comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ preter miserut. Deinde qđ p̃h¬
lippus apud io hannẽ respondit. hoc
marcus adiscipulis responsũ esse com¬
momorat. Uolens intelligi hoc exore
ceterorũ pholipũ respondisse. quã quã
etpluralem nu merũ prosingulari
usi tatissime ponere poturrit. Quid
ergo ait philippus : ducentorũ dena¬
riorũ panes nonsufficiunt eis. ut uñ¬
quis que modicũ quid accipiat. Hoc
est dicere quod ait marcus. runtes
emanus ducentis denariis panes
& dabimus eis mandicare. Quod¬
aut conmemorat idem marcus qđ
Quod aut̃ andrras apud io hannẽ. Po
quinq panib etluob piscib suggrs¬
sit. hoc aeteripluralem numerũ ꝓsin¬
gulari ponentes. exdiscipulorũ ꝑso¬
nare tulerunt. Et lucas quidẽ res¬
ponsionẽ plulippi & responsionẽ
andrrae. in unã sententiã constriraat.
Quod enĩ ait non sunt nobis pͥus quã
quinq: panes et duo pisces. andrtar re¬
tulit responsionẽ. Q uod urro adiunait

Expanded text:
autem praetermiserunt. Deinde quod Phiautem praetermiserunt. Deinde quod Philippus apud Joannem respondit, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat, volens intelligi hoc ex ore caeterorum Philippum respondisse: quanquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. Quod ergo ait Philippus, Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hoc est dicere, quod ait Marcus, Euntes ememus ducentis denariis panes, et dabimus eis mandautem commemorat idem Marcus, diQuod autem Andreas apud Joannem de quinque panibus 110 et duobus piscibus suggessit, hoc caeteri pluralem numerum, pro singulari ponentes, ex discipulorum na retulerunt. Et Lucas quidem responsionem Philippi et responsionem Andreae in unam sententiam constrinxit: quod enim ait, Non sunt nobis plus quam que panes et duo pisces, Andreae retulit responsionem: quod vero adjunxit,
Abbreviated transcription (Latin):
uerba de uentilabro et drarra mundat
continuosit aiohanne offensus hero des
etrũ in carcerem miserit: non aut̃ hoco¬
dine ista narrata quo gestasunt. Etalibi
iam probauimus. et hoc ipso loco nonqui¬
libegiliuus sediden lucas hoc probat
Sienĩ postuerba illa continuo iohramn
in cararem missus est. quo modo postir
conmrmorationẽ iohannis in cardrẽ
missi baptitatus est ilis̃ scđm ipsius lucȩ
Harrationẽ : proinde manisestũ est ee
occasiont recordatũ preoccupasse. et ans
multa quȩ pruis quã ioliantu hoc fiers
gesta narraturus erat. hoc preoccupatĩ
in sua narratione premississe. Sed noc
illiduo matheus & marcus eo rerũ or¬
dinr. de iohanur in caroerẽ misso in sua
narratione posuerunt. qđ factũ appare
lucasq consentiunt. tantũ hoc pretor¬
mitentes qđ ait. non habent nrcesse
irr. Intelligitur ergo post hec uerba
anm̃ inspexisse multitudinr̃. etdnasse
philippo. qđiohannes connrmorat i fa

Expanded text:
uerba de uentilabro et de area mundata uerba de uentilabro et de area mundata continuo sit a Iohanne offensus Herodes et eum in carcerem miserit? non autem hoc ordine ista narrata quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso loco non quilibet alius sed idem Lucas hoc probat. si enim post uerba illa continuo Iohannes in carcerem missus est, quomodo post ipsam commemorationem Iohannis in carcerem missi baptizatus est Iesus secundum ipsius Lucae narrationem? proinde manifestum est ex occasione recordatum praeoccupasse et ante multa, quae, priusquam Iohanni hoc fieret, gesta narraturus erat, hoc praeoccupatum in sua narratione praemisisse. sed nec illi duo Mattheus et Marcus eo rerum ordine de Iohanne in carcerem misso in sua narratione posuerunt, quo factum appareLucasque consentiunt, tantum hoc praetermittentes quod ait, Non habent necesse ire. Intelligitur ergo post haec verba Dominum inspexisse multitudinem, et dixisse Philippo quod Joannes commemorat, isti
Abbreviated transcription (Latin):
des enĩ tenuit iohannẽ et alligauit eũ
et posuit in carterem. ꝓpt̃ hero diadens
uxorẽ fratrissui. & cet̾usq ad eũ locũ iu
ait. et accedentes discipuli eiꝰ tulerunt o
& sepelierunt illud & urnirntes nint¬
uerunt ihũ. Marcus. hocsinuliter narq
Lucas aut̃ non rodẽ ordine id recordatur:
exoccasione. utibi narrar& qđ m̃nulto post
factũ est. Cũ enĩ cõmemiorisset iohanm
urerba dednõ. qđ urntilabrũ in manuei
nundabit arrã suã frumenta recõrdet
orreũ suũ. palras aut conburst igni ineio¬
gubili. continuo subircit. ꝗd non contini
factũ esse iohanrirs euangelista apestiss
exponit. Enmemorat postra quã bap¬
tita tis esset ilis̃ isse illũ ingalleam. qui
fecit draqua uinũ. etinde post paucori
dierũ incapharnaũ habitationr̃. redisse
adudeam terrã. etibi baptisasse multos
circa iordauẽ. antequã missus esset iolias¬
nes in carcerẽ Quis aut̃ non putx quim
his lit teris eruditus est. tan quã postilis

Expanded text:
lligavit eum, et posuit in carcerem propter Herodiadem, uxorem fratris sui, etc., usque ad eum locum ubi ait, Et accedentes discipuli ejus, tulerunt corpus, et sepelierunt illud; et venientes nuntiaverunt Jesu . Marcus hoc similiter narrat : Lucas autem non eodem ordine id recordatur, ex occasione, ut ibi narraret quod multo post factum est. Cum enim commemorasset Joannis verba de Domino, quod ventilabrum in manu ejus, et mundabit aream suam, frumenta recondet in horreum suum, paleas autem comburet igni inexstinguibili: continuo subjecit, quod non continuo factum esse Joannes evangelista apertissime exponit, cum commemorat, posteaquam baptizatus est Iesus, isse illum in Galilaeam, quando fecit de aqua uinum, et inde post paucorum dierum in Capharnaum habitationem redisse ad Iudaeam terram et ibi baptizasse multos circa Iordanen, antequam missus esset Iohannes in carcerem. quis autem non putet qui minus in his litteris eruditus est, tamquam post illa
Abbreviated transcription (Latin):
illa uoluntas p̃tereundi. ad eliciendũ
illũ clamort̃ ualebat. ausuburnire
oportebat : iohannts etã adhuc cum
istis aliquantũ immoratur. Nã post
narratũ dequinq panib: miraculum.
ipse quoq: hoc delaborante nauicula.
& drambulatione dnĩ suꝑ aquas non tacq
ita conterrns. Ih̃s ergo cũ cognouisset
quia uenturi essent ut raperent eũ et
facerent eũ regẽ fugit itrrũ inmontẽ

Expanded text:
illa uoluntas praetereundi ad eliciendum illa uoluntas praetereundi ad eliciendum illum clamorem ualebat, cui subueniri oportebat! Iohannes etiam adhuc cum istis aliquantum inmoratur. nam post narratum de quinque panibus miraculum ipse quoque hoc de laborante nauicula et de ambulatione domini super aquas non tacet ita contexens: Iesus ergo cum cognouisset, quia uenturi essent, ut raperent eum et facerent eum reg
Abbreviated transcription (Latin):
supra mare. rtuidentes eũ supramare
ambulantẽ. turbatisunt dicentes.
quia fantas marst. et cet̃ usq adillud
ubi ait urnerunt etadorauerunt
eum dicentes: uere filius dĩ est. Macus
quoq hocidem post narratũ depanib
quinq: miraculũ : ita sequitur. Et cũsero
ess&: erat nauis in mediomari: et ipseso¬
lus in terra. Cf tuidens eos laborantes
in remigando: erat enimuentus con¬
trarius eis. et cetera similiter. nisi qđ
nihil dixit. Hoc autẽ nemoueat prȩ¬
cauendũ est: quod marcus dixit dedño.
cũ ambularet suꝑ aquas & uolebat
p̃terire eos. Quomodo enĩhoc intel¬
legere potuerunt. nisi quia in diũ sũ
ibat eos uolens tamquã alienos p̃teri¬
re: Aquib: ita ñ agnoscebatur. ut
fantasma putaretur. Qđ ad mistic̃a
significationem referrt. quisusq
adeo ta̾ilus est ut nolit aduertere.
sed tamen turbatis et exclamantib
subuenit dicens. fidite egosũ nolite ti¬
mere. Quomodo ergo uolebat p̃terire
quospauentes ita confirmatur. nisi qͥ a

Expanded text:
are. et uidentes eum supra mare ambulantem turbati sunt dicentes: quia phantasma est, et cetera usque ad illud ubi ait: uenerunt et adorauerunt eum dicentes: uere filius dei es. Marcus quoque hoc idem post narratum de panibus quinque miraculum ita sequitur: et cum sero esset, erat nauis in medio mari et ipse solus in terra. et uidens eos laborantes in remigando, erat enim uentus contrarius eis, et cetera. similiter, nisi quoas nihil dixit. hoc autem ne moueat praecauendum est quod Marcus dixit de domino, cum ambularet super aquas: et uolebat praeterire eos. quomodo enim hoc intellegere potuerunt, nisi quia in diuersum ibat eos uolen tamquam alienos praeterire, a quibus ita non agnoscebatur, ut phantasma putaretur? quod ad mysticam signi. ficationem referri quis usque adeo tardus est, ut nolit aduertere? sed tamen turbatis et exclamantibus subuenit dicens: fidite, ego sum, nolite timere. quomodo ergo eos uolebat praeterire quos pauentes ita confirmat, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ ab altero esso conmemoratũ.
et tam̃ attentius consideratũ inue¬
nire debuisse quis non fatratur : Hoc
ideo dait quia rristunt sepe aliquaciꝰ¬
modi queparũ intendentib et temere
iudicantib contraria uideantur

Expanded text:
alterum ab altero esse commemoratum: alterum ab altero esse commemoratum: et tamen adtentius consideratum inueniri debuisse quis non fateatur? hoc ideo dixi, quia existunt saepe aliqua eiusmodi, quae parum intendentibus et temere iudicantibus contraria uideantur
Abbreviated transcription (Latin):
forte nos eamus etsnamus momnẽ hanc
turbã estas. Ex qua un urrsa uitrie¬
tate uerborũ rerũ aut̃ sententiarũq
con cordia. satis apparae salubri ter
nos doctri. Nilul querendũ in uerb.
nisi loquentiũ uoluntatr̃. Cuide¬
monstrande iniugilare. debent om̃s
ueri diq narrationes. cũ de homine
uelde angło uelde dõ aliquid nar¬
rant. Horũ enĩ uoluntas uerbis ꝓmi
potest nedeipsa interse aliquid dis¬
creprnt. Sane p̃ter mittere non o¬
portet hoc loco mtrntũ etad cetera
quetalia furte occurrerint facere
lectorẽ. quia luicas diat. quinqua¬
grnos iussos esse discũ brre. marcus
urro etquinquagrnos ettetite nos.
Quod hio ideo non mouit. quia unus
partem dixit. altertotũ. Quirnĩ
ctiã etentenis retulit. hoc retulit. qđ
ille pretermisit. Nihil itaque con¬
trariumest uertam̃ si alius dequinqua¬
grnis tantũ commemoraret. alius
tantũ incentenis. ualde iuderrtur esse
contrariũ nec facile dinos ceretur
utrũq dictũ esse. unũ aut̃ ab altero

Expanded text:
emamus in omnem hanc turbam escas. Ex qua uniuersa uarietate uerborum, rerum autem sententiarumque concordia satis apparet salubriter nos doceri nihil quaerendum in uerbis nisi loquentium uoluntatem, cui demonstrandae inuigilare debent omnes ueridici narratores, cum de homine uel de angelo uel de deo aliquid narrant; horum enim uoluntas uerbis promi potest, ne de ipsa inter se aliquid discrepent. Sane praetermittere non oportet hoc loco intentum et ad cetera quae talia forte occurrerint facere lectorem, quia Lucas dixit quinquagenos iussos esse discumbere, Marcus uero et quinquagenos et centenos. quod hic ideo non mouet, quia unus partem dixit, alter totum. qui enim etiam de centenis rettulit, hoc rettulit quod ille praetermisit; nihil itaque contrarium est. uerum tamen si alius de quinquagenis tantum commemoraret, alius tantum de centenis, ualde uideretur esse contrarium; nec facile dinosceretur utrumque dictum esse, unum autem ab altero,
Abbreviated transcription (Latin):
uerba posuit. hoc ꝓpt̃ patrẽ suũ p&entis
& deinde dñi dicentis sequereme. lucas
aut̃ primũ dnĩ dicentis sequere me. & de¬
inde illius hoc p&entis. ad sententiã nhil¬
int̃ est. Cõmemorauit lucas ad aliũ dixis¬
se sequarte dñe. sed primũ ꝑmitte mͥre
nuntiare his quȩ domisunt. de qͦ tac& mat¬
theus. Inde iam lucas in aliud ꝑrex. non
in illud qđ ordinẽ temporis sequebatur.
Post hȩc aut̃ inquit designauit dñs & alios
septuaginta duos. Post hȩc quidẽ manifestȩ
sed quanto temporis int̾ uallo post hȩe fe¬
cerit illud dñs. non appar&. Inipso tamen int̃¬
uallo fit qđ de inceps matheus subiungit
Nam quidem matheus ordinẽ tempoꝵ adhuc
ten& ita narrans: xXIIII. De trans fre¬
tatione eius ubi dorminit in nauicula
& de expulsis de moniis quos ꝑmisit.
inporcos quomodo ea quȩ gesta uł dic¬
ta sunt conueniant int̾ matheu̾ mar¬
cam & lucam:

Expanded text:
uerba posuit hoc propter patrem suum petentis uerba posuit hoc propter patrem suum petentis et deinde domini dicentis sequere me, Lucas autem primo domini dicentis sequere me et deinde illius hoc pinterest. Commemoravit Lucas et alium dixisse, Sequar te, Domine, sed primum permitte mihi renuntiare his qui domi sunt; de quo tacet Matthaeus. Inde jam Lucas in aliud perrexit, non in illud quod ordine temporis sequebatur. Post haec autem, inquit, designavit Dominus et alios septuaginta duos . Post haec quidem, manifeste; sed quanto temporis intervallo posthaec fecerit illud Dominus, non apparet. In ipso tamen intervallo fit quod deinceps Matthaeus subjungit: nam idem Matthaeus ordinem temporum adhuc tenet, ita narrans: CAPUT XXIV.-- De transfretatione ejus, ubi dormivit in navicula, et de expulsis daemoniis, quos permisit in porcos, quomodo ea quae gesta vel dicta sunt, conveniant inter Matthaeum, Marcum et Lucam
Abbreviated transcription (Latin):
ait dño. sequarte quocũq ieris & iit
quȩ uixta sunt qͦ ordine narrentur
i mattheo & luca.
einde quod subiungit. & accedens unus
scriba ait illi. Magister sequarte quo¬
cumq ieris usq ad illud ubi ait dimitte
mortuos sepelire mortuos suos. Hoc simi¬
lit̃ narrat & lucas. Sed ille post plura. nec
ipse sane exp̃sso ordine tempoꝵ sedrecor¬
dantis modo utrũ qđ prius omisit. anqđ
posterius &iam factũ. quã sunt eaquȩ se¬
cunt᷑ p̃ occupauit incertumẽ. Itaenim
dicit. ł actum ẽ aut̃ ambulantib illis
muia. dixit quidã adillũ. Sequarte qͦ¬
cũq ieris. Et respondit ei ꝓrsus eadem
quȩ matheus cõmemorat. Quod autẽ
matheus dicit tunc istud gestũ eẽ quan¬
do iussit ut irent tranffr&tum. lucas uͦ
ambulantib illis in uiã nonẽ contrariũ.
quia uiã utiq ambulant ut uenirent ad
fr&um. Et de illo qui pait primũ sepeli¬
re patrẽ suũ. matheus & lucas om̃ino con¬
sentiunt. Qđ enim matheus primo eiꝰdẽ

Expanded text:
ait Domino, Sequar te quocumque ieris, et aliis quae juxta sunt, quo ordine narrentur a Matthaeo et Luca. 54. Deinde quod subjungit, Et accedens unus Scriba ait illi: Magister, sequar te quocumque ieris, usque ad illud ubi ait, Dimitte mortuos sepelire mortuos suos ; hoc similiter narrat et Lucas. Sed ille post plura, nec ipse sane expdantis modo, utrum quod prius omisit an quod posterius etiam factum quam sunt ea quae sequuntur praeoccupauit, incertum est. ita enim dicit: factum est autem ambulantibus illis in uia, dixit quidam ad illum: sequar te, quocumque ieris. et respondit ei prorsus eadem quae Mattheus commemorat. quod autem Mattheus dicit tunc istud gestum esse, quando iussit, ut irent trans fretum, Lucas uero ambulantibus illis in uia, non est contrarium, quia in uia utique ambulabant, ut uenirent ad fretum. et de illo qui petit primo sepelire patrem suum Mattheus et Lucas omnino consentiunt. quod enim Mattheus primo eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
uersus eoserat Sed quia illi hoc eũ facere
ꝓhibuer̃ in quocum ipsiserat : dixit eis dñs.
Nolite prohibere: Illud enim ꝓhiberede¬
buer̃ quod extra eoꝵ erat sotietatẽ. ut illi
unitatem acclesiae suaderent: non illud
in quocum illis erat nomen scilica. magis
mendans : sicut catholica ecclesia facit :
non in probans inhereticis sacramenta cõ¬
munia. In his enĩ nobiscũ sunt & ad uer¬
sus nos non sunt. sed in probat & prohib&
diuisi onẽ. hac separationẽ. uelaliquam
aduersam paci ueritatiq sententiam.
In hoc enim aduersus non sunt. quia in hoc
nobiscum non sunt. & nobiscũ non colli¬
Uigunt. & idõ spargunt. C

Expanded text:
versus eos erat. Sed quia illi hoc eum facere versus eos erat. Sed quia illi hoc eum facere prohibuerant, in quo cum ipsis erat, dixit eis Dominus, Nolite prohibere. Illud enim prohibere debuerunt, quod extra eorum erat societatem, ut illi unitatem Ecclesiae suaderent; non illud in quo cum illis erat, nomen scilicet Magistmendans. Sicut catholica Ecclesia facit, non improbans in haereticis Sacramenta communia; in his enim nobiscum sunt, et adversus nos non sunt: sed improbat et prohibet divisionem ac separationem, vel aliquam adversam paci veritatique sententiam; in hoc enim adversus nos sunt, quia in hoc nobiscum non sunt, et nobiscum non colligunt, et ideo spargunt. C
Abbreviated transcription (Latin):
non esse. qui discipulis eiꝰ tã ꝗ membris eiꝰ
sotiatur Alioquin quo modo ueruerit.
quiuos recipit. merecipit : et quando
uni ex minimis meis fecistis mihi fecistis:
aut potest etiam nonesse aduersus eũ qui
fuerit aduersus discipulos eiꝰ : Nã ubierit
illud qui uos spernit mespernit. & quando
uni exminimis meis non fecistis. neq mi hi
secistis: Et saulesaulequid meꝑsequeris :
cum discipulos eius ꝑsequeret᷑: Sed nimi¬
rum hoc uult intellegi. in tantũ cum illo
non essealiquẽ: in quantũ estaduersus illũ.
Et in tantũ aduersus illum nonesse: in quan¬
tum cũ illo est Exempli grã sicut iste ipse
qui in nominexpĩ uirtutes fatiebat. & in
sotietate discipulo xp̃i nonerat Inquan¬
tũ oꝑabat᷑ uirtutes in illo nom ine. in tan
tum cum ipsiserat & aduersus eose nonerat.
Inquantũ uero eox sotietatinon adhere¬
bat. in tantum cum ipsisnonerat . & ad¬

Expanded text:
non esse qui discipulis eius tamquam membris eius non esse qui discipulis eius tamquam membris eius sociatur. alioquin quomodo uerum erit: qui uos recipit, me recipit, et: quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis? aut potest etiam non esse aduersus eum, qui fuerit aduersus discipulos eius? nam ubi erit illud: qui uos spernit, me spernit, et: quando uni ex minimis meis non fecistis. neque mihi fecistis, et: Saule, Saule, quid me persequeris? cum discipulos eius persequeretur? sed nimirum hoc uult intellegi in tantum cum illo non esse aliquem, in quantum est aduersus illum, et in tantum aduersus illum non esse, in quantum cum illo est. exempli gratia, sicut iste ipse qui in nomine Christi uirtutes faciebat et in societate discipulorum Christi non erat, in quantum operabatur uirtutes in itum cum ipsis erat, et adversus eos non erat; in quantum vero eorum societati non adhaerebat, in tantum cum ipsis non erat, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
nemo est enim qui fatiat uir tutẽ in nomi¬
nemeo : & possit cito male loqui deme.
Qui enim non est aduersum uos: proaobest.
Hoc lucassimilit̃ narrat: Nisi quod ipse nos
dicit. Nemoest qui fatiat uirtutẽ in nomis¬
nemeo. & possit cito malelo qui deme Nul¬
la est gͦ inter eos. questio cuiusꝗ repugnan¬
tiae .c: sed uidendum est. nehoc sententie
dñi putetur contrarium ubiait: qui me¬
cum non est. aduersus me est : & qui meci
non colligit: spargit Quomodo enimifbe
noneratꝰ aduersus eum qui cũ illo nonert
dequo iohannes suggessit: Quod cũ illis eũ
non sequebat᷑: si aduersus illũ est qui non
est cũ illo: Aut si aduersus illũ erat. Quo¬
modo dicit discipulis. noliteꝓhibere. qui
enĩ non est aduersus uosꝓuobis est. an hoc in¬
teressealiquis dicit. Q uia his discipulis ait
Qui non est aduersus uos prouobis est: Ibi
aut̃ deseipsolocutus est: Quimecũ non est
aduersus me est. Quasi uero possit cũ illo

Expanded text:
aciat uirtutem in nomine meo et possit cito male loqui de me; qui enim non est aduersum uos pro uobis est. hoc Lucas similiter narrat, nisi quod ipse non dicit: \'nemo est qui faciat uirtutem in nomine meo et possit cito male loqui de me.\' nulla est ergo inter eos quaestio cuiusquam repugnantiae. sed uidendum est, ne hoc illi sententiae domini putetur contrarium ubi ait: qui mecum non est, aduersus me est; et qui mecum non colligit, spargit. quomodo enim iste non erat aduersus eum. qui cum illo non erat, de quo Iohannes suggessit, quod cum illis eum non sequebatur, si aduersus illum est qui non est cum illo? aut si aduersus illum erat, quomodo dicit discipulis: nolite prohibere; qui enim non est aduersus uos, pro uobis est? an hoc interesse aliquis dicet, quia hic discipulis ait: qui non est aduersus uos, pro uobis est, ibi autem de se ipso locutus est: qui mecum non est, aduersus me est? quasi uero possit cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
Neq hic aliquid repugnat. recte intellegen¬
tib neq enĩ illi quideni codemo tacuerunt
ad firmauer̾ a solo ioseph dnm̃ sepultũ. quã¬
uis solius cõmemorationẽ fecerint. aut quia
illi una sindone aioseph inuolutũ dixerunt.
propterea prohibuerint intellegi. & alia
lintea potuisse ad ferriani codemo & super¬
addi ut uerum narr& iohannes. quod non
uno linteo. sed linteis inuolutussit Quã¬
uis& propt̃ sudariũ quod capiti adhibeba¬
tur & institas quib: corpus totũ alliga¬
tum est quia om̃a delino erant. etiam¬
si una sindo ibi fuit uerissime dicipotuit
ligauer̃ eũ linteis. Lintea quippegene¬
ralit̃ dicunt᷑. quelino texuntur. xxiiii.
Dehis quȩ circa tẽpus resurrectionis dñi facta

Expanded text:
Neque hic aliquid repugnat recte intelligenNeque hic aliquid repugnat recte intelligentibus. Neque enim illi qui de Nicodemo tacuerunt, affirmaverunt a solo Joseph Dominum sepultum, quamvis solius commemorationem fecerint; aut quia illi una sindone a Joseph involutum dixerunt, propterea prohibuerunt intelligi et alia lintea potuisse afferri a Nicodemo et superaddi, ut verum narraret Joannes, quod non uno linteo, sed linteis involutus sit: quamvis et propter sudarium quod capiti adhibebatur, et institas quibus corpus totum alligatum est, quia omnia de lino erant, etiamsi una sindon ibi fuit, verissime dici potuit, ligaverunt eum linteis. Lintea quippe generaliter dicuntur quae lino texuntur. CAPUT XXIV.-- De his quae circa tempus resurrectionis Domini facta
Abbreviated transcription (Latin):
illa uoce expirass& : ostendens quia in po¬
testate habuerit. quando moreretur.
In eo quippe quodidem matheus non solum
dixit uiso terremotu. sed etiam ad didit &
his que facta erant. in tegrum locũ fuissede¬
monstrauit. lucȩ ut dicer& centurionem.
ipsam dñi mortem fuisse miratũ quia &
haec int̃ illa est. quȩ tunc mirabilit̃ facta erass
Quã quã & si matheus illud non addidisso.
intellegendum erat cũ multa miranda fac¬
ta fuerant .&. om̃a centurio & qui cũ eo eran
mirari potuerint liberum fuis se narrantib
quid quisq illum miratũ cõmemorare uo¬
luiss& nec eos sibi repugnare. cum alius
illud alius illud dicer& fuisse miratum.
quando om̃a fuerat ille miratꝰ. Quod aut̃
aliusait: Centurio. dixisse uerẽ filiusdĩ
eratiste Aliusaut̃ uere homohic filius
dĩerat. Non mouebit eum. cui non excider̃
tam multa superius similiter dicta &
exposita: Adunã quippe sententiã utras:¬

Expanded text:
illa uoce expirasset, ostendens, quam in poilla uoce expirasset, ostendens, quam in potestate habuerit, quando moreretur. in eo quippe, quod idem Mattheus non solum dixit: uiso terrae motu, sed etiam addidit: et his quae facta erant, integrum locum fuisse demonstrauit Lucae, ut diceret centurionem ipsam domini mortem fuisse miratum, quia et haec inter illa est quae tunc mirabiliter facta erant. quamquam, etsi Mattheus illud non addidisset, intellegendum erat, cum multa miranda facta fuerint et omnia centurio et qui cum eo erant mirari potuerint, liberum fuisse narrantibus, quid quisque illum miratum commemorare uoluisset, nec eos sibi repugnare, cum alius illud, alius illud diceret fuisse miratum, quando omnia fuerat ille miratus. quod autem alius ait centurionem dixisse: uere dei filius erat iste, alius autem: uere homo hic filius dei erat, non mouebit eum cui non exciderunt tam multa superius similiter dicta et exposita. ad unam quippe sententiam utra
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ se c̃sentiant matheus marcus et lucas
equitur matheus: Et terra mota est. & pe¬
trȩ scissȩsunt. & monumenta aꝑtas: Et mul¬
rant ta corporascõꝵ quidormier̃ surrexerunt
Et exeuntes demonumentis postresurrectionẽ
eius : uener̃ in scam ciuitatẽ & apparuerunt
multis Haec quesolus dixit. non est metuen¬
dum necui quã ceterorũ repugnare uideat᷑:
Sequitur idem ipse. Centurio & qui cũ eo erant
custodientes iħm. uiso terremotu& hisque
fiebant: timuerunt ualde dicentes Uere
filius dĩ eratistȩ. Marcussic. Uidens aut̃
centurio qui ad uerso stabat: quia sicclamans
expirass& ait : Verehomohic. filius dĩerat
Lucas sic. Videns aut̃ centurio quod factum
fuerat: glorificauit dm̃ dicens. uere hic
homo iustus erat: Non est contrarium qđ
matheus uiso terremotu dicit admiratum
centu rionem. & eos quicũ illoerant. Cum lu¬
cas dicat. Hoc eũ ad miratum. quod emissa

Expanded text:
inter se consentiant Matthaeus, Marcus et Lucas. 57. inter se consentiant Matthaeus, Marcus et Lucas. 57. Sequitur Matthaeus: « Et terra mota est, et petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt, et multa corpora sanctorum qui dormierant, surrexet exeuntes de monumentis post resurrectionem eius uenerunt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. haec quae solus dixit non est metuendum ne cuiquam ceterorum repugnare uideantur. sequitur idem ipse: centurio autem et qui cum eo erant custodientes Iesum uiso terrae motu et his quae fiebant timuerunt ualde dicentes: uFilius Dei erat iste » . Marcus sic: « Videns autem Centurio, qui ex adverso stabat, quia sic clamans exspirasset, ait: Vere homo hic Filius Dei erat » . Lucas sic: « Videns autem Centurio quod factum fuerat, glorificavit Deum dicens: Vere hic homo justus erat » . Non est contrarium quod Matthaeus viso terrae motu dicit admiratum Centurionem, et eos qui cum illo erant, cum Lucas dicat hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
similit̃ hocait Et uelũ tẽpli scisũ est medi¬
um. Sed non eodẽ ordine. Uolensenĩ mi
raculo ad iungere. cũ dixiss& : Sol obscu¬
ratus est: continuo sub iungendũ existi¬
mauit. & uelũ tẽpli scis sũ est medium
Preoccupans uidelic& quod expirante
dño factum est: ut dein de rerapitulans
& sequeret᷑. & depotuaceti. & deilla uoce
magna. & deipsa morte quȩ ante scissio¬
nem ueli. post tenebras facta in tellegun¬
tur. Matheus enim quicum dixisso ħs
aut̃ iterum clamans uocemagna: emisit
spm̃. Continuo subiecit: Etecce uelum
templi scissũ est. Satis ex pressit tunc esse
scis sum cum iħs emisiss&e spm̃: Siaũt non
addidiss& et ecce. sed simplicit᷑ dixiss&
uelum templi scis sumest. incertum ess&
utrũ ipse& marcus. hoc recapitulando
cõmemorassent : Lucas aut̃ ordinẽ tenu
iss& : anlucas recapitulassa. quod illior¬
turionis & eoꝵ qͥ cũ illo erant. quomodo

Expanded text:
similiter hoc ait: Et velum templi scissum est medisimiliter hoc ait: Et velum templi scissum est medium ; sed non eodem raculo adiungere, cum dixisset: sol obscuratus est, continuo subiungendum existimauit: et uelum templi scissum est medium, praeoccupans uidelicet, quod expirante domino factum est, ut deinde recapitulans exequeretur et de potu aceti et de illa uoce magna et de ipsa morte, quae ante scissionem ueli post tenebras facta intelleguntur. Mattheus enim, qui, cum dixisset: Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum, continuo subiecit: et ecce uelum templi scissum est, satis expressit tunc esse scissum, cum Iesus emisisset spiritum. si autem non addidisset: et ecce, sed simpliciter dixisset: et uelum templi scissum est, incertum esset, utrum ipse et Marcus hoc recapitulando commeisset; an Lucas recapitulasset quod illi orturionis et eorum qui cum illo erant, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Et inlinato capite: tradidit spm̃: Int̃ illud
quod ait consũmatũ est. & illud quodait
inclinato capite tradidit spm̃: Missa est
illa uox magna quam tacuit iste. ceteri
aut̃ tres cõmemorauerunt. hoc enim appa¬
r& esse ordinis ut ante dicer& cõsum matũ
est cum ꝑ fectũ in illo ess& quod deillo pro¬
phetatum esso. & tamꝗ adhoc expectar&
qui utiq cd̃ uella. moreret᷑. Dein de com¬
mendans. tradidit spm̃. Sed quos uis or¬
dine quiliberarbitret᷑ dicipotuis se: hoc
magnopere cauendum est. necui uideat᷑
quis quã euuangelistarũ alteri repug¬
nare : siuel tacuit quod alius dixit. uel
dixit quod alius tacuit. Descissione ueli
quomodo nondissentiant matheus mareꝰ
aluca quo ordine factum sit.
Dequitur matheus. Et ecce uelũ tẽpli
scissũ est induas partes a summousq: de¬
orsum. Et marcussic. Et uelũ tẽpli scissũ
est induo. a sõmousq deorsum : Lucas aut̃

Expanded text:
et inclinato capite tradidit spiritum . Inter illud et inclinato capite tradidit spiritum . Inter illud quod ait, Consummatum est, et illud quod ait, et inclinato capite tradidit spiritum, emissa est illa vox magna quam tacuit iste, caeteri autem tres commemoraverunt. Hoc enim apparet esse ordinis, ut ante diceret, Consummatum est, cum perfectum in illo esset quod de illo prophetatum erat, et tanquam ad hoc exspectaret, qui utique cum vellet moreretur, deinde commendans tradidit spiritum. Sed quovis ordine quilibet arbitretur dici potuisse, hoc magnopere cavendum est, ne cui videatur quisquam Evangelistarum alteri repugnare, si vel tacuit quod alius dixit, vel dixit quod alius tacuit. CAPUT XIX.-- De scissione veli quomodo non dissentiant Matthaeus et Marcus a Luca, quo ordine factum sit. 56. Sequitur Matthaeus: Et ecce velum templi scissum est in duas partes, a summo usque deorsum . Et Marcus sic: Et velum templi scissum est in duo, a sursum usque deorsum . Lucas autem
Abbreviated transcription (Latin):
uoce mãgna: emisit spm̃: Marcus similit̾.
Iħsaut̃ emissauoce magna. emi sit spm̃. ł expirauit.
Lucas aut̃ quid ipsa uoce magnadixerit: de¬
clarauit: Dixit enim. & clamans uocemag¬
na iħs: ait. Pater in manus tuas. cõmen¬
do spm̃ meum Ethaec dicens. expirauit.
lohannes uero: sicut tacuit illã uocem
primam heli heli quã matheus & marcus
retulerunt tacuit etiã istã quãlucas solus
indicauit. illi aut̃ duo nomine uocis magne
significauer̃. id est pat̃ in manus tuas. cõ¬
mendo sp̃m̃ meũ Quod eũ uoce magna dixis¬
se. & ipselucas sĩmiliter attestatus est. ut in¬
tellegeremus hanc fuisse uocẽ magnã. quã
matheus & marcus cõmemorauerunt: Sed
dixit iohannes : quod nullus ill& trium eũ
dixis se. consum matum est cũ acȩtũ accepis¬
s& : quod eum ante ipsã uocẽ magnã dixisse
intellegimꝰ: Haer sunt enim uerba iohannis.
Cũ gͦaccepis s& iħs acȩtũ : dix̃. Consũmatũ est:¬

Expanded text:
uoce magna emisit spiritum. Marcus similiter: uoce magna emisit spiritum. Marcus similiter: Iesus autem emissa uoce magna expirauit. Lucas autem, quid ipsa uoce magna dixerit, declarauit; dixit enim: et clamans Iesus uoce magna ait: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens expirauit. Iohannes uero, sicut tacuit illam uocem primam heli, heli, quam Mattheus et Marcus rettulerunt, tacuit etiam istam, quam Lucas solus indicauit, illi autem duo nomine uocis magnae significauerunt, id est: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, quod eum uoce magna dixisse et ipse Lucas similiter adtestatus est, ut intellegeremus hanc fuisse uocem magnam quam Mattheus et Marcus commemorauerunt. sed dixit Iohannes, quod nullus illorum trium, eum dixisse: consummatum est, cum acetum accepisset, quod eum ante ipsam uocem magnam dixisse intellegimus. haec sunt enim uerba Iohannis: cum ergo accepisset Iesus ace
Abbreviated transcription (Latin):
uero dicebant. Sine uideamus an ueni¬
athelias liberans eum Vnde intellegimꝰ
& illũ & oeteros hoc dixisse : Lucas aut̃ : an¬
tequã delatronis insultatione narrar&.
hoc deacetoita cõmemorauit In ludebant
aũt ei & milites: accedentes &. acetũ offe¬
rentesilli : dicentes situes rex iudȩorum
saluũ tefac. Semel cõpleti uoluit quod
amilitib: factum & dictũ est: ubi mouere
non deb&. quod non unũ eoꝵ dixit acȩtũ
obtulisse genꝰ enim locutionis tenuit de
quo supra tractauimus. pluralẽ prosin¬
gulari ponens: Hocaut̃ deaceto etiam iohes
cõmemorauit ubiait. Posteasciens iħsqr iã
om̃a consũmatas̃ ut consumaret᷑ scriptura.
dixit. Sitio. Vasaut̃ positũerat. aceto plenũ.
Illi aut̃ spongiam plenã aceto. ysopocircũ po¬
nentes obtuler̃ orieius Sed quod apud eundẽ
iohannem inuenitur dixissesitio. & quia
riturus emisit. qͦmͦ ñ repugnent mat¬
Iequiturmatheus: Iħs aut̃ iterũ clamans

Expanded text:
uero dicebant: sine, uideamus, an ueniuero dicebant: sine, uideamus, an ueniat Helias liberans eum, unde intellegimus et illum et ceteros hoc dixisse. Lucas autem, antequam de latronis insultatione narraret. hoc de aceto ita commemorauit: inludebant autem ei et milites accedentes et acetum offerentes illi, dicentes: si tu es rex Iudaeorum, saluum te fac. semel conplecti uoluit quod a militibus factum et dictum est. ubi mouere non debet. quod non unum eorum dixit acetum obtulisse: genus enim locutionis tquo supra tractavimus, pluralem pro singulari ponens . Hoc autem de aceto etiam Joannes commemoravit, ubi ait: Postea sciens Jesus quia jam omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura, dixit: Sitio. Vas autem positum erat aceto plenum: illi autem spongiam plenam aceto hyssopo circumponentes obtulerunt ori ejus . Sed quod apud eumdem Joannem invenitur dixisse, Sitio, et quia riturus emisit, quomodo non repugnent MatSequitur Mattheus: Iesus autem iterum clamans
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matheus & dicit.
Asexta aut̃hora tenebrȩ factȩ sunt su¬
Puniuersam terrã. usq ad horã nonam.
Hoc& duo alii contestant᷑: addidit aut̃ lucas.
etiam unde factȩ sint tenebrȩ. id est solem
obscuratum S̾ equitur matheus : Et circa
horam nonam : clamauit iħs uoce magna di¬
cens: Heli. heli lema sabathani. hoc est
ds̃õs. ds̃ meus : ut quid dereliquistime.
Quidam aut̃ illic stantes& audientes: dice¬
bant. Hęliam uocatiste Marcus pcene
ad eadem uerba. ad eandem tamen senten¬
tiam non pene. sed om̃ino consentit Sequi¬
tur matheus: Et continuo currens unus
ex eis. acceptam spongiã. impleuit acȩto
& in posuitꝰ arundini & dabat ei bibere.
Sic & marcus dicit Currens aut̃ unus & im¬
plens spongiam acȩto. circum ponensque
calamo. potum dabat ei dices. Sinite. ui¬
deamus siueniat helias ad deponendũ eum
Quod quidem dehelianon ipsum quiobtu¬
lit spongiam cum a coeto sed cȩteros dixis¬
se. matheus narrauit. At enim Cȩteri

Expanded text:
equitur Mattheus et dicit: a sexta autem hora tenebrae factae sunt super uniuersam terram usque ad horam nonam. hoc et duo alii contestantur; addit autem Lucas etiam, unde factae sint tenebrae, id est solem obscuratum. sequitur Mattheus: et circa horam nonam clamauit Iesus uoce magna dicens: heli, heli, lema sabacthani? hoc est: deus meus, deus meus, ut quid dereliquisti me? quidam autem illic stantes et audientes dicebant: Helian uocat iste. Marcus paene ad eadem uerba, ad eandem tamen sententiam non paene, sed omnino consentit. sequitur Mattheus: et continuo currens unus ex eis acceptam spongeam impleuit aceto et inposuit harundini et dabat ei bibere. sic et Marcus dicit: currens autem unus et implens spongeam aceto circumponensque calamo potum dabat ei dicens: sinite, uideamus, si ueniat Helias ad deponendum eum. quod quidem de Helia non ipsum qui obtulit spongeam cum aceto, sed ceteros dixisse Mattheus narrauit. ait enim: ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
qđ credendũ ẽ scđm legẽ fuerat adopta¬
tꝰ qm̃ qui eũ genuit. etus matrt fratris
defuncti coniugẽ duxerat. Itẽ ubi dixi
lucas uͦ ad ipsũ dauid ꝑ nathan ascendit
ꝑ quẽ ꝓpħam ds̃ peccatũ illius expiauit.
ꝑ cuius nominis ꝓpħam dicere ditere de¬
bui ne putaretur idem fuisse homo cũ
alter fuerit. quauis & ipse hoc uo caret
oc opꝰ sic incipit. N& TIPo¬

Expanded text:
 credendum est, secundum legem fuerat adopta credendum est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: I
Abbreviated transcription (Latin):
ER eosdem annos quib paulatim Nũt¬
libros de trintate dictabiã scripsi
& alios labore continuo. int̃po¬
nens eos illoꝵ tẽporib inquib sunt libri
quattuor de consensu euangelistarũ. ꝓp¬
t̃ eos qui tã quã dissentientib talãniantur.
Quo& primꝰ lber aduersus illos conscript̃ est.
qui tãquã maxime sapientẽ xpm̃ uel ho¬
norant uel honorare se fingunt & ideo
nolunt euangelio credere quia non abeo
illa conscripta sunt sed ab ei discipulis
quos existimant ei diumitatẽ quã crede¬
ret᷑ ds̃ errore tribuisse In quo libro quod¬
doxi ex abraham cȩpisse gentẽ hȩbreonuo
est quidẽ & hoc credibile ut ebre uelurt
abrahei dicti eẽ uideant᷑. sed ex illo ueri¬
us intelligunt᷑ appellati qui uocabatur
eber tãquã eberaei: Dde quare in libro sexto
decimo deciuitatedĩ satis disserui. Insido
cũ agerem de duob patrib ioseph. ab altero
dixigenitũ. ab altero adoptatũ. Sed dicen¬
dũ fuit. alter adoptatũ. Defun sto enm¬

Expanded text:
er eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse. In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto en
Abbreviated transcription (Latin):
rymissius erit indir iudicii quã tibi: Eti am
hoc connemorat lucas continuato quoda
sormone dnĩ. etiam harc ex ipsius ore con¬
iungens. undemagis udetur ipse hocordine
illa conmemorare. quo ad nõ dicta funt
Madius aut̃ sur rycordationis ordinẽ tenus¬
isse: Autsi illud ꝗđidẽ mathrus ait: tunc
cepit etprobrare eiuita tibiis. sic acciprendũ
piitatur ut punctũ ipsũ tẽporis uoluisse cre¬
datur exprimure inro qđ est tunc. nonautꝰ
ipsũ tempus. aliquanto latius quo kꝑc muba
grrebantur et dicobantur: Quisquis hoc
credit credat etiam hoc esse bis dictũ:
Cum enĩ etapid unũ euangelistã murni¬
antur quȩdã quȩbis dixerit dñs. sicut
apid eun dem lucã denon tollenda prra
inuia etsimiliter cȩteris. duobus locis
dictũ acdnõ inuenitur: quid miriĩ
siotaliquid aliud bis dictũ singillatĩ
a singulis dicitur rodẽ orditẽ qđ dic¬
tũ est: Etidro diuersus ordo appa¬
ret insingulis quia ettimc quando¬
ꝙ ille : Ettunc quando iste conme¬

Expanded text:
remissius erit in die iudicii quam tibi. etiam hoc commemorat Lucas continuato cuidam sermoni domini etiam haec ex ipsius ore coniungens. unde magis uidetur ipse hoc ordine illa commemorare, quo a domino dicta sunt, Mattheus autem suae recordationis ordinem tenuisse. aut si illud quod idem Mattheus ait: tunc coepit exprobrare ciuitatibus, sic accipiendum putatur, ut punctum ipsum temporis uoluisse credatur exprimere in eo quod est tunc, non autem ipsum tempus aliquanto latius quo haec multa gerebantur et dicebantur, quisquis hoc credit, credat etiam hoc esse bis dictum. cum enim et aput unum euangelistam inueniantur quaedam quae bis dixerit dominus, sicut aput eundem Lucam de non tollenda pera in uia et similiter ceteris duobus locis dictum a domino inuenitur, quid mirum si et aliquid aliud bis dictum singillatim a singulis dicitur eodem ordine, quo dictum est, et ideo diuersus ordo apparet in singulis, quia et tunc quando ille et tunc quando iste comme
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matheus & dicit: Et dimissa tirba
ascendit innauiculã & uenit infines ma¬
gedan: & ceter̃ usq ad illud ubiait. gene¬
ratio mala & ad ultera signũ quęrit. & signũ
non dabit᷑ ei nisi signũ ionae. Hoc iã &
alibi dixit idẽ matheus. Vnde etiã atq
etiã reanendũ est. sepius dñm eadẽ dixis¬
se: ut qđ exiftente contrario solui non
potuerit. bis dictũ intelligat᷑: Hunc
sane ordine. etiã marcus tenens post
illud de septẽ panib miraculũ. hoc
idẽ subicit qđ matheus : nisi qđ dalma¬
nutha qđ in quib dã codicib legitur
nondixit matheus sed magedan. Non
autẽ dubitan dũ ẽ eundem locũ esse
sub utroq nomine. Nã pleriq codices
non habent etiã secundũ marcũ nisi mage¬
dan: Nec illud moueat qđ marcus non
dicit responsũ esse quaȩ rentb signũ de
celo idẽ qđ matheus de iona: seđ ait dñm
respondisse signũ non dabit᷑ ei Intelligen¬
dũ ẽ enĩ quale petebant: hoc ẽ decelo

Expanded text:
Mattheus et dicit: et dimissa turba ascendit in nauiculam et uenit in fines Magedan, et cetera usque ad illud ubi ait: generatio mala et adultera signum quaerit et signum non dabitur ei nisi signum Ionae. hoc iam et alibi dixit idem Mattheus. unde etiam adque etiam retinendum est saepius dominum eadem dixisse, ut quod existente contrario solui non potuerit bis dictum intellegatur. hunc sane ordinem etiam Marcus tenens post illud de septem panibus miraculum hoc idem subicit quod Mattheus, nisi quod Dalmanutha, quod in quibusdam codicibus legitur, non dixit Mattheus, sed Magedan. non autem dubitandum est eundem locum esse sub utroque nomine. nam plerique codices non habent etiam secundum Marcum nisi Magedan. nec illud moueat, quod Marcus non dicit responsum esse quaerentibus signum de caelo, idem quod Mattheus de Iona, sed ait dominum respondisse: signum non dabitur ei. intellegendum est enim quale petebant, hoc est de caelo,
Abbreviated transcription (Latin):
errantibus dñs ad istos sermonẽ faciens. quos uole¬
bat ab illorum errore liberari. scđm hos duos
eugłistas commemoratur. ut quod illis dic¬
tum ẽ quo modo dicitis sicut matheus narrat.
sic accipiatur ñ tanquã ad illos sed tanquam
de illis adeos potius dictum sit quos uolebat

Expanded text:
errantibus dominus ad istos sermonem faciens quos uoleerrantibus dominus ad istos sermonem faciens quos uolebat ab illorum errore liberari secundum hos duos euangelistas commemoratur, ut quod illis dictum est: quomodo dicitis, sicut Mattheus narrat, sic accipiatur, non tamquam ad illos, sed tamquam de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa die eũ amplius interre gare. ł lo
consequenter & eodẽ ordine. marcꝰ quoq
cõmemorat : Lucas &tiã tantũ modo de
illo tac& qui interrogauit dñm quod ess
mandatũ primũ in lege Hoc autẽ pra¬
dexp̃o quomodo sit filius dauid quaesise
Auda eis dnm pariter narrat: Nec ino¬
ẽ ad sententiã qđ scđm matheũ cũ ino¬
rogass& iħs quid eis uideatur dexp̃o cu
ess& filius. illi responderant dauid Tus
demum intulit. quomodo eũ dauid dicd
interrogati esse nec respondisse inueniumꝰ
Intellegere enĩ debemus. post eorũ pespo¬
sionẽ sententiã ipsius dñi aduob enangil¬
tis insinuatã. quomodo ab illos dicta stt
his audientib quos uolebat suo magister ͦ
uti liter informare. & soribarũ alienare
doctrina. qui dexp̃o illud solũ sapieban
qđ scđm carnẽ factus erat ex scmine dd
Non eũ autẽ intellegebant dm̃ ꝓpt̾ quod
erat dñs ipsius dauid: Idõ tã quã de illis

Expanded text:
amplius interrogare. hoc consequenter et eodem ordine Marcus quoque commemorat. Lucas etiam tantum modo de illo tacet qui interrogauit dominum, quod esset mandatum primum in lege; hoc autem praeterc de Christo, quomodo sit filius Dauid, quaesisse a Iudaeis dominum pariter narrat. nec interest ad sententiam, quod secundum Mattheum, cum interrogasset Iesus, quid eis uideatur de Christo, cuius esset filius, illi responderunt: Dauid, tum demum intulit, quomodo eum Dauid dicerum et Lucam, nec interrogati esse nec respondisse inueniuntur. intellegere enim debemus post eorum responsionem sententiam ipsius domini a duobus euangelistis insinuatam, quomodo ab illo dicta sit, his audientibus quos uolebat suo magisterio utiliter informare et ab scribarum alienare doctrina, qui de Christo illud solum sapiebant, quod secundum carnem factus erat ex semine Dauid, non eum autem intellegebant deum, propter quod erat dominus ipsius Dauid. ideo tamquam de illis
Abbreviated transcription (Latin):
debrat: iterũ alibi dici: quod iam
alibi dictũ erat. Nec tantũ dedictis.
urrũ etiam defactis obseruari
debrre: Nihil enĩ prolubꝙ hoc idem
iterum factũ credere: Calum niari
aut̃ euangelio dũ non qedit iterũ factũ qđ
iterũ fieri non potusse nemo conuinat:
sacrilrgr uanitatis pst X XXI. Ubi io hani¬
tes baptista misit ad iħ in de carcere
discipulos suos quid matheus & lucas diciis¬

Expanded text:
debeat iterum alibi dici, quod jam debeat iterum alibi dici, quod jam alibi dictum erat: nec tantum de dictis, verum etiam de factis observari debere. Nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere: calumniari autem Evangelio, dum non credit iterum factum, quod iterum fieri non potuisse nemo convincit, sacrilegae vanitatis est. CAPUT XXXI.-- Ubi Joannes Baptista misit ad Dominum de carcere discipulos suos, quid Matthaeus et Lucas dic
Abbreviated transcription (Latin):
sed euangelistas alia istũ. ali a illũ
inseruisse scriptis suis. Quedã
uero eadem uelduos ueltres
eorũ quos libee ur lomĩs qua tuor
posuisse neosic tamm omã esse
conscripta quȩ ab illo seudicta
seu facta sit ibius quis aut̃ puttat
non potuisse dnm̃ in uno sermone
quar dam figurate. quȩdam ꝓprir
ponere eloquia ceteraeĩ inpi¬
ciat : uidebit quã hoe tentre : atq
inerudite arbitretur. Pitest enmm
iste: ut unum aliquid dicã : quod
animo interim occurrte: qm̃ monet
ut non sciat sinistra quod facte dextra
& ipsas elimosynas et quicquid illic
aliud precipitur. ficurate accipi¬
endũ putare: Sane rursus ad mo¬
neo: quod oportet meminisse lectorẽ:
netali admonitione sepissime indi¬
geat: alusatq aliis sermonũ sueꝵ
locis dnm̃: iam multa iterasse que
alibi dixerat: nefortẽ ipsorũ locoꝵ
ordo: cũ ex alio euangelista non con¬
urnerit alicui eorũ:: Hinc putrt
esse contrariũ : cũ intellegere

Expanded text:
sed Evangelistas, alia istum, alia illum sed Evangelistas, alia istum, alia illum inseruisse scriptis suis; quaedam vero eadem vel duos, vel tres eorum quoslibet, vel omnes quatuor posuisse: nec sic tamen omnia esse conscripta, quae ab illo seu dicta seu facta sunt. Quisquis autem putat non potuisse Dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, caetera ejus inspiciat; videbit quam hoc temere atque inerudite arbitretur. Potest enim iste ut unum aliquid dicam quod animo interim occurrit, quoniam monet ut non sciat sinistra quod facit dextra , et ipsas eleemosynas, et quidquid illic aliud praecipit, figurate accipiendum putare. 77. Sane rursus admoneo, quod oportet meminisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis atque aliis sermonum suorum locis Dominum multa iterasse quae alibi jam dixerat; ne forte ipsorum locorum ordo cum ex alio evangelista non convenerit, alicui eorum hinc putet esse contrarium; cum intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui uirgã sub alia significatione
positã tollendã dixxit ei qui uirgã rursꝰ
aliud significantẽ ñ tollendã dixit ẽe
contrarius. sed iã ratione reddita ñ pu¬
tet᷑. Sic & calciamt̃ta cũ dicit matheus
inuia ñ e̾e portanda curã ꝓhib& quia
ideo portanda cogitant᷑ ne desint.
hoc & deduab tunĩcis intelligendũ ẽ.
ne quisquã eoꝵ p̾ter eã quã ess& indutꝰ aliã
portandã portar& sollicitꝰ ne opꝰ eie. cũ ex
illa potestate poss& accipere. Proinde
marcꝰ dicendo calciari eos sandaliis ł soleis
aliquid hoc calciam̃tũ misticȩ significa¬
tionis habere ad mon&. ut pes neq tectus
sit nec nudus ad t̾ram. id ÷ nec occultet᷑
euangłm. nec terrenis cõmodis innitat᷑.
& qđ ñ portari ł haberi duas tunicas sed
expressius indui ꝓhib& dicens ne indu¬
erent᷑ duab tunicis. quid eos moneat
nisi ñ duplicit̃ sed simplicit̃ ambulare
Ita dñm om̃a dixisse nullomͦ dubitan¬
dũ ẽ. partim ꝓprie partim figurate.

Expanded text:
ille qui uirgam sub alia significatione positam tollendam dixit ei qui uirgam rursus aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. Sic et calciamenta cum dicit Matthaeus in nia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus eilla potestate posset accipere. Proinde Marcus dicendo calceari eos sandaliis vel soleis, aliquid hoc calceamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram; id est, nec occultetur Evangelium, nec terrenis commodis innitatur. Et quod non portari vel haberi duas tunicas, sed expressius indui prohibet dicens, Et ne induerentur duabus tunicis; quid eos monet nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? 76. Ita Dominum omnia dixisse, nullo modo dubitandum est, partim proprie, partim figurate: