comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dus esse uolo. Meliuis enim ẽ non
uob dare securitatẽ malã. Non dabo
quod ñ accipio: tiens derreo. Secu¬
ros uos facerem: si securus fierẽ. Ego
ignem ȩtñũ cimeo Erit tempꝰ eoꝵ in et̃¬
nũ: non accipio nisi ignẽ ȩcnũ. De
quo alio loco scriptura dicit. Ignis
eoꝵ non extinguetur: & uermis eoꝵ
ñ moriet᷑. S de impiis dixit. ait ali¬
quis: non de me: qui quãuis peccator
sim. quãuis adulter quis fraudator.
Quid aliuo: Raptor. adulter. & cȩt̾a.
a talib non correctus. de talib cõmissis
pęnitentiam ñ agens: regnũ celor sꝑas:
Non opinor: quia qui talia agunt
regnũ dei ñ possidebt̃. Et ignoras quia
pacientia dei ad penitentiã de adducit:
Cu nescio quid tibi pollicens scđ̃m du¬
riciam tuam & cor impęnitens chesau¬
ritas tibi iram in die irȩ & reuelatio¬
nis iusti udicii dei. qui redd& unicuiq
uenientem. Bene. grãs deo. Non tacuit
sententiã definitiuã: non misit foras re¬

Expanded text:
dus esse volo: melius est enim non vobis dare securitatem malam. Non dabo quod non accipio, timens terreo: securos vos facerem, si securus fierem; ego ignem aeternum timeo. «Et erit tempus eorum in aeternum,» non accipio nisi ignem aeternum; de quo alio loco Scriptura dicit: «Ignis eorum non exstinguetur, et vermis eorum non morietur» . Sed de impiis dixit, ait aliquis, non de me; qui quamvis peccator sim, quamvis adulter, quamvis fraudator, Quid aliud? Raptor, adulter, et caeteraa talibus non correctus, de talibus commissis poenitentiam non agens, regnum coelorum speras? Non opinor; «quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Et ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu nescio quid tibi pollicens, secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique venientem. Bene; Deo gratias: non tacuit sententiam definitivam, non misit foras re
Abbreviated transcription (Latin):
E tibi p̃dixiss ꝑfectionẽ rediit ad
initium: de quo initio sit facta ꝑ¬
fectio. Initium us audire: Usq ad
mare. & usq ad flumen. Finẽ uis audi¬
re: Dominabitur a mari usq ad ma¬
re: & a flumine usq ad t̾̃minos orbis
terrȩ. Hoc ẽ: impleuit terrã. U ideamꝰ

Expanded text:
 praedixisset perfectionem, rediit ad initium, de quo initio sit facta perfectio. Initium vis audire? Usque ad mare et usque ad flumen. Finem vis audire? Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae : hoc est, implevit terram. Vid
Abbreviated transcription (Latin):
Uerumtam̃ quantum arbitroe psal¬
mus iste aliquid insinuare molitur.
quod ex quodã tempore factum ẽ
ut star& deus in synagoga deorũ.
Nam illa statio qua celum ꝙ t̾ram
impl&. nec ad synagogam ꝓprie ꝑtino
nec tempore uariatur. Deus itaq stetit
in sẏnagoga deoꝵ. nimirũ ille qui de
In medio aut̃ deos discernit. Agnosco
nem. Ut enim star& deus in synagoga
d̃oꝵ: ad hoc ex ipsis sccłm carnẽ. Sed
quis deus: Neq enim quales illi in
quoꝵ deor synagoga stecit. s sicut
illic apłs sequitur. qui ẽ suꝑ omnia
ds benedictus in scła. Agnosco in quã
stetisse. agnosco & in medio dm̃ spon¬
sum. de quo amicus eius quidã dicit
In medio ur̃m stat: quẽ uos nescitis:
Ouippe de quib paulo post in hoc
psalmo dr̃. Nescierunt: non intellexe

Expanded text:
Verumtamen, quantum arbitror, psalVerumtamen, quantum arbitror, psalmus iste insinuare aliquid molitur, quod ex quodam tempore factum est, ut staret Deus in synagoga deorum. Nam illa statio qua coelum et terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, nec tempore variatur. «Deus» itaque «stetit in synagoga deorum,» nimirum ille qui de «In medio autem deos discernere.» Agnosco nem:» ut enim staret Deus in synagoga deorum, ad hoc ex ipsis secundum carnem. Sed quid Deus? Neque enim quales illi, in quorum deorum synagoga stetit; sed, sicut illic Apostolus sequitur, «qui est super omnia Deus benedictus in saecula» . Agnosco, inquam, stetisse; agnosco et in medio Deum sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit: «In medio vestrum stat, quem vos nescitis» . Quippe de quibus paulo post in hoc ps
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris ꝓmissionib. testamenti noui
ꝓmissiones. Liqu& gͥ quantũ existimo.
in qua deor synagoga stecerit deus.
Deinceps requirendum ẽ. utrũ patrẽ
an filium. an sp̃m scm. an ipsã trinita¬
tem accipere debeamus stecisse in sy-¬
nagoga deoꝵ. in medio aut̃ deos dis-¬
cernere: quia & singulus quisq deus.
& ipsa trinitas unus deus. Non quidẽ
facile ẽ hoc eliquare quia & nͣ corpo¬
ralem s spũalem dei pͣsentiam quȩ c̃¬
gruit eius substantiȩ negari non po¬
test abesse conditis reb mirabili uide¬
lic& & uix paucis intelligibili mͦ. cui
dicit᷑. Si ascendero in gelum tu ibi es:
si descendero in infernũ ad es. Unde
merito ꝑhibetur stare ds̃ in congrega¬
tione hominũ inuisibilit̃: sicut celũ
& terrã ipse compl&ꝵ. Quod ꝑ ꝓphetã
de se ipse p̃dicat. Nec tantũ ꝑhibet᷑
s ꝓ captu mentis humanȩ ut cunq
cognoscitur. stare in eis que creauit:
si & homo st& & audiat eũ & gau¬
dio gaudeat ꝓpt̾ eius intimã uoce.

Expanded text:
Veteris promissionibus, Testamenti Novi promissiones. Liquet igitur, quantum existimo, in qua deorum synagoga steterit Deus. 2. Deinceps requirendum est utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem accipere debeamus stetisse «in synagoga deorum; in medio autem deos discernere:» quia et singulus quisque Deus, et ipsa Trinia et non corporalem, sed spiritualem Dei praesentiam, quae congruit ejus substantiae, negari non potest adesse conditis rebus, mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades» . Unde merito perhibetur stare Deus in congregatione hominum invisibiliter, sicut coelum et terram ipse implet, quod per prophetam de se ipse praedicat : nec tantum perhibetur, sed pro captu mentis humanae utcumque cognoscitur stare in eis quae creavit, si et homo stet et audiat cum, et gaudio gaudeat propter ejus intimam vocem .
Abbreviated transcription (Latin):
uelationis iusti iudicii dei: qui redd&
unicuiq scđ̃m oꝑa sua. Et si mͦ non
reddit: cunc reddꝙ. Si enim mͦ red¬
dit. ad tempus reddit. non conuerso au¬
tem nec coerecto. in ȩternũ redds. Uide
gͦ quia non erunt impuniti. Attende
quod sequit᷑. Inimici dñi m̃titi st̃ ei.
Dicturus es. Et quid fecit eis: Non
uiuunt. ñ auras carpunt. ñ lucẽ hau¬
riunt: ñ fontes potant: non fructus
terre edunt: ꝙ erit tempꝰ eoꝵ in ȩt̾nũ.
I lemo gͦ sibi blandiatur: quia qͣsi
ad torcular ꝑtin&. Bonum ẽ illi si
add oleum in toeculari ꝑtineat. Non
sibi polliceatur unusquisq habens
facta nefaria quȩ regnũ dei ñ possi¬
debunt: & dicat sibi. Qm̃ habeo
delebor in ȩternum. Et si purgoe ꝑ ig¬
nem: saluus ero. Nam quid ẽ qd̃ aitꝰ
apłs de his qui habent fundam̃tum:
suꝑ edificat aurum. argentũ lapides
p̃tiosos: alius ligna. stipulam. fenum.¬
Unuiscuiꝰq opus quale sit: ignis ꝓ¬

Expanded text:
is justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Et si modo non reddit, tunc reddet: si enim modo reddit, ad tempus reddit; non converso autem nec correcto, in aeternum reddet. Vide ergo quia non erunt impuniti; attende quod sequitur: «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Dicturus es, Et quid eis fecit? Non vivunt? non auras carpunt? non lucem hauriunt? non fontes potant? non fructus terrae edunt? «Et erit tempus eorum in aeternum.» 20. Nemo sibi ergo blandiatur, quia quasi ad torcular pertinet: bonum est illi, si ad oleum in torculari pertineat. Non sibi polliceatur unusquisque habens facta nefaria, quae regnum Dei non possidebunt, et dicat sibi: Quoniam habeo delebor in aeternum; et si purgor, per ignem salvus ero. Nam quid est quod ait Apostolus de his qui habent fundamentum?superaedificat aurum, argentum, lapides pretiosos; alius ligna, fenum, stipulam: uniuscujusque opus quale sit, ignis
Abbreviated transcription (Latin):
Et redit ad quod reñtiat: Utiq
Quib reb renuntias nisi factis malis.
factis diabolicis. factis a deo dãpnandis.
furtis. rapinis. ꝑuiriis. homicidiis. ad¬
ulteriis. sacrilegiis. sacris abhominan¬
dis curiositatib: His omnib reñtias.
& rursus his inflexus suꝑaris. Facta st̃
tibi posteriora deceriora priorib canis
rẽuersus ad uomitũ suũ: & sus lota
in uolutabris ceni. Inimici dni m̃titi
sunt ei. Et quanta pacientia dñi.
Quare ñ ꝓsternuntur: Quare non
trucidantur: Quare ñ terra dehiscen¬
te sorbentur: Quare ñ cęlo flagrante
incendunt᷑: Quia magna pacientia
am̃. Et er̃t impuniti: Absit. Non
sibi tantum de dei musccdia blandiant᷑
ut sibi eius in iusticiã polliceantur.
Ignoras. quia pacientia dei ad peni¬
tentiam. te adducit: Tu aut̃ scłm
duriciã cordis tui & cor impenitens

Expanded text:
et redit ad quod renuntiat. Utique et redit ad quod renuntiat. Utique quibus rebus renuntias, nisi factis malis, factis diabolicis, factis a Deo damnandis; furtis, rapinis, perjuriis, homicidiis, adulteriis, sacrilegiis, sacris abominandis, curiositatibus? His omnibus renuntias, et rursus his inflexus superaris. Facta sunt tibi posteriora deteriora prioribus: canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabris coeni . «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Et quanta patientia Domini! Quare non prosternuntur? quare non trucidantur? quare non terra dehiscente sorbentur? quare non coelo flagrante incenduntur? Quia magna patientia Domini. Et erunt impuniti? Absit. Non sibi tantum de Dei misericordia blandiantur, ut sibi ejus injustitiam polliceantur. Ignoras quia Dei patientia ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens
Abbreviated transcription (Latin):
deus in concupiscentias cordis eoꝵ. di¬
misit eos scãm affectiones codis eoꝵ. ibt
in affectionib suis. Inde ẽ qd̃ horretis
si camen eliquamini in gemellaria
abscondita dni si camen apothecas eiꝰ
adamastis: inde ẽ quod horretis. Alii
defendunt circũ. alii amphiteathrum.
Alii casas inuicis: alii theatra. alii
illus alii illud: alii postremo recentes
deos. Ibunt in affectionib suis. Isrł si¬
in uiis meis ambulass. Dicit enĩ for¬
tasse iste isrł. Ecce pecco: manifestũ
ẽ eo post affectiones cordis mei. S
quid facio: Diabolus hoc facit. de¬
mones hoc faciunt. Quid ẽ diabolus:
Qui sunt demones: Certe inimici tui
Isrł si in uus meis ambulass in nichi¬
lum om̃s inimicos eoꝵ hunuliassem.
me audiss&. si in uiis meis ambulass
quęritur & gemit sub inimicis: in ni
ipsi facti sunt peiores inimici. Quomͦ
enim: Quid sequitur: Qui de mnimiciˢ
querimini uos qui ȩstis: Inimici dnĩ
mentiti st̃ ei. Renuntias: Renuntio.

Expanded text:
piscentias cordis eorum» . «Dimisi eos secundum affectiones cordis eorum; ibunt in affectionibus suis.» Inde est quod horretis: si tamen eliquamini in gemellaria abscondita Domini, si tamen apothecas ejus adamastis, inde est quod horretis. Alii defendunt circum, alii amphitheatrum, alii casas in vicis, alii theatra, alii illud, alii illud; alii postremo deos recentes suos: «Ibunt in affectionibus suis.» in viis meis ambulasset.» Dicit enim fortasse iste Israel, Ecce pecco, manifestum est; eo post affectiones cordis mei: sed quid facio? Diabolus hoc facit, daemones hoc faciunt. Quid est diabolus? qui sunt daemones? Certe inimici tui. «Israel si in viis meis ambulasset; in nihilum omnes inimicos eorum humiliassem.» t, «audisset me? Si in viis meis ambulasset.» Queritur, et gemit sub inimicis: «In niIpsi facti sunt pejores inimici. Quomodo enim? quid sequitur? De inimicis querimini; vos quid estis? «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Renuntias? Renuntio:
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. ut p̃dicationi uerbi dei. corpo
nite. Hoc ẽ. Clarius & fidentius p̃di¬
cate. ne terreamini sicut ait ꝓpħa
quoda loco. Exclama: & exalta sicut
cuba uocem tuã. Cuba canite in mi¬
tio mensis tubȩ Preceptum erat u
mitio mensis ut tuba. caneret᷑. & hoc
spũalit̾ non intelligunt. Initiũ enĩ
tuba canite in mitio mensis tubȩ:
Cum tota fiducia nouã uitã prȩ¬
dicate: strepitum uitȩ ueteris noli
ꝙ uidicium dei iacob. Ubi p̃ceptum
ibi uidiciũ. Qui enim in lege peccaue¬
runt. ꝑ legem iudicabuntur. Et ipse

Expanded text:
sumus, ut praedicationi verbi Dei corporasumus, ut praedicationi verbi Dei corporanite.» Hoc est, clarius et fidentius praedicate; ne terreamini: sicut ait propheta quodam loco, «Exclama, et exalta sicut tuba vocem tuam» . «Tuba canite in initio mensis tubae.» Praeceptum erat ut in initio mensis tuba caneretur; et hoc spiritualiter non intelligunt. Initium enim «Tuba canite in initio mensis tubae»? Cum tota fiducia novam vitam praedicate; strepitum vitae veteris nolitet judicium Deo Jacob.» Ubi praeceptum, ibi judicium. Qui enim in lege peccaverunt, per legem judicabuntur . Et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ auidi estis in spũalib accipi¬
endis deuoti estote in carnalib ero¬
gandis. Accipite psalmum & date
tympanũ. Exigitis uocem nram: red¬
dite manus urãs. Psalteriũ ioc̃dũ
cũ cythara. Memini nos aliquando
differentiam psalterii & cytharȩ
intimasse caritati ur̃e. Scudiosi
qui meminerunt recognoscant: qui uel
non audert̃ uel ñ meminer̃t̃ discant.
terium lignũ illud c̃cauũ unde cano¬
re cordȩ redduntur in suꝑiori parte
hab&. Decesum feruntur cordȩ: ut de¬
suꝑ sonet. In cychara uͦ hec eadem
c̃cauitas ligni partem inferiorẽ tenet:
tanquã illud sit de glo: hoc de t̾ra.
Cȩlestis enum ẽ p̃dicatio uerbi dei.
S si exspectamus cȩlestia: non simꝰ
pigri ad oꝑanda terrena. quia psal-¬
terium iocundũ. sed cũ cythara.
Hoc aliomͦ dictum ẽ quod supͣ: acci¬
pite psalmũ & date tympanũ. Hic
ꝓ psalmo psalterium. ꝓ tympano cy¬
chara posita ẽ. Noc tam̃ ammoniti

Expanded text:
Si ergo avidi estis in spiritualibus accipiSi ergo avidi estis in spiritualibus accipiendis, devoti estote in carnalibus erogandis. «Accipite psalmum, et date tympanum:» accipite vocem nostram, reddite manus vestras. 5. «Psalterium jucundum cum cithara.» Memini nos aliquando differentiam psalterii et citharae intimasse Charitati vestrae: studiosi qui meminerunt, recognoscant; qui vel non audierunt, vel non meminerunt, discant. terium lignum illud concavum, unde canorae chordae redduntur, in superiore parte habet; deorsum feriuntur chordae, ut desuper sonent: in cithara vero haec eadem concavitas ligni partem inferiorem tenet; tanquam illud sit de coelo, hoc de terra. Coelestis enim est praedicatio verbi Dei; sed si exspectamus coelestia, non simus pigri ad operanda terrena; quia «psalterium jucundum,» sed «cum cithara.» Hoc alio modo dictum est quod supra, «Accipite psalmum, et date tympanum:» hic pro psalmo psalterium, pro tympano cithara posita est. Hoc tamen admoniti
Abbreviated transcription (Latin):
ex abundantia gaudioꝵ cui uerba¬
Accipite psalmũ & date tympanum.
Accipite & date. Quid accipite: Quid
date: Accipite psalmum & date tym¬
panum. Bicit quod̾a loco apłis paulꝰ:
rep̃hendens & dolens quod nemo illi
cõmunicauerit in ratione dati &
accepti. Quid ẽ in ratione dati & ac¬
cepti. nisi quod alio loco aꝑte expo
cde corio fit ad carnem ꝑtinet. Psalmꝰ
gͦ spũalis est: cympanim carnale.
Ergo dei plebs dei congregatio. accipi¬
te psalmũ & date tympanũ. Accipite
spualia & date carnalia. Hoc est qd̃
uos & ad illam mensam beati martyris
exhortati sumꝰ: ut accipientes spũalia
daretis carnalia. Hȩc enim quȩ ex¬
trahuntur ad tempus ad reficienda
corꝑa uel uiuoꝵr uel mortuoꝵ necessa¬
ria sunt: s tempore p̃tereunti. Nũ¬
quid post uidicium dei ista fabrica
in gelũ leuabimur: Sine his tam̃
hoc tempore agere quȩ ad celũ pos
sidendũ ꝑtinent: non poterimus.

Expanded text:
ex abundantia gaudiorum, cui verbaex abundantia gaudiorum, cui verbaAccipite psalmum, et date tympanum.» Et «accipite,» et «date.» Quid «accipite?» quid «date? Accipite psalmum, et date tympanum.» Dicit quodam loco apostolus Paulus, reprehendens et dolens, quod nemo illi communicaverit «in ratione dati et accepti» . Quid est, «in ratione dati et accepti,» nisi quod alio loco aperte exposde corio fit, ad carnem pertinet. Psalmus ergo spiritualis est, tympanum carnale. Ergo plebs Dei, congregatio Dei, «accipite psalmum, et date tympanum:» accipite spiritualia, et date carnalia. Hoc est quod vos et ad illam mensam beati Martyris exhortati sumus, ut accipientes spiritualia, daretis carnalia. Haec enim quae exstruuntur ad tempus, ad recipienda corpora vel vivorum vel mortuorum necessaria sunt, sed tempore praetereunti. Numquid post judicium Dei istas fabricas in coelum levabimus? Sine his tamen hoc tempore agere quae ad possidendum coelum pertinent non poterimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ne legimus: & in his prȩdiis qͥd sibi
uell& intelleximus. Lam si placet
etiam ipsam domũ oꝑis id ẽ ipsius
toreularis interiora uideamꝰ. Intremꝰ
inspiciamus: gaudeamus: timeamus.
appetamꝰ fugiamus. Omnia enim
hȩc inuenturi estis. in hac interiore
domo. id est in textu ipsius psalmi
cum legere & adiuuante ano. qđ
adiutori nr̃o. Uos qui congregati
estis hodie. uos hodie a sapħ dnĩ. si
quidem uobis canit᷑ psalmꝰ ipsi asaph
exultate deo adiutori nr̃o. Exultant
alii circa uos dño. exultant alii de¬
ceptori suo: exultate uos adiutori
urõ. Exultant alii deo suo uentri
suo: exultate uos deo uro adiutori
urõ. lubilate deo iacob. Quia & uos
ꝑtinetis ad iacob immo & uos estis
iacob. minor populus cui seruit ma¬
ior: iubilate deo iacob. Quicquio
uerbis explicare non poteritis. non
ideo tamen ab exultatione cessetis.
Quod poteritis explicare clamate:
quod non potestis iubilate. Et enim

Expanded text:
ne legimus, et in his prelis quid sibi ne legimus, et in his prelis quid sibi velit, intelleximus: jam si placet etiam ipsam domum operis, id est, ipsius torcularis interiora videamus. Intremus, inspiciamus, gaudeamus, timeamus, appetamus, fugiamus. Omnia enim haec inventuri estis in hac interiore domo, id est, in textu ipsius psalmi, cum legere, et adjuvante Domino, quod adjutori nostro.» Vos qui congregati estis hodie, vos hodie Asaph Domini, si quidem vobis canitur Psalmus, ipsi Asaph, «Exsultate Deo adjutori nostro.» Exsultant alii circo, vos Deo: exsultant alii deceptori suo; exsultate vos adjutori vestro: exsultant alii Deo suo ventri suo; exsultate vos Deo vestro adjutori vestro. «Jubilate Deo Jacob:» quia et vos pertinetis ad Jacob; imo vos estis Jacob, minor populus cui servit major . «Jubilate Deo Jacob.» Quidquid verbis explicare non poteritis, non ideo tamen ab exsultatione cessetis: quod poteritis explicare, clamate; quod non potestis, «jubilate.» Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
sabbati: dixit ds̃. Pducant aquȩ rep¬
tilia animarũ uiuarũ. Uidete ergo
cilia animarum uiuarũ. Uos emm
ad torcularia ꝑtinetis.ꝙ in uobis
quod ꝓduxert̃ aquȩ aliud eliquat᷑
aliud ꝓicitur: sunt enĩ multi non
dignȩ uiuentes baptismo quod ꝑce-¬
ꝑunt. Quam multi enim baptieati
hodie. circũ implere quã istam basili¬
cam maluert: quam multi bapti¬
rati aut casas in uicis faciunt aut
non fieri conqueruntur P salmꝰ aut̃
iste ꝓ torcularib & quinta sabbati
in pressura discretionis & in sacram̃
pellatus sicut idichun: sicut chore:
sicut alia nomina quȩ inuenimꝰ in
citulis psalmor. Int̾p̃tatio camen
nominis mysteriũ intimauit oc¬
cultȩ ueritatis. Asapħ quippe lati
ne congregatio dr̃. Ergo ꝓ torcula¬
rib quinta sabbati cantat᷑ ipsi a saph.
id ẽ ꝓ pressura discernente. Baptira¬
tis ex aqua renatis: cantatur psalmꝰ
dnĩcȩ congregationis. Citulũ in limi¬

Expanded text:
sabbati» dixit Deus: «Producant aquae repsabbati» dixit Deus: «Producant aquae reptilia animarum vivarum» . Videte ergo tilia animarum vivarum. Vos enim ad torcularia pertinetis; et in vobis quos produxerunt aquae, aliud eliquatur, aliud projicitur. Sunt enim multi non digne viventes Baptismo quod perceperunt: quam multi enim baptizati hodie circum implere, quam istam basilicam maluerunt! quam multi baptizati, aut casas in vicis faciunt, aut non fieri conqueruntur! Psalmus autem iste «pro torcularibus» et «quinta sabbati,» in pressura discretionis, et in sacramne appellatus, sicut Idithun, sicut Core, sicut alia nomina quae invenimus in titulis Psalmorum: interpretatio tamen nominis mysterium intimat occultae veritatis. Asaph quippe latine dicitur Congregatio. Ergo «pro torcularibus, quinta sabbati,» cantatur «ipsi Asaph;» id est, pro pressura discernente, baptizatis ex aqua renatis, cantatur Psalmus dominicae congregationi. Titulum in limi
Abbreviated transcription (Latin):
Adiunge omnia: & uidebis patrisfa¬
milias tui plenas apothecas. Uides
raptorem qualẽ numquã iudisti: ui¬
de contemptorẽ rerũ suarũ qualem
nũquã uidisti. Lauda torcularia.
Impletur ꝓphetia de apocalipsy.
sententia. lustus iustior fiat. & sordi¬
dus sordescat adhuc. Quare & qͥnta
sabbati: Quid ẽ hoc: Recurramus
ad prina oꝑa dei. ne forte ibi aliquid
inuenianus ⁊ quo & sacramentũ intel¬
ligamꝰ. Sabbatũ enim septimꝰ dies
ẽ quo requieuit ds̃ ab omnib oꝑib
suis: magnũ intimans mysteriũ qui¬
etis nrẽ futurȩ ab omnib oꝑib nr̃is.
Prima sabbati dr̃ pͥmus dies: quẽ dñi¬
cum etiam nominamus. Scda sabbati.
Quinta gͦ sabbati. quintꝰ a dñico die
Post quem sexta sabbati. sextus dies:¬
& post ipsum fabbatũ seꝑtimus dies.
Unidece itaq quib loquatur hic psalmꝰ
Uidetur enim mͥ qm̃ baptitatis loquit᷑
Quinto enĩ die d̃s ex aquis creauit
amimalia. Quinto enim die id ẽ qͥnta

Expanded text:
adjunge omnia, et videbis patrisfaadjunge omnia, et videbis patrisfamilias tui plenas apothecas. Vides raptorem qualem nunquam vidisti; vide contemptorem rerum suarum qualem nunquam vidisti. Lauda torcularia, impletur prophetia de Apocalypsi: sententia: «Justus justior fiat, et sordidus sordescat adhuc.» 2. Quare et «quinta sabbati?» quid est hoc? Recurramus ad prima opera Dei, ne forte ibi aliquid inveniamus quo et sacramentum intelligamus. Sabbatum enim septimus dies est quo requievit Deus ab omnibus operibus suis , magnum intimans mysterium quietis nostrae futurae ab omnibus operibus nostris. Prima sabbati dicitur primus dies, quem dominicum etiam nominamus: secunda sabbati, quinta» ergo «sabbati,» quintus a dominico die: post quem sexta sabbati, sextus dies; et ipsum sabbatum, septimus dies. Videte itaque quibus loquatur hic psalmus: videtur enim mihi quoniam baptizatis loquitur. Quinto enim die Deus ex aquis creavit animalia; quinto die, id est, «quinta
Abbreviated transcription (Latin):
aliud respuitur. U ultis nosse uim
torcularium istoꝵ: Ut unũ ali¬
quid dicã unde & ipsi murmurant
qui ea faciunt: quantȩ inquiunt
rapinȩ temporib nr̃is. quantȩ p̃s¬
surȩ innocentium. quantȩ expoli¬
ationes rerũ alienarũ: Ita sane
in amurcã attendis. quia rapiant᷑
res alienȩ: in oleũ non atcendis
quia pauꝑib donantur ꝙ ꝓpriȩ
Non habebat antiquitas tales rap¬
tores rerum alienarum: S ñ habebat
esto curisior in torculari. Noli hoc
solum uidere. quod publice fluit.
Est aliquid qd quȩrendo inuenies.
Biscute. audi. cognosce: quã multi
faciunt quod ex ore dñi cũ audiss
unus diues tristis abscessit. Ex euuan¬
gelio multi audiunt. uade omnia
quȩ possides uende. da pauꝑib & ha¬
bebis thesaurum in cęlis . & ueni seq̃¬
re me. Non atcendis quã multi id fa¬
ciunt: Pauci inquiunt st̃ Ipsi tam̃
pauci. oleum sunt. Et qui bene utunt
reb quas possident. ad oleũ ꝑtinent.

Expanded text:
aliud respuitur. Vultis nosse vim aliud respuitur. Vultis nosse vim torcularium istorum? Ut unum aliquid dicam, unde et ipsi murmurant qui ea faciunt: Quantae, inquiunt, rapinae temporibus nostris, quantae pressurae innocentium, quantae exspoliationes rerum alienarum! Ita sane in amurcam attendis, quia rapiuntur res alienae; in oleum non attendis, quia pauperibus donantur et propriae. Non habebat antiquitas tales raptores rerum alienarum; sed non habebaesto curiosior in torculari; noli hoc solum videre quod publice fluit: est aliquid quod quaerendo invenias. Discute, audi, cognosce quam multi faciunt quod ex ore Domini cum audisset unus dives, tristis abscessit. Ex Evangelio multi audiunt, «Vade, vende omnia quae possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» : non attendis quam multi id faciunt? Pauci, inquiunt, sunt. Ipsi tamen pauci oleum sunt; et qui bene utuntur his rebus quas possident, ad oleum pertinent:
Abbreviated transcription (Latin):
rib xp̃ianis. scitis enim quia hoc
amant dicere. & uetus quidem s
a temporib xpĩanis cepit ꝓuerbi¬
dicat xp̃ianus quaquã priores ista di¬
xerunt. hi aut̃ mͦ dicant. & quia
suꝑbire. unde deberent amplius sup¬
plicare. eligentes blasphemare quam
orare. Cum gͦ ista cõmemorant. cũ
ista iactant. cum ista dicunt & con¬
tumacit̾ dicunt non cũ cunore s
cum elatione: ñ uos conturbent.
Puta enim quia p̃ssurȩ abundarl
tu oleũ esto. Nigra tenebris ignoran¬
tiȩ amurca insult&: & illa tanquã
ꝑ plateas ꝓiecta publice insulto: tu
apud te in corde tuo ubi qui uidos
in occulto redd& tibi. te liqua inge¬
mellarium. Oliua in arbore quib dã
quidem tempestatib agitatur: non
tam̃ p̃ssuris torcularis atterit᷑. Ideo
utrumq simul pendo ex arbore:
& quod ꝓiciendum ẽ. & quod re¬
condendum. At ubi ad torcular &
p̃ssuras uentũ fuerit: utrũq discer¬
nitur. dirimitur: &. aliud appetitur

Expanded text:
ribus christianis; scitis enim quia hoc ribus christianis; scitis enim quia hoc amant dicere: et vetus quidem, sed a temporibus christianis coepit proverbitianos. Quanquam priores ista dixerunt. Isti autem modo dicunt et quia superbire, unde deberent amplius supplicare; eligentes blasphemare quam orare. Cum ergo ista commemorant, cum ista jactant, cum ista dicunt, et contumaciter dicunt, non cum timore, sed cum elatione; non vos perturbent. Puta enim quia pressurae abundant, tu oleum esto. Nigra tenebris ignorantiae amurca insultet, et illa tanquam per plateas projecta publice insultet: tu apud te in corde tuo, ubi qui videt in occulto reddet tibi , liquare in gemellarium. Oliva in arbore quibusdam quidem tempestatibus agitatur, non tamen pressuris torcularis atteritur; ideo utrumque simul pendet ex arbore, et quod projiciendum est, et quod recondendum est: at ubi ad torcular et pressuras ventum fuerit, utrumque discernitur, dirimitur; et aliud appetitur,
Abbreviated transcription (Latin):
indicat mysterium. Nam si aliquio
tale psalmi textus continer&: ñ deeẽt
qui putar& ad litteram esse accipiẽ¬
da tortularia. nec aliquid illic am¬
plius requirendũ: nec inystice aliqͥd
positum & sacratȩ significatũ: s di¬
cera. Simplicit̾ mͥ psalmus de tor¬
cularib loquitur: & tu mͥ nescio
quid aliud suspicaris. Nichil hic
tale audistis cum legeretur. Ergo
accipit torcularia mysteriũ ȩccl
quod nunc agitur. In torcularib
animaduertimus queda tria: prȩs¬
unum recondendũ alterũ ꝓicien¬
dum. Fit gͦ in torculari conculca¬
tio: tribulatio: pondus. Et in his
oleum eliquatur occulte in ge¬
mellarium: amurca publice per
plateas currit. Intendite ad mag¬
num hoc spectaculũ. Non enim
magno gaudio expectemꝰ. Aut
circi insania huic expectaculo com¬
paranda ẽ : Illa ad amurcã ꝑtinoe.
hoc ad oleum. Quando gͦ auditis
contumacit̾ garrire blasphemos
& dicere abundare p̾ssuras tempo¬

Expanded text:
indicat mysterium. Nam et si aliquid indicat mysterium. Nam et si aliquid tale Psalmi textus contineret, non deesset qui putaret ad litteram esse accipienda torcularia, nec aliquid illic amplius requirendum, nec mystice aliquid positum, et sacrate significatum; sed diceret: Simpliciter Psalmus de torcularibus loquitur, et tu mihi nescio quid aliud suspicaris. Nihil hic tale audistis, cum legeretur. Ergo accipite torcularia mysterium Ecclesiae, quod nunc agitur. In torcularibus animadvertimus quaedam tria: presunum recondendum, alterum projiciendum. Fit ergo in torculari conculcatio, tribulatio, pondus: et in his oleum eliquatur occulte in gemellarium; amurca publice per plateas currit. Intendite ad magnum hoc spectaculum. Non enim magno gaudio spectemus: aut circi insania huic spectaculo comparanda est? Illa ad amurcam pertinet, hoc ad oleum. Quando ergo auditis contumaciter garrire blasphemos, et dicere, abundare pressuras tempo
Abbreviated transcription (Latin):
sa colere: quando in eis uides ista qͥ
eũ non colunt. Ergo omnia ista dat
etiam malis: se solum seruat bonis.
U iuficabis nos. Nam mortui eramꝰ.
quando terrenis imaginib iuhereba¬
mus. Mortui eramus: quando t̾reni
hominis imaginem portabamꝰ Uiui¬
ficabis nos: innouabis. Uitã interio¬
ris hominis. dabis nob̾. Et nomen
tuũ inuocabimꝰ: id est te diligemꝰ.
Tu nob̾ dulcis eris remissor pecca¬
toꝵ nr̃oꝵ: tu eris totũ p̾miũ iustifi¬
catoꝵ. Dñe ds uirtutũ conuerte noᷤ
ꝙ ostende faciem cuam ꝙ salui erimꝰ¬
oqui ad uos de p̃¬
senti psalmo suscepimus. Adiuuet
aliquanto ẽ obtunsior. Dabit ei uires
intentio audientiũ. ꝙ aduitorium
iubentis: ut loquar. Citulũ hab&
psalmus iste. In finem ꝓ torculari¬
b quinta sabbati psalmus ip̃si a¬
saph. In unum titulũ multa sunt
congesta mysteria: ita tam̃ ut lim̃
de lacu. de prȩlo. de fiscinis: quia
nec ipse psalmus hoc hab&.. & ideo

Expanded text:
sa colere, quando in eis vides ista qui sa colere, quando in eis vides ista qui eum non colunt . Ergo ista dat omnia etiam malis; se solum servat bonis. Vivificabis nos: nam mortui eramus, quando terrenis rebus inhaerebamus; mortui eramus, quando terreni hominis imaginem portabamus. Vivificabis nos: innovabis nos; vitam interioris hominis dabis nobis. Et nomen tuum invocabimus: id est, te diligemus. Tu nobis dulcis eris remissor peccatorum nostrorum; tu eris totum praemium justificatorum. Domine Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam, et salvi erimoqui ad vos de praesenti psalmo suscepimus: adjuvet aliquanto est obtunsior: dabit ei vires intentio audientium, et adjutorium jubentis ut loquar. Titulum habet psalmus iste: «In finem pro torcularibus, quinta sabbati, Psalmus ipsi Asaph.» In unum titulum multa sunt congesta mysteria; ita tamen ut limen de lacu, de prelo, de fiscinis; quia nec ipse psalmus hoc habet, et ideo magis
Abbreviated transcription (Latin):
nearis: ꝙ a diligendo creatore im¬
pectiaris. nisi ea re quam creauit ipse
quem negligis. Quare aut̃ amas is¬
ta nisi quia pulchra sunt: Possui
esse tam pulchra quã ille aquo fac¬
ta sunt: Miraris hȩc: quia illum ñ
uides. S ꝑ ea quȩ miraris. ama quem
non uides. Interroga creaturã. Si
a se ipsa ẽ: remane in illam. Si autẽ
ab illo ẽ: non ob aliud ꝑniciosa est
amatori. nisi quia p̃ponit᷑ creatori.
Quare hoc dixi: Ppter uersũ istũ.
fr̃s. Mortui gͦ erant qui ꝓpt̾ea dm̃
colebant: ut eis scdm carnẽ bene
ess& Sapere gͦ scd̃m carnẽ. moes ẽ¬
Et sunt mortui qui ñ dm gratis co¬
lunt: id est quia ipse ẽ bonus. non
quia dat talia bona quȩ dat ꝙ nob̾.
Pecuniã uis a deo: Hab& & latro.
Uxorem. fecunditatem filioꝵ. salu¬
tem corporis. dignitatẽ scłi. Accende
quam multi mali habent. Hoc est
totum ꝓpt̃ quod eum colis: Nuta¬
bunt pedes tui. Putabis te sine cau¬

Expanded text:
nearis, et a diligendo Creatore imnearis, et a diligendo Creatore impediaris, nisi ea re quam creavit ipse quem negligis. Quare autem amas ista, nisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam pulchra, quam ille a quo facta sunt? Miraris haec, quia illum non vides: sed per ea quae miraris, ama quem non vides. Interroga creaturam; si a seipsa est, remane in illa: si autem ab illo est, non ob aliud perniciosa est amatori, nisi quia praeponitur Creatori. Quare hoc dixi? Propter versum istum, fratres. Mortui ergo erant, qui propterea Deum colebant ut eis secundum carnem bene esset: sapere enim secundum carnem mors est ; et mortui sunt qui non Deum gratis colunt, id est, quia ipse bonus est, non quia dat talia bona quae dat et non bonis. Pecuniam vis a Deo? Habet et latro. Uxorem, fecunditatem filiorum, salutem corporis, dignitatem saeculi? Attende quam multi mali habent. Hoc est totum propter quod eum colis? Nutabunt pedes tui, putabis te sine cau
Abbreviated transcription (Latin):
& suꝑ filium hominis quẽ confirmasti
tibi: & non discedimꝰ ace. Quandiu
generatio praua & amarica ns
& quȩ cor non dirigit suũdicat
asaph: ostendat se nuscdĩa tua. fac
bene cum uinea cua. ꝑfice illã. qm̃
cecitas ex parte in isrł facta ẽ: ut ple¬
nitudo gentiũ introiro & sic omnis
isrł saluus fier&. Demonstrata facie
tua. suꝑ uirũ dexterȩ tuȩ quẽ con¬
firiasti tibi: non discedimus a te
Quandiu nos increpas: Quandiu ac¬
cusas: Hoc fac. & non discedimus
ate: uuificabis nos & nom̃ tuũ in¬
nocabimus. Cu nobis dulcis eris. ui¬
uificabis nos. Nam in primis amaui¬
mus terram. non te. S mortificasti m̃¬
bra nr̃a. quȩ sunt suꝑ t̾ram. Illud̃
enĩ uetus testamentum habens ꝓmis¬
sa terrena hoc uidetur suadere ne
gratis colatur ds: s quia aliquid dat
in terra ideo diligatur. Quid amas.
ut dm̃ non ames: Dic mͥ. Ama si po¬
tes aliquid quod ille ñ fecit. Circũ¬
spice uniuersam creaturã: uide u¬
trum alicubi cupiditatis uisco te¬

Expanded text:
ium hominis quem confirmasti tibi. Et non discedimus a te. Quamdiu generatio prava et amaricans, et quae cor non dirigit suum ? Dicat Asaph: Ostendat se misericordia tua; fac bene cum vinea tua, perfice illam, quoniam caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret . Demonstrata facie tua super virum dexterae tuae quem confirmasti tibi, non discedimus a te: quamdiu nos increpas? quamdiu accusas? Hoc fac, et non discedimus a te: Vivificabis nos, et nomen tuum invocabimus. Tu nobis dulcis eris; vivificabis nos. Nam prius amabamus terram, non te; sed mortificasti membra nostra quae sunt super terram . Illud enim Vetus Testamentum habens promissa terrena, hoc videtur suadere, ne gratis colatur Deus; sed quia aliquid dat in terra, ideo diligatur. Quid amas, ut Deum non ames? dic mihi. Ama, si potes, aliquid quod ille non fecit. Circumspice universam creaturam; vide utrum alicubi cupiditatis visco te
Abbreviated transcription (Latin):
suecenderat. Quid fecerat timor malus:
Tanꝗͣ foderat. Amce quippe in flãmat
timor humiliat. Ideo peçcata mali
amoris igne succensa sunt: peccata ma¬
li cimoris effõsa sunt. Humiliat & bo¬
nus timor: incendit & bonus amor.
I S aliter. atq alit̾ Nam ꝙ colonus in¬
t̃cedens ꝓ arbore quȩ fructus ñ dabat
ne subuerteretur: ait. Circũfodio eã
& adhibeo cophinũ stercoris. Fossa sig¬
nificat piam humilitatẽ timentis.
& stercoris cophinus sordes utiles pe¬
nitentis. De igne autem boni amoris
dicitur. Ignem ueni mittere in mun¬
dum. Quo igne mn ardescant sp̃ũ fer¬
uẽntes & dei ac ꝓximi caritate fla¬
grantes. Ac ꝑ hoc sicut omnia iusta
oꝑa bono cunore. & bono amore
fiunt: sic malo amore & malo timo
re. peccata omnia cõmittunt᷑. Ergo
succensa omnia & effossa. scilic& pes¬
cata: ab increpatione uultꝰ tui ꝑibt̃¬

Expanded text:
succenderat. Quid fecerat timor malus? succenderat. Quid fecerat timor malus? Tanquam effoderat. Amor quippe inflammat; timor humiliat: ideo peccata mali amoris, igne succensa sunt; peccata mali timoris, effossa sunt. Humiliat et bonus timor, accendit et bonus amor; sed aliter, atque aliter. Nam et colonus intercedens pro arbore, quae fructus non dabat, ne subverteretur, ait: Circumfodio eam, et adhibeo cophinum stercoris . Fossa significat piam humilitatem timentis, et stercoris cophinus sordes utiles poenitentis. De igne autem boni amoris Dominus dicit, Ignem veni mittere in mundum . Quo igne inardescant spiritu ferventes, et Dei ac proximi charitate flagrantes. Ac per hoc, sicut omnia justa opera bono timore et bono amore fiunt; sic malo amore et malo timore omnia peccata committuntur. Ergo, Succensa igni et effossa, omnia scilicet peccata, ab increpatione vultus tui
Abbreviated transcription (Latin):
cam eternã. Timebas mortẽ. time
Igehenuã. Quicquid tibi miqͦ ꝓmise¬
rit mundus: numquid pocest dare
quantũ dabit iusto ds: Quicqͥd tͥ
iusto minatus fuerit mundus. nũqͥd
potest facere qd̵ facit iniquo deus:
Uis uidere quid daturus ẽ ds si iꝰte
uixeris: Uenite benedicti patris
mei. ꝑcipite regnum qđ uobis para¬
tum ẽ ab origine mundi. Uis uide¬
re quid facturus ẽ impiis: Ite in
ignem ȩternũ. qui paratus ẽ diabolo
& angelis eius. Bene quid̃ẽ tu nichil
aliud uis quã ut ibi tibi bene sit.
Nam in eo quod amas uis. ut bene
sit tibi: & in eo quod times non uis
ut male sit cibi. S non in ea regio¬
ne quȩris: in qua quȩrendũ ẽ. festi¬
naf. Nam & sine indigentia uis ẽẽ
& sine molestia. Honum ẽ quod uis.
s tolera quod ñ uis. ut consequaris
qđ uis. Pinde illius facies delen
peccata quid faci&: Que sunt pec¬
cata: Succensa igni & effossa. Quid
fecerat amor malus: Tanquam ignem

Expanded text:
tam aeternam; timebas mortem, time tam aeternam; timebas mortem, time gehennam. Quidquid tibi iniquo promiserit mundus, numquid potest dare quantum dabit justo Deus? Quidquid tibi justo minatus fuerit mundus, numquid potest facere quod facit iniquo Deus? Vis videre quid daturus est Deus, si juste vixeris? Venite, benedicti Patris mei; percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Vis videre quid facturus est impiis? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Bene quidem nihil tu aliud vis, quam ut bene tibi sit. Nam in eo quod amas, vis ut bene tibi sit; et in eo quod times, non vis ut male tibi sit: sed non in ea regione quaeris, in qua quaerendum est. Festinas; nam et sine indigentia vis esse, et sine molestia: bonum est quod vis, sed tolera quod non vis, ut assequaris quod vis. Proinde illius facies delens peccata, quid faciet? quae sunt peccata succensa igni et effossa? Quid fecerat amor malus? Tanquam ignem
Abbreviated transcription (Latin):
pecumȩ. Conuertit se ille ad incuti¬
endũ metũ. qui p̃mio corrũꝑe non
pulssionẽ. cedes. fortassis & mortem.
lbi iam si cupiditas ñ ualuit. forte
timor ualebit ut pecces. Porro aut̃
si de scripturis sicut contra cupidi¬
tatem uenit tibi in mentẽ quid pro¬
dest homini si totũ mundũ lucret᷑.
animȩ aut̃ suȩ detrimentũ paciat᷑.
ueniat aut̃ contra timorẽ in m̃tem.
nolite timere eos qui corpus occidt̃
animã aut̃ non possunt occidere:
quic̃q te uult occidere usq ad cor¬
pus ei lic&. usq ad animã ñ licos.
Anima tua ñ morietur. nisi tu eam
uolueris occidere. Perimat aliena
iniquitas carnem cuã: dũ seru& ue¬
ritas animã tuam. Si aut̃ a uerita¬
ce resilieris: quid tibi amplius factu¬
rus est inimicus. quam tu ip̃se cibi
facis: In imicus sȩuiens carnẽ postet
turam. Os quod mentit᷑ occidit
mes mundũ. Hȩc duo conuertant᷑
ad bonũ. Amabas terram: ama ui¬

Expanded text:
pecuniae. Convertit ille se ad incutipecuniae. Convertit ille se ad incutiendum metum; qui praemio corrumpere non pulsionem, caedes fortassis et mortem: ibi jam, si cupiditas non valuit, forte timor valebit ut pecces. Porro autem si de Scripturis contra cupiditatem venit tibi in mentem, Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimeneniat etiam contra timorem in mentem, Nolite timere eos qui corpus occidunt; animam autem non possunt occidere . Quicumque te vult occidere, usque ad corpus ei licet; usque ad animam non licet. Anima tua non morietur, nisi tu eam volueris occidere. Perimat aliena iniquitas carnem tuam, dum servet veritas animam tuam. Si autem a veritate resilieris, quid tibi amplius facturus est inimicus, quam tu tibi ipse facis? Inimicus saeviens carnem potest turam: Os quod mentitur, occidimes mundum. Haec duo convertantur ad bonum: amabas terram, ama vi
Abbreviated transcription (Latin):
crepatione uultus eius: U ideamꝰq
intelligamꝰ quȩ sunt igni succensa ꝯ.
effossa. Quid increpauit xp̃o: Peccata.
Ab increpatione uultꝰ eius peccata pe¬
rierunt. Quare gͦ peccata igni succen¬
sa & effossa: Omnia peccata duȩ
res faciunt in hẽmine: cupiditas
& timor. Cogitate: discutite: int̾roga¬
te corda ur̃a: ꝑscrutamini conscien¬
tias. Uidete utrũ possint esse peccata
nisi aut cupiendo. aut cimendoꝓ
ponitur p̃miũ ut pecces: id ẽ quod
te delectat facis. ꝓpt̾ quod cupis.
S forte non induceris donis. tereris
minis. facis ꝓpt̃ quod times. Corrũꝑe
ce uult aliquis ut dicas uerbi grã
falsũ cestimoniũ Innumerabilia sunt:
s planiora pono. de quib cetera coni¬
tiatis. Attendisti tu dm̃. & dixisti in
animo tuo. Quid ꝓdest homini. si to¬
cũ mundũ lucrecur. animȩ aut̃ suę
detrimentũ paciatur: Non adducor
p̃mio. ut ꝑdã animã meã ꝓ lucro

Expanded text:
crepatione vultus ejus? Videamus et crepatione vultus ejus? Videamus et intelligamus quae sint igni succensa et effossa. Quid increpavit Christus? Peccata: ab increpatione vultus ejus peccata perierunt. Quare ergo peccata igni succensa et effossa? Omnia peccata duae res faciunt in homine; cupiditas, et timor. Cogitate, discutite, interrogate corda vestra, perscrutamini conscientias; videte utrum possint esse peccata, nisi aut cupiendo, aut timendo. Proponitur praemium ut pecces, id est, quod te delectat; facis propter quod cupis. Sed forte non induceris donis, terreris minis; facis propter quod times. Corrumpere te vult aliquis, ut dicas, verbi gratia, falsum testimonium. Innumerabilia sunt, sed planiora propono, de quibus caetera conjiciatis. Attendisti tu Deum, et dixisti in animo tuo: Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Non adducor praemio, ut perdam animam meam pro lucro
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uertere uͦ. Respice de celo & uide.
& uisita uineam istã: & ꝑfice eam
quam plantauit deitera tua. Non
aliam institue. s hanc ꝑfice. Ipsum
ẽ enim semen abraham: ipsum ẽ enĩ
sem̃. in quo benedicunt᷑ om̃s gentes.
Iun ẽ radix: ubi portat᷑ oleast̃ insertꝰ
ꝑfice uineam istam. quã plantauit
dextera tua. S ubi ꝑficit: Et suꝑ
filium hominis quẽ confirmasti tibi
Quid euidentius: Quid adhuc expe¬
ctatis ut uobis disputando exponamꝰ.
ꝙ non pociꝰ uobiscũ ammirando cla¬
memus: ꝑfice uineam istam quã plan¬
tauit dextera tua. & suꝑ filiũ homi¬
nis eam ꝑfice: Quem filium hominis:
Quẽ confirmasti cibi. Aagnũ firmam̃¬
tum. E difica quantũ potes. Fundamen
tum aliud nemo potest ponere pret̃
quã quod positum ẽ: qđ ẽ xp̃c iħc.¬
Succensa igni & effossa: ab increpa¬
tione uultus tui ꝑibt̃. Quȩ sunt suc¬
censa igni & effosa. quȩ ꝑib̃t ab in¬

Expanded text:
convertere vero. Respice de coelo, et vide, convertere vero. Respice de coelo, et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua. » Non aliam institue, sed hanc perfice. Ipsum est enim semen Abraham, ipsum est semen in quo benedicuntur omnes Gentes : ibi est radix, ubi portatur oleaster insertus. Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua. Sed ubi perficit? Et super filium hominis quem confirmasti tibi. Quid evidentius? quid adhuc exspectatis ut vobis disputando exponamus, et non potius vobiscum admirando clamemus: Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua, et super filium hominis eam perfice? Quem filium hominis? Quem confirmasti tibi. Magnum firmamentum! aedifica quantum potes. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter quam quod positum est, quod est CSuccensa igni et effossa, ab increpatione vultus tui peribunt. Quae sunt succensa igni et effossa, quae peribunt ab in
Abbreviated transcription (Latin):
ria inuasa ẽ uinea. deletum regnũ
uideoꝵ. Hoc primo plangit. sed non
sine spe. De directione enim cordis iam
loquitur: id est ꝓ assiriis: ꝓ dirigentib
psalmus est Ut quid destruxisti ma¬
ceriam eius. & iundemiant eam om̃s
transeuntes uiam: Quid ẽ uiã transe¬
quid intelligimus: Iudȩis portus ad¬
uersus ẽ: & in porco ponunt tanquã
immundiciam gentiũ. Agentibus
aut̃ euersa ẽ gens uidȩa. Sed rex
ille qui euertit non tantũ porcus
immundus. s etiam aꝑ fuit. Quid
enĩ aꝑ nisi porcus seuus. porcus su¬
ꝑb: Aꝑ de silua uastauit eã. De
silua. de gentib Et enim illa uinea
erat. gentes aut̃ siluȩ erant. S qͣndo
Tunc exultabunt omnia ligna sil¬
uarum. Deuastauit eam aꝑ de silua:
& singularis ferus depastus est eam.
Quid ẽ singularis ferus : Ipse aꝑ qui
deuastauit singularis ferus. Singula¬
ris. quia suꝑb. Hoc enim dicit om̃is
conuertere uero. Quãuis facta sint:

Expanded text:
ria, invasa est vinea, ac deletum regnum ria, invasa est vinea, ac deletum regnum Judaeorum. Hoc primo plangit, sed non sine spe. De directione enim cordis jam loquitur, id est, pro Assyriis, pro dirigentibus Psalmus est. Utquid destruxisti maceriam ejus; et vindemiant eam omnes transeuntes viam? Quid est, viam transequid intelligimus? Judaeis porcus adversus est, et in porco ponunt tanquam immunditiam Gentium. A Gentibus autem eversa est gens Judaea: sed rex ille qui evertit, non tantum porcus immundus, sed etiam aper fuit. Quid enim aper, nisi porcus saevus, porcus superbus? Aper de silva vastavit eam. De silva: de Gentibus. Etenim illa vinea erat; Gentes autem silvae Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum . Devastavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam. » Quid est, « singularis ferus? » Ipse aper qui devastavit eam, singularis ferus. Singularis, quia superbus. Hoc enim dicit omnis convertere vero. » Quamvis haec facta sint, «
Abbreviated transcription (Latin):
Inde quid: Ut quid destruxisti mace¬
riam eius: Iam uidecis euersã illam
gentem uidȩoꝵ. iam ex alio psalmo au¬
distis: in dolabro & fractorio deiecer̃t
Neam. Quando fier& nisi eius maceria
destrueretur: Quȩ ẽ maceria eius:
Municio eiꝰ. Extitit enim suꝑba aduer¬
sus plantatorem suũ Sed seruos ad
se missos & petentes mercedem coloni
flagellauert̃. cicider̃t: occiderunt.
Uenit & unicus filius. Dixert̃. Hic ẽ
heres: uenite & occidamus eũ ꝙ nr̃a
erit hereditas. Occiderunt & extra
uineam ꝓiecert̃. Piectus. magis posse¬
dit unde ꝓiectus ẽ. Sic ei minister
ꝑ ysaiam. Destruam maceriã eius.
Quare: Expectaui enim ut facer&
uuã. fecit autem spinas. Expectaui
inde fructum: & inueni peccatum.
Quid gͦ queris o asaph: Ut quid
destruxisti maceriam eius: tu enun
nescis. Quare: Expectaui ut facer&
iudicium: fecit autem iniquitatem.
Non erat destruenda maceria eius:
Et uenerunt gentes. Destructa mace¬

Expanded text:
Inde quid? Utquid dextruxisti maceInde quid? Utquid dextruxisti maceriam ejus? Jam videtis eversam illam gentem Judaeorum; jam ex alio psalmo audistis, In dolabro et fractorio dejecerunt eam . Quando fieret, nisi ejus maceria destrueretur? Quae est maceria ejus? Munitio ejus. Exstitit enim superba adversus plantatorem suum. Servos ad se missos et petentes mercedem coloni flagellaverunt, ceciderunt, occiderunt. Venit et unicus Filius; dixerunt, Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas: occiderunt et extra vineam projecerunt . Projectus, magis possedit unde projectus est. Sic enim ei minatur per Isaiam: Destruam maceriam ejus. Quare? Exspectavi enim ut faceret uvam; fecit autem spinas: exspectavi inde fructum, et inveni peccatum. Quid ergo quaeris, o Asaph, Utquid destruxisti maceriam ejus? Tu enim nescis quare? Exspectavi ut faceret judicium, et fecit iniquitatem : non erat destruenda maceria ejus? Et venerunt Gentes, destructa mace
Abbreviated transcription (Latin):
de sta. Noli altum sapere. sed cune
Nam si deus. naturalib ramis non
peꝑcit: neq tibi parc&. Si aut̃ altũ
sapis. non tu radicem portas. s radix
te. Quid gͦ: Uinea ante cuiꝰ cons¬
pectum facta ẽ uia. facta ẽ ut imple¬
r& terram: primo ubi fuit: Oꝑuit
montes umbra eius. Qui st̃ montes:
ꝓphete. Quare oꝑuit illos ũbra eiꝰ :
Quia obscure locuti sunt. Quare fu¬
tura anñtiata sunt: Audis a ꝓpħis.
Obserua sabbatum: octauo die infan-¬
tem circiuncide. Offer sacrificiũ ari¬
etis. uituli. hirci. Noli moueri. Umbra
eius ẽ. cooꝑiens montes dei. Ueni& &
post umbrã manifestatio. Et arbusta
eius cedros dei. Id ẽ. Eopuit cedros dĩ
altissima sedes dei. Sunt enĩ cedri
significantes suꝑbos euertendos. Cedros
libani altitudines mundi oꝑuit cres¬
cendo uinea ista. & montes dei. omnes
scõs ꝓphetas. patriarcbas. S quo usq¬
extendisti palmites eius: Usq ad ma¬
re. & usq ad flumen ꝓpagines eius.

Expanded text:
oli altum sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Si autem altum sapis, non tu radicem portas, sed radix te . Quid ergo, vinea ante cujus conspectum facta est via, ut impleret terram, primo ubi fuit? Operuit montes umbra ejus. Qui sunt montes? Prophetae. Quare operuit illos umbra ejus? Quia obscure locuti sunt quae futura annuntiata sunt. Audis a Prophetis, Observa sabbatum, Octavo die circumcide infantem, Offer sacrificium arietis, vituli, hirci: noli moveri; umbra ejus est cooperiens montes Dei, veniet post umbram manifestatio. Et arbusta ejus cedros Dei: id est, cooperuit cedros Dei, altissimas, sed Dei. Sunt enim cedri significantes superbos evertendos. Cedros Libani, altitudines mundi operuit crescendo vinea ista, et montes Dei, omnes sanctos Prophetas, Patriarchas. 10. extendisti palmites ejus? Usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus.