comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abraham cũ eẽt annoꝵ cẽtũ septua¬
filiũ dereliquit: quẽ centenariꝰ genuit.¬
¶ Capłm. z5ͫ ¶ De geminis ad huc
in utero rebecce matris inclusis: quid
indicauerit diuina responsio
An ex hoc quẽadmodũ ꝑ posteros
abrahe tiuitatis dei proairrant tẽ¬
pora uideamꝰ. A pͥmo igitur anno
uite isaat usq ad sexagesinũ quo ei
nati sunt filii. illud ẽ memorabile.
quod cũ illi deũ roganti ut pareret
uxor eiꝰ q̃ sterilis erat. concessiss dũs
ꝙ petebat atq haberet illa ꝯteptũ:
gestiebant gemini adhuc ĩ utero eiꝰ
inclusi. Qua molestia cũ augeret᷑.
dũm interrogauit accepitq responsũ
Due gentes in utero tuo sũt. et duo
ppłi de uentre tuo separabũt᷑: et ppłs
ppłm superabit: et maior seruiet mi¬
nori. Qd̃ paulus apłs magnũ uult
intelligi gr̃e documẽtũ: qr nõdũ illis
natis. nec aliquid agẽtib boni seu
mali siue ullis boĩs meritis eligitur
minor. maiore reprobato: qñ ꝓculdu¬

Expanded text:
eptuafilium dereliquit, quem centenarius genuit. CAPUT XXXV. De geminis adhuc in utero Rebeccae matris inclusis quid indicauerit diuina responsio. Iam ex hoc, quem ad modum per posteros Abrahae ciuitatis Dei procurrant tempora, uideamus. A primo igitur anno uitae Isaac usque ad sexagensimum, quo ei nati sunt filii, illud memorabile est, quod, cum illi Deum roganti ut pareret uxor eius, quae sterilis erat, concessisset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur et populus populum superabit et maior seruiet minori. Quod Paulus apostolus magnum uult intellegi gratiae documentum, quia nondum illis natis nec aliquid agentibus boni seu mali sine ullis bonis meritis eligitur minor maiore reprobato; quando procul du
Abbreviated transcription (Latin):
salutari tuo: xp̃s iste est iħs: quẽ syme¬
on sicut in euãgelio legitur. seuex am¬
plectẽs paruũ agnostẽs magnũ: nũt
diuictis inquit dñe seruũ tuũ in pace:
qr uidorũt oculi salutare tnũ. Ditat

Expanded text:
salutari tuo. Christus est iste Iesus, quem Simesalutari tuo. Christus est iste Iesus, quem Simeon, sicut in euangelio legitur, senex amplectens paruum, agnoscens magnum: Nunc dimittis, inquit. Domine, seruum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salut
Abbreviated transcription (Latin):
qr sterilis peperit pluruuos septẽ. et
multa in filiis infirmata est: Nũqͥd
septẽ ip̃a pepererat: ꝙͣuis sterilis fu̾it :
Uuicũ habebat cũ ista dicebat: s nec
postea septẽ peperit siue sex. quib sep¬
tiuiꝰ eẽt ip̃e samuel: s tres mares et
duas feĩas. Deinde in illo ppło cũ ad¬
huc nemo regnaret qd̾ in extremo po¬
suit dat uirtutẽ regib nrĩs et exalta¬
uit cornu xp̃i sui: unde dicebat si nõ
ꝓphetabat: Dicat gͦ eccłiã xp̃i. ciui¬
tas regis magni. gr̃a plena. ꝓle fecũ¬
da: dicat qd̾ tãto ante de se ꝓphetatũ ꝑ¬
matũ ẽ tor meũ ĩ dño. et exaltatũ est
cornu meũ ĩ deo meo. Uere ꝯfirmatũ¬
ẽ cor et cornu. uere ex altatũ ẽ qr nõ se.
s ĩ dño deo suo. Dilatatũ est sr̃ ĩuuicos
meos os meũ : qr et in angustiis pres¬
suraꝵ sermo dei non est alligatus: nec
ĩp̾conib alligatis. Letata sũ inquit ĩ

Expanded text:
quia sterilis peperit septem, et quia sterilis peperit septem, et multa in filiis infirmata est? Numquid septem ipsa pepererat, quamuis sterilis fuerit? Unicum habebat, quando ista dicebat; sed nec postea septem peperit, siue sex, quibus- septimus esset ipse Samuel, sed tres mares et duas feminas. Deinde in illo populo cum adhuc nemo regnaret, quod in extremo posuit: Dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui, unde dicebat, si non prophetabat? Dicat ergo ecclesia Christi, ciuitas regis magni, gratia plena, prole fecunda, dicat quod tanto ante de se prophetatum matum est cor meum in Domino, exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor et cornu uere exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum; quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est adligatus nec in praeconibus adligatis. Laetata sum, inquit, in
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ et iusticiã in medio t̾re. Dñs
astendit ĩ celos et touunt: ip̃e iudicabit
extrema terre qr iustus est: et dat uir¬
tutẽ regib nrĩs. et exaltauit cornu xp̃i
sui. Itane uero uerba hec uniꝰ puta¬
bñtur eẽ muliercule: de nato sibi filio
gratulãtis: Tantũne mẽs hoĩz aluce
ueritatis auersa ẽ. ut nõ senciãt suꝑ¬
gredi modũ feĩe huiꝰ uerba que fudit:
Porro qui reb ip̃is q̃ iã ceperũt eniã
in hac terrena ꝑegrinacõe ꝯpleri que¬
uienter mouetur. nõne intendit et
etiã nomen id est unua q̃ gra eiꝰ ĩter¬
pretat᷑. ip̃am religionẽ xp̃ianã. ip̃am
niuitatem dei cuiꝰ rex est. et conditor
cadant. qua hũiles implentur ut surgãt
qd̾ maxime yuinus iste ꝑsonauit:
Nisi quisꝙͣ forte dicturꝰ ẽ nichil istam
laudasse : Quid g̾ sibi uult qd̾ ut.
arcũ potentiũ fecit infirmũ. et ĩfirim
accincti sunt uirtute. pleni panib mi¬
norati sũt. et esuriẽtes transierũt t̾ram:

Expanded text:
ium et iustitiam in medio terrae. Dominus ascendit in caelos et tonuit; ipse iudicabit extrema terrae, quia iustus est; et dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui. Itane uero uerba haec unius putabuntur esse mulierculae. de nato sibi filio gratulantis? Tantumne mens hominum a luce ueritatis auersa est, ut non sentiat supergredi modum feminae huius dicta quae fudit? Porro qui rebus ipsis, quae iam coeperunt etiam in hac terrena peregrinatione conpleri, conuenienter mouetur, nonne intendit etiam nomen id est Anna  gratia ejus interpretatur, ipsam religionem christianam, ipsam civitatem Dei, cujus rex est, et conditor cadant; qua humiles implentur, ut surgant, quod maxime hymnus iste personat. Nisi quisquam forte dicturus est, nihil istam laudasse. Quid ergo sibi vult quod ait? Arcum potentium fecit infirmum, et infirmi praecincti sunt virtute. Pleni panibus minorati sunt, et esurientes transierunt terram
Abbreviated transcription (Latin):
tenciũ fecit ĩfirmũ: et in firmni p̾cincti
sũt uirtute. Pleni panib minorati st̃.
et esurientes transierũt terrã. Quia
sterilis peperit plurios septẽ: et mul¬
ta in filiis infirmata est. Dñs morti

Expanded text:
tentium fecit infirmum, et infirmi accincti sunt virtute, pleni panibus minorati sunt, et esurientes transierunt terram, quia sterilis peperit septem, et fetosa in filiis infirmata est? Numqui
Abbreviated transcription (Latin):
suã. et risit. Et dixit in aĩo suo ditẽs.
Si michi cẽtũ anuos habenti nastet᷑
filius. et si sara annoꝵ nonaginta pa¬
riet: Dixit autẽ abraham ad deñ. ys¬
mael hic uiuat in ꝯspectu tuo. Dixit
autẽ deus ad abraham. Ita. Ecce sara
uxor tua pariet tibi filiũ. et uotabis
nomen eius ysaac. Et statuã testamẽ¬
tũ meũ ad illũ ĩtestamẽtũ et̾nũ. ẽẽ illi
deus et semini eius post illũ. De ysina¬
el autẽ. Ette exaudiui te. Ette bene¬
dixi eũ. et ampliabo illũ et młtiplita¬
bo eũ ualde duodecim gẽtes gn̾abit et
dabo illũ in gentem magnã. Testamẽ¬
tũ autẽ meũ statuã ad ysaat: quẽ pariet
tibi sara in tp̃e hͤ ad ãnũ sequẽtẽ. Hic

Expanded text:
suam et risit et dixit in animo suo dicens: suam et risit et dixit in animo suo dicens: Si mihi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? Dixit autem Abraham ad Deum: Ismael hic uiuat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benedixi eum et ampliabo illum et multiplicabo eum ualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
post te in generacões eoꝵ in testamẽtũ
eternũ. ut sim tibi deus. et semini tuo
terram chanaã in possessionẽ eternã.
et ero illi deus. Et dixit dñs ad abra¬
hani. Tu autẽ testamentũ meũ ꝯser¬
uabis. tu et semen tuũ post te ĩgn̾acio
bitis inter me et uos et inter semen tuũ
post te in gn̾acões suas. Cirtũcidetur om̃e¬
urm̃i masculiͫ. et ariũcidenuni in carue
p̾pucii ur̃i. et erit in signũ testamenti ĩter
me et uos. Et puer octo dieꝵ cirtũtidet᷑
uernaculus et empticiꝰ ab oĩ filio alieno
qui non est de seĩe tuo. si non tircũtisione
interibit aĩa illa de geriere eiꝰ qr testa¬
mentũ meũ dissipauit. et dixit deus ad
abraham. Sarai uxor tua. non appel¬
labit᷑ nomen eiꝰ ultra sarai. s sara erit
nomen eius. Benedicam autem illam.
et dabo tibi ex ea filiũ. et benedicã illũ.
et erit ĩ naciones. et reges gẽtiũ ex eo
erũt. Et ꝓcidit abraham super fatiem

Expanded text:
post te, in generationes eorum in testamentum post te, in generationes eorum in testamentum aeternum; ut sim tibi Deus, et semini tuo terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progeniconseruabis inter me et uos et inter semen tuum post te in generationes suas: Circumcidetur uestrum omne masculinum, et circumcidemini carnem praeputii uestri, et erit in signo testamenti inter me et uos. Etpueroctodierumcircumcidetur, Yernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui non est de semine tuo, circumcisione interibit anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit. Et dixit Deus ad Abraham: Sara uxor tua, non appellabitur nomen eius Sara, sed Sarra erit nomen eius. Benedicam autem illam et dabo tibi ex ea filium, et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt. Et procidit Abraham super faciem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiuissi fides sacramẽto circũcisionis obsigͣt᷑.
Ost hec natus est ismahel ex agar
ĩ qͦ putari possit impletũ qd̾ ei
ꝓirissũ fuerat. tũ sibi uernaculũ suũ
adoptare uoluiss deo dicẽte. nõ erit heres
tuus hic. sz qui exiet de te. ille erit heres
tuus. Hoc gͦ prussũ ne in aucille filio
putaret impletũ iã cũ eẽt ãnoꝵ nona¬
gnta et nouẽ aꝑꝑuit ei deꝰ et dixit illi
Ego sũ deꝰ. place ĩ ꝯspectu meo. et esto
sine querela et ponã testamẽtũ meũ ĩt
me et inter te. et implebo te ualde. Et
ꝓcidit abrã in faciẽ suã. et locutꝰ est
illi deus dices. Ette ego et ecce testaniẽ¬
tũ meũ tecũ. et eris p̃r multitudĩs gẽ¬
riũ. et non appellabitur adhuc nomen
tuũ abram. s erit nomen tuũ abrahã.
qr pr̃em multarũ genciũ posuite. et au¬
geam te ualde et ponã te in gẽtes. et re
ges ex teibũt. et statuã testamentũ meũ
inter me et inter te et inter semẽ tuũ

Expanded text:
bsignat. Post haec natus est Ismael ex Agar, in. quo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus. Hoc ergo promissum ne in ancillae filio putaret inpletum, iam cum esset annorum nonaginta et nouem, apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, place sine querela, et ponam testamentum meum inter me et inter te, et implebo te valde. Et procidit Abram in faciem suam. Et locutus est illi Deus, dicens: Et ego, ecce testamentum meum tecum; et eris pater multitudinis gentium: et non appellabitur adhuc nomen tuum Abram, sed erit nomen tuum Abraham; ia patrem multarum gentium posui te: et augebo te valde, etges de te exient. Et ponam testamentum meum inter me et te, et inter semen tuum
Abbreviated transcription (Latin):
regeneracionis fuit. nõ ĩmerito par¬
nulũ ꝓpter originale pm̃̃ quo pͥmũ
dei dissipatũ est testamẽtũ generacio
disꝑdet: nisi regeneratio liberet: sic
intelligenda sũt hec diuina uerba.
tanꝙͣ dictũ sit. Qui non fuerit rege¬
neratꝰ. interibit aĩa illa de genere eiꝰ.
qr testamentũ meũ dissipauit: qñ in
adam cũ oĩb eciã ip̃e peccauit. Si eiñ
dixiss qr hͦ testamẽtũ meũ dissipauit.
non nisi de ista circũcisione intelligi
cogeret. Nũt uero quĩ nõ exp̾ssit cuiꝰ
modi testamentũ puulus dissipauerit:
liberũ est intelligere de illo testamẽto
dictũ. tuiꝰ dissipacio ꝑtinuere possit ad
pariilũ. Si autẽ hͦ quisꝙͣ non nisi
de ista tirtũtisione dictũ ẽẽ contendit.
qd̾ in ea testamentũ dei quĩ nõ est cir¬
contisus dissipauerit paruilus. q̃rat
locucionis aliquẽ modũ qͦ non absurde
possit ĩtelligi. ideo dissipasse testamẽtũ.
qr licz non ab illo. tñ in illo est dissipatũ.

Expanded text:
non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio liberet: sic intellegenda sunt haec uerba diuina, tamquam dictum sit: \'Qui non fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere eius\', quia testamentum Dei dissipauit, quando in Adam cum omnibus etiam ipse peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', non nisi de ista circumcisione intellegi cogeret; nunc uero, quoniam non expressit cuius modi testamentum paruulus dissipauerit, liberum est inteldictum, cujus dissipatio pertinere possit ad parvulum. Si autem quisquam hoc nonnisi de ista circumcisione dictum esse contendit, quod in ea testamentum Dei, quoniam non est circumcisus, dissipaverit parvulus; quaerat locutionis aliquem modum, quo non absurde possit intelligi, ideo dissipasse testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum.
Abbreviated transcription (Latin):
nequitie turpitudo. Ab uxore causa
prolis autilla marito tradit᷑ a mari¬
to causa ꝓlis acaipit᷑ ab utroq non
culpe luxus. s nature fructꝰ ex qͥritur.
Deniqz iũ antilla grauida dñe sterili
supbiret: et hͦ sara suspicõe muliebri
uiro pociꝰ ĩputaret enã ibi demonstra¬
uit abraham non se amatorẽ seruũ.
s liberũ fuisse genitorẽ: et in agar
sare ꝯugi puditiciã custodisse. nec
uolũtatẽ suã. s uolũtatẽ illiꝰ ĩpleuisse
accepisse non petisse. accessisse nõ he¬
sisse. seminasse et non amasse. Ait
eñi. Ecce aucilla tua ĩmanib tiuis
utere ea quoni tibi placuerit. O uirũ
uiriliter utentẽ fenimis cõnige tẽperã¬
ter autilla obtemperanter nuilla ĩtẽꝑãter.¬
¶ Capłii .26ͫ ¶ De testificatõe ad abra¬
hani: qua eidẽ seui de sterili sara filiũ

Expanded text:
nequitiae turpitudo. Ab uxore causa nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fuisse genitorem et in Agar Sarrae coniugii. pudicitiam custodisse nec uoluptatem suam, sed uoluntatem illius inpleuisse; accepisse nec petisse, accessisse nec haesisse, seminasse nec amasse. Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea quo modo tibi placuerit.s o uirum uiriliter utentem feminis, coniuge temperanter, ancilla obtemperanter, nulla intemperanter! CAPUT XXVI. De testificatione Dei ad Abraham, qua eidem seni de sterili Sarra fil
Abbreviated transcription (Latin):
tes a flumine egypti usq ad flumen
magnũ eufratẽ non ergo a flunme
magno egipti h ͦ ẽ iulo. s a paruo qd̾
diuidit inter egyptum et palestinam:
ubi est ciuitas rinocoruta.
¶Capłm.⁊hͫ ¶ De agar ancilla sare qua
eadem sara abrahe uoluit esse contubinã.
Aam huic tp̃a ꝯserũtur filioꝵ abrahe
uniꝰ de agar antilla. alteriꝰ de sara
libera: de quib in libro suꝑiore iã diximꝰ
Qd̾ autẽ actinet ad rem gestã nulloniͤ
est ĩurendũ de hac ꝯtubina crimen abrahe.
Usus est ea quippe ad generandã prolẽ.
non ad explendã libidinẽ: nec insultãs.
s pociꝰ obediẽs cõnigi que sue sterilitatis
credidit ẽẽ solatiũ. si fecũdũ antille uterũ
ꝙͣ natura nõ poterat uolũtate faceret
suũ: et eo iure qͥ dicit apłs. similiter
et uir non ht̃ ptãtem corporis sui sed
mulier. uteret᷑ mulier ad pariendũ
ex altera. qd non poterat ex se ip̃a.
nilla est hic cupido lastiuie nulla

Expanded text:
tes a flumine Aegypti usque ad flumen tes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est Nilo, sed a paruo, quod diuidit inter Aegyptum et Palaestinam, ubi est ciuitas Rhinocorura. CAPUT XXV. De Agar ancilla Sanae, quam eadem Sarra Abrahae uoluit esse concubinam. Iam hinc tempora consequuntur filiorum Abrahae, unius de Agar ancilla, alterius de Sarra libera, de quibus in libro superiore iam diximus. Quod autem adtinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae uterum, quoniam natura non poterat, uoluntate faceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
uigintiqͥnq ãnos cũ iam ex istis qͣdriu¬
gentis trignita qͣdriugenti et quĩq re¬
manerẽt qͦs deus qͣdringentos uoluit
noĩare et cetera que secũt᷑ in uerbis
p̾mĩciantis dei. nullus dubitauerit
ad israheliticũ ppłm ꝑtinere. Qd̾ uo
adingit᷑. cũ sol aute iã erat ad occasũ
flãma facta est et ecce fornax fumabũ¬
da et lampades iguis q̃ ꝑtransierũt
ꝑ media diuisa illa significat iã ĩ fins
sclĩ ꝑ ignẽ iudicãdos eẽ tarnales. Sicut
enĩ afflictio tiuitatis dei qͣlis antea nũꝙͣ
fuit q̃ sub antixp̃o futura sperat᷑ sig¬
ficat᷑ tenebroso timore abrahe tirca so¬
lis occasũ id est ꝓpinquãte iã fine stlĩ.
sit ad solis occasum ud est ad ip̃m iam
finẽ stlĩI significat᷑ isto igne dies
iudicii dirimens caruales ꝑ ignem
saluados. et an igne dãnãdos. Deinde
testametu fctm̃ ad abrahã ĩ t̾ra chanaa
ꝓprie manifestat et noiãt in ea .xi. gẽ¬

Expanded text:
uiginti quinque annos, cum iam ex istis quadrinuiginti quinque annos, cum iam ex istis quadringentis triginta quadringenti et quinque remanerent, quos Deus quadringentos uoluit nominare. Et cetera, quae sequuntur in uerbispraenuntiantis Dei, nullus dubitaverit ad Israeliticum populum pertinere. 4. Quod vero adjungitur, Cum autem jam sol erat ad occasum, flamma facta est, et ecce fornax fumabunda, et lampades ignis, quae pertransierunt per media divisa illa; significat jam in fine saeculi per ignem judicandos esse carnales. Sicut enim afflictio civitatis Dei, qualis antea nunquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est, propinquante jam fine saeculi: sic ad solis occasum. id est ad ipsum iam finem, significatur isto igne dies iudicii dirimens carnales per ignem saluandos et igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham terram Chanaan proprie manifestat et nominat in ea undecim gen
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. et in seruitutem redigẽt eos. et
affligent eos qͣdringẽtis auis: qm̃ iste
mmimerus ĩeadẽ afflictione ꝯpletus est:
non qr ibi uniu̾sus pactꝰ sit. Quadrin¬
genti sane ãmi dicũtur ꝓpter numeri¬
plenitudinẽ ꝙͣuis aliꝙͣto ampliꝰ sint.
siue ex hͦ tp̃e cõputẽtur qͦ ista ꝓmicte¬
bantur abrahe. siue ex quo natꝰ ẽ isa¬
ac ꝓpter semẽ abrahe: de qͦ ista p̾dicũ¬
tur. Computantur enĩ sicut superiꝰ¬
qͥnto abrahe qñ ad eũ facta ẽ pͥma pro¬
missio usq ad exitũ israel ex egipto¬
testamẽtũ ꝯfirmatũ a deo q̃ post qua¬
dringẽtos et triginta ãnos facta ẽ
lex: non infirmat ad euacuandã ꝓ¬
missionẽ. Iam ergo isti qͣdringẽti et¬
trignita. qͣdringẽti poterãt nũcupari.
qr nõ sũt multo ãpliꝰ. Quãtorag̾
cũ aliqͣ iã ex isto nimiero p̾terissent.
qñ illa in uisu demonstrata et dicta.
sunt abrahe uel qñ ysaac natꝰ est. cẽte¬
nario pr̃i suo. a pͥma ꝓmissione post

Expanded text:
ervitutem redigent eos, et affligent eos 400 annis, quoniam iste numerus in eadem afflictione completus est, non quia ibi universus peractus est. Quadringenti sane dicuntur plenitudinem, quamvis aliquanto amplius sint; sive ex hoc tempore computentur quo ista promittebantur Abrahae, sive ex quo natus est Isaac propter semen Abrahae de quo ista praedicuntur. Computantur enim ab quinto Abrahae quando ad eum facta est prima promissio, usque ad exitum Israel ex Aegtestamentum confirmatum a Deo, quae post quadringentos triginta annos facta est lex, non infirmat, ad evacuandam promissionem . Jam ergo isti quadringenti triginta, quadringenti poterant nuncupari, quia non sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uisu demonstrata et dicta sunt Abrahae, uel quando Isaac natus est centenario patri suo, a prima promissione post
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ ob ut̾usq autẽ senectutẽ gn̾are
nõ possent: nuiniꝰ fecũditatis adeptisũt.
IActa igitur ꝓmissione tam magna
Etãq dilucda ad abraham: cui eui¬
dentissime dictũ est: pr̃em multarũ getiũ
posui te. et augeã te ualde. et ponã te in
gẽtes et reges exte exibut. et dabo tibi ex
sara filiũ: et benedicã illũ. et erat ĩ natões:
et reges genciũ ex eo erũt quã ꝓmissionem
nũt in xp̃o cermumꝰ reddi ex illo deinceps
illi ꝯuiges non uocãtur in scripturis sicut
antea uocabantur abram et sarai sz sicut eos
nos abinicio uocauimꝰ qm̃ sit iã uocant᷑
ab oĩb abrahã et sara. Cur autẽ nuitatũ
sit nomen abrahe reddita ẽ racio: qr pr̃ẽm
inquit multaꝵ genciũ posui te. Hoc gͦ
significare intelligendũ est. Abraham

Expanded text:
tem, ob utriusque autem senectutem generare non possent, munus fecunditatis indepti sunt. Facta igitur promissione tam magna tamque dilucida ad Abraham, cui euidentissime dictum est: Patrem multarum gentium posui te; et augeam te ualde ualde et ponam te in gentes, et reedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi, ex illo deinceps illi coniuges non uocantur in scripturis, sicut antea uocabantur, Abram et Sara, sed sicut eos nos ab initio uocauimus, quoniam sic iam uocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Quur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio: Quia patrem, inquit, multarum gentium posui te. Hoc ergo significare intellegendum est Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
norũ pariet: Tñt eunt agrũ abrahã
in quo sepeluit uxorẽ. Tũt gͦ sidm̃ nar¬
racionem stephani in terra illa ẽ collo¬
tatus: quĩ cepit ibi ẽẽ possessor post mor¬
tem siz prĩs sui. qui colligitur ante biẽ¬
niũ fuisse defiuictus.¬
¶ Capłm .33ͫ ¶ De rebeta nepte nathor.
quã ysaat accepit uxorem.
Euide rebectam neptẽ nachor patrui
sui. cũ annoꝵ qͣdraginta eẽt ysaat
duxit uxorẽ. tẽtesimo stz et qͣdragesiino
amno uite prĩs sui. triennio post mortẽ
matas sue. Ut autẽ illã duceret. qñ ab
eiꝰ pre ĩ mesopolamiã seruus missus ẽ
quid aliud demonstratũ est. cũ eidẽ seruo
dixit abrahã. pone manũ tuã sub fe¬
more meo et adiurabo te ꝑ dũm deum
ysaat uxorem a filiab chananeorũ:
insi dñm deũ celi et dñm terre in carne
que ex illo femore trahebatur fuisse
uenturũ. Nñquid hec parua sũt p̾mũ¬
ciate indicia ueritatis: quã compleri

Expanded text:
 pariet. Tunc emit agrum Abraham, in quo sepeliuit uxorem. Tunc ergo secundum narrationem Stephani in terra illa est conlocatu\'s, quoniam coepit ibi esse possessor; post mortem scilicet patris sui, qui colligitur ante biennium fuisse defunctus. CAPUT XXXIII. De Rebecca nepte Nachor, quam Isaac accepit uxorem. Deinde Rsui, cum annorum quadraginta esset Isaac, duxit uxorem, centensimo scilicet et quadragensimo anno uitae patris sui, triennio post mortem matris suae. Ut autem illam duceret, quando ab eius patre in Mesopotamiam seruus missus est, quid aliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub femore meo, et adiurabo te per Dominum Isaac a filiabus Chanallaeorum, nisi Dominum Deum caeli et Dominum terrae in carne, quae ex illo femore trahebatur, fuisse uenturum? Numquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ꝓphetica p̾mĩtiauit auctoritas
Haꝵ pͥma ita legit᷑. Et dixi dñs ad
abraham. Exi de t̾ra tua. et de cogna¬
cione tua. et de domo prĩs tui. et uade
in tram quã tibi demonstrauero et
facian te in gentem magnã. et bñdicã
te et magnificabo nomen tuũ. et eris
bñdictꝰ. et benedicũ benedicẽtib te. et
maledicentes te. maleduã: et benedi¬
centur in te oms trib terre. Aduertẽdũ
est igr̃ duas res ꝓuissas abrahe. unã¬

Expanded text:
quem prophetica praenuntiauit auctoritas. quem prophetica praenuntiauit auctoritas. Harum prima ita legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et uade in terram, quam tibi demonstrauero; et faciam te in gentem magnam et benedicam te et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus, et benedicam benedicentes te et maledicentes te maledicam, et benedicentur in te omnes tribus terrae. Aduertendum est igitur duas res promissas Abrahae; una
Abbreviated transcription (Latin):
amio. Collocationem uero eiꝰ ĩterra
chanaã non ꝓfectionẽ de charra post
mortem prĩs eiꝰ factã ẽẽ dicit: qr iã
mortuus erat pr̃ eiꝰ: qñ eunt terram
tuiꝰ ibi iã sue rei cepit ẽẽ possessor. Qd̾
autem iam ĩ mesopotamia ꝯstituto.
hot iam est egresso de terra chaldeorũ
dicit deus. exi de terra tua. et de co¬
gnatione tua. et de domo prĩs tui: nõ
ut corpus inde eiꝰ erueret qd̾ iam fe¬
cerat: s ut iam euelleret animũ dr̃.
Non enĩ exierat inde aĩo si spe redeũdi
obediente fuerat amputanda. Non
sane ĩ credibiliter estimatur. cũ postea
serutus eẽt nachor pr̃em suũ. tũt abra¬
han p̾ceptũ dñ implesse. ut cũ sara
coige sua et lotl filio frĩs sui exi
et qͣlitale ꝓmissionũ deiꝰad abraham
facte sunt.
Ain ꝯsiderande sũt promissiones
dei facte ad abraham. In hiis
enĩ aꝑtiora dei nr̃i .hͦ est ueri dei ora¬
cula apparere ceperũt de ppło piorũ

Expanded text:
anno. Conlocationem uero eius in terra anno. Conlocationem uero eius in terra Chanaan, non profectionem de Charra post mortem patris eius factam esse dicit, quia iam mortuus erat pater eius, quando emit terram, cuius ibi iam suae rei coepit esse possessor. Quod autem iam in Mesopotamia constituto, hoc est iam egresso de terra Chaldaeorum, dicit Deus: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi oboediente fuerat amputandum. Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini inplesse, ut cum Sarra coniuge sua et Loth filio fratris sui exiet qualitate promissionum Dei, quae ad Abraham factae sunt. Iam considerandae sunt promissiones Dei factae ad Abraham. In his enim apertiora Dei nostri, hoc est Dei ueri, oracula apparere coeperunt de populo piorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tũt abraham egressus ẽ de terra chal¬
deorũ et habitauit in charra: non
quid sit factũ postea ꝙͣ locutus ẽ illi
deus. neqz eñ post illa dei uerba egres¬
sus est de terra chaldeoꝵ cũ dicat ei
lotutũ deũ. cũ eẽt ĩ mesopotamia: s
ad totũ illud tꝑs ꝑtinet qd̾ ait tunt:
id est ex qͥ egressus est a chaldeis. et ha¬
bitanit in charra. Item qd̾ sequitur.
et inde postꝙͣ mortuus est pr̃ eiꝰ collo¬
tauit illũ in terra hac in qua uos
nũc habitatis et prẽs uri: non ait
postꝙͣ mortuus ẽ pr̃ eiꝰ exiit de charra:
s inde hic eũ collocauit. postꝙͣ mortuꝰ
est pater eiꝰ. Intelligendũ est igitur¬
locutũ deũ fuisse ad abraham cũ ẽẽt ĩ
mesopotanua priꝰꝙͣ habitaret ĩchar¬
ra: s eũ in charuã ꝑuenisse cũ pr̃e re-¬
tento apud se p̾cepto dei. et inde exisse¬
septuagesimo et quĩto suo. prĩs antẽ
sui centestiuo quadragesimo et quinto

Expanded text:
Tunc Abraham egressus est de terra ChalTunc Abraham egressus est de terra Chaldaeorum et habitavit in Charra, non quod sit factum posteaquam locutus est illi Deus, neque enim post illa Dei verba egressus est de terra Chaldaeorum, cum dicat ei locutum Deum cum esset. in Mesopotamia, sed ad totum illud tempus pertinet quod ait: <Tunc, id est, ex quo egressus est a Chaldaeis et habitauit in Charra.\' Item quod sequitur: Et inde postquam mortuus est pater eius, conlocauit illum in terra hac, in qua uos nunc habitatis et patres uestri, non ait: \'Postquam mortuus est pater eius, exiit de Charra\'; sed: \'Inde hic eum conlocauit, postquam mortuus est pater eilocutum Dominum fuisse ad Abraham cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra, sed cum in Charram pervenisse cum patre, retento apud se pseptuagensimo et quinto suo. patris autem sui centensimo quadragensimo et quinto
Abbreviated transcription (Latin):
eius centesimũ quadragesimũ et quĩtũ
ãnum agebat etatis. Tũc eñ̃ fuit
huiꝰ septuagesinius qmĩtꝰ. Soluta ẽ
autẽ questio ista. et aliter ut septuagĩ¬
taquĩq ãui abrahe qñ egressus ẽ de char¬
ra ex illo ꝯputarentur. ex quo de igne
chaldeoꝵ liberatus. non ex qͦ natꝰ est:
tanꝙͣ tũc pociꝰ natꝰ habendus sit. S
beatus stephanus in actib apłoꝵ cũ
ista narraret. deus inquit glĩe aꝑpuit
abrahe pr̃i nr̃o cũ eẽt ĩ mesopotania
priusꝙͣ habitaret in charra: et ait ad
illũ. Exi de terra tua et de cognacõe
tua et de domo prĩs tui: et ueni ĩ t̾rã
quã tibi demonstrauero. Scdm̃ hec
uerba stephani non post mortẽ prĩs
eiꝰ locutus est deus abrahae qͥ utiq
in tharra mortuus est. ubi cũ illo et¬
ip̃e filius habitauit : s priusꝙͣ habi¬
taret in eadem ciuitate iã tñ cũ ess
ĩ mesopotana. Iam gͦ exierat achal¬
deis. Qd itaq adiũgit stepharus.

Expanded text:
intum annum agebat aetatis; tunc enim fuit huius septuagensimus quintus. Soluta est autem ista quaestio et aliter, ut septuaginta quinque anni Abrahae, quando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus est, tamquam tunc potius natus habendus sit. Sed beatus Stephanus in actibus apostolorum cum ista narraret: Deus, inquit, gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra, et ait ad illum: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et ueni in terram, quam tibi demonstrabo. Secundum haec uerba Stephani non post mortem patris eius locutus est Deus Abrahae, qui utique in ipse filius habitavit. Sed priusquam habitaret in eadem civitate, id est, cum esset in Mesopotamia, jam ergo exierat a Chaldaeis. Quod itaque adjungit Stephanus:
Abbreviated transcription (Latin):
stelle dinumerari non ualent: Quia nec
oñs eas uideri posse credendũ ẽ. Ilã ꝙͣto
quisq acutiꝰ intuet᷑. tãto plures uidet. Uñ
et acerrime ceruentibz aliquas occultas
ẽẽ merito estimatur. exceptis eis siderib
que in alia parte orbis a nobis remotis¬
sima oriri et occidere ꝑhibent᷑. Postremo
quicũq uniu̾sũ stellarũ numerũ ꝯp̾hen¬
disse et ꝯscripsisse iactant᷑. sicut aratꝰ uel
eudoxus uel si qͥ alii sũt: eos libri huiꝰ cõ¬
tẽnit auctoritas. Hic saue illa sentencia
ꝯmẽdandã. credidit abrahã deo et deputa¬
tũ ẽ illi ad iusticiã. ne circũcisio gliãretur.

Expanded text:
stellae dinumerari non ualent, quia nec stellae dinumerari non ualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic sane illa sententia commendandam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iustitiam; ne circumcisio gloriaretur
Abbreviated transcription (Latin):
aaron. qui ordo fuerat auferẽdus. illu¬
cescentib reb q̃ illis umbris p̾notabãt᷑.
¶Tapłm . 2z. ¶ De uerbo dñi ad abra¬
hani: qͦ ei ꝓmictit᷑ scdm̃ multitudinẽ
stellarũ multiplicãda posteritas: qd̾ tre¬
dẽs iustificatus est ad huc ĩ p̾pucio ꝯstitutꝰ.
Tiam tũc factũ est u̾bũ dñi ad
Labra ham in uisu. Qui cũ ei ꝓtec¬
tionem. mertedemq ꝓmicteret. ualde
multã: ille de pt̃ate solicitus quendam
elie er ꝟnaculũ suũ futurũ sibi dixit
heredem: cõtiuuoq illi ꝓmissus ẽ heres
non ille uernaculus. sz qui de illo abraham
fuerat exiturus: rursusq semen ĩnumera¬
bile non sicut harena terre sz suut stelle
celi. ubi michi magis uidetur promissa
posteritas celesti felicitate sublimis. Iam
ꝙͣtũ ad multitudinẽ ꝑtinet. quid sũt stel¬
le celi ad harenã terre: nisi quis et istã
ꝯparationẽ ĩtm̃ eẽ similẽ dicat. ĩ ꝙͣtũ eciã

Expanded text:
Aaron: qui ordo fuerat auferendus illuAaron: qui ordo fuerat auferendus illucescentibus rebus, quae illis umbris praenotabantur. CAPUT XXIII.-- De verbo Domini ad Abraham, quo ei promittitur secundum multitudinem stellarudens iustificatus est adhuc in praeputio constitutus. Etiam tunc factum est uerbum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae? nisi quis et istam conparationem in tantum esse similem dicat, in quantum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
imigrauit abraham et mãsit
in alio eiusdem terre loco. id est iuxta
quertũ manbre q̃ erat in ebron. Deinde
ab hostib qui sodomis irruerãt. cum
quĩq reges adu̾sus qͣtuor bellũ gererẽt.
et uictis sodombis eciã loth captus eẽt:
liberauit eũ abraham adductis secum
in pliũ trecẽtis uigniti et octo uernacłis
sius. et uictoriã fecit regib sodomorũ:
nichilq spoliorũ auferre uoluit. tũ rex
tui uicerat obtuliss. S plane tũc be¬
uedictus est a melthisedech qui erat
sacerdos dei exeͤlsi: de qͦ in epła q̃ ĩstribit᷑
ad hebreos. quã plures apłi pauli esse
dicũt. quidã uero negãt. multa et ma¬
gna ꝯscripta sunt. Ibi quippe p̾mũ
apparuit sacrificiũ. qd nũt axpianis
offertur deo toto orbe teruarũ. ĩpleturq
qd̾ longe post hͦ factũ ꝑ ꝓpheciã dicitur
ad xp̃m. qui fuerat uenturus in carne.
Tu es sacerdos in et̾uũ scdm̃ ordinem
melthisedech. Non stilit scdm̃ ordiuem

Expanded text:
migravit Abraham, et mansit migravit Abraham, et mansit in alio ejusdem terrae loco, id est juxta quercum Mambre, quae erat Chebron . Deinde ab hostibus qui Sodomis irruerant, cum quinque reges adversus quatuor bellum gererent, et victis Sodomitis etiam Lot captus esset, liberavit eum Abraham, adductis secum in praelium trecentis decem et octo vernaculis suis: et victoriam fecit regibus Sodomorum, nihilque spoliorum auferre voluit, cum rex cui vicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi : de quo in Epistola quae inscribitur ad Hebraeos, quam plures apostoli Pauli esse dicunt, quidam vero negant, multa et magna conscripta sunt . Ibi quippe primum apparuit sacrificium, quod nunc a Christianis offertur Deo toto orbe terrarum, impleturque illud quod longe post hoc factum per prophetam dicitur ad Christum, qui fuerat adhuc venturus in carne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Non scilicet secundum ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
euidenter appareat: qr et illiꝰ gentis
uniꝰ multitudo. que stdm̃ tarnẽ nata ẽ
ex abraham. ꝑ eiꝰ nepotem iacob ĩtm̃
creuit ut pene om̃s partes orbis ĩple¬
uerit: et ideo potuit et ip̃a scdm̃ hiꝑ¬
bolen harene multitudini ꝯparari: qr
et hec sola ĩnumera est hõi: terrã certe
illã solam significatã que appellata
est chauaamn nemo ambigit. S qd̾
dictum est tibi dabo eã et semini tuo
usq in scłm p̃t mouere nõuullos si
usq in seculũ intelligant ĩ et̾nũ. Si
autẽ seculũ hͦ loto sit accipiãt quẽad
modũ fideliter tenemꝰ mitiũ futuri
sclĩ a fine pñtis ordiri. nichil eos mo¬
uebit: qr et si expulsi sunt israhelite
de ierosolimis. manent tñ in aliis ciui¬
tatib terre chanaan. et usq in finẽ
manebũt. et uniu̾sa terra illa cũ a
xpĩanis ĩhabitatur. etiã ip̃m semen
suꝑatis ab abraham hostib sodomoꝵ:
melthisedech sacerdote benedictꝰ est.
Pt responso ꝓmissionis accepto

Expanded text:
euidenter appareat, quia et illius gentis unius multitudo, quae secundum carnem nata est ex Abraham per eius nepotem Iacob, in tantum creuit, ut paene omnes partes orbis inpleuerit. Et ideo potuit et ipsa secundum hyperbolen harenae multitudini conparari, quia et haec sola innumera est homini. Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan, ambigit nemo. Sed quod dictum est: Tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, potest mouere nonnullos, si usque in saeculum intellegant in aeternum. Si autem in saeculum hoc loco sic accipiant, quem ad modum fidesaeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos movebit: quia etsi expulsi sunt Israelitae de Jerosolymis, manent tamen in aliis civitatibus terrae Chanaan, et usque in finem manebunt; et universa terra illa cum a christianis inhabitatur, etiam ipsum semen superatis ab Abraham hostibus SodomoruMelchisedech sacerdote benedictus est. Hoc responso promissionis accepto
Abbreviated transcription (Latin):
nuuꝰ regnabat post mortẽ prĩs sui beli:
qui p̾mꝰ illic regnauerat sexagiuta qͥnq
anos. Filiꝰ ꝟo eiꝰ ninꝰ qͥ defucto pr̃e suc¬
cessit ĩregnũ: qͥnqͣginta duos regnauit
ãnos. et hẽbat in regno qͣdragintatres
qñ natus ẽ abraham. qui erat ãnus
crcit̾ nullesimꝰ ducẽtesimꝰ añ ꝯditã romã
ueluti alteram in occidente babiloniã.

Expanded text:
Ninus regnabat post mortem patris sui Beli, Ninus regnabat post mortem patris sui Beli, qui primus illic regnauerat sexaginta quinque annos. Filius uero eius Ninus, qui defuncto patri successit in regnum, quinquaginta duos regnauit annos, et habebat in regno quadraginta tres, quando natus est Abraham, qui erat annus circiter millensimus ducentensimus ante conditam Romam, ueluti alteram in occidente Babyloniam.
Abbreviated transcription (Latin):
ista q̃ asia nũcupatur a meridie ꝑ oriẽ¬
tem atq in septẽtrionẽ ꝑuenit: europa
uero a septẽtrione usq ad occidẽtem: atq
inde a faca ab occidente usq ud meridiẽ.
uude uidentur orbẽ dimidiũ due tenere.
europa. et afrita : aliũ uero diuidiũ sola
qr in utrãq ab occeauo ingredit᷑. quit qͥd
aquaꝵ terras interluit: et hͦ mare ma¬
gnũ nobis faciat. Qua ꝓpter si ĩduas
partes orbem diuidas orientis et otcdẽ¬
tis: asla erit in una. in altera u̾o euro¬
pa et a frica. Quã obrẽ triũ regnoꝵ
que tũc ꝑtellebant sicienioꝵ nõ erat
sub assiriis qr ĩeuropa sũt. Egipciorũ
autẽ quoui eis non subiaceat a quib
tota asia tenebatur: solis indis ut ꝑi¬
betur exceptis : In assiria ig̃r p̾ualue¬
rat dñatꝰ ĩpie ciuitatis. Huiꝰ caput
erat illa babilon. cuiꝰ terrigene ciuitatis
nomẽ aptissiuũ ẽ id est ꝯfusio. ibi iam

Expanded text:
ista, quae Asia nuncupatur, a meridie per orienista, quae Asia nuncupatur, a meridie per orientem usque ad septentrionem peruenit; Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium solar utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, in altera uero Europa et Africa. Quam ob rem trium regnorum, quae tunc praecellebant, Sicyoniorum non erat sub Assyriis, quia in Europa sunt; Aegyptiorum autem quo modo eis non subiacebat, a quibus tota Asia tenebatur, solis Indis, ut perhibetur, exceptis? In Assyria igitur praeualuerat dominatus inpiae ciuitatis; huius caput erat illa Babylon, cuius terrigenae ciuitatis nomen aptissimum est, id est confusio. Ibi iam
Abbreviated transcription (Latin):
he prĩ ño cũ eẽt ĩmesopotatnia prius¬
ꝙͣ habitaret in charra: S intelligẽd̾
est. ꝙ eodem amio facta sũt oĩa. et dei
ꝓmissio anteꝙͣ in charra habitaret abra¬
hai. et in charra habitatio eiꝰ: et inde
ꝓfectio. non solũ qr ensebiꝰ in cronicis ab
ãno huiꝰ ꝓmssionis ꝯputat et ostendit
post qͣdringentos. et trignita ãnos exitũ
ẽẽ de egipto qñ lex data est: uerũ eciã qr
id ꝯmemorat apłs paulus.
Er idem tempus enuuẽtia regna
egypciorũ. assiriorũ. S assirioꝵ multo
erat potenciꝰ atq sublimiꝰ. Nam rex ille
niuꝰ beli filiꝰ excepta india: uniu̾se asie
ppłos subiugarat. Asiam nũt dicã. non
illai partem q̃ huiꝰ maioris asie una
prouincia est. s eã que unniu̾sa asia nũ¬
tupatur quã quidã in alt̾a duaꝵ pleriq
autẽ in t̾cia tociꝰ orbis parte posuerunt.
ut suit om̃s. asia. europa. et afrita: qd̾
nõnulli equali diuisione fecerũt. Nãq

Expanded text:
sopotamia, priusquam habitaret in Charra? Sed intellegendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio, antequam in Charra habitaret Abraham, et in Charra habitatio eius et inde profectio; non solum quia Eusebius in chronicis ab anno huius promissionis conputat et ostendit post quadringentos et triginta annos exitum esse de Aegypto, quando lex data est, uerum etiam quia id commemorat apostolus Paulus. Per idem tempus eminentia regna Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera duarum, plerique autem in tertia totius orbis parte posuerunt, ut sint omnes Asia, Europa et Africa; quod non aequali diuisione fecerunt. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
inter se diuidũt᷑. spñales autẽ nuillo ͤ
siue a negotiosis ꝯuersationib hõmi
se remoueant sicut turtur. siue ĩter
illas degarit sicut colũba: utraq tñ
auis est simplex et ĩnoxia signifitãs
et in ip̃o israhelitito ppło tui t̾ra illa dãda
erat: futuros indiuiduos filios ꝓmis¬
sionis et heredes regni in et̾ua felicita¬
te mansuros. Aues autẽ descendentes
supra corpora que diuisa erãt. nõ boni
aliquid s sp̃s indicãt. aeris huiꝰ pastũ
quedani suũ de carnaliũ diuisione q̃rẽtes.
Quod autẽ illis ꝯsedit abrahã: signi¬
ficat et inter illas carnaliũ diuisiones
ueros usq in finẽ ꝑ seueraturos fideles.
Et cirta solis occasũ ꝙ pauor irruĩt in
abrahã. et timor tenebrosus magnus:
significat cirta huiꝰ scli finẽ magnã
ꝓturbatõem ac taibulacõem futurã
fideliũ. de qua dñs dicit ĩ enãgelio. Erit

Expanded text:
inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, quae diuisa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris huius, pastum quendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus significat circa huius saeculi finem magnam perturbationem ac tribulationem futuram fidelium, de qua Dominus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
et hͦ tũ quesissz audiuit. Deuiq et hic
similitudo data est de cũãłib inuẽca
et capra. et ariete et duob uolucrib
turture et colũba: ut scdm̃ hec futurũ
stiret. qd̾ futurũ eẽ iam nõ ambigeret
Siue gͦ ꝑ iuuẽtam significata sit plebs
posita sub iugo legis. Per capra eadẽ
plebs peccatrix futura. per auetem
eadem plebs regnatura. que aĩalia
ꝓpterea trima dicũtur qr tũ sunt insi¬
gnes articuli tp̃oꝵ ab adam uiq ad
noe. et inde usq ad abraham. et inde
usq ad dauid qui reꝓbato saule pͥmꝰ
in regno gẽtis israhelite dñi est uolũ¬
tate fundatus: in hͦ ordine tertio qͥ
tenditur ex abrahã usq ad dauid tãꝙͣ
ternã etalem gerẽs ille ppłs adoleuit.
siue aliquid aliud ꝯuenienciꝰ ista si¬
gnificẽt: nullo tñ modo dubitauerim
spũales in ea p̾figuratos additamẽto
turtiris et colũbe. Et ideo dictũ est.
Aues autẽ non diuisit: qm̃ carnales

Expanded text:
et hoc cum quaesisset, audiuit —: denique et hic et hoc cum quaesisset, audiuit —: denique et hic similitudo data est de animalibus, iuuenca et capra et ariete et duabus uolucribus, turture et columba, ut secundum haec futurum sciret, quod futurum esse iam non ambigeret. Siue ergo per iunencam significata sit plebs posita sub iplebs peccatrix futura; per arietem, eadem plebs propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud conuenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauerim spiritales in ea praefiguratos additamento turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales
Abbreviated transcription (Latin):
dabo terrã hãt. a flumine egipti. usq
ad flumien magnũ flumen eufraten:
teneos. et tenez eos et telmoneos. et ce¬
theos. et fereseos. et raphaiin. et amor¬
reos. et chanaueos. et enoes. et gerge¬
seos. et gebuseos. Hec oĩa in uisu facta
diuinitus atq dicta sunt: De quib sin¬
gulis emcleate disserere longũ ẽ: et
intẽtionem huiꝰ opis excedit. Quod
gͦ satis est nosse debenus: postea ꝙͣ
dictũ est credidisse abraham deo. et depu¬
tatũ ẽ illi ad iusticiã. nõ eũ in fide defe¬
cisse ut diceret: duator dñe. scdm̃ quid
sciam. qr heres eiꝰ ero. Terre quippe illiꝰ
ꝓiissa erat hereditas. Non eñ ait . uñ
stiam quasi ad huc non crederet sz ait.
scdm̃ quid stiam. ut ei rei quã crediderat
aliqua sumilitudo adhibetur eiꝰ modus
agnosteret᷑: sicut non est uirgiuis marie
diffidentia. ꝙ ait quoniͦ fiet istud qm̃ ui¬
rũ non cognosto: Qd̾ eñ futurũ ẽet
certa erat. modũ qͦ fieret inquirebat:

Expanded text:
ti usque ad flumen magnum Euphratem, Cenaeos, et Cenezaeos, et Cedmonaeos, et Chetaeos, et Pheresaeos, et Raphaim, et Amorrhaeos, et Chananaeos, et Evaeos, et Gergesaeos, et Jebusaeos. 2. Haec omnia in visu facta divinitus atque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est, et intentionem operis hujus excedit. Quod ergo satis est, nosse debemus: posteaquam dictum est, credidisse Abraham Deo, et deputatum esse illi ad justitiam, non eum in fide defecisse, ut diceret, Dominator Domine, secundum quid sciam quia haeres ejus ero ? terrae quippe illius promissa erat haereditas. Non enim ait, Unde sciam, quasi adhuc non crederet: sed ait, Secundum quid sciam, ut ei rei quam crediderat, aliqua similitudo adhiberetur, qua ejus modus agnosceretur. Sicut non est virginis Mariae diffidentia quod ait: Quo modo fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod enim futurum esset, certa erat; modum quo fieret inquirebat,
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis ergo ꝙͣ semen abrahe. non
solũ qd̾ ꝑtinet ad israheliticã gentẽ
uerũ etiã qd̾ est. et futurũ est. scdm̃ imi¬
tatõem fidei toto orbe teruarũ ĩ oĩb gẽ¬
tib: Qd̃ semen in cõꝑacione multi¬
tudinis impioꝵ ꝓfecto ĩ paucis est
ꝙͣuis et ip̃i pauti faciãt ĩnumerabi¬
lem multitudinẽ suã que significata
Sane ista multitudo que ꝓmictitur
abrahe: non deo est ĩnumerabilis. s
hoĩb: deo autẽ nec harena t̾re. Proin¬
de qr non tm̃n gẽs israhelitica. s uniu̾¬
sũ semen abrahe ubi est et ꝓuussio.
non scdm̃ tarnẽ. s scdm̃ sp̃m plurimo¬

Expanded text:
magis quam semen Abrahae; non solum quod pertinet ad Israeliticam gentem, verum etiam quod est, et futurum est, secundum imitationem fidei, toto orbe terrarum in omnibus gentibus? Quod semen, in comparatione multitudinis impiorum, profecto in paucis est. quamvis et ipsi pauci faciant innumerabilem multitudinem suam, quae significataSane ista multitudo, quae promittitur Abrahae, non Deo est innumerabilis, sed hominibus; Deo autem nec harena terrae. Proinde quia non tantum gens Israelitica, sed uniuersum semen Abrahae, ubi est et promissio non s