comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prrecepta est. merito uestis qua
significatur desuper contexta
perhibetur Insoste autẽ quid
nisi dignatia commendata est :
sic quippe inuno ad omnes perue¬
nit cumsors omnib: placuit. quia
& dĩ gnartia inunitate adomnes
peruenit Et cum sors mitatur
Non personae cuiusq uel meritis.
sed occulto dĩ iudicioceditur
ETPOSUERUNTSLPER
CAPUT EIUS GAUS AMIP¬
SIUS SCRIPTAM. HICEST
IHSREX IUDA EORUM
ulchretitulus quixp̃m
regem testetur. Non
Minfrac supracrucem ponit᷑
Quialicet incruce pronobis
hominis infirmita tedolebat :
supercrucem tam̃ regis maies¬
tate fulgebat. Quiapteetiã.
Quia rexsimul & sacerdo sest.
cumeximiam patrisuae carnis
ostiam in altari crucis offerr&
regis quoq: qua p̃dicatusenri
titulo dignitatem p̃tendit
Vicunctis legere hoc. ẽ. audire
&eredereuolentib: innotescat.
quia suum percrucem non ꝑdiderit
sed confirmarit potius & corrobo¬
prrit imperium. Vnde&apostolis
cumignominiamcrucis descripsis¬

Expanded text:
praecepta est, merito vestis qua praecepta est, merito vestis qua significatur desuper contexta perhibetur. In sorte autem quid nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit: quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit, et cum sors mittitur, non personae cujusqused occulto Dei judicio ceditur. Et posuerunt super caput ejus causam ipsius scriptam: Hic est Jesus rex Judaeorum. Pulchre titulus, qui Christum Regem testatur, non infra, sed supra crucem ponitur, quia licet in cruce pro nobis hominis infirmitate dolebat, super crucem tamen regis majestate fulgebat, quia apte etiam, quia rex simul et sacerdos est cum eximiam Patri suae carnis hostiam in altari crucis offerret, regis quoque qua praeditus erat titulo dignitatem praetendit, ut cunctis legere, hoc est audire et credere volentibus innotescat, quia suum per crucem non perdiderit, sed confirmarit potius et corroborarit imperium. Unde et Apostolus cum ignominiam crucis descripsis
Abbreviated transcription (Latin):
luit bibere. hoc marcus dixit
non accepit. tacueritautem quod
gustauerit: Sed hoc quodait mar
dumest. mattheum dixisse.
amaritudine posuit. &mymatũ
uinum a marissimum ẽ. Quam¬
quam fieripossit ut & felle &
mymitum uinumarissimum red¬
derent. POSTQUAM AUTẼ
ORTCIFIXERUNTEUM.
DIUIIS ERTNTUESTIM TA
EIUS SORTẼMITENTES
aec euangelistaiohannes
plenius exposuit. quia sci¬
licet militescetera in quattuor
pastes iux ta suumnumerum
diuidentes detunica quae in con¬
sutilis erat desuꝑ contextaper
totum sostem miserunt: Qua¬
dripestita autem uestis dñi. qua¬
dripestitamei: figuntuit eccle¬
siam. totoscilicet quae quattuor
pastib: constattemarumorbe
diffusam. & omnib: eisdẽ pasti¬
bus aequaliter. idest concordit̃
distributam. Tonicauero illasor¬
tita omnium pastium significat
unitatem. Quae caritatis uinculo
continetur. Sienim carita siuxta
a postolum & supereminentiorẽ
habetuitã & sup¬
eminet scientiae & superomna

Expanded text:
luit bibere, hoc Marcus dixit: luit bibere, hoc Marcus dixit: Non accepit, tacuerit autem quod gustaverit. Sed hoc dum est Matthaeum dixisse amaritudine ponendo. Myrrha enim amarissima res est, quanquam fieri possit ut fel et myrrha tum vinum amarissimum redderent. Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes. Haec evangelista Joannes plenius exposuit, quia scilicet milites caetera in quatuor partes juxta suum numerum dividentes, de tunica quae inconsutilis erat desuper contexta per totum, sortem miserunt. Quadripartita autem vestis Domini quadripartitam ejus figuravit Ecclesiam, toto scilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer, distributam. Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. Si enim charitas, juxta Aposthabet viam, et supereminet scientiae, et super omnia
Abbreviated transcription (Latin):
perdilectionemoperatus .: In
profundo autempars illa ligni
quae intenix addita defixa
latet sed inde consurgit illudom¬
ne quodeminet sicut & occulta dĩ
uoluntate uocatur homo ad pasti¬
cipationem tantae grartiae. alius
sic alius autemsic. Supereminen¬
temuero scientiae caritatẽ xp̃i.
eam profecto ubi paxilla . ẽ: quae
precellit omnem intellectum
ET DABANTEIBIBEREMUR¬
RATUUIN UETNONACCEPIT
s. loquitur adhierus alem
egote plantauiuin eã mea
uenrm. quo modo facta es in amari¬
tudine uitis alienȩ e A marauitis.
amarum uinum facit. quod ꝓpi
incibum meumfel. & insitimea
potauerunt meaceto: Quodautẽ
dicitur & non accepit uel secundũ
mattheum. cumgustasset noluit
bibere. hocindicat quod gusta¬
uerrt quidem pronobis mostis
amaritudinem. sed testiadie re¬
surrexerit: Quod enimait
marcus non accepit. Intellegit᷑
non accepit ut biber&. Custauit
autem sicut mattheus testis. ẽ.
ut quodidem mattheus ait. No¬

Expanded text:
per dilectionem operatur. In per dilectionem operatur. In profundo autem, pars illa ligni, quae in terra abdita defixa latet, sed inde consurgit illud omne quod eminet, sicut ex occulta Dei voluntate vocatur homo ad participationem tantae gratiae, alius sic, alius autem sic, supereminentem vero scientiae charitatem Christi, eam profecto, ubi pax illa est, quae praecellit omnem intellectum . Et dabant ei bibere, myrrhatum vinum, et non accepit. Deus loquitur ad Hierusalem: Ego te plantavi vineam meam veram, quomodo facta es in amaritudinem vitis alienae ? Amara vitis amarum vinum facit, quod propdederunt in cibum meum fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Quod autem dicitur: Et non accepit, vel secundum Matthaeum: Cum gustasset, noluit bibere, hoc indicat, quod gustaverit quidem pro nobis mortis amaritudinem, sed tertia die resurrexit. Quod autem ait Marcus: Non accepit, intelligitur, non accepit ut biberet. Gustavit autem, sicut Matthaeus testis est, ut quod idem Matthaeus ait: No
Abbreviated transcription (Latin):
nib scĩs quae sit latitudo & longi¬
tudo altitudo & profundum
Cognoscere etiam supereminen¬
tem scientia ecar itatr̃ xp̃i. Italati¬
tudine quippebona openrcarita¬
tissignificat. In longitudine per¬
seuenentiam scaẽ conuersationis
usq infinem Inaltitudine. sp̃en
caelestium prremiorum. In pro¬
fundo inscrutabilia iudiciadĩ.
Vnide istagnatia in hominesuenit
Ethaecita coaptantur sac naxm̃to
crucis. ut in latitudin eaccipiat᷑
transuersum lignum quo exten¬
dunturmanus. proptero perum
significationem In longitudine.
ab ipsousq: interam ubi totum
corpuscrucifixum stare uidet᷑.
quod significat persistere . hoc.ẽ.
longanimiter permanere : IN
altitud ineabipso trans uersolig¬
no sursum uersu quod ad caput
eminet propter expectationẽ
supernorum. Neilla o perrbona
atq: in eius perseuenantia ꝓptir
beneficiadĩ terrena actempo¬
nelia facienda credantur. sed
potius propt̃ illud. quod desuper
sempiternum sperat fides quae

Expanded text:
nibus sanctis, quae sit latitudo et longinibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo, altitudo et profundum . Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi. In latitudine quippe bona opera charitatis significat. In longitudine perseverantiam sanctae conversationis usque in finem. In altitudine spem coelestium praemiorum. In profundo inscrutabilia judicia Dei, unde ista gratia in homines venit. Et haec ita coaptantur sacramento crucis, ut in latitudine accipiatur transversum lignum, quo extenduntur manus, propter operum significationem. In longitudine ab ipso usque in terram, ubi totum corpus crucifixum stare videtur, quod significat persistere, hoc est, longanimiter permanere. In latitudine ab ipso transverso ligno sursum versus, quod ad caput eminet, propter exspectationem supernorum, ne illa opera bona atque in eis perseverantia, propter beneficia Dei, terrena ac temporalia facienda credantur, sed potius propter illud quod desuper sempiternum sperat fides, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Iquib truncabant᷑ capita
damnatorum & caluariae. id ẽ
de collatorum sumpsere nom mñ
Propterea autemibicruci fixus ẽ.
dñs ut ubi prius erat areadam¬
natorum. ibierigerent᷑ uexilla
mastrrii Et quomodo pronob
maledictum crucis factus & fla¬
gellatus & crucifixus. sic pomniũ
salute quas inoxius internoxios
crucifigitur : ut ubi abundauit
peccatum super abundetgnita
Qualiter sane dñs incrucepi¬
situs. Quidue eadem sacnrtissimi
corporis positio regalis in setrpo
contineat sedulius in paschalicar¬
mine pulchre uersibus dixit
Neuequis ignon& speciem crucis
essecolendam:
Quae dnm postauit ouans
irtione potenti
Quattuor in deplagas
quadrati colligit orbis
Splendidus auctoris
deuestice fulget eous
Occiduo sacraxe lambuntur
Cunctaque de membris uiuit
Natum creantis
Et cruce conplexum xp̃sregit
undique mundum:
Monelem quoq: sacro scãecrueis
figunam describit apłs ubiait
INcarita terrdicati& fundat
ut possitis conp̃hendere cũom

Expanded text:
quibus truncabantur capita quibus truncabantur capita damnatorum, et calvariae, id est decollatorum sumpsere nomen. Propterea autem ibi crucifixus est Dominus, ut ubi prius erat area damnatorum, ibi erigerentur vexilla martyrii. Et quomodo pro nobis maledictum crucis factus et flagellatus, et crucifixus, sic pro omnium salute quasi noxius inter noxios crucifigitur, ut ubi abundavit peccatum, superabundet gratia . Qualiter sane Dominus in cruce positus, quidve eadem sacratissimi corporis positio regalis in se typo contineat, Sedulius in Paschali carmine pulchre versibus dixNeue quis ignoret speciem crucis esse colendam, Quae Dominum portauit ouans, ratione potenti Quattuor inde plagas quadrati colligat orbis. Splendidus auctoris de uertice fulget Eous,. Occiduo sacrae lambuntur Cunctaque de membris vivit natura creantis, Et cruce complexum Christus regit undique mundum. Moralem quoque sacrosanctae crucis figuram describit Apostolus, ubi ait: In charitate radicati et fundati, ut possi
Abbreviated transcription (Latin):
Vndepaganos appellamus eos
quos aciuitate dĩ alienos & qua si
urbanae conuersationis esse
uidemus expestes. Sed depago
symon egredienscrucem por¬
tat postihm̃ cumpopulus nati¬
onum paganis ritib derelictis.
uestigia dominicae passionis
oboedienter conplectitus
Quod autem secundum luca¬
in hocloco sequentib: sed ñsmulie¬
ribus dixit. Filia ehierusalem
Nolite flere superme sedsuꝑuos
& superfilios ur̃os & addit quia si
inuiridiligno haec faciunt. inarido
quid fiet : Virideenim lignũ se¬
ipsum suosq: electos: Aridũ uero:
impios & peccatores significat
Siego ipse inquit qui peccatũ non
feci quilignum uitae merito ap¬
pellatus fructus gnatiaeduode¬
nos persingulos mense s ad fero
sine igne passionis amundo non
exeo. Quid putaseosmaneretor¬
menti. quifructib uacui insuper
uitae lignum flammis dareñtimeN
ETUENERUNTIN LOCŨ
QUI DICITUR GOLEOTHA
QUODESTGALUARIE LOCUS¬
ssa trrurbem hierusalem &
foris postam loca enant in

Expanded text:
nde paganos appellamus eos, quos a civitate Dei alienos, et quasi urbanae conversationis esse videmus expertes. Sed de pago Simon egrediens, crucem portat post Jesum, cum populus nationum paganis ritibus derelictis, vestigia Dominicae passionis obedienter complectitur. Quod autem secundum Lucain hoc loco sequentibus se Dominus mulieribus dixit: Filiae Hierusalem, nolite flere super me, sed super vos et super filios vestros, et addit: Quia si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fient ? Viride enim lignum seipsum suosque electos, aridum vero impios et peccatores significat. Si ego ipse, inquit, qui peccatum non feci, qui lignum vitae merito appellor, fructus gratiae duodenos per singulos menses affero, sine igne passionis a mundo non exeo, quid putas eos manere tormenti, qui fructibus vacui, insuper vitae lignum flammis dare non timent? Et venerunt in locum qui dicitur Golgotha, quod est Calvariae locus. Extra urbem Hierusalem et foris portam loca erant in
Abbreviated transcription (Latin):
inmonte oraet dñs. quasi tacite nos
ammonet sublimia tantũ onen¬
do inquiri & procaelestib bonis
supplicari debere : At cũ inualle
onrt & hoc inualle pinguium siue
pinguedinis. Ipsius aequȩ insinuat
nobis humilitatomsemper ino¬
ntionib & internȩ pinguedinẽ
dilectionis esse seruandam
IUNCAIT IL LIS IH̃S TRIS¬
TIS .E ANIMA MEAUSQ
cio corpomrlis affectus nonfor¬
mido mostis offendit. Nam qui
corpus suscepit omnia debuit sub¬
ire quae corporis sunt. Vt esurs¬
r& &sitir&. Anger&ur contrista¬
r&ur Di uinitas autẽ commu¬
tariperhos nescit affectus
ET PROGRESSUS PUSILI.UM
PROCIDITIN FACIESUA ORAQ
Iucas autemdicit. auulsus ẽ abes
quantum iactus .ẽ. lapidis Tamqu
hoceos typiceam monuerit. ut m
eum dirigerent lapidem. id ẽ. usqi
adipsum perducerent intentionẽ
legis quȩ script irenet in lapide
Vsq ad illum enim potest perue¬
nire ille lapis. qnm finis legis est
xp̃s adiustitiam omnicredent

Expanded text:
in monte orat Dominus, quasi tacite nos in monte orat Dominus, quasi tacite nos admonet sublimia tantum orando inquiri, et pro coelestibus bonis supplicari debere. At cum in valle orat, et hoc in valle pinguium sive pinguedinis, ipsius aeque insinuat nobis humilitatem semper orationibus, et internae pinguedinem dilectionis esse servandam. Tunc ait illis Jesus: Trist, anima mea usque tio corporalis affectus, non formido mortis offendit. Nam qui corpus suscepit, omnia debuit subire quae corporis sunt; ut esuriret, sitiret, angeretur, contristaretur: divinitas autem commutari per hos nescit affeEt progressus pusillum procidit in faciem suam orans. Lucas autem dicit: Avulsus est ab eis, quantum jactus est lapidis, tanquam hoc eos typice admonuerit, ut in eum dirigerent lapidem, id est, usque ad ipsum perducerent intentionem legis quae scripta erat in lapide, usque ad illum enim potest pervenire ille lapis, quoniam finis legis est Christus ad justitiam omni credenti
Abbreviated transcription (Latin):
rememento SCRIPTŨ .E
ENM PERCIITTA PASTO¬
REMETDIS PERGENTUR
ẽrcutitur autem pastorbo¬
nus ut ponatanimampro
ouibus suis & demultis gregib
errorũ fiat unus grex & unus pastor
AMENDICOTIBI QUIA IN
HACNOCTEANIEQUAGAL¬
TUSGANTETTERMENEGAB
At petrus deardore fidei pro¬
mittebat. & saluator quasi ds̃
futur nouerat: Et nota quod pe¬
trus in nocte neget neget testio
Post quam autem gallus cecinit
& decrescentibus tenebris uic ina
luxnuntiata est. conuersus fle¬
uit ãmare trinae negatio¬
nis sordes lacrimis lauans
INUILL.AM QUAEDICITUR
GETHSEMANT . ETCETR¬
oInstratur usq: hodie locus
gethsemani. in quo d ñs¬
onruit adirdices montisoliuet.
Nunc de super eclesia aedificata
INterp̃tatur autem gethsemani.
uallis pinguium siue pinguedinũ
Quoduero non solum dicta uelope¬
raNr̃i saluatoris. uerum etiam
loca & temporx. In quib: openxt᷑
& loquitur. mysticis ut sacpedic¬
tum est sunt plena figuris. cum

Expanded text:
re memento. Scriptum est re memento. Scriptum est enim: Percutiam pastorem et dispergentur ercutitur autem pastor bonus, ut ponat animam pro ovibus suis, et ut multis gregibus errorum fiat unus grex, et unus pastor . Amen dico tibi, quia in hac nocte antequam gallus cantet, ter me negabis. Et Petrus de ardore fidei promittebat, et Salvator quasi Deus futura noverat. Et nota, quod Petrus in nocte neget tertio. Postquam autem gallus cecinit, et decrescentibus tenebris vicina lux nuntiata est. Conversus flevit amare, ternae negationis sordes lacrymis lavans. in villam, quae dicitur Gethsemani, etc. Monstratur usque hodie locus Gethsemani, in quo Domioravit, ad radices montis Oliveti. Nunc desuper Ecclesia aedificata; interpretatur autem Gethsemani vallis pinguium, sive pinguedinum. Quod vero non solum dicta, vel opera nostri Salvatoris, verum etiam loca et tempora, in quibus operatur et loquitur, mysticis, ut saepe dictum est, sunt plena figuris. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
sut cum passi fuerintnondispe¬
Arent salutem sed a gentes paeni¬
tentiam liberentur. Et signan¬
teraddit inista nocte. quia quo¬
modo qui in ebriantur nocte ine:¬
briantur. sic& quis candalum pa¬
tiuntur innocte & intenebrissus¬
tinent. Luca s ait quod symonidñs
dixit: Eccesatanas expetiuit uos
ut tribrrr&. sicut triticum Ego
autemrogai prote. ut non defi¬
ciat fidestua. Cum uero satanas
expecit eos temptare & uelut qui
triticum purgat uenti lando con¬
cutere docet nullius fidem ãdia¬
bolonisi permittente temptari
Satanae quippe adcribraendũ
bonos expetere est. ad flictionẽ
eorum malitiae aestib: anhelare
Quo enimeorum temptationẽ
inuidens appetit. eo illorum qua¬
si probationem dep̃cans petit.
Et tualiquando conuersõs confir¬
ma fr̃stuos : Sicut ipsetuã in quid
fidem ne satanacontemptante de¬
ficiat onando protexi. Ita&tu in¬
firmiores quosq fr̃s exemplotuȩ
paenitentiae nede uenia foste
disperent erigere & confosta¬

Expanded text:
ut cum passi fuerint, non despeut cum passi fuerint, non desperent salutem, sed agentes poenitentiam liberentur, et signanter addidit in ista nocte, quia quomodo qui inebriantur, nocte inebriantur, sic et qui scandalum patiuntur, in nocte et in tenebris sustinent. Lucas ait, quod Simoni Dominus dixit: Ecce Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum, ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua . Cum vero Satanas expetit eos tentare, et veluti, qui triticum purgat, ventilando concutere, docet nullius fidem a diabolo, nisi Deo permittente, tentari posse. Satanae quippe ad cribrandum bonos expetere est, ad afflictionem eorum, malitiae aestibus aQuo enim eorum tentationem invidens appetit, eo illorum, quasi probationem deprecans petit: Et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. Sicut ipse tuam, inquit, fidem, ne Satana tentante deficeret, orando protexi, ita et tu infirmiores quosque fratres exemplo tuae poenitentiae, ne de venia forte desperent, erigere et conforta
Abbreviated transcription (Latin):
cessionis patri commendatos in
montem educitoliuarum. ut tr¬
pice designet nos peracceptionem
sacirmentorum suorum perquȩ
opemsuae intercessionis ad alq¬
ior uistutum dona &charisma¬
ta sc̃ĩ sp̃s quib: incorde perungua¬
mur conscendere debere: Quod
siquemmouet cum caenatis sal¬
uator a postolis suum corpus acsan¬
guinem tradiderit : Quare nos
uniuersalis ecclesia e consuetudine
ieiunidoceamur eademsacnaem̃ta
percipere. breuiter audiat. ideo
tunccaenatos communicasse apos¬
tolos. quia necesse errt pascha il¬
lud trpicumantea consũ mari. &
sic adueripa schae sacramenta.
tirensire. Nunc inhonorẽ tanti
tamq: terribis sacnamentipla¬
cuisse magistris ecclesiae primo
nos dominicae passionis pasticipati¬
one muniri. Primo spitalib: epulis
interius exteriusq: sacnari. acdein¬
de terrenis dapib corpus & uilibus
escis refici. TUNEDIC̃EIS IH̃S
OMNESUOSSGANDALŨ PATI¬
EMINTINME INISTA NOCTE
Uncedica t quod passurisint:

Expanded text:
cessionis patri commendatos, in cessionis patri commendatos, in montem educit Olivarum, ut typice designet, nos per acceptionem sacramentorum suorum, per quae opem suae intercessionis, ad altiora virtutum dona et charismata sancti Spiritus, quibus in corde perungamur, conscendere debere. Quod si quem movet, cur coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare nos universalis Ecclesiae consuetudine jejuni doceamur eadem sacramenta percipere? Breviter audiat, ideo tunc coenatos communicasse apostolos, quia necesse erat Pascha illud typicum antea consummari, et sic ad veri Paschae sacramenta transire. Nunc in honore tanti tamque terribilis sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos Dominicae passionis participatione muniri, primo spiritualibus epulis interius exteriusque sacrari, ac deinde terrenis dapibus, corpus et vilibus escis refici. Tunc dicit eis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte. Praedicit quod passuri sint,
Abbreviated transcription (Latin):
otest quidem hicuersicu¬
lus & simpliciter accipi. qđ
abhachone caene usq ad tẽpus
resurrectionis quo in regnodĩ
enrt uenturus. uinumbibituris
nonesset Posteanamq: illũ cibũ
potumq sumpsisse testatur apłs
petrus. quiait Quimanducauim:
& bibimus cumillo postquam resur¬
rexitamostuis. Sed multo con¬
sequentius ut sicut suprartr picũ
agniesum sicatiam potũ paschȩ
typicum neget seultrrgustaturꝰ
don ecostensa & manifestata resus¬
rectionis suae gloria regnidĩ fi¬
desmundiadueniat
ETHYO NODICTO EXIERUNT
IN MONTEM OLIUETI
cest quod inpsalmolegimis
Edent pauperes & satura¬
buntur. & laud abunt dñm
qui requirunt eum. Potestautẽ
hrmnus &iamille intellegi. quẽ
dñs secundũ iobannẽ patrigrr¬
tia sagens decantabat Ini quo & pr
scipso & prodiscipulis & procis
quiper uerbu meorum creditr
enent. eleuatissursum oculispr¬
cabatur: Et pulchrediscipulos
sacnementis suicor poris ac sangui¬
nis inbutos : Et hrmnopiȩ inter¬

Expanded text:
otest quidem hic versiculus, et simpliciter accipi, quod ab hac hora coenae usque ad tempus resurrectionis, quo in regno Dei erat venturus, vinum bibiturus non esset, postea namque illum cibum potumque sumpsisse testatur apostolus Petrus qui ait: Qui manducavimus et bibimus cum illo, posteaquam resurrexit a mortuis. Sed multo consequentius, ut sicut supra typicum agni esum, sic etiam potum Paschae typicum neget se ultra gustaturum, donec ostensa et manifestata resurrectionis suae gloria, regni Dei fides mundo adveniat. Et hymno dicto exierunt in montem Oliveti. Hoc est, quod in Psalmo legimus: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum, qui requirunt eum . Potest autem hymnus etiam ille intelligi, quem Dominus secundum Joannem patri gratias agens decantabat, in quo et pro seipso, et pro discipulis, et pro eis, qui per verbum eorum credituri erant, elevatis sursum oculis, precabatur. Et pulchre discipulos sacramento sui corporis ac sanguinis imbutos. Et hymno piae inter
Abbreviated transcription (Latin):
cucurrerant. CONCORDIA¬
Et in lapidis nomine & induorũ
Esignificatione populorum. is¬
tarum duarum congrua fit con¬
cordia lectionum. & angulari
lapide secundum a postolum u¬
terq populus copulatur. Et¬
induob apostolis secundum eu¬
angelium utriq populi designact¬
Iohannes enim iudieorum. petrus
gentium populum figunebat.

Expanded text:
cucurrerant: CONCORDIAcucurrerant: CONCORDIAEt in lapidis nomine, et in duorum significatione populorum, istarum duarum congrua fit concordia lectionum. Et in angulari lapide secundum apostolum uterqin duobus apostolis secundum Evangelium utrique populi designantJoannes enim Judaeorum, Petrus gentium populum figurabat.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i longe anñ passione dis¬
iuncta . ẽ. qnm̃ ipse sine culpa
ꝑtulit. quod nos cum culpa
tolenrmus: Ipse sponte mor¬
ti subcumbere uoluit. ad quã
nos uenimus inuiti. Sequitur.
TUNC ERCOINTROIUIT
ET ILLE ALIUS DISCIPU¬
LUS. QUIUENERAT PRI¬
CIS ADMONUMENTUM
Postquam intrauit petrus.
ingressus .ẽ. &iohannes. Pos¬
terior intrauit qui prior ue¬
nerat: Notum ẽ. quod infi¬
ne mundi ad redemptoris fidem
etiam iuda ea colligetur. paulo ad¬
testante quiait. Donec plenitu¬
dogentium intraret. & sic omnis
isnhel saluus fieret: Et uidIT
ET CREDIDIT
uidergouidit & quid credi¬
dit: uidit linteamina
posita. & credidit quod mulier
dixerat demonumento dnm fuis¬
sẽ sublatum. Adhuc enimtene¬
brre estrnt inmonumento. idest
inmentib illorum. ideo sequitur
ET DIXTT . NONDUM ENIM
SCEBANT SCRIPTURAS.
QUIA OPORTERET EUM A
MORTUIS RESURCERE
bierunt ergo iterum discipuli
Aad semetipsos. id est ubi habi¬
tabant & ad monumentum undes¬

Expanded text:
nostri longe a nostra passione disnostri longe a nostra passione disjuncta est; quoniam ipse sine culpa pertulit, quod nos cum culpa toleramus. Ipse sponte morti succumbere voluit, ad quam nos venimus inviti. Sequitur: Tunc ergo introivit et ille discipulus, qui venerat prior ad monumentum. Postquam introivit Petrus, ingressus est et Joannes. Posterior intravit, qui prior venerat. Notum est quod in fine mundi, ad Redemptoris fidem etiam Judaea colligetur, Paulo attestante, qui ait: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret . Et vidit et credidit. Quid ergo vidit, et quid credidit? Vidit linteamina posita, et credidit quod mulier dixerat, de monumento Dominum fuisse sublatum. » Adhuc enim tenebrae erant in monumento, id est, in mentibus iEt dixit: Nondum enim sciebant Scripturas, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Abierunt ergo iterum discipuli ad semetipsos, id est, ubi habitabant, et unde ad monumentum
Abbreviated transcription (Latin):
SEPARATIM INUOLUTŨ
IN UNO LOCO
uid est quod sudarium ca¬
pitis dñi cum linteaminib
non inuenitur in monumento.
nisi quia ad testante paulo ca¬
put xp̃ids̃ est. & diuinitatis in¬
coñprehensibilia sacrxmenta
ab infirmitatis mĩre cognitio¬
ne disiuncta sunt eiusq poten¬
tia creatunre transcendit na¬
tunrm. Et notandum quod
non solum soꝓanxtim. sed etiã
inuolutum inueniri dicitur.
tur. eius nec initium nec finis
aspicitur. Recte ergo suda¬
rium capitis inuolutum inuen¬
tum . ẽ: quia celsitudo diuini¬
tatis. nec coepit. eẽ. nec desinit
Bene autem additur. in unoloco.
quia inscis surx mentiũ ds̃ non . ẽ.
Ds quippe. inunitate est. Et
illi eius habere gratiam meren¬
tur. quise ab inuicem ꝑsectarũ
scandala non diuidunt. Pot ẽ.
nis sacraxmenta infidelib sunt
inuoluta. quiaquem uidebant
carne mostalem. dm̃ esse in¬
mortalem non credebant
Sudarium ergo quod suꝑ caput
eius fuerat seorsum inuenitur:
quia ipsa passio redemptoris

Expanded text:
separatim involutum separatim involutum in unum locum. Quid est quod sudarium capitis Domini cum linteaminibus non invenitur in monumento, nisi quod attestante Paulo caput Christi est Deus et divinitatis incomprehensibilia sacramenta ab infirmitatis nostrae cognitione disjuncta sunt, ejusque potentia creaturae transcendit naturam? Et notandum quod non solum separatim, sed etiam involutum inveniri dicitur tur, ejus nec initium, nec finis aspicitur. Recte ergo sudarium capitis involutum inventum est, quia celsitudo divinitatis nec coepit esse, nec desinit. Bene autem additur, in uno loco, quia in scissura mentium Deus non est. Deus quippe in unitate est, et illi ejus habere gratiam merentur, qui se ab invicem per sectarum scandala non dividunt. » Potestnis sacramenta infidelibus sunt involuta: « quia quem videbant carne mortalem, Deum esse immortalem non credebant. Sudarium ergo quod super caput ejus fuerat seorsum invenitur, quia ipsa passio Redemptoris
Abbreviated transcription (Latin):
ga perhuius saeculi successiones.
sed non pari intellegentia uenie¬
bant. Venit synagoga prior ad
monumentum sedminime intra¬
uit. quia legis mandata quaedam
percepit. prophetias de incarnati¬
one ac passione dominica audiuit.
sed credere inmortuum noluit.
V idit enim iohannes posita lintea¬
mina. non tamen introiuit. Quia
uidelicet synagoga scriptunre.
sacrire saciirmenta cognouit. &¬
tamen ad fidem passionis domi¬
nicae credendo intrare distulit.
Quem diulongeq prophetauit.
prcesentem uidit &rennuit. ho¬
minem despexit dm̃ carne mor¬
talem factum credere noluit
Quidergo est. nisi quia &citius cu¬
currit. & tamen ante monumen¬
tum uacua stetit: Uenit autem
simonpetrus subsequens eum &
introiuit inmonumentũ. quia
secuta posterior ecclesiagentiũ
mediatorem dĩ &hominũ ho¬
carne mostuum. & uiuentem
credidit dm̃. Sequitur : Et
UIDIT LINTEAM INA PO¬
SITA ET SUDARIŨ QuoD
FUERAT SUPER CAPUI
IHU NONCUM LINTEA¬
MINBUS POSITŨ. SEO

Expanded text:
ga, per hujus saeculi successiones, ga, per hujus saeculi successiones, sed non pari intelligentia veniebant. monumentum, sed minime intravit: quia legis quidem mandata percepit, prophetias de incarnatione ac passione Dominica audivit, sed credere in mortuum noluit. Vidit enim Joannes posita linteamina, non tamen introivit, quia videlicet Synagoga et Scripturae sacrae sacramenta cognovit, et tamen ad fidem passionis Dominicae credendo intrare distulit: quem diu longe lateque prophetavit, praesentem vidit et renuit; hominem esse despexit, Deum carne mortalem factum credere noluit. Quid ergo est, nisi quia et citius cucurrit, et tamen ante monumentum vacua stetit? Venit autem Simon Petrus subsequens eum, et introivit in monumentum. Quia secuta posterior Ecclesia Gentium, mediatorem Dei et hominum, hoiventem credidit Deum. Sequitur: Et vidit linteamina posita, et sudarium, quod fuerat super caput Jesu non cum linteaminibus positum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nae uenit ad monumentum cũ
adhuc tenebrre essent. iuxta
historiam nanirtur honr. iuxta
intellectum uero misticum re¬
qui rentis signatur intellegen¬
tia. Maria enim auetorem om¬
nium quem carne uidenrt mor¬
tuum. quaerebat in monumen¬
.to. Et quia hunc minime inue¬
nit. funrtum credidit Adhuc
ergo enrnt tenebnre cum uenit
admonumentum cucurrit citi¬
us discipulis nuntiauit Sed illi
prreceteris cucurrerunt. qui
pnreceteris a mauerunt. uide¬
licet petrus & iohannes. Cur¬
rebant autem duosimul. sed io¬
hannes prrecucurrit citius
petro uenit prior admonum̃¬
tum. & ingredi non prresum¬
psit VEVIT ENGO SYMON
PETRUS SEQUENS EUM
ETINTROIUIT IN MOUU¬
MENTUco
ste uero cursus duorum disci¬
pulorum magnum habet myste¬
num: Quidenim periohannẽ
qui prioruenit admonumen¬
tum & non in trruit nisi syna¬
goga figunctur : Quid perpetrũ
nisi ecclesia exgentibus congregata
demonstratur : quae posterius uoca
ta prior intrauit. Cucurrerunt
enim pariter gentilitas &synago¬

Expanded text:
it ad monumentum cum adhuc tenebrae essent, juxta historiam narratur hora, juxta intellectum vero mysticum, requirentis signatur intelligentia. Maria enim auctorem omnium, quem carne viderat mortuum, quaerebat in monumento, et quia hunc minime invenit, furatum credidit. Adhuc ergo erant tenebrae, cum venit ad monumentum. Cucurrit citius, discipulis nuntiavit, sed illi prae caeteris cucurrerunt, qui prae caeteris amaverunt, videlicet, Petrus et Joannes. Currebant autem duo simul, sed Joannes praecucurrit Petro citius. Venit prior ad monumentum, et ingredi non praesumpsit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introivit in monumentum. Iste vero cursus duorum discipulorum magnum habet mysterium. Quid enim per Joannem, qui prior venit ad monumentum et non intravit, nisi synagoga significatur? Quid per Petrum, nisi Ecclesia ex gentibus congregata demonstratur, quae posterius vocata et prior intravit? Cucurrerunt enim pariter gentilitas et synago
Abbreviated transcription (Latin):
icut in principio mulier auc¬
tor culpae uiro fuit. uir ex se¬
cutor erroris. itanunc quae
surrectionem prior uidit.
uiros obprobrium sustineret
quacculpam uiro trans fuderat.
transfudit & gratiam. Vna¬
rectionem mos xp̃ianus appel
lit. quem matheus solus in eu¬
angeliis primam sabbati nomi¬
nauit. CUCURRIT ERCO
ET UENIT AD SIMONEM
PETRU ETAD ALIŨDISC̃¬
PULUIQUE AMABATIH̃S.
ET DICIT EIS. TULERUNT
UBI POSUERUNT EUM
Imore nimio turbata. dum
Qquem quaesiuit non inuenit.
cucurrit discipulis nuntiare:
ut aut secum quaererent. Aut
secum dolerent ablatum dnm
tuit . dum corpus illius tantũ¬
modo quaereret insepulchro.
EXIIT ERCOPETRuS EΙ
Illealius discipulus.
ETUENERUNT ADMOUU¬
MENTŨ CURREBANTAU¬
tẽ duo simtil. Et ille ala¬
us discipulus praccu¬
CURRIT CIUS PETRO
ETUENIT PRIUS AOMO¬
UUM ENTUM
Iduestenda hic & commen¬
danda recapitulatio. quo
modo reditum est adid quod
ctum est Cum enim iam dixis¬
set uenerunt ad monumentũ.
regressus est ut nanirret quo¬

Expanded text:
im in principio mulier auctor culpae uiro fuit, uir exsecutor erroris, ita nunc quae surrectionem prior uidit cuiros obprobrium sustineret, quae culpam uiro transfuderat, transfudit et gratiam relat: quam Matthaeus solus in evangelistis primam Sabbati nominavit. Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum quem amabat Jesus, et dicit eis: Tulerunt ubi posuerunt eum. Amore nimio turbata, dum quem quaesivit non invenit, cucurrit discipulis nuntiare, ut aut secum quaererent, aut secum dolerent ablatum Domituit, dum corpus illius tantummodo quaereret in sepulcro. Exiit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul, et ille alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda recapimodo reditum est ad id quodctum est. Cum enim jam dixisset. Venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quo
Abbreviated transcription (Latin):
Illum quidixit. ego sum uia ueri¬
tas & uita. Et de quo iohannes.
Hic est uerus ds̃. & uita aeterna
PERIGNORANTIÃ FECISTIS
i enim cognouissent ait aposto¬
lus. Num quam dñm gloriae
crucifixissent. Ds AUTEO
QUI PRAENUNTIAUIT
cipulo ait. O stulti & tardi cor¬
de ad credendum. Inomnib: quae
locuti sunt prophetae. Nonne
haec oportuit patixp̃m. & ita
intiocre ingloriam suam. Et
incipiens amorse & omnib: pro¬
phetis. interp̃tabatur illis deom¬
nibus scripturis quaedeipso e¬
rant. Si enim morses &om¬
nes prophetae xpm locuti sunt
& hunc perangustiam passionis
ingloriam suam intraturum.
qua ictione segloriantur. eẽ.
xp̃ianos. qui iuxta uirium sua¬
rum modulum Neq scriptu¬
nes qualiter adxp̃m ꝑtineant
inuestigare. Neq ad gloriam
quam cum xp̃o habere cupiunt
per passiones tribulationum de¬
sidenent attingere.¬

Expanded text:
illum qui dixit: « Ego sum via, veriillum qui dixit: « Ego sum via, veritas, et vita . » Et de quo Joannes: « Hic est verus Deus et vita aeterna per ignorantiam fecistis. » Si enim cognovissent, ait Apostolus, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Deus autem qui praenuntiavit cipulo ait: O stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quae locuti sunt prophetae, nonne haec oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam? Et incipiens a Mose et omnibus prophetis, interpretabatur illis de omnibus scripturis, quae de ipso erant . Si enim Moses et omnes prophetae Christum locuti sun hunc per angustiam passionis in gloriam suam intraturum, qua ratione se gloriantur esse Christianos, qui juxta virium suarum modulum neque Scripturas qualiter ad Christum pertineant investigare, neque ad gloriam, quam cum Christo habere cupiunt, per passiones tribulationum desiderant attingere
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur reatus. Tia didistis
mihi hunc hominem inquit quasi
auertentem populum. &ecce co¬
yem uobis interrogans nullam
causam inuenio in eo. in his inquib
eum accusatis. Dicitis quod prare¬
cipiat tributa non solui caesari.
conprobaui falsum. ẽẽ. quod ob¬
icitis. Docere hunc contralegem
dicitis. probaui eum Nondestruere
legem sed adimplere. Omnia
quae obiecistis. Indiuersum inuen¬
ta sunt. ET PETISTIS UI¬
RU HOMICIDADONARI UOS
nxt autem ait euangelium qui
dicebatur banebbas uinctus.
qui inseditione fecerat homicidi¬
um: Barebbas enim. filius pa¬
tris Nr̃i interp̃tatur . Significat
diabolum qui multas seditiones
In toto concitat orbe. & homici¬
dia scilicet & adulteria. & omni¬
a crimina. Quiꝰ statim ut ihs
crucifixus ẽ. banrbbas iste dimis¬
sus suffocat populum iudaeorũ
AUCTOREM UEROUITE
llum qui plasmauit hominem
delimo tenire. & inspinruit in¬
faciem eius spircculum uitae. &
factus . ẽ. homo in animã uiuentẽ.

Expanded text:
invenitur reatus. Tradidistis invenitur reatus. Tradidistis mihi hunc hominem, inquit, quasi avertentem populum, et ecce coram vobis interrogans, nullam causam invenio in eo, in his in quibus eum accusatis. Dicitis, quod praecipiat tributa non solvi Caesari: comprobavi falsum esse, quod objicitis. Docere hunc contra legem dicitis: probavi eum non destruere legem, sed adimplere; omnia quae objecistis in diversum inventa sunt. Et petistis virum homicidam dari vobis. Erat autem, ait Evangelium, qui dicebatur Barrabas, vinctus, qui in seditione fecerat homicidium. Bartris nostri interpretatur; significat diabolum, qui multas seditiin toto concitat orbe, homicidia scilicet et adultera et omnia crimina, quia statim ut Jesus crucifixus est, Barabbas iste dimissus, suffocat populum Judaeorum. « Auctorem vero vitae llum qui plasmavit hominem de limo terrae, s spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem,
Abbreviated transcription (Latin):
dño dicens. Num quid ego iudae¬
ussum: gens tua & pontifices.
trxdiderunt te mihi. quid fecis¬
ti: Subauditur. ut tradereris
mihi. Tyocdiderunt enim dnm
sacerdotes per inuidiam. tradi¬
dit iudas percupiditatem. Tnx¬
didit pater pronñx liberatione.
tradidit semet ipsum filius pro
Nũc liberatione. De patre enĩ
ait apostolus. qui proprio filio¬
suo non pepercit. sed pronobis
omnib: tradidit eum. De filio
autem. qui dilexit nos &tra¬
didit semet ipsum pronobis
ET NECASTIS ANTE FA¬
CIEM PILATI
icentes crucifige crucifige
talem. Nos non habemus regem
nisi caesarem. Nos legem habe¬
mus. & secundum legem debet
mori. quia filium dĩ se fecit.
IUDICANTE ILLO DIMITTI
uaerebat enim ait euangeli¬
Cum pilatus opostunitatẽ
ut dimitteret ihm̃ dicens. ego
Non inuenio ineo causam. sed
neq herodes. Pilatus mittit
adherodem. herodes remittit
adpilatum. Inter duas impieta¬
tes discurrit pietas. & tamen impi¬
etas pietatem non pot. ẽ. condem¬
nare. Puxesens est reus. & non

Expanded text:
no, dicens: Nunquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi, quid fecisti ? subauditur, ut tradereris mihi. Tradiderunt enim Dominum sacerdotes per invidiam, tradidit Judas per cupiditatem, tradidit Pater pro nostra liberatione, tradit semetipsum Filius pro nostra dilectione. De Patre enim ait Apostolus: Qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum. De filio autem: Qui dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis. Et negastis ante faciem Pilati. Dicentes: Crucifige, crucifige, talem nos non habemus regem nisi Caesarem, nos legem habemus, et secundum legem debet mori, qui filium Dei se fecit. Judicante illo dimitti. Quaerebat enim, ait Evangelium, Pilatus opportunitatem ut dimitteret Jesum , dicens: Ego non invenio in eo causam, sed neque Herodes, Pilatus mittit ad Herodem, Herodes remittit ad Pilatum. Inter duas impietates, discurrit pietas, et tamen impietas pietatem non potest condemnare. Praesens est reus, et non
Abbreviated transcription (Latin):
inutero uirginali aedificatum est.
sicut superius diximus. Caro autẽ
xp̃i quaed eadam sumpta .ẽ. destruc¬
ta est aiudaeis. &a seipso iterũ aedi¬
ficata secundũ scriptur sprophetar
Et ideo dicit euangelista. hocenim
dicebat de templocorporis sui
Cumergo resurrexis seta mostuis.
recordati sunt discipulieius. quia
hoc dicebat. & crediderunt scrip

Expanded text:
in utero virginali aedificatum est, in utero virginali aedificatum est, sicut superius diximus. Caro autem Christi, quae de Adam sumpta est, destructa est a Judaeis, et a seipso iterum aedificata, secundum scripturas prophetarum. Et ideo dicit evangelista: Hoc enim dicebat de templo corporis sui. Cum ergo resurrexisset a mortuis, recordati sunt discipuli ejus, quia hoc diceb
Abbreviated transcription (Latin):
nabant. ut inplerisq: scriptura¬
rum locis inuenimus Adamuero¬
primus postpeccatũ audiuit temr
es & intemrmibis Secundus ue¬
rnadim deseipsoait. soluite tem¬
plumhoc & intrib dieb: excitabo
illud Sparsus uero fuit primus
adamperuniuer summundum
qui insaec ulo collectus est quod sig¬
nificat nomenadam qu& e quattũor
litteris scribitur. idest alfa. deltas
iterum alfa. & my quae quattuor
litterrequattuor pastes orbis de¬
signant inquas sparsus est adam
infiliissus Ideo in principis no¬
minum pastium mundi hae. quat¬
tuor littenxe leguntur. Nam
arton. quod est septemtrion.
ab alfa. incipit: & disis quod est oc¬
cidens adelta incipit. Etanatole
quodestoriens: ab alfa. incipit: me¬
simbrius quodest meridies amy
incipit. quae sunt quattuor pastes
orbis Abhis quattuor litteris in¬
cipientes: quaelittere. siin com¬
potogrȩco considerentur . Xl.
Quod sunt simulducti quad rarginta
nos quib: templum corporis xp̃i

Expanded text:
nabat, ut in plerisque Scripturanabat, ut in plerisque Scripturarum locis inprimus post peccatum audivit: Terra es, et in terram ibis . Secundus vero Adam de se ipso ait: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Sparsus vero fuit primus Adam per universum mundum, qui in secundo collectus est; quod significat nomen Adam, qui quatuor litteris scribitur, id est: Alpha, Delta, iterum Alpha, et My: quae quatuor litterae, quatuor partes orbis designant, in quas sparsus est Adam in filiis suis. Ideo in principiis nominum partium mundi hae quatuor litterae leguntur; nam ἄρκτος, quod est Septentrio, ab Alpha incipit; et δυσις, quod est Occidens, a Delta incipit; et ἀνατολή, quod est Oriens, ab Alpha incipit; μεσημβρίος, quod est Meridies, a My incipit: quae sunt quatuor partes orbis, ab his quatuor litteris incipientes. Quae litterae si in computo Gr quod sunt simul ducti quadraginta nos quibus templum corporis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
annos implere nequiuerunt
Quietiamnumerus annorum per¬
fectionidñi corpori s aptissi me con¬
gruit. Trrdunt & enim natumo¬
lium scriptor esrerum formam
corporis humani totdierum spa¬
tio perfici. Quia uidelicet primis
sex a conceptione diebus lactis
habeat similitudinem. Sequenti¬
bus nouem. conuestatur in sangui¬
nem. De inde duo decimꝰ solidetus
Reliquis decem & octo firmetur
usque adperfecta liniamentaom¬
nium membrorum : Et hinciam
reliquo tempore usq: ad tempis:
pastus magnitudine ageat ur
Sexautem & nouem & duo decĩ
& decem & octo. quachirginta quinq
faciunt. Quib: siunum a diecerim:
idest ipsum diem quodiscr&a per
membra corpuscrementũ sumere
incipit. totnimirum dies in aedi¬
ficatione corporis dñi quot infa¬
brica templiannos inuenimus
Et quia templumillud manufactũ
sacroscam dñi carnem quamex
uirgine sumpsit. ut exlocodisci¬
mus figunrbat quia aeq: corpus ei
quodestecclesia quia unius cuiusq
fidelium corpus animamq: desig¬

Expanded text:
annos implere nequiverunt. annos implere nequiverunt. Qui etiam numerus annorum perfectioni Dominici corporis aptissime congruit. Tradunt etenim naturalium scriptores rerum, formam corporis humani tot dierum spatio perfici: quia videlicet primis sex a conceptione diebus, lactis habeat similitudinem, sequentibus novem convertatur in sanguinem, deinde duodecim solidetur, reliquis decem et octo formetur usque ad perfecta lineamenta omnium mereliquo jam tempore usque ad tempus partus magnitudine augeatur. Sex autem et novem et duodecim et decem et octo quadraginta quinque faciunt, quibus si adjecerimus unum, id est ipsum diem quo discretum per membra corpus crementum sumere incipit, tot nimirum dies in aedificatione corporis Domini, quot in fabrica templi annos invenimus. Et quia templum illud manufactum sacrosanctam Domini carnem quam ex Virgine sumpsit, ut ex hoc loco discimus, figurabat; quia aeque corpus ejus quod est Ecclesia, quia uniuscujusque fidelium corpus animamque desig
Abbreviated transcription (Latin):
etemplo. respondit ideo se rec¬
tissime impios exterminare.
detemplo quia ipsum templũ
significa uerit templum corpo¬
rissui Inquo nulla prossus eẽ
potuit alicuius macula peccati
Neq in merito trpicumpur.¬
gauerit ascelerib: templum.
quiuerum dĩ templum abho¬
minib: moste solutum diuinae:
potentia maiestatis excitare
possetamostus. DIXERTÑT
ERGOIUOAEIQUA DRA¬
GINTA EISEXANNISEDI¬
FICATUM .G̃. TEMPłuM
HOC ETTUINTRIB DIE¬
BUS EXCITABIS IL.I.UO:¬
Ita responderunt Secꝰ
nenos quoq: sp̃italem
dñi sermonem carna¬
litersentiremus. euangelis ta
subsequenter dequotem plosub¬
sequer&ur exposuit. Quod autẽ
aiunt de templo quadirginta
& sex annis aedificatum. Non
primami sed secunda millius ȩdi¬
ficationem significant. Primo
enimsalomontemplum inma
ima regni sui pace decentssin
quod destructum achaldeis for
septuaginta anños adiussiomem
cpriperse laxata captiuitate re¬
aedificari caeptum est. Sed fili
rum Ante qua dneginta & sex

Expanded text:
e templo, respondit; ideo se rece templo, respondit; ideo se rectide templo, quia ipsum templum significaverit templum corporis sui, in quo nulla prorsus esse potuit alicujus macula peccati. Neque immerito typicum purgaverit a sceleribus templum, qui verum Dei templum, ab hominibus morte solutum, divinae potentia majestatis excitare posset a mortuis. Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illita responderunt. Sed ne nos quoque spiritualem Domini sermonem carnaliter sentiremus, evangelista subsequenter, de quo templo subsequeretur exposuit. Quod autem aiunt de templo, quadraginta et sex annis aedificato, non primam, sed secundam illius aedificationem significant. Primus enim Salomon templum, in maima regni sui pace decentissimquod destructum a Chaldaeis, post septuaginta annos ad jussionem Cyri Persae laxata captivitate, reaedificari coeptum est. Sed filii rum, ante quadraginta et sex
Abbreviated transcription (Latin):
riorum quoquequos expulerxt
effudit es & mensas sub uestit.
quia damnatis infine reprobis.
etiamipsarum quas dilexere re¬
rumtollatfigunem Iuxta hoc
quod scriptum est. Et mundus
tuen sibit et concupiscentia eius
Et eis qui columbas uendebant
dixit Aufeste istahinc. Nolite
facere domum patris meidomũ
negotiationis. Venditionem co¬
lumbarum detemplo auferrip̃¬
cepit. quia quigratiam sp̃s gra¬
tis accipit gratis debetdare
VNdesymonille magus. qui hanc
emere pecuna uoluit ut maiore
pretiouender&. audiuit. Pecu¬
natua tecum sit inperditione
non est tibi pars neq sors inser¬
monehoc RESPONDERUN
EI. QUOOSIGNUMOSTEX¬
DIS NOBIS QUI AHAECFA¬
DIXTT EIS SOLUITEIEM¬
PLUM HOC. ET IN TRIB
DIEB EXCIIABO ILLUD
equotem plodicer&.
Ieuangelista postaperu¬
it. Videlicet detẽplo
corporissui. Quod abillis passione
solutum ipse posttriduã excita¬
uit demoste. Quia ergo signum
quacrebant adnõquaresolita

Expanded text:
riorum quoque quos expulerat riorum quoque quos expulerat effudit aes, et mensas subvertit, quia damnatis in fine reprobis, etiam ipsarum quas dilexere rerum tollet figuram, juxta hoc quod scriptum est: Et mundus transibit et concupiscentia ejus. Et eis qui columbas vendebant, dixit: Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis . Venditionem columbarum de templo auferri praecepit, quia qui gratiam spiritus gratis accepit, gratis debet dare. Unde Simon ille magus qui hanc emere pecunia voluit, ut majore pretio venderet, audivit: Pecunia tua tecum sit in perditione, non est tibi pars neque sors in sermone hoc . Responderunt ei: Quod signum ostendis nobis, quia haec fadixit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. De quo templo diceret, evangelista post aperuit; videlicet de templo corporis sui, quod ab illis passione solutum, ipse post triduum excitavit de morte. Quia ergo signum quaerebant a Domino, quare solita
Abbreviated transcription (Latin):
seruus ille quiabscondit talentũ
&noluit erogare. Notandum
Autem quia non solum uendito¬
ressunt columbarum. & domũ
dĩ faciunt domum negotiationis
qui sacrosordines largiendo p̃ti¬
um pecumae: uellaudis ueletiã
honori sinquirunt : uerum hiquo¬
que quignrdum uel grrtiam in ec¬
clesia sp̃italem quam dñ olargien¬
te percepere non simplicunten¬
tione sed cuius libet humanae cau¬
sa r&ributionis exercent. contrr
illuda postoli petri. Quiloquitur.
quibus flagellando impios detẽ¬
plo expulit. crementa sunt actio¬
nummalarum. De quib: materia
damnandi reprobis districto iu¬
dicidatur. Hinc & enim dicit
isaias. Ve qui trahitis iniquitatẽ
in funiculis uanitatem Et in pro¬
uerbiis salomon. Iniquitates in¬
quit suae capiunt impium. & funi¬
bus peccatorum suorum constrin¬
gitur. Qui enimpeccata peccatis
proquibus acrius damnetur accu¬
mulat. quasi funiculos quibus li¬
getur acflagelletur. paulatim
augendo prolongat. Nummula¬

Expanded text:
servus ille, qui abscondit talentum servus ille, qui abscondit talentum et noluit erogare? Notandum autem, quia non solum venditores sunt columbarum, et domum Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines, largiendo pretium pecuniae vel laudis, vel et jam honoris, inquirunt. Verum hi quoque qui gradum vel gratiam in Ecclesia spiritalem, quam Domino largiente percepere, non simplici intentione, sed cujuslibet humanae causa retributionis exercent, contra illud apostoli Petri: Qui loquitur,quibus flagellando impios de templo expulit, crementa sunt actionum malarum, de quibus materia damnandi reprobos, districto judici datur. Hinc etenim dicit Isaias: Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis . Et in Proverbiis Salomon: Iniquitates, inquit, suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur . Qui enim peccata peccatis, pro quibus acrius damnetur accumulat, quasi funiculos, quibus ligetur ac flagelletur, paulatim augendo prolongat. Nummula