comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pisces sine aqua. hoc ÷ curiosi & peccatores sinegratia sp̃s scĩ : & morientꝰ
insiti. non habentes illã aquã dequa dilit dñs Quisitit ueniat ad me &
bibat : & deuentre eius fluent aquae uiuae Induã caelos sub aereos te
nebris : & siccum ponam operimentũ eoꝵ Philsphi dicunt. decem
stadus. calum distandi aterra non amplius : quod spatiũ crassitudine
aeris aliquando nobis splendorem solis ad str&it Noncaelum ergo
Alleguriceaut̃ hic ÷ sensus induã celos tenebris : id÷ faciã ut scĩ recog¬
noscant secẽ peccatores. uixta illud Lostus in principio accusator
est sui : & si dixerimus quia peccatũ non habemus. mendaces erimꝰ
Et saccum id÷ cilitium ponet̾ operimentũ eoꝵ: ut paenitentiã agentes.
dicant cum psal mista Ego aut̃ dum mihi molestieeñt: induebam cilitio
Dñs dedit mihi linguã eruditã. iđ doctã : ut sciã sustentare eam qui

Expanded text:
pisces sine aqua, hoc est curiosi et peccatores sine gratia Spiritus sancti: et morientur pisces sine aqua, hoc est curiosi et peccatores sine gratia Spiritus sancti: et morientur in siti, non habentes illam aquam de qua dixit Dominus: « Qui sitit veniat ad me et bibanebris, et saccum ponam operimentum eorum, » Philosophi dicunt decem stadiis coelum distendi a terra non amplius: quod spatium crassitudine aeris aliquando nobis splendorem solis abstrahit. Non coelum ergo Allegorice autem hic est sensus: Induam coelos tenebris, id est faciam ut sancti recognoscant se esse peccatores: juxta illud, Justus in principio accusator est sui . Et, « Si dixerimus quia peccatum non habemus, mendaces erimus . » Et saccum, id est cilicium, ponam operimentum eorum, ut, poenitentiam agentes, dicant cum Psalmista: « Ego autem, dum mihi molesti essent, induebam me cilicionus dedit mihi linguam eruditam, » id est doctam, « ut sciam sustentare eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
adliberandum me demorte: Ecce in increpatione. id ÷ in indignatione
uł iussione mea desertũ faciam mare : iđ uacuũ reddam asuis aquis siuo¬
luero. sicut quondã in transitu filioꝵ tfrł Ponã flumina. sub alia insic¬
cum siuoluero sicut olim torrentẽ arnon & iordanen: computrescent
pisces sine aqua & morientur insiti. quẽ ad modum in nilo flumine aegrpti
t ÷ sensus Ego quiilla feci: & modo possum similia facere. non habeo
aliqid amissum depotentia mea Allegorice aut̃ mare significat hunc
mundum : quisemꝑ in motu ÷ Ecce inquid in indignatione mea deser¬
tum faciam hunc mundum indie udicii ab omni a maritudme. & ab omnib:
habitatoribus suis : & ponã flumina insiccum id÷ doctrinã herecicorũ
& sapientiã philosophorum & siccabo Et conputrescent id est deficient

Expanded text:
ad liberandum me de morte? « Ecce in increpatione, » id est in indignatione ad liberandum me de morte? « Ecce in increpatione, » id est in indignatione el visione, « mea desertum faciam mare, » id est vacuum reddam a suis aquis, si voluero, sicut quondam in transitu filiorum Israel. « Ponam flumina, » subaudis alia, « in siccum, » si voluero, sicut olim torrentem Arnon et Jordanem. « Computrescent pisces sine aqua et morientur in siti » quemadmodum in illo flumine Aegypti. Et est sensus: Ego qui illa feci et modo possum similia facere, non habeo quidquam amissum de potentia mea. Allegorice autem mare significat hunc mundum, quod semper in motu est. Ecce inquit in indignatione mea desertum faciam hunc mundum in die judicii ab omni amaritudine, et ab omnibus habitatoribus suis. Et ponam flumina in siccum, id est doctrinam haereticorum, et sapientiam philosophorum exsiccabo. Et computrescent, id est deficient
Abbreviated transcription (Latin):
um uirum Ecce in iniquitatib: ur̃is uendiđi estis diabolo : & in sceleri¬
bus uris dimisi matrem urãm Hon t putandum quod ipse primum
dimiserit eã : sed ipse adulterante & recedente ab illo per misitrabur
naret. sed more bestiarum om̃s uiuebant. uixta quod cis io hannes
in properabat dicens Gemmina uiperarum. quis uobis demonstrabitt
fugere auenlura ira. Unde & sub dit Vlocaui ꝑpaenitentiã dicens
Paenitentiã agite: ad propinquabit enim regnũ celoꝵ: Et non erat
qui audir&: id ÷ qui oboedir& uł qui intellegeret. eo quod non ess& uir
Nũ qiđ adbreuiata & paruula facta ÷ manus mea. id÷ potentia mea. ut
non possim redimere populum meum debabrlone uel decaptiuitate
diaboli illũ quimme crediturus ÷ sicut olim redemi filios isrł de aegrp¬
to. aut non ÷ in me uirtus ad liberandum. sub auditur populũ meum. uł

Expanded text:
um virum. « Ecce iniquitatibus vestris venditi estis, » diabolo, « et in scelerium virum. « Ecce iniquitatibus vestris venditi estis, » diabolo, « et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram. » Non est putandum quod ipse primum dimiserit eam, sed, ipsa adulterante et recedente ab illo, permisit abire. naret: sed more bestiarum omnes vivebant, juxta quod eis Joannes improperabat, dicens: Genimina viperarum, quis vobis demonstravit fugere a ventura ira ? Unde et subdit: « Vocavi » per poenitentiam, dicens: « Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . » « Et non erat qui audiret, » id est qui obediret vel qui intelligeret, eo quod non esset vir. « Nunquid abbreviata et parvula facta est manus mea, » id est potentia mea, « ut non possim redimere » populum meum de Babylone vel de captivitate diaboli, illum qui in me crediturus est: sicut olim redemi filios Israel de Aegypto? « Aut non est in me virtus » ad liberandum populum meum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
not ces sabo ã precibus donec benedicas mihi: & benedixit ei dicens Sicũ
dõ fortis es in oratione: quantomagis contra homines preualebis. id: si
ioratione permanseris quã facile poteris uincere csau Tunc dim¬
sit cum ces sando a precibus Aliter enim illũ nontenuit neq cũ co
ter meds cuu uondidi uos. id ÷ quis÷ cuitanta debeo ut non habeam qnd
relda  hsiuos tradidero eĩ ÷ populum iudeorum allo quitur reedenta
aseã loquens secum dum consuetudinem eoꝵ. qui sius uxoribus dabant
lb allos repudu ide cartã ab iectionis. ut possent accipere alias qu¬
ut er gor ep q̃uidei. forsitan dicitis me abiecisse matrem urder qu&e
olim uocata ÷ sponsa mead: sed nunc dicite quomodo dmiserim̃ cam¬
Non ergo ego danisi eam. neq dedi in compensationem pecului : sedipsa recessit
ame tradens se diabolo. factaq est ad ultera me derelinquendo propri¬

Expanded text:
est non cessabo a precibus, donec benedicas mihi. Et benedixit cum, dicens: Si cum est non cessabo a precibus, donec benedicas mihi. Et benedixit cum, dicens: Si cum Deo fortis es in oratione, quanto magis contra homines praevalebis? Id est, si in oratione permanseris, quomodo poteris vinci ab Esau? Tunc dimisit eum cessando a precibus. Aliter enim illum non tenuit, neque cum eo tor meus cui vendidi vos? » id est quis est cui tanta debeo ut non habeam quod reddam, nisi vos tradidero ei? Populum Judaeorum alloquitur, recedentem a se, loquens secundum consuetudinem eorum qui suis uxoribus dabant libellos repudii, id est chartam abjectionis, ut possent accipere alias. Dicit ergo: O Judaei, forsitan dicitis me abjecisse matrem vestram, quae olim vocata est sponsa mea, sed nunc dicite quomodo dimiserim eamNon ergo ego dimisi eam, neque dedi in compensatione peculii, sed ipsa recessit a me tradens se diabolo, factaque est adultera me derelinquendo propri
Abbreviated transcription (Latin):
homones inuicem setenentes & brachus actoto corpore laborantes decer¬
uare iudentur ded quomodo res corporalis lud tari porit cũ angelo
tantuidonporis. quinatana incorporalis ÷ & muisibilis : minime apmesa
ue questio r hoc modo sol uenda est Dũ fuger& ipse iacob in meso¬
pehanu adlaban a faciae fratris sui esau & deuenis s& inbedides
noeleiuidit in somnis scalam ꝑtingentẽ usq: ad celos & adglos di des¬
rendenies & ascendentes ꝑ eã dnm̃nq in nixum scale auduit dicentem
Lacob: terrã inquã dormis tibi dabo & semini tuo Tunc data: ei
custodia angeloꝵ : qui eum custodirent in mesopothamia Reuer¬
tente aut̃ illo & ueniente in eodem loco : ad propinquante mane uidit
astra dĩ. Unde & appellauit cundem locum manarm : iđ castra
Apparuita&iã angelus qui cum seruauerat quamdiu moratus ÷ in meso¬
Procidensq statim interra : caepit orare & dicere Nondimittã te iđ

Expanded text:
homines invicem se tenentes et brachiis ac toto corpore laborantes decertare videntur. Sed quomodo res corporalis luctari possit cum angelo tactu corporis, qui natura incorporalis est et invisibilis, minime apparet. Quae queastio hoc modo solvenda est. Dum fugeret ipse Jacob in Mesopotamiam ad Laban a facie fratris sui Esau, et devenisset in Bethel, nocte vidit in somnis scalam pertingentem usque ad coelum, angelos Dei descendentes et ascendentes per eam, Dominumque innixum scalae audivit dicentem: « Jacob, terram in qua dormis tibi dabo, et semini tuo . » Tunc data est ei custodia angelorum, qui eum custodirent in Mesopotamia. Revertente autem illo et veniente in eumdem locum, appropinquante mane, vidit castra Dei. Unde et appellavit eumdem locum Manaim, id est castra. Apparuit etiam ei angelus, qui cum servaverat quandiu moratus est in MesoProcidensque statim in terram, coepit orare et dicere: Non dimittam te, id
Abbreviated transcription (Latin):
Dequa hereditate pat̾ in psalmo Postula inqiđ ame: & dabo tibi gentes
hereditatem tuã Ut diceres his quisunt iuincti & ite deuinculis pecca¬
torũ : dequib: salomon loquitur Uinculis peccatorũ suoꝵ unus quis¬
: constringitur Ethis qui intenebris morant̾ sub̵ diceres reuelamini.
hoc ÷ in luminamini His qui intenebris in qiđ erant in infidelitate. & qui

Expanded text:
De qua haereditate Pater in psalmo: « Postula, inquit, a me, et dabo tibi gentes De qua haereditate Pater in psalmo: « Postula, inquit, a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » « Ut diceres his qui vincti sunt, Exite » de vinculis peccatorum, de quibus Salomon loquitur: Vinculis peccatorum suorum unusquisque constringitur. « Et his qui in tenebris morantur, » subaudis diceres « revelamini, » hoc est illuminamini. His qui in tenebris, inquit, erant, hoc est i
Abbreviated transcription (Latin):
bies siq ana s Tempus placitum dicit. tempus passionis resur reet¬
onisareuus : qui a complacuit illi ut imeo redimere genus hum a nẽ¬
As puliur a miet ipsũ : asille responat. Et darificaui.: iterum¬
q clarificabo Tempus placitum appellat: tempus passionis & resur¬
rectionis ei : Uł &iã tempus placitum potest dici ab & ordio predicatio¬
nis dñi usq ad &tremũ udicu diem : de quo tempore apłs loquitur
Ecce inquiens tempus acceptabile: eccedies salutis Et seruauite a mor¬
te aduitã : & dedi infedus populi uideoꝵ. in illis uidelic& qui crede¬
uos seruos : sed amicos meos Ad qiđ ergo suscitauite : ut sus citares
terrã hoc ÷ habitatores terrae de infidelitate adfidem. & de errore idolatria
aduerũ dĩ cultum. Et possideres terrã. haereditates dissipatas quae habita¬
torem non habebant dm̃. id multitudinem gentiũ predestinatã aduitã

Expanded text:
liatus sum tui. » Tempus placitum dicit tempus passionis resurrectionisque ejus, quia complacuit illi, ut in eo redimeret genus humanumapud temetipsum. Et ille respondit: « Et clarificavi, et iterum clarificabo . » Tempus placitum appellat tempus passionis et resurrectionis ejus. Vel etiam tempus placitum potest dici ab exordio praedicationis ejus, usque ad extremum judicii diem. De quo tempore Apostolus loquitur: « Ecce, inquiens, tempus acceptabile, ecce dies salutis . » « Et servavi te » a morte ad vitam, « et dedi te in foedus populi » Judaeorum. In illis scilicet qui credevos servos, sed amicos meos . » Ad quid ergo suscitavi te? « ut suscitares terram, » id est habitatores terrae de infidelitate ad fidem, et de errore idololatriae ad verum Dei cultum; « et possideres terras haereditate dissipatas, » quae habitatorem non habebant Deum, id est multitudinem gentium praedestinatam ad vitam.
Abbreviated transcription (Latin):
Sequib in cuuangelio dicit. Bcati inqiđ paupcres spũ : qm̃ ipsi consola¬
buntur  Pauꝑ in hoc loco potest intellegi populus gentilis quinon ha¬
bebat diuitias legales & ꝓphatales : sed desertus & derelictus adõ facto¬
ri suo demonib subiacebat ꝑ ido latriȩ cultum & libidinis seruitutem
Et dout siomon d ereliqiđ me dñs id ÷ ad nichilauit siue ad nullauit : &ob¬
litus ÷ mei hieruslem & son: quattuor modis in scripturis sacris
intellegitur. Primo intelligi deb& hierłm terrena quae fuit inudeis.
in terra hierłm & sion uocatur dequa dicitur. Tundamenta eius in mon¬
tib sc̃ĩs : diligit dñs portas sion Tertio modo appellat hierusalem.
uł sion multitudo scõꝵ angeloꝵ & dominationũ. ac ceterarũ uirtutum
& hominũ electoꝵ: iam cum xp̃o regnantium: dequa dicit apł̃s

Expanded text:
angelio dicitur: Beati, inquit, pauperes spiritu, quoniam ipsi consolabuntur. Pauper in hoc loco potest intelligi populus gentilis, qui non habebat divitias legales et prophetales: sed desertus et derelictus a Deo factore suo daemonibus subjacebat, per idololatriae cultum et libidinis servituton: Derelinquit me Dominus, » id est annihilavit sive annulavit: « et oblitus est mei. » Hierusalem et Sion quatuor modis in Scripturis sacris intelligitur. Primo intelligi debet Hierusalem terrena quae fuit in Judaeis, in terra Hierusalem et Sion vocabitur, de qua dicitur: « Fundamenta ejus in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion . » Tertio modo appellatur Hierusalem vel Sion multitudo sanctorum angelorum et dominationum, ac caeterarum virtutum, et hominum electorum jam cum Christo regnantium.
Abbreviated transcription (Latin):
do doxit : quasi modo geniti infantes lac concupis cites: sic deceteris
apłis intellegendũ ÷ Sequitur ergo. & dicituri &iã ad primitiuã
etcłam : Uultu interra demisso id ÷ humiliatq : ad orabunt te hoc
E honorabunte. o primitiua accła incapite tuo. quod÷ xp̃s potes
siue honorat : quie capud omnium dectoꝵ : honorat om̃s dectos
qui sunt corpus xp̃i Quodq sub iungit & puluerem pedum tuoꝵ
lngent : hoc significat quod reges & regine ꝑ quos designantur
apłi & predicato es quic qid ter reni operis & peccati ad heserit pedi¬
br idẽ actionib csccłe. sermone & &emplo suo mundabunt & alister¬
gentꝰ
Puluerem inquid pedũ tuoꝵ lingent: id terrenam
conuer¬
sationem offerent & peccata dimittent. uexta quod

Expanded text:
Sic de caeteris apostolis intelligendum est. Sequitur ergo, et dicitur ad primitivam Ecclesiam: « Vultu in terra demisso, » id est humiliato, « adorabunt te, » hoc est honorabunt te, o primitiva Ecclesia, in capite tuo, quod est Christussive honorat, qui est caput omnium electorum, honorat omnes electos qui sunt corpus Christi . Quodque subjungit, « et pulverem pedum tuorum lingent, » hoc significat quod reges et reginae, per quos designantur apostoli et praedicatores, quidquid terreni operis et peccati adhaeserit pedibus, id est actionibus Ecclesiae, sermone et exemplo suo mundabunt et abstergent. Pulverem inquit pedum tuorum lingent, id est terrenam conversationem auferent
Abbreviated transcription (Latin):
Mararenos euis : qui intantum sunt ab hominabiles & detes tabiles ac
respuendi apud udeos. ut cotidie ter insinagogis corũ maledicantur
ons uinicus filius di patris. Reoges uidebunt te uenientẽ adiudiciũ in
loruai magnai & maiestate : & consirgent principes. sub auditir edesi¬
Legl orificatione tua & salute gentium. & ꝓpt̃ scm̃ isrł quisdeti &e¬

Expanded text:
Nazaraeos ejus, qui in tantum sunt abominabiles et detestabiles ac respuendi apud Judaeos, ut quotidie ter in synagogis eorum maledicantur esset unicus Filius Dei Patris. « Reges videbunt » venientem ad judicium in gloria magna et majestate; « et consurgent principes, » subaudis, eccleside glorificatione tua et salute gentium. « Et propte
Abbreviated transcription (Latin):
as : sed pro omnib gentib Tale qiđ & ip̃se filius orauit. Pat̃
inquiens si possibile t: transeat ame calo iste Uidelic& si possi¬
bile ÷ ut sine in teritu uideoꝵ salus gentiũ fiat. Transeat ame calix
passionis Dedite in lucem gentiũ id ÷ ut om̃s gentes illumines quae
ad fidem meam uenerint : & sis salus mea usq: ad & tremũ terre.
hoe ÷ i salutem ꝑ quã saluandis populi ꝑ apłos adnunties Salus di

Expanded text:
as, sed pro omnibus gentibus. Tale quid et ipse Filius oravit: « Pater as, sed pro omnibus gentibus. Tale quid et ipse Filius oravit: « Pater inquiens, si possibile est, transeat a me calix iste . » Videlicet si possibile est, ut sine interitu Judaeorum salus gentium fiat, transeat a me calix passionis. « Dedi te in lucem gentium, » id est, ut omnes gentes illumines quae ad fidem meam venerint. « Et sis salus mea usque ad extremum terrae, » hoc est, ut salutem per quam salvandi
Abbreviated transcription (Latin):
rgo udicium meum hoc ÷ dis cretio cũ dño patre : quia ipse iudicabit
utrum om̃a qu&e debui eis facere fecerim. ut ÷ illud in euuangelio
Multabona opera operatus sum uobis Etopus incum cum dõ meo :
hoc ÷ presentia illius Et nunc dicit dñs formans me &utero ser¬
gabitur : iđ non conuertetur adfidem lic& ꝓpterea uenerim. Hinc
datur intellegi. cũ dicit formans me & utero seruum sibi : illũ appel¬
las se superius & isto in loco seruũ. qui formatus ÷ Ideo uenit filius
dĩ ut reducer& ia cob errantem ad creatorem suũ : sicut dicit apłis
dicer& Edidi unã gentẽ : & ecce totus mundus in mecredet. Dr̃
m̃s factus ÷ fortitudo mea : quia tertia die resur r&i Lic& enim
feces isrł conuertendas ꝓmiseria & despectione: appellantur feces
Et÷ sensus Pasũ ẽ tibi ut ꝓuna solũ modo gente isrł mortẽ sustine¬

Expanded text:
« Ergo judicium meum, » hoc est discretio « cum Domino » patre, quia ipse judicabit « Ergo judicium meum, » hoc est discretio « cum Domino » patre, quia ipse judicabit utrum omnia quae debui eis facere fecerim: dicens in Evangelio: « Multa bona opera operatus sum vobis . » « Et opus meum cum Deo meo, » hoc est praesentia illius. « Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero sergabitur, » id est non convertetur ad fidem, licet propter ea venerim. Hinc datur intelligi cum dicit, formans me ex utero servum sibi, illum appellasse superius et isto in loco servum qui formatus est. Ideo venit Filius Dei, ut reduceret Jacob errantem ad Creatorem suum, sicut dicit apostoldiceret: Perdidi unam gentem, et ecce totus mundus in me credet. « Deus meus factus est fortitudo mea, » quia tertia die resurrexi. Licet enim feces Israel convertendas. » Pro miseria et despectione appellantur feces, et est sensus: Parum est tibi ut pro una gente solummodo Israel mortem sustine
Abbreviated transcription (Latin):
Añs hamo comparatur : quia sicut ab amo latente: in esca capitur pis cis.
uus mñs esti isrł : qui a inte gloriabor Seruus appellatur ipse filius di:
co qđ in omnib: uoluntati dĩ patris paruerit Iirł autem : quia & isrł ori¬
cinem carnis traxit Etbenedicitur inte gloriabor: quia omã quae ipse
Puane fortitudinem incam consupsi Ac sidiceret alusugbis Dicente mibi
patre ista quae retuli : Ego respondiei Quomodo teglorificaui pater. qui
muacuum laboraui. & magnã partem uideorum ad te reuocare non
potui Fl ac aut̃ dicuntur : ut liberum hominis monstretur arbi¬
trium Dĩ enim uocare est : & nrm credere. Quantũ ergo ad illos
iudeos pertin& qui increduli remanserunt. inuacuum laborauit. sus¬
tinendo passionem. & uane fortitudinem suam consũpsit. hoc ÷ inuanũ
fatigatus ÷ ꝓ eis & passus: quia cis nihil ꝓfuit qui noluerunt credere

Expanded text:
Dominus hamo comparatur, quia sicut ab hamo latente in esca capitur piscis, Dominus hamo comparatur, quia sicut ab hamo latente in esca capitur piscis, vus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. » Servus appellatur ipse Filius Dei, eo quod in omnibus voluntati Dei Patris paruerit. Israel autem, quia ex Israel originem carnis traxit. Et benedicitur, in te gloriabor: quia omnia quae ipse vane fortitudinem meam consumpsi. » Acsi diceret aliis verbis: Dicente mihi Patre ista quae retuli, ego respondi ei: Quomodo te glorificavi, Pater? In vanum laboravi, et magnam partem Judaeorum ad te revocare non potui. Haec autem dicuntur, ut liberum hominis monstretur arbitrium. Dei enim vocare est, et nostrum credere. Quantum ergo ad illos Judaeos pertinet qui increduli permanserunt, in vacuum laboravit sustinendo passionem, et vane fortitudinem suam consumpsit, hoc est in vanum fatigatus est pro eis et passus, quia in eis nihil profuit qui noluerunt credere.
Abbreviated transcription (Latin):
matris mee hoc est antequã nascerer : recordatus ÷ nominis mei. quod
nomine saluator is fruerer Posuit hosmeum idest uerba oris mei:
qua si gladium acutum Os dñi appellatur isto in loco euangelica doc¬
trina : & sermo illius De hoc gladio : dicit ipse dñs Nonueni
In umbra manus sue ꝓtotit me : hoc ÷ in ꝓtectionis diuinitatis suae
ut sine peccato manerem & miracula facerem. ne ipsa caro as sumpta
a uerbo uilescer& Ideoq dicit inumbra : quia ipsa diunitas inuisibilis :
Posuit me sicut sagittã electam Cumdicit sagatam dectam: ostendit
dicitur: Sagitte tuae acute : potentissimi populi. subte cadent Inpha¬
regra sua abscondit me : hoc ÷ incorpore humano Ex persona diunita¬
ts modo loquitur Pharetra dicitur : eo quod ferat mortem Alio loco

Expanded text:
e ventre matris meae, » hoc est antequam nascerer, « recordatus est nominis mei » quod e ventre matris meae, » hoc est antequam nascerer, « recordatus est nominis mei » quod nomine Salvatoris fruerer. « Posuit os meum, » id est verba oris mei: « quasi gladium acutum. » Os Domini appellatur isto in loco Evangelica doctrina et sermo illius. De hoc gladio dicit ipse Dominus: « Non veni In umbra manus suae protexit me, » hoc est in protectione divinitatis suae, ut sine peccato manerem et miracula facerem, ne ipsa caro assumpta a Verbo vilesceret. Ideoque dicit in umbra, quia ipsa divinitas invisibilis est. « Posuit me sicut sagittam electam. » Cum dicit sagittam electam, ostendit dicitur: « Sagittae tuae acutae, potentissimi populi sub te cadent . » « In pharetra sua abscondit me, » hoc est in corpore humano. Ex persona divinitatis modo loquitur. Pharetra dicitur, eo quod ferat mortem. Alio in loco
Abbreviated transcription (Latin):
unumQuicumq ergo recte credit bene uiuit: pacem in sehab&. id÷
li quiarum isrł & ab iectionem populi in incredulitate per manentis. dequib
dixerat. Non ÷ pax impus dicit dñs: transit ad aecdesias degentib congre¬
gatas. & eis sub insularum nomine loquitur sermo diuinus. & persona filii
dĩ Insula dicitur : eo quod in salo hoc ÷ inmarisit posita Ideo aut̃ accła
in sule comparantur : quia sicut insula tunditur fluctib: & non mouetur
ita eccła in xp̃o fundata ꝑ turbationib fluctibq huius scđi seuientib
undiq tunditur. sed non mouetur Fundata enim est suꝑ petram
Audite mn qiđ in sulȩ hoc ÷ intellegite acđłae diuersarum gentium quae
dicturussum : & ad tendite populi delonge. id÷ ab & tremis finibus ter¬
ra Dñs ab utero uocauit me : sub̵ ꝑ gabrihelem archangdum. dicen¬
do ad ioseph Noli timere ioseph fili dauid accipere mariam sponsã

Expanded text:
unum. Quicunque ergo recte credit, bene vivit: pacem in se habet, idunum. Quicunque ergo recte credit, bene vivit: pacem in se habet, idliquiarum Israel, et abjectionem populi in incredulitate permanentis de quibus dixerat: Non est pax impiis, dicit Dominus; transit ad Ecclesias de gentibus congregatas, et eis insularum nomine loquitur sermo divinus ex persona Filii Dei. Insula dicitur, eo quod in salo, hoc est in mari, sit posita. Ideo autem Ecclesia insulae comparatur, quia sicut insula tunditur fluctibus et non movetur: ita Ecclesia in Christo fundata perturbationibus fluctibusque hujus saeculi saevientibus undique tunditur, sed non movetur. Fundata est enim super petram. Audite inquit, insulae, hoc est, intelligite, Ecclesiae diversarum gentium, quae dicturus sum, et attendite, populi de longe, id est ab extremis finibus terrae. « Dominus ab utero vocavit me, » subaudis per Gabrielem archangelum, dicendo ad Joseph: « Noli timere, Joseph fili David, accipere Mariam conjugem
Abbreviated transcription (Latin):
de petra ꝓduxit eis : minime impletum eẽ legimus pos ftquã terrã re¬
ꝓmissionis ꝑceperunt . nisi hyperboicos in similitudinem prioris felicita¬
tis impleta esse const& quando ꝑ desertum nationũ uenerunt in iudeam.
& de captiuitate sun liberati Vel &iã nisi ut referatur ad egressionem
&egrpto : & dicatur non sitierunt in deserto sub ut perirent Si aũt
ad apłos referimus non siterunt in deserto huius uitae : quia cum educeret
cos debabylone hoc ÷ de confusione peccati. ꝑ fidem suam aquã depetra ꝓ¬
aquae ablutionis. & redemptionis nr̃ae Legimus indni passione: quia
mecum. hoc ÷ non credunt in me uł &iã aliter Hon÷ pax impus dicit
dñs: uidelic& in credulis quicum cognoscant tanta ꝓsalute sua filium
dĩ sustinui se nolunt in eum credere nechabere. qui ÷ pax nra qui fecit utraq

Expanded text:
de petra produxit eis, » minime impletum esse legimus postquam terram rede petra produxit eis, » minime impletum esse legimus postquam terram repromissionis perceperunt; nisi hyperbolicos in similitudinem prioris felicitatis impleta esse contestentur, quando per desertum pactionum venerunt in Judaeam et de captivitate sunt liberati, vel etiam nisi ut referatur ad egressionem ex Aegypto, et dicatur non sitierunt in deserto, subaudis ut perirent. Si autem ad apostolos referimus, non sitierunt in deserto hujus vitae: quia cum educeret eos de Babylone, hoc est de confusione peccati, per fidem suam aquam de petra proaquae ablutionis et redemptionis nostrae. Legimus in passione Domini, quia mecum, hoc est non credunt in me. Vel etiam aliter: Non est pax impiis, dicit Dominus, videlicet incredulis qui cognoscunt tanta pro salute sua Filium Dei sustinuisse, nolunt in eum credere nec habere, qui est pax nostra, qui fecit utraque
Abbreviated transcription (Latin):
tribubus uł acredentib: dcapłis Babrlonenim : significat hunc
mundum  Allo quitur ergo sermo diuinus iudcos seu apłos uel creden¬
tesin dardicitE gre dimini õ iudei debabrlone permittente cu rou
uos credentes egredimini debabr lone hoc ÷ de confusione istius mundi
Quodsi non potestis corpore : saltem mente & contemplacione fugite uos
acalieis interrã reꝓmissionis: Vł uos apłi aconsortio demonum & ma¬
brlone fugitis & õ apłi : quia dñs redemit uos Ferte illud usq ad &tre¬
ma terrae : hoc ÷ per omnem mundum predicate ut & ipsi ꝑ succedentes
Redemit dñs seruum suum iacob debabylone: siue om̃s gentes quȩ uitia sup¬
plantant de confusione peccatorum Non sitierunt in deserto : sub̵ quan¬
do egressi sunt debabrlone : siue om̃s gentes. sub torobabl caeterisq du¬
cib Nã quando & egipto & ierunt non solum sitierunt: uerum &iã
& murmurauerunt Hoc aut̃ quod sequitur cum eduiucer& eos aquã

Expanded text:
tiam credentibus de apostolis. Babylon etenim significat hunc mundum. Alloquitur ergo sermo divinus Judaeos seu apostolos vel credentes; et dicit: Egredimini, o Judaei, de Babylone, permittente Cyro; vel vos credentes egredimini de Babylone, hoc est, de confusione hujus mundi. Quod si non potestis corpore, saltem mente et contemplatione. Fugite vos a Chaldaeis in terram repromissionis. Vel vos, apostoli, a consortio daemonum et maa de Babylone fugitis, et o apostoli, quia Dominus redemit vos. « Ferte illud usque ad extrema terrae, » hoc est, per omnem mundum praedicate ut et ipsi per succedentes « Redemit Dominus servum suum Jacob » de Babylone, sive omnes gentes quae vitia supplantant de confusione peccatorum. « Non sitierunt in deserto, » subaudis quando egressi sunt de Babylone sub Zorobabel, caeterisque ducibus. Nam quando ex Aegypto exierunt, non solum sitierunt, verumetiam et murmuraverunt. Hoc autem quod sequitur, « cum educeret eos, aquam
Abbreviated transcription (Latin):
Etillud Emitte agnũ dnẽ dominatorẽ trae : depetra deserti ad montẽ fili& sion
Eccepluuia salutaris : qua in hebriant᷑ corda nrat ad intellegendã natiuitatẽ nri
redẽptoris Sequitur Aperiat̃ tra & germin& saluatorem Terrã appellat
beatissimã uirginẽ mariã : quae germina uit dnm̃ saluatorem Aperiatur
Aterra : hoc ÷ cor uirginis ad credendum Nã cũ ab angelo audiss&. eccc con¬
cipies & paries filium: dexit Quomodo in mefiet istud ꝗm̃ uirũ non cognosco:¬

Expanded text:
Et illud: Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae, de Petra deserti ad montem filiae Sion. Et illud: Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae, de Petra deserti ad montem filiae Sion. Ecce pluvia salutaris, qua irrigantur corda nostra ad intelligendam nativitatem nostri Redemptoris. Sequitur: Aperiatur terra et germinet Salvatorem. Terram appellat beatissimam virginem Mariam, quae germinavit Dominum Salvatorem. Aperiatur terra, hoc est cor Virginis ad credendum. Nam cum ab angelo audisset : « ecce concipies et paries filium: » dixit: « Quomodo in me fiet istud, quoniam virum non cognosco
Abbreviated transcription (Latin):
uentu saluatoris & conceptu illius loquitur Oceli rorate desuꝑ : iđ
rorem emittite ꝑcalum debemus intellegere angelos. habitatores caelorũ:
& positus ÷ pluralis numerus ꝓ singulari Prorẽ uerba angelica. Diat beatꝰ
agustinus Veniat gabrihel archangelus & emittat nobis rorem : iđ ad nunci&
natiuitatẽ dñi saluatoris Et nubes plucnt iustũ Quid ꝑ nubes intellegere debemꝰ
nisi ꝓphatas. qui nob̵ pluuiã sclutarem dederunt unde irrigant᷑ corda nrã. adnun¬
ciando natiuitatẽ dñi passionẽ resurrectionẽ ascensio nẽq eius beatitud inẽ lectoꝵ
& panã repborũ dequib: & superius dicitur mandabo nubib: nepluant suꝑ cosim¬
brem ÷ ponamꝰ unã nubẽ &multis isaiã ꝓphaetã & consideremus quid nob̵ ꝓtulet
Ecce in qiđ uirgo concipi& & pari& filium. & uocabit᷑ nomen ei emmanuh el

Expanded text:
ventu Domini Salvatoris et conceptu illius loquitur: O coeli, rorate desuper, id ventu Domini Salvatoris et conceptu illius loquitur: O coeli, rorate desuper, id est rorem emittite. Per coelum debemus intelligere angelos habitatores coelorum, et positus est pluralis numerus pro singulari. Per rorem verba angelica. Dicit beatus Augustinus: Veniat Gabriel archangelus, et emittat nobis rorem, id est annuntiet nativitatem Domini salvatoris. Et nubes pluant justum. Quid per nubes intelligere debemus, nisi prophetas qui nobis pluviam salutarem dederunt unde irrigantur corda nostra, annuntiando nativitatem Domini, passionem, resurrectionem, ascensionemque ejus, beatnto et septimo capite dicitur: Mandabo nubibus, ne pluant super eos imbrem. Ponamus unam nubem ex multis Isaiam prophetam, et consideremus quid nobis protulerit: Ecce inquit virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel.
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis in populis facta : Dicit iosephus in historia antiquitatũ: idcir¬
co dimis sur̃ cẽ populum auinculo captiuitatis quia legit ille in libro isaie
Ride balũ uel afflictionem. Ego dñs faciens omã haec Siue &iã lucem pos¬
sumus intellegere laxationẽ captiuitatis : & ꝑ tenebras captiuitatem
& ꝑmalũ laborem. sic̃ in euuã gelio Sufficit inqiđ diei malitia sua :
id÷ labor suus Acsidicer& Ego dns quiuos male agentes & a merece¬
dentes in captiuinũ crans mitto : & iterũ ad mereuertentes puro
decorde duco in pagii ẽ ꝓ prutelluris Rorate caeli desuꝑ & nubes plu¬
ant iustũ : aperiatur tra & germinet seluatorẽ &iustitia oriatur
simul Loquens superius sermodiuinus : deciro rege ꝑsarum qui cap¬
tiuitate laxauit qualit̃ longe ante praedictũ sit ad ño : Nunc de ad¬

Expanded text:
cunctis in populis facta est. Dicit Josephus in Historia Antiquitatum, idcircunctis in populis facta est. Dicit Josephus in Historia Antiquitatum, idcirco dimissum esse populum a vinculo captivitatis, quia legit ille in libro Isaiae» id est bellum, vel afflictionem: « ego Dominus faciens omnia haec. » Sive etiam lucem possumus intelligere laxationem captivitatis, et per tenebras captivitatem, et per malum laborem: sicut in Evangelio: « Sufficit, inquit, dici malitia sua , » id est labor suus. Acsi diceret: Ego Dominus qui vos male agentes et a me recedentes in captivitatem transmitto, et iterum revertentes ad me puro de corde, reduco in patriam propriae telluris. « Rorate, coeli, desuper, et nubes pluant justum, aperiatur terra et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul. » Loquens superius sermo divinus de Cyro rege Persarum qui captivitatem relaxavit, qualiter ante longe praedictum sit a Domino: nunc de ad
Abbreviated transcription (Latin):
a patre suscepit sicut in psalmo habetur. Postula ame & dabotibi
gentes hereditatemtuam. Et qui unctus est oleolettiȩ prepar¬
ticipibus sius Assimilauite inquid in nomine filio meo. & non
cognouifame ẽẽ uerum dm̃ quite feci uuctorem multarumgen¬
tium : sedadorasti idola que tibi nil ꝓsuerunt. E. godñs & non
est amplius ds̃ uerus : oxtra menonest ds̃. Non ex dudit filiũ a se
dr̃ sic̃ loquit ipsefilius Ego mpatre : & pater mme est Et ego & pat̃ unũ
sumꝰ Ac cinxite uirtute ut ad quireres tibi regna & non cogno ustime
sicuti cognos cendus cram Idcoq ac cinxiit urtutt & dedigloriã regnorũ.
ut ꝑte sciant qui ab ortu solis sunt & qui ab occidente qm̃ absq menon : ds̃
Ego dñs & non est altor Legitur in uolumine libri hes dre scripsisse crrũ¬
dũ est  ut er captiuorũ laexatione dĩ omni potentis clementia notior

Expanded text:
a patre suscepit: sicut in psalmo habetur: « Postula a me, et dabo tibi a patre suscepit: sicut in psalmo habetur: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » Et qui unctus est oleo laetitiae prae participibus suis. Assimilavi te inquit in nomine Filio meo, et non cognovisti me esse verum Deum, qui te feci victorem multarum gentium: sed adorasti idola quae tibi nil profuerunt. « Ego Dominus, et non est amplius » Deus verus, « extra me non est Deus. » Non excludit Filium a se  sicut loquitur ipse Filius: « Ego in Patre et Pater in me est. » Et, « Ego et Pater unum sumus . » « Accinxi te » virtute ut acquireres tibi regna, « et non cognovisti me, » sicuti cognoscendus eram. Ideoque accinxi te virtute et dedi gloriam regnorum. « Ut per te sciant qui ab ortu solis sunt, et qui ab occidente, quoniam absque me non est Deus. Ego Ddum est, ut ex captivorum laxatione Dei omnipotentis clementia notior
Abbreviated transcription (Latin):
pugnabiles non illius obsidione sub uersi sunt: haec quiplenius cognoscere
uult : Legat historiã xenofontis decrromaiore & inueni& ea eẽ cõpleta
que isaias longe ante predixit d ño manifestante Et dabo tibi cr̃rethes¬
auros regũ abs conditos & diuersarũ urbium : & archana secretorum¬
ut scias quia ego dñs qui uoco nomontuũ ds̃ isrł. longe antequã nascaris sic̃
olimuocaui isa ac & ia cob & multa ante p̃diox dete ut deisaac. & iosi a
tũ meũ ut dimittas cũ & captiuitate. & recognos cens quaetibi ante p̃doxi
quã nascereris bona seruis meis inpendere studeas Et uocauite in nomi¬
pretatur heres: Nam& ipse hereditatem auunculisiu daru suscepit.
regnum uidelic& babiloniorum caldeoiũ medorum & persarum¬
adq egiptiorum & quixp̃s &iam uocatur ꝓpter dignita tem imperu
assimilari dicitur dño iłuxp̃o tantum in nomine qui hereditatem

Expanded text:
pugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Haec qui plenius cognoscere pugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Haec qui plenius cognoscere vult, legat historiam Xenophontis de Cyro majore, et inveniet ea esse completa quae Isaias longe ante praedixit, Domino manifestante. « Et dabo tibi, » Cyre, « thesauros » regum « absconditos » et diversarum urbium, « et arcana secretorumet scias, quia ego Dominus, qui voco nomen tuum Deus Israel, » longe antequam nascaris. Sicut olim vocavi Isaac et Jacob, et multa ante praedixi de te, ut de Isaac et Josia. tum meum, » ut dimittas eum ex captivitate, et recognoscas quae tibi ante praedixi quam nascereris, ut bona servis meis impendere studeas. « Et vocavi te nomipretatur haeres, nam et ipse haereditatem avunculi sui Daran suscepit: regnum videlicet Babyloniorum, C, et qui Christus etiam vocatur propter dignitatem imperii: assimilari dicitur Domino Jesu Christo tantum in nomine qui haereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i int̃ p̃tatur : unctus Antiquitus enĩ in populo iud eorũ quẽ ad modum
apud romanos diadema faciebat & facit regem : sic crismate ꝑhuncti effici¬
ebantꝰ reges & sacer dotes ut aaron sacerdos amorse & dauid a samuhel
Quare ergo appellat᷑ crrus xps cũ non sit ꝑunctus oleo benedictionis : quia
dignitas imperialis ꝓcrismate ci fuit. Haec dicit dñs xp̃omeo : Pro eo qđ ÷ xposuo
uł uncto suo hoc ÷ rogisuo. Et aperiã corã eo ianuas : & porte ciuitatis non
claudent᷑ Ego antete ibo oerrae : & glorio sos t̃ne humiliabo hoc ÷ : babiloni¬
os & caldeos qui gloriosi halebant᷑ toto inmundo. Portasercas conterã an¬
tete õcrre : & uectes ferreos confringuã. Queciuitas illi non patuit in¬
qiđ beatus hieronimus quis non regũ terra subiecit illi . qui muri prius in o¬

Expanded text:
 Cyro. Christus interpretatur unctus. Antiquitus enim in populo Judaeorum, quemadmodum  Cyro. Christus interpretatur unctus. Antiquitus enim in populo Judaeorum, quemadmodum apud Romanos diadema faciebant et regem. Sic chrismate peruncti efficiebantur reges et sacerdotes, ut Aaron a Mose, et David a Samuel. Quare ergo appellatur Cyrus christus, cum non sit perunctus de oleo benedictionis? quia dignitas imperialis pro chrismate ei fuit. Haec dicit Dominus christo meo, pro eo quod est christo suo: vel uncto suo, hoc est, regi suo: « et aperiam coram eo januas, et portae civitatis non claudentur. Ego ante te ibo, » o Cyre, « et gloriosos terrae humiliabo, » hoc est Babylonios et Chaldaeos, qui gloriosi habebantur in toto mundo. « Portas aereas conteram » ante te, o Cyre, « et vectes ferreos confringam. » Quae civitas illi non patuit inuit beatus Hieronymus? Quis non regum terga subjecit illi? Qui muri, prius inex
Abbreviated transcription (Latin):
los diuiserunt & & sic catus ÷ in tantũ ut ꝑ alucum illius ꝑquẽ antea decurre¬
resolat ipsiciuitatẽ in grederent᷑  & deuastarent. Pos suł &iã illa referri
superiora ad accłam p̃sentẽ : &ista adhuncmundũ. Quidico hierłm id ÷ acđae
habitaberis acredentib: & gentib: : & iudaico populo & ciuitatib: iude id÷ ax
clesus confitentiũ in toto orbe constrictis aedificabini & qua̧ deserta antea e¬
rant suscitabo Qui dico ꝓfundo id÷ huic mundo desolare acultorib: tius & a
fiddib: : & omnẽ uoluntatẽ meã complebis. dimittendo captiuitatẽ populi mei
Quidico hixrusalẽ habsstaberis aihũ sacerdote magno & hes dra ceterisq: prin¬
cipibus de captiuitate redeuntib: : & quidico tẽplo fundaberis Idem sensus
eius gentes babrlonios caldeos Acgrptios. Medos ceterasq: in circuitu fuo
& dorsa regũ uertã ad fugiendũ ante eũ Multi reges dorsa uerterunt an¬

Expanded text:
los diviserunt et exsiccatus est: in tantum ut per alveum illius per quem antea decurlos diviserunt et exsiccatus est: in tantum ut per alveum illius per quem antea decurrebat, ipsi civitatem ingrederentur et devastarent . Possunt etiam referri illa superiora ad Ecclesiam praesentem, et ista ad hunc mundum. Qui dico Hierusalem Habitaberis a credentibus, ex gentili et Judaico populo. Et civitatibus Judae, id est ecclesiis confitentium in toto orbe constructis, Aedificabimini: et quae antea deserta erant suscitabo. Qui dico profundo, id est huic mundo, Desolare a cultoribus tuis etfidelibus: « et omnem voluntatem meam complebis » dimittendo captivitatem populi mei. « Qui dico Hierusalem: Aedificaberis, » a Jesu sacerdote magno et Esdra caeterisque principibus, de captivitate redeunejus gentes, » Babylonios, Chaldaeos, Aegyptios, Medos, caeterasque in circuitu suo, « et dorsa regum vertam » ad fugiendum ante eum. Multi reges dorsa verterunt an
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ in substantia habere ad nunciarent Hoc consiliũ uerbotenus ab illis
dictũ : ds̃ pat̃ rebus compleuit Quidico hierusalẽ habitaberis & ciuitatib:
uide A edificabimini & deserta eius suscitabo De restauratione quȩ facta est
atorobabel & ceteris ducibus ꝑmittente crro istaloquitur : quȩ captiuitas ad¬
huc implenda erat. Ego ds̃ quihaec feci uł completurus sum : Ego dico hierus alẽ
qđ iterũ fundetur & dico aetiã ciuitatib: uide adificabimi & deserta ei : suscitabo
Qui dico ꝓfundo id÷ babr loni quae in ꝓfundo peccatorũ sedebat desolare ab alitatorib
tius : & flumina tua trgrim & cufraten a refaciã. Hoc adimpletũ ÷ ad ario
&erro ne pote cius Nã nocte quando baltasar int̃fect ÷ ab cis : & ercitus corũ
eufraten fluuiũ quiꝑ mediã ciuitatẽ decurrebat longe aciuitate in multos riuu¬

Expanded text:
nitatem in substantia, habere annuntiarent. Hoc consilium verbo tenus ab illis nitatem in substantia, habere annuntiarent. Hoc consilium verbo tenus ab illis dictum, Deus pater rebus complevit. « Qui dico Hierusalem Habitaberis, et civitatibus Juda Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. » De restauratione quae facta est a Zorobabel et caeteris ducibus permittente Cyro ista loquitur: quae captivitas adhuc implenda erat. Ego Deus qui hoc feci, vel completurus sum. Ego dico Hierusalem quod iterum fundetur, et dico etiam civitatibus Judae Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. « Qui dico profundo, » id est Babyloni, quae in profundo peccatorum sedebat, « Desolare » ab habitatoribus tuis: « et flumina tua » Tygrin et Euphraten, « arefaciam. » Hoc adimpletum est a Dario, Cyro nepote ejus. Nam nocte quando Balthasar interfectus est ab eis, exercitus illorum Euphraten fluvium, qui per mediam civitatem decurrebat, longe a civitate in multos rivu
Abbreviated transcription (Latin):
iđ uentriloqui : habences spm̃ malignũ inuentre. & locuntꝰ multa signa & por¬
tenta Hł aoc quidẽ ante aduentũ dñi multi adimplebant : sed crescentexp̃iam
tate & parte eradicata sunt Conuertens sapientes huius scłi retrorsum iđ
in insipientiã : & scientiã eoꝵ stultã facienꝰs Qm̃ questulta erant degit.¬
& sapientiã philo soshorũ stultã fecit Suscuttns uerbũ seruisui: & consili¬
um nunciorũ suorũ complens Quis ÷ iste seruus dĩ patris. nisi ipse de quo
superius doxit ecce seruus meus suscipiã eũ. & illud. parũ ÷ tibi ut mihi
sis seruus : ipse ÷ seruus : qui & puer Uerbũ aut̃ istud cuuangelica doc tra¬
na est : quã ds̃ pat̃ suꝑ humuersũ orbẽ susctauit ꝑnuncios filii hoc ÷ ꝑ apłos
Consiliũ a postolorũ fuit : ut dis ꝑsi ꝑ quattuor mundo climata euuã geliũ
p̃dicarent unã fidem docerent & omni potentẽ dm̃ trinitatẽ in ꝑsonis. & u¬

Expanded text:
i, habentes spiritum malignum in ventre, et loquuntur multa signa et portenta. Haec quidem ante adventum Domini multi adimplebant: sed crescente Christianorum fide, ex parte eradicata sunt. « Convertens sapientes, » hujus saeculi « retrorsum, » id est in insipientiam, « et scientiam eorum stultam facienstans verbum servi sui, et consilium nuntiorum suorum complens. » Quis est iste servus Dei Patris, nisi ille de quo superius diximus: Ecce servus meus, suscipiam eum. Et illud: Parum est tibi, ut mihi sis servus? Iste est servus, qui et puer. Verbum autem istud evangelica doctrina est, quam Deus paConsilium apostolorum fuit, ut dispersi per quatuor mundi climata unum Evangelium praedicarent, unam fidem docerent, et omnipotentem Deum, trinitatem in personis, et u
Abbreviated transcription (Latin):
bantur ante idola & non solũ genua corporis sed uoluntas mentis. De hoc dicit apłs
In namine dni om negenu flectatur : & cetera. Etuir abit in quđ om̃ĩs lingua. sub mͥ
in hoc loco manime fidesgentiũ ostenditur Non idcrco sermo diuinus istalaquit̃
qđ uirare nos preapiat : sed omis sermo xp̃i a norũ firmꝰ deb& eẽ quasi subiuramento

Expanded text:
bantur ante idola: et non solum genua corporis, sed voluntas mentis. De hoc dicit apostolus: bantur ante idola: et non solum genua corporis, sed voluntas mentis. De hoc dicit apostolus: « In nomine Domini omne genu flectatur , » etc. « Et jurabit » inquit, « omnis lingua, » subaudis mihi. In hoc loco maxime fides gentium ostenditur. Non idcirco sermo divinus ista loquitur, quod jurare nos praecipiat: sed omnis sermo Christianorum firmus debet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetarum predoxi: uł &iã alio modo Quis auditũ fecit ab intio qđ idolum
qđ nibil÷ non debeat ad orari. Nisi ego quid eni non erunt tibi du alieni. nec facies¬
qđ idolũ nichil sit Nũ qiđ non ego dñs & non ÷ ultra ds̃ absq me : ds̃iustus & sal¬
gentes : & saluabouos ab interitu gehenne impleto illo qđ pat̃ filio rȩꝓmisit icens
ꝓtuli desalute gentiũ : nequaquã irritũ fiat sed opere implbitur Non debemus
firmissimꝰ & in mutabilis ÷ Egrediet᷑ decremeo iustitiae uerbũ hoc ÷ filius m̃s
in carnabit̃ qui est uerbũ meũ : uel ud &iã sententia iustificationis ꝑ quã iustifi¬
candes̃ gentes & non reueritur filius m̃s ad mecũ as sũpta carne donec redimat¬
genus humanũ uł sermo & sententia predicationis non reuertetur ad me sine fructu
Iuctre ꝵ quia michi curualiunt genu omã sub̵ generabominũ. quae antea incurua¬

Expanded text:
prophetarum praedixi! Vel etiam alio modo. Quis auditum fecit ab initio, quod idolum prophetarum praedixi! Vel etiam alio modo. Quis auditum fecit ab initio, quod idolum quod nihil est non debeat adorari, nisi ego qui dixi: « Non erunt tibi dii alieni, nec tibi f idolum nihil sit. « Nunquid non ego Dominus, et non est ultra Deus absque me? Deus justus et salgentes, et salvabo vos ab interitu gehennae. Impleo illud, quod Pater Filio repromisit dicens:protuli de salute gentium, nequaquam irritum fiet: sed opere implebitur. Non debemusfirmissimus et immutabilis est. « Egredietur de ore meo justitiae verbum, » hoc est Filius meus incarnabitur, qui est Verbum meum, vel etiam sententia justificationis per quam justificandae sunt gentes, genus humanum. Vel sermo et sententia praedicationis non revertetur ad me sine fructu. Quare? Quia mihi curvabunt genu omnia, » subaudis genera hominum, quae antea incurva
Abbreviated transcription (Latin):
onere pregauat : & quileuant signũ sculpture suae id ÷ qui sigilla sculpunt suis
insimula cris & rogant dm̃ non saluantẽ Vnde & precipitꝰ apłis & creden¬
tib: ut oportune in portune ad nuncient ueritatẽ : &iniant consiliũ gentiũ
Ad nunciate in quit õ apłi. & credentes gentib ad huc inerrore manentib fidẽ
quã ꝑcepiscis: & consiliamini simul desalute carum hoc adimpletũ ÷
quando antequã diuiderent̃ ꝑ uniuer sũ orbẽ commune consiliũ elegerunt : ut
unitatem ad nuntiaront non dis sentientes ab inuicem Tunc &iã & sr̃mbolum
composuerunt de crinitate & unitate: de communione acđae & resurrectione gene¬
rali Quis auditũ fecit abinitio hoc desalute gentiũ. nisi ogo quilocutus sum ada¬
brabam in seminituo benedicentur om̃s gentes. & plurima his similia que ꝑora

Expanded text:
onere praegravati, et « qui levant signum sculpturae suae, » id est qui sigilla sculpunt suis onere praegravati, et « qui levant signum sculpturae suae, » id est qui sigilla sculpunt suis in simulacris « et rogant deum non salvantem. » Unde et praecipitur apostolis et credentibus, ut opportune importune annuntient veritatem, et iniant concilium gentium . « Annuntiate, » inquit, o apostoli et credentes, gentibus adhuc in errore manentibus fidem quam percepistis, « et consiliamini simul » de salute eorum. Hoc adimpletum est, quando antequam dividerentur per universum mundum, commune concilium elegerunt ut unitatem annuntiarent, non dissentientes ab invicem. Tunc etiam et symbolum composuerunt de Trinitate et unitate, de communione Ecclesiae, et resurrectione generali. « Quis auditum fecit hoc ab initio » de salute gentium, nisi ego qui locutus sum ad Abraham: « In semine tuo benedicentur omnes gentes , » et plurima his similia, quae per ora