comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ du eẽ uoluerunt. Faciunt autẽ ista martires uel po¬
tius ds̃ aut cooperantib aut orantib cis: ut fides illa pro¬
ficiat qua eos non deos nr̃õs ec̃. sed unũ dm̃ nobiscũ habere
credimꝰ. Deniq illi. talib suis dus & tẽpla ȩdific auer̃.
& statuerunt aras. & sacerdotes institucr̃: & sacrificia
fecerunt. Nos autẽ martirib nr̃is nontẽpla sicut dus.
sed memorias sicut hominib mortuis. quoꝵ apud dm̃
uiuunt sp̃s. fabricamꝰ. Nec ibi erigimꝰ altaria in quib
sacrificemꝰ martiribus: sed uni dõ & martirũ & nr̃o¬
sacrificiũ immolamꝰ. Ad qđ sacrificiũ. sicut homines
dĩ qui mundũ in eiꝰ confessione uicerunt. suo loco & or¬
dine nominant᷑: non tam̃ a sacerdote qͥ sacrificat in uo¬
cant᷑. Dõ quippe ñ ipsis sacrificat: quãuis in memo¬
ria sacrificet eoꝵ. quia dĩ sacerdos est: non illoꝵ Ipsũ

Expanded text:
eorum di esse uoluerunt; faciunt autem ista martyres uel poeorum di esse uoluerunt; faciunt autem ista martyres uel potius Deus aut cooperantibus aut orantibus eis, ut fides illa proficiat, qua eos non deos nostros esse, sed unum Deum nobiscum habere credamus. Denique illi talibus dis suis et templa aedificauerunt et statuerunt aras, et sacerdotes instituerunt et sacrificia fecerunt; nos autem martyribus nostris non templa sicut dis, sed memorias sicut hominibus mortuis. quorum aput Deum uiuunt spiritus, fabricamus; nec ibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro; ad quod sacrificium sicut homines Dei, qui mundum in eius confessione uicerunt, suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in memoria sacrificet eorum, quia Dei sacerdos est, non illorum. Ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilit̃. incorporabilit̃. immutabilit̃ imperat operet᷑.
ut quȩ ꝑmartires fieri dicunt᷑ eis orantib tantũ &
impetrantib ñ etiã operantib fiant. siue alia istis siue
alia illis modis qͥ nullo modo cõprehendi amortalib¬
a mortalib possunt: ei tam̃ attestant᷑ hȩc fidei in qua
carnis inȩternũ resurrectio p̃dicat᷑. Hic forte dic¬
turi sunt: etiã deos suos aliqua miracula fecisse
Bene. si iã incipiunt deossuos nr̃is mortuis hominib cõ¬
parare. An dicent etiã se habere deos ex hominib: mortu¬
is sicut herculẽ. sicut romulũ. sicut alios multos quos in
deoꝵ numerũ receptos opinantur: Sed nob̾ martires ñ
ullo modo sunt cõparanda miracula. quȩ facta ꝑtẽpla
phibent᷑ illoꝵ. Uerũ siqua similia uident᷑ sicut amorse
magi pharaonis. sic eoꝵ dii uicti sunt a martirib nr̃is.
Fecerunt autẽ illa doemones eo fastu impurȩ suꝑbiȩ: quo

Expanded text:
inuisibiliter, incorporaliter, inmutabiliter imperat, operetur, inuisibiliter, incorporaliter, inmutabiliter imperat, operetur, ut, quae per martyres fieri dicuntur, eis orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicatturi sunt etiam deos suos aliqua mira fecisse. Bene, si iam incipiunt deos suos nostris mortuis hominibus conparare. An dicent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Herculem, sicut Romulum, sicut alios multos, quos in deorum numerum receptos opinantur? Sed nobis martyres non ullo modo sunt conparanda miracula, quae facta per templa perhibentur illorum. Verum si qua similia uidentur, sicut a Moyse magi Pharaonis, sic eorum di uicti sunt a martyribus nostris. Fecerunt autem illa daemones eo fastu inpurae superbiae, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Huic fidei testimoniũ ꝑhibentes: mundũ inimicissimũ
& crudelissimũ ꝑtulerunt. eũq ñ repugnando sed
moriendo uicerunt o Pista fide mortui sunt qui hȩc
a dño impetrare possunt: ꝓpter cuiꝰ nom̃ occisi suđ
Pro hac fide p̃cessit eoꝵ mira pacientia: ut in his mi¬
raculis tanta ista potentia sequeretur.
asi carnis inȩternũ resurrectio uel ñ pręuenit in
xpouł non uentura est sicut p̃nunciat᷑ axp̃o. uelsicut
prenunciata est aꝓpħis a quib p̃nunciatꝰ est xp̃s: cur
& martires tanta possunt. qui ꝓ ea fide qua hȩc resur¬
rectio p̃dicatur occisi sunt: Siue enĩ dĩ ipse pse ipsũ
miro modo quo res tẽporales operat᷑ ȩernꝰ siue ꝑsuos
ministros ista faciat. & eadẽipsa quȩ ꝑministros facit.
siue quȩdã faciat etiã ꝑ martirũ sp̃s. sic̃ ꝑ homines
ad huc incorpore constitutos siue omĩa ista ꝑ angłos qͥb

Expanded text:
huic fidei testimonium perhibentes mundum inimicissimum huic fidei testimonium perhibentes mundum inimicissimum et crudelissimum pel\'tulerunt, eumque non repugnando, sed moriendo uicerunt; pro ista fide mortui sunt, qui haec a Domino inpetrare possunt, propter cuius nomen occisi sunt; pro hac fide praecessit eorum mira patientia, ut in his miraculis tanta ista potentia sequeretur. Nam si carnis in aeternum resurrectio uel non praeuenit in Christo uel non uentura est, sicut praenuntiatur a Christo uel sicut praenuntiata est a prophetis, a quibus praenuntiatus est Christus: quur et mortui tanta possunt, qui pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum spiritus, sicut per homines adhuc in corpore constitutos, siue omnia ista per angelos, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
letus extiterit: ingressi sunt cũ illa inbasilicã ubi eramꝰ.
adducentes eã sanã de martiris loco. Tum uero tantus
ab utroq sexu admirationis clamor excortus est: ut uooe
continuata cũ lacrimis. ñ uideret᷑ posse finiri. Perducta
est ad cũ locũ: ubi paulo ante steterat tremens. Eoxulta¬
bant᷑ similẽ fr̃i. cui doluerant remansisse dissimilem:
& nondũ fusas p̃ces suas ꝓilla. iã tam̃ preuiã uoluntatẽ
tam cito exauditã eẽ cernebant. Exultabant indĩ lau¬
dẽ uoce sine uerbis: tanto sonitu quantũ nr̃ȩ aures ferre
uix possent: Quid crat in cordib exxultantiũ nisifides xp̃i
ꝓ quo stephani sangius effusus est: Cui nisi huic fidei
attestant᷑ ista miracula. in qua p̃dicatur xp̃s resurreocis¬
se in carne. & incelũ ascendisse cũ carne: Quia & ipsi
martires: huiꝰ fidei martires. idest huius fidei testes fueru&

Expanded text:
laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, adducentes eam sanam de Martyris loco. Tum vero tantus ab utroque sexu admirationis clamor exortus est, ut vox continuata cum lacrymis non videretur posse finiri . Perducta est ad eum locum, ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant remet nondum fusas preces suas pro illa, jam tamen praeviam voluntatem tam cito exauditam esse cernebant, exsultabant in Dei laudem voces, sine verbis, tanto sonitu, quantum aures nostrae ferre vix possent. Quid erat in cordibus exsultantium, nisi fides Christi pro quo Stephani sanguis effusus esattestantur ista miracula, in qua praedicatur Christus resurrexisse in carne et in caelum adscendisse cum carne? quia et ipsi martyres huius fidei martyres. id est huius fidei testes, fuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
misi. Qđcũ ex dñico paschȩ die terciofierit: ingradib
exedrȩ inqua de superiori eloquebar locofecistare am¬
bos fr̃s. cũ eoꝵ legeret᷑ libellus. Intuebatur popłs uni¬
uersus seus utriusq unũ stantẽ sine deformi motu:
alterã membris om̃ib contrementẽ. Et qͥ ipsũ non ui¬
derant: qͥd in eo diuina miscdã factũ eẽt. in eiꝰ sorore
cernebant. Videbant enĩ quid in illo gratulandum:
quid ꝓ illa cẽt orandũ Inter hȩc recitato coꝵ libello.
de conspectu popłi eos abire p̃cepi. Et de tota ipsa cau¬
sa. aliqͥnto diligentius cocperã disputare. cũ eece me dis-¬
putante uoces aliȩ de memoria martiris nouȩ gratulatio¬
nis audiunt᷑. Conuersi sunt eo qͥ me audiebant: coeper̃q
concurrere: Illa enĩ ubi de gradib descendit inquibus
attigit: collapsa similit̾ uelut in somnũ. sana surrecit:
Dũ ergo reqͥreremꝰ qͥd factũ fuerit. unde ille strepitus

Expanded text:
misi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus misi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non uiderant, quid in eo diuinae misericordiae factum esset, in eius sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter haec recitato eorum libello de conspectu populi eos abire psa aliquanto diligentius coeperam disputare, cum ecce, me disputante, voces aliae de memoria Martyris novae gratulationis audiuntur. Conversi sunt eo qui me audiebant, coeperuntque concurrere. Illa enim ubi de gradibus descendit, in quibus attigit, collapsa similiter velut in somnum, sana surrexit. Dum ergo requireremus quid factum fuerit, unde iste strepitus
Abbreviated transcription (Latin):
rat nunciantes. Meq gaudente & apud me dõ grãs agen¬
te: ingreditur etiã ipse cũ plurib Inclinat᷑ ad genua
mea: crigit᷑ ad osculũ meũ . Ecedimꝰ ad popłm. Plena
erat ȩccłã. ꝑsonabat uocib gaudioꝵꝵ: dõ gr̃as. dõ laudes.
nemine tacente. hinc atq inde clamantiũ. Salutaui
popłm: & rursus eadẽ feruentiore uoce clamabant.
Facto tandẽ silentio: scripturarũ diuinarũ sunt lecta
so len nia. Ubi autẽ uentũ est ad mei sermonis locũ: dixi
pauca ꝓtẽpore. & ꝓillius iocunditate leticiȩ. Magisenĩ
cos in oꝑe diuino quandã dĩ eloquentiã non audire sed
considerare ꝑmisi: Nobiscũ honao prandit: & diligenter
nobis omnẽ suȩ fraternęq ac maternȩ calamitatis indi-¬
cauit historiã. Sequenti itaq die : post sermonẽ redditũ
narrationis ciꝰ libellũ in crastinũ popłõ recitandũ pro¬

Expanded text:
rat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agenrat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum meum. Procedimus ad populum, plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes ! nemine tacente hinc adque inde clamantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemnia. Ubi autem uentum est ad mei sermonis locum, dixi pauca pro tempore et pro illius iucunditate laetitiae. Magis enim eos in opere diuino quandam Dei eloquentiam non audire, sed considerare permisi. Nobiscum homo prandit et diligenter nobis omnem suae fraternaeque ac maternae calamitatis indicanit historiam. Sequenti itaque die post sermonem redditum narrationis eius libellum in crastinum populo recitandum pro
Abbreviated transcription (Latin):
inse ciuitatis aspectũ. Nonnulli qui cos alibi uiderant.
causamq tremoris eoꝵ nouerant: aluis ut cuiq poterant
indicabant. Uenit & pascha: atq: ipso die dñico mane cũ
iam frequens popłs p̃sens ec̃t. & loci scĩ cancellos ubi
martiriũ erat iuuenis idem orans teneret: repente ꝓstratꝰ
est. & dormienti simillimꝰ iacuit. non tam̃ tremens sicut
etiam ꝑsomniũ solebat. Stupentibusq qͥ aderant. atq
alus pauentib aliis dolentib. cũ eũ quidã uellent erigere:
nonnulli ꝓhibuerunt. & potius exitũ expectandũ esse
dixerunt. Et ecce surrexit & ñ tremebat. qm̃ sanatus
erat: & stabat incolumis intuens intuentes:. Quis crgo
se tenuit alaudib dĩ : clamantiũ gratulantiũq uoci¬
bus : eccła usquequaq cõpleta est. Inde ad me currit᷑
ubi sedeba: iam ꝓcessurus. Irruit alter quisq post
alterũ: om̃is posterior quasi nouũ qđ alius priordixe¬

Expanded text:
in se ciuitatis adspectum. Nonnulli. qui eos alibi uiderant in se ciuitatis adspectum. Nonnulli. qui eos alibi uiderant causamque tremoris eorum nouerant, aliis. ut cuique poterant, indicabant. Venit et Pascha, adque ipso die dominico mane, cum iam frequens populus praesens esset et loci sancti cancellos, ubi martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, repente prostratus est et dormienti simillimus iacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnum solebant. Stupentibus qui aderant adque aliis pauentibus, aliis dolentibus, cum eum quidam uellent erigere, nonnulli prohibuerunt et potius exitum exspectandum esse dixerunt. Et ecce surrexit, et non tremebat, quoniam sanatus erat, et stabat incolumis, intuens intuentes. Quis ergo se tenuit a laudibus Dei? Clamantium gratulantiumque uocibus ecclesia usquequaque conpleta est. Inde ad me curritur, ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixe
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc ñ uel uiderit uł didicerit: nullũ qͥ obliusci
ulla ratione potuerit: Decẽ quidã fr̃s. quoꝵ septem
sunt mares tres feminȩ. de cęsarea cappadociȩ suoꝵ
ciuiũ non ignobiles: maledicto matris recenti patris
eoꝵ obitu destitutȩ. quȩ iniuriã sibi abeis factã acerbis¬
simc tulit. tali poena sunt diuinitꝰ coherciti: ut horribi¬
liter quaterent᷑ om̃s tremore membroꝵ In qua fedis¬
sima specie oculos suoꝵ ciiũ ñferentes: quaqͣuersũ
cuiq ire uisũ est toto pene uagabant᷑ orbe romano:
Ex his etiã ad nos uenerunt duo frat̃ & soror. paulus
& palladia: multis alus locis miseria diffamante iam
cogniti. Uenerunt autẽ ante pascha: ferme dies qͥndecĩ.
Eccłam cotidie. & inea memoriã gloriosissimi stephani
frequentabant: orantes ut iã sibi placaret᷑ ds̃. & salutẽ
pristinã redderet. Et illic & quacũq ibant: conuertebał

Expanded text:
qui hoc non uel uiderit uel didicerit, nullum qui obliuisci qui hoc non uel uiderit uel didicerit, nullum qui obliuisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres quorum septem sunt mares, tres feminae de Caesarea Cappadociae, suorum ciuium non ignobiles, maledicto matris recenti patris eorum obitu destitutae, quae iniuriam sibi ab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt diuinitus coherciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; in qua foedissima specie oculos suorum ciuium non ferentes, quaqua uersum cuique ire uisum est, toto paene uagabantur orbe Romano. Ex his etiam ad nos uenerunt duo, frater et soror, Paulus et Palladia, multis aliis locis miseria diffamante iam cogniti. Venerunt autem ante Pascha ferme dies quindecim, ecclesiam cottidie et in ea memoriam gloriosissimi Stephani frequentabant, orantes ut iam sibi placaretur Deus et salutem pristinam redderet. Et illic et quacumque ibant conuertebant
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo ꝓpter qđ ista om̃ia dicunt᷑ a nob̾. in eũ qui
ascendit incęlũ cũ carne inqua resurreocerat credidit:
& ideo ꝑeũ tanta fiunt. qͥa ꝓista fide animã posuit. Eiu&¬
ergo etiã nunc multa miracula. eodẽ dõ faciente ꝑ quos
uult & quẽ admodũ uult: qui & illa quȩ legimꝰ fecit.
Sed ista nec similit̃ innotescunt: neq ut ñ exccedant animo
quasi clarea. memoriȩ crebra lectione tundunt᷑. Nam
& ubi diligentia ẽ. quȩ nunc apud nos eẽ coepit. ut libelli
eoꝵ qui beneficia ꝑcipiunt recitent᷑ in popło: semel hoc
audiunt qͥ a ssunt pluresq non aissunt. ut nec illi qui
a ffuerunt post aliquot dies qđ audierunt m̃te retine:¬
ant: & uix quisq re periat᷑ illoꝵe. qͥ ei ꝗuẽ non affuisse
cognouerit. indicet qđ audiuit. UNy est apud nos
factũ non maius quã illa quȩ dixi. sed tã clarũ atque
illustre miraculũ : ut nullũ arbitrer eẽ hrpponiensiũ.

Expanded text:
postremo, propter quod omnia ista dicuntur a nobis, in eum qui postremo, propter quod omnia ista dicuntur a nobis, in eum qui ascendit in coelum cum carne, in qua resurrexerat, credidit; et ideo per eum tanta fiunt, quia ergo etiam nunc multa miracula eodem Deo faciente per quos uult et quem ad modum uult, qui et illa quae legimus fecit: sed ista nec similiter innotescunt neque, ut non excidant animo, quasi glarea memoriae, crebra lectione tunduntur. Nam et ubi diligentia est, quae nunc aput nos esse coepit, ut libelli eorum, qui beneficia percipiunt, recitentur in populo, semel hoc audiunt qui adsunt pluresque non adsunt, ut nec illi, qui adfuerunt, post aliquot dies quod audierunt mente retineant et uix quisque reperiatur illorum, qui ei, quem non adfuisse cognouerit, indicet quod audiuit. Unum est aput nos factum, non maius quam illa quae dixi, sed tam clarum adque inlustre miraculum, ut nullum arbitrer esse Hipponiensium,
Abbreviated transcription (Latin):
illũ iacentẽ anulũ uidit: & capillaciã ronã qua fuerat
alligatus mirata tẽptauit. Quã cũ omninosius nodis
firmissimis sicut erat cõperisset astrictã: crepusse
atq exciluisse anulũ suspicata est. Qui etiã ipse cũ
integerrimꝰ fuisset inuentus: futurȩ salutis qͦdã modo
pignus. de tanto miraculo se accepisse p̃sumpsit: atq
illud uinculũ soluens. simul cũ eodẽ anulo ꝓiecit in
flumen. Non credent hoc: qui etiã dñm iħm ꝑ integra
uirginalia matris enixũ. & ad discipłos ostus clausis
ingressũ fuisse non credunt. Sed hoc certe quęrant:
& siuerũ inuenerint illa credant. Clarissima femina
est: nobilit̾ nata. nobilit̃ nubta: kartagini habitat:
Ampla ciuitas. ampla ꝑsona: rem quęrentes latere
non sinit. Martir certe ipse. quo impetrante illa sa¬
nata est: infiliũ ꝑmanentis uirginis credidit: In eũ
qui ostus clausis ad discipłos ingressus est: credidit:

Expanded text:
illum jacentem annulum vidit, et capillatiam zonam qua fuerat illum jacentem annulum vidit, et capillatiam zonam qua fuerat alligatus, mirata tentavit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, comperisset astrictam, crepuisse atque exsiluisse annulum suspicata est, qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inventus, futurae salutis quodammodo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumpsit, atque illud vinculum solvens, simul cum eodem annulo projecit in flumen. Non credant hoc qui etiam Dominum Jesum per integra virginalia matris enixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant, et, si verum invenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagine habitat: ampla civitas, ampla persona, rem quaerentes latere non sinit. Martyr certe ipse, quo impetrante illa sanata est, in Filium permanentis Virginis credidit, in eum qui ostiis clausis ad discipulos ingressus est, credidit:
Abbreviated transcription (Latin):
non est: uel potius non fuit. Nam fortasse: nunc eẽ
iam coepit. Cũ enĩ nuꝑ illic essemꝰ: petroniã clarissi¬
mã feminã quȩ ibi mirabilit̃ ex magno atq diuturno
in quo medicoꝵ adiutoria cuncta defecerant languore
sanata est: hortati sumꝰ uolente sup̾dicti loci ep̃o ut
libellũ daret qͥ recitaret᷑ in popło. & oboedientissime
paruit. In quo posuit etiã qđ hic reticere ñ possũ:
quãuis ad ea quȩ hoc opus urguet festinare cõpellar. Iis¬
A quodã iudeo dixit sibi fuisse ꝑsuasũ. ut anulũ capilla.¬
cio uinculo insereret. quo sub om̃i ueste ad nuda corporis¬
cingeretur: qͥ anulus haberet sub gẽma lapidẽ in
renib inuentũ bouis. Hoc alligata qͣsi remedio: ad
scĩ martiris limina ueniebat. Sed ꝓfecta a kartagine.
cũ inconfinio fluminis bagradȩ in sua possessione
mansisset: surgens ut iter ꝑageret. ante pedes suos

Expanded text:
non est uel potius non fuit; nam fortasse nunc esse non est uel potius non fuit; nam fortasse nunc esse iam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et oboedientissime paruit. In quo. posuit etiam, quod hic reticere non possum, quamuis ad ea, quae hoc opus urgent, festinare conpellar. A quodam ludaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut anulum capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporiscingeretur; qui anulus haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. Hoc adligata quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradmansisset, surgens ut iter perageret, ante pedes suos
Abbreviated transcription (Latin):
nia calam̃si. & in nr̃a: plurimi conficiendi sunt libri
Nectam̃ om̃ia colligi poterunt: sed tantũ de quibus
libelli cdati sunt qͥ recitarent᷑ in popłis. Id nãq ficri
uoluimꝰ: cũ uideremꝰ antiqͥs similia diuinarũ signa
uirtutũ etiã nr̃is temporib frequentari. & ea ñ debere
multoꝵ noticiȩ deperire. Nondũ est autẽ bienniũ eoc
quo apud hrpponeregiũ coepit eẽ ista memoria: et
multis qđ nob̃ certissimũ est non datis libellis de his
quȩ mirabilit̃ facta sunt. illi ipsi qui dati sunt ad sep¬
tuaginta ferme numerũ ꝑuenerant: qͣndo ista conscrip¬
si. Calame uero ubi & ipsa memoria pͥus eẽ coepit:¬
& crebrius dant᷑. & incõparabili multitudine suꝑant:
trali etiã quȩ colonia uticȩ uicina est: multa
prȩclara ꝑ eundẽ martirẽ facta cognouimꝰ cuius
ibi memoria longe prius quã apud nos ab ep̃o euodio
constituta est. Sed libelloꝵ dandoꝵ ibi consuetudo

Expanded text:
nia Calamensi et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri, nia Calamensi et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri, nec tamen omnia colligi poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri uoluimus, cum uideremus antiquis similia diuinarum signa uii-tutum etiam nostris temporibus frequentari et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est autem biennium, ex quo aput Hipponem Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis de his, quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati sunt ad septuaginta ferme numerum peruenerant, quando ista conscripsi. Calamae uero, ubi et ipsa memoria prius esse coepit et crebrius dantur, inconparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae uicina est, multa praeclara per eundem martyrem facta cognouimus; cuius ibi memoria longe prius quam aput nos ab episcopo Euodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo
Abbreviated transcription (Latin):
exanime. atq alugentib & lam̃tantib eocequiȩ
pararent᷑: amicoꝵ eiꝰ quidã inter alioꝵ consolantiũ
uerba suggessit. ut eiusdẽ martiris oleo. corpus ꝑun.¬
gueret᷑ F actumest: & reuix̃. itaiq apud nos
uir tribunicius eleusinius. suꝑ memoriã maitiris quȩ
in suburbano eiꝰ est: egritudine ex animatũ posuit in¬
fantulũ filiũ. Et post orationẽ quã multis cũ lacri¬
mis ibi fudit: uiuentẽ leuauit. Quio faciã: Urget
huius operis implenda ꝓmissio. ut non hic possi om̃ia
cõmemorare quȩ scio: & ꝓculdubio pleriq nr̃oꝵ cum
hȩc legent dolebunt me p̃termisisse tã multa. quȩ utiq
mecũ sciunt. Quos iã nunc ut ignoscant rogo: & cogi¬
tent quã ꝓlixi laboris sit facere. qđ me hic ñ facere
suscepti operis necessitas cogit. Si enĩ miracula sanitatũ
ut alia taceã ea tantũ modo uelĩ seribere quȩ ꝑhunc mar¬
tirem idest gloriosissimũ stephanũ facta sunt in colo.¬

Expanded text:
nime adque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam inter aliorum consolantium uerba suggessit, ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid faciam? Urget huius operis inplenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio; et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa, quae utique mecum sciunt. Quos iam nunc, ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere. quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit. Si enim miracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantummodo uelim scribere, quae per hunc martyrem, id est gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colo
Abbreviated transcription (Latin):
ludis cos turpissimis oblectemus. ubi uł flagitia
isti celebrabant dcoꝵ suoꝵ. si cum homines essent
talia cõmiserunt: uł conficta delectam̃ta doemonũ
noxiorx. si homines nonfuerunt. Ex isto genere
doemonũ. socrates non haberet deum: si haberet dm̃
Sed fortasse homini abilla arte faciendi deos alie.¬
no: deos & innocenti illi imputauerint talẽ deũ:
qui eadem arte excellere uoluerunt. Quid ergo plu¬
ra: Non eẽ sp̃s istos colendos ꝓpter uitã beatã quȩ
post mortẽ futura est: nullus uł mediocrit̃ prudeas
ambigit. Sed fortasse dicturi sunt deos quidẽ
esse om̃s bonos: demones autẽ alios bonos. alios
malos: & cos ꝑ quos ad uitã inęternũ beatam
pueniamus colendos eẽ censebunt. quos bonos opinad᷑
Qđ quale sit: iam in uolumine sequenti uidendũ est

Expanded text:
ludis eos turpissimis oblectemus, ubi uel flagitia ludis eos turpissimis oblectemus, ubi uel flagitia isti celebrant deorum suorum, si, cum homines essent, talia commiserunt, uel conficta delectamenta daemonum noxiorum, si homines non fuerunt. Ex isto genere daemonum Socrates non haberet deum, si haberet deum; sed fortasse homini ab illa arte faciendi deos alieno et innocenti illi inportauerint talem deum, qui eadem arte excellere uoluerunt. Quid ergo plura? Non esse spiritus istos colendos propter uitam beatam, quae post mortem futura est, nullus uel mediocriter prudens ambigit. Sed fortasse dicturi sunt deos quidem esse omnes bonos, daemones autem alios malos, alios bonos, et eos, per quos ad uitam in aeternum beatam perueniamus, colendos esse censebunt, quos bonos opinantur. Quod quale sit iam in uolumine sequenti uidendum est
Abbreviated transcription (Latin):
Nam de hrside uxore osiris egiptia dea. & de parentib
eoꝵ qui om̃s reges fuisse scribunt᷑: quib parentibus
suis illa cum sacrificaret inuenit hordei segetẽ. atq inde
spicas marito regi & cius consiliario mercurio demonstra.¬
uit. unde & eandẽ ccrcrem uolunt: quȩ & quanta mala
non apoctis. sed mlsticis coꝵ literis memoriȩ mandata
sint: sicut lcone sacerdote ꝓdente. & ad olimpiadẽ
matrem scribit alexander: legant qui uolunt uel qͥ¬
possunt. & recolant qui legerunt: & uideant quib
hominib mortius uł de quib eors factis tanquã
dus sacra fuerint instituta: Absit ut eos quãuis deos
habeant: scĩs martirib nr̃is quos tam̃ deos ñ habemꝰ.
ulla exparte audeant cõparare. Sic enĩ non consti¬
tuimus sacerdotes nec offerimꝰ sacrificia martirib
nr̃is quia in congruũ. indebitũ. illicitũ est atq uni
dõ tantumodo debitũ: ut nec criminib suis nec

Expanded text:
Nam de Iside, uxore Osiris, Aegyptia dea, et de parentibus Nam de Iside, uxore Osiris, Aegyptia dea, et de parentibus eorum, qui omnes reges fuisse scribuntur quibus parentibus suis illa cum sacrificaret, inuenit hordei segetem adque inde spicas marito regi et eius consiliario Mercurio demonstrauit, unde eandem et Cererem uolunt, quae et quanta mala non a poetis, sed mysticis eorum litteris memoriae mandata sint, sicut Leone sacerdote prodente ad Olympiadem matrem scribit Alexander, legant qui uolunt uel possunt, et recolant qui legerunt, et uideant quibus hominibus mortuis uel de quibus eorum factis tamquam dis sacra fuerint instituta. Absit ut eos, quamuis deos habeant, sanctis martyribus nostris, quos tamen deos non habemus, ulla ex parte audeant conparare. Sic enim non constituimus sacerdotes nec offerimus sacrificia martyribus nostris, quia incongruum indebitum inlicitum est adque uni Deo tantummodo debitum, ut nec criminibus suis nec
Abbreviated transcription (Latin):
corouarum atou ꝓ almaru ende inuocato in auxilio. ex
illoꝵ memorie renouatione ad bortemur: Quȩcumq
igitur art hibentur religiosoꝵ obsequia in martirũ locis.
ornamenta sunt memoriarũ: non sacra uel sacrificia
mortuoꝵ tanquam deoꝵ. Quicun q etiã epulas suas
co destrunt qđ quidẽ Xxp̃ianis meliorib nonfit: & in
plerisq terrarũ nulla talis est consuctudo. tam̃ qͥcumq
id faciunt. quas cumq ad posucrint orant & auferunt
ut uescantur. uł exhis etiã indigentib largiantur: sanc.¬
tificari sibi eas uolunt ꝑ merita martirũ in nomine dñi
martirũ. Non autẽ esse ista sacrificia martirũ nouit:
qui nouit unũ qđ etiã illic offertur sacrificiũ xpianoꝵ
Nos itaq martires nr̃os nec diuinis honorib nec huma.¬
nis criminib colimꝰ sicut colunt illi deos suos: nec sacri.¬
ficia illis offerimus. nec coꝵ ꝓbra in eoꝵ sacra conuertimꝰ

Expanded text:
coronarum adque palmarum eodem inuocato in auxilium ex coronarum adque palmarum eodem inuocato in auxilium ex illorum memoriae renouatione adhortemur? Quaecumque igitur adhibentur religiosorum obsequia in martyrum locis, ornamenta sunt memoriarum, non sacra uel sacrificia mortuorum tamquam deorum. Quicumque etiam epulas suas eo deferunt quod quidem a Christianis melioribus non fit, et in plerisque terrarum nulla talis est consuetudo — tamen quicumque id faciunt, quas cum adposuerint, orant et auferunt, ut uescantur uel ex eis etiam indigentibus largiantur, sanctificari sibi eas uolunt per merita martyrum in nomine domini martyrum. Non autem esse ista sacrificia martyrum nouit, qui nouit unum, quod etiam illic offertur, sacrificium Christianorum. Nos itaque martyres nostros nec diuinis honoribus nec humanis criminibus colimus, sicut colunt illi deos suos, nec sacrificia illis offerimus, nec eorum probra in eorum sacra conuertimus.
Abbreviated transcription (Latin):
torquentur & confitentur: & de possessis hominũ
corporib eiciunt᷑. Nectam̃ nos cis dẽ martirib: cẽpla.
sacerdotia. saera & sacrificia constitumꝰ: qm̃ non
ipsi. sedds̃ eoꝵ nob̃ est ds̃. Honoramꝰ sane memo¬
rias coꝵ tanquã scõꝵ hominũ dĩ: qui usq ad mortẽ
corporum suoꝵ ꝓueritate certarunt. ut in nocesce.¬
ret uera religio falsis fictisq conuictis. Qđ ctiam¬
si qui antea sentiebant: timendo reprimebant:
Quis autẽ audiuit aliquando fideliũ stantẽ sacer.¬
dotem ad altare eciam suꝑ scm corpus martiris ad
dĩ honorem cultumq constructũ dicere inp̃cibus.
offero tibi sacrificiũ petre uel paule. uł cipriane.:¬
cum apud coꝵ memorias offeratur dõ qui eos &
homines & martires fecit. & scĩs suis angłis cȩlesti
honore sociauit. ut ca celebritate & dõ uero de illoꝵx
uictoruis grãs agamus. & nos ad imitationẽ taliũ

Expanded text:
torquentur et confitentur, et de possessis hominum torquentur et confitentur, et de possessis hominum corporibus ejiciuntur. Nec tamen nos eisdem martyribus, templa, sacerdotia, sacra et sacrificia constituimus: quoniam non ipsi, sed Deus eorum nobis est Deus. Honoramus sane memorias eorum tanquam sanctorum hominum Dei, qui usque ad mortem corporum suorum pro veritate certarunt, ut innotesceret vera religio, falsis fictisque convictis. Quod etiamsi qui antea sentiebant, timendo reprimebant. Quis autem audivit aliquando fidelium stantem sacerdotem ad altare, etiam super sanctum corpus martyris ad Dei honorem cultumque constructum, dicere in precibus: Offero tibi sacrificiucum aput eorum memorias offeratur Deo, qui eos et homines et martyres fecit et sanctis suis angelis caelesti honore sociauit, ut ea celebritate et Deo uero de illorum uictoriis gratias agamus et nos ad imitationem talium
Abbreviated transcription (Latin):
Terrenis & cnĩdus atq mundanis facile est irasci: ut pote
quisunt ab hominib exutraq natura facti atq cõpositi
Ex utraq natura dicit. ex anima & corpore: ut ꝓ anima
sit docmon. ꝓcorpore simulachrũ. Unde contigit inqͥt
ab egiptus hȩc scã animalia nuncupari. coliq ꝑsin.¬
gulas ciuitates coꝵ animas. quoꝵ sunt consecratȩ
uiuentes: ita ut eoꝵ legib in colant᷑. & corũ nominib
nuncupentur: Ubi est illa uelut quercla luctuosa.
quod terra egipti scĩssima sedes delubroꝵ atq tẽploꝵ.
sepulchrorũ futura eẽ mortuorũq plenissima:
Nempe sp̃s fallax cuius instinctu hermes ista dicebat.
per eum ipsũ coactus est confiteri ĩ am tunc illã terrã
sepulchroꝵ & mortuoꝵ quos ꝓdus colebant fuisse
plenissimã. Sed & dolor doemonũ ꝑcum loquebatur.
qui suas futuras poenas apud scõꝵ martirũ memo.¬
rias imminere merebant. In multis enĩ talib locis

Expanded text:
Terrenis etenim dis adque mundanis facile est irasci, utpote Terrenis etenim dis adque mundanis facile est irasci, utpote qui sint ab hominibus ex utraque natura facti adque conpositi.\' \'Ex utraque natura\' dicit ex anima et corpore, ut pro anima sit daemon, pro corpore simulacrum. \'Unde contigit, inquit, ab Aegyptiis haec sancta animalia nuncupari colique per singulas ciuitates eorum animas, quorum sunt consecratae uiuentes, ita ut eorum legibus incolantur et eorum nominibus nuncupentur. Ubi est illa uelut querela luctuosa, quod terra Aegypti, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum futura esset mortuorumque plenissima? Nempe spiritus fallax, cuius iper eum ipsum coactus est confiteri jam tunc terram illam sepulcrorum et mortuorum quos pro diis colebant fuisse plenissimam. Sed dolor daemonum per eum loquebatur, quia suas futuras poenas apud sanctorum martyrum memorias imminere moerebant. In multis enim talibus locis
Abbreviated transcription (Latin):
rium. Sed de esculapio: & greci & latini hoc idem
sentiunt. Mercuriũ autẽ multi non putant fuisse
mortalem: quẽ tamen iste auum suũ fuisse testatur.
At enim. alius est ille alius iste: quãius codẽ nomine
nuncupentur. Non multũ pugno. alius ille sit:
alius iste. Cerum & iste sicut esculapius ex homine
deus scđłm testimoniũ canti apud suos iurihuus cxrinie¬
gisti nepotis sui: ad huc addit & dicit. Hysden ucto
osiris quã multabona prestare ꝓpitiã: quanti sobte
scimus iratã. Deinde ut ostenderet ex hoc genere esse
deos. quos illa arte homines faciunt: unde dac intrl¬
ligi doemones se opinari ex hominũ mortuoꝵ aninus
extitisse. quos ꝑ artẽ quã in uenerunt homines multũ
errantes increduli & inreligiosi: ait inditos simula.¬
chris. Quia ii qui tales deos faciebatit. animas facere
non utiq poterant: cum de hr̃side dixisset qđ cõme¬
moraui. quantis obeẽ scimus iratam: secutꝰ adiun&̃

Expanded text:
rium. Sed de Aesculapio et Graeci et Latini hoc idem rium. Sed de Aesculapio et Graeci et Latini hoc idem sentiunt; Mercurium autem multi non putant fuisse mortalem, quem tamen iste auum suum fuisse testatur. At enim alius est ille, alius iste, quamuis eodem nomine nuncupentur. Non multum pugno, alius ille sit, alius iste; uerum et iste; sicut Aesculapius, ex homine deus secundum testimonium tanti aput suos uiri, huius Trismegisti, nepotis sui. Adhuc addit et dicit: \'Isin uero Osiris quam multa bona praestare propitiam, quantis obesse scimus iratam!\' Deinde ut ostenderet ex hoc genere esse deos, quos illa arte homines faciunt unde dat intellegi daemones se opinari ex hominum mortuorum animis extitisse, quos per artem, quam inuenerunt homines multum errantes, increduli et inreligiosi, ait inditos simulacris, quia hi, qui tales deos faciebant, animas facere non utique poterant, cum de Iside dixisset, quod commemoraui, \'quantis obesse scimus iratam\', secutus adiunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
ris: ꝑquas idola & benefaciendi & malo uires habere
potussent. Deinde sequitur tanquã hoc exemplis
ꝓbaturus: & dicit: Auus cnĩ tuus oasclepi medici.¬
nȩ primus inuentor. cui tẽplum consecratum est
in monte libiȩ circa litus corcodrilloꝵ. in quo eius
iacet mundanus homo id est corpus. reliquus cnĩ
uel potius totus si est homo totus in sensu uitȩ meli¬
or remeauit incelum: omĩa ctiã nunc hominibus
adiumenta prestans infirmis. numine nunc suo quae
solet medicine arte prebere: Ecce dix̃ mortuũ coli
ꝓ dõ. in eo loco ubi habebat sepulchrũ falsus ac fallens.
qđ remeauit incelũ: Adiungens deinde aliud hermes
inquit cuius auitũ nomen est: nonne insibi cogno.¬
mine patria consistens. om̃s mortales undiq ueni.¬
entes adiuuatatq conseruat: Hic enĩ hermes maior.
idest mercurius quẽ dicit auũ suũ fuisse: inhermo¬
poli hoc est insui nominis ciuitate ẽẽ ꝑhibet᷑: Exce
duos deos dicit homines fuisse: ȩsculapiũ & mercu.¬

Expanded text:
di et male uires habere potuissent.\' Deinde sequitur tamquam hoc exemplis probaturus et dicit: \'Auus enim tuus, o Asclepi, medicinae primus inuentor, cui templum consecratum est in monte Libyae circa litus crocodilorum, in quo eius iacet mundanus homo, id est corpus; reliquus enim, uel potius totus, si est homo totus in sensu uitae, melior remeauit in caelum, omnia etiam nunc hominibus adiumenta praestans infirmis numine nunc suo, quae solent medicinae arte praeberi.\' Ecce dixit mortuum coli pro deo in eo loco, ubi habebat sepulcrum, falsus ac fallens, quod remeauit in caelum. Adiungens deinde aliud Hermes, inquit, cuius auitum mihi ncmen est, nonne in sibi cognomine patria consistens omnes mortales undique uenientes adiuuat adque conseruat?\' Hic enim Hermes maior, id est Mercurius, quem dicit auum suum fuisse, in Hermopoli, hoc est in sui nominis ciuitate, esse perhibetur. Ecce duos deos dicit homines fuisse, Aesculapium et Mercu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut religio loquitur. quȩ nec fallit nec fallitur:
non sicut iste quasi omĩ uento doctrinȩ hinc atq inde
perflatus & falsis uera ꝑmiscens dolet quasi periturã¬
religionem: quã postea confitet᷑ errorẽ. Post multa
feccrunt: italoquens. Sed iam detalib sint satis dicca
talia. Iterũ inquit ad hominẽ rationẽq redeamus: ca
quo diuino dono. homo animal dictum est rationale.
Minus enĩ miranda & si miranda sunt quȩ de homine
dicta sunt: omniũ cnĩ mirabiliũ uicit ad mirationẽ.
qđ homo diuinã potuit inuenire naturã. eamq effi¬
cere. Qm̃ ergo ꝓaui nr̃i multũ errabant circa deoꝵx

Expanded text:
sicut religio loquitur, quae nec fallit nec fallitur, non sicut iste quasi omni uento doctrinae hinc adque inde perflatus et falsis uera permiscens dolet quasi periturareligionem, quem postea confitetur errorem. CAPUT fecerunt, ita loquens: \'Sed iam de talibus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, ad hominem rationemque redeamus, ex quo diuino dono homo animal dictum est rationale. Minus enim miranda etsi miranda sunt, quae de homine dicta sunt. Omnium enim mirabilium uicit admirationem, quod homo diuinam potuit inuenire naturam eamque efficere. Quoniam ergo proaui nostri multum errab
Abbreviated transcription (Latin):
dolorẽ faciunt in cordib pioꝵ. qͥa & multi uolentes eẽ xp̃ia¬
ni. ꝓpter eoꝵ dissensiones hȩsitare cogunt᷑: & multi male¬
dici etiã in his inueniunt materiã blas phemandi. xpianũ
nomen. quia & ipsi quo quomodo xp̃iani appellantur.
His atq huius modi prauis morib & crrorib hominũ.
persecutionẽ patiunt᷑. qui uolunt in xp̃o pie uiuere:
etiã nullo infestante neq uexante corpus illoꝵ Patiunt᷑
quippe hanc ꝑsecutionẽ: non incorporib sed in cordib.
Unde illa uoxest. Scđm multitudinẽ doloꝵ meoꝵ incor¬
de meo: Non enĩ ait: in corpore meo. Sed rursus qm̃
formes ficri imaginis filii sui. ex cis pcrire nullus potest:
ideo sequit᷑ in ipso psalmo. Consolationes tuȩ: iocũ daucr̃
animã meã . Dolor autẽ ipse quisit in cordib pioꝵ. quos
bus: qm̃ de caritate descendit qua eos perire nolunt. nec

Expanded text:
dolorem faciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiadolorem faciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiani propter eorum dissensiones haesitare coguntur et multi maledici etiam in his inueniunt materiam blasphemandi Christianum nomen, quia et ipsi quoquo modo Christiani appellantur. His adque huius modi prauis moribus et erroribus hominum persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo. Non enim ait: In corpore meo. Sed rursus quoniam formes imaginis filii sui, ex eis perire nullus potest: ideo sequitur in illo psalmo: Consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Dolor autem ipse, qui fit in cordibus piorum, quos bus; quoniam de charitate descendit, qua eos perire nolunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ dolorũ meoꝵ in corde meo: consolationes tuȩ iocunda¬
uerunt animã meã. Hinc est & illud apł̃i. Spe gaudentes:¬
& in tribulatione patientes. Nam & id qđ ait idem doctor.
quicũq uolunt in xp̃o pie uiuere ꝑsecutionẽ patiuntur.
nullis putandũ deesse posse temporib: quia & cũ ab eis
qui foris sunt ñ sȩuientib uidet᷑ eẽ tranqͥllitas & reͥuera
est plurimũq consolationis a ffert maxime infirmis:
non tam̃ desunt. immo multi sunt incus. qͥ corda pie ui¬
uentiũ suis ꝑclitis morib cruciant. qm̃ peos blasphemat᷑
xp̃ĩanũ & catholicũ nomen. Qđ quanto est carius cis qui
uolunt pie uiuere in xp̃o: tantomagis dolent qđ malos
intus positos fit. ut minus quã pioꝵ mentes desiderant.
diligatur . Ipsi quoq heretici cũ cogitant᷑ habere nomen
& sacram̃ta xp̃iana. & scripturas. & ꝓfessionẽ: magnum

Expanded text:
dinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundadinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Hinc est et illud apostoli: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Nam et id, quod ait idem doctor: Quicumque uolunt in Christo pie uiuere, persecutionem patiuntur, nullis putandum est deesse posse temporibus. Quia et cum ab eis, qui foris sunt, non saeuientibus uidetur esse tranquillitas et re uera est plurimumque consolationis adfert, maxime infirmis: non tamen desunt, immo multi sunt intus, qui corda pie uiuentium suis perditis moribus cruciant; quoniam per eos blasphematur Christianum et catholicum nomen; quod quanto est carius eis, qui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis dolent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cum cogitantur habere nomen et sacramenta Christiana et scripturas et professionem, magnum
Abbreviated transcription (Latin):
inbonũ Inumuici enĩ om̃s ȩecdłȩ quolibet errort cȩcentur.
ul malicia deprauent᷑: si accipiunt potestatẽ corporalit̃
affligendi. exercent eiꝰ pacientiã. Si tantũ modo male sen¬
tiendo aduersant᷑: excercent eius sapientiã. Ut autẽ etiã
inumici diligantur: exercent eiꝰ beniuolentiã aut etiã bene:¬
ficentiã. siue suadibili doctrina cũ eis agatur: siue t̾ribili
disciplina Ac ꝑhoc diabolus princeps impiȩ ciuitatis ad¬
uersus peregrinantẽ in hoc mundo eiuitatẽ dĩ uasa ꝓpria
cõmouendo: nichil ei nocere ꝑmittit᷑. cui ꝓculdubio & reb
ꝓsperis consolatio ut non frangat᷑ aduersis. & reb aduersis
excercitatio ut ñ corrũpatur ꝓsperis ꝑ diuinã ꝓuidentiã ꝓcu¬
ratur. atq ita tẽperatur utrũq ab alterutro: ut in psalmo
illam uocẽ non aliunde agnoscamꝰ exortam. Scđm mulcitu¬

Expanded text:
in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui procul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis exercitatio, ut non corrumpatur prosperis, per diuinam prouidentiam procuratur, adque ita temperatur utrumque ab alterutro. ut in psalmo illam uocem non aliunde agnoscamus exortam: Secundum multitu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: & falsos deos inciperent ꝑsequi. quoꝵ causa culto¬
res dĩ uer fuerant antea ꝑseci a. Uidens autẽ diabolus¬
templa docmonũ descri. & in nom̃ liberantis mediatoris cur¬
rere genus humanũ: hercticos mouit qͥ s ub uocabulo xp̃i¬
ano doctrine resisterent xpĩanȩ. quasi possent indifferent̃
sine ulla correptione haberi inciuitate dĩ: sicut ciuitas con
fusionis indiffirent̃ habuit philosophos. inter se diuersa
& aduersa sentientes. Quiergo inȩccła xp̃i morbidũ aliqͥd
prauũq sapiunt: si correpti ut sanũ rectũq sapiant resistua
contumacit̃. suaq pestist̾ra & mortifera dogmata em̃dare
nolunt. sed deftͥnsare ꝑsistunt:. hereticifiunt. & foras
excuntes habentur in exercentib inimicis: Etiã sic qͥppe
ueris illis catholicis membris xp̃i malo suo ꝓsunt: dũ ds̃
utitur & malis bene. & diligentib eũ omĩa coopera tur

Expanded text:
sunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultosunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultores Dei ueri fuerant antea persecuti. CAPUT LItempla daemonum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sinfusionis indifferenter habuit philosophos inter se diversa et adversa sentientes. Qui ergo in Ecclesia Christi morbidum aliquid pravumque sapiunt, si correpti ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter, suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt; haeretici fiunt, et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe veris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ sp̃s scĩ suꝑuenientẽ in uos. & eritis michi testes in
hierłm & intotã iudeã & samariã. & usq infines terrȩ: pͥmũ
se ab hicrłm diffudit ȩccła. Et cũ in udea atq samaria
plurimi credidissent: & in alias gentes itum est. cis arnunci¬
antib cuangłm quos ipse sicut luminaria. & aptauerat uer¬
bo: & accenderat spuscõ Dixerat enĩ cis. Nolite timere cos
qui occidunt corpus: animã autẽ non possunt occidere.
Qui ut frigidi timore ñ essent: igne caritatis ardebant.
Deniq ñ solũ ꝑ ipsosqui eũ & ante passionẽ & post resur¬
rectionẽ suiderant & audicrant: uerũ etiã post obitũ eoꝵ. ꝑ
posteros cor inter horrendas ꝑsecutiones & uarios cruciatꝰ
ac funcra martirũ. p̃dicatũ est toto orbe euangłm: contestan
rum quẽ diabolico furore furlerunt. ipsiq reges quoꝵ
legib uastabatur ȩccła nomini ciꝰ salubrit̃ subderentur¬
sanguine martirũ quos de terra crudelit̾ auferre conati

Expanded text:
eritis mihi testes in Hierusalem et in totam Iudaeam et Samariam et usque in fines terrae, primum se ab Hierusalem diffudit ecclesia, et cum in Iudaea adque Samaria plurimi credidissent, et in alias gentes itum est, eis adnuntiantibus euangelium, quos ipse sicut luminaria et aptauerat uerbo et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Qui ut frigidi timore non essent, igne caritatis ardebant. Denique non solum per ipsos, qui eum et ante passionem et post resurrectionem uiderant et audierant, uerum etiam post obitum eorum per posteros eorum inter horrendas persecutiones et uarios cruciatus ac funera martyrum praedicatum est toto orbe euangelium, contestrum, quem diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus uastabatur ecclesia, ei nomini salubriter subderentur, quod de terra crudeliter auferre conati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓueritate. resurrectione qͥd sperare in et̃nitate debeamꝰ.:
excepta altitudine sacram̃ti qua sanguis eiꝰ in remissionẽ
fusus est peccatoꝵ. Conuersatus ẽ. interra qͣ draginta
dies cũ discipłis suis. atq ipsis uidentib ascendit incȩlũ:
& post dies decẽ misit ꝓmissũ sp̃m scm̃. Cuius uenientis
in eos qui crediderant tunc signũ erat maximũ & maxi¬
me necessariũ: ut unusquisq eoꝵ lingus omnium
gentiũ loqueretur. ita significans unitatẽ catholice ȩccłȩ
ꝑ om̃s gentes futurã: acsic lingius om̃ib locuturã. Dem.

Expanded text:
pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine sacramenti, qua sanguis eius in remissionem fusus est peccatorum. Conuersatus est in teiTa quadraginta dies cum discipulis suis adque ipsis uidentibus adscendit in caelum et post dies decem misit promissum Spiritum sanctum; cuius ueni. entis in eos qui crediderant tunc signum erat maximum et maxime necessarium, ut unusquisque eorum linguis omnium gentium loqueretur; ita significans unitatem catholicae ecclesiae per omnes gentes futuram ac sic linguis omnibus locuturam.