comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ deo donante uidere concedit᷑ disserẽ
ritatem. Ut aũt nos exerceret sermo
diuiñ. ñ res in ꝓnitii sitas s in abdi¬
to scrutandas. et exabdito eruendas.
maiore studio fecit inquiri. Nõ itaq
ip̃ius abstulisset. S dixit d̾s caritas
est ut incertũ sit: et iõ requirendum
utrũ d̾s pr̃ sit caritas an d̾s filius an
ritatẽ ꝙ ip̃a caritas sit ulla sb̃a que
dei digna sit noĩe. s ꝙ donũ sit dei: sic̃
ditum ẽ deo qm̃ tu es patientia mea.
sic̃ alibi legitur: qm̃ ab ipso ẽ patĩa
mea. Hunc quippe sensum facile re¬
fellit scͥpturaꝵ ipsa locutio. Tale est
eĩ tu es patientia mea: quale est dñe
similia: Non ẽ aũt dictum dñe caritaᷤ
mea aut tu es caritas mea. aut tu d̾s
cernit. intellectũ a dño: ñ expositionẽ
querat a nobis. Non eĩ aꝑtius qͥeqͣm
possumꝰ dicere. ds̃ gͦ caritas est. Utrũ
aitt pr an filius an sp̃c sc̃s an ipsa¬
trinctas qr et ip̃a ñ tres dii s d̾s est

Expanded text:
ntum deo donante uidere concedimur, dissereritatem. ut autem nos exerceret sermo diuinus, non res in promtu sitas, sed in abdito scrutandas, ex abdito eruendas maiore studio fecit inquiri. non ita diistius abstulisset; sed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an deus filius an ritatem, quod ipsa charitas sit ulla substantia quae Dei digna sit nomine, sed quod donum sit Dei, sicut dictum est Deo: Quoniam tu es patientia mea: sicut alibi legitur: Quoniam ab ipso patientia mea. Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim: Tu es patientia; mea quale est: Domine, similia. Non est autem dictum: Domine, charitas mea, aut, Tu es charitas mea, aut Tu Decernit intellectum a Domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quidquam possumus dicere. Deus ergo charitas est utrum autem Pater, an Filius, an Sptrinitas, quia et ipsa non tres di, sed deus est
Abbreviated transcription (Latin):
sum dicens pr̃ genuit u̾bũ. sͥ equale
ꝑ oĩa. Non eĩ seip̃m integre ꝓfecte q
dixisset si aliquid minus ant ampli¬
us eẽt in eiꝰ u̾bo qmͣ in ip̃o. Ibi sũme
illud agnoscit᷑. est est. non non: et iõ
hr̃e aliqͥd hoc u̾bum ñqͣm potest qr ĩ¬
mutabilit̃ sic se ht̃ ut se hr̃ de quo est.
Non eĩ potest filius a se facere quicꝙͣ.
nisi ꝙ uiderit prẽm facientem. Poten¬
ter hoc ñ potest: nec est infirmitas
ista s firmitas. qr falsa eẽ ñ potest
u̾tras. Nouit itaq oĩa d̾s pr̃ in se ip̃o.
nouit in filio: s in serp̃õ tamꝙͣ se ip¬
sum: in filio tamqͣm u̾bum suũ. ꝙ est
de his oĩb que st̃ in seip̃o: omĩa. Simi¬
lit̾ nouit et filius in se scilicet. tãqͣm
ea que nata st̾ de his que pr̃ nouit in
seip̃o. In pre aũt ramꝙͣ ea de quib nata

Expanded text:
sum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale sum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in ipso. Ibi summe illud agnoscitur, Est, est; Non, non . Et idhabere aliquid hoc Verbum nunquam potest: quia immutabiliter sic se habet, ut se habet de quo est. Non enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Potenter hoc non potest, nec est infirmitas ista, sed firmitas, qua falsa esse non potest veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se ipso: in Patre autem, tanquam ea de quibus nata
Abbreviated transcription (Latin):
illi. sic et postqͣm consumata st̃. Sic ĩ¬
quit. nõ aliter. Et anteqm crearent᷑.
et postqm consũmata st̃. sic ei nota st̃.
liud sapere aluid eẽ. s ꝙ est sapere hoc
ẽ et eẽ: sicut insuꝑiorib libris seꝑe iã
diximꝰ. nr̃a u̾o scientia in reb płimis
ꝓpt̾ea et amissibilis et receptibilis: qr
ñ hoc est nobis eẽ ꝙ scire uel sapere.
q̃m eẽ possumus etiã si nesciamus ne¬
q saꝑiamꝰ ea que aliunde didicimus.
ꝓpt̾ hoc sicut nr̃a scĩa illi scĩe dei. sic
dissimile est illi uerbo dei ꝙ natum
est de patris essentia. Tale est aũt ac si
sapĩa. Uerbũ ergo dei prĩs ungenitꝰ
filius. ꝑ oĩa patri similis est et eqͣ
entia de sapĩa. essentia de essentia ẽ.¬
ille pr̃. ac ꝑ hoc nouit oĩa que nouit pr̃
sz ei nosse de patre est sieut eẽ. Nosse eĩ
et eẽ. ibi unũ est: et iõ pr̃i sicut eẽ ñ ẽ
a filio ita nec nosse. ꝓinde tamꝙͣ serꝑ¬

Expanded text:
illi; sic et postquam consummata sunt . Sic, inilli; sic et postquam consummata sunt . Sic, inquit, non aliter, et antequam crearentur, et postquam consummata sunt, sic ei nota sunt.liud sapere, aliud esse; sed quod est sapere, hoc est et esse, sicut et in superioribus libris saepe jam diximus. Nostra vero scientia in rebus plurimis propterea et amissibilis est et receptibilis, quia non hoc est nobis esse quod scire vel sapere: quoniam esse possumus, etiamsi nesciamus, neque sapiamus ea quae aliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra scientia illi scientiae Dei, sic dissimile est illi Verbo Dei quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si Verbum Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalisentia de sapientia, essentia de essentiaille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ip
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ faciendũ qͥd quib et qñ nuntian-¬
dũ sit. Nam et nos oramus eũ: nec ta-¬
men necessitates nr̃as docemꝰ eum.
Nouit eĩ ait u̾bum eiꝰ pater ur qͥd
uobis necessariũ sit: pͥusqͣm petatis
ab eo. Nec ista ex aliquo tempore cog¬
nouit ut nosset s fitura omĩa tem¬
poralia: atq in eis etiã quid et qͣn ab
illo petituri fu̾amus et quos et de qͥb
reb ł exauditurꝰ uel ñ exauditurus
eẽt sine initio ante p̾sciuit. Uniu̾sas
aũt creaturas suas et spiritales ⁊ cor
porales ñ qr st̾ iõ nouit s iõ sunt qͥ a
nouit. Non eĩ nescint que fu̾at crea¬
turꝰ. Quia gͦ scuiit creauit. ñ qr creauͣ
sciuit nec aliter ea sciuit creata qm cie¬
anda. Non eĩ eius sap̃ie aliquid accessit
ex eis. s illis existentib sicut oporte¬
bat et qñ oportebat illa mansit ut e¬
rat. Ita et scriptũ est in libro ecclesisti¬
co. ante qͣm crearent᷑ omĩa nota sunt

Expanded text:
sibi faciendum, quid, quibus, quando nuntiasibi faciendum, quid, quibus, quando nuntiatum sit. Nam et nos oramus eum, nec tamen necessitates nostras docemus eum Novit enim, ait Verbum ejus, Pater vester quid vobis necessarium sit, priusquam petatis ab eo . Nec ista ex aliquo tempore cognovit, ut nosset: sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et porales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut oportebat, et quando oportebat, illa mansit ut erat. Ita et scriptum est in libro Ecclesiastico: Antequam crearentur, omnia nota sunt
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi significati st̃. Et tñ alio loco
ip̃e saluator oportebat inqͥt ĩpleri oĩa
q̃ scͥpta st in lege et ꝓphetis et psalmis
de me. Hic rursus ꝓphaꝵ nom̃ exceꝑ¬
tis psalmis intelligi uoluit. Sr̃
aliis exemplis doceri potest multaꝵ
rerꝵ uocabula et uniu̾salit̾ poni. et
ꝓprie quibdã reb ad hi beri. nisi ĩ re
aꝑta uitanda sit longitudo sermonis.
Hoc iõ dixi neqͥsqͣm ꝓpt̾ea nos incõue¬
nient̾ existunet caritatem appellare

Expanded text:
 etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco  etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicialiis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconuenienter existimet caritatem appellare
Abbreviated transcription (Latin):
qͥeqͥd uuigentto u̾bo declit. gignendo
dedit. Sic gͦ eum genuit. ut eciam
de illo donum cõmune ꝓced̾et: et sp̃c¬
sc̃s. sp̃c eẽt amboꝵ. Non est gͥ accipi¬
enda tͣnͣseunt᷑ s diligenter intuen¬
da inseꝑabilis trinitatis ista distĩe¬
tio. Hinc eĩ ftm est ut ꝓprie dei u̾bũ
⁊̃ dei sapĩa diceret᷑. cum sit sapĩa et pr
caritas nuncupanda ẽ quid aptius ꝙͣ
ut hoc sit sp̃ sc̃s. ut scilit in illa sim¬
plici sũmaq natura ñ sit aliud sb̾a
filio siue in sp̃u scõ. et tñ ꝓprie sp̃e sc̃s¬
turaꝵ significant᷑ eloquia: Nam ex
ꝓpħ̾a isaia testimoniũ ponens apłs
ubi ait in aliis linguis et in aliis la¬
biis loqͣr ppło huic p̾misit tn in lege
scͥptũ est. Et ip̃e dñs. In lege inqͥt eoꝵ
scriptũ ẽ qr oder̾t me gratis cũ hoc le¬
gatur in psalmo. Aliq̃n aũt ꝓprie uo¬
cat᷑ lex que data ẽ ꝑ moysen scd̾m qd̃
his duob p̾ceptis tota lex pendet et
ꝓphe. Hic utiq ꝓprie lex appellata est

Expanded text:
quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo donum commune procederet, et Sps esset amborum. non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis trinitatis ista distinctio. hinc enim factum est, ut proprie dei uerbum etiam dei sapientia diceretur, cum sit sapientia et caritas nuncupanda est, quid aptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia filio siue in spiritu sancto; et tamen proprie sturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen, secundum quod his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est
Abbreviated transcription (Latin):
ille nascendo. Et oĩa que st̃ in eoꝵ scĩa
in eoꝵ sapĩa. in eoꝵ essentia unꝰquisq
eoꝵ simul uidet ñ particłatim aut
singillatim uelut alt̾nante conspe¬
ctu hinc illut et inde huc. et rursus ĩ¬
de uel inde in alind atq aluid ut ali¬
qua uidere ñ possit nͥ non uidens alia
s ut dixi simul oĩa uidet quoꝵ nullũ¬
lud ꝙ non ht̃ sonũ neq cogitationẽ
soni s eiuis rei qͣm uidendo intꝰ dicimꝰ
et iõ nullius lingue est atq inde ut¬
cũqz simile est in hoc eniginate illi u̾¬
bo dei ꝙ etiam d̾s est: qm̃ sic et hoc de
nr̃a nascitur ꝙadmodum et illud de
scĩa prĩs natum ẽ. Nostrũ gͦ tale uer¬
bum ꝙ inuenimꝰ esse ut ciumq illi si¬
mile. qnͣtum sit etiã dissimile sieut a
nob̾ dici potuerit ñ pigeat intueri.
Numqͥd uerbũ nr̃m de sola scĩa nr̃a
nascitur: Nonne multa dicimus eti¬
am q̃ nescimꝰ: Nec dubitantes ea di¬
cimꝰ: s uera eẽ arbitrantes. Que si

Expanded text:
Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nullulud quod non habet sonum neque cogitationem soni, sed ejus rei quam videndo intus dicimus, et ideo nullius linguae est; atque inde utcumque simile est in hoc aenigmate illi Verbo Dei, quod etiam Deus est, quoniam sic et hoc de nostra nascitur, quemadmodum et illud de scientia Patris natum est: nostrum ergo tale verbum, quod invenimus esse utcumque illi simile, quantum sit etiam dissimile sicut a nobis dici potuerit, non pigeat intueri.Numquid verbum nostrum de sola scientia nostra nascitur? Nonne multa dicimus etiam quae nescimus? Nec dubitantes ea dicimus, sed vera esse arbitrantes: quae
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ñ cogitat᷑ potest tñ ueracit̾ cogtra¬
ri u̾bum eẽ tam perpetuũ qmͣ scien¬
qua nascit᷑ si eiꝰ ñ ht̃ formã. et iõ ĩa
uocat᷑ u̾bum qr potest hr̃e.: Tale ẽ eĩ
ac si dicatur. so iam uocandum ẽẽ u̾

Expanded text:
quando non cogitatur, potest tamen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scienqua nascitur, si ejus non habet formam, et ideo jam vocatur verbum quia potest habere? Tale est enim ac si
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ñ cum m̃timur: s cum fallim᷑.
Cũ aũt dubitamꝰ. ñdum ẽ u̾bũ dere de
qua dubitamꝰ: s de ipsa dubitatõe u̾bũ
est. Qmͣuis eĩ ñ nouerimꝰ anuerũ sit ũ¬
de dubitamꝰ: tñ dubitare nos nouimus.
Ac ꝑ hoc cum hoc dicimus. uerũ u̾bum
ẽ: q̃m ꝙ nouimus dicimꝰ. Qͥa ꝙ etiam
m̃tiri possumꝰ: ꝙ cũ facimꝰ utiq uolẽ¬
tes et scientes falsum u̾bum habemꝰ
ubi uer u̾bũ est m̃tiri nos: hoc enum
scimꝰ. ⁊ cum m̃titos nos eẽ confitemͣ
uer dicimꝰ: ꝙ scimꝰ eĩ dicimꝰ. Scimus
namq. nos eẽ m̃titos. Uerbum aũt il¬

Expanded text:
non cum mentimur, sed cum fallimur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per hoc cum hoc dicimus, verum verbum quod novimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confitemur, verum dicimus: quod scimus enim dicimus; scimus namque nos e
Abbreviated transcription (Latin):
s a pr̃e illi est omne ꝙ loquitur cum
ip̃m pr̃ unice loqͥtur. Et magna illiꝰ
uerhi potentia est ñ posse mentiri. qr
ñ potest eẽ illic: est et ñ. s est est. nõ nõ.
Ac eĩ nec u̾bum dicendũ est ꝙ uerũ nõ
ẽ: sit ita: libens assentior: quid cũ uerx¬

Expanded text:
 a Patre illi est omne quod loquitur, cum ipsum Pater unice loquitur: et magna illius Verbi potentia est, non posse mentiri; quia non potest esse illic Est et non , sed Est, est; Non, non. At enim nec verbum dicendum est, quod verum non est. Si ita, libens assentior. Quid, cum ver
Abbreviated transcription (Latin):
riuntur: atq iõ cum illa iam ñ sint ĩ
notitia nr̃a nos tn sumꝰ. et cũ scĩa nt̃a
aĩo lapsa ꝑierit a nobis: nos tñ ui¬
uimꝰ. Illa etiã que ita sciunt᷑ ut nũꝙͣ
excidere possint qm̃ p̾sentia st̃̾ et ad
ip̃ius animi naturam ꝑtinẽt ut ẽ
illud ꝙ nos uiu̾e scimus. Manet eĩ
hoc ꝙͣ diu animꝰ manet. et qr semꝑ
manet animus: et hoc sꝑ manet. Id
gͦ et si qua repperiunt᷑ similia in qͥb
ymago dei potius intuenda ẽ etiam
u̾bum nr̃m nt̃a cogitatione dicatur:
inuenire difficile est. Sempit̾nũ est
eĩ animo uiu̾e. sempit̾nũ est scire qd̃
uiuit: nec tñ sempti̾nũ est cogitare
uitam suã ł cogitare scientiam utre
sue: qm̃ cũ aliud atq aliud ceꝑit hoc
desinet cogitare qͣmuis ñ desinat sci¬
re. Ex quo fit ut si potest eẽ in animo
aliqua scĩa sempiterna. et sempiter¬
na eẽ ñ potest eiuslem scĩe cogitato.
gitatõe non dr̃: Solus d̾s intellegat᷑

Expanded text:
riuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia nostra animo lapsa perierit a nobis, nos tamen vivimus. 25. Illa etiam quae ita sciuntur, ut nunquam excidere possint, quoniam praesentia sunt, et ad ipsius animi naturam pertinent, ut est illud quod nos vivere scimus manet enim hoc quamdiu animus manet, et quia semper manet animus, et hoc semper manet: id ergo et si qua reperiuntur similia, in quibus imago Dei potius intuenda est, etiaverbum nostrum nostra cogitatione dicatur, invenire difficile est. Sempiternum est enim animo vivere, sempiternum est scire quod vivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel cogitare scientiam vitae suae; quoniam cum aliud atque aliud coeperit, hoc desinet cogitare, quamvis non desinat scire. Ex quo fit, ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non potest ejusdem scientiae cogitatio, gitatione non
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am uno simul conspetu uidebimꝰ.
Tam̃ cũ et hoc fu̾it. si et hoc fu̾it for¬
mata erit creatura que formabilis fu¬
it. ut nichil iam desit eiꝰ forme ad qͣm
ꝑuenire deberet. S tn eoeqͣnda ñ erit
illi simplicitati ubi ñ formabile ali
qͥd formatũ uel reformatũ est. s for¬
ma neq in formis. neq informata
ip̃a ibi eterna est immutabilisq sũ¬

Expanded text:
ram uno simul conspectu videbimus: ram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura quae formabilis fuit, ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda non erit illi simpquid formatum vel reformatum est, sed forma neque informis, neque formata ipsa ibi aeterna est immutabilisque sub
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Cogitatio qͥppe nr̃a ꝑueniens ad id
ꝙ scimus atq inde formata u̾bũ no¬
strũ uerx est. Et iõ uerbũ dei sñ cogita¬
tõe dei debet intelligi. ut forma ipsa
cunt᷑ quidem ⁊̃ in scͥpturis scĩs cogita¬
toẽs dei s eo locitõis mͦ quo ibi et obli¬
uio dei dr̃. que utiqz ad ꝓprietatem in
deo nulla est. Qmobrem cum tanta sit
ñc in isto enigiate dissimilitudo dei
et u̾bi dei in qua tñ ñ nulla similitu¬
do cõꝑta est. Illud quoq fatendum
ẽ ꝙ etiã cum similes ei fu̾imꝰ qñ eũ
idebimꝰ siciti ẽ. ꝙ itiq qui dixit
hanc ꝓculdubio que nunc est dissi¬
miltrudinẽ attendit nec tunc na¬
ture illius erimꝰ equales. Semꝑ eĩ
natura minor est faciente: que frã
est. Et tunc quide u̾bum nr̃m ñ erit
falsum. qr neq m̾̃tiemur neq falle¬
niur. Fortassis etiã ñ er̃t uolubiles
nr̃e cogitationes ab aliis in alias eũ¬
tes atq redeuntes. s omnẽ scĩam¬

Expanded text:
dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa cuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo, quo ibi et oblivio Dei dicitur, quae utique ad proprietatem in Deo nulla est. 26. Quamobrem cum tanta sit nunc in isto aenigmate dissimilitudo Dei et Verbi Dei, in qua tamen nonnulla similitudo comperta est; illud quoque fatendum est, quod etiam cum similes ei erimus, queum sicuti est quod utique qui dixit, hanc procul dubio quae nunc est dissimilitudinem attendit, nec tunc natura illi erimus aequales. Semper enim natura minor est faciente, quae facta est. Et tunc quidem verbum nostrum non erit falsum, quia neque mentiemur, neque fallemur: fortassis etiam volubilestrae cogitationes ab aliis in alia euntes atque redeuntes, sed omnem sci
Abbreviated transcription (Latin):
uerꝵ qũ illud ꝙ nos dixi uolubili
motione lactare. ad id ꝙ scimus ꝑue¬
nit atq inde formata euis oĩmodã
similitudinẽ capiens. ut qͦmͦ res q̃
ꝑ hoc etiam si concedamꝰ ne de cõtrou̾sia
uocabuli laborare uideam̃ iam uocan¬
qͣm formatũ sit qr iam ut ita dicam
formabile est. Qͥs ñ uideat qnͣta h sit
dissimilitudo ab illo u̾bo dei qd̃ in for¬
ma d̾i sic ẽ ut ñ ante fu̾it formabile
postq formatũ. nec aliqñ eẽ possit ĩ¬
forme s sit forma simplex et simpli¬
cit̾ eqͣlis ei de quo ẽ. et cui mirabilit̃
bũ ut dei cogitatio ñ dicat᷑. nec aliqͥd
eẽ qiͣ uolubile credatur in deo. ꝙ nũc
accipiat nunc recipiat formam ut u̾¬
bum sit eamq possit amitt̾e atq in¬
formit̾ quodammꝰ uolitari. Sñ qͥꝑ¬
pe nou̾at u̾ba et uim cogitationis ĩ¬
spexerat locutor egregius qui dixit
in carmine secũq uolutat euentus
belli uarios. id est cogitat. Non gͦ ille
dei filius cogitatio dei. s uerbiun dei

Expanded text:
ud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocansquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe, sed sit forma simplex et simpliciter aequalis ei de quo est, et cui mirabiliter bum esse quasi volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat, nunc recipiat formam, ut verbum sit, eamque possit amittere, atque informiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
mul dici potuer̾t: et in lutteris insibi¬
lib sua seꝑatim locoꝵ spatia tenue¬
r̃t: Et ꝙ̃ admodũ cum memoriã meã
et intellectum et uoluntatẽ nomino.
singula quidem noĩa ad res singulaᷤ
luntas mea simul oꝑata sint. ita tri¬
nitas simul operata est et uocem pris.
et carnẽ filii. et columbam sp̃c scĩ cũ
ad ꝑsonas singulas hec singula refe¬
rantur: qua similitudine ut cũq
cognoscitur. inseꝑabilem in seipsa
trinitatẽ ꝑ uisibilis creature speciem
seꝑabiliter demonstrari: et in separa¬
bilem trinitatis operatõem. et iam
in singulis eẽ reb que uel ad prẽm ł¬

Expanded text:
mul dici potuerunt, et in litteris visibimul dici potuerunt, et in litteris visibilibus sua separatim locorum spatia tenuerunt. Et quemadmodum cum memoriam meam et intellectum et voluntatem nomino, singula quidem nomina ad res singulas ntellectus et voluntas mea simul operata sint: ita Trinitas simul operata est et vocem Patris, et carnem Filii, et columbam Spiritus sancti, cum ad personas singulas singula haec referantur. Qua similitudine utcumque cognoscitur inseparabilem in se ipsa Trinitatem per visibilis creaturae speciem separabiliter demonstrari, et inseparabilem Trinitatis operationem etiam in singulis esse rebus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
columbe spetiem. siue ꝑ lingnas ig¬
neas. cũ enis sb̾am patri et filio coet̾¬
nam ꝑrt̾q. incõmutabilem subdita
et seruiens creatura temꝑalib mo¬
tib ⁊ formis ostend̾e̾t. cum ad eius
ꝑsone unitatẽ sicut caro ꝙ uerbũ
fcm est ñ copularet᷑: ñ audeo dicere
nichil tale fcm̃ eẽ antea: s plane fi¬
rem. trinitatem oĩpotentem inseꝑa¬
bilit̾ oꝑari: sed ita ñ posse ꝑlonge ĩ
parem maximeq corꝑeam creaturã
inseparabilit̾ demonstrari. sicut per
ꝑatõe distinctis. que sue cuiꝰq uoca¬
buli syllabe occupant noĩari: In sua
quippe substantia que st̃. tria unum
sunt. pater et filius et sp̃c sõs. nullo
temꝑali motu super omnem creaturã.
idipsum. sine ullis inter uallis tem¬
poꝵ uel locoꝵ: et simul unũ atqi
dem. ab et̾nitate in et̾nitatẽ. tamqmͣ
ipsa et̾nitas que sine u̾itate et cari¬
tate ñ est: In meis aũt uocib seꝑati
sunt pater et filius et sp̃ẽ sc̃s: nec si¬

Expanded text:
columbae speciem , sive per linguas igneas , cum ejus substantiam Patri et Filio coaeternam pariterque incommutabilem subdita et serviens creatura temporalibus motibus et formis ostenderet, cum ad ejus personae unitatem, sicut caro quod Verbum factum est , non copularetur, non audeo dicere nihil tale factum esse antea. Sed plane firem, Trinitatem omnipotentem inseparabiliter operari: sed ita non posse per parem maximeque corpoream creaturam inseparabiliter demonstrari; sicut per paratione distinctis, quae suae cujusque vocabuli syllabae occupant, nominari. In sua quippe substantia qua sunt, tria unum sunt, Pater et Filius et Spiritus sanctus, nullo temporali motu super omnem creaturam idipsum sine ullis intervallis temporum vel locorum, et simul unum atque idem ab aeternitate in aeternitatem, tanquam ipsa aeternitas quae sine veritate et charitate non est: in meis autem vocibus separati sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus, nec si
Abbreviated transcription (Latin):
in equalitatem uel imꝑarilitatẽ uel diᷤ¬
similitudinẽ sb̃e in scripturis hec posi¬
ta intellegunt᷑: Quia et iam si uoluis¬
set d̾s pater ꝑ subiectã creaturam uisi¬
bilit̾ apparere: absurdissime tñ aut a
filio quem genuit. aut a scõ sp̃u qui de
illo ꝓcedit missus diceret᷑. Iste gͥ sit huiꝰ
uoluminis modus: deinceps inceteris
aduuuante dño illa hereticoꝵ u̾sutissi¬
ma argum̃ta qualia sint. et ꝙ̃admod̾
redarguantur uidebim̃.

Expanded text:
inaequalitatem vel imparilitatem vel dissimilitudinem substantiae in Scripturis haec posita intelliguntur: quia etiam si voluisset Deus Pater per subjectam creaturam visibiliter apparere, absurdissime tamen aut a Filio quem genuit, aut a Spiritu sancto qui de illo procedit, missus diceretur. Iste igitur sit hujus voluminis modus: deinceps in caeteris, adjuvante Domino, illa haereticorum versutissima argumenta qualia sint, et quemadmodum redarguantur videbimus.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd est: in tantum scilicet qmuis lon¬
ge distantem. ht̃ tñ ñ nullam simili¬
tudinẽ summi boni: Et si naturalẽ.
utiq rectam et ordinatam: si au̾̃t ui¬
tiosam: utiq turpem. atq peruersã.
Nam et anime in ipsis peccatis suis.
ñ nisi quãdã similitudinẽ dei super¬
ba et prepostera et ut ita dicam ser¬
uili libertate sectant᷑: ita nec pͥmis
parentib nr̃is ꝑsuaderi pec̾cm poss
nisi dic̾etur eritis sicut dii: Non sa¬
ne õe ꝙ in creaturis aliquom᷑ simi¬
le est deo. ⁊̃ eius ymago dicenda est.
s illa sola qua superior ip̃e solus est:
Ea quippe de illo ꝓrsus exprimitur:
uiter qͣm et ip̃m nulla int̾ iecta na-¬
tura est:¬

Expanded text:
dquid est, in tantum scilicet, quamvis londquid est, in tantum scilicet, quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta natura est
Abbreviated transcription (Latin):
tur et deformiter scd̾m tͥ¬
nitatem hoĩs ext̾ioris: qr illam tͥni¬
tatem que licet int̾ius ymaginetur.
ext̾iora tñ ymaginando sensobiliũ.¬
¶ corpaliũ¬
q utendoꝵ causa peperit: Nullus
eĩ eis uti posset etiã bene: nisi sensaꝵ
rerũ ymagines memoria tenerentur.
Et nͥ pars maxima uoluntatis insupe-¬
riorib atq int̾iorib ħĩtet: eaq ip̃a
que cõmodatur siue foris corꝑib. si¬
ue int̾us ymagib eoꝵ nisi qͥcquid ĩ
eis capit ad meliorem uerioremq
uitam referat. atq in eo fine cuius
intuitu hec agenda iudicat ad quies¬
cat: qͥd aliud facimus. nͥ ꝙ nos apłs
ymago dei: Ex ultima quippe id est cor¬
ꝑea creatura qua suꝑior est anima. ĩ
ipsa anima fit ꝑsensum corꝑis: nec
tñ est om̃imͦ dissimilis. Quia eĩ. Nõ
ꝓsuo genere. ac ꝓ suo modulo ht simi¬
litudinẽ dei: qn quidem d̃s fecit omĩa
bona ualde. ñ obaliud nͥ qr ipse sũme
bonus est: In qͣnͣtum gͦ bonum est qͥc¬

Expanded text:
tur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus, nisi quod nos imago Dei: ex ultima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob aliud nisi quia ipse summe bonus est? In quantum ergo bonum est qui
Abbreviated transcription (Latin):
formamur. et pacẽ qua unitati ad¬
heremus: dm̃ qui dixit fiat. et u̾¬
bum per quod factum est omne
qd̃ sb̃altter et naturaliter fr̃m
est. et donũ benignitatis eus: quo
placuit et reconciliatũ est aucto¬
ri suo. ut ñ int̾iret quicqͥd ab eo ꝑ
u̾bum fcm est. unũ adm̃ quo creatõ¬
re uiuimus. per quẽ reformati sa¬
pienter uiuimꝰ. quem diligentes
et quo fruentes beate uuiuimus. ii¬
nũ dm̃ a quo omnia per quem om¬
nia in quo omnia. ipsi gloria in se¬
cula seculorum amen.¬

Expanded text:
formamur, et pacem qua unitati adformamur, et pacem qua unitati adhaeremus: Deum qui dixit, Fiat ; et Verbum per quod factum est omne quod substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃am quoq ueritatem nulla ex par¬
te disimilem in ip̃o et cum ip̃o uene¬
remur: que forma est omnium q̃
ab uno fcã sunt. et ad unum nttũ¬
tur. Unde apparet spiritalib a¬
nimis per hanc formam eẽ facta
omĩa. que sola implet ꝙ appetũt
oĩa: que tam̃ omnia neq fierent a
patre per filiũ. neq suis finibus
salua essent. nͥ deus summe bonꝰ
esset: Qui et nulli nature que
ab ip̃obona eẽ posset inuidit. et ĩ
bono ip̃o alia qnͣtum uellent. ali¬
a qͣntum possent ut man̾ent de¬
dit. Quare ip̃m donum dei cum pa¬
tre et filio atq incõmutabilem
colere et tenere nos conuenit uniꝰ
substantie trinitatem. unũ dm̃
a quo sumus. ꝑ quẽ sumus a quo
sumꝰ. a quo discessimus. cui lissi¬
miles facti sumus. a quo perire ñ
permissi sumus. pͥncipium ad qd
recurrimꝰ et formam qmͣ sequim᷑.
et gr̃am qua reconciliamur: unũ
quo auctore conditi sumꝰ. et simi¬
litudinem eius ꝑ qͣm ad unitatem

Expanded text:
ipsam quoque Veritatem nulla ex paripsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam esse facta omnia, quae sola implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus: a quo discessimus, cui dissimiles facti sumus, a quo perire non permissi sumus: principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum Deum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus per quam ad unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
lo me exaudit. Quisquis ip̃m habet
bonũ suũ. in ip̃o me adiuuat nec mͥ
eius participationẽ potest inuide¬
re. Sicant mͥ gͦ adoratores aut adu¬
latores partium mundi: qͥil ñ opti¬
mũ sibi conciliet. qui hoc unum co¬
lit. qd̃ omĩs optimus diligit. et cuiꝰ
cogitatione gaudet: et ad quod prin¬
cipium recurrendo fit optimus:
Quisquis uͦ angelus excessus suos.
diligit. et ueritati eẽ subditus non
iilt. et pͥuato suo letari cupiens. a
communi om̃ium bonoꝵ et uera be¬
atitudine lapsus est. cui om̃s ma¬
li subiugandi et premendi. Nullus
aũt bonus. nisi exercentdus in pote¬
statem datur:. nullo dubitante ñ
est colendus: cui lecitia est nr̃a mi¬
seria: et cuiꝰ damnũ est nr̃a reuer¬
sio. Religet gͦ nos religio omnipo¬
tenti deo uni: quia inter m̃tem no¬
stram et dm̃ qua illum intelligi¬
mus prẽm et ueritatem id est lucẽ
int̾iorem per qmͣ illum intelligimꝰ
nulla interposita creatura est. Qre

Expanded text:
lo me exaudit. Quisquis ipsum habet lo me exaudit. Quisquis ipsum habet bonum suum, in ipso me adjuvat, nec mihi ejus participationem potest invidere. Dicant ergo mihi adoratores, aut adulatores partium mundi, quem non optimum sibi concillet, qui hoc unum colit, quod omnis optimus diligit, et cujus cognitione gaudet, et ad quod principium recurrendo fit optimus. Quisquis vero angelus excessus suos diligit, et veritati esse subditus non vult, et privato suo laetari cupiens a communi omnium bono et vera beatitudine lapsus est, cui omnes mali subjugandi et premendi, nullus autem bonus nisi exercendus in potestatem datur; nullo dubitante non est colendus; cujus laetitia est nostra miseria et cujus damnum est nostra reversio. 113. Religet ergo nos religio uni omnipotenti Deo; quia inter mentem nostram qua illum intelligimus Patrem, et veritatem, id est lucem interiorem per quam illum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. Iusti aũt homines in uno
deo habentes omĩa gaudia sua. qͣndo
per eoꝵ facta deus benedictt᷑: tum gra¬
tulantur laudantib. Cum uͦ ip̃i tan¬
qm ip̃i laudant᷑. corrigunt errantes
quos possunt: quos aũt non possũt
ñ eis gratulant᷑. et ab illo iutio corri¬
gi uolunt. Quib similes uel etiã
mundiores et sanctiores si sunt bo¬
ni angeli et omĩa scã dei minist̾ia:
quid metuimꝰ ne aliquem illoꝵ of¬
fendamꝰ: si non superstitiosi fu̾imuᷤ
cum ip̃is adiuuantib ad unũ dm̃
tenclentes et ei uni religantes ani¬
mas nr̃as unde religio dicta credit᷑.
om̃i suꝑstitione careamus.
Elece unũ dm̃ colo. unũ om̃ium
pͥncipiũ et sapientiam. qua sapiens
est quecũqz anima sapiẽs est: et ip¬
sum munus quo beata sunt quetũ¬
qz beata sunt. Quisquis angeloꝵ
diligit hunc lm̃. certus sum quod ⁊̃
me diligit. Quisqͥs in illo manet. et
potest humanas preces sentire. in il¬

Expanded text:
corporis. Justi autem homines, et in uno corporis. Justi autem homines, et in uno Deo habentes omnia gaudia sua, quando per eorum facta Deus benedicitur, congratulantur laudantibus: cum vero ipsi tanquam ipsi laudantur, corrigunt errantes quos possunt; quos autem non possunt, non eis gratulantur, et ab illo vitio corrigi volunt. Quibus si similes, vel etiam mundiores atque sanctiores sunt boni Angeli, et omnia sancta Dei ministeria; quid metuimus ne aliquem illorum offendamus, si non superstitiosi fuerimus, cum ipsis adjuvantibus ad unum Deum tendentes, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus? 112. Ecce unum Deum colo, unum omnium Principium, et Sapientiam qua sapiens est quaecumque anima sapiens est, et ipsum Munus quo beata sunt quaecumque beata sunt. Quisquis Angelorum diligit hunc Deum, certus sum quod etiam me diligit. Quisquis in illo manet, et potest humanas preces sentire, in il
Abbreviated transcription (Latin):
cte itaq scribitur hominẽ ab angło
ꝓhibitum ne se adoraret: s unum
clm̃ sub quo ei ẽẽt ille conseruus.
Qui aũt nos inuitant ut sibi ser¬
uiamꝰ et tanqͣm deos colamus. simi¬
les sunt suꝑbis hominib quibus
si liceat similiter coli uolunt: sed
istos homines perpeti minus peri
natus in homines. aut dominan¬
tiũ aut seruientiũ morte finitur:
seruitꝰ autem sub angeloꝵ malo¬
rum superbia. ꝓpter ip̃m tempus
ꝙ est post mortem magis metuen
ꝙ sub homine dominante liberas co-¬
gitationes habere concessum ẽ. Il¬
los aut̃ dños in ip̃is m̃tib formi¬
damꝰ: unus est oculus intuende ac
ꝑcipiende ueritatis. Quare si om¬
nib potestatib que dantur homi¬
nib ad regendam rem publicam ꝓ
nostro uinculo subditi sumus red¬
dentes cesari q cesaris est. et deo qd̃
dei est: non est metuendũ ne hoc post
nr̃am mortem aliquis exigat. Et ali¬
ud est seruitꝰ anime. aliud seruitus

Expanded text:
cte itaque scribitur, hominem ab angelo cte itaque scribitur, hominem ab angelo prohibitum ne se adoraret, sed unum Dominum sub quo ei esset et ille conservus . 111. Qui autem nos invitant ut sibi serviamus, et tanquam deos colamus, similes sunt superbis hominibus, quibus si liceat, similiter coli volunt: sed istos homines perpeti minus, illonatus in homines, aut dominantium aut servientium morte finitur: servitus autem sub angelorum malorum superbia, propter ipsum tempus quod est post mortem magis metuendfacile est, quod sub homine dominante liberas cogitationes habere concessum est: illos autem dominos in mentibus ipsis formidamus, qui unus est oculus intuendae ac percipiendae veritatis. Quare si omnibus potestatibus, quae dantur hominibus ad regendam rempublicam, pro nostro vinculo subditi sumus, reddentes Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est , non est metuendum ne hoc post mortem nostram aliquis exigat. Et aliud est servitus animae, aliud servitus
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem nr̃am. ut naturam hi¬
manam ip̃a dei uirtus et dei sapi¬
entia in commictabilis et consub¬
stantialis patri et coet̾na susciꝑe
dignaretur. ꝑ qͣm nos doceret il
eẽ homini colenclum ꝙ ab om̃i crea¬
tura intellectuali et rationali colẽ¬
dum est. Hoc etiam ip̃os optimos
angelos. et extellentissima ministe¬
ria dei uelle credamꝰ: ut unũ cum ip¬
sis colamus dm̃. cuiꝰ contemplatio¬
ne beati sunt. Neq en̾i et nos uidẽ¬
do angłos beati sumus. s uidendo ue¬
ritatem: qua etiã ipõs diligamꝰ ange¬
los. et his congratulamur: nec inui¬
demus ꝙ ea paratiores et nullis mo¬
lestiis int̾pedientib perfruunt᷑:. s
magis eos diligimus. qm̃ et nos ta¬
le aliquid sperare a communi deo us¬
si sumus. Quare honoramꝰ carcta¬
te ñ seruitute nec eis templa cõsti¬
tuimus. Nolunt enĩ se sic honorari
anobis: qr nos ip̃os cum boni sumꝰ
templa sumii dei ẽẽ nouerunt. Re¬

Expanded text:
ad salutem nostram, ut naturam huad salutem nostram, ut naturam humanam ipsa Dei virtus et Dei sapientia incommutabilis et consubstantialis Patri et coaeterna suscipere dignaretur, per quam nos doceret id esse homini colendum quod ab omni creatura intellectuali et rationali colendum est. « Hoc etiam ipsos optimos angelos et excellentissima ministeria velle credamus, ut unum cum ipsis colamus Deum, cujus contemplatione beati sunt. Neque enim et nos videndo angelum beati sumus; sed videndo veritatem, qua etiam ipsos diligimus Angelos, et his congratulamur. Nec invidemus quod ea paratiores, vel nullis molestiis interpedientibus perfruuntur: sed magis eos diligimus, quoniam et nos tale aliquid sperare a communi Domino jussi sumus. Quare honoramus eos charitate, non servitute. Nec eis templa construimus: nolunt enim se sic honorari a nobis; quia nos ipsos cum boni sumus, templa summi Dei esse noverunt. Re
Abbreviated transcription (Latin):
corporis numerositas agitur. qua
etiam capilli et ossa uiuunt que
sine sensu p̾ciduntur. Hac autem
melior ẽ uita sentiens: et tñ uitã
bestiaꝵ colere ñ debemus. Nonsit
nobis religio uel ip̃a perfecta et sa¬
piens anima rationalis. sen in mi¬
nisterio uniu̾sitatis sen in mini¬
sterio partium stabilita seu ques
sũmis hominib expectat cõmu¬
tationẽ reformationẽq portinis
sue: qm̃ omĩs utta rationalis si ꝑ¬
fecta est incõmutabili ueritati se¬
cum intrinsetꝰ sine strepitu loꝙ̃¬
di obtemperat. non obtemperans
auit uitiosa fit. Non gͦ per se extel¬
ut. s per illam cui libenter obtẽ¬
perat. Qd̃ colit gͦ sũmus angłs
id colendum est etiam ab homine
ultimo: qr ip̃a hominis natura id
ñ colendo fcã est ultima. Non en̾i
aliunde sapiens angłs. aliunde lo¬
mo. aliunde ille uerax. aliunde ho¬
mo: s abuna incõmutabili sapi¬
entia et ueritate. Nam idip̃m as¬
tum est temporali dispensatione

Expanded text:
corporis numerositas agitur, qua corporis numerositas agitur, qua etiam capilli et ossa vivunt, quae sine sensu praeciduntur: hac autem melior est vita sentiens; et tamen vitam bestiarum colere non debemus. 110. Non sit nobis religio vel ipsa perfecta et sapiens anima rationalis, sive in ministerio universitatis, sive in ministerio partium stabilita, sive quae in summis hominibus exspectat commutationem reformationemque portionis suae; quoniam omnis vita rationalis si perfecta est, incommutabili veritati secum intrinsecus sine strepitu loquenti obtemperat, non obtemperans autem vitiosa fit. Non ergo per se excellit, sed per illam cui libenter obtemperat. Quod ergo colit summus angelus, id colendum ultimo: quia ipsa hominis natura id non colendo facta est ultima. Non enim aliunde sapiens angelus, aliunde homo; aliunde ille verax, aliunde homo: sed ab una incommutabili sapientia et veritate. Nam idipsum actum est temporali dispensatione
Abbreviated transcription (Latin):
coli uolunt quo illuminante le¬
tant᷑ meriti sui nos esse consortes.
Honorancli gͦ sunt ꝓpter imi¬
tationẽ. ñ adorandi ꝓpter religi¬
onẽ. Si aũt male iuxerunt. ubi¬
cũq sint ñ sunt colendi. Non sit
nobis religio cultus demonum:
qr om̃is suꝑstitio cum sit magna
pena hoĩm et ꝑiculosissima tur¬
pitudo. honor est ac triumphus
rior et lucidior est aer etiam ca¬
liginosus. quẽ tñ colere ñ debe¬
mus. Non sit nobis religio ai¬
am purioris aeris et serenioris
cultus. qr luce absente imm-¬
bratur: et purior est illo ful¬
gor ignis etiã huius: quẽ q̃m̃
tinguimꝰ: colere utiq ñ debemꝰ.
Non sit nobis religio cultus
ta sunt melior est que uis anima
per seip̃am. qm corpus quodlibet
animatum: et tñ animam utti¬
osam nemo ꝯsulendam ẽẽ censue¬
erit. Non sit nobis religio cultus
illius uite qua dicuntur arbores
uiu̾e. qm̃ nullus sensus in illa ẽ:
et ox eo genere est ista qua nr̃i eciã

Expanded text:
coli volunt, quo illuminante laecoli volunt, quo illuminante laetantur meriti sui nos esse consortes. Honorandi ergo sunt propter imitationem, non adorandi propter religionem. Si autem male vixerunt, ubicumque sint non sunt colendi. Non sit nobis religio cultus daemonum; quia omnis superstitio cum sit magna poena hominum, et periculosissima turpitudo, honor est ac triumphus rior et lucidior est aer, etiam caliginosus, quem tamen colere non debemus. Non sit nobis religio etiam purioris aeris et serenioris cultus: quia luce absente inumbratur; et purior illo est fulgor ignis etiam hujus, quem tamenstinguimus, colere utique non debemus. Non sit nobis religio cultus ta sunt, melior est quaevis anima per seipsam, quam corpus quodlibet animatum; et tamen animam vitiosam nemo colendam esse censuerit. Non sit nobis religio cultus illius vitae, qua dicuntur arbores vivere: quoniam nullus sensus in illa est; et ex eo genere est ista qua nostri etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Non diligamus certamina. ne an¬
gelis qui talib gaudent in pote¬
statem demur humiliandi. uin¬
cendi. u̾berandi. Non cliligamus
uisibilia spectacula: ne ab ip̃a ue¬
ritate aberrando et amando um¬
bras. in tenebras ꝓiciamur. Non¬
nr̃is. Melius est enĩ qualecumq
uerũ qm omne quicqͥd pro arbitrio
fingi potest. et tam̃ animam ipsã
qͣmuis anima uera sit. cũ falsa y¬
maginatur colere ñ debemus. Me¬
lior est uera stipula. qmͣ lux inani
cogitatione ꝓ suspicantis uolun¬
tate formata et tñ stipulam qmͣ
sentimus et tangimus dem̃ttis ẽ
credere colendam. Non sit nobis
religio humanoꝵ operum cultus.
Meliores enĩ sunt ipsi artifices
qui talia fabricant quos tñ colere
ñ debemus. Non sit nobis religio
cultus uestiaꝵ meliores enĩ sunt.
extremi homines: ꝙ tam̃ colere ñ
debemꝰ. Non sit nobis religio cul¬
tus hominũ mortuoꝵ: qr si pie
uixerunt ñ sic habentur ut tales
querant honores: s illum a nob̾

Expanded text:
Non diligamus certamina, ne anNon diligamus certamina, ne angelis qui talibus gaudent, in potestatem demur, humiliandi, vinciendi, verberandi. Non diligamus visibilia spectacula, ne ab ipsa veritate aberrando et amando umbras, in tenebras projiciamur. nostris. Melius est enim qualecumque verum, quam omne quidquid pro arbitrio fingi potest; et tamen animam ipsam, quamvis anima vera sit cum falsa imaginatur, colere non debemus. Melior est vera stipula, quam lux inani cogitatione pro suspicantis voluntate formata; et tamen stipulam, quam sentimus et tangimus, dementis est credere colendam. Non sit nobis religio humanorum operum cultus. Meliores enim sunt ipsi artifices qui talia fabricantur, quos tamen colere non debemus. Non sit nobis religio cultus bestiarum. Meliores enim sunt extremi homines, quos tamen colere non debemus. Non sit nobis religio cultus hominum mortuorum: quia si pie vixerunt, non sic habentur ut tales quaerant honores; sed illum a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
catũ est posse hoc amittere negligẽ¬
tes. et impios ingeniosos et ad eam
ꝑuenire diligentes. et pios. qmuis
ingenio tardiores. Non enĩ datum
est illiud talentum ei qui acceperat
duo habet enĩ et hoc qui iam in ac¬
tione et cognitione bene uiutt: s
ei qui acceperat qͥnq. Nondũ enĩ
h̾t ad et̾na contemplanda idoneã
m̃tis aciem. qui uisibilib tm̃ id ẽ
temporalib credit: s habere potest
qui hoꝵ om̃ium sensibiliũ deum
artificem laudat. et eũ ꝑsuadet
fide et spectat spe et querit carita¬
mines carissimi et ꝓximi mei.
meq ip̃m hortor uõbiscum: ut
ad id quo nos per sapĩam suam d̾s
hortatur qnͣta possumus celerita¬
te curramus: non diligamꝰ mũ¬
dum qm̃ omĩa que in mundo sũt
concupiscentia carnis et concu¬
piscentia oculoꝵ et ambitio scłi.
Non diligamꝰ ꝑ carnis uolupta¬
tem corrumpere atq corrumpi:
ne ad miserabiliorem corruptio¬
nẽ doloꝵ torm̃toꝵq ueniamus.

Expanded text:
catum est posse hoc amittere negligencatum est posse hoc amittere negligentes et impios ingeniosos, et ad eam pervenire diligentes et pios, quamvis ingenio tardiores. Non enim datum est illud talentum ei qui acceperat duo; habet enim et hoc, qui jam in actione et cognitione bene vivit: sed ei qui acceperat quinque. Nondum enim habet ad aeterna contemplanda idoneam mentis aciem, qui visibilibus tantum, id est temporalibus credit: sed habere potest, qui horum omnium sensibilium Deum artificem laudat, et eum persuadet fide, et exspectat spe, et quaerit charitamines charissimi et proximi mei, meque ipsum hortor vobiscum, ut ad id quo nos per sapientiam suam Deus hortatur, quanta possumus celeritate curramus. Non diligamus mundum, quoniam omnia quae in mundo sunt, concupiscentia carnis, et concupiscentia oculorum est, et ambitio saeculi . Non diligamus per carnis voluptatem corrumpere atque corrumpi, ne ad miserabiliorem corruptionem dolorum tormentorumque veniamus.
Abbreviated transcription (Latin):
acie qua uidentur om̃s qui docti
aut urbani aut faceti nominant᷑
excellere: s hñt eam in sudario o¬
bligatam aut in terra obrutam.
id est lelicatis et suꝑflius rebus
ac terrenis cupiditatib inuolutã
et oppressam. Ligabuntur his ma¬
nus et pedes. et mittent᷑ in tenebͣs
ext̾iores: ibi erit ploratꝰ et stridor
dentiũ. non qr ipsa dilexerunt: s
ad ista perducunt. Qui enĩ magis
amant ire qm redire aut ꝑueni
re. in longinquiora mitencli sũt:
q̃m caro sunt et sp̃c ambulans ⁊
nõ reu̾tens. Qui uero bene utitur
uel ipis quinq sensib corporis ad
credenda et p̾dicanda opera dei. ⁊ nu¬
triendam caritatem ipĩus itel ac¬
tione ł cognitione ad pacificandã
naturã suam. et cognoscendũ dm̃.
intrat ingaudium dñi sui. ꝓpterea
talentũ ꝙ male utenti aufertur.
illi datur quitalentis qͥnq bene
usus est: non qr tͣnfferri potest a¬
cumen intelligentie. s ita signifi¬

Expanded text:
acie, qua videntur omnes, qui docti, acie, qua videntur omnes, qui docti, aut urbani, aut faceti nominantur, excellere; sed habent eam in sudario obligatam , aut in terra obrutam, id est, delicatis et superfluis rebus, aut terrenis cupiditatibus involutam et oppressam. Ligabuntur ergo his manus et pedes, et mittentur in tenebras exteriores, ibi erit ploratus et stridor dentium, non quia ipsa dilexerunt, quiad ista perducunt. Qui enim magis amant ire, qre, in longinquiora mittendi sunt; quoniam caro sunt, et spiritus ambulans et non revertens. 106. Qui vero bene utitur vel ipsis quinque sensibus corporis ad credenda et praedicanda opera Dei, et nutriendam charitatem ipsius, vel actione vel cognitione ad pacificandam naturam suam, et cognoscendum Deum, intrat in gaudium Domini sui. Propterea talentum quod male utenti aufertur, illi datur qui talentis quinque bene usus est : non quia transferri potest acumen intelligentiae, sed ita signifi