comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nesciemꝰ. qui porro inter se amiciores solent eẽ uł de¬
bent. quã qui una etiã continent᷑ domo: Et tam̃ quis
inde securus est cũ canta sepe mala ex coꝵ occultis insi.¬
dus extiterint. canto amariora qͣnco pax dulcior fiuic.
quȩ uera pucata est cũ astutissune fingcretur : Propt̃
qđ: omniũ pectora sic attingit ut cogat ingemitũ
qđ ait tullius nullȩ sunt occultiores insidiȩ. quã hȩ
quȩ latent insimulatione officii: aut in aliquo nec essi¬
tudinis nomine. Nã cũ qui palam ẽ aduersarius:
facile cauendo uitare possis. Hoc uero occultũ intestinũ.
ac domesticũ malũ non solũ exxistit: uerũetiã oppͥmit
ante quã ꝓspicere atq explorare potueris ꝑ pter qđ:
etiam duuna uox illa & inimici hominis domestici
cuis. cũ magno dolore cordis auditur: quia & siqͥsq
tam fortis sit uitȩ ut equo animo animo ꝑferat. uel tã

Expanded text:
nesciremus. Qui porro inter se amiciores solent esse uel denesciremus. Qui porro inter se amiciores solent esse uel debent, quam qui una etiam continentur domo? Et tamen quis inde securus est, cum tanta saepe mala ex eorum occultis insidiis exstiterint, tanto amariora, quanto pax dulcior fuit, quae uera putata est, cum astutissime fingeretur? Propter quod omnium pectora sic adtingit, ut cogat in gemitum, quod ait Tullius: \'Nullae sunt occultiores insidiae quam hae, quae latent in simulatione officii aut in aliquo necessitudinis nomine. Nam eum, qui palam est aduersarius, facile cauendo uitare possis; hoc uero occultum intestinum ac domesticum malum non solum exsistit, uerum etiam obprimit, antequam prospicere adque explorare potueris.\' Propter quod etiam diuina uox illa: Et inimici hominis domestici eius cum magno dolore cordis auditur, quia, etsi quisque tam fortis sit, ut aequo animo perferat, uel tam
Abbreviated transcription (Latin):
operis ecciã undeuiccsinũ librũ uer samꝰ inimanibus.
ud inchoart᷑ exortu uł ꝓgrederet̃ excursu. uł app̃.¬
henderet debitos fincs si non ec̃t socialis uita sc̃õꝵ: Scd
inhuius mortalitatis erũ na. quot & qͣntis habundec
malis humana socictas qͥs enumerare ualcat. qͥs estimare
sufficiat: Audiant cõmieos suos hominẽ cũ sensu atq
consensu omniũ hominũ dicere Duxi uxort̃: quã ibi
miseriã uidi. Nati filii: alia cura. Quid itidẽ illa quȩ
in amore uitia cõmemorat idem terentius. in iuriȩ. sus.¬
pitiones. inimicitiȩ. bellũ. pax rursũ. non ne res huma.¬
nas ubiq impleuerunt: Nonne hȩc & in amicoꝵ ho-¬
nestis amorib plerũq contingunt: Nonne his usque¬
quaq plenȩ sunt res humanȩ. ubi iniurias. suspitiones.
inimicitias. bellũ. mala certa sentimꝰ pacẽ uero incertũ
bonu. qm̃ corda coꝵ cũ quib cã cenere uolumꝰ ignoramꝰ:
Et si hodie nosse possemꝰ: qualia cras futura essent utiq

Expanded text:
iam undeuicensimum librum uersamus in manibus, uel inchoaretur exortu uel progrederetur excursu uel adprehenderet debitos fines, si non esset socialis uita sanctorum? Sed in huius mortalitatis aerumna quot et quantis abundet malis humana societas, quis enumerare ualeat? quis aestimare sufficiat? Audiant aput comicos suos hominem cum sensu adque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem; quam ibi miseriam uidi! Nati filii. Alia cura. Quid itidem illa, quae in amore uitia commemorat idem Terentius, <iniuriae suspiciones, inimicitiae bellum, pax rursum\': nonne res humanas ubique inpleuerunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque contingunt? nonne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi iniurias suspiciones, inimicitias bellum mala certa sentimus; pacem uero incertum bonum, quoniam corda eomm, cum quibus eam tenere uolumus, ignoramus, et si hodie nosse possemus qualia cras futura essent utique
Abbreviated transcription (Latin):
tutes ut hoc ꝓfiteant᷑. sed ut uita humana quȩ cot et
tantis huius scłi malis cẽ eogitur misera: spe fucuri
scłi sit beata. sicut & salua. Quomodo ciũ beata ẽ quȩ non¬
dum salua est: Vnde & apłs paulus ñde hominib impru.¬
dentib. impatientib incẽpcrantib & iniqͥs: sed de his qͥ

Expanded text:
tutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salua. Quo modo enim beata est, quae nondum salua est? Unde et apostolus Paulus non de hominibus inprudentibus inpatientibus, intemperantibus et iniquis, sed de hi
Abbreviated transcription (Latin):
esse: quȩ hoc cũ ꝑpetrare cõpellunt: Uita igitur quȩ
istoꝵ tã magnoꝵ tamq grauiũ maloꝵ aut p̃mit᷑ one.¬
ribus. aut subiacet casib nullomodo beata diceretur.
si homines qui hoc dicunt sicut uicti malis ingrauescen¬
tib cũ sibi ingerunt mortẽ cedunt infelicitati: ita uicci
certis rationib cũ querunt beatã uitã dignarent᷑ crede.¬
re ueritati: & non sibi putarent inista mortalitate fine.
sumimiboni cẽ gaudendũ. ubi uirtutes ipsȩ quib hic certe
nichil melius atq utilius in homine resperit᷑. qͣnto ma¬
iora sunt adiutoria contrauĩ periculoꝵ. laboꝵ. doloꝵ.
tanto fideliora testimonia miscriarũ. Si enĩ uerȩ uirtutes
sunt quȩ nisi ineis quib uera in est pietas cẽ non possuđ.
nonse ꝓficent᷑ hoc posse ut nullas miserias patiantur
homines inquib sunt: Ncq enĩ mendaces sunt uerȩ uir¬

Expanded text:
esse. quae hoc eum perpetrare conpellunt. Vita igitur, quae esse. quae hoc eum perpetrare conpellunt. Vita igitur, quae istorum tam magnorum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uir
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. & ꝓpterea mortẽ naturalit̃ fugiat. ita sibi amicus.
ut cẽ se animal. & in hac coniunctione corporis atq ani.¬
mȩ uiuere uelit uchement̃ atq appetat. Magna uis ẽ.
ineis malis. quib iste naturȩ uincitur sensus: quo mors
omĩ modo omib iuirib conatibusq uitatur. & ita uincit᷑
ut quȩ uitabatur optetur. appetat᷑. & si non potuerit
aliunde contingere: ab homine ipso sibunet inferatur.
Magna iuis est incis malis: quȩ fortitudine faciunt homi¬
cidam. sitam̃ ad huc dicenda est fortitudo. quȩ ita his
malis uincitur. ut hominẽ quẽ sicut uirtus regendum
tuendũq suscepit. ñ modo ñ possit ꝑpacientiã custodire.
sed ipsa insuꝑ cogat᷑ occidere. Debet quidẽ etiã mortẽ
sapiens ferre patienter: sed quȩ accidit aliunde. Scdin
istos autẽ: si eam sibi ipse inferre cõpellitur. ꝓfectofa.¬
tendum. c̃. eis non solũ mala sed intolerabilia etiã mala

Expanded text:
sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, ut esse se animal et in hac coniunctione corporis adque animae uiuere uelit uehementer adque adpetat. Magna uis est in eis malis, quibus iste naturae uincitur sensus, quo mors omni modo omnibus uiribus conatibusque uitatur, et ita uincitur, ut, quae uitabatur optetur adpetatur et, si non potuerit aliunde contingere, ab homine ipso sibimet inferatur. Magna uis est in eis malis, quae fortitudinem faciunt homicidam; si tamen adhuc dicenda est fortitudo, quae ita his malis uincitur, ut hominem, quem sicut uirtus regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam custodire, sed ipsa insuper cogatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre patienter, sed quae accidit aliunde. Secundum istos autem si eam sibi ipse inferre conpellitur, profecto fatendum est eis non solum mala, sed intolerabilia etiam mala
Abbreviated transcription (Latin):
Mala. sunt inqͥt torm̃ta. atq cruciatꝰ corporis: & tanto su&
pciora. quanto potuerint eẽ maiora: Quib ut careas: exẽ
hac uita fugiendũ est: Qua uita obserro: hac inqͥt. quȩ
tantis aggrauat᷑ malis. Certe ergo beata ẽ. in eisdẽ ipsis
malis ꝓpter quȩ dicis cẽ fugiendã : Anideo beatã dicis. quia
licet tibi abhis malis morte discedere: Quid si ergoincis aliqͦ
diuino iudicio tencreris nec ꝑmittereris mori. necun. quã
sine illis cẽ sinereris: Nempe tunc saltẽ miserã talẽ diceres
uitã. Nonigitur ꝓpterea miscra non ẽ. qͥa cito relinquit᷑:
quando quidẽ si sempit̾na sit etiã abs teipso miscra iudicat᷑
beatitudo appellari. Magna uis est incis malis quȩ co¬
gunt hominẽ scđm ipsos etiã sapientẽ sibimet auferre
qđ homo est: cum dicant & uerũ dicant hanc et̃ naturȩ
primã quodã modo & maximã uocẽ: ut homo concilict᷑

Expanded text:
\'Mala sunt, inquit, tormenta adque cruciatus corporis, et tanto sunt \'Mala sunt, inquit, tormenta adque cruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quanto potuerint esse maiora; quibus ut careas, ex hac uita fugiendum est.\' Qua uita, obsecro? Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe ergo beata est in eisdem ipsis malis, propter quae dicis esse fugiendam? An ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc saltem miseram talem diceres uitam. Non igitur propterea misera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te ipso misera iudicatubeatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos etiam sapientem sibimet auferre quod homo est; cum dicant et uerum dicant, hanc esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, ut homo concilietur
Abbreviated transcription (Latin):
est ut ñ uideat. qđ sibeata cẽt fugienda non cẽt: Sed
aꝑta infirmitatis uoce: fugiendã fatent᷑. Quid igitur
causȩ est cur non etiã miserã fracta suꝑbiȩ ceruice fateant᷑:
Utrũ obsecro cato ille patientia. an pocius impatientia se
peremit: Nonenĩ hoc fecisset: nisi uictoriã cęsaris impatient
tulisset. Ubi est fortitudo: Nempe cessit: nẽpe succubuit.
Nempe usq adeo superatus ẽ: ut uitã beatã derelinqueret.
desereret: fugeret: Anñ crat iã beata: Misera ergo erat. Qͦmͦ
igitur mala ñ erant. quȩ uitã miserã fugiendãq faciebad :
Quaꝓpter: ctiam ipsi qͥ mala istacẽ confessisunt sicut pcripa¬
tetici sicut ueteres ac ademici. quoꝵ sectã uarro defendit:
tolerabilius quidẽ locunt᷑. sed coꝵ quoq mirus ẽ. error. qđ
in his malis & cã grauia sint ut morte fugienda sint abipso
sibimet il lata qͥ hȩc patitur: uitã beatã tameneẽ contendu&s.

Expanded text:
est, ut non uideat, quod, si beata esset, fugienda non esset? Sed est, ut non uideat, quod, si beata esset, fugienda non esset? Sed aperta infirmitatis uoce fugiendam fatentur. Quid igitur causae est, quur non etiam miseram fracta superbiae ceruice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Misera ergo erat. Quo modo igitur mala non erant, quae uitam miseram fugiendamque faciebant? Quaproptu etiam ipsi, qui mala ista esse confessi sunt, sicut Peripatetici, sicut ueteres Academici, quorum sectam VaiTO defendit, tolerabilius quidem loquuntur, sed eorum quoque mirus est error, quod in his malis, etsi tam grauia sint, ut morte fugienda sint ab ipso sibimet inlata, qui haec patitur, uitam beatam tamen esse contendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ens uł non possit uł non debeat sustinere. cogi cũ mortem
sibimet inferre. atq exhac uita emigrare: Tantus autẽ
suꝑbiȩ stupor est inhis hominib hicse habere finẽ boni.
& asc ipsis ficribeatos putantib ut sapiens eoꝵ hoc est qͥlẽ
mirabili uanitato describunt. etiã si coxcȩcet᷑. obsur descat.
obmutescat. membris debilitt᷑. dolorib crucict᷑. & siqͥd
aliud taliũ maloꝵ dici aut cogitari potest. incidat incũ
qui sibi mortẽ cogatur inferre: hanc in his malis uitã
constitutã. cũ non pudeat beatã uocare. Ouitã beatã.
quȩ ut finiatur mortis quȩrit auxiliũ. Sibeata est: manc¬
atur inea. Quomodo ista non sunt mala quȩ uincunt
fortitudinis bonũ. candẽq fortitudinẽ non solũ sibicȩde.¬
re uerũ etiã delirare cõpellunt. ut eandẽ uitã & dicant
beatam & ꝑsuadeant eẽ fugiendã: Quis usq ad eocȩcus

Expanded text:
ens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem ens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre adque ex hac uita emigrare. Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus, ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili uanitate describunt, etiamsi excaecetur obsurdescat obmutescat, membris debilitetur doloribus crucietur et, si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis uitam constitutam eum non pudeat beatam uocare.s o uitam beatam, quae ut finiatur mortis quaerit auxilium! Si beata est, maneatur in ea. Quo modo ista non sunt mala, quae uincunt fortitudinis bonum eandemque fortitudinem non solum sibi cedere, uerum etiam delirare conpellunt, ut eandem uitam et dicat beatam et persuadeat esse fugiendam? Quis usque adeo caecus
Abbreviated transcription (Latin):
uiN iusticia. cuius munus est sua cuiq tribuere: Vnde
fit in ipso homine quidã iustus ordo naturȩ: ut anima
subdatur dõ. & animȩ caro: ac ꝑ hoc dõ & anima & caro.
Nonne demonstrat in eose adhuc opere laborare potius.
quã in huiꝰ operis iã fine reqͥesccre : Tantominus qͥppe
anima subditur dõ: qͣntominꝰ dm̃ in ipsis suis cogitatio¬
nib concipit. Et cantominꝰ animȩ subditur caro: qͣneo
magis aduersus sp̃m concupiscit. Quandiu ergo nobis
in est hȩc infirmitas. hȩc pestis. hic languor: quomodo
nos iam saluos. & siñdũ saluos quomͦ iam beatos illa finali
beatitudine dicere audebimus: AN ucro illa uirtꝰ
cuius nom̃ est fortitudo. in qͣntacũq sapientia eiudentissima
testis est humanoꝵ maloꝵ: quȩ cõpellitur patientia tole.¬
rare. Quȩ mala stoici philosophi miror qua fronte mala
non cẽ contendant: quib fatent̾ si tanta fucrint ut ca sapi.¬

Expanded text:
Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus animae subditur caro, quanto magis aduersus spiritum concupiscit. Quamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudine dicere audebimus? Iam uero illa uirtus, cuius nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia euidentissima testis est humanorum malorum, quae conpellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici philosophi miror qua fronte mala non esse contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapi
Abbreviated transcription (Latin):
saltẽ in adiuitorio dĩ faciamꝰ. ne carni concupiscenti ad¬
uersus sp̃m. spũ succũbente cędamus: & ad ꝑpetrandũ
peccatũ. nr̃ã consensione ꝑtraham᷑: Absit ergo: ut quãdiu
in hoc bello intestino sumꝰ iã nos beatitudinẽ ad quã uin¬
cendo uolumꝰ ꝑuenire. ad eptos eẽ credamꝰ. Et qͥst̃. usq ad eo
sapiens. ut c̃tra libidines nullũ habeat omĩno conflictũ:
Nio illa uirtꝰ quȩ prudentia dicitur: Nonne cota
ꝑuigilantia sua bona discernit amalis. ut in illis appeten:¬
dis istisq uitandis nullus geror obrẽpat: Ae ꝑ hoc & ipsa
nos in malis. uel mala in nob̾ cẽ testat᷑. Ipsa enĩ docet
malũ eẽ ad peccandũ consentire: bonũq eẽ ad peccan¬
candũ non consentire libidini: Illud tam̃ malũ cui nos
non consentire docet prudentia. facit temperantia:
nec prudentia nec tẽperantia collit huic uitȩ:

Expanded text:
saltem in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti adsaltem in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti aduersus spiritum spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum habeat omnino conflictum? Quid illa uirtus, quae prudentia dicitur, nonne tota uigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis adpetendis istisque uitandis nullus error obrepat, ac per hoc et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa enim docet malum esse ad peccandum consentire bonumque esse ad peccandum non consentire libidini. Illud tamen malum, cui nos non consentire docet prudentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae.
Abbreviated transcription (Latin):
non est inter pͥma naturȩ. qm̃ cis postea doctrina intro.¬
ducente suꝑuenit: cũ sibi bonoꝵ culm̃ uindicet huma.¬
noꝵ. qͥd hic agit nisi ꝑpetua bella cũ uitus nec excerio¬
nib sed interiorib nec alienis sed plane nr̃is &x proprus:¬
maxime illa quȩ grece sofrosinȩ. latine tẽperantia nomi¬
natur: qua carnales frenant᷑ libidines. ne inquȩq flagi¬
cia mentẽ consentientẽ trahant: Neq enĩ nullũ est ui¬
tium cũ sicut dicit apłs caro concupiscit aduers sp̃m.
cui uitib contraria uirtus ẽ: cũ idẽ dicit. sp̃s concupiscit¬
aduersus carnẽ: hȩc enĩ inqͥt inuicẽ aduersant᷑: ut ñ
ea quȩ uultis faciatis. Quid autẽ facere uolumꝰ cũ ꝑfici
uolumꝰ fine sũmi boni. nisi ut caro aduersus sp̃m ñ con¬
cupiscat. nec sit in nob̵ hoc uitiũ contra qđ sp̃s concupiscat :
Qđ in hac uita quãuis uelimꝰ. qm̃ facere ñ ualemꝰ: id

Expanded text:
non est inter prima naturae, quoniam eis postea doctrina intronon est inter prima naturae, quoniam eis postea doctrina introducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane nostris et proprmaxime illa, quae Graece ococpoaovirj, Latine temperantia nominatur, qua carnales frenantur libidines, ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut dicit apostolus, caro concupiscit aduersus spiritum; cui uitio contraria uirtus est, cum, sicut nvicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis . Quid autem facere volumus, cum perfici volumus finem summi boni, nisi ut caro adversus spiritum non concupiscat, nec sit in nobis hoc vitium, contra quod spiritus concupiscat? Quod in hac uita, quamuis uelimus, quoniam facere non ualemus, id
Abbreviated transcription (Latin):
siue illa cogitemꝰ siue uideamꝰ. sidigne consideremus
lacrimas tenere uix possumꝰ aut forte ñ possumꝰ. Quid
dicã de his qui docmonũ patiunt᷑ incursus: Ubi habent
absconditã uel obrutã intelligentiã suã. quando scđm
suam uoluntatẽ & anima eoꝵ & corpore malignꝰ utit᷑
sp̃s: Et quis confidit hoc malũ in hac uita euenire non
posse sapienti : Deinde ꝑceptio ueritatis in hac carne qͣlis
aut quanta est. quando sicut legimꝰ inueracilibro sapi¬
entiȩ corpus corruptibile aggrauat animã. & depͥmit
terrena in habitatio sensũ multa cogitantẽ: Impetus
porro uel appetitus actionis. si hoc modo recte latine
appellatur ea quã greci uocant ormẽn. quia & ipsã pͥmis
naturȩ deputant bonis. nonne ipse est quo gerunt᷑ etiã
insanoꝵ illi miserabiles motus & facta quȩ horremꝰ qͣndo
ꝑuertitur sensus ratioq sopitur: Porro ipsa uirtꝰ quȩ

Expanded text:
siue illa cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, siue illa cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, lacrimas tenere uix possumus aut forte nec possumus. Quid dicam de his, qui daemonum patiuntur incursus? Ubi habent absconditam uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum suam uoluntatem et anima eorum et corpore malignus utitur spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita euenire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quando. sicut legimus in ueraci libro sapientiae, corpus corruptibile adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem? Inpetus porro uel adpetitus actionis, si hoc modo recte Latine appellatur ea, quam Graeci uocant oppjv, quia et ipsam primis naturae deputant bonis, nonne ipse est, quo geruntur etiam insanorum illi miserabiles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur sensus ratioque sopitur? Porro ipsa uirtus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ corpor aut tarditas: Et quid hoꝵ est qđ nequeat
incarnẽ sapientis irruere : Status quoq corporis atq motꝰ.
cum decentes & congruentes sunt: int̾ naturȩ pͥma nume:¬
rantur. Sedquid si aliqͣ mala ualitudo membra tremore
concutiat: Quidsi usq ad ponendas int̾ra manꝰ dorsi spi¬
nacuruet᷑ & hominẽ quodã modo quadrupedẽ faciat:
Nonne omnẽ statuendi corporis & mouendi speciẽ decusq
ꝑuertet: Quid ipsius animi primigenia quȩ appellant᷑
bona. ubi duo pͥma ponunt᷑ ꝓpter cõprehensionẽ ꝑceptio¬
nemq ueritatis sensũ & intellectũ: Sed qualis qͣntusq
remanet sensus. siut alia taceã fiat homo surdus & cȩcus:
Ratio uero & intelligencia quo recedet. ubi sopietur. si
ali quo morbo efficiatur insanus: Frenetici multa absurda
cumdicunt uel faciunt plerũq abono suo ꝓposito & mo¬
rib aliena. immo suo bono ꝓposito moribusq contraria:

Expanded text:
litatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat litatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat in carnem sapientis inruere? Status quoque corporis adque motus, cum decentes et congruentes sunt, inter naturae prima numerantur; sed quid si aliqua mala ualetudo membra tremore concutiat? quid si usque ad ponendas in terra manus dorsi spina curuetur et hominem quodam modo quadrupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et mouendi speciem decusque peruertet? Quid ipsius animi primigenia quae appellantur bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum et intellectum? Sed qualis quantusque remanet sensus, si, ut alia taceam, fiat homo surdus et caecus? Ratio uero et intellegentia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt uel faciunt, plerumque a bono suo proposito et moribus aliena, immo suo bono proposito moribusque contraria,
Abbreviated transcription (Latin):
inuirtute. siue in utrisque : hic beati et̃ & ascipsis beati
fieri mira uanitate uoluerunt. Irrisit hos ueritas: per
ꝓpłiam dicentẽ. Dñs nouit cogitationes hominũ: uel
sicut hoc testimoniũ posuit apłs paulus. dñs nouit
cogitationes sapientiũ: qm̃ uanȩ sunt. Quis cnim
sufficit quantous eloquentiȩ flumine uitȩ huius miseri-¬
as explicare. quas lam̃tatus ẽ. cicero in consolatione de
morte filiȩ sicut potuit : Sed quantũ est qđ potuit:
Sa quippe quȩ dicunt᷑ prima naturȩ: qͣndo.ubi. qͦmͦ.
tam bene sẽ habere in hac uita possunt ut ñ sub incertis
casib fluctuent: Quis enĩ dolor contrarius uolupta.¬
ti: quȩ inquietudo contraria quietuncorpꝰ cadere
sapientis ñ potest: Membroꝵ certe amputatio uł debi¬
litas hominis expugnat in colomitatẽ: deformitas pul.¬
chritudinẽ. imbecillitas sanitatẽ: uires lassitudo. mobi¬

Expanded text:
in uirtute siue in utrisque; hic beati esse et a se ipsis beati in uirtute siue in utrisque; hic beati esse et a se ipsis beati fieri mira uanitate uoluerunt. Inrisit hos Veritas per prophetam dicentem: Dominus nouit cogita- . tiones hominum uel, sicut hoc testimonium posuit apostolus Paulus: Dominus nouit cogitationes sapientium, quoniam uanae sunt. Quis enim sufficit quantouis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare? Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est quod potuit? Ea quippe, quae dicuntur prima naturae, quando, ubi, quo modo tam bene se habere in hac uita possunt, ut non sub incertis casibus fluctuent? Quis enim dolor contrarius uoluptati, quae inquietudo contraria quieti in corpus cadere sapientis non potest? Membrorum certe amputatio uel debilitas hominis expugnat incolumitatem, deformitas pulchritudinem, inbecillitas sanitatem, uires lassitudo, mobi
Abbreviated transcription (Latin):
micũ uult uideri. Sed quid ad nos qͥ potius de rebus
ipsis iudicare debemꝰ. quã ꝓ magno de hominib quid
dĩ de his singulis interrogata respondeat. ac primũ
de finib bonoꝵ maloꝵq qͥd sentiat: respondebit ȩt̃¬
nam uitã cẽ sũmum bonũ. ȩternã uero mortẽ summũ
malũ Aꝑter illã ꝓinde adipiscendã. istamq uitandã :¬
recte nob̃ eẽ uiuendũ Ppter qđ scriptũ est. iustus ex
fide uiuit: qm̃ neq bonũ nr̃m iam uidemꝰ unde oportet
ut credendo quęramꝰ neq ipsũ recte uiuere nob̶ ex nob̾
est. nisi credentes adiuuet & orantes. qͥ & ipsã sidẽ dedit:
qua nos ab illo adiuuandos eẽ credamꝰ. Illi autẽ qͥ in ista
uita fines bonoꝵ & maloꝵ eẽ putauerunt. siue in corpore
siue in animo. siue inutroq ponentes sũmũ bonũ. atq
ut id explicatius edoquar siue inuoluptate. siue inuirtu
siue in uirtute siue in utrisq siue in pͥmis naturȩ. siue

Expanded text:
micum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus micum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro magno de hominibus quid Dei de his singulis interrogata respondeat ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit aeternam uitam esse summum bonum, aeternam uero mortem summum malum; propter illam proinde adipiscendam istamque uitandam recte nobis esse uiuendum. Propter quod scriptum est: Iustus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtutsiue in uirtute siue in utrisque, siue in primis naturae siue
Abbreviated transcription (Latin):
domestici: siuit in loco ubi domus est eiꝰ sicuti est urbs. ut
sunt i qui cuies uocantur siue in orbe toto. ut sunt gs̃
quas ei societas humana coniungit: siue in ipso mundo
qui censctur nomine celi & terrȩ: sicut cẽ dicunt deos
quos uolunt amicos eẽ homini sapienti. qͦs nos familia.¬
rius angłos dicunꝰ. De bonoꝵ autẽ & cͤontrario maloꝵ
finibus: negant ullomodo eẽ dubitandũ. & hanc int̃
sẽ & nouos academicos affirmant eẽ distantiã. nec coꝵ
interest qͥcquã. siue crnico siue alio quolibet habitu
& uictu: in his finib quos ueros putant quisq philoso¬
phetur. Ex trib porro illis uitȩ generib. ocioso. actu.¬
oso. & qđ ex utroq cõpositũ est: hoc cerciũ sibi placere
asseuerant. Bȩc sensisse atq docuisse acadenucos ueteres
uarro asserit auetore antiocho magistro ciceronis & suo:
quẽ sane cicero in plurib fuisse stoicũ quã ueterẽ ac ade.¬

Expanded text:
domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adque docuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Acade
Abbreviated transcription (Latin):
sima. Non enĩ hoc ẽ. uita qđ uirtus: qm̃ non om̃is uita.
sed sapiens uita uirtus est: & tam̃ qualiscũq uita sine
ulla uirtute potest eẽ. Titus uero: sine ulla uita non
potest eẽ. Hoc & de memoria dixerĩ atq ratione : & siqͥd
tale aliud est in homine. Sunt enĩ hȩc: & ante doctrinã
Sine his autẽ non potest cẽ ulla doctrina: ac ꝑhoc nec
uitus. que utiq discitur Bene autt̃ currere. pulchrũ
et̃ corpore. uirib ingentib p̃ualere. & çȩcera huius modi:
talia sunt ut & uirtus sine his et̃ possit. & ipsa sine uir.¬
tute bona sunt tam̃. & scđm istos etiã ipsa ꝓpter scipsa
diligit urtus: utiturq illis & fruit᷑. sicut uirtutẽ decet
Hanc uitã beatã etiã socialẽ ꝑhibent ẽt̃ quȩ amicoꝵ bona
ꝓpter scipsa diligat sicut sua. eisq ꝓpter ipsos hoc udit
qđ sibi siue indomo sint sicut coniux & liberi. & qͥcũq

Expanded text:
sima. Non enim hoc est uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sima. Non enim hoc est uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃ib delcctet᷑ atq ꝑfruat᷑ magis minꝰq ut quȩque
inter se maiora atq minora sunt: tam̃ om̃ib gaudens.
& quȩdã minora si necessitas postulat ꝓpt̃ maiora uel
acdipiscenda uł tenenda contẽpnens: Om̃ium autem
bonoꝵ uel animi uł corporis: nichil sibi uirtus omnino
prȩponit. Hȩc enĩ bene utitur: & scipsa & cęttris quac
hominẽ faciunt beatũ bonis. Ubi ucro ipsa non est. quã¬
libet multa sint bona non bono eius sunt cuiꝰ sunt: ac
per hoc iã nec cius bona dicenda sunt cui male utenti
utilia eẽ non possunt: Hȩc ergo uita hominis. quȩ uirtuit¬
& aliis animi & corporis bonis sine quib uirtus eẽ ñ potest
fruitur: beata cẽ dicit᷑. Siuero & aliis quib eẽ uirtus
potest uel ullis uł plurib beatior: siautẽ prorsus om̃ib
ut nullũ omĩno bonũ desit uel animi uł corporis beatis.¬

Expanded text:
ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur, beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatis
Abbreviated transcription (Latin):
utroq constet: ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas
uocamus. quoꝵ siue dexter siue sinister pars ẽ. bigarũ:
unũ uero eoꝵ quo qͦ modo se habeat ad alterũ bigas non
dicinus. sed ambos simnul Hoꝵ autẽ triũ. hoc degit:
tercũr hominẽq nec animã solam nec solũ corpus.
sed animã simul & corpus eẽ arbitrat᷑ ainde sũmum
bonũ hominis quo fit beatus. ex utriusq rei bonis con-¬
stare dicit. & animȩ scilicet & corporis: ac ꝑ hoc pͥma
illa naturȩ ꝓpter seipsa existimat expetenda ipsaq̃
uirtutẽ quã doctrina inserit uelut artẽ uiuendi. quȩ
in animȩ bonis est excellentissimũ bonũ. Qua ꝓpt̃
eadẽ uirtus id est ars agendȩ uitȩ cũ acceperit prima
naturȩ quȩ sine illa erant. sed tam̃ erant cͥtiã quando
eis doctrina adhuc deerat. omĩa ꝓpter seipsa appccit.
simulq etiã scipsã omnibusq simul & scipsa utit᷑. cofine

Expanded text:
utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas uocamus, quorum siue dexter siue sinister pars est bigarum, unum uero eorum, quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc elegit tertium hominemque nec animam solam nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo istoꝵ triũ sit uerũ atq sectandũ: istomodo ꝑsua¬
dere conat᷑: Primũ: quia sũmũ bonũ in philosophia ñ
arboris. ñ pecoris. non dĩ sed hominis queritur: quid sit
ipse homo quȩrendũ putat. Sensit quippe inciꝰ natura
duo eẽ quȩdã: corpus & animã: Et hoꝵ quidẽ duoꝵ.
melius cẽ animã longeq prestabilius omĩno ñ dubitat:
sed utrũ anuma sola sit homo. ut ita sit ei corpus tanquã
equus equiti ẽques cnĩ non homo & equus. sed solus ho¬
mo est. Ideo tam̃ eques dicit᷑: qđ aliquomodo se habet ad
equũ. An corpus solũ sit homo aliquomodo se habens ad
anunã sicut poculũ ad potionẽ. Nõn enĩ calix & potio quã
continet calia simul dicit᷑ poculũ sed calix solus. ideo tam̃
qđ potioni continendȩ sit accõmodatus: an uero nec ani-¬
ma sola nec solũ corpus. sed simul utrũq sit homo cuius
sit pars una siue anima siue corpus. ille autẽ totus eoc

Expanded text:
rum adque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in eius natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non homo et equus, sed solus homo est; ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim calix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex
Abbreviated transcription (Latin):
tria quędã facere: duo scilicet cũ singillatĩ appetuntur
uoluptas aut quies. & terciũ cũ ambȩ simul: qͣndoqͥdẽ
prima naturȩ. & ipsas & pret̃ ipsas alia multa continea :
De trib ergo sectis. ei placet diligenter eẽ tractandũ: quȩ¬
nã sit potius eligenda: Nonenĩ uerã plusquã unã. uera
ratio eẽ ꝑmittit: siue in his trib sit siue alicubi alibi. qđ
post uidebimꝰ. Interĩ dchis trib quomodo unã uarro
cligat: quantũ breuit̃ aꝑteq possumꝰ disseramꝰ Istȩ
nempe tres sectȩ ita fiuint: cum uł prima naturȩ ꝓpcer

Expanded text:
tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae ne
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ & maloꝵ. In uentis autẽ bonoꝵ finib ꝓfecto
econtrario sunt in aloꝵ. Hȩ autẽ ut fiant duodecĩ sectȩ.
illa qͣttuor triplicant᷑. uoluptas. quics. utrũq  prima
nature quȩ primigenia uarro uocat. Hec quippe qͣttuor
dũ singillatĩ uirtuti aliqͣndo subduntur. ut ñ ꝓpt̃ scipsa.
sed ꝓpter officiũ uirtutis appetenda uideant᷑: aliquando
preferunt᷑ ut non ꝓpter se ipsã. sed ꝓpter hȩc adipiscen:¬
da uł conseruanda necessaria uirtus putetur: aliqͥndo
iungunt᷑. ut ꝓpc̃ se ipsã & uirtus & ista appetenda cre¬
dantur: quat̾nariũ numerũ triplũ reddunt: & ad xui
sectas ꝑuenuunt: Ex illis autẽ quattuor rebus: uarro
tres collit. uoluptatt̃ scilicet. & quietẽ. & uttũq ñ qđ
cas imꝓbet: sed qđ primigenia illa naturȩ. & uoluptatẽ
insc̃ habeant & quietẽ. Quid ergo opus est exhis duab

Expanded text:
bonorum et malorum. Inuentis autem bonorum finibus profecto bonorum et malorum. Inuentis autem bonorum finibus profecto e contrario sunt malorum. Hae autem ut fiant duodecim sectae, illa quattuor triplicantur, uoluptas, quies, utrumque et prima naturae, quae primigenia Varro uocat. Haec quippe quattuor dum singillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium uirtutis adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus
Abbreviated transcription (Latin):
nib qm̃ de scctando sũmo bono nullã inferunt quȩstionẽ.
& idco sectȩ nec sunt nec uocandȩ sunt: ad illas duodecĩ¬
in quib queritur qđ sit bonũ hominis quo assccuto fic
beatus: ut ex cis unã ucrã. cettras falsas ostendat cẽ. r euertit᷑
Nam remoto illo triꝑtito genere uitȩ. duç partes huius
numeri detrahunt᷑: & sectȩ nonaginta sex remanent. Re.¬
mota uero differentia ex crnicis addita: ad dimidiũ redi¬
guntur. & qͣdraginta octo fiunt: Austramꝰ etiã qđ eoc
academicis nouis ad hibitũ est: rursus pars dimidia rema¬
net. id est uginti qͣttuor. De sociali quoq uita qđ aeces.¬
serat similit̾ auftratur: duodecĩ sunt reliquȩ. qͥs ista
differentia ut uigintiq̃ctuor fierent duplicauerat. De
hisergo duodecĩ: nichil dici potest eur sectȩ ñ sint ha¬
bendȩ: Nichil quippe aliud intis queritur: quã fines

Expanded text:
nibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem nibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecin quibus quaeritur, quod sit bonum hominis, quo adsecuto fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex remanent. Remota uero differentia ex Cynicis addita ad dimidium rediguntur et quadraginta octo fiunt. Auferamus etiam quod ex Academicis nouis adhibitum est: rursus dimidia pars remanet, id est uiginti quattuor. De sociali quoque uita quod accesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut uiginti quattuor fierent, duplicauerat. De his ergo duodecim nihil dici potest, quur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur quam fines
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ afferat ad consequendũ uł rttinendũ finẽ boni.
id inista quęstione uersot᷑ Finis enĩ boni: cũ adeũ quisq
ꝑuenerit. ꝓtinus beatũ facit: In ocio auit̃ licterato.
uel innegocio publico. uł quando utrũq uicib agit᷑.
non continuo quisq beatus est. Multi quippe in qͦlibet
hoꝵ triũ possunt uiucre: & in appetendo boni fine quo
fit homo beatus errare. Alia est igitur questio de finib:
bonoꝵ & maloꝵ. quȩ unã quãq philoso phoꝵ scctam
facit: & aliȩ sunt questiones de sociali uita: de cunctati¬
one a cademicoꝵ. de uestitu & uictu er̃nicoꝵ: de trib
uitȩ generib ocioso. actuoso. ex utroq modificato: quarũ
tias. idest ex uita sociali . ex academicis nouis. ex cỹnicis.
ex isto uitȩ genere triꝑtito. ad scctas ducentas occoginta occo
peruenit. & siquȩ aliȩ possunt similit̾ adici : rtmotis cis om¬

Expanded text:
litatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, litatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum tias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas ducentas octoginta octo peruenit, et si quae aliae possunt similiter adici: remotis eis om
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendũ ei qui uerũ sectat᷑ bonũ : qđ libet ei uerũ uideat᷑
cẽ atq sectandũ Deniq fuerunt. qͥcũ diuersa sequerent᷑
bona finalia: alii uirtutẽ alii uoluptatẽ. eundẽ tamen
habitũ & consuctudinc̃ tenebant: ex qua crnici appella.¬
bantur. Ita illud quicqͥd ẽ. unde philosophi ernici discer.¬
nuntur acȩceris. ad eligendũ actenendũ bonũ quo beati
fierent: utiq nichil ualebat: Nansi aliqͥed adhoc interec̃t:
ꝓfecto idem habitus eundẽ fint̃ seqͥ cogerit. & diuersus
habitus eundẽ sequi fuit̾ non sincret. Incrib quoq illis¬
uitȩ generib unoscilicet ñ segnit̾ sed in contẽplatione.
uel inquisitione ueritatis ocioso. altero ingerendis reb
humanis negocioso: tercio ex utroq genere temperato:
cũ queritur quid hoꝵ sic potius eligendũ. noufins boni
habet controuersiã: sed qͥd hoꝵ triũ difficultatẽ uł faci¬

Expanded text:
uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eundem finem sequi cogeret, et diuersus habitus eundem sequi finem non sineret. CAPUT IIuitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione uel inquisitione ueritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel faci
Abbreviated transcription (Latin):
est sed de assum̃do uł non assum̃do socio ad huiꝰ participa¬
tionẽ boni. non ꝓpter seipsũ sed ꝓpt̃ eundt̃ sociũ ut cius
Ibono ita gaudeat: sicut gaudet suo.
i tui cũ queritur de achademicis nouis quib inccita sunt
omĩa. utrũ ita sint res habendȩ in quib philoso phandũ ẽ.
an sicut aliis philosophis placuit certas eas habere debea.¬
mus: non quȩritur quid inboni fine sectandũ sit. sedde ip¬
suis boni ueritate qđ sectandũ udet᷑. utrũ sit necne. dubi¬
tandũ: hoc est ut id planius eloquar. utrũ ita sectandũ sit
ut qui sectatur dicat eẽ ucrũ : an ita ut qͥ sectat᷑ dicat uerũ
sibi uideri. etiã si forte sit falsum: tam̃ uterq scctet᷑ unũ
atq idembonũ: INilla etiã differentia quȩ adhibet᷑
ex habitu & consuetudine ernacoꝵ: non querit᷑ quis nã
sit finis boni. sed utrũ in illo habitu & consuetudine sit

Expanded text:
est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participaest, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit, certas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut, qui sectatur, dicat esse uerum, an ita, ut, qui sectatur, dicat uerum sibi uideri, etiamsi forte sit falsum, tamen uterque sectetur unum adque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit
Abbreviated transcription (Latin):
carere arbitretur: longum. ẽ. ꝑ omĩa demonstrare. nectam̃
om̃i ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas
om̃s differentias. quȩ numerũ multiplicauere sectarũ.:
quas ideo remouendas putat. qͥa non incis est finis boni: Neq
enĩ exxistunat ullã philosophiȩ sectã cẽ dicendã. quȩ ñ eo
distat acȩteris qđ cliuersos habeat fines bonoꝵ & maloꝵ:
quandoqͥdẽ nulla ẽ. homini causa philosophandi. nisi
ut beatus sit. Qđ autẽ beatũ facit: ipse est finis boni. Nul.¬
la est igitur causa philosophandi: nisi finis boni. Quã obrẽ
quȩ nullũ bonifinẽ sectat᷑: nulla philosophiȩ secta dicenda est.
U ergo querit᷑ de sociali uita utrũ sit tenenda
sapienti. ut sũmũ bonũ quo fit homo bcatus itaudit & curet
amici sui quẽ ad modũ suũ. ansuȩ tantũ modo beatitud inis
causa faciat quicqͥd facit: non de ipso sũmo bono quȩstio

Expanded text:
carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio