comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qualis in iudicio apparebit. Remanẽt
g illa accidentia ꝑse subsistencia. ad mis¬
terii nitũ. ad gustus fideiq suffragiũ.
tegitur. Ne fractione ⁊ partibu.
olet ĩ queri de fractione: ⁊ particio¬
Ine que ibi uidet᷑ fi: utrũ uera sit.
ĩsi uera frastio ẽ: cuiis reisit. ł in qͣre
uidet᷑. S ert᷑. cũ ip̃m corpꝰ incorrupti¬
bile sit: q inmortale: ⁊ impassibile:
guit c̃atͣnalem sensũ discipłoꝵ: qͥ puta.¬
bant xͥ carnẽ sicut aliam in ꝑtes diui¬
dendam. ⁊ morsib lactrandam. Io: qͥb¬
ilam placet. qd̾ nõ sit ibi fractio: sicut
uiddetur. s dicit᷑ frangrꝰ q uidet᷑ fran.¬
gi. Quib obitit᷑: qd̾ ait ambix. nͥl fal¬
si putand̃ ÷ insacficio u̾itatis. ł sic̃ fĩt
in magoꝵ p̃stigiis uͥ de lusione qͣdã
falluntur occłi ut uideant: eẽ. qd̾ ñẽ.
Ad ħ illi dict̃. nõ fallit nos uisus: nec
fallit qd̃ eẽt. si credet᷑ ita frangr: ut
uidetur. ned illusio ẽ. q ad utilitatẽ

Expanded text:
qualis in judicio apparebit. Remanent ergo illa accidentia per se subsistentia ad mysterii ritum, ad gustus fideique suffragium;tegitur. 2. De fractione et partitione. Solet etiam quaeri de fractione et partitione quae ibi videtur fieri, utrum vera sit; et si ibi vera fractio est, cujus rei sit, vel in qua re e contra, cum ipsum corpus incorruptibile sit quia immortale et impassibile,guit carnalem sensum discipulorum, qui putabant carnem Christi sicut aliam in partes dividendam, et morsibus dilacerandam. Ideo quibusdam placet quod non sit ibi fractio sicut videtur; sed dicitur frangi, quia videtur frangi. Quibus objicitur quod ait Ambros.: Nihil falsi putandum est in sacrificio veritatis; vel sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. Ad hoc illi dicunt: Non fallit nos visus, nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia ad utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
C et quare sub dup dupoliti specie.¬
plici sp̃e sumit᷑: cũ sub alterutra
totus sit xp̃c: ut ostendet᷑ totam hu¬
manã naturã assumpsisse: ut totã
redim̃et. p̃anis .it. ad carnẽ refertur.
uinũ ad animam. q uinũ oꝑat᷑ san¬
guinẽ: in quo sedes aĩe a phisicis ẽẽ
dicit᷑. Iõ gͦ in duab sp̃eb celebratur.
liberatio in nobis sigͣcet᷑. ualet .it. nt ait¬

Expanded text:
ed quare sub duplici specie sumitur, cum sub alterutra totus sit Christus? Ut ostenderetur totam humanam naturam assumpsisse, ut totam redimeret. Panis enim ad carnem refertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sedes animae a physicis esse dicitur. Ideo ergo in duabus speciebus celebratur, utriusque liberatio in nobis significetur. Valet eni
Abbreviated transcription (Latin):
illa sp̃es: ita ẽ ibi fractio. que nõ sit in
aliqua re. q nͥl ibi frangit᷑. E mirabiłi
dci porentia sĩ dñt: ut ibi sit fractio. u̾ͥ
nͥl frangit᷑. Aliorum cipinio

Expanded text:
illa species; ita est ibi fractio quae non fit in aliqua re, quia nihil ibi frangitur; quod mirabiliter Dei potentia fieri dicunt, ut ibi sit fractio, ubi nihil frangitur. 4. Aliorum opinio
Abbreviated transcription (Latin):
choros adeẽ. sũma ⁊ma sociari: Unũ
quitẽ ex inuisibilib atꝙ uisibilib fr̃:
I eod̾ mom̃to: ⁊ in celo rapit᷑ minist̾io
bi totum implet mundũ: ita młtis lo¬
cis illud corpꝰ asecrat᷑. nec sunt tñ młta

Expanded text:
unum quid ex invisibilibus atque visibilibus fieri? Idem: Eodem momento et in coelum rapitur ministerio nitas Verbi totum implet mundum, ita multis locis illud corpus consecratur. Nec sunt ta
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ a dño instructi sumꝰ. ut calitẽ dñi
cũ uino mixtũ. scd̃m qd̾ dñs opptulit
offerainus. Ex hoc uidetur. qd̾ siquis
simpłr ł ignorant̃ uinũ offerat sine
aqͣ: sacramentũ ꝯficiat. Aqua ũ nlła¬
tenus sñ uino põt offerri in sacͥficiũ.
nec panis: nͥ de frum̃to. nec granum
frumentr: nͥ redactum in panem. Qͥa¬

Expanded text:
structi sumus ut calicem Domini cum vino mixtum, secundum quod Dominus obtulit, offeramus. Et hoc videtur, quod si quis simpliciter vel ignoranter vinum offerat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacrificio, nec panis nisi de frumento; nec granum frumenti, nisi redactum fuerit in panem; q
Abbreviated transcription (Latin):
sit dñi nõ ẽ. aqͣ sola. aut uinũ solũ. nͥ
utr̃ꝙ: misceatur. Sicut nec corp̃ dñt po¬
tñ nõ intendens introdicc̃e ħesim obli¬
uione łignorantia aqͣm p̃tmiserit: nͣ̃
uidet᷑ eẽ irritũ sacram̃tũ. s ille gͣuit᷑ ẽ.
corripiendꝰ. Nam ⁊ gͣcoꝵ eccłia nõ ap¬

Expanded text:
ini non est aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque misceatur; sicut nec corpus Domini potamen non intendens introducere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irritum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam et Graec
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scriptam in doctrina teñe aduer¬
tet. De his gͦ nobis aditũ ad resdi¬
uinas aliquatenꝰ intelligendas
ddeo duce aꝑire uolentib. disseren¬
dum est.: ⁊ pͥmum de reb: pꝰea de
signis disseremus.

Expanded text:
scriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis dis
Abbreviated transcription (Latin):
alie sunt: qͥb fruendum est. alie
qͥb utendum ÷ alie que fruunt᷑ ⁊
utunt᷑. Ille qͥb fruendum ÷ nos be¬
atos faciunt. Istis qͥb utendum :
tendentes ad beatitudinẽ: adiuua¬
mur: ⁊ qͣi adminicłamur ut ad il¬
las res que nos beatos faciunt: ꝑue¬
nire eisꝙ inherere possimꝰ. Res uͦ
ilłd quo fruendum ÷ alias abuti :
non uti. Nam usus illicitus abu¬
sus ł abusio nominari debet. Res gͥ
summa res ÷ cõmunisꝙ: om̃ib fru¬
entib ea si tn res dici debet: ⁊ ñ rerͣ
ominũ causa. si tñ ⁊ causa. Non .n.
cellencie conueniat. nͥ qđ meliꝰ dr᷑

Expanded text:
 fruendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus. Res vero illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illicitus, abusus vel abusio nominari debet. Res igitur summa res est, communisque omnibus fruentibus ea; si tamen res dici debeat, et non rerum omnium causa, si tamen et causa. Non enim cellenti
Abbreviated transcription (Latin):
d̾m ꝑfecte dilig̃ent. conũsi gͦ sunt a
bono qd̃ habebant nõ ꝑdito. ad inauis
bonũ qd̃ non habebant:⁊ ÷ fc̃a ista con¬
uersio ꝑ gr̃ãm cooꝑantẽ libero arbitͥo
que gr̃a aliis qui cecisunt apposita ñ
⁊ data.q in eis nłła culpa adhuc preces¬
gr̃a ip̃a non fuit exmeritis eoꝵ. Alio¬
quiniamnonẽt grã si ex me¬
rito qd̾ eẽt añ gr̃am daret᷑. Qua cul¬
uod pa grã nõ ẽ data eis qͥ cetidert̃
iero aliis non ÷ data culpa eoꝵ fu¬
t. q cum stare possent noluet quousꝙ
gr̃a apponet᷑. sic̃ aliiꝑsticert᷑. dones illis
cadentib ꝑ suꝑbiam eis gr̃a ÷ apposita.
aꝑte gͦ cadentiũ culpa in hoc deprehen¬
nondũ acceꝑant ꝑ id tñ qd̾ eis collatũ
leret. set sua spoatanea uoluntate de¬
clinaũnt qd̾ si non fecissent qd̾ datũ :
aliis utiq daret᷑. uistis. ꝙ angłi in ip̃a

Expanded text:
Deum perfecte diligerent. Conversi ergo sunt a bono quod habebant non perdito ad majus bonum quod non habebant; et facta est ista conversio per gratiam cooperantem libero arbitrio, quae gratia aliis qui ceciderunt apposita non est data; quia in eis nulla culpa adhuc praecesgratia non fuit ex meritis eorum, alioquin jam non esset gratia, si ex merito quod esset ante gratiam daretur. 6. Qua culpa gratia non est data eis qui ceciderunt. Quod vero aliis non est data, culpa eorum fuit, quia cum stare possent, noluerunt quousque gratia apponeretur; sicut alii perstiterunt, donec illis cadentibus per superbiam eis gratia apposita est. Aperte ergo cadentium culpa in hoc deprehennon acceperant; per id tamen quod eis collatum leret, sed sua spontanea voluntate declinaverunt: quod si non fecissent, quod datum est aliis, utique daretur et istis. 7. Quod a
Abbreviated transcription (Latin):
reliquũ ÷ impietatis horresco. scͥptũ:
anteme nõ fuit alius ads. ⁊ pꝰ me nerit.
Quis gͣ hoc dicit : pateran filius : Si fi¬
lius anteme inqͥt non fuit alius c̃s:
si pat᷑ pꝰ me inqͥt ñ erit: hic pͥorẽ. ille
posteriorẽ: nõħt. Inuicẽ it inse. ⁊ pa¬

Expanded text:
reliquum est impietatis, horresco. Scriptum Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit. Quis ergo hoc dicit? Pater an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus. Si Pater: Post me, inquit, non erit, hic priorem, et ille posteriorem non habet. Invicem
Abbreviated transcription (Latin):
ter redundat ad feminas. Nõ it ad¬
ultã uror dimittenda ẽ.⁊ uir me¬
chus tenend. Itẽ. ap̃ nos qd̾ nõ licet
feminis eque nõ licet uris. ⁊ eadẽ
seruitꝰ pari ꝯditione censet᷑. Ex hiis
ostendit᷑ qd̾ mulier põt suꝑ forni¬
catione uirũ auenire ut uir mulie
tione ꝯdempnat. s uiros suos mu¬
lieres ñ facile de adult̾io actusant.
uiri aũ lib̾uis uxores suas adulte¬
ras ap̃ sacerdotes defferre ⁊sueuert.

Expanded text:
ter redundat ad feminas. Non enim adultera uxor dimittenda est, et vir moechus tenendus. Item: Apud nos quod non licet feminis, aeque non licet viris; et eadem servitus pari conditione censetur. Ex his ostenditur, quod mulier potest super fornicatione virum convenire, ut vir muliertione condemnat; sed viros suos mulieres non facile de adulterio accusant, viri autem liberius uxores suas adulteras apud sacerdotes deferre consueverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pudiauerint. q ꝑ hanc uniꝰ eẽncie
nuncupatõnem solitariũ atq u¬
nicũ sibi ẽẽ patrem ⁊ filium p̃di

Expanded text:
pudiaverint: quia per hanc unius essentiae nuncupationem solitarium atque unicum sibi esse Patrem et Filium p
Abbreviated transcription (Latin):
rectam fidem: ip̃a tͥnitas ⁊ uñ solus dds
Beatꝰ. potens. sapiens. inuisibilis. unde
augꝰ in eod̃. Cũ imus as sit tͥnitas: hec
sit nobis solutio qõnis. ut intelligamꝰ
solum dm: sapientem solum potentẽ

Expanded text:
st unus solus Deus, beatus, potens, sapiens, invisibilis; unde Aug. in eodem: Cum unus Deus sit Trinitas, haec sit nobis solutio quaestionis, ut intelligamus solum Deum sapientem, solum potentem,
Abbreviated transcription (Latin):
.Aigneũ a splendore nõ calore qd̃ sta¬
tim fc̃m angłis ÷ repletũ qd̾ ÷ supra
firmam̃tum. ⁊ illud empyreũ qui
iusibile firmam̃tũ hic appellat. s em¬
pyreũ .i. igneũ. uel intellectuale qd ñ
ab ardore. s a splendore dr. qd̾ statĩ
rent astra matutina. ⁊ c̃. be hoc qͦ. be.
da ĩ ait. hoc suꝑiꝰ celum: qd̾ a uolubi¬
tate mundi secretũ : Mox ut creatũ
÷ sc̃is angłis impletũ ⁊ quos in pͥnci¬
pio cũ celo ⁊ terra ꝯditos testat᷑ dñs
dicens. uͥ eras cũ me laudarẽt astra ma¬
tucina: ⁊ iubilarent om̃s filii dec:as¬
tra matutina ⁊ filios dei eosdem an
głos uocat. selũ it in quo põica sunt¬
luminaria: nõ in pͥncipio s sccda die
fc̃m ÷ Ex hiis liquet qd̾ in empyreo
om̃s angłi fuert̃ añ quorũdam rui¬
nam simulq creati sunt angłi cũ
celo empyreo. ⁊ cũ informi mat̾ia
omniũ corporaliũ. Ꝙ simul c̃ata ẽ uisi

Expanded text:
igneum a splendore, non a calore; quod statim factum angelis est repletum, quod est supra firmamentum: et illud empyreum quidvisibile firmamentum hic appellat, sed empyreum, id est, igneum vel intellectuale; quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim bant astra matutina? etc. De hoc quoque Beda ita ait: Hoc superius coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo et terra conditos testatur Dominus dicens: Ubi eras, cum me laudabant astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei. Astra matutin vocat. Coelum enim in quo posita luminaria, non in principio, sed secunda die factum est. Ex his liquet quod in empyreo omnes angeli fuerunt ante quorumdam ruinam, simulque creati sunt angeli cum coelo empyreo, et cum informi materia omnium corporalium. 7. Quod simul creata est vi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit scdm aliqͥd. ⁊ forma scdm aliqͥd
dic̃ enĩ corꝑalium matĩa confusa ⁊
in illo exordio conditõis pͥmarie. ⁊¬
formã conf Iusionis hũit ⁊ nõ
habuit. for mam distinctionis
⁊ discretõis donec pꝰea formaret᷑. atꝙ
distinctas reciꝑet sp̃es: ita sp̃ualis:⁊
angłica nat᷑a in sua conditione scđ̃
nature habitũ formata fuit ⁊ tñ il¬
lam qͣm pꝰ ea ꝑamorẽ ⁊ conuersiont̃
a creatore suo accept᷑a erat formam

Expanded text:
 formata secundum aliquid. Sicut enim corporalium materia confusa et in illo exordio conditionis priormam confusionis habuit, et non habuit formam distinctionis et discretionis, donec postea formaretur atque distinctas reciperet species, ita spiritualis et angelica natura in sua conditione secundum naturae habitum formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem a Creatore suo
Abbreviated transcription (Latin):
iubente substicert̃. hus uerbis qͥdã
adħentes dixert cũ mundo cepisse
tempꝰ scłare s añ mundũ extitisse
tempꝰct̾num sine mutabilitate:⁊
in eo inmutabiłr. ⁊ in temporałr as¬
truunt angłos deo iubente substitis
approbamꝰ. salua tñ reuerencia secre¬
toꝵ. In quib nͥl tem̃e asserendum ⁊
⁊ illud ieĩ dixisse nõ ita senciendo. s
alioꝵ opinionem referendo arbitra¬
mur. Ubi angłi moꝵ creati fuũint in¬

Expanded text:
ubente substiterunt! His verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitato, et in eo immutabiliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitissapprobamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse non ita sentiendo, sed aliorum opinionem referendo arbitramur. 6. Ubi angeli mox creati fuerint; in
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ aug̾. multiplicit̃ etꝑonens pre.¬
missa uerba genesis. ꝑ celum dicit in¬
telligi informem naturam sp̃ualisu
te sicut in sepͭ cristere nõ conuersa ad
creatorẽ in quo format᷑. ꝑ t̾ram corpo¬
ralem mat̾iam sine oĩ qualitate que

Expanded text:
 1, multipliciter exponens praemissa verba Genesis, per coelum dicit intelligi informem naturam vitae spiritualis, sicut in se potest existere non conversa ad Creatorem in quo formatur; per terram, corporalem materiam sine omni qualitate qu
Abbreviated transcription (Latin):
auõ ita dicit. põpa fuñis agini¬
na exeqͥarũ sumptuosa diligentia se¬
pult᷑e iuuoꝵ sũt qualiac̃ꝙ: solatia. nõ
adiutoria mortuoꝵ. Si aliqͥd ꝓdest
impio sepult᷑a p̃ciosa. oberit pio uił
ł nita: preclaras treqͥas in espectu ho¬
minũ purpurato illi diuiti erhibu

Expanded text:
ust. ita dicit: Pompa funeris, agmina exequiarum, sumptuosa diligentia sepulturae, vivorum sunt qualiacumque solatia, non adjutoria mortuorum. Quia si aliquid prodest impio sepultura pretiosa, oberit pio vilis, vel nulla. Praeclaras exequias in conspectu hominum purpurato illi diviti e
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ioħ̾em. docet tͣctans illud diui¬
dieum uerbum. Ego pono aĩam meqͣ sã
ut it̾um sumam eam. nemo tollit eã
ame. s ego pono eam ame ip̃o. potes¬
tadem habeo ponendi eam. ⁊ ic̃um su-¬
mendi eam. hic auiman dicit emissam.
a quo emissa est: a se ip̃a. non est emis¬
sa. quia se ip̃am nonposuit nec u̾bum
aniuiam posuit uel caruem. Caro gͦ
animam posuit. s potestateinse manen¬
tis cdeitatis. Potencia gͦ ditatis anima
nem .i. carnem. & animam. nunquam
deposuit animam ut esset aĩa seꝑata.
expirauit. qua redeunte. surrexit. Mos
gͦ ad tempus carnem ⁊ aĩam seꝑauit.
s neutrum au̾bo dĩ. Caro gͥ pomit ⁊ su¬
ut animam non potestate sua. s po¬
testate inhabitantis caruem ditatis.
hic euident̃ tͣditur. nec aĩam. nec car
mortem ut quantum inse est uitam
uita ꝑdiclerit. Si eñi hoc ita esset. uite
tons aruisses. Seust gͥ mortem partici¬
patione humnam affectus. quem sponte
susceꝑat non nat᷑e sue ꝑdidit potentiam

Expanded text:
 tom. 9, docet, tractans illud Domini verbum: Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam; nemo tollit eam a me, sed ego pono eam; a meipso potestatem habeo ponendi eam, et iterum sumendi eam; hic animam dicit emissam. A quo emissa est? A seipsa non est emissa, quia seipsam non posuit; nec Verbum animam posuit, nec carnem. Caro ergo animam posuit, sed potestate in se manentis deitatis. Potentia ergo deitatis anima nem, id est, carnem et animam, nunquam deposuit animam ut esset anima a Verboexpiravit, qua redeunte resurrexit. Mors ergo ad tempus carnem et animam separavit, sed neutrum a Verbo Dei. Caro ergo ponit et sumit animam, non potestate sua, sed potestate inhabitantis carnem deitatis. Hic evidenter traditur nec animam nec carnmortem, ut quantum in se est vita, vitam perdiderit. Si enim hoc ita esset, vitae fons aruisset. Sensit igitur mortem participatione humani affectus, quem sponte susceperat; non naturae suae perdidit potentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃o nͥl nom contingat. d nouũ
aliquid sic̃ in eius eterna uolunta¬
te fuãt. fiat sinc aliqͣ suimotione
uel mut᷑one. Nos ueto oꝑando mu¬
tari dicimͣ quia mouemur. Non it
sine motu aliqͥd facimꝰ. Deus gͥ facere¬
inter existenciũ dum eiꝰ uoluntate
res noue ẽẽ incipiunt que ante nõ
erant absꝙ ip̃nis agitõne. ut actus
qͥppe dici non queat cũ uidelicet actꝰ
oĩs inmotu consistat. In deo aũ mo
fieri contingit. nłła tñ in ip̃o itełin
eius calore facta motione ł mutõne.
Ita ex dei uoluntate noua hñt ẽẽ sine

Expanded text:
um aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid facimus. Deus erviter existentium, dum ejus voluntate res novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem mfieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine
Abbreviated transcription (Latin):
Rerum inunuam scriptura: deũ
ẽẽ creatorem. iniciumq. tꝑis. atq
omnium uisibilium ⁊ inusibiliũ
creaturum. In pͥmordio sui ostendit
dicens. In principio creauit ds celũ
⁊ terram. his ⁊ enim uerbis. Moys es
sp̃u dei afflatus in uno pͥncipio ado
creatore mundũ ft̃m refert. Elidens
errorem quorundam plura sñ pͥn¬
cipio fuisse pͥncipia opinantium.¬
Hlato namq tͥa initia estimauit.
increatasine pͥncipio. ⁊ deum quasi
artificem non creatorẽ. Creator i
non modode nͥlo aliquid oꝑari. set
ĩ de mat̾ia. Unde ⁊ homo uel ange¬
lus dicit᷑ aliqua fac̃e.set non creare.
uocaturꝙ factor siue artifex set non
creator. hoc it nomen soli deo ꝓͥe con¬
gruit qui ⁊ de nͥlo quedam:⁊ de ali¬
quo aliqua facit. Ip̃e ÷ gͦ creator: ⁊
opifex:⁊ factor. set creationis no¬
men sibi pͥe retinuit. alia uero ⁊̃
creat᷑is communicauit. In scͥpt᷑a tñ
sepe creator accipit᷑ tanquã factor⁊i
creare sicut facere. sine distinctione

Expanded text:
rerum insinuans Scriptura, Deum esse creatorem initiumque temporis atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum in primordio sui ostendit, dicens, Gen. 1: In principio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses Spiritu Dei afflatus, in uno principio a Deo creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse pPlato namque tria initia aestimavit, increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. Creator enim non modo de nihilo aliquid operari, sed etiam de materia. Unde et homo vel angelus dicitur aliquid facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui et de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo Creator, et opifex, et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam creaturis communicavit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine distinctione
Abbreviated transcription (Latin):
iusmodi alia de deo nõ posse dicis
pe cũ dm̃s eum aliqͥd facere: nõ aliꝙ̃.
in oꝑando motũ illi intelligimꝰ ine̾ẽ.
uel aliq̃. in laborando passionẽ sicut
uoluntatis nouũ aliꝗ̃. sigͣcamus ef¬

Expanded text:
jusmodi alia de Deo non posse dici pe cum dicimus eum aliquid facere non aliquem in operando motum illi intelligimus inesse uel aiiquam in laborando passionem sicut uoluntatis nouum aliquem significamus ef
Abbreviated transcription (Latin):
re simplex:⁊ pͥmo de corꝑali. pꝰea desp̃u¬
ali creatura. Corꝑalis utiq creat᷑a par¬
tib ꝯstat ĩ ut sit ibi. alia pars maior:
alia minor: ⁊ maus sit totũ : qͣm pars
quesibet: ⁊ ini imo quoq corꝑe: aliud ÷
magnitudo. aliud: color aliud: figura.
potest it ⁊ minuta magnitudine: ma¬
ñe iđ̃ color: ⁊ ead̃ fig̃a : i coldre mutato
mulciplex eẽ nuncit᷑. nacuxa corꝑis. sĩ¬

Expanded text:
re simplex; et primum de corporali, postea de spirituali creatura. Corporalis utique creatura partibus constat, ita ut sit ibi alia pars minor, alia major; et majus sit totum, quam pars quaelibet; et in unoquoque corpore, aliud est magnitudo, aliud color atque aliud figura. Potest enim et in magnitudine manere idem color, et eadem figura, et, colore mutato, multiplex esse convincitur natura corporis, sim
Abbreviated transcription (Latin):
ũ qͣ sic ad uitã ꝑuenire uolo. finis añ fup¬
premꝰ ÷ ip̃a uita ad qͣm. ⁊ alius finis refert̃.¬
⁊̃ si uoluntas ⁊ an in ħoꝑe sit una ead̾ꝙ uo
tio ẽẽ uoluntas. ut it uoluntas ÷ qͣ uolo
⁊ si hoc iͣ placet ut in eo cũ aliqͣ delectõne
uoluntas acqͥescat : nõ dũ tñ ⁊ illdꝰ qͦ ten¬
dit᷑. s ħ ad ałd̃ refert᷑ ut ilłs deputetur
tanꝗͥ patͥa ciuis. Istud uͦ tanꝙ̃ refectio uel
tus siue mot᷑ m̃tis quib qͣi gressib ł pas¬
sib tendit᷑ ad pat̾am. Situt gͦ alt̃a ⁊ uo¬
luntas uidendi fenestras: ut suꝥ docen
m illis alia ẽẽ uidet᷑ uoluntas elemosinas
dandi pauꝑi. alia uoluntas ħndi uitam
memorat᷑ uoluntatũ. set̃m qdlibet hoꝵ
uerũ sit: ilłd nlłis in ambiguũ uenit qñ
uoluntas ex suo fine penset᷑. Utt̃ recta
sit an pͣua. pec̃m an gr̃a: ⁊ qñ noĩe inten¬
tionis: aliqñ finis. aliqñ uoluntas intelli¬

Expanded text:
qua sic ad vitam pervenire volo. Finis vero supremus est ipsa vita, ad quam et alius finis refi voluntas est, an in hoc opere sit una eademque vtio voluntas esse: ut enim voluntas est qua volo etsi hoc ita placeat, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat, nondum est tamen illud quo tenditur, sed hoc ad illud refertur, ut illud deputetur tanquam patria civis, istud vero tanquam refectio vel e motus mentis, quibus quasi gressibus vel passibus tenditur ad patriam. Sicut ergo altera est voluntas videndi fenestras, ut supra docentnullis alia videtur esse voluntas eleemosynas dandi pauperi, alia voluntas habendi vitam.memoratur voluntatum. Caeterum quodlibet horum verum sit, illud nulli in ambiguum venit, quin voluntas ex suo fine pensetur utrum recta sit an prava, peccatum an gratia; et quin nomine intentionis aliquando finis, aliquando voluntas intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tendũ qͥ nõ p̃ eẽ de malis qͥn sit malus.
uelle i⁊ mala malũs ⁊ s intellig̃e ł me¬
imꝓpͥ̾e asserant. memorat it int̾dũ qͥs
malũ ut faciat. ⁊ qͣrit intelligͣt uerũ
ut sciat impugnare. Ecce quałt solur᷑

Expanded text:
tendum, qui non potest esse ex malis, quin sit malus. Velle enim mala malum est, sed intelligere vel meimprobe asserant. Memorat enim interdum quis malum ut faciat, et quaerit intelligere verum ut sciat impugnare. Ecce qualiter solvitur
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ illam angeloꝵ nat᷑am effusiore qͣ¬
dam scĩficationũ ub̃tate letificat:
Ntiñ sc̃ĩficationes exponens subdit. his
aũ sc̃ificationib sig̃cat᷑ plenitudo sep¬
tẽ spualiũ uitutũ. qͣs enũat ysaias di¬

Expanded text:
turam angelorum effusiore quadam sanctificationum ubertate laetificat. Deinde sanctificationes exponens, subdit: His sanctificationibus, signatur plenitudo septem spiritualium virtutum, quas enumerat Isaias , di
Abbreviated transcription (Latin):
one. Gb̃. ait. Om̃s in peccis nati sumus.
⁊ ex carnis delectatione concepti: culpã
originalem nob̃cũ tͣcimus. uñ ⁊ uolũtate
nr̃a pecc̃is implicain᷑. Ecce culpan origina¬
lemdicit nos traħe. Uñ ꝯstat ⁊ originale

Expanded text:
ove, Gregorius ait: Omnes in peccatis nati sumus, et ex carnis delectatione concepti, culpam originalem nobiscum traximus, unde et voluntate nostra peccatis implicamur. Ecce culpam originalem dixit nos trahere, unde constat originale
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ qͥ nascit᷑ ꝑ carnis ꝯcupiscentiã pecc̃m tra¬
hit. pecc̾m ĩꝙ originale: culpa t qͣm õs
ꝯcupiscenciałr ꝯcepti: trahũt. Uñ in eccłi¬
asticis doginatib scͥptũ ÷ fumissime tene
⁊ nłłatenus dubites oc̃m hoĩem qͥ ꝑ ꝯcubi¬
tũ uiri.⁊ mulieris ꝯcipit᷑: cũ originali
pecc̃o nascumpietati subditũ. mortiq

Expanded text:
go qui nascitur per carnis concupiscentiam, peccatum trahit. Peccatum itaque originale culpa est, quam omnes concupiscentialiter concepti trahunt. Unde in eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mo
Abbreviated transcription (Latin):
ł qd̾ malis morib addid̾unt. peccͣm it pri¬
mi hõis nõ solũ ip̃m. set om̃e nocuit genꝰ
humanũ q ex eo dampnationẽ simubi
iunło pecc̃ioriginalis nascit᷑.⁊ mortis. Iõ
gͥ se miniq̾tatib ⁊ceptũ: dicit dd. q in
õib trahit᷑ iniqͥtas ex adam. ⁊ untłm¬

Expanded text:
. Peccatum enim primi hominis, non solum ipsum, sed omne necavit genus humanum, quia ex eo damnationem simul et vinculo peccati originalis nascitur et mortis. Ideo igitur se in iniquitatibus conceptum dicit David, quia in omnibus trahitur iniquitas ex Adam, et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ille de matͥmonio. ł illa nõ sibi al¬
terutrũ nege̾t. ne ꝑ hoc incidant ĩ
dampnabiles corruptelas. Redd̃e

Expanded text:
 ille de matrimonio, vel illa non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere
Abbreviated transcription (Latin):
hõie suꝑart nel impedir tiꝰ uoluntas
set ut iusticiam suam hõib ostende¬
ret: ⁊ niali c̃ent mercusabiles. Beniꝙ:
ut boni ex obediencia głiam: mali
ex inobedientia penam sortirent᷑.
sic utͥsq: ab etemo preꝑauit. Ea gͥ que
om̃ib precepit ł phibuit: a quibdã
uoluit fĩ. uel uitari set non ab õĩb
fieri noluit ut habrahe de immolati¬
ont filii:⁊ in eungłio quibdã cura

Expanded text:
l impediri ejus voluntas, sed ut justitiam suam hominibus ostenderet, et mali essent inexcusabiles; denique ut boni ex obedientia gloriam, mali ex inobedientia poenam sortirentur, sicut utrisque ab aeterno praeparavit. Ea ergo quae omnibus praecepit vel prohibuit, a quibusdam voluit fieri vel vitari, sed non ab omnibus; fieri noluit; ut Abrahae de immolatione filii, et in Evangelio quibusdam cura
Abbreviated transcription (Latin):
põm militat qd̾ ꝑ humanũ studiũ
resultat. hic aꝑte ostendit᷑ qd̾ dum
mali consilio. ac p̃cepto dei resistũt.
qd̾ dei uoluntas appellat᷑. ea faciunt
uñ uoluntas eiꝰ que ip̃e ÷ implet᷑ q̃
disposicio uel beneplacitũ uocat᷑. nã
sint uoluntates angłoꝵ ł hõium bo¬

Expanded text:
oni militant, quae per humanum studium resultat. Hic aperte ostenditur, quia dum mali consilio ac praecepto Dei resistunt, quod voluntas Dei appellatur, ea faciunt unde voluntas ejus, quae ipse est, impletur, quae dispositio vel beneplacitum vocatur. Namsint voluntates angelorum et hominum bo
Abbreviated transcription (Latin):
aliud congruat deo uelle alud ho
qͥd qd̃ s non uult bona multo am¬
plius multoq certius uoluntate
Nam illuis uoluntas mala eẽ nunqͣ
potist tanquam sibonꝰ filius pr̃ẽm
uelit iuu̾e quẽ qs bona uoluntate
uult mori. Et rursus fĩ potest. ut ħ
uelit hõ uoluntate mala: qd̃ d̾s uult
bona uelut simalus filius uelit mo¬
ri pt̃em. uelit ⁊̃ ħ ãs. Nempe ille uult
pietas illuuis pociꝰ consonat. qͣmuis
aliud uolentis qͣm huiꝰ idem uolen¬
finem suam qͥsꝙ referat uoluntatẽ
ut approbetur uel r̃epbet᷑. potest it
uellebonũ qd̾ nõ congruit ei uelle

Expanded text:
aliud congruat Deo velle, aliud homquid quod Deus non vult bona multo amplius multoque certius voluntate, nam illius mala voluntas esse nunquam potest: tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit etiam hoc Deus. Nempe ille vult pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volenfinem suam quisque referat voluntatem, ut approbetur vel improbetur. Potest enim velle bonum quod non congruat ei velle
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑ ex pͥma desponsationis fide. qͣm
etubitu nonagnou̾at nec fũat agnitu¬
rus. nec ꝑierat nec mendax manserat
riugis appellatio: uͥ nec fũat nec fut᷑a
erat carnis ulla ꝯmixtio. ꝓpt̾ qd̃ fide¬
se riugiũ ambo parentes xͥ uocarime

Expanded text:
vocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu non cognoverat, nec fuerat agniturus. Nec pejerat, nec mendax manserat conjugis appellatio, ubi non fuerat, nec futura erat carnis ulla commixtio. Propter quod fidele conjugium, ambo parentes Chri
Abbreviated transcription (Latin):
quib pña nõ agit᷑. ⁊ int̾ fiagella leuia
uero que hic puniunt᷑ leui pena com¬
pensationẽ recipe. qd̾ in bonis ñ nõ
ambiguꝰ: in malis forte ĩ fit ita. Satis
iam apparet. qd̃ illi de ꝓpħa indutert
nõ facere ꝓ eis qui dicunt ei qͥcͥinen sibi
nõ pluit. ⁊ eand̾ ciuuitatẽ ex ꝑte cõplu¬
it: ⁊ ex ꝑte arridam reliqͥt. Cũ ille qͥ
ꝓrimum odit. ab aliis uiciis se corrigit.
uma ead̾ꝙ: ciuitas ex parte cõpluit᷑. ⁊
cundã ꝑ punitõnẽ uͥ ⁊ si fides desit:
pena satisfacit: ⁊ releuat. Ratõne qͦ:
utunt᷑ dicentes. Si is qͥ unũ pecc̃m
ꝯficet᷑ alt̃o tacito satisfactionẽ a sac̃¬
dote iniunctam expleũit: nunqͥd

Expanded text:
ia non agitur inter flagella; levia vero quae hic puniuntur, levi poena compensationem recipere, quod in bonis fieri non ambigimus, et in malis forte etiam fit ita. Satis jam apparet quod illi de prophetia induxerunt, non facere pro eis qui dicunt ei qui crimen sibi non pluit. Et eamdem civitatem ex parte compluit, et ex parte aridam reliquit. Cum ille qui proximum odit, ab aliis vitiis se corrigit, una eademque civitas ex parte compluitur, et cunda, per punitionem, ubi etsi fides desit, poena satisfacit et relevat. Ratione quoque utuntur dicentes: Si is qui unum peccatum confitetur, altero tacito, satisfactionem a sacerdote injunctam expleverit; numq
Abbreviated transcription (Latin):
conciliatonem: ł similia ł grauiora cõ¬
muitant: ⁊ tñ ds facit ⁊̃ suꝑ tales ori¬
ri solem suũ. nec minus tͥbuit ꝗͣ. añ
tͥbuerat. largissima mun̾a uite ac sa¬
lutis: ⁊ qͣmius cis in eccłia locus ille¬

Expanded text:
conciliationem, vel similia vel graviora committant. Et tamen Deus facit etiam super tales oriri solem suum, nec minus tribuit, quam antea tribuerat, largissima munera vitae et salutis; et quamvis eis in ecclesia locus
Abbreviated transcription (Latin):
sentib supplitis ⁊mutant᷑ inbonũ ⁊
sic ꝑseũant. Suꝑ qͦs nõ ꝯsurget duplex
tͥbulatio. Qui uero int̃ flagella durio¬
res. ⁊ det̾iores fu̾ĩt ut phaiaoᷤ: p̃sentib
et̃na ⁊nectunt. ut temꝑale supplici¬
um: sit eis et̃ne pene initium. Unde
incipiet. ⁊ ardebit usq: ad extremã dãp
.s. nõ iudicabit. d.b. in id ip̃m. ad oĩa
ꝑtine flagella.q qͥdam hic flagellis se¬
emendantur: Alii hic ⁊ inet̾num puni

Expanded text:
 suppliciis commutantur in bonum, et sic perseverant, super quos non consurget duplex tribulatio. Qui vero inter flagella duriores et deteriores fiunt, ut Pharao, praesentibus aeterna connectunt, ut temporale supplicium sit eis aeternae poenae initium. Unde int : Non judicabit Deus bis in idipsum, ad omnia pertinere flagella, quia quidam hic flagellis emendatur, alii et hic et in aeternum puni
Abbreviated transcription (Latin):
uĩn ita desipit ut huic hõi dicat. nͥl
t̾ ista in posterũ ꝓdect̃. uade saltem
suauitate huiꝰ uite fruere. Aũtat ds
tam inmanẽ sac̾legãq: dementiam.
Itẽ ioħs cͥsostomꝰ de reꝑatione lapsi.
dalis mñ trede. talis ⁊ gͣ hoĩes pietas dei.
płr offeratur. Etiam si ad sũmũ qͥs ꝑue¬

Expanded text:
um ita desipit, ut huic homini dicat: Nihil tibi ista in posterum proderunt; vade, saltem hujus vitae suavitate fruere? Avertat Deus tam immanem sacrilegamque dementiam. Item Joan. Chrysost., de Reparatione lapsi: Talis, mihi crede, talis est erga homines pietas Dei: pliciter offeratur, etiamsi ad summum quis perve
Abbreviated transcription (Latin):
angło ferienti plebem se optulit di¬
cens. Grer iste quid fecit: fiat manꝰ
tua in me:⁊ in domũ patͥs mei. Quo fcõ:¬
lucõne estimabatur in dignꝰ. Nec mi.¬
rũ si tali sua obłone ꝓ popło peccati
sui adeptꝰ ÷ ueniã: cum moyses offen¬

Expanded text:
angelo ferienti plebem, se obtulit dicens: Grex iste quid fecit? Fiat manus tua in me, et in domum Patris mei, lutione aestimabatur indignus. Nec mirum si tali sua oblatione, pro populo, peccati sui adeptus est veniam, cum Moyses offeren
Abbreviated transcription (Latin):
ciencie nõ obliuiscit᷑. Ex quoꝵ num̃o
siqͥs uobis dicat. Uic̾ite mͥ ucrũ aliqͥd
psit ad uitam fut᷑am. si in ista uita il¬
lecebrosissime uoluptatis blandim̃ta
ꝯtempsero. si me penicendo uehemen¬
cius qm pͥustͣruciaño. si ub̃ius fleũo.
si melius uitõ. si pauꝑes largiꝰ susten

Expanded text:
ientiae non obliviscitur. Ex quorum numero si quis vobis dicat: Dicite mihi utrum aliquid prosit ad vitam futuram, si in ista vita illecebrosissimae voluptatis blandimenta contempsero, si me poenitendo vehementius quam prius excruciavero, si uberius flevero, si melius vixero, si pauperes largius sus
Abbreviated transcription (Latin):
ait it pumiet᷑ ⁊ falsum ÷ qd dicit᷑. nõ
udicabit ds bis in idip̃m. aut nõ punie¬
tur. ⁊ optand̾ ÷ adulteris. ut ħbreui pe¬
na pumiant᷑. ⁊ frustrent᷑ neruciatꝰ et̃¬
nos. ad qd respondemꝰ deũ ut õium rerũ
ita supplicioꝵ ꝙͦ scire mensuras.: ⁊ nõ
p̃ueniri sña uidicis. nec illi in peccorẽ
exͣcende cde hinc pene aufferri p̾tatẽ
⁊ magnũ pect̾m: magnis diufͤnisq¬
lui cruciatib. Siqͥ uero punitꝰ sit
ut ille qͥistsite malesix̃at: ⁊ qͥin sab¬
bato ligna tollegat: tales pꝰea ñ pu¬
niri. q culpa leuis: p̃senti supplicio
ꝯpensata sit. Leuis i culpa: leui sup¬

Expanded text:
Aut enim punietur, et falsum est quod dicitur: Non judicabit Deus bis in idipsum; aut non punietur, et optandum est adulteris ut hic brevi poena puniantur, ut frustrentur in cruciatus aeternos. Ad quod respondemus, Deum ut omnium rerum, ita suppliciorum quoque scire mensuras; et non praeveniri sententia judicis, nec illi in peccatorem exercendae dehinc poenae auferri potestatem, et magnum peclui cruciatibus. Si quis uero punitus sit, ut ille qui Israelitae maledixerat et qui in sabbato ligna collegerat, tales postea non puniri, quia culpa leuis praesenti supplicio compensata sit; leuis enim culpa leui sup
Abbreviated transcription (Latin):
nales dñr ut ait ienͦ. qͥb in hac mor¬
talitate bene iiuit᷑: ⁊ pꝰ ad et̃nam ui¬
tam ꝑuenit᷑. que in xp̃o plenissime
fuerunt ⁊ st̃. de cuiꝰ plenitudine nos
actepimꝰ In quo hũerunt usus eosdẽ.
animus erat desinat ẽẽ. cũ ad et̃na ꝑ¬

Expanded text:
 ut ait Hieron., quibus in hac mortalitate bene vivitur, et post ad aeternam vitam pervenitur; quae in Christo plenissime fuerunt et sunt, de cujus plenitudine nos accepimus; in quo habuerunt usus eosdem qanimus erat, desinant esse cum ad aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
insidis. Ꝙ fortitudo inꝑferendis mo¬
lestiis. Ꝙ temꝑantia in coħcendis de¬
lestationib prauis nõ erit ibi oĩo ubi
ñł mali erit. Ista gͥ uͥtutũ oꝑa. huic
mortali uite necessaria. sicut fides ad
qͣm referenda sunt in pt̾itis habebũt᷑
Eece aꝑte hic dicit aug̃ qd̾ p̃dicte uir
tutes in fut᷑o erunt. s alios usus tunc
habebunt. qͣm mͦ. sui beda consentit
appͥ ensum ⁊ uelũ potestasto edisunt
dine prudentia. temꝑancia. iusticia.
que aliter in celis seruant᷑ ab angłis.

Expanded text:
 perferendis molestiis, quod temperantia in coercendis delectationibus pravis, non erit ibi omnino, ubi nihil mali erit. Ista ergo virtutum opera huic mortali vitae necessaria, sicut fides ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur. Ecce aperte hic dicit August., lib. 14, tutes in futuro erunt, sed alios usus tunc habebunt quam modo. Cui Beda assentit expansum est velum, potestates coeli suntdine, prudentia, temperantia, justitia, quae aliter in coelis servantur ab angelis
Abbreviated transcription (Latin):
nobis qͣm ẽẽ cessabit. sum beate uiue¬
mͦ ꝯtemplatione nat᷑e diuine q̃ crea¬
nit om̃s cec̃asꝙ instituit naturas. qͣ
dine eẽ desinet. s talis ac tanta erit
ut ꝑfectior ⁊ maior eẽ nõ possit. for¬
tassis ⁊ alie tres u̾tutes prudencia sñ
ullo iã ꝑiculo erroris. fortitudo si¬
ne mosestia cosandoꝵ maloꝵ. Tem¬
ꝑantia sine repugnatione libidinũ
erunt in illa felicitate ut prudentie¬
ibi sit. nlłłm bonũ deo p̃poñe. ł̃ eqͣre.
fortitudinis eiremissiue coħere tem¬
ꝑantie nlło defectu noxio delectari.

Expanded text:
obis quam esse cessabit, cum beate vivemus contemplatione naturae divinae, quae creavit omnes caeterasque instituit naturas; qua dine esse desinet; sed talis ac tanta erit, ut perfectior et maior esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo de
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾m semel t̾m missus ÷ dei filius. se¬
cundũ alterum: sepe missus : ⁊ mitti¬
m̾ cotidie nuttit᷑ ad sc̃os ⁊ missus ⁊
ĩ añ incarnationẽ ad om̃s sc̃os: qui
añ fuert̃: ⁊ etiam ad angłos. Uñ augͦ
de filio .i. de sapientia patris loq̃ns¬
ut sit ħo. In aĩas it sc̃as se tͣnsfert. ⁊

Expanded text:
alterum semel tantum missus est Dei Filius, secundum alterum saepe missus est, et mittindo quotidie mittitur ad sanctos, et missus est etiam ante incarnationem, et ad omnes sanctos qui ante fuerunt, et etiam ad angelos. Unde Aug. de Filio, id est de Sapientia Patris loquensut sit
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dm̃s qđ duo lius mitt.¬
b modis dicitur filius mitti. p̃ter
quibdam. s melius ac uerius scdm eã
dicitur genitus. p̃ter eamgͥ duob mo¬
mundo apparuit carne indutus: uel
cũ se in aĩas pias sic tͣnsfert: ut ab eis
ꝑcipiat᷑. ac cognoscat᷑. hos duos mis¬
de pr̃e natus ⁊: missus dicit᷑ filius. s¬
ł eo qd apparuit huic niundo: uerbũ
caro fc̃m. uñ dicit a pr̃e exiui.: ⁊ ueni

Expanded text:
d quod dicimus quod duobus modis dicitur Filius mitti praeter quibusdam, sed melius ac verius secundum eam dicitur genitus. Praeter eam ergo, duobus momundo apparuit carne indutus, vel cum se in animas pias sic transfert, ut ab eis percipiatur ac cognoscatur. Hos duos misde Patre natus est, missus dicitur Filius; sed eo quod apparuit huic mundo: Verbum caro factum.
Abbreviated transcription (Latin):
male uiũe. aut uolet aliqͥd qd dec¬
rit. aut deerit qd̾ uolũit. quitqͥa
amabit᷑: aderit nec desidabit᷑ qd̾ nõ
aderit. Om̃e qd̃ ibi etit : bonũ erit.

Expanded text:
licitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit,
Abbreviated transcription (Latin):
male uoluntatis implet᷑. Qua ꝓpter
lint. idq: ardentissimo amore appe
quale sit nescit. nec potest nescire qͥd
sit. qd̾ se uelle scit: sequit᷑ ut om̃s
beatam uitam sciant. Om̃s aũ beati
qd̃ uolunt ⁊tinuo sint beati. Conti¬
uult male. Ille qͥppe beate uiuit:
qui uiuit ut uult. nͨ male aliqͥd uult.
cumgͥ ex hiis duob astet beata uita:
licet in malis sit aliquis bonꝰ: ñ tñ.
nͥ finitis omib malis ẽ beatꝰ. Cũ ue¬
ro et hac uita qui in hiis miseruis fi¬
delis ⁊ bonꝰ ẽ. ueñit ad beatã: tc̃ uere¬

Expanded text:
malae voluntatis impletur. Quapropter, lint, idque ardentissimo amore appetquale sit nescit, nec potest nescire quid sit, quod se velle scit, sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati quod volunt continuo sint beati. Conti. Ille quippe beate vivit, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Cum ergo ex his duobus constet beata vita, licet in malis sit aliquis bonus, non tamen nisi finitis omnibus malis est beatus. Cum ergo ex hac vita, qui in his miseriis fidelis et bonus est, venerit ad beatam vi
Abbreviated transcription (Latin):
tui de t̾ni. ita disserit. Mirũ ẽ cũ capes¬
cende retinendeq beatitudinis uolun¬
tas una sit õĩum: un̾ tanta eristat
de ip̃a beatitudine rursus diũisitas uo
ab aliis in uoluntate corꝑis. ab aliis
atq: aliis. alibi atq alibi. Quomͦ gͥ õs
amant q. ñ õs scrunt: Qͥs poͣt amare
qd̾ nescit: sic̃ supͣ disputaui : sur gͦ
beatitudo amat᷑ ab õmnib. nͨ tñ scit᷑
ab om̃ib : An forte sciunt om̃s q̃ ip̃a
sit. s nõ om̃s sciunt uͥ ip̃a sit: ⁊ inde
ꝯtencio ẽ : an forte falsum ẽ. qd̾ ꝓ uero
posuimꝰ beate uiũe om̃s hoĩes uelle:

Expanded text:
 4, ita disserit: Mirum est cum capessendae retinendaeque beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursus diversitas volab aliis in voluptate corporis, ab aliis atque aliis alibi atque alibi. Quomodo ergo omnes amant quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit, sicut supra disputavi? Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes quae ipsa sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? An forte falsum est quod pro vero posuimus, beate vivere omnes homines velle?
Abbreviated transcription (Latin):
rantib. Qm̃ utͥq sñ fine. s in beati¬
tudine isti ali alio p̃stabiliꝰ. In mise¬
ria uͦ illi alius alio tołabilius ꝑmane¬
bunt. Ex hus apparet qd̾ sic̃ bom diffe¬
rent᷑ głificabunt᷑. ali magis alii minꝰ
ita ⁊ mali different᷑ in inferno puni¬

Expanded text:
niam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti, alius alio praestabilius; in miseria vero illi, alius alio tolerabilius permanebunt . Ex his apparet quod sicut boni differenter glorificabuntur, alii magis, alii minus, ita et mali differenter in inferno puni
Abbreviated transcription (Latin):
sum erit. uñ nec ip̃e cicero dubitauit:
ut hoc falsum ẽt credamus: Qͥa gͥ: an
dicendũ ẽ ⁊̃ si nͥl sit aliud beate uiũe
uult: beate uiu̾e uult: Nimis quid̃
hoc uilet᷑ ibsurdũ. Tale ẽ it. ac si di¬
uiũe. Istam repugnanciã qͥs audiat :¬
&ͥs ferat : Et tñ ad hanc ⁊trudit ne¬
cessitas. si ⁊ om̃s beate uiũe uelle ue¬

Expanded text:
sum erit, unde nec ipse Cicero dubitavit? ut hoc falsum esse dicamus. Quid ergo? An dicendum est, etiamsi nihil aliud sit beate vivevult, beate vivere vult? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale enim est ac si divivere. Istam repugnantiam quis audiat? quis ferat? et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate vivere velle ve
Abbreviated transcription (Latin):
electi eund̾ habebũt denariũ quẽ
pat᷑familias dedit õib qͥ oꝑati sunt
in uinea. Noĩe denarii aliqͥd õib eleo
differens głia erit aĩaꝵ. Stella .it. a
stella .i. electus ab electo differt in cla¬
ritate m̃tis ⁊ corꝑis. alii it. alus uici.¬
nuis clariꝰꝙ: dei sp̃em ⁊templabunt᷑.
⁊ ip̃a ⁊ templandi differencia: diũsitas
sionum .i. differencia claritatis. q unũ
ẽ. ⁊ sũmũ bonũ beatitudo ⁊ uita õium
.s. d̃s ip̃e. hoo bono om̃s electi fruent᷑
sp̃em nõ ꝑspeculum in enigmate. hr̃e
gͦ uitã ẽ uide uitã .i. cognoscere deum

Expanded text:
electi eumdem habebunt denarium, quem paterfamilias dedit omnibus qui operati sunt in vinea. Nomine denarii aliquid omnibus eldifferens gloria erit animarum. Stella enim a stella, id est, electus ab electo, differt in claritate, mentis et corporis. Alii enim aliis vicinius clariusque Dei speciem contemplabuntur; et ipsa contemplandi differentia diversitas sionum, id est, differentia claritatis; quia unum est et summum bonum beatitudo et vita omnium, id est, Deus ipse. Hoc bnon per speculum et in enigmate. Habere ergo vitam est videre vitam, id est cognoscere Deum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nõ eg̃it pũam mulier s ꝑmanet
in fornicatione sua ⁊ uun̾t cũ illa:
uir reus erit. ⁊ particeps pecti eius
cat̾cem que pñam egit. s nõ sepe.

Expanded text:
 poenitentiam mulier, sed permanet in fornicatione sua, et vivit cum illa, vir reus erit et particeps peccati ejus. catricem quae poenitentiam egit, sed non saepe.
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie disciplina hanc teñe: inci¬
pit excusari ꝑ obedienciã ⁊ timo¬
rẽ de hoc qd̾ poscenti mulieri de¬
bitũ reddit a qua ip̃e nunꝗͣ. pos¬
cere deberet. ⁊ sic de alus hmodi sci¬

Expanded text:
esiae disciplina hanc tenere, incipit excusari, per obedientiam et timorem, de hoc quod poscenti mulieri debitum reddit, a qua ipse nunquam poscere debet; et sic de aliis hujusmodi senti
Abbreviated transcription (Latin):
origine aĩe. ꝑ omnes particłas corꝑis
intensiꝰ. in aliis remissius oꝑat᷑. cum¬
lit̾ ac totꝰ. ĩ illis tñ plenĩ. e̾ẽ. dr᷑. quos
inhabitat .i. ĩ quib ita. ẽ. ut faciat
tis fuit dice. uͥ egosum ⁊ illi sunt. s ad¬
didit mecũ. quia ⁊ miseri possunt. ẽẽ.
ubi ⁊ ille ẽ. qui nusquã deẽ. s beati
cum illoᷤ. quia non st̃ beati nͥ ex eq tũ
illo st̃. qui fruunt᷑ eo. uident illũ sic̃

Expanded text:
Origine animae, per omnes particulas corporis intensiliter ac totus, in illis tamen plenius esse dicitur quos inhabitat, id est, in quibus ita est, ut faciat tis fuit dicere: Ubi ego sum, et illi sint; sed addidit mecum, quia et ibi miseri possunt esse ubi et ille est, qui nusquam deest. Sed beati sunt cum illo, quia non sunt beati nisi ex eo quod cum illo sunt, qui fruuntur eo, et vident illum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
complet ⁊ terram. Quis g potest sp̃m scm̃
iudicare dñationis: ⁊ diuine potestatis
erorttm qui repleuit oibem: ⁊ qđ plus
torem. Ex hiis alusq: plurib auctorita¬
tib aꝑte monstratur qđ d̃s uͥq: ⁊ in
omni creat᷑a cẽnciałr presencialit᷑ po¬

Expanded text:
 quis ergo potest Spiritum sanctum judicare dominationis et divinae potestatis exortem, qui replevit orbem, et, quod plus torem? Ex his aliisque pluribus auctoritatibus aperte monstratur quod Deus ubique in omni creatura essentialiter, praesen
Abbreviated transcription (Latin):
est in habitat. ubi uero habitat: ibi est.
In solis bonis habitat: quisunt templũ
⁊ regnat. qui eiꝰ uoluntati deuoti ob¬
temꝑant. Malos uero qui suut terra: iu¬
dicu distͥctione calcat. Uñ ⁊̃ in .li. sapi¬
encie dicit᷑. Tronꝰ sapiencie anima iusti
q in uistis specialius ÷ qͣm in aliis reb

Expanded text:
est, ibi habitat; ubi vero habitat, ibi est. In solis bonis habitat, qui sunt templum et regnat, qui ejus voluntati devote obtemperant; malos vero, qui sunt terra, judicii districtione calcat. Unde etiam in libro Sapientiae dicitur: Thronus sapientiae anima justi, quia in justis specialius est, quam in alii
Abbreviated transcription (Latin):
triattͥbintur unitas ⁊ filio equalitas:
forte eadem rõne attribuit᷑ patͥ unitas
scm aub̃ qua supͣ eidem eternitas: se¬
cundũ hylariũ. quia uidelicet pater
ita ÷ ut ab alio non sit. ⁊ q filium genu
cum eo ds. Unitas g̃ in patre eẽ dicitur
q nec ÷ aliqͥd aliud a quo sit. ñ it ab
alio ⁊ nec ab eo aliqͥd. ł aliquis ÷ ab et̾no:
qđ unũ cũ eo non sit. filius it ⁊ sp̃c sc̃s¬
⁊ pater unum sumus. Quare pater ⁊ filiꝰ
dicar᷑ eẽ unũ. uel unus d̾s. sec non unus
q res eiusdem nature recte possunt di¬
ci esse unum simpliciter.⁊ cum adiectio¬
ne Res uero diuerse nature non possũt
diti unum. nisi dicatur quid unrm.

Expanded text:
tri attribuitur unitas, et Filio aequalitas? Forte eadem ratione attribuitur Patri unitas secundum Aug. qua supra eidem aeternitas secundum Hilarium, quia videlicet Pater ita est, ut ab alio non sit, et quia Filium genuicum eo Deus. Unitas ergo in Patre esse dicitur, quia nec est aliquid aliud a quo sit. Non enim ab alio est, nec ab eo aliquis vel aliquid est ab aeterno, quod unum cum eo non sit: Filius enim et SpirFilius dicantur esse unum vel unus Deus, sed non unus: quia res ejusdem naturae recte possunt dici unum simpliciter esse, et cum adjectione; res vero diversae naturae non possunt dici unum, nisi dicatur quid unum.
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ utitur ꝑtͣctans illd uerbũ apłi. hon
qd sufficientes simꝰ cogitart aliqͥd a nobis
quasi ex nob̾. attendant inqͥd hic. ⁊ uba ista
ꝑpendant qui putant ex nobis eẽ fidei cep¬
tũ .⁊ ex deo ẽẽ fidei supplem̃tũ. Cõmendãs

Expanded text:
Non quod sufficientes simus cogitare aliquid quasi ex nobis. Attendant, inquit, hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Commendans
Abbreviated transcription (Latin):
momleutit᷑ q opus iltutis ⁊ bon̾ ilsus
istoꝵ qͥb ĩ nõ bẽneuti possumꝰ. Nemõañ
bent utendo male utit᷑. hon solũ aũ mneg¬
na set ⁊̃ mecba. ⁊ mulima bona eẽ p̃stitit
In medis qͥdem bonis muenit᷑ lib̃m uolũ¬
tatis arbitum. q ⁊ male illo uti possum

Expanded text:
mo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumu