comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ergo nou̾is quia et ip̃e apłe qͥ uolebat
alios saluos fac̾e adhuc cairat᷑ ut omnif
nou̾is quia ⁊ ip̃e adhuc curat᷑. si magni¬
pendis ip̃ius honorẽ audi quid ei mẽdicuᷤᷤ
opposuerit ad timorẽ. audi ñ me ip̃m
audi confitentem ut sencias docentem.
laris apłe paule tu ne extollaris ad huc
tu: Andiquid sum ⁊ noli altum saꝑes
time. Audi quomꝰ breuis agnꝰ ingrediat᷑.
nͥ aries sic ꝑuelitat᷑. In magnitudine inqͥt
reuelationum mearum ne extollar. datꝰ
ẽ mͥ stimulus carnis mee. augl̃s sathane
qui me colafizet. Qualem timorẽ timuit
qui mordacissimum epithema accepit.
am ergo mͦ dic quia tanto erat in illo iꝰticia:
quanta.cͣ in angłis sc̃is An forte ⁊ angłi sẽs
in celo ne extollatur. accep̃ stimulum an
sc̃os homines agnoscamus. Uasa electa
illo istestimulus anferret᷑ uec auditꝰ est
ad uoluntatẽ qr exaudit᷑ ẽ ad sanitatẽ. forte
ñ uidecent̾ ip̃e loquit᷑ uͥ dicit qi lex sp̃itał. sͥ¬

Expanded text:
et ipse Apostolus, qui volebat alios salvos facere, adhuc curabatur: ut noveris quia et ipse adhuc curabatur; si magnipendis ipsius honorem, audi quid medicus ei apposuerit ad tumorem: audi non me, ipsum audi. Audi confitentem, ut sentias docentem. laris, sancte Apostole? Tu ne extollaris, adhuc tu audi quid sim; et noli altum sapere, sed time. Audi quomodo brevis agnus ingrediatur, ubi aries sic periclitatur. Ne magnitudine, inquit, revelationum mearum extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet. Qualem tumorem timuit, qui mordacissimum epithema accepit? Jam ergo modo dic quia tanta in illo erat justitia, quanta est in Angelis sanctis. An forte et angelus sanctus in coelo, ne extollatur, accipit stimulum angsanctos homines agnoscamus; vasa electa, illo iste stimulus auferretur; nec auditus est ad voluntatem, quia exauditus est ad sanitatem ; forte non indecenter ipse loquit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sic̃ lex tua dñe. felix anima q̃ huiꝰ modi
delectauonib oblectat᷑. uͥ turpitudine
nuua inquinat᷑ ⁊ u̾itatis serenitate pͣga¬
t᷑. Qñ aũ delectat lex dĩ ⁊ sic delectat. ut
ñ sibi arroget istam delectationẽ. Dñs dabit
suauitatẽ. Quid dicam dñe. das mͥ illã suaui¬
tuas. In tua suauitate doce me ⁊ dotes me
Tunc disco ut faciam si in tua snauitate
ilorieas me. Cct̾um quam dui blanditur
iniquitas. ⁊ dulcis ẽ iniquitas: amara est
u̾itas. In tua suauitate doce me. Suauis
sit u̾itas. dulcedo contempnatur iniqͥtatiᷤ¬

Expanded text:
non sicut lex tua, Domine. Felix anima quae hujusmodi non sicut lex tua, Domine. Felix anima quae hujusmodi delectationibus oblectatur, ubi turpitudine nulla inquinatur, et veritatis serenitate purgatur. Quem autem delectat lex Dei, et sic delectat, ut on sibi arroget istam delectationem: Dominus dabit suavitatem . Quam dicam? Domine, da mihi illam suavituas . In tua suavitate doce me, et doces me. Tunc disco ut faciam, si in tua suavitate doceas me. Caeterum quamdiu blanditur iniquitas et dulcis est iniquitas, amara est veritas. In tua suavitate doce me: ut suavis sit veritas, dulced
Abbreviated transcription (Latin):
carnem relabit᷑ quia ñ eum dedisti illi a qͦ
suspendat᷑. Non se continet siñ continetur
noli reman̾e inte. Transcende ⁊ te in illo po¬
ne qui fecit te. Nam si inte spem habueris
accepta lege preuaricator eris inuenies te
hostis. nudum refugio. inuadeote ne forte
rapiat te ut leo ⁊ non. ẽ ut lequi eruat Sñ¬
lege enum peccatum mortunm ẽ Quid est
mortuum. ẽ latet. ñ apparet. omnino tamqͣ.
sepultum ignorat᷑. Adueniente Aũ mandato
peccatum reiuix̃. Quid. ẽ. reuix̃: apparere ce¬
pit. sentiri cepit rebellare adu̾sus me cep̃.¬
Ego aũ mortnus sum Qud. ẽ mortuus sũ :
preuaricator factꝰ sum ⁊ inuentum. ẽ mͥ
mandatum ꝗ erat in uitam. Hidete qi lex
concupiscentie. Uerum. ẽ. nec eã homine ᷤ
sequerent᷑ nͥdulcis eẽt. Teatrum specta¬
culum m̾etͥx lasciua turpissima canti¬
lena. dulcia sunt ista concupiscenci&.
ra. Harrau̾unt mͥ inuisti dolectaciones s

Expanded text:
carnem relabitur, quia non dedisti eum illi a quo carnem relabitur, quia non dedisti eum illi a quo suspendatur. Non se continet, si non continetur. Noli remanere in te, transcende et te: in illo te pone qui fecit te. Nam si spem in te habueris, accepta Lege praevaricator eris. Invenit te hostis nudum refugio, invadit te: vide ne forte rapiat, velut leo, et non sit qui eruat lege enim peccatum mortuum est. Quid est, mortuum est? Latet, non apparet omnino, tanquam sepultum ignoratur. Adveniente autem mandato, peccatum revixit. Quid est, revixit? Apparere coepit, sentiri coepit, rebellare adversum me coepEgo autem mortuus sum. Quid est, mortuus sum? Praevaricator factus sum, Et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam. Videte quia Lex concupiscentiae: verum est, nec eam homines sequerentur, nisi dulcis esset. Theatrum, spectaculum, meretrix lasciva, turpissima cantilena, dulcia sunt ista concupiscentiae; ra, Narraverunt mihi injusti delectationes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
enim eẽmus incarne. Quid. ẽ ẽẽmꝰ in car¬
ne: Presum̾emus de carne. Non enu qͥ
aut eis loquebat᷑ qui iam exierant de ista
⁊ de hominib dictum ẽ uidebit omuiᷤᷤ caro
salutare dĩ. Quid. ẽ. uidebit omnis caro. nͥ
uidebit omnis homo: Ergo c̃ ce̾mꝰ in carne
idest in concupiscencis carnis u̾saremͦ.
ibi totam spem nr̃am tamquam in nob̾
pon̾emus passiones peccatorum q̃ ꝑ legẽ
fec̾unt legis p̃uaricatorẽ. quia ille qͥ p̃ua¬
ricator ẽ factus deum habuit adiutorẽ ñ¬
ꝑabant᷑ gͦ in membris nr̃is ut fructum
ferrent. cui nͥ morti: si dampnandꝰ eẽt
cit quia in malo loco te inuenit. Inuenit te
in carne. iõ uicit. Migra de carne tua dixi ñ
ut moriaris. Immo audeo dic̾e dixiut moria¬
ris. si mortui estis cum xp̃o q̃ sursum sc̃ qͣrite
In carne uiuens. noli ẽs in carne. Omnis caro
fugium tuum turris fortitudinis a facie
inunici. Noli eõ incarne in spͣu esto. Q ẽ. ur
sp̃uesto: in deo spem pone. Nam si posueris

Expanded text:
ia eramus in carne. Quid est, quia eramus in carne? Praesumebamus de carne. Num enim quaut eis loquebatur qui jam exierant morte de ista  de hominibus dictum est: Videbit omnis caro salutare Dei. Quid est videbit omnis caro, nisi videbit omnis homo? Ergo cum essemus in carne, id est, in concupiscentiis carnis versaremur, et ibi totam spem nostram tanquam in nobis poneremus, passiones peccatorum quae per legem  quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, cui, nisi morti? Si damnandus erat cit, quia in malo loco te invenit: invenit te in carne, ideo te vicit. ut moriaris, imo audeo dicere, dixi ut moriaris. Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. In carne vivens, noli esse incarne. Omnis caro finimici . Noli ergo esse in carne, in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? In Deo spem pone. Nam si posueris
Abbreviated transcription (Latin):
modi in sp̃u.S: quid dixit ⁊ ip̃is sp̃italibus.
in ꝑfectione celesti angelica ñ dumerant.
in illius patrie securitate. s in huius ꝑ egͥ¬
nationes sollicititudine. u̾sabant᷑ quidei
dicit. Certe sp̃itales cos uocauit. Uos inquit
qui sp̃itales estis instruite huuismodi in
sp̃u lenitatis intendens te ipsum ne ⁊ tu
tempt̾is. Ecce quem sp̃italem iam appellauiꝰ¬
etatetimuit illi temptationis fragilitatẽ
uñ posset temptari sp̃italis ⁊ siñ ex mẽte
utiq ex carne. Sp̃italis enim quia scdm
sp̃m uiuit adhuc aut̃ ex parte mortali car.¬
nalis idest sp̃itał idemq carnał Ecce sp̃itat
m̃te seruio legi dĩ. Ecce carnał carne autẽ
legi peccati. idem gͦ ip̃e ⁊ sp̃italis ⁊ carnał
idem plane. quam du hic uiuit sic. ẽ. No¬
piscentiis cedis atq ꝯsentis qui eas uel
bonas putas ad explendam libidinis saci¬
etatem. uel c̾te sic uides malas. ut eis tam̃
cedendo consentias ⁊ quo ducunt seqͣriᷤ¬

Expanded text:
ipsis spiritualibus, fectione coelesti et angelica, nondum erant in illius patriae securitate, sed in hujus peregrinationis sollicitudine versabantur? quid eis dixit? Certe spirituales eos vocavit: Vos, inquit, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris . Ecce, quem spiritualem jam appellavit, timuit illi tentationis fragilitatem, unde posset tentari spiritualis, etsi non ex mente, utique ex carne. Spiritualis enim, quia secundum spiritum vivit; adhuc autem ex parte mortali carnalis: idem spiritualis, idemque carnalis. Ecce spiritualis: Mente servio legi Dei. Ecce carnalis: carne autem legi peccati. Idem ergo ipse et spiritualis et carnalis? Idem plane, quamdiu hic vivit, sic est. us concupiscentiis cedis atque consentis, qui eas vel bonas putas ad explendam libidinis saturitatem, vel certe sic jam vides malas, ut eis tamen cedendo consentias, et quo ducunt sequari
Abbreviated transcription (Latin):
one accepta ꝑ mandatũ sefellit me: et ꝑ
ilib̃ occidit. Concubiscentiã t̾ruit. ñ extin¬
guit. fecit timorẽ pene. ñ timorẽ iusticie.
Quid gͦe Quid dubitamꝰ ad hoc cantã
eẽ legem ut inueniret se homo: Qͣndoe
iñ d̾s ñ ꝓhibebat a malo. latebat se hõ.
Uires suas languidas ñ inuenit nͥ qͣndo
legem ꝓ hibitionis accepit. Scimꝰ inqͥt¬

Expanded text:
one accepta per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Concupiscentiam terruit, non exstinxit: fecit timorem poenae; non amorem justitiae. Quid ergo? Quid dubitamus ad hoc datam esse legem, ut inveniret se homo? Quando enim Deus non prohibebat a malo, latebat se homo. Vires suas languidas non invenit, nisi quando legem prohibitionis accepit. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
co. sx gͦ bonum ẽ. ago. quia concupiscẽtie
male ñ consentio. ago bonum ⁊ ñ ꝑficio
bonum. ⁊ cupiscentia hostis mea agit
malum ⁊ ñ ꝑfic̾ malum. Qͦmͦ ago bonũ
⁊ ñ ꝑficio bonum: Ago bonum cũ male
concupiscencie ñ consentio: s ñ ꝑficio bo¬
num ut omnino ñ concupiscam. Rursꝰ
gͦ ⁊ hostis mea qͣm agit malum ⁊ non ꝑti¬
tit malum: agit malum quia mouetͥ
desidium malum. Nonꝑficit malum qr
me ñ trahit ad malum. Et misto bello. ẽ¬
ut ẽẽt. ⁊ dux. cum laboraret in hor bello ꝯͣ

Expanded text:
uod ergo bonum ago? Quia concupiscentiae malae non consentio: Ago bonum, et non perficio bonum: et concupiscentia hostis mea agit malum, et non perficit malum. Quomodo ago bonum et non perficio bonum? Ago bonum, cum malae concupiscentiae non consentio: sed non perficio bonum, ut omnino non concupiscam. Rursus ergo et hostis mea quomodo agit malum, et non perficit malum? Agit malum, quia movet desiderium malum: non perficit malum, quia me non trahit ad malum. Et in isto bello eut esset et dux, cum laboraret in hoc bello contra
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uͥ queris immortalitatẽ. s uͥ confiteris
infirmitatẽ. Et hic iam susurrat᷑ iã ꝯtͣdi¬
citur. Uideor mͥ audire quorumdã cogita¬
tiones ⁊ hic dicitur m u̾um. ẽ Noui qͥd
dicturus es. confitet᷑ infirmitatẽ. s carniᷤ
ñ mentis. nam quis ignorat utiq apłm
corpore fuisse fragilem. corpore fuisse mo¬
ralem: sicut dicit. habemus thesaurum
istum in uasis fictilib. ip̃m audiamꝰ. ne¬

Expanded text:
non ubi quaeris immortalitatem, sed ubi confiteris infirmitatem. Et hic jam susurratur, jam contradicitur. Videor mihi audire quorumdam cogitationes, et hic dicitur mihi: Verum est, novi quid dicturus es: confitetur infirmitatem, sed carnis, e. Nam quis ignorat utique Apostolum in corpore fuisse fragilem, corpore fuisse mortalem, sicut dicit: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus ? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
Dic uͥ dixisti ñ quod uolo ago. s quod odul¬
lud facio. Existunt qui dicant ꝙ. alium
in te nescio quem transfigurau̾is. labo¬
rantem deficientem. uictum. captiuũ.
Tumͥ dic de te. uͥ nemo dubitat. qr loqueriᷤᷤ
aut iam ꝑfectus sim. ad huc contra dicit᷑
ad immortalitatem. ñ qr ñ dum ꝑuen̾a
ad ĩticie perfectionẽ. Iamgͦ tam uistus
erat. quam sunt angłi s non dum ĩmor¬
tał sic̃ sunt angłi. sic inquiunt. sic ẽ. pror¬
sus. Modo dixisti tamerat iꝰtꝰ qͣ. st̃ angłi
s ñ dum inmortalis sit̃ angłi. Ergo ꝑfec¬
bionẽ ĩticie iã tenebat s sequeudo palmã¬

Expanded text:
Nam ubi dixisti, Non quod volo ago; sed quod odi, illud facio; existunt qui dicant, quod alium in te nescio quem transfiguraveris laborantem, deficientem, victum, captivum. Tu mihi dic de te, ubi nemo dubitat quia loqueris aut jam perfectus sim . Adhuc contradicitur ad immortalitatem; non quia nondum pervenerat ad justitiae perfectionem. Jam ergo tam justus erat quam sunt Angeli, sed nondum immortalis sicut sunt Angeli. Sic, inquiunt, sic est prorsus. Modo dixisti: Tam erat justus quam sunt Angeli, sed nondum immortalis sicut sunt Angeli. Ergo perfectionem justitiae jam tenebat, sed seque
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ. Ergo inquit inuentum. ẽ mͥ mandatũ
quoderat inuitam hoc. eẽ. in mortẽ. C rat ãtea¬
enim sibi ignotꝰ peccator. factꝰ. ẽ manifestꝰ
p̃uaricator. Ecce inuentum illi in mortem
catum ꝑ mandatum fefellit.⁊ ꝑ illud oc¬
cidit Gladio quem portabas te inimicꝰ occi¬
dit. Armis tuis te uicit armis tuis te int̾e¬
mit. Recipe mandatũ scito. ẽẽ arma. ñ qͥb¬
te occidat s quib te occidatur inimtꝰ. Sed
presumentem tu uenis inquit ad me cũ
tlipeo ⁊ lancea ego in nominecdłi omnipo¬
centis. Sic sic. aliter ñ. Omnino alit̾ ñ ꝓst̾nit᷑
sc̃m ⁊ iustum ⁊ bonura. Numquid ub̃uis
laudari potest: Paulo añ u̾bo illo ꝙ dixͣ
absit defend̾at a crimine ñ dũ laudau̾at
Aliud. ẽ. a crimine. obiecto defenłe. Aliud. ẽ¬
debito preconio predicare. Crimmen obiectũ
fuit. Quid ergo dicemus lex pecẽm. ẽ defẽ¬
sio. absit. Uno u̾bo defenditur u̾itas quia
magna ẽ. apłi defendentis auctoritas R

Expanded text:
nquit, inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Erat enim sibi antea ignotus peccator, factus est manifestus praevaricator. Ecce inventum est illi in mortem, catum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Gladio quem portabas, te inimicus occidit; armis tuis te vicit, armis tuis te interemit. Recipe mandatum: scito esse arma, non quibus occidat te, sed quibus a te occidatur inimicus. Sepraesumentem. Tu venis ad me, inquit, cum clypeo et lancea; ego in nomine Domini omnipotentis . Sic, sic; aliter non: omnino aliter non prosternitur sanctum, et justum, et bonum. Numquid uberius laudari potest? Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, non laudaverat. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ accepta peccatum ꝑ mandatum oꝑa¬
tum. ẽ in me omnem concupiscenciam
Minor erat concupiscentia qñ añ legẽ securꝰ
peccabas. Nunc autẽ oppositis tͥ obicib legi ᷤ
ruptis. Concupiscencia tua minor erat qñ
cuam mouebat libidinem. Omnis. ẽ. qñ
transcendit legẽ. Uis nosse quam magna
sit: uide ꝙ. rupit. Nõ concupisces Hon hõ

Expanded text:
autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Minor erat concupiscentia, quando ante Legem securus peccabas, nunc autem oppositis tibi obicibus Legis, ruptis. Concupiscentia tua minor erat quando tuam movebat libidinem; omnis est, quando transcendit legem. Vis nosse quam magna sit? Vide quid rupit. Non concupisces; non homo
Abbreviated transcription (Latin):
idit et hoc ip̃e. sensit se ñ intelligi et contͣ
obscuritatem u̾borum suoꝵ cogitationes ho¬
gͦ dicimꝰ: lex peccatum e̾᷑ Absit. Uno u̾bo
legem soluit. Legis accusatorem dãpnauit.
Auctoritatẽ apłi contra me ꝓferebas o manichet:¬
Si apłi sequebaris auctoritatẽ. appende u̾bũ
⁊ cape m̃ consiliũ. audi. lex peccatũ.ẽ. Absit
audi absit. Quid ergo dicemus: quia dixi
tuati sumus a lege mortis in qua detinebam᷑
quia dixi. seruamus in nouitate sp̃e. ⁊ ñ in¬

Expanded text:
ipse, vidit, sensit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hoergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o ManichSi Apostoli sequebaris auctoritatem, appende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. Audi, Acuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spi
Abbreviated transcription (Latin):
Na bonũ ñ ẽ mors. S peccatum ut appa¬
reat peccatũ. ꝑ bonũ mͥ oꝑatum ẽ. mortẽ.
Mors non ẽ. lex: s peccatũ est mors. Iam dudum
autem dixat. sine lege peccatum mortirũ est.
Ubi uos admonuerã. quia mortuũ dixit. abs¬
conditum ẽ. latet. non apparet. Modo uide¬
te quam uere ita dictum sit. Peccatũ inquit
ut appareat peccatum: Quia concupis
cenuam nesciebam nisi lex dic̾et. Non con¬
cupiscet. Non ait concupiscentia non ha¬
bebam. s concupiscenciam nesciebã. sietiã
hic ñ att ut sit peccatũ. s ut appareat pecca¬

Expanded text:
catum ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. » Mors non est lex, sed peccatum est mors. Jamdudum autem dixerat , « sine lege peccatum mortuum est, » ubi dixeramus, quia mortuum dixit, absconditum, est; latet, non apparet. Modo videte, quam vere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccentiam nesciebam, nisi lex diceret; Non concupisces. » Non ait, concupiscentiam non habebam; sed, concupiscentiam nesciebam. Sic etiam hic non ait, ut sit peccatum, sed « ut appareat pecca
Abbreviated transcription (Latin):
catholicos ñ intelligentes. et ñ potiꝰ negligen¬
tes: Non ẽ enim młtũ si qͥs uelit ẽẽ. diligenᷤ
post calũpnias ab heretico auditas. saltem
considare in codice cͥcumstantiã lectionis.
Qd̾ si fecerit: ibi mox inueniet unde aduer¬
sium loqͣcem conuincat. unde hostes legis re¬
bellesq ꝓst̾nat. Et si cm̃ tardus ẽ ad intel¬
ligenda uerba apłi. manifesta laus ibi exp̾s¬
sa ẽ. legis cłi. Cũ ẽẽmꝰ in carne ait. passiones
nua. impetit te facit impetum. Ecce inqͥt
passiones pecc̃orum que ꝑ legem sunt. Quo
Totum audi patient̾ ⁊ si ñ intelligent̾. hoc
enun quod ait. passiones peccatorum q̃ ꝑ
legem sunt oꝑabantur. in membris nr̃is
multum. ẽ ut intelligas. S prius esto me¬
cum legis laudator ⁊ tunc fieri mereb̾is
intellector. Glausum cor habes. ⁊ clauem
⁊ causas: Etce int̾im quod intelleximus
paululum seponamus. ut ad laudem
legis que aꝑta. ẽ ueniamus. Passiones
inquit peccatoꝵ que ꝑ legem sunt oꝑa¬

Expanded text:
gentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus est expressa leginua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Quomtotum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, opera
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium. ẽ. his gradib homine per¬
fecto. nulla substancia inuenitur malũ.
Heq lex mala. c̃ que ostendit homini in
quib peccatorum uinculis iaccat ut ꝑ fi¬
dem implorato lib̾atoris auxilio ⁊ solui ⁊
erigi ⁊ firmissime constitui mereatur.
In prima ergo actione. que. s̃ añ legẽ. nulla
pugna ÷ cum uoluptatib huiꝰ seculi. In
secunda q̃ sub lege ẽ pungnamus s uin¬
cimur. In t̾cia pugnamus ⁊ uincimus.
In quarta ñ pugnamꝰ. s perfecta eterna
pace requiescunus. Subuingat᷑ enim
ait apłe passiones peccatoꝵ q̃ ꝑ legẽ
sunt oꝑabantur in membris nr̃is ut fruc¬
tum ferrent morti hic primo quod ñ intel¬
ligendum pͥmum ⁊ gͣrande ꝑiculum. ẽ ui
detur apłc reprehende ⁊ culpare. legeni dĩ
Dicit aliquis. Absit hoc ab animo quał ꝯq
xp̃iani Quis hoc uel insanus audeat de
apło suspicare: Et tamen fratres mei u̾ba
ista male intellecta fomitẽ insanie furoriᷤ
manicheoꝵ subministrarunt. Manic hei

Expanded text:
ti. His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae sub Lege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus et vincimus: in quarta non pugnamus, sed perfecta et aeterna pace requiescimus. Subditur enim ait Apostolus, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Hic videtur quod non intelligentibus primum et grande periculum est Apostolus reprehendere et culpare legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab animo qualiscumque christiani: quis hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
manichee: responde mͥ. Mala ẽ. lex q̃ dicit
ñ concupisces hoc nec luxuriosus mͥ ⁊ neꝗͣ.
aliqͥs respondet. Et enim ip̃i homines fla¬
giciosi q̃n rep̃henduntur erubescũt. qñ
sunt inter castos: lascuure ñ audent. Con¬
cupiscenoiam nesciebam nisi lex diceret
ñ concupisces. Ibam enim pꝰ ꝯcupiscentiã
meam. ⁊ qua trahebat currebã eiusq ille¬
cebras blandas ⁊ excarnali suauitate ioꝯ¬
das. magnam felanitatẽ arbitrabar. ꝓcedit
lex dĩ et dicit ñ concupisces. Ille hõ qͥ putabat
magnum bonum. ẽẽ magnam q felicita¬
tem existimabat ea que posset sue contu¬
piscencie ñ negare sequi qua trahit: au¬
dit ñ concupisces ⁊ cognoscit. eẽ peccatũ.
Lex dic̃. homo audiuit. Dõ credid. Peecatũ
suũ uidit. E bonum putabat malum. ẽẽ.

Expanded text:
, responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent. cupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arbitrabar. Laudatlex Dei, et dicit, Non concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorib dicit ñ noui uos. Sic̃ enim
tenebre ouulis ñ uidendo peccata ita
mente ignorando sentuntur. Ex ista
locutione dictum arbitror in psalmis.
qui sic positꝰ. ẽ ⁊ nou̾it suum fuisse ꝗͦ ce¬
cidit ñ suum ẽẽ quod surgit Miserego¬

Expanded text:
peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit
Abbreviated transcription (Latin):
Mortui enim estis ⁊ uita ur̃a abcondita eͣ oũ
xp̃o in deo. Int̾ioris eiuim hominis nr̃i sacͣ¬
mento data.ẽ uox illa ꝑtinens ad mortem
anime nr̃e significandã. ñ solũ in spalmo
u̾um etiam in cruce. deus meus. deus meuᷤ.
ut quid d̾eliquiste me: Cui uoci congrue.

Expanded text:
Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. » Interioris enim hominis nostri sacramento data est vox illa, pertinens ad mortem animae nostrae significandam; non solum in psalmo, verum etiam in cruce. « Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? » Cui voci congruit
Abbreviated transcription (Latin):
carnis hab̾e dicitur. cum suꝑiora: pruden¬
ciam sp̃c Nonquia prudenciacarnis substã¬
cia. ẽ qua induitur anima uel exuitur. s
ip̃ius animȩ affectio que omnino. eẽ de¬
sinet tum se totam ad suꝑna conu̾t̾et
ui autem in carne sunt inquit. dõ pla¬
cere ñ possunt. idest qui uoluptatib car¬
nis adquiescunt. Nequis enude his dic¬
tum putaret qui de hac uta ñdum ex¬
cesserunt oportunissime subuinxit. Uoᷤᷤ
autem non estis in carne s in sp̃u. Utiq
ad huc in hac uita constitutis loquit᷑. In sp̃u
enun erant qͥa infide et spe et karitate spiri¬
talium rerũ adqͥescebant. Si tam̃ inquit
sp̃c di habitat in uob̾. si quis autem sp̃m

Expanded text:
carnis habere dicitur; cum superiora, prudencarnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos autem non estis in carne, sed in spiritu. Utique adhuc in hac vita constitutis loquitur. In spiritu enim erant, quia in fide et spe et charitate spiritualium rerum acquiescebant. Si tamen, inquit, Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis a
Abbreviated transcription (Latin):
uenire pͥncipium. Subuing̃ enim ⁊
dicit legi enim dĩ ñ ẽ subiecta nͨ enim
potest. ergo facere contra legẽ. hoc est
iimieum. eẽ. in dm̃. Non quia dõ aliqͥ
noc̾i potest. s sibi nocet quisquis resistiͣ
uoluntati di hoc ẽ. enim adn̾sus stunu¬
lum calces mittere. ut paulo apło cũ
ad huc eccłiam ꝑsequeret᷑ diuinitus
dictum .ẽ. sic.ẽ autem dictum. legidĩ
ñ. ẽ subiecta nec enim potest tamqͣm
si dic̾etur. Hix non calefacit nec enim
potest. Quam diuenim nix. ẽ ñ cale¬
facit. S resolui potest ⁊ feru̾e ut calc¬
faciat. s cum hoc facit iam nix nõ. ẽ.
Sic ⁊ prudencia carnis dicit᷑ cũ anima
ꝓ magnis bonis temporalia bona ꝯcu¬
piscit. quam du enim appetitꝰ tał
idest ñ potest impłe. que lex iubet. S
sispiritalia bona desid̾are ceperit ⁊
temporalia contempñe desiciet carnis¬
ẽẽ piudentia ⁊ sp̃ui ñ resistet Cadem namq
Aninia cum inferiora appetit prudenciam

Expanded text:
venire principium. Subjungit enim, et venire principium. Subjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet quisquis resistit voluntati Dei: hoc est enim adversus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est autem dictum, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest: tanquam si diceretur, Nix non calefacit; nec enim potest. Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talid est, non potest implere quae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentiam
Abbreviated transcription (Latin):
que dilectione ten̾es int̾iora mentis. ne
ad peccatum delectacione rerum tẽꝑa¬
lium traberetur. Ergo infirmabatur
lex ꝑ carnem. idest ñ sufficiebat iustos
nata erat. S tamen in ea uerat simi¬
litudo carnis pettati. quia mortalis
caro erat. Mortẽ aut̃ ñ m̾uit adam nͥ peccãdo.
s quid fecit ds: De peccato dampnauit
peccatum in carne. i dest suscipiendo carnẽ
hominis peccatoris. ⁊ docendo q̃ admodum
uiu̾emus. peccatum in ip̃a carne damp¬
nauit ut eternorum caritate sp̃s flagns
ñ duc̾etur captuuis. in consensionem
libidinis. Ut iusticia inquit legis im¬
pleretur in nob̾ qui ñ secundum carnẽ
ambulamus. s secundum sp̃m. Itaq
precepta legis ꝑ caritatem impleta sũt
que ꝑtimorem non pot̾ant. Qui enim
sedm carnem sunt. que carnis sunt sa¬
piunt. Idest carualia bona ꝓ summiᷤ
bonis concupiscunt. Qui autem.ẜ
sp̃c uita et pax quia prudencia carmᷤ
inunica in deum. ip̃e ostendit cur dix̾it
unmica ne quis putaret ex adu̾so alid

Expanded text:
e delectatione teneret mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Itaque praecepta legis per charitatem impleta sunt, quae per timorem non poterant. Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt: id est, carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. Qui autem sespiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret ex adverso aliud
Abbreviated transcription (Latin):
uaricatis. Et hoc est quod ar̃ ut fuat sup̃ modũ
peccatur. aut pectatum ꝑ mandatũ. Quapꝑpt̃ le¬
gem qͣmuis a peccando ꝓhibeat ñ tam̃ sic dicit
datam ut liberaret apeccato: s ut demonstret
peccatum. Cui seruiens anima debet se ad gra
appareat peccatum ꝑ bonum mͥ oꝑatũ . ẽ.
mortẽ uͥ aut̃ ñ ẽ gr̃a lib̾atoris. auget peccã¬
di desidium ꝓhibitio peccatoꝵ. Q quidẽ ad
hoc utile. ẽ. ut seneiat anima se ip̃am ñ suffi¬
cere ad extrahendum se de suitute peccati. At¬
q boc mͦ de tumescente atq extincta om̃i su¬
ꝑbia subdatur lib̾atorisuo sinc̾it̾q homo
citur. quia stipendium peccati mors. Aculeꝰ
mortis pecc̃m. Nutꝰ aut̃ peccati lex Peccãdo
enim ad mortem labim᷑ uehem̃tiꝰ enĩ pec¬
camus lege ꝓhibente. quam si nulla lege
ꝓhib̾emur. Accedente aut̃ gr̃a id ip̃m q lex
onerose uisserat iam sint oñe ac libentissi¬
me implemus. Lex gͦ peccati ⁊ mortis idest

Expanded text:
at supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratappareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo  quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
uir ciꝰ. liberata ẽ. alege uiri ut ñ sit adultera.
si fuerit cũ alio uiro. huc usq similitudo e̾.
Beinde incipit rem loqui. cui probande ac
exꝑlanande similitudinẽ induxit. In qua etiã
re. tria simiłr attendenda sunt. homo. pecca¬
tum. et lex Tam dui eium cẽ sub lege hominẽ
qͣm dui uiuit peccato. Quẽ admodũ tam diu
muilier sub lege uiri ẽ. qͣm dui uiuit uir. hoc

Expanded text:
liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mul
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret gr̃a ꝑ fidem. his gͦ passionib
morit᷑. qui iam seruit mente legidĩ ꝙ¬
uiꝰ tp̃e passiões nͥdum mortue sint qͣ mdiu
carne seruit legi pectati. Restat adhuc gͦ ali¬
quid ei qui est subgr̃a quod eum ñ uincat.
nec captiuũ ducat: donec mortificet᷑ totũ
qd̾ consuctudine pͣua roboratum e. Quid¬

Expanded text:
veniret gratia per fidem. His ergo passionibus veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum e
Abbreviated transcription (Latin):
tate pociuis quam timore. Iõq ussime
dictum ẽ Legẽ uͦ euacuamꝰ ꝑ fidẽ. Absit.
S legẽ statiumus. hoc enim efficit fides qͦ
lex iulet Dtatuit᷑ gͦ lex ꝑ fidẽ. Que fides
si ñ sit iuibet tantum lex Et ñ implentes
uissa reos tenet. ut eos gementes ⁊ ñua¬
sum in hac re. ꝓpt̾ quam similitudo ad hita
ẽ tria. animam. peccatum ⁊ legem peccati.
lege uiri saluat᷑. hic aut̃ ip̃a amina morit᷑
peccato ut nubat xp̃o. Cum aut̃ morit᷑ pecc̾o
moritur etiam legi peccati. Itaq ait.
fratres m̃i ⁊ uos mortui estis legi ꝑcorpꝰ xͥ.
in carne inquit idest carnalib desid̾ iis ob¬
stricti tenemur. passiones peccatoꝵ qͥ per
legẽ sunc oꝑabantur in memibris nr̃is
ut fructum ferrent morti. ustã ꝯcu¬
piscenciam cum lex ꝓbibet uͥ ñ erat fideᷤ.
tio. has dic̃ passiones que ꝑ legẽ sunt oꝑa¬
tas in membris nr̃is ut fructum ferrent
morti. Sub istis passionib tamquam sub
iuiro dominante agebat. anima anteꝗͣ.

Expanded text:
tate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non vasum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus nim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, tio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam
Abbreviated transcription (Latin):
nobis płs in hac similitudine in qua de Exli¬
uiro et muliere loquit᷑: qm̃ mulier tenet᷑ lege
uiri tria quedam consicłanda cõmendat. Mu¬
lierem. uirũ. et legem. Mulierẽ scilicer subiuga¬
tam uiro: ꝑ uinculũ legis. quo uincło morte
uiri liberat᷑. ut cui uult nubat. Sic enim dicit.
ulier enim sub uiro uiuo marito uĩcta ẽ. le¬
gi. Si aut̃ mortuus fuerit uir eiꝰ. euacuata ẽ a
lege uiri. Igit᷑ uiuente uiro uocabr᷑ adultera:

Expanded text:
olus in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ peccorum sit̃ piscium uolatilium. sicͥ
arborum ⁊ erbarum. sicut deniq folioꝵ.
lictum mors regnauit ꝑ unum qͦ delicto
paruuili ꝑ babtismum expiant᷑. Nulto
mag̃ qui habundantiam gr̃e ⁊ iustitie
accipunt in uita regnabunt ꝑ unum

Expanded text:
sicut pecorum. piscium. uolatilium. sicut sicut pecorum. piscium. uolatilium. sicut arborum et herbarum, sicut denique foliorum lictum mors regnauit per unum, a quo delicto paruuli per baptismum expiantur, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, in uita regnabunt per unum
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium quidẽ ex uno ĩ ꝯdempnacionẽ.
x uno gͦ quid nͥ delicto. Qiua sequit᷑. Gracia
Dicant isti quomͦ ex uno delicto in ꝯdempna¬
tionem. nͥ quia sufficit ad ꝯdempnatiõẽ
etiam unum originale pecc̃m. ꝙ. in omne ᷤ
homines ꝑtransiit. Grã uͦ iõ ex muitis
delictis in iustificationem. qi ñ solũ illd
uno multi in se ip̃is futuri erant tunc ĩ illo
unus erant. Piñ illud peccatum soliꝰ ẽẽt.
si ex illo nullus exisset. Porro aut̃ in qͦ erat
lus. Si ambo qui ñ dum ꝓpͥa uel bona uł
mala oꝑabantur. rei tamen origine ex naᷤ¬
scebantur. laudet miscd̃iam qui lib̾atur.¬
ñ culpet iudicium qui punitur. hu si dix¬
erimus quanto melius ambo lib̾arentur.
nicħ nob̃ conuenientius dicet᷑. quam o hõ
tu quis es qui respondeas dõ. Nouit quippe
ille qiidicat ⁊ quantꝰ num̾us. ẽẽ debeat
pͥmitꝰ omnium hominum dem̃ sc̃orũ. sic̃
sid̾um sit̃ angłoꝵ. atq ut de t̾renis loqͣm᷑

Expanded text:
onem. ex uno ergo quid nisi delicto? quia sequitur: gratia dicant isti, quomodo ex uno delicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. gratia uero ideo ex multis delictis in iustificationem, quia non solum illud uno multi in seipsis futuri erant, tunc in illo unus erant. Proinde illud peccatum solius esset, si ex illo nullus exiisset: porro autem in quo era immunis. Si ambo qui nondum propria vel bona vel mala operabantur, rei tamen ex origine nascebantur; laudet misnon culpet iudicium, qui punitur. Hic si dixerimus: \'Quanto melius ambo liberarentur!\' nihil nobis conuenientius dicetur quam:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? nouit quippe ille, quid agat et quantus numerus e?»e debeat primitus omnium hominum deinde sanctorum sicut siderum. sicut angelorum atque. ut de terrenis loquamur,
Abbreviated transcription (Latin):
datus ẽ nob̃. De ip̃o quoq fructu loquebat᷑ ma¬
gister ds̃. quando palimtibus in se manenti¬
bus dicebat. Sinc me nicħ potestis facere. Unde
et ipsam uitam et̾uam. que certa merces c̾. bo¬
nox oꝑum: gr̾am cłi appellat apłs. Stipen¬

Expanded text:
datus est nobis. De ipso quippe fructu loquebatur magister Deus; quando palmitibus in se manentibus dicebat. « Sine me nihil potestis facere . Unde et ipsam vitam aeternam, quae certe merces est bonorum operum, gratiam Dei appellat Apost
Abbreviated transcription (Latin):
diu peccatum necẽẽ ẽ. eẽ. in membris tuis. sal¬
tim illi regnum auferat᷑ ñ fiat ꝙ. iubet. Sur¬
git ira. Noli dare ir&̃ lingiam ad maledieẽ¬
dum. nolidare manum aut pedẽ ad feriẽdũ.
Non surg̾et ira ista irrauionabił nͥ peccm̃ eẽt
in memibris. S tolle illi regnum ñ arma ha

Expanded text:
diu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet; surgit ira, noli dare irae linguam ad maledicendum, noli dare manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris, sed tolle illi r
Abbreviated transcription (Latin):
lectat᷑ malis. iło libera ui bonis ñ ẽ. qr liberata
ñ ẽ. Nec potest homo boni aliquid uelle nͥ adu¬
uet᷑ ab illo qͥ malũ nͥ potest uelle. Lib̾os dicimꝰ
ad fatienda oꝑa pietatis eos quib dicit apłc.

Expanded text:
lectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata lectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos
Abbreviated transcription (Latin):
tis iusticie. Lib̾ũ arbitrium usq adeo in
peccatore ñ ꝑiit. ut ꝑ ip̃m peccent. maxime
omnes quicum dilectatione pectẽt ⁊ amore
peccati ⁊ eis placet ꝙ eis libet. Unde ⁊ apłc.
cie. Ecce ostendunt᷑ etiam pecc̃o minime po¬
tuisse. nͥ illa lib̃tate seruire. lib̃i gͦ aiꝰ̾icia
ñ sunt. nͥ arbito lib̾tatis. lib̾i aut̃ a peccatoñ
fiunt. nͥ gr̃a saluatoris. Propt̾ quod admirabił
doctor. etiam uerba ista discreuit. Cũ eium serui
ẽẽtis inquit pecti. liberi fuistis iusticie. Quem gͦ
cunc fructum habiustis. in his. in quibꝰ nc̃ eru¬
bescitis: Nam finis illoꝵ mors c̃. Hc aut̃ libe¬
rati apec̃co. serui ant̃ scĩ do. Habetis fructũ
ur̃m in scificationẽ. finem uͦ uitam etͥnam. li¬
beros dix̃ iustitie ñ liberatos. A pecco aitt̃ ñ
liberos ne sͥ hoc tͥbuerent s iugulantissime ma¬
luit dicere liberatos. referens hoc ad illam dñi sen¬
tentiam. Si uos filius liberauerit. tt uere liberi

Expanded text:
 nam liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis placet quod eos libet. unde et aposttiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. lisunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non fiunt nisi gratia saluatoris. propter quod ammirabilis doctor etiam uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, inquit, peccati, liberi fuistis iustitiae. quem ergo tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? nam finis illorum mors est. nunc autem liberati a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ seruiamꝰ pecc̃o. Crucifixio quippe int̾ioris
hominis penitenue dolores intelligunt᷑ ⁊ oti¬
nenue quidem salubris truciatꝰ. ꝑ quã mortẽ
mors impietatis ꝑimit᷑. in qua nos ñ rolinqͥt
deus. Et iõ ꝑ talem criuẽ euacuat᷑ corpꝰ peccati.
ut iã ñ exibeamus membra nr̃a arma iniqͥta¬
tis peccato. qr ⁊ int̾ior hõ si utiq renouat᷑
de die in diẽ ꝓfecto uetꝰ. ẽ. añꝗͣ renouet᷑ Intꝰ

Expanded text:
nterioris hominis paenitentiae dolores intelleguntur et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non relinquit deus. et ideo per talem crucem euacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in
Abbreviated transcription (Latin):
iħu. Qcquid gͥ gestum est in cruce xp̃i in
sepultura. in resurrectione t̾tia die. in ascen¬
sione in celum. et sedere ad dexteram pr̃is.
ita gestum ẽ ut ihis rebus ñ mistice tmͣ dic¬
tis s etiam gestis configuraret᷑ utta que bͥ

Expanded text:
i . Quidquid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita
Abbreviated transcription (Latin):
tum qd̵ erat in uitam. hoc ẽẽ ad mortem.
Peccatum enĩ occasione accepta ꝑ manda¬
tum fefellit me. et ꝑ illud occidit. Quod
gͦ ait mortuus sum. uult intelligi mor¬
tuum me e̾ẽ. cognoui. Qa iam etiam pͥ¬
uaricatione peccat. qͥ uidet ꝑ legem qͥd facere
ñ debeat et tam̃ facit. Qd̃ ã ait fefellit ie
peccatum occasione accepta ꝑ mandatũ. si¬
ue quia suasio delectationis ad peccandũ
nehementior. ẽ cum adest ꝓhibitio siue q
etiam si quid homo fec̾it scdm uissa legiᷤ
si adhuc non si adhite ñ sit fides q̃ in gr̃a . ẽ.
uult sibi tribuere ñ dõ⁊ suꝑbiendo plus
pectat. Sequitur gͥ ⁊ dicit. Simus q lex
sp̃itał. ẽ ego autem carnał sum. i dest car
Ipeccans pretio temporalium uoluptatũ.
W enim oꝑor ignoro. Idest ñ agnosio in pre¬
ceptis u̾itatis. uͥ ẽ uera sciencia. scd̃m
hanc locutionẽ dic̃ dñs peccatorib nõ

Expanded text:
erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Peccatum enim occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Quod ergo ait, Mortuus sum; vult intelligi, mortuum me esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lexspiritualis est, ego autem carnalis sum, id est, carpeccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id est, non agnosco esse in praeceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatorib
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam ip̃m inortuum diceret c̾e pec̾to. Cui pecc̃o
nͥ carui: in qua erat ñ pec̾cm. s similitudo pecra¬
ti. et idõ nonune appellata peccati. Baptitatus
itaq in mortem rp̃ in qua ñ solum maiores
uerũ etiam et parnuli baptitant᷑: ait. sic et¬

Expanded text:
e peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine est appelata peccati? Baptizatis itaque in mortem Christi, in qua non solum majores, verum etiam et parvuli baptizantur, ait: VE
Abbreviated transcription (Latin):
mortu sumꝰ pectato. quomͦ uiuenius in eo:
Hicħ dici potuit breuus ⁊ melius qͥ. enĩ
nob̾ gr̃a deiutilius confert. in hoc presẽti
scło maligno nͥ ut moriamur pect̾o: Ae ꝑ
hoc ip̃i gr̃e inueniet᷑ ingratꝰ. qui ꝓpt̾ illã
uult iuu̾e in peccato ꝑ quã morim᷑ peccõ¬

Expanded text:
mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur pecc
Abbreviated transcription (Latin):
q gͦ baptiati sumꝰ in xp̃o iħu: in morte ipsiꝰ bap¬
trati sumꝰ. Et icło dc̃m est. ut ꝓbaret᷑ mortuos
nos c̃e pecc̃o. Cui aitẽ pecco pariuili renascendo mo¬
riunt᷑. nͥ qd̾ nascendo traxerũt᷑ Ac ꝑ hoc etiam
ad ipsos ꝑtinet qd sequif᷑ dicens. Conscpul¬
ti enim sumꝰ illi ꝑ baptismum in mortẽ: ut
quẽ admodũ surrex̃ xp̃c a mortus ꝑ głam pt̾is.

Expanded text:
baptizati sumus, et ideo dictum est, ut probaretur mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surre
Abbreviated transcription (Latin):
in omnes homines ad ĩtificationẽ uite. A d¬
huc ꝑmaneant in uanitate m̃tiᷤᷤsuȩ. ⁊ dicãt
unum hominem ñ ꝓpaginẽ traiecisse. s exẽ¬
plum p̃buisse pectati. Q mͦ gͦ ⁊ ꝑ uniꝰ delic¬
tum inomnes homines ad ꝯdẽpnationeni
ñ potiꝰ ꝑ multa sua delicta nͥ qr etiã si illd̾ u¬
num sit tamen idoneum. ẽ ꝑduc̾e ad ꝯdẽp¬
nationem etiam nullis additis cet̾is sic̾ ꝑdu¬
ista int̾ se. eẽ. ꝯtͣria ut om̃s erãt ĩ ꝯdẽpnatio¬
nem ꝑ adã. ⁊ omnes ĩ iꝰtificationẽ ꝑ xp̃m¬

Expanded text:
in omnes homines ad iustificationem uitae. adhuc permaneant in uanitate mentis suae et dicant unum hominem non propaginem traiecisse, sed exemplum praebuisse peccati. quomodo ergo per unius delictum in omnes homines ad condemnationem et non potinum sit, tamen idoneum est perducere ad condemnationem, etiam nullis additis caeteris, sicut perduista inter se esse contraria, ut omnes eant in condemnationem per Adam, et omnes in justificationem p
Abbreviated transcription (Latin):
tium comiñdauit. eomͦ ut intelligamꝰ nicħ
aliuid. eẽ. xp̃i baptismum nͥ mortis xp̃isi
militudinem. Nicħ aut̃ aliud mortẽ xp̃i
trucifixi. nͥ remissiõis pecc̃i similitudinẽ
ut q̃ admodum in illo mors facta e̾ uera
sic in nob u̾a remissio pectatoꝵ. Et quemad¬
modũ ĩ illo u̾a resurrectio. ita ⁊ in nob̃ uera
iustificatio. Ñ it gͦ. Quid gͦ dicemus: ꝑma¬
nebimus in peccatis ut gr̃a habundet:
Dix̾at enim suꝑuis. Uͥ enim habundaũ pec¬
catum suꝑ habundauit gr̃a. ⁊ ideo qõnem¬

Expanded text:
davit eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similitudinem; nihil autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Dixerat enim superius, Ubi, enim abundavit peccatum, superabundavit gratia . Et ideo quae