comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed tamen aliqui recordantur. Et qui ñ
recordantur. auddiant a me breuiter.
Aissus ẽ angelus ad corneliũ. Angelus.
corneliũ misit ad petrũ. petrus uenit
ad corneliũ. Et quia de gentib erat cor¬
neluis. & ipse &. qui cum illo erant non
erant circumcisi. Ne dubitarent ergo
illi tradere ȩuuangeliũ ñ circumcisis.
antequã ipse baptiraretur cornelius &.
illi qui cum illo erant: uenit sp̃s sc̃s.&.
In nullũ autẽ ceciderat sp̃s sc̃s. nisi qui
fuerat baptiratus: in istos aute m ante
baptismũ cecidit. Poss& enim petrus
dubitare. utrũ incircũcisos baptitar&
dubitationẽ de sacramento uisibili.
Baptitati sunt om̃s. Et habes ibi scrip¬

Expanded text:
sed tamen aliqui recordantur; et qui non sed tamen aliqui recordantur; et qui non recordantur, audiant a me breviter. Missus est angelus ad Cornelium, angelus Cornelium misit ad Petrum, Petrus venit ad Cornelium. Et quia de Gentibus erat Cornelius, et ipse et qui cum illo erant, non erant circumcisi: ne dubitarent ergo illi tradere Evangelium non circumcisis; antequam baptizaretur ipse Cornelius et illi qui cum illo erant, venit Spiritus sancIn nullum autem ceciderat Spiritus sanctus, nisi qui fuerat baptizatus: in istos autem ante Baptismum cecidit. Posset enim Petrus dubitare utrum incircumcisos baptizaretdubitationem de Sacramento visibili; baptizati sunt omnes. Et habes ibi scrip
Abbreviated transcription (Latin):
mes ad eum. Eiñdans eiñdauit me dñs.
& morti non tradidit me. Ergo confun¬
dantur qui adorant sculptilia. qui glo¬
riantur in simulachris suis. Adorate
eum om̃s angeli eius. Discant pagani
angelos unitentur: & illum adorent
qui ab angelis adoratur. Adorate eũ
om̃s angeli eius. Ador&. angelus ille.
qui missus ẽ ad corneliũ. Nã eũ
adorans cornelius misit ad petrum.
eum om̃s angeli eius. Quid audiuit sy¬
on: Eore quod audiuit. Anñtiauerunt
celi iusticiam eius.&. uiderunt om̃
płi głam eius. confundantur om̃s qui
adorant sculptilia . qui głantur in sum¬
lachris siuis. Et enim ȩccła nec dum erat
in gentib In iudȩa crediderant ex ui¬
deis & putabant ipsi uidȩi qui credide
apłi ad gentes. p̃dicatum ẽ cornelio. Cre¬
didit cornelius. baptizatus ẽ: bapti: ati
sunt & illi qui erant cum cornelio.
Sed ut baptirarentur: quid ẽ factum
scitis. Non quidẽ huc usq ꝑuenit lector.

Expanded text:
mes ad eum: «Emendans emendavit me Dominus, mes ad eum: «Emendans emendavit me Dominus, sed morti non tradidit me» . Ergo, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Adorate» «eum omnes Angeli ejus.» Discant Pagani Angelos imitentur, et illum adorent qui ab Angelis adoratur. «Adorate eum omnes Angeli ejus.» Adoret angelus ille qui missus est ad Cornelium; nam eum adorans, Cornelium misit ad Petrum :eum omnes Angeli ejus. Quid audivit Sion? ecce quid audivit: «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus: confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis.» Etenim Ecclesia necdum erat in Gentibus; in Judaea crediderant ex Judaeis, et putabant ipsi Judaei qui credider sunt Apostoli ad Gentes, praedicatum est Cornelio; credidit Cornelius, baptizatus est, baptizati sunt et illi qui cum Cornelio erant. Sed ut baptizarentur, quid factum est, scitis: non quidem huc usque pervenit Lector,
Abbreviated transcription (Latin):
irascuntur dȩmonia quia ñ colunt᷑
timeo offendere dȩmonia: quio tͥ
facturus ẽ uel princeps ipsoꝵ diabo¬
lus: Si poss&. aliquid. nullus nr̃m
remaneret.Nonne cotidie tanta
in illum dicuntur ore xp̃ianorũ:
& crescit seges xp̃ianoꝵ: Quando iras¬
ceris nequissimo seruo tuo. hoc nom̃ illi
imponis: satanas. diabole. Hoc illi di¬
cis. fortasse in hoc erras. quia homini
hoc dicis: &. immoderata ira raperis
ad conuitiandã imaginem dei. Camen
hoc eligis quod ei dicas. quod ualde de¬
testaris. Si posso ille non se uindicar&:
Sed non ꝑmittitur . & tantum facit
quantũ ꝑmittitur. Nam &. iob tẽp¬
tare uoluit. & non uisi potestatẽ quȩ
siuit. Et nichil facer&. nisi potestatem
accepiss&. Quare ergo non eũ securus
adoras. quo nolente nemo tibi nocet.
&. quo ꝑmittente emendaris. ñ euerteriˢ:
Si enim placuerit dnõ tuo. ꝑmittere
ut aliquis homo tibi noceat aut aliqͥs
sp̃s tibi noceat. emendabit te: ut cla¬

Expanded text:
irascuntur daemonia quia non coluntur, irascuntur daemonia quia non coluntur, timeo offendere daemonia. Quid tibi facturus est vel princeps ipsorum diabolus? Si posset aliquid, nullus nostrum remaneret. Nonne quotidie tanta in illum dicuntur ore Christianorum, et crescit seges Christianorum? Quando irasceris nequissimo servo tuo, hoc nomen illi imponis: Satanas, diabole; hoc illi dicis. Fortasse in hoc erras, quia homini hoc dicis, et immoderata ira raperis ad conviciandam imaginem Dei: et tamen hoc eligis quod ei dicas, quod valde detestaris. Si posset ille, non se vindicaret? Sed non permittitur: et tantum facit, quantum permittitur. Nam et Job tentanisi potestatem accepisset. Quare non ergo securus Deum adoras, quo nolente nemo tibi nocet, et quo permittente emendaris, non everteris? Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut aliquis homo tibi noceat, aut aliquis spiritus tibi noceat; emendabit te, ut cla
Abbreviated transcription (Latin):
&. omnib demoniis: &. impleuit tẽpla
paganoꝵ.&. ꝑsuasit simulachra. ꝑsuasit
illa sacrificia sibi offerri. Nonne me¬
lius erat ut angelos scõs quã dȩmones
colerent: Respondent. Non colinꝰ
mala demonia. angelos quos dicitis
& nos colunus. uirtutes dĩ magni &.
ministeria dei magni. Utinam ipsos
colere uelletis. facile ab ipsis disceretis
non illos colere. Audite angelũ doc¬
torem. Docebat quendã discipulum
xp̃i. & ostendebat illi multa miracła
in apocalipsi iohannis. Ille aut̃ qͦdã
sibi demonstrato miraculo uisioni
expauit: & misit se ad pedes angeli.
Et ille angelus non quȩrebat nͥ glã
dnĩ sui. Surge. quid facis inquit.
mei: Nemo dicat. timeo ne irascat᷑
mͥ angelus si non illũ colo ꝓ dõ meo.
Lunc tibi irascitur: quando ipsum
colere uolueris. Bonus ẽ enĩ. & dm̃
amat. Quomͦ dȩmones irascunt᷑ si
non coluntur. sic angeli indignant᷑
si ꝓ deo colantur. Sed ne forte dicat
sibi cor infirmũ. cor trepidũ. ergo si

Expanded text:
 omnibus daemoniis; et implevit templa Paganorum, et persuasit simulacra, et persuasit illa sacrificia offerri sibi. Nonne melius erat ut Angelos sanctos, quam ut daemones colerent? Respondent: Non colimus mala daemonia; Angelos quos dicitis, ipsos et nos colimus, virtutes Dei magni et ministeria Dei magni. Utinam ipsos colere velletis: facile ab ipsis disceretis non illos colere. Audite angelum doctorem. Docebat quemdam discipulum Christi, et ostendebat illi multa miracula in Apocalypsi Joannis: ille autem quodam sibi demonstrato miraculo visionis expavit, et misit se ad pedes Angeli; et ille angelus qui non quaerebat nisi gloriam Domini sui, «Surge, quid facis?» inquit, mei? Nemo dicat: Timeo ne irascatur mihi angelus, si non illum colo pro deo meo. Tunc tibi irascitur, quando ipsum colere volueris: bonus est enim, et Deum amat. Quomodo daemones irascuntur, si non colantur; sic Angeli indignantur, si pro Deo colantur. Sed ne forte dicat sibi cor infirmum, cor trepidum: Ergo si
Abbreviated transcription (Latin):
uissinus temporib multa mala multa
scandala. multe p̃ssurȩ. multȩ iuiqui¬
tates abundabunt: sed qui ꝑseueraue¬
rit usq in finem: hic saluus erit. Re¬
frigescs inquit caritas multorum.
Qui ergo ꝑseueranter spu ferbuerit
caritas dei diffusa ẽ in cordib nrĩs
ꝑ sp̃m sc̃m qui datus ẽ nobis. Nemo
ergo sibi ꝓmittat. quod euuangeliũ
non ꝓmictit. Ecce uenient leciora
tempora . &. facio illud: &. emo illud.
Bouum ẽ tibi ut attendas illũ qui ñ
fallit. nec fefellit aliquẽ. Quid tibi ꝓ¬
misit: Non hic leticiam. sed in se. Et
cum ista transierint. speres quia cum
illo regnabis u ȩternum: ne cũ hic uis
regnare. neq hic habeas iocunditate m.
neq illic inuenias¬

Expanded text:
vissimis temporibus multa mala, multa vissimis temporibus multa mala, multa scandala, multae pressurae, multae iniquitates abundabunt: sed qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. «Refrigescet,» inquit, «charitas multorum» . Qui ergo perseveranter spiritu ferbuerit,charitas Dei diffusa est in cordibus nos sanctum qui datus est nobis . Nemo sibi ergo promittat quod Evangelium non promittit. Ecce venient laetiora tempora, et facio illud, et emo illud. Bonum est tibi ut attendas illum qui non fallitur, nec fefellit aliquem, qui tibi promisit non hic laetitiam, sed in se; et cum transierint ista, speres quia cum illo regnabis in aeternum; ne cum hic vis regnare, neque hic habeas jucunditatem, neque illic invenias
Abbreviated transcription (Latin):
sic ẽ oculus grdis unde illa iocunditas
uideatur. Forte ille oculus saucius est.
sordidatus ẽ: turbatus ẽ ab ira. ab aua¬
ritia. a cupiditate. a libidine insensata.
Turbatus est oculus cuus. non pocest ui¬
dere illam lucẽ. Crede. antequã uideas.
Sanaberis. & uidebis. Lux orta ẽ usto.
& rectis corde iocunditas. Ioc̃damini
ait iusti in dño. Et confitemini memo¬
riȩ sc̃itatis eius. lam iocundati in dño
iam gaudentes in dño: illi conficemini.
quia nisi uellet. non in illo gauderemꝰ.
Ait enim ipse dñs. Hȩc locutus sũ uob̃.
ut in me pacem habeatis: in mundo au¬
tem p̾ssurã. Si xpĩani estis. p̃ssuras in
isto mundo sperate. Cranquilliora &
meliora tempora nolite sꝑare. Fratres.
fallitis uos. Quod uobis ȩuuangelium
non ꝓmictit. nolite uobis ꝓmittere. Qͥd
dicat ȩuangelium sĩtis. xpĩanis loquim᷑.
fidei p̃uaricatores esse non debemu.
Euuangelium hoc dicit quia in no-¬

Expanded text:
sic est oculus cordis, unde illa jucunditas sic est oculus cordis, unde illa jucunditas videatur: forte ille oculus saucius est, sordidatus est, turbatus est ab ira, ab avaritia, a cupiditate, a libidine insensata; turbatus est oculus tuus, non potest videre illam lucem. Crede, antequam videas: sanaberis, et videbis. «Lux orta est justo, et rectis corde jucunditas.» 20. «Jucundaminiait, «justi in Domino: et confitemini memoriae sanctitatis ejus.» Jam jucundati in Domino, jam gaudentes in Domino, illi confitemini; quia nisi vellet, non in illo gauderemus. Ait enim ipse Dominus: «Haec locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram» . Si christiani estis, pressuras in isto mundo sperate; tranquilliora et meliora tempora nolite sperare. Fratres, fallitis vos; quod vobis Evangelium non promittit, nolite vobis promittere. Quid dicat Evangelium, scitis: christianis loquimur; fidei praevaricatores esse non debemus. Evangelium hoc dicit, quia in no
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Utiq uidebat isaias homines in
potatione. in luxuria. in theatris & spe-¬
ctaculis. totum mundũ luxuriari ua¬
riis nugis: & tamen clamabat. Non
ẽ gaudere impiis dicit dñs. Si hoc ñ
ẽ gaudere. quale gaudiũ uidebat in
cuius comparatione non erat hoc gau¬
diũ: Tanquã si cu nosses solem .&. ali¬
cui laudanti lucernam diceres. non ẽ¬
lux ista. Quare lux nonẽ: Ille ꝓ mag¬
no hab&. gaud&. exultat. & tu dicis
non ẽ ista lux. Aut si quis simiã mr¬
raretur: diceres. non ẽ ista pulcbritu¬
do. Et si forte ille occupatus esset circa
compositionẽ membroꝵ in illa bestia:
& om̃s illas congruentias miraretur:
tu qui noueras aliam pulchritudinẽ
negares istam & diceres. non ẽ. Quare:
Quia aliam nosti. Sed dicis. Ego illã
quã uidebat isaias ñ uideo. Crede. &
uidebis. Forte enim non habes unde
uideas. Est enĩ oculus unde illa pul.¬
chritudo uideatur. Nam quomͦ est
oculus carnis unde lux ista uideatur:

Expanded text:
num. Utique videbat Isaias homines in num. Utique videbat Isaias homines in potatione, in luxuria, in theatris, et spectaculis, totum mundum luxuriari variis nugis; et tamen clamabat, «Non est gaudere impiis, dicit Dominus.» Si hoc non est gaudere, quale gaudium videbat, in cujus comparatione non erat hoc gaudium? Tanquam si tu nosses solem, et alicui laudanti lucernam diceres: Non est ista lux. Quare lux non est? Ille pro magno habet, gaudet, exsultat; et tu dicis: Non est ista lux. Aut si quis simiam miraretur, diceres: Non est ista pulchritudo. Et si forte ille occupatus esset circa compositionem membrorum in illa bestia, et omnes illas congruentias miraretur; tu qui noveras aliam pulchritudinem, negares istam, et diceres: Non est. Quare? Quia aliam nosti. Sed dicis: Ego illam quam videbat Isaias, non video. Crede, et videbis. Forte enim non habes unde videas; est enim oculus unde illa pulchritudo videatur. Nam quomodo est oculus carnis, unde lux ista videatur;
Abbreviated transcription (Latin):
tecum ẽ. Non hab& tempꝰ Habes illũ
nocte. habes illum die. Esto rectꝰ corde
& semꝑ ẽ tibi de illo iocunditas. Non
Gaudere quod uocant impii. non est
gaudere. Quale gaudiũ nouerat. qͥ
hoc gaudiũ imꝓbabat: Credamꝰ illi
fr̃s. homo erat: sed ambo gaudia no¬
uerat. Homo erat. utiq nouerat gau¬
dia calicis. Quia homo erat: nouerat
gaudiũ mense nouerat gaudiũ lec¬
ci. nouerat gaudia scłaria ista et
luxuriosa. Ille qui nouerat illa: ait
p̃sumens. Non ẽ gaudere impiis dic̃
dñs. Sed non dicit homo. dñs dicit. Ex
ueritate diĩ non ẽ gaudere impiis. Nã
illi sibi udentur gaudere. Non est
autẽ gaudere impiis dicit non homo s
dñs. Unde ille uidens ipsũ gaudium
ait. Et diem hominũ non cũcupiui. Cu
scis qui mͥ aliũ diem ostendis. qui me
aliam lucẽ doces. qui me alia ioc̃ditate
ꝑfundis. qui aliud mͥ initus usinua:
fecisti me non concupiscere diẽ homi¬

Expanded text:
tecum est, non habet tempus; habes illum tecum est, non habet tempus; habes illum nocte, habes illum die. Esto rectus corde, et semper est tibi de illo jucunditas. Non Gaudere quod vocant impii, non est gaudere. Quale gaudium noverat qui hoc gaudium improbabat? Credamus illi, fratres. Homo erat, sed ambo gaudia noverat. Utique noverat gaudia calicis, quia homo erat, noverat gaudium mensae, noverat gaudium lecti, noverat gaudia ista saecularia et luxuriosa. Ille qui noverat illa, ait praesumens: «Non est gaudere impiis, dicit Dominus.» Sed non dicit homo; «Dominus dicit:» ex veritate Domini , «Non est gaudere impiis.» Nam illi sibi videntur gaudere: «Non est» autem «gaudere impiis, dicit,» non homo, sed «Dominus.» Unde ille ipsum gaudium videns, ait: «Et diem hominum non concupivi, tu scis» . Qui mihi alium diem ostendis, qui me aliam lucem doces, qui me alia jucunditate perfundis, qui aliud mihi intus insinuas, fecisti me non concupiscere diem homi
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinȩ non sinunt ire in tenebraᷤ
Nec timuit ne dicer& sibi in corde
suo filius ipsuis. Gu enĩ elemosinas
non fecisti: Quare mͥ cȩcus loqueris:
Ecce elemosinȩ ad tenebras te ꝑduxe¬
runt .&. quomͦ mͥ dicis elemosinȩ ñ
siunt ire in tenebras: Quare ille ista
cũ fiducia dicebat. nisi quia aliã lucẽ
uidebat: Filius patri manũ tenebat¬
ut ambular&. sed pater filium uiã do¬
cebat. ut uiuer&. Est ergo alia lux quȩ
oritur iusto. Lux orta ẽ iusto .&. rectis
corde iocunditas. Uis illam nosse:
Esto rectus corde. Quid ẽ esto rectus corde:
Noli torto corde esse ad dm̃ resistens uo¬
luntati eus & uolens illũ ad te curuare¬
les audientes iocundantur. conuiuia me¬
ditantur. Kalices p̃parant. rosarum
tempus exspectant. Quia dictum ẽ io¬
cundamini iusti: uidete quid sequitur.
In dno. locundamini iusti in dño. Ex¬
spectas tempus ueris. ut iocunderis.
Dñm habes iocunditatẽ. dñs semper

Expanded text:
eemosynae non sinunt ire in tenebras:» eemosynae non sinunt ire in tenebras:» nec timuit, ne diceret sibi in corde suo filius ipsius, Tu enim eleemosynas non fecisti: quare caecus mihi loqueris? Ecce eleemosynae ad tenebras te perduxerunt, et quomodo mihi dicis: «Eleemosynae non sinunt ire in tenebras?» Quare ille ista cum fiducia dicebat, nisi quia aliam lucem videbat? Filius patri manum tenebatut ambularet: sed pater filium viam docebat, ut viveret. Est ergo alia lux, quae oritur justo: «Lux orta est justo, et rectis corde jucunditas.» Vis illam nosse? Esto rectus corde. Quid est, Esto rectus corde? Noli torto corde esse ad Deum, resistens voluntati ipsius, et volens illum curvareles audientes, «Jucundamini,» convivia meditantur, calices praeparant, rosarum tempus exspectant; quia dictum est, «Jucundamini, justi.» Vide quid sequitur: «in Domino. Jucundamini, justi, in Domino.» Exspectas tempus veris, ut jucunderis: Dominum habes jucunditatem, Dominus semper
Abbreviated transcription (Latin):
Latus fuit carcer fidelib lenes fuert̃
catenȩ confitentib. Habebant gaudiã
in catasta. qui xp̃m p̾dicabant inter
tormenta. Lux orta ẽ iusto. Quȩ lux
orta ẽ iusto: Quȩ non oritur inusto.
Non ista lux quam facit oriri super
bonos & malos. Est alia lux quȩ oritur
iusto. De qua luce non sibi orta in fine
dicent iniusti. Ergo errauimus a uia
ueritatis. & iusticiȩ lumen non luxit
nobis: & sol non ortus ẽ nobis. Ecce a¬
mando istum solem in tenebris cordis
iacuerunt. Quid ꝓfuit oculis uidere
istum. & mente non uidere illii: Tho¬
bias ꝯcus erat.&. filium suũ uiã dĩ do¬
cebat. Nostis hoc quia thobi filium
suũ ãmonebat. & dicebat. fili. fac ele¬
mosinas: quia elemosinȩ non ꝑmittuũ
ire in teuebras. Et loquebatur ille qͥ
in tenebris erat. Uidetis quia ẽ alia
lux quȩ oritur iusto & rectis corde
iocunditas. Oculos non habebat. et
filio suo dicebat. fac elemosinas. quia¬

Expanded text:
Latus fuit carcer fidelibus, leves fuerunt Latus fuit carcer fidelibus, leves fuerunt catenae confitentibus. Habebant gaudia in catasta, qui Christum praedicabant inter tormenta. «Lux orta est justo.» Quae lux orta est justo? Quae non oritur injusto; non ista lux quam facit oriri super bonos et malos. Est alia lux quae oritur justo; de qua luce non sibi orta, in fine dicent injusti: «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Ecce amando istum solem, in tenebris cordis jacuerunt. Quid profuit oculis videre istum, et mente non videre illum? Tobias caecus erat, et filium suum viam Dei docebat. Nostis hoc, quia Tobias filium suum admonebat, et dicebat, «Fili, fac eleemosynas, quia eleemosynae non permittunt ire in tenebras» : et loquebatur ille qui in tenebris erat. Videtis quia est alia lux quae oritur justo, et rectis corde jucunditas? Oculos non habebat, et filio suo dicebat, «Fac eleemosynas; el
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qui uos uocauit. om̃ps ẽ: fortior est
omni forti. suꝑior est omni excelso filtꝰ
cepturum te uitam illius. qui pignus
habes mortem ipsius. ꝑquib enĩ mor¬
tuus ẽ: Nuinquid ꝓ iustis: Paulum
catus es. & deser&. te: Qui iustificauit
impium. relinqu&. piũ: Qui diligitis
dnmn odite malignũ. Nemo timeat.
ẽ iusto. Quam lucẽ times ne ꝑdas:
Times ne in tenebris sis: Noli time¬
re ne ꝑdas lucem. immo time ne dũ
uidemus quib donata ẽ: cũ quibus
cibi cõmunis ẽ. Numquid soli boni
uident istum solẽ. cum faciat oriri
solem suũ suꝑ bonos & malos: & pluat
tiȩ. muscȩ uermiculi. Qualem lucem
iusto seruat. qui & istis istam donat:
Merito hanc lucẽ in side martyres.
uiderunt. Qui enĩ istam contẽpserunt
aliquam uidert̃ quã desiderauerunt.
qui hanc respuerunt. Lux orta est
iusto. Et rectis corde leticia &. ioc̃ditas.
Nolite putare quia in miseria uere¬
suerunt. cũ in catena ambulauerunt.

Expanded text:
est qui vos vocavit, omnipotens est; fortior est est qui vos vocavit, omnipotens est; fortior est omni forti, superior est omni excelso. Filiucepturum te vitam ipsius, qui pignus habes mortem ipsius. Pro quibus enim mortuus est? numquid pro justis? Paulum catus es, et deseret te? Qui justificavit impium, relinquet pium? «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Nemo timeat: est justo.» Quam lucem times ne perdas? times ne in tenebris sis? Noli timere ne perdas lucem, imo time ne dum videmus quibus donata est, cum quibus tibi communis est. Numquid soli boni vident istum solem, cum faciat oriri solem suum super bonos et malos, et pluat tiae, muscae, vermiculi. Qualem lucem justo servat, qui et istis istam donat? Merito hanc lucem in fide martyres viderunt. Qui enim istam contempserunt, aliquam viderunt quam desideraverunt, qui hanc respuerunt. «Lux orta est justo, et rectis corde jucunditas.» Nolite putare quia vere in miseria fuerunt, cum in catena ambulaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cipis: Collat tibi istam uitã qui minat᷑
aduersarius. Dat tibi ds aliam uitã. qͥa
ꝙ istam ipse tibi dedit. Et si ipse nolue¬
rit. nec ipsa tolletur. Si autẽ uoluerit.
tolletur tibi. Hab&. quod tecũ mut&.
Noli timere spoliari ꝓ illo. Non uis
exui ueste pannosa: Stolam głe tibi
daturus ẽ. Quam stolam dicis mͥ: Opor¬
t&̧. corruptibile hoc induere in corrup¬
tionem. & mortale hoc induere in mor¬
talitatẽ. Ab ipsa caro tua non ꝑibit.
Usq ad mortem potest sȩuire inimicꝰ.
potestatẽ ultra non habo. nec in ani¬
mam. nec in ipsam carnẽ: quia ꝯasi
dissip&. carnem. non ipedit resurree
Deo omnia numerata sunt. Omĩa re-¬
dintegrabit. qui omnia creauit. N
erant ꝙ. sunt creata. erant ꝙ. ñ repa¬
rabuntur: Credite ergo toto corde
fr̃s mei. & qui diligitis dñm odite
malignũ. Fortes estote non solum indi¬
ligendo dũm. sed etiam in odiendo ma-¬
lignũ. Nemo uos terreat. Potentior

Expanded text:
cipis? Tollat tibi istam vitam qui minatur cipis? Tollat tibi istam vitam qui minatur adversarius, dat tibi Deus aliam vitam: quia et istam ipse tibi dedit, et si ipse noluerit, nec ipsa tolletur; si autem voluerit ut tollatur tibi, habet quod tecum mutet; noli timere spoliari pro illo. Non vis exui veste pannosa? Stolam gloriae tibi daturus est. Quam stolam dicis mihi? «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem» . Haec ipsa caro tua non peribit. Usque ad mortem potest saevire inimicus: potestatem ultra non habet, nec in animam, nec in ipsam carnem; quia etsi dissipet carnem, non impedit resurrectDeo omnia numerata sunt. Omnia redintegrabit, qui omnia creavit. Non erant, et creata sunt: erant, et non reparabuntur? Credite ergo toto corde, fratres mei, et «qui diligitis Dominum, odite malignum.» Fortes estote, non solum in diligendo Deum, sed etiam in odiendo malignum. Nemo vos terreat; potentior
Abbreviated transcription (Latin):
exultauerunt filiȩ uidȩ. Quid audier̃t̃:
Quia m. gentes recepunt uerbũ dĩ. Cibi
illud dixit ipse psalmus: Anñtiauert̃
celi iusticiam eus. & uidert̃ om̃s płi
głam euis. Et qnia gentes credidert
a quib colebantur idola. secutus ait.
Confirad antur om̃s qui adorant sculp¬
tilia. qui glantur in simulacbris suis.
audiuit ꝙ. iocundata ẽ syon. ꝙ exulta¬
uerunt filiȩ uide. Postea quidã de cir¬
cumcisis. calupniari uoluer̃t petro.
ꝙ. dixerunt illi. Quare intrasti ad gen¬
cum oraro demonstratus est ei ille dis¬
cus pendens quatuor lineis: discus ille
qui habebat omnia animalia & signi¬
ficabat om̃is gentes. Ideo autẽ quatuor
lineis pendebat. quia quatuor partes
sunt orbis unde futuri popłi erant.¬
quod xp̃c. si cimes pati quoa xp̃e: Ille
uenit ferre uitam tuã temporalẽ. infir-¬
mã morti obnoxiam. Certe time mori.
si potes non mori. Quod ꝑ naturã uita¬
re non potes quare ꝓpter fidem ñ sus-¬

Expanded text:
exsultaverunt filiae Judaeae.» Quid audierunt? «Quia et Gentes receperunt verbum Dei.» Ubi illud dixit iste psalmus? «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus.» Et quia Gentes crediderunt, a quibus colebantur idola; secutus ait: «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae.» Postea quidam de circumcisis calumniari voluerunt Petro, et dixerunt illi: «Quare intrasti ad Gencum oraret demonstratus est illi discus pendens quatuor lineis. Discus ille qui habebat omnia animalia, significabat omnes Gentes. Ideo autem quatuor lineis pendebat, quia quatuor partes sunt orbis, unde futuri populi erantus, si times pati quod Christus? Ille venit ferre vitam tuam temporalem, infirmam, morti obnoxiam. Certe time mori, si potes non mori. Quod per naturam vitare non potes, quare propter fidem non sus
Abbreviated transcription (Latin):
plebem suã quam p̾scuit. Utiq si
repeller& ds plebem suã. non ess& un¬
de ipse esset apłs. Unde autẽ ipse:
inde & alii. In his plebs dñi. non in
omnib sed quemadmodũ scriptũ ẽ
reliquis saluȩ erunt. non in omĩb
Sed area uentilata. massa intromis
exiit massa. iam in hoereo rec̃dita ẽ
Ambas res uideamꝰ. ambas discerna
manu eius fines terrȩ. Agnoscimꝰ lapidẽ
angularem. Lapis angularis xp̃c.N
potest esse angulus. nisi duos in se co¬
pulauerit parietes. Ad angulũ de di-¬
uerso ueniunt. sed in angulo sibi non
aduersantur. Uenit ex alia parte p̃¬
In xp̃o ambo populi concordauerunt.
quia ille factus ẽ lapis de qͦ scriptũ
ẽ. Lapidem quem reꝓbauert ȩdi-¬
ficantes. hic factus ẽ in caput anguli.

Expanded text:
plebem suam, quam praescivit» . Utique si plebem suam, quam praescivit» . Utique si repelleret Dominus plebem suam, non esset unde esset ipse Apostolus: unde autem ipse, inde et alii. In his plebs Domini, non in omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventilata, massa intro misexiit massa, jam in horreo recondita est. Ambas res videamus, ambas discernammanu ejus fines terrae.» Agnoscimus lapidem angularem; lapis angularis, Christus. Non potest esse angulus, nisi duos in se copulaverit parietes: ad angulum de diverso veniunt, sed in angulo sibi non adversantur. Venit ex una parte ciin Christo ambo populi concordaverunt; quia ille factus est lapis, de quo scriptum est, «Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic fa
Abbreviated transcription (Latin):
Etiamsi aliqui ex ramis fracti funt:
non om̃s. Nam si om̃s rami frange¬
rentur. unde petrus: Unde iohan-¬
nes: Unde thomas: Unde mathe¬
us: Unde andreas: Unde om̃s illi
apłi: Unde ipse paulus apłs qui
loquebatur. qui suo fructu oliuam
testabatur: Nonne om̃s isti inde:
Unde etiam quingenti illi fr̃s. qͥb
Unde tot milia ad uocẽ petri. qͣn-¬
do spłi scõ repleti apłi omniũ gen¬
tium linguis locuti st̃: Tanta a¬
iuditate dei laudis & suȩ accusati¬
onis conuersi sunt: ut qui primo
bibere discerent iam credentes. Sic
autem omnia illa conuersa st̃ mi¬
lia hominũ. ut res suas uenderent.
& p̃tia rerum suarũ ante pedes apłoꝵ
ponerent. Quod diues unus ñ fecit.
quando hoc ore dñi audiuit. & a
anõ tristis abscessit. Hoc fecert̃ su¬
tanto auidius medicũ quęsierunt
nio psalmi cũ hunic loqueret᷑ usus
suam quã p̾scint: Absit. Nã &
ego israhelita sum ex semine abrahȩ:
de tribu beniamin. Non repulit d̃s

Expanded text:
etsi aliqui ex ramis fracti sunt, etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, unde Petrus? unde Joannes? unde Thomas? unde Matthaeus? unde Andraeas? unde illi omnes Apostoli? unde ipse Paulus apostolus qui loquebatur, et suo fructu olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quiunde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi sunt, ut qui primo bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia illa conversa sunt millia hominum, ut res suas venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fecerunt sutanto avidius medicum quaesierunt.nio Psalmi, cum hinc loqueretur, ususuam; quam praescivit? Absit: nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tentia: plebs ubi insticutũ ẽ tẽplũ.
unctio sacerdotis ad figurã. ut cũ
om̃s ipse umbrȩ p̾terirent. ipsa lux
aduenir&. Erat ergo ista plebs dei.
ad eam ꝓphete missi. in illa nati
qui missi. ei tradita. & credita eloqͥa
dei. Quid ergo: Totum illud dampna¬
tum ẽ: Absit. Arbor oliuȩ ipsa dicta
ẽ ab apło. Cȩpit enim ista arbor a pa¬
triarchis. Sed fuerunt ibi rami aridi.
quia nimis alti ꝑ suꝑbiam. Precisi ergo
ꝓpt̃ sterilitatẽ. insertus oleaster ꝓpt̾
humili tatem. Uerũtamen
Rĩmi. ne suꝑbir& oleaster in¬
sertus. quid ait apłs: Si tu ex natura¬
li incisus oleastro & contra naturam
insertus es in bonã oliuã. quantoma¬
gis qui scđm naturã tc̃ inserent᷑ suȩ
oliuȩ: ut quomͦ tu ñ ꝑmanens in in¬
fidelitate meriusti inseri in oliuam
cũ esses oleaster. sic isti correcti faciliꝰ
suȩ oliuȩ naturaliter inserentur:
Hoc de illis apłs. Ergo ipsa ẽ arbor.

Expanded text:
tentia; plebs ubi institutum est templum, tentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi ergo propter sterilitatem, insertus oleaster propter humilitatem. Verumtamen, charissimi, ne superbiret oleaster insertus, quid ait Apostolus? «Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor;
Abbreviated transcription (Latin):
uero facti non ueri dii meliores tam̃
illis quos homo fecit: qm̃ simulacra
gentiũ argentũ & aurũ. opꝰ ma¬
nuum hominũ. Os habent ꝙ. ñ
loquentur. oculos habent & ñ ui¬
debunt. Nobis autẽds nr̃
oculos uidentes facit. nec in
eo tamen nos deos fecit. quia uiden¬
tes oculos fecit nobis. Nam fecit hoc
& pecorib. Sed ideo nos deos fecit.
quia interiores oculos nr̃os illumi¬
nauit. Ergo sit laus illi. confessio illi.
sit iubilatio illi: quia magnus ẽ dñs.
& rex magnus suꝑ om̃s deos. Quia
non repell&. dñs plebem sirã. Laus
illi. iubilatio illi: quia plebem suã¬
pell&: Hic nobis interp̃tari aliqͥd
non lic&. prescriptũ habemus ab
apło. Exposuit hoc apłs unde sit
dictum. Erat enini plebs uidȩa. plebs
ubi fuerunt ꝓphete. plebs ubi fue¬
runt patriarchȩ. plebs etiam scđ̃m
carnem ꝓpagata de semine abra¬
hȩ. plebs in qua pͣcesserunt omnia
sacramenta saluatorem nr̃m ꝓmit.¬

Expanded text:
autem facti, non veri dii, meliores tamen autem facti, non veri dii, meliores tamen illis quos homo facit. Quoniam simulacra Gentium argentum et aurum, opus manuum hominum: os habent, et non loquentur; oculos habent et non videbunt . Nobis autem Deus noster oculos videntes fecit. Nec in eo tamen nos deos fecit, quia videntes oculos nobis fecit; nam fecit hoc et pecoribus: sed ideo nos deos fecit, quia interiores oculos nostros illuminavit. Ergo sit laus illi, confessio illi, sit jubilatio illi: «Quia magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» 7. «Quia non repellet Dominus plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promit
Abbreviated transcription (Latin):
enim dei sc̃m est inquit. quod estis
uos. Si ergo nos sumus templũ dĩ.
ara dei anima nr̃a ẽ. Sacrificium
dei quod ẽ: Forte hoc facimus mͦ.
Imponimus in ara sacrificiũ. qͦndo
dm̃ laudamus. Doco& enĩ nos psal¬
mus dicens. Sacrificium laudis glo¬
rificauit me: & ibi uia ẽ quo osten¬
pellat ꝓ te: qui in terra mortuus ẽ
ꝓte. Ergo ds magnus ẽ dñs. & rex
magnus suꝑ om̃s deos. Hic accipe
homines deos. Non enĩ rex dñs
suꝑ demonia. Et huic habemꝰ scrip¬
turȩ testimoniũ. Ds stecit in sy¬
nagoga deoꝵ. in medio autẽ deos
discernit. Deos dixit participatio.¬
ne non natura. grã qua uoluit fa-¬
cere deos. Quantus ds ẽ qui facit
deos: Fut quales dii sunt qͦs facit
homo: Quam magnus ille deos fa-¬
ciendo. tam isti nichil qui ab ho-¬
mine facti sunt. Ds uerus facit de-¬
os rredentes in se: quib dedit po¬
testatem filios dei fieri. Et ideo ipse
uerus ds̃. quia d̃s non factus ẽ. Nos

Expanded text:
enim Dei sanctum est,» inquit, «quod estis enim Dei sanctum est,» inquit, «quod estis vos» . Si ergo nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi via est, ubi ostenrpellat pro te, qui in terra mortuus est pro te . Ergo «Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» Hic accipe homines «deos:» non enim rex Dominus super daemonia. Et hinc habemus Scripturae testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ iubilent: ut ꝑ illã uocẽ
indicetur animi affectus uerbo ex¬
plicare non ualentis quod corde conci¬
pitur. Si ergo illi de gaudio t̾reno
accipitur in scripturis. Est confes¬
sio laudantis. ẽ confessio gementis.
Confessio laudantis ad honorem
eius ꝑtin&. qui laudatur: confessio
gementis ad pęnitentiã ꝑtinet eiꝰ
qui conficetur. Confitentur enim
homines cũ laudant dm̃. confiten¬
tur cũ accusant se: & nichil digniꝰ
facit lingua. Uere puto qd̃ ipsa
sint uota. de quib dicit in alio
psalmo. Reddam tibi uota mea
quȩ distuixert̃ labia mea. Nichil
ista distinctione sublimius nichil
tam necessariũ & ad intelligendũ
gentes dȩmonib hab& ds sacrificiũ.
Et enim illi demones uolentes uide¬
ri dii. non sibi ista exigerent ut fal-¬
lerent. nisi quia sciunt ea deberi li
deo. Hoc enĩ mos ẽ deberi uero dõ.
quod sibi exigit falsus ds. Ergo ue-¬
rum templũ dei agnoscimꝰ. Tẽplũ

Expanded text:
admodum jubilent, ut per illam vocem admodum jubilent, ut per illam vocem indicetur animi affectus, verbis explicare non valentis quod corde concipitur. Si ergo illi de gaudio terrenoaccipitur in Scripturis. Est confessio laudantis, est confessio gementis. Confessio laudantis, ad honorem pertinet ejus qui laudatur: confessio gementis, ad poenitentiam pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homines, cum laudant D cum accusant se; et nihil dignius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil ista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum gentes daemonibus; habet Deus sacrificium. Etenim illi daemones volentes videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est deberi vero Deo, quod sibi exigit falsus deus. Ergo verum templum Dei agnoscimus. «Templum
Abbreviated transcription (Latin):
tat. constat quia dissimiles existen¬
do recesseramus a deo. & facti era¬
mus longe ꝑ dissimilitudinem &
efficimur ꝓpe ꝑ similitudinẽ. ut iã
fiat in nobis quod scriptũ ẽ. Acce¬
dite ad eum & illuminamini.G
quibdam longe positis &. male
uiuentib psalmus iste dicit. Ue¬
nite exultemus. Quo itis: Quo re¬
ceditis: Quo disceditis: Quo fu¬
gitis exultando in mundo: Ue¬
nite exultemus año. Quo itis ex¬
ultare. ubi deficitis: Uenite. ex¬
ultemus in illo a quo facti sumus.
Uenite exultemus dño. Iubilemus
deo salutari nr̃o. Quid ẽ iubilare:
Gaudiũ uerbo non posse explica¬
re. & tamen uoce testari quod intꝰ
conceptũ ẽ. Quod uerbo explicari
ñ potest. hoc ẽ iubilare. Nam con¬
sider& caritas ur̃a qui iubilant in
cantilenis quib dã & quasi in cer¬
tamine quodã lȩticiȩ scłaris: & ui¬
detis quasi inter cantica uerbis ex¬
primere exundantem lȩticiã cũ
lingua dicendo non sufficit quem¬

Expanded text:
tat, constat quia dissimiles existentat, constat quia dissimiles existendo recesseramus a Deo, et facti eramus longe per dissimilitudinem, et efficimur prope per similitudinem, ut jam fiat in nobis quod scriptum est, «Accedite ad Deum, et illuminamini» . Ergo quibusdam longe positis et male viventibus psalmus iste dicit, «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis? quo receditis? quo disceditis? quo fugitis, exsultando mundo? «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis exsultare, ubi deficitis? Venite, exsultemus in illo a quo facti sumus. «Venite, exsultemus Domino.» 3. «Jubilemus Deo, salutari nostro.» Quid est jubilare? Gaudium verbis non posse explicare, et tamen voce testari quod intus conceptum est et verbis explicari non potest: hoc est jubilare. Nam consideret Charitas Vestra qui jubilant in cantilenis quibusque, et quasi in certamine quodam laetitiae saecularis; et videtis quasi inter cantica verbis expressa exundantes laetitia, cui lingua dicendo non sufficit, quem
Abbreviated transcription (Latin):
remissione recepimus. quȩ in no-¬
bis renouatur intus in mente. ut
tanquã resculpatur in nũmo id
ẽ in anima nr̃a unago dei nr̃i &
redeamus ad thesauros eiꝰ. Nã
unde fr̃s de nũmo uoluit dñs¬
rib suis quid quęrat ds̃: Qnͣdo
enim de tributo oȩsaris quȩrentes
causam calũpniȩ consulere ma¬
gistrũ ueritatis uoluert & con¬
sulendo temptare utrũ liceret
tributũ dari cesari. quid ille ait:
Quid me tẽptatis hypocrite:
Petit afferri sibi nũmũ. & allatꝰ
est. Cuius hab& inquit imaginem:
Responderunt. Cȩsaris. Et ille. Red¬
dite ergo çsari quȩ sunt cȩsaris. &¬
Si oȩsar quęrit in nũmo imaginẽ
suam. As non quęr&. in homine ina¬
ginem suam: Ad hanc similitudi
cos diligamus. & dat exemplũ de
ipso deo. Sicut pater ur̃ ait qͥ in
celis ẽ qui solem suum oriri facit
suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iꝰtoᷤᷤ
ꝑfecti. ad similitudinẽ nos inuitat
Si ergo ad similitudinẽ nos inui¬

Expanded text:
remissione recepimus, quae in noremissione recepimus, quae in nobis renovatur intus in mente, ut tanquam resculpatur in nummo, id est, in anima nostra imago Dei nostri, et redeamus ad thesauros ejus. Nam unde, fratres, de nummo voluit Dribus suis quid quaerat Deus? Quando enim de tributo Caesaris, quaerentes causam calumniae, consulere magistrum veritatis voluerunt, et consulendo tentare utrum liceret tributum dari Caesari; quid ille ait? «Quid me tentatis, hypocritae?» Petiit afferri sibi nummum, et allatus est. «Cujus habet,» inquit, «imaginem?» Responderunt: «Caesaris.» Et ille: «Reddite ergo Caesari quae Caesaris Si Caesar quaerit in nummo imaginem suam, Deus non quaerit in homine imaginem suam? Ad hanc similitudincos diligamus; et dat exemplum de ipso Deo: «Sicut Pater vester,» ait, «qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos perfecti,» ad similitudinem nos invitat. Si ergo ad similitudinem nos invi
Abbreviated transcription (Latin):
buerit. ꝓut quisq amorẽ habue¬
rit. ita accedit uel recedit a dño.
Nonne plerũq dicimus quando
inuenimus aliqua dissimilia. hoc
longe ẽ ab illo: Quando aliquos
duos homines forte cõparamus.
duos equos. duas uestes. & dixerit
aliquid simile. hȩc uestis talis ẽ
qualis illa. aut iste homo talis est
qualis ille: quid alius dicit qͥ contͣ¬
dicit: Absit. longe ẽ ab illo. Quid
est longe ẽ ab illo: Dissimilis ẽ illi.
Et uixta stant: & tamen iste longe
ẽ ab illo. Duo uero iniqui pares
uita & morib si unus sit in orien¬
te. alter in occidente. iuxta inuicẽ
sunt. Et duo iusti similit̾. si alter
sit in occidente. alter in oriente. secu
st̃: quia in deo sunt. Contra unus
iustus alter iniquus. etiamsi una
catena ligentur. multũ a se sepa¬
rati sunt. Ergo dissimilitudine re¬
cedimus a deo. similitudine redimꝰ
ad dm̃. Qua similitudine: Ad quã
facti sumus. quã in nobis peccan¬
do corruperamus. quã peccatoꝵ

Expanded text:
buerit, prout quisque amorem habuebuerit, prout quisque amorem habuerit, ita accedit vel recedit a Deo. Nonne plerumque dicimus, quando invenimus aliqua dissimilia: Hoc longe est ab illo? Quando aliquos duos forte homines comparamus, duos equos, duas vestes, et dixerit aliquis, Similis est haec vestis, talis est qualis illa; aut, Iste homo talis est qualis ille: quid alius dicit, qui contradicit? Absit; longe est ab illo. Quid est, longe est ab illo? Dissimilis est illi. Et juxta stant, et tamen iste longe est ab illo. Duo vero iniqui pares vita et moribus, si unus sit in Oriente, alter in Occidente juxta invicem sunt. Et duo justi similiter, alter sit in Oriente, alter in Occidente, secum sunt, quia in Deo sunt. Contra, unus justus, alter iniquus, etiamsi una catena ligentur, multum a se separati sunt. Ergo si dissimilitudine recedimus a Deo, similitudine accedimus ad Deum. Qua similitudine? Ad quam facti sumus, quam in nobis peccando corruperamus, quam peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
dete illũ qui dicebat. Grãs tͥ ago
ut longe fugiat adeo quo iturꝰ ẽ:
Uide quid dicat. Si descendero
in infernum ades. Si ergo ascen¬
dendo in celũ ibi dm̃ inuenit.
descendendo in infernũ ñ fugit
din. quo iturus ẽ: Quo fugitu¬
rus ẽ ab illo irato. isi ad ipsum
placatum: Et tamen cũ omnino
nemo poss& fugere ab illo qͥ ubi¬
q ẽ: nisi quidam longe essent a
deo. non diceretur. Populus iste
labiis me honorat. cor autem eoꝵ
longe ẽ ame. Non ergo loco qͥsq
ẽ adeo longe. sed dissimilitudine.
Quid ẽ dissimilitudine: Mala ui¬
ta. malis morib Si enĩ bonis mo-¬
rib ꝓpinquatur deo: malis mori.¬
b receditur adeo. Unus gͦ idẽq
homo corpore stans uno loco & a¬
mando dm̃ accedit ad dm̃. & a¬
mando iniquitatẽ recedit a deo.
Nusquam pedes mouet. & tam̃
potest & accedere & recedere. Pe-¬
des enim nr̃i in hoc itinere. affectꝰ
nr̃i sunt. Put quisq affectum ha¬

Expanded text:
dete illdete illut longe fugiat a Deo, quo iturus est? Vide quid dicat: «Si descendero ad infernum, ades» . Si ergo ascendendo in coelum, ibi invenit Deum; descendendo in infernum, non fugit Deum: quo iturus est, quo fugiturus est ab illo irato, nisi ad ipsum placatum? Et tamen, cum omnino nemo possit fugere ab illo qui ubique est, nisi quidam longe essent a Deo, non diceretur: «Populus iste labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me» . Non ergo loco quisque longe est a Deo, sed dissimilitudine. Quid est, dissimilitudine? Mala vita, malis moribus. Si enim bonis moribus propinquatur Deo; malis moribus receditur a Deo. Unus ergo idemque homo corpore stans uno loco, et amando Deum accedit ad Deum, et amando iniquitatem recedit a Deo: nusquam pedes movet, et tamen potest et accedere et recedere. Pedes enim nostri in hoc itinere, affectus nostri sunt. Prout quisque affectum ha
Abbreviated transcription (Latin):
illa non faciunt. & extollit se suꝑ illoᷤ.
Nam & ille phariseus grãs tibi ago
inquit. non dixit ego facio. De his
quȩ faciebat. grãs deo agebat. Sen¬
tiebat ergo & bene agere .&. ab illo
se facere. Unde ergo imꝓbatus ẽ:
Quia insultabat publicano. Ut ꝓfici¬
atis attendite. Primo precedere deb&
siue uirum siue feminã confessio pecca¬
toꝵ. salubris pęnitentia: quȩ ualeat
dendum dm̃. Cum autẽ post pęni¬
tentiã bene uiuere cȩperit. hab& ad¬
huc quod cogit&. ne sibi tribuat qd̃
bene facit: s illi agat grãs cuius grã
factum ẽ ut bene uiuer&. quia ille
illũ uocauit. ille illuminauit. Ergo
iste iam ꝑfectus ẽ: Non. Adhuc de :
illi aliquid. Quid illi deest: Ut ñ
suꝑbiat suꝑ eos qui necdũ sic uiuiuł
quomͦ ipse uiuit. Qui talis fuerit.
securus sit: non illi redditur retri¬
butio de qua dictum ẽ. Redãe re¬
tributionem suꝑbis. Non est inter
illos quib foditur fouea. Nam ui¬

Expanded text:
illa non faciunt, et extollit se super illos. illa non faciunt, et extollit se super illos. Nam et ille Pharisaeus, «Gratias tibi ago,» inquit: non dixit, Ego facio. De his quae faciebat, gratias Deo agebat: sentiebat ergo et bene se facere, et ab illo se facere. Unde ergo improbatus est? Quia insultabat Publicano. Ut perficiamini attendite. Primo praecedere debet, sive virum, sive feminam confessio peccatorum, salubris poenitentia quae valeat dendum Deum: cum autem post poenitentiam bene vivere coeperit, habet adhuc quod cogitet, ne sibi tribuat quod bene facit, sed illi agat gratias, cujus gratia factum est ut bene viveret; quia ille illum vocavit, ille illum illuminavit. Ergo iste jam perfectus est? Non; adhuc deest illi aliquid. Quid illi deest? Ut non superbiat super eos qui necdum sic vivunt, quomodo ipse vivit. Qui talis fuerit, securus sit; non illi redditur retributio de qua dictum est, «Redde retributionem superbis:» non est inter illos quibus foditur fovea. Nam vi
Abbreviated transcription (Latin):
tiges eỹa dieb malignis. donec fodiat᷑
peccatori fouea. Ecce habes consilium
dei. quare parcit malis. Fodit᷑ fouea
peccatori. tu iam uis illũ sepelire.
Adhuc fouea illi foditur. noli festina¬
re sepelire. Quid ẽ donec fodiatur
peccatori fouea: Nut quẽ ponit pec¬
catorem: Unum hominẽ: Non.
Quid ergo: Omne genus hominũ
sit. redde retributionẽ suꝑbis. Nã
& ille peccator fuit publicanꝰ. qui o-¬
culos eliserat in terram: & ꝑcutiebat
pectus suũ dicens. ds ꝓpicius esto mͥ
peccatori. S quia non suꝑb erat.
d̃s autẽ redd& retributionem suꝑbi ͤ.
non illi s talib fodiatur fouea. do¬
nec redd&. retributionẽ suꝑbis. Ergo
quod ait. donec fodiatur peccatori fo¬
uea. suꝑbos intellige. Quis ẽ suꝑb
Qui non confessione peccatoꝵ agit pe¬
arrogare: &. derogat miscdĩe dei.
Quis ẽ suꝑb: Qui etiansi deo cribuit
bona quȩ fecit. insultat tamen eis qui

Expanded text:
tiges eum a diebus malignis, donec fodiatur tiges eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Ecce habes consilium Dei, quare parcat malis: foditur fovea peccatori. Tu jam vis illum sepelire: adhuc fovea illi foditur; noli festinare sepelire. Quid est, «donec fodiatur peccatori fovea?» Aut quem ponit peccatorem? unum hominem? Non. Quid ergo? Omne genus hominum sit, «Redde retributionem superbis.» Nam et ille peccator fuit Publicanus, qui oculos eliserat in terram, et percutiebat pectus suum, dicens, «Deus, propitius esto mihi peccatori:» sed quia non superbus erat, Deus autem reddet retributionem superbis; non illi, sed talibus foditur fovea, donec reddat retributionem superbis. Ergo quod ait, «Donec fodiatur peccatori fovea,» superbos intellige. Quis est Qui non confessione peccatorum agit poearrogare, et derogat misericordiae Dei. Quis est superbus? Qui etiamsi Deo tribuat bona quae facit, insultat tamen eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
gentes non arguo: Qui doc& homi¬
nem scientiam: Ipse non scit qͥ te
fecit scire. qui doc& hominẽ scien¬
qm̃ uane sunt. Nam tu nescis co¬
gitationes dei qm̃ uste sunt: ille scit
cogitationes hominũ qm̃ uanȩ sunt.
Et homines scierunt cogitatione
dei. S quib iam amicus factus ẽ:
ꝓdit consiliũ suũ. Et uos fr̃s mei
nolite uos contempnere. Si cũ fi¬
de acceditis ad dnm̃. auditis cogita¬
tiones dei. Meas discitis hoc uobis dr̃.
& ad hoc instruimini quare parcatas
malis. Ne murmuretis aduersus dm̃.
qui docix hominẽ scientiam. Dñs scit
cogitationes hominũ. qmͣ uanȩ sunt
Relinquite gͦ cogitationes hominũ gͦ
uanȩ sunt: ut comp̃hendatis cogitati¬
ones dei quȩ sapientes sunt. S quis ẽ
qui comprehendat cogitationes dei:
Qui ponitur in firmam̃to cęli. Lam
hoc cantauimus. hoc diximus: & expo¬
dnẽ .&. ex lege cua docueris eũ. ut mi¬

Expanded text:
gentes, non arguet; qui docet homigentes, non arguet; qui docet hominem scientiam?» Ipse non scit qui te fecit scire; «qui docet hominem scienm vanae sunt.» Nam etsi tu nescis cogitationes Dei, quoniam justae sunt; ille «scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.» Et homines scierunt cogitationes Dei: sed quibus jam amicus factus est, prodit consilium suum. Et vos, fratres mei, nolite vos contemnere: si cum fide acceditis ad Dominum, auditis cogitationes Dei; eas modo discitis, hoc vobis dicitur, et ad hoc instruimini quare parcat modo Deus malis, ne murmuretis adversus Deum, «qui docet hominem scientiam. Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.» Relinquite ergo cogitationes hominum, quae vanae sunt; ut comprehendatis cogitationes Dei, quae sapientes sunt. Sed quis est qui comprehendit cogitationes Dei? Qui ponitur in firmamento coeli. Jam hoc cantavimus, jam hoc diximus et expoDomine,» «et ex lege tua docueris eum: ut mi