comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esolutorcuium .i. acus pectoral
scilicet franculũ quo camsia suꝑ
pectus firmatur uel quo palliums
Distngitur uel istrum̃tũ quocu¬
nes ducermĩtur et tũc compouit᷑
iresolus et cincino ꝙ est capillus

Expanded text:
esolutoricinium, idest acus pectoralis, scilicet firmaculum quo camisia super pectus firmatur vel quo pallium astringitur vel instrumentum quo crines discernuntur, et tunc componitur a resolvo et
Abbreviated transcription (Latin):
est retire ieti capere. et componitur
urecio. tis. illaqueare npedire. et est
li .di. illud quod colligit comas sic
dictũ quia quasi ꝓumm rethe est uel
quia retiuet cunes neeffundãtur.

Expanded text:
is -tivi, reti capere, et componitur irretio -is, illaqueare, impedire, et est , illud quod colligit comas, sic dictum quia quasi parvum rete est vel quia retinet crines ne effundantur.
Abbreviated transcription (Latin):
degerũtur stercora uelque retuent
capita uenaꝵ. Ambroꝰ laxant unicu¬
la quib ietinũta usq ad digestionis
oportiũtatẽ continebantur. et iteꝵ
musculi quibz nascebantur nutri¬
mentoꝵ meatus.

Expanded text:
digeruntur stercora vel que retinent capita venarum; Ambrosius ‘laxant vincula quibus retrimenta usque ad digestionis opportunitatem continebantur’ et iterum ‘musculi quibus nascebantur retrimentorum meatus’.
Abbreviated transcription (Latin):
Neposocilium .lii. est id quod tegit
ignem in nocte uel quod recroponit᷑
quasi ciliũ foci suꝑ quod a postenor
ꝑte foci ligua ponuntur quoduulgo
lar dicitiu. et componitur. a repono
et focus et ailiũ.¬

Expanded text:
epofocinium illud, quod tegit ignem in nocte, vel quod retro ponitur: quasi cilium foci, super quod a posteriori parte foci ligna ponuntur, quod vulgo Lander dicitur, et dicitur a repono, et focius, et ciliu
Abbreviated transcription (Latin):
citouuat uat. uel rinus a rigo. gas
quia ducitur ad mrigandũ ter ram¬
et iuius subito fit et sceleriter decur¬
rit et deficit. fons uero es caput et
decursus aque qui uatirraliter ma¬
nat. toriens autem est repentinꝰ
iubrib factus magnũ imꝑetũ hñs

Expanded text:
cito ruat, vel rivus a rigo -as, quia ducitur ad rigandam terram. Rivus subito fit et celeriter decurrit et deficit; fons est caput et decursus aque qui naturaliter manat; torrens est repentinis imbribus factus magnum habens
Abbreviated transcription (Latin):
quasi rapa. qr rapiatur ab aqua.
butũ quod accipitur in ripis. et ri¬
patim .i. ꝓ upas uelie ripa uel in
uipam et desiguat locũ uipaꝵ sicut
hostiatim et prod̾upa pͥmani. luca

Expanded text:
quasi rapa, quia rapiatur ab aqua, ibutum quod accipitur in ripis, et ripatim, idest per ripas vel de ripa in ripam, et designat locum riparum, sicut hostiatim. Et ripa componitur
Abbreviated transcription (Latin):
deposuisset pecciniam a licui nec
posset cam rehr̃e ueniebat ad pretorẽ
pretor uero mandabat debitorem et
constituens teriumũ quẽdam pre¬
cipiebat ut infra teruimũ illũ peccu¬
mam profiteretur et iedderet. eetũc
poterat dici petunde. daꝵ. Si uero de
bicor in tercio non proficeretur iteꝵ
depoĩtor ueniens ad pretoient per¬
cuniam repetebat. et inde dicebant᷑
tus rome ꝙ legatus rei pu ͨ ͤ accipe¬
ret pro se et pro sius uictualia de
com̃ ubicũ possent. s nou ultra ꝙͣͣ¬
ni et licebat cuilz infra .xl. dies que¬
rimoniã facere de eo ꝙ pecannã uł¬
tra ꝙͣ deberet accepisset et pecainuã
repetere suꝑflue acceptam et talis
peccuma sic repetita dicebatur repe¬
tunde. daꝵ. et tunc si ille non posset

Expanded text:
deposuisset pecuniam alicui nec posset rehabere veniebat ad pretorem, pretor vero mittebat ad debitorem et constituens terminum quendam precipiebat ut infra terminum illum pecuniam profiteretur et redderet, et tunc poterat dici petunde -arum; si vero in termino debitor non profiteretur, iterum depositor veniens ad pretorem pecuniam repetebat, et tunc dicebanturtus Rome quod legatus rei publice acciperet pro se et pro suis victualia de communi ubicumque esset, sed non ultra ni et licebat cuilibet infra XL dies querimoniam de eo facere quod pecuniam ultra quam deberet accepisset et pecuniam repetere superflue acceptam, et talis pecunia sic repetita dicebatur repetunde -arum, et tunc, si ille non posset
Abbreviated transcription (Latin):
condensare conuallare cutundare
congregare replere protegere com¬
pouẽre fulcire. uñ saipatim aduerbi
de uel uitus scipare ininuttere. obsti¬
po pas. undiq uel contia scipare uł
obscurare. restipo. pas iteꝵ scipare uel
euacuare enuttere. substipo. par. sub¬
stipo actũn cũ sins compoĩtis et prod̃¬

Expanded text:
condensare et vallare, circumdare, congregare, replere, protegere, componere, fulcire, unde stipatim; et de vel in stipare, immittere, obstipo -as, undique vel contra stipare vel obturare, restipo -as, iterum stipare vel evacuare vel emittere, substipo -as, subst activum cum suis compositis et prod
Abbreviated transcription (Latin):
iterum iungentes stipłonem suã
recoguoscebant. et quia stipłone cõ¬
tinetur interrogatio et promissio.
ideo stipulan ĩepe pouitur pio pro
nuttere et pro interrogare uel pet̾e
siue querere. et noͣ ꝙ stipulor anti¬
quitus erat coũe. s modo est depo
et constiuitur c̃accõ et abło inter¬
dos .i. quero. Et componitur asti
laus sunul stipulan iustipulor

Expanded text:
iterum iungentes stipulationem suam recognoscebant; et quia in stipulatione continetur interrogatio et promissio, ideo stipulari sepe ponitur simpliciter pro promittere et pro interrogare vel petere sive querere. Et nota quod stipulor antiquitus erat commune, sed modo nequaquam; et construitur cum accusativo edos’, idest quero. Et componitur astip-aris, simul stipulari, instipulor
Abbreviated transcription (Latin):
larid iuterrogare querere. propue
quid̃ stipulau est inteuogare quere¬
re petitiue cũ rũsione facta pronus¬
siue. ut si interrogus dicis. dabis i
equũ et ille iũdeat dabo hoc est stipu¬

Expanded text:
-aris, interrogare, querere; proprie quidem stipulari est interrogare et querere petitive, cum responsione facta promissive, ut si interrogans dicat ‘dabis michi equum?’ et ille respondeat ‘dabo’, hoc est stipu
Abbreviated transcription (Latin):
et cadeus et congelata et dicitur
gutta dum stut ec pendet stiria dũ
cuius fuictus ht̃ grana guitis si¬
iuilia que et storax. racis dr̃ qiͣ sti¬
rar. S stirax grece storax latine

Expanded text:
et cadens et congelata, et dicitur gutta dum stat et pendet, et stiria dum cuius fructus habet grana guttis similia, que et storax -cis dicitur, quasi stirax, sed stirax grece, latine
Abbreviated transcription (Latin):
cus
quedã pua arbor ut dicũt scopa qr
ex ea scipentur tecta. et hoc sepe ad
fornaces et sinios calefaciendos col¬
ligitur. Uude hoc stipulum .di. et hĩc
stĩpule dũr folia uel uagine quib
culuius ambitur et fulcitur ne põ¬
dere frugis curuetur et stipule ip̃i
calaii segetis dũr. dũr ergo scipule
uel astipula pp̃ puitatem. uel acapo
pas. quia fulciunt et cucundant
uela busto quasi ustule. quia colier¬
ta messe urũtur propter cultinã
agu uel apalea quia interoũ pro
palea preciditur scipula. et coꝵ. pu.

Expanded text:
us quedam parva arbor, ut dicunt, scopa, quia ex ea stipentur tecta; hec et sepe ad fornaces et furnos calefaciendos colligitur, unde hec stipula diminutivum; et hinc stipule dicuntur folia vel vagine quibus culmus ambitur et fulcitur, ne pondere frugis curvetur, et stipule ipsi calami segetis dicuntur. Dicuntur ergo stipule vel a stipula propter parvitatem, vel a stipo -as, quia fulciunt et circumdant, vel ab usto, quasi ustile, quia collecta messe uruntur propter culturam agri, vel a palea, quia interdum pro palea reciditur stipula. Item a
Abbreviated transcription (Latin):
tipatũ .si. quedam herba que tan
tipeudiũ. stips componitur cũ
pendo. dis. et dr hoc scipendiũ. dn.¬
tibus soldauis pro precio sic dcĩ
astipe pendenda antiqui enĩ soliti
erant pecrũau appeudere magie
dianus.ua. num adstipendiũ per¬
tureus uel stipendiũ daus uel potꝰ

Expanded text:
tipatum, quedam herba que tantti-. Item stips componitur cum pendo -is et dicitur hoc stipendium, tibus solidariis pro pretio, sic dictum a stipe pendenda: antiqui enim soliti erant pecuniam appendere magis ndiarius -a -um, ad stipendium pertinens vel stipendium dans vel potius
Abbreviated transcription (Latin):
ir. uñ dicitur ude inuehit in illum
i. uitupat illum et reprehendit dif¬
ferurit tuñ quia proprie intuperare
est malefacta alicinus iocose nar¬
uire quod facit dracius in odis. re¬
prehendere est malefacta a licuius
sub specorrectionis euarare quoo
facit oracius in sermonib s inue¬
here est maledicta alicinius mali¬
gno amnio et lingua detractona
repñtare quod orãcius uidetur fa¬
cere in epodo s non fucit. uñ inuecti¬
malignus. et hoc muectuũ. et hec

Expanded text:
 unde dicitur ‘iste invehitur in illum’, idest vituperat, illum reprehendit: differunt tamen, quia proprie vituperare est malefacta alicuius iocose narrare, quod facit Oratius in Odis; reprehendere est malefacta alicuius sub specie correctionis enarrare, quod facit Oratius in Sermonibus, sed invehi est malefacta alicuius maligno animo et lingua detractoria representare, quod Oratius videtur facere in Epodon, sed non facit. Unde invectimalignus, et hoc invectivum, et hec
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur illud tributũ quod uebitur
qui dat ad domũ recipientis. s tribit¬
tum quoddatur. nunciis recipien¬
tis missis ad illud recipiendum. uł
uectigal ea tributum de rebus uec¬
tis uel ꝑmare uel per terram. uñ¬

Expanded text:
dicitur illud tributum quod vehitur ab illo qui dat ad domum recipientis, sed tributum quod datur nuntiis recipientis missis ad illud recipiendum, vel vectigal tributum de rebus vectis vel per mare vel per terram; un
Abbreviated transcription (Latin):
lum .li. quia quasi ala uolantis
extenditur et nauem uolare facit
uñ uolare et nare reciproca sunt .i.
recipuce unũ pouitur pro alio. qr
nauis uidetur hr̃e alas inreuus
et uelis et aus uidetur hr̃e quasi
remos et uela malis. Item inuemi¬
in .uiii. dictum sic quia obiectu suo
interiora domoꝵ uelet. uñ presc̾.¬

Expanded text:
lum, quia quasi ala volantis extenditur et navem volare facit, unde volare et nare reciproca sunt, idest reciproce unum ponitur pro altero, quia et navis videtur habere alas in remis et velis, et avis videtur habere quasi remos et vela in alis; unde hic eibus, dictum sic quia obiectu suo interiora domorum velet. Et ve
Abbreviated transcription (Latin):
ipm corium oius uel arietis cum
pilis et dicitur a uello. llis quia
olim lane uellerentur et nonton¬
derentur et ipã eciam lana uel floc¬
cus lane dicitur uellus et coꝵ. le.¬

Expanded text:
m corium ovis vel arietis cum pilis, et dicitur a vello, quia olim lane vellerentur et non tonderentur, et ipsa etiam lana vel flocculus lane dicitur vellus, unde vel
Abbreviated transcription (Latin):
lum uel locus uelo obũbratus. uñ
et sic dicebatur quidam locus iu
theatro ad quem recipiebantur pu̾i
post ludos quia uelum ante pende¬
ret ut esset secretus. Iuuenalis. In¬

Expanded text:
icitur locus velo obumbratus; unde et sic dicebatur quidam locus in theatro, ad quem rapiebantur pueri post ludos, quia velum antependerent ut esset secretus, Iuvenalis
Abbreviated transcription (Latin):
diti ulites uelpedites leui arma¬
tura armati qui preliu incipĩt
et dñr a uolando quasi uolites uel
a uelocitate uel auelum propter sce¬
et uelitor. tans. ad modũ uelitũ pu¬

Expanded text:
diti milites vel pedites levi armatura armati, qui prelium incipiunt, et dicuntur a volando, quasi volites, vel a velocitate, vel a velum propter ceet velitor -a
Abbreviated transcription (Latin):
uectura. re .i. uaulum precium qd̃
datur pro portatum. uñ uectinatiꝰ
ria. nuui qui dat aliquis ad uectu¬
rum uel qui portat aliquid pro
uectura uel ad uectinũ pertinẽs

Expanded text:
ectura -re, nablum, pretium quod datur pro portatura, unde vecturarius -a -um, qui dat aliquid ad vecturam vel qui portat aliquid pro vectura, vel ad vecturam pertinens
Abbreviated transcription (Latin):
uecticularius .na. num uectes fa¬
ciens et ad uectes periuens. uecti¬
cularius eciam dicitur. rapinosus
sicut dicius aliquẽ uecticulanã
uitam ducere qui furto et rapna¬
intendit.

Expanded text:
ecticularius -a -um, vectes faciens vel ad vectes pertinens; vecticularius etiam dicitur rapinosus, sicut dicimus aliquem vecticulariam vitam agere, qui furto et rapintendit.
Abbreviated transcription (Latin):
uel fieri uacuũ et licet uideatmm. ad
alias sigõnes transferre tñ ouines
redoleut illam. dicitur enĩ uaco lectio
pͥmam. cũ eiũ dico uaco lectiomi idẽ
est ac si diceretur uaco ab aliis reb
et iusisto lectionib. unde uacat ĩpso
oportum tatem legendi hẽo non im¬

Expanded text:
vel fieri vacuum, et licet videatur ad alias significationes transferri, tamen omnes redolent illam: dicitur enim ‘vaco lectioprimam, cum enim dicitur ‘vaco lectioni’ idem est ac si diceretur ‘vacuus sum ab aliis rebus et insisto lecti‘opportunitatem habeo legendi’, ‘non im
Abbreviated transcription (Latin):
puĩa quesita est scutũ uequissime
defensionis contra iustissime corree¬
tionuis uerba protulerũt. unde nũc
usq nusum peccauciũ trahitur ut
culpa cũ arguitur defendatur. uñ
fiui reatus debuit inde cinmlet᷑¬

Expanded text:
ia quaesita est, scutum nequissimae defensionis contra justissimae correptionis verba protulerunt. Unde nunc usque in usum peccantium trahitur, ut culpa cum arguitur defendatur, et unde finiri reatus debuit, inde cumulet
Abbreviated transcription (Latin):
ad pñiam ueqͣꝙͣ reuocat. s uias
supbie eius nesciens dampnat. gͥ
dum sathan de itinere suo discutit᷑
electi angeli requirendi unde ueui¬
aut non sunt quia eoꝵ ue tanto
deo note sunt quanto et ip̃õ auctore
paguntur. dumq soli eius uolũta¬
ti deseruiunt et incognite esseneq̃¬
unt quo per aꝓpbõnes oculum ex

Expanded text:
iam nequaquam revocat; sed vias superbiae ejus nesciens, damnat. 41 Igitur dum Satan de itinere suo discutitur, electi angeli requirendi unde veniant non sunt: quia eorum viae tanto Deo notae sunt, quanto et ipso auctore peraguntur; dumque soli ejus voluntati inserviunt, eo esse incognitae nequeunt, quo per approbationis oculum ex
Abbreviated transcription (Latin):
¶asco. a uacca dicitur hic et hec ua¬
nes et uacei idem ppłi dicti sunt a uac¬
ca ciuitate hyspanie iuxͣ piteneui
moutem aqua huunt pncipium
uel quam olim possederunt. et dũr
uascones quasi uacrones .c. mutata
m .s. uñ hec uasconia . me. regio eoꝵ.
et hinc uasconius. ma. muni. et hic
et hes uasco. oius.

Expanded text:
 hic et hec Vanes et Vaccei iidem populi sunt dicti a Vacca civitate Hyspanie iuxta Pireneum montem, a qua habuere principium vel quam olim possederunt, et dicuntur Vascones quasi Vaccones, c mutata in s, unde hec Vasconia -e, regio eorum, et hinc vasconius -a -um, et hic et hec Vasconis.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ uallis quia uallata sit monti¬
b. unde uallosus. sa. sum. et hic et
hec ualestris et ħ uallestre. et per cõ¬
ubicũq sint humilia loca campoꝵ
et depressa quasi uulsa huic et cou¬
ualles depressa loca terraꝵ inter

Expanded text:
hec vallis, quia vallata sit montibus, unde vallosus -a -um, et hic et hec vallestris -stre; et per comubique sint humilia loca camporum et depressa quasi vulsa, hinc et convalles, depressa loca terrarum inter
Abbreviated transcription (Latin):
bi aduerbumi loci et interrogan¬
di et siguificat et interrogat in loco
Item est aduerbium temporis ut
pantis uel adiirantis. ut in geñ.¬
Adam ubi es. quasi in quanta mise¬
ria in quanta angustia es miser ꝙͣ
fecisti. in quantũ peccatũ cecidisti. be
ne enĩ sciebat deus ubi esset s quasi
admirando iicrepabat enui quia
ui tantũ poctũ delapsus enait. et ut¬

Expanded text:
 adverbium loci et interrogandi, et significat et interrogat in loco. Item adverbium temporis est, pantis vel admirantis, ut ibi ‘Adam, ubi es?’, quasi ‘in quanta miseria’, idest ‘in quanta angustia es, miser’, ‘quid fecisti, in quantum peccatum cecidisti, miser’: bene enim sciebat Deus ubi esset, sed admirando increpabat eum, quia in tantum peccatum delapsus erat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
hec eruberancia. cie hũndancia. af¬
fluencia. mubero. ras .i. ualde ube¬
nue. et est ubero neutrũ cũ sius cõ¬
poĩtis. Item ubero. ras potest diiua¬
re .i. lactare. et inde exuberare ab ub̾e
segͥgare. et mubero . iuas. lactare. et
dicintur nifantes qui extracti sũt
ab ubere. sububeres uero qui ad huc
sunt sub ubere.

Expanded text:
hec exuberantia, abundantia, affluentia; inubero -as, idest valde uberare. Et est ubero neutrum cum suis compositis. Item ubero -as potest derivast lactare, et inde exuberare ab ubere segregare; et inubero -as, lactare, et dicuntur infantes quia extracti sunt ab ubere, et sububeres quia adhuc sunt sub ubere.
Abbreviated transcription (Latin):
tis ueqͣꝙͣ dicitur uñ uenitis. sathan
uescire autem dei reprobare est sic̃
nescire mentui uir uerax dicitur
qui labi ꝑ mendaciũ dedignatur
nõ ꝙ si meutm uelit nesciat. s ꝙ fal¬
sa loqui ueritatis amore concemp¬
nat. quid eigo ad sathan uude uenus
dicere iusi uias illius quasi incogni¬
tas reprobare. ueritatis ergo lumen
tenebras quas reprobat ignorat et
sathane itiuera quia iudisans dap̃¬
uat. diguũ est ut quasi uesciens reqͥ¬
rat. huic est ꝙ a depeccanti conditoris
uoce dicitur. ubi es neq erã dĩna po¬
tencia uesciebat post culpam seruus
ad que latibula fugerat. s quia in
lut ab oculis ueritatis absconditũ
quia tenebras ercoris eius non appro¬
bat quasi bͥ sit pocõr iguorat eumq
uocat et requnit dicens. Adamubi es
reuocat per hoc quod requint aꝑte in¬
snuiat quia por̃ores iure dampnan¬

Expanded text:
tis nequaquam dicitur, Unde venitis? Satan imus. Nescire autem Dei, reprobare est. nescire mentiri vir verax dicitur qui labi per mendacium dedignatur; non quo si mentiri velit, nesciat, sed quo falsa loqui veritatis amore contemnat. Quid est ergo ad Satan dicere, Unde venis, nisi vias illius quasi incognitas reprobare? Veritatis igitur lumen tenebras, quas reprobat, ignorat; et Satanae itinera, quia judicans damnat, dignum est ut quasi nesciens requirat. Hinc est quod Adae peccanti conditoris voce dicitur, Adam ubi es? Neque enim divina potentia nesciebat, post culpam servus ad quae latibula fugerat; sed quia vidit in lut ab oculis veritatis absconditum, quia tenebras erroris ejus non approbat, quasi ubi sit peccator ignorat, eumque et vocat, et requirit, dicens: Adam, ubi erevocat. Per hoc quod requirit, aperte insinuat, quia peccatores jure damnan
Abbreviated transcription (Latin):
lli .i. palus quasi ualidus. uñ hoc
de palis suꝑ aggerem uel uallum
est ip̃e agger. s id quod mole tetre
erigit ut custodia pretendatur. et
est uallum inter murũ et fossam
et dicitur a uallis .i. palis quibus
uallum munitur. uñ quidaui.¬

Expanded text:
-li, idest palus, quasi validus, unde hoc de palis super aggerem; vel vallum est ipse agger, scilicet quod mole terre erigitur ut custodia pretendatur; et est vallum inter murum et fossam, et dicitur a vallis, idest palis quibus vallum munitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
quod de fece exprimitur uel exuia¬
tio cũ aqua et est fere nullius sapo¬
ris. uñ hec uappa sepe dicitur iusipidi¬
tas et uappa ardelio prodigus sup¬
fluus qui insipide uel iudiscrete di¬
spergit res suas et nullius probitatis

Expanded text:
quod ex fece exprimitur vel ex vinacio cum aqua, et est fere nullius saporis, unde vappa dicitur insipiditas; et vappa, ardalio, prodigus, superfluus, qui insipide et indiscrete dispergit res suas et nullius probitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ficia bachi. que ad cultinram anime
ciedebautur ꝑtiuere. uel orge.i.na. uñ
hec orgia. orgioꝵ sacrificia uel festa
ius terxe. quia in sacrificus bachi in¬
tũ uini et ãnone expẽdebatur

Expanded text:
ficia Bachi que ad culturam anime credebantur pertinere. Vel orge, idest ira, unde orgia, sacrificia vel festa nis terre, quia in sacrificiis Bachi multum vini et annone expendebatur
Abbreviated transcription (Latin):
hospes eoꝵ: qm̃ ⁊ ipse ydolis sacrificare
deret᷑ a sũmo templi fastigio usq in
adusti. in carbones conu̾si st̃. Post men
ingenti honore ad suam tͣnstulit ciui¬
tatem: in qua extruxit basilitam in
octogono cydo octo anguloꝵ. octigenui
pedum. ita ut octies octogenũ peũ nn¬
merus numeraret᷑ ꝑ gyrum. In altim
pedũ centum uiginti. omĩa ex qͣdratis
marmorib simnaticis excripxit. Cant¬
ram uero. laminis aurers affixit. In me¬
dio aũ octogonis. sarcbo fagum exargi¬
to puro instituit. Ptres aũ annos fabu¬
cam incessant̾ exercuit. ⁊ consũmans
eam die natalis eorũdem. idem l qu¬

Expanded text:
sus est, quia idolis sacrificare templum a summo tecti fastigio usque in adusti et in carbonem cingenti honore ad suam civitatem transtulit, in qua exstruxit basilicam in octogono cyclo octo angulorum octogenum pedum; ita ut octies octogenum pedum numerus numeraretur per gyrum, in altum autem pedum centum viginti. Omnia ex quadratis marmoribus et synmaticis exstruxit, cameras vero laminis aureis affixit. In medio autem octogono sarcophagum ex argento puro instituit. Per quatuor annos fabricam incessanter exercuit, et consummans eam die natalis eorum, id
Abbreviated transcription (Latin):
uiui: In ingressu ur̃o: flãmis exurimur.¬
Stabat aũ in una ede templi ad orientẽ
qͣdriga equoꝵ fusilis ex auro. in qua ra
silis ex argento. habens bigam boũ fusi¬
lem similit̾ ex argento. Ceperunt gͦ pon¬

Expanded text:
vivi? in ingressu vestro flammis exurimur. » In una aede templi ab oriente quadriga equorum fusilis ex auro stabat, in silis ex argento, habens bigam boum fusilem similiter ex argento. Pon
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽꝙ dilectionem in fundens: bonã t̾rã
sui cordis iugi cultu ⁊ in desinentib exer¬
citus excolebat. Et ueluti qͥs esuriens. ac
sitiens: sic ille auiditatẽ qͣndam sustinẽs.
illud crebriꝰ psalmiste dictũ. uoce flebi¬
li conquerebat᷑. Quis dabit m̃ pennas si¬
cut columbe. ⁊ uolabo ⁊ requiescam: Et
illud. Qnͣdo ueniã ⁊ parebo ante faciẽ
d̾i: Et illud salomonis. Post te in odorẽ
unguentoꝵ tuoꝵ c̃remus. Porro sectaba¬
t̃ in omĩb mansuetudinẽ. ⁊ fidem. nec¬
ñ ⁊ caritatẽ ꝑfectam. que spiritalis edi¬
ficationis ẽ uinculũ. Studebat se uas scĩ¬
ficatum exhibere. ut habitatorẽ d̾m in
m̃tis sue hospitio posset reciꝑe. Salutarib
qͦq actib iugit̾ erat occupatꝰ. ut qͦcienscũ¬
q peccator accederet. clausũ semꝑ adũsum
se pectoris ostium inueniret. Orabat fre¬

Expanded text:
omnemque dilectionem infundens, bonam terram omnemque dilectionem infundens, bonam terram sui cordis jugi cultu indesinentibus exercitiis excolebat. Et veluti quis esuriens ac sitiens, sic ille aviditatem quamdam sustinens, illud crebrius Psalmistae dictum voce flebili conquerebatur: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? Et illud: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Et illud Salomonis: Post te in odorem unguentorum tuorum curremus . Porro sectabatur in omnibus mansuetudinem et fidem, necnon et charitatem perfectam, quae spiritualis aedificationis est vinculum; studebat se vas sanctificatum exhibere, ut habitatorem Deum in mentis suae hospitio posset recipere, salutaribus quoque actibus jugiter erat occupatus, ut quotiescunque tentator accedse pectoris ostium inveniret. Orabat fre
Abbreviated transcription (Latin):
te. Mentis utiq argute. pure ⁊ ꝓbabilis
uite Sic enim exercebat se qͣsi semꝑ inci¬
peret: sic se p̃parabat qͣsi cotiolie moritu¬
rum. Idcirco repugnantẽ carnem media
subiugabat: ⁊ ultricis gehenne seua torm̃¬
ta p̾ueniens. ip̃e sibi ⁊ ꝑsecutor existebat¬
⁊ tortor. Nam si contu lisset sors temporis.
cupiebat martyr fieri ꝓ nomine condi¬
toris: s qͣm qͣm eum pugio ñ tͣnsfixit. co¬
tidianũ sibi libens ip̃e martyriũ indixit.
fuitq ei famis ꝓ ungula. sitis ꝓ flãma:
mundi calamitas ꝓ bestiis. abstinentia
ꝓ craticula: qͥ subimagine marcyrii. ue¬
luti cathenari gentis ferri. sic dura lege cõ¬
strictꝰ semet ip̃m sibi abnegauit. ut xp̃m
sequi posset. illum semꝑ diligens. illum
desiderans: illum ingenti auiditate sici
ens. qui ꝓ amore hominis homo factꝰ est:
ut nos ad celum theret de sinu patris in t̾¬
ram descendit. Eiq omnẽ suum laborem

Expanded text:
te, mentis utique argutae, purae et probabilis te, mentis utique argutae, purae et probabilis vitae; sic enim se exercebat quasi semper inciperet, sic se praeparabat quasi quotidie moriturum; idcirco repugnantem carnem inediae subjugabat, et ultricis gehennae saeva tormenta praeveniens, ipse sibi et persecutor existebat et tortor. Nam si contulisset sors temporis, cupiebat martyr fieri pro nomine Conditoris; sed quanquam eum pugio non transfixit, quotidianum sibi libens ipse martyrium indixit, fuitque ei fames pro ungula, sitis pro flamma, mundi calamitas pro bestiis, abstinentia pro craticula. Qui sub imagine martyrii veluti catena rigentis ferri, sic dura lege constrictus, semetipsum sibi abnegavit, ut Christum sequi posset, illum semper diligens, illum desiens, qui pro amore hominis homo factus est, et ut nos ad coelum traheret, de sinu Patris in terram descendit, eique omnem sui laborem,
Abbreviated transcription (Latin):
amorem eoꝵ assidue curam gerebat: ut
om̃s pauꝑes eum qͣsi patrẽ se habere ꝓpriũ
litarent᷑. Sciebat enim qͥd in lazaro aliqͣn¬
do diues purpurat̾ ñ fecerit: qͣliq superba
mens retributione dampnata sit: idcirco¬
magis ac magis erga om̃s se misericoidẽ
ostendens. clement̾ misens iugit̾ succͤrebat.
Quo enir s̃ dolente ñ doluit. uł qͦ ꝑeuinte.
ñ gemuit: Quẽ nudum uł clericũ ñ eiꝰ
uestim̃ta texerunt. aut qd cenobiũ ñ ei lar¬
gitate sustentatũ ẽ. uł quas ꝓ spe et̾nita¬
tis ñ ꝑtulit angustias: Famem. sitim sci
licet ⁊ uigilias. cunctasq carnis illecebras.
In tali itaq ꝓposito ꝑseuerans: p̃buit se ĩ
futurũ uas electionis ⁊ utile deo ad om̃e
magnifice adimplebat: contͣria uͦ mag¬
nificentiꝰ contempnebat. Eratq liber ad
eos arguendũ: humilis ad obediendum.
Regi parit̾ subiectꝰ. ⁊ xp̃o deuot̾. Ruti la¬
bat quidẽ spetie: robustior erat in uircu¬

Expanded text:
amorem eorum assidue curam gerebat, ut amorem eorum assidue curam gerebat, ut omnes pauperes eum quasi patrem se habere proprium laetarentur. Sciebat enim quod in Lazaro aliquando dives purpuratus non fecerit, qualique superba mens retributione dammagis ac magis erga omnes se misericordem ostendens, clementer miseris jugiter succurrebat; quo enim dolente non doluit? vel quo pereunte non gemuit? quem nudum vel clericum non ejus vestimenta texerunt? aut quod coenobium non ejus largitate sustentatum est? vel quas pro spe aeternitatis non pertulit angustias? famem scilicet, sitim, vigilias, cunctasque carnis illecebras  sic . In tali itaque proposito perseverans, praebuit se in futurum vas electionis et utile Deo ad omne magnifice adimplebat, contraria vero magnificentius contemnebat, eratque liber ad eos arguendum, humilis ad obediendum, regi pariter subjectus, et Christo devotus; rutilabat quidem specie, robustus erat in virtu
Abbreviated transcription (Latin):
it. ⁊ posuit in eis poma aurea rotunalila
atq gẽmata. Operuit quoq ⁊ lectorums
c̃ uesaniam. Erat enim ip̃e affluentissi
mꝰ in eloq̃ntia: in studio aũ scripturarũ
subtilissimꝰ. Et cum ip̃e sufficient̾ ẽẽt in¬
struttꝰ. popłm ubicuinq ꝑgeret eungeli¬
cis exhortationib edocebat. in fide xp̃i ir
reuccabilit̾ ꝑsistere: atq ab hereticoꝵ con¬
tagus sese sollerti cura obseruare.
pupillis consolator existebat: uidue nimi¬
iũ sareptensis imitator. ip̃e plerumq esu¬
nens. sui iuris substantiam xp̃i uiscerib e¬
rogabat. Si infirmũ uidisset clement̾ con¬
solabat᷑ s in dĩ quẽpiam amore feruentẽ
cobortabat᷑ ad stuclium. Si qͥspiam ad cũ
ger deuenisset. ita eiꝰ fouebat᷑ ministerio:
ut nec delicias urbiũ nec matris desideraret
affectũ. Tantũ itaq obsequia debiliũ se
ex deuotione diffuderat: ut multi paupũ
sani languentib inuiderent. atq ita obxp̃i

Expanded text:
ruit et posuit in eis poma aurea, retundiles ruit et posuit in eis poma aurea, retundiles atque gemmatas. Operuit quoque et lecturium ectabatur vesaniam; erat enim ipse affluentissimus quidem in eloquentia, in studio autem Scripturarum subtilissimus, et cum ipse sufficienter esset instructus, populum, ubicumque pergeret, euangelicis cohortationibus edocebat in fide Christi inrevocabiliter persistere atque ab hereticorum contagiis sese sollerti cura observare.pupillis consolator existebat, viduae nimirum Sareptensis imitator . Ipse plerumque esuriens sui juris substantiam Christi visceribus erogabat. Si infirmum vidisset, clementer consolabatur. Si in Dei quempiam amore ferventem, cohortabatur ad studium. Si quispiam ad cum aeger devenisset, ita ejus fovebatur ministerio, ut nec delicias urbium, nec matris desideraret affectum. Tantum itaque ad obsequia debilium se ex devotione diffuderat, ut multi pauperum sani languentibus inviderent, atque ita ob Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ani. adhuc aũ ⁊ alioꝵ multoꝵ: s p̾cipue
beati martini turonis ciuitate. dagołto
rege impensas p̾bente. miro opificio ex
auro ⁊ gẽnus contexit sepulchrũ. neci
⁊ tumbam sc̃i brictionis. ⁊ aliam ubi con¬
beati martini dudum iacuerat urbane
composute: magnũ in suꝑ bñficiũ edem
eccłie a pd̃ regem obtinuit. Namq ꝓ te¬
uerentia sc̃i martini confessoris eligio
rogante omnẽ censum qui rei publice
soluebat᷑ ad integrũ: dagobertꝰ rex eidem
eccł̃ie indulsit. atq ꝑcartam confirma¬
uit. Ab eo aũ omne sibi ius fiscalis ansꝰ
eccłia uindicat. ut usq hodie in eadẽu¬
be ꝑpontificiᷤ litteras comes constituat᷑
Pret̾ea eligiꝰ fabricauit ⁊ mausoleñ sã
martyris dyonisii parisiꝰ ciuitate:⁊ iu¬
guriũ suꝑ ip̃m marmorcũ miro opis
de auro ⁊ gẽmis. cristam quoq ⁊ spetid
de fronte magnitice composuit: nec ñi
axes in cireuitu throni altaris auro oyl¬

Expanded text:
ani, adhuc autem et aliorum multorum. Sed praecipue ani, adhuc autem et aliorum multorum. Sed praecipue beati Martrege impensas praebente, miro opificio ex auro et gemmis contexit sepulcrum, necnon et tumbam sancti Brictionis, et aliam ubi corpus B. Martini dudum jacuerat, urbane composuit; magnum insuper beneficium eidem ecclesiae apud regem obtinuit: namque pro reverentia sancti confessoris Martini, Eligio rogante, omnem censum, qui reipublicae solvebatur, ad integrum Dagobertus rex eidem Ecclesiae indulsit, atque per chartam confirmavit. Adeo autem omne sibi jus fiscalis census Ecclesia vindicat, ut usqper pontifici litteras comis constituatur. Praeterea Eligius fabricavit et mausoleum sancti martiris Dionisii Parisius civitate et tugurium super ipsum marmorem miro opere de auro et gemmis. Cristam quoque et species de fronte magnifice conposuit necnon et axes in circuitu throni altaris auro ope
Abbreviated transcription (Latin):
uir ille surrexit e t̾ra: ut pote nullã passuᷤ
iniuriam. Qd̾ factum cũ in urbem illam¬
ꝑcrepuisset: mox cͣrentes eiusdẽ in sectato¬
res. importune raꝑe eum iterũ. ac morte
tͣdere conabant᷑. Quem eligiꝰ uix eoꝵ ma¬
nib ereptũ: regi ꝓ eo suggessit. cartamq
ei sccuritariam apd regem impetͤuit atꝙ¬
ita eum defendit. Qui ñ post longũ spat¬
um ita se subtraxit contub̾nio eligio forti¬
sis conscio. ne res gesta ampliꝰ crebrescentt
in popło. ⁊ ut eius nusqͣm ministroꝵ am
pliꝰ appareret conspectui. S de his ista sut¬
ficiant. deo soli sufficit. de his que in abscon¬
so. uł sub seculi habitu. uł sub uenerabls
⁊ aplica tonsione gesserre ñ la teri ne i
terim ad ea que oꝑe manuum egen ae¬
signia. multa sc̃oꝵ auro argentoq ⁊ gem¬
mis fabricauit sepulchra: id est seuerin
Germani. piatonis. quintini lucii. Gero¬
uefe columbe maximiani.⁊ loliani. Iuli¬

Expanded text:
vir ille surrexit e terra, ut pote nullam passus vir ille surrexit e terra, ut pote nullam passus injuriam. Quod factum cum in urbem percrebuisset, mox currentes ejusdem insectatores importune eum iterum rapere, ac morti tradere conabantur; quem Eligius vix eorum manibus ereptum regi pro eo suggessit, chartamque ei securitariam apud regem impetraita eum defendit. Qui non post longum spatium ita se subtraxit ab ejus contubernio, Eligio fortassis conscio, ne res gesta amplius crebresceret in populo, et ut nusquam ministrorum ejus amplius appareret conspectui. Sed de his ista sufficiant: Deo soli sufficit de his quae in absconso, vel sub saeculari habitu, vel sub venerabili et apostolica tonsione gesserit, non latere: nunc interim ad ea quae osignia multa sanctorum auro argentoque et gemmis fabricavit sepulchra, id est Germani, Severini, Piatonis, Quintini, Lucii, Genovefae, Columbae, Maximiani et Loliani, Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
los portarent. ut sicubi cadauer ĩ uenissẽt hu¬
mo continuo ip̃m tegerent. Igit᷑ cũ qͦdam
tempore in comitatu regis austrie partes
ꝑagrarent: deuener̃t̃ ad urbem qͣndam q̃
stratobrrgus uocat᷑. Cumq haut ꝓcul ab
urbe ẽent: conspicientes eminꝰ uident ho¬
minem ip̃a die uitam laqueo extortam
dependere. Ad quẽ ꝓtinꝰ accedentes. laque¬
o diponunt: ut scilicet iuxta ritum sepul¬
ture tͣderent. S uir uenerabilis sen sit forte
oꝑandũ. ⁊ dum sepultura parat᷑: festine
appropians ip̃e corpori. cepit eum a sũmiᷤ
usq ad ima mulcendo palpare. Nec mora.
cũ iam sentiret a dec̃ animã: composite.
ualde a se uirtutẽ facti refellens. dixit. O
qͣm gͣnde scelus. ni si dñs uiuisset nc. ꝑpetͣ¬
re poteramꝰ. ut corpꝰ hoc humo tegeremꝰ: cũ
anima eiꝰ in ip̃o sit. Hec dicens: cunctis
mirantib iussit eum uestim̃tis oꝑiri. ⁊
paululũ repausari. Demnde recreato sp̃u.

Expanded text:
los portabant, ut sicubi cadaver invenissent,los portabant, ut sicubi cadaver invenissent, continuo humi eodem tegerent. Igitur cum quodam tempore in comitatu regis Austriae partes peragrarent, devenerunt ad urbem quandam, quae Stratoburgo vocatur; cumque haud procul ab urbe essent, conspicantes eminus, vident hominem, ipsa die vitam laqueo extortam, dependere. Ad quem protinus accedentes, laqueo deponunt, ut scilicet iuxta ritum sepulturae traderent; sed vir venerabilis sensit forte operandum, et dum seappropians ipse corpori, coepit eum a summis usque ad ima mulcendo palpare: nec mora, cum jam sentiret adesse animam, composite valde a se virtutem facti refellens, dixit: O quam grande scelus, nisi Dominus juvisset, nunc perpetrare poteramus ut corpus hoc humo tegeremus, cum anima ejus in ipso sit! haec dicens, cunctis mirantibus jussit eum vestimentis operiri et paululum repausari: deinde recreato spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
stituta. Tẽ concito eursu. qͣnto pridie tru¬
culentior: tanto nc̃ letior nuntiauit eli¬
gio. Atq ille accedens: omĩa sicut dudũ
fuerant suis in locis composita cernens.
martirem quidẽ laudauit: s xp̃i dñi no¬
men. sicut ⁊ semꝑ uberiꝰ cũ hilarita te
magniticauit. Inter cetera aũ infini¬
ta bonoꝵ suor oꝑa. etiam hoc apd regẽ obti¬
nuerat. ut omnia humana corpora que
uł regis seueritate. uł iudicum censura di¬
u̾sis ex causis muliimoda argum̃ta ꝑime¬
bant᷑. ubicumq inuenire potuisset siue ꝑ
ciuitates. siue ꝑuillas. licentiam haberet. ⁊¬
de bargis ⁊ ex rotis. ⁊ de laqueis deposita sepe¬
lire. Deligauit ergo ex comitib suis ues¬
pelliones gallebodũ scilicet atq uincenti¬
ũ cum suis collegis qui huimodi cure insi¬
sterent. ⁊ ubicumq ꝑgerent. siue in ꝓximaᷤᷤ
urbes siue in longinquas. iugrt̃ secũ sacru¬

Expanded text:
stituta. Tunc concito cursu quanto pridie trustituta. Tunc concito cursu quanto pridie truculentior, tanto nunc laetior nuntiavit Eligio; atque ille accedens, omniaque sicut dudum fuerant, suis in locis composita cernens, martyrem quidem laudavit, sed Christi Domini nomen, sicut et semper, uberius cum hilaritate magnificavit. 31. Inter cetera autem infinita bonorum suorum opera etiam hoc apud regem obtinuerat, ut omnia humana corpora quae vel regis severitate vel iudicum censura diversis ex causis multimoda argumenta perimebantur, ubicumque invenire potuisset, sive per civitates seu per villas licentiam haberet et de bargis et ex rotis et de laqueis deposita sepelire. Delegavit ergo ex comitibus suis vespelliones, Gallebodo scilicet atque Vincentio cum suis collegis, qui huiusmodi curae insisterent, et ita, ubicumque pergerent, sive in proximas urbes sive in longinquas, iugiter secum sarcu
Abbreviated transcription (Latin):
fecit discedere noctem. Sicq homo duplo
munere recepto: adorans xp̃m discessit.
dũ ap̃d parisiꝰ cõmoraret: quadã die ma¬
ne confugit ad eum tremebundꝰ. custos
basilice sc̃e columbe uirginis. ꝓuolutꝰ q
pedib eiꝰ. nuntiaurt eadem se qui escente
nocte. uastatam omni ornatu fuisse basi¬
licam. Qd̃ eligiꝰ audiens: tristis admõdũ
effectꝰ. cito tam̃ ad solira spei p̃sicdia rec᷑¬
rens. clement refouit custodem: deinde ad
sc̃e columbe oratorium ꝑgens oratione
p̃missa hec loquebat᷑ u̾ba. Audi inqͥt sc̃a
columba que dico. nouit m̃s redemptor.
nisi cito ornam̃ta tab̾naculi huiꝰ furata
reduxeris: equidẽ spinis allatis faciam
hanc ianuam ita obserari: ut nũqͣm tͥ ĩ
hoc loco ueneratio p̃beat᷑ ab hodic. Dix̃ hec:
⁊ discessit. Et ecce sequenti die custos ma¬
turius surgens. inuenit omĩa uela usq
ad minimã pallam sicut priꝰ fuerant re¬

Expanded text:
fecit discedere noctem: sicque homo duplo fecit discedere noctem: sicque homo duplo munere recepto, adorans Christum discessit dum apud Parisios commoraretur, quadam die mane confugit ad eum tremebundus custos basilicae S. Columbae virginis, provolutusque pedibus ejus nuntiavit eadem se quiescente nocte vastatam omni ornatu fuisse basilicam: quod Eligius audiens tristis admodum effectus, cito tamen ad solita spei praesidia recurrens, clementer refovit custodem, deinde ad sanctae Columbae oratorium pergens, oratione praemissa, haec loquebatur verba: Audi, inquit, sancta Columba, quae dico: novit meus Redemptor, nisi cito ornamenta tabernaculi hujus furata reduxeris, equidem spinis allatis faciam hanc januam ita obserari, ut nunquam tibi in hoc loco veneratio praebeatur ab hodie. Dixit haec et discessit, et ecce sequenti die custos maturius surgens invenit omnia vela usque ad minimam pallam, sicut prius fuerant, re
Abbreviated transcription (Latin):
iũ parisiꝰ cõmoraret. ac necessario qͣdã loco
abire pararet. explorantes egeni ꝑ qd̾ iter
insiret. parauerunt se cunti iuxta morẽ
inponte. Qd̃ cum eligiꝰ aduentasser. singu¬
lis q ut solebat singillatim manib elemo
sinam inclideret: deuenit int̾ ceteros acl
tantẽ. Cui cũ elemosinam manu impone¬
re uellet: subtͣhens ille manũ. clamabat
urtute qua poterat. Dñe inquiens eligi.
babe ui me pietatem. ocu lis crucẽ ĩ prime.
q̃d magis desidero p̾be. Tunc ille ualde com¬
posite dissimulans ac subridens. tu inqͥt
amice ñ te nosti signare: Nouerat enim
uir sc̃s iactantiam uirtute fugere. in qͦ
ñ poterat gr̃a concessa latere. S cũ is eadẽ
ingeminans importune clamitaret. tu
inquiens dñe tu signa: ille fidem hoĩs cer¬
nens. signum crucis imp̃ssit. Et omira
xp̃i potentia. Statim signum sanguinis
unda secuta. diu clausas ilico reserauit
sub fronte fenestras. atq ingrediente die

Expanded text:
cum Parisiis commoraretur, ac necessario quemdam locum cum Parisiis commoraretur, ac necessario quemdam locum adire pararet, explorantes egeni per quod iter transiret, paraverunt se cuncti juxta morem in ponte: quo cum Eligius adventasset, singulisncluderet, devenit inter caeteros ad tantem; cui cum eleemosynam manu imponere vellet, subtrahens ille manum clamabat virtute qua poterat: Domine, inquiens, Eligi, habe in me pietatem, oculis crucem imprime, od magis desidero praebe. Tunc ille valde composite dissimulans ac subridens: Tu, inquit, amice, non te nosti signare? Noverat enim vir sanctus jactantiam virtute fugere, in quo non poterat gratia concessa latere: sed cum is eadem ingeminans importune clamitaret: Tu, inquiens, Domine, tu signa. Ille fidem hominis cernens, signum crucis impressit, et, o mira Christi potentia! statim signum sanguinis unda secuta, diu clausas illico reseravit sub fronte fenestras, atque ingrediente die
Abbreviated transcription (Latin):
suum: Cunc eligiꝰ cepit t̾ribilit̾ coniurare
pueros ⁊ cunctos cornites suos. ne qͦusq ip̃e
in corpore maneret:rem gestam cuilibet
homini indicarent. magnoꝑe metuens. ne
in uirtute facti. mens eiꝰ humanis laudi¬
osa pauperũ multitudo ad eum confluxiss:
totum pene quicq̃d in auro habere poterat.
usdem erogauit. Cumq his discedentib a¬
lii aduentassent: Loculo auri sollicite ꝑscru
usdem t̾bueret. Deinde ab uno ex suis fa¬
miliarib auri qͣntitate suscepta: pauxib
dedit. Quib discedentib: post aliqͣt hora¬
num spacia. ecce suꝑueniunt ⁊ alii. Tc̃ eli¬
gius anterioris hore recordans minime:a¬
lia forte mnte intentꝰ ꝓtulit qͥm p̾us scru¬
tauerat sportellam.⁊ ubi ante nichil reppe¬
rerat. mox ut eam aperuit. metallũ auri
naditũ repperit. atq pauꝑib ilico triburt
sicq demum prioris facti admirando recor¬
dans: nom̃ largitoris xp̃i cum ingenti glor¬

Expanded text:
suum. Tunc Eligius coepit terribiliter coniurare suum. Tunc Eligius coepit terribiliter coniurare pueros et cunctos comites suos, ne, quousque ipse in corpore maneret, rem gestam cuilibet homini indicarent, magnopere metuens, ne in virtute facti mens eius humanis laudiosa pauperem multitudo ad eum confluxisset, totum pene quidquid in auro habere poterat eisdem erogavit. Cumque his discedentibus alii adventassent, loculo auri sollicite perscrutisdem tribuere deberet; deinde ab uno ex suis familiaribus auri quantitatem susceptam pauperibus dedit; quibus discedentibus, post aliquot horarum spatia ecce superveniunt et alii. Tunc Eligius anterioris horae minime recordans, alias forte mente intentus, protulit quam prius scrutatus erat sportellam, et ubi ante nihil repererat, mox ut etiam aperuit, metallum auri inditum reperit, atque pauperibus illico tribuit: sicque demum prioris facti admirando recordans, nomen largitoris Christi cum ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
gemꝰ dnm parit̾. si forte te incolumẽ rd¬
dat. Et mox introdiicens eũ in eccłiam.
p̃cepit enixe orationi insistere. Ip̃e uͦ pmo¬
sternens se in t̾ram: diutissime orauit.
Deinde paululũ se erigens cũ adhuc u¬
disset claudũ iacere. rursũ orationi in¬
cubuit.⁊ lacrimabilit̾̃ p̃cem fundens ia
ꝓlixe orauit. tantasq lacrimas inl̾ids
ut partem pauim̃ti ubertas lacrimatũ hn¬
mectaret. ac ueluti riuulũ de torrentem
t̾ram efficeret. Tandem roboratꝰ fide ernt
bula. Et confestim ꝓsecuta ẽ salus ũbĩ
hõĩs di: ⁊ inualuit eger ⁊ surrexit. Nam
om̃s qui aderant audiehant cũ maguo
stupore iuncturas ⁊ neruos atq omĩd ill
cens dm̃. cũ omni alacritate. fuerat ill
ex multis iam annoꝵ spatus uinculs
artuũ a strictꝰ. atq ex hoc magis cunctos
uir beatꝰ.⁊ dimisit eum in pace. Et ille ado¬
tans ⁊ glorificans di: reu̾sus ẽ in locum

Expanded text:
gemus Dominum pariter, si forte te incolomem redgemus Dominum pariter, si forte te incolomem reddat'; et mox introducens eum in ecclesiam, praecepit innixe orationi insistere. Ipse vero prosternens se in terram, diutissime oravit; deinde paulolum se erigens, cum adhuc videret claudum iacere, rursum orationi incubuit, et lacrimabiliter praecem fundens, tam prolixe oravit tantasque lacrimas effudit, ut partem pavimenti ubertas lacrimarum umectaret ac veluti rivolum decurrentem in terra efficeret. Tandem roboratus fide erexit bula'. Et confestim prosecuta est salus verbum hominis Dei, et invaluit aeger et surrexit; nam omnes qui aderant audiebant cum magno stupore iuncturas et nervos atque omnia ossa nedicens Deum cum omni alacritate. Fuerat enim ex multis iam annorum spatiis vinculis artuum adstrictus, atque ex hoc magis cunctos vir beatus et dimisit eum in pace; et ille adorans et glorificans Deum, reversus est in locum
Abbreviated transcription (Latin):
deportarent. ac uixta cancellos p̃fati sci¬
ꝓicerent. Qd̾ cũ factũ fuisset ing̾ssus
eligiꝰ basilicam. ꝓlixe orauit. monuitq
claudum irreuocabilit̾ in fide ꝑsistere.
usq qͦ eũ dñs sanari iuberet. nec mora
post hec cepit claudꝰ uociferare. totoq cor¬
pore contremiscere. Cum q om̃s ꝓcul as¬
stantes ad specraculũ conc̾rerent: contessi
claudus resolutis neruoꝵ uinculis lilb
a pauim̃to surrexit ⁊ ita in columis abi
clia ꝓcessit. Fuerat enim annis nouremi
eligius ex intimo corde xp̃o gr̃as rebeats
tempore sub laicali habitu carpeaat t̾
cum pueris suis. de uilla regali quena¬
cat᷑ sterpimacus. Cumq puenisset ga¬
mappio uico.: ingrediens ilico basiliea.
inuenit quendã pauꝑem claudũ ꝓ fui¬
b iacendem. Qui uiso eligio: cepit ilan¬
re alimoniam ab eo. uel aliqͣm postus
consolationem. Tunc eligiꝰ sentiens font
donum sp̃c sc̃i: accessit ad eũ dicens. Ro¬

Expanded text:
deportarent, ac juxta cancellos praefati sdeportarent, ac juxta cancellos praefati sicerent: quod cum factum fuisset, ingressus Eligius basilicam prolixe oravit, monuitque claudum irrevocabiliter in fide persistere usquequo eum Dominus sanari juberet: nec mora, post haec coepit claudus vociferari, totoque corpore contremiscere; cumque omnes procul astantes ad spectaculum concurrerent, confestim claudus resolutis nervorum vinculis liber a pavimento surrexit, et ita incolumis ab ecclesia processit: fuerat enim annis novem clc Eligius ex intimo corde Christo gratias referens, tempore sub laicali adhuc habitu carpebat iter cum pueris suis de villa regali, quae vocatur Sterpiniacus. Cumque pervenisset Gamappio vico, ingrediens ilico basilicam, invenit quendam pauperem claudum pro foribus iacentem, qui viso Eligio coepit clamare, alimoniam ab eo vel aliquam postulans consolationem. Tunc Eligius sentiens forte donum Spiritus sancti, accessit ad eum, dicens: 'Ro
Abbreviated transcription (Latin):
bñdixit.⁊ ut paupib misceret ilico im¬
ꝑaiit. S quid erat tam exigua m̃ sura.
Nest qͣsi tria cotila. in tantam pauperũ
t᷑bam: Cum gͦ pincerna pauxillũ mit¬
teret in cyphum. ut pote cum nec medi¬
is possit sufficere merũ: mox ab eligio
increpatꝰ uasculũ miscere iussus ẽ plenũ.
Cui cum puer exigurtatẽ flasconis obtẽ¬
deret: statim ille signum crucis opponens.
eia inquit eia. misce crateram plenã: qm̃
gissimos hauser̃t meros. ⁊ exiguitas ñ de¬
fecerit potus. ita ut in illo uase qd̃ uir
sc̃s signauerat. liquor uini ñ quidẽ au¬
cuiret:ueniens ante basilicam sc̃i Ger¬
mani confessoris. uidit quendam clau¬
dũ carruica uehentẽ. querulis se uocib
in clamare. Ad quem accedens. cũ ualde
misertꝰ ei uellet manꝰ imponere: humi¬
litatis pͥstine recordatꝰ. ꝓtinꝰ se ab eo sub¬
traxit. alteri potiꝰ qͣm sibi fauoris głam
uolens tribuere. Precepit tam̃ ministris.
ut auferentes egrũ a carriica in eccl̃iam

Expanded text:
benedixit, et ut pauperibus misceret illico imperavit: sed quid erat tam exigua mensura, id est, quasi tria cotyla, inter tantam pauperum turbam? Cum ergo pincerna pauxillum mitteret in scyphum, ut pote cum nec mediis posset sufficere merum, mox increpatus ab Eligio vasculum miscere jussus est plenum, cui cum puer exiguitatem flasconis obtenderet, statim ille signum crucis opponens: Eia, inquit, eia, misce crateram plenam: quongissimum hauserint merum, et exiguitas non defecerit potus, ita ut in illo vase quod vir sanctus signaverat, liquor vini non quidem aucuiret, veniens ante basilicam sancti Germani confessoris vidit quemdam claudum carruca vectum, querulis se vocibus inclamare: ad quem accedens cum valde misertus ei vellet manus imponere, humilitatis pristinae recordatus, protinus se ab eo subtraxit, alteri potius quam sibi favoris gloriam volens tribuere: praecepit tamen ministris ut auferentes aegrum a carruca in ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
illas aũ uirgines. qͣsi uiꝑas abhorrebat.
Iacebat aũ in oratione. ĩmobilis animo.¬
⁊ amplexus earũ ⁊ oscula qͣli sagittarũ
ictus scuto sue fidei excipiens: clamabat
ad dñm dicens. Exurge in aduitoriũ¬
mͥ dñe d̾s: dic anime meẽ salus tua ego
sum. Quis enim istam pugnam a dia¬
bolo excitatam uincere p̃ualet. nisi tu
a ꝓ eo fuerit dextera dimicata: Errat
qui se putat castitatem ꝑfectam suis
uirib obtinere. Nisi enim tuo imbre¬
test animꝰ ꝑuenire quo ꝑgit᷑. aibido enĩ¬
ẽ bestia maligna. que in silua huiꝰ scłi
ad deuorandas animas ꝑ carnẽ ⁊ diabo¬
lum incitat᷑. Qui eiꝰ morsus euaserit: t̾
deo gr̃as referet. quia tuum ẽ. qd euasit.

Expanded text:
llas autem virgines quasi viperas perorrebat. Iacebat autem in oratione immobilis et, amplexus earum et oscula quasi sagitarum ictus scuto sue fidei excipiens, clamabat ad Dominum dicens: «Exurge, Domim michi, dic anime mee: Salus tua ego sum. Quis enim istam pugnam a diabolo excitatam vincere prevalet, nisi tua pro eo fuerit dextera dimicata? Errat qui se putat castitatem perfectam suis nisibus obtinere. Nisi enim tuo ymbrtest animus pervenire quo pergit. Libido est bestia maligna, quae in sylva huius saeculi ad devorandas animas per carnem et diabolum incitatur. Qui eius mortem evaserit, tibi Deo gratias refert, quia tuum est quod evasit.