comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
merabiles impios. &iam quos nouit in ipsa impietate
mansuros. Quod ꝓfecto si non fecisset: seruos homines
diabolus non haberet. Sed forsitan dicas. Ds̃ in eis pas¬
cendis non attendit nisi bonum: cuius ipse auctor est
quo homines sunt. Sic ergo & parentes infiliis gigu¬
dis non attendunt msi bonũm qđ homines sunt. maxins
nescientes quales futuri sunt. Nempe qđ tu &iam cons¬
aeris: peccatum nullum eẽt: si nulla precessisset uoluntas
mala quia & originale peccatũ quod nos dicimus. uos
heratis nullum̃ eẽt utiq nisi natura exprimi hominis
nala uoluntate uitiata. Sed nulla eẽt &iam uoluntas
nala. si nulla precessisset natura uel angelica uel humana.
Numquid propt̾ hoc dm̃ causam dicturus es peccatorum.
quia uoluntas eius causa ÷ mutabilium naturarum: Sicuc
ergo creanti dõ non imputatur. quod rationales naturae
abono deficiunt. sed quod bonum sunt. sic parentib. gignentib

Expanded text:
merabiles impios, etiam quos novit in ipsa impietate merabiles impios, etiam quos novit in ipsa impietate mansuros: quod profecto si non fecisset, servos homines diabolus non haberet. Sed forsitan dicas, Deus in eis pascendis non attendit nisi bonum, cujus ipse auctor est, quod homines sunt. Sic ergo et parentes in filiis gignendis non attendunt nisi bonum, quod homines sunt, maxime nescientes quales futuri sunt. Nempe, quod etiam tu confiteris, peccatum nullum esset, si nulla praecessisset voluntas mala: quia et originale peccatum quod nos dicimus, vos negatis nullum esset utique, nisi natura ex primi hominis mala voluntate vitiata. Sed nulla esset etiam voluntas mala, si nulla praecessisset natura, vel angelica vel humana. Numquid propter hoc Deum causam dicturus es peccatorum, quia voluntas ejus causa est mutabilium naturarum? Sicut ergo creanti Deo non imputatur quod rationales naturae a bono deficiunt, sed quod bonum sunt: sic parentibus gignentibus
Abbreviated transcription (Latin):
quod malui & ipse confligis. quo melo coniugati bene itm
s sola coniuges propagationis gr̃a misceantur. Et sipo¬
catum non precessisset quod in Iom̃s homines pertransit
net fuisset ꝓfecto malũ qđ bene uterentur & tamenus
ꝓcrearent filios miscerent᷑: De arborib autẽ bona & mda
quantum erraueris: puto me satis demonstrasse in prinis
huius operis libro. Etcum eosdem nodos repetas qui ian
soluti sunt : non est superfluis immorandum:
UERIS per quid peccatum inueniatur in pariuilis
& enumeras multa bona. tacens de malo contra
quod pugnas: Sed cum taces clamas: parentes inquis qu
conuentu suo causam fecere peccato iure dampnabiles
quorũ labore actum ÷. ut ad cdominatum exercendum
in homines diabolus perue niret: Potes hoc & ipsidõ dicen
non dico quia creat homines trahentes originaleper¬
cactum. quia id tu negas: sed quia nutrit & uestit in nu¬

Expanded text:
quod malum et ipse confligis: quo malo conjugati bene utuntur, quod malum et ipse confligis: quo malo conjugati bene utuntur, si sola conjuges propagationis gratia misceantur; et si peccatum non praecessisset quod in omnes homines pertransiit, nec fuisset profecto malum quo bene uterentur, et tamen ut procrearent filios miscerentur. 55. De arboribus autem bona et mala, quantum erraveris, puto me satis demonstrasse in primo hujus operis libro : et cum eosdem nodos repetas, qui jam soluti sunt, non est superfluis immorandum. Quaeris « per quid peccatum inveniatur in parvulis; » et enumeras multa bona, tacens de malo, contra quod pugnas: sed cum taces, clamas. « Parentes, » inquis, « qui conventu suo causam fecere peccato, jure damnabiles; quorum labore actum est ut ad dominatum exercendum in homines diabolus perveniret. » Potes hoc et ipsi Deo dicere, non dico quia creat homines trahentes originale peccatum, quia id tu negas; sed quia nutrit et vestit innu
Abbreviated transcription (Latin):
conubium non potest eẽ. sine malo concupiscentiȩ: nec
idõ madum ẽ: Quu ꝓpt̃ & iam si tibi concedatur omnem
causam mali eẽ. expertem boni. nihil hinc refertur ad
nuptias. quȩ non sunt᷑ causa mali. Neq enĩ concupiscentiȩ
malũ nuptiȩ fecerunt : sed quod bene uterentur paratũ
tione &iam alia trahunt reatum.
oc side concupiscentia carnis sentis: non absurdesentis:
hoc enĩ malo bene utuntur fideles coniugati: & ex hoc qui
generant᷑ reatũ trahunt: idõq & ipsi regenerandi sunt.
Id autem malũ. non euadit supplicium. Hoc ẽ. enim eius sini.
ut cũ generatis . si regenerati non fuerint puniatur. in rere¬
nuptiarum. Quidsi alius dicat. sitrahit᷑. de natura uoluns
mala : causa mali ÷ constitutio naturarum. Nonne falsiss
e : Sicergo & quod ipse dixisti. quãuis originale malim
non de nũpti is trahat᷑. sed de carnali concupiscentia. com

Expanded text:
connubium non potest esse sine malo concupiscentiae, nec connubium non potest esse sine malo concupiscentiae, nec ideo malum est. Quapropter etiamsi tibi concedatur, « omnem causam mali esse expertem boni; » nihil hinc refertur ad nuptias, quae non sunt causa mali. Neque enim concupiscentiae malum nuptiae fecerunt; sed quo bene uterentur, paratumtione etiam alia trahunt reatum. » Hoc si de concupiscentia carnis sentis, non absurde sentis. Hoc enim malo bene utuntur fideles conjugati, et ex hoc qui generantur reatum trahunt, ideoque et ipsi regenerandi sunt. Id autem malum non evadit supplicium: hoc est enim ejus supplicium, ut cum generatis, si regenerati non fuerint, puniatur; in regenuptiarum. » Quid si alius dicat, Si trahitur de natura voluntas mala, causa mali est constitutio naturarum? nonne falsissimum est? Sic ergo et quod ipse dixisti; quamvis originale malum non de nuptiis trahatur, sed de carnali concupiscentia; contra
Abbreviated transcription (Latin):
erant xp̃i: quia bene utebant᷑ gr̃a xp̃i. Falsum ẽ. igitur
qđ dixisti. si malũ inde trahit᷑. accusari potest. excusari
non potest. quia trahitur inde originale malũ. cũ trahat᷑
inde & iam bonũ. ordinata scilicẽt ꝓpagatio filioru. Nec
malũ illud inde idõ trahit᷑. quiabonẽ sunt nuptiȩ. sed
quia in bonis earum ÷ & iam usus mali. Non enim copula
nuptialis sicut putas ꝓpter carnis concupiscentiã. sed ꝓpter
bonũ quod de isto malo fit instituta ẽ.: Quod quidem
bonum sine isto malo fieret : si nemo peccasset. Nunc
ergo sine isto malo eẽ. non potest : sed non ideo malumẽ:
Sicut econtrario nullum malum sine aliquo bono ẽẽ. potest.
nec idõ bonumẽ. Opus enim dĩ bonum ẽ. in natura : sine quo
tamen eẽ. non potest uoluntas mala Ac ꝑhoc sicut adulte¬
riũ non potest eẽ. sine bono naturȩ. nec idõ bonũ ẽ: ita

Expanded text:
erant Christi, quia bene utebantur gratia Christi. Falsum est igitur erant Christi, quia bene utebantur gratia Christi. Falsum est igitur quod dixisti, « Si malum inde trahitur, accusari potest, excusari non potest: » quia trahitur inde originale malum, cum trahatur inde etiam bonum, ordinata scilicet propagatio filiorum. Nec malum illud inde ideo trahitur, quia bonae sunt nuptiae; sed quia in bonis earum est etiam usus mali. Non enim copula nuptialis, sicut putas, propter carnis concupiscentiam, sed propter bonum quod de isto malo fit, instituta est. Quod quidem bonum sine isto malo fieret, si nemo peccasset. Nunc ergo sine isto malo esse non potest, sed non ideo malum est. Sicut e contrario, nullum malum sine aliquo bono esse potest, nec ideo bonum est. Opus enim Dei bonum est in natura, sine quo tamen esse non potest voluntas mala. Ac per hoc sicut adulterium non potest esse sine bono naturae, nec ideo bonum est: ita
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias : non hominum generatio qui possunt &iamde ad¬
ulteris nasci. sed ordinata susceptio filiorũ. Cur ergo
sententiȩ meȩ pars falsissima ẽ : qua dixi nuptiã rum
bonũ malo originali quod inde trahit᷑ non potest accusan
cũ eo mulo cõntra qđ pugnas. & quo bene usi fuerint
coniugati ut nascereris. Et hoc inde abste tractũ. reun
te teneret: nisi renascereris: Itaq nec accusandi sunt con¬
iuges qui bene utuntur malo: & regenerandi sunt filui
ut liberentur a malo. Sienĩ nuptiarũ bonũ noneẽt. nisi
bonus usus boni: tunc mirandũ eẽt quomodo inde traherei
nailu. Cũ uero sic bonũ nuptiarũ bonus usus mali: quid mirum
sde ipso malo quo bene utitur. bonitas nuptiarũ trahit᷑ malũ
qd ÷ originale peccatum: Illud mirabile ẽ. quod cũ eẽnt apłĩ.
honuis oor xp̃i: trahebat᷑ indebonum. trahebat᷑ & malũ. Aliis
emm erant odor uitȩ inuitam: aliis odor mortis in mortem.
cu odor ille noneẽt. usus mali. sed boni: Ideo quippe bonus odor

Expanded text:
nuptias, non hominum generatio, qui possunt etiam de adulteris nasci; sed ordinata susceptio filiorum. Cur ergo « sententiae meae pars falsissima est, qua dixi, Nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari; » cum eo malo, contra quod pugnas, et bene usi fuerint conjugati ut nascereris, et hoc inde abs te tractum reum te teneret nisi renascereris? Itaque nec accusandi sunt conjuges qui bene utuntur malo, et regenerandi sunt filii ut liberentur a malo. Si enim nuptiarum bonum non esset nisi bonus usus boni, tunc mirandum esset, quomodo inde traheretur malum: cum vero sit bonum nuptiarum bonus usus mali, quid mirum si de ipso malo, quo bene utitur bonitas nuptiarum, trahitur malum quod est originale peccatum? Illud mirabile est, quod cum essent Apostoli bonus odor Christi, trahebatur inde bonum, trahebatur et malum. Aliis enim erant odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem ; cum odor ille non esset usus mali, sed boni. Ideo quippe bonus odor
Abbreviated transcription (Latin):
XXXUI De u̾nico daptismo contra petilian¬
ad constantinum liber. ⁊
XXXUIIDe marimianistis contrardona
XL Oefide & operib liber.i
XLI Sreuiculo̾s collationis cum
donatistis libri.iiI.¬
XLII Post collationem contra donati
libri .i.
xLIII De uidendo dm̃ liber .i.
XLIIIIOe natura & grã liber .i.
XLU De cĩuitate dĩ libri. xx .ii.
XLU Ad horosiũ presbiterũ contra
ELUII Ad hĩeronimum presbiterum libnꝰ. ii.

Expanded text:
 de unico baptismo contra Petiliad Constantinum librum I, de Maximianistis contra Donatde fide et operibus librum I, breviculum collationis cum Donatistis libros III, post collationem contra Donatiliber I. LXVII. De uidendo deo liber I. LXVIII. De natura et gratia liber I. LXVIIII. De ciuitate dei libri XXII. LXX. Ad Orosium presbyterum liber I. LXXI. Ad Hieronymum presbyterum libri II.
Abbreviated transcription (Latin):
LId epͥresentia dĩ ad dardanum. libe .i
ũ Luiii. Contra sermonem arrianorum. libe .i.
LEDenu̾ptus & concupiscentia adualerum ł
LUI Locutionum libri .uii.
LVUII Questionum libri .uii.
LUIII de a̾nima & eius origine libri .iiii.
LXIII Contra duas epłas pelagianorum libnis

Expanded text:
De praesentia Dei, ad Dardanum, liber I.um I, contra sermonem Arrianorum librum I, de nuptiis et concupiscentiis ad Valerium libros II, locutionum libros VII, questionum libros VII, de anima et eii. Contra duas epistolas Pelagianorum, libri
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c: quem confessus sẏmon sicut eum tota ęccłia con¬
fitetur : dictus. ẽ. petrus. Harum autem duarum senterta¬
arum : quae sit ꝓbabilioꝵ eligat lect orI
Lio Loco dixi : nullius mortem ds̃ quaerit. Quod sic acei
piendũ. ẽ: quia homo sibi ad quisiuit mortem deserens
ds̃ mortem non fecit. Sed &iam illud non minus uerũ. ẽ
uita & mors adñõ dõ. ẽ: uita scilic& adonante. mons
Auiꝰdicat¬
TEM QUod dixi. donatũ cuius epistolam refellebam ro¬
gas se ut imperatoꝵ inter ipsum & cecilianũ transmarmos
ep̃os iudices daret: non ipsum sed aliũ donatũ eiusdẽ tamen
Ensmatis. hoc fecisse ꝓbabilius iuenitur Ille aut̃ non erat
uduginiensis donatistarum ep̃s. sed acasis nigris: qui tamen
rimus apud carthaginem ipsum nefarium sc̃isma cõmis it
E SANT donatus carthaginiensis ut cep̃iani uii¬

Expanded text:
Christus, quem confessus Simon, sicut et tota ecclesia conChristus, quem confessus Simon, sicut et tota ecclesia confitetur, dictus est Petrus. harum duarum autem sententiarum quae sit probabilior, eligat lector. Alio loco dixi: nullius mortem deus quaerit. quod sic acci- piendum est, quia homo sibi adquisiuit mortem deserens Deus mortem non fecit . Sed etiam illud non minus verum est: uita et mors a domino deo est, uita scilicet a donante, mors a uindicanItem quod dixi Donatum, cuius epistulam refellebam, rogasse, ut imperator inter ipsum et Caecilianum transmarinos episcopos iudices daret, non ipsum, sed alium Donatum, eiusdem tamen scismatis, hoc fecisse probabilius inuenitur. ille autem non erat Carthaginiensis Donatistarum episcopus, sed a Casis Nigris, qui tamen primus apud Carthaginem ipsum nefarium scisma conmisit. nec sane Donatus Carthaginiensis, ut Christiani
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum &iam contra epłam donati. qui partis donati scãs
post maiorinum ep̃s apud carchaginem fuit: eodẽ presbitens
mei tempore scripsi. Inqua epła. illa agit. ut non nisi in cus
comunione baptismus xp̃i esse credatur. cui nos contradicimꝰ
n hoc libro dixi quodam loco de apło petro. quod
in illo tamquam in petra fundata sit aeccła. qui sensus &ia
cantantur ore multorum in uersibus beatissimi ambrosu
ubi de gallo gallinatio ait. hoc ipsa petra ȩcclesiaẽ canente
culdam diluit sed scio me postea sepissime sic exposuisse qdđ
adno dictum est. tues petrus. & super hanc petram ȩdificabo
atclesiam meam. ut super hunc intelligeretur quem con¬
fessus est petrus dicens. tu es xp̃s filius dĩ uiui. ac sic petius
ab hac petra appellatus personam aecclesiȩ figurar& quȩ
super hanc petram ȩdificatur. & accepit claues regni cȩlorus
Non en im lli est tues petra. sed tues pettus. petra aut̃ erat

Expanded text:
ibrum etiam contra epistulam Donati, qui partis Donati secundus post Maiorinum episcopus apud Carthaginem fuit, eodem presbyterii mei tempore scripsi; in qua epistula ille agit, ut non nisi in eius communione baptisma Christi esse credatur. cui nos contradicimus in hoc libro. In quo dixi quodam loco de apostolo Petro, quod in illo tam- quam in petra fundata sit ecclesia. qui sensus etiam cantatur ore multorum in uersibus beatissimi Ambrosi, ubi de gallo gallinacio ait: hoc ipse, petra ecclesiae, canente culpam diluit. sed scio me postea saepissime sic exposuisse, quod a domino dictum est: tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, ut super hunc intellegeretur, quem confessus est Petrus dicens: tu es Christus, filius dei uiui, ac sic Petrus ab hac petra appellatus personam ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur et accepit claues regni caelorum. non enim dictum illi est: tu es petra, sed: tu es Petrus. petra autem erat
Abbreviated transcription (Latin):
nobis opponitis impiorum : quos dicitis alienosa fidli
abundare uirtutibus. inquibus sine adiutorio gratiae solũ
est naturae bonũ. lic& supesticionibus mancipatum: qui
solis libertatis ingenitae uiribus. & misericordes crebro & modesti
& casti inueniuntur & sobrii. Hec dicens: ecce iam illud quod
grãe ditribueras abstulisti. ipsum scilic& uoluntatis effectum.
onenim aisti uelle eos esse misericordes. modestos. & castos & sobrios.
& ideo non esse quod nondum per grãm fuerint consecuti.
bonae huuis uoluntatis effectum: Sed si & esse uoluer nt
& sunt : iam in eis uoluntatẽ & effectum uoluntatis inue¬
nimus. Quid remansit quod grãe reseruemis intã euuidentibus
quibus eos dixisti habundare uirtutibus. I sacius site impios

Expanded text:
nobis opponitis impiorum, quos dicitis « alienos a fide nobis opponitis impiorum, quos dicitis « alienos a fide abundare virtutibus, in quibus sine adjutorio gratiae, solum est naturae bonum, licet superstitionibus mancipatum, qui solis libertatis ingenitae viribus, et misericordes crebro, et modesti, et casti inveniuntur, et sobrii. » Haec dicens ecce jam et illud quod gratiae Dei tribueras, abstulisti, ipsum scilicet voluntatis effectum. Non enim aisti, velle eos esse misericordes, modestos, et castos, et sobrios, et ideo non esse, quod nondum per gratiam fuerint consecuti bonae hujus voluntatis effectum: sed si et esse voluerunt et sunt, jam in eis voluntatem et effectum voluntatis invenimus; quid remansit quod gratiae reservemus in tam evidentibus, quibus dixisti eos abundare virtutibus? Quanto satius, si te impios
Abbreviated transcription (Latin):
hanc gram : non tamen ut eius bona uoluntas possit prr
cedere preter grãm . ne uel ipsum prior det. ut r¬
tribuatur illi: Acsic gratia iam non sit gr̃a: dum nondo¬
natur gratuita. sed redditur debita. Quidẽ. ergo quil
scđm modum urm. effectum uoluntatis humañȩ doni
cȩlestia me credideras nuncupasse : tamquam uolunti
hominis sine dĩ gra moueretur adbonũ : ut ei debitis
a dõ retribueretũr effectus: Itane oblitus fueras nos.
cum scriptura dicere contra uos : preparatur uoluntasa
pro mimicis suis orat aecclesia: Quid orat obsetro. si
ut eis suȩ uoluntatis retribuatur precium : quid eis
orat. nisi grande supplicium. quod iam contra eosẽ
non pro eis Orat autem pro eis. Non ergo quia et
illis uoluntas bona. sed ut conuertatur in bonam
uoluntas mala. quoniam preparatur uoluntas a dia
Et ds̃ ẽ. enim ut ait apłs. qui operatur in uobis es
uelle . Sed acerbissimi grãe huius immici: exen

Expanded text:
hanc gratiam; non tamen ut ejus bona volunthanc gratiam; non tamen ut ejus bona voluntecedere praeter gratiam, ne vel ipsa prior det ut retribuatur illi, ac sic gratia jam non sit gratia , dum non donatur gratuita, sed redditur debita. Quid est ergo quod secundum modum vestrum effectum voluntatis humanae dona coelestia me credideras nuncupasse? tanquam voluntas hominis sine Dei gratia moveretur ad bonum, ut ei debitus a Deo retribueretur effectus? Itane oblitus fueras nos cum Scriptura dicere contra vos: Praeparatur voluntas a pro inimicis suis orat Ecclesia? Quid orat, obsecro? Si ut eis suae voluntatis retribuatur pretium, quid eis orat, nisi grande supplicium, quod jam contra eos est, non pro eis? Orat autem pro eis: non ergo quia est illis voluntas bona, sed ut convertatur in bonam voluntas mala. Quoniam praeparatur voluntas a Domino, et, Deus est enim, ut ait Apostolus, qui operatur in vobis et velle . 16. Sed acerbissimi gratiae hujus inimici exempla
Abbreviated transcription (Latin):
substantia : cui uitia quoq ipsa bonitatis perhibent testimo¬
mum naturalis. Quidenim aliud in uitio recte displicet
nisi quia detrahit uel minuit. quod in natura placet:
Cum ergo diuinitus adiuuatur homo: nontantum ad
capessendam perfectionem adiuuatur. quod ipse posuisti.
utiq uolens intelligi e̾um per se incipere sine gratia.
quod perficit gratia. sed potius quod apłs loquitur. ut
qui m nobis opus bonum cepit: perficiat usq infinem Inq
enim uis hominem sicut loqueris. ad aliquid laudabilȩ
generosi cordis stimulis incitari: in hoc eum nonuis incno
sed in libero arbitrio gloriari: ac sic priorem dare ut m¬
tribuatur illi. Eoq mõdo gr̃a non sit gr̃a: quia non est
gratuita . Bonam dicis hõminum naturam: quȩ talis pãe
opitulationem meretur. Quod gratanter audirem̃. q̃
hoc propterea quia natura ratiõnalis est diceres Nei

Expanded text:
substantia, cui vitia quoque ipsa bonitatis perhibent testimosubstantia, cui vitia quoque ipsa bonitatis perhibent testimonium naturalis. Quid enim aliud in vitio recte displicet, nisi quia detrahit vel minuit quod in natura placet? 15. Cum ergo divinitus adjuvatur homo, non tantum « ad capessendam perfectionem adjuvatur, » quod ipse posuisti, utique volens intelligi eum per se incipere sine gratia, quod perficit gratia: sed potius quod Apostolus loquitur, ut qui in vobis opus bonum coepit, perficiat usque in finem . In quo enim vis « hominem, » sicut loqueris, « ad aliquid laudabile generosi cordis stimulis incitari, » in hoc eum non vis in Domino, sed in libero arbitrio gloriari: ac sic priorem dare, ut retribuatur illi; eoque modo gratia jam non sit gratia , quia non est gratuita. « Bonam » dicis « hominum naturam, quae talis gratiae opitulationem meretur. » Quod gratanter audirem, si hoc propterea quia rationalis natura est diceres: neq
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce enim qui longe se faciunt a te peribunt: perdidisti
omnem qui formicatur abste. Sed tu qui mea sicut dicis quȩ
mihi uidentur acuta persequeris : hoc totum tam quam
mihi obtusum uisum fuerit. preteristi. Uide ergo quid
horum negandum arbitreris. uirtutem eẽ. pudititiã conuga¬
lem prom̃ptissime confiteris. Omnes uirtutes & iam quȩ̃
per corpus operantur : in animo habitare non negas. Porro
in fidelis animum forncari adõ ille potest negare. qui se
palam scarum scripturarũ aduersarium ꝓ ̃fitetur Ex
quib omnib hȩc summa conficitur : ut aut inanimo forni¬
cante pudititia uera eẽ. possit: Quod cernis quamsit absurdũ:
aut in animo infidelis pudititia uera eẽ. non possit. quã uis
hoc cum asserem te finxeris surdum . Nonigitur ut calump¬
niaris. studio uituperandi substantiam doña collaudo. Non
enim diuinorum donorum capax eẽt. nisi bonaeẽt. humana

Expanded text:
Ecce enim qui longe se faciunt a te, peribunt; perdidisti Ecce enim qui longe se faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te . Sed tu qui « mea, » sicut dicis, « quae mihi videntur acuta persequeris, » hoc totum tanquam mihi obtusum visum fuerit praeteristi. Vide ergo quid horum negandum arbitreris. Virtutem esse pudicitiam conjugalem, promptissime confiteris: omnes virtutes etiam quae per corpus operantur, in animo habitare non negas. Porro infidelis animum fornicari a Deo ille potest negare, qui se palam sanctarum Scripturarum adversarium profitetur. Ex quibus omnibus haec summa conficitur, ut aut in animo fornicante pudicitia vera esse possit; quod cernis quam sit absurdum: aut in animo infidelis pudicitia vera esse non possit; quamvis hoc cum assererem, te finxeris surdum. Non igitur, ut calumniaris, « studio vituperandi substantiam, dona collaudo. » Non enim divinorum donorum capax esset, nisi bona esset humana
Abbreviated transcription (Latin):
cum coniugib uiuere. Soletis enim negantes dĩ donie
uirtutes quib. recte uiuitur : & eas naturȩ uoluntatiq hu¬
nȩ non grãe dĩ tribuentes hoc uti argumento. quod en
nonnum̃quam habeant infideles. Ita conantes euacuan
quod dicimus neminem recte uiuere msi exfide: pel
longe non eamus : si forte fallor ad ista responde bs
dixi pudicum non ueraciter dici: qui non propterl
uerum. fidem conubii seruat uxori. Unde autem id ostenderẽ
paulopost adhibui : quod mihi uisum ẽ. grande documentum.
Cum enim uirtus sit inquam pudititia: cui uitium contra¬
rium ẽ. impudititia: omnesq uirtutes. &iam quȩ percorpus
operantur in animo habitent. quomodo uera ratione pudicu
corpus asseritur. quando a uero dõ ipse animus fornicatur :
Dcinde nequisquam urm negaret animum infidelium
fornicari : adhibui testimonium de scriptura scã ubilegitur:

Expanded text:
cum conjugibus vivere . « Soletis, » enim, « negantes Dei dona esse cum conjugibus vivere . « Soletis, » enim, « negantes Dei dona esse virtutes quibus recte vivitur, et eas naturae voluntatique humanae, non gratiae Dei tribuentes, hoc uti argumento, quod eas nonnunquam habeant infideles: » ita conantes evacuare quod dicimus, neminem recte vivere, nisi ex fide per longe non eamus: si forte fallor, ad ista responde. Ego dixi, « pudicum non veraciter dici, qui non propter verum fidem connubii servat uxori. » Unde autem id ostenderem, paulo post adhibui, quod mihi visum est grande documentum . « Cum enim virtus sit, » inquam, « pudicitia, cui vitium contrarium est impudicitia, omnesque virtutes etiam quae per corpus operantur, in animo habitent; quomodo vera ratione pudicum corpus asseritur, quando a vero Deo ipse animus fornicatur? » Deinde ne quisquam vestrum negaret animum infidelium fornicari, adhibui testimonium de Scriptura sancta, ubi legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
&iam si quidam ab eiusdem mali noxa regeneratione solti
sunt. sicut soluendi sunt qui inde nascuntur
IXISANE nec pemiei depuorntia coniugali. quȩ nei
uerba posusti. Quia cum cdona dĩ eẽ. istã monstranr
a quo petenda sunt discitur. si non habentur. & cui agendie
grãe si habentur. Aguntur enim graẽ non de origine it
dicis concupiscentiȩ. cuius origo ẽ. primum malũ homiu
sed de regimine quod uerũ dicis. utrumq enim dicis uel
regimine uel origine. Idõ autem aguntur graẽ de reriu
concupiscentiȩ : quia repugnans uincitur. Quod autẽ repe¬
nat uoluntati bonȩ : nonẽ. bonum. immo malũ eẽ. quis negẽ
nisi qui non habet uoluntatis bonum. cui quod repugnãt
fateatur malum.
dĩ eẽ. pudititiam coniugalem: & hoc apło teste docuisse
occurrentem deinde questionem tacitus nolui preters
quid dicendum sit cum uidentur &iam non nulli impudice

Expanded text:
etiam si quidam ab ejusdem mali noxa regeneratione soluti etiam si quidam ab ejusdem mali noxa regeneratione soluti sunt, sicut solvendi sunt qui inde nascuntur. 13. Dixi sane, nec poenitet, de pudicitia conjugali, quae mea verba posuisti, « quia cum dona Dei esse ista monstrantur, a quo petenda sunt discitur, si non habentur; et cui agendae gratiae, si habentur. » Aguntur enim gratiae « non de origine, » ut dicis, « concupiscentiae, » cujus origo est primum malum hominis; » sed de regimine, » quod verum dicis. Utrumque enim dicis, « vel regimine vel origine. » Ideo autem aguntur gratiae de regimine concupiscentiae, quia repugnans vincitur. Quod autem repugnat voluntati bonae, non est bonum; imo malum esse quis neget, nisi qui non habet voluntatis bonum, cui quod repugnat, fateatur malum? um Dei pudicitiam esse conjugalem, et hoc Apostolo teste docuissem; occurrentem deinde quaestionem tacitus nolui praeterire, quid dicendum sit, cum videntur etiam nonnulli impii pudice
Abbreviated transcription (Latin):
non utantur . Idõ quippe inest: ut non extollantur. Solis
ergo libidinis excessib accusatur: sed ille a quo non
rẽfrenatur. Nam ipsa per se ipsam rectissime omnino
suis ipsis motib accusatur : quib ne excedat obsistitur.
Non itaq: ut dicis. nihil admnocentiam promouet.
modestia rei : per ipsum genus nocentis. Promonet
quippe ad innocentiam non consentire malo. Nec
idõ illud cui non consentitur. nonẽ. malũ : in mo prop-¬¬
terea sine dubitatione malum ẽ : quia non ei consentire
bonum ẽ. Quid enim mali faceret. qui bonȩ concupiscentiȩ
consentiret. cum mali nihil faciat &iam qui opere con¬
ugali. non sine ipsius malo seminat hominẽ : qui ẽ. dĩopus
bonum.
Nec confectricem seminum. libidinem dixeris. Ille quippe qi
hominis semen: qui hominem ex semine. Sed unde interest
quia mali huius occulta sunt & dira contagia. Nec ħis ho¬
minibus qui malo carent. ds̃ uel semen uel homines crea.

Expanded text:
non utantur: ideo quippe inest, ut non extollantur. « Solis non utantur: ideo quippe inest, ut non extollantur. « Solis » ergo libidinis « excessibus accusatur, » sed ille a quo non refrenatur: nam ipsa per se ipsam rectissime omnino suis ipsis motibus accusatur, quibus ne excedat obsistitur. Non itaque, ut dicis, « nihil ad innocentiam promovet modestia rei per ipsum genus nocentis. » Promovet quippe ad innocentiam non consentire malo: nec ideo illud cui non consentitur, non est malum; imo propterea sine dubitatione malum est, quia non ei consentire bonum est. Quid enim mali faceret, qui bonae concupiscentiae consentiret; cum mali nihil faciat, etiam qui opere conjugali, non sine ipsius malo seminat hominem, qui est Dei opus bonum? Nec « confectricem seminum libidinem » dixeris. Ille quippe creat hominis semen, qui hominem ex semine: sed unde, interest. Quia mali hujus occulta sunt et dira contagia: nec ex his hominibus qui malo carent, Deus vel semen vel homines creat;
Abbreviated transcription (Latin):
securus infletur : donec humana fragilitas ad tantam perfec¬
cionem perueniat sanitatis : ubi nulla putredo lasciuiȩ. nullus
cumor superbiȩ formidetur. Sic uirtus in infirmitate perfi¬
citur : quia & pugnare infirmitatis ẽ. Quanto enĩ quisq.
unicit facilius : tanto pugnat minus. In semetipso autem
quis pugnaret si nihil ex semet ipso ẽidem repugnaret:
Et quĩd nobis repugnat ex nobis nisi quod adhuc curat᷑
ut sanet᷑ in nobis᷑ Ergo in nobis metipsis sola ẽ. infirmitas
ciusa pugnandi: & rursus infirmitasammonitio ẽ. non
siperbiendi : Promde uirtus : quiã hic ubi superbire potest¬
ut non superbiatur : in infirmitate perficitur . Quam¬
obrem : qm hoc cõnuges beneutuntur. quo continentes
melius non utuntur : mało continentes melius non utuntur.
Malum igitur ẽ. quo coniuges beneutuntur : & inest
coniugib quo bene utantur: ĩnest & continentib quo melius

Expanded text:
securus infletur; donec humana fragilitas ad tantam perfecsecurus infletur; donec humana fragilitas ad tantam perfectionem perveniat sanitatis, ubi nulla putredo lasciviae, nullus tumor superbiae formidetur. Sic virtus in infirmitate perficitur : quia et pugnare infirmitatis est. Quanto enim quisque vincit facilius, tanto pugnat minus. In semetipso autem quis pugnaret, si nihil ex semetipso eidem repugnaret? Et quid nobis repugnat ex nobis, nisi quod adhuc curatur ut sanetur in nobis? Ergo in nobismetipsis sola est infirmitas causa pugnandi; et rursus infirmitas admonitio est non superbiendi. Proinde virtus qua hic, ubi superbiri potest, non superbiatur, in infirmitate perficitur. 12. Quamobrem hoc conjuges bene utuntur, quo continentes melius non utuntMalum igitur quo conjuges bene utuntur, et inest conjugibus quo bene utantur, inest et continentibus quo melius
Abbreviated transcription (Latin):
fieri debuisse si malum eẽt. Et quia non fit in coniugai
ubi eius modus ẽ. necessarius idõ putas bonum: cũ uides
nec ibi fieri. ubi modus eius nullus ẽ necessarius. et in
quantum in est nocet . Et si non ad perdendum de sorte
scõrum si non ei consentiatur : tamen ad minuendam
spiritalem delectationem scãrum mentium. illã scilidi
de qua dicit apłs. condelector enim legi dĩ secundum
interiorem hominem. Haec delectatio profecto minuitas
quando & si non ad explendam. certe ad obpugnandin
carnalis concupiscentiam uoluptatis. bellantis animis
occupatur. Et ita exercet gloriosa certamina: uta
delectatione intelligibilis pulcritudinis. ipsis certam
a uocetur Sed quiã in ista humana miseria peios. hil
ẽ. cauenda superbia : idõ iimirum non penitus extinguitur incane
continentium scõrum. ista concupiscentia. ut dum̃ pugnatur
aduersus eam : periculorum suorum amimus ammoneatur ne

Expanded text:
« fieri debuisse, si malum esset. » Et quia non fit in conjugatis, « fieri debuisse, si malum esset. » Et quia non fit in conjugatis, ubi ejus modus est necessarius, ideo putas bonum: cum videas, nec ibi fieri ubi modus ejus nullus est necessarius, et in quantum inest nocet, etsi non ad perdendum de sorte sanctorum, si non ei consentiatur, tamen ad minuendam spiritualem delectationem sanctarum mentium; illam scilicet de qua dicit Apostolus, Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem . Haec delectatio profecto minuitur, quando etsi non ad explendam, certe ad oppugnandam carnalis concupiscentiam voluptatis, bellantis animus occupatur, et ita exercet gloriosa certamina, ut a delectatione intelligibilis pulchritudinis ipsis certaminibus avocetur. Sed quia in ista humana miseria pejor hostis est cavenda superbia, ideo nimirum non penitus exstinguitur in carne continentium sanctorum ista concupiscentia, ut dum pugnatur adversus eam, periculorum suorum animus admoneatur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
obsecro te quid agit: tuã ista suscepta cum desipis. aduersanas
sapis. quid agit ubi nhil boni agit ipsa. nihil boni agitur de
ipsa: Quĩd agit ineis. in quib quic quid scdm̃ ipsam conci¬
piscitur malũm ẽ: Quid agit in eis. quos contra se compellt
uigilare atq pugnare : Et si quando ab eis ullum uel insomis
furatur assensum. cum euigilauerint gemere & iter gemius
dicere. quomodo impletã ẽ. anima mea illusionib Quicum
sopitos deludunt somnia sensus: nescio quomodo & iamcastę
animȩ inturpes labuntur assensus. Quȩ si imputaret altissin
quis uiueret castus. Hoc ergo malum quod non dictuns
es bonum. nisi aduersus omñem ueritatis tubam: sic absir¬
dueris. ut clames bonum eẽ. concupiscere malum. quodi
nec inter surdos au̾debis dic̾ere. Hoc inquam malum.
cur non extirpatur de continentium carne scõrum:
Cur non totum opere mentis aufertur : Hoc enĩ des

Expanded text:
obsecro te; quid agit tua ista suscepta, cum desipis; adversaria, si obsecro te; quid agit tua ista suscepta, cum desipis; adversaria, si sapis; quid agit, ubi nihil boni agit ipsa, nihil boni agitur de ipsa? Quid agit in eis, in quibus quidquid secundum ipsam concupiscitur, malum est? Quid agit in eis, quos contra se compellit vigilare atque pugnare; et si quando ab eis ullum vel in somnis furatur assensum, cum evigilaverint, gemere et inter gemitus dicere, Quomodo impleta est anima mea illusionibus ? Quia cum sopitos deludunt somnia sensus, nescio quomodo etiam castae animae in turpes labuntur assensus; quae si imputaret Altissimus, quis viveret castus? 11. Hoc ergo malum, quod non dicturus es bonum, nisi adversus omnem veritatis tubam sic obsurdueris, ut clames bonum esse concupiscere malum, quod nec inter surdos dicere audebis: hoc, inquam, malum cur non exstirpatur de continentium carne sanctorum? Cur non « totum opere mentis aufertur? » Hoc enim dicis
Abbreviated transcription (Latin):
dit : & ex animo expugnare. quod eius dõgma nisi
laudetur absumit Rõgo siest in uobis ullũs sensus huma¬
nus : non potest & malum eẽ. peccatum. & bonum eẽ. deside¬
rare peccatum. Quid autem agit in carne scõrum conti¬
nentium ista concupiscentia. m̃si peccandi desideria. quib
non consentientes exercent. ut confiteris gloriosa certa¬
mina. Neq enim saltem conubii desiderium : in illa con¬
tinentiȩ professione potest eẽ. non malum. Quid ergo illic
agit. ubi malum ẽ. quic quid agit. ac si ei consentiatur et
peragit. quid ibi agit hȩc concupiscentia ubi nihil boni
concupiscitur ex illa: Quid ibi agit libłdo: ubi mhil boni
libebit ex illa : Non importune in coniugatis eẽ. dicatur.
Dienuim summum culmen obtinent pudicitiȩ cõmiugales:
faciunt boni aliquid per illam: quamuis nihil faciant ꝓpar
illam. In scĩs autem uirginib & continentib quid art:

Expanded text:
dit, et ex animo expugnare quod ejus dogma nisi dit, et ex animo expugnare quod ejus dogma nisi laudetur absumit. 10. Rogo, si est in vobis ullus sensus humanus, num potest et malum esse peccatum, et bonum esse desiderare peccatum? Quid enim agit in carne sanctorum continentium ista concupiscentia, nisi peccandi desideria; quibus non consentientes « exercent, » ut confiteris, « gloriosa certamina? » Neque enim saltem connubii desiderium in illa continentiae professione potest esse non malum. Quid ergo illic agit, ubi malum est quidquid agit; ac si ei consentiatur, et peragit? Quid ibi agit haec concupiscentia, ubi nihil boni concupiscitur ex illa? Quid ibi agit libido, ubi nihil boni libebit ex illa? Non importune in conjugatis esse dicatur: si enim summum culmen obtinent pudicitiae conjugalis, faciunt boni aliquid per illam, quamvis nihil faciant propter illam. In sanctis autem virginibus et continentibus quid agit,
Abbreviated transcription (Latin):
Collige itaq totas iuires acuti tui cordis. ac liberȩ frontis. &
audẽ respondere si potes hoc bonum eẽ. cui sicut libro supe¬
riore confesius es: apłorum legio repugnauit. Mihiscil¬
cet exprobrans. quod tantas ẽẽ. dixerĩm libidinis uires:
ut ei nec apłorum legio repugnauerit. cum potius pro
causa mea faciat. Quia ei malo quod tubonum dicis. legio
non qualium cumq sanctorum : sed ipsorum quoq rẽpug¬
nauit apłorum. Cui malo tantum lice̾re posse quis crede¬
ret. ut sibi laudatorem &iam de suis expugnatoribus
prouideret. Absit quidem ut antiquorum aliquem. uel
apłorum. uel quorumcumq scõrum mirabiliter tamen.
quia uel quem quam hereticorum nouorum: qui simul
utrumq se eẽ. profiteatur in explicabilib modis. expug¬
natorem scilicet defensoremq. libidinis. & conetur
ostendere manens in heresi pelagiana. & ex animo
se laudare quod ipsum eius animum̃ nisi expugnetur occi¬

Expanded text:
Collige itaque totas vires acuti tui cordis, ac liberae frontis, et Collige itaque totas vires acuti tui cordis, ac liberae frontis, et aude respondere si potes, hoc bonum esse, cui, sicut libro superiore confessus es, « Apostolorum legio repugnavit: » mihi scilicet exprobrans, quod « tantas » esse dixerim « libidinis vires, ut ei nec Apostolorum legio repugnaverit; » cum potius pro causa mea faciat, quia ei malo quod tu bonum dicis, legio non qualiumcumque sanctorum, sed ipsorum quoque repugnavit Apostolorum. Cui malo tantum licere posse, quis crederet, ut sibi laudatorem etiam de suis expugnatoribus provideret? Absit quidem, ut antiquorum aliquem vel Apostolorum, vel quorumque sanctorum: mirabiliter tamen, quia vel quemquam haereticorum novorum, qui simul utrumque se esse profiteatur inexplicabilibus modis, expugnatorem scilicet defensoremque libidinis; et conetur ostendere manens in haeresi Pelagiana, et ex animo se laudare quod ipsum ejus animum nisi expugnetur occi
Abbreviated transcription (Latin):
quippe suȩ salutis inquis. & roboris contempsit remedia.
ut gloriosa posset exercere certamina. His uerbis tuis
sine ambiguitate declaras. concupiscentiam carnis hoca
inutrisq id est & coniugatis & continentibus. Quo enim
coniugati bene utuntur & continentes melius non utitiꝰ
bonum tu dicis. ego malum. Sed in scĩs uirginibus & contra¬
tibus : carnis coñcupiscentiamalum se eẽ. manifestat. conto
quam fateris eas gloriosa exercere certamina. Proculdlsi
ergo non bono. sed madlo melius nonutuntur. Hoc igus
ũtentes coniuges: nec ipsi utiq bono sed malo bene
utuntur. Prom̃de tota controuersia non remansit:
tamen remansit aliqua. nisi utrum in eis qui contineꝰ
dõ uouerunt : bonum sit ista de qua disputamus conol¬
piscentia carnis. an malum. Quod enim horum duorul
repertum in his fuerit: hoc & in coniugibus appasos
quoniã hoc illi bene utuntur : quo isti melius nonutuntur

Expanded text:
quippe suae salutis, » inquis, « et roboris contempsit remedia, quippe suae salutis, » inquis, « et roboris contempsit remedia, ut gloriosa posset exercere certamina. » His verbis tuis sine ambiguitate declaras, concupiscentiam carnis hoc esse in utrisque, id est, et conjugatis et continentibus. Quo enim conjugati bene utuntur, et continentes melius non utuntur, bonum tu dicis, ego malum: sed in sanctis virginibus et continentibus carnis concupiscentia malum se esse manifestat, contra quam fateris eos « gloriosa exercere certamina: » procul dubio ergo non bono, sed malo melius non utuntur. Hoc igitur utentes conjuges, nec ipsi utique bono, sed malo bene utuntur. Proinde tota controversia non remansit si tamen remansit aliqua, nisi utrum in eis qui continentiam Deo voverunt, bonum sit ista de qua disputamus concupiscentia carnis, an malum. Quod enim horum duorum repertum in his fuerit, hoc et in conjugibus apparebit: quoniam hoc illi bene utuntur, quo isti melius non utuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
resistitur nonferunt. Et idõ malunt eo bene uti. quam
melius omnino non uti. Sed si in corpore mortis huius hoc
malum necessarium ẽ. coniugatis. quia sine illo fieri non potes
bonum generationis: continenter extirpent concupiscentun
carnis. Tuipse. tu qui loqueris. nec quid loquaris attendis
extirpa libidinem de menbris tuis. Non enim & tibi neces¬
saria ẽ : aut bona sunt eius desideria : quib si consenseris uel
cesseris interibis: Porro si mulum ẽ. inte. cui repugnas quos
obpugnas. quod cum uincis expugnas. hoc malo melius un
uteris. quo mulo non utuntur in quibus hoc bonũ eẽ. concen¬
dis. ubi profecto mentiris aut falleris. Neq enim dicturis
es in coniugib bonum eẽ. libidinem: in scĩs autem uel uirgins
uel contĩnentib malum. Iam sententiam tenemus tuamin
aisti concupiscentiȩ naturalis qui modum tẽnet: bono mile
amore contempserit. bono melius non utitur. Confidentu

Expanded text:
resistitur, non ferunt, et ideo malunt eo bene uti, quam resistitur, non ferunt, et ideo malunt eo bene uti, quam melius omnino non uti. Sed si in corpore mortis hujus hoc malum necessarium est conjugatis, quia sine illo fieri non potest bonum generationis; continentes exstirpent concupiscentiam carnis. Tu ipse, tu qui loqueris, nec quid loquaris attendis, exstirpa libidinem de membris tuis. Non enim et tibi necessaria est; aut bona sunt ejus desideria, quibus si consenseris vel cesseris, interibis. 9. Porro si malum est in te cui repugnas, quod oppugnas, quod cum vincis expugnas; hoc malo melius non uteris, quo malo bene utuntur, in quibus hoc bonum esse contendis; ubi profecto mentiris, aut falleris. Neque enim dicturus es, in conjugibus bonum esse libidinem, in sanctis autem vel virginibus vel continentibus malum. Jam sententiam tenemus tuam, ubi aisti: « Concupiscentiae naturalis qui modum tenet, bono bene  confidentia
Abbreviated transcription (Latin):
malum ẽ. Hoc itaq malo bene utitur pudicitia coniugalis.
melius non utitur continentia uirginalis. Si posset inquis calor
genitalis malum eẽ. naturaliter : extirpandus erat non com¬
ponendus. Uide quemammodum noluisti dicere quod supra
dixeras frenandus: sed maliusti componendus. Sensisti enim
quod eum nemo frenar& nisi cui repugnaret: & ob hoc mutato
uerbo. timore ipso fassus es malum quod repugnat bono. Ap¬
pellas &iam genitalem calorem quia pudet appellare libi¬
dinem: siue sicut eam sermo diuinus appellare consueuit
carnis concupiscentiam. Sic ergo loquere & dic. Si possit
carnis concupiscentia mala ẽẽ. naturaliter : extirpandaerat
non componenda. Sic enim possunt : qui latine sciunt tar¬
diores intelligere quid loquaris. Sed ita hoc dicis quasi non
eam mallent extirpare sipossent omnes: qui propterea
coniugantur. quia continentię laborem. quo huic malo

Expanded text:
malum est. Hoc itaque malo bene utitur pudicitia conjugalis, malum est. Hoc itaque malo bene utitur pudicitia conjugalis, melius non utitur continentia virginalis. 8. « Si posset, » inquis, « calor genitalis malum esse naturaliter, exstirpandus erat, non componendus. » Vide quemadmodum noluisti dicere, quod supra dixeras, « frenandus; » sed maluisti, « componendus. » Sensisti enim quod eum nemo frenaret, nisi qui repugnaret: et ob hoc mutato verbo, timore ipso fassus es malum, quod repugnat bono. Appellas etiam calorem genitalem, quia pudet appellare libidinem, sive, sicut eam divinus sermo appellare consuevit, carnis concupiscentiam. Sic ergo loquere et dic: Si posset carnis concupiscentia mala esse naturaliter, exstirpanda erat, non componenda. Sic enim possunt, qui latine sciunt, tardiores intelligere quid loquaris. Sed ita hoc dicis, quasi non eam mallent exstirpare, si possent, omnes qui propterea conjugantur, quia continentiae laborem quo huic malo
Abbreviated transcription (Latin):
frenatur : probabilis ÷ in generẽ suo. & in modo sus es
sdlis accusatur excessibus. haec dicens. non attendis coniugum
couentionem. causa generandi idõ bonum eẽ. laudabile: quia
eo limes prefigitur licitus malo concupiscendi. Cur enim
qon potuis malum uocetur. quod fateris esse frenandumꝰ
cir queso frenandũ nisi ne noceat. nisi ne adinlicita quȩ desi¬
derat relaxetur : Et utiq desiderium mali malum ẽ. & iam¬
sei non consentiatur. donec eo ueniamus ubi nec habeatur.
Non igitur quid boni de concupiscentia carnis fiat: sed
psa q̃uid mali faciat cogitandum ẽ. Nam pudicitia con¬
usalis in hiantem concũpiscentiam. siue de inlicito siuede
licito percipere uoluptatem. frenat ab inlicito. permittit
ad licitum : Hoc ẽ. bonum : non tamen eius. sed bene utentis
honum ẽ. Quod autem ipsa concupiscentia facit: siue ad
licitum. siue ad inlicitum. in differenter ardescere ẽ. utiq

Expanded text:
frenatur; probabilis est in genere suo et in modo suo, et frenatur; probabilis est in genere suo et in modo suo, et solis accusatur excessibus. » Haec dicens, non attendis conjugum conventionem causa generandi, ideo bonum esse laudabile, quia eo limes praefigitur licitus malo concupiscendi. Cur enim non potius malum vocetur, quod fateris esse frenandum? Cur, quaeso, frenandum, nisi ne noceat? nisi ne ad illicita quae desiderat relaxetur? Et utique desiderium mali malum est, etiamsi ei non consentiatur, donec eo veniamus ubi nec habeatur. Non igitur quid boni de concupiscentia carnis fiat, sed ipsa quid mali faciat, cogitandum est. Nam pudicitia conjugalis inhiantem concupiscentiam sive de illicito sive de licito percipere voluptatem, frenat ab illicito, permittit ad licitum: hoc est bonum, non tamen ejus, sed bene utentis bonum est. Quod autem ipsa concupiscentia facit, sive ad licitum sive ad illicitum indifferenter ardescere, utique
Abbreviated transcription (Latin):
utantur remaneat malum. Quid ẽ. quod triumphas
tamquam de hoste uicto: Internum potius uince quen
laudas : Nam uictoria de te mea : illo malo tecum pur¬
nante secura ẽ. Neq enim dicere audebis eum uinci q̃us
uerũ dicit : ab eo quĩ falsũ dicit. Eigo autem concupiscent
contra quam pugnas: malum dico tu bonume sed pugna
tua malum fatẽtur. quod bonum lingua mentitur: Aura
mendatiũ alio mendatio : quo affirmas & a me illadicta
bonam. Neq enim concupiscentiam caris. quã iohami
napłs dixit. a patre non eẽ : ego dicerem bonum: sedbon
dixi ꝥ̃udicitiã coniugalem. quȩ resistit malo concupise¬
tiȩ. ne ad inlicita rapiat cum mouetur.
eRũ sciens euammaniter ar quorentaius fueris.
pulsas ut dicis alterum definitionis meȩ latus &nꝗ
Sicalor genitalis. coniugalis. honestatis minister. a
in moderatis procursib tam studio fidelium. quamcos
uirtute retinetur : nec extinguitur per gram. sa

Expanded text:
utantur, remaneat malum. Quid est quod triumphas utantur, remaneat malum. Quid est quod triumphas tanquam de hoste victo? Internum potius vince quem laudas. Nam victoria de te mea, illo malo tecum pugnante, secura est. Neque enim dicere audebis, eum vinci qui verum dicit, ab eo qui falsum dicit. Ego autem concupiscentiam contra quam pugnas, malum dico, tu bonum: sed pugna tua malum fatetur, quod bonum lingua mentitur; augens mendacium alio mendacio, quo affirmas et a me illam dictam bonam. Neque enim concupiscentiam carnis, quam Joannes apostolus dixit a Patre non esse , ego dicerem bonum: sed bonum dixi pudicitiam esse conjugalem, quae resistit malo concupiscentiae, ne ad illicita rapiat cum movetur. 7. Verum sciens quam inaniter argumentatus fueris, « pulsas, » ut dicis, « alterum definitionis meae latus, » et inquis: « Si calor genitalis conjugalis honestatis minister ab immoderatis procursibus tam studio fidelium, quam doni virtute retinetur, nec exstinguitur per gratiam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sed ego pro ipsa pudicitia coniugali. dixi rogandum dm̃: in
quã ẽ. concumbendi non liber usus. sed licitus modus. Nam
homo si concumbere non potest : potius non quęrat uxorem.
Quando quidem aplĩca sententia ubi ait. si se non contin&
nubat : remedium uoluit eẽ. nuptias. quod & ipse confessuses
contra morbum concupiscentiȩ. quod confiteri non uis. qui
remedium confiteris: Hoc autem remedium ẽ. non ut sic
concupiscentia si non ẽ: sed ut non rapiat ad inlicita cuius
motus infrenis ÷ Pertinet enim ad hoc quoq petitionisgens
quod inoratione dominica dicimus. nie nos inferas in temptai¬
onem. Quoniam unus quisq temptatur a concupiscentia siua.
sicut dicit apłs iacobus. Conuenit huic & quod dicimus. libea
nos a malo. Dicunt enim hoc de hac re coniuges. ut intem
mente liberi a malo. bene utantur malo. quod habent in
ut omni postea corruptibilitate sanata. nullum in eis qui

Expanded text:
» Sed ego pro ipsa pudicitia conjugali dixi rogandum Deum, in » Sed ego pro ipsa pudicitia conjugali dixi rogandum Deum, in qua est concumbendi non liber usus, sed licitus modus. Nam homo si concumbere non potest, potius non quaerat uxorem: quandoquidem apostolica sententia ubi ait, Si se non continet, nubat ; remedium voluit esse nuptias, quod et ipse confessus es, contra morbum concupiscentiae, quod confiteri non vis, qui remedium confiteris . Hoc autem remedium est, non ut sit concupiscentia, si non est; sed ut non rapiat ad illicita, cujus motus infrenis est. Pertinet enim ad hoc quoque petitionis genus, quod in oratione dominica dicimus, Ne nos inferas in tentationem: quoniam unusquisque tentatur a concupiscentia sua, sicut ait apostolus Jacobus . Convenit huic et quod dicimus, Libera nos a malo . Dicunt enim hoc de hac re conjuges, ut interim mente liberi a malo, bene utantur malo quod habent in ut omni postea corruptibilitate sanata, nullum in eis quo