comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut᷑ tribulationũ ce tẽptationũ fluctibꝰ oꝑit᷑ atq turbat᷑. Tale
tẽ crat tepꝰ de qͦ scripsit ẜlarius. unde putasti insidiandũ contͣ¬

Expanded text:
autem tribulationum et temptationum fluctibus operitur atque turbatur. Tale autem tribulationum et temptationum fluctibus operitur atque turbatur. Tale tunc erat tempus, de q
Abbreviated transcription (Latin):
pluriũ maloꝵ pauci st̃. & ꝑse ipsi multi st̃. quia multi filu deser¬
te magis ꝗͣ eiꝰ quȩ habet uirũ. & multi ab oriente & occidente ue¬
nient & retũbent cũ abrahã & isaac & iacob in regno cȩloꝵ. & qͥa
exhibet sibi as̾ popłmn habundantẽ emulatorẽ bonoꝵ operum. et
multa milia quȩ numerare nemo potest. Quȩ uidet᷑ in apocalip.¬
peccatores intendunt arcũ ut sagittent in obseura luna rectos
corde. S etiã tẽ in suis firmissimis eminet. & si aliꝗͣ in his uerbis di¬
uinis distributio facienda .ẽ. for tasse ñ frustra dictũ sit de semine
abrahȩ sic̃ stellȩ cęli &e sic̃ arena quȩ ẽ. ad orã maris. ut in stellis
cęli pauciores. fir miores. clarioresq intelligant᷑. in arena aut̃
maritimi litoris. magna multitudo infirmoꝵ atq carnaliũ. quȩ
aliqͣuddo tranquillitate tẽporis quieta & lib̾a apparet. aliqͣnclo

Expanded text:
plurium malorum pauci sunt et per se ipsi multi sunt, quia multi filii deserplurium malorum pauci sunt et per se ipsi multi sunt, quia multi filii desertae, magis quam eius, quae habet uirum, et multi ab oriente et occidente uenienexhibet sibi Deus populum abundantem, aemulatorem bonorum operum ; et multa millia quae numerare nemo potest, videntur in Apocalyppeccatores intendunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos corde; sed etiam tunc in suis fii-missimis eminet. et si aliqua in his uerbis diuinis distributio facienda est, fortasse non frustra dictum sit de semine Abrahae: Sicut stellae caeli et sicut harena, quae est ad oram maris, ut in stellis caeli pauciores, firmiores clarioresque intellegantur, in harena autem maritimi litoris magna multitudo infirmorum atque carnalium, quae aliquando tranquillitate temporis quieta et libera apparet, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ patribꝰ tuis nati st̃ łͥ filii. constitues eos principes suꝑ omẽm t̾ram.
Nisi g cognoueris temet ipsã. exi tu. Non ego te eicio. s exi tu. ne dica¬
tur de te. ex nob̾ exier̃. s ñ erant ex nob̾. Exi tu in uestigus gregum.
Non in uestigiis meis. s in uestigus gregũ. Non uniꝰ gregis. s gregũ
diuisoꝵ &e errantiũ. & pasce hedos tuos. ñ sic̃ petrus cui dr̃. pasce o
ues meas. s pasce hedos tuos in tab̾naculis pastoꝵ. ñ in tab̾naculo
pastoris. ubi.ẽ. unꝰ grex. & unꝰ pastor. Cognoscet enĩ semetipsã ne ħ
ei contingat. qͥa ħ contingit eis qͥ se in illa ñ cognouer̃. Ipsa .ẽ. de
cuiꝰ paucitate dr̃ in cõparatione plurimoꝵ maloꝵ. qͥa angusta et
arta uia. ẽ. quȩ ducit ad uitã. & pauei st̃ qui ambulant in ea. &rur¬
sus ipsa. ẽ. de cuiꝰ multitudine dr̃. Sic erit sem̃ tuũ sic̃ stella cęli.
& sic̃ arena maris. Idem quippe fideles scĩ & boni. & in cõparatione

Expanded text:
 tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram. nisi ergo cognoueris temet ipsam, exi tu; non ego te eicio, sed exi tu, ut dicatur de te: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. exi tu in uestigiis gregum, non in uestigiis meis sed in uestigiis gregum nec unius gregis sed gregum dinisorum et errantium. et pasce haedos tuoves meas ; sed pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum, non in tabernaculo pastoris, ubi est unus grex et unus pastor . Cognoscit enim semetipsam, ne hoc ei contingat, quia hoc contigit eis qui se in illa non cognoverunt. 30.cuius paucitate dicitur in comparatione plurimorum malorum, quia angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, et pauci sunt, qui ambulant in ea. et rursus ipsa est, de cuius multitudine dicitur: Sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut harena maris. idem quippe fideles sancti et boni et in comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. ꝑ eũ uͦ qͥ eis se oꝑuit ille significatꝰ ẽ. qͥ ñ sua saliena pecca¬
ta portauit. Uerax gͦ significatio. nullomͦ mdatiũ recte dici po¬
test. Ut autͣ in facto. ita et in u̾bo. Naͣ cũ eipat̾ dixxisset qͥs es tufi¬
li. ille respondit. ego sũ esau pͥmogenitꝰ tuus. Hsi referat᷑ ad duos il.¬
los geminos. m̾daciũ uidebit᷑. Si aut̃ ad illud ꝓpt̾ qđ significandũ

Expanded text:
peccata, per eum uero, qui eis se operuit, ille significatus est, qui non sua, sed aliena peccapeccata, per eum uero, qui eis se operuit, ille significatus est, qui non sua, sed aliena peccata portauit. uerax ergo significatio nullo. modo mendacium recte dici potest. ut autem in facto, ita et in uerbo. nam cum ei pater dixisset: qui es tu, fili? ille respondit: ego Esau primogenitus tuus. hoc si referatur ad duos illos geminos, mendacium uidebitur; si autem ad illud, propter quod significandum
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑. ut sensũ pie qͣrentis exerceant. et ne nuda ac prõta uilescant.
Quãuis ꝗͣ aliis locis aꝑte ac manifeste dicta didicimꝰ. cũ ea ipsa de ab¬
ditis eruunt᷑. qͦdãmͦ in nr̃a cognitione renouant᷑. et renouata dulces¬
cunt. Nec inuident᷑ discentib qđ his modis obscurant᷑. s coͣmͣdantur
agis ut qͣsi subtracta desident᷑ ardentiꝰ. et inueniant᷑ de sidã
seu uͣbo seufacto. Quȩ significant᷑ enĩ utiq ipsa dicunt᷑. Putant᷑ aut̃
sͣ dicta e̾ẽ credant᷑. Hut exe̾plis fiat planiꝰ. id ipsũ qđ iacob fec̃ ad¬
tende. Edinis certe pellib m̃bra cͣtex̾. Si causã ꝓxximã reqͥramꝰ. m̾¬
titũ putabimꝰ. Henĩ fec̾ ut putaret᷑ ẽẽ qͥ ñ erat. Siaut̃ ħ factũ ad
illud ꝓptͣqd significandũ re uera factũ. ẽ. referat᷑. ꝑ ȩdinas pelles

Expanded text:
obteguntur, ut sensum pie quaerentis exerceant et ne nuda ac prompta uilescant. obteguntur, ut sensum pie quaerentis exerceant et ne nuda ac prompta uilescant. quamuis quae aliis locis aperte ac manifeste dicta didicimus, cum ea ipsa de abditis eruuntur, quodam modo in nostra cognitione renouantur et renouata dulcescunt. nec inuidentur discentibus, quod his modis obscurantur, sed commendantur magis, ut quasi subtracta desiderentur ardentius et inueniantur desiderata seu uerbo seu facto. quae significantur enim, utique ipsa dicuntur. putantur autem sunt, dicta esse creduntur. Hoc ut exemplis fiat planius, idipsum quod Jacob fecit, attende. Haedinis certe pellibus membra contexit: si causam proximam requiramus, mentitum putabimus; hoc enim fecit ut putaretur esse qui non erillud propter quod significandum reuera factum est referatur, per haedinas pelles
Abbreviated transcription (Latin):
citio usq ad eã ꝑuenit q̃ appellat᷑ antifrasis. ut dicat᷑ abundare qđ ñẽ.
dicat᷑ dulce qđ acidũ ẽ. lucꝰ qđ ñ luceat. parcȩ qd ñ parcant.: Un¬
de illud ẽ. in scripturis sc̃is. siñ infaciẽ benedixerit t. Qđ diabolus ait
dnõ de scõ iob & intelligit᷑ maledixerit. Quo u̾bo & nabuthe fictũ
crim̃ a calu̾niantib nominatũ.ẽ. Dictũ.ẽ. enĩ qd benedixerit regi. ħ ẽ.
lediarerit. Hi om̃s modi locutionũ m̃dacia putabunt᷑. si locite
accio figurata in m̃dacio deputabit᷑. Si aut̃ ñ .ẽ. mdaciũ qͣndo ad intel¬
ligentiã ueritatis. aliud ex alio significantia referunt᷑. ꝓfecto ñ solũ id
qđ fec̃ aut dix̃ iacob patri ut benedic̾et᷑ sed neq illud qdđ ioseph uelut
mdatia uidicanda s̃. s locutiones accionesq ꝓpħicȩ. ad ea ꝗͣ uera¬
intelligenda referendȩ. Quȩ ꝓptea figuratis uelut amictił

Expanded text:
cutio usque ad eam peruenit quae appellatur antifrasis, ut dicatur abundare quod non est, cutio usque ad eam peruenit quae appellatur antifrasis, ut dicatur abundare quod non est, dicatur dulce quod acidum est, lucus, quod non luceat, Parcae, quod non parcant? unde illud est in scripturis sanctis: si non in faciem benedixerit tibi; quod diabolus ait domino de sancto Iob, et intellegitur „maledixerit". quo uerbo et Nabutthei fictum crimen a calumniantibus nominatum est. dictum est enim, quod benedixerit regi, hoc est maledixerit. hi omnes modi locutionum mendacia putabuntur, si locutio uel actio figurata in mendacio deputabitur. si autem non est mendacium, quando ad intellegentiam ueritatis aliud ex alio significantia referuntur, profecto non solum hoc quod fecit aut dixit Iacob patri, ut benediceretur, sed neque illud quod Ioseph uelut acia iudicanda sunt, sed locutiones actionesque intellegenda, referendae. quae propterea figuratis uelut amictibus
Abbreviated transcription (Latin):
s misteriũ. Quȩ si m̃datia dixerimꝰ. om̃s etiã parabole ac figurę
significandarũ qͣrũq rerũ ꝗ̃ ñ ad ꝓpͥetatẽ accipiende s̃. s in eis ali-¬
ud exalio. ẽ. intelligendũ. dicent᷑ ẽẽ m̃dacia. qd absit om̃ino. Nã qui
ħ putat. tropicis etiã tã multis locutionib onũb potest hanc ĩpor¬
tare calũniã. ita ut & ipsa ꝗͣ appellat᷑ metafora. hẽ de re ꝓpͥi ad rẽ
ñ ꝓpͥã uerbi alicuiꝰ usurpata trans latio. possit ista ratione m̾datiũ
nuncupari. Cũ enĩ dicimꝰ fluctuare segetes. gẽmare uites. floridã ui¬
uentutẽ. niueã canitiẽ. ꝓculdubio fluctꝰ. gẽmas. flore̾. niuẽ. qͥa inhis
reb ñ inuenimꝰ in qͣs ħ uerba aliunde transtulimꝰ. ab istis m̃dacia pu-¬
tabunt᷑. & petra xp̃s. & cor lapideũ uideoꝵ. itẽ leo xp̃s. & leo diabo.
lus. & innumerabilia talia dicent᷑ ẽẽ m̃datia. Quid qđ ħ tropica lo¬

Expanded text:
omnes etiam parabolae ac figurae significandarum quarumque rerum, quae non ad proprietatem accipiendae sunt, sed in eis aliud ex alio est intellegendum, dicentur esse mendacia: quod absit omnino. nam qui hoc putat, tropicis etiam tam multis locutionibus omnibus potest hanc inportare calumniam, ita ut et ipsa quae appellatur metaphora, hoc est de re propria ad rem non propriam uerbi alicuius usurpata translatio, possit ista ratione mendacium nuncupari. cum enim dicimus "fluctuare segetes, gemmare uites, floridam iuuentutem, niueam canitiem", procul dubio fluctus, gemmas, florem, niuem quia in his rebus non inuenimus, in quas haec uerba aliunde transtulimus, ab istis mendacia putabuntur. et petra Christus et cor lapideum iudaeorum, item leo Christus et leo diabolus et innumerabilia talia dicuntur esse mendacia. quid, quod haec tropica lo
Abbreviated transcription (Latin):
recepto xpͣi euangłio. & eis simulate c̾senserant petrus & barnabas.
idõq cogebant gs uidaitare. Id erat enĩ coge. sic ea necessaria pͣdi-¬
care. tãꝗͣ & recepto euangłio. nulla sine illis salus ẽẽt in xp̃o. Hoc
error qͦrũdã putabat. ħ timor petri simulabat. ħ lib̾tas pauli redar.¬
guebat. Qd̃ gͦ ait om̃ib om̃a factꝰ sũ. ut om̃s lucrifac̾em. cõpatiendo
sericordia subuenit. qͣnta sibi subueniri uellet. si e̾et ipse in eadem
rit hõ in aliqͦ delicto. uos qͥ spiritales estis instruite huiꝰ modi in sp̾u¬

Expanded text:
recepto Christi euangelio. et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas recepto Christi euangelio. et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas ideoque cogebant gentes iudaizare. id erat enim cogere, sic ea necessaria praedicare, tamquam et recepto euangelio nulla sine illis salus esset in Christo. hoc en-or quorundam putabat, hoc timor Petri simulabat, hoc libertas Pauli redarguebat. quod ergo ait: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, conpatiendo sericordia subuenit, quanta sibi subueniri uellet, si esset ipse in eadem rit homo in aliquo delicto, uos qui spiritales estis, instruite huius modi in sp
Abbreviated transcription (Latin):
lus qͥa ñ recte in grediunt᷑ ad ueritatẽ euangłu. dix̃ petro coram
omĩb. Si tu cũ sis uideus gentilit᷑ & ñ uidaice uiuis. qͦmͦ gs cogis
uidaiare. I aut̃ qd ipse fec̃ ut qͣsdã obseruationes legitimas ui-
daica ẽsuetudine retinendo & agendo ñ se inimicũ legi ꝓpħisq
monstraret. absit ut m̾dacit᷑ eũ fecisse credamꝰ. De hac qͥppe re sa¬
tis.ẽ. eiꝰ nota sententia. qͣ fuerat cͣstitutũ nec uideos qͥ te̾ in xp̃m cre¬
debant ꝓhibendos. ẽẽ. a pat̾nis tͣditionib. nec ad eos gentiles cũ
xpͣiani fierent e̾e̾ cogendos. ut illa sacram̃ta ꝗͣ diuinitꝰ pͣcepta
e̾e c̃staret. ñ tãꝗͣ sacrilegia fugerent᷑. nec tam̃ putarent᷑ sic necessa.¬
ria iã nouo testam̃to reuelato. taꝗͣ sine his qͥcũq c̃uerterent᷑ ad dm̃
salui ẽẽ ñ possent. Erant enĩ qͥ ħ putabant atq pͣdicabant. ꝗͣuis iã

Expanded text:
Paulus, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram Paulus, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? id autem quod ipse fedaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum legi prophetisque monstraret, absit ut mendaciter eum fecisse credamus. De hac quippe re satis est ejus nota sententia, qua fuerat constitutum nec judaeos qui tunc in Christum credebant, prohibendos esse a paternis traditionibus nec ad eas gentiles, cum christiani fierent, esse cogendos, ut ilia sacramenta, quae diuinitus praecepta esse constaret, non tamquam sacrilegia fugerentur nec tamen putarentur sic necessaria iam nouo testamento reuelato, tamquam sine his quicumque conuerterentur ad deum salui esse non possent. erant enim qui hoc putabant atque praedicabant, quamuis iam
Abbreviated transcription (Latin):
tendenda eͦ ꝗͣdã ꝗͣ putantur in scripturis ẽẽ m̃datia. ñ ea ẽẽ qđ putan¬
t᷑ si recte intelligant᷑. ñ tͥ parũ adu̾sus istos uałe uideat᷑ qđ ñ de a-¬
postolicis s de ꝓpheticis litt̃is inueniunt uelut exẽpla mͣtiendi.
Illa qͥppe om̃a ꝗͣ nominatĩ cõmemorant ubi sit qͥsq m̃titꝰ in eis li-¬
bris legunt᷑. in qͥb ñ solũ dicta uerũ etiã facta multa figurata ẽ¬
scripta s̃. qͥa et figurate gesta s̃. In figuris aut̃ qđ uelut mͣdum
s̃. alitͣq c̃scripti actꝰ apłoꝵ. lã uidelicet reuelato testamͣto nouo.
qd̃ illis figuris ꝓpħicis uelabat᷑ Demiq in tot e̾płis apłicis. atq
in ipso tã grandi libro in qͦ actꝰ eoꝵ canonica ueritate narrant᷑.
ꝓponat᷑ exẽplũ. qͣndoqͥdẽ illa petri & barnabȩ simulatio qͣ gͣs ui-¬
daizare cogebant. merito rep̾hensa atq correcta.ẽ. & ne tẽ noce¬
ret. et ne posteris adunitandũ ualeret. Cũ enĩ uidisset apłi pau¬

Expanded text:
putantur in scripturis esse mendacia, non ea esse quod putantur, si recte intellegantur, non tibi parum aduersus istos ualere uideatur, quod non de apostolicis, sed de propheticis litteris inueniunt uelut exempla mentiendi. illa quippe omnia, quae nominatim commemorant, ubi sit quisque mentitus, in eis libris leguntur, in quibus non solum dicta, uerum etiam facta multa figurata conscripta sunt, quia et figurate gesta sunt. in figuris autem quod uelut mensunt aliterque conscripti actus apostolorum iam uidelicet reuelato testamento nouo, quod illis figuris propheticis uelabatur. denique in tot epistulis apostolicis atque in ipso tam grandi libro, in quo actus eorum canonica ueritate narrantur,proponatur exemplum, quandoquidem illa Petri et Barnabae simulatio, qua gentes iudaizare cogebant, merito reprehensa atque correcta est, et ne tunc noceret et ne posteris ad imitandum ualeret. cum enim uidisset apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpinqͣntib eis castello qͦ ibant. illũ longiꝰ se ire finxisse. Ubi euangelista
dicens. ipse aut̃ se finã longiꝰ ire. etiã ipsũ u̾bũ posuit qͦ m̃daces nimiũ
delectant᷑. ut ĩpune m̃tiant᷑. qͣsi m̃daciũ sit om̃e qd fingit᷑. cũ ueratit᷑
aliud ex alio significandi causa tã multa fingant᷑. Si gͦ niclul aliud sig

Expanded text:
et propinquantibus eis castello, quo ibant, illum longius se ire finxisse\', ubi euangelista et propinquantibus eis castello, quo ibant, illum longius se ire finxisse\', ubi euangelista dicens: ipse autem se finxit longius ire, etiam ipsum uerbum posuit, quo mendaces nimium delectantur, ut inpune mentiantur: quasi mendacium sit omne quod fingitur, cum ueraciter aliud ex alio sig
Abbreviated transcription (Latin):
muliere q̃ fluxũ sanguinis patiebat᷑ ait. qͥs me tetigit. & de lararo. ubi
posuistis eũ. Sic qͥppe int̾rogauit qͣsi nesciens. qđ utiq sciebat. Ac per
ħ nescire se finã. ut aliqͥd aliud illa ueluti ignorantia sua significaret.
bant siue illa fluxũ sangumis patiens. siue ille mortuus qͣtriduanꝰ. quos
etiã qͥ cuncta sciebat qͦdãmͦ nesciebat. Nã & illa typũ gerebat plebis gen-¬
tiũ. unde pͣmissa fuerat ꝓpħetia. popliͣ quẽ ñ cognoui seruit mͥ. & la¬
tarꝰ remotꝰ a uiuentib. tãꝗͣ ibi iacebat per significatiuã similitudinem.
ubi ille cuiꝰ uox.ẽ. ꝓiectꝰ sũ a facie ocłoꝵ tuoꝵ. & idõ tãꝗͣ nesciret᷑ axp̃o¬
& illa qͣ fuerit. & iste ubi positꝰ fuerit uerb̃ int̾rogantis .ẽ. figuratũ. & om̃e
uitatũ ueraci significatione tn̾daciũ. Hinc. ẽ. etiã illud qd̃ cõmemorasti

Expanded text:
muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur, ait: quis me tetigit? et de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogauit quasi nesciens quod utique sciebat. ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. bant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi, et Lazarus remotus a uiuentibus tamquam ibi iacebat per significatiuam similitudinem, ubi ille, cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur agantis est figuratum et omne uitatum ueraci significatione mendacium. Hinc est etiam illud, quod commemorasti
Abbreviated transcription (Latin):
diã factꝰ sũ uideis tãꝗͣ uideus. & his qͥ sub lege erant tãꝗͣ sub lege. idõ
putandus ẽ. m̃dacit᷑ suscepisse legis uetis sacramͣta. debuit & gentiui
idolatriã eodẽ mͦ mtiendo suscipe. qͥa dix̃ etiã his qͥ sine lege erant taꝗͣ
sibelege se factũ ut eos lucrifac̾et. qđ utiq ñ fec̾. Non enĩ alicubi sacri-¬
isti ꝓfer̃ imitanda exẽpla mͣtiendi. De ꝓpħicis gͦ factis seu dictis idõ sibi ui¬
dent᷑ hab̃e qd ꝓferant. qͥa figuras pͣnuntiatiuas putant e̾ẽ m̃datia. eo qd
m̃daciis s̃ aliqͣndo similia. S cũ referunt᷑ ad eas res ꝓptͣ qͣs significandas
ita facta uł dicta s. repꝑuint᷑ significationes e̾eᷤ ueraces. ac ꝑ ħ nullomͦ
ẽẽ mdaces. Mdaciũ.ẽ. qͥppe falsa significatio. cũ uoluntate fallendi.
Non .ẽ. aut̃ falsa significatio. ubi et si aliud ex alio significat᷑. uerũ est
tam̃ qđ significatur si recte intelligat᷑. Stͣ q̃dã eiꝰ modi etiã saluatoris

Expanded text:
factus sum iudaeis tamquam iudaeus et his qui sub lege erant tamquam sub lege. ideo putandus est mendaciter suscepisse legis ueteris sacramenta, debuit et gentium idololatriam eodem modo mentiendo suscipere, quia dixit etiam his, qui sine lege erant, tamquam sine lege se factum, ut eos lucri faceret: quod utique non fecit. non enim alicubi sacrifisti proferunt imitanda exempla mentiendi. de propheticis ergo factis seu dictis ideo sibi uidentur habere, quod proferant, quia figuras praenuntiatiuas putant esse mendacia, eo quod mendaciis sunt aliquando similia. sed cum referuntur ad eas res, propter quas significandas ita facta uel dicta sunt, reperiuntur significationes esse ueraces, ac per hoc nullo modo esse mendacia. mendacium est quippe falsa significatio cum uoluntate fallendi. non est autem falsa significatio, ubi, etsi aliud ex alio significatur, uerum est tamen quod significatur, si recte intellegatur. Sunt quaedam eius modi etiam saluatoris
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd p̃figurau̾̃it. attendat qͥd agendo ꝑfec̃it. Longiꝰ nãq pꝰea ꝓfectꝰ supom̃s
cȩlos. ñ tam̃ deseruit discipłos suos. ꝓpt̾ ħ significandũ futurũ diuinitus
factũ. ad p̃sens illud.ẽ. humanitꝰ fictũ. & idõ uerax significatio in illae̾.
fictione pͣmissa. qͥa in hac ꝓfectione illiꝰ . ẽ. significationis ueritas subse.
cuta. lile gͥ c̃tendat xpm m̃titũ e̾ẽ fingendo. qͥ negat eũ qđ significauit
ĩpleuisse faciendo. Quia gͦ ñ inueniunt mͣdaces heretici in testam̃ti
noui littͣis imitanda exẽpla mdacii. copiosissimos se e̾ẽ existunant
in hac disputatione ꝗͣ opinant᷑ ẽẽ m̃tiendũ. cũ de uet̾ib ꝓpheticis li¬
bris qͥa ñ ibi apparet nͥ intelligentib paucis qͦ referant᷑ significatiua
dicta. & facta ueratia. multa sibi uident᷑ inuenire ac ꝓferre mdacia.
S hab̾e cupientes qͥb se tueant᷑ uelut imitanda exẽpla fallendi. se ip-¬

Expanded text:
d praefiguraverit, attendat quid agendo perfecerit. Longius namque postea profectus super omnes coelos, non tamen deseruit discipulos suos. Propter hoc significandum futurum divinitus factum, ad praesens illud est humanitus fictum, 4 et ideo significatio verax in illa est fictione praemissa, quia in hac profectione il igitur contendat Christum mentitum esse fingendo, qui negat eum quod significauit inpleuisse faciendo. Quia ergo non inueniunt mendaces haeretici in testamenti noui litteris imitanda exempla mendacii, copiosissimos se esse existimant in hac disputatione, qua opinantur esse mentiendum, cum de ueteribus propheticis libris, quia non ibi apparet nisi intellegentibus paucis quo referantur significatiua dicta et facta ueracia, multa sibi uidentur inuenire ac proferre mendacia. sed habere cupientes quibus se tueantur uelut imitanda exempla fallendi, se ip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineat. possint q sine participatione corporis huiꝰ & sanguinis in
se hab̾e uitã. qr ñ ait qͥ ñ manducau̾it. sic̃ de baptismo qͥ ñ renatꝰ
fuerit. s ait. si nͣ manducau̾itis. uelut eos alloquens qͥ audire et in¬
hõis uitã hab̾e ñ possint. frustra etiã ętas maior id currat. Potest
enĩ si ñ uoluntatẽ s u̾ba loquentis attendas. eis solis uidĩ dictũ qͥb
ubi. ẽ. qđ eodẽ loco de hac ipsa reait. panis quẽ ego dedo caro mea
ẽ. ꝓ scłi uita : Scdm̃ ħ enĩ etiã ad nos ꝑtiñe illud sacram̃tũ intel¬
ligimꝰ. qͥ tc̃ ñdũ fuimꝰ qͣndo ista dicebut. qͥ ñ possumꝰ dic̃e ad scłm ñ

Expanded text:
sententia non pertineat possintque sine participatione corporis huius et sanguinis in sententia non pertineat possintque sine participatione corporis huius et sanguinis in se habere uitam, quia non ait \'qui non manducauerit\', sicut de baptismo: qui non renatus fuerit, sed ait: si non manducaueritis, uelut eos alloquens qui audire et infilii hominis uitam habere non possint, frustra etiam aetas maior id curat. potest enim, si non uoluntatem, sed uerba loquentis adtendas, eis solis uideri dictum. quibus ubi est quod eodem loco de hac ipsa re ait, Panis quem ego dedero, caro mea est pro saeculi vita ? Secundum hoc enim etiam ad nos pertinere illud Sacramentum intelli
Abbreviated transcription (Latin):
cẽntiꝓoñetate. Nisi qͥs renatꝰ fuerit ex aqua et sp̃u. ñ untrabit in reg¬
nũ cxloꝵ.& ppt̃ea conant᷑ paruulis ñ haptiratis innocentiȩ one¬
rito salutẽ ac uitã ȩcnã tribuere . s qr baptirati ñ s̃. eos aregno ce¬
loꝵ fac̃e alienos. noua q̃dã et mirabili p̃sũtione. Qͣsi salus  aheas
enĩ uidelicet ꝯͦ c̃fugiant. atq ubi delitescant. qr ñ ait dñs di quis
en renat᷑ fuerit ex aqua & spũ. ñ habebit uitã. d ait. ñ intrabit in¬
tbit in regnũ dĩ. Nã si illud dixisset. nulla hinc dubitatio posset
oboriri. Auferat᷑ gͦ dubitacio. iã. Dntͣ audiamꝰ. ñ suspiciones c̃iec-¬
dicentẽ. s de sacram̃to scȩ̃ m̃sȩ suȩ. quo nemo rite nͥ luptitatꝰ acce¬
dit. Nisi manducaueritis carnẽ meã. & bib̾itis sanguinẽ meũ. ñ
habebitis uitã inuob̃. Quid ultͣ qͣrimꝰ : qͥd ad ħ respondĩ potest
nͥ ꝑtinacia pugnaces neruos adũsꝰ c̃stantiã ꝑspicuę ueritatis inten

Expanded text:
aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum-et propterea conantur paruulis non baptizatis innocentiae merito salutem ac uitam aeternam tribuere, sed, quia baptizati non sunt, eos a regno caelorum facere alienos noua quadam et mirabili praesumptione. quasi salus aeternae s non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non habebit vitam; sed ait, non intrabit in regnum Dei. Nam si illud dixisset, nulla hinc dubitatio posset oboriri. Auferatur ergo dubitatio: jam Dominum audiamus, non suspiciones conjecdicentem, sed de sacramento sanctae mensae suae, quo nemo rite nisi baptizatus accedit: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam in uo bis. quid ultra quaerimus? quid ad hoc responderi potest, nisi pertinacia pugnaces neruos aduersus constantiam perspicuae ueritatis intend
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ. in futuro ꝓpt̾ iusticiȩ meritũ dic̃ uiuificandũ. Nec sicuit
ntũ ex mortuo uiũ fiat. uerũ etiã ex mortali ĩmortale.
ꝗͣ itaq uerear ne res manifesta exponendo potiꝰ obscuret᷑. apłicȩ ta¬

Expanded text:
mortuum, in futuro propter iustitiae meritum dicit uiuificandum nec sic, ut mortuum, in futuro propter iustitiae meritum dicit uiuificandum nec sic, ut tantum ex mortuo uiuum fiat, uerum etiam ex mortali inmortale. Quamquam itaque uerear, ne res manifesta exponendo potius obscuretur, apostolicae ta
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ sp̃s. meritũ iusticię. Quocirca siut dubitari ñ potest sp̃s uita.ẽ.¬
ꝓptͣ uis ticiã. ħ ẽ. merito usticiȩ ꝓfecto corpꝰ mortuũ ꝓpt̾ peccatũ.
qͥd aliud ꝗͣ merito peccati intelligere debemꝰ aut possumꝰ. si aꝑtissi¬
mũ scripturȩ sensũ ñ ꝓ arbitrio ꝑu̾tere. ac detorꝗ̃re conam᷑ Hu c
etiã ũboꝵ c̃sequentiũ lum̃ accedit. Cũ enĩ p̃sentis tẽporis grãm deter-¬
mians dic̾et. mortuũ qͥdẽ ẽẽ corpꝰ ꝓpt̾ peccatũ. qr in eo nondũ ꝑ re-¬
surrectionẽ renouato. peccati meritũ manet. h. ẽ. necessitas mortis.
sp̃m aut̃ uitã ẽẽ ꝓpt̾ usticiã. qr licet ad huc corpore mortis huiꝰ
oñemͣ. Iã scdđm int̾iorẽ hõem coepta renouacione in fidei ius ticiã
respiramꝰ. tam̃ ne humana ignorantia de resur rectione corporis
nichil sꝑaret. etiã ipsũ qd̃ ꝓpt̾ meritũ peccati in p̃senti scło dixerat.

Expanded text:
autem spiritus, meritum justitiae. Quocirca si, ut dubitari non potest, spiritpropter justitiam, hoc est, merito justitiae; profecto corpus mortuum propter peccatum, quid aliud quam merito peccati intelligere debemus aut possumus, si apertissimum Scripturae sensum non pro arbitrio pervertere ac detorquere conamur? Huc etiam verborum consequentium lumen accedit. Cum enim praesentis temporis gratiam determinans diceret mortuum quidem esse corpus propter peccatum, quia in eo nondum per resurrectionem renouato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis, spiritum autem uitam. esse propter iustitiam, quia licet adhuc corpore mortis huius oneremur iam secundum interiorem hominem coepta renouatione in fidei iustitiam respiramus, tamen, ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdñm iħm xp̃m. Minime dubitemꝰ: cuiꝰ medicinalis aduentus
nẽ. opꝰ sanis s egrotantib. qr ñ uenit uocare iustos s peccatores
Incuiꝰ regnũ ñ intͣbit nͥ qͥrenatꝰ fuerit ex aqͣ & spũ nec p̃t̾ regnũ eiꝰ¬

Expanded text:
m Christum, minime dubitemus. Cuius medicinalis aduentus m Christum, minime dubitemus. Cuius medicinalis aduentus non est opus sanis, sed aegrotantibus, quia non uenit uocare iustos, sed peccatores, in cuius regnum non intrabit nisi qui renatus fuerit ex aqua et spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
ut blas phemantes uidelicet cordatos a qͥb ħ ut ꝓuocaret᷑ audiebat.
insectari lapidib ñ desisteret. nec in ea causa uł dñis parceret.
ut qui głatur in dño głet᷑. Lili aut̃ qui ꝓmeritis uitȩ suꝑioris ac¬
cipere quasqͣs aãs diu̾sa terenͣcorpora adfirmant. qͥb aliȩ magis
aliȩ minꝰ grauent᷑. Et ꝓeisdẽ meritis humana ingenia uariari.
ut acutiora sint ꝗͣdã. & alia obtusiora. ꝓq. ipsiꝰ uitȩ superioribus
meritis diunã qͦq grãm lib̾andis hõib dispensari. qͥd de isto po¬
ter̾ responde: qͦm᷑ ei tribuent & det̾rimã uitã suꝑiorẽ ut exħ fatu.
falli nec falłe. & sic̃ ñdũ natos ad discernenda merita eoꝵ. aliquid
boni uł mali egisse ñ credimꝰ. ita om̃s sub peccato ẽẽ qđ ꝑ unũ ho¬
minẽ intͣuit inmundũ. & ꝑom̃s hões ꝑtransiit. a dͦ ñ lib̾at nͥ gr̃adĩ.

Expanded text:
ut blasphemantes uidelicet cordatos, a quibus haec ut prouocaretur audiebat, ut blasphemantes uidelicet cordatos, a quibus haec ut prouocaretur audiebat, insectari lapidibus non desisteret nec in ea causa uel dominis parceret. ut qui gloriatur in domino glorietur. illi autem qui pro meritis uitae superioris accipere quasque animas diuersa terrena corpora adfirmant, quibus aliae magis, aliae minus grauentur, et pro eisdem meritis humana ingenia uariari, ut acutiora sint quaedam et alia obtunsiora, proque ipsius uitae superioris meritis diuinam quoque gratiam liberandis homiterunt respondere? Quomodo ei tribuent et teterrimam vitam superiorem, ut ex hoc fatuusfalli nec fallere: et sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid boni vel mali egisse non credimus; ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intravit in
Abbreviated transcription (Latin):
minũ siuie qͣs legimꝰ siue qͣs exꝑti sumꝰ. qͥb eoꝵ opinio subũtat᷑. qͥ cre¬
cdunt ante ista corpora sua qͣsdã ꝓpͥas uitas gessisse aas hominum
qͥb ad hȩc uenirent ꝓdiu̾sitate meritoꝵ. diu̾sa hic exꝑtuie uł bona
uł mala. S t̾̃minandi huiꝰ oꝑis cura ñ sinit. in his duitiꝰ ĩmorari.
qͥ ex meritis pͥoris uitȩ ante ħ corpꝰ in cęlestib gestȩ aãs t̾renis cor¬
porib magis minꝰ ue gͣuari opinant᷑. adfirmet eos ante istã uitã
sceleratiꝰ ĩmaniꝰq peccasse. qͥ m̃tis lum̃ sic amitt̃e meruer̃. ut sen¬¬
su uicino pecorib nascerent᷑. Non dico tardissimi ingenio. nã ħ
de aliis dici solet. s ita excordes. ut etiã cirrati ad mouendũ risum
ex hibeant cordatis delicias fatuitatis: qͦrũ nom̃ ex greco diriuatũ.
nominis uł in se ipso religionis qua ĩbutꝰ erat sic ferre ñ posset.

Expanded text:
minum, siue quas legimus siue quas experti sumus, quibus eorum opinio subuertatur, qui creminum, siue quas legimus siue quas experti sumus, quibus eorum opinio subuertatur, qui credunt ante ista corpora sua quasdam proprias uitas gessisse animas, hominum. quibus ad haec uenirent pro diuersitate meritorum diuersa hic experturae uel bona uel mala. sed terminandi huius operis cura non sinit in his diutius inmorari.  ex meritis prioris uitae ante hoc corpus in caelestibus gestae animas terrenis corporibus magis minusue grauari opinantur, adfirmet eos ante istam uitam sceleratius inmaniusque peccasse, qui mentis lumen sic amittere meruerunt, ut sensu uicino pecoribus nascerentur, non dico tardissimi ingenio -nam hoc de aliis dici soletsed ita excordes, ut etiam cirrati ad mouendum risum exhibeant cordatis delicias fatuitatis, quorum nomen ex graeco deriuatum inis Christi uel in se ipso religionis. qua inbutus erat, sic ferre non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. qͥ eo ñ multũ meruit p̃grauari. ut & bonũ hab̾et ingeniũ. & c̃cupis¬
centus eiꝰ miciorib urgeret᷑. ꝗͣs posset facile suꝑare. & tam̃ eam
sibi gra̾m p̃dicari ñ meruit. qͣ sola posset a scdȩ mortis ꝑuicie lib̾a¬
ri lile aut̃ ꝓmeritis det̾iorib sic̃ putant grauiori corpori implicitꝰ.
& ob ħ cordis obtusi cũ carnis in lecebris ardentissima cupidine uin-¬
ceret᷑. & ꝑ neqͥssimã uitã peccatis pͥstinis qͥb ad ħ uenire meruerat
adderet peiora trena. aut incruce tam̃ audiuit. hodie mecũ eris in
parad yso. aut alicui cohesit apło. cuiꝰ p̃dicatione mutat᷑. aut ꝑ laua¬
crũ regen̾ationis saluus effectꝰ ẽ. ut ubi abundauit peccatũ. suꝑ abun-¬
daret gr̃a. Quid hinc respondeant õino ñ uideo. qͥ uolentes humanis
c̃iecturis ustic̃iã dĩ defende. & ignorantes altitudinẽ gr̃ȩ. fabulas
inꝓbabiles texuer̃. Multa enĩ dici possunt de miris uocationib ho-¬

Expanded text:
onum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile superare, et tamen eam sibi gratiam praedicari non meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, qui nolentes humanis coniecturis iustitiam dei defendere et ignorantes altitudinem gratiae fabulas inprobabiles texuerunt. Multa enim dici possunt de miris uocationibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
qđ & mors ista ꝗͣ illic cõmemorata. ẽ. ñ sit corporis. qͣm nolunt
adã peccando meruisse. s ãde q̃ in ipso peccato fit. & ipsũ peccatũ
ñ ꝓpagatisiñ alios hões expͥmo hõe.s imitatione transisse. Hinc
enĩ etiã in paruulis nolunt crede ꝑ baptismũ solui originale pec¬
catũ. qđ in nascentib nullũ ẽẽ oĩno c̃tendunt. S si apłs peccatũ¬

Expanded text:
\'quod et mors ista, quae illic commemorata est, non sit corporis, \'quod et mors ista, quae illic commemorata est, non sit corporis, Adam peccando meruisse, sed anima quae in ipso peccato fit: et ipsum peccatum non propagatione in alios homines ex primo homine, sed imitatione transisse. Hinc enim etiam in parvulis nolunt credere per Baptismum solvi originale peccatum, quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt. Sed si Ap
Abbreviated transcription (Latin):
ficabumt ñ qͥd ait etiã ad romanos ꝑ unũ hõem peceritũ uitiuit tel
mundu. & ꝑ peccatũ mors. Hlnc illi mortẽ ñ cor poris sãde uitel¬
ligrolunt. quasi aliud dictũ sit ad corinthios. ꝑ hõem mors. ubi
oino ađe mortẽ acciꝑe ñ sinunt᷑ qr de resurrectione corporis a ge¬
batur. q̃ morticorporis. ẽ. c̃traria. Idõ etiã sola mors ibi ꝓ hõemie
facta cõmemorata e ñ etiã peccatũ. qr ñagebat᷑ de iufticia quȩ
c̃traria e peccato s de corporis resurrectione quȩ contraria .t̃.
peccato .s de corporis resurrectione. q̃ c̾traria .ẽ. corporis morti.
Hoc aut̃ apłicũ testimoniũ in quo ait.ꝑ unũ hõem peccatũ intrauit¬
in mundũ. & ꝑpeccatũ mors. conari eos qͥdẽ in aliã nouã detorq̃¬
re opinionẽ tuis literis intimasti. S qͥd nã illud sit qđ in his uer¬
bis opinent᷑. tacuisti. Quantũ aut̃ ex aliis cõpi. ħ ibi sentiunt

Expanded text:
ficabuntur : nisi quod ait etiam ad Romanos, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors ? Hanc illi mortem, non corporis, sed animae intelligi volunt; quasi aliud dictum sit ad Corinthios, Per hominem mors, ubi omnino animae mortem accipere non sinuntur, quia de resurrectione corporis agebatur, quae morti corporis est contraria. Ideo etiam sola mors ibi per hominem facta commemorata est, non etiam peccatum; quia non agebatur de justitia, quae contraria est peccatoorti. Hoc autem apostolicum testimonium, in quo ait: per unum hominem peccatum intrauitin mundumetper peccatum mors, conari eos quidem in aliam nouam detorquere opinionem tuis litteris intimasti, sed quidnam illud sit quod in his uerbis opinentur tacuisti. quantum autem ex aliis comperi, hoc ibi sentiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
et aale ac mortale grãm ꝑdidit. qͣ eiꝰ aa om̃i exparte ol¬
bat. Tc̃ ille extitit bestialis motꝰ pudendꝰ hõib. quẽ in sua eru-¬
buit nuditate. Tc̃ etiã morbo quodã ex repentina & pestifera
corruptione c̃cepto. factũ in illis. ẽ. ut iłla in qͣ creati s̃ stabi¬
litate ętatis amissa. ꝑ mutabilitates ȩtatũ irent in mortẽ.¬
Quãuis gͦ annos multos pꝰea uixerint. illo tam̃ die mori coeper
qͣ mortis legẽ q̃ in seniũ ueterescerent acceper. N on enĩ stactioilet en¬
poros puneto q sine int̃missione labit᷑. qͥeqͥd ẽtinua mutacione sere¬
sim currit in finẽ. ñ ꝑficientẽ. s esum̃tẽ. Sic itaq ĩpletũ. ẽ. qđ lae
rit doͣ qͣ die editis morte moriemini. E x hac gͥ inoboeduientia eal nes.
ex hac sege peccati et mortis. qͥsqͥs carnalit̾ genat᷑. regen̾ari spadliter.
op labet ut ñ solũ ad regnũ dĩ ꝑducat᷑ uerũ etiã apeceati dana

Expanded text:
et animale ac mortale, gratiam perdidit, quaeius animae omni ex parte oboediebat; tunc ille extitit bestialis motus pudendus hominibus, quem in sua erubuit nuditate; tunc etiam morbo quodam ex repentina et pestifera corruptione concepto factum in illis est, ut illa in qua creati sunt stabilitate aetatis amissa per mutabilita est aetatum irent in mortem.quamuis ergo annos multos postea uixerint, illo tamen dic mori coeperunt, quo mortis legem, qua in senium ueteres cerent, acceperunt. non enim stat uel temporis puncto. sed sine intermissione labitur quicquid continua mutatione sensim currit in finem non perficientem, sed consumentem. sic itaque impleturat Deus, Qua die ederitis, morte moriemini . Ex hac igitur inobedientia carnis, ex hac lege peccati et mortis, quisquis carnaliter generatur, regenerari spiritualiter opus habet, ut non solum ad regnum Dei perducatur, verum et
Abbreviated transcription (Latin):
s ad mortẽ aa. quȩ in peccato fit. referre conant᷑ qͣ morte mor-¬
tuos significauit dñs infideles. de qͥb ait. Sine mortuos. sepelire mor-¬
tuos suos. Quid gͦ respondebunt cũ legit᷑ ħ dm̃ pͥmo hõi etiã post
peccatũ increpando et dãnando dixisse. t̾ra es. et intͣrã ibis:Neq e
nĩ scdm ãam. s qđ manifestũ ẽ. scđm corpꝰ tͣra erat. & morte eiꝰdẽ
corporis erat iturꝰ in t̾rã. Quãuis enĩ scđm corpꝰ t̾ra e̾ẽt. et corpus
in quo creatꝰ. ẽ. aãle gestaret. tat̃ si ñ peccasset. in corpꝰ fuerat spi-¬
ritale mutandus. & in illã incorruptionẽ ꝗͣ fidelib & scͥis ꝓmitti-¬
r. sine mortis ꝑicło transiturꝰ. Cuiꝰ rei desidiũ nos hab̾e. ñ
ipsi sentimꝰ in nob̃. uerũ etiã monente apło agnoscimꝰ ubi ait. & enĩ
in ħ ingemiscimꝰ. habitacłm nr̃m qđ de cęlo ẽ. suꝑ indui cupientes. si¬

Expanded text:
sed ad mortem animae quae in peccato fit, referre conantur. Qua morte morsed ad mortem animae quae in peccato fit, referre conantur. Qua morte mortuos significavit Dominus infideles, de quibus ait, Sine mortuos sepelire mortuos suos . Quid ergo respondebunt, cum legitur hoc Deum primo homini etiam post peccatum increpando et damnando dixisse: Terra es, et in terram ibis ? Nequenimam, sed, quod manifestum est, secundum corpus terra erat, et morte ejusdem corporis erat iturus in terram. Quamvis enim secundum corpus terra esset, et corpus in quo creatus est animale gestaret; tamen si non peccasset, in corpus fuerat spirituale mutandus, et in illam incorruptionem quae fidelibus et sanctis promittitur, sine mortis periculo transiturus. Cujus rei desiderium nos habere non solum ipsi sentimus in nobis, verum etiam admonente Apostolo cognoscimus, ubi ait: Etenim in hoc ingemiscimus, habitaculum
Abbreviated transcription (Latin):
UAOUIs in medus et magnis curarũ estib atq
tedioꝵ q̃ nos detinent a peccatorib dẽ linqͣntib legẽ
dĩ. licet ea cͦq ipsa. nr̃oꝵ etiã peccatoꝵ meritis im¬
putemꝰ. Studio tam̃ tuo marcelline Rm̃e. qͦ nobis
es gracior. atq iocundior. Dutiꝰ ẽẽ debitor nolui.
atq ut uerũ
dicã ñ potui. Sic enĩ me cõpulit uł ipsa
caritas. ꝗͣ in uno incomutabili unũ sumꝰ. in meliꝰ cõmutandi. uł¬
endo. illi seruiã qͥ donauit. Sic inꝗͣ me cõpulit. sic duxͣ et trax̃. ad
dis soluendas ꝓtantillis uirib qͣstiones. qͣs mͥ scribendo indixisti. ut
sa in animo meo paulisꝑ uinc̃et alias. donec aliqͥd effic̾em.
dient᷑ deseriusse constaret: qͥ dicunt adã sic creatũ. ut etiã sine peccati¬
nerito. moreret᷑. ñ poena culpȩ s necessitate naturȩ. fecto illud qđ in
lege dictũ. ẽ. qͣ die editis. morte morie mini ñ ad morte̾ corporis.

Expanded text:
uamvis in mediis et magnis curarum aestibus atque taediorum, quae nos detinent a peccatoribus derelinquentibus legem Dei, licet ea quoque ipsa nostrorum etiam peccatorum meritis imputemus: studio tamen tuo, Marcelline charissime, quo nobis es gratior atque jucundior, diutius esse debitor nolui, atque, ut verum dicam, non potui. Sic enim me compulit, vel ipsa charitas qua in uno incommutabili unum sumus in melius commutandi, endo illi serviam qui donavit: sic, inquam, me compulit, sic duxit et traxit ad dissolvendas pro tantillis viribus quaestiones quas mihi scribendo indixisti, ut ea causa in animo meo paulisper vinceret alias, donec aliquid efficeremdienter deservisse constaret. CAPUT merito moreretur, non poena culpae, sed necessitate naturae; profecto illud quod in Lege dictum est, Qua die ederitis, morte moriemini ; non ad mortem corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc in corpore aali atq mortali. etiã illis qͥ sine morte hinc trans.¬
lati ÷ fuisse ecessã. Neq eñ enoch & helias. ꝑtã longã ȩtatẽ senectute
marcuer. Nec tam̃ credo eos iã in ilã sp̃alẽ qualitate corporis cotur¬
tatos. qͣus in resurrectione ꝓmittit᷑. ꝗ̃ in dño pͥma p̃cessit. nͥ qr isti for
tasse nec his cibis egent qͥ sui c̃sũptione reficiunt. s exqͦ translatis ita
uiuunt. ut similẽ habeant sacietatẽ illis qͣ draginta dieb qͥb helias
ex calice aquȩ et ex collirida panis sine cibo uix̃. Aut si et his sustentar¬
cłis opͥ ẽ. ita in para d ẏso fortasse pascunt᷑ sic̃ adã priꝰ ꝗͣ ꝓpt̾ peccatum
exinde exire meruisset. Habelat enĩ qͣntũ existimo. et delignoꝵ frueti¬
b refectionẽ c̾tra defectionẽ. et de ligno uitȩ stabilitatẽ. cͥont᷑ uetus¬

Expanded text:
adhuc in corpore animali atque mortali etiam illis, qui sine morte hinc transadhuc in corpore animali atque mortali etiam illis, qui sine morte hinc translati sunt, fuisse concessam. neque enim Enoc et Helias per tam longam aetatem senectute marcuerunt, nec tamen eos credo iam in illam spiritalem qualitatem corporis commutatos, qualis in resurrectione promittasse nec his cibis egent, qui sui consumptione reficiunt; sed ex quo translati sunt, ita vivunt, ut similem habeant satietatem illis quadraginta diebus, quibus Elias ex calice aquae et ex collyride panis sine cibo vixit : aut si et his sustentaculis opus est, ita in paradiso fortasse pascuntur, sicut Adam priusquam propter peccatum exinde exire meruisset. Habebat enim, quantum existimo, et de lignorum fructibus refectionem contra defectionem, et de ligno vitae stabilitatem contra vetus
Abbreviated transcription (Latin):
miscimꝰ grauati in qͦ nolumꝰ expoliari. s suꝑ uestiri. ut absorbeat᷑ mor-¬
tale a uita s inde si ñ peccasset adã. ñ erat expoliandus corpore. s suꝑ¬
uestiendus in mortalitate & incorruptione. ut absorbet᷑ mortale aui-¬
ta. idẽ. ab ãali in sp̃ale transiret. Neq eiũ metuendũ fuit. ne forte si
duitiꝰ hic uiu̾et in corpore aali. senectute grauaret᷑ & paulatĩ ueterescendo
ꝑueniret ad mortẽ. Si enĩ ds̾ isrłitarũ uestim̃tis et calciam̃tis pͣstitit.
qđ ꝑ tot annos ñ s̃ obtrita. qͥd mirũ si oboedienti hõi eiꝰdẽ potenta
quo sine defectu ẽẽt annosũ. tẽpore qͦ ds̃ uellet a mortalitate ad inmnor-¬
talitatẽ sine media morte uenturꝰ : Sic̃ enĩ ħ ipsa caro qͣm nc̃ habe̾¬
mꝰ. ñ idõ ñ .ẽ. uulnerabilis. qr ñ ẽ necesse ut uuln̾et᷑. sic illa ñ idõ ñ
fuit mortalis. q ñ erat necesse ut moreret᷑ Talẽ puto habitudinem¬

Expanded text:
scimus grauati, in quo nolumus expoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita. proinde si non peccasset Adam, non erat expoliandus corpore, sed superuestiendus inmortalitate et incorruptione, ut absorberetur mortale a uita, id est ab animali in spiritale transiret. Neque enim metuendum fuit, ne forte, si diutius hic uiueret in corpore animali, senectute grauaretur et paulatim ueterescendo perueniret ad mortem. si enim deus Israhelitarum uestimentis et calciamentis praestitit, quod per tot annos non sunt obtrita, quid mirum si oboedienti homini eiusdem potenquo sine defectu esset annosus, tempore quo deus uellet a mortalitate ad inmortalitatem sine media morte uenturus? sicut enim haec ipsa caro quam nunc habemus non ideo non est uulnerabilis, quia non est necesse ut uulneretur, sic illa non ideo non fuit mortalis, quia non erat necesse ut moreretur. talem puto habitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ huic ꝑspicuitati ẽtradicit᷑. ut mortuũ corpꝰ scđm illũ modũ hic
intelligamꝰ qđ dictũ.ẽ. mortificate m̃bra ur̃a. quȩ s̃ suꝑ t̾rã. S ħ modo

Expanded text:
quod huic perspicuitati contradicitur, ut mortuum corpus secundum illum modum hic quod huic perspicuitati contradicitur, ut mortuum corpus secundum illum modum hic intellegamus, quo dictu
Abbreviated transcription (Latin):
in illã incorruptionẽ q̃ in scoꝵ resurrectione ꝓmittit᷑. pot̾at ẽeͦ mor¬
tale ꝗͣuis ñ moriturũ. sic̃ ħ nrm potest ut itadicã ẽẽ egrotabile. Qͣuis
ñ egrotaturũ. Cuiꝰ enĩ caro.ẽ. q̃ ñ egrotare possit etiã si aliqͦ casu priqͣ
egrotet occũbat. : Sic et illud corpꝰ iã̾ erat mortale qͣm mortalitatẽ
fuerat absũptura mutacio. in ęt̃nã incorruptionẽ. si in hõe iusticia
idẽ.  oboedientia ꝑmatieret. S ipsũ mortale ñ ẽ. factũ tnortuũ.
nͥ ꝓpt̃ peccatũ. Quia uͦ illa resurrectione futura mutacio. ñ solũ
nullã mortẽ q̃ facta ẽ ꝓpt̾ peccatũ. s nec mortalitatẽ habitura ẽ.
iã ñ solũ ñ sint mortua. s nec mortalia. cũ ãale resurget in spirita-¬
le. et mortale ħ induet inmortalitatẽ. & absorbebit᷑ mortale a uita.
Mirũ si aliqͥd qͣritur hac manifestacione liqͥdius nͥ forte audiendũ. ẽ.

Expanded text:
in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione promittittale, quamvis non moriturum: sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamvis non aegrotaturum. Cujus enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? Sic et illud corpus jam erat mortale; quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine justitia, id est obedientia, permaneret: sed ipsatio non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, iam non solum non sint mortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spiritale et mortale hoc induet inmortalitatem et absorbebitur mortale a uita. Mirum si aliquid quaeritur hac manifestatione liquidius. nisi forte audiendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
libris qͥa correctio pociꝰ ꝗͣ simulatio. sic̃ lacrimȩ potiꝰ ꝗͣ negatio pe.¬
tri estimanda. la̾ illis exẽplis ꝗ̃ de cõmuni uita ꝓferunt᷑ multo

Expanded text:
libris, quia correctio potius quam simulatio, sicut lacrimae potius quam negatio Pelibris, quia correctio potius quam simulatio, sicut lacrimae potius quam negatio Petri est imitanda. Iam illis exemplis, quae de communi uita proferuntur, mult
Abbreviated transcription (Latin):
petrũ amare debemꝰ libent̾ correctũ. ñ aut̃ astruere etiã de auctori-¬
tate pauli m̃daciũ. quia et petrũ corã om̃ib in rectã uiã reuocauit.
ne g̃s ꝑ eũ uidairare cogerentur. et ipse sedȩ p̾dicationi at testatꝰ. ẽ.¬
Qui cũ putaret᷑ hostis pat̾narũ tͣdicionũ. eo qđ nolebat eas ĩponere gen¬
tib. ñ aspnat᷑ eas ipse more patrio celebrare. satis ostendit si in eis
axp̃o ad ueniente remansisse. ut nec uideis essent ꝑniciosȩ nec gent̾ib
ne cessariȩ. nec iã cuiꝗͣ hominũ salutares. Qđ si auctoritas m̃tien¬
di nec de antiquis libris ꝓferri potest. uł qͥa ñ&e m̃daciũ qđ figura¬
te qrgtũ dictũ ue recipit᷑. uł qͥa bonꝰ ad imitandũ ñ ꝓponitur. qđ in ma
lis cũ ꝓfecerint in peioris cõparatione laudat᷑. Nec de noui testam̃ti

Expanded text:
Petrum amare debemus libenter correctum, non autem astruere etiam de auctoriPetrum amare debemus libenter correctum, non autem astruere etiam de auctoritate Pauli mendacium, quia et Petrum coram omnibus in rectam uiam reuocauit, ne gentes per eum iudaeizare cogerentur, et ipse suae pqui cum putaretur hostis paternarum traditionum, eo quod nolebat eas imponere Gentibus, non aspernatus eas ipse more patrio celebrare, satis ostendit hoc in eis Christo adveniente remansisse, ut nec Judaeis essent perniciosae, nec Gentibus necessariae, nec jam cuiquam hominum salutares. 9. Quod si auctoritas mentiendi nec de antiquis Libris proferri potest, vel quia non est mendacium quod figurate gestum dictumve recipitur, vel quia bonis ad i coeperint, in peioris conparatione laudatur, nec de noui testamenti