comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hierł uladño decuolo: uł eticẽ illo ꝑmutente in toniruo & cõmotione magna
Romeni pacẽ halebant ũ uideis : sedcito acrepente dis ruptũ ÷ pactũ. quia iudei noluer̃
soluere tributa Tuno nero imperator romanus misit duos principersuos ues pasianũ &
titũ ut delen& uuitatẽ Quod aut̃ dicitur uistoribitur intonitruo ec flam ma
deuoranti : duplicit̃ intelligi potest. Nã antequã romani ad ciutatoẽ uenirent
factas tonitrua caelitus. & terȩ motus & uoces etiã audites inaere et tẽpestates
& insuꝑ ignis deuorans iđ fulgora ꝑcuuentia homines ut ostenderetur ñ solũ hom¬
nes uenuĩ &iã om̃a elem̃tti conini illos esse cõmota Potest etiã peferri adro¬
manos : quicũ tonitruo hoc ÷ impetu mugno & quasi tẽpestas uener suꝑ illos aquoꝵ
multitudine terra uidobatur moueri Ipsi fuer̃ flãma ignisq succenderun
uisionis nocturnae : mulatudo omniũ gentiũ quae dimicauerunt contni arihel

Expanded text:
ino de coelo, vel etiam illo permittente « in tonitruo et commotione magna. » Romani pacem habuere cum Judaeis, sed cito ac repente diruptum est pactum, quia Judaei noluerunt solvere tributa. Tunc vero imperator Romanorum misit duos principes suos Vespasianum et Titum, ut delerent civitatem. Quod autem dicitur, visitabitur in tonitruo et flamma devoranti, dupliciter intelligi potest. Nam antequam Romani ad civitatem venirent, facta sunt tonitrua coelitus et terraemotus, et voces etiam auditae sunt in aere, tempestates, et insuper ignis devorans, id est fulgura percutientia homines: ut ostenderetur non solum homines, verum etiam omnia elementa contra illos esse commota. Potest etiam referri ad Romanos, qui cum tonitruo, hoc est impetu magno, et quasi tempestas venerunt super illos, a quorum multitudine terra videbaturvisionis nocturnae omnis multitudo gentium quae dimicaverunt contra Ariel
Abbreviated transcription (Latin):
riui discurrent: quie & bona opera scorum appaređt quae per
obseruantiam mandatoru impleuerunt & pene pom̃s gentes
doctrina euugłi quae modo illis non iucet: appropinquente die
iudicii helia & henoc. predicantibus drebit Eterit lig
& lix solis septim pliciter sicut ligx uii dierũ.

Expanded text:
rivi discurrent, quia et bona opera sanctorum apparebunt, quae per rivi discurrent, quia et bona opera sanctorum apparebunt, quae per observantiam mandatorum Dei impleverunt, et pene per omnes gentes doctrina Evangelii quae modo in illis non lucet, appropinquante die judicii, Helia et Enoch praedicantibus, clarebit. « Et erit lux et lux solis septempli
Abbreviated transcription (Latin):
Tauri engo & pulli hoc ÷ p̃lati & subiecti inscã accła quo adunati mig¬
ma comedunt: qui eaq̃ spĩteliter intellegenda sunt spirialiter in¬
tellegunt. & q̃ historialiter historiali sensu capiunt Q̃ uero¬
ꝗ uero utrq
mueniunt utrũqmente capiunt. sicut in aret hoc est
im ceciderintturres E ae uerba addiem iudicii ꝑtinere uident᷑
ꝑmontes & colles intelleguntur scĩ propter alatudinem uircutum uł
expositores diuinorũ eloquiorũ sicut augustinꝰ hieronimus et relique
Rudi currencium sunt doctrint sp̃catdis eagłi Dies uero interfecti¬
onis dies iudicii htelligitur Percurr
Perturres dicbolus & omner
suꝑbi & potentes istius scđi Indie ergo iudicii quando em̃s impii
peribunt &iterficientur gladio uerbi dĩ om̃s peprobi et cecide¬
rint ipsi daemones qui muniunt
modo suos utturres ꝑ colles & montes

Expanded text:
Tauri ergo et pulli, hoc est praelati et subjecti in sancta Ecclesia coadunati, migTauri ergo et pulli, hoc est praelati et subjecti in sancta Ecclesia coadunati, migma comedunt, quia ea quae spiritualiter intelligenda sunt, spiritualiter intelligunt, et quae historialiter historiali sensu capiunt. Quae vero utrique veniunt, utrumque mente capiunt, sicut in area, hoc estcum ceciderint turres. » Haec verba ad diem judicii pertinere videntur. Per montes et colles intelliguntur sancti, propter altitudinem virtutum: vel expositores divinorum eloquiorum, sicut Augustinus, Hieronymus et reliqui. Rivi currentium sunt doctrina spiritualis Evangelii. Dies vero interfectionis, dies judicii intelligitur. Per turres diabolus et omnes superbi et potentes istius saeculi. In die ergo judicii, quando omnes impii peribunt, et interficientur gladio verbi Dei omnes reprobi, et ceciderint ipsi daemones, qui muniunt modo suos ut turres, per colles et montes
Abbreviated transcription (Latin):
appellat gratiã sc̃ĩsp̃s Semen uero : uerbum datrinȩ Acdidicer& aliis uerb
Daecła degentib congregicta: dabiturgratia caelestis. doctrinetuae. ut ubicũq
ꝑfidem & dlectionẽ uberrimus. quia ꝑ quadri ꝑtitũ orbem doctrina illius chorus¬
a & in nomine eius aeđae sunt fundate. quae uberrimos sructus bonorĩ opegũ
preferun Ipse &lũ panis iđ xp̃s pinguis : : quico corda eleccorũ suorũ grittia&
pinguedine sp̃s scĩ refecit. Paserar in posserstonetua õpopulexpĩane. indieelloagnꝰ
quando populus gentilis idola & si mulaera confregit
asi norum tuorum commixtum migma comedent: sic inarea ut uentila¬
tum est Scimus quia teuri gragib ducatũ prefcent Etideo non in
asinã: intelligimꝰ populũ iudaicum Perpullũ aut̃ gentilem qͥ
dissolutus & lasciuus extetit sequendo idola Ideoq non in conueni en
Migmȩ: est ordeum pariter cum padet Perpaleos suꝑ ficies latera¬
lis intelligitur Ordeum aut̃ : Intellegentiã interiorẽ significat

Expanded text:
llat gratiam sancti Spiritus. Semen vero verbum doctrinae. Ac si diceret aliis verbis: O Ecclesia de gentibus congregata, dabitur gratia coelestis doctrinae tuae, ut ubicunquper fidem et dilectionem, uberrimus est, quia per quadripartitum orbem doctrina illius coruscat, et in nomine ejus Ecclesiae sunt fundatae, quae uberrimos fructus bonorum operum proferpinguedine Spiritus sancti reficit. « Pascetur in possessione tua, » o popule Christiane, in die illo agnus quando populus gentilis idola et simulacra confregit. « Tauri tui et pulli asinorum tuorum commixtum migma comedent sicut in area, ut ventilatum est. » Scimus quia tauri gregibus ducatum praestant, et ideo non incasinam intelligimus populum Judaicum, per pullum autem gentilem qui dissolutus et lascivus exstitit sequendo idola. Ideoque non inconvenientMigma est hordeum pariter cum palea. Per paleas superficies litteralis intelligitur. Hordeum autem intelligentiam interiorem significat.
Abbreviated transcription (Latin):
Sagittan enĩ
sunt sertaceni sicut & pat̃ eorũ ismael quia in solitudine morintua
ONUS UALLIS. UISI O NIS¬
nus : i est pondus miseriarũ & poenarum. Uellem appellat hierł Illa crui
ius : id est pondus miseriarũ & poenarum
Uellem appellat huerł Illa ciui¬
ts domina gentiũ etque ante uocabatur ciuittes magni regis modo appellat᷑ uallis
dis pectiue aspũscõ: non quod in uallesit posita in monte enĩ sit est. sod ꝓpt̃ trans¬
gressionẽ mandatorũdĩ et idolatriam

Expanded text:
Sagittarii enim Sagittarii enim sunt Sarraceni, sicut et pater eorum Ismael, quia in solitudine morantur. Onus vallis vision» id est pondus miseriarum et pis, » id est pondus miseriarum et poenarum. Vallem appellat Hierusalem. Illa civitas domina gentium, et quae antea vocabatur civitas magni regis, modo appellatur vallis despective a Spiritu sancto: non quod in valle sit posita in monte enim sita est, sed propter transgressionem mandatorum Dei, et idololatriam
Abbreviated transcription (Latin):
inanno mercennarii : et aufen&ur om̃is gła cedar idẽ populus & diuitiȩ sencenorũ etreli
quie numeri sagitta rioiũ fortium defiluis cedar inminuentur Post unũ annũ iudaicȩ
captiuitatis & destructionis hierł : & ipsiuas titi sunt. ideoq: dicit Quomodo annus
mercen narii uelox est et breuẽ putit omnẽ laborem. dũ tantũ modo ad desideratttẽ per¬
ueniat mercedem : sic paruissimũ spatiũ temporis restat. donec captiuemini o siraceni
Reddit engo causas quare pͥceperit occurrere illis Eugerunt inquit babilonium gladium.
fuger̃ arcus elamittrũ fuger̃ inminens gladium & quia uos ñ prebuistis eis inscđam
expl&o uno anno captiutaitis eorũ auferetur om̃is gloria ur̃t Quod uero dict & reliqͥ
numeri sagittariorũ fertiũ defiliis cedar inminuentur : hoc modo intelligitur. Reli¬
quie santcenorũ que relictes abassiriis: inminuentur ababilonis Sagatan enĩ¬

Expanded text:
in anno merin anno mermeri sagittariorum fortium de filiis Cedar incaptivitatis et destructionis Hierusalem et ipsi vastati sunt, ideoque dicit: Quando annus mercenarii velox est, et brevem putat laborem, dum tantummodo ad desideratam perveniat mercedem: sic parvissimum temporis spatium restat, donec captivemini, o Sarraceni! Reddit ergo causas quare praeceperit occurrere illis. Fugerunt, inquit, Babylonium gladium, fugerunt arcus Elamitarum, fugerunt imminentem gladium, et quia vos non praebuisti eis misericordiam, expleto uno anno captivitatis eorum, auferetur omnis gloria vestra. Quod vero dicit, et reliquiae muneri sagittariorum fortium de filiis Cedar imminuentur, hoc modo intelligitur: Reliquiae Sarracenorum, quae relictae sunt ab Assyriis, imminuentur a Babyloniis.
Abbreviated transcription (Latin):
Vos oiudei qui obsidionẽ babi loniã effugere petuerits: in seltu idẽ insiluis saracȩnorũ dortu¬
int̃ p̃titus in ꝓpinquos uł cognatos In semias dodanim dormi&is : idẽ initinere quodducit ad
ꝓpiniuos unos sanracenos Oecurrentes sitienti sub̵ populo meo: ferte aqũ Adhis nahelits
sermo ionueriiur : ut serant aqua frotrib: suis iudeis adse ion fugentbus Currat in quid
et lapsis frattrib: hac peridatentibus ardore sitis ferte aquẽa: ne feruore solis nimio.
in solitudine perecant. Quihebitatis terrã austri idẽ meridicnã: cũ panibus oc¬
currte fugienti populomto Non solũ in quit aquã. sed & panes ferte fugientibus: ut
a ficcie elamitterũ qui sunt
peritis simi sagititrii. &iũ chaldeis uenerunt
a facie graius prelii Aesi
duer& Nedes piciatis miseros. quia cito

Expanded text:
O Judaei, qui obsidionem Babyloniam fugietis in saltu, id est in silvis Saracenorum dormiO Judaei, qui obsidionem Babyloniam fugietis in saltu, id est in silvis Saracenorum dormiinterpretatur in propinquos vel cognatos. In semitis Dodanim dormietis, hoc est in itinere quod ducit ad propinquos vestros Sarracenos. « Occurrentes sitienti, » subaudis populo meo, « ferte aquam. » Ad Ismaelitas sermo convertitur, ut ferant aquam fratribus suis Judaeis ad se confugientibus. Currite, inquit, et lapsis fratribus ac periclitantibus ardore sitis ferte aquam, ne fervore solis nimio in solitudine pereant. « Qui habitatis terram Austri, » id est meridianam, « cum panibus occurrite fugienti, » populo meo. Non solum, inquit, aquam, sed panem ferte fugientibus, ut a facie Elamitarum, qui sunt peritissimi sagittarii, et cum Chaldaeis venerunt, « a facie gravis praelii. » Ac si diceret: ne despiciatis miseros, quia cito
Abbreviated transcription (Latin):
tati sunt decaptiuitate populi isteheltci: idcineo & ipsi post modum incaptiuitatẽ ductis
Aliter Siqueritis tẽpore necessi ittis meũ cuxilium & in pros peritate si multer
me inuocate Conuertimini ad me toto animo: et uenite ad ꝓpinquantes mibi
Trabes ipsi sunt sariceni & his maheletȩ ex his mabele. & filio illius cedor ducentes originẽ :
Aquorũ regio appollatur aribia Quicũ rece agireni uocare debuennt ab ager matresua :
mutito nomine malunt se saracenos uoccri qiã agarenos quasi non decenulla agor
sed de libera sarcia exorti Quia ergo isti iudeis fagientib afacie chaldenũ cũ debaissent
aquã & panẽ dare panẽ dantes ciquã retexerunt. ut illi magis ex ardescerent insitin
& morerentur : idure & ipsi incaptiuratẽ ductisunt & lu& illi bucagerent: tam̃
alloquitur ds̃ om̃ps iudeos fugientes inquiens In saltu ad uesperẽ dormi&is in semitis dodanim

Expanded text:
tati sunt de captivitate populi Israelitici, idcirco et ipsi in captivitatem postati sunt de captivitate populi Israelitici, idcirco et ipsi in captivitatem posAliter: Si quaeritis tempore necessitatis meum auxilium, et in prosperitate similiter me quaerite. Convertimini ad me toto animo, et venite appropinquantes mihi abiae. » Arabes ipsi sunt Sarraceni et Ismaelitae, ex Ismaele et filio ipsius Cedar ducentes originem, quorum regio appellatur Arabia. Qui cum recte Agareni vocari debuerunt, ab Agar matre sua, mutato nomine malunt se Sarracenos vocari quam Agarenos, quasi non de ancilla Agar, sed de libera Sara exorti . Quia ergo isti Judaeis fugientibus a facie Chaldaeorum cum debuissent aquam et panem dare, panem dantes, aquam retraxerunt, ut illi magis exardescerent in sitim et morerentur: idcirco et ipsi in captivitatem ducti sunt. Et licet illi hoc agerent, tamen alloquitur Deus omnipotens Judaeos fugientes, inquiens: « In saltu ad vesperam dormietis, in semitis Dodanim
Abbreviated transcription (Latin):
et sunt habtatores eius d eꝓgenie ȩstu qui& edom siue serr est appellatus Constat uero idumes abam¬
rus uł chaldeis xxpugnatos esse: sicut & duas tribus Sed uidentes pꝰbox annos duas tribus de
chaldaica iaptiuitte esse reuersas. & se in seruitio deti neri: diunũ implontibant aigxiliũ curñ
detin&ur Custos quide noctecustos quid e nocte : sub̵ liberas popidũ nuũ Et ÷ sensas
Oiustos istł omp̃s qui populũ tuũ tueris custodia semptterna et quas in nocte ilł dormientibus
uigilas neostis in rũpat suꝑ eos liberans illos denocte captiuitatis quare & nos quidecius genore
tẽpꝰ lib̾iatis popido meo: & nox idẽtempꝰ tribulationis uenit genti idumeorũ Populo
meo p̃bebo lum̃ la&itiȩ de captiuitute reuercendi: & uos derelinquã intenebris captiunto¬
tis & seruitictis eo quod gauisi estis suꝑ uastatione populimei Nã quia idumei lae¬

Expanded text:
et sunt habitatores ejus de progenie Esau, qui et Edom sive Seir est appellatus. Constat vero Idumaeos ab Assyriis vel Chaldaeis expugnatos esse, sicut et duas tribus. Sed videntes post septuaginta annos duas tribus de captivitate Chaldaica esse reversas, et se in servitio detineri, divinum implorabant auxilium, cur non detinetur. « Custos quid de nocte? Custos quid de nocte? » subaudis liberas populum tuum. Et est sensus: O custos Israel omnipotens, qui populum tuum tueris custodia sempiterna, et quasi in nocte dormientibus illis vigilas ne hostis irrumpat super eos, liberans illos de nocte captivitatis, quare et nos qui de ejus genere est libertas populo meo, et nox, id est tempus tribulationis, venit genti Idumaeorum. Populo meo praebebo lumen laetitiae de captivitate revertendi, et vos derelinquam in tenebris captivitatis et servitutis, eo quod gavisi estis super vastatione populi mei. Nam quia Idumaei lae
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo: quia suã iustitiã fattuer̃. et iustitiae meae non sunt subiesti
E ie ggo addam ut adminationẽ faciã Quefutt illa. admiratio: ipse expenit Peri¬
bit enĩ sapientia ascpientibus eus đ a scrilis et pharisaeis Nondyx̃ peribti
sapienta abomnibus hominibus: sedascribis & pharisaeis quisibi fipientes esse

Expanded text:
Ideo « quia suam justitiam statuerunt , et justitiae meae non sunt subjecti, Ideo « quia suam justitiam statuerunt , et justitiae meae non sunt subjecti, ecce ego addam, ut admirationem faciam. » Quae fuit illa admiratio? Ipse exponit. « Peribit enim sapientia a sapientibus, » id est a scribis et Pharisaeis. Non dixit, peribit sapientia ab omnibus hominibus, sed a scribis et Pharisaeis, qui sibi sapientes esse
Abbreviated transcription (Latin):
lebat &glori fuabat illũ solũ modo labiis: sel conde o longabaur
eugło qui non credit infilio neccreditei quimisit eum Quomodo ergo
potest adõ elongari quiubiq ÷ & om̃a implec sicut ipsedicit caelũ etterram
ego impleo: sed quando bene operamir implentes dilectionẽ dĩ & ꝓximi
tunc ad ꝑximamusdõ et ipse ad ꝓpinquat nobis quia tẽplũ in nob illi p̃panemꝰ
et ipse habiatcudũ suũ in nobis ftcit Cũ uero male agimus deseruientes for¬
nicationi adulterio uł aliis uitiis elongatera nobisds̃ quia non habtiit
incorpore sub dito peccatis Ettimueruntme hoc÷ coluerunt mindato
precer mitentes p̃ceptr legis : suas tradiuones suꝑ ponebant mandatis di
datadĩ propt̃ traditiones uras Quidicits Munus qđ cũq ÷ exmetibi
proderit & miseri iudei potius sequebant᷑ mandata illorũ quamdĩ

Expanded text:
non colebat, et glorificabat illum solummodo labiis: sed corde elongabatur non colebat, et glorificabat illum solummodo labiis: sed corde elongabatur Evangelio: Qui non credit in Filium, nec credit ei qui misit illum . Quomodo ergo potest a Deo elongari, qui ubique est, et omnia implet, sicut ipse dicit: Coelum et terram ego impleo? Sed quando bona operamur implentes dilectionem Dei et proximi, tunc proximamus Deo et ipse appropinquat nobis, quia templum in nobis illi praeparamus, et ipse habitaculum suum in nobis facit. Cum vero male agimus deservientes fornicationi, adulterio, vel aliis vitiis, elongatur a nobis Deus, quia non habitat in corpore subdito peccatis . « Et timuerunt me, » id est coluerunt « mandatpraetermittentes praecepta legis, traditiones suas superponebant mandatis Deidata Dei propter traditiones vestras: » qui dicitis: « Munus quodcunque est ex me tibi proderit. » Et miseri Judaei potius sequebantur mandata illorum quam
Abbreviated transcription (Latin):
alie nationẽ mentis ꝓpt̃ urt̃ innumentbiliae scelera Claudet oculos ur̃os: ut ui¬
lontes dsta logis & ꝓphelarũ non intellogats Eo phetas ur̃s qui uident usiones
operiet: iđ abscondet auobis E principes ur̃os in quib confiditis operi&: iđ au
nata iđ sigillattsit : ut cũ dederit librũ qui apprehenderit illũ scienti lateitis
difficilis mihi eius intollegentia Et iterũ cũ dabitur nescienti litenas. id est
uulgari populo quinũ quã latenis didicit uł alicii gentili: Respondebit
gnoro laterts Quod nonẽ solũ modo deuno libro psalmorũ intellegendũ su
uidã senserunt : sodd eomni ueteri testamento Quod tunc implecum est
quando amiser sacerdotiũ & dignititẽ. &ciuitas defirusticẽ. & templun
euersum a principib: romanorũ Et dexit dñs Coquod ad ꝓpinquat sub¬
audis mihi populus iste oresuo : etoresuo & labiis me glorificat coraut̃ eorũ lon¬
geest Ad propinquare quidem uidebatur populus isrłdõ oresuo : cũ idola

Expanded text:
udet oculos vestros, » ut videntes dicta legis et prophetarum non intelligatis. « Prophetas vestros qui vident visiones operiet, » id est abscondet a vobis, « et principes vestros, » in quibus confiditis « operiet, » id est, sigillata sit. « Et cum dederit librum qui apprehenderit illum scienti litteras,bscura est, et difficilis mihi ejus intelligentia. « Et cum iterum dabitur nescienti litteras, » id est vulgari populo qui nunquam litteras didicit vel alicui gentili, « respondebit: Ignoro litteras. » Quod non est solummodo de uno libro Psalmorum intelligendum, sicut quidam senserunt, sed de omni Veteri Testamento. Quod tunc impletum est quando amiserunt sacerdotium et dignitatem, et civitas destructa est, et templum eversum a principibus Romanorum. « Et dixit Dominus: Eo quod appropinquat, » subaudis, mihi, « populus iste ore suo, et labiis me glorificat, cor autem eorum longe est a me. » Appropinquare quidem videbatur populus Israel Deo suo cum idola
Abbreviated transcription (Latin):
nomen meum Postquã enim dis acredemptor humani generis de uicto mortis im¬
perio resurrexit & ascendit add exterã dĩ pairos: detimo ascensionis suae die
dientes hoc iudaei qui dñm morti tradiderant : erubuerunt depeccatissuis qd
dm̃ acdñm suum dampnassent. & penitentia ducti dixerunt ad apłos Quid
faciemus ur̃ fr̃s : & p&rus adillos Penitentiã inquid agte : & bapti rctur
in nomine ihũ unusquisq urm Impletũq: illud quodhuc dicitur Cũ uidertass¬

Expanded text:
nomen meum. Postquam enim Dominus ac Redemptor humani generis « devicto mortis imnomen meum. Postquam enim Dominus ac Redemptor humani generis « devicto mortis imperio resurrexit et ascendit ad dexteram Dei Patris, » decimo ascensionis suae die Audientes hoc Judaei qui Dominum morti tradiderant, erubuerunt de peccatis suis, quod Dominum ac Deum suum damnassent, et poenitentia ducti dixerunt ad apostolos: « Quid faciemus, viri fratres? » Et Petrus ad illos: « Poenitentiam, inquit, agite, et baptizetur in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
recedentes auttt &eligentes mortem Post quã defecit qui p̃utlebat diabolus
& succisi sunt tã daemones ministri illius quã scribae & pharisaei : ad diderunt
mites laetiua & pauperes spũ gentles exultauerunt indño Propterhoc haec
dicit dñs addomũ iacob: qui redemit abraham. Quomodo redemit dĩs abrhã:
legimus in historus : quia caldei ꝓiecerunt abraham & aron inignem qui lingua
illorũ VA appellatur eo quod nollent colere eil Mortuus: aut̃ ibi arten
ante thare patrem suum & abraham inlesus eiuit abeo Vnde & dicit ei
dñs Egods̃ quie dioxite de ua caldeorum. Non modo confundetur iacob. nec
modo uultus eius erubesc& : sed cũ uiderit filios suos opera manuũ mecrũ in
iniquitates suas: sed cũ filios suos apłos sulic& meos opera manuũ mearũ quorꝰ¬
ego creaui etreparaui et erudiui. scientia sp̃etdi in medio sui uiderint scĩficantes

Expanded text:
recedentes a vita, et eligentes mortem. Postquam idem fecit, quia praevalebat diabolus, recedentes a vita, et eligentes mortem. Postquam idem fecit, quia praevalebat diabolus, et succisi sunt tam daemones ministri illius quam scribae et Pharisaei, addiderunt mites laetitiam: et pauperes spiritu, gentiles exsultaverunt in Domino. « Propter haec dicit Dominus ad domum Jacob qui redemit Abraham. » Quomodo redemit Dominus Abraham? Legimus in historiis: Quia Chaldaei projecerunt Abraham et Aran in ignem, qui lingua eorum ur appellatur: eo quod nollent colere illum. Mortuus est autem ibi Aran ante Tharan patrem suum, et Abraham illaesus exivit ab eo . Unde et dicit ei Dominus: « Ego Deus qui eduxi te de urbe Chaldaeorum. » « Non modo confundetur Jacob, non modo vultus ejus erubescet: sed cum viderit filios suos opera manuum mearum in iniquitates suas: sed cum filios suos, aposego creavi et reparavi, et erudivi scientia spirituali: in medio sui viderint sanctificantes
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt dño In beel tebub principe demoniorũ eicis daemania. Et crucifige. cru
suapplantelatur ille quia iustus exfido uiuens im mabilis ꝓ manebat & delinauer̃
frustnto iustum In quibusdã codicib: repperitur auisto scdbȩaetus hieronimus ius¬
tũ exponit dicens ita Quantũ in ipsis diemonibus fuit: declinare conati sunt
iustum aiustitia. sed frustra quia fundatus erat Possumus etiã hoc roserre ad
scribas et pharisacos qui sem ꝑ uigi labant adiniquitatem & qui peccare faciebant
missus erat inlege & prophetis Nã illi eun conabantur supplantaere : quando
consiliũ inhiebant qualiter capen& in sermone huic uero sensui congruit utrũq
& declinauerunt snustra iustũ et a iusto Frustra conati sunt scribae etpharisci
decdinare iustũ: quia non p̃ualuerunt. ał etiã quando dexerunt Non habe¬
mus regem nisi caesarem Frustra declinauerunt aiusto : hoc ẽ stulte egerunt

Expanded text:
dixerunt Domino: « In Beelzebub principe daemoniorum ejicis daemonia . » Et: « Crucifigesupplantabatur ille, quia justus ex fide vivens immobilis permanebat . « Et declinaverunt frustra justum. » In quibusdam codicibus reperitur a justo, sed beatus Hieronymus « justum » exponit dicens ita: Quantum in ipsis daemonibus fuit, declinare conati sunt justum a justitia, sed frustra, quia fundatus erat. Possumus etiam hoc referre ad scribas et pharisaeos, qui semper vigilabant ad iniquitatem, et qui peccare faciebant missus erat in lege et prophetis. Nam illi eum conabantur supplantare, quando consilium inibant qualiter caperent eum in sermone . Huic vero sensui congruit utrumque, « et declinaverunt frustra justum, » vel a justo. Frustra conati sunt scribae et Pharisaei declinare justum, quia non praevaluerunt. Vel etiam quando dixerunt: « Non habemus regem nisi Caesarem , » frustra declinaverunt a justo, hoc est, stulte egerunt
Abbreviated transcription (Latin):
adño demanib: inimicorũ. statim conuersi sunt aderrorem pristinũ adortentes idolae in lu¬
factuentes mensas ante ants illorũ Locus ergo non ÷ inuentus un eisdnõ: quia
repleta erant corda illorũ. odio et emni in iquattcte. sicut ipse i eugło dicit legis doc¬
tori Uuilpes foueas habent incordetuo et uolucres caelinidos: filius aut̃ hominis

Expanded text:
a Domino de manibus inimicorum, statim conversi sunt ad errorem pristinum, adorantes idola in lua Domino de manibus inimicorum, statim conversi sunt ad errorem pristinum, adorantes idola in luus consecrabant, statuentes mensas ante aras illorum. Locus ergo non est inventus in eis Domino, quia repleta erant corda illorum odio et omni iniquitate. Sicut ipse in Evangelio dicit legis doctori: « Vulpes foveas habent in corde suo, et volucres coeli nidos. Filius autem hominis
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ hiquoq: iđ uide & benia min ꝓuino nescierunt hoc÷ perrorȩ quo deceprisunt nes¬
cierunt creutorem suum acliberactorem & p̃hebrietate hoc ÷ ꝓido latria erraue¬
runt recedentes ado  Sacerdos iniquus & ꝓph&a falsus nescier crecctorẽ suum
p̃hebri&ate : hoc est ꝓcultu demonũ quib: seruebant & ab sortihint auino¬
uł aberrore falso Errauer̃ sacerdos a ꝓph&a in hebrietate : hoce inidola¬
tria Nescuierunt uidentẽ: iđ non considortiuerunt płds̃ quionĩã abransa ponetrat
suo intutti cerneret eorũ cogitationes & factae Ignortuer̃ iudicium: nescientes ha¬
bere discretionẽ inter iustũ et pium. Inter sem̃ & prophanũ Oñs menise ilborũ reple¬
tes̃ uomitu sordiumque: itt ut non ess& ultra locus ineis dño Nomitũ et sordes : poseit
proomni in mundicia etspurcitia et sordibus dehoc dictt : quia postquã libertti sunt

Expanded text:
ue, id est Juda et Benjamin prae vino nescierunt, hoc est prae errore quo decepti sunt nescierunt Creatorem suum ac liberatorem, et prae ebrietate, hoc est pro idololatria, erraverunt recedentes a Deo. « Sacerdos » iniquus « et propheta » falsus « nescierunt » Creatorem suum « prae ebrietate, » hoc est pro cultu daemonum, quibus serviebant. « Et absorpti sunt a vin ab errore falso. « Erraverunt » sacerdos et propheta « in ebrietate, » hoc est in idololatria. « Nescierunt videntem, » id est non consideraverunt quod Deus, qui omnia absconsa penetrat suo intuitu, cerneret eorum cogitationes et facta. « Ignoraverunt judicium, » nescientes habere discretionem inter justum et impium, inter sanctum et profanum. « Omnes mensae » illorum « repletae sunt vomitu sordiumque, ita ut non esset ultra locus » in eis Domino. Vomitum et sordes posuit pro omni immunditia et spurcitia et sordibus. De hoc dicit: Quia postquam liberati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
deq cddextent̃ : noq ad sinistrã declin&br. Quomodo potest aliquis ad sinistrã
declinane: num quid siꝑdexterã ambulat Nongnaditur pecte: Salomon
nãq doxit. Vias q̃ adextris sunt nouit dñs Sed ipse alio in loco ostendit qiđ sit
declinare ad dexterã : cui dicit Nesis multũ sapiens. neq sis mubtũ ustꝰ
Omã enĩ cũ mensura bona sunt. Ad dexterã ergo declinat: qui ultre scccm re¬
ligiosorum comuersationẽ pretendit sc̃itatem Sicitiq deb& unusquisq iustus
apparere : ut deillo ueraciter possit dici quodde tacharia & helis abeth diciũ :
Frant aut̃ iusti ambo antedm̃: incedentes in omnib: mandatis dñi sine querede
hoc ÷ sinerep̃ hensione Ad sinistrã aut̃ dedinare :: de hono deuiare ad madũ
ihil engo melius÷: quã regia uia gradiendum Et comtaminabis laminas sculp¬
tilium argentitui Loquitur sermo diuinus gentib ad fidera uenientibus. qui
idolatrus dediti erant iacentes in uoluttbro uitiorũ Opopulexp̃i ane: cum¬

Expanded text:
 neque ad sinistram declinetis. » Quomodo potest aliquis ad dexteram declinare? Nunquid si per dexteram ambulat, non graditur recte? Salomon namque dixit: « Vias quae a dextris sunt novit Dominus . » Sed ipse alio in loco ostendit: quid sit declinare ad dexteram, cum dicit. Ne sis multum sapiens, neque sis multum justus . Omnia enim cum mensura bona sunt. Ad dexteram ergo declinat, qui ultra sanctam religiosorum conversationem praetendit sanctitatem. Sic itaque debet unusquisque justus apparere, ut de illo veraciter possit dici, quod de Zacharia et Elizabeth dictum est : « Erant autem justi ambo ante Deum, incedentes in omnibus mandatis Domini, sine querela, » hoc est sine reprehensione. Ad sinistram autem declinare est: de bono deviare ad malum. Nihil ergo melius est, quam regia via gradiendum. « Et contaminabis laminas sculptilium argenti tui. » Loquitur sermo divinus gentibus ad fidem venientibus, quae idololatriae deditae erant, jacentes in volutabro vitiorum. O popule
Abbreviated transcription (Latin):
sue contẽplatio: scam̃ aełam significat. quat semꝑ specudũ cordis et contẽ¬
Slationẽ mentis ad d nm̃ erigit Lapis aut̃ appellatur dis ibis : ꝓpter
sirmetitẽ  soliditatem: Om̃is enĩ qui inillo fuerit fundatus: nulla in¬
sindatione dut ꝓcella mou&ur sicut dicit apło peties + A ue acedentes

Expanded text:
sive contemplatio sanctam Ecclesiam significat, quae semper speculum cordis et contemsive contemplatio sanctam Ecclesiam significat, quae semper speculum cordis et contemplationem mentis ad Deum erigit. Lapis autem appellatur Dominus Jesus, propter firmitatem et soliditatem. Omnis enim qui in illo fuerit fundatus, nulla inundatione aut procella movetur. Sicut dicit apostolus Petrus: « Ad quem accedentes
Abbreviated transcription (Latin):
Quod est foedus: idipsũ ÷ & pactũ Pactũ aut̃ dicitur quasi pacis actum
mpiissimi iude non recordantes iudiciorũ etlonorũ dñi. quibus omnibus gen¬
tibus prȩtulerat condã ecex alteuerat dansterrã omnibus terris fertiliorẽ
dicebant Nequi quã laboraemus in lege obseruantes p̃cepta quaeibi con¬
tinentur: quia descensuri sumus ad inferni claustra sicut & om̃s gentes
Leuius otiã et toleribilius ent illis quã nobis: quia illic cotidie placantur hostus
& munerib: principes inferni Melius ergo nobis ÷ ut conuertamur ad ri¬
tũ gentiã ot ratuamus pactũ cũ diabolo etpoenis inferni: offerentes es
epo mittam in funda mentis sion lapidem¬
de filio dĩ Iaro quia haec om̃a fecistis quae iã dictasunt ponentes menda¬
tium spem urt̃m loquitur dĩs dicens: Cc̃ce ego mittã infundam̃tissin¬
hoo ÷ infunda mentis aecłie : lapidem sion quae int̾ precatur speculum

Expanded text:
» Quid est foedus, idipsum est et pactum. Pactum autem dicitur, quasi pacis auctum. » Quid est foedus, idipsum est et pactum. Pactum autem dicitur, quasi pacis auctum. Impiissimi Judaei non recordantes judiciorum et bonorum Domini, quibus illos omnibus gentibus praetulerat quondam et exaltaverat, dans eis terram omnibus terris fertiliorem, dicebant: Nequicquam laboramus in lege, observantes praecepta quae ibi continentur, quia descensuri sumus ad inferni claustra, sicut et omnes gentes. Levius etiam et tolerabilius erit illis quam nobis, quia illi quotidie placant hostiis et muneribus principes inferni. Melius ergo nobis est ut convertamur ad ritum gentium, et statuamus pactum cum diabolo et poenis inferni, offerentes eis ego mittam in fundamentis Sion lapidemde Filio Dei. Idcirco quia haec omnia fecistis quae jam dicta sunt, ponentes mendacium spem vestram, loquitur Dominus dicens: « Ecce ego mittam in fundamentis Si Sion quae interpretatur speculum
Abbreviated transcription (Latin):
escere facimus illũ in nobis met ipsis
Quando uero odio auaritia aliisq malis
operibus in sudamus facimus eũ laborait. sicut ipsedicit ꝑ eundem prophe
ĩ laborare. sicut ipsedicit ꝑ eundem prophetam
Labonere me fecistis in uris iniquitatibus
bonis operibus Requies enĩ meo est
in cordib: elettorũ sedere &h abiutre
Anima enĩ iusti sedes sapienti ae
Et erit eis uerbũ dñi manda remanda
quia despectui habuistis uerba dñi acꝓphetarũ eius sumentes id quod illi uobis
pronunti abant ꝓmendatio: insuꝑ et in scurrilitatẽ illud uertis as :ent uob uer
uadant in interitũ sui et cadant recporsũ inter festi ab hostibus suis Propter
hoc audite uerbũ dñ uiri illusores: quidomina mini siꝑ populũ meam Uox
prophetae ex ꝑsonadñ contra pontifices seribasq et phariseos : ac principes iu¬
deorum Illusores appellantur : eo quod uerba ꝓpħit in derisionẽ sumpserunt

Expanded text:
escere facimus eum in nobismetipsis. escere facimus eum in nobismetipsis. Quando vero avaritiae aliisque malis operibus insudamus, facimus eum laborare. Sicut ipse dicit per eumdem prophe laborare. Sicut ipse dicit per eumdem prophetam: « Laborare me fecistis in vestris iniquitatibus bonis operibus. Requies enim mea est, in cordibus electorum sedere et habitare. « Anima enim justi sedes est sapientiae . » « Et erit eis verbum Domini, manda remanda quia despectui habuistis verba Domini ac prophetarum ejus, sumentes hoc quod illi vobis pronuntiabant pro mendacio, insuper et in scurrilitatem illud vertistis: erit vobis ver Domini « ut vadant in interitum sui, et cadant retrorsum » interfecti ab hostibus suis. « Propter hoc audite verbum Domini, viri illusores, qui dominamini super populum meum. » Vox prophetae ex persona Domini, contra pontifices scribasque et Pharisaeos, et principes Judaeorum. Illusores appellantur, eo quod verba Prophetae in derisione sumpserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ labii & lingua altera loquetur h̃s ad populũ istũ: cuidixit Uox prophetae
Quaenã ẽ illa loquela altera qualoquetur: haec ÷ : ut statim ut comminatus
fuerit captiuitatẽ adducat illã suꝑ illos. Nondans locũ penitentiae Et ÷ sensus
Propteret quia despexistis uerba ꝓphectrũ ducentes omã ꝓnichilo quae abillis di¬
cebantur. & dixistis haecque isti ꝓphetant in futurũ uenient & non accupabit
nos malum ecce ggoloquar in altena loquela aduos &̾statim ut dixero
ueniet suꝑ uos tribulatio & captiuitas
Non p̃nuntiabo uob omnib ã plus ꝑ ꝓphe¬
tas meos quid uob maliuenturũ sit. usq quo irruat suꝑ uos & capiemini dixi
reficite lassum Vox prophetae Semec ip¬
sum dicit iniquitatib: illorũ lassatũ
Quando sumus dediti orationibus ieiuniis
uigiliis ȩlemosinis cȩterisq: bonis operib:
nsistimus: tunc reficimus dñm etrequi¬

Expanded text:
enim labii et lingua altera loquetur Dominus ad populum istum, cui dixit. » Vox prophetae. enim labii et lingua altera loquetur Dominus ad populum istum, cui dixit. » Vox prophetae. Quaenam est illa loquela altera qua loquetur? Haec est ut statim ut comminatus fuerit captivitatem, adducat illam super illos: non dans jam locum poenitentiae. Et est sensus: Propterea quia despexistis verba prophetarum, ducentes omnia pro nihilo quae ab illis dicebantur, et dixistis: Haec quae isti prophetant, in futurum venient et non occupabit nos malum: ecce ego loquor in altera loquela ad vos. Et statim ut dixero, veniet super vos tribulatio et captivitas. Non praenuntiabo vobis amplius per prophetas meos, quid voreficite lassum. » Vox prophetae. Semetipsum dicit iniquitatibus illorum lassatum. Quando sumus dediti orationibus, jejuniis, vigiliis, eleemosynis, caeterisque bonis operibus insistimus: tunc reficimus Dominum, et requi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat: predicetat ꝑrroph&las suos captiuatates & malo quaepassurus erat ille populas
anabuchodonosor uł a scrina cherib: ut p̃termitteret errorem suum Conuertens se
adillum Sedille quis ꝑͣ durȩ ceruicis extitit. irriaeisdm̃ suis operibus : prop¬
terat quia captiuitas stadm bis ad nunci abatur non ueniebat suꝑ illos. dicebant ad
prophect̃ deridendo Manda remanda. iđ precipe precipe quae facere debetimꝰ
& minare nob̵ mala Non enĩ ueniet suꝑnos ullo intẽpore malũ Ad contra
pro ph&a Expecca &iterũ reexpecta. et modicũ ibi sub in illa ex pectatio
ne ꝑmane quia ueniens ueniet suꝑte calamitas Et quid sinon modo uenerit
ueniet ꝓculdubio quandoq: Illi uero hecontrario non se corrigebant desius facino¬
aliis uerbis Iterũ prȩcipe quid faciamus et ut expectem captiuitatẽ ac pres¬
tolemur modicũ in illa expectatione. frequentius iubeto Ante enĩ om̃s morie¬
mur & transibimus de acuitt ad aliã quã hoc ueniat quȩ p̃dicis In loquela

Expanded text:
 praedicebat per prophetas suos captivitates, et mala quae passurus erat ille populus a Nabuchodonosor vel a Sennacherib, ut praetermitteret errorem suum convertens se ad illum. Sed ille qui semper durae cervicis exstitit, irritans Deum suis operibus propterea quia captivitas statim ut eis annuntiabatur non veniebat super illos: dicebant ad prophetam deridendo: Manda remanda, id est praecipe quae facere debeamus, et minare nobis mala: non veniet enim super nos illo in tempore malum. At contra Propheta: Exspecveniens veniet super te calamitas. Et quid si modo non venerit? Veniet procul dubio quandoque. Illi vero econtrario non se corrigebant de suis facinos verbis: Iterum praecipe quid faciamus, et ut exspectemus captivitatem ac praestolemur modicum in illa exspectatione frequentius jube tu. Ante enim omnes moriemur, et transibimus de hac vita ad aliam, quam hoc veniat quod praedicis. « In loquela
Abbreviated transcription (Latin):
nus quuisolido erbo uescitur A pulsus aduberib: repul¬
sus uł separitus Dicit ergo ꝓph&a loquens adiudeos Quem ex uob docebit dñssei¬
entiã. Et quẽ faciet intelligere auditũ. đ ut quod audierit intellegat uera esse &
mente retinens opere adimpleat acsidicer& Non docebituos quilac adhuc
sugitis iđ puerilit̃ uiuitis et sine sensu estis opera in fantiũ imittntes: sed illos qͥ
iam solidamentũ fidei habent et qui non iã lacte. sed solido erbo pascuntur
Sunt in scã aecła quilac adhuc sugunt : hoce louia p̃ceptit adimplent. Nonua¬
lontes solidũ cybũ sumere iđ fortia p̃ceptt ꝑficere. dequibus dicit bentus p&eras qpło
Quasi modo geniti in fantes. lac concupis citis Et egregius p̃dicator lãquã par¬
legis & euuangelii adimplent contempnentes terrenae & appetentes cr elestia.
uxit quod precopit dnr̃ Vade uende om̃ã quae possides et sequereme Et illiti
ambulant de uirtate in uirtutẽ donec uideatur ds̃ deorũ insion : & manentes a¬

Expanded text:
, qui solido cibo vescitur. Avulsus ab uberibus, repulsus, vel separatus. Dicit ergo Propheta, loquens ad Judaeos: Quem ex vobis docebit Dominus scientiam, et quem faciet intelligere auditum, id est, ut quae audierit intelligat vera esse, et mente retinens opere adimpleat. Ac si diceret: Non docebit vos qui lac sugitis, id est, pueriliter vivitis et sine sensu estis, opera infantium imitantes: sed illos qui jam solidamentum fidei habent, et qui non jam lacte, sed solido cibo pascantur . Sunt in sancta Ecclesia qui lac adhuc sugunt, hoc est, levia praecepta adimplent, non valentes solidum cibum sumere, id est, fortia praecepta perficere. De quibus dicit beatus Petrus apo » Et egregius praedicator: « Tanquam parlegis et Evangelii adimplent, contemnentes terrena et appetentes coelestia. Juxta quod praecepit Dominus: « Vade, vende omnia quae possides, et sequere me . » Et illi tales ambulant de virtute in virtutem, donec videatur Deus deorum in Sion : et manentes a
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ auino : hoc ÷ abidolatria & ernne demonum+
usq et emis sarũ suꝑterrã spetiosẽ hoc ⁊ planam Uo ꝓpheteest Grandinem
&ł aquas inundanter: cõparit ex eratu son nacherib Prbinẽ uero & t̃rã plan
decem tribubus Etdat duas similitudines Sicito
supule leuu ponderis efferuntur: sic ab impetu & multitudine assimorũ. decemtns¬
lauid & salomonis: ut corona &slos pulcherrimus abo uocarentur Illo auct̃ in
tẽpore quendo isaias ei p̃dicebat amissã habebat ũgłamn dignitatissuac: adomin¬
da idole Et erit flos decidens: hoc ÷ pulchritudo etdecor głac oius usq deuento
suꝑ uerticẽ uellis gedisemani obhuius modi causã quã superius diximus datsi militu¬
dinẽ ꝓplia&la qualt̃ dissipater illo decem tribus Sicit inquit siiuentꝰ fuerit nicemus
ante maturitatẽ autumi uł in aliqua arboie fructus ante aestatẽ. statĩ ut conspexent ali¬
quis concupiscentia duccus deuonat illũ sic sennacherib et exeritus illius concupiuit gloriã

Expanded text:
hoc est ab idololatria et errore daemonum. usque. Et emissarum super terram spatiosam, hoc est planam, Vox prophetae est. Grandinem et aquas inundantes comparat exercitui Sennacherib, turbinem venti et terram plenam decem tribubus. Et dat duas similitudines. Sicut stipulae levis ponderis auferuntur. Sic ab impetu et multitudine Assyriorum decemDavid et Salomonis, ut corona et flos pulcherrimus a Domino vocarentur. Illo autem tempore quando Isaias ei hoc praedicebat, omissam habebat jam gloriam dignitatis suae, adorando idola. « Et erit flos decidens, » hoc est pusuper verticem vallis Gethsemani, ob hujusmodi causam quam superius diximus. Dat similitudinem Propheta, qualiter dissipatae sunt illae decem tribus. Sicut, inquit, si inventus fuerit racemus ante maturitatem autumni, vel in aliqua arbore fructus ante aestatem, statim ut conspexerit aliquis concupiscentia ductus devorat illum: sic Sennacherib et exercitus illius concupivit gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
abassiris tẽporib: etechiae Indledie inquid hoct illo tẽpore cũ ducte fuerint decem
mrb: ab assiriis incapti uitatẽ :erit dns iude & beniamin corona uictoriae & munim̃¬
tũ ꝓtestionis ut liben& es depotentia sen nacherib Et sp̃rrs uidicii sedenti suꝑ iudiciũ
iudiciũ sal&. hoc ÷ iudiciũ aequum & iustũ desiderat: Q ipsedĩs erit fortitudo
reuercentib: debello ad portã Nonlegimus ullo in loco: erechia bellã ggose contna
quã lib& gentem Et quaredicitur eret dns fortitudo reuertentib: delello: hocsci¬
endum ÷ : quia illius belli memoratur quod caelitas actũ est. quando miset dĩs angles
cum laetitia & exultatione ad portas hierł  Uerũ hi quoq p̃uino nescierunt

Expanded text:
Ezechiae. « In die illa, » inquit, hoc est in illo tempore « cum ductae fuerint decem tribus ab Assyriis in captivitatem: erit Dominus Judae et Benjamin corona victoriae et munimentum protectionis, ut liberet eos de manu Sennacherib. » « Et spiritus judicii sedenti super judicium, judicium sedet, hoc est judicium aequum et justum desiderat. Et ipse Dominus erit fortitudo revertentibus de bello ad portam. Non legimus ullo in loco, Ezechiam bellum egisse contra quamlibet gentem. Et quare dicitur: Erit Dominus fortitudo revertentibus de bello? Hoc sciendum est, quia illius belli memoratur quod coelitus actum est, quando Dominus misit angecum laetitia et exsultatione ad portas Jerusalem. « Verum hi quoque prae vino nescierunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ne uexabit eion iđ pcinẽ rote plaustri. nec ungulissuis cõ minuet eum
Quis non cõminuet ipsũ panem plausrũ uł rotae. iã excussus ÷ Vngu¬
las posuit : ꝓsumutte serra rũ roterum &̾ hoc consiliũ ad ñodo exerci¬
seminare deberet. E a eo iusta littera diximus: quomodo ds̃ agncdam
erudiet ut non semꝑ uno codẽq tempore unius culture operi insistat. sed
p̃uident quid uno uł quid alio tẽpr̃ operetur lterũ uero repetendaẽ ifta
sententia accipite: & considerendũ quod spr̃talit̃ enucletere uelit aurib

Expanded text:
eum, » id est, panem « rota plaustri, nec ungulis suis comminuet eum. » Quis non comminuet ipsum panem? Plaustrum vel rota; jam excussus est. Ungulas posuit pro summitate serrarum rotarum. « Et hoc » consilium « a Domino Deo exerciseminare deberet. Haec juxta litteram diximus, quomodo Deus agricolam erudiat ut non semper uno eodemque tempore unius culturae operi insistat: sed praevideat quid uno vel quid alio tempore operetur. Iterum vero repetenda est ista sententia a capite, et considerandum quid spiritualiter enu
Abbreviated transcription (Latin):
buntur obscurari Quẽ enĩ splendorẽ prest& lum̃ cerei sipositũ fuerit
in medio solis rdio. aut quid luminis aug& cernentib: illud: nullum
Vł aliter Reꝓbis enĩ positis in enarrabili metu &timore : omã uidebunt᷑
obscurari Quod aut̃ subiungit ꝓph&ee quasi sub codem textu in clausula
cũ ablatis impiis neuideant głam d̃ scĩ om̃s insuꝑnȩciuitatis. mansionem
ad contẽplandã ꝑp&uo spetiẽ sui conditoris intrabunt Senes aut̃ appellat:

Expanded text:
buntur obscurari. Quem enim splendorem praestat lumen cerei, si positum fuerit in medio solis radio, aut quid luminis auget cernentibus illud? Nullum. Vel aliter. Reprobis enim positis in inenarrabili metu et timore, omnia videbuntur obscurari. Quod autem subjungit propheta, quasi sub eodem textu in clausula dum ablatis impiis ne videant gloriam Dei, sancti omnes in supernae civitatis mansionem ad contemplandam perpetuam speciem sui conditoris intrabunt. Senes autem appellat
Abbreviated transcription (Latin):
bant cos uidelic&. ut docerent illos quia inscii erant idoq incurrerunt indãp
usq: ad rinocorunẽ Est enĩ riuus non adeo magnus quidiuidit terrã repmiss¬
onis &s aegiptũ suꝑquẽ rino corura ciuitas sit ÷ quiuersus ate : intellegend
quod aloco quo inchoatur usq ad eũ locũ ubi terminatur. aromanis s dep̃ dateo
omĩs regio iudeorum Et uos congregamini unus et unus filii isrł Vox ꝓphetae
ad illos qui post ascensionẽ dñi predicantib: apłis ad dnim conuersi sunt doquab:

Expanded text:
bant eos, videlicet ut docerent illos quia inscii erant, ideoque incurrerunt in dbant eos, videlicet ut docerent illos quia inscii erant, ideoque incurrerunt in dusque ad Rinocoruram. Est enim rivus non adeo magnus, qui dividit terram reprosmissionis et Aegyptum super quem Rinocorura civitas sita est. Qui versus ita est intelligendus quod a loco in quo inchoatur usque ad eum locum ubi terminatur, a Romanis sit depraedata omnis regio Judaeorum. « Et vos congregabimini et omnes filii Israel. » Vox prophetae a
Abbreviated transcription (Latin):
diuersarũ gentiũ quae incircuitu eius erant. conuener ad illã et conterritis dolore
&luctu Non de dni passione: sod de subuersione tuntȩ ciuititis uł &iã mulieper
iudeorũ supientes quae dis ꝑse crant ꝑ diuersas pegiones queq: soltȩ erant uenire antellã
captiuitatẽ et docere eos quelit̃ sȩ p̃ pararent contra hostes : cũ audis sent eã dirietũ
et uenis sent uidere ignominiã suorũ ꝓpinquorũ conterrites & ad irite dolore nimio
Dicut enĩ ueratundã fuit illud quo dl obone uat inbellũ. & hac quod olda mulier in minon
te captiuitnte culderiũ ttcentib: uiris ꝓphetauit sic quoq turpe ad modũ fut quoo
mulieres ad docendũ illos ueni ebunt inminente captiuitate roma norũ In suate
ergo uestationis hierł mulieres quae solite erant uenire & docere cos: conterriter
uidentes gnomiã suorum Non est en ĩ populus sapiens : ꝓpteret non misere¬
bitur eias qui ferit cum Eecehic demonstrat ꝓphela: quare mulieres conuenie¬

Expanded text:
diversarum gentium quae in circuitu ejus erant, convenerunt ad illam, et contritae sunt dolore et luctu, non de Domini passione, sed de subversione tantae civitatis. Vel etiam Judaeorum mulierum sapientes quae dispersae erant per diversas regiones, quaeque solitae erant venire ante illam captivitatem, et docere eos qualiter se praepararent contra hostes: cum audissent eam dirutam et venissent videre ignominiam suorum propinquorum, contritae sunt et attritae dolore nimio. Sicut enim verecundum fuit illud quod te captivitate Chaldaeorum tacentibus viris prophetavit, sic quoque turpe admodum fuit, quod mulieres ad docendum illos veniebant imminente captivitate Romanorum. In siccitate ergo vastationis Jerusalem mulieres quae solitae erant venire et docere eos, contritae sunt, videntes ignominiam suorum. « Non est enim populus sapiens, propterea non miserebitur ei Deus qui fecit eum. » Ecce hic demonstrat propheta, quare mulieres convenie
Abbreviated transcription (Latin):
promerentibus :tunc dicctur exire delo cosuo non quad ille loco moueatur qui
ubique est E abitatorem terre: uocat suꝑbos. et terrena sapientes Indiȩ
undic& iniquitatẽ corũ contra eos Et reuelabit terra sangunem suum¬
et nono periet ultra inter fectos suos duob modis intellgi potest indie ui¬
dicii terra sanguinẽ suũ. iđ sanguinẽ scorũ marurũ rȩuelaba quẽ suscepit.¬
sanguinẽ suscipit
Terra iđ anime impiorũ.
reuelabunt sanguinẽ scõrũ martirũ indieiudi¬
uii quae fuder̃ illum. et ultra non latebit scelus gorũ Omnib enĩ ho¬
minib: patebit et cognitũ erit in die illa quõquis occiderit  Indie illa¬

Expanded text:
promerentibus: tunc dicitur exire de loco suo. Non quod ille loco moveatur, quia ubique est. Habitatorem terrae vocat superbos, et terrena sapientes. In die iniquitatem eorum contra eos. « Et revelabit terra sanguinem suumperiet ultra interfectos suos. » Duobus modis intelligi potest. Idicii terra sanguinem suum, id est, sanguinem sanctorum martyrum revelabit quem suscepitsanguinem suscepit, Terra, id est, animae impiorum revelabunt sanguinem sanctorum martyrum in die judicii quae fuderunt illum, et ultra non latebit scelus eorum. Omnibus enim hominibus parebit et cognitum erit in die illa, quem quis occiderit. CAPUT