comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scriptus. En tibi sicut p̾ollicitus sum mi¬
si opus de origine quarũdam rerum ex
ueteris lectionis recordatione collectum.
atq ita in quibusdã locis adnotatũ: sicuti
extat conscriptum stilo maiorum.

Expanded text:
sidorus. En tibi, sicut pollicitus sum, misi opus de Origine quarumdam rerum, ex veteris lectionis recordatione collectum, atque ita in quibusdam locis adnotatum, sicut exstat conscriptum stylo majorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓmissio qua iudicem atrentum facimus.
pollicentes nos aliqua magna aut minima dic¬
turos. Prosopopeia ẽ. cum in animalium
et ꝑsona et sermo fingitur: Cicero in catili¬
na. Et enim si mecum patria mea que mͥ
et cetera. Paratisis ẽ cum quasi deponimus
aliquid imꝑfectum. apud memoriam iudi¬
cum repetituros nos dicentes: cum oportunũ
fuerit. Peusis idẽ. soliloquium. cum ad in¬
trogata ipsi nobis respondemus. Si nerosis ẽ
cum differimus aliquid petentes. ut aliud in¬

Expanded text:
est promissio, qua iudicem adtentum facimus, est promissio, qua iudicem adtentum facimus, pollicentes nos aliqua magna aut minima dicturos. Prosopopoeia est, cum inanimalium et persona et sermo fingitur. Cicero in Catilinet cetera. Parathesis est, cum quasi deponimus aliquid inperfectum apud memoriam iudicum, repetituros nos dicentes, cum oportunum fuerit. Peusis, id est soliloquium, cum ad interrogata ipsi nobis respondemus. Synaeresis est, cum differimus aliquid, petentes ut aliud in
Abbreviated transcription (Latin):
causam et rationem reddimus. Caracteris
mos descriptio figurȩ alicuiꝰ expressa. ut om
nia mercurio similis. uocemq coloremq et
crines flauos. et menbra decora iuuenta.¬
Litrismos cum plures sensus breuiter expe¬
ditos in unum locum coaceruat: et cum quadã
cam quirites uitamq omnium. usu. morum.
bona. fortunas coniuges. liberosq urõs. et ce¬
tera. Ironia. ẽ. cum ꝑsimulationem diuersũ
quam dicit intelligi cupit. Fit autem aut
cum laudamus eum quem uituperare uolu¬
mus. aut uitu peramus quem laudare uolu.¬
mus utriusq exemplum erit. si dicas ama¬
torem reipublice catilinam: hostem rei pub¬
lice scipionem. Diasismos ea quȩ magna
sunt uerbis minuit: aut minima extollit.
EfoN ẽ. quotiens in eodem sensu diutius
un moramur. Cuitandem pepcit: ou ius
amiciciȩ fidem custodiuit: cui bono inimioꝰ
ñ fuit : quando aut ñ accusauit aliquem.
aut uerberauit. aut ꝓdidit. E pangelia

Expanded text:
causam et raticausam et ratimos est descriptio figure alicuius expressa. nia Mercurio similis, uocemque coloremque / et crines flauos et membra decora VeἈθροισμός, cum plures sensus breviter expeditos in unum locum coacervant, et cum quadam cam, Quirites, vitamque omnium vestrorum, bona, fortunas, coniuges, liberosque vestros', et cetera. Ironia est, cum per simulationem diversum quam dicit intellegi cupit. Fit autem aut cum laudamus eum quem vituperare volumus, aut vituperamus quem laudare volumus. Utriusque exemplum erit, si dicas amatorem reipublicae Catilinam, hostem reipublicae Scipionem. Diasyrmos ea, quae magna sunt, verbis minuit, aut minima extollit. †Efon† est, quotiens in eodem sensu diutius immoramur: 'Cui tandem pepercit? cuius amicitiae fidem custodivit? cui bono inimicus non fuit? quando non aut accusavit aliquem, aut verberavit, aut prodidit? Epangelia
Abbreviated transcription (Latin):
tit animos iudicum in res preteritas aut futu¬
ras hoc modo. Reuocate mentes ad spectacu¬
lum expugnatȩ miserȩ ciuitatis. et uidere
uos credite incendia. cedes. rapinas. direp¬
tiones liberorum. corporum iniurias. capti¬
uitates matronarum. trucidationes senũ.
Infuturũ autem anticipatio eorum quȩ
dicturus ẽ aduersarius. ut tullium pro
milone. cum mittit animos iudicum in eũ
rei publice statum qui futurꝰ ẽ: etiam si
occiso milone clodius uiueret. Aposi ope¬
sis ẽ cum id quod dicturi uidebamur. si¬
lentio intercipimus. Quos ego. sed motos
prestat componere fluctus. Epanalensis
est digressio. Tulit calor me dicendi. et
dignitas rerum paulo longius quam uole¬
bam. sed redeo ad causam. Anaminisis ẽ
cõmemoratio eius rei quam oblitos fuisse
nos fingimus.
parisis ẽ cum id quod in animos iudicũ
quasi deposueramus oportune reposcimꝰ.
Et hiologia ẽ cum ꝓponimus aliquid: eiusq

Expanded text:
tit animos iudicum in res praeteritas aut fututit animos iudicum in res praeteritas aut futuras, hoc modo: 'Revocate mentis ad spectaculum expugnatae miserae civitatis, et videre vos credite incendia, caedes, rapinas, direptiones, liberorum corporum iniurias, captivitates matronarum, trucidationes senum'. In futurum autem anticipatio eorum, quae dicturus est adversarius, ut Tullio pro Milone, cum mittit animos iudicum in eum reipublicae statum, qui futurus est, etiamsi occiso Milone Clodius viveret. Aposiopesis est, cum id, quod dicturi videbamur, silentio intercipimus Virg. Aen. 1, 135: Quos ego, sed motos praestat conponere fluctus. Epanalempsis est digressio: 'Tulit calor me dicendi et dignitas rerum paulo longius quam volebam, sed redeo ad causam'. Anamnesis est commemoratio eius rei, quod oblitos fuisse nos fingimus. †Aparisis† est, cum id, quod in animos iudicum quasi deposueramus, opportune reposcimus. Aetiologia est, cum proponimus aliquid, eiusque
Abbreviated transcription (Latin):
dubitatio simulantis. nescire se quȩ scit.
aut quomodo dicatur. Quinonosis autẽ dicit᷑
cõmunicatio consilii cum iudicibus aut aduer¬
sariis. ut si dicas. uos consulo iudices. aut
uos aduersarii. quid me facere conuenerit.
aut quid uos facturi fueritis. Para doxon. ẽ. cũ
dicimus in opinatum aliquid accidisse. ut flac
eius periculi deprecatorem ẽẽ factum.
pitrope id. ẽ. ꝑmissio. cum aliqua ipsis
iudicibus aut aduersariis ꝑmittim us
estimanda. ut caluus in uaticinio. ꝑfrica
frontem. et dic te digniorem qui prȩtor fieres
quam catonem. Parissia ẽ oratio libertatis.
et cetera. Qua figura caute utendũ est. ut
cicero. premisit enim factionem. Etopopeia ẽ.
cum sermonem ex aliena persona inducimus.
Ut ꝓ celio tullius facit. appium cȩcum cum
clodia loquentem. Energia ẽ rerum gestarũ
aut quasi gestarum sub oculis inductio. de
qua locuti iam sumus. Metatesis ẽ quȩ mit¬

Expanded text:
dubitatio simulantis nescire se quae scit, dubitatio simulantis nescire se quae scit, aut quomodo dicatur. Koenonosis autem dicitur conmunicatio consilii cum iudicibus aut adversariis, ut si dicas: 'Vos consulo, iudices, aut vos adversarii, quid me facere convenerit, aut quid vos facturi fuissetis'. Paradoxon est, cum dicimus inopinatum aliquid accidisse, ut Flacceius periculi deprecatorem esse factum'. Epitrope, id est permissio, cum aliqua ipsis iudicibus aut adversariis permittimus aestimanda, ut Calvus in Vaticinio: 'Perfrica frontem, et dic te digniorem qui praetor fieres quam Catonem'. Parrhesia est oratio libertatis eet cetera. Qua figura caute utendum est, ut Cicero: praemisit enim factionem. Ethopoeia est, cum sermonem ex aliena persona inducimus, ut pro Caelio Tullius facit Appium Caecum cum Clodia loquentem. Energia est rerum gestarum aut quasi gestarum sub oculis inductio, de qua locuti iam sumus. Metathesis est, quae mit
Abbreviated transcription (Latin):
uincere p̃stat: Aliȩ suꝑlatiue. quȩ cum aliqͦ
motu anuni et indignatione promuntur.
ignotas tẽptare uias: quid genus: unde domũ:
pacem ne huc fertis anarma: alie responsiue.
uentis: pete regna ꝑ undas. Quȩ tamen ne
non intellecta sit ꝑsuasio. ꝑmixta sunt aliqͣ
quȩ uͤtent latenter. ut uentis ꝑ undas. Aliȩ
pacem conuertit in arma. Et cicero. Di i in mor.¬
tales uͥnam rogogentium sumus: Aliȩ ex¬
cum a contrario uitio peccatoq reducimus. St̃
tur laberintus in alta. admonentis. irridentis.
gementis. Exoratiue. consolatiue. conmiseran¬
tis. Quorum quot sunt figurȩ tot et in ꝓro¬
nuntiando uoces. Sunt et anfidoxe quarum
pars honesta ẽ. pars inhonesta. ut non est
tua tuta uoluntas. magna petis phiton.
unt et aliȩ ꝓ catalempsis. cum id quod
nobis obici poterat. ante p̃sumimus ad
qui adsunt forte mirantur. Sunt et aporie

Expanded text:
vincere praestat? Aliae superlativae, quae cum aliquo vincere praestat? Aliae superlativae, quae cum aliquo motu animi et indignatione promuntur ignotas temptare vias? Quid genus, unde domum? Pacemne huc fertis, an arma? Aliae responsivae, ventis, pete regna per undas. Quae tamen ne non intellecta sit persuasio, permixta sunt aliqua quae vetent latenter, ut 'ventis', 'per undas'. Aliae pacem convertit in arma? Et Cicero Cat. 1, 9: 'O dii inmortales, ubinam gentium sumus? Aliae excum a contrario vitio peccatoque reducimus. Sunt tur Labyrinthus in alta. Admonentis ut. Inridentis ut. Gementis ut. Exhortativae ut. Consolativae ut. Conmiserantis ut. Quorum quot sunt figurae, tot et in pronuntiando voces. Sunt et Amphidoxae, quarum pars honesta est, pars inhonesta, ut Ovid, Met. 2, 53: Non est tua tuta voluntas: magna petis, Phaëthon. Sunt et aliae, procatalempsis, cum id, quod nobis obici puterat, ante praesumimus ad qui adsunt, forte mirantur'. Sunt et aporiae,
Abbreviated transcription (Latin):
expectes. Antimetabole ẽ conuersio uerboꝵ
quȩ ordine mutato contrarium efficit sensũ.
ñ ut edam uiuo. sed ut uiuam edo. Et illud.
Si consul antonius. brutus hostis. si conserua¬
tor rei publice. brutus hostis. si conseruat an¬
quis ꝓduxit. appius. Nunc figuras senten¬
tiarum quas oꝑe pretium sit cognoscere per¬
sequemur.
ententia ẽ dictum imꝑsonale. Ut obsequiũ¬
amicos. ueritas odium parit. Huic si ꝑsona¬
fuerit adiecta: crian erit. ita. Offendit achil¬
les agamennonem uera dicendo. in etrofanes
ꝓmeruit grãm mitridatis obsequendo. Nam in¬
ter crian et sententiam hoc inter. ẽ. quod senten¬
quam dicitur. Unde si sententię ꝑsona adiciat᷑
fit crian. si detrahatur fit sententia.
ententiarũ species multȩ sunt. Aliȩ enĩ
sunt indicatiuȩ. aliȩ sunt ꝓnuntiatiue.
ut nusquam tuta fides. alie imꝑatiue. ut uade¬
age nate. uoca ⁊ ephiros. et labere pennis. Aliȩ

Expanded text:
expectes'. Antimetabole est conversio verborum, expectes'. Antimetabole est conversio verborum, quae ordine mutato contrarium efficit sensum: 'non ut edam vivo, sed ut vivam edo'. Et illud Cic. Phil. 4, 8: 'si consul Antonius, Brutus hostis: si conservator reipublicae Brutus, hostis AnQuis produxit? Appius'. Nunc figuras sententiarum, quas operae pretium sit cognoscere, persequamur. Sententia est dictum iamicos, veritas odium parit. Huic si fuerit adiuncta, crian erit, ita: ‘offendit Achilles Agamennonem vera dicendo’, ‘Metrofanes promeruit gratiam Metridatis obsequendo’. Sic ergo inter crian et sententiam hoc interest, quod sentensona dicitur; unde, si sententie persona adiciatur, fit crian, si detrahatur, fit sententia. ententiarum species multe sunt, alie enim sunt indicative, alie pronunciative sunt; ut nusquam tuta fides; alie imperative, age, nate, voca Zephyros, et labere pinnis. Aliae
Abbreviated transcription (Latin):
te : cum uitiis omnibꝰ. Postremo copia cũ
egestate. bona ratio cum ꝑdita. Mens sa¬
na cum amentia. Bona deniq spes cum om¬
nium rerum desꝑatione confligit. In huiꝰ¬
modi certamine ac p̃lio et huius modi locuti¬
onis ornam̃to liber excłasticus usus ẽ dicens.
Contra malum bonũ. et contra mortẽ uitã
sic contra pium peccator. et sic intuere
in omnia opera altissimibina et bina: unum
contra unum. Sinonima ẽ quotiens in conexa
oratione pluribus uerbis unam rem significa¬
ñ par fortasse eoꝵ quȩ sequebantur. Anta podo¬
sis. quotiens media primis et ultimis conue
conseripti ñ meum. ac pulcherrimum quidem
factum. uerum ut dixi non meũ sed ur̃m. Pa¬
appellas. ꝓ inconsiderato fortem: ꝓ inliberali
diligentem. Antanaclasis ẽ quȩ eodem uerbo
contrarium expͥmit sensum. Querebatur qui¬
dam de filio cum mortem suam expectaret
respondente ñ expecto. immo peto inquit ut

Expanded text:
te, cum vitiis omnibus; postremo copia cum te, cum vitiis omnibus; postremo copia cum egestate; bona ratio cum perdita; mens sana cum amentia; bona denique spes cum omnium rerum desperatione confligit'. In huiusmodi certamine ac praelio, huiusmodi locutionis ornamento liber Ecclesiasticus usus est, dicens 33, 15: 'contra malum bonum, et contra mortem vita: sic contra pium peccator: et sic intuere in omnia opera altissimi, bina et bina, unum contra unum'. Synonymia est, quotiens in conexa oratione pluribus verbis unam rem significanon par fortasse eorum, quae sequebantur'. Antapodosis, quotiens media primis et ultimis convenconscripti, non meum, ac pulcherrimum quidem factum: verum, ut dixi, non meum, sed vestrum'. Paappellas, pro inconsiderato fortem, pro inliberali diligentem'. Antanaclasis est, quae eodem verbo contrarium exprimit sensum. Querebatur quidam de filio, cum mortem suam expectaret, respondente: 'non expecto, immo peto, inquit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ hoo scema ñ solum in singłis uerbis. sed
etiam in contextione uerborum. ut apud grac¬
cum. Pueritia tua adolec̾entiȩ tuȩ in honesta¬
mentum fuit. ad olescentia senectutis dedeco¬
ramentum. senectus rei publicȩ flagitium. sic
et apud scipionem ui atq gratis coactus cũ
illo sponsionem feci. facta sponsione ad iudi¬
cem adduxi. adductum pͥmo cetu dãpnaui.
dampnatum ex uoluntate dimisi.
ititeta quȩ latine contͣposita appellan¬
tur. Quȩ dum ex aduerso ponuntur
sententiȩ pulchritudinem faciunt: et in or¬
natu locutionis decentissima existunt. ut ci
tulantia. hinc puditicia. illinc stuprum.
hinc fides. illino fraudatio hinc pietas: illinc
scelus. hinc constantia. illinc furor. hinc
honestas: illinc turpitudo hinc continentia
illinc libido. hinc deniq equitas. tẽꝑantia
fortitudo. prudentia. uirtutes om̃s certant
cũ iniquitate. luxuria. ignauia. temerita¬

Expanded text:
autem hoc schema non solum in singulis verbis, sed autem hoc schema non solum in singulis verbis, sed etiam in contextione verborum, ut apud Gracchum: Pueritia tua adolescentiae tuae inhonestamentum fuit, adolescentia senectuti dedecoramentum, senectus reipublicae flagitium. 5. Sic et apud Scipionem: Vi atque ingratiis coactus cum illo sponsionem feci, facta sponsione ad judicem adduxi, adductum primo coetu damnavi, damnatum ex voluntate dimisi. 6. itheta latine contraposita appellantur, que dum ex adverso proponuntur, sententie pulchritudinem faciunt et in ornatu locutionis decentistulantia; hinc pudicitia, illinc stuprum; hinc fides, illinc fraudatio; hinc pietas, illinc scelus; hinc constantia, illinc furor; hinc honestas, illinc turpitudo; hinc continentia, illinc libido; hinc denique aequitas, temperantia, fortitudo, prudentia, virtutes omnes certant cum iniquitate, luxuria, ignavia, temerita
Abbreviated transcription (Latin):
Ugetur et ornatur oratio etiam figuris
uerborum ac sententiarum. Nam
quia directa et ꝑpetua oratio fatigationem
atq fastidium tam dicendi quam audiendi
creat: flectenda est igitur et in alias uersan¬
da formas. ut et dicentem reficiat. et ornati¬
or fiat : et iudicem diuerso uultu auditu¬
q deflectat. E quibus plurimȩ suꝑius ado.¬
nato in scematibus artis grammaticȩ adno¬
tatę sunt. Unde tantum illa hic int̃poni opor¬
tuit quȩ in poemate aut nunquam aut dif¬
ficulter fiunt: in oratione autem libere. Itẽ
anadiplosis. congeminatio uerboꝵ: ut hic ta
max ẽ gradatio cum ab eo uerbo quo sensus
suꝑior t̃minatur inferior incipit. ac dehino
quasi ꝑ gradus dicendi ordo seruatur.
ut ẽ illud. Affricani: ex innocentia nascitur
dignitas. ex dignitate honor. ex honore im¬
ꝑium: ex imꝑio libertas. Hanc figuram non¬
nulli catenam appellant. ꝓpter quod aliud
in alio quasi nectitur nomine: atq ita res plu¬
res ingeminatione uerboꝵ trahuntur. Fit

Expanded text:
ugetur et ornatur oratio etiam figuris verborum ac sententiarum. Nam quia directa et perpetua oratio fatigationem atque fastidium tam dicendi quam audiendi creat, flectenda est et in alias versanda formas, ut et dicentem reficiat, et ornatior fiat, et iudicem diverso vultu audituque deflectat. E quibus plurimae superius a Donato in schematibus artis Grammaticae adnotatae sunt. Unde tantum illa hic inttuit, quae in poemate, aut nunquam, aut difficulter fiunt, in oratione autem libere. Anadiplosis est congeminatio verborum, ut, hic taenit. 3. Climax est gradatio, cum ab eo verbo quo sensus superior terminatur inferior incipit, ac dehinc quasi per gradus dicendi ordo servatur, ut est illud Africani: Ex innocentia nascitur dignitas, ex dignitate honor, ex honore imperium, ex imperio libertas. 4. Hanc figuram nonnulli catenam appellant, propterea quod aliud in alio quasi nectitur nomine, atque ita res plures in geminatione verborum trahuntur. Fit
Abbreviated transcription (Latin):
habeat: sed hoc nr̃o narrat affectu. Nam et
facies dĩ in scripturis scĩs. non caro sed diuina
cognitio intelligitur.: eadem ratione quia per
tuam. Ac sidicatur. da nobis cognitionem tu¬
am. Sic et uestigia dĩ dicuntur. quia nunc
ds̃ ꝑspeculum agnoscitur. Ad ꝑfectum uero
omnipotens repperietur. dum in futurum fa
cie ad faciem quibusq electis presentabitur.
ut ipsam speciem contemplentur: cuiꝰ nunc
uestigia compre hendere conantur. Hoc ẽ quẽ
uidere ꝑ speculum dicunt᷑. Nam et situs et
habitus. et locus et tempus in dm̃ ñ ꝓprie.
sed ꝑsimilitudinem trans lata dicuntur. Q ͥp.¬
pe sedere suꝑ cherubin dicitur. quod ẽ ad sitũ.
Et abyssus tamquam uestimentũ a mictꝰ
quod ẽ ad habitum. Et anni tui ñ deficient.
quod ad tempus ꝑtinet. Et si ascendero in ce¬
lum tu ibi es. quod ad locum. nam et in ꝓpħa
plaustri portantis fenum species ad dm̃ dicit᷑.
Et hȩc omnia ꝑ figuram ds̃: quia nichil est

Expanded text:
habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Nam et habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis non caro, sed divina cognitio intellegitur, eadem ratione qua per tuam': ac si dicatur: 'Da nobis cognitionem tuam.' Sic et vestigia Dei dicuntur, quia nunc Deus per speculum agnoscitur, ad perfectum vero omnipotens repcie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur, hoc est, quem videre per speculum dicuntur. Nam et situs et habitus, et locus et tempus non in Deo proprie, sed per similitudinem translata dicuntur; quippe sedere super Cherubin dicitur, quod est ad situm; et: Abyssum tanquam vestimentum amictus , quod est ad habitum; et: Anni tui non deficient , quod ad tempus pertinet; et: Si ascendero in coelum, tu illic es , quod ad locum manet; et in Propheta, plaustri portantis fenum species ad Deum dicitur: et haec omnia per figuram dicitur, quia nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
originem a dõ traxerit. Ipse et unus quia diui-¬
di ñ potest. uł quia nichil aliud eẽ potest.
quod tantundem capiat potestatis. Hȩc gͥ
quȩ de dõ dicta sunt. ad totam ꝑtinent trini¬
tatem ꝓpter uuam et coet̃nam substantiã.
siue in patre. siue in filio eius unigenito. in
forma dĩ. siue in spũ scõ: qui unus sp̃s est
dĩ patris. et filii eius unigeniti. Sunt et quę¬
dam uocabula ex usu nr̃o ad dm̃ sumpta de
menbris nr̃is. siue de inferioribus. Et quia
in propria natura inuisibilis et incorporeꝰ
est. pro efficientiis tamen causarum. in ipso
rerum species adscribuntur. ut more locutio.¬
nis nr̃e facilius se ipsum insinuet:. ut quia
omnia uidet. dicatur oculus ⁊ ꝓpt̃ qͦd audit
om̃ia: dicat᷑ auris. P eo autẽ qͦd au̾tit᷑: abulat ꝓ eo qͦd
expectat. stat. sic et in ceteris horum similibꝰ
ab humanis mentibus trahitur similitudo
ad dm̃: sicut ẽ obliuiscens. et memorans. Hinc

Expanded text:
originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia divioriginem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia dividi non potest, vel quia nihil aliud esse potest quod tantundem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo dicta sunt, ad totam pertinent Trinitatem propter unam et coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio eius unigenito in forma Dei, sive in Spiritu sancto, qui unus Spiritus est Dei Patris et Filii eius unigeniti. Sunt et quaedam vocabula ex usu nostro ad Deum sumpta, de membris nostris, sive de inferioribus; et quia in propria natura invisibilis et incorporeus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum species adscribuntur, ut more locutionis nostrae facilius se ipsum insinuet: ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. Sic et in ceteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
quamcumq ꝑsonam ẽ: Sum me bonus.
quia in commutabilis ẽ. Creatura uero bo¬
num. sed ñ summum ẽ: quia mutabilis ẽ.
et dum sit quidem bonum: ñ tamen esse
potest et summum. Incorporeus autem uł
incorporalis idõ dicitur ds̃. ut sp̃s credatur.
uł intelligatur eẽ non corpus. Nam dum di¬
citur sp̃s: eius significatur substantia. In¬
mensus. quia cuncta concludit. ipse a nul¬
lo concluditur. sed omnia intra eius omni.¬
potentiam coartantur. ꝑfectus dicitur.
quia nichilei possit adici: at tamen de
consũmatione alicuius facti ꝑfectio dicitur.
Ds̃ autem qui non ẽ factus. quomodo ẽ ꝑfectus:
Sed hoc uocabulum de usu nr̃o sumpsit huma.¬
na inopia sicut et reliqua uerba: quatenus
id quod in effabile ẽ ut cumq dici possit. qm̃
de dõ nichil digne humanus sermo dicit. sicut
sunt et alia. Creator dictuspro totius mundi
rebus ab ipso creatis. Nichil enum ẽ quod non

Expanded text:
quamcumque personam est. Summe bonus, quamcumque personam est. Summe bonus, quia incommutabilis est. Creatura vero bonum, sed non summum est, quia mutabilis est. Et dum sit quidem bonum, non tamen esse potest et summum. Incorporeus autem vel incorporalis ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intellegatur esse, non corpus. Nam dum dicitur spiritus, eius significatur substantia. Inmensus, quia cuncta concludit, ipse a nullo concluditur; sed omnia intra eius omnipotentiam coartantur. Perfectus dicitur quia nihil ei possit adici. Adtamen de consummatione alicuius facti perfectio dicitur. Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hoc vocabulum de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est utcumque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, sicut sunt et alia. Creator dictus pro totius mundi rebus ab ipso creatis. Nihil enim est quod non
Abbreviated transcription (Latin):
potest ipsam manifestationem ẽẽntiȩ dĩ
uidere et uiuere: sicut et dictum ẽ moysi.
Unde et dominus in euangłio dicit. Dm̃
nemo uidit uinquam. Res ẽ enim inuisi¬
bit. ñ enim attingunt eum ullę passiones.
ut libido. iracundia. cupiditas. timor.
meror. inuidia. et cetera quibus mens huma¬
na turbatur. Sed cum dicitur ds̃ irasci.aut
relare. aut dolere: nr̃o usu dicitur. Apud
dm̃ enim ꝑturbatio nulla ẽ. apud quem
tranquillitas summa ẽ. Simplex autem di¬
citur. siue ñ amittendo quod habet. seu qͥa
non aliud ẽ ipse. et aliud quod in ipso est.
sicut in homine cuius aliud ẽ ẽẽ. et aliud
sapere. Nam et ẽẽ potest. et sapiens ñ esse.
Ds autem habet essentiam. habet et sapien¬
tiam. sed qui habet hoc et ẽ: et omnia unꝰ
est. Ac ꝓinde simplex ẽ. quia in eo aliquid
accidentis ñ ẽ. sed et quod est et quod in ip¬
so est. essentialiter ẽ excepto quod relatiue ad

Expanded text:
potest ipsam manifestationem essentiae Dei potest ipsam manifestationem essentiae Dei videre et vivere, sicut et dictum est Moysi. Unde et Dominus in Evangelio dicit: Deum nemo vidit unquam . Res est enim invisibit; non enim attingunt eum ullae passiones, ut libido, iracundia, cupidmaeror, invidia, et cetera quibus mens humana turbatur. Sed cum dicitur Deum irasci aut zelare aut dolere, nostro usu dicitur. Apud Deum enim perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Simplex autem dicitur sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse et aliud quod in ipso est, sicut in homine, cuius aliud est esse, et aliud sapere. Nam et esse potest, et sapiens non esse; Deus autem habet essentiam, habet et sapientiam; sed quae habet, hoc et est, et omnia unus est; ac proinde simplex est, quia non in eo aliquid accidentis est, sed et quod est, et quod in ipso est, essentialiter est, excepto quod relative ad
Abbreviated transcription (Latin):
ram substantiam mutatur et uertitur. sed
in ipsa sua substantia. quicquid alio modo
nunc. ẽ. aut fuit scdm id quod destitit ẽẽ
quod erat. Mortalis utiq deprehenditur. ac
ꝑ hoc solus ds̃ dicitur in mortalis quia solus
incõmutabilis. Incorruptibilis appellatur.:
quia corrumpi et dissolui ñ potest nee diui-¬
di. Quicquid enim capit diuisionem: et
interitum capit. Ille nec diuidi potest nec
interire: inde incorruptibilis ẽ. Incõmuta.¬
bilis ẽ. quia semꝑ manet. et mutari nescit.
nec proficit. quia perfectus ẽ: nec deficit
quia eternus ẽ. Eternus ẽ quia sine tempo¬
re ẽ. Non enim habet initium neq finem.
Hinc̃ et sempiternus eo quod sit semꝑ et̃nꝰ
A quibus dam autem ęt̃nus. ab ethere cre-¬
ditur dictus. quoniam cęlum sedes eius
Et hȩc ipsaquatuor unum significant. Nã
una eademq res dicitur. siue dicatur et̃nus
ds̃. siue inmortalis. siue incorruptibilis. si
ꝑ substantiam suam apparuit oculis

Expanded text:
ram substantiam mutatur et vertitur, sed ram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur; ac per hoc solus Deus dicitur inmortalis, quia solus incommutabilis. Incorruptibilis appellatur quia corrumpi et dissolvi non potest nec dividi. Quidquid enim capit divisionem et interitum capit. Ille nec dividi potest nec interire; inde incorruptibilis est. Incommutabilis est quia semper manet et mutari nescit. Nec proficit, quia perfectus est, nec deficit, quia aeternus est. Aeternus est, quia sine tempore est. Non enim habet initium neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibusdam autem aeternus ab aethere creditur dictus, quoniam caelum sedes eius et haec ista quattuor unum significant, nam una eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive inmortalis, sive incorruptibiliper substantiam suam apparuit oculis
Abbreviated transcription (Latin):
illud. et gloriosum dĩ nomen efficiunt. Di¬
citur autem ineffabilis. non quia dici non
potest. sed quia fimri sensu et iutellectu
humano nullatenꝰ potest. et idõ quia de eo
nichil digne dici potest. ineffabilis ẽ. Deci¬
mum saddai id ẽ omnipotens. Nocatur aut̃¬
omni potens eo quod omnia potest. sed a faci¬
endo quod uult: non a patiendo quod ñ uult.
Quod si ei accideret nequaquam ee̾t omp̃s:
facit enim quicquid uult: et in de omnip̃s.
Item omnipotens.: quia ipsius sunt omnia
quȩ ubiq sunt. Solus enim totius mundi
habet imperium. Dicuntur autem et alia
quȩdam in dm̃ substantialiter nomina. ut
inmortalis. in corruptibilis. in cõmutabilis.
ȩternus. Unde et merito cunctȩ preponit᷑
creaturȩ. Inmortalis: sicut de eo scriptum ẽ.
eius natura nulla ẽ cõmutatio. Nam omnis
mutabilitas ñ inconuenienter mortalitas
dicitur. secundum quam et anima dicitur
mori. ñ quia in corpus uel in aliquam alte¬

Expanded text:
illud et gloriosum Dei nomen efficiunt. Diillud et gloriosum Dei nomen efficiunt. Dicitur autem ineffabilis, non quia dici non potest, sed quia finiri sensu et intellectu humano nullatenus potest; et ideo, quia de eo nihil digne dici potest, ineffabilis est. Decimum Saddai, id est, omnipotens. Vocatus automnipotens eo quod omnia potest, sed a faciendo quod vult, non a patiendo quod non vult. Quod si ei accideret, nequaquam esset omnipotens; facit enim quidquid vult, et inde omnipotens. Item omnipotens, quia ipsius sunt omnia quae ubique sunt; solus enim totius mundi habet imperium. Dicuntur autem et alia quaedam in Deum substantialiter nomina, ut inmortalis, incorruptibilis, incommutabilis, aeternus. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. Inmortalis, sicut de eo scriptum est1eius natura nulla est commutatio. Nam omnis mutabilitas non inconvenienter mortalitas dicitur; secundum quam et anima dicitur mori, non quia in corpus vel in aliquam alte
Abbreviated transcription (Latin):
in eius comparatione qui uere ẽ. quia in cõ¬
mutabilis ẽ. ea quȩ commutabilia facta sunt
quasi ñ sint. Quod enim dicitur fuit. ñ ẽ. Et
quod dicitur erit ñdum ẽ. Ds̃ autem ẽẽ tantỹ
nouit. fuisse. et futurum eẽ ñ nouit. Solus
enim pater cum filio et sp̃uscõ. ueraciter ẽ
Cuius eẽntie comparatum e̾e̾ nr̃m : non ee̾ ẽ.
Unde et in conloquio dicimus uiuit ds̃: quia
essentia una uiuit. quam mors ñ habet. Sep¬
timum adonai. quod generalit̃ intp̃tatur do¬
minus. quod dominetur creature cuncte. ut
qͦd creatura omnis dominatui eius deseriuat.
Dominus gͦ et ds ut quod dominetur om̃ibꝰ
uł quod timeatur acunctis. Octauum. ia.
quod in dõ tantum ponitur: quod etiam in
alleluia in nouissima sillaba sonat. Nonũ
tetra grammaton. hoc ẽ quatuor litterarum
qͦd ꝓprie apud hebreos idõ ponit᷑. ioth. he. iot h.
he. id ẽ duabus.ia. quȩ duplicata in effabile

Expanded text:
in eius conparatione, qui uere est quia incomin eius conparatione, qui uere est quia incommutabilis est, ea quae mutabilia facta suntquasi non sint. Quod enim dicitur fuit, non est: et quod dicitur erit, nondum est. Deus autem esse tantum novit, fuisse et futurum esse non novit. Solus enim Pater cum Filio et Spiritu sancto veraciter est. Cuius essentiae conparatum esse nostrum non esse est. Unde et in conloquio dicimus: 'Vivit Deus,' quia essentia vita vivit, quam mors non habet. Septimum Adonai, quod generaliter interpretatur Dominus, quod dominetur creaturae cunctae, vel quod creatura omnis dominatui eius deserviat. Dominus ergo et Deus, vel quod dominetur omnibus, vel quod timeatur a cunctis. Octavum Ia, quod in Deo tantum ponitur, quod etiam in alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum Tetragrammaton, hoc est quattuor litterarum, quod proprie apud Hebraeos in Deo ponitur, iod, he, iod, he, id est, duabus ia, quae duplicata ineffabile
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quartum nomen dĩ dicitur sabaoth qͦd
uertitur in latinum exercituum siue uirtu.¬
tum. de quo in psalmo ab angłis dicitur.
Quis ẽ iste rex gloriȩ: dominus uirtutum.
Sunt enim in huius modi ordinatione uir¬
tutes multȩ. Ut angłi. Archangłi. principa¬
tius. et potestates: cunctiq cȩlestis militiȩ ordi¬
nes. Quorum tamen ille dominus ẽ. Om̃s
enim sub ipso sunt eiusq dominatui subia¬
cent. Quintum helion. quod int̃p̃tatur in
latinum excelsus. quia supra cȩlos ẽ. sicut
excessus. Ex enim ꝓ ualde ponit᷑. sicut eximiꝰ
quasi ualde eminens. Sextum. eie ie. id est
qui ẽ. Ds enim solus quia et̃nus. ẽ. hoc ẽ quia ex.¬
ordium ñ habet: essentiȩ nomen uere tenet.
Hoc enim nomen ad scm̃ moysen ꝑ angłm est
delatum. Querenti enim quod e̾e̾t nomen eiꝰ
qui eum ꝑgere precipiebat ad popłm ex egipto
liberandum: respondit. Ego sum qui sum. et
dices filiis israel. qui ẽ misit me aduos. tãquã

Expanded text:
tur. Quartum nomen Dei dicitur Sabaoth, quod tur. Quartum nomen Dei dicitur Sabaoth, quod vertitur in Latinum exercituum sive virtutum, de quo in Psalmo ab angelis dicitur23, 10: 'Quis est iste rex gloriae? Dominus virtutum.' Sunt enim in huius mundi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique caclestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt eiusque dominatui subiacent. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, quia supra caelos est, sicutcelsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. Sextum Eie, id est, qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentiae nomen vere tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angelum est delatum. Quaerenti enim quod esset nomen eius, qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, respondeatur: Ego sum qui sum, et dices filiis Israel: Qui est, misit me ad uos, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimus hicronimus prb̃r uir erudi¬
tissimus. et multarum linguarum pe¬
ritus. hebreorum nominum int̃preta¬
tionem primus in latinam linguam conuer¬
tit. ex quibus ꝓ breuitate pretermissis
multis: quȩdam huic oꝑi adiectis int̃p̃tati¬
onibus interponenda studui. Uocabuloꝵ
enim expositio satis indicat quid ueluit in¬
telligi. Habent eium quȩdam ex ꝓpris cau¬
sis nominum rationem. In principio autẽ
decem nomina ponimus: quibus apud he-¬
breos ds̃ uocatur. Primum apud hebreos dĩ
nomen hel dicitur. quod alii dm̃ alii ethimo¬
interpretati sunt. idõ quod nulla infirmita¬
te oppͥmitur. sed fortis ẽ et sufficiens ad om¬
nia ꝑpetranda. Scd̾m nomen heloi. tereiũ
heloe. quod utrumq in latinum ds̃ dicitur.
Est autem in latinum ex greca appellatione
colentibus sit timor. Ds̃ autem ꝓprie nom̃
est trinitatis: ꝑtinens ad patrem et filium et
spm̃ scm. Ad quam trinitatem. etiam reliqua
quȩ in dõ infra sunt posita uocabula referun¬

Expanded text:
eatissimus Hieronymus, vir eruditissimus et linguarum multarum peritus, Hebraeorum nominum interpretationem primus in 294 Latinam linguam convertit. Ex quibus, pro brevitate, praetermissis multis, quaedam huic operi, adjectis interpretationibus, interponenda studui. 2. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velint intelligi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Primum apud Hebraeos Dei nomen EL, dicitur, quod alii Deum, alii etymointerpretati sunt eo quod nulla infirmitate opprimitur, sed fortis est, et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, ELOIM. Tertium, ELOE. Quod utrumque in Latinum Deus dicitur. Est autem in Latinum ex Graeca appellatione coleest Trinitatis pertinens ad Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Ad quam Trinitatem etiam reliqua quae in Deo infra sunt posita vocabula referun
Abbreviated transcription (Latin):
pedũ . iiͦii. ita acutũ ut quicqͥd inpetiat. facile ictu ꝑforet᷑. ui¬
uus ñ uenit ĩ hominũ potestate. ĩtimi qͥdẽ pot̃. capiñ pot̃. hoc in¬
dia mittit. Añ ludos gnei pompeii rinocerontẽ romana spectadã
inde a tͥtum cautibꝰ. in mucrone excitat. eoq adũsus elefan¬
tos p̃liat᷑. par ipsis ꝓpe fortitudine. buior cruribꝰ. nat᷑alitelo

Expanded text:
pedum quattuor, ita acutum ut quicquid impetat, facile ictu eius perforetur. Viuus non uenit in hominum potestatem et interimi quidem potest, capi nona sunt. Ante ludos Cn. Pompeii rhinocerotem Romana spectacula inde attritum cautibus in mucronem excitat eoque aduersus elephantos proeliatur, par ipsis longitudine, breuior cruribus, naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
tellȩ pro eo quod ꝑ diuersos orbes cȩlesti¬
um planetarum feruntur. Quȩdam ce¬
lerius exortȩ serius occidunt. quȩdam tardiꝰ
exorte citius ad occasum ꝑueniunt. Aliȩ pa¬
rit̾ oriuntur. et ñ sunul occidunt. Om̃s autẽ
suo tempore ad cursum ꝓprium reuertuntur:¬
Da t̃ra. ꝓpterea dispari claritate magis
minus ue nr̃is oculis apparent. Nam multȩ
maiores sunt his quas uidemus conspicuas.
sed longius positȩ paruę uidentur a nobis¬
XLIIII. De circulari numero stellarũ.

Expanded text:
tellae pro eo quod per diversos orbes coelestium planetarum feruntur, quaedam celerius exortae serius occidunt, quaedam tardius exortae citius ad occasum perveniunt. 2. Aliae pariter oriuntur et non simul occidunt, omnes autem suo tempore ad cursum proprium revertuntura terra, propterea dispari claritate magis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae videntur a nobis. § 66 De circulari numero stellarum.
Abbreviated transcription (Latin):
assis de lamina est. galea de corio. nangaleros
corium dicitur. Cassidam autem a tuscis no
minlitam. Illi enim galeam cassim nominant. credo
a capite. Apex est quod in summa galea eminet.
quo figitur crista: quam greci conum uocant. Nã
conus est curuatura quȩ in galea ꝓminet. super
quam criste sunt.¬
XU. De foRo

Expanded text:
assis de lamina est: galea de corio. Nam galeros corium diminatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet, super quam cristae sunt. De foro
Abbreviated transcription (Latin):
oises dicit reꝑtorem musicȩ artis fuis se
tubal. qui fuit de stirpe cam. ante dilu¬
uium. Ereci uero pitagoran dicunt huiꝰ
artis inuenisse pͥmordia ᷤ. ex malleoꝵ sonitu
et cordarum extensione ꝑcussa. Alii linũ
thebeum. et zetum et anfion in musica ar¬
te pͥmos claruisse referunt. Post quos pau¬
latim directa ẽ precipue hȩc disciplina et
aucta multis modis. eratq tam turpe mu¬
sicam nescire quam litteras. Intponebatur
autem ñ modo sacris sed et omnibus solẽ-¬
nibus omnibꝰq letis uel tristioribus rebus.
Ut enim inueneratione diuina hẏmni
ita in nuptiis ymenei. et in funeribus tre¬
ni. et lamenta ad tibias canebantur. In
conuiuiis uero lira uł cithara circumfe¬
rebatur. et accubantibus singulis. ordi¬
nabatur conuiuiale genus canticorum.
Quid possit musica

Expanded text:
oyses dicit repertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad tibias canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. Quid possit Musica
Abbreviated transcription (Latin):
dit et detrudit: id est includit calce uł luto lapides.
Martellus. machina. Scalȩ abscandendo. id est ascen¬
dendo uoeate: herent enum parietibus. Scalȩ autẽ
dicuntur. aut unȩ sint aut plures: quia numeri
tantum pluralis ẽ nom̃. ut litterȩ quȩ epłam signifi¬

Expanded text:
dit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. dit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. Martellus. Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicuntur, aut unae sint aut plures, quia numeri tantum pluralis est nomen, ut littrae quae epistolam signifi
Abbreviated transcription (Latin):
est flos: unde et apud latinos aeris flos appellat᷑.¬
XUIII. De instrumentis edificiorum.
Nstructurã autem parietum ad normam fieri. et
ad ꝑpendiculum respondere oportet. Norma dicta
greto uocabula extra quam nichil rectum ficri potest.
Componitur autem extribus regulis ita ut duȩ sint
binum pedum. tertia habeat pedes duos. untias decẽ.
quas equali crassitudine politas extremis cacuminibꝰ
sibi iungit: ut scemam trigonifaciant. id erit nor¬
ma. Regula dicta quod sit recta quasi rectula : et
impedimentum ñ habeat. Perpendiculum est: quod
semꝑ appenditur. Deniq in fabrica nisi omnia ad ꝑ¬
pendiculum et certam regulam fiant: necesse ẽ cun-¬
cta mendosa instruantur. ut aliqua praua sint aliqͣ
cubantia ꝓna m̃ulla. alia supina. et ꝓpter hoc uni¬
uersa sunt constructa. Linea a genere suo appella¬
ta. quia ex lino fit. Trullȩ nomen factum eoquod tru¬

Expanded text:
est flos; unde et apud Latinos aeris flos appellatest flos; unde et apud Latinos aeris flos appellatXVIII. De instrumentis aedificiorum. 1. Instructuram autem parietum ad normam fieri, et ad perpendiculum respondere oportet Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Componitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint binum pedum, tertia habeat pedes duos, uncias decem, quas aequali crassitsibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum et certam regulam fiant, necesse est cuncta mendosa instruantur; ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina; et propter hoc universa sunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod tru
Abbreviated transcription (Latin):
sole ꝑficitur. Omnes colores calcis admixtione corrũ¬
puntur. Melinum dic̾tum. quod eius metalli ferax
sit una excicladibus insula. melos nomine. Est enĩ
candidum. nec utuntur eum pictores: ꝓpt̃ nimiam
pinguedinem. Anulare quod uocant candidum ẽ.
quo muliebres picturȩ luminantur. Eit et ipsud
ex creta. admixtis uitreis gemmis. Cerussa fit hoc mͦ
in uase enum aceto acerrimo inpleto.sarmenta aminea
in eodem uasculo conlocabis. ac suꝑ sarm̃ta tabulas
plumbi tenuissimas pones: deinde uas diligentissime
claudes. inlinesq ne aliquid inspiraminis exeat. Post
dies autem triginta uas aꝑitur. et ex distillatione
tabularum innata cerussa inuenitur. quod ablatũ
et arefactum teritur. atq iterum aceto admixto. in
pastillis diuiditur et in sole siccatur. Hac obseruan¬
tia si laminas ereas sarmentis suꝑ ponas. eruginem
creant. Calcantum dictum quia calcitis ẽ tumum. id

Expanded text:
sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumsole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur. Fit et ipsud ex creta admixtis vitreis gemmis. Cerussa fit hoc modo: in vaso enim aceto acerrimo inpleto sarmenta aminea in eodem vasculo conlocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudis, inlinisque, ne aliquid inspiraminis exeat. Post dies autem triginta vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observantia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. C
Abbreviated transcription (Latin):
cuiis species et picturȩ et cotidiano usui necessa ria
est. Iste inter facticios ẽ fit enim et fuligine pluribꝰ
modis suꝑ ardentes tedas resina adiecta. lacusculo edi¬
ficata quȩ fumum ntineat. Hiuic pietores cũ a qua
admiscent glutenut illustriꝰ resptendat. Ad festinatio¬
nem autem operis. etiam sarmentorum ueterorum car¬
bones cum glutino iriai inducendis parietibus atram̃¬
ti speciem reddunt. Sunt et qui uini fecem si ccatam
excoqunt adfirmantq si ex bono uino fexfuerit: in¬
dici speciem atramenti prebere. Sedet sarm̃tũ
uuȩ nigrȩ uino optimo tinctum: postea quam sicci¬
tate aruerint. si exuras et conteras ad iecto glute: ni¬
torem indici reddet. Hustaꝗͤ plurima necessaria ẽ
nullo negotio ꝓuenit. Ham et si glebam silicis bene
igne excoquas et aceto acerrimo suꝑ fusam extinguas.
ma defacta sfungia colorem purpureum reddet: eã
ubi contriueris usta erit. Omneautem a tramentum

Expanded text:
cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplendeat. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, adfirmantque, si ex bono vino faex fuerit, Indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae vino optimo tinctum posteaquam siccitate aruerint, si exuras et conteras adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum
Abbreviated transcription (Latin):
luto circumlitis. quȩ quantomagis in camino arserit.
tanto melior fit. Uenctum. Ceruleum temperare pri-¬
mum alexandria repperit: in italia ex arene pul¬
uere et nitri flore idem faciunt. sed cipriun in for¬
nace adustum huic ꝑmixtioni addes: uestoriani simi¬
litudo erit. Purpurissum ex creta argentaria cũ pur-¬
puris pariter tinguitur: bibetq eum colorem celeriꝰ
lanis. Precipuum ẽ tamen aliud quodadhuc uaso
rudibus medicanientis in ebriatum. ꝓximum est: egesto
eo addita creta in ius idem ⁊ quotiens id factum est
eleuatur bonitas. Preciosissime purpurȩ causa ẽ quod
scino maxime inficitur rubeaq. Indicum in indicis
inuenitur calamis. spuma adherenti limo. Est autẽ
coloris cianei nuxturam purpurȩ.ceruliq mirabilem
readens. Est alterum genus in purpurariis officinis
spuma in exeis cortinis innatans: quam infectores detra¬
hentes siccant. Atramentũ dictum. quod sit atrum.

Expanded text:
luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Caeruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum,
Abbreviated transcription (Latin):
Cipria. ab insula cipro ubi plurima repperitur. San¬
daraca in insula rubri maris toparo nascitur: colore
cuinabari. odore sulphureo. Inuenitur autem in au¬
reis et in argentaruis metallis: melior quo magis ru¬
fa quoq magis uirus redolet. quam quam et cerussa
si torreatur in fornace. sandaracum facit. Unde
et color est flamineus. Quod si torreatur. equa par¬
te rubrica admixta. sandicen reddet. Arsenicum qͦd
latini obcolorem auripigmentum uocant: colligitur
in ponto ex auraria materia. ubi etiam sandaraca obti-¬
mum est. quod in aureum colorem transit. purum
et fissile gracili uenarum discursu: quod uero pallidiꝰ.
aut sandarace simile est deterius iudicatur. Est et
tercium genus squamosum quo miscetur aureus color.
uis eorum ut sandarace. sed acrior. Ocra et ipsa in in¬
sula rubri maris toparom gignitur. ubi et sandara.¬
ca. Eit quoq et ocra exusta rubrica in ollis nouis

Expanded text:
Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. SanCypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. Sandaraca in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa quoque magis virus redolet; quamquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis