comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N principio cum deus fingeret anittialia ea in rotiin¬
dam formam speciem cono lobare aq colligere ut
et moueri ad ambulandum et Flectere se inqualibet ꝑrem
facile possent sed ex ipsa corporis sũma produxit capiit. Itẽ
produxit mẽbra quedam longius. que uocantur pedes
ut altetius moribus solo fixa producerent animal quo mes
petendi cibi necessitas prouocasser. Ex ipso autẽ uasculo
corporis quatuor fecit extãtia. bina posterius que sunt in
omũbus pedes item bina capiti et collo proxintia que ua¬
rios animantibus usus prebent. Inpecudibus sunt poste
rioribus pedes ac similes feris In homine auie manus que
non ad ambulandum sed ad faciendum temꝑandumq sunt
nate.Est et tercium gȩnus inquo priora illa neq: pedes neq
manus sunt sed ale inquibus penne ꝑ ordinem fixe uolandi
exhibent usum. Ita una fictio diuersas species et usus habet
Atq ut ipsam cõrporis occasitudinem firmiter comprehẽdẽt
maioribus et breuibris ossibus inuicem colligatis quasi cari¬

Expanded text:
n principio cum deus fingeret animalia, noluit ea in rotundam formae speciem conglobare atque colligere, ut et moueri ad ambulandum et flectere se in quamlibet partem facile possent, sed ex ipsa corporis summa produxit caput. item produxit quaedam membra longius, quae uocantur pedes, ut alternis motibus solo fixa perducerent animal quo mens petendi cibi necessitas provocasset. Ex ipso autem vasculo corporis quatuor fecit extantia: bina posterius, quae sunt in omnibus pedes; item bina capiti et collo proxima, quae varios animantibus usus praebent. In pecudibus enim ac feris sunt posterioribus pedes similes, in homine autem manus; qunon ad ambulandum, sed ad faciendum tenendumque sunt natae. est et tertium genus, in quo priora illa neque pedes neque manus sunt, sed alae, in quibus pinnae per ordinem fixae uolandi exhibent usum. ita una fictio diuersas species et usus habet. atque ut ipsam corpons crassitudinem firmiter conprehenderet, maioribus et breuib
Abbreviated transcription (Latin):
eforti uiro nec ullum dolorem. Quin etiam si torqueatur si urat
Sruibil cutare se dicat. Es plane cur quisq putet hanc uocẽ iuri
sapientis esse que põt latronib aptissittie cõmodari.

Expanded text:
forti viro, nec ullum dolorem, qui forti viro, nec ullum dolorem, qui ur, nihil curare se dicat. est plane cur quisquam putet hanc uocem uiri esse sapientis, quae potest latronibus aptissime commodari.
Abbreviated transcription (Latin):
erimus omnĩo. Ergo nullũ diem nullũ deniq tempons pũctu
sumus id ip̃a quod uiximus pereat. hoc ille tam et si nõ dicit uer¬
bo re tamen ĩa docet.Nam cum disputat omĩa sapientẽ sua x¬
causa facere adutilitatẽ suam resert omĩa que agit. Ita qui au¬¬
dit hxe flagina nec honi quicq fanend.m putabit: quoniam
bñfacere sd utilitatẽ spectat alienam nec ascelere abstinẽdu:
qr malaitio preda cõuincta est. Archipirata quisqͣs uel lotronũ
ductor: si suos ad grassandũ cohortetur quo alio sermone ut põt
q ut eadem dicat que dicit. Epicurus: deos nibilcurare non
ira nõ grotia tatig inferorũ penas nõ esse metuedas.ꝙ anime
post mortẽ occidant nec ulli omĩo sint inferi uoluptatẽ esse max̃iu
bonũ nullã esse humanã societatẽ sibi quẽq consulere nemine esse
qui alterum diligat nisi sua causa. mortẽ non esse metueridam

Expanded text:
erimus omnino. Ergo nullum diem, nullum denique temporis punctum erimus omnino. Ergo nullum diem, nullum denique temporis punctum sumus, id ipsum quod viximus pereat. Hoc ille tametsi non dicit verbo, re tamen ipsa docet. Nam cum disputat, omnia sapientem sua causa facere, ad utilitatem suam refert omnia quae agit. Ita qui audit haec flagitia, nec boni quidquam faciendum putabit, quoniam benefacere ad utilitatem spectat alienam, nec a scelere abstinendum, quia maleficio praeda conjuncta est. Archipyrata quisquam, vel latronum ductor, si suos ad grassandum cohortetur; quo alio sermone uti potest, quam ut eadem dicat, quae dicit Epicurus? Deos nihil curare; non ira, non gratia tangi; inferorum poenas non esse metuendas, quod animae post mortem occidant, nec ulli omnino sint inferi; voluptatem esse maximum bonum; nullam esse humanam societatem; sibi quemque consulere; neminem esse qui alterum diligat, nisi sua causa; mortem non esse metuendam
Abbreviated transcription (Latin):
corpote nascitur cum corpore intereat necesse est.Iam suꝑius
hanc epicu ꝑsuasionẽ siue illa democriti siue dicearchi fuit
et argumẽtis et diuinis testimoniis rodarquã. Uerum ille for¬
tasse impunitutẽ uiciis suis spopõdit. fuit enim turpissime
uoluptatis assertor cuius copiende cã. nasci hominẽ putauit
Quis cum hoc ꝓffirmati audiat uiciis et scelerib abstiteat.
Nam si pitime sunt anime appetamus diuitias. ut om̃es sua¬
uitates esꝑe possimus. que si nobis desunt: ab iis qui hñt auffe¬
romus clam dolo in eo magis si humanas res nullus deus cu¬¬
rat quandocũq spes impimitatis artiserit rapiamus tecesse¬
est. Sapientis enim ẽ male facere. si et utile sit: et tutũ quoruã
siquis incelo deus est nõ irascitur cuiq̃ eque stulti est hñfacẽ
qr sicut ira nõ cõmouetur: ita nec grotia tangitur. Uoluptati¬
bus igitur quõ possumus seruiamus breui enĩta tẽpore nulli x¬

Expanded text:
corpore nascitur, cum corpore intereat necesse est. Jam superius corpore nascitur, cum corpore intereat necesse est. Jam superius hanc Epicuri persuasionem, sive illa Democriti, sive Dicaearchi fuit, et argumentis, et divinis testimoniis redarguam. Verum ille fortasse impunitatem vitiis suis spopondit; fuit enim turpissimae voluptatis assertor, cujus capiendae causa, nasci hominem putavit. Quis, cum hoc affirmari audiat, vitiis et sceleribus abstineat? Nam si periturae sunt animae, appetamus divitias, ut omnes suavitates capere possimus: quae si nobis desunt, ab iis qui habent, auferamus clam, dolo, vi; eo magis, si humanas res Deus nullus curat, quandocumque spes impunitatis arriserit, rapiamus, necemus. Sapientis est enim malefacere, si et utile sit, et tutum; quoniam si quis in coelo Deus est, non irascitur cuiquam. Aeque stulti est et benefacere; quia sicut ira non commovetur, ita nec gratia tangitur. Voluptatibus igitur, quoquo modo possumus, serviamus. Brevi enim tempore nulli
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ius uerba expressa sunt. Q uando nos sirmus mors tioti est. immn¬
Qñ mors est: nos tiõ sumus. Mors erco nihil adtios & arquite
nos fefellit:qi uero transacta mors timeatin qua iã senisus
ereprus est. ac nõ ip̃m mori quo sensus eripitur. Est enim tẽ¬
pus al.quod quo et nos iam nõ sumus: et mors tom̃ tiundũ
est. Idq ip̃m uidetur esse miserũ. ꝙ et mors incipit et tios ẽẽ
desimitius. Hlec frustro dictũ est: mors misera nõ est. aditus¬
ad mortem miser est. hoc est morbo tabescere.ictũ perpen ferrũ
corpore exciꝑe. ardere igni detitib bestiarum laniari. hec sunt
que timẽtur nõ qr mortẽ afferunt. sed qr dolorẽ magniũ. Qi n
pocius effice ne dolor malũ sit.Omniũ inquit malorũ maxi¬
mũ est Qui ergo nõ possum nõ timere. si id quod mortẽ an¬
tecedit aut efficit malũ est: Quid ꝙ totũ illud argumentũ

Expanded text:
ipsius expressa uerba sunt: quando nos sumus, mors non est: quanipsius expressa uerba sunt: quando nos sumus, mors non est: quando mors est, nos non sumus. mors ergo nihil ad nos. quam argute nos fefellit! quasi uero transacta mors timeatur, qua iam sensus ereptus est, ac non ipsum mori, quo sensus eripitur. est enim tempus aliquod quo et nos iam non sumus et mors tamen nondum est, idque ipsum uidetur esse miserum, quod et mors esse incipit et nos esse desinimus; nec frustra dictum est: mors misera non est, aditusad mortem est corpore excipere, ardere igni, dentibus bestiarum laniari. Haec sunt quae timentur, non quia mortem afferunt, sed quia dolorem magnum. Quin potius effice ne dolor malum sit. Omnium, inquit, malorum maximum est. Qui ergo non possum non timere, si id, quod mortem antecedit, aut efficit, malum est? Quid, quod totum illud argumentum
Abbreviated transcription (Latin):
possutit hamata igitur esse oportet: ut possint itiuicẽ cõrate¬
nati. Cum uero tam minuta esse dicatitut. ut nulla ferri acte
discei ualearit quõ hanios aut atigulos hñt: quos ꝗr extant
necesse est posse diuelli.deitide quo federe inter se qua metie
conueniũt ut exhis aliquid constituat. Si sensu carẽt nec
coire tam disposite possunt. qr nõ põt quicq rõna e ꝑficere
nisi ratio. Quã multis coargui hec uanitas põt sed proꝑat ora
tio. Hic est ille qui genius hũmanũ ingenio suꝑauit. et omnes
extirxit stellas exortus ut ethereus sol. Quos equidẽ nuq̃
sine risu legere possum. Hon enm de Socrate aut Plaione
aut thalete dicebat qui uelut reges hñtut phorum sed de ho¬
mine quo sano ac uigente nullus eger ineptius dͥelirauit. Ita¬
q poeta ĩ anissius leonis laudibus murẽ tiõ ortiauit sed obru¬
it et obtiuit. At identi nos liberat metu mortis. de qua hec

Expanded text:
possunt. Hamata igitur esse oportet, ut possint invicem concatepossunt. Hamata igitur esse oportet, ut possint invicem concatenari. Cum vero tam minuta esse dicantur, ut nulla ferri acie dissici valeant, quomodo hamos, aut angulos habent? Quos, quia extant, necesse est posse divelli. Deinde quo foedere inter se, qua mente conveniunt, ut ex his aliquid construatur? Si sensu carent, nec coire tam disposite possunt; quia non potest quidquam rationale perficere, nisi ratio. Quam multis coargui htio. hic est ille, qui genus humanum ingenio superauit et omnes restinxit, stellas exortus ut aetherius sol. quos equidem uersus numquam sine risu legere possum. non enim de Socrate hoc saltem aut Platone dicebat, qui uelut reges habentur philosophorum, sed de homine, quo sano ac uigente nullus aeger ineptius delirauit. itaque poeta inanissimus leonis laudibus murem non ornauit, sed obruit et obtriuit. at idem nos liberat metu mortis, de qua haec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯignũtur atq conerescunt. Cur igitut illa niõ sentimus aut
hurtioris exꝑtia sunt et tam minuta ut secori ac diuidi nequeãt
sic eum qr in principio falsum susceꝑat consequentiũ retũ te¬
cessitas ad delirarẽta ꝑ duxit. Uhi sunt aut utide ista corpu¬
scula: Cur nemo illa preter unum lencippũ sortiniauit. aqd
democritus eruditus hereditatẽ stultitie reliquit opicuro:
Que si sunt corpuscula: et quidẽ solida ut dicunt sub oculos
certe uenire possunt: si eadem est natura omniũ quõ resua¬
tias efficiunt: Uario inquit ordine ac positione conueniunt
sicut littere que cum sint pauce uarie tam̃ collocat ĩtiumera¬
bilia uerba confitiũt. At littere uarias formias hñt ita inquit
et hec ip̃a primordia. Nam sutit asꝑa sunt hamata sũt leuia
secari erꝗo ac diuidi possunt si aliquid inest illis. quod emi¬
neat. Si autẽ leuia sunt et humoris indigent coherero nõ

Expanded text:
gignuntur atque concrescunt. Cur igitur illa non sentimus aut gignuntur atque concrescunt. Cur igitur illa non sentimus aut humoris expertia sunt, et tam minuta, ut secari ac dividi nequeant. Sic eum, quia in principio falsum susceperat, consequentium rerum necessitas ad deliramenta perduxit. Ubi enim sunt, aut unde ista corpuscula? Cur illa nemo praeter unum Leucippum somniavit? a quo Democritus eruditus haereditatem stultitiae reliquit Epicuro. Quae si sunt corpuscula, et quidem solida, ut dicunt, sub oculos certe venire possunt. Si eadem est natura omnium, quomodo res varias efficiunt? Vario, inquit, ordine ac positione conveniunt: sicut litterae, quae cum sint paucae, varie tamen collocatae, innumerabilia verba conficiunt. At litterae varias formas habent. Ita, inquit, et haec ipsa primordia; nam sunt aspera, sunt hamata, sunt laevia. Secari ergo et dividi possunt, si aliquid inest illis quod emineat. Si autem laevia sunt et hamis indigent, cohaerere non
Abbreviated transcription (Latin):
diuinus que reprehenderet: que sttigula si uacaret refellere facile
osteriderẽ nec sopientẽ hunc fuisse nec sanum. Item situlla pro¬
undentia est: quõ animaliũ corpora ram prouidenter ordinata
sinnit: ut singula queq mẽbra mirabili rõne disposita sua offitia
conseruent: Nihil inquit procre andis animalib, prouidentie¬
dum. quoniã prius hec nata sunt qͣ esset loqui uidere audire
ombulare. Itaq nõ hec ad usum tata sunt sed usus exillis natꝰ
est Si nulla prouidẽtia est cur imbres cadunt fruges oriũtur
arbusta frondescunt. Hon inquit semꝑ animantiũ cauã ista
fiunt. quoniã prouidẽtie nhil prositnt sed omĩa sua sponte
fieri necesse est. Unde ergo nascũtur aut quõ fiunt omĩa que
gerutur: Non est inꝗt prouidẽtie opiis. Sunt enim semina
ꝑinane uolitantia quib interse temere conglobatis uniuersa

Expanded text:
diuinus quae reprehenderet. quae singula si uacaret refellere, facile diuinus quae reprehenderet. quae singula si uacaret refellere, facile ostenderem nec sapientem hunc fuisse nec sanum. item si nulla prouidentia est, quomodo animalium corpora tam prouidenter ordinata sunt, ut singula quaeque membra mirabili ratione disposita sua officia conseruent? nihil inquit ndum: quoniam prius haec nata sunt quam esset loqui, audire, videre, ambulare. Itaque non haec ad usum nata sunt: sed usus ex illis natus est. Si nulla providentia est, cur imbres cadunt, fruges oriuntur, arbusta frondescunt? Non, inquit, semper causa animantium ista fiunt, quoniam providentiae nihil prosunt: sed omnia sua sponte fieri necesse est. Unde ergo nascuntur aut quomodo fiunt omnia quae geruntur? Non est, inquit, providentiae opus; sunt enim semina per inane volitantia, quibus inter se temere conglobatis, universa
Abbreviated transcription (Latin):
que sublimius magnificentius deposceret. Qua de re ẽt iti libris cõ¬
sulatus sui eadem dixit que lucretius. Nam pater altitoriãs stel¬
lanti nixus olimpo. spẽ suas artes atq ĩcdita templa petiuit et
capitolinis iniecit sedibus ignes. Pertinaci ergo stultina nõ modo
uim maiestatẽq ueri dei nõ intellexerut: sed ẽt impietatẽ sui
erroris auxerunt qui templũ celesti iuditio sepe damnatũ cõtra
fas omne contenderint.Cum hec igitut cogitaret Epicurus earuĩ
rerum uelut iniquitate inductus. sic eni causã rõnemq igno
ranti uidebatur existimauit nullã esse prouidentiã. Quod cris
sibi ꝑsuasisset suscepit etiã defendendũ. sic inerrores extricabiles
se ip̃o inclusit: Si enim prouidentia nulla est quomõ tam ordi¬
nate tam disposire mundus effectus est: Hulla inquit dispositio est.¬
Multa enim facta sunt aliterq fieri debuerũt. et inuenit homo

Expanded text:
quae sublimius magnificentiusque deposceret. qua de re etiam in libris conquae sublimius magnificentiusque deposceret. qua de re etiam in libris consulatus sui eadem dixit quae Lucretius: nam pater altitonans stellanti nixus Olympo ipse suas arces atque inclyta templa petiuit et Capitolinis iniecit sedibus ignes. pertinaci ergo stultitia non modo uim maiestatemque ueri dei non intellexerunt, sed etiam inpietatem sui erroris auxerunt, qui templum caelesti iudicio saepe damnatum restituere contra fas omne contenderint. cum haec igitur cogitaret Epicurus, earum rerum uelut iniquitatranti videbatur existimavit nullam esse providentiam. Quod cum sibi persuasisset, suscepit etiam defendendum: sic in errores inextricabiles se ipse conclusit. Si enim providentia nulla est, quomodo tam ordinate, tam disposimulta enim facta sunt aliter quam fieri debuerunt. et inuenit homo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ maturis funerib extingui inbellis meliores pocius. et uinci
malis affici. His autẽ qui aut deos omnio negligerẽt aut nõ pie
colerent uel minora in cõmoda euenite uel nulla. Ipsa etra in
sepe templa fulminib malis cõflagrare. quođ lucretius querit᷑
cum dicit de deo. Tum fulinia mittat.et edes ip̃o suas disturbet
et indeserta recederis. Seuiat exertenis telum quod sepe nocẽtes
preterit exanimatq ĩdignos inq merentes. osi uelexiuam
ueritatis aurã colligere põtuisset nuꝗͣ diceret edes illũ suas di¬
stinbare cum ideo disturbet: quia nõ sint sue. Capitoliũ quod
est romane urbis et religionis caput sũmu nõ semel sed sopiꝰ
fulmine ictum conflagrauit. Hoinĩes antẽ ingeniosi qđ de hoc
existimauerunt exdicto Ciceronis apparet ꝗr ait diuinitus extitis¬
se illam flãmam nõ que terrestre illud domiciliũ iouis deleret sed

Expanded text:
inmaturis funeribus extingui, in bellis meliores potius et uinci einmaturis funeribus extingui, in bellis meliores potius et uinci emalis adfici, iis autem qui aut deos omnino neclegerent aut non pie colerent, uel minora incommoda euenire uel nulla; ipsa etiam saepe templa fulminibus conflagrare. quod Lucretius queritur, cum dicit de deo: tum fulmina mittat et aedis ipse suas disturbet et in deserta recedens saeuiat exercens telum, quod saepe nocentes praeterit exanimatque indignos inque merentes. quodsi uel exiguam ueritatis auram colligere potuisset, numquam diceret aedis illum suas disturbare, cum ideo disturbet, quia non sint suae. Capitolium, quod est Romanae urbis et religionis caput summum, non semel, sed saepius fulmine ictum conflagrauit: homines autem ingeniosi quid de hoc existimauerint, ex dicto Ciceronis apparet, qui ait diuinitus extitisse illam flammam, non quae terrestre illut domicilium Iouis deleret, sed
Abbreviated transcription (Latin):
malorum maximũ dicitur forti etiã in tormẽtis heatũ esse
sopientẽ. qui claritati ac potentie studet huic precipitur re¬
ges colere. qui molestiã ferre nõ põt. hiuic regiã fugere. Ita ho¬
mo astutus inuariis diuersisq morib circulũ cogit et dũ stu¬
det placere om̃ib. maiore discordia secum ip̃o pugnauit quã
inter se uniuersi. Unde autẽ disciplina eius tota descendat
quã originẽ habeat explicandũ est. Uidebat epicurus bonis
aduersa semꝑ originẽ accidere pauptatẽ labores exilia caros.
amissiones malos contra beatos esse augeri potentia honorib
affici uidebat in nocentiã minus tutã. scelera impine cõmimiꝰ
uidebat sine delectu morũ sĩne ordine ac discrimine ãnorum
sceuire mortẽ: sed alios adseriectutẽ ꝓuenire alios infantes r¬
pi aliosiam robustos interire. alios ĩprimo adolescentie flore

Expanded text:
malorum maximum dicitur, forti, etiam in tormentis beatum esse malorum maximum dicitur, forti, etiam in tormentis beatum esse sapientem. qui claritati ac potentiae studet, huic praecipitur reges colere, qui molestiam ferre non potest, huic regiam fugere. ita homo astutus ex uariis diuersisque moribus circulum cogit et dum studet placere omnibus, maiore discordia secum ipse pugnauit quam inter se uniuersi. unde autem disciplina eius tota descendat, quam originem habeat, explicandum est. uidebat Epicurus bonis aduersa semper accidere, paupertatem labores exilia carorum amissiones, malos contra beatos esse, augeri potentia, honoribus adfici; uidebat innocentiam minus tutam, scelera inpune committi; uidebat sine dilectu morum, sine ordine ac discrimine annorum saeuire mortem, sed alios ad senectutem peruenire, alios infantes rapi, alios iam robustos interire, alios in primo adulescentiae flore
Abbreviated transcription (Latin):
mulnõ ut cum iisdem certerius. qui stare nõ possũt
sedut eos fugientes atq deiectos. nr̃o campoĩ sequamur. Epi¬
curi disciplina multo celeberior semꝑ fuit q tetetorũ non
qr ueri aliquid affert sed qr multos populare nom̃ uolu¬¬
ptatis inuitat. Hec nõ in uitia prorius est. Preteres ut ad se
multitudinẽ contrabat apposita singulis quibusq morib
loquitur. desidiosum uetat litreras discere auarũ populati
largitione liberat ignauũ prohibet accedere ad rem ꝓ. pigrũ exerce¬
ri.timidum militare. in religiosis audit deos nbil curare inhiĩa¬
nus et sus cõmodis seruiens ubetur nibilcuiq tribuere. Om̃ĩa
enim sua causa facere sapientẽ fugienti turbã solitudo laudat
qui nimiũ partus est discit aqua et polenta uitã posse tollerare
qui odit uxorem. huic enumeratur celibatus bona habeniti ma¬
los liberos orbiras predicatur aduersus impios parentes nullũ
uinculum esse nature impatienti ac delicato dolorẽ esse oĩus

Expanded text:
mus, non ut cum his decertemus, qui stare non possunt, sed ut eos fugientes atque deiectos nostro campo insequamur. Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit quam ceterorum, non quia ueri aliquid adferat, sed quia multos populare nomen uoluptatis inuitat. nemo enim non in uitia pronus est. praeterea ut ad se multitudinem contrahat, adposita singulis quibusque moribus loquitur. desidiosum uetat is litteras discere, auarum populari largitione liberat, ignauum prohibet accedere ad rem publicam, pigrum exerceri, timidum militare. inreligiosus audit deos nihil curare, inhumanus et suis commodis seruiens iubetur nihil cuiquam tribuere: omnia enim sua causa facere sapientem. fugienti turbam solitudo Jt\' laudatur, qui nimium parcus est, discit aqua et polenta uitam posse tolerari. qui odit uxorem, huic enumerantur caelibatus bona, habenti malos liberos orbitas praedicatur, aduersus parentes inpio, nullum uinculum esse naturae. inpatienti ac delicato dolorem esse omnium
Abbreviated transcription (Latin):
los corporis sensus singule mẽtes regere credãtur. Item multi affectus
admiserationẽ. ut in his omibus totidẽ mentes purẽtur oꝑari. Qđ si
quis profecto dicat ne ip̃am ꝗdem que una est hẽre uidetur¬

Expanded text:
los corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi adfectus, los corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi adfectus, ad miserationem, ut in his omnibus totidem mentes putentur operari. quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem quae una est habere uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
ali repugnarẽt. Unuus igitur arbitrio mundũ regi necesse est. Hlisi ẽĩz
singularũ ꝑtium potestas ad unã prouidentiã referatur nõ poterit
sũma ipsa constare uno quoq nihilcurante amplius q quod ad eũ
proprie ptiniet. sicut ne res ꝗdem militaris nisi uũ hẽat ducẽ attp
rectorẽ. o si in uno exercitu tot fuerit imꝑatores. quot legioness quot
cohortes quot cimei. quot aleprimũ nec instrui poterit acies unoqͦ
piculum recusante. nec regi facile aut tentariꝙ sius propriis cosiliis
utaritur omẽs quorum diuersitate plus uocant ꝙͣ prosinit. Sic in
hoc rerum nature imꝑio. nisi unus fuerit ad quẽ totius sũme cura
referatur uniuersa soluẽtur et corruent. dicere autẽ multorũ arbi¬
mo regimurdũ tale est quale siquis affirmet inuno corpore multas
eẽ mentes quoniã multa et uaria sunt misteria mẽbrorum ut singu¬

Expanded text:
alii repugnarent. unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. nisi enim alii repugnarent. unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. nisi enim singularum partium potestas ad unam prouidentiam referatur, non poterit summa ipsa constare, uno quoque nihil curante amplius quam quod ad eum proprie pertinet, sicut ne res quidem militaris nisi unum habeat ducem atque rectorem. quodsi in uno exercitu tot fuerint imperatores quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies uno quoque periculum recusante nec regi facile aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diuersitate plus noceant quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio nisi unus fuerit ad quem totius summae cura referatur, uniuersa soluentur et conruent. dicere autem multorum arbitrio regi mundum tale est, quale si quis adfirmet in uno corpore multas esse mentes, quoniam multa et uaria sint ministeria membrorum, ut singu
Abbreviated transcription (Latin):
id totum inunũ confero et ĩ uno esse dico ut tantũ ineo sit istatum
rerum ꝙ tum nec cogitari nec dicipõt. Qua ĩre quotiiã et sensu de¬
ficimus et uerbis. quĩ neq tantã intelligennie lucem pectus hũatius
neq explanatione tanitarũ rerum capit lingua mortalis id ipsurt
intelligere nos oportet ac dicere. Uideo rursus quid e contrari dici
possit tales esse illos plures. qualẽ nos uolumus unũ. At hoc fieri nul¬
lo pacto põt.quoniã singulorũ potestas progredi longius nõ ualebit
& currẽtibus sibi potãtib ceterorũ. Hecesse est eni ut suos quisq li¬
mites aut transgredi nequeat aut si tranisgressus fuerit. sius alterũ
finibus pellat. Hon uidẽt qui deos multos esse credũt fieri posse ut
aliquid diuersiĩ uelitit ex qua re disceptano ĩter eos et certamẽ oriat.
Sicut hoͣnũs bellantes ĩter se deos finxit cum alii tõiam capi uellẽt

Expanded text:
id totum in unum confero et in uno esse dico, ut tantum in eo sit istarum id totum in unum confero et in uno esse dico, ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici potest. qua in re quoniam et sensu deficimur et uerbis, quia neque tantam intellegentiae lucem pectus humanum neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis, id ipsum intellegere nos oportet ac dicere. uideo rursus quid e contrario dici possit, tales esse illos plures qualem nos uolumus unum. at hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non ualebit occurrentibus sibi potestatibus ceterorum. necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat aut si transgressus fuerit, suis alterum finibus pellat. non uident qui deos multos esse credunt fieri posse ut aliquid diuersum uelint, ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur; sicut Homerus bellantes inter se deos finxit, cum alii Troiam capi uellent,
Abbreviated transcription (Latin):
uitur res ut exhis quilibet sufficere omib nequeat. Perfectus igitir
nõ erit qui cessantib ceteris nõ põt omĩa gubernare. Ita fit ut ad re¬
gendum mundũ unius ꝑfecta uirtiue magis opussit qͣ imbecili¬
rate multorũ. Qui autẽ putat hanc tantã magnitudinẽ non posse
ab uno regi fallitur. neq qͣrta sit uis ac potãs diuitie maiestatis ĩ tel¬
ligit. Si existimat singulate deum qui facere mundũ potuit eundẽ¬
tegere nõ posse que fecit. At si concipiat animo q̃ta sit diuiti huius
nihilo esse conflatam. quod opus nisi ab uno in cobari ꝑficiq nõ po¬
tuit. iam ĩtelliget multo facilius esse ab uno regi quod est abuno cõstitu¬
tum dicat fortasse aliquis ne fabricari ꝗdemtam ĩmensu opus mũ¬
dimisi aplurimis potuisse. Qualibet multos ꝙ̃libet magnos faciat
quicqđ ĩ multis magnitudinis potãtis uirtuns maiestatisq posuerit

Expanded text:
uitur res, ut ex iis quilibet sufficere omnibus nequeat. perfectus igitur uitur res, ut ex iis quilibet sufficere omnibus nequeat. perfectus igitur non erit qui cessantibus ceteris non potest omnia gubernare. ita fit ut ad regendum mundum unius perfecta uirtute opus sit quam inbecillitate multorum. qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur neque quanta sit uis ac potestas diuinae maiestatis intellegit, si existimat singularem deum qui facere mundum potuit, eundeegere non posse quem fecit. at si concipiat animo quanta sit diuini huiunihilo esse conflatam, quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit, iam intelleget multo facilius esse ab uno regi quod est ab uno constitutum. dicat fortasse aliquis ne tabricari quidem tam inmensum opus mundi nisi a pluribus potuisse. quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis potestatis uirtutis maiestatisque posuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
de toto ẽ deus uero si ꝑfectus est. ut esse debet. nõ pot esse nisi unus. ut
in eo sint omĩa. deorum igitur uirtures ac porestates ifirmiores sint
necesse est. quia tantũ singulis deerit: ꝙͣ tum ĩceteris fuerit. Ita ꝙͣrto
plures tanto minores erunt. Quidq sũma illa rerũ potestas ac diui¬
na iusne semel ꝗdem diuidi põt. Quicꝗd eni capit diuisionẽ et ĩ¬
teritum capiat necesse est.Si autẽ interitus procul est adeo quia in¬
corrupribilis est et eternus cõsequens est ut diuidi potus diuina nõ
possit. deus erꝑo unus est: si nibil eẽ aliud põt. quod tanrũdem capiat
potãtis. et ii tamen qui multos ẽẽ arbitrãtur: officia inter se dicunt
ẽẽ partitos. de qrub omĩbus suo loco disputabimus. Illud interim ꝗł
ad pñtem locum ꝑtinet teneo. Si ꝑtiti sunt ĩter se offitia eodẽ reuol¬

Expanded text:
de toto est. deus uero si perfectus est, ut esse debet, non potest esse nisi unus, ut de toto est. deus uero si perfectus est, ut esse debet, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia. deorum igitur uirtutes ac potestates infirmiores sint necesse est, quia tantum singulis deerit, quantum in ceteris fuerit: ita quanto plures tanto minores erunt. quid quod summa illa rerum potestas ac diuina uis ne semel quidem diuidi potest? quidquid enim capit diuisionem, et interitum capiat necesse est. si autem interitus procul est a deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut diuidi potestas diuina non possit. deus ergo unus est, si nihil esse aliut potest quod : tantundem capiat potestatis: et ii tamen qui multos esse arbitrantur officia inter se dicunt esse partitos. de quibus omnibus suo loco disputabimus. illud interim quod ad praesentem locum pertinet teneo: si partiti sunt inter se officia, eodem reuol
Abbreviated transcription (Latin):
singuli sine auxilio reliquorũ tante molis gubernaculũ sustitere non
possũt.deus autẽ qui est eterna mẽs exomni utiq ꝑte ꝑfecte cõsumnato¬
q uirtutis. Q uod si uerũ estunius sit necesse est. Porestaseni uluirtꝰ
ab soluta retinet suã propria firmitatẽ. Id aut̃ solidum existimãdũ
est cui nihil decedere. Id ꝑfectũ ciu nihil possit accedere. Quis dubitet
potissimũ esse regẽ qui tocius orbis hẽat imperiũ: nec ĩmerito cũ illius
sint que ubiq sint omĩa. cum ad eum solũ oes undiq copie cõgerant᷑.
At si plures partiãtur orbem minus certe opũ minus uiiũ singuli ha¬
hebunt. cu intra prescriprã portionẽ se quisq contineat. Eodẽ modo
et dii si plures sint minus ualebũt. alii tãtũdem in se hñtibus. Uirtu¬
tis autẽ pfecta nã ineo põt esse ĩ quo totũ est qͣ in eo ĩquo pars exigua

Expanded text:
singuli sine auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustinere non singuli sine auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustinere non possunt. deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque uirtutis est: quod si uerum est, unus sit necesse est. potestas enim uel uirtus absoluta retinet suam propriam firmitatem. id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere, id perfectum, cui nihil possit accedere. quis dubitet potentissimum esse regem qui totius orbis habeat imperium? neque inmerito. cum illius sint Quae ubique sunt omnia cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur. at si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus uiriuni singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. eodem modo etiam dii, si plures sint, minus ualebunt, aliis tantundem in se habentibus. uirtutis autem perfecta natura in eo potest esse in quo totum est quam in eo in quo pars exigua
Abbreviated transcription (Latin):
T nobis utiq facillimũ est exequi hanc ꝑtem quãlibet copio¬
se.Sed ꝗa multũ intet pħos agitata res est et prouidẽtiam
tolletib satis m̃sum uidetur ab hõibus argutis et eloquẽtib et de
solertia diuine prouidẽtie ꝑtotũ hoc opus quod suscepimus sꝑsim
dicere nos necesse est. Omittamus inpñti hanc questionẽ que cu
ceteris sic cohetet ut nihil anobis uideat̃ disseri posse ut nõ simul
de prouidetia disseratut. Sit ergo nr̃i oꝑis exordiũ questio illa conse-¬
quens ac secũda uttũ potestate unius dei mũdus rogatur an młtoꝵ.
Nlemo est qui deum sapiat rationẽq secum puret qui nõ unũ ẽẽ intelli¬
gat. qui et cõdiderit omĩa et eadẽ qua cõdidit uirtute moderetur. Q uid
cnim multis opus est ad mũdi regimen sustinendũ. nisi forte arbitra¬
mur si plures sint. minus hẽre singulos neruorũ atq uiriũ quad ꝗdẽ
faciũt ii qui esse multos uolunt qr necesse est imbecilles esse. Siquidẽ

Expanded text:
t nobis utique facillimum est exsequi hanc partem quamlibet copiose: sed quia multum inter philosophos agitata res est et prouidentiam tollentibus satis responsum uidetur ab hominibus argutis et eloquentibus et de sollertia diuinae prouidentiae per totum hoc opus quod suscepimus sparsim dicere nos necesse est, omittamus in praesenti hanc quaestionem, quae cum ceteris sic cohaeret, ut nihil a nobis uideatur disseri posse, ut non simul de prouidentia disseratur. Sit ergo nostri operis exordium quaestio illa consequens ac secunda, utrum potestate unius dei mundus regatur anne multorum. nemo, qui quidem sapiat rationemque secum putet, non unum esse intellegat, qui et condiderit omnia et eadem qua condidit uirtute moderetur. quid enim multis opus est ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitrabimur, si plures sint, minus habere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
mutit nec capit et comites uirginitaris amat vulc noouap
id potuit alctibi qui quidem putatur ignis et tamea outi poete
nõ absciderũt potuit et soli inquo est natura et causa signetitiũ
Hatoi sitic solis igneo calore neq nasi quicꝙ neq auosr porest.
uit nułui alii elemento magis opus sit genitalib ꝙ caloti ernus
foxtu concipĩtur nascuntur sustentatur omnia. fosterno ũ¬
genitalihus cum farurtũ ip̃m proeraret. Si uõhũ. tec aflo
abscissa sunt.ortus rerum et tianita omĩis itterissot Quidͥ qꝗđ
ip̃i Satitto nõ diuiu modo sensu. sedhumanũ quoq adimũt
cum affirmant curtiesse.Saturtium. qui cursum et cõuersioe
annis. Hec Citeronis uerba sun: exponẽtis stũam stor drirr:. quo
ꝙ̃ uania sir cuius intelligere promptissimũ est. S enim satit¬
nus celiest filius. quõ põtuit aut tempus ecolo oigni autcelu
atem pore abscindi aut postea tempus imperiõ spolian afilio

Expanded text:
mittit nec capit, et comites uirginitatis amat. Vulcano quoque mittit nec capit, et comites uirginitatis amat. Vulcano quoque id potuit adscribi, qui quidem putatur ignis, et tamen eum poetae non absciderunt. potuit et Soli, in quo est natura et causa gignentium. nam sine Solis igneo calore neque nasci quicquam neque augeri potest, ut nulli alii elemento minus opus sit genitalibus quam calori, cuius fotu concipiuntur nascuntur sustentantur omnia. postremo etgenitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet: si uero habuit et a filio abscisa sunt, ortus rerum et natura omnis interisset. quid quod ipsi Saturno non diuinum modo sensum, sed humanum quoque adimunt, cum adfirmant eum esse Saturnum, qui cursum et conuersionem annis. haec Ciceronis uerba sunt exponentis sententiam Stoicorum; quae quam uana sit, cuiuis intellegere promptissimum est. si enim Saturnus Caeli est filius, quomodo potuit aut tempus e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio spoliari a filio
Abbreviated transcription (Latin):
Uando reuellauimuis misteris poetatũ ac saturni paretites in¬
uenimus ad uirturescius: et facta rede amus lustus in regno
tuir. Primũ ex hac ip̃o iam deus nõ est quod fuit.deniqq ne iustus
quidem fuit. sed impius. nõ modo infilios quos necauit. uetumẽt
ĩpatrem cuius dicinit abscidisse genitalia. Q uod forsiton uere
acciderit sed homines respectu elementi quod dicitur celum totã
fabulam explodunt tanq̃ inepiissitne fictam. quam temen
stoici ut solent ad racionẽ phisicam conotitut traducẽ. Quor
sñtiam Cicero de natura deorum disserens posuit. Celeslem in¬
quit altissimam etheteõq naturam idest igneam que ꝑ se se
ornnia gigneret uacare uoluerũt ea parte corporis que coniũ¬
ignis inuiolabile sit elementũ nihilq nasi posse exeo ꝗppe
qui orriia que arupuerit absumat.Ouidius infasns. Nec tu
aliud uestam ꝙ̃ uiuam intellige flaminã. Hataq dͥeflamma
cortora nuda uidos lure igitur ungo est que somina nulla ro¬

Expanded text:
am reuelauimus mysteria poetarum ac Saturni parentes inuenimus, ad uirtutes eius et facta redeamus. iustus in regno fuit. primum ex hoc ipso iam deus non est, quod fuit: deinde, quod ne iustus quidem fuit, sed impius non modo in filios, quos necauit, uerum etiam in patrem, cuius dicitur abscidisse genitalia, quod forsitan uere acciderit. sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam, quam tamen Stoici ut solent ad rationem physicam conantur traducere. quorum sententiam Cicero de natura deorum disserens posuit. caelestem inquit altissimam aetheriamque naturam id est igneam, quae per sese omnia gigneret, uacare uoluerunt ea parte corporis, quae coniunignis inuiolabile sit elementum nihilque nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit absumat. Ouidius in Fastis: nec tu aliud Vestam quam uiuam intellege flammam nataque de flamma corpora nulla uides. iure igitur uirgo est, quae semina nulla re
Abbreviated transcription (Latin):
Edixit. Quod si hec que dicta sunt falsa esse deprehendi¬
iis unum illud extremum suꝑest in quo solo possit ueri¬
tas inueniri. quod apħus nec suspectum est unquam. nec ali¬
quando defensum consequens esse ut itascatur deus. qm̃
gratia cõmouetur. Hec tuenda nobis et asserenda sententia
est. In eo enim summa omnis et cardo religionis pietatisq
uersatur. Neq honos ullus deberi potest deo si nihil prestat

Expanded text:
 nihil quisquam dixit. Quod si haec, quae dicta sunt, falsa esse deprehendimus, unum illud extremum superest, in quo solo possit veritas inveniri, quod a philosophis nec susceptum est unquam, nec aliquando defensum; consequens esse, ut irascatur Deus, quoniam gratia commovetur. Haec tuenda nobis et asserenda sententia est. In eo enim summa omnis, et cardo religionis pietatisque versatur. Nam neque honos ullus deberi potest Deo, si nihil praestat
Abbreviated transcription (Latin):
inimice insectari uideretur.sed ad chiistianos. ut humane ac
benigne consulete putaretur inquibus ita falsitatẽ scripture
sacre arguere conatus est tanq̃ sibi esset tota contrania.Nam
quedam capita que repugnate sibi uidebãtur exposuit adeo
multa adeo iniima enumerãs ut aliquãdo exeadẽ disciplina
fuisse uideatur. Quod si fuit. quis eum demosthenes poterit
abimpietate deferidere qui religionis cui fuerat assensus et fi¬
dei cuius nomen induerat et sacramenti quod acceꝑat prodito
factus est nisi forte casu ĩ manueius diuine littere inciderunt.
Que igitim temeritas erat id audere dissoluere. quod illi nemo
interpretatus est bene quod aut nihil didicit. aut nibil intellexit. Tantũ
erum abest adiuinis luteris repugnãtia. quantũ ab fuit afide et uerita¬
te precipue tamẽ petrũ paulum lacerauit. ceterosq discipulos tãq̃

Expanded text:
inimice insectari uideretur, sed ad Christianos, ut humane ac inimice insectari uideretur, sed ad Christianos, ut humane ac benigne consulere putaretur: in quibus ita falsitatem scripturae sacrae arguere conatus est, tamquam sibi esset tota contraria. nam quaedam capita quae repugnare sibi uidebantur exposuit adeo multa, adeo intima enumerans, ut aliquando ex eadem disciplina fuisse uideatur. quod si fuit, quis eum Demosthenes poterit ab inpietate defendere, qui religionis cui fuerat accensus et fidei cuius nomen induerat et sacramenti quod acceperat proditor factus est? nisi forte casu in manus eius diuinae litterae inciderunt. quae igitur temeritas erat id audere dissoluere quod illi nemo interpretatus est? bene, quod aut nihil didicit aut nihil intellexit. tantum enim abest a diuinis litteris repugnantia, quantum ille afuit a fide et ueritate. praecipue tamen Paulum Petrumque lacerauit ceterosque discipulos tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
te cum uiderent hominẽ profitentẽ se illuminaturũ alios cu
ip̃e cecus esset. Reducturum alios aberrore cum ip̃e ignoraret
ubi pedes suos poneret eruditurũ alios adueritatẽ. cuius ille
ne sintillam quidẽ unã uidesset aliqñ quippe cumsapĩe profes¬
sor profligare sap̃iam niteretur: omnes tam̃ id arguebãt qđ
illo potissimũ tp̃re id oꝑis esset aggressus quo furebat odiosa cru¬
delitas. o pħm adulatorẽ ar tempori seruientẽ. Uerum hic pro
sua inanirate contemptus est. qui et gr̃am quã sꝑauit nõ adeptꝰ
est et gloria quã captauit inculpã reprehetisionẽq conuersa
est. Mius eandem materiã moderatius scripsit: qui erat tum
enũo uidicũ. et qui auctor ĩprimis fatiende ꝑsecutionis fuit
quo scelere tiõ contentus eo scriptis eos quos afflixerat insecutꝰ
est. Composuit enim libellos duos nõ contra christiatios ne

Expanded text:
te cum uiderent hominem profitentem se inluminaturum alios, cum te cum uiderent hominem profitentem se inluminaturum alios, cum ipse caecus esset, reducturum alios ab errore\', cum ipse ignoraret ubi pedes suos poneret, eruditurum alios ad ueritatem, cuius ille ne scintillam quidem unam uidisset aliquando, quippe cum sapientiae professor profligare sapientiam niteretur. omnes tamen id arguebant, quod illo potissimum tempore id operis esset adgressus quo furebat odiosa crudelitas. o philosophum adulatorem ac tempori seruientem! uerum hic pro sua inanitate contemptus est, qui et gratiam quam sperauit non adeptus est et gloria quam captauit in culpam reprehensionemque conuersa est. alius eandem materiam mordacius scripsit, qui erat tum e numero iudicum et qui auctor in primis faciendae persecutionis fuit: quo scelere non contentus etiam scriptis eos quos adflixerat insecutus est. conposuit enim libellos duos, non contra Christianos, ne
Abbreviated transcription (Latin):
bus resanescant sed etiã ut ꝑtinaci obstinaniõe deposita corporis
cruciamenta deuitent neusceuas menbrorũ lacero nões fru¬
stra ppeti uelint. Ut autẽ appatẽt cuius tei gratia opus illud¬
elaborasset effusus est inprincipiũ laudes quorũ pietas et prouidẽ¬
tia ut quidẽ ipse dicebat cum ĩ tereris iebus tamẽ precipue inde¬
fendendis deorum religionibus claruisset. consultũ esse tandẽ
rebus hurtianis ut cohibita impia et annali suꝑstitione uniu¬
si homines legittimis sacris uocarent ac propicios sibi deos exꝑi
rentur. Uhi autẽ religionis eius conira quã ꝑ orabat ĩfirma¬
re uoluit ranonẽ ineptus uarius ridiculus apparuit. Quia
grauis ille consultor utilitatis aliene nõ modo quid oppugnaret
sed etiã quid loqueretur nesciebat.Nam siqui nr̃õrum affuert̃
qruis remporis gratia conticescerẽt animo tam̃ derisere ut po¬

Expanded text:
bus resanescant, sed etiam ut, pertinaci obstinatione deposita, corporis bus resanescant, sed etiam ut, pertinaci obstinatione deposita, corporis cruciamenta devitent, neu saevas membrorum lacerationes frustra perpeti velint. Ut autem appareret cujus rei gratia opus illudelaborasset, effusus est in principum laudes; quorum pietas et providentia ut quidem ipse dicebat cum in caeteris rebus, tum praecipue in defendendis deorum religionibus claruisset: consultum esse tandem rebus humanis, ut cohibita impia et anili superstitione, universi homines legitrentur. ubi autem religionis eius contra quam perorabat infirmare uoluit rationem, ineptus uanus ridiculus apparuit, quia grauis ille consultor utilitatis alienae non modo quid obpugnaret, sed etiam quid loqueretur nesciebat. nam si qui nostrorum adfuerunt, quamuis temporis gratia coniuerent, animo tamen derisere utpo
Abbreviated transcription (Latin):
bat nõ modo ut corum sñtias uenderet Uerum ẽt ut corifines
suos sedibus. agrisq pellebat asuo repetendo hac potentia retar¬
daret. Hic uero qui suas disputationies motibus destruebat. uel
mores suos disputationib arguebat ip̃e aduersum se grauiscen¬
sor et accusator accerrimus eodem ip̃o tempore quo iustus popu¬
lus nefarie lacctabatur tres libros euomuit contra religionem
nomenq christianum professus ante omnis pħi officunt esse
erroribus hominũ subuenire aiq illos adueram uiati ie uocart
.i. adcultus deorum quorũ numĩs actraiestate. Ut ille dicobat
mũdus gubernatur nec pati homĩes imꝑits quorũdam frau¬
dibus illicet ne simplicitas corum prede ac pabulo sit hom̃ibrs
astutis. Ita se suscepisse hoc munus płia dignũ ut preferret non
uidenitibus lumen sapientie. Non modo ut suscepris deorũ culti¬

Expanded text:
bat; non modo ut eorum sententias venderet, verum etiam ut confines bat; non modo ut eorum sententias venderet, verum etiam ut confines suos, quos sedibus agrisque pellebat, a suo repetendo hac potentia retardaret. Hic vero, qui suas disputationes moribus destruebat, vel mores suos disputationibus arguebat, ipse adversus se gravis censor, et accusator acerrimus, eodem ipso tempore, quo justus populus nefarie lacerabatur, tres libros evomuit contra Religionem nomenque christianum: professus ante omnia philosophi officium esse erroribus hominum subvenire, atque illos ad veram viam revocare; id est, ad cultus deorum, quorum numine ac majestate ut ille dicebat mundus gubernetur, nec pati homines imperitos quorumdam fraudibus illici, ne simplicitas eorum praedae ac pabulo sit hominibus astutis. Itaque se suscepisse hoc munus philosophia dignum, ut praeferret non videntibus lumen sapientiae, non modo ut susceptis deorum culti
Abbreviated transcription (Latin):
Rgo quia defuerunit apud nos idonei pitiq doctores qui uõ¬
hementer qui acriter errores publicos redarguerẽt qui cam
ueritatis ornate copioseq defenderẽt prouocauit quosdam hac
ip̃a peniuria ut auderẽt scribere contra ignotã sibi ueritatẽ. O¬
mitto eos qui prioribus eam tp̃ribus ne quicq̃ lacessierũt. Ego
Pcum in bythinia oratorias litteras accitus docere contigissetq ui
eodem tp̃re detemplo euerteretur duo extiterunt ibidẽ ꝗ i acẽn
arq abiecte ueritati nescio utrũ suꝑbius an importunius ilul¬
cĩosius ut coritinẽte magr nõ minius auaritiaq libidinibus ar¬
deret. Inuictu tam sumptuosus ut inscola uirtutis assertor ꝑsi¬
monie pauꝑtansq laudator: inpalano peius cetiaretq domi
tam uina sua. capillis et pallio. et quod maximũ est uelamẽtu
diuinis pretegebat. Quas ut augeret ad amicitias iudicũ miro ã¬
hitu penetrabat eosq sib repente autoritate falsi nom̃is obliga¬

Expanded text:
rgo quia defuerunt aput nos idonei peritique doctores, qui uehementer, qui acriter errores publicos redarguerent, qui causam omnem ueritatis ornate copioseque defenderent, prouocauit quosdam haec ipsa penuria, ut auderent scribere contra ignotam sibi ueritatem. omitto eos qui prioribus eam temporibus nequicquam lacessierunt. ego cum in Bithynia oratorias litteras accitus docerem contigissetque ut eodem tempore dei templum euerteretur, duo extiterunt ibidem qui iacenti atque abiectae ueritati nescio utrum superbius an inportunius insultiosus, ut continentiae magister non minus auaritia quam libidinibus arderet, in uictu tam sumptuosus, ut in schola uirtutis adsertor, parsimoniae paupertatisque laudator, in palatio peius cenaret quam domi. tamen uitia sua capillis et pallio et, quod maximum est uelamentum, diuitiis praetegebat: quas ut augeret, ad amicitias iudicum miro ambitu penetrabat eosque sibi repente auctoritate falsi nom
Abbreviated transcription (Latin):
Lucretius ait. deniq nã hec rerum ratioq reꝑta est. Nuꝑ et
hanc primũ cumprimis ip̃e reꝑtus. Nune ego sum pattĩas ꝗ
ex quo mota sunt. Multis igitur seculis humanũ genus sine
ratione uixit quod irridetis ꝑsius positp̃ inquit saꝑe urbi cũ
pipe. et palmis uenit.tanq sapientia cũ sapons mercib fuĩt
inuecta. Que si secundũ hominis naturã est cum homĩe ip̃o
ceꝑit necesse est: Si uõ non est. nec cape quidẽ posset humania
naturo. Sedq recipit aprincipio igitur fuisse sapientiam
sapientia. Sed uidelicet greci qr sacras ueritatis literas nõ
attigerant. quẽ ad modũ deprquata esset sapientia nesciert
et ideo cum uacare sapĩa humatiã uitarti putarẽt phiam
xõmenti sunt .i. latentẽ aiq ignotam sibi ueritatẽ disserẽdo
Serruere ioluerunt quod studium ꝑ ignoratitã ueri sapietitiã
putauerunt

Expanded text:
Lucretius ait: denique natura haec rerum ratioque reperta est nuper, et Lucretius ait: denique natura haec rerum ratioque reperta est nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus nunc ego sum in patrias qui ex quo initia sapientiae mota sunt. multis igitur saeculis humanum genus sine ratione uixit: quod inridens Persius postquam inquit sapere urbi cum pipere et palmis uenit, tamquam sapientia cum saporis mercibus fuerit inuecta. quae si est secundum hominis naturam, cum homine ipso coeperit necesse est, si uero non est, ne capere quidem illam posset humana natura. sed quia recipit, a principio igitur fuisse sapientiam sapientia. sed uidelicet Graeci quia sacras ueritatis litteras non attigerant, quemadmodum deprauata esset sapientia nescierunt; et ideo cum uacare sapientia humanam uitam putarent, philosophiam commenti sunt id est latentem atque ignotam sibi ueritatem disserendo eruere uoluerunt: quod studium per ignorantiam ueri sapientiam putauerunt.