comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gloriant᷑ ut sciretur cuiq: dõ supplicandũ eẽt̃ quid a quoq: eẽcpetendũ ne absurdi¬
tate turpissima qualis iocularit᷑ immimo fierisol& peteret᷑ alibero aqua a
lrmphis uinũ auctores er̃ cuipiã hominũ diis inmortalib: supplicanti. Vtcũ
alr̃ phis petier̃ uinũ eiq responder̃ nosa quã habemꝰ hoc alibero petepossit rec¬
tedicere siuinũ ñ habetis saltim date mihi uitã et̃nã. Quid hac absurditate
monstruosius ñ neillȩ cachinantes solentenĩ eẽ adrisũ faciles siñ affectent fal¬
lere ut demones supplici respondeb̵t. O homo putasne in potestate nos habere
uitã quosaudis ñ habere uel uitẽ in pudentis sime lgitur stultitiaẽ uitã a et̃nã
atalib: diis patere uel sperare ꝗ uite huꝰ ȩrũ nosissimȩ atq breuissimȩ. Et siqua
adeam ꝑtinent aminiculandã atq fulciendã ita singulas particu las tueri ad¬

Expanded text:
gloriantur, ut sciretur quare cuique deo supplicandum esset, quid a quoque esset petendum, ne absurdigloriantur, ut sciretur quare cuique deo supplicandum esset, quid a quoque esset petendum, ne absurditate turpissima, qualis ioculariter in mimo fieri solet, peteretur a Libero aqua, a Lymphis uinum, auctores erunt cuipiam hominum dis inmortalibus supplicanti, ut, cum a Lymphis petierit uinum eique responderint: Nos aquam habemus, hoc a Libero. pete, possit recte dicere: Si uinum non habetis, saltem date mihi uitam aeternam? Quid hac absurditate monstruosius? Nonne illae cachinnantes solent enim esse ad risum faciles, si non adfectent fallere ut daemones, supplici respondebunt:s o homo, putasne in potestate nos habere uitam, quas audis non habere uel uitem? Inpudentissimae igitur stultitiae est uitam aeternam a talibus dis petere uel sperare, qui uitae huius aerumnosissimae adque breuissimae et si qua ad eam pertinent adminiculandam adque fulciendam ita singulas particulas tueri ad
Abbreviated transcription (Latin):
resqu populoꝵ qui populi constituer simula chranominibus multa que
deh is quos deos inmortales uocant. falsa atqu indigna siue fino xerunt
siue fictu crediderꝰ & creditu eoꝵ cultui sacro rumq: ritibi mis cuerunt
umhis ergo hominib: qui& si ñ libere p̃dicando saltim uttũq indisputationib: musi¬
tando taliase in ꝓbare testatis. Nonusq adeo inc̃uenient᷑ questio ista tractat᷑ uerũ
nonunũ dm̃ quifecit omnẽ spitalẽ corporalẽq creaturã ꝓpt̃ uitã q: p. mortẽ futu¬
raẽ colio porteat sed multos deos quos ab illo uno factos & sublimitꝰ c̃ locatos quidã
eorunda philo sophorũ. Ceteris excellentiores nobilio resq: senser Citerũ quis
feratdici atq ctendi deosillos quorũ in quarto libro quosdã cõmemoraui quibus
anuero peritis simi illi & acutis simiuiri quiseꝓmagno beneficio c̃scripta dociuisse

Expanded text:
resque populorum. qui populi constituerunt simulacra numinibus multaque resque populorum. qui populi constituerunt simulacra numinibus multaque de his, quos deos inmortales uocant, falsa adque indigna siue finxerunt siue ficta crediderunt. et credita eorum cultui sacrorumque ritibus miscuerunt. Cum his hominibus, qui, etsi non libere praedicando, saltem utcumque in disputationibus mussitando, talia se inprobare testati sunt, non usque adeo inconuenienter quaestio ista tractatur: utrum non unum Deum, qui fecit omnem spiritalem corporalemque creaturam, propter uitam, quae post mortem futura est, coli oporteat, sed multos deos, quos ab illo uno factos et sublimiter conlocatos quidam eorundem philosophorum ceteris excellentiores nobilioresque senserunt. Ceterum quis ferat dici adque contendi deos illos, quorum in quarto libro quosdam commemoraui, quibusAn uero peritissimi illi et acutissimi uiri, qui se pro magno beneficio conscripta docuisse
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i anȩ religioni dehuius uitae dadibus terrenarumq: contritiore ac mutatio¬
te rerum in periti facero conunt᷑ Non solũ dissimalantibus sedcontrasuam consci¬
entiã &iã stiuentibus doctis quos impietus uȩs ana possedit omnino ẽẽ in anem recte
cogitationuis atq rationuis plenãq: leuissimȩ temeritatis et ꝑnitiosissimȩ animosi
iatis dubitare non poter. Nunc ergo qm̃de inceps ut ꝓmissusordo expetit &ia fel¬
lendi & docendi sunt qui nom ꝓpter istũ uitũ sed ꝓpt̃ illã quȩ pii morte futura est
Deos gentium quos xpi ana religio destruit colendo sẽe contendi plaçȩam
ueridico oraculo scĩ psulmi sumere exordiũ disputationus meae Beatus
cuius est dñs ds̃ spesipsius & non res pexit inuanitates. et in sanias menda¬
ces Verumtamen inomrubus uanitatibus in sanusq: mendacibus longe
tolerabilius philo sophi audiendis quibus dis plicuerunt istȩ opiniones erro¬

Expanded text:
Christianae religioni de huius uitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatioChristianae religioni de huius uitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum inperiti facere conantur, non solum dissimulantibus, sed contra suam conscientiam etiam fauentibus doctis, quos inpietas uesana possedit, omnino esse inanem rectae cogitationis adque rationis plenamque leuissimae temeritatis et perniciosissimae aus ordo expetit, etiam hi refellendi et docendi sunt, qui non propter istam uitam, sed propter illam, quae post mortem futura est, deos gentium, quos Christiana religio destruit, colendos esse contendunt: placet a ueridico oraculo sancti psalmi sumere exordium disputationis meae: Beatus, cuius est Dominus Deus spes ipsius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. Verum tamen in omnibus uanitatibus insaniisque mendacibus longe tolerabilius philosophi audiendi sunt, quibus displicuerunt istae opiniones erro
Abbreviated transcription (Latin):
conuincit ꝓptꝰ uitaehuiꝰ mortalis rerũq terrenarũ utilitatẽ eoritu acseruitu¬
te quȩgrecelatria dicitur & uni uero dõ debetur uenerandos & colendos putant &
nimiȩ quidem scultitiae uel ꝑtinatiae nec istos quinq: nec ullos alios quanticũq nu¬
merilibros satis eẽ posse quis nesciat quando eaputatur gloria uanitatis nullis
cedere uirib: ueritatis. in ꝑntiẽ utiq eiꝰ cuiuitiũ tã inmane dominatur. nam
e contiao mnẽ curantis industriã ñ malo medici. sed egroti Insanabilis morbus
inuictus ẽ. Hiuero qr eu quae leguns: uel sine ulla uel non cum magna acnimia
uesteris erroris obstinatione in collecta & consideratu ꝑpendunt facili us nos isto
numero terminatoꝵ quinque uoluminum plus qua quȩstionis ipsius ueces situs
postulubat saris fecis se : quu mirius deseruisse iudic abuns  totamq inuidiam quã

Expanded text:
conuincit, propter uitae huius mortalis rerumque terrenarum utilitatem eo ritu ac seruituconuincit, propter uitae huius mortalis rerumque terrenarum utilitatem eo ritu ac seruitute, quae Graece Xatpeca dicitur et uni uero Deo debetur, uenerandos et colendos putant. Et nimiae quidem stultitiae uel pertinaciae nec istos quinque nec ullos alios quanticumque numeri libros satis esse posse quis nesciat? quando ea putatur gloria uanitatis, nullis cedere uiribus ueritatis, in perniciem utique eius, cui uitium tam inmane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam non malo medici, sed aegroti insanabilis morbus inuictus est. Hi uero, qui ea quae legunt uel sine ulla uel non cum magna ac nimia ueteris erroris obstinatione intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quinque uoluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas postulabat, quam minus disseruisse iudicabunt, totamque inuidiam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
gitari quã conuelli possint garrulitate in pudentis sima & quasi satrrica
uel mimica leuitate cohibeant suas nugas & potius a prudentib: emendari
absit ut ei seueniat qđ ait tullius de quodã qui pec candilicentia felix appel¬
labat᷑. Omiserũ cuipeccare licebat unde quis quisẽ quima ledicendi licentiã
felicẽ seputat multo erie felicior si hoc illi omnino ñ liceat c̃possit deposita
inanitate iactantiae &iã isto tẽpore tã quã studio consulendi quicquiduo lu¬
erit c̃tradicere  quantũ poss̃ ab eis quos c̃sulitamica disputatione honeste
grauit̃ libere quodo portes audire EXPLICIT LIB E R
VINQUE SUPERIO RIBUS LURIS SATISMI HIADŨ SUS
cos uideor disputasse qui multos deos & falsos quos eẽ inutilia simu lachra uel
in mundos sp̃s & ꝑnitio sademonia uelcerte creaturas ñ creatorẽ ueritas xp̃iana

Expanded text:
gitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica gitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendariabsit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione honeste grauiter libere quod oportet audire. LIBER uinque superioribus libris satis mihi aduersus eos uideor disputasse, qui multos deos et falsos, quos esse inutilia. simulacra uel inmundos spiritus et perniciosa daemonia uel certe creaturas, non creatorem ueritas Christiana
Abbreviated transcription (Latin):
rere Non propt̃ uitȩ p̃sentis utilitatẽ . sed ꝓpt̃ eã quȩ postmortẽ futura ẽ colen¬
dosdeos nã istis quippt̃ amicitias mundihuĩ uolunt uanacolere & ñ seꝑmitti
puerib: sensib: conquerunt᷑ hisquinq: libris satis arbitror tẽ res ponsũ quorũ
tres ꝑsones priores cũ edidis sẽ & in multorũ manib: eẽ coepissent. audiuiquos¬
dã nescio quã aduersus eos responsionẽ scribendo p̃parare. Dt inde adme ꝑ latũe
qđ iã scripserint sed tẽp: quȩrant quosinepericulo possint edere quosam moneo
nonobtent qđ eis nexpedit ł acile ẽ eñ cuiquã uideri respondissequita no¬
cerenoluerit. aut quidẽ lo quatius uanitate quȩ ñ idõ pot ÷ qđ ueritas qr
si uoluerit &iã plus pot : damare quã ueritas Sed considerentom̃a diligent̃
& si fortes inestudio partiũ iudicantes talia ẽe ꝑspexerint quae potiusexa¬

Expanded text:
rere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colenrere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Nam istis, qui propter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exa
Abbreviated transcription (Latin):
uidenddo prostractã quã peccando t mer& iratam h aecillesecũ & siqua similia
quȩ cõ memorare longũ ẽ bonaoperatulit. existo temporali uapore cuꝰ uibie eul¬
minis
& sub limitas humane quorũ operũ mercesẽ aeterna felicitas cuius datorẽ ds̃
solis ueracit᷑piis cẽterauero uitae huiꝰ uel fastigia uel subsidia sic̃ ipsũ mundũ lucẽ
aura st̃ ras a quaffructus ipsiusq hominis animã corpus sensus m̃tẽ uitã bonis
malis que largitur in quibus ẽ &iã quȩ lib& imperii magnitudo quã ꝓtẽporugu¬
bernatione dispensat. Pro inde iam &iã illis respondendũ eẽ. Video quimanifes¬
tissimis docum̃tis quib: ostenditur qđ adistatẽ poralia quȩ solistulti habere concu¬
piscunt. Nihildeorũ falsorũ numerositas ꝓsit c̃futati atq: conuicti conant᷑ adse¬

Expanded text:
uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis malisque largitur; in quibus est etiam quaelibet imperii magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis documentis, quibus ostenditur, quod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati adque conuicti conantur adse
Abbreviated transcription (Latin):
mititias ualere ꝑmisit. Bella ciuilia ñ sicut crima & marius & sylla &
ali tales nec finita finreuoluer. sed magis doluit terminata. interhaeo
om̃a ix ipso initio imperiisui ñ quieuit iustissimis.  misericor dissimis legib
aduersus impios laboranti eccłae subuenire quãualens. heretius fauensarri¬
anis uehem̃t ad flixerat cuius ecłae semẽ brũ eẽ magis qua int̃ris regnaregau¬
debe Simulachragentiũ ubiq euertenda p̃cepit satis intellegens neterre¬
namunera indemoniorũ sed indĩ ueri tẽposita potestate : quid autẽ fuitesꝰ
religiosa humilitate mirabilius quando intesalo micensiũ grauissinũ scelus¬
cuisã ipis mt cedentib ꝓ miserat Indulgentiã tumultu quorundã quie cho¬
berebant uindicareconpulsus & eclesi asticachoertitus disciplina sicegit
pacnitentia ie sinperatoria celsitudinẽ ꝓ illo populus orans magis fleroidi

Expanded text:
micitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et micitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabiliusiscopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret
Abbreviated transcription (Latin):
ebant᷑ c̃catatissime rapere. uerũ &iã ipsorũ tela in eorũ corpora retorquera
Vndeẽpoctadaudiamꝰ quã uis xp̃i nomine alienꝰ ineiꝰtam̃ laudib: dix̃. Onimiũ
dilecto cuimilitat aecher & coniurati ueniunt adclasicauenti uictorautẽ
sicut crediderat & p̃dixerat iouis simulahra quaeaduersus eũ fuerde nesci¬
oquib: ritib uelut consetrata & in alpib constituta deposuit eoꝵq fulmina
qđ aurea fuissent iocantib quodilla lactitia ꝑmittebat cursorib &seabeis
fulmi nariuele dicentib: hilarit̃ benigneq: donauit immicorũ s uorũ filios xp̃
quos ñ ipsius iussu sedb elli abstuler̃ impetus etiã non dũ xp̃ianos adeccłamꝰ
confugientes xp̃ianos hacoccasione fieri uoluerit & xp̃iana caritatedilex̃
nec priuauit reb: & auxit honorib inneminẽ postuictoriã priuatas ini¬

Expanded text:
ebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. ebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamuis a Christi nomine alienus, in eius tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui — militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus quod illa laetitia permittebat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicentibus hilariter benigneque donauit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iussu, belli abstulerat impetus, etiam nondum Christianos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasione fieri uoluit et Christiana caritate dilexit, nec priuauit rebus et auxit honoribus. In neminem post uictoriam priuatas ini
Abbreviated transcription (Latin):
nonẽ lapsus adcurio sitates sacrilegas atq inlicitas sed adio hannẽ iaegrpti
heremo confatutũ quẽ diserui ꝓphetandispũ p̃ditũ fama crebrescente didicerat
misit atq ab eo muntium uctoriaecertissimũ accepit moxtrranni maximi
extinctor ualentini anũ puerũ imperisui partib: unde fugatus fueratcũ
misericor dissina ueneratione restituit eoq siue ꝑ insidias siue quo aliquo
pacto uel casu ꝓximi extinato aliũ trran nũ eugeniũ ꝗlnillius imperatoris
locũ non legitime fuerat subrogatus accepto rursus prophetico responso fidecertus
oppressit contracuiꝰ robustisimũ exercitũ magis orando qua feriendo pugnauit
milites nobis quiaderant retuler̃ extorta sibi eẽ demanib: quȩcũq iacula bant᷑ cũ
theo do suipartib: in aduersarios uehemens uentus ir& e ñ solĩ quȩcũq: ineos iaci¬

Expanded text:
non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutum, quem Dei seruum prophetandi spiritu praeditum fama crebrescente didicerat, misit adque ab eo nuntium uictoriae certissimum accepit. Mox tyranni Maximi extinctor Valentinianum puerum imperii sui partibus, unde fugatus fuerat, cum misericordissima ueneratione restituit, eoque siue per insidias siue quo alio pacto uel casu proxime extincto alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto rursus prophetico responso fide certus obpressit, contra cuius robustissimum exercitum magis orando quam feriendo pugnauit. Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse de manibus quaecumque iaculabantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum quaecumque in eos iaci
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ciuilis belli quodã modo heredẽ reliquerat. isteautẽ quãuis piȩanimȩ
solatia talia ñ requirant atheo dosio uindicatusẽ quẽ regniparticipẽ fece¬
rat cũ paruulũ habere & fratrẽ auidior fide societatis quã nimiȩ potestatis
Vnde & ille non solũ uiuo seruauit quãdebebat fidẽ Verũ &iã posttiꝰmor¬
tem pulsũ ab eiꝰ interfectore maximo ualentinianũ eius paruulũ fratrẽ in sui
partes imperii tãquã xpianꝰ excepit pupillũ pat̃no custodiuit effectu quẽ de¬
stitutũ omnib: opib: nullo negotio poss& auferre. silatius regnandi cupidi¬
tate magis quã benefaciendi caritate flagrare Vnde potius eũ seruata
imperatoria dignitate susceptũ ipsa humanitate & gratia con solatus ẽ. De in¬
decũ maximũ terribilem facer& ille successus hic in angustus curarũ suarũ

Expanded text:
quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theodosio uindicatus est; quem regni participem fecerat, cum paruulum haberet et fratrem, auidior fidae societatis quam nimiae potestatisUnde et ille non solum uiuo seruauit quam debebat fidem,_ uerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tamquam Christianus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem destitutum omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi cupiditate magis quam benefaciendi caritate flagraret; unde potius eum seruata eius imperatoria dignitate susceptum ipsa humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum terribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum
Abbreviated transcription (Latin):
rũ dm̃ colentẽ tantis terrenis impleuit munerib: quanta optare nullus auderet¬
Cui&iã conderetiuitatẽ romane imperio sociã uelud ipsius romȩ filiã. sedsine
aliquo demonũ templo simulacro quȩ concessit. Diuimperaũ uniuersũ orbẽ
romanũ. Vnus augustus tenuit. & defendio in amministrandis & gerendis
bellis uictorio sissimꝰ fuit in trrannis opprim̃ dis ꝑ om̃a ꝓsperatusẽ grande us
egritudine & senec tute de funotus ẽ filios imperantes reliquid. Sedrursus
ne imperator quis quã idõ xp̃iands ess& ut felicitatẽ constantin mereretur
Cumꝓpt̃ uitã aeternã quisq: debeat eẽ xp̃ianꝰ. louinianũ multocitius quã iuli¬
anũ abstulit gratianũ ferro trrannico ꝑmisit interimi. Longe quidẽ mitius
quã magnũ põpeiũ colentẽ uelud romanos deos. Nã ille uinditari acatoneñ potuit.

Expanded text:
rum Deum colentem tantis terrenis inpleuit muneribrum Deum colentem tantis terrenis inpleuit muneribcui etiam condere civitatem Romano imperio sociam, velut ipsius Romae filiam, sed sine aliquo daemonum templo simulacroque concessit. Diu imperavit, universum orbem Romanum unus Augustus tenuit et defendit; in administrandis et gerendis bellis victoriosissimus fuit; in tyrannis opprimendis per omnia prosperatus est; grandaevus aegritudine et senectute defunctus est; filios imperantes reliquit. Sed rursus ne imperator quisquam ideo christianus esset, ut felicitatem Constantini mereretur, cum propter uitam aeternam quisque debeat esse Christianus: Iouianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos. Nam ille uindicari a Catone non potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
adspem correctionis indulgent si qđ aspere cogunt᷑ plerũq: decerneremi¬
sericordie lenitate & beneficiorũ largitatẽ compensant. si luxoria
tanto eis ẽ castigatior quanto poss& eẽ liberior. Si malunt cupiditatibus
prauis quã quib: lib& gentib: imperdre. Et si haec omnia faciunt ñ ypt̃ ar¬
dorẽ Inanis gloriae. sed ypt̃ caritatẽ. felicitatis aeternae sipsuis percatis
humilitatis e miserationis & orationis sacrificiũ dõ suo uero immo lare non
neg legunt. Tales xp̃i anos imperatores diumꝰ et̃ ftlices interim spepostea re
ipsafuturos. Cũ id quodex pectamꝰ aduenerit na bonus ds̃ ne homines quieũere¬
derent ꝓpt̃ aet̃nã uitã colendũ has sublimitates & regnaterrena exestu¬
marenit posse neminẽ consequi. nsi demonib: supplice. qđ hi sp̃s intalibus.
multũ ualerent. Constantinũ imperatorem non subplicantẽ demonib: sedipsũ ue¬

Expanded text:
ad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, miad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate conpensant; si luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia faciunt non propter ardorem inanis gloriae, sed propter caritatem felicitatis aeternae; si pro suis peccatis humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus aduenerit. CAPUT derent propter aeternam uitam colendum, has sublimitates et regna terrena existimarent posse neminem consequi, nisi daemonibus supplicet, quod hi spiritus in talibus multum ualerent, Constantinum imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum ue
Abbreviated transcription (Latin):
uitae fidelissima expectatione teneatur. neque enĩ nos xp̃i anos quosdã impe¬
ratores idõ felices dicimꝰ quia ueldiutius imperar uel imperantes filios mor¬
te placida reliquer uel hostes reipublice domuer̃ uel inimicos ciues aduer¬
susse in surgentes & cauere &opprimere potuer̃. haec & aliauitae huiꝰ
dia factũ ẽ neabillo ista quilneũ crederent uelut sũ mabona desiderarent
sed felices eos diumꝰ siuste imperant si int̃ linguas sublimit̃ honorantium
& obsequia nimis humilit̃ salutantiũ nonextollunt᷑. sed se homines me
minerꝰ si suã potestatẽ addĩ cultũ maxime dilatandũ maiestati eius
famulã faciunt. Sidm̃timent diligunt colunt siplus amant illud reg¬
nũ ubintiment habere consortes si tardius uindicant facile ignostunt
micitiarũ odus exer̃ si eandẽ ueniã ñ ad in punitatẽ iniquitatis sed

Expanded text:
uitae fidelissima expectatione teneatur. CAPUT XXIIII. uitae fidelissima expectatione teneatur. CAPUT XXIIII. ratores ideo felices dicimus, quia vel diutius imperarunt, vel imperatores filios morte placida reliquerunt, vel hostes reipublicae domuerunt, vel inimicos cives adversus se insurgentes, et cavere, et opprimere potuerunt. Haec enim et alia vitae hujus dia factum est, ne ab illo ista, qui in eum crederent, velut summa bona desiSed felices eos dicimus, si iuste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, et se homines esse meminerunt; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum maiestati eius famulam faciunt; si Deum timent diligunt colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; si tardius uindicant, facile ignoscuntmicitiarum odiis exerunt; si eandem ueniam non ad inpunitatem iniquitatis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
grauiora dignemores hominũ castigare indignationẽ suã tanta mansuetu¬
dine tẽperauit. Vtillũ primofacer& mirabilit̃ uinci nead infirmorũ animos
euertendos gloria daret᷑ demonib: quib: cũ supplicare constabat. De indeab
his barbaris roma caperet᷑ qui con traomnẽ consuetudinẽ gestorũ ante bellorũ
ad lo cascã confugientes xp̃iana religionis reuerentia tuerent᷑ ipsisq de¬
monib: atq: impiorũ sacrificioꝵ ritib: dequib: ille p̃sũpserat sic aduersarent᷑
nomini xpi ano ut longe a trotius bellũ cũtis quãcũ hominibus gerere ui¬
derent᷑ itauerus dñs gubernatorq rerũ & roma nos cũ miseri cortha flagellaũ¬
&tã incredibilit̃ uictis supplicatorib: demonũ necsalut rerũ p̃sentiũ necessaria
tendunt Necꝓpt̃ p̃sentes necessitates uera religio deseratur & magis aet̃nȩ

Expanded text:
grauiora <pati> dignos mores hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetugrauiora <pati> dignos mores hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare constabat; deinde ab his barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetudinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes Christianae religionis reuerentia tuerentur ipsisque daemonibus adque inpiorum sacrificiorum ritibus, de quibus ille praesumserat, sic aduersarentur nomine Christiano, ut longe atrocius bellum cum eis quam cum hominibus gerere uiderentur; ita uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellauitam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria tendunt, nec propter praesentes necessitates uera religio deseratur, et magis aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
tusẽ ut ne uno quidẽ ñ dicã extincto sed uulnerato romanoꝵ multo ãplius quã
centũ miliũ ꝓsterneret᷑ ei exercitus atq: ipse mox captus poena debita nec aretur
haberent quanta insultatione iactarent qđ idõ illeuicis s& id õ tanta potu¬
iss& quia cotidianis sacrificiis placabat atq: inuitabat deos qđro manos facere
xp̃i ana religio ñsinebat. Nãypinquante iã illo his locis ubinutu sũ mȩ ma¬
iestatis opp̃ssuse. Cũ eiꝰ fama ubiq crebrescer& nobis apud cartaginẽ dice¬
batur hoc credere spargere iacta repaganos qđ illediis amicis ꝓtegentib: &o
pitulentib: quib: immola recotidie ferebatur uinci ommino non poss& ab eis
quitalia diisromanis sacrañ facerent nec fieri a quoquã ꝑmitterent : e ñ a¬
gunt miserigratias tantȩ misctłi aedĩ quicũ statuiss& in ruptionẽ barbarica

Expanded text:
tus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam tus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. haberent, quanta insultatione iactarent, quod ille ideo uicisset, ideo tanta potuisset, quia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitabat deos, quod Romanos facere Christiana religio non sinebat? Nam propinquante iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis obpressus est, cum eius fama ubique crebresceret, nobis aput Carthaginem dicebatur, hoc credere spargere iactare paganos, quod ille dis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare cottidie ferebatur, uinci omnino non posset ab eis, qui talia dis Bomanis sacra non facerent nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miseri gratias tantae misericordiae Dei, qui cum. statuisset inruptione barbarica
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianis aliqđ pellũ paulo diucius trahi uident ilico innram religio nẽ pteruis¬
iã romana illa uirtute quȩ adiuuante marte & bellona tanta celerit̃ bella
confecit id quoq celerrime finiretur. Reco lant igit᷑ quireleger quãdiutur¬
nabella quã uarus euentis quã luctuo sis cladib: aueterib: sint gesta ro manis
Sicut sol& orbist̃ rarũ uelut ꝓ cellosissimũ pilagus uaria taliũ maloꝵ tẽpestate
iactari e qđ nolunt aliquando fateantur nec insanis aduersus dm̃ linguis selnterimant
seri cordit̃ fecit. Non cũ gratiarũ actione cõmemorant. sed quantũ in ipsisẽ omniũ
si ficripotest hominũ obliuione sepeliretonantur. qđ a nobis sitacebitur similit̃
erimꝰ ingrati. Cũ radagesus rexgothorũ agmine ingenti & in mani iã inurbis
uicima constitutus romanis ceruicib: inminer& unodie tantaceleritate sic uic¬

Expanded text:
Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruisChristianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruisiam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant sericorditer fecit, non cum gratiarum actione commemorant, sed, quantum in ipsis est, omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbis uicinia constitutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uic
Abbreviated transcription (Latin):
eiannus finededit Sedbellũ punicũ scđm cũ maximis detrim̃tis & calamita¬
tereipublicȩ ꝑ annos deci & octo romanas uires exte nuauit & pȩnec sũpsit
uob: p̃lus ferme septuaginta romanorũ milia cetider. Bellũ punicũ primũ
ꝑuiginti & tres annos ꝑactũ ẽ. Bellũ mitridaticũ quadraginta ac nequis quã
arbitret᷑ rudimentaro manorũ fuisse fortiora ad bella citius ꝑ agenda su¬
ptriorib tẽporib: multũ inomni uirtute laudatis. Bellũ sãniticũ annis trac¬
tũ ẽ ferme quinquaginta. in quobello itaro mani uictis ut subiugũ &iã mit¬
terentur Sed quian diligebant gloriã ꝓpt̃ iustitiã. Sediufatiã ꝓpt̃gloriã
diugere uidebant᷑ pacẽ factã foedusq ruper. haecido comemoro qm̃ multi
preteritarũ rerũ ignari quidã & iã dissimulatores suȩscientiae Sitẽ porib

Expanded text:
s annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitas annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publicae per annos decem et octo Romanas uires extenuauit et paene consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti et tres annos peractum est; bellum Mithridaticum quadraginta. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
haec planeds̃ unus & uerus regit & gubernat &plac& & sioccultis causis nũ quid inius
adterrere uel consolarigenꝰ humanũ utaliacitius aliatardius finiat᷑.  Bellũ pirata¬
rũ apompeio bellũ punicũ tertiũ abscipione incredibili celeritate tẽporis breui¬
tate confectas. Bellũ quoq fugitiuorũ gladiatorũ quã uis multis romanis ducib: &
duob: consulib: uictis it aliaque horribilit̃ c̃trita atq uastata. tertio tamen anno
postmulta consupta consũmatũẽ. Picentes marsi & peligni gentes non exterȩ
Sedita lic& postdiuturnã & douotissimã subro mano iugo seruitutẽ in libertatem
caput erigere tẽptauer̃ Ia multis nationib: romano imperio subiiugatis. Deletaq:
cartagine in quobello italico romanis sepissimeuictis. Vbi& duo consules periert
& alii nobilis simi senatores ñ duturno tam̃ tẽporetractũ ẽ. hoc malũ nam quintꝰ¬

Expanded text:
Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causis, numquid iniustHaec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causis, numquid iniustadterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintu
Abbreviated transcription (Latin):
sinecultũ eoꝵ ꝑquoꝵ cultuĩ seisti regnasse credider̃ Sic &iã hominib: quimario
ipsegaio caesari quiaugus toipse & neroni quiues passianis uel patriuel filio suauis¬
simis imperatorib: ipseetdo itiano crudelisfimo & neꝑ singulos irae necesst
sit quiconstanti no cristiano ipse a postate iuliano cuiꝰ egregiã Indolẽ decepit A¬
morẽ dominandi sacrilega & detestanda curiositas : cuiꝰ uanisdeditus ora¬
culis erat quando fretꝰ securitate uictoriae nauesquib: uictus nec essarius
portabatur incendit. De indeferui de instans inmodicis ausib: & mex merito
temeritatis occisus in locis hostilib: egenũ reliquid exercitũ ut alit̃ indeñ
poss& euadinisi c̃traillud auspiciũ dĩ termini dequo superiore libro diximꝰ
romaniimperii terminno uerentur. Cessitenĩ terminꝰ dĩ necessitatiꝗ ñ cesserat ioui

Expanded text:
sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: qui Mario, sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: qui Mario, ipse Gaio Caesari; qui Augusto, ipse et Neroni; qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando fretus securitate uictoriae naues, quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui.
Abbreviated transcription (Latin):
terrenũ &pus & im piis sicuteiplac& cuimiil iniusteplac& quã iusenĩ aliquid dxerimꝰ
qđ aꝑtũ nobis eẽ uoluit tam̃ multũ ẽ ad nos & ual desuperat iures nr̃as hominũ occulta
discutere & liquido ex amine merito diudicare regnũ caelaꝵ. Illeigitur unꝰ uerꝰds̃
qui nec iudicio nec ad iutorio deserit genꝰ humanũ quando uoluit. & quantũ uoluit
romanis regnũ dedit. quidedit assrriis uel & iãꝑsis a quib: solos deos coli unũ bonũ
alterũ malũ continent litterȩ istorũ ut taceã depapulo hebreo. De quoiã dixiquan¬
tũ satis uisu ẽ quip̃t̃ unũ dm̃ ñ coluit & quando regnauit quiergo ꝑsis dedit sege¬
tessinecultu deaesegetiae . qualiado nat̾rarũ sinecultutotdeoꝵ quos isti reb
singulis singulos uel &iã reb: singulis plures p̃posuer. ipse&iã regnũ dedit

Expanded text:
terrenum et piis et inpiis. sicut ei placet, cui nihil iniuste placet. Quamuis enim aliquid dixerimus, terrenum et piis et inpiis. sicut ei placet, cui nihil iniuste placet. Quamuis enim aliquid dixerimus, quod apertum nobis esse uoluit: tamen multum est ad nos et ualde superat uires nostras hominum occulta discutere et liquido examine merita diiudicare regnorum. Ille igitur unus uerus Deus, qui nec iudicio nec adiutorio deserit genus humanum, quando uoluit et quantum uoluit Romanis regnum dedit; qui dedit Assyriis, uel etiam Persis, a quibus soloalterum malum continent litterae istorum: ut taceam de populo Hebraeo, de quo jam dixi, quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ma semota souditas queola fi re mitasq uirtutũ utnihil ꝓuiclet ꝓuitlentia. nihildis¬
tribuat iustitias tuhilto lleros fortitudo mhltõ perantia moderat᷑ nisun deplaceatt᷑
hominib: & uento sȩgloriae seruiatur. nec illise abista foeditate defenderint ꝗcũ aliena
spernant iudicia uelut gloriae contẽptores sibi sapientes uident᷑ & sibi placent. nã
eoꝵ uirtus sitam̃ nulla ẽ alio modo quodã humanȩ subidit᷑ laudi Neque enĩ ipse qui
sibi place homone. Qui autẽ uerapi actate indm̃ que diligiteredit & sperat plus in¬
eq: id tribuio undeiã potest placere isi eĩ misericordiȩ cui metuit displicere. De hissa¬
natis gratias agens deillis sanadis p̃cesfundens quaecũ ita sint ñ tribuamꝰ dandiregni
atq: imperii potestatẽ nisidõ uero quidat felicitatẽ regnũ caeloꝵ solispiis regnũ uero

Expanded text:
ne seruit soliditas quaedam firmitasque uirtutum, ut nihil prouideat prouidentia, nihil disne seruit soliditas quaedam firmitasque uirtutum, ut nihil prouideat prouidentia, nihil distribuat iustitia, nihil toleret fortitudo, nihil temperantia moderetur, nisi unde placeatur hominibus et uentosae gloriae seruiatur. Nec illi se ab ista foeditate defenderint, qui, cum aliena spernant iudicia uelut gloriae contemtores, sibi sapientes uidentur et sibi placent. Nam eorum uirtus, si tamen ulla est, alio modo quodam humanae subditur laudi; neque enim ipse, qui sibi placet, homo non est. Qui autem uera pietate in Deum, quem diligit, credit et sperat, plus inneque id tribuit, unde iam potest placere, nisi eius misericordiae, cui metuit displicere; de his sanatis gratias agens, de illis sanandis preces fundens. CAPUT XXI. Romanum adque imperii potestatem nisi Deo uero, qui dat felicitatem in regno caelorum solis piis; regnum uero
Abbreviated transcription (Latin):
cnrpori acciderit quin c̃pellat in mortem teneat domi nã suã idẽ uoluptat̃ fertaũ
manim dogitationt tꝑ pristinarũ iditiarũ suarũ recordationẽ mitigo p̃sentisdo
loris acultos Temperantiat iubtat itantũ capiat alim̃torũ &siquadelectant
Nor imo derationes neciam aliquid ualitudinẽ turb& e uo luptas quã esiã lnuer¬
po tinsa nitaut spicureima x m̃a ponuntgrauit̃ iffendat᷑. ltauntutes cumsiuas
glifiaa ugnitatis: tã quã imperiose cuidã & in honefcemuliertulȩ seruientuo¬
suptaci hinlapictura dicunt et ignominiosius & deformius & qđ minꝰ ferrebo¬
noru possit aspertus. & uerũ dicunt ssetdñ exestimosatis debiti decoris tẽpicturã
heciã tals singatur ubi uirtutes huma nȩ gloriae seruiunt. Lic& em̃istaglor¬
miadeliga nulie ñ sic inflata tamẽ & multũ inanitatis habe unde non eides¬

Expanded text:
corpori acciderit qui non compellat in mortem, teneat dominam suam, id est voluptatem fortiter corpori acciderit qui non compellat in mortem, teneat dominam suam, id est voluptatem fortiter in animi cogitatione, ut pro pristinarum delitiarum suarum recordatione loris aculeos; temperantiae iubeat, ut tantum capiat alimentorum etsi qua delectant, ne per inmoderationem noxium aliquid ualetudinem turbet et uoluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt, grauiter offendatur. Ita uirtutes cum tota suae gloria dignitatis tamquam imperiosae cuidam et inhonestae mulierculae seruient uoluptati. Nihil hac pictura dicunt esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi uirtutes humanae gloriae seruiunt. Licet enim ipsa gloria delicata mulier non sit, inflata tamen est et multum inanitatis habet. Unde non ei dig
Abbreviated transcription (Latin):
ihabentscientiã regendi coniȩcittis populos. Nin lefelicus reb humanis quasidõ
inae pno tar habent potestatẽ. Palesautẽ homines urtutessuas quantas cũq in hac
unte pose habeer neribiunt nisi gnatiedĩ. qđ eas uolentib petentib credentib: dediert
ne uera praetate seruit hominugloriȩ nequaqũã sccꝵ exiguis initiis conparandaẽ.
humani inipsauirtute constituunt ad ingerendũ pudorem quibus dẽ philosphis
quiuitutes quidempbant. sedeas uoluptatis corpora finemeti unt᷑ & illãꝑseipsapu¬
tanu adpetencdã ista srpt ipsã tabulã quandã uermis pingere ubiuoluptas insel¬
laregali quasi ddiģata quaeda regina considat tiq uirtutes familȩ subiciantur ob ser¬
aantes eimutut ut faciant qđ̵ ila imperauerit quae prudentiae iubeat utiugilant̃
inquirat quomedo uoluptas regne & saluasit iuftitiae iubett ut prestos beneficiaqus
potest ad conparandas amicitias corpo ralib cõmodis neces sarias nulli faciat in iu¬

Expanded text:
 populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines uirtutes suas, quantascumque in hac uita possunt habere, non tribuunt nisi gratiae Dei, quod eas uolentibus credentibus petentibus dederit, ne uera pietate seruit hominum gloriae, nequaquam sanctorum exiguis initiis conparanda est, humani in ipsa uirtute constituunt, ad ingerendum pudorem quibusdam philosophis. qui uirtutes quidem probant, sed eas uoluptatis corporalis fine metiuntur et illam per se ipsam putant adpetendam. istas propter ipsam, tabulam quandam uerbis pingere, ubi uoluptas in sella regali quasi delicata quaedam regina considat, eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum, ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit; iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest ad conparandas amicitias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat iniu
Abbreviated transcription (Latin):
tacere ñ potuit. Confitens eaꝵ m̃tẽ quarationales eẽ ꝑ hibuit ñ salti inbutã mi¬
nutã que uirtute passionib: animi inrationalib: nequaquã cedere sedipsã quoq
sic̃ stultarũ m̃tiũ mosẽ procellosis quodã modo ꝑturbationib: agitari uerbanãq:
ei dehacreistas. Ex hoc ferme demonũ numero inquit poete solent. haut qua¬
quã ꝑcul autricateo sores & amatores quorundã hominũ deos fingere hospro¬
sperare & euehere illos contra aduersari & affligere Igitur & misereri& in¬
dignari & angi & laetari omnẽ que humani animi faciem pati simili motucor¬
dis & salom̃tis ꝑcoñt ꝑ om̃s cogitationũ estus fluctuare queom̃s turbele tẽpestates¬
quȩ pcul adeo e celertiũ tranquillitate & solant numẽ. in hisuerbis ulla dubita¬
tio qđ ñ amimorũ aliquas inferiores partes sedipsas demonũ m̃tes ꝗb: ratio nalias.¬

Expanded text:
tacere non potuit, confitens eorum mentem, qua rationales esse perhibuit, non saltem inbutam mutacere non potuit, confitens eorum mentem, qua rationales esse perhibuit, non saltem inbutam munitamque uirtute passionibus animi inrationabilibus nequaquam cedere, sed ipsam quoque, sicut stultarum mentium mos est, procellosis quodam modo perturbationibus agitari. Verba namque eius de hac re ista sunt: Ex hoc ferme daemonum numero, inquit, poetae solent haudquaquam procul a ueritate osores et amatores quorundam hominum deos fingere; hos prosperare et euehere, illos contra aduersari et adfligere; igitur et misereri et indignari, et angi et laetari omnemque humani animi faciem pati, simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare. Quae omnes turbelae tempestatesque procul a deorum caelestium tranquillitate exulant.\' Num est in his uerbis ulla dubitatio, quod non animorum aliquas inferiores partes, sed ipsas daemonum mentes, quibus rationalia
Abbreviated transcription (Latin):
deos & homines conlocant sedde differentia ipsorũ demonũ qđ ad psentẽ ꝑtine ques¬
tionẽ apud plerosq enĩ usitatũ ẽ dicialios bonos alios malos demones quesiuesite iã
platonicorũ siuequoꝵ lib& sententia nequaquã eiusẽ nec legenda discusio Ne
quis quã uelud demones bonos sequendos sibieẽ arbi tretur perquos tã quã omedios
quo soms bonos credit dũ conciliari affectat & studet ut quasi cũ eis possiteẽ postmor¬
te inretitus malignorũ spirituũ deceptusq: fallacia longeaberr&. a uero docũ
quosolo & inquo solo edequo solo amma humana hamana idẽ rationalis & intel¬
salit̃ disserens & tã multa loquens deaereis eoꝵ corporib: deuirtutib: tacuit animoꝵ
quib eeñt p̃diti eẽntboni Tacuitergo beatitudinis causa Indiciũ uero miserie

Expanded text:
deos et homines conlocant; sed de differentia ipsorum daemonum, quod ad praesentem pertinet quaesdeos et homines conlocant; sed de differentia ipsorum daemonum, quod ad praesentem pertinet quaestionem. Aput plerosque enim usitatum est dici, alios bonos alios malos daemones; quae siue sit etiam Platonicorum, siue quorumlibet sententia, nequaquam eius est neglegenda discussio, ne quisquam uelut daemones bonos sequendos sibi esse arbitretur, per quos tamquam medios dis, quos omnes bonos credit, dum conciliari adfectat et studet, ut quasi cum eis possit esse post mortem, inretitus malignorum spirituum deceptusque fallacia longe aberret a uero Deo, cum quo solo et in quo solo et de quo solo anima humana, id est rationalis et intelrsaliter disserens et tam multa loquens de aeriis eorum corporibus de uirtutibus tacuit animorum, quibus essent praediti, si essent boni. Tacuit ergo beatitudinis causam, indicium uero miseriae
Abbreviated transcription (Latin):
ut hino ꝑferant desiderata indereferant inpetrata atq hoc platemcs pre¬
cipui phi losophoꝵ ac nobilissimi sentiunt quib uelut cumexcellentiorib
placuit istã examinare questionẽ utrũ cultus plurimorũ deoꝵ prositad
conse quendã iuitã beitã que post mortẽ futuraẽ libio superiore quesiui mus
quo pacto demones quita lib gaudent qualia boni & prudentes homines auersantur
es dãpnant idẽsacrilega flagitiosa facinorosa. Nonde quolibe homine sed deipsis
dus figm̃ta poetaris & magicarũ artiũ sceleratã punendã que uio lentiã possint qua¬
sipro pinquiores e amiciores dusbonis conciliare homines bonos e ha nullaratione¬
debebat de differentia siquã uolunt eẽ ñ deox interse quosom̃s bonos dicunt nec de
difforentia deoꝵ e demonũ quorũ illos ab hominib: longealteq seiungunt istos int̃

Expanded text:
ut hinc perferant desiderata, inde referant inpetrata, adque hoc Platonici, praeut hinc perferant desiderata, inde referant inpetrata, adque hoc Platonici, praecipui philosophorum ac nobilissimi, sentiunt, cum quibus uelut cum excellentioribus placuit istam examinare quaestionem, utrum cultus plurimorum deorum prosit ad consequendam uitam beatam quae post mortem futura est: libro superiore quaesiuimus, quo pacto daemones, qui talibus gaudent, qualia boni et prudentes homines auersantur et damnant, id est sacrilega flagitiosa facinerosa non de quolibet homine, sed de ipsis dis figmenta poetarum et magicarum artium sceleratam puniendamque uiolentiam, possint quasi propinquiores et amiciores ddebebit de differentia si quam uolunt esse non deorum inter se, quos omnes bonos dicunt, nec de differentia deorum et daemonum, quorum illos ab hominibus longe alteque seiungunt, istos inter