comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eadem seruata illa regula. ut qd̾ intel¬
Pectu nr̃o nondũ elurerit: a firmitate
capit consuetudo carnał. ñ obaliud
nͥ quia uera quȩ creata sunt sentit
ut pot̾. ueritatem autẽ ipsam qua
creata st̃ non pot̃ intueri. Nom si
posset nullo mͦ ẽẽt lux ista corꝑ ea
manfestior: qm hoc qd̾ diximꝰ. In
sub̾a quippe ueritatis. qm̃ sola uere ẽ.
ñ ÷ maior aliqua: nͥ quȩ ueruis ẽ. Quic
qͥd autẽ intelligibile aut in cõiutabile
ẽ. non alius alio ueriꝰ ẽ. quia ȩque
incõmutabiliter ȩt̃nũ ẽ. Nec qd̾ ibi mag¬
nũ dr̃. aliunde magnũ ẽ. qmͣ eo qd̃ ue¬
re ẽ. Qꝓpt̃ uͥ magnitudo ipsa ueritas
ẽ. qͥcͥquid plus ht̃ magnitudinis ne-¬
cesse ẽ. pł habeat u̾itatis. Qcqͥd gͦ płus

Expanded text:
eadem: servata illa regula, ut quod inteleadem: servata illa regula, ut quod intellectui nostro nondum eluxerit, a firmitate capit consuetudo carnalis, non ob aliud, nisi quia vera quae creata sunt sentit ut potest; veritatem autem ipsam qua creata sunt non potest intueri: nam si posset, nullo modo esset lux ista corporea manifestior quam hoc quod diximus. In substantia quippe veritatis, quoniam sola vere est, non est major aliquaquid autem intelligibile atque incommutabile est, non aliud alio verius est, quia aeque incommutabiliter aeternum est: nec quod ibi magnum dicitur, aliunde magnum est, quam eo quo vere est. Quapropter ubi magnitudo ipsa veritas est, quidquid plus habet magnitudinis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
et quicqd aliud ad se una queq ibi ꝑ¬
sona uł ipsa trinitas dr̃. ideoq dici
tres ꝑsonas uł tres sub̾as. ñ ut aliqua
intelligat᷑ diu̾sitas eẽntiȩ: s ut uł uno
aliquo uocabulo responderi possit
cum dr̃. quid tres uł quid tͥa. tantamq
eẽ equalitatẽ in ea tͥnitate ut ñ solum
pater ñ sit maior qm filiꝰ qd̾ attinet ad
diuinitatẽ. s nec pater et filius simul
maiꝰ aliquid sint quã sp̃s sc̃s. aut sin¬
gła quęq ꝑsona quelibet triũ mnimis
aliqͥd quã ipsa tͥnitas. Dicta sunt hȩc qͣm
et si sepuis u̾sando repetant᷑ familiariꝰ
quidem innotescunt. S et modꝰ aliquis
adhibendus ẽ. doq fupplicandum deuo¬
tissima pietate ut intellectũ aꝑiat et
studium intentionis absumat: qͦpossit
m̃te cerni eẽntia ueritatis. sine ulla mo¬
le. sine ulla mutabilicate. Nlunc itaq
in qͣntum ipse adiuat creator mire
misericors. attendamus hȩc quȩ mͦ inte¬
riore qm suꝑiora tractabimꝰ ciun sint

Expanded text:
id aliud ad se unaquaeque ibi persona, vel ipsa Trinitas dicitur. Ideoque dici tres personas, vel tres substantias, non ut aliqua intelligatur diversitas essentiae, sed ut vel uno aliquo vocabulo responderi possit, cum dicitur quid tres, vel quid tria; tantamque esse aequalitatem in ea Trinitate, ut non sPater non sit major quam Filius, quod attinet ad divinitatem, sed nec Pater et Filius simul majus aliquid sint quam Spiritus sanctus, aut singula quaeque persona quaelibet trium minus aliquid sit quam ipsa Trinitas. » Dicta sunt haec, et si saepius versando repetantur, familiarius quidem innotescunt: sed et modus aliquis adhibendus est, Deoque supplicandum detissima pietate, ut intellectum aperiat, et studium contentionis absumat, quo possit mente cerni essentia veritatis, sine ulla mole, sine ulla mobilitate. Nunc itaque, in quantum ipse adjuvat Creator mire misericors, attendamus haec, quae modo interiore quam superiora tractabimus, cum sint
Abbreviated transcription (Latin):
Nterius autẽ querit᷑. utrum quem¬
admodum filius ñ hoc tantum bt̃
nascendo ut filius sit. s om̃ino ue
qpit sle aes sp̃s sc̃s eo quo dat᷑ habeat
non utantum ut donũ sit: s om̃ino
ut sit. Utrum gͦ erat ante qm daret᷑
s nondum erat donũ an eo ipso quo
daturus erat eum ds. iam donum
erat. & anteqmͣ daret᷑. S non ꝓcedit
nͥ cum dat᷑. nec ꝓcedet utiq priusqͣm.
tantum ut sit filius qd̾ relatiue dr̃
s omĩno ut sit ipsa sub̾a nascendo
ꝓcedebat ut ẽẽt. donabile. iam donũ

Expanded text:
terius autem quaeritur, utrum quemadmodum Filius non hoc tantum habet nascendo ut Filius sit, sed omnino ut sit; sic et Spiritus sanctus eo quo datur habeat non tantum ut donum sit, sed omnino ut sit: utrum ergo erat antequam daretur, sed nondum erat donum, an eo ipso quo daturus erat eum Deus, jam donum erat et antequam daretur. Sed si non procedit nisi cum datur, nec procederet utique priusquam tantum ut sit Filius, quod relative dicitur, sed omnino ut sit ipsa substantia, nascendo sanctus ut esset donabile, jam donum
Abbreviated transcription (Latin):
conualescendum. exemplũ mortus ad
ñ timendũ exemplũ mortuis ad resur¬
gendũ esset in om̃ib ipse pͥmatum te-¬
nens. Quia enĩ homo ad beatitudinem
sequi ñ debebat nͥ dm̃. et sentire ñ po¬
terat dm̃: sequendo dm̃ hominẽ. factũ¬
ẽ. ut sequeret᷑ simul et quẽ sentire po¬
terat. & quẽ sequi debebat. Amemus gͣ
eum et i hereamus ei caritate disfusa
nr̃is ꝑ sp̃m scm qui clatus ẽ. nob. Non gͥ
mirum si ꝓpter exemplũ qd nob ut re-¬
formam᷑ ad imnaginẽ dei prebet nnago
ȩqualis patri. cum de sapientia scͥptura
loquit᷑ de filio loquit᷑: quẽ sequim̃ uiden-¬
do sapienter. qmuis et pater sit sapientia
sicut lumen et ds.¬

Expanded text:
convalescendum, exemplum morituris ad convalescendum, exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum esset, in omnibus ipse primatum tenens . Quia enim homo ad beatitudinem sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat Deum; sequendo Deum hominem factum, sequeretur simul et quem sentire poterat, et quem sequi debebat. Amemus ergo eum et inhaereamus illi, charitate diffusaus est nobis . Non igitur mirum, si propter exemplum quod nobis ut reformemur ad imaginem Dei praebet imago aequalis Patri, cum de sapientia Scriptura loquitur, de Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis et Pater sit sapientia, sicut lumen et D
Abbreviated transcription (Latin):
dem equalis. facta quippe a patre ꝑfi
lium. ñ nata de patre sic̃ illa. Et nos
quia illitminam lumine. illa uͦ quia
lum̃ illuminans. et ido illa sine exem-
est qd ille de quo ẽ. Nlos autẽ nitentes i¬
mitam̃ mauentẽ. & sequim᷑ stantem.
et in ipso ambulantes. tendimꝰ ad ipsũ:
sio nob̾ et̾na est ꝑ diuinitatẽ. Qm̃ quippe
spiritib mundis intellectualib qui su¬
ꝑbia ñ lapsi sunt: in forma dei. et deo
equalis. & d̾s. prebet exemplũ: ut se ip
sum redeundi etiã lapso preberet ho¬
mini. qui ꝓpt̾ ĩmunditiam peccatoꝵs
pęnamq mortalitatis dm̃ uide non
poterat: semet ipsum exmanuut ñ
mutando diuinitatẽ suam. s nam
mutabilitatẽ assumendo. et formã ser¬
ui accipiens uenit ad nos in hunc mũ¬
cdum. qui in hoc mundo erat qr mun¬
dus ꝑ eum factus ẽ: ut exemplũ sur¬
sum indentib dm̃. eremplũ deorsum
mirantib hominẽ. exemplum sanis ad
ꝑmanendũ exemplum insirmis ad-

Expanded text:
dem aequalis, facta quippe a Patre per dem aequalis, facta quippe a Patre per Filium, non nata de Patre, sicut illa, et nos quia illuminamur lumine, illa vero quia lumen illuminans, et ideo illa sine exemplest quod ille de quo est; nos autem imitantes imitamur manentem, et sequimur stantem, et in ipso ambulantes tendimus ad ipsum: sio nobis aeterna est per divinitatem. Quoniam quippe spiritibus mundis intellectualibus, qui superbia non lapsi sunt, in forma Dei et Deo aequalis et Deus praebet exemplum: ut se idem exemplum redeundi etiam lapso praeberet homini, qui propter immunditiam peccatorum poenamque mortalitatis Deum videre non poterat, semetipsum exinanivit, non mutando divinitatem suam, sed nostram mutabilitatem assumendo; et formam servi accipiens , venit ad nos in hunc mundum , qui in hoc mundo erat, quia mundus per eum factus est ; ut exemplum sursum videntibus Deum, exemplum deorsum mirantibus hominem, exemplum sanis ad permanendum, exemplum infirmis ad
Abbreviated transcription (Latin):
neq ita sp̃uale ut illuminatione fac¬
tum sit. quẽadmodum dictumẽ. apłiᷤᷤ
uos estis lux mundi. s lum̃ qd̃ illumi¬
nat omnẽ hominẽ ea ipsa et sũma sa¬
pientia ds uñ minc agimꝰ Sapientia
gͦ filius de sapientia patre. sic̃ lum̃
de lumine: et ds de do. Ut & singłs
pater lum̃. et singłs filius lum̃ &e sin¬
gulus pater ds. et singłs filius deus.
Ergo et fingłs pater sapientia. ⁊ singłs
filius sapientia: et sic̃ utrumq simul
unũ lumen et unꝰ ds. sic utrumq
una sapientia. S filius factus ẽ. nob̾
sapientia a deo & itsticia et sc̃ificatio.
quia temꝑaliter nos ad eum conu̾timur.
idẽ. ex aliquo temꝑe. Ut cum illo ma-¬
neamꝰ in ȩt̃nim et ipse ex ꝗdam temꝑe
u̾bum caro factum ẽ: et habitauit in no-¬
aut enuntiatur aliquid de sapientia si¬
ue dicente ipsa. siuie cum de illa dr̾. fili¬
um nob̾ potissimũ insinuat᷑: cuiꝰ ima¬
ginis exemplo et nos ñ discedamꝰ a dõ.
quia & nos imago dei sumꝰ. non qui-¬

Expanded text:
factum sit, quemadmodum dictum est apostolis: Vos estis lumen mundi: sed lumen quod illuminat omnem hominem, ea ipsa et summa sapientia Deus, unde nunc agimus. Sapientia ergo Filius, de sapientia Patre: sicut lumen de lumine, et Deus de Deo, ut et singulus Pater lumen, et singulus Filius lumen, et singulus Pater Deus, et singulus Filius Deus. Ergo et singulus Pater sapientia, et singulus Filius sapientia, et sic utrumque simul unum lumen, et unus Deus, sic utrumque una sapientia, sed Filius factus est nobis sapientia a Deo, et justitia et sanctificatio, quia temporaliter nos ad illum convertimur, idque ex aliquo tempore, ut cum illo maneamus in aeternum, et ipse ex quodam tempore Verbum caro factum est, et habitavit in noaut narratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa, sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insinuatur, cujus imaginis exemplo et nos non discedamus a Deo, quia et nos imago Dei sumus, non qui
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ ñ aliud ẽ. deo esse. & aliud ẽ. ma¬
supͣ ostendimus. Sienim magna ẽ
iinus ibi caritas qmͣ sapientia. mi¬
nus qm est diligitur sapientia. Equa
lis ẽ. gͥ ut quanta ẽ. sapientia: tantũ
diligatur. Est autẽ sapientia ȩqualis
om̃ib ȩqualis: ꝓpter simiã simpli¬
citatem quȩ uilla sub̾a ẽ. Et ideo
ũ amplius qmͣ tria sunt. unuscdili¬
gens eum qui de illo ẽ. & unus dili¬
gens eum de quo ẽ: & ipsa dilectio.

Expanded text:
m non aliud est Deo esse, et aliud masupra ostendimus. Si enim minus magna est ibi charitas quam sapientia, minus quam elis est igitur, ut quanta est sapientia, tantum diligatur. Est autem Sapientia aequalis omnibus aequalis propter summam simplicitatem, quae in illa substantia est: et ideo non amplius quam tria sunt. Unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio:
Abbreviated transcription (Latin):
simplici multiplicitate uł multiplici
simplicitate dixeris: quo sub̾a eius
significet᷑. Quamobrem siue ita dicat᷑.
ds de deo. ut & singłis hoc nomen
conueniat. ñ tamen ut ambo simul
duo dii. s unus d̾s sit. ita enĩ sibi
choerent qd̃ etiam in distantib diuer¬
spc̃ est: qͣnͣtomagis ibi ubi ẽ omĩno in¬
separabilis atq et̃na conȩxio ne abfirr¬
de dici uideatur quasi filius amborũ
cum dr̃ filius dei si id quod dr̃ đ̾s.

Expanded text:
simplici multiplicitate, vel multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. Quamobrem, sive ita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed unus Deus sit. Ita enim sibi cohaerent, quemadmodum et in distantibus diverspiritus est: quanto magis ibi, ubi est omnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, cum dicitur Filius Dei, si id quod dicitur Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s unus. solus magnus. sapiens sanetꝰ.
beatꝰ nos autẽ ex ipso ꝙ ꝑ ipsum et
in ipso beati. Quia ipsius mun̾e inter
uos unũ: cum illo autẽ imnus sp̃c. Quia
adglutinat᷑ amma nr̃a post eum. ⁊ nob̾
herere deo bonum ẽ. quia ꝑdet om̃em
quiaforinncat᷑ ab eo. Sp̃e gͦ sc̃s cõmu

Expanded text:
deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ex ipso et per ipsum et in ipso beati, quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum, et nobis haerere deo bonum est, quia perdet omnem qui
Abbreviated transcription (Latin):
illuo fit qd̾ diligentus discutiendiutm
ẽ: muinc unde agiur satis ẽ. uidere
nullo mͦ filium eẽ. equalem patri: si in
a liquo scilicet qd̃ ꝑtineat ad significandã
euis subam in ȩqualis inuenit᷑. sic̾utuã
ostendimꝰ. Apłs autẽ dixit equalem.
In om̃ib gͦ equalis ẽ. patͥ filius: & est
unius eiusdemq substantiȩ.
uappter etiam sp̃c sc̃s in eadem
unitate sube & equalitate con¬
sistit. Siue enim sit unitas amborum
siue scĩtas. siue caritas. siue ideoum¬
tas qr caritas. & ideo caritas quia
scĩtas: manifestum ẽ. qd̾ non aliqͥs
duorum ẽ. quo ut̃q contungit᷑. quo
genitus a gignente diligatur. genera¬
toremq suum diligat. sintq non par¬
ticipatione s eẽntia sua. neq dono su-¬
ꝑioris alicuius s suoꝓprio. seruantes
unitatem sp̃e inuincło pacis. Qd unita¬
ri ꝑ gr̃ãm: & ad dm̃ & ad nos ipsos ui¬
bemur. In quib duob preceptis tota
lex pendet & ꝓpħe. Ita sunt illa tria

Expanded text:
it, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat ad significandam ejus substantiam inaequalis invenitur, sicut jam ostendimus. Apostolus autem dixit aequalem. In omnibus ergo aequalis est Patri Filius, et est unius ejusdemque substantiae. uapropter etiam spiritus sanctus in eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas, et ideo caritas, quia sanctitas, manifestum est, quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinculo pacis. quod imitari per gratiam et ad deum et ad nos ipsos iubemur, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. ita sunt illa tria
Abbreviated transcription (Latin):
filius uͦ sic̃ inse ipso dr̃ filius. qđ ñ
cum patre dr̃ s ad patrem. ñ sic & in
se ipso magnus. s cum patre ciuus
ipse magnituclo ẽ. sic & sapienscũ
patre dic it᷑ euuis ipse sapientia ẽ
sic̃ ille sapiens cum filio. quia ea sa
ita sunt: ian gͦ nec d̾s ẽ. pater sine
filio: nec filius d̾s sine patre. s ambo
simul d̃s. Et quod dictum ẽ. in prin¬
cipio erat u̾bum: inpatre erat uerbũ
intelligit᷑. Aut si inpͥncipio sic dictum
ẽ. ac si diceret᷑ ante omĩa: qd sequit᷑.⁊
u̾bum erat apud dm̃. u̾btum quidẽ so-¬
lus filius accipit᷑. ñ simul pater & filiꝰ
tanqmͣ ambo unum u̾bum. Sic enim
filius simul ambo tmago. s filius solu ᷤᷤ
imago patris: quẽ admodũ & filius. Non¬

Expanded text:
Filius vero sicut in se ipso dicitur Filius, quod non Filius vero sicut in se ipso dicitur Filius, quod non cum Patre dicitur, sed ad Patrem, non sic et in se ipso magnus, sed cum Patre cujus ipse magnitudo est: sic et sapiens cum Patre dicitur, cujus ipse sapientia est; sicut ille sapiens cum Filio, quia ea sapita sunt, jam ergo nec Deus est Pater sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, sed ambo simul Deus. Et quod dictum est, In principio erat Verbum; in Patre erat Verbum, intelligitur: aut si in principio sic dictum est, ac si diceretur, Ante omnia; quod sequitur, Et Verbum erat apud Deum, Verbum quidem solus Filius atanquam ambo sint unum Verbum. Sic enim Filius simul ambo imago, sed Filius solus est imago Patris, quemadmodum et Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ formidandum. ne cogam̃ multoᷤ
filios dei dic̃e preter ad optionem cre¬
turȩ coȩt̾nos patri si magnitudinis
sue genitor ẽ. & bonitatis. & ȩt̾nita-¬
tis. & omipotentie. Huic enĩ calunp¬
niȩ facile respondet᷑. sic ñ effici
quia multa nominata sunt. ut
ille multor filioꝵ coet̾norum sit
pater: quẽadmodum ñ du or sit¬
uirtꝰ. Ita etiam de ceteris ut eadem
sit magnitudo que uirtus. & si qua
alia quȩ supͣ cõmemorata sunt. uł
cãmemorari adhuc possunt:¬
ed si ñ dr̃ in se ipso uͥ quod ad fi-¬
uł pͥncipium eiꝰ. si etiam gignens
ei qd̾ de se gignit consequenter
pͥncipium: quicquid autẽ aliud dr̃
cum filio dr̃. uł potuis in filio. siue
magnus ea magnitudine qm genu-¬
it. siue iustꝰ ea iusticia qͣm genuit.
suie bonꝰ ea bonitate qͣm genuit.
sine potens ea potentia uł uirtute
qmͣ genuit. suie sapiens ea sapientia
quam genuit. magnitudo autẽ ipsa
ñ dr̃ paters magnitudinis genitor.

Expanded text:
non est formidandum, ne cogamur multos non est formidandum, ne cogamur multos filios Dei dicere, praeter adoptionem creaturae, coaeternos Patri, si magnitudinis suae genitor est, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim calumniae facile respondetur, sic non effici, quia multa nominata sunt, ut ille multorum filiorum coaeternorum sit pater; quemadmodum non effiita igitur etiam de caeteris, ut eadem sit magnitudo quae virtus, et si qua alia, quae vel supra commemorata sunt, vel commemorari adhuc possunted si non dicitur in se ipso nisi quod ad Fivel principium ejus; si etiam gignens ei quod de se gignit, consequenter principium est; quidquid autem aliud dicitur, cum Filio dicitur, vel potius in Filio, sive magnus ea magnitudine quam genuit, sive justus ea justitia quam genuit, sive bonus ea bonitate quam genuit, sive potens ea potentia vel virtute quam genuit, sive sapiens ea sapientia quam genuit: magnitudo autem ipsa non dicitur Pater, sed magnitudinis generator:
Abbreviated transcription (Latin):
& sapientia fuit. coȩt̾nus ẽ deopa¬
tri filius. Micit autẽ apłs: xp̃m cli¬
uirtutẽ & sapienuã. & dm̃ aliquando
ñ habuisse uirtutẽ aut sapientiam:
dementis ẽ. dicere. Nongͥ erat tempu ᷤ
qñ ñ erat filius. Quȩ rationnatio adid
cogit. ut dicamꝰ dm̃ patrem ñ ẽẽ. sapi¬
entẽ: nͥ habendo sapientiam qmͣ ge¬
nuit ñ existendo ꝑse pater ipsa sapi-¬
pientia dici: si non ẽ ds pater ipsa sa¬
pientia s tantum genitor sapientie.
Q uod si tenemus: cur ñ & magnitudinis
suȩ & bonitatis. ȩt̾nitatis. om̃ipotentiȩq
suȩ genitor fuit. ut ñ ipse sit sua mag¬
nitudo. & suabonitas. & sua ȩt̾̃nitas.
& sua omipotentia. s ea magnitudine
magnus sit qm genuit. & ea bonitate
bonus. & ea ȩt̃nitate ȩt̾nus. & ea om̃i¬
potentia om̃ps. quȩ de illo nata ẽ. sic̃
ñ ipse sua sapientia ẽ. s ea sapientia
sapiens ẽ. quȩ de illo nata ẽ: Namitioꝰ

Expanded text:
et sapientia fuit, coaeternus est Deo Paet sapientia fuit, coaeternus est Deo Patri Filius: dicit autem Apostolus, Ct Dei sapientiam; et Deum aliquando non habuisse virtutem aut sapientiam, dementis est dicere: non igitur erat tempus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocinatio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existendo per se Pater ipsa sapipientia dici, si non est Deus Pater ipsa sapientia, sed tantum genitor sapientiae. Quod si tenemus, cur non et magnitudinis suae, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae suae genitor sit, ut non ipse sit sua magnitudo, et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuit, et ea bonitate bonus, et ea aeternitate aeternus, et ea omnipotentia omnipotens quae de illo nata est, sicut non ipse sua sapientia est, sed ea sapientia sapiens est quae de illo nata est? Nam illud
Abbreviated transcription (Latin):
s genitor uirtutis ⁊ sapientiȩ. Et
reuera inmediocͥ intentione queri so¬
let: quomͦ dicat᷑ ds uirtutis & sapi¬
entie pater. Ait enĩ apłs xp̃m łi uir
ñ nulli nr̃i aduersus arrianos hoc
mͦ rationati sunt. eos dum taxat. qui
pus se aduersus catholicam fidem ex¬
tulerunt. Nam ipse arrius dixisse fer¬
tur. si filius ẽ. natus ẽ: si natus ẽ. erat
tempꝰ qndo non erat filius. ñ intelli¬
gens etiam ẽẽ natum. deo sempitnum
ẽẽ. ut sit coȩt̾nus dei filius. Sic̃ plen¬
dor qui gignit᷑ ab igne atq diffundi¬
tur coeuus ẽ. illi. & ess coȩt̾mis. si eẽt
ignis et̾mis. Unde qͥdam poteriores
arriani abiecerunt istam sententiam:
faliq sunt ñ ex temꝑe cepisse deifi¬
lium. S inter disputationes quas
habebant nr̃i adu̾sus eos qui dicebañ.
erat tempꝰ quando ñ erat filius: hanc
etiam ñ nulli racicinationẽ insere¬
bant. S dei filius uirtꝰ & sapientia
dei ẽ: nec unqm dei sine uirtute

Expanded text:
utis et sapientiae. Et revera non mediocri intentione quaeri solet, quomodo dicatur Deus virtutis et sapientiae Pater. Ait enim Apostolus, Christnonnulli nostri adversum Arianos hoc modo ratiocinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abjecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filiei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui dicebant, Erat tempus quando non erat Filius, hanc etiam nonnulli ratiocinationem inserebant: Si Dei Filius virtus et sapientia Dei est, nec unquam Deus sine virtute
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens ẽ. etiam eẽntia de monstre¬
tur. & hoc eius ẽẽ. qd̾ saꝑe. unde pa¬
ter & filius simul una sapientia.
quia una ẽẽntia. & singillatim sa¬
pientia de sapientia sicut ẽẽntia
de ẽẽntia. Quaꝓpt̃ non quia pater
non ẽ. filius. & filuis non ẽ pater aut
ille ingenitus ille autẽ genitꝰ ideo
ñ una eẽntia quia his dũob nomi¬
nib relatiua eorum ostenduntur
terq autẽ simul una
sapientia & una ẽẽntia. ubi ħ
eit eẽ. qd̃ sapere ñ autẽ simul uderq

Expanded text:
sapiens est, etiam essentia demonstretur, et hoc ejus esse quod sapere. Unde Pater et Filius simul una sapientia, quia una essentia, et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul
Abbreviated transcription (Latin):
lectione quȩ impso ante ñ erat. apud
quem ne preterita tnsierunt. ⁊ futu¬
ra iam facta sunt. Itaq om̃s sc̃os suoᷤᷤ
ante mundi constitutionẽ dilexit: si¬
cut predestinauit. s cum conũtuntur
et inueniunt illum. tunc inciꝑe ab eo
humano affectu capi qd cdicit᷑. Sic eiã
cum iratus malis dr̃. et placidus bo¬
nis: illi mutantur non ipse. sicut lux
infirmis oculis aspera. firmis itaq¬
lenis est. ipsorum scilicet mutatio¬
ne non sua:.

Expanded text:
lectione, quae in ipso ante non erat, apud lectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta sunt. itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipere ab eo humano affectu capi quod dicitur. sic etiam, cum iratus malis dicitur et placidus bonis, illi mutantur, non ipse, sicut lux infirmis oculis aspera, firmis lenis est, ipsorum scilicet mutatione, non sua.
Abbreviated transcription (Latin):
creature ad quam dr̃. Dñe inquit
refugium factus es nob̃. Refugium
refert᷑. Et tunc refugium nr̃m fit.
cum ad eum refugimꝰ. Numꝗͥd trinc
fit aliquid eius natura. quod ante¬
quam ad eum refugeremꝰ ñ erat. In
nob gͦ fit aliqua mutatio. deteriores
enĩ fuimꝰ antequam ad eum refuge¬
remus. & efficimur ad eum fugiendo
meliores: in illo autẽ nulla. Sic & pa¬
ter nr̃ eẽ. incipit. cum ꝑ eiꝰ gr̃am re¬
geueram᷑. qm̃ dedit nob̃ potestatem fi¬
meluis: cum filii eius efficim᷑. Simul
& ille pater nr̃ eẽ. incipit: s nulla suȩ
mutatione subȩ. Quod gͦ temꝑalit dici
incipit ds. quod antea ñ dicebat᷑ mam¬
festum ẽ relatiue dici. ñ tamen se d̾̃m
accidens dei qd̾ ei aliquid acciderit.
s plane scd̾m accidens euis. ad quod
dici aliquid ds incipit relatuie. Et
quod amicuis dei iustus ẽe. incipit: ip¬
se me tatur. D̾s autẽ absit ut temꝑa-¬
liter aliquem diligat: quasi noua di¬

Expanded text:
creaturae ad quam dicitur. Domine, inquit, creaturae ad quam dicitur. Domine, inquit, refugium factus es nobis ; refugium refertur: Et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus: Nunquid tunc fit aliquid in ejus natura, quod, antequam ad eum refugeremus non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio; deteriores enim fuimus antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores? in illo autem nulla: Sic et pater noster esse incipit, cum per eius gratiam regeneramur, quoniam dedit nobis potestatem fiatur in melius, cum filii eius efficimur, simul et ille pater noster esse incipit, sed nulla suae commutatione substantiae. quod ergo temporaliter dici incipit deus quod antea non dicebatur, manifestum est relatiue dici, non tamen secundum accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquid deus incipit relatiue. et quod amicus dei iustus esse incipit, ipse mutatur, deus autem absit, ut temporaliter aliquem diligat quasi noua di
Abbreviated transcription (Latin):
Alio enĩ temꝑe ẽ. etiam homo dñs ligni.
so ligno fabricate: quod utiq ñ erat
dm̃ nͥ quia ipsius naturȩ nicħ ac¬
cidit quo mutet᷑. ut ea sint acciden¬
tia relatua quȩ cum aliqua mu¬
tatione rerum. de quib dicuntur
accidunt. sic̃ amicꝰ relatiue dr̃. Neq
enĩesse incipit: nͥ cum amare ce-¬
ꝑit. Fit gͦ aliqua mutatio uolunta¬
tis: ut amicus dicat᷑. N unmꝰ autẽ
cum dr̃ precium. relatiue dr̃: nec
tam̃ mutatus ẽ. cum eẽ. cepit p̃cium.¬
neq cum dr̃ pignꝰ. & si qua similia.
Si gͦ nunmꝰ potest nulla siumutatiõe
totiens dici relatiue ut neq cum
incipit dici. neq cum desinit aliqͥd
in eius. natura uł forma qua nun¬
mus ẽ. mutationis fiat: quanto faci¬
lius de illa incõmutabili substantia.
debemꝰ acciꝑe. ut ita dicat᷑ relatiue
aliquid ad creat᷑am. ut qͣnius temꝑa¬
lit᷑ incipiat dici. ñ tam̃ tpsi substantie
dei accidisse aliquid intelligat᷑ s illi

Expanded text:
Alio enim tempore est etiam homo dominus ligni, Alio enim tempore est etiam homo dominus ligni, so ligno fabricatae, quod utique non erat,Deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit quo mutetur, ut ea sint accidentia relativa, quae cum aliqua mutatione rerum de quibus dicuntur, accidunt. Sicut amicus relative dicitur; neque enim esse incipit, nisi cum amare coeperit: fit ergo aliqua mutatio voluntatis, ut amicus dicatur. Nummus autem cum dicitur pretium, relative dicitur, nec tamen mutatus est cum esse coepit pretiumur pignus, et si qua sunt similia. Si ergo nummus potest, nulla sui mutatione, multoties dici, relative, ut neque cum incipit dici, neque cum desinit, aliquid in ejus natura vel forma qua nummus est mutationis fiat: quanto facilius de illa incommutabili Dei substantia debemus accipere ut ita dicatur relative aliquid ad creaturam, ut quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae Dei accidisse aliquid intelligatur, sed illi
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe ẽẽ. cepisse ñenĩ erat tempꝰ. añ¬
qm inciꝑent temꝑa. & ideo ñ in tẽ¬
ꝑe accidit deo ut dñs ẽẽt. quia ipsoꝵ
tempoꝵ dñs erat. quȩ utiq ñ ĩ tem¬
ꝑe ẽẽ. ceꝑunt: quid respondebit de
homine. qui intemꝑe factꝰ ẽ: Cuii ᷤ
itaq dñs ñ erat: anteqm eẽt. eui
ẽẽt. Certe uł ut dñs hominis eẽt: ex
temꝑe accidit deo. E ut om̃is uide¬
at᷑ auferri controu̾sia: certe ut tuus
dñs eẽt. aut meus. quimͦ eẽ. cepimꝰ.
ex temꝑe accidit deo. Aut si q hoc
ꝓpt̾ obscuram questionẽ animȩ u¬
det᷑ incertum quid ut eẽt. dñs po¬
płi isrł: Quia et si iam c antmȩ
natura qm ille popłs habebat. qd̾
mͦ ñ querimꝰ: tam̃ ille popłs ñcdum
erat. & qͣnͣdo ẽẽ. cepit apparet. Postre¬
mo ut dñs eẽt. huiꝰ arboris & huius
segetis ex temꝑe accidit: quȩ mͦ &̃
cẽpunt. Quia & si materies ippsa iã
erat: aliud ẽ. tamen dñm sse mate¬
rie. aliud ẽ.eẽ. dñm iam factȩ nat᷑e

Expanded text:
tempore esse coepisse non enim erat tempus antequam inciperent tempora, et ideo non in tempore accidit Deo ut Dominus esset, quia ipsorum temporum Dominus erat, quae utique non in tempore esse coeperunt; quid respondebit de homine, qui in tempore factus est, cujus utique Dominus non erat antequam esset cui esset? Certe vel ut Dominus hominis esset, ex tempore accidit Deo: et ut omnis auferri videatur controversia, certe ut tuus Dominus esset, aut meus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit Deo. Aut si et hoc propter obscuram quaestionem animae videtur incertum, quid ut esset Dominus populi Israel? Quia etsi jam erat animae natura, quam ille populus habebat, quod modo non quaerimus; tamen ille populus nondum erat, et quando esse coepit apparet. Postremo ut Dominus esset hujus arboris et hujus segetis, ex tempore accidit, quae modo esse coeperunt. Quia etsi materies ipsa jam erat, aliud est tamen dominum esse materiae, aliud esse dominum jam factae naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib. Nam & singillatim srint̾ro¬
gem᷑ cde sp̃u sc̃o uerissime responde.¬
mus qd̾ ds sit: & cum patre & filio
principia:
si gignens ad id qd̃ gignit pͥn¬
cipium ẽ: pater ad filium pͥncipiũ
ẽ: quia genicit eũ. U trum autẽ et
ad sp̃m sc̃m pͥncipiũ sit pater: qm̃
dictum ẽ. de patre ꝓcedit: ñ parua
questio ẽ. Quia si ita ẽ: ñ iam pͥncipi¬
um ei tantũ rei erit. qua gignit aut
facit: s etiam eiqͣm dat. Ubi & il¬
lud elucescit ut potest. quod solet
in euangłio legit᷑. Exiit enim non
in ad optionẽ nasceret᷑ sic̃ nos. Qd
enĩ de patre natum ẽ: ad patrem
solum refert᷑ cum dr̃ filius. & ideo
filius patris ẽ: non & nr̃. Quod autẽ
lictum ẽ: & ad eum qui dedit refer
eadem etiam nr̃a salus ẽ. qui accepi¬
qui accepimꝰ. Non ille sp̃s nr̃ quo¬
sumꝰ. quia ipse sp̃s ẽ. hominis qui mn
ipso ẽ. S alio mͦ iste nr̃. quo dicimus
& panẽ nr̃m da nob̾: qmquam et
illum sp̃m qui hominib dr̃. utiq ac¬

Expanded text:
. Nam et sigillatim si interrogemur de Spiritu sancto, verissime respondemus quod Deus sit; et cum Patre et Filio principia. si gignens ad id quod gignit principium est, Pater ad Filium principium est, quia gignit eum. Utrum autem et ad Spiritum sanctum principium sit Pater, quoniam dictum est, De Patre procedit, non parva quaestio est. Quia si ita est, non jam principium ei tantum rei erit quam gignit aut facit, sed etiam ei quam dat. Ubi et illud elucescit, ut potest, quod solet in Evangelio legitur . Exiit enim, nonin adoptionem nasceretur, sicuti nos. Quod enim de Patre natum est, ad Patrem solum refertur cum dicitur Filius, et ideo Filius Patris, non et noster: quod autem datum est, et ad eum qui dedit referteadem etiam nostra salus est qui accepiqui accepimus. Non ille spirsumus, quia ipse spiritus est hominis, qui in ipso est, sed alio modo iste noster, quo dicimus et: panem nostrum da nobis, quamquam et illum spiritum, qui hominis dicitur, a
Abbreviated transcription (Latin):
ei uidet᷑ uicissim responde uocabulũ
eiꝰ. ad quẽ refert᷑. Non enim sic̃ dicunꝰ
seruũ dñi & dñm serui. filrum patͥs
& patrem filii. qm̃ ista relatiue dñr.
ita etiam hic possumꝰ dicere. Dicimꝰ
enim sp̃m sc̃m patris. s ñ uicissim di¬
cimꝰ patrem sp̃s scĩ: ne filius eius in¬

Expanded text:
e vocabulum ejus ad quem refertur. Non enim, sicut dicimus servum domini et dominum servi, filium patris et patrem filii, quoniam ista relative dicuntur, ita etiam hic possumus dicere. Dicimus enim Spiritum sanctum Patris, sed non vicissim dicimus Patrem Spiritus sancti, ne filius ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd apłs ait. qui sp̃m xp̃i non habet
hic nonẽ eius: de ipso utiq sp̃u sc̃o
ait. Nonum gͦ donatoris. & donator do¬
ni cum dicimꝰ: relatiue utrũq ad in¬
uicem dicimꝰ. Ergo sp̃s sc̃s ineffabilis
quedam patͥs filiiq cõmunio. Et ido
fortasse sic appellat᷑. quia patri & filio
potest eadem appellatio conuenire.
N am hoc ipse ꝓpͥe dicit᷑ quod illi com
mine quod utriq conuenit utriusq
cõmunio significet᷑. uocat᷑ donum am
solus bonus. magnus. et̃nus. omĩps: ipse
sibi unitas. deitas. magnitudo bonitas.
et̾nitas. om̃ipotentia:

Expanded text:
s ait, Qui Spiritum Christi non habet, hic non est ejus , de ipso utique sancto Spiritu ait. Donum ergo donatoris, et donator doni, cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus. Ergo Spiritus sanctus ineffabilis est quaedam Patris Filiique communio; et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire. Nam hoc ipse proprie dicitur, quod illi commmine quod utrique convenit, utriusque communio significetur, vocatur donum ambsolus, bonus, magnus, aeternus, omnipotens: ipse sibi unitas, deitas, magnitudo, bonitas, aeternitas, omnipotentia.
Abbreviated transcription (Latin):
uis rei pignꝰ ẽ. Non gͦ cum dicimꝰ pignꝰ
patͥs & filii. possumus uicissim dicere.
patrem pigneris. aut filium pigneris.
At uͦ cum dicimꝰ clomũ patris & filii. ñ
filium doni. s ut hȩc uicissim respon¬
deant. dicimꝰ cdonum donatoris. & dona¬
torem donii quia bic potuit inuenire
usitatum uocabulum. illic ñ ꝓ otuit:
dr̾ pͥncipium: & si qtud forte ali
lid.s pater & filium dr̃. pͥncipium uͦ
ad omĩa quȩ ab ipso sunt. Item dr̃
relatiue filius. relatiue dr̃ a&e u̾bum.
& imago. Et in oñb: his uocabulis
ad patrem refertur : nicħ autẽ horũ
pater dĩ. Et pͥnciptum dẽ filius. cum
enim diceretur ei tu quis es: uespon¬
dit. Pncipium: quod & loquor uob̃.
S nunquid patͥs pͥncipium: Creatorẽ
se qiuippe ostende uoluit. cumse di¬
.x it ẽe. pͥncipium: sic̃ & pater pͥnci¬
pium ẽ. creaturȩ. qd̾ ab ipso sunt oĩa.
Nam & creator relatiue dr̃ ad creat᷑am.
sic̃ dñs ad serũi. Et ideo cum dici¬
mus & patrem pͥncipium. & filium

Expanded text:
jus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni: quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. r principium, et si quid forte aliud ipse Pater ad Filium dicitur: principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relative Filius, relative dicitur et verbum, et imago, et in omnibus his vocabulis ad Patrem refertur, nihil autem horum Pater dicitur. Et principium Filius dicitur: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium quia et loquor vobis. Sed nunquid Patris principium? creaturae se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium, sicut et Pater principium est creaturae quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creaturam, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus et Patrem principium, et Filium
Abbreviated transcription (Latin):
Sm̃ sc̃m recte dici pͥncipiũ. quia ñ
eum seꝑamꝰ ab appellatione creatoris :
Et scͥpͥtum ẽ. de illo quod oꝑet᷑: ꝙ utiq
inse manens oꝑat᷑. Non enim in a-¬
liquio eorum quȩ oꝑat᷑: ipse mutat᷑
& uertit᷑. Et quȩ oꝑat᷑: uide. Unicuiq¬
fides in eodem sp̃u: alii donatio cu¬
rationum in uno sp̃u. Alii oꝑatio¬
nes uirtutũ: alii ꝓphetia. alii diui¬
dicatio sp̃uum: alteri gn̾a lingo.¬
rum. Omĩa autẽ hȩc: oꝑat᷑ ums

Expanded text:
sanctum recte dici principium, quia non eum separamus ab appellatione Creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur. Non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur, et quae operatur vide. Unicuiqfides in eodem Spiritu; alii, donatio curationum in uno Spiritu; alii, operationes virtutum; alii, prophetia; alii, dijudicatio Spirituum; alii, genera linguarum; ali
Abbreviated transcription (Latin):
test appellari trinitas & spiritus sc̃s.
S tamen ille sp̃itus sẽs qui non trini¬
tas s intͥnitate intelligit᷑: in eo quod
ꝓprie dr̃ sp̃s sc̃s. et patris & filii sp̃s
ẽ. s ipsa relatio ñ apparet in hoc no¬
mine: apparet autẽ cum dr̃ donum
dei. Donum enĩ ẽ. patris & filii: qͥa¬

Expanded text:
test appellari Trinitas Spiritus sanctus. Sed tamen ille Spiritus sanctus, qui non Trinitas, sed in Trinitate intelligitur, in eo quodritus sanctus et patris et filii spiritus est. Sed ipsa relatio non apparet in hoc nomine. Apparet autem cum dicitur donum dei': donum est enim patris et iilii.
Abbreviated transcription (Latin):
tam speciem suã imp̃ssit animo per
sensum aurĩ. Quid ampliꝰ in eore¬
quirat᷑ qd̃ magis ignotescat. cuius
om̃s lutere o m̃iaq spatia soni nota
sunt. nͥ quia simul ignotuit sigñ
ẽẽ. mouitq sciendi cupiditatem

Expanded text:
tam speciem suam impressit animo per tam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem
Abbreviated transcription (Latin):
det nͥ ante sciret eam dicendi eẽ. scien¬
tiam: Aliqnͣdo enĩipsarum doctͥnar̃
fines auditos exꝑtosue miram᷑ ⁊ ex ħ
iardescimꝰ facultatem comꝑare dis¬
cendo qua ad eos ꝑuenire possimus.
Tanqͣm silitt̾as nescienti dieat᷑ quandã
eẽ. doctͥnam qua quisq ualeat qͣm-¬
ius longe absenti uerba mut̾e ma¬
nufacta insilentio. quȩ rursus ille
cui mutunt᷑ ñ aurib s ocłis colligat
iõq fieri uideat: ñ ne dum concupis¬
cit nosse qͦ id possit. om̃i studio circa¬
illũ finem mouet̾ quȩ iam motum
tenet: Sic ascendunt᷑ studia discentiũ.
audiat incognitũ. ueltiti uerbi ali¬
cuiꝰsonũ. quo quid significet᷑ igno¬
rat: cupit scire quis nam sit .i. sonꝰ
ille cui rei cõmemorandȩ institutus
sit: ueluti audiat cum dr̾ temetum.
et ignorans quid sit requirat. Lam
itaq oportet ut nouerit signumeẽ.
aliquid ea significari. Alioquin iã
notum ẽ. hoc tril ĩllabum ⁊ articula¬

Expanded text:
deret, nisi ante sciret eam dicendi esse scienderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos pervenire possimus. Tanquam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omillum finem movetur, quem iam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium; audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae institutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirat. Jam itaque oportet ut noverit signum esse vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articula
Abbreviated transcription (Latin):
datius
expli¬
canda.
limatior accedat intentio. Ac pͥmũ
quia rem prorsus ignotam omino
amare nullus pot̾. diligent̃ intuen¬
dum ẽ. cuius modi sit amor studenti
um .i. ñ iam scientium. s ad huc scire
cupientium quanq doctrinam. Et
in his quippe reb in quib ñ usitate
dr̃ studim.solent existere amores
exauditu. dum cuiusq pulchritudi¬
nis fama ad uidendum ac fruendũ
uidit. ⁊ mest intrinsecus unde appro¬
bet̾ cui formsecus inhiat᷑. Qd cum fit:
ñ rei penitus in cognite amor excita-¬
tur. cuiꝰ genus ita notum ẽ. Cum autẽ
uirum bonũ amamꝰ. cuius faciem ñ
uidimꝰ: ex noticia uirtutũ amanrus:
quas nouimꝰ in iꝑsa u̾itate. Ad doctri¬
nas autẽ cognoscendas. plerũq nos lau¬
dantiũ atq p̃dicantium accendit auo-¬
teritas. Et tñ nͥ buiter imp̃ssam ciuiꝰq
doctue hab̾emus inaĩo notionem:
nullo ad eam dicendam studio fla-¬
garemus. Quid enĩ sciende uerbi grã
rethorice nullam curã et oꝑam impẽ¬

Expanded text:
datius explicanda limatior accedat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus in quibus non usitate dicitur studium, solent existere amores ex auditu, dum cujusque pulchritudinis fama ad videndum ac fruendum vidit et inest intrinsecus unde approbatur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus incognite amor excitatur, cuius genus ita notum est. Cum autem virum bonum amamus, cuius faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas autem dantium atque praedicantium accendit auctoritas: et tamen nisi breviter impressam cujusque doctrinae haberemus in animo notionem, nullo ad eam discendam studio flagraremus. Quis enim sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impen
Abbreviated transcription (Latin):
cceuictoria. Ecce tͥumphus qualem fecit
manichei ds̃. Nlam pꝰ amissam partem suam in
luctu ẽ. sicut in anich eus idem dicit. Nelum contͣ
se ht̃. quo dolorem eiꝰ temꝑet. ne corruptionẽ partis suȩ
uideat. Hodie enim diuina quã cõmemorat substan-¬
tia. Subiacet genti tenebrarum ut lutum figulo. Hoc in
pͥmo libro thesauri eoꝵ scriptum ẽ.¬

Expanded text:
cce victoria, ecce triumphus, qualem fecit Manichaei deus. Nam post amissam partem suam in luctu est, sicut Manichaeus idem dicit: velum contra se habet, quod dolorem ejus temperet, ne corruptionem partis suae videat. Hodie enim divina quam commemorat substantia, subjacet genti tenebrarum, ut lutum figulo. Hoc in primo libro Thesauri eorum scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ dicitis. xp̃m cotidie nasci. cotidie pati. cotidie
uori. Numquid forte inhis qui credunt & pronomine
ipsuis tribulationes mottẽq paciunt᷑: Noninquiunt seo
in cucurbitis. & in porris. & portulaca & ceteris huiꝰ modi
reb . Magna ridicula. magnacecitas. Su ꝑiꝰ passionib de¬
monum. hic passionib olerũ. homines liberant᷑ a peccatis
tem cum eis dicimus

Expanded text:
 tamen dicitis Christum cotidie nasci, cotidie pati, cotidie mori, numquid forte in iis. qui credunt et pro nomine ipsius tribulationes mortemque patiuntur? non, inquiunt, sed in cucurbitis et poris et in portulaca et ceteris huiusmodi rebus. magna ridicula, magna. caecitas : superius passionibus daemonum, hic passionibus holerum homines liberantur a peccatis. Item cum eis dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
hominem tam horrenda & execrabilia de diuina
fubstancia dicentem: Ergo substanciȩ lucis ȩterne.
parti dĩ in captiuitate. in calamitatib. inerũnis. in pressu¬
ris. in sordib atꝙ inmunditicia. scd̾m ur̃m errorẽ. urãm
constitutionẽ. ñ poterat alt̃ cotidie subueniri nisi beatꝰ
pat᷑ qui naues lucidas habet diuersorias quem tercium le¬
gatum appellatis. & uirtꝰ altissima uirtutes suas inliuer¬
si sexus naturam cõmitet. quas quidẽ in temeratas dicitis
s tam̃ ut meretricũ more pulchrit tidine sua principẽ te¬
nebrarum. letalem & spurscissimã concupiscenciã con¬
fudit in uice accendant. Non enim inuenistis uerum
quo tantam curpitudinẽ aliquando honestiꝰ diceretis.
t qua causa hoc fatiunt: Ut eis in libidinẽ concitatis oc¬
casionẽ liberationis reꝑiat substancia diuina. Qui ali¬
ud sonat nisi ut &ẽ ꝑ genitalia demonum uias euadendi
inueniat diuina maiestas:¬

Expanded text:
hominem tam horrenda et execrabilia de diuina substantia dicentem? ergo substantiae lucis aeternae, parti dei in captiuitate, in calamitatibus, in aerumnis, in pressuris, in sordibus atque inmunditia secundum uestrum errorem, uestram constitutionem non poterat aliter cotidie subuPater, qui naves lucidas habet diversoria, quem tertium legatum appellatis, et virtus altissima virtutes suas in diversi sexus naturam commutet: quas quidem intemeratas dicitis, sed tamen ut meretricum more pulchritudine sua principum tenebrarum letalem et spurcissimam concupiscentiam confusae invicem accendant. Non equo tantam turpitudinem aliquando honestius diceretis. et qua causa hoc faciunt ? ut eis in libidinem concitatis occasionem liberationis reperiat substantia diuina. quid aliud sonat, nisi ut etiam per genitalia daemonum uias euadendi inueniat diuina maiestas
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit illos & iustificauit. qui nec p̃destinati nec uo¬
cati. ac ꝑ hoc nec iustificati sunt ab omĩ culpa debeant
ẽẽ innocentes. iniusteq ab eis ꝓ uite pͣuitate transacte
in illo agnitionis die sint poscencła supplicia. Nicat
respondeat absit. Cumq hoc fueritinhominis men¬
te sana pietate fundatum quod nulla sit iniquitas ap̃
dm̃ : ita intelligat. cui uult miseret᷑. Itemq hoc ipsũ¬
ita rur sus intelligat quasi diceretur. Cui uult donat
& a quo uult debitum poscit. Quod qui dicere ꝑseue¬
rat. iniustũ ab apło audiat. O hom̃o tu quis es quires¬
pondeas dõ: Congrũe siquidẽ huiꝰmodi impietatem
apostolica recondit auctoritas. tantum de exaggeratio¬
ne nominũ pondus incutiens cumdicit. O homo tu
quis es qui respondeas dõ. homo dõ. lutum figulo.
Subiunxit enim idem apłi. Num quid dicit fignientũ
ei qui se dicit finxit quare sic me fecisti: Aut non ht̃

Expanded text:
vocavit, illos et justificavit; qui nec praedestinati, nec vovocavit, illos et justificavit; qui nec praedestinati, nec vocati, ac per hoc nec justificati sunt, ab omni culpa debeant esse innocentes, injusteque ab eis pro vitae pravitate transactae, in illo agnitionis die sint poscenda supplicia. Dicat itatim ipse respondeat: Absit. Cumque hoc fuerit in hominis mente sana pietate fundatum, quod nulla sit iniquitas apud Deum: ita intelligat, Cujus vult miseretur, et quem vuita rursus intelligat, quasi diceretur: Cui vult donat, et a 38 quo vult debitum poscit. Quod qui dicere perseverat injustum, ab Apostolo audiat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Congrue siquidem hujusmodi impietatem apostolica retundit auctoritas, tantum de exaggeratione nominum pondus incutiens, cum dicit, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? o homo Deo, lutum figulo? Subjungit enim idem Apostolus: Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit, quare sic me fecisti? aut non habet
Abbreviated transcription (Latin):
s in p̃sentia diuinitatis p̃senti semꝑ luce cernuntur
ab illo. Ergo quia eternus & prescnus qui &e iustꝰ & piꝰ ẽ
qui exerit debitam seuerit atẽ. & exhibet indebitã pie¬
tatem. & ht̃ in creandis atq eligendis hominib sicite
sicut in luro figulus potestatem. facta sunt uasa alia in
honorem. alia uͦ in contumeliam. antequam faceret p̾sciũ
fieri potuit nisi ab eo qui uocat ea quȩ non sunt tamqmͣea
quȩ sunt: Ap łs enimdicit qui elegit nos ante mundi
consticutionem. Intra mundum facti sumꝰ. & ante mũ¬
dum elesti sumꝰ. atq uno eodemq ita. uec transeunte nec
futuro. s continuo tꝑ̃r ł si quo aliomͦ dici pot̾. si camen
ap̃ dm̃ ẽ. & p̃scire & facere. & eligere. & p̃sencia sua in con¬
mutabilit̾ ꝑmanente eligere faciendos. quos facturꝰ
fuerat eligenclos. Hec quidem quantum ad fidĩ regulam
ut si eos quos p̃destinauit. illos & uocauit. & si eos quos

Expanded text:
sed in praesentia divinitatis praesenti semper luce cernuntur. sed in praesentia divinitatis praesenti semper luce cernuntur. Ab illo ergo quia aeternus et praescius, quia et justus et pius est, qui exercet debitam severitatem, et exhibet indebitam pietatem, et habet in creandis atque eligendis hominibus, sicut in luto figulus potestatem, facta sunt alia quidem vasa in honorem, alia vero in contumeliam. Antequam faceret nos, prafieri potuit, nisi ab eo qui vocat omnia quae non sunt tanquam ea quae sunt : Apostolus enim dicit, Qui elegit nos ante mundi constitutionem . Intra mundum facti sumus, et ante mundum electi sumus: atque ita uno eodemque, nec transeunte, nec futuro, sed continuo tempore, vel si quo alio modo dici potest, si tamen Deum est et praescire, et facere, et eligere, et praescientia sua incommutabiliter permanente eligere faciendos, quos facturus fuerat eligendos. Haec quidem quantum ad fidei regulam,ut si eos quos praedestinavit, illos et vocavit; et si eos quos