comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re aaron. sicut sadoch & abiathar. regnante cdauid.
& alii deinceps. ante quã tempus ueniret quo ista
quȩ de sacerdotio mutando tanto ante p̃dicta sunt:
effici ꝑ xp̃m oportebat: Quis autt̃ nunc fideli oculo
hȩc intuens non uideat eẽ cõpleta: quando quidẽ
nullũ tab̾naculũ. nullũ templũ. nullũ altare. nullũ
sacrificiũ. & ideo nec ullus sacerdos remansit iudȩis.
quib ut de semine a aron ordinaret᷑ indĩ fuerat
lege mandatum: Qđ & hic cõmemoratũ est : adicente
patris tui: transibunt corã me usq inet̃nũ. Et nunc
dicit dñs Nequaquã : sed glorificantes me glorifi.¬
cabo. & qui me sꝑnit sꝑnctur. Qđ enĩ nominat do.¬
mũ patris cius: non cũ de patre ꝓximo dicere. sed
de illo a aronqui primus est sacerdos institutus. de cuiꝰ
ꝓgenie cȩteri sequerent᷑: superiora demonstrant ubiait:
Reuclatus sũ ad domũ patris tui cũ essent interra egip.¬

Expanded text:
re Aaron, sicut Sadoc et Abiathar, regnante Dauid, re Aaron, sicut Sadoc et Abiathar, regnante Dauid, et alii deinceps, antequam tempus ueniret, quo ista, quae de sacerdotio mutando tanto ante praedicta sunt, effici per Christum oportebat. Quis autem nunc fideli oculo haec intuens non uideat esse conpleta? Quando quidem nullum tabernaculum, nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium et ideo nec ullus sacerdos remansit ludaeis, quibus, ut de semine Aaron ordinaretur, in Dei fuerat lege mandatum. Quod et hic commemoratum est illo dicente Et nunc dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo, et qui me spernit, spernetur. Quod enim nominat domum patris eius, non eum de proximo patre dicere, sed de illo Aaron, qui primus sacerdos est institutus. de cuius progenie ceteri sequerentur, superiora demonstrant, ubi ait: Reuelatus sum ad domum patris tui, cum essent in terra Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
& suscitabo michi sacerdotẽ fidelẽ. qͥ omĩa quȩ in
corde meo & quȩ in anima mea sunt faciat. & ȩdifi-¬
cabo ei domũ fidelẽ. & transibit corã xp̃o meo om̃ib
diebus. Et erit qͥ superauerit indomo tua: ueniec
adorare cͥi obolo argenti dicens. Laeta me inunam
partẽ sacerdociitui: manducart panem.
on est ut dicatur ista ꝓphetia: ubi sacerdocii
ulteris tanta manifestatione p̃nunciata mutatio
est: insamuhele fuisse cõpleta. Quanquã enĩ
non eẽt de alia tribu samuhel quã quȩ constitu.¬
ta fuerat adño ut seruiret altari: tam̃ nonerat de filus
aaron cuius ꝓgenies fuerat deputata unde ficrent.
sacerdotes Aeꝑhoc inea quoq re gestaeadẽ muta
tio que ꝑ xp̃m iħm futura fuerat: adumbrata est.
Et ad uctus testam̃tũ ꝓprie. figurate uero ꝑtinebat
ad nouũ ꝓphetia facti etiã ipsa non uerbi: id scilicet
facto significans. qđ uerbo ad heli sacerdotẽ dictũ
est ꝑ ꝓpħam. Nam fuerunt postea sacerdotes exgene:¬

Expanded text:
 qui omnia, quae in corde meo et quae in anima mea, faciat; et aedificabo ei domum fidelem, et transibit coram Christo meo omnibus diebus. Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei obolo argenti dicens: lacta me in unam partem sacerdotii tui manducare panem. Non est ut dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii ueteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse conpleta. Quamquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta. fuerat a Domino, ut seruiret altari, tamen non erat de filiis Aaron, cuius progenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes; ac per hoc in ea quoque re gesta eadem mutatio quae per Christum legum futura fuerat, adumbrata est, et ad uetus testamentum proprie, figurate uero pertinebat ad nouum prophetia facti etiam ipsa, non uerbi, id scilicet facto significans, quod uerbo ad Heli sacerdotem dictum est per prophetam. Nam fuerunt postea sacerdotes ex gene
Abbreviated transcription (Latin):
filios tuos suꝑme benedicert primicias nominis sacri.¬
ficu in isrł inconspeetu meo : Propter hoc: hȩc dicic
dñs dis̃ istł. Dixi Domus tua & domꝰ patris tui transi.¬
bunt corã me: usq inȩternũ. Et nunc dicit dñs:

Expanded text:
filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrifilios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrificii in Israel in conspectu meo? Propter hoc haec dicit Dominus Deus Israel: Dixi: Domus tua et domus patris tui transibunt coram me usque i
Abbreviated transcription (Latin):
Mec anna ꝓphetauit samuhelis mater: scĩ uiri mul¬
tumq laudati. In quo quidẽ tunc figurata est mu¬
tatio ueteris sacerdocu. & nunc impleta: quando
infirmata est quȩ multa erat infilus. ut nouum
haberet in xp̃o sacerdociũ sterilis: quȩ peperit
septem. Sed hoc euidentius ad ipsũ heli sacerdo
tẽ missus loquitur homo dĩ: cuius quidẽ nomen
tacctur. sed intelligitur officio ministerioq suosine
dubitatione ꝓpħa. Sic enĩ scriptũ est. Et uenit homo
dĩ ad heli: & dix̃. Bȩc dicit dñs: Reuelatus sũ ad do
mũ patris tui cũ essent interra egipti scrui indomo
pharaonis. & degi domũ patristui ex om̃ib sceptris
istahel michi sacerdotio fungi: ut ascenderent ad
altare meũ. & incenderent incensũ. & portarent ephot:
& dedi domui patris tui omĩa quȩ sunt ignis filioꝵ
ifrahel inęscã: Et ut quid respexcisti in incensũ mcũ:¬
& in sacrificiũ meũ impudenti oculo. & glorifi casti

Expanded text:
Haec Anna prophetauit, Samuelis mater, sancti uiri mulHaec Anna prophetauit, Samuelis mater, sancti uiri multumque laudati; in quo quidem tunc figurata est mutatio ueteris sacerdotii et nunc inpleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut nouum haberet in Christo sacerdotium sterilis, quae peperit septetem missus loquitur homo Dei, cuius quidem nomen tacetur, sed intellegitur officio ministerioque suo sine dubitatione propheta. Sic enim scriptum est: Et uenit homo Dei ad Heli et dixit: Haec dicit Dominus: Reuelatusterra Aegypti servi in domo Pharaonis; et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi, ut ascenderent ad altare meum, et incenderent incensum, et portarent Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae sunt ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexet in sacrificium meum inpudenti oculo et glorificasti
Abbreviated transcription (Latin):
buntur quȩ in melius uel in deterius medio tẽpore
cõmutant᷑. sed in quib extremis inuentꝰ fuerit qui
iudicabitur o ꝑpter qđ dictũ est. Qui ꝑseuerauerit.
usq infinc̃: hic saluus erit. Qui ergo ꝑseueranter
facit iudiciũ & iusticiã in medio terrȩ: non damna¬
bitur cũ iudicabunt᷑ extrema terrȩ: Et dat in qͥt
uirtutẽ regib nr̃is: ut non eos iudicando condem
net Dat cis uirtutt̃. ut carnẽ sicut reges regant:¬
& in illo mundũ qui ꝓpter illos fudit sanguinẽ
uincant: Et exaltabit cornu xp̃i sui. Quomodo
xp̃s exaltabit cornu xp̃i sui : De quo enĩ supͣ dictũ
est dñs ascendit incelos. & intellectus est dñs xp̃s. ip¬
lis sui: sicut ista ipsa in principio huius hrmni ait.
exaltatum est cornu meũ indõmeo: Om̃s quippe
unctos eius crismate. recte xp̃os possumus dicere: qđ
amen totũ cũ suo capite corpus unũ est xp̃s:

Expanded text:
buntur, quae in melius uel in deterius medio tempore buntur, quae in melius uel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inuentus fuerit, qui iudicabitur. Propter quod dictum est: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. Qui ergo perseueranter facit iudicium et iustitiam in medio terrae, non damnabitur, cum iudicabuntur extrema terrae. Et dat, inquit, uirtutem regibus nostris; ut non eos iudinet. Dat eis virtutem, qua carnem sicut reges regant, et in illo mundum, qui propter eos fudit sanguinem, vincant. Et exaltabit cornu Christi sui. Quomodo Christus exaltabit cornu Christi sui? De quo enim supra dictum est, Dominus ascendit in coelos, et intellectus est Dominus Christus; iplis sui, sicut ista ipsa in princExaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos eius chrismate recte christos possumus dicere; quod tamen totum cum suo capite corpus unus est Christus.
Abbreviated transcription (Latin):
scła. quia ꝑ ipsũ facta sunt scła. Operatus est salutẽ¬
nostram inmedio terrȩ: cum uerbum caro factum
est. & terreno habitauit incorpore.
tINOE postta quã ꝓphecatũ est inhis uerb̃ annȩ qͦ mͦ
gloriari debeat qui głatur. ñ inse utiq sed indño. ꝓp¬
ter retributiont̃ quȩ indie iudicu futura ẽ: dñs inqͥt
ascendit incglos & tonuit ipsc iudicabit cotrema cene
quia iustus est aPrsus ordinẽ tenuit confessionis
est ad uiuos & mortuos iudicandos. Namquis ascendit
sicut dicit apłs. nisi qui & descendit in inferiores partes
terre : Qui descendit: ipse est & qui ascendit suꝑ om̃s¬
celos. ut adimpleret omĩa. Per nubes ergo suas tonuit.
ꝓphetam: ne pluant suꝑ eã imbrẽ. Sic autẽ dictũ ẽ.
ipse iudicabit extrema terrȩ: acsi diceret᷑. etiã extre¬
ma terrȩ. Nonenĩ alias partes ñ iudicabit: qͥ om̃s ho¬
mines ꝓcul dubio iudicabit. Sed melius intelligun.¬
tur extrema terrȩ extrema hominis: qm̃ non iudica.¬

Expanded text:
quia per ipsum facta sunt saecula; operatus est salutem in medio terrae, cum Verbum caro factum est, et terreno habitavit in corpore. Deinde posteaquam prophetatum est in his verbis Annae, quo modo gloriari debeat, qui gloriatur, non in se utique, sed in Domino, propter retributionem quae in die judicii futura est: Dominus uit, in caelos et tonuit; ipse iudicabit extrema terrae, quia iustus est. Prorsus ordinem tenuit confessionis e uenturus est ad uiuos et mortuos iudicandos. Nam quis ascendit, sicut dicit apostolus, nisi qui et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit, ipse est coelos, ut adimpleret omnia . « Per nubes ergo suas tonuit, Isaiam prophetam, « ne pluant super eam imbrem . » Sic autem dictum est: « Ipse iudicabit extrema terrae, ac si diceretur: \'Etiam extrema terrae.\' Non enim alias partes non iudicabit, qui omnes homines procul dubio iudicabit. Sed melius intelleguntur extrema terrae extrema hominis: quoniam non iudica
Abbreviated transcription (Latin):
cium & iusticiã: magl hoc preceptũ ad utrosq ho¬
mines ꝑtineret. & medicerraneos & maritimos Sed
ne quisquã putaret post finẽ uitȩ quȩ in hoc agitur
corpore suꝑesse tempus uidiciũ iusticiãq faciendi qͣm
dum eẽt incarne ñ fecit. & sic diuinũ euadi posse iudi.¬
cium: in medio t̾rȩ michi uidet᷑ dictũ . cũ quisq uiuit
incorpore. In hac qͥppe uita: suã terrã qͥsq circũ fert:
quã moriente homine recipit t̾ra cõmunis. resurgen.¬
tiutiq redditura ꝯ ꝑinde in medio t̾rȩ. id est cũ anima
nr̃a isto t̾reno claudit᷑ corpore. faciendũ est iudiciũ atq
iusticia: qđ nob ꝓsit in posterũ. qͣndo recipit᷑ qͥsq scđm
eͥnim siquis maligna mente atq impia cogitatione
blasphemet. neq id ullis membris corporis operetur.
ideo ñ erit reus qͥa id non motu corporis gessit. cũ hoc
per illud tempus gesserit quo gessit & corpꝰ. Isto modo
congruent᷑ intelligi potest etiã illud qđ inpsal mo

Expanded text:
cium et iustitiam, magis hoc praeceptum ad utrosque homines pertineret, et mediterraneos et maritimos. Sed ne quisquam putaret post finem uitae, quae in hoc agitur corpore, superesse tempus iudicium iustitiamque faciendi, quam dum esset in carne non fecit, et sic diuinum euadi posse iudicium: in medio terrae mihi uidetur dictum \'cum quisque uiuit in corpore\'. In hac quippe uita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinde in medio terrae, id est, cum anima nostra isto terreno clauditur corpore, faciendum est iudicium adque iustitia, quod nobis prosit in posterum, quando recipit quisque secundum enim si quis maligna mente adque inpia cogitatione blasphemet neque id ullis membris corporis operetur, ideo non erit reus. quia id non motu corporis gessit, cum hoc per illud tempus gesserit, quo gessit et corpus. Isto modo congruenter intellegi potest etiam illud, quod in psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
atq callidius : cum enĩ ꝓbrũ iacitur in principẽ
patriȩ bonũ atq util ẽ. nonne tanto. ẽ. indignius
quanto aueritate remotius. & auita illius alieniꝰ:
Iuȩ igitur supplicia sufficiunt cum dõfit ista
tam nefaria. tã insignis iniuria: sed maligni
sp̃s quos isti deos putant. etiã flagicia quȩ non
admiserunt de se dici uolunt. dum tam̃ huma¬
nas mentes his opinionib uelut retib indua&.
& ad predestinatũ suppliciũ secũ trahant: siue
homines ista cõmiserint qͦs deos habere gaude
qui humanis crrorib gaudent. ꝓquib se etiã

Expanded text:
adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni tus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam
Abbreviated transcription (Latin):
molior explicare si potero. Dicit deinde alia:
& sic concludit hunc locũ. ut ostendat ueterib
displicusse romanis: uel laudari quenquã in
scena uiuũ hominẽ: uel uituperari. Sed ut dixi
hoc greci quanquã inuerecundius. tam̃ conue-¬
nientius licere uoluer̃: cũ uiderent diis suis
accepta & grata eẽ opꝓbria non tantũ hominũ
uerum & ipsoꝵ deoꝵ inscenicis fabulis. siue
apoetis essent illa conficta. siue flagicia eoꝵ
uera cõmemorarent᷑ & agerent᷑ intheatris : atq
ab eorũ cultorib utinã solo risu. ac non etiam
imitatione digna uiderent᷑. Nimis enĩ suꝑbũ
fuit famȩ parcere principũ ciuitatis & ciuũ.
ubi suȩ famȩ parcinumina noluerunt.
AM qđ affertur ꝓdefensione: non illa uera in
deos dici. sed falsa atq conficta: id ipsum . ẽ scelesti¬
us si pictatẽ consulas religionis. Si autẽ maliciã
doemonũ cogites. quid astutius ad decipiendũ.

Expanded text:
molior explicare, si potero. Dicit deinde alia molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent dis suis accepta et grata esse obprobria non tantum hominum, uerum et ipsorum deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta, siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur inab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna viderentur. Nimis enim superbum fuit, famae parcere principum civitatis et civium, ubi suae famae parci numina noluerunt.am quod adfertur pro defensione, non illa uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
tem. hiꝑbolum lesit. Patiam᷑ inquit: & si ciꝰmodi
ciues acensore melius. c̃. quã apoeta notari. Sed
periclen cum iã suȩ ciuitati maxima auetoritate
plurimos annos domi & belli p̃fuisset: uiolari
& gneo scipioni: aut cęcilius marco catoni ma¬
ceret. Deinde paulopost. Nr̃ȩ inquit contra da¬
decim tabulȩ cum ꝑ paucas res capite sanxissent:
in his hanc quoq sanciendã putauer̃. siqͥs cantauis¬
set siue carmen condidissẽt. qđ infamiã faccret
flagiciũue alteri. Preclare. Iudicus enĩ magistra.¬
tuum disceptationib legitimis ꝓpositã uitam.
non poetarũ ingeniis habere debemꝰ: nec ꝓbrũ
audire. nisi ealege ut respondere liccat. & iudicio
defendere. Hȩc exciceronis quarto de republica
libro. ad uerbum excerpenda arbitratus sũ: non nul¬
ls ꝓpter faciliorẽ intellectũ pret̾missis. uel pau¬
lulum cõmutatis. Multũ enĩ ad rẽ ꝑtinet: quã

Expanded text:
tem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi tem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi ciues a censore melius est quam a poeta notari. Sed Periclen, cum iam suae ciuitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, uiolari et Gn. Scipioni aut Caecilius Marco Catoni maledicere.\' Dein paulo post: \'Nostrae, inquit, contra duodecim tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putauerunt, si quis occentauisset siue carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam
Abbreviated transcription (Latin):
humanos ludos confictum. ẽ. non quia neglectũ.
irasci ac uindicare debucr̃. Et hec sunt scenicoꝵ
tolcrabiliora ludoꝵ: comediȩ scilicet & tragȩdię.
hoc est fabulȩ poctarũ agendȩ inspectaculis
multa rerũ turpitudine. sed nulla saltẽ sicut
alia multa uerboꝵ obscenitate cõpositȩ: quas
etiam inter studia quȩ honesta ac liberalia uocant᷑.
pueri legere & discere cogunt᷑ asenibus:
e ciccro testatur in libris quos de republica scrip¬
sit. ubi scipio disputans ait. Nun quã comediȩ
nisi consuetudo uitȩ pateret᷑: ꝓbare sua theatris
flagicia potuissent. Et greci quidẽ antiqͥores.
uiciosȩ suȩ opinionis quandã conuenientiam
seruauer̃: apud quos fuit etiam lege concessũ.
ut qđ uellet cometlia nominatm de quo uellet
quem illa non attigit. uel potius quem non
uexauit. cui peꝑcit: Esto. Populares homines
imꝓbos. in republica sediciosos: cleonẽ. eleofon¬

Expanded text:
humanos ludos confictum est, non quia neglectum, humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus.  Cicero testatur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet comoedia, de quo uellet,quem illa non adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, Cleophon
Abbreviated transcription (Latin):
nuntio id non facerem: Ego uero: illud feci ac
ini non tradunt᷑ ista sacris
deoꝵ: sed sabulis poctarũ. Nolo dicere: illa
młstica quã ista theatrica cẽ turpiora. Hoc dico:
qđ negantes uincit historia. eosdem illos ludos
inquib regnant figm̃ta poctarũ. non ꝑimperitũ
obsequiũ sacris deoꝵ suoꝵ intulisse romanos: scd
ipsos deos ut sibi so lennit ederent᷑ & honori suo
consecrarent᷑. accrbe imperando & quodã modo
extorquendo fecisse: qđ inprimo libro breui
cõmemoratione ꝑstrinxi. Nam ingrauescente
pestilentia: ludi scenici auctoritate pontificũ
romȩ primitus instituti sunt. Iuis igitur in agen¬
da uita non ea sibi potius sectanda arbitret᷑ quȩ
actitant᷑ ludis auctoritate diuina institutis.
quã ea quȩ scriptitant᷑ legib humano consilio
ꝓ mulgatis : adulterũ iouem si poetȩ fallaciter
ꝓdiderunt: dii utiq casti quia tantũ nefas per

Expanded text:
homuncio hoc non facerem? Ego vero illud feci, ac homuncio hoc non facerem? Ego vero illud feci, ac enim non traduntur ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per
Abbreviated transcription (Latin):
possit: quanto iustius talib diuini honores decer.¬
nerentur. quanto melius & honestius in platonis
templo libri cius legerent᷑ quã intẽplis demonũ
galli absciderent᷑. molles consecrarent᷑ insani scca¬
rentur: & quicqͥd aliud uel crudele uł curpe.
uel turpiter crudele uł crudeliter turpe. insacris
talium deoꝵ celebrari solet: Quanto satius erat ad
crudiendã iusticia uiuentutẽ publice recitari leges
deoꝵ. quam laudari in anit̾ leges atq instituta
maiorum: Om̃s cnim cultores talium deoꝵ: mox
ut eos libido ꝑpulerit feruenti ut ait ꝑsius tincta
uencno. magis intuent᷑ quid iuppit̃ fecerit. quã
quid docuerit plato: uel censuerit cato. Hinc
apud terentiũ . flagitiosus adolescens spectat
tabulã quandã pictã in pariete. ubi inerat pictura
hȩc: iouem quo pacto dane misisse aiunt ingre
mium quondã imbrem aurcũ. atq abhac tanta
auctoritate ad hibet patrociniũ turpitudinis

Expanded text:
possit: quanto iustius talibus diuini honores decerpossit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto Danmium quondam imbrem aurem: atque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinum turpitudini su
Abbreviated transcription (Latin):
Anforte nobis philosophoꝵ scolas disputationesq
memorabunt: Primo. hȩc non romana sed greca
sunt: autsi ꝓptcrta iam romana. quia & grecia iã¬
facta .c̃. romana ꝓuincia: non deoꝵ precẽpta su&
sed hominũ inuenta. qui ut cũq conatisunt inge.¬
niis acutissimis prȩditi ratiocinando uestigare qͥd
inrerũ natura latitaret. quid in morib appe-¬
tendum. cẽt atq fugiendũ. quid in ipsis ratioci¬
nandi regulis certa conexione traheret᷑. aut qͥd
non eẽt consequens. uel etiã repugnaret. Et
quidã coꝵ quȩdam magna quantũ diuinitus
adiuti sunt inuener̃. quantũ autem humanitus
impediti sunt errauer̃: maxime cum eoꝵ suꝑbiȩ
iuste ꝓuidentia diuina resisteret. & uiã pietatis
ab humilitate insuꝑna surgentẽ. etiam istorũ
cõparatione monstraret: unde postea nobis crit
indĩ ueri dñi uoluntate disquirendi ac disserendi
locus. Ueruntamen si philosophi aliqͥd inuener.
qđ agendȩ bonȩ uitȩ beateq adipiscendȩ satis cẽ

Expanded text:
An forte nobis philosophorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse
Abbreviated transcription (Latin):
homines scenicos: cum colant ludorũ scenicoꝵ
flagitatores deos Romani uero hominib scȩni-¬
cis nec plebeiam tribum. quantominꝰ senatoriã
curiam dchonestari sinunt : In hac disceptatio¬
ne: huiuscemodi ratiocinatio sũmã questionis
absoluit. Proponunt greci. Sidii tales colendi
sunt: ꝓfecto etiã tales homines honorandi sunt.
Assũmunt romani. Sed nullomodo: tales homi¬
nes honorandi sunt. Concludunt xp̃ianr Nul¬
lomodo igitur dutales colendi: uel tales sunt

Expanded text:
homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Graeci: Si di tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Adsumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt Christiani: Nullo modo igitur di tales colendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tribu moueri. notatione censoria uoluerunt.
Preclara sane & romanis laudib annumeranda
prudentia. Sed uellẽ scipsa sequeret᷑: se imitaret᷑.
Ecce enĩ recte quisqͥs ciuiũ romanoꝵ eẽ sce̾nicꝰ
elegisset. non solũ ei nullus ad honorẽ dabatur
locus: uerũ etiam censoris nota tribũ tenere
ꝓpriã minime sinebatur. O animũ ciuitatis
laudis auidũ: germaneq romanũ. Sedrespon¬
deatur michi: qua consentanea ratione homines
scenici ab om̃i honore pellunt᷑. & ludi scenici
deoꝵ honorib admiscentur . Ilas theatricas ar-¬
tes: diu uirtus romana non nouerat: Iuȩ si ad
oblectamentũ uoluptatis humanȩ quererent᷑:
uicio morũ irreperent humanoꝵ. Du eas sibi
exhiberi petiuerunt. Quomodo ergo abicitur
scenicus ꝑ quẽ colitur deus.: & theatricȩ illius
turpitudinis qua fronte notatur actor. si adorat᷑
exactor: in hac controuersia: greci romaniq
contendunt. Greci putant recte se honorare

Expanded text:
tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci Romanique concertent. Graeci putant recte se honorare
Abbreviated transcription (Latin):
Sed responderet michi fortasse: siuiueret.
Quomodo nos ista impunita. eẽ. nollemꝰ quȩ ipsi
du sacra. eẽ. uolucr̃. cum ludos scẽnicos ubi talia
celebrant᷑. dictitant᷑. actitant᷑. & romanis mo-¬
rib inuexer̃. & suis honorib dicari exhiberiq
iusserunt: Cur non ergo hinc magis ipsi intel
et si ludos expeterent agendos conuicus roma¬
norũ. quomodo quȩso colendi putati sunt. quomͦ
non detestandi sp̃s intellecti. qui cupiditate
fallendi inter suos honores sua celebrari crimina
poposcerunt: itemq romani quãuis iam suꝑsti.¬
tione noxia p̃merent᷑. ut illos deos colerent quos
uidebant sibi uoluisse scęnicas turpitudines
consecrari: suȩ tamen dignitatis memores ac
pudoris. auctores taliũ fabularũ nequaquã
honorauer̃ more grecoꝵ: sedsicut apud ciceronẽ
idem scipio loquit᷑ cũ artẽ ludierã scęnamq
totam in ꝓbro duce̾rent. genus id hominũ non
modo honore ciuiũ reliquoꝵ carere: sedetiã

Expanded text:
Sed responderet mihi fortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo et, si ludos expeterent agendos conviciis Romanorum; quomodo, quaeso, colendi putati sunt, quomodo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamvis jam superstitione noxia premerentur, ut illos deos couidebant sibi uoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
negatam ẽẽ licentiã ut cuiquã opꝓbriũ infli.¬
gerent romanoꝵ. cũ uideas cos nulli deorũ
peꝑcisse uestrorũ : Itane pluris tibi habenda
uisa est existimatio curiȩ ur̃ȩ quam capitolii. ĩmo
romȩ unius quã cęli totius. ut linguã maledicã
inciues tuos exerere poctȩ ctiã lege ꝓhiberent᷑.¬
& indeos tuos securi tanta conuicia nullo sena¬
tore. nullo censõre. nullo principe. nullo ponti¬
fice ꝓhibente iacularentur : indignũ uidelicet
fuit: ut plautus aut neuius publio & gneosci¬
pioni. aut cetilius marcocatoni maledicerent.
& dignũ fuit ut terentius uester. flagitio iouis

Expanded text:
negatam esse licentiam, ut cuiquam opprobrium inflinegatam esse licentiam, ut cuiquam opprobrium infligerent Romanorum, cum videas eos nulli deorum pepercisse vestrorum? Itane pluris tibi habenda visa est exisRomae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius M. Catoni malediceret, et dignum fuit, ut Ter
Abbreviated transcription (Latin):
illis illa. istis ista distribuant᷑ obscquia: cõpecea¬
tissime greci utrosq honore ducunt. & sacerdoits
ꝑ quos uictimȩ ministrant᷑. & scęnicos ꝑ quos
ludi exhibent᷑: ne uel omib dus suis si & ludi
om̃ib gratisunt uł qđ est indignius lis quos
bonos putant siludi abeis solis amant᷑: facere
conuincant᷑ in iuriam. At romani sicut in illa¬
de re puplica disputatione scipio gloriat᷑. ꝓbris
& iniurus poctarũ subiectã uitã famamq habere
noluerunt: capite etiã plectendũ sancientes. tale
carmen condere siquis auderet đ erga se quidẽ
satis honeste constituer̃. sed erga deos suos suꝑbe
& irreligiose: quos cũ scirent non solũ patienter
uerũ etiã libenter poctarũ ꝓbris maledictisq
lacerari. se potius quã illos huiuscemodi in iuriis
indignos eẽ duxer̃. seq abeis etiã lege munier̃:
illoꝵ autẽ ista. etiam sacris so lennitatib miscuer̃
Itane tandẽ scipio laudas. hanc poetis romanis

Expanded text:
illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. de republica disputatione Scipio gloriatur, probris et injuriis poetarum subjectam vitam famamque habere noluerunt, capite etiam plectendum sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et irreligiose: quos cum scirent non solum patienter, verum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari; se potius quam illos hujuscemodi injuriis indignos esse duxerunt, seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris solemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
talium fabularũ cõpositores. qui duodecim cabi¬
larum lege ꝓhibentur famã lȩdere ciuiũ. tam
ꝓbrosa indeos conuicia iaculantes. cur non ut
scenici habeant᷑ in honesti: Qua ratione rectũ est
ut poeticoꝵ figm̃torũ & ignominiosorũ deoꝵ
infament᷑ actores. honorentur auctores : Anforte
greco platoni potius palma danda .c̃. qui cũ
ratione formaret qualis. c̾e. ciuitas debeat. tãqͣm

Expanded text:
talium fabularum conpositores, qui duodecim tabularum lege prohibentur famam laedere ciuium, tam probrosa in deos conuicia iaculantes quur non ut scaenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? An forte Graeco Platoni potius palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis esse ciuitas debeat, tam
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno congruent̃. qui nec uitã ciuiũ laceran¬
dam lingius poetarũ & histrionũ subtrahere
ausi sunt: aquib cernebant deoꝵ uitã cisdẽ
ipsis diis uolentib & libentib carpi. & ipsos
homines ꝑ quos ista intheatris agebantur quȩ
numinib quib subditi erant grata eẽ cognoue.¬
rant: non solũ minime sꝑnendos inciuitate.
uerũ etiã maxime honorandos putarunt:
Quid enĩ causȩ re perire possent cur sacerdotes
honorarent. qͥa ꝑ eos uictimas dusacceptabiles
offerebant. & scęnicos ꝓbrosos haberent ꝑ quos
illam uoluptatẽ siue honorẽ dus exhiberi peten¬
tib & nisi ficret irascentib eorũ ad monitione
didicerant. cum presertim labeo quẽ huiuscemo¬
di rerũ pericissimũ pͣdicant. numina bona
anuminib malis ista etiã cultus diuersitate
distinguat: malos deos ꝓpiciari cedib & tristib
supplicationib asserat. bonos autẽ obsequus

Expanded text:
omnino congruenter, qui nec uitam ciuium laceranomnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis
Abbreviated transcription (Latin):
adtici interras satis idonca udeatur
Cum igitur greci taliũ numinũ seruos
ce sencissent: inter tot & tanta coꝵ theatrica
oppbria partendũ sibi apoctis null omodo putauer̃.
ul dus suis etiã sic consimilari appetentes. uel
metuentes ne honestiorẽ famã ipsi requirendo.
& eis se hoc modo p̃ferendo: illos ad iracundiã
prouocarent.
OHaNC conuenientiã ꝑtinet: qđ etiam scenicos
auctores earũdem fabularũ. non paruo ciui¬
tatis honore dignos existimarunt. Si quidẽ qđ
ineo quoq de repuplica libro cõmemoratur:
lescens tragędias actitauisset rem publicã capes¬
siuit: & aristodanũ tragicũ item auctorẽ. maxi.¬
mis de reb pacis ac belli: legatum ad philippũ¬
athenienses sȩpe miserunt. Nonenĩ consentancũ
putabat᷑. cum easdem artes eosdemq scęnicos
ludos etiam diis suis acceptos uiderent: illos per
quos agerent᷑. infamium loco ac numero depu.¬
tare. Hex greci turpit̾ quidẽ. sedsane dus suis

Expanded text:
aduci in terras satis idonea videatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum servos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica opprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putaverunt, vel diis suis etiam sic consimilari appetentes, vel metuentes ne honestiorem famam ipsi requirendo, et eis se hoc modo praeferendo, illos ad iracundiam provocarent. hanc conuenientiam pertinet, quod etiam scaenicos actores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, lescens tragoedias actitavisset, rem publicam capessivit, et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebAthenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis
Abbreviated transcription (Latin):
preciperent de cohibenda auaricia. ambitione
frangenda. luxuria refrenanda: ubi discerent
miscri. qđ discendũ ꝑsius increpat dicens.
Discite omiseri: & causas cognoscite rerũ. Iuid
sumus & quidnã uenturi gignim᷑: ordo: Auis datꝰ
aut metȩ qua mollis flexus & undȩ. Iuis modus¬

Expanded text:
praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modu
Abbreviated transcription (Latin):
referebat. Cum itaq corpus etiã nunc quibus dã
licet incarne corruptibili hanc erũnosã ducentib
uitã ita in plerisq motionib & affectionib exctra
usitatũ naturȩ modũ mirabilit̃ seruiat. quid causȩ
est ut non credamꝰ ante in oboedientiȩ peccatũ
corruptionisq suppliciũ ad ꝓpagandã ꝓlẽ sine
ulla libidine seriuire uoluntati humanȩ humana
membra potuisse: Donatus. ẽ. itaq homo sibi: quia
deseruit dm̃ Placendo sibi & in oboediens dõ: non
potuit oboedire nec sibi. Hinc eudentior miscria.
quia homo non uiuit ut uult: Namsi ut uellet
uiueret: bcatũ se putaret: sed nec sic tam̃ eẽt. si tur¬

Expanded text:
referebat. Cum itaque corpus etiam nunc quibusdam, referebat. Cum itaque corpus etiam nunc quibusdam, licet in carne corruptibili hanc aerumnosam ducentibus uitam, ita in plerisque motionibus et adfectionibus extra usitatum nest, vt non credamus ante inobedientie peccatum et corruptionis supplicium ad propagandam prolem sine vlla libidine seruire vomembra potuisse? Donatus est itaque homo sibi, quia deseruit Deum placendo sibi, et non oboediens Deo non potuit oboedire nec sibi. Hinc euidentior miseria, qua homo non uiuit ut uult. Nam si ut uellet uiueret, beatum se putaret; sed nec sic tamen esset, si tur
Abbreviated transcription (Latin):
dore ullo ita numerosos ꝓ arbitrio sonitus edunt: ut
ex illa etiam parte cantare uideant᷑. Ipse sũ exꝑtus:
sudare hominẽ solere cũ uellet. Notũ est quosdã
flere cũ uolunt: atq ubertĩ lacrimas fundere Lã
illud multo est incredibilius : qđ pleriq fr̃s memo.¬
ria recentissima exꝑti sunt. Presbit̃ fuit quidam
do ei placebat. rogabatur autẽ ut hoc faceret ab eis
qui rẽ mirabilẽ corã scire cupiebant: ad imitatas
quasi lam̃tantis cuius libet hominis uoces ita se
auferebat a sensib & iacebat simillimꝰ mortuo.
ut non solũ uellicantes atq pungentes minime
sentiret. sed aliquando eciãsi igne ureret᷑ ad mo.¬
to sine ullo doloris sensu. nisi post modũ ex uulne.¬
re. non autẽ obnitendo sed non sentiendo non moue¬
re corpus eo ꝓbaetur. qđ tanquã indefuncto nullus
inueniebat᷑ anhelitus. Hominũ tamen uoces si clariuꝰ
loquerent᷑: tanquã de longinquo se audire postea

Expanded text:
ore ullo ita numerosos pro arbitrio sonitus edunt, ut ore ullo ita numerosos pro arbitrio sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare uideantur. Ipse sum expertus sudare hominem solere, cum uellet. Notum est quosdam flere, cum uolunt, adque ubertim lacrimas fundere. Iam illud multo est incredibilius, quod plerique fratres memoria recentissima experti sunt. Presbyter fuit quidamdo ei placebat rogabatur autem ut hoc faceret ab eis, qui rem mirabilem coram scire cupiebant, ad imitatas quasi lamentantis cuiuslibet hominis uoces ita se auferebat a sensibus et iacebat simillimus mortuo, ut non solum uellicantes adque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam igne ureretur admoto sine ullo doloris sensu nisi postmodum ex uulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus eo probabatur, quod tamquam in defuncto nullus inueniebatur anhelitus; hominum tamen uoces, si - clarius loquerentur, tamquam de longinquo se audire postea
Abbreviated transcription (Latin):
sua in oboedientia ꝑdidit. Neq enĩ dõ difficile fuit sic
illum condere. ut in eius carne etiã illud ñ nisi eius
uoluntate moueret᷑: qđ nunc nisi libidine ñ mouct᷑
Nam& hominũ quorũdã naturas nouimꝰ multũ
cȩteris dispares. & ipsa raritate mirabiles: non nulla
ut uolunt de corpore facientiũ quȩ alii nullo modo
possunt. & audita uix credunt. Sunt enĩ qui & au-¬
res moueant: uł singulas uł ambas simul: Sunt
qui totã cesariem capite immoto quantũ capilli occu.¬
pant deponunt ad frontẽ: reuocantq cũ uolunt
Sunt qui eoꝵ quȩ deuorauerint: incredibilit̾ pluri.¬
ma & uaria paululũ precordus contrectatis: tanquã
de sacculo qđ placuerit integerrimũ ꝓferunt
Quidã uoces auiũ pecorũq & alioꝵ quorũlibet
hominũ sic imitant᷑ atq expͥmunt: ut nisi uideant᷑¬
omnino discerni ñ possint: Nonnulli ab imo sine pu.¬

Expanded text:
sua inoboedientia perdidit. Neque enim Deo difficile fuit sic sua inoboedientia perdidit. Neque enim Deo difficile fuit sic illum condere, ut in eius carne etiam illud non nisi eius uoluntate moueretur, quod nunc nisi libidine non mouetur. Nam et hominum quorundam naturas nouimus multum ceteris dispares et ipsa raritate mirabiles nonnulla ut uolunt de corpore facientium, quae alii nullo modo possunt et audita uix credunt. Sunt enim, qui et aures moueant uel singulas uel ambas simul. Sunt qui totam caesariem capite inmoto, quantum capilli occupant, deponunt ad frontem reuocantque cum uolunt. Sunt qui eorum quae uoratterint incredibiliter plurima et uaria paululum praecordiis contrectatis tamquam de sacculo quod placuerit integerimum proferunt. Quidam uoces auium pecorumque et aliorum quorumlibet hominum sic imitantur adque exprimunt, ut, nisi uideantur, discerni omnino non possint. Nonnulli ab imo sine put
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝓducimus & torquendo flectimꝰ. & constrin¬
gendo duramꝰ: sicut ea sunt quȩ in ore ac facie.
quantũ potest uoluntas mouet. Pulmones deniq
ipsi omniũ nisi medullarũ mollissimi uiscerũ &
obhoc antro pectoris cõmuniti ad sp̃m ducendũ
ac remittendũ uocẽq mittendã seu modifican¬
dam sicut folles fabroꝵ uł organoꝵ. flantis. res¬
pirantis. loquentis. clamantis. cantantis . seruiuiT
uoluntati. Omitto qđ animalib quibusdã natu¬
raliter inditũ est ut tegmen quo corpus omne
uestitur siqͥd in quocũq loco eius senserint abigen.¬
dũ. ibi tantũ moueant ubi sentiunt: nec solũ in¬
sidentes muscas. uerũetiã herentes hastas cutis
tremore discutiant. Nun quid qͥa id non potest
homo. ideo creator quib uoluit animantib dona.¬
ri non potuit: Sic ergo & ipse homo potuit oboe¬
dientiã etiã inferioꝵ habere membroꝵ: quam

Expanded text:
do producimus et torquendo flectimus et constrindo producimus et torquendo flectimus et constringendo duramus, sicut ea sunt, quae in ore ac facie, quantum potest, uoluntas mouet. Pulmones denique ipsi omnium, nisi medullarum, mollissimi uiscerum et ob hoc antro pectoris communiti, ad spiritum ducendum ac remittendum uocemque emittendam seu modificandam, sicut folles fabrorum uel organorum, flantis, respirantis, loquentis, clamantis, cantantis seruiunt uoluntati. Omitto quod animalibus quibusdam naturaliter inditum est, ut tegmen, quo corpus omne uestitur, si quid in quocumque loco eius senserint abigendum, ibi tantum moueant, ubi sentiunt, nec solum insidentes muscas, uerum etiam haerentes hastas cutis tremore discutiant. Numquid quia id non potest homo, ideo Creator quibus uoluit animantibus donare non potuit? Sic ergo et ipse homo potuit oboedientiam etiam inferiorum habere membrorum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
religiosus lector uł auditor ignoscit. donec infideli.¬
tatem refellã non de fide rerũ in exꝑtarũ. sed de
sensu exꝑtarũ argumentantẽ. Legit enĩ hȩc sine
offensione qui ñ exhorret apłm horrenda femina¬
rum flagitia reprehendentẽ. quȩ immutauerua
naturalẽ usũ in eũ usum qui est contra naturam.
precipue qͥa nos non dãnabilẽ obscenitatẽ nunc
sicut ille cõmemoramꝰ atq reprehendimꝰ: sed in ex¬
plicandis qͣntũ possumꝰ humanȩ generationis effec¬
tib. uerba tam̃ sicut ille obscena uitamus.
EMUINARET igitur ꝓlẽ uir. susciperet femina geni¬
talib membris: quando id opus eẽt & quantũ
opus eẽt uoluntate motis. non libidine c̃citatis.
Neq enĩ ea sola mẽbra mouemꝰ ad nutũ quȩ com¬
pactis articulata sunt ossib. sicut manus & pedes
& digitos. uerũ etiã illa quȩ mollib remissa sunt
neruis. cũ uolumꝰ mouemꝰ agitando & porrigen¬

Expanded text:
religiosus lector vel auditor ignoscit, donec infidelireligiosus lector vel auditor ignoscit, donec infidelitatem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret Apostolum horrenda feminarum flagitia reprehendentem, quae immutaverunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non damnabilem obscenitatem nunc, sicut ille, commemoramus adque reprehendimus, sed in explicandis, quantum possumus, humanae generationis effectibus uerba tamen, sicut ille, obscena uitamus.Seminaret igitur prolem uir, susciperet femina genitalibus membris, quando id opus esset et quantum opus esset, uoluntate motis, non libidine concitatis. Neque enim ea sola membra mouemus ad nutum, quae conpactis articulata sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, uerum etiam illa, quae mollibus remissa sunt neruis, cum uolumus, mouemus agitando et porrigen
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã ꝓculdubio nisi culpabilis in oboedientia
poenali in oboedientia plecteretur: in paradyso
nuptiȩ non haberent: sed uoluntati mẽbra ut ce
tera ita cuncta seruirent. Ita genitale aliũi uas
in hoc opus creatum seminaret. ut nunc eter rã
manus & qđ modo de hac re nob̃ uolentib dili.¬
gentius disputare uerecundia resistit & cõpellit
ueniam honore p̃fato a pudicis aurib poscere. cur
id fieret nulla causa eẽt: sed in om̃ia. quȩ de hui¬
usmodi mẽbris sensũ cogitantis attingerent sine
ullo timore obscenitatis liber sermo ferret᷑. nec ipsa
uerba essent quȩ uocarent᷑ obscena. sed quicqͥd inde
diceretur tã honestum eẽt: quam de aliis quibus
loquimur corporis partib. Quisqͥs ergo ad has
litteras impudicus accedit: culpã refugiat ñ naturã.
facta denotet suȩ turpitudinis. non uerba nostre
necessitatis: in quib michi facillime pudicus et

Expanded text:
gentiam, procul dubio nisi culpabilis inobedientia gentiam, procul dubio nisi culpabilis inobedientia poenali inobedientia plecteretur, in paradiso nuptiae non haberent, sed voluntati membra illa, ut caetera cuncta, servirent. Ita genitale arvum vas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus. Et quod modo de hac re nobis volentibus diligentius disputare, verecundia resistit, et compellit eniam honore praefato a pudicis auribus poscere, cur id fieret nulla causa esset: sed in omnia quae de hujusmodi membris sensum cogitantis attingerent, sine ullo timore obscenitatis liber sermo ferretur: nec ipsa verba essent, quae vocarentur obscena; sed quidquid inde diceretur, tam honestum esset, quam de aliis cum loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras impudicus accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non verba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et