comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nichil int̾ ẽẽ ad unã eandẽ q sententiã. ꝗͣuis illud ultimũ idẽ. qͥ
dimissã auiro duxerit mechat᷑. in eo sermone quẽ dñs fec̾ in inon.¬
te. ñ nulli codices et greci et latini habeant. credo ꝓpt̾ea qr et
ibi explicatꝰ hic sensus putari potuit qđ suꝑiꝰ dictũ.ẽ. fac̃ eã me
Uerba uͦ ꝗ̃ ipse posuisti unde tͥ uisũ.ẽ. ñ mechari eũ
ꝓptͣ causã fornicationis uxorẽ dimiserit et aliã duxerit. obscu¬
re qͥdẽ posita s̃. Unde ñ miror in intelligendis laborare lectorẽ.
s ñ s̃ in eo sermone dñi. qͥ tcͣ a me tractabatur qͣndo illa c̃ scripsi.
qͣ cũ legeres te mouer̃. Alibi qͥppe idẽ matħs ea dnm dixisse
narrauit. ñ cũ illũ ꝓlixũ faceret in monte sermone̾. s cũ intͣro¬
gatꝰ ẽẽt a phariseis utrũ liceret ex qͣcũq causa dimit tere uxorẽ.
S qđ minꝰ intelligit᷑ ap̃ matħm. ap̃ alios euangłistas intelligi

Expanded text:
ud ultimum, id est, qui dimissam a viro duxerit, moechatur; in eo sermone quem Dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. Credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus putari potuit, in eo quod superius ero quae ipse posuisti, unde tibi visum est non moechari eum qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, obscure quidem posita sunt. Unde non miror in eis intelligendis laborare lectorem: sed non sunt in eo sermone Domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te moverunt. Alibi quippe idem Matthaeus ea Dominum dixisse narravit, non cum illum prolixum faceret in monte sermonem, sed cum interrogatus esset a Pharisaeis utrum liceret ex quacumque causa dimittere uxorem. Sec quod minus intelligitur apud Matthaeum, apud alios evangelistas intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcũq mulierẽ pͣt̾ causã fornicationis auiro dimissã duxerit
me chat᷑. de uno qͥdẽ ipsoꝵ dicimꝰ. nec tam̃ idõ mechari negamꝰ
eũ qͥ eã duxerit. quã ꝓptͣ causã fornicationis uxorẽ dimissã se al
ti copulauerit. ꝓ fecto qͣndo de uno eoꝵ legimꝰ. ñ tta intelligere
debemꝰ. qͣsi ex ħ alt̾ mechus negatꝰ sit. qͦ alt̾ exp̃ssus sit. S si hoc
euangłista matħs qr expͣssa una spetie alterã tacuit. fac̾ ad in¬
telligendũ difficile. nunqͥd ñ alii gen̾a lit̾ id ipsũ ita cõplexis.

Expanded text:
que mulierem praeter causam fornicationis a uiro dimissam duxerit, moechatur, de uno quidem ipsorum dicimus nec tamen ideo moechari negamus eum, qui eam duxerit, quam propter causam fornicationis marteri copulauerit, profecto quando de uno eorum legimus, non ita intellegere debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit, quod alter expressus sit. Sed si hoc euangelista Matthaeus, quia expressa una specie alteram tacuit, fecit ad intellegendum difficile, numquid non alii
Abbreviated transcription (Latin):
diũsis uerb̾ de una re loquentes ab uno sensu eadẽq sententia
dissentire dicamꝰ. restat ut matħm intelligamꝰ a parte totũ
siguficare uoluisse. eandẽ tam̃ tenuisse sententiã. ut dimittens
uxorẽ et altexã ducens. ñ qͥdã mechetur. idẽ. qͥ p̃ter fornicatio¬
ẽ dimiserit. qͥdã uͦ ñ mechet᷑. idẽ. qͥ ꝓpt̾ fornicationẽ din

Expanded text:
diversis verbis de una re loquentes, ab uno sensu eademque sententia dissentire dicamus; restat ut Matthaeum intelligamus a parte totum significare voluisse, eamdem tamen tenuisse sententiam, ut dimittens uxorem et alteram ducens, non quidam moechetur, id est, qui praeter fornicationem dimiserit, quidam vero non moech
Abbreviated transcription (Latin):
ei lic̃e alt̾i nub̾e ꝓpt̾ p̃ceptũ. Si aut̃ a fornicante discesse¬
rit. nͣ ei expedire nub̃e ꝓpt̾ obꝓbriũ. Mulierẽ itaq ñ nup¬
turã discetde a uiro siue fornicante siue ñ for nicante ꝑmit.¬
ꝑit ñ fornicante discełe. restat ut eã ꝓhibeat si discesserit
ro discesserit. ñ nubat. ea c̃dicione discetłe ꝑmittit᷑. ut non
nubat. Si gͦ elegerit ñ nub̾e. ñ ẽ.cur ꝓhibeat᷑ discede. sic̃ illa
de qͣ dr̃ si se ñc̃tinet nubat. Hac utiq c̃dicione ñ c̃tin̾e ꝑmitti¬
t possit qđ ñ c̃tinet ñ ẽe dãnabile. Sic auiro illa dii¬
dens innubta cõpellit᷑ ꝑman̾e. ut possit qđ discedit ñ ẽẽ cul¬
pabile. Culpabilit̾ aut̃ a uiro ñ fornicante discedit. etiã si in¬
nubta ꝑmanserit. Illa gͦ innubta man̾e p̃cipit᷑ si discesserit.
Q̃ a fornicante discetlit. Quȩ cũ tta se habeant. si eo mͦ intel¬
qͥb placuerit c̃tinentia. etiã ñ cͣsentientib uiris existuma¬

Expanded text:
ei licere alteri nubere propter praeceptum; si autem a fornicante discesserit, non ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem itaque non nupturam discedere a uiro siue fornicante siue non fornicante permitn fornicante discedere restat, ut eam prohibeat, si discesserit,ro discesserit, non nubat, ea condicione discedere permittitur, ut non nubat. si ergo elegerit non nubere, non est, cur prohibeatur discedere, sicut illa, de qua dicitur: si se nut possit quod non continet non esse damnabile: sic a viro illa discedens, innupta compellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. Culpabiliter autem a viro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. Illa ergo innupta manere praecipitur, si discesserit, quae a fornicante discedit. Quae cum ita se habeant, si eo modo intelquibus placuerit continentia, etiam non consentientibus viris, existima
Abbreviated transcription (Latin):
oportet mulierẽ uiro rec̃cili. aut innuꝑtã man̾e. Bonũ plane de-¬
disti c̃siliũ mulierib. ut cũ sciant sibi ẽe ꝑmissũ si adult̃os uiros
dimiserint aliis c̃iugari. nͣ tam̃ faciant ꝓptͣ obꝑbriũ. s potiꝰ tole¬
rent etiã ad ult̃os uiros ne uideant᷑ hac ocasiõne multis uelle
misceri. eo qđ difficile sit ut nͣ talẽ inueniat tnulier cui nubat.
qͣlis fuerit quẽ dimittit. qmͣ ualde in hunc morbũ s̃ ꝓcliues ui-¬
ꝗ̃ fornicantẽ uirũ dimittit nub̾e ñ deb̾e. Uerũ ħ int.ẽ. qđ nos
qͣndo c̃iuges ãbo xpiani s̃. mulier si a uiro fornicante discesse¬
rit. dirim᷑ ñ licere altͣi nub̾e. a uiro autͣ fornicante ñ lic̾e oĩno
discetłe. Tu uͦ dicis si mulier a uiro ñ fornicante discesserit. nͣ¬

Expanded text:
oportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane deoportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiquae fornicantem uirum dimittit, nubere non debere. uerum hoc interest, quod nos, quando coniuges ambo christiani sunt, mulieri, si a uiro fornicante discerit, dicimus non licere alteri nubere, a viro autem non fornicante non licere omnino discedere: tu vero dicis, si mulier a viro non fornicante discesserit, n
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ꝓptea se man̾e innubtã. qr sine ulla uiri fornicatione dis-¬
cessit. Nã si ille fornicatꝰ ẽẽt ñ solũ sibi discetłe. uerũ etiã nu¬
Re licuisset. Neqͣꝗͣ ħ illa dic̃et. cũ ĩpse sis ueretundatꝰ istã mulie¬
rib dare licentiã. Dixisti enĩ. Si uir uxorẽ adulterã dimiserit.
et aliã duxerit. mulier tantũ obꝓbriũ habebit. Si aut̃ mnulier
supͣdicta causa uirũ dimiserit. et alt̃i nubserit. ñ uir tantũ s et
mulier obꝓbriũ habebit. Cuiꝰ sententiȩ tuȩ racionẽ reddens. di-¬
cent enĩ inqͥs eã idõ discessisse. ut aliũ uirũ sibi c̃uingeret. &¬
sitalis forte fuerit. qͣlis aqͦ discessit. perfacile enim uiris est
in ħ morbi uitiũ irruere. Si aut̃ ipsũ dimiserit. et alii nupserit.
magis magisq dicent eã numerositatẽ uiroꝵ appetisse. Hac
reddita ratione. claudis et dicis. his gͦ ꝑtractatis uł etiã discussis.

Expanded text:
dicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione disdicat propterea se manere innuptam, quia sine ulla uiri fornicatione discessit; nam si ille fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere licuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse sis uerecundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium habebit. si autem mulier supra dicta causa uirum dimiserit et alterum duxerit, non uir tantum, sed et mulier obprobrium habebit\'. cuius sententiae tuae rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi coniungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; facile enim uiris perquam est in hoc morbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisque dicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discussis
Abbreviated transcription (Latin):
iuiro rec̾ciliari. Hinqͥt faciat. aut illud. Unũ eduob eligen¬
dũ ꝑmisit. nͣ aut in hoꝵ alt̾ũ cõpulit. Man̾e innubta eligo.
csic p̃ceptũ ĩpleo. Corripe. argue. increꝑa. ut ere qi
bene intelligis:: Neq enĩ ille pͣcepisset si auiro discesserit in-¬
nubtã man̾e mulierẽ. nͥ eã cui discetłe licusset. illa una ui¬
delicet causa ꝗͣ ibi ꝓpt̾ra tacita.ẽ. qr notissima e. h&e. fornica.¬
tionis. Hanc eũ solã ds̃ magister excepit. cũ de dimit tenda
loq̃retur uxore. dedit q intelligi talẽ formã etiã in uiro esse
seruandã. qm̃ ñ solũ mulier ñ habet potestatẽ corporis sui
Cũ g tuũ maritũ arguere fornicationiꝰ ñ possis. qͦmͦ te putas
qd ab eo discedis ñ nubendo excusare. a qͦ tͥ ñ licet oĩno discede.
Cũ ħ̾ a nob̾ mulier audierit. puto qͥdẽ nolis eã sic respondẽ ut

Expanded text:
uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligenuiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua bene intellegis? neque enim ille praecepisset, si a uiro discesserit, innuptam manere mulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus mloqueretur uxore; deditque intelligi talem formam etiam in viro esse servandam: quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo te putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? cum haec a nobis mulier audierit, puto, quod nolis eam sic respondere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ. Qui cũ se ñ cͣtinuerit. adulterã qͣret. Quid sumꝰ dictu¬
ri mulieri nisi qđ dic̃ ȩccłiȩ sana doctrina. redde debitũ uiro.
ne dũ tuꝗ̃ris unde ãplius honoreris. ille unde dãnet᷑ inueniat::
Henĩ et illi dicemꝰ.si te nolente cͣtiñe uoluisset. Non enĩ habes
potestatẽ corporis tui s ille. sic̃ nec ille habet potestate̾ corpo¬
ris sui. s tu. Nolite inuicẽ fraudare. nͥ exc̃sensu. Cũ ħ atque
huiꝰmodi pluraquȩ ad ħ ꝑtineant dixerimꝰ. placet ne tͥ ut no
Bmulier ex istatua racione respondeat. Ego apłm audiodi¬
centẽ. Precipio mulierẽ a uiro ñ discede. qđ si discesserit. man̾e
innubtã. aut uiro suo rec̾ciliari. Ecce discessi. Nolo rec̾ciliari
uiro. s innubta ꝑmaneo. Non enĩ ait. si discesserit marie in¬
nubtã. donec uiro suo rec̃ciliet᷑. s man̾e inqͥt innubtã. aut

Expanded text:
uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dictuuirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem corporis sui, sed tu. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu. cum haec atque huius modi plura, quae ad hoc pertineant, dixerimus, placetne tibi, ut nobis mulier ex ista tua ratione respondeat: ego apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut
Abbreviated transcription (Latin):
apłs mulierẽ si discesserit man̾e innubtã. nͥ q̃ illa causa discedit
a uiro. q̃ sola ei licitũ .ẽ. discetłe auiro. U̾bi enĩ dr̃ pcipio ñ disce¬
dẽ. qđ si discesserit man̾e innuptã. absit ut c̃tra ħ p̃ceptũ faci¬
at. quȩ sic discedit ut innupta ꝑmaneat. Nisi gͦ illa intelligat᷑
cuilicet dic̃e . ñ aut licet nͥ uiro fornicante. qͦmͦ ubet᷑ innubta
si discesserit ꝑmañe: Quis e. qͥ dicat si discesserti mulier a uiro
ñ fornicante innubta ꝑmaneat. cũ ei nͥ a uiro fornicante disce¬
dẽ oĩno ñ liceat. Sensus itaq ifte tuus qͣntũ ad ũset᷑ uinculo
ẽiugali ubi ds̃ nec c̃tinentiã uoluit suscipi. nisi pari ẽcordiq
c̃sensu. puto qđ iã intelligas. S rẽ ipsam paulo aptiꝰ ꝓloquam᷑.
et quasi c̃stituamꝰ ante ocłos. Ecce placuit ẽtinentia musieriui¬
ro nͣ placuit. Discessit ab eo mulier. et coepit uiu̾e c̃tinenter.
Ista scilicet casta mansura. s factura qđ dñs ñ uult adulterũ

Expanded text:
s mulierem, si discesserit, manere innuptam, nisi quae illa causa discedit a uiro, qua sola ei discedere licitum est a uiro. ubi enim dicitur: praecipio non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam. absit, ut contra hoc praeceptum faciat, quae sic discedit, ut innupta permaneat. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? sensus itaque iste tuus quantum aduersetur uinculo coniugali. ubi dominus nec continentiam uoluit suscipi nisi pari concordia atque consensu, puto quod iam intellegas. Sed rem ipsam paulo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum
Abbreviated transcription (Latin):
citate cõpensem. Uerũ qͥa religione & beniuolentia qua me pre-¬
ocupasti. ita inuisceratꝰ es cordi meo. ut tanꝗͣ cũ amico uere con-¬
loquar. quicqͥd in oꝑe stili nr̃i utilit᷑ elaboratũ ee̾ cognoscis. deo
is age. Si qua aut̃ uitia mea ꝑspicis. uti carissimꝰ amicu
ce. eadem scilicet sinceritate dilectionis tͥ optans medicinam.
qua concedis & ueniam.

Expanded text:
citate compensem. uerum quia religione et beniuolentia, qua me praeocitate compensem. uerum quia religione et beniuolentia, qua me praeoccupasti. ita inuisceratus es cordi meo, ut tamquam cum amico nere conloquar, quicquid in opere stili nostri utiliter laboratum esse cognoscis, deo gratias age: si qua autem uitia mea perspicis, ut carissimus amicus ignosce eadem scilicet sinceritate dilectionis mihi optans medicinam, qua concedis et ueniam.
Abbreviated transcription (Latin):
te extendis. auerte m̃tẽ ab om̃ibꝰ imaginibꝰ corporũ. quas humana
cogitatio uolluere consueuit. Non enim sic sapientia. ñ iusticia. ñ
sic deniq caritas cogitat᷑. de qua scriptũ ẽ. ds̃ caritas est. Cũ uͦ eiꝰ
habitationẽ cogitas. unitatẽ cogita. congregationẽq scoꝵ maxi¬¬
me incęlis. Ubiꝰ ꝓpt̾ea pͣcipue dicit᷑ habitare. qͥa ibi fit uoluntas
eiꝰ ꝑfecta. eoꝵ in quibꝰ habitat obedientia. Deinde in t̾ra. ubi ȩdi¬
ficans habitat domũ suã in fine scłi dedicandã. Xp̃m aut̃ dnñti
maior.e̾. pat᷑. & ubiq totũ p̾sentẽ eẽ ñ dubites tanꝗͣ dm̃. & in eodẽ
tẽplo dĩ ẽẽ tanquã inhabitantẽ dm̃. & in loco aliquo cęli ꝓpt̾ ue¬
ri corporis modũ. S cũ medelectat loqͥ tecũ. nescio utrũ serua-¬
uerĩ sermonis seruientis modũ. quasi diuturnũ silentiũ loqua¬

Expanded text:
te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana cogitatio uoluere consueuit. non enim sic sapientia, non iustitia, non sic denique caritas cogitatur, de qua scriptum est: Deus caritas est. cum uero eius habitationem cogitas, unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime in caelis, ubi propterea praecipue dicitur habitare, quia ibi fit uoluntas eius perfecta eorum. in quibus habitat, oboedientia; deinde in terra, ubi aedificans habitat domum suam in fine saeculi dedicandam. Christum autem domaior est pater, et ubique totum praesentem esse non dubites tamquam deum et in eodeplo dei esse tamquam inhabitantem deum et in loco aliquo caeli propter ueri corporis modum. sed cum me delectat loqui tecum, nescio, utrum seruauerim sermonis sufficientis modum, quasi diuturnum silentium loqua
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit. ut qđ ẽ. ipsũ dĩ uerbũ ante scła. hoc simul cum
assũpto homine diceretur. Singularis ergo est illa susceptio.
nec cũ hominibꝰ aliquibꝰ sc̃is quantalibet sapientia &e sc̃itate
prestantibꝰ. ullomͦ potest eẽ cõmunis. ubi diuinȩ grẽ satis ꝑspicu¬¬
ũ clarũq docum̃tũ.ẽ. Quis enĩ tã sit sacrilegus ut audeat affirma¬
re aliquã posse animã ꝑ meritũ liberari arbitru. ut alt̾ sit xp̃c effi.¬
cere. Ut ergo ad ꝑsonã uerbi unigeniti ꝑtineret quo pacto ꝑlibe.¬
rũ arbitriũ cominunit̾ om̃ibꝰ & naturaliter datũ una sola anima me¬
ruisset nisi singularis grã p̃stitisset. quã fas est p̃dicare. de qua ne-¬
fas ẽ. uelle iuidicare: Hȩc si ꝓ uiribꝰ nr̃is quantum dñs aduiuit
rite tractauimꝰ. quando dm̃ ubiq p̃sentẽ. & ñ spacus distantibus
quasi aliqua mole uł distentione diffusũ. s ubiq totũ cogitare

Expanded text:
nomen accepit, ut, quod est ipsum dei uerbum aute saecula. hoc simul cum nomen accepit, ut, quod est ipsum dei uerbum aute saecula. hoc simul cum adsumpto homine diceretur. singularis ergo est illa susceptio nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate ntibus ullo modo potest esse communis. ubi diuinae gratiae satis perspicuum clarumque documentum est. quis enim tam sit sacrilegus, ut audeat adfirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii. ut alter sit Christus. efficere? ut ergo ad personam uerbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium communiter omnibus et naturaliter datum una sola anima meruisset, nisi hoc singularis gratia praestitisset. quam fas est praedicare, de qua nefas est uelle iudicare? Haec si pro uiribus nostris, quantum dominus adiuuit. rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus quasi aliqua mole uel distentione diffusum sed ubique totum cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
citabo illud. euangelista quid hoc ẽẽt consequent᷑ exponens ant.
Hoc aut̃ dicebat de tẽplo corporis sui. Quid gͦ ẽ: Hoccine int̾¬
ẽẽ arbitram᷑ int̾ capud & m̃bra cęt̾a. qđ in quolibet quãuis p̃¬
cipuo m̃bro uelut in aliquo magno ꝓpħa aut apło quãius di¬
s ñ tantꝰ quantꝰ in capite. ubi ꝓrsus om̃is. ẽ. quinq ꝑtitus.
Ibi enĩ & uisus. & auditus. & olfactꝰ. & gustus. & tactus. Incęt̾i
aut̾ solus. ẽ. tact᷑. Anetiã p̃ter hoc quod tanꝗͣ intẽplo in illo
corpore habitat om̃is plenitudo diuinitatis. est aliud qđ int̾¬
sit int̾ illud caput. & cuiꝰlibet m̃bri excellentiã: Est plane qđ
singulari quadã susceptione hominis illiꝰ. una facta ẽ. ꝑsona cũ
uerbo. De nullo enĩ scoꝵ dici potuit. aut potest. aut poterit. u¬
bũ caro factũ.ẽ. Nullus scõꝵ qualibet prestantia gr̃e unigeniti

Expanded text:
citabo illud, euangecitabo illud, euangeHoc autem dicebat de templo corporis sui. Quid ergo est? Hoccine interesse arbitramur inter caput et membra caetera, quod in quolibet quamvis praecipuo membro, velut in aliquo magno propheta aut sed non tantus quantus in capite. ubi prorsus omnis est quinquepertitus: ibi enim et uisus est et auditus et olfactus et gustus et tactus. in ceteris autem solus est tactus. an etiam praeter hoc, quod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud. quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam V est plane. quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit- aut potest aut poterit: Verbum caro factum est, nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti
Abbreviated transcription (Latin):
tio spiritalis facit. Habitat itaq insingulis ds̃. tanquã in tem¬¬
plis suis. & in om̃ibꝰ simul in unũ congregatis tanꝗͣ u
in psalmo scriptũ. ẽ. dñs diluuiũ inhabitat. quãiuis & ꝓpt̃ multos
in om̃ibꝰ gentibꝰ popłos fideliũ quos aqͣrũ nomine apocalypsi
significat. possit congruent᷑ intelligi. dñs diluuiũ in habitat.
Sequit᷑ aut̃. & sedebitꝰ dñs rex inet̾nũ. utiq in ipso tẽplo suo ua ui
minꝰ. De ipso uero capite nr̃o apłs ait. qͥa in ipso in babitat. om̃is
plenitudo diuinitatis corporalit᷑. ñ ido corporalit̾ qͥa corpore¬
usce ds. s aut uerbo trans lato usus ẽ tanꝗͣ in tẽplo mani facto
ñ rorporalit̃ s umbratilit̾ habitauerit. id est p̃figurantibꝰ signis
Nã illas om̃s obseruationes. umbras futuroꝵ uocat etiã ipso
trans lato uocabulo. Sumꝰ enĩ ds̃ sic̃ scriptũ.ẽ. ñ in manu factis
uideis signũ petentibꝰ cũ dixisset soluite tẽplũ ħ & triduo resus¬

Expanded text:
tia Dei. Habitat itaque omnis in singulis Deus, tanquam in templis suis, et in omnibus simul in unum congregatis, tanquamin psalmo scriptum est: Dominus diluvium inhabitat; quamvis et propter multos in omnibus gentibus populos fidelium, quos aquarum nomine in Apocalypsi significat, possit congruenter intelligi: Dominus diluvium inhabitat. Sequitur autem: Et sedebit Dominus Rex in aeternum; utique in ipso templo suo, jam in minus. De ipso uero capite nostro apostolus ait: quia in ipso habitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. non ideo \'corporaliter\', quia corporeus est deus. sed aut uerbo translato usus est, tamquam in templo manu facto non corporaliter sed umbraliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso translato uocabulo; summus enim deus. sicut scriptum est. non in manufactis Iudaeis signum petentibus cum dixisset: Soluite templum hoc et in triduo resus
Abbreviated transcription (Latin):
lũ nullas angustias. uerũ etiã quandã latitudinẽ inuenit. non
tẽporaliũ locoꝵ s spiritaliũ gaudioꝵ cũ fit qđ ait apłs. nescitis
impediri alicubi trinitatẽ. ut pat̾ & filius & sp̃s sc̃s ubiq simul
ẽẽ non possint.: Uerũ illud .ẽ. multo mirabilius. qđ cũ ds̃ ubi
ce sp̃s dĩ habitat in uob̾. Unde x contͣrio de quibꝰdã idem dic̃.¬
Quis quis aut̃ sp̃m xpĩ ñ habet. hic ñ ẽ. eiꝰ. Quis porro audeat
opinari. nisi quisquis inseparabilitatẽ penitus t̾rinitatis ignorat.
quod in aliquo habitare possit pat̾ aut filius. In quo ñ habit& sp̃s sc̃s.
eẽ dm̃ ꝑdiuinitatis p̾sentiã. s ñ ubiq ꝑ habitationis ga̾m. Propt̃
hanc enĩ habitationẽ. ubi ꝓculdubio grã dilectionis eiꝰ agnoscit᷑.

Expanded text:
lum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non lum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non corporalium locorum sed spiritalium gaudiorum, cum fit, quod ait aimpediri alicubi trinitatem, ut pater et filius et spiritus sanctus ubique simul esse non possint! Verum illud est multo mirabilet Spiritus Dei habitat in vobis? Unde e contrario de quibusdam dicum Christi non habet, hic non est eius. quis porro audeat opinari. nisi quisquis inseparabilitatem penitus trinitatis ignorat, quod in aliquo habitare possit pater aut filius, in quo non habitet spiritus esse deum per diuinitatis praesentiam sed non ubique per habitationis gratiam. propter hanc enim habita
Abbreviated transcription (Latin):
ades. S sic ẽ ds̃ ꝑcunta diffusus. ut ñ sit qualitas mundi.s subi¬
tantia creatrix mundi. sine labore regens. & sine onere continens
mundũ. Non tam̃ ꝑspatia locoꝵ quasi mole diffusa. ita ut indi-
mimidio mundi corpore sit dimidius. & in alio dimidio dimi¬
cius. atq ita ꝑtotũ tot᷑. S in cęlosolo totꝰ. & in sola t̾ra totus &
in cęlo &e in t̾ra totꝰ. & nullo contentꝰ loco s in se ipso ubiq totus.
Ita pat᷑. ita filiꝰ. ita sp̃s sc̃s. ita trinitas unꝰ ds̃. Neq enĩ mundũ
int̾ se in tres partes diuiser̃. quasi singulas singuli implerent.
quasi ñ haberet ubi eẽt filius aut sp̃s sc̃s in mundo. si totũ occu¬
passet pat̾. Non ita se habet uera incorporea in cõmutabilisꝙ di-¬
uinitas. Non enĩ corpora st̃. quoꝵ amplior sit in tribꝰ quã insin¬
gulis magnitudo. nec loca suis mobilibꝰ tenent. ut distantibus
spacus simul eẽ ñ possint. Si enĩ aĩa in corpore constituta ñ so.¬

Expanded text:
Deus ubique per cuncta diffusus, ut non sit qualitas mundi, sed substantia creatrix mundi, sine labore regens et sine onere continens mundum. Non tamen per spatia locorum quasi mole diffusa, ita ut in dimidio mundi corpore sit dimidius, et in alio dimidio dimidius atque ita per totum totus et in coelo solo totus, et in sola terra totus, et in caelo et in terra totus et nullo contentus loco sed in se ipso ubique totus._ Ita pater, ita filius, ita spiritus sanctus, ita trinitas unus deus. neque enim mundum inter se in tres partes diuiserunt, quas singulas singuli implerent, quasi non haberet, ubi esset, filius aut spiritus sanctus in mundo, si totum occupasset pater. non ita se habet uera incorporea inmutabilisque diuinitas. non enim corpora sunt, quorum amplior sit in tribus quam in singulis magnitudo, nec loca suis molibus tenent, ut distantibus spatiis simul esse non possint. si enim anima in corpore constituta non so
Abbreviated transcription (Latin):
texisses. Non enĩ quisꝗͣ peccat abscondendo rẽ suã. quã timet atit.¬
t̾e. S si ꝓpcea ñ peccamꝰ m̃tiendo qͥa nulliꝰ peccatũ tegentes et nulli
obsumꝰ et alicui ꝓsum᷑. qͥd agimꝰ de ipso peccato mdacii: Uibi enita
positũ .e. ne furtũ feceris. ibi positũ. ẽ. ne falsũ testimoniũ dixe-¬
ris. Cũ gͦ singula ꝓhibeant᷑. cur falsũ testimoniũ tc̃.ẽ culpabi¬
leᷤ cũ ipsũ furtũ ꝑ se culpabile sit. & cęt̾a peccata: An occulta¬
re peccatũ mñtiendo ñ licet. fac̾e licet: Qđ si absurdũ ẽ. qͥd dice¬
mꝰ  An falsũ testunoniũ ñ ẽ nͥ cũ qͥsq ita mtit᷑. ut aut crim̃ fui

Expanded text:
texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amitttexisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amittere. sed si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes et nulli obsumus et alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato mendacii? ubi enim positum est: ne furtum feceris, ibi positum est: ne falsum testimonium dixeris. cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tle cum ipsum furtum per se culpabile sit et cetera peccata? an occultare peccatum mentiendo non licet, facere licet? Quod si absurdum est, quid dicemus? an falsum testimonium non
Abbreviated transcription (Latin):
ut & furtũ sine rep̃hensione fieri possit. et falsũ testimoniũ sine pec¬
cato dici. Quo qͥd dici potest ꝑu̾siꝰ : An uͦ si aliꝰ furatꝰ esset illũ mo-¬
diũ & tu uides. int̾rogatꝰ q esses mͣtireris honeste ꝓ pauꝑe. et si id ꝓ
tua pauꝑtate facias culpab̾is. qͣsi aͣpliꝰ aliũ ꝗͣ te dilig̾e debeas. Utrũq
ꝗͦ turpe. atq uitandũ ẽ.S fortassis excceptionõ addendã qͥs putet ut
sint q̃dã honesta mͣdatia q̃ ñ solũ nulli obsunt. s etiã ñ nullis ꝓsunt.
exceptis his qͥb crimina occultant᷑ et defendunt᷑. ut idõ sit illud
turpe tnͣdaciũ. qđ ꝗͣuis nulli obsit et ꝓsit pauꝑi. furtũ tam̃ occul¬
tat. Si autͣ ita nulli obe̾e̾t et ꝓde̾e̾t alicui. ut etiã nullũ peccatum
occultaret atq defendet. turpe ñ e̾ẽt. Uelut si qͥspiã pecuniã suam
et ei ꝓdesses cui opꝰ erat illud occułtũ. et nullũ peccatũ m̃tiendo

Expanded text:
ut et furtum sine reprehensione fieri possit, et falsum testimonium sine peccato dici. Quo quid dici potest perversius? An vero si alius furatus esset illum modium et tu uideres interrogatusque esses, mentireris honeste pro paupere et, si id pro tua paupertate facias, culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. utrumque ergo turpe atque uitandum est. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint quaedam honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, quibus crimina occultantur et defenduntur: ut ideo sit illud turpe mendacium, quod quamuis nulli obsit et prosit pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe non esset. uelut si quispiam pecuniam suam et ei prodesses, cui opus erat illud occultum, et nullum peccatum mentiendo
Abbreviated transcription (Latin):
actenꝰ testẽ scriptura nominaret. ñ dic̃et apłs inueniꝰ et falsi
testes di. si testimoniũ diximꝰ adu̾sus dm̃ qͥa excitauerit xp̃m.
quẽ n excitauit. Ita enĩ ostendit falsũ testimomũ ẽẽ m̃daciũ. etiã¬
si in cuiꝰ ꝗͣ falsa laude dicat᷑. An forte tͣc dic testimoniũ qͥ m̃tit᷑.

Expanded text:
tolus: inuenimur et falsi testes dei, si testimonium diximus aduersus deum, quia excitauerit Christum, quem non excitauit. ita enim ostendit falsum testimonium esse mendacium, etiamsi in cuiusquam falsa laude dicatur. An forte tunc dicit falsum testi
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. tota c̃tentio. utrũ ne sibi obsit qͥ sic ꝓdest alt̾i ut faciat ẽtͣ uerita¬
tẽ: aut si ueritas illa sola dicenda ẽ. ꝗͣ ipsas mͣtes intino atq in cõ¬
mutabili lumine illustrat. fac̃ certe c̾tͣ aliqđ uerũ. qͥa et si fallunt᷑
corporis sensus. ctͣ uerũ tam̃ fac̾ qͥ dic̃ aliqͥd ita e̾eᷤ uł ñ ita. qtł ei
nec iens nec sensus nec opinatio sua fidesuerenuntiat. Utrũ gͦ
dest alt̾i. magna q̃stio ẽ. Si ita .ẽ. c̃seqͣnt̾ etiã sibi ꝓde̾e debet ꝑm̃
daciũ. qđ nulli obẽ. S ea conexa s̃. et istis cessis necessario tͣhunt᷑.
ti. si de unumeris milib frum̃toꝵ amittat unũ modiũ. qͥ tam̃
modius possit ad necessariũ uictũ ꝓde̾ẽ furanti. c̃ sequens erit

Expanded text:
est tota contentio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritaest tota contentio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque incommutabili lumine inlustrat, facit certe contra aliquod uerum, quia etsi falluntur corporis sensus, contra uerum tamen facit, qui dicit aliquid ita esse uel non ita, quod ei nec mens nec sensus nec opinatio sua fidesue renuntiat. utrum ergo rodest alteri, magna quaestio est. si ita est, consequenter etiam sibi prodesse debet per mendacium, quod nulli obest. sed ea conexa sunt, et istis concessis necessario trahuntur ti, si de innumeris milibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium uictum prodesse furanti, consequens erit
Abbreviated transcription (Latin):
i totã narrationẽ falsã aliquando suscipiatit. s plerũq ueris
texunt. ubi suauitas eos deserit. Hȩc aut̃ duo gen̾a mͣdacioꝵ ñ obsunt
credentib. qͥa nichil de doctrina religionis ueritatisq fallunt᷑. aut ullo
cõmodo uł utilitate sua. Suffic̾ enĩ eis ut uidicent fieri potuisse quod
dr̃. & fidẽ habeant hõi quẽ ñ debent temere existimare mñtientẽ. Quid
enĩ obest si credo patrẽ aut auũ alicuiꝰ uirũ bonũ fuisse etiã siñ fuit.
aut usq ad ꝑsas militando ꝑuenisse. etiã si a roma nũiͣ recessit. Ipsis
aut᷑ mtientib ualde obsunt. illis qͥdẽ qͥa sic deser̃ ueritate̾ ut fallacia
ꝗͣ gͣdatiꝰ ad meliora surgentib. qđ beniuolis & bonis uulgo tribui
solet. cũ ille qͥ m̃tit᷑ ñ solũ alt̾i ñ obẽ s etiã ꝓdest alicui. De isto gen̾e

Expanded text:
isti totam narrationem falsam aliquando suscipiant; sed plerumque ueristi totam narrationem falsam aliquando suscipiant; sed plerumque uertexunt, ubi suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse quod dicitur et fidem habeant homini, quem non debent temere existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem, quia sic deserunt ueritatem, ut fallacia quam gradatim ad meliora surgentibus, quod beniuolis et bonis uulgo tribui solet, cum ille, qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. de isto genere
Abbreviated transcription (Latin):
ad mittenda m̃dacia. ꝗͣ ꝗͣuis ñ obsint alti. nulli tam̃ ꝓ sunt. et ob¬
sunt eis ipsis qͥ gͣtis m̃tiunt᷑. Ipsi enĩ ꝓpͥe m̾daces dicendi S̾. Int̾ẽ
enĩ int̾ mͣtientẽ atq m̃dacẽ. Nã mͣtiens .ẽ.etiã qͥ mntit᷑ inuitꝰ. mdax
uͦ amat m̃tiri. atq adiuuat animo in dilectione m̃tiendi. luxta
ponendi s̃ et qͥ de m̃datio uolunt plac̾e hõib. nͣ ut alicui faciant in.¬
uiriã uł inferant c̃tumeliã. lã enĩ supͣ ħgenꝰ remouimꝰ. s ut suaues
sint in sermonib suis. Isti ab illo gen̾e in qͦ m̃daces posuimꝰ ħ differͣ. qđ
illos mtiri delectat gaudentes de ipsa fallacia. istis aut̃ place libet de
suauiloqͥo. qͥ tamen ueris mallent plac̾e. S qͣnde ñ facile inueniunt ue¬
ra ꝗͣ gͣta sint audientib. mͣtiri eligunt potiꝰ ꝗͣ tac̾e. Difficile.ẽ. tam̃ ut

Expanded text:
admittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obadmittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. interest enim inter mentientem atque mendacem. nam mentiens est etiam qui mentitur inuitus; mendax uero amat mentiri atque habitat animo in delectatione mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt placere hominibus, non ut alicui faciant iniuriam uel inferant contumeliam — iam enim supra hoc genus remouimus — sed ut suaues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere, in quo mendaces posuimus, hoc differunt, quod illos mentiri delectat gaudentes de ipsa fallacia, istis autem placere libet de suauiloquio, qui tamen ueris mallent placere, sed quando non facile inueniunt uera, quae grata sint audientibus, mentiri eligunt potius quam tacere. difficile est tamen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq. S si qͣrit᷑ qͥd hoꝵ potiꝰ debuit euitare qͥ utrunq ñ potuit.
s alt̾utrũ potuit. respondebo suu̾ peccatũ potiꝰ ꝗͣ alienũ. et leiꝰ potiꝰ¬
qđ suũ ꝗͣ gͣuiꝰ qđ alienũ. Nec idõ et illud eiꝰ fieret. qͥa in eũ cõmitteret᷑.
et qͥa id possẽt euitare. si suũ uellet admitte. Ut enĩ salua diligenti.
ore inquisitione inti c̃cedã gͣuiꝰ esse stuprũ ꝗͣ turificationẽ. illud ta-¬
mͥ ipsiꝰ erat. illud alienũ factũ. ꝗͣuis id ipse ꝑpet̾et᷑. Cuiꝰ aut̃ factũ.
eiꝰ et peccatũ. Quãuis enĩ gͣuiꝰ sĩt homicidiũ ꝗͣ furtũ. peiꝰ ẽ. tamer
fac̾e furtũ. ꝗͣ pati homicidiũ. Itaq si ciiꝗͣ ꝓpͥoneret᷑ ut si furtũ
fac̃e nollet int̾ficeret᷑. ħẽ. cõmitt᷑et᷑ in eũ homicidiũ. qͥa utrũq¬

Expanded text:
utrumque. sed si quaeritur, quid horum potius debuit euitare qui utrumque non potuit, utrumque. sed si quaeritur, quid horum potius debuit euitare qui utrumque non potuit, sed alterutrum potuit, respondebo: suum peccatum potius quam alienum et leuius potiquam quod alienum. nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uellet admittere. ore inquisitione interim concedam grauius esse stuprum quam turificationem, illa tamen ipsius erat, illud alienum factum, quamuis id ipse perpeteretur; cuius autem factum, eius et peccatum. quamuis enim grauius sit homicidium quam furtum, peius est tamen facere furtum quam pati homicidium. itaque si cuiquam proponeretur, ut, si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est committeretur in eum homicidium, quia utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
id tantũ cauere potui ne fieret. qd erat in mea potestate. Alt̾ũ auten
alienũ qdđ meo pͣcepto extinguere ñ potui. meo male facto ĩpedire ñ
debui. Non gͦ peccantẽ apꝓb̾at qͥ ꝓ alio ñ peccat. et neutrũ placet ei qͥ
utrũq nollet admitti. s illud qd ad se ꝑtinet etiã potestate ñ perpe¬
trat. qđ autt̾ ad alterũ sola uoluntate c̃dẽnat. & idõ ꝓponentibus
illã c̃dicionẽ atq dicentib. si ñ turificaueris ħpatierissi respondisset
ego neutrũ eligo. utrũq detestor. ad nichil hoꝵ uob̾ c̃sentio.¬
nulla apꝓhatione ten̾et᷑. Quȩ cũq ab eis passus ẽẽt. illi deputaretur
inuiriarũ acceptio. illis cõmissio peccatoꝵ Debuit ne gͥ ait qͥspiam
ftuprũ ꝑpeti. potiꝰ ꝗͣ turificare: Si ꝗͣris qđ debuerit. neutrũ dez¬
buit. Si enĩ dixero aliqͥd hoꝵ debuisse. aliqͥd hoꝵ aꝑꝓbabo cũ ĩꝓbẽ

Expanded text:
id tantum cauere potui, ne fieret, quod erat in mea potestate; alterum autem id tantum cauere potui, ne fieret, quod erat in mea potestate; alterum autem alienum, quod meo praecepto extinguere non potui, meo malefacto inpedire non debui. non ergo peccantem adprobat, qui pro alio non peccat; et neutrum placet ei, qui utrumque nollet admitti, sed illud, quod ad se pertinet, etiam potestate non perpetrat, quod autem ad alterum, sola uoluntate condemnat. et ideo proponentibus illam condicionem atque dicentibus: si non turificaueris, hoc patieris, si respondisset: ego neutrum eligo, utrumque detestor, ad nihil horum uobis consentionulla adprobatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi deputaretur iniuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. debuitne igitur, ait quispiam, stuprum perpeti potius quam turificare? si quaeris, quid debuerit, neutrum debuit. si enim dixero aliquid horum debuisse, aliquid horum adprobabo, cum inprobem
Abbreviated transcription (Latin):
fac male ne nos faciamꝰ: Qui si ułre nob̃ facientib n fecissent. nec
sic eis nr̃o scelere suffragari deb̾emꝰ. Nc̃ uͦ qͣndo iã faciunt cũ ista ñ di¬
cunt. cur nob̾cũ potiꝰ ꝗͣ soli turpes atq nocentes sint: Non enĩ c̃sens
ille dicendꝰ ẽ. qͥa ñ apꝓbamꝰ qd faciunt. semꝑ optantes et qͣntũ in nob̃
ẽ ꝓhibentes ne faciant. factũ q ipsoꝵ ñ solũ nͥ cõmittentes cũ eis.
s etiã qͣnta possumꝰ detestatione dãnantes. Qudmͦ inqͥs ñ cũ eis facit.
qͣndo illi ħ ñ facerent si ipse illud fac̾et: Hoc mͦ frangimꝰ ianuã cum
effractorib. qͥa si ñ eã claudemꝰ illi ñ frangerent. et occidimꝰ hões cũ
latronib si scire c̃tingat ħ eos e̾ẽ facturos. qͥa si nos pͣuenientes eos oc-¬
qͥa ħ ille ñ fecisset si tu illud fecisses. Ego utrũq fieri malũ nollẽ. s

Expanded text:
fac male, ne nos faciamus? qui si uere nobis facientibus non fecissent, nec fac male, ne nos faciamus? qui si uere nobis facientibus non fecissent, nec sic eis nostro scelere suffragari deberemus. nunc uero, quando iam faciunt, cum ista non dicunt, cur nobiscum potius quam soli turpes atque nocentes sint? non enim consensus ille dicendus est, quia non adprobamus quod faciunt, semper optantes et, quantum in nobis est, prohibentes, ne faciant, factumque ipsorum non solum non committentes cum eis, sed etiam quanta possumus detestatione damnantes. Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc non facerent, si ipse illud faceret? hoc modo frangimus ianuam cum effractoribus, quia, si non eam clauderemus, illi non frangerent, et occidimus homines cum latronibus, si scire contingat hoc eos esse facturos, quia, si nos praeuenientes eos ocquia hoc ille non fecisset, si tu illud fecisses. ego utrumque malum fieri nollem; sed
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝗͣ se ipsũ : quid si h ẽdicio martyriꝓponeret᷑. ut si nollet de xp̃o
falsũ testimoniũ dic̾e. atq ĩmolare demonib. ante ocłos ipsiꝰ alius
ñ qͥlibet hõ s pat̾ eiꝰ occidet᷑ rogans etiã filiũ ne id ꝑseuerantia sua
fieri ꝑmitteret. ñne manifestũ ͤ illo in testimonii fidelissimi senten¬
tia ꝑmanente. solos homicidas fut᷑os fuisse qͥ patrẽ eiꝰ occidint. non
illũ etiã parricidã: Sic̃ gͦ huiꝰ tanti sceleris particeps iͥpͣse ñ ẽe̾t. cum
elegisset patrẽ suu̾ potiꝰ ab aluis intͣfici etiã sacrilegũ cuiꝰ aa raꝑetur ad
enas. ꝗͣ fidẽ suã falso testimonio uiolare. sic talis ille c̃sensi
eũ faceret tanti flagicii participẽ sumale fac̾e ipse nollet. qͥc qͥd alii
ꝓpt̾ea fecissent. qͥa ipse ñ fac̃et. Quid enĩ tales ꝑsecutores dicunt. nisi

Expanded text:
dere quam se ipsum, quid? si haec condicio martyri proponeretur, ut, si nollet de Christo dere quam se ipsum, quid? si haec condicio martyri proponeretur, ut, si nollet de Christo falsum testimonium dicere atque immolare daemonibus, ante oculos ipsius alius non quilibet homo, sed pater eius occideretur, rogans etiam filium, ne id perseuerantia sua fieri permitteret, nonne manifestum est illo in testimonii fidelissimi sententia permanente solos homicidas futuros fuisse. qui patrem eius occiderent, non illum etiam parricidam? sicut ergo huius tanti sceleris particeps iste non esset, cum elegisset patrem suum potius ab aliis interfici, etiam sacrilegum, cuius anima raperetur ad poenas, quam fidem suam falso testimonio uiolare: sic talis ille consensus non eum faceret tanti flagitii participem, si male facere ipse nollet, quidquid alii propterea fecissent, quia ipse non faceret. quid enim tales persecutores dicunt nisi:
Abbreviated transcription (Latin):
ne faceret elegit turificare. Quanto gͥ m̃daciũ ꝓcliuiꝰ elegisset. si m̾¬¬
dacio posset a scõ corpore tã ĩmane flagiciũ remou̾e : In qͣ ꝓposctio.¬
ne ista s̃ q̃ merito qͣri possunt. utrũ talis c̃sensio ꝓfacto habenda
sit. aut utrũ c̃sensio dicenda sit ꝗͣ nͣ habet apꝓbationẽ. aut utrũ ap¬
atio sit cũ dr̃. expedit ħ pati potiꝰ ꝗͣ illud fac̾e. et utrũ rec
fecerit turificare quã stuprũ pati. et utrũ mͣtiendũ esset potiꝰ si ea
ẽdicio daret᷑ ꝗͣ turificandũ. S si talis c̃sensio ꝓ facto habenda ẽ. homi¬
cidȩ s̃ etiaͣ qͥ occidi maluer̃. ꝗͣ falsũ testimoniũ dic̾e. & qđ ẽ. homi¬
cidiũ gͣuiꝰ in seipsos. Cur enĩ ħ pacto ñ dicat᷑ qđ ipsi se occiđint qͥa ho
eleger̾ in se fieri ne facerent qđ cogebant᷑. Aut si gͣuiꝰ putat᷑ aliũ occi¬

Expanded text:
factum: quod ne faceret, elegit turificare. quanto igitur mendacium procliuius elegisset, si menfactum: quod ne faceret, elegit turificare. quanto igitur mendacium procliuius elegisset, si mendacio posset a sancto corpore tam inmane flagitium remouere! In qua propositione ista sunt, quae merito quaeri possunt: utrum talis consensio pro facto habenda sit; aut utrum consensio dicenda sit, quae non habet adprobationem; aut utrum adprobatio sit, cum dicitur: expedit hoc pati potius quam illud facere; et utrum recte ille fecerit turificare quam stuprum pati; et utrum mentiendum esset potius, si ea condicio daretur, quam turificandum. sed si talis consensio pro facto habenda est, homicidae sunt etiam, qui occidi maluerunt quam falsum testimonium dicere, et quod est homicidium grauius, in se ipsos. cur enim hoc pacto non dicatur, quod ipsi se occiderint, quia hoc elegerunt in se fieri, ne facerent quod cogebantur? aut si grauius putatur alium occi
Abbreviated transcription (Latin):
incertꝰ. Quã obrẽ aut ñẽ. credendũ bonis. aut credendũ .ẽ. eis qͦs cre¬
dimꝰ de be aliqͣndo m̃tiri. aut ñ ẽ credendũ bonos aliqͣndo m̃t̾ri. Horũ
triũ pͥmũ pniciosũ. ẽ. scđdm stultũ. Restat gͦ ut nunꝗͣ m̃ciant᷑ boni.
Sic ista qͣstione ex utͣq parte c̾sid̾ata. atq tͣctata. ñ tam̃ facile ferenda
sententia.ẽ. s adhuc diligent̃ audiendi qͥ dicunt nullũ esse tã malũ fac-¬
tũ. qđ ñ in peioris deuitatione faciendũ sit. ꝑtin̾e aut̃ ad facta ho-¬
minũ. ñ solũ qͥcqͥd faciunt. s qͥcqͥd etiã cũ c̃sensione patiunt᷑. Unde
si existit causa ut eligeret xp̾ianꝰ turi ficare idolis ne c̃sentiret stupro
qd ꝑsecutor eiꝰ nͥ fac̾et minabat᷑. recte uident᷑ q̃rere cur ñ etiã mͣtire¬
tur ut tantã illã turpitudinẽ deuitaret. Ipsã enĩ cͣsensionẽ qͣ se stu-¬

Expanded text:
incertus. quamobrem aut nincertus. quamobrem aut nbonos aliquando mentiri: horum trium primum perniciosum est, secundum stultum; restat ergo, ut numquam mentiantur boni. Sic ista quaestione ex utraque parte considerata atque tractata non tamen facile ferenda sententia est; sed adhuc diligenter audiendi, qui dicunt nullum esse tam malum factum, quod non in peioris deuitatione faciendum sit; pertinere autem ad facta hominum non solum quidquid faciunt, sed quidquid etiam cum consensione patiuntur. unde, si extitit causa, ut eligeret Christianus turificare idolis, ne consentiret stupro, quod persecutor ei, nisi faceret, minabatur, recte uidentur quaerere, cur non etiam mentiretur, ut tantam illam turpitudinem deuitaret. ipsam enim consensionem, qua se stup
Abbreviated transcription (Latin):
endũ. ne forte et tc̃ mͣtiat᷑ cũ p̃cipit ut credamꝰ : Unde enĩ sciri po-¬
test utrũ et tc̃ habeat aliqͣm causã sic̃ ipse putat officiosi mda cii. esti.¬
mans falsa narratione hõem t̾ritũ posse a libidine cohib̾i. atq ħ modo
etiã ad spirttalia se cͣsulere m̃tiendo arbitret᷑: Quo gen̾e admisso atq
apꝓbato. om̃is om̃ino fidĩ disciplina subu̾tit᷑. Qua subu̾sa. nec adin.¬
telligentiã ꝑuenit᷑. cui capiendȩ ista paruulos nutrit. atq ita om̃is
doctrina ueritatis aufert᷑. cedens licentiosissimȩ falsitati. si mdacio
uelut officioso aliunde penetͣndi aꝑit᷑ locꝰ. Aut enĩ tẽporalia cõmoda
uł ꝓpͥa uł aliena. ueritati pͣponit qͥcũq mͣtit᷑. Quo qͥd fieri potest ꝑu̾siꝰ.
N ut cũ ueritati adipiscendȩ opitulante m̃dacio uult fac̃e idoneu: int̾.¬
cludit aditũ ueritati. Uolens enĩ cũ mͣtit᷑ esse aptꝰ. fit cũ uerũ dicit.

Expanded text:
endum, ne forte et tunc mentiatur, cum praecipit ut credamus? unde enim sciri potest, utrum et tunc habeat aliquam causam, sicut ipse putat, officiosi mendacii, existimans falsa narratione hominem territum posse a libidine cohiberi atque hoc modo etiam ad spiritalia se consulere mentiendo arbitretur? quo genere admisso atque adprobato omnis omnino fidei disciplina subuel-titur: qua subuersa nec ad intellegentiam peruenitur, cui capiendae ista paruulos nutrit. atque ita omnis doctrina ueritatis aufertur, cedens licentiosissimae falsitati, si mendacio uelut officioso alicunde penetrandi aperitur locus. aut enim temporalia commoda, uel propria uel aliena, ueritati praeponit, quicumque mentitur — quo quid fieri potest peruersius? — aut cum ueritati adipiscendae opitulante mendacio uult facere idoneum, intercludit aditum ueritati; nolens enim, cum mentitur, esse aptus fit, cum uerum dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: Moueor u̾bis oppositis uehemͣt̾. s mirũ si etiã sapient᷑. Cũ enim
ꝓposuero anteqͣlescũq ocłos cordis mei intelligibilẽ illiꝰ pulchritudinẽ
de cuiꝰ falsi nichil ore ꝓcedit. ꝗͣuis ubi radians magis magisq clarescit
ueritas. ibi palpitans mea reu̾łiat᷑ infirmitas. tam̃ sic amore tantide¬
coris accendor. ut cuncta ꝗͣ inde me reuocant humana c̾tẽnã. S mul¬
tũ.ẽ. ut iste in tantũ ꝑseueret affectꝰ. ne in tẽꝑtatione desit effectꝰ.
Nec me mouet c̃tẽplantẽ lum ũbrosũ in qͦ m̃dacii tebrȩ nullȩ s. qđ nob¬
⁊ nolentib. & hõib uero audito morientib. homicida dr̃ uer
ꝑturbata moriat᷑. homicida erit & castitas : An uͦ qͥa legimꝰ xpibonus

Expanded text:
tatem? moueor his oppositis uehementer, sed mirum, si etiam sapienter. cum enim tatem? moueor his oppositis uehementer, sed mirum, si etiam sapienter. cum enim proposuero ante qualescumque oculos cordis mei intellegibilem illius pulchritudinem, de cuius falsi nihil ore procedit, quamuis ubi radians magis magisque clarescit ueritas, ibi palpitans mea reuerberatur infirmitas, tamen sic amore tanti decoris accendor, ut cuncta quae inde me reuocant humana contemnam. sed multum est, ut iste in tantum perseueret affectus, ne in temptatione desit effectus. nec me mouet contemplantem luminosum bonum, in quo mendacii tenebrae nullae sun nolentibus et hominibus uero audito morientibus homicida dicitur perturbata moriatur, homicida erit et castitas? an uero, quia legimus: