comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hac potestate. Erant enim multi. qͥ otcasionẽ
hab̾e tupiebant ad quirendi et uendendi.
enuangłium. Quib eam uolens amputare
apłs. manib suis uictum suum tołauit. De
his enim alio loco dic̃. ut ampntẽ occasionẽ¬
his quiquerunt otrasionem. Quamquam
etiam sicut cet̾i ⁊ bon apłi. ꝑmissu dñi de¬
finõ enuangłiandi: s magis ip̃ms iuctus
ad cibum. ⁊ si qua sunt alia necessaria. sed
iõ ista sum̾et. ut illud impleret. neñ uolens
s necessitate euuangłizaret. hoc enim imꝑ¬
batcum dicit. Pescitis qm̃ qui in tempło
operantur. que de templo sunt edunt. Qui al¬
tario deseruiunt: tumaltario comparticipãt᷑.
S ie ⁊ dominus ordinaint his qui enuangłium
annunciant de enangłio uiu̾e. E go autem
nullius horum usus sum. Hinc ostendit
ꝑmissum. cẽ ñ uissum. Alioquin ꝯtͣ precep¬
tum domini ferisse tenebit᷑. Deinde sequit᷑
⁊ dicit.on autem scripsi hec ut ita fiant.

Expanded text:
hac potestate. Erant enim multi, qui occasionem hac potestate. Erant enim multi, qui occasionem habere cupiebant acquirendi, et vendendi Evangelium, quibus eam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit. De his enim alio loco dicit: Ut amputem occasionem, qui quaerunt occasionem. Quanquam etiam sicut caeteri boni apfinem evangelizandi, sed magis ipsius victus ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horpermissum esse, non jussum, alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenetur. Deinde sequitur et dicit: Non autem scripsi haec, ut ita fiant
Abbreviated transcription (Latin):
nosinquit in latͥmis in mensura. Noli ergo
tim̾e ꝑmissum aliqͥd fac̾e temptatorẽ. Ha¬
belemm miscaissimum salnatorẽ. Iñ ad
mntitur ille temptare. quantum ꝓ dest t ut
exert̾earis. ut ꝓberis. ut quite nesciebas. a
te ip̃o inuemiaris. Nani ubi uł eñ nde hac¬

Expanded text:
sura . Noli ergo timere permissum aliquid facere tentatorem; habes enim misericordissimum Salvatorem. Tantum permittitur ille tentare quantum tibi prodest, ut exercearis, ut proberis; ut qui te nesciebas, a te ipso inveniaris. Nam ubi, vel unde, ni
Abbreviated transcription (Latin):
obuenit: ecce ip̃e apꝑuit. tur ille litcere
ligiifiant᷑. a nobis ⁊ tur illarerũ sig¬
naiam necesse. ñ sit ut obseruent᷑ a nob̾.¬
nob̾ cura legenda ⁊ intelligenda ⁊ in qnta aucto¬
ritate habenda sunt q ꝓpt̾ nos utiq scͥpta sũt.
Cum uͦdicit figure nr̃e fuertint.⁊ in figͥa ꝯtin¬
gebant illis. ostendit iam ñ opꝰ. ce̾. ut cum res
ip̃as manifestatas agimus: figurarum te
alio loco. Nemo ergo uosindicet in cibo aut
in potu. aut in parte diei festi. auc neomenͤ.
aut sabbatorum. qͦd. ẽ. umbra futuorũ ħ
etiam tum dicit. nemo uos in eis uidicet. de¬
elarat quam non sit necẽẽ. ut iam ħ obsuent᷑.
Cum autem dicit q: ẽ umbra fut᷑oꝵ. ostendit
quam oportuerit ut in illo tẽpore obferuarẽt᷑.
quo ista que nob̾ iam manifestata elux̾unt.
ꝑ tales umbras figarum futura predicebãt᷑.

Expanded text:
obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobnobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum pracit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras fig
Abbreviated transcription (Latin):
nuangłium legi uet̾i comparans dñs ⁊ nõ
illud malũ qͦd homines ante didit̾ant. sed
quod ip̃e docebat ꝑfectiꝰ. ẽs contestans. Audisti s
inquit quia distum ẽ ñ octides. Qui añ occid̾it
reus erit idicio. Ego aũ dico uob̃. quicumq
iratꝰ fuerit fr̃i suo reus erit udicio. qͥ aũ dix̾it
racha reꝰ erit contilio. Qni aut̃ dix̾it fatue reu̾
eric gehenne ignis. Quidtam paruum ĩ pec¬
catis quam tratri dic̾e fatue: Quid tam mag¬
num in supplitiis. quam gehenna ignis: Si
uinitꝰ quante deum crudelitatis argueret:
Qiis aut̃ ñ dico lapidari. s ꝑ singulos artus
immo ꝑ singula corporis frͣt᷑. paulatĩ atq
minuatimm iuẽs et sentiens dilamari ꝯsu¬
miq maluisset. quam gehenne ignibꝰ man¬
tipari. Absit tameu ut crudeliorẽ quisq di¬
cat enuangłii dm̃i quam legis. dm̃ intelligẽs
utriꝰq ẽẽ unum ⁊ eundem dm̃ in lege t̾rẽ¬

Expanded text:
angelium legi veteri comparans Dominus, et non angelium legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante dedicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicunquo, reus erit judicio; qui autem dixerit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si vinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terren
Abbreviated transcription (Latin):
it. Nob̾ gͦ ista potꝰ cantata st̃. Uñ in ħ psal¬
mo int̾ cet̾a dictum . ẽ. Ut cognoscat gña¬
cio ait̾a. filii qui nascentur ⁊ exurgent.
Porro si ille int̾it᷑ a s̃pentibꝰ ⁊ ab ext̾minato¬
reilla ꝑdicio et gladiitrutidatio. figure
fuerunt situt enident̾ dicit apłs. Cũ illa
omnia contigisse manifestum sit. Non
enim ait in figura dicebant᷑. uel in fig̃a
scriptast᷑ s in figͣa inquit contingebant
ilł. Quanco maiore diligentia pictatis ca¬
uende sunt pene. Quarum figure ille fu¬
crunt. ꝓculdubio quippe sic̃ in bonis reb
multo ampluis boni. ẽ. in eo qͦd ꝑfigurã
significatur. qͣm in ip̃a figura: ita ĩ mał
longe utiq peiorastint. que significant᷑.
figuris cũ tanta malasint etiã significãteᷤ
figurt. Nam sic̃ t̾rapmissionis qͦ illepopłs
ducebatur in comparationem regnice¬
ita et pene ille que figure fuer̃t. quantũ¬
libet sinc atroces in comparationẽ pena¬
rũ. qͣssignificant nicħ sũt.

Expanded text:
t. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coeita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ain suꝑ genꝰ serpentium taltari sp̃itałr iꝰsit.
ip̃s ẽ eninet ꝓpħarum ds quipopulo uiti¬
deli ad significanda peicata qͥrum ueneno
umisibilit̾ moriebantur insibilit̾ serpente ᷤᷤ
quibꝰ admon̾entur inmisit. Et plaga em̃¬
toria mortes animarum mortib corpuni
ꝓmissiones testamento uet̾i contiñi. ⁊ iõ uecꝰ
testamentum appellari nemont̃m ambi¬
git. Quod et̾ne uite. ꝓmissio regnuumq te¬
lorum ad nouum ꝑtinet testamentum s
m illis temporalib figuras t̾iisse fucuroꝵ
que implerentur in nob̾ in quosfinis sełoꝵ

Expanded text:
ne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum promissiones testamento uetere contineri et ideo uetus testamentum appellari nemo nostrum ambigit, et quod aeternae uitae promissio regnumque caelorum ad nouum pertinet testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae inplerentur in nobis, in quos
Abbreviated transcription (Latin):
detͥnet magũq desid̾imeorum de nouo
testamento erat.ͦS presens functio cor¬
poralis. ad significanda noua uentura
polliitationib uet̾ib prebebat᷑ Ita il¬
lorum hominum ñ tantum lingua s
⁊ uita ꝓpħita fuit. Carualis autem p̾płi
ꝓmissisuite presentis iuħ ebat. de quo
tamen etiam populo nicħominus sig¬
nificabantur futura.
precepta inte agende⁊ precepta uite signi¬
ficande. E xempligr̃a. non contupisces pre¬
ceptum . ẽ. agendeuite. Cireuitide som¬
nem masculum. Octauo die prece ꝑcum.
.ẽ. significande inte ex hac qmippe imꝑi¬
tia manichei et omnes quib displitent
litt̾e uet̾is testamenti. quicquid deꝰ man¬
dauit priori popło. ad telebrandamum.¬
biam fut᷑oꝵ nõ intelligentes et ea mͦ ñ ob¬
seruari animadu̾tentes ex more p̃sẽtis
temporis illa reprehendunt. Quentiq
illi tempori congruebant qͦͣ ista q̃ nuine
manifesta sunt uentura significarentͤ.

Expanded text:
decerneret; magisque desiderium eorum de Novo decerneret; magisque desiderium eorum de Novo Testamento erat: sed praesens functio corporalis, ad significanda nova ventura, pollicitationibus veteribus praebebatur. Ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur.
Abbreviated transcription (Latin):
unit tonergouetꝰ testamentum ad conseq̃n¬
dasillas ꝓmissiones: s ad intelligendas
meis nom testamenti prentintiationes
artipunis. Netis quippe testificatio : fidẽ
nouo contiliet. Uñ dominis postea qͣm
resurreẽ a mortuis. seq ñ solum intuen¬
dum disuipulorum occuł. s etiam contrec¬
tandum manib obtulit. ne quidtamen
tum sins mortalibꝰ ⁊ carnalibꝰ sensibꝰ fal¬
latit̾ agi arbitrarent᷑. magis eos de uete¬
rum ubrorum testificatione firmauit
dicens. Oportebat impleri omnia q̃ stͥpta st̃.
in lege moysi et ꝓpħis ⁊ ꝑsalmis de me. Non
itaq spesnĩa in temporalium rerum ꝓmiᷤ¬
sione defixa c̃. Quandoquidem. ner ipsos
illius temporis sc̃os ⁊ sp̃itales uiros patri¬
aribas et ꝓph̃as his t̾rens rebꝰ fuisse dedi¬
tos tredimiis Intelligebant enim reuelã¬
te sibi sp̃n dĩ. quid tempori illi congrueret
⁊ quib modisdeus ꝑ omnes illas res getaᷤᷤ
⁊ dictas futura figuranda ⁊ p̃mintiãda

Expanded text:
nsequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalitaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est; quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spirituales viros, Patriarchas et Prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus: intelligebant enim, revelante sibi Spiritu Dei, quid tempori illi congrueret, et quibus modis Deus per illas omnes res gestas et dictas, futura figuranda et praenuntianda
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ bꝰ nos similessumꝰ ñ quibꝰ illi similes fuert &
adiungit.⁊ om̃s cund potũ sp̃italẽ bibũt. Aud̃
illinos aliud. s specie uisibili. Quod tam̃ b̃
idem significaret uirtute sp̃itali. Qͦmͦ enim
eundem potum. bibebant inquit de sp̃itali
seq̃nte petra. Petra aũ erat xp̃c Iñ panis m̃ potꝰ.
qͦm᷑ bib̃unt: Ptussa ẽ. petͣ de uirgabis. Ge¬
mina ꝑcussio duo ligna crutis significat.
tat in corde ũ qui premit dente.

Expanded text:
illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus .quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. cat in corde, non qui premit dente.
Abbreviated transcription (Latin):
onsurrex̃ populus in aaron ¶ lud̃e.
lum uͥait. Neq ydoł seruiamꝰ. sic̃ quidã
D̾ autem lusui puerili tam simile . ẽ. qͣm
ydola colere: Quando et apł̃s ad hoc retu¬
lit hoc genus suꝑsticionis eum ait. neq y¬
dolis seruiamꝰ. quemadmodum quidam
eorum sit̃ scͥptum. ẽ. sedit popłi mandu¬
careet bib̃e ⁊ surrex̾unt lude.¬

Expanded text:
onsurrexit populus in Aaron, et dixerlum, ubi ait, Neque idolis serviamus, sicut quidam d autem lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt lude
Abbreviated transcription (Latin):
it̃ enim mos. ẽ. diumoꝵ in stͥpt᷑is sc̃is mest̾¬
iorum. ut idẽ hõ alias. aliam atq aliam
ꝓ re aliqua significanda ꝑsonam gerat. Lc̃
moises popłi uideoꝵ sub lege positi ꝑsonã
g̾ebat. cumq in ꝓpħica ꝓtiunciatione figͣ¬
abat. Sicut gͦ moises petram ꝑcuciens uga.¬
de deinirtute dubitauit. ita ille popłs. qui
sub lege ꝑ moy sen data tenebat᷑. x p̃m ligno
su plaga dominice passionis affecta est
uite credentibꝰ. Habemꝰ enim dehacre pre¬
tlarissimam⁊ fidelissimam uitc̃e. apłi.
cum mñ loqueret᷑ dicens. Petͣ añ erat xp̃c.¬
uos de petra aqua educta . e̾ apłs paulꝰ
quid eet exposuit. uͥ ait. Et omneseũd̃
potũ sp̃italc̃ bib̾unt. Bibebant aut̃ de
sp̃itali sequẽte pet᷑. Petra autem erat xp̃c
sitis ifrigagret᷑. S et quod uirga petͣ ꝑcutit᷑.
crux xp̃i figuratur. ligno enim ad petrao
euideueiꝰ significat erucẽ. Duo qͥppe ligna
sunt crux.
am qui dirrup̃ mare et tͣiecit eos ⁊ statu¬

Expanded text:
t enim mos est diuinorum in scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum lisic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam et fidelissimam uocem apostoli, cum inde loqueretuod de petra aqua educta est, apostolus Paulus quid esset exposuit, ubi ait, Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Bibebant enim de spirituali sequenti petra: petra autem erat Csitis inrigaretur. sed quod uirga petra percutitur, crux Christi figuratur. ligno enim accedente aeuidentius significat crucem. duo quippe ligna sunt crux.am qui disrupit mare, et trajecit eos, statu
Abbreviated transcription (Latin):
tredentes et baptizatos: Ad manna. Eccedi¬
comanna. Notũ. ẽ. quid acceꝑint iudei po¬
pulus ille isrł. Notum ẽ qͥd ilł pluiss ds de ce¬
lo. & nesciunt cathecumini quid accipiant xͥ¬
ami. Crubescant gͦ qͥa nesciunt. Transeant ꝑ
mare rubrum manducent manna. ut qͦm
creliderunt in nomine iħu: sic se ip̃is credat

Expanded text:
redentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat
Abbreviated transcription (Latin):
s petraerat xp̃c. Nec dictum. ẽ bonũ
semen signifuat filios regni aut ⁊ra¬
nia significat filios maligni: s dictũ
.c̃ bonum semen hii sunt filii regni ⁊ iania aũ
filigmaligni. Sicgͦ solet loqui stͥpt᷑a res signi¬
ficantes tamquam illas q̃ signifitantur appel
lans. Multum het lotutio notanda . ẽ. ii. ali¬
qua significantia earum rerum qͣs significant
nomine appellant᷑. Iñ .c̃. qͦd ait apłs. Petͣ autẽ
erat xp̃c. Nonait petra significabat xp̃m.

Expanded text:
 Petra erat Christus . Nec dictum est, Bonum semen significabat filios regni, aut, zizania significabant filios maligni, sed dictum est, Bonum semen hi sunt filii regni; zizania autem, filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur alans. Multum haec locutio notanda est, ubi aliqua significantia, earum rerum quas significant nomine appellantur. Inde est quod ait Apostolus: Petra autem erat Christus. Non ait, Petra significabat Christum.
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ etiam potest dirig̾e itinera. Si ad eum
clamet fides. itin̾a mea dirige sid̾m u̾bum
tuum. De qͦ alibi dicit᷑. Ip̃e enim rectos fa-¬
ciet cursus tuos et itm̾atua in pace per
incarne uelud in nube. in uidicio uero
tamquam in t̾rore nocturno. qr tũt erit
magna tribulatio scłi. tamꝗͣ ignis et
lucebit instis ⁊ ardebit miꝰtis. Qͥ dirup̃
in deserto petͣm.⁊ adaquauit eos ueld̾ in
num sp̃c sc̃i. quod illa res gesta sp̃italit̾
significabat infunde. de sp̃itali seq̃nte
petͣ quod . ẽ. xp̃c. qui stabat et clamabat.
si quissitit ueniat ad me et bibat. Qͥ bib̾it
de aqua quam ego dabo ei. flumina aqͦ
inue fluent de uentre eiꝰ. Hoc enĩ dicebat
sit̃ in euuangłio legitur de sp̃u. quẽ ac¬
cepti erant tredentes in eñ. ad quẽ ueld̾
uirga lignum passionis accessit ut e¬
manaret credentib gr̃a.

Expanded text:
itualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace prodin carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit eos sicut in num Spiritus sancti, quod illa res gesta spiritualiter significabat, infundere de spirituali sequente petra, quod est Christus : qui stabat et clamabat, Si quis sitit, veniat ad me; et, Qui biberit de aqua quam ego dabo, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Hoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanar
Abbreviated transcription (Latin):
quas ꝓpͥe oportet uenire ͥano. quas nemo
consolationis alligamentum. Alligaquͦo
tractum. ẽ. di netimeas. ñ desit intempta¬
cionib ille inquem iredidisti. fideł deꝰ qͥte
ñ sinat temptari. supram quam potes ferre.
Non hoc a meaudis. apłs dicit. Quietiamde
audis. et ab illo pastore qui pastit isrł. Iui
enimdictũ ẽ. Dotabꝰ nos in lacrimis in mẽ¬
sura. Quod enim ait apłs. ñ sinit tempta
inmensura. Tantum tu noli dimict̾e corri¬
pientem et hortantẽ t̾rentem ⁊ tonsolau¬
tem. ꝑtutientem ⁊ sanantem
iabolus potestas quedam. c̃. Plerũq
tamen uult noc̾e.⁊ ñ potest: quia po¬
testas ista sub potestate.c̃. Nam si tantũ
posset not̾e diabolus quantum nult aliquis iꝰ¬
torum reman̾et ant aliquis fidelium e̾ẽt ĩ t̾ra:
p̃c ꝑnasa sua impellit. quasi parietem ieli¬
natum. S tantumimpellit. quantum acce¬
pit potestatẽ. Ut añ ñ cadat paries dñs suscipi¬

Expanded text:
quas proprie oportet venire christiano; quas nemo quas proprie oportet venire christiano; quas nemo consolationis alligamentum, alliga quod fractum est: dic, Ne timeas, non deserit in tentationibus ille in quem credidisti; fidelis Deus, qui te non sinit tentari supra quam potes ferre. Non hoc a me audis, Apostolus dicit: qui etiam dto audis: audis et ab illo pastore qui pacit Israel. Illi enim dictum est, Potabis eos in lacrymis, in mensura . Quod enim ait Apostolus, Non sinit tPropheta, In mensura. Tantum tu noli dimittere corripientem et hortantem, terrentem et consolantem, percutientem et sanantemiabolus potestas quaedam est; plerumque tamen vult nocere, et non potest, quia potestas ista sub potestate est. Nam si tantum posset nocere diabolus quantum vult, non aliquis justorum remaneret, aut aliquis fidelium esset in terra. Ipse per vasa sua impellit, quasi parietem inclinatum; sed tantum impellit quantum accipit potestatem. Ut autem non cadat paries, Dominus suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
uauit fidem. Nam illud. ẽ ñ credidit quͦd
dixi Illudũ fecit quod dix̃. secundum hanc fi¬
dem quatredimus: Fideles sumꝰ dõ. Scd̾m iͦ¬
qͦd potestis.
e futuris temptationib deficiat infir¬
unis. nec talsa spedecipiendus ẽ nec t̾rore
trangendus. Dic ei. Prepara animamituam
ad temptacionem. Et forte incipit labi ꝯtie¬
milce nolle acced̾e. habes aliuid. fideł deusqͥ
ñ nossinat temptari supra quam potestis
ferre. illud euim ꝓmitt̾e et predic̾e uenturaᷤᷤ
passiones infirum confirmare .ẽ. limẽ¬
ti aũnimium ⁊ ex hoc det̾rito tum pollu̾is
miscd̾iam dlĩ. non qr temptationes dcerunt
s qri ñ ꝑmut̃ temptari supra qͣm ferre po¬
test. fractum colligare.ẽ. Sunt enim qtum
audierint uenturas tbulaciones. armãt
se mag̃ ⁊ quasi potum suumsicm̃t. Paruam
enim sibi putant fidelium medicinã: s q̃rt᷑
⁊ martirum głiam. Sunt añ alii qui audi¬
tis fut᷑is ⁊ necessario uenientibꝰ temptatiõib

Expanded text:
uauit fidem\'. nam illud est \'non credidit quod dixi\', illud \'non fecit quod dixit\'. secundum fedem, qua credimus, fideles sumus deo; secundum ilquod potestis. futuris tentationibus deficiat infirmus, nec falsa spe decipiendus est, nec terrore frangendus. Dices ei: Praepara animam tuam ad tentationem, et forte incipit labi, contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre . Illud enim promittere, et praedicere venturas passiones, infirmum confirmare est. Timenti autem nimium, et ex hoc dmisericordiam Dei, non quia tentationes deerunt, sed quia non permittit tentari supra quam ferre potest, fractum colligare est. Sunt enim qui cum audierint venturas tribulationes, armant se magis, et quasi potum suum sitiunt: parvam enim sibi putant fidelium medicinam, sed quaerunt et martyrum gloriam. Sunt autem alii qui auditis futuris et necessario venientibus tentationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
concludat apłs et dicat. ħ aut̃ in figura ꝯtin¬
gebant illis. Siͥpta sunt aut̃ ꝓpt̾ nos in quos
finȩs secłorum deuenit. finis aut̃ scłorum
tamquam senectꝰ uet̾is bominis. Cum totũ
genꝰ humanum tamqͣm unum homineni
constitueris sexta etate signat᷑ qͣ dominꝰ ue¬
iit Sunt enim etates sex etiam in uno hõie.
infantia ꝓuericia. adoloscentia. iuuentꝰ. gra¬
uitas. et senectus. Drima igit᷑ gen̾is huma¬
n etas. ẽ. ab adamusq ad noe. Secunda a noe¬
usq ad abrabam. Qui articuli eindenti̾simꝰ¬
sunt et notissimi. Torcia ab abraham usq
ad dauid. Sic enimmacħs euuangłista pair¬
titur. quarta a danid usq ad transmigra¬
cionem in babiloniam. Quinta. a tͣnsmigͣ¬
tione in babiloniam: usq ad aduentum
domini. Sexta ab aduentu dñiusq ad
finem scłi. sꝑanda. ẽ qua ext̾ior homo tã¬
quam senectute corrumpit᷑. qui etiã netꝰ
duit᷑ ⁊ int̾ior renonatur de die in diẽ. Inde

Expanded text:
et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde
Abbreviated transcription (Latin):
manna populus isrł: Cum transisset
marerubrum. Mare rubrum aũ quidsig¬
nificet: audi populum. Nolo aut̃ uos ig¬
norare fr̃s. quia omnes patresnr̃i sub mi¬
be fucrunt.⁊ omnes per mare transierũt.
Quid. ẽ. per mare transiert: Quasi querẽteᷤ
ab illo serutꝰ ait. Et omnes ꝑ moysen bap¬
trrati sunt. in nube et minari. Si ergo
figura maris tantum noluit. speries bap¬
tisim quantum ualebit: Si quod iestũ
.ẽ in figura traiectumpopulũ ad mãna
ꝑdux̃ quid exibebit xp̃c inu̾itate bap¬
tisimi sui traiecto ꝑ eumpopło suo: ꝑ
baptismum suum traiecit tredentes ot¬
tisis omnib peccatis tamqͣm hostib ꝯse¬
quentib sicut in illo mariomnes egiptii
ꝑierunt. Quotraiit fr̃s m̃i quotraitit
ꝑbaptismum iħc. Cuiꝰ figuram tc̃ gebat
moises qui ꝑ mare traiciebat. Qe traicit
ad manna. quid. ẽ. manna : Egosum in¬
quit panis uinus qui detelo destendi.
Manna accipiunt fideles iamtraiecti ꝑ
marerubrũ. Quare mare rubrum: Iã mare.

Expanded text:
cavit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare,
Abbreviated transcription (Latin):
baptiati sunt in nube et in mari / om̃s
eaudem escam sp̃italẽ manducau̾unt. et
om̃s eunł potum sp̃italẽ bib̾unt. Mare
rubrum signifuat baptismum. Moyses
ductor permare rubrum significat xp̃m
Dopulus transiens significat fideles. Morᷤ
egiptiorum signiticat abolicionẽ petca¬
toꝵ. In signis du̾sis eadem fides. Sigificata¬

Expanded text:
s eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis diversis eadem fides: sic
Abbreviated transcription (Latin):
.c̃. inomnium hominum qͥ ꝑumunt᷑ ł̾ cor¬
ripuitur. in uet̾e testamendo. longe miti¬
orib quam legunt᷑ in euuangłio corporalibꝰ
penis. Quod enim diluiium comparari
et̾nis ignib potest. Que cedes q̃ uulnera
que corporum mortes cruciatib sempit̾ni :
Uiginti quatuor milia tademiũ. tantobue¬
carum strepitumflat insanꝰ. quasi ñ innu-¬
m̾abilia milia cotidie moriant᷑. toto orbe
t̾ratum. S transitoria ista corporis mors
.ẽ. Quis uͦ estimare possit. quot milia sta¬
bunt ad sinistram ex omnib gentib que
sempit̾nis dampnanda sunt ignib Quis
aut̃ utriꝰubet sexus homo ñ mallet gladio
trutidari etiam illo mͦ quo trutidauit sa¬
cerdos fineẽs formianos. in ip̃o complexu
nefarie noluptatis t̾ribile constitueus ad¬
u̾ꝰ execͣndas libidines ultonis exemplum:
ꝓpt᷑ qd in axime deo placuit Q uis in quam
ñ mallet tali gn̾e mortis int̾fici᷑ Quis nõ pꝰ¬
tremoigue consumi uel fermis morsibz per

Expanded text:
 in omnium hominum, qui puniuntur vel corripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibusautem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees fornicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod maxime Deo placuit, quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici? Quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per
Abbreviated transcription (Latin):
tulo renunciastis exisse de populo barbaro qͥ
confessione pietatis uos a blasphemiis gẽtiũ
seumxistis Non. ẽ. enin lingua nr̃a. s bar¬
bara. que deum laudare non nouit tui uos
cantacis alła. facta. ẽ enim iudea sc̃ificatio

Expanded text:
culo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui culo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos cantati
Abbreviated transcription (Latin):
tuminfidelibꝰ. Sic enim quisq ierłmsce¬
lestis fit tns idoneus. tum pͥmo huit scl̃o
renuntiau̾it. Quemad modum ille pͦpł̃s
in t̾ram ꝓmissionis induci ñ potuit. nͥ priꝰ
ab egipto reced̾et. D situt ille nõ m̃ discessi
nͥ diuino presidio. ita nemo corde ab ħ scło
hoc. in isto fine seculi. in bat sicut beatꝰ ioħs
stribit hora nouissima quotidianis eccl̃e fe¬
tib inuno quoq tredente completur. Apłm
audite doctorem gentium. dotentem et instruẽ¬
tem. Hec autem figure nr̃e facte sunt. Certe
.i. diuino et dominico magist̾io. Deus enim lo¬
quebatur in eis.⁊ quamuus de carneis nu¬
bib tamen dominus intonabat. Certe gͦ tãto
testimonio maiifestum. c̃. illa omnia figͣa¬
te gesta. nuine in nr̃a salute compleri. Quia
dunc fut᷑a p̃nunuabant᷑. ñi pret̾ita legunt᷑
cognostitis irłitas scd̾m semen abraham
qͥ estis domꝰ iacob. secundum ꝓmissionẽ hedes
cognoscite uos ctiam exisse ab egipto. qͥ huit se¬

Expanded text:
m fidei. Sic enim quisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit, quomodo ille populus in terram promissionis induci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino praesidio, ita nemo corde ab hoc saeculo  est, hoc in isto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instruentem: olico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, cognoscitis Israelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic sae
Abbreviated transcription (Latin):
omnes eundem potum sp̃italem bib̾unt.
bibebant aut̃ de sp̃itali. consequenti eos¬
petra. Petra aut̃ erat xp̃c.
xponendo unum in cet̾a introdux̃. intel¬
tatem. cur ñ et manna xp̃c tamqͣm pani
uiuus quidecelo descendit. quo u̾e qͥuesꝯt᷑.
sp̃italit̾ uiuunt: Nam illi uet̾em figuram
carnalit̾ accipientes mortui sunt S cum
dicit apłs. eundem cibum sp̃italẽ mandu¬
cau̾unt: ostendit et illud sp̃italit̾ intelli¬
giin xp̃o. Sunt et potum cur sp̃italem
dixisset: aꝑuit cum subiunx̃. Petra aut̃
erat xp̃c. quo aꝑto cuncta fluxerunt sur
gͦ ñ et nubes xp̃o: Columpna quia rectꝰ
⁊ firmus ⁊ fultiens infirmitatẽ nr̃am:
Pnoctem lucens. ꝑ diem ñ lucens. ut qui ñ
uident uideant. ⁊ qui indent ceci fiant.
Rubet et mare rubrũ Baptimꝰ utiq xp̃isãguine
consecͣtꝰ. Hostes sequentes. a t̾go morunt᷑. pecca¬
tapret̾ita. Dunt᷑ populus ꝑ dcitum. baptizati
omnes ñ dum ꝑfruentes ꝓmissa patͥa. s quod

Expanded text:
em potum spiritalem biberunt; bibebant enim de spiritali consequenti petra, petra autem erat Christus. exponendo unum in cetera introduxit inteltatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. cur ergo non et nubes Christus et columna, quia rectus et firmus et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ neq qus in manifesto in carne cirtumtisio
.ẽ.S qui in otcusto uidens. ẽ. et cirtumcisiõe
cordis. Int̾rogate ergo corda ur̃a. Si ea cirtũ¬
udit fides. si purgauit confessio. in uobis
facta c̃ udea sanctifitatio eiꝰ. in uobis isrł po¬
testas eiꝰ. Dedit enim nob̃ potestatem filios

Expanded text:
 in manifesto in carne est circumcisio; sed qui in occulto Judaeus est, et circumcisione cordis . Interrogate ergo corda vestra: si ea circumcidit fides, si purgavit confessio; in vobis «facta est Judaea sanctificatio ejus,» in vobis «Israel potestas ejus.» Dedit eni
Abbreviated transcription (Latin):
astu s compauentis affectu .i. ñ omnibꝰ mala
hominum fallatit̾ agendo. s aliorum om¬
nium malis omnib tamquam si sua e̾e̾nt
misericordis meditine diligentiam ꝓ tando.
ta etiam sibi agenda minime recusabat
ñ mnisericordit̾ fallebat. s omnino ñ falleuᷤᷤ
atq hoc mͦ a dño dõ illa usq ad certi tem¬
poris dispensationem iussa ẽẽ cõmencdãs
a sacrilegis sacris gentium distinguebat.
Tunc aut̃ ñ mentientis astu. s compatien¬
tis affectu. uideis tamꝗͣ iudeus fiebat:
quando eos ab illo errore qͦd uel in xp̃m cred̾e no¬
lebant. uel ꝑ uet̾a sac̾dotia sua. c̾imoniarumq
obseruationes se a pectatis pꝰse mundari. fie¬
riq saluos existimabant. si lib̾ari cupiebat.
tamquam ip̃e illoernre ten̾et᷑. Diligens utiq
ꝓximum tamqͣm se ip̃m. Et ħ aliis faciens:
que sibi ab aliis fieriuellet si hoc illi opꝰ eẽt.
Quod enim dommꝰ monuisset: aduinx. Hec

Expanded text:
astu, sed compatientis affectu, id est, non omnia mala astu, sed compatientis affectu, id est, non omnia mala hominum fallaciter agendo; sed aliorum omnium malis omnibus, tanquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando. ta, etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat; sed omnino non fallens, atque hoc modo a Domino Deo illa usque ad certi temporis dispensationem jussa esse commendans, a sacrilegis sacris gentium distinguebat. Tunc autem, non mentientis astu, sed compatientis affectu, Judaeis tanquam Judaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo vel in Christum credere nolebant, vel per vetera sacerdotia sua caeremoniarumque observationes se a peccatis posse mundari, fierique salvos existimabant: sic liberare cupiebat tanquam ipse illo errore teneretur: diligens utique proximum tanquam seipsum, et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri vellet, si hoc illi opus esset. Quod cum Dominus monuisset, adjunxit: Ha
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃arum accione ꝑcipit᷑. Ergo et ipͣi paulo
non solum uͦ u̾nmͥ etiam dispensatori max
ume fideli. nec solum cognitori. u̾um etiam doc¬
toriu̾itatis. omnis itaq in tib̾ creaturadĩ. non
simulate s u̾e bona erat. Cur gͥ nicħ simulate
suscipiendo sacrorum c̾imoniarumq genti-¬
lium. s de cib̃ et prepuciou̾um senciendo ac
docendo. tamquam gentilis factus. ẽ. gẽtilib
fallacit̾ suscipiendo sacram̃ta uideoꝵ: Cur
oleastro inserto seruauit dispensacionis ue¬
racem fidem ⁊ naturalib ramis. ñ extͣ sed
in arbore constitutis. Nescio quod dispẽsa¬
torum simulacionis uelamen obtendit:
Cur factꝰ tamquam gentilis gentilib quod
uideis aliud claudit in pectore. aluld ꝓmit
inu̾b̾ infactis. in scͥptis. s absit hoc saꝑe utͥsq
enundebebat caritatẽ ilrtorde puro ⁊ ꝯstiẽtia
bona et fide ñ ficta at ꝑ hoc omnib omima
factꝰ ẽ ut omnes lurrifac̾et. Non mencientis

Expanded text:
gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod quam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrif
Abbreviated transcription (Latin):
cientis affectu. Non hoc iõ dixi. quod mi̾itordit̾
illa saimulau̾it: s quia si ea simulauit non
que fatiebat similia indeis quemadinodum
nec illa que faciebat similia gentib. Que tu
qͦq cominemorasti atq in eo me quod ñ ĩgͣte
fateor aduuiusti. lum enim abste quesissemin
gentib tamquam gentił factꝰ sit nec tamen
susceꝑit fallacit̾ sacrificia gentium: tu res¬
pondisti. in eo factum gentib tamqͣm genti¬
lem. quod prepucium receꝑit. quod indiffe¬
rent̾ ꝓmiserit uestitibis quos dampnant
uidei. Ubigͦ quero utrum et hoc simulate
fcc̾it quod si absurdissimum atq falstissimũ
c̃ sic ergo ⁊ illa in quib uideorum consuetu¬
dini congruebat. lib̾tate prudenti. ñ necessi¬
tate seruili. Aut quod .ẽ. indignius dispensa¬
cionefallati potuis quam fideli. fidelibus
enini et his qui cognou̾unt u̾itatẽ sic̃ ipse
testat᷑. nisi forte et hic fallit. ominis creatura
dĩ bona. ẽ. ⁊ nicħ. ẽ. abitiendum. quod cum

Expanded text:
im. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in gentibus tamquam gentilis factus sit \'nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti I in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis,- quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
erant ergo ibi aliqui in quib beneplatitũ
.ẽ deo. Et cum e̾e̾nt omnia cominunia sacra¬
menta. Non cominunis erat omnib gr̃a.
que sacramentorũ uirtꝰ. ẽ. Sic̃ ⁊ nẽ iam re¬
uelata fide que tt̃ uelabat᷑ omnib in noĩne
patris et filii et sp̃i st̃i baptizatiꝰ commnune . ẽ.
lauacrum regñatiõis S ip̃a gr̃a tniꝰ ip̃a sũt

Expanded text:
erant ergo ibi aliqui in quibus beneplacitum est Deo; et cum essent omnia communia sacramenta, non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc velabatur, omnibus in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizatis , commune est lavacrum re
Abbreviated transcription (Latin):
dedit bonitrituranti. os ñ infrenab̾. ibi de
bob cogitauit deus. Itaq quosdam boues
uoluit significari. Non enim hoccurat deuᷤᷤ
moñe quid agas cum bobus. Habet hoc uat᷑a
ip̃a humana. Sic factus. ẽ. homout norit
consulere iumentis suis. net m̃ precepta a
ut possit ⁊ sine precepto fac̾e fẽtit illũ ta¬
lem deus. S quomodo regit pecꝰ regendus
ab alio. Ab eo quoregit᷑ preceptũ accepit.
Ad precepti gͦ tenorem. ñ . ẽ. ds bob cura deo
ad ꝓudentiam uniu̾sitatis. qua treauit
ommia et mundum regit. homines et iu¬
menta saluos faties deus. Audiamꝰ ipsũ¬

Expanded text:
dedit: Bovi trituranti os non infraenabis ; ibi de bobus non cogitavit Deus? Itaque quosdam boves voluit significare. Non enim hoc curat Deus monere, quid agas cum bobus. Habet hoc natura ipsa humana. Sic factus est homo, ut norit consulere jumentis suis, nec inde a Deo praut possit et sine praecepto facere: fecit illum talem Deus. Sed quomodo regit pecus, regendus ab alio: ab eo qui regit, praeceptum accepit. Ad praecepti ergo tenorem non est de bobus cura Deo. Ad providentiam universitatis, qua creavit omnia, et mundum regit, homines et jumenta salvos facies Deus. I
Abbreviated transcription (Latin):
roducens inquit ꝓpħa fenum nim̃¬
tis ⁊ quasi ho exponens ad iecit. Et
herbam seruituti homintim. si ñ intel¬
lig̾etur qͦd dictum. ẽ. ꝓdutens fenuimiu¬
mentis repetitione exposuit. qͦd p̃misit.
Quod enimdix̃ supra fenum. pꝰ ea berbã
nominauit. Quod aut̃ dix̾at iumentis.
hoc seruituti hominum. Dix̃ gͦ s̾uituti
⁊ ñ lib̾tati. U ergo ẽ. uos inquit in lib̾ta¬
tem uocatiestus: S audi eundem apło.

Expanded text:
roducens,» inquit, «fenum jumentis;» et quasi hoc exponens adjecit, «Et herbam servituti hominum:» ne non intelligeres quod dictum est, «Producens fenum jumentis,» repetitione exposuit quod praemisit. Quod enim dixit supra «fenum,» postea «herbam» nominavit; quod autem dixerat «jumentis,» hoc «servituti hominum» dixit. Ergo servituti, et non libertati. Ubi ergo est, «Vos in libertatem vocati estis?» Sed audi eumdem ip
Abbreviated transcription (Latin):
uolu̾it in uob̾ maior. ẽẽ. erit ur seriis. Ser¬
uum me tibi fecit. qͥ te tuo sanguine lib̾um
fecit. Discite ex nob̃ quia n̾um discitis. Au¬
di illum alio loco. Nos aut̃ seruos ur̃os ꝑ
iħm. Bene diligite seruos ur̃os s in dño

Expanded text:
ter servus.» Servum meum te fecit, qui te suo sanguine liberum fecit. Dicite hoc nobis, quia verum dicitis. Audi illum alio loco: «Nos autem servos vestros per Jesum» . Bene diligite servos vestros, sed in Do
Abbreviated transcription (Latin):
endo sic̃ quidam suspitantur ⁊ hii maxime
qui mendatiis suis defendis q̃ negare ñ pꝰ¬
sunt aliciuꝰ magni exempli pattinium q̃it᷑.¬
ẽ ec̃ in lege. aluid sub lege. Qni ẽ. in lege
secundum legẽ agit. Qui .ẽ. sub lege scd̾m
legem agitur. Ille ergo lib̾. ẽ. iste suus Dom̃
aliud. ẽ lex que scͥbicur ⁊ imponit᷑ siuienti:
aliud lex que mente conspitit᷑ ab eo qͥ ñ indi¬

Expanded text:
endo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime endo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime qui mendaciis defendendis, quae negare non possunt, alicuius magni exempli patrocinium requirest esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃itales estis instruite buiꝰ modi. in sp̃u le¬
nitatis. intendens te ip̃m. ne et tu tẽpteriᷤᷤ.
Nide si ñ dix̃ fierst̾amquam ille. ut illũ lu-¬
trifatias. Nonutiq ut ip̃m delectum fal¬
latit̾ ag̾et aut se id hab̾e simularet s ut
in alt̾ius delicto quid etiam sibi acridere
alt̾o uellet miscͥordit̾ subueniret. hoc. ẽ.
ñ mentientis astu s compatientis affec¬
tu. Sit iuideo. sic gentili. sic tuilibet ho¬
mini paulus in errore ł peccato aliquo
constituto ñ simulando quod ñ erat. s
compatiendo quia. eẽ. potuisset tãꝗͣ
qui se hominẽ cogitaret. om̃ib om̃ia
eicuuis infirmitatẽ portare uolumꝰ. quod ab illo
uob̾uellemus exhibi. si forte nos mea ee̾muᷤ
⁊ ip̃c non e̾ẽt. Ad hoc ꝑtinet quod ip̃e aposto¬
lus ait Omnib omnia factꝰ sum. ut omnes
lutrifat̾em. Cogitando.s. in eo uitio etiam
se. ẽc̃ potuisse. uñ cupiebat alt̾um lib̾ari.
Compaciendo cnm potius id agebat ñ m̃ti¬

Expanded text:
ite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens teipsum, ne et tu tenteris . Vide si non dixit: fiere tanquam ille, ut illum lucrifacias. Non utique, ut ipsum dilectum fallaciter ageret; aut se id habere simularet: sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere altero vellet, misericorditer subveniret, hoc est, non mentientis astu, sed cum patientis affectu. Sic Judaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore, vel peccato aliquo constituto, non simulando, quod non erat, sed compatiendo, quia esse potuisset, tanquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia ei cuius infirmitatem portare uolumus, quod ab illo nobis uellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus et ipse non esset. ad hoc pertinet quod ipse apostolus ait: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem. cogitando scilicet in eo uitio etiam se esse potuisse, unde cupiebat alium liberari, compatiendo potius id agebat, non menti
Abbreviated transcription (Latin):
Gin illo spectacło. unꝰ tamen accipit bra¬
uium: cet̾i uisti discedunt.⁊ si ꝑ seu̾au̾unt
incurrendo. S tũ acceꝑit unus remane¬
bunt multi cet̾i. qui similit̾ laborau̾unt.
omnes accipunt. Et qui prioi ĩerit expec¬
tat ut tum post̾iore toronetur. Agonem
quippe istum. ñ cupiditas s caritas farit.
Omnescurrentes amant se. et ip̃e amortͤsu

Expanded text:
in illo spectaculo, unus tamen accipit bravium: caeteri victi discedunt . Et perseveraverunt in currendo: sed cum acceperit unus, remanent caeteri qui similiter laboraverunt. omnes accipiunt: et qui prior venerit, exspectat ut cum posteriore coronetur. Agonem quippe istum non cupiditas, sed charitas facit: omnes currentes amant se, et ipse amor cu
Abbreviated transcription (Latin):
tam impiger tam ex̾titatꝰ. ut ip̃m fenun dona¬
ret t̾re. Ego inquit nulliꝰ horim usus sum. Os¬
tendit sibi deb̾iet ñ actipit nec condempna
qui acceꝑunt quod debebat᷑. Condempnãdi
eram erant exigentes indebita: nõ accipiente ᷤ
m̾cedem suam. Ille tamen ⁊ ip̃am m̾cedem
debes alt̾i Alioqum ñ eris irrigata t̾ra que
ta fenum tuum. ñ te tamen st̾ilem mue¬
nient. acupis sp̃italia. redde tarnalia.

Expanded text:
tam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum donatam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debebatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et ipsam mercedem debes alteri; alioquin non eris irrigata terra quae ta fenum tuum, non te tamen sterilem inveniant. Accipis spiritualia, redde carnalia: