comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maioo beneficio grã debet᷑. Cũ enĩ aliqͥs ea necessita¬
te cui subiacet in uitꝰ bene facit: aut nulla aut mi¬
nor illi gr̃a debet᷑. Cũ ipse sponte se necessitati bñ¬
faciendisubdit: nec inuitꝰ eam sustinet: tunc utiꝙ
da necessitas sed gr̃a: quia nullo cogente illã sus¬
necesse sit te cras redd̾e ꝓorissũ si potes aut menti¬
ri: non tam̃ minꝰ tͥ debet ille ꝓinpenso bñficio cui
das quã sinon ꝓmisisses. qm̃ ce debitorẽ ante tẽpꝰ
dationis illi fac̾e non es cunctatꝰ. Tale ẽ cũ quis
scẽ conuersationis sponte uouet ꝓpositũ. Quãui¬
gis
nanq seruare illud ex necessitate post uotũ debeat.
ne apostate dampnationẽ in cͣrat. et licet cogipos¬
sit seruare si nolit. si tam̃ non inuitꝰ seruat qd̾ uo¬
solũ cõmunẽ uitã s etiani eiꝰ licentiam sibi ꝓpt̾
dm̃ abnegauit: nec sc̃ȩ uiuere dicendꝰ ẽ necessitate

Expanded text:
major beneficio gratia debetur. Cum enim aliquis ea necessitamajor beneficio gratia debetur. Cum enim aliquis ea necessitate, cui subjacet invitus, benefacit, aut nulla, aut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati benefaciendi subdit, nec invitus eam sustinet, tunc utiqueda necessitas, sed gratia; quia nullo cogente illam susnecesse sit te cras reddere promissum, si potes, aut mentiri; non tamen minus tibi debet ille pro impenso beneficio, cui das, quam si non promisisses: quoniam te debitorem ante tempus dationis illi facere non es coactus. Tale est cum quis sanctae conversationis sponte vovet propositum. Quamvis namque servare illud ex necessitate post votum debeat, ne apostatae damnationem incurrat; et licet cogi possit servare, si nolit: si tamen non invitus servat quod vosolum communem vitam, sed etiam ejus licentiam sibi propter Deum abnegavit; nec sancte vivere dicendus est necessitate,
Abbreviated transcription (Latin):
le cognoscere. qm̃ aut hoc de humana ꝑficiet d̃s
naturã ad tantũ boñ. At sinicħi p̾ciosiꝰ cognoscit᷑
d̃s fecisse quã rationalem nat᷑am ad gaudendũ dese:
ualde alieñ ẽ ab eoutullã rationalẽ nat᷑rã penitꝰ
perire sinat. B. Non pot̾ alit̾ putare cor rationale.
A. Necesse ẽ gͦ ut dehumana nat᷑a. quod incepit
perficiẽt. Hoc aut̃ fieri sicut diximꝰ nequit. nͥ ꝑin
tegram peccati satiffactionẽ: quã ulłꝰ peccator face
pot̾ B. Intelligo iam necesse eẽ ut ds faciat quod i¬
cepit. ne alit̾ quã deceat uideat᷑ a suo in cepto defic̃e.¬
S siita ẽ udet᷑ quasi cogi d̾s necessitate uitancli in¬
decentiam. ut salutẽ ꝓcuret humanã. Quom̃ gͦ
negari pot̾it płꝰ hoc ꝓpt̾ se fac̾e̾ quã ꝓpt̾ nos: Aut
Quomꝰ etiã imputabimꝰ nr̃am salutẽ eiꝰ gr̃e. sinos
saluat necessitate: A. Est uecessitas que bene faci¬
enti gr̾am aufert aut minuit: et ẽ necessitas quẽ

Expanded text:
le cognoscere quoniam aut hoc de humana natura perfinaturam ad tantum bonum. At si nihil pretiosius agnoscitur Deus fecisse, quam rationalem naturam ad gaudendum de se; valde alienum est ab eo, ut ullam rationalem naturam penitus perire sinat. BOS. Non potest aliter putare cor rationale. ANS. Necesse est ergo ut de humana natura perficiat quod incoepit; hoc autem fieri, sicut diximus, nequit, nisi tegram peccati satisfactionem, quam nullus peccator facere potest. BOS. Intelligo jam necesse esse, ut Deus perficiat quod incoepit; ne aliter quam deceat a suo incoepto videsi ita est, videtur quasi cogi Deus necessitate vitandi indecentiam, ut salutem procuret humanam. Quomodo ergo negari poterit plus hoc propter se facere, quam propter nos? At nostram imputabimus salutem ejus gratiae, si nos salvat necessitate? ANS. Est necessitas, quae benefacienti gratiam aufert aut minuit; et est necessitas, qua
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ. ut de omĩb ꝑficiat᷑ illa suꝑnacuutas. nec hoc
eẽ ualet nͥ fiat p̃dicta satisfactio. ꝙͣ. nec pot̾ fac̾e nͥd̾s.
nec debet nͥ hõ:necesse ẽ ut eam faciat ds hõ. B.
Benedictꝰ d̾s iam magñ qͥddã inuenimꝰ de hoc qd̾
querimꝰ Psequere gͥ ut in cepisti.S ꝑo enĩ qr d̃s nos¬

Expanded text:
cesse est ut de hominibus perficiatur illa superna civitas; nec hoc esse valet, nisi fiat praedicta satisfactio, quam nec potest facere nisi Deus, nec debet nisi homo; necesse est ut eam faciat Deus homo. BOS. Benedictus Deus: jam magnum quiddam invenimus de hoc quod quaerimus: prosequere igitur ut incoepisti.
Abbreviated transcription (Latin):
sit d̾s homo. Diuina enĩ natura et humana. non
possunt inuicem mutari ut diuina fiat huma¬
na. aut humana diuina: nec ita misceri. ut q̃dã
t̾cia sit exduab. quȩ nec diuina sit omino nec hu-¬
mana. Deniq sifieri poss ut alt̾a in alt̾am conu̾te¬
ret᷑: aut ee̾t tm̃d̾s et non hõ. aut solũ hõ et ñds:¬

Expanded text:
inem. Divina enim natura et humana non possunt in invicem mutari, ut divina fiat humana, vel humana divina; nec ita misceri, ut quaedam tertia sit ex duabus, quae nec divina sit omnino, nec humana. Denique si fieri posset ut altera in alteram converteretur, aut esset tantum Deus, et non homo; aut solum homo et n
Abbreviated transcription (Latin):
Nicħ rationabiliꝰ. nicħ dulciꝰ. nicħ desid erabiliꝰ
mundꝰ audire pot̃. Ego qͥdẽ tantã fiduciã ex hoc
c̃cipio: ut iã dice̾ non possim quanto gaudio ex¬
ultet cormeũ. Uidet᷑ enĩ mͥ qͦd nullũ hoĩem reiti¬
at d̾s. ad se sub hoc noĩe accedentẽ. AIta ẽ si acce¬
dit sic̃ oportet. Quẽ ad modũ aut̃ sit ad tante gre
participationẽ accedendũ. et qͦmͦ sub illa uiuendũ

Expanded text:
Nihil rationabilius, nihil dulcius, nihil desiderabilius Nihil rationabilius, nihil dulcius, nihil desiderabilius mundus audire potest. Ego quippe tantam fiduciam ex hoc concipio, ut jam dicere non possim quanto gaudio exsultet cor meum. Videtur enim mihi quod nullum hominem rejiciat Deus ad se sub hoc nomine accedentem. ANS. Ita est, si accedit sicut oportet. Quemadmodum autem sit ad tantae gratiae participationem accedendum, et quomodo sub illa vive
Abbreviated transcription (Latin):
debit᷑. B. Hoc nefas ẽ estimare. A. Necee̾ ẽ gͦ ut alicui
alii reddat᷑: quia illi non pot̾. B. In eiutabilit̾ seqͥt᷑.
A.Si uoluerit filiꝰ qͦd sibi debetꝰ᷑ alii dare. pot̾it ne
pat̾ illũ ꝓhibere. aut illi cui dabit negare: B. Im¬
oro et iꝰtũ et necessariũ intelligo. ut cui uoluerit
dare filiꝰ apatre reddat᷑. qͥa et filio qͦd suũ ẽ dare licet.
et pat̾ qͦd debet. non nͥ alii reddere pot̃. AQuib c̃ue
hoĩem se fecit. et qͥb ut diximꝰ moriendo exemplũ
moriendi ꝓpt̾ iusticiã dedit: Frustra qͥppe unitato¬
res eiꝰ erunt : si merit eiꝰ participes non erunt. Aut
qͦs iustiꝰ faciet heredes debiti qͦ ipse non eget. et exun-¬
dantie suȩ plenitudinis. ꝙͣ parentes et fratres suos.
quos aspicit. tot et tantis debitis obligatos. egestate
tabescere imꝓfundo miseriarũ. ut eis dimittat᷑. qͦd
ꝓpeccatis debent. et detͥqͣpropt̃ peccata carent᷑. B.

Expanded text:
debitur. BOS. Hoc nefas est aestimare. ANS. Necesse est ergo ut alicui debitur. BOS. Hoc nefas est aestimare. ANS. Necesse est ergo ut alicui alii reddatur; quia illi non potest. BOS. Inevitabiliter sequitur. ANS. Si voluerit Filius, quod sibi debetur alii dare; poteritne Pater jure illum prohibere; aut alii cui dabit negare? BOS. Imo et justum et necessarium intelligo, ut cui voluerit dare Filius a Patre reddatur: quia et Filio quod suum est dare licet, et Pater quod debet non nisi alii reddere potest. ANS. Quibuhominem se fecit, et quibus ut diximus moriendo exemplum moriendi propter justitiam dedit: frustra quippe imitatores ejus erunt, si meriti ejus participes non erunt? Aut quos justius faciet haeredes debiti, quo ipse non eget, et exundantiae suae plenitudinis, quam parentes suos et fratres, quos aspicit tot et tantis debitis obligatos egestate tabescere in profundo miseriarum; ut eis dimittatur quod pro peccatis debent, et detur quo propter peccata carent? BOS.
Abbreviated transcription (Latin):
hocmͥ uidear intelligere. ipsã tñ rationis cõmixtio¬
nẽ. ate uolo fieri. A. Quantũ aut̃ sit qd̃ filiꝰ spon¬
te dedit. non ẽ opꝰ exponere. B. Sufficient̾ patet.
A. Eũ aut̃ qͥtͣñ donũ sponte dat deo: sñ retͥbutioẽ
debere ẽẽ non iudicabis . B. Immo necẽe̾ ee̾ uideo. ut
pat̾ filio retribuat. Alioqͥn: aut ĩuistꝰ uideret᷑ eẽ si
dimitrit qͦd ab illo pot̾ erigi. Priꝰ aut̃ qͣ. tantã rẽ filiꝰ
faceret: omĩa quȩ pat̾s erant. sua erant. nec unqͣm
debuit quod illi dimiti possit. Quid gͦ retͥbuet᷑ nulliꝰ
rei egenti. et cui non ẽ qͦd dari aut dimitti possit:
B. Ex uma parte uideo. retͥbuendi necessitatẽ. et ex
alt̃a impossibilitatẽ: qͥa et necẽẽ ẽ dm̃ reddere qͦd de¬
bet : ꝙ non ÷ qͦd reddat. A. Si tanta et tã debita m̃ces
nec illi nec alii reddit᷑. inuanũ filiꝰ tantã rẽ fecisse ui¬

Expanded text:
hoc mihi videar intelligere, ipsam tamen rationis contextiohoc mihi videar intelligere, ipsam tamen rationis contextionem a te volo fieri. ANS. Quantum autem sit quod Filius sponte dedit, non est opus exponere. BOS. Sufficienter patet. ANS. Eum autem, qui tantum donum sponte dat Deo sine retributione debere esse non judicabis. BOS. Imo necesse esse video ut Pater Filio retribuat: alioquin aut injustus esse videtur, si dimittit, quod ab illo potest exigi. Prius autem quam tantam rem Filius faceret, omnia quae Patris erant, sua erant, nec unquam debuit quod illi dimitti possit. Quid ergo retribuetur nullius rei egenti, et cui non est, quod dari aut dimitti possit? BOS. Ex una parte video retribuendi necessitatem, et ex altera impossibilitatem: quia et necesse est Deum reddere quod debet, et non est cui reddat. ANS. Si tanta et tam debita merces, nec illi, nec alii redditur; in vanum Filius 96 tantam rem fecisse vi
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝗͣ retribuere deberet. nec ut sibi retribueret᷑
dare in digeret. B. Aꝑte nunc uideo qͥa nulla rati¬
one se ipsũ morti exdebito sic̃ ratio mea uidebat᷑
monstrare. dedit ad honorẽ dei. et tñ face̾ debuit
quod fecit. A. Honor utiq ille totiꝰ ẽ trmnitatis. Qr̃
qm̃ idẽ ipse ÷ ds filiꝰ dei . ad honorem suũ se ipsũ sibi
sicut patri et sp̃ui sc̃õ obtulit: idẽ humanitatẽ suã
diuinitati suȩ. quȩ una eadẽq triũ ꝑsonarũ ẽ. Ut
tñ in eadẽ ipsa ueritate manentes aꝑtiꝰ loquam᷑. qd̾
uolumꝰ : dicamꝰ sic̃ usus ht̃. quia filiꝰ sponte se ip¬
sũ patri obtulit. Hoc nanq mͦ aptissime dr̃. quia
et inuna ꝑsona totꝰ d̾s cui scd̃m hoĩem se obtulit in¬
dr̃ pietas sentit᷑ . B. Hoc libentiss Iime accipio. AIntu
eam᷑ nunc ꝓ ut possumꝰ qͣnta inde ratione sequat᷑ hu¬
mana saluatio. B. Ad hoc tendit cor meũ. Nã qͣ. uis

Expanded text:
quidquem retribuere deberet; nec, ut sibi retribueretur, quidquem retribuere deberet; nec, ut sibi retribueretur, dare indigeret. BOS. Aperte nunc video quia nulla ratione seipsum morti ex debito, sicut ratio mea videbatur monstrare, dedit ad honorem Dei; et tamen facere debuit quod fecit. ANS. Honor utique ille totius est Trinitatis: quare, quoniam idem ipse est Deus Filius Dei, ad honorem suum seipsum sibi, sicut Patri et Spiritui sancto obtulit, id est humanitatem suam Divinitati suae, quae una eadem trium personarum est. Ut tamen in eadem ipsa veritatem manentes apertius loquamur quod volumus, dicamus, sicut usus habet, quia Filius sponte seipsum Patri obtulit: hoc namque modo apertissime dicitur, quia et in una persona totus Deus, cui secundum hominem se obtulit, inpro nobis dicitur, pietas sentitur. BOS. Hoc libentissime accipio. CAPUeamur nunc, prout possumus, quanta inde ratione sequatur humana salvatio. BOS. Ad hoc tendit cor meum. Nam quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicimꝰ deb̾e pauꝑes adiuitib elemosinam acciꝑe.
non ẽ aliud quã diuites deb̾e pauꝑib elemosinã im-
aliquomͦ sit debitor: sed qm̃ omĩa debent illi sub eẽ.
et debere facere quod uult: qm̃ quod uult debet ẽẽ
Ita quando uult aliqua creat᷑a facere quod suũ ẽ fac̾e̾
et non fac̾e : drͣ deb̾e facere. quia quod ipsa uult
debet ẽẽ. Dñs itaq iħs cũ mortẽ sic̃ diximꝰ sustin̾e
uoluit: qm̃ suũ erat et pati et non pati debuit fa-¬
cere qͦd fecit. qr qͦd uoluit fieri debuit : et non debuit
facere quia non exdebito. Nempe qm̃ ipse idẽ idẽ :
d̾s et hõ. scd̃m humanã qͥdẽ nat᷑am exqͦ hõ fuit.
sic accepit adiuina nat᷑a quȩ aliaẽ ab humana ẽẽ
suũ quicqͥd habebat. ut nicħ deb̾et dare nͥ qͦd uo¬
lebat: scd̾m ꝑsonã uͦ sic ase ipso habebat quod ha¬
bebat. et sic ꝑfecte sibi sufficiens erat: ut nec alii

Expanded text:
cum dicimus debere pauperes a divitibus eleemosynam accipere, cum dicimus debere pauperes a divitibus eleemosynam accipere, non est aliud quam divites debere pauperibus elealiquo modo sit debitor; sed quoniam omnia debent illi subesse: et debere facere quod vult; quoniam quod vult, debet esse. Ita quando vult aliqua creatura facere quod suum est facere et non facere, dicitur debere facere; quia quod ipsa vult, debet esse. Dominus itaque Jesus, cum mortem sicut diximus sustinere voluit, quoniam suum erat, et pati et non pati, debuit facere quod fecit, quia quod voluit fieri debuit; et non debuit facere, quia non ex debito. Nempe quoniam ipse idem est Deus et homo; secundum humanam quidem naturam, ex quo fuit homo sic accepit a divina natura, quae alia est ab humana esse suum quidquid habebat; ut nihil deberet dare, nisi quod volebat: secundum personam vero, sic a seipso habebat quidquid habebat, et sic perfecte sibi sufficiens erat, ut nec alii
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ut fieri non deb̾et: Postꝗͣ. uͦ factus ẽ. peccando
meruit ut qd̃ et ad qd̃ factus erat ꝑderet. quã¬
us non ꝑdiderit omĩno quod factꝰ erat. ut ẽẽt
qui puniret᷑ aut cuid̾s miseret᷑. Neutium enĩ
hoꝵ fieri posset: simnichilũ redactꝰ eẽt. Tanto
gͦ mirabiliꝰ ds illũ restituit. ꝙͣ instituit. quan-¬
to hoc de peccatore contͣ meritũ. illud nonde
peccatore. nec contra meritũ fecit: quantũ ȩtiã
ẽ dm̃ et hominẽ sic in uñ conuenire. ut serua¬
ta integritate utͥusq nat᷑e idẽ sit hõ qͥ d̾s. Quis¬
sͦp̃sumat uł cogitare. qd̾ hum anꝰ intellectus ua-¬
leat penetrare. quã sapient̾. quã mirabilit̾. tã
in scrutabile opꝰ factu̾ sit. B. Assentio. qui a
nullus homo pot̾ in hac uita tñ secretũ penitꝰ
tiores inhac re rationes latere. si aliꝗͣ. te uidere
dicunt᷑. sed qm̃ sunt in alio: ita et debere. Quippe

Expanded text:
vit, ut fieri non deberet. Postquam vero factus est, peccando vit, ut fieri non deberet. Postquam vero factus est, peccando meruit ut quod et ad quod factus erat perderet: quamvis non perdiderit omnino quod factus erat, ut esset qui puniretur, aut cui Deus misereretur: neutrum enim horum fieri posset, si in nihilum redactus esset. Tanto ergo mirabilius Deus illum restituit quam instituit: quanto hoc de peccatore contra meritum; illud non de peccatore, nec contra meritum fecit. Quantum etiam est Deum et hominem sic in unum convenire, ut, servata integritate utriusqat vel cogitare quod humanus intellectus valeat penetrare quam sapienter, quam mirabiliter tam inscrutabile opus factus sit? BOS. Assentior quia nullus homo potest in hac vita tantum secretum penitus tiores in hac re rationes latere, si aliquam te dicuntur, sed quoniam sunt in alio; ita et debere. Quippe
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ eoꝵ quȩ supradicta sunt rationẽ aperusti. sic pe
Primũ scilicet qualit̾ de massa peccatrice. idẽ de
humano genere quod totũ infectũ erat peccato.
hominẽ sine peccato quasi azimũ de fermentato
d̾s assũpsit. Nã licet ipsa hominis eiꝰdẽ cõceptio
mundasit et absq carnał delectationis peccato.
nali peccato nata ẽ: qm̃ et ipsa in adã peccauit.
in quo om̃s peccauerunt. A. Postqͣ. constat ho¬
minẽ illũ dm̃ et peccatoꝵ ẽẽ reconci liatorẽ:
dubiũ nonẽ eũ omĩno sine peccato eẽ. Hoc aut̃
eẽ non ualet: nisi absq peccato de massa peccatriee
sit assũptꝰ. Qua uͦ ratione sapientia dei hoc fecit¬
sinonpossumꝰ intelligẽ non debemꝰ mirari: s cũ
ueneratione tolerare aliquid ẽẽ insecretis. tante
rei qd̃ ignoremꝰ. Quippe mirabiliꝰ d̾s restaurauit.
humanã naturã: quã instaurauit. Equalit̾ enĩ
utrũq deo facile ẽ. sed homo anteꝗͣ. eẽ non pecca¬

Expanded text:
sicut eorum, quae supra dicta sunt, rationem aperuisti: sic petPrimum, scilicet, qualiter de massa peccatrice, id est de humano genere, quod totum infectum erat peccato, hominem sine peccato, quasi azymum de sermentato, Deus assumpsit. Nam licet ipsa hominis ejusdem conceptio sit munda, et absque carnalis delectationis peccato; n peccaerunt. ANS. Postquam constat hominem illum esse Deum, et peccatorum reconciliatorem, dubium non est eum omnino sine peccato esse: hoc autem esse non valet, nisi absque peccato de massa peccatrice sit assumptus. Qua vero ratione sapientia Dei hoc fecitnon possumus intelligere, non debemus mirari; sed cum veneratione tolerare aliquid esse in secretis tantae rei quod ignoremus. Quippe mirabilius Deus restauravit humanam naturam quam instauravit: aequaliter enim utrumque Deo facile est; sed homo antequam esset non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
A. Quid iã quęris ampliꝰ: Ecce uides quomͦ rati¬
onabilis necessitas ostendat exhomĩbꝰ ꝑficiendã
eẽ suꝑnã ciuitatẽ: nec hoc posse fieri. nͥ ꝑ remis¬
sionẽ peccatoꝵ. quã hõ nullꝰ hab̾e pot̾. nͥ per ho¬
minẽ. qui eͭ ipse sit deus. atq sua morte homi-¬
nes peccatores deo reconciliet. Aꝑte igit᷑ inueni
ũ ꝓpter nos. Hoc aut̃ absq omĩ dubietate cogni-
quamuis non eoꝵ. ratio intelligat᷑ anob̾. B. Uerũ ẽ qd̃
dicis. nec aliquatenꝰ qđ dirit ẽẽ uerũ aut qd̾ fecit
rationabilit̾ factũ dubito.S hoc postulo. ut qd
quasi non deb̾e. aut ñ posse fieri uidet᷑ infidelib
infide xp̃iana: hoc mͥ qua ratione fieri debeat aut

Expanded text:
ANS. Quid jam quaeris amplius? Ecce jam dives quomodo ratiANS. Quid jam quaeris amplius? Ecce jam dives quomodo rationabilis necessitas ostendat ex hominibus perficiendam esse supernam civitatem, nec hoc posse fieri nisi per remissionem peccatorum, quam homo nullus habere potest nisi per hominem, qui idem ipse sit Deus, atque sua morte homines peccatores Deo reconciliet. Aperte igitur inve esse mortuum propter nos: hoc autem absque omni dubietate cognito; quamvis eorum ratio non intelligatur a nobis. BOS. Verum est quod dicis: nec aliquatenus quod dixit, esse verum; aut quod fecit, rationabiliter esse factum, dubito. Sed hoc postulo, ut quod quasi non debere: aut non posse fieri videtur infidelibus; in fide Christiana hoc mihi qua ratione fieri
Abbreviated transcription (Latin):
constat. Sed nũc uideo aliud quęrendũ. Nã sitã
malũ ẽ eũ occid̾e quã bona ẽ uita eiꝰ. quomͦ pot̾
mors eiꝰ suꝑare et delere peccata coꝵ. qui eum
quia et multi illoꝵ saluati sunt: et innum̾abi¬
les alii saluantur. A.Nanc questionẽ soluit
apłs qui dixit. quia sicognouissent. nũꝙͣ. dñm¬
glȩ crucifixissent. Tantũ nanq differũt scien¬
ter factũ peccatũ. et quod ꝑ ignorantiã fit: ut
malũ quod nũꝗͣ.fac̾e̾ possent. ꝓninietate sua si
cognosceret᷑. ueniale sit quia ignorant̾ factũ ẽ.
Dm̃ enĩ occidere nullꝰ hõ unꝙͣ. scient̾ saltẽ uelle
posset. et ideo qui illũ occiderunt ignorant̾: non
in illud infinitũ peccatũ cui nulla alia comꝑari
scd̾m hoc quod ignoranter factũ ẽ. s quasi sci¬
enter fieret. qd̾ nec unꝗͣ. fecit aliquis nec face̾
potuit .B. Rationabilit̾ int̾emptores xꝑi adue¬
niam peccati sui ꝑtingere potuisse monstrasti.

Expanded text:
ideo aliud quaerendum. Nam si tam malum est eum occidere quam bona est vita ejus, quomodo potest mors ejus superare et delere peccata eorum qui eum quia et multi ex illis salvati sunt, et innumerabiles alii non salvantur . ANS. Hanc quaestionem solvit Apostolus, qui dixit: quia si cognovissent, nune crucifixissent . Tantum namque differunt scienter factum peccatum, et quod per ignorantiam fit: ut malum, quod nunquam facere possent pro nimietate sua, si cognosceretur, veniale sit, quia ignoranter factum est. Deum enim occidere nullus homo unquam, scienter saltem, velle posset: et ideo qui illum occiderunt ignoranter, non in illud infinitum peccatum, cui nulla alia compararita illa, secundum hoc quod ignoranter factum est; sed quasi scienter fieret quod nec unquam fecit aliquis, nec facere potuit. BOS. Rationabiliter interemptores Christi ad veniam peccati sui pertingere potuisse monstrasti.
Abbreviated transcription (Latin):
Quia deus non eget hac patiencia. cuiꝰ potesta¬
ti cuncta sub iacent. sicut tu supͣ cuidã meȩ
int̾rogationi respondesti. A. Bene respondes.
Uidemꝰ gͦ quia uiolationi uitȩ corporalis huiꝰ

Expanded text:
Quia Deus non eget hac patientia, cujus potestaQuia Deus non eget hac patientia, cujus potestati omnia subjacent, sicut tu supra cuidam meae interrogationi respondisti. ANS. Bene respondes; videmus ergo quia violationi vitae corpor
Abbreviated transcription (Latin):
homo ille. et quis esset scires. et diceret᷑ tͥ nͥ occi-¬
deris hominẽ hunc. ꝑibit mund iste totꝰ. et
qucqͥd ds non ẽ. faceres hoc ꝓconseruanda oĩ
alia rreatura: B. Non facerem. etiam sunfinit
ceretur. aut eũ occides. aut om̃ia peccata mun¬
diuenient suꝑte: B. Responderem me potiꝰ
omĩa alia peccata uelle susciꝑe. non solũ huiꝰ
mundi quȩ fuerunt et quȩ futura sunt s et
quecũq suꝑ hȩc cogitari possunt: quã istud
solũ. Qq non solũ deoccisione eiꝰ. s et dequali¬
bet parua lesione quȩ illũ tangeret responde
me existimo debere. A. Recte existimas. S dic
mͥ cur ita cortuũ uidicat. ut plꝰ horreat unũ
peccatũ in lesione huiꝰ hoĩs quã omĩa alia quȩ
cogitari possunt: cũ om̃ia quęcũq fuit peccata
nã illiꝰ cogitaripossunt. A. Quid dices ad hoc
quia sepe libenter aliqͥs patitur quasdã in sua ꝑ¬
sona molestias. ne maiores patiat᷑ in rebꝰ suis. B.

Expanded text:
homo ille, et quis esset scires, et diceretur tibi: Nisi occideris hominem illum, peribit mundus iste totus, et quidquid Deus non est: faceres hoc pro conservanda omni alia creatura? BOS. Non facerem; etiamsi mihi inceretur: Aut eum occidas, aut omnia peccata mundi venient super te? BOS. Responderem me potius alia omnia peccata velle suscipere, non solum hujus mundi, quae fuerunt et quae futura sunt, sed et qusolum. Quod non solum de occisione ejus, sed et de qualibet parva laesione quae illum tangeret, respondere me existimo debere. ANS. Recte existimas: sed dic mihi cur ita cor tuum judicat, ut plus horreat unum peccatum in laesione hujus hominis, quam alia omnia quae cogitari possunt: cum omnia quaecunque fiunt penam illius cogitari possunt. ANS. Quid dices ad hoc, quia saepe libenter aliquis patitur quasdam in sua persona molestias, ne majores patiatur in rebus suis? BOS.
Abbreviated transcription (Latin):
destructio: pł ẽ bonũ in cõparabilit̾ quã sint ea
peccata mala. quȩ sñ estimatione suꝑat eiꝰ intẽp¬
tio .A. uerũ dicis. Cogita ętiam quia peccata
tm̃sunt odibilia quantũ sunt mala. et utta ista tm̃
amabilis quntũ ẽ bona. unde sequit᷑ quia uita is-¬
ta plꝰ ẽ amabilis quam sĩt peccata odibilia . B.
Non possũ hoc intelligere.A. Putas ne tñboñ
tam amabile posse sufficere ad soluendũ qd̾ de¬
bet᷑ ꝓpeccatis totius mundi: B. Immo plus pot̾
in infinitũ. A. Uides ꝙͥ quo mͦ uita hȩc uincat.
omĩa peccata sipillis det᷑ . B. Aperte. A. Si gͦ dare
uitã ẽ mortẽ acciꝑe sic̃ datio huiꝰ uitȩ p̃ualet oĩb¬

Expanded text:
destructio, plus est bonum incomparabiliter, quam sint ea peccata mala, quae sine aestimatione superat ejus interemptio. ANS. Verum dicis. Cogita etiam quia peccata tantum sunt odibilia, quantum sunt mala: et vita ista tantum amabilis est, quantum est bona. Unde sequitur quia vita ista plus est amabilis quam sint peccata odibilia. BOS. Non possum hoc non intelligere. ANS. Putasne tantum bonum tam amabile posse sufficere ad solvendum quod debetur pro peccatis totius mundi? BOS. Imo plus potest in infinitum. ANS. Vides igitur quomodo vita haec vincat omnia peccata, si pro illis detur. BOS. Aperte. ANS. Si ergo dare vitam, est mortem accipere: sicut datio hujus vitae praevalet o
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ aufert. Et ut breuit̾ absoluam quod quȩ¬
ris: exquo ille homo erit. plenꝰ deo semꝑ ut se ipso
erit. Unde nũqͣ. erit sine potentia et fortitudi-¬
ne. et sapientia.B. Quam uis hoc in rꝑo semꝑ
fuisse non dubitarẽ: ideo tñquesiui ut de hoc
quoq rationẽ audirẽ. Sepe nanq aliquid ẽẽ cer-¬
ut doceas me quomͦ mors eiꝰ p̾̃ualeat num̾o et
magnitudine peccatoꝵ omĩum cũ unũ qđ pu-¬
tamꝰ leuissimũ peccatũ tã infinitũ monstres: ut
sinuim̾us obtendat᷑ infinitꝰ mundoꝵ. qui sic pleni
sint creaturis sic̃ ẽ iste. nec possint seruari qͥn re-¬

Expanded text:
bonum aufert: et ut breviter absolvam quod quaebonum aufert: et ut breviter absolvam quod quaeris: ex quo homo ille erit, plenus Deo semper, ut seipso erit, unde nunquam erit sine ejus potentia, et fortitudine, et sapientia. BOS. Quamvis hoc in Christo semper fuisse non dubitarem, ideo tamen quaesivi ut de hoc quoque rationem audirem. Saepe namque aliquid esse cerut doceas me quomodo mors ejus praevaleat numero et magnitudini peccatorum omnium; cum unum quod putamus levissimum peccatum tam infinitum monstres, ut si numerus obtendatur infinitus mundorum, qui sic pleni sint creaturis, sicut iste est, nec possint servari quin re
Abbreviated transcription (Latin):
nichi erit boni quod non amet: ita nullũ bonũ
erit qd̾ ignoret. Bonũ aut̃ nemo ꝑfecte no-¬
uit : nͥ qui illud amaloscit disc̾nere. Hanc quoq
discretionẽ nullꝰ scit facere : qui malũ ignorat. Sic̃
igit᷑ ille dequo loqͥmͥ omẽ ꝑfecte sciet boñ: ita
nullũ ignorabit malũ. Omnẽ gͥ habebit scien¬
tiam: quãuis eam pliblice in hominũ conu̾satio¬
ne non ostendat. B. Hoc inmaiori ȩtate ita uidet᷑
sic̃ dicis. s in infantia. sicut non erit tempꝰ cõgru¬
ũ. ut in illo appareat sapientia itañ erit opꝰ et
ido nec cõgͣuũ ut illã habeat. A. Non ne dixiq
sapienter fiet illa in carnatio: Sapient̾ nanq
assumet deus mortalitatẽ. qua sapient̾ qr ualde
utiliter utet᷑. Ignorantiam uero non poterit assu¬
mere sapienter. quia nunqͣ est utilis sed semꝑ
noxia. nͥ forte cũ ꝑeam mala uoluntas quȩ nũqͣ
non nocet: hoc solo tamen nocet. quia scientiȩ

Expanded text:
nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum erit quod ignoret. Bonum autem nemo perfecte novit, nisi qui illud a malo scit discernere: hanc quoque discretionem nullus scit facere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ita nullum ignorabit malum. Omnem igitur habebit scientiam, quamvis eam publice in hominum conversatione non ostendat. BOS. Hoc in majori aetate ita videtur, sicut dicis: sed in infantia, sicut non erit tempus congruum, ut in illo appareat sapientia, ita non erit opus, et ideo nec congruum ut illam habeat. ANS. Nonne dixi quia sapienter fiet illa incarnatio? Sapienter namque assumet Deus mortalitatem; qua sapienter, quia valde utiliter, utetur. Ignorantiam vero non poterit assumere sapienter: quia nunquam est utilis, sed semper noxia: nisi forte cum per eam mala voluntas, quae nunquam non nocet, hoc solo tamen nocet, quia scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m uoluntatẽ. B.C. oncedendũ ẽ. Uerũ in hac si¬
militudine ꝗͣ. hab̾e debet cũ hominibus dic utr̃
ignorantiam quoq sicut alias infirnitates nr̃as
habiturꝰ sit. A. Quid dubitas de deo utrũ sit omĩa
sciens: B. Quia quam uis sit im mortał futurus
ex diuina natura : mortał tam̃ erit exhumana.
Nam cur non similit̾. poterit homo ille ẽẽ uere ig¬
norans sicut uere mortalis erit. A Illa hoĩs as¬
sũptio unitatẽ ꝑsonȩ dei non nͥ sapienter asũma
sapientia fiet: et ideo non assum et in homine qd
nullomͦ utile sed ualde norium ẽ. ad opꝰ quod idẽ
homo facturꝰ est. Ignorantia nanq ad nichi illi utił
eẽt : s ad multa noria. Quomͦ enĩ tot et tanta oꝑa
que facturꝰ ẽ faciet sine in mensa sapientia: Aut
quomodo illi credent homines. sieũ scient nesciũ:
Si aut̃ nescient. ad quid erit eiutilis illa ignoran
tia: Deinde sinichi amat᷑ nͥ quod cognoscit᷑: sic̃

Expanded text:
secundum voluntatem. BOS. Concedendum est. CAPUT XIII. secundum voluntatem. BOS. Concedendum est. CAPUT XIII. militudine, quam habere debet cum hominibus, dic utrum ignorantiam quoque, sicut alias infirmitates nostras, habiturus sit? ANS. Quid dubitas de Deo, utrum sit omnia sciens? BOS. Quia quamvis sit immortalis futurus ex divina natura, mortalis tamen erit ex humana. Nam cur non similiter poterit illis homo esse vere ignorans, sicut vere mortalis erit? ANS. Illa hominis assumptio in unitatem 91 personae Dei non nisi sapienter a summa sapientia fiet; et ideo non assumet in homine quod nullo modo utile, sed valde noxium est ad opus quod idem homo facturus est. Ignorantia namque ad nihilum illi utilis esset, sed ad multa noxia: quomodo enim tot et tanta opera, quae facturus est, faciet sine summa sapientia, aut quomodo illi homines credent, si eum scient nescium? Si autem nesciunt, ad quid erit ei utilis ignorantia illa? Deinde, si nihil amatur nisi quod cognoscitur: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ante exꝑimentũ sola ratione monstrari possint.
Quis enĩ explicet quam necessariȩ quam sapient̾
factũ ẽ: ut ille qui homines erat redempturus. et
deuia mortis et ꝑdicionis ad uiam uitȩ et beatitu¬
dinis ȩt̾nȩ docendo reducturus. cũ hominibꝰ con¬
uersaret᷑. et in ipsa conuersatione cũ eos doceret
u̾bo qualit̾ uiuere deberent. se ipsũ eremplũ p̾b̾et:
Eremplũ aut̃ se ipsũ quomͦ daret infiriis. et mor¬
talibꝰ. ut ꝓpt̾ in uirias aut contumelias aut dolo¬
res aut mortẽ aiꝰticia ñ recederent. si ipsũ hȩc oĩa
tendunt eũ mortalem. et incõmodoꝵ nr̃oꝵ ẽẽ par¬
ticipem oport̾ẽ. S hȩc omĩa miseriȩ nr̃e sunt. Non¬
quid ergo miser erit: A. Nequaꝙͣ. Nam sicut
adbeatitudinem non ꝑtinet cõmodũ qd̃ habet
quis contra uoluntatẽ. ita non ẽ miseria app̃hen¬
dere sapient̾ nulla necessitate aliqͥd in cõmodũ

Expanded text:
ante experimentum sola ratione monstrari possint. ante experimentum sola ratione monstrari possint. Quis enim explicet, quam neccessarie, quam sapienter factum est, ut ille, qui homines erat redempturus, et de via mortis et perditionis ad viam vitae et beatitudinis aeternae docendo reducturus, cum hominibus conversaretur; et in ipsa conversatione, cum eos doceret verbo qualiter vivere deberent, seipsum exemplum praeberet? Exemplum autem seipsum quomodo daret infirmis et mortalibus, ut propter injurias, aut contumelias, aut dolores, aut mortem, a justitia non recederent; si ipsum haec omnia tendunt eum mortalem, et incommodorum nostrorum participem esse oportere. Sed haec omnia miseriae nostrae sunt: nunquid ergo miser erit? ANS. Nequaquam: nam sicut ad beatitudinem non pertinet commodum, quod habet quis contra voluntatem; ita non est miseria apprehendere sapienter nulla necessitate aliquod incommodum
Abbreviated transcription (Latin):
faciliꝰ non posset : non ne iꝰtũ ẽ ut homo satis¬
faciens ꝓpeccato tanta difficultate diabolũ ad
honorem dei. ut maiori non possit: An nonẽ
dignũ quatinꝰ qui sic se abstulit deo peccando.
ut se plus auferre non poss: sic se det deo satis¬
faciendo ut magis se non possit non possit da¬
re B. Non ẽ aliquid rationabiliꝰ. A.Nich aut̃
aperiꝰ aut difficiliꝰ pot̾ homo ad honorẽ dei spon¬
te. et non exdebito pati quã mortẽ. et nullatenꝰ
se ipsũ pot̾ homo dare magis deo. quã cũ se morti tͣ¬
dit ad honorem illiꝰ . B. Uera sunt omĩa hȩc . A.
Talem gͥ oportet eũ ẽẽ qui propecrato hominis sa¬
quia nũquã peccator erit. et mori possit exlib̾a
uoluntate quia necessariũ erit. A. Sunt et alia
multa cur eũ ualde c̃ueniat hominũ similitudi¬
nẽ et cõu̾sationẽ absq peccato habere. que faciliꝰ
et clariꝰ ꝑse patent in eiꝰ uita et hoꝑib: quã uelut

Expanded text:
facilius non posset, nonne justum est ut homo satisfacilius non posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat diabolum ad honorem Dei, ut majori non possit? An non est dignum quatenus, qui se sic abstulit Deo peccando, ut se plus auferre non posset, sic se det Deo satisfaciendo, ut magis se non possit dare? BOS. Non est aliquid rationabilius. ANS. Nihil autem asperius aut difficilius potest homo ad honorem Dei sponte et non ex debito pati, quam mortem: et nullatenus seipsum potest homo magis dare Deo, quam cum se morti tradit ad honorem illius. BOS. Vera sunt omnia haec. ANS. Talem ergo oportet eum esse, qui pro peccato hominis saquia nunquam peccator erit; et mori possit ex libera voluntate, quia necessarium erit. ANS. Sunt et alia multa, cur eum valde conveniat hominum similitudinem et conversationem absque peccato habere; quae facilius et clarius per se patent in ejus vita et operibus, quam velut
Abbreviated transcription (Latin):
quasinon habenti ut suus sit: qm̃ om̃ĩs creat᷑a deiẽ.
B. Sic ẽ . A. Sic gͦ intelligenda ẽ hȩc datio. qr  aliqͦmͦ
ponet se adhonorẽ dei. aut aliqͥd dese. quo mͦ de-¬
bitor non erit᷑.B. Ita seqͥt᷑ ex supͣdictis .A. Si dicimꝰ
dabit se ipsũ adobȩdiendũ deo. ut ꝑseu̾ant̾ seruan¬
do iꝰticiam subdat se uoluntati eiꝰ: non erit hoc dare
quod d̾s ab illo non exigat exdebito. Om̃ĩs enĩ ratio¬
ranalis creat᷑a debet hanc obȩdientiã deo.B. Hoc
negari neqͥt.A. Alio itaq mͦ oportet ut det se ip¬
sũ d̃õ. aut aliqͥd dese.B. Ad hoc nos impellit ratio.
eriget ds ab illo. Qm̃ nanq nonerit peccatũ in
illo. ñ debebit mori sicut diximꝰ.B. Alit̾ nequeo
intelligere. A. Consideremꝰ ad huc utrũ sic ratio-¬
nablit̾ conueniat. B. Dic tu et ego libenter audiã.
A.Si homo ꝑsuauitatẽ peccauit. anñ c̃uenit. ut
ut ꝑ asperitatẽ satisfaciat: Et sitam facile uict
ẽ a diabolo ut dm̃ peccando exhonoraret. ut

Expanded text:
quasi non habenti, ut suus sit: quoniam omnis creatura Dei est. BOS. Sic est. ANS. Sic ergo intelligenda est haec datio: Quia aliquo modo ponet se ad honorem Dei, aut aliquid de se quo modo debitor non erit. BOS. Ita sequitur ex supradictis. ANS. Si dicimus quia dabit seipsum ad obediendum Deo, ut perseveranter servando justitiam subdat se ejus voluntati; non erit hoc dare, quod Deus ab illo non exigat ex debito. Omnis enim rationalis creatura debet hanc obedientiam Deo. BOS. Hoc negari nequit. ANS. Alio itaque modo oportet ut det se ipsum Deo, aut aliquid de se. BOS. Ad hoc nos impellit ratio. exiget ab illo: quoniam namque non erit peccatum in illo, non debebit mori, ut diximus. BOS. Aliter nequeo intelligere. ANS. Consideremus adhuc utrum sic rationabiliter conveniat. BOS. Dic tu; et ego libenter audiam. ANS. Si homo per suavitatem peccavit, an non convenit ut per asperitatem satisfaciat? Et si tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccando exhonoraret, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mere . B. Si hoc non pot̾: non uidet᷑ qd̾ sit omp̃s.¬
A.Poterit gͥ ñquã mori si uolet. et pot̾it mori. et
rersurg̾e. Siue aut̃ animã suã ponat nullo alio
faciente. siue aliꝰ hocfaciat ut eam ponat ipso ꝑ¬
mittente quantũ ad potestatẽ nichi differt. B.
Nonẽ dubiũ. A. Sigͦ uoluerit ꝑmitt̾e poterit occidi.
et sinoluerit non poterit.B. Ad hoc nos indeclina¬
bilit̾ ꝑducit ratio. A. Ratio quoq nos docuit quia
oportet eũ maiꝰ aliquid habere. quam quicqͥd sub d̾o
ẽ: quod sponte det et non exdebito deo.B. Itaẽ. A.
Hoc aũt sub illo nec extͣ eũ inueniri pot̾. B. Uerũ ẽ.

Expanded text:
mere. BOS. Si hoc non potest, non videtur quod sit ommere. BOS. Si hoc non potest, non videtur quod sit omPoterit igitur nunquam mori, si volet; et poterit mori et resurgere. Sive autem animam suam ponat nullo alio faciente, sive alius hoc faciat ut eam ponat ipso permittente; quantum ad potestatem nihil differt. BOS. Non est dubium. ANS. Si igitur voluerit permittere, poterit occidi: et, si noluerit, non poterit. BOS. Ad hoc nos indeclinabiliter perducit ratio. ANS. Ratio quoque nos docuit quia oportet eum majus aliquid habere, quam quidquid sub Deo est; quod sponte det, et non ex debito, Deo. BOS. Ita est. ANS. Hoc autem nec sub illo, nec extra illum inveniri potest. BOS. Verum est.
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑us sit. & omĩs hõ nat᷑alit̾ mortał sit: A. Non
puto mortalitatẽ ad purã s ad corruptã hoĩs
naturã ꝑtinere. Quippe siñꝗͣ. peccasset hõ et in-¬
mortalitas ipsiꝰ immutabilit̾ firmata eẽt ñ tam̃
muiꝰ homo ee̾t uerꝰ. et quando mortales in in cor¬
ruptibilitatẽ resurgent. non minꝰ erunt u̾i hõies
Nam si ꝑtineret ad ueritatẽ humanȩ naturȩ morta¬
litas: nequaꝗͣ posset homo esse qui eẽt in mortal.
Non gͦ ꝑtinet ad sinceritatẽ humanȩ nat᷑e. corrupti¬
bilitas siue in corruptibilitas. qm̃ neut᷑ fac̃ aut des¬
tͥͣuit hoĩem: s alt̾a ualet ad eiꝰ miseriam. alt̾a ad bea
mortale ponit᷑ in hoĩs diffinitione a phylosophys.
qui non credid̾unt totũ hominẽ aliquando potu-¬
uerꝰ hõ erit. B. Quȩre tu gͦ aliã rationẽ quia ego
illam nescio situ nescis. qͣ ille ꝓbetu posse mori. A. Du¬

Expanded text:
futurus sit, et omnis homo naturaliter mortalis sit? ANS. Non futurus sit, et omnis homo naturaliter mortalis sit? ANS. Non puto mortalitatem ad puram, sed ad corruptam hominis naturam pertinere. Quippe si nunquam peccasset homo, et immortalitas ipsius immutabiliter firmata esset; non tamen minus homo esset verus: et quando mortales in incorruptibilitate resurgent, non minus erunt veri homines: nam si pertineret ad veritatem humanae naturae mortalitas, nequaquam posset esse homo, qui esset immortalis: non ergo pertinet ad sinceritatem humanae naturae corruptibilitas, sive incorruptibilitas: quoniam neutra facit aut destruit hominem; sed altera valet ad ejus miseriam, altera ad beamortale ponitur in hominis diffinitione a philosophis, qui non crediderunt totum hominem aliquando potuverus homo erit. BOS. Quaere ergo tu aliam rationem, quia ego illam nescio si tu nescis, qua ille probetur posse mori. ANS. Du
Abbreviated transcription (Latin):
peccare non pot̾it et tñ laudandus erit. de ius¬
ticia sua.S nunc querendũ eristimo. cũ ds talem
possit fac̾e hominẽ. cur ñ tales fecit angłos et duos
pͥmos homines. ut similit̾ et peccare non possent.
et de usticia sua laudandi essent. .Intelligis qͥd
dicas: B. Uideor mͥ intellig̾e et idcirco quȩro cur
eos tales non fecit. A. Qm̃ nec debuit nec potuit
fieri. ut unꝰquisq illoꝵ eẽt idem ipse quid̃s: sic̃
de homine isto dicimꝰ. Et siquęris rͣ ñ uł detot qͦt
sunt ꝑsonȩ dei uł saltẽ de uno hoc fec̃: respondeo
quia ratio tunc fieri nullatenꝰ exigebat. s omĩno
qͥa deus nich̾ sñ ratione facit ꝓbibebat .B. Erubes¬
co quia hoc quęsiui dic quȩ dicturꝰ eras. A. Dicamiꝰ
gͥ quia mori non debebit. qm̃ non erit peccator
B̾. Concedere me oportet. A. Nunc aut̃ restat
B̾. Dehoc cur dubitare debemꝰ cũ ipse uerꝰ homo

Expanded text:
peccare non poterit; et tamen laudandus erit de juspeccare non poterit; et tamen laudandus erit de justitia sua. Sed nunc quaerendum aestimo; cum Deus talem posset facere hominem, cur non tales fecit angelos et duos primos homines, ut similiter et peccare non possent, et de justitia sua laudandi essent? ANS. Intelligis quae dicis? BOS. Videor mihi intelligere, et idcirco quaero cur eos tales non fecit? ANS. Quoniam nec potuit, nec debuit fieri ut 90 unusquisque eorum esset idem ipse qui Deus, sicut de homine isto dicimus: et si quaeris cur non de tot quot sunt personae Dei, vel saltem de uno hoc fecit, respondeo: quia ratio tunc fieri nullatenus hoc exigebat, sed omnino quia Deus nihil sine ratione facit prohibebat. BOS. Erubesco quia hoc quaesivi: dic quae dicturus eras. ANS. Dicamus ergo quia mori non debebit, quoniam non erit peccator. BOS. Concedere me oportet. CAPUT  erit. BOS. De hoc cur dubitare debemus; cum ipse vetus homo
Abbreviated transcription (Latin):
habent quod peccare nequeunt. in qͦ aliqͣtenꝰ simi¬
possit id ipsũ fac̾e̾ non ẽe: non facit. Sic itaq cũ
angłs potuit afferre sibi iusticͥam et non abstulit:
et face̾ se non eẽ iꝰtũ et non fecit: recte asseritur
ipse sibi dedisse i̾ticiam et se ipsũ fecisse iꝰtũ. Hoc
igit᷑ modo ht̃ ase iusticiam quia creat᷑a eã alit̾
a se hab̾e nequit et idcirco laudandꝰ ẽ. et de sua
ht̃: ille maxime laudandus ẽ de bonis que bt̃
et seruat non ulla necessitate s sic̃ supͣ dixi ꝓpͥa
et ȩt̾na immutabilitate. Sic gͦ hõ ille qui idẽ
ipse d̾s erit. qm̃ omẽ bonũ qd̃ ipse habebit ase
habebit: non necessitate. s lib̾tate: et ase ipso iꝰtꝰ.
et id circo laudandus erit. Quanuis enĩ natura
humana adiuina habeat quod habebit: idẽ
tñ ipse ase ipso. qm̃ duȩ nat᷑e una ꝑsona er̃ habe¬
bit . B. Satis fecisti mͥ exhoc et aꝑte uideoqr et

Expanded text:
habent quod peccare nequeunt: in quo aliquatenus simihabent quod peccare nequeunt: in quo aliquatenus simipossit idipsum facere non esse, non facit. Sic itaque cum angelus potuit auferre sibi justitiam, et non abstulit; et facere se non esse justum, et non fecit; recte asseritur ipse sibi dedisse justitiam, et seipsum justum fecisse. Hoc igitur modo habet a se justitiam quia creatura eam aliter a se habere nequit: et idcirco laudandus est de sua habet; ille maxime laudandus est de bonis quae habet et servat, non ulla necessitate; sed, sicut supra dixi, propria et aeterna immutabilitate. Sic ergo homo ille, qui idem ipse Deus erit, quoniam omne bonum quod ipse habebit, a se habebit, non necessitate, sed libertate, et a seipso justus, et idcirco laudandus erit. Quamvis enim humana natura a divina habeat quod habebit, idem tamen ipse a seipso quoniam duae naturae una persona erunt habebit. BOS. Satisfecisti mihi ex hoc; et aperte video quia et
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. et non potuit mentiri . B. Nunc redeamꝰ ad-
uelle. exnecessitate seruabit iusticiam. Qure non
exlibertate arbtͥi iustꝰ erit. Quȩ igit᷑ grã illi ꝓ
iusticia sua debebit᷑ Solemꝰ nanq dic̾e dm̃
idcirco fecisse angłm et hominẽ tales qui peccare
possent quatinꝰ cũ possent deserere itciã et ex
rent᷑ .A. Non ne angłi qui mͥ peccare nequeunt
laudandi sunt: B. Sunt utiq quia hoc qd̃ mͦ ñ
possunt : meruerunt ꝑhoc qd potuerunt et no-¬
luerunt. A. Quid dicis de deo qui peccare non
pot̾. nec hoc meruit ꝑpotestatẽ peccandi quia
non peccauit. non ne laudandꝰ ẽ ꝓiusticia sua.
B. Hic uolo ut respondeas ꝓ me. Nam sidico eũ ñ
esse laudandũ : scio me mentiri si aut̾ dico laudã¬
dũ. timeo infirmare rationẽ qͣ. diri de angłis. A.
Angłi non sunt laudandi de tͦticia sua quia pec¬
care potuerunt: s quia ꝑhoc quodam modo ase

Expanded text:
tuit, et non potuit mentiri. BOS. Nunc redeamus ad tuit, et non potuit mentiri. BOS. Nunc redeamus ad dicis, non poterit velle; ex necessitate servabit justitiam: quare non ex libertate arbitrii justus erit. Quae igitur gratia illi pro justitia sua debebitur? Solemus namque dicere Deum idcirco fecisse angelum et hominem tales qui peccare possent; quatenus cum possent deserere justitiam, et ex rentur. ANS. Nonne angeli, qui modo peccare nequeunt, laudandi sunt. BOS. Sunt utique; quia hoc, quod modo non possunt, meruerunt per hoc quod potuerunt et noluerunt. ANS. Quid dicis de Deo, qui peccare non potest: nec hoc meruit per potestatem peccandi, qua non peccavit: nonne laudandus est pro justitia sua? BOS. Hic volo ut respondeas pro me: nam si dico eum non esse laudandum, scio me mentiri. Si autem dico laudandum, timeo infirmare rationem, quam dixi de angelis. ANS. Angeli non sunt laudandi de justitia sua, quia peccare potuerunt; sed quia per hoc quodammodo a se
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ ẽ: Cũ enĩ dicat uidȩis de patre si direro
qr nescio eũ: erosimił uob̾ mendar. et int̾ hec
uerba dicat non scio eũ quis eũ dicet easdẽ tres
neqͥuisse ꝓferre dictiones sine aliis uerbis ut
sic dice̾t non scio eũ: Qd̃ si face̾t ut ipse ait eẽt
re non potuit.B. Hoc ostende.A. Omĩs potestas
seqͥt᷑ uoluntatẽ. Cũ enĩ dico qͥa possũ loqͥ uł am¬
bulare: sub audit᷑ siuolo. Si enĩ non sub intelli¬
gituruoluntas: non ẽ potestas. sed necessitas. Nlã
cũ dico quia nolens possũ tͣħi aut uinci: nonẽ ħ
mea potestas. s necessitas.. et potestas alt̾iꝰ. Quip¬
pe non ẽ aliud possũ t̾hi aut uinci: quã aliꝰ me
t̾here uł uincere pot̾. Possumꝰ itaq dic̾e derp̃o
qr potuit mentiri. s subaudit᷑ si uellet. Et qm̃ m̃
tiri non potuit nolens. nec potuit uelle m̃tiri.
non minꝰ dici pot̾ neqͥuisse mentiri. Sic itaq po¬

Expanded text:
peccatum est? Cum enim dicat Judaeis de Patre: Si dixero peccatum est? Cum enim dicat Judaeis de Patre: Si dixero quia non scio eum, ero similis vobis mendax : et inter haec verba dicat: non scio eum: quis eum dicat easdem tres nequivisse proferre dictiones, sive aliis verbis, ut sic diceret, non scio eum? Quod si faceret, ut ipse ait, essere non potuit. BOS. Hoc ostende. ANS. Omnis potestas sequitur voluntatem. Cum enim dico quia possum loqui vel ambulare, subauditur, si volo. Si enim non subintelligitur voluntas, non est potestas, sed necessitas. Nam cum dico quia nolens possum trahi aut vinci, non est haec mea potestas, sed necessitas, et potestas alterius. Quippe non est aliud, possum trahi vel vinci, quam, alius me trahere vel vincere potest. P potuit mentiri, si subaudiatur, si vellet: et quoniam mentiri non potuit nolens, nec potuit velle mentiri; non minus dici potest nequivisse mentiri. Sic itaque po
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dm̃ et hominẽ in unã conuenire ꝑsonã.
BSic ẽ uia qua me ducis undiq munita ratioẽ:
ut neq ad dext̾am neq adsinistram uid eam me
posse declinare. A. Non ego te duco s ille deqͦli q¬
mur sine quo nichi possumꝰ nos ducit ubic̃q uiã
ueritatis tenemꝰ. Utrũ aut̃ ille homo morit᷑us
unt᷑: nunc inuestigare debemꝰ. S ed si ad am mo¬
riturꝰ non erat si non peccasset : multomagis
iste mortẽ pati non debebit in qͦ peccatũ ẽẽ ñ
pot̾it quia d̾s erit .B. In hoc uolote aliqͣntu¬
lũ morari. Siue enĩ dicat᷑ possesiice non posse pec¬
udet᷑. Ut enĩ alitulũ loquar non quasi de illo
qui nunꝗͣ. fuerit sic̃ hactenꝰ fecimꝰ. s uelut de eoquẽ
et cuiꝰ facta nouimꝰ. qͥs neget illũ multa patuisse
face̾ quȩ peccata dicimꝰ: Quippe ut alia taceã
quo modo dicemꝰ eũ non potuisse mentiri. qd̃ sẽꝑ

Expanded text:
Verbum Deum et hominem in unam convenire personam. Verbum Deum et hominem in unam convenire personam. BOS. Sic est via, qua me ducis, undique munita ratione, ut neque ad dexteram, neque ad sinistram videam me ab illa posse declinare. ANS. Non ego te duco; sed ille, de quo loquimur, sine quo nihil possumus, nos ducit ubicunque viam veritatis tenemus. CAPUT X. Quod idem homo non untur, non investigare debemus: sed si Adam moriturus non erat, si non peccasset, multo magis iste mortem pati non debebit, in quo peccatum esse non poterit, quia Deus erit. BOS. In hoc volo te aliquantlum morari; sive enim dicatur posse, sive non posse pecvidetur: ut enim aliquantulum loquar non quasi de illo, qui nunquam fuerit, sicut hactenus fecimus, sed velut de eo, quem et cujus facta novimus, quis neget illum multa potuisse facere, quae peccata dicimus? Quippe, ut alia taceam, quomodo dicemus eum non potuisse mentiri: quod semper
Abbreviated transcription (Latin):
nepos tñ erit uirginis: quia filii eiꝰ erit filiꝰ.
Quȩ omĩa in conuenientia sunt nec incarna¬
tione uerbi contingunt. Est et aliud cͣ magis
cũ ueniat in carnari filio quã aliis ꝑsonis: qr
conueni entiꝰ sonat filiũ suplicare patri quã aliã
ꝑsonam alii. Item. Homo ꝓquo erat oraturus. et¬
diabolꝰ quẽ erat expugnaturus ambo falsam si¬
militudinẽ dei ꝑꝓpͥam uoluntatem p̃sũpserant. Un¬
de quasi spetialiꝰ ad u̾sus ꝑsonã filii peccau̾ant: qui
uera patris similitudo credit᷑. Illi itaq cui speti¬
aliꝰ fit in uiria: conuenientiꝰ att̾buit᷑ culpe iundicta
aut in dulgentia. Qua ꝓpt̾ cũ nos ratio in euita¬
bilis ꝑduxerit ad hoc ut necesse sit diuinã et hu-¬
manã nat᷑am in unã conuenire ꝑsonã nec hoc
fieripossit in plurib ꝑsonis dei et hoc conuenien¬
tiꝰ fieri pateat in ꝑsona u̾bi quã in aliis: necesse ẽ

Expanded text:
nepos tamen erit Virginis, quia filii ejus erit filius: nepos tamen erit Virginis, quia filii ejus erit filius: quae omnia inconvenientia sunt, nec in incarnatione Verbi contingunt. Est et aliud cur magis conveniat incarnari Filio, quam aliis personis: quia convenientius sonat Filium supplicare Patri, quam aliam personam alii. Item: Homo, pro quo erat oraturus; diabolus, quem erat expugnaturus; ambo falsam similitudinem Dei per propriam voluntatem praesumpserant. Unde quasi specialius adversus personam Filii peccaverunt, qui vera Patris similitudo creditur. Illi itaque, cui specialius fit injuria, convenientius attribuitur culpae vindicta, aut indulgentia. Quapropter, cum ratio nos inevitabilis perduxerit ad hoc, ut necesse sit divinam et humanam naturam in unam convenire personam: nec hoc fieri possit in pluribus personis Dei, et hoc convenientius fieri pateat in persona Verbi, quam in aliis, necesse est