comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siligine candentes inuenias. Exigui ce tur¬
bulenti riuuli aquam pota: usꝙ quo af¬
fluentioris haurias puriorem: Nec tibi in¬
terim panis nr̃ qmuis rusticus uideat᷑ eẽ.
displiceat: rusticus enim panis incultior
uidetur eẽ. s fortior: ce celerius esurientem
stomachum saciat. fessumq roborat. qͣm
qui siligineus uidetur &e nitidus. Nunc gͥ
dicam sermonem prout ualeo: ce quod xp̃i¬
anum agere conueniat. ut potuero explica¬
bo. Cuius rei ce unde prius exordium sumã
iustius ñ inuenio: qm ut pͥmum de xp̃iano
ip̃o uocabulo disputem: &e cur xp̃ianus qͥs
pretari sapientium ce fidelium nullus ig¬
norat. Unctos uero ñ nisi scõs uiros. ce sa¬
tis deo dignos semꝑ fuisse manifestum ẽ:
nec alios qm̃ propħas. aut sacerdotes. aut
reges. Et tam magnum fuit ip̃ius unctio¬
nis mysterium. ut in iudaico popło ñ om̃s
illud.s satis pauci de plurimis mererentur
pore credentes illi. ce baptysmatis ip̃ius

Expanded text:
siligine candentes invenias: exigui et tursiligine candentes invenias: exigui et turbulenti rivuli aquam pota, usquequo affluentioris haurias puriorem. Nec tibi interim panis noster, quamvis rusticus videatur esse, displiceat. Rusticus enim panis incultior videtur esse, sed fortior et celerius esurientem stomachum satiat, fessumque corroborat, quam qui siligineus videtur et nitidus. Nunc ergo dicam sermonem prout valeo, et quid christianum agere conveniat, ut potero, explicabo. Cujus rei, et unde prius exordium sumam, justius non invenio, quam ut primum de christiano ipso vocabulo disputem, et cur quis christianus pretari, sapientium et fidelium nullus ignorat. Unctos vero non nisi sanctos viros et satis Deo dignos semper fuisse manifestum est, nec alios quam Prophetas aut sacerdotes aut reges. Et tam magnum fuit ipsius unctionis mysterium, ut in Judaico populo non omnes illud, sed satis pauci de plurimis mererentur pore credentes illi et baptismatis illius
Abbreviated transcription (Latin):
cialiter ꝓferre conscientia ꝓhibente possimus.
ẽu tamen dum ꝑitior tibi apparere possit ce
melior. rudib ammonitionib nr̃is interĩ
esto contenta. ce caritati da ueniam: cuius ẽ
ñ ꝯsiderare quod offerat: nec quod ñ habet
querit: s totum quod habet libenter imꝑ¬
tit᷑. Ad cuius ñ tam muneris speciem qͣm a¬
nimi respice uoluntatem: &e diligenter ad¬
uerte quid tibi illa negare ñ poterit. que
totum dare potuit quod habebat. Obtulis¬
set etiam quod ñ habebat si posset: que to¬
tum potuit quod habebat offerre. Sitit ita¬
ꝙ ille s parum: qui decurrentis interim ri¬
ui aqua ñ potest ẽẽ contentus. donec ad fon¬
tem uberiorem purioremq ꝑueniat. Nec il¬
lum esurire satis credo: qui cum panes ci¬
barios habeat. nitidos expectat ce candi¬
dos. Ita ce tu dilectissima soror. quam ego
certus sum esurire nimium ce sitire celesti¬
a: cibarios interim mande panes. donec

Expanded text:
cialiter proferre, conscientia prohibente, possimus. cialiter proferre, conscientia prohibente, possimus. Tu tamen, dum peritior tibi apparere possit et melior, rudibus admonitionibus nostris interim esto contenta, et charitati da veniam; cujus est non considerare quid offerat, nec quod non habet, quaerit; sed totum quod habet, libenter impertit: ad cujus non tam muneris speciem, quam animi respice voluntatem, et diligenter adverte quid tibi illa negare poterit, quae totum dare potuit quod habebat. Obtulisset etiam quod non habebat si posset, quae totum potuit quod habebat offerre. Sitit itaque ille, sed parum, qui decurrentis interim rivi aqua non potest esse contentus, donec ad fontem uberiorem purioremque perveniat. Nec illum satis esurire credo, qui cum panes cibarios habeat, nitidos exspectat et candidos. Ita et tu, dilectissima soror, quam ego certus sum esurire nimium et sitire coelestia, cibarios interim mande panes, donec
Abbreviated transcription (Latin):
t ego pectator. &e ultimus
insipientior ceteris. & impe¬
ritior uniuersis. te ut scĩta¬
tis ce iusticie uiam ꝑgas.
crebriorib litteris audeam ammonere:
ñ me proprie iusticia fidutia. ñ sapien¬
tie peritia. ñ scientie gła: s sola quam
scđm deum animo ac mente concepi
caritatis tue causa compellit: que me
peccatorem ce ignarum ad dicendum
ita bortatur ce prouocat. ut cum loqͥ
nesciam tacere non possim. Uellẽ itaq
ce libenter optarem de eorum habere noti¬
ciam. quorum ce sapientia affluentior ẽ. &e
facundia maior. ce scientia uberior: ce ꝯscien¬
cia ab omni pecc̃orum contagione lib̾ior:
exemplis. Nos enim pret̾ quam mentẽ
nr̃am ita insipientie ce ignorantie caligo ce¬
cauit. ut diuinum aliquid neq assentire uł
discere. adhuc insuꝑ ce omni redarguit con¬
scientia pect̃orum. ut etiam si quid luminis
habere possit abscondat. &e ita fit: ut preter¬
qͣm qͦd dic̾e ñ habemꝰ. hoc etiã qͦd habemꝰ ñ fidu¬

Expanded text:
t ego peccator et ultimus, insipientior caeteris et impritior universis, te, ut sanctitatis et justitiae viam pergas, crebrioribus audeam litteris admonere, non me propriae justitiae fiducia, non sapientiae peritia, non scientiae gloria, sed sola quam secundum Deum animo ac mente concepi, charitatis tuae causa compellit; quae me peccatorem et ignarum ad dicendum ita hortatur et provocat, ut cum loqui nesciam, tacere non possim. Vellem itaque et libenter optarem te eorum habere notitiam quorum et sapientia affluentior est, et facundia major, et scientia uberior, et conscientia ab omni peccatorum contagione liberior, exemplis. Nos enim praeterquam quod mentem nostram ita insipientiae et ignorantiae caligo caecavit, ut divinum aliquid nequeat sentire vel dicere, adhuc insuper et omnium redarguit conscientia peccatorum, ut etiam si quid luminis possit habere, abscondat; et ita fit ut praeterquam quod dicere non habemus, hoc etiam quod habemus non fidu
Abbreviated transcription (Latin):
tris sue. Non ingeres xp̃o ignem passiõis
in illo die quo ꝯceptus ẽ: tunc enim &
passus traditur: idest octauo kalendas
apͥlis. ex quo die usq in octauo kalendas
ianuarias quo natus ꝯmendat᷑ nouem
menses computantur: decimo inchoato.
Perhibentur autẽ ubera feminarum ex die
oceptionis lac colligere. Est alius sensus
facilior. Non coques agnum in lacte ma¬
tris sue: paruulũ adhuc⁊ lactentẽ. De talib
dicit apłs. Lac uobis potum dedi ñ escam. Nõ
mittetis in p̃proꝑam passionem. tamqm xp̃o
sit dictum. qui talib adhuc discipulis peper¬
cit. pro quib se offerens ait. Si ergo me que¬
ritis sinite hos abire: atq ut intelligeretur
adhuc eos inualidos. & minus idoneos fuisse
passioni. tamqͣm agnos in lacte matͥs: secu¬
tus ait eugłista. Ut impleretur sermo quem
dixit. quia quos dedisti michi ñ ꝑdidi ex eis
quemqm. einde apparet eos si tunc pateren¬

Expanded text:
tris suae, non ingeres Christo ignem passionis tris suae, non ingeres Christo ignem passionis in illo die quo conceptus est, tunc etiam et passus traditur, id est VIII calend. Aprilis, ex quo die usque in VIII calend. Januarii quo natus commendatur, novem menses computantur, decimo inchoato. Perhibentur autem ubera feminarum ex die conceptionis lac colligere. Est alius sensus facilior. Non coques agnum in lacte matris suae, parvulum adhuc et lactantem, qualibus dicit apostolus: lac uobis potum dedi, non escam — non mittes in praeproperam passionem: tamquam Christo sit dictum, qui talibus adhuc discipulis pepercit, pro quibus se offerens ait: si ergo me quaeritis, sinite hos abire. atque ut intellegeretur adhuc eos inualidos et minus idoneos fuisse passioni tamqtus ait evangelista, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam; unde apparet, eos, si tunc pateren
Abbreviated transcription (Latin):
Non occides xp̃m. Prophetia uidetur pre¬
monens. ne se boni israelite sociarent ma¬
lis iudeis a quib xp̃c passus ẽ. ẽribulatio
quippe passionis: tamqm ignis ẽ. Unde
spͥptum ẽ. eamqͣm aurum in fornace ꝓ¬
bauit electos dñs. & sicut holocausta ho¬
stie accepit illos. Cui sententie dñs quoq
attestatur. direns. Baptysmum habeo bapty¬
tare: quem uos nescitis. Hoc enim ait cum
dixisset. ignem ueni mittere in terrã. Dicit
enim iohannes. Ip̃e uos baptyrauit in sp̃u
scõ ce igni. Quod intelligitur ce purgatio ẽ
sanctificationis &e ꝓbatione tͥbulationis
eundem ignem. scĩficauit etiam ip̃e. cum¬
ip̃e ad passionem duceretur: ubi dixit illis
qui eum plangebant. quod suꝑ se potius
plangere deberent. Ita enim terminaũ
ut diceret. Si in uiridi ligno hoc faciunt:
in arido quid fiet: Monentur gͦ boni: ne
ad xp̃m crucifigendum malis ꝯsentiat̃.
dictum ẽ enim. Agnus dei qui tollit pecc̃a
mundi. Non gͦ coques agnum in lacte ma¬

Expanded text:
 Christum; prophetia enim uidetur praemonens, ne se boni Israhelitae sociarent malis Iudaeis, a quibus Christus passus est. tribnlatio quippe passionis tamquam ignis est; unde scriptum est: tamquam aurum in fornace probauit illos, et sicut holocaustum hostiam suscepit illos. cui » sententiae dominus quoque attestatur dicens: baptismo habeo baptizari, quem uos nescitis. hoc enim ait, cum dixisset: ignem ueni mittere in mundum. dicit enim Iohannes: ipse uos baptizabit in spiritu sanoto et igni, quod intellegitur et purgatione sanctificationis et pro-10 batione tribulationis. eundem ignem significauit etiam ipse, cum ad passionem duceretur; ubi dixit illis qui eum plangebant, quod super se potius plangere deberent. ita enim terminauit, ut diceret: si in uiridi ligno hoc faciunt, in arido quid facient? monentur enim boni, ne ad Christum crucifigendum malis consentiant. dictus est emundi. Non ergo coques agnum in lacte ma
Abbreviated transcription (Latin):
turus. ꝑ ostqͣm popło suo miscłie ce pietat
omnium bonorum oꝑum p̃cepta erat ta¬
diturus. uoluit eum prius omnes pressuro
ce tͥbulationes. &e angustias. in t̾ra ꝑpeti ali¬
na: quo facilius postmodũ possit talia pa¬
entium misereri. ce suis obtemꝑare mandi¬
tis. ut putes eum bonũ fuisse agͥcolamꝙ
prius qm semen mittat diu terram ar
ce rastris domat. ne quod illi credituriᷤ
semen ꝑeat: ita ce deus populũ suũ dua
te macerat ce domat. qͣm ei salutariũ ni¬
datorum semen imꝑtiat. Demiq ut ob hoi
causam hec eum ꝑtulisse euidentius elat
ip̃ius dñi intueamur mandata. dicentis.
uenam ñ uexabitis. nec tͥbulabitis eũ: fus

Expanded text:
turus, per quam populo suo misericordiae et pietatis omniumque bonorum operum praecepta traditurus, voluit eum prius omnes pressuras et tribulationes et angustias in terra perpeti aliena, quo facilius postea posset talia patientium misereri, et suis obtemperare mandatis. Ut putes eum bonum fuisse agricolam, qui priusquam semen mittat, diu terram aratris et rastris domat, ne quod illi crediturus est semen pereat: ita et Deus populum suum diu ante macerat et domat, quam ei salutarium mandatorum semen impertiat. Denique ut ob hanc causam haec eum pertulisse evidentius clareat, ipsius Domini intueamur mandata, dicentis: Advenam non vexabitis, nec tribulabitis eum, fuis
Abbreviated transcription (Latin):
innocentiam uel sero cognouerat. Et alio in lo¬
io dicit. Me autem propt̾ innocentiam susce¬
pisti. suscepit postmodum ꝓpter innocentiam
ds: quem ꝓpter maliciam suam ante reppule
tes custodierint iusticiam: ñ confundent᷑. Nich̾
enim deo dignius. nichil carius eẽ potest: ut in¬
nocentia tota obseruatione teneatur. Licet qͥs
in alus oꝑib deuotus appareat. si illam ñ ha
quod te nunc agere ꝯuenit xp̃ianum. qui inimi-¬
cum tuum iuberis amare: Quando enim inno¬
aens ñ eris. aiel cui ẽẽ poteris malus: qui inimieis
it̃ p̾ciꝑis bonus:s tu forsitan &e proximũ odis:
cui nec exterum odisse conceditur: &e fratrem ꝑ¬
stqueris. qui amare p̃ciꝑis inimicum: &e xp̃ia¬
num de eẽ eredis. quia nec noui nec ueteris te¬
stamenti precepta custodis: s ne xp̃ianum te

Expanded text:
innocentiam vel sero cognoverat. Et alio in loinnocentiam vel sero cognoverat. Et alio in loco dicit: Me autem propter innocentiam suscepisti . Suscepit postmodum propter innocentiam Deus, quem propter malitiam ante repulertes custodierint justitiam, non confundentur . Nihil enim Deo dignius, nihil charius esse potest, quam ut innocentia tota observatione teneatur. Licet quis in aliis operibus devotus appareat, si illam non haquid te nunc agere convenit Christianum, qui inimicum tuum juberis amare ? Quando enim innocens non eris, vel cui esse poteris malus, qui inimicis praeciperis esse bonus? Sed tu forsitan et proximum odis, cui nec externum odisse conceditur; et fratrem persequeris, qui amare praeciperis inimicum; et Christianum te esse credis, qui nec novi nec veteris Testamenti praecepta cust
Abbreviated transcription (Latin):
miseriis: ut misereri alteri suo docerear:
emplo. Sicut scͥptum ẽ. Docusti enim pp
tuum ꝑtalia oꝑa. quoniam oportecu
eẽ ce humanos. qualem ppłm suum ce ll
late ut arbitror patet: quib possit oꝑib
promereri: plurimis ꝓbatur exempliss
ne ad manifestandam eius uoluntasi
rum uideatur eẽ quod diximus. legis lꝰ
ce propharum p̃cepta iungamus &e s¬
commendat deo: simplicitas que facit regna¬
se cum xp̃o. Quomodo autem ds̃ ñ nisi innocẽ¬
ces diligat. &e s̃ uelit ẽẽ coniunctos testimoniis
plurimis declarat᷑: sicut in psalmis scͥptum ẽ.
i nnocentes &e recti adheserunt michi. Et alibi mã¬
datur. & dr̃. Custodi innocentiam. ce uide equi-¬
tatem: quoniam sunt reliquie homini pacifi¬
batur: qui cum grauit ante peccasset. postea
inlicari se. ñ timet. ex quo innocentiam nosse
cepit: sicut ip̃e dicit. Iudica me dñe quoniam
ego in innocentia mea ingressus sum. Sciebat
igitur sͥ iam ñ metuendum ẽẽ iudicium: quia

Expanded text:
miseriis, ut misereri alteri suo doceretur exemplo, sicut scriptum est: Docuisti enim populum tuum per talia opera, quoniam oportet justos esse et humanos . Qualem populum suum esse velit, late, ut arbitror, patet; et quibus possit operibus promereri, plurimis probatur exemplis. Sed ne ad manifestandam ejus voluntatem parum videatur esse quod diximus, Legis etiam et Prophetarum praecepta jungamus; ecommendat Deo, simplicitas est quae facit regnare cum Christo. Quomodo Deus non nisi innocentes diligat, et sibi velit esse conjunctos, testimoniis plurimis declaratur, sicut in Psalmis scriptum est: Innocentes et recti adhaeserunt mihi . Et alibi mandatur et dicitur: Custodi innocentiam, et vide aequitatem, quoniam sunt reliquiae homini pacifibatur; qui cum graviter ante peccasset, postea judicari se non timet, ex quo innocentiam nosse coepit, sicut ipse dicit: Judica me, Deus, quoniam ego in innocentia mea ingressus sum . Sciebat igitur sibi jam non metuendum esse judicium, quia
Abbreviated transcription (Latin):
autem ñ potest: p̃terita uoluntas hocfer̃.¬
Et tñ uitari potest ñ qñdo uoluntas siuxͥ
laudatur: s qnͣdo humilis adiuuatur
Iosthec ille qui ista conscͥpsit introducit
ꝑsonam suam qͣsi cum altero disputanten
&e facit se int̾rogari. ce quasi ab interregas¬
ti sͥ dicit. Das michi hominẽ sine pecc̃o: s
respondet. Do tibi qui eẽ possit. Et rursus i
interrogante dr ei. Quis est: Et respondit
ipse. Tu. Quod si dixeris inquit ego ẽẽ ñ pis¬
sum: respondendũ ẽ. Cuiꝰ culpa ẽ: Qd̃ sicͥr¬
rit mea: dicendum ẽ. Et quomͦ tua ẽ. si t̃i
ñ potes: Iterum facit se interrogari: &e di
sͥ. Tu ipse sine pecc̃o es: qͥ dicis hominẽ simia
cato eẽ posse: Et respondet qđ̾ ñ sũ sint pui¬

Expanded text:
autem non potest, praeterita uoluntas hocautem non potest, praeterita uoluntas hocet tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quomodo tua est, si esse non potes?\' iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine p
Abbreviated transcription (Latin):
piditatẽ. nͥ diffundat sp̃c caritatẽ: q̃ plena
&e ꝑfecta dunc erit. cũ uidebimꝰ facie ad faciẽ.
t hoc inqͥt dicendum ẽ. Certe iustus ds̃.
Negari enĩ ñ potest. Imputat autẽ ds̃ ho¬
mini om̃e peccatũ: Et hoc quoq confiten¬
dum puto: qͥa neq pecc̃m ẽ quicqͥd ñ im¬
putabit᷑ in peccatũ. Et si ẽ aliqͦd pecc̃m qd̾
uitari ñ possit: quomͦ iustus ds̃ dr. si impu¬
tare cuiqm creditur quod uitari ñ possit:
Sespondemus iam olim contra suꝑbos
eẽ clamatum. Beatus cui ñ imputauit
dñs peccatũ. Non enĩ imputat eis pec-¬
catum qui fideliter ei dicunt: dimitte
nobis debita nr̃a sicut ce nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Et̃inuste ñ imputat: quia
nstum ẽ qd̾ ait. In qua mensura mensi
fueritis: in eadem remetietur uob̃. Pecca¬
tum ẽ autẽ cum uelñ ẽ caritas que esse
debet. uel minor ẽ qͣm debet: siue hoc ui¬
tari uoluntate possit. siue ñ possit. Quia
si potest: presens uoluntas hoc facit. Si

Expanded text:
 caritatem, quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus facie ad faciem. XV. "Et hoc" inquit "dicendum est: certe iustus deus. negari enim non potest. imputat autem deus homini omne peccatum. de hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quidquid non imputabitur in peccatum. et si est aliquod peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod uitari non possit?\' respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: beatus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas quae esse debet uel minor est quam debet, siue hoc uitari uoluntate possit siue non possit; quia si potest, praesens uoluntas hoc facit, si
Abbreviated transcription (Latin):
quiis in homine interiore manentibus.
qm̃ius de die in diem minuant᷑ in ꝓfiti¬
entib: si dixerimus quia pecc̃m ñ habe¬
mus nos ipsos seducimus &e ueritas in
nobis ñ ẽ. Quomodo enĩ uerũ est. omĩs
qui peccat ñ uidit eum neq cognouit
eum: cum scdđm uisionem &e cognitionẽ
q̃ertt ĩ spẽ. nemo eũ ĩ hac uita uideat atq ꝯgno¬
seat: scaͣm uisionẽ autẽ ⁊ cognitionẽ q̃ ẽ ex fide
multis̃ qͥpeccẽt: Certe ipsi apostate qͥtñ ĩ cũ ali

Expanded text:
quiis in homine interiore manentibus, quiis in homine interiore manentibus, quamvis de die in diem minuantur in proficientibus, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsnobis non est. quomodo enim uerum est: omnis qui peccat non uidit eum neque cognouit eum, cum secundum uisionem et cognitionem quae erit in specie nemo eum in hac uita uideat atque cognoscat? secundum uisionem autem et cognitionem quae est in fide multi sunt, qui peccent, certe ipsi apostatae, qui tamen in eum ali
Abbreviated transcription (Latin):
qui in eo manet ñ peccat. Omĩs qui pec¬
cat: ñ uidit eum nec cognouit eũ. Item
illic. Carissimi. nunc filii dĩ sumus: e nõ¬
dum appariuit quid erimus. Scimus qm̃
cum apparuerit similes ei erimus. quoni¬
am uidebimus eum sicuti ẽ: ce omĩs qui
habet spem hanc in eum scificat se sicut
ce ille sc̃s est. Et tñ cum hec omĩa te¬
stimonia uera sint: uerum ẽ ce illud quod
ꝓposuit. e ñ soluit. Quod si dixerimus qͥa
pecc̃m ñ habemus: nos ipsos seducimꝰ¬
&e ueritas in nobis ñ ẽ. Ac ꝑ hoc scd̾m id
quodex dõ nati sumus: in eo qui apparuit
ut pecc̃a tolleret. idest in xp̃o manemus.
ce ñ peccamus. Hoc est autem qd̃ homo
interior renouatur de de die in diem. Se-¬
cundum autẽ qͦd de homine illo nati su
sine pecc̃o ñ sumus quia sine illius infirmi¬
tate nõdum sumus. donec illa renouati
tur: in qua ex pͥmo homine nati sumus.
&r in qua sine pecc̃o ñ sumus. Cuius reli¬

Expanded text:
qui in eo manet non peccat; omnis qui pecqui in eo manet non peccat; omnis qui peccat non uidit eum nec cognouit eum. item illic: carissimi, nunc filii dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. et omnis qui habet spem hanc in eum sanctificat se, sicuti et ipse sanctus est.5 et tamen cum haec omnia testimonia uera sint, uerum est et illud quod proposuit et non soluit quod si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimet veritas in nobis non est. Ac per hoc, secundum id quod ex Deo nati sumus, in eo qui apparuit ut peccata tolleret, id est, in Christo manemus, et non peccamus; hoc est autem, quod homo interior renovatur de die in diem : secundum autem quod de homine illo nati sumsine peccato non sumus; quia sine illius infirmitate nondum sumus, donec illa renovatiotur, in qua ex primo homine nati sumus, et in qua sine peccato non sumus: cujus reli
Abbreviated transcription (Latin):
in iudicium cum seruo tuo: qm̃ ñ iustifica¬
bitur in conspectu tuo omĩs uiuens. Iudi¬
cium timet: quia miscdiam desiderat que
suꝑexaltat iudicio. Hoc est enĩ. ne intres in
iudicium cum seruo tuo. noli me iudicare
hac uita dictum sine difficili questione
intelligitur. Et quod ait. ñ iustificabitur:
ad illam ꝑfectionem iusticie retulit que in
hac uita ñ ẽ. tem dicunt inquit. Si dixe¬
rimus quia pecc̃m ñ habemus: nos ipsos
seducimus. ce ueritas in nobis non est.
Et huic euidentissimo testimonio quasi
cõntrariis testimoniis respondere conatus
est: qd̾ idem sc̃s iohes in eadem epła dicit.¬
Hoc autẽ dieo frẽs: ut ñ pecetis. Omnis
qui natus ẽ x dõ pec̃m ñ facit: quia semen
ipsius in eo manet & ñ potest peccare. Item
illic. Qui natus ex dõ ñ peccat: quia genera¬
tio dĩ conseruat eum. &e malignus ñ tang̃
eum. stem illic inqͥt. ubi de saluatore art
Qm̃ ille apparuit ut pecc̃a tolleret: omĩs

Expanded text:
in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificain iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. iudicium timet, quia misericordiam desiderat, quae superexsultat iudicio. hoc est enim ne intres in iudicium cum seruo tuo: \'noli me iudicare hac uita dictum sine difficili quaestione intellegitur. et quod ait: non iustificabitur, ad illam perfectionem iustitiae retulit, quae in hac uita non est. \'Item dicunt\', inquit, \'si dixerimus quiapeccatum non habemus, ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis non est\\ et huic euidentissimo testimonio quasi contrariis testimoniis respondere conatus est, quod idem sanctus Iohannes in eadem epHoc autem dico, fratres, ut non peccetis. Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quia semen ipsius in eo manet, et non potest peccare ; item illic: Qui natus est ex tio dei conseruat eum, et malignus non tangit eum. \'item illic\', inquit, \'ubi de saluatore ait: quoniam ille apparuit, ut peccata tolleret. omnis
Abbreviated transcription (Latin):
incedentes in om̃ib mandatis ce iustificatio¬
nib dm̃ sine querela. Qui nsti ambo uuiꝙ
legerant inter ipsa mandata: quemadmodiũ
sua pecc̃a mundarent. Nam zacharias quod
de omĩ sacerdote ex hominib accepto in e
utiq hostias offerebat. Quomͦ autẽ intelli¬
gendum sit qd̃ dr sine querela: iã supͣsatis
qͣntũ opmor ostendimꝰ Et bs inqͥt apłs ait.
Ut simus scĩ ce immaculati in ꝯspectu eiꝰ.
oc agitur ut hoc simus: si immaculati
intelligendi s̃ qui omnino sine peccato s̃.
Si autẽ immaculati. qui sunt sine crimine:
etiam in hac uita fuisse atq ẽẽ negare non
possumus: quia ñ ideo sine ullo pecc̃o ẽ aliqͥs
qm̃ ñ habet maculam criminis. Unde et
apłs cum ministros eligeret ordinandos. ñ
Nec tñ iste ostendit quemadmodũ sed̾m su-¬
am causam debeamus acciꝑe qd̃ scͥptũ est:
qm̃ ñ iustificabitur in conspectu tuo omĩs
iuuens. Aꝑta quippe sententia ẽ: de suꝑio¬
ri uersu illustrius declarata. Ne intres inqͥt

Expanded text:
incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella\'. qui iusti ambo utique legerant inter ipsa mandata, quemadmodum sua peccata mundarent. nam Zacharias, quod de omni sacerdote ex hominibus accepto in eputique hostias offerebat. quomodo autem intellegendum sit quod dicitur sine querella, iam supra satis, quantum opinorUt simus sancti et immaculati in conspectu ejus » . Hoc agitur, ut hoc simus; si immaculati intelligendi sunt, qui omnino sine peccato. sunt. Si autem immaculati sunt, qui sunt sine crimine; etiam in hac vita fuisse atque esse negare non possumus: quia non ideo sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet maculam criminis. Unde et Apostolus cum ministros eligeret ordinandos, non nec tamen iste ostendit, quemadmodum secundum suam causam debeamus accipere quod scriptum est: quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. aperta quippe sententia est de superiore uersu inlustrius declarata. ne intres, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
addidit głosam: satis significauit qͣndo us
sine macula. aut ruga: ut aliqͥd eiusmodi. ⁊
utiq qͣndo głosa. Non enĩ modo in tantisn
lis. in tantis scand̾alis. in tanta ꝑmyctiona
minum pessimoꝵ. in tantis obꝓbriis mpi¬
rum. dicendum ẽ eam eẽ głosam: quia reu
ei seruiunt: ubi ẽ ꝑiculosior maiorꝙ temgi¬
tio. Sed tunc potius głosa erit qͣndo fiet qus

Expanded text:
sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine macula et ruga aut aliquid eius modi: tunc utique, quando gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quando fiet quod
Abbreviated transcription (Latin):
gando. elemosinas faciendo. iniurias ignos¬
cendo. instanter orando. & ꝓficiendi uires
p̃dacando. ueraciter dicendo. dimitte nobis
sicut ce nos dimitaimus. ce ne nos inferas
in temptationẽ s libera nos a malo: hoc ꝓr
sus agitur ut cor mundetur ce pecẽm om̃e
tollatur. ce quod uidex iustus cum in thro¬
no sederit ce occultum inuenerit minusq
mandatum eiꝰ miscdia remittatur: ut dõ
uidendo totum sanum mundũq reddat᷑.
dicium. Quod si ñ eẽt. que spes eẽt: qnͣdo¬
quidem cum rex iustus sederit in throno
quis głabitur castum se habere cor. aut
qͥs głabitur mundum se eẽ a pecc̃o: Tunc
gͦ ꝑ eius miscdłiam iusti plane ꝑfecteq
mundati fulgebunt in regno patris
sui sicut sol. Tunc plene atq ꝑfecte erit
eccła ñ habens maculam aut rugam aut
aliquid huiusmodi: quia tunc etiam ert u¬
re głosa. Cum enĩ ñ tantũ ait. ut exhiberet.
eccłam ñ habentem maculam. aut rugam

Expanded text:
gando, elemosynas faciendo, iniurias ignosgando, elemosynas faciendo, iniurias ignoscendo, instanter orando et proficiendi uires precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et: ne inferas nos in temptationem, sed libera sus agitur, ut cor mundetur, et peccatum omne tollatur, et quod judex justus, cum in throno sederit, occultum invenerit, minusque mundatum, ejus misericordia remittatur, ut Deo vivendo totum sanum mundumque reddaturdicio. Quod si non esset, quae spes esset? Quandoquidem cum Rex justus sederit in throno, quis gloriabitur se castum habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Tunc ergo per ejus misericordiam justi, plene perfecteque mundati, fulgebunt in regno Patrisui sicut sol, tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam,
Abbreviated transcription (Latin):
sederit in throno: cuiꝰ cogitationem deli¬
cta fugere ñ possunt. nec illa de quib di¬
ctum ẽ. Delicta quis intelligit: Cũm gͦ rex
nstus sederit in throno. quis głatur gastũ
se habere cor: aut quis głabitur mundũ
se cẽ a pecc̃o: Nisi forte isti qui uolunt in
riari Camen etiam illa uera s̃ que respõ¬
dendo subiecit: quod saluator ait in eugłio.
Heati mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃.
de quod dauid dicit. Quis ascendet in
montem dñi: aut quis stabit in loco scõ eiꝰ:
Innocens manib & mundo corde. Et ali¬
bi. Bene fac dñe: bonis &e rectis corde. Itẽ
apud salomonẽ. Bona ẽ substantia: cũi ñ
ẽ pecc̃m in conscientia. Item illic. Auerte te
a delicto: dirige manus. &e ab omni pecc̃o
munda cor tuũ. Item in epła ioh̃is. Si
bemus ad dm̃: ce quecumq petierimus ac¬
cipiemus ab eo. Noc enĩ agitur uolunta¬
te. credendo. sꝑando. diligendo. corpus casti¬

Expanded text:
sederit in throno, cuius cogitationem fugere delisederit in throno, cuius cogitationem fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor, aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi forte isti, qui uolunt in riari? Tamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit, quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde; et alibi: benefac, domine, bonis et rectis corde; item apud Salomonem: bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia; item illic: auerte te a delicto et dirige manus et ab omni delicto munda cor tuum; item in epistula lohannis: si bemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim agitur uoluntate, credendo, sperando, diligendo, corpus casti
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlis est dabit sp̃m bonum petentib se: sũ
ait utiq pat̾ ur̃. filios dĩ iam et̃ ostendit:
quos tñ adhuc malos eẽ ñ tacuit. Ille tam̃
ñ soluit quomͦ &e isti boni sint: c̃e nemo
sit bonus nisi solus ds̃. Unde ẽ ille am¬
monitus qui interrogauerat quid boni fa¬
ceret ut illum quereret. cuiꝰ gr̃a bonis eẽt:
cui bonum eẽ hoc ẽ ipsum eẽ. quia incom¬
cor: Et ad hoc respondit multis destimo¬
niis. uolens ostendere posse eẽ in homine
castum eor. nec tñ dicit quomͦ accipiendũ
sit quod ꝓposuit contra se dici qͥs głatur ca¬
stum se habere cor: ne sc̃ptura diuina in
hoc testimonio. ce in his ꝑ que respondit sͥ
ipsi aduersaria uideatur. Hos autẽ huic
respondentes dicimus ideo sequutũ eẽ. qͥs
głatur castum se habere cor: qm p̃cessit
cum rex iustus sederit in throno. Qnta¬
libet enim iusticia sit p̃ditus homo. cogi¬
tare debet ne aliquid m illo qͦd ipse ñ uidet.
mueniatur ẽ eulpandũ cum rex iustus

Expanded text:
elis est dabit bona petentibus se! cum ait utique pater uester, filios dei iam esse monstrauit, quos tamen adhuc malos esse non tacuit. ille tamen non soluit, quomodo et isti boni sint et nemo sit bonus nisi unus deus. unde est ille ammonitus, qui interrogauerat quid boni faceret, ut illum quaereret, cuius gratia bonus esset, cui bonum esse hoc est ipsum esse, quia incomco r?\' et ad hoc respondit multis testimoniis uolens ostendere posse esse in homine castum cor nec tamen dicit quomodo accipiendum sit, quod proposuit contra se dici: quis gloriabitur castum se habere cor? ne scriptura diuina in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa aduersaria uideatur. nos autem huic respondentes dicimus ideo secutum esse: quis gloriabitur castum se habere cor? quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, cum rex iustus
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit: illos &e uocauit. Qͦs autem
uocauit: illos &e iustificauit. Quos autẽ
iustificauit: illos ce głificauit. Currimus
gͦ cum ꝓficimus dum sanitas nostra in
ꝓficientib currit: sicut etiã cicatͥx currere
dr̃ qnͣdo bene uulnus diligenterq curat᷑:¬
ut omni ex parte ꝑfecti sine ulla simus
omĩno infirmitate pec̃ci. Qͦd ñ solũ uult
ds. uerumetiã ut impleatur facit atꝙ ad¬
iuuat: ce hoc nobiscum agit gr̃a dĩ ꝑ iħm¬

Expanded text:
 illos et uocauit; quos autem  illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. currimus ergo, cum proficimus, dum sanitas nostra in proficientibus currit — sicut etiam cicatrix currere dicitur, quando bene uulnus diligenterque curatur omni ex parte perfecti sine ulla simus omnino infirmitate peccati, quod non solum uult deus, uerum etiam ut impleatur facit atque adiuuat. et hoc nobiscum agit gratia dei
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ gr̃a nemo a condemnatione liberatur.
siue quam traxit ab illo in quo om̃s pecca¬
uerunt. siue quã postea suis iniquitatib
addidit. Quale ẽ autem quod posuit in
extremo: si quis dixerit. potest fieri. ut ho
mo in uerbo ñ peccet: Respondendum ẽ
inqͥt: si uult ds̃. potest. Uult enĩ d̃s: ꝙͦ pot̃.
Item ait. si quis dixerit fieri potest ut homo¬
ñ in cogitatione delinquat: Respondendũ
ẽ: si uult ds̃. potest. Uult enĩ ds̃: ꝙͦ potest.
Uidete quemadinodũ noluit dicere. si
ds̃ adiuuet potest. cui dr̃. adiutor m̃s esto
ne derelinqͣs me: ñ utiq ad corporalia bo¬
na capescenda &e mala cauenda. s ad geren¬
dam ꝑficiendamꝙ iusticiam: ꝓpter quod
dicimus. ne nos inferas in temptationẽ s
libera nos a malo. Hec adiuuatur: nisi qͥ
ce ipse aliquid facit. Adiuuatur autem. si
formes imaginis filii sui. ut sit ipse pͥmo¬
genitus in multis frĩb. Quos autẽ pre¬

Expanded text:
, sine cuius gratia nemo a condemnatione liberatur, , sine cuius gratia nemo a condemnatione liberatur, siue quam traxit ex illo in quo omnes peccauerunt siue quam postea suis iniquitatibus addidit. Quale est autem, quod iste posuit in extremo, si quis dixerit: potest fieri ut homo uel in uerbo non peccet? \'respondendum est\', inquit, \'si uult deus, potest; uult enim deus, ergo potest\'. item ait: si quis dixerit: fieri potest ut homo non in cogitatione delinquat? respondendum est: si uult deus, potest; uult enim deus, ergo potest\'. uidete quemadmodum noluerit dicere: si deus adiuuet, potest, cui dicitur: adiutor meus esto, ne derelinquas me, non utique ad corporalia bona capessenda et mala cauenda, sed ad gerendam perficiendamque iustitiam. propter quod dicimus: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. nec adiuuatur, nisi qui et ipse aliquid agit; adiuuatur autem, si formes imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fr
Abbreviated transcription (Latin):
data sint. nisi quia lex p̃uaricationis gr̃a
posita ẽ. donec ueniret semen cui ꝓmissũ ẽ.
Qnde subintrauit ut habundaret delictũ:
ce ubi habundauit delictum suꝑhabun¬
dauit gr̃a: idest ut acciꝑet homo p̃cepta
suꝑbe de suis uirib fidens. in quib defi¬
tiens ce factus etiam p̃uaricator libera¬
torem saluatoremq requireret: atꝙ ita
eum timor legis humilem factũ tãqͣm
pedagogus ad fidem gr̃amꝙ ꝑduceret.
Item multiplicatis infirmitatib post¬
ea accelerauerunt: quib sanandis opor¬
tune xp̃c aduenit. In cuiꝰ grãm etiam
insti antiqui erediderunt. eadem ipsa
gr̃a enuis aoniti: ut gaudentes eũ p̾nos¬
cerent. &e quidam etiam p̃nuntiarent esse
uenturum. uel m illo ppło isrł sicut moyses
ce iħunaue. & samuel. ce dauid. &e ceteri ta¬
les. siel extra ipsum ppłm sicut iob: uel ante
ipsum ppłm sicut abraham. sicut noe. ce qͥ¬
cumq alii s̃ quos uel cõmemarat uel tacet

Expanded text:
data sunt, nisi quia lex praeuaricationis gratia data sunt, nisi quia lex praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen cui promissum est, unde subintrauit ut abundaret delictum; et ubi abundauit delictum, superabundauit. gratia: id est ut acciperet homo praecepta superbe de suis uiribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluatoremque requireret atque ita eum timor legis humilem factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque perduceret. ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut gaudentes eum praenoscerent et quidam etiam praenuntiarent esse uenturum, uel in illo populo Israel, sicut Moyses et Iesus Naue et Samuhel et Dauid et ceteri tales, uel extra ipsum populum, sicut Iob, uel ante ipsum populum, sicut Abraham, sicut Noe et quicumque alii sunt, quos uel commemorat uel tacet
Abbreviated transcription (Latin):
est: sicut scͥptum ẽ. uenies &e ꝑtransies
ab initio fidĩ. &e quisq ita eligit bonum
sicut unicuiq ds̃ partitus ẽ mensuram
fidĩ. ce nemo potest ad me uenire ait pͥn¬
ceps fidei. nisi pat̾ qui misit me traxerit
eum. Qd de fide dictum ẽ qua in eũ cre-¬
ditur. postea satis euidenter explanat ubi
ait: uerba que ego locutus sum uobis sp̃s
&e uita sunt. s s̃ quidam ex uobis qui nõ
credunt. Sciebat enĩ ab initio iħc qui eẽnt
Propterea dixi uobis quia nemo potest ue¬
nire ad me nisi fuerit ei datũ a patre meo.
Magnũ autẽ aliqͥd pro sua causa iuenis¬
se se arbitratus ẽ. apud ysaiam ꝓpħam:
quia ds̃ dixit. Si uolueritis &e audieritis
me: que bona s̃ terre manducabitis. Si
autem noluertas & ñ audieritis me. gla¬
dius uos comedet: os enĩ dñi locitũ ẽ hec.
Quasi ñ lex tota huiꝰmodi conditionibus
plana sĩt: aut ob aliud suꝑbis p̃cepta ista

Expanded text:
est, sicut scriptum est, Venies, et pertransies est, sicut scriptum est, Venies, et pertransies ab initio fidei ; et quisque ita eligit bonum, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei ; et, Nemo potest ad me venire, ait Princeps fidei, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Quod de fide dictum esse qua in eum creditur, satis evidenter postea explanat, ubi dicit: Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt; sed quidam sunt ex vobis qui non credunt. Scipropterea dixi uobis, quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo. Magnum autem aliquid pro sua causa se inuenisse arbitratus est apud Esaiam prophetam, quia deus dixit: si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae manautem nolueritis, nec audieritis me, gladius uos comedet. Os enim domini locutum est hoc.quasi non lex tota huius modi condicionibus plena sit aut ob aliud superbis praecepta ista
Abbreviated transcription (Latin):
nem sc̃psit apłs. ut ñ quasi ex necessitate
bonum eius eẽt s uoluntariũ: quasi ali-¬
ter sit uoluntariũ bonũ nisi cum deus
oꝑatur in nobis ce uelle ce oꝑari ꝓ bona
uoluntate. Aut qͥa in deuteronomio scͥp.¬
tum ẽ. uitam ce mortem dedit ante faci¬
em hoĩs bonũ ⁊ malum ce ammonuit ut
ligeret uitam: quasi &e ipsa ammonitio
ñ de miscłia ueniat. uel aliquid ꝓdesset
digere uitam nisi ds̃ eligendi caritatem
inspiaret. &e electam habere p̃staret. de quo¬
dictum ẽ: qm̃ ira in indignatione eius. ce
lita in uoluntate eiꝰ. Aut quia dictum ẽ.
uoles p̃cepta seruabunt te: quasi ñ de¬
beat dõ agere gr̃as quia precepta uoluit:
qui desertus omni lumine ueritatis hec uel¬
le ñ posset. Positis ante hominẽ igne ⁊ aqͣ
quo uult quidem porrigat manũ: s altiꝰ
ẽ qui uocat altiꝰ qm omĩs humana cogita¬
dio: qndoquidẽ mitium corrigendi eor fideᷤ

Expanded text:
nem scripsit apostolus: ut non quasi ex necessitate nem scripsit apostolus: ut non quasi ex necessitate bonum eius esset, sed uoluntarium, quasi aliter sit uoluntarium bonum, nisi cum deus operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate; aut quia in Deuteronomio scriptum est: uitam et mortem dedit ante faciem hominis, bonum et malum et ammonuit ut eligeret uitam, quasi et ipsa ammonitio non de misericordia ueniat, uel aliquid prodesset eligere uitam, nisi deus eligendi caritatem inspiraret et electam habere pdictum est, Quoniam ira in indignatione ejus, et vita in voluntate ejus . Aut quia dictum est, Si voles praecepta, servabunt te: quasi non debeat Deo agere gratias, quia praecepta voluit, qui desertus omni lumine veritatis haec velle non posset. Positis ante hominem igne et aqua, quo vult quidem porrigit manum, sed altior est qui vocat altius quam omnis humana cogitatio: quandoquidem initium corrigendi cor fides
Abbreviated transcription (Latin):
nis ce currentis. ñ miserentis ẽ di: Nõ quia
pos sine uoluntate nr̃a agitur: s qͥa uolũ¬
tas ñ implet quod aicit. nͥ diuinitus ad¬
iuuietur. Hec est fidei sanitas que nos fac̃
nare: querere ut inueniamus: petere ut
acipiamus: pulsare ut aꝑiatur nobis. Cõ¬
in stam qui disputat: contra se ipsũ clau¬
on ostrum miscđie dĩ. Nolo plura dicere
i re tanta: quia melius eam committo
sidilium gemitib qͣm sermonib meis
Videte tñ obsecro quale sit ideo uolenti ce
currenti miscłiam dĩ ñ necessariam: que
llum etiã p̃uenit ut curreret: quia de qͦ¬
dam ait apłs. quod uult faciat: ibi ut ar¬
bitror ubi sequitur &e dicit. Non peccat si
nibat. Quasi pro magno habendum sit
uelle nubere: ubi de adiutorio diuine mi¬
sercordie oꝑosius disputatur. Aut uero
etiam ibi ꝓdest aliquid uelle nisi ds̃ ꝓui-¬
dentia qua gubernat omĩa marem femi-¬
namq coniungat: Aut qm̃ ad philemo¬

Expanded text:
nis et currentis, non miserentis est dei? non quia nis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam sermonibus meis. Videte tamen, obsecro, quale sit ideo uolenti et currenti misericordiam dei non necessariam, quae illum etiam praeuenit, ut curreret. quia de quodam ait apostolus: quod uult faciat, ibi, ut arbitror, ubi sequitur et dicit: non peccat, nubat — quasi pro magno habendum sit uelle nubere, ubi de adiutorio diuinae misericordiae operosius disputatur, aut uero etiam ibi prodest aliquid uelle, nisi deus prouidentia, qua gubernat omnia, marem feminamque coniungat — aut quoniam ad Philemo
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ qd̾ idem apłs alibi de quodam at
Quod uult faciat. Item inqͥt ad philemora
de onesimo. Quẽ egouolueram apuid mil
tinere. ut ꝓte michi ministraret: s siu
silio tuo nichil uolui facere. ut ñ quasii
cessitate bonum tuũ eẽt. s uoluntarm
Item in deuteronomio. Uitam ce mortui
bedit ante faciem tuã: bonum ce maliu
Elige uitam. ut uiuas. Item apud salai¬
nem. Os ab mnitio constituit hominẽ ess
liquit eum in manu consilii sui: adb
ce mandata ce p̃cepta. Si uoles: p̃cpal
uabunt te. & in posterum fidem plaus
facere. Apposuit tibi aquam &e ignien
ad qd̾ uis ꝓorrige manum tuam. Ans
tis me: que bona sunt t̾re manduas
qnũr. Declarauit enĩ se contra dĩ grãm uel
nisciłiam disputare: quã uolumus impetra
scum dicimus. fiat uoluntas tua sicut in
cio &e in t̾ra: uel ne nos inferas in temptati¬
oem s libera nos a malo. Utqd enĩ ista oran¬
aotanto gemitu petimus. si uolentis homi¬

Expanded text:
uod idem apostolus alibi de quodam ait: quod uult faciat. \'item\', inquit, \'ad Philemonem de Onesimo: quem ego uolueram apud me detinere, ut pro te mihi ministraret; sed sine consilio tuo nihil uolui facere, ut non quasi ex necessitate bonum tuum esset, sed uoluntarium. item in Deuteronomio: uitam et mortem dedit ante faciem tuam, bonum et malum. elige uitam, ut uiuas. item apud Salomonem: deus ab initio constituit hominem et reliquit eum in manu consilii sui. adiecit ei mandata et praecepta: si uoles praecepta, seruabunt te et in posterum fidem placitam facere. apposuit tibi aquam et ignem; ad quod uis porrige manum tuam. anteeritis me, quae bona sunt terrae manducabitis; untur. declarant enim se contra dei gratiam uel misericordiam disputare, quam uolumus impetrare cum dicimus: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis homi
Abbreviated transcription (Latin):
si detis ens. siue quia pro nullo pecc̃o haben¬
dum ẽ. qͦd tantum ẽ ut hoc pecc̃o ñ impu¬
st dsꝰ. qmuis aliter sit beatus sine pecc̃o.
altir autem beatus cui ñ imputat ds̃ pec¬
tatum: ñ nimis existimo reluctandũ. Scio
iiꝰ quibus dã ẽẽ uisũ quoꝵ de hac re sen¬
tatiam ñ audeo rẽphendere: qͣmqm nec
refendere ualeam. S plane quisqͥs negat
nos orare debere ne intremus in temptati¬
onem. negat autẽ hoc qui contend̾ ad nõ
are uoluntatem: ab aurib omniũ remo¬
uendũ. & ore omium anathematizandũ
ẽ ñ dubito.

Expanded text:
sideriis eius siue quia pro nullo peccato habensideriis eius siue quia pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis negat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad noncere uoluntatem — ab auribus omnium remouendum et ore omnium anathemandum esse non dubito.
Abbreviated transcription (Latin):
tia moueatur. que alio modo pecc̃i nomc
accepit. quod ei consentire peccare sit. nob¬
q moueatur inuitis: subtiliter quidem il
discernit: s uideat qͥd agatur de dominia
oratione. ubi dicimus. dimitte nob̃ debaa
nr̃a. Qͦd nisi fallor ñ opus eẽt dicere si ni¬
qmͣ uel in lapsu lingue uel in oblectand
cogitatione. enusdem pecc̃i desideriis alissl¬
tulum consentiremus: s tantũmodo did¬
dum eẽt. ne nos inferas in temptatiosl
s ibera nos a malo. Nec iacob apl̃s diceret:
muftis enĩ offendimus om̃s. Non enĩ of¬
sudit: nisi cui mala concupiscentia contra
ufticie rationem appetendo seu uitando fa¬
uundum uel dicendum. uel cogitandum ali¬
suis qͥd ñ debuit. siue fallens siue p̃ualens
isuadet. Postremo si excepto illo captte nr̃o
si corꝑis saluatore. asseruntur uel fuisse
n hac uita uel ẽẽ aliqui homines iusti sine
iliquo pecc̃o. siue numqͣm consentiendo de¬

Expanded text:
tia moueatur, quae alio modo peccati nomen tia moueatur, quae alio modo peccati nomen accepit, quod ei consentire peccare sit nobisque moueatur inuitis: subtiliter quidem ista discernit, sed uideat quid agatur de dominica oratione, ubi dicimus: dimitte nobis debita nostra. quod, nisi fallor, non opus esset dicere, si numquam uel in lapsu linguae uel in oblectanda cogitatione eiusdem peccati desideriis aliquantum consentiremus, sed tantummodo dicendum esset: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo, nec Iacobus apostolus diceret: in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo, si excepto illo capite nostro, sui corporis saluatore, asseruntur uel fuisse in hac uita uel esse aliqui homines iusti sine aliquo peccato, siue numquam consentiendo de
Abbreviated transcription (Latin):
tum intrauit in mundũ. ae ꝑ peccatũ nos
ce ita in om̃s homines ꝑtransiit: in qͥoss
peccauerunt: ce necesse est ut impia
tentione asserat ẽẽ posse homines quili
mediatore xp̃o liberante atq saluantisi
liberi saluiq a pecc̃o: cum ille dixerit ñ ah
opus sanis medicus s male habentib. io
ueni uocare iustos. s peccatores. Quisqͥ art
dicit post acceptam remissionem peccato
ita quemqm hominũ iuste uixisse in hac
carne. uel uiuere. ut nullum habeat omĩn
pecẽm: contradicit apło iohanni. qui at
Si dixerimus quia pecc̃m ñ habemus: ns¬
ipsos seducimus. ce ueritas in nobis nõ t
Nõ enĩ ait habuimus: s habemus. Quodh
quisqm asserit. de illo pecc̃o dictum qͦd le¬
bitat in carne mortali nr̃a. scđm uitii
quod peccantis p̾mi hominis uoluntati
contractum ẽ. cuiꝰ pecc̃i desideriis ne obel
qui eidem pecc̃o qmuis in carne habitanti
ad nullum opꝰ malũ oĩo consentit. uel facli.
uel dicti. uel cogitati. qmͣuis ipsa concupilin

Expanded text:
er peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt, et necesse est ut inpia contentione asserat esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante atque saluante sint liberi saluique peccato, cum ille dixerit: non est opus sanis medicus, sed male habentibus, non ueni uocare iustos, sed peccatores. quisquis autem dicit post acceptam remissionem peccatorum ita quemquam hominem iuste uixisse in hac carne uel uiuere, ut nullum habeat omnino peccatum, contradicit apostolo Iohanni, qui ait: si dixerimus quia p peccatum a turn nipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Non enim ait, habuimus; sed, habemus. Quod si quisquam asserit de illo peccato esse dictum, quod habitat in carne mortali nostra secundum vitium quod peccantis primi hominis voluntate contractum est, cujus peccati desideriis ne obedieccare, qui eidem peccato, quamvis in carne habitanti, ad nullum opus malum omnino consensit, vel facti, vel dicti, vel cogitati, q