comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
putant ea fulti sunt dignitate: ut
quorum uelint capita secent. Hor ũ
gła inconfusione sua est. Alii super
diuitiis sibi applaudunt ñ illis ueris.
s his diuitiis quȩ deorsum sunt. Alii
suꝑbiunt suꝑ domo splendida. suꝑ
ob sapientiam suam eleuat᷑. aut c̃sciꝰ ÷ͥ
est. quia decem iamannis res uenerias
non tetigerit. siue ab infantia integer
castusq ꝑmanserit. Rursumq alius
Recta quidem uident᷑ hȩc om̃ia et su¬
bicientia quadam ꝑsuasione adglori¬
andum. s ne in his quidem sitam̃ sequi¬
mur ueritatem rationabilit̾ quis effer¬
tur. quia et in reb bonis gła ñ ẽ sine
discrimine. Paulus habuit materiam
ones. signa uirtutes. ꝓpter labores qͦs
xpi causa ꝑpessus est ꝓpter ȩccłas qͣs
consticuit. contendens ubi xp̃c ñ erat
nominatꝰ: ibi iacere fundam̃tum. Hȩc
omĩa materiȩ erant gloriationũ. & si
sic ex pedit dicere: ueri similis causa
quȩ honestam subicerent lactationem.

Expanded text:
putant, ea fulti sunt dignitate, ut putant, ea fulti sunt dignitate, ut quorum velint, capita secent. Horum gloria in confusione sua est. Alii super divitiis sibi applaudunt, non his veris, sed iis divitiis quae deorsum sunt. Alii superbiunt super domo splendida, supeob sapientiam suam elevatur, aut conscius sibi est, quia decem jam annis res venereas non tetigerit, sive ab infantia integer, castusque permanserit. Rursumque alius Recta quidem videntur haec 830 omnia, et subjicientia quamdam persuasionem ad gloriandum; sed ne in his quidem si tamen sequimur veritatem rationabiliter quis effertur, quia et in rebus bonis gloriari, non est sine discrimine. Paulus habuit materiam ones, signa, virtutes, propter labores quos Christi causa perpessus est, propter Ecclesias quas constituit, contendens, ubi Christus non erat nominatus, ibi jacere fundamentum. Haec omnia materiae erant gloriationum, et si sic expedit dicere, verisimilis causa quae honestam subjiceret jactationem.
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sas scripturas. et ꝓbati nũmularii
effecti dicamus. Hoc audire debemus
hoc aurib ꝑciꝑe. Deinde cum audierimꝰ
et ꝑceꝑimꝰ aurib quȩ dicunt᷑. ñ eleuem᷑.
Omĩs quippe qui se humiliat exaltabit᷑.
Et saluator nr̃ dicens. discite a me qͥa
mitis sum et humilis corde. et inueni¬
etis requiem animab urĩs: docet ne
ex tollamur. Nam cũ in multis uiciis
genꝰ uixerit humanum hoc peccato
uel maxime p̃mit᷑. Nec unus est suꝑbiȩ
more in his effert᷑ quȩ magis pudore
digna sunt: aut certe modũ elationis
one seductꝰ suꝑ his eleuat᷑ quȩ sibi dig¬
na gła putat: cum & intalib ꝑicło¬
sum sit głari. Exemplum assumã
quo fiat manifestiꝰ. Sunt quidam in
eo se iactantes quia filii regum sunt¬
& nobili familia nati. Istiꝰmodi ho¬
mines ne umbrã quidẽ & imaginẽ
elationis suȩ possunt ostende. Sunt
alii qͥ de eo subleuant᷑ qͥa potestatem
habent occidendi homines et ut ipsi

Expanded text:
universas Scripturas, et probati nummularii universas Scripturas, et probati nummularii effecti dicamus, hoc audire debemus, hoc auribus percipere. Denique cum audierimus et perceperimus auribus quae dicuntur, non elevemur: Omnis quippe qui se humiliat exaltabitur . Et Salvator noster, dicens: Discite a me quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem in animabus vestris : docet nos ne extollamur. Nam cum multis vitiis genus vexetur humanum, hoc peccato vel maxime premitur. Nec unus est modus sumore in iis effertur, quae magis pudore digna sunt, aut certe modum elationis one seductus super iis elevatur, quae sibi digna gloria putat, cum et in talibus periculosum sit gloriari. Exemplum assumam, quo fiat manifestius. Sunt quidam in eo se jactantes, quia filii ducum sunt, et nobili familia nati. Istiusmodi homines ne umbram quidem et imaginem elationis suae possunt ostendere. Sunt alii qui de eo sublevantur, quia potestatem habent occidendi homines, et, ut ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
neq auditione solũmͦ neq auriũ ꝑcep¬
tione ꝓpter qͦd ait. Audite et aurib ꝑci¬
pite. et quod in his maiꝰ est nolite extolli
& reliqͣ quȩ sequunt᷑. Quid ẽ audire et
sideremus. Aurib ꝑcipe est ut mͥ qͥdẽ
uidet᷑: aurib quȩ dicunt᷑ audire. Quod
autẽ p̃cedit audite. si ad distinctionem
p̃cepti eiꝰ dicit᷑ qd̾ post ea infert᷑ aurib
ꝑcipite hoc imꝑat: ut inmentẽ & sensũ
ea quȩ dicunt᷑ excipiant. Neq uͦ hoc solũ
in loco s in omĩ scriptura sunt quȩdam
& facilia et prompta ad intelligendũ
quȩ statim ut lecta fuerint: utilitatẽ
legentib tribuunt. Sunt alia sacratio¬
ra et ineffabilia et ut itadicã quib dã
obscuritatib inuoluta. De his gͥ quȩ la¬
tent et ex positione indigent: arbitror
nunc dictum eẽ audite. de his autẽ quȩ
sine scrupulo int̾pretantes auditori cõ¬
moda sunt: aurib ꝑcipite. ꝑcurramus

Expanded text:
neque auditione solummodo, neque aurium percepneque auditione solummodo, neque aurium perceptione; propter quod ait: Audite et auribus percipite, et quod his majus est, nolite extolli, et reliqua quae sequuntur. Quid est ergo audire, et sideremus. Auribus percipere est, ut mihi quidem videtur, auribus ea quae dicunt audire, quod autem praecedit, audite, si ad distinctionem ejus praecepti dicitur, quod postea infert, auribus percipite, hoc imperat, ut in mentem et sensum ea quae dicuntur, excipiant. Neque vero hoc solum in loco, sed in omni Scriptura sunt quaedam et facilia et prompta ad intelligendum, quae statim ut lecta fuerint, utilitatem legentibus tribuunt. Sunt alia secretiora et ineffabilia, et ut ita dicam quibusdam obscuritatibus involuta. De his igitur 829 quae latent, et expositione indigent, arbitror nunc dictum esse: Audite: de his autem quae sine scrupulo interpretantis auditori commoda sunt: Auribus percipite. Percurramus
Abbreviated transcription (Latin):
a calliditate dum alios cernit ꝓpt̾e̾a qͥb
ipse obnoxiꝰ est peccata cruciari. Igit᷑ pro¬
dest nobis si tamen digni sumꝰ salute: ut
alii in utilitatem nrãm torqueant᷑. Et qͦmͦ
utile fuit peccatum isrł insalutem
gentium: sic utilis est quorundam pęna
aliorum saluti. Et idõ bonus et clemens
ds̃. non parcam inquit et ñ miserebor
ab interitu eorum. Circumscͥpto aut̃
hoc capitulo. uideamus subsequens scͥp¬
tura qͥd doceat. Audite et aurib ꝑcipite
et nolite extolli qm̃ dñs locutꝰ est. Date
dnõ dõ ur̃o głam pͥusqͣm obscuret et pͥꝰ¬
qͣm offendant pedes urĩ suꝑ montes te¬
nebrosos. et sustinebitis in lumen et illic
umbra mortis et ponent᷑ in tenebras. Si
ñ audieritis occulte plorabit anima ur̃a
a facie contumeliȩ et deducent ocłi ur̃i
lacͥmas. quia contritꝰ est grex dñi. Cosdẽ
uult audire et aurib ꝑciꝑe ñ contentꝰ

Expanded text:
a calliditate, dum alios cernit propter ea, aa calliditate, dum alios cernit propter ea, a quibus ipse obnoxius est, peccata cruciari. Igitur prodest nobis, si tamen digni sumus salute, ut alii in utilitatem nostram torqueantur. Et quomodo utile fuit peccatum Israel in salutem gentium, sic utilis est quorumdam poena aliorum saluti. Et ideo bonus et clemens Deus: Non parcam, inquit, et non miserebor ab interitu eorum. Circumscripto autem hoc capitulo, videamus subsequens Scriptura quid doceat: Audite et auribus percipite, et nolite extolli, quoniam Dominus locutus est. Dateoriam priusquam obscuret, et priusquam offendunt pedes vestri super montes tenebrosos: et sustinebitis lumen, et illic umbra mortis, et ponentur in tenebras. Si non audieritis occulte, plorabit anima vestra a facie contumeliae, et deducent oculi vestri lacrymas, quia contritus est grex Domini . Eosdem vult audire, et auribus percipere, non contentus,
Abbreviated transcription (Latin):
lum seueritatis assumpsit: licet uisus
fuerit egrotanti adhorã ñmisereri
Ita & ds̃ ñ unũ hominem s uniu̾sũ
curat orbem cȩlestia atq terrena & oĩa
ubiq dispensat. Et cum hoc ꝓuideat
quid uni cõmodum sit: multomagis
ꝓuidet qͥd coti mundo conducat & ho¬
minib uniu̾sis Auidet quidẽ & ea qͦ
uni expediunt. uerũ itane uniꝰ utili
brȩ exteriores. quȩ om̃ia ñ tam ob eũ
qui puniendꝰ est quaꝓpt̃ uniu̾sos ho¬
mines constituta sunt. Si autẽ uis
huiꝰ rei testem acciꝑe scͥpturã. quod
in aliors eruditionem licet iam des¬
ꝑabiles sint peccatores. & curatione
penitꝰ alieni torqueant᷑: audi salomo¬
nem inꝓu̾biis dicentẽ. festilente fla¬
gellato. imprudens callidior erit. N
eum qui flagellat᷑ dixit callidiorem
futurum et sapientiorẽ ꝓpt̃ castigati¬
onem suam: s insipientem a stuticia
pestilentis. hoc quippe ex ipso nomine
calliditatis significatur. & conu̾ti eũ

Expanded text:
lum severitatis assumpsit, licet visus lum severitatis assumpsit, licet visus fuerit aegrotantis ad horam non misereri. Ita et Deus non unum hominem, sed universum curat orbem, coelestia atque terrena, et omnia ubique dispensat. Et cum hoc provideat, quod uni commodum sit, multo magis providet quid toti mundo conducat et hominibus universis. Providet quidem et ea quae uni expediunt, verum ita, ne unius  brae exteriores: quae omnia non tam ob eum qui puniendus est, quam propter universos homines constituta sunt. Si autem vis hujus rei testem accipere Scripturam, quod in aliorum eruditionem, licet jam desperabiles sint peccatores, et a curatione penitus alieni, torqueantur, audi Salomonem in Proverbiis dicentem: Pestilente flagellato, imprudens callidior erit . 828 Non eum qui flagellatur dixit callidiorem futurum, et sapientiorem propter castigationem suam, sed insipientem a stultitiapestilentis: hoc quippe ex ipso nomine calliditatis significatur, et converti eum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit. et p̃ceps ferat᷑ in iuitia:
Hȩc autẽ inȩccła seꝑe p̃cedentia pos
sumꝰ considerare. Peccauit quispiã
et post peccatum postulat cõmuni
onem. Si ei concedit᷑ qͦd rogat. inin¬
cõmodum om̃ium uenia ꝓcedit. &¬
laxatis frenis scelerib pandit᷑ uia
Sin uͦ rationabili deliberatione non
ut misericors. nec rursum ut crude¬
lis uidex. s et quasi uni ꝓuidens. & de
om̃ium salute ꝑtractans consideraue¬
rit populi dampnum inuniꝰ uenia.
haut dubium est quin faciat eici uinũ
de ȩccła: rͣt multos saluet incolumes. Age
nunc considera mͥ et medicum. si cessaue¬
rit a sectione eius uulneris qͦd secandũ
est. si ñ usserit id qͦd indiget caut̾io. ui¬
delicet ꝓpter dolores qui ex talib reme¬
diis consequunt᷑: quomͦ crescat infir¬
mitas. et indeteriꝰ uetꝰ humor exub̃et.
Si uͦ ut ita dicam temerariꝰ aduulnus
curat eũ qui secat᷑ & urit᷑ quia paulu¬

Expanded text:
voluerit, et praeceps feratur in vitia? voluerit, et praeceps feratur in vitia? Haec autem in Ecclessumus considerare. Peccavit quispiam, et post peccatum postulat comonem. Si ei conceditur quod rogat, in incommodum omnium venia procedit, et laxatis frenis, sceleribus panditur via. Sin vero cum rationabili deliberatione, non ut immisericors, nec rursum ut crudelis judex, sed et quasi uni providens, et de omnium salute pertractans, consideraverit populi damnum in unius venia, haud dubium est quin faciat ejici unum de Ecclesia, ut multos salvet incolumes. Age nunc considera mihi et medicum, si cessaverit a sectione ejus vulneris, quod secandum est, si non usserit id, quod indiget cauterio, videlicet propter dolores qui ex talibus remediis consequuntur, quomodo crescat infirmitas, et in deterius veternus exuberet. Si vero ut ita dicam temerarius ad vulnus curat eum qui secatur et uritur, quia paulu
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuni quib dam ñ miserentis ut ꝑspi¬
cere possimus quomͦ multis parcens
ostendens eum uni m̃bro ñ parcere:
dictum sit. Habeat uidex p̃positum
quietem ciuitati. et pacem genti cui
p̃sidet ꝓuidentem. Huic si offerat᷑
latro. honesta forma etate satis inte¬
ger. ex alio latere mat̾ pansis crinib
dep̾cetur. ut senectutis suȩ misereat᷑.
crimabili uoce deploret uxor. circũ¬
stent et paruuli liberi cito orbi futi.
quid faciat uidex : Miserebit᷑ latronis
an non: Quid in cõmune expedit ci¬
uitati: Si misertꝰ fuerit: reu̾tetur
homicida ad pristinum stelus. sinuͦ
in udiciaria seueritate ꝑmanserit.
unꝰ homo interibit. et uniu̾so popu¬
lo ꝓuidebit᷑. Sic ds̃ si peꝑcerit pec¬
catori et miserans eiꝰ noluerit eum
punire ꝓscelere: quis ñ accipiat li¬
centiam. quis malorum qui nunc
saltem ꝓpter supplicia terret᷑ ñ
inuadet tempꝰ. ut expleat quecũq

Expanded text:
communi quibusdam non miserentis, ut perspicommuni quibusdam non miserentis, ut perspicere possimus, quomodo multis parcens ostendens eum uni membro non parcere, oque gratia dictum sit: Habeat judex propositum, quietem civitati, et pacem genti, cui praesidet, providere. Huic si offeratur latro honesta forma, aetate satis integer, ex alio latere mater expansis crinibus deprecetur, ut senectutis suae misereatur,crymabili voce deploret, circumstent et parvuli liberi cito orbi futuri: quid faciet judex? miserebitur latronis, annon? quid in commune expedit civitati? Si misertus fuerit, revertetur homicida ad pristinum scelus: sin vero in judiciaria severitate permanserit, unus homo interibit, et universo populo providebitur. Sic Deus si pepercerit peccatori, et miserans ejus, noluerit eum punire pro scelere, 827 quis non accipiat licentiam malorum? Qui hunc saltem propter supplicia terretur, nonne invadet tempus ut expleat quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
cogitant. et in pͥstina nequitia ꝑseue¬
rantes. augent peccata peccatis quomͦ
econtrario boni cum simul fuerint
de honestis sermocinant᷑. Dissoluitur
gͦ et ad nichilum deducit᷑ neqͣm cogi¬
tatio cum ñ habuerit allocutionem al¬
teriꝰ nequioris. Iccirco ꝑ dispensationẽ
dei ꝓuidet᷑ pessimos apessimis sepa-¬
rari iustum qͦ et cõmodum. ut apͥstinis
scelerib ipsa solitudine et penuria a¬
consortio aliquando desistant. Hȩc de
eo qͦd dictum est. Et disꝑgam eos uirũ
et frem̃ eiꝰ ĩ patreseoꝵ ⁊ filio eoꝵ in id ipsum
dicit dñs. Non requiram & ñ parcam
& ñ miserebor ab interitu eorum.
His & istiꝰ modi sermonib heretici as¬
surgunt dicentes. Uides ne qualis sit
creator ꝓpħarum & legis ds̃ quid lo¬
quat᷑ : Non partam & ñ miserebor
ab interitu eorum. Quomͦ potest iste
Quomꝰ potest iste bonꝰ eẽ: Accipiam
gͦ exemplum iudicis boni ꝓutilitate

Expanded text:
cogitant, et in pristina nequitia persevecogitant, et in pristina nequitia perseverantes, augent peccata peccatis: quomodo econtrario boni cum simul fuerint, de honestis sermocinantur. Dissolvitur ergo, et ad nihilum deducitur nequam cogitatio, cum non habuerit allocutionem alterius nequioris. Idcirco per dispensationem Dei providetur, pessimos a pessimis separari, in suum quoque commodum, ut a pristinis sceleribus ipsa solitudine et penuria consortii aliquando desistant. Haec de eo, quod dictum est: Et dispergam illos, virum et fratem ejus, et patres eorum, et filios eorum in idipsum, dicit Dominus: Non requiram, et non parcam, et non miserebor ab interitu eorum . His et istiusmodi sermonibus haeretici assurgunt dicentes: Videsne qualis sit Creator, prophetarum et legis Deus quid loquatur? Non parcam, et non miserebor ab interitu eorum. Quomodo potest isteQuomodo potest iste bonus esse? Accipiam ergo exemplum judicis boni pro utilitate
Abbreviated transcription (Latin):
tis dĩ ierłm celestis. Beati qui illuc c̃¬
gregabunt᷑. Peccatores autẽ diuident᷑
abinuicem. ut etiam in hoc excruti¬
atione parit̃ torqueant᷑. Scio qͦsdam
reges eos qui imꝑio suo insidiati sunt
addesertas insulas deportare solitos
et ꝓ magnis suppliciis hoc iubere ne
tatib quidẽ suis ꝑfruant᷑ solatio: aut
pat᷑ filii. aut mat̾ filiȩ. aut fr̃ fr̃is
ta ꝑpetit᷑: si solus in exilium releget᷑.
ut em̃datꝰ instatũ pristinum redeat.
Et qͦmodo tu ꝓpinquos uel liberos tu-¬
os ñfortuitu nec irrationabili coerceᷤ
ira s ꝑ uerbera reducere queris ab er¬
rore in quem incubuerant. sic ds̃ eos
lorib & torm̃tis ad id retrahit qͦd fuer̃.
mͦ leuiꝰ fit supplicium si plures in eodẽ
loco constituti mutius se consolentur
alloquiis. Si autem necesse est aliam
qͦ rationem diuisiones malorum intro¬
ducere: etiam hanc exhibebimus. Mali
cũ simul fuerint: ea quȩ mala sunt

Expanded text:
tis Dei Jerusalem coelestis. Beati qui illuc cotis Dei Jerusalem coelestis. Beati qui illuc congregabuntur. Peccatores autem dividentur ab invicem, ut etiam in hoc excruciatione pariter torqueantur. Scio quosdam reges, eos qui imperio suo insidiati sunt ad desertas insulas deportare solitos, et pro magnis suppliciis hoc jubere, ne tatibus quidem suis perfruantur solatio, aut pater filii, aut mater filiae, aut frater fratris. nta perpetitur, si solus in exsilium relegetur, ut emendatus in statum pristinum redeat. Et quomodo tu propinquos vel liberos tuos non fortuita, nec irrationabili ira, sed per verba reducere quaeris ab errore, in quem incubuerant: sic Deus eosloribus et tormentis ad id retrahit quod fuerunam quodammodo levius fit supplicium, si plures in eodem loco constituti, mutuis se consolentur alloquiis. Si autem necesse est aliam quoque rationem divisionis malorum introducere, etiam hanc exhibebimus. Mali cum simul fuerint, 826 ea quae mala sunt
Abbreviated transcription (Latin):
stant popłm leuitis id est diaconis pec
quedam sunt sã dotales benedictiones
de quib deo tribuente post istiꝰ loci ex¬
positionem cum ad numerum librum
uentum fuerit disputabimus. Ibi qͥppe
de sacerdotib quedam scͥpta sunt. Et sac̾
dos. et disꝑgendos uirum a fr̃e suo et
patres a filiis. Quȩ qͥdem ut mͥ uidet᷑
sic sunt intelligenda. Iustos congregat.
dĩ et peccatorẽ separat Deniq iccirco ꝙͣ du ñ st cõ¬
moti ab oriente hoĩes ñ st̃ disꝑsi Qñ aũmoti st̃ abori¬
ꝑtingat usq ad cȩlum: ds̃ locutꝰ est di¬
cens. Uenite descendamus et confunda¬
mus ibi linguas eorum. Et post pusil¬
a facie om̃is t̾rȩ. Popłs quoq isrł ante¬
qͣm peccaret in iudea erat. post pecça¬
ta inuniu̾sum orbem disꝑsus ẽ. lale
mecũ qͥddam et de bonis hominib in¬
tellige. Est quȩdam eccła pͥmitiuor
eorum scilicet qui conscͥpti sunt incȩ¬
lestib ubi mons syon & ciuitas uiuen¬

Expanded text:
stant populum Levitis, id est diaconibus  stant populum Levitis, id est diaconibus  do econtrario quaedam sunt sacerdotales benedictiones, de quibus, Deo tribuente, post istius loci expositionem, cum ad Numerorum librum ventum fuerit, disputabimus: ibi quippe de sacerdotibus quaedam scripta sunt: Et sacerdos, et dispergendos virum a fratre suo, et patres a filiis . Quae quidem ut mihi videtur sic sunt intelligenda: Justos quidem congregat Deus, et peccatores separat. Denique idcirco quamdiu non sunt commoti ab oriente homines, non sunt dispersi  Al. dissipatipertingat usque ad coelum . Deus locutus est, dicens: Venite, descendamus, et confundamus ibi linguas eorum . Et post pusila facie omnis terrae. Populus quoque Israel antequam peccaret, in Judaea erat, post peccata in universum orbem dispersus est. Tale mihi quiddam et de nobis omnibus intellige. Est quaedam Ecclesia primitivorum, eorum scilicet qui conscripti sunt in coelestibus, ubi mons Sion, et civitas viven
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ aculeus: aut acuat᷑. Si uͦ bonus
fueris. et dĩ mandata seruaueris: atten¬
de quid dicas. Calicem salutaris accipiã
et nom̃ dñi inuocabo. Omĩs gͥ uter siue
bonꝰ siue malus implebit᷑ uino qͣlitatiᷤᷤ
quid liquens nͥ sodomorum aut soreth.
Deinde docet interim ut litteram seqͣ¬
mur ꝓpt̾ eos qui peccauerunt in ierłm
& in iudea. Illo tẽpore mirabant᷑ quali
uino istiꝰ modi utres implendi sunt. Se¬
quit᷑ enĩ Si dixerint ad te ñquid cognos¬
centes ñ cognoscimꝰ quia omĩs uter im¬
plebit᷑ uino: dices ad eos. Hȩc dicit dñs.
Ecce ego impleo om̃s inhabitantes terrã
istam et reges filios dauid. qui sedent
suꝑ sedem eiꝰ et sac̾dotes ebrietate. Nul
li parcit qui puniturus est peccatori.
Non quia ꝓphetes ñquia sac̾dos quis
uocatꝰ est: a suppliciis liberabit᷑. Hoc aut̃
runt. Si quis gͦ & in his sacerdotib in no¬
bis dico prespit̾is siue in his qui circum¬

Expanded text:
divinae aculeus, aut exacuatur. Si vero bonus divinae aculeus, aut exacuatur. Si vero bonus fueris, et Dei mandata servaveris, attende quid dicas: Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . Omnis igitur uter, sive bonus sive malus, implebitur vino qualitatis quid liquens, nisi vinum Sodomorum, aut Sorec. Deinde docet, interim ut litteram sequamur, propter eos qui peccaverunt in Jerusalem, et in Judaea illo tempore morabantur, quali vino istiusmodi utres implendi sunt. Sequitur enim: Si dixerint ad te: Numquid cognoscentes non cognoscimus, quia omnis uter implebitur vino? dices ad eos: Haec dicit Dominus: Ecce ego impleo omnes inhabitantes terram istam, et reges, et filios David qui sedent super sedem ejus, et sacerdotes ebrietate . Nulli parcit  Al. parcet qui puniturus est peccatores. Non quia prophetes, non quia sacerdos quis vocatus est, a suppliciis liberabitur. Haec autem runt . Si quis ergo et in his Sacerdotibus, in nobis dico presbyteris, sive in his qui circum
Abbreviated transcription (Latin):
digni uidicent᷑ calice noui testam̃ti. &
faciant sepe bona oꝑa sepe contraria:
bibentes calicẽ mero mixtũ. Inclinauit
enĩ ds̃ ex hoc in illud. Quid ẽ qͦd ait ex
hoc in illud: Duos popłos uideo. Incli¬
nauit enĩ ex hoc in illud. Uerũtam̃ fex
autem pot̾is aliquid me audentiꝰ dicere.
sit in dextera manu eiꝰ calix uirtutum:
sit in sinistra uitiorum. Cum gͥ ceꝑis
ꝓpter peccata torqueri: qͥa & bona oꝑa
feuisti calix inmanu dñi est uini meri
plers mixto & inclinauit ex hoc in illus
id est de eo qui erat in dext̾a in illum qͥ
insinistra continebat᷑. neq enim potes
bonorũ tantum calicẽ bibere quasi bona
tantũ modo feceris. neq rursum pecca¬
toꝵ tantũ quia et quid pie aliqͣndo ges¬
sisti iccirco inclinalit ex hoc in illud.
ut iuxta cõpensationẽ oꝑum tuorum
misceat᷑ tͥ supplicium aqͣtiꝰ seu meratius
et scđm merita tua aut obtundat᷑ irȩ

Expanded text:
digni judicentur calice novi Testamenti, et digni judicentur calice novi Testamenti, et faciant saepe bona opera, saepe contraria, bibentes calicem mero mixtum. Inclinavit enim Deus ex hoc in illud. Quid est quod ait, ex hoc in illud? duo pocula video. Inclinavit ex hoc in illud, verumtamen faex autem pateris aliquid me audacius dicere, sit in dextra manu ejus calix virtutum, sit in sinistra vitiorum. Cum igitur coeperis propter peccata torqueri, quia et bona opera fecisti, calix in manu Domini est vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud: id est de eo qui erat in dextera, in illum qui in sinistra continebatur. Neque enim potes bonorum tantum calicem bibere, quasi bona tantummodo feceris: neque rursum peccatorum tantum, quia et bona aliquando gessisti. Idcirco inclinavit ex 824 hoc in illud, ut juxta compensationem operum tuorum misceatur tibi supplicium aquatius, seu meracius, et secundum merita tua, aut obtundatur irae
Abbreviated transcription (Latin):
nium inqͦ ait. bibite uinũ qͦd miscui
uob̾: tamen uideo saluatorẽ ascenden¬
tem die paschȩ grande cenacłm stra¬
tum atq mundatum & agentẽ diẽ festũ
cum discipłis suis illumq eis calicẽ ꝓpi-¬
Nunquid miscuerit eum et ita tradide.¬
rit: Iħc enĩ letificans discipulos meracũ
eis pocłm ꝓpinat. & dicit. Accipite & bi¬
bite. Hic est sanguis m̃s qui ꝓ uobis ef¬
fundet᷑ in remissionem peccatorum. hoc
facite quotienscunq bibitis in meã com¬
memorationem. Et. Amen dico uobis ñ
bibam illud amͦ donec bibã illud uobis¬
cum nouum in regno dĩ. Uides calicẽ
noui testam̃ti: Uides calicẽ supplicior
quẽ supra exposuimꝰ uini meri plenũ
ẽẽ : Est et aliꝰ calix qui ꝓcompensatione
bonorum accuum seu malorum tͥ mis
ut fotuitu et pecudũ more uiuant. bi¬
bentes calicem uini meri quẽ de iere¬
miȩ libro ꝓtulimus. eos uͦ qui ñ penitꝰ
recesserunt. s cum sint peccatores & in¬

Expanded text:
nium, in quo ait: Bibite vinum quod miscui nium, in quo ait: Bibite vinum quod miscui vobis , tamen vide Salvatorem ascendentem die Paschae, grande coenaculum stratum atque mundatum, et agentem diem festum cum Discipulis suis, illumque eis calicem propiquod miscuerit eum, et ita tradiderit; Jesus enim laetificans discipulos meracum eis poculum propinat, et dicit: Accipite et bibite: Hic est sanguis meus qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Hoc facite, quotiescumque bibetis, in meam commemorationem . Et: Amen dico vobis, non bibam illud amodo, donec bibam illud vobiscum novum in regno Dei . Vides calicem novi Testamenti? vides calicem suppliciorum quem supra exposuimus, vini meri plenum esse? Est et alius calix, qui pro compensatione bonorum actuum, seu malorum tibi miut fortuitu et pecudum more vivant, bibentes calicem vini meri quem de Jeremiae libro protulimus: eos vero qui non penitus recesserunt, sed cum sint peccatores, et in
Abbreviated transcription (Latin):
tuus inebrians qͣm p̃clarus uino qͦd mis¬
cuit sapientia Et hec quidẽ intellecta
ibi sint scdm nequitiã atq uirtutem.
Agnoscamus quomͦ omnis uter imple¬
bit᷑ uino. Si autẽ nequitia seu uirtutib
implent᷑ utres: consequens est ut suppli¬
ciis impleant᷑ ob nequitiam. benedicti¬
onib obuirtutem. Exhibeant sacrȩ
litterȩ testimonium.: quo pacto torm̃ta
seu repmissiones uinum nuncupent᷑.
om̃s gentes ad quas egote mitto.Iere¬
mias autem hec loquit᷑. Suꝑ quas infert.
Et bibent et uoment. et insanient & ca¬
dent. Igit᷑ supplicia inp̃senti loco nun
meraca uina id est meracis cruciatib
dignisunt: alii autẽ bibunt suppli¬
cia. uina quidẽ ñ penitꝰ meraca s ex
parte aliqua temperata. Calix enim
inmanu dni uini meri plenꝰ mixto.
& inclinauit ex hoc in illud uerunta¬
men fex eiꝰ ñ est ex inanita: bibent ex
eo om̃s peccatores terrȩ.Sius ad bene¬
dictionis calicem ꝑspicere. quẽ bibunt
iusti licet sufficiat sapientiȩ. testimo¬

Expanded text:
 vino quod miscuit Sapientia. Et haec quidem intellecta mihi sint secundum nequitiam atque virtutem, ut agnoscamus quomodo omnis uter implebitur vino. Si autem nequitia, seu virtutibus impleantur utres, consequens est, ut suppliciis impleantur ob nequitiam, benedictionibus ob virtutem. Exhibeant sacrae litterae testimonium quo pacto tormenta seu repromissiones vinum nuncupetur omnes gentes, ad quas ego te mitto . Jeremias autem haec loquitur: super quod infert: Et bibent, et voment, et insanient, et cadent. Igitur supplicia in praesenti loco vinum meraca vina, id est meracis cruciatibus digni sunt: alii autem bibunt supplicia: vina quidem non penitus meraca, sed ex parte aliqua temperata: Calix enim in manu Domini vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud, verumtamen faex ejus non est exinanita, bibent ex eo omnes peccatores terrae . Si vis et benedictionis calicem perspicere, 823 quem bibunt justi, licet sufficiat Sapientiae testimo
Abbreviated transcription (Latin):
salute: conu̾sus est ser modñi adgentes. Si
gͦ grex ille contͥtꝰ est. nos oleaster qͥ contra
naturã inserti sumꝰ inbonam oliuã pa¬
tͥarcharum. ñne plus debemꝰ uereri. ne et
iste grex dnĩ conterat᷑: Futurum quippe
est. ut aliqͣndo et grex iste conterat᷑ uixta il¬
lud qͦd a saluatore dictum est. Cum mul¬
tiplicatȩ fuerint iniquitates tc̃ refriges¬
cet caritas multorũ. De quib enim hoc di¬
cit᷑ refrigescet caritas multorũ: Nne de
his qui ñcupant᷑ xp̃iani de quib hic ser¬
mo est. uerumptam̃ ueniens filiꝰ homi¬
nis. putas inueniet fidem suꝑ terram:
Honne de nobis: Iccirco ꝓuideamꝰ attentiꝰ
ut ꝑ singłos dies iste grex dñĩ melioret᷑.
conualescat integer ꝑseueret. ut omni
contricione ab animab nr̃is recedente

Expanded text:
salute, conversus est sermo Domini ad Gentes. Si salute, conversus est sermo Domini ad Gentes. Si ergo grex ille contritus est, nos oleaster, qui contra naturam inserti 836 sumus in bonam olivam Patriarcharum , nonne plus debemus vereri, ne et iste grex Domini conteratur? Futurum quippe est ut aliquando et iste grex conteratur, juxta illud quod a Salvatore dictum est: Cum multiplicatae fuerint iniquitates, tunc refrigescet charitas multorum : de quibus enim hoc dicitur, refiani? de quibus hic sermo est: « Veruntamen veniens Filius hominis, putas inveniet fidem super terram? » ; nonne de nobis? Idcirco provideamus attentius, ut per singulos dies iste grex Domini melioretur, convalescat, integer perseveret, et, omni contritione ab animabus vestris recedente,
Abbreviated transcription (Latin):
post aduentum iħu xp̃i obseruabitis.
ñ auditis redemptionẽ occulte: s tantũ¬
mͦ palam. Absconsa quippe est ꝓpitiati¬
tur in ęungelio. et est auditor extͣneus ñ
potest eas occulte audire. Si uͦ auditor fue-¬
rit apłs. et unꝰ eorum qui ingrediunt᷑ do-¬
mum iħu accedit. eum int̾rogans de obscu¬
ritate parabolȩ et int̾pretatꝰ ei sit quȩ audi¬
uit intelligens eungeliũ: audit eas occulte
ut ñ ploret anima eius. Corum quippe qui
occulte ñ audiunt: plorabit anima. Quam
admirande ñ ait plorabitis nͥocculte audi¬
eritis: uerũ plorabit anima ur̃a. Est qͥppe
solꝰ animȩ fletꝰ. Et forsitaniste sit: de quo
saluator ait. Ibi erit fletꝰ & stridordentiũ
Illa qͦ cõminatio quaridentib luctum la¬
crimasq denuntiat de hoc fletu est: quẽ
tc̃ plorabitis. et deducent ocłi ur̃i lacͥmas.
tritꝰ sit grexdnĩ. fuit quippe aliqͣndo hic
grex dĩ. Et qͥa indignos se iudicauerunt.

Expanded text:
post adventum Jesu Christi observatis, post adventum Jesu Christi observatis, non auditis redemptionem occulte, sed tantummodo palam. Absconsa quippe est propitiatitur in Evangelio, et est auditor extraneus, non potest eas occulte audire. Si vero auditor fuerit Apostolus, et unus eorum qui ingrediuntur domum Jesu, accedit ad eum, interrogat de obscuritate parabolae, et si interpretatus ei sit quae audivit, intelligens Evangelium audit ea occulte, ut non ploret anima ejus. Eorum quippe, qui occulte non audiunt plorabit anima. Quam admirande non ait: Plorabitis, nisi occulte audieritis, verum: Plorabit anima vestra: 835 est quippe solius animae fletus, et forsitan iste sit, de quo Salvator ait, Ibi erit fletus et stridor dentium . Illa quoque comminatio, qua ridentibus luctum lacrymasque denuntiat, de hoc fletu est, quem tunc plorabitis, et deducent oculi vestri lacrymas, tritus sit grex Domini. Fuit quippe aliquando hic grex Domini, et quia indignos se judicaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
co dnm̃ iħm int̾ficit et usq in p̃sentem
diem reus est mortis eiꝰ. qͥa ñ audit occul¬
te legem et ꝓpħas. Si qͣndo legis de ari'¬
mis potes audire occulte: potes audi¬
re manifeste. Quicũq de uob̃ ꝓpe qͥppe
est pascha arima celebrauerit. id ẽ ari¬
ma hec corporalia: ñ audiuit mandatũ
dicens. Nisi audieritis occulte: plorabit aĩa
urã. Et de sabbato quȩdã muliercłȩ ũ au¬
dientes ꝓpħam ñ audiunt occulte s palã
die sabbato lauantes se et iterum reu̾tentes
adegena et infirma elementa quasi nec¬
dum descenderit. xp̃c. Et nos baptismo suo
lauerit elegalib intꝰ ineũngelicam ꝑfe¬
ctionem. Iccirco diligentiꝰ attendamꝰ si qͣn¬
do legem legimus et ꝓph̾as: ne incidamꝰ
maledictionem quȩ nc̃ dr̃. Nisi audieri¬
tis occulte: plorabit occulte anima ur̃a
a facie contumeliȩ. Quicũq legem uide¬
orum qͣ sugnorantes redemptionis diem

Expanded text:
co Dominum Jesum interfecit, et usque in praesentem co Dominum Jesum interfecit, et usque in praesentem diem reus est mortis ejus, quia non audivit occulte Legem et prophetas. Si quando leges de azymis potes audire occulte, potes audire manifeste. Quicumque de vobis prope quippe est Pascha azyma celebraverit, id est, azyma haec corporalia, non audivit mandatum dicens: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra. Et de sabbato quaedam mulierculae non audientes prophetam, non audiunt occulte, sed palam die sabbato lavantes se, et iterum revertentes ad egena, et infirma elementa, quasi nondum descenderit Christus, et nos baptismo suo laverit a Legalibus initiis in Evangelicam perfectionem. Idcirco diligentius attendamus, si quando Legem legimus, et prophetas, ne incidamus in maledictionem, quae nunc dicitur: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra a facie contumeliae. Quicumque jejunium Judaeorum, quasi ignorantes redemptionis diem
Abbreviated transcription (Latin):
mortis. Ibi cenebrosi montes. ibi umbra
mortis. ex ipsis montib ꝓcreata. Et po-¬
nent᷑ intenebras Et nͥ audieritis occulte :
plorabit anima ur̃a a facie contumeliȩ.
Dehis qui audiunt. qͥdam occulte audiut̃
quidam uͦ cum audiunt ñ occulte au¬
diunt. Quid est itaq occulte audire: Nẽ¬
pe illud.S loquimur sapientiã dĩ in mi
bi dr̃. quia plura oꝑum dei sint in abs¬
consis Si audio lege̾. aut occulte audio
aut ñ occulte. Iudeus quia legẽ ñ audit
occulte: in manifesto circumciditur.
nesciens eum qui inmanifesto circũcidi¬
tur. udeũ ñ eẽ neq eam quȩ inpalam ẽ
in carne circumcisionem. Qui autem¬
auditor est circũcisionis occulte: in oc¬
culto circumcidit᷑. Qui audit legẽ oc¬
culte de mysteriis paschȩ. oue uescitur
xp̃o. Pascha quippe nr̃m iminolatꝰ est
xp̃c. Sciens carnem u̾bi dĩ uere cẏbũ
eẽ: uescit᷑ ea. Occulte quippe de pascha
audiuit. At uͦ miserabilis iudeus iccir¬

Expanded text:
mortis, ibi tenebrosi montes, ibi umbra mortis, ibi tenebrosi montes, ibi umbra mortis ex ipsis montibus procreata. Et ponentur in tenebras. Et nisi audieritis occulte, gloriabit anima vestra a facie contumeliae . De his qui audiunt, quidam occulte audiunt: quidam vero cum audiunt, non occulte audiunt. Quid est itaque occulte audire? nempe illud: Sed loquimur sapientiam Dei in mysbi dicitur, quia plura operum Dei sunt in absconsis . Si audio legem, aut occulte audio, aut non occulte. Judaeus quia Legem non audit occulte, in manifesto circumciditur, nesciens 834 eum qui in manifesto circumciditur, Judaeum non esse, neque eam quae in palam est in carne circumcisionem. Qui auditor est autem circumcisionis occultae, et in occulto circumciditur. Qui audit Legem occulte de mysteriis Paschae, ove vescitur Christo; Pascha quippe nostrum immolatus est Christus ; sciens carnem Verbi Dei vere cibum esse, vescitur ea. Occulte quippe de Pascha audivit. At vero miserabilis Judaeus idcir
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Si habueritis fidem ut granum
sinapis. dicetis huic de quo quesistis
de quo ꝓposuistis. dicetis monti huic
transiigra hinc et transmigrat id:
abhomine. ad locum de finitum eͥ.
Qui gͦ offendunt. ñ offendunt suꝑ
montes lucentes. s suꝑ montes tene¬
brosos: si fuerint cum ⁊ abulo & an¬
gelis eiꝰ montib tenebrosis Et susti.¬
nebitis inlumen. Potest quidẽ hiuc¬
aptari qͦd dicit᷑ date głam dño deo
urõ: hoc qͦd mͦ infert. Et sustinebi¬
tis in lumen.Si dederitis dño deo
ante quã offendant pedes ur̃i suꝑ
montes tenebrosos. haut dubium
quin etiam si contenebrascat et susti¬
neatis: lumen uos suscipiat. Alius
u dicat. nescio pͥmũ recte an ꝑperã
quia & hi qui offendunt suꝑ montes
tenebrosos: expectant aliqͣndo mise¬
ricordiȩ lumen. Hoc enĩ uidet᷑ osten¬
dere. & sustinebitis in lumen.Si aut̃
quis uenerit ad montes tenebrosos.
uide quid ibi inueniat. Et illic umbra

Expanded text:
tor: Si habueritis fidem ut granum tor: Si habueritis fidem ut granum sinapis, dicetis monti isti, de quo quaesistis, de quo proposuistis: dicetis monti huic: Transmigra hinc, et transmigrabit, id est ab homine ad locum definitum sibi. Qui ergo offendunt, non offendunt super montes lucentes, sed super montes tenebrosos, si fuerint cum zabulo, et angelis ejus montibus tenebrosis. Et sustinebitis in lumen. Potest quidem aptari huic quod dicitur: Date gloriam Domino Deo nostro , hoc quod modo infert: Et sustinebitis in lumen. Si dederitis Domino Deo antequam offendant pedes vestri super montes tenebrosos, haud dubium, quin etiamsi contenebrescat, et sustineatis lumen, vos suscipiat. Alius vero dicat, nescio utrum recte an perperam, quia et hi qui offendunt super montes tenebrosos, exspectant aliquando misericordiae lumen. Hoc enim videtur ostendere: Et sustinebitis in lumen. Si autem quis venerit ad montes tenebrosos, vide quid ibi inveniat. Est illic umbra
Abbreviated transcription (Latin):
causam nͥ obuicia nascit᷑. Aufer ea:
abstuli parit̾ & causas ꝓuidentiȩ de¬
struentis sursum: hec deorsum. Qui
adu̾sum ꝓuidentiam disputant:
hȩc dicunt. Quare tanti adulteri.
quare tanti molles. quare tanti sacͥ¬
legi. quare tanti ir religiosi sunt:
Atq ita contumelias in ꝓuidentiã
& offensas in dm̃: et criminationes in
creatorẽ peccatores generant. Ex qͥb
liquido apparet alios głam dare deo.
alios conuicium facere. dum passioĩb
brosos Sunt alii montes tenebrosi.
alii lucentes. Ueruntamen qͥa utriq
montes sunt:magni montes & lucen¬
arbitror dici. fundam̃ta eiꝰ in montib
scĩs. Montes autẽ tenebrosi sunt: qui
erigunt᷑ adu̾sus scientiã dĩ. Tabulus
mons tenebrosus est. Principes scłi
huiꝰ qui destruunt᷑: montes sunt te¬
nebrosi. Demonium lunatici: mons
lunatici quippe demonio sibi questio
inciderat. & dicentib discipulis ñ
potuimꝰ eicere illud: respondit salua¬

Expanded text:
causam nisi ob vitia nascitur. Aufer ea, causam nisi ob vitia nascitur. Aufer ea, abstulisti pariter et causas providentiae destruendae sursum ac deorsum. Qui adversum providentiam disputant, haec dicunt. Quare tanti adulteri? quare tanti molles? quare tanti sacrilegi? quare tanti irreligiosi sunt? Atque ita contumelias in providentiam, et offensas in Deum, et criminationes in Creatorem peccatores generant. Ex quibus liquido apparet alios dare Deo gloriam, alios convicium facere, dum passionibusbrosos . Sunt alii montes tenebrosi, alii lucentes. Verumtamen quia utrique montes 833 sunt magni, montes lucenarbitror dici: Fundamenta ejus in montibus sanctis . Montes tenebrosi sunt qui eriguntur adversus scientiam Dei . Zabulus mons tenebrosus est. Principes saeculi hujus qui destruuntur, montes sunt tenebrosi. Daemonium lunatici, mons lunatico quippe daemonio sibi quaestio inciderat: et dicentibus discipulis: Non potuimus ejicere illud, respondit Salva
Abbreviated transcription (Latin):
lum. Quantulum pusillum illud ñ ad
illius naturam refert᷑ qui in ꝓmptu¬
aria sua iubetur intrare: s adeiꝰ qui
iubet. Cui pusillum est hoc omne qͦd
grande est. Sic enĩ donec ꝑtranseat
ira dĩ oportet qͦsdam intrare in promp¬
tuaria sua. Si autem aliquib ñ sunt
dimittenda peccata ñ solum inp̃senti
scło s etiam infutoͣ: manifestum est
pusillum ad ea referendum quȩ dixi¬
fica eum in castitate & iusticia & benefi¬
cientia. Glorifica eum infortitudine.
patientia fortitudine. pietate. sapientia
cet̾isq uirtutib Sic autẽ sic ẽ glorifican¬
dus ds̃. Si contraria intulero: uolo me
arbitremini blasphemare. Exhibebo
quippe scripturã sensus mei testem
quomͦ castus głificet: luxuriosus in¬
honoret dm̃ Qui enim templum eiꝰ
qͣsi nabuchodonosor destruit atq cor
contumeliis afficit quicũq peccator
Mouet illud qͦd quidã dubitant an
sit ꝓuidentia dĩ Nullã malicia ob

Expanded text:
lum. Quantulum pusillum illud non ad lum. Quantulum pusillum illud non ad illius naturam refertur, qui in promptuaria sua jubetur intrare, sed ejus qui jubet, cui pusillum est hoc omne quod grande est. Si enim donec pertranseat ira Dei, oportet quosdam intrare promptuaria sua; sunt autem alii, quibus non sunt dimittenda peccata, non solum in praesenti saeculo, sed etiam in futuro, manifestum est, pusillum ad ea referendum quae dixifra  eum in castitate, et justitia, et beneficentia: glorifica eum in fortitudine, patientia, pietate, sapientia, caeterisque virtutibus. Sic autem est glorificandus Deus, si contraria intulero, nolo me arbitremini blasphemare. Exhibeo quippe Scripturam sensus mei testem, quomodo castus glorificet, luxuriosus inhonoret Deum: Templum enim ejus, quasi Nabuchodonosor, destruit atque corrcontumeliis afficit quicumque peccator est. Nam et illud quod quidam dubitant, an sit providentia Dei, nullam aliam ob
Abbreviated transcription (Latin):
ria tua. claude hostium tuum abscon¬
dere pusillum qͣntulum. donec ira dĩ
transeat. Simul autem et in his qui po¬
test obseruet qͣre dixit pusillum qͣn¬
hoc qͣntulum qͣntulum pusillum est¬
non est pusillum hominib Et debemus
inspicere quomͦ singłis aut parum sit
aliquid aut magnum. Ad qͦd ꝓbandũ etiã
exemplo utimur. Unicinq animaliũ
ꝓnatura et modo corporis sui: aut par¬
uus est cyb aut magnus. Et qͦd alii pu¬
sillum est: eque id ipsum alii multũ ẽ.
Quid de animalib loquor: In ipso qͦ
homine rerum differentiȩ sunt. Quod
uiro parum est: hoc infanti suꝑfluit. Atq
inhunc modum omne tempꝰ uite hu-¬
manȩ etiam si centenariam excedat ȩta-¬
tem: ad cõparationem et̃nitatis breue ẽ
Unde pusillum dĩ nob multum est. Et
tucissim uniu̾sa scła addm̃ relata: bre¬
uissima sunt. Sic gͦ dicit᷑. Uade popłs
m̃s intra inpromptuaria tua. claude
hostium. abscondere pusillum qͦntu¬

Expanded text:
ria tua intra, claude ostium tuum, et absconria tua intra, claude ostium tuum, et abscondere pusillum quantulum, donec ira Dei transeat . Simul autem et in his qui potest observet, quare dixit pusillum qhoc quantulum quod pusillum estnon est pusillum hominibus. Et debemus inspicere quomodo singulis aut parum sit aliquid, aut magnum. Ad quod probandum etiam exemplo utimur. Unicuique animalium pro natura et modo corporis sui, aut parvus est cibus, aut magnus; et quod alii pusillum est, aeque id ipsum alii multum est. Quid de animalibus loquar? in ipso quoque homine rerum differentiae sunt. Quod viro parum est, hoc infanti superfluit. Atque in hunc modum omne tempus vitae humanae, etiamsi centenariam excedat aetatem, ad comparationem aeternitatis breve est: unde pusillum Dei nobis multum est, et vicissim universa saecula ad Deum relata brevissima sunt. Sic ergo dicitur: Vade, populus meus, intra in promptuaria tua, claude ostium, abscondere pusillum 832 quantu
Abbreviated transcription (Latin):
uult dare in lumine qͣsi iam s̃ possit głã
p̃dicare cũ tenebrȩ ortȩ fuerint: qͣndo
tenebrascit. Et qͣndo ñ sunt tenebrȩ: oꝑa¬
te dicentem. ego sum lumen mundi qͣm¬
dui tibi lux ista orit᷑ clarifica dm̃ sci¬
ens quia futȩ sunt tenebrȩ. nec tͥ expe¬
dit ut easoꝑiaris: s ante qͣm fiant da
głam deo. Porsitan intelligemus p̃sens
capitłm si de ȩungłio sumpserimꝰ exem¬
plum. qͦd ita contexit᷑. Oꝑamini donec
dies est. Uenit nox qͣndo nullꝰ potest ope¬
rari. Diem ibi scłm istũ nuncupauit:
et necessario apposuit ibi. Scio qͥppe in
aliis locis dissonantia p̃sentib ex diei
uocabulo significari. Diem itaq nun¬
rare diem dñi: Et ista est tenebra et
res post consũmationẽ mundi ligubre
illud qͦd passurũ est uniu̾sum pene ho¬
minum genus ꝓhis quȩ peccauit: uide¬
bis quomͦ tenebrȩ occupaturȩ sint oĩa.
et nullus possit in illo tempore glorifi
bet᷑. Uade popłs m̃s int᷑ in promptua¬

Expanded text:
possit gloriam praedicare, cum tenebrae ortae fuerint. Quando tenebrescit, et quando non sunt tenebrae? Operate dicentem: Ego sum lumen mundi . Quamdiu tibi lux ista oritur, clarifica Deum, 831 sciens quia futurae sunt tenebrae. Nec tibi expedit, ut eas opperiaris; sed antequam fiant, da gloriam Deo. Forsitan intelliges praesens capitulum, si de Evangelio sumpseris exemplum, quod ita contexitur: Operamini donec dies est, venit nox quando nullus potest operari . Diem ibi saeculum istud nuncupavit, et necessario apposui ibi. Scio quippe in aliis locis dissonantia praesentibus ex diei vocabulo significari. Diem itaque nunrare diem Domini? Et ista est tenebrae etres post consummationem mundi lugubre illud, quod passurum est universum pene hominum genus pro his quae peccavit, videbis quomodo tenebrae occupaturae sint omnia, et nullus possit in illo tempore glorificbetur: Vade, populus meus, in promptua
Abbreviated transcription (Latin):
orum qͣm ꝑcutit ds̃ scdm id qͦd scͥptũ
est. Ecussit in grandine uineas eorũ
et ficus eorum ingelu. Consideremus
gͦ om̃s homin es figuralit capaces eẽ
uini. nec aliud eis possumꝰ nomen im¬
ponere qͣm capaces uini quã utrem.
& dicere qͥa neqͣm homo plenꝰ sit uino
de uinea sodomorũ & egyptiorũ. plenꝰ

Expanded text:
orum, quam percutit Deus, secundum id, quod scriptum orum, quam percutit Deus, secundum id, quod scriptum est: Percussit in grandine vineas eorum, et ficus eorum in gelu . Consideremus ergo omnes homines figuraliter capaces esse vini, nec aliud eis possumus nomen imponere, qui capaces vini sunt, quam utrium, et dicere quia nequam homo plenus sit vino de vinea Sodomorum et Aegyptioru
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta pauꝑtatem ingenii mei sic pote¬
tractemus uerum eẽ quod dictum est
quia omnis uter implebit᷑ uino. Siue
enĩ quis bonꝰ est ut ita loquat᷑ inutres:
uter implebit᷑ uino bonitatis suȩ siue
malus: iuxta hoc qͦd malus est. malo
uino implebit᷑. Quomͦ gͦ possumus de
scͥptis acciꝑe differentias uini suꝑ ma-¬
lo uino: Ista conscͥpta sunt de uinea so¬
domorum. De gomorra. uuȩ eorũ uuȩ
fellis. botrꝰ amaritudinis eiꝰ uenenum
draconum uinum eorum. et uirꝰ aspi-¬
dum insanabile. De bono autẽ hec di¬
cunt᷑. Calix tuus in ebrians quã pre¬
clarus est. Et sapientia conuocat adcra¬
terem suum dicens. Uenite manduca¬
te panes meos et bibite uinũ qͦd miscui
uobis. Est gͦ uinũ de sodomis et est ui-¬
num qͦd miscuit sapientia. Rursumq
uberi. plantata adeo. quȩ uocat᷑ uinea
soreth. electa quȩdam inter omnes ui¬
neas. Mirabił est autẽ alia uinea egypti¬

Expanded text:
juxta paupertatem ingenii mei sic potejuxta paupertatem ingenii mei sic potetractemus, verum esse quod dictum est, quia omnis uter implebitur vino. Sive enim quis bonus est ut ita loquar inter utres, uter implebitur vino bonitatis suae: sive malus juxta hoc, quod malus est, malo vino implebitur. Quomodo ergo possumus de Scripturis accipere differentias vini? Super malo vino ista conscripta sunt: De vinea Sodomfellis, botrus amaritudinis in eis, venenum draconum vinum eorum, et virus aspidum insanabile . De bono haec dicuntur: Calix tuus inebrians quam praeclarus est ? Et sapientia convocat ad craterem suum, dicens: Venite, manducate panes meos, 822 et bibite vinum, quod miscui vobis . Est ergo vinum de Sodomis, et est vinum, quod miscuit Sapientia. Rursumqueuberi, plantata a Deo, quae vocatur vinea Sorec, electa quaedam et inter omnes vineas mirabilis. Est autem alia vinea Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
neamus
in littera et nichil altiꝰ requiramꝰ in
tantum ut siquis rudis extiterit audi¬
tor. dicat ineptum ẽẽ scripturis aurẽ
accõmodare & ea cognoscere quȩ ineis
letitant᷑. Hoc ẽ dictũ aĩalis. Anmalis
quippe homo ñ recipit ea quȩ sunt sps dĩ.
Stulticia enĩ eiest. Consideremꝰ gͦ dĩ ser¬
monẽ quid iubeat. Et dices ad popłm ser¬
monẽ istum. Hȩc dicit dñs ds̃ isrł. Qͦd
dicit dñs ds̃ isrł: dignũ queso sit dño
deo isrł. Omĩs uter implebit᷑. Eritq
ñ cognoscimus quia omnis uter ĩplebi¬
tur uino: Hec respondentes. si tamen lit¬
teram seqͣntur et dicant nosse quia oĩs
uter implebit᷑ uino: fallunt. Non enim
necessario sequit᷑ ut om̃s utres ĩpleant᷑
uino. Sunt utres oleo pleni. sunt alii a
qualibet liquentis naturȩ matia: aut
certe ñ pleni. Dñs autẽ dicit omnẽ utrẽ
implendum uino et popłs respondit.¬
Nunqͥd cognoscentes ñ cognoscimꝰ quia
om̃iᷤuter implebitur uino: Quȩ qͥdẽ

Expanded text:
neamus in littera, et nihil altius requiramus, 821 intantum ut si quis rudis auditor exstiterit, dicat ineptum esse Scripturis aurem accommodare, et ea cognoscere quae in eis lectitantur. Hoc est dictum animalis: Animalis quippe homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Stultitia enim ei est . Consideremus ergo Dei sermonem quid jubeat: Et dices ad populum sermonem istum: Haec dicit Dominus Deus Israel. Quod dicit Dominus Deus Israel, dignum quaeso sit Domino Deo Il. cognoscemus, quia omnis uter implebitur vino? Haec respondentes, si tantum litteram sequuntur, et dicunt nosse se, quia omnis uter implebitur vino, falluntur. Non enim necessario sequitur, ut omnes utres impleantur vino. Sunt utres oleo pleni: sunt alii a qualibet liquentis naturae materia vacui, aut certe non pleni. Dominus autem dicit omnem utrem implendum vino: et populus responditnon cognoscimus Al. cognoscemus quia omnis uter implebitur vino? Quae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
seph fuit ieroboam. ille qui fecit duas
uaccas aureas ut seduceret popłm ado¬
rare eas. & ꝑ hoc ueluti impositis mani-¬
b suis excecauit & clausit ocłos isrł:
ne uiderent ĩpietatẽ suam. De qͦ dictum ẽ

Expanded text:
seph fuit Jeroboam, qui fecit duos vitulos aureos, ut reduceret populum adorare eos; et per hoc, velut impositis manibus suis excaecavit et clausit oculos Israel, ne viderent impietatem suam, vel certe
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ueriꝰ quã iniacob adimplebit᷑ qd dictũ
ẽ: quia reuocabo te inde infine. S & unꝰ¬
quisq nr̃m eodẽ ordine atq eadem uia
egyptum & agones ingredit᷑ Et si mere¬
at᷑ ut ds̃ semꝑ maneat cum eo: faciet eũ
ingentẽ magnã. Magna enĩ gens ẽ uirtu¬
tum numerꝰ & iusticiȩ multitudo: in qͣ
scĩ quiq multiplicari dicunt᷑ & crescere.
Complet᷑ in eo etiã illud qd̾ dictum ẽ qͥa
reuocabo te inde infine. Hinis enĩ ꝑfe¬
ctio rerũ. & uirtutũ consũmatio ponit᷑.¬

Expanded text:
ergo verius quam in Jacob adimplebitur quod dictum est: Quia revocabo te inde in fine. Sed et unusquisque nostrum eodem ordine atque eadem via Aegyptum et agones ingreditur, si mereatur ut Deus semper maneat cum eo, et faciat eum in gentem magnam; magna enim gens, est virtutum numerus, et justitiae multitudo, in qua sancti quique multiplicari dicuntur et crescere. Completur in eo etiam illud quod dictum est: Quia revocabo te in fine; finis enim perfectio rerum et virtutum consummatio ponit