comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factus quis fuerit in quacũq
nus. aut aliquid huiꝰmodi. ñ cõ¬
tentꝰ uno in una. plures sͥ ĩmo
qͦtqͦt ualet conquirere honores
satagit tam in una qͣm in płib.
Quib t̾n om̃ib si locꝰ euen̾it. li¬
bent̾ uniꝰ p̃feret ep̃ii dignitatẽ.
adepto: rursum nescio quid altiꝰ
somnians. laboriosis itinib ⁊ sũ¬
ptuosis familiaritatib romanũ
statuit freq̃ntare palacium: q̃stuo¬
sas sͥ quasdam exinde comꝑans
amicicias. Si lucri sp̃ualis grã ħ
ptio corrigenda. Non nulli cum ista
ñ possunt. uertunt se ad aliud ambi¬
endi genus: in qͦ nichilominꝰ api¬
unt eam qͣm h̃ñt dñandi libidinẽ.
Nam cum p̾sideant urbib ualde
popłosis.⁊ totas ut ita dicam patͥas
ꝓp̃e diocensis ambitu circũ eludat.
occasione inuenta ex qͦcumq uetiꝰ
pͥuilegio satis agunt. ut ⁊ uicinas
sibi subiciant cuitates. quatinꝰ
duȩ qͥb duo ux p̾sules sufficie¬
bant. sub uno redigant᷑ autistite.

Expanded text:
factus quis fuerit in quacunquefactus quis fuerit in quacunquenus, aut aliquid hujusmodi, non contentus uno in una, plures sibi, imo quotquot valet, conquirere honores satagit, tam in una, quam in pluribus. Quibus tamen omnibus, si locus evenerit, libenter unius praeferet episcopi dignitatem. adepto, rursum nescio quid altius somnians, laboriosis itineribus et sumptuosis familiaritatibus Romanum statuit frequentare palatium, quaestuosas sibi quasdam exinde comparans amicitias. Si lucri spiritualis gratia haec ptio corrigenda. 28. Nonnulli cum ista non possunt, vertunt se ad aliud ambiendi genus, in quo nihilominus aperiunt eam, quam habent, dominandi libidinem. Nam cum praesideant urbibus valde populosis, et totas, ut ita dicam, patrias propriae dioecesis ambitu circumcludant; occasione inventa ex quocunque veteri privilegio, satagunt ut vicinas sibi subjiciant civitates: quatenus duae, quibus duo vix praesules sufficiebant, sub uno redigantur antistite.
Abbreviated transcription (Latin):
mirandum ñ imitandũ. Cet̾m cur¬
rit᷑ in clero passim ab oñi etate.⁊ or¬
dine. a doctis parit̾ ⁊ indoctis ad
eccłasticas curas: tanqͣm sine curiˢ
iam quisq uicturꝰ sit. cum ad cu¬
ras ꝑuen̾it. Nec mirũ de hiis qui
necdum in semetip̃is exꝑti sunt.
uidentes quippe illos qͥ iam ꝓpͥos
humõs cupitȩ sarcinȩ sũmiserinte.
ñ solum ñ gemere tanqͣm sub oñe.
s insuꝑ appet̾e plus onerari: ñ de¬
t̾rent᷑ ꝑiculis que cupiditate cecati
ñ uident. s fauorib amplius qͦs
illis inuident ꝓuocant᷑. O infinita
semꝑ aubitio: ⁊ insatiabilis auari¬
cia. Cum pͥmos honoꝵ gradꝰ me¬
ruerint in eccła. meruerint autꝰ
uł uitȩ m̃ito uͥł pecuniȩ. siue etiã
earnis ⁊ sanguinis que regnũ
cłi ñ possidebunt p̾rogatiua: ñ
ĩo corda quiescunt duplici semꝑ
estuantia desidio. quo utiq magiᷤ
ac magis ⁊ dilatent᷑ in plura.:⁊ ad
celsiora subliment᷑. U̾bi grã. Cum

Expanded text:
mirandum non imitandum. 27. Caeterum curmirandum non imitandum. 27. Caeterum curritur in clero passim ab omni aetate et ordine, a doctis pariter et indoctis ad ecclesiasticas curas, tanquam sine curis jam quisque victurus sit, cum ad curas pervenerit. Nec mirum de his qui necdum in semetipsis experti sunt. Videntes quippe illos qui jam proprios humeros cupitae sarcinae submiserint, non solum non gemere tanquam sub onere, sed insuper appetere plus onerari, non deterrentur periculis, quae cupiditate caecati non vident; sed favoribus amplius, quos illis invident, provocantur. O infinita semper ambitio, et insatiabilis avaritia! Cum primos honorum gradus meruerint in Ecclesia, meruerint autem vel vitae merito, vel pecuniae, sive etiam carnis et sanguinis, quae regnum Dei non possidebunt, praerogativa, non ideo corda quiescunt, duplici semper aestuantia desiderio, quo utique magis ac magis et dilatentur in plura, et ad celsiora sublimentur. Verbi gratia, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Boni pueri: qui qͦd etate uident᷑
ẽẽ student ⁊ malicia. Malicia in¬
qͣm s ñ sensu: qͦrum iuxta cõmo¬
uitionẽ apłi nemo contempnatado¬
lescentiam. Meliores bone indolis
adolescentes: inuet̾atis dierũ ma¬
loꝵ. Puer centũ annoꝵ malelictꝰ
ẽ: ⁊ ẽ e regione senectus uen̾ãbił
ñ diuturna neq numõ annoꝵ cõ¬
putata. Bonus puer samuhel qͥ
loq̃nti deo ꝓmptꝰ aderat auditor.
dicens. Loquere dñe. quia audit
seruus tuus. Ac si diceret. Paratꝰ
sum ⁊ ñ sum turbatꝰ. ut custodi¬
am mandata tua. Bonus ⁊ ieremi¬
as. qui ante scĩficat᷑ qͣm natꝰ. cum
se excusaret de puericia: nichilo¬
minꝰ constitutꝰ ẽ. suꝑ gentes ⁊ suꝑ
regna. Bonus qͦ daniel cuiꝰ sp̃m
suscitauit d̃s. ut coniuinceret
iniqua iudicia: ⁊ sanguinẽ inno¬
xium lib̾aret: Deniq cani sunt
sensus hominis: ⁊ etas senestu¬
tis uita ĩmaculata. Sicuͥ huiꝰce¬
modi puer senex ꝓmotꝰ inueniat᷑.
opus di ẽ. hiis qui tales ñ sunt

Expanded text:
d aetate videntur, esse student et malitia. Malitia, inquam, sed non sensu: quorum, juxta admonitionem Apostoli, nemo contemnat adolescentiam . Meliores bonae indolis adolescentes inveteratis dierum malorum. Puer centum annorum maledictus est: et est e regione senectus venerabilis, non diuturna, neque numero annorum computata . Bonus puer Samuel, qui loquenti Deo promptus aderat auditor, dicens: Loquere, Domine, quia audit servus tuus ; ac si diceret: Paratus sum et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua . Bonus et Jeremias, qui ante sanctificatus quam natus, cum se excusaret de pueritia, nihilominus constitutus est super gentes et super regna . Bonus quoque Daniel, cujus spiritum suscitavit Deus, ut convinceret iniqua judicia, et sanguinem innoxium liberaret . Denique cani sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Sicubi hujuscemodi puer senex promotus invenitur, opus Dei est, his qui tales non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qui condelectatꝰ legi dei. scđm in¬
t̾iorem hoĩem. de malo qͦd tta
ineẽ corpori sentit. ut nͥ pariter
cum corꝑe carere ñ possit. m̾ito¬
sese consolat᷑ ⁊ ait. Iam ñ ego oꝑor
illud: s qͦd habitat in me pec¬
catũ. Uerumt̾n delicta qͥs intelli¬
gir: Nam si possem dicere cũ
paulo. qͦd quidẽ longe ẽ ã me.
nichil mͥ conscius sum: ñ tamen
in hoc ẽẽ iustificatũ oportet me
głari. Non enĩ qui se ip̃m cõm̃dat.
ille ꝓbatus ẽ: s quem deus cõmen¬
dat. Si applauserit mͥ iꝰticiam huma¬
nus dies ꝓ minimo habeo: q̃m illȩ
lucet t̾m in facie. homo enĩ uidet
in facie. ds aũ intuet᷑ cor. Ppt̾ hoc
ieremias ñ satis popłarib senten¬
tiis. uelut quibdam humani diei
radiis mouebatur: s fident̾ loque¬
batur dõ Diem hoĩs ñ concupiui:
tu scis. Si m̃s mͥ arriserit dies: neꝙ
me ip̃m inqͣm iudico. quia nec ip̃e
me satis intelligo. Solus m̾ito con¬

Expanded text:
qui condelectatus legi Dei secundum inqui condelectatus legi Dei secundum interiorem hominem, de malo, quod ita inesse corpori 471 sentit, ut nisi pariter cum cor ait: Jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. . 24. Verumtamen delicta quis intelligit? Nam si possem dicere cum Paulo, quod quidem longe est a me, Nihil mihi conscius sum : non tamen in hoc esse justificatum oporteret me gloriari: Non enim qui se ipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus commendat. . Si applauserit mihi justitiam humanus dies, pro minimo habeo, quia ille lucet tantum in facie. Homo enim videt in facie, Deus autem intuetur cor. Propter hoc Jeremias non satis popularibus sententiis, velut quibusdam humani diei radiis, movebatur, sed fidenter loquebatur Deo: Diem hominis non concupivi tu scis. Si meus mihi arriserit dies, neque me ipsum, inquit, judico : quia nec ipse me satis intelligo. Solus merito con
Abbreviated transcription (Latin):
tus tiuł quid magnũ feci solos cobi¬
bere artus. actus corrigere:.Si has
atq huiꝰmodi quas foris licet ua¬
cans intus actitare ñ cesso. iniqͥta¬
tes obseruaiu̾s o dñe qͥs sustine-¬
bit: An forte iam ñ ago illa. s pa¬
tior: Agunt᷑ qͥdem in me: s a me
ñ agunt᷑. si ñ consentio. Sane si
mei ñ fuerint dñata. tunc ĩmacłã¬
tus ero. ⁊ ĩmacłatus coram eo. n̾ so¬
lum si caruero: s ⁊ si obseruauero
me ab iniqͥtate mea. Mea dixerĩ:
ñ quia facio. s quia sustineo. Cor¬
pus gesto mortis carnẽq peccati:
in meo mortali corꝑe. Si corpꝰ cri¬
mini ñ reputat᷑. nec qͦd habitat
in eo pecc̾m. si t̾n ñ condelector. si
t̾n ñ exhibeo menbra arma iuqͥta¬
ti. ꝓ hac orabit ad te o mnisericors
qui uis etiam sc̃s in temꝑe opor¬
tuno: supplex nimirũ qͦd malum
sentiat. ⁊ nichilominꝰ sc̃s dum ñ
consentiat. Supplex ꝓ ꝑiculo: sc̃s
ꝓ uirtute. Sc̃s plane atq beatꝰ:

Expanded text:
tus tui: quid magnum feci solos cohitus tui: quid magnum feci solos cohibere artus, actus corrigere? Si has atque hujusmodi, quas, foris licet vacans, intus actitare non cesso, iniquitates observaveris, o Domine, quis sustinebit? An forte jam non ago illa, sed patior? Aguntur quidem in me, sed a me non aguntur, si non consentio. Sane si mei non fuerint dominata, tunc immaculatus ero, et immaculatus coram eo, non solum si caruero, sed et si observavero me ab iniquitate mea. Mea dixerim, non quia facio, sed quia sustineo. Corpus gesto mortis, carnemque peccati: in meo mortali corpore. Sic corpus crimini non reputatur, nec quod habitat in eo peccatum: si tamen non delector, si tamen non exhibeo membra mea, arma iniquitati. Pro hac orabit ad te, o misericors, quivis etiam sanctus in tempore opportuno: supplex nimirum, quod malum sentiat; et nihilominus sanctus, dum non consentiat: supplex pro periculo, sanctus pro virtute: sanctus plane atque beatus,
Abbreviated transcription (Latin):
Respondebat. ñ sermonib. s cogita¬
tionib. Audiebat ñ loquentes: ui¬
debat ñ apparentes. Contremisco to¬
tus tuam dñe iħu qntillo possũ
intuitu considans maiestatem: p̾¬
sertim cum recordor in qͣntis ip̃iuᷤ
aliqͥn contemptor extiterim. S ⁊
nunc cum iam a facie maiestate
fugi ad genua pietatis: quid am¬
plius facio: uereorne qui aliq̾n
contͣrius extiti maiestati: ⁊ nunc
ingratꝰ pietati inueniar. Quid
enĩ si cessant manꝰ. ⁊ ñ cessat pestꝰ
Quid si os iam silet. ⁊ necdum cor
quiescit: Si singuli illiciti motuᷤ
animi mei. singła sunt quedam
in te ds conuicia. ut puta iracun¬
diȩ motus in mansuetudinẽ. in¬
uidiȩ in caritatẽ. in frugalitatẽ
luxuriȩ. turpitudinis in castita¬
tem. ⁊ innumera his similia. que
de cenoso lacu prurientis pectoriᷤ
mei etiam nunc incessant̾ ebul-¬
liunt. in undantes ⁊ impingen¬
tes in serenitatẽ p̾fulgentis uul-¬

Expanded text:
Respondebat non sermonibus, sed cogitaRespondebat non sermonibus, sed cogitationibus. Audiebat non loquentes, videbat non apparentes. 23. Contremisco totus, tuam, Domine Jesu, quantillo possum intuitu considerans majestatem, praesertim cum recordor, in quantis ipsius aliquando contemptor exstiterim. Sed et nunc cum jam a facie majestatis fugi ad genua pietatis, quid amplius facio? Vereor ne qui aliquando contrarius exstiti majestati, et nunc ingratus pietati inveniar. Quid enim si cessant manus, et non cessat pectus? Quid si os jam silet, et necdum cor quiescit? Si singuli illiciti motus animi mei singula sunt quaedam in te, Deus, convicia, utputa iracundiae motus in mansuetudinem, invidiae in charitatem, in frugalitatem luxuriae, turpitudinis in castitatem, et innumera his similia, quae de coenoso lacu prurientis pectoris mei etiam nunc incessanter ebulliunt, inundantes et impingentes in serenitatem praefulgentis vul
Abbreviated transcription (Latin):
aut turpit̾ me ipsum. ñ uerear
aurem nusqͣm absentem: Tremen¬
da ꝓrsus auris ⁊ reu̾enda: cui nõ
cessat quies. ñ tacet silentiũ. Deni¬
q ait. Auferte malum cogitatio¬
num urãrũ ab oculis meis. S qͥd
ẽ. qͦd dicit ab oculis meis: An ⁊ nr̃a
ds̃ ñ solum audit. s ⁊ uidet archa¬
na: Quales oculi. qui contemplat᷑
cogitationes:Non sunt colorate
ut uideant᷑: sic̃ nec sonant ut au¬
diant᷑. Solent sentiri a cogirante.
ñ audiri ab auscultante: ñ a con¬
templante uideri. Merito tam̃ dñs
scit cogitationes hõium: qm uanȩ
funt. Cur enĩ nesciret quas ⁊ audit
⁊ uidet: His p̾cipue duob sensi¬
bus. id ẽ uisui ⁊ auditui: nemo fi¬
dem putat ẽẽ negandam. hoc noᷤ
scire constant̾ astrumꝰ: qͦd uidimꝰ
⁊ audiuimꝰ. Merito itaq ñ erat
opꝰ dño iħu. ut quis testimoniũ
phiberet de homine: ip̃e nimirũ
sciebat que ẽent in homine. Quid
cogitatis ait mala in cordib uris:

Expanded text:
aut turpiter me ipsum, non verear aut turpiter me ipsum, non verear aurem nusquam absentem? Tremenda prorsus auris et reverenda, cui non cessat quies, non tacet silentium. Denique ait: Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis. Sed quid est quod dicit, ab oculis meis? an et nostra Deus non solum audit, sed et videt arcana? Quales oculi, qui contemplantur cogitationes! Non sunt coloratae, ut videantur, sicut nec sonant ut audiantur. Solent sentiri a cogitante, non audiri ab auscultante, non a contemplante videri. Merito tamen Dominus scit cogitationes hominum quoniam vanae sunt. Cur enim nesciret, quas et audit, et videt? His praecipue duobus sensibus, id est visui et auditui, nemo fidem putat esse negandam. Hoc nos scire constanter adstruimus, quod vidimus et audivimus. Merito itaque non erat opus Domino Jesu, ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse nimirum sciebat quae essent in homine. Quid cogitatis, ait, mala in cordibus vestris?
Abbreviated transcription (Latin):
calliditatis: tacentis ⁊ quiescentis
cor loquit᷑: cogitatio consitet᷑ Pra¬
uum ẽ. cor hominis ⁊ imꝑscruta¬
bile. tta ut nemo sciat que sunt
in homine. nͥ sp̃c hominis qui in
eo ẽ: s nec ip̃ẽ plene. Nam cum apłc
diceret. mͥ ꝓ minimoẽ. ut a uobis
iudicer aut ab humano die: adie¬
cit. s nec ego me ip̃m iudico. Quare:
Qm̃ ñ possum ait ratam uł ipse
de me ꝓferre sententiã. Ecce enim
nichil mͥ conscius sum: ñ t̾n in ħ
iustificatꝰ sum. Non ex toto credo
me uł ip̃i conscĩȩ meȩ: quippe
cum ne ip̃a qͥdem queat me com¬
p̾hendẽ totum. Nec potest iudi-¬
care de toto: qui totum ñ audit:
sẽtentiã ñ subt̾fugit. etiam qͦd ꝓpͥã
lateat conscĩam. Audit d̃s in cor¬
de cogitantis: qͦd ñ audit uł ip̃e
qui cogitat. Ad erat auris ꝓphetȩ
absentis. ori furtiue poscentis pe¬
cuniam. ⁊ ego qͣntũ lib in occulto
ledere cogitans. aut ꝓrimũ nequit̾.

Expanded text:
calliditatis tacentis et quiescentis calliditatis tacentis et quiescentis cor loquitur, cogitatio confitetur. Pravum est cor hominis et imperscrutabile , ita ut nemo sciat, quae sunt in homine, nisi spiritus hominis qui in eo est; sed nec ipse plene. Nam cum Apostolus diceret. Mihi pro minimo est, ut a vobis judicer, aut ab humano die; adjecit: Sed nec ego me ipsum judico. Quare? Quoniam non possum, ait, ratam vel ipse de me proferre sententiam. Ego enim nihil mihi conscius sum, non tamen in hoc justificatus sum. Non ex toto credo me vel ipsi conscientiae meae, quippe cum ne ipsa quidem queat me comprehendere totum; nec potest judicare de toto, qui totum non audit.sententiam non subterfugit, etiam quod propriam latet conscientiam. Audit Deus in corde cogitantis, quod non audit vel ipse qui cogitat. Aderat auris Prophetae absentis ori furtive poscentis pecuniam : et ego quantumlibet in occulto laedere cogitans aut proximum nequiter,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. testimoniũ consciȩ nr̃ȩ. Non
potest dicẽ nͥ humilis. qui iux
metuere.⁊ siluarũ aures soleat
qui semꝑ ẽ pauidꝰ. Non pot̃
dicẽ arrogans ⁊ p̾sumptor: qui
se ip̃m impudent̾ ostentans. paˢ
dens. totus fertur in głam. Gła¬
tur etiam cũ malefecerit: ⁊ ex¬
ułtat in reb pessimis. Estimat
se ñ uideri. dum plures habeat imi¬
tatores qͣm rep̾hensores: cecus dux
cecoꝵ. S ht hic campꝰ ocłos. sc̃oꝵ ꝓ
culdubio angłoꝵ: qͦs semꝑ offend̾e
solet indisciplinata conu̾satio. Nõ
dicet hypocͥta. Gła mea testimoniũ
conscĩȩ nȩe: quia ⁊ si iudicantiũ se¬
cundũ faciẽ u̾bo. uultu. habitii ue
simulatorio eludat opinioniͥ s ñ eiꝰ
qui scrutat᷑ renes ⁊ corda fallit uel
euadit iudiciũ. Siqͥdem ds ñ irri¬
det᷑. Timeat gͦ ⁊ iste nemoris aurẽ.
lingua licet manuq cessantib.
auri t̾n ubiq p̾senti. de quacumq
silua latebrosȩ duplicitatis ⁊ spinosȩ

Expanded text:
est, testimonium conscientiae nostrae . Non est, testimonium conscientiae nostrae . Non potest dicere nisi hue, et silvarum aures soleat qui semper est pavidus . Non potest dicere arrogans et praesumptor, qui se ipsum impudenter ostentans, passdens, totus fertur in gloriam: gloriatur etiam cum male fecerit, et exsultat in rebus pessimis. Aestimat se non videri, dum plures habeat imitatores quam reprehensores, caecus dux caecorum. Sed habet hic campus oculos sanctorum procul dubio angelorum, quos semper offendere solet indisciplinata conversatio. Non dicet hypocrita: Gloria mea est testimonium conscientiae meae: quia etsi judicantium secundum faciem, verbo, vultu habituve simulatorio illudat opinioni; sed non ejus qui scrutatur renes et corda, fallit vel evadit judicium, siquidem Deus non irridetur. 22. Timeat ergo et iste nemoris aurem. Lingua licet manuque cessantibus, auri tamen ubique praesenti 470 de quacumque silva latebrosae duplicitatis et spinosae
Abbreviated transcription (Latin):
su imet custos. qui s oleum fauo¬
ris sine fraude reseruet:ne in
aduentu sponsi lampas conscĩȩ
uacua extinguat᷑. Non in altõ
inqͣm. nec enĩ tutũ arbitrat᷑ la¬
biis hoĩum cõmitte̾ głam suam.
archȩ utiq sine claue ⁊ sine se¬
ra: nulliq omino clause nocere
uolenti. Non tutum planȩ s stul¬
tum. ibi tbesaurũ tuum recõd̾e:
lueris. Si ponis in os meũ iam nͨ
in tua s in mea potestate ẽ. cum
utiq ꝓ meo libitu uł laudare
te possim uł derogare tͥ. Sanũ
uas ⁊ inconcussũ conscĩa: ⁊ secre¬
tis seruandis idoneũ. Nullis pa-¬
tens insidiis. nulli iuolentiȩ cedẽs.
nulli quippe oculo. uł manui ac¬
cessibilis: excepto duntaxat sp̃ui.
qui scrutat᷑ etiam alta đi. Qcqͥd
in ea reposuero. securꝰ sum quia
ñ ꝑdam: seruabit uiuo. defuncto
restituet. Nam qͦcumq uado ego.
ip̃a it mecũ: secum ferens deposi
ꝓ qualitate depositi. Beati qͥ in ue¬
ritate dice̾ possunt. Gła nr̃a hec

Expanded text:
suimet custos, qui sibi oleum favosuimet custos, qui sibi oleum favoris sine fraude reservet, ne in adventu sponsi lampas conscientiae vacua exstinguatur. Non in altero, inquam. Nec enim tutum arbitratur labiis hominum committere gloriam suam, arcae utique sine clave, et sine sera, nullique omnino clausae nocere volenti. Non tutum plane, sed stultum, ibi thesaurum tuum recondere, lueris. Si ponis in os meum, jam non in tua, sed in mea potestate est, cum utique pro meo libitu vel laudare te possim, vel derogare tvas et inconcussum conscientia, et secretis servandis idoneum, nullis patens insidiis, nulli violentiae cedens; nulli quippe oculo vel manui accessibilis, excepto duntaxat Spiritui, qui scrutatur etiam alta Dei. Quidquid in ea reposuero, securus sum quia non perdam: servabit vivo, defuncto restituet. Nam quocunque vado ego, ipsa it mecum, secum ferens depositpro qualitate depositi. Beati qui in veritate dicere possunt: Gloria nostra haec
Abbreviated transcription (Latin):
humanas laudes consueuit ꝑfe¬
cte contempne̾. cum se laudari
ꝑcipit de eo qͦd in se nouit ñ ẽẽ.
nullatenꝰ acqͥescens: illud sͥ com¬
memorat. Qui te beatificant: in
errorem te mutunt. S ⁊ illius
nichilominꝰ u̾siculi recordatur.
licite studet imitari apł̃m: ita de
se loquentẽ. Parco aũ: nequis me
existimet supͣ id qͦd uidet in me:
aut audit aliquid ex me. Cum uͦ
laudari se comꝑit de bono qͥd se for¬
de hr̾e cognoscit. nichilominꝰ qͣn¬
tum in sẽ ẽ scuto u̾itatis curata se
iaculũ fauoris repellẽ: dans deo
głam ⁊ dicens. Gr̃a d̃ĩ sum id qͦd
sum. Et ꝓpulsans a se omnẽ supi¬
tuit nimirũ sialit̾ egerit: ne for¬
te audiat ab ip̃o. Recepisti merce¬
dem tuam. Et iterũ. Głam ab in¬
uicem queritis. ⁊ głam que ẽ a so¬
lo do ñ uultis: Refugiens gͦ ⁊ de
hoc ad consilium apłi. ꝓbat ipse
opus suum. ut sic habeat in se¬
met ip̃o głam ⁊ñ in alt̾o: fidelis

Expanded text:
humanas laudes consuevit perfehumanas laudes consuevit perfecte contemnere, cum se laudari percipit de eo quod in se novit non esse, nullatenus acquiescens, illud sibi commemorat: Qui te beatificant, in errorem te mittunt . Sed et illius nihilominus versiculi recordatur. licite studet imitari Apostolum, ita de se loquentem: Parco autem, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me . Cum vero laudari se comperit de bono quod se forte habere cognoscit, nihilominus, quantum in se est, scuto veritatis curat a se jaculum favoris repellere: dans gloriam Deo, et dicens: Gratia Dei sum id quod sum . Et propulsans a se omnem suspituit nimirum, si aliter egerit, ne forte audiat ab ipso, Recepisti mercedem tuam ; et iterum, Gloriam ab invicem quaeritis, et gloriam quae a solo Deo est, non vultis . Refugiens ergo et de hoc ad consilium Apostoli, probat ipse opus suum, ut sic habeat in semetipso gloriam, et non in altero . Fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
tui. Duab quippe suꝑbiȩ sp̾ebus:.
duȩ nichilominꝰ humilitatis op¬
ponunt᷑ Contͣ cecam: ut quis de
se nouerit sentire humilit̾. Contͣ
uanam: nec consentire alit̾ senti-¬
entib. Nempe qui de se ipso sen¬
tire humilit̾ nouit: in neutro
ip̾ius de se iudicium falli potest.
uidelicet aut ut maiꝰ aliqͥd putet
eẽ. qͣm sit. aut a se ẽẽ qͦd sit. Et̃ ideo
hoc ut de se altius se aliqͥd sentiat:
solet ne insolescat uerus humił.
illud sͥ ugi meditatione reuolu̾e.
Non alta sapientes: s humilib cõ
sentientes. Et illud. Non ambula¬
ui in magnis: neq in mirabilib
suꝑ me. Si ñ humilit̾ sentiebam:
s exaltaui animã meã. Et item.
Qui se putat aliqͥd ẽẽ cum nichil
sit: ip̃e se seducit. Contͣ ħ aũ ut
a se sentiat ẽe qͦd se sentit ẽẽ: solli¬
cite se ip̃m int̾rogat. Quid habes
qͦd ñ accepisti: Siaũ accepisti qͥd
głaris quasi ñ acceꝑis.Item. Qui

Expanded text:
tui. Duabus quoque superbiae speciebus, tui. Duabus quoque superbiae speciebus, duae nihilominus humilitatis opponuntur: contra caecam, ut quis de se noverit sentire humiliter; contra vanam, nec consentire aliter sentientibus. Nempe qui de se ipso sentire humiliter novit, in neutro ipsius de se judicium falli potest, videlicet ut aut majus aliquid putet se esse quam sit, aut a se esse quod sit. Et ideo phoc, ut de se altius se aliquid sentiat, solet, ne insolescat, verus humilis illud sibi jugi meditatione revolvere: Non alta sapientes, sed humilibus 469 consentientes : et illud, Non ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me. Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam : et item: Qui se putat aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit . Contra hoc autem ut a se sentiat esse, quod se sentit esse, sollicite se ipsum interrogat: Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Item, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dagare aliquid ⁊ de suꝑbia: qͣtinꝰ
ex opposito sͥ uicio uirtutis decor ma¬
nifestior appareat. Suꝑbia ẽ appe-¬
titus ꝓpͥȩ excellentiȩ. Hec in sp̃es
duas diuidit᷑: in cecam ⁊ uanã
suꝑbiam. Que qͥdem ⁊ aliis nõi-¬
bus appellari possunt: contuma¬
tia ⁊ uanitas. Quarũ pͥor intelli¬
gentiȩ : post̾i̾or uoluntatis uiciũ
ẽ. Nam ex illa rõnis fallit᷑ oculꝰ.
⁊ ex ista uoluntatis appetitꝰ male
afficit᷑. Quod meliꝰ ex singłarum
diffinitionib demonstrabimꝰ. Ceca
suꝑbia. seu contumatia ẽ uicium
qͦ se existimans aliqͥs uł ẽẽ bonũ
głatur: uana suꝑbia seu uanitas.
ẽ uiciũ qͦ quis tam de eo qͦd est
qͣm de eo qͦd ñ ẽ. siuis magis qͣm
dei laudib delectat᷑. His ita p̾mis¬
sis. aptemꝰ iam contraria humili-¬
tati: singula singulis opponenteᷤ.
humilitas. ẽ. contemptꝰ ꝓpͥe excel¬
lentiȩ. Contemptꝰ: opponit᷑ appeti¬

Expanded text:
dagare aliquid et de superbia, quatenus dagare aliquid et de superbia, quatenus ex opposito sibi vitio virtutis hujus decor manifestior appareat. Superbia est appetitus propriae excellentiae. Haec in species duas dividitur, in caecam et vanam superbiam. Quae quidem et aliis nominibus appellari possunt, contumacia et vanitas: quarum prior intelligentiae, posterior voluntatis vitium est. Nam ex illa rationis fallitur oculus, et ex ista voluntatis appetitus male afficitur. Quod melius ex singularum definitionibus demonstrabimus. Caeca soperbia seu contumacia est vitium, quo se existimans aliquis vel esse bonum gloriatur. Vana superbia seu vanitas est vitium, quo quis tam de eo quod est, quam de eo quod non est, suis magis quam Dei laudibus delectatur. His ita praemissis, aptemus jam contraria humilitati, singula singulis opponentes. Humilitas est contemptus propriae excellentiae. Contemptus opponitur appeti
Abbreviated transcription (Latin):
scientia bona. Iam uͦ qͦd restat de fi¬
de ñ ficta. ⁊ item qͦd ex alio loco in
mentẽ uenit. fides sine oꝑib mor-¬
tua ẽ. duo ista mittunt nos ad qͣn¬
dam fidi tͥfariam diuisionẽ. ut
dicatur fides mortua. ficta. ꝓbata.
Et mortuã qͥdem apłc diffinit eã
ẽẽ. que sine oꝑib ẽ id est que ñ
oꝑatur ex dilectione: quasi ñ hñs
que suscepta qͥdem ex caritate ui¬
ta moueri inchoat ad bñ oꝑan¬
dum. s ñ ꝑseuerans deficit: ⁊ mo¬
rit᷑ tanꝗͣ ab ortiua. Fõ utiq sensu
fictam huiꝰmodi dix̾u nomina-¬
tam. qͦ uasa figuli uocamꝰ fictilia:
ñ quia uidelicet utilia ñ sint qͣn¬
diui durant. s quia fragilia cũ
sint. dui minime durant. De hac
fidi fictione puto illos notari in
euangłio: quiad tempꝰ credunt.
⁊ femina: ille potentiȩ. illa scientiȩ:
Uos aũ enuilamini carismata me¬
liora: discentes a me quia mitis sũ
¶i humilis corde. Cõmodum reor in¬

Expanded text:
scientia bona. 14. Jam vero quod restat, de fiscientia bona. 14. Jam vero quod restat, de fide non ficta ; et item quod ex alio loco in mentem venit, fides sine operibus mortua est , duo ista mittunt nos ad quamdam fidei trifariam divisionem, ut dicatur fides mortua, ficta, probata. Et mortuam quidem Apostolus definit eam esse, quae sine operibus est, id est quae non operatur ex dilectione, quasi non habens aquae suscepta quidem ex charitate vita, moveri inchoat ad bene operandum; sed non perseverans deficit, et moritur tanquam abortiva. Eo utique sensu fictam hujusmodi dixerim nominatam, quo vasa figuli vocamus fictilia: non quia videlicet utilia non sunt quamdiu durant, sed quia fragilia cum sint, diu minime durant. De hac fidei fictione puto illos notari in Evangelio: Qui ad tempus credunt et femina: ille potentiae, illa scientiae. Vos autem aemulamini charismata meliora, discentes a me quia mitis sum et humilis corde. 19. Commodum reor in
Abbreviated transcription (Latin):
tione. Dimite nob̾ debita nr̃a: sic̃
⁊ nos dimutimꝰ debitorib nr̃is.
utͥusq uirtutis bñ consciuis ani-¬
mus. secure iam se ip̃m deserat: &
qͦ dammͦ ꝑdat. ut aliqͦs lucrifaciat.
Cum infirmantib infirmet᷑: ura¬
tur cum scandalizatis: fiat etiam
si oporteat cũ iudeis iudeus: ni¬
chilq formidet. cum tali consci̾a.
Exemplo ieremiȩ &e iezechielis in
egyptum uł in chaldeam cum tͣn¬
gressorib captiuari. si cum sc̃õ iob
fr̾ fieri drachonum ⁊ socius stru¬
cionũ. cum moyse qͦ qͦd grauius
ẽ deleri. de libro dĩ. ⁊ cum paulo
cum huiꝰmodi conscĩa. Ip̾am de¬
niq si necẽe ẽ. intrare gehennã.
securꝰ medias penetrans flamina:
leta decantet conscia. Et si ambu¬
lauero in medio umbrȩ mortis.
ñ timebo mała qm tu mecũ es.
Com paremꝰ si placet thesauros re¬
gum. ⁊ fastigia regnoꝵ. cum hꝰmo¬
di fiducia. Nonne cuncta hor
seria reputabit᷑: & hanc siduciam
oꝑatur caritas de corde puro & cõ¬

Expanded text:
ica: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Utriusque virtutis bene conscius animus secure jam se ipsum deserat, et quodammodo perdat, ut alios lucrifaciat. Cum infirmantibus infirmetur, uratur cum scandalizatis: fiat etiam, si oporteat, Judaeis Judaeus, nihilque formidet cum tali conscientia, exemplo Jeremiae et Ezechielis, in Aegyptum vel in Chaldaeam cum transgressoribus captivari ; sed et cum sancto Job frater fieri draconum, et socius struthionum ; cum Moyse quoque quod gravius est deleri de libro Dei ; et cum Paulo cum hujusmodi conscientia ; ipsam denique, si necesse est, intrare gehennam, securus medias penetrans flammas, laeta decantet conscientia, Etsi ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es . Comparemus, si placet, thesauros regum et fastigia regnorum cum hujusmodi fiducia: nonne cuncta horuseria reputabitur? Et hanc fiduciam operatur charitas de corde puro, et con
Abbreviated transcription (Latin):
tendo iudicẽ: quẽ ⁊ solũ iꝰtificatorẽ
agnosco. Pat̾ dedit ei udiciũ facẽ:
quia filius hoĩs ẽ. Non usurpo
mͥ. uł suꝑme seruus filii potesta¬
tem: uec me annumõ illis de qͥb
tra conqueri solet. Tulerunt hoĩeᷤ
a me iudiciũ. Pater ñ iudicat quẽ¬
qm. s om̃e iudiciũ dedit filio. ⁊ ego
m p̾sumã. qͦd nec ip̃e pat̾ sͥ assumit:
Uelim nolim ip̃i me astare necẽẽ ẽ.
tp̃i hor que gesserim in corpore
redd̾e rõnem: cui nec u̾bum p̾t̾uo¬
lat. nec subt̾ fugit cogitatio. Sub
tam ȩqͦ libratore m̃toꝵ. sub tam
utimo secretoꝵ inspectore. qͥs gła¬
bit᷑ castum se hr̃e cor: Sola ꝑfecto
que ñ solet głari ñ nouit p̾sume.
contendere ñ consueuit. grãm in¬
uentura ẽ. in ocłis pietatis humi
humilis ẽ: s dicit. Non intres in
iudiciũ cũ seruo tuo dñe. Recusat

Expanded text:
ndo judicem, quem et solum justificatorem agnosco. Pater dedit ei judicium facere, quia filius hominis est . Non usurpo mihi vel super me servus Filii potestatem, nec me annumero illis, de quibus ita conqueri solet: Tulerunt homines a me judicium. Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : et ego mihi praesumam quod nec ipse Pater sibi assumit? Velim, nolim, ipsi me adstare necesse est: ipsi horum quae gesserim in corpore, reddere rationem, cui nec verbum praetervolat, nec subterfugit cogitatio. Sub tam aequo libratore meritorum, sub tam intimo secretorum inspectore, quis gloriabitur castum se habere cor? Sola profecto, quae non solet gloriari, non novit praesumere, contendere non consuevit, gratiam inventura est in oculis pietatis humilhumilis est, sed dicit: Non intres in judicium cum servo tuo, Domine . Recusat
Abbreviated transcription (Latin):
tinnabła. ⁊ clauate qued̾a corri-¬
gie. multaq talia. tam speciosa
colorib. qͣm ponderib p̾ciosa.
muloꝵ dependent ceruicibͥ fr̾m
aũ lat̾ib nec semicintia miseran¬
tes apponitis: Huc accedit qͦd
ħ omnia negotiationis nec stu¬
dio nec ꝓpͥo manuũ exercitio uo¬
bis elaborastis. s nec iure. he¬
reditario possidetis: nisi forte
⁊ uos in corde ur̃o dixeritis.
hereditate possideamꝰ scũarium dĩ.
Et ħ pauꝑes mͦ quid̾e coram do t̾m
cui corda locunt᷑. Nec enim audent
aꝑte causari adu̾sum uos: quib in¬
terim ꝓ sua uita neccẽ hñt potius
supplicare. Cet̾m in futuro stabuit
in magna constantia. adu̾sus cos
qui se angustiauert̃: stante quip¬
pe ꝓ eis pre orphanoꝵ ⁊ iudice
uiduarũ. Ipsius enim tunc uox
erit. Qnͣdui ñ fecistis uni de hiᷤ
minimis meis: nec mͥ fecistis. Uoᷤ¬

Expanded text:
tinnabula, et clavatae quaedam corritinnabula, et clavatae quaedam corrigiae, multaque talia, tam speciosa coloribus, quam ponderibus pretiosa, mulorum dependent cervicibus: fratrum autem lateribus nec semicinctia miserantes apponitis. Huc accedit, quod haec omnia nec negotiationis studio, nec proprio manuum exercitio vobis elaborastis, sed nec jure haereditario possidetis: nisi forte et vos in corde vestro dixeritis: Haereditate possideamus sanctuarium Dei . Et haec pauperes modo quidem coram Deo tantum, cui corda loquuntur. Nec enim audent aperte causari adversum vos, quibus interim pro sua vita necesse habent potius supplicare. Caeterum in futuro stabunt in magna constantia adversus eos qui se angustiaverunt, stante quippe pro eis patre orphanorum, et judice viduarum. Ipsius enim tunc vox erit: Quandiu non fecistis unis de his minimis meis, nec mihi fecistis
Abbreviated transcription (Latin):
fama: s ñ fames. Fama qͥdem silet.
quia ñ potest mundꝰ odisse uos.
Nam qͦmͦ mundꝰ arguet peccatũ.
a qͦ potius laudat᷑ pecc̾or in desi-¬
Clamant uͦ nudi. clamant fame-¬
lici: conquerunt᷑ ⁊ dicunt. Dicite
pontifices. in freno qͥd facit aurũ:
dunqͥd aurum a freno repellit fri¬
re miserabilit̾ laborantib. qͥd confe¬
runt tot mutatoria. uł extensa in
ꝑticis. uł plicata in manticis: Nr̃m
ẽ qͦd effunditis: nob̃ crudelit̾ sub¬
tiahit᷑. qͦd inanit̾ expenditis.  nos
enun dĩ plasmatio: x ⁊ nos sangͥ
Uidete quale sit de fr̾na portione
pascere oculos ur̃os. uita nr̃a
cedit uob̃ in suꝑfluas copias. Nrĩs
necessitatib detrahit᷑: qͥcqͥd accedit
uanitatib ur̃is. Duo deniq ma¬
la de una ꝓdeunt radice cupidi¬
tatis. dum ⁊ uos uanitando ꝑi-¬
tis. ⁊ nos spoliando ꝑimitis. Iu¬
menta gͣ diunt᷑ onusta gẽmis.
⁊ nr̃a nõ curatis crura nuda
caliguli Anuli cathenule: tin¬

Expanded text:
fama, sed non fames. Fama quidem silet, fama, sed non fames. Fama quidem silet, quia non potest mundus odisse vos. Nam quomodo arguet mundus peccatum, a quo potius laudatur peccator in desidClamant vero nudi, clamant famelici, conqueruntur, et dicunt: Dicite, pontifices, in freno quid facit aurum? Nunquid aurum a freno repellit frime miserabiliter laborantibus, quid conferunt tot mutatoria, vel extensa in perticis, vel plicata in manticis! Nostrum est quod effunditis; nobis crudeliter subtrahitur, quod inaniter expenditis. Et nos enim Dei plasmatio, et nos sanguine Videte quale sit de fraterna portione pascere oculos vestros. Vita nostra cedit vobis in superfluas copias. Nostris necessitatibus detrahitur, quidquid accedit vanitatibus vestris. Duo denique mala de una prodeunt radice cupiditatis, dum et vos vanitando peritis, et nos spoliando perimitis. Jumenta gradiuntur onusta gemmis, et nostra non curatis crura nuda caligulis. Annuli, catenulae, tin
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatẽ ⁊ curiositatẽ irruere
cernens infremuero. qͦ ad meũ
forte balatum cruentis bestiis a qͦ¬
piam occurratur: ⁊ succurrat᷑ ꝑtto.
siliunt: Et qͥdem si ñ uult ut cla¬
mem ꝓ se. nunqͥd ñ ⁊ ꝓ me balare
licebit: S ⁊ si ego sileo ne ponere
uidear in cęlum os meum: clamat᷑
tam̃ in eccła. ñ in ueste p̾ciosa. Cla¬
mat᷑ aut̾ sp̃alit̾ ad feminas: ut eru-¬
bescat in se dep̾hendi ep̃s. qͦd in fra-¬
giliori qͦ sexu audierit rep̾hendi.
An forte nulla timet᷑ confusio. si
solus ego submusitare desiero: Nũ¬
quid ⁊ si ego ñ loquor. sua cuiq ñ
loquit᷑ conscĩa: Quod si alius au¬
dacior me. ñ quidem de apł̃o ut
ego. ñ de euangłio. ñ de ꝓpħa. ñ de¬
niq quippiã eccłasticum. s illud tã¬
tum gentilicũ ingerat. dicite pon-
tur in sc̃o: qͣm in frenõ. Hoc me etiã
tacente: ⁊ si ñ curia regum. t̾n pe¬
nuria pauꝑũ clamat. Sileat licce

Expanded text:
vanitatem et curiositatem, irruere vanitatem et curiositatem, irruere cernens, infremuero, quo ad meum forte balatum cruentis bestiis a quopiam occurratur, et succurratur perituro. siliunt? Et quidem si non vult ut clamem pro se, nunquid non et pro me balare licebit? 464 Sed, etsi ego sileo, ne ponere videar in coelum os meum, clamatur tamen in Ecclesia: Non in veste pretiosa. Clamatur autem specialiter ad feminas: ut erubescat in se deprehendi episcopus, quod in fragiliori quoque sexu audierit reprehendi. An forte nulla timetur confusio, si ego solus submussitare desiero? Nunquid etsi ego non loquor, sua cuique non loquitur conscientia? Quid si alius audacior me, non quidem de Apostolo, ut ego; non de Evangelio, non de propheta, non denique quidpiam ecclesiasticum, sed illud tantum gentilicum ingerat: « Dicite, potur in sancto, quam in freno! Hoc me etiam tacente, etsi non curia regum, tamen penuria pauperum clamat. Sileat licet
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o ñ places. Si ñ places: ñ placas. Cur
gͦ ut dixi sacerdos: Sin uͦ qͣd addi¬
di placere intendis ñ mundo s
deo: cur qualis ppłs talis ⁊ sac̾do:
oues: dignum ẽ ut in nullo appa¬
reat ouib pastor dissimilis:Si
instar mei qͥ ouis sum. pastor m̾s
⁊ ip̃e incuruꝰ gradit᷑. uultũ gerers
deorsum. ⁊ t̾ram semꝑ respiciens:
⁊ soli uentͥ mente ieiunꝰ pabula
queritans. in qͦ discernim᷑ꝰ ue si
uen̾it lupus. ñ erit qui p̾uideat:
qui occurrat. qͥ eripiat. Decet ne
pastorem more pecoꝵ sensib incu¬
bare corporeis. herere infimis. in¬
hiare t̾renis: & ñ potius erectum
stare ut hominẽ celum m̾te suspi¬
cere. que sursum sunt ⁊ querere
indignat᷑. si uł mutũ facẽ audeã.
iubetq ori manũ apponere: di¬
cens monachũ qui ñ habeam iu¬
dicare de ep̾is. Utinam ⁊ oculoᷤ
mͥ claudas: ut nec cerne̾ possem
que contradice̾ ꝓhibes. Magna
uͦ p̾sumptio. si ouis cum sim. in
ip̃m pastorẽ lupas seuissimas

Expanded text:
inibus, Deo non places: si non places, non placas. Cur ergo, ut dixi, sacerdos? Si vero, quod addidi, placere intendis, non mundo, sed Deo, cur qualis populus, talis et sacerdos? oves, dignum est ut in nullo appareat ovibus pastor dissimilis? Si instar mei, qui ovis sum, pastor meus et ipse incurvus graditur, vultum gerens deorsum, et terram semper respiciens, et soli ventri mente jejunus pabula quaeritans, in quo discernimur? Vae, si venerit lupus! non erit qui praevideat, qui occurrat, qui eripiat. Decetne pastorem more pecorum sensibus incubare corporeis, haerere infimis, inhiare terrenis: et non potius erectum stare ut hominem, coelum mente suspicere, quae sursum sunt et quaerere indignatur, si vel nutum facere audeam, jubetque ori manum apponere, dicens monachum, qui non habeam judicare de episcopis. Utinam et oculos mihi claudas, ut nec cernere possem, quae contradicere prohibes! Magna vero praesumptio, si ovis cum sim, in ipsum pastorem meum lupas saevissimas,
Abbreviated transcription (Latin):
saritas de corde puro. Sane in tai¬
ta obluuone sui. necẽe ẽ. cor bn ẽe
consciumsͥ: quo se in lucra secu¬
rius foris extendat: cum securam
intra se reliquerit consciam. Qd
enim ꝓdest homini si uniu̾sum
mundũ lucret᷑. animȩ aũ suȩ de¬
tͥmentũ patiat᷑: S ⁊ ordinis exi¬
git ratio: ut qui ad sui men surã
ꝓrimũ iubet᷑ dilige. pͥus se ip̃m
diligere norit. Itaq duo sunt p̾¬
cipue que bonã reddunt consci-¬
entiã. penitere de malis. ⁊ absti¬
nere a malis: ħ ẽ. ut u̾bis loqͣrͣ
beati gregorii ⁊ cõmissa flere. &
flenda ñ cõmitt̾e. hoꝵ neutrũ solũ
sufficit. Nam si pͥus absq scđo suf¬
ficeret: frustra ⁊ dauid hortaret᷑
dicens. Declina a malo.  ysaias.
Quiescite ag̾e ꝑu̾se. & d̾̃s ip̃e ad cha¬
im. Peccasti. quiesce. Rursum. Si
scd̾m ꝑ se pꝰ pecc̃m bonam sufficit
restaurare conscĩam: sine causa pe¬
remissȩ sunt iniqͥtates: ⁊ qͦuim te¬

Expanded text:
Charitas de corde puro . Sane in tanCharitas de corde puro . Sane in tanta oblivione sui necesse est cor bene esse conscium sibi, quo se in lucra securius foris extendat, cum securam intra se reliquerit conscientiam. Quid enim prodest homini si universum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatgit ratio, ut qui ad sui mensuram proximum jubetur diligere, prius se ipsum diligere norit. Itaque duo sunt praecipue quae bonam reddunt conscientiam, poenitere de malis, et abstinere a malis: hoc est, ut verbis loquar beati Gregorii, et commissa flere, et flenda non committere . Horum neutrum solum sufficit. Nam si primum absque secundo sufficeret, frustra et David hortaretur dicens, Declina a malo : et Isaias: Quiescite agere perverse et Deus ipse ad Cain: Peccasti, quiesce . Rursum si secundum per se post peccatum bonam sufficit restaurare conscientiam, sine causa clremissae sunt iniquitates, et quorum te
Abbreviated transcription (Latin):
Mortem hanc que fit a corde: in¬
fert caritas de qͣ loquit᷑ sponsa in
canticis. Uulnerata caritate ego sũ.
fortis quippe ẽ. ut mors dilectio:
⁊ mortem in nob̃ ñ uitam occidit.
Uñ ⁊ audacter minat᷑. Omors ero
mors tua. Peccatũ extinguit qͦd ani-¬
mȩ uitam expulerat: animamq
restituit innocentiȩ. Uerum si p̾ua¬
let morti caritas. itaut illam in
congressu ꝑimere possit. cur dr̃ forti
ut mors ⁊ ñ potius morte fortior:
an forte quia ⁊ ip̃a ẽ mors ⁊ se ip̃a
fortior ẽẽ ñ potest: Bona mors: nõ
uitȩ s mortis. Bona mors ⁊ neqͣqͣm
abhorrenda: que uitam ⁊ si adimit.
ñ ꝑimit. Adimit qͥdem s ad tempꝰ.
restituendã in temꝑe. duraturã sine
tempore. Deniq mortui estis inqͥt.
⁊ uita ur̃a abscondita ẽ cum xp̃o
in deo. cum aũ xp̃c apparuerit ui¬
ta ur̃a. tunc⁊ uos apparebitis cum
ipso in gła. Libent̾ gͥ carebo ad tem¬
pus g. ut in ȩt̾num possideam.
Et ista sufficiant. Peo qͦd scͥptumẽ.

Expanded text:
Mortem hanc, quae fit a corde, infert charitas, de qua loquitur sponsa in Canticis: Vulnerata charitate ego sum . Fortis quippe est ut mors dilectio , et mortem in nobis, non vitam occidit. Unde et audacter minatur: O mors, ero mors tua . Peccatum exstinguit, quod animae vitam expulerat; animamque restituit innocentiae. 11. Verum, si praevalet morti charitas, ita ut illam in congressu perimere possit, cur dicitur fortis ut mors, et non potius, morte fortior? An forte quia et ipsa est mors, et se ipsa fortior esse non potest? Bona mors, non vitae, sed mortis. Bona mors, et nequaquam abhorrenda, quae vitam etsi adimit, non perimit. Adimit quidem, sed ad tempus, restituendam in tempore, duraturam sine tempore. Denique mortui estis, inquit, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Libenter igitur carebo ad tempus, ut in aeternum possideam. Et ista sufficiant pro eo quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
tia. nec uehemens ĩ. uindicta.
Non in corrigendis remissior.
ñ seuerior in parcendis. ñ pusil¬
lanimis in expectandis. Non
suꝑfluus in uictu. nec notabi¬
lis in uestitu. Non citꝰ ad ꝑmit¬
tendum. ñ ad reddendũ tardus:
ñec ꝓdigꝰ dator. Istoꝵ consilium
longe semꝑ faciet a uob̃ malum
temꝑi uetꝰ. s cupiditati nouũ.
symoniã. ⁊ matrẽ eius auariciã.
que ẽ ydoloꝵ seruitus. Et ut bre¬
ui omĩa sermone concludã. si hiͤ
credid̾i̾tis: in om̃ib exemplo apłĩ
honorificabitis minist̾ium ur̃m.
itaq honorificabitis: ñ uos. Nam
qui querit que sua sunt: se cupit
honorari ñ ministium. Honorifi¬

Expanded text:
tia, nec vehemens in vindicta; tia, nec vehemens in vindicta; non in corrigendis remissior, non severior in parcendis, non pusillanimis in expectandis; nec superfluus in victu, nec notabilis in vestitu; non citus ad promittendum, non ad reddendum tardus, nec prodigus dator. Istorum consilium longe semper faciet a vobis malum tempori vetus, sed cupiditati novum, simoniam; et matrem ejus avaritiam, quae est idolorum servitus. Et ut brevi omnia sermone concludam, si his credideritis, in omnibus, exemplo Apostoli, honorificabitis ministerium vestrum : itaque honorificabitis, non vos: nam qui quaerit quae sua sunt, se cupit honorari, non ministerium.
Abbreviated transcription (Latin):
sine consilio. Hinc ip̃a castoꝵ consi¬
lioꝵ mat̾ sapĩa de se ip̃a loquens:
Ego sapientia inqͥt habito in con¬
silio. S quali consilio: Nunqͥd in
qualicũq Et eruditis ait int̾sũ
cogitationib. S ⁊ qͦd infida cõsilia
declinanda sint: ꝑ os salomonis ta¬
lit̾ monet. Causam tuam tracta cũ
amicotuo: ⁊ secretũ extͣneo ne re¬
ueles. Pulchre qͦ ꝑ alium qͦnd̾a
sapientẽ cum sine consilio nil
agendum consulat. uiroꝵ t̾n con¬
silii intuens paucitatẽ: ita loquit᷑.
Multi sint tͥ amici: unus aũ sit
tͥ consiliarius de mille. Unum
inqͥt de mille. Benignã ego ñ du¬
bitau̾im uob̃ ẽẽ diuinitatẽ. cui
de tanta raritate int̾ mortales.
ñ unũ s duos. ip̃osq ydoneoᷤ
satis indulsit. Puidos. beniuoloᷤᷤ
⁊ ut facile assint comꝑuinciales.
ut gͣuis debitores iure subiectio¬
nis. Horum acquiescendo cõ-¬
siliis: nec p̾ceps eritis in sentẽ¬

Expanded text:
sine consilio. Hinc ipsa castorum consisine consilio. Hinc ipsa castorum consiliorum mater Sapientia de se ipsa loquens: Ego Sapientia, inquit, habito in consilio. Sed quali consilio? nunquid in qualicunque? Et eruditis, ait, intersum cogitationibus . Sed et quod infida consilia declinanda sint, per os Salomonis taliter monet: Causam tuam tracta cum amico tuo, et secretum extraneo ne reveles . Pulchre quoque per alium quemdam Sapientem, cum sine consilio nil agendum consulat, virorum tamen consilii intuens paucitatem, ita loquitur: Multi sint tibi amici, unus autem sit tibi consiliarius de mille . Unus, inquit, de mille. Benignam ergo non dubitaverim vobis essse divinitatem, cui de tanta raritate inter mortales, non unum, sed duos, ipsosque idoneos satis indulsit, providos, benevolos; et, ut facile adsint, comprovinciales; ut gratis, debitores jure subjectionis. Horum acquiescendo consiliis, nec praeceps eritis in senten
Abbreviated transcription (Latin):
dam. Nec istoꝵ maliciȩ. nec illius
imprudentiȩ se credendũ ꝑutauit.
Querens deniq cui se credere debe¬
at. cui cͥauto sua cõmutat dispensas¬
da mysteria. & quasi difficile inue-¬
niens. sub ãmiratione int̾rogat.
Quis putas ẽ fidelis seruus ⁊ pru¬
dens. quẽ constituit dñs suꝑ fami-¬
liam suam: Quam obrem ⁊ petro
curam ouium crediturꝰ. pͥus eius
studuit ꝓbare beniuolentiã: ter
sciscitans si se dilig̾et. ꝓbauit ce
prudentiã: q̃n errantib homini-¬
b ⁊ putantib ip̃m ẽẽ quẽpiam
ex ꝓpħis ille prudent̾ u̾itatẽ ad¬
u̾tens. d̃m potius ꝓpħarum con¬
reppias: in ut᷑q gr̾a consũmatũ.
Haud facile siqͥdem uł pruden¬
ti beniuolentiã. uł fideli inẽẽ
sapĩam dep̾hendas. Sine num̾o
aũ sunt: qͦs utriꝰq muneriᷤᷤ eẽ¬
exꝑtes constit̾it. Prudent̾ gͥ cogitasti.
sac̃dotale ouꝰ. ep̃ale opꝰ. curamq pa¬
storalem digne ñ posse ãministͣri

Expanded text:
dam . Nec istorum malitiae, nec illius dam . Nec istorum malitiae, nec illius imprudentiae se credendum putavit. Quaerens denique cui se credere debeat, cui tuto sua committat dispensanda mysteria, et quasi difficile inveniens, sub admiratione interrogat: Quis putas est fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam? Quamobrem et Petro curam ovium crediturus prius ejus studuit probare benevolentiam, ter sciscitans si se diligeret . Probavit et prudentiam, quando errantibus hominibus, et putantibus ipsum esse quempiam ex Prophetis, ille prudenter veritatem advertens, Deum potius Prophetarum conreperias in utraque gratia consummatum. Haud facile siquidem vel prudenti benevolentiam, vel fideli inesse sapientiam deprehendas. Sine numero autem sunt, quos utriusque muneris expertes esse constiterit. 3. Prudenter igitur cogitastis sacerdotale onus, episcopale opus, curamque pastoralem digne non posse administrari
Abbreviated transcription (Latin):
fame. s ore ueridico uen̾ãbiliᷤᷤ mel¬
densis ep̃i. Iut̾rogatꝰ enim de ẽe ur̃o.
uultu alacri. ⁊ tanqͣm b̃n fidens
unde reqͥrebat᷑. puto inquit hoĩẽ
ex ħ iam consiliis se subacturũ car¬
notensis ep̃i. Hoc ab eo responsũ
tam letus accepi: qͣm certus fui con¬
silia uiri fidelissima fore. In nullo
melius pot̾at nob̃ cordis ur̃i ꝓpo¬
situm cõmendare: in nullo spem
dare certiorẽ ur̃i ꝓfectus in dño.
Secure nͥ fallor p̾fatis ambob ui¬
ris: ⁊ uos ⁊ ur̃a credetis. Talibus
utendo consiliariis: bonã uobis
seruabitis ⁊ famã ⁊ conscĩam. Sic
dei sacerdotẽ. sic tantȩ ciuitatis de-¬
cet ep̃m: puerilib ñ agi. scłatib ue¬
¶ consiliis. Omnes iuxta dñi p̾cep¬
tũ a etiam inimici diligant᷑ s ad
consilium soli eligant᷑. qui ⁊ pru-
infidele consiliũ refutabat: respon¬
dens imꝓuido. ñ sapis que dei st̃:
& maliuolis. Uos aũ ascendite ad
diem festum hunc. ego aũ ñ ascen¬

Expanded text:
ore veridico venerabilis Meldensis episcopi. Interrogatus enim de esse vestro, vultu alacri, et tanquam bene fidens unde requirebatur: Puto inquit, hominem ex hoc jam consiliis se subacturum Carnotensis episcopi. Hoc ab eo responsum tam laetus accepi, quam certus fui consilia viri fidelissima fore. In nullo melius poterat nobis cordis vestri propositum commendare, in nullo spem dare certiorem vestri profectus in Domino. Secure, ni fallor, praefatis ambobus viris et vos, et vestra credetis. Talibus utendo 462 consiliariis, bonam vobis servabitis et famam, et conscientiam. Sic Dei sacerdotem, sic tantae civitatis decet episcopum, puerilibus non agi saecularibusve consiliis. Omnes, juxta Domini praeceptum, etiam inimici, diligantur ; sed ad consilium soli eligantur, qui et pruinfidele consilium refutabat, respondens improvido, Non sapis quae Dei sunt ; et malevolis, Vos ascendite ad diem festum hunc, ego autem non ascen
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ. positꝰ suꝑ candelabrũ:So¬
lus mͥ seruandus. solus t̾n ip̃e mͥ
sum scandalo. solus tedio. solus onĩ
⁊ oculo scandalirãti frequent̾ irasci
oporteat. Quib gͦ molestiis angit᷑.
quib lacessitur iniuriis. cui etiam
⁊ si ꝓpͥa cessent. nunqͣm t̾̃n de alie¬
nis desunt foris pugnȩ. intꝰ timo¬

Expanded text:
montem, positus supra candelabrum? Solus mihi servandus, solus tamen ipse mihi sum scandalo, solus taedio, solus oneri  oculo scandalizanti frequenter irasci oporteat. Quibus ergo molestiis angitur, quibus lacessitur injuriis, cui etiam, etsi propria cessent, nunquam tamen de alienis desunt foris pugnae, intus timo