comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse itidan fingit : ꝑ mortales sensus utfiathomo in animã uiuam
Illudsane delibro sapiatię ubi ait: sortitussum animã bonã
& c̃ũ magis essem bonus. ueni ad corpus in quo inquinatũ dili¬
gentiorũ considerationem flagitat: mnagis cnĩ uid&ur attes¬
tari opiniono quanonexuna ꝓpagari : sed elesuꝑ animȩ uenire
creduntur ad corpora: uqrum tam̃ : quid est sortitus sũ anima
bonã: quia si autiillã animarũ fonte siullus est: aliaesint an¬
mae bonȩ aliae nonbonȩ: quae sorte quadã exeunt quȩnã
cui homini tribuatur: aut abiasds̃ adhorã concꝙtorũ uel
nascentiũ faciat bonas: alias nonbonas quasquisq habeat so¬
te quae acciderit̾: mirũ si hoc eos saltim adiuuat: quicredui
animas alibi factas singillatim. mittiadõ singalis quibq corp¬
rib hominum: ac nonillos potius quiꝓineritis opqrũ. quae
ante corpus egerunt: incorpora mitti animas dicunt. qui si¬
cundum quidem eñ aliae bonae: aliae nonbonae umire ade

Expanded text:
ipse itidem fingit per mortales sensus carnis, ut fiat homo in animam uiuam. Illud sane de libro Sapientiae, ubi ait: sortitus sum animam bonam et, cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum, diligentiorem considerationem flagitat. magis enim uidetur adtestari opinioni, qua non ex una propagari, sed desuper animae uenire creduntur ad corpora. uerum tamen quid est: sortitus sum animam bonam? quasi aut in illo animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae non bonae, quae sorte quadam exeunt, quaenam cui homini tribuatur, aut alias deus ad horam conceptorum uel nascentium faciat bonas, alias non bonas, quarum quisque habeat sorte, quae acciderit. mirum, si hoc eos saltem adiuuat, qui credunt animas alibi factas singillatim mitti a deo singulis quibusque corporibus hominum, ac non illos potius, qui pro meritis operum, quae ante corpus egerunt, in corpora mitti animas dicunt. secundum quid enim aliae bonae, aliae non bonae uenire ad
Abbreviated transcription (Latin):
narrationem ha& &iam corporaliter intellata: nemorrit.
mutopinor tam infideliter pertinax : quicumea secundũ regu¬
lam fidei exposita proprie uiderit: mall& in pristinarema¬
fre sententia: si forte illi uisa fuerant non nisi figurate
pos se accipi: nam &ego contra mani checis quihas litteras ue¬
teris testamenti nonaliter quam oport& accipiendo errant.
issed omnino non accipiendo & de testando blasfemant: duos
cons cripsi libros recenti tempore conuersi onis meae
certe uolens eorum uel con futare deleͥramenta. uel egere in¬
tentionẽ adque rendã inlit teris qua soderant xp̃ianã & eu¬
angelicam fidem: & quia non mihi tunc occurrebant omnia
quemad modum proprie possent accipi: magisque non posse
uide batur autuix posse atq dificile. nere tarda rer
autem hominibus quod sine temporasibus sonis ds̃ dixerit. non nisi per
temporales sonos potu it futurum enimerat ut homo lam deli¬

Expanded text:
narrationem haec etiam corporaliter intellecta, nemo erit, narrationem haec etiam corporaliter intellecta, nemo erit, ut opinor, tam infideliter pertinax, qui cum ea secundum regulam fidei exposita proprie uiderit malit in pristina remanere sententia, si forte illi uisa fuerant, nonnisi figurate posse accipi. Nam et ego contra Manichaeos, qui has litteras ueteris testamenti non aliter quam oportet accipiendo errant, sed omnino non accipiendo et detestando blasphemant, duos conscripsi libros recenti tempore conuersionis meae, cito uolens eorum uel confutare deliramenta uel erigere intentionem ad quaerendam in litteris, quas oderunt, christianam et euangelicam fidem. et quia non mihi tunc occurrebant omnia quemadmodum proprie possent accipi magisque non posse uidebantur aut uix posse atque difficile, ne retardarerautem hominibus, quod sine temporalibus sonis Deus dixerit, nonnisi per temporales sonos potuit. Futurum enim erat ut homo iisde
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑos se secundum propriam litteram non secundum algo ricã
locutionem ha&scripta esse monstrare sicatea quae su peris
numquam uiderunt: autsi &ipse figurat e intellegendus est quisge¬
nuit cain. & abel & sed. an&ipse figurae tantum fuerunt. non &iã
homines & hominibus nati : deproximo ergo adtendant istam prae¬
sumtionẽ quotendant : E conentur nobiscum cuncta primitus
quae gesta nar ratur. in &pressionẽ proprietatis accipere:
quisenim eis postea non faueat intellegentibus quid ista &iam
figurata significatione cõnmoneant. siue ipsarũ naturarum
sp̃i talium uel affactionẽm siuererũ &iam futurarũ: sane
sinullo modo possent salua fide ueritatis eaquae corporaliter
hic numerata sunt &iam corporaliter accipi : quid aliud rema¬
neret nisiutea potius figurate dicta intellegere mus: quam
scripturam scam impie culparemus: porro autem si non solũ
non lnpediunt uerum &iam solidius asserunt diuini eloquii

Expanded text:
posse secundum propriam, non secundum allegoricam posse secundum propriam, non secundum allegoricam locutionem hanumquam uiderunt. aut si et ipse figurate intellegendus est, quis genuit Cain et Abel et Seth? an et ipsi figurate tantum fuerunt, non etiam homines ex hominibus nati? de proximo ergo adtendant istam praesumtionem quo tendat et conentur nobiscum cuncta primitus, quae gesta narrantur, in expressionem proprietatis accipere. quis enim eis postea non faueat intellegentibus, quid ista etiam figurata significatione commoneant, siue ipsarum spiritalium naturarum uel adfectionum siue rerum etiam futurarum ? sane si nullo modo possent salua fide ueritatis ea, quae corporaliter hic nominata sunt, etiam corporaliter accipi, quid aliud remaneret, nisi ut ea potius figurate dicta intellegeremus, quam scripturam sanctam inpie culparemus? porro autem, si non solum non inpediunt, uerum etiam solidius adserunt diuini eloquii
Abbreviated transcription (Latin):
lit te rasonat &po teste uitare blas femias & omnia congrues¬
tia fidei catholica praedicare non solũ ei non est inuidendum.
sed pra cipuus multũq laudabilis intellector habendus est.¬
s i autem nullus &itus datur ut pie & dõ digne quae scripta
sunt intellegantur: nisi figurat e atq inenigmate proposi¬
ta stac̾redamus. habentes auctorit̾atẽ apostolicã. aquibus
tam multa delibris ueteris testamenti soluuntur enig¬
mata: modum quẽ intendonus teneamus: adiuuante illo. quinos
petere querere & pulsare adhortatur: ut omnes istas figu¬
ras rerum secundum catholi cam fidem siuequae ad historid
siue quae ad prophetiam pertinent &xplicemus non prae iud
cantes meliori diligentioriq tractaui siue pernos siue
peralios quibus dñs reuelare dignatur: ha& tunc dixi nunc
autem qui a uoluit dñs ut ea diligentius intuens atque consi¬
derans non frustra quantum opmnor gestimarem &iam perme

Expanded text:
littera sonat, et potest euitare blasphemias et omnia congruenlittera sonat, et potest euitare blasphemias et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est inuidendum, sed praSi autem nullus exitus datur, ut pie et digne Deo quae scripta sunt intelligantur, nisi figurate atque in aenigmatibus proposita ista credamus; habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris Veteris Testamenti solvuntur aenigmata, modum quem intendimus teneamus, adjuvante illo qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur ; ut omnes istas figuras rerum secundum catholicam fidem, sive quae ad historiam, sive quae ad prophetiam pertinent, explicemus, non praejudcantes meliori diligentiorique tractatui siue per nos siue per alios, quibus dominus reuelare dignatur. haec tunc dixi. nunc autem quia uoluit dominus, ut ea diligentius intuens atque considerans non frustra, quantum opinor, extimarem etiam per me
Abbreviated transcription (Latin):
cursum intuentibus non oc currant: nolunt ea quidã pro¬
prie sed figurate dicta intellegẽ: at que &illo loco uolunt
incipere historiam idest rerũ propriegestarũ nar¬
rationẽ & quo dimisso deparadiso adam & aeua conuene¬
runt atq genuerunt: quasiuero usitatũ sit nobis uel qđ tot
annos uixerunt : uel quod & grandȩ a grauida &ste
quid figurate significarent ea quae ad litteram brae nire non
potui quat̾a ualui breuitate acper spicuitate & plicaui ne
uel multa latione uel dispd̃tationis obscuritate de territ
in manus ea sumere noncurarent⁊ Memor tamen quid max¬
me uoluerim n& potuerim: ut non figurate sed proprie
primitus cuncta intellegerentur n&c omnino desperans
&iam sicposse intellegi idipsum in prima par te secund
libri itaposui sane inquam quis quis uoluerit omnia que dicta sin
secundum lit teram accipere: idest non aliter intellegere quã

Expanded text:
cursum intuentibus non occurrant, nolunt ea quidam procursum intuentibus non occurrant, nolunt ea quidam proprie, sed figurate dicta intellegi atque ex illo loco uolunt incipere historiam, id est rerum proprie gestarum narrationem, ex quo dimissi de paradiso Adam et Eua conuenerunt atque genuerunt. quasi uero usitatum nobis sit, uel quod tot annos uixerunt uel quod Enoch translatus equid figurate significarent, ea quae ad litteram inuenire non potui, quanta ualui breuitate ac perspicuitate explicaui, ne uel multa lectione uel disputationis obscuritate deterriti in manus ea sumere non curarent. memor tamen quid maxime uoluerim nec potuerim, ut non figurate sed proprie primitus cuncta intellegerentur, nec omnino desperans etiam sic posse intellegi id ipsum in prima parte secundi libri ita posui. sane, inquam, quisquis uoluerit omnia, quae dicta sunt, secundum litteram accipere, id est non aliter intellegere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
si quid aliud significat secundũ id quodeũ formã futuri esse
dixit apostolus: homotamen innatura propria expres sus
accipitur qui uixit certo numero annorũ & propagata nu¬
merosa prole mortubs est sicutmoriuntor ceterihomines
& sinon sicut ceteri &xparentibus natus sed sicut primitus
oportebat. & terra factus est ita & paradisus inquo eũ collo¬
cauit dĩ nihil aliud quam locus quidam intellegatur: terra
scilic&. ubihabitar& homo terenus: narratio quippe in his li¬
bris nongenere locutiones figura tarurerũ est. sicut incanti¬
co canticorũ sedomnino gestarum est sicut in regnorum
libris & huius cemodice teris: sed quia illic ea dicuntur quae
uitȩ humanaeusus notissimus hab&: nonde ficile immo prõ¬
tissime primitus accipiuntur adliteram: ut de inde eillis
quid &iam futurorum res ipsȩgestae signifi cauerint & cul¬
patur: hic autẽ quia ea dicuntur quae adusitatũ naturae

Expanded text:
tsi aliquid aliud significat secundum id, quod eum formam futuri esse tsi aliquid aliud significat secundum id, quod eum formam futuri esse dixit apostolus, homo tamen in natura propria expressus accipitur, qui uixit certo numero annorum et propagata numerosa prole mortuus est, sicut moriuntur et ceteri homines, etsi non sicut ceteri ex parentibus natus, sed sicut primitus oportebat ex terra factus est, ita et paradisus, in quo cum conlocauit deus, nihil aliud quam locus quidam intellegatur terrae scilicet, ubi habitaret homo terrenus. Narratio quippe in his libris non genere locutionis figuratarum rerum est sicut in Cantico canticorum, sed omnino gestarum est sicut in Regnorum libris et huiuscemodi ceteris. sed quia illic ea dicuntur, quae uitae humanae usus notissimus habet, non difficile, immo promtissime primitus accipiuntur ad litteram, ut deinde ex illis quid etiam futurorum res ipsae gestae significauerint exculpatur; hic autem, quia ea dicuntur, quae usitatum naturae
Abbreviated transcription (Latin):
ha& in ipso opere nostro quantumualemus ita defendamus
ad litteram ut qui non ratio nabiliter moti propteranimun
peruicacem uel ebetem credere ista de tractant: nullam tamen
inueniant ratione munde falsaesse con uincant: uerum isti nos¬
tri quifidem habent his diuinis libris & nolunt paradisum ad
proprie tatem lit terȩ intellegi locum scilic & a moenissi mũ
fructuosis moribus opacatum eundẽq: magnum & magno fon¬
te fecundum. cumuideant non nulla humana operato tactan¬
ta uirata siluae suc crescere occulto opere dĩ miror quȩ¬
ad modum credant ipsum hominẽ it a factũ quem ad modum
aliãs corporaliter aliãs autẽ sp̃i taliter: breuiter ergo ut dicađ:
tertiã mihi fdteor placere sententiam: secundũ hanc suscepi
nunc loqui depa radiso quod dñs donare dignabitur ut homo
factus elimo qđ utiq: corpus humanu est in paradiso corpo¬
rali collocatus intellegatur: ut quem admodũ ipstadam &¬

Expanded text:
haec . in hoc ipso opere nostro, quantum ualemus, ita defendamus haec . in hoc ipso opere nostro, quantum ualemus, ita defendamus ad litteram, ut, qui non rationabiliter moti propter animum peruicacem uel hebetem credere ista detrectant, nullam tamen inueniant rationem, unde falsa esse conuincant. uerum isti nostri, qui fidem habent his diuinis libris et nolunt paradisum ad proprietatem litterae intellegi, locum scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum eundemque magnum et magno fonte fecundum, cum uideant nulla humana opera tot ac tanta uirecta siluescere occulto opere dei, miror, quemadmodum credant ipsum hominem ita factum, quemadmodumalias corporaliter, alias autem spiritaliter. breuiter ergo ut dicam, tertiam mihi fateor placere sententiam. secundum hanc suscepi nunc loqui de paradiso, quod dominus donare dignabitur, ut homo factus e limo — quod utique corpus humanum est — in paradiso corporali conlocatus intellegatur, ut, quemadmodum ipse Adam, e
Abbreviated transcription (Latin):
lita ostencdunt alios esse tamquam naturales modos reru alios
miraculorũ quae magnalia nominantur: hic autẽ ipsa insinuatun
institutio naturarũ quibus responditur: sedideo in solida & ipsar
quia prima: namquid tã sine exemplo &sine pari facto inrerũ mun¬
da narum contitutione: quã mundus: num quid ideo credendum
non est dm̃ fecis se mundum. quia iam non fecit mundos aut non fe¬
cisse solem quiaiam nonfẽcit soles: & hoc quidem non deparadi¬
so seddeipio homine permotis debuit responderi nunc uero
cum ipsũ sic credunt a dõ factum sicutalius nullus factus est.
curpara di sũ nolunt ita factum credere. quẽ ad modum nunc
uident siluas fieri ad eos quippe loquor: qui auctoritatem ha¬
rum lit terarum sequuntur: eorum enim quidam . non proprie
sed figurate para disum intellegi uolunt: namqui omnino aduer¬
santur his litteris aliãs cumeis atq aliter ẽgemas: quã quam &

Expanded text:
lita ostendunt alios esse tamquam naturales modos rerum, alios lita ostendunt alios esse tamquam naturales modos rerum, alios miraculorum — quae magnalia nominantur — hic autem ipsa insinuatur institutio naturarum. quibus respondetur: sed ideo insolita et ipsa, quia prima. nam quid tam sine exemplo et sine pari facto in rerum mundanarum constitutione quam mundus? num ideo credendum non est deum fecisse mundum, quia iam non facit mundos, aut non fecisse solem, quia iam non facit soles? et hoc quidem non de paradiso, sed de ipso homine permotis debuit responderi; nunc uero, cum ipsum sic credant a deo factum, sicut alius nullus factus est, cur paradisum nolunt ita factum credere, quemadmodum nunc uident siluas fieri ? Ad eos quippe loquor, qui auctoritatem harum litterarum sequuntur; eorum enim quidam non proprie, sed figurate paradisum intellegi uolunt. nam qui omnino aduersantur his litteris, alias cum eis atque aliter egimus, quamquam et
Abbreviated transcription (Latin):
eum operari quod dñs dicit: respiciat &iam quaedicta sunt con¬
sum mata quo modo eadem dictas int inchoata: hisenim omni¬
bus diuinae scripturae testimoniis quamesse ueracem ne¬
modubitat nisi infidelis autimpius ad illam sententiam
ducti sumus. ut diceremus dm̃ ab exordio saeculi primitus
simul omnia creauisse quaedã conditis iam ipsis naturis. quae¬
dam praeconditis causis sicit non solũ praesentia uerũ
&iam futura fecit omnipotens: & ab eis factis requieuit:
ut eo rum de inceps amministratione adq regimine crea¬
r& &iam ordines temporum & temporalid̃ : quia & consum¬
mauerat ea propter omniũ generũ terminationẽ. & incho.¬
auerat propter sȩculorum propagationem : ut propter
consum mati requiescer& & quȩ inchoata usq nunc operare
relis peperit: & cetera huius modi: sed alia est in quiunt narratio fac¬
torũ mirabilium: alia institurarũ creaturarũ: illicenim ea ipsa in so¬

Expanded text:
eum operari, quod dominus dicit. respiciat etiam quae dicta sunt coneum operari, quod dominus dicit. respiciat etiam quae dicta sunt consummata, quomodo eadem dicta sint inchoata. His enim omnibus diuinae scripturae testimoniis, quam esse ueracem nemo dubitat nisi infidelis aut inpius, ad illam sententiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi primum simul omnia creauisse, quaedam conditis iam ipsis naturis, quaedam praeconditis causis; sicut non solum praesentia, uerum etiam futura fecit omnipotens et ab eis factis requieuit, ut eorum deinceps administratione atque regimine crearet etiam ordines temporum et temporalium, quia et consummauerat ea propter omnium generum terminationem et inchoauerat propter saeculorum propagationem, ut propter consummata requiesceret, propter inchoata usque nunc operarerilis peperit et cetera eiusmodi. Sed alia est, inquiunt, narratio factorum mirabilium, alia institutarum creaturarum; illic enim ea ipsa inso
Abbreviated transcription (Latin):
rales sunt sententiae: unaeorũ quitantũ modo corporali¬
ter para disũ intellegi uolunt: alia eorũ qui spitaliter tan¬
tum. tertia eorum qui utroq: modo paradisũ accipiunt
animalios & teteruae & posea dicatur cum factus est dies fecit
dĩ caesuam eetenram & omne uiride agri : quando quidens cum
fuot usest elies nonfecit nis ipsumdiem quo modo &iam omne
uir idragri fecerit antequam ess& superterram &o mnee
fenũ antequã &oreretur : tuncenim factum cumgortum
est nonante quã &oriretur quis nondicere᷑ nisi scriptur&
uerba reuocarent: meminerit &iam scriptum es se : quiui¬
uit inae ternum: creauit omnia simul: &uide at quem ad¬
modũ simul creata dicipos sunt quorum creatio spat̾us tẽ¬
poralibus distat non horarũ tantum. sed & iã dierũ: cur&
quoq ostendere quomodo utrumque uerumsit quod con¬
trarium uidere potest: & dm̃ indie septimo ab omnibus ope¬
rebus suis requieuis se quod geneseos liberdicit: &us que nunc

Expanded text:
rales sunt sententiae. una eorum, qui tantummodo corporaliter paradisum intellegi uolunt, alia eorum, qui spiritaliter tantum, tertia eorum, qui utroque modo paradisum accipiuntanimalia, sexto terrae, et postea dicatur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, quandoquidem, cum factus est dies, non fecit nisi ipsum diem; quomodo etiam omne uiride agri fecerit, antequam esset super terram, et omne fenum, antequam exoreretur; tunc enim factum, cum exortum est, non, antequam exoreretur, quis non diceret, nisi scripturae uerba reuocarent? meminerit etiam scriptum esse: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et uideat, quemadmodum simul creata dici possint, quorum creatio spatiis temporalibus distat, non horarum tantum, sed etiam dierum. curet quoque ostendere, quomodo utrumque sit uerum, quod contrarium uideri potest, et deum in die septimo ob omnibus operibus suis requieuisse, quod Geneseos liber dicit, et usque nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ipseprimitus factus est sicut firma mentum sicut terra & mare.
Neque enim haecdicenda sunt ante in quibus dam primordis iam factala¬
tuise : Acde inde in hac fatiem quamundus extructus est acces sutem¬
poris tum quam exo teclaruisse sed ab exordio seculi cum factus estdies
conditum mundum : incuiuselimentis simulsunt condita quae post acces su
temporis orirentur : uel frutecta uelanimalia queq suumgenus:

Expanded text:
ipse primitus factus est, sicut firmamentum, sicut terra et mare. Neque enim haec dicenda sunt ante in quibusdam primordiis jam facta latuisse, ac deinde in hanc faciem qua mundus exstructus est, accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt condita, quae post accessu temporis orerentur. uel frutecta uel animalia quaeque s
Abbreviated transcription (Latin):
caui : Sedipsamhi dedit inquĩ .a. ligno & manducaui: illa uero serpens inquia
seduxitme : Itasolomonur tantae sapientiae nũ quidnã credendum
est quod in simul agrorumcultu credȩditene: aliquidutilitatis : sed mulierũ
amoriꝰ ad hocmalũtra hentir enfterenonualuit. faciens quod sciebat nones¬
se faciendũ nesuas quibus deperiebat atq defluebat mortiseras dilicias con¬
tristar & ita& adã poftea quã dligno ꝓhibito sedustamulier manduca uit ei que
deditursi mul ederant nolo it eã contristare quã credebat posse si ne suosoli¬
tio contabescere siabeꝰ alienaretur animẽ : & omninoilla interire disce¬
die ñ quidẽcarnis unct̾ concupis centia quã ñ dũ senserat inrenfiente

Expanded text:
caui" sed: ipsa inquit, dedit mihi a ligno et manducaui. illa uero: serpens, inquit, caui" sed: ipsa inquit, dedit mihi a ligno et manducaui. illa uero: serpens, inquit, seduxit me. ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non eualuit, faciens quod sciebat esse faciendum minime, ne suas quibus deperibat atque defluebat mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia: non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistent
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃italim̃te p̃ditus credere potiuis s& anquia hoc credere ipseñ poss& : ꝓpt̃ s̾amu¬
lieradi taẽ q̃ parui intellectus esr& & ad hucforias sesecundũsen sĩ tarnis
uir quidẽ non deb & uelare caput suũ cũ sitima gogloria dĩ : mulierautem ql ori
aest uiri non quod mens se minae cadem imaqinẽ capere nompos s& cũiillage
ta non dicat. nacmasculũerre nec feminã sed quod fortassis illahoc nondum
ꝑceperat qđ sitin agnitionedĩ: & iuuisꝰ ogente acdis pens ante paulatim sue¬
rat ꝑceptura neq emimn frustra &illud quod a postalus ait adamenim primus far¬
matus est de indecua. & adõnẽ sedutis mulierautẽ seducta inp̃uaricati¬
onem factaest id ÷ ut ꝑillã & ãuir p̃uari qaretur : nã & ipsũ dicit p̃uaricatorẽ
ubiait : insimilitudinẽ p̃uaricationes ad equi ẽ forma futuri : seductũ tamen
negat: nã &mͭ trrogauis ñ ait mulier quã dedistr iminsediteitme a mandu¬

Expanded text:
spiritali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parui intellectus esset, adhuc fortasse secundum sensum carnis,uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei, mulier autem gloria uiri est; non quo mensatia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat, quod fit in agnitione dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim frustra et illud, quod apostolus ait: Adam enim primus formatus est, deinde Eua. et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeruaricatione facta est, id est ubi ait: in similitudine praeuaricationis Adae, qui est forma futuri; seductum tamen negat. nam et interrogatus non ait: "mulier, quam dedisti mecum, seduxit me et mandu
Abbreviated transcription (Latin):
nem fieri ãparentib: infilios utriusq rei trons fusis semenib
hinc enim primitus ad hoc mouentur utelieant qd unam
animã ds̃ fecerit quã sufflauit infaciem hominis: quẽ depul¬
uere finxenrt: ut ex illa iamcetere crearentur animȩ hominu
sicut ex illius carne. omnis &iam caro hominũ: qm̃primo
adam formatus est deinde eua: & illequidem undehabu¬
er& corpus unde animam. dictum est: corpus uidelica.
puluerem terrȩ : animã uero flatũdĩ: atilla deillius late¬
re cum factadicatur: pondicitur q̃d eamđs flando similit̃
matus: Aut enĩ tacere oportuit: Inquiunt & iam deanima
uiri ut eam sicut possumus datam diuinitus uel intellegeronis
uel cq te crederemus: aut si hoc ꝓpt̃ ea scripturx non tacuit
peanimã quoq sicut hominis carnand&erro factã essepu¬
taremus: debuit & demulieris anima nontaceri neputar ꝙ

Expanded text:
nem fieri a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. nem fieri a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. hinc enim primitus ad hoc mouentur, ut dicant, quod unam animam deus fecerit, quam sufflauit in faciem hominis, quem de puluere finxerat, ut ex illa iam ceterae crearentur animae hominum sicut ex illius carne omnis etiam caro hominum, quoniam primo Adam formatus est, deinde Eua. et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est: corpus uidelicet puluerem terrae, animam uero flatum dei; at illa de illius latere cum facta dicatur, non dicitur quod eam deus flando similiter animatus. aut enim taceri oportuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit et de mulieris anima non taceri, ne putaretur
Abbreviated transcription (Latin):
qa qͥrie &aquarepente floreat & fructũ gignat ut iuuentã
terilis femina insen&tute pargat. utasina loquatur. & siquid
eius modiest: dedit quidem naturis quas creauit ut̾eis & haex
fieripossent: peq: enĩ exeis uel ipse faccr& qd ex eis sicri non
posse ipseprefigir &: qm̃ scipso non est p&xipse potentior:
ui crumtam̃ alio modo dedit utnon haec haberant inmotu
dicere potuisse : sediam iste huius libri torminus plac&: it ea
quae sequntur ab alio &xordio renouent intortionem
nam quidemordo ip̃se uida ur exposcere : ut de peccato
primi hominis lisseiramus: sel quia decarne mulieris
quẽ ad modum factasit scriptunr narnruit: dacuit autẽ
edeanima multo magis nos fecit intoitos: ut dehoc diligarti¬
us in quinomnus quodam modo resellipossint siue non pos¬
sunt: qui credunt animã deanima hominis. sicut de carne can¬

Expanded text:
ne terra et aqua repente floreat et fructum gignat, ut per iuuentam ne terra et aqua repente floreat et fructum gignat, ut per iuuentam sterilis femina in senecta pariat, ut asina loquatur et si quid eius modi est, dedit quidem naturis, quas creauit, ut ex his et haec fieri possent — neque enim ex eis uel ipse faceret, quod ex eis fieri non posse ipse praefigeret, quoniam se ipso non est nec ipse potentior — uerum tamen alio modo dedit, ut non haec haberent in motudicere potuisse. sed iam iste huius libri terminus placet, ut ea, quae sequuntur, ab alio exordio renouent intentionem Iam quidem ordo ipse uidetur exposcere, ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmodum facta sit, scriptura narrauit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint siue non possint, qui credunt animam de anima hominis sicut de carne car
Abbreviated transcription (Latin):
non possit : exhis uel ut primordis rerũ omnia quaegignuntor
uoquoq tempore exortus ꝓcessusq sumunt. sinesq & dlecessio¬
ies sui culusq generis: undesit ut cdegneno tritici. nascatur faba
uel defaba triticum: uel de pecore homo aut dehomine pecus:
ũp hunc aũt modum cursumq: rerũ naturxlem potestas crea¬
toris hab& apud se possedehis omnibus facere aliud quã eorũ
quasi seminales nrtiones habent: pontam̃ id qd non in eis po¬
uit ut dehis fieri uelabipso possit Peq enĩ potentia temporo¬
na sed sapientiae uirtute omnipotens est: & hoc cleunaquꝰq
rẽ intempore suo facit qd antea in eafecit ut possit alius
rgo est rerũ modus quo illa herbasit germinat sicilla ae¬
tas par& illa non parit: homo loqui potest pecus non potest:
horum talium modorũ nationss non tantũ indõsunt. sed
ib illo &iam rebus creatis inelitae atq concreate Utaũt lig¬
num d& qrricexer sum aridum ꝑpoli tum sinenedice ulla si¬

Expanded text:
non possit. ex his uelut primordiis rerum omnia, quae gignuntur, suo quaeque tempore exortus processusque sumunt finesque et decessiones sui cuiusque generis. unde fit, ut de grano tritici non nascatur faba uel de faba triticum uel de pecore homo uel de homine pecus. super hunc autem motum cursumque rerum naturalem potestas creatoris habet apud se posse de his omnibus facere aliud, quam eorum quasi seminales rationes habent, non tamen id, quod non in eis posuit, ut de his fieri uel ab ipso possit. neque enim potentia temeraria, sed sapientiae uirtute omnipotens est; et hoc de unaquaque re in tempore suo facit, quod ante in ea fecit, ut possit. alius ergo est rerum modus, quo illa herba sic germinat, illa sic, illa aetas parit, illa non parit, homo loqui potest, pecus non potest. horum et talium modorum rationes non tantum in deo sunt, sed ab illo etiam rebus creatis inditae atque concretae. ut autem lignum de terra excisum, aridum, perpolitum, sine radice ulla, si
Abbreviated transcription (Latin):
mitio masculum & feminã fecit eos. & dixit ꝓpt̃ hoc dimitt&
homo patrem& matrem & adherebit uxorisuae & erunt duo
in carneuna : Uthic intellegeremus propter exta sin quȩ
prȩces senrt inadam hoc eum diuinitus tãquã profetam
namsentia potius elegenda sitaut inre husus incerto: quem

Expanded text:
initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimittet initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adhaerebit uxor.i suae, et erunt duo in carne una, ut hinc intellegeremus per extasin, quae praecesserat in Adam, hoc eum diuinitus tamquam prophetam nam sententia potius eligenda sit, aut in rei hujus incerto quem
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ dĩ ꝓbabilit̃ creditur sicut illud semen cuirepromis¬
sum est dispositum est ꝑ angelo fuin manu mediatores
s̃comnia quae ad ipsius seminis aduentum. uel pręnuntian¬
dum. uel adnuntiandum inrerũ naturo pr&crusi tatũ natiix
cursũ mirobilit̃ facto sunt ministrantib angelis esse facta :
it tamen ubiq creator uelreparrtor creatunorũ nonsit
nisi quiplantatore &rigatore: quolib& solus increm̃tum
datels̃: Ac ꝑ hoc&iam illa exta sis quamdr̃ bĩmisit in adã
it soponatus obdormir&: recte intellegitur ad hoc inmissa.
it & ipsius mens ꝑ extas in particeꝓs ficr &. tam quã angelicȩ
curiae: & intrirns inscõrũ dĩ intellegqr& in nouissima: den¬
que eui gelans tãquã pro feciaeplenus. cum ad se adductam
nuli erem suã uider&: erutauit continuo qd magnũ sacrr¬
nominis fuisse scripturr ipsa testatur: Dñs tam̃ in euangelio
dm̃ dixisse declarruit: Ait enim: non legistis quia qui fecit ab

Expanded text:
sapientia dei, probabiliter creditur, sicut illud semen, cui promissum est, dispositum est per angelos in manu mediatoris, sic omnia, quae ad ipsius seminis aduentum uel praenuntiandum uel adnuntiandum in rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse facta, ut tamen ubique creator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus incrementum dat deus. Ac per hoc etiam illa extasis, quam deus inmisit in Adam, ut soporatus obdormiret, recte intellegitur ad hoc inmissa, ut et ipsius mens per extasin particeps fieret tamquam angelicae curiae et intrans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima. denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam uideret, eructuauit continuo, quod magnum sacrahominis fuisse scriptura ipsa testetur, dominus tamen in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia qui fecit ab
Abbreviated transcription (Latin):
effabilia uerba : quae non licethominibus loqui : In his uerbis pri¬
um queri sol& quiddicat tercium caelum: de inde utrum illic
liuerit intellegi paradisum : Anpostea quam raptus intercium
elum raptum esse & in para disum ubicumq sit paradisus. non ut
cfuerit rapi intercium caelum quod in paradisum: sed prius in
cium caelum̃ & post in paradisum : & hoc sic ambiguum est: ut

Expanded text:
ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In his uerbis priineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In his uerbis primum quaeri solet, quid dicat tertium caelum, deinde, utrum illic uoluerit intellegi paradisum, an, posteaquam raptus est in tertium caelum, raptum esse et in paradisum, ubicumque sit paradisus, non ut hoc fuerit rapi in tertium caelum, quod in paradisum, sed prius in tertium caelum et post inde in paradisum. et hoc sic ambiguum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Bexordio scripturaescãe quae inscribitur genesis donec homo
primus de paradiso dimis sus est : undecim libris ssue adseren¬
do atque differendo quae certa nobis. siue inquerendo
rbitrando ambigendo de incertis quae potuimus. & sicut potuimus
eseruimus atq conscripimus: Non tam prȩscribentes dereb:
bscuris unicuique quit sentiat quamnos docendos inquibus dubi¬
auimus ostendentis temeritatem qu ead firmandi a mouentes
lectore ubi non ualuimus prȩbesesententiae firmitatem :¬
teaũt duo decimus liber eaiamcura expeditis qua nosper tractan¬
lus tex tus sacrarum lit terarum occupabat liberius atque
rolixius uersabit. Deparadiso questionem neputemur euitasse
aoduid&ura postolus intercio caelo insinuare paradisum. Vbidit:
ohominem in xp̃o ante annos quat tuor decim siue incorpore
scio siue extracorpus nescio discit. raptum eius modi usque in
rcium caelum: & scio huius modi hominem siue incorpore siue
tracorpus nescio dis̃ scit quiaraptumꝰ est in paradisum: & auduit

Expanded text:
exordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendo atque defendendo, quae certa nobis sunt, siue inquirendo, arbitrando, ambigendo de incertis, quae potuimus et sicut potuimus, disseruimus atque conscripsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestionem, ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio caelo insinuare paradisum, ubi ait: scio hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nesciotertium caelum . et scio eius modi hominem, siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit, quia raptus est in paradisum et audiuit
Abbreviated transcription (Latin):
phison. hoc est quod cir cuit totam terram e uilat. ubiest aurum au¬
rũautem terrae illius bonum: & ibi est carbun culus &lapis prasinus:
& nomen flumini secundo geon hoc est quod circuit totam terrã

Expanded text:
Phison, hoc est quod circuit totam terram Euilat, ubi est aurum; aurum autem terrae illius bonum et ibi est carbunculus et lapis prasinus. et nomen flumini secundo Geon, hoc est quod circuit totam terra
Abbreviated transcription (Latin):
accipi adlitteram quod &x uno paradisi flumine diuiduntur cã
patius credendum sit qmͣ locus ipseparadiss cognitione ho¬
minum est remotissimus. Inde quãtuor aquarum partes diui¬
di sicut fidelis sima scriptura testatur: sedea flumina quãrũ
fontes notiesse dicuntur alicubiesse subterras & post̾ractus
prolixarum regionum locis aliis erupisse: abitã quam insuis
fontibus noti esse perhibentur: namhoc solere non nullas aqui
facere quis ignorat: sedibihoc scitur: ubi nondiu sub terris cui¬
runt: & iebatergo flumen deeden hoc est deloco ddi tiarõ
&el ñ rigabat paradisum: id est ligna omnia pulchra at que
eruc tuo saquae omneni terram regionis illius opacabant:
ab omne ligno quod in paradiso ẽ escan ȩdes deligno autẽ
cognascendi bonum & malum. non manducabitis deilo. qua
autem de ederetis abeo : morte moriemini cum sueui
ur. Orcuiter digerit dm̃ plantasse paradisum & cons tituns¬

Expanded text:
accipi ad litteram, quod ex uno paradisi flumine dividuntur? cum accipi ad litteram, quod ex uno paradisi flumine dividuntur? cum potius credendum sit, quoniam locus ipse paradisi a cognitione hominum est remotissimus, inde quatuor aquarum partes dividi, sicut fidelissima Scriptura testatur; sed ea flumina, quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi iisse sub terras, et post tractus prolixarum regionum locis aliis erupisse, ubi tanquam in suis fontibus nota esse perhibentur. Nam hoc solere nonnullas aquas facere, quis ignorat? Sed ibi hoc scitur, ubi non diu sub terris currunt. exibat ergo flumen de Eden, id est de loco deliciarum, et inrigabat paradisum, id est ligna omnia pulchra atque fructuosa, quae omnem terram regionis illius opacabant. ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, sius breuiter dixerit deum plantasse paradisum et constituis
Abbreviated transcription (Latin):
exaliquo cibo sed non nulla inspirationes a lubritatis occulta
pro fecto enim lice tusitatus panis. aliquid tamen amplius
habuit cuius una coleri de hominẽ ds̃ ab ingentia famisdierum
quadragintas patio uindicauit: anforte credere dubitabimus
perali cuius arboris cibum cuius damaltioris significationis
gratiam hominidm̃ prȩstitisse ne corpus eius uel in firmita¬
te uelaetate inde terius mutaretur. aut inoccasum &iam la¬
beretur. qui ipso cibo humano prȩste tisse tam mirabi lẽsta¬
iam hic degenere contencio sorum quis quam existat & dicat
dm̃ interris nostris mirala talia facere debuisse: in para¬
diso autem nondebuisse: qua siuero nonuel depulue re hominẽ.
in nartionererum gestarum. resuere gestas prius intellegentes
mouebimor.: quod dehis flamimbus dicitur aliorum esse fontes
notos aliorum autem pror sas incognrtos &ideo non posse

Expanded text:
ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. Profecto enim licet usitatus panis, aliqhabuit, cuius una collyride hominem deus ab indigentia famis dierum quadraginta spatio uindicauit. an forte credere dubitabimus per alicuius arboris cibum cuiusdam altioris significationis gratia homini deum praestitisse, ne corpus eius uel infirmitate uel aetate in deterius mutaretur aut in occasum etiam laberetur, qui ipsi cibo humano praestitit tam mirabilem sta nec deficeret? iam hic de genere contentiosorum quisquam existat et dicat deum in terris nostris miracula talia facere debuisse, in paradiso autem non debuisse: quasi uero non uel de puluere hominem in narratione rerum gestarum, res vere gestas prius intelligentes,antes? 14. An eo movebimur, quod de his fluminibus dicitur, aliorum esse fontes notos, aliorum autem prorsus incognitos, et ideo non posse
Abbreviated transcription (Latin):
erat secutura flamen autem exut deeden: quod inr oaben pa¬
radisuom &lude diusumest in quatũor partes alus umi no muen est
primum cumeius modi aliquo sacramento uiuere non de bu¬
isse contendit: cumapos talus dicat &iam hoc quod de mu¬
liere dixit. quam constatei factamesse delatere eius. prop¬
terea relinqu& homopatrem & matrem & adherebit
uxorisuae &erunt duo incarne una: sacramentum mag¬
numesse inxp̃o & in &clesia: mirum est autem &uix ferendũ
quem ad modum uellent homines paradisum figurate dic¬
tum : & nolint &iam figurate factum: quod si concedunt
sicut de agar &sara & sicut de his mahel &isa ac haec quo¬
que & facta & tamen &iam figurata: curnonad mittunt & iã
lignum uitȩ & uere aliquod lignum fuisse & tamen sapi
entiã figurat᷑am esse nonuideo: illud quoq addo quã quã
corporalem cibum talem tamen illam arborẽ prȩstetis¬
se quo corpus hominis sanita tes tabili firmaretur: non sicut

Expanded text:
erat secutura. Flumen autem exiit de Eden, quod inrigabat paerat secutura. Flumen autem exiit de Eden, quod inrigabat paradisum, et inde diuisum est in quattuor partes. ex his uni nomen estprimum cum eiusmodi aliquo sacramento uiuere non debuisse contendit, cum apostolus dicat etiam hoc, quod de muliere dixit, quam constat ei factam esse de latere, propterea relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una, sacramentum hoc magnum esse in Christo et in ecclesia. mirum est autem et uix ferendum, quemadmodum uelint homines paradisum figurate dictum et nolint etiam figurate factum. quodsi concedunt sicut de Agar et Sarra, sicut de Ismahel et Isaac haec quoque et facta et tamen etiam figurata, cur non admittant etiam lignum uitae et ueentiam figurasse, non video. 11. Illud quoque addo, quanquam corporalem cibum, talem tamen illam arborem praestitisse, quo corpus hominis sanitate stabili firmaretur, non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
radiso instituer& aliquid mali: sed malum ess& ea homini
trans gressionem pracepti oportebat autem ut homo sub
dño dõ positus aliunde prohiberetur utei prome rendi dnm
suum uirtus esset ipsa oboedientia quam possum ulrgssime dice
re solamesse uirtutẽ omne creaturae rationalia genti sub
dĩ potestate: primum que esse & maximum uitium tumoris
adłinam. supͣpotestate uelleuti cuius nomenest in oboedien¬
tia nonessȩ̃ ergo undere homo dm̃ habere cogtar oa ttm. sen¬
tir ausi a quidei iuberetur: arboritaq illa nonerat mala
sed appella taest scientiae di noscendi bonum & malum quia
niss prohibitionem exilla hõeder& nulla ess& praecepti futura
trans gressio in qua homo per ex perimentum pãnae discer& quid
interess& inter oboeditiae bonum & inoboe dientiae malum po¬
Inde &x hoc non in figura dictum sed uere qđ dã lignum accipien
dumest : cui non de fructu uel pomo qđ in eodem nascereturo secd
&ipsa re nomen iñ positum est quȩ illo contra aeuod lum tabto fa¬

Expanded text:
radiso institueret aliquid mali - sed malum fuisse homini transgressionem praecepti. oportebat autem, ut homo sub domino deo positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedienre solam esse virtutem omni creaturae rationali agenti sub Dei potestate; primumque esse et maximum vitium tumoris ad ruinam sua potestate velle uti, cujus vitii nomen est inobedientia. Non esset ergo unde se homo Dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi aliquid ei juberetur. Arbor itaque illa non erat mala, sed appellata est scientiae dignoscendi bonum et malum, quia si post prohibitionem ex illa homo ederet, in illa erat praecepti futura transgressio, in qua homo per experimentum poenae disceret, quid interesset inter obedientiae bonum, et inobedientiae malum. Proinde et hoc non in figura dictum, sed quoddam vere lignum accipiendum est, cui non de fructu uel pomo quod indidem nasceretur, sed ex ipsa re nomen inpositum est, quae illo contra uetitum tacto fu
Abbreviated transcription (Latin):
mam egofeci: siergo dm̃ diceremus tam quam corporei mun¬
di huius animam cum mundus ipseess& tamquam corpus unius
ani mantis. recte noneum diceremus sufflando fecisse animã
hominis. nisi corpoream deisto aere subiacente sibi & cor¬
& anima ante quam ea ipsa ratura fier& quae anima dicitur. cu ius
uel pul chritudo uirtus uel deformitas uitiumest. habere aliquam
materiam prosuo genere spiritalem quae nondum esset anima. sicut
terra dequacaro fac taest iamerat aliquid quamuis nonerat
caro sedenim terra iaminplebat mundi infi mam partem
ante quam deipsa corpus hominis fier& conferens uniuerso totũ
suum at etiam sinulla exea caro fi erit animantis cuius quam spe¬
cie tamen sua mundi fabricam molemque cõnpler&: secundum
quamdicitur mundus sȩculum caelum & terra: atuero illa
spiritalis materi essi fuit ulla unde anima fier & uel siest ulla un¬
de animaefiunt. quidipsa quod nomen quam speciem: quem usuam

Expanded text:
mam ego feci? Si ergo deum diceremus tamquam corporei mundi huius animam, cui mundus ipse esset tamquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex cort anima, antequam ea ipsa natura fieret, -quae anima dicitur, cuius uel pulchritudo uirtus uel deformitas uitium est, habere aliquam materiem pro suo genere spiritalem, quae nondum esset anima, sicut terra, de qua caro facta est, iam erat aliquid, quamuis non erat caro. Sed enim terra inplebat mundi infimam partem, antequam de illa corpus hominis fieret, conferens uniuerso totum suum, ut, etiamsi nulla ex ea caro fieret animantis cuiusquam. specie tamen sua mundi fabricam molemque conpleret, secundum quam dicitur mundus caelum et terra. At uero illa spiritalis materies, si fuit ulla, unde anima fieret, uel si est ulla, unde animae fiunt, quid ipsa est? quod nomen, quam speciem, quem usum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpoꝵ siue in aliquo tẽpore cuiꝰ ereandi ratio sitamratio recte dr̃ ñ indĩ
insinuat unã quãq creaturã exordine c̃ditã dic̃ respic̃ addĩ ubũ prius
ponens & dix̃ ds̃ fiat illud. Non enĩ inuenit ullã causã rei creandȩ
quã in ũbo dĩ ñ muenit creari debuisse. Non gͦ ds̃ totiens dix̃ fiat illa
ł illa creat᷑a. quotiens ihoc libro repetit᷑. & dix̃ ds̃. Unũ quippe
ubũ ille genuit anquo dix̃ om̃ia priusquã facta st̃ singula. Sedelo¬
qͥũ seripturȩ descendens ad paruuloꝵ cupacitatẽ. dũ isinuat singil

Expanded text:
temporum siue in aliquo tempore, cuius creandi ratio, si tamen ratio recte dicitur, non insinuet unamquamque creaturam, ex ordine, quo conditam dicit, respicit ad dei uerbum, prius ponens: et dixit deus: fiat illud. non enim inuenit ullam causam rei creandae, quam in uerbo dei non inuenit creari debuisse. Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens in hoc libro repetitur: et dixit deus. unum quippe uerbum ille genuit, in quo dixit omnia, priusquam facta sunt singula; sed eloquium scripturae descendens ad paruulorum capacitatem dum insinuat singil
Abbreviated transcription (Latin):
immouero & hoc uerbo sa¬
tisapparet Ita nonesse: cumenim homo sofflẽt amma uti
ipsasobia centem sibi naturam corporis mouet. & deilla nonde se¬
ipsa flatum facit: nisi forte istȩ tãtardisunt ut nesciantis tum
rec i ꝓrocumalitum quem deocaere circum fuso docimus dtedidi¬
mus fierietiam flatum: cum uoltate sufflamus: quod ñ etiuam
non exhioc quiforinsecus adiacetacepto &ereddito: sed iguepsius
noftri eo rporis natura qua constat su fflando alaquiderr si uts¬
mus: uoneadem natura est corporis & animȩ : quod &ipsi uti¬
qu consentiunt qꝗ u. propter etiam sic al iundestanmae subs tan

Expanded text:
Imo vero ex hoc verbo saapparet ita non esse. Cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subjacentem sibi naturam corporis movet, et de illa, non de seipsa flatum facit. Nisi isti forte tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et reddimus. fieri etiam flatum, cum voluntate sufflamus. Quod si etiam non ex hoc aere, qui forinsecus adjacet, accepto et reddito, sed ex ipsius nostri corporis natura qua constat, sufflando aliquid ejiceremus, non eadem natura est corporis et animae; quod et ipsi utique consentiunt. Quapropter etiam sic aliud est animae substan
Abbreviated transcription (Latin):
sabstanti am in deterius siue in melius commutari posse quisam¬
Bigit᷑:  acper hoc sacrilegao pinio esteam & dm credere unius es¬
sc substantiae : quidenim hoc modo aliquam &ille commutabi¬
lis ciedetur: Ce dendum itaq est & intellegendumest. neq
ullo modo dubitandum quod recta fides hab& animam sic esse
ado tam quamrem quamfecerit: nontãquã naturae cuusip¬
c est: si ue genuerit siueqͦ quomodo protulerit: Et quo modo¬

Expanded text:
aturam vel in deterius vel in melius commutari posse, quis ambigit? Ac per hoc sacrilega opinio est, eam et Deum credere unius esse substantiae. Quid enim hoc modo aliud quam et ile commutabilis creditor? Credendum itaque est, et intelligendum, neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a Deo tanquam rem quam fecerit, non tanquam de natura cujus est ipse, sive genuerit, sive quoquo modo protulerit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
quaer Itur adhuc utrum eam naturam quae anima dici¬
tia quacorpus reg& & mou& aliud flatus quẽ regendo &
mouendo facit decorpore sibi subdito nonde seipsa cuicorpus est
sub ditum: Cum itaque longe quidem incõnparabili modo sed
tamen anima regat subditum corpus &ds̃ substantiam cyr

Expanded text:
quaeritur adhuc, utrum eam naturam, quae anima diciquaeritur adhuc, utrum eam naturam, quae anima dicitia, qua corpus regit et mouet, aliud flatus, quem regendo et mouendo facit de corpore sibi subdito, non de se ipsa, cui corpus est subditum. cum itaque longe quidem inconparabili modo sed tamen anima. regat subditum corpus et deus subditam cr