comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ter illorum linguam pater propteris
hoc est enim abba quod pater unde dns
dixit non sum missus nisi ad oues quas
perierunt domus israhel Ostendens
genti redditam presentiȩ ipsius promis¬
sonem ait tamen alio loco: habeo alias oties
quar non sunt dehoc ouili: oport& me & ipsas
adducere ut sit unus grex & unus pastor: Gor¬
tessignificans quaserat adducturus nom quidẽ
persue praesentiã corporalȩ̃ . ut illud uerã
÷ non summisus nisi adoues quae perierunt do¬
nus israhel: sed tamen per euangelium suum
uoderant disseminaturi sp&iosi pedespe¬
As ad nuntiantium pacem. adnuntiantium
t ̃ Nicoergo xp̃m ministrum fuisse circũ¬
assonis propter ueritatem dĩ ad consirman¬
us promissionis patrum : Ecce quod est: ñ
sunmissus nisi adoues quȩ perierunt dom̃
urhel : Demnde sub iungit apostolus: gentes
atem super misericordiam glorificaredm
cur quod est : ab eo alias oues quae non sunN

Expanded text:
pter illorum linguam, Pater propter nostram; pter illorum linguam, Pater propter nostram; hoc est enim Abba, quod Pater. Unde Dominus qui dixit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ostendens illi genti redditam praesentiae ipsius promissionem; ait tamen alio loco, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : Gentes significans, quas erat adducturus, non quidem per suam praesentiam corporalem, ut illud verum sit, « Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; » sed tamen per Evangelium suum, quod erant disseminaturi « speciosi pedes annuntiantium pacem, annuntiantium tum Jesum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones Patrum: » ecce quod est, « non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. » Deinde subjungit Apostolus, « Gentes autem super misericordia glorificare Deum: » ecce quod est, « Habeo alias oves quae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
lorum aut certe si post resurrectiom
&ascensionem dñi accipienda est h
commemorata hereditas dĩ. ea sunti¬
tellegenda quȩ acultoribus idolorime
inimicis nominis xp̃i ecclesia eius inti¬
ta martyrum nemoͤrositate perpesuis
Quam quam enim a saph sinagoga inur¬
tetur quae est congregatio idque ni
usitatius insederit genti iudeorumts
et illum ueerem populum dictum esse
ecclesiam : Iam in alio ꝑsalmo satis aꝑni
monstrauimus: Haec igitur eceli
haec hereditas dĩ excircumcisione & p¬
putio congregata est : id est expopuli
isra hel & exceteris gentibus per lapide
quemreprobauerunt aedificantes &p
tus est incaput anguli. In quo angulota¬
quam duo pari&es dediuerso uenientes
copularentur Ipse est pax nostra
quifecit utraque unum. & duos conder&
inse : Inunum nouum hominem fatiens
pacem & commutar& utrosque inun
corpore dõ: in quocorpore sumus
filii dĩ. clamantes abba pater: Abbapss¬

Expanded text:
; aut certe si post resurrectionem et ascensionem Domini accipienda est hic commemorata haereditas Dei; ea sunt intelligenda quae a cultoribus idolorum et inimicis nominis Christi, Ecclesia ejus in tanta martyrum numerositate perpessa est. Quanquam enim Asaph Synagoga interpretetur, quae est congregatio, idque nomen usitatius insederit genti Judaeorum; et illum veterem populum dictum esse Ecclesiam, jam in alio psalmo satis aperteque monstravimus. Haec igitur Ecclesia, haec haereditas Dei ex circumcisione et praeputio congregata est, id est ex populo Israel et ex caeteris Gentibus, per lapidem quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli ; in quo angulo tanquam duo parietes de diverso venientes copularentur. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum, ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem, et coadunaret utrosque in uno corpore Deo ; in quo corpore sumus filii Dei, clamantes, Abba, Pater : Abba pro
Abbreviated transcription (Latin):
ssoecunditatẽ in hoc scło Post cantas ꝑsecutio¬
i quib eã om̃inoperituram putabant. peccator
peila et tabescst. Quis enim negare audeat
uroiam c̾e grauissimã poenã: sed nescio utrũ
susdigant̃ accipiatur qđ ait. anteo culos nrõs
uor paenegenus intelligamus quodinintimis
sus agitur & torqu& etiam illos quinobis
aulint arrident. nec a nobis uiderȩpotest qͥđ
omine interiorepatiant᷑. Illud autẽm qđ
rescredentibus iniquitas eorum in terimit᷑.
c̃nonoptatio sed ꝓpt̃ illud quod scriptũ ẽ in a¬
pclipsisub arãmartỹres addm̃ clamare & di¬
eqt quousq. dnẽ non uindicas sanguinẽ nrm̃
nnest prȩtereundum quẽ am modũ accipiopor¬
it nepropt̃ ex saturandũ odiũ credant᷑ scĩde¬
siuenre uindictam qđ ab eorũ ꝑfectione longe
abest & tam̃ scriptũ ẽ. Lactabit᷑ iustus cumui¬

Expanded text:
ecunditatem in hoc saeculo, post tantas persecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator,frendet et tabescet : quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, est, non optatio: sed propter illud quod scriptum est in Apocalypsi, sub ara Dei martyres ad Deum clamare et dicere, Quousque, Domine, non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum accipi oporteat; ne propter exsaturandum odium credantur sancti desiderare vindictam, quod ab eorum perfectione longe abest. Et tamen scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
riuero excȩcatisunt: Istaigitur electio
istȩ reliquiȩ ista plehsdĩ quamnon reppu¬
lit ds̃ hereditas eꝰ dicitur  In illo autem
israhel. qui hoc non estsecutus illis C&ce¬
ris excȩcatis non erat iam hereditas dĩde
qua diciposs& postxpi in celis glorifica¬
uastatione uidentur in hoc psal moese
prȩdicta : pro inde autemdebemus inte¬
legere : quae facta sunt ab aliis hostibus a¬
te quam xp̃s ueniss& in carnem. non enin¬

Expanded text:
teri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, teri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, istae reliquiae, ista plebs Dei quam non repulit Deus, haereditas ejus dicitur. In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, post Christi in coelis glorificavastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis hostibus, antequam Christus venisset in carne ;
Abbreviated transcription (Latin):
nequis quam male intelligens. uniuer sum
illum populum: crimine incredulitatis
& contra dictionis arbitretur esse dam¬
natum continuo subiecit: Dico ergo:
numquid reppulit ds̃plebem suam absit :
Nam & ego isrła sum exgenere ifraþel tribu
beniamin: hic ostendit quam plebem dixe
rat utiq populi prioris quam sitotam ds̃
reprobassa atque damnasse : ntinutiq:
ipse xp̃iess& a postołs. israhelita ex semine
abraham tribubeniamin: Adhib& autem.
ualde necessarium testimonium dicens
Annescitis inelia quidicit scriptura quem¬
add modum interpellat dm̃ aduersus isrł.
dñe proph&cas tuos occiderunt altaria
tua suffoderunt. Et ego relictus sum solus
& quȩrunt animam meam: sed quid dicit
illi responsum diuinum reliquimihi septẽ
milia uirorum qui non curuauerunt genua
Istȩ reliquiae sunt exilla gente hereditas
dĩ. non illi de quibus paulo post E&eri
go: quod querȩbat israhel hoc non est con¬
secutus electio autem consecuta est: c&e¬

Expanded text:
ne quisquam male intelligens, universum ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecNumquid reppulit deus plebem suam? absit. nam et ego I srahelita sum ex semine Abraham, tribu Benirit, utique populi prioris, quam si totam Deus reprobasset atque damnasset, non utique ipse Christi esset apostolus, Israelita ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Adhibet autem valde necessarium testimonium, dicens:escitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua suffoderunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam. Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu Istae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit:go? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est; cae
Abbreviated transcription (Latin):
& suniquitates obseruaueris: quis sustr
tib ubi est dr̃ eorũm : magis ꝓ ipsis gentib &
accipiendum. Maleenim pereunt. quibs
uero desperauerłnt. putantes eum uł nono
uł suos non ad iuuare. nec eis ꝓpitium i¬

Expanded text:
 iniquitates observaveris, quis sustinGentibus, Ubi est Deus eorum? magis pro ipsis Gentibus est accipiendum. Male enim pereunt qui de Deo vero desperaverint, putantes eum vel non esse, vel suos non adjuvare, nec eis esse
Abbreviated transcription (Latin):
cum credunt in uerũ dm̃ quiꝑ sequeban
ei hereditatem quia & ipsa uindicta est
p̃imitur seua  iniquitas eorumga
niunt᷑ : Nam mala corporalia quȩ nis
scło patiunt᷑ cõmunia possunt habese

Expanded text:
cum credunt in verum Deum, qui persequebantur ejus haereditatem; quia et ipsa vindicta est, qua perimitur saeva iniquitas eorum glpuniuntur. Nam mala corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere
Abbreviated transcription (Latin):
propter peccata hominibus lic& fideli¬
bis hiͦs fieri Tribulationes quamuis hinc
florescat martyrum gloria merito pa¬
tientiae. & pie sustentato inflagello
dm mode ramine discipline: hoc macha¬
bei inter saeua tormenta. hoc tresuiri
inter noxias flammas hoc proph&ce
si in captiuitate testantur: Quam¬
us enim paternam correptionẽ for¬
nssime &piissime perferant nonta¬
mentacent: haec accidere meritis pec¬
catorum: horum enim uox est: & inpsal¬
mis emendans emendauit mȩ dñs &
morte non tradidit me: ł lagellatenĩ
onnem filium quem recipit: & quis tͦ.
nregna quatꝰ non inuocauerunt nomen
um: &am ista proph&atio est non
patio non mali uolentiae uoto ista di¬
nq sed spũ praeuis a praedicantur :¬
ut deiuda traditore quȩ mala illi fũ¬
u pro sus meritis euentura ita pro¬

Expanded text:
propter peccata hominibus, licet fidelipropter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flammas , hoc Prophetae sancti in captivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est in regna quae non invocaverunt nomen tuum, etiam ista prophetatio est, non optatio. Non malevolentiae voto ista dicuntur, sed spiritu praevisa praedicuntur; sicut de Juda traditore, quae mala illi fuerant pro suis meritis eventura, ita pro
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. ex arde sc& uelut ignis telusa
us. Utrum que subaudiendum est & qu¬
usque & infinem: acsidicer&ur. quoue
exardesc& uelut ignis zelus tuus in sus
N amita hic duosubaudienda sunt. sicusi¬
perius unum illud quod dictum est Iss¬
runt: nam cum habeat prior senteno
Posuerunt morticina seruorumtuo
ȩscam uolatilibus caeli. Hoc uerburs¬
terior non hab& ubidictum est. car
scorum tuorum bestus terrae Sesu¬
ditur utique quod hab& superis
posuerunt ira porro & telus di non sel
per turbationesdĩ. sicut non nulli scriptu¬
ras quas non intellegunt arguunt sed no¬
mine irae intellegitur uindicta iniquita¬
ns nomine zeli exactio castitatis nea¬
nma legem dnĩstu contemnat. & adõ
suo fornicando dispereat : Haec ergo ip¬
so affectu in hominum afflictione sunt
turbulenta indĩ autem dispofitione
tranquilla sunt : Cuidictumest: Tuau¬
tem dñe uirtutum cum tranquillitate
iudicas: satis autem his ostendit᷑ uerbis

Expanded text:
quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumque subaudiendum est, et, quousque, et, in finem; ac si diceretur, Quousque exardescet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita hic duo ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod dictum est, posuerunt: nam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dictum est, Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; sed subauditur utique quod habet superior, posuerunt. Ira porro et zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis,
Abbreviated transcription (Latin):
hostibus popłi eius. qui arcã testamenti
captiuatam iuxta sua idolaposuerunt :
Et illa quidem uetera &iam illis nolentibus
cadunt : quia om̃is caro foenũ. & claritas
hominis ut flos foeni: foenũ aruit flos
a &ernũ uerbumdĩ : Sed illi qui posteriora
dilexerunt. ex ipsis iustissime cruciabunt᷑ :
effrem non elegit: Et elegit tribũ iuda
non dixit reppulit tab nãculũ rubenqui
fuit primogenit̾ lacob nec eos qui sequunt᷑
& udã nascendo p̃cedunt. ut illis repuli
non electis tribus iuda eligeret᷑. Pot
enĩ dici merito illos repulsos. qͥa & inba¬
dictione ia cobqua suos filios benedie
rex ẽe iã coeperat. Nã in de fuerat eled¬
potissimũ nominauit quiclariorib: me

Expanded text:
hostilibus populis qui Arcam testamenti hostilibus populis qui Arcam testamenti captivatam juxta sua idola posuerunt. Et illa quidem vetera etiam illis nolentibus cadunt, quia omnis caro fenum, et claritas hominis ut flos feni. Fenum aruit, et flos aeternum Verbum Dei. Sed illi qui posteriora dilexerunt, ex ipsis justissime cruciabuntur: Ephraem non elegit. Et elegit tribum Juda. Non dixit, Repulit tabernaculum Ruben, qui fuit primogenitus Jacob; nec eos qui sequuntur, et Judam nascendo praecedunt, ut illis repulsis et non electis, tribus Juda eligeretur. Poterat enim dici merito illos repulsos, quia et in benedictione Jacob, qua suos filios benedixirex esse jam coeperat; nam inde fuerat elepotius eos nominavit, qui clarioribus meritis
Abbreviated transcription (Latin):
ignis. & uirgines eorum non sunt lamentatȩ.
quia neq hoc uacabit in hostili m&ii : Sacer
mox in partu mortua propter eandem per:¬
turbationem plangi non potuit onere fune s uł tribi¬
ris : Et exatatus est tamquã dormiens
dñs : Videtur enim dormire: quando popłm
suumdat in manus eorũ quos odit: ubi eis
dicatur. ubi est ds̃ tuus Excitatus est
ergo tamquã dormiens: tam quã poters
erapulatus auino: Nullus de dõ hoc dice¬
re auder& : nisi sp̃s eius: Dixit enĩ sicut
uidetur impus insultantib: qđ uelut ebri¬
us diu dormiat: quando nontam cito quam
putant homines subuenit : Et ꝑcussit¬
inmicos suos inposteriora : illos utiq qui
gaudebant quod a rcam eiꝰ captiuare potu¬
erunt: Percussi enim sunt in sedibus suis.
qđ eius pene signũ mihi uidet᷑ quaquisq
crutiabitur si in posteriora respexerit : quȩ
sicut apostolus aestimare deb& ut stercora :
Iui enim sic suscipiunt testam̃ tum dĩ. ut ue¬
tere uanitate ñ se exuant. similes sunt

Expanded text:
ira. Et virgines eorum non sunt lamentatae: quia neque hoc vacabat in hostili metu. 38. veus uxor viduata, et mox in partu mortua, propter eamdem perturbationem plangi non potuit honore funeri Et excitatus est tanquam dormiens Dominus. Videtur enim dormire, quando populum suum dat in manus eorum quos odit, ubi eis dicatur: Ubi est Deus tuus ? Excitatus ergo est tanquam dormiens, tanquam potens crapulatus a vino. Nullus hoc de Deo dicere auderet, nisi Spiritus ejus. Dixit enim, sicut videtur impiis insultantibus, quod velut ebrius diu dormiat, quando non tam cito quam putant homines, subvenit. 40. versinimicos suos in posteriora: illos utique qui gaudebant quod Arcam ejus captivare potuerunt; percussi enim sunt in sedibus suis . Quod ejus poenae signum mihi videtur, qua quisque cruciabitur, si in posteriora respexerit; quae, sicut Apostolus, aestimare debet ut stercora . Qui enim sic suscipiunt testamentum Dei, ut vetere vanitate non se exuant, similes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
illi popło u&eri prelatũ scriptura te
aperiente dño in parabolis os suum:
ipdȩ &iam qđ sequitur : Montẽ syo
dilexit: Ecclesiam xp̃i melius intelle
non propter p̃sentis temporis benqa
mia oculis fidei longe speculantẽ: naa

Expanded text:
illi populo veteri praelatum Scriptura testatur, aperiente Domino in parabolis os suum. Jam inde etiam quod sequitur, Montem Sion quem dilexit, Ecclesiam Christi melius intelligimus, non propter praesentis temporis beneficia mia oculis fidei longe speculantem: nam et
Abbreviated transcription (Latin):
facere non poss&. Audiuit ergo & di¬
tulit indicare.  & postea quam feo
quod eum illi facere non posse putaus¬
runt. tunc ira ascendit in israhel:
inceps aperte ordinem narrationis
exequitur:: Quia non crediderin
in dõ: nec sperauerunt in salutare eus
Namq. cum dixis s& & quare ignis as¬
serebat: nec manna uisibili atq ipsis uola¬
libus pennatis: sed saciabor dummani¬
festatur gła tua: Haec est enimhere¬
ditas testamenti noui. in quo illi fideles
hibi non sunt: cuius tamen fides e̾tiam
unc quando uelat᷑ erat inelectis. &
unc quando reuelata est non est in mul-¬
as uocatis. Multi enim sunt uocati:
paui uero electi: Talis ergo erat gene:¬
natio praua & amaricans. &iam cum dm̃
quȩ rere uider&ur. diligens in ore. &
in lingua mentiens : In corde autem non¬
ur recta cum dõ: ubi ea potius diligebat.
propter quȩ dĩ ad iutorium requirebat:¬

Expanded text:
facere non posset? Audivit ergo et difacere non posset? Audivit ergo et distulit vindicare; et posteaquam fecit quod eum illi facere non posse putaverunt, tunc ira ascendit in Israel. 1inceps aperte ordinem narrationis exsequitur. Quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in salutare ejus. Namque cum dixisset quare ignis aerebat , nec manna visibili atque ipsis volatilibus pennatis; sed saturabor, cum manifestabitur gloria tua . Haec est enim haereditas Novi Testamenti, in quo illi fideles habiti non sunt, cujus tamen fides etiam tunc quando velabatur erat in electis, et nunc quando jam revelata est, non est in multis vocatis: Multi enim sunt vocati, pauci autem electi . Talis ergo erat generatio prava et amaricans, etiam cum Deum quaerere videretur; diligens in ore et in lingua mentiens; in corde autem non recta cum Deo, ubi ea potius diligebat propter quae Dei adjutorium requirebat
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: postul& adõ. quidat omnibus affli¬
enter & non imꝓperat : & dabitur ei:
Postul& autemꝰ infide: nihil hesitans
Hanc fidem non habebat generatio quȩ cor
non di rexerat suum & non erat creditus c
& distulit: & ignis accensus est in iacob. a
ira ascendit in is rahel: Exposuit quid
ignem dixerit : Iram quippe appellaus
ignem : quam quam multos prope &ian
ignis accenderit: Quod ergo est o
ait. Audiuit dñs & distulit: andistu
eos introducere interram ꝓmissionis qui
ducebantur : quod intra paucos dies fiu
poterat: sed ꝓpter peccata in heremo
fuerant conterendi : ubi & contritisum
per quad raginta annos: Q uod si
ita est: distulit ergopopulum non it
ipsos qui temptantes de trahebantꝰ. di
Nam omnes inheremo perierunt. &si
eorum in terram promissionis ingressis
An distulit poenam ut prius saci ara
&iam infidelem concupiscentiam: ne
propterea puta retur iratus. quia ho¬

Expanded text:
entia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluentia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei: postulet autem in fide nihil haesitans . Hanc fidem non habebat generatio, quae cor non direxerat suum, et non erat creditus cuet distulit, et ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Exposuit quid ignem dixerit. Iram quippe appellavit ignem: quanquam multos proprie etiam ignis accenderit. Quid ergo est quod ait, Audivit Dominus, et distulit? An distulit eos introducere in terram promissionis, quo ducebantur; quod intra paucos dies fieri poterat, sed propter peccata in eremo fuerant conterendi, ubi et contriti sunt per quadraginta annos? Quod si ita est, distulit ergo populum, non istos ipsos qui tentantes detrahebant de Deo; nam omnes in eremo perierunt, et filii eorum in terram promissionis ingressi sunt. An distulit poenam, ut prius satiaret etiam infidelem concupiscentiam, ne propterea putaretur iratus quia ho
Abbreviated transcription (Latin):
siccitatem an potius insua: quia lic& bibis¬
sent de p&ra : non uentres sed mente Gari¬
das habebant. nulla uirentes fecunditate
iustitiae. inqua sic citate magis fideliter
dõ supplices esse debuerant᷑ : ut qui satie¬
tatem donauerat faucib: ae quitatem dona¬
r& & moribus. Ad eum quippe fidelis a¬
nima clamat. Oculit᷑ui uideant aequitatẽ¬
Et temptauerunt dm̃ in cordib suis. ut pe¬
terent aescã animab suis : Aliud enim¬
est p&ere credendo : Aliud temptando:
Deniq sequitur. & detraxerunt dedõ
Et dixerunt. Numquid poterit ds̃ parare
mensam indeserto : Qmpercus sit p&rã
& fluxerunt aquȩ & torrentes inunda¬
uerunt : Num quitl & panem poterit dare
aut parare mensã populo suo : Noncre der
ergo. p&ierunt aescas animabus suis : Nons
a postolus ia cob: aescam mentis precipit p¬
tulari : sed credentibus eam p&iam mon
non temptationibus atq detrahentibus dõ
Siquis autem uestrum inquit indig& sapi

Expanded text:
siccitate, an potios in sua? Quia licet bibissiccitate, an potios in sua? Quia licet bibissent de petra, non ventres, sed mentes aridas habebant, nulla virentes fecunditate justitiae. In qua siccitate magis fideliter Deo supplices esse debuerant, ut qui satietatem donaverat faucibus, aequitatem donaret et moribus. Ad eum quippe fidelis anima clamat, Oculi mei videant aequitateEt tentaverunt Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis Aliud est petere credendo, aliud tentando. Denique sequitur: « Et detraxerunt de Deo, et dixerunt: Numquid poterit Deus parare mensam in deserto? Quoniam percussit petram, et fluxerunt aquae, et torrentes inundaverunt, numquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo? » Non credentes ergo petierunt escas animabus suis. Non sic apostolus Jacobus escam mentis praecipit postulari; sed a credentibus eam peti admonet, non a tentantibus atque detrahentibus Deo: Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
Quidirupit indeserto p&ram. & ad aqua uit
eos sicut in abysso multa. Et eduxit aquã
de p&ra & deduxit tamquam flumina
aquas : Potest utiq sitienti fidei donum
spiritus sancti. quod illa resgesta spirita¬
liter significabat infundere. despiritali se¬
quenti p&ra quod est xp̃s: qui stabat & cla¬
mabat:. Siquis sitit. ueniat adme : Quibi¬
berit de aqua qua ego dabo. flumina aquȩ
uiuae fluent deuentre eius. Hoc enĩ dice¬
bat sicut ineuangelio legitur. despiritu
quem accepturi erant credentes in eum :
ad quem uelut uirga lignum passionis
ricans ap posuerunt ad huc peccare ei.
id est non credere: Nam hoc est peccatum
dequo arguit sp̃s mundum: sicut dominus
dicit: depeccato quidem quia non credide¬
runt in me & exacerba uerunt altissimũ
siccitate : quod alił codices habent in in a quo¬
so quo de greco est ex pressius. nec aliud
quã siccitatem significat. : Ut rum in heremi

Expanded text:
Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit eos sicut in abysso multa; et eduxit aquam de petra, et deduxit tanquam flumina aquas, potest utique sitienti fidei donum Spiritus sancti, quod illa res gesta spiritualiter significabat, infundere de spirituali sequente petra, quod est Christus : qui stabat et clamabat, Si quis sitit, veniat ad me; et, Qui biberit de aqua quam ego dabo, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Hoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Ad quem velut virga lignum passionis ricans, apposuerunt adhuc peccare ei: id est, non credere. Nam hoc est peccatum de quo arguit Spiritus mundum, sicut Dominus dicit: De peccato quidem, quia non crediderunt in me . Et exacerbaverunt Altissimum in siccitate: quod alii codices habent, in inaquoso, quod de graeco est expressius, nec aliud quam siccitatem significat. Utrum in illa eremi
Abbreviated transcription (Latin):
ut in alio sȩculo ex altationem quam ꝓ.¬
misit qui ꝑropter eos hic factus est hu¬
milis accipere mereamur : Nam qui¬
dis rupit itare & traiecit eos: statuit a¬
quas quasi in utres : ut sic star& undai
tãquã fuiss& inclusa: potest ꝑ suam gra¬
tiam cohibere fluida & labentia cõn¬
cupiscentiarum carnalium cũ huic se¬
culo renuntiatur : ut tamquã in imicis.
peccatis om̃ibus per deletis. fideliũ
populus per sacramentum baptis ma¬
tis traiciatur : Qui deduxit tos in
nube diei. & tota nocte in illuminati¬
one ignis: Potest &iam spiritaliter
dirigere itinera. si ad eum clam& fi-¬
des: itinera mea dirige scđm uerbũ
tuum: de quo alibi dicitur. Ipse
enĩ rectos faci& cursus tuos. & itine¬
sacramentũ manifestum est in carne
uelut in nube : inudicio uero tamquã
interrore nocturno : quia tunc
erit magna tribulatio saeculi tã quã
ignis. & lucebit iustis & ardebit in iustis:

Expanded text:
ut in alio saeculo exaltationem, quam prut in alio saeculo exaltationem, quam promisit qui propter nos hic factus est humilis, accipere mereamur. 13. disrupit mare, et trajecit eos, statuit aquas quasi in utres, ut sic staret unda tanquam fuisset inclusa, potest per suam gratiam cohibere fluida et labentia concupiscentiarum carnalium, cum huic saeculo renuntiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletis, fidelium populus per sacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinesacramentum manifestatum est in carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis.
Abbreviated transcription (Latin):
ratio praua & amaricans. generatio quȩ
cor non direxit suum. & non est creditus
cudõ sp̃s eius ÷̃ Ad hoc ergo om̃a re¬
ferenda sunt : ac per hoc quic quid figu¬
sita actione significant. ita fieri posꝰ¬
unt spiritaliter in homine : ut gratia
dĩ sibona est. uel iudicia dĩsimala sunt sicut
illa bona facta sunt in israhelitas uł mala &
in ipsos & in eoꝵ inimicos.: quę si non obli¬
uiscamur sed indõ spem nram ponamus :
nec ipsius gratiȩ simus ingratieumq. time¬
anus nontimore seruili. quo sola mala
corporalia formidantur: sed timore casto
permanente in sđm scłi : Qui timor mag¬
nam esse indicat poenã priuari luceius.¬
titiȩ : non efficiemur tam quam patres
illi generatio praua & amaricans : Ter¬
ra itaq aegypti infigura intelligenda
est huius scłi: campus taneos planities
est mandatihumilis : Nam mandatũ hu¬
mile interpretatur tanis: In hoc scło
humilitatis mandatum suscipiamus.

Expanded text:
ratio prava et amaricans; generatio quae ratio prava et amaricans; generatio quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Ad hoc ergo omnia referenda sunt, ac per hoc quidquid figurata actione ista significant, ita fieri possunt spiritualiter in homine; vel gratia Dei, si bona sunt; vel judicio Dei, si mala sunt: sicut illa bona facta sunt in Israelitas, vel mala, et in ipsos, et in eorum inimicos. Quae si non obliviscamur, sed in Deo spem nostram ponamus, nec ipsius gratiae simus ingrati; eumque timeamus, non timore servili, quo sola mala corporalia formidantur, sed timore casto permanente in saeculum saeculi, qui timor magnam esse judicat poenam privari luce justitiae; non efficiemur, tanquam patres illi, generatio prava et amaricans. Terra itaque Aegypti in figura intelligenda est hujus saeculi. Campus Thaneos planities est mandati humilis. Nam Mandatum humile interpretatur Thanis. In hoc ergo saeculo humilitatis mandatum suscipiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
uneramur. nature uel potestati. uł & iam
sc̃itati cuius qũã hominis tribueretur :
Ideocum dicer& ego uos genui predix̃¬
in xp̃o : & per euangelium ne ipsius
putar&ur esse quod dĩ est : Ergo illa
generatio praua & a maricans obliti sunt
beneficiorum dĩ : & mirabilium eiꝰ quae
ostendit eis : Corã patribus eorum quȩ
fȩcit mirabilia in terra aegypti in cãpo
taneos: Et incipit eademꝰ mirabilia cõ-¬
memorando r& exere: quasi para bolȩ
sint & propositiones : ꝑprofecto ad ali¬
quid comparando referendȩ sunt. nec
ocilum intentionis debemus auferre ab
eo qđ psalmus ipst intendit ostendere.
huncesse fructũ omnium quȩ dicuntur.
& quare ammoniti sumus haec intentis¬
sime audire dõdicente. Adtendite
populus meus legem meam: inclinate
aurem uestram in uerba oris mei. Vt
ponamus indõ spem nostrã. & non obli¬
iuscamus opera dĩ & mandata eius exqͥ¬
ramus : ne fiamussicut illi patres gene

Expanded text:
neramur, naturae, vel potestati vel etiam neramur, naturae, vel potestati vel etiam sanctitati cujusquam hominis tribueretur. Ideo cum diceret: Ego genui In Christo, et per Evangelium ; ne ipsius putaretur esse quod Dei est. 12. Ergo illa generatio prava et amaricans, obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Thaneos. Et incipit eadem mirabilia commemorando retexere. Quae si parabolae sunt et propositiones, profecto ad aliquid comparando referendae sunt. Nec oculum intentionis debemus auferre ab eo quod psalmus ipse intendit ostendere, hunc esse fructum omnium quae dicuntur, et quare admoniti sumus haec intentissime audire, Deo dicente, Attendite, populus meus, legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei; ut ponamus in Deo spem nostram, et non obliviscamur operum Dei, et mandata ejus exquiramus; ne fiamus, sicut illi pa
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit coram patribus. quȩ fecit mirabil
mirabilia ds̃ ostendit in argypta
Sequitur enim. in terra aegẏpti
incampotaneos: ubi dicit ostendisse
deum istis mirabilia. coram patri
eorum: An forte spiritu praesent
erant Quia de ipsis dñs ine uang¬
lio aita Omnes enim illi uiuunt
an ac commodatius accipimus.
patres moysen & a aron. aliosqui
seniores. qui commemorantur
in eadem scriptura etiam
spiritum accepisse
Unde acceperat & moyses
ut eum adiuuarent
ad eundem populum regen dum
Cur enim non appritagen¬
rentur patres: non sicut
as pater unus est. qui regenerat spuscõquos
faci filios ad a &ernã hereditatẽ : sed hono¬
ris grã ꝓpter ȩtatem curãq pi&atis:
scut paulus senior dicit. non ut confun
sinos moneo cum scir& utiq ad nõ dictũ¬
esse ne uobis dicatis patrem in terra.
inus est enĩ pater uester ds̃ : Qđ non
humani deloquendi consu&udine tolle.¬
et sed grã dĩ qua in & ernã uitam rege¬

Expanded text:
et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. mirabilia Deus ostendit in Aegypto. Sequitur enim, In terra Aegypti, in campo Thaneos: ubi dicit ostendisse Deum istis mirabilia coram patribus eorum. An forte spiritu praesentes erant, quia de ipsis Dominus in Evangelio ait: Omnes enim illi vivunt ? An accommodatius accipimus patres, Moysen, et Aaron, aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut Deus Pater unus est qui regenerat Spiritu suo quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris gratia, propter aetatem curamque pietatis: sicut Paulus senior dsimos moneo; cum sciret utique a Domino dictum: Ne vobis dicatis patrem in terra: unus est enim pater vester Deus. Quod idhumani, de loquendi consuetudine tolleretur, sed ne gratia Dei, qua in aeternam vitam rege
Abbreviated transcription (Latin):
non exoperibus ne forte quis extolla¬
tur: Ipsius enim sumus figmentũ
creati in xp̃oihũ inoperibus bonis.¬
quȩ prȩparauit ds̃ ut in illis ambule¬
mufh on quomodo isti qui inlegeri noluert̃
ambulare noncredendo in eum neq
uiam suam reuelando adcum & spe¬
rando ineum : ut ipse faceret: Et obli¬
ti sunt bene factorum eius: & mirabilus
eius quȩ ostenditeis: Coram patribi
eorum quȩ fȩcit mirabilia : Quid sitd
non est quȩ stio neglegenda: deipsis
patribus paulo ante dicebat. quod fui
generatio praua & amaricans. Ne fiant
inquit sicut patres torum. generatio
praua & amaricans : Generatio quȩ no
direxit corsuum : & cȩtera quȩ ad hiu
deipsa generatione dicuntur : Cuiuse
tationẽ eomodo cauendam prȩcipit
alteri generationi : ut ponant indõ spen
suam & non obliuiscantur operãdi an
datatius exquirant : De quibus iamsa
quoduisum est disseruimus : Quidsibi
gouult cum de ipsa generatione prauas

Expanded text:
non ex operibus. ne forte quis extollanon ex operibus. ne forte quis extollatur; ipsius enim sumus figmentum creati in quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus » . Non quomodo isti, qui in lege ejus noluerunt ambulare, non credendo in eum, neque viam suam revelando ad eum et sperando in eum, ut ipse faceret. ti sunt beneficiorum ejus, et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quid sit hoc, non est quaestio negligenda. De ipsis patribus paulo ante dicebat quod fuisset generatio prava et amaricans. Ne fiant, inquit, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum, et caetera quae adhuc de ipsa generatione dicuntur, cujus imitationem eo modo cavendam praecipit alteri generationi, ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant: de quibus jam satis quod visum est disseruimus. Quid sibi ergo vult, cum de ipsa generatione prava l
Abbreviated transcription (Latin):
hebreo fDe illa ipsa generatione
praua & amaricante. non profuit
sermo auditus illis. non contempera¬
o sfideirorum quiob audierunt :
Ioluntas igitur quȩ est incorde paratur
dm̃ rectum ut corfiat rectum: quȩ
fides prȩueniente & uocante miseri¬
cordiadĩ perobȩdientiam suscitatur:
& applicare incipit addm̃cor. ut di¬
rigatur: & quanto magis magisque
dirctur tanto magis uidet quod non
uidebat: & ualeat quod non ualebat
Hoc non fecerat simon: cui petrus a¬
postolus dixit : Non est tibi pars neq
sors in hafide : Corenim tuum non
est rectum cum dõ: Ibi enim ostendit
qr non potest correctumesse sine dõ
tincipiant hominestamquam
serui sub lege ambulare mecuentes.
sed in lege tamquam filii uolentes.
in qua illi ambulare noluerunt. &¬
sub illa rei remanserunt : Hanc enĩ
uolunta tem nontimor. sed caritas
habet : quȩ diffunditur in cordibus
citur. gratia saliu factiestis perfidẽ:
Et hoc non ex uobis sed dĩ donum est.

Expanded text:
Hebraeos de illa ipsa generatione Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit ad Deum cor, ut dirigatur; et quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunditur in cordibus citur: gratia salui facti estis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est,
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcipi quȩ excorde non faciunt.
iuN : & tamenꝰ ac per hoc qua si uidentur
ambulare in lege dĩ : sed nolunt
ambulare : non enim excorde faciunt:
Excorde autem nullo modo fieripo¬
test : Quod formidinefit pȩnȩt̃non
dilectione iustitiȩ: nam quantum
adtinet ad facta quȩ forinsecus agun¬
tur: & quitiment pȩnam & quiamaNT
iustitiam non furantur : & ideo pares
tio inquit quȩ cordirexit suum : Non
dictum est opera. sedcor: directornĩ
corde recta sunt opera : Cum autem
correctum non est. opera recta non
sunt. etiam sirecta uideantur:
&undecor non direxit prauagene.¬
ratio satis apperuit. Cum ait & non
est credituscum dõ sp̃seius: Rectus
estenim ds̃ &ide o rectȩ adhȩrens tam¬
quam commutabili regulȩ potest ficri
rectum quodinse fuitꝰ prauum cor
hominis : utautem corcum illosit¬
& perhoc rectum essepossit : acce¬
ditur ad eum. non pede sed fide:
deo dicitur etiam inepistola ad

Expanded text:
praecipi quae non ex corde faciunt, praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares tio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit prava generatio, satis aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dicitur etiam in Epistola ad
Abbreviated transcription (Latin):
gloriatur : quantum uis iactet pollicitati¬
onem urtutis suȩ uel ud tendens & mitens
cusconuertitur in diebelli: Quia
mnonest creditus cum dõ sp̃seius. Non est
un illo etiam sp̃sdĩ : & sicut scriptum est. qui¬
anon eredidit. ideo non protegłtur: Quodue¬
rocumdixisset non obseruauerunt testa.¬
mentum dĩ. ad iecit & ait. & in lege eius
nouerunt ambulare : Repetitio est
upetioris sententiae cum quadam eius
expositione: hoc enim appella¬
uit legem eius. quod supra
dixerat Testamentum dĩ
ut illud quod dictum est non
custo dierunt. repecitum
intelligatur. in eo ambulare
noluerunt : sed cum breuius
dici possit. & in legeeius nolue.¬
runt ambulare : Non nihil
mihiuidetur in hoc uerbo nos
querere nolu isse. quod malluit
dicere noluerunt ambulare.
quamnon ambulauerunt : Poterat
enim putari lex operum quasi suffi.¬
cere adiustificationem cum eaquȩ
prȩcipiuntur forinsecus. fiunt ab
ris hominibus. qui mallent non

Expanded text:
gloriatur , quantumvis jactet pollicitatigloriatur , quantumvis jactet pollicitationem virtutis suae, velut tendens et mittens arcus, convertitur in die belli. Quia enim non est creditus cum Deo spiritus ejus, non est cum illo etiam Spiritus Dei; et, sicut scriptum est, Quia non credidit, ideo non protegetur . Quod vero cum dixisset, Non observaverunt testamentum Dei, adjecit et ait, Et in lege ejus noluerunt ambulare; repetitio est superioris sententiae, cum quadam ejus expositione: hoc enim appellavit, legem ejus, quod supra dixerat testamentum Dei; ut illud quod dictum est, non custodierunt, repetitum intelligatur in eo, ambulare noluerunt. Sed cum brevius dici posset, Et in lege ejus non ambulaverunt, nonnihil mihi videtur in hoc verbo nos quaerere voluisse, quod maluit dicere, noluerunt ambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non
Abbreviated transcription (Latin):
figuratum est etiam cum ia cob decusatĩ
perrectis manibus dextera tetigit effr&im
adsinistram constitutum: eumque praͣposu¬
it manasse addexteram constituto quem
sinistratangebat : Nam secundum carnem
si sunt in die belli consequentia docerit
nuibus id apercissime exposuit : Non
custo dierunt: testamentum dĩ iñ quit.¬
& inlege eius noluerunt ambulare
Ecce quod est conuersisunt in diebelli:
non obseruauerunt testamentum dĩ.
ubi arcus tendentes & mittentes. Etiã
promissionis pramptissimȩ uerba
protulerunt dicentes. Quȩ cumque
locutus est dñs ds̃ noster. faciemus
& audiemus : Conuersi sunt indiebelli :
Qua promissionem oboedientiȩ non
auditio sed temptatio probat: cuius est
autem cum dõ spiritus creditus. Fide¬
lem tenet dm̃ qui non eum permittat
empari super quod potest: sed faci&
cdntemptatione etiam exitum.
ut possit sustinere. ne conuertatur
in die belli : Qui autem inse non indño

Expanded text:
figuratum est enim etiam cum Jacob decussatim figuratum est enim etiam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum carnem si sunt in die belli, consequentia docent, quibus id apertissime exposuit: Non custodierunt, inquit, testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non observaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam promissionis promptissimae verba protulerunt, dicentes: Quaecumque locutus est Dominus Deus noster, faciemus et audiemus . Conversi sunt in die belli: quia promissionem obedientiae, non auditio, sed tentatio probat. Cujus est autem cum Deo spiritus creditus, fidelem tenet Deum, qui non eum permittet tentari super quod potest; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possit sustinere , ne convertatur in die belli. Qui autem in se, non in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
manu tamen dextera benedixo
que maiori frĩ archana bene dictio
prȩposuit : Nt quodita hoc locon
illaculpatus nec apparu isse int
Quod illa benedictio promit tebat
tenditur: satis Intellegamus qđe
tunc ex uerbis patri archȩ iacoblos
nouissimi quierant primi. & pris
futuri essert quierant nouissimis
saluatoris aduentũ : dequo dictum
qui postme uenit ante factus est: So
iustus. maiori prȩlatus est fratri
ismaheli isaac sic esau congeminos
sed tamen prius nato ipso iacob: si
phares & ipse congeminum suus
qui prius manumꝰ ex utero mis
et coeperat nasci. etiam nascens
prȩcessit : Sic dauid maioribuss
latus est fratribus : & proptorq
istȩ omnes atque aliȩ similes nons
dictorum sed etiam factorum pa¬
bolȩ precesserunt. sic populo iudȩorum
prȩlatus est populus xp̃i anis : proquo
redimendoQuem ad modum abel
acam sic a iudȩis occisus est xp̃s : Hoc prȩ¬

Expanded text:
manu tamen dextera benedixit, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposuit ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimi , per Salvatoris adventum, de quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli Isaac , sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, etiam nascendo praecessit ; sic David majoribus praelatus est fratribus : et propter quod istae omnes atque aliae similes, non solum dictorum, sed etiam factorum parabolae praecesserunt, sic populo Judaeorum praelatus est populus christianus, pro quo redimendo, quemadmodum Abel a Cain , sic a Judaeis occisus est Christus. Hoc prae
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit testimonio aliquid: ita & hic
mĩtentes arcus. quiamiserunt aliquid
arcubus aut obscurus ordo uerborum
est cum prȩter missione uerbi. quod
etiam tacitum sub audiendum est: ut
iste ordosit : Filu effrem tendentes
arcus & mittentes Et sub audiat᷑
sagittas. plenus que sit sensus tenden¬
tes arcus & mittentes sagittas. Quia
sagietas : intelligere deberemus
audito eo quod dixittendemi¬
subaudire potius arcum. Quan
dictum non furrit: non nulli sa
codices greci habere dicuntur. tens¬
tes & mitentes arcubus. ut sinra
bitatione sub audiamus sagitcas : qr
uero perfilios effrem uniuersami
generationem amaricantem in u
uoluit. locutio est aparte totum si¬
ficans .: Et ideo fortasse electaest
pars. ex qua totus ille populus si
ficaretur. Quia de his potissim
boni aliquid expectandum fuiti
ex illo nati sunt quemne potems
ia cobquamuis a patre eius tamo
minorem ad sinistram constiu

Expanded text:
suscitavit aliquid Testimonio; ita et hic, suscitavit aliquid Testimonio; ita et hic, mittentes arcus, quia miserunt aliquid arcubus: aut obscurus ordo verborum est, cum praetermissione verbi, quod etiam tacitum subaudiendum est, ut iste ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et mittentes, et subaudiatur, Sagittas; pleniusque sit, Tendentes arcus, et mittentes sagittas: quia sagittas, intelligere deberemus; sed audito eo quod dixit, Tendsubaudire potius, Arcum, quamvis dictum non fuerit. Nonnulli sane codices graeci habere dicuntur, tendentes et mittentes arcubus, ut sine dubitatione subaudiamus Sagittas. Quod vero per filios Ephraem universam illam generationem amaricantem intelligi voluit, locutio est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt, quem nepotem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum,
Abbreviated transcription (Latin):
adhȩsit dõ : ut sanata adõ bene coope¬
raretur cum operante inse dõ : Deniq
Persequentes legem iustitiȩ. in legem
iustitiȩ non peruenerunt: Quare:
quia non exfide: Generatio enim
erat cuius spiritus cum dõ creditus
non est : sed tam quam exoperibus qui¬
a non sicut tetendit. misit arcus. quod
foris apparet tam quam in operibus
legis ita direxit &cor ubi iustus uiuit
ex fide quȩ per dilectionem operat᷑.
qua inherecurdõ qui operatur in
homine Et uelle &operari probona
uoluntate: Nam quid est aliud
nisi adtendere & promitere. indie
auditionis & deserere in die tempta¬
tionis: Armis quasi proludere. et
adhoram certaminis nolle pugnare :
quod sane ait.Tendentes &mitentes
arcus. cum debuisse dicere uideat᷑
tendentes arcus & mittentes sagittasi
Nonenim arcus mititur. sed ab arcu
mititur : Aut illa locutio est de
qua superius disseruimus. ubi dictũ
est suscitauit testimonium : Quia

Expanded text:
adhaesit Deo, ut sanata a Deo bene coopeadhaesit Deo, ut sanata a Deo bene cooperaretur cum operante in se Deo. 9. verPersequentes Legem justitiae, in Legem justitiae non pervenerunt . Quare? Quia non ex fide. Generatio enim erat, cujus spiritus cum Deo creditus non est: sed tanquam ex operibus; quia non sicut tetendiforis apparet, tanquam in operibus Legis, ita direxit et cor, ubi justus vivit ex fide , quae per dilectionem operatur , qua inhaeretur Deo, qui operatur in homine, et velle, et operari, pro bona voluntate . Nam quid est aliud nisi attendere et promittere in die auditionis, et deserere in die tentationis; armis quasi proludere, et ad horam certaminis nolle pugnare? Quod sane ait, tendentes et mittentes arcus; cum debuisse dicere videatur, tendentes arcus, et mittentes sagittas; non enim arcus mittitur, sed ab arcu aliquid mittitur: aut illa locutio est de qua superius disseruimus, ubi dictum est, Suscitavit Testimonium, quia