comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut scã ecclesia illa quae sursum sunt siput. Si conuesi
illius incaelis. Mala punica autem uniticton eedesi aedo¬
tient. Nam sicut in malo punico uno exterius costic mula
interius gana muniuntur. Sic innumesds populos scae e
congeg& unitas. Quos intus diuessitas operũ ten&. Tintins¬
bula autem intermila gunata. Proph&ae & sĩ dostores
in medio ecdesiae collocati. Haectintinabula inultima pasto
uestis sunt unde finchuiusmundi & futura semꝑ disputim
Suꝑ humerale autem saluatoris insinuat potentiã & regnum
Cuius principatum suꝑhumerũ illius. Possunt quaes¬
ꝑ humertele & rationale operanostra &ratio intellon¬
ecclesia aut duo populisunt. gentilis dexter Iudaicus
sinister aut xp̃s &ecclesia aut sps & littera. Ratiens¬
le autem p&ctori suꝑpositum quaterno lapidum ordine
distinctũ sermonem figurat eiangelium quiquadruplici

Expanded text:
ut sancta Ecclesia illa quae sursum sunt sapiat, si conversatio ut sancta Ecclesia illa quae sursum sunt sapiat, si conversatio illius in coelis est. Mala punica autem, unitatem Ecclesiae denuntiatur. Nam sicut in malo punico, uno exterius cortice, multa interius grana muniuntur: sic innumeros populos sanctae Ecclesiae congreget unitas, quos intus diversitas operum tenet. Tintinnabula autem inter mala granata, prophetae et sancti doctores in medio Ecclesiae collocati: haec tintinnabula in ultima parte vestita sunt, unde de fine hujus mundi et futuro semper disputant. Superhumerale autem Salvatoris insinuat potentiam et regnum, cujus principatum super humerum illius: possuntque superhumerale et rationale opera nostra, et ratio intelliEcclesia, aut duo populi sunt. Gentilis dexter, Judaicus sinister: aut Christus et Ecclesia, aut spiritus et littera. Rationale autem pectore superpositum, quaterno lapidum ordine distinctum, sermonem figurat Evangelicum, quia quadruplici
Abbreviated transcription (Latin):
dota hominum multitudo & omnium rerum pulchritudo nascatur esse obuo¬
litas & humanis oculis non pactere: Inuolutinimia obscuritate spiritaliũ
sicramentorum breuitates excidimus: Aaron uero sacerdos magnus xp̃m
significat cuidicitur : Tues sacerdos in a&ernum: Uestis sacerdotalis
adesia feminalia quibus uerecunda celecntur hoc significare possunt¬
quod castitatem & in tegritatem xp̃i ecclesia habere deb&
dotes non accipiunt uestes nisi prius lauat mores : Uinumenin
inutres nouos mittideb& quia legis prȩceptis lauandisumus Eri¬
cas deposuerimus tunc indumur uestimentis xp̃i purgati ꝑbaptis
tis intellegimus ut unus ad que idẽ secđm hominẽ podere secundũ dm̃ aia
ornatus esse uideatur. Sed & nos quae possumis dicere signati
supernos lumen uultustui dñe. tonica autem illa tota u¬
tina intell&tus caclestium est. Iachintus aereo colore splen

Expanded text:
tota hominum multitudo et omnium rerum pulchritudo nascatur, esse obvotota hominum multitudo et omnium rerum pulchritudo nascatur, esse obvolutam, et humanis oculis non patere. Involuti nimia obscuritate spiritualium sacramentorum, brevitates excedimus. Aaron vero sacerdotem magnum vivificat. Cui dicitur, Tu es sacerdos in aeternum. Vestis sacerdotalis. Ecclesia est. Feminalia, quibus verecunda celantur, hoc significare possuntquod castitatem et integritatem Christi Ecclesia habere debet. Sacerdotes non accipiunt vestes, nisi prius lavant mores. Vinum enim novum in utres novos mitti debet, quia legis praeceptis lavandi sumus. Et cum tunicas deposuerimus, tunc induimur vestimentis Christi, purgati baptismo. vinitatis intelligimus, ut unus atque idem secundum hominem pondere, secundum cidarim ornatus esse videatur; sed et nos quae possumus dicere: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. Tunc autem illa hyacinthina, intellectus coelestium est. Hyacinthinus aereo colore splendet,
Abbreviated transcription (Latin):
uien a cunctis uallatur elimentisxi lapides ueltodi acumin¬
rpr&antur circulum uel ximenses: Inmutatio autenit¬
morum & temporis & caloris & frigoris decali cursu & soc¬
one discendunt: Vnde & rationale cum ephotastius cons¬
ingitur: quod a utem dicitur in ipsorationali manifestatio
ueritas hocipsumest quodnum quam in rationedĩ mendacium
u : Et inmultis argumentis hominibus manifestatur suꝑ om̃a
daris & uitta iachinctina caelum demonstrat & aurea lami
un fronte pontificis nomenq dñis̃ criptum uniuersaque sub
rra sunt dĩ iudiciogubernari: Iustum ergo erat ut pontifex.
homnium creaturarum tipum postans in uestibus suis indica¬
& cuncta in digere misericor diam dñi: Defemilibus lineis hoc so¬
ent dicere ratioseminum & generationis ad carnem ꝑtin& & ter
ausam huius rei quomodedeparuissimis seminibus & foedissimis mitus

Expanded text:
, a ventris vallatur elementis duodecim lapides: vel zodiacum in, a ventris vallatur elementis duodecim lapides: vel zodiacum interpretantur circulum, vel duodecim menses. Immutatio autem terrenorum, et temporis, et caloris, et frigoris, de coeli cursu et ratione descendunt. Unde et rationale cum ephot arctius constringitur. Quod autem dicitur in ipso rationali manifestatio et veritas, hoc ipsum est quod non quam ratione Dei mendacium sit, et in multis argumentis hominibus manifestatur super omnia cidaris et vitta hyacinthina coelum demonstrat; et aurea lamina in fronte pontificis, nomenque Domini scriptum, universa quae sub terra sunt, Dei judicio gubernari. Justum ergo erat, ut pontifex Dei omnium creaturarum cibum portans in vestibus suis, indicaret cuncta indigere misericordia Domini. De feminalibus lineis hoc solent dicere: ratio seminum et generationis ad carnem pertinet, etCausam hujus rei, quomodo de parvissimis seminibus et fedissimis initiis
Abbreviated transcription (Latin):
terre deputat qr extragignit᷑ purpura mari quiaex
illo coclio lustinguitur iacintus acriprost
ob coloris similitudinẽ. Coccus igni & &heri pro
cocco iuxtalatinũ eliquiũ hapudhebreos thothai
id÷ uermiculus scribitur
morant ut pontifex omniũ creatorẽ non solum
proisrahel sed prouniuersomundoro g& Si¬
quidem ex terra & a qua & aere & ignimundus
iste consistunt & elementa primum est
ues timentũ lincũ terram. significat
iautem punica & tintinnabula in inferi oribus posita fulgora
onitrua demonstrant siue terram & aquam & interesse omnium
mentorum consonancium. Quod autem supradicti colores intex
nt auro purissimo significat quod di nus sensus uniuersa
uinterpr&antes quorum aliud supesterram aliud subterra
siue solem & lunam quaede superrutilant: Zonamiquaes acer
ner pr&antur otianum: Ratione in mediopositum terram
us serunt. Que &iam instar punctilic& omnia ipsa habeat¬

Expanded text:
terrae deputatur, quia ex terra gignitur; purpura mari, quia ex illa cocliolus tingitur; hyacinthus aeri prorsus, ob coloris similitudinem: coccus igni et aeri. Pro cocco juxta Latinum eloquium apud Hebraeos thothati, id est vermiculus scribitur; mor, ut pontifex omnium, creatorem non solum pro Israel, sed pro universo mundo roget. Siquidem ex terra, et aqua, et aere, et igni, mundus iste consistunt, et elementa. Primum est vestimentum lineum, terram significat: am fusum. Mala autem punica et tintinnabula in inferioritonitrua demonstrant, sive terram et aquam, et interesse omnium elementorum consonantiam. Quod autem supra dicti colores intexti sunt auro purissimo, significat quod divinus sensus universa interpretantur, quorum aliud super terram, aliud sub terra sit, siue solem et lunam, quae desuper rutilant. zonam illam, qua interpretantur oceanum. rationale in medet disserunt: quae etiam in instar puncti licet omnia ipsa habeat
Abbreviated transcription (Latin):
diximus ab omnibus suꝑfluis uelactib: uel uerbis ul coga¬
tionibus penc emundabimur. Cum sit ds̃ omnia in omni
in quo &iam efficitur mundamãt quae genuit masculum
purgata namꝙ uitiis curnem & resirrectionẽ suscipi&is
quimasculum &uiriliter egit nibil inse semineum. Aut n¬
lehabens neq enim molles inquid regum đi intrabunt
Quiuerd remissus &eseminatus ꝑman& inactib suis iste
neq in p̃senti eb domada neq infutura mundabitur ab in¬
munditia non remittunur illi peccata neq in hoc seculo
neq infuturs. Quod autom sequitur triginta tribus ma¬
nebit in sanguinem purificationis hoc tempus significare
potest quod in hocmundo mandata legis & fidei sacra men¬
tum implere & habere contendimus Xxx enĩ & iii. & deca¬

Expanded text:
diximus, ab omnibus superfluis vel actibus, vel verbis, vel cogitadiximus, ab omnibus superfluis vel actibus, vel verbis, vel cogitationibus bene emundabimur, cum sit Deus omnia in omnibus; in quo etiam efficitur munda mater, quae genuit masculum. Purgata namque intus, carnem et resurrectionem suscipiet, is qui masculum et viriliter egit, nihil in se femineum aut molle habens. Neque enim molles, inquit, regnum Dei intrabunt. Qui vero remissus et effeminatus permanet in actibus suis, iste neque in praesenti hebdomada, neque in futura mundabitur. Ab immunditia non remittuntur illi peccata, neque in hoc saeculo, neque in futuro. Quod autem sequitur: Triginta tribus diebus manebit in sanguine purificationis. Hoc tempus significare potest quod in hoc mundo mandata legis et fidei sacramentum implere et habere contendimus. Triginta e
Abbreviated transcription (Latin):
infeminis uises damnat. Cum la cestã incestã uari &a¬
tem utte denotat. Permustelam furtum ꝑ astilionem
miculas mentium exsecratur. Per accipitrem & mil¬
uum autaquilam raptores odit peruulto rem
predam per coruum uoluntates nigras. perpassi¬
res¬
intemperantiam. Percicnum ceruicis alte suꝑbiam
pastus in quonon otiore dictum est. Quod mulier quaeco¬
iepto semine parit masculum inmunda dicitur quiꝰad
tinctionem illiur dicitur quao non semine concepit filium
ih m xp̃m. hancnon grauant legis honera acꝑhoc non est
suꝑfluũ sedmrsticum quod ait concepro semine qđ uitẽ
simasculum peperit septem dieb: inmunda erit & septimo
dice purifi cabitur. hoc significat quod quã diusumus in hoc
tempore qđ septem diebus uoluitur adliquidum puriesse
non possumus done osticua uencrit dies quod est futuri sedo
tempus in quo circũcidi iub&ir masculus. Tunc enim ut

Expanded text:
in feminas viros damnat. Cum lacertam, incertam varietain feminas viros damnat. Cum lacertam, incertam varietatem vitae denotat. Per mustelam, furtum. Per stellionem, maculas mentium exsecratur. Per accipitrem, et milvum, et aquilam, raptores odit. Per vulturem, praedam. Per corvum, voluptates nigras. Per passeresintemperantiam. Per cygnum, cervices alti superbiae. partus, in quo non otiose dictum est, Quod mulier quae concepto semine parit masculum, immunda dicitur; quia ad distinctionem illius dicitur quae non ex semine concepit Filium Jesum Christum. Hanc non gravant legis onera; ac per hoc non est superfluum, sed mysticum, quod ait, Concepto semine. Quod autem si masculum peperit, septem diebus immunda erit, et septimo die purificabitur, hoc significat quod quandiu sumus in hoc tempore, quod septem diebus volvitur, ad liquidum puri esse non possumus, donec octava venerit dies, quod est futuri saeculi tempus, in quo circumcidi jubetur masculus. Tunc enim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ponsione aut exsermocinationedat proximo cibi
iustum. Et sibonus sitis degustum capimus mundũ
cibum sumimus. Siautem in mundus sit acꝑ uerse
mentis inmundum sumimus cibum. Acꝑhoc pro¬
uimus efficitur nobis cibus mundus uel in mundus
ehis quiinaquis gignuntur pennulas &squama
habentia comeduntur hipisces qui pennulas & so¬
mas habent ascendunt ad superiora a quarũ ꝑquos sig¬
nficantur qui sp̃s libestatem quaerunt. Et quã uis
luctibus huius mundi circũdantu & gra uantur
ad sii ꝑnanitunt᷑ adsurgere. S quamȩ enĩ grauitatẽ
norum & firmitatẽ conuessationis significat. pennule
utem sensus suꝑna cogitantes. Qui autem sine hissunt¬
ipsisunt quileues mores & effeminatos habent desiꝑ¬
nis quaenon cogitant. Cum autem camelũ prohib&
uitam in formem damnat cum suem cenos sum & luteã
uitã reprehendit. Cum leporẽ accusat reformatos

Expanded text:
ponsione aut ex sermocinatione dat proximis tibi ponsione aut ex sermocinatione dat proximis tibi gustum; et si bonus sit is de quo gustum capimus, mundum cibum sumimus. Si autem immundus sit ac perversae mentis, immundum sumimus cibum, ac per hoc proximus efficitur nobis omnibus mundus vel immundus. De his quae in aquis gignuntur, pinnulas et squammas habentia comeduntur. Hi pisces qui pinnulas et squammas habent ascendunt ad superiora aquarum, per quos significantur qui spiritus libertatem quaerunt. Et quamvis fluctibus hujus mundi circumdantur et gravantur, ad superna nituntur assurgere. Squammae enim gravitatem morum et firmitatem conversationum significant. Pinnula autem sensus superna cogitantes: qui autem sine ipsis sunt, hi sunt qui leves mores et effeminatos habent, de supernisque non cogitant. Cum autem camelum probibet, vitam informem damnat. Cum suem, coenosam et luteam vitam reprehendit. Cum leporem accusat, deformatos
Abbreviated transcription (Latin):
Et quod sacerdotes hocdebent edere in loco sc̃o spir¬
sim explanata sunt. Nuncde eoquod lex quae¬
dam animalia aderim quasimunda non cessit
quaedam inter dicit. uidendũ est. Non enim
deanimalibus cura est dõ. Perhacc igitur mor
pinguntur humani ex quibus ipsi sunt mundi & in¬
mundi. Deniq mundi sunt quiruminant qui ino¬
re semꝑ portant cibum precepta diuina. Vngul
findunt qui duo testamenta habent litteram
spiritu diuidunt. Deniq ruminant quidẽ iudȩi
erba legis sed ungulam non findunt. Noncreden¬
tes duo testamenta nec patrem nec filium. &ideo in¬
nundisunt. Her&ici autem ungulam findunt duo
estimenta recipiunt sed quia do etrinam ueritatis
nore non ruminant in mundisunt. Hoc cum dehom¬
nibus non de pecoribus intellegendũ est Uidendũ est
quo modo mundos homines manducamus inmun¬
dos autem refutamus. Omnis autẽ homo aut exres¬

Expanded text:
et quod sacerdotes hoc debent edere in loco sancto, sparet quod sacerdotes hoc debent edere in loco sancto, sparsim explanata sunt. CAPUT XI. Nunc de eo quod lex quaedam animalia ad esum quasi immunda non concessit, quaedam inter diem, videndum est. Non enim de animalibus cura est Deo. Per haec igitur mores pinguntur humani, et quibus ipsi sunt mundi et immundi. Denique mundi sunt qui ruminant, qui in ore semper portant cibum, praecepta divina. Ungulam findunt, qui duo Testamenta habent, litteram a spiritu dividunt. Denique ruminant quidem Judaei verba legis, sed ungulam non findunt, non credentes duo Testamenta, nec Patrem, nec Filium, et ideo immundi sunt. Haeretici autem ungulam findunt, duo Testamenta recipiunt; sed quia doctrinam veritatis in ore non nominant, immundi sunt. Haec cum de hominibus, non de pecoribus intelligendum sit, et videndum est quomodo mundos homines manducamus, immundos autem refutamus. Omnis autem homo aut ex res
Abbreviated transcription (Latin):
auditorum instruant Niquando tacerer nemarga¬
r&is ainte por cosmittciNt. & habeant tempus loquer
tunt quibus dicit ab iecistis mandatum đi ut traditiono
uestram statuatis Aliter quoq alienum ignum inan¬
dit qui in sacrario cordissui alicuius concupiscenti ae
ignem succendens &ccud& ad altarium đi accedero
quod non recipit nisi illum ignem de quodicitur
gnem uenimittere in terra extra castra proiecti sunt
tales enim interseos meritis excellentis non repu¬
tandur. Quod autem dicitur capita uestra nolne¬
nudare &rl. Inse quortibus dicendum est.
Quod autem sacer dotibus precipit ut uinum & sice¬
ram nonbibebant maxime cumaddiuinum minis¬
terium accedunt. Ee secundum historiam conue¬
nit obseruare cum a postolus dicat. Nolite in ebri¬
ariuino in quo est luxoria. Et spiritaliter nesor¬
te grauentur cor da uestra incrapula & in ebri&a¬
te &curis huius mundi c&era quae secuntur
de pectusculo & brachio &si crificio propeccato

Expanded text:
auditorum instruant; aliquando tacere, ne margaritas ante porcos mittant; et habeant tempus loquendtunt, quibus dicitur: Abjecistis mandatum Dei, ut traditionem vestram statuatis. Aliter quoque ignem alienum incendi, qui in sacrario cordis sui alicujus concupiscentiae ignem succendens, et audet altarium Dei accedere, quod non recipit, nisi illum ignem, de quo dicitur, Ignem veni mittere in terram. Extra castra projecti sunt. Tales enim inter sanctos meritis excellentes non reputantur; quod autem dicitur: Capita vestra nolua, in sequentibus dicendum est. Quod autem sacerdotibus praecipit, Ut vinum et siceram non bibant, maxime cum ad vini ministerium accedunt. Et secundum historiam convenit observare, cum Apostolus dicat: Nolite inebriari vino, in quo est luxuria; et spiritualiter, ne forte graventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et curis hujus mundi. Caetera quae sequuntur de pectusculo, et brachio, et sacrificio pro peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
Sciat sibi inscis candelabrũ collo candũ ut sintilli
cerne semper ardentes. lucerna enĩ inquid corpo¬
ristui oculus tuus est. & istudcandelabrũ in austro
colloc&. ut adaquilonẽ respiciat. Ac censo enili¬
mine idestuigilanticorde. respicere semꝑ deb&
adaquilone & obseruare illũ quiab aquilone.
hoc estobseruare astucias. di aboliun de inimicus
opripiat. Mensa quoq propositionis habensxi
panes in parte colloc&ur aquilonis respiciens
ad austrum ut habeatnoui testamenti notitiam
quo omnes alimur &apostolicũ sermonẽ tã uirtu¬
te quam munero & ad austrũ respiciat unde dns
uenit. habeat in pen& rabilibus cordis sui altas
in censi ut dicat xp̃i bonus odorsumus. habeat
& arca testamenti in quȩ sunt tabulelegis ut lege
illius medit&urdie & nocte & memoria illius ar¬
ca efficiatur librorudi. Sit incra ipsũ &urnaman

Expanded text:
sciat sibi in sanctis candelabrum collocandum, ut sint illi sciat sibi in sanctis candelabrum collocandum, ut sint illi lucernae semper ardentes. Lucerna enim corporis tui oculus tuus escollocet, ut ad aquilonem respiciat. Accenso enim lumine, id est vigilanti corde, semper respicere debet ad aquilonem, et observare illum qui ab aquilone, hoc est, observare astutias diaboli, unde inimicus abripiat. Mensa quoque propositionis habens XII panes in parte collocetur aquilonis, respiciens ad austrum, ut habeat Novi Testamenti notitiam, quo omnes alimur, et apostolicum sermonem tam virtute quam numero: et ad austrum respiciat, unde Dominus venit; habet in penetrabilibus cordis sui altare incensi, ut dicat, Christi bonus odor sumus; habet et arcam Testamenti, in quo sunt tabulae legis, ut legem illius meditetur die ac nocte, et memoria illius arca efficiatur librorum Dei. Fit intra ipsum et urna man
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qui a carnesunt incorrupti. lapides pretiosi
apostoli sunt & confessores & omnes sci ungentũcris¬
maest counguitur omnis iustus. Moraliter quoq
pocestunus quisq nrum inseconstruere tabernacu¬
lũ & habere deb& uirtutũ. Colũnas argritios.
splendida & atri distendere. cũ dilata ueritror
suũ iuxta apłum dicentẽ dilatamini Quos
test & uectibus munire cũ unitate adstringere. Cda¬
sesbinas habere cu suꝑ fundamentũ uerhurir
a postolorũ & proph&arũ conlocatus & capita
deaurata in colunis. Omniũ uirorũ iustorũ capud
estxps hebeant in sediuisu altare corsilic& mun¬
du immol& continentia cultro suꝑbiã. taurũ¬
iracundiam quasi ari&ũ iugul& & luxuria &omne
libidinẽ quasi hyrcũ. &ut sciat tamen ex his sacerd¬
tibus separare dextrui brachiũ & pectus culũ in tegr
quo dest correctũ & maxilla adloquendũ uerbũ dĩ

Expanded text:
sunt, quia carne sunt incorruptae. Lapides pretiosi, sunt, quia carne sunt incorruptae. Lapides pretiosi, apostoli sunt, et confessores, et omnes sancti; unguentum chrisma est, quo unguntur omnes justi. Moraliter quoque potest unusquisque nostrum in se construere tabernaculum, et habere debet virtutum columnas argenteas splendidas, et atria distendere, cum dilatavit cor suum, juxta apostolum dicentem: Dilatamini et vos. Potest et vectibus munire, cum unitate astringere, et bases binas habere. Cum super fundamentum verborum apostolorum et prophetarum collocatur, et capita deaurata in columnis omnium vivorum justum caput est Christus, habent in se defixum altare, cor scilicet mundum immolet continentia cultro, superbiam tauroriracundiam quasi arietum jugulet, et luxuriam, et omnem libidinem quasi hircum: et ut sciat tamen ex his sacerdotibus separare dextrum brachium, et pectusculum integrum, quod est correptum, et maxilla ad loquendum verbum Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
dicacionis argento Quod autẽ uiricumulicrib
nun era prebuerunt. significat quodta forciorũ
facta quã insirmorũ adornamentũ ecclesiae con¬
ueniunt. & haec consolatio non fit necessitate seds¬
ponte quia fidess pontanca est. perarmillas quȩ
lacertos adstringunt pracpositorũ ualdel aboran¬
nũ opera de monstrantur. perinaures subditorũ
phoedientia. peranulos signaculũ est secre corum.
perdextralia bona opera. uas aureũ intellugeitia
diuinitacis periacintũ spes cadestiũ. perpur¬
pura tollerania passionũ perbistinctum coccũ
caritatis de monstrat. quȩ dilectionedi & proximi
decoratur perbissu scimoniȩ splendidis simum
candor ostenditur bis sum eni linu estcandidis simũ
perpilos caprarũ ex quib: ciliciorũ asperitas contexi¬
cur dura penitentiae adflictio designatur extenta di¬
uersitate operũ unũ conuincitur tabernaculũ. Por¬
roligna secthim qui in putribilia sunt. scoru mentrs

Expanded text:
dicationis argento. Quod autem viri cum mulieribus dicationis argento. Quod autem viri cum mulieribus munera praebuerunt, significat quod tam fortiora facta quam infirmorum ad ornamentum Ecclesiae conveniunt, et haec consolatio non fit, sed sponte, quia fides spontanea est. Per armillas quae lacertos astringit, praepositorum valde laborantium opera demonstrantur; per inaures, subditorum obedientia; per annulos, signaculum est secretorum; per dextralia, bona opera, vas aureum, intelligentia Divinitatis; per hyacinthum, spes coelestium; per purpuram, intelligentiam passionis; per bis tinctum coccum, charitatem demonstrat, quae dilectionem Dei et proximi decorat; per byssum, sanctimoniae splendidissimus candor ostenditur: byssum enim linum est candidissimum; per pilos caprarum, ex quibus ciliciorum asperitas contexitur, dura poenitentiae afflictio designat: extenta diversitate operum, unum conficitur tabernaculum. Porro ligna Sethin, quae imputribilia sunt, sanctorum mentes
Abbreviated transcription (Latin):
quo semel intratur ubiestmultitudo scientiae. id che¬
rubim. interimta menhabemus spssci gratia septi¬
plicẽ in presenti eccłea. uelut cande labrũ purissimo
fulgente. potestquoq uelũ boc significare tẽpus
illud quo fuit sublege quiaquȩlex & proph& ȩceo¬
dentiũ oculi multitudo intellegitur quaepen d& infu¬
nibus fidei xxuiii. cubitunlongitudine &iiuiͦ. inla¬
X. & uiii. fiant. decemaute cortine de calogum
significant. quȩ quinqua genis circulis sibim& co¬
nec tuntur qui a omnes iustiꝑdonũ sp̃sscĩ carita¬
tis uinculo sociantur. Quin qua gesimo enidie
uiero qui a transgreo ditur denariũ peccatons
sigrificantur & sunctam in ecclesia &ipsacilici¬
na quinqua genis ansulis copulantur propter
spem remissionis peccatorum. unde & quinquage¬
simus salmus remissionis est Figura autẽ prio
ornatur sapientia coparatur auro sermopre¬

Expanded text:
quod semel intratur, ubi est multitudo scientiae, id est Chequod semel intratur, ubi est multitudo scientiae, id est Cherubim. Interim tamen habemus Spiritus sancti gratiam septemplicem in praesenti Ecclesia, velut in candelabro purissimo fulgentem. Potest quoque velum hoc significare tempus illud quod fuit sub lege; quia quae lex et prophetae cecidentium populi multitudo intelligitur, quae pendet in funibus fidei XXVIII cubitis in longitudine, et quatuor in laXX, et VIII fuit, decem autem cortinae Decalogum significant, quae quinquagenis circulis sibimet connectuntur; quia omnes justi per donum Spiritis vinculo sociantur. Quinquagesimo enim dieo discipulorum numero; quia transgreditur denarium, peccatores significantur, et fiunt tamen in Ecclesia, et ipsa cilicineo quinquagenis ansulis copulantur, propter speciem remissionis peccatorum, unde et quinquagesimus remissionis est. Figura autem priorornantur. Sapientia comparatur auro, sermo prae
Abbreviated transcription (Latin):
eloquiũ diuinũ denuntiant. Bineautebases pro¬
ph&e &capłi sunt. superfunda mentũ eni prophe¬
tarĩ & apostolorũ scidoctores ecclesia collocant
capud colũnarũ aureũ. ille est dequodicitur ca¬
pud uiri xp̃s est tabule de aurate doctores di¬
latati in predicatione. Perpelles ari&ũ quid
aliud quaduces & prepositi ecclesiarũ designantur
quique deserire curis temporalibus coguntur
oport& ut uentos & pluuias teptationũ dehuius
mundi contrari &atibus portent. ut hi quuntra
ecclesiã spiritales quasibissus & purpura & iacine¬
tus fulgent. Qui incerim resplendent dum rectoro
illorii contra procellas foras huius mundi laboran
uelum in medio tabernaculi significat quodpopu¬
lis eccłe eaque proxime sunt usq dum ueniant uide¬
renon lic&. uideus eninunc perspeculũ nondum
uenimus adscã scorũ. Sca enimee possunt illa que
sunt in presenti. Sca uero scõrũ regnũ cȩlorũ est in

Expanded text:
eloquium divinum enuntiant. Bene autem bases proeloquium divinum enuntiant. Bene autem bases prophetae et apostoli sunt. Super fundamentum enim prophetarum et apostolorum sancti doctores Ecclesiam collocant. Caput columnarum aureum, ille est de quo dicitur, caput viri Christus est. Tabulae deauratae, doctores dilatati in praedicatione. Per pelles arietum, quid am duces et praepositi Ecclesiam designantur? quique deservire curis temporalibus coguntur, oportet ut ventos et pluvias tentationum de hujus mundi contrarietatibus portent, ut ii qui intra Ecclesiam spirituales quasi byssus et purpura et hyacintbus fulgent; qui interim resplendent, dum rectores illorum contra procellas foris hujus mundi laborant. Velum in medio tabernaculi significat quod populus Ecclesiae ea quae proxima sunt, usque dum adveniant, videre non licet; videmus enim nunc per speorum. Sancta enim esse possunt illa quae sunt in praesenti, Sancta vero sanctorum regnum coelorum est, in
Abbreviated transcription (Latin):
tel legunt quis acramentũ xpi humanitatis ob¬
umbrat hiuersis in propitiatoriũ ualtibus
espiciunt dumins piritali sensum uertuntuntur
sunc enĩ alcerutrũ in melius sibi concordant. Altare
iutem illud corpus xpi signficat siueomnes scos inqu¬
bus semperard& ignis diuinus & semꝑ consumitur
caro Mensa fides estecclesiae uels criptura in quapas¬
imur diuersis alimoniis: candelabrũ sp̃ssci gerebat
imaginẽ qui septi formis gratiam lus tratecclesia. Si¬
cut .iiIͦI. ramorũ candelabrũ illudessedicitur. alii¬
dest cande labrũ xpm intellegunt gestante .uii. ec¬
hoccandelabrũ habuit emunctoria quaeduotes¬
tamenta signifi. possunt quibus uitia purgantur
extra uelũ cande labrũ ard & quia sine uelo prisce
spccieb: construitur. tabernaculũ enim partiuilio¬
ribus partĩ spetiosis perquod demonstratur alios
iustos. alios esseimpios. Fideles autẽ om̃s & intra

Expanded text:
telligunt, quod sacram Christi humanitatem obtelligunt, quod sacram Christi humanitatem obumbrant. Hi versis in propitiatorium vultibus respiciunt, dum in spirituali sensu vertuntur; tunc enim alterutrum in melius sibi concordant. Altare autem illud corpus Christi significat, sive omnes sanctos, in quibus semper ardet ignis divinus, in quibus consumitur caro. Mensa, fides est Ecclesiae vel Scripturae, in qua pascitur diversis alimoniis. Candelabrum Spiritus sancti gerebat imaginem, qui septiformi gratia illustrat Ecclesiam: sicut quatuor Romanorum candelabrum illud esse dicitur. Alii candelabrum Christum intelligunt gestantem septem EcHoc candelabrum habuit emunctoria, quae duo Testamenta significare possunt, quibus vitia purgantur. Extra verum candelabrum ardet, quia sine velo, priscae speciebus construitur. Tabernaculum autem partim vilioribus, partim speciosis, per quod demonstratur alios justos, alios esse impios; fideles autem omnes, et intra
Abbreviated transcription (Latin):
sic ecclesia quasi aurũ radiare deb& taminteriu
uitae splendore quã exterius doctrine claritace
Corona aurea in circuitũ unitas. ecclesia est: qua¬
tuor circuli. quattuor euuan gelia quae inunitat
ecclesiae predicantur. quibus accincta ꝑquat¬
tuor partes huius mundi dilatata tenditur. Uec¬
tes quoq: delignis set thinfiunt qui eis dẽ circulis
inseruntur quia fortes ꝑ seuerantesq doctores
arca portent qui iubentur quoq auro operire
Utcum sermone aliis in sonuerint. ips e&ia uito
splendorae fulgescant. Hȩ carca hab& in seduas
ga aute a aron pontificis xp̃iihu. sceptrum
ꝙ sce ecclesiae comisit. propitiatoriũ suꝑ ar¬
ca ips exp̃s insinuatur qui incerdm̃ & hominem
medius propitiator in teruenit. Hoc propitiato¬
riũ arcesuꝑponitur. Sic xp̃s capud ecclesieest cu¬
ius adextris & asinistris duc herubrm consis¬
tunt quodest plenitudo scientie. id est dilectio
di & proximi. Alii cherubim duo testamenta in¬

Expanded text:
tur Ecclesia: quasi aurum radiare debet, tam interius ex vitae splendore, quam exterius doctrinae claritate. Corona aurea per circuitum, unitas Ecclesiae est. Quatuor circulus, quatuor Evangelia, quae in unitate Ecclesiae praedicantur, quibus accincta per quatuor partes hujus mundi dilatata tenditur. Vectes quoque de lignis Sethim faciunt, qui eisdem circulis inseruntur; quia fortes perseverantesque doctores, arcam portent: qui jubentur quoque auro operire, ut cum sermone aliis insenuerint, ipsi etiam vitae splendore fulgescant. Haec arca habet in se duas ga autem Aaron, veri pontificis Jesu sceptrum, quod sanctae Ecclesiae commisit. Propitiatorium super arcam, ipse Christus insinuatur, qui inter Deum et homines medius propitiator intervenit. Hoc propitiatorium arcae superponitur: sic Christus caput Ecclesiae est, cujus a dextris et sinistris duo Cherubim consistunt, quod est plenitudo scientiae, id est, dilectio Dei et proximi. Alii Cherubim duo Testamenta in
Abbreviated transcription (Latin):
lapidib: secundũ &ates duo deci tribuũ scripta sunt
nomina: perquattuor rationilis angulos iiii. annulisi
aurei habentes contrase insuꝑhumerale. alios. uiui uo
anulus ueniat contraanulũ & mutuo sibiuittis copulen
tiacintinis. porronemagitudo & pondus lapidũ
contexta stam in arũ pat auroligati sunt adq conch¬
sinecsufficit hoc ad firmitatẽnisi cathene exaurose¬
rent quae ob pulcritu dine fibulis aurcis tegerentur
& haberentin rationale suꝑ duos maiores anulos qui
uncinis suꝑ humeralis aureis nec terentur. & deorsu
putar&ur. Octaua ÷ lamina aurea in quascriptũ ÷ non¬

Expanded text:
lapidibus secundum aetates, duodecim tribuum scripta sunt lapidibus secundum aetates, duodecim tribuum scripta sunt nomina. Per quatuor rationales angelos, quatuor annuli sunt, aurum habentes contra se in superhumerale. Alius quatuor et annulus veniat contra annulum, et mutuo sibi vittis copulentur hyacinthinis. Porro ne magnitudo et pondus lapidum contexta flamina rumpat, auro ligatis supra atque conclusae, ne sufficiat hoc ad infirmitatem, nisi catenae ex auro fierent, quae ob pulchritudinem fibulis aureis tegerentur. Et haberent irrationale super duos majores annulos, qui vicinis superhumeralis aureis necterentur. Et deorsum ur. Octava est lamina aurea, in qua scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
inmodũ caracallarũ sed absq oculis Contra pectus
nihiltextũ est locus futurorationali relictis interutrũ¬
que humerũ habens singulos clausos & distinctos la¬
pides quo io sephus sardo cinicinos uocatcũ hebreo¬
&aquila consentiens ut uel colorẽ lapidũ uel patri¬
a de monstrar& insingulis lapidibus senipa¬
tiarcharũ sunc nomina indextrũ humeriima¬
iores filuia cob in leuũ minors. ut pontisexinge¬
turos sen greceloion nos rationalenuncupar pos¬
sumus pannulus breuis estauro & quatcuor text¬
coloribus quib: & suꝑ humerale habens magnitu¬
dinẽ palmiꝑ quadrũ & duplex ne facilerũ patur
incexti sunceni ex duodecĩ lapidib mire pulcritu¬
dinis ꝑ quatcuor ordines ut insingulis uersiculis
ternilapides collocentur in primo ordine
sardius topatius smaracdius in secundo carbunculu
saffirus iaspis. intertio ligirius agathes am&istus
in quarto crisolitus berillus onichin: insingulis

Expanded text:
in modum caracallarum, sed absque cocculis. Contra pectus in modum caracallarum, sed absque cocculis. Contra pectus nihil textum est, locus futuro rationali relictus, inter utrumque humerum habens singulos clausos et distinctos lapides, quoAquilaque consentiens, ut uel colorem lapidum uel patriam demonstraret. in singulis lapidibus sena patriarcharum njores filii Jacob, in laevum minores: ut pontifex ingretur Ossen, Graece Logion: nos rationale nuncupare possumus. Pannulus brevis est auro, et quatuor textcoloribus: quibus et superhumerale, habens magnitudinem palmi, per quadrum, et duplex, ne facile rumpatur. Intexti sunt enim ex duodecim lapidibus mirae pulchritudinis per quatuor ordines, ut in singulis versiculis terni lapides collocentur: in primo ordine Sardius, Topasius, Smaragdus; in secundo Carbunculus, Saphyrus, Jaspis; in tertio Tigurius, Achates, Ametistus: in quarto Chrysolitus, Berillus, Onichinus; in singulis
Abbreviated transcription (Latin):
cexcis ut non facile rũ pat᷑ in exirem a uero parte id÷ pedis
XX.II. sunt tintinabula aurta & totidem mala punica
sdem contexta coloribus quibus supra cingulũ inter
suo tintinabula unũmalum punicũ est. & interdua
nala unũ tintinabulũ. ut in grediens pontifex sca
itus uocabulis incedatstatim moriturus si hoc non
seceris Gextũ uestimentum ẽ superhumerale quod
aput hebreos ephotdicitur quod genus uestimenti
solis pontificibus conuenit gedtamensamuhel qui
leuita & đd scribuntur habere ephot. Aliutesteni
quod concexitur & quattuor coloribus iachintobisso
ucco purpura nec non & auro. aliudsimplex est
lineum aurilamina idest braceae & tenuitate mira
cenduntur equibus secta filator querentur. & cum
subtegmine trium colorũ iachinto cocco purpura
acũ stami nebissino & uermiculo latrefficitur palli¬
olum mire pulcritu dinis perstringens oculos fulgor

Expanded text:
textis, ut non facile rumpatur. In extrema vero parte, id est, pedis textis, ut non facile rumpatur. In extrema vero parte, id est, pedis LXX, vero sunt tinnabula aurea, et totidem mala punica, iisdem contexta coloribus quibus supra cingulum. Inter duo tintinnabula unum malum punicum est: et inter duo mala, unum tintinnabulum: ut ingrediens pontifex sancto totus vocalis incedat. Statim moritur, si hoc non fecerit. Sextum vestimentum est superhumerale, quod apud Hebraeos Ephoth dicitur: quod genus vestimenti solis pontificibus convenit; sed tamen qui Levitae. Et adhuc scribuntur habere Ephoth. Aliud est enim quod contexitur, et quatuor coloribus, hyacintho, bysso, cocco, purpura, nec non et auro, velut simplex est: lineum auri lamina, id est, bracteae extremitatem mire tenduntur, e quibus secta fila torquerentur Et cum tegmine trium colorum, hyacintho, cocco, purpura, et cum stamine byssino, et vermiculo lacte, efficitur palliolum mirae pulchritudinis, perstringens oculos fulgore
Abbreviated transcription (Latin):
uestimtorũ rotundus pilliolus qualẽ pictũ inulexies¬
peximꝰ quasi spera media sit diuisa exparte una pona¬
tur in capite. hoc greci & nritiara non nulli geleru
uocant. Nonhabent cacum insumo. nec totiiusq
comas caput tegit. Sedtertia parte frontis relinquio
in operta atq. ita inoccipio ut uitta constrictus est
tenui & non facilelabatur excapite. Estautẽ bisin
& sicfabre opertus linteo ut nulla acus uestigia forin¬
secus appareat .iIIIͦ. uestimentis idestfeminalibus
tonicalinea cingulo quodpurpura cocco bisso ia¬
cincto contegitur & pilleo dequo diximus ta sacerdo¬
tes qua pontifices utuntur. Reliqua aute proprie
pontifici sunt. quorii primũ est millioli idest toni¬
catalaris totaia cintina exlateribus eiusdẽ ad suta
habens manicas & hisuperiore parte quacollũ induitꝰ
a perca qđ uulgo capitiu uocat ora firmissimis & exse

Expanded text:
vestimentorum rotundus pileolus, qualem pictum mulixi consvestimentorum rotundus pileolus, qualem pictum mulixi conspicimus, quasi aspera media sit divisa, ex parte una ponatur in capite. Hoc Graeci Enarradarum, nonnulli Galerum vocant. Non habens cacumen in summo, nec totum usque comas caput tegit, sed tertiam partem frontem relinquit inopertam, atque ita in occipitio ut vitta constrictus est. Tenuis et non facile levatur ex capite. Est autem byssinus, et sic fabre opertus linteo, ut nulla acus vestigia forinsecus appareant: quatuor vestimentis, id est, feminalibus tunica linea, cingulo quod purpura cocco bysso hyacintho contegitur. E pallio, de quo nunc diximus, tam sacerdotes, quam Levitae utuntur. Reliqua autem proprie pontificum sunt, quorum primum est millioli, id est, tunica talaris hyacinthina ex lateribus ejusdem assutas habens manicas. Et hi superiore parte qua collum induitur aperta, quod vulgus capitium vocat, ornat firmissimis, et ex se
Abbreviated transcription (Latin):
turq: cathonath. quodhebraico sermonem linian
uercitur. hacc adher& corpori&ita arta est ac¬
strictis manicis ut nulla omnino inuestesitruga &
usq: adcrura descendit. Sacerdo tes utuntur hac
tonica ut habentes pulcritũdine uestimentorũ nudo¬
rii cȩleritate discurrant. Tertiũ genus estuestiment
quo dillinun cupant. ab onec &nos cingulii uelbal¬
tei ueltona possumus dicere. hoc cingulũ insimil
textũ ut marsupiũ longius putes. textũ autc̃ subte gmi¬
ne cocci purpureiacinti & staminebissino obdecor
& fortitudinẽ atq. ita polimita arte distinctũ ut diuer¬
sos flores & gemas artificismanu non cextas sed ado¬
tas arbriteris lin ea tonica quã supradiximꝰ interum¬
bilicũ & pectus hocstringunt balteo qui quat tuor
digitorũ habens latitudine magna ex parte ad cri¬
ra dependens cũ ad sacrificia cursus expeditiore op
est in leuũ humerũ r&or qu&ur. Quartũ genus est

Expanded text:
turque catonath, quod Hebraico sermone in lineam turque catonath, quod Hebraico sermone in lineam vertitur. Haec adhaeret corpori, et ita arcta est astrictis maniciis, ut nulla omnino in veste sit ruga, et usque ad crura descendit. Sacerdotes utuntur hac tunica, vel habentes pulchritudinem vestimentorum nudorum celeritate discurrant. Tertium genus est vestimenti, quod illi nuncupant Bonet, et nos cingulum vel balteum vel zonam possumus diceretextum, ut marsupium longius putes textum, aut sub tegmine coccini purpurae hyacinthi, et flamine byssino ob decorem et fortitudinem, atque ita polymita arte distinctum, ut diversos flores, et gemmas artificis manu non textas redditas arbitriis. Lineam tunicam quam supra diximus, inter umbilicum et pectus, hoc stringunt baltheo, qui quatuor digitorum habens latitudinem, magna ex parte ad crura dependens, eum ad sacrificia cursu expeditiore opus est, in levem humerum retorquetur. Quartum genus est
Abbreviated transcription (Latin):
cremauerint. tuncmerentur p̃miu pectus & bra¬
chiũ Inpectore mundas cogitationes. incor delegis
notitia & dogmatũ. in brachic operabona & pugna con¬
iradiabolũ ut quod conceperunt exeplo prebent & nihil
sinistrũ habere. precipiunturhȩc deuictimis & dehis
quacsacerdotibus offerunt̃ dnodantur. Max illeloquen¬
tẽ eruditũq: sigri. ut quod pectore concepimꝰ or proma¬
mꝰ. peruentrẽ ostendit mentib: consecratis do quicquid
linea quȩ ad genua &poplitesueniunt. ex quib uere¬
cundacelantur & superior pars subumbilico uehe¬
menter constringitur. utsiquando expediti mac¬
tentuictim as postent honera & silapsi fuerint non pa¬
teatturpitudo. & uocat᷑ hoc genꝰ uestimenti hȩbraice
mathanasse anris feminaliausq ad genua ꝑtin¬
gences & io sephus dicit non feminalia debissore¬
torto fieri exlino tonicapoderis id .ẽ talaris dupli¬
cesindonẽ & ipsa io sephus bissinãuocat. appella¬

Expanded text:
cremaverit, tunc mentis praemium, pectus et bracremaverit, tunc mentis praemium, pectus et brachium in pectore mundas cogitationes, in corde legis notitia, dogmatum. In brachio opera bona, et pugna contra diabolum, ut quod conceperunt exemplo praebent, et in sinistrum habere praecipiuntur, haec de vitiis, et de his quae sacerdotibus offeruntur, Domino dantur. Maxilla loquentem eruditumque significat, ut quod pectore concepimus ore promamus. Per ventrem ostendit, mentibus consecratis Deo, quidquid linea, quae ad genua et poplites veniunt, ex quibus verecunda celantur, et superior pars sub umbilico vehementi constringitur; ut si quando expediti mactent victimas, portent onera, et si lapsi fuerint, non pateat turpitudo, et vocatur hoc genus vestimenti Hebraice maraste, a nostris femoralia, usque ad genua pertinentia. Et Josephus dicit, non femoralia de bysso retorto fieri ex lino. Tunica poderis, id est, talaris duplice sindone; et ipsam Josephus byssinam vocat, appella
Abbreviated transcription (Latin):
da seueritas discipline Incensum autẽ ex ine¬
o doratissimis pigmentis in magnã subtilitatis
cuminutis facta idest stacte honi chegalbano &
ture. Orationes iustorũ signi sicuta polipsis osten¬
dit. Quã quã specie genera elementorũ quattuor
desigant. Quattuor autẽ haec utthus quodpes¬
lucidũ est aericopar&ur. Stactis uero aquisga¬
sicdõ incensũ omnis creature laudatio Sanguis
utem quo mor ses populum & omnia aspersit sicut
desie fides signatur: Adipes quibus pectus in uoluitur
x pinnulaiecoris offerantur suꝑ altare. Ipsũ tiero
pectus & brachiũ dextru a arondatur & filiis illi¬
us. Adipes quibus pectus in uoluitur. Cogitatio¬
nes quibus corinuoluitur: iuxta illud. quid cogi¬
catismala incor dibus uris. Concupiscentia. in
ecore est. postquã estem estpes pectoris idest
omnes cogitationes quib pectus in uoluitur quasi
adipe & pinnula iecoris idẽ. desi deriũ libidinis
pero culorũ fehestra erũ pens foras. lgnissps̃ con¬

Expanded text:
da severitas disciplinae, incensum autem ex quatuor odoratissimis pigmentis in magnam subtilitatem comminutis factam, id est, stacte, honiche, galbane, et thure, orationes justorum significat, sicut Apocalypsis ostendit; quanquam specie genera elementorum quatuor designat. Quatuor haec, ut thus, quod placidum est, aeri comparetur; stacte vero aquis; gasit Deo, incensum omnis creaturae laudatio. Sanguis autem quo Moyses populum et omnia aspersit, signiclesiae fides significatur adipes, cujus pectus involvitur, et pinula jecoris offerantur super altare; ipsum vero pectus et brachium dextrum Aaron datur, et filiis: adipes quibus pectus involvitur, cogitationes quibus cor involvitur, juxta illud: Quid cogitatis mala in cordibus vestris. Concupiscentia in jecore est, postquam autem adipes pectoris, id est, omnes cogitationes quibus pectus involvitur quasi adipe et pinnula jecoris, id est desiderium libidinis, per oculorum festinationem erumpens foras, ignis spiritus con
Abbreviated transcription (Latin):
ensciundelocus examaritudine mara uocatur
Mt tuc lignũ morser in aquas & factesunt dulces
intolie gẽamaras aquas occidentis litterat &ls
haberefigurã quibus suinmittitur lignũ idestia¬
unamtũ signi crucis tunc efficitur aqua iresua¬
uatctisidamaritudo lit tere uestitur inade hen¬
tae dulcedinc̃ suensus spiritalis utcrgoporit
bibia qua amara : oscendit ds quo dmittitur inillã
ut quibiberit non moriatur desapientisalo mondicit
Lignũ uitee omnib: qui ad phendent illa. Hocergolig¬
nũ id sapientia crucis xp̃i. Nirũ ẽ inaqua u&eris leg
&saluberrimũ potũ prebuit fidelipopulo quideha
bibere ante ñpotuit: Quid autẽ amarius quã octa uod
ulrus circũcisionis accipere ÷ &diuersis sacrificiis
deseruin  alio quo que sensu amaraq ligno in sesus¬
septodulces effecte inducant a maritudine gentiupli
nũ crucis inusũ dulcedinis quandoq eẽ uertentur

Expanded text:
valens Unde locus ex amaritudine vocatur. valens Unde locus ex amaritudine vocatur. Mittit lignum Moyses in aquas, et factae sunt dulces. Intellige amaras aquas occidentis litterae, et legis habere figuram. Quibus si immittitur lignum, id est, sacramentum ligni crucis, tunc efficitur aqua mirae suavitatis, et amaritudo litterae vertitur in intelligentiae dulcedinem sensus spiritualis. Ut ergo possit tibi aqua amara, ostendit Deus quod mittitur, ut qui biberit non moriatur. De sapientia Salomon dicit Lignum vitae est omnibus qui apprehendunt illam Hoc ergo lignum, id est, sapientia crucis Christi missum est in aquam veteris legis, et saluberrimum potum praebuit fideli populo, qui de hac bibere non ante potuit. Quid autem amarius quam octavo die vulnus circumcisionis accipere, et diversis sacrificiis deservire? Alio quoque sensu amarae aquae ligno in se suscepto dulces effectae indicant amaritudinem gentium per lignum crucis in usum dulcedinis quandoque esse vertendam.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc signꝰ. quod populus iudeorũ es s& uelud lapis ꝑ¬
caseos Non uult nos ds̃ in aegrpto plantare: sed in
monte hereditatis idẽ in ecclesia. In pparato habita¬
culotuo: Alueni laborauerunt &uos in labores¬
hocsem acdificiũ disumꝰ Non facti hominũ manib
intrauit equitatus dehoc supra diximꝰ. Nosautem¬
qui sumus filuis tahel ambulemus persiccũ in mediomn¬
no en me dionationis praue uerbuuitae continenten
hacebrciuter dixisse sufficiat ne quod fastidimx
aaron Soror̃ signꝰ ueris a cerdociside eodesia que¬
ccdesia quee soror xp̃i nulieresucro oms e dec
cuchoristimpanis idest cũ u&eri & nouotes camt
pest sansicumaris populus in deserco duciturto
dratisclic & uniuersi ꝑmundibuius desertũ necibi
desini eus xps nam & colũna non recedit nec cor¬
dibus suis ie uurtuntuntur in acgpte boseccoo
murmurat populus aqua samaras potatenua

Expanded text:
per hoc significat quod populus Judaeorum esset velut lapis, perper hoc significat quod populus Judaeorum esset velut lapis, pertas eos. Non vult Deus nos in Aegypto plantare, sed in monte haereditatis, id est, in Ecclesia. In praeparato habitaculo tuo. Alii enim laboraverunt, et vos in laborectum aedificium Dei sumus: non facti manibus hominum, . Quoniam intravit equitatus. De hoc supra diximus. Nos autemqui sumus filii Israel, ambulemus per siccum in medio mari, in medio nationis pravae, verbum vitae continentes. Haec breviter dixisse sufficit, ne quod fastidium Aaron, sororem significat veri sacerdotis, id est, Ecclesiam, quae est soror Christi. Mulieres vero omnes Ecchoris et tympanis, id est, cum Veteri et Novo Testamento. Post transitum maris populus in desertum ducitur; baptizati scilicet universi per mundi hujus desertum, nec ibi deserit eos Christus. Nam et columna non recedit, nec cordibus suis revertuntur in Aegyptum. Post haec murmurat populus, aquas amaras potare non
Abbreviated transcription (Latin):
manifestu e philisteos & moabitas &idumeos & ca¬
naneos non in ee hissig̃ quae facta sunt. Quomodo
ergo dicuntur tremere: uel festinare autirateee
piritaliter tam philistum idestcadentes populo
eddom qui inter pr&atur terrenus trepidauit & horũ
hominũ principes idest demones Quursitancas pa¬
uent constricti doloribus. cũuidentrega sua qͥ̃i in
ferno sunt pene tracta ab eo quidescendic in inferiora
terra uteriper& illos qui possidebantur amorte
conprehendit illos timor qui senserunt magnitud¬
ne brachii illius hinctabuerunt om̃s in habitantes
chanaan quimutabiles interpre. cũuident moue¬
riregnasua & alligariforte & uasaillius diripi ca¬
dit suꝑeostimor cũuiderint in nobsignũ crucis N¬
fiantta quã lapis Non qui a uertuntur in lapides
homines sed quia eent immoles ut lapides. nec ua¬
lentes ꝑsequi nec ualentes fugere. Spiritalitautem

Expanded text:
manifestum est Philisthaeos, et Moabitas, et Idumaeos, et Camanifestum est Philisthaeos, et Moabitas, et Idumaeos, et Cananaeos, non inesse his signis quae facta sunt. Quomodo ergo dicuntur tremere, vel festinare, aut irati esse? Spiritualiter tamen Philistini, id est, cadentes poculo. Edom, qui interpretatur terrenus, trepidavit; et horum hominum principes, id est, daemones, cursitantes pavent constricti doloribus, cum vident regna sua, quae in inferno sunt, penetrata ab eo qui descendit ad inferiora terrae, ut eriperet illos qui possidebantur a morte. Comprehendit illos timor, qui senserunt magnitudinem brachii illius. Hinc abierunt omnes inhabitantes Chanaan, qui mutabilis interpretatur, cum vident moveri regna sua, et alligari fortem, et vasa illius diripi. Cadit super eos timor, cum viderint in nobis signum crucisFiant tanquam lapis, non quia vertuntur in lapides homines, sed quia essent immobiles, ut lapides, nec valentes persequi, nec valentes fugere. Spiritualiter autem