comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di ut cuius instinctu scriptist
gere quia signatus est: Nullusq
ueniri potuit nisileo de tribu
uda quem signauit ds̃ pater qui
eus possec reserare misteria
quntomagis in explanatione osee
ꝯphetȩ orandus ẽ dñs & cũpetro
dicendũ e disere nobis parabolã
istam presertim cũ obscuritatẽ
udumꝰs infine testetur ipse
quiscripsit. quis sãpiens & intel¬
liget ista & intelligens cognos¬
ce ea : Quodnon ꝓinpos sibili.
sed ꝓdifficili debemus accipe¬
re: iuxta illud e uangelii: Quis
pitas est seruus fidelis & prudens
quem constituit dñs suꝑ fa miliã
suam: quis enĩ non ftatim infron¬
te libri scanda lizetur. &
dicatꝰ ose e primus ominiũ pro¬
phetarũ meritricẽ accipere
iubetur uxorem & non contra¬
dicit. Non saltĩ nolle se simulat:
ut rem turpem facere uideat᷑
inuitus: sed exequitur laetus
imperium: quasi opta uerit.
quasi multo tempore eum pu¬
dicitiae uacasse peniteat:
Cũ honestiora & absq: peccato
gerimus: Morses mitait ur

Expanded text:
ventu, ut cujus instinctu scripti sulegere, quia signatus est, nullusque inveniri potuit, nisi leo de tribu Juda, quem signavit Deus Pater, qui ejus posset reserare mysteria: quanto magis in explanatione Osee prophetae orandus est Dominus, et cum Petro dicendum: Edissere nobis parabolam istam . Praesertim cum obscuritatem voluminis in fine testetur ipse, qui scripsit: Quis sapiens et intelliget ista, intelligens et cognoscet ea ? Quod non pro impossibili, sed pro difficili debemus accipere, juxta illud Evangelii: Quis putas est servus fidelis et prudens quem constituit Dominus super familiam suam ? Quis enim non statim in fronte libri scandalizetur, et dicat: Osee primus omnium prophetarum meretricem accipere jubetur uxorem, et non contradicit? Non saltem nolle se simulat, ut rem turpem facere videatur invitus; sed exsequitur laetus imperium, quasi optaverit, quasi multo tempore eum pudicitiae vacasse poeniteat: cum honestiora et absque peccato gerimus. Moyses mittitur
Abbreviated transcription (Latin):
manu angłi eius: Quid signifi¬
c& onus id est pondus. qđ haebra¬
dicitur. uel quid ahaiaia id est
terpretes transtulerunt: in aluis
prophetis diximus Nam &
naum scribit : Onus niniue lib
uisionis naum elchesei Et abbacuo
Onus quod uidit abbacuc ꝓpheta
Et racharias Onus uerbi dni in
terra adrabe: & damasci reqͥer
eius: Etrursum in consequentib
Onus uerb dñi suꝑ isrł Illa ittq
simus explanatione conteniti :
& nunc boc tantũ dicamꝰ: qđ pondus
uerbi dñi adisł siue utl xxdicunt
suꝑ isrł: graue quidem sit quia ponđ
appellatũr : sed consolationis aliqͥd
Aliud est enĩ quando uerbi gratici
adillũ uel illum scribimꝰ : aliud
quando contra illũ & illum : Quia
ĩ altero pars: amitiae: in altero
inimiticiarum aꝑta confessio est
Sciendumq: qđ abducto incapti¬
uitate isrł id est decem tribubus:
indifferenter pristino nomine¬
hae due trib iudas & beniamin
appellentur isrł: Quod autẽ di¬

Expanded text:
manu angeli ejus. Quid signifimanu angeli ejus. Quid significet onus, id est, pondus, quod Hebradicitur, vel quid λῆμμα, id est,terpretes transtulerunt, in aliis prophetis diximus. Nam et Naum scribit: Onus Ninive: liber Visionis Naum Elcesaei . Et Abacuc: Onus quod vidit Abacuc propheta . Et Zacharias: Onus verbi Domini in terra Adrach, et Damasci requiei ejus . Et rursum in consequentibus: Onus verbi Domini super Israel. Illa itaque simus explanatione 943 contenti: et nunc hoc tantum dicamus, quod pondus verbi Domini ad Israel, sive, ut LXX dicunt, super Israel, grave quidem sit, quia pondus appellatur, sed consolationis aliquid Aliud est enim quando, verbi gratia, ad illum vel illum scribimus, aliud quando contra illum et illum: quia in altero pars amicitiae, in altero inimicitiarum aperta confessio est. Sciendumque quod abducto in captivitatem Israel, id est, decem tribubus, indifferenter pristino nomine, et duae tribus Juda et Benjamin appellentur Israel. Quod autem di
Abbreviated transcription (Latin):
ander. non tam sanguine quam
religione concordes. nesusceptum
opus dimitterem ꝓphetarũ. &exma¬
ordina io uobis labore sudarẽ:
breuiter in prohemio sum locutus
ut exponens uerba malachi. pri¬
mũ iuxta haebraicam ueriateri.
dein iuxta lxx inter pretes: orati¬
onũ ur̃arum fultus auxilio: dis¬
serem quae sequuntur: Scripsit
in brnc librum origenis tria uo¬
lumina: sed historiãm omni no
nontetigit Et more suo totus is
allegoriae interpretatione uersatus est:
nullam ezrae faciens mentionem.
sed angłm putans fuisse qui scripsit:
Scđm illud qđ de iohanne legimus:
E ecc ego mitto angłm meum̃: Ante fa¬
ciem tuam: Quod nos omnino non
ixcipimꝰ: ne animarũ incalo ruinas
suscipere compellamur: Alios com¬
mentarios in hunc ꝓphetã legis se
me nescio: excepto apollinaris
breui libello: cuius non tam iN¬
terpretatio: quam interp̃tationis
puncta dicenda sunt.:
inmanu malachi lxx:
Asuptio uerbi dñi suꝑ isrł: IN

Expanded text:
ander, non tam sanguine, quam ander, non tam sanguine, quam religione concordes, ne susceptum opus dimitterem prophetarum, et extraordinario vobis labore sudarem, breviter in Prooemio sum locutus: ut proponens verba Malachi, primum juxta Hebraicam veritatem, deinde juxta LXX interpretes, orationum vestrarum fultus auxilio, edisseram quae sequuntur. Scripsit in hunc librum Origenes tria volumina; sed historiam omnino non tetigit, et more suo totus in allegoriae interpretatione versatus est, nullam  Al. non ullam Ezrae faciens mentionem; sed angelum putans fuisse qui scripsit, secundum illud quod de Joanne legimus: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam . Quod nos omnino non recipimus, ne animarum de coelo ruinas suscipere compellamur. Alios commentarios in hunc prophetam legisse me nescio: excepto Apollinaris brevi libello, cujus non tam interpretatio quam interpretationis puncta dicenda sunt. Iin manu Malachi. LXX: Assumptio verbi Domini super Israel, in
Abbreviated transcription (Latin):
angls dñi exercituum est: Tempꝰ
tultis non habent: eorũ eẽ cre¬
dendos : quorũ priores psalmi
nominib prenotati sunt Igit᷑
& malachim idest etras. post
aggeum & zachariam qui sub
dario ꝓphetauerunt fuisse cre¬
dendus est: & ꝓpt̃ ea titulũ non
habere: quia liber ꝓtitulo sit:
In quo discimꝰ: quod in regno ardax¬
ersis regis ꝑsarũ. etras filius sara e
& ceterorum usq ad eum locũ ubi
dicitur filius finces. filius eleazar
filius aaron sacerdotis: ab initio as¬
cenderit de babylone : & dederit ei
rex scđm manũ dñi dĩ sui omnẽ
petitionẽ eius: A scenderintq
cũ illo defiliis isrł. & de filiis sa¬
cerdotũ. & defiliis leuitarũ. & de
cantorib: & de ianitorib: & de nachi¬
naoeis in bierł anno septimo artuxersis
regis: & uenerint inhierł : mense
quinto ipse est annus septimus
regis quia inprimo die mensis bͥmi
coepit ascendere debabilone: &
inprimo mensis quinti uenit in

Expanded text:
angelus Domini exercituum est . Tempuangelus Domini exercituum est . Temputulos non frabent, eorum esse credendos, quorum priores psalmi nominibus praenotati sunt. Igitur et Malachi, id est, Ezras, post Aggaeum et Zachariam, qui sub Dario prophetaverunt, fuisse credendus est. Et propterea titulum non habere, quia liber ejus pro titulo sit: in quo discimus, quod in regno Artaxerxis regis Persarum, Ezras filius Saraiae, et caeterorum, usque ad eum locum ubi dicitur: Filius Phinees, filii Eleazar, filii Aaron sacerdotis; ab initio ascenderit de Babylone, et dederit ei rex secundum manum Domini Dei sui, omnem petitionem ejus: ascenderintque cum illo de filiis Israel, et de filiis sacerdotum, et de filiis Levitarum, et de cantoribus, et de janitoribus, et de Nathineis in Jerusalem, anno septimo Artaxerxis regis, et venerint in Jerusalem mense quinto: ipse est annus septimus regis, quia in primo die mensis primi coepit ascendere de Babylone, et in primo mensis quinti venit in
Abbreviated transcription (Latin):
LTIMUM DUO DECIM
interpretari uolumus: cuius
nomen lxx transtulerunt angłs
eius : dicentes: Assumptio uerbi
dñi suꝑ isrł : in manu angłi eius:
Proquo in habrao legitur malachim:
qđ rectius expressius dicitur
angłs. id est nuntius nis: Nec pu¬
tandum est iuxta quorumdam
ut israheli quae adnõ sunt mandata
loqueretur: Si enĩ interpretanda suN
nomina. & exnomiinibus non spiri¬
talis intelligentia sed historiae ordo
texendum ẽst: ergo &osec qui
saluator dicitur: & iohel qui in¬
terpretatur dñs ds̃ siue incipiens :
&ccteri ꝓphete non erunt homines:
sed uel angłi uel dñs atq salua¬
tor: quia hoc corũ nonnina re¬
sonent: Deniq exceptis septua¬
ginta. alii inter pretes nomen
malachi ita ut in haebreo legitur
transtuler̃: Malachim autem.
habrai etram aestimant sacerdo¬
tem: Quia oma qua in libro il¬
lius continent᷑: & iam hic ꝓpheta
cõmemorat dicens Labia sticer¬
dotis custodient scientiam: & le¬
gem requirent exore eius : quia

Expanded text:
ltimum duodecim interpretari volumus, cujus nomen LXX transtulerunt, Angelus ejus, dicentes: Assumptio verbi Domini super Israel in manu Angeli ejus: pro quo in Hebraeo legitur MALACHI  , quod rectius et expressius dicitur, Angelus, id est nuntius meus. Nec putandum est, juxta quorumdam ut Israeli quae a Domino sunt mandata, loqueretur. Si enim interpretanda sunt nomina, et ex nominibus non spiritualis intelligentia, sed historiae ordo texendus est: ergo et Osee, qui salvator dicitur, et Joel qui interpretatur Dominus Deus, sive incipiens, et caeteri prophetae non erunt homines; sed vel angeli, vel Dominus atque Salvator, quia hoc eorum nomina resonant. Denique exceptis Septuaginta, alii interpretes nomen MALACHI ita ut in Hebraeo legitur, transtulerunt. Malachi autem Hebraei Ezram aestimant sacerdotem, quia omnia quae in libro illius continentur, etiam hic propheta commemorat, dicens: Labia sacerdotis custodient scientiam, et Legem requirent ex ore ejus, quid
Abbreviated transcription (Latin):
casulis & in ruinis urbis antique :
altare tantũ extruxerant: Non eius¬
dem głae cuius pristinam fuerat:
&putabant de cẽ religionis scĩ moniã :
quia deerat adificationis ambitio.
Tenues lincas duximꝰ: quib in pri¬
menda est explanatio spiritalis
Corripit sermo diuinus ep̃os atq pres¬
biteros. &diacones neglegentes: siue
qm genus sacerdotale & regale sumꝰ
Oñs q̃ui baptizati in xp̃m sumus.

Expanded text:
casulis, et in ruinis urbis antiquae, casulis, et in ruinis urbis antiquae, altare tantum exstruxerant, non ejusdem gloriae, cujus pristinum fuerat, et putabant deesse religionis sanctimoniam, quia deerat aedificationis ambitio. Tenues lineas duximus, quibus imprimenda est explanatio spiritualis. Corripit sermo divinus episcopos, atque presbyteros et diaconos negligentes, sive quoniam genus sacerdotale et regale sumus, omnes qui baptizati in Chris
Abbreviated transcription (Latin):
mus: quia in haebraico non habetur : &
de sequentib additum est: Aduos
igitur osacerdotes. qui despicitis nom̃
meum: iste sermo dirigitur: qui re¬
uersi debabylone. metũ preteritae ser¬
uitutis debueratis addm̃ plena mente
conuerti Et non solum boc non facitis.
sed imitantes cara suꝑbis contra dm̃
uocib respondentis : sciscitamini abeo
quẽ occultti non fallunt: & dicitis:
In quo despeximus nomen cuum: ut
dis simulationis inpudentiam: uulnus
conscientia procegatis: Uultis ergo
scire in quo despicitis nomen meum:
offercis suꝑ altare meum panem
pollutũ: Panes uidelic& proposi¬
tionis: quos iuxta tradictiones ha¬
braicas ipsi serere: ipsi metere : ipsi
molere : ipsi coquere debebatis Et
nunc sumitis quoscumq demedio.
& uoce temeraria respondetis. &dicitis:
In quo polluimꝰ eos siuete  dum enĩ
sacramenta uolantur: uiolatur¬
ipse cuius sunt sacramenta: Floc
pretari: qđ reuersi debabylone. nec¬
dum templo aediftcato manentes in

Expanded text:
Hebraico non habetur, et de sequentibus additum est. Ad vos, igitur, o sacerdotes, qui despicitis nomen meum, iste sermo dirigitur: qui reversi de Babylone, metu praeteritae servitutis, debueratis ad Dominum plena mente converti: et non solum hoc non facitis, sed imitantes Cain, superbis contra Deum vocibus respondentes, sciscitamini ab eo quem occulta non fallunt, et dicitur: In quo despeximus nomen tuum ? ut dissimulationis impudentia, vulnus conscientiae protegatis. Vultis ergo scire in quo despexeritis nomen meum? Offertis super altare meum panem pollutum: panes videlicet propositionis, quos juxta traditiones Hebraicas, ipsi serere, ipsi demetere, ipsi molere, ipsi coquere debebatis: et nunc sumitis quoscumque de medio, et voce temeraria respondetis, et dicitis, in quo polluimus eos, sive te? Dum enim sacramenta violantur, ipse cujus sunt sacramenta violatpretari: Quod reversi de Babylone, necdum templo aedificato, manentes in
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i uultis facere: In bonã partem
filios legimus: ut filios dĩ: Quot¬
quot autẽ cum receperunt: dedit eis
potestaitem filios dĩ fieri Et filios
sapientir: euangłio proclamante:
Lustificata est sapientia a filiis suis:¬
Amen amen dico uobis: potens est
ds̃ de lapidib istis suscitare filios
abraha Et filios apłi: Filioli mei.
quos iterũ parturio: donec xp̃s for¬
metur in uobis Et multa istius modi:
Filius ergo honorificat patr̃e siue dari¬
ficat: iuxta illud qđ scriptim est Sic
luceat lux urã coram hominibus: ut
uideant ur̃a oꝑa: &glorificent pa¬
trem ur̃m qui est incaelis: Scruus
quoq honorat dñm suum: noN
eadem caritate qua filius: sed anoRi¬
nor subauditur honorat filius patrẽ.
seruus dnm̃ suum: Et tamen ds̃ omp̃s
sciens differentiam filii & serui: afilio
głam aseruo timorem expetit: Prin¬
cipium enĩ sapientia timor dni Ut
de cimore seruorũ: afiliorũ glam tran¬

Expanded text:
vestri vultis facere . In bonam partem vestri vultis facere . In bonam partem filios legimus, ut filios Dei: Quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Et filios sapientiae, Evangelio proclamante: Justificata est sapientia, a filiis suisAmen amen dico vobis, potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Et filios Apostoli: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis , et multa istiusmodi. Filius ergo honorat, sive clarificat patrem, juxta illud quod scriptum est: Sic luceat lux vestra coram hominibus: ut videant vestra opera, et glorificent Patrem vestrum qui est in coelis . Servus quoque honorat dominum suum non eadem charitate qua filius; sed ἀπὸ κοινοῦ subauditur, honorat filius patrem, servus dominum suum; et tamen Deus omnipotens sciens differentiam filii et servi, et a filio gloriam, a servo timorem expetit: Principium enim sapientiae timor Domini , ut de timore servorum, 948 ad filiorum gloriam tran
Abbreviated transcription (Latin):
cuum ut filius tuus clarific& te:
apud gretos aozCON legitur. idẽ
glorificat: Quem locũ p̃leriq la¬
anorum : honorifica interpretati
sunt: Simulq consideremus: qđ
uertitur: Qui autẽ sp̃m seruitutis.
intimorem : dĩ seruus efficitur:
Uult itaq primũ ds̃ ut filii eiussimꝰ
& bonũ uoluntariae faciamus: si hoc
consequi uolumus. ut saltim seruos
nos habeat: & a malis ꝑ sup¬
plicorum formidinem rece¬
damus Legimus in ma lam
par tem filios Eramus filii
ire: & filii gehennȩ Quos
pha ris ei mare terrisq circui¬
is: dignos genuere tormentis Et
iudas p̃rodĩtor. filius ꝑditionis ap¬
pellatur : Et in octo gesimo octauo
psalmo: dedño scribitur: Filius ini¬
quitatis non appon& nocere ei: IN
ste quoq filii fornicationis uocantur.
qui sunt dematre meretrice genera¬
ti: Dequa scriptũ est: Fornicata ẽ.
mater ur̃a: Et in euangelio filii di¬
loliꝰ suggillantur: Vos depatre¬
diabolo estis nati: & desideria patris

Expanded text:
 ut Filius tuus clarificet te , apud Graecos δόξασον legitur, id est, glorifica. Quem locum plerique Latinorum honorifica, interpretati sunt. Simulque consideremus, quod vertitur: qui autem spiritum servitutis in timorem, Dei servus efficitur . Vult itaque primum Deus, ut filii ejus simus, et bonum voluntate faciamus: si hoc consequi volumus, ut saltem servos nos habeat, et a malis per suppliciorum formidinem recedamus. Legimus in malam partem filios: Eramus filii irae, et filii gehennae , quos Pharisaei, mari terrisque circuitis, dignos genuere tormentis . Et Judas proditor, filius perditionis appellatur ; et in octogesimo octavo psalmo de Domino scribitur: Filius iniquitatis non apponet nocere ei . In Osee quoque filii fornicationis vocantur, qui sunt de matre meretrice generati, de qua scriptum est: Fornicata est mater vestra . Et in Evangelio Judaei filii diaboli sugillantur: Vos de patrediabolo nati estis, et desideria patris
Abbreviated transcription (Latin):
nec dum templũ aedificauerant:
nec muros extruxerant ciuitacis:
&nihilominus inpeccatis pristinis
ꝑmanebant : dm̃ nec amore nei
timore uenerantes Quod autẽ
głam diximꝰ uel honorem: &capud
grecos ao gc̃i: & apud haebreos

Expanded text:
necdum templum aedificaverant, necdum templum aedificaverant, nec muros exstruxerant civitatis, et nihilominus in peccatis pristinis permanebant, Deum nec amore, nec timore venerantes. Quod autem gloriam diximus, vel honorem, et apud Graecos δόξα, et apud Hebraeos
Abbreviated transcription (Latin):
spitunt dm̃: Porro dilectio & odiũ
dĩ.: uel expresentia nascitur futurorũ :
uel exoꝑib Alioquin nouimus
qđ om̃a ds̃ diligat : nec quicquam
corum oderit quatreauit: sed ꝓpͥae
eos sua uindicat caritati: qui uitio¬
rum bostes sunt : & rebelles Et
econtrario illos odit: qui adõ des¬
tructa: cupiunt rursus exponere:
dicitur: ut flere. ut dolere. ut irasci:
Ut quando audimus odium eius in
malos: ea qua dñm intelligimus
gła mea. Et si dñs egosum : ubi ẽ
timor m̃s: dicit dñs omp̃s: Licet
priusquam nasceremini in iacob.
quasi filios amare uos cocperim:
tamen eligite quome uocabulo no¬
minetis: Aut pater sum ur̃: aut
dñs Si pater: debitũ patri hono¬
rem reddite: & dignam parentis
offerte pietatem: Et si dñs. cur me
contempnitis. cur dñm nontimetis.
Loquitur autẽ ad eos qui sub zorobibel
& iħu filio iosedec & etra sacenlote.
& neemia decaptiuittite babylonia
sunt reuersi: extructoq altari:

Expanded text:
spiciunt Deum . Porro dilectio et odium spiciunt Deum . Porro dilectio et odium Dei vel ex praescientia nascitur futurorum, vel ex operibus: alioquin novimus quod omnia Deus diligat, nec quidquam eorum oderit quae creavit; sed proprie eos suae vindicet charitati, qui vitiorum hostes sunt et rebelles. Et econtrario illos odit, qui a Deo destructa cupiunt rursum exstruere. dicitur: ut flere, ut dolere, ut irasci: ut quando audimus odium ejus in malos, ea quae Deum intelligimus gloria mea? Et si dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus omnipotens. Licet priusquam nasceremini, in Jacob quasi filios amare vos coeperim: tamen eligite quo me vocabulo nominetis, aut pater sum vester, aut dominus. Si pater, debitum patri honorem reddite, et dignam parente offerte pietatem. Si dominus, cur me contemnitis? cur dominum non timetis? Loquitur autem ad eos qui sub Zorobabel et Jesu filio Josedec, et Ezra sacerdote, et Neemia, de captivitate Babylonia sunt reversi , exstructoque altari,
Abbreviated transcription (Latin):
dilettionis cius inse scire rationem:
Dnis que respondit: Esau & iacob deuna
strrpe generatos hoc ẽ uitia atq uir¬
tutes ex uno cordis fonte ꝓcedere :
dum ex arbitrii libertate : in utrãq
partem ut uolumus declinamus:
Sed priora nascuntur uitia ꝑ ĩ fantiam
purritiam iuuentutẽ: qua postea
axtas firmior corripit: atq supplantat:
Maior fr̃ hispidus ẽ. & sanguinarius:
uenationib siluis & besti ĩs delectatur
Minor lenis & simplex: &innocenter
habitans domũ: Ds̃ fines idumeae.
hoc ẽ terrenȩ & sanguinariae ponit in
solitudinẽ: & nihil deterra crescere
sinit : & eẽ ꝑpetuum: Quod si iN¬
pudens malitia ea qua sunt dĩ sermo¬
ne destructa. rursum xdificare nittit᷑:
dñs se eorũ quae instaurcintur auitus :
aduersarium ꝓfitetur: Et postquã
fuerit᷑ hostilaun t̾minorũ cuncta
subuersa: tunc oculos uidere israbxelis:
& scos quosq dicere: Magnificetur
dnis interminis corũ: qui mente con¬

Expanded text:
dilectionis ejus in se scire rationem. dilectionis ejus in se scire rationem. Dominusque respondit, Esau et Jacob de una stirpe generatos, hoc est, vitia atque virtutes ex uno cordis fonte procedere: dum ex arbitrii libertate in utramque partem ut volumus, declinamus; sed priora nascuntur vitia per infantiam, pueritiam, juventutem, quae postea aetas firmior corripit atque supplantat. Major frater hispidus est et sanguinarius : 946 venationibus, silvis et bestiis delectatur. Minor levis et simplex, et innocenter habitans domum. Deus fines Idumaeae, hoc est, terrenae et sanguinariae ponit in solitudinem, et nihil de terra crescere sinit et esse perpetuum. Quod si impudens malitia ea quae sunt Dei sermone destructa, rursum aedificare nitatur, Dominus se eorum quae instaurantur a vitiis, adversarium profitetur. Et postquam fuerint hostilium terminorum cuncta subversa: tunc oculos possumus videre Israelis, et sanctos quosque dicere: Magnificetur Dominus in terminis eorum, qui mente con
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ : &urbes feci cẽ descitas : & aserpentib
atq bestus obtineri: Si autẽ dixerit edom
hocc̃. esau. destructi quidem sumus ad
illis aedificantib ego destruam: & iram
meam xt̃nam : corũ uastitas ad ꝓbabit:
O dium igitur esau reb ostendi: amorẽ
autẽ in uos hoc ẽ. in iacob: sequentibus
ad probabo: Illis destructis. & redactis
adsolitudinem: uidebunt oculi ur̃i :
& dicetis: Magnificetur dñs suꝑ termi¬
nũ isrł: Et ex conparcitione malorum.
quae fr̃ ur̃ patitur : dĩ in uos beneficia
sentiatis: ludai falso sibi blandiunt᷑
edom romanos sub isrł inconsum ma¬
tione mundi futuros: quo destructo
romano imꝑio. hoc ẽ idumeo: regnũ
orbis ueniat adiudaeos: Haet ꝓut
potuimꝰ. historiae fundamenta iacien¬
tes : locuti sumus : Nunc ueniamus:
adintelligentiam spirittilẽ : Isrł uir
uel sensus cernens dm̃: siue ut ego
rectissimus dĩ diligit᷑ adnõ: & uult

Expanded text:
dinem; et urbes feci esse desertas, et a serpentibus dinem; et urbes feci esse desertas, et a serpentibus atque bestiis obtineri . Si autem dixerit Edom, hoc est Esau: destructi quidem sumus ad illis aedificantibus ego destruam, et iram meam aeterna eorum vastitas approbabit . Odium igitur in Esau rebus ostendi; amorem autem in vos, hoc est in Jacob, sequentibus approbabo, illis destructis et redactis ad solitudinem. Videbunt oculi vestri, et dicetis: Magnificetur Dominus super terminum Israel; et ex comparatione malorum quae frater vester patitur, Dei in vos beneficia sentietis. Judaei falso sibi blandiuntur, Edom Romanos et Israel in consummatione mundi se prophetari: quod destructo Romano imperio, hoc est, Idumaeo, regnum orbis veniat ad Judaeos. Haec prout potuimus, historiae fundamenta jacientes, locuti sumus: nunc veniamus ad intelligentiam spiritualem. Israel, vir, vel sensus cernens Deum, sive ut ego rectissimus Dei, diligitur a Domino, et vult
Abbreviated transcription (Latin):
nabula ur̃a tracttibo. antequã nasce¬
remini. Immo priusquã rebecca esau
& icicob utero suo funder& : in iacob uos
dilexi : inesau idumeos odio habui:
Quem locũ : apłs paulus mrstica dispri¬
tatione euentilans : scribit ad romanos :
duo panter testimonia degenesi mala
concubitu: habens isaac patrem nr̃m:
Nam cũ nondum nata essent aut aliquit
egissent boni uel mali. ut scđ̾m electio¬
nem ꝓpositũ dĩ maneat :. non exoꝑibus
sed ex uocante dictum ẽ ei: Quia maior
serui& minori: Sicut scriptũ est: lacob
dilexi: esau autem odio habui Hoc
enĩ qđ dicitur sicut scriptũ ẽ: & ad gene¬
seos librũ: & ad ꝓphetam malachim
refertur: Et non solum Ait dilexi iacob
ante quã nasceretur. & odio habui esau
priusquã ex matris utero funderetur:
sed inposteros corũ amorẽ meum ⁊ odiũ
conseruaui : Odium inesau: cuius mon¬
ces qui appellantur seir̃ redegi in solitu¬

Expanded text:
nabula vestra tractabo, antequam nascenabula vestra tractabo, antequam nasceremini, immo priusquam Rebecca Esau et Jacob utero suo funderet : in Jacob vos dilexi: in Esau Idumaeos odio habui. Quem locum apostolus Paulus mystica disputatione eventilans, scribit ad Romanos, duo pariter testimonia de 945 Genesi Malacconcubitu habens Isaac patris nostri. Nam cum nondum nati essent, aut aliquid egissent boni vel mali, ut secundum electionem propositum Dei maneat: non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei: quia major serviet minori, sicut scriptum est: Jacob dilexi, enim quod dicitur, sicut scriptum est, et ad Geneseos librum , et ad prophetam Malachiam refertur: non solum ait dilexi Jacob antequam nasceretur, et odio habui Esau priusquam ex matris utero funderetur, sed in posteros eorum amorem meum et odium conservavi; odium in Esau, cujus montes qui appellantur Seir redegi in solitu
Abbreviated transcription (Latin):
iacob dicit dns : & dilexi iacob ẽsau
autem odio habui: Et posui cemnin&s
eius in desolationẽ : & hereditatẽ eiuis
indonaria deserti: Quia dicit idumta
destructi sumus: reuertam & reaedifi¬
camus deserta Haec dicit dñs omps:
Ipsi aedificabuÑ: & ego destruam. Et
uocabunt᷑ eis termini iniquitatis. &
popłs suꝑquem p̃paratus est dns us
in aeternũ : &oculi ur̃ĩ uidebunt : &
uos dicetis: Magnificatus est dns:
suꝑ terminos isrł Isrł hoc est iudas
adquẽ solebat fieri uerbũ dĩ & uisio
dñi : onus eiꝰ & pondus suppliciorum
grauissimum portare compellitus.
ut grauiora peccata deponat: & sen¬
tiat ꝑtormenta que non sensit per
beneficia: Et nepoena in suos uideat᷑
in iusta: sub iecit dñs: Dilexi uos:
Quem eñ diluigit dns corripit: castigat
autem omnem filium quẽ recpit: Et
dicendo dilexi: presens negat dum pre¬
aritũ confitetur: Alliq respondent te¬
meritate quapeccant: obliti beneficiorũ
babyloma captiuitate uenistis. incu¬

Expanded text:
b, Esau autem odio habui: et posui terminos ejus in desolationem, et haereditatem ejus in domata deserti. Quia dicet Idumaea, destructa est: revertamur et reaedificemus deserta. Haec dicit Dominus omnipotens: Ipsi aedificabunt, et ego destruam: et vocabuntur eis termini iniquitatis, et populus super quem praeparatus est Dominus usque in aeternum. Et oculi vestri videbunt, et vos dicetis: super terminos Israel. Israel, hoc est, Judas, ad quem solebat fieri verbum Dei et visio Domini, onus ejus et pondus suppliciorum gravissimum portare compellitur, ut graviora peccata deponat, et sentiat per tormenta, quae non sensit per beneficia. Et ne poena in suos videatur injusta, subjicit Dominus: Dilexi vos: Quem enim diligit Dominus corripit: castigat autem omnem filium quem recipit : Et dicendo dilexi, praesens negat, dum praeteritum confitetur. Illique respondent temeritate qua peccant, obliti beneficiorum Babylonia captivitate venistis, incu
Abbreviated transcription (Latin):
untur decorde. homicidia. ad ul.
est. Qui hab& aures audiendi:
audiat: N. Dilexi uos dicit dñs
Et dixistis: Inquo dilexistinos:
Non ne fr̃ erat esau iacob dicit dñs:¬
& dilexi ia cob: esau autẽ odio habui:
Et posui seir montes eius insolitudinẽ
& hereditatẽ eius indracones deserti.
sed reuertentes adificabimus quae de¬
serta sunt: hat dicit dñs exercituum:
Isti aedificabunt: & ego destruam: Et
uocabuntur terminĩ impietatis: &
populus cui iratus est dñs usq insem
piternũ: Et oculi nr̃i uidebunt &uos
dicetis Magnificetur dñs. suꝑ t̃minos¬

Expanded text:
untur de corde, homicidia, adulteruntur de corde, homicidia, adulterest: Qui habet aures audiendi, audiat Dilexi vos, dicit Dominus. Et dixistis, in quo dilexisti nos? Nonne fret dilexi Jacob, Esau autem odio habui? Et posui Seir montes ejus in solitudinem, et haereditatem ejus in dracones deserti. sed revertentes aedificabimus quae destructa sunt: Haec dicit Dominus exercituum: Isti aedificabunt, et ego destruam et vocabuntur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus usque in aeternum. Et oculi vestri videbunt, et vos dicetis: Magnificetur Dominus super termin
Abbreviated transcription (Latin):
& pilatus lauare conatus est.: ne
iudaeorũ blasphemus consentir& :
dequib psalmista lxtatur dicens:
Suꝑ aquas refectionis : educcauit me:
De hac aqua: ꝑ prophetã dñs pol¬
lrꝰ etur: Asꝑgam uos aqua mun¬
dissima: Qui autẽ peccator est. &¬
in ebriatur calice babilonio: dicitur
deeo: Spinae nascuntur. in manu
ebriosi: Ponite suꝑ corda ur̃a: hoc
in haebraico non habet᷑: sed puto
deaggeo additum: in quo legimus:
ꝓphetȩ. siue prohemium: dupli¬
citer accipiendum: Ponite super
corda ur̃a : Idest anim aduertite:
& considerate: Id qđ supra dictũ ẽ.
Asumptio uerbi dñi suꝑ isrł in ma¬
nu angłi eius. siue diligenter ad¬
uertitẽ quaedicenda sunt postea.
ut ea non corporis aurib. sed animi
& cordis intelligentia cognoscatis.
Et faciatis uobis chesauros. inquib
recipiatis diuitias sermonum di:
& sapientia agat fiducialiter:¬
Et cũ dilatati fuerit̾is. & repleto
corde sermonib: dĩ: reppuletis
cogitationes pessimas. que cgredi¬

Expanded text:
us lavare conatus est, ne Judaeorum blasphemiis consentiret , de quibus Psalmista laetatur, dicens: Super aquas refectionis educavit me . De hac aqua per prophetam Dominus pollicetur: Aspergam vos aqua mundissima . Qui autem peccator est, inebriatur calice Babylonio, et dicitur de eo: Spinae nascuntur in manu ebriosi . LXX: Ponite super corda vestra. Hoc in Hebraico non habetur, sed puto de Aggaeo additum, in quo legimus: prophetae sive prooemium, dupliciter accipiendum est: Ponite super corda vestra, id est, animadvertite et considerate, id quod supra dictum est: Assumptio verbi Domini super Israel in manu Angeli ejus. Sive diligenter animadvertite, quae dicenda sunt postea, ut ea non corporis auribus, sed animi et cordis intelligentia cognoscatis, et faciatis vobis thesauros, in quibus recipiatis divitias sermonum Dei: et sapientia agat fiducialiter, cum dilatati fueritis, et repleto corde sermonibus Dei, pepuleritis cogitationes pessimas, quae egredi
Abbreviated transcription (Latin):
regem suꝑ se: dicuntq ꝑordinem
uineae & ficui xoliua. ut regneN
suꝑ ea Et tam uinea quamficus.
Roliua refutant tale imꝑium¬
ut nec dignentur suꝑ infructuosa
ligna regnare: Tunc illa ueniuñ
addignum sterilitati sua regem.
idest ad ramnũ spinosum fruticẽ
& arbusculam sentib uncinisq
contextam: quar tencat quic quid
attingerit: &retentũ uulneret:
& uulneratorũ sanguine deleccet᷑
In suꝑ &ignem emittat ese : &
regnat tãlia consumat Refere¬
mus autem ramnum addiabolũ:
& scđm uirgulti naturam: illius
naturã interpretabim᷑ : Porro
uinea & ficus xoliua ibi erunt:
ubi malogratum fucrit Quax
arbor prõpt̃ granorũ nimiam
multitudinem̃. & intercextis
menbranulis: quandam geometricam
compositionẽ : & diuersas quidem mansi¬
unculas : sed tamen om̃s una cortice
conprehensas : semꝑ in scripturis

Expanded text:
regem super se, dicuntque per ordinem regem super se, dicuntque per ordinem vineae et ficui et olivae, ut regnent super ea, et tam vinea, quam ficus et oliva renuunt tale imperium, nec dignantur super infructuosa ligna regnare. Tunc illa veniunt ad lignum sterilitatis suae regem, id est, ad rhamnum spinosum fruticem, et arbusculam sentibus uncinisque contextam, quae teneat quidquid attigerit, et retentum vulneret, et vulneratorum sanguine delectetur: insuper et ignem emittat a se, et regnata ligna consumat. Referimus autem rhamnum ad diabolum, et secundum virgulti naturam, illius naturam interpretabimur. 771 Porro vinea et ficus, et oliva ibi erunt, ubi malogranatum fuerit, quae arbor propter granorum nimiam multitudinem, et intertextis membranulis quamdam geometricam compositionem, et diversas quidem mansiunculas, sed tamen omnes una cortice comprehensas, semper in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
liber: &hieremiae narrat historia :
inquo obsessa eẽ. dicitur hierusalem:
⁊amen qm̃ in fine noni mensis. cẽpli
fundamenta iaciuntur: hoc intellige¬
re possumus: qđ non incipiatur ex̃¬
trui templũ dni: nisi mala oꝑa fini¬
antur: Vnde & inuicesima quarta
die mensis eiusdem fundamentum
templi ponitur: in quo numero du¬
quattuor qua exades: sunt: De quo
iam supra plenius disputatum est:
templum dĩ aedificari uetat: iste
nesci& mensuram frugũ. & merce¬
dis suae: Uelcerce propt̃ hoc quod
dicitur si adhuc cognoscetur suꝑ
in uno quoq pater agricola est.
& ficus sp̃s sc̃s dona dalcissima. &
malo granatum aecclesiastica dog¬
mata. eoscientia scripturarum
quae sponse genis in cantico con pa
tionem & illuminationem cordis:
ei qui coeperit adificarae templũ di:
Quod autem uinea & ficus & oliua
paulisꝑ demalo granato differo.
libro plenius legitur. ubi uaduÑ
infruc tuosa ligña ut constituant

Expanded text:
liber, 770 et Jeremiae narrat historia, liber, 770 et Jeremiae narrat historia, in quo obsessa dicitur esse Jerusalem . Tamen quoniam in fine noni mensis, templi fundamenta jaciuntur, hoc intelligere possumus, quod non incipiatur exstrui templum Domini, nisi mala opera finiantur. Unde et in vicesima quarta die mensis ejusdem, fundamentum templi ponitur, in quo numero duquatuorque ἑξάδες sunt, de quo jam supra plenius disputatum est. templum Dei aedificari vetat, iste nescit mensuram frugum et mercedis suae. Vel certe propter hoc quod dicitur: si adhuc cognoscetur super in unoquoque Pater agricola est; et ficus, Spiritus sancti dona dulcissima; et malogranatum, Ecclesiastica dogmata et scientia Scripturarum, quae sponsae genis in Cantico canticotionem, et illuminationem cordis ei qui coeperit aedificare templum Dei. Quod autem vinea et ficus et oliva paulisper de malogranato differo libro plenius legitur, ubi vadunt infructuosa ligna, ut constituant
Abbreviated transcription (Latin):
signa frugum: He igitur dicatis hoc
me prudenti rationẽ conicere. & fu¬
turam fecunditatem. defloribus
arborum herbisq segetum suspi¬
cari: ec ce nulla sunt : Et tamen
ego predico uobis. quia coepistis
xeclificare templum meum. adbe¬
nedictionẽ meam frugum omniũ
fecunditatem: Hoc scđm haebrai
longe alter est sensus: Quem
& ipsum primũ iuxtci litteram¬
debemus exponere: ut postea coepte
tropologiae ordo tractetur: Ponit
corda ura adiehac qua templum
fundatum est infuturũ : &uidebras
tantcis finuras eẽ segetes: & tanta
decunctis agris frumenta portar :
ut area nesciat fuges suas Siue ut
non sint areae singulorum: sed ptę
multitudine iungatur aroa arce.
& artarũ separatio nesciatur intis
mihi nec dum cocperatis xdificare
domũ: tanta uuarum &porio¬
rum habundantia curuabuntus
ut manifestti fecunditas : mani¬
festam indic& benedictionem: No¬
num autem mensem: non inbono
partem accipi : & quartus reguorum

Expanded text:
sunt frugum. Ne igitur dicatis, hoc sunt frugum. Ne igitur dicatis, hoc me prudenti ratione conjicere, et futuram fecunditatem de floribus arborum herbisque segetum suspicari: ecce nulla signa sunt; et tamen ego praedico vobis, quia coepistis aedificare templum meum, ad benedictionem, meam frugum omnium fecunditatem. Hoc secundum Hebraicuaginta longe alter est sensus, quem et ipsum primum debemus juxta litteram exponere, ut postea coeptus tropologiae ordo tractetur. Ponite corda vestra a die hac, qua templum fundatum est, in futurum, et videbitis tantas futuras esse segetes, et tanta de cunctis agris frumenta portari, ut area nesciat fruges suas, sive ut non sint areae singulorum, sed prae multitudine jungatur area areae, et arearum separatio nesciatur in termihi necdum coeperatis aedificare templum, tanta uvarum et pomorum abundantia curvabuntur, ut manifesta fecunditas manifestam indicet benedictionem. Nonum autem mensem, non in bonam partem accipi, et quartus Regnorum
Abbreviated transcription (Latin):
Adie igitur uicesimo quarto noni
mensis. in quo templi fundamen¬
ta sunt iacta. quanta rerũ habun¬
dantia futura sit: considerate: No¬
nus est mensis: quem nos nouembrẽ.
uel deccbrem dicimꝰ Nisan enim
apud haebreos mensis est primus.
qui appellatur mensis nouorum:
Eo tẽpore quo pascba faciunt. idest
incipiente ueris exordio : qui scđm
luna cursum : saepe quandam par¬
tem mensis marcii possid&: inter¬
dum incipit in apreli Ergo sinisan
a prelem intelligimus: mensis nonus
scđm suppuctitionem habreorum:
decenber erit: Igitur decenber est
mensis. eo tempore quosemina
latitent interra: nec futura fecun¬
ditas coniectiri potest Nunnqͥd
ait iam semen ingermine est:
Quod melius habraicae dicitur
infolliculo: ut thecam frumenti
signific&: Numquid uinca & ficꝰ
& malo granatum & lignũ oliuae
florem̃ suum dederunt. ut ex
flore intelligantur & fructus :
utiq non: mense enim utdiximꝰ
decenbri : futurarum nulla sunt

Expanded text:
A die igitur vicesima quarta noni A die igitur vicesima quarta noni mensis in quo templi fundamenta sunt jacta, 769 quanta rerum abundantia futura sit, considerate. Nonus est mensis quem nos Novembrem, vel Decembrem dicimus. NISAN   enim apud Hebraeos mensis est primus, qui appellatur mensis novorum: eo tempore quo Pascha faciunt, id est, incipiente veris exordio, qui secundum lunae cursum saepe quamdam partem mensis Martii possidet, interdum incipit in Aprili. Ergo si Nisan, Aprilem intelligimus, nonus mensis secundum supputationem Hebraeorum December erit. Igitur decimus  Al. December est mensis eo tempore quo semina latitant in terra, nec futura fecunditas conjectari potest. Numquid jam, ait, semen in germine est? Quod melius Hebraice dicitur, in folliculo, ut thecam frumenti significet. Numquid vinea et ficus, et malogranatum et lignum olivae florem suum dederunt? ut ex flore intelligatur et fructus. Utique non; mense enim, ut diximus, Decembri futurarum nulla signa
Abbreviated transcription (Latin):
Nihilq in eo qđ ad utilitatẽ &esum ꝑti¬
neat: inuenitur: Qua cuncta quidẽ
fecit dñs: quia non est inuentus in
eis. qui reuerteret᷑ ad eum Quodsi
reuersi fuerint. & xdificauerint
templũ dnĩ: adie qua aedificare coe¬
perint: habebunt quae ꝓphetiae
sermo sub texit: Ponite corda urã.
exdie ista & infuturum: adie uice¬
sima quarta & noni mensis: adie
qua fundamenta iacta sint tẽpłi
iam semen ingermine est. & adbuc
& lignũ oliue non floruit: exdie
ista benedicã : xx Ponite corda
ur̃a adie ista & infuturũ: a quarta
& uicesina noni mensis: & adie
in qua fundamenta iacta sunt
templi dñi. ponite in cordibus urĩs.
Si ultra cognoscetur suꝑ area & si¬
adhuc uinea & ficus & malogra¬
natũ & ligna oliuae quae ñ ferũnt
fructum : adie hac benedicam:
Ex posui ait uobis. qua&e sustinuen¬
cis. antequã inciperetis aedificare
templum ieum: nunc exponam
quae uobis uentura sunt ꝓsperci : quia
templum meum aedificare coepistis:

Expanded text:
lque in eo quod ad utilitatem et ad esum pertineat, invenitur. Quae quidem cuncta fecit Dominus, quia non est inventus in eis qui reverteretur ad eum. Quod si reversi fuerint, et aedificaverint templum Domini, a die qua aedificare coeperint, habebunt quae prophetiae sermo subtexit. Ponite corda vestra ex die ista et in futurum, a die vicesima et quarta noni mensis, a die qua fundamenta jacta sunt templi rmine est, et adhuc et lignum olivae non floruit? ex die ista benedicam. LXX: Ponite corda vestra a die ista et in futurum: a quarta et vicesima noni mensis, et a die in qua fundamenta jacta sunt templi Domini, ponite in cordibus vestris: Si ultra cognoscetur super adhuc vinea et ficus et malogranatum, et ligna olivae quae non ferant fructum? a die hac benedicam. Exposui, ait, vobis quae sustinueritis antequam inciperetis aedificare templum meum: nunc exponam quae vobis ventura sint prospera, quia templum meum aedificare coepistis.
Abbreviated transcription (Latin):
cesima & quarta mensis: dicens: Lo¬
quere adzorobabel ducem iuda:
dicens : Ego mouebo caelum parit̃
& terram: & sub uertam solium reg¬
norum: & conteram fortitudinẽ regñi
gentium: Et subuertã quadrigam
& ascensores eius: & descendent aequi
xascen sores eorũ: uir ingladio fris
sui: Indie illo dicit dñs exercituum:
assumtm te zorobabel filii salathiel
scrue m̃s dic̃ dñs: & ponam te quasi
signaculum : quia te clegi dic̃ dñs
exercituum: In lxx addita sunt¬
salathiel mare & arida: & minus
hab& conteram fortitudinem reg¬
ni gentium: Quod plenius exip̃¬
sorum lectione noscetur Notandũ
autẽ : qđ in eadem die hoc ẽ. uicesi¬
ma & quarta noni mensis: tacito
mensis numero : quia dexp̃i pro¬

Expanded text:
cesima et quarta mensis dicens: Loquere ad Zorobabel ducem Iuda dicens: Ego movebo caelum pariter et terram et subvertam solium regnorum et cunctam fortitudinem regni gentium et subvertam quadrigam et ascensorem eius, et deset ascensores eorum vir in gladio fratris sui. In die illa, dicit Dominus exercituum: Assumam te, Zorobabel fili Salathiel, serve meus, dicit Dominus, et ponam te quasi signaculum: quia te elegi, dicit Dominus exercituum. In LXX addita sunt, mare et aridam; et minus habet, Conteram fortitudinem regni gentium, quod plenius ex ipsorum lectione noscitur  Al. noscetur. Notandum autem quod in eadem die, hoc est, in vicesima et quarta noni mensis, tacito mensis numero, quia de Christi pro
Abbreviated transcription (Latin):
noua: & cõmoueat dñs caelum &tos¬
ram & destruat omnẽ principatum
& potestoitẽ & uirtutẽ : & dissip& sedes
regum. siue ut habetur in habraeo
regnorũ: & interficiat omne foratu¬
dinem contrariam. ut ipsis quoque
qui ante regnauerant: & gentes subsua
cenuerant dictione. prosit regni corũ
destructio: Et omĩ proeliandi stu¬
dio dissipato : sequatur pax : Hoc ẽ.
enĩ quod ait: Et subuertam quadri
gam siue quadrigas: & as censores
drigarum. & currentium xquitũ hoc
qđ diximꝰ significari: uidete quomodo
dexp̃o dicatur inzacharia: qđ ueniat
mansuetus rex : & ascendens suꝑ sub

Expanded text:
nova, et commoveat Dominus coelum et tnova, et commoveat Dominus coelum et terram, et destruat omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dissipet reges regum, sive ut habetur in Hebraeo, regnorum, et interficiat omnem fortitudinem contrariam, ut ipsis quoque qui ante regnaverant, et gentes sub sua tenuerant ditione, prosit regni eorum destructio, et omni praeliandi studio dissipato, sequatur pax; hoc est enim quod ait: Et subvertam quadrigam, sive quadrigas, et ascensores drigarum et corruentium equitum, hoc quod diximus significari: Videte quomodo de Christo dicatur in Zacharia quod veniat mansuetus rex, et ascendens super
Abbreviated transcription (Latin):
Non inmanu eius ut pͥus. neq ad ag¬
geum ꝓphetã. ut inuisione
idess addnĩ feste celebrantem.
qui nequaquam¬
& cciner& : Et quomnode abraam ug¬
agnũ dĩ. ligioo monstrauit : ille ui¬
dens regnum filii dĩ: haber& in se
uniuersas sollempnitates In hoc
loco : apud plerosq diuersa sententia
est: Alii cnĩ suspicantur deprimo
eius aduentu dici. alii descđo: quan
Nos utrumq suscipimus: quia & tunc
regnauit cum uenit: & postea reg¬
naturus est: Attamen side fine
mundi uolucrimꝰ accipere: illud
dicemus qđ apł̃s adccrinthios lapt̃
destruendum omnem principatum.
& omnẽ potestatem & uirtutẽ: utsit
ds̃ omã momĩb: Et quia mysticu
est qđ dicitur. & adfinẽ rerum ꝑtinee:
id circo iubetur ꝓphete ad solum
torobabel loqui : que in trpo xp̃i
propt assumptionẽ corporis exsemi¬
ne dauid p̃cessisse monstrauimus:
Huic ergo dicuntur. quat infinc uenti¬
ra sint: quod transeat figura huius
mundi: & fiat calum nõriu & itrra

Expanded text:
non in manu ejus ut prius, neque ad Aggaeum prophetam, ut in visione ini festa celebrantem: quia nequaqnon in manu ejus ut prius, neque ad Aggaeum prophetam, ut in viAgnum Dei digito demonstravit : sic et ipse videns regnum Filii Dei, haberet in se universas solemnitates. In hoc loco apud plerosque diversa sententia est: Alii enim suspicantur de primo ejus adventu dici: alii de secundo, quandNos utrumque suscipimus, quia et tunc regnavit cum venit, et postea regnaturus est. Attamen si de fine mundi voluerimus accipere, illud dicemus quod apostolus ad Corinthios loquitur: Destruendum omnem principatum et omnem potestatem et 772 virtutem, ut sit Deus omnia in omnibus . Et quia mysticum est quod dicitur, et ad finem rerum pertinet; idcirco jubetur propheta ad solum Zorobabel loqui, quem in typo Christi propter assumptionem corporis ex semine David processisse monstravimus. Huic ergo dicuntur quae in fine ventura sint, quod transeat figura hujus mundi, et fiat coelum novum, et terra
Abbreviated transcription (Latin):
aehuierł: ut fiat unus grex & unus
pistor: & utrũq agmẽntam degen¬
als quã dariudais sub pacifico pas¬
iort teneatur: Ut autẽ quaeq uersa
sint destruantur: unus quisq ingla¬
dio quẽ ego puto sermonẽ eẽ doc tri¬
nie acutissimũ: & ꝑuersa queq. re¬
secantem: consurg& aduersũ frẽm
suum : ãputans ome contrarium:
Sdhorũ uniuersorũ: finis est optimꝰ:
aquorum & equitũ: indie illa dic̃¬

Expanded text:
alem, ut fiat unus grex et unus pastor, et utrumque agmen tam de gentibus quam de Judaeis, sub pacifico pastore teneatur. Ut autem haec quae perversa sunt destruantur, unusquisque in gladio quem ego puto sermonem esse doctrinae acutissimum, et perversa quaeque resecantem consurget adversus fratrem suum, amputans omne contrarium. Sed horum universorum finis est optimus.equorum, et equitum, in die illa, dic
Abbreviated transcription (Latin):
filium salathiel seruũ meũ: Seruus
autem dicitur: ꝓpt̃ corpus humanũ:
Sia cunc & ipse filius subicietur ei
quisibi subiecit omã: & in subieccis
om̃ib uidebitur & ipse subiectus: Sed
cum hoc fuerit impletũ: ponet cum
ds̃ quasi signaculũ in manu sua:
Hunc autẽ signauit ds̃ pater: &hic est
imago di inuisibilis: & forma subs¬
tintia eius. utquicũq crediderit in
dm̃ : hoc quasi anulo consignetur:
Obsecro te lector: ut ignoscas caeleri
sermone dictanti : nec̃ requiras
&loquii uenustaitẽ : quam multo
tẽpore haebraete linguae studio
ꝑdidi: Quam quã me alecto
semꝑ infantẽ. & niutũ fuisse autu¬
m&: cui ego dicam: Dnis dabit
euangelizantiuerbũ: uirtutẽ multã.¬

Expanded text:
filium Salathiel, servum meum. Servus autem dicitur propter corpus humanum, quia tunc et ipse filius subjicietur ei qui subjecit sibi omnia, et in subjectis omnibus videbitur et ipse subjectus. Sed cum hoc fuerit impletum, ponet illum Deus quasi signaculum in manu sua: Hunc enim signavit 773 Deus Pater : et hic est imago Dei invisibilis, et forma substantiae ejus: ut quicumque crediderit in Deum, hoc quasi annulo consignetur. Obsecro te, lector, ut ignoscas celeri sermone dictanti, nec requiras eloquii 774 venustatem, quam multo tempore Hebraeae linguae studio perdidi: quamquam me Alecto semper infantem ac mutum fuisse autumet. Cui ego dicam: Dominus dabit verbum evangelizanti, virtutem multa
Abbreviated transcription (Latin):
siue elemosinas. siue ieiunia. siue¬
atcitem: contaminata erunt in
conspectu meo Quam uis enim
scã uideantur specie sui. quȩ offe¬
runtur atalib: tamen quia cac¬
ta sunt ab eo qui pollutus in anima
est: omã polluentur: N Et nunc¬
ponite corda uri adie hac & supͣ
antequam poneretur lapis suꝑ
lapidem in templo dñi: Cum
accederitis ad aceruum uiginti
modiorũ. & fierent decem̃. & in¬
traretis ad torcular. ut exprime¬
retis quinquaginta lagoenas.
& fiebant uinginti: ꝑcufsi uos
uenco urento & aurugine
& grandine. omnia ope¬
ra manuum ur̃arum. Q
non fuit in uobis quire uer¬
ponite suꝑ corda ur̃a adie hac &¬
supra. antequam poneretur lapis
suꝑ lapidem intemplo dnĩ. qui
cratis quando mittebatis in intyp¬
seleꝵ hordei uiginti sata: & fiebaN¬
hodei decem sata Et ingredieba¬
mini torcular ut haurietis quin¬
quaginta amphoras: & fiebant
uiginti Percussi uos steridate &
corruptione aeris & grandine.

Expanded text:
sive eleemosynas, sive jejunia vesive eleemosynas, sive jejunia vetitatem, contamiconspectu meo. Quamvis enim sancta videantur specie sui quae offeruntur a talibus, tamen, quia tacta sunt ab eo, qui pollutus in anima est, omnia polluentur. C. ponite corda vestra a die hac et supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini. Cum accederetis ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: intraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquaginta lagenas, et fiebant viginti. Percussi vos vento urente, et aurigine, et grandine omnia opera manuum vestrarum: et non fuit in vobis, qui reverPonite supra, antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini, qui eratis quando mittebatis in cypselem hordei viginti sata, et fiebant decem sata hordei: et ingrediebamini torcular, ut hauriretis quinquaginta amphoras, et fiebant viginti. Percussi vos sterilitate, et corruptione aeris, et grandine