comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum discipłis suis: & dixit ei:
Ueni ad me: quia tempus est
ut epuleris in conuiuio meo cũ
fribus tuis: Surgens autẽ io¬
hannes cepit ire sed dñs dixit
ei: Dominica resurrectionis
meȩ die. qui post quinq dies
titudo in ȩccł̃ia. quȩ in eius no¬
mine fuerat fabricata. & a pri¬
mo pullorum cantu agens my¬
steria di. omnẽ popłm usq ad
horam diei t̃ciam allocutus ẽ:
dicens: Fratres mei &. conserui
mei : coheredes & participes reg
digia. signaq & carismata. si¬
militer & doctrinam ꝑme uob̃
p̃stiterit: ꝑseuerate ergo in eius
mandatis: Me enim dñs iam
de hoc mundo uocare dignatꝰ¬
to corde meo desiderabam te:
Uidi faciem tuam: & quasi de
sepultura suscitatus sum: Odor
tuus: concupiscencias in me ex¬
citauit et̃nas: Uox tua plena
suauitate melliflua: & locutio
tua incomparabilis eloquiis ati¬

Expanded text:
cum discipulis suis et dixit ei: « Veni ad me, quia tempus est ut epuleris in convivio meo cum fratribus tuis. » Surgens autem Joannes, coepit ire. Sed Dominus dixit ei: « Dominica resurrectionis meae, quae post quinque dies versa multitudo in ecclesia quae in ejus nomine fuerat fabricata; et a primo pullorum cantu agens mysteria Dei, omnem populum usque ad horam diei tertiam allocutus est, dicens: « Fratres et conservi mei, haeredes et participes regndigia, signa quoque et charismata, similiter et doctrinam per me vobis praestiterit. Perseverate ergo in ejus mandatis. Me etenim Dominus jam de hoc mundo vocare dignatto corde meo desiderabam te. Vidi faciem tuam, et quasi de sepulcro suscitatus sum. Odor tuus concupiscentias in me excitavit aeternas. Vox tua plena suavitate melliflua, et allocutio tua incomparabilis est eloquiis an
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum om̃is populus respondis¬
set amen: lux tanta apparuit
ut nullius sufferret aspectus:
Postea uero inuenta est illa fouea
plena: nichil aliud in se habens
nisi manna: quã usq hodie gig¬

Expanded text:
ue omnis populus respondisset: Amen, lux tanta super apout nullos sufferret aspectus. Postea inventa est illa fovea plena, nihil aliud in se habens nisi manna, quam usque hodie
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ oculis meis uidi. & ea uer¬
ba quȩ audiui ex ore tuo aurib
cũ  fratrib meis sim: cum quib
pulsanti ianuam uitȩ: Princi¬
pes tenebrarũ non occurrant mͥ
ne ueniat michi pes suꝑbiȩ. et
manus extranea ñcontingat me:
sed suscipe me scd̃m uerbũ tuũ:
& ꝑduc me ad conuiuium epu-¬
larum tuarũ: ubi epulant᷑ tecũ
om̃s amiei tui: Tu es enim xp̃c
filius dĩ uiui: qui p̃cepto patris

Expanded text:
quae oculis meis vidi; et verba quae ex ore tuo auribus cum fratribus meis sim, cum quibus pulsanti januam vitae, princeps tenebrarum non occurrat mihi, nec veniat mihi pes superbiae, et manus extranea a te non contingat me; sed suscipe me secundum verbum tuum, et perduc me ad convivium epularum tuarum, ubi epulantur tecum omnes amici tui. Tu es Christus Filius Dei vivi, qui cum Patre
Abbreviated transcription (Latin):
sint p̃mii consortes: quȩ fuerunt
sociȩ passionis: Arridebat par¬
uulus occisori gladio: euocaba¬
tur infantulus nutricis locũ:
attendebat lactans ꝑcussoris
horrorem: nescia lucis ȩtas mo¬
ritura gaudebat: Infans filius
omnẽ hominẽ non hostem res¬
picit: sed parentẽ: Matres ma¬
tres tulerunt quicquid & ango¬
ris exstitit: & doloris: Et id̃o non
carebunt martyru gaudio: mar¬
tyru lacrimas quȩ fuderunt:
hoc loco attendat auditor: at¬
tendat ut intelligat martyriũ
ñ constare ꝑmeritũ: sed uenire
ꝑ grãm: In paruulis quȩ uolun¬
tas: quod arbitriũ: ubi captiua
fuit. & ipsa natura. De martyrio
ergo demus totum dõ. nichil no¬
bis: Uincere diabolum: corpus
tradere. contempn̾e uiscera:. tor¬
menta expendere: lassare torto¬
rem: carpe de iniurus glam: de
morte uitam. ñ uirtutis huma¬
nȩ sed muneris est diuini: per¬

Expanded text:
sint praemii consortes, quae fuerunt sint praemii consortes, quae fuerunt sociae passionis. Arridebat parvulus occisori, gladio advocabatur infantulus. Nutricis loco attendebat lactens percussoris horrorem, nescia aetas lucis moritura gaudebat, infans filius omnem hominem non hostem respicit, sed parentem. Matres, matres tulerunt quidquid angoris exstitit et doloris, et ideo non carebunt martyrum gaudio, martyrii lacrymas quae fuderunt. Hoc loco attendat auditor, attendat ut intelligat martyrium non constare per meritum, sed venire per gratiam. In parvulis quae voluntas, quod arbitrium, ubi captiva fuit et ipsa natura? De martyrio ergo demus totum Deo, nihil nobis. Vincere diabolum, corpus tradere, contemnere vitia, tormenta expendere, lassare tortorem, capere de injuriis gloriam, de morte vitam, non virtutis humanae, sed muneris est divini.
Abbreviated transcription (Latin):
siturus hostis totum crassaretur
inmilitẽ : Fratres xp̃c non despexit.
milites suos sed ꝓuexit: quib de¬
dit ante triumphare quã uiuere:
Quos fecit cape sine concertatio¬
ne uictoriam: quos donauit coro¬
nis antequã membris: quos uolu¬
it uirtutib uicia p̃terire: ante cȩ¬
lum possidere: quam tram: Premi¬
sit ergo xp̃c suos milites: non ami¬
sit: Recepit suas acies: non reliqͥt:
Beati quos natos martyrio uide¬
mus eẽ: non scło: Beati qui labores
in requiem: in refrigerium dolores.
merores ingaudium comutarunt:
Uiuunt. uiuuntꝰ quia uere ui¬
uunt: qui ꝓxp̃o merentur occidi:
Beati uentres. qui portauerunt.
tales. beata ubera quȩ se talib in¬
fuderunt: Beatȩ lacrimȩ quȩ ꝓ
talib fuse fletibus gr̃am baptis.¬
matis contulerunt: Nam diũso
& suo sanguine baptriantur.
In martyrio filiorũ: matres pas¬
se sunt: Nam gladius filiorum
ꝑtransiens membra: ad matrũ
corda deuenit: Et necesse est ut

Expanded text:
siturus hostis totum grassaretur siturus hostis totum grassaretur in militem? Fratres, Christus non despexit suos milites, sed provexit, quibus dedit ante triquos fecit capere sine concertatione victoriam, quos donavit coronis antequam membris quos voluit virtutibus vitia praeterire, ante coelum possidere quam terram. Praemisit ergo Christus suos milites, non amisit. Recepit suas acies, non reliquit. Beati quos natos martyrio videmus esse, non saeculo. Beati qui labores in requiem, in refrigerium dolores, moerores in gaudium commutarunt. Vivunt, vivunt, quia vere vivunt, qui pro Christo merentur occidi. Beati ventres qui portaverunt tales. Beata ubera quae se talibus infuderunt. Beatae lacrymae quae pro talibus fusae fletibus gratiam baptismatis contulerunt. Nam diverso suo sanguine baptizantur, in martyrio filiorum matres passae sunt. Nam gladius filiorum pertransiens membra, ad matrum corda devenit, et ideo necesse est ut
Abbreviated transcription (Latin):
stat totum:. de amore nichil con¬
stat: Herodes tunic cecus: sic xp̃m
gladiis querit: Inuestigat cruore:
crudelitate rimat᷑: Successorem
timens: incessit in auctorẽ: Peri-¬
mit innocentes: uolens innocen¬
tiam depire: Innocentis causam:
facit innocentiũ crimen: Munus
nati: natorum uertit in penam:
Nuctoris ortus: orientiũ mandat
occasum: Negotium saluantis: sal¬
uandorũ iubet ẽẽ discrim̃: Quoꝵ
lingua tacuit: oculi nichil uide¬
runt: nil audierunt aures: manꝰ
nil fecerunt: & quib actus nullus
ẽ. Unde culpȩ sum pserunt mortẽ:
qui uiuere nescierunt: Quib apud
herodem solum quod nati sunt.
hoc fuit crimen: Quid xp̃c futuro¬
rum p̃scius conscius secretorum:
cogitationũ iudex: mentiũ pseru¬
tatoi: Quare deseruit quos sciebat
rer cȩlestis: quare neglexit milites
innocentiȩ suȩ  Coetaneum sibi
quare contempsit exercitũ: Quare
cunabulis suis deputatas excubi¬
as sic reliquit: ut regem solũ quȩ¬

Expanded text:
stat totum, de amore nihil constat totum, de amore nihil constat. Herodes tunc caecus sic Christum gladiis quaerit, investigat cruore, crudelitate rimatur: successorem timens, incessit in auctorem. Premit innocentes, volens innocentiam deperire, innocentis causam facit nocentium crimen. Munus nati natorum vertit in poenam. Auctoris ortum orientium mandat occasum. Negotium salvantis salvandorum jubet esse discrimen. Quorum lingua tacuit, oculi nihil viderunt, nihil audierunt aures, manus nihil fecerunt, et quibus actus nullus est, unde culpae sumpserunt mortem, qui vivere nescierunt? Quibus apud Herodem solum quod nati sunt, hoc fuit crimen. Quid? Christus futurorum praescius, conscius secretorum, cogitationum judex, mentium perscrutator, quare deseruit quos sciebat Rex coelestis, quare neglexit milites innocentiae suae? Coaetaneum sibi quare cocunabulis suis deputatas excubias sic reliquit, ut regem solum quae
Abbreviated transcription (Latin):
inuentor sceleris: impietatis au¬
ctor: pietatis predo: inimicꝰ inno¬
centiȩ: hostis naturȩ: suis peior.
pessimus sibi: Quem xp̃c non ut
euaderet: sed ne uideret᷑ aufugit:
In altum tendens: cadit ab alto:
cȩlum pulsans: intrat in ꝓfun¬
dum: In se uadit: cum uadit in
dm̃: Se occidit: qui uitã conat᷑
occidere: quia caꝑe non potest
ꝑditionẽ salus: occisionẽ uita:
ȩternitas finem: Oambitio: quam
sima: O quam ꝑdit concessa qui
inconcessa captat: Herodes obsiders
t̃renum regnũ: impugnat cęleste:
Terrenis inhyans irruit in diuina:¬
ipsamq pietatem sectatur: Audi¬
erat natũ regem. destinatus ad
scelus: ad piacłm promptꝰ: parat̃
ad crim̃: causas innocentiȩ non
requirit: lus abnegat: confundit
fasq nefasq: Cui nequitia est so¬
dalis: cui odiosa est equitas: iniqͥ¬
tas est semꝑ amica: Qui cedib ui¬
uit: qui se munit sanguine: qui
crudelitatib: seuit: cui de timore

Expanded text:
inventor sceleris, impietatis auinventor sceleris, impietatis auctor, pietatis praedo, inimicus innocentiae, hostis naturae, suis pejor, pessimus sibi, quem Christus non ut evaderet, sed ne videretur, aufugit. In altum tendens, cadit ab alto. coelum pulsans, intrat profundum; in se vadit, qui vadit in Deum; se occidit, qui vitam conatur occidere, quia capi non potest perditione salus, occisione vita, eternitas fine. O ambitio quam csima! O quam perdit concessa, qui inconcessa captat! Herodes obsidens terrenum regnum, impugnat coeleste; terrenis inhipsamque pietatem insectatur. Audierat natum regem: destinatus ad scelus, ad piaculum promptus, paratus ad crimen, causas innocentiae non requirit, jus abnegat, confundit fasque nefasque. Cui nequitia est sodalis, cui odiosa est aequitas, iniquitas est semper amica, qui caedibus vivit, qui se munit sanguine, qui crudelitatibus saevit, cui de timore
Abbreviated transcription (Latin):
rius qͦ tendatꝰ.
quo ꝓsiliat
liuor inuidia
qͦ feratur: he¬
rodiana hodie patefecit imma¬
nitas: Quȩ dum temporalis reg¬
ni emulatur angustias ȩterni
regis ortũ molitur extinguere:
Tunc herodes inquit uidens
quia illusus est a magis: misit
in bethleem. & occidit om̃s pueros
qui erant in ea .&. inom̃ib finib
eius: Uidens: quia illusus est a¬
magis: Dolet impietas se eẽ illu¬
sam: dilatam se crudelitas furitꝰ
fremit dolositas se deceptam: et
in se fraus reuersa colliditur:
Herodes stridet: cadens ipse in
laqueũ quem tetendit: hinc ini¬
quitatem quam considerat eua¬
ginat: de fide ꝑfidiȩ sumit ar¬
ma: Terreno querit furore: quẽ
natum cęlitus non eredit: Ad
sinus matrũ: militũ cogit castra:
Inter ubera: arcem pietatis obpug¬
nat: In teneris uberibus: ferrũ
durat: Lac fundit: antequam
sanguinẽ: Dat ante mortẽ senti¬
re: quã uitã: Tenebras ingerit:
intrantib lucẽ: Sic agit magist̃
mali: minister doliꝰ irȩ artifex:

Expanded text:
us quo tendat, quo prosiliat livor, invidia quo feratur, Herodiana hodie patefecit immanitas. Quae dum temporalis regni aemulatur angustias, aeterni regis ortum molitur exstinguere. Tunc Herodes, inquit, videns quia illusus est a magis, misit ad Bethlehem, et occidit omnes pueros qui erant in ea, et in omnibus finibus ejus. Videns quia illusus est. Dolet impietas se esse illusam, dilatans se crudelitas furit. Fremit dolositas se deceptam, et in se fraus reversa colliditur. Herodes stridet cadens ipse in laqueum quem tetendit, hinc iniquitatem quam considerat, evaginat. De fide perfidiae sumit arma, terreno quaerit furore, quem natum coelitus non credit. Ad sinus matrum militum cogit castra, inter ubera arcem pietatis oppugnat. In teneris uberibus ferrum durat, lac fundit antequam sanguinem, dat ante mortem sentire quam vitam, tenebras ingerit intrantibus lucem. Sic agit magister mali, minister doli, irae artifex,
Abbreviated transcription (Latin):
Derisit se derisit hostilis imnia¬
nitas: qȩ putauit turbare pos¬
se consilium di: głam xp̃i: sa
lutem necessariam muni: Sed
contulit infantib multis mar.¬
tẏriũ: dũ in infantib credit occi¬
dere xp̃m: Prestat hostis dum
nocet: beneficiũ tribuit: cũ occi¬
dit: Inuideret enim eorum gloriȩ
si amaret: Sed aliȩ sunt terrestres
pugnȩ: aliȩ cȩlestes uictorie: In
prelio xp̃i moriendo uiuitur: ca¬
dendo surgitur: uictoria ꝑ interi¬
tum comparatur: Le¬

Expanded text:
Derisit se, derisit hostilis immaDerisit se, derisit hostilis immanitas, quae putavit turbare posse consilium Dei, gloriam Christi, salutem necessariam mundo. Sed contulit infantibus multis martyrium, dum infantem quaerit occidere Christum. Praestat hostis dum nocet, beneficium tribuit cum occidit; invideret enim eorum gloriae si amaret. Sed aliae sunt terrestres pugnae, aliae coelestes victoriae. In praelio Christi moriendo vivitur, cadendo surgitur, victoria per interitum comparatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dedicare martyria. Expetunt¬
igitur tempore uno natiuitatẽ
& mortẽ: ingressum & exitum.
principiũ & occasum: ut ipsis
posset tempore uno ut dixi con¬
tingere. & nascendo ingredi mun¬
dum & dedicare martyrio cȩlũ:
ꝓbat nouos exercitus xp̃c: rudes
milites signat: legiones lactantes
uictoria ꝑpetrata coronat: Funt
ꝓxp̃o uictores: qui ȩtate fuerant
coȩquales: fiunt inquã infan¬
tes sine certamine fortes: sine
pugna uictores: Norunt uinc̾e:
qui pugnare non norant: Exi¬
stunt uictoriȩ compotes: qui
fuerant etate inbelles: Mercan¬
tur pena martyriũ gloriã san¬
guine comparant: et̃nam uitã
temporali morte computant:
Nec timuit illa etas mortẽ: nec
horruit: Limere enim ñ potuit:
quȩ timere non nouit: Trans¬
mittit infantes: infans xp̃c ad
cȩlum: Offert noua xenia patͥ:
primitias fructuum exhibet.
genitori: Ostendit futuram fe.¬
cundissimã messem: dum in se¬
mine tantã exhibet ubertatem:

Expanded text:
dedicare martyria. Expundedicare martyria. Expungunt tempore uno nativitatem et mortem, ingressum et exitum, principium et occasum, ut ipsis posset tempore uno, ut dixi, contingere, et nascendo ingredi mundum, et dedicare martyrio coelum. Probat novos exercitus Christus, rudes milites designat, legiones lactentes victoria perpetrata coronat. Fiunt pro Christo victores, qui aetate fuerunt coaequales; fiunt, inquam, infantes sine certamine fortes, sine pugna victores. Norunt vincere, qui pugnare non norant. Existunt victoriae compotes, qui fuerant aetate imbelles. Mercantur poena martyrium, gloriam sanguine comparant, aeternam vitam temporali morte commutant. Nec timuit aetas illa mortem, nec horruit. Timere enim non potuit quae timere non novit. Transmittit infantes infans Christus ad coelum, offert nova xenia Patri, primitias fructuum exhibet Genitori. Ostendit futuram fecundissimam messem, dum in semine tantam exhibet ubertatem.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ manifestũ sit fletus consolati¬
one tergeri: Uel certe cur indiguit
flere: quȩ non indiguit consola¬
tionis sermone: Sed noluit in¬
quit scriptura consolari quia
ñ sunt. idest noluit consolari
quia sunt: Si iccirco noluit con¬
solari quia non sunt. quomo¬
do uoluit flere quasi illos qui
non sunt: Sed ut compendio
iam diuersitatũ causa reddat᷑:
conditio a matre defletur: sed
spe gloriȩ consolatio humana
contempnit: Pietatis affectus
infletib declaratur: sed occisoꝵ
gloria repudiũ consolationi in.¬
dicitur: Pugnant enĩ in matre
affectus & fides: humanitas cũ
deuotione concertat: Plangit
affectus. sed fides exultat: Deflet
humanitas: sed deuotio conso¬
latur. Licuit enĩ matri humani¬
tus flere: eui non licuit consola¬
tione humanit᷑ indigere: Adeo
nec tamen ipse quoq cuiusquã
consolatione indiguit: quia
hominis fuit quod fleuit: cum
manifeste ds sit. qui lazarum
suscitauit: Sed obeata lactanti¬

Expanded text:
cum manifestum sit fletus consolaticum manifestum sit fletus consolatione tergi? Vel certe cur indiguit flere, quae non indiguit consolationis sermone? Sed noluit, inquit Scriptura, consolari, quia non sunt, id est, noluit consolari quia sunt. Si idcirco noluit consolari quia sunt, quomodo voluit flere quasi illos qui non sunt? Sed ut compendio jam diversitatum causa reddatur, conditio a matre defletur, sed spe gloriae consolatio humana contemnitur. Pietatis affectus in fletibus declaratur, sed occisorum gloria repudium consolationi indicit. Pugnant enim in matre affectus et fides, humanitas cum devotione concertat; plangit affectus, sed fides exsultat; deflet humanitas, sed devotio consolatur. Licuit enim matri humanitus flere, cui non licuit consolatione humanitus indigere. Ideo nec tamen ipse quoque cujusquam consolatione indiguit, quia hominis fuit quod flevit, cum manifeste Deus sit qui Lazarum suscitavit. Sed o beata lactenti
Abbreviated transcription (Latin):
laudes. aut suas indicet passio¬
nes. cum abel sanguis clamet ad
cȩlum: aut occisorũ anime ab al¬
tari uociferent᷑ ad dm̃: Contulit
martyriũ laudem: quib negaue¬
rat natura sermonẽ: Licuit cla-¬
ñ licebat uoce: Licuit sanguine
loqui: quib: lingua ñ licuit: Mis¬
cent cum dño colloquia. quib
humana negata sunt uerba: Sed
enim occisis innocentib istis. im¬
pleta sunt ꝓphetiȩ uerba dicentis.
uox in rama audita ẽ. fletus et
plorationis rachelis. flentis filios
suos: & noluit consolari quia ñ
sunt: Rachelem primo ȩcclȩ eẽ
mo qui aliud contra ueritatem
defendat: Sed duo in illa diuer¬
sa conspicio. fletus & consolatio¬
nis contemptus: Si enim fleuit
cur consolari contempsit: Aut
si consolari contempsit cur fleuit:
Aut quomodo competit conso¬
lan noluisse: eui competit flesseꝰ
Cur aut flere non debuit: quȩ con¬
solari contempsit: Aut consola¬
ri debuit quȩ flere non potuit:

Expanded text:
laudes, aut suas indicet passiolaudes, aut suas indicet passiones, cum Abel sanguis clamet ad coelum, aut occisorum animae ab altari vociferentur ad Deum. Contulit martyrium laudem, quibus negaverat natura sermonem. Licuit sangnon licebat voce: licuit sanguine loqui, quibus lingua loqui non licuit. Miscent cum Domino colloquia, quibus humana negata sunt verba. Sed enim occisis innocentibus istis, impleta sunt prophetiae verba dicentis: Vox in Rama audita est fletus et plorationis, Rachelis flentis filios suos, et noluit consolari, quia non sunt . Rachelem primo Ecclesiae esmo qui aliud contra veritatem defendat. Sed duo in illa diversa conspicio, fletus et consolationis contemptus. Si enim flevit, cur consolari contempsit? Aut quae consolari contempsit, cur flevit? Aut quomodo competit consolari noluisse, cui competit flesse? Cur autem flere non debuit, quae consolari contempsit? aut consolari debuit, quae flere non potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ delictorũ non nouerat cͥmen:
Dignus adignis laudat᷑: & inno¬
cens innocentiũ testimonio pre¬
dicatur: Accipiunt enim axp̃o
& reddunt: consecunt᷑ & referunt
Uno enim tempore. & qui dederat
recipit: & qui acceꝑat reddit: Uno
inquã tempore sua xp̃o reddunt᷑:
dum eius laudes illi abinfantib
referunt᷑: Diximꝰ de laude infan¬
tum: quid de lactentium laudib
ꝓferemꝰ᷑: Quorũ laudem inuenire
ñ possumus: nisi eos ipsos qui lau¬
dauerint nouerimꝰ: Quid sint. uͥ
sint. quã laudem intulerint que¬
ro: qui loqui ñnorant: Neq enim
etas illa poterat posse quod natu¬
ra non dederat: aut cȩlebrari a
talib poterat: quod institutio de¬
negabat: Dicunt namq dño lau¬
des trucidati ab herode lactentes.
locuntur sanguine: qui lingua
ñ possunt: Passione canunt: qđ
sermone ñ norunt: Occisi predi¬
cant: quod uiui non poterant:
Nec nouum quid dicitur: ut in¬
nocens sanguis aut do referat.

Expanded text:
quae delictorum non noverat crimen. quae delictorum non noverat crimen. Dignus a dignis laudatur, et innocens innocentium testimonio praedicatur. Accipiunt enim a Christo et reddunt: consequuntur et referunt. Uno enim tempore et qui dederat recipit, et qui acceperat reddit; uno inquam tempore sua Christo redduntur, dum ejus laudes illi ab infantibus referuntur. Diximus de laude infantium, quod de lactentium laudibus, proferemus? quorum laudem invenire non possumus, nisi eos ipsos qui laudaverint noverimus. Qui sint, ubi sint, quam laudem intulerint, quaero, qui loqui non norant. Neque enim aetas illa poterat posse quod natura non dederat, aut celebrari a talibus poterat, quod institutio denegabat. Dicunt namque Domino laudes trucidati ab Herode lactentes, loquuntur sanguine quod lingua non possunt. Passione canunt quod sermone non norunt, occisi praedicant quod vivi non poterant. Nec novum quid dicitur, ut innocens sanguis aut Deo referat
Abbreviated transcription (Latin):
edicatur nouus ab
infantib sermo scĩs
laudib xp̃i. ingloriã
dñi primam uocẽ aperiunt in¬
nocentes: fiunt diserti laude:
qui fuerant imperiti sermone:
Offerunt dño primitias lin¬
guȩ: nouos oris ĩmolant fru¬
ctus: uerborũ principia libañ:
Infantia enim quȩ ꝑetatem
loqui ñ poterat: glorias dĩ cũ
gaudio resonabat: Norunt lau¬
dare xp̃m: qui loqui ñ norant:
fiunt periti laude: qui fuerant
imperiti sermone: Ostendunt
laudib dñm: suffragiis predi¬
cant. xp̃m: fuint interea pue¬
ri sine magistro diserti: docti
sine doctore periti sine eruditi¬
one: Agnoscunt xp̃m: predi¬
cant dñm: non quẽ ꝑsuasio
humana docuerat: sed quem
diuinitas innocentib inspira¬
bat: Cessant enim humana eũ
diuina tractant᷑: quia humana
ipsa ꝓdesse non poterunt: nisi di¬
uinorũ solatio subleuentur: e¬
cesse est enim trena subcumbere
cũ cęlestia p̃dicantur: naturalia
silere. cum uirtutes locuntur: Eli¬
gitur itaq infantũ ȩtas in laudẽ:

Expanded text:
edicatur novus ab infantibus sermo sanctis laudibus Christi. In gloriam Domini primam vocem aperiunt innocentes. Fiunt diserti laude, qui fuerunt imperiti sermone. Offerunt Domino primitias linguae, novos oris immolant fructus, verborum principia libant. Infantia enim, quae per aetatem loqui non poterat, glorias Dei cum gaudio resonabat. Norunt laudare Christum, qui loqui non norant. Fiunt periti laude, qui fuerant imperiti sermone. Ostendunt laudibus Christum, suffragiis praedicant Christum. Fiunt interea pueri sine magistro diserti, docti sine doctore, periti sine eruditore. Agnoscunt Christum, praedicant Dominum, non quem persuasio humana docuerat, sed quem Divinitas innocentibus inspirabat. Cessant enim humana cum divina tractantur, quia humana ipsa prodesse non poterunt, nisi divinorum solatio sublevetur. Necesse est enim terrena succumbere, cum coelestia praedicantur; naturalia silere, cum virtutes loquuntur. Erigitur itaque infantium aetas in laudem,
Abbreviated transcription (Latin):
as tunicas det non habenti: & qͥ
habet escas similit̃ faciat: iam pa¬
tenter datur intelligi quid est qd̃
ueritas dicit: a dieb autẽ ioħis
baptistȩ usq nunc regnũ cȩlorũ
uim patitur: & uiolenti diripiunt
illud Quȩ suꝑnȩ uerba sententiȩ
nobis sunt magnoꝑe ꝑscrutan¬
da: Nam querendũ est quomo¬
do uim ꝑpeti regnũ cęlorũ possit:
Quis enim cęlo uiolentiam irro¬
gat: Et rursus querendũ est si
pati uim regnũ cȩlorũ potest. et¬
uiolenti diripiunt illud. cur eam¬
dem uim a dieb ioħis baptistȩ. et
ñȩtiam ante ꝑtulerit: In lege uͦ
scriptum ẽ. si quis hȩc uel illa fece¬
rit: morte moriat᷑: Cunctis legen¬
tibus liquet: quia peccatores qͦsq
pena seueritatis ꝑculit: non aut̃
ꝑpenitentiã ad uitam reduxit:
Cum uero ioħs baptista redemp¬
toris grãm p̃currens penitentiam
p̃dicat: ut peccator qui ex culpa¬
est mortuus ꝑconuersionẽ uiuat:

Expanded text:
as tunicas, det non habenti; et qui as tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat ; jam patenter datur intelligi quid est quod Veritas dicit: A diebus Joannis Baptistae usque nunc regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud . Quae supernae verba sententiae nobis sunt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum est quomodo vim perpeti regnum coelorum possit. Quis enim coelo violentiam irrogat? et rursum quaerendum est si pati vim regnum coelorum potest, violenti rapiunt illud, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, et non etiam ante pertulerit? In lege vero scriptum est: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur. Cunctis ergo legentibus liquet quia peccatores quosque poena suae severitatis perculit, non autem poenitentia ad vitam reduxit. Cum vero Joannes Baptista Redemptoris gratiam praecurrens poenitentiam praedicat, ut peccator, qui ex culpa mortuus est, per conversionem vivat,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam hunc eẽ xp̃m putabant: si¬
cut ꝑęuuangłium dicit᷑: Estiman¬
te autẽ popło & cogitantib om̃i¬
bus in cordib: suis. de iohanne.
ne forte ipse ẽẽt xp̃c: quẽ & reqͥ¬
rebant dicentes. nũquid xp̃c es
tuͦ Sed nisi isdem iohannes apud
se uallis eẽt: repletus gr̃ȩ sp̃u non
fuisset: qui ut hoc quod erat osten¬
deret: dixit. uenit fortior me: cuiꝰ¬

Expanded text:
Nam hunc esse Christum putabat, siNam hunc esse Christum putabat, sicut per Evangelium dicitur: Aestimante autem populo et cogitantibus omnibus in cordibus suis de Joanne, ne forte ipse esset Christus, quem et requirebant dicentes: Nunquid Christus es tu ? Sed nisi idem Joannes apud se vallis esset, repletus gratiae spiritu non fuisset. Qui ut hoc quod erat ostenderet, dixit: Venit fortior me
Abbreviated transcription (Latin):
& gentilitas plenitudinẽ gratiȩ
accepit: & iudea ꝑerrorẽ ꝑfidiȩ
hoc unde tumebat ꝑdidit: Om¬
nis enim uallis implebitur: qͥa
corda humilium sacrȩ doctrinȩ
ȩloquio. & uirtutũ gratia reple¬
buntur: iuxta hoc quod scrip¬
tum ẽ: Qui emittit fontes in con-¬
uallibus: Et unde rursum dici¬
tur: & conualles habundabunt
frumento: Amontib namq aqͦ
dilabit᷑: quia suꝑbas mentes ue¬
ritatis doctrina deserit: Sed fon¬
tes in conuallib surgunt: quia
mentes humiliũ uerbum p̃dica¬
tionis accipiunt: Iam uidemus.
to conspicimus: quia illorũ ora
pabuĩo ueritatis impleta sunt:
qui mites ac simplices huie mun¬
do despicabiles ẽẽ uidebant᷑: lp
sum quoq iohem baptistã quia
mira sc̃itate prȩditũ popls uide¬
rat: illum hunc ẽẽ singulariter
celsum ac solidum montẽ crede¬
bat: de quo scriptum ẽ. in nouis¬
simo dierum erit mons domus
dñi preparat᷑ in uerticẽ montium:

Expanded text:
et gentilitas plenitudinem gratiae et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae hoc unde tumebat perdidit. Omnis enim vallis implebitur, quia corda humilium sacrae doctrinae eloquio virtutum gratia replebuntur, juxta hoc quod scriptum est: Qui emittit fontes in convallibus . Et unde rursum dicitur: Et convalles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritatis doctrina deserit. Sed fontes in convallibus surgunt, quia mentes humilium verbum praedicationis accipiunt. Jam videmus, are conspicimus, quia illorum ora pabulo veritatis impleta sunt qui mites ac simplices huic mundo despicabiles esse videbantur. 4. Ipsum quoque Joannem Baptistam, quia mira sanctitate praeditum populus viderat, illum hunc esse singulariter celsum ac solidum montem credebat, de quo scriptum est: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium .
Abbreviated transcription (Latin):
pondit. ego uox clamantis in
deserto: quia sicut ante anobis
dictum ẽ. id̃o uox aꝓpħa uoca¬
tus ẽ: quia uerbum preibat:
Quid autẽ clamaret aꝑitur: cũ
subditur. parate uiam dñi. rec¬
tas facite semitas eius: Omnis
qui fidem rectam & bona oꝑa
p̃dicat. quid aliud quam ueni¬
enti dño ad corda audientiũ
uiam parat: ut hȩc uis gratiȩ
penetret: lumen ueritatis illu¬
stret: ut rectas do semitas faci¬
at: dum mundas in animo co¬
gitationes ꝑsermonẽ bonȩ pre¬
dicationis format: Om̃is ual¬
lis implebit᷑: & om̃is mons et
collis humiliabitur: Quid hoc
loco uallium nomine nisi hu-¬
miles: quid montiũ & colliũ.
nisi suꝑbi homines designant᷑:
toris ualles implete: montes
uero & colles humiliati sunt:
quia iuxta eius uocem omnis
qui se exaltat humiliabit᷑: et
qui se humiliat: exaltabit᷑: Ual¬
lis & enim impleta crescit: monis
autẽ & collis humiliatꝰ decrescit:
quia ni mirũ in fide mediatoris
d̃i & hominũ. hominis xp̃i iħu.

Expanded text:
x clamantis in deserto . Qui, sicut ante per nos dictum est, ideo vox a propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Quid autem clamaret aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat? ut haec vis gratiae penetret, ut lumen veritatis illustret, ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format. Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. Quid hoc loco vallium nomine nisi humiles, quid montium et collium nisi superbi homines designantur? toris valles impletae, montes vero 1518 et colles humiliati sunt, quia juxta ejus vocem: Omnis qui se exaltat humiliabitur, et omnis qui se humiliat exaltabitur . Vallis etenim impleta crescit, mons autem et collis humiliatus decrescit, quia nimirum in fide Mediatoris Dei et hominum hominis Christi Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
cere: me autẽ minui: Eece cum
p̃missa oꝑatione uirtutũ talis
ẽẽt. ut xp̃c esse crederetur: non
solum xp̃m non se ẽẽ respondit:
sed etiam corrigiam calciam̃ti
eius soluere: idest incarnationis
cius mysteriũ ꝑscrutari non se
dignũ esse ꝑhibuit: Tius cẽ spon¬
sam ȩccłiam credebant: qui hunc.
quia xp̃c ẽẽt estimabant: Sed
ait: qui habet sponsam sponsus
ẽ: ac si diceret: ego sponsus ñ sum:
sed amicus sponsi sum: Nec ꝓpt̃
uocem suam. sed in uoce sponsi
quia ipse ueritatis uocem audie.¬
bat intus. ut loqueret᷑ foras: Qd̃
bene gaudiũ impletũ dicit: quia
quisquis de sua uoce gaudet. ple¬
num gaudiũ non habet: Aquo
& subditur: illum oportet cresce¬
re: me autẽ minui: Qua in re que¬
rendum ẽ in quo creuit xp̃c: in
quo minutus est iohannes: nisi
qd̾ popls ioħis abstinentiã in¬
dens: remotũ hunc abhominib
eẽ conspiciens: eum esse. xp̃m pu¬
tabat: Xp̃m uero cum publica¬
nis comedentem: inter peccato¬

Expanded text:
cum pro mira operatione virtutum talis esset, ut Christus esse crederetur, non solum Christum non esse se respondit, sed etiam corrigiam calceamenti ejus solvere, id est incarnationis ejus mysterium perscrutari non se dignum esse perhibuit. Ejus esse sponsam Ecclesiam credebant, qui hunc quia Christus esset existimabant. Sed ait: Qui habet sponsam sponsus est . Ac si diceret: Ego sponsus sed amicus Sponsi sum. Nec propter vocem suam, sed in Sponsi voce quia ipse Veritatis vocem audiebat intus ut loqueretur foris. Quod bene gaudium impletum dicit, quia quisquis de sua voce gaudet, plenum gaudium non habet, a quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem minui . Qua in re quaerendum est in quo Christus crevit, in quo minutus est Joannes, nisi quod populus Joannis abstinentiam videns, remotum hunc ab hominibus esse conspiciens, eum esse Christum putabat: Christum vero cum publicanis comedentem, inter peccato
Abbreviated transcription (Latin):
les cybos requirant: Epularũ
requtrit: Sp̃s autẽ & anima.
his non indiget: Parare aliquis
caris suis dicit quod ipse de¬
uoiat: & quod prestat uentri
imputat pietati: Cessate ergo
fratres ab hoc gentili infideli¬
tatis errore: Animȩ enim sc̃e
centiam purȩ sunt: aut peni¬
tentiȩ satisfactione purgant᷑.¬
& a saluatore nr̃o recipiuntur.
& cum eo ẽẽ credendȩ sunt. se¬
cundum aplidictum: cupio
ergo fratrum parentũq nr̃oꝵ.
minime cybis carnalib delec¬
tantur: Offendi his magis pos¬
sunt. quam delectari: si cum ille
in sacris sedib mancant. uos
eas in terra eẽ credatis: Cessa¬
te ergo abhis errorib & ficut
scriptum ẽ. que sursum sunt
sapite. non quȩ suꝑ tram: ut
supstitiones fidci nr̃e contrari¬
as repudiantes: dum ea quȩ do¬
sunt placita facitis. etiam uos
ipse prestare dignetur.qͥuiuit

Expanded text:
les cibos requirant. Epulas les cibos requirant. Epulas requirit; spiritus autem et anima his non indigent. Parare aliquis suis charis dicit, quod ipse devorat; quod praestat ventri, imputat pietati. Cessate ergo, fratres, ab hoc gentili infidelitatis errore. Animae enim sanctr vitae innocentiam purae sunt, aut poenitentiae satisfactione purgantur, a Salvatore nostro recipiuntur, et cum eo esse credendae sunt, secundum Apostoli dictum, Cupio ergo fratrum parentumque nostrorum minime cibis carnalibus delectantur: offendi his magis possunt quam delectari, si cum illae in sacris sedibus maneant, vos eas in terra esse credatis. Cessate ergo ab his erroribus, et, sicut scriptum est, Quae sursum sunt sapite, non quae super terram : ut superstitiones fidei nostrae contrarias repudiantes, dum ea quae Deo placita sunt facitis, etiam vos ipse praestare dignetur, et
Abbreviated transcription (Latin):
nstitutio sollempnitatis hodi¬
ernȩ asenorib nr̃is cathedrȩ
nom̃ accepit: ido quod pͥmus
apłorum petrus hodie episco¬
patus cathedram suscepisse re¬
feratur: Recte gͦ eccłie natalem
sedis illius colunt: quam apł̃s
ꝓeccłiarum salute suscepit di¬
cente dño: tu es petrus. & sup
hanc petram ȩdificabo ȩccłiam
meam: Petrum itaq fundam̃¬
tum eccłiȩ dñs nominauit: et
ido digne hoc fundamentũ ȩccłia
colit: supra quod edifici ecele
siastici altitudo consurgit. Un¬
de conuenient psalmꝰ qui lectus
est dicit. Exaltent cum in eccłia
quia dignum est ut fundamen.¬
tum hoc inȩccłia honoretur: ꝑ
quod ad celum ascendit᷑: Quod
natalis ergo cathedrȩ hodie co¬
litur:sacerdotale honoratur
officium: Sibi hoc eccłiȩ p̃stantꝰ
dotale officium plus honoris:
introduxerit: miror cur apud
quosdam infideles hodie tam
pniciosus error increuerit: ut
suptumulos defunctorũ cybos
& uina conferant: quasi uero¬
egresse e corporib animȩ carna¬

Expanded text:
nstitutio solemnitatis hodiernae a senioribus nostris Cathedrae nomen accepit, ideo quod primus Apostolorum Petrus hodie episcopatus cathedram suscepisse referatur. Recte ergo Ecclesiae Natalem sedis illius colunt, quam AposEcclesiarum salute suscepit, dicente Domino: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Petrum itaque fundamentum Ecclesiae Dominus nominavit: et ideo digne fundamentum hoc Ecclesia colit, supra quod ecclesiastici aedificii altitudo consurgit. Unde convenienter Psalmus qui lectus est, dicit, Exaltent eum in Ecclesiquia dignum est ut fundamentum hoc in Ecclesia honoretur, per quod ad coelum conscenditur. Quod natalis ergo cathedrae hodie colitur, sacerdotale honoratur officium. Sibi hoc Ecclesiae praestadotale officium plus honoris. introduxerit, miror cur apud quosdam infideles hodie tam perniciosus error increverit, ut super tumulos defunctorum cibos et vina conferant; quasi egressae de corporibus animae carna
Abbreviated transcription (Latin):
tate: nos recreare nequiuit: Atq
ido uerbum caro factum ẽ: idest
ds̃ homo factus ẽ. & inhabitauit
in nob: ut ꝑcognitum nob̃ homi¬
nis habitum. nobiscum conuer¬
sando congruere: nos alloquen¬
do instruere: nobis uiuendi uiã
p̃bere: ꝓnobis contra hostẽ con¬
fligere: nr̃am mortẽ moriendo
ac resurgendo posset destruere:
ꝑ coet̃nam uero patri diuinita¬
tem. nos interius uiuificatdo:
ut addiuina substolleret: remis¬
sionem peccatorũ nob̃ pariter. et
sp̃s scĩ dona concederet: & post
bonorũ ꝑfectionẽ oꝑum. non so¬
lum nos ad uidendam gloriam
glorificatȩ suȩ ꝑduceret huma¬
nitatis: sed incõmutabilẽ nobis
essentiam suȩ diuinȩ maiestaus
ostenderet: in quauiuit & reg¬
nat. cum patre inunitade sp̃s sc̃i

Expanded text:
tate, nos recreare nequivit. Atque tate, nos recreare nequivit. Atque ideo Verbum caro factum est, id est, Deus homo factus est, et habitavit in nobis, ut per cognitum nobis hominis habitum nobis conversando congruere, nos alloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem nos interius vivificando ad divina sustolleret, remissionem nobis peccatorum pariter ac Spiritus sancti dona concederet, et post bonorum perfectionem operum non solum nos ad videndam gloriam clarificatae suae perduceret humanitatis, sed et incommutabilem nobis essentiam suae divinae majestatis ostenderet, in qua vivit et regnat cum Patre in unitate Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ds apud dm̃: Item fuere ueritatis
inimiciꝰ. qui xp̃m & ante partum
uirginis fuisse iam non negarent:
non tamen natũ expatre dm̃: sed
factum apatre: d ido minorem
patre: quia creaturam crederent:
Etiam hos dampnat euuangłicꝰ
sermo: qui dicit om̃ia ꝑipsum
facta sunt: & sine ipso factum ẽ
nichil: Si enim nichil creaturarũ
sine ipso factum ẽ: patet ꝓfec̾to
quia ipse creatura non ẽ. ꝑquem
om̃is creatura facta ẽ: Unde opor¬
redemptoris nr̃i natiuitatẽ hodie
annua deuotione recolimꝰ: & diui¬
nam parit̃ & humanã eius natu-¬
ram. non annuo sed continuo sem¬
per amplectam᷑ amore: Diuinam:
ꝑquam creati sumus cũ non eẽmꝰ:
humanam: ꝑquam recreati su¬
mus.cum ꝑditi eẽmus: Et quide
diuina conditoris nr̃i uirtus: si¬
ne assumptione humanitatis
nos recreare erat idonea: Huma¬
na autẽ redemptoris nr̃i infirmi¬
tas sine assumente se. & inhabi¬
tante in se. &. oꝑante ꝑse diuimi¬

Expanded text:
Deus apud Deum. Item fuere veritatis Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Redemptoris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed continuo semper amplectamur amore. Divinam, per quam creati sumus, cum non essemus; humanam, per quam recreati sumus, cum perditi essemus. Et quidem divina conditoris nostri virtus, sine assumptione humanitatis nos recreare erat idonea: humana autem ejusdem Redemptoris nostri infirmitas, sine assumente se, et inhabitante in se, et operante per se divini
Abbreviated transcription (Latin):
destruens errorẽ: subiungit. et
uerbum erat apud dm̃: Si enim
alius apud alium erat: duo sunt
ꝓfecto pater & filius & non unus.
ipse modo pater: modo filius:
modo ȩtiam sp̃s sc̃s est: quasi mu-¬
tabilis sit diuinȩ substantiȩ natu¬
ra: cum aꝑtissime iacobus dicat
apostolus: apud quẽ non ẽ trans¬
mutatio. nec uicissitudinis obum¬
bratio: Item fuere quidam praui
dogmatis actores: qui xp̃m homi-¬
nem tantũ confitentes. dm̃ pror-¬
sus ẽẽ non crederent: Quos con¬
sequent̃ opprimit: cum ait: et
d̃s erat uerbum: fuere alii qͥ dm̃
quidem illum. sed ex tempore in¬
carnationis factum: non autem
ȩternũ ante secula natum apatre
putarent: Unde quidam talium
dixisse cõmemoratur: Non inui¬
lo possum fieri scd̃m ipsum: & ho¬
rum nefandam refellit sententiã
ȩuuangłista: cum ait. hoc erat in
principio apud dm̃: idest hoc
uerbum quod ds̃ est non ex tem¬
pore cȩpit sed in principio erat

Expanded text:
destruens errorem, subjungit: Et destruens errorem, subjungit: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt profecto Pater et Filius, et non unus. Ipse modo Pater, modo Filius, modo etiam Spiritus sanctus est: quasi mutabilis sit divinae substantiae natura, cum apertissime Jacobus dicat apostolus: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. . Item fuere quidam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non invilo, possum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ creaturã uisibilem & inui¬
sibilem ꝑipsum ds pater fecerit
docet: dicens om̃ia ꝑ ipsum
facta sunt: & sine ipso factum ẽ
nichil: Et mire beatus iohannes
in initio euuangłu sui. de diui¬
nitate saluatoris. & fidem recte
credentiũ sublimit̃ imbuit: et
hereticorũ ꝑfidiam potent̃ exsu¬
perat: fuere namq heretici: qui
dicerent: Si ergo natus est xp̃c:
erat tempus. quando ille ñerat:
Quos primo sermone redarguit:
cum ait: in principio erat uerbũ:
ex tempore ortũ. sed in exordio tem¬
porum existentẽ: ac ꝑhoc sine ullo
temporis initio de patre natum
monstraret: iuxta quod ipse loqͥ¬
tur in ꝓuerbiis: Dñs possedit me¬
in initio uiarũ suarũ: antequã
quicquã faceret aprincipio. ab
ȩt̃no ordinata sum: Itẽ fuerunt
heretici: qui tres sc̃e trinitatis ꝑso¬
nas ẽȩ negantes dicerent. idem
ds quando uult pater ẽ. quando
uult filius ẽ: quando uult sp̃s¬
scs̃ est: Ipse tam̃ unus ẽ: Quorũ

Expanded text:
omnem creaturam visibilem et inviomnem creaturam visibilem et invisibilem per ipsum Deus Pater fecerit, ostendit, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Et mire beatus Joannes in initio Evangelii sui de divinitate Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum. ex tempore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loquitur in Proverbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem  quando uult, pater est, quando uult, filius est, quando uult, sps est; ipse tamen unus est. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
riter & temporalia facta suffici¬
cienter exponentes. pauca de di-¬
uinitate dixerunt: hic autem
quasi ad cȩlum uolat cum dño:
qui ꝑ pauca de temporalib eius
actib edisserens: et̃nam diuini¬
tatis eius potentiã ꝑ quã om̃ia
facta sunt sublimius mente uo¬
lando. & limpidius speculando
cognouit: ac nobis cognoscendã
scribendo contradidit: Ergo alii
ȩuuangłiste. xp̃m ex tempore na¬
tum describunt: iohannes in pͥn¬
cipio euindẽ fuisse testat᷑ dicens:
inprincipio erat uerbum: Alu
inter homines eum subito appa¬
ruisse cõmemorant: ille ipsum
apud dm semꝑ fuisse declarat.
dicens: & uerbum erat apuddm̃:
Alii eum uerum hominẽ: ille
uerum confirmat ẽȩ̃ dm̃: dicens
& ds erat uerbũ: Alii hominẽ.
eum apud homines temporalit̃
conuersatũ: ille dm̃ apud dm̃
in principio manentẽ ostendit:
dicens: hoc erat in principio:
apud dm:. Alii magnalia quȩ in
homine gessit phibent: ille qđ

Expanded text:
riter et temporalia facta suffiriter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Alii inter homines eum subito apparuisse commemorant, ille ipsum apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent, ille quod
Abbreviated transcription (Latin):
diatoris dĩ & homi¬
num hominis xp̃i
iħu natiuitatem quȩ hodierna
die facta est scõrum uerb̃ euuan¬
gelistarum. mathei uidelicet et
luce manifestatam cognouimus.
libet ȩtiam de uerbi idest diui-¬
nitatis eius et̃nitate in qua pa¬
tri manet semꝑ ȩqualis. beati
iohannis ȩuuangłiste dicta
scrutari: qui singularis priui¬
legio meruit castitatis ut cȩre.¬
ris altius diuinitatis ipsius ca¬
peret: simul & patefaceret archa.¬
num: Neq enim frustra in cena
supra pectus dñi iħu recubuis¬
se phibetur: sed ꝑhoc typice do¬
cetur: quia cȩlestis haustũ sapi¬
entiȩ cȩteris excellentiꝰ de scĩssi¬
mo eiusdem pectoris fonte pota¬
uerit: Unde & merito in figura
quattuor animaliũ aquile uo¬
lanti comparatur: Cunctis qͥp¬
pe auib aquila celsius uolare:
cunctis animantib clari solis
radiis infigere consueuit obtu¬
tus: Et cęteri ȩuuanglistȩ quasi
in terra ambulant cum dño: qͥ
temporalẽ eius generationẽ pa¬

Expanded text:
toris Dei et hominum, hominis Jesu Christi nativitatem, quae hodierna die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati Joannis evangelistae dicta scrutari, qui singularis privilegio meruit castitatis ut caeteris altius divinae peret simul et patefaceret arcanum. Neque enim frustra in coena supra pectus Domini Jesu recubuisse perhibetur, sed per hoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pa
Abbreviated transcription (Latin):
loco transilita fuerint.diligens
lector inueniat: Puer autẽ cres¬
cebat & confortabatur plenus
sapientia: & gratia dierat in
illo: Notanda distinctio uerbo
puer erat. idest habitũ huma¬
ne fragilitatis induerat. cresce
nec confortari indĩgebat. nec
habebat augeri: Vnde rectisfi.¬
me plenus sapientia phibetur.
& gratia:Sapientia quide. quia
in ipso habitat om̃is plenitu¬
do diuinitatis corporaliter.
Gratia autẽ. quia eidem medi-¬
ator d̃i & hominũ. homini iħu
xp̃o magna gratia donatum ẽ:
ut ex quo homo fieri cȩpisset
ꝑfectus eẽt & ds: Cui simile est
quod iohannes scribit plenũ
gratia & ueritate eamdẽ ipse
diuinitatis excellentiã uerita-¬¬
tis quam lucas. sapientiȩ com¬¬

Expanded text:
loco transilita fuerint, diligens loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia; et gratia Dei erat in eo. Notanda distinctio verborpuer erat, id est, habitum humanae fragilitatis induerat, crescernec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Gratia autem, quia eidem mediatori Dei et hominum, homini Jesu Christo magna gratia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est quod Joannes scribens eum plenum gratia et veritate, eamdem ipse divinitatis excellentiam, veritatis, quam Lucas sapientiae, nom