comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illiaut sunt in pace. Nides gͦ hanc solutionem corꝑis iustis
& dĩ cultorib requiem eẽ. non pęnam. &cum dissoluunt᷑
liberari eos potius quam ꝑire: Et iccirco ipsam solutio¬
nẽ qui fideles sunt non timent nec uerentur. s uenire desi¬
d̾ant &e expestant: ꝑ quam sibi requiem incelligunt exhi¬
beri non pȩnam. Iniqui uͦ& impii & suoꝵ scelerum cons¬
cii. eam m̾ito naturali ꝓiudentia ꝑtimescunt: ꝑ quamse
non nesciunt iudicari. Qua ꝓpt̾ hac rõne reddita a&accepta
ñ oportet nosomĩno peccare. presertĩ cũ ñ ignoremꝰ pecca
hoc nobis nomine tantũ qͦd xp̃iani clicimur blandiamua.
s ꝓpt̃ hoc cẽ. nos iudicandos credamꝰ. si nom̃ nobis frustra uĩ
iram indignationemq non metuat. ł humauam consue¬
tudinẽ erubescat. & uideat quãbrutꝰ. quam insipiens ille
quã stultꝰ ab aliis &ẽ gentib iudicetur. cuiꝰ tanta ẽ. uanitas
tantaq clementia ut sibi nomen ad ipiscat᷑ alienũ. Quis

Expanded text:
. Vides ergo hanc solutionem corporis justis et Dei cultoribus requiem esse, non poenam: et cum dissolvuntur, liberari eos potius, quam perire. Et idcirco ipsam solutionem qui fideles sunt nec timent, nec verentur, sed venire magis desiderant et exoptant: per quam sibi requiem intelligunt exhiberi, non poenam. Iniqui vero et impii et suorum scelerum conscii eam merito naturali providentia pertimescunt, per quam se non nesciunt judicari. Quapropter hac ratione reddita et accepta, non oportet nos omnino peccare: praesertim cum nhoc nobis nomine tantum, quod christiani dicimur, blandiamur: sed propter hoc etiam nos judicandos credamus, si nomen nobis frustra vindiram indignationemque non metuat, vel humanam consuetudinem erubescat; et videat quam brutus, quam insipiens ille, quam stultus ab ipsis etiam gentibus judicetur, cujus tanta est vanitas tantaque dementia, ut sibi nomen adipiscatur alienum. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscit alienas. qͥut se diutẽ faciat plures effic̃ ĩdigentes. qͥlucͥs gau¬
det iniustis. qͥ dealienis lacͥmis cibũ cap̃. qui miseroꝵ ditat᷑ int̾itu
e os assidue m̃datio uiolatur. cꝰlabia ñ nisi indigna &e obscena & sce¬
lesta loquñt᷑ &e tͤpia. cuicũ inbeatur distribuere sua ĩuadit aliena e
Et adeccłiam talis audent᷑ accedit. & teni̾e &e in portune impias ex
pandit manꝰ illicito raptu. & in sontiũ cruore uiolatas. & ore illo
polluto atq sacrilego qͦ fuerat paulo a ñ aut fcilsalocut᷑ aut turpia
ꝑ cesad dñm quasi nichil mali consciꝰ fundit. Qdagis impudens et
miser: Qd te maiori ꝑeccatoꝵ hoñe grauas: Q d dõ p̃t̃ contẽptũ ce¬
scãsa in maculatas sibi iussit offerri: Qͥd oreillo dm̃ rogas. qͥ pau¬
lo añ locutꝰ es male. cuꝰ ꝙͣuis multiplicent᷑ ab hominat᷑ p̃ces. sicitt

Expanded text:
concupiscit alienas, qui ut se divitem faciat, plures efficit indigentes, qui lucris gaudet injustis, qui de alienis lacrymis cibum capit, qui miserorum ditatur interitu, cujus os assidue mendacio violatur, cujus labia nonnisi indigna et obscena et scelesta loquuntur et turpia, cui cum jubeatur distribuere sua, invadit aliena? Et ad ecclesiam talis audenter accedit, et temere et importune expandit impias manus, illicito raptu et insontium cruore violatas: et ore illo polluto atque sacrilego, quo fuerat paulo ante aut falsa locutus aut turpia, preces ad Dominum, quasi nihil sibi mali conscius fundit. Quid agis impudens et miser? Quid te majorum peccatorum onere gravas? Quid Deo praeter contemptum i non nisi sanctas et immaculatas sibi jussit offerri? Quid ore illo Deum rogas, quo paulo ante locutus es male: cujus quamvis multiplicentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ris messẽ ĩ agͦ tuo. & obliuisceris manuã. ñ reuerteris acci¬
ꝑe eam. Proselito & orphano &e uiduȩ erit: ut benedicat
te dĩ in oꝑib manuum tuarum & memoreris qm̃ fanul
eras interra egipti. Ego idõ p̃cipio tͥ u̾bum hoc. Unde fa¬
cile ꝑridetur atq dinoscit᷑ eũ popłm obhanc causam cunc¬
tis affuctũ miseriis. ut misere̾i alt̾i suo doceret᷑ exemplo.
sic̃ scriptum ẽ. Dociusti enĩ popłm tinum ꝑ talia oꝑa.
qm̃ opoitet iustos eẽ. & humanos. Qualẽ popłm suũ eẽ.
uolutt late ut arbitror patet. quib possitoꝑib ꝓmereri
plurums ꝓbatur exemplis. S ne ad manifesfandam eiꝰ

Expanded text:
ris messem in agro tuo, et oblivisceris manuam, non reverteris acciris messem in agro tuo, et oblivisceris manuam, non reverteris accipere illam: proselyto et orphano et viduae erit; ut benedicat te Deus in operibus manuum tuarum, et memor eris quia famulus eras in terra Aegypti, ego ideo praecipio tibi verbum hoc . Unde facile pervidetur atque dignoscitur, eum populum ob hanc causam cunctis afflictum fuisse miseriis, ut misereri alteri suo doceretur exemplo: sicut scriptum est, Docuisti enim populum tuum per talia opera, quoniam oportet justos esse et humanos . Qualem populum suum esse velit, late, ut arbitror, patet: et quibus possit operibus promereri, plurimis probatur exemplis. Sed ne ad manifestandam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
rꝰ ꝑ quam popło suo miscdie & pietatis & omĩum bonoꝵ
oꝑum p̃cepta erat traditurus. uoluit eũ pꝰ om̃s pressuras
& tribulatͥones & angustias in terra ꝑpeti aliena. quo fa-¬
ciliꝰ pꝰmodũ poss talia pacientium misereri. & sins obtẽꝑa¬
re mandatisꝰ ut pittes eumbonũ fuisse agricolam. qui prius¬
qmͣ semen mittat diuterram aratris &e rastris domat. ne qͦd
illi crediturꝰ ẽ. semen ꝑeat. Ita & ds̃ popłm suũ diuante ma¬
cerat & domat. quã ei salctariũ mandatoꝵ semen uꝑciat
Ieniq tit obhanc causam ħ eum ꝑtulisse euideutiꝰ clareat:
ipsiꝰ dm̃ intueamur mandata dicentis. Aduenam ñ uera¬
bitis. nec tribulabitis eum. ⁊iustis tenum &uos ad uene
in terra egipti. Et it̾um legimꝰ. Ds magnꝰ qui non accep
ꝑsonam. s necaccepit nunera: fãciens iudiciuum Proseli¬
to &e orphano & iiduȩ erie dare panem ce nestimentũ dilige.
qui ipse fiusti in terra egipti. Et alibi dicit. Siaut̃ messue¬

Expanded text:
atis omniumque bonorum operum praecepta traditurus, voluit eum prius omnes pressuras et tribulationes et angustias in terra perpeti aliena, quo facilius postea posset talia patientium misereri, et suis obtemperare mandatis. Ut putes eum bonum fuisse agricolam, qui priusquam semen mittat, diu terram aratris et rastris domat, ne quod illi crediturus est semen pereat: ita et Deus populum suum diu ante macerat et domat, quam ei salutarium mandatorum semen impartiat. Denique ut ob hanc causam haec eum pertulisse evidentius clareat, ipsius Domini intueamur mandata, dicentis, Advenam non vexabitis, nec tribulabitis eum; fuistis etenim et vos advenae in terra Aegypti . Et iterum legimus, Deus magnus, qui non accipit personam, sed nec accipit munera, faciens judicium proselyto, orphano et viduae. Dare panem et vestimentum dilige; quia et ipse fuisti in terra Aegypti . Et alibi dicit, Si autem messus fue
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ꝓximũ suũ tamqm̃ seipsum dilig̃. qui ei ñ mali aliqͥd
qͦd nec sibi uult fieri. s siquid boni ꝑ ut ipse ab onĩb ꝑci¬
ꝑe optat. & consequi libenter unꝑtit. qr ñ hoc solũ ã xpĩa¬
no quertt᷑ ut malo careat. s ut bonũ exerceat. Qui &ẽ si
nichil mali fecerit nec boni. tam̃ ad ȩt̾ne uitȩ p̃miũ non
admittit᷑. s. gehenne ignib mancipat᷑. sic̃ in euangłio dnm̃¬

Expanded text:
iligit, qui ei non mali aliquid, quia nec sibi, vult fieri; sed si quid boni, prout ipse ab omnibus percipere optat et consequi, libenter impertit: quia non hoc solum a christiano quaeritur, ut malo careat, sed ut exerceat bonum: qui etiamsi nihil mali fecerit nec boni, tamen ad aeternae vitae praemium non admittitur, sed gehennae ignibus mancipatur: sicut in Evangelio Dom
Abbreviated transcription (Latin):
datiũ. S dicit aliquis. Quid ẽ. quod uidemus bonos
&ẽ ꝑire cummalis: Illi ñ ꝑeunt s euandũt: qui de ma¬
lorum consortio &e ꝑsecutionib lib̾ant᷑. & ad requiem trãs¬
feruntur. Illi plane moriunt᷑ & pereunt quos de hoc
mundo recedentes. maioris ad huc iuditii supplitium ex¬
pestat & pęna. Hocant᷑ enim ante tempꝰ boni. ne duitiꝰ
nexent᷑ a noxiis. Mali u̾ &e impii tolluntur: ne bonos
ne bonos dutiꝰ ꝑ sequantur. Iusti de pressuris & tribulatio¬
nib & angustiis uocantur ad requiem. iniqui uͦ de lux urus
&e opib & delitiis rapiuntur ad penam. Iili enim usdunt
ut uidicent: isti ut udicentur. Iliuit uindicent᷑. isti ut iuĩ

Expanded text:
atem. Sed dicit aliquis, Quid est quod videmus bonos etiam perire cum malis? Illi non pereunt, sed evadunt, qui de malorum consortio et persecutionibus liberantur, et ad requiem transferuntur. Illi plane moriuntur et pereunt, quos de hoc mundo recedentes, majoris adhuc judicii supplicium exspectat et poena. Vocantur enim ante tempus boni, ne diutius vexentur a noxiis: mali vero et impii tolluntur, ne bonos diutius persequantur. Justi de pressuris, tribulationibus et angustiis vocantur ad requiem: impii vero de luxuriis et opibus et deliciis rapiuntur ad poenam. Illi enim vadunt ut judicent, isti ut judicentur: illi ut vindicentur, isti ut in
Abbreviated transcription (Latin):
implet eloquium. Qui diligitis dnm: odite malũ. Qm̃
diligit: qui non alia qm cȩlestia cogitat &e diuina. Ds̃ enĩ
non nisi sancticatis & iusticiȩ & pietatis amatorẽ. Et illȩ
dm̃ diligit: qui ñ aliud quã quod ds amare uidetur oꝑat᷑.
Quis sit enim dm̃ dilig̾e: diũ & saluatoris nnĩ doctrina de¬
darat dicentis. Qni audit u̾bamea & facit ea: illȩ ẽ. qui
diligit me. Si igit᷑ illȩ dm̃ diligit. qui quod ds̃ p̃cip̃ facit:
qui ñ facit iste non diligit. Omĩs uͦ quiñ diligit odte. Lñ
clarum & manifestum ẽ. abeis dm̃ odiri qui sua mandata
te dnẽ odam. & suꝑ inimicos meos tabescebam: Perfesto
odio od̾am illos. inimici facti sunt michi. Odit ꝓpħa iꝰtꝰ

Expanded text:
implet eloquium: Qui diligitis Dominum, odite malum . Deum diligit, qui non alia quam coelestia cogitat et divina. Deus enim non nisi sanctitatis et justitiae et pietatis amator est; et ud quam quod Deus amare videtur, operatur. Quid sit enim Deum diligere, Domini et Salvatoris doctrina declarat, dicentis, Qui audit verba mea, et facit ea, ille est qui diligit me . Si igitur ille Deum diligit, qui quod Deus praecipit, facit; qui non facit, iste non diligit. Omnis vero qui non diligit, odit. Unde clarum atque manifestum est, ab eis Deum odiri, qui sua mandata te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti sun
Abbreviated transcription (Latin):
liges ꝓximũ tuum sicut te ipsũ. legis & ꝓpħarũ p̃cipuum
ẽẽ. mandatum: chũ & saluatoris nr̃i testimonio c̃ proba¬
tis istis. omẽ tam legis quã ꝓpħarum constare p̃ceptum.
&e illũ legem complesse. qui hȩc potuerit implere. Nichil
enim aliud in lege ueteriqueri: quã ut dm̃ ac ꝑximũ dili¬
gas. E tiere ille legis consũmator &e legis factor ẽ. qui nec ĩ

Expanded text:
uum sicut te ipsum. Legis et Prophetarum praecipuum esse mandatum, Domini et Salvatoris nostri testimonio comprobamandatis omne tam Legis quam Prophetarum constare praeceptum, et illum Legem implesse qui haec potuerit implere: nihil enim aliud in lege veteri quaeri, quam ut Deum et proximum diligas. Et vere ille Legis consummator et factor est, qui nec in
Abbreviated transcription (Latin):
sũ libidinis c̃ceptꝰ cupiditate. Ego matrem de qua nascerer feci. ego meo
uiã itineri p̾paraui. atq mundaui. Hanc quã despicis manichee mat᷑ mea
est:s manu fabricata ÷ mea. Si potui inqͥnari cũ eã facerẽ : potui in illa¬
iniqͥnari cũ ex ea nascerer. Sicut transitu meo illiꝰ ñ ÷ corrupta uirginitas.
& in eis inqͥnari ñ nouit : multo magis splendor lucis et̃nȩ in qͦ nichil inqͥ¬
nam̃ti occurrit qͦcunq radiauerit mundare potest. ip̃se pollui ñ potest̾
O tulte unde sordes in uirgine matre. ubi ñ ÷ concubitꝰ cũ homine patre: Vndẽ
Inde soreles in lomo. adquã nullus hospes accessit: Solꝰ ad eã fabricator eiꝰ¬
&̃ dñs uenit. uestẽ quã non habebat induit. eaq sic̃ inuenit. clausa dimisit.
ic̃ ille natꝰ : solꝰ int̾ mortuos liber : sic istiꝰ ex qͣ natꝰ ÷ matris pudor solꝰ ÷
ẽ. grãm. Illa gu̾stando ꝓhibitũ maledicta : hec credendo angłm benedicta.

Expanded text:
sum libidinis conceptus cupiditate, ego matrem de qua nascerer feci, ego viam meo itineri praeparavi atque mundavi. Hanc quam despicis, Manichaee, mater est mea, sed manu fabricata est mea. Si potui inquinari cum eam facerem, potui inquinari cum ex ea nascerer. Sicut transitu meo illius non est corrupta virginitas,  inquinari non novit, quanto magis splendor lucis aeternae, in quo nihil inquinatum occurrit? Quocunque radiaverit, mundare potest, ipse pollui non potest. Stulte, unde sordes in Virgine, ubi non est concubitus cum homine patre? Unde Unde sordes in domo ad quam nullus hospes accessit? Solus ad eam Dominus et fabricator venit; vestem quam non habebat induit, eamque sicut invenit clausam reliquit. Sicut ille natus est solus inter mortuos liber, sic istius ex qua natus est matris pudor solus pgratiam. Illa gustans prohibitum maledicta fuit. Haec credens angelo est benedicta.
Abbreviated transcription (Latin):
si tam̃. aliquid digne potuimꝰ. be spii sed tacuimꝰ s non eũ separauimꝰ. Quic qͥd
enĩ de patre & filio diximꝰ: de spũ scõ etiã diximus. Est enim in illis
& cũ illis eqilał. & unꝰ ñ minor. aut t̾ciꝰ ds. Quid adhuc dicã fatigatꝰ fatigatis.¬
Qui sp̃m scm̃ a patre & filio ȩc̾nitate. substantia. uł cõmunione separat.
eumq negat sp̃m cẽ. negat patris & filii: plenꝰ ẽ. spũ inmundo. uacuus sp̃u scõ¬

Expanded text:
si tamen aliquid digne potuimus, de Spiritu sancto tacuimus, sed non eum separavimus. Quidquid enim de Patre et Filio diximus, etiam de Spiritu sancto diximus. Est enim in illis et cum illis aequalis, unus non minor aut tertius Deus. Quid adhuc dicam fatigatQui Spiritum sanctum a Patre et Filio, aeternitate, substantia, vel communione separat, eumque negat Spiritum esse Patris et Filii, plenus est spiritu immundo, vacuus Sp
Abbreviated transcription (Latin):
uis enum non clamet stultum ẽẽ p̃cepta dare ei
cui lib̾um non ẽ. quod p̃cipitur facere. & iniquũ
eẽ eũ ꝯ damnare. cui non fuit potestas iussa com¬
plere: Et has iusticias & iniquitates. miseri non intelli¬
gant dõ se ascribere. S quid uerum ẽ. nisi & dnm dare p̃¬
cepta. & animas libere eẽ. uoluntatis. & malũ naturã

Expanded text:
uis enim non clamet stultum esse praecepta dare ei, cui liberum non est, quod praecipitur facere, et iniquum esse eum damnare, cui non fuit potestas iussa conplere? et has iniustitias et iniquitates miseri non intellegunt deo se ascribere. sed quid uerum est nisi et dominum dare praecepta et animas liberae esse uoluntatis et malum naturam
Abbreviated transcription (Latin):
sub sanu at grecꝰ. Iudeis enim scandalũ. gentib autem
stulticiam. s ipsis nocatis uideis cegrecis. hoc ẽ. ipsi pan¬
lo & saulo ce diomsio areopagite. & talib his. talib & il
lisxp̃m dĩuirt utẽ &dĩ sapientiam. Iã ñ irrides rupẽ
agnosce uirgam crucem. xpm̃ fontem. & sisitis bibe
uirtitem. esto fonte saginatꝰ. grãrum actiones fortas¬
se rustabis. & quod abillo habes. iam nontͥ dabis. s
i ructuatõe exclamabis. Diligante dnẽ uirtus mea.

Expanded text:
subsannat Graecus. Judaeis enim scandalum, Gentibus autem subsannat Graecus. Judaeis enim scandalum, Gentibus autem stultitiam: sed ipsis vocatis Judaeis et Graecis, hoc est, ipsi Paulo ex Saulo, et Distum Dei Virtutem et Dei Sapientiam Jam non irrides rupem: agnosce virgam crucem, Christum fontem; et si sitis, bibe virtutem. Esto fonte saginatus, gratiarum actiones fortasse ructuabis: quod ab illo habes, jam non tibi dabis, sed in ructuatione exclamabis, Diligam te, Domine, virtus mea .
Abbreviated transcription (Latin):
dabilis res. Lauda stoice quantum potes. S dic unde ha-¬
bes. si tam̃ habes. Non uirtus animi tui te facit beatum.
s qui tͥ uirtutem dedit. qui tͥ uelle inspirauit. & posse
donauit. Scio quia fortassis irrisurꝰesme. &eris ineis de
quib dictum ẽ. quia paulũ irridebant. Si tu uia es. ego
semino. Seminator enim sum u̾ borum ꝓ mod ulo
meo. Quod fuit conuitrum tuũ. officium ẽ. meũ. Ego
semino. cadit in ce quod semino tamqmͣ in terrã durã
Ego non sim piger. Et inuenio t̃ram bonã. Quid tͥ faci¬
am: Rep̃hensus es. & oraculo diuino rep̾hensus es
Int̃ illos es qui confidunt inuirtute sua. int illos es. qͥ
spem ponunt in homine. Uirtꝰ te delectat. bonares
delestat scio. Scitis. S uirtutem tͥ manare non potes.
i cͣure ᷤ nt tibi ostend̾o fontem uite: forte deridebis. Dicis
enim ap̃ te. de istarupe bibiturꝰ sum. Accedit uirga¬
& manauit aqua. Iudei enim signa petunt. s tustoice

Expanded text:
dabilis res: lauda, Stoice, quantum potes; sed dic, Unde hadabilis res: lauda, Stoice, quantum potes; sed dic, Unde habes? Non virtus animi tui te facit beatum, sed qui tibi virtutem dedit, qui tibi velle inspiravit, et posse donavit . Scio quia fortassis irrisurus es me, et eris in eis de quibus scriptum est quia Paulum irridebant. Si tu via es, ego semino, seminator enim verborum sum pro modulo meo. Quod fuit convicium tuum, officium est meum. Ego semino: cadit in te quod semino, tanquam in terram duram. Ego non sum piger; et invenio terram bonam. Quid tibi faciam? Reprehensus es, et oraculo divino reprehensus es. Inter illos es, qui confidunt in virtute sua: inter illos es, qui spem ponunt in homine. Virtus te delectat; bona res delectat: scio, sitis; sed virtutem tibi manare non potes. Siccus es; si tibi ostendero fontem vitae, forte deridebis. Dicis enim apud te: De ista rupe bibiturus sum? Accedit virgaet manavit aqua. Judaei enim signa petunt; sed tu, Stoice,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. uirtutem. Quid apłsanirutt: Si anninit annuamꝰ. s ñ
annuit. Reuocat enim scriptura eos qui confidunt ĩ uutri¬
te sua. Espicureus itaq in corꝑe ponens sr̃mũ hominis
bonuni. in re quidem meliori hominis posuit. s cẽ ipse in
se spẽ pofuit. Homo ẽ. aut̃ & epicureus. & stoicus. Male dic¬
tꝰ igitur om̃is qui spem suã ponit in homine. Quid gͦ:
am constitutis ante ocłos nrõs tͥb. epicureo. Stoico. Xpĩa¬
no. untterrogemus singłos. Dic epicure. quȩ res faciat bea¬
tum. Respondet. Holuptas corꝑis. Dic stoice: iurtꝰ animi.
rei & stoici cũ aplõ contulerunt. & collatione fua nos quid
reic̾e. & quid deberemꝰ eligere docuerunt. Est uirtꝰ animi
res laudabilis prudentia. mala & bona discernens. Iusti¬
cia. sua cuiq distribuens. Temꝑantia. libidines cohibens.
Fortitudo. molestias equanunit̃ fustinens. Magna res lau¬

Expanded text:
esse virtutem. Quid Apostolus? Annuit? Si annuit, annuamus. Sed non esse virtutem. Quid Apostolus? Annuit? Si annuit, annuamus. Sed non annuit: revocat enim Scriptura eos qui confidunt in virtute sua . Epicureus itaque in corpore ponens summum hominis bonum, se spem posuit. Homo est autem et Epicureus et Stoicus. Maledictus igitur omnis qui spem suam ponit in homine . Quid ergo? Jam constitutis ante oculos nostros tribus, Epicureo, Stoico, Christiano, interrogemus singulos. Dic, Epicuree, quae res faciat beatum. Respondet: Voluptas corporis. Dic, Stoice. Virtus animi. rei et Stoici cum Apostolo contulerunt, et collatione sua nos quid rejicere et quid deberemus eligere docuerunt. Est virtus animi res laudabilis, prudentia mala et bona discernens, justitia sua cuique distribuens, temperantia libidines cohibens, fortitudo molestias aequanimiter sustinens. Magna res, lau
Abbreviated transcription (Latin):
mris & bibamus. cras enim moriemur᷑. S uultis dicere.
cras enim moriemur. non probibeo. s aliud ante dicite
Epicrirei quipye uelut non iuisturi post mortẽ. qͣsi aliud
nichil hũtes nisi quod delectat carnem. dicunt manduce
cras enĩ moriemur. Et dicite ieiunemus & oremus cras
enim moriemur. Addo plane aliud. Addo terciũ. nec quod
p̃cipue obseruandum ẽ. p̃termitto. ut de ieuinio cuo fa¬
mes pauꝑis sacietur. Ant si ieninare non potes magis pas¬
cas cuiꝰ saturitate tͥ uenia concedatur. Dicant gͦ xp̃ĩani.
ieninemꝰ. & oremꝰ. & donemꝰ. cras enĩ moriemur. Aut si
duas resuolunt dicere. eligo ut dicant donemꝰ. & oremus.
quam ieiunemꝰ a non donemꝰ. Ab sit gͦ ut apłi in corꝑe
poneret sũmũ hominis bonũ. id ẽ. beatitudinis causam
interroganti uͥ ponant efficiens heatȩ uttȩ. id ẽ. qͦd fãcit ĩ ho¬
mine beatam uitã. respondent. non corꝑis uoluptatẽ. s aĩ

Expanded text:
mus et bibamus, cras enim moriemur. Si vultis dicere, mus et bibamus, cras enim moriemur. Si vultis dicere, Cras enim moriemur: non prohibeo; sed aliud ante dicite. Epicurei quippe velut non victuri post mortem, quasi aliud nihil habentes nisi quod delectat carnem, dicunt, ManduceCras enim moriemur; et dicite, Jejunemus et oremus; cras enim moriemur. Addo plane aliud, addo tertium, nec quod praecipue observandum est praetermitto, ut de jejunio tuo fames pauperis satietur, aut si jejunare non potes, magis pascas, cujus saturitate tibi venia concedatur. Dicant ergo Christiani, Jejunemus et oremus et donemus; cras enim moriemur. Aut si duas res volunt dicere, ego eligo ut dicant, Donemus et oremus, quam, Jejunemus et non donemus. Absit ergo ut Apostolus in corpore poneret summum bonum hominis, id est, beatitudinis causam.interroganti ubi ponant efficiens beatae vitae, id est, quod facit in homine beatam vitam: respondent, non corporis voluptatem, sed animi
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes cotidie. manducemus &e bibamꝰ. cras enĩ moriem̃:
Qͥd ꝑtinet. nichilerit post mortem. Umbre enim transitꝰ ẽ.
uita nrã. Dixerunt enim apud se cogitantes non reste uit̃
cetera coronemus nos rosis anteqͣm marcescant. Nullum
pratum sit qͦd non ꝑtranseat luxuria urã. Ubiq relinquamus
obiurgenus si his cupiditatib uehementiꝰ resistamꝰ. dicent
& quod sequitur. oppͥmamiꝰ pauperem iustum. Et tamen
dicimus. ł in hoc loco positi non tunemus. nolite ẽẽ. epi¬
curi. Cogitate quidem illud quod dictum ẽ. ab his non
reste loquentib cras enĩ moriemur. s non omĩmodo
moriemur. Manet enu pꝰ mortẽ. qͦd sequitur mortem.
Comes morienti. aut uita erit aut pęna. Nemo dicat quis
huc inde reuersus ẽ. Diues illȩ purpuratꝰ sero redire uo¬
luit & ꝑmiti non potuit. Stillam sitiens inquisiuit. qͥ
esurientem pauꝑem fastidiuit. Nemo gͦ dicat manduce¬

Expanded text:
dicentes quotidie, Manducemus et bibamus; cras enim moriemur? dicentes quotidie, Manducemus et bibamus; cras enim moriemur? Quo pertinet, Nihil erit post mortem, umbrae enim transitus est vita nostra. Dixerunt enim apud se cogitantes non recte inter caetera: Coronemus nos rosis, antequam marcescant: nullum pratum sit quod non pertranseat luxuria nostra, ubique relinquamus objurgemus, si his cupiditatibus vehementius resistamus, dicent et quod sequitur: Opprimamus pauperem justum . Et tamen dicere vel in hoc loco positi non timemus, Nolite esse epicurei. Cogitate quidem illud, quod dictum est ab his non recte loquentibus, Cras enim moriemur: sed non omni modo moriemur; manet enim post mortem quod sequitur mortem. Comes morienti aut vita erit, aut poena. Nemo dicat: Quis huc inde reversus est? Dives ille purpuratus sero redire voluit, et permitti non potuit. Stillam sitiens inquisivit, qui esurientem pauperem fastidivit . Nemo ergo dicat, Manduce
Abbreviated transcription (Latin):
& de anima hocidem sentium quod utrumq morta¬
leẽ. Et qͦd ẽ. grauiꝰ & detestabiliꝰ pͥus dicunt aĩam pꝰ mortẽ
dissolui quam corpꝰ. Ad huc inquiunt pꝰ efflatum spm̃
manente cadauere & integris menbrorũ liuamentis
aliquantum durantib aiã mox ut exierit ueluti fu¬
mꝰ uento deuerb̾ata dissoliit᷑. Non gͦ miremur qͦd sũ¬
nrũ bonum. id ẽ. beatitudinis causam in corꝑe posuer̃t
qͦd se meliꝰ quam aiãm hr̃e senserunt. Nũ qmͣ hoc faceret
apłs Absit. ut poneret in corꝑe sũmũ bonũ. sũmũ enun
bonũ ẽ. causa beatitudinis. immo uͦ doluit apłs quosdã
e numero xp̃ianoꝵ elegisse sentenciã epicureoꝵ. ñ hoĩum
s porcorum. Ex hoc enim numn̾o erant illi corrũpentes
i ores bonos colloquiis malis aedicentes. Manducemus
& bibamꝰ. cras enĩ moriemur. Epicurei contulerunt cũ
paulo apło. Sut & xpĩani epicurei. Quid enĩ sunt aliud

Expanded text:
et de anima hoc idem sentiunt, quod utrumque mortaet de anima hoc idem sentiunt, quod utrumque mortale est. Et quod est gravius et detestabilius, prius dicunt animam post mortem dissolvi quam corpus. « Adhuc, » inquiunt, « post efflatum spiritum manente cadavere, et integris membrorum lineamentis aliquantum durantibus, anima mox ut exierit, veluti fumus vento diverberata dissolvitur. » Non ergo miremur quod summum bonum, id est, beatitudinis causam in corpore posuerunt, quod se melius quam animam habere senserunt. Numquid hoc faceret Apostolus? Absit ut poneret in corpore summum bonum. Summum enim bonum est causa beatitudinis: imo vero doluit Apostolus, quosdam e numero Christianorum elegisse sententiam Epicureorum, non hominum, sed porcorum. Ex hoc enim numero erant illi corrumpentes mores bonos colloquiis malis, et dicentes: Manducemus et bibamus; cras enim moriemur . Epicurei contulerunt cum Paulo apostolo: sunt et Christiani epicurei. Quid enim sunt aliud
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter corpus & animam. Horum duoꝵ in uno hoc ẽ.
corꝑe epicurei posuerunt beatamuitã. in alio idẽ. aiã
stoici posuerunt beatam uitam. quantũ ad hoĩem ꝑtinet
si ab illo sibi ẽ. beata uita. nichilrestat p̃ter corpꝰ & aĩam
Aut corpꝰ ẽ. causa beatȩ iutȩ. aut aĩa ẽ. causa beate uite.
si plus quęris ab hoĩe recedis. hi gͦ quibeatam uitam
hõis ĩ hoĩe posuerunt. alibi pon̾e onĩno non pot uerũt
nisi ant in corꝑe aut ĩ aĩa. Hoꝵ qui in corꝑe posuerunt.
principatum epicurei tonuerunt. Hoꝵ̾ qui in aĩa po¬
suerunt. pͥncipatum stoici tenuerunt. Fece sunt confẽ¬
rum duarum secte necessario consentire deberet. ut ętiã
ipse causam beate uite. aut in corꝑe. aut in aiã poneret:
Numqmͣ poneret paulus in corꝑe. Hoc enim magnum :
cum ipsi miniȩ ponaut causam beatitudinis in cor-¬
ꝑe. qui melius sentiunt de corꝑe. Nã epicurei & de corꝑe

Expanded text:
ter corpus et animam. Horum duorum in uno, hoc est in ter corpus et animam. Horum duorum in uno, hoc est in corpore, Epicurei posuerunt beatam vitam: in alio, id est anima, Stoici posuerunt beatam vitam. Quantum ad hominem pertinet, si ab illo sibi est vita beata, nihil restat praeter corpus et animam. Aut corpus est causa beatae vitae, aut anima est causa beatae vitae: si plus quaeris, ab homine recedis. Hi ergo qui beatam vitam hominis in homine posuerunt, alibi ponere omnino non potuerunt, nisi aut in corpore, aut in anima. Horum qui in corpore posuerunt, principatum Epicurei tenuerunt: horum qui in anima posuerunt, principatum Stoici tenuerunt. rum duarum sectae necessario consentire deberet, ut etiam ipse causam beatae vitae, aut in corpore, aut in anima poneret. Nunquam poneret Paulus in corpore: hoc enim magnum non est; cum ipsi minime ponant causam beatitudinis in corpore, qui melius sentiunt de corpore. Nam Epicurei et de corpore
Abbreviated transcription (Latin):
cultas ẽ. beatꝰ eẽ. ñ pot̃. Tota igitur questio ẽ. quid faci¬
at beatam uitam. Constituite nunc ante oculos i trõs
epicureos. stoi cos. & apłm. quod &ẽ sic dicere potui. epi¬
cureos. stoicos. xpĩanos. Interrogemꝰ pꝰ eꝑicureos quȩ
res faciat uitam beatam. Respondent. uoluptas cor¬
ꝑis. hic iam credatis peto quia uidices habeo. Ntrum
enim hoc dicant. hoc sentiant epicurei nescitis. qui a
illas litteras non legistis. S sunt hic qui legerunt.
edeamꝰ ad int̾rogandos. Quid dicitis epicurei. Quȩ res
facit uitam beatam: Respondent. uoluptas corꝑis. Qd
dicitis stoici. Quȩ res facit uitam heatam: Respon¬
dent. Nutꝰ animi. Intendat mecum caritas urã. Apĩa¬
ni sumus. int̾ philosophos disceptamꝰ. Ni dete quare
ille tantum duȩ secte ꝓcurate sunt cũ apło collature.
dd ichil ẽ. in homiune quod ad ẽ subam panet atq natã¬

Expanded text:
cultas est, beatus esse non potest. Tota igitur quaestio est, quid facicultas est, beatus esse non potest. Tota igitur quaestio est, quid faciat beatam vitam. Constituite nunc ante oculos vestros Epicureos, Stoicos, et Apostolum: quod etiam sic dicere potui, Epicureos, Stoicos, Christianos. Interrogemus prius Epicureos, quae res faciat vitam beatam. Respondent: Voluptas corporis. Hic jam credatis peto, quia judices habeo. Utrum enim hoc dicant, hoc sentiant Epicurei, nescitis, quia illas litteras non legistis; sed sunt hic qui legerunt. Redeamus ad interrogandos. Quid dicitis, Epicurei, quae res facit beatam vitam? Respondent: Voluptas corporis. Quid dicitis, Stoici, quae res facit vitam beatam? Respondent: Virtus animi. Intendat mecum Charitas vestra, Christiani sumus, inter philosophos disceptamus. Videte quare illae tantum duae sectae procuratae sunt cum Apostolo collaturae. Nihil est in homine, quod ad ejus substan
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ pꝰ dico hominẽ constare ex anima & corꝑe. Hic ñ peto
ut credatũ.s & uos peto ut uidicetis Non enim timeo ne
in hoc dicto male quisqmͣ iudicet deme. qui agnosete se
Homo eͣ qͦd nemo ambigit. constat exanima &e corꝑe. Subs¬
tancia ista. resista. ꝑ sona ista hõ dicitur. Beatam uitã
querit. & hoc nostis. nec insto ut credatis. s ad moneo ite
agnoscatis. Honio inquam id ẽ. resi̾ta ñ parua p̃cedens
omĩa pecora. omĩa uolatilia. omĩa & natatilia & quic¬
quid carnem gerit. & homo non ẽ. Homo gͦ constans ex
anima &e corꝑe. s non qͣlicũq aĩã. Nlam & pecꝰ constat ex
aia & corꝑe. Hõ gͦ constans ex anima rõnali &e carne
mortali. querit beatamuitã. Quȩres faciat beatam ui¬
tam cũ cognouerit hõ nisi hanc teneat hanc sequatur
hanc sibi uundicet. assumat sĩ potestas ẽ. petat si diffi¬

Expanded text:
ergo prius dico, hominem constare ex anima et corpore. Hic non peto ergo prius dico, hominem constare ex anima et corpore. Hic non peto ut credatis, sed et vos peto ut judicetis. Non enim timeo, ne in hoc dicto male quisquam judicet de me, qui agnoscit se. Homo ergo, quod nemo ambigit, constat ex anima et corpore. Substantia ista, res ista, persona ista quae homo dicitur, beatam vitam quaerit: et hoc nostis; nec insto ut credatis, sed admoneo ut agnoscatis. Homo, inquam, id est, res ista non parva, praecedens omnia pecora, omnia volatilia, omnia et natatilia, et quidquid carnem gerit et homo non est: homo ergo constans ex anima et corpore; sed non qualicumque anima, nam et pecus constat ex anima et corpore: homo ergo constans ex anima rationali et carne mortali, quaerit beatam vitam. Quae res faciat beatam vitam cum cognoverit homo, nisi hanc teneat, hanc sequatur, hanc sibi vindicet, assumat si potestas est, petat si diffi
Abbreviated transcription (Latin):
penfate diuina ipsa euridentia. ut cum ẽent plurime phi¬
losophorum secte inciuitate atheniense ñ contulerunt cũ
apło paulo nisi stoici &e epicurei. Cum enim audieri¬
tis quid sentiant insectis suis. uidebitis quã non frustra
factum sit: ut ex oñb philosophis soli cum pauilo con¬
ferrent. Neq enim illȩ elig̾e sibi potuit. quib altertã¬
tib responderet. s diuina sapientia omĩa gubnans. hos
ei apposuit in quib dissensionis philosophorum tota
ꝓpe causa consisteret. Breuit̃ ẽ dico. Indosti credant
sophi nobiscum cõmune habent. Si enim a uobis queram quare
in xpm eredideritis. quare xp̃iani facti fueritis. ueraciter
michi omnis homo respondet. ꝓpter uitam beatam:
nobis. doctiuidicent de nob̾. Pito quia mentiri non au¬
deo indoctis. iudicib doctis. Maxime quiadico aliquid
uͥ parit̾ aedocti & indocti possint ueraciter uidicare. Hoc

Expanded text:
pensante divina ipsa providentia, ut cum essent plurimae phipensante divina ipsa providentia, ut cum essent plurimae philosophorum sectae in civitate Atheniensi, non contulerint cum Apostolo Paulo nisi Stoici et Epicurei . Cum enim audieritis quid sentiant in sectis suis, videbitis quam non frustra factum sit, ut ex omnibus philosophis soli cum Paulo conferrent. Neque enim ille eligere sibi potuit quibus altercantibus responderet; sed divina sapientia omnia gubernans hos ei apposuit, in quibus dissensionis philosophorum tota prope causa consisteret. Breviter ergo dico: indocti credant sophi nobiscum commune habent. Si enim a vobis quaeram quare in Christum credideritis, quare christiani facti fueritis; veraciter mihi omnis homo respondet: Propter vitam beatam. nobis, docti judicent de nobis. Puto quia mentiri non audeo indoctis, judicibus doctis; maxime quia dico aliquid, ubi pariter et docti et indocti possint veraciter judicare. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
furem. Quero abillo quare fuitum facis: Ut habeam
inquit qͦd ñ habebã. Quare uis hrẽ quod non habebas:
Quia miserum ẽ. non hre. Sigͦ miserum ẽ. non hr̃e: beatum
pitta hr̃e.S in eo impudens ẽ. & errat. quia demalo uult
bonum querit ae malum facit. Quid queriigͦ. quid aspi¬
rat cupiditas malorum. ad mercedem bonorum: Beata
uita. merces bonorum ẽ. Bonitas opꝰ ẽ. beatitudo m̃ces ẽ.
Os̃ opꝰ iubet. mercedem ꝓponit. dicit hoc fac. & hoc accipies.
Ille aut̃ malꝰ respondit nobis. Nisi malefecero beatꝰ non
ero. Tamꝙͣ dicataliqͥs. Ad bonum ũ ꝑuenio nisi malus. Non
uides qr bonim & malum contraria sunt. Bonũ queris
&e malum facis: In contrariũ curris. qñ ꝑuenis: Relinqͣ¬
mus gͦ istos. forte oportunũ erit ut ad eos redeamꝰ. cum de
philosophis quod instituimꝰ ꝑegerimꝰ. Nouenĩ arbitros
sine causa ꝑ nescientes. actum ẽẽ. aliquid magnum dis¬

Expanded text:
furem: quaero ab illo, Quare furtum facis? Ut habeam, furem: quaero ab illo, Quare furtum facis? Ut habeam, inquit, quod non habebam. Quare vis habere quod non habebas? Quia miserum est non habere. Si ergo miserum est non habere, beatum putat habere. Sed in eo impudens est et errat, quia de malo vultbonum quaerit et malum facit. Quid quaerit ergo? Quid aspirat cupiditas malorum ad mercedem bonorum? Beata vita merces bonorum est: bonitas opus est, beatitudo merces est. Deus opus jubet, mercedem proponit: dicit, Hoc fac, et hoc accipies. Ille autem malus respondet nobis: Nisi male fecero, beatus non ero. Tanquam dicat aliquis: Ad bonum non pervenio, nisi malus fuero. Non vides quia bonum et malum contraria sunt? Bonum quaeris, et malum facis? In contrarium curris; quando pemus ergo istos; forte opportunum erit ut ad eos redeamus, cum de philosophis quod instituimus peregerimus. Non enim arbitror sine causa, per nescientes actum esse aliquid magnum dis
Abbreviated transcription (Latin):
ticio igit᷑ beate uitȩ philosophis xpĩanisq c̃munis ẽ. S
res tam consona ubi inueniri possit. inde questio ẽ. dem¬
de discretio. Nam uitam beatã appetere. uitã beatã concu
piscere. desiderare. sectari. omĩum homiuũ eẽ. arbitror
Inde me uideo parum dixisse. hunc appetitũ beate uttę
philosophis xpĩanisq cõmunẽ. Debui enim dicere oĩũ
Hre una fuit causa philos ophancdi. sed puto quia etiam hoc philo
hominũ. prorsus omĩum bonoꝵ & maloꝵ. Nã &e qui bonꝰ ẽ.
idõbonus ẽ. ut beatꝰ fit. & qui maiꝰ ẽ. malnon eẽt. nisi inde
se beatũ ẽẽ posse sꝑaret. De bonis facilis questio ẽ. qͦdbeatã
uitam queraut. idõ boni suit. de malis forte aliqui dtibi¬
tent utrum & ipsi beatam uitam querant. S si seꝑatos
malos & ãbonis discretos interrogare possem &e dice̾. urul¬
tis beati ẽẽ. nemo diceret nolo. Uerbi grã pone aliquem

Expanded text:
titio igitur beatae vitae philosophis Christianisque communis est. Sed titio igitur beatae vitae philosophis Christianisque communis est. Sed res tam consona ubi inveniri possit, inde quaestio est, deinde discretio. Nam vitam beatam appetere, vitam beatam velle, vitam beatam concupiscere, desiderare, sectari, omnium hominum esse arbitror. Unde me video parum dixisse hunc appetitum beatae vitae philosophis Christianisque communem: debui enim dicere, omnium Haec una fuit causa philosophandi: sed puto quod etiam hoc philororsus omnium bonorum et malorum. Nam et qui bonus est, ideo bonus est ut beatus sit; et qui malus est, malus non esset, nisi inde se beatum esse posse speraret. De bonis facilis quaestio est, quod beatam vitam quaerant, inde boni sint. De malis forte aliqui dubitant, utrum et ipsi beatam vitam quaerant. Sed si separatos malos et a bonis discretos interrogare possem et dicere, Vultis beati esse? nemo diceret, Nolo. Verbi gratia, pone aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
ret inuia. Aliud inter spinas. aliud in loca petrosa. num¬
quai semen posset &ẽ ad terram optimam ꝑ uenire. Et
nos seminemus. spargamus. corda p̃parate. fructum date
qͦd quidã exphilo sophis epicureis. & stoicis conferebant cũ
apło. Qui sint uel fuerint philosophi. epicurei uel stoici
id ẽ. quid senserint. quid uerum eẽ. putauerunt. quid philo¬
so phando sectati suit. ꝓcul dubio multi urm̃ nesciunt
S qm̃ carthagini loquimur. multi sciunt. Adiuuent gͦ mͦ
nos dicturus uobis. ad rẽ quippe ualde ꝑtinet. quod puto
ẽẽ. dicendum. Audiunt nos & nescientes &scientes. Nes¬
cientes instruantur. scientes c̃moneãtur. Illi cognoscãt
sophorũm cõmune studiũ. Inqͦ studio cõmuni habuert̃
quinq diuisiones & differentias sentenciarum pͥarũ. Cõ¬
muuit̃ om̃s philosophi studendo. querendo. dũputando.
uiuendo. appetiuerunt apprehend̾e uitam beatam ͦ Appe

Expanded text:
ret in via, aliud inter spinas, aliud in loca petrosa; nunret in via, aliud inter spinas, aliud in loca petrosa; nunquam semen posset etiam ad terram optimam pervenire. Et nos seminemus, spargamus: corda praeparate, fructum date.quod quidam ex philosophis Epicureis et Stoicis conferebant cum Apostolo. Qui sint vel fuerint philosophi Epicurei et Stoici, id est, quid senserint, quid verum esse putaverint, quid philosophando sectati sint, procul dubio multi vestrum nesciunt: sed quoniam Carthagini loquimur, multi sciunt. Adjuvent ergo modo nos dicturos vobis. Ad rem quippe valde pertinet, quod puto esse dicendum. Audiant nos et nescientes et scientes: nescientes instruantur, scientes commoneantur; illi cognoscant, sophorum commune studium, in quo studio communi habuerunt quinque divisiones et differentias sententiarum propriarum. Communiter omnes philosophi studendo, quaerendo, disputando, vivendo appetiverunt apprehendere vitam be
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianoꝵ. alii irridebant. dicebant autem alii. audiemꝰ
te dehoe tterum. nec defuerunt qui crediderunt. atq. ĩ
eis nominat᷑ quidã dionisiꝰ ariopagites. id ẽ. atheniensiũ
principalis. Ariospagos enim atheniensiũ curiauo cabat᷑
mulier quedã nobilis aealii. Factagͦ loquente apło criꝑtita
illa multitudo ꝑ quoddam grad̾ mira distinctione aispo¬
sita irridentium. dubitanciũ. credentium. Quidam
enim ut scriptum audiuimꝰ uridebant. quidã dicebant¬
audienius te de hoc iterum. Isti dubitantes erant. Alii qui
crediderunt. Inter irridentes & credentes. medii sunt du¬
bitantes. Qui irridet cadit. qui credit stat: qui dubitat fluc
casuri eent cum irridentib anstaturi cum credentib. slũ
si formidaret irridentes. non ꝑueniret ad credentes. quomͦ
seminator illȩ euangelicus quẽ c̃memorat dñs. Nlam utiq
hoc erat paulus. si t̾repidaret mitt̾e semina. ne aliud cade¬

Expanded text:
Christianorum, alii irridebant; dicebant autem alii, Audiemus Christianorum, alii irridebant; dicebant autem alii, Audiemus te de hoc iterum. Nec defuerunt qui crediderunt, atque in eis nominatur quidam Dionysius Areopagites, id est Atheniensium principalis Areopagos enim Atheniensium curia vocabatur; et mulier quaedam nobilis, et alii. Facta est ergo loquente Apostolo tripartita illa multitudo, per quosdam gradus mira distinctione disposita; irridentium, dubitantium, credentium. Quidam enim, ut scriptum esse audivimus, irridebant, quidam dicebantAudiemus te de hoc iterum; isti dubitantes erant: aliqui crediderunt. Inter irridentes et credentes, medii sunt dubitantes. Qui irridet, cadit: qui credit, stat: qui dubitat, fluctcasuri essent cum irridentibus, an staturi cum credentibus. CAPUsi formidaret irridentes, non perveniret ad credentes: quomodo seminator ille evangelicus, quem commemorat Dominus nam utique hoc erat Paulus, si trepidaret mittere semina, ne aliud cade
Abbreviated transcription (Latin):
puertit nobiscum caritas urã cum legeretur libeꝵ
actuum apłorum paululum locutum eẽ. atheni¬
ensib &abeis qui p̃dicationem u̾itatis irridebant
dictum fuisse u̾borum seminatorem. Distum ẽ. qͥ dẽ
ab irridentib s non credendũ ẽ. a credentib. Eratenim
reuera illȩ seminator uerborũ s messor. morũ. Et nos licet
urĩs morib expestamus. Nerũtam en unde & ãmonemur
loqui caritati urẽ quod ipsa lectione continetur. hortam᷑
atcenti adi̾tatis. si quo modo adiuuante dnõ dõ nr̃o dici¬
mus aliquid. quod nec facile nisidicatur ab omĩb possit
ttelligi. neq cum intellectũ fuerit. debeat abullo contem
litteratura atq doctrina ꝑ aliospoplos magna fama
pollebant. Ipsaerat patria magnorum philo sophorũ i¬
de se ꝑceteras greciȩatq alias orbis terras. uariaa miultiplex
culi fuerit ur̃m ẽ. cogitare. Deniq sermone finito au¬
dita illi resurrectione mortuorum quȩ precipue fides est

Expanded text:
ertit nobiscum Charitas vestra, cum legeretur liber Actuum Apostolorum, Paulum locutum esse Atheniensibus, et ab eis qui praedicationem veritatis irridebant, dictum fuisse verborum seminatorem. Dictum est quidem ab irridentibus, sed non respuendum est a credentibus. Erat enim revera ille seminator verborum, sed messor morum. Et nos licet vestris moribus exspectamus. Verumtamen unde admonemur loqui Charitati vestrae, quod ipsa lectione continetur, hortamur attentius advertatis, si quomodo adjuvante Domino Deo nostro dicimus aliquid, quod nec facile, nisi dicatur, ab omnibus possit intelligi; neque cum intellectum fuerit, debeat ab ullo contemnlitteratura atque doctrina per alios populos magna fama pollebant. Ipsa erat patria magnorum philosophorum. Inde se per caeteras Graeciae atque alias orbis terras varia et multiplex culi fuerit, vestrum est cogitare. Denique sermone finito, audita illi resurrectione mortuorum, quae praecipua fides est
Abbreviated transcription (Latin):
nam. Ergo illȩ ait. Dnẽ quid boni faciam ut uitam ȩter¬
nani consequar: Respondit illidñs de mandatis. Ait illȩ
Hec omĩa feci. S quando respondit de mandatis quidait: Si
uis uenire ad uitam. ñ ei clixit beatam. quia misera nec ui¬
ta dicenda ẽ: non ei dixit eternam. Quia uͥmortis timor ẽ
nec uita dicenda ẽ. Ergo utta quȩ hoc nomine digna ẽ. ut ui¬
ta dicatur ñ ẽ. nisi beata. Et beata non ẽ. nisi eterna. Haue
instruxerunt sibi uias erroris̃ philosophi. aliidixerunt hac
alii non hac s hac. Latuit eosuia. quia d̾s suꝑbis resistit.
La teret ae nos. nisi ueniss ad uos. Ioõ dñs. ego inquit sũ uia. łi¬
ger uiator nenire nolebas adinã. Ad te uenitiua. Arebas qua
ires. ego sumuia. Quȩ rebas quo ires. ego sum u̾itas &e uita. A
errabis quando is ad illum ꝑ illũ. Hȩc ẽ. doctrina xpĩanorũ
non plane conferenda. s in corꝑalit̾ p̃ferenda dostrinis philo¬

Expanded text:
nam. Ergo ille ait, Domine, quid boni faciam, ut vitam aeternam. Ergo ille ait, Domine, quid boni faciam, ut vitam aeternam consequar? Respondit illi Dominus de mandatis. Ait ille, Haec omnia feci. Sed quando respondit de mandatis, quid ait? Si vis venire ad vitam . Non ei dixit beatam; quia misera nec vita dicenda est. Non ei dixit aeternam; quia ubi mortis timor est, nec vita dicenda est. Ergo vita, quae hoc nomine digna est, ut vita dicatur, non est nisi beata; et beata non est, nisi aeterna. HanInstruxerunt sibi vias erroris philosophi: alii dixerunt, Hac; alii, Non hac, sed hac. Latuit eos via, quia Deus superbis resistit . Lateret et nos, nisi venisset ad nos. Ideo Dominus: Ego, inquit, sum via. Piger viator, venire nolebas ad viam; ad te venit via. Quaerebas qua ires: Ego sum via. Quaerebas quo ires: Ego sum veritas et vita . Non errabis quando is ad illum, per illum. Haec est doctrina Christianorum, non plane conferenda, sed incomparabiliter praeferenda doctrinis philo
Abbreviated transcription (Latin):
nere. S tantũ p̃ualet iniuctissima u̾itas. ut eligat homo
sana mente flere. quam mente alienatarid̾e. Ibi gͦ in illa
patͥa ueritas erit. fallatia &error. nusquã. S & neritas
erit. & flere nonerit. Erit enun & uerũ uidere. & de ue¬
ritate gaudere. quibi uitaerit. Nam si dolor erit uita non
erit. Neq enim uita dicenda ẽ: sempit̃nus immortalisq
cruciatꝰ. Idõ dñs non appellans uttam quã habituri fc̃
impii. quamius in ignȩ uicturi sint. uitam ñ finiunt.
ne pęnam finiant. u̾mis enim eoꝵ non morietur. & ignis eoꝵ
ñ extinguetur: tam̃ eam noluit appellare uitam. s hanc ap¬
pessaiit uitam quȩ beata & et̃na ẽ. Unde interrogante illo
diuite dñm. quid bom faciã ut uitam ȩternã consequar.
Et ipse quidem uitam ȩternam ñ noĩabat nisi beatã. non
habebunt impii ecͣnam s ñbeatain uitã. qr cruciatib ple¬

Expanded text:
nere. Sed tantum praevalet invictissima veritas, ut eligat homo nere. Sed tantum praevalet invictissima veritas, ut eligat homo sana mente flere, quam mente alienata ridere. Ibi ergo in illa patria veritas erit, fallacia et error nusquam. Sed et veritas erit, et flere non erit. Erit enim et verum ridere, et de veritate gaudere, quia ibi vita erit. Nam si dolor erit, vita non erit: neque enim vita dicenda est sempiternus immortalisque cruciatus. Ideo Dominus non appellans vitam quam habituri sunt impii, quamvis in igne victuri sint: vitam non finiunt, ne poenam finiant: Vermis enim eorum non morietur, et ignis eorum non extinguetur : tamen eam noluit appellare vitam, sed hanc appellavit vitam quae beata et aeterna est . Unde interrogante illo divite Dominum, Quid boni faciam, ut vitam aeternam consequar? et ipse quidem vitam aeternam non nominabat, nisi beatam. Nam habebunt impii aeternam, sed non beatam vitam, quia cruciatibus ple
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ głauirtutiseoꝵ tues. Hirtutem que regebas. dic
dñe iurtus mea. Beatam uitã querebas dic. ẜ eatus
homo quem tu erudieris anc̃. ẜeatꝰ enim populus. cuiꝰ
uolunt. & non om̃s rectequerunt. Nos aũt ad talẽ patͥ¬
am ñ nobis uiam quasi corde nr̃o machinemur. & erra¬
enim beatꝰ. quid uuli. nͥ ñ falli. ñ mori. ñ dolere: Et qͥd
q̃rit plus esurire. & plus manducare: uid si melius ẽ.
non esurire: Nemo beatꝰ ẽ. nisi qui uiuit in et̃num. sine
timore ullo. sine ulla fallatia. Nlam falli odit anima.
Qu antum falli od̾it anima naturaliter. hin inteluigi potest.
qm̃ qui mente alienata rident. ploraut᷑asanis. Et elegit hõ
itiq rid̾e quam flere. Si duo ista ꝓponantur. ride̾ uis. an
flere. quis ẽ. qui respondeat nisi ridere: It̾un si p̃ponantur
hȩc duo falli uis anuerũ tenere: Omĩs hõ respondet uerũ
ten̾e. Ꝙ ridere eligit. & uerum ten̾e. Deduob illis risti &
fletu ridere. de driob istis fallatia & ueritate uerum te¬

Expanded text:
 virtutis eorum tu es . Virtutem quaerebas; dic, Domine, virtus mea . Beatam vitam quaerebas; dic, Beatus homo quem tu erudieris, Domine. Beatus enim populus, cujus volunt; sed non omnes recte quaerunt. Nos autem ad talem patriam non nobis viam quasi corde nostro machinemur, et erraenim beatus, quid vult, nisi non falli, non mori, non dolere? Et quid quaerit? Plus esurire, et plus manducare? Quid, si melius est non esurire? Nemo beatus est, nisi qui vivit in aeternum sine ullo timore, sine ulla fallacia. Nam falli odit anima. Quantum falli oderit anima naturaliter, hinc intelligi potest, quoniam qui mente alienata rident, plorantur a sanis: et eligit homo utique ridere, quam flere. Si duo ista proponantur, Ridere vis, an flere? quis est qui respondeat, nisi, Ridere? Iterum si proponantur ista duo, Falli vis, an verum tenere? omnis homo respondet, Verum tenere. Et ridere eligit, et verum tenere: de duobus illis, risu et fletu, Ridere; de duobus istis, fallacia et veritate, Verum te