comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria: sed tameri se non . ẽẽ. abusum hac potestate. Erant
enĩ multi qͥoccasionẽ habere cupiebant adquirendi et uendendi
uit. De his enĩ. alio loco dicit. Ut amputẽ occasionẽ. his qͥ quȩ¬
runt occasionẽ. Quamquã etiam sicut cȩteri et boni apłi per¬
missu dr̃u de euangłio uiuere: ẽt̃non in eo uictu constitueret
euangelitarec ut ꝑueniret ad cybũ. et siqua st̃ alia necessaria:
sedidõ ista sumeret ut illud impleret: Ne ñ uoleris sed
necessitate ȩuangelixaret. Hoc enĩ mꝓbat cum dicit. Nelcitis
qm̃ qui intẽplo oꝑ̾ant᷑. quȩ de templo surit edunt: Quialtario
de sermiunt. altario compartumtur: Sic & dras ordinauit his
qͥ euangłium annuntiant. de euangłio uiuere. Ego autem nullius
horum usus sum. hinc ostendit ꝑmissũ. ẽe ñ iũssũ. Alioquiti.
contra p̃ceptum dr̃ii fecisse teriebitur. Deinde seqͥtur et dicit:
I onautẽ scripsi haec: ut ita fiant inmẽ. Bonum est mihi magis

Expanded text:
necessaria, sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi, qui occasionem habere cupiebant acquirendi, et vendendi vit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam si, ut caeteri boni apostoli, permissu Domini de Evangelio viveret, non ideo in eo victu constitueret evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: « Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis
Abbreviated transcription (Latin):
ALSITOVE DS̃ NONIAM DIEUUO PUNIREGENUS
humanum: sed eodem permanente eligere
uiros ꝑquorum seriem aliqua generatio cõmearet : en

Expanded text:
aluitque Deus non jam diluvio punire genus humanum, sed eodem permanente eligere viros per quorum seriem aliqua generatio commearet, e
Abbreviated transcription (Latin):
paradrsi in primo patre ꝑdiderat. Nec tamen exhis
defuerunt. quos sibi conditor gratiae sequestraret:

Expanded text:
paradisi in primo patre perdiderat. Nec tamen ex his defuerunt quos sibi conditor gratiae sequestraret
Abbreviated transcription (Latin):
Quae membra dicunt. ẽẽ. commixta tenebrosis uisceribus principiũ
illorum : ut eos temperarent. et afurore compescerent. Etnon in¬
telligunt tam sacrilegam. eẽ fectam suam. ut credant omnipo¬
tentem dm̃ non ꝑcreaturam quam fecerit: sed ꝑ ipsã naturam
suam bellasse cumtenebris. quod nefas est credere. Neq hoc
solum. sed etiam illos qui uicti sunt factos. ee meliores quia furor

Expanded text:
quae membra dicunt esse commixta tenebrosis uisceribus principum illorum, ut eos temperarent et a furore compescerent. et non intellegunt tam sacrilegam esse sectam suam, ut credant omnipotentem deum non per creaturam, quam fecerit, sed per ipsam naturam suam bellasse cum tenebris: quod nefas est credere. neque hoc solum, sed etiam illos, qui uicti sunt, factos esse meliores, quia furor
Abbreviated transcription (Latin):
Sexto gradu est cordis munditia. debona conscientia
bonorũ operũ. ualens ad contẽplandũ illud summum
bonũ. qđ solo puro et sereno intellectu cerni potest.
Postrema ẽ. septima ipsa sapientia. id est contẽplati o
ueritatis. pacificans totũ hominẽ. et suscipiens simili¬
tudinẽ dĩ: quae ita concludit᷑. Beati pacifici. qm̃ ipsi
filii dĩ uocabunt᷑. Octaua tanquã ad caput redit.

Expanded text:
Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita concluditur: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Octava tanquam ad caput redit
Abbreviated transcription (Latin):
concertationibus efficiatur in docilis. Inde iã incipit
scire. quibus nodis scłi huiꝰ ꝑ carnalẽ consuetudinẽ
ac peccata teneatur. Itaq in hoc tertio gradu in qͦ
scientia est: lugetur amissio summi boni. qͥa in hȩret᷑¬
extremis: in quarto autem gradu labor est ubi uehement᷑
in cum bitur : ut sese animũs auellat abhis quibus pestt¬
fera dulcedine innexus est. Hic ergo esurit᷑ et sitit᷑
iustia. et multum necessaria fortitudo: quia non relin¬
quitur sine dolore. quod cum delectatione retinetur
Q uinto autẽ gradu ꝑseͣrantib in labore. datur euadendi
consiliũ: quia nisi quisq ad uiuet᷑ a superiore: nullomodo
sibi est idoneus: ut sese tantis miseriarũ implicamentis
expediat. Est autẽ iustũ consiliũ. ut quise apoteritio¬
re adiuuari uult: ad iuuet infirmiorẽ in quo est ipse
potentior. Itaq beati miseri cordes: qͥa ipsoꝵ miserebit᷑.

Expanded text:
concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretextremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
possidebunt t̾ram. Et ita cęteras usq adoctauã senten¬
tiã ubi ait. beati qui ꝑ secutionẽ patiunt᷑ ꝓpt̃ iustitiã.
qm̃ ipsorũ est regnum cȩlorũ. Inde iam incipit loqui.
p̃sentes compellans: cum et illa quae supra dicta sunt
adeos etiam ꝑtinerent qui p̾sentes audiebant. & haec
postea quae uidentur p̃sentibus spetialiter dici: ꝑtirie-¬
ant etiã ad illos qui absentes uel post futuri erant. Qua¬
ꝓpter. iste sententiarũ numerus. diligenter considerandus
est. Incipit enĩ beatitudo: abhumilitate. Beat
panperes sp̃ũ. id est non in flati: dumse diuine aucto¬
ritati subdit anima. timens post hanc uitã neꝑ gat
adpenas: etiã si forte in hac uita sibi beata ee uideat᷑.
Inde uenit ad diuinarum scripturarum cognitionem
ubi oporter cã sẽ mitem p̾bere pietati. ne iđ quod im-¬
peritis uidet᷑ absurdum uituperare audeat. utͤ ꝑ uicacib

Expanded text:
possidebunt terram. Et ita caeteras usque ad octavam sentenpossidebunt terram. Et ita caeteras usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectiq sapientis. De huiusmodi regrio pacatissi¬
mo & ordinatissimo: missus est foras princeps huiꝰ sei
qui ꝑuersis in ordinatisq dominatur. Hac pace iN¬
trinsecus constituta atq firmata. quascumq ꝑ secutio¬
nes ille qui foras missus est forinserus concitauerit. auger
głam quȩ scđm dm̃ est: Non aliquid in illo aedi¬
ficio labefactans. sed deficientib machinis suis. ip¬
no tescere faciens quanta firmitas intꝰ extructa sit.
dõ seqͥtur. B eati qui ꝑsecutionẽ patiuntur ꝓpt̃ iusticiã.
quia ipsorũ est regnum caelorum Sunt autẽ omnes iste
octo sententiae. Iã enĩ cętera compellans loquit᷑ ad eos
qui aderant dicens. B eati eritis. cum uobis maledicent:
et ꝑsequentur uos. Superiores autẽ sententias: generalit̃
digerebat. Non enĩ dixit beati pauperes sp̃u. qm̃ ur̃m
Neq beati mites. qm̃ uos possidebitis t̾ram. sed qm̃ ipsi

Expanded text:
perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissiperfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum eocto sententiae. Jam enim caetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos. Superiores autem sententias generaliter dirigebat: non enim dixit, Beati pauperes spiritu, quoniam vos possidebitis terram; sed, quoniam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
lis mundis : ita nec ds̃ uidetur. nisi mundum sit illud
quo uideri potest.Beati pacifici. qm̃ ipsi filii dĩ
uocabuntur. In pace ꝑfectio est. ubi nihil repugriat
Et idõ filii dĩ pacifici: qm̃ nihil resistit dea. Et ut̃iq
filii similitudinem patris habere deberit. Pacifici
autem insemecipsis sunt : qui omnes animi sui motus
componentes. et subitientes rationi idest menti et
sp̃ui carnalesq concupiscentias habentes edomitas
fiunt regnum dĩ. In quo ttas ordinata omĩa. ut id
quod in homine p̃cipͥũ et excelleris: hoc imperet cęceris
Non reluctantibus quae sunt nobis bestusq communia¬
atq idipsum qđ excellit in homine. id est mens & ra.¬
tio subitiat᷑ potiori. quod est ipsa ueritas unigenitus¬
dĩ filius. Neq enĩ imperare inferiorib potest: nisi
superiori se ipse subitiat. Et haec est pax quȩ dat᷑
in t̾ra hominib bone uoluntatis. haec uita consummati

Expanded text:
lis mundis; ita nec Deus videtur, nisi mundum sit illud lis mundis; ita nec Deus videtur, nisi mundum sit illud quo videri potest. 9. Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. In pace perfectio est, ubi nihil repugnat; et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omquod est in homine praecipuum, idest, ratio, imperet caeteris non reluctantibusatque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati
Abbreviated transcription (Latin):
do lara amplectebantur amittunt. Non enim gaudenit
his rebus quibus ante gaudebant. & donec fiat in illis
amor aeternorum. nonnulla mestitia sauciantur. Con¬
solabuntur ergo sp̃u sc̃o : qui maxime ꝓpterea paraclitꝰ¬
aeterna letitia ꝑ fruantur. B eati quiesuriunt et siti¬
unt iusticiam : quia ipsi saturabuntur. Iam istos amato¬
res dicit ueri et in concussi boni. Illo ergo cybo satu¬
rabuntur : dequo ipse dominus dicit. Meus cybus
cia : et illa aqua dequa quisque biberit ut idem dic̃.¬
fiet ineo fons aquę salientis in uitam aeternam
esse ͣ eͣui subueniunt miseris : qm̃ eis ita rependitur. ut
de miseria liberentur. Beatimundo corde. qm̃ ipsi
dm̃ uidebunt. Quam ergo stulti sunt qui dm̃ istis
exterioribus oculis querunt. Cum corde uideatur sic̃
alibi scriptum est: et insimplicitate cordis quȩrite
illum Hoc est enĩ mundũ cor. quod est simplex cor
Et quem admodũ lumen hoc uideri non potest nisi ocu¬

Expanded text:
do chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent do chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime aeterna laetitia perfruantur. Beati qui esuriunt, et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Hic amatores dicit, veri et inconcussi boni, illo ergo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus ait: Meus cibus esjustitia et illa aqua, de qua quisquis biberit, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam.esse dicit qui subveniunt miseris, quoniam eis ita rependitur, ut de miseDeum videbunt. Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi ocu
Abbreviated transcription (Latin):
recte hic intelliguntur pauperes sp̃u humiles ec timentes
dm̃: id est non habentes in flantem spm. Nec aliunde
omnino incipere oportuit beatitudinem: Siquidem per¬
uentura est ad summã sapiertiam: Initium emĩ sapientię:
inscribitur: Suꝑbi ergo appetant ee diligant regria
nificat enim quandã soliditatem et stabilitatẽ hȩ̨redita¬
tis ꝑ petuae. ubi anima ꝑbonum affectum tanquã loco
suo requiescit. sicut corpus in terra. Et inde cybo suo
alitur : sicut corpus exterra. Ipsa est requies: & uita
sc̃orum. Mites autem sunt: qui cedunt improbitatibus
et rion resistunt malo. Sed uincunt in bono malum: Rixera¬
tur ergo immites: et dimicent ꝓterrenis et temporalihus.
rebus: Beati autẽ mites qm̃ ipsi hereditate possidebuÑ
terram. dequa pelli non possint. Beati lugentes: qm̃
ipsi consolabuntur. Luctus est tristicia : de amissione
Karorum. Conuersi autem addm̃: ea quae in hoc muN¬

Expanded text:
recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autem sapientiae inscribitur . Superbi ergo appetant et diligant regna entium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mun
Abbreviated transcription (Latin):
pore uiciniores. qui p̃ceptis implendis animo propinqͦbant
Apperit ossuum. et docet eos dicens. Ista circumlo cutio
qua scribiturꝰ et apperiens ossuum: fortasse ipsa mora
commendat aliquanto longiorem futurum eẽ sermonem.
nisi forte non uacet quod Nunc eum dictum est
apperuisse ossuum. quod ipse in lege ueteri aperire
soleret orte prophetcrum. Quid ergõ dicit.
Beati pauperes sp̃u: quoniam ipsorum est
regnum cccelorum.
Legimus scriptum de appetitione rerum temporalium.
Onnia uanitas: & presumptio sp̃s: Presumptio autẽ sp̃s:
audatiã et suꝑbiam significat. Uulgo eciam: magnos sp̃s
suꝑbi habere dicuntur: Et recte: quando quidẽ sp̃s etiã
uentus uocatur. U fide scriptum est: Ignis. grando.
nix. glaties. sp̃s tempestatis Quis uero nesciat suꝑbos
inflatos dici. tanquam uento distentos: Uride . ẽ. illud
etiã apłi. Scientia inflat: caritas aedificat. Quaꝓpt̃

Expanded text:
pore viciniores, qui praeceptis adimplendis etiam animo propinquabant. pore viciniores, qui praeceptis adimplendis etiam animo propinquabant. Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora Prophetarum. 3. Quid ergo dicit? Beati pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Legimus scriptum de appetitione rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
Si quęritur quid significet mons: bene intelligitur significare
matora precepta iustitiae. quia minora erant quẽ ui dȩis
data sunt. Unus tamen ds̃. ꝑscõs prophetas et famu los
suos secundum ordinatissimam distributionem temporum
dedit minora precepta populo quem timore adhuc alligari
oportebat. et sfilium suum maiora populo. quem caritate
iam liberari conuenerat. Cum autem minora monoribus
maiora marib dantur : abeo dantur. qui solus nouit con¬
gruenten suis temporibus generi humano exhibere medi-¬
cinam. Nec mirum est quod dantur precepta maiora prop¬
ter regnum cęlorum. et minora data sunt ꝓpter regnum ter¬
rarum . a beodem uno dõ qui fecit caelum et terram. De hac ergo
montes dĩ. Et hoc bene significat. quod ab uno magistro. solo
docendis tantis rebus idoneo docetur inmonte. Sedens autem
docet : quod ꝑtinet addignitatẽ magisterii. Et accedunt ad
eum discipłis ut audiendis̃ illius uerbis. hi essent etiam cor¬

Expanded text:
Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae; quia minora erant quae Judaeis data sunt. Unus tamen Deus per sanctos Prophetas et famulos suos, secundum ordinatissimam distributionem temporum, dedit minora praecepta populo quem adhuc timore alligari oportebat; et per Filium suum, majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec mirum est quod dantur praecepta majora propter regnum coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum, ab eodem uno Deo qui fecit coelum et terram. De hac ergo icut montes Dei : et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum discipuli ejus, ut audiendis illius verbis hi essent etiam cor
Abbreviated transcription (Latin):
est esse consistit: sed in eo quod est in comparatione
aliquomodo se habere. nec semper ad aliud: sed

Expanded text:
est esse consistit, sed in eo quod est in comparati ne aliquo modo se habere; nec semper ad aliud, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ita dicitur. quasi ipse hoc sit dequo prȩdicatur.
Idest. si dicamus homo distus ilii asiustus. ipsum
hominem uel dm̃iustos esse ꝓpenun
est iustum. Magius etan hom

Expanded text:
ita dicitur quasi ipse hoc sit de quo praedicatur, id est si dicamus homo iustus uel deus iustus, ipsum hominem uel deum iustos esse proponiest iustum. Magnus etiam hom
Abbreviated transcription (Latin):
benedictus in scła. p̃misit in sc̃is patriarchis et ꝓphetis quandã par-
tẽ corporis sui. qua uelut manu se nasciturũ. ẽẽ. p̃nuntians. eciã popłm
suꝑbe p̃cedentẽ uinculis legis. tã quã digitis quinq subplantat᷑ur.
non destitit. Et huic rei consonans ꝑquẽ lex data. ẽ. libros quinq con¬
scripsit. & suꝑbi carnalit̾ sentientes & suã iusticia uolentes constituere
non aꝑta manu xp̃i repleti sunt benedictione. sed constricta atq con

Expanded text:
benedictus in saecula, praemisit in sanctis patriarchisbenedictus in saecula, praemisit in sanctis patriarchistem corporis sui, qua velut manu se nasciturum esse praenuntians, etiam populum superbe praecedentem, vinculis legis, tanquam digitis quinque supplantat, qunon destitit. Et huic rei consonans per quem lex data est, libros quinque conscripsit. Et superbi carnaliter sentientes, et suam justitiam volentes constituere, non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atque con
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in scis scripturis legimus. nisi ut illius commendaretur aduentus
et futura p̃signaretur a eccła idẽ. populus dĩ ꝑ om̃s gentes quod. ẽ
corpus eiꝰ. adiunctis atq ad numeratis omnib scĩs qui etiã ante
aduentũ eiꝰ in hoc scło uixer̃ ita eũ credentes uenturum. ẽẽ. sicut
nos uenisse. Sicut eniꝰ ia cob prius dum nasceretur manũ emisit
exutero. qua etia p̃nascentis fr̃is tenebat. deinde utiq secutum est
caput. tũ demũ necessario menbã cȩtera: Sed tamen caput non tantũ
ea menbra quȩ secuta s̃. Sed etiã ipsa manũ quȩ innascendo p̾cessit¬
dignitate ac potestate p̃cedit. & quamuis non tempore apparendi.
tamen naturȩ ordine prius est. Ita & dñs is xp̃s et siante quam
appareret in carne. & quodãmodo exlitero secreti sui ad hominũ
oculos mediator dĩ et hominũ homo ꝓcederet qurẽ. suꝑ om̃s ds̃

Expanded text:
quae in sanctis scripturis legimus, nisi ut illius commendaretur aduentus quae in sanctis scripturis legimus, nisi ut illius commendaretur aduentus et futura praesignaretur ecclesia, id est populus dei per omnes gentes, quod est corpus eius, adiunctis atque annumeratis omnibus sanctis, qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo uixerunt, ita eum credentes uenturum esse, sicut nos uenisse. sicut enim Iacob manum prius, dum nasceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat, deinde utique secutum est caput, tum demum necessario membra cetera, sed tamen caput non tantum ea membra, quae secuta sunt, sed etiam ipsam manum, quae in nascendo pdignitate ac potestate praecedit, et quamvis non tempore apparendi, tamen naturae ordine prius est: ita et Dominus Jesus Christus, etsi antequam appareret in carne, et quodammodo ex utero secreti sui ad hominum oculos mediator Dei et hominum homo procederet, qui est super omnia Deus
Abbreviated transcription (Latin):
plecti. ita ut eligantur quaȩdã mirabiliora quȩ suauius atidiuntur.
atq impsis articulis constituta sunt. ut ea tamqua in uolucres os-¬
tendere. statimq a conspectu abripere non oporcet. sed aliquantũ
immorando quasi resoluere atq expandere. & in spicienda atq
miranda offerre animis auditoꝵ: cęcera uero cȩleri ꝑcursione inse-¬
rendo contexere. Ita et illa quae maxime cõmendari uolumus alioꝵ
suminissione magis eminent: Nec adea fatigatus ꝑuenit. quẽ narrando
uolumus excitare. nec illius memoria: confunditur quem docendo
debemus instruere. In omnib sane non tantum nos oport& intueri
p̃cepti finẽ. qđ̃ ẽ. caritas decorde puro et conscientia bona et fide
non ficta. quo ea quȩ loquimur cuncta referamus: sed etiã illius
quẽ loquendo instruimus. ad id mouendus atq illuc dirigendus as¬
pectus est. Neq enĩ obaliud ante aduentum dñi scripta sunt omnia

Expanded text:
plecti, ita ut eligantur quaedam mirabiliora, quae suavius adiuntur, plecti, ita ut eligantur quaedam mirabiliora, quae suavius adiuntur, atque in ipsis articulis constituta sunt, et ea tanquam involucris ostendere: statimque a conspectu abripere non oportet, sed aliquantum immorando quasi resolvere atque expandere, et inspicienda atque miranda offerre animis auditorum, caetera vero celeri percussione inserendo contexere. Ita et illa quae maxime commendari volumus aliorum submissione magis eminent: nec ad ea fatigatus pervenit quem narrando volumus excitare, nec illius memoria confunditur quem docendo debemus instruere. In omnibus sane non tantum nos oportet intueri praecepti finem, quod est charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quo ea quae loquimur cuncta referamus, sed etiam illius quem loquendo instruimus ad id movendus atque illuc dirigendus aspectus est. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ma.ẽ.: & p̃ceptũ quidem rei huius in promptu est. Si enim in
pecunia corporali. quantomagis inspiritali hilarem datorẽ dili¬
git ds̃ : Sed haet hilaritas ad horã ut adsit: eus ẽ. miscdiȩ qui
ista p̃cepit. Itaq prius demodo narrationis qđ tẽ uelle cognoui.
tum dep̃cipiendo atq cohortando. postea de hac hilaritate com¬
paranda quae ds suggerit disseremus. Narratio plena est¬
cumquisq primo cathecitatur abeo qđ scriptum . ẽ.: in principio
fecit ds̃ caelum & terram. usq ad presentia tempora aatcłae. Non
tamen ꝓpterea debemus totũ pentatheucum. totosq iudicũ & regnoꝵꝰ
& etrȩ libros. totumq euangeliũ . & actus apłoꝵ. uelsi aduerbum
edidicimus memoriter reddere. uel nr̃is uerbis omĩa quaehis uolumi.¬
nib continentur narrando euoluere et explicare. ꝗđ nec tẽpꝰ capit
nec ulla necessitas postulat: sed cuncta summatĩ generatimq com¬

Expanded text:
ma est. Et praeceptum quidem rei hujus in promptu est. Si enim in ma est. Et praeceptum quidem rei hujus in promptu est. Si enim in pecunia corporali, quanto magis in spirituali hilarem datorem diligit Deus ? Sed haec hilaritas ad horam ut adsit, ejus est misericordiae qui ista praecepit. Itaque prius de modo narrationis quod te velle cognovi, tum de praecipiendo atque cohortando, postea de hac hilaritate comparanda, quae Deus suggesserit, disseremus. CAPUT III. quisque primo catechizatur ab eo quod scriptum est: « In principio fecit Deus coelum et terram , » usque ad praesentia tempora Ecclesiae, non tamen propterea debemus totum Pentateucum totosque Judicum et regnorum et Ezrae libros, totumque Evangelium et Actus apostolorum vel si ad verbum edidicimus memoriter reddere: vel nostris verbis omnia quae his continentur voluminibus narrando evolvere, et explicare: quod nec tempus capit, nec ulla necessitas postulat. Sed cuncta summatim generatimque com
Abbreviated transcription (Latin):
proficiunt dedie in diem aduidendum diem sine uolumine cęli.
et sine noctis in cursu. quem oculus non uidit. nec auris audi¬
uit. nec incor hominis ascendit: Nulla maior causa.ẽ. curnobis
imbuendis rudibus nr̃ sermo uilescat: nisi quia libet in usitate
cernere: et tedet usitate proloqui. Et rẽ quidem uera multo gratiuꝰ
audimur. cum & nos eodem oꝑe delectamur. Afficitur enim silum
locutionis nr̃e ipso nr̃o gaudio. & exit facilius atq acceptius. Qua¬
ꝓpt̃ non arduum . ẽ. negotium ea quae credenda in sinuant᷑ p̃cipere.
unde et quoosq narranda sint. nec quomodo sit uarianda narra.¬
ratio. ut aliquando breuior. aliquando longior. semꝑ tamen plena
atq ꝑfecta sit : & quando breuiore et quando longiore sit utendũ.
sed quibus modis faciendum sit. ut gaudens quisq catheciz et.
Tanto enĩ suauior erit: quantomagis id potuerit: ea cura maxi-¬

Expanded text:
proficiunt de die in diem ad videndum diem sine volumine coeli proficiunt de die in diem ad videndum diem sine volumine coeli et sine noctis incursu, quem oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; nulla major causa est cur nobis in imbuendis rudibus noster sermo vilescat, nisi quia libet inusitate cernere, et taedet usitate proloqui. Et re quidem vera multo gratius audimur, cum et nos eodem opere delectamur: afficitur enim filum locutionis nostrae ipso nostro gaudio, et exit facilius atque acceptius. Quapropter non arduum est negotium, ea quae credenda insinuantur, praecipere unde et quousque narranda sint; nec quomodo sit varianda narratio, ut aliquando brevior, aliquando longior, semper tamen plena atque perfecta sit; et quando breviore, et quando longiore sit utendum: sed quibus modis faciendum sit, ut gaudens quisque catechizet tanto enim suavior erit, quanto magis id potuerit, ea cura maxi
Abbreviated transcription (Latin):
atq exipso tedio languidior fit idem sermo & ebctior. quam erat
unde ꝑduxcis adtedium. Sed mihi sepe in dicat eorum studium
qui me audire eupiunt. non ita. ẽẽ. frigidum eloquium ineum
ut uidetur mihi: & eos inde aliquid utile capere exeoꝵ delectati-¬
one cognosco. mecumq ago sedulo ut huic exhibendo ministerio
nondesim: inquo illos uideo bene accipere quod exhibetur. Sic
et tu eo ipso quod adte sepius adducuntur. qui fide imbuendisunt:
debes in telligere non ita displicere aliis sermonẽ tuum ut displicettͥ.
Nec infruotuosum tẽ debes putare. quod ea quȩ cernis non exxpli
eas ut cupis. quando forte ut cupis nec cernere ualeas. Quis enim
in hac uita nisi menigmate & ꝑspeculum uidet: Nec ipse amor
tantus ÷ ut carnis disrupta caligine. penetret in aeternũ serenũ:
Unde ut cumq fulgent etiam ista quae transeunt. Sed quia boni

Expanded text:
atque ex ipso taedio languidior fit idem sermo, et hebetior quam erat, atque ex ipso taedio languidior fit idem sermo, et hebetior quam erat, unde perduxit ad taedium. 4. Sed mihi saepe indicat eorum studium, qui me audire cupiunt, non ita esse frigidum eloquium meum, ut videtur mihi: et eos inde aliquid utile capere, ex eorum delectatione cognosco; mecumque ago sedulo, ut huic exhibendo ministerio non desim, in quo illos video bene accipere quod exhibetur. Sic et tu, eo ipso quod ad te saepius adducuntur qui fide imbuendi sunt, debes intelligere non ita displicere aliis sermonem tuum ut displicet tibi: nec infructuosum te debes putare, quod ea quae cernis non explicas ita ut cupis; quando forte ut cupis nec cernere valeas. Quis enim in hac vita nisi in aenigmate et per speculum videt ? Nec ipse amor tantus est, ut carnis disrupta caligine penetret in aeternum serenum, unde utcumque fulgent etiam ista quae transeunt. Sed quia boni
Abbreviated transcription (Latin):
grece. alit̾ atq alit̾ aliarũ diũ sitate linguarũ. ñ aut̃ latinꝰ
aut grecꝰ ÷ uultꝰ irati. Non itaq om̃s gs intelligunt eũ
qͥsq dic̃ iratꝰ sũ. sed latini tantũ Atsi affectꝰ excandescenti sanimi exeat
infacie uultũq faciat: om̃s sentint qͥ intuent᷑ iratũ. Sedneq ita licet
ȩducere. & qͣsi exporrigere insensũ audientiũ ꝑsonũ uocis illa uestigia
quȩ ĩprimit intellectꝰ memoriȩ: sic̃ aꝑtꝰ & manifestꝰ ÷ uultꝰ. Illa enĩs̃ intꝰ
in animo. iste foris incorpore. Qua ꝓpt̃ conitiendũ ÷ qͣntũ distec sonꝰ oris nr̃i
abillo ictu intelligentiȩ: qͣndo neipsi qͥdẽ ĩp̃ssiom memoriȩ similis ÷. Nos autẽ
plerũq in auditoris utilitatẽ uehem̃ter ardentes. ita loqͥ uolumꝰ quẽ ad modũ
tunc intelligimꝰ: cũ ꝑ ipsã intẽtionẽ loqͥ ñ possumꝰ. Et quia ñ succedit ari¬¬
gimnur. et uelut frustra opera insumamur: tedio marcescimus.

Expanded text:
graece, aliter atque aliter aliarum diversitate linguarum: non autem latinus aut graecus est vultus irati. Non itaque omnes gentes intelligunt, cum quisque dicit, Iratus sum, sed Latini tantum: at si affectus excandescentis animi exeat in faciem, vultumque faciat, omnes sentiunt qui intuentur iratum. Sed neque ita licet educere et quasi exporrigere in sensum audientium per sonum vocis illa vestigia, quae imprimit intellectus memoriae, sicut apertus et manifestus est vultus: illa enim sunt intus in animo, iste foris in corpore. Quapropter conjiciendum est quantum distet sonus oris nostri ab illo ictu intelligentiae, quando ne ipsi quidem impressioni memoriae similis est. Nos autem plerumque in auditoris utilitatem vehementer ardentes, ita loqui volumus, quemadmodum tunc intelligimus, cum per ipsam intentionem loqui non possumus: et quia non succedit, angimur, et velut frustra operam insumamus, taedio marcescimus;
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s: baptitatus est : ut qui baptirandi formam E¬
erat ceteris tributurus. ipse primus quod docebat
exciperet. Post baptismum uero elegit duodecim
discipulos: quorum unus traditor cius fuit : et
quia sanam doctrinam iudaeorum populus non
ferebat. eum illa manu crucis supplicio perłmert̃.
Occiditur ergo xp̃s: iacet tribus diebus ac trib¬
noctibus in sepulchro. Resurgit a mortuis.
sicut ante mundi constitutionem. ipse cum patre
decreuerat. Ascendit in caelos ubi in eo quod
filius dĩ est nunquam defuisse cognoscitur: ut
assumptum hominem quem diabolus ron ꝑmiserat
adsuperna conscendere. secum dĩ filius caelesti habi¬
tatione sustolleret. Dat ergo formam discipulis
suis baptirandi: docendi salubria: efficientiam

Expanded text:
s; baptizatus est, ut qui baptizandi formam erat caeteris tributurus, ipse primus quod docebat exciperet. Post baptismum vero elegit duodecim discipulos, quorum unus traditor ejus fuit; et, quia sanam doctrinam Judaeorum populus non ferebat, eum, illata manu, crucis supplicio peremerunt. Occiditur ergo Christus, jacet tribus diebus ac noctibus in sepulcro; resurgit a mortuis, sicut, ante mundi constitutionem, ipse cum Patre decreverat; ascendit in coelos, ubi, in eo quod Filius Dei est, nunquam defuisse cognoscitur; ut assumptum hominem, quem diabolus non permiserat ad superna conscendere, secum Dei Filius coelesti habitationi sustolleret. Dat ergo formam discipulis suis baptizandi, docendi salutaria, efficientiam
Abbreviated transcription (Latin):
mater. Et̃ qui non exꝑtus ẽ. eadem caritate qđ dico. eumuidet
nos quia facultas aliqua nobis donata delectat. laudabiliter in.¬
notescete in ore multitudims: inde nos beatos putat. Ds autem
in cuius conspectũ intrat gemitus compeditoꝵ. uideat humili¬
tatem nr̃am. et laborem nr̃m: et dimuittat omnia peccata nostra.
Quam obrem si quid tibi innobis placuit. ut aliquam obseruatio.¬
ne sermonis tui anobis audire quȩitres. melius uidendo et audiendo
nos cum haet agimus. quam legendo cum haec dic tamus edisceres
S ed tamen faciamus aliquem uenisse adnos qui uult. ẽẽ : xxp̃ianus.
et degenert quidem idigtatã: non tamen rusticanoꝵ̾ sedurbanoꝵ.
quales apud cartaginem  ex periri te ne cesse est. Intenogacum

Expanded text:
mater: et qui non expertus est eadem charitate quod dico, cum videat mater: et qui non expertus est eadem charitate quod dico, cum videat nos quia facultas aliqua nobis donata delectet laudabiliter innotescere in ore multitudinis, inde nos beatos putat; Deus autem, in cujus aspectum intrat gemitus compeditorum, videat humilitatem nostram et laborem nostrum, et dimittat omnia peccata nostra. Quamobrem si quid tibi in nobis placuit ut aliquam observationem sermonis nostri a nobis audire quaereres, melius videndo et audiendo nos cum haec agimus, quam legendo cum haec dictamus edisceres. Sed tamen faciamus aliquem venisse ad nos qui vult esse Christianus, et de genere quidem idiotarum, non tamen rusticanorum sed urbanorum, quales apud Carthaginem plures experiri te necesse est, interrogatum
Abbreviated transcription (Latin):
Fieri enim non potest nisi aliter atq aliter efficiant locuturum
atq dicturum. Et ut sermo qui ꝓfertur affectionis animi aquo
ꝓfertur quemdã quasi uultumgerat: Et ꝓeadem diuersitate. diuer¬
nunc agimus. deme ipso tibi testissum aliter atq alit̃ me moueri-
Cum ante mẽ cathecizandum uideo eruditum. in hertem: ciuem.
peregrinum: diuitem: pauperem. priuatum:. honoratum. In
potẽstate aliqua constitutum. illius aut illius gentis hominem:
illius aut illius aetatis aut sexus: ex illa aut illa secta: ex illo
aut illo uulgari errore uenientem. ac prodiuersitate motus mei
sermo ipse et procedit ec ꝓ greditur. ec finitur. Et quia cum eadẽ
omnib debeatur caritas. non eadem est omnib adhibenda medicina
Ipsa autem caritas alios parturit. cum alis infitmatura Alico
curat aechificare. alios contremi scit offendere. Adalios in elinat.
adͥialios erigit. Alis blanda. aluis scuera: nulli inimica. omnibus

Expanded text:
Fieri enim non potest, nisi aliter atque aliter afficiant locuturum Fieri enim non potest, nisi aliter atque aliter afficiant locuturum atque dicturum, et ut sermo qui profertur, affectionis animi a quo profertur, quemdam quasi vultum gerat, et pro eadem diversitate divernunc agimus, de meipso tibi testatus sum aliter atque aliter me moveri, cum ante me catechizandum video eruditum, inertem, civem, peregrinum, divitem, pauperem, privatum, honoratum, in potestate aliqua constitutum, illius aut illius generis hominem, illius aut illius aetatis, aut sexus, ex illa aut illa secta, ex illo aut illo vulgari errore venientem, ac pro diversitate motus mei sermo ipse et procedit, et progreditur, et finitur. Et quia cum eadem omnibus debeatur charitas, non eadem est omnibus adhibenda medicina; ipsa item charitas alios parturit, cum aliis infirmatur, alios curat aedificare, alios contremiscit offendere, ad alios se inclinat, ad alios se erigit, aliis blanda, aliis severa, nulli inimica, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
priusquã faciã. uolo cogites aliam. ẽe intentionem dictantis
cum lector futurus cogitatur. et aliam loquentis cum p̃sens auditor
attenditur. Et in eo ipso aliam insecreto monentis dum nullus
alius qui denobis iudicet presto est. aliam palam docentis aliquid
dissimiliter opinantiũ circumstat auditus et in hoc genere aliamcũ
docetur unus. Cęteri autem tamquam iudicantes aut attestant es
quae sibi nota sunt audiunt: Aliam cum om̃s communiter: quid
adeos proferamus expectant. Et rursus in hoc ipso aliam cũ quasi
priuatim conseqͥditur. ut sermotinatio conseratur: Aliã cum popłs
tacens. unum deloco superiore dicturum suspensus intuetur
Multũq inter est et cum ita dicimus ut̾rum pauci ad sint. an multi
docti anindocti. anexutroq genere mixti. urbani anrustici:
an hi et illi simul: anpopulus ẽx omni hominũ genere tẽperat᷑ sit.

Expanded text:
priusquam faciam, volo cogites aliam esse intentionem dictantis, priusquam faciam, volo cogites aliam esse intentionem dictantis, cum lector futurus cogitatur; et aliam loquentis, cum praesens auditor attenditur: et in eo ipso aliam in secreto monentis, dum nullus alius qui de nobis judicet praesto est; aliam palam docentis aliquid, cum dissimiliter opinantium circumstat auditus: et in hoc genere aliam, cum docetur unus, caeteri autem tanquam judicantes aut attestantes quae sibi nota sunt audiunt; aliam cum omnes communiter quid ad eos proferamus exspectant: et rursus in hoc ipso aliam, cum quasi privatim consedetur, ut sermocinatio conseratur; aliam, cum populus tacens unum de loco superiore dicturum suspensus intuetur: multumque interest, et cum ita dicimus, utrum pauci adsint an multi; docti an indocti, an ex utroque genere mixti; urbani an rustici, an hi et illi simul; an populus ex omni hominum genere temperatus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc facere. non facere autẽ nihil obesset: Infeliciter inpericulosa.¬
lutis. non iam proximi: sed nr̃ȩ oblatũ remedium speremus. Cum
uero ex ore dñi tam minaciter sonet. serue nequã ec pigerdares
pecuniã meã nummularus: quae tandem dementia est. qm̃ p̾eccatũ nĩm
nos agit. idõ recursus uelle peccare non dando pecuniam dominicã
uolenti et petenai: Hisatq huiusmodi cogitationibus et consideratio¬
nib depulsa caligine tediorũ. ad cathecizandum aptat᷑ intentio.¬
intentio: ut suauiter imbibatur. quod impigre atq hilariter de
caritatis ubertate prorumpit. Haec enim ñon tam ego tibi quã
omnibus nobis dicit ipsa dilectio. quae diffusa est in cordib nr̃is
quam promitterem non debebam. iam fortasse debitum flagitas.
ut aliquod sermonis exemplum tamquam si ego aliquẽ catheci.¬
tem. non me pigeat explicare: et intuendum tibi p̃ponere. Sd

Expanded text:
hoc facere, non facere autem nihil obesset; infeliciter in periculo sahoc facere, non facere autem nihil obesset; infeliciter in periculo salutis, non jam proximi, sed nostrae, oblatum remedium sperneremus. Cum vero ex ore Domini tam minaciter sonet, Serve nequam et piger, dares pecuniam meam nummulariis ; quae tandem dementia est, quoniam peccatum nostrum nos angit, ideo rursus velle peccare, non dando pecuniam dominicam volenti et petenti? His atque hujusmodi cogitationibus et considerationibus depulsa caligine taediorum, ad catechizandum aptatintentio, ut suaviter imbibatur, quod impigre atque hilariter de charitatis ubertate prorumpit. Haec enim non tam ego tibi, quam omnibus nobis dicit ipsa dilectio, quae diffusa est in cordibus nosquam promitterem non debebam, jam fortasse debitum flagitas, ut aliquod sermonis exemplum, tanquam si ego aliquem catechizem, non me pigeat explicare, et intuendum tibi proponere. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
sed eo ipso dicamus accensius atq uehementius. quod securiores fri¬
gidius et lentius diceremus. Gaudeamusq nobis occasionẽ dari.
ubi motus animi nr̃i sine fructificatione non transeat. Si autẽ de
aliquo errati nr̃o uel peccato nos mestitudo comp̃hendit. non
tantum meminerimus sacrifiũm dõ sp̃m. eͥẽ contribulatum: sed
etiã illud. quia sicut aqua ignem. sic elemosina extinguit pec-
ergo sipericlitamur incendio. adaquam utiq curreremus quo
posset extingui. et gratularemur siquis eã depraximo offerret.
Ita si de nr̃o foeno aliqua peccati flamma surrexit. et propterea
conturbamur data occasione misericordissimi operis tamquã
de oblato fonte gaudeamus. ut inde illud quod exarserat opprimat᷑.
Nisi foite tamstulti sumus. ut alacrius arbitremur cumpãne currendũ
quo uentrem esurientis impleamus. quã cum uerbo dĩ quo mentem
istud edentis instruamus. Huc accedit. quia sitantũmodo ꝓdessec

Expanded text:
sed eo ipso dicamus accensius atque vehementius, quod securiores frigidius et lentius diceremus; gaudeamusque nobis occasionem dari, ubi motus animi nostri sine fructificatione non transeat. 22. Si autem de aliquo errato nostro vel peccato nos moestitudo comprehendit, non tantum meminerimus sacrificium Deo spiritum esse contribulatum , sed etiam illud, Quia sicut aqua ignem, sic eleemosyna exstinguit pecergo si periclitaremur incendio, ad aquam utique curreremus, quo posset exstingui, et gratularemur si quis eam de proximo offerret; ita si de nostro feno aliqua peccati flamma surrexit, et propterea conturbamur, data occasione misericordissimi operis, tanquam de oblato fonte gaudeamus, ut inde illud quod exarserat opprimatur. Nisi forte tam stulti sumus, ut alacrius arbitremur cum pane currendum, quo ventrem esurientis impleamus, quam cum verbo Dei, quo mentem istud edentis instruamus. Huc accedit, quia si tantummodo prodesset
Abbreviated transcription (Latin):
dices. qui audit uerba mea hȩc. satis ut arbitror.
significauit. haec uerba quȩ in monte locutus est
tam ꝑfecte instruere uitam eorũ qui uoluerint
secundum ea uiuere: ut merito comparentur aedi¬
ficanti suꝑ petram. Hoc dixi : ut appareat istum
sermonem omnib preceptis. quibus nr̃a natura
informatur esse ꝑfectum. Nam de hoc capitulo
diligentus suo loco tractabitur. Huius igitur sermonis
initium. sic a sumitur.
UU UIDIS SET AUTEM TURBAS MULTAS
ASCEN DIT IN MOSTIM. ETCO SEDISSET:
ACCESSERUNT ADEUM GTAPEERIINS

Expanded text:
dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur: Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum dis
Abbreviated transcription (Latin):
IN MOSTE SICUT
in ȩuangłio secundũ matheũ legimꝰ.
siquis pie sobrieq considerauerit:
puto quod inueniet in eo quantũ
admores optimos ꝑtinet. ꝑfec¬
tum uitȩ xpistianȩ modum.
Quod polliceri non temere au.¬
demus: sed ex ipsis eiusdẽ dñi uerb̃
conitientes. Nam sic ipse sermo concluditur: ut appa¬
reat in eo precepta eẽ omnia. quȩ ad informan dam
uitam ꝑtinent. Sic enim dicit Omnis ergo qͥ audit
uerba mea haec et facit ea : similabo eum uiro sapien¬
ti qui aedificauit domum suam suꝑ petram. Descedit
pluuia. uenerunt flumina flauerunt uenti: et offeri¬
derunt in domum illam et non cecidit. Fundata enĩ
erat. suꝑ petram. Et onmnis qui audit uerba haec
et non facit ea: similabo eum uiro stulto. qui ȩdi-¬
ficauit domum suam suꝑ harenam. Descendit plu¬
uia uener̃ flumina. flauer uenti et offender̃ indomũ
illam et cecidit. et facta est ruinaͬmagna. Cum ergo¬
non dixit qui audit uerba mea tantum. sed addidit

Expanded text:
in monte, sicut in Evangelio secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro sapienti qui aedificavit domum suam supluuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti et impegerunt in domum illam et non cecidit; fundata enim erat super petram. qui autem audit uerba mea haec et non facit ea, similabo eum uiro stulto, qui aedificauit domum suam super harenam: descendit pluuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti et impegerunt in domum illam et cecidit et facta est ruinanon dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit
Abbreviated transcription (Latin):
differentiam: nec quicqum in ea esse caliginis. incon¬
tumultu qui leuite accugeret questionem nedum

Expanded text:
differentiam, nec quidquam in eo esse caliginis, incontumultu, qui leviter attingeret quaestionem, nedum
Abbreviated transcription (Latin):
recta facere. non eo corde faciamꝰ quo dominꝰ p̃cepit. idest nonqa
eos diligimꝰ. Sed quia commodum ab eis aliquod ꝓpter necessitatẽ
p̃sentis uite adipisci uolumus. Debemꝰ autẽ benefacere illis propt̃
salutẽ ipsorũ aeternã: non ꝓpt̃ tẽporale commodũ nrm̃. Iridinet ergo
ds cor nr̃m intestimonia sua: et non in emolumentum. Finais enim
p̃cepti est: caritas decorde puro et conscientia bona & fide riora
utiq necessitatẽ consulit. quia non illi quẽ debet tanquã se ip sum
diligere: sed sibi consulit. Uel potius nec sibi: quandoquidem hinc
sibi facit duplexcor q̃uo impeditur ad uidendũ dm̃. in qua sola
p̃cipit. qui mundando cordi nr̃o instat dicers. Nolite uoħ condere
thesauros int̾ra. ubi tinea & comestura. extminant. et ubi fures es¬
fodunt & furantur. Thesaurizate autẽ ob̾ thosauros in cȩło. ubine

Expanded text:
recte facere, non eo corde faciamus quo Dominus praecipit, id est, non quia recte facere, non eo corde faciamus quo Dominus praecipit, id est, non quia eos diligimus, sed quia commodum ab eis aliquod propter necessitatem praesentis vitae adipisci volumus. Debemus autem benefacere illis propter salutem ipsorum aeternam, non propter temporale commodum nostrum. Inclinet ergo Deus cor nostrum in testimonia sua, et non in emolumentum . Finis enim praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non utique charitate consulit; quia non illi, quem debet tanquam seipsum diligere, sed sibi consulit: vel potius nec sibi; quandoquidem hinc sibi facit duplex cor, quo impeditur ad videndum Deum; in qua solapraecipit, qui mundando cordi nostro instat, dicens: « Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et comestura exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur: thesaurizate autem vobis thesauros in c