comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicat tota nocte: non ualde aures meae inclinan¬
tur aduocem cantantis. sed quęro mores ope-¬
rantis. Int̾rogo enim & dico. Quid ẽ. quod can¬
tas. : respondet alleluia: Quid .ẽ. alleluia.:
Laudate dm̃. Ueni: simul laudemꝰ dm̃. Si tu lau¬
das dm̃. & ego laudo dm̃. quare indiscordia su¬
mus.: caritas laudat dm̃: discordia blasphe¬
mat̃ dm̃. Et uultis iam nosse ubi cantetis canticũ
nouum. quae dicturꝰ.ẽ in ipso psalmo:
Uidete quomodo fiant. & ubi fiant: utrum per
om̃s gentes fiant ista. anin una aliqua par¬
te t̾rartim. & hinc plenius intelligitis: adquẽ
ꝑtineat canticum nouum. lamquidem manifes¬
tũ .ẽ. illud. quod de alio psalmo cõmemoraui.
cantate dño canticum nouum: Et ut ostenderet
incantico nouo. ẽẽ. fructum caritatis & unita¬
tis: addidit cantate dño omĩs terra Nemosẽ
separet: nemo se disuingat. triticum es: ferto
paleam quousq uentiletur. de area uis excu¬

Expanded text:
dicat tota nocte; non valde aures meae inclinandicat tota nocte; non valde aures meae inclinantur ad vocem cantantis, sed quaero mores operantis. Interrogo enim, et dico: Quid est quod cantas? Respondet: Alleluia. Quid est, Alleluia? Laudate Dominum. Veni, simul laudemus Dominum. Si tu laudas Dominum et ego laudo Dominum; quare in discordia sumus? Charitas laudat Dominum, discordia blasphemat Dominum. 3. Et vultis jam nosse ubi cantetis canticum novum? Quae dicturus est in ipso Psalmo, videte quomodo fiant, et ubi fiant; utrum per omnes gentes fiant ista, an in una aliqua parte terrarum: et hinc plenius intelligetis ad quem pertineat canticum novum. Jam quidem manifestum est illud quod de alio psalmo commemoravi, «Cantate Domino canticum novum:» Et ut ostenderet in cantico novo esse fructum charitatis et unitatis, addidit, «Cantate Domino, omnis terra.» Nemo se separet, nemo se disjungat: triticum es, ferto paleam quousque ventiletur. De arca vis excu
Abbreviated transcription (Latin):
intus latent. Sed sunt & multa quȩ ꝓcedunt
in oꝑa: & manifesta fiunt etiam hominibus
Cum ergo eẽnt illi qui se a cõpage caritatis xp̃i.
& a societate scãe aeccłae separar̃ : mali intus
apud se non nouerat nisids̃. Uenit & tẽptatio.
separauit illos: & pate fecit hominib quod
nouerat ds̃. Non enim fructus ostenditur: nisi
infactis: Vnde dictum .ẽ: exfructib eoꝵ cognos¬
cetis eos Dixit enim dñs ad quosdã qui ouium
uestitu se induunt: intus autem sunt lupi rapa¬
ces. Et neforte fragilitas humana dinoscere ñ
possit lupum sub ouina pelle: ait. exfructib
eorum cognoscetis eos: Quęrimus fructus carita¬
tis: inuenimus spinas dissensionis. exfructib
eorum cognoscetis eos. Ergo eoꝵ canticũ uetus
.ẽ.: cantemus nos canticũ nouum: lam diximus
fr̃s: omĩs terra cantat canticum nouum. Qui
cum omĩ terra non cantat canticum nouũ. dicat
quod uult linguis. sonet alleluia. dicat totadie.

Expanded text:
intus latent; sed sunt et multa quae procedunt intus latent; sed sunt et multa quae procedunt in opera, et manifesta fiunt etiam hominibus. Cum ergo essent illi qui se a compage Christi charitatis et societate sanctae Ecclesiae separarunt, mali intus apud se, non noverat nisi Deus. Venit tentatio; separavit illos, et patefecit hominibus quod noverat Deus. Non enim fructus ostenditur nisi in factis. Unde dictum est: «Ex fructibus eorum cognoscetis eos» . Dixit enim Dominus ad quosdam, qui ovium vestitu se induunt, intus autem sunt lupi rapaces; et ne forte fragilitas humana dignoscere non posset lupum sub ovina pelle, ait: «Ex fructibus eorum cognoscetis eos.» Quaerimus fructus charitatis, invenimus spinas dissensionis. «Ex fructibus eorum cognoscetis eos.» Ergo canticum eorum vetus est: cantemus nos canticum novum. Jam diximus, fratres, omnis terra cantat canticum novum. Qui cum omni terra non cantat canticum novum, dicat quod vult, linguis sonet Alleluia, dicat tota die,
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. Canticum hoc : caritatis. ẽ. Quisquis se a con¬
iunctione scõrum separat: non cantat canticum
nouum: Secutus. ẽ enim ueterem animositatem:
non nouam caritatẽ: In noua caritate quid .ẽ.:
pax. uinculum scãe societatis. cõpago sp̃italis.
aedificium delapidib uiuis. Vbi ẽ hoc.: Non
in uno loco : sed ꝑuniuersũ orbem terrarum:
Audi hoc de alio loco: psalmus sicdicit. Canta¬
te dño canticum nouum: cantate dño omĩs t̾ra
Ex hoc intelligitur. quia qui noncũ omĩ terra
cantat. uetus canticum cantat: quȩlib& uerba
de ore eius ꝓcedant. Quid enim attendo: qͥd
sonet cum uideo: quid cogitet: Et tu inquis
uides quid cogitet.  facta indicant: nã oculus
inconscientia non penetrat. attendo quid agat.:
et ibi intelligo quid cogitet. Neq enĩ si quisq
uerbi gr̃a cõprehenderit hominẽ infurto. in
homicidio. in ad ulterio. cogitationes ipsius
incorde uidet: sed in factis sunt quaedã. quȩ

Expanded text:
est, canticum hoc charitatis est. Quisquis se a conest, canticum hoc charitatis est. Quisquis se a conjunctione sanctorum separat, non cantat canticum novum. Secutus est enim veterem animositatem, non novam charitatem. In nova charitate quid est? Pax, vinculum sanctae societatis, compago spiritualis, aedificium de lapidibus vivis. Ubi est hoc? Non in uno loco, sed per universum orbem terrarum. Audi hoc de alio psalmo: sic dicit, «Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra» . Ex hoc intelligitur quia qui non cum omni terra cantat, canticum vetus cantat, quaelibet verba de ore ejus procedant. Quid enim attendo quid sonet, cum video quid cogitet? Et tu, inquis, vides quid cogitet? Facta indicant. Nam oculus in conscientiam non penetrat. Attendo quid agat, et ibi intelligo quid cogitet. Neque enim si quisque, verbi gratia, comprehenderit hominem in furto, in homicidio, in adulterio, cogitationes ipsius in corde videt, sed in factis. Sunt quaedam quae
Abbreviated transcription (Latin):
siones sunt tẽporales & terraenȩ: Quis quis
t̃rena diligit: uetus canticũ cantat. Qui uult
cantare canticum nouum: diligat aeterna
Ipsadilectio: nouaẽ & aeterna: Ideo semper
noua: quia nunquã ueterascit. Nam si bene
consideras : antiquum ẽ. hoc Quo modo ergo
.ẽ. nouum. Num quid fr̃s mei uita aeterña
diuitatem non modo natus ẽ : quia in principio
erat uerbum. & uerbum erat apud dm̃: & ds̃
erat uerbum: hoc erat in principio: apud dm̃
Omĩa ꝑ ipsum facta sunt: & sine ipso factum est
nihil: Siquae ꝑ ipsum factas antiqua sunt. quid
ẽ ipse ꝑquem facta sunt: quid. nisi aeternus.
& patri coaet̃nus: Sed nos delapsi inpeccatum:
ꝑ uenimus aduetustatẽ. Nr̃a enim uox .ẽ. in illo
psalmo ubi dr̃ cumgemitu: inueteratu in om¬
nib inimicis meis: Inueterauit homo ꝑpeccatũ:
innouatur ꝑ grãm. Om̃s ergo qui innouantur
in xp̃o. ut aduitã aeternã incipiant ꝑ uenire:
canticum nouum cantent. Et hoc canticũ: pacis

Expanded text:
siones sunt temporales et terrenae. Quisquis terrena diligit, vetus canticum cantat: qui vult cantare canticum novum, diligat aeterna. Ipsa dilectio nova est et aeterna: ideo semper nova, quia nunquam veterascit. Nam si bene consideres, antiquum est hoc: quomodo ergo est novum? Numquid, fratres mei, vita aeterna secundum divinitatem non modo natus est: quia, «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in princiacta sunt, et sine ipso factum est nihil» . Si quae per ipsum facta sunt, antiqua sunt; quid est ipse, per quem facta sunt? Quid, nisi aeternus, et Patri coaeternus? Sed nos delapsi in peccatum, pervenimus ad vetustatem. Nostra enim vox est in illo psalmo ubi dicitur cum gemitu: «Inveteravi in omnibus inimicis meis» . Inveteravit homo per peccatum, innovatur per gratiam. Omnes ergo qui innovantur in Christo, ut ad vitam aeternam incipiant pertinere, canticum novum cantant. 2. Et hoc canticum pacis
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorare. Adhoc autem uoluit ds̃ obscure
ponere quosdã uersus suos: non ut aliquid
nouum deillis seruatur. sed ut iam quod usi-¬
tatum erat obscuris expositis in nouetur
N ouimus reges factos xp̃ianos. nouimꝰ nobiles
gentium factos xp̃ianos: sunt hodie & fuer̃
inmanib scõrum. Quomodo ergo ligatos com¬
pedib & uinculis ferreis intelligimus. Scit
caritas ur̃a & eruditio: quia in aeccła nutriti
estis. & soletis audire diuinas lectiones. qm̃¬

Expanded text:
commemorari. Ad hoc autem voluit Deus obscure commemorari. Ad hoc autem voluit Deus obscure ponere quosdam versus suos, non ut aliquid novum de illis eruatur; sed ut quod jam usitatum erat, obscuris expositis innovetur. Novimus reges factos christianos, novimus nobiles gentium factos christianos. Sunt hodieque, et fin manibus sanctorum. Quomodo ergo ligatos compedibus et vinculis ferreis intelligimus? Scit Charitas vestra et eruditio quia in Ecclesia nutriti estis, et soletis audire divinas lectiones, q
Abbreviated transcription (Latin):
bescis. adorando quod faber fecit non erubes-¬
cis. Cumcȩperit erubescere. cum cȩperit cõ¬¬
pungi: fecisti uulnus deframea. ꝑuẽnit ad
cor: moriturus. ẽ ut uiuat. Frameae bĩs acutȩ
inmanib eoꝵ Ad faciendã uindicta ingenti¬
b: obiurgationes in poplis. Ut alligẽnt¬
reges eorum incõpedib: et nobiles eorũ
tn uinculis ferreis. Ut faciant in eis iudici¬
um conscriptum: Facile ex posuimus quomͦ
deframeis cadent ut exuritant. separentur
ut congregentur. uulnerentur ut sanentur
moriantur ut uiuant. Sed quid faciemus.
quomodo exponimus adalligandos reges
eorum in cõpedib Reges gentiu m allicgan¬
di. incompedib : & nobiles eorum in uinculis.
addidit ferreis. Ad estote: ut agnoscatis quod
nostis Isti enim uersus quos cȩpimus ex po¬
nere. obscuri sunt: sed illud quod exillis
dicturus sum. non ẽ. nouum: Iam notum. ẽ.
uobis: modo non discere opus habetis. sed

Expanded text:
bescis, quod faber fecit, non erubesbescis, quod faber fecit, non erubescis? Cum coeperit erubescere, cum coeperit compungi, fecisti vulnus de framea; pervenit ad cor, moriturus est ut vivat: «Frameae bis acutae in manibus eorum, ad faciendam vindictam in gentibus, objurgationes in populis.reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in vinculis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum.» Facile exposuimus quomodo de frameis cadant ut exsurgant, separentur ut congregentur, vulnerentur ut sanentur, moriantur ut vivant: sed quid faciemus? quomodo exponemus, «Ad alligandos reges eorum in compedibus?» Reges gentium alligandi in compedibus; «et nobiles eorum in vinculis,» addidit «ferreis.» Adestote, ut agnoscatis quod nostis. Isti enim versus quos coepimus exponere, obscuri sunt; sed illud quod ex illis dicturus sum, non est novum. Jam notum est vobis; modo non discere opus habetis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ergo mortuus. ẽ paganus. Namsi non occidun¬
tur. unde dictum . ẽ. petro. macta & manduca.
Unde ipse saulus occisus. ẽ. ꝑ secutor: & paulꝰ
erectus . ẽ. predicator. Quȩ̨ro saulũ ꝑsecutorẽ.
& non inuenio: occisus. ẽ. Unde: Deframea
inxp̃o: ideo confidens dicit: Viuo autem iam
non ego: uiuit autem in me xp̃c: Quomodo ille
fit: sic ꝑ illum. Et enim cũ factus. eẽt. p̃dicator.:
accepit & ipse inmanib frameã bis acutam.
ad faciendam uindictam ingentib Et ne uere
fundi. uulnera in carne fieri : sequitũr et
exponit. Obiurgationes inpopłis Obiur¬
gatio quae. ẽ.: cõrreptio ꝓcedat ex uobis. fra-¬
mea bis acuta. Nolite cessare: dedit illã uobis
ds ꝓmodulo ur̃o. Qualis homo es qui ydola
colis. dic amicotuo: sitamen remansit cui dicas
Qualis homo es qui dimisisti eum a quo factus es
& adoras quod fecisti.: Melior. ẽ. faber. quã
quod fabricat faber. Si fabrum adorare eru¬

Expanded text:
ergo mortuus est paganus. Nam si non occidunergo mortuus est paganus. Nam si non occiduntur, unde dictum est Petro: «Macta et manduca» ? Unde ipse Saulus occisus est persecutor, et Paulus erectus est praedicator? Quaero Saulum persecutorem, et non invenio; occisus est. Unde? De framea icatus est in Christo, ideo confidens dicit: «Vivo autem jam non ego; vivit autem in me Christus» . Quomodo illi fit, sic per illum. Etenim cum factus esset praedicator, accepit et ipse in manibus frameam bis acutam, «ad faciendam vindictam in gentibus.» Et ne vere m fundi, vulnera in carne fieri, sequitur, et exponit: «Objurgationes in populis.» Objurgatio quae est? Correptio. Procedat ex vobis framea bis acuta, nolite cessare; dedit illam vobis Deus pro modulo vestro. Qualis homo es, qui idola colis? Dic amico tuo, si tamen remansit cui dicas: Qualis homo es, qui dimisisti eum a quo factus es, et adoras quod fecisti? Melior est faber, quam quod fabricat faber. Si fabrum adorare eru
Abbreviated transcription (Latin):
telligere. Nam qui locuti sunt. in linguam
habuer̃ sermonẽ dĩ: qui scripser̃ inm̃anib
Et frameae bis acutȩ: inmanib eorum: lam¬
fr̃s uidetis scõs armatos. attendite strages:
attendite p̾lia gloriosa. Si enim imperator &
miles. si miles & hostis. sibellum & uictoria.
quid fecer̃ isti habentes inmanib frameas
Cotidie ipsa fit. hoc agimus & nos loquendo
Attendite: quomodo cȩ sȩ sunt gentes baby loniȩ
Illi redditur duplum : sic enim deilla dictum
ẽ. reddite duplum illi ad quod fecit. Quomͦ
redditur duplum bellant scĩ. educunt fra¬
meas bis acutas: fuint strages. fiunt occisiones:
separationes. Quomodo duplum illi redditur.
Illa quando poterat ꝑ sequi xp̃ianos. carnem
occidebat. dm̃ confrihebat: modo illi duplum
redditur. Et pactani extinguntur.: & ydola
franguntur. Quomodo inquies pagani occi¬
duntur. : quomodo. nisi cum xp̃ianĩ fiunt.:
Quęro paganum: non inuenio: Xpĩanus. ẽ

Expanded text:
telligere. Nam qui locuti sunt, in lingua telligere. Nam qui locuti sunt, in lingua habuerunt sermonem Dei; qui scripserunt, in manibus: «Et frameae bis acutae in manibus eorumres, videtis sanctos armatos; attendite strages, attendite gloriosa praelia. Si enim imperator, et miles; si miles, et hostis; si bellum, et victoria. Quid fecerunt isti habentes in manibus frameas us. Quotidie ipsa fit; hoc agimus et nos loquendo. Attendite quomodo caesae sunt gentes Babyloniae. Illi redditur duplum: sic enim de illa scriptum est, «Reddite illi duplum, ad quod fecit» . Quomodo redditur duplum? Bellant sancti, educunt frameas bis acutas; fiunt strages, fiunt occisiones, separationes: quomodo illi duplum redditur? Illa quando poterat persequi Christianos, carnem occidebat, Deum non confringebat: modo illi duplum redditur; et Pagani exstinguuntur, et idola franguntur. Quomodo, inquies, Pagani occiduntur? Quomodo, nisi cum Christiani fiunt? Quaero paganum, non invenio; christianus est:
Abbreviated transcription (Latin):
tum̃ terrena ꝓmittit: nouum aeterna In
utroq sermo dĩ uerax inuentus. ẽ: ut gladius
bis acutus. Quare ergo in manib & non in lin¬
guis.: Et frameae bis acutae inquit: in manib
ẽorũ Inmanib dixit : in potestate. Acceperunt
enĩ sermonẽ dĩ in potestate : ut ubi uellent dice¬
rent. cui uellent dicerent. nontimerent potesta¬
tem: noncontẽpnerent pauꝑem. Inmanib enĩ
habebant gladium. qua uolebant uibrabant.
uersabant. ꝑ cutiebant: et hoc totum erat inpo¬
testate p̃dicantium. Nam non .ẽ. inmanib ser¬
mo: neforte aliquis dicat. Quomodo sermo.ẽ.
gladius bis acutus. & quomodo inmanibus:
Si ergo sermo non. ẽ inmanib. quare scriptũ
.ẽ. factus .ẽ. sermo dñi in manu aggei ꝓphetae:¬
Numquid fr̃s sermonẽ suum ds̃ indigitis ipsius
fecit:: Quid ẽ in manu ipsius.: factus. ẽ. inpo¬
testate. illi datum ẽ. p̃dicare sermonem dĩ Post¬
remo: possumus etiam & has manus aliter in¬

Expanded text:
tum terrena promittit, Novum aeterna. In tum terrena promittit, Novum aeterna. In utroque sermo Dei verax inventus est, ut gladius bis acutus. Quare ergo in manibus, et non in linguis? «Et frameae bis acutae,» inquit, «in manibus eorum. In manibus» dixit, in potestate. Acceperunt ergo sermonem Dei in potestate, ut ubi vellent dicerent, cui vellent dicerent; non timerent potestatem, non contemnerent paupertatem. In manibus enim habebant gladium, qua volebant, vibrabant, versabant, percutiebant: et hoc totum erat in potestate praedicantium. Nam si non est in manibus sermo: ne forte aliquis dicat, Quomodo sermo est gladius bis acutus, et quomodo in manibus? si ergo sermo non est in manibus, quare scriptum est, «Factus est sermo Domini in manu Aggaei prophetaeNumquid, fratres, sermonem suum Deus in digitis ipsius fecit? Quid est, «in manu» ipsius «factus est?» In potestate illi datum est praedicare sermonem Domini. Postremo possumus etiam has manus aliter in
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑat a te quod te impedit. Filuis uult seruire
dõ : pater non uult Uenit gladius. uenit ser-¬
modĩ: diuidit filium apatre. Filia uult mater
fefellit. Nonne aeccła dĩ pertotũ mundũ
non erat: Ecce .ẽ.. Ante legebatur & non ui¬
debatur : modo sicut legitur. ita cernitur
Quicquid tẽporaliter nobis. ꝓmissum . ẽ: ad
unam partem gladii ꝑtinet: quicquid in
sempiternũ : ad alteram partem gladii per¬
tinet. habes spem futurarũ rerum. habes
consolationem presentium: noli retrahi abeo
qui uult retrahere. Pater. mater. soror. uxor
sit. amicus sit: non te retrahant. & utilis
tibi erit gladius bis acutus. utiliter te ille
separat: malete tu conglutinas Uenit ergo
dñs nr̃. ferens gladiumbis acutum : ꝓ mittens
aeterna. implens temporalia. Nam ideo & duo
testam̃ta dicuntur. Quae erant ergo frameȩ
bis acutae inmanib eorum:: Duo testamenta.
ad gladium bis acutum ꝑtinent: Uetus testam̃-¬

Expanded text:
separat a te quod te impedit. Filius vult servire separat a te quod te impedit. Filius vult servire Deo, pater non vult: venit gladius, venit sermo Dei; dividit filium a patre. Filia vult, materfefellit? Nonne Ecclesia Dei per totum mundum non erat? Ecce est. Antea legebatur, et non videbatur: modo sicut legitur, ita cernitur. Quidquid temporaliter nobis promissum est, ad unam partem gladii pertinet: quidquid in sempiternum, ad alteram partem gladii pertinet. Habes spem futurarum rerum, habes consolationem praesentium; noli retrahi ab eo qui vult retrahere: pater, mater, soror, uxor sit, amicus sit, non te retrahat; et utilis tibi erit gladius bis acutus. Utiliter te ille separat, male te tu conglutinas. Venit ergo Dominus noster ferens gladium bis acutum, promittens aeterna, implens temporalia. Nam ideo et duo Testamenta dicuntur. Quae erant ergo «frameae bis acutae in manibus eorum?» Duo Testamenta ad gladium bis acutum pertinent: Vetus Testamen
Abbreviated transcription (Latin):
uidete ꝑuniuersum mundum. uidete quod
exultationes dĩ sunt in faucib eorum: Et fra¬
meae bis acutȩ in manib eorum łramea
appellatur: quam uulgo spatam dicunt: Sunt
enim gladii exuna parte acuti: ipsȩ sunt mache¬
rȩ: Istae autem frameae. ipsȩ & rompheae: ipsȩ
etiam spatae appellantur. Magnum mysteriũ
habet hoc genus ferramenti: quod ex utraq par¬
te acutum est. Ipsae frameae sunt bis acutae
In manib eorum frameas bis acutas: intelligi¬
mus sermonẽ dñi Et una framea. ẽ: Sed ideo
multae dicuntur. quia multa orta sunt: et
multae linguae scõrum: Sermõ ergo dĩ: bis¬
acutus gladius. Unde bis acutus. : dicit de
temporalib. dicit de aeternis: in utroq ꝓbat
quiddicit. & eum quẽ ferit: & seꝑat amundo
Nonne ipse. ẽ. gladius dequo dñs dicit. non uen i
pacem mittere interra sed gladium.: attende
quomodo ueniet dis iungere: quomodo uenit
separare. Disiungit scõs. dis ungitͣpios:

Expanded text:
videte per universum mundum, videte quod videte per universum mundum, videte quod «exsultationes Dei» sint «in faucibus eorum.» 12. «Et frameae bis acutae in manibus eorum.» Framea appellatur, quam vulgo spatham dicunt. Sunt enim gladii ex una parte acuti, ipsae sunt machaerae. Ipsae autem frameae, ipsae et romphaeae, ipsae etiam spathae appellantur. Magnum mysterium habet hoc genus ferramenti, quod ex utraque parte acutum est. Ipsae «frameae» sunt «bis acutae in manibus eorum.» Frameas bis acutas intelligimus sermonem Domini: et una framea est; sed ideo multae dicuntur, quia multa ora sunt, et multae linguae sanctorum. Sermo ergo Dei, gladius bis acutus . Unde bis acutus? Dicit de temporalibus, dicit de aeternis. In utroque probat quod dicit, et eum quem ferit, separat a mundo. Nonne ipse est gladius, de quo Dominus dicit: «Non veni pacem mittere in terram, sed gladium» ? Attende quomodo venit disjungere, quomodo venit separare. Disjungit sanctos, disjungit impios,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt multi sibi placentes. & iustos se. ẽẽ. arbi¬
trantes : & ꝓcedit aduersus illos alia pagina
dicens. Quis gloriabitur castum se habere cor.
aut quis głabitur mundũ se. ẽẽ. apeccato.
ut noueris fidem tuã. eẽ sinceram. noueris
spem tuã. ẽẽ certam: noueris caritatẽ tuã eẽ.
sine simulatione. Sed qm̃ multa sunt adhuc
quae possunt forte offendere oculos dĩ: lauda
eum qui tibi ista donauit. tunc ꝑficiet quod
donauit. Propt̾ea cum dixisset laetabuntur
incubilib suis. nequasi sibi placentes uideren¬
tur : ad iunxit statim. Exultationes dĩ in fau¬
cib eorum: Sic laetabuntur incubilib suis.
ut non sibi tribuant quod boni sunt: sed illũ
laudent a quo acceperunt quod sunt. a quo
uocantur ut ꝑueniant adid quod nondum
sunt: & a quo sperant ꝑfectionẽ. cui gr̃as aguat.
quia inchoauit exultationes dĩ in faucibũs
eorum: lam uidete scõs : uidete głam corum.

Expanded text:
sunt multi sibi placentes, et justos se esse arbisunt multi sibi placentes, et justos se esse arbitrantes; et procedit adversus illos alia pagina dicens: «Quis gloriabitur castum se habere cor; aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato» i, ut noveris fidem tuam esse sinceram, noveris esse spem tuam certam, noveris charitatem tuam esse sine simulatione. Sed quoniam multa sunt adhuc forte quae possunt offendere oculos Dei, lauda Deum qui tibi ista donavit; tunc perficiet quod donavit. Propterea cum dixisset, «Laetabuntur in cubilibus suis;» ne quasi sibi placentes viderentur, adjunxit statim, «Exsultationes Dei in faucibus eorum.» Sic laetabuntur in cubilibus suis, ut non sibi tribuant quod boni sunt, sed illum laudent a quo acceperunt quod sunt, a quo vocantur ut perveniant ad id quod nondum sunt, et a quo sperant perfectionem; cui gratias agunt, quia inchoavit: «Exsultationes Dei in faucibus eorum.» Jam videte sanctos, videte gloriam eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
erubescas Xp̃c nunquã uincitur: & diabolũ
uicit. Et ꝓte uicit. & tibi uicit : & inte uicit. Talem
uictorem uestire non uis:: quare: quia minꝰ
clamatur. quia minus in sanitur Propt̾ea isti
qui tali gła delectantur: inconscientia sua nihil
habent quomodo ex hauriunt arcas ut
uestes mittant: sic ex inaniunt ipsã conscientiã.
ut nihil ibi habeant p̃ciosum. Scĩ autem qui
ex altant ingła. quomodo exultant. N on opꝰ
ẽ. ut nos dicamus Ipsius psalmi: audite sequen¬
tem uersum: Exultabunt scĩ ingła: lȩcabun¬
tur incubilib suis. Non inthẽsauris. non in
amphiteatris. non incircis. non innugis. non
inforis : sed incubilib suis. Quid . ẽ. incubilib
suis: In cordib suis: Audi apostolum eul¬
tantem incubili suo. Nam gła nr̃a haec. ẽ. testi¬
monium conscientia enrãe. Rursum timendũ
.ẽ. nequisq apud seipsum fiat sibi placens: &
enim quisq cũ tremore exultare. quia donũ
dĩ est Unde exultat: non meritum suum. Et enĩ

Expanded text:
ur; et diabolum vicit, et pro te vicit, et tibi vicit, et in te vicit. Talem victorem vestire non vis. Quare? Quia minus clamatur, quia minus insanitur. Propterea isti qui tali gloria delectantur, in conscientia sua nihil habent. Quomodo exhauriunt arcas, ut vestes mittant; sic exinaniunt ipsam conscientiam, ut nihil ibi habeant pretiosum. 11. Sancti autem qui exsultant in gloria, quomodo exsultent, non opus est ut nos dicamus; ipsius Psalmi audite sequentum versum: «Exsultabunt sancti in gloria: laetabuntur in cubilibus suis.» Non in theatris, non in amphitheatris, non in circis, non in nugis, non in foris; sed, «in cubilibus suis.» Quid est, «in cubilibus suis?» In cordibus suis. Audi apostolum Paulum exsultantem in cubili suo: «Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae» . Rursum timendum est ne quisque apud seipsum fiat sibi placens, etenim quisque cum tremore exsultare ; quia donum Dei est unde exsultat, non meritum suum. Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
iunxit: homo non separet: Seddura sunt um¬
cula. quis nesciat ipsamduritiam.: Doluer̃
apłi: & dixerunt: Sitalis causa ẽ cumuxore:
non expedit nubere. Si uincula ferrea sunt:
non opus. ẽ ut illuc pedes mittantur. Et dñs
Non oms̃ capiunt uerbum: sed qui potest cãꝑe
capiat. Alligatus es uxori: nequęsieris solu¬
tionem: Quĩligatus es uinculis ferreis uxorẽ:¬
eis iudicium conscriptum: Hoc. ẽ. iudicium
quod faciunt scĩ ꝑ om̃s gentes. quare cons-¬
criptum: quia ista antea conscripta sunt: &
modo cõplentur. Ecce modo fiant: aliquando
legebantur non fiebant. Et conclusit ita: Gła¬
hãec .ẽ. omnib scĩs eius Per totum mundũ.
ꝑ uniuersas gentes. hoc agunt scĩ: sic glori¬
ficantur. stc̃ ex altant dm̃ infaucib suis. fic
laetantur incubilib suis. sic ex ultant ingła.
sic exaltantur in salute : sic cantant canticũ
nouum. sic dicunt alleluia : corde. ore. uita.

Expanded text:
junxit, homo non separet.» Sed dura sunt vincula. Quis nesciat? Ipsam duritiam doluerunt Apostoli, et dixerunt: «Si talis est causa cum uxore, non expedit nubere.» Si vincula ferrea sunt, non opus est ut illic pedes mittantur. Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum istud; sed qui potest capere, capiat» . «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem;» quia alligatus es vinculis ferreis. «Soeis judicium conscriptum.» Hoc est judicium quod faciunt sancti per omnes gentes. Quare, «conscriptum?» Quia ista antea conscripta sunt, et modo complentur. Ecce modo fiunt: aliquando legebanturhaec est omnibus sanctis ejus.» Per totum mundum, per universas gentes hoc sancti agunt, sic glorificantur: sic exaltant Deum in faucibus suis, sic laetantur in cubilibus suis, sic exsultant in gloria sua, sic exaltantur in salute, sic cantant canticum novum, sic dicunt Alleluia, corde, ore, vita.
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat. Illiergo ubi eis nonclamatur: nolunt
erogare ubi clamatur. Ab insanis insaniunt.:
& fiunt om̃i in sani. Et qui expectatur & qui
expectant. & quidonant: in sana ista gloria
rep̃henditur adño. Improbatur ante oculos
acceper̃ uenatores: & illis ut donaretis. demeo
donastis Ego autem nudus eram: & ñ uestistis
me Et illi: Quando te uidimus nudum. & non
uestiuimus te: & ille. Cum uni exminimis
meis non fecistis: neq mihi fecistis: Sed eum
uis uestiri : qui tibi placet. In quotibi displic&¬

Expanded text:
cipiat. Illi ergo ubi eis non clamatur, nolunt cipiat. Illi ergo ubi eis non clamatur, nolunt erogare: ubi clamatur ab insanis, insaniunt; et fiunt omnes insani, et qui spectatur, et qui spectat, et qui donat. Insana ista gloria reprehenditur a Domino, improbatur ante oculos acceperunt venatores; et illis ut donaretis, de meo donastis: ego autem «nudus eram, et non vestistis me.» Et illi: «Et quando te vidimus nudum, et non vestivimus te?» Et ille: «Cum uni ex minimis meis non fecistis, nec mihi fecistis» . Sed eum vis vestire, qui tibi placet: in quo tibi Chri
Abbreviated transcription (Latin):
coronare: Bene facit dñs inpopło suo: Et exalta¬
bit mansuetos in salutem: Exaltentur enim &
suꝑbi : sed non in salutem: Mansueti insalute :
suꝑbi inmorte Ideo suꝑbi ipsi se exaltant: et
dñs eos humiliat. A ansueti autem ipsi se humi¬
liant: & ds̃ illos exaltat. Exaltabit mansuetos
ingła Aliquid uolo dicere: audite attentius
de gła scõrum: Nemo ẽ enim qui ñ amat głam:
sed gła stultorũ popularis illa quae dicitur. ha¬
bet illecebram deceptionis: ut adlaudem suam
uanoꝵ hominũ quisq cõmotus uelit sic uiuere.
& p̃dicetur abhominib quib cumq Quomodo¬
cũq hinc homines in sani effecti. & inflati ty¬
po. in anes intus. foris tumidi: etiam res suas
perdere uolunt donando scenicis. ystrionib
uenatorib. aurigis. quanta donant. quanta
impendunt: ł ffundunt uires: non patrimo¬
nii tantum. sed etiam animi sui. Isti fastidiunt
pauperem: qui a nonclamat popłs. ut pauꝑ
accipiat. Clamat autẽ pauꝑ : ut uenator ac¬

Expanded text:
populo suo. Et exaltabit» «mansuetos in salute». Exaltantur enim et superbi, sed non in salute. Mansueti in salute, superbi in morte: id est, superbi ipsi se exaltant, et Dominus eos humiliat; mansueti autem ipsi se humiliant, et Deus eos exaltat. «Et exaltabit mansuetos ia.» Aliquid volo dicere; audite attentius de gloria sanctorum. Nemo est enim qui non amet gloriam. Sed gloria stultorum, popularis illa quae dicitur, habet illecebram deceptionis, ut ad laudes vanorum hominum quisque commotus, velit sic vivere, ut praedicetur ab hominibus quibuscumque, quomodocumque. Hinc homines insani effecti, et inflati typho, inanes intus, foris tumidi, etiam res suas perdere volunt, donando scenicis, histrionibus, venatoribus, aurigis. Quanta donant! quanta impendunt! Effundunt vires, non patrimonii tantum, sed etiam animi sui. Isti fastidiunt pauperem, quia non clamat populus, ut pauper accipiat; clamat autem populus, ut venator ac
Abbreviated transcription (Latin):
dit gemitum uxoris tuae: reus teneberis in
conspectu eius. Hac concupiscentia blanditur.
hac pęna de t̾retur ad consenciendum prauę
cupiditati. nisi uincula ferrea retinerent quod
plus sed dicat continere iam uolo. nolo iam
uxorem. non pocest. Quid situ uis. & illa non
uult:: Nũquid ꝑ continentiamtuã debes illã
fieri fornicariã : Si alii nupserit te uiuo:
adultera erit. Non uult tali lucro ds̃ cõpen-¬
sare tale dãnum Redde debitum : & si non
exigis. redde ꝓscĩficatione ꝑ fecta. Ds̃ tibi cõ-¬
putauit. si non quod debes exigis: reddis
quod debetur uxori tunes non facis: Concuti¬
untur uincula tua: audi quia uinculis fer¬
reis constrictus es. alligatus es uxori. ne
quȩ sieris solutionem. durum .ẽ. ferreum.ẽ
Nam quando dñs hoc ait: ostendit qͥa uinculũ¬

Expanded text:
dit gemitum uxoris tuae, reus teneberis in dit gemitum uxoris tuae, reus teneberis in conspectu ejus. Hac concupiscentia blanditur, hac poena deterret. Ibat ad consentiendum pravae cupiditati, nisi vincula ferrea retinerent. Quod plus est, si dicat, Continere jam volo, nolo jam uxorem: Non potes. Quid, si tu vis, et illa non vult? numquid per continentiam tuam debet illa fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus compensare tale damnum. Redde debitum; etsi non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod debet exigis, sed reddis quod debetur uxori. Times, non facis; concutiuntur vincula tua. Audi quia vinculis ferreis constrictus es: «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem» . Durum est, ferreum est. Nam quando Dominus hoc ait, ostendit quia vinculu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi dm̃ timeant. quid timebunt. ẽ sed p̃dicat᷑
illis. & ꝑcutiuntur framea bis acuta. dr̃ illis
quia .ẽ. qui ponat alios addexterã alios adsi-¬
nistram. ut dicat eis qui asinistris sunt: ite
in ignem aeternum qui paratus. ẽ. diabolo &
angłis eius. non dum diligunt iustitiam. sed
timent pęnam: & timendo pęnam iã acceper̃
compedes. & in tunculis ferreis erudiuntur
Uenit adnos homo descło potens. offendit illũ
uxor sua. aut forte concupiuit alterius pul¬
chriorẽ. aut alterã ditiorem : uult dimittere
illã quam habet. Non facit. audit a seruo dĩ.
audit a propheta. audit ab apło. non facit. audit
abeo tncuius manib ẽ. frameabis acuta. non
rem. excepta causa fornicationis. Audit hoc
tim&e et non facit. pedes leues iam ꝓgredieban¬
tur in lapsum: compedib tenentur. Habet
uincula ferrea. timet dm̃: dicẽtur illi. dã¬
nabitte ds̃ si feceris. uidex. ẽ supra om̃s. au-¬

Expanded text:
nisi Deum timeant, quid timebunt? Sed praedicatur nisi Deum timeant, quid timebunt? Sed praedicatur illis, et percutiuntur framea bis acuta. Dicitur illis quia est qui ponat alios ad dexteram, alios ad sinistram; ut dicat eis qui a sinistris sunt: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Nondum diligunt justitiam, sed timent poenam; et timendo poenam, jam acceperunt compedes, et in vinculis ferreis erudiuntur. Venit ad nos homo de saeculo potens; offendit illum uxor sua, aut forte concupivit alterius pulchriorem, aut alteram ditiorem: vult dimittere eam quam habet, et non facit. Audit a servo Dei, audit a propheta, audit ab apostolo, et non facit; audit ab eo in cujus manibus est framea bis acuta, Non rem, excepta causa fornicationis : audit hoc, timet, et non facit. Pedes leves jam progrediebantur in lapsum, compedibus tenentur; habet vincula ferrea, timet Deum. Dicitur illi: Damnabit te Deus, si feceris; judex est supra omnes, au
Abbreviated transcription (Latin):
homo incipiet dm̃ colere: nonꝑueniet ad amo¬
rem. Initium sapientiae: timor dñi Incipit
ergo auinculis ferreis: finitur adtorquem
aũreum. Dictum ẽ enim desapientia: & tor¬
quem aureum circatuã ceruicem. Non tibi
imponer& torquẽ aureũ: nisi primũ in com¬
pedib ferreis te alligasset: Cȩpisti atimore:
consũmaris ad sapiẽntiam: Quã multi sunt qͥ
ꝓpt̃ea nolunt male facere. quia gehennas time
quia cruciatum timent: nondum amant ius-¬
titiam. Si illis ꝓmitteretur impunitas. &
diceretur eis. faci te quod uultis securi. impu¬
nitũ uobis erit: emitterent ꝓ rogressus libi¬
dinũ suarũ inquȩq nequissima. & maxime
fr̃s mei maxime reges & nobiles. quib non
facile dr̃ quid fecisti. Nam pauper homo &¬
si nontimeat dm̃. quia nullarũ uirium .ẽ.¬
& nullarum facultatum. necumse cõmouerit.
insupplicium rapiatur : cessat timore hominis.
& sinondĩ Potentes autẽ mundi reges. nobiles.

Expanded text:
 incipiat homo Deum colere, non perveniet ad amo incipiat homo Deum colere, non perveniet ad amorem. Initium sapientiae timor Domini . Incipit ergo a vinculis ferreis, finitur ad torquem aureum. Dictum est enim de Sapientia, «Et torquem aureum circa tuam cervicem» . Non tibi imponeret torquem aureum, nisi primo in compedibus ferreis te alligasset. Coepisti a timore, consummaris ad sapientiam. Quam multi sunt qui propterea nolunt male facere, quia gehennas timent, quia cruciatus timent? Nondum amant justitiam. Si illis promitteretur impunitas, et diceretur eis, Facite quod vultis securi, impunitum vobis erit; emitterent progressus libidinum suarum in quaeque nequissima: et maxime, fratres mei, maxime reges et nobiles, quibus non facile dicitur, Quid fecisti? Nam pauper homo, etsi non timeat Deum; quia nullarum virium est, nullarum facultatum; ne cum se commoverit, in supplicium rapiatur, cessat timore hominis, etsi non Dei. Potentes autem mundi, reges, nobiles,
Abbreviated transcription (Latin):
tribuentes pauꝑib cucurrer̃ ad ꝑfectionẽ. Tali
ergo imꝑfecto : dicitur adño. Siuis. eẽ. ꝑ fectus.
uade uende omĩa quae habes & da pauperib.
& ueni sequere me: & habebis thesaurũ incęlis
Multi ex nobilib fecer̃ hoc: sed cessauer̃ isti esse
nobiles gentium. eleger̃ paupertatẽ in scło. no¬
bilitatẽ in xp̃o. Multi autem tenent ipsã nobili¬
tatẽ: tenent regias potestates. & sic sunt xp̃iani
Ipsisunt tanquam in cõpedib: & tanquam in
uinculis ferreis Vndehoc: ne ꝓgrederentur
adillicita: cõpedes acceper̃. Compedes sapien¬
tiae : cõpedes uerbi dĩ: Quare erggo uincula fer¬
rea & uincula aurea ferrea sunt quandiu
timent: ament. & aurea er̃. Attendat caritas
ur̃a quidloquar. Audistis modo apłm iob̃nẽ.
timor non ẽ incaritate. sed perfecta caritas forał
mittit timorem. quiatimor torm̃tum habet:
hoc ẽ uinculum ferreum: Et tamen nisi timore¬

Expanded text:
tribuentes pauperibus, cucurrerunt ad perfectionem. Tali tribuentes pauperibus, cucurrerunt ad perfectionem. Tali enim imperfecto dicitur a Domino: «Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus; et veni, sequere me, et habebis thesaurum in coelis» . Multi ex nobilibus fecerunt hoc: sed cessaverunt isti nobiles esse gentium; elegerunt paupertatem in saeculo, nobilitatem in Christo. Multi autem tenent ipsam nobilitatem, tenent regias potestates, et sic sunt christiani. Ipsi sunt tanquam in compedibus, et tanquam in vinculis ferreis. Unde hoc? Ne progrederentur ad illicita, compedes acceperunt; compedes sapientiae, compedes verbi Dei. 15. Quare ergo vincula ferrea, et non vincula aurea? Ferrea sunt quamdiu timent; ament, et aurea erunt. Attendat Charitas vestra quid loquar. Audistis modo apostolum Joannem: «Timor non est in charitate; sed perfecta charitas foras mittit timorem, quia timor tormentum habet» . Hoc est vinculum ferreum. Et tamen nisi timore
Abbreviated transcription (Latin):
Uidete eñim uocationem urãm fr̃s. quia non mul¬
ti sapientes scđm carnem. non multi potentes.
non multi nobiles: sed stulta mundi elegitds̃.
&e infirma mundi ut confunderet fortia: Et ig¬
nobilia & contẽptibilia elegit ds̃. & ea quaẽ
non sunt tanquã ea quae sunt: ut eaquȩ sunt
euacuentur. Venit dĩ xp̃c: ut prodesset omĩb
Sed elegit ꝓ desse imperatorẽ depiscatore : non
piscatorẽ de imperatore. Et elegit ea quae nul¬¬
lius monimenti erant inmundo: ipsos imple¬
uit spu scõ. dedit eis frameas bis acutas Pre
fremuit mundus. erexit seleo aduersꝰ agnũ.
sed fortior leone inuentus. ẽ. agnus: leo uictꝰ
.ẽ. sȩuiendo: agnus uicit patiendo. Conuersa
sunt corda hominum: adtimorem xp̃i Cȩper̃
reges. cȩper̃ nobiles miraculis cõmoueri.
ꝓphetiae ad impletionem turbari : uidere
in unum nom̃ concurrere genus humanũ
Et quid facerent multi : Fleger̃ ignobilitatẽ. et
dimittentes domus suas : substantias suas dis¬

Expanded text:
enim vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles; sed stulta mundi elegit Deus, et infirma mundi, ut confunderet fortia; et ignobilia et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam ca quae» «sunt, ut ea quae sunt evacuentur» . Venit Deus Christus prodesse omnibus: sed elegit prodesse imperatori de piscatore, non piscatori de imperatore; et elegit ea quae nullius momenti erant in mundo. Ipsos implevit Spiritu suo, dedit eis frameas bis acutas, praFremuit mundus, erexit se leo adversus agnum: sed fortior leone inventus est agnus. Leo victus est saeviendo, agnus vicit patiendo. Conversa sunt corda hominum ad timorem Christi; coeperunt reges, coeperunt nobiles miraculis commoveri, prophetiae adimpletione turbari, videre in unum nomen concurrere genus humanum. Et quid facerent? Multi elegerunt ignobilitatem, et dimittentes domos suas, substantias suas dis
Abbreviated transcription (Latin):
desiderabam: Quid desiderabat. nisi facere
mandata ditiina: sed nonerat unde facer&
infirmus fortia. paruulus magna: A peruit
os confitens qđ ꝑseipse non facer&: & attraxit
unde facer&: Aperuit os petendo. quaerendo.
pulsando. & sitiens hausit sp̃m bonũ unde face¬
r& quod perseipsum non poterat. mandatum
mali. nouimus datãbona dare filus nr̃is.
quantomagis paternr̃ decaelo.dat sp̃mbo¬
num petentib eum Non enim qͥ spũ suo
agunt᷑. sed quot quot spũ dĩ aguntur : hi
filii sunt dĩ. Non quia ipsi nihil agunt.
sed ne nihil boni aglint. abono aguntur ut
agant: Nam tantom̃agis efficitur̃ quisq filius
bõnus: quanto largius eidatur apatre sp̃s¬
aperuit & attraxit spm : sed adhuc ad patrẽ
pulsat & quaerit: Bibit. sed quanto suatiius
sensit: tanto ardentius adhuc sitit Audi uer¬
ba sitientis.

Expanded text:
desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magis Pater noster de coelo dat Spiritum bonum petentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius ei datur a Patre Spiaperuit, et attraxit spiritum; sed adhuc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi verba sitientis:
Abbreviated transcription (Latin):
Uel sicut alii codices habent: in loco peregrina¬
tionis meae Ip̃sa ẽ. humilitas illa in loco morta¬
litatis. & peregrinationis hominis deparadiso.
& deilla suꝑna hierusalẽ. Undequidã descen¬
dens inhiericho. incidit in latrones Sed ꝓpt̃
miscđiam quae ꝑillum samaritanũ cũ illo facs¬
ta est: cantabiles illi erant iustificationes dĩ. in
loco peregrinationis suae : quãuis eũ tediũ
tener& apeccatorib relinquentib legemdĩ.
quia cum eis conuersari inhac uita uel ad tem¬
pus cogitur. donec area uentiletur. Possunt
autem isti duo uersus ad singulas partes uni¬
us suꝑioris aptari ut quod ait memorfui
sum: ad hoc refertũr. cantabiles mihi erant
iustificationes tuae in loco peregrinationis
meae
nis tui dñe: & custodiui legem tuam

Expanded text:
el, sicut alii codices habent, «in loco peregrinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso et de illa superna Jerusalem, unde quidam descendens in Jericho incidit in latrones: sed propter misericordiam quae per illum Samaritanum cum illo facta est , cantabiles illi erant justificationes Dei in loco peregrinationis suae; quamvis eum taedium teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, quia cum eis conversari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod ait, «Memor fsum;» ad hoc referatur, «Cantabiles mihi erant justificationes tuae in loco peregrinationis meae.nis tui, Domine, et custodivi legem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apostolus. Nolite ante tẽpus iudicare.
donec ueniat dñs. & illuminet abscondita
tenebrarum: & tunc laus erit unicuiq adõ
Seddicis mibi: ubiẽ. radix mea. ubi fructus
meus. Sicredis: nosti ubi ẽ. radix tua:
Ibiẽ enim ubi . ẽ. fides tua : ubi . ẽ. spes et
caritas tua. Audi apostolum. Mortui enĩ
estis. Quasi ꝑ hiemem: mortui appareban
Audi quiã uiuunt. Et uita ur̃a abscondita ẽ.
inquit: cum xp̃o indõ Ecce ubi habes radi¬
do fȩcũdaberis fructu:  audi illũ sequentẽ

Expanded text:
dicit Apostolus: «Nolite ante tempus quidquam judicare, dicit Apostolus: «Nolite ante tempus quidquam judicare, donec veniat tenebrarum; et tunc laus erit unicuique a Deo» . Sed dicis mihi: Ubi est radix mea? ubi est fructus meus? Si credis, nosti ubi est radix tua. Ibi est enim, ubi est fides tua, ubi spes est et charitas tua. Audi Apostolum: «Mortui enim estis.» Quasi per hiemem mortui apparebant; audi quia vivunt: «Et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo.» Ecce ubi habes radido fecundaberis fructu? Audi illum sequentem:
Abbreviated transcription (Latin):
hiemem. qui non nouit uidere aridam putat
uitem. & forte. ẽ iuxta quae uere aruit: simi¬
les. ambae ꝑ hiemem Illauiuit: illa mortua
.ẽ. Sedillius uita & illius mors in abscondito
ẽ. ęstas ꝓcedit. uita illius clarificatur: mors
illius manifestatur. Procedit honor fõlioꝵ.
fȩcunditas fructuum: uestitur uitis infaciem.
exeo quod habet in radice Ergomodo fr̃s tales
sumus: quales sunt alii homines. quomodo
nascuntur. manducant. bibunt. uestiuntur.
transigunt uitam istã: sic & scĩ aliquando
Ipsares decipit homines: & dicunt. Ecce quia
ẽẽ. cȩpit xp̃ianus. nũquid non ei dolet caput.
Aut qui a xp̃ianus . ẽ. qui d habet plus ame.
Ouitis arida. attendis iuxta te uitem nudã
in hiberno. sed non aridam: Estas ueniẽt.
ueni& dñs honor nr̃ qui latebat in radice.
& tunc exaltabit cornu popłi sui: post
captiuitatẽ inqua mortalit̃ uiuimꝰ unde

Expanded text:
hiemem. Qui non novit videre, aridam putat hiemem. Qui non novit videre, aridam putat vitem: et forte juxta est quae vere aruit; similes sunt ambae per hiemem: illa vivit, illa mortua est; sed illius vita et illius mors in abscondito est: aestas procedit, vita illius clarificatur, mors illius manifestatur; procedit honor foliorum, fecunditas fructuum; vestitur vitis in facie, ex eo quod habet in radice. Ergo modo, fratres, tales sumus, quales sunt alii homines: quomodo nascuntur, manducant, bibunt, vestiuntur, transigunt vitam istam; sic et sancti. Aliquando ipsa res decipit homines, et dicunt: Ecce quia coepit esse christianus, numquid non ei dolet caput? aut quia christianus est, quid habet plus a me? O vitis arida, attendis juxta te vitem nudam in hiberno, sed non aridam. Aestas veniet, veniet Dominus, honor noster, qui latebat in radice; et tunc «exaltabit cornu populi sui,» post captivitatem in qua mortaliter vivimus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fecit omĩa. & melius illo non ẽ aliquid.
quicquid fecit intra illum. ẽ : & quic qͥd in his
tibi placet. minus .ẽ quam ipse. Non ergo
ita tibi placeat quod fecit: ut recedas ab eo
qui fecit. Sed si amas quod fecit: multoma¬
gis eum quifecit. Si pulchra sunt quaefecit.
quanto pulchrior est qui fecit: Confessio eꝰ
rias. Modo cornu popłi ipsius humilis .ẽ
intrituris. in tribulationib. intemptationib.
intunsione pectoꝵ. Quando exaltabit cor¬
nu popłi sui. quandouenerit ipse dñs.
& ortus fuerit sol nr̃. non iste qui oculis
uidetur. & oritur suꝑbonos & malos: sed
dequo dr̃. uobis qui timetis dñm orietur sol
iustitiae. & sanitas in pennis esꝰ. & de quo dictu¬
ri sunt suꝑbi & impii. iustitiae lumen ñ luxit
nobis: & sol non est ortus nobis Ipsa erit ȩtas
nr̃a : modofructus ꝑhibernum inradice non
apparent. Attendis quasi aridas arbores ꝑ

Expanded text:
ipse fecit omnia, et melius illo non est aliquid, ipse fecit omnia, et melius illo non est aliquid, quidquid fecit, intra illum est; et quidquid in his tibi placet, minus est quam ipse. Non ergo ita tibi placeat quod fecit, ut recedas ab eo qui fecit; sed si amas quod fecit, multo magis eum qui fecit. Si pulchra sunt quae fecit, quanto pulchrior est qui fecit? «Confessio ejrias. Modo cornu populi ipsius humile est in trituris, in tribulationibus, in tentationibus, in tunsione pectorum: quando «exaltabit cornu populi sui?» Quando venerit ipse Dominus, et ortus fuerit sol noster: non iste qui oculis videtur, et oritur super bonos et malos ; sed de quo dicitur, «Vobis qui timetis Deum, orietur sol justitiae, et sanitas in pennis ejus» ; et de quo dicturi sunt superbi et impii, «Justitiae lumen non luxit nobis, et sol non est ortus nobis» . Ipsa erit aestas nostra. Modo fructus per hibernum in radice non apparent; attendis quasi aridas arbores per
Abbreviated transcription (Latin):
sio eꝰ suꝑ caelum &e terrã qua ipse confitetur:
Non: sed illum omĩa confitentur. omĩa clamant
omniũ pulchritudo quodãmodo uox eorum. ẽ:
confitentium dm̃. Clamat caelum dm̃. tu me
fecisti nonego: clamat t̾ra. tu me condidisti
non ego. Quomodo clamant ista: quando con¬
siderantur & hoc inuenitur. extua considera¬
tione clamant. ex uoce tua clamant: con¬
pulchrum ẽ. Attende terrã : pulchra ẽ: utrũ-¬
q simul ualde pulchrum.ẽ. Ip se fecit. ipse
regit. ipsius nutugubernantur: ipse traicit
tempora. momentã ipse instaurat. Per ipsum
omĩa Ergo ista laudant illum. siue instatu.
siue in mõtu siue deterra deorsum. siue de
caelo sursum: siue inuetustate. siue in reno¬
uatione: Cum uides haec & gaudes. et¬
& II attolleris in artificem. & intusibilia eiꝰ
ꝑea quae facta sunt intellecta contueris: con¬
fessio eiꝰ int̾ra & incaelo. Id. ẽ confiteris ei de
reb t̾renis. confiteris de reb cęlestib & qͥa

Expanded text:
sio ejus in terra et coelo?» qua ipse confitetur? Non; sed qua illum omnia confitentur, omnia clamant: omnium pulchritudo quodam modo vox eorum est, confitentium Deum. Clamat coelum Deo: Tu me fecisti, non ego. Clamat terra: Tu me condidisti, non ego. Quomodo clamant ista? Quando considerantur, et hoc invenitur; ex tua consideratione clamant, ex voce tua clamant. «Conpulchrum est; attende terram, pulchra est: utrumque simul valde pulchrum est. Ipse fecit, ipse regit, ipsius nutu gubernantur, ipse trajicit tempora, momenta ipse instaurat, per seipsum instaurat. Omnia ergo ista laudant illum, sive in statu, sive in motu, sive de terra deorsum, sive de coelo sursum, sive in vetustate, sive in renovatione. Cum vides haec et gaudes, et attolleris in artificem, et invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, intellecta contueris , «Confessio ejus in terra et coelo;» id est, confiteris ei de rebus terrenis, confiteris ei de rebus coelestibus. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
t foenũ frucꝰ¬
tus est sicut loqui scriptura consueuit: quae
foenum appellat etiam segetes frugum: Sed
ut duo diceret: duob fortasse quae dixerat
numero uoluit consonare. idest locustae et
brucho. Hoc autem totum ꝑtinet ad elocutionis
uarietatem medentem fastidio: non addiuersi¬
tatẽ sententiarum:¬

Expanded text:
t fenum fructus est, sicut loqui Scriptura consuevit, quae fenum appellat etiam segetes frugum, sed ut duo diceret, duobus fortasse quae dixerat, numero voluit consonare, id est, locustae et brucho. Hoc autem totum pertinet ad elocutionis varietatem medentem fastidio, non ad diversitatem sententiarum