comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aam tã inusta aadu̾sione multauit. ut in corpꝰ eã peccati reli¬
gare uoluerit. cũ c̃sorcio carnis peccatrix ẽẽ incipit. ꝗͣ peccatrix¬
esse ñ potuit. Utiq enĩ dicunt. ñ potuit aa e̾e̾ peccatrix. nͥ eam
dis miscuisset carnis c̃sorcio peccatricis. Qua ꝗ iusticia id fecerit
ds̃ cũ iste inuenire ñposset maxime ꝓpt̾ ȩt̃nã dãnationẽ morien¬
tiũ paruuloꝵ. qͥb ñ baptitatis expiatũ nͣ fuerit originale petca-¬
tũ. Cur itaq dt̃ uistus et bonꝰ paruuloꝵ aas quib p̾sciit

Expanded text:
animam tam iniusta animaduersione multauit, ut in corpus eam peccati releanimam tam iniusta animaduersione multauit, ut in corpus eam peccati relegare uolueritesse non potuit? » Utique enim dicunt, « Non potuit anima esse peccatrix, nisi eam Deus miscuisset carnis consortio peccatricis. » Qua ergo justitia id fecerit Deus, cum iste invenire non posset; maxime propter aeternam damnationem morientium parvulorum, quibus non baptizatis expiatum non fuerit originale peccatum: cur itaque Deus justus et bonus, parvulorum animas, quibus praescivit
Abbreviated transcription (Latin):
Contͣ qͣm c̃dẽnationẽ dñs unũ e̾e̾ ostendens salutis auxiliũ. qͥ credidit
inqͥt & baptitatꝰ suerit. saluus erit. qͥ aut̃ ñ credidit. c̃dẽnabit᷑. Cuuis
misteriũ credulitatis in paruulis ꝑ eoꝵ responsionẽ a qͥb gestant᷑ im¬
plet᷑. ne si factũ ñ fuerit. ẽant ex uno om̃s inc̾dẽnationẽ. & tamen
cͣtra tã manifestas uoces qͣs c̾cinit ueritas ꝓcedit in mediũ magis
uecors ꝗͣ misericors uanitas & dic̃. ñ solũ ñ eunt indãnationẽ par¬
uuli. & si nullũ eos xxpianȩ fidĩ lauacrũ a uinculo peccati origi-¬
nalis absoluat. uerũ etiã felicitate paradysi pꝰ morte̾̃ interim ꝑ¬
fruunt᷑. pꝰ resurrectionẽ aut̃ etiã regniceloꝵ beatitudinẽ posside¬
bunt. Histe c̃tra catholicã fundatissimã ꝗfidẽ nunqͥddic̾e audet.
si qͣstionẽ soluendã de aa origine uires suas excedentẽ susciꝑe ñ
audet : Horrendis. ẽ. eiũ coartatꝰ angustiis. ab eis qͥ dicunt cur ds̃

Expanded text:
it, inquit, et baptizatus fuerit, saluus erit; qui autem non crediderit, condemnabitur. cuius mysterium credulitatis in paruulis per eorum responsionem a quibus gestantur inpletur, ne, si factum non fuerit, eant ex uno omnes in condemnationem. et tamen contra tam mahifestas uoces, quas concinit ueritas, procedit in medium magis uaecors quam misericors uanitas et dicit: non solum non eunt in damnationem paruuli, etsi nullum eos christianae fidei lauacrum a uinculo peccati joriginalis absoluat, uerum etiam felicitate paradisi post mortem interim perfruuntur, post resurrectionem autem etiam regni caelobunt. haec iste contra catholicam fundatissimam fidem numquid dicere auderet, si quaestionem soluendam de animae origine uires suas excedentem suscipere non auderet ? Horrendis est enim coartatus angustiis ab eis qui dicunt: cur deus
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝓfitet᷑. in qͥb designant᷑ merita multa. &e diũsa mansoꝵ
ut hic ñ haptiratꝰ ꝑclucat᷑ adueniã. baptitatꝰ ad palmã. Qẽ.
parata ꝑ gr̃am. Cernis hõem paradysũ atq mansiones q̃
S ap̃ patre a regno separare cȩloꝵ. ut etiã ñ baptitatis ha¬
bundent loca sẽpit̾nȩ felicitatis. Nec uidet cũ ista dic̃aser
se nolle baptirati cuiꝰpiã pariuili mansionẽ cęloꝵ regno sepa-¬
rare. ut ipsa dĩ patris domũ. uł aliqͣs partes eiꝰ inde separa¬
mansiones s̃. Quomͦi sͦ erit in dĩ patris domo ñ bapte qtuse
cn dm patre habe. possit nͥ renatꝰ: Non sit ingrit dõ quie¬
ũ dignat᷑. ẽ a donatistarũ uł rogatistarũ diuisione lib̾are.
ut upsa domu di patris q̃rat diuide. et aliqͣm eiꝰ partẽ eut̃

Expanded text:
ulta et diuersa mansorum, ut hic non baptizatus perducatur ad ueniam, baptizatus ad palmam, quae est parata per gratiam. cernis hominem paradisum atque mansiones, quae sunt apud patrem, a regno separare caelorum, ut etiam non baptizatis abundent loca sempiternae felicitatis. nec uidet. cum ista dicit, ita se nolle baptizati cuiuspiam paruuli mansionem a caelorum regno separare, ut ipsam dci patris domum uel aliquas partes eius inde separasunt . Quomodo ergo erit in Dei Patris domo non baptizatus, cum Deum patrem habere non possit nisi renatus? Non sit ingratus Deo, qui eum dignatus est a Donatistarum vel Rogatistarum divisione liberare, ut ipsam domum Dei Patri
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ de nichilo : dic unde illã fecerit ds̃. Si de se ipso. gͦ ipse est
qđ absit materies oꝑis sui. S dicis cũ de se ipso halitũ uł flatũ
fac̃. ipse integer manet: qͣsi ñ et ignis lucernę integer maneat.
cũ de illo altera accenditur & tamen eiꝰde̾ non alteriꝰ sit nat᷑ͣȩ.

Expanded text:
si non de nihilo, dic unde illum fecerit Deus. Si de se ipso, ergo ipse est, si non de nihilo, dic unde illum fecerit Deus. Si de se ipso, ergo ipse est, quod absit, materies operis sui. Sed dicis, « Cum de se ipso halitum vel flatum facit, ipse integer manet: » quasi non et ignis lucernae integer maneat, cum de illo altera accenditur, et tamen ejusdem, non alterius, sit naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ñ petenti. Uerũtamen etiã hic qͣ maxime in eisdẽ libris.
et in fide tua em̃dare cupiã ñ tacebo. Primũ.ẽ. qđ aãt
putas ẽẽ c̃sequens ut naturę sit dĩ. qr ꝓfecto ꝗͣ sit ĩpiũ et ipse
cognoscis. Qua ĩpietate ut careas. ita oportet ut dicas aa aucto¬
rem dm̃: ut ab illo facta sit ñ de illo. Qđ enĩ de illo. ẽ. sic̃ uni-¬
genitꝰ filiꝰ eiꝰdẽ naturȩ. ẽ. cuiꝰ et ille. Ut aut̃ aa eiꝰdẽ naturȩ ñ
sit cuiꝰ ille.ẽ. facta ẽ. quidẽ ab illo. s ñ de illo: Aut gͦ dic unde. aut
fat̾e de nichilo. Quid ẽ. qđ dicis eã particulã ẽẽ quandã ailitus
naturȩ dĩ: Nũ quidnã ipsũ alitũ naturȩ dĩ cuiꝰ halitꝰ. ẽ. ista
particula negas eiꝰdẽ cuiꝰ ds̃ẽ. ẽẽ naturȩ Si negas S de nichi¬
lo. & istũ halitũ fecit ds̃. cuiꝰ halitꝰ aam uis ẽe̾ particulã: Aut

Expanded text:
etiam non petenti. uerum tamen etiam hic quae maxime in eisdem libris tuis etiam non petenti. uerum tamen etiam hic quae maxime in eisdem libris tuis et in fide tua emendari cupiam non tacebo. primum est, quod \'putas esse consequens, ut naturae sit dei, quia profecto quam sit impium et ipse cognoscis. qua impietate ut careas, ita oportet ut dicas animae auctorem deum, ut ab illo facta sit, non de illo. quod enim de illo est, sicut unigenitus filius, eiusdem naturae cuius et ille est. ut autem anima eiusdem naturae non sit cuius est ille, facta est quidem ab illo, sed non de illo. aut ergo dic unde aut fatere de nihilo. quid est quod dicis \'eam particulam esse quandam halitus naturae dei\'? numquidnam ipsum halitum naturae dei, cuius halitus est ista particula, negas eiusdem cuius deus est esse naturae? si negas, ergo de nihilo et istum halitum fecit deus, cuius halitus animam u
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ. Ut qͥd tͥ ista fili: Esto potiꝰ uerꝰ ñ fictꝰ catholicꝰ. ne te fugiat
sp̃s sc̃is. et nichil tͥ possit ꝓdesse uincentiꝰ : inquẽ se adte fallen¬
dũ transfigurauit malignissimꝰ sp̃s. Eiꝰ qͥppe s̃ illa ꝗͣ libe tͭ ͥ frau¬
de psuasa Quȩ si ãmonit᷑ pia humilitate. et catholica pace
correxeris. errores fuisse iudicabunt᷑ studiosissimi iuuenis.
et̃dare potiꝰ ꝗͣ in eis reman̾e cupientis. Si aut̃ ꝓeis tͥ etiã con-
cũ suo necesse erit auctore dãnari. cura scilicet pastorali et
me dicinali. priꝰ ꝗͣ ꝑincautũ uulnus serpant dira c̃tagia. cuͣ
dilectionis ñ ueritate s nomine salubris negligitur. disciplina.
Si qͣris qͣnã illa sint. pot̾is qͥdẽ lege mea scripta ad frẽs nr̃os rena-
scribenda existimasti. eiꝰ ut asseris uoluntati petentis obtẽpe.¬
rans. Dabunt enĩ ł ut legas ꝓxuldubio si uolueris. et ingerent

Expanded text:
rem. ut quid tibi ista, fili? esto potius uerus, non fictus catholicus, ne te fugiat rem. ut quid tibi ista, fili? esto potius uerus, non fictus catholicus, ne te fugiat spiritus sanctus et nihil tibi possit prodesse Vincentius. in quem se ad te fallendum transfigurauit malignissimus spiritus; eius quippe sunt illa qualibet tibi fraude persuasa. quae si ammonitus pia humilitate et catholica pace correxeris, errores fuisse iudicabuntur studiosissimi iuuenis emendari potius quam in eis remanere cupientis. si autem pro eis tibi etiamcum suo necesse erit auctore damnari, cura scilicet pastorali et medicinali, priusquam per incautum uulgus serpant dira contagia, cum dilectionis non ueritate, sed nomine salubris neglegitur disciplina. Si quaeris quaenam illa sint, poteris quidem legere mea scripta ad fratres nostros, Rs agimus, scribenda existimasti eius, ut asseris, uoluntati petentis obtemperans. dabunt enim tibi ut legas procul dubio, si uolueris, et ingerent
Abbreviated transcription (Latin):
si animo illud es qđ erat ille quẽ diligis. & nosti ꝗͣ t̃ribilit᷑¬
ũ sit: qđ sc̃s sp̃s disciplinȩ fugiat fictũ. Si aut̃ uerac
cõmunicans nͣ te catholicũ fingis. qͥd adhuc hereticũ mor¬
tuũ sic diligis. ut eiꝰ uelis te iac̾tare adhuc nomine. cuiꝰ
iã feneris errore: Nolumꝰ te hab̾e tale cognom̾itũ. tãꝗͣ
sis heretici mortui monum̃tũ. Nolumꝰ talẽ titulũ habere
librũ tuũ. qͣlẽ falsũ e̾ẽ dic̾emꝰ. si in eiꝰ sepulchro legeremꝰ.
Non enĩ uincentiũ uictorẽ scimꝰ e̾ẽ. s uictũ: & utinam fruc¬
tuose sic̃ te uinci uolumꝰ ueritate. Astute aut̃ putaris et calli
cũ libros tuos quos credi cupis. illo tibi reuelante di
appellas uincentũ uictoris: ñ tã uincentiũ te ꝗͣ ilsũ uocari.
uoluisse uictorẽ. uelut tͥ reuela ndo ꝗͣ seribes uicisset erro¬

Expanded text:
si animo illud es quod erat ille quem diligis. et nosti quam terribilitsi animo illud es quod erat ille quem diligis. et nosti quam terribilititus sanctus disciplinae fugiet fictum. si autem ueraciter communicans non te catholicum fingis, quid adhuc hereticum mortuum sic diligis, ut eius uelis te iactare adhuc nomine, cuius iam non teneris errore? nolumus te habere tale cognomentum, tamquam sis heretici mortui monumentum; nolumus talem titulum habere librum tuum, qualem falsum esse dieeremus, si in eius sepulcro legeremus. non enim Vincentium uictorem scimus esse. sed uictum; et utinam fructuose, sicut te uinei nolumus ueritate! astute autem putaris et callide, cum libros tuos, quos credi cupis illo tibi reuelante dictatos, appellas Vineentii Victoris, non tam Vincentium te quam illum uoeari noluisse Victorem, uelut tibi reuelando quae scriberes uicisset erro
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ ad res ipsas racionesq attinet ipse dictaret. Qđ si uerũ ẽ.
meȩ. et eos libros catholica m̃te eͣsides. atq ꝑtractes. te dixcisse
angłm lucis. in eũ tibi transfiguratꝰ. ẽ. quẽ tu fuisse ułesse
tanꝗͣ lucis angłm credis. et eo quidẽ mͦ minꝰ ad decipiendos
catholicos ualet. qͣndo se ñ in lucis angłos s in hereticos trans¬
it. s te abeo falli iã catholicũ nollẽ. Cruciet᷑ gͦ te d¬
cisse qͣ ueta s̃. Qͣntomagis letatꝰ fuerat se tibi ꝑsuasisse q̃ falsa
S. Ut aut̃ ñ diligas hõem mortuũ. cuiꝰ dilectio tͥ obesse po¬
test. ꝓdesse illi ñ potest. ħ breue intueris ãmoneo. qđ utiq
ille nͣ ẽ. sc̃s. et iustꝰ. si ħereticoꝵ donatistarũ uł rogatistarũ
laqueos euasisti. Siaut̃ illũ scmͣ et iustũ arbitraris. tu cõmu¬
nicando catholicis int̾ istI. Profecto enĩ te catholicũ fingis.

Expanded text:
quantum ad res ipsas rationesque adtinet, ipse dictaret. quod si uerum est, quantum ad res ipsas rationesque adtinet, ipse dictaret. quod si uerum est, meae et eos libros catholica mente consideres atque pertractes, te dixisse ransfigurat in angelum lucis, in eum tibi transfiguratus est, quem tu fuisse uel esse tamquam lucis angelum credis. et eo quidem modo minus ad decipiendos catholicos ualet, quando se non in lucis angelos, sed in hereticos transfigurat; sed te ab eo falli iam eatholieum nollem. crucietur ergo te didicisse quae uera sunt: quanto magis laetatus fuerat se tibi persuasisse quae falsa sunt! ut autem non diligas hominem mortuum, cuius dilectio tibi obesse potest, prodesse illi non potest, hoc breue intuearis ammoneo, quod utique ille non est sanctus et iustus, si tu hereticorum Donatistarum uel Rogatistarum laqueos cuasisti; si autem illum sanctum et iustum arbitraris, tu communicando catholicis interisti. profecto enim tc catholicum fingis,
Abbreviated transcription (Latin):
tor ab eis qui te nou̾ant. & forte aderant reqͥsissem. audiui
te fuisse donatistã. uł potiꝰ rogatistã: nuꝑ aut̃ cõmunicasse catho¬
lice. Ꝙ cũ gaudem tantũ qͣntũ de his solemꝰ qͦs ab illo errore
lib̾atos ẽt̃ cognoscimꝰ. ĩmo uͦ etiã in ulto ãpliꝰ. qđ ingeniũ tuũ
qͦ delectabar in litt̾is tuis uidebã ñ remansisse ap̃ adu̾sarios
ueritatis. additũ.ẽ. areferentib qđ me int illa gaudia con-¬
tristaret. ĩdõ te cognominari uoluisse uincentiũ. qđ rogati
successorẽ qͥ ħ nomine appellatꝰ.ẽ: adhuc tanꝗͣ magnũ et scm̃
uirũ animo teneas. & ob ħ illiꝰ nom̃ tuũ uolueris esse cogno¬
tñ. Nec defuer᷑ qͥ dic̃ent etiã ħa te fuisse iactatũ. qđ ipse tibi¬
nescio
qͣ uisione apparuerit. atq ad hos c̃ficiendos libros de qͥb tecũ
agere isto nr̃o opꝰculo institu. sic adiue̾rit. ut ea tͥ scribenda.

Expanded text:
tor ab eis qui te nouerant et forte aderant requisissem, audiui tor ab eis qui te nouerant et forte aderant requisissem, audiui te fuisse Donatistam uel potius Rogatistam, nuper autem communicasse catholicae. et cum gauderem tantum, quantum de his solemus, quos ab illo errore liberatos esse cognoscimus, immo uero etiam multo amplius, quod ingenium tuum, quo delectabar in litteris tuis, uidebam non remansisse apud aduersarios ueritatis, additum est a referentibus, quod me inter illa gaudia contristaret, ideo te cognominari uoluisse Vincentium, quod Rogati successorem, qui hoc nomine appellatus est, adhuc tamquam magnum et sanctum uirum animo teneas et ob hoc illius nomen tuum uolueris esse cognomen. nec defuerunt qui dicerent etiam hoc a te fuisse iactatum, quod ipse tibi nescio ua uisione apparuerit atque ad hos conficiendos libros, de quibus tecum agere isto nostro opusculo institui, sic adiuuerit, ut ea tibi scribenda,
Abbreviated transcription (Latin):
Sod mͥ ad te scribendũ putaui. ħ pͥus cogites fili
dilectissime uictor uolo. si te c̾tẽnerẽ neqͣqͣ idme
fuisse facturũ. Nec idõ tam̃ humilitate nra sic¬
abutaris. ut ꝓpt̾ea te rxistimes applutũ. qͥacer.¬
dũ te diligo. & qmͣ nec corrigi posse despero. nolo mireris
me c̃tẽ̾pnere ñ posse.quẽ diligo. Si enĩ te anteꝗͣ nob cõmu¬
nicares diligere debui ut ẽẽs catholicꝰ. qͣntomagis te iã cõ¬
inunicantẽ diligere debeo. ne sis nouus hereticꝰ. et ut sis ta¬
lis catholicꝰ cuii resistere nullus possit hereticꝰ: Quantũ enĩ
apparet eoc donis ingenii q̃ iã tibi largitꝰ. ẽ. ds̃. ꝓfecto sapiens
eris. site ñ ẽẽ credidi̾s. atq ut sis ab illo qͥ fac̾ sapͣientes. pie. suꝑ¬
plicit᷑. instant᷑q poposceris. et malueris errore ñ decipi. qͣm
errantuĩ laudib honorari. Priꝰ me in libris tuis titulꝰ tui
nominis ꝓ te sollicitũ reddidit. Cũ enĩ qͥs e̾ẽt uincentiꝰ uic¬

Expanded text:
od mihi ad te scribendum putavi, hoc prius cogites, fili dilectissime Victor, volo, si te contemnerem, nequaquam id me fuisse facturum. Nec ideo tamen humilitate nosabutaris, ut propterea te existimes approbatum, quia cerdum te diligo. et quoniam nec corrigi posse despero, nolo mireris re non posse quem diligo. si enim te, antequam nobis eommunieares, diligere debui, ut esses catholicus, quanto magis te iam communicantem diligere debeo, nc sis nonus hereticus et ut sis talis catholicus, cui resistere nullus possit hereticus! quantum enim adparet ex donis ingenii, quae iam tibi largitus est detis, profecto sapiens eris, si te non esse credideris, atque ut sis ab illo qui facit sapientes pie, subpliciter instanterque poposceris et malueris errore non decipi quam errantium laudibus honorari. Prius me in libris tuis titulus tui nominis pro te sollicitum reddidit. cum enim quis esset Vincentius Vic
Abbreviated transcription (Latin):
tes inqͥt dãnationẽ. qm pͥmã fidẽ irritã fecer̃. Nichil gͦ expedit
qđ inlicitũ ẽ. et nichil qđ ꝓhibet dñs licitũ. ẽ. Quȩ aut̃ nullo dm̃i
cons tringente p̃cepto in potestate dimissa s̃. in his audiat᷑ apłs
pediunt caueant᷑. Ibi audiat᷑ dicens. p̃ceptũ dñi ñ habeo. c̃siliũ aut̃ do. & ego
dico ñ dñs. Ibi si meliora elegerit qͥ audit solutꝰ. ab uxore ñ querat
uxorẽ. qr et si acceꝑit uxorẽ ñ peccat. Ibi uirgo ñ nubat: qͥ enĩ nͣ
dat nubtũ meliꝰ facit. et qͥ dat nubtũ. benefacit. Ibi beatior mulier s¬
sic ꝑmanendo. ꝗ̃ mortuo uiro suo in potestate habet cui uult nu

Expanded text:
Nihil ergo expedit, quod inlicitum est, et nihil, quod prohibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente praecepto in potestate dimissa sunt, in his audiatur apospediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nu
Abbreviated transcription (Latin):
licet. cur p̃cipis discedenti ut maneat innubta: Si aut̃ licet.
ꝓfecto ẽ. aliqͣ causa ꝗͣ liceat. Hȩc aut̾ inqͥs ita ñ inuenit᷑. nͥ quã

Expanded text:
licet, cur praecipis discedenti ut maneat innupta? Si autem licet, licet, cur praecipis discedenti ut maneat innupta? Si autem licet, profecto est aliqua causa qua liceat. Haec autem inquisita non invenitur,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ dictũ intellecturi sumꝰ nͥ ꝓlubitũ e̾ẽ hõem dimitt̃e uxorem.
sinulla causa fornicationis exnt̾it: & dictũ. ẽ. qͣre. ne scilicet fa¬
ciat eã mechari. Utiq idõ qr etiã si ñ ipsa dimiserit. s dimissa fue¬
fac̃ adułterã. s dimittit adult̾ã. quid si gͦ dicat. dimitto qͥdẽ uxo¬
re̾ meã sine ulla causa fornicationis. s c̃ͣtinens ꝑmanebo: idõ ne
dicemꝰ inpune fecisse qd fec̃ : Quis ħdic̃e audebit. qͥ uoluntatẽ
dñi ħ dicentis intelligit: qm nec c̃tinentię causa dimtti c̃ui¬
gẽ uoluit. qͥ solã causam fornicationis excepit. Redeamꝰ gͥ ad ipsa
apłi ũba dicentis. His aut̃ qͥ s̾ in e̾iuigio p̃cipio. ñ ego s dñs. uxorẽ
a uiro ñ discetłe. qđ si discesserit. man̾e innubtã. et eũ uelut in-¬
cesserit man̾e innubtã. Licet ne discede. an ñ licet. Si oĩno nͣ

Expanded text:
omodo dictum intellecturi sumus, nisi prohibitum esse homini dimittere uxorem, omodo dictum intellecturi sumus, nisi prohibitum esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis exstiterit? Et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari: utique ideo, quia etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuefacit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apostoli uerba dicentis: his autem, qui sunt in coniugio, praecipio, non ego, sed dominus, uxorem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manecesserit, manere innuptam? Licetne discedere, an non licet? Si non
Abbreviated transcription (Latin):
aut ad pͥftinũ c̃uigiũ reutat᷑. Nulla gͦ existente causa fornicatio¬
nis cuilibet c̃iugi licet unũ de trib eligere. aut ñ discede aciuge.
aut si discesserit sic man̾e. aut si ñ sic manserit. ñ alterũ q̃tere.
s pͥori se redcłe. & ubi ẽ. qđ idẽ apłi nec ad tẽ pꝰ ut uacet᷑ oracioni. nͥ
ex c̃sensu uoluit c̃iuges carnali fraudare inuicẽ debito: Quomͦ
or uiro. Uxor ñ habet potestatẽ corporis sui. s. uir. similit᷑ et uir
ñ habet potestatẽ corporis sui. s mulier: Hoc qͦmͦ uerũ erit. nͥ
qr nolente c̃uige ñ licet a c̃uige cͥtiñe: Nã si licet mulieri sicdi
uirũ ut maneat innupta. ñ uir habet s ipsa sui corpor
potestatẽ. Qđ etiã de uiro intelligit᷑. deinde cũ dictũ &. qͥcũq di-¬
miserit uxorẽ suã excepta causa fornicationis fae̾ eã mechari. qͦ¬

Expanded text:
aut ad pristinum conjugium revertatur. Nulla ergo existente causa fornicatioaut ad pristinum conjugium revertatur. Nulla ergo existente causa fornicationis, cuilibet conjugi licebit unum de tribus eligere: aut non discedere a conjuge; aut si discesserit, sic manere; aut si non sic manserit, non alterum quaerere, sed priori se reddere. Et ubi est, quod idem apostolus nec ad tempus, ut uacetur orationi, nisi ex consensu uoluit coniuges carnali fraudare inuicem debito? quomodo uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier? hoc quomodo uerum erit, nisi quia nolente coniuge non licet coniugi continere? nam si licet mulieri sic dimittere uirum, ut maneat innupta, non uir habet, sed ipsa sui corporis potestatem: quod etiam de uiro intellegitur. deinde cum dictum est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam m
Abbreviated transcription (Latin):
pit᷑ ut si auiro discesserit in nupta ꝑmaneat. ñ discedendi aufer-¬
tur licentia. s nubendi. Qd si itaẽ. dat᷑ gͦ licentia feminis qͣcͣti¬
nentes ẽẽ uoluerint nullũ maritoꝵ expectare c̃sensũ. ut qđ dic¬
tũ ẽ. mulierẽ a uiro ñ discede. eis p̃ceptũ ẽẽ uideat᷑ qͣ possent eli-
gere ñ cͣtinentiã.s tale diuortiũ. qͦ liceret eis in alioꝵ nuptias ẽ¬
uenire.  inde qͣ dilexerint nullũ desid̾are. c̃cubitũ. nullũ ferre
nubiũ. licebit eis uiros suos etiã sine ulla fornicationisc
ma.ẽ. in utrisq si c̃tinentes ẽẽ uoluerint. etiã uxorib ñ cͣsentien¬
tib deserent eas. et sine ullis nuptiis ꝑmanebunt. Tc̃ enĩ eis ut
putas alia c̃iugia liceret inqͥrere. si fornicationis causa duor.
aut c̾iux ñ discedat aeiuge. aut si discesserit. sine c̃uigio maneat.

Expanded text:
pitur, ut, si a uiro discesserit, innupta permaneat, non discedendi auferpitur, ut, si a uiro discesserit, innupta permaneat, non discedendi aufertur licentia, sed nubendi. quod si ita est, datur ergo licentia feminis, quae continentes esse uoluerint, nullum maritorum exspectare consensum, ut, quod dictum est: mulierem a uiro ngere, non continentiam, sed tale divortium quo liceret eis in aliorum nuptias convenire. Proinde quae dilexerint nullum desiderare concubitum, nullum ferre connubium, licebit eis viros suos etiam sine ulla fornicationis causa ma est in utrisque, si continentes esse voluerint, etiam uxoribus non consentientibus deserent eas, et sine ullis nuptiis permanebunt. Tunc enim eis, ut putas, alia conjugia liceret inquirere, si fornicationis causa divortaut conjux non discedat a conjuge, aut si discesserit, sine conjugio maneat,
Abbreviated transcription (Latin):
RiMa qͣstio ẽ. fr̃ dilectissime pollenti. earũ quas ad me
scribens tãꝗͣ c̾sulendo tractasti. qđ ait apłs. his aut̃ qͥs̃¬
in c̃iugio pͣcipio ñ ego s dñs. mulierẽ a uiro ñ discede. qđ¬
si recesserit. mañe innuptã. aut uiro suo rec̃ciliari. et
uir uaxorẽ ne dimittat. utrũ ita sit accipiendũ. ut eã ꝓͥibuis se nu-¬
be intelligat᷑ ꝗͣsine causa fornicationis discessit a uiro. Id enĩ sentis
n sic ego sensi in eis libris qͦs ante plurimos annos de serm
uangłico scripsi. quẽ scđm matħm habuit saluator in monte.
illas innuptas man̾e p̃ceꝑit. ꝗͣ a uiris sius ea causa recesserint. qͣ
sola ꝑmissa ẽ. idẽ fornicationis. Uidet᷑ enĩ tͥ tc̃ auiro discedentẽ
feminã nub̃e ñ deb̾e. si nulla uiri fornicatione cõpulsa discesserit.
nec at tendis si nullã uir eiꝰ causã fornicationis habuerit. ñ eã dis¬
cetdentẽ mañe innuptã. s oĩno discede ñ deb̾e. Nã utiq ciu pͣci-¬

Expanded text:
rima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, earum quas ad me scribens, tanquam consulendo tractasti, quod ait Apostolus, His autem q a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari; et uir uxorem ne dimittat, utrum ita sit accipiendum, ut eam prohibuisse nubere intellegatur, quae sine causa fornicationis discessit a uiro — id enim sentis an, sicut ego sensi in eis libris, quos ante plurimos annos de sermone euangelico scripsi, quem secundum Matthaeum habuit saluator in monte, illas innuptas manere praeceperit, quae a uiris suis ea causa recesserint, quae sola permissa est, id est fornicationis. uidetur enim tibi tunc a uiro discedentem feminam nubere non debere, si nulla uiri fornicatione conpulsa discesserit; nec adtendis, si nullam uir eius causam fornicationis habuerit, non eam discedentem manere innuptam, sed omnino discedere non debere. nam utique cui praeci
Abbreviated transcription (Latin):
suã et aliã duxerit. adulteriũ cõmittit. & ap̃ lucã. om̃is qͥ dimit.¬
tit uxorẽ suã & duc̃ alt̾ã. mechat᷑. Non enĩ alios dixer̃ mechari
alios ñ mechari. qui dimissis uxorib suis duxerint alteras. sed
la exceptione dixer̃.S si hȩc ille xp̃ianꝰ respondit temptatori.
intelligens licuisse qͥdẽ sibi dimitt̾e adulterã. s aliã duc̃e ñ lic̾e.
qͥd si dicat tẽptator. est cõmittendũ peccatũ ut acquiras aam xp̃o
in morte infidelitatis positȩ feminȩ. ꝗͣ parata.ẽ. si tͥ nubserit fieri
dicunt nos qͥdã dic̃e. faciamꝰ mala ut ueniant bona. qͦrũ iudiciũ
iustũ. ẽ. Quomiodo aut̃ pot̾it ẽẽ salubrit̾ xp̃iana. qͣ cũ illo aqͦ duci

Expanded text:
adulterium committit: et apud Lucam, Omnis qui dimittit uxorem suam, et ducit alteram, moechatur. Non enim alios dixerunt moechari, alios non moechari, qui dimissis uxoribus suis duxerint alteras; sed, la exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus responderit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis positae feminae, quae parata est, si tibi nupserit, fieridicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum iudicium iustum est? quomodo autem poterit esse sal
Abbreviated transcription (Latin):
dimittit meliꝰ fac̃. s dici oportet ñ dimirtat. qr et si licet. ñ expe¬
dit. Sic gͦ possumꝰ dic̾e meliꝰ ẽe̾ infidilẽ c̃uigẽ ñ dimitt̾e ꝗͣuisli.¬
ceat et dimitt̃e. quẽ ad modũ recte dicimꝰ meliꝰ e̾ẽ qđ et licet et
expedit. ꝗͣ id qđ licet nec expedit. His de causis factũ ẽ ut exponen
tis apłicis etiã testimoniis dicerẽ ꝓlixũ in monte habuit. ubi uen
dico ñ dñs. monens eos qͥ hab̾ent c̃uiges infideles ut c̃sentientes
habitare secũ ñ dimitterent. qđ utiq ido̾ monendũ ñ iubendũ
fuit. qr ñ tanto pondẽ ꝓhibendi s̃ hões farere licita qͣuis ñ expe-¬
diant. qͣnto pondẽ ꝓhibent᷑ in licita. Si aut̃ alicubi apłs etiã illa
q̃ iubenda s̃ monere dignat᷑ ẽ ħ fec̾ parcendo infiriitati. ñ puidi¬
cando iussioni. Unde si dix̃. ñ ut c̃fundã uos ħ scribo. s ut filios

Expanded text:
dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec expedit. His de causis factum est, ut exponens tis apostolicis etiam testimoniis dicerem consilium esse apostoli, ndico, non dominus, monens eos, qui haberent coniuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent. quod utique ideo monendum, non iubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibentur inlicita. si autem alicubi apostolus etiam illa, quae iubenda sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iusticiã ꝗ̃ corã dõ.ẽ. & idõ nichil hoꝵ dñs ꝓhibet. s ñ utrũq expe¬
dit ꝓpt̃ infirmitates hominũ. & idõ id qd ñ expedit apłs ꝓhibet. dan¬¬
te sibi dño lib̃ũ ꝓhibendi locũ. qr neq id qđ monet apłs ꝓhibet dñs.¬
nẽ aliqͥd ꝓhib̾et. ⁊ inde in his duab causis una de nubendo uł ñ nuben¬
do. alt̾a de infideli c̃iuge dimit tendouł ñ dimit tendo. aliqͥd simile.ẽ.
in uerbis apłi. aliqͥd dissimile. Simile qͥdẽ illud qđ et ibi dic̃ p̃ceptũ
dr̃u ñ habed. c̃siliũ aut̃ do. & hic dic̃ ego dico ñ dñs. Quale ẽ enĩ p̾cep¬
Illud aut̃ dissimile ẽ. qđ de nubendo et ñ nubendo potest dici. hbene
fieri illud meliꝰ. qmͣ utrũq expedit. unũ minꝰ magis aliud. At uͦ
de c̃iuge infideli dimittendo uł ñ dimit tendo. ꝗm̃ unũ hoꝵ non
expedit. aliud expedit. dici ñ oportet qͥ dimitat bene fac̃. et qͥ ñ

Expanded text:
et ideo nihil horum Dominus prohibet: sed non utrumque expedit, propter infirmitates hominum, et ideo id quod non expedit, Apostolus prohibet; dante sibi Domino liberum prohibendi locum, quia neque id quod monet Apostolusnem aliquid prohiberet. proinde in his duabus causis, una de nubendo uel non nubendo, altera de infideli coniuge dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uerbis apostoli, aliquid dissimile. simile quidem illudquod et ibi dicit: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: ego dico, non dominus. quale est enim \'praecepillud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non
Abbreviated transcription (Latin):
tituta dñi sine ulla retractatione seruanda s̃. Hebet enĩ hȩc iusti¬
cia ꝗͣ corã illo.ẽ. siue apꝓbent. siue ꝓ̃ꝓbent hões. & idõ dici ñ opor¬
tet ꝓpt̾ offensiones hominũ. aut ne ĩpediant᷑ hominłs ab ea salute
Qͣ in xp̃o ẽ. ñ ẽẽ seruanda. Quis enĩ xp̃ianꝰ audeat dic̃e. ne hominẽ
offendã. aut ut hões xp̃o ac quirã faciã mechari uxorẽ mea̾. aut ego
ipse niethus sim: Potest enĩ fieri ut cũ adult̾ã uxorẽ qͥsq dunise¬
rit xp̃ianꝰ ita tẽptet᷑. ut aliqͣ femina ꝗ̃ ñdũ credidit cupiens se ineiꝰ
nubtias euenire. ꝓmittat se futurã esse xp̃ianã. ñ fallacit᷑. s si ei
nubserit hoĩno facturã. Hinc itaq iã ħ conubiũ recusanti. pot̾it
suggerere ille tẽptator. Dix̃ dñs. quicũq dimiserit uxorẽ suã p̾ter
causã fornicationis et aliã duxerit. mechat᷑. Tu aut̃ qui dimisisti
ꝓpt̾ causã fornicationis uxorẽ. si aliã duxeris uxorẽ. ñ inechab̾is.

Expanded text:
 haec justitia quae coram illo est, sive approbent, sive improbent homines: et ideo dici non oportet, propter offensiones hominum, aut ne impediantur homines ab ea salute, quae in Christo est, non esse servanda. Quis enim christianus audeat dicere: Ne homines offendam, aut ut homines Christo acquiram, faciam moechari uxorem menim fieri ut cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita tentetur, ut aliqua femina quae nondum credidit, cupiens in ejus nuptias convenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. Huic itaque hoc connubium recusanti poterit suggerere ille tentator: Dominus dixit, Quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, et aliam duxerit, moechatur; tu autem qui dimisisti propter causam fornicationis uxorem, si aliam duxeris, non moechaberis.
Abbreviated transcription (Latin):
didicimꝰ. ne si alit docuerunꝰ. obtentu c̾tinentie ꝑturbemus
xpͣiana c̃iugia. et eͣtͣ misericordissimũ dñ p̾ceptũ dimissos
in adult̾ia cõpellamꝰ. lllud gͦ qd dñs nͣ qͥdẽ in sermone ipso
qͥ exponelut᷑ a nob̃. s tam̃ alibi ait. qͥcũq duniserit uxorẽ suã
nͥ ex causa fornicationis. et aliã duxerit methat᷑. Si ħ modo in
telligendũ ẽ. ut qͥcũq causa fornicationis dimiserit. et aliã
duxerit. ñ methat᷑. ñ uidet᷑ in hac causa par forma e̾e mari¬
ti et uxoris. qͣndoqͥdẽ mulier etiã si causa fornicationis disce¬
serit a uiro. et alu nubserit. mechat᷑. iuir autͣ si eadẽ causa
uxorẽ dimiserit. et aliã duxerit. ñ mechat᷑. At si par forma
.ẽ. in utroq. ut̃q mechat᷑ si se alt̾i iunxerit. etiã cũ se a forni-¬
cante disunxerit. Parẽ uͦ ẽẽ formã in hac causa uiri atq my-
xisset uxor n habet potestatẽ corporis sui s uir. adiec̃ atq ait.

Expanded text:
liter docuerimus, obtentu continentiae perturbemus christiana coniugia et contra misericordissimum domini praeceptum dimissos in adulteria conpellamus. Illud ergo, quod dominus non quidem in sermone ipso, qui exponebatur a nobis, sed tamen alibi ait: quicumque dimiserit uxorem suam nisi ex causa fornicationis ellegendum est, ut quicumque causa fornicationis . dimiserit et aliam duxerit, non moechetur, non uidetur in hac causa par forma esse mariti et uxoris, quandoquidem mulier, etiamsi causa fornicationis discesserit a uiro et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par forma est in utroque, uterque moechatur. si se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac causa uiri atque mulxisset: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, adiecit atque ait:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui reddit etiã racionẽ. cur fieri ñ expediat. ꝗͣuis liceat. Quid enĩ
scis inqͥt mulier. si uirũ salũu facies. aut unde scis uir si uxorem
xp̃o. etiã exẽplis ꝗ̃ iã ꝓuen̾ant uidet᷑ ortatꝰ. cur gͦ ñ expediat eti¬
ã infideles c̃iuiges dimitti afidelib. causa euident̃ exp̃ssa ẽ. Non
enĩ ꝓpt̃ uincłm cũ talib c̃iuigale seruandũ. s ut adqͥrant᷑ in xp̃o.
recedi ab infidelib c̃uigib apss uetat. Multa s aut̃ facienda.
ñ iubente lege. s lib̾a caritate. & eas̃ in nr̃is officus gratiora. q̃¬

Expanded text:
qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus coniugale seruandum, sed ut adquiractur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, q
Abbreviated transcription (Latin):
cionis causã dimissa .ẽ ñdũ dimittentis uxor ẽeᷤ cessauit. Si aut̃
illiꝰ ẽẽ cessauit. iã huiꝰ.ẽ. cui alt̃i nubsit. & si huiꝰ. ñ mechus iudican-¬
dus ẽ. s martiꝰ. S qr ñ eũ maritũ dic̃ scriptura s mechũ. adhuc
illa illiꝰ.ẽ. a ꝗͦ etiã causa fornicationis abiecta ẽ. & idõ qͣm cũq
etiã ipse illa dimissa ducit uxorẽ. qͣcũq cũ alieno marito con-¬
cũbit ad ult̾a .ẽ. Unde aut̃ fieri potest. ut adult̾ etiã ipse ñ sit.
cũ ẽstat adultare qͣm dux̃ : Lã nc̃ illud uideamꝰ qđ ait apłs cę¬
tns autͣ ego dico ñ dñs ad ĩꝑaria scilicet. hẽ. ubi ñ ãbo xp̃iani fu̾e¬
rant c̃uigia locuturꝰ. qđ mͥ uisũ ẽ. eũ monendo dixisse. Quia enĩ
c̃ux fidelis relinq̃re c̃iugẽ licite potuit infidelẽ. idõ fieri ħ non
in relinqndis infidelib ꝑmissa licentia ñ utant᷑. Tibi aut̃ uidetur
lic̾e qr ħ ñ uetat dñs. ñ tam̃ expedire. qr ħ ne fiat monet apłi.

Expanded text:
tionis causam dimissa est, nondum dimittentis uxor esse cessauit. si autem illius esse cessauit, iam huius est, cui alteri nupsit; et si huius est, non moechus iudicandus est, sed maritus. sed quia non eum maritum dicit scriptura, sed moechum, adhuc illa illius erit, a quo etiam causa fornicationis abiecta est. et ideo quamcumque etiam ipse illa dimissa ducit uxorem, quia cum alieno marito concumbit, adultera est. unde autem fieri potest, ut adulter etiam ipse non sit, quem constat adulterare quam duxit?. Iam nunc illud uideamus, quod ait aposs autem ego dico, non dominus, ad inparia scilicet, hoc est, ubi non ambo christiani fuerant, coniugia locuturus. quod mihi uisum est eum monendo dixisse. quia enim coniux fidelis relinquere coniugem licite potuit infidelem, ideo fieri hoc noin relinquendis infidelibus permissa licentia non utantur. tibi autem uidetur licere. quia hoc non uetat, non tamen expedire, quia hoc ne fiat, monet apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
illo nullotͦ trans gredienda iusticia. idẽ. qđ ita iubet aut uetat.
ut aliud fac̾e oĩno ñ liceat. Qd̃ aut̃ uolentis potestati ira ꝑmittit
ut nec cogatur nec pͣtermirtat᷑ in licite. ibi seruoꝵ suoꝵ consilio
locũ dare ut id ꝓotiꝰ suadeant. qđ uid̾int expedire. Teneat᷑ hic
expedit. Illa gͥ ꝗͣ dñs ita dic̃ ut dñs. idẽ ñ monentis c̃silio s do¬
minantis ĩꝑio. fac̃e ñ licet. & idõ nec expedit. Dñs itaq p̃cipit
mulierẽ auiro ñ discede. qđ si discesserit ea utiq causa qua dis¬
ced̾e licitũ .ẽ. mañe innubtã. aut uiro suo reconciliari. Mulier
enĩ sub uiro uiuo marito iuncta.ẽ. legi. et uiuente uiro uocabit᷑
adult̾a si fuerit cũ alio uiro. qmͣ mulier alligata eͥ qͣndui ur eiꝰ ui¬
uit. Unde si uxor dimiserit uirũ suũ & alii nubserit. methat᷑. &. qͣ
dimissã a uiro dixerit. mechat᷑. Idõq ex eode̾ pcepto dñi et uirux

Expanded text:
illo nullo modo transgredienda justitia, id est, quod ita jubet aut vetat, illo nullo modo transgredienda justitia, id est, quod ita jubet aut vetat, ut aliud facere omnino non liceat: quod autem volentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetesmittatur illicite; ibi servorum suorum consilio les cum dare, ut id potius suadeant quod viderint expedire. 27. Teneatur hic tur, quae dominus ita dicit ut dominus, id est non monentis consilio, sed dominantis imperio, non facere non licet et ideo nec expedit. dominus itaque praecepit mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit — ea utique causa, qua discedere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eod
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo ẽuincti sͣ. Nulla de his qͣstio. ẽ. ꝗͣ ꝑtineat ad illã dñi uissionẽ.
doctrinã q apłicã. et pͣceptũ testamͣti uet̾is et noui. qͦ ꝓhibet᷑ fidelis
cũ infideli copulare ẽuigiũ. lã s c̃iuges. et adhuc ãbo s̾ infideles.
habitare c̃sentiat. lubet fideli dñs ne infidelẽ dimittat. an ñ uibet:
Sidixeris uibet. credet ne apłs ego dico ñ dñs : Si dixeris ñ iuibet. cau¬
sã reqͥro. Neq illã mͥ responsurꝰ es. qͣm tuis litt̾is indidisti. qr dñs
iunctis loqͥm᷑. ñ de uingendis. Si gͦ tu causam ñ inuenisti cur non
uetet dñs qđ uetat apłs. cernis enĩ iã ut existi mo ñ ẽẽ ipsam quam
ẽẽ putaũas. uide ne forte illa sit qͣ mͥ uisa.ẽ. et tc̃ ꝓferenda. et ncͣ
deferenda. ut scilicet illud intelligamꝰ dic̃e dñm. qdđ habet corã

Expanded text:
quando conjuncti sunt. Nulla de his quaestio est quae pertineat ad illam Domini jussionem, quando conjuncti sunt. Nulla de his quaestio est quae pertineat ad illam Domini jussionem, doctrinamque apostolicam et praeceptum Testamenti Veteris et Novi, quo prohibetur fidelis cum infideli copulare conjugium. Jam sunt conjuges, et adhuc ambo sunt infideles; habitare consentiat. Jubet fideli Dominus ne infidelem dimittat, an non jubet? Si dixeris, Jubet; reclamat Apostolus, Ego dico, non Dominus. Si dixeris, Non jubet; causam requiro. neque illam mihi responsurus es, quam tuis litteris indidisti: \'quia diunctis loquimur, non de iungendis. si ergo tu causam non inuenisti, cur non uetet dominus quod uetat apostolus — cernis enim iam, ut existimo, non esse ipsam quam esse putaueras — uide, ne fdefendenda; ut scilicet illud intelligamus dicere Dominum, quod habet coram
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ monet s etiã iubet. ut si unꝰ aut una e ẽiugib credidisset:
alt᷑a uł altũ ñ credentẽ. secũ tam̃ habitare c̃sentientẽ ñ dimituo¬
tet. His ũbis tus aliud ħ alud ẽẽ illud satis euident᷑ ostendis. Illud
enĩ de his c̃uigus agit᷑ q̃ sibi pͥmitꝰ copulant᷑ ne nubat fenina
nͥsuȩ religionis uiro uł uir talẽ ducat uxorẽ. id enĩ ut elicis u¬
eiꝰdẽq infidelitatis fuerͣ qͣndo c̃uincti s̃. s euangłm cũ uenisset.
scrupulo ulliꝰ dubitacionis apparet. cur fidelẽ cũ in fideli in ẽu¬
gio ꝑman̾e ñ et dñs sic̃ apłs iubet: Hisi forte isto loco uacat qđ
tã fident̃ ipse ait. an uultis exꝑim̃tũ acciꝑe eiꝰ qͥ in me loquit᷑ xp̃s¬
Et utiq dñs ẽ. xp̃s. Intelligis ne qͦ dicã & in ħ explanando aliqͣnto
planiore sermone ponã. Ecce c̃uiges duo uniꝰ infidelitatis ita fuer̾.

Expanded text:
non solum monet, sed etiam iubet, ut si unus aut una e coniugibus credidisset, non solum monet, sed etiam iubet, ut si unus aut una e coniugibus credidisset, alterum non credentem, secum tamen habitare consentientem non dimitteret\'. his uerbis tuis aliud hoc, aliud esse illud satis euidenter ostendis. illud enim de his coniugiis agitur, quae sibi primitus copulantur, ne nubat femina non suae religionis uiro uel uir talem ducat uxorem. id enim, ut dicis, iuejusdemque infidelitatis fuerunt quando conjuncti sunt; sed Evangelium cum venisset, scrupulo ullius dubitationis apparet, cur fidelem cum infideli in coniugio permanere non et dominus sicut apostolus iubet? nisi forte isto loco uacat, quod tam fidenter ipse ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitest Christus. Intelligisne quid dicamus? An in hoc explanando aliquando  conspectu declarandam planiore sermone ponamus. Ecce conjuges duo unius infidelitatis ita fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣret᷑ fideles cquib e̾e̾nt c̃uiges infideles. dixisti qr dñs iussit ne
euigia sibimet diũsȩ religionis copularent᷑. & ipsũ adhibiustites.¬
timoniũ dñi dicentis. ñ accipies uxorẽ filio tuo a filiab alien¬
genarũ. ne traducat ed̾m pꝰ deos suos & pereat aa eiꝰ. addidisti
etiã ũba apłi ubi dix̃. mulier alligata ẽ. qͣndiu uir eiꝰ uiuit. qcł̃¬
si mortuus fuerit uir eiꝰ. lib̾ata. ẽ. cui uult nubat. tantũ in dño.
qđ ita exposiusti ut adiungeres. idẽ. xp̃iano. Deide secutꝰ es et
uniꝰ religionis &e fidi c̃uigia sibi maneant copulata. Si ħ gͦ est
dnĩ p̃ceptũ tã inuet̾i testam̃to ꝗͣ in nouo. & ħ ubet dñs. hoc
gia qͣre ctͣ h dm̃ uissũ. c̃tra doctrinã suã. cͥtͣ p̃ceptũ testamenti
ueteris et noui iubeat apłi. ut diu̾sȩ fidĩ c̃iugia maneant eopula¬
ta Quia paulꝰ inqͥs gentiũ p̃dicator & apłs iã in c̃uigio positos

Expanded text:
ueretur fideles, quibus essent coniuges infideles, dixisti: quia dominus iussit, ne coniugia sibimet diuersae religionis copularentur' et ipsum adhibuisti testimonium domini dicentis: non accipies uxorem filio tuo a filiabus alienigenarum, ne traducat eum post deos suos et pereat anima eius. addidisti etiam uerba apostoli, ubi dixit: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est; cui uult nubat, tantum in domino. quod ita exposuisti, ut adiungeres id est christiano\'. deinde secutus es et unius religionis et fidei conjugia sibi maneant copulata. » Si hoc ergo est Domini praeceptum tam in Veteri Testamento quam in Novo, et hoc jubet Dominus, hoc a hoc domini iussum, contra doctrinam suam, contra praeceptum testamenti ueteris et noui iubet apostolus, ut diuersae fidei coniugia maneant copulata? \'quia Paulus, inquis, gentium praedicator et apostolus, iam in coniugio positos
Abbreviated transcription (Latin):
s om̃is qͥ dimittit uxorẽ suã et duc̃ adult᷑ã. et si ꝓpt̾ea dixerit ut
faciat xp̃ianã .S etiã qͥsqͥs ñ alligatꝰ uxori si c̾tinentiã dõ uou̾it
nullomͦ debet ista cõpensatione peccare. ut idõ credat uxorem
sibi esse ducendã. qr ꝓmisit ꝗͣ nubtias eiꝰ appetit futurã se e̾e xp̃ia¬
nã. Qđ enĩ cuiq anteꝗͣ uouisset licebat. cũ id se nũꝗͣ facturũ
uoũit ñ licebit. si tam̃ id uou̾it qđ uouendũ fuit. sicuti.ẽ ꝑpetua
uirginitas. uł cͣtinentia pꝰ exꝑta conubia. solutis auincło ẽuigali
ł ex c̃sensu uouentib. et carnalia debita sibi inuicẽ rel
fidelib castisq cͣuigib. qđ alterũ sine altera. uł altera sine
altero uouere fas ñ .ẽ. Hȩc gͦ et siqͣ alia s̃ ꝗͣ rectissume uouentur.
cũ hões uoũ̾int nulla c̃dicione rũpenda s̃. q̃ sine ulla c̃ditione

Expanded text:
 omnis, qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, ut faciat christianam, sed etiam quisquis non alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se esse christianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione
Abbreviated transcription (Latin):
nexib conligati difficillune soluunt᷑. Idõ hic ubi qđ licet ñ expedit.
ñ potest dici sidimiserit infidelẽ bene fac̾. si ñ dirniserit meliꝰ fac̾. sic̾
dictũ. ẽ. qͥdat nuptũ bene fac̃. et qͥ ñ dat nubtũ meliꝰ faẽ. qmͣ illud n̾
solũ utrũq parit᷑ licet. unde ad nichil hoꝵ pͣcepto dni qͥsq cõpellit᷑.
s etiã utrũq expedit. aliud minꝰ aliud ãpliꝰ. Unde aliud qđ ãpliꝰ expe¬

Expanded text:
nexibus colligati difficile resolvuntur. Ideo hic ubi quod licet non expedit, non potest dici: Si dimiserit infidelem bene facit, si non dimiserit melius facit, sicut dictum est: Qui dat nuptui bene facit, qui non dat nuptui melius facit , quia non solum utrumque pariter licet; unde ad nihil horum praecepto Domini quisque compellitur: sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius; unde ad id quod amplius expe
Abbreviated transcription (Latin):
miserit uxorẽ nͥ ob fornicacionẽ. aut qđ magis ingreco legitur.
ꝑͣt causã fornicationis. et aliã duxerit. mecħat᷑. Non debemꝰ ẽ¬
tinuo putare illũ ñ mechari. qͥ ꝓpt̾ causã fornicationis dimise.¬
totũ dic̾e maluer̃. cũ itaq pͥmũ ñ dubitantes uerũ e̾e̾ qd apud
matħm legit᷑. qͥcũq dimiserit uxorẽ suã p̃t̾ causã forticatio¬
nis. et aliã duxerit mechat᷑. ꝗͣsierimꝰ utrũ tantũ iste mechatur
ducendo alt̾am uxorẽ. qͥ pͣter causã fornicacionis pͥorẽ dimiserit.
an oĩs qͥ dimissa uxore alterã duxerit. ut ibi sit etiã ille qͥ forni¬
cantẽ dimiserit. ñne scd̾m marchũ respondebit᷑ nob qͥd q̃ritis¬

Expanded text:
miserit uxorem nisi ob fornicationem, aut quod magis in graeco legitur, praeter causam fornicationis, et aliam duxerit, moechatur: non debemus continuo putare illum non moechari, qui propter causam fornicationis dimisetotum dicere maluerunt? cum itaque primum non dubitantes uerum esse, quod apud Matthaeum legitur: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxducendo alteram uxorem, qui praeter causam fornicationis priorem dimiserit, an omnis qui dimissa uxore alteram duxerit, ut ibi sit etiam ille qui fornicantem dimiserit: nonne s
Abbreviated transcription (Latin):
sui q̃ in sermone illo ꝓlixo legunt᷑ ut posui. icd&. qͥ cũq dimi¬
serit uxore suã excepta causa fornicationis fac̃ eñ mechar¬
rir et qui solutã a iro duxerit mechat᷑. ubi oesi ñnulla ex¬
ẽplaria uerbis diũsis sedm sensũ habent int pretationẽ n ta¬
m ab eo q̃ intelligit᷑ dis crepant. Alia dͥoꝑe habent qͥ cũ qu
Aumtiserit alia omĩs qͥ dimiserit. Ite̾q alia excepta cau¬
sa forsucationis alia p̃t causa forncationis alia nob cai¬
sa fortuicationis. Itẽ alia qͥ solutã auio dipxertt. mecbetͤ¬

Expanded text:
ur, ut posui, id est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxerit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemplaria uerbis diuersis eundem sensum habent interpretatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimiserit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: praeter causam fornicationis, alia: nisi ob causam fornicationis; item alia: qui solutam a uiro duxerit, moechat