri speciosissimi cer¬

Expanded text:
quas ipsa describens, abbati cuidam reliquas ipsa describens, abbati cuidam religioso, nomine Sobino, de monasterio Nivialensi, commisit. Quas etsi quidam, minus digne pensantes quae legunt vel audiunt, superfluas aut non credendas esse putant, nulli tamen sapienti mirum aut incredibile videtur, si puella Dei toto deserviens affectu, frequentibus sanctorum angelorum visionibus, seu vigilans, seu dormiens, pascebatur: cum econtra quaelibet anima spurcitiis luxuriae negligenter dedita, daemonicis nonnunquam illusionibus deludatur. Igitur, ut breviter ea visa comprehendamus, audivit quadam nocte sibi promitti per visionem inaestimabiles divitias: quas primo terrenas aestimans, statim in spiritu sibi promitti coelestes agnovit. Deinde per visum in sublime rapta, monentem audit aliquem, ut caduca postponens, facilius adipiscatur coelestia: modo denique vocem audit: Non alium tibi quaeras sponsum, quam Dei Filium: modo Christum in specie pueri speciosissimi cer
Abbreviated transcription (Latin):
ingalliam. & alii plures in eccłia tanquã
in çęlo clara luminaria partes orbis occiden¬
tales irradiabant: & multos tam prędicatio¬
ne quam exemplo uitȩ. inuiam salutis de¬
ducebant. Puellula uero aldegundis paren¬
tum cura diligenter enutrita. diuina gra
procurante. sacris litteris imbuta est᷑
quarum scientia ualde proficiens ac dogma¬
ta xp̃iane religionis animo complectens.
amore cęlestis sponsi iam in ipsis puellarib
annis uehementer fraglare cȩpit. Parentes
enĩ enus quam quam superbi fastu sangui¬
nis essent ȩleuati: xp̃iani tam̃ nominis
memores. quod gerebant. filiam fuam ita
scđm dei tunorem educarunt: ut in ipsa
iam tenera ȩtate. dño xp̃o magis quam
scło placere desideraret.
NreR. ea dum adhuc esset indomo
parentum: cȩlesti frequenter suspensa
contemplatione. modo uigilans. modo. ꝑ.
somnum diuina gracia sibi reuelante.
cepit multa uisionum genera percipere:

Expanded text:
in Galliam, et alii plures in Ecclesia tanquam in Galliam, et alii plures in Ecclesia tanquam in coelo clara luminaria, partes orbis occidentales irradiabant, et multos tam praedicatione quam exemplo vitae in viam salutis deducebant. 4. Puella vero Aldegundis, parentum cura diligenter enutrita, divina gratia procurante, sacris litteris est imbuta: quarum scientia valde proficiens, ac dogmata Christianae religionis animo complectens, amore coelestis sponsi jam in ipsis puellaribus annis vehementer flagrare coepit. Parentes enim illius, quanquam superbi fastu sanguinis essent elati, Christiani tamen nominis memores quod gerebant, filiam suam ita secundum Dei timorem educarunt, ut in ipsa jam tenera aetate Domino Christo magis quam saeculo placere desideraret. 5. Interea dum adhuc esset in domo parentum, coelesti frequenter suspensa contemplatione, modo vigilans, modo per somnium, divina sibi gratia revelante, coepit multa visionum genera percipere:
Abbreviated transcription (Latin):
NNO. DONINCE
IN CARRATION IS
longe multũ Romane
sedi apostolicȩ prȩsiden¬
tibus ꝑsuccessiones
pontificibus. hono¬
rio. Seuerino. Io¬
hanne. Tehodoro.
martino: imꝑante
apud constantiopolim eraclyo: in francia
regnante dagoberto filio lotharii. qui quar¬
tus erat aclodoueo quẽ sc̃s Remigius baptitauit.
orta est in pago hayonensi uirgo aldegundis
ex regali prosapia: patre uualberto. matre
bertilia. Cuius soror uualdetrudis maior
natu. cuidam satis illustri uiro maldegario
cognomento uincentio legitime fuerat
copulata: qui postea diuinitus inspiratus
&e exhortatione religiosorum uirorum
animatus. spreuit mundum: secutus est toto
corde saluatorem ihm xp̃m. Eo tempore
multi religiosi uiri dominicȩ uineę studio¬
sisimi cultores amandus traiectensiũ ep̃c
uelut ymbrifera nubes circumquaque
pluendo discurrens. arnulfus metensium:
autbertus cameracensium pontifices elygi¬
us nouiomensis. audoenus rotomagensis
gysianus ab athenis adueniens peregrinus

Expanded text:
nno Dominicae Incarnationis longe multum Romanae sedi apostolicae praesidentibus per successiones pontificibus, Honorio, Severino, Joanne, Theodoro, Martino, imperante apud Constantinopolim Heraclio, in Francia regnante Dagoberto, filio Clotarii, qui quartus erat a Clodoveo, quem S. Remigius baptizavit, orta est in pago Hainoensi virgo Aldegundis ex regali prosapia, patre Walberto, matre Bertilia. Cujus soror Waldetrudis major natu, cuidam satis illustri viro Maldegario, cognomento Vincentio, legitime fuerat copulata: qui postea divinitus inspiratus, et exhortatione religiosorum virorum animatus, sprevit mundum, secutus est toto corde Salvatorem Jesum Christum. Eo tempore multi religiosi viri, Dominicae vineae studiosissimi cultores, Amandus Trajectensium episcopus, velut imbrifera nubes circumquaque pluendo discurrens; Arnulphus Metensium, Autbertus Cameracensium pontifices, Eligius Noviomensis, Audoenus Rothomagensis, Gislenus ab Athenis peregrinus adveniens
Abbreviated transcription (Latin):
irgo uero prudens exemplo beati iob.
aliorumq scõrum pacienter fustinebat¬
& tanquam accepto diuinitus dono. con¬
gandens. suꝑ dignationi sapienter gr̃as
agebat.
um autẽ ad esse tempus resolu¬
tionis eius angłs prȩmonuisset.
predictoq die nulla molestia
corporis eam fatigaret: appa¬
rente sibi rursus angło cȩpit queri cum
eo cur differretur a regno sibi parato.
Cui ille scias inquit. scõs angłos hoc tibi a
dño impetrasse: ut adperfectionem uir¬
tutum ad huc habeas spacrum tempora¬
lis uitȩ. Sed cum aliquando tertiana
febre laboraret: ebdomada transacta
circa mediam noctem immittente diabolo.

Expanded text:
Virgo vero prudens, exemplo beati Job Virgo vero prudens, exemplo beati Job aliorumque sanctorum, patienter sustinebat, et tanquam accepto divinitus dono congaudens, supernae dignationi sapienter gratias agebat. 29. Cum autem adesse tempus resolutionis ejus angelus praemonuisset, praedictoque die nulla molestia corporis eam fatigaret, apparente sibi rursus angelo, coepit queri cum eo, cur differretur a regno sibi parato. Cui ille: Scias, inquit, sanctos angelos hoc tibi a Domino impetrasse, ut ad perfectionem virtutum adhuc habeas spatium temporalis vitae. Sed cum aliquando tertiana febre laboraret, hebdomada transacta, circa mediam noctem immittente diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
eata igit᷑ aldegundis quȩ sibi
dñm saluatõrem ȩlegerat spon¬
sum. frequentib angłorum
confortata uisionibus. qui se¬
pius illam multis modis ut¬
pote conseruam &e conciuem re¬
cognoscentes. familiariter alloquebantur:
prȩsciens ex reuelatione sp̃c scĩ dormitio¬
nis suȩ diem appropinquare. de precata
est dñm ut qui scõs sc̃i ficat adhuc. &
rustos iustificat adhuc. & qui flagellat
omẽm filiũ quẽ recipit. dignaretur ancil¬
lam suam inpresenti. sic flagellando carnẽ
purgare: quatinus anima p̾ost hanc uita
in requieni dñi sui sine macula ualeret
introire. Sciebat enĩ neminẽ in hac ui¬
ta tam perfectum esse qui posset om̃is
peccati contaminatione prorsus carere.
Non distulit diuina bonitas prestare mi¬
sericorditer: quod illa petiuit humilit.
Iam in dextera sua mamilla non post mul¬
tum tempus morbus qui uocatur cancer
sub ortus est: qui corpus illius exestuans.
usq adultimum diem uitȩ de pastus est.

Expanded text:
Beata igitur Aldegundis, quae sibi Beata igitur Aldegundis, quae sibi Dominum salvatorem elegerat sponsum, frequentibus angelorum confortata visionibus, qui saepius illam multis modis, utpote conservam et concivem recognoscentes, familiariter alloquebantur, praesciens ex revelatione Spiritus sancti dormitionis suae diem appropinquare, deprecata est Dominum, ut qui sanctos sanctificat adhuc, et justos justificat adhuc , et qui flagellat omnem filium quem recipit , dignaretur ancillam suam in praesenti, sic flagellando carnem, purgare, quatenus anima post hanc vitam in requiem Domini sui sine macula valeret introire. Sciebat enim neminem in hac vita tam perfectum esse, qui posset omnis peccati contaminatione prorsus carere. Non distulit divina bonitas praestare misericorditer, quod illa petivit humiliter. Nam in dextera mamilla non post multum tempus morbus, qui vocatur cancer, subortus est, qui carnem illius excrucians, usque ad ultimum diem vitae depastus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ser ipse cum suis exulabat.
tudiosissima diuine legis indesi¬
nenter esuriens uerbo cęlestis
saciari. uirorumq scõrum ac
religiosorum uitam cupiens im¬
mitari: beatum hucbertum apud ma-¬
riculas. habitantem. uirum insc̃ĩtate ma¬
gnificum. illustratum scientia diuinae
scripturae. signum crucis abangło expre¬
sum gestantem inuertice. uirgo prudens
uisitauerat: pabulo diuini uerbi ꝑ aliqͦt
dies affiuentia oris eius epulata cum illo
circa uicina monasterii quadam uice
deambulabat: sed estuante feruore diei
cum pene siti deficeret: orante uiro dei
cum ipsa uirgine. fons ilico dulcis e terra
nouus emanauit: uirgo reficit᷑. fons usq
in presens non deficit. B eatus autẽ huc¬
bertus deposicionis suȩ diem prȩnoscens.
lineas uestes adusus exequiarum suarũ
ab ipsa uirgine postulauit: propter quas
dum mitteret deferendas. missus alter
auirgine prȩsaga futuri legato beati
uiri in medio itinere cum uestib postu¬
latis occurrit.

Expanded text:
ser ipse cum suis exsularet. 27. ser ipse cum suis exsularet. 27. Studiosissima divinae legis, indesinenter esuriens verbo coelesti satiari, virorumque sanctorum ac religiosorum vitam cupiens imitari, Humbertum apud Maricolas habitantem, virum sanctitate magnificum, illustratum scientia divinae Scripturae, signum crucis ab angelo impressum gestantem in vertice, virgo prudens visitaverat. Pabulo divini verbi per aliquot dies affluentis ab ore ejus epulata, cum illo circa vicina monasterii quadam vice deambulabat: sed aestuante fervore diei, cum pene siti deficeret, orante viro Dei cum ipsa virgine, fons illico dulcis e terra novus emanavit: virgo reficitur; fons usque in praesens non deficit. Beatus autem Hbertus depositionis suae diem praenoscens, lineas vestes ad usus exsequiarum suarum ab ipsa virgine postulavit: propter quas dum mitteret deferendas, missus alter a virgine praesaga futuri, legato beati viri in medio itinere cum vestibus postulatis occurrit. 28.
Abbreviated transcription (Latin):
Gyslano manifestasset: intelligens uir
dei quid illa uisio prȩsignaret᷑. alte
suspirans. o carissima soror inquit ama¬
bilis & deuota sponsa regis eterni dñi
ne diuinȩ dignationi. quȩ tibi dulcissi¬
ini pastoris & iam factum ad cȩlestia tran¬
situm. & tuum in proximo futurum
prȩ monstrauit. Unde quia cȩlestis iã
dulcedinem patriȩ saporemq dño re¬
uelante pregustasti: necessarium est
ut om̃i instantia in eius obsequio per¬
Iseueres: donec ea quȩ se diligentibus
repinisit merearis ad ipisci.
idit etiam aliquando beata aldegun¬
dis in uisu demonstrante dño ob
ac percunctans illum sollicite re.¬
quisiuit. quȩ tanta contra genus humanĩs
esset eius peruicatia: quid ẽmolumenti sibi
fututi speraret. dum tot milia hominũ
ad infernum inpellere non cessaret.
Cui malignus respondit inuidiȩ non mo-¬
dicȩ se dolore torqueri. contra filios adȩ
qui cotidiȩ illuc ascendebant. unde mi¬

Expanded text:
Gisleno manifestasset, intelligens vir Gisleno manifestasset, intelligens vir Dei, quid illa visio praesignaret, alte suspirans: O charissima soror, inquit, amabilis et devota sponsa Regis aeterni Domine divinae dignationi, quae tibi dulcissimi pastoris et jam factum ad coelestia transitum, et tuum in proximo futurum, praemonstravit. Unde quia coelestis jam dulcedinem patriae saporemque. Domino revelante, praegustasti, necessarium est, ut omni instantia in ejus obsequio perseveres, donec ea quae se diligentibus repromisit, merearis adipisci. 26. Vidit etiam aliquando beata Aldegundis in visu, demonstrante Domino, ac percunctans illum sollicite, requisivit quae tanta contra genus humanum esset ejus pervicacia? Quid emolumenti sibi futurum speraret, dum tot millia hominum ad infernum impellere non cessaret? Cui malignus respondit, invidiae non modicae se dolore torqueri contra filios Adae; qui quotidie illuc ascenderent, unde mi
Abbreviated transcription (Latin):
preclaris uestib indutum. baculum ma¬
nu tenentem. ad suꝑna transire: turbamq
copiosam albatorum ante &e post eum
iter habere: scipsam quoq uirgo scã lȩtabat᷑
in eodem comitatu simul proꝑare. Cumq
requisita quis esset dux ille tam gloriosȩ
multitudinis. respondisset se nescire : sic an¬
głs inquit. Amabilis deo amandus a scło mi¬
grauit: & qm̃ in uita sua sine macula se ipsum
grã dei curauit seruare: atq sibi commissa
talenta dispensando fideliter duplicauit:
modo cum scĩs animab quas uerbo & exem¬
plo dño adquisiuit. ad gaudia sui dñi tam
głosus ascendit. Hanc uisionem prudentis¬
sima turgo nulli secum habitantium eo
die reuelans. beato oyslano mandauit.
ut cum sorore beata ualdetrude. gr̃a¬
uisitatioras ad se dignaret᷑ uenire. quib
u̾enientib in locum qui dicit᷑ meriuus
festinauit obuiam ire. Cumq uisionẽ
suam inter alia salutis colloquia beato

Expanded text:
praeclaris vestibus indutum, baculum mapraeclaris vestibus indutum, baculum manu tenentem, ad superna transire, turbamque copiosam albatorum ante et post eum iter habere: seipsam quoque virgo sancta laetabatur in eodem comitatu simul properare. Cumque requisita, quis esset dux ille tam gloriosae multitudinis, respondisset se nescire, sic angelus inquit: Amabilis Deo Amandus a saeculo migravit, et quoniam in vita sua sine macula seipsum gratia Dei servare curavit, atque sibi commissa talenta dispensando fideliter duplicavit, modo cum sanctis animabus, quas verbo et exemplo Domino acquisivit, ad gaudia sui Domini tam gloriosus ascendit. Hanc visionem prudentissima virgo nulli secum habitantium eo die revelans, beato Gisleno mandavit, ut cum sorore sua beata Waldetrude gratia visionis ad se dignaretur venire. Quibus venientibus in locum, qui dicitur Meruius festinavit obviam ire. Cumque visionem suam inter alia salutis colloquia beato
Abbreviated transcription (Latin):
tis. aliquantulum inde cruciaret᷑. ad est
permulcens. quid inquit o dulcissima
&e inuidorum contristaris. eum tibi sedes
parata sit regni cȩlestis: illis autem nisi
resipiscant. ęternum supplicium & pęna
seruetur infernalis: Talibus uirgo recre¬
ata sermonibus: obloquentium uanitates
non curauit ulterius.
plenius inuenit᷑: dum beatus
amranoys dominica nocte ple¬
nus dierum tanqũã frumentũ
maturum in horreum cȩleste condendũ
palea carnis deposita migraret: in ipsa
hora beata aldegundis uigiliis & ym¬
nis in ȩccła coenobii melbodiensis. corã
illum in hac uita multũ dilexerat: ut¬
pote cuius doctrina culmina uirtutũ
edocta conscenderat. dñi saluatoris grã
reuelauit ei & cuius esset meriti quẽm
exhortantem susceperat: & quod illa
sequeret᷑ in proximo quo dux ille prece¬
debat. Orans &e enim inextasi mentis
ȩleuata: contemplat᷑ senem uirum cano
uertice reuerendum. sacerdotalibus &

Expanded text:
tis, aliquantulum inde cruciaretur, adest tis, aliquantulum inde cruciaretur, adest permulcens. Quid, inquit, o dulcissimabis otiosorum et invidorum contristaris, cum tibi sedes parata sit regni coelestis, illis autem, nisi resipiscant, aeternum supplicium et poena servetur infernalis? Talibus virgo recreata sermonibus, obloquentium vanitates non curavit ulterius. plenius invenitur, dum beatus Amandus Dominica nocte plenus dierum, tanquam frumentum maturum in horreum coeleste condendum, palea carnis deposita migraret; in ipsa vero hora, beatae Aldegundis vigiliis et hymnis in ecclesia coenobii Melbodiensis, coram illum in hac vita multum dilexerat, utpote cujus doctrina culmina virtutum edocta conscenderat, Domini salvatoris gratia revelavit ei, et cujus esset meriti, quem exhortantem susceperat; et quod illa sequeretur in proximo, quo dux ille praecedebat. Orans enim, in exstasi mentis elevata, contemplabatur senem virum, cano vertice reverendum, sacerdotalibus et
Abbreviated transcription (Latin):
suspenderant. Una autem ex illis tunic̃a
bulliebat: cum ecce serpens antiquus in¬
uidens humili famularum xp̃i officio. pro¬
pius astantem igni. coniecit infocum. &
a qũa feruentem suꝑ ipsam effudit. At
illa cum caderet: scẽ trinitatis nomen
inuocauit. Ancillȩ uero dei festinantes
accurrunt: de medio flammarum abstra¬
hunt: & quam timebant ignis ardore
menbratim resolutam: oracionib & me.¬
ritis beatȩ uirginis suffragantibus illesã
repperiunt.
quȩ gracia dñi saluatoris huic uirgini
conferebat: illud non mediocriterꝰ am¬
mirandum est. quod eam angelica uisita¬
cione sepe familiariter confortans. aliqua
mesticia diucius affici non permictebat.
Quod ȩtĩa exparuis facile coniectari potest
Audierat enim aliquando de se prolatum.
detractionis uerbum a quibusdam ꝑ-¬
uersis & occio uacantibus. quib est pessima
consuetudo semꝑ derogare meliorib Cũiq
uirginis animus ut est humanȩ fragilita¬

Expanded text:
suspenderant. Una autem ex illis, tunicamsuspenderant. Una autem ex illis, tunicambat, cum ecce serpens antiquus, invidens humili famularum Christi officio, propius adstantem igni, conjecit in focum, et aquam ferventem super ipsam effudit. At illa, cum caderet, sanctae Trinitatis nomen invocavit. Ancillae Dei festinantes accurrerunt, de medio flammarum eam abstrahunt, et quam timebant ignis ardore membratim resolutam, orationibus et meritis beatae Mariae suffragantibus, illaesam reperiunt. quae gratia Domini salvatoris huic virgini conferebat, illud non mediocriter admirandum est, quod eam angelica visitatione saepe familiariter confortans, aliqua moestitia affici diutius non permittebat. Quod etiam ex parvis facile conjectari potest. Audierat enim aliquando de se prolatum detractionis verbum a quibusdam perversis et otio vacantibus, quibus est pessima consuetudo semper derogare melioribus. Cumque virginis animus, ut est humanae fragilita
Abbreviated transcription (Latin):
tium usus. magis quam ad suos reseruans.
infontem proximum iactari precepit.
Qui dum aliquando prope ripam uataret.
saltum inaera dedit: & insicum deue¬
niens: in arida palpitare cȩpit. Ad uo¬
lant corui. de uicino cracitantes: un¬
guibus & rorstris piscem laniare uolen¬
tes. Mirabile dictu. & insolitum dic¬
tu: iuxta pascebat agnus qui minor
cȩteris pecoribus. celeriter accurrit:
piscem a deuorantibus eripuit. cornib
& pedib ac tocius corporis nisu contra
pugnans. coruos abegit. Quod sorores
de monasterio noua bella prospicientes:
festinantes aduenerunt: piscem in co¬
lumen inuenerunt: non sine grandi
ammiratione. famulȩ dei aldegundi re-¬
portauerunt. Sed idem agnus defen¬
sor piscis. tam diu prosecutus est : donec
inpresentiam uirgiis abbatissȩ piscis
oblatus est.
uodam uero tempore sorores mo¬
nasterii focum accenderant. &¬
ut sibi moris erat ad abluendum
indumenta caldariam cum aqua suꝑ focũ

Expanded text:
tium usus magis quam ad suos reservans, tium usus magis quam ad suos reservans, in fontem proximum jactari praecepit. Qui dum aliquando prope ripam nataret, saltum in aera dedit, et in siccum deveniens, in arida palpitare coepit. Advolitant corvi de vicino crocitantes, Unguibus et rostris piscem laniare volentes. Mirabile dictu, et insolitum visu! Juxta pascebat agnus qui, minor caeteris pecoribus, celeriter accurrit, piscem a devorantibus arripuit, cornibus et pedibus ac totius corporis nisu contra pugnans, corvos abegit. Quod sorores, de monasterio nova bella prospicientes, festinanter advenerunt, piscem incolumem invenerunt, non sine grandi admiratione, famulae Dei Aldegundi reportaverunt. Sed idem agnus defensor piscis, tam diu ferentes prosecutus est, donec in praesentiam virginis abbatissae piscis oblatus est. 23. Quodam vero tempore sorores monasterii focum accenderant, et, ut sibi moris erat, ad abluenda indumenta caldariam cum aqua super focum
Abbreviated transcription (Latin):
rum cȩlebratoribus in cana galyleȩ iunum
ex aqua largitus est. ipse fontis aqũa sponse
suȩ refocillandȩ mutauit in mirabilis uini
saporem. Quod factum cum om̃ibus an¬
cillis dei in monasterio in notuisset: tantus
amor dr̃a xp̃i. mentes earum inflaminauuit:
ut intuitu dilectionis illius. nulla de inceps
aliquid terrenum possidere curaret
ccidit aliquan do
ut una famularum urceolum aqua
repleret: qua scã uirgo manus
suas abluere deberet. Inter¬
currente uero mora. uacu¬
atus est urceus ad alios usus: illa nescien¬
te quȩ uas impleuerat. Cumq fusura
esset aquam in manibus eius. & uacuum
repperisset urceum: tremebunda recur¬
rere uolens ad fontem. subito sensit ur¬
ceum aqua repletum. Hoc signo cunc¬
tis in cęnobio manifestato. meritum
uirginis ad mirantur: laudes ab om̃ibus
uadam die beate uirginis piscem
adhuc uiuentem piscator ipsius
detulit: quem studio caritatis
Dad seruorum dei suꝑuenien¬

Expanded text:
rum celebratoribus in Cana Galileae vinum rum celebratoribus in Cana Galileae vinum ex aqua largitus est , ipse fontis aquam sponsae suae refocillandae mutavit in mirabilis vini saporem. Quod factum cum omnibus ancillis Dei in monasterio innotuisset, tantus amor Domini Christi mentes earum inflammavit, ut intuitu dilectionis illius, nulla deinceps aliquid terrenum possidere curaret. 21. Accidit aliquando, ut una famularum urceolum aqua repleret, qua sancta virgo manus suas abluere deberet. Intercurrente ergo mora, vacuatus est urceus ad alios usus, illa nesciente quae vas impleverat. Cumque fusura esset aquam in manibus ejus et vacuum reperisset urceum, tremebunda recurrere volens ad fontem, subito sensit urceum aqua repletum. Hoc signo cunctis in coenobio manifestato, meritum virginis admirantur; laudes ab omnibus Quadam die, beatae virgini piscem adhuc viventem piscator ipsius detulit. Quem studio charitatis ad servorum Dei supervenien
Abbreviated transcription (Latin):
onem capitis sui. ac post largas donationes
quas pauperib xp̃i consilio beatorum
amandi. atq nutberti ep̃orum distribu¬
erat: & hȩc om̃ia uirgo prudentissima do¬
mus dei decorem ȩtiam exterioris diligens.
ad decus eccłarum deuota mente donauit.
redia uero possessionesq infinitas adusus
in ibi regi xp̃o famulantium publica dona¬
tione concessit: çȩtera uniuersa in sump¬
tus pauperum delegauit: nichil sibi preter
uile reseruans in dumentum sc̃ę religioni
congruum: atq uictum cotidianũ. quo
cũ reliquis ancillis dei communiter uiuebat.
ed dñi saluatoris benignitas. ut infide
corroboraret animos famularum suarũ:
non distulit ostendere quam sibi gratus
esset ꝓ sui nominis amore transeuntium
contemptus rerum. Eo namq die quo
famula dei tam gloriosum opus largitio¬
nis suȩ compleuerat ad uesperascente. dũ
ipsa iubente ministri sibi deferrent ad
potandum aquam de fonte: qui nuptia¬

Expanded text:
onem capitis sui, ac post largas donationes, onem capitis sui, ac post largas donationes, quas pauperibus Christi, consilio beatorum Amandi atque Autberti episcoporum, distribuerat; et haec omnia virgo prudentissima, domus Dei decorem etiam exterioris diligens, ad decus ecclesiarum, devota mente donavit. Praedia vero possessionesque infinitas, ad usus inibi regi Christo famulantium publica donatione concessit: caetera universa in sumptus pauperum delegavit, nihil sibi praeter vile reservans indumentum, sanctae religioni congruum, atque victum quotidianum, quo cum reliquis ancillis Dei communiter vivebat. Sed Domini Salvatoris benignitas, ut in fide corroboraret animos famularum suarum, non distulit ostendere quam sibi gratus esset pro sui nominis amore transeuntium contemptus rerum. Eo namque die, quo famula Dei tam gloriosum opus largitionis suae compleverat, advesperascente, dum ipsa jubente ministri sibi deferrent ad potandum aquam de fonte qui nuptia
Abbreviated transcription (Latin):
uelut arcus inseruicium diuinum ex¬
tentus relaxaret᷑ ab intentione suꝑnę
contemplationis. Tunc intrantes do¬
num oracionis: solito deuotius. & ma¬
iori compunctione debitum ꝑsoluentes.
officium: cum alacritate mentis ad sua
reuersȩ sunt.
ed ut parum superiora memo¬
remus: post quam uirgo sapi¬
ens aldegundis a scłaribus pom¬
pis alienata. sanctimonialib
uestimentis est induta: rur¬
sus angelicis ammonitionib roborata.
splendentem circunstantibus angelis uidere
meruit lȩtificata: memor etiam sermonis
amandi uiri dei de om̃i modo contemptu
temporalium. & culmine perfectionis: quod
prius iam complere cȩperat. inparte modo
deliberat om̃ib quȩ possidebat ex toto re.¬
nunciare: nichil in terra possidens. in cęlo
cupiens thesauritare. Fecit ergo describi¬
misq & ornamentis regalib quȩ sibi colla¬
ta fuerant a rege & regina: principibus
&. cognatis. & parentibus suis. post uelati.¬

Expanded text:
velut arcus in servitium divinum exvelut arcus in servitium divinum extentus, relaxaretur ab intentione supernae contemplationis. Tunc intrantes « domum orationis » solito devotius et majori compunctione debitum persolventes officium, cum alacritate mentis ad sua reversae sunt. 20. Sed ut parum superiora memoremus, postquam virgo sapiens Aldegundis a saecularibus pompis alienata, sanctimonialibus vestimentis est induta, rursus angelicis admonitionibus roborata,tamquam solem splendentem circumstantibus angelis videre meruit, laetificata: memor etiam sermonis Amandi viri Dei, de omnimodo contemptu temporalium, et culmine perfectionis, quod prius jam complere coeperat in parte, modo deliberat omnibus quae possidebat ex toto renuntiare, nihil in terra possidens, in coelo cupiens thesaurizare. Fecit ergo describmisque et ornamentis regalibus, quae sibi collata fuerant a rege et regina, principibus et cognatis et parentibus suis, post velati
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ummensa largitate creatoris: quis
explicare ualet quantas deo gr̃as egerunt
uadam etiam
& salute sororum. a summo
pastore sibi creditarum. sollicite peruigi¬
les meditarent᷑: candela coram posita
subito cadens extinguit᷑. Cumq presto¬
larentur ut ab aliquo superueniente rea¬
cenderetur. & aliqua fieret mora: uirgo
lucis amatrix porrexit manũ: lucernã
accepit: in cuius manu continuo lucer¬
na diuinitus lumen recepit. Quo mi
quas in suo nomine congregatas. nec ad
momentum perpeti tene̾bras permisit.
on multo
post tempore dum ȩedem cȩlesti
sponso dilecte germanȩ sibi com¬
missi gregis curam gererent:
incedentes. ꝑ. coenobium negotii
quid acture: uenerunt adbasilicam
beati petri. principis apłorum ad horã
oracionis sextam. Pulsauerunt ostium:
ab erat ianitor templi: sed non aberat
iamtor cęli: qui statim famulabus suis
fores eccłȩ clausas reserauit: ne gracia
fraudarent᷑ oracionis: & animus earũ

Expanded text:
super immensa largitate Creatoris, quis super immensa largitate Creatoris, quis explicare valet quantas Deo gratias egerint? 18. Quadam etiam lari, et salute sororum a summo Pastore sibi creditarum, sollicite pervigiles meditarentur, candela coram posita subito cadens exstinguitur. Cumque praestolarentur ut ab aliquo superveniente reaccenderetur, et aliqua fieret mora, virgo lucis amatrix porrexit manum, lucernam accepit; in cujus manu continuo lucerna divinitus lumen recepit. Quo mirquas in suo nomine congregatas nec ad momentum perpeti tenebras permisit. 19. Non multo post tempore, dum eaedem coelesti Sponso dilectae germanae sibi commissi gregis curam gererent, incedentes per coenobium, negotii quid acturae venerunt ad basilicam beati apostolorum principis Petri, ad horam orationis sextam. Pulsaverunt ostium. Aberat janitor templi, sed non aberat coeli janitor: qui statim famulabus suis fores ecclesiae clausas reseravit, ne gratia fraudarentur orationis; et animus earum,
Abbreviated transcription (Latin):
tute proficiens in uirtutem.
sicut a pueritia cȩperat. in
sc̃is operibus cotidie perse
sed corde matura: quicquid sui iuris erat
pauperib misericorditer erogabat. Si
uirgini pecunia non nunquam deerat.
uosuntas tamen largiendi sibi nunqũa
decrescebat. Mater aut̃e eius bertilia
non modicum pecunȩ thesaurum con¬
gregauerat: qui licet filam non lateret
occultante matre locum: nichil tam̃
in de tulit. ante mortẽ illius. Facta .uͦ.
superstes parentum: ilico pauperibus
cepit matris thesaurum. Procedente
ergo tempore. cum iam fieret mater famili¬
arum. cum sorore sua: uocat fidelem mi¬
nistrum. profert argentum ad compa¬
randas uestes. in opus seruorũ & pau¬
perum xp̃i: iubens ut siquid de pecunia-
superesset. sibi referre deberet. Implet
seruus dominȩ suȩ prȩceptum: emit copiã
uestium: quod remansit pecuniȩ refert.
argenti quantitas integra reperitur. ac
si nichil expensum fuisset. S tupefacte

Expanded text:
tute proficiens in virtutem, tute proficiens in virtutem, sicut a pueritia coeperat, in sanctis operibus quotidie persevsed corde matura, quidquid sui juris erat, pauperibus misericorditer erogabat. Si virgini nonnunquam deerat, voluntas tamen largiendi sibi nunquam decrescebat. Mater autem ejus Bertilia, non modicum pecuniae thesaurum congregaverat: qui licet filiam non lateret, occultante matre locum, nihil tamen inde tulit ante mortem illius. Facta vero superstes parentum, illico pauperibus coepit matris thesaurum erogare. Procedente autem tempore, cum jam fieret materfamilias cum sorore sua, vocat fidelem ministrum, profert argentum ad comparandas vestes in opus servorum et pauperum Christi, jubens ut, si quid de pecunia superesset, sibi referre deberet. Implet servus dominae suae praeceptum; emit copiam vestium; quod remansit pecuniae refert: argenti quantitas reperitur ac si nihil expensum fuisset. Stupefactae
Abbreviated transcription (Latin):
ter accumbens. doctrina uitȩ siciebat
informari. Quȩ cum multis floreret
uirtutibus: humilitati precipue &
obediencie dedita erat. Nuic aliqũa¬
do beata uirgo aldegundis preceꝑat.
ut fragmenta cerȩ coaceruaret inunũ
sollicita ne uel minima rerũ monasterii
deperirent. Illa dicto citius paruit.
dispersa cere fragmenta collegit: ignem
accendit: uas ęneum id est pelium
cera plenum suꝑ iponit. Sed cum do¬
minante flamma strues lignorum iam
combusta. deciderent: atq catargo fer¬
uens ignis ardore circrimcincꝰta inpartẽ
alteram declinaret: ac magis in de focus
exestuaret. timens uirguncula ne quid
dampni contingeret: armata fide manib
nudis exertisq brachiis. de medio flam¬
marum luterem bullientem festina sustri¬
lit: nichilq penitus in cute suȩ carnis
perpessa lesionis in pauimentum deposuit.
antum apud dm̃ &e meritum iubentis.
& uirtus obedientis sine dubitacione
promeruit.
suio non deficiebat: sed de uir¬

Expanded text:
ter accumbens, doctrina vitae sitiebat ter accumbens, doctrina vitae sitiebat informari. Quae cum multis floreret virtutibus, humilitati praecipue et obedientiae dedita erat. Huic aliquando beata virgo Aldegundis praeceperat, ut fragmenta cerae coacervaret in unum, sollicita ne vel minima rerum monasterii deperirent. Illa dicto citius paruit, dispersa cerae fragmenta collegit, ignem accendit, vas aeneum, id est pelvim, cera plenum superimponit. Sed cum dominante flamma strues lignorum jam combusta deciderat, atque sartago fervens, ignis ardore circumcincta, in partem alteram declinaret, ac magis inde focus exaestuaret, timens virguncula, ne quid damni contingeret, armata fide, manibus nudis extentisque brachiis de medio flammarum luterem bullientem festina sustulit, nihilque penitus in cute suae carnis perpessa laesionis, in pavimentum deposuit. Tantum apud Deum et meritum jubentis, et virtus obedientis sine dubitatione promeruit. suo non deficiebat, sed de vir