comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lius et sp̃c sc̃s: nullo mͦ triplex dicen¬
dus est. Corꝑa qͥppe ad iunctione sua e¬
rescunt. Quamus eĩ qui adheret uxo¬
ri sue unũ corpus sit: maius tñ corpꝰ
sit. qm si solius uiri eẽt aut soluis u¬
xoris. In reb aũt spiritalib cum mi¬
nor maiori adherescit sicut creatura
creatori: illa fit maior qm erat ñ ille.
In his eĩ que ñ mole magna st̾: hoc
est maius eẽ ꝙ est melius eẽ. Melior
aũt fit spc̃ alicuiꝰ creature cum adhe¬

Expanded text:
lius et Spiritus sanctus, nullo modo triplex dicenlius et Spiritus sanctus, nullo modo triplex dicendus est. Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adh
Abbreviated transcription (Latin):
eus uero multipliciter quidẽ
dicitur magnus. bonus sapiens b̃s
uerꝰ. et qͥcquid aliud ñ indigne dici ui¬
detur s eadem magnitudo eius ẽ que
sap̃ia. Non eĩ mole magnus est sed
uirtute. Et eadem bonitas que sapi¬
entia et magnitudo. et eadem u̾itas
q̃ illa oĩa. Et non ẽ ibi aliud b̃m eẽ
Nec qm̃ trinitas est: iõ triplex pu¬
tandus est. Alioqͥn minor erit pat̾
solus aut filius solus. qͣm simul pr̃
et filius. ꝙͣꝙͣ ñ inuenitur qͦm᷑ dici poᷤ¬
sit aut pater solus aut filius solus
cũ sꝑ atq inseparabiliter et ille cum
filio sit et ille cum pr̃e: ñ ut ambo sĩt
neuter solus: Quia uero dicimus et
dm̃ solum ipsam trinitatẽ qmͣuis sꝑ
sit cũ spiritib et animis scĩs: s solũ
dicimꝰ ꝙ d̾s est. qr nõ et illi cum illo
d̾s sunt: ita solum prẽm dicimus pa-¬
trẽ. non qr seꝑatur a filio. s qr non si¬
est solus pr uel solus filus uel solus
sp̃c sc̃s. quantus est simul pater et fi¬

Expanded text:
eus autem multipliciter quidem dicitur, magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur. Sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus, sed virtute. Et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo; et eadem veritas quae illa omnia. Et non est ibi aliud beatum esse, Nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est: alioquin minor erit Pater solus, aut Filius solus, quam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre: non ut ambo sint neuter solus. Quia vero dicimus et Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus quod Deus est, quia non et illi cum illo Deus sunt: ita solum Patrem dicimus Patrem, non quia separatur a Filio, sed quia non siest solus Pater, vel solus Filius, vel solus Spiritus sanctus, quantus est simul Pater et Fi
Abbreviated transcription (Latin):
suã. Qua ꝓpter ñ est p̾cipue uidendũ
in hac questione q̃ de trinitate nobis
est. et de cognoscendo deo nͥ quid sit u̾a
dilectio ĩmo uero qͥd sit dilectio. Ea qͥp¬
pe dilectio dicenda que u̾a est. alioqͥn
cupiditas est. Atq ita cupidi abusi¬
ue dicunt᷑ diligere. ꝙ̃ admodũ cupere
abusiue dñr qui diligunt. Hec est aũ
uera dilectio. ut inherentes ueritati
iuste uiuamꝰ. et iõ ꝯtẽpnamꝰ omnia
mortalia p̾amore hoĩm. quo eos uo¬
lumus iuste uiu̾e. Ita eĩ et mori pro
Cum eĩ duo p̾cepta sint in quib tota
lex pendet et ꝓphete dilectio dei. et dilec¬
tio ꝓximi. non ĩ merito plerũq scͥp¬
tura ꝓ utroq unũ ponit: siue tm̃ dei
sicuti est illud. Scimꝰ qm̃ diligenti¬
b dm̃. oĩa cooꝑantur in bonum. Et
it̾m. Qͥsqͥs autẽ diligit dm̃. hic cog¬
nitus est ab eo: Et illud qm̃ caritas
dei diffusa est in cordib nr̃is ꝑ sp̃m

Expanded text:
suam. Quapropter non est praecipue uidendum suam. Quapropter non est praecipue uidendum in hac quaestione, quae de trinitate nobis est et de cognoscendo deo, nisi quid sit uera dilectio, immo uero quid sit dilectio. ea quippe dilectio dicenda, quae uera est; alioquin cupiditas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur qui diligere, quemadmodum cupere abusiue dicuntur qui diligunt. haec est autem uera dilectio, ut inhaerentes ueritati iuste uiuamus et ideo contemnamus omnia mortalia prae amore hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. ita enim et mori pro cum enim duo praecepta sint, in quibus tota lex pendet et prophetae, dilectio dei et dilectio proximi, non immerito plerumque scriptura pro utroque unum ponit, sine tantum dei, sicuti est illud: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum, et iterum: quisquis autem diligit deum, hic cognitus est ab illo, et illud: quoniam caritas dei diffusa est in c
Abbreviated transcription (Latin):
diligeremus nullo mͦ eum diligeremꝰ¬
sumus. minꝰ eam diligimꝰ qm ut i̾ti
ẽẽ ualeamꝰ. Homo gͦ qui creditur iu¬
stus ex ea forma et ueritate diligitur.
qͣm cernit et intellegit apud se ille qͥ
diligit. Ip̃a uero forma et u̾itas ñ est
qͦmodo aliunde diligatur. Neq eĩ inue¬
nimꝰ aliqͥd tale p̾ter ipsam. ut eã cum
incognita est credendo diligamꝰi ex eo
ꝙ iam tabe aliquid nouimus. Qͥcqͥd
eĩ tale aspexeris ip̃a est: et ñ est qͥcqͣm
tale: qm̃ sola ip̃a talis est qualis ipsa
est. Qui gͦ amat hoĩes. aut qr iusti st̃
aut ut iusti sint amare debet. Sic eĩ
et semet ip̃m amare debet. aut qr iustꝰ
est. aut ut iustus sit. Sic eĩ diligit ꝓ¬
ximũ tamꝙͣ se ip̃m sñ ullo ꝑiculo. Qͥ
eĩ alit̾ se diligit. inuiste se diligit. Qm̃
se ad hoc diligit ut sit inuistus. Ad hoc
gͦ ut sit malus. ac ꝑ hoc iam ñ se diligͭ.
Qui eĩ diligit iniquitatẽ. odit aĩam

Expanded text:
diligeremus, nullo modo eum diligeremdiligeremus, nullo modo eum diligeremsumus, minus eam diligimus quam ut justi esse valeamus? Homo ergo qui creditur justus, ex ea forma et veritate diligitur, quam cernit et intelligit apud se ille qui diligit: ipsa vero forma et veritas non est quomodo aliunde diligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam, cum incognita est, credendo diligamus, ex eo quod jam tale aliquid novimus. Quidquid enim tale aspexeris, ipsa est: et non est quidquam tale, quoniam sola ipsa talis est, qualis ipsa est. Qui ergo amat homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet. Sic enim et semetipsum amare debet, aut quia justus est, aut ut justus sit: sic enim diligit proximum tamquam se ipsum sine ullo periculo. qui enim aliter se diligit, iniuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit, ut sit iniustus, ad hoc ergo, ut sit malus, ac per hoc iam non se diligit. qui enim diligit iniquitatem, odit animam
Abbreviated transcription (Latin):
a libi ꝙͣ ipse. in seipso uidet. cũ ipẽ nõ
sit animus iustus: An illud ꝙ ui
det u̾itas est interior p̾sens animo
qͥ eam ualet intueri: Neq õs ualẽt.
Et qui intueri ualent. hoc et iam ꝙ
intuentur ñ om̃s sunt. Hoc est ñ sũt
⁊̃ ip̃i iusti animi. sicut possunt uidere
ac dic̾e quid sit uistus animus. Qd̃
unde cẽ pot̾unt. nͥ inherendo eidem ip̃i
forme ꝙͣ intuerct᷑. ut in de form̃tur et
sint usti animi: Non tm̃ cernentes
et dicentes iustum esse auiniũ qui sci¬
entia atq ratione in uita ac morib
sua cuiq distribuit. s et iam ut ip̃i
uiste uiuant iusteq morati sint sua
cuiq distribuendo. ut nemini qͥcqͣm
debeant. nͥ ut inuicẽ diligant. Et uñ
inheret᷑ illi forme. nͥ amando: Cur gͦ
alium diligimꝰ quẽ credimus iustum
et ñ diliginus ip̃ãm formã ubi uide¬
mꝰ quid sit iustus animus. ut et nos
iusti ẽẽ possimus: An uͦ nisi et istam

Expanded text:
alibi quam in se ipso videt, cum ipse non alibi quam in se ipso videt, cum ipse non sit animus justus? An illud quod videt, veritas est interior praesens animo qui eam valet intueri? Neque omnes valent: et qui intueri valent, hoc etiam quod intuentur non omnes sunt, hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut possunt videre ac dicere quid sit justus animus. Quod unde esse poterunt, nisi inhaerendo eidem ipsi formae quam intuentur, ut inde formentur et sint justi animi; non tantum cernentes et dicentes justum esse animum qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit, sed etiam ut ipsi juste vivant justeque morati sint, sua cuique distribuendo, ut nemini quidquam debeant, nisi ut invicem diligant . Et unde inhaeretur illi formae, nisi amando? Cur ergo alium diligimus quem credimus justum, et non diligimus ipsam formam ubi videmus quid sit justus animus, ut et nos justi esse possimus? An vero nisi et istam
Abbreviated transcription (Latin):
dico et sciens dico. iustus est
animus qui scientia atq ratione in
uita ac morib sua cuiq distribuit. ñ
aliqͣm rem absentem cogito sicut char¬
chartaginẽ. aut fingo ut possum sic̃
alexandriam siue ita sit siue ñ ita: s
p̾sens quiddã cerno et cerno apud me.
et si ñ sum ip̃e ꝙ cerno: et multi si au¬
diant approbabunt: et qͥsqͥs me audit
atq scienter approbat apud se et ipse
hoc idem cernit et iam si ñ sit et ipse
ꝙ cernit. Iustus uero cũ id dicit id ꝙ
ipse est cernit et dicit. Et ubi ⁊ iam
ipse cernit. nͥ apd̾ se ip̃m: S hoc mir̃
non ẽ. Ubi enĩ seip̃m cern̾et nͥ apd̃ se
ip̃m: Illud mirabile est ut apud se
animus uideat ꝙ alibi nusquã uidit:
Et uerum uideat. et ip̃m uerũ ustus
animꝰ uideat: et sit ipse animus et ñ
sit ustus animꝰ ꝙ̃ apud se ip̃m uidet.
Nũ est alius animus iustus in aĩo ñ¬
dũ iusto: Aut si ñ est. ꝙ ibi uidet cũ
uidet. et dicit ꝙͥ sit animus iustus. nͨ

Expanded text:
dico et sciens dico, Justus est animus qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit; non aliquam rem absentem cogito, sicut Carthaginem, aut fingo ut possum, sicut Alexandriam, sive ita sit, sive non ita: sed praesens quiddam cerno, et cerno apud me, etsi non sum ipse quod cerno, et multi si audiant approbabunt. Et quisquis me audit atque scienter approbat, apud se et ipse hoc idem cernit, etiamsi non sit et ipse quod cernit. Justus vero cum id dicit, id quod ipse est cernit et dicit. Et ubi etiam ipse cernit, nisi apud se ipsum? Sed hoc mirum non est: ubi enim se cerneret, nisi apud se ipsum? Illud mirabile est ut apud se animus videat quod alibi nusquam vidit, et verum videat, et ipsum verum justum animum videat, et sit ipse animus et non sit justus animus, quem apud se ipsum videt. Num est alius animus justus in animo nondum justo? Aut si non est, quem ibi videt, cum videt et dicit quid sit animus justus, nec
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ ad animũ: Qd amat animꝰ in a¬
mico. nͥ auimũ: Et illic gͥ tria st̾ amãs.
et ꝙ amatur et amor. Restat et lam
hinc ascendere. et suꝑius ista q̃rere qͣn¬
tũ hoi datur. S hic paululũ requies¬
cat intentio. ñ ut se iam existimet in¬
uenisse ꝙ q̃rit. s sicut solet inueniri
locus. uibi querendũ est aliquid. Nondũ
illud inuentum est: s iam inuentũ ẽ
ubi q̃ratur. Ita hoc dixisse suffec̾it: ut
tamꝙͣ ab articulo alicuius exordii ce¬
tera contexamꝰ.¬

Expanded text:
damus ad animum. quid amat animus in adamus ad animum. quid amat animus in amico nisi animum? et illic igitur tria sunt: amans et quod amahinc ascendere, et superius ista quaerere, quantum homini datur. Sed hic paululum requiescat intentio, non ut se jam existimet invenisse quod quaerit, sed sicut solet inveniri locus, ubi quaerendum est aliquid; nondum illud inventum est, sed jam inventum est ubi quaeratur: ita hoc dixisse suffecerit, ut tanquam ab articulo alicujus exordii caetera contexam
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis diligi forme illius dilectio. scdm
qm uixisse credutur. et illoꝵ uita credi¬
ta. in candem formã flagratiorẽ excitat
caritatẽ. ut qnͣto flagͣntius diligimus
dm̃. tanto certius sereniusq uideamus.
qr in deo ꝯspicimꝰ incõmutabilem for¬
mam iusticie. scdm̃ qmͣ hoiẽm uiuere
oport̾e iudicamꝰ. Ualet gͦ fides ad cogni¬
rionẽ et ad dilectionẽ dei. ñ tamcͣ omi¬
no incogniti aut oĩno ñ dilecti s quo
cognoscatur manifestius. et quo firmi¬
tas. qͣm tanto opere scriptura diuina
laudat et p̾dicat nͥ amor boni: Amor
au̾t alicuius amantis est. et amore ali¬
qͥd amat᷑. Eece tria st̃ amans. et ꝙ amat᷑
et amor. Qͥd est gͦ amor. nͥ quedam uita
duo aliqua copulans. uel copulare ap¬
petens. amantem scilicet. et ꝙ amatur:
Et hoc et iam inextremis carnalibq a¬
morib ita est. S ut aliqͥd purius et
liquidius hauriamꝰ. calcata carne ascẽ¬

Expanded text:
t nobis diligi formae illius dilectio, secundum t nobis diligi formae illius dilectio, secundum quam uixisse creduntur, et illorum uita credita in eandem formam flagrantiorem excitat caritatem, ut quanto flagrantius diligimus deum, tanto certius sereniusque uideamus, quia in deo conspicimus incommutabilem formam iustitiae, secundum quam hominem uiuere oportere iudicamus, ualet ergo fides ad cognitionem et ad dilectionem dei, non tamquam omnino incogniti aut omnino non dilecti, sed quo cognoscatur manifestius et quo firmitas, quam tantopere scriptura diuina laudat et praedicat, nisi amor boni ? amor autem alicuius amantis est et amore aliquid amatur. ecce tria sunt: amans et quod amatur et amor. et quid ergo amor nisi quaedam uita duo aliqua copulans uel copulari appetens, amantem scilicet et quod amatur? et hoc etiam in extremis carnalibusque amoribus ita est. sed ut aliquid purius et liquidius hauriamus, calcata carne ascen
Abbreviated transcription (Latin):
et u̾aces. Ut qui ignoramꝰ et cognosci¬
mur. Quasi morientes. et ecce uiuimꝰ.
Ut coherciti. et ñ mortificati. Ut tristeᷤᷤ
semꝑ aũt gaudentes. Sic̃ egeni. multos
aũ ditantes. Tamꝙͣ nichil habentes. et
oĩa possidentes: Quid est ꝙ accendimur
indilectionẽ pauli apł̃i cum ista legimꝰ
nisi ꝙ credimus eũ ita iuxisse: Uiuend̾
tñ. sic esse di ministris ñ de aliquib au¬
ditum credimus. s intus aput nos uel
potius supͣ nos in ip̃a ueritate ꝯspicimꝰ.
Illũ gͦ quem sic uixisse credimꝰ. ex hoc qd̃
sꝑstabilem atq incõmutabilem cernimꝰ
precipue dilig̾emus. ñ iõ diligeremꝰ illũ
qr euis uitã cum in carne uiueret huic
forme coaptatã et ꝯgruentem fuisse fi
credimꝰ uxisse sic aliꝙ̃. et spem qua nos
quoq ita posse uiu̾e qui hoĩes sumꝰ ex eo
ꝙ aliqui hoĩes ita iuixer̃t minime despe¬
ramꝰ. ut hoc et desideremus ardentius et
fidentius p̾cemur. Ita et ip̃oꝵ uitã fac̃¬

Expanded text:
et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati, ut tristes, semper autem gaudentes, sicut egeni, multos autem di- , tantes, tamquam nihil habentes et omnia possidentes — quid est, quod accendimur in dilectione Pauli apostoli, cum ista legimus, nisi quod credimus eum ita uixisse ? uiuendum tamen sic esse dei ministris non de aliquibus auditum credimus, sed intus apud nos, uel potius supra nos in ipsa ueritate conspicimus. illum ergo quem sic uixisse credimus, ex hoc quod quam semper stabilem atque incommutabilem cernimus, praecipue diligeremus, non ideo diligeremus illum, quia eius uitam, cum in carne uiueret, huic formae coaptatam et congruentem fuisse crecredimus uixisse sic aliquem, et spem, qua nos quoque ita posse uiuere, qui homines sumus, ex eo quod aliqui homines ita uixerunt minime desperamus, ut hoc et desideremus ardentius et fidentius precemur. ita et ipsam uitam faci
Abbreviated transcription (Latin):
meũ: et illi exulto bonis om̃ib
quib etiã puer eram. Hoc enim
ꝑeccabam quod ñ in ip̃o sed in crea¬
turis eius. measq ceteras uolup¬
tates sublimitates. ueritates que¬
rebam: atq ita irruebam in dolo¬
res. confusiones. errores. Gratias
tͥ dulcedo mea. et honor meus et fi¬
dutia mea deus m̃s. Grãs tibi de
donis tuis. sed tu mͥ ea serua. Ita
enĩ seruabis me. et augeburtur
et ꝑficient᷑ que dedisti michi. et e¬
ro ipse tecum: qr et ut sim. tu de¬

Expanded text:
meum et illi exulto bonis omnibus, meum et illi exulto bonis omnibus, quibus etiam puer eram. hoc enim peccabam, quod non in ipso, sed in creaturis eius me atque ceteras uoluptates, sublimitates, ueritates quaere-bam, atque ita inruebam in dolores, confusiones, errores. gratias tibi, dulcedo mea et honor meas et fiducia mea, deus meus, gratias tibi de donis tuis; sed tu mihi ea serua. ita enim seruabis me, et augebuntur et perficientur quae dedisti mihi, et ero ipse tecum, quia et ut sim tu de
Abbreviated transcription (Latin):
no succedentib maiorib etati¬
bus transeunt: sicuti ferulis
maiora supplicia succedunt:¬
humilitatis gͦ signum instatura
ꝓueritie rex noster ꝓbasti cum a¬
isti: taluim ẽ regnum celoꝵ. sed
tam̃ dñe tibi excellentissimo at¬
q optimo conditori. et rectori u¬
niuersitatis deo nr̃o grãs: etiam¬
si me puerum tm̃ esse uoluisses.
Eram enĩ. et iam tunc uidebam
atq sentiebam. meãq incolumi¬
tatem uestigium secretissime u¬
nitatis ex qua eram cure habebam
custodiebam interiore sensu inte¬
gritatem sensuũ meoꝵ inq ip̃is
parius paruarũq rerum cogita¬
tionib ueritate delectabar. Falli
nolebam. memoria iugebam. lo¬
cutione instruebar. amicitia mł¬
cebar. fugiebam dolorem abiecti¬
onem. ignorantiam: quid in ta¬
le animnante nõ mirabile atq
laudabile At ista omnia dei mei
dona sunt. nõ mͥ ego dedi hec. et bo¬
na sunt. et hec omnia ego. Bonuᷤ
gͦ est qui fecit me. et ipse est bonp̃

Expanded text:
no succedentibus maioribus aetatino succedentibus maioribus aetatibus transeunt, sicuti ferulis maiora supplicia succedunthumilitatis ergo signum in statura pueritiae, rex noster, probasti, cum aisti: talium est regnum caelorum. Sed tamen, domine, tibi excellentissimo, optimo conditori et rectori uniuersitatis, deo nostro gratias, etiamsi me puerum tantum esse noluisses. eram enim etiam tunc, uiuebam atque sentiebam meamque incolumitatem, uestigium secretissimae unitatis, ex qua eram, curae habebam, custodiebam interiore sensu integritatem sensuum meorum inque ipsis paruis paruarumque rerum cogitationibus ueritate delectabar. falli nolebam, memoria uigebam, locutione instruebar, amicitia mulcebar, fugiebam dolorem, abiectionem, ignorantiam. quid in tali animante non mirabile atque laudabile? at ista omnia dei mei dona sunt, non mihi ego dedi haec: et bona sunt et haec omnia ego. bonus ergo est qui fecit me, et ipse est bonum
Abbreviated transcription (Latin):
erat honeste uiuere. Non enĩ uide¬
bam uoraginem turpitudinis. ĩ
qmͣ proiectus eram ab oculis tui ͤ.
Nam millis iam quid me fe¬
dius fuit: ubi etiã talib menda
et parentes amore ludendi studio
spectandi nugatoria et imitandi
ludicra inquietudine: Turta ⁊¬
faciebam de cellario parentum
et de m̃sa. uol gula imperitante.
uel ut haberem quod darem pue¬
ris. ludum suum mͥ quo parit̾
utiq delectabant᷑ tamen uenden¬
tib: in quo etiam ludo fraudu¬
lentas uictorias. ipse uana ex¬
cellentie cupiditate uictus se¬
pe aucupabar. Quid aũt tam
nolebam pati. atq atrociter si de¬
p̾henderam arguebam: qmͣ id ꝙ
aluis faciebam: Et si deprehen¬
sus arguerer. seiure magis qm
cedere libebat. Ista ne est innocẽ-¬
tia puerilis non est dñe dñe ñ
est. Oro te deus m̃s. Nam hec
ip̃a sunt que a pedagogis ⁊ ma¬
gistris anueib et pinislis et pas¬
serib. ad p̾fectos et reges aurum
p̾dia mancrpia. Hec ipsa om̃t¬

Expanded text:
erat honeste uiuere. non enim uideerat honeste uiuere. non enim uidebam uoraginem turpitudinis, in quam proiectus eram ab oculis tuis. nam in illis iam quid me foedius fuit, ubi etiam talibus displet parentes amore ludendi, studio spectandi nugatoria et imitandi ludicra inquietudine? furta faciebam de cellario parentum et de mensa, vel gula imperituel ut haberem quod darem pueris, ludum suum mihi, quo pariter utique delectabantur, tamen uendentibus. in quo etiam ludo fraudulentas uictorias ipse uana excellentiae cupiditate uictus saepe aucupabar. quid enim tam nolebam pati atque atrociter, si deprehenderem, arguebam, quam id quod aliis faciebam et, si deprehensus arguerer, saeuire magis quam cedere libebat? istane est innocentia puerilis? non est, domine, non est, oro te, deus meus. nam haec ipsa sunt, quae a paedagogis et magistris, a nucibus et pilulis et passeribus, ad praefectos et reges, auram, praedia, mancipia, haec ipsa omni
Abbreviated transcription (Latin):
in eum irritatur: aut uastet eũ¬
quisqͣm perseq̃ndo alius graui¬
us quam cor suũ uastat inimi¬
cando: Et certe ñ est interior lit¬
teraꝵ scientia. qmͣ scripta con¬
scientia: id se alteri facere qd̃
nolit pati: Quam tu secretus
es habitans in excelsis insilentõ.
d̾s solus magnus: lege infatiga¬
bili spargens penales cectrares.
supra inlicitas cupiditates. Cũ
homo eloquentie famam q̃rit¬
stans ante hoĩem iudicem. eir¬
cunstante hoĩm multrtudine
mimicũ suũ odio inmanissimo
insectans uigilantissime cauet
ne ꝑ lingue errorem dicat inter ho¬
mines: et ne ꝑ mentis furorem
hoĩem auferat ex hominib: nõ
cauet: horum ego puer morum ĩ
limine iacebam miser. et huius
arene palestra erat illa. ubi ma¬
gis tumebam barbarismũ face¬
re: qm cauebam si facerem ñ fa¬
cientib inuidere. Sico hec et cõ¬
fiteor tibi d̾s m̃s. in quib lauda¬
bar ab eis: quib placere tunc mͥ

Expanded text:
in eum irritatur, aut uastet in eum irritatur, aut uastet quisquam persequendo alium grauius, quam cor suum uastat inimicando. et certe non est interior litterarum scientia quam scripta conscientia, id se alteri facere quod nolit pati. quam tu secretus es, habitans in excelsis in silentio, deus solus magnus, lege infatigabili spargens poenales caecitates supra inlicitas cupiditates, cum homo eloquentiae famam quaeritans ante hominem iudicem circumstante hominum multitudine inimicum suum odio inmanissimo insectans uigilantissime canet, ne per linguae errorem dicat: inter hominibus, et ne per mentis furorem hominem auferat ex hominibus, non canet. Horum ego puer morum in limine iacebam miser, et huius harenae palaestra erat illa, ubi magis timebam barbarismum facere quam cauebam, si facerem, non facientibus inuidere. dico haec et confiteor tibi, deus meus, in quibus laudabar ab eis, quibus placere tunc mihi
Abbreviated transcription (Latin):
broso. Non enĩ pedib aut spatus
locoꝵ itur abste: aut reditur ad te.
Aut uero filius ille tuus minor. e¬
quos uel currus uel naues que sunt.
aut aduolauit penna uisibili. aut
moto poplite iter egit: ut in lon¬
ginqua regione uiuens ꝓdige diᷤ¬
siparet quod dederas ꝓficiscenti:
Sulcis pater illa dederas: et egeno
redeunti dulcior. in affectu. Ergo
libidinoso. id enĩ est tenebroso: at¬
q id est. longe a uultu tuo. Uide
dñe deus. et patienter ut uides
uide: quom᷑ diligenter obseruẽt
filii hominũ. pacta litteraꝵ et sil¬
labarũ accepta a priorib locuto¬
rib. et a te accepta eterna pacta ꝑ¬
petue salutis neglegant ut qui
illa sonoꝵ uetera placita teneat
aut doceat. Si contra disciplinã
grammaticam. sine aspiratione
prime sillabe hominẽ dixerre. ma¬
gis displiceat hominib. qm si cõ-¬
tra tua precepta hominem oderit.
cum sit homo: Quasi uero quẽ li¬
bet inimicum hominẽ ꝑnitiosi¬
us sentiat. qͣm ipsãm odium qͦ

Expanded text:
broso. Non enim pedibus aut spatiis locorum itur abs te, aut reditur ad te. Aut vero filius ille tuus minor equos, aut currus, vel naves quaesivit, aut avolavit penna visibili, aut moto poplite iter egit, ut in longinqua regione vivens prodige dissiparet quod dederas proficiscenti? Dulcis pater quia dederas, et egeno redeunti dulcior . In affectu ergo libidinoso, id enim est tenebroso, atque id est longe a uultu tuo. Vide, domine deus meus, et patienter, nt uides, uide, quomodo diligenter obseruent filii hominum pacta litterarum et syllabarum accepta a prioribus locutoribus et a te accepta aeterna pacta perpetuae salutis neglegant, ut qui illa sonorum uetera placita teneat aut doceat, si contra disciplinam grammaticam sine adspiratione primae syllabae hominem dixerit, magis displiceat hominibus, quam si contra tua praecepta hominem oderit, cum sit homo. quasi uero quemlibet inimicum hominem perniciosius sentiat quam ipsum odium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sensi atq idip̃m falsum alt̾i dĩs¬
plicet alt̾i placet: malim me repre¬
hendi a reprehensore falsitatis qmͣ
ab eiꝰ laudatore laudari. Ab illo enĩ
ꝙͣuis ego ñ recte qui hoc ñ senserim.
error t̃n ille recte uituꝑat᷑. Ab hoc aũ
nͨ ego recte laudor a quo existimor id
sensisse ꝙ uituꝑat ueritas. nͨ ip̃a sẽ¬
tẽtia ꝙͣ uituꝑat u̾itas. Ergo in noĩe
dñi susceptũ opus aggrediamur. Te¬

Expanded text:
n sensi, atque idipsum falsum alteri disn sensi, atque idipsum falsum alteri displicet, alteri placet, malim me reprehendi a reprehensore falsitatis, quam ab ejus laudatore laudari. Ab illo enim quamvis ego non recte, qui hoc non senserim, error tamen ipse recte vituperatur: ab hoc autem nec ego recte laudor a quo existimor id sensisse quod vituperat veritas, nec ipsa sententia quam vituperat veritas. Ergo in nomine Domini susceptum opus aggrediamur. C
Abbreviated transcription (Latin):
uelauit. siue ꝑ occultas inspiratio¬
nes atq ãmonitiones: siue ꝑma
nifesta eloquia sua: sine ꝑ frat̾nas
sermocinatoes. Hoc oro: et hoc depo¬
sitũ desideriũq meũ penes ip̃m ha¬
beo qͥ mͥ satis idoneus est et custodi¬
re que dedit: et redoere que ꝓmiste.¬
Arbitror sane ñnullos tardiores ĩ qui¬
bdã locis libroꝵ meoꝵ opinat᷑os me
sensisse ꝙ ñ sensi: aut ñ sensisse quod
sensi. Quoꝵ errorẽ mͥ tribui ñ debere
qͥs nesciat: si uelut me seq̃ntes neq
ad p̾hendenites deuiau̾int in aliqͣm
falsitatẽ: dũ cogor ꝑ q̃dã densa ⁊ opa¬
ca uiã carpere: qñ quidem ñ ipĩs scĩs
diuinoꝵ. libroꝵ auctoritatib ullo
mͦ qͥsꝙͣ recte tribuerit tã multos ⁊
uarios errores hereticoꝵ: tũ õs ex eisdẽ
scͥptis falsas atq fallaces opiniones
suas conet᷑ defend̾e: Admonet me pla
hoc ẽ caritas. ut cũ aliqͥd falsi ĩ libris
meis me sensisse hoĩes putant ꝙ ego¬

Expanded text:
velabit , sive per occultas inspiratiovelabit , sive per occultas inspirationes atque admonitiones, sive per manifesta eloquia sua, sive per fraternas sermocinationes. Hoc oro, et hoc depositum desideriumque meum penes ipsum habeo, qui mihi satis idoneus est custodire quae dedit, et reddere quae promisArbitror sane nonnullos tardiores, in quibusdam locis librorum meorum opinaturos me sensisse quod non sensi, aut non sensisse quod sensi. Quorum errorem mihi tribui non debere quis nesciat, si velut me sequentes neque apprehendentes deviaverint idensa et opaca viam carpere: quandoquidem nec ipsis sanctis divinorum Librorum auctoritatibus ullo modo quisquam recte tribuerit tam multos et varios errores haereticorum; cum omnes ex eisdem Scripturis falsas atque fallaces opiniones suas conentur defendere? Admonet me planhristi, hoc est charitas, ut cum aliquid falsi in libris meis me sensisse homines putant quod ego no
Abbreviated transcription (Latin):
ri diu̾so stilo ñ diuersa fide. etiam
de q̃stiõib eisde̾: ut ad płimos res
ip̃a ꝑueniat. ad alios sic. ad alios au̾
sic. At si ille qͥ se ista ñ intellexisse
ꝯq̃ritur. nulla u̾̃qm de talib reb di¬
ligent̾ et acute disputata intellig̾e
potuit : secũ agat uotis et studiis
ut ꝓficiat: ñ mecũ querelis ⁊ ꝯuiciis
ut taceam. Qui uͦ hec legens dicit. ĩ¬
telligo quidẽ qͥd dc̃m sit. s ñ uere di¬
ctũ est asserat ut placet sententiam
suã. et redarguat meam si potest: ꝙ
si cũ caritate et u̾itate fecerit mͥq
etiã si dũ in hac uita maneo cogno¬
scendũ facere curau̾it: uberrimum
si mͥ ñ potuerit: quib id potuerit me
uolente ac libente prestiterit: ego
tñ in lege dñi meditor. si ñ die ac no¬
cte. saltem quib tempoꝵ ꝑticłis poᷤ¬
sum: et meditatões meas ne obliui-¬
one fugiant stilo alligo: sperans
aũ aliter sapio: id quoq mͥ ip̃e re¬

Expanded text:
ri diverso stilo, non diversa fide, etiam ri diverso stilo, non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat; ad alios sic, ad alios autem sic. At si ille qui se ista non intellexisse conqueritur, nulla unquam de talibus rebus diligenter et acute disputata intelligere potuit; secum agat votis et studiis ut proficiat, non mecum querelis et conviciis ut taceam. Qui vero haec legens dicit, Intelligo quidem quid dictum sit, sed non vere dictum est; asserat, si placet, sententiam suam, et redarguat meam, si potest. Quod si cum charitate et veritate fecerit, mihique etiam si in hac vita maneo cognoscendum facere curaverit, uberrimum si mihi non potuerit, quibus id potuerit, me volente ac libente praestiterit: ego tamen in lege Domini meditor, si non die ac nocte , saltem quibus temporum particulis possum; et meditationes meas, ne oblivione fugiant, stilo alligo: sperans autem aliter sapio, id quoque mihi ipse re
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur. Qͥs qͥs gͦ cũ legit. dicit. ñ
bñ hoc dictũ est qm̃ ñ intelligo: lo¬
cittõem meã reprehendit ñ fidem.
Et forte u̾e potuit diciplanius:
Uerũptũ nullus hoĩm ita locutꝰ
ẽ. ut in oĩb ab oĩb intellig̾et᷑. Ui¬
deat gͦ cui hoc in sermone meo di¬
splicet. utrũ alios in talib reb
questionib q u̾satos cũ intelle¬
gat. me ñ intelligit. Et si ita est
ponat librum meum uł etiã si hoc
uidet᷑ abiciat: et eis potius qͦs in¬
telligit oꝑam ⁊ tẽpus impendat.
Non tñ ꝓpterea putet me tac̾e debu¬
isse qr non tam expedite ac dilucide
ꝙͣ illi qͦs intelligit eloqui potui. Ne¬
q enĩ omia q̃ ab om̃ib cõscribunt᷑.
in õĩum manꝰ ueniunt. Et fieri po¬
test. ut ñ nulli qui etiã hec nrã intel¬
lig̾e ualent illos planiores ñ inue¬
niant libros. et in istos saltem inci¬
dãt: iõq utile est plures a płib fie¬

Expanded text:
venitur. Quisquis ergo cum legit dicit, Hoc venitur. Quisquis ergo cum legit dicit, Hoc non bene dictum est, quoniam non intelligo; locutionem meam reprehendit, non fidem: et forte vere potuit dici planius; verumtamen nullus hominum ita locutus est, ut in omnibus ab omnibus intelligeretur. Videat ergo cui hoc in sermone meo displicet, utrum alios in talibus rebus quaestionibusque versatos intelligat, cum me non intelligit: et si ita est, ponat librum meum, vel etiam, si hoc videtur, abjiciat; et eis potius quos intelligit, operam et tempus impendat. Non tamen propterea putet me tacere debuisse, quia non tam expedite ac dilucide quam illi quos intelligit, eloqui potui. Neque enim omnia quae ab omnibus conscribuntur, in omnium manus veniunt: et fieri potest ut nonnulli qui etiam haec nostra intelligere valent, illos planiores non inveniant libros, et in istos saltem incidant. Ideoque utile est, plures a pluribus fie
Abbreviated transcription (Latin):
putatõib ⁊q̃rant᷑: atq ita si qͥd eis
erga dm̃ uel amoris est uł timoris.
ad initiũ fidei et ordĩem redeant: iã
sentientes ꝙͣ salubrit in scã eccli̾a
medicina fideliũ ꝯstituta sit. ut ad
ꝑceptõem in cõmutabilis u̾itatis ĩ¬
betillam nĩtem obseruata pietas
sanet: ne ĩopinionẽ noxie falsita¬
tis tem̾itas in ordinata p̾cipitet.
Nec pigebit aũ me sicubi hesito
querere: nͨ pudebit sicubi erro dis¬
certus ẽ ꝑgat metũ: ubi ꝑtt̾ hesitat.
q̃rat metum: ubi errorem suũ cog¬
noscit. redeat ad me: ubi meũ reuo¬
cet me. Ita ingrediam᷑ simł carita¬
tis uiã: tendentes ad eũ de quo dẽm
ẽ q̃rite faciem eiꝰ sꝑ. Et hoc placitũ
pium atq tutũ corã deo dño nr̃o
cũ oĩb in ierim: qͥ ea q̃ scribo legũt:
et in õib scͥptis meis. maximeq¬
sius alicubi errat᷑: nec laboriosius
aliqͥd q̃rit᷑: nͨ fructuosius aliqͥd in¬

Expanded text:
putationibus conquerantur: atque ita si quid eis putationibus conquerantur: atque ita si quid eis erga Deum vel amoris est vel timoris, ad initium fidei et ordinem redeant, jam sentientes quam salubriter in sancta Ecclesia medicina fidelium constituta sit, ut ad perceptionem incommutabilis veritatis imbecillem mentem observata pietas sanct, ne in opinionem noxiae falsitatis temeritas inordinata praecipitet. Nec pigebit autem me, sicubi haesito, quaerere; nec pudebit, sicubi erro, discertus est, pergat mecum; ubi pariter haesitat, quaerat mecum: ubi errorem suum cognoscit, redeat ad me; ubi meum, revocet me. Ita ingrediamur simul charitatis viam, tendentes ad eum de quo dictum est, Quaerite faciem ejus semper . Et hoc placitum pium atque tutum coram Domino Deo nostro cum omnibus inierim, qui ea quae scribo legunt, et in omnibus scsius alicubi erratur, nec labaliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
discreꝑent. uen̾ationi tue ꝑfilium
nr̃m condiaconũ karissimũ misi:
et cuicũq audiendos. describendos
legendosq ꝑmisi. In qͥb si seruari
mea dispositio potuiss: eẽnt ꝓfecto
et si easdem sententias hñtes. mlto
tñ enodatiores atq planiores qͣn¬
tum rei tantaꝵ explicandaꝵ diffi¬
cultas ⁊ facłtas nr̃a pat̾et᷑. Sũt aut̃ qͥ
pͥmos qͣtuor uel potius qͥnq eriam
sũ ꝓemiis hñt. et duodecimũ sine
extrema ꝑte ñ parua. S si eis hec
editio potuerit innotescere. omĩa
si uoluerint et ualuerint em̃dabt̃.
Peto sane. ut hanc epłam seorsum.
iquidẽ. s tñ ad caput eoꝵdẽ libroꝵ¬
istis garrulis ratiocinatorib elatio¬
rib qmͣ capatiorib atiir iõ morbo pe¬
riculosiore laborantib sͨ fortasse ser¬
uiemus. ut inueniant aliqͥd unde
dubitare ñ possint. Et obhoc in eo ꝙ
inuenire nequiu̾int de suis m̃tib
potiꝰ ꝙͣ de ip̃a ueritate uł de nr̃is dis¬

Expanded text:
discreparent, Venerationi tuae per filium discreparent, Venerationi tuae per filium nostrum condiaconum charissimum misi, et cuicumque audiendos, describendos, legendosque permisi: in quibus si servari mea dispositio potuisset, essent profecto, etsi easdem sententias habentes, multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem libroistis garrulis ratiocinatoribus, elatioribus quam capacioribus, atque ideo morbo periculosiore laborantibus, sic fortasse serviemus, ut inveniant aliquid unde dubitare non possint, et ob hoc in eo quod invenire nequiverint, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostris dis
Abbreviated transcription (Latin):
e trinitate que d̾s sũmus
et uerus est libros inuenis
inchoaui: senex edidi. O¬
miseram quippe hoc opus postea qͣm
cõꝑi p̾reptos mihi eẽ siue sub reptos
anteqm eos absoluerẽ. et recractatos
ut in ea dispositio fu̾at expolirẽ. Non
enĩ singiliat̾i. s om̃s simul edere ea
ratõe decreu̾am: qm̃ p̾cedentib ⁊ se¬
qñtes ĩqͥsitõe ꝓficiente nectunt᷑: Cũ
ergo ꝑ eos hoĩes qͥ priusꝙͣ uelim ad qͦs¬
dam illoꝵ ꝑuenire potuert̃ disposi¬
tio mea nequiuisset ĩpleri: int̾rup¬
tã dictatõem reliq̃ram. cogitans
hoc ip̃m in aliqͥb scriptis meis cõ¬
q̃ri ut scirent qui possent ñ a me
fuisse cosdem libros editos s abla¬
tos. pͥusqͣm mͥ editõe mea digni
uiderentur. Ueiꝵ multoꝵ fr̃m ue¬
hem̃tissima postulatõe et maxime
tua iussione cõpulsus. opꝰ tam la¬
boriosũ adiuuante dño terminare
curaui: eosq em̃datos ñ ut uolui
s ut potui. ne ab illis qui subrepti
iam in manꝰ hoĩm exierant pli̾mũ

Expanded text:
e trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab iljam in manus hominum exierant, plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
ac cõmodata ad id ꝙ agunt. S ꝙ¬
lib hoꝵ sit: ad p̾sentem q̃stionem
ñ ꝑtinet.. Et qͣmuis hec qm̃ homo
sum nuslo exꝑim̃to possim cõprehẽ¬
dere. sic̃ angeli qͥ hec agunt. et ma¬
gis ea norunt quam ego noui. qͣte¬
nus mutet᷑ corpus meum in affec¬
tum uoluntatis mee. siue ꝙ ĩ me
siue ꝙ ex alus exꝑtus sim: Qd ho-¬
rũ tñ ex diuinaꝵ scripturaꝵ aucto¬
ritatib credam. nc̃ ñ opus ẽ dicere:
ne cogar ꝓbare. et fiat sermo longior
de re qua ñ indiget p̾sens q̃stio: .iiii.

Expanded text:
accommodate ad id quod agunt. Sed quodlibet horum sit, ad praesentem quaestionem non pertinet. Et quamvis haec, quoniam homo sum, nullo experimento possim comprehendere, sicut Angeli qui haec agunt, et magis ea norunt quam ego novi, quatenus mutetur corpus meum in affectu voluntatis meae, sive quod in me, sive quod ex aliis expertus sum: quid horum tamen ex divinarum Scripturarum auctoritatibus credam, nunc non opus est dicere, ne cogar probare, et fiat sermo longior de re qua non indiget praesens quaestio. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
uires intentionis mee. utrũ
angłi manente spiritali sui corꝑis
qͣlitate. ꝑ hanc occultius oꝑantes as¬
sumant ex inferiorib elementis
corpulentiorib. ꝙ sͥ coaptatũ qͣi a¬
liqͣm uestẽ mutent. et uertant in
qͣsubet species corꝑales. ⁊̃ ip̃as u̾as.

Expanded text:
ires intentionis meae, utrum Angeli manente spirituali sui corporis qualitate per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribus, quod sibi coaptatum, quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales, etia
Abbreviated transcription (Latin):
tis mollit̾ u̾ba cadentia. dũ descͥburitur
apes ꝙ sũ coitu gn̾ant᷑ et gn̾ant ꝙ sole
a ꝯcubitu libere natos ore legunt. arte
cõponunt et qͣdã ratõe uitali aĩas opus¬
culis ñ de suo inser̃t. Pret̾ea totꝰ uirgilu
georgicoꝵ liber ꝓfertur in mediũ: rex
aduocans agm̃ inducit᷑. tãtoq strepitu
diu̾sa narrantur munia: ut militari¬
b castris int̾ ẽẽ te credas. S cũ hec au¬
dieris siue legeris. laudas or̃onis eloq̃n¬
tiã. Et ut breuiter signẽ. puta te qͥntil¬
liani ⁊tͦuersiã recordari. in qͣ pauꝑ cap¬
satur dolens obint̾itum apum. flo¬
res ab ĩpotentissimo diuite uen̾atos.
Esto. Hec iocunda sint: et aurẽ compo¬
cultum redactis leutta loquit᷑ docetq
ꝙ pene ñ didicit. et festissimo p̾dicãs
tꝑe toto dehinc anno iusticia uocis eiꝰ
indicit᷑: Uides ne ꝙͣ gͣndia sinit. Intel¬
legis te difficilia postulare. In eodem
quippe mom̃to et predicanda ꝯscͥbere.

Expanded text:
aurae molliter verba cadentia, dum describuntur apes, quod sine coitu generantur et generant, quod solae a concubitu liberae, natos ore legunt, arte componunt, et quadam ratione vitali, animas apiculis, non de suo inserunt. Praeterea Virgilii totus Georgicorum liber profertur in medium, rex advolans agmen inducit, tantoque strepitu diversa narrantur munia, ut militaribus castris interesse te credas. Sed cum haec audieris sive legeris, laudabis oratoris eloquentiam. Et ut breviter signem, puto te Quintiliani controversiae recordari, in qua pauper causatur, dolens ob interitum apum, flores ab impotentissimo divite venenatos. Esto haec jucunda sint, et aurem compocultum redactis, Levita loquitur, docetque quod pene non didicit: et festivissimo praedicans tempore, toto dehinc anno justitium vocis ejus indicitur? Videsne quam grandia sint? intelligis te difficilia postulare. In eodem quippe momento et praedicanda conscribere,
Abbreviated transcription (Latin):
tas illa qͣm conunctricẽ ac seꝑatri¬
cem huuiscemodi reꝵ iã qͣntum
potui demonstrare curaui formãdã
cogitantis aciem per condita memo¬
rie ducit ut libitum est et ad cogitã¬
da ea que ñ memimꝰ ex eis que me¬
minimus aliud hinc aliud inde ut
sumat appellit que in unã uisionẽ
coeuntia faciunt aliqͥd ꝙ iõ falsũ
dicat᷑. qr uel ñ est foris in reix corpora¬
aꝵ natura: uel ñ de memoria uidet᷑
exp̾ssum cum tale nichil nos sensis¬
se memimꝰ:¬
uis eĩ uidit cyg rationib¬

Expanded text:
tas illa quam conjunctricem ac separatritas illa quam conjunctricem ac separatricem hujuscemodi rerum jam quantum potui demonstrare curavi, formandam cogitantis aciem per abscondita memoriae ducit ut libitum est, et ad cogitanda ea quae non meminimus, ex eis quae meminimus, aliud hinc, aliud inde, ut sumat impellit; quae in unam visionem coeuntia faciunt aliquid quod ideo falsum dicatur, quia vel non est foris in rerum corporearum natura, vel non de memoria videtur expressum, cum tale nihil nos sensisse memiuis enim vidit cycnum ni
Abbreviated transcription (Latin):
cum sit uicinior. ñ tam similis est
pͥme qͣm tercie. Uisiones eĩ due st̃:
una sentientis altera cogitantis. Ut
aũt possit eẽ isio cogitantis. iõ fit
in memoria deuisione sentientis si¬
mile aliꝙͥ quo se ita conu̾tat in co¬
gitando acies animi: sic̃ se in ceir¬
nendo conu̾rit ad corpus acies ocu¬
loꝵ. ꝓpt̾ea duas in hoc genere tri¬
nitates uolui cõmendare. unam
cum uisio sentientis formatur ex
corpore: aliam cum uisio cogitãtis
format᷑ ex memoria. Mediam u̾o
nolui. qr ñ ibi solet uisio dici: cum
memorie cõmendatur forma. que
fit in sensu cernentis. Ubiq tñ uo¬
luntas ñ apparet nͥ copulatrix qͣsi
parentis et ꝓlis. et iõ unde tũq ꝓcedat
nec parens nec ꝓles dici potest. At¬
eĩ si ñ meminimꝰ ñ ꝙ sensimꝰ. neq co.¬
gitamꝰ nisi ꝙ meminimꝰ. cur̃ plerũq
falsa cogitamus cum ea que sensimꝰ
ñ utiq falso memin̾imus. ñ qr uolũ¬

Expanded text:
cum sit vicinior, non tam similis est cum sit vicinior, non tam similis est primae quam tertia. Visiones enim duae sunt; una, sentientis; altera, cogitantis: ut autem possit esse visio cogitantis, ideo fit in memoria de visione sentientis simile aliquid, quo se ita convertat in cogitando acies animi, sicut se in cernendo convertit ad corpus acies oculorum. Propterea duas in hoc genere trinitates volui commendare: unam, cum visio sentientis formatur ex corpore; aliam, cum visio cogitantis formatur ex memoria. Mediam vero nolui, quia ibi non solet visio dici, cum memoriae commendatur forma, quae fit in sensu cernentis. Ubique tamen voluntas non apparet, nisi copulatrix quasi parentis et prolis. Et ideo undecumque procedat, nec parens nec proles dici potest. enim si non meminimus nisi quod sensimus, neque cogitamus nisi quod meminimus; cur plerumque falsa cogitamus, cum ea quae sensimus non utique falso meminerimus: nisi quia volun
Abbreviated transcription (Latin):
sus ocłoꝵ locis quacũq pergebant
ita ip̃i sensui memoria uingebat᷑.
nullomͦ id ꝙ uider̃t etiam recentis¬
simũ meminisse potuer̃t. Iam por¬
ro ab eo ꝙ in memoria est animi
aciem uelle auertere. nichil est ali¬
ud qm ñ inde cogitare. In hac igit᷑
specie corporis et ꝑuenimus usciz
ad speciem que fit incontuitu co¬
gitantis. quattuor speties repperi¬
untur quasi gradatim nate alt̾a
ex alt̾a: scd̾a de pͥma. t̾cia de scd̾a.
quarta de tercia. Ab specie quippe
corꝑis ꝙ cernitur. exoritur ea que
fit in sensu cernentis. et abhac ea
que fit in memoria. et ab ea q̃ fit
in acie cogitantis. Qua ꝓpter nolũ¬
tas. qiͣ parentẽ cum ꝓle ter copulat.
Primo speciem corporis cum ea qͣm
gignit in corꝑis sensu. et ip̃am rur¬
sus cum ea que ex illa fit in memo¬
ria: atq istam quoq tercio cum ea
que ex illa paritur in cogitantis ĩ¬
tuttu. S media copula que scd̾a ẽ

Expanded text:
sus oculorum locis quacumque pergebant, sus oculorum locis quacumque pergebant, ita ipsi sensui memoria jungebatur, nullo modo id quod viderunt etiam recentissimum meminisse potuerunt. Jam porro ab eo quod in memoria est, animi aciem velle avertere, nihil est aliud quam non inde cogitare. CAPUT specie corporis, et pervenimus usque ad speciem quae fit in contuitu cogitantis, quatuor species reperiuntur quasi gradatim natae altera ex altera: secunda, de prima; tertia, de secunda; quarta, de tertia. A specie quippe corporis quod cernitur, exoritur ea quae fit in sensu cernentis; et ab hac, ea quae fit in memoria; et ab hac, ea quae fit in acie cogitantis. Quapropter voluntas quasi parentem cum prole ter copulat: primo speciem corporis cum ea quam gignit in corporis sensu; et ipsam rursus cum ea quae fit ex illa in memoria; atque istam quoque tertio cum ea quae ex illa paritur in cogitantis intuitu. Sed media copula quae secunda est,
Abbreviated transcription (Latin):
su uoluntas au̾tit. cum in
aliud intenta ñ ei sinit inherere p̾¬
sentia. Qd̾ animadũtere facile est:cũ
sepe coram loq̃ntem nobis aliquẽ
aliud cogrtando ñ audisse nobis ui¬
demꝰ. Falsum est aũt audiuimus
eĩ: s non meminimꝰ subinde ꝑ auri¬
um sensum labentib uocib aliena¬
to nutu uoluntatis ꝑ quem solent
infigi memorie. Uerius itaq dixeri-¬
mꝰ cum tale aliꝙͥ accidit ñ memini¬
mꝰ.: qͣm ñ audiuimus. Nam et legen¬
tib euenit et mͥ sepissime. ut ꝑlec¬
ta pagina uel epła nesciam quid le-¬
gerim et repetam. In aliud quippe
intento mitu uoluntatis ñ sic est
adhibita memoria sensui corporis.
qͦmͦ ipse sensus adhibitus est lut̾is.¬
Ita et ambulantes intenta in aliud
uoluntate. nesciunt qua tͣnsierint.
Qd̾ si ñ uidissent ñ ambulassent.
aut maiore intentione palpando
ambulassent: p̾sertim si ꝑ incogni¬
ta ꝑgerent. S qr facile ambulaue¬
r̃t. itiq uiderunt. Quia nõ siẽ sen¬

Expanded text:
su voluntas avertit, cum in aliud intenta non ei sinit inhaerere praesentia. Quod animadvertere facile est, cum saepe coram loquentem nobis aliquem aliud cogitando non audisse nobis videmur. Falsum est autem: audivimus enim, sed non meminimus, subinde per aurium sensum labentibus vocibus alienato nutu voluntatis, per quem solent infigi memoriae. Verius itaque dixerimus, cum tale aliquid accidit, Non meminimus, quam, Non audivimus. Nam et legentibus evenit, et mihi saepissime, ut perlecta pagina vel epistola, nesciam quid legerim, et repetam. In aliud quippe intento nutu voluntatis, non sic est adhibita memoria sensui corporis, quomodo ipse sensus adhibitus est liIta et ambulantes intenta in aliud voluntate, nesciunt qua transierint: quod si non vidissent, non ambulassent, aut majore intentione palpando ambulassent, praesertim si per incognita pergerent: sed quia facile ambulaverunt, utique viderunt: quia vero non sicut sen
Abbreviated transcription (Latin):
qr si animale fc̃m est nõ hoc recipi¬
emus qd̾ in illo ꝑcdidimꝰ. s tanto
melius qͣnto sp̃uale animali p̾po¬
nenclum est qñ erimꝰ equales an¬
gelis dei. sed angłi possũt aliis ex iꝰ¬
ticia p̃poni. nũquid ⁊ dño de quo tñ
dõm est. minorasti eũ paulominꝰ
ab angłis. Uñ nͥ p̃p̃ carnris infro¬
mitatem qͣm sumpsit ex uirgine
formam serui accipiens. in qua
moriens nos a seruitute rediniet
sed quid hinc aiutius disseramus.
ñ enĩ obscura est apłi sñia de hac¬
re. Qui cum uoluisset adhibere
cestimoniũ quo ꝓbaret ẽẽ corpꝰ aĩa¬
le ñ tam de suo uel decinꝰquam ho¬
minis corpore qd̾ in p̃senti uideba¬
tur qͣm de hoo ip̃o scͥpture huiꝰ loco
recoluit et adhibuit dicens si est
corpus animaile. est ⁊ sp̃uale. sic et¬
enim scͥptum est. fc̃us est pͥmus hõ
adam in aĩam uiuentẽ. nouissimꝰ

Expanded text:
quia, si animale factum est, non hoc recipiquia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est aposre. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem.