comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non dico demalis & bonis. sed deipsis
bonis qui addexteram stant. audi con¬
sequenter. Nescitis qm̃ qui insaeri¬
ficus operantur. desacrificus come¬
dunt. Iui altario seruiunt dealtario
participantur. sic & dñs disposuit his
qui euuangelium adnuntiant. de euan
gelio uiuere. Ego autem non abutar
horum aliquo. Non scripsi autem
hȩc: ut sic fiant mmne. Melius est
enim michi mori: quam ut gloriam
meam quis euacu&. Sienim euange¬
lizauero. non est michi głia. Necessi¬
tas quippe michi incumbit. Uacen ĩ
michi .ẽ: si non euangeli⁊ auero. Nam
si uoluntate hoc fecero: mercedẽ habeo.
Si autem nolens dispensatio michi est̃¬
credita. Iuae .ẽ. ergo merces mea ut
euangelizans. sine sumptu ponam
euangelium xp̃i ut non abutar potesta.¬
te quae data est michi ineuangelio.
Cum enim essem liber ex omnibus. om
re eos qui uiuunt deeuangelio. & desa¬
crificus participantur: utiq noN.
Dñs enim disposuit. ut qui predicant
euuangelium: uiuant de euangelio.

Expanded text:
non dico de malis et bonis, sed de ipsis bonis qui ad dexteram stant? audi consequentia: Nescitis, quoniam qui in sacrificiis operantur, de sacrificiis comedunt: qui altario deserviunt, de altario participantur? Sic et Dominus disposuit his, qui Evagelio uiuere. ego autem nullo horum usus sum. non scripsi autem haec, ut ita fiant in me. bonum est enim mihi magis mori quam ut gloriam meam quis euacuet nam si euangelizauero, non est mihi gloria: necessitas enim mihi incumbit: uae enim mihi est, si non euangelizauero. si enim uolens hoc ago, mercedem habeo: si autem est. Quae est ergo merces mea? Ut evangelizans 361 sine sumptu, ponam Evangelium Christi; ut non abutar potestate, quae data est mihi in Evangelio. Cum enim essem liber, ex omnibus omnre eos, qui vivunt de Evangelio, et qui de sacrificiis participantur? Utique non; Dominus enim disposuit, ut qui praedicant Evangelium, de Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
indoctrina. Qui exhortatur: mex¬
hortando. Iui tribuit.: insimplicita¬
te. Iui preest: insollicitudiNie
& cetera & in alio loco. Alius iudiuat
diem plusquam diem: alius udi¬
cat omnem̃ diem. Unusqulque
in suo sensu abund&. & ad chormi¬
thios. Ego plantaui appollo riga¬
uit. sed ds̃ inerementum dedit
Itaq neq qui plantat est aliquid no
qui rigat. sed qui incrementumdit

Expanded text:
ortatur in exhortando, qui tribuit in simplicitate, qui praeest in sollicitudine, et reliqua Et in alio loco: Alius judicat diem plus quam diem, alius judicat omnem diem. Unusquisque in suo sensu abundet . Et ad Corinthios: Ego plantavi, 360 Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid: neque qui rigat,
Abbreviated transcription (Latin):
merdem acppi& &e lecundum suũ
laborem. Dĩ enim sumus adiutord.
qi agri eultura. dĩ edificatio estis.
& rursum alibi. Secundum gratiam
di quae data. ẽ. michi quasi sapiens
architectus fundamentum posui.
alius. super ȩdificat. F undamentum
enim aluid nemo potest ponere: pre¬
tr quam quod positum. ẽ. qui est¬
xp̃c ihẽ. Siquis autem super aedi.¬
ficat superfundamentum. aurum.
argentum. lapides preciosos. ligna.
faenum. stipulam: uniuscuiusq opus
apparebit. Dies enim illud manifesta¬
bit. qm̃ migne reuelabitur. & sit¬
gulorum opus quale sit ignis proba¬
bic. Sicuius opus manserit quod sup¬
ȩdificauit: mercedem accipi&. Si cuiꝰ
opus arserit: detrimentum sustine¬
bit. ipse autem saluus erit. sic tamen
quasi per ignem. Si is cuius opus
arsit & perut & cdamnum sustinuit
tamen absq probatione ignis.:
Enro is cuius opus manserit quod suꝑ¬
gdl fieauit sine ignis ꝓbatione salua¬
bitur. & inter saluationem & saluatio¬

Expanded text:
cipiet secundum suum laborem. Dei enim sumus adjutores. Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis . Et rursum alibi: Secundum gratiam Dei, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui, alius autem superaedificat. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeterquam id quod positum eus Jesus. Si quis autem superaedificat super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam: uniuscujusque opus apparebit. Dies enim Domini illud manifestabit, quoniam in igne revelabitur, et singulorum opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus manserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur. Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Si is cujus opus arsit, et periit, et damnum sustinuit tamen absque probatione ignis: ergo si cujus opus manserit, quod superaedificavit, sine ignis probatione salvabitur, et inter salvationem et salvatio
Abbreviated transcription (Latin):
ARNOBIUS DIXIT
Breutati
studenti michi lacinios a dispaca¬
cione occurris. sed quantũ tũ intro
.rre uis tantum te ego inbrtu
concludam. Pone tres preciossinus
tamen meriti in obscurissimo loco
aut incęca nocte repositas. Cum
uero uenerit lumen diei & solis
splendor. quantum amplioꝵ
fuerit serenitas luminis. tant o
erit amplior oculis actendentibis
horum trium preciosorum lapi¬
ninc te sti trel lapides in compara¬
nanfestarentur alumine. num¬
quid non insua preciositate mane¬
hane & pulchricudo eorum it
pis ciac. oculis tamen hominum
son parehanc: Serapieit dixt⁊
IC EsT ARNOBIUS DIXIT
ux quae eas manifestauit totos
tres luces sunt diei: serapiN
dint. Quis negat quod una
lux eos manifestare potest &iam¬
simille sint: ARNO¬
C AR NOBIUS DIX̃

Expanded text:
Arnobius dixit: Brevitati studenti mihi, laciniosa disputatione occurris; sed quantum tu in prolixum ire vis, tantum te ego in brevi concludam. Pone tres pretiosissimatamen meriti, in obscuro loco, aut in caeca nocte repositas. Cum tamen venerit lumen diei et solis splendor, quanto amplior fuerit serenitas luminis, tanto erit amplior oculis attendentibus horum trium lapidum pretiosorum spnunc: Isti tres lapides incomparamanifestarentur a lumine, in sua pretiositate manebant, et pulchritudo eorum in ipsis erat, oculis tamen hominum non parebant?--Serapion dixit: Ita est.--Arnobius dixit: Lux quae eos manifestavit totos tres luces sunt diei?--Serapion dixit: Quis negat quod una lux eos manifestare potest, etiamsi mille sint?--Arnobius dix
Abbreviated transcription (Latin):
Imonio
copulatur. & tamen cicctus. non ꝓainus
accipit licentiam carnium uescendarũ.
sed tantum poma arborum. & fruges
seretum. & herbarum holera ei tradun¬
tur meybum: ut exul quoq parady¬
si non carnibus quae in paradyso non
erant: sed similitudinem frugum
paradosi uesceretur. Postea uero
uidens ds̃ quod diligenter ad positũ
eet̃. ad malitiam cor hominis ab ad¬
olescentia. & sp̃s eius inhis permanere
non poss& qui erant caro. opera car¬
nis diluiuo condempnauit. & auidis.¬
simam hominum gulam probans.
dedit eis licentiam comedendarum
carnium. ut dum sibi incelligunt licere
omnia. non desiderarent magnopere
quod licebat: nec manclatum in causam
uerterent praeuaricationis. Iuam¬
quam & tunc exparte imperatum.
Nam cum alia munda alia dicuntur
inmunda . & in arca noe. demmun¬
dis bina: Demundis introducuntur
inparia. & utiq in mundorum esus
ablatus sit. nesine causa dicerentur
inmunda. ex parte ieuimũ dedicatũ c̃.
dorens absunenciam omnum inguorai¬

Expanded text:
monio monio copulatur: et tamen ejectus, non protinus accepit licentiam carnium vescendarum; sed tantum poma arborum et fruges segetum, et herbarum olera ei traduntur in cibum: ut exsul quoque paradisi, non carnibus, quae in paradiso non erant, sed similitudine frugum paradisi vesceretur. Postea vero videns Deus quod diligenter appositum esset ad malitiam cor hominis ab adolescentia, et spiritus ejus in his permanere non posset, quia erant caro, opera carnis Diluvio condemnavit, et avidissimam hominum gulam probans, dedit eis licentiam comedendarum carnium: ut dum sibi intelligunt licere omnia, non desiderarent magnopere quod licebat; ne mandatum in causam verterent praevaricationis. Quamquam et tunc ex parte imperatum Nam cum alia munda dicantur, alia immunda: et in Arca Noe de immundis bina, de mundis introducantur imparia et utique immundorum esus ablatus sit, ne sine causa dicerentur immunda, ex parte jejunium dedicatum est, docens abstinentiam omnium 347 in quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tatum pergite: hȩc me nox. aut uictorem
ꝓbabit aut uictum si febrim uicero.
ad agone ueniam: si me uicerit febris.
adinferna descendam. Ibiq pernoctem
eliso gueture. non tam mori se ait. quam
febrim morti excludere. Unius tantũ
philosophi exemplum posui. ut
formosoli nr̃i & crossulli. & uix sum¬
mis pedibus adumbrantis uestigia
quorum uerba in pugnis sunt . & syl¬
logismi incalcibus. Qui paupertatem
apostolorum & crucis duritiam. aut
nesciunt. aut contempnunc. imitentur
saltem gentilium parcitatem
Haec de argumentis philosophorum
exemplisq disserui: nunc adexordium
generis humani idest adnra transiens.
docebo primum adam inparadyso
accepisse preceptum. ut cetera poma
comedens. ab una arbore ieuinaret
Beatitudo paradysi: absq abstinentia
cibi non potuit dedicari. Iuandiu
ieiunauit. in paradyso fuit: comedit.
& eiectus.ẽ. eiectusq statim duxit
uxorem. Iui ieuinans in paradȩ so
uirgo fuerat: satur in terra matri¬

Expanded text:
tatum pergite: haec me nox aut victorem tatum pergite: haec me nox aut victorem probabit, aut victum. Si febrem vicero, ad agonem veniam: si me vicerit febris, ad inferna descendam. » Ibique per noctem eliso gutture, non tam mori se ait, quam febrem morte excludere. Unius tantum philosophi 346 exemplum posui, ut formosuli nostri et torosuli, et vix summis pedibus adumbrantes vestigia: quorum verba in pugnis sunt, et syllogismi in calcibus: qui paupertatem Apostolorum et crucis duritiam, aut nesciunt, aut contemnunt, imitentur saltem gentilium parcitatemHaec de argumentis philosophorum exemplisque disserui. Nunc ad exordium generis humani, id est, ad nostra transiens, docebo, primum Adam in paradiso accepisse praeceptum, ut caetera poma comedens, ab una arbore jejunaret. Beatitudo paradisi absque abstinentia cibi non potuit dedicari. Quamdiu jejunavit, in paradiso fuit: comedit, et ejectus est: ejectus statim duxit uxorem. Qui jejunus in paradiso virgo fuerat, satur in terra matri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcellario habuerit. sccumꝙ portis
lamn ob corpusali htigliatem
quelbas ãcepiens qybum. Habitauit
atem in portarum uestibulis. & inpor¬
cabis cuitatum. Cumq se contor¬
quer&e indoleo. uolubilem habere
domum ioxabatur. & secum temporib
nmucantem. frigore enim os dolei
utteba ⁊ inmeridiem. aestate ad
siptentrionem. & ut cumq se sol inelina¬
xtat. diogenis simul prȩtorium uer¬
abatur. Iuodam uero tempor e
hbens adpotandum caucum ligneũ.
uidit puerum manu concaua bibere.
& dlisse illud fertur ad terram dicens:
noscrbam quod & natura haber& po¬
ulum. Uirtutem eius & continenti¬
am mors quoq indicat: Nam cum
alagenem ol ẏmpyacum. qui magna
satpintia greciȩ cȩlebratur. iam senex
pantir&. febri itinere dicitur ad pre¬
hesis acubuisse increpidine uiae.
lolentbusq eum amieis. aut inium¬
eitam. aut inueiculum tollere. non
piue. sed transicns ad arboris
umbram locutus. ẽ. Abite quaelo. & spec¬

Expanded text:
pro cellario habuerit, secumque portarit pro cellario habuerit, secumque portarit clauam ob corpusculi fragilitatem a quolibet, et accipiens cibum. Habitavit autem in portarum vestibulis et porticibus civitatum. Cumque se contorqueret in dolio, volubilem se habere domum jocabatur, et se cum temporibus immutantem. Frigore enim os dolii vertebat in meridiem; aestate ad septentrionem, et utcumque sol se inclinaverat, Diogenis simul praetorium vertebatur. Quodam vero tempore habens ad potandum caucum ligneum, vidit puerum manu concava bibere, et elisisse illud fertur ad terram, dicens: Nesciebam quod et natura haberet poculum. Virtutem ejus et continentiam mors quoque indicat. Nam cum ad agonem Olympiacum, qui magna frequentia Graeciae celebrabatur, jam senex pergeret, febri in itinere dicitur apprehensus, accubuisse in crepidine viae: volentibusque eum amicis, aut in jumentum, aut in vehiculum tollere, non acquievit: sed transiens ad arboris umbram locutus est: « Abite, quaeso, et spec
Abbreviated transcription (Latin):
operis indigeret. Hic carte ẽ aresberis
qui cum gloriose docuiss& rehoriam
audis&q socratera: dixise ferai ar
discipulos suos Abite & magiltrum
quaerite. ego enim iam repperi stam
uenditis quae habebat & publice disti¬
bucis. nichil sibi plusquam palidum
reseruauit. Paupertatesq eius & liubs¬
ris & xenophon testis . ẽ. insympolio.
& innumerabiles libri eius. quor um
alios phylosopho. alios rechorico gaut
scripsit. huius diogenis ille famolisimꝰ
seccator fuit potentioꝵ rege alexandio.
& naturae humanae uictoꝵ. Namcui
discipulorum antisthenes nullum rt¬
ciperet. & perseuerantem diogenem.i¬
mouere non poss&. nouissime claua
minatus. ẽ. nisi abir&. cui ille subitis¬
se dicitur caput: atq dixisse. Nullis
tam durus baculus erit. qui me a
tuo possit obsequio separar
Refert latyrus qui inlustriũ uuitori
scribit historias. quod diogenes palio
duplici usus sit ꝓpter frigus. perar

Expanded text:
operis indigeret. Hic certe est Antisthenes operis indigeret. Hic certe est Antisthenes qui, cum gloriose docuisset rhetoricam audissetque Socratem, dixisse fertur ad discipulos suos: 'Abite et magistrum quaerite; ego enim repperi'. Statimque uenditis quae habebat et publice distributis, nihil sibi plus quam palliolum reseruauit. Paupertatisque eius et laboris et Xenophon testis est in Symposio, et innumerabiles libri eius,quorum alios philosophico, alios rhetorico genere conscripsit. Huius Diogenes ille famosissimus sectator fuit, potentior rege Alexandro et naturae humanae uictor. Nam cum discipulorum Antisthenes nullum reciperet et perseuerantem Diogenem remouere non posset, nouissime claua minatus est, nisi abiret. Cui ille subiecisse dicitur caput atque dixisse: 'Nullus tam durus baculus erit qui me a tuo possit obsequio separare'. Refert Satyrus, qui illustrium uirorum scribit historias quod Diogenes pallio duplici usus sit propter frigus, peram
Abbreviated transcription (Latin):
luminib s narrat apud persas.
tria genera magorum quorũ primol
qui sint doctissimi & eloquentissimi. ex¬
cepta farina & holere. nichil aliud in
cybo sumere. Apud eleusinam
&iam uolu cribus & piscibus & quibus¬
dam pomis abstinere sollempne. ẽ.
Bardesanes uir babylonius induo dog¬
mata apud indos. gẏmnosophistas
diuidit: quorum unum appellat
brachinanas. alterum samaneos:
Qui tantae continentiae sidit. ut uel
pomis arborum iuxta gangen
fluuium uel publico oryzae. &
farinae alantur cybo. & cum rex
adeos uenerit ad orare illos solitus
sit pacemq prouinciae suae in illoꝵ
precibus arbitrari sitam. Euri¬
pidis increta iouis prophetas. non
solum carnibus. sed & coctis ꝙybis abs.¬
tinusse refert xenocrates philosophus:
Detriptolemi legibus apud achenienses.
tria tantum precepta in templo eleisi¬
nae residere scribit. honorandos paren¬
tes. uenerandos deos. carnib nonues¬
cendum. Orpheus incarmine
suo. esum carnium penitus detestatur

Expanded text:
uit, narrat apud Persas tria genera Magorum, quorum primos, qui sint doctissimi, et eloquentissimi, excepta farina et olere, nihil amplius in cibo sumere. Apud Eleusinam, etiam volucribus et piscibus, et quibusdam pomis abstinere, solemne est. Bardesanes, vir Babylonius, in duo dogmata apud Indos, Gymnosophistas dividit: quorum alterum appellat Brachmanas; alterum Samanaeos: qui tantae continentiae sint, ut vel pomis arborum juxta Gangen fluvium, vel publico orizae, vel farinae alantur cibo: et cum rex ad eos venerit, adorare illos solitus sit, pacemque suae provinciae in illorum precibus arbitrari sitam. Euripides, in Creta Jovis prophetas non solum carnibus, sed et coctis cibis abstinuisse refert. Xenocrates Philosophus de Triptolemi legibus apud Athenienses tria tantum praecepta in templo Eleusinae residere scribit: honorandos parentes, venerandos deos, carnibus non vescendum. Orpheus in carmine suo esum carnium penitus detestatur
Abbreviated transcription (Latin):
intrauerit os eius. oleo unctus non sic
& uenerit adeum angelus diceNs
Danihel homo miserabilis es. qui dõ
miserabilis apparuerat: post ieuiniũ
leonibus in lacu fuerat horribilis.
Quam pulchra res: quae placat dm̃ lco¬
nes mitigat. demones terret. mictitur
adeum. lic& hoc in hebraucis uoluminib
non inuenerimus. abacuc messorum
prindium portans. talem eninꝰ
Asosorum. inedia mer uerat ebdoma¬
D Daud peridicante filio post ad¬

Expanded text:
intraverit os ejus: oleo unctus non sit; intraverit os ejus: oleo unctus non sit; et venerit ad eum Angelus, dicens: Daniel, homo miserabilis es . Qui Deo miserabilis apparuerat, post jejunium leonibus in lacu fuit  Al. fuerat horribilis. Quam pulchra res, quae placat Deum, leones mitigat, daemones terret ! Mittitur ad eum licet hoc in Hebraicis voluminibus non invenerimus Abacuc messorum prandium portans. Talem enim discophorum inedia meruerat hebdomadis. David, periclitante filio, post ad
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc seiunante famulo blandiebatur
Congregacum lamuel populum i
masfat. indicto ieunio roborauit. &¬
fecit hostibus fortiorem. Assyriorum
impetum & potentiam sennacherib:
ezechiae regis lacrimȩ. saccus & humi¬
liatio uictus fregit. prostrauit & uicit.
Et econtrario ciuitas nineue immi¬
nentem irã dñi ieiuniorum misera¬
tione detorsit. Iuam & sodoma
placass& & gomorra. si uoluissene
agere pęnitentiam. & lacrinal pȩniten
ciae patrocinante consiliare ieuinio
differretur in posteros. ieuinio impe¬
trauit & sacco. Anna uxoꝵ heleane.
in anem cibo uentrem. filio meruit
implere. Periditantur inbabelone
magi. omnis coniector & hariolus
& haruspex ceditur. Danihel & trs
pueri. reuelationem merentur ieuno.
& pasti leguminibus pulchriores sinc
& prudentiores his qui demenisa
regis carnibus uescebantur. Demde
scriptum. ẽ: quod danihel tribus eb.¬
domadis ieiun auerit. panem suaue
non comederit. caro & uinum non

Expanded text:
haec jejunanti famulo blandiebatur. haec jejunanti famulo blandiebatur. Congregatum Samuel populum in Masphat, indicto jejunio roboravit, et fecit hostibus fortiorem. Assyriorum impetum, et potentiam Sennacherib, Ezechiae, regis lacrymae, saccus, et humiliatio victus, fregit, prostravit et vicit. Et e contrario civitas Ninive, imminentem iram Domini jejuniorum miseratione detorsit: quam et Sodoma placasset et Gomorrha, si voluisset agere poenitentiam, et lacrymas  iae patrocinante conciliare jejunio.differretur in posteros, jejunio impetravit et sacco. Anna uxor Helcanae inanem cibo ventrem, filio meruit implere. Periclitantur in Babylone Magi, omnis conjector et hariolus et aruspex caeditur . Daniel et tres pueri revelationem merentur jejunio; et pasti leguminibus, pulchriores sunt et prudentiores his, qui de mensa regis carnibus vescebantur. Deinde scriptum est, quod Daniel tribus hebdomadibus jejunaverit; panem suavem non comederit: caro et vinum non
Abbreviated transcription (Latin):
lem coepisse. eẽ. quam mortuum.
Sed nec secunda conscriptio tabularũ.
absq ieuini ꝙ potuit impetran.
Quod ebrietas perdiderat. in edia rep¬
perit: Ex quo ostenditur posse nos
per ieiunium redire inparadysum. un¬
de per saturitatem fueramus eiecti.
In exodo aduersus amalec orationie
moysi & totius populi. usq aduesperã
ieinio dimicatum. ẽ. Hiesus filius
naue stationem soli imperauit et
lunae. & in ediam plusquam unius dies
uictoris exercitus ꝓtelauit. Saul
sicut in regnor um primo libro¬
seribitur. malediccus inquit panem ede¬
rit usq aduesperam. donec ulciscar
bat. tantaq fuit auetoritas stacionis.
semel dño destinatae. ut ionathani
qui causa uictoriae exciterat deprende¬
r& sortem. & ignorantiȩ crimen decli¬
nare nonposs&. patrisq inse concitar&
retur. Helias quadraginta dierum
helias: Multo familiarior ista uox
quam illa ingenesi. adam ubi es.
lla cium pastum terrebat & ꝑdicum.

Expanded text:
lem esse coepisse, quam mortuum. lem esse coepisse, quam mortuum. Sed nec secunda conscriptio tabularum absque jejunio potuit impetrari. Quod ebrietas perdiderat, inedia reperit. Ex quo ostenditur, posse nos per jejunium redire in paradisum, unde per saturitatem fueramus ejecti. In Exodo adversus Amalec, oratione Moysi, et totius populi, usque ad vesperam jejunio dimicatum est . Jesus filius Nave stationem imperavit soli et lunae: et inediam plus quam unius diei, victoris exercitus protelavit . Saul, sicut in Regnorum primo libroscribitur: Maledictus, inquit, qui ederit panem usque ad vesperam, donec ulciscar bat . Tantaque fuit auctoritas stationis semel Domino destinatae, ut Jonathas, qui causa victoriae exstiterat, deprehenderetur sorte, et ignorantiae crimen declinare non posset, patrisque in se concitaret retur. Elias quadraginta dierum Elia? Multo familiarior ista vox, quam illa in Genesi, Adam, ubi es ? Illa enim pastum terrebat et perditum:
Abbreviated transcription (Latin):
ctrauit dilectus. & dereliquid dm̃
qui fecerat eum: & abscessit adño salua
core suo linde & ineodem deutero
caueris & biberis. & domos optimas
iedificaberis ouibus & bubus tuis
multiplicatis. & argento & auro:
extollatur cor tuum. & obliuiscaris
pulus. & incrassatum. ẽ. cor eius. ne
uider& oculis. & audir& auribus:
& corde conicer&. & uultum ieuman¬
tis moysi. & iuxta hebraicam ueri¬
tatm dĩ confabulatione cornutũ.
partus & pinguioꝵ populus susti¬
nere non potuit. Quam ob rem
dñs nr atq saluator. non nobis in¬
differantuam uirginitatis & nuptia¬
rum ut quidam putant. sed ob ieiu¬
noram consortia moysen. & heliam
transfiguratus inmonte. secum ostendit
ingloria. Quamquam moy ses. & helias.
uirginitas & nuptiae: sedlex nuntiat
& ꝓphetȩ  quod si contentiose immor¬
si nuptias. in helia uirginitatem
dixerit demonstrari. breuiter audiat.
moysen mortuum & sepultum. heliam
igneo curru raptum. ante inmorta¬

Expanded text:
citravit dilectus, et dereliquit Dominum . citravit dilectus, et dereliquit Dominum . qui facerat eum, ore suo. denique in eodem Deuteroncaueris et biberis et domos optimas aedificaueris, ouibus et bubus tuis multiplicatis et argento et auro extollatur cor tuum et obliuiscaris us et incrassatum est cor ejus, ne videret oculis, et audiret auribus, et corde conjiceret : et ultum jejunantis Moysi, 348 et juxta Hebraicam Veritatem, Dei confabulatione cornutum, pastus et pinguior populus sustinere non potuit. Quamobremnoster atque Salvator non ob indifferentiam virginitatis et nuptiarum, ut quidam putant, sed ob jejuniorum consortia, Moysen et Eliam transfiguratus in monte secum ostendit in gloria. Quamquam Moyses et Elias virginitas et nuptiae, sed Lex nuntiat et Prophetae. Quod si contentiose in Moyse nuptias, in Elia virginitatem dixerint demonstrari, breviter audiant, Moysen mortuum et sepultum, Eliam igneo curru raptum, ante immorta
Abbreviated transcription (Latin):
tiamq gulae. lacrimis emendant sor
potuit. Ciatus de agripto popilusi¬
rahel. & incerra repromissionis latẽ
& melle manantem introducendus.
aegyptias carnes & pepones. aliaque
desiderat. utinam inquiens cbssems
percussi adño interra aegipa quanl
super ollas carnum sedebamue. &x
comedebamus gratis. & cucumeris
& pepones. & porri. & cepȩ. & alia.
at nunc anima nr̃a arida. nichil ñ¬
aegiptias suspirabant. Moyses qd¬
raginta diebus & noc tibus reuins
inmonte syna. & iam tunc probans
non pane solo uiuere hominem. sed
in omni uerbo dĩ. cum dñoloquitr:
populus autem satur. idola fabrica¬
tur: Ille uacuo uentre legem accipu
scriptam digito dñq. Iste manducins
& bibens consurgensq ludere
aitum conflat minculum & egiptium
douem prefert dñi maiestati: tot
dierum labor. unius horae sacuritate
pent. Frangic audacter moy ses tabu¬
l scicbat enim dĩ sermonem. noN
posse audire temulentos. Incrassatus
c & pinguefactus. & dilatatus. & cal¬

Expanded text:
rymis emendare non potuit. Ejectus de Aegypto populus Israel, et in terram repromissionis lacte et melle manantem introducendus, Aegyptias carnes, et pepones, alliaque desiderat. Utinam, inquiens, obissemus percussi a Domino in terra Aegypti, quando super ollas carnium sedebamus Exocomedebamus gratis, et cucumeres, et pepones, et porri, et cepe, et allia. At nunc anima nostra arida, nihil niAegyptias suspirabant. Moyses quadraginta diebus et noctibus jejunus in monte Sina, etiam tunc probans, non in pane solo vivere hominem, sed in omni verbo Dei, cum Domino loquitur: populus autem satur idola fabricatur. Ille vacuo ventre, legem accipit scriptam digito Dei. Iste manducans et bibens, consurgensque ludere, aurum conflat in vitulum, et Aegyptium bovem praefert Domini majestati. Tot dierum labor, unius horae saturitate perit. Frangit audacter Moyses tabulas: sciebat enim Dei sermonem non posse audire temulentos. Incrassatus est, et pingue factus, et dilatatus, et recal
Abbreviated transcription (Latin):
uos ergo abrahae semen estis. Supe¬
rius enim dixerat. non dicit & se¬
minibus tamquam inmultis. set
tamquã in uno & semini tuo quos
ẽ. xp̃c: hic ergo ostendit unum señ
xp̃m non tantum ipsum mediatonꝰ
intelligendũ. eẽ: uerum & iam eccde¬
siam cuius ille corporis caput est.
ut omnes inxp̃o unum sitit & ca¬
piant scđm ꝓmissionẽ hereditatẽ
perfidẽ. inquã conclusus erat
id.ẽ. incuius aduentũ tamquam
subpedagogo custo diebatur popłs
usq ad etatis oportunitatem. Iuia
in lib̾tatẽ uocandi erant qui in eodẽ
populo scđm ꝓpositum uocati sunt.
id .ẽ. qui in illa area frumentũ inuo.¬

Expanded text:
vos ergo Abrahae semen estis. Supevos ergo Abrahae semen estis. Superius enim dixerat, Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, et semini tuo, quod est Christus . Hic ergo ostendit unum semen Christum, non tantum ipsum Mediatorem intelligendum esse, verum etiam Ecclesiam, cujus ille corporis caput est: ut omnes in Christo unum sint, et capiant secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus erat; id est, in cujus adventum tanquam sub paedagogo custodiebatur populus usque ad aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem populo secundum propositum vocati sunt, id est, qui in illa area frumentum inven
Abbreviated transcription (Latin):
uersatione mortali. eiusq ordinẽ
in huius uitae itinere seruantum
ẽẽ & apłi precipiunt. qui &iam
regulas saluberrimas tradunt.
quemad modũ secũ uiuant pro
& uxorẽs. uel si qua talia cetera
occurrunt. & ipse prior dNS.
qui ait. Reddite caesari quae
caesaris sunt: & dõ quae dĩ sunt.
Alia sunt enim quae seruamus
inunitate fidei fine ulla distantia.
& alia mnordine uitae huius tam¬
quã inuia. nenomen dñi & doc¬
trina blasphemetur. & hoc noni
solũ ꝓpter iram ut effugiamus
offensionẽ hominũ. sed & iam ꝓpt̃
conscientiã: ut non simulatȩ quasi
ad oculos hominũ ista faciamus.
sed pura dilectionis conscientia
ꝓpt̃ dm̃. qui om̃s homines uult
saluos fieri. & ad agnitionẽ uerita¬
tis uenire. Oais ergo inquit
dit. Siautẽ ut hic sub distinguat᷑
& subaudiatur. uõs unũ estis iN
xp̃o ihũ: acdeinde infcritur. ergo
abrahae somen estis ut ste sir sesus.
Omnes engo uos unum estis inxpor

Expanded text:
versatione mortali; ejusque ordinem versatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse, et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant pro et uxores, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Omnes ergo, inquit, dit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde inferatur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, Omnes ergo vos unum estis in Chr
Abbreviated transcription (Latin):
& singularitate ẜ susceptionus
adhabendam naturalit̃ & agen¬
dam personam sapientiȩ. sicut
ipse mediator lĩ unum cum
ipsa suscipiente sapientia sine int̾¬
positione alicuius mediatoris
effectus. sed filii fiunt participa¬
tione sapientiae. id preparante
atq prestante mediatoris fide.
Quam fidei grãm nunc indum̃tũ
uocat. ut xp̃m induti sint qui
ineũ crediderunt & ideo filii dĩ
iudei neqgreci. nonserui neq libe¬
ri. non masculini & femininȩ
In quantũ enim omnes fideles st̃.
omnes unum sunt inxp̃o ihũ: &
si hoc facit fides per quam inhac
uita iuste ambulatur. quanto
perfectius atq cumulatius id
species ipsa factura.ẽ. cum uide¬
bimus facie adfaciem: Nã nunc
quamuis primitias habentes sp̃s
qui uita. ẽ. ꝓpter iusticiam fidei.
tamen quia adhuc mortuum . ẽ.
corpus ꝓpter peccatũ. differentia
ista uel gentium uel conditionis
uel sexus. iam quidem ablata. ẽ.
abunitate fidei. sed man& in con¬

Expanded text:
et singularitate susceptionis et singularitate susceptionis ad habendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt participatione sapientiae, id praeparante atque praestante Mediatoris fide: quam fidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in eum crediderunt, et ideo filii Dei Judaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omnes unum sunt in Christo Jesu. Et si hoc facit fides, per quam in hac vita juste ambulatur; quanto perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis primitias habentes spiritus, qui vita est, propter justitiam fidei; tamen quia adhuc mortuum est corpus propter peccatum , differentia ista vel Gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in con
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. in aduentũ eiꝰ fidei. quȩ postea
reuelata .ẽ. Conclusio enim eor unꝰ
erat. timor unius dĩ: & qđ p̃uarica¬
tores ipsius legis muenti sunt. ñ
ad perneciem sed adutilitatẽ ualuic
eis qui crediderunt. Cognicio enĩ
nuiors aegritudinis. & desiderari
nedicum uehementius fecit & diligi
adentius. Cui enim plurimum
dimit ticur: plurimum diligit.
quam uenic fides. iam non sumus
subpedagogo. Cos ergo nunc re¬
prehendit qui faciunt irritã grãm
xp̃i. quasi enim nondũ uener ic
qui uocaret inlibertatem sic adhuc
uolunt. eẽ. subpedagogo. Quod
autẽ filios dĩ dicit. eẽ. omnes per
fidem. quia induerunt xp̃m qui¬
cumq in xp̃o baptizati sunt: ad
hoc ualet ne gentes dese despera¬
rent. quia non custodiebantur sub
pedagogo. & ideose filios non puca¬
renc. sed perfidem induendo xp̃m
omnes fiunt filii: Nonnatura
sicut unicus filius. qui & iam sa¬
pientia dĩ. ẽ. neq prẽpõtentia

Expanded text:
id est in adventum ejus fidei, quae postea id est in adventum ejus fidei, quae postea revelata est: conclusio enim eorum erat tum timor unius Dei. Et quod praevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Cui enim plurimum dimittitur, plurimum diligit .quam venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Eos ergo nunc reprehendit, qui faciunt irritam gratiam Christi: quasi enim nondum venerit, qui vocaret in libertatem, sic adhuc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnes per fidem, quia induerunt Christum, quicumque in Christo baptizati sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes fiunt filii; non natura, sicut unicus Filius, qui etiam Sapientia Dei est; neque praepotentia
Abbreviated transcription (Latin):
araa multis partibus ampliorem
frumenti. Unde autẽm illa eiusdẽ
apostoli uerba ad romanos. nisi de
Numquid reppulit ds̃ plebem suã.:
absit. Nam & ego israhelita sum
exsemine abrabam detribu beniamin:
Non reppulit eds plebem suam: quan
praesciuit. Cum autem laudare
nicensium. similes eos factos ait aduis
iudeorum. quia multa acontribu¬
libus suis profide passi eranc quom
& illi aiudeis. hinc .ẽ. & illud quos
paulo ante commnemoraui. quos
ait adromanos. Sienim spiricalib
eorũ cõmunicauerunt gentes. de¬
bent & incarnalibus ministiare eis
Deipsis ergo iudȩis & iam consequent̃
dicit. PRIUS autem quam ueni¬
ret fides sublege custodiebamur
conclusi in eam fidem quae posta
reuelata. ẽ Ut enĩ tam ꝓpe inue¬
nirentur. & tam deproximo ad dm̃
uenditis suis rebus accederent. quod
dñs eis precepit qui uellent esserit
perfecti. lege ipsa factum. ẽ. subqua
custodiebantur conclusi in eã fidẽ

Expanded text:
area multis partibus ampliorem area multis partibus ampliorem frumentum. Unde autem etiam illa ejusdem apostoli verba ad Romanos, nisi de numquid reppulit Deus populum suum absit nam et ego Israhelita sum ex semine Abraham tribu Beniamin non reppulit Deus plebem suam quam praesciit nicensium, similes eos factos ait Ecclesiis Judaeae; quia multa a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi a Judaeis . Hinc est et illud, quod paulo ante commemoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis . De ipsis ergo Judaeis etiam consequenter dicit: Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae postea revelata est. Ut enim tam prope invenirentur, et tam de proximo ad Deum venditis suis rebus accederent, quod Dominus eis praecepit qui vellent esse perfecti , Lege ipsa factum est, sub qua custodiebantur, conclusi in eam fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. lex quȩ posset uiuificare. om
nino ex lege. eet. iusticia. sed con¬
clusit scriptura omnia subpeccato:
ut ꝓmissio exfide ihũ xp̃i daretur
credentibus Non ergo lex data . ẽ.
ut peccatum auferret:. sed ut peccato
omia concluderet. Lex ergo osten¬
debat. eẽ. peccatum quod illi per
consuetudinẽ cȩcati possent putare
iusticiam. ut hoc modo humiliat
cognoscerent non insua manu. eẽ. sa¬
lutem suã sed inmanu mediatoris.
Maxime quippe humilitas reuocat.
unde nos deiecit superbia. & ipsa
humilitas. ẽ. ac commodata perci¬
piendȩ gratiae xp̃i. qui singulare
quam hic tam imperite dixerit.
Cur ergo non profuit iudegs quod
per angelos legem ministrantes
inmanu mediatoris dispositi sunt.
ꝓfuit enim quantum dici non po¬
test. quae enim gentiũ eccłiae uen¬
ditarum rerum suarum pretia ad
pedes apłorum posuerunt. quod
tot milia hominum tam repente
fecerunt. nec turbae infidelium
considerandȩ sunt. Omnis enim

Expanded text:
esset Lex quae posset vivificaresset Lex quae posset vivificaret justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Non ergo Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudinem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humilitas revocat, unde nos dejecit superbia. Et ipsa humilitas est accommodata percipiendae gratiae Christi, qui singulare quam hic tam imperite dixerit: Cur ergo non profuit Judaeis, quod per Angelos Legem ministrantes, in manu Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim, quantum dici non potest. Quae enim Gentium Ecclesiae venditarum rerum suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, quod tot millia hominum tam repente fecerunt ? Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis enim
Abbreviated transcription (Latin):
abtaham. P otens. ẽ. enim ds̃ dela¬
pidibus suscitare filios abrahȩ istis
autẽ dicitur. P ropter quod memo¬
ris etis quia uõs aliquando gentes
incarne qui dicimini prȩputium
abea quae dicitur circum cis io
incarne manu facta. qui eratis illo
tempore sine xp̃o alienati a socie¬
tate israhel & peregrini testamen¬
torũ & ꝓmissionis spe non habentes
inserti. cẽ. monstrantur. Illorum
ergo erat delegis cransgressione
atterenda superbia. sicut adroma¬
nos cum seripturarum uerbis pec¬
cata eorum ex aggerass&: Scitis
autem inquit qm̃ quaecumq lex
dicit his qui inlege sunt loquitur.
ut omne os obstruatur & reus fiat
omnis mundus dõ: iudei scilicet de
trans gressione legis. & gentes deim¬
pietate sine lege. Unde & iterum
ait. Conclusit enĩ ds̃ omnia inin¬
credulitate. ut omnibus misereatur
Hoc & nunc dicit refricans ipsam
quęstionẽ. Lex ergo aduersus
ꝓmissa dĩ absit. Sienim data

Expanded text:
Abraham. Potens est enim Deus de laAbraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham » . Istis autem dicitur: « Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data
Abbreviated transcription (Latin):
crimiNe contrita superbia est:
dispositum. ẽ. per angelos semen
inmanu mediatoris ut ipse libe¬
raret apeccatis iam per transgres¬
sionẽ legis coactos confiteri opus
sibi peccata dimit terentur. & in
sionẽ legis confringenda suꝑbia.
qui gloriantes depatre abraham
quasi naturalẽ se iactabant habe
aliciam. & merita sua incircumcisi¬
Ne ceteris gentibus canto pernici¬
ꝯus quanco arrogantius preferebant
ꝯaitis autẽ facillime: & iam sine huiꝰ¬
modi legis transgressione humili¬
hreritur. Homines enim nullam
exparentib originem iusticiae se tra¬
here prȩuidentes. simulacrorum
&iam seruos. inuenit euangelica
gã. Nonenim sicut istis dici po¬
cerat non fuisse illam iusticiam pa¬
rencũ eorum incolendis idolis quã
ẽ arbitrabantur: ita & iam uidȩis
dici poterat falsam fuisse iusticiam
patris abraham. Itaq illis dicitur
P arte ergo fructum dignum pęniten¬
tiae. & nedixeritis patrem habemꝰ

Expanded text:
crimine contrita est superbia: crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiteri opus sibi peccata dimitterentur, et in sionem Legis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim, sicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur, ita etiam Judaeis dici poterat falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicitur: « Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et ne dixeritis vobis, Patrem habemus
Abbreviated transcription (Latin):
usq infinem scli per omnes gentes
ad iunctis sibi & iam illis quãuis
paucissimis. qui exfide dñi fide
ꝓphetica ante ambos aduentus
eus salutẽ grãe perceperunt: im¬
plent scõrũ beatissimũ ciuitatis
sempit̾ne statum. Superbienti
ergo populo lexposita. ẽ. ut qm̃
grãm caritatis nisi humiliatus
accipere non posset. & sine hac
grã nullomodo p̃cepta legis imn¬
pleret transgressione humilia¬
retur. ut quȩreret grãm nec se
suis meritis saluum fieri quod
supbũ . ẽ. opinaretur. ut esset
non insua pocestaice & urib ustus.
sed inimanu mediacoris uistisicaais
impium Per angelos autẽ mnis¬
trata . ẽ. omnis dispensatio uetens
testamenti. agente ineis spusco ⁊
ministracione recedente. quia per
angelos disposita. ẽ. illa dispensatio
legis. cum aliquando suam aliquan¬
do di personam sicut ꝓphetarum
&ĩam mos. ẽ. agerent. ꝑquȩ illam
legem morbos ostendentem nori
auferentẽ. & iam preuaricationis

Expanded text:
usque in finem saeculi per omnes gentes, usque in finem saeculi per omnes gentes, adjunctis sibi etiam illis, quamvis paucissimis, qui ex fide Domini, fide prophetica, ante ambos adventus ejus salutem gratiae perceperunt, implent sanctorum beatissimum civitatis sempiternae statum. Superbienti ergo populo Lex posita est, ut quoniam gratiam charitatis nisi humiliatus accipere non posset, et sine hac gratia nullo modo praecepta Legis impleret, transgressione humiliaretur, ut quaereret gratiam, nec se suis meritis salvum fieri, quod superbum est, opinaretur; ut esset non in sua potestate et viribus justus, sed in manu Mediatoris justificantis impium. Per Angelos autem ministrata est omnis dispensatio Veteris Testamenti, agente in eis Spiritu ministratione recedente. Quia per Angelos disposita est illa dispensatio Legis, cum aliquando suam, aliquando Dei personam, sicut Prophetarum etiam mos est, agerent; perque illam Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam praevaricationis
Abbreviated transcription (Latin):
ultra homines. Ipse. ẽ. enim speci¬
osus forma prefilus hominum.
& unctus oleo exultacionis pre
participibus suis. Sanati sunt ergo
abimpietate superbiȩ ut reconci¬
liarentur dõ. quicumq homines
humilitatẽ xp̃i & per reuelatio¬
nẽ antequã fieret. & post euan¬
geliũ postea quã facta. ẽ. creden.¬
do dilexerunt. diligendo imita.¬
cisunt. Sedhaec iusticia fidei
quia non ꝓmerito data ẽ. homi
erat popularis antequam ds
homo int̾ homines nasceretur.
emen autẽ cui ꝓmissum .ẽ. popłro
significat. non illos paucissimos
qui reuelationib ca futura cernen¬
tes quamuis per eandem saluifi¬
erent. populũ tamen saluumfa¬
cere non poterant. Qui populus
sane si per totum orbem conside¬
retur nam detoto orbe ȩcclesiam
hierusalem cęlestem congregat.
pauci sunt. quia uia angusta
paucorum. ẽ. Inunũ tameri
congregati quotquot existere
potuerunt. ex quo euangeliũ pre¬
dicatur: & quotquot potuerunt

Expanded text:
ultra homines. Ipse est enim speciultra homines. Ipse est enim speciosus forma prae filiis hominum, et unctus oleo exsultationis prae participibus suis . Sanati sunt ergo ab impietate superbiae, ut reconciliarentur Deo, quicumque homines humilitatem Christi, et per revelationem antequam fieret, et per Evangelium posteaquam facta est, credendo dilexerunt, diligendo imitati sunt. Sed haec justitia fidei, quia non pro merito data est hominerat popularis antequam Deus homo inter homines nasceretur. Semen autem cui promissum est, populum significat; non illos paucissimos qui revelationibus eam futuram cernentes, quamvis per eamdem salvi fierent, populum tamen salvum facere non poterant. Qui populus sane, si per totum orbem consideretur nam de toto orbe Ecclesiam Jerusalem coelestem congregat, pauci sunt, quia via angusta paucorum est: in unum tamen congregati, quotquot existere potuerunt, ex quo Evangelium praedicatur, et quotquot poterunt
Abbreviated transcription (Latin):
Mediator dĩ ergo. inter dm̃ & dm̃
ã. non poss&. quia unus est ds̃
N diator autem unius non . ẽ. qr
ic̃ aliquos medius. ẽ. Angeli
porro qui non lapsi sunt acoris¬
pectu dĩ. mediatore non opus ha¬
bent: perquẽ reconcilientur. Itẽ
angeli qui nullo suadente spon¬
tanea preuaricatione Tapsi sunt.
ꝑmediatorẽ non reconciliantur
Actat ergo ut qui mediato re
li xp̃o. humilitate persuadente
engitur. Namsi filius di inna¬
tutali aequalitate patris manere
uell&. nec se exinaniret formam
seru accipiens.: non . eẽt. media¬
tor dĩ &e hominũ. quia ipsa
trinitas unus ds̃ .ẽ. eadem intrib
patre & filio & sp̃uscõ dĩtatis ȩt̃¬
nitate & aequalitate constante.
Dic itaq unicus filius dĩ mediatoꝵ
dĩ & hominũ factus. ẽ: cũ uerbũ
dĩ ds̃ apud dm̃. & maiestatẽ suã
usq adhumana deposuit. & hu¬
militatẽ humanam usq ad diui.¬
na subuexit: ut mediator essec
int̾ dm̃ & homines. homoper din

Expanded text:
or ergo inter Deum et Deum or ergo inter Deum et Deum esse non posset, quia unus est Deus: mediator autem unius non est, quia inter aliquos medius est. Angeli porro, qui non lapsi sunt a conspectu Dei, mediatore non opus habent, per quem reconcilientur. Item angeli qui nullo suadente spontanea praevaricatione sic lapsi sunt, per mediatorem non reconciliantur. Restat ergo ut qui mediatore li Christo humilitatem persuadente erigatur. Nam si Filius Dei in naturali aequalitate Patris manere vellet, nec se exinaniret, formam servi accipiens ; non esset mediator Dei et hominum: quia ipsa Trinitas unus Deus est, eadem in tribus, Patre et Filio et Spiritu sancto, deitatis aeternitate et aequalitate constante. Sic itaque unicus Filius Dei, mediator Dei et hominum factus est, cum Verbum Dei Deus apud Deum, et majestatem suam usque ad humana deposuit, et humilitatem humanam usque ad divina subvexit, ut mediator esset inter Deum et homines homo per Deum
Abbreviated transcription (Latin):
qui iustificati sunt exipsa fide ius¬
tificatos. Quod enim nos exparte
preteritũ. id est primum aduentũ
dñi exparte futurum. id .ẽ. scd̾m
aduentũ dñi credendo. salui effi¬
ciemur. Hoc totum illi id ẽ. utrũ¬
q. aduentum futurum credebant
reuelante sibi spũ scõ ut saluifierent
Unde .ẽ. illud. Abraham concupi¬
uit diem meum uidere. & uidit
satis necessaria. Sienim fides
iustificat & priores scĩ qui apud
dm̃ iustificati sunt per ipsam
iustificati sunt: quid opus erat
legem dari. Quam questionem
tractandam sic intulit: interro¬
gans & dicens Quidergo:
hucusq interrogatio. ẽ: deinde
refertur responsio. Lex trans¬
gressionis gratia proposita. ẽ.
donec ueniret inquit semen
ai ꝓmissum. ẽ. dispositum per
anglos inmanu mediatoris.
edator autem unius non . ẽ. ds
uero unus est. Mediatorẽ ihm
eusdẽ apostoli sententia fit pla¬
nus eum ait. Unus enĩm ds̃ et
meliator di & hominum xp̃c ihe.¬

Expanded text:
qui justificati sunt, ex ipsa fide jusqui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham concupivit diem meum videre, et viditsatis necessaria: Si enim fides justificat, et priores sancti, qui apud Deum justificati sunt, per ipsam justificati sunt, quid opus erat Legem dari? Quam quaestionem tractandam sic intulit, interrogans, et dicens, Quid ergo? Hucusque enim interrogatio est: deinde infertur responsio, Lex transgressionis gratia proposita est, donec veniret, inquit, semen cui promissum est, dispositum per Angelos in manu Mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Mediatorem Jesuejusdem apostoli sententia fit planius, cum ait: Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Ch
Abbreviated transcription (Latin):
testatoris ualet ad confirmandũ
testamentũ eiꝰ qui consiliũ iam
mutare non potest. hoc incommu¬
tabilitas promissionis dĩ ualet
ad confirmandã hereditatẽ abrahȩ.
cuius fides deputata. ẽ. ad iusticiã.
& ideo semen abraham cui dictȩ sunt
ꝓmissiones. xpm̃ dicit apostolus.
hoc . ẽ. omnes xp̃ianos fide imi¬
tantes abraham. Quod ad singu¬
laritatem redigit. commendando
quod non dictum . ẽ. & seminibus
sed semini tuo: quia & una. ẽ. fi¬
des & non possunt similit̃ iustifica¬
ri qui uiuunt exoperibus carna¬
lit̾ cum his qui uiuunt exfide spi¬
ritalit̾. inuicibiliter autẽ quod
infert lex nondũ data erat. nec
poss& post tõt annos ita dari.
ut antiquas abrahae ꝓmissiones
irritas faceret. Dienim lex iusti¬
ficat. non .ẽ. iustificatus abrahã
qui mulcum ante legem fuit quos
quia dicere nompossunt cogunir
fateri non legis operibus iustificar
hominem sedfide. simul & iamnos
cogit intelligere omnes antiquos

Expanded text:
testatoris valet ad confirmandum testatoris valet ad confirmandum testamentum ejus, quia consilium mutare jam non potest; hoc incommutabilitas promissionis Dei valet ad confirmandam haereditatem Abrahae, cujus fides deputata est ad justitiam . Et ideo semen Abrahae, cui dictae sunt promissiones, Christum dicit Apostolus, hoc est omnes Christianos fide imitantes Abraham: quod ad singularitatem redigit, commendando quod non dictum est, Et seminibus, sed, Semini tuo; quia et una est fides, et non possunt similiter justificari qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fide spiritualiter. Vincuntur autem quod infert, Lex nondum data erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos