comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pocus id quod lex uolebat effice.¬
re ne in iuste sequisquã uindican¬
do peccaret. conseruari tutius si
omni no se uindicarer sicut id
quod uolebeti efficere. ne quisquã
pfie rando peccaret. conser uari
tutius si non uraret: Nam si con¬
trarium . ẽ. oculum pro oculo. et
qui te percusserit in maxillam
prebe illi & alteram. cur non sit
contrarium: reddes dño ius iuran¬
dum tuum. & noli iurare omnino.:
Et tamen illam non destructionẽ
sed ad impletionem faustus arbitra¬
tur qđ & hic debuit arbitrari:
Nam si uerum iuraradimpletur
dicendo ne iures. cur non & iuste
uindica ad impletur dicendo ne
uindices : Sicut ergo inutroq con¬
seruationem. eẽ. arbitror apeccato.
quo uel falsum iuratur. uel in iustȩ
uindicatur: quamquam hoc de
donanda omnino uindicta ualeat
etiam ad illud. ut dimittendo huiꝰ¬
modi debita. etiam nobis dimitti
mereamur. Sed duro populo
modus prius adhibendus fuit.
quo discerneret non egredi debi¬

Expanded text:
potius id, quod lex uolebat efficepotius id, quod lex uolebat efficere. ne iniuste se quisquam uindicando peccaret, conseruari tutius. si omnino se non uindicaret, sicut id quod uolebat efficere, ne quisquam peierando peccaret, conseruari tutius, si non iuraret. nam si contrarium est: oculum pro oculo et: qui te percusserit in maxillam, praebe illi et alteram. cur non sit contrarium: redde's domino iusiurandum tuum et: noli iurare omnino? et tamen illam non destructionem sed adimpletionem Faustus arbitratur, quod et hic debuit arbitrari. nam si "uerum iura" adimpletur dicendo "ne iures cur non et "iuste uindica" adimpletur dicendo "ne uindices?b sic ut ego in utroque conseruationem esse arbitror a peccato. quo uel falsum iuratur uel iniuste uindicatur, quamquam hoc de donanda omnino uindicta ualeat etiam ad illud, ut dimittendo huiusmodi debita etiam nobis dimitti mereamur. sed duro populo modus prius adhibendus fuit, quo discerneret non egredi debi
Abbreviated transcription (Latin):
non iurat᷑. & quãuis non peccet
qui uerum iurat. remotior tam̃
apeccato.ẽ. qui non uirat.
unde ammonitio non iurandi
conseruatio. ẽ. apeccato ꝑiurii.
ita cumpecc& qui ꝑ immoderationẽ
in iuste uult uindicari. non peecet
autem qui modũ ad hibens iuste
uult undicari: remotiorest apec¬
cato iniuste uindicte. qui non uult
omnino uindicari Peccat enim
qui exigit ultra debitum. non
percat autem qui exigit debitum
sed th̾tius longe est apeccato in¬
iusti exactoris. qui omnino ñ
exigit debitum: presertim necoga¬
tur & ipse reddere debitum
abeo qui nullum habet debitum:
Possem ergo & ego ista sic ponere:
Dictum est antiquis non miuste uin¬
dicabis Ego autẽ dico. ne uindice¬
tis quidem: ad impletio est: sicut
de iurando faustus ait. Dictum .ẽ.
non peierabis: ego autẽ dico ne
iuretis quidem. eque adimpletio. ẽ.:
Poteram ergo & ego ita dicere: si mͥ
ꝑ haec adiecta uerba qđ legi defuit.
a xp̃o additum iuderetur: ac non

Expanded text:
non iurat, et quamuis non peccet, non iurat, et quamuis non peccet, qui uerum iurat, remotior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato peiurii —: ita cum peccet qui per inmoderationem iniuste uult uindicari, non peccet autem, qui modum uult uindicari, remotior est a peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim qui exigit ultra debitum; non peccat autem qui exigit debitum: sed tutius longe est a peccato iniusti exactoris qui omnino non exigit debitum, praesertim ne cogatur et ipse reddere deab eo, qui nullum habet debitum. possem ergo et ego sic ista ponere: dictum est antiquis: non iniuste uindicabis; ego autem dico, ne uindicetis quidem: adimpletio est sicut de iurando Faustus ait: dictum est "non peierabis; ego autem dico, ne iuretis quidem; aeque adimpletio est." poteram ergo et ego ita dicere. si mihi per haec adiecta uerba, quod legi defuit, a Christo additum uideretur, ac non
Abbreviated transcription (Latin):
concitat indamnationẽ eius qui
peusent. aue su pse tperduere
uelit. totum hominem si non etiam
telo aliquo arrepto. pugnis calcib¬
q contundit. Huic igitur immode¬
rate acꝑ hoc in iuste ultioni. lex
iustum modum figens: penan
talionis instituit. hoc. ẽ. ut qualẽ
quisq intulit. in iuriam: tale sup¬
plicium pendat : Proinde oculum
ꝓ oculo. dentẽ prodente. non fõmes
sed limes furoris e: Non ut id quod
sopitum erat hinc accenderetur.
sed ne id quod ardebat ultra exten¬
deretur est poñt̾: est enim quędã
iusta uindicta: usteq debetur ei
qui fuerit passus in iuriam: Vnde
itaq cum ignoscimus: denr̃o quo¬
dammodo iure largimur: Unde
etiam debita dicuntur quae in ora¬
tione dominica humanitus dimit¬
tere monemur : ut nobis & nr̃a
diuinitus dimittantur: Quod
autem debetur. et si benigne dimit¬
titur non tamen inique repetitur.
sed sicut in iurando etiam qui
uerum iurat propinquat ꝑiurio.
unde longe abest qui omnino

Expanded text:
concitat in damnationem eius, qui concitat in damnationem eius, qui percusserit, aut, si ipse repercutere uelit, totum hominem, si non etiam telo aliquo arrepto. pugnis calcibusque contundit? huic igitur inmoderatae ac per hoc iniustae ultioni lex iustum modum figens poenam talionis instituit, hoc est, ut qualem quisque intulit iniuriam, tale subplicium pendat. proinde oculum pro oculo, dentem pro dente non fomes, sed limes furoris est, non ut id. quod sopitum erat, hinc accenderetur, sed ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus. est enim quaedam iusta uindicta iusteque debetur ei, qui fuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nostro quodam modo iure largimur. unde etiam debita dicuntur, quae in oratione dominica humanitus dimittere monemur, ut nobis et nostra diuinitus dimittantur. quod autem debetur, etsi benigne dimittitur, non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat, propinquat peiurio, unde longe abest, qui omnino
Abbreviated transcription (Latin):
dirimatis questionem inter mus¬
cas lucipetas et blãtas lucifugas:
Itrãq enim prolem. gentis tenebra¬
rum ẽẽ. contenditis: Vnde ergo
illȩ amant ase alienam lucem.
iliȩ autem hanc aduersando
sua potius origine delectan¬
tur. & an mundius nascuntur
muscȩ in fetidis cloacis. quam
blatte in obscuris cubiculis
Iam uero illud quod antiquis
dictum est. oculum prooculo.
dentem prodente. quomodo con¬
trarium habet quod ait dominus:
ł go autem dico uobis non resiste.¬
re malo. sed siquis te ꝑcusserit
in maxillam tuam dexteram. p̃be
illi et alteram. & cętera: Quando¬
quidem & illud antiquum ad re¬
primendas flanimas odiorum.
seuientium qu ȩ in moderatos
animos refrenandos ita p̃ceptũ
est.: quis enum tandem facile
contentus . ẽ. reponere uindicte
quantum accepit in iuriae .:
nonne uidemus homines leuit̃
lesos moliri cedem. sitire sangui¬
nem. uixq inueniri in malis
inimici unde facientur. e quis
pugno ꝑcussus. non aut iuditia

Expanded text:
dirimatis quaestionem inter muscas lucipetas et blattas lucifugas; utramque enim prolem gentis tenebrarum esse contenditis. unde ergo illae amant a se alienam lucem, illae autem hanc auersando sua potius origine delectantur? an mundius nascuntur muscae in fetidis cloacis quam blattae in obscuris cubiculis? Iam uero illud, quod antiquis dictum est: oculum pro oculo, dentem pro dente, quomodo contrarium habet, quod ait dominus: ego autem dico uobis non resistere malo; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et alteram et cetera, quandoquidem et illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saeuientiumque inmoderatos animos refrenandos ita praeceptum est? quis enim tandem facile contentus est tantum reponere uindictae, quantum accepit iniuriae? nonne uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia
Abbreviated transcription (Latin):
illa quam paulus apertius comme
hoc caelestia. in quibus possidea¬
mus regnum caelorum : Quod
ori eius etiam nominandum
seruabatur. quẽ regem ad regen¬
dos: et sacerdotem ad scĩficandos
fideles suos. uniuersus ille appa¬
ratus ueteris instrumenti ingene¬
rationibus. factis. dictis. sacrifi¬
cus. obseruationibus. festiuitatib.
omnib q eloequorimn pteonuis
et rebus gestis. et rerum figuris
parturiebat. ẽẽ. uenturum: qui
plenus grã et ueritate: et ad pre¬
cepta facienda ad iuuando per
grãm. et promissa implenda
curando per ueritatem: legem
nonuenit soluere sed adimplere:

Expanded text:
illa, quam Paulus apertius commemilla, quam Paulus apertius commemhoc caelestia, in quibus possideamus regnum caelorum. quod ori eius etiam nominandum seruabatur, quem regem ad regendos et sacerdotem ad sanctificandos fideles suos uniuersus ille adparatus ueteris instrumenti in generationibus, factis, dictis, sacrificiis, obseruationibus, festiuitatibus omnibusque eloquiorum praeconiis et rebus gestis et rerum figuris parturiebat esse uenturum: qui plenus gratia et ueritate et ad praecepta facienda adiuuando per gratiam et promissa inplenda curando per ueritatem uenit legem non soluere sed adinplere
Abbreviated transcription (Latin):
et diadema speciei demanu dñi
Haec & alia multa: siue apertissima
siue sub obscura. inueniuntur illic
cestimonia uitae aeterne: et de
ipsa corporum resurrectione: non
tacuer̃ prophetae: Unde pharis ȩi
aduersum saducȩos eam non cre¬
dentes: accerrime confligebant:
Quod non solum in actibus aposto¬
lorum canonicis. quos isti non ac¬
cipiunt. ne deaduentu ueri paracli¬
ti quem promisit conuincantur.
euidenter apparet : uerum etiã
in euangelio ubi ei proponunt
sadducei questionem demuliere
quȩ septem frĩbus singillatim
nupserat. cum in eius cõnubium
alter alteri morienti succederet:
cuiusnã eorum in resurrectione
uxor. ẽẽt. futura: Proinde testi¬
moni is uitae. aeternȩ. et resurrec¬
tionis mortuorum : abundat
illa scriptura: Sed hoc nomen.
id est regnum caelorum: denullo
inde mihi loco occurrit: Hoc enĩ
proprie pertinet ad reuelationẽ
noui testamenti: quia ea corpora
quae terrena fuerat᷑. mutatione

Expanded text:
et diadema speciei de manu domini? et diadema speciei de manu domini? haec et alia multa siue apertissima siue subobscura inueniuntur illic testimonia uitae aeternae. et de ipsa corporum resurrectione non tacuerunt prophetae. unde pharisaei aduersum Sadducaeos eam non credentes acerrime confligebant: quod non solum in actibus apostolorum canonicis, quos isti non accipiunt, ne de aduentu ueri paracleti, quem promisit dominus, conuincantur, euidenter adparet, uerum etiam in euangelio. ubi ei proponunt Sadducaei quaestionem de muliere, quae septem fratribus singulatim nupserat, cum in eius conubium alter alteri morienti succederet. cuiusnam eorum in resurrectione uxor esset futura. proinde testimoniis uitae aeternae et resurrectionis mortuorum abundat illa scriptura; sed hoc nomen, id est regnum caelorum, de nullo inde loco mihi occurrit. hoc enim proprie pertinet ad reuelationem noui testamenti, quia ea corpora, quae terrena fuerant, mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq qđ non temere dixerin
nescio utrum quisquam in illis
libris: in uenit nomen regni
caelorum. quod tam crebrõ nomi¬
nat dñs: Dicitur quidem ibi
Diligite sapientiam : ut in aeternũ
regnetis: Et ipsa uiti aet̾na si ñ
illic in manifesto predicaretur.
nondiceret dñs etiam malis uidȩis.
crutamini scripturas inquibus putatis uos
uitam aeternam habere: ipse
testimonium ꝑhibent de me:
Quo enim nisi adhoc pertinet qđ
ibi scriptum est. non moriar sed
uiuam & narrabo dñi. et illumi¬
na oculos meos ne umquam
obdormiam inmortẽ. et iustorũ
animae inmanu dĩ sunt. & non
tanget illos torm̃tum: & paulopost:
illi aucem sunt inpace: Et si corã
horunibus tormenta passi sunt.
spes illorum in mortalitate plena
est: & in paucis uexati: in multis
bene disponentur : Et in alio loco:
Iusti autẽ imperpetuum uiuent.
& apud dñm . ẽ. merces eorum. &
cogitatio eorum apud altissimũ:
deo accipient regnum decoris.

Expanded text:
Denique — quod non temere dixerim — Denique — quod non temere dixerim — nescio utrum quisquam in illis libris inuenit nomen regni caelorum, quod tam crebro nominat dominus. dicitur quidem ibi: diligite sapientiam, ut in aeternum regnetis. et ipsa uita aeterna si non illic in manifesto praedicaretur, non diceret dominus etiam malis Iudaeis: scrutamini scripturas, in quibus putatis uos uitam aeternam habere; ipsae testimonium perhibent de me. quo enim nisi ad hoc pertinet, quod ibi scriptum est: non moriar, sed uiuam et enarrabo opera domini et: inlumina oculos meos, ne umquam obdormiam in mortem et: iustorum animae in manu dei sunt, et non tanget illos tormentum et paulo post: illi autem sunt in pace; et si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum inmortalitate plena est; et in paucis uexati in multis bene disponentur et alio loco: iusti autem in perpetuum uiuent et apud dominum est merces eorum et cogitatio eorum apud altissimum; ideo accipient regnum decoris
Abbreviated transcription (Latin):
domandi uel indomiti cordis
ostendit: Qua propter cum omĩa
illa excellentia precepta dñi quȩ̨
ueteribus hebreorum libris con¬
traria faustus uolebat ostendere.
in eudem quoq libris inueniant᷑.¬
unde uenit dñs legem non solue¬
re. sed adimplere. nisi ut ex¬
ceptis promissorum figuris que
reddita ueritate ad impletȩ atq
sublatȩ sunt ipsa quoq precepta
perque lex illa scã et iusta &
bona est. non ꝑuetusttitem litterȩ
ubentis. et delicta superborum
reatu etiam preuaricationis augen¬
tis: sed per nouitatẽ sp̃s ad iuuantis.
et humilium confessionem salutis.
grã liberantis impleretur in nob̾.
Quia reuera sicut omĩa ista precepta
sublimia. nec in illis libris uete¬
ribus desunt: ita illic finis quo
referantur occultus est : quã uis
scđm eum uiuerent scĩ qut futu¬
ram eius reuelationem uidebant.
et temporum proprietate uel
phetice tegebant: uel prophetice
tectum sap̃ienter intelligebantꝰ:¬

Expanded text:
domandi uel indomiti cordis domandi uel indomiti cordis ostendit. Quapropter cum omnia illa excellentia praecepta domini, quae ueteribus Hebraeorum libris contraria Faustus uolebat ostendere, in eunde venit Dominus Legem non solvere. sed adimplere, nisi ut exceptis promissorum figuris, quae reddita veritate adimpletae atque suhblatae sunt, ipsa quoque praecepta, per quae Lex illa sancta et justa et bona est , non per vetustatem litterae jubentis, et delicta superborum reatu etiam praevaricationis augentis, sed per novitatem spiritus adjuvantis, et humilium confessionem salutis gratia liberantis, implerentur in nobis? Quia revera, sicut omnia ista praecepta sublimia nec in illis Libris ribus desunt, ita illic finis, quo referantur, occultus est, quamuis secundum eum uiuerent sancti, qui futuram eius reuelationem uidebant et pro temporum proprietate uel prophetice tegebant uel prophetice tectum sapienter intellegebant
Abbreviated transcription (Latin):
illud quomodo aperit magister
bonus. cur ipse moyses ex c̃uius
libro prolati est deprima coniuneᷤ¬
tione masculi et feminȩ. tam scã
et nulla separatione uiolanda
castitas conuigalis: postea permi¬
serit dimittere uxorem. Nlam
cum illȩ respondissentꝰ quid gͦ
moyses mandauit libellum dari¬
repudii et dimittere: ait illis:
qm̃ moyses adduritiam cordis
ur̃i: ꝑmisit uobis dimittere
uxores ur̃as: Hoc ẽ quod
paulo ante exposuimus: Quan¬
ta enim duritia erat. quae nec
ꝑ libelli interpositionẽ ubi dis¬
suadendi locus iustis et pruden¬
tibus tribuebatur. solui & flec¬
ti posset ad recipiendam uel
reuocandam conuigii caritatem:
Ita dñs quid lex etbonis p̃cipet
et duris ꝑmitteret. eiusdem legis
testimonio declarauit : cum et
non dimittendam uxorem. ex
eadem scriptura commemora¬
ta con uin ione masculi et
femine monuit. diuinamq
auctoritatem eiusdem coniunc¬
tionis exposuit et dandũ libellui
repudii propter duritiam. uł

Expanded text:
illud quomodo aperit magister illud quomodo aperit magister bonus, cur ipse Moyses, ex cuius libro prolata est de prima coniunctione masculi et feminae tam sancta et nulla separatione uiolanda castitas coniugalis, postea permiserit dimittere uxorem? nam cum illi respondissent: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittequoniam Moyses ad duritiam cordis uestri permisit uobis dimittere uxores uestras. hoc est, quod paulo ante exposuimus. quanta enim duritia erat, quae nec per libelli interpositionem, ubi dissuadendi locus iustis et prudentibus tribuetur, solui et flecti posset ad recipiendam uel reuocandam coniugii caritatem? ita dominus, quid lex et bonis praeciperet et duris permitteret, eiusdem legis testimonio declarauit, cum et non dimittendam uxorem ex eadem scriptura commemorata coniunctione masculi et feminae monuit diuinamque auctoritatem eiusdem coniunctionis exposuit et dandum libellum repudii propter duritiam uel
Abbreviated transcription (Latin):
uxori suas̨: et erunt duo in car¬
ne una ltaq iam non sunt duo:
sed una caro. Quod ergo qs con¬
iunxit: homo non separ&: Ecce
uidȩi ex libris moysi conuincunt᷑:
non eẽ. uxorem dimittendã: qui
scđdm uoluntatem legis moy si
arbitratur se facere cum dimitte
rent: Simul et illud hic ipso
xp̃o attestante cognoscimus. din
fecisse et coniunxisse masculum
& feminã : qđ manichei negando
dampnant. non iam moyseos
libro. sed xp̃i euangelio resisten¬
tes : Porro autem si quod ipsi
opinantur : predicant uerum est.
diabolum fecisse atq iunxisse
masculum et feminam. qua calli¬
ditate diabolica faustus repre¬
hendit moysen tanquam. conuigia
dirimente per libellum repudii.
et laudat xp̃m tanquani eiusmo
di illud unculum confirmantẽ
exprecepto euangelii. cum utiq
scđm suam stultam sacrilegamq
sententiam moysen laudare debu¬
erit separante quod fecera et
coniunxerat diabolus. et xp̃m
uituperare diaboli figm entum
& ligamentum solidantem. lam

Expanded text:
carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Ecce Judaei ex libris Moysi convincuntur non esse uxorem dimittendam, qui secundum voluntatem legis Moysi arbitrarent. simul et illud hic ipso Christo adtestante cognoscimus deum fecisse et coniunxisse masculum et feminam: quod Manichaei negando damnantur non iam Moyseos libro, sed Christi euangelio resistentes. porro autem, si quod ipsi opinantur et praedicant, uerum est diabolum fecisse atque iunxisse masculum et feminam, qua calliditate diabolica Faustus reprehendit Moysen tamquam coniugia dirimentem per libellum repudii et laudat Christum tamquam illud eiusmodi uinculum confirmantem ex praecepto euangelii, cum utique secundum suam stultam sacrilegamque sententiam Moysen laudare debuerit separantem, quod fecerat et coniunxerat diabolus, et Christum uituperare diaboli figmentum et ligamentum solidantem? iam
Abbreviated transcription (Latin):
T amen apertiora cognoscant: quibus
frangantur. Ueritatẽ inquit dico
in ap̃o non mentior: contestante mi hi
conscientiu mea insiu scõ. quia tristi
mee Magua et continuus dolqit forđmci
meo: Optabam cnim egoipse anats eanat¬

Expanded text:
tamen apertiora cognoscant, quibus tamen apertiora cognoscant, quibus frangantur. Ueritatem. inquit, dico in Christo, non mentior contestante mihi conscientia mea in spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna et continuus dolor cordi meo. optabam enim ego ipse anathema
Abbreviated transcription (Latin):
tripertita disputatione. illud quod
primo posin longum. ẽ. sic probare:
ut deillis omnibus libris testimonia
proferam. quibus ostendam. xp̃m
pondere conceram: Ita quippe non ac¬
cipit prophetas hebreos: ut accipere
se tam̃ ꝓfiteatur apłos: Apostolus
autem paulus. dequo cumse ipse tan¬¬
quam ex aduersa uoce interrogasset
utrum eum acciperet: respondit &
maxime. quid deillorum ꝓphetia di¬
cat: audiamus. Paulus inquit seruusihu
xp̃i uocatus apostolus. segregatus in
euangłem dĩ quod ante promi serat¬
nisi forte hoc de alus aliquibus pro¬
phetis. nonde nr̃is hebrris dictum
uolurt intelligi Sed quãquã ꝑ quos¬
libo dictum sit: deillo tamen filiodĩ
promissum est euangłm qui factus
e. ei ex semine dautd scđm carnem:
In quod euangłm segregatum se dicit
apostolus. Istorum autẽ ꝑfidiȩ hoc
sit contrarium. quod scđm hoc euan¬
gelium credimꝰ filium dĩ faccum
ex semine dauid scđm carnem:

Expanded text:
tripartita disputatione, illud quod tripartita disputatione, illud quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus Libris testimonia proferam, quibus ostendam Christpondere conteram. Ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut accipere se tamen profiteatur Apostolos. Apostolus autem Paulus, de quo cum se ipse tanquam ex adversa voce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit, Et maxime , quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, servus Jesu Christi, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiseratnisi forte hoc de aliis aliquibus prophetis, non de nostris Hebraeis dictum uolunt intellegi. sed quamquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen filio dei promissum est euangelium. qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, in quod euangelium segregatum se dicit apostolus, istorum autem perfidiae hoc sit contrarium, quod secundum hoc euangelium credimus filium dei factum ex semine Dauid secundum carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
cua respondu piar q̃uia qiuacris ca.
non accipiamꝰ prophetas: Alioquin:
nihil eos de xp̃o prophetasse. abunde
iam parentum nr̃orum libris ostensũ
est: ł go uero illud adiciam. quia si
hebraici uates xp̃m scientes et predi¬
cantes. tam flagiciose ui xer̃ iure et
in ipsos dici poterit id quod paulus
degentium sapientibus contestatur.
quia cum cognouissent dm̃ non ut
dm̃ clarificauer̃ aut gr̃as egerunt.
sed euanuer in cogitationibus suis.
U ides ergo. non ẽẽ magnũ magna cog¬
empe his omnibus uerbis
id agit faustus. ut prophetas hebreos
neq quicquam de xp̃o ꝓnuntiauisse.
neq si p̃nuntiar̃ eorum testimonia
nobis prodẽe. neq illos ipsos exeorũ.¬
dem testimoniorum dignitate ui xisse
credainus : Nos itaq demonstrabimꝰ
& corum de.xp̃o p̃sagia. et quantum
ner ea nobis ad fidei firmitatẽ uerita¬
temq consultum sit: &e eos prophetię¬
sus congruent᷑ apteq uixisse: In haci disput¬

Expanded text:
tuam responderim, quia quaeris, cur tuam responderim, quia quaeris, cur non accipiamus prophetas; alioquin nihil eos de Christo prophetasse abunde iam parentum nostrorum libris ostensum est. ego uero illud adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gentium sapientibus contestatur: quia cum cognouissent deum, non ut deum clarificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis . Vides ergo non esse magnum magna cogndit: Nempe his omnibus verbis id agit Faustus, ut Prophetas Hebraeos neque quidquam de Christo praenuntiavisse, neque si praenuntiaverunt, eorum testimonia nobis prodesse, neque illos ipsos ex eorumdem testimoniorum dignitate vixisse credamus. Nos itaque demonstrabimus et eorum de Christo praesagia, et quantum per ea nobis ad fidei veritatem firmitatemque consultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque vixisse. In hac
Abbreviated transcription (Latin):
non est uerum: Quibus ipse: Et si ego
testificor deme. testimoniũ meũ uerum
est. quia non sum solus: Nam & in le¬
ge ur̃a scriptum est: duorum hominũ
testimonium uerum est :ł gosum qui
testificor deme: & cestificatur denie
qui memisit pater: Nondixit: prophetȩ:
Adhȩc & oꝑa ipsa sua sibi intestimoniũ
uocat. Si mihi noncreditis dicens: õpe¬
ribus credite nondixit si mihi non cre¬
ditis: ꝓphecis credite: Qua ꝓpt̾ nos testi¬
monis de saluatore nr̃o nullis egemus.
exempla tantum uitę honeste etpru¬
dentiam ac uirtutem in ꝓphetis queri¬
mus. Quorum nihil iniudeorum fuisse
uatibus. quia te non latuerit sentio:
Siquidem consulente me cur eos accipi¬
endos putares. non proiide nec mnur¬
baniter silentio eorum mandatis ope¬
ribus. in sola transiluisti presagia.
oblitus utiq scriptum. eẽ nunquam
uinde miari uuam despinis. nec de
tribulis ficus: Qua propt hȩc strictim
interim & castigare ad interrogationẽ

Expanded text:
no.n est uerum." quibus ipse: etsi ego no.n est uerum." quibus ipse: etsi ego testificor de me, testimonium meum uerum est, quia non sum solus. nam et in lege uestra scriptum est: duorum hominum testimonium uerum est. ego sum, qui testificor de me, et testificatur de me, qui me misit pater, non dixit: prophetae. ad haec et opera ipsa sua sibi in testimonium uocat, si mihi non creditis, dicens, operibus credite; non dixit: si mihi non creditis, prophetis credite. quapropter nos testimoniis de saluatore nostro nullis egemus; exempla tantum uitae honestae et prudentiam ac uirtutem in prophetis quaerimus, quorum nihil in Iudaeorum fuisse uatibus quia te non latuerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utique scriptum esse "numquam uindemiari uuam de spinis nec de tribulis ficus." quapropter haec strictim interim et castigate ad interrogationem
Abbreviated transcription (Latin):
legerentur
tu dic pocius siquid habes: cur debeamꝰ
ꝓphetas accipere :ꝓ pt̃ testimonia inquit.
quȩ de xpõ p̃stcti sunt: E go quidẽ nulla
inueni. quam uis actentius cos & curio¬
sissime legerim: Sedtam̃ et hoc en eruis
fidei confessio est: in xpi sine teste &
arguinento non credere: Nempe ipsiuos
docere soletis id circo nihil. ee. curiosius
ex quirendum : quia simplex sit et abso¬
luta xp̃iana credulitas: Quomodo ergo
nunc fidei sumpli citate destrurtis. in¬
diciis eam ac testibus fulciendo. & hoc
iudeis : aut si uobis prima sententia
displicet. id cireoq. transistis in alterã.
qui fidelior uobis. eẽ. testis debet: qiiam
.pse defilio suo. quit or ꝓuata. ner
ꝑ interp̃tẽ. sed ultro colitus erupta uoce
cum eum mitteret ad t̾ram dixcitꝰ hic est
filius meus dilectus. c̃redite illi: nec¬
non et ipse deseꝰ A patre mȩo processi. &
ueni in hunc mundũ: atq multa alia
testificaris dicebant. testimoniũ tuum

Expanded text:
legerentur.legerentur.tu dic potius, si quid habes, cur debeamus prophetas accipere. propter testimonia, inquit, quae de Christo praefati sunt. ego quidem nulla inueni, quamuis adtentius eos et curiosissime legerim. sed tamen et hoc eneruis fidei confessio est in Christum sine teste et argumento non credere. nempe ipsi uos docere soletis idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta christiana credulitas. quomodo ergo nunc fidei simplicitatem destruitis indiciis eam ac testibus fulciendo et hoc Iudaeis? aut si prima uobis sententia displicet idcircoque transistis in alteram, quis fidelior uobis esse testis debet quam deus ipse de filio suo, qui non per uatem nec per interpretem, sed ultro caelitus erupta uoce, cum eum mitteret ad terram, dixit: hic est filius meus dilectissimus, credite illi? necnon et ipse de se: a patre meo processi et ueni in hunc mundum atque multa alia "tu de te testificaris" dicebant; "testimonium tuum
Abbreviated transcription (Latin):
tale: Si ergo neminẽ eorum iam no¬
uerat scđm carnem a postolus. qui
propterea dicebantur non. eẽ. incarne
qui a non erant in spe rerum carnaliũ.
quamuis adhuc corruptibilẽ carnẽ
mortaleq portarent: quanto ex p̃ssius
dexpo diceret qđ eum iam non nouerat
scđm carnem. incuius corpore etiam
re ipsa iam ꝑfectũ erat quod illi in
spe promissum tenebanc: quanto
ergo mdiuis. quanto religiuis diuunȩ
scripturae ita ꝑtrartantur. ut discussis
omnib concordare inueniantur: Quam
deficiente homine inquestione quam
soluere non potest. canquã uerę in parte
acceptentur. & tanquam falsȩ in parte
dãpn entur: qua &e cum tẽt paruulus apłs.
et ea quae paruuli erant saperet: quam¬
quã hoc adsimilitudinem dixerit. nondũ
erat tamen spĩcalis qualis iam erat cũ
scriberet: quae ad aeccłarum edificationẽ
non proficiendi exercitatione instudio¬
sorum manibus uersarentur. sed precipi¬
endi auctoritate: in ecclesiastico canone

Expanded text:
tale. si ergo neminem eorum iam notale. si ergo neminem eorum iam nouerat secundum carnem apostolus, qui propterea dicebantur non esse in carne, quia non erant in spe rerum carnalium, quamuis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent., quanto expressius de Christo diceret, quod eum iam non nouerat secundum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum erat, quod illi in spe promissum tenebant! quanto ergo melius, quanto religiosius diuinae scripturae ita pertractantur, ut discussis omnibus concordare inueniantur, quam deficiente homine in quaestione, quam soluere non potest, tamquam uerae in parte acceptentur et tamquam falsae in parte damnentur! quia et cum esset paruulus apostolus et ea, quae paruuli erant, saperet, quamquam hoc ad similitudinem dixerit, nondum erat tamen spiritalis, qualis iam erat, cum scriberet, quae ad ecclesiarum aedificationem non proficiendi exercitatione in studiosorum manibus uersarentur, sed praecipiendi auctoritate in ecclesiastico canone
Abbreviated transcription (Latin):
quae per lege sunt operabantur in
menbris nr̃is: ut fructum ferrent
mora lta enim dixit cum cẽmus
incarne. quasi iam non ee̾t incarne
quod ita incelligitur: cumeẽmus inspe
rerum carnalium. quando lex quae un¬
pleri non potest nisper caritatem sp̃italẽ.
ad htic super cos erat: ut per p̃uaricatione
abundaret delictum. ut postea reuelato
nouo testamto per indulgentiam: super¬
abundaret grã: hinc similiter & alibi
dicit: Qui autem in carne sunt: dõ pla¬
cere nom possunt: Et ne putaret quisquã
cosdiccos. qui nondum mortui sunt. sta¬
tim subiecit: Uos autẽ nonestis in carne:
sed inspũ: id est. qui inspe carnalium
bonorum sunt dõ placere nonpossunt⁊
Uos autem non estis inspe carnalium.
sed inspe spĩtalium: id ẽ regni caelorũ
U bi ce ipsum corpus ꝑ illam mutationẽ
in suo quod am grnere spitale erit.
quod modo animale est: Seminatur
enim corpus animale. sicut adchorin¬
thios idem dicit: resurget corpus sp̃i¬

Expanded text:
quae per legem sunt, operabantur in quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae impleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne pueos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiri
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. hoc dixit adchorinchios: ut qui ui¬
uunt iam non sibi uiuant. sed eci pͥipsis
mortuus est & resurrexit: Ec quod hic
dicit. cuius gr̃a salui facti sumus iam¬
uelut ꝑfectum sit: loquitur quod in
spe tenet: Nam quod paulo ante com¬
memorauit. apertissime alibi dicit:
Spe enim salui facti sumꝰ: Ideoq & hic
sequitur. & tanquam ꝑfectum enume¬
rac quod futurum est & simul inquit
eẜlicauit & simul sedere fecit incęlesti¬
bus in xp̃o iħu: Certe enim incdestibus
xp̃s iam sedet. nondum autem nos
Sed quia spe certa quod fucurum ẽ iam
tenemus. simul sedere nos di xit inceles¬
tibus. nondum in nobis. sed iam in illo:
Namq neputares iam nunc . eẽ ꝑ fectũ.
quod inspe ita dicitur tanquam ꝑfec¬
tum sit. acq ut incelligas adhuc futu¬
rum: sequitur & dicit ut ostenderet
in superuenientibus scłis super ab un¬
dantes diuicias grãe suae. inbenignita¬
te super nos in xp̃o iħu: hinc est& illud

Expanded text:
Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiChristo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur, quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat, quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, nondum autem nos; sed quia spe certa, quod futurum est, iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum, quod in spe ita dicitur, tamquam perfectum sit, atque ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in benignitate super nos in Christo Iesu. hinc est et illud:
Abbreviated transcription (Latin):
auit nos sibi ꝑ xp̃m: Omis ergo noua
creatura. id est populus in nouatꝰ per
fidem. ut habeat in terim inspe quod
inre postea perficiatur inxpohaber
iã quod inse sperat. Itaq nunc uetera
transier̃ scđm speni. quia modo iã non
.ẽ. tempus ueteris testamti. quo tempor&¬
le atq carnale regnũ expectitur adõ:
& facta sunt omiã noua scđm eandem
spem. ut regnum caelorum ubi nulla
tera transibunt cum inimica nouissi¬
ma destruetur mors & fient omĩa
noua cum corruptibile hoc induerit
in corruptionem. & mortale hoc in¬
duerit inmortalitatẽ, Quod iã factũ
est inap̃o. q̃uem scđ̾m rem iam non
nouerat paulus scđm carne: eorum
uero ꝓ quib: mortuus . ẽ. & resurrex̃.
nondum scđm rem sed scđm spem
neminem nouerat scđm carnẽ: quia
illius grã sicut idem adephesios dicit
sumus salui facti: Nam & ipse locus.
huis sententis sle accestitur: Ds ant̃
Quod euim hic diaxit conuiui ficauit nos

Expanded text:
auit nos sibi per Christum. omnis ergo noua auit nos sibi per Christum. omnis ergo noua creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in, spe, quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla um rem et uetera transibunt, cum inimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum est inouerat Paulus secundum carnem. eorum uero pro quibus mortuus est et resurrexit, non secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic sententiae sic attestatur: deus autem, quod enim hic dixit: conuiuificauit nos
Abbreviated transcription (Latin):
quando quidem ista uerba illud p̃cessit
ut qui uiuunt iam non sibi uiuant.
sed ei qui proipsis mortuus ẽ. &e resur¬
rexit: Quid est enim aliud nonsibi
sed illi uiuant. nisi ut scđm carnem
uiuant inspeterrenorum &e corrup¬
tibiłum honorum. sed scđm spm
in spe resurrectionis: quae iã ex ipsis
in xp̃o facta est: Itaq eorum ꝑ quib¬
xp̃s mortuus est ce resurrexit. & qui iã
non sibi sed illi iniuunt. neminẽ scđ̾m
carnem a postolus nouerat: ꝓpt̃ spem
futurae inmortalitatis in cuius expec¬
tatione uiu ebtnt: quae in xpõ iam
non ipes. sed res eratIuem & si noue¬
rat scđm carnem cum adhuc moriturꝰ
esset. iam tamen non nouerat: quia
eum resurrexisse nouerat. & ultra ei mor¬
tem nondominatura: Etquia onis in illo
& si nondum rẽ iamtam̃ spe hoc sumus.
sequitur & dicit: Siqua igitur inxp̃o noua
creatura: uetera transter̃. ecce facca sunt
noua: Omiã autem ex dõ: qui reconcili¬

Expanded text:
quando quidem ista uerba illud praequando quidem ista uerba illud praeut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non secundum carnem uiuant in spe terrenorum et corruptibilium bonorum, sed secundum spiritum in spe resurrectionis, quae iam ex ipsis in Christo facta est? itaque eorum, pro quibChristus mortuus est et resurrexit et qui iam non sibi, sed illi uiuunt, neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae immortalitatis, in cuius expectatione bene uiuebant; quae in Christo non iam spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo, etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua igitur in Christo, nona creatura; netera transierunt, ecce facta sunt omnia noua; omnia autem ex deo, qui reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
inspe. spe enim inquit salui facti sumꝰ:
sic et ibi dictum . ẽ. amodo nemi¬
nem nouimus scđm carnẽ. mundũ nondũ
inre sed inspe intelligit᷑ quia spes
nobis in xp̃o est. quia in illo iam
completum est quod nobis ꝓmissũ
sꝑamus: Ille quippe iam resurrex̃.
& mors ei ultra non dominabitur:
cum adhuc. eet inerat quippe in eiꝰ
corpore illa mortalitas. quam propͥe
carnem appellat apłs sediam nunc
non nouimus: Illud euis mortale iã
indi it inmortalitatt᷑. unde sedm
pristinam mortalitatẽ. iam caero appel¬
lari non possit: ltaq ipsius loci contex¬
tionem ubi hȩc sententia ẽ dequa isti
callĩpniantur consideremus: ut hoc qđ
dico magis eluceat: Caritas inquit xp̃i
compellit nos. iudicantes hoc. Qm̃ un¬
ut qui uiuunt iam non sibi uiuant.
sed ei qui proipsis mortuus ͤ & resur¬
rexit. Itaq nos: amodo neminẽ nouimꝰ
Certe iamnunc cui ins apparet ꝓpt̃
resurrectionẽ. xp̃i hoc dixisse apłm.

Expanded text:
in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus - in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus - sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in spe intellegitur, quia nobis spes in Christo est, quia in illo iam completum est quod nobis promissum speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. set — inerat quippe in eius corpore illa mortalitas, quam proprie carnem appellat aposto-. lus — sed iam nunc non nouimus; illud enim eius mortale iam induit inmortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc, quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi conpellit nos iudicantes hoc, qunon sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. itaque nos amodo neminem nouimus certe iam nunc cuiuis apparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum,
Abbreviated transcription (Latin):
sursum sunt querite. ubi xp̃s est ad
dexteram dĩ sedens. Quȩ sursum surit
sapite: non quae suꝑ terram: Nondũ
utiq resurreximꝰ sicut xp̃s: sed tam̃
scđm srem quae nobis in illo .ẽ. iam
nos cumillo resurrȩxis se testatus est:
saluos nos fecit: ꝑ lauacrum regentra¬
tionis. Quis autẽ non intelligat in la¬
uacro regenerationis spem nobis datam
salutis futurae. non iam salutẽ ipsam
quae promittitur: & tamen quia certa
spes est: tanquã iam data. eẽt. eadem
salus. saluos nos fecit inquit: Alio
quippe loco: dilucidissime dicit: Nos
in nobis ipsis ingemiscimꝰ: adoptionẽ
expectantes redẽptionẽ corporis nrĩ:
Spe enĩ salui facti sumus: Spes autẽ¬
quae uidecur. non est spes: Quod enĩ
uidet quis. quid sperat: si aute quod
non uidemus sꝑamꝰ: ꝑpacientiam expecᷤ¬
tamꝰ: Sicut ergo hic non dixit salui
futuri sumus. sed amodo iam salui
facti sumus nondum tam̃ in re sed

Expanded text:
sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram dei sedens; quae sursusapite, non quae super terram. Nondum utique resurreximus sicut Christus, sed tamen secundum spem, quae nobis in illo est, jam nos cum illo resurrexisse testatus est: saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. quis autem non intellegat in lauacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. spe enim salui facti sumus, spes autespes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus. sicut ergo hic non dixit: salui futuri sumus, sed: amodo iam salui facti sumus, nondum tamen in r
Abbreviated transcription (Latin):
mundo: ꝑhaec uerbi ostenditisr qđ
nonih abitaͥt᷑ ia feth indomibus sem
sed paulo post quem admodũ conclu¬
dat: aduertite: Igicur iam in quit
sui peregriti & in quilim.
sed estis ciues scõrum & domestici dĩ: suꝑ¬
aedificati suꝑ fundamtũ apostolorum¬

Expanded text:
mundo. per haec uerba ostenditur,. quod mundo. per haec uerba ostenditur,. quod nondum habitabat Iapheth in domibus Sem. sed paulo post quemadmodum concludat, aduertite. igitur iam, inquit, non estis peregrini et inquilini, sed estis ciues sanctorum et domestici dei superaedificati supra fundam
Abbreviated transcription (Latin):
illa plitteram: quem non autẽ excicet.¬
uel quem non informet uel confirmet
in fide. quod ita benedicuntur duo
illi qui nuditatem patris honoraue¬
runt. quamuis auersi uelut quib
factum sceleratȩ uineat displicuerit:
gencibus dicitur dĩ isrł: & unde hoc
faccum ẽ. nisi exbenedictione iafech.
In populo enim gentium. totũ orbẽ
terrarum occupauit aeccła: Hoc
prorsus. hoc p̃nunciabatur cũ dicere¬
cur. Pri ficet ds̃ iafech: & habicet in
domibus sem: Videte manichei uide¬
te : et ce in conspectu ur̃o est orbes
terrarũ: Hoc stupetis. hoc dolecis in
populis nr̃is: quia latificat ds̃ iafechi
Uidete si non habitat in domibus sc̃m
id c̃ in accdesi is : quas prophetarum¬
si lii apłi construxer̃: Audite quid
dicat paulus. iam fidelibus gentib÷
Iui eratis inquit illo intempore sine
xp̃o. alienati a societate isrł. et pert¬
grini cestamentorum. & promissionis
spem non habentes: & sine dõ in hoc

Expanded text:
r litteram ?. Quem non autem excitet,r litteram ?. Quem non autem excitet, quem non uel informet uel confirmet in fide, quod ita benedicuntur duo illi, qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit? Gentibus dicitur Deus Israel. Et unde hoc factum est, nisi ex benedictione Japheth? In populo enim Gentium totum orbem terrarum occupavit Ecclesia. Hoc prorsus, hoc praenuntiabatur, cum diceretur: Latificet Deus Japheth, et habitet in domibus Sem . Videte, Manichaei, videte; ecce in conspectu vestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat Deus Japheth. Videte si non habitet in domibus Sem, id est, in Ecclesiis, quas filii Prophetarum Apostoli construxerunt. Audite quid dicat Paulus jam fidelibus Gentibus: Qui eratis, inquit, illo in tempore sineChristo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes et sine deo in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quia quod stultum estdi sapientius est
quam homines: & quod in firmum ẽ.
dĩ fortius ẽ. quam homines: Proinde
induobus filiis maximo ecinmimo.
duo populi figurati unam uestem atͥgo
portantes. sacramentun scilicet iam
preterite atq trans acte dnice passionis.
nuditaten patris neq incuentur: qina
in xp̃i necem non consentiunt: or tim̃
honorant uelamento. tanqu im scieui¬
tes unde sint nati: Medius autem
filius iaest porulus uideorum. idco
medius.: qsui.i nec primatum apłorũ
cenuit. ⁊ iec ulcunus ingritibus cre¬
didit. uidit nuidi tatem patris: quia
tonsensit in necera xp̃i & nuntiauit
soris frĩb ⁊ Per eum quippe manifes¬
catũ .e. & quod immodo publicatum.
quod erat in prophetia secretum:
I deoq su seruus frm suorun : Quid
que dã scrinatia xpianorum:
baiulans e t propletas ad tstimoniũ
ad sertionis. acrrbe u̾t nos honoremur
pet lacrarientum quod namnca ute llapilian

Expanded text:
quia quod stultum est dei, sapientius est quia quod stultum est dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes, unde sind nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum — ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum, quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid quaedam scriniaria Christianorum. baiulans legem et prophetas ad testimonium adsertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum, quod nuntiat illa
Abbreviated transcription (Latin):
lia. sicut in illo disco petro dicitur mac¬
ta & manduca: Qđ ciecto sangume iu¬
bentur manducare. ne uita pristina
quasi suffocata inconscientia teneatur.
sed habeat tanquam effusionem. per
confessionen: Iuod testamentum posuit
ds inter se & homines atq omne animã
uiuam neperelat eam diluuio. arcum
qui apparet innubibus. q̃ui nunquam
nisi desole resplendet: Illi enim nom pe¬
reunt diluuuo separati abeccła: qui in
huius solis mplius cumescant: scian
ita significari: ꝑm aliquando ꝑsolem:
sicuc ꝑ leonẽ. ꝑ agnum. ꝑlapidem. cuius¬
dam similitudinq̃s causa non proprie.¬
tatis substancia: lam uero illud quod
deuinea quam plantauit in ebricitus
noe nudatus. e indomo sua. cui non
appareat xp̃s passus ingente sua: tunc
enim nudata .ẽ. mortalitas carnis cius.
uideis scandalum. gentibus stulticia: ipsis
aute uocatis iudȩis etgentib tanquam
sem &e iafech. di uircus et dĩ sapientia.

Expanded text:
lia, sicut in illo disco Petro dicitur: maclia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testamentum posuit deus inter se et homines atque omnem animam uiuam, ne perdat eam diluuio, arcum, qui adparet in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluuio separati ab ecclesia, qui in huius solis amplius tumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud, quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non adpareat Christus passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iudaeis et gentibus, tamquam Sem et Iapheth, dei uirtus et dei sapientia;
Abbreviated transcription (Latin):
rant: Sic enim dictum erat. quod intra¬
uerit in arcam. noe et filii cuis. & uxor euns.
et uxores filiorum cius: Scorsum uiri.
seorsum feminę commemoratę sunt
In hoc enim tempore huius sacramenti.
caro concupiscit aduersus spin: et sp̃s
aduersus carnem: Exeunt autem noe
et uxor eus. etfilii cius & uxores
filiorum euis: nunc coniuncte com¬
memorati masculi & feminę: quia
in fine scli atq in re surrectione iustoꝵ.
omnimoda et ꝑfecta pace sp̃ui corpus
id herebi: nulla mortalitatis in digen¬
tia. uel concupiscentia resistente: Cur
animalia quamuis munda & inmunda
in arcai fuerint. tamen post egressum
de arca non offeruntur dõ insacrificio
nisi munda: Quid deinde sibi uelit do
loquente ad noc. & tanquam rursus
ab exordio quia multis modis eilem
significari oportebat figuram eccłar
commendatę. quod progemes eius benr¬
dicitur ad unplendam terram: Quod
dantur cis inęscim cuncta anima¬

Expanded text:
rant. sic enim dictum erat. quod intrarant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum eius: seorsum uiri, seorsum feminae commemoratae sunt. in hoc enim tempore huius sacramenti caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem. exeunt autem Noe et uxor eius et filii eius et uxores filiorum eius, nunc coniuncte commemorati masculi et feminae, quia in fine saeculi atque in resurrectione iustorum omnimoda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit nulla mortalitatis indigentia uel concupiscentia resistente. cur animalia, quamuis et munda et inmunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offeruntur deo in sacrificio nisi munda? Quid deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eadem significari opor- . tebat — figuram ecclesiae commendante, quod progenies eius benedicitur ad inplendam terram, quod dantur eis in escam cuncta anima