comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b in leua nuptie significantur et
inflectens in medium palmȩ artũ
infiges. Eum dicis duo: scd̾m a mi¬
nimo flexum ibidẽm impones.
Eum dicis tria. tercium similiter
adflectes. Cum dicis quatuor: itidem
minunum leuabis. Cum dicis qͥnq
scđ̾m a minimo similiter eriges. Eũ
dicis sex: t̾cium nichilominus ele-¬
uabis. medio dum taxat solo qui
medicus appellatur in medium
palmȩ fixo. Cum dicis .uii: mininũ
solum cetĩs unterim leuatis. suꝑ pal¬
me radicem pones. Iuxta quem
cum dicis octo: medicum. Cum
dicis nouem uiipudicium e regio¬
ne compones. Cumͣ decem: unguẽ

Expanded text:
nu, nuptae significantur et inflectens, in medium palmae artum infiges. Cum dicis Duo, secundum a minimo flexum, ibidem impones. Cum dicis Tria, tertium similiter afflectes. Cum dicis Quatuor, itidem minimum levabis. Cum dicis Quinque, secundum a minimo similiter eriges. Cum dicis Sex, tertium nihilominus elevabis, medio duntaxat solo, qui Medicus appellatur, in medium palmae fixo. Cum dicis Septem, minimum solum, caeteris interim levatis, super palmae radicem pones. Juxta quem cum dicis Octo, medicum. Cum dicis Novem, impudicum e regione compones. Cum dicis Decem, ungue
Abbreviated transcription (Latin):
ad iuduas: et quod in angustia et
tribulatione sint posite. Unde etͣ¬
in suꝑiori digito deprimunur¬
ꝑte quondam uoluptatis illecebris
abstinere: tanto mauis de premiũ. Por¬
ro centesimus numerus. queso dili¬
genter lector attende. a sinistra triamꝰ¬
fertur ad dextrram. et inhisdem qͥ¬

Expanded text:
ad uiduas, eo quod in angustia et tribulatione sint positae, unde etriori digito deprimunturrtae quondam uoluptatis inlecebris abstinere, tanto maius et praemium. porro centesimus numerus — diligenter quaeso, lector. adtende — de sinistra transfertur ad dextram, et isdem q
Abbreviated transcription (Latin):
dum autẽ quod in seript᷑a saera kl̃as eũ
legimus. nicħ aliud quam noue ortũ
lunȩ intelligere debemus. iuxta illud
numeroꝵ. In kłis autẽ. id ẽ. in mensi¬
um exordiis: offeretis holocausta dño.
Qͥa nimirũ hebrei ut supradictũ
ẽ. non alia mensiũ exordia qmͣ neomie¬
nias:. id ẽ nouilunia norant. Be men¬

Expanded text:
 quod in Scriptura sacra Calendas cum legimus, nihil aliud quam novae ortum lunae intelligere debemus, juxta illud Numerorum: In Calendis autem, id est, in mensium exordiis, offeretis holocausta Domino. Quia nimirum Hebraei, ut supra dictum est, non alia mensium exordia quam Neomenias, id est, novilunia, norunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Senuis .Ui. uncie. s¬
Triens siue treas .iiii. uncie. ⁊ s.
Quadrans siie quadras .iii. uncie.℥.
Sextais siuie sextas .ii. uncie.℥.
Sexcuno siue sexcuntia: una uncia
et semis.E.
Semuncia .xii. scriplili.S.l.
Due sextule. siue sescle .uiii. 8. ł p

Expanded text:
I unciae. QTriens sive treas, IV unciae. Quadrans sive quadras, III unciae. Sextans sive sextas, II unciae. Secunx sive sescuncia, I uncia et semis. Semiuncia, XII scripuli. Duae sextulae, siv scesclae, VIII scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tiam dierum solsticialium inter eos
qui ad meridiem et septemtrionẽ
ab inuicem sunt remoti. plinii scdi
dictis ostendimus: udetur oportu¬
num et eadem nunc latius. et con¬
sonantiam quoq dierum inter eos
qui inquacumq mundi parte sub
eadem ab oriente in occidentem du¬
cente linea commorantur: eiusdẽ
declrarare sermonib. Igit᷑ in sexto
naturalis historiȩ libro de his seri¬
bens: plura sunt inquit segͣmenta mun¬
di. quȩ nr̃i circłos appellauere. greci
uersa ad austrum. patet usq al arabi¬
am et rubrimaris accolas continent᷑¬

Expanded text:
tiam dierum solstitialium inter eos, qui ad meridiem et septentrionem ab invicem sunt remoti Plinii Secundi dictis ostendimus, videtur opportunum et eadem nunc latius, et consonantiam quoque dierum, inter eos qui in quacunque mundi parte sub eadem ab Oriente in Occidentem ducente linea commorantur, ejusdem declarare sermonibus. Igitur in sexto Naturalis historiae libro de his scribens: « Plura sunt, inquit, segmenta mundi, quae nostri circulos appellavere, Graeci versa ad Austrum, patet usque Arabiam, et Rubri maris accolas; continent
Abbreviated transcription (Latin):
lim. biblum. anthiochiam. laodiciam.
seleuciam siciliȩ. maritima cypri. au
strina. cretam. lilibeum in sicilia. sep¬
temtr ionalia affricȩ &e numidie.
Umbilicus equinoetio.xxx.u. pedũ.
umbram .xxiii. pedes longam facit:
dies autem noxq maxima. xiui. hora¬
rum equinoetialium est. accedente
bis quinta parte uniuis hore. Terciꝰ
circulus ab indis imiauo ꝓximis orit᷑
tendit ꝑ caspias portas. medie pxime.
cathaoniam. cãpadociam. taurum.
amamissum. cythias portas. sõlos.
tharsum. cyprum. phesidiam. pani¬
philiam. sydon. lẏcaoniam. lyciam
patharum. santhum. caunũ. rhodũ.
coum. alicarnasum. gnidum. dorida
chium. delum. cycladas. medias. cy-¬
thium. mnalean. argos. laconiã. elim.
olimpiam. mesanam. peloponensi.
syracusas. catinam. siciliam. medi¬
am. sardinie austrina. cartezam.
gades. gnominis cumctȩ umbrani¬

Expanded text:
lin, Byblum, Antiochiam, Laodiceam, lin, Byblum, Antiochiam, Laodiceam, Seleuciam, Ciliciae, maritima, Cypri Austrina, Austrinam Cretam, Lilybaeum in Sicilia, Septentrionalia Africae contingens. Umbilicus aequinoctio XXXV pedum, umbram XXIII pedies autem noxque maxima XIIII horarum aequinoctialium est accedente bis quinta parte unius horae. 214 Tertius circulus ab Indis Imavo proximis oritur. tendit per Caspias Portas, Mediae proxima, Cataoniam, Cappadociam, Taurum, Amanum, Issum, Cilicias Portas, Solos, Tarsum, Cyprum, Pisidiam, Pamphiliam, Siden, Lycaoniam, Lyciae Patarum, Xanthum, Caunum, Rhodum, Coum, Halicarnasum, Gnidum, Dorida, Chium, Delum, Cycladas medias, Cythium, Maleam, Argos, Laconiam, Elin, Olympiam, Messanam Peloponnesi, Syracusas, Catinam, Siciliam mediam, Sardiniae Austrina, Cartegiam, Gades. Gnomonis cunctae umbra
Abbreviated transcription (Latin):
gedrosi carmani. ꝑse. helymaei. par¬
thi. enemaria. susiane. mesopotamia.
seleucia cognominata babilonia. ara¬
bia. adpetras usq syria celesina. pelu¬
sium. egͣypti inferiora quȩ chora uoca¬
tur. alexandria affricȩ maritima. cy¬
renaica oppida omnia. thapsus. adru¬
metum. clypea. carthago. utica. utraq
hyppo. numidia. mauritaniautraq
athlanticum mare. columne herculis.
In hoc cȩli complexu equinoctii die me-¬
dio umbilieus quem gnomonem uo-¬
cant .uii. pedes longus. umbram non
amplius quam .iii. pedes longam red-¬
dit. nocti sue dieiq longissima spacia
.xiiii. horas equino ctiales hñt breuis¬
sima excontrario decem. Sequens
circłs incipit ab india uergente in oc¬
casum uadit ꝑ medios partos ꝑ sepolĩ.
seytima. ꝑsidis. arabiam citeriorem. ui¬
deam. libani montis accolas amplecti¬
tur. babilonem. idumeam. samariam.
ierosolimam. ascalonem. ioppen. cesare¬
am. phenicem. ptholomaidem. sydo¬
nem. tyrum. beritum. botrim. tripo¬

Expanded text:
Gedrosi, Carmani, Persae, Elymaei, Parthi, Syene, Aria, Susiana, Mesopotamia, Seleucia, cognominata Babylonia, Arabia ad petras usque Syriacoele, Pelusium Aegypti; inferiorque ora quae Cora vocatur, Alexandria, Africae maritima, Cyrenaica oppida omnia, Tapsus, Hadrumetum, Clupea, Carthago, Utica, utraque Hippo, Numidia, Mauritania utraque, Atlanticum mare, columnae Herculis. In hoc coeli circumplexu aequinoctii die media umbilicus, quem gnomonem vocant, septem pedes longus, umbram non amplius quatuor pedes longam reddit. Noctes vero diesque longissima spatia quatuordecim horas aequinoctiales habent, brevissima e contrario decem. Sequens circulus incipit ab India vergente ad occasum, vadit per Medos, Parthos, Persepolin, citima Persidis, Arabiam citeriorem, Judaeam, Libani montis accolas. Amplectitur Babylonem, Idumaeam, Samariam, Hierosolymam, Ascalonem, Joppen, Caesaream, Phoenicen, Ptolemaidem, Sidonem, Tyrum, Berytum, Botrin, Tripo
Abbreviated transcription (Latin):
sabb̃m ex uetĩ script᷑a retinuit. nichil ue¬
ritus grammaticoꝵ ferulas. qui sic̃ hłas
nonas et idꝰ. ita etiam ferias plurali tm
numero ꝓferendas eẽ deenunt. Tercia
spẽs ebdomadis incelebratione penteco

Expanded text:
Sabbatum ex vetere Scriptura retinuit, nihil veSabbatum ex vetere Scriptura retinuit, nihil veritus grammaticorum regulas, qui sicut Calendas, Nonas, et Idus, ita etiam ferias plurali tantum numero proferendas esse decernunt. Tertia species hebdomadis in celebratione Penteco
Abbreviated transcription (Latin):
tum mͦ post occasũ
splendens nimquam ab ẽo.xxii. partib remo¬
tior. Nouissima luna. xxuii. dieb & octo
horis signiferum conficiens. Hec gͥ erat
stulticia gentiliun. falsa ratiocinatione sub-¬
nixa: qui quasi uire pͥmam diem soli. quia ma¬
xinium luminare ẽ. scdam lune quia scđm
luminare ẽ. se consecrare putabant. dem or¬
le stellani. quarte: pͥmã a luna quinte. sed̃aos
a sole sȩxte. scdam aluna septime: terciam
a sole ppͥonebant. Ferias uͦ hr̃ẽ clerum. pͥmꝰ
papa siluester edocuit. cui soli deo uacanti
nunqm militiam uel negotiationẽ liceat
ex̾cere mundanã. dicente psalmogͣpho.
Uacate et uidete qm̃ ego sum dñs. Itẽq
apłs. nemo militans deo implicat se
negotiis scłarib. Et pͥmã quidem diem
qua et lux in pͥncipio facta et xp̃i ẽ resur¬
rectio celebrata: dñicã nuncupauit. qͦd
illi nomen iam olim pͥmis eccłȩ tp̃rib
fuisse inditũ testat᷑ ioħes qui dicit in a¬
pocalipsi. Fui in spu in dnicodie. Demͣ¬

Expanded text:
sus splendens, nunquam ab eo XXII partibus remotior. Novissima luna XXVII diebus et VIII horis signiferum conficiens. Haec igitur erat stultitia gentilium, falsa ratiocinatione subnixa, qui quasi jure primam diem soli, quia maximum est luminare, secundam lunae, quia secundum luminare est, se consecrare putabant; dein orle stellam, quartae primam a luna, quintae secundam a sole, sextae secundam a luna, septimae tertiam a sole praeponebant. Ferias vero habere clerum primus papa Sylvester edocuit, cui Deo soli vacanti nunquam militiam vel negociationem liceat exercere mundanam, dicente Psalmographo: Vacate et videte, quoniam ego sum Deus. Itemque Apostolo: Nemo militans Deo implicat se negotiis secularibus. Et primum quidem diem, qua et lux in principio facta, et Christi est resurrectio celebrata, dominicum nuncupavit; quod illi nomen jam primis Ecclesiae temporibus fuisse inditum testatur Joannes, qui dicit in Apocalypsi: Fui in spiritu in die Dom
Abbreviated transcription (Latin):
laudem suoꝵ deflȩxere deoꝵ primã uidelica&
diem soli. scdam lune. terciam marti. qͣrtam
mecurio. quintã ioui. dextam ueneri. septimã
saturno dicantes. eisdem utiꝙ monstris su¬
os dies. quib et errantia sidera conseerantes
tam et si diu̾so ordine pͣutantes. Existima¬
bant enim se hr̃e a sole sp̃m. aluna corpus. a
marte feruorem. a mercurio sapientiam et
uerbum. a ioue temꝑantiam a uenere uolup¬
tatem. a saturno tarditatem. Credo quod
sol in medio plane tarum positus totuos
mundum sp̃s uitai calefacere & quasi
uiuificare uidetur. ȩccłaste attestante. qui de
ipso loquens ait gyrans gyrando uadit ip̃s. &
in circłos suos reuertitur. Luna ꝑ humoris
ministerium cunctis incrementũ corporib
sugoerit. Martis stella uͥt poͣte soli ꝑxima
calore simul et natura ẽ feruens. Mercuriꝰ
ꝑpetuo circa solem discurrendo. quasi inex¬
hausta sapientiȩ luce radiare pusabatun.
Iupiter frigore saturni et ardore martis. hĩe

Expanded text:
laudem suorum deflexere deorum. Primam videlicet diem Soli, secundam Lunae, tertiam Marti, quartam Mercurio, quintam Jovi, sextam Veneri, septimam Saturno dicentes; eisdem utique monstris suos dies, quibus et errantia sidera consecrantes, tametsi diverso ordine putantes. Existimabant enim se habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Marte fervorem, a Mercurio sapientiam etverbum, a Jove temperantiam, a Venere voluptatem, a Saturno tarditatem: credo quia sol in medio planetarum positus totum mundum spiritus instar calefacere et quasi vivificare videtur, Ecclesiaste attestante, qui, de ipso loquens, ait: Gyrans gyrando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur. Luna per humoris ministerium cunctis incrementum corporibus suggerit. Martis stella, utpote soli proxima, calore simul et natura est fervens. Mercurius perpetuo circa solem discurrendo, quasi inexhausta sapientiae luce radiari putabatur. Jupiter frigore Saturni et ardore Martis, hinc
Abbreviated transcription (Latin):
et facies omnia oꝑa tua: septimo autẽ
die sãbbi dni dei tuinon facies omne opꝰ:
Sex enim dieb fecit d̃s cȩlum ce t̾ram ma-¬
re et omnia quȩ in eis sunt: et requieuit
putabatur antiquitus. Prima sabbati
uelina sabbi. siue sabb̃oꝵ. scda sabb̃i. ter.¬
septima sabbi uel sabb̃m: noͣn quod om̃s
sabbatoꝵ hoc ẽ requiescionum dies ẽẽ
ebdomadis ediscerent. mox hanc in

Expanded text:
et facies omnia opera tua: septimo autem et facies omnia opera tua: septimo autem die Sabbati Domini Dei tui non facies omne opus. Sex enim diebus fecit Dominus coelum et terram, mare et omnia, quae in eis sunt: et requievit putabatur antiquitus: prima sabbati vel una sabbati sive sabbatorum, secunda sabbati, terseptima Sabbati, vel Sabbatum. Non quod omnes Sabbatorum, hoc est, requietionum dies esse hebdomadis addiscerent, mox hanc in
Abbreviated transcription (Latin):
ut considerata diligentiꝰ positione stel¬
larum fatum eiꝰ qui nascitur. quasi
absq errore deprehendant. Que quia
uana et a nr̃a fide aliena est obserua¬
tio: neglecta ea uideamus potiꝰ quod
apłs ad celeritatem resurrectionis inti-¬
mandam huiusmodi temporis uoca-¬
bulo utitur dicens. Om̃s quidem re-¬
surgemus s ñ omimmmtabimur:¬
tu oculi: in nouissima tuba. Nec pre¬
tereundum. quia & si calculatores ne¬
cessario discernant plurum scrip¬
tores indifferenter breuissumum il¬
lud temporis spatium. quo palpe¬
bra oculi nr̃i moueri potest. quod
in ictu pungentis transcurrit. qd̾
secari & diuidi neqͣuit: nunc mo¬
mentum. nunc punctum: nunc

Expanded text:
ut, considerata diligentius positione stellarum, fatum ejus qui nascitur quasi absque errore deprehendant. Quae quia vana, et a nostra fide aliena est observatio, neglecta ea videamus potius quo, Apostolus ad celeritatem resurrectionis intimandam hujusmodi temporis vocabulo utitur, dicens: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur,tu oculi, in novissima tuba. Nec praetereundum est, quia etsi calculatores necessario discernant, plurimi tamen scriptores indifferenter brevissimum illud temporis spatium, quo palpebra oculi nostri moveri potest, quod in ictu pungentis transcurrit, quod secari et dividi nequit, nunc momentum, nunc punctum, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nus. eiusdem pene tẽ¬
poris interuallo tar¬
dius cotidie uenire. tar¬
dius redire non deui¬
nit. Punctus autem
quinta parshore est.
Q nq eni puncti. ho¬
ram faciunt. unde
fit. ut quia luna in
duob suis mensibus
id ẽ dieb .lix. quinqͣgi¬
esae septies terre orbẽ
ꝑ tempus idem. gemi

Expanded text:
nus, ejusdem pene temporis intervallo tardius quotidie venire, tardius redire non desinit. Punctus autem quinta pars horae est, quinque enim puncti horam faciunt. Unde fit ut quia luna in duobus suis mensibus, id est, diebus LIX, quinquagies et septies terrae orbem per tempus idem gemi
Abbreviated transcription (Latin):
accipe partter et refundere solent: seruas¬
te quibdam in regionib luna semꝑ re-¬
gulam societatis ad mare quamcumq
semel acceꝑit. Ergo malimaquinꝙ fere
ante nouam siue plenamlunam dieb
ledonem totidem ante diiiliiam sepiꝰ
uenire comꝑimus: et circaȩ quinoctia
duo. maiores solito estus assurgere: iaͤ¬
nes uero bruma. et magis solsticio. sem¬
ꝑꝙ luna in aquilonia et aterris longiꝰ
recedente. miuuores quamcũ in austro
digressa ꝓpͥiore niu uiam suam excetͣ.
estus affluere naturalis ratio eogit. Per
denos autem et nouenos annos uix ta
lunaris circłiordinem etiam maris cͣ¬
sus ad principia motus et paria incre¬
menta recurrit.
octobrium. et de solsticiis quod .uiiͦi.
riax die sint notanda: multoꝵ late et
claret. Deniq plinius scds idem orator
et philosophus in libro scdo naturalis
historiȩ. sol autem inquit ipse quatuor

Expanded text:
accipere pariter et refundere solent, servanaccipere pariter et refundere solent, servante quibusque in regionibus luna semper regulam societatis ad mare quamcunque semel acceperit. Ergo malinam quinque fere ante novam sive plenam lunam diebus, ledonem totidem ante dividuam saepius incipere comperimus, et circa aequinoctia duo majores solito aestus adsurgere, inanes vero bruma, et magis solstitio, semperque luna in Aquilonia et a terris longius recedente, mitiores, quam cum in Austro digressa propriore nisu vim suam exercet, aestus adfluere, naturalis ratio cogit. Per denos autem et novenos annos, juxta lunaris circuli ordinem, etiam maris cursus ad principia motus et paria incrementa recurrit. Octobrium, et de solstitiis, quod octavo riarum die sint notanda, multorum late et claret. Denique Plinius Secundus, idem orator et philosophus, in libro secundo Naturalis historiae: « Sol autem, inquit, ipse quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
bi hoc lituis estuareceꝑit. ipsa hora aliud
incipit ab estu de feruere⁊ & hinc uide¬
tur quibdam quia recedens aliinde¬
aliorsum unda recurrat: iterumq rre¬
lictis quos adierat finib priores fẽstina
repetat: ideoq se ad tempꝰ maior mali-¬
na his littorib abiens ampliꝰ abducat:
ut alibi adueniens ampliꝰ exundare suf-¬
ficiat. Qͦd ex lunȩ cur su facillime pot̃¬
deprehendi. Uerbi gr̃ã. Hoemare po¬
sita circa brumalem solis ortum uel
solsticialem eiꝰ occasum luna cuiꝰcũq
etatis siue suꝑ terram seu sub terra sit
estum solet attolłe: at pͥouta circabruma¬
leni solis occubitum uel solsticialem eiꝰ
exortum reflectere. Porro aliis in parti¬
b ab eaceli plaga recessum maris. lumnaqͣ
hic signat accessum. Non solum autem hoc
facit:s. et in uno eodemq littore qui adborẽ¬
am mei ħabitant. multo mecttiꝰ estũ maris
omnem. qui uero ad austrum multo seriᷤ

Expanded text:
bi hoc aequor aestuare coeperit, ipsa hora aliud bi hoc aequor aestuare coeperit, ipsa hora aliud incipiat ab aestu defervere; et hinc videtur quibusdam quia recedens alialiorsum unda recurrat, iterumque relictis quos adierat finibus, priores festina repetat, ideoque se ad tempus major malina his littoribus abiens amplius abducat, ut alibi adveniens amplius exundare sufficiat, quod ex lunae cursu potest facillime deprehendi. Verbi gratia, hoc mare, posita circa brumalem solis auctum, vel solstitialem ejus occasum, luna, cujuscunque aetatis, sive super terram, seu sub terra sit, aestum solet attollere; at posita circa brumalem solis occubitum, vel solstitialis ejus exortum, reflectere. Porro aliis in partibus ab ea coeli plaga recessum maris luna qua hic signat accessum; non solum autem, sed et in uno eodemque littore quo ad Boream mei habitant, multo me citius aestum maris omnem, qui vero ad Austrum, multo serius
Abbreviated transcription (Latin):
estu uesꝑtino uel nouilunio uł pleni-¬
lunio instante malinam nasci contigit.
idem estus cotidie ꝑ .uii. maline dies
subsequentes fit maior & iuolentior
estu matutino. Similiter matutino
si fuerit malinaorta sub estu: matiltenꝰ
iam maiori ꝑ dies contingit equore terras.
Porro uesꝑtinus finib quos matutinus
estusceꝑat contentus ulteruis cursũ ex¬
tendere negligit. quamuis quibdam
in mensib uterq estui in dissimili ꝑ
ominia cremento ꝓͥficit. Quanto autem
plus estus maior littora terrasq contex̾it
ac fluuios e freta compleuit. tanto latius
recedens eadem littora maris exhaurire
atq enudare consueuit. Unde uideat
qui pot̃ an uerum sit quod phylippo te¬
ste ferunt quidam atq confirmant
illã immensam maris occeani effusio¬
nem ꝑ omniũ regionum ac patriarũ
fluiuios ituram: uno puncto temporis
fieri. Scimuis eni nos qui diuersumbri-¬
tannici maris litus mcolimus. quod u¬

Expanded text:
aestu vespertino vel novilunio, vel pleniaestu vespertino vel novilunio, vel plenilunio, instante malinam nasci contigerit, idem aestus quotidie per VII malinae dies subsequentes fit major et violentior aestu matutino. Similiter matutino si fuerit malina orta sub aestu, matutinus jam majori per dies contegit aequore terras. Porro vespertinus finibus quos matutinus aestus coeperat contentus, ulterius cursum extendere negligit, quamvis quibusdam in mensibus uterque aestus in dissimili per omnia cremento proficit. Quanto autem plus aestus major littora terrasque contexerit, et fluvios ac freta compleverit, tanto latius recedens eadem littora maris exhaurire atque enudare consuevit. Unde videat qui potest an verum sit quod, Philippo teste, ferunt quidam atque confirmant, illam immensam maris Oceani effusionem per omnium regionum ac patriarum fluvios ituram, uno puncto temporis fieri. Scimus enim nos, qui diversum Britannici maris littus incolimus, quod u
Abbreviated transcription (Latin):
tempore eodem. d.c. laraariiii. uicibus
et ipͣse terras alluit & resilit. Imitatur
autẽ lunȩ cursum mare. non solũ eom¬
n iiini accessu ⁊ recessu s etiam quodã
status sui ꝑfectu defectuq ꝑhenni. ita
ut ñ tardior solum qm̃ pͥdie: uerum ⁊
maior minorue cotudie redeau. estus.
Et crͣesceutes quidem maluas: decres¬
centes autem placuit appellare ledomes.
qui altei n asrite ꝑ septenos octonosue di¬
essuecessu. mensem inter se quemꝙ qua¬
driformi suȩ mutationis uarietate dis-¬
ꝑtiunt: sepe quidem ȩqua uterq iorte
septenis dieb ac dimidio cursũ consum¬
mantes. sepe uel uentis impellentib aut
repͣellentib uł aliaqualibet accidente si¬
ue naturali ui cogente tardius ertiuisue
uenientes. aut minus ampliusue solito
feruentes. ita ut aliquotiens ordine
turbato. malina plures sibi estus hoc
mense. pauciores uendicet in alio. Uñ
utr qr motus nunc uesꝑtinonasci. nc̃
matutino consueuit in estu. & siqͥdem

Expanded text:
tempore eodem DCLXXXIIII vicibus et ipse terras adluit ac resilit. Imitatur autem lunae cursum mare non solum communi accessu et recessu, sed etiam quodam sui status profectu defectuque perenni, ita ut non tardior solum quam pridie, verum etiam major minorve quotidie redeat aestus. Et crescentes quidem malinas, decrescentes autem placuit appellare ledones, qui, alternante per septenos octonosve dies successu, mensem inter se quemque quadriformi suae mutationis varietate dispertiunt. Saepe quidem aequa uterque sorte septenis diebus ac dimidio cursum consummantes, saepe, vel ventis impellentibus, aut repellentibus, vel alia qualibet accedente sive naturali vi cogente, tardius citiusve venientes, aut minus ampliusve solito ferventes, ita ut aliquoties ordine turbato malina plures sibi aestus hoc mense, pauciores vindicet in alio; unde uterque motus nunc vespertino nasci, nunc matutino consuevit in aestu. Et siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
cdies .xx. ut diximus. naturali cͦur uis
suu tarͣditate de occilente inorientem¬
uesꝑtinarefunditur: et quȩ matuti-¬
na hodie orientem tenebat. post dies
quindecim matutina in occidente ui-¬
debitur: ita etiamestus oceeani nc̃
uesꝑtinus postdies .xu. fit matutinus:
atcontra matutinus cotidiano detractꝰ
impedimento uesꝑtinus assurgit. Et
qm̃ luna ꝑ annum id ẽ menses .xii.
et bis terrȩ ambit orbem: estꝰ occeani

Expanded text:
dies XV, ut diximus, naturali cursus sui tarditate de occidente in orientepertina refunditur, et quae matuta hodie Orientem tenebat, post dies XV matutina in Occidente videbitur, ita etiam aestus Oceani nunc vespertinus post dies XV fit matutinus, ac contra matutinus, quotidiano detractus impedimento, vespertinus adsurgit. Et quoniam luna per annum, id est, menses XII et bis, terrae ambit orbem, aestus Oceani
Abbreviated transcription (Latin):
diei. bruma octaua in parte capricor-¬
ni: noctis uero solsticio totidem in par-¬
tib cͥaneri. in ęqualitatis causa obliqui¬
tas signiferi cumpars ȩqua mundi

Expanded text:
diei bruma, octava in parte capricorni, noctis vero solstitio, totidem in partibus cancri. inaequalitatis causa obliquitas est signiferi, cum pars aequa mundi
Abbreviated transcription (Latin):
separati: fide tamen ac p̾dicatione fu¬
ere pocimi. In huiꝰ sacͣtissimȩ porticꝰ
pͥma fronte fuere beatus ꝓchom̃rabel
et seth et enos: et cȩt̾i iusti mundi ori¬
ginales. In intimo aut̃ eiꝰ penetrali¬
et quasi ꝓpe murum templi mistieũ
obtinuere locum parentes beati p̾cur¬
soris dñt. Symeon et anna et çȩteri¬
iusti: qui et si natiuitatẽ eiꝰ uidere me¬
ruerunt: ad auditionẽ eiꝰ doctrinȩ
et ꝑceptionem sacͣmentoꝵ eiꝰ ꝑuenire
nequiuerunt. Q bene porticꝰ decem
cubitis erat lata: qr tales ⁊ si nec dũ u̾ba
siue mist̾ia euangłii quȩ erant ꝑ do-¬
minũ tͣdenda receꝑunt: p̾cepta tam̃

Expanded text:
separati, fide tamen ac praedicatione fuseparati, fide tamen ac praedicatione fuere proximi. In hujus sacratissimae porticus prima fronte, fuere beatus protomartyr Abel, et Seth, et Enoch, caeterique justi mundi originalis; in intimo autem penetraliet quasi prope murum templi mysticum obtinuere locum parentes praecursoris Domini, Simeon, et Anna, et caeteri. Qui etsi nativitatem ejus videre meruerunt, ad auditionem tamen doctrinae ejus et perceptionem sacramentorum ejus pervenire nequiverunt. Quae bene porticus decem cubitos erat lata, quia tales etsi necdum verba sive mysteria Evangelii, quae erant per Dominum tradenda, receperunt; praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ filium. sic̃ alibidicit. Ego sum ostiũ.
le ingͥdientes ad ostium templi ꝑduce¬
bat: qui grãm dñi saluatoris qua mun¬
dum erat redempt᷑us p̾dicabat fut᷑am:
les signat: ostium uͦ in porticu docto¬
res quicet̾is lucem uitȩ ianuamq in¬
trandi ad dm̃ pandebant expͥmit. Et
bene unum ostium: ꝓpt̾ consonam
in omĩb scĩs fidem & dilectionẽ ue¬
ritatis. Quȩ uidelicet porticꝰ iuxta
latitudinẽ templi .xx. cubitis longa
erat: quia nimirum antiqui iusti
multa diu patientia longamimita¬
tem expectabant. qñ apparens in
carne dñs nouam euangelii gratiam
mundo attuliss: ñ acceptis ipsi pro¬
missionib s alongeeas aspicientes et
salutantes. Equabantur gͦ longitu¬
dine sua latitudinem templi: qr per¬
longanimitatem deuote mentis de-¬
sicłabant uenire ad dilatationẽ eccłȩ
nr̃o. Q quamuis tempore adhuc fu¬
erint a sacͣmentis dñice mearnatiõis

Expanded text:
per ipsum, et qui alibi dicit, Ego sum ostium; per ipsum, et qui alibi dicit, Ego sum ostium; le ingredientes ad ostium Domini perducebat; quia gratiam Domini Salvatoris, qua mundum erat redempturus, praedicabat. Factura ris signat. Ostium ergo in porticu, doctores, qui caeteris lucem vitae, januamque intrandi ad Dominum pandebant, exprimit. Et bene unum ostium propter consonam in omnibus sanctis fidem ac dilectionem veritatis; quae videlicet porticus juxta latitudinem templi 20 cubitos longa erat, quia nimirum antiqui justi multa diu patientia et longanimitate exspectabant, quando apparens in carne Dominus novam Evangelii gratiam mundo afferret, non acceptis ipsi promissionibus, sed a longe eas aspicientes et salutantes. Aequabant ergo longitudine sua longitudinem templi, qlonganimitatem devotae mentis, desiderabant venire ad dilationem Ecclesiae, stro; qui quamvis adhuc tempore fuerint a sacramentis Dominicae incarnationis
Abbreviated transcription (Latin):
non scͥptum ẽ. Porticum uͦ fecit ante
frontẽ quã tendebatur in longum
iuxta mensuram latitudinis domꝰ
cubitoꝵ .xx. Patet gͦ qr porticus ista
ad orientalem plagam templi facta
est. Templum nanq erat conu̾sum
ad orientem sic̃ & tab̾nacłm: habebat¬
q ostium porticꝰ ad orientẽ eiꝰ ostium cõtͣ¬
templi uixta quod historieus uideoꝵ
iosephus aptissime docet. ita ut sol
equinoctialis oriens directis radiorũ
suoꝵ lineis ꝑ ostia porticꝰ uidelicet tem¬
pli ⁊ oraculi archam testam̃ti ꝑfundẽ
poss Quia uͦ templum scãm ȩccłam
designat: porticꝰ quȩ erat ante templũ
⁊ prior lumen solis acciꝑe solebat. qͥd
aꝑtiꝰ quam illam eiꝰ partem quȩ dñice
incarnationis tempora p̾cessit. typi¬
ce denuntiat: in qua sunt pat̾arche
et ꝓpħe. qui orientem huic mundo so
ti dño incarne testimoniũ siue uiuen¬
do siue p̾dicando. siue nascendosiue
moriendo p̾buerunt: Ostium gͦ tem¬
pli dñs ẽ: qr nemo uenitad patre̾ nisi

Expanded text:
 ante frontem quae tendebatur in longum juxta mensuram latitudinis domus, cubitorum 20. Patet ergo quia porticus ista ad orientalem templi partem facta est. Templum namque erat conversum ad orientem, sicut et tabernaculum, habebatque ostium porticus ab oriente contra ostium templi, juxta quod historicus Judaeorum Josephus apertissime docet: ita ut sol aequinoctialis oriens, directis radiorum suorum lineis per ostia tria, portici videlicet, et templi, et oraculi, arcam testamenti perfundere posset. Quia vero templum sanctam Ecclesiam designat, porticus quae erat ante templum et prior lumen solis accipere solebat, quid aptius quam illam ejus partem, quae Dominicae incarnationis tempora praecessit, typice denuntiat, in qua sunt patriarchae et prophetae, qui orientem huic mundo Solenti Domino in carne testimonium sive vivendo, sive praedicando, sive nascendo, seu etiam moriendo praebuerunt? Ostium ergo templi Dominus est, quia nemo venit ad Patrem, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ cum bub ac tribulis dauidregi
uendet. nom̃ ierłm accepit: quia ꝑ¬
sistens adhuc in sua obstinatione
gentilitas coneulcabatur: q̃r uilis
cũ omĩa sua uende̾ ac uero regi of¬
ferre didicit: ñ ultͣ conculcari a
demonibꝰ ac uiciis potuit: s int̾nȩ
pacis quam in suo ꝯditore haberet
magis compos effecta est.

Expanded text:
suae cum bobus ac tribulis David regi suae cum bobus ac tribulis David regi venderet, nomen Hierusalem accepit; quia persistens adhuc in sua obstinatione gentilitas conculcabatur, quasi vilis cum omnia sua vendere ac vero regi offerre didicit, non ultra conculcari a daemonibus ac vitiis potuit, sed internae pacis, quam cum suo Conditore haberet, magis compos effecta est.
Abbreviated transcription (Latin):
aream suam. Ornan qui int̾p̾tatur
illuminatus ⁊ erat natione iebuseꝰ
natione quidem gentiles significat:
nomine autem eosdem illustrandos
a dño.atq in filios eccłe cominutan¬
dos ostendit: quib merito dic̃ apłs.
fiustis aliqñ tenebre: nunc aut̃ lux
in dño. Iebus. eadem ẽ ciuitas quȩ et
ierłm. Et iebus quidem int̾pcatur con¬
culcata: ierłm autem uisio pacis.
Inqua quamoui ornan gentilis reg¬
nabat. iebꝰ dicta ẽ: cum uͦ dauid eam
loco holocaustiemeret: cum salomon
templum dũo edificaret: non iam
ꝑdurabat. conculcabatur &e illudeba¬
tur ab immundis sp̃ib ad simulach
muta ꝓut ducebatur sequens. Cum
uͦ illam grã sui conditoris respexit:
continuo pacis in se& locum inuenit
&e nomen: dicente de ipsa dno. Beati
pacifici: qm̃ filii dei uocabunt᷑. Cũ
gͦornan in hac ciutate regnũ adhuc
hab̾et. iebꝰ uocabatur. at cũ locũ arcȩ

Expanded text:
aream suam . Ornan, qui interpretatur aream suam . Ornan, qui interpretatur illuminatus, erat natione Jebusaeus. Natione gentiles quidem significat, nomine autem eosdem illuminandos a Domino, atque in filios Ecclesiae commutandos ostendit, quibus merito dicat Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Jebus eadem est civitas, quae et Hierusalem. Et Jebus quidem interpretatur conculcata; Hierusalem autem visio pacis: in qua quandiu Ornan gentilis regnabat, Jebus dicta est. Cum vero David in ea locum holocausti emeret, cum Salomon in ea templum Domino aedificaret, non jam durabat, conculcabatur et illudebatur ab immundis spiritibus ad simulacra muta, prout ducebatur sequens. Cum vero illum gratia sui Conditoris respexit, continuo pacis in se; et locum invenit et nomen, dicente de ipsa Domino: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . Cum ergo Ornan in hac civitate regnum adhuc haberet, Jebus vocabatur; cum autem locum areae
Abbreviated transcription (Latin):
sedule ammonentes ut uenientẽ
in carne dei filium fide ac deuota
mente susciꝑent. Hinceteñ dũs
de paratis ad credendũ sibi ppłis:
ait discipłis. Leuate ocłos ur̃os
ce uidete regiones: qi albe sunt
iam ad messem. Et qui metit mercedẽ
accipit. & congregat fructum in uitã
eternam: ut qui seminat simul gaude¬
at et qui metet. Quasi aliis u̾bis de edifi¬
catione templi dicͥet. Leuate ocłos urõs
et uidete locum qui paratus ẽ ad edificã¬
dam ĩam domum dñi: ⁊qui edificat
docendo mercedem accipit.⁊ qui cong̾¬
gat lapides p̾ciosos in uicamȩt̾nam:
Ut qui parat locum edificationis si mul
gaudeat ⁊ qui ȩdificat. id: ꝓphe futurũ¬
p̾dicentes. ⁊ aplĩuenientem p̾dicantȩs
dm̃. una simul in illo m̾cede potiant᷑.
Bene idem locus in areaerat ornan ie¬
buser: quia eccła areȩ uocabło solet de¬
signari dicente ioħe dedño. Cuiꝰ uenti¬
labrum in manusua: ⁊ ꝑmundabit

Expanded text:
sedulo admonentes ut venientem sedulo admonentes ut venientem in carne Dei Filium fideli ac devota mente susciperent: hinc etenim Dominus de paratis ad credendum sibi populis, ait discipulis: Levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem; et qui metit mercedem accipit, et congregat fructum in vitam aeternam, ut qui seminat simul gaudeat, et qui mittit . Quasi aliis verbis de aedificatione templi diceret: Levate oculos vestros, et videte locum, quia paratus est jam ad aedificandum domum Domini, et qui aedificat, docendo mercedem accipit, et congregat lapides pretiosos in vitam aeternam; ut et qui parat locum aedificio simul gaudeat, et qui aedificat, id estdicens, et apostolus venientem praedicans Dominum una simul in illo mercede potiantur. Bene idem locus in area erat Ornan Jebusaei, quia ecclesia areae vocabulo solet designari, dicente Joanne de Domino: Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit
Abbreviated transcription (Latin):
terim uita laborantes. uidẽ & adiuua¬
re dignatur. Ipse ẽ enum locus in quo
opculit abraham ysaac filiũ suũ dño:
ac deuotione obedientiȩ uidĩab illo
meruit unde &e noiñ accepit. Deniꝙ
ubi dñs ait. tolle filiũ tuũ unigenitũ
quem diligis ysaac & uade int̾ram ui¬
sionis. atq offer eum in holotaustũ: pro
t̾ra uisionis in hebreo. t̾ra morian ht̃. tur
Et qr immolatio ysaac tẏpus diñcepas¬
sionisextitit. recte in loco eusdde im¬
molationis templum edificatur. qr
dedicatur & crescit in templum scm̃¬
in dño. De quo monte bene subditur.
qui demonstratus fuerat dauid patͥ
ablueret a peccatis: atq indonium
sibi fidelem dilectamq conse¬
craret. Bene autẽ additur: in
loco quem parauerat dauid. Pre¬
parauerat nanq dauid psallendo⁊
parauerunt alii ꝓpħe uaticinando
locum dño uero utiq salomom in
quo domũ edificaret: qr corda audi¬
toꝵ suoꝵ fide ueritatis instituerunt.

Expanded text:
terim vita laborantes videre et adjuvaterim vita laborantes videre et adjuvare dignatur: ipse est enim locus in quo obtulit Abraham Isaac filium suum Domino, ac devotione obedientiae videri ab illo meruit. Unde et nomen accepit, de quo Dominus ait: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis Isaac, et vade in terram Visionis, atque offer eum in holocaustum . Pro terra Visionis, in Hebraeo terram Moria habet. Et quia immolatio Isaac typus Dominicae passionis exstitit, recte in loco ejusdem immolationis templum aedificatur, quia dedicata, in Domino. De quo monte bene subditur: Qui demonstratus fuerat David patri ablueret a peccatis, atque in domum sibi fidelem dilectamque consecraret. Bene autem additur: In loco quem paraverat David. Paraverat namque David psallendo, paraverant alii prophetae vaticinando locum Domino, vero utique Salomoni, in quo domum aedificaret, quia corda auditorum suorum fide veritatis instituerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ria. qui demonstratꝰ ẽ dauid pat̾
eiꝰ᷑: in loco quem parauerat dauid
in area ornan iebusei. Edificat᷑ gͦ
in monte domus dñi inuisionẽ
pacis: quia dilatata ꝑ orbem eccła
in una eademq fide & ueritatis cat᷑o¬
licȩ societate consistit. Nanq in seis¬
sura mentium d̾s non ẽ s factus ẽ
in pace locꝰ eiꝰ. & habitatio eiꝰ in syon.
in ipso dño saluatore: de quo ysaias
ait. Et er it in nouissimis dieb p̾pa¬
ratꝰ mons domꝰ dĩi in uertice mon¬
tiũ. Et ipse de se in ȩuanglio. Non
pot̾ inquit ciuitas abscondi sup̾ mon¬
qui de t̾ra quidem ꝑ originẽ assũpte
carnis ortus ẽ. s omiũ terrigenarũ
potentiã ac sc̃ĩtatem singularis cul.¬
mine dignitatis transcendit. In quo
nimirũ monte ciuitas siue domus
dñi constituta ẽ: qr si ñ in illa radicẽ
figat. spes& fides nr̃a nulla:  recte
electos suos quos ad et̾nam suȩ clari¬
catis uisionem conseruat in hac in¬

Expanded text:
ria, qui demonstratus fuerat David patri ria, qui demonstratus fuerat David patri ejus in loco quem paraverat David in area Ornan Jebusaei . Aedificatur ergo domus Domini in visione pacis, quia dilatata per orbem Ecclesia in una eademque fide et veritatis catholicae societate consistit: nam in scissura mentium Deus non est, sed factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion. in ipso Domino Salvatore, de quo Isaias ait: « Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium . » Et ipse de se in Evangelio: « Non potest, inquit, civitas abscondi super monqui de terra quidem per originem assumptae carnis ortus est, sed omnium terrigenarum potentiam ac sanctitatem singulari culmine dignitatis transcendit. In quo nimirum monte civitas, sive domus Domini, constructa est: quia nisi Sion in illo radicem figat, spes et fides electos suos quos ad aeternam suae claritatis visionem conservat, in hac in
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am noui testamenti in uet̾i ꝓpħicis in¬
timaret eloquiis. Quod autẽ quarto
anno regis salomonis edificare cepta
ẽ domus dñi: potest eo referri mistice
quod post expletam dispositionem do¬
minicȩ incarnationisquȩ in quatuor
mense scđo cepta ẽ: pot̃ ad electionem
gentiũ referri. que scdõ loco post isrł:
edificationẽ se susciꝑe creatoris. unde
& scds m̃sis in lege concessus ẽ ad facien.¬
dum pascha his qui immundi suꝑ aĩa
uel in uia ꝓculpositi ad faciendũ in prt mo
m̃se pascha occurrere nequirent. Ubi
positi a ppło dĩ. non potuimus pͥmum
pascha facere: quod inicarne ce sangui¬
agni fiebat. Celebramus autem ho¬
die pascha scđm: quod in corpore
& sanguine redemptoris nr̃i aquo
quesit᷑i & mundati sumus actum
est. In quo autem loco templũ sit
edificatum. manifestiꝰ in libro pa¬
ralipomenon ostenditur: ubi scͥp¬
domum dñi in ierłm in monte o¬

Expanded text:
gratiam Novi Testamenti in Veteri propheticis ingratiam Novi Testamenti in Veteri propheticis intimaret eloquiis. Quod autem quarto anno regis Salomonis aedificari coepta est domus Domini, potest eo referri mystice, quod post expletam dispensationem Dominicae incarnationis, quae in quatuor mense secundo coepta est, potest ad electionem gentium referri, quae secundo loco post Israel aedificationem in se susceperit creatos. Unde et secundus mensis in lege concessus est ad faciendum Pascha his, qui immundi super anima, vel in via procul positi ad faciendum in primo mense Pascha, occurrere nequirent. Ubi positi a populo Dei, non potuimus primum Pascha facere, quod in carne et sanguAgni fiebat. Celebramus autem hodie Pascha secundum, quod in corpore et sanguine Redemptoris nostri, a quo quaesiti et mundati sumus, actum est. In quo autem loco templum sit aedificatum, manifestius in libro Paralipomenon ostenditur, ubi scripdomum Domini in Hierusalem in monte Mo
Abbreviated transcription (Latin):
qui xp̃i in ea gr̃am cognoscentes am-¬
plectuntur. iu̾re scĩ sp̃c gr̃a replent᷑.
inqua caritatem eiꝰ ampluis agnescuis.
Diximꝰ autem ꝑ tab̾nacłm quod fecit
moyses & filii isrł in deserto sẏnagogã.
ꝑtemplum uͦ quod fecit salomon&e filii
isrł cum ꝓselitoꝵ &e gentiũ auxilio con¬
struxit: eccłas gentiũ posse designari.
ꝑmansit aut̃ cultꝰ e religio tab̾nacłi
ri inespit: quia scriptura uet̾is testam̃ti
tanta ꝑfectione redundat. ut siquis eã
bene intellexerit. euncta in se noui tes¬
tamenti mist̾ia contineat. Patres qͦq
onis iuiuendo tenuerunt: ut in nullo
apłis uirisq apłicis putandi sint ẽẽ mi¬
nores. Permanebat tab̾nacłm usq
ad constructionẽ templi in ppło dei ꝑ¬
multiplicatos: qr ex tempore date legis
usq ad incarnationẽ dñicã & tempus
reuelatȩ gr̃ȩ non defuere uiri qͥ in lege
constituti ȩuangelicam ꝑomĩa ꝑfectiõ

Expanded text:
qui Christi in ea gratiam cognoscentes amqui Christi in ea gratiam cognoscentes amplectuntur, jure spiritus ejus gratia replentur, quia in charitate ejus amplius ignescunt. Diximus autem per tabernaculum quod fecit Moyses et filii Israel in deserto, Synagogam: per templum vero quod Salomon et filii Israel cum proselytorum et gentilium auxilio construxit, Ecclesiam gentium posse designari. Permansit autem cultus et religio tabernaculi ri incoepit, quia Scriptura veteris Testamenti tanta perfectione redundat, ut si quis eam bene intellexerit, cuncta in se novi Testamenti mysteria contineat. Patres quoque onis tenuerunt, ut in nullo apostolis virisque apostolicis putandi sint esse minores. Permanebat tabernaculum usque ad constructionem templi in populo Dei multiplicatos: quia ex tempore datae legis usque ad incarnationem Dominicam et tempus revelatae gratiae, non defuerunt viri qui in lege constituti Evangelica per omnia perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
in anno .iiii. mensetio. ipse ẽ mensis scds
regis salomonis suꝑ isrl: ordo sensus estz
in anno. itͣsi. regissalomonis m̃setio. ip̃e
ẽ m̃sis scd̾s. Mensem autem scdm maiũ
dicit. Namq aprilis quo pascha cele-¬
bratur. principium apud hebreos: pͥ¬
muserat in m̃sib anni. Ex quo ma¬
nifeste claret. quia mox ꝑacto pascha
cepit edificare domũ dño: ⁊ consecͣtus
mistica sollenpnctate pͦpłs. manus ad
misticũ opꝰ misit. Fit aut̃ cõmemoratio
eg̾ssionis de egypto quando tab̾nacłm
edificare ceptumẽ: ut admoneatur
lector quod annoꝵ tempꝰint̾ edificati¬
onem utriꝰq domꝰ transierit: ut huic
quoq summȩ temporis agnoscat sacra
teni &e uiceni: quadringentos&e octo gm
faciunt. Quatuor aut̃ euangłice ꝑ¬
fectioni apte conueniunt ꝓpter euͣn
gelistarum numerum: centum ui¬
ginti doctrinȩ legali. ꝓpteran¬
nos legis totidem latoris. In qͦ
mitiua suscepit eccła: patent̾ osten¬
dens qͣuiiea legitime utuntur id ẽ

Expanded text:
In anno quarto, mense Zio, ipse est mensis secundus regis Salomonis super Israel, ordo sensus est: In anno quarto regis Salomonis, mensa Zio, ipse est mensis secundus: mensem autem secundum, Maium dicit: nam Aprilis, quo Pascha celebratur, principium apud Hebraeos primus erat in mensibus anni. Ex quo manifeste claret quia mox peracto Pascha coepit aedificare domum Domino, et consecratus mystica solemnitate populus manus ad mysticum opus misit. Fit autem commemoratio egressionis de Aegypto, quando tabernaculum aedificari coeptum est, ut admoneatur lector quot annorum tempus inter aedificationem utriusque domus transierit, et hujus quoque summae temporis sacteni et viceni quadringentos et octoginta faciunt; quatuor autem evangelicae perfectioni apte conveniunt propter ipsum evangelistarum numerum; centum viginti doctrinae legali propter annos totidem legislatoris; in quo mitiva suscepit Ecclesia: patenter ostendens quia qui lege legitime utuntur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ualeamꝰ intͣre. Latitudo uicenarionu
desidia suspenduntur. Sex gͦ adoꝑis
ꝑfectionẽ. duo ad dilectionem dei et
proximi. tria ꝑtinent ad spem diui¬
ne uisionis. Singłi autem numeri
recte ꝑ decem multiplicantur: quia
non nisi ꝑ fidem et custodiam deca¬
logi legis uel patientia nr̃a salubͥt᷑
exercetur. uel caritas utilit̾ exardes¬
cit: uel spes sublimit̾ ad et̾na desid̾an¬
da rapitur. Ubi notandum quia.xxx.
cubiti altitudinis ñ usq ad tectũ tem¬
pli s usq ad cȩnacłm inferiꝰ ꝑtingebani.
Nanq in libro paralipomenon a perte
scriptum ẽ: quod altitudo centum.xx.¬
cubitoꝵͣ. De cuiꝰ rei sacͥmentis apertius
in sequentibꝰ tͣctabitur: ubi ad mediũ
usq cenacłm ac t̾cium lectionis ordo ꝑ¬
uem̾it. Porticus erat ante templũ .ax.
cubitoꝵ longitudinis iuxta mensurã

Expanded text:
valeamus intrare. Latitudo vicenario nuvaleamus intrare. Latitudo vicenario nudesideria suspenduntur. Sex ergo ad operis perfectionem, duo ad dilectionem Dei et proximi, tria pertinent ad spem divinae visionis. Singuli autem numeri recte per decem multiplicantur, quia non nisi per fidem et custodiam decalogi legis, vel patientia nostra salubriter exercetur, vel charitas utiliter ardescit, vel spes sublimiter ad aeterna desideria rapitur. Ubi notandum est quo 30 cubiti altitudinis non usque ad tectum templi, sed usque ad coenaculum inferius pertingebant: namque in libro Paralipomenon aperte scriptum est, quod altitudo 120 cubitorum erat . De cujus rei sacramentis aptius in sequentibus tractabitur, ubi ad medium usque coenaculum, ac tertium lectionis ordo pervenerit. Porticus erat ante templum 20 cubitorum longitud
Abbreviated transcription (Latin):
& .xxx. cubitos in altitudine. Lon¬
gitudo domus longanimitatem
designat scẽ eccłe: qua in exilio ꝑegͥ¬
nationis huiꝰ patient̾ie adu̾sa q̃q
tolerat. donec ad patͥam quam expectat
ꝑueniat. Latitudo insinuat caritatẽ ⁊
qua dilatato sinu mentis. non solum
amicos in deo. s &e inimicos gaudet di¬
lig̾e̾ ꝓpt̾ dm̃: donec ueniat tempus. qnͣ¬
dosiue ad pacem suam conu̾sis siue
funditus extinctis cum solis gaudeat
amicis indeo. Altitudo spem denun¬
tiat fut᷑e retributionis: cuꝰ intuitu
libent̾ infima quȩq siue quȩ demul¬
cent. seu que ad u̾santur contempnit:
usq dum utrisq transcensis sola uid̾e̾
Unde apte longitudo domus: sexage¬
nario cubitoꝵ numero comp̾bendit᷑.
Senariꝰ nanq numerus in quo mundꝰ
factus ẽ: ꝑfectionem solet oꝑum bouoꝵ
designare. Et necesse ẽ. nos ita ꝑlonga¬
numitatem molestias ferre nr̃e ꝑegͥ¬
nationis: ut merito bonȩ oꝑationis
ꝓmissam patriam cum apparuerit

Expanded text:
 60 cubitos in longitudine, etc. Longitudo domus longanimitatem designat sanctae Ecclesiae, qua in exsilio peregrinationis hujus patienter adversa quaeque tolerat, donec ad patriam quam exspectat, perveniat. Latitudo insinuat charitatem, qua dilatato sinu mentis non solum amicos in Deo, sed inimicos gaudet diligere propter Deum, donec veniat tempus, quando ad pacem suam conversis seu funditus exstinctis, cum solis gaudeat amicis in Deo. Altitudo spem denuntiat futurae retributionis, cujus intuitu libenter infima quaeque sive quae demulcent, seu quae adversantur, contemnit, usque dum, utrisque transcensis, sola mereattium; unde apte longitudo domus, sexagenario cubitorum numero comprehenditur. Senarius namque numerus, in quo mundus factus est, perfectionem solet operum designare bonorum. Et necesse est nos ita per longanimitatem molestias ferre nostrae peregrinationis, ut merito bonae operationis promissam patriam, cum apparuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
annotare curauimus: Primagͦ lu¬
na uͥ suam ꝑfecerit etatem
elongat᷑ a sole spacio dierũ
erum.x.xiiii. Tercia spacio
nensis unius a dierum .ii. Quarta:
spacio mensis unus & dierũ¬

Expanded text:
adnotare curavimus. Prima ergo luna ubi suam perfecerit aetatem, elongatur a sole spatio dierum erum XXIIII, tertia spatio mensis unius et dierum sex, quarta spatio mensis unius et dieru
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt eo mense faciendum. Unde quidã
hinc nonas existimant quctas. quasi
noue initium obseruationis. uel qͦd
ab eo die semꝑ ad idꝰ .ix. dies putarent᷑.
Porro ious uocari placuit diem qui dnu¬
dit mensem. Iduare enim etrusca lin¬
gua: diuidere est. Unde uidua. quasi
ualde idua. id ẽ. ualde diuisa: aut uidu¬
a. id ẽ. a uiro diuisa. Non nullis pla¬
cet idꝰ dictas uocabulo greco aspecie
que apud illos idẽa uocat᷑. quod eadie

Expanded text:
esset eo mense faciendum. Unde quidam esset eo mense faciendum. Unde quidam hinc Nonas existimant dictas, quasi novae initium observationis, vel quod ab eo die semper ad Idus novem dies putarentur. Porro Idus vocari placuit diem, qui ddit mensem. Induere enim Etrusca lingua dividere est. Unde vidua quasi valde idua, id est, valde divisa. Aut vidua, id est, a viro divisa. Nonnullis placet Idus dictas vocabulo Graeco a specie, quae apud illos idea vocatur, quod ea die