comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multã oppressionẽ cum pene importa-¬
bili importunitate ingerebat scẽ romanȩ
ȩccłie: possessionesq eidem & mancipia ꝑ¬
tinentes crudelissime deuastabat. Qua de re
beati pontificis ꝑ int̾nuncios ad monitione
correptus. maiore exarsit insania: ad eo ut
urbem depopulandã adiret. Cui aduenien¬
ti. beatus gregorius ut colloqueret᷑ occurrit.
lantamq uim nutu diuino eius uerbis in¬
esse exꝑtus fuit: ut cum humillima indul¬
gentia religioso apłico satisfaceret÷ & se demn-¬
ceps sibi subditum & sc̃ȩ romane ȩccłie deuo-¬
tum famulũ spopondisset. Is deniq postea
usq ad exitum infirmatꝰ. uenerandi papȩ
orationem poposcit: atq in responsũ accepit
Qđ ei dñs adhuc spatium pęnitentiȩ largiret᷑.
Et ut plenius conualesceret: illis quib nutri¬
tus fuerat cibis ino ulgere studeret. Qui ius¬
sis obtemꝑans conualuit: & in reliquum
deuotius uixit.
dem uero ꝑfectissimus & acceptabilis deo

Expanded text:
multam oppressionem cum pene importamultam oppressionem cum pene importabili importunitate quieti ingerebat sanctae Romanae Ecclesiae, possessionesque eidem et mancipia pertinentes crudelissime devastabat. Qua de re beati pontificis per internuntios admonitione correptus, majori exarsit insania; adeo ut urbem depopulandam adiret. Cui advenienti beatus Gregorius ut colloqueretur occurrit, tantamque vim nutu divino ejus verbis inesse expertus fuit, ut cum humillima indulgentia religioso apostolico satisfaceret, et se deinceps sibi subditum, et sanctae Romanae Ecclesiae devotum famulum spopondisset. Is denique postea usque ad exitum 14 infirmatus, venerandi papae orationem poposcit, atque in responsum accepit quod ei Dominus adhuc spatium poenitentiae largiretur; et ut plenius convalesceret, illis quibus nutritus fuerat cibis indulgere studeret, qui jussis obtemperans convaluit, et in reliquum devotius vixit. 27. Idem vero perfectissimus et acceptabilis Deo
Abbreviated transcription (Latin):
Ali eminus secus transitum stantes sibi eum
rogant insinuari. Quib responsũ ẽ: ipsũ
es. qui solus pontificali dignitate equitais.
precedentẽ & subsequentẽ cuneum ȩccłiasti¬
oꝵ uiroꝵ haberet. Et iituentes eũ: repente
quum illius maleficiis suis a demonibꝰ ue¬
to signo crucis: ab equo ꝓturbauit demo¬
ma. Respiciensq in partem: mox ut magos
est contemplatꝰ. illi cęcati & ab eisclem demo¬
niis ꝑ uasi. ceciderunt retrorsum. Unde in¬
tellexit uir dei eoꝵ id ꝑpetratum nequicia.
Et cum iussisse eos ad se duci: interrogati
rei ordinẽ ꝓdiderunt. Quib respondit be-¬
atissimus pontifex. Perpetuo cȩci ẽẽ debe¬
tis: ne uidentes ad consuetã ꝑuersitatẽ redi¬
re temptetis. In nomine aut̃ dñi nr̃i iħu
demonũ sitis. Qui confestim a demonibus
liberati. & credentes fonte salutari ꝑfusi suñ:
ac ꝑmanente cęcitate damnati. uibente be¬
ato gregorio de cȩtero stipe sunt ȩccłiastica

Expanded text:
illi eminus secus transitum stantes sibi eum illi eminus secus transitum stantes sibi eum rogant insinuari. Quibus responsum est ipsum esse qui solus pontificali dignitate equitans, praecedentem et subsequentem cuneum ecclesiasticorum virorum haberet; et intuentes eum, repente equum illius maleficiis suis a daemonibus veto signo crucis, ab equo perturbavit daemonia; respiciensque in partem, mox ut magos est contemplatus, illi caecati, et ab eisdem daemoniis pervasi ceciderunt retrorsum. Unde intellexit vir Domini eorum id perpetratum nequitia; et cum jussisset eos ad se duci, interrogati rei ordinem prodiderunt; quibus respondit beatissimus Pontifex: Perpetuo caeci esse debetis, ne videntes, ad consuetam perversitatem redire tentetis. In nomine autem Domini nostridaemonum sitis. Qui confestim a daemonibus emundati, et credentes, fonte salutari perfusi sunt; ac permanente caecitate damnati, jubente beato Gregorio, de caetero stipe sunt ecclesiastica
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ab ea contra preceptũ saluatoris nr̃i di¬
uortiũ. Res uero beatũ gregoriũ latere ñ
potuit: quia & magnitudo mali & agni¬
tio ꝑsonarum se facile ꝓdidit. Quẽ beatus
gregoriꝰ multis & suauissimis monitionib
seu districti diuini ex aminis terrorib stu¬
diosissime & sepissi me immo indesinent̃
ꝑfuadere contendit: ut uxorẽ suã in giam
pactam reciꝑet. aqua quo quomͦ diuelli
nisi morte aut amboꝵ consensu int̾cedent
nequiret. Sed his diabolica preuentus irre¬
mediabiliter ꝑtinacia: monita eiꝰ spreuit.
Qũe beatus gregorius apłica auctoritate ab
ȩccłia sub anathemate. nisi resipisceret se¬
questrauit. Quã ex cõmunicationẽ idem¬
egre admodũ ferens. & peccata peccatis al¬
cumulans. duos magos pecuniss explas¬
to locat: ut in scm aplicum ad uinditã
eius apodixen artis suȩ exercerent. Qui
cum facie ignorantes. dum quadã die ad
pcessionẽ ex more ꝑgit beatus gregorius:

Expanded text:
sibi ab ea contra praeceptum Salvatoris nostri disibi ab ea contra praeceptum Salvatoris nostri divortium. Res vero beatum Gregorium latere non potuit, quia et magnitudo mali, et magnatio personarum se facile prodidit. Cui beatus Gregorius multis et suavissimis monitionibus, seu districti divini examinis terroribus, studiosissime et saepissime, imo indesinenter persuadere contendit ut uxorem suam in gratiam pactam reciperet, a qua quoquo modo divelli nisi morte, aut amborum consensu intercedente nequiret; sed is diabolica praeventus irremediabiliter pertinacia, monita ejus sprevit. Quem beatus Gregorius apostolica auctoritate ab ecclesia sub anathemate, nisi resipisceret, sequestravit. Quam excommunicationem idem admodum aegre ferens, et peccata peccatis accumulans, duos magos pecuniis ex placito locat, ut in sanctum apostolicum ad vindictam ejus apodixem artis suae exercerent. Qui eum facie ignorantes, dum quadam die ad processionem ex more pergit beatus Gregorius,
Abbreviated transcription (Latin):
alia fidei docum̃ta dixit ad eos beatus grego¬
rus. qui ante has uenerandas reliquias par¬
ui duxerant. Scitote fr̃s quia in consecratio
martyrum ipsius. quib specialit̃ assigna¬
bantur supra sacro scm̃ altare libamina qͦ¬
offerebantur: semꝑ illorũ sangus hos pan¬
nos intrauit. qui effusus ẽ ꝓ nomine xp̃i
derant. munitisq iterũ buxtulis signo suo:
tradidit eis incõparabilia munera uoti siu
Et cum gaudio reuersi. hec ꝑ hordinẽ dño
suo nunciarunt: & sui desiderii compotẽ
reddidert̃. Qui p̃ciosa scõꝵ patrocinia re¬
uerent̃ suscepit: & honorabilit in loco uene¬
rabili condidit. Et in quo sunt: frequenti¬
ora quã inscĩ petri eccłia miracła oꝑaridig¬
natur ds̃ ad laudem & gła¬
usq in hodiernum diem:
ater nichilominꝰ familias erat romȩ
ualde reb ditissimꝰ. sed religione nimis
egenus: qui ñ uiciis minus plenus quam
rebus. cum uxor sua ei displicuisset. fecit

Expanded text:
alia fidei documenta, dixit ad eos beatus Gregoalia fidei documenta, dixit ad eos beatus Gregorius, qui ante has venerandas reliquias parvi duxerant: Scitote, fratres, quia in consecrationmartyrum ipsius quibus specialiter assignabantur, super sacrosanctum altare libamina offerebantur, semper illorum sanguis hos pannos intravit, qui effusus est pro nomine Chderant, munitisque iterum buxtulis signo suo, tradidit eis incomparabilia munera voti sui, et cum gaudio reversi, haec per ordinem domino suo nuntiarunt, et sui desiderii compotem reddiderunt. Qui pretiosa sanctorum patrocinia reverenter suscepit, et honorabiliter in loco venerabili condidit; quo Dominus frequentiora quam in sancti Petri ecclesia miracula operari dignatur ad laudem et gusque in hodiernum diem. 25. Pater nihilominus familias erat Romae valde rebus ditissimus, sed religione nimis egenus, qui, non vitiis minus plenus quam rebus, cum uxor sua ei displicuisset, fecit
Abbreviated transcription (Latin):
domni gregorii uenere p̃sentiã. factoq cõ¬
perto. pacientissi me eoꝵ tulit stulticiam:
eosq sacro scĩs missarũ sollemniis precepit
interẽẽ. Unde cum ad locum sui sermonis
est uentũ: suadet popło dĩ & scõꝵ grãm ex-¬
orare. quatinus in hac re dignetur aꝑtissi¬
me sic suam potentiã pate facere: ut quid
mereat᷑ fides euidentius m inus creduli &
ignorantes possint cognoscere. Et data oratio¬
ne. accepit ab eo cultellũ qui temerauerat
signa: & suꝑ altare corporis sc̃i petri acceptã
unam panni portionẽ ꝑ mediũ pungens
secauit. Ex qua statim sanguis decururrit:
& omnẽ eandem partiunculã cruentauit.
Uidentes aut̃ suprascripti legatarii & om̃s
popłi stupendũ & archanũ fidei sacrȩ mi¬
raculum: ceciderunt ꝓni interrã. adorantes
dñm dicentes. Mi rabilis ds̃ in scĩs suis:. as̃
isrł ipse dabit uirtutem & fortitudinẽ pleb
suȩ. benedictus ds. Et facto silentio: inter

Expanded text:
domni Gregorii venere praesentiam; factoque comdomni Gregorii venere praesentiam; factoque comperto, patientissime eorum tulit stultitiam, eosque sacrosanctis missarum solemniis praecepit interesse. Unde cum ad locum sui sermonis est ventum, suadet populo Dei sanctorum gratiam exorare, quatenus in hac re dignetur apertissime sic suam potentiam patefacere, ut quid mereatur fides, evidentius minus creduli et ignorantes possint cognoscere. Et data oratione, accepit ab eo cultellum qui temeraverat signa, et super altare corporis sancti Petri acceptam unam panni portionem, per medium pungens secuit; ex qua statim sanguis decucurrit, et omnem eamdem portiunculam cruentavit. Videntes autem suprascripti legatarii et omnes populi stupendum et arcanum fidei sacrae miraculum, ceciderunt proni in terram, adorantes et dicentes: Mirabilis Deus in sanctis suis; Deus Israel, ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae; benedictus Deus . Et facto silentio inter
Abbreviated transcription (Latin):
grãm se apud eũ optinuisse sꝑauerat: quo
sic uoluerit illi illudere. & nos de honoratio¬
ni & offensioni sue addicere e destimauimus
siquidem nos ossa apłoꝵ uel martyrũ p̃ciosa
hinc deferre. sicut decuerat tantum uirum
uti dominus nr̃ ẽ. a tanta nichilo minꝰ sede
quesita tam longo & difficillimo satis itinere:
& date sunt nobis panni modice portiuncu¬
lȩ: ac si huiusmodi panniculi genus apud
nos nequiui sset inueniri. Nisi enim cauta
sollicitudo nob̃ subuenisset. ut quod gere¬
bamus cognoscereremꝰ. & sic stolide ad dñm
nr̃m nob̃ contigisset. uenire: dubiũ non ẽ
periculum honoris & gr̃ae suȩ nos debuisse
incurrere. Quos archidiaconus modesta in¬
crepatione redarguit.cur intanta p̃sũptio¬
ne eruperint. ut apłica sigilla corruperiñ:
hortans eos ut redirent. & quȩ acceꝑant do¬
mino suo cum honore deferrent. Sed hi nul¬
latenus monitis euis a equiescentes: usq ad

Expanded text:
gratiam se apud eum obtinuisse speraverat; quod gratiam se apud eum obtinuisse speraverat; quod sic voluerit illi illudere, et nos dehonorationi et offensioni suae addicere? Aestimavimus siquidem nos ossa apostolorum vel martyrum pretiosa hinc ferre, sicut decuerat tantum virum, uti dominus noster est, a tanta nihilominus sede quaesita tam longo et difficillimo satis itinere, et datae sunt nobis panni modicae portiunculae, ac si hujusmodi panniculi genus apud nos nequivisset inveniri. Nisi enim cauta sollicitudo nobis subvenisset, ut quod gerebamus cognosceremus, et sic stolide ad dominum nostrum nobis contigisset venire, dubium non est periculum honoris et gratiae suae nos debuisse incurrere. Quos archidiaconus modesta increpatione redarguit, cur in tantam praesumptionem eruperint, ut apostolica sigilla corrumperent, hortans eos ut redirent, et quae acceperant domino suo cum honore deferrent. Sed hi nullatenus monitis ejus acquiescentes, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ticulatim eosdem pannos consecratos suꝑ qͥbꝰ
scã celebrauerat diuisit. & singulis singula¬
tim buxtis imposuit: munitisq eis sigillo
sue scẽ auctoritatis petitorib usu eccłiastico
tradidit. Qui debita cum ueneratione bene¬
dictione petita & accepta suscipientes: ꝓfecti
sunt uiam suã gaudentes. Sed dum ꝑ aliqnͣ¬
tos dies regressionis suȩ iter carꝑent: ei qui
primus cęteris habebatur. amica humilita¬
tis subripuit curiositas: dicens sodalib se
stulte itineris subisse laborem. cum nescireñ
quid preciosi domino suo referrent. Pedeten-¬
tim autem crescente collatione uerborum.
& iirescente suggestione socioꝵ. confractis
apsice dignitatis sigillis. aꝑtȩ sunt buxtu.¬
lȩ:& insingulis singulȩ panni reꝑtȩ sunt
portuinculȩ. Moxq cum indignatione ro-¬
mam regressi: archidiachonũ ad eunt con-¬
quirentes. Ut quid inquiunt domnus apłi¬
eus tam uili pendit dñm nr̃m. qui tantam

Expanded text:
ticulatim eosdem pannos consecratos, super quibus ticulatim eosdem pannos consecratos, super quibus sancta celebraverat, divisit, et singulis singillatim buxis imposuit; munitisque eis sigillo suae sanctae auctoritatis, petitoribus usu ecclesiastico tradidit. Qui debita cum veneratione, benedictione petita et accepta, suscipientes, profecti sunt viam suam gaudentes. Sed dum per aliquantos dies regressionis suae iter carperent, ei qui primus caeteris habebatur, amica humanitati subripuit curiositas, dixitque sodalibus se stulte tanti itineris subisse laborem, cum nescirent quid pretiosi domino suo referrent. Pedetentim autem crescente collatione verborum, et virescente suggestione sociorum, confractis apostolicae dignitatis sigillis, apertae sunt buxtulae, et in singulis singulae panni repertae sunt 12 portiunculae. Moxque cum indignatione Romam regressi, archidiaconum adeunt conquerentes: Ut quid, inquiunt, dominus apostolicus tam vilipendit dominum nostrum, qui tantam
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiderant. in diuino amore & orthodoxa
credulitate feruentiꝰ ex creuerunt:
uidam quoq nobilissimꝰ scłm carnis
ꝓ sapiam. & potentissimꝰ iuxta regiam
In suo modo magnificentiã. cum ꝑ internun¬
cios familiaritatẽ apłicȩ sedis adeptus eẽt. fre-¬
quenti etiam admonitione epłarum ab eato
gregorio transmissarũ. instructione erga dĩ
cultum sufficient̃ fuisset imbutꝰ: misit ꝑ stre¬
nuos & deuotos missos condigna exenia ad
se dem pontificalem: petens reliquias beators
apłoꝵ ac martyrũ sibi trans mitti. Cuiꝰ legatos
sc̃s apłicus honorabilit̃ & gratant̃ suscipiens.
aliquandui secum morari fecit: atq indesinen
rum ex more prisco. ꝓ huuismodi negocio
missas celebrando. & reliquias in eoꝵ uenera-¬
tione consecrando circumiens p̃fatosq legatos
sibi comites semꝑ habens. cum explicuisset
eoꝵ celebrationes quoꝵ reliquias petebat᷑. par¬

Expanded text:
qui viderant, in divino amore et orthodoxa qui viderant, in divino amore et orthodoxa credulitate ferventius excreverunt. 24. Quidam quoque nobilissimus secundum carnis prosapiam, et potentissimus juxta regiam in suo modo magnificentiam, cum per internuntios familiaritatem apostolicae sedis adeptus esset, et frequenti admonitione epistolarum, etiam a beato Gregorio transmissarum instructione, erga Dei et sanctorum cultum sufficienter fuisset imbutus, misit per strenuos et devotos missos condigna exenia ad sedem pontificalem, petens reliquias beatorum apostolorum ac martyrum sibi transmitti. Cujus legatos sanctus apostolicus honorabiliter et gratuiter suscipiens, aliquandiu secum morari fecit, atque indesinenrum ex more prisco, pro hujusmodi negotio missas celebrando, et reliquias in eorum veneratione consecrando circumiens, praefatosque legatos sibi comites semper habens, cum explicuisset eorum celebrationes, quorum reliquiae petebantur, par
Abbreviated transcription (Latin):
pallam reuelat: & uniu̾so popło ipsaq mu¬
liere contuente partem digiti auricularis
sanguine cruentatã inuenit: ac mulieri di¬
xit. Disce in qũã ueritati uel modo iam
eredere contestanti: panis quẽ ego do caro
mea ẽ ce sanguis ms̃ uere ẽ potus. S ed p̃sciꝰ
conditor nr̃ infirmitatis nr̃e: ea potestate
qua cuncta fecit ex nichilo. & corpꝰ sibi ex car¬
ne semꝑ uirginis oꝑante scõ spu fabricauit.
panẽ & uinum aqua mixtum. manente ꝓpͥa
spetie. in carnem & sanguinẽ suum ad catho¬
licam precem. ob reparationẽ nr̃am sp̃ce sui
scĩficatione conuertit. Indeq umiu̾sos uissit
diuinã precari potentiã. ut in formã pristi¬
nam sacro scm̃ reformaret mysteriũ: quatinꝰ
mulieri ad sumendũ fuisset possibile. Quod
& factum ẽ. Unde stupefacta mulier. pluri¬
mum in scã religione ac fide ꝓficiens. parti¬
cipatione dñici sacram̃ti consecrata ẽ: & om̃s

Expanded text:
pallam revelat, et universo populo ipsaque mupallam revelat, et universo populo ipsaque muliere contuente, partem digiti auricularis sanguine cruentatam invenit, et mulieri dixit: Disce, inquam, veritati vel modo jam credere contestanti: Panis quem ego do, caro mea est, et sanguis meus vere est potus . Sed praescius Conditor noster infirmitatis nostrae, ea potestate qua cuncta fecit ex nihilo, et corpus sibi ex carne semper Virginis, operante sancto Spiritu, fabricavit, panem et vinum aqua mistum, manente propria specie in carnem et sanguinem suum ad catholicam precem ob reparationem nostram Spiritus sui sanctificatione convertit. Indeque universos jussit divinam precari potentiam ut in formam pristinam sacrosanctum reformaret mysterium; quatenus mulieri ad sumendum fuisset possibile, quod et factum est. Unde saepefata mulier plurimum in sacra religione ac fide proficiens, participatione dominici sacramenti consecrata est. Et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
& separatim suꝑ altare posuit: eãq diacono
seruandam usq dum cuncti fideles cõmuni¬
carent tradidit. Expletis uͦ sacris mysterus:
int̾rogauit eam beatus gregorius dicens. dic
rogo. quid cordi tuo emerserit: cum cõmu¬
nicatura risisti. At illa. Recognoui inquit
portiunculã illam ex eadem oblatione fuisse.
qũã ego manib meis feci & tibi optuli. Et cũ
cam te intellexerĩ corpꝰ dñi appellasse: subrisi.
Tunc sc̃s dñi pontifex sermonẽ ex inde fecit
ad popłm: & hortatus ẽ eum ut supplicit̃
dnm̃ ex oraret: quatinus ad multoꝵ fidem
corroborandã. carnis ocłis ostenderet. quid in¬
fidelitas huiꝰ mulieris mentis ocłis uidere.¬
& fidei luminib conspicere debuisset. Quod
cum fuisset oratum: ipse una cum popło
& eadem muliere ab oratione ex urgens. ad al¬
tare cunctis cernentib & sese ad cernendum
celeste spectaculũ comprimentib corporalem

Expanded text:
et separatim super altare posuit, eamque diacono et separatim super altare posuit, eamque diacono servandam usquedum cuncti fideles communicarent tradidit. Expleto vero sacro mysterio, interrogavit eam beatus Gregorius, dicens: Dic, rogo, quid cordi tuo emerserit, cum communicatura risisti? At illa: Recognovi, inquit, portiunculam illam ex eadem oblatione fuisse quam ego manibus meis feci, et tibi obtuli; et cum eam te intellexerim corpus Domini appellasse, subrisi. Tunc sanctus Domini pontifex sermonem exinde fecit ad populum, et hortatus est eum ut suppliciter Dominum exoraret, quatenus ad multorum fidem corroborandam, carnis oculis ostenderet quid infidelitas hujus mulieris mentis oculis et fidei luminibus 11 conspicere debuisset. Quod cum fuisset oratum, ipse una cum populo et eadem muliere ab oratione exsurgens, ad altare cunctis cernentibus, et sese ad cernendum coeleste spectaculum comprimentibus, corporalem
Abbreviated transcription (Latin):
ad quirere: si exegisset oportunitas. faciliꝰ
poterat hȩc etiã ip̃se ꝓmereri. S nehis ql
cim uideis signa uisibilia ad ostendendã
scitatẽ expetunt satis factio desit: & illis qͥ
scõrum exemplis ad meliora accendi & pro¬
uchi querunt edificatio ꝓsit: quȩdam autu-¬
mo referenda. quȩ ꝑ eum dñs ad excitandũ
& corroborandũ nr̃ȩ mentis tepõrem. & ut
sic dictum sit forte infidelitatem. potiusq
ignorantiã. fieri & manifestari decreuit:
aterfamilias quȩdã nobilis erat in hac
ciuitate romana: quȩ religionis & deuo¬
tionis studio oblationes facere. & die domini¬
ca ad eccłiam deferre: sum moq pontifici
ȩccłiastice consuetudinis & familiaritatis
eusdẽ grã offerre solebat. Quȩ cum quadã
die ex more ad cõmunicandũ de manui apłici
ordine suo accederet. illiq pontifex offam
catoꝵ & uitam ȩt̃nam: subrisit. Quod uir
dñi cernens. illi cõmunionẽ sacram retraxit.

Expanded text:
acquirere, si exegisset opportunitas, facilius acquirere, si exegisset opportunitas, facilius poterat haec etiam ipse promereri. Sed ne his qui cum Judaeis signa visibilia ad ostendendam sanctitatem expetunt, satisfactio desit, et illis qui sanctorum exemplis ad meliora accendi et provehi quaerunt aedificatio prosit, quaedam autumo referenda, quae per eum Dominus ad excitandum et corroborandum nostrae mentis teporem, et ut sic dictum sit forte infidelitatem potius quam ignorantiam, fieri et manifestari decrevit. 23. Mater familias quaedam nobilis erat in hac civitate Romana, quae religionis et devotionis studio oblationes facere, et die Dominica ad ecclesiam deferre, summoque pontifici ecclesiasticae consuetudinis et familiaritatis ejusdem gratia offerre solebat. Quae cum quadam die ex more ad communicandum de manu apostolici ordine suo accederet, illique pontifex offam catorum, et vitam aeternam, subrisit. Quod vir Domini cernens, illi communionem sacram retraxit,
Abbreviated transcription (Latin):
cepit uerba sonare: Ecce quondã tumidus
iam substratus scõꝵ pedib seruit occeanus:
eiusq barbaros motus quos terreni princi¬
pes edomare ferro nequiuerant. hos ꝓdiui¬
na formidine sacerdotũ ora simplicib uerb
ligant. Et qui cateruas pugnantiũ infide¬
lis nequaquã metuerat: iam nunc fidelis
humiliũ linguas timet. Quia enĩ ꝑceptis
cȩlestib uerbis. clarescentib quoq miraclis
uirtus ei diuine cognitionis infundit᷑. eus¬
dem diuinitatis terrore refrenat᷑. ut praua
agere metuat. ac totis desideriis ad et̾nitatꝰ
głam uenire concupiscat. Quod totũ ut s¬
eret. ita eidem beato gregorio grã diuina
concessit: ut merito angloꝵ popłis debe¬
at apłs appellari: quia & si aliis non est
apłs: sed tam̃ illis ẽ. Nam signaculũ apo¬
ruerit. suꝑ fluo quęrit᷑: quod luce clariꝰ
constat. quod is qui uirtutũ signa suis
meritis ualuit aliis quoq xp̃o largiente

Expanded text:
coepit verba sonare. Ecce quondam tumidus, coepit verba sonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos per divinam formidinem sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen illis est; nam signaculum aporuerit, superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meritis valuit, aliis quoque Christo largiente
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipse pontificatus officio functus ẽ opus
diu desideratũ ꝑfecit : allios quidẽ predica¬
tores mittens: sed ipse p̃dicationẽ ut fructifi¬
caret suis exhortationib ac precibus seu mu¬
neribus fulciens. Deniq direxit ad eandem
insulam seruos dei. mellitũ. augustinum.
& ioħem cum multis aliis dm̃ timentibus
monachis: qui intra breue temporis spaciũ
regem illũ qui in capite insule morabat᷑ cũ
suo popło conuerterunt. Quib ds̃ tantam
faciendoꝵ miraculoꝵ grãm contulit: ut
uerbum fidei qd̾ ore p̃dicabant signoꝵ effica¬
cia confirmarent. Unde factum ẽ: ut paucis
elabentib annis. etiam cȩteri insulȩ ipsi
reges cum his quieis erant subiecti ad xp̃i
dñi fidem accederent. De cuiꝰ gentis conuer¬
sione simul & miracłoꝵ ꝓdigiis quȩ ibidẽ
fiebant: itabeatus gregoruis in libris mora¬
libus ꝑhibet dicens. Ecce lingua brutannie
quȩ nichil aliud nouerat quã barbarũ fren¬
dere: iam dudum in diuinis laudib ebrea

Expanded text:
ut ipse pontificatus officio functus est, opus diu desideratum perfecit, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus seu muneribus fulciens. Denique direxit ad eamdem insulam servos Dei Mellitum, Augustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monachis; qui intra breve temporis spatium, regem illum qui in capite insulae morabatur cum suo populo converterunt. Quibus Dominus tantam faciendorum miraculorum gratiam contulit, ut verbum fidei quod ore praedicabant, signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis erant subjecti, ad Christi Domini fidem accederent. De cujus gentis conversione simul et miraculorum prodigiis, quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius in libris Moralibus 10 perhibet , dicens: Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraea
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba responsionis cũ sepiꝰ ad se clamãtibꝰ iterans ro¬
deret: apparuit ei in uisu sc̃s gregoriꝰ t̃cio. llluq. ⁊¬
cio blande increpans: suꝑ sua detractione & illꝰt
nacia seu miseroꝵ indigentia admonuit atq or¬
ripuit. Qui nec cor ad mĩam flex̃. nec ori ab obtiro¬
tatione adhib̾e custodiã uoluit: nec manũ ad lar¬
gitatẽ extendit. Unde illi qͣrto apparens beatus¬
gregoriꝰ horribilit̾ eũ redarguit: & cõminans in
capite illũ ꝑcussit. Cuiꝰ dolore uexatus: inbreui
gorii dicta sint. Ceterum qu̾adui mundi huius
orbita uoluit᷑. eiꝰ laudabile meritũ semꝑ accipt
incrementũ: qͥa ipsius sine dubio głȩ ascribitus
quod hȩc romana ciuitas una cũ scĩs apłis eius
precib constare uidetur: & qudd angloꝵ eccla
noua semꝑ sobole fecundat᷑. & qd̾ illius doctus
ꝑ orbem uniu̾sũ multi depeccato elongati adxͥ
suasionib inflãmati cęlestem patriã desideran¬
ter inquirunt. Qui beatissimꝰ pontifex postqũ

Expanded text:
is cum saepius ad se clamantibus iterans redderet, apparuit ei in visu sanctus Gregorius tertio, illumque tertio blande increpans super sua detractione et ipsius tenacia, seu miserorum indigentia, admonuit atque corripuit. Qui nec cor ad misericordiam flexit, nec ori ab obtrectatione adhibere custodiam voluit, nec manum ad largitatem extendit. Unde illi qhorribiliter redarguit et comminans illum in capite percussit. Cuius dolore uexatus in breui gorii dicta sint. Caeterum quandiu mundi hujus orbita volvitur, ejus laudabile meritum semper accipit incrementum. quia ipsius sine dubio gloriae ascribitur, quod haec Romana civitas una cum sanctis apostolis ejus precibus constare videtur, vel quia Anglorum Ecclesia nova semper sobole fecundatur, vel quod illius doctrinis per orbem universum multi a peccatis 16 elongati, ad Csuasionibus inflammati, coelestem patriam desideranter inquirunt. Qui beatissimus pontifex postquam
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ pastoralis: immo potiorem tunc sumpsis¬
se ꝓfectum de labore conuers. onis multo¬
rum. quam deꝓpriȩ quondam quiete con¬
uersationis habuerit. Sed qualiter hic sẽs
uir ad diaconatus offitium & post ad pon¬
tificatiis culmen ascenderit subsequens ser¬
mo declarabit.
eniq cernens romanus pontifex qui tẽ
ȩccłiȩ preerat uirtutum gradib grego¬
rium ad alta conscendere: eum abstractum
torium asciuit. Nec multo post ꝓ respon¬
sis excłiasticis ad urbem constantinopolim
apochrisarium direxit. Nec tamen ille quã¬
uis in terreno conuersaretur palatio: uitȩ cȩ̨¬
lestis intermisit ꝓpositum. Secuti namiq¬
sunt eum multi ex monasterio fr̃s sibi germa¬
na deuincti caritate. quod diuina factum
dispensatione conspicitur: ut eorum ui

Expanded text:
rae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisrae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisse profectum de labore conversionis multorum, quam de propriae quondam quiete conversationis habuerit. 7. Sed qualiter hic sanctus vir ad diaconatus officium, et post ad pontificatus culmen ascenderit, subsequens sermo declarabit. Denique cernens Romanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscendere, eum a monasteritorium ascivit; nec multo post pro responsis ecclesiasticis ad urbem Constantinopolim apocrisiarium direxit. Nec tamen ille, quamvis in terreno conversaretur palatio, vitae coelestis intermisit propositum. Secuti sunt namque eum multi ex monasterio fratres sui, germana devincti charitate. Quod divina factum dispensatione conspicitur; ut eorum vi
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. At nunc ex occassione curȩ pastoralis se¬
cularium hominũ negocia patitur: & post
tam pulchram quietis suȩ spetiem terren
actus puluere fȩdatur. Perpendo itaq qđ
tolero: ꝑpendo quid amisi. Cumq intueor
illud quod ꝑdidi: fit hoc grauius quod por¬
to. Ecce & enim nunc magni maris fluctib
quatior: atq in naui mentis tempestatis ua¬
lidȩ ꝓcellis illidor. Et cum prioris uitȩ reco¬
lo ftatum: quasi post tergum reductis ocłis
uiso littore suspiro. Qđq ad huc est graui
us: dum immensis fluctib turbatus feror.
uix iam portum ualeo uidere quem reliqui
Hȩc autem ipse dese non ꝑfectum iactan¬
do uirtutum. sed deflendo potius defectũ
referre consueuerat: quem se ꝑpastoralem
curam in currisse metuebat. Sed quamuis
de se talia ex magnȩ humilitatis intentione
dixerit: nos tamen credere decet nichil eũ
monachicȩ ꝑfectionis ꝑdidisse occassione cu¬

Expanded text:
bat. At nunc ex occasione curae pastoralis, saebat. At nunc ex occasione curae pastoralis, saecularium hominum negotia patitur; et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpendo itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore suspiro; quodque adhuc gravius est, dum immensis fluctibus turbatus feror, vix jam portum valeo videre quem reliqui. » Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius defectum, referre consueverat, quem semper se per pastoralem curam incurrisse metuebat. Sed quamvis talia de se ex magnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monasticae perfectionis perdidisse occasione cu
Abbreviated transcription (Latin):
conssistere posset. Sustinebat preterea assi¬
duas corporis in firmitates: maximeq ea
pulsabatur molestia. quam medici greco elo
quio sincopin uocant. Cuius in cõmodis ita
uitalium cruciabatur incisione: ut crebris
in terceptus angustiis ꝑsingła pene horarũ
momenta ad exitum ꝓpinquaret.
Walis autem in monasterio fuerit quamq
laudabili studio uitam duxerit: exipsius
possumus uerbis colligere: quibus ipse in
pontificatu iam positus dum cum petro
suo colloqueretur diacono flendo usus est
dicens. In felix quippe animus m̃s occupa¬
tionis suȩ pulsatus uulnere. meminit qua¬
lis aliquando in monasterio fuit: quomo¬
do ei labentia subtererant quantum rebus
que uoluuntur eminebat. quod nulla nͥ
cȩlestia cogitare consueuerat. quod etiam
retentus corpore ipsa iam carnis claustra con¬
templatione transiebat. quod mortem quo¬
q quȩ pene cunctis pęna est. uidelicet ut
in gressum uitȩ & laboris sui premium ama¬

Expanded text:
consistere posset. Sustinebat praeterea assiconsistere posset. Sustinebat praeterea assiduas corporis infirmitates: et maxime ea pulsabatur molestia, quam Graeco eloquio medici syncopin vocant; cujus incommodis ita dolore vitalium cruciabatur, ut crebris interceptus angustiis, per singula pene horarum momenta ad exitum propinquaret. 6. Qualis autem in monasterio fuerit, quamque laudabili studio vitam duxerit, ex ipsius possumus verbis colligere, quibus ipse in pontificatu jam positus, dum cum Petro suo diacono colloqueretur, flendo usus est, dicens: « Infelix quippe animus meus occupationis suae pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cuncta subter erant; quantum rebus quae volvuntur eminebat; quod nulla nisi coelestia cogitare consueverat; quod etiam retentus corpore, ipsa jam carnis claustra contemplatione transibat; quod mortem quoque, quae pene cunctis poena est, videlicet ut ingressum vitae, et laboris sui praemium ama
Abbreviated transcription (Latin):
instituit. in quo & ipse post modum regłari
tramite multis sibi sotiatis fr̃ib sub abbatis
imꝑio militauit. Quib monasteriis tantũ
de reditibus prediorum delegauit: quantũ
posset illic commorantib ad cotidianum
uictum sufficere. Reliqua uero cũ om̃i domꝰ
presidio uendidit. ac pauꝑib erogauit: nobi¬
litatemq illam quam ad scłm uidebat᷑ ha¬
bere. totam ad nanciscendam suꝑnȩ głam
dignitatis diuina gr̃a largiente conuertit.
Et qui ante serico contextu ac geminis mican¬
tibus solitus erat per urbem ꝓcededere trabe¬
atuᷤᷤ post uili contectus tegmine ministrabat
seculi habitu monasterium petiit. et ex huius
mundi naufragio nudus euasit. In quo tan¬
ta perfectionis gr̃a cȩpit conuersari: ut iam
tunc in ipsis iniciis ꝑfectorum numero pos¬
set deputari. In erat deniq ei tanta abstinẽ¬
tia in cibis. uigilantia in orationibus. strenu¬
itas in ieiuniis: ut in firmato stomacho uix

Expanded text:
instituit, in quo et ipse postmodum regulari instituit, in quo et ipse postmodum regulari tramite, multis sibi sociatis fratribus, sub abbatis imperio militavit. Quibus monasteriis tantum de redditibus praediorum suorum delegavit, quantum posset illic commorantibus ad quotidianum victum sufficere; reliqua vero cum omni domus praesidio vendidit, ac pauperibus erogavit; nobilitatemque illam, quam ad saeculum videbatur habere, totam ad nanciscendam supernae gloriam dignitatis, divina gratia largiente, convertit. Et qui ante serico contextu ac gemmis micantibus solitus erat per urbem procedere trabeatus, post vili contectus tegmine, ministrabat saeculi habitu, monasterium petiit, et ex hujus mundi naufragio nudus evasit. In quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut jam tunc in ipsis initiis perfectorum posset numero deputari. Inerat denique ei tanta abstinentia in cibis, vigilantia in orationibus, strenuitas 3 in jejuniis, ut infirmato stomacho vix
Abbreviated transcription (Latin):
mellito gutture eructuaret.
ic in annis adolescentiȩ in quibus solet
pit de uotus existere: & ad suꝑnę uitȩ patri
am totis desideriis anhelare. Sed dum du
longeq conuersationis grãm differret: & post¬
quam celesti ẽ afflatus desiderio. seculari ha¬
bitu contegi melius putaret. uelletq presen¬
ti mundo quasi spetietenus deseruire: cȩpe¬
runt multa contra eum ex eiusdem mundi
cura succrescere: ut in eo non iam spetie. sed
ut ipse de se asseruit. retineretur & mente.
Candem cum &e parentum iam dudum obi¬
tu liberam disponendarũ suarum rerum
haberet facultatem. quod mente prius ges¬
tabat apuit. quodq iam in diuinis merue¬
rat obtutibus. humanis etiam uisibus osten¬
dit. Alox &e enim cuncta que habere potuit
ad pietatis opus distribuit: ut xp̃m ꝓ nobis
factum egenum egens ipse sequeretur.
ex deniq in sicilia monasteria constru¬
ens. fr̃s illic xp̃o seruituros aggregauit.
Septimum uero intra urbis huus muros

Expanded text:
mellito gutture eructaret. mellito gutture eructaret. Hic in annis adolescentiae in quibus solet pit devotus existere, et aotis desideriis anhelare. 3. Sed dum diu longeque conversionis gratiam differret et postquam coelesti est afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi melius putaret, velletque praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra eum ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo non jam specie, sed ut ipse de se asserit retineretur et mente. Tandem cum parentum jam dudum obitu liberam disponendarum rerum suarum haberet facultatem, quod prius mente gestabat aperuit; quodque jam in divinis erat obtutibus, humanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad pietatis opus distribuit, ut Christum pro nobis factum egenum egens ipse sequeretur. 4. Sex denique in Sicilia monasteria construens, fratres illic Christo servituros aggregavit: septimum vero intra urbis hujus muros
Abbreviated transcription (Latin):
diano matre uero siluia editus: non
solum spectabili senatorum ꝓsapia.
uerum etiam religiosa originem dir¬
ꝙ nobilitatis lineam moribus extulit. ꝓbis
actibus decorauit. Deniq ut post in ꝓpatulo
clariit: non sine magno presagio tale sor¬
atus est nomen. Gregorius nanq exgreco
doquio. in nr̃a lingua uigilator seu uigilais
sonat. Re & enim uera uigilauit sibi: dum
aiiinis inherendo preceptis laudabiliter
uxit. Uigilauit & fidelibis populis: dum
doctrinȩ affluentis in genio eis quo tramite
celestia scanderent pate fecit. Disciplinis ue¬
io liberalib hoc ẽ gramatica. rethorica. dia¬
lectica. ita apueritia ẽ institutus: ut quam
ẽẽ scd̃s. In erat ei in parua ad huc ętate matu¬
rum iam studium. ad herere scilicet dictis¬
maiorum: & si quid dignum potuisset au¬
ditu ꝑcipere. non segniter obliuioni tradere.
sed tenaci potius memoriȩ cõmendare. Hau¬
riebatq iam tunc sitibundo doctrinȩ fluen¬
ta peccore: quȩ post congruenti tempore

Expanded text:
diano, matre vero Silvia editus, non solum de spectabili senatorum prosapia, verum etiam religiosa, originem dutae nobilitatis lineam moribus extulit, probis actibus decoravit. Denique, ut post in propatulo claruit, non sine magno quodam praesagio tale sortitus est nomen. Gregorius namque ex Graeco eloquio in nostra lingua vigilator, seu vigilans sonat. Re etenim vera vigilavit sibi, dum divinis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, dialectica, ita a puero est institutus, ut quamvesse putaretur. Inerat ei in parva adhuc aetate maturum jam studium: adhaerere scilicet majorum dictis; et si quid dignum potuisset auditu percipere, non segniter oblivioni tradere, sed tenaci potius memoriae commendare: hauriebatque jam tunc sitibundo doctrinae fluenta pectore, quae post congruenti tempore
Abbreviated transcription (Latin):
dierum iam confecto itinere. dum idem uir
dñi gregorius ut iter agentib moris ẽ. cir¬
ca sextam horã in quodã prato sociis quibꝰ¬
dam quiescentib aliis autẽ illi assistentib
uel quib rebus necessariis occupatis sederet
& legeret. uenit ad eũ locusta: & dans saltum
paginȩ qũa ꝑcurrebat insedit. Cernensq eã
beatus gregorius tam mansuete loco quo asse¬
derat ꝑmanere: cępit colletans sodalib ipsiꝰ
nomen reciꝑcans quasi int̾pretari. Locusta
in quã hec dici potest.: quasi loco sta. Et sub¬
iungens: sciatis inquit ñ ꝓgressuis nos iter
cȩptum licere ꝓtendere. Ueruntam̃ surgite
& umenta sternite: ut quantũ licuerit qͦ
tendimꝰ ꝓperemꝰ. Dum aut̃ hinc mutuo
confabularent᷑ & secum quȩrerent: ꝑuene¬
runt missi apłici equis sudantib & ad mo¬
dum fatigatis: statimq illi cum magna ce-¬
leritate. epłam quã detulerant porrexerunt.

Expanded text:
dierum jam confecto itinere, dum idem vir dierum jam confecto itinere, dum idem vir domini, Gregorius, ut iter agentibus moris est, circa sextam horam in quodam prato sociis quibusdam quiescentibus, aliis autem assistentibus vel quibusque rebus necessariis occupatis sederet et legeret, venit ad eum locusta, et dans saltum paginae quam percurrebat, insedit. Cernensque eam beatus Gregorius tam mansuete loco quo assederat permanere, coepit collaetans sodalibus ipsius nomen reciprocans quasi interpretari: Locusta, inquam, eo dici potest, quasi loco sta; et subjungens, sciatis, inquit, non progressius nos iter coeptum licere protendere. Verumtamen surgite, et jumenta sternite, ut quantum licuerit quo tendimus properemus. Dum autem hinc mutuo confabularentur, et secum quaererent, pervenerunt missi apostolici equis sudantibus et admodum fatigatis, statimque illi cum magna celeritate epistolam quam detulerant porrexerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
stros ꝑ quos ad xp̃m conuerteretur muter&:
asserens & se ipsum in hoc opus dño cooꝑan¬
te ꝑficiendum paratum ẽẽ. si tamen eidem
apłico papȩ hoc ut fieret cõplaceret. Quod
cum ei primo minime pontifex annuisset:
assensit. Qui ciuib ꝓfectionis suȩ celans ne
potuit iter cum apłica benedictione arripu
it. Hec interea ad noticiam popłi ueniunt.
Huc animi condieco om̃s urbici ac subur¬
bani uel quiq audientes occurrere potuer̃.
sese intres partes diuidunt: & ꝓficiscenti
apłico pelagio ad ȩccłiam scĩ petri. t̾ribili
uoce conclamant. Cia apłice quid fecisti:
Sc̃m petrum offendisti: romã destruxisti:
gregoriũ non tantũ dimisisti. quã expulisti.
H is ergo uocibus horribilit̾ ꝑmotus ponti¬
fex. popłmq uehementissime metuens. pꝰ
eum cum summa festinatione & obligatio¬
nis ut quantocius romã rediret int̃dictione
direxit. Sed antequ̾ã missi eũ adissent: triũ

Expanded text:
stros, per quos ad Christum converterentur mitteret, stros, per quos ad Christum converterentur mitteret, asserens et seipsum in hoc opus domino cooperante perficiendum paratum esse, si tamen eidem apostolico papae 9 hoc ut fieret complaceret. Quod cum ei primo pontifex minime annuisset, assensit. Qui civibus profectionis suae celans negpotuit, iter cum apostolica benedictione arripuit. 19. Haec interea ad notitiam populi veniunt. Unanimi condicto omnes urbici ac suburbani, vel quique audientes occurrere potuerunt, sese in tres partes dividunt, et proficiscenti apostolico Pelagio ad Ecclesiam sancti Petri, terribili voce conclamant: Eia, apostolice, quid egisti? Sanctum Petrum offendisti, Romam destruxisti, Gregorium non tam dimisisti quam expulisti. His ergo vocibus horribiliter permotus pontifex populumque vehementissime metuens, post eum summa cum festinatione, et obligationis ut quantocius Romam rediret interdictione, direxit. 20. Sed antequam missi eum adissent, trium
Abbreviated transcription (Latin):
insulani xp̃ĩani eent: an paganoꝵ erroribꝰ
implicati. Dictũq ẽ quod eẽnt pagani.
At ille intimo ex corde longa trahens sus¬
piria: heu ꝓdolor inquit. quod tam luci¬
di uultus homines tenebrarũ auctor possi¬
rogauit: qđ eẽt uocabulũ gentis illius. Res¬
ponsum ẽ: qđ angli uocarentur. At ille. Be¬
ne inquit. Nam & angelicã habent faciem:
& tales angłoꝵ in cęlis decet ẽẽ coheredes. Qd
habet inquit nomen ipsa ꝓuincia de qua
isti sunt albati: Responsum ẽ quia deiri
uocarent᷑. idem ꝓuinciales. At ille. Bene
inquit deiri: de ira eruti. & ad misericor¬
diam xp̃i uocati. Rex ait ꝓuincie illius
quomodo uocat᷑ e Responsũ ẽ qd̾ elle uo¬
caretur. At ille alludens ad nom̃: ait. Lau¬
dem dei creatoris. illis in partib oportet
cantari. accedensq ad pontificẽ huius
romanȩ & apłice sedis. rogauit ut genti
angloꝵ inbritanniã aliquos uerbi mini-¬

Expanded text:
insulani Christiani essent, an paganorum erroribus insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possirrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet, inquit, nomen illa provincia, de qua isti sunt allati? Responsum est, quia Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille: Bene, inquit, Deiri, de ira eruti, et ad misericordiam Christi vocati. Rex, ait, provinciae illius quomodo vocatur? Responsum est quod Alle vocaretur. At ille alludens ad nomen ait: Laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. 18. Accedensque ad pontificem hujus Romanae et apostolicae sedis, rogavit ut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi mini
Abbreviated transcription (Latin):
catores quos illuc direxit de dentib antiqͥ
hostis eripiens. ȩt̃nȩ libertatis fecit ẽẽ par-¬
ticipem. Et enim quia qui deo nr̃o fid eliter
ad heret. semꝑ ex eius largifluo munere ad
portiora conscendit: dum sc̃s iste ardenti
studio ꝓ colligendis particulatim fideliũ
animab satageret: donauit illi puis dñs
conuersionis ut putatur facta diuinitꝰ hec
occasio fuit. Dum die quadã aduenienti¬
bus nuꝑ mercatorib multa uenalia info¬
rum romȩ collata fuissent. multiq ad e¬
mendũ hinc inde confluerent: contigit
& gregorium ante scilicet quã pontificale
deciis haberet ꝑ forũ transitum facere. ac
uidisse inter alia pueros uenales positos.
lactei corporis ac uenusti uultus. capillos
quoq p̃cipus candoris habentes. Quos cũ
aspiceret: int̾rogauit de qua regione uel
terra essent allati. Dictumq ẽ quia de brit¬
tannia insula: cuius incolȩ tali om̃s decore
niterent. Rursus int̾rogauit utrum idem

Expanded text:
catores quos illuc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora conscendit, dum iste sanctus ardenti studio pro colligendis particulatim fidelium animabus satageret, donavit illi pius domint. Cujus conversionis, ut putatur facta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale decus haberet, per forum transitum facere, ac vidisse inter alia pueros venales positos, lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui candoris habentes. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit utrum iidem
Abbreviated transcription (Latin):
rios familiaresq delegit: inter quos petrũ
diaconem coetaneum suum. cum quo pos¬
tea disputans. quatuor dialogorũ libros cõ¬
posuit. aemilianũ quoq notarium qui
quadraginta omelias euangłii cum sociis suiᷤ
excepit. paterium ȩque notarium qui ab
eo secundicherius factus. ex libris ipsius
aliqua utillima deflorauit. & ioħem defen¬
sorem. qui eius uissu in hispaniis cognitor
destinatur. ianuarum ep̃m ciuitatis mala¬
litanȩ. ab episcopis suis cõpatriotis deposi¬
tum. sedi ꝓpriȩ restaurauit: & depositores
euis cum eo qui in loco eius obrepserat. pari
sententia condempnauit. Monachoꝵ uero
scĩssimos. sibi familiares elegit: inter quos
maximianũ monasterii sui abbatem. quẽ¬

Expanded text:
rios familiaresque delegit, inter quos Petrum rios familiaresque delegit, inter quos Petrum Diaconum coaetaneum suum, cum quo postea disputans, quatuor Dialogorum libros composuit; Aemilianum quoque notarium, qui quadraginta homilias Evangelii cum sociis suis excepit; Paterium aeque notarium, qui ab eo secundicerius factus, ex libris ipsius aliqua utillima defloravit; et Joannem defensorem, qui ejus jussu in Hispanias cognitor destinatus, Januarium episcopum civitatis Malacitanae, ab episcopis suis compatriotis depositum, sedi propriae restauravit, et depositores ejus cum eo qui in locum ejus obrepserat pari sententia condemnavit. Monachorum vero sanctissimos sibi familiares elegit, 49 inter quos Maximianum, monasterii sui abbatem, que
Abbreviated transcription (Latin):
galliam suam correxit:
ed cum multa post tempora. defunctis
his qui rome fuerant educati. cantum
gallicanarũ eccłiarũ ametensi discrepare pru¬
dentissimus regum uidisset: ac unum quẽq
ab alterutro uiciatum cantum iactanter ad¬
uerteret: iterum inquit redeamꝰ ad fontem.
lunc regis precib sicut hodie quidã ueridi¬
ei astipulant᷑. adrianus pontifex ꝑ motus.
duos in galliam cantores emisit. Quorum
iudicio. rex om̃s quidem corrupisse dulcedi¬
nem romani cantus leuitate quadã cogno¬
uit: metenses uero solam naturali feritate
paululum quid dissonare p̃iuidit. Deniq
usq hodie. quantum romano cantui me¬
tensis cedit: tantum metensi cedere gallica¬
narum ȩccłiaꝵ germaniarũq cantus. qui
puram uericatem diligunt comꝓbat᷑. hȩc
ergo ꝑantici pationem ꝓtulerim: ne indiscuᷤᷤ¬
sam gallorum uanitatem uidear preterisse:
eterum prudentissimꝰ rectorx
gregoruis. remotis a suo cubiculo scła¬
rib. clericorũ sibi prudentissimos consilia¬

Expanded text:
Galliam suam correxit. Sed cum multa post tempora, defunctis his qui Romae fuerant educati, cantum Gallicanarum Ecclesiarum a Metensi discrepare prudentissimus regum vidisset, ac unumquemque ab alterutro vitiatum cantum jactantem adverteret: Iterum, inquit, redeamus ad fontem. Tunc regis precibus, sicut hodie quidam veridice astipulantur, Adrianus papa permotus, duos in Galliam cantores misit, quorum judicio rex omnes quidem corrupisse dulcedinem Romani cantus levitate quadam cognovit, Metenses vero sola naturali feritate paululum quid dissonare praevidit. Denique usque hodie quantum Romano cantui Metensis cedit, tantum Metensi Ecclesiae cedere gallicanarum Ecclesiarum Germaniarumque cantus, ab his qui meram veritatem diligunt comprobatur. Haec ergo per anticipationem retulerim, ne indiscussam Gallorum levitatem videar praeteriisse 11. Caeterum prudentissimus rector Gregorius, remotis a suo cubiculo saecularibus, clericorum sibi prudentissimos consilia