comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
set nuptiantib uinum: ait illi
beatissima maria. Uinum non
habent: Cui uelut indignans:
respondit dñs: Quid michi et
hora mea: hec uerba indignan¬
us ẽẽ quis dubitet:Sed iccirco
ut reor quia tam temere cimat̃
de defectu carnalis poculi sug¬
gerebat: qui uenerat tocĩ orb¬
gentib nouum salutis ȩternȩ
calicem ꝓpinare: Quod enim
art. nondum uenit hora mea¬
illam nimirum gloriosissimã
passionis suȩ horam: atq illud
redemptionis nr̃ȩ uinũ quod
uite omniũ ꝓficeret ꝓmitte¬
bat: Nam quod petebat maria
erat gratiȩ temporalis: quod
xp̃c parabat. gaudu sempiter¬
ni. Nec tam̃ piguit benignissi¬
mum dnm dum magna ueni¬
unt: parua prestare Et ideo
uenerabilis maria.uere ut ma¬
ter dñi in sp̃u futura p̃noscens:
ac dominicã preuidens uolun¬
tatem: sollictte ministros am¬
monuit dicens: Quodcumq:
dixerit uob facite: Sciebat pro¬
fecto mater sc̃a obiurgationẽ
illam dñi filuq sui. non iras¬

Expanded text:
set nuptiantibus vinum, ait illi set nuptiantibus vinum, ait illi beatissima Maria: Vinum non habent. Cui velut indignans respondit Jesus: Quid mihi et Haec verba indignantis esse quis dubitet? Sed idcirco, ut reor, quia tam temere ei mater de defectu carnalis poculi suggerebat, qui venerat totius orbgentibus novum salutis aeternae calicem propinare. Quod enim ait, Nondum venit hora mea; illam nimirum gloriosissimam passionis suae horam, aut illud redemptionis nostrae vinum, quod vitae omnium proficeret, promittebat. Nam quod petebat Maria erat gratiae temporalis; quod Christus parabat, gaudii sempiterni. Nec tamen piguit benignissimum Dominum, dum magna veniunt, parva praestare; ideo venerabilis Maria et vere ut mater Domini in spiritu futura praenoscens, ac dominicam praevidens voluntatem, sollicite ministros admonuit, dicens: Quodcunque dixerit vobis facite. Sciebat profecto mater sancta objurgationem illam Domini filiique sui non iras
Abbreviated transcription (Latin):
neq: noui stella fulgoris. nec
parturiens uirgo compulerit:
qui nec tum quidem credide¬
re do suo: cum illos parentia
deserta ipso comitante do cȩ¬
lum pasceret petra potaret:
Sed iam ad illud p̃cipuũ xp̃i
miraculum ueniam᷑: quo pro
documento ditatis suȩ aquas
uertit inuinũ: Inuitatus itaq
ut legitur dñs prexit ad nup¬
tias: sed ut dignaretur hoc uir¬
ginis filius nr̃e cruditionis ẽ
ratio: ut hoc docti exemplo le¬
gitimarum illum nuptiarũ
non negemus auctorẽ: Uadit
ergo ad nuptias di filiusꝰ ut
quas dudũ potestate constitu¬
it: nunc p̃sentiȩ suȩ benedicti¬
one scĩficet: Uadit ad nuptias
ueteris instituti: nouam sibi
ppetuȩ uirginitatis sponsam
gentium de conuersione fac¬
turus: Uadit ad nuptias: quẽ
nuptiȩ non crearunt. Uadit
ad nuptias: non utiq ut con¬
uiuns delectetur: sed ut mira¬
bilib innotescat: Ladit adnup¬
tias: non sumpturus pocula:
sed daturus: Nam cum defecis¬

Expanded text:
neque novi stella fulgoris, nec neque novi stella fulgoris, nec parturiens virgo compulerit; qui nec tunc quidem Deo credidere suo, cum illos per arentia deserta, ipso comitante Deo, coelum pasceret, petra potaret. Sed jam ad illud praecipuum Christi miraculum veniamus, quo pro documento deitatis suae aquas vertit in vinum. Invitatus itaque, ut legitur, Dominus perrexit ad nuptias; sed, ut dignaretur hoc virginis filius, nostrae eruditionis est ratio: ut, hoc docti exemplo, legitimarum illum nuptiarum non negemus auctorem. Vadit ergo ad nuptias Dei Filius, ut, quas dudum potestate constituit, tunc praesentiae suae benedictione sanctificet. Vadit ad nuptias veteris instituti, novam sibi perpetuae virginitatis sponsam gentium de conversatione facturus. Vadit ad nuptias, quem nuptiae non crearunt. Vadit ad nuptias, non utique ut conviviis delectetur, sed ut mirabilius innotescat. Vadit ad nuptias, non sumpturus 68 pocula, sed daturus; nam cum defecis
Abbreviated transcription (Latin):
spiceret amagis suis adorari
puerum: quem ipse nesciret:
Quo torquebatur languore:
cum pariter cius & eunas in ter¬
ris despiceret: &. stellam mira.¬
retur in cȩlo: Ungenitus autẽ
altissimi fic humilit̃ ingressus
est mundum: ut indubitata
diuinitatis suȩ deferret indi¬
tia: Natus enim de femina: sed
natus exuirgme: Latebat in
presepi: sed insydere rutilabat:
ut hominẽ illum demiq ẽẽ
& terrena mater & signum cę¬
leste monstraret: Quib uero
radris. quanto ue lumine illã
dñi stellam antiqua credimꝰ
tunc int̾ astra fulsisse: Quan¬
tum in splendore precessit: quȩ
tantũ preibat in munere. quȩ
uelut quidam tocius orbis
oculis caligantis mundi uete¬
rem nouauit aspectũ : Ecce
fratres ad inquirendũ regem
regum una caldeos stella pro¬
traxit: iudaicum uͦ populum
ad obedientiam di sui: nec ig
nea potuit columpna conuer¬
tere: Nec sane quẽquã moue¬
at tanta hȩc ꝑfidia iudeorũ:
quod xp̃i illos fidem susciꝑe

Expanded text:
spiceret a magis suis adorari spiceret a magis suis adorari puerum, quem ipse nesciret? Quo torqueba tur languore, cum pariter ejus et cunas in terris despiceret, et stellam miraretur in coelo? Unigenitus autem Altissimi sic humiliter ingressus est mundum, ut indubitata divinitatis suae deferret indicia; natus enim de femina est, sed natus ex virgine; jacebat in praesepi, sed in sidere rutilabat, ut hominem illum, Deumque esse et terrena mater, et signum coeleste monstraret. Quibus vero radiis, quantove lumine illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter astra fulsisse? Quantum in splendore praecessit, quae tantum praeibat in munere; quae velut quidam totius orbis oculus caligantis mundi veterem 67 novavit aspectum? Ecce, fratres, ad quaerendum Regem regum una Chaldaeos stella pertraxit; Judaicum vero populum ad obedientiam Dei sui, nec ignea quondam potuit columna convertere. Nec sane quemquam moveat tanta haec perfidia Judaeorum, quod Christi illos fidem suscipere,
Abbreviated transcription (Latin):
toiq nr̃ oculis se uoluit reue-¬
lare mortalium: quatinus in¬
uisibilis cius diuinitas quȩ
latebat in homine. in oꝑe non
lateret: ut dum temptator uer¬
bum patris om̃ipotentis non
deprehendit in carne: omnes
ubiq qui in di filio uerbum
& carnem crederent: saluaren¬
tur. Et quidem uidebat dia¬
bolus infantẽ pannis obfitũ:
sed ignorabat ipsum eẽ qui re¬
motis initio tenebris mundũ
luce uestiuit: Nidebat cũ mor¬
talis matris ubera suggentẽ:
sed nesciebat ipsum cẽ: qui csu¬
rientem hebreum popłm ange¬
lico fecit pane uelut cȩlesti
lacte pinguescere. Uidebat par¬
uulum angustis cunabulis
quiescentẽ: sed uidere non po¬
terat ipsum eẽ. quẽ non capit
mundus: Quanto igitur ini¬
micus in hac xp̃i humilitate
ꝑ incerta distractus nutabat.
cum ꝑcaldeos precipuos utiq
tyrannidis suȩ ministros no¬
uum uideret infantulũ uelut
noui imꝑu regem. regus munc¬
rib honorari: Aut quomodo
non stuperet cum turbatus in¬

Expanded text:
ter 66 oculis se voluit revelare mortalium, quatenus invisibilis ejus divinitas, quae latebat in homine, in opere non lateret: ut, dum tentator Verbum Patris omnipotentis non deprehendit in carne, omnes ubique, qui in Dei Filio Verbum et carnem crederent, salvarentur. Et quidem videbat diabolus infantem pannis obsitum; sed ignorabat ipsum esse qui, remotis initio tenebris, mundum luce vestivit. Videbat eum mortalis matris ubera sugentem; sed nesciebat ipsum esse qui esurientem Hebraeum populum angelico fecit pane, veluti coelesti lacte, pinguescere. Videbat parvulum angustis in cunabulis quiescentem; sed videre non poterat ipsum esse quem non capit mundus. Quanto igitur inimicus in hac Christi humilitate, per incerta distractus stupore nutabat, cum per Chaldaeos, praecipuos utique tyrannidis suae ministros, novum videret infantulum, velut novi imperii regem regiis muneribus honorari? Aut quomodo non stuperet, cum turbatus in
Abbreviated transcription (Latin):
N hac dilectissimi cele die:¬
britate. sicut relatu paternȩ
traditionis instruim᷑: multi¬
plici nob est festiuitate letan.¬
dum: ferunt enim hodie xp̃m
tilibus adoiatum: uel inuita¬
tum ad nuptias: aquas inuinũ
uertisse: uel suscepto aiohan¬
ne baptismate. consecrasse flu¬
enta iordanis: suumq simul
purificasse baptistam. Sed qͥd
potissimũ presenti hoc factũ
sit die nouerit ipse qui fecit:
Nos tam̃ credere nec dubitare
debemus: quicquid illud est
factum cẽ ꝓnob̃ Fam quod
cum fulgentioris stellȩ radiis
incitati adorauere caldei dm̃
uerum gentib spes data est
adorandi: Quod aquȩ nouo
sunt ordine in uina mutate:
noui nobis poculi prelibatũ
est sacramentũ: Quod autem
baptizatus est agnus dĩ: rege¬
nerantis baptismi salutare no¬
bis est munus dedicãtũ: Opor¬
tet itaꝙ: nos fratres obhonorẽ
saluatoris nr̃i. cuius natiuita¬
tem debita nuꝑ cũ exultatio.¬
ne transegimꝰ: om̃i cum deuo¬
tione ȩtiam hunc uirtutum

Expanded text:
n hac, dilectissimi, celebritate, sicut relatu paternae traditionis instruimur, multiplici nobis est festivitate laetandum. Ferunt enim hodie Christibus adoratum, vel invitatum ad nuptias aquas in vina vertisse, vel suscepto a Joanne baptismate consecrasse fluenta Jordanis, suumque simul purificasse Baptistam. Sed quid potissimum hoc factum sit die noverit ipse qui fecit; nos tamen credere nec dubitare debemus, quidquid illud est, factum esse pro nobis. Nam quod eum fulgentioris stellae radiis incitati adoravere Chaldaei, Deum verum gentibus spes data est adorandi. Quod aquae novo sint ordine in vina mutatae, novi nobis poculi praelibatum est sacramentum. Quod autem baptizatus est Agnus Dei, regenerantis baptismi salutare nobis munus est dedicatum. Oportet itaque nos, fratres, ad honorem Salvatoris nostri, cujus nativitatem debita nuper cum exsultatione transegimus, omni cum devotione etiam hunc virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
appellari. neq abeis efferri
in mundum. sedd ab excellen¬
tiori quadam melioriq natu¬
ra. Unde signanter euuange¬
lista addidit dicens: Et uoca¬
tum est nom̃ eius iħc: quod
uocatum fuerat ab angło. an¬

Expanded text:
appellari, neque ab eis efferri in mundum, sed ab excellentiori quadam majorique natura. Unde signanter evangelista addidit dicens: Et vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum fuerat ab angelo an
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidem oꝑationis di. qui sus¬
citauit eum amortuis: Alors
igitur & resurrectio & cireũ¬
cisio eius: ꝓ nob factȩ sunt:
cũcidendi puerum: uocatũ
catum est ab angło. priusꝗͣ.
lum ihu głosum om̃i adora¬

Expanded text:
ationis Dei, qui suscitavit eum a mortuis . Et mors igitur, et resurrectio, et circumcisio ejus, pro nobis factae sunt. es circumcidendi puerum, vocatum catum est ab angelo antequam lum
Abbreviated transcription (Latin):
peccato mortuus ẽ: non quia
ipse peccauerit: neq: enĩ pec¬
catum fecit. nec inuentꝰ est
dolus inore eius: sed mortu¬
us ẽ ut nos qui mortui sumꝰ
illo moriente peccatis. neqͣ¬
quã peccato et uicus: iniuere¬
mus. Vnde scribitur: Si com¬
Sicut igitur commortui sum̃
tunc illo moriente: & consur¬
reximus resurgenti. sic cum
eo circũcisi sumus: ꝙ post cir¬
cũcisionem: sollempni gur¬
gatione mundati: Unde. ne¬
quaquã iam indigemꝰ circũ¬
cisione carnali: Et ut scias
cisum: audi paulũ manifestis¬
sime p̃dicantem: In quo habi
tat om̃is plenitudo dixinita¬
tis corporaliter: & estis in illo
repleti. qui est caput omnis
principatus & potestatis. in

Expanded text:
peccato mortuus est. Non quia ipse peccaverit, neque enim peccatum fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; sed mortuus est, ut nos qui mortui sumus, illo moriente peccatis, nequaquam peccato et vitiis viveremus . Unde scribituSicut igitur commortui sumus tunc illo moriente, et consurreximus resurgenti: sic cum eo circumcisi sumus, et post circumcisionem solemni purgatione mundati. Unde non jam indigemus circumcisione carnali. Et ut scias cisum, audi Paulum manifestissime praedicantem. In quo habitat, inquit, omnis plenitudo divinitatis corporaliter, et estis in illo repleti, qui est caput omnis pr
Abbreviated transcription (Latin):
nares.si eius imꝑio subdereris:
Cur sincero officio non facis:
quod subdola falsitate ꝓmit¬
tis: ꝑge cum magis: & uerum
regem supplicit̃ adorando ue¬
nerare: Setu iudaicȩ sequati¬
orcecitatis. ñ imitaris gentium
fidem: corq puersum ad crude¬
les conuertis infidias: nec illũ
occisure quẽ metuis. nec illis
dilectissimi in bethleem magi stel¬
lȩ p̃cedentis obsequio: gauisi
sunt gaudio magno ualde: fi¬
cut cuuangłista narrauit: Et
intrantes domũ. inuenerunt

Expanded text:
nares, si ejus imperio ipse subdereris. nares, si ejus imperio ipse subdereris. Cur sincero officio non facis quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Sed tu, Judaicae sequacior caecitatis, non imitaris gentium fidem, corque perversum ad crudeles convertis insidias, nec illum occisurus quem metuis, nec illis dilectissimi, in Bethleem magi stellae praecedentis obsequio, gavisi sunt gaudio magno valde, sicut evangelista narravit; et intrantes domum, invenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
nificatũ puerũ hierosolimis in ci¬
uitate regia reꝑturũ: Sed ẽ eos hȩc
opinio fefellisset ꝑiudeorum
scribas atq: doctores. quod sacra
de ortu xp̃i p̃nuntiauerat scrip¬
tura didicerunt: ut grmino
tiores fide expeterent quem et
stellȩ claritas. & ꝓphetiȩ mani¬
festabat auctoritas: Prolato au¬
tem diuino oraculo presponsa
pontificũ. & declarata spiritus
iudȩ non es minima int̃ prin¬
cipes iuda. exte enim exiet dux¬
qui reget popłm meũ ifrł̃. quã
ut hebreorũ proceres crederent
quod docebant Sed apparet
isse: & regnum xp̃i commune
cum huius mundi potestatib
estimasse: ut & isti temporalẽ
sꝑarent ducem: & terrenũ me¬
tueret ille consortẽ: Suꝑfluo
herodes timore turbaris: et fru¬
stra in suspectum tibi puerum
seuire moliris: Non capit xp̃m
regia tua: nec mundi dñs po¬
testatis tue est content᷑ angusti¬
is: Quẽ in iudea regnare ñ uis.
ubiq regnat: & felicior ipse reg¬

Expanded text:
nificatum puerum Jerosolymis in cinificatum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, per Judaeorum scribas atque doctores, quod sacra de ortu Christi praenuntiaverat Scriptura, didicerunt; ut gemino tiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarata spiritus Judae non es minima inter principes Juda; ex te enim exiet qui reget populum meum Israel . ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet isse, et regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regio tua, nec mundi Dominus potestatis tuae sceptri est contentus angustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat; et felicius ipse reg
Abbreviated transcription (Latin):
ut gens in longinqua orienta
ritas apud magos stellȩ illustri¬
oris apparuit: & intuentũ ani¬
mos ita ammiratione fui splen¬
doris impleuit: ut nequaquã
sibi crederent negligendũ. qđ
tanto nuntiabatur mtio:
Prxerat autẽ sicut res docuit
huic miracło gratia di: & cum
xp̃i natiuitatẽ nec ipsa adhuc
bethleem tota didicisset. ĩam il¬
lam credituris gentib infere¬
bat: & quod nondũ poterat
humano eloquio disseri: cȩlo
fiebat çuuanglizante:cognosci:
hoc munus. ut cognoscibilis
gentib fieret natiuitas saluato¬
ris. ad intelligendũ tamen mira¬
culum signi potuerunt magi
etiam de antiquis balaam pre¬
nuntiationib commoneri: sci¬
entes olim ẽẽ predictũ. & cęlebri
memoria diffamatũ: Orietur
stella ex iatob. & exurget homo
de ifrł: & dominabitur gentiũ
Tres itaq uiri fulgore insoliti
syderis diuinitus incitati. pre¬
uium micantis luminis cur¬
sum secunt᷑: existimantes se. sig¬

Expanded text:
ut gens in longinqua Orientalut gens in longinqua Orientalritas apud magos stellae illustrioris apparuit, et intuentium animos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut res docuit, huic miraculo gratia Dei; et cum Christi nativitatem nec ipsa adhuc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat evangelizante cognosci. hoc munus, ut agnoscibilis gentibus fieret nativitas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis cursum sequuntur, existimantes se sig
Abbreviated transcription (Latin):
et rationabile dilectissimi uerȩ
pietatis obsequiũ est in diebus
testantur. toto corde gaudere:
& honorifice ea quȩ ad salutem
nr̃am gesta sunt celebrare: Uocan¬
te nos ad hanc deuotionẽ ipsa
recurrentiũ temporũ lege: quȩ
nobis post illum diem inquo
coeternus patri filius dinatus
ex uirgine ẽ breui interuallo
epyphaniȩ intulit festum. ex
apparitione dñi consecratum:
in quo fidei nr̃ȩ magnũ presidi¬
um ꝓuidentia diuina constitu.¬
it: ut dum sollempni uenerati¬
one colitur adorata in cxordus
suis saluatoris infantia. ꝑipsa
originalia documenta ꝓbarct᷑
ueri in ipso hominis ornata na¬
tura: hoc est enim quod iusti¬
ficat impios. hoc est quod ex
peccatorib facit scõs: si in uno
Deitas qua ante omma secula
in forma di ęqualis est patri.hu¬
manitas qua nouissimis dieb
in forma serui unitus est homi¬
ni: Ad roborandũ ergo hanc
fidem quȩ contra om̃s premu¬
niebatur errores: ex magna fac¬
tum est diuini pietate consilu.

Expanded text:
et rationabile, dilectissimi, verae pietatis obsequium est, in diebus testantur, toto corde gaudere et honorifice ea quae ad salutem nostram gesta sunt celebrare: vocante nos ad hanc devotionem ipsa recurrentium temporum lege, quae nobis post diem in quo coaeternus Patri Filius Dei natus ex Virgine est, brevi intervallo Epiphaniae intulit festum, ex apparitione Domini consecratum. In quo fidei nostrae magnum praesidium providentia divina constituit, ut dum solemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta probaretur veri in ipso hominis orta natura. 123 Hoc enim est quod justificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit sanctos, si in uno Deitas, qua ante omnia saecula in forma Dei aequalis est Patri; humanitas, qua novissimis diebus in forma servi unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contra omnes praemuniebatur errores, ex magna gestum est divini pietate consilii,
Abbreviated transcription (Latin):
suscepisse naturã: ne uel inef¬
fabilium oꝑum secutura mira¬
cula uel excipiendarũ supplicia
passionũ sacramentũ fidei ex
rerum diuersitate turbarent
cum iustificari omnino non
possint. nisi qui dñm iħm et
uerum dm̃ ꝙ. uerum hominem

Expanded text:
veram suscepisse naturam: ne vel inefveram suscepisse naturam: ne vel ineffabilium operum secutura miracula, vel suscipiendarum supplicia passionum, sacramentum fidei ex rerum diversitate turbarent; cum justificari omnino non possent, nisi qui Dominum Jesum et verum Deum et verum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
& myrram: Et hȩc quide quan¬
tum ad illuminationẽ fidei per¬
tinebat. potuerunt illis credita
& intellecta sufficere ut corpo¬
rali intuitu non inquirerent.
quod plenissimo uisu mentis
inspexerant: Sed diligentia saga¬
cis officn usq aduidendũ pue¬
rum ꝑseuerans: futuri tẽporis
bus scruiebat: ut sicut om̃ib
nob ꝓfuit. quod post resurrec¬
tionem dñi uestigia uulnerũ
in carne cius thomȩ manus
explorauit: ita ad nr̃am utili¬
tatem ꝓficeret: quod infantiã
ipsius magorũ ꝓbauit aspectꝰ
Uiderunt itaq magi. & adora¬
uerunt puerũ. de tribu iuda
de semine dauid scđm carnem
factum ex muliere: factũ sub
lege: quia non soluere uenerat.
gum: fandi impotem: & in nul¬
lo ab humanȩ infantiȩ genera¬
litate dissimilem: Quia sicut
fidelia erant testimonia quȩ
in co maiestatẽ inuisibilis diui¬
uinitatis asserereat: ita proba¬
tissimũ eẽ debebat uerbũ car-¬
ne factum & sempit̃nam illi es¬
sentiam. filii di ueram homini

Expanded text:
r. Et haec quidem, quantum ad illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum perseverans, futuri temporis bus serviebat: ut sicut omnibus nobis profuit, quod post resurrectionem Domini vestigia vulnerum in carne ejus Thomae aposexploravit manus; ita ad nostram utilitatem proficeret, quod infantiam ipsius magorum probavit aspectus. Viderunt itaque magi, et adoraverunt puerum de tribu Juda, de semine David secundum carnem , factum ex muliere, factum sub lege , quam non solvere venerat, gum, fandi impotem, et in nullo ab humanae infantiae generalitate dissimilem. Quia sicut fidelia erant testimonia, quae in eo majestatem invisibilis Deitatis assererent, ita probatissimum esse debebat Verbum carnem factum, et sempiternam illam essentiam Filii Dei, hominis
Abbreviated transcription (Latin):
gregem suum ꝑicula temptatio:¬
num indicat: aquib se suosq sub¬¬
iectos. om̃s qui ꝑfecte uigilant
custodire non desistunt: Et bene
nato dño: pastores supra gregem
uigilant: Ille & enim natus ẽ:qui
dixit. ego sum pastor bonus: Bonꝰ
pastor: animãsuam dat ꝓouibus
suis: Sed & temyꝰ imminebat: quo
idem pastor summe bonus missis
in mundũ pastorib: oues suas que
longe lateq disꝑse errabant. ad
semꝑ uirentia cȩlestis uitȩ pascua
reuocaret: quorũ summo pastori
p̃cepit: si diligis me pasce oues me-¬
ma fratres tuos: Et factum est ut
discesserunt abeis angłi in cȩlum:
pastores loquebantur adinuicem:
Transeamꝰ usq bethleem: & uideamꝰ

Expanded text:
gregem suum, pericula tentatiogregem suum, pericula tentationum indicat, a quibus se suosque subjectos omnes qui perfecte vigilant, custodire non desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, missis in mundum pastoribus, oves suas, quae longe lateque dispersae errabant, ad semper virentia coelestis vitae pascua revocaret. Quarum curam summo pastori praecepit: Si diligis me, pasce oves mema fratres tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur adinvicem: Transeamus usque Beth
Abbreviated transcription (Latin):
ato in bethleem dño salua¬¬
tore. sicut facra ȩuungłii
testatur hystoria:pastorib: qui in
regione eadem erant uigilantes
angłs dñi magna cum luce appa¬
ruit: exortũq mundo solem iusti-¬
tix̧: non solum cęlestis uoce sermo¬¬
nis. uerũ etiam claritate diuinȩ
lucis adstruxit: Nusquã enim in
tota ueteris instrumenti serie rep'¬
perimꝰ angłos qui tam sedulo ap¬¬
paruere patribus: cum luce appa¬
ruisse: Sed hoc priuilegiũ recte ho.¬
dierno tempori seruatum ẽ: quan
rectis corde. misericors & miserator
sacramentũ nouȩ natiuitatis do¬¬
cuit: statim multitudo cȩlestium
agminũ quȩ glam caneret. pacẽq
simul om̃ib: p̃dicaret affuit. apte
demonstrans: quia ꝑhanc natiui.¬
tatem homines adpacem uniꝰ fidei:
spei. & dilectionis:atq ad gl̃am di¬
uinȩ laudationis ẽẽnt conuerten¬¬
di. Significant autẽ mystice pasto.¬
res isti gregum. doctores quosq: ac
rectores fidelium animarũ: Nox
cuius uigilias custodiebant suꝑ

Expanded text:
ato in Bethleem Domino Salvatore, sicut sacra Evangelii testatur historia, pastoribus qui in regione eadem erant vigilantes angelus Domini magna cum luce apparuit, exortumque mundo Solem justitiae non solum coelestis voce sermonis, verum etiam claritate divinae lucis astruebat. Nusquam enim in tota Veteris Instrumenti serie reperimus angelos, qui tam sedulo apparuere patribus, cum luce apparuisse; sed hoc privilegium recte hodierno tempori servatum est, quanrectis corde, misericors et justus Dosacramentum novae nativitatis edocuit, statim multitudo coelestium agminum, quae gloriam Deo caneret, pacemque simul hominibus praedicaret, adfuit, aperte demonstrans quia per hanc nativitatem homines ad pacem unius fidei, spei et dilectionis, atque ad gloriam divinae laudationis essent convertendi. Significant autem mystice pastores isti gregum doctores quosque ac rectores fidelium animarum. Nox, cujus vigilias custodiebant super
Abbreviated transcription (Latin):
pie subuenire dignatus ẽ:ad agen¬¬
das semꝑ beneficus eius gratias
reuerti: Si enim illi sola adhuc na¬¬
tiuitate eius cognita reuersi sunt
glorificantes & laudantes dm̃ in
om̃ib quȩ audierant & uiderant:
quantomagis oportet nos qui to¬
tam carnis illius seriem ex ordine
cognouimus. qui sacram̃tis illius
imbuti sumus: in om̃ib gloriam
ac laudem eius non solum uͬb̃o s
etiam factis p̃dicare. neq unquã
oIL. quoo ido ds homonat᷑
ẽ. ut nos ad imaginẽ & similitudi.¬
nem suȩ diuinitatis renascendo
omniũ fluenta fecundaret aqua¬
rum: ldo temptatus in heremo:
ut uincendo temptatorẽ. nobis
quoq uincendi peritiam uirtu.¬
temq tribueret: Id̃o mortuus est:
ut mortis destrueret imperium:
ldo resurrexit. & ascendit in cȩbũ:
ut nob̃ resurgendi amortuis. atq
in cȩlestib ꝑpetuo regnandi spem
exemplũq preberet: Pro quibus
singulis reuersi adĩntuitũ piissi¬

Expanded text:
pie subvenire dignatus est, ad agenpie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, quanto magis oportet nos, qui totam incarnationis illius seriem ex ordine cognovimus, qui sacramentis illius imbuti sumus, in omnibus gloriam ejus ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo omnium fluenta fecundaret aquarum; ideo tentatus in eremo, ut vincendo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis, atque in coelestibus perpetuo regnandi spem exemplumque praeberet. Pro quibus singulis reversi ad intuitum piissi
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt dm̃ hominem natũ. si¬
mul & eiusde natiuitatis mini.¬
stros: festinemus & nos fr̃s meĩ
non passib pedum. sed bonorũ
ꝓfectib oꝑum: uidere eamdẽ glo-¬
rificatam humanitatẽ: cum eisde
ministris digna seruitutis suȩ
mercede remuneratis: festinemꝰ
uidere illum indiuina patris ac
sua maiestate fulgentem: festine.¬
mus inquã: nam tanta beatitudo¬
non cum desidia ac torpore queren¬
da est. sed alacriter sunt xp̃isequen-¬
da uestigia: Nam & ipse cursum
nr̃m data manu iuuare desiderat:
post te: curremꝰ in odorem unguen¬
torum tuorũ: Cicius ergo uirtutũ
gressib sequam᷑: ut meream᷑ con-¬
sequi: Nemo tardet conuerti ad
dñm: nemo differat de die indiem:
ipsum ꝑom̃ia & ante om̃ia p̃can¬¬
tes: ut gressus nr̃os dirigat scd̃m
eloquium suum: ut non domine:¬
tur nr̃i om̃is iniustitia: Discamus
& nos fratres km̃i a contemplatio.¬
ne dñice dispensationis qua nob̃

Expanded text:
nerunt Deum hominem natum, sinerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate fulgentem. Festinemus, inquam, nam non est tanta beatitudo cum desidia ac torpore quaerenda, sed alacriter sunt Christi sequenda vestigia. Nam ipse cursum nostrum data manu juvare desiderat, post te, curremus in odorem unguentorum tuorum. Citius ergo virtutum gressibus sequamur, ut mereamur consequi. Nemo tardet converti ad Dominum, nemo differat de die in diem, ipsum per omnia et ante omnia precantes, ut gressus nostros dirigat secundum eloquium suum, et non dominetur nostri omnis injustitia. Videnteset nos, fratres charissimi, a contemplatione dominicae dispensationis qua nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit ibi in dextera d̃i patris
sedet: & illũ eum tota uirtutum
instantia sequam᷑. & sollicita
cordis ac corporis castigatione
ꝓcuremus: ut quem illi in pre¬
sepio uidere uagientẽ: & nos in
patris solio mercamur uidere
regnantem: Et uideamꝰ inquit
hoc uerbum quod factum ẽ: Quã
rectȩ & purȩ fidei scã confessio: In
principio erat uerbum: & uerbum
erat apud dm̃: & d̃s erat uerbum:.
hoc uerbum natum ex patre ñ
factum ẽ: quia creatura ds non ẽ:
inqua natiuitate diuina uideri
ab hominib ñ potuit: sedut ui-¬
deri posset uerbum caro factum
est: & habitauit innobis:. Uidea¬
mus ergo inquiunt hoc uerbũ
quod factum ẽ: quia antequam
factum eẽt hoc. uidere nequiui.¬
mus: Quod fecit ds et ostendit
nobis: quod incarnari fecit dñs:
& ꝑhoc uisibile nobis exhibuit:
Et uenerunt festinantes: & inue:¬
nerunt mariam & ioseph: & in-¬
fantem positum inp̃sepio: Uene¬¬
runt pastores festinantes: & inue¬¬

Expanded text:
ascendit, ibi in dextra Dei Patris ascendit, ibi in dextra Dei Patris sedet. Illo eum tota virtutum instantia sequamur, et sollicita cordis et corporis castigatione procuremus, ut quem illi in praesepio videre vagientem, nos in Patris solio mereamur videre regnantem. Et videamus, inquiunt, hoc verbum quod factum est. Quam recta et pura fidei sanctae confessio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum! Hoc verbum natum ex Patre, non factum est, quia creatura Deus non est. In qua nativitate divina videri ab hominibus non potuit; sed ut videri posset, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videamus ergo, inquiunt, hoc Verbum quod factum est, quia antequam factum esset, hoc videre nequivimus. Quod fecit Dominus et ostendit nobis, quod incarnari fecit Dominus, et per hoc visibile nobis exhibuit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et inve
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ostendit nobis: Et uenerunt
festinantes: & inuenerunt mariã
& ioseph: & infantẽ positũ in pre-¬
sepio: Pastores quidem illi: felici
gaudio festinauerunt uidere
quod audierant: Et quia arden-¬
ti amore quesierunt: continuo
saluatorẽ quem quesierunt in¬¬
uenire meruerunt: Sed intel-¬
lec̾tu alio pastores gregum. ĩmo
cuncti fideles qua mentis indu-¬
stria xp̃m querere debeant: dĩc¬
tis pariter suis ostenderunt et
factis Transeamꝰ inquiunt usq
bethleem: & uideamus hoc uer¬¬
bum quod factum ẽ: Transeamꝰ
ergo & nos fratres km̃i cogitan¬¬
do usq bethleem ciuitatẽ dauid.
& recolamꝰ amando qđ in ea uer-¬
bum caro factum ẽ: atq: eius in¬¬
carnationẽ dignis cȩlebremus
honoribus: Transeamꝰ abiectis
concupiscentiis carnalibus toto
mentis desiderio usq bethleem
suꝑnam: idest domũ panis uiuiꝰ
ñ manufactam sed ȩt̃nam in cȩ-¬
lis: & recolamꝰ amando: quia uer-¬
bũ qd caro factũ ẽ: illuc carne

Expanded text:
 ostendit nobis. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Pastores quidem illi felici gaudio festinarunt videre quod audierant: et quia ardenti amore quaesierunt, continuo Salvatorem quem quaesierunt invenire meruerunt. Sed et intellectualium pastores gregum, imo cuncti fideles qua mentis industria Christum quaerere debeant, dictis pariter suis ostenderunt et factis. Transeamus, inquiunt, usque Bethleem, et videamus hoc verbum quod factum est. Transeamus ergo et nos, fratres charissimi, cogitando usque Bethleem civitatem David, et recolamus amando quod in ea Verbum caro factum est, atque ejus incarnationem dignis celebremus honoribus. Transeamus, abjectis concupiscentiis carnalibus, toto mentis desiderio usque Bethleem supernam, id est, domum panis vivi non manufactam, sed aeternam in coelis, et recolamus amando quia Verbum caro factum est. Illuc carne
Abbreviated transcription (Latin):
qui hȩc condidit: non creatura
quȩ seruit: Laudate igit᷑ dilectissi¬
mi dñm in om̃ib oꝑib: eius: atq
iuditiis: Sit in uob̃ indubitata cre¬
dulitas uirgineȩ integritatis: & par-¬
tus reformationis humanȩ sacrũ
diuinũq mysteriũ scõ atq sincero
honorate seruitio: Amplectimini
xp̃m in nr̃a carne nascentẽ: ut eũ¬

Expanded text:
qui condidit, non creatura, qui condidit, non creatura, quae servit. Laudate igitur Deum, dilectissimi, in omnibus operibus ejus atque judiciis. Sit in vobis indubitata credulitas virgineae integritatis et partus. Reformationis humanae sacrum divinumque mysterium sancto atque sincero honorate servitio. Amplectimini Christum in nostra carne nascentem, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
ne natus es. ex di sp̃u renascaris.
& obtineas ꝑgr̃am: quod non ha¬
bes ꝑnaturam: Habentes ergo tan¬¬
tȩ spei fidutiam dilectissimi. in fi¬
de qua fundati estis stabiles ꝑma¬
nete: ne idem ille temptator cuiꝰ
a nob̃ dominationẽ. xp̃c exclusit.
aliquib iterum nos seducat in¬¬
sidiis: & hȩc ipsa p̃sentis diei gau
dia fallaciȩ suȩ arte corrumpat:
illudens simpliciorib: animis de
non tam de natiuitate xp̃i quam
de noui ut dicunt ortu solis uide.¬
tur honorabilis: Quȩ & si miran¬
dam habent pulchritudinẽ: ado¬¬
randam tam̃ non habent d̃itatẽ:
Illa ergo uirtus: illa sapientia il¬
la est adoranda sola maiestas: qͤ
uniuersitatẽ mundi creauit ex
nichilo: & inquas uoluit formas
atq naturas trenam cȩlestẽq sub¬¬
stantiã om̃ipotenti ratione pro-¬
duxit: Sol & luna & sydera sint cõ¬
moda utentibus:. sint speciosa cer-¬
nentibus: sed ita ut de illis gratiȩ
referant᷑ auctori. & adoretur d̃s

Expanded text:
ne natus es, ex Dei Spiritu renascaris, ne natus es, ex Dei Spiritu renascaris, et obtineas per gratiam quod non habes per naturam. Habentes ergo tantae spei fiduciam, dilectissimi, in fide qua fundati estis stabiles nete; ne idem ille tentator, cujus jam a vobis dominationem Christus exclusit, aliquibus vos iterum seducat insidiis, et haec ipsa praesenti diei gaudia suae fallaciae arte corrumpat, illudens simplicioribus animis de non tam de nativitate Christi, quam de novi, ut dicunt, solis ortu honorabilis dam habent pulchritudinem, adorandam tamen non habent Deitatem. Illa ergo virtus, illa sapientia, illa est colenda majestas, quae universitatem mundi creavit ex nihilo, et in quas voluit formas atque mensuras terrenam coelestemque substantiam omnipotenti ratione produxit. Sol, luna et sidera sint commoda utentibus, sint speciosa cernentibus; sed ita ut de illis gratiae referantur auctori, et adoretur Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
gere: Et dum uiciatȩ originis
pre iuditiũ generale ꝑsequitur.
cyrographum quo nitebat᷑ exce¬
dit: ab illo inĩquitatis exigens
penam: in quo nullam reppit
culpam: Soluitur itaq letiferȩ
pactionis male suasa conscrip
captiuitatis uasa rapiunt᷑: Re-¬
dit inhonorem suũ ab antiquis
contagiis purgata natura: Alors
morte destruitur: natiuitas na¬¬
tiuitate reparatur: qm̃ simul et
redemptio aufert seruitutẽꝰ et
regeneratio mutat originẽ: & fi
des iustificat peccatorẽ: Quisqͥs
deliter gloriaris: reconciliationis
huiꝰ grãm iusto ꝑpende iuditio:
Tibi enim quondam abiecto: tͥ
extruso paradisi sedibus: tibi ꝑ¬
exilia longa morienti: tibi in
cinerem & puluerem dissoluto.
cui iam non erat spes ulla uiuen¬
di: ꝑincarnationẽ uerbi data ẽ
potestas: ut de longinquo ad
tuum reuertaris actorem. recog¬
noscas parentem. liber efficiaris
ex seruo: de extraneo ꝓueharis in¬
filium: ut qui ex corruptibili car-¬

Expanded text:
gere, et dum vitiatae originis gere, et dum vitiatae originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur excedit, ab illo iniquitatis exigens poenam, in quo nullam reperit culpam. Solvitur itaque lethiferae pactionis malesuasa conscriptcaptivitatis vasa rapiuntur. Redit in honorem suum ab antiquis contagiis purgata natura, mors morte destruitur, nativitas nativitate reparatur: quoniam simul et redemptio aufert servitutem, et regeneratio mutat originem, et fides justificat peccatorem. CAP. V. deliter gloriaris, reconciliationis hujus gratiam justo perpende judicio. Tibi enim quondam abjecto, tibi extruso a paradisi sedibus, tibi per longa exsilia morienti, tibi in pulverem et cinerem dissoluto, cui jam non erat spes ulla vivendi, per incarnationem Verbi potestas data est, ut de longinquo ad tuum revertaris auctorem, recognoscas parentem, liber efficiaris ex serfilium: ut qui ex corruptibili car
Abbreviated transcription (Latin):
sericors om̃psq saluator ita sus¬¬
ceptionis humanȩ moderarctur
exordia ut uirtutẽ inseparabilis
a suo homine ditatis ꝑuelamen
nr̃ȩ infirmitatis abcondet: illusa
est securi hostis astutia: qui nati¬
uitatem pueri insalutẽ humani
generis ꝓcreati: non aliter sibi quã
omniũ nascentiũ putauit obnoxi-¬
am: Uidit enim uagientẽ atq lacͥ-¬
mantem: uidit pannis obuolutũ:
circuncisioni subditũ: & legalis
sacrificii oblatione ꝑfriitũ: Agno¬
turalib non dubitauit agmentis:
Inter hec intulit contumelias:
multiplicauit iniurias:adhibu.¬
it maledicta: obpbria: blasphemĩ¬
as: conuicia omnẽq postremo in
ipsum uim furoris infudit: om¬
nia temptamentorũ genera ꝑcur¬¬
rit: Et sciens quo humanã natu¬
ram infecisset ueneno.nequaquã
credidit transgressionis exortem:
quem tot documentis didicit eẽ
mortalem: ꝑsistit ergo improbus
predo & auarus exactor: in eum
qui nichil ipsius habebat insur¬

Expanded text:
sericors omnipotensque Salvator, ita sussericors omnipotensque Salvator, ita susceptionis humanae moderaretur exordia, ut virtutem inseparabilis a suo homine deitatis per velamen nostrae infirmitatis absconderet, illusa est securi hostis astutia, qui nativitatem pueri in salutem humani procreati, non aliter sibi 71 quam omnium nascentium putavit obnoxiam. Vidit enim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis involutum , circumcisioni subditum, et legalis sacrificii oblatione perfunctum. Agnoturalibus non dubitavit augmentis. Inter haec intulit contumelias, multiplicavit injurias, adhibuit maledicta, opprobria, blasphemias, convicia, omnem postremo in ipsum vim furoris sui effudit, omnia tentamentorum genera percurrit; et sciens quo humanam naturam infecisset veneno, nequaquam credidit primae transgressionis exsortem, quem tot documentis didicit esse mortalem. Perstitit ergo improbus praedo et avarus exactor in eum qui nihil ipsius habebat insur
Abbreviated transcription (Latin):
impassibilis ds̃ non dedignatus ẽ
homo eẽ passibilis: & immortalis
mortis legib subiacere: Noua au¬
tem natiuitate generatus: quia
inuiolata uirginitas quȩ concu¬¬
piscentiam nesciuit: carnis mate.¬
riam ministrauit: Assumpta est
de matre dñi natura: non culpa:
Creata est forma serui: sine conditi¬
one seruili: Et nouus homo sic
contemꝑatus ẽ ueteri.: ut et ueri.¬
tatem suscipet generis: & uitiũ ex¬¬
misedia di cum ad reparandum
humanũ genus ineffabiliter ei
multa suppeterent hanc potissi¬
mum consulendi elegit uiam. qͥa
ad destruendũ opus diaboli non
uirtute uteretur potentiȩ: sed ra-¬
tione iustitiȩ: Nam suꝑbia hostis
antiqui non immerito sibi inom
nes homines ius tyrannicũ uendi¬
cabat: nec indebito dominatu
taneos in obsequiũ suȩ uolunta-¬
tis illexerat: Non itaq iustȩ amit¬
teret originalem humani generis
seruitutem: nisi de eo quod subie¬
cerat uincerctur: Cum igitur mi¬

Expanded text:
impassibilis Deus non dedignatus est impassibilis Deus non dedignatus est homo esse passibilis, et immortalis mortis legibus subjacere. Nova autem nativitate generatus, quia inviolata virginitas concupiscentiam nescivit, et carnis materiam ministravit. Assumpta est de matre DominCreata est forma servi sine conditione servili, quia novus homo sic contemperatus est veteri, ut et veritatem susciperet generis, et vitium exmisericordia Dei, cum ad reparandum humanum genus ineffabiliter ei multa suppeterent, hanc potissimum consulendi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli, non virtute uteretur potentiae, sed ratione justitiae. Nam superbia hostis anes homines jus tyrannicum vindicabat, nec indebito dominatu taneos in obsequium 276 suae voluntatis illexerat. Non itaque juste amitteret originalem humani generis servitutem, nisi de eo quod subegerat vinceretur. Cum igitur mi
Abbreviated transcription (Latin):
& inmortalitatis dote nudatũ.
duram mortis subisse sententiã.
seq: in malis suis quoddam de
p̃uaricatoris consortio inuenisse
solatium: dm̃ quoq iustȩ seueri-¬
tatis exigente ratione erga homi¬
nem quem tanto honore condi.¬
derat ꝓpriam mutasse sententi¬¬
am: opus fuit dilectissimi secreti
dispensatione consilii: ut incom
mutabilis ds euius uoluntas non
potest suabenignitate priuari:
pͥmam erga nos pietatis suȩ dispo¬
sitionẽ sacramento occultiore
compleret: & homo diabolicȩ ini¬¬
quitatis uersutia actus inculpã
contra di ꝓpositum: non periret:
ma filius dĩ de cȩlesti sede descen¬
dens: & apaterna gloria non rece¬
dens: nouo ordine. noua natiui¬
tate generatus: Nouo ordine. quia
inuisibilis in suis: uisibilis ẽ factꝰ
in nr̃is: Incõprehensibilis: uoluit
comp̃hendi: Ante tempora maneis.
eẽ cȩpit ex tempore: Uniuersitatis
dñs seruilem formam obumbrata
maiestatis suȩ dignitate suscepit:

Expanded text:
et immortalitatis dote nudatum et immortalitatis dote nudatum duram mortis subiisse sententiam, seque in malis suis quoddam de praevaricatoris consortio invenisse solatium; 68 Deum quoque, justae severitatis exigente ratione, erga hominem, quem in tanto honore condiderat, antiquam mutasse sententiam: opus fuit, dilectissimi, secreti dispensatione comutabilis Deus, cujus voluntas non potest sua benignitate privari, primam erga nos pietatis suae dispensationem sacramento occultatiore compleret, et homo diabolicae iniquitatis versutia actus in culpam contra Dei propositum non periret. ma Filius Dei, de coelesti sede descendens, et a paterna gloria non recedens, novo ordine, nova nativitate generatus. Novo ordine, quia invisibilis in suis visibilis factus est in nostris; incomprehensibilis voluit comprehendi; ante tempora manens coepit esse ex tempore; universitatis Dominus servilem formam obumbrata majestatis suae immensitate suscepit;
Abbreviated transcription (Latin):
xultemus in domino
dilectissimi. & sp̃uali
iocunditate letem᷑: quia illuxit
dies redemptionis nouȩ prepa:¬
rationis antique: felicitatis ȩter¬¬
nȩ: Reparatur enim nob̃ salutis
nr̃ȩ annua reuolutione sacram̃¬
tum: ab initio ꝓmissum: in fine
redditum: sine fine mansurum:
Inquo dignum ẽ nos sursum
erectis cordib dĩuinum adorare
mysterium: ut quod magno d̃i
munere agitur: magnis ȩccłiȩ
gaudiis cȩlebretur: Ds̃ enĩm om̃i-¬
potens & clemens. cuius natura
bonitas: cuiꝰ uoluntas potentia:
cuiꝰ opus misedĩa ẽ: statim ut
nos diabolica malignitas uene:¬
no suȩ mortificauit inuidiȩ:
p̃parata renouandis mortalibus
pietatis suȩ remedia inter ipsa
mundi primordia presignauit.
denuntians serpenti futurum
semen mulieris. quod noxiĩ capi¬
uirgine uiolatorẽ humanȩ ꝓpa¬¬
ginis incorrupta natiuitate dãp¬¬
naret: Ilam quia gloriabat᷑ dia-¬
bolus hominẽ sua fraude decep¬
tum. diuinis caruisse muneribꝰ:

Expanded text:
ultemus in Domino, dilectissimi, et spiritali jucunditate laetemur, quia illuxit 67 nobis dies redemptionis novae, praeparationis antiquae, felicitatis aeternae. Reparatur enim nobis salutis nostrae annua revolutione sacramentum, ab initio promissum, in fine redditum, sine fine mansurum. In quo dignum est nos erectis sursum cordibus divinum adorare mysterium, ut quod magno Dei munere agitur, magnis Ecclesiae gaudiis celebretur. Deus enim omnipotens et clemens, cujus natura bonitas, cujus voluntas potentia, cujus opus misericordia est, statim ut nos diabolica malignitas veneno suae mortificavit invidiae, praeparata renovandis mortalibus suae pietatis remedia inter ipsa mundi primordia praesignavit; denuntians serpenti futurum semen mulieris quod noxii capitiVirgine violatorem humanae propaginis incorrupta nativitate damnaret. Nam quia gloriabatur diabolus, hominem sua fraude deceptum divinis caruisse muneribus,
Abbreviated transcription (Latin):
cis nr̃is ex dominica cruditio¬
ne debemus: & optandũ nobis
est & studendũ. ut hic popłs qͥ
ab illa sp̃uali patrum nobilita¬
te defecit: ramis suȩ arboris in¬
seratur: Multũ enim nos deo
beniuolentia ista comendat.
quia ido delictum illorũ nob
miscdiȩ locum fecit: ut cos ad
emulationem salutis recipiende
fides nr̃a reuocaret: Nam uitã
piorum non solum sibi sed ȩti¬
am aliis eẽ utilem decet: ut qđ
apud cos agi non potest uerb
obtincatur exemplis: Conside¬
rantes itaq dilectissimi in effa¬
bilem diuinorũ munerũ largi¬
tatem: cooꝑatores simus gratiȩ
diopantis in nobis: non enim
dormmientib ꝓuenit regna m
di: nec ocio desidiaq to. penti¬
bus beatitudo eternitatis inge¬
ritur: sed quia sicut ait apłs.
fi compatimur. & conglorifica¬
bimur: illa nobis currenda est
uia. quam ipse dñs se eẽ testat᷑
ẽ: qui nob nullis oꝑum meri¬
ts suffragantib & sacramento
consuluit & exemplo: ut in ad¬
optionem uocatos ꝑ illud ꝓue¬

Expanded text:
ris ex dominica oratione debemus , et optandum nobis est et studendum; ut et hic populus, qui ab illa spiritali patrum nobilitate defecit, ramis suae arboris inseratur. Multum enim nos Deo benevolentia ista commendat: quia ideo delictum illorum nobis misericordiae locum fecit, ut eos ad aemulationem salutis recipiendae fides nostra revocaret. Nam vitam piorum non solum sibi, 130 sed etiam aliis esse utilem decet: ut quod apud eos agi non potest verbis, obtineatur exemplis. Considerantes itaque, dilectissimi, ineffabilem erga nos divinorum munerum largitatem, cooperatores simus gratiae Dei operantis in nobis. Non enim dormientibus provenit regnum coelorum, nec otio desidiaque torpentibus beatitudo aeternitatis ingeritur; sed quia, sicut Apostolus ait, si compatimur, et conglorificabimur via, quam ipse dominus se esse testatus est, qui nobis, nullis operum meritis suffragantibus, sacramento consuluit et exemplo, ut in adoptione vocatos per illud prove
Abbreviated transcription (Latin):
mundus assequitur: & heredi¬
tatem diante scła p̃paratam
accipiunt adoptiui & ꝑdunt
qui uidebant᷑ ẽẽ legitimi: Besi-¬
pisce tande iudea resipisce: et
ad redemptorẽ etiam tuũ depo¬
sita infidelitate conu̾tere. Noli
sccleris tui immanitate terreri:
Non istos xp̃c sed peccatores
uocat: nec impietatẽ tuam re¬
pellit. qui ꝓte cum crucifixus
c̃ẽt orauit: Immitẽ crudelium
patrum tuorũ solue sententiã
neq te eorũ maledicto obstrin
gi patiaris: qui clamantes de
xp̃o. sanguis cius suꝑ nos et
suꝑ filios nrõs: facinus inte sui
criminis transfuderunt: Redi¬
te admiscdem: utimini clemen¬
tia remittentis: seuicia enĩ ur̃ȩ
iniquitatis conuersa est in cau¬
sam salutis: Uiuit: quẽ pcrire
uoluistis: Confitemini negatũ
adorate uenditũ: ut uob̃ boni¬
tas illius prosit. cui ur̃a mali¬
tia nocere non potuit: Quod¬

Expanded text:
mundus assequitur; et haeredimundus assequitur; et haereditatem Domini ante saecula praeparatam accipiunt adoptivi, et perdunt qui videbantur esse legitimi. Resipisce tandem, Judaee, resipisce; et ad Redemptorem etiam tuum deposita infidelitate convertere. Noli sceleris tui immanitate terreri: non justos Christus, sed peccatores vocat ; nec impietatem tuam repellit, qui pro te, cum crucifixus esset, oravit . Immitem crudelium patrum tuorum solve sententiam, neque te eorum maledicto patiaris obstringi, qui clamantes de Christo, Sanguis ejus super nos et super filios nostros , facinus in te sui criminis transfuderunt. Redite ad misericordem, utimini clementia remittentis. Saevitia enim vestrae iniquitatis conversa est in causam salutis. Vivit quem perire voluistis. Confitemini negatum, adorate venditum: ut vobis bonitas illius prosit, cui vestra malignitas nocere non potuit.