comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ceuola. ¶ita quis pro¬
miẜit .x. tibi dapo qua diei
petieris ⁊ eoꝵ usuras in dies
bri pigi aliud actũ manif¬
este ꝓponatur. ¶Itep quesi¬
que ꝓponentur er die quo sti¬
cait lucio ticio q mandã¬
te eo ortos eͥmisset. cũ p̾ciũ
ome cũ nsuris ab eo recepi¬
sset se in cũ ppͥetatẽ ortorumm
tranclaturam deinde incon¬
tinenti int̾ utrũq ꝯuest ut¬

Expanded text:
um.Si ita quis promiserit: 'decem tibi dabo, qua die petieris, et eorum usuras in dies eri, nisi aliud actum manifeste probaretur.Item quaesiquae proponerentur ex die, quo sticauit Lucio Titio, quod mandante eo hortos emisset, cum pretium omne cum usuris ab eo recepisset, se in eum proprietatem hortorum translaturam: deinde in continenti inter utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
si dͣnͣbiũ sit anca eares eo¬
usq donatoris facultates ex¬
antire possit. ut iux quicqm
ei in bonis relictũ fit actio
inid qd̾ face̾ pot̾ danda est.
ita ut up̃i donatori aliquid
sufficiens rͣelĩquat᷑. qd ma¬
xime int̾ pentes ⁊ liberos ob¬

Expanded text:
si dubium sit, an ea res eoue donatoris facultates exhaurire possit, ut vix quicquam ei in bonis relictum sit, actio in id quod facere possit danda est, ita ut et ipsi donatori aliquid sufficiens relinquatur. quod maxime inter liberos
Abbreviated transcription (Latin):
di sires exigatssi qui tñ ꝑ cõ¬
tumaciam magis quia non
possunt explicare petĩam
differunt solutõm ꝓignori¬
b cãptis ⁊ pellendi funt ad sa¬
tisfacient̾ ex forma quã cassi
necesse hebunt rẽdd̾e ^ tc ad so¬
tate cuins indebrseorum

Expanded text:
di, si res exigat: si qui tamen per contumaciam magis, quam quia non possint explicare pecuniam, differant solutionem, pignoribus captis compellendi sunt ad satisfaciendum ex forma, quam Cassionecesse habebunt reddere, ttate cuiusque videbitur: eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tam. sei sciamus possunus
adquir̾e s prcculus nõ desin̾e
eam rem̾ dnĩ eẽ nisi ab. alio
possessa fu̾it Iulianus desine̾
quid omittẽtis eẽ nõ fien at̃
alt̾ius nͥ possessa fu̾it i recͣte

Expanded text:
tam si sciamus, possumus adquirere. Sed Proculus non desinere eam rem domini esse, nisi ab alio possessa fuerit: Iulianus desinere quidem omittentis esse, non fieri autem alterius, nisi possessa fuerit, et recte.
Abbreviated transcription (Latin):
¶dem.¶ Nerri ꝓprie dicimus
que quis suo torporẽ bauilat
sportari ea que quis iumẽto
eos dũ taxat ꝗ tigna dolarẽt
s om̃s ꝗ edificarent.

Expanded text:
m. 'Ferri' proprie dicimus, quae quis suo corpore baiulat: 'portari' ea, quae quis iumento eos dumtaxat, qui ‹t›igna dolarent, sed omnes qui aedificarent.
Abbreviated transcription (Latin):
misrima naufragioꝵ fortunͣ
rapinsset᷑. lucͣti fuisset̃ dolo in¬
alom qnͣtũ eccõ pretoris actõ
daret᷑. t̃et asco dare debe.
nanfragio rape qui cũ nõ dum
nanfragiuĩ fiat ĩilla trepidati¬
one rapiat. Dinus aut̃ anton¬
inus dehus qui predã ex nausr¬

Expanded text:
ufragorum fortuna rapuissent lucrative fuissent dolo malo, in quantum edicto praetoris actio daretur, tantum et fisco dare deberenaufragio rapere, qui, dum naufragium fiat, in illa trepidatione rapiat. Divus Antoninus de his, qui praedam ex naufr
Abbreviated transcription (Latin):
rapuit incrdisse in hoc edictu
net rapenicet᷑ qui m littore ia¬
centẽrem tollit. ¶Dem̃ ait pr¬
etornauerate expugnata. ex¬
pugnare ntet᷑ qui ĩ ip̃o qiͣpre¬
uo ⁊pugna adu̾sus nauẽ ⁊ ra¬
tem aliqu̾id rapit sũ expugn
sũ predonib erpugnãtib rap¬
iacclabo scribit equũ fuisseait
sũ dedomo sũ muilla exꝑugna

Expanded text:
rapuerit, incidisse in hoc edictum nec rapere uidetur, qui in litore iacentem tollit.Deinde ait praetor 'rate naui expugnata'. expugnare uidetur, qui in ipso quasi proelio et pugna aduersus nauem et ratem aliquid rapit, siue expugnet siue praedonibus expugnantibus rapiat.Labeo scribit aequum fuisse, ut, siue de domo siue in uilla
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ ime dand cũ eĩ defentẽ¬
darũ meaꝵ ediũ cã fet̾im utiq
dolo careo ꝓuto igit̾ nõ cẽ u̾m
qd labeo scribit. an tñ lege aqlia
agi cũ ẜ possit.⁊ nõ putoagend̃
no eĩ muuia het fecit qui setũi
uoluit cũ alias nõ poss uta cel¬
ragio clauos ulunũ exhiis ab s⁊¬
anosenatus Sᷤ. cauet. eos quoꝵ
fraute aut alio naufragii sup¬

Expanded text:
me dandum? cum enim defendendarum mearum aedium causa fecerim, utique dolo careo. puto igitur non esse uerum, quod Labeo scribit. an tamen lege Aquilia agi cum hoc possit? et non puto agendum: nec enim iniuria hoc fecit, qui se tueri uoluit, cum alias non posset. et ita Celquis ex naufragio clauos uel unum ex his abalio senatus consulto cauetur eos, quorum fraude aut
Abbreviated transcription (Latin):
prestand Non satis aut̃ est dã¬
tis eẽ nũmos ⁊ fieri accipiẽtis
ut obligõ nascatu s ad hoc ut¬
mich qmꝙͣ ⁊ donantis fu̾it. et
mea fiat tñ nõ obliͣgor ei. quia

Expanded text:
praestandum. Non satis autem est dantis esse nummos et fieri accipientis, ut obligatio nascatur, sed etiam hoc amihi, quamquam et donantis fuerit et mea fiat, tamen non obligabor ei, quia
Abbreviated transcription (Latin):
procederet insula ꝯtra frontes
uitinoꝵ suꝑioris atq infĩoriᷤ
ul eciam ut ꝓprior eẽt fundo
eius qui trans aumen habz

Expanded text:
procederet insula contra frontes uicinorum superioris atque inferioris, uel etiam ut propior esset fundo eius, qui trans flumen hab
Abbreviated transcription (Latin):
potestate huit in inteito sũt u¬
trũ suiuris fcĩ. an adbuc ꝓ fi¬
lus famil ꝯ putentur. ia defũc.¬
eius fuisse credit᷑ iõ i dehus que
meclio tp̃r atquiñt. stiplone. tͣ¬
ditc̃e. legato. nã yrditatẽ.ani
possũt: tractatũ ẽ ubi nõ ẽ ren̾sꝰ

Expanded text:
e habuit, in incerto sunt, utrum sui iuris facti an adhuc pro filiis familiarum computentur: nam defunceius fuisse credentur. ideo et de his, quae medio tempore adquirunt stipulatione traditione legato nam hereditate non pos
Abbreviated transcription (Latin):
me cogendũ si quis alius qui
ad me nõ ꝑt̃inet suffic̾e. ut ꝑaci¬
ar te tolle.set si ẜuus mens fet̾it
antis cuibrs sũ ħ fecit. ẜuũ quid
noxe decdere d̾ebeo qd aũt is crubr
sũ fecit. pinte extat qiͣ ip̃e fecisse¬
¶ Estimatõni aut̃ uider fatiat
ex rei u̾tate. ħ est eus enis dãp
Iaque plie aitente ãgicurq
opũs fecit. licet cede loco ꝑatus
sit. cogitur accipe iudiciũ qm̃i:
ex suo noĩe ꝯuenitur. ut opus

Expanded text:
me cogendum, si quid alius qui ad me non pertinet, sufficere, ut patiar te tollere. sed si seruus meus fecerit, aut is cui heres sum hoc ‹f›ecit, seruum quidem noxae dedere debeo: quod autem is cui heres sum fecit, perinde est, atque si ipse fecissem. Aestimationem autem iudex faciet ex rei uaquae pluuiae arcendae agitur, quod opus fecit, licet cedere loco paratus sit, cogitur accipere iudicium, quoniam et suo nomine conuenitur, ut opus
Abbreviated transcription (Latin):
gi possit. aque pliune arcende .i¬
putem agend. sic tñi ubi pars da¬
si coĩs ager sit. qui nocet ꝓprio. po¬
tit a que pluie aitente agiut
quis dampnũ ꝯsequatur. s in
ꝑtem siquis priusꝙͣ aque plu¬
nie artende agat dniũ ad aliꝙ¬

Expanded text:
gi possit aquae pluviae arcendputem agendum, sic tamen, ut pars dasi communis ager sit, qui nocet proprio, poe pluviae arcendae agi, ut quis damnum consequatur, sed in partem. Si quis prius, quam aqe arcendae agat, dominium ad ali
Abbreviated transcription (Latin):
Cum eĩ dampnũ datũ continer¬
ad eũ ꝗ dñs erit incipiet actõ
esset opus a uicino stm̃ sit ¶aq¬
pliuue artende actõm sciend ẽ
nõ in rẽ. s ꝑsonã esse. ¶Ufficiũ

Expanded text:
cum enim damnum futurum continus erit incipiet actio esset, opus a uicino factum sitpluuiae arcendae actionem sciendum est non in rem, sed person‹a›lem esse. Officiu
Abbreviated transcription (Latin):
sit singuli inꝑtem expiant᷑. i con¬
agatur singuli inꝑtes ꝯues̾ant᷑.¬
iinꝑcem fiat condẽpnatõ ¶ Inde¬
queritur si cõi agro meo ⁊ tuo ex¬
pprio agro tuo aqua noceat. an a

Expanded text:
tem experiantur et conagatur, singuli in partem conueniantpartem fiat condemnatio. Indeeritur, si communi agro meo et ‹tuo exprio agro tuo aqua noceat, an a
Abbreviated transcription (Latin):
Iulus ¶Pcio ticio cumex
causa idicati petiña debretur
⁊ eid debitori aliam petiũam er¬
ederet in cantõm pecisie creclite¬
⁊ nõ adiecit sibi pretẽr eam pecu¬
niam debitã sibi ex causa uidi¬
cati. quero an integre suit utr¬
eꝙ lucio ticio petitõnes p̾aul.¬

Expanded text:
um Lucio Titio cum ex causa iudicati pecunia deberetur et eidem debitori aliam pecuniam crederet, in cautione pecuniae creditae non adiecit sibi praeter eam pecuniam debitam sibi ex causa iudicati: quaero, an integrae sint utraeque Lucio Titio petitiones. Paul
Abbreviated transcription (Latin):
turalit᷑ soluit᷑. aut ciuilit᷑. natura¬
lit̾. uluti sołone. aut cũ res instip¬
ulone delucta sũ tͥulꝑa ꝓmissoris
in rebhumanis ẽẽ dẽsut. ciuilit̾.
nluti acceptilone. ul cũ ĩ eander
psonam uis stipulantis ⁊ promit¬

Expanded text:
solvitur aut civiliter: naturaliter veluti solutione aut cum res in stipulationem deducta sine culpa promissoris in rebus humanis esse desiit: civiliter veluti acceptilatione vel cum in eandem personam ius stipulantis promit
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sit ꝙ õbiciatur. qd eĩ ĩ priua¬
tis uidicus est dͥe dolo actõ ĩcrim
mnib stellionatꝰ ꝑsecutõ. ubic̾q
igit᷑ titulꝰ criminis tẽficit illic
stellionatꝰ obiciemus m̃axĩe a
inbus locũ bt siquis forte rem
alu obligatã dissilata obligõne
ꝑ calliditatẽ alii distxͣerit. us ꝑ¬
mutau̾it. ul insolutũ declent uã¬

Expanded text:
non sit quod obiciatur: quod enim in priuatis iudiciis est de dolo actio, hoc in criminibus stellionatus persecutio. ubicumque igitur titulus criminis deficit, illic stellionatus obiciemus. maxime autem in his locum habet: si quis forte rem alii obligatam dissimulata obligatione per calliditatem alii distraxerit uel permutauerit uel in solutum dede
Abbreviated transcription (Latin):
ulatoris. ¶Grisogonus
flami candioi ẜuus actor
scripsit coram sb̃scribente ⁊
assignante dño meo acce¬
pisse me auilio sesare Agẽ¬
te rem uilii quintiliam ab¬
sentis niutua denaria mille
que dari quĩtimano brdi¬
ue eius ad quẽ ea res ꝑtine¬
bat klis nouembrib que
ꝓrime sũt future. stipulatꝰ
est. zosas libtus. rem agen
quinciliami. spopondit can¬
didus dñs meus so die.sͣ.
scripta si satis eo noĩe factũ
nõ erit. tũc quo tꝑr post so¬
luetur usurar noĩe denã¬
nos octo prari stiplatus est
uilius rosas. spopondit.fla¬
uius carpoidus dñs meus
sbscͥpsit Rndi ꝑlibam per

Expanded text:
ulatoris. 'Chrysogonus Flauii Candidi seruus actor scripsit, coram subscribente et adsignante domino meo, accepisse eum a Iulio Zosa, rem agente Iulii Quintilliani absentis, mutua denaria mille. quae dari Quintilliano herediue eius, ad quem ea res pertinebit, kalendis Nouembribus, quae proximae sunt futurae, stipulatus est Zosas libertus et rem agens Quintilliani, spopondit Candidus dominus meus. sub die supra scripta si satis eo nomine factum non erit, tunc quo post soluetur, usurarum nomine denarios octo praestari stipulatus est Iulius Zosas, spopondit Flauius Candidus dominus meus.' subsc
Abbreviated transcription (Latin):
nob solu̾etur obligõ nob
petiũe credite acquiretur
set qd libtus prono dari
stiplatus : mutile est. ut
nec ad sołom ꝓficiat adiet¬
tio absentis tui prĩcipalit̃
obligõ querebatur suꝑest¬
quoiens petiũam inutuã
dantes eandstiplamur. ñ
due obligones nascunt᷑.
s una u̾boꝵ plane si p̾ceda
nu̾atõ. sequatur scipulo. ñ

Expanded text:
nobis solueretur, obligatio nobis pecuniae creditae adquireretur: sed quod libertus patrono dari stipulatus est, inutile est, ut nec ad solutionem proficiat adiectio absentis, cui principaliter obligatio quaerebatur. superequotiens pecuniam mutuam dantes eandem stipulamur, non duae obligationes nascuntur, sed una uerborum. plane si praecedat numeratio, sequatur stipulatio,
Abbreviated transcription (Latin):
alia rõne adquisurit. eque qd ad u̾¬
ba attinet manĩuttẽ nõ pot̾it. ⁊ ita
sertus quap celinus adnotat. pr̃
uero incuins pt̾ate filia fuit. ea tñ
mancipia prohibetur manũtitere
ulalienare. ue que mͣ usu filie sue¬
fu̾int tributa. matrẽ quop prohuit¬
que innũst̾iũ filie cesserat. s l auũ
⁊auiam prohuit manũnte tũ hor
quoq mancipia qõm postulari po¬
sse ler uõluit. sextus ceciliꝯretteait
argustilinũ tpc̃ recte prestitisse le¬
g̾e̾ alienandis manũntendi ẜuis ĩ¬

Expanded text:
alia ratione adquisiit, aeque, quod ad uerba attinet, manumittere non poterit: et ita Sextus quoque Caecilius adnotat.Pater uero in cuius potestate filia fuerit, ea tantum mancipia prohibetur manumittere alienareue, quae in usu filiae fuerunt tribut‹a›.Matrem quoque prohibministerium filiae concesserat. Sed et avum et aviam prohibuit manumittere, cum horum quoque mancipia quaestione postulari posse lex voluerit. Sextus Caecilius recte ait angustissimum tempus legem praestitisse alienandis manumittendisve ser
Abbreviated transcription (Latin):
iñ aut clam qd̾ si ei nõ ꝯpetet qu¬
pluie aitende dari debat. an uͦ
et̃ intendat ius sibi ẽẽ uti frui s
mag̾ est ut̾ilem aque pluuie a¬
qua pliuna alicui noceat. erit qͣ¬

Expanded text:
 si ei non competet, qupluuiae arcendae dari debeat an uero etiam contendat ius sibi esse uti frui: sed magis est utilem aquae pluuiae aqua pluuia alicui noceat, erit q
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ imꝑiciã deceptus fu̾it. nl¬
la eĩ uoluntas errãtis ẽ
eas uenas incid̃is ⁊ obid desierit
ad me aqua ꝑuei̾re. tu nõ ñidis
iĩ fetisse si nlla ẜuitus mͥ eo noĩe
debita fu̾it/net int̾dcão ꝙ uiaũ¬

Expanded text:
aut imperitiam deceptus fuerit: nulla enim uoluntas errantis esteas uenas incideris et ob id desierit ad me aqua peruenire, tu non uideris ui fecisse, si nulla seruitus mihi eo nomine debita fuerit, nec interdicto qu
Abbreviated transcription (Latin):
ctus est. obstaturã rei iuudicate
exceptõm. qui de e̾ius quoq iur̃
quesitũ iudetͦuͣr actore petitõm
mplenͣte. ¶ Quod si possor ab soluͣ¬
tus amissa possõne eiuidem fun¬
dũ ab eodem qui prius nõ obtin¬
ut petet. nõ obeͣset ei excep̾tõ ni¬
ch eĩ in suo iudicio de ułre eius
statutũ udetur. cũ aut̃ pignor¬
aticiq actũ est. adu̾sus priorem
creditorẽ pot̾ fieri. ut te iuie post

Expanded text:
dicatae exceptionem, quoniam de eius quoque iure quaesitum uidetur, cum actor petitionem implet. quod si possessor absolutus amissa possessione eundem ab eodem, qui prius non optinuit, peteret, non obesset ei exceptio: nihil enim in suo iudicio de iure eius statutum uideretur. cum autem pigneraticia actum est aduersus priorem creditorem, potest fieri, ut de iure po
Abbreviated transcription (Latin):
dr nõ obstare erceptõni. qm̃ de
uire possõris quesitũ nõ est. s de
sola obligõn̾e. In ꝓpoĩtam auter
qonem mag̾ me illud mouet.
Nũquid pignoris ius extĩctũ sit

Expanded text:
r non obstare exceptionem, quoniam de iure possessoris quaesitum non est, sed de sola obligatione. in proposita autem quaestione magis me illud mouet, numquid pignoris ius extinctum sit
Abbreviated transcription (Latin):
annos eiustemimnei hrdis obli¬
gau̾at. quẽq alus postea in obli¬
gõnem declur̾at. ex tausa pacti tr¬
adidit. hus gestis post̾ior ticu cre¬
ditorius suuͣ ꝑsecutus est. ⁊ obtui¬
uit post hoc aut̃ iudiciũ menius
hrs reꝑit ĩ bonis auitis cirographũ
eiusd ticu añ mltos annos ꝯscrip¬
tũ ꝑ quod apparuit eũ fundũ qui
ĩ cãm tnͣsactõnis uen̾at. ĩ auosuo
ab eod ticio fuisse obligatũ. Cum
ergo ꝯstet prius auo mei hrois
ĩ obligõne euud̾ fundũ datũ. d quõ
meuius supat᷑us est quero an ius
aui sui qd tũc cũ de eodem fundo
agetur. ignorabat. nlla erceptõe
opposita erequi possit. i2. si de ꝓprieͤ¬

Expanded text:
auo eiusdem Maeuii heredis obligauerat quemque alii postea in obligationem deduxerat, ex causa pacti tradidit. his gestis posterior Titii creditor ius suum persecutus est et optinuit. post hoc iudicium Maeuius heres repperit in rebus auitis chirographum eiusdem Titii ante multos annos conscriptum, per quod apparuit eum fundum, qui in causam transactionis uenerat, etiam auo suo ab eodem Titio fuisse obligatum. cum ergo constet prius auo Maeuii heredis in obligationem eundem fundum datum, de quo Maeuius superatus est, quaero, an ius aui sui, quod tunc, cum de eodem fundo ageretur, ignorabat, nulla exceptione opposita exsequi possit. respondi: si de pr
Abbreviated transcription (Latin):
cessarian. oꝑam ꝑublicis utilita¬
tib exibrent. ¶lec om̃ib ꝓmist¬
ne qui assũpti sũt in hus collegus
ĩmũitas datur. s artificib dũ ta¬
xat. nec ab oĩ etate allegi p̾sũt. ut
diuopio placiit qui repbauit ꝓ¬
lixe linbetille ad modetat̾is hoĩe
S nͨ q̃ eos ꝗ augeat fatultates et

Expanded text:
am publicis utilitatibus exhiberent. nec omnibus promiscue, qui adsumpti sunt in his collegiis, immunitas datur, sed artificibus dumtaxat. nec ab omni aetate allegi possunt, ut diuo Pio placuit, qui reprobauit prolixae uel inbecillae admodum aetatis homines, qui augeant facultates et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. dici pot̾ nõ eximi ab ħ honore pͥ¬
iuisio etatis. maxie si nõ tã corpis
hat uexatõm qmͣ pecuĩe᷑ ẽ rogõm
indicti muins admistratõ ⁊ ex ea
sit ciutate in qua nõ facile suffici¬
entes uiri publitis min̾ib ĩueĩ¬
pici oportet au cũ aliq̃s ĩmũta¬
tes noĩatĩ ꝯplect̾e̾nt᷑ et̃ de nũo a¬

Expanded text:
 non eximi ab hoc onere priuilegio aetatis, maxime si non tam corporis habeat uexationem quam pecuniae erogationem indicti muneris administratio, et ex ea sit ciuitate, in qua non facile sufficientes uiri publicis muneribus inueniloci oportet, an, cum aliquas immunitates no
Abbreviated transcription (Latin):
extentetur. ex quo aut̃ dñs ratũ
nõ buerit ꝯmiti uidetur stiplõ
s nõ ante ex ea agit pot̾it. quam
telibtate iudicatũ fu̾it . ꝙ si ẜuꝰ
ait iudicatus mutil fit stiplo cũ¬

Expanded text:
extenderetur. ex quo autem dominus ratum non habuerit, committi uidetur stipulatio, sed non ante ex ea agi poterit, quam de libertate iudicatum fuerit, quia, si seruus sit iudicatus, inutilis fit stipu
Abbreviated transcription (Latin):
agere ceꝑit pot̾ dici dnm̃ si defen¬
sionem ꝓcuratoris suscipiat nõ ui¬
utilit̾ doli mali ex̾cͤeptõne adu̾sꝰ
debitore uti. quia naturale debi¬
tũ manet¶ Si quis axturatore
status status ꝯtrou̾siam patiatur
satis acciꝑe d ⁊ ꝓturacore ne ĩpu¬
ne sepuis pro suo statu ꝯueĩretur
ꝗ si dũs ueĩentesq ab eo ꝑsonera¬
tum nõ hũerunt qd ꝓcurator en
inẜsututem pecierit. ut adu̾sus¬

Expanded text:
agere coeperit, potest dici dominum, si defensionem procuratoris suscipiat, non inutiliter doli mali exceptione aduersus debitorem uti, quia naturale debitum manet. Si quis a procuratore status controuersiam patiatur, satis accipere debet a procuratore, ne impune saepius pro suo statu conueniretur et, si dominus uenientesque ab eo personae ratum non habuerunt, quod procurator eum in seruitutem petier
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mag̾ est. ut ħ cactrẽsi petulio. .¬
maliciã nota eẽt. plane ẽ sim
ꝓponas ad castra eũti urorem s
librcos hat: pot̾it dici sua uolũ¬
tate sñ prĩs pmissu manumi¬
ttentẽ ad librtatẽ pclute

Expanded text:
est, ut hoc castrensi peculio militiam nota esset. plane si mihi proponas ad castra eunti marito uxlibertos habeat, potest dici sua uoluntate sine patris permissu manumittentem ad libertatem pe
Abbreviated transcription (Latin):
l .i. Squis integris facultatibo
codicillos cõfirmauit. deinde cũ con¬
sciliũ crelicorũ fraudandoꝵ cepiss
ubtatẽ crdicilł dechit optinen non
pot̾it quo minꝰ legelibtates int̾pen¬
arentur. nã ꝯsciliũ testatoris fraudu¬
lentũ nõ eo tꝑr obẜuatur quo codicis̃
manũtte uellet. uet iustã cãm ad

Expanded text:
i quis integris facultatibus codicillos confirmauit, deinde, cum consilium creditorum fraudandorum cepisset, libertates codicillis dederit, optineri non potest, quo minus lege libertates interpellarentur: nam consilium testatoris fraudulentum non eo tempore obseruatur, quo codicilli manumittere uellet nec iusta
Abbreviated transcription (Latin):
sticũ manũisit qd si solũ pamphilũ
dare promisiss nõ dubitarẽ qu sticꝰ
lus mori possit. mltũ ei int̾est. ꝯtiueat᷑
ip̃a stiplone is ꝗ manũittit᷑. au extra.
obligõm sit. na ⁊ q ob aureos qm sticũ
⁊ pampbilũ pignori decdit. cũ ut̾q

Expanded text:
d si solum Pamphilum dari promississet, non dubitarem, quin Stichus lus mori possit: multum enim interest, contineatur ipsa stipulatione is qui manumittitur an extra obligationem sit. nam et qui ob aureos quinque Stichum et Pamphilum pignori dederit, cum uterque
Abbreviated transcription (Latin):
neri. dnm u̾o furtoi aque plu¬
me artende actõne. quia is solꝰ
restitu̾e opus potest. s pacĩam
dũtaxat eũ prestare oportere.
si ei dampni infecti stipłone ta¬
neatur ⁊ si quã mpensam ĩrestõ¬

Expanded text:
neri, dominum vero fundi aquae pluviae arcendae actione, quia is solus restituere opus potest: sed patientiam dumtaxat eum praestare debere, si ei damni infecti stipulatione caveatur, et, si quam impensam in rest
Abbreviated transcription (Latin):
legatus treditori eius soluat.q
Spotem mẽtis eẽ exͣtimabat. uta
tũ eo agatur exteptone doli in id
ꝙ in rem furiosi peccessit defendr¬
rat. ⁊ pactus erat.ut ip̃e alet filiã
suam eiusꝙ homĩes. Itẽ horusti¬
ritus nullam inpensam fecĩt an
ex curographo exstiplatu. a genti
filia legauit singut centenꝙ ⁊
adiecit ħuerba ignoscite nam
potuerã uobamplius relĩquere
n̾ me fronto pr̃ ur̃ male accepissz.
cui dedram mutuo .xu. que ab eo
extiꝑe no potui. postremo hostes
michi fere omnem sbam abstu¬
lerũt. quesitũ ẽ an si ami hrs. ab
hus nepotib prĩs sui hrdibꝰ petat

Expanded text:
legatus creditori eius soluat, quem compotem mentis esse existimabat, et ita cum eo agatur: exceptione doli in id, quod in rem furiosi processit, defendrat et pactus erat, ut ipse aleret filiam suam eiusque omnes: idem homo rustiritus nullam impensam fecerit, an ex chirographo ex stipulatu agenti filia legauit singulis centena et adiecit ha‹e›c uerba: 'Ignoscite, nam potueram uobis amplius relinquere, nisi me Fronto pater uester male accepisset, cui dederam mutua quindecim, quae ab eo recipere non potui: postremo hostes, qui mihi fere omnem substantiam abstulerunt'. quaesitum est, an, si aui heres ab his nepotibus patris sui heredibus petat
Abbreviated transcription (Latin):
tore petit. ⁊ nequid ex ea minu̾et
inpͥetͣuit quesitũ est cognitõne f¬
lsi pendente. anhrdes exstiplatu
peten̾tes doli exceptõne sũnioue
euentũ cogintoĩs ygant petere
exceptõne dolimali posse symou̾i¬
¶ Marito ⁊ filio cõi erꝑte dimidia
scriptis hrdib .filiam suã ex pͥore
mat̾moio ita hrdem instituit. me¬
ma filia mea ex ser uncus hrs mͥ
esto. sicũ cohrclib tius parem
rõm fecĩs ꝓ mea portõne in die.
morͣtis mee eius actus ꝗ pentet

Expanded text:
tore petit et ne quid ex ea minueret, impetrauit: quaesitum est, cognitione falsi pendente an heredes ex stipulatu petentes doli exceptione summouenteuentum cognitionis pergant petere, exceptione doli mali posse summoueri. Marito et filio communi ex parte dimidia scriptis heredibus filiam suam ex priore matrimonio ita heredem instituit: 'Maeuia filia mea ex sex unciis heres mihi esto, si cum coheredibus tuis parem rationem feceris pro mea portione in diem mortis meae ei
Abbreviated transcription (Latin):
L p̃¶ m ꝓcuratorm rem
agebat᷑ caucom dedrat rata
rem dnm hiturũ. postea uicto
eo dñs reuersus itm̃ de eade
re agit᷑abat. et cum reus hret
postõm et noluit eam rem res¬
titũe. ⁊ ideo magno glempuatꝰ¬
am penam prestitit. De nona
ligõm ul cuulem ul nat¬
uralez t̾ranffusio atꝙ t̾ran¬
slatio ħ ẽ cum er precetenti
causa ita nouatio instituatũ
ut prior ꝑiiatur iouacio eĩ
a nouo nomẽ accepit. ⁊ anoua
obligõne. ¶ llud nõ int̾est¬
cessit. nouan uerb pot̾ dum¬

Expanded text:
 procurator in rem agebat, cautionem dederat ratam rem dominum habiturum: postea uicto eo dominus reuersus iterum de eadem re agitabat, et cum reus haberet possessionem, et noluit eam restituere et ideo magno condemnatam poenam praestitit. DE NOUATligationem uel ciuilem uel naturalem transfusio atque translatio, hoc est cum ex praecedenti causa ita noua constituatur, ut prior perematur. nouatio enim a nouo nomen accepit et a noua obligatione. Illud non intecessit, nouari uerbis potest, dum
Abbreviated transcription (Latin):
n̾citur. posr tnͣsactõni aut̃ tempꝰ
thesanni meo inuent̾ añ soluta
pecuiam totũ tenebit. oblato u̾o
intͣꝯscitutũ tp̃c tebito quia uniu̾¬
saprestant᷑. atq ut in simplici re¬
titore reuocant᷑ restitmi debebit
s ꝓꝑte sola quia dimidiũ muẽ¬
toris sꝑ placet reliqui

Expanded text:
itur: post transactum autem tempus thensaurum in eo inuentum ante solutam pecuniam totum tenebit. oblato uero intra constitutum tempus debito, quoniam uniuersa praestantur atque in simplici petitore reuocantur, restitui debebit, sed pro parte sola, quia dimidium inuentori semper placet relinqui
Abbreviated transcription (Latin):
credicoruueñit in alieno uite¬
br inueĩsse ꝑtem. Itaq sibi ꝑtẽ
debitori prestat nec recepta pec¬
ciu̾a restituet ꝗd iure muetoris
nõ creditoris ex thesauro apud
eñ ꝑmãsit. qui cũ ita suit. ⁊ cũ
ex ꝑncipis auc̾te credicor ꝓpriũ¬

Expanded text:
creditor inuenerit, in alieno uidebitur inuenisse: partem itaque sibi, partem debitori praestabit, nec recepta pecunia restituet, quod iure inuentoris, non creditoris ex thensauro apud eum remansit. quae cum ita sint, et cum ex principis auctoritate creditor u
Abbreviated transcription (Latin):
fere̾ in ꝯsuetudiẽ ẽẽ solẽt. ut ꝑfi
stulas aqua oucat᷑ ⁊ si nicħ sit
ꝯprehensũ in ẜuitute ꝯstituenda
fi possũt. ita tm̃ ut ulliũ dãpñ
inc̾ceclente austus ẜuitutẽ ꝯsti¬
tui posse placuit.⁊ ẽũm. s nõ so¬

Expanded text:
fere in consuetudine esse solent, ut per fistulas aqua ducatur, etiamsi nihil sit comprehensum in seruitute constituenda, fieri possunt, ita tamen, ut nullum damnu‹m› intercedente haustus seruit‹u›tem constitui posse placuit et est uerum: sed non so
Abbreviated transcription (Latin):
admalum terra marq capt
cum in suam naturalez liber¬
tatem ꝑuen̾int desm̃ent eo¬
rum eẽ quĩ ceꝑunt ita ex bo

Expanded text:
admodum terra marique capta, cum in suam naturalem laxitatem peruenerant, desinerent eorum esse qui ceperunt, ita ex bo
Abbreviated transcription (Latin):
llinad ip̃m ꝗu̾enit. excetis autꝰ reñ
nũ dari pass sit aduibrtatẽ ei iꝑica.¬
proclamare licet. nniori aut̃.xx. ãni
brtatis proclamatõ nisi maior.ix. ãniᷤ
stũs durauit in ẜiitutẽ. tũc eĩ si pre¬
ciũ ꝑtitus sic dicend erit denegari ei
debrelibetatis ꝓclamatom¬

Expanded text:
 ex ceteris autem uenum dari passus sit, ad libertatem ei proclamare licet. Minori autem uiginti bertatis proclamatio, nisi maior annis uiginti factus durauit in seruitute: tunc enim si pretium partitus sit, dicendum erit denegari ei deber‹e› libertatis proclamat
Abbreviated transcription (Latin):
qmur ꝗsciens librũ emt. nã adu̾¬
sus hũc necͣ librtatẽ ꝓclamatõ ten¬
egatur. Set is qui ad huc ẜuus est
et̃ inuitus ue̾niri pot̾. ꝙͣius ⁊ ip̃e ĩ
eomalus sit qui de contcõne sua
dissimulat cũ in sua potesţate ha¬
beat. ut statĩ ad librtatẽ puesat
qd siquid nõ pot̾ eũ imputari cui
nõ dũ librtas debetur pone staͣtu¬
librũ passũ seuenũdari nemo di¬
cturus est supuesente contcõne
que nõ fuit in en potestate lib̾ta¬
tis petitõm ei tenegandam Itẽ
puto et̃ si sp̃ius potestate fuit con

Expanded text:
s liberum emit: nam aduersus hunc nec ad libertatem proclamatio denegatur. sed is, qui adhuc seruus est, etiam inuitus ueniri potest, quamuis et ipse in eo malus sit, quod de condicione sua dissimulat, cum in sua potestate habeat, ut statim ad libertatem perueniat. quod quidem non potest ei imputari, cui nondum libertas debetur. pone statuliberum passum se uenum dari: nemo dicturus est superueniente condicione, quae non fuit in eius potestate, libertatis petitionem ei denegandam. idem puto, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ se uend̾idisse tenegaretur ei
ad uibrtatẽ ꝓdamare nec tebet me¬
liori loco intelligi qd inẜuitute
stitutus pass est se uenũdari qua
si eẽt hibrtatẽ consetutus. set ⁊ con¬
t̃nomouet me qd in eohor de quo
quent᷑ uenditõ consticit i nich ẽ

Expanded text:
 se uendidisset, denegaretur ei ad libertatem proclamare, nec debet meliori loco intellegi, quod in seruitute constitutus passus est se uenum dari, quam sset libertatem consecutus. sed e contrario mouet me, quod in hoc, de quo qu
Abbreviated transcription (Latin):
Di¶ca ẜuus tuus ignorã¬
te te iĩ possidet. id tu nõ possidos
s iustam pot̾ adquire sic̃ obid
põssidet. nam tũc ꝑẜuũ dñs¬
corporalit̾ a ẜuo tenetur. id ĩ
peculio ẜu est. ipetuliũ q siꝰ¬

Expanded text:
d seruus tuus ignorante te ui possidet, id tu non possides,sed iustam potest adquirere: sicut id, pocorporaliter a servo tenetur, id in peculio servi est et peculium,
Abbreviated transcription (Latin):
it teinde pretorait ꝗd in fluĩe
publico ripaue eius fcm̃ siuie ꝙ
in fluũe ripa ue eius ĩurissũ les. si
obid alit̾ aqͣfluat atq uti price̾
estate fluxit rescituas ¶ Hccmt̾¬
dictũ restitutoriũ iponitur. su¬
pus aut̃ prohibitoriũ est.i ꝑtin¬

Expanded text:
it. Deinde ait praetor: 'Quod in flumine publico ripaue eius factum siue quid in flumen ripamue eius immissum habes, si ob id aliter aqua fluit atque uti priore aestate fluxit, restituas'. Hoc interdictum restitutorium proponitur: superius enim prohibitorium est et
Abbreviated transcription (Latin):
ius fiat quommus fiat pecus ad
alumẽ publicũ ripaue fliũs pub¬
lici appelletur deripa munien
ue eius opus fac̾e ripe agriue ꝗ
cuta ripam est tuendi causa lice¬
at. dum ne ob id nauigatõ fiat.
sitibi dampni inẜti m annos .x.
uii boni arbittͣu. it cau̾tũ in sa¬
tis datũ aut ꝑ illũ nõstat quo
minꝰ boĩ uiri arbit᷑tu. caueatur
ul sacisdetur. ium fĩueto ¶Rip̃¬
as fluminũ publicoꝵ reficere
munire utilissimũ est. Sicutig̾
de uia publica reficienda int̾dict̾
ppoĩtum est. ita et̃ de ripa flumĩs
mũenda ꝓponend fuit merito
adicit dũ ne obid nauigatio de¬
tĩor fiat. Illa eĩ sola refectõ tolan¬

Expanded text:
is fiat, quo minus pecus ad flumen publicum ripamue fluminis publici appell‹a›tur. DE RIPA MUNIENDue eius opus facere ripae agriue qui circa ripam est tuendi causa liceat, dum ne ob id nauigatio deterior fiat, si tibi damni infecti in annos decem uiri boni arbitratu uel cautum uel satisdatum est aut per illum non stat, quo minus uiri boni arbitratu caueatur uel satisdetur, uim fieri ueto'. Ripas fluminum publicorum reficere munire utilissimum est. sicuti igitur de uia publica reficienda interdictum propositum est, ita etiam de ripa fluminis munienda proponendum fuit. Merito adicit 'dum ne ob id nauigatio deterior fiat': illa enim sola ref‹e›ctio toleran
Abbreviated transcription (Latin):
eretu. Nam post opus stm̃ ꝑseꝙ¬
di hoc int̾dcõ nlla fatultas suꝑẽ
fosse stagni mu̾iendi nicħ p̾tor
hic cauit. s id ent obẜuand qd

Expanded text:
eretur: nam post opus factum persequendi hoc interdicto nulla facultas superest, fossae stagni muniendi nihil praetor hic cauit: sed idem erit obseruand
Abbreviated transcription (Latin):
daͣre debeat. płmq eĩutilitas sua¬
tet exceptõm istam daries ⁊si aliqͣ
ntilitas u̾tatur eius qui quid in
eĩ grande dampnũ flum̃ ei dare
solitũ predia enis de pplari. si forte
agg̾os uł qua aliam munitõm
cadhibuit. ut agrũ suũ tueret᷑
eaq res cursũ flumĩs ad aͣliquid
muitauit. cur ei nõ ꝯsulatur ple¬
rosq suo prorsus flũa aũtisse.
alueos ꝙ mutasse dũ prediis :¬
sius ꝯsulũt. o eĩ ĩ huiꝰ modi rebꝰ

Expanded text:
dare debeat: plerumque enim utilitas suadet exceptionem istam dari. Sed et si alia utilitas uertatur eius, qui quid in im grande damnum flumen ei dare solitum, praedia eius depopulari, si forte aggeres uel quam aliam munitionem adhibuit, ut agrum suum tueretur eaque res cursum fluminis ad aliquid immutauit, cur ei non consulatur? plerosque scio prorsus flumina auertisse alueosque mutasse, dum praediis suis consulunt. oportet enim in huiusmodi rebus
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtitatẽ aque auentis ꝑtinet.
set ad mod irigorẽ tursus aque
refẽnd est ⁊ gen̾alit̾ dicend ẽ ita
demũ int̾dcõ quẽ teneri. Si mutẽ
aque cursus. ꝑ hoc qd fcm̃ est. duͤ
ul depressior ul alcõr fiataqua. ac
ꝑhocrapidior sit cũ ĩ comodo aͤcco¬
lenciũ.⁊ si qd alid incii accole ens
fcõ enis qui ꝯuenit᷑ senciũt. int  di¬

Expanded text:
tinet, sed ad modum et ad rigorem cursus aquae referendum est. et generaliter dicendum est ita demum interdicto quem teneri, si mutetur aquae cursus per hoc quod factum est, dum vel depressior vel artior fiat aqua ac per hoc rapidior fit cum incommodo accolentium: et si quod aliud vitii accolae ex facto eius qui convenitur sentient, int
Abbreviated transcription (Latin):
mittere quo alit̾ aqua fluat quã
ĩpriore estate fluxit. ueto. ¶ Hoc in¬
terlicto prosperit pretor ne denu¬
atõib minus xessus flumina
utatus aluens iicins inuriam
aliquã inferat ꝑtinet aut̃ ad au¬
mina .p. sũ nauigabilia sũt siue
nõ sũt ¶słit pretor. quo aliter
aqua fluat quam priore estate

Expanded text:
mittere, quo aliter aqua fluat, quam priore aestate fluxit, ueto'. Hoc interdicto prospexit praetor, ne deriuationibus minus concessis flumina utatus alueus uicinis iniuriam aliquam adferat. Pertinet autem ad flumina publica, siue nauigabilia sunt siue non sunt. Ait praetor: 'quo aliter aqua fluat, quam priore aestate
Abbreviated transcription (Latin):
publicũ nauigareliceat int̾dicã¬
¶ Hocint̾ dicto prospicit᷑ ne quis¬
in fluĩe .p. nanigare prohibeatur
sicuti eĩ ei qui uia publica uti ꝓ¬
hibetur int̾dictũ supͣ ꝓpoĩtũ est. ita
rec quor iponend pretor putauit.¬
¶ Si priuata sunt suͤpͣsc̾pta. int̾dic¬
tũ cessat ¶Lacus est qui ppetuar
ht aquam ¶ Stagnũ est ꝙ tẽpora¬
coiͣgitur. ¶Fossa est receptatu¬
lũ aquẽ manuifcã possũt autẽ
¶Plane. qui latũ ul stagnũ.p.¬
duxit. ¶ Sipiscari probibeat᷑ uti¬
itaita labeo. ergo ⁊ si amunicip¬
ib conductũ hat. equissimum
ent obuettigał fanorem int̾dcõ
eñtͥem ¶ Siquis uelit int̾dictũ
tale mou̾e ut lccus deprimatu
pecoris appellendi grã nõ debet
audiri. uta mela scribͣ ¶ Idem
ait. tale int̾dictũ ꝯpetere net᷑¬

Expanded text:
re liceat, interdicam'. Hoc interdicto prospicitur, ne quis flumine publico nauigare prohibeatur: sicuti enim ei, qui uia publica uti prohibeatur, interdictum supra propositum est, ita hoc quoque proponendum praetor putauit. Si priuata sunt supra scripta, interdictum cessat. Lacus est, quod perpetuam habet aquam. Stagnum est, quod temporacogitur. Fossa est receptaculum aquae manu facta. Possunt autem plane, qui lacum uel stagnum conduxit, si piscari prohibeatur, utiet ita Labeo. ergo et si a municipibus conductum habeat, aequissimum erit ob uectigalis fauorem interdicto eum tueri. Si quis uelit interdictum tale mouere, ut locus deprimatur pecoris appellendi gratia, non debet audiri: et ita Mela scribit. Idem ait tale interdictum competere, ne
Abbreviated transcription (Latin):
iam possit supͣ scptas psonas uidea¬
mus. ⁊ nõ puto posse qmͣuis accusa¬
torem ulier deficiatur marito cum
pr̃ accusare possit. ⁊ simplrꝗdlex in¬
manũtt̾e sũ ante dĩtit sũ repudi¬
o dimissa sit mauũissio inpeclietur¬
s si morte mariti solutũ sit mat̾mo¬
nul. ul aliqua pena eius maniussi¬
io nõ mpeclietur. s ⁊ si boͥna grã fin¬
ienit matrimoniũ dicetur manu¬
missionẽ uł alienatõm nõ ĩpediri.¬
set ⁊ si ꝯstante m̃m̾io mulier dum
diuortiũ cogitat manũntat uta
lienet. lhoc dilucidis ꝓbonib fu̾it
aꝓpbatũ qiͣ in fraude legis hoc fcm̃
sit nõ debet alienatõ uale. uł man¬
iissio alienatõm omnẽ omĩnoac

Expanded text:
iam possit supra scriptas personas, uideamus. et non puto posse, quamuis accusatore mulier deficiatur marito, cum pater accus‹are› possit.Et simpliciter manumittere: Siue autem diuertit siue repudio dimissa sit, manumissio impedietur.Sed si morte mariti solutum sit matrimonium uel aliqua poena eius, manumissio non impedietur.Sed et si bona gratia finierit matrimonium, dicetur manumissionem uel alienationem non impediri.et si constante matrimonio mulier, dum diuortium cogitat, manumittat uel alienet et hoc dilucidis probationibus fuerit adprobatum: quasi in fraudem legis hoc factum sit, non debet alienatio ualere uel manumissio.Al
Abbreviated transcription (Latin):
uicinus ab eo mertedem qnͣuhi¬
tatores reddent petere uult. qu¬
esitũ est an recte peret. R. nõ opor¬
dificarent incet.se reꝓmittẽ n
ullo modo alt̾m ab altero ccgi po

Expanded text:
uicinus ab eo mercedem, quam habitatores non redderent, petere uult: quaesitum est, an recte petet. respondit non opordificarent, inter se repromittere neque ullo modo a
Abbreviated transcription (Latin):
mumꝑiete ei pocius facultas a¬
edificandi pr̃atur. qui magis
ydonee reficere uelit. Idemq di
cend est. ⁊ si de eodem itinere riuo¬
ue reficiendo int̾ duos ut p̃lures

Expanded text:
iete ei potius facultas aedificandi praestatur, qui magis idonee reficere cendum est et si de eodem itinere riuoue reficiendo inter duos uel plures
Abbreviated transcription (Latin):
Et qr phibitorium. si tn obster id ⁊¬
edificiũ publico usui. unriq is qui
oꝑib publicis ꝓc̾at. debebit id depõ¬
ne. aut si ñ obstet salariũ ei ĩpone.
uectigal a ħ sic applłat᷑ salariũ. ex
eo cr ꝓsolo pendatur. si m̃i adhuc

Expanded text:
 restitutorium. si tamen obstet id aedificium publico usui, utique is, qui operibus publicis procurat, debebit id deponere, aut si non obstet, solarium ei imponere: uectigal enim hoc sic appellatur solarium ex eo, quod pro solo penda
Abbreviated transcription (Latin):
.p. itin̾e ue .p. ⁊ det̾iorem faciant
quo ea ma. idq ueit̾ detĩꝰ sit fiat.
¶deni̾orem ã uiam fi̾ sic accipiendũ ẽ
si usꝰ eiꝰ ad comandũ corrũpatur.
est mittendum sit specꝰ.⁊ p̾ontẽ ꝑmare

Expanded text:
et deteriorem faciant 'quo ea uia idque iter deterius sit fiat'. Deteriorem autem uiam fieri sic accipiendum est, si usus eius ad commeandum corrumpatur, ermittendum sit specus et pontem per
Abbreviated transcription (Latin):
res uias appellant. pͥuare sũt. qͣs
agͣrias qͥdam dñt. uicinales sũt
cunt. has qͦ publicas ẽẽ qdã drĩt¬
ꝓͥita ueꝵ ẽ si ñ excollatõe p̾uatoꝵ¬
ꝯstituͣtum ẽ. ałr atq si ex collatõe¬
p̾natoꝵ reficiatur. Nam si ex colla
¶Priate me duplicit᷑ accipi pꝰ¬
sunt. uł hee q̃ sunt in agris qͥb ĩ põ¬
sita est ẜuim. uradagru altĩꝰ dii¬
cant. ł hee que ad agros ducunt.¬

Expanded text:
res uias appellant. priuatae sunt, quas agrarias quidam dicunt. uicinales sunt cunt: has quoque publicas esse quidam diuerum est, si non ex collatione priuatostitutum est. aliter atque si ex collatiuatorum reficiatur: nam si ex collatPriuatae uiae dupliciter accipi possunt, uel hae, quae sunt in agris, quibus imposita est seruitus, ut ad agrum alterius ducant, uel hae, quae ad agros ducunt,
Abbreviated transcription (Latin):
iniunaꝵ accõe utñdũ est. ¶ Me¬
ritõ. ut p̾tor qͣ ex re quid illi dãp¬
n datur. nam quociensẽq aliꝗd
ita sol p̾nceps quociens aliq no¬
u oꝑis instituend pexit᷑. ꝑmute¬

Expanded text:
est. Merito ait praetor 'qua ex re quid illi damni detur': nam quotiensque aliquid ita solet princeps, quotiens ali‹qui›d noui operis instituendum petitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qͣs om̃ib ꝯmeare liceat. in qͣs
ducens. has gͦ que pꝰ ꝯsulares ex¬
cipuit᷑. in uillas. uł malias co¬
lonias ducentes. putem ⁊̃ ip̃as
habiłma ꝑ cloacã fiat tem̃ eũ la¬
beo scribit. In misisse eũ uidi. pr

Expanded text:
 quas omnibus commeare liceat, in quasducens. has ergo, quae post consularem excipiunt in uillas uel in alias colonias ducentes, putem etiam ipshabilis uia per cloacam fiat, teneri eum Labeo scribit: immississe enim eum uideri. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
bit. ¶Siꝗs insuo ita edificane¬
rit. ut aqͣ unuia colłcta restagnet
ñ renĩ eum int̾dicto qi ñ ĩmittat
aꝙͣ. s ñ recipit. Nerua ã melius¬
ͤ scrib̾ utĩti tẽm. plane si fundus
uiã publica ꝯtingat. ⁊ exeo aqͣ
d̾mata det̾iorẽ uiam faciat. que¬

Expanded text:
ibit, si quis in suo ita aedificauerit, ut aqua in uia collecta restagnet, non teneri eum interdicto, quia non immittat aquam, sed non recipit: Nerua autem melius scribit utrumque teneri. plane si fundus uiam publicam contingat et ex eo aqua deriuata deteriore
Abbreviated transcription (Latin):
iubemur. ħ pp̃ religioem. ¶Alit p̾¬
tor ĩma publica. uł itine publico
face̾ ĩ mite̾ ꝗd.: qͦ ea uia idue it̾ de¬
tiꝰ sit. fiat ueta. uiã publicã eam
diñs. M ⁊̃ solum publicũ ẽ. No na
sic̃ in priuata ma. ita ⁊ ĩ publicã¬
accipimꝰ Uie p̾nate. solũ alienũẽ.

Expanded text:
eligionem. Ait praetor: 'In uia publica itinereue publico facere immittere quid, quo ea uia idue iter deterius sit fiat, ueto'. Uiam publicam eam etiam solum publicum est: non enim sicuti in priuata uia, ita et in publicaaccipimus: uiae pri uatae sol
Abbreviated transcription (Latin):
probare posset tradidrit nlla frauꝰ
inelligetur ¶Neqius creclitoru
fraudandoꝵ causa ẜuos manint¬
tat. hac lege cauet᷑ creditores aut̃
appllantur quib quacũq excã
actõ cũ frandatoreꝯpetat. ¶ aristo
.1r. a debitore fisci qui soluendo ñ
erat manu̾ssũ ita renocari in ẜ¬
uitute debre si nõ dm inlibtate fu¬
iss .i. nõ mirius tẽtẽnio plane ea
que in fraude fisci infimus eius

Expanded text:
probare posset, tradiderit, nulla fraus intellegetur.Ne quis creditorum fraudandorum causa seruum manumittat, hac lege cauetur: creditores autem appellantur, quibus quacumque ex causa actio cum fraudatore competat.Aristo respondit a debitore fisci, qui soluendo non erat, manumissum ita reuocari in seruitutem debere, si non diu in libertate fuisset, id est non minus decennio: plane ea, quae in fraudem fisci in sinus eius
Abbreviated transcription (Latin):
quis facinorũ suorũ togitatõne
iam tepena sua certus ẽẽ pot̾at i¬
orũ quam dãpnatõneius dande
libtatis eũ amisisse. Int. ait ¶ Si po¬
stea quã filio ꝑmisit. p̃rmanũitt̾e
filius ignorans prẽm decessisse ma¬

Expanded text:
 facinorum suorum cogitationem iam de poena sua certus esse poterat, morum, quam damnatione ius dandae libertatis eum amississe.Iulianus ait, si postea, quam filio permisit pater manumittere, filius ignorans p
Abbreviated transcription (Latin):
Nem. Lcum fideicomissaria
libtas debeatur. minor .xx. annis
suũ uendat. ut maniuitat᷑. iil qr
hac lege emerat nõ impedit᷑ alie¬
natio ¶Si ptem quã incõĩ ẜuo

Expanded text:
 cum fideicommissa libertas debeatur, minor uiginti annis seruum uendat, ut manumittatur, uel quia hac lege emerat, non impedietur alienatio.Si partem, quam in co
Abbreviated transcription (Latin):
ora fortuita. s exuolũtate testatis
passi fũt ¶ Si pro nõ scꝑtoħitus sit
⁊ an si ẜuus petat fidei cõmissam li¬
btatẽ ab eo̾ penes quẽ reniasiss pro
an libtas ud debeat int̾tide ⁊ pute
dere dici fitei ꝯmissã libtatr̃ saluam
eẽ. licet ad eũ nich puen̾it ⁊ rogatus
erat eũ manũtte. cogetur igitur li¬
btatẽ pẽare is ad quẽ ꝑueĩt legatu
qr ubtas fidei missa nlłm inpeli¬
libtatẽ patͣri oportet euocati apreto¬
readee nolusset. si cã cognita p̾tor
prenuciass libtatẽ hus debri eodem
urre statũ ẜuari ac si directo man¬
umissi eẽnt. ¶ Hoc senatus ꝯsultu
ad eos ꝑtinet qbus ex causa fideicõ¬
nic ubtas debebatur. pinde si libe¬
itas nõ debretur oreptũ tm̃ pretori
atus ꝯsulto libtas nõ ꝓpͥetit iimꝑr¬

Expanded text:
oram fortuitam, sed ex voluntate testantis passi sunt. Si pro non scripto habitus sit et an, si servus petat fideicommissam libertatem ab eo, penes quem remansisset pro an libertas non debeat intercidere. et putem debere dici fideicommissam libertatem salvam esse, licet ad eum nerat manumittere: cogetur igitur libertatem praestare is ad quem peruenit legatum, quia libertas fideicommissa nullum impedilibertatem praestari oportet, euocati a praetore adesse noluissent, si causa cognita praetor pronuntiasset libertatem his deberi, eodem iure statum seruari, ac si directo manumissi essent'.Hoc senatus consultum ad eos pertinet, quibus ex causa fideicommissi libertas debeatur. proinde si libertas non deberetur, obreptum tamen praetori atus consulto libertas non competit
Abbreviated transcription (Latin):
usucapione extingiu possit. ad quẽ
tere ⁊ ita ẽ sepissime ꝯstitutũ. coge¬
turigituris ad quem ẜuus ꝑuene¬
rit fideiomissam libtatẽ patrare si
hoc maluit is ꝗ rogatus ẽ maniuttẽ
lacius eĩ acceptus est. ut si so dclcõe
fu̾it ei libtas relicta. ⁊ pendente con¬
tcõne alienatus sit. at tm̃ cũ sua cã
alienatur. Qd̾ si nolit ab eo manu
ci qui erat rogatus cũ maniutere
adrianus ⁊ duius pius r̾pserũt. qu
ĩmo suam man̾uuslis fit uelit tĩ

Expanded text:
usucapione extingui possit: ad quemctere: et ita est saepissime constitutum. cogetur igitur is, ad quem servus pervenerit, fideicommissam libertatem praestare si hoc maluit is qui rogatus est: latius enim acceptum est, ut et si sub condicione fuit ei libertas relicta et pendente condicione alienatus sit, attamen cum sua causa alienetur. quod si nolit ab eo manumci, qui erat rogatus eum manumittere, Hadrianus et divus Pius rescripserunt. quin immo
Abbreviated transcription (Latin):
asbstituto ipubris fidei comissa lib¬
igitur ex hec pto. Item ex eo qd adi¬
nopioreptũ diximꝰ noluisse eõs mo¬
rani libtatis fortuitã uct̾e editis exe
pube partũ eclidrit. ul si post tempꝰ¬

Expanded text:
libigitur ex hoc rescripto, item eo quod a diuo Pio rescriptum diximus, noluisse eos moram libertati fortuitam nocere edit‹o› ex epubere partum ediderit, uel si post temp
Abbreviated transcription (Latin):
randa sit quosda mouet. Quia su
fu̾nt cobactus ad ubtatẽ patridam
ex ncc̾itate ad fideiomissi quoo pat᷑¬
tõm̃ ent togendꝰ ⁊ sũt qui putant
nõ eẽ cogend. Namͣ ⁊ si mich legatũ
fuss relictũ. ⁊ rdrogatus eẽm ticiore¬

Expanded text:
standa sit? quosdam mouet, quia, si fuerit coactus ad libertatem praestandam, ex necessitate ad fideicommissi quoque praestationem erit cogendus: et sunt qui putant non esse cogendum. nam et si mihi legatum fuisset relictum et id rogatus essem Titio re
Abbreviated transcription (Latin):
ua ac ꝯtẽplone agnouit legatũ qd
ex in opi nato diminutũ ẽ parato
igitur eo a legato ietede togendus¬
nõ erit. nͥ forte residuũ legatũ ad pre¬
ciũ sufacit. Quod ergo si plures ẜ uos
rogatus sit maniuit̾e.⁊ ad quorũda
p̃tiũ suficiat io qd relictũ ẽ an oĩum

Expanded text:
a contemplatione adgnovit legatum, quod ex inopinato deminutum est: parato igitur ei a legato recedere concedendum erit, nisi forte residuum legatum ad pretium sufficit. Quid ergo, si plures servos rogatus sit manumittere et ad quorundam pretium sufficiat id quod relictum est, ad omnium
Abbreviated transcription (Latin):
qubralitatis gracia aliquid dat
ut ꝯfestĩ faciat accipientis. nec
umqmͣ ullo fc̃o ad se reu̾ti uelit
Cũ u̾o diñs si hac m̃te donat. spon¬
sus sponse ut nuptus nõ secutis
res auferat᷑. posse repeti. nõ ꝯtrͣiu¬

Expanded text:
liberalitatis gratia aliquid dat, ut confestim faciat accipientis nec umquam ullo facto ad se reuerti uelit. cum uero dicimus, si hac mente donat sponsus sponsae, ut nuptiis non secutis res auferatur, posse repeti, non contrariu
Abbreviated transcription (Latin):
pientis fiat fiat. cũ aliꝗd set̾utũ
fu̾it. ħ nõ ꝓprie donatõ appellatur
ipẽ ea m̃te dat. ut statĩ quid faci¬
at accipiẽtis. si tiũ ali a fcm̃ fu̾it
aut nõ fu̾it uelit ad se reu̾ti ħ nõ

Expanded text:
id secutum fuerit: non proprie donatio appellabitur, quis ea mente dat, ut statim quidem faciat accipientis, si tamen aliquid factum fuerit aut non fuerit, uelit ad se ‹r›euerti, non
Abbreviated transcription (Latin):
noderere sciend e płane si petũa¬
nẽ ꝑ app allũ agi oportet
ip̃e recłle debet. S an eo cessante¬
dñs litis recllere possit exẽplo

Expanded text:
debere sciendum est". plane si pecuper alium agi oportetipse respondere debet. sed an eo cessant litis respondere possit exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. ¶b hono quibo¬
na fide ẜuit mich qo stipu¬
lanti michi promictit ꝓpe
⁊ ut oĩmodo sic uͥtile ꝙͣuis
exremea ꝓmittat. nam ꝗd
aliud dici pot̾ qͦuominꝰ lib iͣ¬
e homo teneatur. nec tñ ideo
si stiplanti eit ex e ad causa
spondeam tenebor quẽadm

Expanded text:
num. Liber homo, qui bona fide seruit mihi, quod stipulanti mihi promittit, prope est, ut omnimodo sit utile, quamuis ex re mea promittat: nam quid aliud dici potest, quo minus liber homo teneatur? nec tsi stipulanti eidem ex eadem causa spondeam, tenebor: quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
ab2. ẜnus aut̾ fructuario si
ꝓmittat ex re ip̃ĩus ul alieꝰ
qui bona fide ẜuit emptori
nlta de peculio dabrm dñm
actio nam inhus casib dũi
ẽẽ intelligunt᷑. ¶ Decem
holie dare spondes dixi pos

Expanded text:
us autem fructuario si promittat ex re ipsius uel alienus, qui bona fide seruit, emptori, nulla de peculio dabitur in dominum actio: nam in his causis domini esse intelleguntur. 'Decem hodie dari sponde