comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rio uͦ uit̃dum ꝓuoluntate int̾dum ꝓfinẽ
uoluntatis accipit᷑. q̃ diligñs ac piꝰ lector
in scͥpta ubi ħ oct᷑rerint disc̾nẽ stud eat
finis aũt uoluntatis est delectio bona ł
mala ad ꝙͣ nitit᷑ quisq ꝑuenire Uñ agͦ¬

Expanded text:
rdum pro voluntate, interdum pro fine voluntatis accipitur; quae diligens ac pius lector in Scriptura ubi haec occurrunt, discernere studeat. Finis vero voluntatis est delectatio bona vel mala, ad quam nititur quisque pervenire. Unde A
Abbreviated transcription (Latin):
nomime equalitatis. uł similitudinis nõ
aliquid poni s remoueri. ut earõe dicatur
filius equał: patri quia nec maior est eo nͦ

Expanded text:
nomine aequalitatis vel similitudinis non aliquid poni, sed removeri ut ea ratione dicatur Filius aequalis Patri, quia nec major est eo, n
Abbreviated transcription (Latin):
ł ĩpecm̃ id̾ł siłe re cid̾it. an pcc̃a di¬
xa aliis assẽntibꝰ alis ꝯͣ negantͥł pocã scmł
dimissa ułtiꝰ replicari ad penã. a uctorita
ui uͦ dñt poc̃a dimissa redire subditis
se muniunt testimoniis amb̾. ait. do¬

Expanded text:
 idem vel simile ceciderit, an peccata dixa, aliis asserentibus, aliis contra negantibus peccata semel dimissa ulterius replicari ad poenam. Qui ta dimissa redire, subditis se muniunt testimoniis. Ambrosius
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ inmutabił ÷ d̾s Si enim anceds pꝰtea pat̾ fint
utiq genatiõĩs accessio̾e mutatꝰ ÷ s at̾itat deus
hanc sent̾etiam᷑. Iu effabile ÷ qͦ modo filuis sit
Iambr̾. qͦmͦ si filius sit no pͥorem hat
patrem. Quero it̾e abste qñ ł quomodo
filium putes ẽẽ genitũ Michienꝰ inpossibile:
gen̾atõnis scire secͤtum. mens deficit uox silet

Expanded text:
 immutabilis Deus est? Si enim ante Deus, postea Pater fuit, utique generationis accessione mutatus est; sed avertat Deus hanc amentiam. 8. Ineffabile est quomodo Filius sit, Ambr., quomodo si Filius sit, non priorem habeat Patrem? Quaero item abs te, quando vel quomodo Filium putes esse generatum? Mihi enim impossibile est generationis scire secretum; mens deficit, vox silet,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ñ ÷ supͣ om̾em sensu̾ tanta gn̾atio Tugͦ ori.
manu̾ appone: scrutari n̾licet suꝑna mistĩa.
licet scire ꝙ. natꝰ sit. nõ licet discuitere quomode
natussit. Illd̾ negare mͥ n̾licet ħ qr̾e metꝰ est
Ineffabilis enim est illagn̾atõ Un ysayas. Ge¬
netation̾e eiꝰ quis enarrabit Quidam p̾simñt
discuit̾e gnat̾ois seriem.⁊ ordinema¬
uid̾a tam̃ de ingenuio suo p̾fum̾tes di̾t
ilła gn̾atoem posse intelligi. ⁊ alia huiꝰ¬
modi inherentes illi actoritati ioħi suꝑ
eccłastem. Insacͥs scͥpturis quis sepissime nõ ꝓ in¬
possibili s ꝓdifficili ponitur. ut ibi. Gn̾atoem
euis quis enarrabii: Si ħ nõ dyx̃ ieronimꝰ io ꝗ ge¬
nerat̾o filii eterna plene intelligi ł explicari
possit: a quoꝗͣ mettaliũ. s. q ĩtelłi deea aliqͥd ł¬
dici pͣ. quida tam̃ hocaccipiunt dictũ det̾ꝑali
pium h̾t: nͨ finem: quia et̾na ÷ utr̾ de¬
beat dici filius semꝑ ꝯigintur. ł sẽꝑ gñit

Expanded text:
 est supra omnem sensum tanta generatio? Tu ergo ori manum admove; scrutari non licet superna mysteria. Licet scire quod natus sit, non licet discutere quomodo natus sit. Illud mihi negare non licet, hoc quaerere metus est. Ineffabilis enim est illa generatio, unde Isaias: Generationem ejus quis enarrabit? 9. Quidam praesumunt discutere generationis seriem. Quidam tamen de ingenio suo praesumentes dicunt illam generationem posse intelligi, et alia hujusmodi; inhaerentes illi auctoritati Hieron. super Ecclesiastem: In sacris Scripturis, quid saepissime non pro impossibili, sed pro difficili ponitur, ut ibi: Generationem ejus quis enarrabit? Sed hoc non dicit Hieron., ideo quo generatio Filii aeterna plene intelligi vel explicari possit a quoquam mortalium, sed quia de ea aliquid dici potest; quidam tamen hoc accipiunt dictum de temporpium habeat nec finem, quia aeterna est, utrum debeat dici: Filius semper gignitur, vel semper genit
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ corpꝰ color. nec amnna ÷ sapt̾a. Ecce quanta
÷ i demptitas. quãta ÷ unitas inimutabilitas
simplicitas. puritas diuine sub̾e. iuxta
nr̃e infirmitatis ualitudin̾e̾ alłignauimꝰ.
Icionẽ ꝓsonaꝵ accedamus. T eneans qͥ
ut docet au̾s in libro defide ad petrũ patre ⁊

Expanded text:
nec corpus color, nec anima est sapientia. Ecce quanta est identitas, quanta est unitas, immutabilitas, simplicitas, puritas divinae substantiae, juxta infirmitatis nostrae valetudinem assignavimus. personarum accedamus. Teneamus ergo, ut docet Aug. in lib. de Fide ad Petrum, Patrem et
Abbreviated transcription (Latin):
ciplina hãcteñe ĩcipit excusarr. ꝑ obedientiã
ꝯtimorẽ deħ q̃d poscenti mulierr. debitũ red¬
dit a qͣ ip̃e nũꝙͣ pasc̾e debet. ⁊ sic de aliis huiꝰ

Expanded text:
ciplina hanc tenere, incipit excusari, per obedientiam et timorem, de hoc quod poscenti mulieri debitum reddit, a qua ipse nunquam poscere debet; et sic de aliis hu
Abbreviated transcription (Latin):
pudicitia seruat᷑: dãpnatio ñ timeo᷑. s ĩui¬
diali ꝯtinentia Iuginali excellentia u̾tus
inut̾us amplioris expeał᷑ qͣ expetita ⁊ elec¬
ta: quoto oblata iã nõ solũ capessere nuptia᷑.
s q̃ si ñ nubat᷑: nub̾e uelle dãpnabile ẽ. Uo¬

Expanded text:
pudicitia servatur, damnatio non timetur; sed in viduali continentia et virginali excellentia virtus muneris amplioris expetitur: qua expetita, et electa, et voto oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiam si non nubat, nubere velle damnabile est. Vo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑtet. cum tresꝑͣ
da sit. Equalitas. deinde quid sit ip̃a eq̃li¬
tas ad quod dñis quia sicut simile nil est
sibi. Similitudo enim nil est ut ait pla¬
rius sibiipsi n̾o est ita & equale aliqͥd

Expanded text:
ortet, cum tres peda sit aequalitas; deinde, quid sit ipsa aequalitas: Ad quod dicimus quia sicut simile nihil sibi est similitudo enim ut ait Hilarius, sibi ipsi non est, ita et aequale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
infidelitatis sue tenebris premdicati: enis quẽ
despexerant inueccione redargui non me¬
rentur. Illi saltem uerba iudieis audient.
qui enis fidem saltem uerbo tenuerunt. si
in dõpnatione sua et̃m uidi eis nec pereipint̃¬
merba: qui eius renerentiã nte uerbotenus¬
fuare uoluertint: udeo illi iudieandi: isti nõ
indicandi chemitur. Ex electoꝵ uero ꝑ.¬
de. alii indicontur et regnant. s. qui uite
maeulas lacrimis dergũnt. et elemosma¬
rum superin duecione operiunt. quib
iudex ueniens in lextem consistentibus
dicet. Esuriui et dedistiᷤ michi manduea¬
re. Alu antem non iudicantur rregnat:
qui etiam precepta legis ꝑfeccionis untu¬
te trans cendurit. ꝙ non hoc solum qd le
precepit mplete contenti sunt: sed et quod
ad perteceionem consulitur implere stu¬
dent. de quibus ꝓpheta ait̃. Iñs ad iuditi¬
um ueniet eum senatoribus populi sui.
Et salomon de eelene sponso loquens:aic.¬

Expanded text:
infidelitatis suae tenebris praejudicati, ejus, quem despexerunt, invectione redargui non merentur. Illi saltem verba Judicis audient, qui ejus fidem saltem verbo tenuerunt. Isti in damnatione sua aeterni Judicis, nec verba percipiunt, quia ejus reverentiam, nservare voluerunt; et ideo illi judicandi, sed isti non judicandi dicuntur. Ex electorum vero parte alii judicantur, et regnant, scilicet, qui vitae maculas lacrymis tergunt, et eleemosynarum superinductione operiunt; quibus judex veniens in dextra consistentibus dicet: Esurivi, et dedistis mihi manducare. Alii autem non judicantur, et regnant, qui etiam praecepta legis perfectionis virtute transcendunt, quia non hoc solum quod lex praecipit, implere contenti sunt, sed et quod ad perfectionem consulitur, implere student. De quibus Propheta ait : Dominus ad judicium veniet cum senatoribus populi sui. Et Salomon de Ecclesiae sponso loquens ai
Abbreviated transcription (Latin):
locir̃. Congregabo os gentes. et dedueã eus
ĩuallem ios aphat. ⁊ disceptabo eũ eis ibi.
In hꝰ eapituli expone: it repperi. ħ qͥdã pu¬
erilit̾ intlłigũt. qd̃ in ualle q̃ ÷ in lat̾e mõ¬
tis oluieti: clescensurus sit dñs ad iuditi

Expanded text:
c. 2: Congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat, et disceptabo ibi cum eis. In cujus capituli expositione ita reperi: Hoc quidam pueriliter intelligunt, quod in valle quae est in latere montis Oliveti descens
Abbreviated transcription (Latin):
tis ex̾cend. De talib dr᷑. Saui nlicerit. dabo
ei sedemecum in ttono meo: sicut. ⁊ eg o
uiei et sedi eum patre meo in tiono eiꝰ
uincens dominus eum patre in drono se¬
dit: quia post passionis certam̃ et resut¬
recc̾ois palmam: quod patti ẽẽt egͣus.
omnibus clarunt. Nobis nero in trono
filũ sedere est: ex enis filii potectate iẽ¬
dicare.Edia enut nidiean¬
di ꝑrineipadum ex en ui¬
dee pereipin¬

Expanded text:
ui vicerit, dabo ei sedere mecum in throno meo: sicut et ego vici, et sedi cum Patre meo in throno ejus. Vincens Dominus, cum Patre in throno sedit, quia post passionis certamen et resurrectionis palmam, quod Patri esset aequalis omnibus claruit. Nobis vero in throno Filii sedere, est ex ejusdem Filii potestate judicare. Quia enim judicandi principatum ex ejus virtute percipi
Abbreviated transcription (Latin):
centor. p̃cenite e qͥ uocẽ p̃mutit ĩcantur.
Succentor. qͥ suliseq̃nt̾ amẽdo respond son¬
msti. qͣtiñ sic̃ excellunt oroims dignitate hap̃cestat
uite scctate. ut plebs eis ꝯmissa. aꝵq discipiinis edͥi¬
octa gͥrant̃ eis obediat. xeoe imitatone de de ĩdic̃
pfinat. a quibꝰ dĩa sae̾ntti ꝑcpũ ⁊ missaꝵ sol

Expanded text:
centor. Praecentor qui vocem praemittit in cantu, succentor qui subsequenter canendo respondet. Conministri, quatenus sicut excellunt ordinis dignitate, ita praecellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa, eorumque disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiat, a quib
Abbreviated transcription (Latin):
filius patrem sapientem facit. ⁊ si hoc est
d̾o eẽ quod sappere: ⁊ ea illa eẽntia : q̃
sapĩa nonfilius apatre quod uer̾ est. s a
filio pocus pat̾ ht̾ ee̾ntiam. quod absur¬
dissimum atq falsissimum est. Est gͦds

Expanded text:
Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc abs
Abbreviated transcription (Latin):
as. nec hominẽ alegt sue potestatis amisit c̃ in
nus. sic̃ nͨ abonitait. Nlam qualioq diabolus ł¬
hotrs uita non subsiste̾t nisi ꝑeum qͥ uiuificat
oitũa. Nongͦ d̾s hominẽ deiut ut ñ se illi ex hi¬
bẽt dm̃. s int̾ mala penalia ⁊̃ malis multa p̃satit
bona. Ettand hominem ꝙ̃ ẽmist̾io peõcoꝵ diabo¬
adiabolo eruit ut s̃ iusticia uincẽt᷑ diabolꝰ ñ po¬
utiqritistum ÷ uͥ debitores quos tenebat lib̾i
Simittantur ineũ c̃dentes. quem sũ ullo debito oo¬
cidit. Iõ aũt potentia int̾ eẽ notuit qr diabolus u¬

Expanded text:
as, nec hominem a lege suae potestatis amisit, cum in ita diabolus vel homo non subsisteret, nisi per eum qui vivificat omnia. Non ergo Deus hominem deseruit, ut non se illi exhiberet Deum; sed inter mala poenalia etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commissio peccatorum diaboa diabolo eruit, ut sic justitia vinceretur diabolus, non poutique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
.s. i acto i ĩ mistio dislicta. ut  he. moisi ali¬
isq maiorib qui distinctõnẽ aiticłoꝵ fidi ha¬
bebant Delata ut simplicib quib renelat᷑
ẽ ea ẽẽ c̾cdonda que ddebant illutaiores ⁊ doce¬
bant s eorsdistuitionẽ astã ñ habebãt.siõ in
ecoła aliqui minꝰ etpaces sũt qui artidos fid̾idis¬
tingue. ⁊assignare ñ ualent. oia cam̃ c̾clunt.¬

Expanded text:
 in mysterio. Distincta, ut Abrahae et Moysi, aliisque majoribus, qui distinctionem articulorum fidei habebant; velata, ut simplicibus quibus revelatum erat ea esse credenda, quae credebant illi majores et docebant, sed eorum distinctionem apertam non habebant: sicut in Ecclesia aliqui minus capaces sunt, qui articulos Symboli distinguere et assignare non valent, omnia tamen credunt
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem ũp̃leuit dultedine ꝑ mortẽsuã a
pecc̃is redimens ⁊ ad optõne głe filioꝵ largi¬
⁊ actus c̾ gͥ hõ mortalis. ut moriendo diabłm¬
uincẽt insrib hõ cẽt qui diablm uincẽt ñ
iliste s uolent᷑ hõ  tolli uid̾et᷑ qui se illi spẽte
subieat. S sieũ ho uincit uire manifesto ho
tͣmq si ꝑse constet cecidisse. Iẽo Si Rilius
hominem passibilem sumpsit Inquo imortẽ
gustauit quo celũ nob̃ aꝑuit ⁊⁊ cisutuit di¬

Expanded text:
ui amoris dulcedine, per mortem suam a peccatis redimens, et adoptionem filiorum nob est igitur homo mortalis, ut moriendo diabi enim homo esset qui diabolum vinceret, non juste, sed violenter homo ei tolli videretur, qui se illi sponte subjecit. Sed si eum homo vicit, jure manifesto homramque naturam per se constet cecidisse. Ideo Dei Filius hominem passibilem sumpsit, in quo et mortem gustavit, quo coelum nobis aperuit et a servit
Abbreviated transcription (Latin):
ũ eꝰ m̃ico patẽt c̾dentib ĩ eũ aditꝰ regni. Magna
gͦ ĩ morte utugeniti p̃stita sũt nob̾ illiceat nb
redire ĩ patͥam sic̃ olim ĩ incrte pontificis his qͥ
adciuitatẽ refugii ꝯfug̾ant secure adpͥa re¬
mearent. Ecce aliqͣtenꝰ ostensumẽ qualit᷑ ꝓ ip̃i
mortẽ atitꝰ regni sit nob̾ paratꝰ.¬

Expanded text:
. Magna ergo in morte Unigeniti praestita sunt nobis, ut liceat nobis redire in patriam, sicut olim in morte summi pontificis, his qui ad civitatem refugii confugerant, secure ad propria remeare. Ecce aliquatenus ostensum est qualiter per Christi mortem aditus regni sit nobis parat
Abbreviated transcription (Latin):
tana smnado ꝯdempnatꝰ ẽ ⁊ exafectu humano
dm̃ ñ tẽfacturum illd̾ nͦ iis sĩ uolebat affe¬
otu rõis ⁊ uoluntate diumitatis. Ad ꝙ gͦ pe¬
tiit  ut m̃bris formam p̃beret inminente t᷑ba¬
entiam fuit ꝙ ip̃e xᷤ clamans ñ audit᷑ ad salu¬
tem corporalem bonu ꝙ pecũt .s. nt petiit¬

Expanded text:
tana synodo, condemnatus est. Et ex affectu humano Deum non esse facturum illud; nec illud fieri volebat affectu rationis vel voluntate divinitatis. Ad quid ergo petiit? Ut membris formam praeberet imminente turbaentiam fuit, quod Christus clamans non exauditur ad salutem corporalem. Bonum quidem petiit
Abbreviated transcription (Latin):
Usia̾s ca̾n unos̃ nr̃e redempt᷑onis insinuans
ait. slicħ inuerit diabolus in ꝓp̃o ut moretur.
Itictõamus. tr inpͥncipem hꝰ scłi. qui seduxit adã
uit redemptor ⁊ mdꝰ ÷ deceptor. łtqui feõ re¬
demptor captiuatori nr̃o. terenditei musci¬
pulam crutem suã posuit ib i quasiescã san
lus nos cenebat. deletũ sanguine redẽptoris
uit fortem uinculis passionis nt ͤe intͣuit ĩ dem̃¬

Expanded text:
nostrae redemptionis insinuans, ait: Nihil invenit diabolus in Christo ut moreretur; Incideramus enim in principem hujus seculi, qui seduxit Adam, venit Redemptor, et victus est deceptor. Et quid fecit Redemptor captivatori nostro? Tetendit ei muscipulam crucem suam; posuit ibi quasi escam, sandiabolus tenebat, deletum est sanguine Redemptoris. vit fortem vinculis passionis suae; intravit in dom
Abbreviated transcription (Latin):
ult̾ o dep̃hend̾t. nec ille nͦ illa aliã ux¬
orem accipiet. ł aliũ uirũ ꝙͣ diu ambo
niũt̃. Si aut̃ adult̾a mortua fut. Uir eiꝰ
iuri t cognata uxoris comitit. Non est
dimittenda uror ꝓ aliaͣi macła seu deformi

Expanded text:
aliam uxorem accipiat, vel alium virum, quamdiu ambo vivunt. Si vero adultera mortua fuerit, vir ejus, viri, vel cognata uxoris committitur. 6. Non est dimittenda uxor pro aliqua macula seu deformi
Abbreviated transcription (Latin):
funda usatur u̾itatis questio. q̃ utma
tot haberet inuentores: quot ht̃ ꝯtradic¬
tores. Ut aũt quod queritur facilius
occurrat: titulos quib siguioꝵ libroꝵ
capitula distinguntur. pͥmisimus

Expanded text:
funda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus
Abbreviated transcription (Latin):
ninium uippe rerum qͥ corꝑalt in
sibilrq naseuntur oculta qͤdam sẽi¬
na incorpoieis huius mundi elem̃tisͤ
latent qͥ d̾s ouginalt᷑ eis indidit. Ip̃e gͦ c̾ator
est onnum retͣ qͥ oatorest. inuiabilium se¬
minũ. Auia qͥs̾ nascendo ad ocłõs ntos exe¬
unt ex ocultis seminib accipiunt ex oeul¬
dia et inẽm̃ta debite magnitudis. distĩcedess¬

Expanded text:
nium quippe rerum quae corporaliter visibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in corporeis mundi hujus elementis latent, quae Deus originaliter eis indidit. Ipse ergo Creator est omnium rerum qui Creator est invisibilium seminum; quia quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt, ex occultis seminibus accipiunt progreementa debitae magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
modatas atq aptas aec̾oib suis. sedm̃ atͥbu¬
tam s acͥatore potentia. s fateoi excedẽ
uites intenẽois mee utr angeli manente sꝑi¬
tali sui corꝑis qͦuitate. ꝑ hãc oculti oꝑatẽs
assumãt ex inferiorib elemtis corpulenti

Expanded text:
ptas actionibus suis, secundum attributam a Creatore sibi potentiam. Sed fateor excedere vires intentionis meae utrum angeli, manente spirituali sui corporis qualitate, per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulenti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ .n. ex intidͦ ae sũmo ẽar̃ endine conde ac
dͣs. Alid̃ autẽ ꝓdistributis ab illo urib et
sticultatib aliꝗͣ oꝑac̾oem foiiseeus ad¬
mouere. ut t̾c uel t̾e sic uel sic exeat qd cͥo¬
tur. Ista qiuppe onginalrͣ ac pͥmordialit̾
ĩ aꝰolam textura ełoꝵ cuncta iam c̾ata st̃.

Expanded text:
timo ac summo causarum cardine condere ac Deus; aliud autem pro distributis ab illo viribus ac facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic, exeat quod creatur. Ista quippe originaliter et primordialiter in quadam textura elementorum cuncta jam creata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
xineffabili potentatio dĩ fit ut ꝙ
pꝰsent mali angeli si permitteren¬
tur. id non pꝰsunt: quia non peron¬
tuntur. Neq enim occurrit alia tatio
aderat dominacio prohibentis cłi per
dicentes. Nigitus dĩ eit bie. Quid autem
possint per nata᷑m. nec pꝰs̾t ł ꝓhibico em
et quid per ipsins nature sue condic̾o¬
nem face no̾ sina̾tur. hõi explottire:¬

Expanded text:
ineffabili potentatu fit etiam ut quod possent hi angeli si permitterentur, ideo non possint quia non permittuntur. Neque enim occurrit alia ratio aderat dominatio prohibentis Dei per dicentes, Digitus Dei est hoc . Quid autem possint per naturam, nec possint per prohibitionem, et quid per ipsius naturae suae conditionem facere non sinantur; homini explor
Abbreviated transcription (Latin):
gi photaonis serpentes fecernt et
alia. s ald̾ est ampliꝰ ad mittnd̃ qͦ ti
magor potentia qͥ serpentes sticere potu¬
it nbi ad muscas minutissimas .s. emphes
egiptus cedebatur. Ibi eͥte defecerunt magi
dicentes. digitus dĩ est h. Uncde intelłi dat
nͦ ip̾os qͥ ᷤ titins qͥ sores angłõs ⁊ aereos potesta¬
to potestate. Patur au uel acd fallend̃ stil¬
laces. sieut in egiptios et in ipos etiam
magas clata est. ut in eor sp̃uum oꝑa¬
dapno̾eli. uel od monenolos sideles. netu¬
le aliqd sticere pro magno cłsid̾ent. pp ꝙ
clam iustoꝵ patientiam ¶R Trans gresio¬
ribus angelis non seriit ad mitum. materi am
rerum mssoilium
et putandum est istis ttang̾soribus
angelis ad mitum seruire hãc in¬
sbilium rer᷑ mat̾iam. s do potius
aciuo potestas datur quantum ĩ comi¬
taibilis iudicat Quod non sunt creatores li¬
illi mali angeli dieendi funt: quia
ꝑ illos magi ranas et serpentes
fecerut. Non .Ri. ip̃i eas c̾auerũt. De¬

Expanded text:
s fecerunt, et alia. Sed illud est amplius admirandum, quomodo magorum potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas, scilicet, Aegyptus caedebatur. Ibi certe defecerunt magi dicentes: Digitus Dei est hic. Unde intelligi datur nec ipsos quidem transgressores angelos, et aereas potestaer potestate. datur autem uel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios et in ipsos etiam magos data est, ut in eorum damnandi; vel ad monendum fideles, ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propndamque justorum patientiam. 7. Quod transgressoribus angelis non servit ad nutum materia rerum visibilium. eo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum materiem, sed Deo potius a quo haec potestas datur, quantum in utabilis judicat. 8. Quod non sunt creatores, licilli mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi ranas et serpentes fecerunt; non enim ipsi eas creaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mac̾oe̾ uel laps corpora aena habuerurt
cle puriore ac superiore aeris ꝑte forma.¬
ta. acl faitiend̃ habilia. non ad patiend̃
et angelis bonis qͥ ꝑstiterunt talia conuer.¬
sata sunt corꝑa: ut in eis posstus face̾ et
non pati. qͥ tante sunt demutatis ut amoi¬
tatib uid̾i non ualeant. nͥ suꝑuestiai alioͦ
grossiori fonna eꝰ assũpta udentur. deposi¬
ta ꝙ uicłi desim̾t. Angeli uͦ mali mittctt
sunt in casum coiꝑa in det̾iorẽ qͦlitatem
spissions aeris. Sicud eium aloco dignio
lemento .i ab igne. es hoc augustinic
sensisse indetur super genesim ita clieẽt.
Demones aeria dicuntur aebica animalio
quia corporea ceriorum uatura uigent.
i eis elementum aptius acł fatiend̃ ꝙͣ ad pa¬
tienclum. ad patiend i humoi et humus
ad fatiend̾: cer et ignis aptitudinẽ pbe̾t
transgͥsores uͦ: angeli cum pͥntipe suo iłc
diabolo. tẽ arcangelo. non mirĩ si pͥ pecc̾o
in hãc caliginem d̾trusi sit. Neq ͤ ħ mit᷑¬

Expanded text:
mationem vel lapsum corpora aerea habuerint de puriori ac superiore parte formata, ad faciendum habilia, non ad patiendum: et angelis bonis qui perstiterunt, talia sunt observata corpora, ut in eis possint facere, et non pati, quae tantae sunt tenuitatis, ut a mortalibus videri non valeant, nisi supervestita aliqua grossiori forma; qua assumpta videntur, depositaque videri desinunt. Angelis vero malis mutata sunt in casu corpora in deteriorem qualitatem spissioris aeris. Sicut enim a loco digniorlemento, id est, ab igne. Et hoc Augustinus sensisse videtur super. Gen. ita dicens: emones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, in eis elementum aptius ad faciendum quam ad patiendum. Ad patiendum enim humor et humus; ad faciendum, aer et ignis aptitudinem praebent. Transgressores vero angeli cum principe suo nunc diabolo, tunc archangelo, non mirum si post peccatum in hanc caliginem detrusi sunt. Neque et
Abbreviated transcription (Latin):
firmaco̾ẽ angeli de natura sua sic
ante peccdii potuerũt. non qdͣ li¬
b̃m̃ arbitrium eoꝵ delibitatum sit pec
giatiam. s ita potus consirmatum: ut
ion per illd̃ non poisit bonus angelus
angelus pecare. quod iiq nonẽ ex ppͥo

Expanded text:
firmationem angeli de natura sicut ante peccare potuerunt; non quod liberum arbitrium eorum debilitatum sit per gratiam, sed ita potius confirmatum, ut jam per illud non possit bonus angelus peccare; quod utique non est ex
Abbreviated transcription (Latin):
tos out uoluntas non est. aut libera
di eenda non est qua beati eẽ ñ
sic uolunt. ut eẽ mis̃ non solum uo̾lũ
E s nor prorsus uelle possint. Non pͥt᷑
ce miseri neq hoe hnͣt ex nature᷑ sed
et guitie beneficio. Ante nomos eõ
care angeli. ⁊ quidam etiam pecea¬
uerunt. et demones facti sunt. Undͤ
atintirum natum celestinm mori potu¬
it. quia peccare potuit. Nam ⁊ angłi
peccauerunt et demones facti sunt
quorum diabolus est princeps. et qͥ ñ
peccauerunt : peecare potuerunt. et
cuicum ꝙ ereature rationali prestatur
ut peceare non possre non est hoc na¬
ture pͥe: sed dei qͣratie. Ideoq solus diͥ¬
est qui non gr̃a cuiuis sed natura
lua nec potuit nec podest nec pot̾it
peceare. Ecce hic insinuatur q auge¬
li ante confirmac̾oem peceare potu¬
erunt: sed post confirma coem noti
possunt. Equidem potuerunt. fuit eis
ex libero atbicrio qd est eis naturale

Expanded text:
libera dicenda non est, quia beati esse sic volunt, ut esse miseri non solum nolint, sed nec prorsus velle possint. Non possuelle esse miseri; neque hoc habent ex natura, sed ex gratiae beneficio. Ante gratiae namcare angeli, et quidam etiam peccaverunt, et daemones facti sunt. Unde aturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque creaturae rationaut peccare non possit: non est hoc nature proprie, sed dei grade. Et ideo solus dest qui non gratia cujusquam, sed natura sua non potuit, nec potest, nec poterit peccare. Ecce hic insinuatur quod angeli ante confirmationem peccare potuerunt, sed post confirmationem non possunt. Quod potuerunt fuit eis ex libero arbitrio, quod est eis naturale
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ utriimq ꝑ. accipi oꝑtet sedm statum
in ouo creata sunt. Dalis .Nl. ⁊ ho  ange¬
lus cͥatus est. qͥ ad utto flecti potͥat. s
intio obdutti: ut bene iuuere neqͥãt.
isdori intelligendum est angłi
mutabiles natum: in mutabiles sunt
gratia. Qt ex natura in primordio sue
conditionis uiutare potuetũt. ud bonũ
sine ad malum. s poir per gratia rea
bono addicti sunt: ut inde mutari
neq̃ant. ad hoc .ħ. repugnat gratia
mali angeli ita per malitiam
sint obstinati i naci tn setisu
non sunt priuati. Ham ut tradit isido
ueta cle tem poralibus rebus noscere ꝑ¬
mittuntur. partim subtilitate sensus
partim expientia temꝑm: callidiores.
ꝑꝑ tam magnam longridine̾ inite
ꝑtim seĩs angelis qd ip̃i ab oipott̃ti
cleo diseunt uisu eiꝰ sibi reuelantib
Aliq an id̾ nefandi sp̾c ⁊ q̃ ip̃i acturi

Expanded text:
m statum in quo creata sunt. Talis enim et homo et angelus creatus est, qui ad utrumque flecti poterat; sed in vitio obdurati, ut bene vivere nequeant. intelligendum est: Angeli mutabiles sunt natura, immutabiles sunt gratia; quia ex natura in primordio suae conditionis mutari potuerunt ad bonum sive ad malum, sed post per gratiam ita bono addicti sunt, ut inde mutari nequeant. Ad hoc enim repugnat gratia,nt. Et licet mali angeli ita per malitiam sint obdurati, vivaci tamen sensu non sunt penitus privati. Nam, ut tradit Isidorvera de temporalibus rebus noscere permittuntur; partim subtilitate sensus, partim experientia temporum, callidiores propter tam magnam longitudinem vitae; partim sanctis angelis quod ipsi ab omnipotenti Deo discunt jussu ejus sibi revelantibus. Aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in alu̾nt respuunt. Et mali sar̾ spon¬
tanea uoluntate. et agt᷑a dstituti bon̾
intant et malum secuntur. Et mali
hñt liberum arbitrium. s depressum
atꝙ corrupdum. od surgere ad benudi

Expanded text:
, et malum respuunt, et mali similiter spontanea voluntate a gratia destituti, bonum vitant, et malum sequuntur: et mali habent liberum arbitrium, sed depressum atque corruptum, quod surgere ad bonum
Abbreviated transcription (Latin):
quod iam non habent liberum arbrt¬
um. quia in utramq partem flecti nõ
possunt. eum liberum arbttrium ad
utrum q se habeat. unde ierommus.
in tractatu ole ꝓdigo filio dicit. s olus¬
deus dens: in quem peratum cadere ũ
potest. Cetera enm suit libi arbitru. ⁊̃
utimines parcem flecti posfunt. hic di¬

Expanded text:
quod jam non habeant liberum arbitrium, quia in utramque partem flecti non possunt, cum liberum arbitrium ad utrumque se habeat. Unde Hieron. in tractatu de prodigo filio dicit: Solusdeus est, in quem peccatum cadere non potest. Cetera vero sunt liberi arbitrii, in utramque partem flecti possunt. Li
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qui ceciderunt a gr̃a dei defeeti sunt.
nati. od bonam uoluntatẽ habere. siue
bene uelle non ualeant. et si bonum
sit qd̵ oliquando uolunt. Uolunt eni
aliguando aliquid fiͥ qd̃ deus nult fie¬
ri. E utiq ulld bonum est et iustum si

Expanded text:
 qui ceciderunt, a gratia Dei deserti sunt. nati, quod bonam voluntatem habere, sive bene velle non valent, etsi bonum sit quod aliquando volunt. Volunt enim aliquando aliquid fieri quod Deus vult fieri, et utique illud bonum es
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus ꝯsistit. uiniuersitatis admirabi¬
lis pulcritudo. ĩ qua ÷̃ illd̾ qd̾ malum
dr. bene ordinatũ. ⁊ loco suo positum
eminentĩ ꝯmendat bona ut magis

Expanded text:
omnibus consistit universitatis amabilis pulchritudo. Item illud, quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona ut magis
Abbreviated transcription (Latin):
ad petrum breuit̾ aꝑiens qͥ modo intefł.
equalitas docet. Hullum hoꝵ aliũ aut p̾ce¬
dit et̾nitate aut excedit magnitudine
aut sipꝑat potestate qr̃ nͥ filio nͨ spũ sc̃o ꝗͣ
quod filius de patris natura extitit. net᷑a

Expanded text:
ad Petrum breviter aperiens quomodo intelligatur aequalitas, docet. Nullus horum alium aut praecedit aeternitate, aut excedit magnitudine, aut superat potestate; quia nec Filio nec Spiritu sancto, quod Filius de Patris natura exstitit, et ae
Abbreviated transcription (Latin):
cia diuina. deiecͥnitas. potentia mignitu¬
do: ⁊ tam̃ ꝯfueuit scriptura łrihis similia q¬
nͦ et̾nitate nec magnitudine. nec potetia

Expanded text:
tia divina, aeternitas, potentia et magnitudo; et tamen consuevit Scriptura, haec et his similia nec aeternitate, nec magnitudine, nec potentia
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ s utitur. Si enim ñ fruit᷑ nͨ itit᷑.nõ ĩ¬
uenio quomͦ diligat nos. neq tom̃ sicutit᷑
nob̾. ut nos aliis rebus. Nos enim res qͥb
utimur ad id referimꝰ ũ dĩ bonitate ꝑfru¬
amu d̾s u ad suam bonitatẽ usum nr̃m
Nos uͦ inuicem nt᷑i miseremur. ut illo
fruamur. c̾. tnos alicꝰ. miserem᷑. ł aliciu
ꝯsulumis. ad eĩ ꝙͣ facimus utilitate̾. eãꝙ
intuem᷑. s ⁊ nr̃a fit ꝯsequens. cum mia̾m¬

Expanded text:
nobis, sed utitur. Si enim nec fruitur, nec utitur, non invenio quomodo diligat nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum nos vero invicem nostri miseremur, ut illo fruamur. Cum enim nos alicujus miseremur, et alicui consulimus, ad ejus quidem facimus utilitatem, eamque intuemur . Sed nostra fit consequens, cum mi
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntas est ꝑ quani friumur.ita ꝑ uir
tutes frumur. nõ ois nͥ forte aliqͣ uirtus sit
d̾s. ut caritas. dequa post tractabitur. Oĩĩ qͥ
alie quib ut endum. Alie q̃ fruunt᷑ & utũt᷑.
imur. ut uirtutes & potentie ai. q̃ st̃ na¬
turalia dona. dequib o̾ĩb antequ̾a d̾signis
tractemus agend̃ ⁊ & pͥmũ dereb quib fru¬

Expanded text:
Voluntas est per quam fruimur; ita et per virtutes fruimur, non eis, nisi forte aliqua virtus sit Deus, ut charitas; de qua post tractabitur, dist. 71,aliae quibus utendum est, imur, ut virtutes et potentiae animi, quae sunt naturalia bona. De quibus omnibus antequam de signis tractemus, agendum est: ac primum de rebus quibus fru
Abbreviated transcription (Latin):
diligamus sed quia id ip̃m qd eas diligimus
referimus ad illd̃ sumũ bonu. cui solip
inherendum ÷ & in eo ꝑmanend̃. fimisqle¬
ticie ponendus. quare uirtutib ñ ÷ fru¬
end̾. sed dicer aliquis. frui ⁊ : amore inhe̾re
alicui rei pp̾ se ipsã. ut p̾dictũ:. Si gͦ uirtu¬
tesꝓpt̃ se amande sunt. ⁊ eis fruendũ ⁊. ad

Expanded text:
diligamus, sed quia id ipsum quod eas diligimus, referimus ad illud summum bonum, cui soli inhaerendum est et in eo permanendum, finisque laetitiae ponendus: quare virtutibus non est fruendum. Sed, dicet aliquis: Frui est amore inhaerere alicui rei propter se ipsam, ut praedictum est. Si ergo virtutes propter se amandae sunt, et ei
Abbreviated transcription (Latin):
appetiuit. & attende. quia uidet᷑ au̾ꝯ dice̾
sed tantum uti. uͥ gaudemus iusper cum
supͣdictũsit. frui ẽẽ amore inherere ali¬
cui rei ꝑꝑ se. qualit̾ hic multi adherent
d̾o. ħ gͦ que sibi ꝯͣdic̾e uident᷑ sic det̾mia¬
angłi illo fruentes: iambeati sunt. quo ⁊
nos frui desid̾amus.  quantum in hac ui¬
mate: tanto nrãm ꝑegrinationem & tole¬
rabilius sustinemus. & ardentuis fuurecu¬
uita.nõ tantũ ht̃ gaudium spei s ħ reiqr
aliquat enus tenet. Constat gͦ quia d̾o debe¬
quo efficieris beatꝰ. ⁊ in quo spem ponis.
Cet̾is uͦ utedum. frequenter tñ dicit᷑ fru
cum dilectione uticumenim ad est quad
diligit᷑. a dilectionẽ secum gerit. si tam̃ ꝑ¬
illam tͣnsieris. & ad illudu ꝑ manendum:
eam retuleris. Uteris ea & abusiue ñ ꝓͥe¬
diceris frui. Siuͦ in heseris atq ꝑ manseris
inilla tͥnitate .i. sũmo &t incomrtabili
Uum aũt homines qui fruuntut & u¬
tuntur aliis reb. resaliq̃ ssint. q̃rit᷑ itͣa

Expanded text:
appetit. Et attende quia videtur Aug. dicere sed tantum uti, ubi gaudemus in spe; cum supra dictum sit, frui esse amore inhaerere alicui rei propter se: qualiter et ergo quae sibi contradicere videntur, sic determinaAngeli illo fruentes jam beati sunt, quo et nos frui desideramus; et quantum in hac vimate, tanto nostram peregrinationem, et tolerabilius sustinemus, et ardentius finire cuvita, non tantum habet gaudium spei, sed etiam aliquatenus tenet. Constat igitur quod debequo efficeris beatus, et in quo spem ponis, caeteris vero utendum . Frequenter tamen dicitur cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum gerit: si tamen per eam transieris, et ad illud ubi permanendum est eam retuleris, uteris ea; et abusive, diceris frui. si uero inhaeseris atque permanseris, in illa trinitate, id est summo et incommutabili Cum autem homines qui fruuntur et utuntur aliis rebus, res aliquae sint, quaeritur utrum
Abbreviated transcription (Latin):
id̾e̾ aũ in libro .xͦ. de trinitate
alit̾ quam supra accipiens uti & frui:
sic dicit. Uti⁊ assumere aliquid infacłta¬
tem uolunitatis. frui aũt ÷ uti cum gaudie
nõ ad hu aspei sedrei. Ioq om̃is quifrnit᷑
utctur. Assiunit enm aliquid in facul¬
tatem uolumaten: cun sine dilectiõis is¬

Expanded text:
dem Aug. in libro 10, de Trin. c. 11, aliter quam supra accipiens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autem est, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei; ideoque omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem volu
Abbreviated transcription (Latin):
tantum te fruar nñ addidisset indño:
uidẽt᷑ funem dilestionis ac spem ꝯstituisse
in eo. sed quia illud addidit.ĩ dño se fin̾e
posuisse: eodꝙ frui sigcauit. Cũ eñi ũ id̾ aũs¬
ait hoĩe ĩ dõ frueris: do̾ pocius ꝙ̃ hõĩe frueris

Expanded text:
tantum te fruar, et non addidisset in Domino, videretur finem dilectionis ac spem constituisse in eo; sed quia illud addidit in Domino se finem posuisse, eodemque frui significavit. Cum enim homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑeiꝰ mobetdientiam unnũdũ intrasse. stuerit
.ii. iulianꝰ ꝑquid ps eocatum inuenit᷑ in pariui¬
lo ita inquiens. non peccat iste qͥ nascit᷑. nb peoeͣt
ille qui genuit. ñ peocat ille qui condidit. ꝑ qͣsgͥ
rimas int̾ tot p̃sidia in nocentie pece̾m fingis
ing̾ssum: sirespondet sc̃a pagina. ꝑ unũ hoĩẽ
peccatum intͣuit inmũdũ. ꝑuniꝰ mobedientiã
aitapło sludquerir amplius qͥd q̃ritaꝑtiꝰ : lt̾ ĩ qͥt¬

Expanded text:
 inobedientiam in mundum intrasse. Quaerit enim Julianus per quid peccatum invenitur in parvulo, ita inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui condidit. Per quas igitur rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? Et respondet sancta pagina: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, per unius inobedientiam, ait Ap
Abbreviated transcription (Latin):
b̃ concupiscentia. q̃ non est ꝑmirtenda regnare
st̃ ⁊ eiꝰ de sid̾ia. que ft̃ actuales coneupiscentie
q̃ sunt arma diabłi que ueniunt ex languore
nat᷑e. Languoraut̃ iste tyramiꝰ est. qͥ mouet mala
desid̾ia. Sigͦ uis c̾e iictor ny ranu atq mermem
muniẽ inuenire ñ obedias concupiscentiemale
Hisũb̃ satis ostendit᷑ fomitem peceatiẽe ꝯcupis¬
centiam Quid noĩe concupiscennie intłłr qdi̾ fo

Expanded text:
 concupiscentia, quae non est permittenda regnare. Sunt et ejus desideria, quae sunt actuales concupiscentiae, quae sunt arma diaboli, quae veniunt ex languore naturae. Languor autem iste, tyrannus est, qui movet mala desideria. Si ergo vis esse victor tyranni, atque inermem inimicum invenire, non obedias concupiscentiae malae. His verbis satis ostenditur fomitem peccati esse concupiscentiam. 8. Quod nomine concupiscentiae intelligatur fo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb recteuuut᷑. magna bona sunt. Sp̃es autem
qͦnlibet corꝑm sũ quib recte uiui pot̾: minima
le utit᷑. Cet̾isaut̾ bonis .i. mediis. ⁊ minimis. ñ
solũ benr: s etiam male qͥsq uti pot̾: ⁊ iõ uir¬
tute nemo male utit᷑ quia opꝰ uirtutis est
bonus usus istoꝵ quib etiam non bñ uti possu¬
mꝰ. llemo aut̃ bñutendo male utit᷑ slon solum¬

Expanded text:
quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima le utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; nemo autem bene utendo male utitur. qu
Abbreviated transcription (Latin):
diso fp̃uali. C herubmi. it int̾p̃tat᷑ plemiudo
sciẽ. hec est caritas. quia plenitudolegis est dile¬
ctio. Gladł aut̃ flãmeus pene temꝑales sunt.
q̃ u̾satiles sunt. qͣm temꝑa uolubilia sunt.
liug᷑ ad custodiam ligni utte. io posita fc̾ ante
ꝑadisiuti qͥa aduttam ñ redit᷑ nꝑcherubin

Expanded text:
diso spirituali. Cherubin enim interpretatur plenitudo scientiae: haec est charitas, quia plenitudo legis est dilectio . Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, quia tempora volubilia sunt. Illa ergo ad custodiam ligni vitae ideo posita sunt ante paradisum, quia ad vitam non reditur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Quia si debitũ pene orig̾ pecẽm est. c̃ debitũ
pene non sit pena: nec origͦ pecẽm est pena. Q̾
etiam qͥdam eoꝵ admittunt dicentes inscͥptura
l intelligunt ut dẽm est obnoxietatem pene
Et tarõne asser̾t peoẽmoriginale dici ẽe ĩ par¬
iuilis. quia paruuli ꝓ illo pͥmo peccato rei sunt
pene: sic̃ ꝓpeccato iniqͥ parentis. Aliqñ extilãt
silui: scd̾m iusticiam fou. Dd̾ originale per̃e¬

Expanded text:
 quia si debitum poenae originale peccatum est, cum debitum poenae non sit poena, nec originale peccatum est poena, quod etiam quidam eorum admittunt, dicentes in Scriptura intelligunt, ut dictum est, obnoxietatem poenae; et ea ratione asserunt peccatum originale dici esse in parvulis, quia parvuli pro illo primo peccato rei sunt poenae, sicut pro peccato iniqui parentis aliquando exulant filii secundum justitiam fori. 6. Quod originale pe
Abbreviated transcription (Latin):
becẽm orig̾. s. fomes peccati .i. coneupiscẽcia ͤ.
uc suꝑest uid̾e qͥd sit ip̃m originale pec̾e.
od̾ eũ non sit actuale nõ est actus. siue
motus anime. utł corꝑis. Si .it. actiis ẽ aĩe
uł coꝑis: actuale utiq pecc̾m est. S actua

Expanded text:
icet fomes peccati, id est, concupiscentia. Nunc superest videre quid sit ipsum originale peccatum; quod cum non sit actuale, non est actus sive motus animae vel corporis. Si enim actus est animae vel corporis, actuale utique peccatum est; sed actua
Abbreviated transcription (Latin):
sepe de illo sumet᷑. Potuit gͦ fi̾. ut de illo sum̾et
costa de lat̾t eł assũpta est. ⁊ iñ formatamulier.
⁊aĩalia añ eum ducta qͥb nomina imposuit.
Qd̾ ꝑ adam peceni ci peria trausũt inꝑ osteros¬
sisuꝑiorib instnsiatũ est. licet ex ꝑte. ñ enim

Expanded text:
epe de illo sumeretur. Potuit ergo fieri ut de illo sumeretcosta de latere ejus assumpta est, et inde formata mulier, et animalia ante cum ducta, quibus nomina imposuit. ADAM PECCATUM ET POENA TRANSIIT IN POSTEROSsuperioribus insinuatum est, licet ex parte non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ex uoluntate pecẽm est. Querit forte utr̃ orig̾
pecẽm ex uoluntate sir respondeo ꝓrsus ⁊ cui¬
guiale pecẽm exuoluntate ẽẽ. Quia ħ exuolim¬
tate pͥmi hominis seminatum est ut in illo
dam u̾boꝵ sectatores seobiciũt dicentes. Non
omnis caro que ab adam traclucta est: meo si¬
mul exist̾e ponuit q̃ multo maioris qͣmitatis ÷
qͣm su̾it corpꝰ ade. Inqͦ aĩ tot ⁊̃ attͥomi fuer̾t. qͦt ab
eo homines descenderũt. Quo etra iu̾m nõ eẽ asse¬
runt sub̃am uniꝰcuiꝰq in pͥmo fuisse parentẽt
t nõ formalit̾ dł suisse inpͥmo homine om̃e
qd inhumanis corꝑib natalit̾ est. ¶escenditq a
pͥmo parentelege ꝓpagatͥonis. ⁊ inse auetum
imultiplicatum est mła ext̾iori sub̃a und ͣn
seunte. ⁊ ip̃m infuto resurget. fomentũ qdẽ
ht̃a cibis. s non conutunt᷑ cibi in humanã sulũ
dam modic̃ quid de sub̃a sua. incorꝑa filioꝵ qñ¬

Expanded text:
Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut in illoidam verborum sectatores sic objiciunt, dicentes: Non omnis caro quae ab Adam traducta est, in eo simul existere potuit, quia multo majoris quantitatis est, quam fuerit corpus Adae. In quo nec tot etiam atomi fuerunt, quot ab eo homines descenderunt. Quocirca verum non esse asserunt substantiam uniuscujusque in primo fuisse parente. 1, non formaliter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia inseunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed non convertuntur cibi in humanam substadam modicum quid de substantia sua in corpora filio
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣdam omeł. Adam ꝑdita caritate malus inuẽ¬
tus est. ltem pͥnceps uicioꝵ dũ uicitadam deli¬
mo t̾re adymaginem dei fc̾m. pudielcia ar marũ
temꝑantia compositũ caritate splendid. pͥmospa¬
rentes ilł donis actantis bonis expoliauit parit̃q
ꝑemit. ¶eh eod̾ amb̾t ad sabinum ai.ñ adam
solus erat: non est p̃uarioatꝰ. quia eiꝰ mens deo
beatissimꝰ auram carpebat etheptam. S qͥ m¬

Expanded text:
in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem Ambros. ad Sabinum ait, tomsolus erat, non est praevaricatus, quia mens ejus beatissimus auram carpebat aetheream.
Abbreviated transcription (Latin):
ẜtmmͦ int̾iores. qui in mente sunt. Ext̾iores
uiriutũ ⁊ iõqł au̾s dicit opus iurtutis ẽẽ boñusũ
nat᷑alium potentum dcusuext̾iori accipiũt. Gũ
magnis numari bonis. de usu intiori intellig̃t
⁊ urtutes nich aliud ee ꝗͣ bonos affectus. uł motꝰ
mentis asserunt. quos dł in homine facit nõho.
Quia licet illi motus sint lib̃i.ar. ñ tñ ẽẽqueunt¬

Expanded text:
 interiores qui in mente sunt; exteriores virtutum. Et ideo quod Aug. dicit opus virtutis esse bonum usum naturalium potentiarum, de usu exteriori accipiunt; quod vero magnis numerari bonis, de usu interiori intelligunt. Et virtutes nihil aliud esse quam bonos affectus vel motus mentis asserunt, quos Deus in homine facit, non homo: quia licet illi motus sint liberi arbitrii, n
Abbreviated transcription (Latin):
detͥni. alia sunt ea que crecdunt᷑. aliud est fi¬
des qͣ creclunt᷑. Exquib u̾b sicargumentando
Addunt qͦ uirtus opus d̾i tm̃ est. ꝙͣ ip̃e solus
facit in nob̃. lp̃a gͦ non estusus. ł actus lib̃i
arbitrii. s cred̾e est actus libi. ar. n̾est uaq utꝰ.¬

Expanded text:
 Aliud sunt ea quae creduntur, aliud est fides qua creduntur. Ex quibus verbis sic argumentando Addunt quoque: Virtus opus Dei tantum est, quam ipse solus facit in nobis; ipsa ergo non est usus vel actus liberi arbitrii, sed credere est actus liberi arbit
Abbreviated transcription (Latin):
uaditr iinsecessum emgitit᷑. Qd etiam rõne os¬
tendi potest ħm̃. Puerqui statm pꝰ oriũ orit᷑
in illa statã reslirget. qͣm habit᷑us erat si
corꝑis imptolitus. Unĩ gͦ illa sub̃a q̃ ad eo par¬
ua fuit mertu. iirefurxone tam magna erit
uisi sui in se multiplicat̾one: Uñ apparet. ꝙ
etiam siuui̾et: ñ aliuñ. s uise augm̃taretur
illa sub̃a. Siẽ costa deqͣ fcã est mulier. ⁊ siẽt
panes euangelici. Noninficiam᷑ tñ qͥncibi. ⁊
humores: incarnem ⁊ sanguinem trandeant
cendit parentib que sola in ressrbone erit. re¬
liqͣ uꝰ caro in qͣm cibi tͣnsseunt tamꝗͣ suꝑflua
in resurr̾one deponet᷑. Quetũ ciboꝵ alianq

Expanded text:
vadit, et in secessum emittitur. Quod etiam ratione ostendi potest hoc modo: Puer qui statim post ortum moritur, in illa statura resurget quam habiturus erat si corporis impeditus. Unde ergo illa substantia quae adeo parva fuit mortua, in resurrectione tam magna erit, nisi sui in se multiplicatione? Unde apparet quod etiam si viveret, non aliunde, sed in se augmentaretur illa substantia. Sicut costa de qua facta est mulier, et sicut panes evangelici. Non inficiamur tamen quin cibi et humores in carnem et sanguinem transeant; cendit parentibus, quae sola in resurrectione erit; reliqua vero caro in quam cibi transeunt, tanquam superflua in resurrectione deponetur, quae tamen ciborum alia
Abbreviated transcription (Latin):
opus uitans sup̃dixit ẽe bonũ nsũ coꝵ: quibus
nonbũiti possum᷑. inqͥbus posumꝰ lib̾m arb̃m.
arbit̾o. s exuirtute pͥncipalit᷑. Et bonꝰ ille usus.
in magnis bonis annumiandꝰ est Illa aut̾gt̾ap̃¬
ueniens. que iuirius est. ñusus libi arbitru:¬

Expanded text:
opus virtutis supra dixit esse bonum usum eorum quibus non bene uti possumus, in quibus posuit liberum arbitrium. rio; sed ex virtute principaliter. Et bonus ille usus in magnis bonis annumerandus est. Illa autem gratia praeveniens, quae et virtus est, non usus liberi arbitr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtͣctans ilła u̾bum apłi. Nonqd̾ sufficientes simꝰ
cogitare alioͥd ex nob̃. qͣi ex nob. Attendant ĩ qͥt
hic. ⁊ ũba ista ꝑpendant. qui purant ex nobis
fidti ẽereptũ. ⁊ exdeo ẽe ficdei supplem̃tũ. Cõm̃¬
dans enimistam gr̾am que nondat᷑ sed̾m aliqua
m̃ta. s effieit omina muta. inqͥt. Non qd̾ suffici¬
entes simĩ cogitare aliqͥd boni .s. ex nob̃. Qͥs autẽ

Expanded text:
Non quod sufficientes simus cogitare aliquid quasi ex nobis. Attendant, inquit, hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Commendans enim istam gratiam quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita, inquit, non quod sufficientes simus cogitar
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. finiri ñ pot̾. Que aut̃ ẽ coneupiscentia c̃qͣna
tisummł: uiciũ utiq ẽ ꝙ paruulũ habilem cõ¬
cupiscere facit. Adultũ etiam concupiscentem
reddit. dic̃ . it mocło ceoi in nocte uiciũ cecita¬
apparet. doũ etatis ꝓuectioris tempꝰ occurrat.
Exhis dat᷑ intelligi quid sit originale pecem.¬

Expanded text:
 finiri non potest. Quae autem est concupiscentia cum qua nati sumus? Vitium utique est quod parvulum habilem concupiscere facit, adultum etiam concupiscentem reddit. Sicut enim in oculo caeci, in nocte vitium caecitaapparet, donec aetatis provectioris tempus occurrat. §. Ex his datur intelligi quid sit originale pec
Abbreviated transcription (Latin):
u̾t̾q coꝵ iudicut̃ aut̃ diligentis lectoris reli
addat defiuitam asstonem ponens de gr̾rilibe
lib̃m arbitum sñ gr̾a p̃ueniente: ⁊ aduuiante noͫ
tis p̃cedentib gr̃a dei aduocari. sic̃ pelagiana ħe¬
sis tradidit. slamut ait auꝰs in .i .l. retractat̾onum¬
lloui ħetici pelagimi. lib̃m sicasserunt uolũta¬
tis arbitͥum. ut gr̾e dti non relinqͣnt loc̃. qͣm sad¬

Expanded text:
utem judicium diligentis lectoris relinADDAT, DEFINITAM ASSIGNATIONEM PONENS DE GRATIA liberum arbitrium sine gratia praeveniente et adjuvante non ritis praecedentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, ut ait Aug. lib. 1 Retract.: Novi haeretici Pelagiani liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei nonrelinquant locum, quam s