comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e admittere inȩccliam quos sciunt ẽẽ dignos: & repelle¬
re qͦs sciunt e̾e̾ indignos. Istis cura ẽ & introitum ecclĩȩ
seruare: & res ecclię peruigili cura custodire. Unde & eis
cũ ordinantur claues ecclĩȩ ab ep̃o tradunt᷑: & dicit᷑ eis.
sic agite tanꝗͣ rationẽ dõ reddituri. ꝓ rebꝰ quȩ his clauibꝰ
recludunt᷑. Hoc officium dñs nr̃ nobis initiauit: qnͣdo
flagello defuniculis facto. uendentes & ementes in tẽplo
eiecit. & cathedras nũmularioꝵ euertit: hoc facto sig.¬
nificans. qͦd om̃is negotiatio rerũ ȩccłiasticarũ ab eccłia
pellenda sit. Unde & ipse ostiariꝰ pretaxat ꝯ dicit. Ego
sum ostium. Per me si quis introierit ingrediet᷑ & egre.¬
dietur: idest qui canonice amministrationẽ ȩcclĩa.¬
sticȩ rei acceperit ingredietur. idest a me recipietur:
& egredietur. quia peracta dispensatione sibi credita.
a seruitute huius corruptionis liberabitur. De lector

Expanded text:
et admittere in Ecclesiam quos sciunt esse dignos, et repellere quos sciunt esse indignos. Istis cura est et introitum Ecclesiae servare, et res Ecclesiae pervigili cura custodire. Unde et eis, cum ordinantur, claves Ecclesiae ab episcopo traduntur, et dicitur eis: Sic agite, tanquam rationem Deo reddituri pro rebus quae his clavibus recluduntur. Hoc officium Dominus noster nobis initiavit, quando flagello de funiculis facto, « vendentes et ementes de templo ejecit, et cathedras nummulariorum evertit : » hoc facto significans, quod omnis negotiatio rerum Ecclesiasticarum, ab Ecclesia pellenda sit. Unde et ipse ostiarius praetaxatus dicit: « Ego sum ostium : » per me si quis introierit, ingredietur et egredietur, id est, qui canonice administrationem ecclesiastici regni acceperit, ingredietur, id est, a me recipietur: et egredietur, quia peracta dispensatione sibi credita, a servitute hujus corruptionis liberabitur. Inde pr
Abbreviated transcription (Latin):
sciolũ refragaturũ credo. Quȩ aut̃ meliora st̃. apud
optiuũ dm̃ cariora. id̾oq honorabiliora ft̃. Quo fit.
ut corpus cuꝰ libet uiui aminalis ñ sit apud dm̃
uilius. ꝗͣ t̾ra & lapis. S ipsũ. xp̃i corpꝰ sicut iam
Qua ꝓpt̃ etiã si aliqͦ diuino iudicio bruta quęlibq.
animalia non solũ sacro scã mistia tangere s uale¬
ant etiã deuorare: nulla tam̃ ex hoc nobis ratio ob¬
uiat. quȩ uericatẽ dñcȩ carnis &. sanguinis ꝗͣ tenemꝰ
insacͥs misteriis nos negare cõpellat. Q circa sufficien¬
ter exeussa &. hac blasphenua: cet̃a uideamus.
e igne enĩ¬

Expanded text:
sciolum refragaturum credo. Quae autem meliora sunt, apud sciolum refragaturum credo. Quae autem meliora sunt, apud optimum Dominum chariora, ideoque honorabiliora sunt: quo fit ut corpus cujuslibet vivi animalis non sit apud Deum vilius quam terra et lapis. Sed ipsum Christi corpus, sicut jam Quapropter, etiam si aliquo divino judicio bruta quaelibet animalia non solum sacrosancta mysteria tangere, sed etiam valeant devorare, nulla tamen ex hoc nobis ratio obviat quae veritatem Dominicae carnis et sanguinis, quam tenemus in sacris mysteriis, nos negare compellat. Quocirca sufficienter excussa et hac blasphemia, caetera videamus. De igne
Abbreviated transcription (Latin):
emeriui. Illi uͦ curiosissime omĩa scrutinantes rapto
ert̃. Porro uͦ siqͥs seuidisse dicat. nã isti contͣ quos
agimus non curant quid ꝓferant. dũ tam̃ aliquid ne
recte credant semꝑ obiciant. hȩc abrutis animalib
deuorari.q. uitra eoꝵ dẽ corꝑa inueniri. licet tale
testimoniũ ñ facile recipiendũ. dignũ ue responsi-¬
one uideat᷑ . tam̃ nequid neglexisse uł euitasse pute
uerit causas. ut hȩc sac̃m̃ta absq sui corruptione. abes¬
tiis siue auib comedi possit̃. quid hoc adueritatẽ ꝗͣ
credimus dm̃i corꝑis obstat.Certe enim non magis
bestiarũ uł auiũ. ꝗͣ nr̃o ledit᷑ gustu. S nec ꝓuilita¬
te. bestiarũ ora uł auiũ rostra resugit. qui in lapide
sepulchri iacuit. qͥ pꝰ resurrectionis etiã głam t̾rã
calcauit. Mlanifestissimũ quippe ẽ exordine dei.
animata corꝑa in animatis. sensibilia insensibilibis
meliora e̾ẽ. Neq hinc sententie nullũ uł tenuiter

Expanded text:
emeruit. Illi vero curiosissime omnia scrutantes, raptorerunt. Porro vero si quis se vidisse dicat nam isti contra quos agimus non curant quid proferant, dum tamen aliquid ne recte credant semper objiciant haec a brutis animalibus devorari, et intra eorumdem corpora inveniri, licet tale testimonium non facile recipiendum, dignumve responsione videatur, tamen ne quid neglexisse vel evitasse putemverit causas, ut haec sacramenta absque sui corruptione a bestiis sive avibus comedi possint: quid hoc ad veritatem, quam credimus, Dominici corporis obstat? Certe enim non magis bestiarum, vel avium, quam nostro laeditur gustu. Sed nec pro utilitate bestiarum, ora vel avium rostra refugit, qui in lapide sepulcri jacuit, qui post resurrectionis etiam gloriam, terram calcavit. Manifestissimum quippe est ex ordine Dei, animata corpora inanimatis, sensibilia insensibilibus meliora esse. Neque huic sententiae ullum vel tenuiter
Abbreviated transcription (Latin):
udeant᷑: quod nc̃ de ortolano. deꝑegrino. de lȩpso.
diximꝰ responderi p̃t. idẽ non e̾ẽ corrosa. s uel ad
puniendã. seu corrigendam ministrorũ negligenti¬
am uel ad ꝓbandã eorũ qui hoc uiderint fioẽ intali
specie posse uideri. Ao hoc uͦ qđ abrutis animali¬
bus consumi posse dñr. r̃ espondere possumus. ob
p̃dictas causas id ẽ ꝓbandȩ fidei. aut dãpnande.
seu corrigendȩ custodũ negligentiȩ. bruta anima-¬
lia eotenus ad corpꝰ xp̃i posse accedere: quousq põt
humanus uisus aspicere. Beinde aũt mox inuisibi¬
te iurtute rcͣptũ iri incȩlisq constitui. Cuius sentẽ¬
tie martir głosus tarsiciꝰ nobis idoneus testis occur¬
rit. Qui cum ueneranda dñici corꝑis sacramenta
portaret: a paganis forte suꝑuenientib.q. qͥd nã
ferret exqͥrentib: comp̃hensus ẽ. At ille mori potiꝰ
quã scm̃ dare canib digens: p̃almã głosȩ mortis

Expanded text:
antur, quod tunc de hortulano, de peregrino, vel leproso diximus, responderi potest, id est non esse corrosa; sed vel ad puniendam seu corrigendam ministrorum negligentiam, vel ad probandam eorum qui hoc viderint, fidem, in tali specie posse videri. Ad hoc vero quod a brutis animalibus consumi posse dicuntur, respondere possumus ob praedictas causas, id est, probandae fidei, aut damnandae seu corrigendae custodum negligentiae, bruta animalia eatenus ad corpus Christi posse accedere, quousque potest humanus visus aspicere. Deinde aut mox invisibite virtute raptum iri, in coelisque constitui. Cujus sententiae martyr gloriosus Tarsidus nobis idoneus testis occurrit. Qui cum veneranda Dominici corporis sacramenta portaret, a paganis forte supervenientibus, et quidnam ferret exquirentibus comprehensus est. At ille mori potius quam sanctum dare canibus eligens, palmam pretiosae mortis
Abbreviated transcription (Latin):
enitentes penitentes. si tam̃ estis
penuiates. & nõ estis irridentes
A udis ligata᷑. & deo piuas facere
imposturã. Penitñtiã agis. genua fi¬
gis. & tides subsannas patientiã dei.
Si penitens es. penitet te. Si nõ penitet:
petutens ñ es. Si gͦ penitet te: cur fa-¬
cis qd̾ male gessisti: Si fecisse penitet:
noli facẽ. Si adhuc facis: certe peul

Expanded text:
I. Poenitentes si tamen estis poenitentes, et non estis irridentesAudis ligaturam, et Deo putas facere imposturam? poenitentiam agis, genua figis, et rides et subsannas patientiam Dei? Si poenitens es, poenitet te; si non poenitet, poenitens non es. Si ergo poenitet, cur facis quod male fecisti? si fecisse poenitet, noli fac
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃i carnẽ q sanguinẽ uerterent᷑: ĩam totiens in¬
quiunt talia deuorata st̃. ut si xp̃i corpꝰ tã magnũ
ut ingentissimꝰ mons fuisset. iã totũ deuoratũ con-
si nos concede̾mꝰ corpꝰ dñi membratĩ discerpi. atq
ita particłatĩ afidelib manducari: ut iã sine ullo
su dãpno totũ apud se remanere non posset. Sed
qm̃ ad instar uocis. quȩ int̾ mille homines ut supͣ
dictũ ẽ ab uno ꝓlata. ad singulos tota ꝑuenit.q a¬
pud dicentẽ tota remanet. ita dñicũ corpꝰ asingulis
comedi credimꝰ. ut tam̃ apud se totũ integrũ remane¬
re fateam᷑: iam nos innullo impediens hȩc obiectio
uana conticeat. quia sic̃ beatꝰ augustinus ꝙ esubiꝰ emi-¬
senus dixert̃. hȩc gr̾a dĩ scit distribui. nescit distribu¬
tione consumi. R.¬

Expanded text:
isti carnem et sanguinem verterentur, jam toties, inquiunt, talia devorata sunt, ut si Christi corpus tam magnum ut ingentissimus mons fuisset, jam totum devoratum consusi nos concederemus corpus Domini membratim discerpi, atque ita particulatim a fidelibus manducari ut jam sine ullo sui damno totum apud se remanere non posset; sed quoniam ad instar vocis, quae inter mille homines ut supra dictum est ab uno prolata, ad singulos tota pervenit, et apud dicentem tota remanet, ita Dominicum corpus a singulis comedi credimus, ut tamen apud se totum integrumque remanere fateamur, jam nos in nullo impediens haec objectio vana conticeat, quia, sicut beatus Augustinus et Eusebius Emissenus dixerunt: « Haec gratia Dei scit distribui, nescit distributione consumi.
Abbreviated transcription (Latin):
Et ita st̃: ut ñ inse sint. s in alud cõmutentur
unc sensum
in eodẽ libro idẽ doctor aꝑtissune ostendit dicens.
quantis gͥ utim᷑ exemplis. ut ꝓbenus ñ hoc eẽ qd̃ nat᷑a
formauit. s qd̾ benedictio consec̾uit. maiorẽq ĩ e̾ẽ¬

Expanded text:
et ita sint, ut non in se sint, sed in aliud commutentur. Hunc sensum in eodem libro idem doctor apertissime ostendit, dicens: Quantis igitur utimur exemplis ut probemus non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit, majore
Abbreviated transcription (Latin):
id e ñ exnichilo fit corpꝰ &. sanguis xp̃i. s de his quȩ
erant. ñ tam̃ st̃ io qd̾ erant. quia ñst̃ id quod nat᷑a
formauit. idẽ ñ st̃ panis & uinũ. s in aliud cõmutãt᷑
ꝙ̃ st̃ id quod bñdictio consec̾uit. idẽ corpꝰ &. sangquis.
quia bñdictione ait nat᷑a ipsa mutat᷑. Et adhuc
adtende doctorẽ ueritatis. Qd̃ si tantũ inquit ua-¬
luit sermo heliȩ ut ignẽ decęlo deponeret: ñ uale-
bit xp̃i sermo ut sp̾es mutet elementoꝵ. De totius
mundi oꝑib legisti. quia ipse dix̃ ꝙͦ facta st̃. manda¬
qd̃ ñ erat. ñ pot̃ ea quȩ st̃ in idmutare qd̾ ñ erant :
N on enĩ minꝰ ẽ nouas reb dare ꝗͣ mutare naturas.
Item. Panis iste: p̃anis ẽ ante ũba sacͣm̃toꝵ. Ubi acces¬
serit consecͣtio: depane fit corpꝰ xp̃i. & it̃um. Ante ꝗͣ
consecret᷑: pͥanis ẽ. Ubi aut̃ ũba xp̃i accessert: corpꝰ¬

Expanded text:
id est, non de nihilo fit hic corpus et sanguis Christi, sed de his quae erant, non tvinum, sed in aliud commutantur, et sunt id quod benedictio consecravit, id est, corpus et sanguis, quia benedictione ait, natura ipsa mutatur. Et adhuc attende doctorem veritatis . Quod si tantum, inquit, valuibit Christi sermo ut species mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti: Quia ipse dixit et facta sunt, manda erat, non potest ea quae sunt in id mutare quod non erant? Non enim minus est novas rebus dare quam mutare naturas. Item : Panis iste, panis est ante verba sacramentorum, ubi accesserit consecratio, de pane fit corpus Christi. Et iterum: Antequam consecratur, panis est; ubi autem verba Chri
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Quid ẽ gͦ dicere in monte hoc nisi uͥ
crucifixus ẽ xp̃c : Et quid ẽ coniuuiũ faciet
om̃ib ppłis. nͥ quia illud qđ pependit ibi. man-¬
ducãt om̃s ppłi : Quid inpinguib istis ime
inqua habitat plenitudo duunitatis corpo¬
ralit̃: Quid inuindemia defecata. nisi sang¬
uinẽ scm qui inspecie uini bibitur signat.
Et quid nobis ꝑ istud conuiuiũ fiet  Precipi¬
tabit inquiͭ mortẽ insepit̃nũ.¬
T̃fortasse: mundi sunt
dentes. S apłs ait. Omĩa munda
mundis. Igitur neq dens neq aliuo qͥcꝗͣ
inmundũ ẽ. xp̃o. Certe sordidiores iuident᷑
manus ẽẽ quã dentes. M anibus quippe
multas sordes tangunus. quas ad mouere
dentibus horremu̾s. Qui gͦ se palpandũ
ꝙ pꝰ resurrectionẽ manib obtulit: dentes
ꝓpt̃ inmunditiã non uitabit
t fortasse mecuunt isti

Expanded text:
erat. Quid est ergo dicere, in monte hoc, nisi ubi crucifixus est Christus? Et quid est, convivium faciet omnibus populis, nisi quia illud quod pependit ibi, manducant omnes populi? Quid in pinguibus istis meduissimam, in qua habitat plenitudo divinitatis corporaliter? Quid in vindemia defaecata, nisi sanguinem sanctum, qui in specie vini bibitur, signat? Et quid nobis per istud convivium fiet? Praecipitabit, inquit, mortem in sempiternum.t fortasse immundi sunt dentes. Sed Apostolus ait: Omnia munda mundis . Igitur neque dens, neque aliud quidquam immundum est Christo. Certe sordidiores videntur manus esse quam dentes. Manibus quippe multas sordes tangimus, quas admovere dentibus horremus. Qui ergo se palpandum et post resurrectionem manibus obtulit, dentes propter immunditiam non vitabit. At fortasse metuunt isti
Abbreviated transcription (Latin):
noui quoq homines ñ umbr̃a. s ipsũ qui
in ligno pependit obedientiȩ iđ ẽ ciicis.
uere comedendo. mortẽ euadant. & uitã su¬
mant: Quod misteriũ isaias ꝓpħȩasse iuide¬
bitur ubi ait. faciet dñs exercituũ om̃ib
ppłis in monte hoc conuiiũ pinguiũ. cõui¬

Expanded text:
novi homines non umbram, sed ipsum qui novi homines non umbram, sed ipsum qui in ligno pependit obedientiae, id est crucis, vere comedendo mortem evadant et vitam sumant. Quod mysterium Isaias prophetasse videtur, ubi ait: Faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium pinguium, convi
Abbreviated transcription (Latin):
orro aut
si id circo dicũt non ẽẽ fas xp̃m dentibus at¬
teri. non quia impossibile ẽ. s eo quod in¬
dignũ uideatur: quero it̾ũ quare indignũ
oebeat uideri. An quia nimiũ xp̃c humilia¬
ri uudeat᷑ .: S qui non dedignatꝰ ẽ obsalutẽ
fideliũ uirgis infideliũ. corona spinea. in¬
cruce. clauis. lancea. nimus. in religiossissime
quantũ in ipsisi erat atteri. sicut scriptũ
est attritꝰ ẽ ꝓpt̃ scelera nr̃a : is ꝓsalute eoꝵ de
fidelium.dentib ipsorũ dedignat᷑ religi¬
osissime inquantũ possunt atteri Si enĩ
id quod erat indignaꝰ ꝓ nobis ꝑtulit : quomͦ
quod minꝰ indignũ ẽ dedignabitur pati.
maxime cũ sicut oportuit dnm xp̃m inlig¬
no suspendi. ut mors quȩ per lignũ uenerat.
ꝑlignũ crucis iunceret᷑. ita oporteat reue¬
ra xp̃m manducari. ut quia ueteres ho¬
mines non umbr̃a frͣctꝰ s ipsũ fructũ ligni
uetiti uere comeoendo mortẽ susceꝑant᷑.

Expanded text:
orro autem si idcirco dicunt non esse fas Christum dentibus atteri, non quia impossibile est, sed eo quod indignum videatur; quaero iterum quare indignum debeat videri? An quia nimium Christus humiliari videatur? Sed qui dedignatus non est ob salutem fidelium, virgis infidelium, corona spinea, cruce, clavis, lancea, nimis irreligiosissime quantum in ipsis erat, atteri, sicut scriptum est, Attritus est propter scelera nostra , is pro salute eorumdem fidelium dentibus ipsorum dedignatur religiosissime, in quantum valent atteri? Si enim id quod erat indignius pro nobis pertulit, quomodo quod minus indignum est dedignabitur pati? Maxime cum sicut oportuit Dominum Jesum Christum, in ligno suspendi, ut mors quae per lignum venerat, per lignum crucis vinceretur, ita oporteat revera Christum manducari, ut, quia veteres homines non umbram fructus, sed ipsum fructum ligni vetiti vere comedendo mortem susceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Denitentes penitentes. si tam̃ estis
penuiates. & nõ estis irridentes
mutate uitã reconciliamini. & uos
Audis ligat᷑am. & deo putas facere
imposturã. Penitñtiã agis. genua fi¬
gis. & rides subsannas patientiã dei.
Si penitens es: penitet te. Si nõ penitet:
penitens ñ es. Si gͦ penitet te: cur fa-¬
cis qd̾ male gessisti: Si fecisse penitet.
noli facẽ. Si adhuc facis: certe peui-

Expanded text:
poenitentes, poenitentes si tamen estis poenitentes, et non estis irridentes, mutate vitam, reconciliamini Deo. Et vos Audis ligaturam, et Deo putas facere imposturam? poenitentiam agis, genua figis, et rides et subsannas patientiam Dei? Si poenitens es, poenitet te; si non poenitet, poenitens non es. Si ergo poenitet, cur facis quod male fecisti? si fecisse poenitet, noli fac
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ debita nr̃a. sicut & nos dimittimus
debitorib nr̃is. qñ diem finerit. uitã ñ
finit. s tnͣsit de uitu in uitã de labori¬
osa ad quietã. de misera adbeatã. Siue
iste uoluntate sua currat ad baptismũ
siue ꝑicło cõstitutꝰ baptizet᷑ & exeat de
hac uita ad dñm uadit.⁊ ad reqͥẽ uadit
Saptiratꝰ autẽ desertor ⁊ iuolator tanti

Expanded text:
nos dimittimus debitoribus nostris ; quando diem finierit, vitam non finit, sed transit de vita in vitam, de laboriosa ad quietam, de misera ad beatam: sive iste voluntate sua currat ad Baptismum, sive in periculo constitutus baptizetur, et exeat de hac vita, ad Dominum vadit, ad requiem vadit. Baptizatus autem desertor et violator tanti
Abbreviated transcription (Latin):
totã ipsã dispensationẽ humanitatis dnicȩ animo ꝑ¬
curramꝰ. Tota qͥppe talis extitit deq̃ &. inimicorũ iuicre¬
dulitas magis excecanda ꝓpt̾ea que dãpnanda scan-¬
daliz aret᷑.&. credentiũ fides magis augĩtanda

Expanded text:
totam ipsam dispensationem humanitatis Dominicae animo ptotam ipsam dispensationem humanitatis Dominicae animo percurramus. Tota quippe talis exstitit, de qua et inimicorum incredulitas magis excaecanda, proptereaque damnanda, scandalizaretur: et credentium fides magis augmentanda
Abbreviated transcription (Latin):
da. inspecie qͣsi corrupti illiꝰ panis. si qͣndo hoc contin¬
gat. credendus ẽ uideri. Et sic̃ non aliũ lȩpsũ illũ defor¬
missimũ fuisse. nisi seipsũ. decollo martirii euanescens
xp̃c ostendit: ita non aluid quã xp̃i carnẽ ꝙ. saugui¬
ne indiuinis sacramentis. etiãs subspeciȩ qͣsi putrefacli
pauis ꝙ uini aliquando uideant᷑ orthodororũ pruden¬
tia credere nouit. Qd si obicias ut dici assolet quia beren¬
garius uitas scõꝵ pauctoritate non recipit: scias quia tã¬
ꝙ. si quasdã scõrũ uitas non recipit. beati gregorii ta¬
men libros nuinq̃. eũ respuisse ꝓ ut recordor accepi.
Qua ꝓpt̃ .s. dialogũ beati gregorii ꝓ auctoritatẽ
assũpsimꝰ in qͦ demartirio memorant᷑ ista que dixunꝰ.
Tantus eni auctor ũ ea scriber: nͥ &. ipse uera ẽe crede¬
ret. &. digna credi aposteris uidicaret. Postremo

Expanded text:
da, in specie corrupti illius panis, si quando hoc continda, in specie corrupti illius panis, si quando hoc contingat, credendus est videri. Et, sicut non alium leprosum illum deformissimum fuisse nisi seipsum de collo Martyrii evanescens Christus ostendit; ita non aliud quam Christi carnem et sanguinem in divinis sacramentis, etiam si sub specie quasi putrefacti panis et vini aliquando videantur, orthodoxorum prudentia credere novit. Quod si objicias ut dici assolet quia Berengarius Vitas sanctorum pro auctoritate non recepit, scias, quia tametsi quasdam sanctorum Vitas non recipit, beati Gregorii tamen libros numquam eum respuisse prout recordor, accepi. Quapropter et dialogum beati Gregorii pro auctoritate assumpsimus, in quo de martyrio memorantur ista quae diximus. Tantus enim auctor non ea scriberet, nisi et ipse vera esse crederet, et digna credi a posteris judicaret. Postremo,
Abbreviated transcription (Latin):
do in obedient̃ egerit. aut certe ut fidei eius sol¬
liditas copiosius remuneranda cõpbet᷑. qui contͣ
dicimus ex dinis libris exempla nob in ꝓdrtu st̃.
Maria nãq magdalenę nondũ resurrexisse
dnm̃ credens: iuxta incri d litatẽ suã quasi orco-¬
lanũ uidit. Discipłis quoq dubitantib ipsa resur-¬
rectionis die tanꝗͣ ꝑegrinus apparuit. Ubi etiã
qͦmͦ credentiũ negligentia puniat᷑ uel corriga
dẽ puniri dũ stulti uocant᷑. de uide corrigi dũ
dos remunerandosq fideles. incorruptibilis xp̃c
quasi corruptibilis uideri dignatus sit: beatꝰ gregoriꝰ
declarat. de quodã martyrio monacho narrans. qͥ
dm̃ iħm inspecie lȩpsi sibi apparentẽ ꝓprus meruit
remunerationis accepit. Qm̃ inqͥt ñ erubiuisti me
dã ꝙ. remunerandã seruoꝵ suorũ fidẽ. sinulla ẽ in¬
credulitas uel negligentia pumenda uel corrigen¬

Expanded text:
do inobedienter egerit; aut certe fidei ejus sodo inobedienter egerit; aut certe fidei ejus soliditas copiosius remuneranda comprobetur, qui contra dicimus, ex divinis libris exempla nobis in promptu sunt. Maria namque Magdalene nondum resurrexisse Dominum credens, juxta incredulitatem suam quasi hortulanum vidit . Discipulis quoque dubitantibus, ipsa resurrectionis die tanquam peregrinus apparuit . Ubi etiam quo modo credentium negligentia puniatur vel corrigatidem puniri, dum stulti vocantur; deinde corrigi, dum dos remunerandosque fideles incorruptibilis Christus quasi corruptibilis videri dignatus sit, beatus Gregorius declarat de quodam Martyrio monacho narrans, qui Dominum Jesum in specie leprosi sibi apparentem propriis meruit remunerationis accepit: Quoniam, inquit, non erubuisti me dam et remunerandam servorum suorum fidem, si nulla incredulitas est, vel negligentia punienda vel corrigen
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stantior sit panis anglorũ an caro xp̃i.quȩ utiq
corpꝰ ẽ uitȩ. Manna illud ecȩlo. hoc supͣ cęlũ. Illud cȩ¬
li. hoc dm̃ cęloꝵ. Illud corruptioni obnoxiũ. si indiẽ
alterũ seruaret᷑. hoc alienũ ab om̃i corruptione.¬
Q d quicũ religiose gustauerit: corruptionẽ sen¬
tire non pot̾it. Si gͦ forte cui piã uetustate corrup¬
tũ &. putͥdũ aliqͣndo uideatur. si is ñ credit hoc
quod uidet. ẽẽ corpꝰ dñi: iuxta cor suũ. cũ eo credi¬
mus agi. ut quẽ admodũ de xp̃o ꝑegrino s. duob
discipłis cũ ipso iniua loquentib beatꝰ ait gregoriꝰ.
tale illi foris alpareat. quale intꝰ incorde uidelicet
creditur. Si aũt credit hoc qđ uidet. eẽ corpꝰ dñi
id cũ eo fieri credimꝰ. ut aut aliqͣ eius negligentia
corrigenda. uel punienda declaret᷑.ꝓ eo uidelicet
qđ dñi sui corpꝰ quantũ inse ẽ indigne tracta¬
uerit. uel contra eccłasticas regulas duitiꝰ retinen¬

Expanded text:
prestantior sit panis angelorum an caro Christi que utique corpus est uite. Manna illud e celo, hoc supra celum. Illud celi, hoc domini celorum. Illud corruptioni obnoxium si in alterum diem seruaretur, hoc alienum ab omni Quod quicunque religiose gustaverit, corruptionem sentire non poterit. » Si ergo forte cuipiam vetustate corruptum et putridum aliquando videatur, si is non credit hoc quod videt, esse corpus Domini, juxta cor suum, cum eo credimus agi: ut quemadmodum de Christo peregrino, et duobus discipulis cum eo in via loquentibus beatus ait Gregorius tale illi foris appareat, quale intus in corde videlicet creditur. Si autem credit, hoc quod videt esse corpus Domini, id cum eo fieri credimus, ut aut aliqua ejus negligentia corrigenda, vel punienda declaretur, pro eo videlicet quod Domini sui corpus, quantum in se est, indigne tractaverit, vel contra ecclesiasticas regulas diutius retinen
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis erit ꝓ eadẽ utilitate eccłȩ qͣ illa tc̃ fiebãt.
circa ipsã eandẽ carnẽ. salua incorruptione eius.
tale quid spetietenꝰ apparere potest. unde scandali-¬
rent᷑ &. contenebrentur sẽꝑ ine increduli. exerce¬
antur aut̃ &. illuminent᷑ magis electi. Q.ua ꝓpt̃ de¬
sinant homines mente corrupti.&. putͥdi corrup¬
telã &. putredinẽ. oppͦnere sac̾mentis dĩ. quia sicut
assũpta ꝑ egͥni. uł ortolani. uł lepsi species. fideliũ negli¬
gentiã uł increpuit uł corripuit. uł fidẽ dilectionẽq
ꝓbauit. ueritatẽ tamen e̾ẽntiȩ xp̃i ñ euacuauit.
ita siqͣndo putredo uł aliud similit̃ indecens quid
inȩccłȩ sacramentis appareat: ad negligentiã minis¬
trorũ puniendã. uł corrigendã. uł ad fidẽ certe¬
dilectionẽ ue ꝓbandam ut diximꝰ ualet. uerita¬
tẽ tñ e̾e̾ntiȩ dñicȩ carnis & sanguinis euacuare ñ
potest. ꝓinde gͦ nec istas eceła d̾i hereticoꝵ uersutiaᷤ

Expanded text:
it, pro eadem utilitate Ecclesiae, qua illa tunc fiebant circa ipsam eamdem carnem, salva incorruptione ejus, tale quid specie tenus apparere potest unde scandalizentur, et contenebrentur semper increduli, exerceantur autem et illuminentur magis electi. Quapropter desinant homines mente corrupti et putridi, corruptelam et putredinem opponere sacramentis Dei; quia, sicut assumpta peregrini vel hortulani, vel leprosi species, fidelium negligentiam, vel increpuit, vel corripuit, vel fidem dilectionemque probavit, veritatem tamen essentiae Christi non evacuavit? ita si quando putredo, vel aliud simile indecens quid in Ecclesiae sacramentis appareat, ad negligentiam ministrorum puniendam vel corrigendam, vel certe ad fidem dilectionemve probandam, ut diximus, valet: veritatem tamen essentiae Dominicae carnis et sanguinis evacuare non potest. Proinde ergo nec istas Ecclesia Dei haereticorum versutias
Abbreviated transcription (Latin):
O calũmosa lingua. o lingua blasphemiis assueta.
ꝓnitior adextorquendã suꝑbe descͥpturis dĩ suã ꝑ¬
ditionẽ: qua ad ꝑcipiendã cũ fidelib salubrẽ refectio¬
credidit xp̃o dicenti. panis que ego dedero caro mea
ẽ ꝓ scłi uita. s cont hoc ponit corruptionẽ. Uideat᷑
itaq male sanis corruptisq hominib uixta infideli¬
tatem suã corruptibilis &. putͥbilis panis diuinus .s.
sic̃ scͥptũ ẽ. tollat᷑ inpius neumꝗͣ uideat głam dĩ.
s sẽꝑ ignominiosa de dõ somniet. sẽꝑ scandala me¬
dicet᷑. sitq ei xp̃c semꝑ lapis offensionis. s. petra scan¬
dali. & obis enĩ panis ille dĩ cȩlestis. illa eucharistia.
diuinũ illud manna. qđ immacłati agni carnẽ ui-¬
passibilẽ factũ. de sacris altarib suinimꝰ. ꝑ qd̾ & iuiui¬
mus. q. acorruptione sanamͦ. nũꝗͣ corrũpit᷑. nũꝗͣ pu¬
trescit. qr cũ dedie indiẽ nos renouet: ĩpsũ ueterasc̾e

Expanded text:
O calumniosa lingua! o lingua blasphemis assueta! O calumniosa lingua! o lingua blasphemis assueta! promptior ad extorquendam superbe de Scripturis Dei suam perditionem, quam ad percipiendam cum fidelibus salubrem refectiocredidit Christo dicenti: Panis quem ego dedero, caro mea est pro saeculi vita , sed contra hoc opponit corruptionem. Videatur itaque malesanis corruptisque hominibus, juxta infidelitatem suam, corruptibilis et putribilis panis divinus, et sicut scriptum est, tollatur impius ne unquam videat gloriam Dei ; sed semper ignominiosa de Deo somniet, semper scandala meditetur, sitque ei Christus semper lapis offensionis, et petra scandali . Nobis enim panis ille Dei coelestis, illa eucharistia, divinum illud manna; quod immaculati Agni carnem impassibilem factam, de sacris altaribus sumimus, per quod et vivimus, et a corruptione sanamur, nunquam corrumpitur, nunquam putrescit; quia cum de die in diem nos renovet, ipsum veterascere
Abbreviated transcription (Latin):
UM tuis obiectionib respondeo: prudent̃ ad¬
uertat siqͥs hȩe legerit. non me laborare
nc̃ ad expugnandũ nr̃is argum̃tis penitus
hostẽ. s admuniendã interĩ cont̃ hostilia arguinta
catholicã fidẽ. Et illud dõ auxiliante pꝰ modũ fiet.
Q sc̃u̾ ita rẽ distinguere uolumꝰ. ut pͥmo hostilẽ dis¬
putationẽ debilẽ ẽẽ. et nichil cont̃ fioẽ nr̃am confice¬
re posse monstremꝰ. ut cũ insius inimicꝰ ubiq defece-¬
rit. nr̾is adultimũ dõ fauente plenius subruatur
Erqua reputo fieri. ut ꝙ heretica fallatia citiꝰ sileat.
ꝙ. catholica ueritas clariꝰ eliicescat. S hȩc ꝓpt̾ eos
dicta st̃: qui festinantiꝰ quã res postulat. satis fieri
oñuno sibi uolentes. quia ñ om̃ia nr̃a hic expendi¬
mus: apud se nos forsitan. de inefficati oꝑe rep̃hen¬
erengarius dicit. Caro xp̃i
uncorruptibilis ẽ sacramenta uͦ altaris si duitiꝰ ser¬
uent᷑. posst̃ corrũpi. Uident᷑ enĩ putre fieri. G.

Expanded text:
um tuis objectionibus respondeo, prudenter advertat si quis legerit, non me laborare nunc ad expugnandum nostris argumentis penitus hostem; sed ad muniendam interim contra hostilia argumenta catholicam fidem. Et illud quidem, Deo auxiliante, postmodam fiet. Nunc vero rem ita distinguere volumus, ut primo hostilem disputationem debilem esse, et nihil contra fidem nostram conficere posse monstremus: ut cum in suis inimicus ubique defecerit, nostris ad ultimum Deo favente plenius subruatur. Ex qua re puto fieri ut haeretica fallacia citius sileat, et catholica veritas clarius elucescat. Sed haec propter eos dicta sint, qui festinantius quam res postulat satisfieri sibi omnino volentes, quia non omnia nostra hic expendimus, apud se nos forsitan de inefficaci opere reprehenBerengarius dicit: Caro Christi incorruptibilis est, sacramenta vero altaris, si diutius serventur, possunt corrumpi, videntur enim putrefieri. GUITMUNDUS.
Abbreviated transcription (Latin):
q. ꝓpt̾ea ꝓbanda coronaretur. Quid eñi hoc ipsũ
quoo de uirgine desponsata ioseph nasci uoluit:
Monne ꝙ. iniucis ad augmentũ mortiferȩ impieta-¬
tis scandali causa fuit. ut appellarent eũ filiũ fabri.
q.credenti petro ad auginentũ remunerande fidei
ꝓfuit. qui innullo ꝑ hoc impeditꝰ dixit. tues xp̃c fi¬
lius dĩ uiui: quid deniq tota carnis eius infirmi¬
tas: Nonne & ipsũ diabolũ usq ad eo excecauit. ut
nec miracła in audita pͥus attendens. usq ad occi¬
dendũ eum insurgeret nec dãpna inrestaurabilia
sibi exinde ꝓuentura p̃uideret. Ex eadẽ tamen
infirmitate. tantisꝑ illuminent᷑ ꝑfidẽ hodieq fi¬
deses ut non solũ ualeant ipsius ad uitorio fidei in
credentes caritati q̃ pro ipsis infirmatꝰ ẽ usq qͣq fi¬
ducialiꝰ audeant implorare. De morte aũt eius qͥd

Expanded text:
propterea coronanda probaretur. Quid enim hoc ipsum, quod de Virgine desponsata Joseph nasci voluit? Nonne et inimicis ad augmentum mortiferae impietatis scandali causa fuit, ut appellarent eum filium fabri; et credenti Petro ad augmentum remunerandae fidei profuit, qui in nullo per hoc impeditus dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi? Quid denique tota carnis ejus infirmitas? Nonne et ipsum diabolum usque adeo excaecavit, ut nec miracula inaudita prius attendens, usque ad occidendum eum insurgeret, nec damna irrestaurabilia sibi exinde proventura praevideret? Ex eadem tamen infirmitate tantisper illuminantur per fidem hodieque fideles, ut non solum valeant ipsius adjutorio fidei in credentes charitati qua pro ipsis infirmatus est, usquequaque fiducialius audeant implorare. De morte autem ejus quid
Abbreviated transcription (Latin):
num petrã.&. cet̾a huiuscemodi. que xp̃m sig¬
nificabant. ꝓ xp̃o acciꝑe. quod si eriã de cele̾¬
brationẽ dñici corꝑis qͣ signũ uocauit. hoc au¬
mo carnalit̾ hoc scdm̃ litt̃am debet acciꝑe.
Xp̃e enĩ semel mortius iam non morit᷑. mors
ei ultra non dñabitur. S dum passionẽ eius mis¬
sas celebrando memoramus: ꝓnobis olim mortu¬
us designatur. Deniq siquis dicat. celebratio dĩci
corpis ẽ. dm̃ca passio. tanq̃. carnalit̃ sentiens a nob
repellit᷑. Non ẽ celebratio ipsa. dñica passio. s
dnice passionis iã ꝑ actȩ significatua cõmemo¬

Expanded text:
num, petram et caetera hujusmodi quae Christum signum, petram et caetera hujusmodi quae Christum significabant, pro Christo accipere. Quod si etiam de celebratione Dominici corporis, quam signum vocavit, hoc Aumo carnaliter haec secundum litteram debet accipere. Christus enim semel mortuus, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Sed dum passionem ejus missas celebrando memoramus, pro nobis olim mortuus designatur. Denique si quis dicat: Celebratio Dominici corporis est Dominica passio, tanquam carnaliter sentiens a nobis repellitur. Non est enim celebratio ipsa Dominica passio, sed Dominicae passionis jam peractae significativa co
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ occidimꝰ. s mortẽ eius in ipsa s. ꝑ ipsã celebͣtio¬
nẽ. memoramꝰ. Est ꝙ ipsa celebratio: pͥasionis xp̃i que¬
dã cõmemoratio. Cõmenioratio aut passionis ipsã
passionẽ significat. Celebratio gͥ corꝑis ꝙ. sangui
dñi: passionis xp̃i ẽ. signũ ft hoc ẽ quod ait beatꝰ
dñi nr̃i manifestissimũ inditiũ nr̃e lib̾tatis illux̃.
nec eoꝵ quidẽ signoꝵ. que iã intelligimꝰ operatio¬
ne gͣui onerati sumꝰ. s quedã pauca ꝓmultis eadẽq
factui facillima. &. intellectu augustissima. ꝙ. obser¬
uatione castissima. ipse dñs & apłica tͣdit discipli¬
na. sicuti ẽ baptismi sacram̃tũ.& celebratio corꝑis
ꝙ signa ꝓreb que his significant᷑ acciꝑe. seriulis
infirmitatis ẽ.: de signis uet̃̾is testam̃ti. de quibus
tẽ loquebatur. hoc dicit. Re eñĩ uera seruile erat
ꝙ̃ infirmũ scd̾m literã tantũ circũcioi. pecudes
immolare. neomenias & sabbata celebrare. ag¬

Expanded text:
iterum occidimus, sed mortem ejus in ipsa, et per ipsam celebrationem memoramus; estque ipsa celebratio, passionis Christi quaedam commemoratio. Commemoratio autem passionis Christi ipsam passionem significat. Celebratio igitur corporis et sanguinis Domini passionis Christi est signum. Et hoc est quod ait beatus stissimum judicium nostrae libertatis illuxit, ne eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus, sed quaedam pauca pro multis eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima, ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina, sicuti est baptismi sacramentum et celebratio corporis his significantur accipere servilis infirmitatis est; de signis Veteris Testamenti, de quibus tunc loquebatur, hoc dicit. Revera enim servile erat et infirmum secundum litteram tantum circumcidi, pecudes immolare, neomenias et Sabbata celebrare, ag
Abbreviated transcription (Latin):
utile exercitiũ p̃beret. id uideat᷑ fieri. sic̃ isti negare
nequeunt cum inuno temꝑe mille missȩ locis dũi-¬
sissimis celebrent᷑. ꝓpt̃ dĩsos locos corpꝰ oñicũ uide¬
ri quasi diuisũ.&. tam̃ nullatenꝰ e̾e̾ diuisũ. Nã cum
insingulis misis totum sit: iã ñ eẽt unũ. Quare simi-¬
lit concedere ñ posst̃ illud inuno ore ꝓpt̃ exercitiũ
fioei.&̾. quasi duuisũ sentiri.&. nullã tam̃ diuisionẽ
pati: Uanissime gͦ nefas istud attrectandi scilicet den-¬
tib uł minuendi corpꝰ dñi metuunt: cũ &. ipsum coepꝰ
sit a terectabile.q. si iã sine sui in comodo ouudi ñ
pot̃. iuderi qͣsi diminutũ inistosac̾m̃to possit cũ
maneat induusibile. Qua ꝓpt̾ cũ &. istȩ causȩ nichil
ualeant nec alias ipsi afferant: quȩ insania ẽ. ut
xpm. ut ita dixerĩ sua auctoritate inpanent .&. in¬
uinent.:¬

Expanded text:
utile exercitium praebeatur, id videatur fieri. Et sicut isti negare utile exercitium praebeatur, id videatur fieri. Et sicut isti negare nequeunt, cum uno tempore mille missae locis diversissimis celebrentur, et propter diversos locos corpus Dominicum videri quasi divisum, et tamen nullatenus esse divisum, nam cum in singulis missis totum sit, jam non esse unum; quare similiter concedere non possunt, illud in uno ore propter exercitium fidei, et quasi divisum sentiri, nullam tamen divisionem pati? Vanissime ergo nefas istud, attrectandi scilicet dentibus, vel minuendi corpus Domini metuunt, cum et ipsum corpus sit attrectabile; et si jam sine sui incommodo dividi non potest, videri quasi diminutum in isto sacramento possit, cum maneat indivisibile. Quapropter cum et istae causae nihil valeant, nec alias ipsi afferant, quae insania est ut Christum, ut ita dixerim, sua auctoritate impanent et invinent
Abbreviated transcription (Latin):
ecolore quoq ꝙ. cet̾is huius modi accidentib. ñ
ẽ difficilis ratio. cũ ipse dñs se ꝑdiuersas legatur spes
dsscipłis monstrasse. &. nc̃ eis solitũ colore ostendisse.
ñc ad instar solis & ni ius transfiguratũ resplenduisse.
nc̃ se exibuisse tanquã ꝑegrinũ. ñcapparuisse uelud
ortolanũ. aliquando spẽm exhibuisse ministrantis.
aliquando formã tenuisse docentis.
d̾ si ad illas causas refugiunt. ad quas more
teri. nefas sit illũ dentib minui. has ut puto inpͥn¬
cipio huius oꝑis sufficient̾ euacuaumꝰ. & ã qͥ pꝰ resur-¬
rectionẽ. manib & labiis ut dictũ ẽ potuit attrectari.
ꝙ dentib etiã pot̃. Eucharistiã uͦ. si xp̃o quidẽ ñ placet
ut corpꝰ suũ sine aliquo ipsius in cõmodo diuidatur. ex-¬
emplo uocis &. animȩ quȩ totȩ indiũsis locis e̾ẽ posst̃
incomedendo negauimꝰ minui. licet altissimi causa
mistĩi. quo & infidelib tanta res clauderet᷑. q. fidelib

Expanded text:
colore quoque et caeteris hujusmodi accidentibus non est difficilis ratio, cum ipse Dominus se per diversas legatur species discipulis demonstrasse, et nunc eis solitum colorem ostendisse, nunc ad instar solis et nivis trasfiguratum resplenduisse , nunc se exhibuisse tanquam peregrinum , nunc apparuisse velut hortulanum , aliquando speciem exhibuisse ministrantis, aliquando formam tenuisse docentis. Quod si ad illas causas refugiunt quas in ore sateri, nefas sit illum dentibus minui, has ut puto in principio hujus operis sufficienter evacuavimus. Nam qui post resurrectionem manibus et labiis, ut dictum est potuit attrectari, et dentibus etiam potest. Eucharistiam vero, si Christo quidem non placet, ut corpus suum sine aliquo ipsius incommodo dividatur, exemplo vocis et animae, quae totae in diversis locis esse possunt, in comedendo negavimus minui, licet altissimi causa mysterii, quo et infidelibus tanta res clauderetur et fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
uitelligit᷑. Icẽ idẽ insermone ad neophitos. hoc accipite in pane.
qd̾ pependit in cruce. hoc accipite incalice. qd̃ manauit de xͥ
latere. Dehac itẽ inuisibili corꝑis xͥ assũptiõe dic̃ cusebius
di tui corpꝰ & sanguinẽ fide respice. honora. mirare. m̃te ꝯtin¬
ge. manu cordis suscipe. & maxime dotũ haustu int̾ioris
nõis assume. Possem quidẽ de scͥpt̾is in hanc sententiã plura
cauere non possumus sine te. & ap̾t̾itis liberes quȩ non feci¬
mus ꝑte. Itaq ne nos inducas intemptationem s lib̾a n. a .ii.¬
I de septima peticiones

Expanded text:
intelligitur. » Idem in sermone ad neophytos. « Hoc accipite in pane, quod pependit in cruce, hoc accipite in calice, quod manavit de Christi latere. » De hac item invisibili corporis Christi assumptione dicit Eusebius Dei tui corpus et sanguinem fide respice, honora, mirare, mente continge, manu cordis suscipe, et maxime totum haustu interioris hominis assume. » Possem quidem de Scripturis in hanc sententiam plura cavere non possumus sine te, et a praeteritis liberes, quae non fecimus per te. Itaque ne nos inducas in tentationem; sed libera . De septima petitione
Abbreviated transcription (Latin):
altari chrysmantur in parietib ille duodecĩ cruces. que
typũ gerunt apłicum. que & pͥmitias sp̃c acceperunt.
& crucis misteriũ popłis & gentib manifestare studuert̃
Pacta deniq consetratione albis uelaminib cooꝑit᷑ altare.
qͥb & sacram̃tum intellegit᷑ nouitatis. & p̃nuntiat᷑. sicut
cũ de baptiszatis loqueremͣ aic tũ est gła future incorrup¬
tionis. huiꝰ eni templi ñ manu facti tc uera & plena erit
consecratio. cũpassibile hoc induerit im passibilidatẽ &
mortale hoc acceꝑit in mortalitatẽ. & cõpletũ fuerit in cor¬
pore. qd iam p̾cessit incapite. Unde inpsalmo qͥ intitulat᷑ in
dedicatione domꝰ. exuoce mediatoris tam prose qu̾a ꝓm̃bris
suis. ita continet᷑. Conuertisti planc tũ meũ in gaudiũ mͥ:
conscidisti sacũ meũ & circũ dedisti meũ leticia. Nanctũ

Expanded text:
s, quae typum gerunt apostolicum, qui et primitias spiritus acceperunt, et crucis mysterium populis et gentibus manifestare studuerunt. Peracta denique consecratione, albis velaminibus cooperitur altare, quibus et sacramentum intelligitur novitatis, et praenuntiatur, sicut, cum de baptizatis loqueremur dictum est, gloria futurae incorruptionis. Hujus enim templi non manufacti tunc vera et plena erit consecratio, cum passibile hoc induerit impassibilitatem, et mortale hoc acceperit immortalitatem, et completum fuerit in corpore, quod jam praecessit in capite. Unde in psalmo, qui jam intitulatur: In dedicatione domus, ex voce mediatoris tam pro se, quam pro membris suis, ita continetur: « Convertisti planctum meum in gaudium mihi, conscidisti saccum meum, et circumdedisti me laeti
Abbreviated transcription (Latin):
incena quã fecit cũ discipłis suis ante passionẽ suã dedit eis
corpꝰ suũ passibile. cũ nos illud dem̾̃sa altaris accipiamꝰ ii¬
passibile. Ad qu̾a questionẽ si tͥ respondeat᷑. aiscipłos xp̃i corpꝰ¬
urgeat. ĩmo si alit dicem repugnantẽ udere rationẽ & actori¬
adhuc fuisse passurũ nemo qͥ abnuat. si cũ tu exauctoritate dĩca
ꝙ passurũ erat qͥs deneget: Impassibile uͦ tẽnc eẽ qͣ sumimꝰ tu
passionẽ qͣle erat datũ est discipłis passibile ꝙͣ ꝓpassionẽ tras¬
sit̾um erat ad impassibilitatẽ. nec cuiꝗͣ ꝓfuisset ad salutẽ in¬
firmitas illa passibilis corꝑis nͥ sub secuta fuisset głificatio im¬
passibilis & ĩmortalis. Qͦ mͦ &̃. posset mͥ dare figłs. uas ꝙ tͥ do ante
igne̾ ututile & infirmũ hoc statĩ readã pꝰ ignẽ utile & robustũ:¬

Expanded text:
in coena quam fecit cum discipulis ante passionem suam dederit eis corpus suum passibile, cum nos illud de mensa altaris accipiamus impassibile. Ad quam quaestionem si tibi respondeatur, discipulos Christi corpurgeat: imo, si aliter dicerem, repugnantem mihi viderem rationem et auctoribat, adhuc fuisse passurum, nemo est qui abnuat; sicut tu ex auctoritate Dominica quod passurum erat, quis deneget? Impassibile vero nunc esse quod sumimus, tu passionem quale erat datum est discipulis passibile, quod per passionem transiturum erat ad impassibilitatem. Nec cuiquam profuisset ad salutem infirmitas illa passibilis corporis, nisi subsecuta fuisset glorificatio impassibilis et immortalis. Quomodo enim posset mihi dicere figulus, Vas quod tibi do ante ignem inutile et infirmum, hoc statim reddam post ignem utile et
Abbreviated transcription (Latin):
inuiolabilemq dedicationẽ custodierit. His qͥ breuit̃ de¬
claratis. fratuitate urãm cõmonemꝰ. ut qd̃ aurẽ distis corde
credatis. & oꝑe implere studeatis. p̾stante dño iħu xp̃o

Expanded text:
inviolabilemque dedicationem custodierit. His igitur breviter deinviolabilemque dedicationem custodierit. His igitur breviter declaratis, fraternitatem vestram commonemus, ut quod aure audistis, corde credatis, et opere implere studeatis, praestante Domino no
Abbreviated transcription (Latin):
uite gaudia suspirare. hic planctus hic dolor in gaudiu̾
uertitur. cũ ad patriã aqua nc̃ exulamꝰ. ꝑ acta ꝑegrinatio¬
ne ꝑuenit᷑. Unde & sequit᷑. Conscidisti saccũ meii. Sacus qͥp¬
pe exlauis capraꝵ & edoꝵ contexit᷑. hedi uͦ qͥa petulca a nunalia
sunt. ꝓpeccatorib in scriptura ponunt᷑. Saccus ergo con¬
scinditur nr. cũ passibilitas & mortalitas humane nat᷑e de
peccato ueniens in in mortalitatẽ cõiuitat᷑. & letitia in cõ¬
mutabilis de reꝑata in mortalitade comita tͣ. & hoc est qd̃
seqͥt᷑. ut cantet tͥ głamea. cui suspirabat & flebat miseria
conscientiã peccati. que tanto esset in recordatione trĩstior:
Beati eñi qͥhabitant in domo tua. in scła scłoꝵ laudabunt
te.huic tã loconde quã festiue dedicationi gaudens festiuus¬
q intererit. qͥ in hoc tẽplo mamifacto accepta ueste nup¬
tiali. tẽplũ qd̃ ipse est scm inuiolatũq usq ad hanc et̾nam

Expanded text:
vitae gaudia suspirare. Hic planctus, hic dolor in gaudium vertitur , cum ad patriam, a qua nunc exsulamus, peracta peregrinatione, pervenitur. Unde et sequitur: « Conscidisti saccum meum . » Saccus quippe ex lanis caprarum et haedorum contexitur. Hoedi vero quia petulca animalia sunt, pro peccatoribus in Scriptura ponuntur. Saccus ergo noster conscinditur cum passibilitas et mortalitas humanae naturae de peccato veniens, in immortalitem commutatur, et laetitia incommutabilis, de reparata immortalitate commutatur, et hoc est, quod sequitur, « Ut cantet tibi gloria mea , » cui suspirabat et flebat miseria conscientiam spina peccati, quae tanto esset in recordatione tristior, « Beati enim qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te . » Huic tam jucundae tamque festivae dedicationi gaudens festivusque intererit, qui in hoc templo manufacto, accepta veste nuptiali templum Dei, quod ipse est sanctum inviolatumque usque ad hanc aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
t̃c̃ acceptũ fuit. uł mͦ accipiat᷑. s̃ qͣutilitate acceptũ sit. ł accipiat᷑.
& cũ utriusq acceptiois uuꝰ sinis reꝑiat᷑. Deqͣlitate rei que su¬
nut᷑: oĩs dubitatio sopiat᷑. Sic̃ enĩ cũ esurio panis ñs qͣlis sit
ñ ex qͥro: molł andurꝰ. frigidꝰ. an calidꝰ. Uinũ qͦ meũ cũ sitio¬
ñ curo sapa fit an carenil s hoc attendo ut rumas uentris refi¬
ciat. & indigentie mee satis faciat. sic xͥ. corpꝰ qͣle sũptũ sic a¬

Expanded text:
cipiatur, sed qua utilitate acceptum sit vel accipiatur. Et cum utriusque acceptionis unus finis reperiatur, de qualitate rei quae sumitur, omnis dubitatio sopiatur. Sicut enim cum esurio panis meus qualis sit non exquiro, mollis an durus, frigidus an calidus: vinum quoque meum cum sitio, non curo sapa sit an carenum; sed hoc attendo, ut ruinas ventris reficiat, et indigentiae meae satisfaciat: sic Christi corpus
Abbreviated transcription (Latin):
olcũ suꝑ altare in medio altaris crucẽ ex eo faciens. & suꝑ qͦ¬
tuor angulos altaris. Et qui dem satis congrue ordo seruat᷑.
ut post emundationẽ ꝑ aquã & reliqua que dicta sunt.
ꝑfundat᷑ altare oleo. quia & sc̃a eccla pͥus aqua mundat᷑ in
fonte baptis matis. & sic unctione insignit᷑ ꝑ manꝰ pon¬
tificis. ut sp̃c scĩ in se mereat᷑ aduentũ. Nam oleũ grãm sig¬
ligendũ dm̃ & ꝓximũ. De hinc in signit᷑ altare sacro sc̃ĩ chrys¬
nitudinẽ gr̃e que pcessit incapite. & pꝰea refulsit incorꝑe.
cõmisso de suꝑ sp̃u data est apłis manifesta karismatũ gr̃a.

Expanded text:
oleum super altare, in medio altaris crucem ex eo faciens et super quatuor angulos altaris. Et quidem satis congrue ordo servatur ut post emundationem per aquam et reliqua quae dicta sunt perfundatur altare oleo, quia et sancta Ecclesia prius aqua mundatur in fonte baptismatis et sic unctione insignitur per manus pontificis ut Spiritus sancti in se mereatur adventum, nam oleum gratiam sigligendum Deum et proximum. Dehinc insignitur altare sacrosancti chrisnitudinem gratiae, quae praecessit in capite, et postea refulsit in corpore, cum misso desuper spiritu, data est apostolis manifesta chrismatum gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsũ: ⁊ñ ipsũ: ipsũ matiali essentia s ñ uisibili forma. Uñ
nsubdit᷑. & si necesse illud uisibilit̾ celebrari. necesse: tñ in¬
uisibilit̾ intelligi. Ipsi enĩ qͥ recesser̃t putabãt qd carnes dñi
uuentis bestiali more. essẽt. in frust a scissuri. & aut elixas. aut
assas inuerib comesturi. Qd̾ si nollẽt. ñ possent eiꝰ cẽ discipłi.
Nos aut sic umnmolatũ xp̃m mandacamꝰ & bibimꝰ. ut integrũ
eũ ad dextrͣm patͥs man̾e credamꝰ. Et cũ semel indistinctiõe
m̃broꝵ suoꝵ inmanifestatione corꝑis sui se obtulerit hostiã
uiuentẽ. passibilẽ & mortalem. cotidie tam̃ subuelam̃to pa¬

Expanded text:
 ipsum. Ipsum quidem materiali essentia, sed non visibili forma. Unde et subditur: Etsi necesse est illud visibiliter celebrari, necesse est tamen invisibiliter intelligi. » Ipsi enim qui recesserunt, putabant quod carnes Domini viventis bestiali more essent in frusta scissuri, et aut elixas vel assas in verubus comesturi. Quod si nollent, non possent ejus esse discipuli. Nos autem sic immolatum Christum manducamus et bibimus, ut integrum eum ad dexteram Patris manere credamus. Et cum semel in distinctione membrorum suorum, in manifestatione corporis sui se obtulerit hostiam viventem, passibilem et mortalem, quotidie tamen sub velamento pa
Abbreviated transcription (Latin):
expone. Ros
erengarus &. qui eũ sequunt᷑ asseuerant eu¬
charistiã dñi non e̾ẽ uere substantialit̾q corpꝰ
ꝙ. sanguinẽ dñi. s sola uoce sic appellari. ꝓ eo qd̃
tanquã umbra &̃ sigura sigiuficatiua sit corꝑis &.
sanguinis dñi. Mec de hoc mouerer ad eosi car¬
nalit̾ sapientes scdm sensꝰ fallerentur. nͥ quia
ñ nullas ut supͣ memorasti raciunculas obtẽ-¬
dere. & eas exquibus dã beati augustini sentẽ¬
tus munire iudent᷑. Aliqua etiã u̾ba dñi salua¬
toris iactitant. ex quib infirmi scand alizari
forsitan possĩt. Ac pͥmũ ipsas raciunculas.
deuide auctoritates ponã. Natura inqͥũt
hanc mutationẽ ñ patit᷑. Cumq affertur eis
inquiunt mutationẽ ñ uoluit. Absit eñĩ ut fas
sit xpin dentib atteri. aut partibus dissipari. sic̃
ista dentibus atterunt᷑ : ꝙ. in partes dissipantur
ao hȩc si placet int̾im responde. Post modũ
uͦ cęt̾a ꝓponã. quo diligentiꝰ oꝑe distributo.

Expanded text:
expone. ROGERIUS. Berengarius et qui eum sequuntur, asseverant Eucharistiam Domini non esse vere substantialiterque corpus et sanguinem Domini, sed sola voce sic appellari, pro eo quod tanquam umbra et figura significativa sit corporis et sanguinis Domini. Nec de hoc moverer adeo, si, carnaliter sapientes, secundum sensus fallerentur, nisi quod nonnullas, ut supra memorasti, ratiunculas obtendere, et eas ex quibusdam beati Augustini sententiis munire videntur. Aliqua etiam verba Domini Salvatoris jactitant, ex quibus infirmi scandalizari forsitan possint. Ac primum ipsas ratiunculas, deinde auctoritates ponam. Natura, inquiunt, hanc mutationem non patitur. Cumque affertur eis inquiunt, mutationem noluit. Absit enim ut fas sit Christum dentibus atteri, aut partibus dissipari, sicut ista dentibus atteruntur et in partes dissipantur. Ad haec, si placet, interim responde, postmodum vero caetera proponam, quo diligentius opere distributo,