comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
singulari certamine dimicaret.¬
& solus commune periculũ & cri.¬
men refelleret. uel cumsẽ morti
ꝓdñi placanda offensione promptꝰ
obiceret. uel cum se ꝓsalute populi
laborantis diuina ultione paratꝰ
offerret. Sciebat enim gloriosius
esse ꝓxp̃o mori: quam regnare in
hoc seculo. Quid enim prestantius
quam fieri xp̃i hostiam: Itaq cum
frequenter legamus ab eo dño obla
ta sacrificia. eẽ hoc tam̃ loco addi¬
dit. Tibi sacrificabo hostiã lauda
Non sacrifico inquit: sed sacrificabo
Significans illud perfectum. eẽ. sa¬
crificiũ: quando unusquisq drio
corporas huiꝰ uinculo absolutus.
assistere & offerre hostiã laudis gau¬
debit: Iuia ante mortẽ: nulla .ẽ.
perfectta laudatio: Neq quisꝗ
inhac uita possit definito p̃conio
p̃dicari. cũ posteriora ei ineerta siit
Mecꝰsigtur. solucio ẽ animȩ & corporis
Senq & in apło docuimꝰ lectũ. dissolui
& cũ xp̃o. cẽ. multo melius. Solutio

Expanded text:
singulari certamine dimicaret, etsingulari certamine dimicaret, et solus commune periculum et crimen refelleret; vel cum se morti pro Domini placanda offensione promptus objiceret; vel cum se pro salute populi laborantis divinae ultioni paratus offerret. Sciebat enim gloriosius esse pro Christo mori, quam regnare in hoc saeculo. Quid enim praestantius quam fieri Christi hostiam? Itaque cum frequenter ab eo legamus Domino oblata esse sacrificia, hoc tamen loco addidit: Tibi sacrificabo hostiam laudis Ibid, 17. Non sacrifico, inquit, sed sacrificabo, significans illud perfectum esse sacrificium, quando unusquisque Domino, corporis hujus vinculis absolutus assisteret, et offerret se hostiam laudis; quia ante mortem nulla est perfecta laudatio: neque quisquam in hac vita potest definito praeconio praedicari, cum posteriora ejus incerta sint. Mors igitur solutio est animae et corporis. Denique et in Apostolo docuimus lectum: Dissolvi, et cum Christo esse multo melius . Solutio
Abbreviated transcription (Latin):
luerum fugisse deteriora. & ad me¬
liora transisse & addidit: Dissolui
Permanere autem incarne. magis
necessarium ꝓpter uos. Aliud me¬
lius: aliud necessarium. Necessa¬
rium ꝓpter fructus operis: meliꝰ
ꝓpter gratiam & copulam xp̃i.¬
Ergo qm̃ docuit apostolus eum qui
euaserit ex hoc corpore. si meruerit
tamen cum xp̃o futurum. quid
sit mors. quid & iam uita conside¬
remus Itaq docente scriptur a
cognouimus. quia mors absolutio
ẽ. animae & corporis :¬
Unde & dauid ait. Dis rupisti uincu¬
la mea. tibi sacrificabo hostiam
laudis. Uincula autem uitae huiꝰ
id .ẽ. coniuntionis niãe. quȩ ex anima
constat & corpore. significari docet
superior uersi culus psalmi huius¬
reciola in conspeccu dñi morslcorũ
& ideo quasi ꝓpheta preuidens sẽ cum
scĩs. & qui ꝓ deuotione animas suas
in xp̃o deposuerunt futurũ : lȩtatur:
quia & ipse obtulit sẽ fideliter
ꝓdĩ populo aduersus Goliati cũ

Expanded text:
lucrum fugisse deteriora, et ad melucrum fugisse deteriora, et ad meliora transisse. Et addidit: Dissolvi permanere autem in carne magis necessarium propter vos . Aliud melius, aliud necessarium. Necessarium propter fructum operis, melius propter gratiam et copulam ChriErgo quoniam docuit Apostolus eum qui evaserit ex hoc corpore, si meruerit tamen, cum Christo futurum, quid sit mors, quid etiam vita consideremus. Itaque Scriptura docente, cognovimus quia mors absolutio est animae et corporisUnde et David ait: Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis . Vincula autem vitae hujus, id est, conjunctionis nostrae quae ex anima constat et corpore, significari docet superior versiculus psalmi hujusretiosa in conspectu Domini mors sanctorum Et ideo quasi propheta praevidens se cum sanctis, et qui pro devotione animas suas in Christo deposuerunt, futurum, laetatur; quia et ipse obtulit se fideliter pro Dei populo adversus Goliam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sareina. Ip̃se dñs ait. Sufficit de i:
malicia sua. & iacob dicit: Dies ari¬
norum uitae meae quos habeo: cen¬
tum triginta. minimi & mali.
Non quia dies mali: sed quia nobis
accessu dierum. maliciȩ increm̃ta
cumulantur. Nullus enim dies:
sine nr̃o peccato preterit. Unde
ȩgregius apostolus ait. Michi enim
adnecessitatem uitae referens: aliud
admortis utilitatem Xp̃c enim
nobis uiuere: cui seruimus: cuio.¬
portet ascis suis ieuangelii p̃dica¬
tione deferatur obsequium. Deniq
& symeon qui ait. nunc dimittis
& ideo quod rex iubet deserere. non
possumus & contempnere. Iuantos
imperator terrae huius inperegri.¬
nis locis. aut honoris specie. aut
muneris alicuius causa iub& dę¬
gere. Numquid hi inconsulto
imperatore discedunt: & quanto
amplius . ẽ. diuinis parere. quam
& mori lucrum. Unde apłs quasi
seruus enim non refugit uitae obse¬
quium: & quasi sapiens lucrum
mortis amplectitur. Lucrum. ẽ.
enim euasisse incrementa peccati.

Expanded text:
rum? Ipse Dominus ait: Sufficit diei malitia sua . Et Jacob dixit: Dies annorum vitae meae quos habeo, centum triginta minimi et mali , non quia dies mali, sed quia nobis accessu dierum malitiae incrementa cumulantur. Nullus enim dies sine nostro peccato praeterit. 7. Unde egregie Apostolus ait: Mihi enim vad necessitatem vitae referens, aliud ad mortis utilitatem. Christus enim nobis vivere est, cui servimus, cui oportet ut a sanctis suis in Evangelii praedicatione deferatur obsequium. Denique et Simeon qui ait: Nunc dimittis  ideo quod rex jubet, deserere non possumus et contemnere. Quantos imperator terrae hujus in peregrinis locis aut honoris specie, aut muneris alicujus causa jubet degere! Numquid hi inconsulto 392 imperatore discedunt? Et quanto amplius est divinis parere, quam est et mori lucrum. Unde Apostolus quasi servus; non enim refugit vitae obsequium, et quasi sapiens lucrum mortis amplectitur. Lucrum est enim evasisse incrementa peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
Imitatur ille. qui se uoluptatib exuit.
& ȩt̃ñis delectacionib a t tollit atque
ableuat. & in illo celesti habitaculo lo.¬
cat. in quo paulus cũ adhuc uiuer&
conuersabatur. Alit̾ aut̃ non dicer&.
nr̃a aut̃ conuersatio incęlis. ẽ. Quod
parit̃ ad p̃sumptionẽ meriti potest.
meditacionẽq conferri. Illic enim
eiꝰ erat meditacio. illic animȩ eius
conuerlatio. Illic eiꝰ prudentia. quȩ
utiq intra angustias carnis huius
herere nonsoleat. Sapiens enim cũ
illud diuinũ requirit. absoluit ani.¬
mã suam corpore. & eiꝰ ablegat con.¬
tu bernium. cũ illã tractat scientiã.
quã uelut nudã sibi & aꝑtam desi¬
derat demonstrari: & ideo retib qui¬
busdã. & nebulis huius corporis:
sẽ querit exuere. Neq enim manib
istis aut oculis. atq aurib cõprehen¬
dere suꝑnã illã possumus ueritatẽ:
Qm̃ quae uidentur temporalia sunt.
quȩ autẽ non uidentur aet̾na: Deni.¬

Expanded text:
Imitatur et ille mortem qui se voluptatibus exuit, et aeternis delectationibus attollit, atque ablevat, et in illo coelesti habitaculo locat, in quo Paulus cum adhuc viveret, conversabatur; aliter enim non diceret: Nostra autem conversatio in coelis est , quod pariter ad praesumptionem meriti potest meditationemque conferri. Illic enim erat ejus meditatio, illic animae ejus conversatio, illic ejus prudentia, quae utique intra angustias carnis hujus haerere non solebat. Sapiens enim cum illud divinum inquirit, absolvit animam suam corpore, et ejus ablegat contubernium, cum illam veri tractat scientiam, quam velut nudam sibi et apertam desiderat demonstrari; et ideo retibus quibusdam, et nebulis hujus corporis se quaerit exuere. Neque enim manibus istis aut oculis atque auribus comprehendere illam supernam possumus veritatem; quoniam quae videntur temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna. Deni
Abbreviated transcription (Latin):
igitur anima nontillitur. quando sqlum
ueritatis attingit. nisi quando
abisto sẽcernit᷑ corpore. neq abipso
decipitur. & inluditur. Inliiditur
enĩ usu oculorũ. mͥluditur auditu
aurium: & ideo relinquat illud. ꝙ
deserat: Inde & apostolus clamat.
Nedetigeritis. ne at tami naueritis.
corruptelam: Incorruptela enim
sunt quae sunt incorporis indul¬

Expanded text:
igitur anima nostra non fallitur, quando solium veritatis attingit, nisi quando se ab isto secernit corpore, neque ab ipso decipitur et illuditur? Illuditur enim visu oculorum, illuditur auditu aurium; et ideo relinquat illud et deserat. Unde Apostolus clamat: Ne tetigeritis, ne attaminaveritis, corruptelam . In corruptela enim sunt, quae sunt in corporis indul
Abbreviated transcription (Latin):
dic interra. quia. ẽ. uita hominis
& incelo. Sic̃ mercennarii inquit
merces uita eꝰ. In labore scilic&  tem
pore leuior fabulis. & fluitans
& natans uerbis. Cuiꝰ habitatio in
luteis domib : & ipsa uita in luto
Nulla formitudo sentenciȩ nulla

Expanded text:
dit in terra, quia est vita hominis dit in terra, quia est vita hominis et in coelo, Sicut mercenarii, inquit, merces vita ejus , in labore scilicet et tepore, levior fabulis, et fluitans, et natans verbis: cujus habitatio 395 in luteis domibus, et ipsa vita in luto. Nulla firmitudo sententiae, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
captamꝰ: ne cuiꝰ sermo nr̃is aurib:
insusurret. & quasi semita quedam
iherentẽ cogitacioni animã abdu¬
cat auero: atq ab intentione deflec.¬
.tat. Multas igitur occupationes
nob̃ corporis huius necessitas gig.¬
.nit. atq. usus inuehit: quib impe¬
ditur animȩ uigor. ac reuocatur
intentio Unde pulchre dicit sos
Siergo lutũ.ẽ. corpus. oblinit nol
utiq non diluit. & coinquinat ani¬
mã: inquinam̃to in temperant iae
Coriũ & carnẽ inquit me induisti :
corporis neruis. & idõ int̃dũ rigescit.
sȩpe curuatur: & addidic Abim¬
quitate in nocentẽ me nonfecisti
Si enĩ impius fuero: ue michi. Sin
autẽ sim iustus: ñ potero reclinare.
Plenus enĩ confusionis sũ: introduxisti
super mẽ tẽptationes. Quid enĩ. ẽ.
hȩc uita. nisi plena laqueoꝵ.
Int̾ laqueos ambulamꝰ : int̾ plurimas
uersamur teptaciones. Deniq idẽ
supͣ ait Nũquid non temptatio
ẽ. uita hominis int̾ra: bene addi

Expanded text:
captamus, ne cujus sermo nostris auribus captamus, ne cujus sermo nostris auribus insusurret, et quasi semita quaedam inhaerentem cogitationi animam abducat a vero, atque ab intentione deflectat. 12. Multas igitur occupationes nobis corporis hujus necessitas gignit, atque usus invehit, quibus impeditur animae vigor, ac revocatur intentio. Unde de se pulchre dicit sanctus ob, X, 9. Si ergo lutum est corpus, oblinit nos utique, non diluit, et coinquinat animam inquinamento intemperantiae. Corium et carnem me, inquit, induisti, ocorporis nervis, et ideo interdum rigescit, saepe curvatur. Et addidit: Ab iniquitate innocentem me non fecisti. Si enim impius fuero, vae mihi: si autem sim justus, non potero me reclinare. Plenus enim confusionis sum. Introduxisti super me tentationes . Quid enim est aliud haec vita nisi plena laqueorum? Inter laqueos ambulamus, inter plurimas versamur tentationes. Denique idem supra ait: Numquid non tentatio est vita homini
Abbreviated transcription (Latin):
tis suȩ. Neq aliis cõmictat & eredat.
sed ipsum se cognoscat & intelligat.
& qđ sibi uidetur uerum. eẽ. hoc se¬
quendũ nouerit quod delectatione
carnali eligendũ aestimauerit. hoc
sciat falsum: ab eo fugiat & recedat.
quia fraudis. ẽ. plenum. Merito igit᷑
dep̃ciauit & dẽonestauit hoc corpus:
corpus mortis appellans: Q uisenĩ
oculis potuit uidere uirtutũ splen¬
Quis usficiam manibus eõ prehende¬
s:ꝰ quis sapientiã oculorũ obtutib
intueri: Deniq quando aliquid
cogitamꝰ: neminẽ tiob̾ occurrere.
neminẽ uolumꝰ obstrepere auribus
nr̃is: atq ita intendimus animo.
ut plerumq non uideamꝰ p̃sentia.
Cum &iam in noctib sincerius cogi¬
tamus: & tunc melius quȩ mouent
corde meditamur: Unde & ꝓphe.¬
ta ait. Iuae dicitis incordib ur̃is:¬
& incubilib ur̃is conpungimini: Sȩ¬
pe &iam aliqui claudunt oculos:
siquid ꝓfunde uolunt nisu cogita¬
cionis eruere. oculorũ impedim̃ta
uitantes: Sepe & iam solitudines

Expanded text:
suae; neque aliis committat et credat, sed se ipsum cognoscat et intelligat; et quod sibi videtur verum esse, hoc sequendum noverit; quod delectatione carnali eligendum aestimaverit, hoc sciat falsum, ab eo fugiat et recedat, quia fraudis est plenum. 11. Merito ergo depretiavit et dehonestavit hoc corpus, corpus mortis appellans . Quis enim oculis potuit videre virtutis splenQuis justitiam manibus comprehendere? Quis sapientiam oculorum obtutibus intueri? Denique quando aliquid cogitamus, neminem nobis occurrere, neminem volumus obstrepere auribus nostris, atque ita intendimus animo, ut plerumque non videamus praesentia. Quinetiam in noctibus sincerius cogitamus, et tunc melius quae movent, corde meditamur. Unde et Propheta ait: Quae dicitis in cordibus vestris, in cubilibus vestris compungimini . Saepe etiam aliqui claudunt oculos, si quid profundae volunt nisu cogitationis eruere, oculorum impedimenta vitantes. Saepe etiam solitudines
Abbreviated transcription (Latin):
concipi&. & pari& filium & uoca¬
bis nomen eius emmanuh el
Scio uideos opponere solere in hebiȩo
uerbum. ahalma. non uirginem
sonare. sed adolescentulam. &re¬
uera uirgo proprie. bethula. ap¬
pellatur. Ad olescentula autem
uel puella non ahalma. dicitur
sed naara. Quid est igitur quod
significat. ahalma & absconditam
uirginem. idest non solũ uirginen

Expanded text:
concipiet et pariet filium, et vocaconcipiet et pariet filium, et vocabis nomen ejus Emmanuel . Scio Judaeos opponere solere, in Hebraeo verbum ALMA  , non 288 virginem sonare, sed adolescentulam. Et revera virgo proprie BETHULA   appellatur, adolescentula autem vel puella, non ALMA dicitur, sed NAARA  . Quid est igitur quod significat ALMA? Absconditam virginem, id est, non solum virgine
Abbreviated transcription (Latin):
tus est: & tamen hȩc uirgo perpetua
mul tarum mater est uirginum
Sequitur enim. Emissiones tuae
paradẏsus malo granatorum cũ
fructu pomorum. In malogranatis
& pomis. omnium uirtutum sig¬
nificatur in uirginitate contentus.
Fratruelis meus candidus & rubi¬
cundus. Candidus inuirginitate.:
rubicundus in martyrio. & quia
rubicundus & candidus. ẽ: idcuco
statim additur. Guttur eius
sponsus uirgo laudatus asponsa
urgine. laudat uicissim uirginẽ
sponsam & dicit ei. Speciosi facti
sunt gressus tui. incalciamentis
filii aminadab. quod interpretat᷑
populi sponte se offerentis. Uir¬
guutas enim uoluntaria. ẽ: & ideo
gressus eccłiae in castitatis pulchri¬
tudine conlaudantur. Non est
huius temporis inmorem commen¬
tarii omnia decantica canticorum
uirginitatis pandere sacramenta.
quia & haec ipsa fastidioso lectora
nares contractura non ambigo
Loquatur esaias spei nrae fideiq
mysterium. Ecce uirgo inutero

Expanded text:
tus est. Et tamen haec virgo perpetua tus est. Et tamen haec virgo perpetua multarum est mater virginum. Sequitur enim: Emissiones tuae paradisus malogranatorum cum fructu pomorum . In malogranatis et pomis, omnium virtutum significatur in virginitate concentus. Fratruelis meus candidus et rubicundus; candidus in virginitate, rubicundus in martyrio. Et quia rubicundus et candidus est, idcirco statim additur, guttur Al. Sponsus virgo laudatus a sponsa virgine, laudat vicissim virginem sponsam, et dicit ei: Speciosi facti sunt gressus tui in calceamentis, filia Aminadab, quod interpretatur, populi se sponte offerentis . Virginitas enim voluntaria est, et ideo gressus Ecclesiae in castitatis pulchritudine collaudantur. Non est hujus temporis in morem Commentarii omnia de Cantico canticorum virginitatis pandere sacramenta, quia et haec ipsa fastidioso lectori nares contractura non ambigo. 32. Loquatur Isaias spei nostrae fideique mysterium: Ecce virgo in utero
Abbreviated transcription (Latin):
speciosa sunt ubera tua aumno. Iuod
istud uinum est: quod sponsȩ mam¬
mas pulcherrimas fecit. & pudici¬
tiae lacte fecundas. Nempe illud
dequo sponsus inconsequentibus
loquitur. Sibi uinum meum cum
lacte meo. Manducate proximi
Musto inquit non uino ueteri. quia
unum inutres nouos mittitur.
& non ambulabant inuetustate
uinum quod cum in ebriauerit ad¬
olescentulos & puellas. statim unrgi¬
nitate si tiunt. & merapulam cas¬
titatis eructant. & expletur illud
plebuntur infantibus & puellis
luclentibus plateae eius. Iuid enĩ
nili frumentum electorũ & uinũ
psalmo scriptum est. Adducentur
regi uirgines posteam ꝓxime eius
afferentur tibi inleticia & exultati¬
one adducentur in templum regis
Sequitur. Hortus conclusus soror
mea sponsa. hortus conclusus fons
signatus. Quod clusum. ẽ. atq sig¬
natum. similitudinem hab& matris
dñi. matris & uirginis. Unde &
sepulchro saluatoris nouo quod
nec ante nec postea quispiam posi¬

Expanded text:
speciosa sunt ubera tua vino. Quod speciosa sunt ubera tua vino. Quod istud vinum est, quod sponsae mammas pulcherrimas facit, et pudicitiae lacte fecundat? Nempe illud, de quo sponsus in consequentibus loquitur: Bibi vinum meum cum lacte meo. Manducate, proximiMusto, inquit , non vino veteri; quia vinum novum in utres novos mittitur : et non ambulabant in vetustate vinum quod cum inebriaverit adolescentes et puellas, statim virginitatem sitiunt; et in crapulam castitatis eructant, et expletur illud plebuntur infantibus et puellis ludentibus plateae ejus. Quid enim nisi frumentum electorum, et vinuPsalmo scriptum est: Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi in laetitia, et exsultatione. Adducentur in templum31. Sequitur: Hortus conclusus, soror mea, sponsa: hortus conclusus, fons signatus . Quod clausum est, atque signatum, similitudinem habet Matris Domini, matris et virginis. Unde et in sepulcro Salvatoris novo, quod nec ante, nec postea quisquam posi
Abbreviated transcription (Latin):
Lucerna pedibus meis uerbum tium
dñe. & lux semitis meis. & herino
idest consecrationem. & fuge leonum
cubilia. & leopardorum montes.
qui non possunt mutare uarietatem
suam. Fuge inquit eubilia. fuge sup¬
biam daemonum. ut postquam michi
fueris conseerata. possim tibi dicere
uulnerasti cor meum soror mea
sponsa uulnerasti cor meum. inuno
oculorum tuorum inuno ornam̃to
oculi tui. Iuod dicit huiuscemodi
est. non repudio nuptias. habes & si¬
nistrum oculum quem tibi dedi prop¬
ter inbecillitatem eorum qui recta
uidere non possunt. sed magis michi
dexter uirginitatis oculus plac&.
qui si cecatus fuerit. omne corpus
intenebris est. Ac neputaremus
eum Amorem carnis & nuptias
significare corporeas. ilico ex cludu
hunc sensum & ait. Uulnerasti
cor meum sponsa soror mea. ubi
sororis nomen.ẽ.: suspicio omnis
fedi amoras excluditur. Iuam
speciosa sunt ubera tua: auino
ubi haboe sermo dĩ hospitium. quam

Expanded text:
Lucerna pedibus meis verbum tuum, Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lux semitis meis : et Hermon, id est, consecratione: et fuge leonum cubilia, et leopardorum montes, qui non possunt mutare varietatem suam. Fuge, inquit, cubilia leonum, fuge superbiam daemonum, ut postquam mihi fueris consecrata, possim tibi dicere: Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa, vulnerasti cor meum, in uno oculorum tuorum, in uno ornamento colli tui . Quod dicit, hujuscemodi est. Non repudio nuptias, habes et sinistrum oculum, quem tibi dedi propter imbecillitatem eorum, qui recta videre non possunt. Sed magis mihi dexter virginitatis oculus placet, qui si caecatus fuerit, omne corpus in tenebris est. Ac ne putaremus eum amorem carnis, et nuptias significare corporeas, illico excludit hunc sensum, et ait: Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa. Ubi sororis nomen est, suspicio omnis foedi amoris excluditur. Quam speciosa sunt ubera tua a vino ubi habet sermo Dei hospitium. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
salomon. & pacificus nr̃ solium.
quales habeat armigeros. Ecceait
lectus salomonis. sexaginta poten¬
tes mcrrcuitu eius depotentibus
israhel omnes ferentes frammeam
& docti bello: uiri gladius infemore
ipsius. Sui mnentuitu Palomonis sẽ
gladium habent infemore. sicut. aod.
& totum carni deditum. omnes
amputans uoluptates. Ibo inquit
& ad collem libani. ad purissimos
uirginum greges. & loquar sponsȩ
metie. Tota speciosa es proxima
de & apostolus. Ut exhibeat inquit
sibi scãm eccłiam non habentem
maculam neq rugam. Ueni aliba¬
no sponsa. ueni alibano. uenies
& transibis. abmitio fidei. acapite
linir. & hermon. acubilibus leo¬
num. amontibus leopardorum
candor interpretatur. Ueni ergo
sponsa candidissima. dequa alibi
dicitur. Quae est ista quae ascen¬
dit dealbata: & transi per uiam
huius scł̃i ab exordio fidei. & ex
sanir. quod interpretatur dens
lucernae. iuxta illud qđ in psalmo

Expanded text:
Salomon pacificus noster solium, Salomon pacificus noster solium, quales habeat armigeros? Ecce, ait, lectus Salomonis, sexaginta potentes in circuitu ejus de potentibus Israel, omnes tenentes frameam, et docti bello, uniuscujusque viri gladius in femore ipsius . Qui in circuitu Salomonis sunt, gladium habent in femore, sicut Aoth iet totum carni deditum, omnes amputans voluptates. Ibo, inquitrpora sua; et ad collem Libani: ad purissimos virginum greges, et loquar sponsae meae: Tota speciosa es, amica mUnde et Apostolus: Ut exhibeat, inquit, sibi sanctam Ecclesiam, non habentem maculam, neque rugam . Veni a Libano, sponsa, veni a Libano: Venies, et pertransibis ab initio fidei, a capite Sanir et Hermon, a cubilibus leonum, a montibus leopardorum candor interpretatur. Veni ergo, sponsa candidissima, de qua alibi dicitur: Quae est ista, quae ascendit dealbata? et transit per viam hujus saeculi: ab exordio fidei, et ex Sanir, quod interpretatur dens lucernae, juxta illud quod in Psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
& repperiemus turturis hanc esse
naturam: ut si parem perdiderit.
alteri non iungatur. & intelligemꝰ
digamiam & iam a mutis auibus
reprobari. Statimq. turtur dicit
ad turturem. Ficus ꝓduxit grossos
suos id est ueteris legis precepta
cerderunt. & de euangelio uites
Nlorent. dederunt odorem. Unde &e
apostolus xp̃i bonus odor sumus.
Surge ueni ꝓxima mea. speciosa mea.
& ueni tũ columba mea. Inuelamen¬
to petrae. iuxta ꝓmurale. & ostende
michi faciem tuam. & auditam fac
michi uocem tuam. qm̃ uox tua
suauis. & facies tua speciosa: Dum
tuum uultum tegeres cum moy si
uelamentum eẽt: in lege. nec fa¬
eiem tuam udebam: nec uocem
uos. nunc autem reuelata facie con¬
templare głiam meam. & petrae
firmissimȩ tegere ꝓmurali. quod
audiens sponsa: aperit sacramenta
pudicitiae E ratruelis meus michi.
& ego illi. qui pascit inter lilia. hoc
est inter uirgine̾m candentissimos
choros. Uis scire quale uerus

Expanded text:
et reperiemus, turturis hanc esse et reperiemus, turturis hanc esse naturam, ut si parem perdiderit, alteri non jungatur; et intelligemus digamiam etiam a mutis avibus reprobari. Statimque turtur dicit ad turturem: Ficus protulit grossos suos , id est, veteris Legis praecepta ceciderunt, et de Evangelio vites fiorentes dederunt odorem. Unde et Apostolus: Christi bonus odor sumus . Surge, veni, proxima mea, sponsa mea, et veni. Tu columba mea in velamento petrae juxta promurale, et ostende mihi faciem tuam, et auditam fac mihi vocem tuam, quoniam vox tua suavis, et facies tua speciosa . Dum vultum tuum tegeres cum Moyse, et velamentum esset in Lege, nec faciem tuam videbam, nec vocem tuam vos . Nunc autem revelata facie contemplare gloriam meam, et petrae firmissimae tegere promurali. Quod audiens sponsa aperit sacramenta pudicitiae: Fratruelis meus mihi, et ego illi qui pascit inter lilia , hoc est, inter virginum candidissimos choros. Vis scire, quale verus
Abbreviated transcription (Latin):
bo. Audiamus quid loquatur sponsa
antequam sponsus eius ad terras
ueniat. paciatur. inferos penetret.
ac resurgat. Similitudines auri faci
coruscar&. non habebat aurũ sponlai
sed similitudines auri. Argentum
autem quod innuptus habere se polli¬
cetur. habebat uarium atq distineti
inuiduis continentib ac mariais
Dande sponsus respondoe ad sponsam
a doc& cam quod ueteris legis
umbra transierit. & ueritas cuan¬
glu uenerit. Surge ueni ꝓxima
mea. speciosa mea. columba mea.
qm̃ ecce hiemps transit. pluuia
abiit. abiit sibi hoc deueteri testa
mento rursum deeuangelio. &
inrginitate Elores uisae sunt
interra. tempus sectionis aduenit.
Nonne tibi uidetur id ipsum dicere
quod & apostolus. Super est ut &
qui habent uxores. sic sint qua¬
si non habeant. Et manifestius
depreconio castitatis. uox ait tur¬
curis audita est in terra nr̃a.
urtur auis pudicissima. semper
habitans insublimibus: typus est
saluatoris. Legamus phisiologos.

Expanded text:
bo. Audiamus quid loquatur sponsa, bo. Audiamus quid loquatur sponsa, antequam sponsus ejus ad terras veniat, patiatur, inferos penetret, ac resurgat. Similitudines auri faciecoruscaret, non habebat aurum sponsa, sed similitudines auri. Argentum autem quod in nuptiis habere se pollicetur, habebat varium atque distinctum in viduis, continentibus, ac maritatis. Deinde sponsus respondet ad sponsam, et eam docet, quod veteris Legis umbra transierit, et veritas Evangelii venerimea, speciosa mea, columbamea, quia ecce hiemps transiit, pluuia abiit mento. Rursum de Evangelio et virginitate. Flores visi sunt in terra, tempus sectionis advenit . Nonne tibi videtur idipsum dicere, quod et Apostolus: Superest ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant ? Et manifestius de praeconio castitatis: Vox, inquit, turturis audita est in terra nostra . Turtur avis pudicissima, semper habitans in sublimibus, typus est Salvatoris. Legamus physiologos ,
Abbreviated transcription (Latin):
inparadyso rectum innobis fuerat.
egredientibus deparadyso de praua¬
tum. ẽ. Quod si obieceris antequam
peccarent. sexum uiri & feminae
fuisse diuisum. & absq peccato eos
potuisse coniungi. Q uid futurum
fuerit: incertum est Neq enim
possumus dĩ scire iudicia. & ex m̃o
arbitrio illius sententiae praeuidi¬
care: hoc quod factum.ẽ. in ꝓpatulo
est. quod qui in paradyso uirgines
ꝑmanserunt. eiecti deparadyso co.¬
pulati sunt. Aut quid nocebat
si paradysus nuptias recipit. & nulla
litas. & iam in paradyso eos ante
sociari. łiciuntur departachibo. &a ql
ibi nonfecerunt interra faciunt
ut statim a principio conditionis hu¬
manae uirginitatem paradysus & ter¬
ra nuptias delicauerit. In omru
tatis. ẽ. puritas. Inmatutino semi¬
nauimus semen nr̃m: & uesperam
non cessemus. Iui seruiuimus inleg
nuptus. uirginitati in euangelio
canticorum. & quod aduersarius
totum putat. eẽ. ꝓnuptus. uirgini¬
tatis continere sacramenta monstiu¬

Expanded text:
in paradiso rectum in nobis fuerat, in paradiso rectum in nobis fuerat, egredientibus de paradiso depravatum est. Quod si objeceris, antequam peccarent, sexum viri et feminae fuisse divisum, et absque peccato eos potuisse conjungi. Quid futurum fuerit incertum est. Neque enim Dei possumus scire judicia, et ex nostro arbitrio, illius sententiae praejudicare. Hoc quod factum est, in propatulo est, quod qui in paradiso virgines permanserunt, ejecti de paradiso copulati sunt. Aut quid nocebat, si paradisus nuptias recipit, et nulla sitas, etiam in paradiso eos ante sociari? Ejiciuntur de paradiso: et quod ibi non fecerunt, in terra faciunt, ut statim a principio conditionis humanae, virginitatem paradisus, et terra nuptias dedicaverit. In omni tatis est puritas. In matutino seminavimus semen nostrum, et ad vesperam non cessemus. Qui servivimus in Lege nuptiis, virginitati in Evangelio canticorum, et quod adversarius totum putat esse pro nuptiis, virginitatis continere sacramenta monstra
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ne puritatem uirginitatis
nuptus putemus ȩquandam. meli¬
ora sunt dicens nouissima sermonis
git: ne dixeris quid factum . ẽ. quia
dies priores meliores erant quamhĩ.
quia non sapienter in terrogasti de
posteriores meliores sunt quam
priores. Quia bona . ẽ. inquit sapientia.
cum hereditate. In lege enim sapientiã
carnis mors sequebatur occidens.
In euangelio: sapientiam sp̃s hereditas
exspectat ȩternam. Ecce hoc inueni
dixi ecclesiastes hominem unum de
mille inueni: & mulierem in his om̃i¬
bus non inueni. UerumtameNi
repperi quod fecit ds hominẽ retũ:
& ipsi quacsierunt cogitaciones malas
Reccum hominem inuenisse se dicit
Considera uim uerbi in homine. &
uir & femina continetur. & muli¬
erem inquit inhis omnibus non
mueni. Legamus principium ge¬
neseos. & inueniemus adam. hoc est
hominem. tam uirum quam feminã
nuncupari. Cumergo boni creati
sumus & recti adõ. ipsi uitio nr̃o
sumus adpeiora delapsi. & quod

Expanded text:
mus; nec puritatem virginitatis, mus; nec puritatem virginitatis, nuptiis putemus aequandam. Meliora sunt, dicens, novissima sermonis,git: Ne dixeris, quid factum est, quia dies priores meliores erant, quam hi. Quia non sapienter interrogasti de posteriores meliores sint quam priores: quia bona, inquit, est sapientia cum haereditate. In Lege enim sapientiam carnis, mors sequebatur occidens: in Evangelio sapientiam spiritus, haereditas exspectat aeterna. Ecce hoc inveni, dicit Ecclesiastes, hominem unum de mille inveni, et mulierem in his omnibus non inveni. Verumtamen reperi, quod fecit Deus 284 hominem rectum; et ipsi quaesierunt cogitationes malas. Rectum hominem invenisse se dicit. Considera vim verbi. In hominem, et vir et femina continetur: et mulierem, inquit, in his omnibus non inveni. Legamus principium Geneseos, et inveniemus Adam, hoc est, hominem, tam virum quam feminam nuncupari. Cum ergo boni creati simus et recti a Deo, ipsi vitio nostro sumus ad pejora delapsi: et quod
Abbreviated transcription (Latin):
nt. & excepta passione quam sustin&
aliud non sinit cogitare. Simile quid:
& insequenti parabola legimus. Per
tria mouetur terra. quartum autem
sultus si saturetur panibus. & odios a
uxor si habeat uirum bonum. & an¬
eilla st& si eiciat dominam suam.
ecce & hic inter malorum magni¬
tudinem uxor ponitur. Iuod si res¬
ponderis. sed uxor odiosa. dicam tibi
quod & supra. Ad hoc periculum in
mem& fieri graue est. Qui enim ducit
uxorem in ambiguo. ẽ: utrum odiosam
ar amabilem ducat. Si odiosam du¬
xerit: ferri non potest. Si amabilem:
amor illius inferno & arenti terrae
ad edesiasten: deipso quoq testimonia¬
pauca ponentes. Omnibus tempus
est. & tempus omni rei subcaelo.
mur ineuangelio cum xp̃o. P lantaui¬
mus innuptuis: euellamus perpudi¬
citiam quod plantatum est. Tempus
amplexandi.: & tempus longefier
ab amplexu. Tempus amandi: et
tempus odiendi. Tempus belli: &
tempus pacis. Simulq nos com¬
mon&. ne legem euangelio prefera¬

Expanded text:
nat, et excepta passione quam sustinet, nat, et excepta passione quam sustinet, aliud non sinit cogitare. Simile quid et in sequenti parabola legimus: Per tria movetur terra, quartum autem stultus si saturetur panibus, et odiosa uxor si habeat bonum virum: et ancilla si ejiciat dominam suam . Ecce, et hic inter malorum magnitudinem uxor ponitur. Quod si responderis, sed uxor odiosa, dicam tibi quod et supra. Atqui hoc periculum in memet fieri grave est. Qui enim ducit uxorem, in ambiguo est, utrum odiosam, an amabilem ducat. Si odiosam duxerit, ferri non potest. Si amabilem, amor illius inferno, et arenti terrae, ad Ecclesiasten, de ipso quoque pauca testimonia ponentes. Omnibus tempus est, et tempus omni rei sub coelo. mur in Evangelio cum Christo. Plantavimus in nuptiis, evellamus per pudicitiam quod plantatum est. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri ab amplexu. Tempus amandi, et tempus odiendi. Tempus belli, et tempus pacis. Simulque nos commonet, ne Legem Evangelio praefera
Abbreviated transcription (Latin):
& cotidiana garrulitate facit per¬
fluere domum eius. & eicit cum
de ȩdibus suis. idest de eccłia. Unit¬
& supra abeodem salomone prae¬
cipitur. Fili neperfluas. & apostili
adhebrȩos. Propterea inquit debemꝰ¬
amplius intendere his quae dicunar
neforte perfluamus. Illud uero
quis taceat quod sub enigmatȩ serib¬
tur. sangiusuge tres filiae erant diles¬
tione dilectae & istae non satiuaue¬
runt eam. & quartae non sufficit
dicere satis est. Infernus & amor
mulieris. & terra quae non saciatur
aqua. & ignis. non dicent satis est.
Si sanguisuga diabolus.ẽ. diaboli sli
sunt dilectione dilectae. quae saciari
interfectorum cruore non possunt
Infernus & amor mulieris. & terra
arens & ignis ex aestuans. non hie
demeretrice. non de adultera dicitur
fed amor mulieris generalit̃ acusaitar
qui semper insatiabilis. ẽ: qui extinetus
acenditur. & post copiam rursum
mops est: aniniumq uirilem effemi¬

Expanded text:
et quotidiana garrulitate facit peret quotidiana garrulitate facit perfluere domum ejus, et ejicit eum de aedibus suis, id est, de Ecclesia. Unde et supra ab eodem Salomone praecipitur: Fili, ne supereffluas. Et Apostolus ad Hebraeos: Propterea, inquit, debemus intendere amplius his quae dicuntur, ne forte supereffluamus . Illud vero quis taceat, quod sub aenigmate scribitur? Sanguisugae tres filiae erant dilectione dilectae, sed istae non saturaverunt eam, et quartae non sufficit dicere satis est: Infernus, et amor mulieris, et terra quae non satiatur aqua, et ignis non dicit satis est . Sanguisuga diabolus est, diaboli filiae sunt dilectione dilectae, quae satiari interfectorum 283 cruore non possunt: Infernus, et amor mulieris, et terra arens, et ignis exaestuans . Non hic de meretrice, non de adultera dicitur, sed amor mulieris generaliter accusatur, qui semper insatiabilis est, qui exstinctus accenditur, et post copiam rursum inops est, animumque virilem effemi
Abbreviated transcription (Latin):
caelo est. & rursum in alio loco.
Sicut in ligno uermis. ita perdit uirũ¬
suum uxor malefica. Si autem
asserueris hoc demalis dictum esse
coniugibus: & ego tibi breuiter res¬
pondebo. Iuae enim michi incumbit
necessitas uenire indubium. utrum
mala an bona sit futura quam du¬
xero. Melius est inquit habitare
interra deserta. quam cum uxore
litigiosa & nracunda Iuam rarum
sit uxorem sine his uitus inueniri.
Nouit ille qui duxit uxorem. Un¬
de pulchrae uarius geminus subli¬
mis orator. Iui non inquit ligtigat:
celebs. ẽ melius est habitare in angu¬
lo tecti: quam cum uxore maledica
indomo communi. Si domus com¬
munis est mariti & uxoris erigit
uxorem insuperbiam & contumeliam
uiro facit. quantomagis siditior
uxor fuerit. & indomo eius uir
manserie: Incipit enum non uxor
sed domina esse: & uiro si ofendirie
migrandum est. Stillicidiae eicunt
hominem indie hiemali dedomosiu
similiter & mulier maledica depro¬
pria domo. Assidius quippe niis

Expanded text:
coelo est. Et rursum in alio loco: coelo est. Et rursum in alio loco: Sicut in ligno suum uxor malefica. Si autem asserueris hoc de malis dictum esse conjugibus, et ego tibi breviter respondebo: Quae enim mihi incumbit necessitas venire in dubium utrum mala sit an bona futura quam duxero? melius ein terra deserta, quam cum uxore litigiosa et iracunda . Quam rarum sit uxorem sine his vitiis inveniri, novit ille qui duxit uxorem. Unde pulchre Varius Geminus sublimis Orator, Qui non litigat, inquit, coelebs est. Melius est habitare in angulo tecti, quam cum uxore maledica in domo communi . Si domus communis mariti et uxoris erigit uxorem in superbiam, et contumeliam viro facit: quanto magis si ditior uxor fuerit, et in domo ejus vir manserit! Incipit enim non uxor esse, sed domina; et viro si offenderit, migrandum est. Stillicidia ejiciunt hominem in die hiemali de domo sua, similiter et mulier maledica de propria domo . Assiduis quippe jurgiis
Abbreviated transcription (Latin):
scificatione cum castitate. unc
ergo saluabitur mulier. si illos ge¬
nuerit filios qui uirgines perman¬
suri sunt. si quod ipsa perdidit ad qui¬
rac inliberis. & damnum radicis &
cariem. flore compens& & pomis
Supra intransitu ubi nobis aduersa¬
rius proposuerat salomonem mul-¬
tinubum. qui templum dĩ extruxit.
strictim responderam. ut per questi¬
ones reliquas currerem: nunc ne
damit&. & hunc & alios in lege pa¬
triarchas. prophetas. & scõs uiros
anobis. cẽ. temeratos. Opponam
huius ipsius qui multas uxor es
& concubinas habuit Denuptus
uoluntatem: Nemo enim melius
scire potest quid sit uxoꝵ uel mulier:¬
nisi ille qui passus. ẽ. Loquitur
ergo in prouerbus mulier insipi¬
ens & audax: in ops panis efficitur
çaelo descendit. Statuq subiungit.
errigenȩ apud eam pereunt. & in
profundum inferni incurrunt. Qui
sunt terrigenȩ qui apud eam pereunt.:
Utiq illi qui sequuntur primum adã
qui deterra est: & non scłm qui de

Expanded text:
sanctificatione cum castitate? Tunc sanctificatione cum castitate? Tunc ergo salvabitur mulier, si illos genuerit filios, qui virgines permansuri sunt: si quod ipsa perdidit, acquirat in liberis, et damnum radicis et cariem, flore compenset et pomisSupra in transitu, ubi nobis adversarius proposuerat Salomonem multinubum, qui Templum Dei exstruxit, strictim responderam, ut per quaestiones reliquas currerem. Nunc ne clamitet, et hunc et alios in Lege patriarchas et prophetas et sanctos viros a nobis esse temeratos, proponamus hujus ipsius, qui multas uxores et concubinas habuit, de nuptiis voluntatem. Nemo enim melius scire potest quid sit uxor, 282 vel mulier, illo qui passus est. Loquitur ergo in Proverbiis: Mulier insipiens et audax, inops panis efficitur coelo descendit: statimque subjungit: Terrigenae apud eam pereunt, et in profundum inferni incurrunt. Qui sunt terrigenae qui apud eam pereunt? Utique illi, qui sequuntur primum Adam, qui de terra est, et non secundum, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
tate ornantes se non intortis
crinibus. aut auro uel margari
pietatem per opera bona. Mlulis
insilentio discat: cum omni subiec¬
aone. Doceri autem mulieri non
permicto. neq dominari inuirum.
inmariti redigeret seruitutem. le¬
qs recordatur antiquȩ. & ad ori¬
guale exemplum redic. quod adã
primus factus sit. deinde mulier
ex costa eius. & quod adam diabolus
seducere non potuerit sed euam. &
quod soffensam dĩ. statim uiro sub¬
iecta sit. & ad maritum illius facta
conuerlio. quodq ueterem errorem
illa quae semel conubio copulata
est & redacta inconditionem euȩ̨.
filiorum pereatione deleret. it a
tamen si ipsos filios erudiro infide
betur in latinis codicibus. sobrie¬
tas.ẽ. legenda sed castitas. id est.
quomodo ex hoc quoq ipso testimonio
supereris. & quod pucabas. eẽ. pro
niptis ꝓuirginitate sentire cogaris.
Nlam si saluatur mulier infiliorum
generatione. & liberorum numerus
salus matrum.ẽ: cur addidic si per¬
manserint filii infide & caritate et

Expanded text:
tate, ornantes se, non in tortis crinibus, aut auro, vel margaritmittentes pietatem per opera bona. Mulier in silentio discat cum omni subjectione. Docere autem mulieri non permitto, neque dominari in virum; in mariti redigeret servitutem, legis recordatur antiquae et ad originale exemplum redit: quod Adam primus factus sit, deinde mulier ex costa ejus: et quod Adam diabolus seducere non potuerit, sed Evam: et quod post offensam Dei statim viro subjecta sit, et ad maritum illius facta conversio: quodque errorem veterem illa quae semel connubio copulata est, et redacta in conditionem Evae, filiorum procreatione deleret: Ita tamen, si ipsos filios erudiret in fidbetur in Latinis codicibus sobrietas est legenda, sed castitas, id est, quomodo ex hoc quoque ipso testimonio supereris: et quod putabas esse pro nuptiis, pro virginitate sentire cogaris. Nam si salvatur mulier in filiorum generatione, et liberorum numerus salus matrum est, cur addidit, si permanserint filii in charitate et
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitas: quod nuptiae scire
non poterant. & ut breui multa¬
sermone comprchendam. doceamq
cuius priulegii sit iohannes anmo
in iohanne uirginitas. adño uns
gine. mater uirgo uirgini discipulo
labore sudamus: obicit quippe
nobis aduersarius apostolicam
sententiam. & ait  Adam primus
formatus est. deinde eua. & adĩ
seducta in preuaricatione facta
generationem. si permanserint
infide & dilectione & sc̃ĩficatione
cum sobrietate. Consideremus¬

Expanded text:
tera. Exposuit virginitas, quod nuptiae scire tera. Exposuit virginitas, quod nuptiae scire non poterant, et ut brevi sermone multa comprehendam, doceamque cujus privilegii sit Joannes, immo in Joanne virginitas, a Domino virgine, mater virgo, virgini discipulo labore sudamus. Objicit quippe nobis adversarius Apostolicam sententiam, et ait: Adaformatus est, deinde Eva; et Adamseducta in prevaricacione fuit. generacionem, si permanserit in fide et dilectione et sanctificacione cum sobrietate. Ecce qu
Abbreviated transcription (Latin):
est. & iohannes apostolus. mag islas
& uirgo. sed petrus apostolus tantũ.
iohannes & apostolus & euangelista
& propheta. A postolus quia scrip¬
sit. ecclesias ut magister: Euangelista:
quia librum euangelii condidit.
quod excepto matheo alii exduodecim
apostolis nonfecerunt. Propheta.
uidit enim in patmos insula in
qua fuerat adomitiano principe
obdñi martyrium religatus
apocal psin infinita futurorum
mysteria continentem. Refert autẽ
tertullianus quod a nerdne missus
inferuens olei dolium. purior. &
uegetior exierit quam intrauerat.
Sed & ipsum euangelium eius multũ
distat aceteris. Matheus quasi
dehomine: incipit scribere
Liber generationis ihũ xp̃i: filii da¬
uid. filii abraham. Lucas asacerdo¬
tio zachariae: martus aꝓphetia e
faciem hominis ꝓpter genealogiam.
secundus faciem uituli. ꝓpter
sacerdotium. Tertius faciem
leonis. ꝓpter uocem clamantis
uolat. & ad ipsum patrem per
uenit dicens. In principio erat

Expanded text:
est; et Joannes Apostolus, maritus, et virgo, sed Petrus Apostolus tantum: Joannes et Apostolus et Evangelista, et Propheta. Apostolus, quia scripsit ad Ecclesias ut magister: Evangelista, quia 280 librum Evangelii condidit, quod excepto Matthaeo, alii ex duodecim Apostoli non fecerunt. Propheta: vidit enim in Pathmos insula, in qua fuerat a Domitiano principe ob Domini martyrium relegatus, Apocalypsim infinita futurorum mysteria continentem. Refert autem Tertullianus, quod Romae missus in ferventis olei dolium, purior et vegetior exiverit, quam intraverit. Sed et ipsum ejus Evangelium multum distat a caeteris. Matthaeus quasi de homine incipit scribere: Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abraham: Lucas a sacerdotio Zachariae: Marcus a prophetiafaciem hominis, propter genealogiam; secundus faciem vituli, propter Sacerdotium; tertius faciem leonis, propter vocem clamantis volat, et ad ipsum Patrem pervenit, dicens: In principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
innocte dies queritur: Int̾ ȩscam
gemitꝰ: mnt̃ cibos fletus. lacrimȩ.
dolorsͦ: Timoris. sollicitudines. nulla

Expanded text:
in nocte dies quaeritur: ante escam gemitus, inter cibos fletus, lacrymae, dolores, timores, sollicitudines, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
circumcidi noluiss&. & ideo sic cȩpit.
Miror quod sic tam cito transfere¬
mini ab eoqui uos uocauit ingłiam
xp̃ĩ. in aliud euangelium. Hoc erpo
exordio causae. questionẽ breuiter
cione cum dicit se apostolum non
ab hominibus neq per homi ier
quod innulla alia epistola
dixisse inuenitur. satis ostendit
& illos qui talia persuadebant
non esse adõ sed ab hominibus &
ceteris apostolis quantum ad aus¬
toritatem testimonii euang elici
pertinet imparem sẽ haber
non oportere quando quidemn
se apostolum noueric. singula
abipso epistolae uestibulo. per¬
mietente dño & ad iuuanit e
studium nr̃m sic consideranda
& tatictanda suscepimus

Expanded text:
circumcidi noluisset. Et ideo sic coepit: circumcidi noluisset. Et ideo sic coepit: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gloriam Christi, in aliud Evangelium. Hoc ergo exordio causae quaestionem breviter tione, cum dicit se apostolum, non ab hominibus, neque per hominem , quod in nulla alia epistola dixisse invenitur, satis ostendit, et illos qui talia persuadebant, non esse a Deo, sed ab hominibus; et caeteris Apostolis, quantum ad auctoritatem testimonii evangelici pertinet, imparem se haberi non oportere: quandoquidem nse apostolum noverit. Singula igitur ab ipso Epistolae vestibulo, permittente Domino et adjuvante studium nostrum, sic consideranda et tractanda suscepimus
Abbreviated transcription (Latin):
scandalis apłs petrus. & insimulati¬
onam ductus erat tamquam & iple
hoc sentiret nichil ꝓdesse gentibus
tuangilũ nsi onẽra legis mplarte i÷
A qua simulatione idem apls paulus
eum reuocat. sicut in hac ipsa episto¬
la doc&. T alis quidem questio est.
& inepistola ad romanos. Uerum.¬
tamen uidetur aliquid interesse.
quod ibi contentionem ipsam diri.¬
mit. litemq conponit. quae inter
eos qui ex iudȩis & eos qui ex gencib
crediderant ortã erãt: tamquam
cum illi exmeritis operum legis
sibi redditum euangelii prȩmium
arbitrarentur. quod pręmium iN¬
circumcisis tamquam in meritis
nolebant dari. illi contra iudaeis
se praeferre gestirent. tamquam
interfectoribus dñi. In hac uero
epistola ad eos scribie: qui iam com¬
moti erant auctoritate illorum
qui exiudȩis erant. & ad obseruatio¬
nes legis cogebant. Coeperarit
enim eis credere. tamquam paulus
apłs nonuera prȩdicass& quod eos

Expanded text:
scandalis apostolus Petrus, et in simulatiscandalis apostolus Petrus, et in simulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret, nihil prodesse Gentibus Evangelium, nisi onera Legis implerent: a qua simulatione idem apostolus Paulus eum revocat, sicut in hac ipsa Epistola docet . Talis quidem quaestio est et in Epistola ad Romanos: verumtamen videtur aliquid interesse, quod ibi contentionem ipsam dirimit, litemque componit, quae inter eos qui ex Judaeis, et eos qui ex Gentibus crediderant, orta erat, cum illi tanquam ex meritis operum Legis sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur, quod praemium incircumcisis tanquam immeritis nolebant dari; illi contra Judaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectoribus Domini: in hac vero Epistola ad eos scribit, qui jam commoti erant auctoritate illorum qui ex Judaeis erant, et ad observationes Legis cogebant; coeperant enim eis credere, tanquam Paulus apostolus non vera praedicasset, quod eos
Abbreviated transcription (Latin):
PROUTER QUACI
senbit apostolus al galachas hȩe
ot. ut intelligant gram dĩ id
secum agere. ut sublege iam
non sint. Cum enim prȩdicata
cs asset euangelii gã. non defuer̃
quidam excutumelione quamius
xp̃iani nomine̾ nondum tameri
tenentes ꝓpsum grãe beneficium.
& adhuc uolentes esse sub oneribus
legis. quae dñs ds imposuerat
non iusticiae seruientibus sed pecca.¬
to. iustam scilic& legem iniuistis
hominibus dando. ad demonstranda
peccata eorum non aufererida
Nonenim aufert percata nisi grã
fidei: quae perdilectionem operatur
Subhac gra ergo iam galathas con¬
sticutos. illi uolebant constituere.
sub oneribus legis. ad seuerant es
nichil eis prodesse euangelium nili
aircumciderentur & ceteras carnales
iudaici ritus obseruationes subirent
Q ideo paulum apłm suspectum hab̾e
coeperant aquo illis euangelium
p̃dicatum erat: tamquam non tenen¬
tem disciplinam apłorum ceterorũ
qui gentes cogebant iudai ⁊are.
Cesserat enum talium hominum

Expanded text:
propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam caeterorum Apostolorum, qui Gentes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum