comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur tempore demoratisunt fidu¬
cialiter agentes in dño: testimoni¬
um ꝑhibente uerbo gratiȩ suȩ.
dante signa et ꝓdigia fieri per
manus eorum. Diuisa est autem
multitudo ciuitatis.: et quidam
quidem erant cum iudȩis. quidã
uero cum apłis.
um autem factus esset
impetus gentilium et ii.¬
deorum cum principibus
suis ut contumeliis afficerent
et lapidarent eos: intellegentes
confugerunt ad ciuitates licao.¬
mȩ listram et derbem et uniuer¬
sam incircuitu regionem. et ibi
euangelitantes erant. Et quidã
sedebat clauclus ex utero matris
suȩ: quinumquam ambulauerat.
Hic audunt paulum loquentem.
qui intuitus eum et uidens quia
pedes tuos rectus. Et exiliuit.
et ambulabat. Tur bȩ autem¬
fulsit electio: ut ante mereretur
annuntiare dñm. quam nascendi
initium uel linguam qua enuntia.¬
re posset acciperet. Deniq elysa.¬
beth illa uetus mulier et noua
mater quȩ ante partum suum de
futuri filii lȩtabatur offitio: ueni¬
enti adse beatȩ mariȩ in ipso salu¬

Expanded text:
tur tempore demorati sunt, fiducialiter agentes in Domino, testimonium perhibente verbo gratiae suae, dante signa et prodigia fieri per manus eorum. Divisa est autem multitudo civitatis: et quidam quidem erant cum Judaeis, quidam vero cum Apostolis. Cum autem factus esset impetus Gentilium et Judaeorum cum principibus suis, ut contumeliis afficerent, et lapidarent eos, intelligentes confugerunt ad civitates Lycaoniae, Lystram, et Derben, et universam in circuitu regionem, et ibi evangelizantes erant. Et quidam sedebat claudus ex utero matris sue: qui nunquam ambulaverat. Hic audivit Paulum loquentem: qui intuitus eum et vidit quia pedes tuos rectos. Et exilivit: et ambulavit. Turbe autemfulsit electio, ut ante mereretur annuntiare Dominum quam nascendi initium vel linguam, quam enuntiare posset, acciperet. Denique Elisabeth illa vetus mulier, et nova mater, quae ante partum suum de futuri filii laetabatur officio, venienti ad se beatae Mariae in ipso salu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatis ȩternȩ uite. ecce conuer-¬
tiniur adgentes. Sic enim prȩce¬
pit nobis dñs. Posurte inlucem
gentibus: ut sis insalutem usque
adextremum terrȩ. Audientes
autemgentes gauisȩ sunt: et glo-¬
rificabant uerbum dm̃. et cre-¬
diderunt quot quot erant pre-¬
ordinati ad uitam ȩternam. Dis¬
seminabatur autem uerbum
dñi. per uniuersam regionem.
udȩi autẽ concitauert᷑ .¬
et primas ciuitatis. et excitauert̃
per secutionem in paulum et
barnaban et eiecerunt eos de fi-¬
nibus suis. Atilli excusso pulue¬¬
re pedum ineos. uenerunt iconi-
rent synagogam iudȩorum et
loquerentur: ita ut rreder&
iudȩo Trum et grecorum copio¬
sa multitudo. Qui autem increcdu.¬
li fuerant iudȩi suscitauerunt ꝑ

Expanded text:
is aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes. Sic enim praecepit nobis Dominus: Posui te in lumen gentibus, ut sis in salutem usque ad extremum terrae. Audientes autem gentes, gavisae sunt, et glorificabant verbum Domini; et crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam. Disseminabatur autem verbum Domini per universam regionem. Judaei autem concitaveet primos civitatis, et excitaverunt persecutionem in Paulum et Barnabam: et ejecerunt eos de finibus suis. At illi, excusso pulvere pedum in eos, venerunt Iconiumrent in synagogam Judaeorum, et loquerentur, ita ut crederet Judaeorum et Graecorum copiosa multitudo. Qui vero increduli fuerunt Judaei, suscitaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
auimam meam: et atteritis me ser¬
monibus : En decies confunditis nie.
et non erubescitis opprimentes ine.
Nempe et sugnoraui: mecũ erit
ignorantia mea. At uos contra me
erigimini: et arguitis me obpro.¬
briis meis. Saltem nunc intelli.
afflixerit me: et flagellis suis
me cinxerit. Ecce clamabo uim
patiens et nemo audiet: uocife.¬
rabor. et non est qui iudicet.
Semitam meam circumsepsit
et transire non possum : et incal¬
le meo tenebras posuit.
poliauit me gloria mea:
et abstulit coronam de capi¬
te meo. Destruxit me un¬
diq et pereo: et quasi auulsȩ
et sic me habuit quasi hostem
suum. Simul uenerunt latro¬
nes eius. et fecerunt sibi uiam
ꝑme: et obsiderunt ingyro ta.¬
bernaculum meum. Eratres mei¬
os longe fecit ame: et notimei
quasi alieni recesserunt ame.
Dereliquerunt me propinqui
mei: et qui me nouerant obliti
habuerunt me: et quasi pere.¬
grinus fui in oculis eorum. Seruũ
mea. et orabam filios uteri mei.
Stulti quoq despiciebant me.

Expanded text:
animam meam et atteritis me sermonibus? En decies confunditis me, et non erubescitis opprimentes me. Nempe etsi ignoravi, mecum erit ignorantia mea. At vos contra me erigimini, et arguitis me opprobriis meis. Saltem nunc intellafflixerit me, et flagellis suis me cinxerit. Ecce clamabo vim patiens, et nemo audiet: vociferabor, et non est qui judicet. Semitam meam circumsepsit, et transire non possum, et in calle meo tenebras posuit. Spoliavit me gloria mea, et abstulit coronam de capite meo: Destruxit me undique, et pereo, et quasi evulsae et sic me habuit quasi hostem suum. Simul venerunt latrones ejus, et fecerunt sibi viam per me, et obsederunt in gyro tabernaculum meum. Fratres meos longe fecit a me, et noti mei quasi alieni recesserunt a me. Dereliquerunt me propinqui  Al. vicini mei: et qui me noverant, oblitim habuerunt me, et quasi peregrinus fui in oculis eorum. Servum mea, et orabam filios uteri mei. Stulti quoque despiciebant me,
Abbreviated transcription (Latin):
criminis. & uox ueritatis imple¬
tur qua dicitur. Dimissa sunt ei
peccata multa: quia dilexit multũ.
Quȩ enim prius frigida peccando
remanserat. post modum amando
fortiter ardebat. Nam post quã
uenit ad monumentum ibiq cor¬
pus dnircum non inuenit. sublatũ
credidit : atq discipulis nuntiauit
Qui uenientes uiderunt: atq ita
esse ut mulier dixerat credider̃t
Et cde eis protinus scriptum est.
Abierunt ergo discipuli adsemet¬
ipsos. Acdeinde subiungitur.
Maria autẽ stabat admo̾numen.¬
tum foris plorans.

Expanded text:
is: et vox Veritatis impletur, qua dicitur: Dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Quae enim prius frigida peccando remanserat, postmodum amando fortiter ardebat. Nam postquam venit ad monumentum, ibique corpus dominicum non invenit, sublatum credidit, atque discipulis nuntiavit. Qui venientes 1545 viderunt, atque ita esse ut mulier dixerat crediderunt. Et de eis protinus scriptum est: Abierunt ergo discipuli ad semetipsos. Ac deinde subjungitur: Maria autem stabat ad monumentum foris plorans
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ad prȩdicationem eius
nec insolens turba ꝑstrepe¬
ret. nec infidelis rideret auditor.
sed hi tantum audire possent
qui p̃dicantem uerbum salutis
cura tantum diumni cultus expe¬
terent. et ad uerterent: eũ uera
annuntiare de xp̃o. qui ꝑ assertio¬
nem iustitiȩ ut illicitas herodis
nuptias increparet: nec regem
timuisset offendere. nec squalo¬
rem carceris declinasset: nec ty¬
rannico gladio refugisset occidi.
Audiamus adhuc paululum fr̃s.
quid ad profectum omnium nr̃m
saluatoris nuntius prȩdicabat:
Parate in quit uiam dñi. rectas fa¬
cite semitas dĩ nr̃i. Uere dignus
beatus iohannes cuius ꝓphȩtica
esset natiuitas: qui et deparentib¬
illis quorum esset desperata poste¬
ritas. dĩ munere nasceretur. Nam
tanta auctoritate tantoq docencli
pondere inuocem sc̃ȩ prȩlicatio.
nis erupit : ut et instantem dñi
nuntiaret aduentum : et insemi¬
tas rectas male uiuentium prauita¬
tem dirigeret.¬

Expanded text:
ubi praedicationem ejus nec insolens turba perstreperet, infidelis rideret auditor, sed hi tantum audire possunt, qui praedicantem verbum salutis, cura tantum divini cultus expeterent, et adverterent eum vera enuntiare de Christo, qui per assertionem justitiae, ut illicitas Herodis nuptias increparet, nec regem timuisset offendere, nec squalorem carceris declinasset, nec tyrannico gladio refugisset occidi. Audiamus adhuc paululum, fratres, quid ad profectum omnium nostrum Salvatoris nuntius praedicabat: Parate, inquit, viam Domino, rectas facite semitas Dei nostri. Vere dignus beatus Joannes, cujus prophetica esset nativitas, qui et illis de parentibus, quorum esset desperata posteritas, Dei munere nasceretur. Nam tanta auctoritate, tantoque docendi pondere in vocem sanctae praedicationis 209 erupit, et instantem Domini nuntiaret adventum, et in semitas rectas male viventium dirigeret
Abbreviated transcription (Latin):
do inquit uobis ut diligatis inui¬
cen. adiecit atq ait. Simundus
uos odit. scitote quia me priorem
uobis odio habuit. Cur ergomen
brum se supra uerticem extollit:
Recusas esse incorpore: si non uis
odium mundisustinere cũ capite
Si de mundo inquit essetis: mundͦ
quod suum erat diligeret. Uniuer¬
rumq etiam ipsam mundi nomine
appellat: sicut illud est. Ds erat
inxp̃o: muncdum reconcilians sibi.
Totus ergo mundus aeccła : & totus
mundus odit aeccłam. Mundus
igitur odit mundum. innnicus is¬
conciliatum. dampnatus saluatius¬

Expanded text:
do vobis, ut diligatis invicem, adjecit atque ait: Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Univerrumque etiam ipsam mundi nomine appellat, sicut illud est: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibTotus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatu
Abbreviated transcription (Latin):
erat diligeret: continuo subiecit.
Quia uero demundo non estis. sed
ego elegiuos deinundo: ꝓpterea o¬¬
dit uos mundus. Ergo & ipsi inde
erant unde ut non essent electi ft̃
inde. non meritis sius quorũ nulla
bona precesserant opera: non nato.¬
ra quȩ tota fuerat per liberum ar-¬
bitrium in ipsa radice uitiata. sed
gratuita hoc est uera gratia. Qui
enim demundo mundum elegit.
fecit quod eligeret noninuenit.¬

Expanded text:
ligeret; continuo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit
Abbreviated transcription (Latin):
et mando uobis: ut
diligatis inuicem.
Per hoc intelligere
debenus hunc esse fructum
nr̃m dequo ait ecce uos elegi ut
eatis et fructum afferatis et fruc¬
tus ur̃ maneat : et quod aduxit
ut quodcumq petieritis patrem
innomine meo det uobis. Tunc
utiq dabit nobis sidiligamus ui¬
uicem. cum et hoc ipsum ipse de-¬
derit nobis qui nos elegit noN
habentes fructum. quia non eum
nos elegeramus. Et posuit nos
ut fructum afferamus. hoc est
inuicem diligamus. Quen fructũ
sine illo afferre non possumus. sicut
ꝑalmites facere sine uitȩ nihil posst̃.
aritas ergo est fructus
nr̃: quam definit apls decorde
puro et conscientia bona. et fide
non ficta. hac diligimus inuicem
hac diliginius dm̃. Qua enum uera
dilectione diligeremus mnincem.
iisidiligentes dm̃ diligit enun
unus quisq proxiium tanquam se

Expanded text:
ec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisq
Abbreviated transcription (Latin):
gnito igitur quodam dĩ milite:
aglio nomine. qui preerat cȩno.¬
bio rasbacensi. quem sc̃s audoẽnus
cum suis consortibus in proprio con¬
struxerat tellure. & ipsum uirũ dei
ibi instituerat demonasterio luxo.¬
unensium patrem. quicquid habere
potuit inelemosinam erogauit.
Nec quic quam ex inde amicis. uel
parentibus gratum aliquid tribuit.
sed totum ac si regalia negotia sibi
credita. caute et fideliter dispen-¬
sauit. Cumq ad predictũ cȩnobiũ
ꝑuenisset beatus aglius illum gra¬
tanter recepit: ibiq uir dñ filiber¬
tus comam deposuit. ac iugũ xp̃i
suaue. & onis eius leue suscepit.
tantęq religionis culmen exercuit.
ut uiris per fectioribus imitabilis
fieret

Expanded text:
to igitur quendam Dei militem Agilum nomine, qui praeerat caenubio Chrasbacinse, quem sanctus Audoinus cum suis consortibus in proprio construxerat tellore et ipsum virum Dei ibi instituerat de monasterio Luxoviensium patrem, quicquid habere potuit in haelimosinam erogavit nec quicquam exinde amicis vel parentibus gratis aliquid tribuit, sed totum acsi regalia negotia sibi credita caute et fideliter dispensavit. Cumque ad praedictum caenubium pervenisset, beatus Agilus illum gratanter recepit, ibique vir Domini Filibertus comam deposuit hac iugum Christi suave et onus eius leve suscepit tantaeque religionis culmen excrevit, ut viris perfectioribus imitabilis fieret
Abbreviated transcription (Latin):
tis autẽ timor et pęnitentia. Pen¬
nȩ ergo sibimet iunctȩ superius
extenduntur. quia sc̃orum mentẽ
amor & spes ad superna eleuant.
Quȩ apte quoq comunctȩ nominat᷑.
quia electi proculdubio & amant
cȩlestia quȩ sperant. et sperant
quȩ amant. Duȩ uero corpora con¬
tegunt. quia timor & pęnitentia
ab ommipotentis dĩ oculis eorum
mala prȩterita abscondunt. Duȩ
itaq uit dictũ est pennȩ iunguntur
sur sum. quando amor & spes elec¬
torum corda ad superiora eleuant.
et adcȩlestia suspendunt. Duae
ecustodibus eum inuentum: contẽp.¬
tibiliter affectum in iuriis eiecit ex¬
tra aecclesiam. Sedente autem eo
inextasi mentis. ingradibus ante
fores aecclesie: subito ei sc̃s apparu-¬
it petrus. Blande leniterq eum
alloquitur : & ut ingallias ad prȩ¬
dicationẽ exercendam reuerti debe¬
ret ammonuit. Dequa uisione sc̃s
uir amandus hilarior redditus: ac¬
cepta benedictione apostoli atq pa¬

Expanded text:
tis autem timor et poenitentia. Pentis autem timor et poenitentia. Pennae autem sibimet junctae superius extenduntur, quia sanctorum mentem amor et spes ad superna sublevant. Quae apte quoque conjunctae nominantur, quia electi procul dubio et amant coelestia quae sperant, et sperant quae amant. Duae vero corpora contegunt, quia timor et poenitentia ab omnipotentis Dei oculis eorum mala praeterita abscondunt. Duae itaque, ut dictum est, pennae junguntur sursum, quando amor et spes electorum corda ad superiora elevant, ad coelestia suspendunt. Duae custodibus eum inventum, contemptibiliter affectum iniuriis eiecit extra ecclesiam. Sedente autem eo in extasi mentis in gradibus ante fores ecclesiae, subito ei sanctus apparuit Petrus, blande leniterque eum adloquitur et, ut in Galliis ad praedicationem exercendam reverti deberet, admonuit. De qua visione sanctus vir Amandus hilarior redditus, accepta benedictione apostoli atque pa
Abbreviated transcription (Latin):
fidei inflammati. sono unius uo.¬
cis eisdemq uerbis. cum non nisi
unus interrogaretur reddidere
responsum: ac siunius hominis ore
sermo ꝓcederet. In hoc inquiunt
manifestum est nos esse uerissimoᷤ
xp̃ianos: cum corde credamus: ore
confiteamur. & opere pio colainus
fecta. et plenitudo sit diuinitatis.
et unitas potestatis. Dñm autem
sc̃a trinitate ꝑsonam: dm̃ ante tẽ¬
pora sȩcularia: hominem uerum
ꝓpter salutẽ hominum. exbeata
maria semꝑ uirgine infine tẽpoꝵ.
factũ: passũ: mortuũ & sepultum.
et ab inferis resuscitatũ: sedere suꝑ

Expanded text:
fidei inflammati, sono unius vofidei inflammati, sono unius vocis eisdemque verbis, cum non nisi unus interrogaretur, reddidere responsum, ac si unius hominis ore sermo procederet. In hoc, inquiunt, manifestum est nos esse verissimos Christianos, cum corde credamus, ore confiteamur, et opere pio colamus Pfecta, et plenitudo sit divinitatis, et unitas potestatis. Dominum autsancta Trinitate personam, Deum ante tempora saecularia, hominem verum propter salutem hominum ex beata Maria semper virgine in fine temporum factum, passum, mortuum et sepultum, et ab inferis resuscitatum, sedere ad
Abbreviated transcription (Latin):
archidiacono suo prȩfecti prae.¬
sentiae sistituꝵ.
uemcum nimia seueritate
prȩfectus alloquit᷑ dicens.
Tine es ille infandissimus senex.
qui diceris dionysius ionicus. et
agnominaris makarius: qui etiam
deorum nr̃drum culturã euacuas.
et inuictissimi principis statuta
contempnis: Cui beatus diony st¬
us ait. Senex quidem sum corpo¬
re: sed feruore deuotionis & fidei.
atq salutari confessione dñi & sal¬
uatoris mei ihũ xp̃i maneo semper
nouus: & nouos illigenitos ꝑminis.¬
terium predicationis meȩ infantes.
quos illi fons sacri baptismatis par.¬
turit. rationabili lacte pascere
sine dolo non cesso. Sed & illius
principis scita qui uere est in uicta¬
simus. in nocenti opere et mundo
corde conseruo. Cui prȩfectus. Dic
ergo cuius numinis te ꝓfiteris esse
cultorem. et cuius conditionis te
asseris. Tunc hi tres beatissimi uiri
dionysius. rusticus. et eleutherius.
ita cdono sc̃i sp̃s inspirati. & zelo

Expanded text:
archidiacono suo, praefecti praearchidiacono suo, praefecti praesentiae sistitur. uem cum nimia severitate praefectus alloquitur, dicens: Tune es ille infandissimus senex, qui diceris Dionysius Ionicus, et agnominaris Macarius, qui etiam deorum nostrorum culturam evacuas, et invictissimi principis statuta contemnis? Cui beatus Dionysius ait: Senex quidem sum corpore, sed fervore devotionis et fidei atque salutari confessione Domini et Salvatoris mei Jesu Christi, maneo semper novus, et novos illi genitos per ministerium praedicationis meae infantes, quos illi fons sacri baptismatis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed et illius principis scita, qui vere est invictissimus, innocenti opere et mundo corde conservo. Cui praefectus: Dic ergo cujus numinis te profiteris esse cultorem, et cujus conditionis te asseris. Tunc hi tres beatissimi viri, Dionysius, Rusticus et Eleutherius, ita dono sancti Spiritus inspirati, et zelo
Abbreviated transcription (Latin):
ȩterni regni iam prȩsciebat esse
consortes. quosq ab inincem ig¬
nitȩ tempestatis insectatio. per
martxrii certamina nullo suae
calliditatis aut seueritatis astu se-¬
parare prȩualuit.
eniq aduentus prȩfecti fescen.¬
nini sisinnii cum romanorum
militum apparitione inurbe pa.¬
risiorum. et per omnem regionẽ
subito personatur : et aprimorib
ciuitatum galliarum ei occurrit᷑.
imperialis iussio urgens suꝑ captul¬
ra scĩ pontificis makarii cdionysii
seni scissimo. sudores certaminũ
decreuerat praprii sanguinis
fonte abluere. quo posset liben¬
us carnis sarcina liberatus. et super
niuem dealbatus presentiȩ illius
adstare. et qui semet ipsum holo¬
caustum odoriferum offerebat sa.¬
crificium laudis iugiter immolare.
ab innumerabili pęne caterua de¬
monicorum uirorum curritur:
loris durissinus crudelissime liga.¬
tur : trahitur : & una cum scõ rusti¬
co archi presbitero. et eleutherio

Expanded text:
aeterni regni jam praesciebat esse aeterni regni jam praesciebat esse consortes, quosque ab invicem ignitae tempestatis insectatio, per martyrii certamina nullo suae calliditatis, aut severitatis astu separare praevaluit. Denique adventus praefecti Fescennii Sisinnii, cum Romanorum militum apparitione, in urbe Parisiorum, et per omnem regionem subito personatur, et a primoribus civitatum Galliarum ei occurritur imperialis jussio urgens super captura sancti pontificis Macarii Dionysii, seni sanctissimo, sudores certaminum suorum decreverat proprii sanguinis fonte abluere, quo posset liberius, carnis sarcina liberatus, et super nivem dealbatus, praesentiae illius astare, et qui semetipsum holocaustum odoriferum offerebat, sacrificium laudis Jupiter immolare: ab innumerabili pene caterva daemonicorum virorum cernitur, loris durissimis crudelissime ligatur, trahitur, et una cum sancto Rustico archipresbytero, et Eleutherio
Abbreviated transcription (Latin):
stantissima nobilitate terrena flo¬
ruerat. et contra senatus ac rei¬
publicȩ ꝓmulgationes contraque
imperium egerat. nudũ publicae
uirgis cȩsum securi percuteret.
fescenninus sisinnius suiq comma¬
nipulares prȩceptum principis
suscepissent: promakarii dionysii
inquisitione. galliarum penetrant
fines. Quibus adhuc procul posi¬
tis: scĩ uiri celebre nomen innotu¬
it. Unde amplius efferati. cursu
uelociori tumentibus animis.
uultibus trucissimis parisius adierunt:
ubi beatum dionysium contra iN¬
credulos dimicantem. et prȩdicati.¬
one continua populi multitudinẽ
ad fidem inueniunt ex hortantẽ.
cumquo etiam beatum uirum rusti¬
cum archiprȩsbiterum. et eleu.¬
therium archidiaconem. quos
ipse famulus dñi insuis ordinbus
consecrarat prȩdicationis et diui¬
ni obsequii comministros perse¬
cutorum dirus furor inuenit.
Hi sc̃i uiri ab eatissimi dionysii
nũquam sustinuerunt abesse
prȩsentia : quos diuina dignatio

Expanded text:
stantissima nobilitate terrena flostantissima nobilitate terrena floruerat, et contra senatus ac Reipublicae promulgationes, contraque imperium egerat, nudum, publice virgis caesum, securi percuteret. Fescennius Sisinnius suique commanipulares praeceptum principis suscepissent, pro Macarii Dionysii inquisitione Galliarum penetrant fines. Quibus adhuc procul positis, sancti viri celebre nomen innotuit. Unde amplius efferati, cursu velociori, tumentibus animis, vultibus trucissimis, Parisius adiere: ubi beatum Dionysium contra incredulos dimicantem, et praedicatione continua populi multitudinem ad fidem inveniunt exhortantem. Cum quo etiam beatum virum Rusticum archipresbyterum, et Eleutherium archidiaconum, quos ipse famulus Domini in suis ordinibus consecrarat, praedicationis et divini obsequii comministros, persecutorum dirus furor invenit. Hi sancti viri a beatissimi Dionysii nunquam sustinuere abesse praesentia: quos divina dignatio
Abbreviated transcription (Latin):
ERSECUTTONIS
publicata sententia.
inquorum gaudens
turba in omnem mun-¬
di partem bachando ꝓgredit᷑.
et contra dominicum populum
pugnatura conspirat: noN
cunctati appetere gladio: quos
dñs suos monstrauerat esse sig¬
naculo. Qua dere nulla iam pro
xp̃o certantibus prȩsentis uitȩ
indulge batur tranquillitas:
nulla scorum marty̧rum erat excu¬
sata libertas : sed cuncti prodolor.
aut impiis iussionibus obediebant:
aut quod statutum acrudelissimo
cȩsare fuerat perferebant. Dirigi¬
tur proinde prȩfectus fescenninus
sisinmus. tradita sibi electa appari.¬
tione cum ingenti strepitu adpar¬
tes occidentalium regionum: ut
scm senem nominatissimũq doctri.¬
na uirum. et uirtutum insignibus
prȩcipuum makarium dionysium
ubicumq repperire potuisset
perquirens : aut decreto princi¬
pis idolis turificare compelleret :
aut tormentis laceratũ inmensis.
et penis exquisitssimis tormenta.¬
tum. inter cȩtera etiam secundum
leges romanas ut pote eum qui pre¬

Expanded text:
ersecutionis ergo publicata sententia, iniquorum gaudens turba in omnem mundi partem bacchando progreditur, et contra Dominicum populum pugnatura conspirat, non cunctati appetere gladio, quos Dominus suos monstraverat esse signaculo. Qua de re nulla jam pro Christo certantibus praesentis vitae indulgebatur tranquillitas, nulla sanctorum martyrum erat excusata libertas; sed cuncti, proh dolor! aut impiis jussionibus obediebant, aut quod statutum a crudelissimo caesare fuerat, perferebant. Dirigitur proinde praefectus Fescennius Sisinnius, tradita sibi electa apparitione, cum ingenti strepitu ad partes occidentalium regionum, ut sanctum senem, nominatissimumque doctrina virum, et virtutum insignibus praecipuum Macarium Dionysium, ubicunque reperire potuisset, perquirens, aut decreto principis idolis thurificare compelleret, aut tormentis laceratum immensis et poenis exquisitissimis tormentatum, inter caetera etiam secundum leges Romanas, ut pote eum, qui prae
Abbreviated transcription (Latin):
tur quoq ingentia clibani incen.¬
dia: et inea uir dñi sẽs dionysius
uexillo sc̃ȩ crucis armatus proi¬
citur. Et hiesinquiens mihi non
etiani perpetui tormenti imagi.¬
naria concrematione egrediaꝵ.
roreq tui scĩ sp̃s hos fidei meę
sedes rogos. quirumpheam ignitã
incustodiam paradysi cruoris tui
latice. Fidelibus tuis aduitam pre¬
flentes. & adpęnas similes uoto
promptissimo properantes: uine¬
łi differuntur: non dimittuntuꝵ.

Expanded text:
tur quoque ingentia clibani incentur quoque ingentia clibani incendia, et in ea vir Domini S. Dionysius, vexillo sanctae crucis armatus, projicitur, et hic, inquiens, mihi non etiam perpetui tormenti imaginaria concrematione egrediar: roreque tui sancti Spiritus, hos fidei meae sedes rogos, qui rhomphaeam ignitam in custodiam paradisi, cruoris tui latice, fidelibus tuis ad vitam praeflentes, et ad poenas similes voto promptissimo properantes, vincti differuntur, non dimittuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tensi et flagellati. dño gratias
referebant᷑. Tunc beatissimus
et acceptabilis xp̃o hostia diony¬
sius. in oculis suorũ suꝑ lectũ ferre¬
um suppositis flanimis nudus ex¬
tensus est: et cantabat dicens.
Ignitum eloquium tuum dñe ue.
hementer : & seruus tuus dilexit.
tia. qui dixisti. cum transieris per
ignem flammȩ non nocebunt te. &
dedisti mihi periculosiorem ignem
incupiditatibus uincere: fac et ad
nomuus tui gloriam hanc adustionẽ
me superare.
Tsic cum ambusto toto corpore
fuisset leuatus: adbestias fero¬
cissimas in rabiem multo ie unio
excitatas proiectus subrigituꝵ
Quas cum impetu ualidissimo con¬
spexisset accurrere. contra eas
faciens signum crucis. & suspici¬
ens incȩlum ait. Tu dñe qui semꝑ
idemes: adesto nnc mihi eandem
potentiam ex serendo: quam iN
lacu seruo tuo damheli. miseri¬
corditer contulisti. Peruenien¬
tes autem adeum bestiȩ: mausu¬
etissime ꝓcidebant ei. Preparan¬

Expanded text:
tensi et flagellati, Domino gratias tensi et flagellati, Domino gratias referebant. Tunc beatissimus et acceptabilis Domino hostia Dionysius, in oculis suorum super lectum ferreum, suppositis flammis, nudus extensus est et cantabat, dicens: Ignitum eloquium tuum, Domine, vehementer, et servus tuus dilexit itia, qui dixit: Cum transieris per ignem, flammae non nocebunt te: et dedisti mihi periculosiorem ignem in cupiditatibus vincere, fac et ad nominis tui gloriam hanc adustionem me superare, t sic cum ambusto toto corpore fuisset levatus, ad bestias ferocissimas, in rabiem multo jejunio excitatas, projectus subrigitur. Quos cum impetu validissimo conspexisset accurrere, contra eas faciens signum crucis, et suspiciens in coelum, ait: Tu, Domine, qui semper idem es, adesto nunc mihi, eamdem potentiam exerendo, quam in lacu servo tuo Danieli misericorditer contulisti. Pervenientes autem ad eum bestiae, mansuetissime procidebant ei. Praeparan
Abbreviated transcription (Latin):
adloca pęnalia ducti sunt: et
nconspectu scorũ rustici & eleu¬
therii. ut tormentorum ipsius
terrore abintentiore sua resipisce.¬
rent. prȩciosus campi doctor eorũ
et fortissimus athlȩta dñi dionysius
expoliatur : et toto corpore nudus
aternis mulitum termonibus uicissim
Flagellatur nec uincitur: qui inter
crepitus uerberum dĩgloriam cõ¬
laudare. et cõmilitones suos ut
adhȩc se inuictos prȩparent com¬
monere. omnesq fideles ut hinc
indominica fide corroborentur
ꝓconfessione eius incorpore meo
quod est gła ur̃a. ouiri fideles et
dilectissum fratres: ideoq uidete
ne deficiatis intribulationibus
meis. sed inagis armentur corda
ur̃a. et adsimilia propter amorẽ
lagellantur etiam rusticus et
eleutherius satis acerrune: &
ĩnmenso catenarum pondere si-¬
mul scĩ dñi onerantur. & merga.¬
stulum tenebrosissimi carceris
retruduntur : indeq ad prȩfecti
auditionem reducti. incatastis ex¬

Expanded text:
ad poenalia loca ducti sunt, et ad poenalia loca ducti sunt, et in conspectu sanctorum Rustici et Eleutherii, ut tormentorum ipsius terrore ab intentione sua resipiscerent, pretiosus campiductor eorum, et fortissimus athleta Domini Dionysius exspoliatur, et toto corpore nudus, a ternis militum ternionibus vicissim flagellatur, nec vincitur. Qui inter crepitus verberum Dei gloriam collaudare, et commilitones suos, ut ad haec se invictos praepararent, commonere: omnesque fideles, ut hinc in Dominica fide corroborarentur, pro confessione ejus in corpore meo: quod est gloria vestra, o viri fideles, et dilectissimi fratres. Ideoque videte, ne deficiatis in tribulationibus meis, sed magis armentur corda vestra, et ad similia propter amorem T XXVIII. Flagellantur etiam Rusticus et Eleutherius satis acerrime, et immenso catenarum pondere simul sancti Domini onerantur, et in ergastulum tenebrosissimi carceris retruduntur. Indeque ad praefecti auditionem reducti, in catastis ex
Abbreviated transcription (Latin):
in melius inmutandum fide liter¬
dixit. Non michi iussum est
de his quiddam uobiscũ agere: prȩ¬
sertim cum te decrepitȩ pessimȩ se¬
nectutis nimia eloquentia. & ꝓfun-¬
dissimorum uerborum tergiuersa¬
tione. atq ultra naturam hominũ
in populi seductione. una cũ magi-¬
cis prȩstigiis. orbi penȩ romano cal.¬
lere te innotuerit. Ex his enim
romȩ. satis audiuimus: tantum
edicito. simagni principis domitia¬
ni iussis obȩdire. et in mortalium
deorum iura uenerari disponitis.
Sin autem: non uerborũ sed uer-¬
berum conflictatione. uobiscũ uin¬
comitatu stipata nomine larcia
superuenit : compellans prȩfectũ
adionysio ionico agnomine makario.
uirum suumm lis bium magicis artib
mente captum: et eius transgressi¬
onibus sociatum. Qui statim quȩsi¬
tus reppertus est et adductus.
atq in xp̃i nominis confessione prȩ¬
fecto dictante capitalem sententiam
mortis excipiens. trans missus est
uitae perpetuae
CT uero dm̃i tortorib traditi

Expanded text:
in melius immutandum, fideliterdixit: Non mihi jussum est de his quiddam vobiscum agere, praesertim cum te decrepitae et pessimae senectutis nimia eloquentia, et profundissimorum verborum tergiversatione, atque ultra naturam humanam in populi seductione, una cum magicis praestigiis, orbi pene Romano callere innotuerit. Ex his enim Romae satis audivimus; tantum edicito si magni principis Domitiani jussis obedire, et immortalium deorum jura venerari disponitis; sin autem, non verborum, sed verberum conflictatione vobiscum vircomitatu stipata, nomine Larcia supervenit, compellans praefectum, a Dionysio Ionico, agnomine Macario, virum suum Lisbium magicis artibus mente captum, et ejus transgressionibus sociatum. Qui statim quaesitus, repertus est et adductus, atque in Christi nominis confessione, praefecto dictante sententiam mortis excipiens, transmissus est vitae perpetuae. Sancti vero Domini, tortoribus traditi,
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc ebromus uidens se destitu.¬
tum. et pronichilo suum esse consi¬
lium: territus pauore. regem pe¬
tiit ut relictis omnibus uitam sibi
concederet: et inmonasterio abi¬
re permitteret. Cui de prȩcanti
et domno leodegario intercedente.
rex consensit: et in monasterio
luxouio ilico destinauit: ut mora¬
chus effici deberet. Rex uero hil.¬
dericus confirmatus in regno.
germanum suum theodericum
cuidam dĩ seruo conseruandum ac
nutriendum dedit: idem uero leo¬¬
degarium pontificem super omnẽ
domum suam sublimauit. et ma¬
iorem domus inomnibus confti¬¬
tuit. Qui acceptis huius regni
gubernaculis. quotquot maxime
aduersus leges antiquorũ regum
ac magnorum procerum uita lau.¬
dabilis astabat. repperit ineptũ:
ad pristinum reduxit statum. In.
tantum uero usquequaq omnia
regna francorum restituit. ut
omnes se gratularentur regen
sibi habere hildericum : ac recto¬
rem palatii leodegarium.

Expanded text:
Tunc Ebroinus videns se destitutum et pro nihilo suum esse consilium, territus pavore regem petiit ut relictis omnibus vitam sibi concederet, et in monasterium abire permitteret. Cui deprecanti et domno Leodegario intercedente rex consensit, et in monLuxovio ilico distinavit, ut monachus effici deberet. 5. Rex vero Childericus confirmatus in regno germanum suum Theodericum cuidam Dei servo conservandum ac nutriendum dedit. Idem vero Leudegarium pontificem super omnem domum suam sublimavit et maiorem domus in omnibus constituit. Qui, acceptis huius regni gubernaculis, quodquod maxime adversus legis antiquorum regum ac magnorum procerum, quorum vita laudabilis adstabat, repperit ineptum, ad pristinum reduxit statum. In tantum vero usquequaque omnia regna Francorum restiomnes se gratularentur regem sibi habere Childericum ac rectorem palatii Leodegarium.
Abbreviated transcription (Latin):
te ciuitatis. ecce defunctus effe¬
rebatur filius unicus matris
suȩ. De functus hic qui extra
portam ciuitatis multis est uitu¬
entibus elatus. significat homi¬
nem lȩtali criminum funere.
soporatum. eandemq insuper
animȩ mortem non cordis ad¬
huc cubili tegentem. sedadinul¬
torum notitiam ꝑ locutionis
operisue indicium. quasi ꝑ suȩ
ui bene filurs

Expanded text:
efficit. Ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae. Defunctus hic, qui extra portam civitatis multis est intuentibus elatus, significat hominem lethali criminum funere soporatum, eamdemque insuper animae mortem non cordis adhuc cubili tegentem, sed ad multorum notitiam per locutionis operisve sui indicium, quasi per suae Qui bene filius
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ
magnum inlege: Magistrum
uocat. cuius non uult esse disci.
pulus. Simplicissimus in terro.¬
gator et malignissimus insicdia.¬
tor. de magno mandato interro.¬
gat . qui nec minimum obser¬
uat. Ille enim clebet interroga¬
sic ei respondit. ut interrogati¬
onis eius fictam conscientiam
statim primo responso per cute.¬

Expanded text:
mandatum magnum in lege? Magistrum vocat, cujus forte non vult esse dispulus. Simplicissimus interrogator, et malignissimus insidiator, de magno mandato interrogat, qui nec minimum observat. Ille enim debet interrogasic respondit, ut interrogationis ejus fictam conscientiam statim primo responso percute
Abbreviated transcription (Latin):
micȩ cadebant demensa. At
contra iacentis pauperis uulne¬
ra. lingebant canes. Non num.¬
quam solent insacro eloquio.
percanes prȩdicatores intelligi.
Canum et enim lingua. uulnus
dum lingit curat: quia et doc¬
tores scĩ dum inconfessione pec¬
cati nr̃i nos instruunt. quasi uul.¬
nus mentis ꝑ linguam tangunt.
Et quia nos loquendo apeccatis
eripiunt. quasi tangendo uul-¬
nera ad salutem reducunt.
Quia enim canum nomine prȩ¬
dicatorum lingua signatur.
dño ꝑ psalmistam dicitur.
Tingua canum tuorum. ex mini¬
cis abipso..

Expanded text:
micae cadebant de mensa. At micae cadebant de mensa. At contra jacentis pauperis vulnera lingebant canes. Nonnunquam solent in sacro eloquio per canes praedicatores intelligi. 1653 Canum etenim lingua vulnus dum lingit, curat, quia et doctores sancti dum in confessione peccati nostri nos instruunt, quasi vulnus mentis per linguam tangunt; et quia nos loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad salutem reducunt. Quia enim canum nomine, praedicatorum lingua signatur, Domino per Psalmistam dicitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso .
Abbreviated transcription (Latin):
Trogauerunt illum ꝓ ea.
et stans suꝑ illam impera.¬
uit febri: & dimisit illam
WTodo saluator rogatus. modo
ultro curat egrotos. ostendens
se contra peccatorum quoque
passiones & precibus semper
annuere fidelium. et ea quȩ
ipsi minime inse intelligunt
uel intellegenda dare. uel etiã
non intellecta cdimittere: iuxta
quod psalmista postulat. Delic¬
ta quis intelligit: ab occultis
meis muncla me dñe. E conti-¬
nuo surgens. ministrabat illis.
Naturase est febricitantibus
ulnera & enim cutis. XIUii
insuper ficiem trahunt
humorem putredins.
Et confitendo peccata quid ali.¬
uel agimus. nisi malum quod in
nobis latebat aperimus: Sed
lazarus uulneratus cupiebat
saturari de micis quȩ cadebant
de mensa diuitis et nemo illi da¬
bat : quia gentilem quemq ad
cognitionem legis admittere.
superbus ille populus despicie.¬
bat. Quidum doctrinam legis
non adcaritatem habuit sed ad
elationem. quasi deacceptis o.¬
pibus tumuit. E quia ei uerba
defluebant de scientia. quasi

Expanded text:
rogaverunt illum pro ea. Et stans super illam, imperavit febri, et dimisit illam. Modo Salvator rogatus, modo ultro curat aegrotos, ostendens se contra peccatorum quoque passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel etiam non intellecta dimittere. Juxta quod Psalmista postulat: Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me, Domine . Et continuo surgens, ministrabat illis. Naturale est febricitantibus, Vulnera etenim cutis in superficiem trahunt humorem putredinis. Et confitendo peccata quid aliud agimus, nisi malum quod in nobis latebat aperimus? Sed Lazarus vulneratus cupiebat saturari de micis quae cadebant de mensa divitis, et nemo illi dabat, quia gentilem quemque ad cognitionem legis admittere superbus ille populus despiciebat. Qui dum doctrinam legis non ad charitatem habuit, sed ad elationem, quasi de acceptis opibus tumuit. Et quia ei verba defluebant de scientia quasi
Abbreviated transcription (Latin):
UIA non
ualet simul
transitoria
et ȩterna
diligere. Si enim ȩternitatẽ
diligimus. cuncta temporalia
inusu non inaffectu possidemus.
Aut enim unum odiet et alterũ
diliget. aut uni adherebit et
alterum contempnet. Haec
uerba. diligenter consideranda
sunt. Nam qui sint duo domni.
consequenter exponit dicens.
Non potestis dõ seruire et
mammone.:
udiat hoc auarus. audiat
qui censetur uocabulo
xp̃iano. non posse si-¬
mul mammone hoc est diui.¬
tiis xp̃oq seruiri. Et tamen
non dixit qui habet diuitias.
sed qui seruit diuitiis. Qui enĩ
diuitiarum seruus est. diuiti¬
as custodit ut seruus. qui au¬
tem seruitutis excussit iugum:
distribuit eas ut dominus. Sed
qui seruit manimone illi utiq
seruit. qui rebus istis terrenis
merito suȩ peruersitatis prepo¬
situs. princeps huius sȩculi
a domino dicitur.¬

Expanded text:
Quia non valet simul transitoria et aeterna diligere. Si enim aeternitatem diligimus, cuncta temporalia in usu, non in affectu possidemus. Aut enim unum odiet, et alterum diliget; aut uni adhaerebit, et alterum contemnet. Haec verba diligenter consideranda sunt. Nam qui sint duo domini consequenter exponit, dicens: Non potestis Deo servire et mammonae. Audiat hoc avarus, audiat qui censetur vocabulo Christiano, non posse simul mammonae, hoc est, divitiis Christoque serviri. Et tamen non dixit: Qui habet divitias, sed: Qui servit divitiis. Qui enim divitiarum servus est, divitias custodit ut servus. Qui autem servitutis excussit jugum, distribuit eas ut dominus. Sed qui servit mammonae, illi utique servit, qui, rebus istis terrenis merito suae perversitatis praepositus, princeps hujus saeculi a Domino dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ON FORETA¬
TUSEST
ERGO
SalomoN
Filius cdaiuid
eo: et magnificauit eum in
ex celsum. Precepitq salomon
uniuerso israheli. tribunis et
liarum. Et abiit cum uniuer¬
sa multitudine in excelsum
gabaon ubi erat tabernaculũ
federis dñi: quod fecit moyses
famulus dĩ in solitudine. Arcã
autem dĩ adluxerat clauid
decariathiarim in locum quẽ
preparauerat ei. ubi fixerat
illi tabernaculum: hoc est iN
hierusalem: altare quoque
ȩneum quod fabricatus fuerat
beseleel filius uri. filii ur. ubi
erat coram tabernaculo dÑI.
quod et requisiuit salomon
et omnis aecclesia.:¬

Expanded text:
onfortatus est ergo Salomon filius David eo, et magnificavit eum in excelsum. Praecepitque Salomon universo Israeli, tribunis, etpibus familiarum. Et abiit cum universa multitudine in excelsum Gabaon, ubi erat tabernaculum foederis Dei, quod fecit Moses famulus Dei in solitudine. Arcam autem Dei adduxerat David de Cariath Jarim, in locum quem paraverat ei, et ubi fixerat illi tabernaculum, hoc est, in Jerusalem. Altare quoque aeneum, quod fabricatus fuerat Beseleel filius Uri filii Ur, ibi erat coram tabernaculo Domini: quod et requisivit Salomon, et omnis ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
guine suo: & fecit nos regnum
et sacerdotes dõ et patri suo.
ipsi gloria et imperium in scła
sȩculorum ameni.
cce uenit cum nubibus: &
Iuidebit eum om̃is oculus.
Set qui eum pupugerunt:
& plangent se super eum omnes
tribus terrȩ etiam amen. Ego sũ.
a. et . M. principium et finis. dicit
dñs ds̃. qui est et qui erat et qui
uenturus est ommpotens. Ego
iohannes frater ur̃. & particeps
intribulatione et regno et pa-¬
tientia in ihu. fui in sp̃u in insu.¬
la quȩ uocatur pathinos ꝓpter
uerbum dĩ et testimonium ihũ:

Expanded text:
undaret. Et fecit nos regnum, et sacerdotes Deo, et Patri suo, ipsi gloria, et imperium in saecula saeculorum. Amen.cce venit cum nubibus et videbit eum omnis oculus et qui eum pupugerunt et plangent se super eum omnes tribus terrae etiam amen ego sum Alpha et Omega principium et finis dicit Dominus Deus qui est et qui erat et qui venturus est Omnipotens ego Iohannes frater vester et particeps in tribulatione et regno et patientia in Iesu fui in insula quae appellatur Patmos propter verbum Dei et testimonium Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
hic cęli et terrȩ cum sit dñs non
inmanu factis templis habitat.
nec manib humanis colitur iN¬
digens aliquo. cum ipse d& om¬
nibus uitam & inspirationem et
omnia. Fecitq ex uno homine.¬
omne genus hominum in habita¬
re super uniuersam terram dif¬
finiens flatuta tempora & ter
minos habitationis eorum: dedit
adtractent eum aut inuemiant
illum. quam uis non longe sit
ab uno quoq nr̃m. In ipso enim
et genus sumus.

Expanded text:
hic coeli et terrae cum sit Dominus, non hic coeli et terrae cum sit Dominus, non in manufactis templis habitat, nec manibus humanis colitur indigens aliquo, cum ipse det omnibus vitam, et inspirationem, et omnia: fecitque ex uno omne genus hominum inhabitare super universam faciem terrae, definiens statuta tminos habitationis eorum. v.27. attrectent eum, aut inveniantire, quamuis non longe sit ab unoquoque nostrum. in ipso enim et genus sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
isputabat igitur insynago¬
ga cum iudeis et colentib¬
dm̃ : et inforo per multos
dies ad eos qui aderant. Quidam
autem epicurei & stoici philoso-¬
phi disserebant cum eo: & qui.¬
dam dicebant. Quid hic semina¬
tor uerborum uult dicere:
Aliis uero nouorum clȩmonioꝵ
uidetur adnuntiator esse:
quia ih̃m & resurrectionem
annuntiabat eis. Et appreben.¬
sum eum. ad ariopagum duxe-¬
runt dicentes. Non possumus
scire quȩ est hec noua quȩ dicit᷑
doctrina. Noua enini quȩdam
infers auribus nr̃is: uolumus
ergo scire quid nam uelint hȩc
esse. Athenienses autem om̃s
Aduenę hospites ad nichil ali
iacabant ⁊ nisi aut dicere
aut audire aliquid noui.
tans autem paulus in medio
ariopagi dixit. Uiri athe¬
nienses per omnia quasi
superstitiosiores uos uideo. Pre¬
teriens enim & uidens simula-¬
chra ur̃a: inueni & aram inqua
scriptum erat ignoto deo. Quod
ergo ignorantes colitis. hoc ego
annuntio uobis. Ds̃ qui fecit
mundum et omnia quȩ in eo sunt.

Expanded text:
isputabat igitur in synagoga cum Iudaeis et colentibus et in foro per omnes dies ad eos qui aderant quidam autem epicurei et stoici philosophi disserebant cum eo dam dicebant: quidnam uelit seminator uerborum hic dicere? alii uero: peregrinorum daemoniorum uidetur adnuquia Jesum, et resurrectionem annuntiabat eis. Et appresum eum ad Ariopagum duxerunt dicentes possumus scire quae est haec nova quae a te dicitur doctrina nova enim quaedam infers auribus nostris volumus ergo scire quidnam velint haec esse Athenienses autem omnes et advenae hospites ad nihil aliud vacabant nisi aut dicere aut audire aliquid novi stans auteAreopagi, ait: Viri Athenienses, per omnia quasi superstitiosiores vos video. Praeteriens enim, et videns simulacra vestra, inveni et aram, in qua scriptum erat: Ignoto Deo. Quod ergo ignorantes colitis, hoc ego annuntio vobis. Deus, qui fecit mundum, et omnia quae in eo sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
se suo arbitrio credidit. quia hoc
quippe didicit. ut preesse non aude¬
at: qui subesse non didicerit: Nec
obȩdientiam subiectis imperet. qui
prelatis ex hibere non nouit. Sed
seruum dĩ inquirendum studuit.
cuius uehemens religio probatissi.¬
ma foret.

Expanded text:
se suo arbitrio credidit, quia hoc se suo arbitrio credidit, quia hoc quippe didicit, ut praeesse non audeat, qui subesse non didicerit, nec oboedientiam subiectis imperet, quam praelatis exhibere non novit; sed servum Dei inquirendum studuit, cuius vehemens religio probatissima foret.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽs filibertus. helisano ter¬
ritorio ortus sȩculari pru¬
dentia non indoctus: un¬
diq iuxta morẽ gentis
strenuus. uico iulii est nutritus: ea
de causa maxue quod genitorẽ ipsi-¬
us filibaudem obtentu regio mune.¬
re laicalis administrationis cessante¬
et ciues loci illius expetissent ponti.¬
fici. Qui cum predictũ adolescentẽ
bone indolis florere cerneret.
euinregi dagoberto commendare
studuit: qui uter reliquos franco.¬
rum reges fortissimus fuit.i.¬
unc ille nobilitatis lampacle
fulgens. consortium adeptus est
audoeni optimatis : qui sub aureo
baltheo dm̃ ualde diligens. inter
reliquos regni ꝓceres. ualde habe¬¬
batur in lustris: et prefulgentib
uitȩ meritis. cathedram subiit ro-¬
tomagensium ciuitatis: & nunc
uir tutum signis fulgorante radio
choruscat interris.
Uum igitur filibertus iuuenis
quaternis annorũ polleret
lustris: diuina prȩcepta au.¬
diens. elegit xp̃i discipulus fieri.
ꝓpriis omnib derelictis. Nec tam̃

Expanded text:
 Filibertus Helisano territurio ortus, seculari prudentia non indoctus, undique iuxta morem gentis strinuus, urbe Vico Iulii est nutritus, ea de causa maxime, quod genitorem ipsius Filibaudem, obtentu regio munere, laicale administratione cessante, cives loci illius expetissent pontificem. Qui cum praedictum adulescentem bonae indolis florere cerneret, eum regi Dagoberte commendare studuit, qui inter reliquis Francorum regibus fortissimus fuit. Tunc ille nobilitatis lampade fulgens consortium indeptus est Audoini optimatis, qui, sub aureo balteo Deum valde diligens, inter reliquos regni proceres valde habebatur inlustris et, praefulgentibus vitae meritis, cathedram subiit Rodomaginsium civitatis et nunc virtutum signis, fulgorante radio, coruscat in terris. Cum igitur Filibertus iuvenis quaternis annorum polleret lustris, divina praecepta audiens, elegit Christi discipulus fieri, propriis omnibus derelictis. Nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetus. omni bonitate refer.¬
tus. et inhumilitatis gradibus a
xp̃o funcdatus. indignum se miste¬
riis sacerdotalibus multis denega¬¬
uit ꝓsecutionibus. Grandis iN¬
quitꝰ fr̃s mei honor est pontifica.¬
lis: sed graue pondus istus est
honoris. Indignuni me fore pro.¬
nuntio. suscipere quod uultis ne.¬
queo. uires michi non suppetunt.
sc̃itatis opera non prȩsto ad sunt.
Uitȩ innocentis regulam me te¬
nere nequaquam cognosco: ideo
gubernaculum ȩcclesiasticȩ rec¬
Ritudinis accipere diffido.

Expanded text:
mansuetus, omni bonitate refermansuetus, omni bonitate refertus, et in humilitatis gradibus a Christo fundatus, indignum se mysteriis sacerdotalibus, multis denegavit prosecutionibus. Grandis, inquit, fratres mei, honor est pontificalis; sed grave pondus istius est honoris. Indignum me fore pronuntio; suscipere quod vultis, nequeo; vires mihi non suppetunt; sanctitatis opera non praesto assunt; vitae innocentis regulam me tenere nequaquam cognosco: ideo gubernaculum ecclesiasticae rectitudinis accipere diffido.