comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nonmoritur. nec mors ei ultra dominabitur.
ramus & hostiam. Videamꝰ quod sacrificium
debemus offerre: quia holocaustis nondelec¬
tatur ds̃ nr̃. sicut audistis inpsalmo. Sedibi
sequitur: & ostendit quid offerat. Sacrificiũ
dõ sp̃s contribulatus. cor contritum & humi¬
liatum ds̃ non sꝑnit. Si ergo humiliatũ cõr sa-¬
crificium dõ est: sacrificium obtulit qͥ dixit
Dñe non est ex altatum cor meũ Cide alio loco
sic offerentẽ. Dicit dõ. Uide humilitatem meã
& laborem meũ. & dimitte omĩa peccata mea
Dñe non ẽ. exaltatum cor meum: neq in
altum elati sunt oculi mei. Neq ingressꝰ
sum inmagnis: neq in mirabilib suꝑ me
Hoc planius dicatur. & audiatur. Nonfui suꝑ-¬
b nolui quasi inmirabilib in notescere homi¬
nib Et nec quaesiui aliquid supra uires meas:
unde me apud imperitos iactarem: Intendat
caritas ur̃a: Magna res commendatur Quomͦ

Expanded text:
Hebr. IX, et jam non moritur, nec mors ei ultra dominabitur Hebr. IX, et jam non moritur, nec mors ei ultra dominabitur ramus et hostiam. Videamus quod sacrificium debemus offerre; quia holocaustis non delectatur Deus noster, sicut audistis in psalmo. Sed ibi sequitur et ostendit quid offerat: «Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humilitatum Deus non spernit» . Si ergo humiliatum cor sacrificium Deo est, sacrificium obtulit qui dixit: «Domine, non est exaltatum cor meum.» Vide alio loco sic offerentem: dicit Deo, «Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte omnia peccata meaum cor meum, neque in altum elati sunt oculi mei; neque ingressus sum in magnis, neque in mirabilibus super me.» Hoc planius dicatur, et audiatur. Non fui superbus, nolui quasi in mirabilibus innotescere hominibus; nec quaesivi aliquid supra vires meas, unde me apud imperitos jactarem. Intendat Charitas vestra; magna res commendatur. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrificium obtulit. Vnde ꝓba¬
mus. quia sacrificium obtulit: quia
humilitas cordis. sacrificium. ẽ. Dicitur in
alio psalmo qm̃ si uoluisses sacrificiũ dedissẽ
utiq: satis uolebat facere dõ. ꝓpeccatis suis
ꝓpiciare illum uolebat: ut acciperet indulgen¬
tiam peccatoꝵ Et quasi quaerens unde illum
ꝓpiciar&e : si uoluisses inquit sacrificium dedis¬
sem utiq holo caustis non delectaberis Ergo
suꝑflue quȩrebat aut arietes. aut tauros.
aut aliquam talem uictimam: unde placare¬
tur ds̃ Quid ergo. quia holocaustis non de¬
lectatur ds̃. non accipit sacrificium. & sine
sacrificio placatur: si nullum sacrificiũ
.ẽ. nullus sacerdos. Si autem habemꝰ sacer¬
dotem in caelis quipronobis int̾pellat patrẽ.
intrauit enim in scã scõrum in interiora ueli.
quo non intrabat sacerdos infigura nisi semel
in anno. sicut & dñs in toto tempore semel
oblatus.ẽ. Ipse obtulit seipse sacerdos. ipse

Expanded text:
Sacrificium obtulit. Unde probamus quia sacrificium obtulit? Quia humilitas cordis sacrificium est. Dicitur in alio psalmo, «Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique.» Satis volebat facere Deo pro peccatis suis, propitiare illum volebat, ut acciperet indulgentiam peccatorum: et quasi quaerens unde illum propitiaret, «Si voluisses,» inquit, «sacrificium, dedissem» «utique; holocaustis non delectaberis.» Ergo superflue quaerebat aut arietes, aut tauros, aut aliquam talem victimam, unde placaretur Deus. Quid ergo? quia holocaustis non delectatur Deus, non accipit sacrificium, et sine sacrificio placatur? Si nullum sacrificium est, nullus sacerdos. Si autem habemus sacerdotem in coelis, qui pro nobis interpellat Patrem: Intravit enim in sancta sanctorum, in interiora veli, quo non intrabat sacerdos in figura nisi semel in anno, sicut et Dominus in toto tempore semel oblatus est. Ipse obtulit se, ipse sacerdos, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nullã dĩ legem conuenientius intelligimꝰ : nisi
quia immobiliter fixum.ẽ ut omĩs qui se ex¬
altat humilietur. & omĩs qui se humiliat
exaltetur. Superb ergo malis ut humiliet᷑
innectitur : humilis amalis. ut exaltetur
eripitur
Iudica inquit iudicium meum.

Expanded text:
nullam Dei legem convenientius intelligimus quam illam qua immobiliter fixum est ut omnis qui se exaltat humilietur, et omnis qui se humiliat exaltetur . Superbus ergo malis, ut humilietur, innectitur; humilis a malis, ut exaltetur, eripitur. Judica judicium meum
Abbreviated transcription (Latin):
raueris Sed tu laudando bonum melior eris.
uituperando deterior. Bonus atitẽ ille man&:
ut ẽ: Si enim seruos suos ipsos bene dese meri-¬
tos p̃dicatores uerbi sui. rectores aeccłae suȩ.
ueneratores nominis sui. obtẽperatores mandati
sui. id doc& ut inconscientia sua habeant dulce¬
dinem bonȩ uitae suae nec̃ corrũpantur laudib.
nẽc frangantur uituperationib hominũ quan¬
tomagis ip̃se incõmutabilis suꝑ omĩa qui haec
doc&. Non utiq maior fit si laudaueris: nec
minor siuituperaueris. Sed qm̃ nobis expedit
laudare dñm: misericorditer iub& ut laude¬
mus eum. non arroganter. Audiamus ergo
quid dicit. Laudate nomen dñi : laudate serui
dñm Non enim aliquid incongruum facitis.
laudando seruidñm: Et si semꝑ tantũ modo serui
essetis : deberetis laudare dñm. Quantomagis
decet laudatio: & itẽ alibi scriptum. ẽ non ẽ
speciosa laus inore peccatoris. itẽq alibi dr̃¬

Expanded text:
raveris: sed tu laudando bonum, melior eris; raveris: sed tu laudando bonum, melior eris; vituperando, deterior: bonus autem ille manet, ut est. Si enim servos suos ipsos bene de se meritos, praedicatores verbi sui, rectores Ecclesiae suae, veneratores nominis sui, obtemperatores mandati sui id docet, ut in conscientia sua habeant dulcedinem bonae vitae suae, ne corrumpantur laudibus, ne frangantur vituperationibus hominum; quanto magis ipse incommutabilis super omnia qui haec docet, non utique major fit si laudaveris, nec minor si vituperaveris? Sed quoniam nobis expedit laudare Dominum, misericorditer jubet ut laudemus eum, non arroganter. Audiamus ergo quod dicit: «Laudate nomen Domini, laudate, servi, Dominum.» Non enim aliquid incongruum facitis, laudando servi Dominum: etsi semper tantummodo servi essetis, deberetis laudare Dominum; quanto magis decet laudatio» ; et item alibi scriptum est, «Non est speciosa laus in ore peccatoris» ; itemque alibi d
Abbreviated transcription (Latin):
MLDE NOSIS DULCE ESSE DEBET. & DULCENOSIS ⁊
gaudendum .ẽ: quo nos psalmus iste cohorta¬
tun dicit enim
AUDATE NOM
DÑI Causãq ipsam quare iustum sit
ut laudemꝰ nomendñi: continuo subiecit
Laudate serui dñm: Quid iustius: quid dig¬
nius.: quid gratius: Et enim si non laudaue¬
rint seruidũm: suꝑbi. ingrati. irreligiosi er̃
Et quid faciunt non laudando dñm. nisi ut seue¬
rum sentiant dñm.: Neq enim seruus in gratꝰ.
sidñm suum laudare noluerit: ideo efficit
ut seruus nonsit. Laudes non laudes: seruus
es Sed si laudes ꝓpitiabis Si non laudes.
offendis. Bona ergo exortatio & utilis. Unde
magis satagere debemus. quẽ ad modũ laudan¬
dus sit dñs: quam dubitare laudandum
Laudate ergo nomen dñi hortatur nos psalmꝰ
Hortatur nos ꝓpheta hortatur nos sp̃s dĩ. horta¬
tur postremo nos ipse dñs: ut laudemus dñm:
Nonenĩ laudib nr̃is ille crescit: sed nõs: Ds̃. nec
melior fit si saudaueris: nec deterior si uitupe¬

Expanded text:
lce nobis esse debet, et dulce nobis esse gaudendum est, quo nos psalmus iste cohortatur. Dicit enim: «Laudate nomen Domini.» Causamque ipsam quare justum sit ut laudemus nomen Domini, continuo subjecit: «Laudate, servi, Dominum.» Quid justius? quid dignius? quid gratius? Etenim si non laudaverint servi Dominum; superbi, ingrati, irreligiosi erunt. Et quid faciunt non laudando Dominum, nisi ut severum sentiant Dominum? Neque enim servus ingratus, si Dominum suum laudare noluerit, ideo efficit ut servus non sit. Laudes, non laudes, servus es: sed si laudes, propitiabis; si non laudes, offendes. Bona ergo exhortatio et utilis; unde magis satagere debemus quemadmodum laudandus sit Deus, quam dubitare laudandum. «Laudate» ergo «nomen Domini.» Hortatur nos Psalmus, hortatur nos Propheta, hortatur nos Spiritus Dei, hortatur postremo nos ipse Dominus, ut laudemus Dominum. Non enim laudibus nostris ille crescit, sed nos. Deus nec melior fit, si laudaveris; nec deterior, si vitupe
Abbreviated transcription (Latin):
domo. quod etiam peregrinationis tabernaculũ
dicitur quahic stamus: numquid parum ingra¬
ti esse debemus: Nonne cogitandum. ẽ. quia
hic stamus: nonne cogitandum ẽ. qͥd facti fue¬
ruꝰ : non ne cogitandum . ẽ. ubi iacebamꝰ. & qͦ.
collecti sumus: nonne cogitandũ. ẽ. quia om̃s
impii dñm non quȩrebant. & ipse illos nonquȩ¬
rentes quȩsiuit: ipse inuentos excitauit. ipse
excitatos uocauit. ipse uocatos introduxit: &
indomosua stare fecit: haec quisquis cogitat.
& ingratus non est: omnino despicit se ꝓ amore
dĩ sui. aquo sibi tanta pręstita sunt. Ꝙ qm̃ ñ
habet quid ꝓtantis beneficiuis dõ retribuat. qͥd
ei restat. nisi gras agere: non rependere: ad
ipsam gratiarũ actionem ꝑtin& & calicem dñi
accipere. & nomen eiꝰ inuocare. Nam qͥd retribu¬
at dño seruus. ꝓ om̃ib quae retribuit ei: gͦ

Expanded text:
domo, quod etiam peregrinationis tabernaculum domo, quod etiam peregrinationis tabernaculum dicitur, quia hic stamus, numquid parum grati esse debemus? Nonne cogitandum est quia hic stamus? nonne cogitandum est quid facti fuerimus? nonne cogitandum est ubi jacebamus, et quo collecti sumus? nonne cogitandum est quia omnes impii Dominum non quaerebant, et ipse illos non quaerentes quaesivit, ipse inventos excitavit, ipse excitatos vocavit, ipse vocatos introduxit, et in domo sua stare fecit? Haec quisquis cogitat et ingratus non est, omnino despicit se prae amore Domini sui, a quo sibi tanta praestita sunt: et quoniam non habet quid pro tantis beneficiis Deo retribuat, quid ei restat nisi gratias agere, non rependere? Ad ipsam gratiarum actionem pertinet, et calicem Domini accipere, et nomen ejus invocare. Nam quid retribuat Domino servus,
Abbreviated transcription (Latin):
iustitias meas. & assumis testamentũ meũ ꝑ
õs tuũ. tu autẽ ostendisti disciplinã. & pro¬
iecisti sermones meos postte̾: ne forte qͥsquã
qm̃ dictum .ẽ. laudate serui dñm. etiam si in
domo ista magna fuerit malus seruus. pd̾tetͤ
sibi ꝓdesse laudem dñi: continuo quales sint
qui laudare debeant dñm. subiecit & doc&
Qui statis indomo dñi: in atriis domusdĩ
nr̃i Qui statis: nonqui ruitis Illi enim
stare dicuntur qui in mandatis esꝰ ꝑ seuẽ¬
rant. qui infide nonficta. & spe firma & cari¬
tate sincera seruiunt dõ. & honorant ȩccłam
eius: & nondant offensionem male uiuendoeis
qui uenire uolunt. & inui am̃ lapides offensio¬
nis inueniuntur. Ergo qui statis indomo dñi:
tis. Quia ergostatis. parũne. ẽ uobis ubi Laudan¬
dus ẽ. qui uos erexit iacentes. & fecit indomo
suastare & ipsum agnoscere. ipsumq laudare.
paruum ne hoc beneficium. ẽ. qđ stamꝰ indomo
dñi. : huc interim. in hac peregrinatione. in hac

Expanded text:
as, et assumis testamentum meum per os tuum? Tu autem odisti disciplinam, et projecisti sermones meos post te» : ne forte quisquam, quoniam dictum est, «Laudate, servi, Dominum,» etiamsi in domo ista magna fuerit malus servus, putet sibi prodesse laudem Domini, continuo quales sint qui laudare debeant Dominum, subjicit et docet: «Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri. Qui statis,» non qui ruitis. Illi autem stare dicuntur, qui in mandatis ejus perseverant, qui in fide non ficta, et spe firma, et charitate sincera serviunt Deo, et honorant Ecclesiam ejus, et non dant offensionem male vivendo, eis qui venire volunt, et in via lapides offensionis inveniunt. Ergo, «Qui statis in domo Domini, , et intus statis. Quia ergo statis, parumne est vobis, ubi laudandus est qui vos erexit jacentes, et fecit in domo sua stare, et ipsum agnoscere, ipsumque laudare? parvumne hoc beneficium est, quod stamus in domo Domini? Hic interim, in hac peregrinatione, in hac
Abbreviated transcription (Latin):
muta uit quod eos ꝑdituros uidebatur & apud
dm̃ quidem disposita & fixa sunt omĩa. nec ali¬
ud facit quasi consilio repentino. quod non ex
aet̾nitate facturum se. eẽ p̃sciuit : sed increatui¬
ra temporalib motib quã gubernat mirabilit̃.
ipse non temporalit̃ motꝰ. quasi repentina uolun¬
tate facere dicitur: qđ ordinatis rerum
causis. consilii sui secretissimi immutabilitatẽ
disposuit. qua suis quaeq temporib agnita.
&e p̃sentia facit & futura iã fecit: Et ad haec quis
idoneu s.: Audiamus itaq scriptura humiliter¬
& excelsa dicentẽ : cum & paruulis nutriendis
sumenda porrigit: & maiorib exercendis per¬
scrutanda ꝓponit: Et uidit cum tribularentur.
cũ audir& orationẽ eoꝵ. & memor fuit testam̃ti
sui.: utiq testam̃ti aeterniꝰ Quod disposuit ad
abraham: nonueteris quod aboletur. sed noui
quod etiã inueteri absconditur : Etpoenituit eũ.
scđm multitudinẽ misdiae suae: Hoc fecit quod

Expanded text:
mutavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cum tribularentur, cum audiret orationem eorum; et memor fuit testamenti sui:» utique testamenti aeterni «quod disposuit ad Abraham,» non veteris quod aboletur, sed novi quod etiam in vetere absconditur. «Et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod
Abbreviated transcription (Latin):
sedqͥ iustꝰ: & si in iustȩ maledicit᷑. p̃miu̾ illi reddit᷑.
Propt̾ea itaq securꝰ esto misericors: extende di-¬
lectionẽ usq adinimicos. Qui forte ꝑtinent ad
gub̾nationẽtuã uindica: coherce cũ dilectioꝵe.
cũ karitate : ad tendens salutẽ aet̾na. necũ parces
carnianima pereat. Fachoc & in multos passurusẽs.
inqͦ ñ potes exercere disciplina: qͥa ñ ꝑtinent ad
iura gubnationistuae Ferto iniurias. securꝰ esto:
Siceris misericors: ut qđ pateris misericors. ut qđ pate¬
retribuã dic̃ dñs.

Expanded text:
ledictus; et si injuste maledicitur, praemium illi redditur. Propterea itaque securus esto misericors, extende dilectionem usque ad inimicos: qui forte pertinent ad gubernationem tuam, vindica, coerce cum dilectione, cum charitate, attendens salutem aeternam; ne cum parcis carni, anima pereat. Fac hoc: et multos passurus es, in quos non potes exercere disciplinam, quia non pertinent ad jura gubernationis tuae; ferto injurias, securus esto.sic eris misericors, ut quod pateris injuriam non re
Abbreviated transcription (Latin):
suã. Quomͦ gͦ intelligis. qͥ receperit iustũ in nomine
iusti. mercedẽ iusti accipi& : sic intellige qͥ recepe¬
rit peccatorẽ in nomine peccatoris. ꝑ d& mercedẽsuã.
Extendite dilectionẽ usq adinimicos: securi estõte.
I dõ uenit xp̾c cui tanto antedictũ: exore infantiũ &
lactentiũ ꝑfecistilaudẽ. ut destruas inimicu̾& uin¬
dicatorẽ. Qđ ñ nulli codices defensorẽ habent: sed

Expanded text:
o ergo intelligis, «Qui receperit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet;» sic intellige, Qui receperit peccatorem in nomine peccatoris, perdet mercedem. 14.  ad illam patriam; extendite dilectionem usque ad inimicos: securi estote. Ideo venit Christus, cui tanto ante dictum est, «Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, ut destruas inimicum et vindicatorem» : quod nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
innos : Luto in nomine dñi posse. eẽ. istã. quauis infir¬
morũ uocẽ apłicã tam̃: seduobis ꝓd÷ sic̃ ait ipse apłs:¬
N qͥ aquȩro datũ: sedreqͥrofructũ. Qũa ẽo elemosina
facturꝰ es iusto : N pascebat uidua: pascebat coruus.
qͥ a pascebat qͥfecit coruũ. Heliã dico: Ñ gͦ dẽ est: unde
ds d& suis: Iuuide qͥ demas. qͣndo emas. qͣnti emas̃:
habere põtueris: Fac miscdłiã iniqͦ ñ tãquã iniquo
Nã ipsũ iniquũ. inqͣntũ iniquus ÷ nesuscipias: id÷ ne
qͣsi intentione & amore iniqͥtatis illius. suscipias eũ:
Nã & ꝓhibitũ : darepeccatori: & suscipere peccatores:
Et qͦmꝰ omipetenti teda : Et qͦmͦ siesu rierit inimicus
tuus ciba eũ: Quasi c̃traria uident᷑: sedaperiunt᷑
in nomine xp̃i pulsantib & manifestaer̃ quȩrentib:
Netradas peccatori & nesuscipias peccatorẽ: &x tam̃ om̃ipe¬

Expanded text:
in nos? Puto in nomine Domini posse esse istam quamvis infirin nos? Puto in nomine Domini posse esse istam quamvis infirmorum vocem, apostolicam tamen, sed vobis prodest, sicut ait ipse Aposn quia quaero datum, sed requiro fructum» . Quam ergo eleemosynam facturus es justo? Non pascebat vidua, pascebat corvus; quia pascebat qui fecit corvum : Eliam dico. Non ergo deest unde Deus det suis: tu vide quid emas, quando emas, quanti emas. habere potueris. 13. Fac misericordiam iniquo, non tanquam iniquo. Nam ipsum iniquum in quantum iniquus est, ne suscipias: id est, ne quasi intentione et amore iniquitatis illius suscipias eum. Nam et prohibitum est dari peccatori, et suscipere peccatores. Et quomodo, «Omni petenti te da?» et quomodo, «Si esurierit inimicus tuus, ciba illum» ? Quasi contraria videntur, sed aperiuntur in nomine Christi pulsantibus, et manifesta erunt quaerentibus. «Ne tradas peccatori,» et «Ne suscipias peccatorem» ; et tamen, «Omni pe
Abbreviated transcription (Latin):
miscłiã facturꝰes iusto: In necessitatib tantũ corpora¬
Qđ qͦ facis: tibi plusꝑdest. Das m̃dico transeunti &
petenti: quȩris & iustũ cuides. ꝑ qu̾a recipiaris in
tab̾nacula aet̾na Quia qͥ recipit iustũ in nomine
iusti: mercedẽ iusti accipi&: Mendicus tẽ quęrit:
iustũ tuquȩre. Dealio enĩ dictũ÷: omĩpetenti tedã
Ꝙ de alio dictũ: : desud& elemosina in manutua.
donec inuenias iustũ: cui eã tradas : Et sidiũ inuenit᷑.
diu quȩre inuenies. Sedqͥd p̾stabis: Nonne plustͥ
p̾stat᷑: Sinos uobis inqͥt spiritalia seminauimꝰ: mag¬
nũ ÷ siura carnalia metemꝰ. Inde: illud qđ pride¬
exposuimꝰ in nutudni: qr ꝓducit t̾ra foenũ ium̃tis.
id÷ carnaliaeiꝰ qͥ triturant AQuia boui triturãti: os
ñ infrenabis: Undeuos adhortatisumꝰ. ut inhacre
diligentes sitis. cauti sobrii: oꝑa ur̃a. thesaurosuros
deputetis. Nũqͥd autẽ haecfr̃s idõ dicemꝰ. ut ita fiant

Expanded text:
iam facturus es justo? In necessitatibus tantum corpora a Deo. Quod ergo facis, tibi plus prodest. Das mendico transeunti et petenti: quaeris et justum cui des, per quem recipiaris in tabernacula aeterna; quia «qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet» . Mendicus te quaerit, justum tu quaere. De alio enim dictum est, «Omni petenti te da» : et de alio dictum est, Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum, cui eam tradas. Et si diu non invenitur; diu quaere, invenies. Sed quid praestabis? Nonne plus tibi praestatur? «Si nos vobis,» inquit, «spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus?» Inde est quia producit terra fenum jumentis , id est, carnalia eis qui triturant: quia, «Bovi trituranti os non infrenabis» . Unde vos adhortati sumus ut in hac re diligentes sitis, cauti, sobrii; opera vestra thesauros vestros deputetis. Numquid autem haec, fratres, ideo dicimus, ut ita fiant
Abbreviated transcription (Latin):
dicatorẽ id÷ eũ qͥ se uoluit uindicare: ut ñ illi dimit¬
tant᷑ peccata sua. Quidaͦ inqͥs dormi&: Disciplina
auferet᷑: om̃is correptio ñ auferet᷑. Quidenĩ deluxv-¬
rioso filio facturꝰes: Ñ castigabis. ñ uerberabis. Seruũq
ipsũtuũ simale uiuentẽ uideris. ñ pęna aliqua. ñ
uerberib refrenabis: Fiathoc: fiat. Amittat ds.
immo rep̃hendat siñ fiat: sed animo dilectionis fac.
ñ animo ultionis. Ubi autẽ potentiores aliqͦs iniurio¬
sos passus fueris. ubi tibi nec corrigere disciplinã lic&.
Nec forte etia mone̾re aut p̃cipere: tolera. securꝰ tolera.
Audi eũgłm: qđ modolectũest. Beatieritis cũ uosꝑ
sequuti fuerint homines: & dixerint aduersũ uos
om̃c malũ: m̃tientes ꝓpt̾ nom̃ meũ. Etibi addidit.¬

Expanded text:
catorem, id est, eum qui se voluit vindicare, ut non illi dimittantur peccata sua. Quid ergo, inquis? dormiet disciplina? auferetur omnis correptio? Non auferetur. Quid enim de luxurioso filio facturus es? non castigabis, non verberabis? Servumque ipsum tuum, si male viventem videris, non poena aliqua, non verberibus refrenabis? Fiat hoc, fiat: admittit Deus, imo reprehendit, si non fiat; sed animo dilectionis fac, non animo ultionis. Ubi autem potentiores aliquos injuriosos passus fueris, ubi tibi nec corrigere disciplina licet, nec forte etiam monere aut praecipere; tolera, securus tolera: audi Evangelium quod modo lectum est, «Beati eritis, cum vos persecuti fuerint homines, et dixerint adversus vos omne malum, mentientes, propter nomen meu
Abbreviated transcription (Latin):
festaest. Adhoc dnste constrinx̃ cũ dicer&. qͥrecipit
iustũ: sufficer&. Sedqͥa potest recipi iustꝰ. alia
intentione cũ putat᷑ ꝓdesse posse ad aliquid
tẽ porale: forte adsupplendã cupiditatẽ. forte ad
adiuuandũ ut homo circũ ueniat᷑. aut oppͥmatur.
Qua tale ministeriũ deilloquęris: forte ꝓpt̾ea suscipis.

Expanded text:
festa est. Ad hoc Dominus te astrinxit, cum diceret, «Qui receperit festa est. Ad hoc Dominus te astrinxit, cum diceret, «Qui receperit justum:» sufficeret. Sed quia potest recipi justus alia intentione, cum putatur prodesse posse ad aliquid temporale, forte ad supplendam cupiditatem, forte ad adjuvandum, ut homo circumveniatur, aut opprimatur; quia tale ministerium de illo quaeris, forte propterea suscipis:
Abbreviated transcription (Latin):
donat: Nũqͥd ñ & ipsi hominib: donant: N tam̃ ibi
adtendunt natura oꝑisdĩ: sedneqͥtiã oꝑis humani.
Uis uidere qͥdhonores inuenatore: Quando illu uestis
dicat᷑ tͥ. sistalis amas. gaudes. adillũuis qͦdamͦ spolia
rete. & illũ uestire. Nolicũ iniuria accipere. sitibidicat᷑
demeretricib: tales sint filia tua. In iuriaest inquit.
Quare iniuriaest nisiqͥa illa inqͥtas: Quare in iuria
nisiqͥa illa tͣpitudo : Ñ gͦ donas. cũ donas fortitudini:
sedturpitudini. Quomͦ gͣ qͥuenatori donat. ñ homini
donat : sedarti neqͥssi mȩ. Nãsi homo tantu. eẽt᷑. &
uenator ñ. e&: ñ donares. Honoras in eo uitiũ. p
aliqđ cõmodũ tẽporale. ut fortasse causȩtuae neces¬
sarius qͣndo fuerit uenalis tibisit. qr ei aliqͥd porrexisti.
tanto ñ dedisti iusto si sit dederis: qua ille ñdedit
positaest. Et puto qͥa & si obscurã fuerit: iã mapi.¬

Expanded text:
donat? Numquid non et ipsi hominibus donant? Non tamen ibi donat? Numquid non et ipsi hominibus donant? Non tamen ibi attendunt naturam operis Dei, sed nequitiam operis humani. Vis videre quid honores in venatore, quando illum vestis? Dicatur tibi, Sis talis: amas re te et illum vestire. Noli cum injuria accipere, si tibi dicatur de meretricibus: tales sunt filiae tuae. Injuria est, inquit: quare injuria est, nisi quia illa iniquitas? Quare injuria est, nisi quia illa turpitudo? Non ergo donas cum donas fortitudini, sed turpitudini. Quomodo ergo qui venatori donat, donat, sed arti nequissimae nam si homo tantum esset, et venator non esset, non donares; honoras in eo vitium, non aliquod commodum temporale, ut fortasse causae tuae necessarius quando fuerit, venalis tibi sit, quia ei aliquid porrexisti; tam tu non dedisti justo, si sic dederis, quam ille non dedit posita est, et puto quia etsi obscura fuit, jam mani
Abbreviated transcription (Latin):
utiles ad intellegendũ: Hõc dix̃: cũ esurierit nescioqͥs:
sihabes unde des. da: Siuides dandii. ẽẽ. adsubuenieꝵ¬
dũ: da : Ne pigriscant in hoc uiscera miscdiȩ. qͥatibi
peccator occurrit: Occurrit enĩ tibi homopeccator.
Cũ dico occurrit tͥ homo peccator : duo nomina dixi.
Haec duo nomina: ñsuꝑ flua sunt: Duo nomina: aliud
qđ homo. aliud qđ peccator. Ađ homo: opusdiest:
Qs peccator: opus hominisest. Daoꝑidĩ: noli oꝑi homi¬
nis. Et qͦmͦ inqͥt me ꝓhibes dare oꝑi hominis: Quid ÷
cdare oꝑihominis: Peccatori dare ꝓpt̾ peccatũ:
placenti tibi ꝓpt̃ peccatũ. Et qͥs hoc faci& in quis:
Quis hoc faci&: Utinã nemo. utin̾a pauci: utina
ñ publice. Quiuen& torib: donant. quare donant:
Dicant mͥ. qͣre donant uenatori: Hoc in illo amat. in qͦ
neqͥssimꝰ÷ : hoc in illo pasc&. hoc inillo uestit. ipsa
neqͥtiã publica exspectaculis om̃iũ. Quidonat his¬
trionib qͥdonat aurigis. qͥdonat meretrib. quare

Expanded text:
utilis ad intelligendum. Hoc dixit cum esurierit nescio quis, si habes unde des, da; si vides dandum esse ad subveniendum, da. Ne pigrescant in te viscera misericordiae, quia tibi peccator occurrit. Occurrit enim tibi peccator homo: cum dico occurrit tibi peccator homo, duo nomina dixi: haec nomina non superflua sunt. Duo nomina, aliud quod homo, aliud quod peccator: quod homo, opus est Dei; quod peccator, opus hominis est. Da operi Dei; noli operi hominis. Et quomodo, inquis, me prohibes dare operi hominis? Quid est dare operi hominis? Peccatori dare propter peccatum, placenti tibi propter peccatum. Et quis hoc faciet, inquis? Quis hoc faciet? Utinam nemo, utinam pauci, utinan publice. Qui venatoribus donant, quare donant, dicant mihi? Quare donat venatori? Hoc in illo amat, in quo nequissimus est; hoc in illo pascit, hoc in illo vestit, ipsam nequitiam publicam spectaculis omnium. Qui donat histrionibus, qui donat aurigis, qui donat meretricibus, quare
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ dormiut. Ille ꝑseuerans in petendo: extorsit
tedio qđ ñpossit merito. Ds̃ autẽ dare uult: sed ñ dat
nisi petenti. ned&. ñ capienti. Nã tedio tuo uult exci.¬
tari: Nenĩ cũ oras: tãquã dormienti molestꝰ es At p
cruce: manifestũ ÷. Mortuus ÷ enĩut dicer&: ego
dormiui & somnũ capi. Sednuqͥd qͥdormit ñ adicio&¬

Expanded text:
mecum dormiunt.» Ille perseverans in petendo, extorsit mecum dormiunt.» Ille perseverans in petendo, extorsit taedio quod non posset merito . Deus autem dare vult; sed non dat nisi petenti, ne det non capienti. Non taedio tuo vult excitari. Non enim cum oras tanquam dormienti molestus es: «Noncruce, manifestum est. Mortuus est enim, ut diceret, «Ego dormivi, et somnum cepi.
Abbreviated transcription (Latin):
inde ducta ÷ similitudo : ut qđ nos impedit. petra nob̾
auferat: Ñ gͦ p̃sumas deuirib tuis: firmitas petrȩ
tibi excutit uecꝰ tatẽ. Petra autẽ erat xp̾e: Inxp̾o reno¬
uabit᷑ sic̃ aqͥla iuuentꝰ nr̃a. Et enĩ inueterauimꝰ int̃
inimicosnrõs: sic̃ notaest uoxpsalmi. Inueteraui inqͥt:
in om̃ib immicis meis. Unde in ueterauimꝰ: Carne
mortali: carne ista foenea. Et ido ꝑcussũ ÷ sic̃ foenũ
& aruit cormeũ: qm̃ oblitꝰsũ manducare pan̾e meũ¬
psalmo unde. agimꝰ. cũ p̃misiss& qͥsaciat inbonis
desideriũ tuũ: quasi responderit anima. ñ saciabor
D& mibi trespanes: eugłiũ recordamini: Ecce qͥdsit
nosse di lit teras: qͥleger̃ motisunt: Nã recordamini
quendã inope̾ uenisse addomũ amicisui: & petisse
tres panes. Et ille inqͥt dormiens : respondebat ei
& dicebat : lam requiesco: & pueri mei intus

Expanded text:
inde ducta est similitudo, ut quod nos impedit, petra nobis inde ducta est similitudo, ut quod nos impedit, petra nobis auferat. Non ergo praesumas de viribus tuis; firmitas petrae tibi excutit vetustatem: «Petra autem erat Christus» . Invabitur sicut aquilae juventus nostra. Etenim inveteravimus inter inimicos nostros, sicut nota est vox psalmi: «Inveteravi,» inquit, «in omnibus inimicis meis» . Unde inveteravimus? Carne mortali, carne ista fenea: et ideo, «Percussum est sicut fenum, et aruit cor meum, quoniam oblitus sum manducare panem meupsalmo unde agimus, cum praemisisset, «Qui satiat in bonis desiderium tuum;» quasi responderet anima, Non satiabor det mihi tres panes. Evangelium recordamini: ecce quid sit nosse Dei Litteras; qui legerunt moti sunt. Nam recordamini quemdam inopem venisse ad domum amici sui, et petisse tres panes. Et ille, inquit, dormiens respondebat ei, et dicebat: «Jam requiesco, et pueri mei intus
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩgrauat᷑ languore senectutis. & inopia comedendi
languescit nimis: utraq re ȩtatis & ȩgestatis accidente:
Itaq mͦ quodã naturali in m̃surȩ reparandȩ qͣsi
qͣsilabiu̾ suũ superiorẽ. qͦnimis crescente edendi
aditꝰ claudit᷑: atq ita c̃terendo illud ad petrã excutit.
& car& pͥus rostrionere. qͦcib imp ediebat᷑. Accedit
adcibu. & omĩa reparant᷑: erit post senectutẽ tãquã
iuuenis aqͥla. Redit uigor om̃iũ m̃broꝵ. nitor
plumarũ. gub̾nacula pennarũ. uolat exccelsa sicut
antea. fit inea quȩda resurrectio: Adhoc enĩ ex¬
posita: hȩc similitudo. sic̃ deluna ponit᷑. qͥa dimiNuta:
& qͦdãmͦ int̾cepta lunarursus nascit᷑ & impletur:
& significat nobis resurrectionẽ. Sedimpleta illa
ñ ꝑman&: rursus minuit᷑ ut sc̃ꝑ signific&. Sic ergo
& hoc qđ de aqͥla dictũ est: ñ admortalitatẽ aqͥla
reparat᷑. Nos autẽ aduita aet̾na : Sed tam̃ ꝓpterca

Expanded text:
Praegravatur languore senectutis, et inopia comedendi languescit nimis; utraque re, et aetatis et egestatis accedente. Itaque modo quodam naturali in mensura reparandae quasiquasi labium suum superius, quo nimis crescente edendi aditus clauditur: atque ita conterendo illud ad petram excutit, et caret prioris rostri onere, quo cibus impediebatur. Accedit ad cibum, et omnia reparantur: erit post senectutem tanquam juvenis aquila; redit vigor omnium membrorum, nitor plumarum, gubernacula pennarum, volat excelsa sicut antea, fit in ea quaedam resurrectio. Ad hoc enim exposita est ista similitudo: sicut de luna ponitur, quia deminuta et quodammodo intercepta luna rursus nascitur et impletur; et significat nobis resurrectionem; sed impleta illa non permanet; rursus minuitur, ut semper significet. Sic ergo et hoc quod de aquila dictum est: non ad immortalitatem aquila reparatur, nos autem ad vitam aeternam; sed tamen propterea
Abbreviated transcription (Latin):
iactet : E trursus inclinato capite: scribebat int̃ra:
Et unꝰ qͥsq iã int̾rogans conscientiã suã : ñ c̃parueruns:
Reppuliteos: ñ infirma mulier adultera : seđad¬
ulterata c̃scientiã uindicare uolebant. iudicare cupie-¬
bant. Nener̃ adpecrã: absortisunt iuxtapetrã iudices

Expanded text:
jactet.» Et rursum inclinato capite, scribebat in terra. jactet.» Et rursum inclinato capite, scribebat in terra. Et unusquisque jam interrogans conscientiam suam, non comparuerunt . Repulit eos, non infirma mulier adultera, sed adulterata conscientia. Vindicare volebant, judicare cupiebant: venerunt ad petram, absorpti sunt juxta petram judices
Abbreviated transcription (Latin):
adlatorẽ legis: Sacius qͥa adduxisti: uide qͥsȩ uias.
& inqu̾a sẽ uias : Si peccator inpeccatrice desinẽs¬
sȩuire : pͥus confitere. Sipeccator sȩuis inpeccatricẽ:
relinq illã: Nouit ille qͥdde illa sentiat: qͥdiudic&.
qͦmͦ parcat. qͦmͦ san&. Exlege seius: melius nouit qͥd
agat latorlegis. ex qͣ seuis: lamdns eotẽpore quo illi
oblata: : inclinato capite scribebat int̾ra: Iunc seripsit
interra: qͣndose indinauit int̾rã: Ante qua se inclina¬
r& int̾ra: ñ int̾rascripsit. sedinlapide: lamfruc-¬
tuosũ aliqͥderat t̾ra: dednĩ litteris paritura
In lapide legẽ scripserat: significans duritiã tudȩor
Int̾rã scripsit : significans fructũ xp̃ianoꝵ. Uener̾
gͦ illi adducentes ad ultera: t̾aquã sȩiuentes fluctꝰ
impetra : sedeiꝰ responsione c̃fractisunt: Ait illis
enĩ. Auinuobis sine peccato:: pͥor in illã lapidẽ

Expanded text:
ad latorem Legis. Saevis qui adduxisti: vide qui saevias, ad latorem Legis. Saevis qui adduxisti: vide qui saevias, et in quam saevias; si peccator in peccatricem, desine saevire, prius confitere: si peccator saevis in peccatricem, relinque illam; novit ille quid de illa sentiat, quid judicet, quomodo parcat, quomodo sanet. Ex Lege saevis? Melius novit quid agat lator Legis, ex qua saevis. Jam Dominus eo tempore quo illi oblata est, inclinato capite scribebat in terra. Tunc scripsit in terra, quando se inclinavit in terram: antequam se inclinaret in terram, non in terra scripsit, sed in lapide. Jam fructuosum aliquid erat terra de Domini Litteris paritura. In lapide Legem scripserat, significans duritiam Judaeorum: in terra scripsit, significans fructum Christianorum. Venerunt ergo illi adducentes adulteram, tanquam saevientes fluctus in petram: sed ejus responsione confracti sunt. Ait enim illis, «Qui in vobis sine peccato est, prior in illam lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
Modo audistis fr̃s: cũ euangeliũ legeret᷑ N gͦ put&
aliqͥs. futura inse esse miscdiã dĩ: siest ipse inmise¬
ricors: Sedaudi: quęsit m̃sura miscđiae. Nequasi
in amicũ sit. & ñsit ininimicũ: dictũest Diligite
inimicos uros: Saciariuis bonisdi: saciatasit inte
ipsaest quȩ amat: quȩ diligit etiã habent̾e sẽ odio:
N ã qͥd faciã inqͥs: Si coepero diligere inimicũ meu̾:
in iurias accipiã. & in iurias ꝑferã. & ñ me uindicabo:
Cũ ad sint leges: iustũ ÷ ut uindiceste: Concedit᷑: qͥa
iustũest: Vide utrũ ñ habeas. qͥdinte uindicetur:
& uindica : Sic enĩdicis: Ita nem̃e uindicabo: Quasi ds̃
iusticiã uindictȩ repͥmat: & ñ suꝑbiã uindicantis
extinguat: Aut uͦ adultera illa ñ erat lapidanda:
Aut silapidaret᷑. iniquũ aliqͥd fier&:Suniq fier&:
iniq iussũ ess&. Lex autẽ ussit: ds iussit: Sed
ouos ulteres: uidete siñ estis peccatores: Adducta est
adultera mulier lapidanda exlege: sed ducta est

Expanded text:
res, cum Evangelium legeretur. Non ergo putet aliquis futuram in se esse misericordiam Dei, si est ipse immisericors. Sed audi quae sit mensura misericordiae, ne quasi in amicum sit, et non sit in inimicum. Dictum est: «Diligite inimicos vestros» . Satiari vis bonis Dei; satiata sit in teipsa est quae amat, quae diligit etiam habentem se odio. Nam quid faciam, inquis? Si coepero diligere inimicum meum, injurias accipiam, et injurias perferam, et non me vindicabo, cum adsint leges? Justum est ut vindices te; conceditur, quia justum est: vide utrum non habeas quod in te vindicetur, et vindica. Sic enim dicis, Itane me non vindicabo? quasi Deus justitiam vindictae reprimat, et non superbiam vindicantis exstinguat. Aut vero adultera illa non erat lapidanda? aut si lapidaretur, iniquum aliquid fieret? Si inique fieret, inique jussum est; Lex autem jussit, Deus jussit: sed, o vos ultores, videte si non estis peccatores. Adducta est adultera mulier lapidanda ex Lege, sed adducta est
Abbreviated transcription (Latin):
saciaris mͦ. qͥañes idonea anima. ad solidũ illum
& magnũ eybũ: sedrostro clauso ñ es idonea. Uetꝰ tas
tibi os clausit. ꝓpt̾ea petra data est ubi uetustate
manducare panẽ illũ tuũ qͥ ait. egosum panis uiuus
qͥ decelo descendi. Renouabit᷑ iuuentus tua sicut
aquilȩ: tunc saciaberis inbonis. Faciens miseri.

Expanded text:
satiaris modo, quia non est idonea anima tua ad solidum illum satiaris modo, quia non est idonea anima tua ad solidum illum et magnum cibum; sed rostro clauso, non est idonea. Vetustas tibi os clausit, propterea petra data est, ubi vetustatemanducare panem tuum, illum qui ait: «Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi» . «Renovabitur juventus tua sicut aquilae:» tunc satiaberis in bonis. 11. «vers.
Abbreviated transcription (Latin):
amortuis. iã ñ morit᷑: & morsei ultra ñ dominabitur:
Ipse gͦ ñdormit: uide nefides tuadormiat. Dicatgͦ anima
iã desiderans saciari qͦdã excelsosine narrabili bõnͦ:
cui iubilat᷑ pocius. & dequo ubilat᷑. qua aliqͥd expli-¬
catur : lam ep̃i uult: iãsentit inde aliqͥd. Uid& se
impediri p̃ grauatione corporis. ñse posse in hac uita
saciari: & quasi respondeat & dicat. Quidm dicis.
saciabitur inbonis desideriũ tuũ: Nouibonu̾eiꝰ qđ
desiderẽ: noui qͥdm̃ sufficiat. Uidehoc inphilippo
Ostende nobis in qͥt patre: & sufficit nobis. Solupatrẽ.
qͣsi desiderabat. Ostendit dñs trespanes desideran-¬
dos. qͥ÷ unꝰ panis: ostendit & dixit. Lanto tepore
apatre. Donũ suũ aeqͣle sibi: noui quid desiderem:
Sedq̃ndo inde saciabor: Ecce modo de trinitate
cogito. Quomodo cũq detrinitate uix inenigmate
ꝑspeculũ ex parte audeo aliqͥd sentire: Quando
saciabor: Renouabit᷑ sic̃ aqͥlȩ iuuentꝰ tua. Non

Expanded text:
a mortuis, jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur» . Ipse ergo non dormit; vide ne fides tua dormiat. Dicat ergo anima jam desiderans satiari quodam excelso, inenarrabili bono, cui jubilatur potius, et de quo jubilatur, quam aliquid explicatur; jam enim vult, jam sentit inde aliquid: videt se impediri praegravatione corporis, non se posse in hac vita satiari; et quasi respondeat, et dicat, Quid mihi dicis, Satiabitur in bonis desiderium tuum? Novi bonum ejus quod desiderem, novi quid mihi sufficiat, video hoc in Philippo: «Ostende,» inquit, «nobis Patrem, et sufficit nobis.» Solum Patrem quasi desiderabat: ostendit Dominus tres panes desiderandos; qui est unus panis ostendit et dixit: «Tanto tempore a Patre» : donum suum aequale sibi. Novi quid desiderem; sed quando inde satiabor? Ecce modo de Trinitate cogito, quomodocumque de Trinitate, vix in aenigmate per speculum, ex parte audeo aliquid sentire; quando satiabor? «Renovabitur sicut aquilae juventus tua.» Non
Abbreviated transcription (Latin):
nonistud uisibile plenum luminarib ad hos
oculos ꝑtinentib Caelum enim caelidño.
qui erexit & sul limauit quorundã scõrum m̃tes.
intantum ut nulli hominum. sed ipsi dõ suodo¬
cibiles fierent: incuius caeli docibilis cõpara¬
tione. quicquid carneis oculis cernitur terra
dicenda est quam dedit filiis hominũ: ut eius
consideratione siue abea parte quae superillusticat
sicutẽ hocquod dicitur caelum. siue abea quat
subter illustratur. cui ꝓprie t̾ra nomenest: cum
totum sicut commemorauimꝰ in illius cõparatione
qđ caelum caeli dr̃ terra sit. Terram ergo istamtorã
dedit filiis hominũ : ut eiꝰ consideratione quantũ
possunt coniciant creatorem. quẽ infirmis adhuc
cordibus sine isto coniecturae amminiculo uide¬
re nonpossunt. Est & alius intellectus.: aquo dis¬
simulare nondebeo uerborum istorum quibus
dictum est
Caelum cęli dño. t̾ram autẽ dedit
filiis hominum

Expanded text:
non istud visibile, plenum luminaribus ad hos non istud visibile, plenum luminaribus ad hos oculos pertinentibus. «Coelum» enim «coeli Domino;» qui erexit et sublimavit quorumdam sanctorum mentes in tantum, ut nulli hominum, sed ipsi Deo suo docibiles fierent: in cujus coeli comparatione quidquid carneis oculis cernitur, terra dicenda est; quam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione sive ab ea parte quae super illustrat, sicut est hoc quod dicitur coelum, sive ab ea quae subter illustratur, cui proprie terra nomen est, cum totum sicut commemoravimus, in illius comparatione quod coelum coeli dicitur, terra sit; «terram» ergo istam totam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione, quantum possunt, conjiciant Creatorem, quem infirmis adhuc cordibus sine isto conjecturae adminiculo videre non possunt. 12. Est et alius intellectus, a quo dissimulare non debeo, verborum istorum, quibus dictum est, «Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis homin
Abbreviated transcription (Latin):
uos: super uos. & suꝑ filios uros Et ita facti
est: Accesser̃ enim etiam delapidibus suscita¬
ti filii abraham: Accesser̃ oues quae nonerant
dehoc ouili: ut fieret unus grex & unus pastor
Accessit fides omniũ gentium. & creuit numerus
non solum sapientium antistitum. sed etiam obe¬
dientium popłorum: adiciente dnõ non solum
suꝑ patres qui ad illum inxp̃o cęteros imitaturos
pirent. sed etiam super filios eorum: qui patrũ
pia uestigia sequerentur. Namsic ait ille. iis
quos per euangłm inxp̃o genuerat. Imitatores
mei estote : sicut et ego xp̃i: Adiecit itaq dñs.
nonsolum super montes gestientes sicut arietes:
sed etiam super colles gestientes sicut agnõs ouiũ
P inde his utrisq. magns & pusillis. montib & col¬
libus. arietib & agnis: dic&e ꝓpheta quod seqͥtur
Benedicti uos dño qui fecit caelum & terram
Tanquam diceret: b enedictiuos dño qui uos fecit
caelum inmagnis. terram inpusillis. sed caelũ

Expanded text:
os, super vos et super filios vestros». Et ita factum est. Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum; adjiciente Domino non solum super patres, qui ad illum in Christo caeteros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. Nam sic ait ille his quos per Evangelium in Christo genuerat: «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes gestientes sicut arietes, sed etiam super colles gestientes sicut agnos ovium. 11. Proinde his utrisque magnis et pusillis, montibus et collibus, arietibus et agnis dicit Propheta quod sequitur: «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Tanquam diceret, Benedicti vos Domino, qui vos fecit coelum in magnis, terram in pusillis: sed coelum
Abbreviated transcription (Latin):
ti qui diligunt nomen tuum : qm̃ ut diligerent
te. prius dilexisti eos: Sic enim iohannes apłs.
retur: q̃uare nos diligere fecit: ad iungit qm̃
tissime dicat
Gressus meos dirige seđd̾m
eloquium tuum: & non dominetur mei
omĩs iniquitas

Expanded text:
ti, qui diligunt nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti eos. Sic enim Joannes apostolretur, quae nos diligere fecit; adjunxit, «Quontissime dicat: «Gressus meos dirige secundam eloquium tuum, et non» «dominetur mei omnis iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
meroris & exitii putabant esse. qui in eorum
corpora sęuiebant: Honenun sentiebant interio¬
ra gaudia sc̃orum: despe futura. Unde & apo¬
stolus dicit. Quasi tristes. semper autẽ gau¬
dentes Et iterum. Nonsolum autem: sed etiã
głamur inquit intribulationib: Dextera¬
dñi fecit uirtutem: Quam uirtutem dicit:
Dextera in quit dñi exaltauit me Magna uir¬
tus exaltare humilem. deificare mortalem. pre¬
bere de infirmitate ꝑfectionem. de subiectione
głam. depassione uictoriam : dare auxilium
de tribulatione. ut afflictis uera salus dĩ pates¬
ceret: affligentibus autem uana salus hominis
remaner& Magna haec. Sed quid miraris:
Audi quid repetat. Non homo se exaltauit. non
homo se ꝑfecit. nonsibi homo głam dedit. non
homo uicit. non homo sibi salute fuit: dextera

Expanded text:
eroris et exitii putabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant interiora gaudia sanctorum de spe futura. Unde et et Apostolus dicit, «Quasi tristes, semper autem gaudentes» ; et iterum, «Non solum autem, sed etiam gloriamur,» inquit, «in tribulationibni fecit virtutem.» Quam virtutem dicit? «Dextera,» inquit, «Domini exaltavit me.» Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, praebere de infirmitate perfectionem, de subjectione gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de tribulatione; ut afflictis vera salus Dei patesceret, affligentibus autem vana salus hominis remaneret. Magna haec; sed quid miraris? audi quid repetat. Non homo se exaltavit, non homo se perfecit, non sibi homo gloriam dedit, non homo vicit, non homo sibi saluti fuit: «Dextera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectam libertatis & ꝑmanserit. non auditor
obliuiosus factus sed factor operis: hic beatus
infacto suo erit. Talem se iste uult. ẽẽ. ut inspi¬
ciat tanquam inspeculum mandata dĩ & non
confundatur. quia non auditor eorum tantum
uult eẽ. sed factor. propt̾ea optat dirigi uiassuas.
ad custodiendas iustificationes dĩ. Vnde dirigi.
nisi grãdĩ. Alio quin legem dĩ non habebit.
ubi gratuletur. sed ubi confundatur: si
uoluerit mandata inspicere quae nonfacit. Con¬

Expanded text:
rfectam libertatis, et permanserit, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit» . Talem se iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, et non confundatur; quia non «auditor» eorum tantum vult esse, sed «factor.» Propterea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi gratia Dei? Alioquin legem Dei habebit, non ubi gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit mandata inspicere, quae non facit.
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc non confundar: dum inspicio in omĩa man¬
datatua. Mandata dĩ siue cum leguntur. siue
cũ memoria recoluntur : tanquam speculum
quis auditor.ẽ. uerbi & nonfactor : hic cõpara¬
bitur uiro consideranti uultum natiuitatis suę

Expanded text:
Tunc non confundar, dum inspicio in omnia mandata tua.» Mandata Dei sive cum leguntur, sive cum memoria recoluntur, tanquam speculum quis est auditor verbi et non factor, hic comparabitur viro consideranti vultum nativitatis s
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ut ea cognita iam sine ulla dĩ gr̃a solis nr̃ae
uoluntatis uiribus impleantur: nonõptauit
dirigi uias suas custodiendas iustificationes dĩ
nisileꝰ acceptis ipso p̃cipiente mandatis Ad hoc
enim ꝑtinet quod p̃misit: tu precepisti mandata
tua custodiri nimis. Tanquam dicer& Iamlegẽ
accepi. iam noui : tu enĩ precepisti mandata tua
custodiri nimis Et mandata tua sc̃a. & iusta. &
bona. sed peccatum ꝑbonum mihi oꝑabitur mor¬

Expanded text:
tur, ut ea cognita, jam sine ulla Dei gratia, solis nostrae tur, ut ea cognita, jam sine ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus impleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: Jam legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et mandata tua sancta, et justa, et bona; sed peccatum per bonum mihi operatur mor
Abbreviated transcription (Latin):
do ut diximus ꝓ eo quod ẽ. ualde & dictũ inue¬
nimus & dicimus. Unde non nulli etiam latini
codices non habent tu p̃cepisti mandata tua custo¬
dirinimis: sed ualde. Ualde ĩtaq precepit hoc
humilis pietas uel pia humilitas mandata &̃¬
fides non immemor grãe : quid adiungat atten¬
dite. Vtinam inquit dirigantur uiae meae.
ad custodiendas iustificationes tuas. Precepisti
quidem tu : sed utinã qđ precepisti fiat mihi
Ubi audis utinam : uocem optantis agnosce: Et
agnita uoce optantis : depone superbiam p̃sum̃¬
tis Quis enĩ sedicat optare quod sic hab&e in ar-¬¬
bitru potestate. ut nullo indigens adium̃to. id
possit efficere: Ergo si optat homosut doe ipse
enim optandum est nisi abillo aquo patre lumi¬
num. omẽ datum optimum & omẽ donũ ꝑfectũ
scã scriptura teste descendit: ꝓpt̃ eos autẽ qui
putant hoc solonos ad faciendam iustitiã diuini-¬
tus aduiuari qđ dĩ p̃cepta nobis in notitiã ꝑferun¬

Expanded text:
do, ut diximus, Nimis pro eo quod est Valde et dictum invenimus, et dicimus: unde nonnulli etiam latini codices non habent, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valde itaque praecepit hoc humilis pietas vel pia humilitas, et fides non immemor gratiae, quid adjungat attendite: «Utinam,» inquit, «dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas.» Praecepisti quidem tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? Ergo si optat homo quod praecipenim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ? Propter eos autem qui putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferun