comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tior. A quo michi thalamus collocatus ẽ:
cuiꝰ michi organa modulatis uocib reso¬
nant. cuiꝰ michi uirgines iustissimis uocib
cantant. Iam mel & lac ex eius ore suscepi.
iã amplexib eius castis astricta sũ. iam corpꝰ¬
eius corpori meo sociatũ ẽ: & sanguis eius
ornauit genas meas. Cuiꝰ mater uirgo ẽ:
cuiꝰ pater feminã nescit. cui angłi serui¬
unt. cuiꝰ pulchritudinẽ sol & luna mirant᷑.
cuiꝰ odore reuiuiscunt mortui. cuiꝰ tactu
confortant᷑ infirmi. cuiꝰ opes nunquã de-¬
ficiunt. cuiꝰq diuitiȩ ñ decrescunt. ipsi
soli fidẽ seruo. ipsi me tota deuotione cõ-¬
mito. Quẽ cũ amauero casta sũ: cũ teti¬
gero munda sũ. cũ accepero uirgo sum.
Nec deerunt post nuptias filii. ubi par¬
tus sine dolore succedit. & fecunditas coti¬
diana cumulat᷑. Audiens hȩc insanissi¬
mus iuuenis amore arripitur cęco. &
inter angustias animi & corporis anhe¬

Expanded text:
tior. A quo mihi jam thalamus collocatus est, tior. A quo mihi jam thalamus collocatus est, cujus mihi organa modulatis vocibus resonant, cujus mihi virgines justissimis vocibus cantant. Jam mel et lac ex ore ejus suscepi, jam amplexibus ecorpori meo sociatum est, et sanguis ejus ornavit genas meas. Cujus mater virgo est, cujus pater feminam nescit; cui angeli serviunt, cujus pulchritudinem sol et luna mirantur, cujus odore reviviscunt mortui, cujus tactu confortantur infirmi, cujus opes numquam deficiunt, cujusque divitiae numquam decrescunt. Ipsi soli servo fidem meam, ipsi me tota devotione committo. Quem cum amavero, casta sum: cum tetigero, munda sum: cum accepero, virgo sum. Nec deerunt post nuptias filii, ubi partus sine dolore succedit, et fecunditas quotidiana cumulatur. 3. Audiens insanissimus juvenis, amore carpitur caeco, et inter angustias animi et corporis anhe
Abbreviated transcription (Latin):
agnes tale iuueni fert᷑ dedisse responsum.
Discede a me fomes peccati. nutrimentũ
facinoris: pabulũ mortis. Discede a me.
quia iã ab alio amatore p̃uenta sũ. qui
michi satis meliora te optulit ornamenta:
& anulo fidei suȩ subarrauit me. longe
te nobilior. & genere & dignitate. Ornauit
mestimabili decore dextrã meã: & collũ me¬
um cinxit lapidib p̃ciosis. Tradidit au¬
rib meis inestunabiles margaritas. & circũ¬
dedit me uernantib atq coruscantib gẽ¬
mis. Posuit signũ suꝑ faciẽ meã: ut nullũ¬
aliũ  preter ipsũ amatorẽ admittam.
Induit me ciclade auro texta: & ĩmensis
monilib ornauit me. Ostendit michi
thesauros incõparabiles. quos michi se do
misit. Non ergo potero ad contumeliã pri-¬
oris amatoris uel aspicere aliũ & illũ relin¬
generositas celsior. possibilitas fortior. aspectꝰ
pulchrior. amor suauior. & om̃i gr̃a elegan¬

Expanded text:
Agnes tale fertur juveni dedisse responsum: Agnes tale fertur juveni dedisse responsum: Discede a me, fomes peccati, nutrimentum facinoris, pabulum mortis: discede a me; quia jam ab alio amatore praeventa sum, qui mihi satis meliora obtulit ornamenta, et annulo fidei suae subarrhavit me, longe te nobilior et genere et dignitate. Ornavit inaestimabili dextrocherio dexteram meam, et collum meum cinxit lapidibus pretiosis. Tradidit auribus meis inaestimabiles margaritas, et circumdedit me vernantibus atque coruscantibus gemmis. Posuit signum in faciem meam, ut nullum praeter ipsum amatorem admittam. Induit me cyclade auro texta, et immensis monilibus ornavit me. Ostendit mihi thesauros incomparabiles, quos mihi se datumore. Non ergo potero ad contumeliam prioris amatoris vel aspicere alium et illum relingenerositas celsior, possibilitas fortior, aspectus pulchrior, amor suavior, et omni gratia elegan
Abbreviated transcription (Latin):
sacris. Diẽ festũ hunc sacra¬
tissimȩ uirginis agnȩ celebre¬
mus. Hinc psalmi resonent.
inde ocrepent lectiones:
hinc popłoꝵ turbȩ lȩtent᷑. inde subleuent᷑
pauperes xp̃i. O m̃s ergo glemur in dño.
& ad edificationẽ uirginũ qualit̾ passa sit
agnes beatissima ad memoriã reuocemus.
Quȩ certans contra pͥncipes & potestates
tenebrarũ. terciodecimo ȩtatis suȩ anno
mortẽ ꝑtulit. s uitã inuenit: quia solũ
uitȩ dilexit auctorẽ. Infantia quidẽ cõ¬
putabat᷑ in annis. sed erat senectus mentis¬
ĩmensa. Corpore quidẽ iuuencula. s ani¬
mo cana. Pulchra facie. sed pulchrior fide.
urbis filio adamat᷑. Cuiꝰ parentes cũ re¬
quisisset & inuenisset. cepit plura offer-
re. & ampliora ꝓmittere. D eniq decu¬
lerat secũ p̃ciosissima ornam̃ta: quȩ a bea¬
ta agne ueluti quȩda stercora sunt recusa
& affines cepit aurẽ uirginis appellare. di-
sũ eius conugio ñ negaret. Ad hȩc beata

Expanded text:
sacris. 1. Diem festum sacratissimae virginis celebremus: hinc psalmi resonent, inde concrepent lectiones: hinc populorum turbae laetentur, inde subleventur pauperes Christi. Omnes ergo gratulemur in Domino, et ad aedificationem virginum qualiter passa sit Agnes beatissima, ad memoriam revocemus. quae certans contra principes et potestates tenebrarum, tertiodecimo aetatis suae anno mortem perdedit uitam inuenit Quia solum uitae| delexit auctorem infantia conputabatur in annis . sed| erat senis mente corpore quidem iuuencola . sed animo cana| Pulchra faciae sed pulcrior fide eturbis filio ada| matur. Cuius parantis ipse dum requisisset et inuenis| set . coepit et pulchriora promittere. Denique detulerant secum pretiosissima ornamenta, quae a beata Agne veluti quaedam stercora sunt recusatt aures virginis appellare, divisuum ejus conjugio non negasset. 3. Ad haec beata
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut uerȩ caritatis in meo pectore fidẽ
ostenderẽ. Quid facit amicus. si se ipsũ
uerbis ñ ostendit: Si diuites pauperũ
munuscula ñ sꝑnunt: cur & ur̃ȩ sapi¬
entiȩ flumina nr̃ȩ riuulos intelligentie
respuere debent: Nam & maiores amnes
riuulis augent᷑ in fluentib. Etiã & ipse
dñs uidue laudauit duo minuta: quȩ
ex inopia suȩ pauꝑtatis larga manu dõ
quod habuit optulit. Et ego quãuis
munuscula direxi pietati: obsecrans ut
tam humili ea fr̃nitatis intuitu respice¬
re digneris: qua nos pia deuotionis cari-¬
tate illa uobis dirigere studumꝰ. Omp̃c¬

Expanded text:
sed ut verae charitatis in meo pectore fidem sed ut verae charitatis in meo pectore fidem ostenderem. Quid facit amicus, si seipsum verbis non ostendit? Si divites pauperum munuscula non spernunt, cur et vestrae sapientiae flumina nostrae rivulos intelligentiae respuere debent? Nam et majores amnes rivulis augentur influentibus, et ipse Dominus viduae laudavit duo minuta, quae ex inopia suae paupertatis larga manu Deo, quod habuit, obtulit . Et ego quamvis munuscula direxi pietati, obsecrans ut tam humili fraternitatis ea intuitu respicere digneris, quam nos pia devotionis charitate illa vobis dirigere studuimus. Om
Abbreviated transcription (Latin):
norũ: ut audias in die tremendo a doxp̃o
uni ex minimis his fecistis: michi fecistis.
Esto miseris ut pater: & causã ad te cla¬
mantiũ diligent̾ discute. & parce in te
peccantib: ut ds̃ tuis parcat peccatis.
Esto iustus in iudiciis: & misericors in
debitis. Magister uirtutũ morib hone¬
stus. uerbis iocundus. uita laudabilis.
in om̃i oꝑe dei deuotus. Er̃s quoq co
hortare: ut scãs diligentissime legant
scripturas. Non confidant in linguȩ nõ¬
ticia. sed in ueritatis in telligentia: ut pos¬
sint contra dicentib ueritatꝰ resistere. Sius
tẽpora periculosa ut apłi p̃dixerunt: quia
multi pseudo doctores surgent. nouas in-¬
troducentes sectas: qui catholicȩ fidei puri¬
tatẽ impiis assertionib maculare nitunt᷑.
Ideo necesse ẽ ȩccł̃iam płimos habere de¬
fensores: qui non solũ uitȩ scĩtate. sed eciã
doctrina ueritatis castra dei uirilit̾ defen¬
dere ualeant. Has uero piȩ admonitio¬
nis litterulas non quasi nescienti direxi:

Expanded text:
norum, ut audias in die tremendo a Domino uni ex his minimis fecistis, mihi fecistis . Esto miseris ut pater, et causam ad te clamantium diligenter discute, et parce in te peccantibus, ut Deus tuis parcat peccatis. Esto justus in judiciis, et misericors in debitis. Magister virtutum, moribus honestus, verbis jucundus, vita laudabilis, in omni opere Dei devotus. Fratres quoque hortare, ut sanctas diligentissime legant Scripturas. Non confidant in linguae notitia, sed in veritatis intelligentia, ut possint contradicentibus veritati resistere. Sunt tempora periculosa, ut apostoli praedixerunt, quia multi pseudodoctores surgent, novas introducentes sectas, qui catholicae fidei puritatem impiis assertionibus maculare nitentur . Ideo necesse est Ecclesiam plurimos habere defensores, qui non solum vitae sanctitate, sed etiam doctrina veritatis castra Dei viriliter defendere valeant. IV. Has vero piae admonitionis litterulas non quasi nescienti direxi,
Abbreviated transcription (Latin):
liante. ad exemplũ bonors oꝑum. se ipsã
cunctis p̃buit in humilitate. in obedien¬
tia. in patientia. in castitate. in ienuniis.
in uigiliis. & orationib continuis. in lon¬
ganimitate. in mansuetudine. in modestia

Expanded text:
iens, exemplum bonorum operum seipsam cunctis praebuit in humilitate, obedientia, in patientia, in castitate, in jejuniis, in vigiliis, et orationibus continuis, in longanimitate, in mansuetudine, in modestia
Abbreviated transcription (Latin):
sponsũ concupisco. cuiꝰ p̃dia sunt. cȩlũ ter¬
ra. & mare: cuiꝰ fundi in eternũ ñ deficient:
cuiꝰ cotidie diuitiȩ crescunt. & nunquam
minuunt᷑. Si potes mater. talẽ michi acci-¬
pe sponsũ: non hominẽ peccatorẽ. petulan¬
tẽ & moriturũ. Hoc audiens mater. licet
non posset mentẽ uirginis a sua constantia

Expanded text:
dia sunt coelum, et terra, et mare cujus fundi nunquam deficient, cujus divitiae semper crescunt et nunquam minuuntur. Si potes, mater, talem mihi accipe sponsum, non hominem peccatorem, petulantem, ac cito moriturum. Hoc audiens mater, licet non posset mentem virginis a sua constantia
Abbreviated transcription (Latin):
ea illis uisus ẽ in partib O mira om̃ipo¬
tentis dei in scĩs suis potentia: quib be¬
stiȩ ferocissimȩ obedire sciunt. O mise¬
rabilis hominũ audacia. qui salutife¬
rȩ p̃dicationis uerba a scĩs ꝓlata docto¬
rib contẽpnere ñ metuunt. Irrationa¬
bilis bestia. in obtemꝑando scoꝵ p̃cep-¬
tis. quodã modo ratione utit᷑ humana:
homo uero ad imaginẽ dei conditꝰ. ra¬
tione p̃ditus honorẽ suũ ñ intelligens.
cõparatꝰ ẽ iumentis insipientib: & si¬
milis factus ẽ illis
Qͦ mͦ in cõuiuio apud¬

Expanded text:
ea illis uisus est in partibus. O mira omnipoea illis uisus est in partibus. O mira omnipotentis Dei in sanctis suis potentia quibus bestiae ferocissimae oboedire sciunt. O miserabilis hominum audacia qui salutiferae praedicationis uerba a sanctis prolata doctoribus contemnere non metuunt. Inrationabilis bestia in obtemperando sanctorum praeceptis quodammodo ratione utitur humana. Homo uero ad imaginem Dei conditus, ratione praeditus, honorem suum non intellegens, «comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis». Quomodo in co
Abbreviated transcription (Latin):
sed popłi xp̃iani ꝓmeruert̃ peccata. In-¬
uenit uero famulus xp̃i antiquȩ ruinas
eccłiȩ: inter nurorsq fragnienta. uepriũ
crescere densitates. Ubi quondã psallenti¬
um chori. ibi lustra & latibula ferarũ uisa
sunt stercorib & ĩmundiciis omĩa plena:
ita ut uix uestigiũ aliquod remansisset mu¬
roꝵs. Hȩc cernens: intimo cordis dolore in¬
gemuit dicens. O dñe hȩc oĩauenert̃ suꝑ
nos. quia peccauimꝰ cũ patrib nr̃is: iniu¬
ste egimꝰ. iniquitatẽ fecimꝰ. Sed tu dñe
catis: & ne obliuiscaris pauꝑum tuoꝵ in
finẽ. Dũ hȩc itaq lacrimosis murmu¬
raret querelis: ecce subito ex ruinosis spe¬
luncis ursus ꝓsili it. Cui uir dei cũ in¬
dignatione p̾cepit. ut in deserta se cede¬
ret loca: & sibi cõmoda int̾ condensa sil¬
uarũ quereret habitacula. nec ultra illiꝰ
fluminis ripas transiret. Qui mox tali
territus minatione fugit: nec unquã post¬

Expanded text:
sed populi christiani promeruerunt peccata. Insed populi christiani promeruerunt peccata. Inuenit uero famulus Christi antiquae ruinas ecclesiae inter murorumque fragmenta ueprium crescere densitates; ubi quondam psallentium chori ibi lustra et latibula ferarum uisa sunt, stercoribus et inmunditiis omnia plena ita ut uix uestigium aliquod remansisset murorum. Haec cernens intimo cordis dolore ingemuit dicens: «O Domine, haec omnia uenerunt super nos quia peccauimus cum patribus nostris, iniuste egimus, iniquitatem fecimus. Sed tu, Domine, catis et ne obliuiscaris pauperum tuorum in finem». Dum haec itaque lacrimosis murmuraret quaerelis, ecce subito ex ruinosis speluncis ursus prosiluit. Cui uir Dei cum indignatione praecepit, ut in deserta secederet loca et sibi commoda inter condensa siluarum quaereret habitacula nec ultra illius fluminis ripas transiret. Qui mox tali territus minatione fugit nec umquam post
Abbreviated transcription (Latin):
miraculi testificatione. uir dei fauo¬
re popłi suffultꝰ. singła ciuitatis loca ꝑ¬
agrans. quesiuit int̾ ruinas edificioꝵ. si
quod libet eccłiȩ signũ inueniri ualuisset.
Nam antiquis ferme tẽporib. sacrȩ in il¬
lis locis fidei floruisse religionẽ agnouit:
sed ꝓpter peccata habitatoꝵ terrȩ illius.
occulto dei iudicio. s iustissimo. tradita
ẽ cũ ceteris galliȩ uel germaniȩ ciuita¬
tibus. pagano & ꝑfido hunoꝵs regi attilo
ubrs quoq illa dep̃danda. Qui ꝓpt̾
nimiã animi sui seuitiã. nec sacerdotib
dei honorẽ. nec eccłiis xp̃i reuerentiã
ĩpendere sciebat: sed om̃ia quasi
tempestas ĩmanissima ferro uasta¬
uit & igne. Tunc in similitudine ihero¬
solimitanȩ uastationis. quȩ ab impio ba¬
byloniȩ rege facta ẽ. uenerunt gentes in
hereditatẽ dei. & pollutis manib ꝓpha¬
nauerunt sacraria xp̃i: effundentes san¬
guinẽ seruoꝵs dei circa altaria altissimi
regis. Non hec paganors fecit fortitudo:

Expanded text:
miraculi testificatione uir Dei fauore populi suffultus, singula ciuitatis loca peragrans, quaesiuit inter ruinas aedificiorum si quodlibet ecclesiae signum inuenire ualuisset. Nam antiquis ferme temporibus sacrae in illis locis fidei floruisse religionem agnouit. Sed propter peccata habitatorum terrae illius occulto Dei iudicio sed iustissimo tradita est cum ceteris Galliae uel Germaniae ciuitatibus pagano et perfido Hunorum regi Attilo urbs quoque illa depraedanda. Qui propter nimiam animi sui saeuitiam nec sacerdotibus Dei honorem nec ecclesiis Christi reuerentiam inpendere sciebat, sed omnia quasi tempestas inmanissima ferro uastauit et igne; tum in similitudine Hierusolimitanae uastationis quae ab impio Babiloniae rege facta est, uenerunt gentes in hereditatem Dei et pollutis manibus profanauerunt sacraria Christi, effundentes sanguinem seruorum Dei circa altaria altissimi regis. Non haec paganorum fecit fortitudo
Abbreviated transcription (Latin):
regnat in cęlis ipsũ adoro. Audiens hȩc
astachius comes: iussit eũ fustib cedi.
Postea uero erecto eo: dixit ad eũ. Miser¬
homo ut quid tam suꝑbus es. & tam rebel¬
cor. nec ego nec ipsa iusticia: qm̃ cȩcos ocłos
tui cordis attendo. Incredulitas enĩ quȩ
geret᷑ patrẽ orauit: addens hoc quia nesci¬
rent quid facerent. Unde & ego tui misere¬
or: quia nescis quid facias. N unc ergo age¬
quod cepisti: ut michi possit cũ meo fratre
cha marmorea sepeliui. credens me orati¬

Expanded text:
iens haec Astasius, jussit eum fustibus caedi. Postea vero erecto dixit: Miser, ut quid tam superbus et tam rebelrascor, nec ego, nec ipsa justitia; quoniam caecos tui cordis oculos attendo: incredulitas enim, quaegeretur, oravit, addens et hoc, quia nescirent quid facerent. Unde et ego tui, misereor; quia nescis quid facias. Age ergo quod coepisti, ut mihi possit cum meo fratre ca saxea sepelivi, credens me orati
Abbreviated transcription (Latin):
Peruenimꝰ autẽ ad archã quã sc̃s ꝓmise¬
rat paulus: quã aꝑientes inuenimꝰ quasi
ipsa hora positos scõs. miro odore fraglan¬
tes. Ad quoꝵs caput libellũ inuenimus:
in quo erant hȩc ꝑ ordinẽ uniuersa con
pui & sepeliui: quoꝵs mater ualeria. pat̾
uitalis dicti sunt. Quos uno ortu gemi¬
siũ uocauerunt. Quors pat̾ uitalis mi
litans consularis. hic cũ fuisset cũ pau¬
lino iudice suo rauannã ingressus ẽ: ꝙ cũ
uideret in conspectu iudicis sui xp̃ianũ
nomine ursicinũ. arte medicũ. natione li¬
guriũ. post nimia torm̃ta capitalẽ acce-¬
pisse sententiã: locus autẽ ubi decollaban-¬
cine medice. Qui alios curare consueui¬
sti: te ipsũ eernȩ mortis iaculo uulnera¬
re uis: Et qui ꝑ passiones nimias uenisti
ad palmã: coronã uis ꝑdere a dño tibi p̃¬
paratã : Audiens hȩc ursicinus genu po¬
suit: & spiculatorẽ ut feriret hortabat᷑.

Expanded text:
pervenimus ad arcam, quam sanctus promisepervenimus ad arcam, quam sanctus promiserat Paulus: quam aperientes, invenimus quasi in ipsa hora positos 485 sanctos, miro odore flagrantes. Ad eorum caput libellum invenimus, in quo erant haec per ordinem universa conspui, sepelivi. Quorum mater Valeria et pater Vitalis sunt dicti: quos uno ortu gemisium vocaverunt. 7. Quorum pater Vitalis litans consularis, et cum fuisset cum Paulino judice suo, Ravennam ingressus est, et cum videret in conspectu judicis sui Christianum nomine Ursicinum, arte medicum, natione Ligurium, post nimia tormenta capitalem accebire sententiam. Locus autem ille, ubi decollabancine medice, qui alios curare consuevisti, teipsum aeternae mortis jaculo vulnerare, et qui per passiones nimias venisti ad Palmam, coronam perdere a Domino tibi praeparatam. » Audiens haec Ursicinus genu posuit, et spiculatorem ut feriret hortabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
modo canente gallo. orantes mecũ iuue¬
nes apparuert̃: Tercia uero nocte defe¬
cto ieuiniis corpore. ñ dormienti s stu
tũ ipse mecũ illis tacentib loqueretur
dicens. Isti sunt qui monita mea secuti.
respuentes p̃dia & diuitias. secuti sunt
nichilq carnale concupiscentes. In me¬
dia hac mediolanensi urbe ꝑ decẽ annos
in dei seruitio ꝑdurantes: ad hoc ꝑtinge¬
re meruerunt. ut xp̃i marty res fierent.
Quors corpora in eo loco inuenies in quo
stas & oras: duodecĩ pedũ altitudine terrȩ
cooꝑtã archã inuenies. Quã archã suꝑi¬
us exaltabis: & in nomine eoꝵs eccłiam fa¬
bricabis. Cũq ab eo nomina requirerẽ:
dixit michi. Ad caput eoꝵs libellũ scriptũ
inuenies: in quo & ortus eoꝵs & finis scͥp¬
tus ẽ. Conuocans itaq om̃s fr̃es ꝑ circui¬
tũ. & coep̃os urbiũ uicinarũ. referens
uniuersa quȩ uiderã & audierã: ipsis¬
ergo corã positis. primus ego terrȩ fossor

Expanded text:
modo, canente gallo, orantes mecum iidem juvemodo, canente gallo, orantes mecum iidem juvenes apparuerunt. 4. In tertia vero nocte, defecto jejuniis corpore, non dormienti, sed stuptum ut ipse mecum, illis tacentibus, loqueretur dicens: Isti sunrespuentes praedia, et divitias secuti sunt nihilque carnale concupiscentes, in media hac Mediolanensi urbe per decem annos in Dei servitio perdurantes, ad hoc pertingere meruerunt, ut Christi martyres efficerentur. Quorum corpora in eodem loco invenies, in quo stas et oras. Duodecim pedum altitudine terra coopertam arcam invenies, quam arcam superius exaltabis, et in nomine eorum Ecclesiam fabricabis. Cumque ab eo eorum nomina requirerem, dixit mihi: Ad caput eorum libellum scriptum invenies, in quo et ortus eorum, et finis scriptus est. 5. Convocans itaque omnes t episcopos urbium vicinarum, referens universa quae videram, quaeque audieram, ipsis coram positis, primus ego terrae fossor
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ tuã a concilio multo. Et pro
hoc oꝑe quasi uicissitudinẽ a deo postu¬
lans adiecit. Tu autẽ dñe ne longe faci-¬
Sicut ego feci alios miscd̃iam inuenire:
ita & ipse ñ patiaris longe fieri miscdias
tuas a me. Aperiamꝰ ergo cur ista p̃mi-¬
simus: & ur̃os animos qui pie de deo sen¬
titis & creditis. de inuentione scoꝵ cor-
cipem. in oratione positũ ita me somnus
opp̃ssit: ut nec uigilans aꝑte. nec dormi-¬
ens integre uiderẽ aꝑtis ocłis mecũ duos
iuuenes ephebos uestib candidissimis. id
est colobio & pallio indutos. caligulis cal¬
ciatos. manib extensis orantes. Nullam
quidẽ grauedinẽ patiens. loqui cũ eis ñ
poterã. quia ut dixi pars in me sõni in-¬
cũbebat: qui me ab eoꝵ interrogatione
uerbũ ꝓferre ñ sineret. Plene autẽ eui¬
gilanti michi: uisio eoꝵ ab oculis meis
abscederet: si uero ueritas eẽt. plenius ap¬
pareret. Ad impectãdũ uero quȩ posce¬
bama dño. augm̃taui ieiuniũ: similiq

Expanded text:
iam tuam in concilio multorum . Et pro hoc opere quasi vicissitudinem a Deo postulans adjecit: Tu autem, Domine, ne elonges misicut ego feci alios misericordiam invenire, ita et ipse non patiaris longe fieri misericordias tuas a me. Aperiamus ergo cur ista praemisimus, et vestros animos qui pie de Domino sentitis et creditis, de inventione sanctorum cipem, in oratione positum ita me somnus oppressit, ut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vestibus candidissimis, id est, colobio et pallio indutos, caligulis calceatos, manibus extensis orantes. Nullam quidem gravedinem patiens, loqui cum eis non poteram: sed quia, ut dixi, pars in me somni incumbebat, quae me ad eorum interrogationem verbum proferre non sineret. Plene autem evigilanti visio eorum ab oculis meis abscederet: si vero esset veritas, plenius appareret. Ad impetrandum vero quae poscebam a Domino augmentavi jejunium: similique
Abbreviated transcription (Latin):
siũ sacrificare. Uehement̾ enĩ dii nr̃i de
responsa contẽpnunt. Audiens hȩc asta-¬
chius comes iussit eos teneri. & adduci ad¬
se: quib & dixit. Hortor uos ut a deorũ
nr̃oꝵ iniuriis temꝑantes. ad ĩmolandũ eis
deuoti studeatis insistere: ut expeditio
mea nouiter celebret᷑. Geruasius dixit.
Uictoriã de cȩlo debes ab omĩpotente deo
requirere. ñ de simulachris ur̃is mutis & ua-¬
nis. quȩ ocłos habent sine lumine. aures
sine auditu. nares sine odoratu. os habent¬
sine sermone: manus sine tactu. pedes sine
gressu. & uentrẽ sine interiorib ꝓbantur
habere: & sine flatu ẽẽ noscunt᷑. Cunc in¬
dignatꝰ comes astachius. iussit eũ tã diu
plumbatis contundi: quã diu exalaret¬

Expanded text:
de dare contemnunt. 15. Audiens haec Astasius comes jussit eos teneri, et ad se adduci. Quibus dixit: Hortor vos ut deorum nostrorum injurias temperantes, ad immolandum eis devoti studeatis insistere; ut expeditio mea gnaviter celebretur. Beatus Gervasius dixit: Victoriam de coelo debes ab omnipotente Deo requirere, non de simulacris immundis et vanis, quae oculos habent sine lumine, aures sine auditu, nares sine odoratu, os sine sermone, manus sine tactu, pedes sine gressu, et ventrem absque interioribus probantur habere, et sine flatu esse noscuntur. Indignatus comes Astasius jussit eum tamdiu plumbatis tundi, quamdiu ex
Abbreviated transcription (Latin):
noli biothanatus fieri. sicut & fr̃ tuus.
Cui ꝓtasius respondens dixit. Quis ẽ mi¬
ser. ego qui te ñ timeo: antu qui me time¬
quomͦ timeo : Protasius dixit. In eo quod
te timeas ledi a me: si ñ sacrificauero. Si
enĩ ñ timebas te ledi a me: ad sacrificiũ

Expanded text:
noli βιωθάνατος fieri, sicut et frater tuus. Cui Protasius respondens, ait: Quis est miser, ego qui non timeo, an tu qui me timequomodo timeo? Protasius respondit: In eo quod te times laedi, si non sacrificavero; si enim non timeres te laedi a me, me
Abbreviated transcription (Latin):
Ualeria autẽ coniunx eius. dũ uellet cor¬
corpus a malo homine bene positũ uiola¬
ficantes incurrit. Qui cũ eã deponentes
ni urĩ sacrificiis manducare. Iili uero hȩc
audientes. tantũ eã cede mactauerunt: ut
uix eã seminecẽ sui homines ad mediola¬
nensiũ urbẽ ꝑducerent: ita ut in triduo
uasius & ꝓtasius parentib successissent.
domũ ꝓpriã in qua nati fuerant. & res
etiã ingenuã fecerunt. Ipsi uero in uno
cęnaculo se concluserunt. ꝑ decẽ annos le¬
ciscebat᷑ ad bellũ. qd̾ ab marcomannis fue¬
rat excitatũ: occurrert̃ ei temploꝵs culto

Expanded text:
aleria autem conjux ejus, dum vellet corcorpus a malo homine bene positum violaficantes incurrit. Qui cum eam deponentes vestri sacrificiis manducare, statim illi haec audientes, tanta eam caede mactaverunt, ut vix eam seminecem sui homines ad Mediolanensium urbem perducerent, ita ut intra triduum Gervasius et Protasius parentibus successissent; domum propriam in qua nati fuerant, et resam ingenuam fecerunt: ipsique se in uno coenaculo concluserunt, et per decem annos leciscebatur ad bellum, quod a Marcomanis fuerat excitatum, occurrerunt ei templorum c
Abbreviated transcription (Latin):
paulinꝰ consularis dixit ad officiũ suum.
Ducite eũ ad palmã: & nolite decollare.
& ibi eũ supinũ deponite. & terra atq la-¬
pidib obruentes eũ dimittite. Quod cũ
tyrẽ consecrauit. Et sacerdos apollinis qui
hoc consiliũ paulino dederat. a diabolo
repletus ẽ: ut ꝑ septẽ dies energuminis ibi¬
clamaret: ubi obrutus erat sc̃s uitalis di¬
crucias me. Post septẽ autẽ dies p̃cipita¬
tus a diabolo in flumine: expirauit.
Sc̃s autẽ uitalis ẽ głosus martyr. xp̃i. iux¬
ta ciuitatẽ rauennantiũ p̃stans orationi-

Expanded text:
Paulinus consularis dixit ad Officiarium: Ducite eum ad palmam, et nolite decollare, et ibi eum supinum deponite, et terra atque lapidibus obrutum, ibi dimittite. Quod cum tyrem consecravit, ut sacerdos Apollinis qui hoc consilium Paulino judici dederat, diabolo repletus, per septem dies energumenus clamaret ibi, ubi obrutus est sanctus Vitalis, dicrucias me, sancte. Post septem vero dies praecipitatus a diabolo in flumine, exspiravit. Sanctus autem Vitalis gloriosus martyr Christi, juxta civitatem Ravennensium praes
Abbreviated transcription (Latin):
salutem ȩt̃nam. In diuinis uo¬
luminibus reus subscribitur:
qui non studuerit dare gra¬
tis qđ ipse gratis acepit. Qͥc¬
quid enim dñi ecclesiȩ pro¬
futurũ erat subtraxisse arguit᷑.¬

Expanded text:
salutem. 1. In divinis voluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit; quidquid enim Ecclesiae Domini profuturum erat, subtraxisse arguit
Abbreviated transcription (Latin):
duplici roboratꝰ caritate: remeauit in
ꝓpria. S ed famulus xp̃i ne uanis ia-¬
ctantiȩ uerbis. uel rumigero popłi ce-¬
lebraret᷑ fauore. sub magna atcestatio¬
ne: p̃cepit puero oĩbꝰuite suȩ dieb hoc
tacere miraculũ: plus deo soli cogni¬
tus eẽ cupiens quã hominib: certissi¬
me sciens omniũ ẽẽ uirtutũ uerã in
humilitate custodiã: & hanc ẽẽ quȩ
caritatis gradib altissima cęli regna con¬
scendat. ipsa dicente ueritate. Omnis

Expanded text:
duplici roboratus caritate remeauit in duplici roboratus caritate remeauit in propria. Sed famulus Christi ne uanis iactantiae uerbis uel rumigero populi celebraretur fauore, sub magna attestatione praecepit puero omnibus uitae suae diebus hoc tacere miraculum, plus Deo soli cognitus esse cupiens quam hominibus, certissime sciens omnium esse uirtutum ueram in humilitate custodiam et hanc esse qui caritatis gradibus altissima caeli regna conscendat. Ipsa dicente ueritate: «Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
domũ rediret. Sed ꝓpter hospitũ freq̃n¬
tiã. & uiri dei largã om̃ib munificentiã
non arida patriscaritate aridũ inuenit
uasculũ: in quo uinũ seruari solebat.
Mox tristis tacito murmure. hoc ipsũ
puer paternis intimauit aurib. Qui
uerecundiȩ rubore ꝑfusus. caritatis ta-¬
men dulcedine abundans. corde in diui¬
na confisus suffragia. tacitas paulisper
deo preces effudit: nil de diuino dubi¬
tans auxilio. nil de suȩ petitionis hesi¬
tans effectu. totus in eius credens clem̃¬
tiam: qui de arida petra sitienti popło
fontẽ aquȩ uiuȩ ꝓduxit. uel in chana
galileȩ a quã in mirabilis uini conu̾tit
saporẽ: dixit puero. Uade in dei con-¬
fidens bonitate: & quodcũq inueneris
in uasculo. ñ tricare nobis afferre. Qui
celer paterno obediens p̃cepto cucurrit:¬
& uas uino optimo suꝑ affluens inue¬
nit. Grãs deo agens: alacri animo ueni¬
enti & suis socus ꝓpinauit amico. Qui

Expanded text:
domum rediret. Sed propter hospitum frequendomum rediret. Sed propter hospitum frequentiam et uiri Dei largam hominibus munificentiam non arida patris caritate aridum inuenit uasculum in quo uinum seruari solebat. Mox tristis tacito murmure hoc ipsum puer paternis intimauit auribus. Qui uerecundiae rubore perfusus caritatis tamen dulcedine habundans, corde in diuina confisus suffragia tacitas paulisper Deo preces effudit, nihil de diuino dubitans auxilio, nihil de suae petitionis hesitans effectu, totus in eius credens clementiam qui de arida petra sitienti populo fontem aquae uiuae produxit, uel in Cana Galileae aquam in mirabilis uini conuertit saporem. Dixit puero: «Vade in Dei confidens bonitatem et quodcumque inueneris in uasculo non tricare nobis adferre». Qui celer paterno oboediens praecepto cucurrit et uas uino optimo superaffluens inuenit. Gratias Deo agens alacri animo uenienti et suis sociis propinauit amico; qui
Abbreviated transcription (Latin):
supra diximꝰ ob celeberrimã
scĩtatis famã nobiliũ uel plebialiũ. ui-¬
rũ dei uisitare solebant: ut consolaren-¬
tur ꝑ gr̃ãm quȩ abundabat in labiis
illiꝰ. Et quia ex abundantia cordis os lo-¬
quit᷑. & quia fraterno amore om̃s dili-¬
gebat: om̃ib se affabilẽ p̃stabat. Aliors
salutẽ suũ reputans lucrũ. nec dñicȩ
talentũ pecuniȩ pigritiȩ obruit hu¬
mo: sed cotidiano caritatis sudore mul¬
tiplicare studebat: ne uacuus reueni-¬
ente dño suo in conspectu appareret
illiꝰ. Igitur quidã uir nobilis & religi¬
osus inter alios famulũ uenit uisitare
xp̃i: ut ꝑ eũ celestis doctrinȩ reficeret᷑
melle. Et dũ sermo dulcissimȩ allocutis¬
nis in longũ traheret᷑. & sol mediũ cȩli
transiens centrũ crescentes duplicauit
umbras. nolebat uir dei hospitẽ suũ abs¬
q caritatis dimittere uiatico. mandauit
puero. ut siquid illi remansisset uini ca¬
uel anima refectus. uel corpore confortat

Expanded text:
supra diximus, ob celeberrimam sanctitatis famam nobilium uel plebialium uirum Dei uisitare solebant ut consolarentur per gratiam quae habundabat in labiis illius. Et quia ex habundantia cordis os loquitur et quia fraterno amore omnes diligebat, omnibus se affabilem praestabat. Aliorum salutem suum reputans lucrum nec dominicae talentum pecuniae pigritiae obruit humo sed cotidiano caritatis sudore multiplicare studebat, ne uacuus, reueniente Domino suo, in conspectu appareret illius. Igitur quidam uir nobilis et religiosus inter alios famulum uenit uisitare Christi ut per eum caelestis doctrinae reficeretur melle. Et dum sermo dulcissimae allocutionis in longum traheretur et sol medium caeli transiens centrum, crescentes duplicauit umbras, nolebat uir Dei hospitem suum absque caritatis dimittere uiatico. Mandauit puero ut, si quid illi remansisset uini cauel anima refectus uel corpore confortatus
Abbreviated transcription (Latin):
gere putaret: mane ad portã ciuitatis me¬
diolanensis quȩ romana dicit᷑ inuenit᷑.
Ds̃ enĩ qui eccłiȩ suȩ catholicȩ murum
parabat adu̾sus inimicos suos. & turrem
erigebat dauid contra faciẽ damasci. hoc
relatio ẽ ad clementissimũ imꝑatorẽ tunc
ualentinianũ: qui sũmo gaudio accepit
centi cũ mandata ab eodẽ darent᷑ ut moris
ẽ: uade age. ñ ut iudex. sed ut ep̃c. Penden¬
te itaq relatione. iterũ fugã parauit: atcp
in possessionẽ cuiusdã leontii clarissimi
uiri aliquandi delituit. Sed ubi rela¬
tioni responsũ ẽ: ab eodẽ leontio ꝓditur.
Preceptũ enĩ erat uscario: ut insisteret
reb ꝑficiendis. Qui iniuncta sibi cum
uellet implere ꝓposito edicto. conuenit
om̃s ut si uellent sibi consulere rebusq
suis: ꝓderent uirũ. Proditꝰ itaq & ad¬
ductus in mediolanũ. cũ intelligeret cir¬
ca se dei uoluntatẽ nec se diutiꝰ posse resi-¬

Expanded text:
ergere putaret, mane ad portam civitatis Meergere putaret, mane ad portam civitatis Mediolanensis, quae Romana dicitur, invenitur; Deus enim qui Ecclesiae suae catholicae murum parabat adversus inimicos suos, et turrem erigebat David contra faciem Damasci, hoc relatio est ad clementissimum imperatorem tunc Valentinianum, qui summo gaudio accepit centi, cum mandata ab eodem darentur, ut moris est: Vade, age non ut judex, sed ut episcopus. 9. Pendente itaque relatione, iterum fugam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat vicario ut insisteret rebus perficiendis: qui injuncta sibi cum vellet implere, proposito edicto, convenit omnes, ut si vellent sibi consulere, rebusque suis, proderent virum. Proditus itaque et adductus Mediolanum, cum intelligeret circa se Dei voluntatem, nec se diutius posse resi
Abbreviated transcription (Latin):
popłs iudeors. Iili enĩ uocib suis sangͥ¬
nẽ dñicũ effudert̃ dicentes: sanguis huiꝰ
suꝑ nos. Isti uero cathecuminũ scientes:
fideli uoce remissionẽ illi peccatoꝵ om̃i¬
um ꝑ baptismatis grãm ꝓmittebant. Tẽ
ille turbatꝰ reu̾tens domũ. philosophicã
ꝓfiteri uoluit futurus. sed uerus philoso¬
phus xp̃i. qui contẽptis scłarib pompis.
piscators secuturus eẽt uestigia. qui xp̃o
popłos congregart̃ non fucis uerbors
sed simplici sermone & uerȩ fidei ratione.
missi sine pera. sine uirga. etiã ipsos philo¬
sophos conuertert̃. Quod ubi ne faceret
reuocatꝰ ẽ. publicas mulieres publice ad
se ingredi fecit. ad hoc tantũ ut uisis his.
popłi intentio reuocaret᷑. At uero popłs
magis magisq clamabat: peccatũ tuũ suꝑ
nos. At ille cũ uideret nichil suã intenti¬
onẽ posse ꝓficere: fugã parauit. E gressus¬
q noctis medio ciuitatẽ. cũ ticinũ se ꝑ¬

Expanded text:
populus Judaeorum; illi enim vocibus suis sangupopulus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanguinem Dominicum effuderunt, dicentes: Sanguis hujus super nos : isti vero catechumenum scientes, fideli voce remissionem illi peccatorum omnium per baptismatis gratiam promittebant. Tunc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus sed verus philosophus Christi, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset vestigia, qui Christo populos congregarunt non fucis verborum, sed simplici sermone, et verae fidei ratione, missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos converterunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum super nos. 8. At ille cum videret nihil intentionem suam posse proficere, fugam paravit: egressusque noctis medio civitatem, cum Ticinum se p
Abbreviated transcription (Latin):
consulatus suscepit insignia. ut regeret
liguriã emiliãq ꝓuintias: uenitq medi¬
olanũ. Per idem tempꝰ mortuo auxentio
arrianȩ ꝑfidiȩ ep̃o. qui dionisio beatȩ
memoriȩ confessori ad exiliũ destinato
seditionis. ne popłs ciuitatis in periculũ
sui conuerteret᷑ ꝑrexit ad eccł̃iam: ibiq
cũ alloqueret᷑ plebẽ. subito uox fertur
infantis in popła sonuisse ambrosiũ ep̃m:¬
ita ut qui antea turbulentissime dissi¬
debant. quia & arriani sibi & catholici
sibi ep̃m cupiebant. suꝑatis alterutris
ordinari: repente in hunc unũ mirabili
& incredibili concordia consensert̃. Qͦd
ille cognito egressus eccłiam. tribunal sibi
parare p̃cepit: quippe mox futurus ep̃c
altiora conscendit. Tunc contra consuetu¬
dinẽ suã. tormenta ꝑsonis iussit adhibe¬
ri. Quod cũ faceret: popłs nichilominꝰ
acclamat. Peccatũ tuũ suꝑ nos. Sed ñ
similit̾ hic popłs tunc clamabat. sicut

Expanded text:
consularitatis suscepit insignia, ut regeret consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium epita qui antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc contra consuetudinem suam tormenta jussit personis adhiberi. Quod cum faceret, populus nihilominus acclamabat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is populus tunc clamavit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
anniuntiarent: & mentes hominũ de ter¬
ris ad cęlũ erigerent. Post ea uero cum
adoleuisset. & eẽt in urbe roma consti¬
tutus cũ matre uidua & sorore. quę
uirginitatẽ fuęrat iã ꝓfessa comite alia
uirgine. cuiꝰ uirginis soror candida. &
ipsa eiusdẽ ꝓfessionis quȩ nunc cartaginẽ
deget iã anus cũ uideret sacerdotib a
domestica sororis uel matris manꝰ oscu¬
lari: ipse ludens offerebat dexterã dicenꝰ.
Et sibi aiebat fieri oportere: siquidẽ¬
se ep̃m futurũ eẽ memoraret. Loquebat᷑
enĩ in illo sp̃c dñi. qui illũ ad sacerdotiũ
nutriebat: illa uero ut adolescentẽ & cres¬
centẽ quid diceret respuebat. Sed postquã
edoctus liberalib disciplinis ex urbe egres-¬
sus ẽ: ꝓfessusq in adiutorio p̃fectoriȩ p̃¬
torii ita splendide causas ꝑorauit: ut
eligeret᷑ a uiro illustri ꝓbo tunc p̃fecto
p̃torii ad consiliũ tribuendũ. Post hȩc

Expanded text:
annuntiarent, et mentes hominum de terannuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dexteram, dicens et sibi id ab ea fieri oportere, siquidese futurum esse memorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec
Abbreviated transcription (Latin):
gitur posito in administratione p̾fecturȩ
galliarũ patre eiꝰ ambrosio. natꝰ ambrosiꝰ¬
ẽ : qui infans in area p̃torii in cuna po¬
situs cũ dormiret aꝑto ore. subito exam̃
apũ adueniens faciẽ eius atq ora cõple-¬
uit: ita ut ingrediendi inos egrediendi
q frequentarent uices. Quȩ pater qui
ꝓpt̾ea cũ matre uel filia de ambulabat ne
abigerent᷑ ab ancilla quȩ curã nutriendi
infantis susceꝑat ꝓhibens: sollicita enĩ erat
ne infanti nocerent: expectabat enĩ patͥio
affectu. quo fine illud miraculũ claude.¬
ret᷑. At ille post aliquandiui euolantes
in tantã aeris altitudinẽ subleuate sunt:
ut humanis ocłis minime cernerent᷑. Qe
facto: territꝰ pat̾ ait. Si uixerit puer iste:
aliquid magni erit. Operabat᷑ enĩ iam
tunc dñs in seruuli sui infantia: ut im¬
pleret᷑ qd̾ scriptũ ẽ. Faui mellis sermones
boni. Illud enĩ exam̃ apũ scriptors ipsiꝰ
nobis generauit fauos. qui cęlestia dona

Expanded text:
gitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque ora complevit; ita ut ingrediendi in os, egrediendique vices frequentarent. Quae pater, qui propter cum matre vel filia deambulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc Dominus in servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona
Abbreviated transcription (Latin):
texere. sufficiat de płimis uel pauca di¬
xisse. Iilud quoq beatissimi testimoniũ.
uiuentis post obitũ necessariũ credimꝰ
pre cȩceris explicandũ: quia licet teneat᷑
clausũ corpꝰ in tumulo. at tam̃ iusti ani¬
mȩ merces ex suꝑauit in fructu. Igitur
cũ sc̃s̃ germanus ep̃c. uel cũ ꝓuintiales
ac pontifex successor eiꝰ. & popłs. uellent
m̃bra scĩ in nouã basilicã deuote transpo¬
nere. & ꝓpter cellulȩ angustiã in qua con¬
ditus fuerat ñ daret᷑ sacri corporis extra¬
hendi licentia. cunctis hesitantib & in¬
certis quid agerent. curis popłarib se uir¬
tus beatissimi uiri mediatrix interserit.
Nam expectantib om̃ib & nichil deli¬
berantib repente nutu diuino discisso
pariete cellulȩ qui erat ad pedes eius a
parte orientali tres lapides decidert̃.: sci¬
licet ddato signo ꝑ qualẽ locũ se iubere
educi posse. Int̾ea facto aditu dũ concentꝰ

Expanded text:
texere, sufficiat de plurimis vel pauca ditexere, sufficiat de plurimis vel pauca dixisse. Illud quoque beatissimi testimonium viventis post obitum necessarium credimus prae ceteris explicandum, quia licet teneatur clausum corpus eius in tumulo, attamen iusti animae merces exuberavit in fructum. 55 Igitur cum sanctus Germanus episcopus vel conprovinciales ac pontifex successor eius et populus vellent membra sancti in novam basilicam devote transponere et propter cellulae angustiam in qua conditus fuerat non daretur sacri corporis extrahendi licentia, cunctis haesitantibus et incertis quid agerent, curis popularibus se virtus beatissimi viri mediatrix interserit. 56 Nam expectantibus omnibus et nihil deliberantibus, repente nutu divino discisso pariete cellulae qui erat ad pedes eius, a parte orientali tres lapides deciderunt, scilicet dato signo, per qualem locum se iuberet educi posse. 57 Interea facto aditu, dum concentus
Abbreviated transcription (Latin):
dẽpnans. beatũ ioħem irrep̃hensibilit
imitabat᷑. Quanta uero inde sustinue¬
rit. nullus digne poterit explicare. Siqͥ¬
dem martyr effici cuperet. si ñ defuisset
dextera ꝑcussoris. Sed ꝓculdubio palmam
martyrii meruit. qui uoti desidia ñ abs¬
condit. Unde pret̾ labores reliquos etiã
ꝑ sinodos ꝓ ipsa causa sepius excitatas ex-¬
currens ad postremũ. quã płium ep̃orũ
iniunctione. ut excõmunicatas a se
antistites ad ꝑsonã cõmunione suspen-¬
sã dirigentes benedixerant. & ipse signa¬
ret ait ad sacerdotale conciliũ. Et si ad
causã dei recusatis defendere. ipse potens
ẽ uindicare. Quo facto antequã eulo¬
gias ex cõmunicata ꝑ sona more
susciꝑet expirauit: & priusquã portator
ꝑueniret sermo sacerdotis optinuit.
Qui etiã ad beatũ cesariũ arelatensem
p̃sulem: ꝓ eadẽ causa consulturus occur¬
rit. Sed quia eius singła non ualemꝰ re¬

Expanded text:
dempnans, beatum Iohannem inreprehensibiliter dempnans, beatum Iohannem inreprehensibiliter imitabatur. 50 Quanta vero inde sustinuerit, nullus digne potent explicare: siquidem martyr effici cuperet, si non defuisset dextera percussoris, sed procul dubio palmam martyrii meruit qui voti desideria non abscondit. 51 Vnde praeter labores reliquos etiam per synodos pro ipsa causa saepius excitatas excurrens, ad postremum quam plurium episcoporum iniunctione ut excommunicatas a se antestites ad personam communione suspensam dirigentes benedixerant, et ipse signaret, ait ad sacerdotale concilium: Etsi ad Idum vos causam dei recusatis defendere. ipse potens est vindicare. 53 Quo facto, antequam eulogias excommunicata persona in ore susciperet, expiravit, et priusquam portitor perveniret, sermo sacerdotis obtinuit, qui etiam ad beatum Caesarium Arelatensem praesulem pro ipsa causa consulturus occurrit. 54 Sed quia eius singula non valemus re
Abbreviated transcription (Latin):
silica scĩ maurilii dõno albino gr̃as re¬
ferentes se ad uestigia eius ꝓstrauerunt.
eo qd suspectos de funere redire fecerat ad
salutẽ. Itẽ dũ queda mulier arepta a ma¬
ligno sp̃u. se beatissimo albino uociferans
s eiulans p̃sentasset. mox adu̾sarius ipse
supra eiꝰ ocłm in similitudinẽ uesicȩ san¬
guine se collegit. Tunc pontifex faciens
signũ scẽ crucis: increpauit eũ dicens.
inimice ocłm quẽ non dedisti. nec possis
auferre. Mox de collectione ipsa in flebo¬
tomi similitudinẽ sanguis subtilit̾ eri¬
pit. Quo fluente sine lesione ocsi im¬
mundꝰ hostis euanuit. & puella incolu¬
mis imꝑante signo erucis euasit. S ed &
hoc magnanimitatis exemplũ oportunũ
ducit᷑ explicandũ. qd̃ ꝓ dei negotio apud
eũ non fueritulla regũ potentũq ꝑso¬
nalis acceptio. D eniq ad cumulũ cęle¬
stis grẽ conquirendũ. incestarũ nuptia¬
rũ execrabiles copulationes ui re con¬

Expanded text:
silica sancti Maurilii domno Albino gratias resilica sancti Maurilii domno Albino gratias referentes, se ad vestigia eius prostraverunt, eo quod suspectos de funere redire fecerat ad salutem. 47 Item dum quaedam mulier arrepta a maligno spiritu, se beatissimo viro Albino vociferans et heiulans praesentasset, mox adversarius ipse supra eius oculum in similitudinem vesicae sanguineae se collegit. 48 Tunc pontifex faciens signum crucis increpavit eum, dicens: Inimice, oculum quem non dedisti nec possis auferre. Mox de collectione ipsa in flebotomiae similitudinem subtiliter sanguis erupit, quo fluente sine laesione oculi inmundus hostis evanuit et puella incolomis imperante signo crucis evasit. 49 Sed et hoc magnanimitatis exemplum oportunum ducitur explicandum, quod pro dei negotio apud eum non fuerit ulla regum potentumque personalis acceptio. Denique ad cumulum caelestis gratiae conquirendum incestarum nuptiarum execrabiles copulationes iure con
Abbreviated transcription (Latin):
nomerꝰ monachus eẽt oculors luce pri¬
uatus. & annosa tẽpora una ẽẽnt nocte¬
cęcitatis transcursa petiit sibi a uiro
scĩssimo fieri crucis signaculũ. Quo fa¬
cto: luminis uitalis sp̃lendor intrauit:¬
& fugatis tenebris. sol ꝑegrinus illuxit.
Est & hoc inter reliqua uenerabile do¬
cumentũ. Cũ in ciuitate andecaua tͦris
portȩ coherens. dãpnatis eẽt carcer effe¬
cta p̃tereunte beato albino. fiebat in¬
solentia de uocib inclusoꝵs. Tunc ad iu¬
dicẽ precator accedit. ut eos pietatis cau¬
sa de custodia relaxaret. Quod cũ ille
aure surda differret: mox pontifex ad
dm̃ se fida petitione conu̾tens tam fami¬
liari uoce suggessit. ut in loco quo ora¬
tionẽ sc̃s effudit. mirȩ magnitudinis
saxeus quadrus exiliens portȩ aditus fi¬
eret carceratis. quia ante eius precẽ soli¬
ditatẽ suã lapis seruare ñ potuit. Hinc
egressi quasi de sepulchro uiuentes. in ba¬

Expanded text:
nomerus monachus esset oculorum luce prinomerus monachus esset oculorum luce privatus et annosa tempora una essent noctcaecitatis transcursa, petiit sibi a viro sanctissimo fieri crucis signaculum. Quo facto, luminis vitalis splendor intravit et fugatis tenebris sol peregrinus inluxit. 44 Est et hoc inter reliqua venerabile documentum. Cum in civitate Andecava turris portae cohaerens damnatis esset carcer effecta, praetereunte beato Albino fiebat insolentia de vocibus inclusorum. Tunc ad iudicem precator accedit, ut eos pietatis causa de custodia relaxaret. 45 Quod cum ille aure surda differret, mox pontifex ad deum se fida petitione convertens, tam familiari voce suggessit, ut in loco quo orationem sanctus effudit mirae magnitudinis saxeus quadrus exiliens portae aditus fieret carceratis, quia ante eius precem soliditatem suam lapis servare non potuit. 46 Hinc egressi quasi de sepulchro viventes, in ba