comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
decidat terra. quia scđm naturã in medio regionẽ
possideat suã. eo qđ necesse sit eã manere in
regione sua. nec in partẽ inclinari alterã. quan¬
do contra naturã non cõmouetur. sed scđm naturã
p̃dicent artificis diuini & operatoris aeterni excel¬
lentiã. Quis enĩ artificiũ non ab illo accipit:
Aut quis dedit mulierib texturȩ sapientiã. aut
uarietatis disciplinã: Ego tamen qui ꝓfundũ
maiestatis eius & artis excellentiã non queo com¬
p̃hendere . non disputatoris me libra mentis cõ¬
mitto atq mensuris. sed omĩa reposita in eius ex¬
istimo potestate. qđ uoluntas eius fundamentũ
sit uniuersorũ. & ꝓpter eũ adhuc mundus hic
maneat. qđ apłicȩ quoq lic& astruere aucto¬
ritatis exemplo Scriptũ est enĩ. quia uanitati
creatura subiecta est. non sponte. sed propt̾ eum
qui subiecit inspe. Liberabitur autẽ & ipsa crea
tura a seruitute corruptionis. cũ gratia diuinae
remunerationis ad fulserit. De natura autem

Expanded text:
decidat terra; quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione sua, nec in partem alteram inclinari, quando contra naturam non movetur, sed secundum naturam. Praedicent artificis divini et operatoris aeterni excellentiam; quis enim artificum non ab illo accepit? aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam, aut varietatis disciplinam? Ego tamen, qui profundum majestatis ejus, et artis excellentiam non queo comprehendere, non disputatmitto atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus hic maneat. quod apostolicae quoque liceat astruere auctoritatis exemplo. scriptum est enim quia uauitatiuanitati creatura subiecta est non sponte, sed propter eum qui subiecit in spe. libtura a servitute corruptionis, cum divinae remunerationis gratia affulserit. De natura autem
Abbreviated transcription (Latin):
situ. atq obfusione tenebrarũ: Istȩ ergo tenebrȩ
suꝑ aquarũ abyssos erant. Nam abyssũ multitudi¬
nem & ꝓfundũ aquarũ dici. lectio nos euangelii
doc& : ubi rogabant saluatorẽ dȩmonia. ne iuber&
illis ut in abyssũ irent. Sed qui docebat uoluntates
demoniorũ non esse faciendas. p̃cepit illis ut irent
inporcos. Porci autẽ se instagnũ aquarũ p̃cipi¬
tauerunt. ut qđ recus abant dȩmonia non euade¬
rent. sed digno p̃cipitio demergerent᷑. Erat
ergo hȩc mundi in cõposita species & forma. Et sps
inquit dĩ. suꝑ ferebat᷑ suꝑ aquas
Et dixit õs.
Fiat lux

Expanded text:
situ atque offusione tenebrarum? istae ergo tenebrae situ atque offusione tenebrarum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconposita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aquas et dixit deus: fiat lux
Abbreviated transcription (Latin):
alia nobis ex natura. alia ex cõmoditate accidere
uidentur . Non ociosȩ nobis excursus iste ꝓcessit.
ut ꝓbaremus tenebras & abrssum simplicit̾ acci¬
pienda. Erant tenebrȩ de umbratione caeli.
quia omne corpus umbrã facit. qua adumbrat
uel finitima uel inferiora. & ea maxime quae
operire atq includere uidetur: Includit autẽ
cȩli polus. quia cȩlũ sicut camera extenditur.
quẽ ad modũ supra de monstrauimus. Non ergo
principalis erat tenebrosa substantia. sed quasi
umbra secuta est mundi corpus. caligo tenebrarũ.
Itaq momento diuinȩ p̃ceptionis. mundus assur¬
gens intrase inclusit umbrã. ut siquis in cãpi medio
quẽ sol meridianus illuminat locũ aliquẽ repente
obsepiat. & densis ramorũ frondib tegat. non
quo splendidior foris species locieius effulgeat.
Aut unde antrũ clausum undiq
huius modi locũ uocarunt. nisi qđ atro inhorrescat

Expanded text:
alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere videntur. Non otiose nobis excursus iste processit; ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. Erant enim tenebrae de obumbratione 19 coeli; quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat vel finitima vel inferiora, et ea maxime, quae operire atque includere videtur. Includit autem coeli polus, quia coelum sicut camera extenditur, quemadmodum supra demonstravimus. Non ergo principalis erat tenebrosa substantia: sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. Itaque momento divinae praeceptionis mundus assurgens, intra se inclusit umbram; ut si quis in campi medio, quem sol meridianus illuminat, locum aliquem repente obsepiat, et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci ejus effulgeat, curius fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat
Abbreviated transcription (Latin):
tutis. & in rationabiles passiones corporis. Quorũ
igit᷑ nos sumus domini. horũ principia extrinsecus
non requi ramus. nec deriuemus in alios. sed agnos
camus ea. quȩ ꝓprie nr̃a sunt. Quod enĩ possum
ñ facere sinolumus. huius electionẽ mali. nobis potius
debenius quã aliis ascribere. Ideo & iã in iudicis
istis uoluntarios reos. non ex necessitate compulsos
culpa stringit. pęna condẽpnat. Neq enĩ siper
furorẽ aliquis in nocentẽ peremerit ob noxius mostie
quin & iã ipsius diuinȩ legis oraculo. siquis per in
spem. refugii facultatẽ. ut possit euadere
Hoc igitur deeo qđ proprie malũ uidetur. dictũ sit
Mala enĩ non sunt. nisi quȩ crimine mentẽ implicari.
& conscientiã ligant: Ceterũ pauperiem. igno¬
bilitatẽ. egritudinẽ. mortẽ. nemosapiens mala
dixerit. nec in malorũ sortẽ numerauerit. quia
nec c̃trariaistis inbonis habent᷑ maximis. quorũ

Expanded text:
tutis et inrationabiles passiones corporis. quorum tutis et inrationabiles passiones corporis. quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non reqcamus ea quae proprie nostra sunt. Quod enim possumus non facere si nolumus, hujus electionem mali nobis potius debemus, quam aliis ascribere. Ideo etiam in judiciis istius mundi voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa constringit, poena condemnat. Neque enim si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est. Quin etiam ipsius divinae legis oraculo Exod. XXI, 13spem, refugii facultatem, ut possit evadere. Hoc igitur de eo quod proprie malum videtur, dictum sit. Mala enim non sunt nisi quae crimine mentem implicant et conscientiam ligant. Caeterum pauperiem, ignobilitatem, aegritudinem, mortem nemo sapiens mala dixerit, nec in malorum sorte numeraverit; quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
uelut quib dã retib tenent. Et certe in nobis. ẽ.
moderari studia. cohibere iracundiã. coercere¬
cupiditates. in nobis est &iã indulgere luxuriȩ:. ad¬
olere libidines. in flãmare iracundiã. uel in flãmanti
aurẽ accõmodare. eleuari magis insuꝑbiã. effundi
insȩuitiã quã reprimi humilitate. diligere mansue¬
tudinẽ. Quid naturã accusas ohomo: Hab& illa
uelut impedimenta quȩdã senectutẽ & infirmi¬
tatem. sed senectus ipsa in bonis morib dulcior.
in consilus utilior. ad constantiã sub eundȩ mortis
paratior. ad reprimendas libidines fortior. Infir
mitas quoq. corporis. sobrietas mentis est. Vnde
ait apłs. Cũ infirmor. tunc potenssum. Itaq
non inuirtutib:. sed in infirmitatib: gloriabatur
Lesponsũ quoq diuinũ. refulsit oraculo salutari.
quia uirtus in infirmitate consũmatur. Illa cauen¬
da. quȩ ex nr̃a uoluntate ꝓdeunt. delicta iuuen¬

Expanded text:
velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercerecupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infimitas quoque corporis sobrietas mentis est. unde ait apostolus : cum infirmor, tunc potens sum. itaque non in uirtutibus, sed in infirmitatibus gloriabatur. responsum quoque diuinum refulsit oraculo salutari quia uirtus in infirmitate consummatur. illa cauenda quae ex nostra uoluntate prodeunt delicta iuuen
Abbreviated transcription (Latin):
malicia: Nã mala. eẽ. in hoc mundo. nullus sapiens
denegauit. cũ sit tã frequens in hoc scło lapsus ad mortẽ
Sed ex his quȩ iã diximus possumus colligere. quia non
est uiua substantia. sed mentis atq animi de prauatio
a tramite uistutis deuia. quȩ incuriosorũ animis
frequent̃ obrepit. Non igit᷑ ab extraneis est nobis.
quã anobis ipsis maius periculũ. Intus ẽ aduersa¬
rius. intus auctor erroris. intus inquã clausus.
in nobis m& ipsis. Fropositũ tuũ speculare. habitũ
tuȩ mentis explora. excubias obtende aduersus
mentis tuȩ cogitationes. & animi cupiditates
Iu ipse tibi causa es improbitatis. tu ipse dux flagi¬
tiorũ tuoꝵ. atq inuentor criminũ. Quid alienã
naturã arcessis ad excusationẽ tuorũ lapsuum:
Utinã te ipse non impelleres. utinã non p̾cipitares.
utinã non in uolueres. aut studiis immoderatiorib
aut indignatione. aut cupiditatib. quȩ nos innexos

Expanded text:
malitiam? Nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens malitiam? Nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegavit, cum sit 18 tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. Sed ex iis quae jam diest uiua substantia, sed mentis atque animi deprauatio a tramite uiitutis deuia, quae incuriosorum animis frequenter obrepit. non igitur ab extraneis est nobis quam a nobis ipsis maius periculum. intus est aduersarius, intus auctor erroris, intus inquam clausus in nobismet ipsis. propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias optende aduersus mentis tuae cogitationes et animi cupiditates. tu ipse tibi causa es inprobitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum atque incentor criminum. quid alienam naturam accersis ad excusationem tuorum lapsuum? utinam utinam non involveres aut studiis immoderatioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos
Abbreviated transcription (Latin):
Simplex sermo est : quia fecit ds̃ cȩlũ & terram
Fecit qđ non erat. nonqđ erat. Et terra erat in¬
uisibilis. Ex quo facta est erat. & erat in uisibilis.
quia exundabat aqua. & operiebat eã. Et erant
suꝑ eã tenebrȩ superfusȩ. quia nondũ erat lumen
diei. nondũ solis radius. qui sol& & sub aquis laten¬
tia declarare. Quid ergo dicunt qđ ds̃ creauerit
malũ. cũ ex contrariis & aduersis nequaquã sibi
aduersa generentur . Nec enĩ uita mortẽ gene¬
rat. nec lux tenebras. Non enĩ sicut mutabilitates
affectuũ. ita &iã generationũ ꝓgressiones sunt
Illȩ ex contrariis in contraria ꝓpositi deflexione
uertuntur. istȩ non ex contrariis in aduersa deflec¬
tuntur. sed ex eiusdẽ generis uel auctorib uel causis
creaturȩ. insimilitudinẽ sui referuntur auctoris
Quid igit᷑ dicimus : Si enĩ neq sine principio est:
quasi increata neq adõ facta. unde hab& naturã

Expanded text:
simplex sermo est quia fecit deus caelum et terram: simplex sermo est quia fecit deus caelum et terram: fecit quod non erat, non quod erat, et terra erat inuisibilis: ex quo facta est, erat, et erat inuisibilis, quia exundabat aqua et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia decmalum, cum ex contrariis et adversis nequaquam sibi adversa generentur? Nec enim vita mortem generat, nec lux tenebras. Non enim sicut mutabilitates affectuum, ita etiam generationum progressiones sunt. Illae ex contrariis in contraria propositi deflexione vertuntur: istae non ex contrariis in adversa deflectuntur, sed ex ejusdem generis vel auctoribus, vel causis creatae, in similitudinem sui referuntur auctoris. Quid igitur dicemus? Si enim neque sine principio est, quasi increata, neque a Deo facta, unde habet natura
Abbreviated transcription (Latin):
huius decorẽ figurȩ. mundus induer&: Nũquid
maliciam simul ds̃ creauit: Sed ea ex nobis orta.
non acreatore dõ condita. morũ leuitate gene¬
ratur. nonnullã creaturȩ habens prȩrogatiuã.¬
nec auctoritatẽ substantiȩ naturalis. sed mutabilitatis
uitiũ & errorẽ prolapsionis. Eradicari hanc ds̃uult
de animis singulorũ. Quomodo eã ipse generar&.¬
cũ clam& ꝓpheta: desinite amalicus ur̃is. & p̃cipue
sc̃s dauid. desine amalo & facbonũ: Quo modo ergo¬
ei initiũ adño damus: Sedhȩc opinio feralis. eoꝵ
qui ꝑturbandã ecclesiã putauerunt. Hinc marci¬
onis. hinc ualentini. hinc pestes illȩ manicheorũ.
funesta scõrũ mentib tep̃tauerunt inferre contagia
Quid nobis ipso lumine uitȩ. tenebras mortis inquiri¬
mus. Scriptura diuina salutẽ suggerit. uitȩ odo¬
rem fiaglat. ut suauitatẽ legens capias. non p̃cipit
discrimen incurras. Simpliciter lege o homo.
non tibi ipse foueã prauus interpres effodias

Expanded text:
huius decorem figurae mundus indueret? numquid malitiam simul deus creauit ? sed ea ex nobis orta, non a creatore deo condita morum leuitate generatur non ullam creaturae habens praerogatiuanec auctoritatem substantiae naturalis, sed mutabilitatis uitium et errorem prolapsionis. eradicari hanc deus uult de animis singulorum: quomodo eam ipse generaret? clamat propheta: desinite a malitiis uestris et praecipue sanctus Dauid: desine a malo et fac bonum: quomodo ei initium a domino damus? sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam ecclesiam putauerunt. hinc Marciones, hinc Ualentini, hinc pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem fraglat, ut suauitatem legens capias, non praecipiti discnmendiscrimen incurras. simpliciter legeslege o homo, non tibi ipse foueam prauus interpres effodias.
Abbreviated transcription (Latin):
mendacio congruentes. & sic inea relicta. uim
ueritatis herere definiunt: Quis tã tenax potest
sus ꝓhibere nocturnos. & mori ꝓdominis. &
cõmori cũ dominis sint parati : Sepe & iã necis
inlatȩ euidentia canes ad redarguendos reos in¬
dicia ꝓdider̃. ut muto eoꝵ testimonio plerũq
sit creditũ Antiochiȩ fer̃ in remotiore parte
urbis. esepusculo necatũ uirũ. qui canẽ sibi ad¬
iunctũ haber&. Miles quidã p̃dandi studio mi¬
nister cedis. ex titerat. tectus idem tenebro so
adhuc diei exordio in alias partes concesserat
acebat inhumatũ cadauer. frequens erat spec¬
tantiũ uultus. ad stabat canis questu lacrimabili
domini deflebat aerũnã: forte isqui necem in¬
tulerat. ut se hab& uersutia humani ingenu¬

Expanded text:
mendacio congruentes et sic in ea quae relicta est uim ueritatis haerere definiunt? quis tam tenax potest sus prohibere nocturnos et mori pro dominis et commori cum dominis sint parati? saepe etiam necis inlatae euidentia canes ad redarguendos reos indicia prodiderunt, ut muto eorum testimonio plerumque sit creditum. Antiochiae ferunt in remotiore parte urbis crepuscolo necatum uirum, qui canem sibi adiunctum haberet. miles quidam praedandi studio minister caedis extiterat. tectus idem tenebroso adhuc dies exordio in alias partes concesserat: iacebat inhumatum cadauer, frequens spectantium uulgus adstabat, canis questu lacrimabili domini deflebat aerumnam. forte is qui necem intulerat, ut se habet uersutia humani ingen
Abbreviated transcription (Latin):
Ostendere enĩ uoluit ds̃. quia nec mundus ipse haber&
gatiã. nisi eũ uario cultu operator ornass&
Caelũ ipsum intextũ nubib. horrorẽ oculis. mesti¬
ciam animis excitare consueuit: terra imbrib made¬
facta fastidio est. Maria ꝓcellis turbata. quos
non incutiunt metus : Pulcherrima est rerũ spe¬
cies. Sed quid si esset sine lumine. quid sine tem¬
perie. quid sine aquarũ congregatione. quibus
ante demersa poli huius habebantur exordia:
Tolle solẽ terris. tolle cęlo stellarũ globos. omĩa
tenebris iN horrescunt. Sic erant ante quã
lumen
huic mundo dñs infunder&. & ideo
scriptura ait.
QUIATENEBRE ERANT SUPER

Expanded text:
ostendere enim uoluit deus quia nec mundus ipse haberet . ostendere enim uoluit deus quia nec mundus ipse haberet . gratiam, nisi eum uario cultu operator conuersura. caelum ipsum intextum nubibus horrorem oculis, maestitiam animis excitare consueuit, terra imbribus madefacta fastidio est, maria procellis turbata quos non incutiunt metus ? pulcherrima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, antequam lumen huic mundo Dominus infunderet. Et ideo Scriptura ait: quia tenebrae erant super
Abbreviated transcription (Latin):
quasi corruptibilis creatur& consumationi uoluit
subiacere Vnde inisaiȩ libro ait. Tollite in
cȩlũ oculos urõs. & aspicite in terrã deorsũ : quia
caelũ ut fumus solidatũ est: terra autẽ ut uestimen¬
tum ueteresc&. Hȩc terra est. quȩ ante erat in¬
cõposita. Nondũ enĩ erant maria suo fine distinc¬
ta. & ideo uago fluctu & profundo gurgite.¬
terra inundabatur
Considera quia &iã nunc
palustri uligine terra inhorrere consueuit. nec
patiens est uomeris. ubi infusus terris humor ex un¬
at. Erat ergo incõposita. ut pote sollertis agri¬
colae in arata culturis. quia adhuc deerat cultor
Erat in cõposita. quia nuda gignentiũ. nec toris her¬
bosa riparũ. nec opaca nemorib. nec lȩta segetib
nec umbrosa suꝑciliis montiũ. nec odora floribus.
nec grata uineis. Merito incõposita. quȩ ornatib
indigebat. cui deerant uitiũ serta gem mantiũ

Expanded text:
quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum ueterescet. haec terra est, quae ante erat inconposita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgiteterra inundabatur. considera quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consueuit nec patiens est uomeris, ubi infusus terris umor exunat. erat ergo inconposita, utpote sollertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. erat inconposita, quia nuda gignentium nec toris herbosa riparum nec opaca nemoribus nec laeta segetibus nec umbrosa superciliis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant uitium serta gemmantium.
Abbreviated transcription (Latin):
sed eundẽ utrũq esse operatũ. ut primo facer&.
postea cõponer&. ne alterũ alter de eẽ. crederetur.
Habes in euangelio. huius rei euidens testimonium
Nam suscitaturus lazarũ dñs. iussit ut iudȩi remo¬
uerent lapidẽ desepulchro. ut uidentes mortuũ.
postea resuscitatũ crederent. Deinde uocauit
lazarũ. & resurrexit . & ligatis manib & pedib
exiuit foras. Nonne poterat remouere lapidem.
qui poterat mortuũ suscitare. & qui potuit defuncto
uitã reddere. ñ potuit nexus soluere uinculorũ
Cui uinctis pedib gressum dedit. huic non potuit
ruptis uinculis incessũ reddere: Sed utiq ad¬
uertimus. qđ uoluit primo monstrare mortuũ.
ut oculis suis crederent. deinde resuscitare. tertio
iubere. ut ipsi uincula funeris soluerent. ut inter
ista fides infunderetur infidelib: & ꝑgradus quosdã
credulitas nasceretur. Fecit ergo primum ds̃
cȩlũ & terrã. & ea tamen non quasi ꝑ petua. sed

Expanded text:
sed eundem utrumque esse operatum, ut primum faceret, sed eundem utrumque esse operatum, ut primum faceret, postea conponeret, ut alterum altero crederetur. habes in euangelio huius rei euidens testimonium. consueuerint suscitaturus Lazarum dominus iussit, ut Iudaei remouerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum contendunt? et qui potuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uestiri: Potuit utiq. Sed ideo primo facta. postea
cõposita declarant᷑. ne uere increata & sine prin¬
cipio crederentur : si species rerũ uelut ingeneratȩ
ab initio non postea additȩ uiderentur. In cõposita
terra legitur. & isdẽ aphylosophis ae ternitatis
quib ds̃ priuilegus honoratur. quid dicerent.
si ab initio eius pulchritudo uernass&: De mersa
aquis describit᷑. uelut cuidã principiorũ suorũ
addicta naufragio. & ad huc anonnullis facta non
creditur: quid si decorẽ primogenitũ uindicar& :
Accedit illud. qđ imitatores nos sui ds̃ esse uoluit.
ut primo faciamus aliqua. postea uenustemus. ne
dũ simul utrũq adorimur. neutrũ possimus im¬
plere. Fides autẽ nr̃a. quodã gradu crescit
Ideo primũ fecit ds. postea uenustauit. ut eundẽ
credamus ornasse qui fecerit. & fecisse qui orna¬
uerit. ne alterũ putemus ornasse. alterũ creauisse¬

Expanded text:
uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem a philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, ne alterum putemus ornasse, alterum creauisse
Abbreviated transcription (Latin):
lux quȩ illuminar& mundũ. nondũ sol: postea
enĩ luminaria facta sunt cęli. Quosi solis radius
mersa splendore luminis sui prodit. quis dubit&
dõ eaquȩ in ꝓfundo sunt inuisibilia. ẽẽ. non posse:
N isi forte sic accipiamus inuisibilẽ terrã. qđ nondũ
uerbo dĩ & ꝓtectione uisitabat᷑. quȩ hominem
non habebat. ꝓpter quẽ dñs respicer& in terram
sicut scriptũ est: dñs respexit suꝑ filios hominũ.
si est intellegens aut requirens dm̃. Et alibi dicit
De caelo iaculatũ est iudiciũ. terra tremuit & quie¬
ut. Et merito inuisibilis. quia in cõposita. quae
figurã & speciem congruentẽ adhuc non acceperat
aproprio conditore  Et fortasse dicant. Cur
enĩ ds̃sicut dixit & facta sunt. non simulornatus
congruos reb assurgentib donauit elementis.
quasi non potuit caelũ insignitũ stellis. subito ut
creatũ est refulgere. & florib ac fructib terra

Expanded text:
lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria facta sunt caeli. quod si solis radius mersa splendore luminis sui prodit, quis dubitet deo ea quae in profundo sunt inuisibilia esse non posse? nisi forte sic accipiamus inuisibilem terram, quod nondum uerbo dei et protectione uisitabatur quae hominem non habebat, propter quem dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: dominus respexit super filios hominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra
Abbreviated transcription (Latin):
catur quadã dementi intentione. quia indõ erat.
Ergo ds̃ id ẽ. inuisibilis naturȩ atq inuio labilis.
qui lucẽ habitat in accessibilẽ. in cõprehensibilis &
purissimus sp̃s. locus erat materiae mundalis. &
erat indõ mundi portio. cũ dehoc mundo non sit
mens seruulorũ eius sicut habemus scriptũ. de hoc
mundo non sunt. sicut & ego non sum demundo :
Quẽ ad modũ ergo inuisibilia uisibilib. & ei qui
ordinẽ ac decorẽ donauit omĩbus. in cõposita
copulabant᷑. nisi forte quia dixit. terra autem
erat inuisibilis. inuisibilẽ eam ꝑsubstantiã cre¬
dant : & non ideo quia aquis operta uisibilis cor¬
poreis oculis. ẽẽ. non poterat. quẽ ad modũ pleraq
in ꝓfundo aquarũ sita. uisum oculorũ aciemq
p̃tereant : Non enĩ dõ aliquid inuisibile. sed
creatura mundi. creaturȩ utiq aestimatione
censetur . In uisibilis &iã terra. quia nondum

Expanded text:
catur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? catur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo Deus, qui est invisibilis naturae atque inviolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, inconprehensibilis et purissimus spiritus, locus eruterat materiae mundialis, et erat in deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit mens seruolorum eius, sicut habemus scriptum: de hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Quemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam credant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita uisum oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura mundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia nondum
Abbreviated transcription (Latin):
cipio fuisse astruitur. in quo erat materia rerũ
quȩ principiũ non habebat. Quod si absurdũ ui¬
detur de loco credere. uidete neforte uolatilem
terrã debeamus estimare. quȩ non habens funda¬
mentũ. alarũ remigiis suspendebatur. Vnde
ergo ei alas sumemus. Nisi forte huc deriuemus
ꝓphetici sermonis interp̃tationẽ. Apennis terrȩ
prodigia audiuimus. & illud: ue terrae auium
penne: Sed si sic accipiamus. in quo aere uo¬
labat terra: Sine aere enĩ. uolare non po¬
terat. Sed aer adhuc esse non poterat. quia
non erat sine rerũ materia elementorũ facta
distinctio. cũ ipsa adhuc elementa facta non
essent. Ubi ergo erat materia ista. alarũ
suffulta remigiis : Inaere nonerat. quia
aer corpus est mundi. Corpus autẽ esse
aerem doc& lectio. quia emissa sagitta. in locũ quẽ
iaculatur intendit. Incisus aer. statĩ inse ipsum
resolutus est. Ubi ergo erit ylen. nisi forte di¬

Expanded text:
cipio fuisse adstruitur, in quo erat materia rerum, cipio fuisse adstruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. Quod si absurdum videtur de loco credere, videte ne forte volatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum, alarum remigiis suspendebatur. Unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc derivemus prophetici sermonis interpretationem: A pennis terrae prodigia audivimus ? Et illud: Vae terrae navium pennae ? Sed hoc si accipiamus, in quo aere volabat terra? Sine aere enim volare non poterat, sed aer adhuc esse non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectio , quia emissa sagitta in locum, quem jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte di
Abbreviated transcription (Latin):
ONus artifex prius fundamentũ ponit. postea
fundamento posito. aedificationis membra distin¬
guit. adiungit ornamentũ. Eosito igit᷑ funda¬
mento terrae. & confirmata cęli substantia. duo enĩ
ista sunt uelut cardines rerũ. subtexuit : Terra
autẽ erat inuisibilis & incõposita. Quid est erat:
Et neforte infinitũ & sine principio extendant opi
sicut phrlosophi dicunt &iã secundũ scripturã di¬
uinã non habuit initiũ. uerũ hoc dicentib respon¬
debis. quia scriptũ est. Erat autẽ cam operarius
terrae. Et de eo qui iubaldictus est hab& scrip¬
tura. Hic erat pater. qui demonstrauit psalteriũ
& cytharã. Et homo erat in ausithidi regione.
cui nomen iob. Desinant ergo de uerbo quȩstionẽ
mouere. cũ presertim premiserit morses. quia
fecit ds̃ terrã. Erat ergo. ex quo facta est
Nam sisine principio eã dicunt esse. lam non solũ dm̃.
sed &iã rlen sine principio dicentes. definiant
ubi nã erat. Si in loco. ergo & iã locus sine prin¬

Expanded text:
et inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum — subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne forte in infinitum et sine principio extendant opinsicut philosophi dicunt, etiam secundum scripturam diuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de uerbo quaestionem mouere, cum praesertim praemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo faNam si sine principio eam dicunt esse, jam non solum Deum, sed etiam hylen sine principio dicentes, definiant ubinam erat. Si in loco, ergo etiam locus sine prin
Abbreviated transcription (Latin):
misit. ego & pater. Nam si patrẽ prȩmisiss&.
tu minorẽ filium iudicares. Sed prȩmisit filium.
quẽ non conuenit credi patri superiorẽ Adiunxit
patrẽ. ut aduertas dm̃ patrẽ & filiũ eius. ordinis
p̃iudicio non teneri. Adtende inquit tibi soli
nos. Sumus. hoc est anima & mens. nostra sunt.
corporis membra. & sensus eiꝰ. circanos. Pecunia
est. serui sunt. & uitȩ istius apparatus:. Tibi igitur
adtende. & te ipsũ scito. hoc ẽ. non quales lacertos
habeas. non quantã corporis fortitudinẽ. ñ quantas
possessiones. non quantã potentiã. sed qualẽ animã
ac mentẽ. unde omĩa consilia ꝓficiscunt᷑. ad quã
operũ tuoꝵ fructus refertur. Illa est enĩ plena
sapientia. plena pietatis atq. iustitiȩ. qm̃ omnis
uirtus adõ est. Cui dicit ds̃. Ecce ego hieru¬
salem pinxi muros tuos. Illa anima adõ pingitur.
quȩ hab& inse uistutũ gratiã renitentẽ. splen¬

Expanded text:
misit ego nam. nam si patrem praemisisset, misit ego nam. nam si patrem praemisisset, tu minorem filium iudicares; sed praemisit filium, quem non conuenit credi patre superiorem, adiunxit patrem, ut aduertas deum patrem et filium eius ordinis praeiudicio non teneri. Adtende inquit tibi soli. a nos sunt. nos sumus, hoc est anima et mens, nostra sunt corporis membra et sensus eius, circa nos autem pecunia est, serui sunt et uitae istius adparatus. tibi igitur adtende, te ipsum scito, hoc est non quales lacertos habeas, non quantam corporis fortitudinem, non quantas possessiones, quantam potentiam, sed qualem animam ac mentem, unde omnia consilia proficiscuntur, ad quaoperum tuorum fructus refertur. Illa est enim plena sapientiae, plena pietatis atque justitiae; quoniam omnis virtus a Deo 129 est. Cui dicit Deus: Ecce ego, Hierusalem, pinxi muros tuos , illa anima a Deo pingitur, quae habet in se virtutum gratiam renitentem, splen
Abbreviated transcription (Latin):
qui me uid&. uid& & patrẽ. Et quomodo tu cũ
imaginẽ uiuã patris uiuentis uideas dicis. ostende
nobis patrẽ: Non credis quia ego in patre. & pat̾
in me. ẽ: Imago dĩ uirtus. ẽ : non infirmitas
Imago dĩ sapientia.ẽ: imago dĩ iustitia est
Sed sapientia diuina. ẽ: sempit̾na iustitia. Imago
est solus ille qui dixit. ego & pater unũ sumus
Ita habet similitudinẽ patris. ut diuinitatis &
plenitudinis habeat unitatẽ. Ubi dicit faciamus.
quomodo in ȩqualitas. cũ iterũ dicat. ad similitudinẽ
nram: Ubi est dissimilitudo: Sic & in euangelio
ubi dicit. ego & pat̾. utiq non una ꝑsona est
U bi autẽ unũ sumus. nulla . ẽ. discrepantia diuinitatis
aut operis. Nonigit᷑ in utroq una ꝑsona. sed una
substantia est. Et bene addidit sumus. quia sem
esse diuinũ est. ut coaeternũ credas. quẽ putabas
esse dissimilẽ: Aecernus. ẽ. enĩ. de quo dicit
moyses. Qui est misit me. Pulchre &iã illud prȩ¬

Expanded text:
 me uidet et patrem. et quomodo tu, cum imaginem uiuam patris uiuentis uideas, dicis: ostende nobis patrem? non credis quia ego in patre et pater in me est? imago dei uirtus est, non infirmitas, imago dei sapientia est, imago dei iustitia est. sed sapientia diuina est et sempiterna iustitia est. imago dei est solus ille qui dixit: ego et pater unum sumus, ita habens similitudinem patris, ut diuinitatis et plenitudinis habeat unitatem. ubi dicit faciamus, quomodo inaequalitas? cum iterum dicat ad similitudinem nostram, ubi est dissimilitudo? sic et in euangelio, ubi dicit ego et pater, utique non una persona est; ubi autem ait unum sumus, nulla est discrepantia diuinitatis aut operis. non igitur in utroque una persona, sed una substantia est. et bene addidit sumus, quia semper esse diuinum est, ut coaeternum credas quem nam esse dissimilem. aeternus est enim de quo dicit Moyses: qui est misit me. pulchre etiam illud prae
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ dulces epulas. cib laetalis irrepsit : & int̾ ipsas
aulicoꝵ excubias ministrorũ. uitalia regũ feralis
aesca penetrauit. Ferȩ solo norunt odore noxia
& ꝓfutura discernere : Nullo p̃uio. nullo prȩgusta¬
tore carpitur herba: nec ledit. Melior enim
magistra ueritatis natura est. Haec sine ullius
magisterio suauitatẽ sanitatis nr̃is infundit sensi¬
bus. eadẽ doloris acerbitatẽ doc& effugiendam̃.
Hinc uita dulcior. mors a marior. Hȩc cõmendat
leenae catulossuos: immitẽ ferã materno mollit
affectu. Hȩc tigridis int̾pellat ferocitatẽ. &
imminentẽ eã predȩ reflectit. Namq ubi
uacuũ rapte sobolis cubile reppererit. ilico uestigiis
raptoris insistit:. At ille quãuis equo uectus fugaci.
uidens tam̃ uelocitate ferae se posse p̃ uesti. nec
euadendi ullũ suppetere sibi posse subsidiũ. theca
huiusmodi fraude molitur. Ubi se contiguũ uiderit.

Expanded text:
inter dulces epulas cibus letalis inrepsit et inter ipsas inter dulces epulas cibus letalis inrepsit et inter ipsas aulicorum excubias ministrorum uitalia regum feralis esca penetrauit! ferae solo norunt odore noxia et profutura discernere, nullo praeuio, nullo praegustatore carpitur herba nec laedit; melior enim magistra ueritatis natura est. haec sine ullius magisterio suauitatem sanitatis nostusnostris infundit sensibus, eadem doloris acerbitatem docet esse fugiendam. hinc uita dulcior, hinc mors amarior. haec commendat leaenae catulos suos et inmitem feram materno mollit affectu. haec tigridis interpellat ferocitatem et inminentem eam praedae reflectit. namque ubi uacuum raptae subolis cubile reppererit, ilico uestigiis raptoris insistit. at ille quamuis equo uectus fugaci, uidens tamen uelocitate ferae se posse praeuerti nec euadendi ullum subpetere sibi posse subsidium technam huiusmodi fraude molitur. ubi se contingi uiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
affuturã. ut se prius herbȩ pabulo farciat. quã
gelu adurente omĩ herba deficiat. Echinus
iste terrenꝰ quẽ uulgo hericiũ uocant. siquid insi¬
diarũ p̃senserit. spinis suis claudit᷑. atq in sua se
arma colligit. ut qui cũq eũ contingendũ pu¬
tauerit uulneret᷑. Idemq echinus futuri ꝓuidus.
geminas sibi respirandi uias nouit. ut quando boreã
flaturũ collegerit. ad septentrionalẽ se conferat.¬
ut flatus declin& obuios. & eregione necaturos.
Vnde dignã dño laudẽ ꝓpheta detulit dicens
Quã magnificata sunt opera tua dñe. omia insapi¬
entia fecisti. Omĩa penetrat diuina sapientia.
impl& omĩa. idq. locupletius ex inrationabiliũ
testimoniũ. quã doctrinȩ argum̃tũ. Qui ani¬
herbarũq docuit habere nocitiã : Homines sumꝰ
& sepe specie herbarũ fallimur. Et plerumq
quas salubres putamus. noxias repełimus quocies

Expanded text:
defuturam; ut se prius herbae pabulo farciat, quam defuturam; ut se prius herbae pabulo farciat, quam gelu adurente omnis herba deficiat. Echinus iste terrenus, quem vulgo ericium vocant, si quid insidiarum praesenserit, spinis suis clauditur, atque in sua se arma colligit, ut quicumque eum contingendum putaverit, vulneretur. Idemque echinus futuri providens geminas sibi respirandi vias munit; ut quando Boream flaturum collegerit, Septentrionalem obstruatut flatus declinet obuios et e regione nocituros. Unde dignam domino laudem propheta detulit dicens: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. omnia penetrat diuina sapientia, inplet omnia, idque locupletius ex inrationabilium testimonium quam doctrinae argumentum. cui aniherbarumque docuit habere notitiam? homines sumus et saepe specie herbarum fallimur et plerumque quas salubres putamus noxias repperimus. quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
N ouit & hirundo quando ueniat. quando & iã reuer¬
tatur. Nouit &iã pia auis ad nuntiare aduentus
sui testimoniũ. ueris indiciũ. Nouit &iã formica.
explorare serenitatis tẽpora. Namcũ aduerterit
madidatos imbre fructus suos humescere. explorato
diligentius aere. quando iugẽ possit seruare tem¬
periem. aceruos reserat suos. & de cauernis foras
suis humeris exportat. ut iugi sole ꝓpria frum̃ta
siccent᷑. Deniq haud quaquã illis dieb omnibus
rũpi de nubib imbres uidebis. nisi cũ fruges suas
horreis ꝓpriis formica reuocarit. Houes impen¬
dente pluuia. ad p̃sepia se tenere nouerunt
Idem ubi naturali sensu mutationẽ cęli collegerint.
foras spectant. & ultra p̃sepia ceruices extendunt
suas. una om̃s specie. ut ꝓdire se uelle testentur
Ouis sub aduentu hiemis in explebilis ad ȩscã. insacia¬
bilit̾ herbã rapit. eo qđ prȩsentiat asperitatẽ hiemis

Expanded text:
nouit hirundo quando ueniat, quando etiam reuernouit hirundo quando ueniat, quando etiam reuertatur, nouit etiam pia auis adnuntiare aduentus sui testimonio ueris indicium. nouit etiam formica explorare serenitatis tempora; nam cum aduerterit madidatos imbre fructus suos umescere, explorato diligentius aere quando iugem possit seruare temperiem, aceruos reserat suos et de cauernis foras suis umeris exportat, ut iugi sole propria frumenta siccentur. Denique haud quaquam illis diebus omnibus rumpi de nubibus imbres videris, nisi cum fruges suas horreis propriis formica revocaverit. Boves impendente pluvia ad praesepia se tenere noverunt. Iidem ubi naturali sensu mutationem coeli collegerint, foras spectant, et ultra praesepia cervices extendunt suas una omnes specie; ut prodire se velle testentur. Ovis sub adventu hyemis inexplebilis ad escam insatiabiliter herbam rapit, eo quod praesentiat asperitate hyemis
Abbreviated transcription (Latin):
quoq crudelitatis tuȩ uertat᷑ immanitas.
igerꝰ siñ & expositus ad p̃dã sensuq tradior
qđ aliud doc& nisi nos uiuatiores. eẽ debere.
Hec desidia corporis animiq pigrescere. &¬
confugere s ad sidẽ quȩ onera grauia alleua
onsue Fraudulenta uuspis foueis se
latibulisq dimergens. nonne indicium est¬
infructuosũ esse animal odioq dignũ ꝓpt̃
rapinã despectũ ꝓpt̃ infirmitattꝰ Etideo
sue in cautũ salutis. dũ insidiatur alienis.e
Purdice astutã quȩ aliena oua dripott hogra
pdicis alterius &e corpore fouee suo sed frau¬
dissue fructũ habere ñ posse. qͥa cũ eduxert
pullos suos amittit eos. Qua ubi uocẽ ẽi audi¬
erint que oua generauit relicta ea adillũ se
naturali quodã munere &amore conferunt.¬
quã uerã sibi matrẽ ouorũ generatione cogno¬
uerint. significantes hanc nutricis fungi offi¬
cio illã parentis  Sic itaq incassũ ꝓprios

Expanded text:
quoque crudelitatis tuae uertatur inmanitas. quoque crudelitatis tuae uertatur inmanitas. Piger asinus et expositus ad praedam sensuque tardior quid aliud docet nisi nos uiuaciores esse debere nec desidia corporis animique pigrescere, confugere ad fidem, quae onera grauia ableuare consuerit? fraudulenta uulpes foueis se latibulisque dinfructuosum esse animal, odioque dignum propter rapinam, despectu propter infirmitatem, et ideo suae incautum salutis dum insidiatur alienae? Perdicem astutam quae aliena ova diripiat, hoc est, perdicis alterius, et corpore foveat suo: sed fraudis suae fructum habere non posse; quia cum eduxerit pullos suos, amittit eos; quia ubi vocem ejus audierint quae ova generavit, relicta ea ad illam se naturali quodam munere quam ueram sibi matrem ouorum generatione cognouerint significantes hanc nutricis fungi officio, illam parentis. itaque incassum proprios
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpheticis dictis. nec spssci quasi uilia de¬
fpectui habeam̃ alloqͥa. Producat inqr
t̾ra animã uiuentẽ. pecorum. bestiarum
& reptiliũ. Quid argum̃ta muralia ubi
euident̃ ereatũrarũ terrestriũ natura for

Expanded text:
propheticis dictis nec spiritus sancti quasi uilia depropheticis dictis nec spiritus sancti quasi uilia despectui habeamus adloquia. producat inquit terra animam uiuentem pecorum et bestiarum et reptilium. quid argumentamur alia, ubi euidenter crea
Abbreviated transcription (Latin):
sibi homo ad cognitionẽ  petere posse p̃su¬
mat: Certe moyses erudit̾ erat ĩ om̃i sapien¬
tia egyptiorũ. sed qͥa spm̃dĩ accepit. quasi
minister dĩ in anẽ illã & usurpatoriã filoso¬
phiȩ doctrinã ueritatis ratione post habuit.
cauit. qđ terrã fecerit ds̃. Qđ ꝓduxerit t̃ra
iuxta dĩ omĩpotentis ĩperiũ & operationem
dñi ihũ uirgulta de t̾ris & omnẽ animã ui¬
uentẽ scđm genꝰ. Annon ille putaũ dicendũ
quantũ spaciũ aeris occup& ũbra t̃rȩ cũ sol
recedit anobis. diẽq abducit ĩ feriora axis
ĩluminans. & quẽ ad modũ ĩ regione mundi
huius ĩcidens lunȩ glob: ec lypsin faciat :
Ulidit enĩ inscõspũ non illas mar cescentes
sapientiȩ uanitates sequendas. quȩ rebus in¬
explicabilib m̃tẽ nrãm occupant. luduntq
opera sed ea pocius describenda quȩ ad ur¬
tutis spec tauere ꝓfectũ. In herea mus igit᷑

Expanded text:
sibi homo ad cognitionem suppetere posse praesusibi homo ad cognitionem suppetere posse praesumat? certe Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, sed quia spiritum dei accepit, quasi minister dei inanem illam et usurpatoriam philosophiae doctrinam ueritatis rationi posthabuit cauit, quod terram fecerit deus, quod produxerit terra juxta Dei omnipotentis imperium, operationemque domini Jesu virgulta de terris, et omnem animam viventem secundum genus. At non ille putavit dicendum, quantum de spatio aeris occupet umbra terrae, cum sol recedit a nobis, diemque abducit inferiora axis illuminans; et quemadmodum in regionem umbrae mundi hujus incidens lunae globus eclipsim faciat; uidit enim in sancto spiritu non illas marcescentis iam sapientiae uanitates sequendas, quae rebus inexplicabilibus mentem nostram occupant luduntque operam, sed ea potius describenda quae ad uirtutis spectarent profectum. Inhaereamus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
iã dudũ aliqͦs insufurrare dicentes quandiu
aliena discimꝰ. & nrã nescimꝰ: Quañdiu de
reliqͥs animantib docemur scientiã. & nos m&¬
ipsos ignoramꝰ : Illud dicat qđ mihi ꝓsit. unde
meipsũ nouerĩ . ẽ. iusta conquestio. Sed ordo
seruandus.ẽ: quẽ scriptura contexuit. Simul
qͥa non possum̃ plenius nos cognoscere. nisi
prius quȩ sit om̃ium natura animantiũ cog¬
nouerimꝰ. Producat in qđ t̾ra animã uiuen¬
tẽ secundũ genus. quad rupedes & serpentes
& om̃ia repentia ad genꝰ. Et fecit ds̃ bestias
t̃rȩ & om̃ia pecora adgeñ. & omĩa repentia
Paciam̃ hominẽ. Noc loco ñ ignoro quos dã
bestiarũ & pecorũ & repentiũ t̾rȩ species
alio retulisse. ut hȩc ad immanitates cri¬
minũ.stultitia pectoꝵ. nequicia cogitati¬
onũ referrens: Ego autẽ sĩplices naturas
unius cuiusq generis accipio. nec ueseos
neqͥs me pauperis conuiuȩ presũptioNi

Expanded text:
jamdudum aliquos insusurrare dicentes: Quamdiu jamdudum aliquos insusurrare dicentes: Quamdiu aliena discimus, et nostra nescimus? Quamdiu de reliquis animantibus docemur scientiam, et nosmetipsos ignoramus? Illud dicat quod mihi prosit, unde me ipsum noverim. Et justa est conquestio: sed ordo servandus est quem Scriptura contexuit; simul quia non possumus plenius nos cognoscere, nisi prius quae sit omnium natura animantium cognoverimus. Producat, inquit, terra animam viventem secundum genus, quadrupedes, et serpenteset omnia reptilia. Et fecit Deus bestias terrae, et omnia pecora ad genus, et omnia repentia Faciamus hominem . Hoc loco non ignoro quosdam bestiarum et pecorum et serpentium terrae species alio retulisse; 115 ut haec ad immanitates criminum, stultitiam peccatorum, nequitiam cogitationum referrent: ego autem simplices naturas uniuscujusque generis accipio. 5. Nec vercor ne quis me pauperis convivae praesumptioni
Abbreviated transcription (Latin):
prerogatiuam qualitatis eius. informaretur
nostra cognitio. Et uidit ds̃ quia bonum
Non preterimus quia aliqui nec in hebrȩo pu¬
tant esse nec inceteris interpretationibus.
quia congregata est aqua incollectiones
suas. & apparuit arida : Et uocauit ds̃
aridam terrã. & collectiones aquarum
uocauit maria. Cum enim dixerit ds̃.
quia factũ est sic: satis esse putant uocem
operatoris acceleratae operationis indicium
Sedquia in aliis quoq creaturis. hab& & defi¬
Nitionem preceptionis & repetitũ opera¬
tionis uel indicium uel effectũ. ideo nos
non putamus absurdum. id quod perhibe¬
tur additum. & iam si ceteris interpretatio¬
nibus uel ueritas doceatur sup petere
uel auctoritas. Multa enim non otiose
a septuaginta uiris hebraicȩ ueritati
addita & adiuncta comperimus:. Vidit

Expanded text:
praerogatiuam qualitatis eius informaretur praerogatiuam qualitatis eius informaretur nostra cognitio. Et uidit deus quia bonum. non praeterimus quia aliqui nec in Hebraeo putant esse nec in ceteris interpretationibus quia congregata est aqua in collectiones suas et apparuit arida. et uocauit deus aridam terram et collectiones aquarum uocauit maria. cum enim dixerit deus quia factum est sic, satis esse putant uocem operatoris ad celebratae operationis indicium. sed quia in aliis quoque creaturis habet et definitionem praeceptionis et repetitum operationis uel indicium uel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi ceteris interpretibus uel ueritas doceatur subpetere uel auctoritas; multa enim non otiose a septuaginta uiris Hebraicae lectioni addita et adiuncta comperimus. uidit