comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hic nobis interpretari aliquid nonlic&. prȩscrip¬
tum habemus ab apło. Exposuit hocapłs unde
sit dictum. Erat enim plebs udȩa. plebs ubi
fuerunt prophetȩ. plebs ubi fuerunt patriar¬
chae plebs etiam scđm carnem propagata
desemine abrahȩ: plebs inqua prȩcesserunt
omnia sa cramenta. saluatorem nr̃m promit¬
tentia : plebs ubi institutum est templum. unc¬
tio sacerdotis ad figuram. ut eam omnes ipsae
umbrȩ prȩterirent. ipsalux ad uenir&: Erat
ergo ista plebsdĩ. ad eam prophetȩ missi. in illa
nati quimissi. ei tradita & credita eloquia dĩ
Quid ergo. totum illud dampnatum est: Absit
Arbor oliuȩ ipsadicta est ab apło. coepit enim
ista arbor a patriarchis. Sed fuerunt ibi rami
aridi : quianimis alti ꝑ suꝑbiam: Prȩcisi ergo
propter sterilitatem. in sertus oleaster propt̃
infirmitatem. Uerum tamen Rmĩ nesuper¬
bir& oleaster insertus. quid ait apłs: Situ

Expanded text:
Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescripHic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi ergo propter sterilitatem, insertus oleaster propter humilitatem. Verumtamen, charissimi, ne superbiret oleaster insertus, quid ait Apostolus? «Si tu
Abbreviated transcription (Latin):
participatione. non natura. grãquauoluit
faceredeos. Quantus ds̃ est qui facit deos.
autquales di sunt quos facit homo : quam il¬
lemagnus deos faciendo. tam isti nihil qui
ab homine facti sunt. Ds̃ uerus facit deoscre¬
dentes inse : quibus dedit potestatem filios dĩ
fieri. Etideo ipseuerus ds̃ : quia dĩ non factꝰ
est. nos autem non ueri dii facti. meliores tam̃
illis quos homo facit: Qm̃ simulatragentiũ
argentum & aurum. opus manuum homi¬
num. Os habent & non loquentur. oculos
habent. & non uidebunt. Nobis autem ds̃
nr̃ oculos uidentes facit. nec in eo tamennos
deos fecit: qui auidentes oculos nobis fecit
Nam fecit hoc & pecoribus : sed ideo nos deos
fecit : quia interiores oculos nrõs illuminauit
Ergo sit laus illi. confessio illi. sit iubilatio
illi : quia magnus est dnĩ. & rex magnus suꝑ
om̃s deos: Qui a non repell& dñs plebemsuã.
Laus illi. iubilatio illi. quia plebẽnonrepell&

Expanded text:
participatione, non natura; gratia, qua participatione, non natura; gratia, qua facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem facti, non veri dii, meliores tamen illis quos homo facit. Quoniam simulacra Gentium argentum et aurum, opus manuum hominum: os habent, et non loquentur; oculos habent et non videbunt . Nobis autem Deus noster oculos videntes fecit. Nec in eo tamen nos deos fecit, quia videntes oculos nobis fecit; nam fecit hoc et pecoribus: sed ideo nos deos fecit, quia interiores oculos nostros illuminavit. Ergo sit laus illi, confessio illi, sit jubilatio illi: «Quia magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» 7. «Quia non repellet Dominus plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem non repellet?
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ sacrificium. Etenim illi dȩmones uolen¬
tes uideri dii. Nonsibi ista exi̾gerent ut falle¬
rent : nisi quia sciunt eadeberiuero dõ: hoc
enm mos est deberi uerodõ. quod sibi exigit
falsus ds̃. Ergo uerum templum dĩ agnosci¬
mus. templum enim di sc̃m est inquit quod
estis uos. Siergo nossumus templum dĩ. ara
dĩ animanrã est. Sacrificium dĩ quid est :
Forte hoc facimus modo quod imponimus
in ara sacrificium. quando dm̃ laudamus
Docetenimnos spalmus dicens Sacrificium
laudis glori ficauit me. & ibiui a est quo osten¬
dam illi salutaredĩ : Atuero sacer dotem
sirequiras : supͣ cęlos est. In terpellat prote.
qui in terra mortuus est proꝑterte Ergo
ds̃ magnus est dñs. & rex magnus suꝑ omnes
deos. Hic accipehomines deos. non enim rex
dñs suꝑ dȩmonia. Et hinc habemus scriptu¬
rȩ testi monium. Ds̃ stetit in synagoga deoꝵ
in medio autem deos diudicat. Deos dixit

Expanded text:
Deus sacrificium. Etenim illi daemones volenDeus sacrificium. Etenim illi daemones volentes videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est deberi vero Deo, quod sibi exigit falsus deus. Ergo verum templum Dei agnoscimus. «Templum enim Dei sanctum est,» inquit, «quod estis vos» . Si ergo nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi via est, ubi ostendam illi salutare Dei» . At vero sacerdotem si requiras, super coelos est; interpellat pro te, qui in terra mortuus est pro te . Ergo «Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» Hic accipe homines «deos:» non enim rex Dominus super daemonia. Et hinc habemus Scripturae testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ omnia daemonia ds̃: Quid magnum ẽe suꝑ
om̃ia dȩ monia : Quia du gentium de monia
Vbi autẽ ds̃ tuus : Dñs autem cȩlos fecit Iulud
fecit dñstuus. ubi non possunt habitare dę monia.
Decelis enim deiecta sunt dȩmonia. cę̧lipreponun¬
tur demoniis: Dñs tuus. & cęlis: quia dñs tuus
cȩlos fecit. Quanto ergo altior est dȩ monis dus
gentium : quia altior est cęlis. undececiderunt
angeli ut fierent daemonia. Ettamen gentes
omnes sub dȩmonib erant dȩ monibus templa
fabricata sunt. dȩ monib: arȩ constructȩ de moni¬
b sacerdotes instituti. dȩ monibus oblata sacrifi¬
cia. dȩ monibus abreptitii tamquam uates in¬
ducti. Hacco mnia dȩ monib gentes exhibue¬
runt. hȩ com̃ia uero non nisi unimagno dõ de¬
bentur Templum fecerunt gentes dȩ monib
habet ds̃ templum. Sacerdotes fecerunt gen¬
tes dȩ monibus hab& dr̃ sacerdotem: Sacrifi¬
cium ex hibuerunt gentes dae monibus. hab&

Expanded text:
per omnia daemonia Deus: quid magnum, esse super omnia daemonia? «Quia dii Gentium daemonia.» Ubi autem Deus tuus? «Dominus autem coelos fecit.» Illud fecit Dominus tuus, ubi non possunt habitare daemonia: de coelis enim dejecta sunt daemonia. Coeli praeponuntur daemoniis, Dominus tuus et coelis; quia Dominus tuus et coelos fecit. Quanto ergo altior daemoniis diis Gentium, qui altior est coelis, unde ceciderunt angeli, ut fierent daemonia? Et tamen gentes omnes sub daemonibus erant: daemonibus templa fabricata sunt, daemonibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia, daemonibus arreptitii tanquam vates inducti. Haec omnia daemonibus gentes exhibuerunt; haec omnia vera nonnisi uni magno Deo debentur: templum fecerunt gentes daemonibus; habet Deus templum: sacerdotes fecerunt gentes daemonibus; habet Deus sacerdotem: sacrificium exhibuerunt gentes daemonibus; habet
Abbreviated transcription (Latin):
tinguit nox. sic mentes fidelium inhȩren¬
tes firmamento scripturȩ dĩ. non uincitini¬
quitas. Ethoc ipsum quod & quando nr̃a
terrena dantur aliquando in potestatẽm a¬
lorum. non solum ad nrãm ꝑtin& eruditio¬
nem. ut fiat nobis dñs in refugum. & ds̃ ms̃
in auxilium speinrẽ : sed etiam ad ipsius
peccatoris foueam proficit. dequo in alio
psalmo dicitur. indinabitur & cad& dum
dominatur pauperum. Torte onerosa
fuit uobis longitudo sermonis. quãquam
in ista a la critate studu ur̃i. non hocappa¬
reat. sed & si ita est ignoscite. Primo quia
uissus feci. nam dñs ds̃ nrt̃. ꝑ eosmihi frs
iussit in quibus habitat: Non enim iub&
ds̃. nisi desede sua: Deinde quia tantum
auidifuistis nr̃i: confitemur. & nos auidi
fuimus ur̃i. Consoletur ergo ds̃ nr̃ labo

Expanded text:
tinguit nox; sic mentes fidelium inhaerentinguit nox; sic mentes fidelium inhaerentes firmamento Scripturae Dei non vincit iniquitas. Et hoc ipsum quod nostra terrena dantur aliquando in potestatem malorum, non solum ad nostram pertinet eruditionem, ut fiat nobis Dominus in refugium, et Deus in auxilium spei nostrae; sed etiam ad ipsius peccatoris foveam proficit, de quo in alio psalmo dicitur: «Inclinabitur et cadet, cum dominabitur pauperum» . 30. Forte onerosa fuit vobis longitudo sermonis: quanquam in ista alacritate studii vestri non hoc appareat. Sed etsi ita est, ignoscite: primo, quia jussus feci; nam Dominus Deus noster per eos mihi fratres jussit, in quibus habitat. Non enim jubet Deus, nisi de sede sua. Deinde, quia tantum avidi fuistis nostri, confitemur, et nos avidi fuimus vestri. Consoletur ergo Deus noster labo
Abbreviated transcription (Latin):
titia hominis in hacuita. nisi exfide iuuere. quȩ
ꝑdilectionemoperatur. Si autem ex fideuiuit.
credat & sibi futurum requiem. postp̃sentem
laborem & illis sempiternos cruciat᷑. post
pręsentem exultationem. Et si fidesperdi¬
lectionem operatur. diligat &iam inimicos.
& quantum in ipso est pro desse illis uelit.
taenim faci&. nesibi obsint illi. cum hoc
uelint. Etquando forte potestatem acce¬
perint. quasi nocendi & dominandi. sur¬
sum corhabeat. ubi einemo noc&. & doct᷑
eruditus ex legedĩ. ut mitigetur adiebus
malignis. donec fodiatur peccatori fouea.
Sienim in lege dñi uoluntas eius est. & in lege
eius meditabitur die acnocte : Cuius con¬
uersatio incęlis est : defirmamento luceat su¬
ꝑ terram. unde istepsalmus titulum dequar¬
to sabbati accepit. quando facta sunt lumi¬
naria : ut omnia faciat sinemur muratione
uerbum uitȩ habens. innatione tortuosa
& ꝑuersa. Sicutenim stellas incęlo non ex¬

Expanded text:
titia hominis in hac vita, nisi ex fide vivere, quae titia hominis in hac vita, nisi ex fide vivere, quae per dilectionem operatur . Si autem ex fide vivit, credat et sibi futuram requiem post praesentem laborem, et illis sempiternos cruciatus post praesentem exsultationem. Et si fides per dilectionem operatur, diligat etiam inimicos, et quantum in ipso est, prodesse illis velit: ita enim faciet ne sibi obsint illi, cum hoc velint. Et quando forte potestatem acceperint quasi nocendi et dominandi; sursum cor habeat, ubi ei nemo nocet, edoctus et eruditus ex lege Dei, ut mitigetur a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Si enim in lege Domini voluntas ejus est, et in lege ejus meditabitur die ac nocte , cujus conversatio in coelis est ; de firmamento lucet super terram: unde iste psalmus titulum de «quarta sabbati» accepit, quando facta sunt luminaria ; ut omnia faciat sine murmuratione, verbum vitae habens in natione tortuosa et perversa . Sicut enim stellas in coelo non ex
Abbreviated transcription (Latin):
q. ita de inceps cȩtera exsequitur. dextra
tatem qua cognoscebantur. quod uiuebant
quod non mortificabant᷑. quod gaudebant.
quod multos ditabant. quod omnia posside¬
bant. Sinistrauero: quodignobiles. & ma¬
lȩ famȩ habebantur. quod seducto resputa¬
bantur quod ignorabantur. occidebantur.
cohercebantur. contristabantur. ege̾re ac
nihil habere uidebantur Etquidmirũ
similites xpĩ. & dextris & sinistris armis dia¬
bolum expugnant : sicut autem pax homi¬
nibus bonȩ uoluntatis. quando sunt alus
odor mortis in mortẽ : sic interitus homini¬
b: malȩ uoluntatis. quando iustis arma si
utilitatem quȩ deipsis sit : sed scđm ipsorũ
iniquitatem. quam diligendo oderant a¬
nimassuas Et non scđm beneficium quod
nobis deipsis prȩstat. honorat eos qui etiã
malis bene utitur : sed secundum malitiam
nitatem in iusti temporalis labor iusti
Sediustus exfideuiuit. Non est enim aliaiuis¬

Expanded text:
que ita deinceps caetera exsequitur, dextra que ita deinceps caetera exsequitur, dextra am, veritatem qua cognoscebantur quod vivebant, quod non mortificabantur, quod gaudebant, quod multos ditabant, quod omnia possidebant; sinistra vero, quod ignobiles et malae famae habebantur, quod seductores putabantur, quod ignorabantur, occidebantur, coercebantur, contristabantur, egere ac nihil habere videbantur. Et quid mirum si milites Christi et dextris et sinistris armis diabolum expugnant? Sicut autem pax hominibus bonae voluntatis , et quando sunt aliis odor mortis in mortem; sic interitus hominibus malae voluntatis, et quando justis arma sinutilitatem, quae de ipsis fit; sed secundum ipsorum iniquitatem, quam diligendo oderunt animas suas: et non secundum beneficium quod nobis de ipsis praestat, honorat eos, qui etiam malis bene utitur; sed «secundum malitiam nitatem injusti, temporalis labor justi: sed justus ex fide vivit . Non est enim alia jus
Abbreviated transcription (Latin):
euit & de cestamur uidam decuius fac
ubis tantum beneficium pręstitit ds̃. &
redicimus. reddidit ei dñs secundum in i¬
atem eiꝰ. & scđm malitiam eius. dis ꝑdidit
dñs. Nonenim illepro nobis tradidit
n sed pro argento quo uendidit eum.
mittebant. Etscientes quidem prȩsentis uitae
dampnum inferebant. nescientes autem futu¬
raeuitȩ lucrum conferebant:. Quicumque
tamen ꝑ seuerauerant inodio iniusto iustorum.
redd& illis dñs secundum iniquitates eorum.
& scđm malitiam eorum disꝑ d& eos. Sicut
enim malis est bonitas iustorum  . bonis pro
dest iniquitas impiorum. Nam & dns dicit
Ego ue̾ni ut quinonuident uideant. & qui ui¬
dent caecifiant. Et apłs. aliis quidem in¬
quit sumus odor uitȩ inuitam. aliis autem
odor mortis in mortem. Malitia uero ini¬
quorum. sinistra sunt arma iustorum : sicut
idem dicit apłs: ꝑ arma iustitiȩ dextra &
sinistra. id est ꝑ głam & ignobilitatem: At¬

Expanded text:
implevit: et detestamur Judam, de cujus facto implevit: et detestamur Judam, de cujus facto nobis tantum beneficium praestitit Deus; et recte dicimus, Reddidit ei Dominus secundum iniquitatem ejus, et secundum malitiam ejus disperdidit eum. Non enim ille pro nobis tradidit Christum, sed pro argento quo vendidit eum: mittebant; et scientes quidem praesentis vitae damnum inferebant, nescientes autem futurae vitae lucrum conferebant: quicumque tamen perseveraverunt in odio injusto justorum, reddet eis Dominus secundum iniquitates eorum, et secundum malitiam eorum disperdet eos. Sicut enim malis obest bdest iniquitas impiorum. Nam et Dominus dicit, «Ego veni, ut qui non vident videant, et qui vident coeci fiant» : et Apostolus, «Aliis quidem,» inquit, «sumus odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem» . Malitia vero iniquorum, sinistra sunt arma justorum; sicut idem dicit apostolus, «Per arma justitae dextra et sinistra,» id est, «per gloriam et ignobilitatem» : at
Abbreviated transcription (Latin):
oss inimicos ues tros.
nefacite his quiuos oderunt. & oratepro eis
nios ꝑsequuntur. Hinc ipse di abolus uin
hinc uictoriȩ corona ꝑcipitur. Ecce
unta nõbis drus prȩstat dem̃alis hominib
aner secundumliel qđ deillĩs nobis prȩstat.
eundum malitiam eorum r&ribii& eĩs
eenim quantum nobis prȩstitit. deipso in¬
issimo scelere iudȩ traditoris. Iudas quip
uididit ad passionem filium dĩ. & ꝑpassio¬
nsilii dĩ. omnes gentes redemptȩ sunt ad
lam: nec tamen prosalute gentium merces
lita est iudȩ: sed pro eius malitia debitum sup¬
dum retributum illi. Namsi traditio xpĩ¬
ufilio proprio non peꝑcit: sed pronobis
nradidit pronobis oblationem & hostiam
nodorem suauitatis. Et iterum. sicut¬
ninquit dilexit eccłam. & seipsum tradi
ipoea. Ettamen grãs agimus dõ patri.
ico filio non peꝑcit: sed pronobis tradi
um. Crãs agimus ipsi filio. qui seipsum
udit pronobis. & in eo uoluntatem patris

Expanded text:
 inimicos vestros, benefacite his qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Hinc ipse diabolus vincitur, hinc victoriae corona percipitur. Ecce quanta nobis Deus praestat de malis hominibus: nec tamen secundum id quod de illis nobis praestat, sed secundum malitiam eorum retribuet eis. Videte enim quanta nobis praestitit de ipso immanissimo scelere Judae traditoris. Judas quippe tradidit ad passionem Filium Dei, et per passionem Filii Dei omnes gentes redemptae sunt ad salutem: nec tamen pro salute gentium merces reddita est Judae, sed pro ejus malitia debitum supplicium retributum est. Nam si traditio ChrQui Filio suo non pepercit, sed pro nobis tradidit pro nobis oblationem, et hostiam Deo in odorem suavitatis; et iterum: Sicinquit, «dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea» . Et tamen gratias agimus Deo Patri, qui unico Filio non pepercit, sed pro nobis tradidit eum; gratias agimus ipsi Filio, qui seipsum tradidit pro nobis, et in eo voluntatem Patris
Abbreviated transcription (Latin):
nen amen dico uobis. Sufficiebat amenu
in. quare amen amen: nisiquia ipsarepeti
confirmatio est : In psalmis ergo inquit iu¬
pomnes deos. Propterea ergo iubilemus illi:¬

Expanded text:
«Amen, amen dico vobis» ; sufficiebat «Amen» «Amen, amen dico vobis» ; sufficiebat «Amen» unum; quare, «Amen, amen,» nisi quia ipsa repetitio confirmatio est? «In psalmis» ergo, inquit, «ju, et rex magnus super omnes deos:» propterea ergo jubilemus illi
Abbreviated transcription (Latin):
amplius laudatur medicus. quanto plus despeis¬
batur ȩgrotus. Confitere itaq peccatatiuas
magis desperabas de tepropter iniquitauts u
Tanto enim maior laus est ignoscentis. quans
maior ex aggeratio est peccata confitents¬
U onergoputemus recessissenos alaude can
sihanc confessionem hic in telligimus quaicds¬
fitemur pec cata nra. Et hoc ad laudencans¬
ci ꝑtin&: quiacum peccata nrã cognosane
dĩ głam commendamus. Preoccipen
faciem ei in confessione. & in psalmisi¬
lemus illi. Iam diximus quid sit ubilar
repetitum est ut confirmetur in faciends
hrepetitio. exhortatio est. Nonenim iam
litisumus. ut ammoneri nos uelimus quedicta
superius. ut iubilemus: sed plerumq. in af¬
nu animi repetitur uerbum quod notum erat.
nut innotescat .: sed utipsa repetitio faciat con¬
imationem. Repetitur enim ad intelligen
affectum dicentis Inde est quod dicitdns.

Expanded text:
amplius laudatur medicus, quanto plus desperaamplius laudatur medicus, quanto plus desperabatur aegrotus. Confitere itaque peccata tua, quo magis desperabas de te propter iniquitates tuas. Tanto enim major laus est ignoscentis, quanto major exaggeratio est peccata confitentis. Non ergo putemus recessisse nos a laude cantici, si hanc confessionem hic intelligimus, qua confitemur peccata nostra: et hoc ad laudem cantici pertinet; quia cum peccata nostra cognoscimus, Dei gloriam commendamus. «Praeveniamus faciem ejus in confessione.» 5. «Et in psalmis jubilemus illi.» Jam diximus quid sit jubilare; repetitum est, ut confirmetur in faciendo: ipsa repetitio exhortatio est. Non enim jam obliti sumus, ut jam moneri nos velimus, quae dicta sint superius, ut jubilemus: sed plerumque in affectu animi repetitur verbum quod notum erat, non ut innotescat, sed ut ipsa repetitio faciat confirmationem; repetitur enim ad intelligendum affectum dicentis. Inde est quod dicit Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
tibi pater dnẽ cȩli & terrȩ : quia abscondisti
asapientibus & prudentibus. & reue lasticip
uulis. Numquid quia xp̃s confitebatu
nitenserat: illum i hilpeniterepoterat
nihil culpabiliter fecerat. sed confitebatiri
laude patris. Ergo quia & hic exultations
locus est: forteillam debemus intelligera
fessionem quȩ est in laudedĩ. unde est lust
tici: ut non hic intelligamus confitenti ppus¬
tentium. sed laudantium. Et quidem quos
continuo nos am mon& dequadam confesit¬
ne cumait. Prȩueniamus faciem eius inco¬
fessione. Quid est prȩueniamus faciemeus
in confessione : Uenturus est: prȩuenianis
faciem eius in confessione. Prius ante qun
ueniat. nos confitendo dampnemus quase¬
cimus : ut ille quod coron& non quod danpi
inueniat: Num quid autem & hoc nonpe
adlaudem dĩ quando confiteris peccatatu
Immo uero maxime ꝑtin& ad laudemdi. Q¬
remaxime ꝑtin& ad laudem dĩ: Quiatio

Expanded text:
tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Numquid quia Christus confitebatur, poenitens erat? Illum nihil poenitere poterat, quia nihil culpabiliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo quia et hic exsultationis locus est, forte illam debemus intelligere confessionem quae est in laude Dei: unde et «Laus cantici,» ut non hic intelligamus confessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam confessione cum ait: «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Quid est, «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Venturus est; «Praeveniamus faciem ejus in confessione,» prius: antequam veniat, nos confitendo damnemus quod fecimus, ut ille quod coronet, non quod damnet, inveniat. Numquid autem et hoc non pertinet ad laudem Dei, quando confiteris peccata tua? Imo vero maxime pertinet ad laudem Dei. Quare maxime pertinet ad laudem Dei? Quia tanto
Abbreviated transcription (Latin):
mare & ipsefecit illud. & aridam terrã ma
nus finxerunt. Iubilemus illi: Sed hȩc om̃ia
sibi uelint sicongruent̃ discutiantur. tem¬
sforte non sufficit: Sedrursus si poenitus negli¬
tir. debitores remanebimus: Breuit̃ itaq̃.
nempore quantum perstringere potium
pite : quia & pauca semina uberrimã messẽ
nunt. si sit terra fructifera: Primum quare
uemus quarelaudemus. hoc posuit : qm̃ dĩ
nis. ciu exultamus. cuilaudes canticida&mus
÷ sed non nobis: A postolus enimait. Nam
ssunt quidicuntur dii. siueucȩlosiue inter
quem ammodum sunt multidii. & domini
Magnificentius tibi & breuius commen

Expanded text:
mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt:» jubilemus illi. Sed haec omnia quid sibi velint, si congruenter discutiantur, tempus forte non sufficit: sed rursus si penitus negligantur, debitores remanebimus. Breviter itaque pro tempore, quantum perstringere potuerimus, accipite; quia et pauca semina uberrimam messem referunt, si sit terra fructifera. 6. «vers.» 3. Primum quare jubilemus, quare laudemus, hoc posuit: «Quoniam lamus, cui exsultamus, cui laudes cantici dicimus; sunt, sed non nobis. Apostolus enim ait: «Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemadmodum sunt dii m. Magnificentius et brevius tibi commen
Abbreviated transcription (Latin):
: Sienim placuerit dñõ tuo ꝑmittere. ut aliquis
onotibi noceat. aut aliquis sps tibinoceat: e men-¬
ubit teutilames ad eum : Emendans emendauit
dedñs & mortinontradiditme: Ergoc on fun-¬
untur om̃s qui ad orant sculptilia: quiglorian.¬
ur insimulacrissuis : Ad orate eum om̃s angłi
ient qui ab angłis ad oratur: Adorate eum
nis angłi eius: Ad or& angelusille. qui missus ẽ
ul cornelium: Nameum adorans. corneliummi¬
uaadorant eum om̃s angłi eius: Quid audi-¬
ut syon: Eccequodaudiuit : Annuntiaue¬
unt celiiustitiam eius. & uideruntomnespo-

Expanded text:
ris? Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut aliquis ris? Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut aliquis homo tibi noceat, aut aliquis spiritus tibi noceat; emendabit te, ut clames ad eum: «Emendans emendavit me Dominus, sed morti non tradidit me» . Ergo, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Adorate» «eum omnes Angeli orent qui ab Angelis adoratur. «Adorate eum omnes Angeli ejus.» Adoret angelus ille qui missus est ad Cornelium; nam eum adorans, Cornelium miQuia adorant eum omnes Angeli ejus. Quid audivit Sion? ecce quid audivit: «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo dȩmones i rascuntur si non coluntur sic
angłi indignantur siꝓdõ colantur: Sed nefor¬
tedicat sibicor infirmum. cortrepidum. Er.¬
go si rascuntur daemoniaqui a non coluntur.
timeo offendere dȩmonia: quid tibi facturus
est uł princeps ipsorum diabolus : Si poss&
aliquid: nullus nrm̃ remaner& : Nonne coti¬
die tanta in illum dicuntur orexpĩ anorum.
& crescit seges xp̃ianorum: Quando irasceris
ne quissimo seruotuo: hoc nomen illi imponis
satanas diabole: hoc illi dicis Fortasse in hoc
erras. quia homini hocdicis. & in moderata ira
raperis ad conuiciandam imaginem di : Tam̃
hoc elegis quodeidicas quod ualde detestaris:
piss& illenon sciundicar&: Sed non ꝑmittitur:
oantum facit. quantum ꝑmittitur: Nam & iob
enptare uoluit: & non nisi potestatem quȩ siuit:
abil facer& nisi potestatem accepiss&: Quare
mergo securus eumꝰ ad oras. quo nolen tenemotẽ

Expanded text:
Quomodo daemones irascuntur, si non colantur; sic Quomodo daemones irascuntur, si non colantur; sic Angeli indignantur, si pro Deo colantur. Sed ne forte dicat sibi cor infirmum, cor trepidum: Ergo si irascuntur daemonia quia non coluntur, timeo offendere daemonia. Quid tibi facturus est vel princeps ipsorum diabolus? Si posset aliquid, nullus nostrum remaneret. Nonne quotidie tanta in illum dicuntur ore Christianorum, et crescit seges Christianorum? Quando irasceris nequissimo servo tuo, hoc nomen illi imponis: Satanas, diabole; hoc illi dicis. Fortasse in hoc erras, quia homini hoc dicis, et immoderata ira raperis ad conviciandam imaginem Dei: et tamen hoc eligis quod ei dicas, quod valde detestaris. Si posset ille, non se vindicaret? Sed non permittitur: et tantum facit, quantum permittitur. Nam et Job tentare voluit, et nonnisi potestatem quaesivit ; et nihil faceret, nisi potestatem accepisset. Quare non ergo securus Deum adoras, quo nolente nemo tib
Abbreviated transcription (Latin):
&impleuit templapaganorum. & ꝑsuasit sun¬
lacra: ꝑ suasit illa sacrificia sibi offerri : None
melius erat ut angłos scõs quam ut dȩmones colt¬
rent: Respondent: Non colimus maladenoni
angłos quos dicitis ipsos & nos colimus urtites
dĩ magni & ministeria dĩmagni : Utinam ipsos
colere uelletis. facileabipsis diser&is non illoso¬
lere : Audite angelum doctorem: Docebatque¬
dam discipulum xp̃i: & ostendebat illi multami¬
racula in apocalypsi iohannis: Iuleautem quodũ
sibi demonstrato miraculo uisionis. expauit & mi¬
sit se ad pedes angłi: Etille angelus qui nonquet¬
bat nisigłam dnĩ sui: Surgequid facis inquit
illum ad ora : Nam ego conseruus tuus sum & fra¬
trum tuorum : Quid ergo fr̃s mei : nemo dicat
timeo neirascatur mihi angelus: sinon illum colo
ꝓdõ meo : Tunctibi irascitur. quando ipsum co¬
lere uolueris : Bonus estenim. & dm̃ amat:

Expanded text:
et implevit templa Paganorum, et persuasit simet implevit templa Paganorum, et persuasit simulacra, et persuasit illa sacrificia offerri sibi. Nonne melius erat ut Angelos sanctos, quam ut daemones colerent? Respondent: Non colimus mala daemonia; Angelos quos dicitis, ipsos et nos colimus, virtutes Dei magni et ministeria Dei magni. Utinam ipsos colere velletis: facile ab ipsis disceretis non illos colere. Audite angelum doctorem. Docebat quemdam discipulum Christi, et ostendebat illi multa miracula in Apocalypsi Joannis: ille autem quodam sibi demonstrato miraculo visionis expavit, et misit se ad pedes Angeli; et ille angelus qui non quaerebat nisi gloriam Domini sui, «Surge, quid facis?» inquit, «illum adora; nam et ego conservus tuus sum, et fratrum tuorum» . Quid ergo, fratres mei? Nemo dicat: Timeo ne irascatur mihi angelus, si non illum colo pro deo meo. Tunc tibi irascitur, quando ipsum colere volueris: bonus est enim, et Deum amat.
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus horruerunt : Verba ipsorum
indicant : non suspicamur : Sequitur enĩ
lectio libri eiusdem. & dicit. quomodo mo¬
tisunt tunc paulus & barnabas : Conscide:¬
runt uestimenta sua. & dixerunt. Tiri
fr̃s. quid facitis : Etnos homines sumus pas¬
sibiles. similes uobis: Intendite quomodo
ergo homines boniphibent eos qui illos uo¬
luerant coleretam quam deos. & uoluntpo¬
tius ut ds̃ unus colatur. ds̃ unus adoretur
dõ uni sacrificium offeratur non sibi : Sic
& omnes scĩ angłi. illius głam quȩ runt
quem diligunt : Ad eius cultum. ad euis adora
nonem omnes quos diligunt rapere & inflam mar
student: ipsum illis annuntiant nonse : qm̃ angi¬
eius sunt: & quia milites sunt. nonnorunt głam
quȩrere nisi imperatoris sui : Si autem suamgan
quȩsierint : trranni dam pnantur: Talis extitit
diabolus. & daemonia id est angłi eius : Arrog¬
uit sibi honorem diuinum & omnibus dȩ moni

Expanded text:
hominibus horruerunt. Verba ipsorum hominibus horruerunt. Verba ipsorum indicant, non suspicamur. Sequitur enim lectio libri ejusdem, et dicit quomodo moti sunt: «Tunc Paulus et Barnabas consciderunt vestimenta sua, et dixerunt, Viri» «fratres, quid facitis? Et nos homines sumus passibiles, similes vobis» . Intendite. Quomodo ergo homines boni prohibent eos qui illos voluerant colere tanquam deos, et volunt potius ut Deus unus colatur, Deus unus adoretur, Deo uni sacrificium offeratur, non sibi: sic et omnes sancti Angeli, illius gloriam quaerunt, quem diligunt; ad ejus cultum, ad ejus adoratejus contemplationem omnes quos diligunt rapere et inflammare student; ipsum illis annuntiant, non se, quoniam Angeli sunt: et quia milites sunt, non norunt gloriam quaerere nisi Imperatoris sui; si autem suam gloriam quaesierint, ut tyranni damnantur. Talis exstitit diabolus et daemonia, id est angeli ejus: arrogavit sibi honorem divinum et omnibus daemoniis;
Abbreviated transcription (Latin):
& sunt sps̃ maligni : Ego dico. qui aintemplis
tius non coluntur nisps maligni : Qui sibi exi¬
gunt suꝑbe sacrificium. & uolunt secolitã¬
quam deos maligni sunt suꝑbi sunt : Tales st̃
& iam homines nonboni qui suam głam quȩ rt̃
& dĩ głam contempnunt: Homines autem
scõs ad tendite. qui sunt similes anglis: Cũ
inueneris hominem. aliquem scm̃ seruũ di.
si uolueris eum colere & ad orare ꝓdõ. ꝓhib&
te : Non uult sibi arrogare honorem dĩ. non
uult tibi ee̾ prodõ : sed tecum ee subdõ: Fȩ¬
cerunt hoc apłi scĩ. paulus & barnabas pͥ¬
dicabant uerbum dĩ in lycaonia: Mirabilia
cum fecissent. ly caonii ciues eius dem regio¬
nis adduxerunt uictimas. & uoluerunt illis
sacrificare : dicentes barnab aniouem. &
paulum mercurium : Illi non sunt delecta¬
ti: Anforte idõsibi im molari Noluerunt.
quia dȩ monibus secomparari ex secrati sunt :
non : Sed quia honorem diuinum ex hiberi

Expanded text:
ti, et sunt spiritus maligni. Ego dico quia in templis ti, et sunt spiritus maligni. Ego dico quia in templis tuis non coluntur nisi spiritus maligni: qui sibi exigunt superbe sacrificium, et volunt se coli tanquam Deos, maligni sunt, superbi sunt. Tales sunt etiam homines non boni, qui suam gloriam quaerunt, et Dei gloriam contemnunt. Homines autem sanctos attendite, qui sunt similes Angelis. Cum inveneris hominem aliquem sanctum servum Dei, si volueris illum colere et adorare pro Deo, prohibet te: non vult sibi arrogare honorem Dei, non vult tibi esse pro Deo, sed tecum esse sub Deo. Fecerunt hoc apostoli sancti Paulus et Barnabas. Praedicabant verbum Dei in Lycaonia. Mirabilia cum fecissent Lycaoniae, cives ejusdem regionis adduxerunt victimas, et voluerunt illis sacrificare, dicentes Barnabam Jovem, et Paulum Mercurium: illi non sunt delectati. An forte ideo sibi immolari noluerunt, quia daemonibus se comparari exsecrati sunt? Non, sed quia honorem divinum exhiberi
Abbreviated transcription (Latin):
l& maliuolus latro. nominare innocentem:
Num quid sifuerit uiuus incensus. minus ar¬
d& siduo ardeant : minus moritur. siduomo¬
riantur: poena illi nonminuit᷑: sed maliuolen¬
tia pascitur: meclimmoriatur : non seminus
moriturum dicens: sed solatium hab& malũ
alterius: Talis est diabolus: Seducereuult
illos. quicum illo puniantur : Et quia non po¬
test fallere iudicem dm̃. non enim nominat
apud illum in nocentem: uera crimina uolens
habere quȩ obiciat. peccata ꝑsuad&: Ecce
quales dominos sibi faciunt. quicolunt de
moniis immolant & nondõ: Nolo uos
socios fieridaemoniorum Nos autem qualem
dm̃ habemus : Auditequid sequatur: Cũ enim
dixiss&. confundantur qui ad orant sculptilia.
& gloriantur insimula crissuis. neex isterent
quasi reddentes rationem desimulacris. & dice¬
rentnon lapides. sed numina colimus: Quȩ nu¬
mina colis: dic mihi. Daemonia colis. ansps̃
bonos. quales sunt angłi : Sunt enim angłiscĩ.

Expanded text:
et malevolus latro nominare innocentem. et malevolus latro nominare innocentem. Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Poena illi non minuitur, sed malevolentia pascitur. Mecum moriatur, non se minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Talis est diabolus; seducere vult illos qui cum illo puniantur: et quia non potest fallere judicem Deum non enim nominat apud illum innocentem, vera crimina volens habere quae objiciat, peccata persuadet. Ecce quales dominos sibi faciunt qui colunt idomoniis immolant, et non Deo: nolo vos socios fieri daemoniorum.» 12. Nos autem qualem Deum habemus? Audite quid sequatur. Cum enim dixisset, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia», «qui gloriantur in simulacris suis:» ne existerent quasi reddentes rationem de simulacris, et dicerent, Non lapides, sed numina colimus; Quae numina colis? dic mihi, daemonia colis, an spiritus bonos, quales sunt Angeli? Sunt enim Angeli sanc
Abbreviated transcription (Latin):
di serti sibi uidentur. quia noncolunt idola.
& colunt daemonia: Etenim fratres sicut di-¬
cit apłs. quȩ im molant gentes de moniis im.¬
molant. & nondõ. Nolo uos inquit socios
niis immolant & nondõ : Dixi nolo uosso apłs. Sc¬
cios fieri de moniorum. Nonergose excusen
quia quasi idolis insensatis dediti non sunt :
Dȩmoniis magis deditisunt. quod est pericu.¬
losius: Namsi tantum idola colerent: sicut
eos non adiuuarent. ita illis nihil nocerent :
Siautem adores & seruias dȩ moniis. erunt
dominitui: Etquierunt domini tui. Inuidi
tui: libertatituȩ necesse est inuideant : Sẽ¬
ꝑ teuelint possidere : semꝑ talem facere qua-¬
lempossint secum trahere: Esteniminsita
maliuolentia quȩdam & ꝑnicies nocendi. is¬
tis malis spiritibus : Caudent demalohomi¬
num. & defallacia nrã sinos fefellerint: pas.¬
cuntur: Etquid quęrunt : non quibus
in aeternum dominentur : sed cum quibus
in aeternum dampnentur : Quomodo so.¬

Expanded text:
diserti sibi videntur, quia non colunt idola, diserti sibi videntur, quia non colunt idola, et colunt daemonia. Etenim, fratres, sicut dicit Apostolus, «Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos,» inquit, «socios niis immolant, et non Deo:» dixit, «Nolo vos fieri socios daemoniorum.» Non ergo hinc se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non sunt; daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita illis nihil nocerent; si autem adores et servias daemonibus, erunt domini tui. Et qui erunt domini tui? Invidi tui: libertati tuae necesse est invideant, semper te velint possidere, semper talem facere, qualem possint secum trahere. Est enim insita malevolentia quaedam et pernicies nocendi istis malis spiritibus: gaudent de malo hominum; et de fallacia nostra, si nos fefellerint, pascuntur. Et quid quaerunt? Non quibus in aeternum dominentur, sed cum quibus in aeternum damnentur; quomodo sol
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ uiuus .ẽ. & semꝑ uixit apud patrem. & pro
nobis mortuus reuixit : Et modo uiuit. & mors
cultra non dominabitur Hancgłam ipsius cog.¬
nouerunt populi: dimittunt templa: currunt
adȩccłas: Confundantur omnes qui ad orant
sculptilia Adhuc quęrunt ad orare sculptilia:
poluerunt deserere idola: deserti sunt ab idolis:
s onfundanturom nes quiadorant sculptilia: qui
glantur insimulacrissuis: At existit nescioquis
disputator. quidoctus sibi uidetur. & ait: Non
ego illum lapidem colo: nec illud simulacrum
quod est sine sensu: Non enim ꝓphetauester
potuitnos sequi a oculos habent & nonuident: & ego
nescio quia illud simulacrum nec animam hab&.
nec uid& oculis. nec audit auribus. Non ego
illud colo: sed ad oro qđ uideo. & seruio eiquẽ
non uideo: Quisest iste : Numen quoddam in¬
quit inuisibile. quod prȩsid& illisi mulacro
Hoc modo reddendo rationem desimulacrissuis

Expanded text:
noster vivus est, et semper vixit apud Patrem, et pro noster vivus est, et semper vixit apud Patrem, et pro nobis mortuus revixit, et modo vivit, et mors ei ultra non dominabitur . Hanc gloriam ipsius cognoverunt populi; dimittunt templa, currunt ad ecclesias. «Confundantur omnes qui adorant sculptilia.» Adhuc quaerunt adorare sculptilia? Noluerunt deserere idola; deserti sunt ab idolis. «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis.» Sed existit nescio quis disputator qui doctus sibi videbatur et ait: Non ego illum lapidem colo, nec illud simulacrum quod est sine sensu; non enim Propheta vester potuit nosse quia oculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, invisibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis,
Abbreviated transcription (Latin):
pulam: Quare : Nisi amando illum : Etuos a-
natexp̃m: tanta enim spectaculap̃buit : in quone¬
nopotest dicere aliquid se rep̃ hensionis inueni.¬
r: illum qui uincit scłm: Nam & aliquandoquẽ
inac quisq: intheatro. uinciturinillo : Nemo
impete : adducite : attrahite quospotestis:
ituri estote: adeum adducitis quiñ displic& ui¬
dentibus: & rogate illum ut illumin&
os & benespectent: annuntiauerunt caeli
ustitiam eius: & uiderunt om̃s populigłam eiꝰ:¬
onfundantur om̃s qui ad orantsculptilia : Non¬
nefactum est : non ne confusi sunt: nonne cotidie
confunduntur: Sculptilia enim sunt. manu
facta idola: Quareiam confunduntur omnes
quiadorant sculptilia: Quiauiderunt omnes
populigłam eius: Iam omnes populigłam
ap̃i confitentur: erubescant qui ad orant lapides:
Quialapides illimortui erant: Nos uiuum lapi.¬
dẽ inuenimus: Immo lapides illinum quã uixe¬
runt. ut nec mortui dicantur: Lapis autem

Expanded text:
raulam? Quare, nisi amando illum? Et vos amate raulam? Quare, nisi amando illum? Et vos amate Christum. Tanta enim spectacula praebuit, in quo nemo potest dicere aliquid se reprehensionis invenire, ille qui vicit saeculum. Nam et aliquando quem amat quisque in theatro, vincitur in illo. Nemo bescere. Arripite, adducite, attrahite quos potestis: securi estote, ad eum adducitis, qui non displicet vindetibus; et rogate illum ut illuminet eos, et bene spectent. «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi onfundantur omnes qui adorant sculptilia.» Nonne factum est? Nonne confusi sunt? Nonne quotidie confunduntur? Sculptilia enim sunt manu facta idola. Quare jam confunduntur omnes qui adorant sculptilia? Quia viderunt omnes populi gloriam ejus. Jam omnes populi gloriam Christi confitentur: erubescant qui adorant lapides. Quia lapides illi mortui erant, nos vivum lapidem invenimus: imo lapides illi nunquam vixerunt, ut nec mortui dicantur; lapis autem
Abbreviated transcription (Latin):
quos ꝑsequebantur : Cum enim uidemus duos
unũ irascentem. alterũ patient̃ ferentẽ : qusoꝵ
mano talespectaculum contueri Ponite uobs
ante o culos hominem iniquum. cõmotũ animo
trucem uultu. flam mantibus oculis. scintillan¬
tibus uerbis. ferri in hominis necem : indepredi¬
tionem: in in iurias. in contumelias . non secipgre.
non setenere: alterũ patient̃ excipientẽ ur¬
ba. plagas. quicquid ille inferre uoluerit. &
ꝑcutientim axillam parantem & alteram
Cum uideris hinc furias in delenitatem. hincra
indepatientiam: hinc flammas in detole.¬
rantiam : dubitabis ꝓnuntiare quiseorũ as¬
deat : poenam quis patiatur: illene cuiusaor¬
pus uexatur. ancuius animus uastatur : prop¬
terea & isaias ꝓphetadixit: Nunc ignis ad¬
uersarios comedit: Quid est nunc: Antquã¬
obem terrarum loquendo eis. & ad ducendo cos
idamandum xp̃m: Quantienim hodie ad duxe.¬
unt amicossuos. aut ad pantomĩmum aut adco¬

Expanded text:
quos persequebantur. Cum enim videmus duos, quos persequebantur. Cum enim videmus duos, unum irascentem, alterum patienter ferentem, quis emano tale spectaculum contueri. Ponite vobis ante oculos hominem iniquum, commotum animo, trucem vultu, flammantibus oculis, scintillantibus verbis, ferri in hominis necem, in depraedationem, in injurias, in contumelias, non se capere, non se tenere; alterum patienter excipientem verba, plagas, quidquid ille inferre voluerit, et percutienti maxillam, parantem et alteram: cum videris hinc furias, inde lenitatem; hinc iram, inde patientiam; hinc flammas, inde tolerantiam; dubitabis pronuntiare quis eorum ardeat poenamque patiatur? illene cujus corpus vexatur, an cujus animus vastatur? Propterea et Isaias propheta dixit: «Et nunc ignis adversarios comedet» . Quid est, «Et nunc?» Antequabem terrarum, loquendo eis, et adducendo eos ad amandum Christum. Quanti enim hodie adduxerunt amicos suos, aut ad pantomimum, aut ad cho
Abbreviated transcription (Latin):
ibit: & in flammabit incircuitu in imicoseus.
quo ignedieit fris̃. Ignis antecum prȩibit. &isa¬
mabit incircuitiu inimicos eius : Non arbitut
illo ignedici. inquem mittendi sunt impu illauti¬
mauidiciisententia. quib ad sinistram separaii
cut in euuangelio lectum meminimus dicturise
ite inignem aeternum. qui paratus est diabolo &as¬
głis eus : Non puto deillo ignedici: Vndeho:
non puto : Quia de quodam̃ ignedicit. quiprlit
anteillum: antequam ueniat adiudicium ae¬
tũ .ẽ. prȩire ignem . & in flammare incircuit
id est ꝑ totum orbem terrarum in imi coscius:
Illeignis. posteius aduentum erit: iste autẽans
anteeum prȩibit: Quis est ergo iste ignis : posinꝰ
eum accipere inpoenãmalorũ : possumus in silutꝰ
redemptorum: In poenammalorum quomabꝰ
Quia cump̃dicaretur. xp̃s iratȩ sunt gentes dõ
mouerunt ꝑ secutionem : Quȩira. ignis fut
magis consumens eosqui ꝑsequebantur. quatis

Expanded text:
rcuitu inimicos ejus.» rcuitu inimicos ejus.» De quo igne dicit, fratres, «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus?» Non arbitror de illo igne dici, in quem mittendi sunt impii illa ultima judicii sententia, quibus ad sinistram separatis, sicut in Evangelio lectum meminimus, dicturus est, «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» : non puto de illo igne dici. Unde hoc non puto? Quia de quodam igne dicit, qui praeibit ante illum, antequam veniat ad judicium. Dictum est enim praeire ignem et inflammare in circuitu, id est per totum orbem terrarum, inimicos ejus. Ille ignis post ejus adventum erit; iste autem ignis ante eum praeibit. Quis est ergo iste ignis? Possumus eum accipere in poenam malorum, possumus in salutem redemptorum. In poenam malorum, quomodo? Quia cum praedicaretur Christus, iratae sunt gentes, et commoverunt persecutionem: quae ira ignis fuit, magis consumens eos qui persequebantur, quam eos
Abbreviated transcription (Latin):
nubes & caligo his qui eum non cognouerunt :
Confitentibus autem & humiliantibusse. iustitia
& iudicium correctio sedis eius: Sedem eiusdi¬
cit eos ipsos. quiin eum crediderunt. Deipsis
enim sibi fecit sedem : quia in eis sed & sapientia:
Filius enim dĩ. sapientia dĩ est: Audiamus autẽ
ex alia scriptura. magnum huius intelligentiȩ
documentum : Anima iusti. sedessapientię
Ergo quia isti facti sunt iusti quu eũ credidert᷑:
iustificati ex fide. facti sunt sedesipsius Sed&
in ipsis : iudicans exipsis & dirigens eos : Quare :
Quiamansu&os inuenit. ueluti iumentamitia.
non recalcitrantia. non collum suꝑbũ aduersus
igum eius excutientia: non flagellũ eius retu¬
santia: Facta sunt uimenta eius bona. man¬
sueta: & meruerunt quod dictum est in alio
psalmo. Dirig& mites iniudicio : docebit
mansuetos uiassuas: Proptereaergo illis nubes&
ligo. quia non sunt directi: Mansuetis autem us

Expanded text:
nubes et caligo,» his qui eum non cognoverunt; nubes et caligo,» his qui eum non cognoverunt; confitentibus autem et humiliantibus se, «justitia et judicium directio sedis ejus.» Sedem ejus dicit eos ipsos qui in eum crediderunt: de ipsis enim sibi fecit sedem, quia in eis sedet Sapientia; Filius enim Dei, Sapientia Dei est . Audivimus autem ex alia Scriptura magnum hujus intelligentiae documentum. «Anima justi, sedes sapientiae.» Ergo quia isti facti sunt justi, qui in eum crediderunt; justificati ex fide, facti sunt sedes ipsius: sedet in ipsis, judicans ex ipsis, et dirigens eos. Quare? Quia mansuetos invenit, veluti jumenta mitia, non recalcitrantia, non collum superbum adversus jugum ejus excutientia, non flagellum ejus recusantia: facta sunt jumenta ejus bona, mansueta; et meruerunt quod dictum est in alio psalmo, «Diriget mites in judicio, docebit mansuetos vias suas» . Propterea ergo illis «nubes et caligo,» quia non sunt recti; mansuetis autem,
Abbreviated transcription (Latin):
fluctibus tundi potest. franginon potest. ia¬
gisq ipsa frangit fluctus uenientes quam frangi¬
turab eis : sic & eccłae dĩ pullulantes ꝑ totum or¬
bemterrarum passe sunt ꝑsecutiones undique
frementium infidelium : & eccestant insulae
Q uibus nubes & caligo in circuitueius : Quibus ius¬
titia & iudicium directio sediseius: Nubes &
caligo impiis qui eum non intellexerunt: iusti¬
titia & udicium fidelibus. qui in eum credide¬
runt: Illienim ꝑsuꝑbiam nonuiderunt: illi
ꝑ humilitatem dirigimeruerunt : Audinubes
& nebulam : & audi iustitiam & iudicium:
Ipsedñs ait. Iniudicium ego inhunc mundũ
ueni : utquinon uident uideant. & qui uident
caecifiant: Quid ẽ. quiuident cecifiant : qui
sibi uidereuidentur : quis esapientes putant:
qui non sibi arbitrantur necessariam medicinã:
ipsicȩtifiant. ipsi non intelligant: Qui autẽ
non uident uid eant : quicȩcitatem confitent᷑.
illum inarimereantur: Sic ergo incircuitueiꝰ

Expanded text:
fluctibus tundi potest, frangi non potest, magisque ipsa frangit fluctus venientes, quam frangitur ab eis: sic et Ecclesiae Dei pullulantes per totum orbem terrarum, passae sunt persecutiones undique frementium infidelium, et ecce stant insulae, Quibus «nubes et caligo in circuitu ejus?» Quibus «justitia et judicium directio sedis ejus?» Nubes et caligo impiis, qui eum non intellexerunt; justitia et judicium fidelibus, qui in eum crediderunt: illi enim per superbiam non viderunt, illi per humilitatem dirigi meruerunt. Audi nubes et nebulam, et audi justitiam et judicium. Ipse Dominus ait: «In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant» . Quid est, «qui vident caeci fiant?» Qui sibi videre videntur, qui se sapientes putant, qui non sibi arbitrantur necessariam medicinam, ipsi caeci fiant, ipsi non intelligant. Qui autem «non vident, videant:» qui caecitatem confitentur, illuminari mereantur. Sit ergo «in circuitu ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ut patrem nrm̃ potius audiremis
Sed & hoc bonum est: ut patri obaea¬
amus. Quia ergo uissit nobis quidignaur
orare pronobis: de prȩsenti psalmo quod dñsa
tatiurȩ̃. Est autem psalmititulus. lauscam
ipsidauid. Laus cantici. & hilaritatem sig¬
ficat quia cantus est : & deuotionem. quial
est. Quid enim magis homo debet laudare
quam id quod sicplac&. ut non possit displ¬
cere : Securitas ergo laudis. in laudedĩ est
Ib ilaudator securus est. ubi nontim & nedela
erubescat. Etlaudemus ergo & cantemus
est cum uoluntate & cum lȩtitia laudemus
Quid autem laudaturi sumus. ipsepsalmu
quentibus uersibus indicat nobis.

Expanded text:
ut patrem nostrum potius audiremus; sed et hoc bonum est ut patri obediamus. Quia ergo jussit nobis, qui dignatur orare pro nobis, de praesenti psalmo quod Dominuitati Vestrae. Est autem Psalmi titulus, «Laus cantici ipsi David. Laus cantici» et hilaritatem significat, quia cantus est; et devotionem, quia laus est. Quid enim magis homo debet laudare, quam id quod sic placet, ut non possit sibi displicere? Securitas ergo laudis in laude Dei est. Ibi laudator securus est, ubi non timet ne de laudato erubescat. Et laudemus ergo, et cantemus; hoc est, cum hilaritate et cum laetitia laudemus. Quid autem laudaturi sumus, ipse Psalmus sequentibus versibus indicat nobis.