comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si raticera eddidiss. abiͨtum:¬
rͣ ᷑ aconsuib diuus pius. drũ ꝑ¬
misit: his u̾bis lroditis mob̾
amplissimicõsile̾s. ãin̾um
dabunt. qui exclissis rationib̾
uͣ tantum que reliq̃ sunt epa¬
ͫ froditi constituent ũum etiã
qͣs rões q̃q instrimĩtatrade¬
rsaut exhibere. dominis sus¬
ul debeat. cuius sentẽtia cum fuꝰ¬
d  cĩt satiffactũnõ impedit᷑ epa¬
oo  froditi lib̾tas.
mos. pot̃ que sibileuior eẽ udebr̃.
legato nõ eo mõ relicto. lega¬

Expanded text:
si rationes reddidisset', arbitrum a consulibus diuus Pius dari permisit his uerbis: 'aditi a uobis amplissimi consules arbitrum dabunt, qui excussis rationibus non tantum quae reliqua sunt Epaphroditi constituent, uerum etiam quas rationes quaeque instrumenta tradere aut exhibere dominis suis debeat: cuius sententiae cum fuerit satisfactum, non impedietur Epaphroditi libertas'. potest, quae sibi leuior esse uidebitur: legato uero eo modo relicto lega
Abbreviated transcription (Latin):
usu acquisierim. ⁊ ea antecỹ eli gc̃no ex¬
inc̾et᷑ michi legataͥsit᷑. de iñ po¬
stea euincatur recte ex testõ ꝑ
tam eam mͥ dari oporte. ¶ fund
mͥ legatus ẽ. ꝓprietatem eius
fundi redemi. detracto usufrucc̃
postea uñditor capite minutu.
est ⁊ usuffructus ad me ꝑtin̾e
cep̃. Si ex testõ eg̾o. iudex tanti
litem estimare debeb̃ qͣntummͥ
abeĩt. ¶ Marcelbꝰ idẽ erit /⁊ si ꝑ¬
tẽ redem̾it/ pars michilegata ẽ.
aut donata. Pãtẽ enimdumta¬
xat. pet̾e deleo ¶ Iuł. qd si lega s¬
tummͥ ẽ qd̃ ex pamphila natõ
eĩt. Ego pamphilãmcatus sũ. g¬
et ea apudme peꝑit. nõ possum
uidi partum ex c̃a lucratiua hr̃e le
qr mtẽ eius mercatus sum sar¬
gum̃tũ rei ẽ. quia euicto eo. accõ¬
⁊ exempto competit. ¶ Qui gaiũs¬
⁊ et lucilim eiusdẽ pecunie reos

Expanded text:
usu adquis‹i›erim et ea antequam euinceretur mihi legata sit, deinde postea euincatur, recte ex testamento petam eam mihi dari oportere.Fundus mihi legatus est: proprietatem eius fundi redemi detracto usu fructu: postea uenditor capite minutus est et usus fructus ad me pertinere coepit. si ex testamento egero, iudex tanti litem aestimare debebit, quantum mihi aberit. Marcellus. idem erit et si partem redemero, pars mihi legata est aut donata: partem enim dumtaxat petere debebo. Iulianus. quod si legatum mihi est quod ex Pamphila natum erit, ego Pamphilam mercatus sum et ea apud me peperit, non possum videri partum ex causa lucrativa habere, quia matrem eius mercatus sum: argumentum rei est, quod evicto eo actio ex empto competit. Qui Gaium et Lucium eiusdem pecuniae reos
Abbreviated transcription (Latin):
gate sunt ⁊ tradite legataio. nõ ĩ¬
posita ẜuitute lixi posselegatañĩ
accepiss. Nam ⁊ cumqui debilita¬
tũ ab hr̃de seruum accepitꝭ recte
ex testõ ag̾e. ¶ Qmis uum testõs e

Expanded text:
gatae sunt traditae legatario non imposita seruitute. dixi posse legatariumaccepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede seruum acceperit, recte ex testamento agere.Qui seruum te
Abbreviated transcription (Latin):
fiilubitareinuila lceat ingro
in eĩt ut it̾ q̃uoq ⁊ accm n ea ha ͥ¬
ueat. ¶Siũo solum quoqi excent᷑
fut sfurꝰ exceptauilla m̃dica¬
dominꝰ aicimi legau̾ittta utal¬
corẽ etlã desolo cog̾it.sse. siue qͦel
italios excetis ⁊ ita legai̾t Qes¬
ꝗs michi alłuͣs ex suprasc̾ptis c̃
patrono meo hr̃s erit. Euos illu: test

Expanded text:
i habitare in uilla liceat: in quo inerit, ut iter quoque et actum in ea habeat. si uero solum quoque exceptum fuerit, fundus excepta uilla uindicadominus alterum legauerit ita, ut altorem etiam de solo cogitasse, sine quo it, alios ex ceteris et ita legauerit: 'quisquis mihi alius ex supra scriptis cum patrono meo heres erit, seruos illum et
Abbreviated transcription (Latin):
tigalẽ legau̾it/ nõuidi ꝓpͥetatẽ
reilegatum. s idius qd inuecti¬
galib fundis habemus ¶ Siq̃
exceptis uineis que mortis eiꝰ
restimiussus sit fac̾e ut lucius cẽtum.
bãt: cogend̾ est hr̃s centum daeͣ
go habeamcentum. michi dedit.¬
Wicis legata ꝑ inde lic̃e caꝑe atq
ciigͣatib resc̾pto imꝑacoris nr¬
sit. uid̾i uoliitatẽ testatoris re¬
petitã. asubstituto que ab insti¬
tuto fu̾ant relicta. caͣsitũ hoc ita
eĩt accipiend̃. sinõfuit euidens
diu̾s auoluntas q̃ue ex multis
coinget᷑. anquis ab hide legatũ.
ut adeicommissũ relictũ noluc¬
rit asubsticuto debĩ. q̃denĩ si al¬
iamrẽ reliqd a substituto ei fidi̾¬
cõmissaĩo uł legataĩo qmͣ ab ĩ¬
stituto nõ reliquerat. uł qđ sic̾¬
rta cã fuĩt cur ab intestatod̾ re¬
liq̃rat que a substituto cesẜatͥ
uł quid si substicuit ex pãce̾ fidĩ¬
cõmissaĩm cui ab institutore ¶
rescͥptum dicendũ ẽ  u tuq ẽ ui

Expanded text:
tigalem legauerit, non uideri proprietatem rei legatam, sed id ius quod in uectigalibus fundis habemus. 72 Pauexceptis uineis, quae mortis eius iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, go habeam centum, nisi mihi dederit.Uicis legata perinde licere capere atque ciuitatibus rescripto imperatoris nrit uideri uoluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit euidens diuersa uoluntas: quae ex multis cuel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi. quid enim si aliam rem rel‹i›quit a substituto ei fideicommissario uel legatario, quam ab instituto non rel‹i›querat? uel quid si certa causa fuit, cur ab instituto relinquer‹e›t, quae in substituto cessaret? uel quid si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto relirescriptum dicendum est. 75 I
Abbreviated transcription (French):
dit. si .x. hĩs ticio debuiss. ica ti¬
clis accepta fecissei fundũ uen.¬
dicare p̃ot̃ ¶Sĩticius cuistichꝰ lel¬
gatus fu̾at. anteqͣm sciret. adsele¬
gatum ꝑtin̾e decesẜ̾it ⁊ euntẽ sciorm
legauit. hr̃s cicũ legatumnõ re¬
pn̾diauit. stichum seius ĩois¬

Expanded text:
rit.' si decem heres Titio debuisset et ea Titius accepta ei fecisset, fundum uindicare potest.Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret ad se legatum pertinere, decesserit et eundem Seio legauerit et heres Titii legatum non repudiauerit, Stichum Seius ui
Abbreviated transcription (Latin):
tẽbrhi eiꝰ ũ pret łgataio acioẽ ełctõe
lribituro. utrũstichum andecem
ꝑsequimalit ꝑinde sistichimile¬
egau̾it cũmille eisticͤhum aut c̃cẽ
Debe̾t in c̃ti accio legitano adu̾sus

Expanded text:
eres eius, ut praestet legatario actionem electionem habituro, utrum Stichum an decem persequi malit.Proinde si Stichum legauerit, cum ille ei Stichum aut decem deberet, incerti actio legatario aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
suumtibilegau̾it. nõ est ĩiquũ¬
a  talẽ ẜuumtibitradi q̃t apdtic¬
um fuit. idest ut me ĩdempnẽ p̾¬
stes. furtitiomine qd̾ is fecit ap̃
ticium Nam ⁊ si furidꝰ qui meo
fundo ẜiiebat tibilegatus fue¬
rit. ñ alit̾ ametibi prestan debe¬
at.quamut pristinã ẜuitute
recipiã / nec̃ dissimile ẽ er qui

Expanded text:
uum tibi legauerit, non est iniquueruum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est ut me indemnem praestes furti nomine, quod is fecerit apud Titium.Nam et si fundus, qui meo fundo seruiebat, tibi legatus fuerit, non aliter a me tibi praestari debeat, quam ut pristinam seruitutem recipiam.Nec dissimile e
Abbreviated transcription (Latin):
tuer dgtradi debi q̃mrões ex̾plicet.⁊ si a¬
adiuditiumitum sit indicis eẽ¬
sit dubitetur. forte sidubium
sit an homo legatus uiuat. pla¬
guit. agi q̃dẽ ex cestõ posse. s offi¬
tio iudicis contin̾uit ouicio int̾¬
ponet᷑. qua h̃s cau̾et eamiẽ ꝑse¬

Expanded text:
nte tradi debet quam rationes explicet, et si ad iudicium itum sit, iudicis eaeum natura sit dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus uiuat, placuit agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres cau
Abbreviated transcription (Latin):
et idõ sipendente cõditioẽ liber¬
tatis. legataĩus decesẜ it. post¬
eaq d̾fecerit cõdcõ lib̾ratis / ad
l̃dem legatariinõ ꝑtinet lega¬
tũ. Qd̾ sudempure legatus sit.
et ex die lib̾ esse iussus cĩt. omĩ.¬
mõ. mutile legatum ẽ. qr dient

Expanded text:
 libertatis legatarius decesserit posteaque defecerit condicio libertatis, ad heredem legatarii non pertinet legatum.Quod si idem pure legatus sit et ex die liber esse iussus erit, omnimodo inutile legatum est, quia diem
Abbreviated transcription (Latin):
senatusc̃osuilto ĩxstitutus erit
tum corpꝰ ꝑ fideicõmissũ. ab eoͣ
qui soluendoñ fuit datum est
pinte nõ debeaturatq silegat᷑
ess eo enim c̃asu leg̃atarũ. sũp¬
iores hr̃dis sui deflingi. eun cui
fideicõmissũ relictum est ¶St¬

Expanded text:
consulto restituturus est, tum corpus per fideicommissum ab eo qui soluendo non fuit datum est, perinde non debeatur atque si legatum esset: eo enim casu legatarii, superior‹e› heredis uice fungi eum, cui fideicommissum relictum est. S
Abbreviated transcription (Latin):
quia ⁊ remoto fideicõmisso li
ncõmo frau̾dare. ⁊ ego nchil
t̃p̃it̾ faciamixcipiendo eamhe¬
reditatem qͣm remota postul¬
atione hac creditores compell¬
ere te ut adires nõ potuerint.
S ⁊ si filius suus hr̃s patri reg¬
atus sit apatre hr̃ditatem mre
stituẽ cum suorum c̾ditoꝵ fum¬
dundoꝵ consciliuminhis fiet.
tũqͣm suspectã ex decreto p̃toriᷤᷤ
restit̾uit michi ux frautatoĩo
int̾clicto locus ent. quia bonis
patris eius uẽnditis. nich ꝓpͥ¬
um creditores eiꝰ ex ea hr̾ditat᷑
ferre potuerint. nisi forte ꝓprii
creditores fiuii audu debeant
si postulent. ut dimssis cre¬
ditorib patris eius boãuñde̾
sibi ꝑmittit᷑. ¶ Si doñationis
cã suspectam hr̃dicatẽ sibi hr̃s¬
dix̃it. ⁊ eirestitu̾it. qui solidu
caꝑe nõ possit. auferet᷑ ei. idq
cape nõ pot᷑. Idẽ dicendũ est.
gatus hr̃ditatẽ restitue suspec¬
tam sibi dic̃ dubium no ẽ q̃ri

Expanded text:
quia et remoto fideicommisso libcommodo fraudare, et ego nihil turpiter faciam recipiendo eam hereditatem, quam remota postulatione mea creditore‹s› compellere te ut adires non potuerint. Sed et filius su‹u›s heres patri rogatus sit a patre hereditatem mihi restituere, cum suorum creditorum fraudandorum consilium inisset, tamquam suspectam ex decreto praetoris restituerit mihi, uix fraudatorio interdicto locus erit, quia bonis patris eius uenditis nihil proprium creditores eius ex ea hereditate ferre potuerint: nisi forte proprii creditores filii audiri debeant, si postulent, ut dimissis patris eius bona uendere sibi permitt‹a›tur. Si donationis causa suspectam hereditatei, qui solidum capere non possit, auferetur ei id quod capere non potest. idem dicendum est et gatus hereditatem restituere, suspectam sibi dicit, dubium non est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
torempot̃. adire⁊ restitue hereo¬
i̾tatẽ quo exemplo⁊ mutus qͥ
adiuuatur. ¶ Si suñgle resab
hr̃de tradite sunt iussumco. ciꝰ
cui eas m̃ rdidimnõ dubitribi¬
mus michi intelligi factã re¬
stitutionẽ. idẽ erit. ĩ sinissumo¬

Expanded text:
torem potest adire et restituere hereditatem. quo exemplo et mutus, qui adiuuatur. Si singulae res ab herede traditae sunt iussu meo ei cui eas uendiderim, non dubitabimus mihi intellegi factam restitutionem. idem erit, et si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ẽ uius etiã eotemꝑe quo
creditorum fraudandorũ conse¬
lium mnieris. suntra piculum
int̾clicti fraudatorii hp̃ditate
suspectã adisses restitues micł¬

Expanded text:
 iustius. Etiam eo tempore, quo creditorum fraudandorum consilium inieris, citra periculum interdicti fraudatorii hereditatem suspectam adibis et restitues mi
Abbreviated transcription (Latin):
ess. si cohr̃s ei̾us adiss. utipo¬
test lege̾ farcidia. ⁊ si cohr̃s el
coactus adiss. mõ suip̃e nõ co¬
accus adierit hr̃ditatem. ¶ Et̃
sse restitiu hroitatẽ. ex hoc señt᷑

Expanded text:
esset 'si coheres eius adisset', uti potest lege Falcidia, etsi coheres eius coactus adisset, modo si ipse non coactus adierit hereditatem. Etiam sse restitu
Abbreviated transcription (Latin):
constitutio iussumprecede oꝑ¬
tet. s ut dictum ẽ. etiã rati hab¬
itio sub sequi pot̾it. exemplo
bonorum possonis fñ int̾est.
qd̾ ad ꝓpositum actim. ipĩ do¬
mino ᷤ an seruoquis roget᷑ re¬
stitue̾ hr̃ditatem. nec iuen re.
consũsu aut oꝑe serui opus ẽ.
adire ⁊ restituere uĩditatẽ ¶S
testaror rogass hr̃demut resti¬
tuat hr̾ditatẽ mulieri siũ m̃p¬

Expanded text:
stitutio, iussum praecedere oportet, sed ut dictum est, etiam ratihabitio subsequi poterit exemplo bonorum possessionis. neque interest, quod ad propositum attinet, ipsi domino an seruo quis rogetur restituere hereditatem, nec in ea re consensu aut oper‹a› serui opus est:adire e‹t› restituere hereditatem. Si testator rogasset heredem, ut restituat hereditatem mulieri, si
Abbreviated transcription (Latin):
abhrde. iprobatũ ꝯtẽplaticẽ
sui. serum esse hr̃deminstitut᷑.
Nescͥptodim antonini signifi¬
eat᷑. ut siqs accepta atitio. pe.¬
cuia que qͣrtamhỹditatis cõ¬
tinz. rogatus sit ei restituẽ hr̃e¬
ditatẽ licet tardius det̾ pecui.a.
sine usuris eamdarideb̾e. quia
qnͣto tarius qͥsq pccuniã daͭ
tanto tardiꝰ adfidei cõmissũ ꝑ¬
ueniet᷑. medui temporis fructꝰ

Expanded text:
e adprobatum contemplatione sui seruum esse heredem institutum. Rescripto diui Antonini significatur, ut, si quis accepta a Titio pecunia, quae quartam hereditatis continet, rogatus sit ei restituere hereditatem, licet tardius detur pecunia, sine usuris eam dari debere, quia quanto tardius quisque pecuniam dat, tanto tardius ad fideicommissum peruenit et medii temporis fru
Abbreviated transcription (Latin):
cum ea u̾ba diminutioe qd hẽ¬
ditatis admittũt fruccuũ at̃
aditam̃tumnõ pcipiãt. ¶ Pr̃s
ei qui bonorũ suꝑfluum. post
mortẽ suamrestitũe fuerat ro¬
gatus pignorires hr̃ditaias

Expanded text:
 deminutionem quidem hereditatis admitt‹a›nt, fructu‹u›m autem additamentum non recipiant. Heres eius, qui bonorum superfluum post mortem suam restituere fuerat rogatus, pignori res hereditarias
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit absũdimmi c̃iutiq aut̃ te¬
statornisi expleta sit conditio
ñ scͥptum hrtẽ adhrditatẽ uo¬
possit adire. ⁊ restituẽ. ¶Ed si
lianus ait. hactenus iubend̾ ẽ
ut constituat p̃corhis accõib̾¬
nes: tune restituta hrditate tĩi¬
ferat eas ex senatus consuito
sin̾o nominis fẽndi conditio
ẽ qm p̃to eͣxigit recce qd̾ fac¬
tus udt᷑. si eam cxpleu̾it nich
enimmali est. honestironiimiꝰ N

Expanded text:
uoluit, a‹b›surdum est: utique autem testator, nisi expleta sit condicio, neque scriptum heredem ad hereditatem uopossit adire et restituere. Quod slianus ait: hactenus iubendus est, ut constituat praetoris actionibunes tunc restituta hereditate transferat eas ex senatus consulto. Si uero nominis ferendi condicio est, quam praetor exigit, recte quidem facturus uidetur, si eam expleuerit: nihil enim male est hone
Abbreviated transcription (Latin):
s in euni diem quo actio ꝯfusa s¬
estiusure p̃t̾ititemporis / que fuẽ
in obligatione. uł inoffit̾o in¬
dicis fuerunt ꝯpũtabuntur
postioris. at demum. simora fͦ¬
f̾ideicõmissofr̃a sitscu hr̃dit¬
as excã fideicomimissi mtẽpꝰ.
restituendasit: ñ idc̾co nom

Expanded text:
in eum diem, quo actio confusa est, usurae praeteriti temporis, quae in obligatione uel in officio iudicis fuerunt, computabuntur: posterioris ita demum, si mora fideicommisso facta sit. Cum hereditas ex causa fideicom‹mis›si in tempus restituenda est, non idcirco nom
Abbreviated transcription (Latin):
cum fruccib rogatus ẽ reddere¬
¶ S ⁊ sisine fructib rõgatus est
redde/ nõ erit ydonea qntitas
adinfe̾ndam adcundineccĩtatẽ.
nec adremꝑtineb̾: siprior etiã
lib̾tatẽ accep̃. ut enimpecumã
ita nec lib̾catem adcogendu
ĩstitutum accepisse satis ẽ. qd̃
si pͥor recusau̾it. ꝑlacuit ut rec¬
ta uia secund̾ possit postulare.
tut hr̃s hãt. ꝯ sibirestituat ¶od
ergo sinõ alii. s ⁊ ip̃i hr̃dirtga¬
tus sit restitũe. quia nõ debet
ꝑꝑ huis portionis retentiõẽ
erit audiendus. ¶S nec iud
com̃issi petiticẽm denegandã
esse: cur enim nõ uideat᷑ in di¬
gnus Iut qui d̾stituit suppre¬
mas d̾functi p̃ce̾s ꝯ seqͣt alid
ex uoluntate. qd forcius ꝓba¬
ur. si post impletam conditic̃ẽ
ccactus ẽ adiie. Nam sipenden¬
te cõditione durumert idez
ꝓbure. Cum ⁊ faicidiã penitẽ¬
do potuit induc̾e. Necignoro
posseditinullomõ fidercõmis¬
si pet̾itionẽ denegandã eiquic¬

Expanded text:
cum fructibus rogatus est reddere: sed et si sine fructibus rogatus est reddere, non erit idonea quantitas ad inferendam adeundi necessitatem. nec ad rem pertinebit, si prior etiam libertatem accepit: ut enim pecuniam, ita nec libertatem ad cogendum institutum accepisse satis est. quod si prior recusauerit, placuit, ut recta uia secundus possit postulare, ut here‹s› adeat et sibi restituat. Quid ergo, si non alii, sed ipsi heredi rogatus si huius portionis retentionem erit audiendus. sed nec illucommissi petitionem denegandam esse: cur enim non uideatur indignus, ut qui destituit supremas defuncti preces consequatur aliquid ex uoluntate? quod fortius probabitur, si post impletam condicionem coactus est adire. nam si pendente condicione, durum erit idem probare, cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere: nec ignoro posse dici nullo modo fideicommissi petitionem denegandam ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
te. nõ esse rep̃sentandã hr̃dita¬
tis restitutionẽ. qñ ꝑsoãnõ est
cui restituipot̃. ¶Qui fideicõm¬
issã hr̃ditatẽ ex trebellianocum
suspectã dicetim: cotam recepit.
si ipẽ quoq rogatus sit alu rest¬
ituẽ. totum restituẽ cogit̾ ⁊ eĩt
in hac quoq restituticͣe trebelli¬
auołocꝰ. qͣrtamenĩ falcidie ĩs¬

Expanded text:
reditatis restitutionem, quando persona non est, cui restitui potest. Qui fideicommissam hereditatem ex Trebelliano, cum suspecta diceretur, totam recepit, si ipse quoque rogatus sit alii restituere, totum restituere cogetur. et erit in hac quoque restitutione Trebelliano locus: quartam enim Falcidiae i
Abbreviated transcription (Latin):
D.Rxx.q. Sipntronifili. extͣ¬
neoresfitũit. ex trebelliano herẽ¬
ditatẽ. oꝑarum actio q̃ tranffer¬
riũ potuit. apd̾ hr̃demmaneb.
nẽc ei neceb exceptio cum eade
ꝑdeẽ nõ poss. eiqu fideicõmis¬

Expanded text:
. Si patroni filius extrario restituerit ex Trebelliano hereditatem, operarum actio, quae transferri non potuit, apud heredem manebit, nec ei nocebit exceptio, cum eadem prodesse non posset ei qui fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
sit. anmandrant. qmiuis ei ca¬
ueat᷑. pꝑ fragilitatem cantioĩs
qd̃ sisponte̾ adierit hr̃ditatt̃ ñ
magna cauptionẽ. s acciones
siũ mandauit. transibunt eo
tempore quo rãtum habuci̾t.
rio datũ sit. licet ꝑ sermunc
hẽditaium heredi compet̾e ac
ract̾ões transcunt que ex boi̾
d̾funcci pendent. ¶Silegritus
rome opulsus adieĩt heredit¬
atẽ. et restitu̾it. coget᷑ romͣne ac¬
tiones pati fideicomissãi qmͣ

Expanded text:
sit, an mandauerit, quamuis ei caueatur, propter fragilitatem cautionis. quod si sponte adierit hereditatem, non magna captio est: sed actiones, si non mandauit, transibunt eo tempore, quo ratum habuerit. rio datum sit, licet per seruum hereditarium heredi competere acenim actiones transeunt, quae ex bonis defuncti pendent. Si legatus Romae compulsus adierit hereditatem et restituerit, cogetur Romae actiones pati fideicommissa
Abbreviated transcription (Latin):
nifili. egens auib̾to pat̾no. ali
uelit. ꝓculdubio ħ extra c̃am est
dare iussĩmiqĩ qnq iussus sitͦ
si .x. ded̾it. fiet hẽs accundo. at
si adimpleu̾it. reliqua .u. alioꝵ
u. datione iideat᷑ conlitio esse
impleta. ¶Qii bonafide ẜuit
si qͣuiussudominiadieĩt. nõ obl¬
igabrsimilis ẽ huic statulib̾. ꝙ¬

Expanded text:
filius egens a liberto paterno ali uelit, procul dubio hoc extra causam est dare iussum, cum quinque iussus sit, si decem dederit, fiet heres adeundo. At si adimpleuerit reliquum, aliorum quinque datione uideatur condicio esse impleta. Qui bona fide seruit si quasi iussu domini adierit, non obligabitur. Similis est huic statulib
Abbreviated transcription (Latin):
maneat ei obligatus. donec p̃c̃i¬
uin soluat. ad lib̾tatis fauore
introductumẽ. ¶ Siqͥs hac lege
emptus sit. ut intractumdie
manumittat᷑. icum lib̾tate hr̃s
institutus sit. anei succimrend̃
cit̾it᷑. possit eineccͣius hr̃s effici.¬

Expanded text:
maneat ei obligatus, donec pretium soluat: quod libertatis fauore introductum est. Si quis hac lege emptus sit, ut intra certum diem manumittatur, et cum libertate heres institstiterit, possit ei necessarius heres effici
Abbreviated transcription (Latin):
rum nomine. satistari oport̾e.
.p̃tor pũt᷑anit. ut quib testat¬
or dari ficriue uõluit ut hizd
diebꝰ detur. ut fiat. dolumqi
malim. abfut᷑um stipulent᷑
Scmꝑ autẽ satisdare cogit᷑ cuiꝰ¬
cumq sit. dignitatis ur facul¬
tatum qͣrũtũq hr̃s snec siñ rc̃e¬

Expanded text:
rum nomine satisdari oportere praetor putauit, ut, quibus testator dari fieriue uoluit, his diebus detur uel fiat dolumque malum afuturum stipulentur. Semper autem satisdare cogitur, cuiuscumque sit dignitatis uel facultat
Abbreviated transcription (Latin):
legato locumhaibr hec satisga¬
tio qm̃ nõnuulas moras. exc̃p¬
tio luditu habr. ¶ Sitab hede
iustrntolegatoꝵ satis accep¬
it legatarius ꝗ atrebelliano
fideicormissario utraq q̃dẽ
stipło committet᷑. s exceptioẽ
se tueb̃r hr̃s quia cau̾e ñ debu¬
erit. s si pars hr̃ditatis restitu

Expanded text:
legato locum habet haec satisdati‹o›, quoniam nonnullas moras exercitio iudicii habet. Si et ab herede instituto legatorum satis acceperit legatarius et a Trebelliano fideicommissario, utra que quidem stipulatio committetur, sed exceptione se tuebitur heres, quia cauere non debuerit. sed si pars heredita
Abbreviated transcription (Latin):
stitutus sit hyr̃s. siue subst irutus
Bellissime q̃ritur. an bec scipnio
increm̃tum exfruccib ⁊ usuris. ᷤ¬
senti̾at. ⁊ recte placuit ex mora
increm̃tum habituranistipula¬
tionẽ ut id qd̃ oportelut ꝯp̃hẽdãt
¶Sĩ qs sub conditionelegrtũstie ͤ¬
pulatus/ pendente conditione
decesẜit stipulatio euanesçit qrs
nec legatum trrnsmittit᷑ ⁊ hupedos¬
ic stipulationieasdẽ eãs acõdi¬

Expanded text:
stitutus sit heres siue sub stitutus. Bellissime quaeritur, an haec stipulatio incr‹e›mentum ex fructibus uel usuris sentiat. et recte placuit ex mora incrementum habituram stipulationem, ‹ut› id quod oportebit conprehendat. Si quis sub condicione legatum stipulatus pendente condicione decesserit, stipulatio euanescit, quia ne‹c› legat‹um› transmittitur. huic stipulationi easdem causa‹s› et condi
Abbreviated transcription (Latin):
cellꝰ ꝓlat. ¶ Si adfiscum portiͦ
possid. cum ex maioriꝑte tñs.
sit. siqd̃ ip̃o iurc minuat᷑ pc̃tioꝵ
Mr̃ditatis. sccuriorerit hr̃s n
cnim ex maioriparte ex stipia¬
tugenet᷑ legatariis. qͣm ex qͣ h̾¬

Expanded text:
cellus ait. Si ad fiscum portio possidet, cum ex maiore parte heres sit, si quidem ipso iure minuatur portio hereditatis, securior erit heres: neque enim ex maiore parte ex ‹s›tipulatu tenetur legatariis, quam ex qua h
Abbreviated transcription (Latin):
duplicata legata eiuideãt. nec
Reseͥpto ergo ostensumẽ legat
debe̾ant. ei q̃rituꝵ n tputem nõ
ppea ei cam̾i cuminsuo arbitrio¬
habeat /ne ꝑdat. ĩd qd̾ sibi relict̃
est: qmu̾is. siquis inspex̾it. qd
sub conditicẽ reliccum ẽ. dict
debet sagisdationẽ exigendu.
Certe sinc exasse. siue ee ꝑteqs
legatũ debeaticau̾e debi/ siuem¬

Expanded text:
duplicata legata eius uideantur rescripto ergo ostensum legataridebeat, quaeritur. et putem non re ei caueri, cum in suo arbitriohabeat, ne perdat id quod sibi relictum est, quamuis si quis inspexerit, quod sub condicione relictum est, dicere debeat satisdationem exigendam. Certe siue ex asse siue ex parte quis legatum debeat, cauere debet, siue
Abbreviated transcription (Latin):
inc̾ta sumina est. fideicõmissĩ.
Qui cognoscit. taxatõẽ quoq fid̾¬
iussores pẽtunt᷑. Camorẽdi aut̃
sumus. reb pnrblis remittiso¬
le satisdatioe fidĩcõpissorũ. ⁊̃ si
missio plane exigenda ẽ. uolu¬

Expanded text:
incerta summa est fideicommissi, qui cognoscit taxationem quoque fideiussores petuntur. Admonendi autem sumus rebus publicis remitti solere satisdationem fideicommissorum etiam si missio plane exigenda est uolun
Abbreviated transcription (Latin):
opponi soli candem exstipulatr
quoq agenti opponird esse pl¬
acet. ¶ ꝑcuricori eusqui a bsc̃
tesse dr. si stipul. inti legatinoĩe:
ꝵndeat. hĩs. offilius ait ita ea¬
ucͣ delẽ sus cuius nomine care¬
at. uiu̾at uidelici. ⁊ ne teueatines
estͥiplateem utrumipẽ res ueniãt¬

Expanded text:
dem ex stipulatu quoque agenti opponendam esse placet. Procuratori eius, qui absens esse dicitur, si stipulanti legati nomine spondeat heres, Ofilius ait ita cauere debere, si is, cuius nomine caueat, uiuat, uidelicet ne teneatur stipulationem utrum ipsae res uenia
Abbreviated transcription (Latin):
ptus hr̃s cum post̾iꝰ putaret na¬
lere ereo hr̃ditatem adire uolu
sempnio tot dotis nomin e spo¬
ponderat. ⁊ ꝓ usuris in e̾xhibitõe
ctam suminã pr̃abat. decessit. se¬
ia relicta filia ⁊ aliis hr̃dib cum
quib sem̃pͥmus iuditio eg Cõ¬
dempnatiq pportionib hrdit¬
is. singuli hrdes int̾ quos qͦ seri
sempnio cauer̃. sĩmã qua quisq̃
ꝯdespnatus erat᷑ usiũs isteꝰ. que
adexhibitionẽ atestat̾ͥce prãbãt᷑.
posteat̾̃cepra seia filia: cetĩ hrtes
abstĩͥorunt hr̃ditatebñfitiopͥ¬
ncipis. ⁊̃ tota h̃rditas ad seiamp
ces gessat/ ꝓ eoꝵ quoq portiõib̾.
que brĩfitio principali hxredicat᷑

Expanded text:
ptus heres cum posterius putaret ualere, ex eo hereditatem adire uoluiSempronio tot dotis nomine spoponderat et pro usuris in exhibitionem certam summam praestabat, decessit relicta Seia filia et aliis heredibus: cum quibus Sempronius iudicio egit condemnatique pro portionibus hereditariis singuli heredes, inter quos et Seia, Sempronio cauerunt summam, qua quisque condemnatus erat usuris isdem, quae ad exhibitionem a testatrice praestabantur: postea excepta Seia filia ceteri heredes abstinuerunt hereditate beneficio principis et tota hereditas ad Seiam pres erat, pro eorum quoque portionibus, qui beneficio principali hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ testari pot̃. qula eastrensia .s.¬
D.l. Sris qui bonis pat̾nis seab¬
stinuit ꝑ subpositã ꝑsonam ẽpt¬
cessit. filii iussupatris non ami a¬
dierunt hrditatẽ. Qro anauo a¬
cquisita sit hr̃ditas paul n. ẜ¬
d̾. Pat̾ quec̃. filiomandat adi¬
re certus eẽ debi. anꝓparte. anex
h̃s ex̃istat. ¶Mutus pat̾. uł doꝰ¬
fuio uł ẜuo h̃rdib institutiᷤ ma¬
gis ẽ ut suntellectunõ cãreat.
nituiubẽ possit adire hr̃ditate
qd̃ facile explicari. possit sciãli
adire pp̃clitatẽ Itc̃ bonorũ possce̾¬

Expanded text:
pater testari potest, quia castrensia esdit, si is qui bonis paternis se abstinuit per suppositam personam emptcessit: filii iussu patris, non aui adierunt hereditatem: quaero, an auo adquisita sit hereditas.Paulus r.Pater quotiens filio mandat adire, certus esse debet, an pro parte an ex heres existat.M‹u›tus pater uel douel seruo heredibus institutis magis est ut, si intellectu non careat, nutu iubere possit adire hereditatem, quod facile explicari possit scientia adire hereditatem, item bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
num alui uinum legatum esset.
excepto uinoom̃e penumada¬
lium legãtaium ꝑtineb̾. ¶ Si cẽ¬
tum amphore quas uelles tibi
legate sint/ extestõ agendo cõ¬
sequi potes ut degustare tibi
liceatꝭ. aut quͣantimtr fu̾it licc
uinum reliquiss. uinum hẽdez
emptum ⁊ p̃statum nõ acetum
uasis debeat᷑. Et celsꝰ inqt ui
legato etiã si nõ sit Iegatum cũ
uasis. Uasa queq legata uidere
nõ quia pars sunt uimi uasa q̃¬
ad mod̾ emblemata argentĩ ci
nos amphoras mille. adm̃strã
deleant᷑. maximesicep̃ssa in ce¬
lla uinaĩa fi̾nt. ant ca sint q̃ ꝑ
magnitudinẽ difficile mouẽt᷑.
Incuipis autẽ siue cupͦul. puto
admttend̾ ẽ cadẽ d̾bi. nisi pari
mõ inmobłes magro ueludin¬
st̃rm agn erant suino legato. uaᷤ¬

Expanded text:
num, alii uinum legatum esset, excepto uino omne penum ad alium legatarium pertinebit. Si centum amphorae quas uelles tibi legatae sint, ex testamento agendo consequi potes, ut degustare tibi liceat: aut, quanti interfuerit licere uinum reli‹q›uisset, uinum heredem empturum et praestaturum, non acetumuasis debeatur. et Celsus inquit uino legato, etiamsi non sit legatum cum uasis, uasa quoque legata uideri, non quia pars sunt uini uasa, quemadmodum emblemata argenti scynos amphoras mille, ad mensuradebeantur, maxime si depressa in cella uinaria fuerint aut ea sunt, quae per magnitudinem difficile mouentur. in cuppis autem siue cuppulis puto admittendum et ea deberi, nisi pari modo immobiles in agro uelut instrumentum agri erant. uino legato u
Abbreviated transcription (Latin):
pe: cuius ĩ locumͣ pãtemue e̾iuꝰ
publuĩ scmpuiũ dominũ mer̃
hr̃ditatis porticẽmnoluit per¬
testacoris hec fuĩt ut omĩmo
pucniat portio hroitatis adsẽ¬
pniũ pupulũ anfitẽ icõmissir̃
ex u̾bis sup̃scriptis. nałe ĩtel¬
ligatur.set aquo sempnius pe¬
tẽ possĩt cumad ctamp sonͣamꝰ
codicuos scripsitlxit posse

Expanded text:
locum partemue eius Publium Sempronium dominum meum hereditatis portionem noluit pertestatoris haec fuerit, ut omnimodo perueniat portio hereditatis ad Sempronium pupillum, an fideicommissum ex uerbis supra scriptis ualere intellegatur et a quo Sempronius petere possit, cum ad certam personam codicillos scripserit. re
Abbreviated transcription (Latin):
sitam peciiã petentũ sufficiũt
u̾lnccclicilloꝵ. cum hanc solam.
nec aliãullam ꝓlatiõẽ habemr.
res poĩndi. ex his que ꝓpon̾ent᷑.
scil⁊ cumiusiuranõ dediss sup
hoc test̾o affirmauit creccuauẽ
scͥptura. ¶Titia honestissima fẽ¬
mina cuminnegociis suis opa
callunachi sẽp utet᷑. qm cu te¬
stam̃to capeño pot̾at testõ fcõ

Expanded text:
sitam pecuniam petendam sufficiant uerba codicillorum, cum hanc solam nec aliam ullam probationem habeat. respondi: ex his quae proponerentur, scilicet cum iusiurandum dedisse super hoc testator adfirmauit, credenda est scriptura. Titia honestissima femina cum negotiis suis opera Callimachi semper uteretur, qui ex testamento capere non poterat, testamento
Abbreviated transcription (Latin):
ixit. et sin hr̃ditatem. adisset.
ni bonorum possoe petissi. ⁊ nicħ
exhr̃ditate possid̾et tam̃nichit¬
ominꝰ. ⁊ exstipulatu abhẽdib
patris. ⁊ fideicõmisso abhis ꝙꝵ
int̾est qiͣ debitorẽ conuenirumo¬
sse maxue post consticutiõe
tura duob filis suia quos cy
pͥore marito labebat in antuũ¬
te. ut uigintiq̃dam dabit᷑ stip¬
his tota dissoluat᷑. Cõstantẽ
m̾m̾io uno eyfiliis mortuo.
uxor ꝑepłam petit asupstite
filio. utiqnͣtoq partẽ dimidi¬
Iam duntaxat dotis exigem
ea contentus ent alt̾am. aut̃ pã¬

Expanded text:
it, etsi neque hereditatem adisset neque bonorum possessionem petisset et nihil ex hereditate possideret, tamen nihilo minus et ex stipulatu ab heredibus patris et fideicommisso ab his quorum interest quasi debitorem conueniri posse, maxime post constitutiotura duobus filiis suis, quos ex priore marito habebat, mandauit, ut uiginti, quae doti dabat, stiphis tota dos soluatur: constante matrimonio uno ex filiis mortuo uxor per epistulam petit a superstite filio, uti quandoque partem dimidiam dumtaxat dotis exigeret et ea contentus erit, alteram autem pa
Abbreviated transcription (Latin):
anni: ꝯputandus annius ẽ. id̃
incet̾is amus seru̾at᷑. donee di¬
uorciũfiat. Namsiante nupciaꝰ

Expanded text:
anni computandus annus est: idem in ceteris annis seruatur, donec diuortium fiat. nam si ante nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
plac. ¶post suos scax̃ cõsan¬
guĩeiueeant. Cõsaginneois at
cassł diffinit eos quisanguẽ
int̾ se cõnexi sunt: ⁊ iumi est
esse eos cõsanguineos. etĩasi
suhrdes nõ extitunt

Expanded text:
placet. Post suos statim consanguinei uocantur. Consanguineos autem Cassius definit eos, qui sanguine inter se conexi sunt. et est uerum eos esse consanguineos, etiamsi sui heredes non extiterunt
Abbreviated transcription (Latin):
guinei sunt. utputaqui post
captiuiratẽ patͥs nascunit. ut ꝙ
post mortẽ. ¶Lõ solum aut̃ ña¬
lis. c̾iumetiã adoptiui quoq in¬
ra cõsangm̃tatis habebt̃ cũhiꝰ

Expanded text:
guinei, ut puta qui post captiuitatem patris nascuntur uel qui post mortem. Non solum autem naturales, uerum etiam adoptiui quoque iura consanguinitatis habebunt cum his
Abbreviated transcription (Latin):
atẽ. is quimutoflut amittit᷑.
si fuiͣt editus Ind̾ sol remora¬
ri insȩq̃ntes sibiagnatos. qb̃
p̃fert sifu̾it editus.Inde ⁊ pntẽ
fac̃his qui pangradu sunt. ut
pucafr̃ unus e tut̾us ur pat̾i¬

Expanded text:
atem is qui in utero fuit admittitur, si fuerit editus. inde solet remorari insequentes sibi adgnatos, quibus praefertur, si fuerit editus: inde et partem facit his qui pari gradu sunt, ut puta frater unus est et uterus, uel pat
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec iuba sepulchroꝵ hic
fuius hãt. ¶ Si fulius suus he¬
res eẽ d̾suit in eisdem parter¬
esse suececdunt. omnes nepott̃.
filiꝰ aut̃ suus heres esse desiniͭ.
si cupĩs diminutõc. uł magnͣ
uł minore exut de potãte. ¶ Ꝙ
sifili apd̾ hostes sit. qmdii ui¬
uit nepotes nõ succelunt. ꝓ¬
inde ⁊ si fĩt redemptus. ñd
succedunt anteluitoe. S si ĩ¬
t̾m decesẜit. cum placeat eu
stamupecepto d̾cessisse. nepotib̾
ĩ eiꝰ locum succedunt. Nõ min̾
autẽ neptes qm nepotes suc¬
cedunt ĩ locum parentũ. Int̾d̾
t̾e. Utputa arrogorii eum cui
filiꝰ ab hostib erat captus. he¬
pos aut̃ incinitate mortuo.
fiuo anogato. mortuo ⁊ capti¬
no apd̾ hostes. ꝓnepotis iste
siuis. h̃s m erit. ¶ Sciẽd est
aut̃ nepotes ⁊ deniceps. int̾ctõ

Expanded text:
nec iura sepulchrorum hic filius habeat. Si filius suus heres esse desiit, in eiusdem partem succedunt omnes nepotes filius autem suus heres esse desinit, si capitis deminutione uel magna uel minore exiit de potestate. quod si filius apud hostes sit, quamdiu uiuit nepotes non succedunt. proinde etsi fuerit redemptus, nondum succedunt ante luitionem: sed si interim decesserit, cum placeat eum statu recepto decessisse, nepotibusin eius locum succedent. Non minus autem neptes quam nepotes succedent in locum parentium. Interdum tere: ut puta adrogaui eum, cuius filius ab hostibus erat captus, nepos autem in ciuitate: mortuo filio adrogato, mortuo et captiuo apud hostes pronepos iste suus heres mihi erit. Sciendum est autem nep
Abbreviated transcription (Latin):
ximus ẽ. Unde uelleq̃r potest
au etiã post repueliatõe. adhx̃
debemꝰ successione. ꝓpõe hr̃dẽ
scͥptũ rogatum restitũe ur̾dita¬
tẽ repudiasse eamcurnnicho
minꝰ compelli potuit adire be̾¬
ditat̾ẽ ⁊ restituẽ. Ut duuis piꝰ
rescͥpsit. finge eum suꝑiuxisse
rogatus restitue̾ dicend̾. postĩ¬
qrẽ am̃itticum honorẽ ⁊ fidicõ¬

Expanded text:
. Unde belle quaeri potest, an etiam post repudiationem adhuc demus successionem. propone heredem scriptum rogatum restituere hereditatem repudiasse eam, cum nihilo minus compelli potuit adire hereditatem et restituere, ut diuus Pius rescripsit: finge eum superuixissrogatus restituere: dicendum posteriorem admitti cum onere fideico
Abbreviated transcription (Latin):
ad ciuitatẽ ioãnã ꝓdux̃ .s. spõ¬
ce .s. necessitate. qm rogatus
fuit eũ manumitt̾e. Nã ⁊ ad
huiꝰ legitimã hr̃ditatẽ am̃icti¬
tur. ⁊ sĩ dotalẽ ꝗs suumgami¬
misit. ipe patron habet᷑. ⁊ at
s plinoque has lege ensi il

Expanded text:
ad ciuitatem Romanam perduxit siue sponte siue necessitate, quoniam rogatus fuit eum manumittere: nam et ad huius legitimam hereditatem admittitur. Si dotalem quis seruum manumisit, ipse patronus habetur et ad Is plane, quem hac le
Abbreviated transcription (Latin):
tit scil⁊ ũ du̾os fr̃s habuit duõ
patruos. unus ex hes. uñfiun
aluis duos reliquit. hr̃oitaᷤ mã
int̾res pãtes diuidet. ¶ ꝑat̾i aut
refẽt agnatos hic natiuitate.
pr̃ ip̃i ⁊ filius legitimã eoꝵ hr¬
dicatẽ habeb̃. ut ipĩ eiꝰ ¶ Legiti¬
mahĩditas tantum ꝓximode¬
fert᷑. Nec int̾est inuis sol sit
an ex duob por pliũb ue. ia
duo pluresuc. ab eorẽgradure¬
mentes. qui uł detͥos antecedãt

Expanded text:
t puta duos fratres habui uel duos patruos, unus ex his unum filium, alius duos reliquit: hereditas mea in tres partes diuidetur. Parui autem refert, adgnatus hic natiuitate an r ipsius fuit, et legitimam eorum hereditatem habebit uel ipsi eius. Legitima hereditas tantum proximo defertur. nec interest, unus solus sit an ex duobus prior pluribusue an duo pluresue ab eodem gradu uenientes, qui uel ceteros antecedant
Abbreviated transcription (Latin):
out. ergo .s. posteapĩ ci po̾ mo¬
raminaumttatur. recipi ⁊
cumin. potestare. si añ decesse¬
ut. diftiniead̾ eĩt suum exi¬
ste. ¶ Suo̾s hr̃des accipe debem.
filios uł filias. sihe ñał. siue

Expanded text:
t. ergo siue postea pater eius post moram manumittatur, recipiet eum in potestate, siue ante decesserit, definiendum erit suum existere. Suos heredes accipere debemus filios filias siue naturales siue
Abbreviated transcription (Latin):
sut testatrix uenundarinec cõ¬
ditio extitit dati fideicõmissi
Tusculanus fideicõmisit eiꝰ ciui
duomilia legauit. in hec u̾ba.
ãte petroni peto utt ea duomił.
solidoꝵ. redtus collegio cuida
tẽpli. Qsitum ẽ cumid collegi¬
um. postea dissolutũ sit. utrui
petroniumiure pet̾e. utiq si pͣ¬

Expanded text:
t testatrix venundari, nec condicio exstitit dati fideicommissi Tusculanis. Fidei commissit eius, cui duo milia legavit, in haec verba: "a te, Petroni, peto, uti ea duo milia solidorum reddas collegio cuiusdam templi". quaesitum est, cum id collegium postea dissolutum sit, utrum  respondit Petronium iure petere, utique si p
Abbreviated transcription (Latin):
srepecieĩt. si pupillus hĩs extit᷑
et int̾ pub̾tatem decesẜ̾it. repeti¬
tionõ uali quia uoluitas defũe¬
tihec ẽ ut semel debeantur. ¶Si
ab impube̾ legatum fu̾it. subcõ¬
ditioc̾. si ad pub̾tatẽ ꝓuen̾it. ⁊ as
substituto repetitũ fint legatum
debet̾. ⁊ a substituto. nec mꝰdet᷑ re¬
petita cõditio. que inutile legn¬
tum fac̃. ¶ Ineptas uoluntateᷤ¬
dfictoꝵ cu̾ta sepulturã uelu¬
tiuestes. aut cirea alia suꝑuacr᷑
ut infunus impediant᷑. nõ ua

Expanded text:
illus heres exstiterit et intra pubertatem decesserit, repetitio non valet, quia voluntas defuncti haec est, ut semel debeantur. Si ab impubere legatum fuerit sub condicione "si ad pubertatem pervenerit" et a substituto repetitum fuerit, legatum debetur et a substituto nec videtur repetita condicio, quae inutile legatum facdefunctorum circa sepulturam ueluti uestes aut si qua alia superuacua ut in funus impendantur non ua
Abbreviated transcription (Latin):
functi statuend̾ esse. diuimarcꝰ
et cõmodus rescͥpsunt. ¶Cũ sẽ¬
uum suumhr̃s dampnatus da¬
qͣmuis ignorau̾it. a se eñ lega¬
tum eẽ. ¶Si italeg̾atum fueit
ticio cuniseio dolego. utrisqle¬
gatũ est: sic̃ utrũꝙͦ legatumẽ.
cum fundꝰ cum domo formiañ
legatus ẽ. ¶Siq̃s sc̃pẜ it testõ¬

Expanded text:
functi statuendum esse diui Marcus et Commodus rescripserunt.Cum seruum suum heres damnatus daquamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si ita legatum fuerit "Titio cum Seio do lego", utrisque legatum est, sicut utrumque legatum est, cum fundus cum domo Formiana legatus est. Si quis scripserit test
Abbreviated transcription (Latin):
riumex redditib uoluit ante
dure qmfructus legat nũs ꝑcep¬
iss sc̃te eĩt legatarius añdiend̃
.si uelit cotũfundũ pr̃are. si de re¬
stituendo cauẽatur. sabsurdũ e̾
est de suo eum prare centũ. maxͤ
si fundꝰ centũ. uł nõ multo pliũ¬
it. alius tantum hoc habe potr̃¬
tionẽ accipiet. ¶ ut qs hidem inꝰͤ¬
stit᷑uat aliquẽ. rogarind põtest.
plane senatus censut ꝓm̃ haͣ
rend̾ atq si rogass hr̃dictẽ rese¬
citui/ Q dergo si hrs post morten

Expanded text:
t ante dare, quam fructus legatarius percepisset: certe erit legatarius audiendus, si velit totum fundum praestare, si de restituendo cavetur: absurdum enim est de suo eum praestare centum, maxime si fundus centum vel non multo pluit, alius tamen hoc habere potutionem accipiet. Ut quis heredem instituat aliquem, rogari non potest: plane senatus censuit perinde habendum, atque si rogasset hereditatem restitui. Quid ergo, si heres post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
atq si de hroitate sua resfituẽcri
rogatus ess ⁊ eaterius restituẽ¬
da ẽ. qͣtenus hĩditas testatoris
fui̾t. nõ cogitur hoc face̾. pot̾ꝗs
enĩ patrla. mestimabłis ẽ ¶Cde

Expanded text:
atque si de hereditate sua restituenda rogatus esset: et eatenus restituenda est, quatenus hereditas testatoris erit, non cogitur hoc facere: potestas enim patria inaestimabilis est. Aedes
Abbreviated transcription (Latin):
cõmod̾ uͥset᷑. etiã culpa. siumius
solius polus maius tĩnmo pre¬
stet ¶Quiꝰ marga̾tas. ticio pigͦ¬
nꝰ dederat. filium h̾r deminsticuit.
et filiam exhrdauit. deinde itac
cauit. te tici rego fideiq tue cõm¬
itto ut ⁊ margaritas que pigͦra
tibi dedi uñdas. ⁊ declucto omĩde¬
bito tuo. qd̃ amplius eĩt. dñc fi¬
lie mec restituas. exea scͥptura fi.¬
liam a frẽ fidei cõmi̾ssum pete pos¬
se. ut is actiones suas adu̾sus de¬
bitores filie ei pͤstaret. hoc euim
caũ eum qui crelitor fuiss debi

Expanded text:
setur, etiam culpa, sin unius solius, dolus malus tantummodo praestetur. Qui margarita Titio pignori dederat, filium heredem instituit et filiam exheredavit, deinde ita cavit: "te, Titi, rogo fideique tuae committo, uti margarita, quae tibi pignori dedi, vendas et deducto omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas". ex ea scriptura filiam a fratre fidei commissum petere posse, ut is actiones suas adversus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debi
Abbreviated transcription (Latin):
aliqd exea deꝑiei̾t. sine clubio
soli hroi ḋput. ¶Si seruus legͦ¬
tus sit. ⁊ moramhis fct̾it. ꝑ iculo
ei ꝰ. auit ⁊ det̾ior fit. ut si deble
forte tradat. nichonimꝰ teneat᷑.
Cum ꝗdtibilegatum fideme tus
cominissũ sit. ut mic hi restituã
si ꝗdẽ nich p̃t̾ea extestam̃to cap¬
ias dolimialum diuatarat.
mexigendo eo legatonliõqu ⁊̃

Expanded text:
 sine dubio soli heredi deperit. Si servus legatus sit et moram heres fecerit, periculo eius et vivit et deterior fit, ut, si debilem forte tradat, nihilo minus teneatur. Cum quid tibi legatum fideive tuae commissum sit, ut mihi restituas, si quidem nihil praeterea ex testamento capias, dolum malum dumtaxat in exigendo eo legato, alioquin etiam
Abbreviated transcription (Latin):
legataĩns. titii fideicõmissũ ext̃¬
gui. quia placet nõ plus possero¬
gari. ꝙ̃ restituẽ qm̃ qntũ eirelict̃
est / S si titu fideicomissũ nõem
tp̃s mortis legatarii collaᷤtum.
ait marcell. confestim fideicõm¬
issũ ticio dandum. s caucioẽ ex¬
acca qnͣto am̃plius ceꝑit redd̃
Quã cantioemita cõmitti si pri

Expanded text:
legatarius, Titii fideicommissum extingui, quia placet non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est. Sed si Titii fideicommissum non est in tempus mortis legatarii collatum, ait Marcellus confestim fideicommissum Titio dandum, sed cautione exacta quanto amplius ceperit reddi: quam ca
Abbreviated transcription (Latin):
si ticio testatorcentũ exfrrictib ͣ¬
nͫͦ. quos uiuus legatanus ꝑceꝑit .
reliq̃rit. ⁊ legataius post rantu
tp̃ris decessĩss ut ex fructib cẽtr̃
fierẽt. tinũ cẽtũ acceptũ. Si post

Expanded text:
si Titio testator centum ex fructibus, quos uiuus legatarius perceperit, reliquerit et legatarius post tantum temporis decessisset, ut ex fructibus centum fierent, T
Abbreviated transcription (Latin):
tas nullius mõm̃ti sit. iͥra absũ¬
dum es̃ ꝑ eam legatum infimaiͣ
qd̃ alicquualer̾t. isi solumndatũ
fuiss. ¶ Quiquĩꝙ in archa habe¬
bat sita leganit uł stipulantip

Expanded text:
tas nullius momenti sit, absuper eam legatum infirmari, quod alioquin valeret, et si solum datum fuisset. Qui quinque in arca habebat ita legavit vel stipul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnio qd̾ rogatus sit pr̃are cogẽ¬
dũ ¶aiid̾ius filii suisiteicomis¬
it: ut ctam pecunia qͣmor lib̾tis
suis mutuam daretfiusuras le¬
uiores taxauerat placult hoc
fideicõmissũigletotum eẽ. Eñ¬
ea que uimus donau̾it. uulgaiͣ
mõ leget. nõ de aliis donatioĩb̾
uidĩ consũtire ait. qm dehis q̃¬
de uire naliture nõ siłnt. alicqu
et frustralegaturus sit. atq si
ita exprimat. queuxorimit do¬
nau̾o. uł ita que uxori manum¬
issionis cã don aũo ea ei lego.c
Naminutile legatim futuꝵ ẽ.
He̾res cui fideicomissũ erat. ut
m̾ fiuidum aut centumdaret.
altu solioũ pͣret. p̃toris offõ¬
cõuenire existimo. ur sĩ petiĩã
ticiꝰ offerat. inhibeat fundi ꝑse¬
cutioẽ. Ita enĩ eadẽ cã cõstituetũ
que futura ess. siauenatus fũ¬
dus nõ fuiss. qñ ettam adu̾sus

Expanded text:
pronio quod rogatus sit praestare cogendum.Auidius filii sui fidei commisit, ut certam pecuniam quattuor libertis suis mutuam daret et usuras leuiores t‹a›xauerat: placuit hoc fideicommissum utile totum esseea, quae vivus donaverat volgari modo, leget, non de aliis donationibus videri eum sentire ait, quam de his quae iure valiturae non sunt: alioquin et frustra legaturus sit atque si ita exprimat: "quae uxori iure donavero" vel ita: "quae uxori manumissionis causa donavero, ea ei lego": nam inutile legatum futurum est. Heres, cuius fidei commissum erat, ut mihi fundum aut centum daret, alterum solidum praestet, praetoris offconuenire existimo, ut, si pecuniam Titius offerat, inhibeat fundi persecutionem. ita enim eadem causa constitueretur, quae futura esset, si alienatus fundus non fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
cõmp̾uisus adiit hroitatẽs
sicuti cet̾is commodis cãret Ñ¬
ta hoc quoq caũcareat: ne por¬
ssit penitendo q̃rtamretinerer
et ita inuenio abimꝑatoren᷑
et dino patre eiꝰ rescũptum ⁊
Nõ aut om̃s suspectamhr̃di¬
tatẽ repuoiatioẽ. ammissãcos¬
g̾ẽ pot̃ adiri ⁊ sibi restitui. sed
is demum ad quẽ acciones tñ¬
sire possũt. Neq emmequũ g̃
ad hoc quẽ compelli adire he¬
clitatẽ. ut emolimĩtũ qd̃ here¬
ditatis refimdat. Ipe uo hon̾b
hr̃ditatis obst̾ctus relinq̃t᷑ qr
si fidc̃icõmissũ peciunaium al
ferat᷑. ¶ ꝑ ind̾ qui hrditatẽ ro¬
gat᷑ restitũe. is demum ꝯpellĩ
restitue/. S ⁊ siꝗs boã rogatus

Expanded text:
compulsus adit hereditatem, sicuti ceteris commodis caret, ita hoc quoque casu careat, ne possit paenitendo quartam retinere: et ita inuenio ab imperatore nostro et diuo patre eius rescriptum.Non omnis autem suspectam hereditatem repudiatione amissam cogere potest adiri et sibi restitui, sed is demum, ad quem actiones transire possunt: neque enim aequum est ad hoc quem compelli adire hereditatem, ut emolumentum quidem hereditatis refundat, ipse uero oneribus hereditatis obstrictus relinquatur.Quare si fideicommissum pecuniarium alifferatur.Proinde qui 'hereditatem' rogatur restituere, is demum compellitur restituere.Sed et si quis 'bona' rogatu
Abbreviated transcription (Latin):
deicõmissũ mũ debeatur. iꝑdi
sipuer anteqͣm dies fidencom¬
missi cẽdat. oecessiss fideicomi¬
ssumtranslatum ess̾e ad mĩẽ.
postea autẽ quamdies ficerꝰ¬
missi cedat. si debessiss ad hert¬
dem ꝑuer fideicomiminslĩ pri¬
n̾eIlan ea uoluntas fuit pa¬
tris fanuł. ut si aute restitutr̃
fidĩcononssum puer decessis¬
set. mũ pocius quã heredibꝰ p̃¬

Expanded text:
deicommissum matri debeatur. respondi, si puer, antequam dies fideicommissi cedat, decessisset, fideicommissum translatum esse ad matrem, postea autem quam dies fideicommissi cedit si decesserit, ad heredem pueri fideicommissum pertinere. sed an ea uoluntas fuit patris familias, ut, si ante restitutum fideicommissum puer decessisset, matri potius quam heredibus p
Abbreviated transcription (Latin):
suo. iuttricus restituisse hr̃di¬
tatẽ dicebat᷑. mox alt̾. ex fuii
uiuo patre d̾cessit᷑ qͣrebatur
anis qui superat. ex filis pã
temfri suo restitutt̃ pete̾ possiͭ
qiͣ p̃maturedatã. Sceũ. diuỹ
marcuminauditorio. de hĩ
spetie indicasse refert. ¶Bra¬
sidus qͥdem la cedemꝯnais pi
p̃torms. cum alus suisabn
xore diuortio seꝑata. si mõte
pr̃ĩs. suiiuris fuissent. effecti
fidcicõmissũ relictum Ess. eos
ationẽ fideicõmissũ pctebant
intellectamatris uoluntate.
que quia nõ crediderat. prẽ
eos emancipatum distuieãt

Expanded text:
suo vitricus restituisse hereditatem dicebatur, mox alter ex filiis vivo patre decessisse: quaerebatur, an is, qui suptem fratri suo restitutam petere possit quasi praemature datam.Scaeuola diuum Marcum in auditorio de huiusmodi speci‹e› iudicasse refert: Brasidas quidam Lacedaemonius uir praetorius, cum filiis suis ab uxore diuortio separata, si morte patri‹s› sui iuris fuissent effecti, fideicommissum relictum esset, eos ationem fideicommissum petebant.intellecta matris uoluntate, quae quia non crediderat patrem eos emancipaturum, distu
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s ⁊ frugus cumpredio retͥmi.
uł ipã preclia. siue etiã debitor
eius. qui testam̃tum feẽ fueĩt
fideicõmissaĩodaĩ. Marcellus
hoc idemnectĩo facͤiẽd̾. ẽ. cũ pp¬

Expanded text:
res et fructus praediorum retinet uel ipsa praedia, siue etiam debitor eius qui testamentum fecit fuerit, fideicommissario dari.Marcellus: hoc idem, necessario faciendum est, cum