comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelixillum. Sub romulo autem fasciculos feni
ꝓ uexillis milites habuerunt. huic et mamipuli
appellantur: manipulos enim dicimus fasces feni
quod manum impleant: cetera signa diuersis pre¬
lata imaginibus. scđm militarem consuetuduiẽ
existunt: ꝑ quas se exercitus ꝑmixtione p̃liorum ag¬
nescit. LLII. De buciN8

Expanded text:
velxillum. Sub Romulo autem fasciculos feni velxillum. Sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli appellantur; manipulos enim dicimus fasces feni quod manum inpleant. Cetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnoscitur. De bucin
Abbreviated transcription (Latin):
igna bellorum dicuntur. quod ex his exercitꝰ
et pugnandi et uictoriȩ receptu accipit
sinbolon. Nam aut ꝑ uocem tubȩ aut per
simbolum admonetur exercitus legionum. Princi¬
palia signa aquilȩ dracones. et pilȩ. Aquile idõ quod
eadem auis iouis in armis auspitio fuerit. nam dum
idem iouis aduersus titanas proficisceretur. aquilã
ei in auspitio apparuisse ferunt. quam ille pro in-¬
ditio uictoriȩ acceptã. tutele suȩ auspicatus eam
legioni signum dedit. quo factum ẽ. ut deinceps
militum signis conmtteretur. Cuiꝰ meminit
lucanus dicens. Signa pares aquilas: et pila minan-¬
tia pilis. Draconum signa ab apolline morte phi-¬
tonis serpentis inchoat᷑a sunt. Dehinc a grecis et
romanis in bello gestari ceperunt. Dilam in signo
constituisse fertur augustus. ꝓpter nationes sibi
in cuncto orbe subiecꝰtas: ut in illa fuguram orbis
ostenderet. Uexillum: et ipsũ signum bellicum
tractum nomen habens. a ueli dunuitione quasi

Expanded text:
igna bellorum dicuntur quod ex his exercitus et pugnandi et victoriae receptui accipit symbolon. Nam aut per vocem tubae, aut per symbolon admonetur exercitus. Legionum principalia signa: aquilae, dracones et pilae. Aquilae ideo, quod eadem avis Iovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt; quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus, eam legioni signum dedit; quo factum est ut deinceps militum signis committeretur. Cuius meminit Lucanus dicens 1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subiectas, ut maius figuram orbis ostenderet. Vexillum et ipsud signum bellicum, tractum nomen habens a veli diminutione, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
librarum: sũmũ centum uigurti constat. Cente¬
narium numeri nomen ẽ: eo quod centum librarũ
ponderis sit: quod pondus propt̃ ꝑfectionem cente¬
rii numeri instituerunt romani .XX.U. De m̃furiᷤ.

Expanded text:
librarum, summus centum viginti constat. Centelibrarum, summus centum viginti constat. Centenarium numeri nomen est eo quod centum librarum ponderis sit. Quod pondus propter perfectionem centenarii numeri instituerunt Romani. § 26 De mensuris.
Abbreviated transcription (Latin):
idest scripulis uiginti quatuor. quod ꝓinde legiti¬
mum pondus habetur. quia numerꝰ scripuloꝵ eius
horas diei noctisq metitur: uł quia libram efficit
duodecies computatuis. Libra duodecim unciis
ꝑficitur:: et uide habetur ꝑfecti ponderis genus :¬
quia tot constat untuis. quot mensibus aunus. Dicta
autem libra. quod sit libera: et cuncta intra se ponde¬
ra predicta concludat. Mna in ponderibus centum
draginis appenditur : et ẽ nomen grecum. quod sunt
silique. in. dcec tremisses. cc xxu. solidi.Lxxu. sta¬
teres xxu. Talentum sũmum ẽẽ pondus ꝑhibetur
in grecis. Nam nichil ẽ calcominus. niehil talento
maius. Quius uarium apud diuersas gentes pondꝰ
habetur. Apud romanos enim talentum ẽ septuagin¬
ta duarum librarũ. sicut plautꝰ ostendit qui ait.
duo talenta e̾ẽ centum quadraginta libras. Est
autem triplex idest. minus mediũ. summũ. Alinꝰ
quinquaginta libras. mediũ septuaginta duarum

Expanded text:
id est scripulis viginti quattuor. Quod proinde legitiid est scripulis viginti quattuor. Quod proinde legitimum pondus habetur, quia numerus scripulorum eius horas diei noctisque metitur, vel quia libram efficit duodecies conputatus. Libra duodecim unciis perficitur; et inde habetur perfecti ponderis genus quia tot constat unciis quot mensibus annus. Dicta autem libra quod sit libera, et cuncta intra se pondera praedicta concludat. Mina in ponderibus centum dragmis adpenditur; et est nomen Graecum quod sunt siliquae MDCCC, tremisses CCXXV, solidi LXXV, stateres XXV. Talentum summum esse pondus perhibetur in Graecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius. Cuius varium apud diversas gentes pondus habetur. Apud Romanos autem talentum esse septuaginta duarum librarum, sicut PlautusMost. 644 ostendit, qui ait duo talenta esse centum quadraginta libras. Est autem triplex; id est minor, medius, summus. Minor quinquaginta, medius septuaginta duarum
Abbreviated transcription (Latin):
reum solidum uocat: ouiꝰ terciam partem ideo dixe¬
runt tremissem. eo quod solidum faciat termissus.
Sextula bis assumpta. duellam facit. ter posita
staterem reddit. Stater autem medietas untiȩ ẽ
appendens aureostres.: unde et uocatus stater. qͦd
tribus solidis stet. Hȩc et semiuntia. quia semis ha¬
bet deuntia. hȩc et semissis. quia ponderis semis ẽ.
quasi semis assis. Quadrantem hebrei similit̾ qua¬
drantem uocant: et uocatur quadranfem. quod
untiȩ quartam partem appendeat. Sicel qui latino
sermone siclus corrupte appellatur. hebreum nom̃
est. habens apud eos untiȩ pondus. Apud latinos au-¬
tem et grecos. quarta pars untiȩ ẽ. et stateris me¬
dietas. dragnas appendens duas. Unde cum in
litteris diuinis legitur siclus. untia ẽ: cum uero in
gentilium quarta pars untiȩ. ẽ. Untia dicta. qͦd
uniuersitatem minoꝵ ponderum sua unitate uin¬
ciat. id est complectat᷑. Constat autẽ draginis octo.

Expanded text:
reum solidum vocant; cuius tertiam partem ideo dixereum solidum vocant; cuius tertiam partem ideo dixerunt tremissem, eo quod solidum faciat ter missus. Sextula bis adsummata duellam facit; ter posita staterem reddit. Stater autem medietas unciae est, adpendens aureos tres; unde et vocatus stater quod tribus solidis stet. Haec et semuncia, quia semis habet de uncia. Haec et semissis, quia ponderis semis est, quasi semis assis. Quadrantem Hebraei similiter codrantem vocant; et vocatur quadrans quod unciae quartam partem adpendeat. Sicel, qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, Hebraeum nomen est, habens apud eos unciae pondus. Apud Latinos autem et Graecos quarta pars unciae est et stateris medietas, dragmas adpendens duas. Unde cum in litteris divinis legatur siclus, uncia est; cum vero in gentilium, quarta pars unciae est. Uncia dicta quod universitatem minorum ponderum sua unitate vinciat, id est conplectat. Constat autem dragmis octo,
Abbreviated transcription (Latin):
bens ceratim duos. calcos quatuor. Fiebat enim olim
ex ere instar sagitȩ : unde et nomen agrecis accepit.
hocẽ sagitta. Scripulꝰ sex siliquarum pondere con-¬
stat: hic apud grecos gramina uocatur:. Seripulꝰ
autem dictus ꝑ diminutionẽ a lapillo breui qui scri¬
pus uocatur. Dragina octaua pars untiȩ ẽ: et de¬
narii pondus argenti tribus constans scripulis. idest
decem et octo siliquis. Denarium autem dicꝰtum:
quia ꝓ decem nummis imputatur. Solidum non-¬
cu patum. quia nichil illi deesse uidetur. Soli¬
dum enim ueteres in tegrum dicebant. et totũ.
ipse quoq nomisma uocatur: pro eo quod nomini¬
bus principum effigiisq signetur. Abinitio uͦ
unum nomisma unus argenteꝰ erat. Hoc enim
ab assiriis cepit. Dicunt autem uidei qtło abra¬
¶ ham
in t̾rã canaan primus hanc aduexerit. Soli duisn a¬
pud latinos alio nomine sextula dicitur: quod his
sexuncias compleatur. Hunc ut diximus uulgus au¬

Expanded text:
bens ceratin duos, calcos quattuor. Fiebat enim olim bens ceratin duos, calcos quattuor. Fiebat enim olim ex aere ad instar sagittae. Unde et nomen a Graecis accepit, hoc est sagitta. Scripulus sex siliquarum pondere constat. Hic apud Graecos gramma vocatur. Scripulus autem dictus per diminutionem a lapillo brevi qui scrupus vocatur. Dragma octava pars unciae est et denarii pondus argenti, tribus constans scripulis, id est decem et octo siliquis. Denarium autem dictum quia pro decem nummis inputatur. Solidum nuncupatum, quia nihil illi deesse videtur; solidum enim veteres integrum dicebant et totum. Ipse quoque nomisma vocatur pro eo quod nominibus principum effigiisque signetur. Ab initio vero unum nomisma unus argenteus erat; hoc enim ab Assyriis coepit: dicunt autem Iudaei quod Abraham in terram Chanaan primus hanc advexerit formam. Solidum apud Latinos alio nomine sextula dicitur, quod his sex uncia conpleatur. Hunc, ut diximus, vulgus au
Abbreviated transcription (Latin):
stilo librata equaliter stet. Campana. a regione ita-
liȩ nomen accepit : ubi primum eius usus reꝑtus ẽ.
hec duas lances non habet. sed uirgaest. signata libris
et unciis. et uago pondere mensurata. Ex amen est.
filum medium. quo trutinȩ statera regitur : et lan¬
ces equantur. Unde et in lanccis amentum dicitur.
Unicuiq autem ponderi certus est modus. nomi-¬
nibus propriis designatus. Caleus minima pars¬
ponderis. quarta pars oboli est: constans lentis ge¬
minis granis. Appellatur autem calcus: quod sit par¬
uulus sicuti et lapis calculus qui ad eo minimus ẽ: ut
sine molestia sui calcetur. Siliqua. uicesima quarta
pars solidi ẽ : ab arbore cuius semens ẽ uocabulum te-¬
nens. Ceratim oboli pars media ẽ: habens siliquam
unam semis. Hunc latinitas. semiobolum uocat.
Ceratim autem grece. latine sili qua cornuum int̃¬
pretatur. Obolus siliquis tribus appenditur. ha-¬

Expanded text:
stilo librata, equaliter stet. stilo librata, equaliter stet. liae nomen accepit, ubi primum eius usus repertus est. Haec duas lances a non habet, sed virga est signata libris et unciis et vago pondere mensurata. filum medium, quo trutinae statera regitur, et lances aequantur. Unde et in lanceis amentum dUnicuique autem ponderi certus est modus, nominibus propriis designatus. Calponderis, quarta pars oboli est, constans lentis geminis granis. Appellatur autem calcus quod sit parvulus; sicut et lapis calculus, qui adeo minimus est ut sine molestia sui calcetur. Siliqua vicesima quarta pars solidi est, ab arbore, cuius semen est, vocabulum tenens. Ceratin oboli pars media est, habens siliquam unam semis. Hunc Latinitas semiobolum vocat; ceratin autem Graece, Latine siliqua cornulum interpretatur. Obolus siliquis tribus adpenditur, ha
Abbreviated transcription (Latin):
onderum ac mensurarum iuuat cognoscere
modum. Namomnia corporalia sicit scͥptũ
est a summis usq ad ima in mensura et numero. et
pondere dispositasunt atq formata. Cunctis enim
corporeis rebus: pondus natura dedit suum quoq
regit omnia pondus. Primus moyses. qui om̃s antece¬
dit gentilium philosophos tempore. nouit numeros
et mensuras: et pondus diuersis scripturȩ suȩ nar-
onem in grecia constituit. et licet alii antiquiores
extiterint᷑. sed iste hac arte exꝑientior fuit. Pondꝰ
dictum eo quod in statera libratum pendeat. Hinc
et pensum. Abusiue autem pondis libra una est.
unde etiam dipondius dictum ẽ. quasi duo pondera.
quod nomen ad huc inusuretinetur. Trutina est. ge-¬
mina ponderum lances: equa li examine pendens: facta
ꝓpter talenta et centenaria appendenda : sicut
momentana ꝓ parua modicaq pecunia. Hȩc et
moneta uocata eadem et statera nomen ex nume
ro habens. quod duobus lancibus. et uno in medio

Expanded text:
onderum ac mensurarum juvat cognoscere modum: nam omnia corporalium sicut scriptum est a summis usque ad vina ima, in mensura et numero et pondere disposita sunt atque formata . Cunctis enim corporeis rebus pondus natura dedit. Suum quoque regit omnia pondus. Primus Moyses, qui omnes antecedit gentilium philosophos tempore, nobis et numeros et mensuras et pondus diversis scripturae suae locisonem in Graecia constituit, et licet alii antiquiores exstiterint, sed iste hac arte experientior fuit. Pondus dictum eo, quod in statera libratum pendeat: hinc et pensum. Abusive autem pondus libra una est. Unde etiam dipondium dictum est, quasi duo pondera: quod nomen adhuc in usu retinetur. Trutina est gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria appendenda, sicut momentana pro parva modicaque pecunia. Haec et moneta vocata, eadem ro habens, quod duobus lancibus et uno in medio
Abbreviated transcription (Latin):
uarro in nouem disciplinarum libris
tali similitudine definiuit. Dialectica et
rethorica.ẽ. quod in manu hominis pugnꝰ
hens: ista distendens. Dialectica si quidem
ad disserendas res acutior. Rethorica ad il¬
la que nititur docenda facundior. Illa ad
scolas ñ nunquã uenit. ista iugiter ꝓcedit
in forum. Illa requirit rarissimos studiosas.
hȩc frequenter et popłos. Solent autem philosopbi¬
antequam ad isagogen ueniant exponendum.
definitionem philosophiȩ ostendere. quo facilius
ea quȩ ad eam ꝑtinent demonstrentur. Al¬
De inuentione philo

Expanded text:
arro in nouem Disciplinarum libris tali similitudine definiuit: 'Dialectica et rethorica est quod in manu hominis pugnus hens, ista distendens. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior, rethorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnunquam uenit, ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos, haec frequenter et popantequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem Philosophiae ostendere, quo facilius ea, quae ad eam pertinent, demonstrentur. definitione Philo
Abbreviated transcription (Latin):
siderat quantitatem. Abstracta enĩ
quantitas ẽ quam intellectu a materia separan¬
tes. uł ab aliis accidentibus ut ẽ par impar.¬
uł ab aliis huiuscemodi in sola ratiotinatione
tractamus. Cuius species sunt quatuor. idẽ
mia. Arithinetica. ẽ. disciplina quantitatis.
numerabilis scđm se. Musica ẽ disciplina¬
que de numeris loquitur. qui inueniunt᷑
in sonis. Geometria ẽ disciplina magnitudi¬
nis et formarum. Astronomia ẽ disciplina
quȩ cursus cęlestium siderum atq figuras
contẽplatur. atq omnes habitudines stel-¬
larum. Quas disciplinas deinceps paulo la¬
tius indicamus. ut earum cause cõpetent̃
possint ostendi.
De arithmetica.

Expanded text:
siderat quantitatem. « Abstracta » enim « quantitas dicitur, quam intellectu a materia separantes, vel ab aliis accidentibus, ut est, par, impar, et hujusmodi, in sola ratiocinatione tractamus. Cujus species sunt quatuor, id est, mia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis squae de numeris loquitur, qui inveniuntur in sonis. Geometria est disciplina magnitudinis et formarum. Astronomia est disciplina quae cursus caelestium siderum atque figuras contemplatur omnes atque habitudines stellarum. Quas disciplinas deinceps paulo latius indicamus, ut earum causae conpetenter possint ostendi. arithmeticae
Abbreviated transcription (Latin):
tellȩ immobiles sunt. et cum celo fire
Uꝑpetuo motu feruntur: neq cadunt ꝑ
diem sed a solis splendore obscurantur. xl¬
De stel la rum cURSU

Expanded text:
tellae inmobiles sunt et cum caelo fixae perpetuo motu feruntur, neque cadunt per diem, sed solis splendore obscurantur. De stellarum cursu
Abbreviated transcription (Latin):
Us gentium ẽ. sed um occupatio. edificatio
munitio. bella captiuitates. seruitutes post¬
liminia. federa pacis. induciȩ legatorũ. non
uiolandorum religio. conubia uit̾ alienige¬
nas ꝓhibita. et inde ius gentium: quia eo
ure om̃s fere gentes utuntur.¬

Expanded text:
us gentium est sedium occupatio, edificatio, munitio, bella, captivitates, servitutes, postliminia, federa pacis, inducie, legatorum non violandorum religio, connubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes utuntur
Abbreviated transcription (Latin):
idera aut feruntur aut mouentur: ferun¬
tur que cȩlo fixa sunt. et cum celo uol¬
uuntur. Mouentur uero quędam sicut pla¬
netȩ. id.ẽ. erratice. quȩ cursus suos uagos cer¬
ta tamen diffinitione conficiunt. xl ii..
De uario cursu stella Rum.

Expanded text:
idera aut feruntur, aut moventur. Feruntur, quae caelo fixa sunt et cum caelo volvuntur. Moventur vero quaedam sicut planetae, id est erraticae, quae cursus suos vagos certa tamen definitione conficiunt. § 64 De vario cursu stellarum.
Abbreviated transcription (Latin):
quam puluis quem proicit uentus a facie terrȩ.
Limus uocatus quod lenis sit. Cenum ẽ uora
ignis est. Oleba quod sit globus ꝓulueris enĩ
collectione conpingitur. et in uno glomere adunat᷑.
Terra autem ligata gleba est: soluta puluiꝰ. La¬
uina eo quod ambulantibꝰ lapsũ inferant. dicta
ꝑ diriuationem a labe. Lutum uocatum quidã
ꝑ antifra sin putant. quod non sit mundum. Nã
omne lotum mundum ẽ. Uolutabra appellata
quod ibi apri uolutentur. Uligo sordes limi uel
aquȩ sunt. Sabulum. leuissimum terrȩ genus.
Argilla ab argis uocata. apud quos primum ex ea

Expanded text:
quam pulvis, quem proicit ventus a facie terrae.' Limus vocatus quod lenis sit. Caenum est vorignis est. Gleba, quod sit globus; pulveris enim collectione conpingitur et in uno glomere adunatur. Terra autem ligata gleba est, soluta pulvis. Labina, eo quod ambulantibus lapsum inferat, dicta per derivationem a labe. Lutum vocatum quidam per antiphrasin putant, quod non sit mundum; nam omne lotum mundum est. Volutabra appellata quod ibi apri volutentur. Uligo sordes limi vel aquae sunt. Sabulum levissimum terrae genus. Argilla ab Argis vocata, apud quos primum ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
fullonum familiare. tc̃ium licor est. usus eius ad
lanas suffundendas. quoniam candorem molliciẽq
prestat. Quartum ad licinia maxime confi-¬
cienda aptum. Sulphuris tantauis ẽ. ut morbos
comiciales deprehendat nitore suo impositus igni
ardescens in calice uini. prunaq subdita circum.¬
ferens. ex ardescentibus reꝑcusso. pallorem dirum
uelut defunctorum effundit.¬
.ii. De glebis et

Expanded text:
fullonum familiare. Tertium liquor est; usus eius ad fullonum familiare. Tertium liquor est; usus eius ad lanas suffiendas, quoniam candorem mollitiemque praestat. Quartum ad lychnia maxime conficienda aptum. Sulphuris tanta vis est ut morbos comitiales deprehendat nidore suo inpositus ignibus ardescens. In calice vini prunaque subdita circumferens exardescentis repercussu pallorem dirum velut defunctorum effundit. De glebis e
Abbreviated transcription (Latin):
insula dicta: quarum altera uestimnentoꝵ p̃tiosos
colores emollit. et confricatos sulphure quodam nito-¬
re exhilarat. altera geminis nitorem prestat. Cre¬
ta argentaria. et ipsa candida appellata: eo quod
nitorem argento reddat. Terra samia a samo in¬
sula dicta. glutinosa et candida. et linguȩ lenis
lanus in putealanis uł italiȩ colligitur collibus.
obponiturq ad sustinenda maria. Fluctusq frangen¬
dos. Nam mersus aquis ꝓtinus lapisfit: undisq
cotidie fortior effectus. in saxum mutatur. sicut
argilla igne in lapidem uertitur. Sulphur uocatũ
quia igne accenditur. Ur. enim ignis est. Nam
uis eius ab aquis feruentibus sentitur: neq aliqua
res facilius accenditur. Nascitur in insulis eoliis
inter siciliam et italiam quas ardere dicunt. Inue¬
nitur et in aliis locis effossum: huius genera quatu¬
or. unum quod foditur trans lucetq uiret et urit.
quo solo ex omnibus generibus medici utuntur. al-¬
terum quod appellant glebam usibus tantum

Expanded text:
insula dicta, quarum altera vestimentorum pretiosos colores emolliens, contristatos sulphure, quodam nitore exhilarat; altera gemmis nitorem praestat. Creta argentaria, et ipsa candida appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia a Samo insula dicta, glutinosa et lanus in Puteolanis Italiae colligitur collibus, opponiturque ad sustinenda maria, fluctusque frangendos. Nam mersus aquis protinus lapis fit, undisque quotidie fortior effectus in saxum mutatur, sicut argilla igne in lapidem vertitur. 9. Sulphur vocatum, quia igne accenditur: Ur enivis eius et in aquis ferventibus sentitur, neque alia res facilius accenditur. Nascitur in insulis Aeoliis inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in aliis locis effossum. Huius genera quattuor. Vivum, quod foditur, translucetque et viret, quem solum ex omnibus generibus medici utuntur. Alterum, quod appellant glebam, usibus tantum
Abbreviated transcription (Latin):
inquit iricii militaris. XIII. De Loricis
orica uocata eo quod loris careat. solis enim cir¬
culis ferreis contexta ẽ. Squama ẽ lorica ferrea ex
lãminis ferreis aut ęreis concatenata in modum
squame piscis. et ex ipso splendore squamarum et si¬
militudine noncupata. Deciliciis autem et poliuntꝰ¬
loricȩ et teguntur.
lorice et teguntur. IIII. De galeis¬

Expanded text:
inquit, hericii militaris. CAPUT XIII. De loricis. inquit, hericii militaris. CAPUT XIII. De loricis. 1. Lorica vocatur, eo quod loris careat, solis enim circulis ferreis contexta est. 2. Squama est lorica ferrea ex laminis ferreis, aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squamarum, et similitudine nuncupata est. De ciliciis autem et poliuntur, et teguntur loricae. CAPUT XIV. De galeis
Abbreviated transcription (Latin):
Lipeus est scutum maiꝰ dictus ab eo quod clip&
id est celet corpus periculisq subducat. ATo
Toy Raeti ⁊ IN oppositus enim sua defensione ab astis
et iaculis corpis munit. Clipeus autem peditum ẽ.
scutũ equitum. Scutum appellatũ eo quod a se excu¬
tiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur: clipeꝰ
ante fertur. Umboscuti pars media ẽ quasi umbilicꝰ.
Ancile uocatur seutum breue et rotundum. De qͦ
ab ancisione. quod sit ab omni parte ueluti ancisũ
omni parte recisum quaq notes oculis. angulus
omnis abest. Peltum scutum breuissimum in mo¬
dum lunȩ mediȩ. de quibis meminit lib̃ regum. Fe.
peltas ex auro ꝓbato. Scetra scutum loreum sine
ligno: quo utuntur afri et mauri. De quo poeta.
uus clipeus. Dicitur autẽ et testudo scutum. Nam
in modum testudinis fit clipeus ẽ et testudo scutoꝵ
conexio curuata in testudinis modum: namq in ar-¬
morum generibus milites etiam ab animalibus no.
mina sumunt : ut aries: et salustius in modum

Expanded text:
lipeus est scutus maior, dictus ab eo quod clipet, id est celet, corpus periculisque subducat, ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Oppositus enim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clipeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus. Ancile vocatur scutum breve et rotundum. De quoab ancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum omni parte recisum: quaque notes oculis, angulus omnis abest. Peltum scutum brevissimum in modum lunae mediae. De quibus meminit liber Regum3 Regpeltas ex auro probato.' Scetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri et Mauri. De quo poetaVinon clypeum. Dicitur autem et testudo scutum, nam in modum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum gmina sumunt, ut aries. Et Sallustius: In modum,
Abbreviated transcription (Latin):
cutum dicebant. Unde et auiuni quia pennȩ acutȩ:
et ecce nomen quod reseruauit antiquitatem. quia
ueteres pennas dicebant ñ pinnas. Hec et dolabra.
quod habeat duo labra. Nam securis simplex ẽ. Dextra¬
lis dexterȩ abilis. Ascia ab astulis dicta. quas aligno ex¬
umit. cuius diminutiuũ ẽ asciola. Est autem manu-¬
brio breui. et aduersa parte referens uł simplicem
malleum aut cauatum: ut bicorne rastrum. Scalprꝰ
dictus quod scalpturis et foramanibus sit aptus. qͣsi
scalforus: cuiꝰ diminutiuus scalpellus. Terebra uoca¬
ta a uerme ligni qui noncupatur terebra: quem greci
teredonam uocant. Hinc dicta terebra. quod ut uermis¬
terendo forat. quasi trefora uł quasi trans forans.Ta¬
ratrum quasi teratrum.S cofina dicta quod herendo
scofem facit. Canterium. gallia. guuia.

Expanded text:
cutum dicebant; unde et avium pinnae, quia acutae. cutum dicebant; unde et avium pinnae, quia acutae. Et ecce nomen quod reservavit antiquitatem; quia veteres pennas dicebant, non pinnas. Haec et dolabra, quod habeat duo labra; nam securis simplex est. Dextralis dexterae habilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno eximit; cuius diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi ex adversa parte referens vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. Scalprus dictus quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cuius diminutivum scalpellus. Terebra vocata a verme ligni, qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδόνα vocant. Hinc dicta terebra quod ut terendo forat, quasi terefora, vel quasi transforans. 15. Taratrum, quasi teratrum; scofina dicta, quod haerendo scophen faciat. Cantherium . .
Abbreviated transcription (Latin):
teriȩ diuidendȩ compendium quereret. spinam piscis
dacitate armauit. quam serrã artifices noncupant.
Dcuius artis iuentione. dedaluis magister eius inui-¬
diȩ liuore ꝑmotus. precipitem puerum ex arce de-¬
iecit. Dehinc exsulatus cretam abiit. ibiq aliquan.¬
du fuit ut fabulȩ ferunt. ex creta pennis uolauit.
et in ciliciam uenit. Cirrinus dictus. quod uergen¬
do efficiat circulum. Huiꝰ modus duplicata linea
sit. quȩ simplex ꝑlatitudinem extensa fuerat.
Punctus autem in medio circini centrũ agrecis di-¬
citur. in cuiꝰ medium cunc̾ta conuergunt. Securiᷤᷤ
uocaitur: eo quod ea arbores succidantur. qͣsi succurrᷤ.
Item securis quasi semicuris: ex una enim parte acu¬
ta ẽ. ex altera fossoria. Hec apud ueteres penna uoca-¬
batur: utramq autem habens aciem bipennis. Sam
bipennis dicitur quod ex utraq parte habeat acutam
aciem quasi duas pemias. Pennum autem antiqui a¬

Expanded text:
teriae dividendae conpendium quaereret, spinam piscis teriae dividendae conpendium quaereret, spinam piscis dacitate armavit, quam serram artifices nuncupant. Pro cuius artis inventione Daedalus magister eius invidiae livore permotus praecipitem puerum ex arce deiecit, dehinc exulatum Cretam abiit ibique aliquamdiu fuit, ut fabulae ferunt. Ex Creta pinnis volavit et in Ciliciam venit. Circinus dictus quod vergendo efficiat circulum. Huius modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini centrum a Graecis dicitur; in cuius medium cuncta convergunt. Securis vocatur eo quod ea arbores succidantur, quasi succuris. Item securis quasi semicuris; ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec apud veteres penna vocabatur; utrimque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pinnas. Pennum autem antiqui a
Abbreviated transcription (Latin):
ueliit scutum breue. quod in medio tecto est: in qua
trabes coeunt. Cuple uocatȩ. quod copulent in se lu-¬
ctantes. Luctantes. quod erecti inuicem se teneant.
more luc̾tantiũ. Agrantes. Asseres ab asse dicti. quia
soli ponuntur: neq conuincti. Scindulȩ eo quod scin¬
dantur idest diuidantur. Epigri et claui sunt quibꝰ
lignum ligno adheret. Claui autem dicti quasi calibi.
quia ex calibe fiunt id est ferro. Calips enim ferrũ
est. Tabulȩ a ueteribus tagulȩ uocabantur: a tegendo
scilicet. unde et tegule. Commissura dicitur: tabula¬
rum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quȩ
ceꝑit. Nam secare sectari et sequi ẽ. serrȩ autem nom̃
de sono factum ẽ. id est abstridore. Serrȩ circiniq usũ
ꝑdicem quidam ad olescens inuenit. quem puerum
dedalus frater matris suęstudiis ꝑdocendum accepe¬
rat: cuiꝰ pueri tantum ingenium fertur. ut dumma¬¬

Expanded text:
veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est ab stridore. Serrae circinique usum Perdice quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae studiis perdocendum acceperat. Cuius pueri tantum ingenium fertur ut, dum ma
Abbreviated transcription (Latin):
iG Nariꝰ generaliter. ligni opifex appellatur. Car¬
pentariꝰ specia le nomen ẽ. Carpentum enim solum
facit: sicut nauiculariꝰ. qui tantum nauium est
fabricator et artifex. Sarcitector dictus. quod ex mul¬
tis hinc et inde coniunctis tabulis. unum tecti sarci¬
at corpus. Idem et tignarius. quia tectoria lignis in¬
ducit. Lignum uocatum greca et himologia. quia
incensum ui lum̃ conuertitur. et in flaminan. Un
de licinium dicitur: quod lumen det. Materia inde
dicitur omne lignum. quod ex ea aliquid efficiatur.
uel si ad ianuam referas uł ad statuã. materia erit.
Ad aliquid enim semꝑ materia accipienda ẽ: sicut
elementa materiã rerum eẽ dicimus. quia inde ea
quȩ sunt facta uidemus. Et materia quasi mater
dicta. Trabes uocatȩ quod in transuerso posite utros¬
q parietes contineant. Aliud autem sunt tigna. ali-¬
ud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt: tra¬
bes autem sunt cum sint dolatȩ. Lolus proprie est

Expanded text:
ignarius generaliter ligni opifex appellatur. 2. Carpentarius speciale nomen est. Carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. 3. Sarcitector dictus, quod ex multis hinc inde conjunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. 4. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. 3. Lignum vocatur Graeca etymologia, quia incensum in lumen convertitur, et in flammam. Unde et lychnium dicitur, quod lumen det. 4. Materia inde dicitur omne lignum, quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad januam referas, vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim semper materia accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus, quia inde ea quae sunt facta videmus, et materia, quasi mater, dicta. 5. Trabes vocatae, quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim 443 juncta trabem faciunt. Trabes autem sunt, cum sunt dolatae. 6. Tholus proprie est
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio dicta ẽ. quasi oris ratio. Nam ora¬
re est loqui et dicere. Est autẽ oratio
contextus uerborum cum sensu. Contextus
autem sine sensu ñ ẽ oratio: quia ñ ẽ oris ratio.
Oratio autẽ plena ẽ sensu. uoce et littera. Bi¬
uisiones autem graminaticȩ artis a quibus dã
tͥginta di numerantur: idest partes orationis
octo. uox articulata. littera. syllaba. pedes. ac¬
centus. positurȩ. notȩ. ortographia. anologia.
ethimologia. glosȩ. differentiȩ. barbarismi.
soloecisii. uitia. meta plasmi. sc̃ema. tropi.
ꝓsa. metra. fabulȩ. historiȩ.
De partibus o RA ⁊ i ori18

Expanded text:
ratio dicta quasi oris ratio. Nam orare est loqui et dicere. Est autem oratio contextus verborum cum sensu. Contextus autem sine sensu non est oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena est sensu, voce et littera. Divisiones autem grammaticae artis a quibusdam triginta dinumerantur, id est, partes orationis octo: vox articulata, littera, syllaba, pedes, accentus, positurae, notae, orthographia, analogia, etymologia, glossae, differentiae, barbarismi, soloecismi, vitia, metaplasmi, schemata, tropi, prosa, metra, fabulae, historiae. De partibus orationi
Abbreviated transcription (Latin):
ctenus uidemus in lapidibus. quos in remotis
montibus concis. et ostreis concretos: sepe etiam
cauatos aquis uidere solemus. Secundum dilu¬
uium fuit in achaia ia cobpatriarchȩ. et ogigi.
temporibus. qui eleusinȩ conditor et rex fuit.
nomenq loco et tempori dedit. Tertium diluiiũ
in thessalia. moysi uł amfic̾tione temporibus fu-¬
it. qui tertius post cieropem regnauit: cuius tẽ¬
poribus in luuies aquarum maiorem partem po¬
pulorum tessaliȩ adsumpsit. paucis ꝑ refugia
montium liberatis. maxime in monte parnaso:
in cuius circuitu deucalion tunc regno potiebat᷑.
qui ad se ratibus confugientes susceptos. ꝑ gemi.¬
na parnasi iuga fouit et aluit. a quoꝓpterea
genus hominum grecorum fabulȩ ex lapidibus
reparatum ferunt. ab eo ꝓpt̃ hominum insitã cor¬
dis duriciam sed et flumina cum insolitis aucta
imbribus. ultra consuetudinem uł diuturuitatẽ
uł magnitudinem redundant. in ultaq ꝓster¬

Expanded text:
ctenus videmus in lapidibus quos in remotis ctenus videmus in lapidibus quos in remotis montibus conchis et ostreis concretos, saepe etiam cavatos aquis visere solemus. Secundum diluvium fuit in Achaia Iacob patriarchae et Ogygi temporibus, qui Eleusinae conditor et rex fuit, nomenque loco et tempori dedit. Tertium diluvium in Thessalia Moysi vel Amphictyonis temporibus fuit, qui tertius post Cecropem regnavit. Cuius temporibus aquarum inluvies maiorem partem populorum Thessaliae absumpsit paucis per refugia montium liberatis, maxime in monte Parnaso; in cuius circuitu Deucalion tunc regno potiebatur, qui tunc ad se ratibus confugientes susceptos per gemina Parnasi iuga fovit et aluit. A quo propterea genus hominum Graecorum fabulae ex lapidibus reparatum ferunt ab eo propter hominum insitam cordis duritiam. Sed et flumina cum insolitis aucta imbribus ultra consuetudinem, vel diuturnitatem vel magnitudinem, redundant multaque proster
Abbreviated transcription (Latin):
quod in eo plurimum inuenitur. Dorius agre¬
ois quasi doricus. Iagum fluuiũ carthago spa¬
niȩ noncupauit. ex quo ortus procedit. Eluuiꝰ
arenis auriferis copiosus et ob hoc oeteris fluuiis
ispaniarum pręlatus. Betis fluuiꝰ qui et beticȩ
ꝓuinciȩ nomen dedit. De quo martialis. Betis
oliuifera crinem redim ite corona aurea. qui ni¬
tidis uellera tinguis aquis. eo quod ibi lanȩ pul¬
chro colore tinguntur. Betis autem dictus eo qͦd
humilisolo decurrat. Betin enim greci humile
uł mersum uocant. Quȩdam autem flumina
in diluuio soluta mole terrarum prȩclusa sunt.
quȩdam uero quȩ non erant. abyssi tunc ruptis me¬
atibus eruperunt.
xXII. De diluuiis
iluuium dictum quod aquarum clade om̃ia
quȩ inundauerit deleat. Primum diluuiũ
extitit sub noe quando hominum sceleribꝰ omĩps
offensus. toto orbe contecto. deletis cunctis. unum
spacium cęli fuit ac pelagi. Cuius indicium ha¬

Expanded text:
qui in eo plurimus invenitur. Durius a Graequi in eo plurimus invenitur. Durius a Graecis, quasi Doricus. Tagum fluvium Cartago Hispaniae nuncupavit, ex qua ortus procedit; fluvius harenis auriferis copiosus, et ob hoc ceteris fluviis Hispaniarum praelatus. Baetus fluvius, qui et Baeticae provinciae nomen dedit. De quo Martialis12, 98, 1: Baetis olivifera crinem redimite corona, aurea qui nitidis vellera tingis aquis; eo quod ibi lanae pulchro colore tinguntur. Baetis autem dictus eo quod humili solo decurrat: †bitin† enim Graeci humile vel mersum vocant. Quaedam autem flumina in diluvio soluta mole terrarum praeclusa sunt, quaedam vero, quae non erant, abyssi tunc ruptis meatibus eruperunt. § 22 De diluviis. Diluvium dictum quod aquarum clade omnia quae inundaverit deleat. Primum diluvium extitit sub Noe, quando hominum sceleribus offensus Omnipotens, toto orbe contecto, deletis cunctis, unum spatium caeli fuit ac pelagi. Cuius indicium ha
Abbreviated transcription (Latin):
augetur. Iste est qui in europa plus omnibus ha-¬
bet famam. idem et hister quia dum ꝑ innumeras
uadit gentes.mutat et nomen: et maiores sibi am¬
biendo colligit uires. Oritur ab germanicis iugis.
et occidentalibus partibus barbarorum. ꝑgens
contra orientem sexaginta in se fluuios recipit.
septem hostiis in pontum influit. Rodanus
galliȩ fluuius ab oppido rodo cognominatꝰ ẽ.
quod coloni rodiorũ uiocauerunt. qui rapido con¬
citus cursu tirreni equoris freta scindens. ñ modi¬
cum sepe nauigantium facit ꝑiculum: dũ inter
se maris fluctus et amnis fluenta decertant.
Renus a rodani societate fertur uocatus. qm̃ cũ
eodem ex eadem ꝓuincia exoritur. Est autem ger-¬
manie fluuius inter tres europe maximos flu-¬
uios computatus. qui a iugo alpium usq in ocea¬
ni ꝓfunda cursus suos dirigit. Iberus amnis qͥ¬
et quondam totiꝰ ispaniȩ nomen dedit. Mineus
fluuiꝰ gallatiȩ. nomen a colore pignenti sumpsit:

Expanded text:
augetur. Iste est qui in Europa plus omnibus haaugetur. Iste est qui in Europa plus omnibus habet famam. Idem et Ister, quia dum per innumeras vadit gentes, mutat et nomen et maiores sibi ambiendo colligit vires. Oritur a Germanicis iugis et occidentalibus partibus barbarorum, pergens contra orientem: sexaginta in se fluvios recipit: septem ostiis in Pontum influit. Rhodanus Galliae fluvius ab oppido Rhodo cognominatus, quem coloni Rhodiorum locaverunt; qui rapido concitus cursu, Tyrrheni aequoris freta scindens, non modicum saepe navigantium facit periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decertant. Rhenus a Rhodani societate fertur vocatus, quoniam cum eodem ex una provincia oritur. Est autem Germaniae fluvius inter tres Europae maximos fluvios conputatus, qui a iugo Alpium usque in Oceani profunda cursus suos dirigit. Iberus amnis, qui quondam totius Hispaniae nomen dedit. Mineus fluvius Galliciae nomen a colore pigmenti sumpsit,
Abbreviated transcription (Latin):
argiue genti primus dedit. ibi et erimantus ab
erimanto monte dimissus. Padus italiȩ fluuius
a iugis alpium fusus. ex tribus fontibus oritur. ex
quibus uni uocabulum est padus. qui diffusus
in modum stagni amnem sinu digerit: a quo et
padus est noncupatus. Hic agrecis eridanus cog-¬
nominatus ẽ ab eridano solis filio quem fetontẽ
dicunt. qui fulmine ꝑcussus: in eodem fluuio de¬
iectus est et extinctus. Augetur autem ex ortu
canis liquescentibus niuibus: et cum accessione
triginta fluminum circa rauennam in adriati¬
cum mare defertur.Tiberis italiȩ fluuius. ati-¬
berino rege albanoꝵ dicitur appellatus. qui in
huno fluuium cecidit. et de exitu suo nomende-¬
dit. nam antea albula antiquum nomen a co¬
lore habuit: quod niuibus albus sit. Ipse ẽ autẽ
tibris qui et tiberis. sed tiberis in cotidiano sermone:
tibris in uersu dicitur. Danubius germaniȩ flu¬
uius uocari fertur aniuium copia: quibus magis

Expanded text:
Argivae gentis primus dedit. Ibi et Erymanthus ab Argivae gentis primus dedit. Ibi et Erymanthus ab Erymantho monte demissus. Padus Italiae fluvius a iugis Alpium fusus ex tribus fontibus oritur; ex quibus uni vocabulum est Padus, qui diffusus in modum stagni amnem sinu digerit; a quo et Padus est nuncupatus. Hic a Graecis Eridanus cognominatus, ab Eridano Solis filio, quem Phaethontem dicunt; qui fulmine percussus in eodem fluvio deiectus est et extinctus. Augetur autem exortu Canis liquescentibus nivibus, et cum accessione triginta fluminum circa Ravennam in Adriaticum mare defertur. Tiberis Italiae fluvius a Tiberino rege Albanorum dicitur appellatus, qui in hunc fluvium cecidit, et de exitu suo nomen dedit. Nam antea Albula antiquum nomen a colore habuit, quod nivibus albus sit. Ipse est autem Tibris, qui et Tiberis; sed Tiberis in quotidianoo sermone, Tibris in versu dicitur. Danubius Germaniae fluvius vocari fertur a nivium copia quibus magis
Abbreviated transcription (Latin):
Inde et amni huic datum est nomen qui autũ¬
no ⁊ ȩstate quando niues soluuntur tumescit: re¬
liquis anni temporibus tenuis est et quietus.
Illas fluuius asiȩ. Pactolus fluuius asiȩ: arenas
aureas trahens: de quo uirgilius. Pactolusque in ri¬
gat auro. quem pro aurato fluore alii crisortiũ
uocant. Ermus fluuius asiȩ qui smirneos secat
campos: et ipse fluctibus aureis et arenis plenus.
a quo et smnirna uocata est. Aleander amnis asiȩ
flexuosus qui recurrentibus ripis inter asiam et io¬
nium. precipitatur in sinum. qui miletũ diuidit
et priemam. Meander autem uocatus quod sit
flexuosus et non quam currat rectus. de quo oui
fuit rex scitarum primus a quo taneus fertur
fluuiꝰ noncupatus. qui ex rifeis siluis ueniens.
dirimit europam ab asia. inter duas mundi
partes medius currens atq in pontum fluens.
Inachus achaiȩ amnis argolicos in rigans cãpos.
quem rex inacus a se nominauit. qui exordium

Expanded text:
Unde et amni huic nomen datum, quia tumUnde et amni huic nomen datum, quia tumet aestate, quando nives solvuntur; reliquis anni temporibus tenuis est, et quietus. 21. Hylas fluvius Asiae. Pactolus fluvius Asiae, arenas aureas trahens. De quo Virgilius: Pactolusque irrigat auro: quem pro aurato fluore alii Chrysorhoam vocant. 22. Hermus fluvius Asiae, qui Smyrneos secat campos, et ipse fluctibus aureis et arenis plenus, a quo Smyrna vocata est. 23. Maeander amnis Asiae flexuosus, qui, recurrentibus ripis 138 inter Cariam et Ioniam, praecipitatur in sinum qui Miletum dividit et Prienen. Maeander autem vocatus, quod sit flexuosus et nunquam currat rectus. De quo Ovidfuit rex Scytharum primus, a quo Tanais fertur fluvius nuncupatus, qui ex Riphaeis silvis veniens, dirimit Europam ab Asia, inter duas mundi partes medius currens, atque in Pontum fluens. 25. Inachus Achaiquem rex Inachus a se nominavit, qui exordium
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde caspium fertur in mare. Fluuius syriȩ
qui uocatur orientis iuxta antiochiȩ muros decur¬
rens qui a solis ortu oriens. non longe ab urbe ĩmare
conditur: quen de originis suȩ tractu orientem ue¬
teres latini appellauere. Cuius fluentis exipso
impetu frigidioribus. et tephiris assidue ibi spiran¬
tibus. tota ciuitas momentis prope om̃ibus refrige¬
ratur. Lordanis uideȩ fluuius a duobus fontibus
nominatus. quorum alter uocatur. ior. alt̃. dari.
His igitur procul a se distantibus in unum
alueum foederatis. Iordanis deinceps appellat᷑.
Nascitur autem sublibano monte et diuidit iu¬
deam et arabiam qui ꝑmultos cireuitus iuxta hie¬
rico in mare mortuum influit. Cusis. cauca seis
montibus fusus. cum pluribus aliis in eusinum se¬
se precipitat mare: unde et noncupatur. Cignus
aminis cilicie ex tauro monte progrediens miram
aquarum habens suauitatem: et quia quic qͥd
candidum est cignum gentili lingua syri dicuñ.

Expanded text:
ac deinde Caspium fertur in mare. Fluvius Syriae ac deinde Caspium fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocatur Orontes iuxta Antiochiae muros decurrens, qui a solis ortu oriens non longe ab urbe mari conditur, quem de originis suae tractu Orontem veteres Latine appellavere. Cuius fluentis ex ipso impetu frigidioribus, et zephyris assidue ibi spirantibus tota civitas momentis prope omnibus refrigeratur. Iordanis Iudaeae fluvius, a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. Eusis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Eusinum se praecipitat mare; unde et nuncupatur. Cydnus amnis Ciliciae e Tauro monte progrediens, miram aquarum habens suavitatem, et quia quidquid candidum est, 'cydnum' gentili lingua Syri dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
orientis. qui rubro mari accipitur. Staspes fuit
medorum rex antiquissimus. ex quo amnis orien¬
tis nomen accepit. qui nunc idaspis dicitur. De
quo lucanus. qui dum sit fluuius ꝑsarum: dicitur
tamen contra orientem decurrere. Iyrarun flu¬
bibat. currit enim ꝑ parthiam et assyriam. Bac¬
Bactrus fluuiꝰ orientis a rege bactro uocatus fercur.
a quo et bactriani et urbs eorum. Coa spi ꝑsarum
fluuius eorum lingua uocatus. quod miram aquȩ
dulcedinem habeat. ad eo ut ꝑsici reges quamdiu
inter ripas ꝑsidis fluit. sibi ex eo pocula uendica-¬
runt: ex hoc amne quidam cignum ciliciȩ fluui-¬
um diriuari existimant. Fraxis amnis armeniȩ
qui ab uno monte cum eufrate diuersa specie orit᷑.
dictus quod rapacitate cuncta prosternat: unde et
cum alexander eum transgredi uellet ponte fabrica.¬
to. tantaui inundauit ut pontem dirueret. Hic
breuibus interuallis ab eufratis ortu caput tollit.

Expanded text:
orientis, qui Rubro mari accipitur. Hystaspes fuit orientis, qui Rubro mari accipitur. Hystaspes fuit Medorum rex antiquissimus, ex quo amnis orientis nomen accepit, qui nunc Hydaspes dicitur. De quo Lucanus . . . Qui dum sit fluvius Persarum, dicitur tamen contra orientem decurrere. Araris flubibet. Currit enim per Parthiam et Assyriam. Bactrus fluvius orientis a rege Bactro vocatus fertur; a quo et Bactriani et urbs eorum. Choaspis Persarum fluvius, vocatus eorum lingua quod miram aquae dulcedinem habeat, adeo ut Persici reges quamdiu inter ripas Persidis fluit, sibi ex eo pocula vindicarunt. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae fluvium derivari existimant. Araxis amnis Armeniae, qui ab uno monte cum Euphrate diversis specubus oritur, dictus quod rapacitate cuncta prosternit. Unde et cum Alexander eum transgredi vellet, ponte fabricato, tanta vi inundavit ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Euphratis ortu caput tollit,
Abbreviated transcription (Latin):
Eanges autem uocatus a rege gangaro indie. Fer-¬
tur autem. nili modo exaltari: et suꝑ orientis terras
erumpere. Tigris fluuius mesopotamie de para¬
diso exoriens. et ꝑgens contra assirios: et post multos
cucuitus in mare mortuum influens. Uocatꝰ autẽ
hoc nomine propter uelocitatem: instar bestiȩ ni-
mia ꝑnicitate currentis. Cu frates fluius meso¬
potamiȩ. de paradiso exoriens. copiosissimus geminis
qui ꝑ mediam babiloniam influit. Hic afrugibꝰ
uł ab ub̃tate nomen accepit. Nam ebraice eufrata
fertilitas interpretatur. Mesopotamiam et enim
in quibusdam locis ita inrigat: sicut nilus alexan¬
driam. Salustius autem auctor certissimus asse
rit. tigrim et eufraten uno fonte manare in arme¬
nia. qui ꝑ diuersa euntes longius diuiduntur.
spatio medio relicto multorum milium quȩ tam̃
terra quia ab ipsis ambitur mesopotania dicitur.
disi fluminibus intelligendum. Indus fluuius

Expanded text:
Ganges autem vocatus a rege Gangaro Indiae. FerGanges autem vocatus a rege Gangaro Indiae. Fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. Vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigris nimia pernicitate currentis. Euphrates fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens, copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit. Hic a frugibus, vel ab ubertate nomen accepit, nam Hebraice Ephrata fertilitas interpretatur: Mesopotamiam enim in quibusdam locis ita inrigat, sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem, auctor certissimus, asseritHist. 4, 77 Tigrim et Euphraten uno fonte manare in Armenia, qui per diversa euntes longius dividuntur spatio medio relicto multorum milium; quae tamen terra, quae ab ipsis ambitur, Mesopotamia dicitur. disi fluminibus intellegendum. Indus fluvius
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam autem fluuiorũ propriis ex causis nomi.¬
na acceperunt: ex quibus non nulli notandi sun.
qui in historiis celebres memorantur. Qeon flu¬
uius de paradiso exiens. atq uniuersam et hiopiã
cingens uocatus hoc nomine. quod incremento suȩ
exundationis terram egipti in riget. Ge enim gre-¬
ce. latine terram significat. Hic apud egiptios
nilus uocatur: propter limum quem trabit qui ef¬
ficit fecunditatem. Unde et nilus dictus est qua-¬
sinia. NIAN UNION. namantea nilus latine.
nilemelo dicebatur. Apparet autem in nilide lacu
de quo in meridiem uersus excipitur. egipta ubi
a quilonis flatibus reꝑcussus. aquis retro luctan¬
tibus intumescit: et inundationem egipti facit.
Ganges fluuius quem phison scã seriptura cogno¬
minat: exiens de paradiso ad in diȩ regiones ꝑgit.
Dictus autem phison id est caterua quia decem flumi¬
nibus magnis sibi adiunctis impletur. et efficitur unꝰ.

Expanded text:
Quidam autem fluviorum propriis ex causis nomiQuidam autem fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt, ex quibus nonnulli notandi sunt qui in historiis celebres memorantur. Geon fluvius de Paradiso exiens atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine quod incremento suae exundationis terram Aegypti inriget; γῆ enim Graece, Latine terram signNilus vocatur propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem. Unde et Nilus dictus est, quasi neaniai naaion. Nam antea Nilus Latine ne Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi aquilonis flatibus repercussus aquis retro luctantibus intumescit et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso, pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est, caternibus magnis sibi adiunctis inpletur et efficitur unus: