comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
respondere uoluero: id etiam ego agere uidebor. ne ueni¬
atur ad causam. Proiide ut cito agamꝰ qđ iustat: dic mͥ
fidem tuam de patre & filio & sp̃u scõ. Maximinꝰ. respondit.
i fidem meam postulas: ego illam teneo fidem. quȩ
arimino atrecentis & trigunta ep̃is non solum exposita. s
etiam & subscriptionib firmata est. Augustinus dixit.
Iam dixi & hoc ipsum repeto. quia respondere noliusti.
Dic mͥ fidem tuam de patre & filio & sp̃u sc̃o. Maximiiius
respondit. Qũ enĩ non defecem a responsis. cur accusor
a tua religione quasi responsum non dederim: Auous ⁊iꝰ
dixit. Propt̾ea dixi te respondere uolusse. q dũ ego
quęrerem ut diceres michi fidem tuam de patre. & filio
& spũ sc̃õ. quod & nunc posco: tu mͥ non dixisti fidem tuã.
s nominasti ariminense conciliũ. fidem tuã uolo nosse.
quid credas. qͥd sentias de patre & filio & sp̃u scõ. Si digna¬

Expanded text:
respondere voluero, id etiam ego agere videbor, ne venirespondere voluero, id etiam ego agere videbor, ne veniatur ad causam. Proinde ut cito agamus quod instat, dic mihi fidem tuam de Patre et Filio et Spiritu sancto. MAX. respondit: Si fidem meam postulas, ego illam teneo fidem quae Arimini a trecentis et triginta episcopis, non solum exposita, sed etiam subscriptionibus firmata est. 3. AUG. dixit: Jam dixi, et hoc ipsum repeto, quia respondere noluisti: Dic fidem tuam de Patre et Filio et Spiritu sancto. MAX. respondit: Cum enim non defecerim a responsione, cur accusor a tua Religione, quasi responsum non dederim? 4. AUG. dixit: Propterea dixi te respondere noluisse, quia dum ego quaererem ut diceres mihi fidem tuam de Patre et Filio et Spiritu sancto, quod et nunc posco, tu mihi non dixisti fidem tuam, sed nominasti Ariminense concilium. Fidem tuam volo nosse, quid credas, quid sentias de Patre et Filio et Spiritu sancto. Si digna
Abbreviated transcription (Latin):
um augustinus & maximinus
yppone regio unum in locũ conuenissent. p̃sen¬
tib multis tam clericis qm laicis: maximinus
dixit. Ego non obistam causam in hanc ci¬
uitatem adueni. ut altercationẽ ꝓponã cum religione tua.
s missus a comite segis uulto contẽplatione pacis aduemi.
Reuera enĩ eraclio prb̃o amicali pactione metũ tractandi
responsum dedi ut ualui. ita cñ abipso ꝓuocatꝰ. quiq in
tantũ exarsit : ut eciam & aduentũ tuum contra me ꝓuo¬
caret. E quia dignata est. religio tua michi facere inuriã.
si interrogas: in quib ualeo responsũ dabo. Si aliquid ratio¬
nabile dixeris. necesse ẽ. ut sequar. Si qͥd enĩ de diuinis scͥp¬
turis ꝓtuleris quod cominune est cum omib: necesse est
ut audiamꝰ. Hȩ uero uoces quȩ extra scripturam st̃: nullo
casu a nob̾ suscipiuntur. Preterea cum ipse dñs moneat nos
& dicat. Sine causa colunt me: docentes mandata & pre¬
cepta hominũ. Auous ⁊i xͦ. dixit. Si adista omĩa

Expanded text:
um Augustinus et Maximinus Hippone-regio unum in locum convenissent, praesentibus multis, tam clericis quam laicis, MAXIMINUS dixit: Ego non ob istam causam in hanc civitatem adveni, ut altercationem proponam cum Religione tua, sed missus a comite Segisvulto contemplatione pacis adveni. Revera enim Eraclio presbytero amicali pactione mecum tractanti, responsum dedi ut valui, ita tamen ab ipso provocatus; quique in tantum exarsit, ut etiam adventum tuum contra me provocaret. Et quia dignata est Religio tua sibi facere injuriam, si interrogas, in quibus valeo responsum dabo. Si aliquid rationabile dixeris, necesse est ut sequar. Si quid enim de divinis Scripturis protuleris, quod commune est cum omnibus, necesse est ut audiamus: eae vero voces quae extra Scripturam sunt, nullo casu a nobis suscipiuntur: praeterea cum ipse Dominus moneat nos et dicat, Sine causa colunt me, docentes mandata et praecepta hominum . 2. AUGUSTINUS dixit: Si ad ista omnia
Abbreviated transcription (Latin):
& scd̾m hominẽ deuirgine natus ẽ. ds : ut ñ solũ pat̾ illi eẽt.
qui eũ de se ipso genuit: uerũ eciã ds̃ eiꝰ esset. quẽ deuentre
matris hominẽ creauit. Ad hec tu cũ respond̾e uoluisses
multa dixisti. & multa testimonia qͦ te nich aduiuant ꝓcu¬
listi. Quomͦ tam̃ dictũ sit de nentre matris mee d̃s m̃s es
tu. qͣmus eadẽ scripture uerba memorasses: nullo modo
niuenire poteras. Cur autẽ in eo loco posueris psalmi alt̾uis
testimoniũ uͥ scriptũ ẽ. tecũ pͥncipiũ indie itutis tue. in
splendorib scõruni exutero ante luciferũ geuui te: õmo
ñ uideo. Non enĩ fiłii ꝑsona ẽ. dicentis ex utero tuo. Aut
de uentre tuo. d̃s m̃s es tu. Illa ineffabilis gn̾acio. etiã si ex
utero patris accipit᷑: hoc significatũ ẽ. qͥa de ipso. hoc ẽ.
de sub̃a sua ds dm genuit. sic̃ ex utero matris qũ natꝰ ẽ. hõ

Expanded text:
s: ut non solum Pater illi esset qui eum de se ipso genuit, verum etiam Deus ejus esset quem de ventre matris hominem creavit. Ad haec tu cum respondere voluisses, multa dixisti, et multa testimonia quae te nihil adjuvant, protulisti. Quomodo tamen dictum sit, De ventre matris meae Deus meus es tu; quamvis eadem Scripturae sanctae verba memorasses, nullo modo invenire potuisti. Cur autem in eo loco posueris psalmi alterius testimonium, ubi scriptum est, Tecum principium in die virtutis tuae, in splendoribus sanctorum, ex utero ante luciferum genui te ; omnino non video. Non enim Filii persona est dicentis, Ex utero tuo, aut, De ventre tuo, Deus meus es tu. Illa ineffabilis generatio etiam si ex utero Patris accipitur, hoc significatum est, quia de se ipso, hoc est, de substantia sua Deus Deum genuit, sicut ex utero matris q
Abbreviated transcription (Latin):
& homo filiꝰ. S audi qͥd dicat in ꝓpħia iste filiꝰ. Deuentre
inquit matris mee. d̾s m̃s es tu. Noli multis u̾bis ad rem
ñ necessariã conari oꝑire res clamas. Qui ẽ. pater filio ex
utero suo: de uentre matris. as eiꝰ ẽ. ñ de suo. Ad hoc gͦ
prsus nicħ respondisti.

Expanded text:
et homo filius. Sed audi quid dicat in prophetia iste Filius: De ventre, inquit, matris meae Deus meus es tu. Noli multis verbis ad rem non necessariis conari operire res claras. Qui est Pater Filio ex utero suo, de ventre matris Deus ejus est, non de suo. Ad hoc ergo prorsus nihil respondere
Abbreviated transcription (Latin):
eptimo loco dixi. Usq ad eo autẽ filiũ agnoscimꝰ mag¬
nũ dm̃ : ut patri dicamꝰ equalẽ. Itaq sine causa inꝙͣ
nob̾ qd̵ ualde ꝓfitem᷑. testimoniis ⁊ multiloqͥo ꝓbare
uoliusti. Ec his uerb̾ meis addidi disputationẽ. inqua rõnẽ
reddicdi. quare filiꝰ cũ sit patri equalis. dicat eũ tam̃ dm su¬
ũ ubi ait. ascendo ad patrẽ meũ. ⁊ ad patrẽ ũm. dm̃ meũ
itaq tͥ adista respondens dixi patrẽ ꝓpt̾ea etiã dm eẽ. uni¬
geniti filii. qm factus ÷ homo & natuis ex femina: & hoc

Expanded text:
eptimo loco dixi: Usque adeo autem Filium agnoscimus magnum Deum, ut Patri dicamus aequalem. Itaque sine causa, inquam, nobis quod valde profitemur, testimoniis, et multiloquio probare voluisti. Et his verbis meis addidi disputationem, in qua rationem reddidi, quare Filius cum sit Patri aequalis, dicat eum tamen Deum suum, ubi ait: Ascendo ad Patrem meum et ad Patrem vestrum, Deum itaque tibi ad ista respondens, dixi Patrem propterea etiam Deum esse unigeniti Filii, quoniam factus est homo et natus ex femina: et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
at. sic hominẽ corꝑalit̾ capit domꝰ: aut sic simis capit¬
nutricis infantẽ. G  t̾ut̾ inirabilia xp̃i & hoc deputabr
qͥa informa serui creuit & maior ⁊ factus. qͣm informa
d̾i fuerat. ut cũ priꝰ portaret᷑ in sinu pałs: ne sedeat ad
dext̾am prĩs. Abice ista puerilia uł anicłaria. fautas¬
iata de corde tuo. & sinuĩ patͥs ideo dictũ accipe. ut m¬
telligatur iste geuitꝰ. ille genitor. ñ ut ille maior. hic
inor. Nam si in capabilis ⁊ pat̾. filiꝰ uͥ incapabilis ⁊̃i

Expanded text:
sicut hominem corporaliter capit domus, aut sicut sinus nutricis capit infantem. Ergo inter mirabilia Christi et hoc deputabitur, quia in forma servi crevit, et major est factus quam in forma Dei fuerat, ut cum prius portaretur in sinu Patris, nunc sedeat ad dexteram Patris. Abjice ista puerilia vel anicularia phantasmata de corde tuo: et sinum Patris ideo dictum accipe, ut intelligatur iste genitus, ille genitor; non ut ille major, hic minor. Nam si incapabilis est Pater, Filius vero incapabilis non
Abbreviated transcription (Latin):
udit incapabilẽ. quẽ sic putas caꝑe ñ potuit: ñ tam̃
inuisibilẽ quẽ uidere potuit. Lu autẽ nõb̾cũ ñ decapabi¬
li & incapabili. s de u̾sibili ⁊ inusibi. cũ ista diceres dispu¬
tabas. qͥa nec apłs Ait in capabili. s adit nnufibile soli deo.
U̾uale hoe testinoniũ ꝓte ad hibeudũ putasti. ut hiuc etiã
Secolorares filiũ: tanqͣm ipse ndi forna iuisibilis ⁊. sit.
D qm̃i ueritate comnctꝰ. & filiũ confessus es innisibilem
boc are quomͦ diceret᷑. respondes. inusibilior inuisibile
geniut. sic̃ potentior potentẽ. sapientior sapientẽ: ⁊ c̃et̾i

Expanded text:
capabilem, quem sicut putas, capere non potuit; non tamen invisibilem, quem videre potuit. Tu autem nobiscum non de capabili et incapabili, sed de visibili et invisibili, cum ista diceres, disputabas: quia nec Apostolus ait, Incapabili; sed ait, Invisibili soli Deo. Unde hoc testimonium pro te adhibendum putasti, ut hinc etiam decolorares Filium, tanquam ipse in Dei forma invisibilis non sit. Sed quoniam veritate convictus, et Filium confessus es invisibilem, hoc a te quomodo diceretur, responderes, Invisibilior invisibilem genuit, sicut potentior potentem, sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
aturis. qd̾ potueruit udicare. qͥ leg̃int. De inusibili d̾o
unt̾ nos agit᷑. Et hoc ẽ. qd̾ questionẽ facit. quia ininsi¬
bilem solũ ꝑatrẽ dictũ putatis: uͥ apłs ait. Inmorcali.
ininisibili soli do. Si dixisset soli patͥ: difficilĩꝰ fortasse qͣs¬
tio solueret᷑. Qiua uͦ dix̃ soli deo: łi ⁊ utiq contia nos. Et

Expanded text:
t judicare qui legerint. De invisibili Deo inter nos agitur: et hoc est quod quaestionem facit, quia vos invisibilem solum Patrem dictum putatis, ubi Apostolus ait, Immortali, invisibili soli Deo . Si dixisset, Soli Patri; difficilius fortasse quaestio solveretur: quia vero dixit, soli Deo; non est utique contra nos: et
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ ipsi sc̃ gignerent. intellige inuisibilẽ natiuitatẽ
ueri filii dĩ. nec dm̃ patrẽ dicas id qd ñ ÷ ipse genuisse.
Siautẽ hoc genuit qd̾ ÷ ipse: uuã patris & filii eẽ. sub¬
nob̾ uelis. qđ pariter credimꝰ: seruasti morẽ tuũ. s nchi
t̾ adista respondens. etiã ego seruo ꝓmissũ meũ.
scđui duinitatẽ. qui priꝰ solũ patrẽ unusibilẽ ẽẽ. p̃sũpse¬

Expanded text:
 generent, intellige invisibilem nativitatem veri Filii Dei, ne Deum Patrem dicas id quod non est ipse genuisse. Si autem hoc genuit quod est ipse; unam Patris et Filii esse subnobis velles quod pariter credimus; servasti morem tuum: sed nihil tibi ad ista respondens, etiam ego servo promissum meumsecundum divinitatem, qui prius solum Patrem invisibilem e
Abbreviated transcription (Latin):
sa sune ut homo hominẽ. canis canẽ. pito qd ñ aspiatꝰ
horriustis s te aspnari atq borrere sipxisti dicens. ua
fedam comꝑationẽ in illa tanta inmensitate. tid ebiuis¬
se ꝓduci. Cur enĩ hot dixisti. nͥ ne tͥ de ipsis corruptibi¬
lib fecib fauces uerias p̃meret. & te respiare ñ siñet.
sic̃ a. sacit. qũquidẽ creaturã corruptibilẽ cernits. hac¬

Expanded text:
sa sunt, ut homo hominem, canis canem; puto quod non aspernatus horruisti, sed te aspernari atque horrere finxisti, dicens, tam foedam comparationem in illam tantam immensitatem non debuisse produci. Cur enim hoc dixisti, nisi ne tibi de ipsis corruptibilibus fetibus fauces veritas premeret, et te respirare non sineret, sicut et facit? Qandoquidem creatura
Abbreviated transcription (Latin):
Ad dext̾am patris uł assidere legit᷑ e Quid nob̾ ñ quidem
doctorẽ. ut ductorẽ. ut illuminatorẽ. ut scificatorẽ : xp̃m
colere ut creatorẽ: patrẽ cũ sincera deuotione. ad orare ut¬
Auctorẽ. Si auctorẽ ꝓpt̾ea. dicis patrẽ qͥa de ipso ⁊ filiꝰ. ñ ÷
ipse hoc dełi̾t filio gignendo eũ talem. ut etiã de ipso ꝓte¬
dat sp̃s sc̃s: si creatorẽ sic dicis filiũ. ut creatorẽ ñ neges
patrẽ neo sp̃m sc̃m. sic deniq sp̃m sc̃m. dicis sic dustorẽ. doc¬
torẽ. illuminatorẽ. sc̃ificatorẽ. ut hec oꝑa nec pal audeas
anferri nec filio: ista tua eciã nr̃a funt u̾ba. Di aittẽ tasia
t idola ponis incorde. ut duos facias deos. umĩ maiorem
trriũ miminũ fingas. ut nec dm̃ nuncupare digũis: ñ hec
istas ditis. & eas de philosopbice aras instructione uen¬
ad t̾rena contagia. ut ram̃ confit̾eris milłu ħ abiustie ple¬

Expanded text:
ad dexteram Patris assidue legitur? Quid nobis, non quidem doctorem, ut ducatorem, ut illuminatorem, ut sanctificatorem; Christum colere, ut creatorem; Patrem cum sincera deauctorem. Si auctorem propterea dicis Patrem, quia de ipso est Filius, non est ipse hoc dedat Spiritus sanctus. Si creatorem sic dicis Filium, ut creatorem non neges Patrem, nec Spiritum sanctum. Si denique Spiritum sanctum dicis sic doctorem, ducatorem, illuminatorem, sanctificatorem, ut haec opera nec Patri audeas auferre, nec Filio, ista tua etiam nostra sunt verba. » Haec satibi idola ponis in corde, ut duos facias deos, unum majorem,trium minimum fingas, ut nec Deum nuncupare digneris: non haistas dicis, et eas de philosophicae artis instructione venad terrena
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ pr̃ mea st̃: tanquã rectissimã regłam aduos siue con¬
unicendos. sine qd̃ magis citpimꝰ corrigendos. ꝓ multa ad¬
hib̾e debemꝰ: ut ubicũq aliqͥd tribuitis ꝑat. qd filio d̃ne¬
gatis: ipsam fidelissimã t estem contra errores nr̃as. uł
contͣ mendatia ꝓducamꝰ. Quid opus ⁊ aut̃ ini eo t̃ resite
qd̵ humanã sapientiã contendis eẽ. uisibilẽ. cũ ipsam
animiã humanã inqua ÷ utiq humana sapientia. in¬
nsibilẽ eẽ. concesseris: D qdłibet sentias de uniũsa inui¬
sibili creat᷑a. qͣntũ ad dm ꝑtinet de quo int̾ nos agit᷑ sa¬
tis tͥ demonstratũ ẽ. ñ eẽ. solũ iusibilẽ patrẽ.

Expanded text:
mea sunt; tanquam rectissimam regulam ad vos, sive convincendos, sive, quod magis cupimus, corrigendos, per multa adhibere debemus: ut ubicumque aliquid tribuitis Patri quod Filio denegatis, ipsam fidelissimam testem contra errores vestros, vel contra mendacia producamus. Quid opus est autem in eo tibi resisteilem; cum ipsam animam humanam, in qua est utique humana sapientia, invisibilem esse concesseris? Sed quodlibet sentias de universa invisibili creatura, quantum ad Deum pertinet, de quo inter nos agitur, satis tibi demonstratum est non esse solum invisibilem Patrem.
Abbreviated transcription (Latin):
nora iũderi amaiorib. maiora autẽ aminorib ñ uid̾i:
Qd̃ quidẽ postea ꝑdidistis: qñ uid̾i a filio confessus ⁊ pa¬
trẽ. cũ in ipsa sub̾a diuinitatis dicas filiũ iinorẽ patrẽq
maiorẽ. S qͥd dicturꝰ es de angłis qͥ semꝑuident faciem
dei patris: Numqͥd ꝓpter regłam tuã quã sine confide¬
ratione fuxisti. pittandi st̃ angłi patre ẽẽ. maiores: Di¬

Expanded text:
nora videri a majoribus, majora autem a minoribus non videri? Quod quidem postea perdidisti, quando videri a Filio confessus es Patrem, cum et in ipsa substantia divinitatis dicas Filium minorem, Patremque majorem. Sed quid dicturus es de Angelis, qui semper vident faciem Dei Patris? Numquid propter regulam tuam, quam sine consideratione fixisti, putandi sunt Angeli Patre Deo esse majores?
Abbreviated transcription (Latin):
uidũ ñ eẽ dixistie. An forte dare ñ potuit: Ubi ⁊ oĩ¬
pocentia dĩ patris: Ersus ad hunc arcicłm. res colligit᷑.
ut d̾s pater equalẽ sibi gignere filiũ aut ñ potuerit.
aut noluerit. Si ñ potuit: infirmꝰ. si noluit: iudꝰ in¬
uenit᷑. S utrũq hoc falsum ẽ. Patͥ gͥ deo: filiꝰ uerus

Expanded text:
vidum non esse dixisti? An forte dare non potuit? Ubi est omnvidum non esse dixisti? An forte dare non potuit? Ubi est omnipotentia Dei Patris? Prorsus ad hunc articulum res colligitur, ut Deus Pater aequalem sibi gignere Filium aut non potuerit, aut noluerit. Si non potuit, infirmus; si noluit, invidus invenitur. Sed utrumque hoc falsum est. Patri igitur Deo Filius ver
Abbreviated transcription (Latin):
te dic eẽ. degenerẽ. Non enĩ qualẽ dm nimorẽ de cdo ma¬
iore natũ eẽ. dicis. saltim sic̃ infantẽ crescere sinitis: ut
aliqñ suo patͥ possit ẽẽ: equalis. Ad hoc enĩ eũ ꝑfectũ
dicitis. eẽ. natũ. ñ ut hinc laus eiꝰ cresteret. s ut minor
eiꝰ natura remaueret. Et cũ ista sentias: sequeris tam̃ &
dicis. nicħ subtrax̃ pat̾ igñando filtũ. Quomͦ nichil¬
subtrax̃ in generando filiũ. quẽ ñ equalẽ genuit s mino¬
rem: An iło nicħ subtraxit qͥa nicħ eoꝵ que gugnen¬
do dedit abstulit genito: Ita sane nicħ subtrahit. & si
liis hominũ qui ꝓsꝑe nascunt᷑ nicħ aufert creator iam
natis. quin potiꝰ addit ut accedat crescentib qd̵ nascen¬
tib defuit. Quid gͦ depatre magnũ dixisti gͣ unicũ fi¬
liũ. qui ñ ex incħilo uł ex aliqua mat̾ia fc̃s. s ex ipso¬
natus ẽ e. Quid magnũ ẽ. quia ñ subtraxit. qđ dedit.
s qđ dare potuit ñ dando subtraxit: Ubi ẽ. qd̾ eũ in¬

Expanded text:
e degenerem. Non enim quem deum minorem, de Deo majore natum esse dicitis, saltem sicut infantem crescere sinitis, ut aliquando suo Patri possit esse aequalis. Ad hoc enim eum perfectum dicitis esse natum, non ut hinc laus ejus cresceret, sed ut minor ejus natura remaneret. Et cum ista sentiatis, sequeris tamen, et dicis: Nisubtraxit in generando Filium, quem non aequalem genuit, sed minorem? An ideo nihil subtraxit, quia nihil eorum quae gignendo dedit, abstulit genito? Ita sane nihil subtraxit: sed et filiis hominum qui prospere nascuntur, nihil aufert Creator jam natis; quin potius addit, ut accedat crescentibus quod nascentibus defuit. Quid ergo magnum de Patre dixisti erga unicum Filium, qui non ex nihilo natus est? Quid magnum est quia non subtraxit quod dedit, si quod dare potuit, non dando subtraxit? Ubi est, quod eum in
Abbreviated transcription (Latin):
a itis nouimꝰ adoratos. Templũ uͦ non ⁊ fc̃m ab hominib.
aͥ aut nͦi dleo sit salomon fscit. aut eis qͥ ꝓ cd̃is hñit᷑: sicut
gentes que ignorant dm: Sp̃s autẽ sc̃s qd̾ cũ magno ho¬
siore. de deo dictũ ẽ. ñ in mamifactis templis habitat. sed
corpꝰ nr̃m templũ ẽ. sp̃s sancti. Et ne corꝑa nr̃a contẽpnas
ĩnbra st̃ xp̃i. Qualis gͦ ds̾. cui templũ edificat᷑ & ad̾o. &

Expanded text:
a sanctis novimus adoratos: templum vero non est factum ab hominibus, a sanctis novimus adoratos: templum vero non est factum ab hominibus, nisi aut vero Deo, sicut Salomon fecit; aut eis qui pro diis habentur, sicut gentes quae ignorant Deum. Spiritus autem sanctus, quod cum magno honore de Deo dictum est, non in manufactis templis habitat , sed corpus nostrum templum est Spiritus sancti. Et ne corpora nostra contemnas, membra sunt Christi . Qualis ergo Deus, cui templum aedificatur, et a Deo, et
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃n patri equalẽ. quẽ tu ipse adorari confiteris ut parrẽ.
Quales autẽ homines estis. qͣm religiose humilitatis. qui
spm. sc̃m. adorare ñ iltis. cũ legatis lnt̾a occidit. sꝑsau
tem iuuificat. Non uultis gͦ adorare quẽ uinificare dĩas
ñ negatis. cũ pat̾ abraham hoĩes adorauerit ⁊ qͥa contessert
ei momiiientũ. u pon̾et mortue corpꝰ uxoris. Sic enĩ sc̃p¬
tũ ẽ. Uenit autẽ abraham plang̾e saram & lugere. Et
surrex abraham de supra montẽ eiꝰ. & dͥie siłis ech. Reg¬
ius⁊ aduena sũ ego uob̾cũ. Date gͦ mͥ possessionẽ mo¬
inĩti. uͥ sepeliam mortuũ meũ. Responder̃t autẽ filui
ech ad abraham dicentes. Absit hoc dne. Audi nẽ & nos.
Bex ad̾o tu es in nob̾:. Inelectis monim̃teis nr̃is. sepeli
mortuũ tuũ. Nemo enĩ nr̃m ꝓhibe te a monuñito suo:
ut sepelias indrcuũ tuũ ibi. Surgens aitẽ abraham ado¬
nec legis. net uerũ ẽ. Si autẽ religionẽ qua colit᷑ as sicut

Expanded text:
Christum Patri aequalem, quem tu ipse adorari confiteris ut Patrem. Quales autem homines estis, quam religiosae humilitatis, qui Spiritum sanctum adorare non vultis, cum legatis, Littera occidit, Spiritus autem vivificat ? Non vultis ergo adorare, quem vivificare animas non negatis: cum pater Abraham homines adoraverit, quia concesserunt ei monumentum, ubi poneret mortuae corpus uxoris. Sic enim scriptum est: Venit autem Abraham plangere Saram et lugere. Et surrexit Abraham de supra mortem ejus, et dixit filiis Heth: Peregrinus et advena sum ego vobiscum; date ergo mihi possessionem monumenti, ubi sepeliam mortuum meum. Responderunt autem filii Heth ad Abraham, dicentes: Absit hoc, domine; audi nunc et nos: rex a Deo tu es in nobis; in electis monumentis nostris sepeli mortuum tuum: nemo enim nostrum prohibet te a monumento suo, ut sepelias mortuum tuum ibi. Surgens autem Abraham adonec legis, nec verum est. Si autem religionem qua colitur Deus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
genitori ẽ. subditꝰ. qui tantum ac talem genuit scdm
qđ ait apl̃s paulus. cum omĩa fueruit filio subiecta.
tẽ & ipse filus subiectꝰ erit illi qui sibi subiecit omnia:
Hoc uis ut & a nobis dicatur. quod corpori. immo magis
dispensationi quã ꝓ nr̃a saluce suscepit omĩa subiecca
ꝓfiteaniur: reuera & corpꝰ patri subiectũ. ñ filiũ ipsum

Expanded text:
genitori est subditus, qui tantum ac talem genuit, secundum genitori est subditus, qui tantum ac talem genuit, secundum quod ait apostolus Paulus, Cum omnia fuerint Filio subjecta, tunc et ipse Filius subjectus erit illi qui sibi subjecit omnia ? Hoc vis ut et a nobis dicatur, quod corpori, imo magis dispensationi, quam pro nostra salute suscepit, omnia subjecta profiteamur: revera et corpus Patri subjectum, non Filium ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ante luciferum genuite: Exuentre matͥs qđ nec iudei
diffidunt. xp̃m natum ꝓfiteris scdm carnẽ. Et curꝰ ista
testimoniã inmedium non ꝓferantur que illã natiuitatẽ
demonstrant inpͥncipio. sicut & p̃cedens nos instruit testi¬
monium: Si ꝓpter corpꝰ in quo exinaniuit semetipsum.
qui cum. diuies eẽt. ꝓpt̾ nos pauꝑ factꝰ ẽ. ut ait apłs. de¬
bitorẽ se sentit suo genitori. multo magis qui illum tantũ
ac talem genuit. ei debitam uenerationẽ & debitum ob¬
seqͥum ut larissimꝰ filius. necesse ẽ. ut semꝑ offerat suo
genitori. Optime ꝓsecutꝰ es dicens. qm & parentib ꝓpter
formã serui eẽt. subiectꝰ. Si eñi parentib subiectus inue¬
nitur quos ipse creauit. qr omĩa ꝑipsum sunt facta. nec
enĩ post tempora s ante tempora nouunꝰ filium genitũ
apatre. si parentib subditꝰ ut diuinarum scͥpt᷑arum auc¬
toritas luce clarius p̃dicat. quanto magis utiq illi suo

Expanded text:
ante luciferum genui te ? Ex ventre matris, quod nec Judaei diffidunt, natum profiteris secundum carnem. Et cur ista testimonia in medium non proferantur, quae illam nativitatem demonstrant in principio, sicut et praecedens nos instruit testimonium? Si propter corpus in quo exinanivit semetipsum, qui cum dives esset, propter nos pauper factus est, ut ait Apostolus , debitorem se sentit suo genitori; multo magis qui illum tantum ac talem genuit, ei debitam venerationem et debitum obsequium, ut charissimus Filius necesse est ut semper offerat suo genitori. Optime prosecutus es dicens, quoniam et parentibus propter formam servi esset subjectus . Si enim parentibus subjectus invenitur quos ipse creavit, quia omnia per ipsum sunt facta; nec enim post tempora, sed ante tempora novimus Filium genitum a Patre: si parentibus subditus, ut divinarum Scripturarum auctoritas luce clarius praedicat; quanto magis utique illi suo
Abbreviated transcription (Latin):
cent filium. sic̃ honorificant & patrẽ. Hoc enĩ ꝓfitem᷑.
qr & in resurrectione cum ouĩa fuerint filio subiecta. cũ
om̃is eum honorant & uenerantur. & adorant. nec tunc
sane filius extollit se: s etiam cum om̃ib qͥ subiectis. sub¬
dicus patͥ hoc modo inuenitur. ut dicat. Uenite benedie¬
ti patͥs mei. possidete regnum paratum uob̃ ab origine
mundi.

Expanded text:
ificant et Patrem . Hoc enim profitemur, quia et in resurrectione, cum omnia fuerint Filio subjecta, cum omnes eum honorant, et venerantur, et adorant, nec tunc sane Filius extollit se: sed etiam cum omnibus sibi subjectis subditus Patri hoc modo invenitur, ut dicat, Venite, benedicti Patris mei, possidete regnum paratum vobis ab origine mundi
Abbreviated transcription (Latin):
nouẽ iustis qui non indigent pęnitentia. Nlã qͥ ñ indigent pę
nitentia qͥ st̃. nͥ utiq ille cȩlestes. uirtutes qͥb nichil ẽ. cũ huma¬
na natura cõmune: Consideranda ẽ. uirtꝰ unigeniti dei. &
in ipso adiniranda ẽ. magnitudo omipotentis dẽi patͥs. qͥ tantũ
ac talẽ genuit filiũ. tã potentẽ. tã sapientẽ. sic plenũ. qui
tautas ac tales cȩlestes. uirtutes fecit. & ne uerbosi inueniam᷑.
sicuti iã & denotare nos dignatꝰ es. qđ quidẽ atq utinã con¬
lus dicebat. imitatores mei estote lic̃ & ego xp̃i. nã & petrꝰ ait.

Expanded text:
novem justis qui non novem justis qui non nitentia qui sunt, nisi utique illae coelestes virtutes, quibus nihil est cum humana natura commune? Consideranda est virtus Unigeniti Dei, et in ipso admiranda est magnitudo omnipotentiae Dei Patris, qui tantum ac talem genuit Filium, tam potentem, tam sapientem, sic plenum, qui tantas ac tales coelestes virtutes fecit. Et ne verbosi inveniamur, sicuti jam et denotare nos dignatus es: quod quidem atque utinam conlus, dicebat: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Nam et Petrus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
am & ipse dedisti rationem scđ̃m qͥd sit uisibilis. scdi¬
quid inuisibilis. Ut puto non recens hec auditio ꝑuenit ad
Aures tuȩ religionis. Nam & in ꝓsecutione quã ꝓsecutꝰ es:
cõpationẽ accipiens animȩ ostendisti piam & iustã rationẽ
eẽ. ut credamꝰ & cognoscamꝰ. qi si anima humana in corpore
posita ocłis corporalib uideri non potest. quaito magis cre¬
ator animȩ corporalib ocłis uideri non potest: Nã si angłi
scd̃m suȩ nat᷑e substantiã inuisibiles habent᷑. quanto magis
creator angłoꝵ. qui tauta ac talia fecit: Angłos. archan¬
glos. sedes. dñinationes. pͥncipatꝰ. potestates. cherubin seraphin
adqͣrũ multitudinẽ ut leginꝰ in euangłio om̃e genꝰ humanũ
adunã cõꝑauit ouẽ dicens. relictis nonaguita nouẽ in montib
uenit quȩrere unã errantẽ. Nã deniq sic erit gaudiũ ait in
cȩlo suꝑ unũ peccatorẽ pęnitentiã agentẽ. quã in nonaginta

Expanded text:
Nam et ipse dedisti rationem, secundum quid sit visibilis, squid invisibilis: ut puto non recens haec auditio pervenit ad aures tuae Religionis. Nam et in prosecutione quam prosecutus es, comparationem accipiens animae, ostendisti piam et justam rationem esse ut credamus et cognoscamus, quia si anima humana in corpore posita, oculis corporalibus videri non potest; quanto magis Creator animae corporalibus oculis videri non potes suae substantiam invisibiles habentur; quanto magis Creator Angelorum, qui tanta ac talia fecit, Angelos, Archangelos, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates, Cherubim, Seraphim? Ad quorum multitudinem, ut legimus in Evangelio, omne genus humanum ad unam comparavit ovem, dicens: Relictis nonaginta novem in montibus, venit quaerere unam errantem. Nam denique, Sic erit gaudium, ait, in coelo super uno peccatore poenitentiam agente, quam in nonaginta
Abbreviated transcription (Latin):
sic uidet filiũ. ut tenens in sinu suo & habens scdm ante la¬
tũ testimoniũ. qd̾ am̃ nemo uidit uinꝗͣ. Unigenitꝰ filiꝰ qͥ ẽ.
in sinu patris: ipse narrauit. Hidet enĩ pater filiũ ut filiũ.
silius uidet patrẽ ut patrẽ inmensũ. Humanã sapientiam
inusibilẽ ꝓnuntiat tua religiositas. Ut puto sufficit isaiȩ
dicũ hõib certaĩ p̃stare. cun qͣnto uis sit ille qͥsq sapiens.

Expanded text:
sic videt Filium, ut tenens in sinu suo et habens, secundum antelatum testimonium, quod Deum nemo vidit unquam; unigenitus Filius qui est in sinFilius videt Patrem ut Patrem immensum. Humanam sapientiam invisibilem pronuntiat tua Religiositas: ut puto sufficit Isaiae dicum hominibus certamen praestare, cum quando quamvis sit ille quisque sapie
Abbreviated transcription (Latin):
ex cogitationẽ ẽ. consecutꝰ. Nam qr & honorat & collau¬
dat & głificat suũ genitorẽ. quãuis quattuor eu̾głia tes¬
tantur. at tñ incõpendiũ referens. eis quȩ carm soletis ap¬
plicare post positis: iã nc̃ ꝓferã testimonia ubi in celis
suum patrẽ adorat. Dicit eni sic paulus ad hebreos. Non em̃
in manu factis templis intrauit xp̃s exemplariũ ueritatis.
s ipso cȩlo mͦ apparet ꝑsonȩ dĩ ꝓ nob̃̾. Hoc utiq post xp̃i re
gressũ in cęlis. Post quã eñi ei de celo locutꝰ ẽ. dicens. saule
saule quid me ꝑsequeris. postea quã sp̃s sc̃s ait. segregate
mͥ barnabã & paulum inopꝰ ministerii quo uocaui eos: uocatꝰ
paulus dicit. Non in manu factis templis uitrauit iħs exẽ¬
plariũ ueritatis: s ipso cȩlo mͦ apparet ꝑsonȩ. dĩ ꝓ nob̾. Et¬

Expanded text:
excogitationem est consecutus. Nam quia et honorat et collauexcogitationem est consecutus. Nam quia et honorat et collaudat et glorificat suum genitorem, quamvis quatuor Evangelia testantur, attamen in compendium referens, eis quae carni soletis applicare postpositis, jam nunc proferam testimonia, ubi in coelis suum Patrem adorat. Dicit enim sic Paulus ad Hebraeos: Non enim in manufactis templis intravit Christus exemplarium veritatis; sed in ipso coelo modo appagressum in coelis. Posteaquam enim de coelo locutus est, dicens, Saule, Saule, quid me persequeris ? Posteaquam Spiritus sanctus ait, Segregate mihi Barnabam et Paulum in opus ministerii quo vocavi eos : vocatus Paulus dicit, Non in manufactis templis intravit Jesus exemplarium veritatis, sed in ipso coelo modo apparet personae Dei pro nob
Abbreviated transcription (Latin):
nib non uidet᷑ filiꝰ. s etiã nec a cȩlestib uirtutib. Potest eni
archangłs angl̃m uidere. Angłs animas nr̃as sp̃uales ui
dere & penetrare. hoc ẽ. utiq maiores inferiores & udere &
penetrare. & scdm saluatoris sententiam ut dicebat
tc̃ ad illum qui se diuitẽ iactabat. stulte hac nocte ex¬
postulat᷑ anima tua. est officium angłi ut animã resti¬
tuat ante conspectũ dñi. ñ tñ anima potest angłm uide¬
re aut exibere. Isto eñi ordine ascende suꝑiꝰ: & inuenies
quẽ admodũ ẽ. imꝰ inuisibilis ds̃ pater. qui suꝑiorẽ non
habet aquo circũspiciat᷑ : qͥ quantꝰ ẽ. infinitꝰ ẽ. qui nec fi¬
niri uerbis nec mente concipi potest. de cuiꝰ magnitudine
non solum humana. lingua. s etiã & om̃s cȩlestes uirtutes
parit̾ coadunatȩ dicunt ut ualent. ñ tñ explicant ut ẽ:
plenꝰ ẽ. ab omi qđ dicitur. Hunc enĩ solus filius condigne
honorat & laudat. quantũ plus a suo genitore añ omnẽ

Expanded text:
a coelestibus virtutibus. Potest enim archangelus angelum videre, angelus animas nostras spirituales et videre et penetrare: hoc est utique, majorem inferiores et videre et penetrare. Et secundum Salvatoris sententiam, ut dicebat tunc ad illum qui se divitem jactabat, Stulte hac nocte expostulatur anima tua a te ; est officium angeli, ut animam restituat ante conspectum Domini. Non tamen anima potest angelum videre, aut exhibere. Isto enim ordine ascende superius; et invenies quemadmodum est unus invisibilis Deus Pater, qui superiorem non habet a quo circuminspiciatur: qui quantus est, infinitus est; qui nec finiri verbis, nec mente concipi potest: de cujus magnitudine, non solum humana lingua, sed etiam et omnes coelestes virtutes pariter coadunatae dicunt ut valent, non tamen explicant ut est. Plenus est ab omni quod dicitur. Hunc enim solus Filius condigne honorat et laudat, quanto plus a suo genitore ante omnem
Abbreviated transcription (Latin):
inana sapientia quȩ comp̃hendi potest quȩ uidetur. quȩ &
rep̃henditur. De cȩt̾o autẽ decet & ordinis ẽ. dignis te uti cõ¬
pationib q de dõ loqueris. de illa ĩmensitate cui & si cõꝑatio
detur qͣntũ fieri potest scł̃m ex cogitatũ humanũ. aut certe
scđ̃m auecoritatẽ diuinarũ scripturarum: non ꝑ omĩa cõꝑa¬
tio ulla digna inuenitur ad illum qͥ ẽ. incõꝑabilis. xi
go patrẽ solum scdm aute lata testimonia. ñ cum al¬
tero & tercio dico qđ unꝰ ẽ. s qđ solus unꝰ ẽ. d̃. Si uͦ solꝰ
unus non ẽ: pars ẽ. Nec eñ ex partib compositũ unũ dico dm̃:
s ille qđ ẽ. iuitꝰ ẽ. ingenita. simplex. filiꝰ ante oniĩa scła. & ipse
iurtꝰ ẽ. genitꝰ. De hac sane iurtute filii. beatꝰ apłs paulus dice¬
bat. Congregatis uob & meo sp̃u. cũ urtute dm̃i iħu. Dico eñi
& ꝓfiteor qđ nos scã docent eu̾głia. & qr sp̃s lc̃s & ipse sit i

Expanded text:
entia, quae comprehendi potest, quae videtur, quae et reprehenditur. De caetero autem decet et ordinis est, dignis te uti comparationibus; quia de Deo loqueris, de illa immensitate; cui etsi comparatio detur, quantum fieri potest secundum excogitatum humanum, aut certe secundum auctoritatem divinarum Scripturarum, non per omnia comparatio ulla digna invenitur ad illum, qui est incomparabilis. 10. Ego Patrem solum secundum antelata testimonia, non cum altero et tertio dico quod unus est, sed quod solus unus est Deus. Si vero solus unus non est, pars est. Nec enim ex partibus compositum unum dico Deum: sed ille quod est, virtus est ingenita simplex: Filius ante omnia saecula et ipse virtus est genitus. De hac sane virtute Filii beatus Apostolus dicebat: Congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Domini Jesu . Dico enim et profiteor quod nos sancta docent Evangelia. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uscisio quȩ ꝓtulisti. Nescitis quia templum dĩ
estis. & sp̃s dĩ habitat inuob̾: Nec eñi ds̃ inha¬
scĩficandum & adpurgandum. Deinde sequitur. Et uirtꝰ
altissimi obumbrabie tͥ. Altissimi autem uircus. qđ xp̃s
quia ad oratur. si non acelestib. uł certe atr̾estrib. ut dicã.
force eñi ostensurus es. quia uł ab inferis adoratur. Hȩc
sp̃s sc̃s. tantus ac talis: inquẽ etiam & augłi ꝓspicere con¬
cupiscunt. Calis ẽ. tam potens. quem ubiq in ouini creat᷑a.
siue in oriente siue in occidente suie etiam inseptentͥone &
tib dm̃ inueritate. Tautꝰ ac talis ẽ. ut ubi quisq fuerit bap¬
trzatus. in eodẽ momento & si inoriente baptizentur. & si
tia sp̃s sc̃ĩ. Si eñi quis derogat sp̃ui scõ: derogat utiq unige¬
nito dĩ ꝑ quem omnia facta sunt. & sine quo factum ẽ. ui¬
chil. sicut & qui non honorificat filium. non honorificat pa¬
trem qui miste eum.¬

Expanded text:
uscipio quae protulisti, Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? Nec enim Deus inhasanctificandum et ad purgandum. Deinde sequitur, Et virtus Altissimi obumbrabit tibi . Altissimi autem virtus quod Chriquia adoratur, si non a coelestibus, vel certe a terrestribus, ut dicam, forte enim ostensurus es, quia vel ab infernis adoratur. Haec Spiritus sanctus tantus ac talis, in quem etiam et Angeli prospicere concupiscunt . Talis est, tam potens, ut ubique in omni creatura, sive in oriente, sive in occidente, quam etiam in septentrione et tibus Deum in veritate . Tantus ac talis est, ut ubi quisque fuerit baptizatus, in eodem momento, etsi in oriente baptizetur, etsi tia Spiritus sancti. Si enim quis derogat Spiritui sancto, derogat utique unigenito Deo, per quem omnia facta sunt, et sine quo factum est nihil : sicut et qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
de dilectione inuicem patͥs & filii.xiiii.
Uarzo decimo loco ad illud qd̾ chx̃as dilectũ lego. &
credo qd̾ pat̾ ẽ. qui diligit᷑. ⁊ filiꝰ qui diligit᷑: respõ¬
dens dixi. Sic autẽ dicis hinic int̾ patrẽ ⁊ filiũ. eẽ. diu̾si¬
tatem. qͥa pater diligit & filiꝰ diligit᷑: qͣsi negare possis qͣ
⁊ filiꝰ diligat patrẽ. De nid̃ addidi. Si ambo se miutẽ dili¬
gunt. cur negatis eos uniꝰ ẽẽ. nature : Qd utiq iło dixi. ne
hinc unã naturã negaretis amboꝵ : qͥa illũ dilig̾e. hc̃ di¬
ligi ipse dixisti. Ad hoc tu respondens. consensisti qͥdem.

Expanded text:
De dilectione Patris et Filii. uarto decimo loco ad illud quod dixeras, Dilectum lego, et credo quod Pater est qui diligit, et Filius qui diligitur; respondens dixi: Sic autem dicis hinc inter Patrem et Filium esse diversitatem, quia Pater diligit, et Filius diligitur; quasi negare possis quod et Filius diligat Patrem. Deinde addidi: Si ambo se invicem diligunt, cur negatis eos unius esse naturae? Quod utique ideo dixi, ne hinc unam naturam negaretis amborum, quia illum diligere, hunc diligi ipse dixisti. Ad hoc tu respondens consensisti quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ: quia testimoniũ ꝑhibuit pat̾ filio. Nam
& ꝓphas ei testimoniũ ꝑhibuisse memoraui: qͦs maio¬
res illo eẽ. ñ potes dic̃ẽ. Dixeras enĩ qd pr̃ filio ꝑhibu¬
it testimoniũ. qd̃ sic accepi. tanquã huic ipse ꝓbare uo¬
lueris: illo cui testimoniũ ꝑhibuit eũ eẽ. maiorẽ. D q̃m
posteriore ꝑsecutione hinc oĩno taciusti : taciturnitatẽ
tuã in locũ consensionis accepi. Et fieri potẽ. ut iło cõ¬
memorau̾is patrẽ filio. ꝑhibuisse testuoniũ. ut hinic
illũ eẽ. aliũ. istũ autẽ aliũ : ñ ut illũ illo ꝓbares eẽ ma¬
torẽ. Aliũ uͦ eẽ. patrẽ. aliũ eẽ. filiũ. qm̃ ñ ⁊ pat᷑ qͥ filiꝰ:¬

Expanded text:
majorem, quia testimonium perhibuit Pater Filio. Nam et Prophetas ei testimonium perhibuisse memoravi, quos majores illo esse non potes dicere. Dixeras enim quod Pater Filio perhibuerit testimonium; quod sic accepi, tanquam hinc ipse probare volueris, illo cui testimonium perhibuit, eum esse majorem: sed quoniam posteriore prosecutione hinc omnino tacuisti, taciturnitatem tuam in locum consensionis accepi; etsi fieri potest ut ideo commemoraveris Patrem Filio perhibuisse testimonium, ut hinc illum esse alium, istum autem alium, non ut illum isto probares esse majorem. Aliu
Abbreviated transcription (Latin):
estis. Manichei dicunt animã particulam dĩ.
nat ure male cõmixtione habere peccatum. pela¬
giani dicunt animã iustã. ñ quidẽ particulã
s creaturã dĩ etiam mnista corruptibili uita ñ
hrẽ peccatum. catholica utrosq redarguit ma¬
nicheis dicens. Aut facite arborem honam. & fruc¬
tum eiꝰ bonum. aut facite arborẽ malã & frustũ
eiꝰ malum. qd̾ non dice̾t᷑ homini. qui nat᷑am face̾

Expanded text:
eritis. Manichei dicunt animam particulam dei eritis. Manichei dicunt animam particulam dei naturae malae commixtione habere peccatum, Pelagiani dicunt animam iustam non quidem particulam, sed creaturam dei etiam in ista corruptibili uita non habere peccatum. catholica. utrosque redarguit Manicheis dicens: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum aut facite arborem malam et fructum eius malum- quod non dice
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ creaturam. neab illo instiͣ u ta neget᷑ ulla nat̃a
e cont᷑ pelagianos ut in omĩb etatib ꝑdita reqͥra¬
t̃ humana natura. Mauicbei carnis concupis¬
centiam ñ tam qm accidens uitiũ s tam qmͣ nat᷑ã
ab et̾nitate malam uituꝑant. pelagiani eã tãꝙͣ
nullũ uitium s nat᷑ale sit bonum insuꝑ laudãt
catholica utrosq redarguit manicheis dicens. ñ
nat᷑a s uicium.ẽ. pelagianis dicens. ñ apatre sed
ex mnundo ẽ. ut eam uelut malam ualitudinem
sanari utriq ꝑ nuttant. desinendo illi tamquã ĩ¬
sanabilem cred̾e. isti tamqmͣ laudabilem p̃dica¬
re. Manichei negant homini bono ñ ex lib̾o ar¬
bitrio fuisse mĩtiũ mali. pelagiam dicunt ã
hominem malũ sufficient᷑ ab̾e lib̾um arbitriũ
ad faciendum p̃ceptum bonum. catholica utros¬
q: redarguit. & illis dicens fecit ds̃ hominẽ rec¬
tum. & istis dicens. si uos filiꝰ lib̾auit: uere lib̾i

Expanded text:
dei creaturam, ne ab illo instituta negetur ulla natura, dei creaturam, ne ab illo instituta negetur ulla natura, et contra Pelagianos, ut in omnibus aetatibus perdita requiratur humana natura. Manichei carnis concupiscentiam non tamquam accidens uitium, sed tamquam naturam ab aeternitate malam uituperant, Pelagiani eam tamquam nullum uitium, sed naturale sit bonum insuper laudant. catholica utrosque redarguit Manicheis dicens: non natura, sed uitium est\', Pelagianis dicens: \'non a patre, sed ex mundo est\', ut eam uelut malam ualitudinem sanari utrique permittant, desinendo illi tamquam insanabilem credere, isti tamquam laudabilem praedicare. Manichei negant homini bono ex libero arbitrio fuisse initium mali, Pelagiani dicunt etiam hominem malum sufficienter habere liberum arbitrium ad faciendum praeceptum bonum. catholica utrosque redarguit et illis dicens: fecit deus hominem rectu m, et istis dicens: si uos filius liberaucrit, uere liberi
Abbreviated transcription (Latin):
Ait̾um qd̾ &iã ipsi heresim noui erroris inlucunt.
neq enĩ quia manicheoꝵ morbo ñ laborant: ꝓpt̃¬
ea fidĩ sane sunt. Non unũ. ẽ. pestilentie genus
quemadmodũ in corꝑib. ita &e inmentib. Sicut
gͦ medicꝰ corꝑis ñ continuo ꝓnunciasset amortis ꝑi¬
culo lib̾atũ qͥuem negass hydropicũ. si alio lecali
morbo ꝓspexiss egrotũ ita istis non idõ u̾itas gratu¬
lat᷑. quia manichei non sunt. si alio genere ꝑu̾si¬
tatis insaniunt. Qua ꝑpt̃ altud ẽ. qd anatematira¬
mꝰ cũ eis. aliud quod mneis detestamur. Detestam᷑¬
enim cum eis. qd̾ recte displicet &̃ ipsis. ita tam̃
ut detestemur in eis. unde reste displicent iꝑsi.
Manichei dicunt dm̃ bonũ ñ omĩũ ẽẽ naturarum
creatorem. pelagiani dicunt dm̃ ñ eẽ omĩũ etatũ
in hominib emundatorẽ. saluatorẽ. lib̾atorẽ. catho¬
lica utrosq redarguit. & contra manicheos defendens

Expanded text:
alterum, quod etiam ipsi hcresim noui erroris inducunt. alterum, quod etiam ipsi hcresim noui erroris inducunt. neque enim quia Manicheorum morbo non laborant, propterea fidei sanae sunt. non unum est pestilentiae genus quemadmodum in corporibus ita et in mentibus. sicut ergo medicus corporis non continuo pronuntiasset a mortis periculo liberum, quem negasset hydropicum, si alio letali morbo perspexisset aegrotum, ita istis non ideo ueritas gratulatur, quia Manichei non sunt, si alio genere peruersitatis insaniunt. quapropter aliud est quod anathemamus cum eis, aliud quod in eis. detestamur enim cum eis, quod recte displicet etiam ipsis, ita tamen, ut detestemur in eis, unde recte displicent ipsi. Manichei dicunt deum bonum non omnium naturarum esse creatorem, Pelagiani dicunt deum non esse omnium aetatum in hominibus mundatorem, saluatorem, liberatorem. catholica utrosque redarguit et contra Manicheos defendens
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enim eis hinc cõmouit aliqñ questionẽ cuiaut
catholicoꝵ ꝓptẽa displicent. qͥa dannant eos. qͦs pre¬
dixit apłs recessuros afide. cauteriatã hñtes cons¬
cientiam. ꝓhibentes nub̾e. abstinentes acibis. quos
inmundos putant. nec putantes adõ cuncta ẽẽ con¬
dita: Quis eos aliqñ negare compulit. quod omĩscrea¬
tura dĩ bona sit. & nulla substancia sit. ꝙͣnͣ sũmꝰ fe¬
c̾it ds̃. nisi ipse ds̃ qui non. ẽ ab aliquo factꝰ : Nonis¬
ta in eis quȩ constat ẽẽ catholica rep̃hendunt᷑ atq
dannanit᷑. Impietatem quippe manicheoꝵ nimi¬
ũ stultam & noxiam. ñ solũ fides catholica decesta-¬
t᷑. uerum etiam heretici om̃s qui ñ sunt manichei.
Unde & isti pelagim hoc bene faciunt manicheis
anathema dic̾e̾. & eorum errorib contͣdicẽ. S fati¬
unt duo mala quib & ipsi anathematizandi st̃.
Unum qd̾ catholicos manicheorum: noĩe criminãt᷑

Expanded text:
Quis enim eis hinc commovit aliquando quaestionem? Aut cui Quis enim eis hinc commovit aliquando quaestionem? Aut cui catholicorum propterea displicent, quia damnant eos, quos praedixit apostolus recessuros a fide, cauteriatam habentes conscientiam, prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos inmundos putant, nec putantes a deo cuncta esse condita? quis eos aliquando negare conpulit, quod omnis creatura dei bona sit et nulla substantia sit, quam non summus fecerit deus, nisi ipse deus qui non est ab aliquo factus ? non ista in eis, quae constat esse catholica, reprehenduntur atque damnantur. inpietatem quippe Manicheorum nimium stultam et noxiam non solum fides catholica detestatur, uerum etiam heretici omnes, qui non sunt Manichei. unde et isti Pelagiani hoc bene faciunt Manicheis anathema dicere et eorum erroribus contradicere. sed faciunt duo mala, quibus et ipsi anathemandi sunt: unum, quod catholicos Manicheorum nomine criminantur,
Abbreviated transcription (Latin):
demersus. ẽ. homo ut eo bene utendo cdlicant ho¬
minẽ m̾eri grãm. cũ beneillo uti nemo possit.
nisi ꝑ grãm quȩ ñ scdm debitũ reddit᷑ s dõ gra¬
tis miłerante donat᷑. Paruulos aũt ita contendut
eẽ iam saluos. ut a saluatore eos aucleant negare¬
ẽẽ saluandos. & hec execrabilia dogmata tenentes
& seminantes: ad huc insuꝑ flagitant auelientiã
AIIINU NC aliam non iuliani tantum. s
ei cõmunem cum plimis pelaginis ep̃ĩs quam
nr̃m non longius fiat. quam cause ipsiꝰ necessitas
postulat. quid opꝰ. ẽ. ea quoq refellere. que dogina¬
tis eorum insidiosa uenena non continent: s tantũ
in auxilium suũ uel ꝓcatholica fide contͣ maniche¬
orũ sicut loquunt᷑ ꝓfanitatem. concessionẽ orienta-¬
lium ep̃orum uident᷑ exposcere. nichil aliud nten¬
tes nisi ut horribili heresi obiecta. cuiꝰ se adu̾sarios
ẽe confingunt. lateant in imici grẽ in laude nat᷑e.

Expanded text:
demersus est homo, ut eo bene utendo dicant hodemersus est homo, ut eo bene utendo dicant hominem mereri gratiam, cum bene illo uti nemo possit nisi per gratiam, quae non secundum debitum redditur, sed deo gratis miserante donatur, paruulos autem ita contendunt esse iam saluos, ut a saluatore audeant negare saluandos. et haec exsecrabilia dogmata tenentes et seminantes adhuc insuper flagitant audientiam,  SECVNDVS. Iam nunc aliam, non Iuliani tantum, sed ei communem cum plnostrum ne longius fiat, quam causae ipsius necessitas postulat; quid opus est ea quoque refellere, quae dogmatis eorum insidiosa venena non continent, sed tantum in auxilium suum, vel pro catholica fide contra Manichaeorum, sicut loquuntur, profanitatem, consensionem Orientalium episcoporum videntur exposcere; nihil aliud nitentes, nisi ut horribili haeresi objecta, cujus se adversarios esse confingunt, lateant inimici gratiae in laude naturae?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ qd̃ de eccł̃ia xpi que hoc antiquitꝰ tenet. opor¬
tet ut sicut alii hereticisegregemini & uos. Iam
uͦ qd̾ ita concludit epłã ut dicãt. nemo gͦ uos sedu¬
cat. nec se negent impii ista sentire. s si uerum di¬
cunt. aut audientia detur. aut certe isti ipsi epĩ
qui nunc dissident damnent que supͣdixi cũ ma¬
nicheis ista tenere. sicut nos ista damnamꝰ que
de nobis iactant. & sit plena concordia qd̾si nolunt:
scitote eos eẽ manicheos &e ah eorum uos abstinete
consorciis. contennendum : potiꝰ quã refellendũ.
Quis enĩ nrm̃ dubitat anathema dic̾e in anicheis. qͥ
dicunt abuno dõ. nec homines nec nuptias isti¬
tutas. nec legẽ datam quȩ ꝑ moysen hebreo poplõ
ministrata. ẽ: S & pelaginis non inm̾ito a nathe¬
s scd̾m m̾tta nrã dari. ac sigrã iam non ÷ grã. tan¬
tumq constituunt in libero arbitrio. qͦ in ꝑfũdũ

Expanded text:
propter quod de ecclesia Christi, quae hoc antiquitus tenet, oporpropter quod de ecclesia Christi, quae hoc antiquitus tenet, oportet ut sicut alii heretiei segregemini et uos. Iam uero quod ita concludit epistulam, ut dicat: nemo ergo uos seducat nec se negent impii ista sentire, sed, si uerum dicunt, aut audientia detur aut certe isti ipsi episcopi, qui nunc dis-\' sident, damnent quae supra dixi cum Manicheis ista tenere, sicut nos ista damnamus quae de nobis iactant, et fit plena concordia. quod si nolunt, scitote eos esse M anicheos et ab eorum uos abstinete consortiis, contemnendum est potius quam refellendum. quis enim nostrum dubitat anathema dicere Manicheis, qui dicunt a bono deo nec homines nec nuptias institutas nec legem datam, quae per Moysen Hebreo populo ministrata est? sed et Pelagianis non inmerito anathesed secundum merita nostra dari ac sic gratia iam non sit gratia, tantumque constituunt in libero arbitrio, quo in profundum