comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uno pcc̃ore penitẽciam agente: tũa
supͣ nonaginta nouẽ iustis qͥ ñ indi¬
gent penitẽtia. Et de reu̾sione ꝓdigi
filii cũmaior filiꝰ contͥstat̾ eẽt uoce pa¬
tris auiuit. O portet te fili gaudere:
qͥa frat̾ unis mortuus fuerat et reuix̾.
ꝑierat et iuentꝰ est. Unde bene minc¬

Expanded text:
uno peccatore poenitentiam agente quam uno peccatore poenitentiam agente quam supra nonaginta novem justis, qui non indigent poenitentia . » Et de reversione prodigi filii, cum major filius contristatus esset, voce patris audivit: « Oportet te, fili, gaudere, quia frater tuus mortuus fuerat, et revixit: perierat et inventus est
Abbreviated transcription (Latin):
contigit s nuitu dĩ actũ est ut stella
que magor p̾uia fuerat adꝓpinq̃n¬
tes eos ad herodẽ relinqͣret: quatinuᷤ
ip̃i iudeis xp̃m natum nuntiarent. et
ab eis locũ natiuitatis auctoritate scͥp¬
ture disc̾e̾nt. S cum ab herode reces¬
sissent: ecce stella qm uiderant mori¬
ente antecedebat eos sic̃ prius usq dũ
ueniens staret sup̃ ubi erat puer. Dici¬
stella eos reliqͥt: qͥa eos qͥ seruitio di¬
abol se subdlunt diuina gr̃a deserit.
S si ab herode egressi fuerint. id ẽ si ꝑ¬
peitencram iugũ diaboli aceruicib
suis excutientes dm̃ qͦrere ceꝑint. ite¬
rum diuina gr̃a eis apparet. Iterum
eos illuminat. iterum uiam qͣ deus
inueniat᷑ demonstrat. Etsolet cont̃¬
gere ut maiori leticia exultet anima.
cũ gr̃am d̃i receꝑit pt̾ pc̃cm: qͣm gau¬
deret prius in eius ꝑceptione ante pͤ¬
catũ. sic̾ dñs in euangłio de oue ꝑdita
et inuenta: similitudinẽ exponens
ait. Dico uob̾: gaudiũ erit incelo suꝑ

Expanded text:
contigit, sed nutu Dei actum est, ut stella quae magorum praevia fuerat, appropinquantes eos ad Herodem relinqueret, quatenus ipsi Judaeis Christum natum nuntiarent, et ab eis locum nativitatis auctoritate Scripturae discerent. Sed cum ab Herode recessissent, « ecce stella quam viderant in oriente, antecedebat eos sicut prius, usque dum veniens staret supra ubi erat puer. » Discistella eos reliquit: quia eos qui servitio diaboli se subdunt, divina gratia deserit. Sed si ab Herode egressi fuerint, si per poenitentiam jugum diaboli a cervicibus suis excutientes, Deum quaerere coeperint, iterum divina gratia eis apparebit, iterum eos illuminabit, iterum viam qua Dominus inveniatur, demonstrabit. Et solet contingere, ut majori laetitia exsultet anima, cum gratiam Dei receperit post peccatum, quam gauderet in ejus perceptione ante peccatum, sicut Dominus in Evangelio de ove perdita et inventa similitudinem exponens, ait: « Dico vobis, gaudium erit in coelo super
Abbreviated transcription (Latin):
mens adorem eũ. In eadem calliditate
qua herodes fraudulent̾ regnũ indeoꝵ
arripuerat. etiam in clm̃ nece ꝑseue¬
rat. ꝓmittens adorare. que clispone¬
bat occid̾e. Cuĩ exemplum simula¬
tores id est ypocrite modo secuntur:
qui dũ speciem sc̃itatis ostendunt
ext̾ius quã ñ habent int̾iuis. dm̃ qͦm
ficto corde quer̃t cum herode inuem¬
re ñ merent᷑. Quia sic̃ ꝓpe est dñs oĩ¬
b inuocantib semn̾itate: ita longe
est apcc̃orib salus. Unde bene isdẽ heiode
pelliceus. siue pellis gła in t̾p̾ta¬
tur: qͥa cũ hipocͥce ext̾nus quasi debo¬
no oꝑe głari appecunt. int̾iori u̾su¬

Expanded text:
niens adorem eum. » In eadem calliditate niens adorem eum. » In eadem calliditate qua Herodes fraudulenter regnum Judaeorum arripuerat, etiam in Domini nece perseveravit, promittens se adorare, quem disponebat occidere. Cujus exemplum simulatores, id est hypocritae modo sequuntur, qui dum speciem sanctitatis ostendunt exterius quam non habent ficto corde quaerunt cum Herode, invenire non merentur: quia sicut prope est Dominus omnibus invocantibus se in veritate, ita longe est a peccatoribus salus. Unde bene idem Herodes pelliceus sive pellis gloria interpretatur, quia cum hypocritae exterius quasi de bono opere gloriari appetunt, interiori versu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ filiis hoĩm. Egressus est qdd̾ regnũ
ifrł ratõnabilit ad tempꝰ gub̃ uaus:
et egrediet᷑ filius cłĩ qͥ isrł uidentem
dm̃ et hic ab incursione demonum
sꝑitalib arinis defendet: et infut᷑o
ad celestis regni paschua ꝑducet. Tc̃
herodes clam uocatis magis: diligent̃
didicit ab eis tempus stelle que appa¬
ruit eis. Postqm̃ herodes locũ natunta¬
tis xp̃i auctoritate scͥptẽ didicit: ad
caslidas insidias animũ conu̾tit. tͣctãs
quomͦ occulte eum ꝑd̾e̾ posset quẽ pa¬
lãt audierat queri. Nocatis q cdam
magis id est oculte: diligent̾ didicit
ab eis tẽpus stelle que apparuit eis.
Qttic scił⁊ ideo fec̾. ut si magi ad eũ
ñ redirent qd̃ postea contigit: ab illo
tẽꝑe quo regẽ uideoꝵ natũ audierat
gens stultꝰ qr ñ est sap̃ia. ñ est pru¬
dencia. ñ est consiliũ contͣ dm̃. Et̃mit¬
tens eos in bethlcem: dix̾. Ite: et int̾¬
rogate diligent̾ de puero. Et cũ in¬
ueneritis renunciate mͥ: ut et ego ne¬

Expanded text:
us est David, regnum Israel rationabiliter ad tempus gubernans: et egredietur Filius Dei, qui Israel videntem Deum, et hic ab incursione daemonum spiritualibus armis defendet, et in futuro ad coelestis regni pascua perducet. « Tunc Herodes clam vocatis magis, diligenter didicit ab eis tempus stellae quae apparuit eis. » Postquam Herodes locum nativitatis Christi auctoritate Scripturae didicit, ad callidas insidias animum convertit, tractans quomodo occulte eum perdere posset, quem palam audierat quaerere. Vocatisque clam magis, id est occulte, diligenter didicit ab eis tempus stellae quae apparuit eis. Quod scilicet ideo fecit, ut si magi ad eum non redirent, quod postea contigit, ab illo tempore quo regem Judaeorum natum audierat,gens stultus quia non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum. « Et mittens illos in Bethlehem, dixit: Ite et interrogate diligenter de puero, et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego ve
Abbreviated transcription (Latin):
noe filio edificata pͥmũ dicta est salem:
post ea uͦ ꝓpt habitatores gebuseoꝵ ap¬
pellata est iebus. Unde ex utͥsq cõposi¬
tũ eiꝰ nom̃ est: ierłm. Temporib uero
salomonis regis eius sapia et decoie
ampliori honore exaltata dicta est
iherosolima qͣi iherosalomoniã. Unde
et qͥdam metͥcanorus ait. Hiero que
genuit quondam salomonia reg̃e.
Sins qͦq u̾b̾ magi ȩum qũe querebãt.
hoĩem. regem parit̾q dm̃ facebant᷑.
Hoĩem quippe querere se oftendunt.
cum dicunt. Ubi est qui natꝰ est. Re¬
gem: cum subiungunt rex uideoꝵ.
Eundẽ q dm̃ ẽẽ confitent᷑: cũ subici¬
unt. uidimus stellam eiꝰ moriente:

Expanded text:
m filio Noe aedificata, primum dicta est Salem, m filio Noe aedificata, primum dicta est Salem, postea vero propter habitatores Jebusaeorum appellata est Jebus. Unde et ex utrisque compositum est nomen ejus Jerusalem. Temporibus vero Salomonis regis, ejus sapientia et decore ampliori honore exaltata, dicta est Hierosolyma, quasi Hierosolomonia. Unde quidam metricorum ait: « Hiero quem genuit Salomonia regem. » Suis quoque verbis magi eum quem quaerebant, hominem regem pariterque Deum fatebantur. Hominem quippe quaerere se ostendunt, cum dicunt: « Ubi est qui natus est? » regem, cum subjungunt, « rex Judaeorum. » Eumdemque Deum esse confitentur, cum subjiciunt: « Vidimus enim stellam ejus in oriente
Abbreviated transcription (Latin):
te ueniebant: qͥ orientẽ querebant ip̃m
scił de qͦ scͥptũ est. Ec̃ce iur. oriens nom̃
eius. Et it̾m. Uisitanit nos orieus exalto.
Non aũ casu: s diuina dispensa¬
tione actũ est. ut magi regẽ natum
pͥmũ apd̾ iherosolim̃a quererent qͥ est
met᷑polis ciuitas nideoꝵ. nͭescił ip̃i locũ
natiuitatis auideis disc̾e̾nt. et iudei ab
ip̃is regẽ suũ natũ audirent: et si cumi
ip̃is ad adorandũ ꝑgerent saluarent᷑.
si aũ ꝑgere nollent in excusabiles eẽnt.
S ip̃i locũ natiuitatis exsins libris ali¬
is oftenderunt: et tamqmͣ stulti et ceci
intenebris ꝑmanserunt. Facti q funt
ilł quasi lapides inmiliario qui itetran¬
iteiantib uiam ostendunt: s tam̃ eis ꝑtran¬
seuntib stolidi et immobiles ꝑmanẽt.
Ita qͥdem et iudei aui locum natiuitatiᷤ
xp̃i ostenderunt: s ip̃i stupidi reman¬
serunt. Queaũ hic euangłista iheroso¬
liia uocata est. ip̃a est crintas que a sẽ.¬

Expanded text:
em quaerebant, ipsum scilicet de quo scriptum est: « Ecce vir, Oriens nomen ejus, » et iterum: « Visitavit nos Oriens ex alto . » Non autem casu, sed divina dispensatione actum est, ut magi regem natum primum Hierosolymae quaererent, quae est metropolis civitas Judaeorum, ut scilicet ipsi locum nativitatis a Judaeis discerent, et Judaei ab ipsis regem suum natum audirent: et si cum ipsis ad adorandum pergerent, salvarentur: si autem pergere nollent, inexcusabiles essent. Sed ipsi locum nativitatis ex suis libris aliis ostenderunt, sed tanquam stulti et caeci in tenebris permanserunt. Factique sunt illis quasi lapides in milliario qui itinerantibus viam ostendunt, sed tamen eis pertranseuntibus stolidi et immobiles permanent; ita quidem et Judaei aliis locum nativitatis Christi ostenderunt, sed in se stupidi remanserunt. Quae autem hic ab Evangelista Hierosolyma vocata est, ipsa est civitas quae a Se
Abbreviated transcription (Latin):
nis Siue rium tͥa in qͣtuor sine qͣtuor
ꝑtͥa ducas: duodenũ mimerũ cõplent.
Nam idẽ numerꝰ ex septenarii nume¬
ri partib constat. scilicet ex p̾mo pari
⁊ pͥmo impari. idẽ ex tͥb et q̃tuor et tͤs
qͥdem ad indiuiduam tͥnitatẽ ꝑtinẽt.¬

Expanded text:
nis. Sive enim tria in quatuor, sive quatuor in tria ducas, duodenarium numerum complent. Nam idem numerus ex septenarii numeri partibus constat, scilicet ex primo pari et primo impari, id est, ex tribus et quatuor. Et tres quidem ad individuam Trinitatem pertine
Abbreviated transcription (Latin):
att̾ius bechleẽ que est in galilea ut ex
ubro iħu uaue comꝓbat᷑. Pulchre gͦ
dns in bethieem nasci uoluit. Bechleẽ
qͥppe domus panis int̾pretat᷑: ex eo qd̾
ibi pau̾it iacob prĩarcha peccora sua:
imponens ei nom̃ bechieẽ obfutẽ signi¬
ficationis mist̾ium que pͥus effrata
uocabat᷑. locus namq in qͦꝰ dñs nasci

Expanded text:
e esse in Galilaea, ex libro Jesu Nave comprobatur. Pulchre ergo Dominus in Bethlehem nasci voluit. Bethlehem quippe domus panis interpretatur, eo quod ibi paverit Jacob patriarcha pecora sua, imponens ei nomen Bethlehem, ob futurae significationis mysterium, quae prius Ephrata vocabatur. Locus namque in quo Dominus na
Abbreviated transcription (Latin):
N capitulo huiꝰ lectionis tͥa sunt qͦ nob̃
beatus matheus euangłista cõmensdat:
ꝑsonam scłi nascentis. locũ natiuitatiᷤ
et tempꝰ. D ecebat enĩ ut illa dñi nati¬
uitate: nichil auctoritatis deeẽt. ꝑsonã
gͦ ostendit: cum ait. Cum natus eẽt
iħc. Locũ: cum sub iunx̾. In bethleem
iude. Tempꝰ: cũi sub infest. Indieb
herodis regis. Bene aũ post qiũ dlix

Expanded text:
n capitulo hujus lectionis, tria sunt quae nobis beatus Matthaeus evangelista commendat, personam scilicet nascentis, locum nativitatis et tempus. Decebat enim ut in illa Domini nativitate nihil auctoritatis deesset. Personam ergo ostendit, cum ait: « cum natus esset Jesus; » locum, cum subjunxit: « in Bethlehem Judae; » tempus, cum infert: « in diebus Herodis regis.
Abbreviated transcription (Latin):
apparnerit: cum angłs in uidea eandẽ
natiuitatẽ pastorib mintiau̾it: No
qd̾ respondendũ qͥa dignũ fuit ut
pastorib qͥ israelite erant et cdm̃ celi
cognoscebant: rationał creat᷑a id est
angłs appareret. qͥ eos de natiuitate
dm̃ instrueret. magis uͦ tamqm̃ gen¬
tilib et ratione carentib inrationat¬
bit creat᷑a id est stella appareret qͦ in¬
solito fulgore choruscans incelo. rege
celi int̾ris natũ oftend̾et: et ita fieret
ut et illi ꝑangłm. et isti ꝑstellam ad¬
moniti. ad angularẽ lapidẽ currerẽt:
et ex utͦq ppło unũ parietẽ fac̾ent
ab illo coniuncl de qͦ ait apłs. Ip̃e

Expanded text:
aruit, cum angelus in Judaea eamdem nativitatem pastoribus nuntiaverit. Ad quod respondendum est, quia dignum fuit ut pastoribus, qui Israelitae erant et Deum coeli cognoscebant, rationalis creatura, id est angelus appareret, qui eos de nativitate Domini instrueret: magis vero, tanquam gentilibus et ratione carentibus, irrationalis creatura stella appareret, quae insolito fulgore coruscans in coelo, regem coeli in terris natum ostenderet, et ita fieret ut et illi per angelum, et isti per stellam admoniti, ad angularem lapidem currerent, et ex utroque populo unum parietem facerent, ab illo conjuncti, de quo ait Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
iħc xp̃c scd̾m ꝓpħas p̾dictꝰ natus ẽ in
bethleem oppido uide. Quia enĩ defici¬
entib pͥncipib exiuda. alienul et ex¬
traneus atq falsus regnũ iudeoꝵ ar¬
ripuerat. instabat tempꝰ qd̃ uerꝰ rex
nascetur. Cmiꝰ t̾cra detima cdie natmi¬
tatis: magi aboriente uenerunt ierosoli¬
mam clicentes. Ubi est qͥ natus est rex iu¬
deoꝵ: Nidumis eñĩ stellam eius in orien

Expanded text:
as praedictus, natus in Bethlehem oppido Judae. Quia enim deficientibus principibus ex Juda, alienus et extraneus atque falsus regnum Judaeorum arripuerat, instabat tempus quo verus Rex nasceretur, cujus tertia decima die natitatis magi ab oriente venerunt Hierosolymam, « Dicentes: Ubi est qui natus est Rex Judaeorum? Vidimus enim stellam eju
Abbreviated transcription (Latin):
Id ẽ fornicationẽ. inmundiciã. auariciã.
et his similia. Et responso accepto in sõ¬
pnis ne redirent ad herodẽ: ꝑ aliam in¬
am reu̾si sunt in regionẽ suam. Ne
suam crudelitatẽ herodes callide imple
monens magos in sompins ne redirẽt
ad herodem. S mitabile nob̃ exẽplũ
magi insus auctib reliquert̃. cum
ꝑ aliam uiam in regionẽ suam redie-
ad hoc conditi fumus. ut siprimꝰ hõ
ñ peccass fine morte corꝑis padisi
gaudiis fruerem᷑. Quia gͦ ab illa per
pcc̃m cecidimꝰ. necesse est ut ꝑ penitẽ¬
ciam quasi ꝑ aliam uiam ad eam re¬
deamꝰ. ut quia cecidimꝰ suꝑbiendo:
in obediendo uetita gustannido ꝑ
aliam uiam ad eã redeamꝰ. id est¬
humiliando nosmet ip̃os obediendo
ñ solũ abilucitis. s etram alicitis abfu¬
nendo: cd ip̃e pͥstare dignet᷑ qui inuit

Expanded text:
 « fornicationem, immunditiam, avaritiam » et his similia . « Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam. » Ne suam crudelitatem Herodes callide in puemonens magos in somnis ne redirent ad Herodem. Sed imitabile nobis exemplum magi in suis actibus reliquerunt, cum per aliam viam in regionem suam reversiad hoc conditi fuimus, ut si primus homo non peccasset, sine morte corporis paradisi gaudiis frueremur. Qui ergo ab illa per peccatum cecidimus, necesse est ut per poenitentiam quasi per aliam viam ad eam redeamus, ut qui cecidimus superbiendo, inobediendo, vetita gustando, per aliam viam ad eam redeamus, id esthumiliando nosmetipsos, obediendo, et non solum ab illicitis, sed etiam a licitis abstinendo, quod ipse praestare dignetur, qui vivit
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ alicuiꝰ ꝑtis iudaiqi regni ei subse cõ¬
mitt̾et. Habuit uͦ isdem antipat̃ uxorẽ
cipͥdẽ noĩe ex arabico gen̾e natam: ex qͣ
sumpsit filios. qͦꝵ umũ faselum. alt̾m he¬
rodem noĩauit. Cumq longo confectꝰ
semo uitam finiss p̾sentẽ: potestatem
qmͣ ab hurcano inuideis acceꝑat: hero¬
difilio suo reliqͥt. Qui cũ callidus ⁊ cau¬
tus animo stienue ea que ad se ꝑtine¬
bant ag̾e cepiss: hirrai neptẽ
aristoboli filiam incõuigium susce¬
pit. Cum uͦ post aliqͦt tempꝰ hucanus
ĩ p̾lio qd̾ contͣ arabas sumpserat cap¬
tus ẽẽt. etiam exilio decentꝰ est. et tc̃ pri¬
mũ herodes qͣsi ince illius potestatẽ ssuꝰ
obtinuit. s cũ post aliqd̃ tẽpus hir¬
canus amputatis aurib iudeam reu̾¬
teret᷑. simulauit seisdẽ herodes in pace¬
eũ sus cepeiat. S post ea cũ cũ frande
necass. fraudulent᷑ potestatẽ illuis ob¬

Expanded text:
nem alicujus partis Judaici regni ei sub se comnem alicujus partis Judaici regni ei sub se committeret. Habuit vero idem Antipater uxorem Cipridem nomine, ex Arabia generatam, ex qua sumpsit filios, quarum unum Phaselum, alterum Herodem nominavit. Cumque longo confectus senio, vitam finisset praesentem, potestatem quam ab Hyrcano in Judaeis acceperat, Herodi filio suo reliquit. Qui cum callidus et cautus animo strenue ea quae ad se pertinebant agere coepisset, Hyrcani neptem Aristobuli filiam in conjugium suscepit. Cum vero post aliquod tempus Hyrcanus in praelio quod contra Arabas sumpserat, captus esset, etiam exsilio detentus est. Et tunc primum Herodes, quasi vice illius, potestatem illius obtinuit. Sed cum post aliquod tempus Hyrcanus amputatis auribus Judaeam reverteretur, simulavit se idem Herodes eum in pace suscipere: sed postea cum eum fraude necasset, fraudulenter potestatem illius ob
Abbreviated transcription (Latin):
rum exeoꝵ styipe genitũ noĩe alexan¬
drũ. Qui post aliqͦt tempꝰ cũ obisset:
reliqͥt uxorẽ cũ duob filiis ꝑuulis:
quoꝵ unꝰ anstobolus: alt̾ hircanꝰ uoca¬
bat᷑. Qui cũ ad ulti eẽnt. desid̾io reg¬
nandi uirgia int̾ se hab̾e ceꝑunt.
Er̃at tunc uir qͥdam noĩe antipat̃ for¬
tis urrib facuitate ditissimus ex hero¬
de qͦdam geuitꝰ. qͥ intemplo appollimᷤᷤ
eclituus fu̾at. Hunc gͦ sibi hucantiᷤᷤ
in amiticiam et societatẽ: contͣ frẽm
uocauit. Cumq eum ñ solũ marmis
s etiam infacultatib adiuuaret: etiã
ut romanoꝵ ducũ auxiliũ peteret per¬
docuit. eo qd̾ tunc romani p̾cet̾is hoĩb
in ordinandis regni negociis fide et sa¬
piencia atq fortitudine p̾cellerent.
Et qͥa longum est ire ꝑsingla: cum aris¬
tobolus a romanis captus romã sub c̾to¬
hircanũ ꝑuenit. Tunc meinor beneficii
ab antipatre sibi collati eum ut amicũ
et socium coluit: intantũ ut ꝓcuratio¬

Expanded text:
Alexandrum. Qui cum post aliquod tempus obiisset, reliquit uxorem cum duobus filiis parvulis, quorum unus Aristobolus, alter Hyrcanus vocabatur. Qui cum adulti essent, desiderio regnandi jurgia inter se habere coeperunt. Erat tunc quidam vir nomine Antipater, fortis viribus, facultate ditissimus, ex Herode quodam genitus, qui in templo Apollinis aedituus erat. Hunc ergo sibi Hyrcanus in amicitiam et societatem contra fratrem vocavit. Cumque eum non solum armis, sed etiam in facultatibus adjuvaret, etiam ut Romanorum ducum auxilium peteret, perdocuit, eo quod tunc Romani prae caeteris hominibus, in ordinandis regni negotiis, fide et sapientia atque fortitudine praecellerent. Et quia longum est ire per singula, cum Aristobolus a Romanis captus, Romam sub custoHyrcanum pervenit. Tunc memor beneficii ab Antipatro sibi collati, eum in amicitiam et socium coluit, intantum ut procuratio
Abbreviated transcription (Latin):
denariũ numerũ repꝑimus: cũ decalogi
p̃cepta seruamus. Tenemus octonari¬
um numerũ. cũ fidẽ resurtectionis
crecdimus. Habemꝰ ec septuagenartũ
quando pcc̃a nr̃a flendo punimꝰ. Tũc
aũ ad centenariũ ꝑueniamus. cum
post corporalẽ resurrectionẽ ad sũmã
⁊ ꝑfectam beatitudinẽ amme et cor¬
poris ꝑuenimꝰ. Quia ibi ent om̃is ꝑ¬
fectio. ubi nulla fu̾it corruptio. Ibi
ꝑfecta leticia. ubi nulla tristicia. qnͣ¬
do absterget ds om̃em lacͥmam ab
ocłis scõꝵ. et iam ñ erit luctus neq
cdamor. neq ullus dolor qsm̃ pͥora tnͣ¬
sierunt: quando gaudiũ et leticiam
obtinebunt qui redempti fu̾int adño.
⁊ fugiet ab eis dolor et gemitꝰ. et ueni¬
ent insyon letantes et leticia sẽpit̾na
nificauit ysaac qͥ decentenario patͤ
natꝰ octaua die circoncisus risus int̾¬
p̾tatur. Iurͣ nimirũ sꝑitalẽ risum uel
gaudium significans: qd̾ nr̃. ysaac

Expanded text:
reperimus, cum decalogi mandata servamus: tenemus octonarium, cum fidem resurrectionis credimus: habemus et septuagenarium, quando peccata nostra flendo punimus. Tunc autem ad centenarium perveniunt, cum post corporalem resurrectionem ad summam et perfectam beatitudinem animae et corporis perveniunt, quia ibi erit omnis perfectio, ubi nulla fuerit corruptio, ibi perfecta laetitia, ubi nulla tristitia, quando absterget Deus omnem lacrymam ab oculis sanctorum. Etiam non erit luctus, neque clamor, neque ullus dolor: quoniam priora transierunt, quando gaudium et laetitiam obtinebunt qui redempti fuerint a Domino, et fugiet ab eis dolor et gemitus, et venient in Sion laetantes, et laetitia sempiterna nificat Isaac, qui de centenario patre natus, octavo die circumcisus, risus interpretatur. Illum nimirum spiritualem risum vel gaudium significans, quod noster Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
dñs d̾s Et iuxta illud qd̃ ꝓpħa am-¬
monet dicens. Sepi aures tuas spi¬
nis neuibent̾ aucliant u̾ba detrahen¬
tium. Circuncidende sunt nares ab
illicitis odorib ne ꝑ illecebrosos odo¬
res animus in consensu delectationis
lingua amaledictionib ꝑ iriis faisi¬
tatib m᷑imurationib etꝰ consuetudĩe
ociosi sermonis. Nonmĩquã etiam ꝓpt̃¬

Expanded text:
 » Et juxta illud quod propheta admonet, dicens: « Sepi aures tuas spinis, ne libenter audiant verba detrahentium . » Circumcidendae sunt nares ab illicitis odoribus, ne per illecebras odoris animus in consensum delectationis lingua a maledictionibus, perjuriis, falsitatibus, murmurationibus, et a consuetudine otiosi sermonis, nonnunquam etiam p
Abbreviated transcription (Latin):
iob. Peprigi fedus cum ocłis meis ne
cogitarẽ quidẽ de uingine: Circin¬
cidende sunt aures uetibent᷑ aucdiãt
u̾ba decͣctionis. falsitatis murm᷑ati¬
onis et his sumlia s semꝑ ꝑate sint
ad audiendũ u̾bũ diuinum. ut mi¬
pleatur illud innob̃. Beati qͥ audi¬
unt u̾bũ li et custodiunt illud. Et
cum beato iab dic̾e ualeamꝰ. Auditu
amis: audiui te ddñe. Et cũ isaia. Dñs
d̾s aꝑuit mͥ aurẽ. ⁊ cet̾a. Et cũ psai

Expanded text:
 ne cogitarem quidem de virgine. » Circumcidendae aures sunt, ne libenter audiant verba detractionis, falsitatis, murmurationis, et his similia, sed semper paratae sint ad audiendum verbum divinum, ut impleatur illud in nobis: « Beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. » Et cum beato Job dicere valeamus: « Auditu auris audivi te, Domine. » Et cum Isaia: « Dominus Deus aperuit mihi aurem.
Abbreviated transcription (Latin):
riora s eciam et que int̾iora sunt cir¬
cuncidere debemꝰ: io est cor ut abstine¬
amus nos amalis et iniminidis cogi¬
tationib et prauis delectationib
⁊ in qͦ consensu ne ꝑ assiduitatem
cogitationũ inconsensũ delectati¬
onis cadamꝰ: quia ut dñs ait. de corde
exeunt cogitationes male. Et sic̃ salo¬
mon nos amonet dicens. Om̃i custo¬
dia serua cor tuũ: qũi ex ip̃o uita ꝓce¬
dit. Hanc sꝑitalẽ circuncisionẽ p̃di¬
cabat ꝓpħa tenendam ẽẽ: cũ dicebat
Et it̾m. Circuncidimini domino deo ur̃o:
et nolite crrconcid̾e carnes p̾pucii ur̃i.
De hac: ip̃e moyses legis lator ait. In no¬
uissimis dieb circuncidet ds corituum:
et corseminis tui. Et si talit̾ cr cuncisi
fuernuꝰ: et hic circoncisionis dm̃ par¬
ticipes erimus. et infut᷑o regẽ in decore
suo uid̾e merebim᷑. Quanta aũ gła
p̾parata sit his qͥ sꝑitalit̾ tircuncidunt᷑.¬

Expanded text:
riora, sed etiam quae interiora sunt, cirriora, sed etiam quae interiora sunt, circumcidere debemus, id est cor, ut abstineamus nos a malis et immundis cogitationibus, et pravis delectationibus, et iniquo consensu, ne per assiduitatem cogitationis, in consensum delectationis cadamus, quia, ut Dominus ait: De corde exeunt cogitationes malae. Et sicut Salomon nos admonet, dicens: « Omni custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit . » Hanc spiritualem circumcisionem praedicabat propheta tenendam esse, cum dicebat: Et iterum: Circumcidimini Domino Deo vestro, et nolite circumcidere carnes praeputii vestri. De hac ipsa Moyses legislator ait: In novissimis diebus circumcidet Deus cor tuum et cor seminis tui. Et si taliter circumcisi fuerimus, et hic circumcisionis Domini participes erimus, et in futuro regem in decore suo videre merebimur. Quanta autem gloria praeparanda sit ei, qui spiritualiter circumcidit
Abbreviated transcription (Latin):
ximi et semꝑ eas ꝑatas habeamus ad
oꝑandũ qd̾ bonũ est. ut habeamus
unde tͥbuamus necessitatẽ pacientib
et cum psalmista dic̾e queamus. Laua¬
bo int̾ innocentes mainis meas. ⁊ cir¬
cundabo altare tuũ dñe. Et cũ eccłia
Mlanus mec distillauerunt mirrã. et
digiti mei plem mura ꝓbatissima.
Curoncsdamꝰ pedes ne festinent ad effũ¬
dendũ sanguinẽ et discordias dissemi¬
nandas: s potius ad eccłiam conueniat
ad oiationẽ studiosius ꝓperent. et init̾
fr̃s pacẽ et concorcdiam portent. ut
impleat᷑ illud qd̾ dr᷑. Beati pẽdes euã¬
geliranciũ pacẽ euangelirantiũ bona.
Qd̃ ut fac̾e possimus: supplices cũ ꝓpħa
rogemꝰ. Uias tuas dñe de monst̾ra mͥ
et semittas tuas doce me. Et it̾m. Greᷤ¬
sus meos dirige scd̃m eloqͥum tuum.
et rinsus ꝑ erfice gressus meos sccl̃m
elohͥum tunm. et rursum. ꝑfice greᷤ¬
sus meos insemittis tius. ut ñ moue¬
ant᷑ uestigia mea. Nec solum exte¬

Expanded text:
ximi, et semper eas paratas habeamus ad operandum quod bonum est, ut habeamus unde tribuamus necessitatem patientibus. Et cum Psalmista dicere queamus: « Lavabo inter innocentes manus meas, et circumda« Manus meae distillaverunt myrrham, et digiti mei pleni myrrha probatissima . » Circumcidamus pedes, ne festinent ad effundendum sanguinem, et discordias seminandas, sed potius ad Ecclesiam conveniant, ad orationem studiosius properent, et inter fratres pacem et concordiam portent, ut adimpleatur illud quod dicitur: « Beati pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona. » Quod ut facere possimus, supplices cum Propheta rogemus: « Vias tuas,, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas doce me. » Et iterum: « Gressus meos dirige secundum eloquium tuum. » Et rursus: « Perfice gressus meos in semeloquium tuum. » Et rursus: « Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. » Nec solum exte
Abbreviated transcription (Latin):
scdm dm̃ creatꝰ est in iusticia et sc̃itate
u̾itatis. Uerius aũ circuncidem᷑ infut᷑o:
quãdo mortalitas carnis nr̃e in qua nc̃
peccamus inimmortalitatẽ fuerit in¬
mutata. et soli deo inherebimꝰ: ut ait
apłs. Nos qui residui sumꝰ qͥ relin¬
qͥ mur simul rapiem᷑ cũ illis in nu¬
bib obuiam xp̃o inaera. et sic sc̃ꝑ
cum dño erimus. Et quando iã ñ eut
conflictus cum carne et sangume. qͣn¬
do corpus qd̃ corrũpit᷑ ñ ad grauabit
aĩam. nec depͥmet t̾rena in habitano
sensum musta cogitantẽ. s absorta⁊⁊¬

Expanded text:
ustitia et sanctitate veritatis. » Melius autem circumcidemur in futuro, quando mortalitas carnis nostrae, in qua nunc peccamus, in immortalitate fuerit immutata, et soli Deo inhaerebimus, ut ait Apostolus: « Nos qui residui sumus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus . » Et quando jam non erit conflictus cum carne et sanguine, quando corpus quod corrumpitur non aggravabit animam, nec terrena inhabitatio sensum multa cogitantem
Abbreviated transcription (Latin):
ris dĩ et hoĩm curoncisionẽ ho¬
dierna lectione recitatam audiuimꝰ:
lib⁊ ad initia eiusdẽ circoncisionis
aminũ conu̾tere. et quo tẽꝑe uel ex
qͥb patͥb exordium sumpsent cõ¬
geneseos iiꝑmptu est: inquo legi¬
mus quia post dilumũ extitit uir
qͥdã fle semine sem filii noe. noĩe e¬
ber. de ciuĩ domo et familia egressus
thare. qͥ genuit filium uoĩe abr̃a. cui
dix̃ dñs. Egred̾e de t̾ra et de cognatio¬
ne tua et de domo patͥs tui et ueni in
reputatũ est illi ad iusticiam. uenis¬
set in t̾ram chanaam. et m̾ito atq
scĩtate cresc̾e̾t: ꝓmisit ei d̾s eandẽ t̾rã

Expanded text:
ris Dei et hominum circumcisionem hodierna lectione recitatam audivimus, libet ad initia ejusdem circumcisionis animum convertere, et quo tempore, vel ex quibus patribus exordium sumpserit, conGeneseos in promptu est, in quo legimus, quia post diluvium exstitit vir quidam de semine Sem, filii Noe, nomine Heber, de cujus domo et familia egressus est Thare, qui genuit filium nomine Abram, cui dixit Deus: « Egredere de terra tua et de cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in reputatum illi esset ad justitiam, venissetque in terram Chanaan, et merito atque sanctitate cresceret, promisit e
Abbreviated transcription (Latin):
logia eiꝰ noĩs nr̃a salus continet᷑. s
etiam imp̃is litt̾is qͥb hoc nom̃ apd̃
grecos scͥbit᷑ magna salus nr̃a mue¬
nitur. Iħc enĩ apud grecos sex litt̾is
in se magnũ numerũ. et in ip̃o num̾o
magnũ sac̃mentũ decẽ uideł et octo.
ducenti septuaginta. qͣdringenti et
iterũ ducenti qui simul uunct fiunt
octingenti et octoginta octo. et dena¬
rius quidẽ numerꝰ: ad decalogũ legis
ꝑtinet. qr decẽ p̾cepta legis moysi da¬
ta sunt. Octo aũ ad resurrectionẽ ꝑti¬
nent: quia octaua die dñl resurrex.
et in octaua scłi etate resurrectos nos
aginta qͦq ad penitẽciam ꝑtinent. qͥa
slle ppłs qͥ dõ peccauit ꝑ septuaginta
annos in captiuitatẽ babrlome sub
nabuchodonosor rege fuit. Et cũ de re¬
mittendis peccatis petrus magistrũ
int̾rogasset dicens. Quociens peccabit
inme frat̾ meus dimittã eiusq septi

Expanded text:
minis ejus nostra salus continetur, sed etiam in ipsis litteris quibus hoc nomen apud Graecos scribitur, magna salus nostra invenitur. Jesus enim apud Graecos sex litteris in se magnum numerum et in ipso numero magnum sacramentum, decem videlicet et octo ducentos, septuaginta, quadringentos, et iterum ducentos, qui simul juncti fiunt octingenti octoginta octo: et denarius quidem numerus ad decalogum legis pertinet, quia decem praecepta legis Moysi data sunt: octo autem, ad resurrectionem pertinent, quia octavo die Dominus resurrexit, et in octava saeculi aetate resurrecturos nos aginta quoque ad poenitentiam pertinent, quia ille populus qui Deo peccavit, per septuaginta annos in captivitate Babylonis sub Nabuchodonosor rege fuit. Et cum de remittendis peccatis Petrus magistrum interrogasset, dicens: « Quoties peccabit in me frater meus et dimittam ei? usque septi
Abbreviated transcription (Latin):
lius datus est nob̾. et fc̃s ẽ pͥncip̃atꝰ
suꝑ humerũ eiꝰ. et uocabit᷑ nom̃ eiꝰ
ad mirabił consiliariꝰ. d̾s fortis. pat̾
futi scł̃i princeps pacis. Qd aũ die cir¬
cuncisionis pueris noĩa imponebãt᷑.
ex eo in consuetudinẽ uenisse arbi¬
tram᷑ qd̃ beatꝰ patͥarcha abraham
idẽ pat̾ multaꝵ gentiũ cũ signacło
circoncisionis augm̃tũ et ĩmutati¬
onẽ ꝓmeruit nõis. ut qͥ eatenus di¬
cebat᷑ abram id ẽpat̾ excelsus: deincepꝰ
dic̾etur abraham id ẽ pat̾ multaꝵ
gentium. dño dicente. Quia patͤm
multaꝵ gentium cõstitu te ante
dm̃ cii credidisti. Nec solũ ip̃e sed
immutatione ꝓmeruit. Ut qͦ prius
dicebat᷑ saray. id ẽ princeps mea. de¬
in de dic̾e̾tur sara idẽ pͥnceps scãꝵ
feminaꝵ siue princeps domus. unde er¬
rant qͥ putant nom̃ sare ꝑ duo .R. scͥ¬
bendum. Primũ enĩ apũd hebreos per
sii. res. ⁊ ioz. elementam scͥbebat᷑. Sub¬
lato gͦiot. elem̃tu de fine nõis. aditũ

Expanded text:
patum super humerum ejus, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis . » Quod autem die circumcisionis pueris nomina imponebantur, ex eo in consuetudinem venisse arbitramur, quod beatus patriarcha Abraham, id est pater multarum gentium, cum signaculo circumcisionis augmentum et immutationem promeruit nominis, ut qui hactenus dicebatur Abram, id est pater excelsus, deinceps diceretur Abraham, id est pater multarum gentium, Domino dicente: « Quia patrem multarum gentium constitui te ante Deum, cui credidisti . » Nec solum ipse, sed immutatione promeruit, ut quae prius dicebatur Sarai, id est princeps mea, deinde diceretur Sara, id est princeps sanctarum feminarum, sive princeps domus. Unde errant qui putant nomen Sarae per duo rr scribendum. Primum enim apud Hebraeos per sin, res, et iot elementum scribebatur. Sublato ergo iot elemento de fine no
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͤrat ait. Centuplũ accipiet et ui¬
tam et̾nam possidebit. Huius nume¬
ri sacͣmentũ. in ip̃a digitor cõputati.¬
one ostendit᷑. quando centenarius
numer̾ de leua transit indext̾am et
circłm expͥmens fit iniodũ corone:
illam coronã et̾ne beatitudus signi

Expanded text:
reliquerat, ait: « Centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . » Hujus numeri sacramentum, in ipsa digitorum computatione ostenditur, quando centenarius numerus de laeva transit in dexteram, et circulum exprimens, fit in modum coronae: illa corona aeternam bea
Abbreviated transcription (Latin):
agere debemus. Ip̃e eñ se mutiutate cir¬
concisionis pͥuat: qui sꝑitalẽ cicõ cisi¬
seruat in exemplo sichimitarũ qui re
ceꝑunt. eesdeo ñ solum m̾cede p̾uatist̾.
s etam t̾cia die qñdo grauissimus do¬
lor uuluerũ merat eis una cũ ruina
sue ciuitatis ꝑierunt. Dignũ est em̃
ut qui in p̾senti uita sꝑitalit̾ ciron¬
cidunt᷑ inmeliorẽ circoncisionẽ id est
inmortalẽ que scĩs reꝓmissa est sẽꝑ

Expanded text:
circumcisionis privat, qui spiritualem circumcisiservat, in exemplo Sichimitarum, qui receperunt: et ideo non solum mercede privati sunt, sed etiam tertia die quando gravissimus dolor vulnerum inerat, ipsi una cum ruina suae civitatis perierunt. » Dignum est enim, ut qui in praesenti vita spiritualiter circumciduntur, in meliorem circumcisionem, id est, immorta
Abbreviated transcription (Latin):
altissim uocabit᷑. Nec solũ hoc scĩssi¬
mũ nom̃ anteqm cõciꝑet᷑ in ut̾o ab
angło uocatũ est. s etiam longe ante
hõ factus hoc noĩe uocaret᷑ indelicet
gua saluator siue salutaris dr̃. Ubic̃q
eñ apd̾ nos salutare legit᷑. in hebrco
ih̾c habet᷑: sic̃ est illud salutare tuũ:
expectabo dñe. Et ysaias. Gaudens gau¬
debo indño et exultabit amina mea
anteqmͣ conciꝑet᷑ p̾dictum est. s etiã
ante omĩa scla a dõ pr̃e p̾scitũ et p̾des¬
tinatũ ut d̾s hõ fc̾s iħc uocaret᷑. io ẽ¬

Expanded text:
tissimi vocabitur . » Nec solum hoc sanctissimum nomen antequam conciperetur in utero ab angelo vocatum est, sed etiam longe anteailius Dei homo factus, hoc nomine vocaretur videlicet tra salvator sive salutaris dicitur. Ubicunque enim apud nos salutare legitur, in Hebraeo Jesus habetur, sicut est illud: « Salutare tuum exspectabo, Domine . » Et Isaias: « Gaudens gaudebo in Domino, et exsultabit anima mea antequam conciperetur, praedictum est, sed etiam ante omnia saecula a Deo Patre praescitum et praedestinatum, ut Deus ho
Abbreviated transcription (Latin):
catum qͥdẽ lex ostendebat. ñ tam̃ aufe
nator noui testam̃ti quẽ iosne oꝑesig¬
nauit et noĩe ꝑ grãm noui testam̃ti
pcc̃m ñ solum ostendit: s etiam misĩ¬
ppłs a iosue ci roncisus legitur: quia ille
solus pcc̃a dimitrit. De quo ait apłs. Pet̃¬

Expanded text:
catum quod lex ostendebat, non etiam auferenator Novi Testamenti, quem Josue opere significavit et nomine, per gratiam Novi Testamenti non solum ostendit, sed etiam miserpopulus a Josue circumcisus legitur, quia ille solus peccata dimittit, de quo ait Apost
Abbreviated transcription (Latin):
sic angł̃i di incelo. Eq̃uales em̃ anglie
erunt: cũ filii resurrectionis fucunt
Pulchregͦ dr̃ ut circoncid̾etur puer.
tãctus est enĩ puer qui pueros q̃rebat:
id est puros. Quis est iste puer nisi il¬
le qͥ cũ sit magnus et laudabił m
mis. et cuiꝰ magnitudinis ñ ẽ finis.
ꝓpt̾ nos puer fieri dignatꝰ est. de qͦ
scͥptũ est. Ec̃ce puer meus electꝰ quẽ

Expanded text:
ngelis erunt, cum filii resurrectionis fuerint. Pulchre ergo circumciditur puer. Factus est enim puer, qui pueros quaerebat, id est puros. Quis est iste puer, nisi ille, qui cum sit magnus et laudabilis nimis, et cujus magnitudinis non est finis, propter nos puer fieri dignatus est? De quo scriptum est: « Ecce puer meus electus quem
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ significat: moderni scilicet tẽporis et
futi. Enconcidim᷑ namq inp̾senti. cum
ꝑ baptismũ apcc̃oꝵ sordib pificamur.
Et q̃uicqͥd ad uetustatẽ uet̾is hõis ꝑtinet
de die indiem. Et it̾m. Renouamini sp̃u¬

Expanded text:
moderni scilicet temporis et futuri. Circumcidimur namque in praesenti, cum qui per baptismum a peccatorum sordibus purificamur, et quidquid ad vetustatem veteris hominis pertinet de die in diem. » Et iterum: « Renovamini sp
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ necessitate dñs circoncisionẽ sus¬
ceꝑit. qͥ in macłatam carnẽ ex uͥgine
sine pcc̃o assumpsit: s ideo circunci¬
di uoluit. ut etiam suo tẽꝑe curconci¬
sionẽ sc̃am fuisse et bonam ostend̾e̾t.
Et ut om̃em occasionẽ inse ñ credend
uideis auferret: noluit patͥb eẽ dissi¬
milis. qͥa ñ uenat legem solu̾e s ad.¬
implere. Siue certe tircuncisio¬
nẽ corꝑalit̾ suscepit. ut in ip̃o car¬
nalis cucũcisio finẽ et sꝑitalis hab̾e
ua die circuncidit᷑ ihc: qͥa legis p̾cep¬
tum erat dño dicente. Infans octo
dierum: circuncidet᷑. S qͣmuis hoc
freqͤnt᷑ in lege p̾ceptũ sit. ñ facile de
aliqͦ in tota serie uet̾is testam̃ti scͥptũ
inuenit᷑ absq folo dum taxat ysaac
filio repmissionis: qd̃ ñ sine mift̾io
credimus p̾ter missũ. Crrcuncisio
enun ysaac: dñi cirtuncisionẽ significabat

Expanded text:
sionem susceperit, qui immaculatam carnem ex virgine sine peccato assumpsit, sed ideo circumcidi voluit, ut etiam suo tempore circumcisionem sanctam fuisse et bonam ostenderet. Et ut omnem occasionem in se non credentibus Judaeis auferret, noluit patribus esse dissimilis, qui non venerat legem solvere, sed adimplere . Sive certe circumcisionem corporaliter suscepit, ut in ipso carnalis circumcisio finem, et spiritualis haberet vo die circumciditur Jesus, quia legis praeceptum erat, Domino dicente: « Infans octo dierum circumcidetur . » Sed quamvis hoc frequenter in lege praeceptum sit, non facile de aliquo in tota serie Veteris Testamenti scriptum invenitur, absque solo duntaxat Isaac filio repromissionis, quod non sine mysterio credimus praetermissum. Circumcisio enim Isaac, Domini circumcisionem
Abbreviated transcription (Latin):
le circoncisionẽ celebramꝰ: debemꝰ ad
nr̃am sꝑitalẽ cuconcisionẽ aminũ in¬
flectere. et quomͦ ñ corꝑe s spũ circũcili
conueniat considerare. Ideo enum isle
corporalit ciconcisus est: ut nos sꝑita¬
lit̾ circondi doc̾et: Sic̃ ait apls. Dico
das ꝓmissiones patrũ. Hoc aũ sũmo¬
ꝑe considerandum est qr circoncisio
sꝑitalis ñ unius m̃bri s om̃ium men¬
broꝵ uitia amputare docet. Nec pro¬
dest iam crrconcisio corꝑalis: ubi de¬
fuerit sꝑital. Unde mox ses legis la¬
tor cũ mundissima cłi u̾ba audiss:
in curuncisum se labiis conqͤstus est
dicens. Obsecro dñe: mitte quemis¬
surus es. Non em̃ andiet me pharao
p̾sertim cum sim in curoncisus labiis
Etstep hanus ꝓthomartir quosdã cir¬
concisos corꝑoie. incirconcisos corde:
redarguit dicens. Uos incirconcisz cor¬
et patres ur̃i. Ex quib rebus colligi¬
mus sic̃ diximus. qͥa circoncisio sꝑitał
ñ uniꝰ menbri s om̃ium uitioꝵ debet

Expanded text:
lem circumcisionem celebramus, debemus ad nostram spiritualem circumcisionem animum inflectere: et quomodo non corpore sed spiritu circumcidi conveniat, considerare. Ideo enim ille corporaliter circumcisus est, ut nos spiritualiter circumcidi doceret, sicut ait Apostolus: « Dico trum . » Hoc autem summopere considerandum est, quia circumcisio spiritualis non unius membri, sed omnium membrorum vitia amputare docet. Nec prodest jam circumcisio corporalis, ubi defuerit spiritualis. Unde Moyses legislator, cum mundissima Dei verba audisset, incircumcisum se labiis conquestus est, dicens: Obsecro, Domine, mitte quem missurus es. « Non enim audiet me Pharao, praesertim cum sim incircumcisus labiis. » Et Stephanus protomartyr quosdam circumcisos corpore, incircumcisos autem corde redarguit, dicens: « Vos incircumcisi coruibus colligimus, sicut diximus, quia circumcisio spiritalis non unius membri, sed omnium vitiorum debet
Abbreviated transcription (Latin):
Ecceem̃ iniqͥtatib conceptꝰ sum: et
in delictis peꝑit me mat̾ mea. Necso¬
lum ꝑ cirrucisionẽ. s etiã ꝑ hostiaꝵ
oblationẽ plures dm̃ placare studebãt:
sic̃ exemplo paciencie iob discimꝰ. qͥ se
suos ꝙ liberos cotidianis sacͥficiis p̃ifica¬
bat. Auii uero sola tantum mͦ fide sai¬
uabant᷑: sic̃ scͥptũ est inabacuch. Inftꝰ¬

Expanded text:
Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . » Nec solum per circumcisionem, sed etiam per hostiarum oblationem plures Deum placare studebant, sicut exemplo patientiae Job discimus, qui se suosque liberos quotidianis sacrificiis purificabat . Alii vero sola tantummodo fide salvabantur, sicut scriptum est in Habacuc:
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ semine carnẽ de uirgine assũp¬
turꝰ. qͥ uirginitatis amator ⁊ uitioꝵ
s sciendũ qr tantũ ualebat tunc cir¬
concisio contͣ originale ꝑcc̃m. qͣntũ
nunc ualet a qͣ baptismatis excep¬
to qd̃ ille ñdũ uen̾at qͥ poc̃a absolu̾e
poss. uel qͥ ianuam regni celestis rese¬
raret. Qm̃ qͥ nunc ꝑ euangłium dic̃.
Nisi qͥs renatꝰ fu̾it ex aqͣ et sp̃u sc̃o ñ
potest int̾re inregnũ dłi: ip̃e tunc ꝑ le¬
gẽ cdamabat. Masculus cuiꝰ caro p̾pucii
circuncisa ñ fu̾it. ꝑibit aĩa illa deppło
suo. qr pactũ meũ irritũ fec̃. Non qd̃ in¬
fans recens natus boni et mali iguarꝰ
pactum di ꝑr se irritũ fac̾e poss. sed qͥa
de illius racdice om̃s nascebant᷑. qͥ pac¬
tum cłi inꝑadiso irritũ fec̃at. aut cir¬
cuncisione: aut aliis modis p̾ificari
indigebant. qͥa uincło originalis pcc̃i
tenebant᷑ ad stͥcti dicente psalmista.

Expanded text:
eodem semine carnem de virgine assumpeodem semine carnem de virgine assumpturus, qui virginitatis amator, et vitiorum sed sciendum quia tantum valebat tunc circumcisio contra originale peccatum, quantum nunc valet aqua baptismatis, excepto quod ille nondum venerat, qui peccata solvere posset, vel qui januam regni coelestis reseraret. Quoniam qui nunc per Evangelium dicit: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit . » Non quod infans recens natus, boni et mali ignarus, pactum Domini per se irritum facere posset, sed quia de illius radice omnes nascebantur, qui pactum Dei in paradiso irritum fecerat, aut circumcisione, aut aliis modis purificari indigebant, quia vinculo originalis peccati tenebantur astricti, dicente Psalmista: «
Abbreviated transcription (Latin):
et uos. Et cutũcisus est abrã centesi¬
mo etatis sue anno. ysaac aũ filius
erus octaua clie. Porro ymahel tͤde¬
cim annos impleu̾at. Eõ temꝑe ritꝰ
et religio circoncisionis abeato patͥ¬
archa abrahã sumpsit exordiũ. Si
qͥs aũ queriͣt quare eadẽ circuncisio
data sit. intelligat uarias ob causas
eam ẽẽ datã. Primũ ꝓpt̾ m̾itũ fidei
abrahe. ut sic̃ fide distabat. a cet̾is na¬
tionib: sic distaret etiã signo circõci¬
sionis. Siue certe signũ circõcisioĩs
datũ est. ut ppłs qui ex eadẽ ꝓgenie
nasciturꝰ erat ꝑ signũ circõcisionis
peculiaris acfamiliaris dõ agnosc̾ẽt᷑.
Siue alit̾ signũ curũcisionis datũ
est: ut si qͥ ex eodẽ ppło inp̾lio corruis¬
sent: hoc signo circoncisionis cogniti
qͥa destyrpe scã descend̾ant. sepulte᷑ tra¬
d̾ent᷑. Nel certe qͥa intali m̃bro circon¬
cisio ussa est fierz: ꝑ qd̾ carnis origo
ꝓpagaret᷑: significabat᷑ tunc ille ex

Expanded text:
umcisus est Abraham centesimo aetatis suae anno, Isaac autem filius ejus octava die. Porro Ismael tredecim annos impleverat. Ex eo tempore ritus et religio circumcisionis, a beato patriarcha Abraham sumpsit exordium. Si quis autem quaerat, quare eadem circumcisio data sit, intelligat varias ob causas esse datam. Primum propter meritum fidei Abrahae, ut sicut fide distabat a caeteris nationibus, sic distaret etiam signo circumcisionis. Sive certe signam circumcisionis datum est ut populus qui ex eadem progenie nasciturus erat per signum circumcisionis peculiaris ac familiaris Deo agnosceretur. Sive aliter signum circumcisionis datum est, ut si qui ex eorum populo in praelio corruissent, ob signum circumcisionis cogniti, quia de stirpe sancta descenderant, sepulturae traderentur. Vel certe, quia in tali membro circumcisio jussa est, per quod carnis origo propagaretur, significabatur tunc ille ex
Abbreviated transcription (Latin):
cipitatꝰ legit᷑ iacob frat̃ dñi: eo qd̾ an¬
nunciaret in iħm refurrectionẽ ex mor¬
tuis. In hoc gͥ pinnacło assumpsisse di
abolus dñm dr᷑: ñ sua potestate s dñi
ꝑmissu et uoluntate. Ip̃e eñĩ inpmina¬
cd̾m ꝓpͥa uoluntate ascendit. ut occasi¬
onem temptand diabłõ daret. Notan¬
dum aũ qd̃ p̾cipitiũ ꝑsuadens diabolꝰ.
ait. Si filius dĩ es: mitte te deorsũ. Non
enim qͦs decipit sursũ ascend̾e monet.
s deorsum ruere suadet. unde pulchre
simmachus diaboli nom̃ deorsũ fluens
int̾pretatꝰ est. ut qd̃ agit in uoluntate
hoc etiam sonaret innoĩe. Nec solũ pre¬
cipitium diabolus ꝑsuasit. s etiam
ut faciluis ei cred̾etur. auctoritatẽ scͥp¬
ture adhibuit dicens. Scͥptum est e¬
nim qr angelis suis mandauit dete¬

Expanded text:
cipitatus legitur Jacobus frater Domini, eo quod ancipitatus legitur Jacobus frater Domini, eo quod annuntiaret in Jerusalem resurrectionem ex mortuis. um dicitur, non sua potestate, sed Domini permissu et voluntate. Ipse enim in pinnaculo propria voluntate ascendit, ut occasionem tentandi diabolo daret. Notandum autem, quod praecipitium persuadens diabolus ait: « Si Filius Dei es, mitte te deorsum. » Non enim quos decipit sursum ascendere monet, sed deorsum ruere suadet. Unde pulchre Symmachus diaboli nomen deorsum fluens interpretatus est, ut quod ait in voluntate, hoc etiam sonaret in nomine. Nec solum praecipitium diabolus persuasit, sed etiam ut facilius ei crederetur, auctoritatem Scripturae adhibuit, dicens: « Scriptum est enim, quia angelis suis manda
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõꝑationẽ aliarũ ciuitatũ in qͥb ido¬
la colebant᷑. Et̃ statuit eum supͣ pin¬
nacłm templi. Pumacł̾m aũ tẽpli sedes
erat sac̾dotał qd̃ omnẽ altituclinẽ
templi suꝑ eminebat: ubi sacerdotes
u̾bum facturi ad ppłm ascend̾e soliti
erant. ut facilius possent audui ⁊ in¬
deri. Non enĩ more nr̃o inpalestina sci¬
licet t̾ra reꝑmissionis. que ideo palesti¬
na dr̃. eo qd̃ palestini ibi habitauert.
domos edificãt. s planas eas desuꝑ faci¬
unt ad sedendũ uel deamblandũ. Per
circuitũ quoq tecti murum edificant:
ut secuiꝰ suꝑ illud inced̾e possint. unde
moyses ppło p̾cepit dicens. Cũ edifican̾is
domũ nouam facies ꝑ curuitum murũ
tecti. nesis reus labente ꝓximo: et in p̾¬
ceps ruente. Ad hanc gͦ similitudinem
domꝰ or ie regis edificata fuisse credit᷑.
De quo scͥptum est. qi cecidit ꝑ cancellos
domꝰ sue ⁊ mortulis est Suꝑ omne gͦ
templũ pinnacłm altius erat. de qͦ pre¬

Expanded text:
aliarum civitatum, in quibus colebantur idola. « Et statuit eum supra pinnaculum templi. » Pinnaculum autem templi, sedes erat sacerdotalis, quae omnem altitudinem templi supereminebat, ubi sacerdotes verbum facturi ad populum, ascendere soliti erant, ut facilius possint audiri et videri. Non enim more nostro in Palaestina scilicet terra repromissionis, quae ideo Palaestina dicitur, eo quod Palaestini ibi habitaverunt domos aedificant, sed planas eas desuper faciunt ad sedendum, vel ad deambulandum. Per circuitum quoque tecti murum aedificant, ut securius super eas incedere possint. Unde Moyses populo praecepit, dicens: « Cum aedificaveris domum novam, facies per circuitum tecti murum, ne sis reus labente proximo et in praeceps ruente . » Ad hanc ergo similitudinem domus Oziae regis aedificata fuisse creditur, de quo scriptum est: « Quia cecidit per cancellos domus suae, et mortuus est . » Super omne ergo templum pinnaculum altius erat, de quo prae
Abbreviated transcription (Latin):
uade retͦ me. s ab solute. uade sathana.
ut sub auditur. uade ininfernũ. Scͥp¬
tum est enĩ. Dñm dm̃ tuũ adorabis:
et illi soli series. Et hoc testimonium
sit̾ et suꝑiora in denterononiio scͥptũ
est. Ubi confiderandum qr cum diicen¬
ti diabolo hec omĩa tibi dabo si cãdenᷤᷤ
adorau̾is me: dñs respondit. Dñm dm̃
tuũ adorabis. oftendit qi diabolus il¬
lum quasi dm̃ et creatorẽ suum adora¬
re debuerat. ñ ad se adorandum qͥ erat
creat᷑a tẽptare. S q̾rit᷑ cũ dñs dicat illi
soli seruies. quare paulus apl̃s dicat ꝑ
caritatẽ seruite inuicem Quomͦ gͦ dño so¬
ii seunre p̾cipit᷑ cũ seruttiũ cõmune debeat¬
le agnoscimꝰ: si ꝓpͥetatẽ greci sermonis ex
quo scͥptura transiata est attendamus.
Apud grecos enim: seruitꝰ duob modis

Expanded text:
vade retro me, sed absolute, vade, Satana, vade retro me, sed absolute, vade, Satana, ut subaudiatur in infernum. « Scriptum est enim: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. » Et hoc testimonium sicut et superiora in Deuteronomio scriptum est. Ubi considerandum nobis eec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me, » Dominus respondit: « Dominum Deum tuum adorabis, » ostendit quia diabolus illum quasi Deum et Creatorem suum adorare debuerat, non se ad adorandum, qui erat creatura, tentare. Sed quaeritur, cum Dominus dicat: « illi soli servies, » quare apostolus Paulus dicat per charitatem servire invicem. Quomodo ergo Domino soli servire praecipitur, cum servitium commune dicile agnoscimus si proprietatem Graeci sermonis, ex qua Scriptura translata est, attendamus: apud Graecos servitus duobus modis