comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui scandalrratus infirmitate
carnis meȩ uocauerit me filiu̾̃ fabri.
uoratorem. uini potatorem. ueniam
habere poterit. Qui autem manifeste
ic numquam remittetur. ñ qͦd ei nege¬
tur remissio si peniteat. s quia hic
blasphemus exigentib malis meritis
sicut nunquam ad remissionẽ. ita
nec ad penitentiam ꝑuenturus est.
II contemptu namq boni aliquis .G.¬
lapsus a deo profundus est. qͦd nemo
indde resurgit. Unde illud. Peccator cũ
uenerit in profundtum maloꝵ cont̾e¬
nit. Econtra uero in amore bom ali¬
quis supremus gradus est. a qͦ nillꝰ
labitur. In illo paulus dicebat. Quis
me separabit. a caritate xp̃i : Beda.
lla igit᷑ blasphemia in spm̃ scm̃ qͣ¬
quisq in similitudinem diaboli &
angłoꝵ eus contra conscientiã suam.
maiestatem deitatis oppugnare ñ tre¬
pidat. non habet remissionem in ȩter¬
num. sed reus erit eterm delicti sicut
marcus exponit subiungens testimo

Expanded text:
Qui scandalizatur infirmitate carnis meae, quia vocaverit me filium fabri, voratorem, vini potatorem, veniam habere poterit. Qui autem manifeste ic nunquam remittetur, non quod ei negetur remissio, si poeniteat; sed quia hic blasphemus, exigentibus malis meritis multis, sicut nunquam ad remissionem, ita nec ad poenitentiam perventurus est. In contemptu namque boni aliquis lapsus adeo profundus est, quod nemo inde resurgit. Unde illud: Peccator cum venerit in profundum peccatorum, contemnit . Econtra vero in amore boni aliquis supremus gradus est, a quo nullus labitur. In illo Paulus dicebat: Quis me separabit a charitate Christi? BEDA. Illa igitur blasphemia in Spiritum quisque in similitudinem diaboli et angelorum ejus, contra conscientiam suam majestatem deitatis oppugnare non trepidat, non habet remissionem in aeternum, sed reus erit aeterni delicti, sicut Marcus exponit, subjungens testimo
Abbreviated transcription (Latin):
Natheus instituit iurtutũ tramite mores.
c bene uiuendi iusto dedit ordine leges.
Marcus amat t̾ras int̾ celumq uolare.
Et uehenens aquila stricto secat om̃a lapsu
Lucas uberiꝰ describit p̃lia xp̃i.
Iuͣre sacer uitulus qͥ menia fatur auita.
Iohannes fremit ore leo similis rugienti:
Intonat ȩt̃nȩ pandens mysteria uitȩ.
Auguseins uero sic u libro de concondia

Expanded text:
aeus instituit virtutum tramite mores, Et bene vivendi justo dedit ordine leges. Marcus amat terras inter coelumque volare, Et vehemens aquila stricto secat omnia lapsu. Lucas uberius describit praelia Christi Jure sacer vitulus, qui moenia fatur avita. Joannes fremit ore leo similis rugienti. Intonat aeternae pandens mysteria vitae. Augustinus vero sic in libro De concordia
Abbreviated transcription (Latin):
queri iubebatur. ut uerũ queren¬
dum fuisse sacerdotẽ figuraret᷑. donec
ueniret. qui ꝑ ꝓprium sanguinẽ intro.¬
iuit semel in sc̃a et̃na redemptione in¬
uenta. Cuius hostia tempore paschȩ
immolata: s die pentecostes spũ sc̃o in
igne apparente consuminata ẽ. Ueteris
enim erat consuetudinis: acceptas deo
uictimas cȩlesti igne consumi. Donec gͦ
ueritas compleretur. figuram licuit ex

Expanded text:
quaeri jubebatur, ut verum quaerendum fuisse Sacerdotem figuraretur, donec e, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta aeterna redemptione inventa . Cujus hostia tempore Paschae immolata, sed die Pentecostes Spiritu sancto in igne apparente, vere consumpta est. Veteris enim erat consuetudinis acceptas Deo victimas coelestis igne consumi. Donec ergo veritas compleretur, figuram licuit ex
Abbreviated transcription (Latin):
dñm interrogatum si licet sab¬
batis curare. nichil repugnat mar¬
co & lucȩ narrantib illos int̾ro¬
gatos a dño si licet sabbatis bene
auleificat. tristiciam conuerat in gau¬
dium. egritudinẽ in salutem. Mas l¬
uotiens autem in engłio turbȩ
uocabulum int̾seritur. sicut diu̾¬
sitas hominum. sic etiam diu̾sitas niti¬
matur uoluntatum̃. Diu̾sis enim ex
causis xp̃m sequebantur.

Expanded text:
num interrogatum, si licet Sabbatis curare: nihil repugnat Marco et Lucae, narrantibus illos interrogatos a Domino: Si licet Sabbatis beneulcificat, tristitiam convertit in gaudium, aegritudinem in salutem. Quoties autem in Evangelio turbae vocabulum interseritur, sicut diversitas hominum, sic etiam diversitas intimatur voluntatum. Diversis enim de causis Christum sequebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
transisset inde ib̾c: uidit ho-¬
inine sedentem ad theloneũ
matheum nomine. & ait illi. Seque¬
re me. Et surgens relictis omibus
secutus ẽ eum.
Beda in mareyor:

Expanded text:
ransiret inde Jesus, vidit hominem sedentem ad telonium, Matthaeum nomine, et ait illi: Sequere me, et surgens, relictis omnibus, secutus est eum. BEDA in Mar
Abbreviated transcription (Latin):
ota quia uiso miraculo de captu¬
ra piscium. tanquam firmius
crecdentes qui uocabantur. ñ solũ re¬
tib. s & omnib relictis secuti sunt ihm
ad ꝑmanendum cum illo. Naues au¬
tem iccirco subtuxerunt ad terram.
licet non postea redituri ad propria.
ut sic cautius seruarentur ad usum. qͦ¬
usq in alicuius possessionẽ transirent.
Decebat enim apłos quos d̾s formam
uerȩ religionis toti mundo constitue¬
bat: ñ suꝑbȩ ñ minus caute mun¬
dum contemnere. qͦd legimꝰ phyloso¬
phos fecisse. Crates enim thebanus ut
ait ieronimus ad iouinianũ. ꝓiecto
in mare non paruo auri pondere. abi¬
te inquit pessum malȩ cupiditates.
Ego uos mergam. ne ipse mergar a
uobis.

Expanded text:
ota quia viso miraculo de captura piscium, tanquam firmius credentes, qui vocabantur, non solum retibus, sed et omnibus relictis, secuti sunt Jesum ad permanendum cum illo. Naves autem idcirco subduxerunt ad terram, licet non postea redituri ad propria, ut sic cautius servarentur ad usum, quousque in alicujus possessionem transirent. Decebat enim apostolos, quos Deus formam verae religionis toti mundo constituebat, non superbe, non minus caute mundum contemnere, quod legimus philosophos fecisse. Crates enim Thebanus, ut ait Hieronymus ad Jovinianum, projecto in mare non parvo auri pondere: Abite, inquit, pessum, malae cupiditates; ego vos mergam, ne ipse mergar a vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc mundo eẽt regnum meũ:
ministri mei utiq decertarent. ut
non traderer uideis. Nune aut̃ẽ
regnium meui non est hinc. De¬
monstranda erat nobis de regno eus
uana opimo siue gentiũ siue iudeoꝵ:
a quib pilatus audierat qͦd rex ẽet:
quasi ꝓꝑtea fuisses morte plectendꝰ
qua illicitum affecta uerat regnt̃i:
uł quia solent regnaturis inuidere
regnantes. & cauendum erat ne eius
regnum siue romanis siue uideis eẽt
aduersum. Poterae dñs hoc respondis
se ad prim̃a int̾rogationẽ p̃sidis: s
ꝑ ipsum pilatũ uoluit ostendere hoc
uesus crimen sibi fuisse obiectum a
indeis apud illum. patefaciens cogita¬
tiones hominum. Qd si continuo
respondissec pilato. ñ inderet᷑ respon¬
disse etiam iudeis. s solis gentibus
ba pilati. nũquid ego iudeus sum.
gens tua & pontifices tradidert̃ te
mͥ: patet eum id audisse a uideis.
Deinde cuicendo quid fecisti: ostendit
ilud ei ꝓ crimine obiectum: quasi
diceret.Si regem te negas: quare tra¬

Expanded text:
et regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis. Nunc autem regnum meum non est hinc. Demonstranda erat nobis de regno ejus vana opinio, sive gentium, sive Judaeorum, a quibus Pilatus audierat quod rex esset, quasi propterea fuisset morte plectendus, quod illicitum affectaverat regnum, vel quia solent regnaturis invidere regnantes, et cavendum erat ne ejus regnum sive Romanis, sive Judaeis esset adversum. Poterat Dominus respondisse hoc ad primam interrogationem praesidis, sed per ipsum Pilatum voluit ostendere hoc velut crimen sibi fuisse objectum a Judaeis, apud illum patefaciens cogitationes hominum. Quod si continuo respondisset Pilato, non videretur respondisse etiam Judaeis, sed solis gentibus aec verba Pilati, Nunquid ego Judaeus sum? gens tua et pontifices tradiderunt te mihi, patet eum id audisse a Judaeis. Deinde dicendo, Quid fecisti? ostendit illud ei pro crimine objectum, quasi diceret: Si regem te negas, quare tra
Abbreviated transcription (Latin):
a filio patru sui. & dederit ei argen¬
tum. nͨ quidem sub hoc nomine p̾¬
cii. Utrumq confert eugłista: &
ostendit ꝑtinere ad hoc qd̾ in dño
completum ẽ. Guidam codices
hanc litterã habent. que app̃ciaue¬
runt filii isrł. in aliis inuenitur
qu̾e app̃ciauerunt a filiis isrł. Sic
gͥ lege. Acceꝑunt iudei triginta ar¬
genteos. qͦs uidas retulit. p̃ciũ ui-¬
delicet appretiati dñi: quẽ app̾tiaue¬
runt. sicut a filiis isrł audierunt eũ
fuisse uenditum. Qͥ app̾ciauerunt:
Iudei scilicet illi: qui ñ int̾fuerunt
uencitioni dñi. Et dederunt eos in
agrum figuli: sicut constituit. id ẽ
constitutũ michi dñs reuelauit. Om¬
nia uerba sunt ieremie ut in apo¬
crifo repperitur: uł uixta augustinũ
ex ꝑsona eugłistȩ quedam accipienda
sunt. CLAUIT ACUXUL

Expanded text:
a filio patrui sui, et dederit ei argena filio patrui sui, et dederit ei argentum, non quidem sub hoc nomine pretii. Utrumque confert evangelista, et ostendit pertinere ad hoc quod in Domino completum est. Quidam codices hanc litteram habent, Quem appretiaverunt filii Israel; in aliis invenitur, Quem appretiaverunt a filiis Israel. Sic ergo lege: Acceperunt Judaei triginta argenteos, quos Judas retulit: pretium videlicet appretiati Domini, quem appretiaverunt, sicut a filiis Israel audierunt eum fuisse venditum. Qui appretiaverunt? Judaei scilicet illi qui non interfuerunt venagrum figuli sicut constituit, id est, constitutum mihi Dominus revelavit. Omnia verba sunt Jeremiae, ut in apocrypho reperitur, vel juxta Augustinum ex persona evangelistae quaedam accipienda sunt. CAPUT CL
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ gamina litteram. quȩ significat
tres. Ergo & hic fuit error scͥptoꝵ.
Similit̾ etiam fuit error scriptoꝵ
in matħo: ubi uidas retulro triginta
argenteos. Dicitur emin scͥptum ẽẽ
in ierenia qͦd scriptum est non in
ieremia. s in zacharia. Idem in ma¬
theum. Legi nuꝑ in quod̾a hebreico
uolumine quod nazareȩ sectȩ michi
hebreus obtulit ierenie apocrifum:
in quo hec aduerbum scͥpta repperi.
Origenes in matħm. In secretis iere¬
mie hoc testimoniũ repꝑitur: sicue
apłs scͥpturas quasd̾a secrecoꝵ ꝓfert¬
ut illud. Quod oculus non uidit. nec
auris audiuit. In nullo enim regłari
libro hoc positum inuenitur: nisi
in secretis helyȩ ꝓpħe. Item qͦd att.
Sicito iamnes & mambres restiterunt
moysi non inuenitur in publicis
scribitur liber iamnes & mambres.
Augustinus de concordia eugłistaꝵ
Est apud zachariam de triginta ar-¬
genteis. & nichil de emꝑtione agri.
to capło legitur qͦd emerit agrum

Expanded text:
esse gamma litteram, quae significat esse gamma litteram, quae significat tres. Ergo et hic fuit error scriptorum. Similiter etiam fuit error scriptorum in Matthaeo, ubi Judas retulit triginta argenteos. Dicitur enim scriptum esse in Jeremia, quod scriptum est non in Jeremia, sed in Zacharia. Idem in Matthaeum: Legi nuper in quodam Hebraico volumine, quod Nazaraeae sectae mihi Hebraeus obtulit, Jeremiae apocryphum, in quo haec ad verbum scripta reperi. Origenes in Matthaeum: In secretis Jeremiae hoc testimonium reperitur, sicut Apostolus Scripturas quasdam secretorum prut illud: Quod oculus non vidit, nec auris audivit . In nullo enim regulari libro hoc positum invenitur nisi in secretis Eliae prophetae. Item quod ait: Sicut Imanes et Mambres restiterunt Moysi , non invenitur in publicis scribitur Imanes et Mambres. Augustin. de concordia evangelistarum: Est apud Zachariam de triginta argenteis, et nihil de emptione agri . pitulo legitur, quod emerit agrum
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ dñs. Hoc testimoniũ in
ieremia ñ inuenitur: in zacharia uͦ
pene idem sensus ẽ ꝑ alia uerba.
Uidet᷑ itaq hoc testimoniũ sumptũ
de Racharia. uulgato more euange
p̃termisso sensus tantum ꝓferunt
de ueteri testamento. Unde quid̾a
codices ñ habent ꝑ ieremiam: s tan¬
tum ꝑ ꝓpham. Ieronimus in maiori
timo. In matħo dicitur inquit: ut
impleretur qͦd scͥptum ẽ in asaph
ꝓpħa. Sic inuenitur in ueterib codi¬
eib. s ignorantes tulerunt asaph.
nescientes quis fuerit. Et ita scͥptor
dum emendare uellet errorem fecre:
seribens ysaram ꝓ asaph. Unde mul¬
ti codioes habent adhuc qͦd scͥptũ ẽ
ꝑ ẏsaiam ꝓpħam. Hoc ip̃sum ꝓpo¬
Non errauit matħs: sed scͥptores imn¬
periti. Deniq scriptum ẽ in macho &
iohanne quod cdñs n̾r hora sexta cru¬
eifixus sit: in marco hora tercia. Qͦd
diuersum uidetur. s non ẽ: quia error
fuit scͥptoꝵ. Et in marco fuit scͥptum
ꝓ sex. cum non sit littera. putauerune

Expanded text:
N. Hoc testimonium in Jeremia non invenitur, in Zacharia vero pene idem sensus est per alia verba. Videtur itaque hoc testimonium sumptum de Zacharia, vulgato more evangelm ordine praetermisso, sensus tantum proferunt de veteri testamento. Unde quidam codices non habent per Jeremiam, sed tantum per prophetam. Hieronymus in majori I, in Matthaeo: Dicitur, inquit, ut impleretur quod scriptum est in Asaph propheta Sic invenitur in veteribus codicibus, sed ignorantes tulerunt Asaph, nescientes quis fuerit. Et ita scriptor dum emendare vellet, errorem fecit, scribens Isaiam pro Asaph. Unde multi codices habent adhuc, quod scriptum est per Isaiam prophetam. Hoc ipsum propoNon erravit Matthaeus, sed scriptores imperiti. Denique scriptum est in Matthaeo et Joanne quod Dominus noster hora sexta crucifixus sit: in Marco, hora tertia. Quod diversum videtur, sed non est, quia error fuit scriptorum, et in Marco fuit scriptum,pro sex, cum non sit littera, putaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
ternis. quidam autẽ ꝓpt̾ quasdam
calamitates frequenter in ꝑegrinis
monumentis sepeliunt᷑: id̾eo accipi¬
entes p̃cium sanguinis ihũ usi st̃
eo ad comparationẽ agri figuli ope¬
rantis lutum ad ollas & alia fictiłia
ua udeoꝵ studia uertimꝰ in salutẽ:
& in p̾cio sanguinis dñi reqͥescimꝰ.
iniuersum ei acquiritur: & om̃is
potestas in cȩlo & in terra dat᷑. Id̾õ
hic ager figuli ẽ: quia dĩ om̃ĩa sunt.
cuiꝰ in manu ẽ ex eodẽ luto facere
uas in honorem uł in contumeliam.
In sepulturam ꝑegrinoꝵ atq in opũ
sanguine xp̃i scłm emitur: idẽ ad
ꝑmansionem quietis non utiq suꝑ¬
bi isrł. s eoꝵ qui in hoc scło perẽ¬
grinantes consepeliuntur xp̃o per
baptismum. unc impletum ẽ
dicentem. Et acceꝑunt triginta ar

Expanded text:
ternis, quidam autem propter quasdam ternis, quidam autem propter quasdam calamitates frequenter in peregrinis monumentis sepeliuntur, ideo accipientes pretium sanguinis Jesu, usi sunt eo ad comparationem agri figuli, operantis lutum ad ollas et alia fictilia va Judaeorum studia vertimus in salutem, et in pretio sanguinis Domini requiescimus. universum ei acquiritur, et omnis potestas in coelo et in terra datur. Ideo hic ager figuli est , quia Dei omnia sunt, cujus in manu est, ex eodem luto facere vas in honorem, vel in contumeliam . In sepulturam peregrinorum atque inopum sanguine Christi saeculum emitur, id est, ad permansionem quietis, non utique superbi Israel, sed eorum qui in hoc saeculo peregrinantes, consepeliuntur Christo per baptismum . Tunc impletum est dicentem: « Et acceperunt trigint
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. qui nunc in illo scd̾m hominẽ
uł scd̃m dm̃ in utraq substantia er¬
rant: & id̾o ueritatem negant. Primꝰ
galli cantus ẽ dñi resurrectio in se
cta: ut petro ueniret in ment̾e qͦti¬
ens iam negasset dñm. & quid ei dñc
pͣdixisset : atq ita misericordit dũo
eum respiciente. peniteret & fleret.
sicut solemus dicere. dñe respice me.
nebris ꝑmanere: quem lux mundi.
t recordatus est RcxCui¬
petrꝰ uerbi dñi qd̃ dixerat ei: priꝰ¬
quã gallus cantet ter me negabis¬
M hodie. Gyod dicit hodiȩ: apud¬
lis marcum legitur in cetesimo septua¬
ter gesimo capło. Et egressus foras
Dapetrus: fieuit amare. Non solum
idebant qm̃ cirta mortuos ma¬
gis. eam pecuniam conueniebat ex¬
pendi: & eura locum mortuoꝵ & se¬
pulturȩ qm̃ p̃cium sanguinis erat.
quam in corbanan aut in aliqua
uecessitate honesta. S quia & int̾
loca mortuoꝵ differentiȩ suitt. qm̾
multi quidẽ scd̾m uotum optabiliõ
sepeliuntur in monumentis suis pa¬

Expanded text:
ficat, qui nunc in illo secundum hominem vel secundum Deum in utraque substantia erant, et ideo veritatem negant. Primus galli cantus est Domini resurrectio in seicta, ut Petro veniret in mentem, quoties jam negasset Dominum, et quid ei Dominus praedixisset: atque ita misericorditer Domino eum respiciente, poeniteret et fleret; sicut solemus dicere, Domine, respice me. nebris permanere, quem lux mundi Et recordatus est Petrus verbi Domini, quod dixerat ei: Priusquam gallus cantet, ter me negabis hodie. Quod dicit hodie, apud Marcum legitur in centesimo septuagesimo capitulo. Et egressus foras Petrus flevit amare. BEDA. Non solumidebant quoniam circa mortuos magis eam pecuniam conveniebat expendi, et circa locum mortuorum et sepulturae, quoniam pretium sanguinis erat, quam in corbonam aut in aliqua necessitate honesta, sed quia et inter loca mortuorum differentiae sunt, quoniam multi quidem secundum votum optabiliter sepeliuntur in monumentis suis pa
Abbreviated transcription (Latin):
Gu non occidebant: quem occidendum¬
sti offerebant. Si malefactor ẽ. cur ñ li
nii cet. interficere: Si propt̾ festum non
licuit: cur crucifige erucifige clama¬
stis. Auclite psalmistam. filii homi¬
num dentes eoꝵ arma & sagittȩ: &
lingua eoꝵ macera acuta. Quia
tamen ꝓprus manib noluerunt eũ
int̾ficere. ut quasi sic ẽẽnt aliem a
scelere : implecus ẽ sermo ihu quem
de sua morte p̃dixit. ut a uideis tra¬
ditus. a gentib occideret᷑. Aclxxuiii.
ntrouut gͦ iterum in p̃torium ꝑila.¬
tus. & uocauit ihm̃ : & dixete ei. Tu

Expanded text:
AUGUST. An non occidebant, quem occidendum offerebant. Si malefactor est, cur non licet interficere? Si propter festum non licuit, cur crucifige crucifige, clamavistis? Audite Psalmistam: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Quia tamen propriis manibus noluerunt eum interficere, ut quasi sic essent alieni a scelere, impletus est sermo Jesu, quem de morte sua praedixit, ut a Judaeis traditus, a gentibus occideretur. A. 168I ntroivit ergo iterum in praetorium Pilatus, vocavi
Abbreviated transcription (Latin):
te in me caritatem. Rectus ordo ẽ post
dm̃ amare patrẽ & amicos. Si autem
necessitas uenerit ut utrumq seruari
ñ possit. odium in suos. pietas ẽ in dm̃.
Cruc̃ẽ dicit ardorem fidei. Crux a cru¬
tiatu dicit᷑. & semꝑ portanda ẽ. ut amor
Beda:

Expanded text:
t in me charitatem . Rectus ordo est, post Deum amare patrem et amicos. Si autem necessitas exigit ut utrumque servari non possit, odium in suos, pietas est in Deum. Crucem dicit ardorem fidei. Crux a cruciatu dicitur, et semper portanda est, ut amor BEDA
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis suis int̾rogasse. inqͥt istud
er harundinem designat ani¬
mum cognitione dei uacuũ. &
ad immundoꝵ sp̃uum flatum ua¬
gantem. quem ñ habebat ioħes. qr
nec ꝓsperis erigaebatur. nec adu̾sis
inclinari nouerat. Sed quid existis¬
tiosa sunt. & in delitiis. in domib
re gum sunt. An uana gła du¬
ctus lucra querit ꝓ dapib uł uesti¬
bus. qui locustis iuro. & pilis ca¬
meloꝵ induitur.

Expanded text:
discipulis suis interrogasse, inquit istud discipulis suis interrogasse, inquit istud er arundinem designat animum cogitatione Dei vacuum, et ad immundorum spirituum flatum vagantem, quem non habebat Joannes, quia nec prosperis erigebatur nec adversis inclinari noverat. Sequitetiosa sunt et deliciis, in domibus regum sunt. An vana gloria ductus, lucra quaerit pro dapibus vel vestibus, qui locustis vivit, et pilis camelorum induitur?
Abbreviated transcription (Latin):
espondet autem dñs. factis potiꝰ
quam dictis. Utiq uisa miracu¬
la plenum testimonium dant: qͦd
sit filius dei. Hȩc enim ante eugłiũ
uł rara uł nulla fuerunt. Unus to¬
bias oculos recepit. & hȩc fuit angłi
non hominis medicina. Helyas mor¬
tuum suscitauit. ipse tam̃ rogauit
& fleuit. hic iussit. Helyseus lepsum
mundari fecit. ñ tamen ibi ualuit
p̾cepti auctoritas. s mysterii figura.
Addit post supradicta de cruce &
obitu & sepultura. qͦd est plenitudo
fidei. Nullum enim mauis ẽ dñi ce¬
stimonium. quam toto se unũ obtu¬
lisse ꝓ mundo. Hoc solo plene dñs de¬
claratur. Sic etiam a iohanne decla-¬
ratus ẽ. ecce agnus dei ecce qͥ tollit
peccatum mundi. Ellis aut̾e abeun¬
tib. &epit dicere de iohe ad
turbas. Quid existis in deserto
uidere: Harundin̾ẽ uento moueri. Tes¬
uia turba cirxumstans int̾roga¬
tionis mysterium nesciebat. &
putabat iohannem dubitare de xp̃o
ut intelligeret iohanne ñ sibi sed

Expanded text:
espondet autem Dominus factis potius quam dictis. Utique visa miracula plenum testimonium dant quod sit Filius Dei. Haec enim ante Evangelium vel rara vel nulla fuerunt. Unus Tobias oculos recepit, et haec fuit angeli, non hominis medicina. Elias mortuum suscitavit, ipse tamen rogavit et flevit. Hic jussit. Eliseus leprosum mundari fecit, non tamen ibi valuit praecepti auctoritas, sed ministerii figura. Addit post supradicta de cruce et obitu et sepultura, quod est plenitudo fidei. Nullum enim majus est testimonium quam toto se unum obtulisse pro mundo. Hoc solo plene Dominus declaratur. Sic etiam a Joanne declaratus est: « Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . » « Illis autem abeuntibus coepit dicere de Joanne ad turbas: Quid existis in desertum videre? » Arundinem vento moveri. Quia turba circumstans interrogationis mysterium nesciebat, et putabat Joannem dubitare de Christo, ut intelligeret Joannem non sibi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ille quem rep̾hendere uolumus. ñ re-¬
p̃hendamus illum. s congemiscamus.
& ñ illũ ad optemperandũ nobis. sed
ad parit᷑ conandum inuitemus. Beda.¬
ulti uͦ criminib p̃uenti. odio uł
liuore omma accusare suscipiunt.
& uolunt uideri consultores. sine exem¬
plo suȩ emendationis leuiora peccata
in fr̃ib uituperantes & damnantes.

Expanded text:
ille quem reprehendere volumus, non repille quem reprehendere volumus, non reprehendamus illum, sed congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter curandum invitemus. Multi vero criminibus praeventi odio vel livore omnia accusare suscipiunt, et volunt videri consultores, sine exemplo suae emendationis leviora peccata in fratribus vituperantes et damnantes.
Abbreviated transcription (Latin):
festucam de oculo tuo. & ecc trabes
est in oculo tuo: AySUS tros
iquis ira peccat. tu non debes odio
rep̃hendere. Tantum enĩ distat
int̾ iram & odium. quantũ int̾ festu¬
cam & trabem. Odium enim ẽ ira
inuet̾ata. Hypocrita. eice pͥmum
trabem de oculo tuo. & tunc uidebis
eicere festucam de oculo fr̃is tui.
dest primo abs te. scilicet ab intenti¬
one tua. & de corde tuo expelle odiũ.
ut de lumine mentis trabe mortalis
criminis eiecta. exemplo potiꝰ quam
dictis docere ualeas minora excludi pec¬
cata. quȩ in festuca significantur. Cũ
necessitas nos cogit aliquem rep̃hendere.
primo cogitemus utrum tale uitium
unquam habuimus. & si nũꝗͣ habuimꝰ.
cogitemꝰ nos habere potuisse̾. Homi
nes enim sumus. Hinc est illud sapien-¬
tis. Nichil humani alienum a me pu¬
to. Si uͦ habuimus. tangat memoriã
communis infirmitas. ut rep̃hensionẽ
illam. non odium s misccłia p̃cedat.
Qd si nos idem uitium habemꝰ in qͦ ẽ

Expanded text:
festucam de oculo tuo, et ecce trabes est in oculo tuo? AUGUST. i quis ira peccat, tu non debes odio reprehendere. Tantum enim distat inter iram et odium, quantum inter festucam et trabem. Odium enim est ira inveterata. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui. Id est, primo abs te, scilicet ab intentione tua et de corde tuo expelle odium, ut de lumine mentis trabe mortalis criminis ejecta, exemplo potius quam dictis docere valeas minora excludi peccata, quae in festuca significantur. Cum necessitas nos cogit aliquem reprehendere, primo cogitemus, utrum tale vitium unquam habuimus: et si nunquam habuimus cogitemus nos habere potuisse. Homines enim sumus. Hinc est illud sapientis: « Nihil humani alienum a me puto. » Si vero habuimus, tangat memoriam communis infirmitas, ut reprehensionem illam non odium, sed misericordia praecedat. Quod si nos idem vitium habemus in quo est
Abbreviated transcription (Latin):
panem: & ipsi obseruabant eũ. Et
eoce homo quidam ydropicꝰ erat
ante eum. I dropis morb ab
aquoso humdre uocabulũ trabi:
grece enim hydor aqua uocatur.
Est autem humor subcutaneus de ui¬
tio uesice natus: cum inflatione &
anelitu fetido. Propriumq ẽ ydropi¬
ci: quantomagis abundat humore
inordinato. tanto ampliꝰ sitire. Et
id̃o recte comparatur ei quem fluxus
carnalium uoluptatum exuberans
aggrauat: comparatur & diuiti aua¬
ro. qui quanto est copiosior diuitiis
quib non bene utitur. tanto ardentiꝰ
cent: qui contra se dictũ quicquid
dixerint uident. Si eñ curare licet.
cur obseruant si sabbatum soluerto:
Si ñ licet: cur pecora curant: Dixit
dicens. talis positio ẽ. qualis expectans
ex pectaui: significans ꝑseuerantiam
loquentis. donec expleat qͦd intendit.
pse uͦ app̃hensum sanauit eũ ac di¬
misit. Et respondens ad illos dixte.

Expanded text:
panem et ipsi observabant eum. Et panem et ipsi observabant eum. Et ecce homo quidamA. Hydropis morbus ab aquoso humore vocabulum trahit. Graece enim hydor, aqua vocatur. Est autem humor succutaneus, de vitio vesicae natus, cum inflatione et anhelitu fetido. Propriumque est hydropiei, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitire. Et ideo recte comparatur ei, quem fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat, comparatur et diviti avaro, qui quanto est copiosior divitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentiuscent, qui contra se dictum quidquid dixerint, vident. Si enim curare licet, cur observant si Sabbatum solverit? si non licet, cur pecora curant? Dixit dicens, talis positio est, qualis exspectans exspectavi , significans perseverantiam loquentis, donec expleat quod intendit. Ipse vero apprehensum sanavit eum, ac dimisit. Et respondens ad illos, dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
primos intelligunt ñ solum bonos:
s & quosdam qui ceꝑunt in uinea.
& non ꝑseuerauerunt. Hii ex inuidia
nouissimoꝵ murmurant: uelut illi
qui in inttio nascentis ȩccłiȩ uocatis
ex gentib se p̾ferebant. Itaq de com¬
munit̾ dictis quedam referuntur ad
bonos: ut illiso. Uolo sicut tͥ: & hiie
nouissimo dare. Ad alios uͦ falso pu¬
tantes denarium se accepturos: que¬
dam ꝑtinent: ut illud. Et accipientes
murmurabant. Et deinde. Anoeu¬
lus tuus nequam ẽ: quia ego bonꝰ
sum: Erunt inquit nouissimi
primi: & primi nouissimi. qͦd uidei
de capite uertantur in caudam. &
nos de cauda mutemur in caput.
Unde moyses indeuteronomio. Adue¬
na qui recum moratur ascendet suꝑ
te: ille erit in caput. & tu eris in cau¬
dam. Qd tamen multi tam nouissi¬
mi quam primi reꝓbentur: t̾ribili
sententia subditur. Multi enĩ sunt
uocati ad fidem: pauci uͦ electi ad
regnum.
in domum cuiusdam pͥncipis
phariseorum sabbato manducare

Expanded text:
primos intelligunt non solum bonos, primos intelligunt non solum bonos, sed et quosdam qui coeperunt in vinea, et non perseveraverunt. Hi ex invidia novissimorum murmurant; velut illi qui initio nascentis Ecclesiae vocatis ex gentibus se praeferebant. Itaque de communiter dictis quaedam referuntur ad bonos, ut illud: « Volo tibi sicut et huic novissimo dare. » Ad alios vero falso putantes denarium se accepturos, quaedam pertinent, ut illud: « Et accipientes murmurabant. » Et deinde: « An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum?--Erunt, inquit, novissimi primi, et primi novissimi: » quod Judaei de capite vertantur in caudam, et nos de cauda mutemur in caput. Unde Moyses in Deuteronomio: « Advena qui tecum moratur ascendet super te; ille erit in caput, et tu eris in caudam . » Quod tamen multi tam novissimi quam primi reprobentur terribili sententivocati ad fidem, pauci vero electi ad regnum. in domum cujusdam principis Pharisaeorum Sabbato manducare
Abbreviated transcription (Latin):
riꝰ consortio miniutur tͥ p̃miũ meri¬
ti. Quid queris ampliꝰ: Uade: id est¬
ꝑseuera in adepta iustitia. Uolo autẽ
& huic nouissimo dare: sicut & t̃ibi.
An non licet michi qͦd uolo facere:
An oculus tuus nequam ẽ. quia ego
bonus sum. U olo ut coequalis &
concorꝑalis tͥ fiat populus gentilis.
Nonne potestas est uidicis. uł iusticiã
facere: uł miscłiam cui uite impen¬
dere: Caue gͦ ne occasione bonitatis¬
mee. inuido oculo ꝓximum respici¬
as: mͥ autem soli. inuisibili. immor¬
tali. scłoꝵ regi. secreta mea honor &
buntur nouissimiꝰ pͥmi. Sicut enim
in corona nec initium ẽ nec finis: ita
int̾ scõs quantum ad tempus in illo
scło nemo nouissimus dicitur. nemo
primus. Uulti enim sunt uocati.
pauei uero electi. Hoc non ad su¬
ꝑiores scõs. s ad gentes ꝑtinet: quia
plures ad fidem ueniunt. plures ȩccłiȩ
parietes implent: s ad regnum pau¬
ci ꝑducuntur. Alit. N onnulli per

Expanded text:
rius consortio minuitur tibi praemium meririus consortio minuitur tibi praemium meriti. Quid quaeris amplius? Vade, persevera in adepta justitia. « Volo autem et huic novissimo dare sicut et tibi. An non licet mihi quod volo facere? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? » Volo ut coaequalis et concorporalis tibi fiat populus gentilis. Nonne potestas est judicis vel justitiam facere, vel misericordiam cui vult impendere. Cave ergo ne occasione bonitatis invido oculo proximum respicias. Mihi autem soli invisibili et immortali saeculorum Regi secreta mea honor etbuntur novissimi et primi. Sicut enim in corona nec initium est, nec finis; ita inter sanctos, quantum ad tempus, in illo saeculo nemo novissimus dicitur, nemo primus. « Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. » Hoc non ad superiores sanctos, sed ad gentes pertinet, quia plures ad fidem veniunt, plures Ecclesiae parietes implent, sed ad regnum pauci perducuntur. Aliter: Nonnulli per
Abbreviated transcription (Latin):
quia olim omnib bonis mundꝰ pro¬
sꝑabatur. Et id̾o qui tunc fuerunt:
cum maiori difficultate iustitiã ser¬
uauerunt. quia felicitas mundi. im¬
pelimentũ ẽ animȩ. Multum gͦ tẽ
erat bonus. qͥ iustus poterat ẽẽ: mul¬
tũ uero malꝰ. qͥ ñ fugit ad dm̃ cũ
plurib adu̾sitatib premi uideat mun¬
dum. Pondꝰ etiam. possunt intelligi
onerosa mandata legis: estus uͦ urens.
error temptationum. quas conflabant
maligui sp̃e in antiqͦs. ad emulatio¬
nem gentium eos irritantes. At ille
respondens: uni eoꝵ dixit. Amice: ñ
facio tibi insuriam. Nonne ex denario
conuenisti mecum: Tolle qͦd tuũ ẽ
& uade. Uni dicitur respondisse.:
quia par erat in om̃ib murmurandi
occasio. Amicꝰ iste ꝓthoplastꝰ intelligi¬
tur: & illo tempore credentes. Cum
dieit ex denario: tale ẽ quasi dicat.
Mercedem ꝓmissam recepisti: hoc ẽ
imaginẽ & similitudinẽ meã. nec alte¬

Expanded text:
quia olim omnibus bonis mundus proquia olim omnibus bonis mundus prosperabatur. Et ideo qui tunc fuerunt cum majori difficultate justitiam servaverunt, quia felicitas mundi impedimentum est animae. Multum ergo tunc erat bonus qui justus poterat esse; multum vero malus qui non fugit ad Deum, cum pluribus adversitatibus primi videat mundum. Pondus etiam possunt intelligi onerosa mandata legis, aestus vero urens error tentationum quo conflabant maligni spiritus in antiquos ad aemulationem gentium eos irritantes. « At ille respondens, uni eorum dixit: Amice, non facio tibi injuriam. Nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade. » Uni dicitur respondisse, quia par erat in omnibus murmurandi occasio. Amicus iste protoplastus intelligitur, et illo tempore credentes. Cum dicit ex denario; tale est quasi dicat: Mercedem promissam recepisti, hoc est imaginem et similitudinem meam, non alte
Abbreviated transcription (Latin):
one. quia mox ut de corꝑe eximꝰ. sine
mora p̃mium accipimus. Et no¬
tandũ qr denariꝰ iste ñ totꝰ insimul
accipit᷑. s ueri cultores spũ alis uineȩ
in hac uita centuplum. deinde cȩlum.
& post iudicii remunerationẽ. duplic̃e
stolam habebunt. Denarium gͥ accipi¬
entes. ñ ex inuidia gr̃e murmurant
aduersus nouissimos oꝑarios: s ex ig¬
norantia secretoꝵ aduersꝰ patrẽfami-¬
lias. Talis gͦ ẽ pie suꝑioꝵ inquisitio¬
nis murmuratio. ¶uid cause ẽ. qͦd
tandui distuli ignẽ cęli in t̾rã mitte-¬
re & accendere: Aut quare ad hoc tẽpͦ
ñ reseruasti nos: uł nouissimi cur
temꝑa nr̃a nobiscũ ñ habuerunt :
Aut̾ unde fit qͦd nouissum ñ habue¬
runt temꝑa nr̃a: & nos temꝑa no-¬
uissima: Quare etiam dispari uoca¬
tioni par datur p̃mium: Et pluri¬
ma in hunc modũ conquiruntuꝵ.
ondus significat opꝰ iusticiȩ. estus.
concupiscentiam scħ̃. Hoc id̾o dicitur:

Expanded text:
one, quia mox ut de corpore eximus, sine one, quia mox ut de corpore eximus, sine mora praemium accipimus. Et notandum quia denarius non totis insimul accipitur, sed veri cultores spiritualis vineae in hac vita centuplum, deinde coelum, et post judicii remunerationem duplicem stolam habebunt. Denarium igitur accipientes, non ex invidia gratiae murmurant adversus novissimos operarios, sed ex ignorantia secretorum adversus patremfamilias. Talis ergo est piae superiorum inquisitionis murmuratio. Quid causae est quod tamdiu distulisti ignem coeli in terram mittere et accendere. Aut quare ad hoc tempus non reservasti nos. Vel novissimi cur tempora nostra nobiscum non habuerunt. Aut unde fit quod novissimi non habuerunt tempora nostra, et nos tempora novissima. Quare etiam dispari vocationi par datur praemium. Et plurima in hunc modum conqueruntur. Pondus significat opus justitiae, aestus concupiscentiam saeculi. Hoc ideo dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cepit: qͥ ad paradysi requiem priꝰ la¬
tronẽ quam petrũ ꝑduxit. Qi latro
& si ꝑ etatem ñ uen̾it ad undecimã.
uenit tam̃ sero ꝑ penam. Sic aliquan¬
do priꝰ remunerantur sero uenientes
qui priꝰ de corporib exeunt: quã qͥ
in pueritia uocati sunt. Uenientes
autem & pͥmi: arbitrati sunt qͦd plus
ẽẽnt accepturi. Neceꝑunt autem & ipsi:
singłos denarios. E andem scilicet
ȩternitatem cum gentib iustificatis
accipient retro uocati: conformati¬
corpori claritatis xp̃i. Cũ tam̃ pͥmo
uenirent: qr popłs d̃i ab mitio extite¬
rant: arbitrati sunt. qͦd gentes prius
ydolis seruientes minus eẽnt acceptu¬
rȩ. Et accipientes: murmurabant
aduersꝰ patremfamilias dicentes. Hii
nouissimi una hora fecerunt: & pares
illos nobis fecisti qui portauimꝰ pondꝰ
diei & estus: Antiqui qui post lon¬
ga inferni tempora ad celum ꝑuenert᷑:
quasi post murmurationẽ denarium
accipiunt. Nos autẽ sine murmurati¬

Expanded text:
coepit, qui ad paradisi requiem prius lacoepit, qui ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum perduxit . Qui latro, etsi per aetatem non venit ad undecimam, venit tamen sero per poenam. Sic aliquando prius remunerantur sero venientes, qui prius de corporibus exeunt, quam qui in pueritia vocati sunt. Venientes autem primi arbitrati sunt quod plus essent accepturi. Acceperunt autem etiam ipsi singulos denarios. » Eamdem scilicet Trinitatem cum gentibus justificatis accipient retro vocati, conformati claritati Christi. Cum tamen primo venerunt qui populus Dei ab initio exstiterant, arbitrati sunt quod gentes, prius idolis servientes, minus essent accepturi. « Et accipientes murmurabant adversus patremfamilias, dicentes: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei et aestus. » Antiqui qui post longa inferni tempora ad coelum pervenerunt quasi post murmurationem denarium accipiunt. Nos autem sine murmurati
Abbreviated transcription (Latin):
mũ qr uentura beatitudo ẽ. merces
uisticie. deinde ne peccatores uideant
beatitudinem. dicente propħa. Tollat᷑
impiꝰ. ne uideat głam dĩ. Cỹ uenis¬
sent gͦ qui circa undecimam horam
uenerant: acceꝑunt singulos denari-
om̃s uisti simul accepturi sure: tam̃
qr alii accipient post unã horã alii
post multas: illi dicuntur priores
acciꝑe. qͥ post modicũ temꝑis accipi¬
ent. Itaq nouissimi in labore er̃t.
pͥmi in p̃mio: & pͥm in labore. no¬
uissimi in p̃mio. Et qr denariꝰ ille
uita eterna ẽ : equales erunt in illa
mercede pͥmi sicut abel. noe. tanqu̾ã
pͥma uł tertia hora uocati ad regnũ.
& nouissimi qͥ ab aduentu corporeo
dñi quasi in undecima hora sine aliqͦ
tarditate ꝑueniunt. Meritoꝵ quide
diu̾sitate fulgebunt alius magis. ahiꝰ
minꝰ : id̃oq pat̾familias ꝓmisit se da¬
turum singulis qͦd uistum fuerit.
Ueriuntamen ȩqualis erit uita et̃na

Expanded text:
imum, quia ventura beatitudo est merces imum, quia ventura beatitudo est merces justitiae; deinde, ne peccatores videant beatitudinem, dicente propheta: Tollatur impius ne videat gloriam Dei . Cum venissent ergo qui circa undecimam horam venerant, as justi simul accepturi sint, tamen quia alii accipient post unam horam, alii post multas; illi dicuntur priores accipere, qui post modicum temporis accipient. Itaque novissimi in labore, erunt primi in praemio; et primi in labore, novissimi in praemio. Et quia denarius ille vita aeterna est, aequales erunt in illa mercede primi, sicut Abel, Noe, tanquam prima vel tertia hora vocati ad regnum, et novissimi, qui ab adventu corporeo Domini quasi in undecima hora sine aliqua tarditate perveniunt. Meritorum quidem diversitate fulgebunt, alius magis, alius minus, ideoque paterfamilias promisit se daturum singulis quod justum fuerit. Verumtamen aequalis erit vita aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
puericia: tercia adolescentia: ꝓficis¬
cens in altum quasi sol. S extã iu¬
uentus: nona senectus: undecima
decrepita ȩtas. Uidetur itaq pͥ¬
mȩ hore esse oꝑarios. samuelem. ꝙ
ieremiam. & ioħem baptistã. Tertiȩ.
illos qui a pub̃tate dõ seruire ce¬
ꝑint: sexte. qui a matura etate:
nonȩ. qui iam deelinante ȩtate ad
senium: undecime. qͥ ultimna senec¬
tute. T orpentes gͦ usq ad ulti¬
mam ȩtatem. recte increpant᷑ de
ocio. ut uł in ultimis resipiscant.
Nullꝰ quippe conduxit tales licet eis
uitȩ uias predicaret: quia soliꝰ d̾i est
intus docere. tui nondum obedierunt.
Cym sero autẽ factũ eẽt: dicit dñs ui¬
neȩ procuratori suo. Hoc ẽ uł pat̾
dicit filio: uł filiꝰ spui suo. Uoca
oꝑarios & redde illis mercede: incipi¬
ens a nouissimis usq ad primos. Con¬
sidera quia sero non alio mane reddit
merced̾e. Ergo adhuc stante scło isto
iudicium erit ꝓpt̾ duas rationes: pͥ¬

Expanded text:
pueritia; tertia, adolescentia proficispueritia; tertia, adolescentia proficiscens in altum quasi sol; sexta, juventus; nona, senectus; undecima, decrepita aetas. Videtur itaque primae horae esse operarios Samuelem et Jeremiam, Joannem Baptistam; tertiae, illos qui a pubertate Deo servire coeperunt; sextae, qui a matura aetate; nonae qui jam declinante aetate ad senium; undecimae qui ultima senectute. Torpentes ergo usque ad ultimam aetatem recte increpantur de otio, ut vel in ultimis resipiscant. Nullus quippe conduxit tales, licet eis vias vitae praedicaret, quia solius Dei est intus docere cui nondum obedierunt. « Cum sero autem factum esset, dicit Dominus vineae procuratori suo, » hoc est, vel Pater dicit Filio, vel Filius Spiritui saoperarios, et redde illis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Considera quia sero, non alio mane reddit mercedem. Ergo adhuc stante saeculo isto, judicium erit propter duas rationes. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
nequam: & utquid missus ẽ in te¬
nebras. Quia nichil lucratus est
de ea. Si gͦ ille non erit impunis
in die uidicii. qui ociosꝰ stetit in fo¬
ro: quid faciet peccator & innam
suam ꝑdens: I terum autẽ exiit
circa sextam & nonam horã: & fecit
similit̃. Circa undecimam uͦ exiit:
& inuenit alios stantes. & dicit illis.
Quid hic statis tota die ociosi: Di¬
cunt ei: quia nemo nos conduxit.
Dicit illis. Ite & uos in uineam. Ieh̾¬
Rima hora uolunt adam missum
in umeam: & reliquos patriarchas
liquos usq ad circumcisionẽ abra-¬
he. Sexta ab abraham usq ad moy¬
sen: quando lex data ẽ. Nona. moysen
um populum. qui prius tota die sta-¬
bat ociosꝰ. idest omni tempore pro
salute laborare negligens.. L ex qͥdẽ
conduxerat isrł cticens. hoc fac & ui¬
ues: s gentes nemo conduxit. Debi¬
tum namq erat ꝑ orbem t̾rarum
engłm p̃dicari: & gentes fidei iusti-¬
ficatione saluari. Alit̃. Mane est

Expanded text:
nequam? et ut quid missus est in tenequam? et ut quid missus est in tenebras? quia nihil lucratus est de ea. Si ergo ille non erit impunis in die judicii, qui otiosus stetit in foro, quid faciet peccator et mnam suam perdens? Iterum autem exiit circa sextam et nonam horam, et fecit similiter. Circa undecimam vero exiit, et invenit alioa die otiosi? Dicunt ei: Quia nemo nos conduxit. Dicit illis: Ite et vos in vineam. Prima hora volunt Adam missum in vineam, et reliquos patriarchas liquos usque ad circumcisionem Abrahae. Sexta ab Abraham usque ad Moysen, quando lex data est. Nona, Moysen um populum, qui prius tota die stabat otiosus, id est omni tesalute laborare negligens. Lex quidem conduxerat Israel dicens: « Hoc fac et vives , » sed gentes nemo conduxit. Debitum namque erat per orbem terrarum Evangelium praedicari, et gentes fidei justificatione salvari. Aliter mane est
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriȩ. contentiones. diuersoꝵ nego¬
tioꝵ difficisitates semꝑ tumuliuosȩ.
& ubi omnia uenalia sunt. Peccatores
dicuntur mortui: non otiosi. Sicut
enim surdus apud dm̃ dicitur qͥ ñ
audit quȩ dĩ sunt s quȩ diaboli. ꝙ¬
cus. ꝑ cuius oculos diabolus uidet. ñ
ds̃: sic qui diabolo uiuit. mortiuuis ẽ
dõ. Raptor non est otiosus. s mortu¬
us. Ebriosꝰ. forncariꝰ. ñ sunt ociosi:
s mortui. Ille autem qui nichil tol¬
tertib. Uis non ẽẽ ociosꝵ Nichil
tollas: & de tuis des pro deo. ut ñ tͥ
iuas. s d̾õ. Uis non eẽ ociosus: Iemi¬
na: & da pro deo qͦd manducare de¬
bes & bibere. Uis ñ ẽẽ ociosꝰ: Si sine
uxore es. ne quesieris uxorẽ: s oꝑare
uitem castitatis. Si dicis ñ possũ absti¬
nere abstinere: ostendo tͥ. ut & uxorẽ
habeas. & castitatis uitẽ colas. Absti¬
ne te a menstruata & pregnante: e¬
rubesce facere quod anmalia ñ
faciunt. Utquid seruus accipiens
mnam a dño suo audiuit serue

Expanded text:
injuriae, contentiones, diversorum negotiorum difficultates semper tumultuosae, et ubi omnia venalia sunt. Peccatores dicuntur mortui, non otiosi. Sicut enim surdus apud Deum dicitur, qui non audit quae Dei sunt, sed quae diaboli: caecus, per cujus oculos diabolus videt, non Deus; sic qui diabolo vivit, mortuus est Deo. Raptor non est otiosus, sed mortuus. Ebriosus, fornicarius, non sunt otiosi, sed mortui. Ille autem qui nihil toltentibus. Vis non esse otiosus? Nihil tollas, et de tuis des pro Deo, et non tibi vivas, sed Deo. Vis non esse otiosus? Jejuna, et da pro Deo quod manducare debes et bibere. Vis non esse otiosus? Si sine uxore es, ne quaesieris uxorem, sed operare vitem castitatis. Si dicis, non possum abstinere, ostendo tibi ut et uxorem habeas, et castitatis vitem colas. Abstine te a menstruata et a praegnante. Erubesce facere quod animalia non faciunt. Ut quid servus accipiens mnam a Domino suo, audivit: Serve
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs querit ubi sunt. quia scire elige¬
re est. nescire uͦ repbare. Quando
mundati sunt cog̾nouerunt dm̃: s
abierunt retrorsum. De talib dicit
apłs. Qui cum cognouissent dm̃: ñ
ut dm̃ magnificauerunt aut grãs
egerunt. S ciendum quia unꝰ dicit᷑
pͥma unitas. decem uero scda. Et illa
confertur dõ: quia in se multiplicata
nec augetur. nec minuit᷑: hȩc ȩccłiȩ qr
in se inultiplicata crescit in centenariũ.
Quia gͦ in denario qui est unitas. cen¬
tenarii uarietas ꝑ sui multiplicatio¬
nẽ generatur: be̾ne dicuntur fuisse
cdecem leprosi. qui a fide unins dei
fuerant diuersi. Et sicut om̃s ficdeles
ꝑ denarium signari possunt. ob cu¬
infideles eod̾e numero intelligi pos¬
sunt. econtrario ob negligentiã eoꝵ¬
dem mandatoꝵ. Unus qui rediit ad
dũm curatus. dicitur alienigena: uł
quia ꝑrius alienus fuit ab eccłia:
uł quia se alienauit a socioꝵ suoꝵ ꝑ
iterum duodecim: ait illis. Ecce

Expanded text:
Dominus quaerit ubi sunt; quia scire Dei, eligeDominus quaerit ubi sunt; quia scire Dei, eligere est; nescire vero, reprobare. Quando mundati sunt, cognoverunt Deum, sed abierunt retrorsum. De talibus dicit Apostolus: Qui cum cognovissent Deum, non ut Deum magnificaverunt aut gratias egerunt . Sciendum, quia unus dicitur prima unitas, decem vero secunda. Et illa confertur Deo, quia in se multiplicata nec augetur, nec minuitur: haec Ecclesiae, quia in se multiplicata, crescit in centenarium. Quia ergo in denario qui est unitas centenarii, varietas per sui multiplicationem generatur: bene dicuntur fuisse decem leprosi, qui a fide Dei unius fuerant diversi, et sicut omnes fideles per denarium signari possunt, ob cuinfideles eodem numero signari possunt econtrario, ob negligentiam eorumdem mandatorum. Unus qui rediit ad Dominum curatus, dicitur alienigena; vel quia prius alienus fuit ab Ecclesia, vel quia se alienavit a sociorum suoruiterum duodecim, ait illis: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
tis erubescit. De ꝑsecutorib uͦ dñi
seͥptum ẽ: quia abierunt retrorsũ.
& ceciderunt. Qui ante se cadit. uidet
quo cadat: qui autem retro cadit.
ñ uidet. Iniqui gͦ retro cadunt: qr
cor ante ruinam ȩxaltatur. ut ñ ui¬
deant quid eos sequatur. Iusti uero
ante cadiuit: quia compuncti humi¬
liantur. Pespondens autem ihc
dixit. Nonne decem mundan sunt:
s nouem ubi sunt: Non ẽ inuentus
qui rediret & daret głam d̾o: nͥ hic
alienigena. Et ait illi. Surge uade:
quia fides tua te saluum fecit. Si
fides hunc saluauit: ꝑfidia nouem
ꝑclicuit. Unum si add̾atur ad nouem.
quedam effigies unitatis implecur:
quo fit tanta complexio. ut ultra
non progrediatur numerus. nisi ad
unũ redeatur. Nonem itaq indigent
uuo ad quandam unitatem: unũ
uero non indiget eis ad unitatẽ sui.
Quamobrem unus qui grãs egit.
significat illos qui in unitate sunt
egcłiȩ: nouem uero. illos qui extra st̃.

Expanded text:
tis erubescit. De persecutoribus vero Domini tis erubescit. De persecutoribus vero Domini scriptum est quia « abierunt retrorsum et ceciderunt . » Qui ante se cadit, videt quo cadat; qui autem retro cadit non videt. Iniqui ergo retro cadunt, quia cor ante ruinam exaltatur, ut non videant quid eos sequatur. Justi autem ante se cadunt, quia compuncti humiliantur. « Respondens autem Jesus dixit: « Nonne decem mundati sunt, et novem ubi sunt? Non est inventus qui alienigena. Et ait illi: Surge, vade, quia fides tua te salvum fecit. Si fides hunc salvavit, perfidia novem perdidit. Unum si addatur ad novem, quaedam effigies unitatis impletur, quo fit tanta complexio, ut ultra non progrediatur numerus, nisi ad unum redeatur. Novem itaque indigent uno ad quamdam unitatem, unum vero non indiget eis ad unitatem sui. Quamobrem unus qui gratias egit significat illos qui in unitate sunt Ecclesiae; novem vero, illos qui extra sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
illum die sabbati: Et ñ poterant ad
hȩc respondere illi. E deo aute pha¬
riseos ydropitum sanat. & mox con¬
tra auaritiam disputat: ut ꝑ eius e¬
gritudinem corꝑis. in illis expͥmeret᷑
egritudo mentis. & corꝑalis exemplo
curationis discerent spu alit̃ curari.
Congruent̾ etiam ydropicũ anima¬
li quod cecicdit in puteum comparat.
humore enim laborabat. Bos & asinꝰ
sapientes & hebetes significat: uel
bos populum significat uigo legis at¬
tritum: asinus gentilem populum
nulla ratione domitum. quasi am¬
mal stolidum & brutum. Hoc a pu
Et cecilit in faciem ante pedes eius
gras agens. Et hic erat samaritanus.
nus qui regressus ẽ gr̃as agens. Si¬
gnificat humilitatem unitatis ȩccłiȩ.
S amaritanus interp̾tatur custos qͦ
nomine ille significatur qui om̃e ro-¬
bur sium d̾o attribuit. iuxta psal¬
mistam. Fortitudinẽ meã ad te custo¬
diam: quia tu es d̃s susceptor m̃s.
In faciem cadit: qui de malis ꝑpetra¬

Expanded text:
illum die Sabbati: Et non poterant ad haec respondere illi. Ideo ante Pharisaeos hydropicum sanat, et mox contra avaritiam disputat, ut per ejus aegritudinem corporis, in illis exprimeretur aegritudo mentis, et corporalis exemplo curationis discerent spiritualiter curari. Congruenter etiam hydropicum animali, quod cecidit in puteum, comparat: humore enim laborabat. Bos et asinus sapientes et hebetes significant, vel bos populum significat jugo legis attritum; asinus gentilem populum, nulla ratione domitum, quasi animal stolidum et brutum. Hos a puEt cecidit in faciem ante pedes ejus, gratias agens. Et hic erat Samaritanus. » Unus qui regressus est gratias agens significat humilitatem unitatis Ecclesiae. Samaritanus interpretatur custos. Quo nomine ille significatur, qui omne robur suum Deo attribuit, juxta Psalmistam: « Fortitudinem meam ad te custodiam, quia tu es Deus susceptor meus . » In faciem cadit qui de malis perpetra