comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ adimplent. et quoꝵ
iniquitas illũ laudabilẽ facit:
Si enim uerittis dĩ in meo menda¬
tio habundauit ingloriã ipsius.
quid ad huc ego tanꝰquam pecca¬
tor udicor Et est sensus: Sids̃
mendatio uerax apparet. & dumego
m̃tior ipse solus uerusẽe.p̃dicaturꝰ.
quare me dãpnat & iudicat tã quã
peccatorẽ: haec uerba nondicuntur
ad firmando: sed potius denegando.
nec deb& aliquis proueritate acciꝑe
quodds qui naturalit̾ et essenti aliter
est iustus. misericors & uerax. nr̃o pec

Expanded text:
voluntatem adimplent et quorum voluntatem adimplent et quorum iniquitas illum laudabilem facit. Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc tanquam et ego peccator judicor? Et est sensus: Si Deus in meo mendacio verax apparet, et dum ego mentior ipse solus verus esse praedicatur, quare damnat et judicat me tanquam peccatorem? Haec verba non dicuntur affirmando, sed potius denegando; nec debet hoc aliquis pro veritate accipere, quod Deus, qui naturaliter et essentialiter justus est, misericors et ver
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ laudabilem faicit. quiddicemꝰ.
Commendatio aliquando ꝓlaude po¬
nitur Et in hocloco. & alibi: ubi iaẽ
apłs dicit : Ego debui a uob̾ comiñ¬
Et est sensus Sinra iniquitas & m̃datium
dm̃ laudabilem fac̃. & si quanto ampli¬
us petcamus tanto ei placet. et eoam¬
plius ipse solus iustus & uerax appa¬
ret. Numquid iniquus: ds inferendo
uindicttm ꝓmalis quae ille uult ut
faciamus. scđm quod stultissimidicun :
O mnino sulle uult ut peccemꝰ sicut
quidã stultoꝵ dicunt. qđ neftis ÷ in su¬
ꝑ cogitare: quando dãpnat homi¬
nẽ peccatorẽ iniquus ÷ : quia non¬
recte uidicat: Potius enim deberet
illũ honorare : cuiꝰ iniquitas illũ
laudabilem facit: Sed quia hoc
tiam carnalis hominis. quinihil
boni cogitare ualet. Ad dit adhuc
aliquis fideliũ cogit&. quod đs ini¬
quus sit. & quod nr̃a iniquitus. fa¬
ciat illum laudabilem:
quomodo iudicabit ds hunc
mundum id÷ sids̃ hoc uult ut
nos in iusti si mus. quare iudicabit
homines qui quatndo peccant eius

Expanded text:
facit, quid dicemus? Commendatio aliquando pro laude ponitur, ut in hoc loco. Et alibi idem Apostolus ait: Ego debui a vobis commenEt est sensus: Si nostra iniquitas et mendacium Deum laudabilem facit, et si quanto amplius peccamus tanto ei placet, et eo amplius ipse solus justus et verax apparet, nunquid iniquus est Deus inferendo vindictam pro malis quae ille vult ut faciamus; secundum quod stultissimi dicunt: Omnino si ille vult ut peccemus, sicut quidam stultorum dicunt, quod nefas est insuper cogitare quando damnant hominem peccatorem: iniquus est, quia injuste judicat; potius enim deberet illum honorare, cujus iniquitas illum laudabilem facit. Sed quia hoc tiam carnalis hominis, qui nil boni cogitare valet. Addit adhuc:aliquis fidelium cogitet: quia Deus iniquus sit, et quia nostra iniquitas faciat illum laudabilem. Alioquin quomodo judicabit Deus hunc mundum? Id est, si Deus hoc vult ut nos injusti simus, quare judicabit homines qui quando peccant ejus
Abbreviated transcription (Latin):
sicut blasphemam ab infidelib Et si¬
cut aunt nosquidã infidelium
dicere. faciamus mala ut ueniant
bona. quorũ dampnatio iusta est.
Quidã simpliciũ minusq ꝑ fecti audien¬
tes p̃dicationẽ pauli aliorũq apłorũ
quiꝰ dicebant. ubi habundauit iniquitas
suꝑ habundauit gr̃a: quae sententiola
in subsequentib exponendu ÷ : ubi de¬
buerunt acciꝑe salutẽ & uitam. ibi ac¬
ceperunt dampnationẽ. Nonrectem
telligentes illuo: Dicebant enĩ. faciamꝰ
mus: tanto amplius maiorabona ꝑ¬
dimittat: acꝑ hoc ipse misericors ius¬
tusq apparetit: Contra tales ꝓtulit
apłs hano sententiã : Iuidã ꝗd icus
quod nos ista dicimus. sed non sumus
tales quales dicimur etblasphema¬
mur. neq docemꝰ illa quae dicunt¬
nos dicere. quorũ dãpnatio iusta ÷.
sulli intalib ꝑ manserit. ut ꝑ ma¬
la sperent acciꝑebona: & insuper
quia mendaciũ denobis sentiuni . ii¬
Nos autem non debemꝰ dicere facici¬
mus mala ut ueniant bona. sed

Expanded text:
subaudis ab infidelibus, et sicut aiunt, nos quidam infidelium dicere, faciamus mala ut veniant bona: quorum damnatio justa est. Quidam simplicium minusque perfecti, audientes praedicationem Pauli et aliorum apostolorum qua dicebant: Ubi abundavit iniquitas superabundavit gratia quae sententiola in subsequentibus exponenda est, ubi debuerunt accipere salutem et vitam, ibi acceperunt damnationem: non recte intelligentes illud, dicebant enim: Faciamus mus, tanto amplius majora bona pdimittat, ac per hoc justus et misericors appareat. Contra tales protulit Apostolus hanc sententiam: Quidam dicunt quod nos ista dicamus; sed non sumus tales quales dicimur et blasphemamur, neque docemus illa quae nos dicunt docere; quorum damnatio est justa si illi in talibus permanserint, ut per mala sperent accipere bona et insuper quia mendacium de nobis sentiunt. Nos autem non debemus dicere: Faciamus mala ut veniant bona; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ham. terrã istã tibi dabo & semini
tuo. Nihil eis nocuit: quia ipsiñs
frustrati ꝓ missionedĩ ⁊ A liTER
Siquidã illorũ non crediderunt sed
mortui sunt in desergo. Nũ quid mors
illorũ ꝓmissionemłͥinanẽ fecit
quam promisit abrahȩ. dicens de
xp̃o in semine tuo benediceritur
omnes gentes. minime. quia
remanserunt exipsis: dequoꝵ ꝓgenie
Quamius multitudo uidȩoꝵ in aduentu
xp̃i non crediderit. tam̃ non ÷ euacu¬
atũ quod promissũ fuerat dđ defruc¬
tu uentris tui ponã suꝑsedẽ tuam.:
quia suꝑ credentes exiudȩis. sedẽ prin¬
cipatus accepit xp̃e: Sed neq illuo
euacuatũ ÷ qđ promisitds̃ ꝑ prophe¬
tam. Si fuerit numerus filiorũ israhel

Expanded text:
hae: Terram istam tibi dabo et semini hae: Terram istam tibi dabo et semini tuo? Nihil eis nocuit, quia ipsi non sunt frustrati promissione Dei. Aliter: si quidam illorum non crediderunt, sed mortui sunt in deserto, nunquid mors illorum promissionem Dei inanem fecit, quam promisit Abrahae, dicens de Christo: In semine tuo benedicentur omnes gentes ? Nonne quia remanserunt Quamvis multitudo Judaeorum in adventu Christi non crediderit, tamen non est evacuatum quod promissum fuerat David: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam , quia super credentes ex Judaeis sedem principatus accepit Christus. Sed neque illud evacuatum est quod promisit per prophetas: si fuerit numerus filiorum Israe
Abbreviated transcription (Latin):
illis eloquia dei
Erant apud roma¬
nos uidȩi et gentiles in xp̃m credentes.
sed plus habuer̃ udei ante dñi aduen¬
tum quã gentiles: quia illis creditas
eloquiadĩ: Et est sensus : Quid boni ꝑ¬
cepit iudeus ꝓpt̾ circũ cissionẽ plus¬
quam gentilis. aut quȩ maior utili¬
tas :uideo circum ciso. quã gentilim
tas causas. quia meruit legem acci¬
intrare om̃ib melioremꝰ regnum
& sacerdotiũ possidere: unde dicit
apłs: quod primũ ꝓfuit eis. quia le¬
gem & prophȩtiam meruer acciꝑe
Quid enim
subaudis nouit. siqu
illorum non crediderunt: Nũquid
in credulitas illorũ. fidem dĩ euacu¬
auit: absit: Hoc tripliciter potest
intelligi: Quid inquit no cuit iosue
& caleph alusq qui terrã ꝓmissionis
meruerunt acciꝑe. sisexcenta milia
non crediderunt. seuꝑierunt ꝓpter
suam in credulitatem.: Num quid
incredulitas & ꝑditio illorũ. fidem
dĩ id ÷ ꝓmissionem dĩ euacuauit.
aut in anẽ fecit quadixit abra¬

Expanded text:
illis eloquia Dei. Erant apud Romanos Judaei et gentiles in Christum credentes, sed plus habuerunt Judaei ante Domini adventum quam gentiles, quia illis credita sunt eloquia Dei. Et est sensus: Quid boni percepit Judaeus propter circumcisionem plusquam gentilis, aut quae major utilitas est Judaeo circumciso quam gentili sas profuit illi, quia meruit legem acciintrare omnibus meliorem, regnum et sacerdotium possidere. Unde dicit Apostolus: Quid primum profuit eis quod legem et prophetiam meruerunt accipere? Quid enim, subaudis nocuit, si quidam illorum non crediderunt? Nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Hoc tripliciter potest intelligi. Quid, inquit, nocuit Josue, et Caleph, aliisque qui terram repromissionis meruerunt accipere, si sexcenta millia non crediderunt, sed perierunt propter suam incredulitatem? Nunquid incredulitas et perditio illorum fidem Dei, id est repromissionem Dei evacuavit, aut inanem fecit quod dixit Abra
Abbreviated transcription (Latin):
solus uerax inueniatur : Iđ suta
ẽet : in iuste dampnaqnur ab illo.
qui malo nr̃o cresceret: magnꝰq fier&:
Contra illos tales loquitur apłs. ꝑso
nã stulti hominis assumens. simulq
sapientis. ꝑuersam illius intelligen¬
tiam destruentis: Sunquit iniqui¬
tas nr̃a & m̃dacium. dĩ iusticiã

Expanded text:
solus verax inveniatur. Quod si ita solus verax inveniatur. Quod si ita esset, injuste damnaremur ab illo qui malo nostro cresceret, magnusque fieret. Contra illos tales loquitur Apostolus, personam stulti hominis assumens simulque sapientis, et perversam illorum sententiam destruit. Si, inquit, iniquitas nostra et mendacium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
lustificeris insermonib tuis. ⁊ uincus
cũ iudicaris: Iustificeris. id ÷ iustꝰ p̃dice¬
ris. et uerax intus ꝓmissionib. & iun¬
cas explendo illas. dũ uidicaris apo¬
pulis Dauid postquã factus ÷ adul¬
ter & homicida uxorẽ uriue accipi¬
endo. & illũ gladio filiorũ amonin¬
terficiendo: dicebant multi uacua
xp̃m dehomicida a adultero sed
& peccatore homine. originẽ ducat:
lũ coramte feci: et dep̃caitur ut ds̃ qđ
promisit oꝑe compleat: contradiceri¬
tesq m̃daces ostendat. ALITER
Iustificeris indulgentiã peccati dcn¬
do ate conuersis sicut ꝓmittis. & iun¬
cas remittendo peccata: dũ diceris ñ
posse dimittere
Si autem iniqui¬
tas nr̃a iusticiã dĩ commendat.
quid dicemus: Erant quidã minꝰ
ꝑ fecti. qui dicebant uelle dm̃ ut
nos peccemus. ut ipse solus compara¬
tione nr̃i iustus appareret. Etdum
peccatum nob dimitter& : qusd mi¬
sericors sit patefaceret: Ideo etiã
uelle eum. ut nos mentiam᷑: ut ipse

Expanded text:
justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Justificeris, id est justus praediceris, et verax in tuis promissionibus et verax explendo illas, dum judicaris a populis. David, postquam factus est adulter et homicida, uxorem Uriae accipiendo, et illum gladio filiorum Amon interficiendo, dicebant multi: Vacua nasci de homicida et adultero; sedet peccatore homine originem ducat. lum coram te feci , et deprecatur ut Deus quod promisit opere compleat, contradicentesque mendaces ostendat. Aliter: Justificeris indulgentiam peccati dando ad te conversis sicut promittis, et vincas remittendo peccata dum judicaris non posse dimittere. Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Erant quidam minus perfecti qui dicebant ideo velle Deum ut nos peccemus, ut ipse solus comparatione nostri justus appareret dum peccatum nobis dimitteret, et quia misericors sit patefaceret: ideo etiam velle cum ut nos mentiamur, ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
um p̃sente inequaquã illũ offendit.
Sed quia iudȩi istum timorẽ ante ocu¬
los non habuerunt: idõ offenderunt.
Scimus autem. quia quȩcũq lex

Expanded text:
ue nequaquam illum offendit. Sed quia Judaei istum timorem ante oculos non habuerunt, ideo offenderunt. Scimus autem quoniam quaecunque lex
Abbreviated transcription (Latin):
quod promisit abrahȩ de xp̃o quod
in semine eius benedicendȩ forent
om̃s gentes. et qđ ꝓmisit dđ defruc¬
tu lumbi eius sessurum regem suꝑ
sedem regnieius. & ꝑ aliũ ꝓphetam
desaluttte reliquiarũ : totũ cõpleuit:
O m̃is aut̃ homo contra dicens ꝓmissio¬

Expanded text:
ae de Christo quod in semine ejus benedicendae forent omnes gentes, et quod promisit David de fructu lumbi ejus sessurum regem super sedem regni ejus, et per alium prophetam de salute reliquiarum totum complevit. Omnis autem homo contradicens promissio
Abbreviated transcription (Latin):
seadoc&. ea amanclo amplectit᷑
anq ueritas carens pietate. sicut
e rlberalib artib. Sram maticci
qͥitq dialetica. ueritatẽ recte
lqiendi habet. & inter falsci ac¬
ua sillogismorũ argutnentatione
iudicat. sed tamen agnitionem
ptatis inse minime habent dũ
aereligione uerbi dĩ & salute
anmȩ noncds putanti Geo metrica
quoq & arithinetica simulq &

Expanded text:
et ea amando amplectitur, namque veritas carens pietate, sicut in liberalibus artibus. Grammatica enim atque dialectica, veritatem recte loquendi habent, et inter falsa et vera syllogismorum argumentatione dijudicat, sed tamen agnitionem pietatis minime in se habent, dum de religione veri Dei et salute animae non disputant. Geometria qu
Abbreviated transcription (Latin):
pafras p̃dicator eugłii existens
adherebat beato apło. & fortassis
cũillo fuerat captiuatus dehiero¬
solimis romã: uel certe tunc cum
llo tenebatur incarcere: Marcus:
ipse ÷ qui eugłm scripsit idemas
isse :÷ dequo alibi dicit. demas me
eliquit: Lucas ipse ÷ scriptor
&m̾alio loco dicit. misi cũ illo
Fatrem cuius laus ÷ ieuangło .ii¬
le apłi depis catoribus piscium.
aetisunt pisca hominũ itahic
demedio corporũ. in medicum
conuersus ÷ animarũ: quoties¬
cũq em̃ dicta illius leguntur :¬
medicina prestant intelligentibus ͥ

Expanded text:
phras praedicator Evangelii existens, adhaerebat beato Apostolo, et fortassis cum illo fuerat captivus ductus de Hierosolymis Romam, vel certe tunc cum illo tenebatur in carcere. Marcus ipse est qui Evangelium scripsit. Demas ipse est de quo alibi dicit: Demas me dereliquit, Lucas ipse est scriptor et in alio loco dicit: Misimus cum illo fratrem, cujus laus li de piscatoribus piscium, facti sunt piscatores hominum, ita hic de medico corporum, in medicum conversus est animarum. Quotiescunque enim dicta illius leguntur medicinam praestant intelligentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Sale cres psone regnant &e domuantr xi
creaturȩ : ita inseparabiliter¬
om̃e seruũ sibi deuotũ possident
Irefertur: ita quoq apostolatisoi
in cõmune. ad totã trinitatẽ refe¬
rendus ÷ ⁊ Tota eñi trinitas elegit
illum adp̃dicationis gram dices
ad apłos : Segregate mihi paulũ
& barnaban: inopus quo assupsi
eos ÷ At uero considerate discreuit
seruitutẽ ab apostolatu. qm̃ non
sedquicumq apłs. utiq et seruus
Scđm fidem electorũ
Electos hic accipere debemus illos de
quib dñs dicit: Non uos ns eleribis
sed ego elegi uosi & de quib idẽ egre¬
gius p̃dicator. quielegit nos in xpo
ante mundi costitutionẽ eius uidelica
qui non tantũ uocati. sed insuper
electi sunt adgłam sempiternamꝰ
Scdm̃ quorũ electorũ fidem. paulis
xp̃i ibũ apł̃s ÷. quia rectitudinem
fidĩ quã ipsi apłi tenuerunt ns¬

Expanded text:
nt et dominantur omni creaturae, ita inseparabilitem servum sibi devotum possident:refertur, ita quoque apostolatus ejus in commune ad totam Trinitatem est referendus. Tota enim Trinitas elegit illum ad praedicationis gratiam, dicens ad apostolos: Segregate mihi Paulum et Barnabam in opus quod assumpsi eos . At vem non sed quicunque apostolus, utique et servus. Secundum fidem electorum Dei. Electos hic accipere debemus illos de quibus Dominus dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos , et de quibus idem egregius praedicator, Qui elegit nos in Christo ante mundi constitutionem eos videlicet, qui non tantum vocati, sed insuper electi sunt ad gloriam sempiternam, secundum quorum electorum fidem Pauluspostolus est, quia ad rectitudinem fidei quam ipsi apostoli tenuerunt, mis
Abbreviated transcription (Latin):
aũt timoris quatim& bonus filius
patrẽ suum: metuens animum eius.
offendere in aliquo. atq hereditate
priuarii Deseruitute ergo illci
quȩ ꝑtin& ad timorẽ poenalẽ dix̃
apłis. quic iam nondicã uos seruos
timoris sed amoris: deilla uero
quȩ ꝑtin& admorẽ filiorũ loqͥtur
alibi dicens: Cũ feceritis omĩa quȩ
p̃cepta sunt uobis: dicite : serui in¬
utiles sumus: quod debuimus facere
fecimus etpsal mistaꝰ limor inquit¬

Expanded text:
autem amoris est, qua timet bonus filius autem amoris est, qua timet bonus filius patrem suum, metuens animum ejus offendere in aliquo, atque haereditate privari. De servitute ergo illa quae pertinet ad timorem poenatem, dicit apostolis quia jam non dicam vos servos timoris, sed amoris. De illa vero quae pertinet ad amorem filiorum, loquitur alibi dicens: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite, Servi inutiles sumus, quod debuimus facere fecimus . Et Psalmista: Timor Domi
Abbreviated transcription (Latin):
RINSIENS
insula adalias nationes
& ciuitatũ in colas: reliquit
titum discipulũ suum crȩtȩ uice
sua. uthaberent nuꝑ adfidem ueni¬
entes ꝓtectorẽ : ne forte iudȩorũ
garrulitate authereticorũ latratu
astatu recte fidĩ sub uertere tur
Sedut illũ sollicitiorẽ redderet.
p̃sertim cũ casti gatio seu hortatio
magistrorũ studiosiores efficiat
discipulos: cõ mone faicit eũ & inscruit
adplene de constitutione presbiteru
& despiritali conuersatione. & de
hereticis uitandis qui iudaicis
fabulis credunt: seribens ei anico
cum dñs acredemp noster aplis
dixerit. iam non dicãuos seruos sed
amicos meos: queri potest qua re
egregius p̃dicator & magister gentiũ.
seruum postmodũ seuocaueritꝰ Sedsi
bene ꝑpenderimus. duo ẽẽ genera
seruitutis sicut & timoris. ꝓcul dubio
luce clardus patebit: quia extitu
contrarius uerbis dominicis : Siqͥdẽ
seruitus timoris ÷ quatim& seruus
dnm suum. & ancilla dominã suã:
timentes abeis flagellari: seruitus

Expanded text:
ransiens insula ad alias nationes et civitatum incolas, reliquit Titum discipulum suum Cretae vice sua ut haberent nuper ad fidem venientes protectorem, ne forte Judaeorum garrulitate, aut haereticorum latratu, a statu rectae fidei subverterentur. Sed ut illum sollicitiorem redderet, praesertim cum castigatio seu hortatio magistrorum studiosorum studiosiores efficiat discipulos, commonefacit eum et instruit ad plenum de constitutione presbyterii et de spiritali conversatione, et de haereticis vitandis qui Judaicis fabCum Dominus ac Redemptor noster apostolis dixerit . Jam non dicam vos servos, sed amicos meos, quaeri potest quare egregius praedicator et magister gentium servum se postmodum vocaverit? Sed si bene perpenderimus, duo esse genera servitutis, sicut et timoris, procul dubio luce clarius patebit, quia non exstitit contrarius verbis Dominicis. Si quidem servitus timoris est, qua timet servus Dominum suum, et ancilla dominam suam, timentes ab eis flagellari: servitus
Abbreviated transcription (Latin):
seruum dĩ patris : Nam cũ dicit
paulus seruus dĩ: nomine dĩ ꝑsona
patris accipitur iad quod dicendũ.
quia utde monstraret intribus
ꝑsonis unã essentiam. unã dĩtatẽ.¬

Expanded text:
 autem servum Dei Patris: nam cum dicit Paulus, servus Dei, nomine Dei, persona Patris accipitur. Ad quod dicendum, quia ut demonstraret in tribus personis unam essentiam unamque deitate
Abbreviated transcription (Latin):
nistire sanctis. S cõs appellat eos¬
qui ꝓxpĩ amore om̃asua reliquerant.
aut uendiderant: & precium illorum
adpedes apostolorũ ad tulerant. uel
illos quidep̃dati fuerant auidȩis non
urorũ: cũ gaudio suscepistis : Deistis etiã:
dicit esaias : Etquirequiescit amalo
eorũ : p̃due patuit : Isti oms qui ꝓpͥa
reli querant. uł qui expoliatifuerant.
qui scientiã p̃dicandi non habebant.
ut ad p̃dicandas gentes possentire.:
romipar erant in iħrłm uacantes iugiter orati¬

Expanded text:
s appellat illoshristi amore omnia sua reliquerant, aut vendiderant, et pretium illorum ad pedes apostolorum attulerant , vel illos qui depraedati fuerant a Judaeis non vestrorum cum gaudio suscepistis . De istis etiam dicit Isaias: Et qui secessit a malo, eorum praedae patuit . Isti omnes qui propria reliquerant, vel exspoliati fuerant, qui scientiam praedicandi non habebant, ut ad praedicandas gentes possent ire, erant in Jerusalem vacantes jugiter ora
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid petum arũ argenti. auri. fru¬
menti. uestim̃toꝵ accipiebant: eis mit¬
re satagebant : Maxime tam̃ paulus
qui plu ribus gentibus predicabat : Vnded¬
cunt doctores. quia aliquando amplus
quam tres: autquinq modios argenti e
mittebut :
& achai

Expanded text:
quidquid pecuniarum, argenti, auri, frumenti, uestimentorum accipiebant, eis mittere satagebant, maxime tamen Paulus qui pluribus gentibus praedicabat. Unde dicunt doctores quia aliquando amplius quam tres aut quinque modios argenti eis mittebat. et Achai
Abbreviated transcription (Latin):
Uidetur hȩc inachaia positꝰ dicere apud
utiq achaia: uicina & coherens÷ ma¬
cedoniae: Inquib locis degens. cũ sin
gula quueq ꝑagras set eugłm p̃dicius.
pꝰ. quo desiderium suum debeatadim¬
plere: uuendo scilic& eos qui romȩ mora¬
bantur i Bene autẽ hos quos ñ scđm car¬
& retardationẽ moderatius pollicetur
Desiderabilius enĩ suscipimꝰ bona: quaeci¬
to metiumꝰ auferenda : S ecurius uero
neglegim: quod ñ duitius possiderecre¬
dimus : Frui enim ÷. cũ delectatione et
gaudio aliquid possidere. & amplecti.
et uidere : Nune tur subaudisanteꝗ¬

Expanded text:
idetur haec in Achaia positus dicere apud Achaia vicina et cohaerens est Macedoniae. In quibus lgula quaeque peragrasset, Evangelium praedicans pus quo desiderium suum debeat adimplere, videndo videlicet eos qui Romae morabantur. Bene autem his quos nondum sui et retardationem moderatius pollicetur. Desiderabilius enim suscipimus bona quae cito metuimus anegligimus, quod nos diutius possidere credimus. Frui, est cum delectatione et gaudio aliquid possidere, vel amplecti et videre. Nunc igitur, subaudis ante
Abbreviated transcription (Latin):
mani .⁊ Non impediebat᷑ asatuna.
sed ab utilitute p̃dicationis. ut primũ
ȩcdue fundaret asiue: postmodum
ad exteras ꝑgeret nationes : iucuꝰ
ulterius lo cũ non habens. uacuũ
di ap̃dicatione inhisregionib. Cpidicatẽ
auit̃ habensue mendiadios: ox multis iã

Expanded text:
. Non impediebatur a Satana, sed ab utilitate praedicationis, ut primum Ecclesias fundaret Asiae, postmodum ad exteras pergeret nationes. Nunc vero ulterius locum non habens, vacuum ad praedicandum, in his regionibus, cupiditatem autem hab
Abbreviated transcription (Latin):
tios. insodomitas et diluuio ꝑditos. etnoa
facere potentiã suã liberando hȩbreos. sus¬
tinuit in multa pacientia uesa irae. id÷
egrptios ꝑplagas expectando ad penitentiuã
quas non pariter effu dit: Aptata enĩ uasa¬
in interitũ appellat egrptios. qui se p̃para¬
uerant atq aptauerant: a et̃nȩ ꝑditioni mu¬
leuiuendo: Adhȩc poterat aliquis apło
obicere : Utquid ꝑdidit eos. et saluauit iu¬
deos: cui ille obuiat respondendo dicens
Vt ostenderet diuitias głde suce.

Expanded text:
tios, in Sodomitas et diluvio perditos, et notam facere potentiam suam liberando Hebraeos, sustinuit in multa patientia vasa irae, id est Aegyptios per plagas exspectando ad poenitentiam, quas non pariter effudit. Apta enim in interitum appellat Aegyptios, qui se praeparaverant atque aptaverant aeternae perditioni male vivendo. Ad haec poterat aliquis Apostolo objicere: Ut quid perdidit illos, et salvavit Judaeos? Cui ille obviat respondendo, dicens: Ut ostenderet divitias gloriae suae
Abbreviated transcription (Latin):
quia blasphemia sacra scriptura ꝑ
lã malt᷑ int̾p̃tationẽ.
suspitiones
male
ab inuicem.
quia unus quisq suspicatur alium
quia confligendo int̾se dequestioni¬
& illi tales aueritate priua

Expanded text:
quia blasphemat sacram Scripturam per malam interpretationem; suspiciones malae ad invicem, quia unus suspicatur alium rruptorum, quia confligendo inter se de quaestioniet illi tales a veritate priva
Abbreviated transcription (Latin):
lieris uidue. patre gentiligre¬
co ꝓcreatus. quẽ mat̾ dũ uell& cir¬
aut̃ litteris eruditus ÷ tã diuinis
scripturis quã liberalib artibus:
sociatusq beato paulo. factus: ei
comes inp̃dicatione: ac postea ab illo
ordinatu s & consticutus est ep̃s: Cui
apł̃s direxit hancepłam. inftruens
eũ deordinatione episcopatus & diaco¬
natus. om̃isq eccłicae. disciplinȩ & ordinis:
& quomodo deber& docere populum :

Expanded text:
lieris viduae, patre gentili Graeco procreatus. Quae mater, dum vellet cirautem litteris, eruditus est tam divinis Scripturis quam liberalibus artibus: sociatusque beato Paulo, factus est ei comes in praedicatione: ac postea ab illo ordinatus et constitutus episcopus. Cui Apostolus direxit hanc epistolam, instruens eum de ordinatione episcopatus, diaconii, omnisque ecclesiasticae disciplinae et ordinis: et quomodo deberet docere populum.
Abbreviated transcription (Latin):
amur dõ patri: Miscđiam mediã int̾posu¬
it. ut ostender& quia & grã & pax. per
miscdiam dĩ nobis confertur : non ꝑ meri¬
Dicut rogaui te ut rema¬
neres ephesi quȩ ÷ ciuitas metropolis
asiae. cum irem in macedoni am
ꝓunciã grecorũ. & denunciares
quibus dem
Id ÷ iudeis.
udaizan¬
tibus & ñ recte credentib ne alit̾ docerent
minũ ñ habent. quae fabule & ge
nealogiae questiones magis p̃stan¬
quã edificationem dei  quae est
infide:

Expanded text:
mur Deo Patri. Misericordiam mediam interposuit, ut ostenderet quia gratia, et pax per misericordiam Dei nobis confertur: non per meriSicut rogavi te ut remaneres Ephesi, quae est civitas metropolis Asiae, cum irem in Macedoniam, provinciam Graecorum, ut denuntiares quisbusdam, id est Judaeis judaizantibus, et non recte credentibus, ne aliter docerent,rminum non habent: quae fabulae ae quaestiones magis praquam aedificationem Dei, quae est in fide
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m aut̃ habemꝰ spẽ. id ÷ expectationẽ
futurorũ bonorũ. qr̾ sic̃ ille resurrexit
a mortius & ascendit adcelos: ita nos
sꝑamus resurrectionẽ nob ꝓ futuram
ꝑ ipsũ: & adgłam ȩt̾̃nae beatitudinis
ascensuros:
timotheo dilecto filio inspũ.
indoctrina. infide non incarne:
Grã : quagratis dimittuntur peccata

Expanded text:
habemus spem, id est exspectationem futurorum bonorum; quia sicut ille resurrexit a mortuis et ascendit ad coelos, ita nos speramus resurrectionem vobis profuturam per ipsum, et ad gloriam aeternae beatitudinis ascensuros. Timotheo dilecto filio in spiritu, in doctrina, in fide, non carne. Gratia, qua gratis dimittuntur peccata
Abbreviated transcription (Latin):
subaud̾ debent: qui a gratissime ullius
meritis p̃cedentib uocati sunt ad fidem.
gratisq acceper̃ remissionẽ om̃iũ pec¬
catorem. ꝑ spiritalẽ circũcisionem. ꝑ
grãm uidelicet baptismatis. ñꝑcircũ¬
cisionem carnalem: Cui enĩ plus dimit¬
titur.: plus debet diligere : Sicu: scripti:
Propterat confitebor tibi ingentib¬

Expanded text:
subaudis debent, quia gratis, sine ullis meritis praecedentibus, vocati sunt ad fidem, gratisque acceperunt remissionem omnium peccatorum per spiritalem circumcisionem; per gratiam videlicet baptismatis, non per circumcisionem carnalem: Cui enim plus dimittitur, plus debet diligere . Sicut scriptum est: Propterea confitebor tibi in gentib
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur exꝑsona filudi. dõ patrigrasres
rentis. ꝓpt̃ obȩdientiã gentiũ ad fidẽ uen¬
entium i quomodo ergo laudat etglori¬
cat filius dĩ patrẽ. qui ȩqualis ÷ ei inomib
Ingentib utiq credentib: laudatillum
multos et gentes subiugasti ꝑ fidem: con¬
tebor tibi dnẽpat̃. & glorificabotẽ ꝑipsa
gentes: & nominituo cantabo. id ÷ nono
deitatis tuae laudabo : Etiterũ : dicti¬
tura in deuteronomio: Lectiminigens
cũ plebe eius.⁊Morses legis lat
extendens oculũ prophetiue ad tẽpuoui¬
tionis gentium: alloquitur eas ontando.
ut laudent dm̃ parit̃ cũ plebe israhdinia.
quae olum plebs eiꝰ sola exom̃ib gendo
uocabatur : Ogentes credentes in filud
ꝑ cuius passionem estis redẽptue. et ꝑcu
baptisiũ mundatȩ. atq. expictȩ estis
ab om̃ib petcatis: sociantes uos ine ffu¬
tu curitatis. credentib¬

Expanded text:
loquitur ex persona Filii Dei, Deo Patri gratias referentis, propter obedientiam gentium ad fidem venientium. Quomodo ergo laudat et glorificat Filius Deum Patrem, qui aequalis est ei in omnibus? In gentibus utique credentibus laudat illummultos et gentes mihi subjugasti per fidem, confitebor tibi, Domine pater, et glorificabo te per ipsas gentes, et nomini tuo cantabo, id est nomen Deitatis tuae laudabo. Et iterum dicit Scriptura in Deuteronomio: Laetamini, gentes, cum plebe ejus. Moyses legislator extendens oculum prophetiae ad tempus vocationis gentium, alloquitur eas hortando ut laudent Deum Patrem cum plebe Israelitica: quae olim plebs ejus sola ex omnibus gentibus vocabatur: O gentes credentes in Filium Dei, per cujus passionem estis redemptae, et per cujus baptismum mundatae et expiatae estis ab omnibus peccatis, sociantes vos in affectu charitatis credentib
Abbreviated transcription (Latin):
gelium narrat : S iquidẽ in euanglio
refertur. qualit̃ impie iudȩi ꝑ egerun
necem xp̃i. propterquã in currer mi
micitiam di: et quia in infidelitutip
Karissimi propter patres

Expanded text:
gelium loquitur. Siquidem in Evangelio refertur qualiter impii Judaei peregerunt necem Christi, propter quam incurrerunt inimicitiam Dei, quod quia in infidelitate ponem, charissimi propter patres
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter uos N Non ait scđm legẽ quã
prouirib suis udȩi emulubantur. sedse¬
cundũ euungłm quod ipsi contẽpneban
ubi nurratur qualit dnm̃ morti tradi¬
derunt: E rgo quantũ ad tinet ud eugłm
quod iudei non recipiunt: inimicixpi
iccirco incurrerunt: utgentes crederes¬
sent : E thoc ÷ quoddicit: propt̃ uosore
ales ut uos crederetis : Inimicidĩ fucas¬

Expanded text:
pter vos. Non ait secundum legem, quam pro viribus suis Judaei aemulabantur, sed secundum Evangelium quod ipsi contemnebant, ubi narratur qualiter Dominum morti tradiderint. Ergo quantum attinet ad Evangelium, quod Judaei non recipiunt, inimici sunidcirco Judaei incurrerunt, ut gentes credere possent; et hoc est quod dicit. Propter vos, o gentiles, ut vos crederetis, inimici Dei fa
Abbreviated transcription (Latin):
Ita quod in me promptũ est. id÷ ma¬
nifestum: & uoł qui romȩ estis euan¬
i tare : Ordo uerborũ est paritq̃
et sensus quia sapientib & insipi¬
entibus debitor sum: uob quoq qui
rome estis promptior ÷ meti uolun¬
tas. ad euangeli tandum. Et sicut
defide om̃ium gentiũ: ita etiam
deꝓ fectu ur̃ae fidei opto magnus
sub limisq fulgere :

Expanded text:
Ita, quod in me promptum est, id Ita, quod in me promptum est, id nifestum est, et vobis qui Romae estis, evangelizare. Ordo verborum est, ppientibus debitor sum, vobis quoque qui Romae estis: multo promptior est mea voluntas ad evangelizandum: et sicut de fide omnium gentium, ita etiam de profectu vestrae fidei opto magnus sublimisque fulgere.
Abbreviated transcription (Latin):
Non abipsis acceꝑat aliquid. sed adõ
hoc donũ acceperat. ut om̃iũ gentiũ linguis
loqueretur: quib eisdem gentibus fidẽ
xp̃i ut pote debitor p̃dicare debeat
Uel certe in hoc erat debitor om̃ib genti¬
bus. quia sicut beatus agustinus in ex¬
positione epłȩ adephesios dicit: p̃ om¬
nibus apłis sapientiã diuinã ꝑcepit.
Etquarehocnisi ut om̃ib. principib
om̃ibusq philosophis. ꝑsapientium
sibi dattĩ resistere posset: Unde & dñs
ait deillo ad annaniam. Uaselecti¬
onis estͥutͥportet nom̃ meũ corã gen¬
tibus & regibus. Sapientib debi¬
tor erat. ut eis profunda & alta mis¬
sicut ipse dixit alibi sapientiã loqui¬
mur inter ꝑ fectos Insipientibus¬
uero debitor erat: ut scđm capacita¬
tem illorum eis uerba misteriorum
committeret. quibus ipse dicebat
Non potui uob loqui quasi spiritalib:
sed quasi carnalibus. Insipientib
insipientiã pacienter ferret.

Expanded text:
Nam ab ipsis non acceperat aliquid. Adeo Nam ab ipsis non acceperat aliquid. Adeo hoc donum acceperat, ut omnium gentium linguis loqueretur, quibus eisdem gentibus fidem Christi, ut pote debitor, praedicare debebat: vel certe in hoc erat debitor omnibus gentibus, quia, sicut beatus Augustinus ait in expositione Epistolae ad Ephesios, prae omnibus apisi ut omnibus principibus, omnibusque philosophis per sapientiam sibi datam resistere posset. Unde et Dominus ait de illo ad Ananiam: Vas electionis mihi est ut portet nomen meum coram regibus et gentibus . Sapientibus debitor erat ut eis profunda et alta myssicut ipse dixit alibi: Sapientiam loquimur inter perfectos . Insipientibus debitor erat, ut se cundum capacitatem illorum eis verbum mysteriorum committeret, quibus ipse dicebat: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus . Insipientibus insipientiam patienter ferret.
Abbreviated transcription (Latin):
ei obuiare in terrogando acdicere
Obeate paule. cur disponebas uenire
ad nos peccatores: Ad haec ille. ut
aliquẽ fructũ habeam in uobis. sicut
& incȩteris gentibus. id ÷ ut mercedẽ
aeternam spiritalis grãe habeam in
uob̾ demeo labore. sicut & incęteris
gentibus. Grecis ac barbaris sa¬
pientib et insipientib debitor sũ
Sapientes appellat iudȩos & grecos.
a quibus om̃is sapientia diuina.
et om̃is philosophia mundana exor¬
dium sumpsit. Insipi entes uero acbar¬
paratione: indocti et quasi sine litte¬
ris erant. Nam sicut abhebreis acce¬
perunt latini omẽm diuinã scrip¬
turam: ita & agrecis omnẽ philoso¬
phiam scłarem. Etcum in hac sapien¬
tia florerent. siquidẽ sapientes.
Om̃s uero reliquas gentes barbaras
uocabant: quorũ suꝑbiã confundit
apłs:dũ insequentibus p̃ponit eis
iudȩos Sed considerandũ est quid
acceꝑit apłs. ut horũ debitor esset.
id ÷ sapientiũ & insipientium.

Expanded text:
ei obviare interrogando ac dicere: ei obviare interrogando ac dicere: O beate Apostole, cur disposuisti venire ad nos peccatores? Ad haec ille, ut aliquem fructum habeam in vobis, sicut et in caeteris gentibus, id est ut mercedem aeternam spiritalis gratiae habeam in vobis de meo labore, sicut et in caeteris gentibus. Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum. Sapientes appellat Judaeos et Graecos, a quibus omnis sapientia divina, et omnis philosophia mundana exordium sumpsit, insipientes vero et barlorum comparatione indocti et quasi sine litteris erant. Nam sicut ab Hebraeis acceperunt Latini omnem divinam Scripturam, ita et a Graecis omnem philosophiam saecularem. Et cum in sapientia florerent, se quidem sapientes, omnes vero reliquas gentes barbaras vocabant. Quorum superbiam confundit Apostolus, dum in sequentibus praeponit eis Judaeos. Sed considerandum est quid acceperit Apostolus, ut horum debitor esset, id est sapientium et insipientium.
Abbreviated transcription (Latin):
miraculoꝵ uirtute. suppleãq meo
aduentu. siquid minꝰ habetis infide:
uł & ĩam ut doceã uos ꝑ fectã caritu¬
tem habere. ne ab inuicẽ dissideatis.
et discordiã habeatis: sicut nunc au¬
dio. Id est consolarisimul in uob̾.
ꝑ eã quȩ inuicẽ est fidẽ ur̃am atq
meam. Consolantur magistri de
ꝓfectu discipuloꝵ: quandoscilicet
stabili̾mentũ fidei repperiunt in il¬
lis: Econtra consolantur discpłi.
dum aduentu magistrorũ cumu
participare intelligunt. N olo aut̃
uos ign orare fratres. qm̃ sepe ꝓpo¬
sui uenire aduos: id ÷ & uolui et
disposui. etꝓhibitus sum usq ad huc
Phibitus est paulus apłs adõ neante romã
ueniret. quam gentib circa hiero solimã
positis sacrũ ad ministraret e̾uangłm.
Deinde uero ꝑ macedoniã asiãq mino¬
rem p̃dicando. illiricũ ueniens quȩ
est prima pars europȩ : tandẽ iuxta
animi sui uotũ ꝑ ueniret romam.
uenire ad illos: poterat aliquiseorũ

Expanded text:
miraculorum virtute, suppleamque meo miraculorum virtute, suppleamque meo adventu si quid minus habetis in fide, vel etiam ut doceam vos perfectam charitatem habere, ne ab invicem dissideatis et discordiam habeatis, sicut nunc audio. Id est simul consolari in vobis per eam quae invicem est fidem vestram atque meam. Consolantur magistri de profectu discipulorum, quando scilicet stabilimentum fidei reperiunt in illis: econtra consolantur discipuli dum adventu magistrorum cumul et comparticipare intelligunt. Nolo autem vos ignorare, fratres, quia saepe proposui venire ad vos, id est et volui et proposui, et prohibitus sum usque adhuc. Prohibitus est Paulus a Deo ne antea Romam veniret quam gentibus circa Hierosolymam positis, sacrum administraret Evangelium. Deinde vero per Macedoniam Asiamque minorem praedicando Illyricum veniens, quae est prima pars Europae, tandem juxta animi sui votum perveniret Romam. tinasse venire ad illos, poterat aliquis illorum
Abbreviated transcription (Latin):
si quomodo tandem aliquando ꝓs¬
perum iter habeã in uo luntate
de: ueniendi aduos. Si quomodo
id÷ si aliquo modo. tandem. adultimũ.
uel uix. Benedicit obsetrans si aliquo
habeam inuoluntate dei ueniendi
aduos: qm̃ sunt quidã quidei ꝑmis¬
sione non uoluntate ꝓsperum iter
uidentur accipere ad malũ. siquan¬
do homicidiũ aut aliquod scelus fes
dit & ꝓnihilo deputat. Nam aliter ꝓs¬
perum iter se posse habere nonputubat.
nisi eũ uoluntas dĩ quae om̃a nouit
fouet. illuc eũ duxerit: ubi fructũ ali¬
quem haberet. Desidero enim uide¬
re uos. Idõ dicit desiderare se uerure
ad illos: ut illos ad amorẽ suũ excita¬
ret. ut et ipsi desiderarent illũ: Deside¬
rabat autem illos. ut aliquid grãe p̃¬
dicationis et miraculorũ illis largi¬
retur: sicut sequentia manifestat
Desidero in quit uidere uos. ut aliquid
grãe spiritulis imꝑtiar uob ad con¬
firmandos uos: io÷ ut confirmẽ fidẽ
urãm doctrina & p̃dicatione. atq

Expanded text:
si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei veniendi ad vos . Si quomodo, id est si aliquo modo, tandem, ad ultimum vel vix. Bene dicit obsecrans si aliquo habeam in voluntate Dei veniendi ad vos, quoniam sunt quidam qui Dei tate, prosperum iter videntur accipere ad malum, si quando homicidium aut aliquod festinent dit, et pro nihilo deputat. Nam aliter prosperum iter se posse habere non putabat, nisi voluntas Dei, quae omnia novit, cum duceret, ubi fructum aliquem haberet. Desidero enim videre vos. Ideo dicit desiderare se venire ad illos, ut illos ad amorem suum excitaret, ut et ipsi desiderarent illum. Desiderabat autem illos videre, ut aliquid gratiae praedicationis et miraculorum illis largiretur, sicut sequentia manifestant. Desidero, inquit, videre vos: ut aliquid gratiae spiritalis impartiar vobis ad confirmandos vos, ut confirmem fidem vestram doctrina et praedicatione atque
Abbreviated transcription (Latin):
munitatẽ sceleris sui tristicia despe¬
rationis ꝓfunditur. quia ñ audiuit
uerbum consolationis ap̃dicatorib
Quem si inuenerit quilibet p̃dicator.
statim ꝑ cunctando ꝑ quirit ab eo cuiꝰ
rei causa tristetur: mestusq incedat.
Comꝑta causa consolatur illũ uerb̾
simplicib quib ualet: simulq hortut̃¬
nedispera. deuenia salutis. danspariter
exemplu consolatoria acdicens ꝰ̃ Quid
indesperationis malũ laberis: Conside
rex etprophȩta. quando simul patra¬
uit adulterid̃ cũ homicidio: & tam̃
ueni a meruit : Nũ quid petrus postꝗ
electus ÷ adno. non negauit illũ ter.
dicens Non noui illui. Et tam̃piusdñs.
postea p̃fecit illũ eccłae suce : Nũqͥd
ed atro meruit audire. hodie mecũ eris
inparadiso: talibus uerbis exortatorus
illũ alloquens quundesꝑationẽ ruerat:
inspem ueniȩ sistit ÷ Ecce quomodo exor¬
tatio. speties ÷ predicationis :
:Qui tribu

Expanded text:
manitatem sceleris sui tristitia despemanitatem sceleris sui tristitia desperationis perfunditur, quia non audivit verbum consolationis a praedicatoribus; quem si invenerit quilibet simplex praedicator, statim percontando perquiri ab eo cujus rei causa tristetur, moestusque incedat: et comperta causa consolatur illum verbis simplicibus, quibus valet, simulque hortatne desperet de venia salutis, dans pariter exempla consolatoria, ac dicens: Quid in desperationis malum laberis? Considerrex et propheta, quando simul patravit adulterium cum homicidio? et tamen veniam meruit. Nunquid Petrus postquam electus est a Domino, non negavit illum ter dicens: Non novi illum ? et tamen pius Dominus postea praefecit illum Ecclesiae suae. Nunquid et latro non meruit audire: Hodie mecum eris in paradiso ? Talibus verbis exhortaturus illum alloquens qui in desperationem ruerat, in spem veniae sistit. Ecce quomodo exhortatio species est praedicationis. Qui tribu
Abbreviated transcription (Latin):
subauđ non debet plussape
quã oport& sapere. quia ñõ portet in¬
de suꝑbire : Hoc autẽ animaduertendũ.
hucusq subaudiendũ eẽ asuꝑioribus
huius epłue: non plus saꝑe quã oport&
saꝑe n E xortatio est species p̃dicutio¬
nis etdoctrinue: et maxime addolen¬
tem et desperantẽ respicit : Uerbi grã
Sunt multi doctores qui supientia di¬
uinurũ scripturarũ pollentes. pari¬
terq eloquentia uerboꝵ florentes :
tota die ulloquuntur popłm. dispu¬
tantes derectitudine fidei. de appe¬
titu uirtutũ. & de execratione uitio¬
rum. defelicitate ꝑpetui regni. et ꝑ¬
ditione inferni. et ꝓtelato sermone
pene usq adsolis occubitũ : exẽplum
consolationis lapsis minime ꝓfert᷑ ⁊
Interim uero dũ audit aliquis excir¬
cum stantib poenas inferni. quȩ ab
illis minantur his quicriminali¬
bus delictis tenentur obnoxii. etre¬
colit se aliquod facinus grauissimũ
ꝑ petrasse: homicidiũ uidelic&. cd¬
ul terium. aut aliquod horũ : ob in¬

Expanded text:
subaudis non debet plus sapere quam oportet sapere, quia non oportet inde superbire. Hoc autem animadvertendum, hucusque subaudiendum esse a superioribus hujus Epistolae: Non plus sapere quam oportet sapere. Exhortatio est species praedicationis et doctrinae, et maxime ad dolentem et desperantem respicit. Verbi gratia: Sunt multi doctores qui sapientia divinarum Scripturarum pollentes pariterque eloquentia verborum florentes, tota die alloquuntur populum, disputantes de rectitudine fidei, de appetitu virtutum, et exsecratione vitiorum, de felicitate perpetui regni, et perditione inferni: et protelato sermone pene usque ad solis occubitum, exemplum consolationis lapsis minime proferunt. Interim vero dum audit aliquis ex circumstantibus poenas inferni, quae ab illis minantur his qui criminalibus delictis tenentur obnoxii, et recolit se aliquod facinus gravissimum perpetrasse, homicidium videlicet, adulterium, aut aliquid horum: ob im
Abbreviated transcription (Latin):
uł quomodo uoluntus eius impleri possit
dere utrumdõ accepta sint oꝑa quee agi¬
mus: annon :Bona. bene placensꝰ
tt: Bona est uoluntas di: quia
bona desiderat semꝑ : B eneplucens: quia
om̃abona placita sunt ei : Perfecta :
quia nichil duplicitatis placet ei. sedea
quae sincero animo fiunt i ALITER
Bonc infide ibeneplucens: inspe futuro¬
rumbonoꝵ : Perfecta: incaritute. id ÷
indilectioneꝰ p̃roximi : Hȩc eni tria:
uoluntatem dei ꝑficiunt ꝗdiue alitra ⁊
Bona uoluntas di÷: in coniugatis : benepla¬
cens inuiduis : Perfecta: in uurginibus ⁊
Hi tres ortdimes. siscãm uoluntatem dei et
tramite uircutũ processerint: p̃mus
uoluntatis dĩ donabuntur. Pic

Expanded text:
vel quomodo voluntas ejus impleri possit.vel quomodo voluntas ejus impleri possit.dere utrum Deo accepta sint opera quae agimus annon: bona, et beneplacens, ta. Bona voluntas Dei est quia bona desiderat semper; beneplacens, quia omnia bona placita sunt ei; perfecta, quia nihil duplicitatis placet ei, sed ea quae sincero animo fiunt. Aliter: bona in fide, beneplacens in spe futurorum bonorum, perfecta in charitate, id est in Dei dilectione et proximi. Haec enim tria voluntatem Dei perficiunt. Sive aliter: bona voluntas Dei est in conjugatis, beneplacens in viduis, perfecta in virginibus. Hi tres ordines, si secundum voluntatem Dei et tum tramitem processerint, praemiis voluntatis Dei dona
Abbreviated transcription (Latin):
nouitate sensus urĩ iPerstudiuml¬
honis & meditationis ueteris testamenti et no¬
ui cotidie sensus nr & intellectꝰ in nouat᷑
& reformatur dũ proficimꝰ & magis ac ma¬
gis in sapientia crescimus. ea dedo itelli¬
gendo quȩ antea ignorabamus : Refor¬
matur etiã innouitate sens nr̃. dũ ꝓficit
in nob bonumopꝰ: quia quanto intellectus
in affectũ oꝑis uercitur. tanto amplius in¬
nouatur : Dicamus aꝑtius : Erat quis in
littera legis positus. n on penetrabat inte¬
riora : Transut ad euangłm. didicit qđ
lex spiritalit̃ debeat intelligi. atq ita
reformatus ÷ innouitate sensus sui: dũ
amissis tenebris carnalis intelligentiue.
ad fructum transut spiritalis allegoriȩ:
Sic intelligendũ et dełis quispretis uitus
adurtutes transeunt. & dũ ꝓfici unt
deuirtute in uirtutẽ: cotidie in nouan¬
tur Ait ꝓbetis: quae sit uoluntas¬
dei ÷ Quisacras scripturas sedulele¬
git. ille inuenit quue sit uoluntus dei.
id ÷ quiddõplucent. quidue displicert

Expanded text:
novitate sensus vestri, per studiumonis et meditationis Veteris Testamenti et Novi. Quotidie sensus noster et intellectus innovatur et reformatur dum proficimus, et magis ac magis in sapientia crescimus, ea de Deo intelligendo quae antea ignorabamus. Reformatur etiam in novitate sensus noster, dum proficit in nobis opus bonum, quia quanto intellectus in effectum operibus vertitur, tanto amplius innovatur. Dicamus apertius: erat quis in littera legis positus, non penetrabat interiora: transiit ad Evangelium: didicit quod lex spiritaliter debeat intelligi, atque ita reformatus est in novitate sensus sui, dum amissis tenebris carnalis intelligentiae ad fructum transiit spiritalis allegoriae. Sic intelligendum et de his qui, spretis vitiis, ad virtutes transeunt, et dum proficiunt de virtute in virtutem, quotidie innovantur: ut probetis quae sit voluntasDei: qui sacras Scripturas saeculo legit, ille invenit quae sit voluntas Dei, id est quid Deo placeat, quidve displiceat,
Abbreviated transcription (Latin):
It um cuiqͦ. sub audis dico. sicde¬
bere saꝑe: sicut ds̃ diuisit m̃surã fidei : In
fide namq mensura ÷: quantũ ad nrãm
capacitatem adtinet. quia aliusplus:
alius minus credit: Maiorem enimfi¬
dem habuerunt apłi montes transfe¬
rende: quam nos habeamus q̃S iue in¬
telligitur haet mensura indonis fidei.
quia habentibus fidem: alii datur ser¬
mosapientiue. alii sermoscientiue:
& cȩta : ł thuius modi mensura scđm
rationem fidei dtur: qm̃ non nisi fi¬
dem tenentib tribuitur : Intelligitur
et deministerus eccłasticis. quae scđm
modũ suum debent ꝑagi : & nonultra
licitum usurpari : Verbi gr̃a : Presbit᷑
es: neusurpes epĩ ministeriũ : Dicco¬
nus es: noli tibi uindicare aliquidex
officio pres bȩteri i Sic decȩteris mi¬
nisterus: et degra dibus intelligendũ⁊

Expanded text:
Et unicuique, subaudis, dico sic deEt unicuique, subaudis, dico sic debere sapere, sicut Deus divisit mensuram fidei; in fide namque mensura est, quantum ad nostram capacitatem attinet, quia alius plus, alius minus crodit. Majorem enim fidem habuerunt apostoli montes transferendo, quam nos habeamus. Sive intelligitur haec mensura in donis fidei quia habentibus fidem, alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae , etc. Et hujusmodi mensura secundum rationem fidei datur, quoniam non nisi fidem tenentibus tribuitur. Intelligitur et fidem ministeriis ecclesiasticis, quae secundum modum suum debent peragi, et non ultra licitum usurpari. Verbi gratia: Presbyter es, non usurpes episcopi ministerium; diaconus es, noli tibi vindicare aliquid ex officio presbyteri. Sic de caeteris ministeriis et gradibus intelligendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidem quae ꝑdilectionẽ oꝑatur: dõ
copulantur ÷ Etquid dico hocutiq
et precipio. non plus saꝑe quam opor¬
tet saꝑe: id ÷ non suꝑbire : Hoc dicit
contra gentiles tumentes. qui in sul¬
tabantꝰ iudȩis: tanquam ramisfrac¬
tis: P lus enim sapit quam oportet:
qui propter alterius miseriam sẽ
extollit. cũ potius humiliari debeat.
ne & ipse cudat : Dicendũ etpropt̃ eos qui
sanam doctrinã non sectantes. quȩdam
falsitatis dogmata componunt: quib
simpliciũ animos corrũpunt : Non
plus sapere: quã oportet sapere : O port&
deniq ut uia p̃cedentiũ doctorũ imi¬
tetur. & ingeniũ p̃cedentiũ magistro¬
rum: adimplens quod dicit sapientia ⁊
He transgrediaris terminos: quos posuer
patres tui ded sapere ad sobrietute:
id ÷ ad temperantiã q̃ S obrie nãq sapit.
qui agnoscit quod ipse sit: & sicut
coram dõ in xp̃o loquitur: Hoc p̃cep¬
tum: transgressi sunt om̃s heretici n

Expanded text:
per fidem quae per dilectionem operatur Deo per fidem quae per dilectionem operatur Deo copulantur. Et quid dico? Hoc utique dico et praecipio, non plus sapere quam oportet sapere, id est non superbire. Hoc dicit contra gentiles tumentes, qui insultabant Judaeis tanquam ramis fractis. Plus enim quam oportet sapit, qui propter alterius miseriam se extollit, cum potius humiliari debeat, ne et ipse cadat. Dicendum et propter eos qui, sanam doctrinam non sectantes, quaedam falsitatis dogmata componunt, quibus simplicium animos corrumpunt, non plus sapere quam oportet sapere. Oportet denique ut viam praecedentium doctorum imitetur et ingenium praesentium magistrorum, adimplens quod dicit Sapientia: Ne transgrediaris terminos quos posuerunt patres tui , sed sapere ad sobrietatem, id est ad temperantiam. Sobrie namque sapit, qui agnoscit quid ipse sit, et sicut coram Deo in Christo loquitur. Hoc praeceptum trangressi sunt omnes haeretici.