comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i uir pe oniae in uisbilis est̃i. atqila ex corpore inui sibiliter egredrto
sicut in corpore in uisibiliter man&.
PETRUS.
Seduscum a net ac licor pore manentis pensireposũ exipss mnotbus cor¬
ponsoquia nscorpori anima adesra eiusdemmebra corporis s ueri
mon pois sot i tauero a nmac post car nem in quibus ootbus quabur
operibus iudeo ut ex rebus uisis esse colliga. quo dlusere tbri fecsious.
S moua corpus sicuis diunampla quae creuux or̃ a: Se aliaussoi¬
rande nui ficat alis uerotribuit ut uuant. Alis hoe solũ mo do p rases¬
tat ur siit. quia uerum esse nonduibitas creantem & regentenad i lor¬
tẽ eidn curi o letentẽ: tans cendentem a& sustinentem Ingrttiens. ln ple
acer in uisbi lẽdim̃ ita dubitare non debes huncin uisibilua obsequsa hrau
debent : quippeea quaeministrant ad cius similitudiñe teñdere cui
ministrant: ut qua cinuisibil df eruntȩsse in uisibilia non dubitent᷑

Expanded text:
quippe animae invisibilis est, atque ita ex corpore invisibiliter egreditur, sicut in corpore invisibiliter manet. PETRUS. -Sed vitam animae in corpore manentis pensare possum ex ipsis motibus corporis, quia nisi corpori anima adesset, ejusdem membra corporis moveri non possent. Vitam vero animae post carnem in quibus motibus, quibusve operibus video, ut ex rebus visis esse colligam quod videre non possum? GRE movet corpus, sic vis divina implet quae creavit omnia. Et alia inspirando vivificat, aliis vero tribuit ut vivant, aliis hoc solummodo praestat ut sint. Quia verum esse non dubitas, creantem, et regentem, implentem, et circumplectentem, transcendentem, et sustinentem, incircumscriptum, atque invisibilem Deum: ita dubitare non debes, hunc invisibilia obsequia habere. Debent quippe ea quae ministrant ad ejus similitudinem tendere cui ministrant, ut quae invisibili serviunt, esse invisibilia non dubitentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ur condescendentẽ de infirmitate proximorum aequanimiter
nonferam icuĩm paulus dieat. Ommibus om̃a factus sum: utom̃s
facerem saluos : quodipse quoq: dim excondiscensione caritatis er¬
geris in hacrt amplius uenerarȩ debes: in quã morem egregi¬
pricedicatoris imitaris:¬

Expanded text:
ur condescendentem te infirmitati proximorum aequanimiter non feram, cum Paulus dicat: Omnibus omnia factus sum, ut facerem salvos ? Quod ipse quoque dum ex condescensione charitatis egeris, in hac re amplius venerari debes, in qua morem egregipraedicatoris imitaris
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ Nũ qui d n on aspicitis quis est quii stũmonachũ foras trahit : qui respon¬
dentes dixer̃: Non: Quib ait: Oremꝰ ut uos &iã uideatis quẽ iste monachus
sequitur: Cumq ꝑbiduũ e& oratũ : maurus monachus uidit : pompeius
ei demmonasteri pat̃ uiderenon potuit: Dieigit᷑ alia expl&aoratione
uirdĩ oratoriũ egressus statimforis monachũ repperit : Quemꝓcecitate
cordissui uirga ꝑcussit : Quiex illo die nil ꝑsuasionis ulterius anigro iã
puerulo ꝑtulit: sedontionis studiũ immobilis ꝑmansit : Sicq antiquu
hostis dominare non ausus est inciuscogitatione acsupse ꝑcussus fuisset
ex uerbere

Expanded text:
dixit: Nunquid non aspicitis quis est qui istum monachum foras trahit? Qui respondixit: Nunquid non aspicitis quis est qui istum monachum foras trahit? Qui respondentes dixerunt: Non. Quibus ait: Oremus ut vos etiam videatis quem iste monachus sequitur. Cumque per biduum esset oratum, Maurus monachus vidit; Pompeianus vero ejusdem monasterii Pater videre non potuit. Die igitur alia, expleta oratione vir Dei oratorium egressus, stantem foris monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis ulterius a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis studium immobilis permansit: sicque antiquus hostis dominari non ausus est in ejus cogitatione, ac si ipse percussus fuisset ex verbere
Abbreviated transcription (Latin):
uno aũ exeis monasteriis quae circũ quaq: construxerat. quidã mona¬
chusenat quiad onitionẽ stare ñ poterat : Sed moxut se fr̃s xostudiũ
onationis inclinassent ipse egrediebat᷑ fora s. &m̃ te uaga t̃rena aliqͣ
& transitoria agebat : Cũq: ab abbate suo saepius fuiss& ammonitus
xouirũ dĩductus est: Quiipse quoq ciꝰstultitiã: uehem̃ t̃ increpauit.
& admonasteriũ reuersus. uix duo dieb: uiridĩ ammonitionem texun
Nãdie tertio adusum ꝓpriũ reuersus . uagaritẽ pore orationis coepit :
Quod cũ seruodĩ ab eodemmonasterii patre quẽ constituerat nunti¬
atum fuiss&dix̃. Ego uenio eũq ꝑ me m&ipsũ emendo : Cũq uirdĩ
uenis s&x in eođẽ monasterio & constitũ hont expl&a psalmodiae:¬
se se fr̃s in orationẽ dedissent : aspex̃ qđ eodẽ monachũ qui manere in oratio
ne ñ poterat quidã niger puerolus ꝑuestim̃ti fimbriã foras trahebat:
Tunceidem patrimonasterii pompeios nomine. & mauro dĩ famulo secr&o

Expanded text:
uno autem ex eis monasteriis quae circumquaque construxerat, quidam monachus erat qui ad orationem stare non poterat: sed mox ut se fratres ad studium orationis inclinassent, ipse egrediebatur foras, et mente vaga terrena aliqua et transitoria agebat. Cumque ab abbate suo saepius fuisset admonitus, ad virum Dei deductus est, qui ipse quoque stultitiam ejus vehementer increpavit, et ad monasterium reversus, vix duobus diebus viri Dei admonitionem tenuit: nam die tertia ad usum proprium reversus, vagari tempore orationis coepit. Quod cum servo Dei ab eodem monasterii Patre quem constituerat, nuntiatum fuisset, dixit: Ego venio, eumque per memetipsum emendo. Cumque vir Dei venisset ad idem monasterimonachum qui in oratione manere non poterat, quidam niger puerulus per vestimenti fimbriam foras traheret. Tunc eidem Patri monasterii Pompeiano nomine, et Mauro Dei famulo secreto
Abbreviated transcription (Latin):
animas ante iudicium posse cruari:
sacri eloquisatis factione credidisti. oport& ut per
omnia esse credas iniquorum animas in inferno.
quia exr&ributione a&ernae iustitiae exquaiam
iusti gloriantur. necesse est per omnia ut &in iusti
crucientur: Nam sicut elects beatitudo la&ificat.
ita credi neces se est quod adie exitus sui ignis repre¬
bos exurat:¬
PE IRUS

Expanded text:
animas ante judicium posse cruciarisacri eloquii satisfactione credidisti, oportet ut per omnia esse credas et iniquorum animas in inferno, quia ex retributione aeternae justitiae, ex qua jam justi gloriantur, necesse est per omnia ut et injusti crucientur. Nam sicut electos beatitudo laetificat, ita credi necesse est quod a die exitus sui ignis reprobos exurat.--PETRUS
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nobisiam perpaenitentiam dimissum fuisse gau¬
debamus. Igit dum per indulðe itat temporis
tium lic& dum iudex sustin&. dum conuersionem nr̃am
is qui culpas examinat expectat : conflemus in lacri¬
mis duritiam mentis. formemus in proximis gratiam
benignitatis. Et fidenter dico. quia salutari hostia
post mortem non in digebimus siante mortem dõ
hostia ipsi fuerimus.

Expanded text:
 nobis iam per paenitentiam dimissum / fuisse gaudebamus. Igitur dum per indultum temporis spacium licet, dum iudex sustinet, dum conversionem nostram is, qui culpas examinat, expectat, conflemus in lacrimis duritiam mentis, formemus in proximis gratiam benignitatis. Et fidenter dico, quia salutari hostia post mortem non indigebimus, si ante mortem deo hostia ipsi fuerimus.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ cũillo de in gressuregis totilȩ. & romanae urbꝑdicionec̃ loquiũ
sediẽ pestatib: coruscis & turbinib: Act̃rae motufatigata marces c&
in sem&ipsa : Cuius ꝓph&iae mysteria. nobiam factas luce clari¬
ora: Qui in hacurbe dissoluta monasteria. euersas domus.
distructas eccłas t urbine cernimꝰ ei qi ae dificia. longo senio lassata.
quia ruinis crebrescentib prosternantur. uidemus.

Expanded text:
dum cum illo de ingressu regis Totilae et Romanae urbis perditione colloquio dum cum illo de ingressu regis Totilae et Romanae urbis perditione colloquio sed tempestatibus, coruscis et turbinibus et terrae motu fatigata, marcescet in semet ipsa'. Cuius prophetiae misteria nobis iam facta sunt luce clariora, qui in hac urbe dissoluta moenia, eversas domus, distructas ecclesias turbine cernimus eiusque aedificia longo senio lassata, quia ruinis crebriscentibus prosternantur, vidimus.
Abbreviated transcription (Latin):
unꝗ seisdem totila addi hominẽ accessit : Quẽ cũ longe sedentẽ
cerner& : non ausus accedere: sese int̾rã decidit: Cuidũuir dĩ.
cũbis. terdicer & surge. sed ipseante cũ de terraeriginon auder&.
regem prostnatũ quẽ deterra leuauit. desuis actib: increpauit:
Atq in paucis sermonib: cuncta quae illi erant uentura p̾nuntiauit.
dicens : Multa mala facis : multa fȩcisti : ĩa aliquando ab iniquitate
compescere: Et quidem romã ingressurus es & mare transiturus :
nouemannos regnes : decimomorieris : Quib: auditis rex. uehe m̃ter
t̃ritus oratione p&itarecessit : at que ex illoiã tempore minus cru¬
delis fuit: Cũ ñ multo post romã adut: xosiciliam ꝑrex̃: Anno
aũ regnis uidecimo omnipotenti diiudicio. regnũ cũuita ꝑdidit:
Pnr&erea antistis candsine eccłae adeundem dnĩ famulũ uenire con¬
sueuerat : quẽ uir dĩ ꝓuitae suae merito ualde diligebat: Is itaque

Expanded text:
 se isdem Totila ad Dei hominem accessit; quem cum longe sedentem cerneret, non ausus accedere, sese in terram dedit. Cui dum vir Dei bis ter diceret: 'Surge', sed ipse ante cum erigis de terra non auderet, ere est ad regem prostratum. Quem de terra levavit, de suis actibus increpavit atque in paucis sermonibus cuncta quae illi erant Ventura praenuntiavit, dicens: 'Multa mala facis, multa fecisti; iam aliquando ab iniquitate conpescere. Et quidem Romam ingressurus es, mare transiturus; novem annis regnas, decimo morieris'. Quibus auditis, rex vehementer territus, orationem petita, recessit, atque ex illo iam tempore minus crudelis fuit. Cum non multum post Romam adiit, ad Siciliam perrexit; anno autem regni sui decimo omnipotentis Dei iudicio regnum cum vita perdedit. Praeterea antestis Canusinae ecclesiae ad eundem Domini famulum venire consueverat. Quem vir Dei pro vitae suae merito valde diligebat. Is itaque
Abbreviated transcription (Latin):
citur. duobus modis &iam mors deb & in¬
tellegi: Aliud est namq: quod indm̃ uiuimus.
Aliud uero quod in hoc quod conditi uel creati
sumus: idest aliud est beatae uiuere. atq. ali
ud essentialiter : Anima itaq & mortalir
esse intellegitur. & in mortalis: mortalis
quippe. quia beat e uiuere ammitt&: In mor¬
talis autem: quia essentialiter uiuere numquã
desin&: & naturae suae uitam perdere non ua¬
l&: nec cum inperp&ua fuerit morte damnata:
Illic enim posita beata esse perd& & eẽ non perd&:
& defectum sine defectu. & finem sine fine patiatur.
Quatenus ei & mors in mortalissit . & defectus in deficie
& finis infinitus.
Quis hano tam in explicabilem damnationis sententiã.
cuius lib& sit operis ad exitum ueniens non pertimes¬
cat. quando &siiam nouit quid egit ad huc tam̃ facta
illius quam subtiliter iudicent᷑ ignoratꝰ.¬

Expanded text:
citur, duobus etiam modis mors debet incitur, duobus etiam modis mors debet intelligi. Aliud namque est quod in Deo vivimus, aliud vero quod in hoc quod conditi vel creati sumus; id est, aliud beate vivere, atque aliud est essentialiter. Anima itaque et mortalis elligitur, et immortalis. Mortalis quippe, quia beate vivere amittit; immortalis autem, quia essentialiter vivere nunquam desinit, et naturae suae vitam perdere non valet, nec cum in perpetua fuerit morte damnata. Illic enim posita beata esse perdit, et esse non pert defectum, sine defectu, et finem sine fine patiatur; 453 quatenus ei mors immortalis sit, et defectus indeficiens, et finis infinitus. Quis hanc tam inexplicabilem damnationis sententiam, cujuslibet sit operis, ad exitum veniens non pertimescat, quando etsi jam novit quod egit, adhuc tamen facta illius quam subtiliter judicentur ignorat
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsius uoluntatem:
& quomodo proillis
tuno orabitur : quiiam nullatenus possunt
aꝗdiustitiae opera ab iniquitate commutari.
Eadem itaque causa est. curnonor &ur
tunc prohominibus. a &erno igne damnatis.
Quae nunc &iam causa est ut non or&ur
prodiabolo angelisq eius. a&erno sup¬
plicio deputatis: Quaenunc &iam cau¬
esti ut non orent scĩ homines prohomi
nibus infidelibus impusque de functis
orationis suae meritum causari refugiunt
Quod si nunc quoq uiuentes iusti
mortuis
& damnatis
in iustis minime
tunc ini quorum
tormenta respiciunt :
ipsi iam iustitiae uicinius atq artius
inherebant:
Sic quippe eorum mentes perhoc quod ius¬
tissimo iudici inherent. uis distriationis
absorb&: ut omnino eis non libeat. quiequid
Ab illius a &ernae regulae. subtilitate
discordat.
on est iam quod responderi debeat
a pertȩ rationis sed haec nunc quȩstio nentẽ
mou&. quomodo anima in mortalis dictuir.
dum const& quod in perp&uo igne moriatura
UIAD UOBUS. MODIS UITA DU¬

Expanded text:
ad ipsius voluntatem? Et quomodo pro illis tunc orabitur, qui jam nullatenus possunt ad justitiae opera ab iniquitate commutari? Eadem itaque causa est cur non oretur tunc pro hominibus aeterno igne damnatis, quae nunc etiam causa est, ut non oretur pro diabolo, angelisque ejus aeterno supplicio deputatis. Quae nunc est ut non orent sancti homines, pro nibus in fidelibus impiisque defunctis: orationis suae meritum cassari refugiunt. Quod si nunc quoque viventes justi mortuis et damnatis injustis minime tunc iniquorum tormenta respiciunt, qipsi jam justitiae vicinius atque arctius inhaerebunt? Sic quippe eorum mentes per hoc quod justissimo judici inhaerent vis districtionis absorbet, ut omnino eis non libeat quidquid ab illius aeternae regulae subtilitate discordat. on est jam quod resapertae rationi, sed haec nunc quaestio mentem movet: Quomodo anima immortalis dicitur, dum constat quod in perpetuo igne moriatur? uia duobus modis vita di
Abbreviated transcription (Latin):
uadamdie cum fratribus ad agriopera fuerate gressus.
quidamuero rustidus de functi filii corpus inulnis ferens.
Eluctuaestuans ad monasterium uenit : bene dictum patrẽ
quac siuit: Cuicumdictum esset quia isdempater cum fratribus
in agromorar&ur : protenus ante monasteriuia nuam corpus
extineti fili proiecit : & dolore turbatus: adueniendum uene¬
nibilem patrem sese concitus incur sum dedit: Eadem uera
honae uirdi ab agriopere iamcum fratribus reuertebatur:
Quemmox ut orbatus rusticus aspexit.: clamare coepit: red de

Expanded text:
uodam die cum fratribus ad agri opera fuerat egressus. Quidam vero rusticus defuncti filii corpus in ulnis ferens, orbitatis luctu aestuans, ad monasterium venit, Benedictum patrem quaesivit. Cui cum dictum esset quia idem Pater cum fratribus in agro moraretur, protinus ante monasterii januam corpus exstincti filii projecit, et dolore turbatus, ad inveniendum venerabilem Patrem sese in cursum concitus dedit. Eadem vero hora vir Dei ab agri opere jam cum fratribus revertebatur. Quem mox ut orbatus rusticus aspexit, clamare coepit: Redde f
Abbreviated transcription (Latin):
uadaMdie dum FRATRES HABITACULA EĨOẼ
acellae construerent : lapis in mediũ iacebat: quẽ inaedificiũ
leuare decreuerant :: Cumq: cũ duo ueltres mouere ñ possent:
plures adiunctis : Sed ita in mobilis mansit. acsira dicitus in t̃ra
seder&. quem tantorũ ueromanus mouere ñ possent : Difficul¬
tateigitur facta. aduirũ dĩ missũ est ut uenir &: orando hostẽ
repeller&. ut lapidem leuare potuissent : Quimoxuenit : ora¬
tionem faciens bene dictionẽ dedit : & tanta lapisceleritate leua¬
tus est. acsinullũ prius pondus habuiss&.¬

Expanded text:
uadam die dum fratres habitacula ejusdem cellae construerent, lapis in medio jacebat quem in aedificium levare decreverant. Cumque eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis mansit, ac si radicitus in terrasederet, quem tantorum virorum manus movere non possent. Difficultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius pondus habuiss
Abbreviated transcription (Latin):
ris germano capuano ep̃o cui superius memoriã
feci medici procorporis salute dictauerant. ut in
gulanis termis lauare debuiss& : Qui ingressus
easdem termas. prȩdictum paschasium dia conẽ
stantem & obsequentem in caloribus inuenit.
Quouiso uehe menter extimuit. & quid illic tantu
uir facer& in quisiuit. Cui ille respondit: pronulla
alia causa in hoc poenali loco depositussum.: nisi quia
in parte laurentii consimmachum sensi: sed quae so
te prome dnm de precare : atq in hoc cognos. quod
ex auditus sis si huc rediens me non in ueneris..
quadere uir dñi germanus se in precibus strinxit. &
post paucos dies reduit sediam prȩdictum paschasiũ
in loco eodem minime inuenit: quia enim non mali¬
tia sedignorantiae errore peccauerat . purgare post
mortem potuit apec cato: quod tamen credendumẽ.
quia exilla aelemosinarum suarum largitate hoc
obtenuit ut tunc potuiss& promereri ueniam: cum

Expanded text:
ris Germano Capuano episcopo, cujus superius memoriam ris Germano Capuano episcopo, cujus superius memoriam feci , medici pro corporis salute dictaverant, ut in Angulanis thermis lavari debuisset. Qui ingressus easdem thermas, praedictum Paschasium diaconum stantem et obsequentem in caloribus invenit. Quo viso vehementer extimuit, et quid illic tantus vir faceret inquisivit. Cui ille respondit: Pro nulla 445 alia causa in hoc poenali loco deputatus sum, nisi quia in parte Laurentii contra Symmachum sensi. Sed quaeso te, pro me Dominum deprecare, atque in hoc cognosces quod exauditus sis, si huc rediens me non inveQua de re vir Domini Germanus se in precibus strinxit, et post paucos dies rediens jam praedictum Paschasium in loco eodem minime invenit, quia autem non malitiae sed ignorantiae errore peccaverat, purgari potuit post mortem a peccato. Quod tamen credendum est, quia ex illa eleemosynarum suarum largitate hoc obtinuit ut tunc potuisset, promereri veniam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
purgationis obtinebit . nisi bonis hoc actibus in hac
adhuc uita positus : ut illic obteneat promereatur.
AM CUMAD HUC ESSEM INUEN¬
culis atq in laico habitu constitutus. narrare ama¬
ioribus atq. scientibus audiui: quod paschasius hu¬
ius a posto licae sedis diaconus. cuius apudnos rectis si¬
mi & luculenti despũ scõ libri ex stant mirae sc̃itatis
uirfuerit. aele mosinarum maxime operibus ua¬
cans. cultor pauperum & contemptor sui: sed hic
in ea contentione quae in ardescente telo fidelium
inter symma chum atq: laurentium facta est ad
pontificatus ordinem laurentium elegit. &omniun
postunianimitatẽ superatus. in sua tamen sententia
usq diem sui exitus perst&it : illum amando atq
preferendo quem epis coporum iudicio preesse sibi
eccła refutauit. Hic itaq cum temporibus simmac
a postolicae sedis presulis ess& defunctus. eiusdal¬
maticam fer&ro super positã demoniacus t&git
statimq saluatus est. Post multum uero tempo¬

Expanded text:
purgationis obtinebit, nisi bonis hoc actibus in hac adhuc vita positus, ut illic obtineat promereatur.am cum adhuc essem juvenculus, atque in laico habitu constitutus, narrari a majoribus atque scientibus audivi, quod Paschasius hujus apostolicae sedis diaconus, cujus apud nos rectissimi et luculenti de sancto Spiritu libri exstant, mirae sanctitatis vir fuerit, eleemosynarum maxime operibus vacans, cultor pauperum, et contemptor sui. Sed hic in ea contentione quae inardescente zelo fidelium inter Symmachum atque Laurentium facta est ad pontificatus ordinem Laurentium elegit; et omnium post unanimitate superatus, in sua tamen sententia usque ad diem sui exitus perstitit, illum amando atque praeferendo, quem episcoporum judicio praeesse sibi Ecclesia refutavit. Hic itaque cum temporibus Symmachi apostolicae sedis Praesulis esset defunctus, ejus dalmaticam feretro superpositam daemoniacus tetigit, statimque salvatus est. Post multum vero tempo
Abbreviated transcription (Latin):
IITINERE INUENIT: GREGORIUS
uidamaatem eias conachs noobat¬
tat mentẽ dederat: & ꝑmanere in monasteria nolebat
Cum que euui di assidue corriper&. frequentersa mmonee¬
r& ipse uero nullo modo consentir& in congregatione ꝑsistere.
atq in portunis p̃cibus ut relaxar&ur inminer&: Quadam
die isdem uenerabilis paternimietatis eius tedio affectus.
iratus iussit ut disceder&: Quimox ut monasterio exuit: contra
sẽ adsistere apestoore draconem in itinere inuenit: Cumq
cum isdem draco qui apparuerat deuorare uellit : coepit ipse
tremens & palpitans magnis uocibus damare dicens:

Expanded text:
itinere invenit. Gregorius. Quidam autem ejus monachus mobilitati mentem dederat, et permanere in monasterio nolebat. Cumque eum vir Dei assidue corriperet, et frequenter admoneret, ipse vero nullo modo consentiret in congregatione persistere, atque importunis precibus ut relaxaretur immineret, quadam die idem venerabilis Pater, nimietatis ejus taedio affectus, iratus jussit ut discederet. Qui mox ut monasterium exiit, contra se assistere aperto ore draconem in itinere invenit. Cumque eum idem draco qui apparuerat devorare vellet, coepit ipse tremens et palpitans magnis vocibus clamare, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Uihil in hacre in sanctulo mireris : sed pensa sipotes : quis ille
sp̃s fuerit: qui eius tam simplicem mentẽ tenuit atq
intanto uirtutis culmine erexit. Vbienim eius animus fuit
quando mori proproximo tam constanter decreuit: ut pro
temporaliuita fratris unius. dispexit suam . atq sub gladio
ceruicem tetendit: qua e ergo uis amoris illud cor tenuit qđ
mortem suam prounius salute proximt non ex pauit: Scimus
certe quia isdem uenerabilis uir sanctulus ipsa quoque
elementa litterarum benenon nouera olegis praecepta nes¬
niebat: sed quia plenitudo legis est caritas. Totam legemdi idlec

Expanded text:
ihil in hac re in Sanctulo mireris, sed pensa, si potes, quis ille spiritus fuerit, qui ejus tam simplicem mentem tenuit, atque in tanto virtutis culmine erexit. Ubi enim ejus animus fuit, quando mori pro proximo tam constanter decrevit, et pro temporali vita fratris unius suam despexit, atque sub gladio cervicem tetendit? Quae ergo vis amoris illud cor tenuit, quod mortem suam pro unius salute proximi non expavit? Scimus certe quia idem venerabilis vir Sanctulus ipsa quoque elementa litterarum bene non noverat. Legis praecepta nesciebat; sed quia plenitudo legis est charitas , legem totam
Abbreviated transcription (Latin):
re suscitacum : Quod mox ut dĩ famulus audiuit: ualde contris¬
tus est dicens: Recedite frates recedite: haecnrã non sunt:
sed scõrum a postolorum sunt: Quid nobis honera uubts rbpo¬
ere quie non possumus portare ⁊ xtille quẽ nimius cogebatdol
hosua pecitione perstitit. Iurans quod non receder & suilicius
filium resuscita r&: Quem mox dĩ famulus in quisiuit dicer
Ubiest : Eui ille respondit: Eccecorpus eius ad ianuam
monasteruiace : bi dumdĩuir cum fratrib puenessce
fionist grna &e suꝑ corpusculũ infintis in cubunt. Se sẽ que
emi

Expanded text:
resuscita eum. Quod ut mox Dei famulus audivit, valde contristatus est, dicens: Recedite, fratres, recedite; haec nostra non sunt, sed sanctorum apostolorum. Quid nobis onera vultis imponere, quae non possumus portare? At ille, quem nimius cogebat dolor, in sua petitione perstitit, jurans quod non recederet, nisi ejus filium resuscitaret. Quem mox Dei famulus inquisivit, dicens: Ubi est? Cui ille respondit: Ecce corpus ejus ad januam monasterii jacet. Ubi cum vir Dei cum fratribus pervenisset, flexit genua, et super corpusculum infantis incubuit, seseque eri
Abbreviated transcription (Latin):
Plac& fiteor omnino quoddicis: ecce aꝑte cognoui quia uita
& non signa quaerenda sunt . sed m̃ ipsa signa
quae funt bonac uitae testimoniũ ferunt.. Quaeso adhuc
si qua sie feras ut esurientẽ me ꝑ exempla bonorũ pascasi
EREGORIS

Expanded text:
Placet, fateor, omnino quod dicis: ecce enim aperte novi, quia vita et non signa quaerenda sunt. Sed quoniam ipsa signa quae fiunt, bonae vitae testimonium ferunt, quaeso te adhuc si qua sunt referas, ut esurientem me per exempla bonorum pascas. GREGOR
Abbreviated transcription (Latin):
ost multum uero tempons exigente causa gohorum uin
quoque beatissimus agcipitus huius scãe romanae eclesia
pontifex cui dõ dispensante deseruio. adiustinianum prin¬
cipem accessit. cui adhuc pergenti quadam die in gratiarẽ
iam pastibus curandus oblatus est mutus & claudus quineq:
ullci uerba e dicere neque exterraumquam surger e
ualebat. Cumque hunc propinqui illius flentes obtulissent
uir dñi sollicite requisiuit. ancurationis illius haberent sidem
Cuidum in uirtute dĩ exauctor itate pari fixam salutis illius
spem habere sedicerent: protenus uenerandus uir ora¬
tioni incubuit & missarum solemnia ex orsus sacrificiũ
Incons pectu dĩ omni potentis immolauit. Quo per acto
ab altare exiens claudimanum tenuit atque adsistente
et aspiciente populo eum mox aterra in proprus gressi¬
bus erexit. Cumque ei dominicum corpus in ormitteret
illa diu muta ad loquendum lingua soluta est. Miratrti
omnes flere prae gaudio coeperunt eorum que mentes

Expanded text:
on multum vero temporis, exigente causa Gothorum, vir quoque beatissimus Agapitus hujus sanctae Romanae Ecclesiae pontifex, cui Deo dispensante deservio, ad Justinianum principem accessit. Cui adhuc pergenti quadam die in Graeciarum jam partibus curandus oblatus est mutus et claudus, qui neque ulla verba edere, neque ex terra unquam surgere valebat. Cumque hunc propinqui illius flentes obtulissent, vir Domini sollicite requisivit an curationis illius haberent fidem. Cui dum in virtute Dei, ex auctoritate Petri, fixam salutis illius spem habere se dicerent, protinus venerandus vir orationi incubuit, et missarum solemnia exorsus, sacrificium in conspectu Dei omnipotentis immolavit. Quo peracto, ab altari exiens, claudi manum tenuit, atque assistente et aspiciente populo, eum mox a terra in propriis gressibus erexit. Cumque ei Dominicum corpus in os mitteret, illa diu muta ad loquendum lingua soluta est. Mirati omnes flere prae gaudio coeperunt, eorumque mentes
Abbreviated transcription (Latin):
inulier mente capta dum sensum funditus perdidis set.
per montes &uclles per siluas & campos die noctuq
uagtibatuꝵ: ibique tantum modo quies cebat. ubi hanc
quiescere lassitudo coegiss&: Quadam uero die dum
uaganimium errar &: adbeati uiri bene dicti patris¬
specum deuenit: ibique nesciens ingres saman sito
Facco autem mane. ita sanato sensu egressaest. ac si
cam Numquam inscinia capitis ulla tenuis sec :
Quac omniuitae suae tempore In eadem quam accȩpe¬
rat salute permans it .:
PETRUS.

Expanded text:
ulier mente capta, dum sensum funditus perdidisset, per montes et valles, silvas et campos die noctuque vagabatur; ibique tantummodo quiescebat, ubi hanc quiescere lassitudo coegisset. Quadam vero die dum vaga nimium erraret, ad beati viri Benedicti specum devenit, ibique nesciens ingressa mansit. Mane autem facto ita sanato sensu egressa est, ac si eam nunquam insania capitis ulla tenuisset; quae omni vitae suae tempore in eadem quam acceperat salute permansit. Petr.
Abbreviated transcription (Latin):
Audenter dico quia sine fide neque in fidelis uiuit. Nam si eundem
in fidelem percunetare uoluero quem̃ patrẽ uel quã matrem habuerit:
ꝓtenus respond&. illum atq: illam. Quem si statim requiram. utrũ neno¬
uerit quando conceptus sit uel uiderit quandonatus. nihilhorũ se  uel
nos se uel uidisse fatebitur. &tamen qđ non uidit credit. Nã illum patrẽ
illamq se habuis sematnẽ absq dubitatione testatur:
PETRUS

Expanded text:
Audenter dico, quia sine fide neque infidelis vivit. Nam si eumdem infidelem percunctari voluero, quem patrem vel quam matrem habuerit, protinus respondebit, illum atque illam. Quem si statim requiram utrumne noverit quando conceptus sit, vel viderit quando natus, nihil horum se vel nosse, vel vidisse fatebitur, et tamen quod non vidit, credit. Nam illum patrem illamque se habuisse matrem absque dubitatione testatur. PETR
Abbreviated transcription (Latin):
unum quo dam exbilibus atq: in uisibilibus fieri:
edneces se est ut cum haec agimus. nos m&ipsosdõ
incor dis contritione mactemus: Quia qui passionis
dominicae mesteria ciel ebram us: debemus imitariqđ
agimus: Tuncergo uere pronobis dõ hostiaerit cum
nos ipsos hostiam fecerimus:¬
fratertuus relinq ibimunustuum ante altare. &ua¬
de prius reconciliare fratrituo: & tunc ueniens offer
munustuum. Qua in re pensandum est: cum omnis.
culpa munere soluatur quam grauir culpa est dis¬
cordiae proqua nec munus accipitur. Debemus itaq
Adtoximum quam uis longe positum. longeq dis¬
iunctum mente ire eiq: animum subdere. humilitato
illum acbeni uolentia placare: Et scilic& conditor
nõster dum tale placitum nrae mentis aspexerit.
a peccatonos soluit quia munus proculpa sumit. Uerita¬
tis autem uoce attestante didicimus quia seruus qui
decem milia talenta debebat cum paenitentiam a gero
ab solutionem debiti adomino accepit. Sed quia conseru

Expanded text:
unum quid ex visibilibus atque invisibilibus fieri? Sed necesse est, ut, cum haec agimus, nosmet ipsos Deo in cordis contricione mactemus: quia, qui passionis dominicae mysteria celebramus, debemus imitari quod agimus. Tunc ergo vere pro nobis Deo hostia erit, cum nos ipsos hostiam fecerit. Efrater tuus, relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo; et tunc veniens offeres munus tuum. Qua in re pensandum est, cum omnis culpa munere solvatur, quam gravis sit culpa discordiae, pro qua nec munus acciadproximum, quamvis longe positum longeque disiunctum, mente ire eique animum subdere, humilitate illum ac benivolentia placare. Et scilicet conditor noster, dum tale placitum nostrae mentis aspexerit, a peccato nos solvet, quia munus pro culpa sumet. Veritatis autem voce attestante didicimus, quia servus, qui decem milia talenta debebat, cum paenitentiam ageret, absolutionem debiti a domino accepit. Sed quia conservo
Abbreviated transcription (Latin):
loridus tibertinȩ ep̃s cuius ueritatis atq: sc̃itatis est dilectioni
tuae in cognitum non est: Hic mihiesse apud se prb̵m quen¬
am amantium nomine p̃cipue simplicitatis narrauit iurũ¬
r quem hoc habereuirtutis perhib& ut a postolorum
nore manum super egros ponat & salutem restituat: & quam¬
lib& uehemens aegritudo sit ad tactum illius abscedat: quem
hoc euam habere miraculi adiunxit. Quia in quolib& loco¬
quamuis inmanis sime asperitatis serpentem repperir &
mox ut eum signo crucis signauerit ex tinguit. Itautuirtu
erucis quam uirdi digito ediderit disruptis uisceribus i¬
iatur: Quem siquando serpens in foramine fugłr & signi
crucis os foraminis benedicit. Statim ex foramineserpens
lammor tuus trahitur : quem tanta eur tutis ui rum ip̃s
&iam uidere curaui : eumq: ad medeductum in firmorus
domu paucis diebus manere uolui ubi siqua adess& conitos

Expanded text:
lesiae episcopus, cujus veritatis atque sanctitatis est dilectioni tuae incognitum non est. Hic mihi esse apud se presbyterum quemdam Amantium nomine praecipuae simplicitatis narravit virum; quem hoc habere virtutis perhibet, ut apostolorum more manum super aegros ponat, et saluti restituat, et quantumlibet vehemens aegritudo sit, ad tactum illius abscedat. Quem hoc etiam habere miraculi adjunxit, quia in quolibet locoquamvis immanissimae asperitatis serpentem repererit, mox ut eum signo crucis signaverit, exstinguit, ita ut virtute crucis quam vir Dei digito ediderit, diruptis visceribus moriatur. Quem si quando serpens in foramine fugerit, signo crucis os foraminis benedicit, statimque ex foramine serpens jam mortuus trahitur. Quem tantae virtutis virum ipse etiam videre curavi, eumque ad me deductum in infirmorum domo paucis diebus manere volui, ubi, si qua adesset curat
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus sponte sibi lacitiae frena laxabat. antot
uistutibus pollens. aliquando ad presens gaudium &iam
renitens eius animuf trahebatur:
GREGORIUS

Expanded text:
dicimus? Sponte sibi laetitiae frena laxabat, an tot virtutibus pollens, aliquando ad praesens gaudium etiam renitens ejus animus trahebatur? GREGOR
Abbreviated transcription (Latin):
CNC IN CONSPECTUURdi placuitutineodẽ¬
lo co t̃rã foderent : Quã dũ fodiendo altius pene trarent :
a ereum illicidolũ fratres inuener̃ : Quod adhorã casu in quo quinã
proiecto exire ignis uisus est repente : Atq incunctorũ monachorũ
oculis qui omne eiusdem quoquinȩ a edificiũ consumer &ur ostendit:
Cũ q: ia ciendoa quam &ignem quasi extinguendo ꝑstreperent:
pulsatus eodemtumultu uir dni aduenit : qui e undemignẽ i noculis
fitrũ cẽ in suis uero non ẽe considerans : Caput protenus In
orationem flex : Et eos quos fantaficorepperit igne de ludert¬
uocauit fr̃s : ut & oculossuos signarent monuit: ut & sanũ illu d
coquinae aedificiũ adsistere cernerent : & flammas quas anti¬
quus hostis finxerat non uiderent .:¬

Expanded text:
nc in conspectu viri Dei placuit ut in eodeloco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et ignem quasi exstinguendo perstreperent, pulsatus eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem in oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans, caput protinus in orationem flexit, et eos quos phantastico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum illud coquinae aedificium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non viderent.
Abbreviated transcription (Latin):
faciens ipse quihanc arripuerat diabolus clamare dicens.
Ego quid feci sedebã me suꝑ lactucam. uenitilla & momordit
me : Cuicũ grauila dignatione uirdi pcepit ut abs ceder&
& locũ omni potentis dĩ famula non haber&: qui progͥnus
abscessit neccam contingere ultrax praeualuit.
Quidã uero de felix nomine nursinȩ ꝑuintiae nobilis pater
hui castorii qui nunc nob̵cũ in romana urbe demoratur. Cum
singula loca dis currere atq studiosȩ p̃dicarȩ eũ : quađa die fami¬
liaritictis ausa adiitdicens: qui sacrũ ordinẽ ñ habes atq: aro¬
mano pontifice subquodegis p̃dicationis licentiã ñ accepisti p̃¬
dicare quomodo p̃sumis: quaeius inquisitione conpulsus
uir sc̃s indicauit p̃dicationis licentiã qualit̃ accepit dicenis
Eaquaemihi loqueris ego quoq mecũ ipse ꝑtracto  sed nocte
quadã speciosusmͥ ꝑ uisi onẽ iuuenis adstrat:atq in linguã meã

Expanded text:
faciens ipse qui hanc arripuerat diabolus clamare, dicens: Ego quid feci? ego quid feci? Sedebam mihi super lactucam; venit illa, et momordit me. Cui cum gravi indignatione vir Dei praecepit ut discederet, et locum in omnipotentis Dei famula non haberet. Qui protinus abscessit, nec eam ultra contingere praevaluit. 168 Quidam vero, Felix nomine, Nursiae provinciae nobilis, pater hujus Castorii qui nunc nobiscum in Romana urbe demoratur, cum eret, et per singula loca discurrere, atque studiose praedicare, eum quadam die familiaritatis ausu adiit, dicens: Qui sacrum ordinem non habes, atque a Romano pontifice sub quo degis praedicationis licentiam non accepisti, praedicare quomodo praesumis? Qua ejus inquisitione compulsus vir sanctus indicavit praedicationis licentiam qualiter accepit, dicens: Ea quae mihi loqueris ego quoque mecum ipse pertracto. Sed quadam nocte speciosus mihi per visionem juvenis astitit, atque in lingua mea
Abbreviated transcription (Latin):
umque dic altero eadem uenerabilis facmina idcellam pro-¬
priam recessiss& : uirdĩad monasterium redut. Cumecce
posttriduum cumincella i consistens. eleuatis in aere oculis
uidit cius demsororissuae animam de eius corpore egressam.
in columbae specie cacli secr& a pen&rare : Quitantae eius glorie
congaudens: omni potentidõ in hymnis & laudibus gratias redu¬
didit : eiusq obitum fratribus denuntiauit: Quos &iam protenus
misit. ut eius corpus ad monasterium de ferrent. atq insepul¬
chro quod sibi ipse praceparauerat ponerent. Quo facto.
contigit ut quorum mens una semper in dõ fuerat: eorum quo¬
que cor pane necsepultu se parare t:¬

Expanded text:
umque die altero eadem venerabilis femina ad cellam propriam recessisset, vir Dei ad monasterium rediit: et ecce cum post triduum in cella consistens, elevatis in aera oculis, vidit ejusdem sororis suae animam de ejus corporin columba specie coeli secreta penetrare. Qui tantae ejus gloriae congaudens, omnipotenti Deo in hymnis et laudibus gratias reddidit, ejusque obitum fratribus denuntiavit. Quos etiam protinus misit, ut ejus corpus ad monasterium deferrent, atque in sepulcro quod sibi ipse paraverat, ponerent. Quo facto contigit ut quorum mens una semper in Deo fuerat, eorum quoque corpora nec sepultura separaret
Abbreviated transcription (Latin):
desolutionẽ carnis non trepident abanima sentire
minime permittant᷑: Vnde in omeliis quoq euange¬
lii iam narrasse me memini. Quod in ea porticu
quae euntib ad ecclesiam beati cdementis est ꝑuia.
uit quidam seruulus nomine cuius te quoq non
ambigo meminisse quidem pauperreb: sed meri¬
tis diues erat. quem longa egritudo dissoluerat:
Nam ex quo illum scire potuimus usq. ad finẽ uitae
paraliticus iacebat: quiddicam quia stare non po¬
terat. quinum inlecto surgere uel ad sedendum ua¬
lebat . num quam manum suam ados ducere. nũquã
sepotuit in latus aliud declinare :. Huic ad seruiendũ
mater cum fratre aderat . & quio quid exȩlemo¬
sina potuis s& accipere: hoc eorum manibus serogabat

Expanded text:
dissolutionem carnis ab anima sentire dissolutionem carnis ab anima sentire minime permittantur. Unde in Homiliis quoque Evangelii jam narrasse me memini quod in ea porticu quae euntibus ad ecclesiam beati Clementis est pervia, fuit quidam, Servulus nomine, cujus te quoque non ambigo meminisse, qui quidem pauper rebus, sed meritis dives erat, quem longa aegritudo dissolverat. Nam ex quo illum scire potuimus, usque ad finem vitae paralyticus jacebat. Quid dicam quia stare non poterat, qui nunquam in lecto surgere vel ad sedendum valebat, nunquam manum suam ad os ducere, nunquam se potuit ad latus aliud declinare? Huic ad serviendum mater cum fratre aderat, et quidquid ex eleemosyna potuisset accipere, hoc eorum manibus pa
Abbreviated transcription (Latin):
uultus inclinato capite : annuit dicens. dimissa ueni stquere me¬
Sed quia quandam scã e monialem feminam in eodẽ
monasterio praec&eris diligebat. illico galla sub¬
unxit: Rogo ut soror benedicta mecum ueniat.
cui ille respondit: non. Sed illa talis ueniat tecum.
haec uero quam p&is die teerit tricesimo.
sccutura. His igitur expl&is uisio a postoli
ad sistentis ẽ conloquentes ablata est: Adilla
protinus cunctae congregationis ad sciuit
matrem : eiq quid uiderit quiduae audierit
indicauit. Tertio autem die cum ea quae iussa
ipsa poposcerat. die est tricesimo subsecuta: Quod
factum nuncusq in eodem monasterio man& memora¬
bile sicq. hoc a precedentibus matribus traditũ nar¬
rare illic sub tiliter solent iuueniores quaenunc sunt
scae moniales uirgines acsi illo intempore huic tam
grande miraculo. & ipsȩ ad fuissent:¬
Sed inter haec sciendum est quia saepe animab¬
Sex euntibus electorum: dulcedo sol& laudes cae¬
lestis erum pere : utdum illa libenter audiunt.

Expanded text:
ultus, inclinato capite annuit, dicens: Dimissa; veni. Sed quia quamdam sanctimonialem feminam in eodem monasterio prae caeteris diligebat, illico Galla subjunxit: Rogo ut soror Benedicta mecum veniat. Cui ille respondit: Non, sed illa talis veniat tecum; haec vero quam petis, die erit trigesimo secutura. His itaque expletis, visio apostoli assistentis et colloquentis ei ablata est. At illa protinus cunctae congregationis accivit Matrem, eique quid viderit, quidve audierit, indicavit. Tertio autem die cum ea quae jussa ipsa poposcerat die est trigesimo subsecuta. Quod factum nunc usque in eodem monasterio manet 393 memorabile, sicque hoc a praecedentibus Matribus traditum narrare illic solent subtiliter juniores quae nunc sunt sanctimoniales virgines, ac si illo in tempore huic tam grandi miraculo et ipsae adfuissentSed inter haec sciendum est quia saepe animabus exeuntibus electorum, dulcedo solet laudis coelestis erumpere, ut dum illam libenter audiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
VOST EXSIONETAMAMMIRABILISSIGN
cum fide feminae uirtus conuenit utrorumque. atque
ideo libertinum aestimo ista potuisse : quia plis didicerat
demagistriquam de sua uirtute confidere. Quius enim
caligulam inpectore extincti corpusculi posuit. eius ni¬
mirum precibus obtinere quod petebat seposse aestima¬
ut. Nam eliseus quoque magistripallium ferens. atq
adior danem ueniens. percussit. semel: & aquas minime
Perpendis petre quantũ in ex hibendis uirtutib humilitas ual&:
Tunc exhibere magistri uirtutem potuit: quando magistri
nom̃ ad memoriam reduxit Quia enim ad humilitatẽ si
magistro rediit. qđ magister fecerat & ipse fecit

Expanded text:
ostensione tam admirabilis signi cum fide feminae virtus convenit utrorumque; atque ideo Libertinum existimo ista potuisse, quia plus didicerat de magistri, quam de sua virtute confidere. Cujus enim caligulam in pectore exstincti corpusculi posuit, ejus nimirum animam obtinere quod petebat aestimavit. Nam Elisaeus quoque magistri pallium ferens, atque ad Jordanem veniens, percussit semel, et aquas minime Perpendis, Petre, quantum in exhibendis virtutibus humilitas valet? Tunc exhibere magistri virtutem potuit, quando magistri nomen ad memoriam reduxit. Quia enim ad humilitatem sub magistro rediit, quod magister fecerat et ipse fecit
Abbreviated transcription (Latin):
rumpebatur. Vndefactum ẽ ut eandem catenã quam expede
suo uir dñi soluerat eius discipuli p&erent eamq: funi adiun¬
gerent atq: in illam situlã ligarent. Ex quo iam tempore
contigit. ut isdem funis & cotidiẽ tinguer&ur aquam & nullo
modo rum per&ur. Quia enim catena uiridĩ funis illa
contigit ipse quoque ad tolerandam aquam ferrilnse

Expanded text:
rumpebatur. Unde factum est ut eamdem catenam quam ex pede rumpebatur. Unde factum est ut eamdem catenam quam ex pede suo vir Domini solverat ejus discipuli peterent, eamque funi adjungerent, atque in illa situlam ligarent. Ex quo jam tempore contigit ut idem funis et quotidie tingeretur aqua, et nullo modo rumperetur. Quia enim catenam viri Dei funis ille contigit, ipse quoque ad tolerandam aquam, ferri in se
Abbreviated transcription (Latin):
tia disponi om̃a sideliter credit. Hic cum prius in eodẽ
monte se contulit Necdum clauso specu habitans. catena
sibi ferrea pedem ligauit. eamq: saxo ex parte altera ad fixit
Neei ultra liceret ꝓ gredi quam catenae eiusdem quantitas ten¬
debatur. Quod uir uitue uenerabilis benedictus audienscuus
superius memoriã feci. ei per discipulum suũ mandarecurauit.
siseruus dĩ es nonte teneat catena ferri. sed catena xp̃i. Ad quam
uocem mastinus ꝓtenus eadem conpedem soluit. sed num quã post¬
modum solutũ tetendit pedem ultralocũ quo hunc tendereligatũ
consueuerat. atq: intanto sespatio sine catena cohercuit. Inquan¬
to & antea ligatus mansit. Qui dumse post modum in eiusdem loci
specu conclusif coepit &iam discipulos habere : qui ab eius specu
seorsũ habitantes adusum uitae aquã deputeo aurire consueuerant
sed funis inquo ad auriendã aquam situla dependebat crebrs

Expanded text:
tia disponi omnia fideliter credit. Hic cum primum se in eumdem tia disponi omnia fideliter credit. Hic cum primum se in eumdem montem contulit, necdum clauso specu habitans, catena sibi ferrea pedem ligavit, eamque saxo ex parte altera affixit, ne ei ultra liceret progredi, quam catenae ejusdem quantitas tendebatur. Quod vir vitae venerabilis Benedictus audiens, cujus superius memoriam feci, ei per discipulum suum mandare curavit: Si servus Dei es, non teneat te catena ferri, sed catena Christi. Ad quam vocem Martinus protinus eamdem compedem solvit, sed nunquam postmodum solutum tetendit pedem ultra locum quo ligatum hunc tendere consueverat, atque in tanto se spatio sine catena coercuit, in quanto et antea ligatis mansit. Qui dum se postmodum in ejusdem loci specu conclusisset, coepit etiam discipulos habere, qui ab ejus specu seorsum habitantes, ad usum vitae aquam de puteo haurire consueverant. Sed funis in quo ad hauriendum aquam situla dependebat crebro
Abbreviated transcription (Latin):
armentarii nepus cum magna rusticorum multitudine
ueniens. praecabatur ut uirdĩ despecu eodem dignaret᷑ ex ire
quatenus ipseruitunt̃ rupem ex monte potuiss& euellere.
atq: inspecusuo dĩ famulus iam securus habitar&. Cumq hoc
uir dĩ nequaquã ad quies ceret ei quod possit ut faceret
praecepit ut ipse incellȩ suae remotiore parte se contollera.
sed sitam ingens rueret saxum dubium nonerat quod
simul & specum destrueret & martinum necaret. Itaq
dum ea quae uenerat multitudo conar&ur si possit sine
periculo uiridĩ ingens illud quod de suꝑ incubuerat saxũ
leuare . cunctis uidentibus repente res ualde admirabilis
contigit. quia moles ipsa quam conabantur euellere:
subito ab eisdem laborantib: euulsa. Nespeluncȩ martini
tectum tanger& saltum dedit. & quasi seruidĩ laesionem
fugiens longius cȩcidit. Quod adiussum omnipotentis di
angelico ministerio actum intellegit: qui diuina ꝓuiden¬

Expanded text:
Armentarii nepos, cum magna rusticorum multitudine Armentarii nepos, cum magna rusticorum multitudine veniens, precabatur ut vir Dei de specu eodem dignaretur exire, quatenus ipse ruituram rupem ex monte potuisset evellere, atque in specu suo Dei famulus jam securus habitaret. Cumque hoc vir Dei nequaquam acquiesceret, ei quod posset ut faceret praecepit, et ipse in cellae suae remotiori se parte contulit. Si tamen ingens moles rueret, dubium non erat quod simul et specum destrueret, et Martinum necaret. Itaque dum ea quae venerat multitudo conaretur, si posset, sine periculo viri Dei, ingens illud, quod desuper incubuerat, saxum levare, cunctis videntibus, repente res valde admirabilis contigit, quia moles ipsa quam conabantur evellere, subito ab eisdem laborantibus evulsa, ne speluncae Martini tectum tangeret, saltum dedit, et quasi servi Dei laesionem fugiens, longius cecidit. Quod ad jussum omnipotentis Dei angelico ministerio actum intelligit, qui divina providen
Abbreviated transcription (Latin):
eodem sita quasi in ꝓfundo conspicitur: In loco quippe eodẽ
tanta mons ipse altitudine ex creuit ut arbusta ingentia
quae ex eadem ualle ꝓdeunt. exmonte aspicientib: quasi
frutecta esseuideantur. Pertur bati itaq: sunt cuncti qui
ueniebant. sum maque cura quaesitum ẽ. sicubi corpus lap¬
si pueri potuiss& inueniri. Quis aliud nisi extinctum
crederet. quis uel corpus ad terram in tegrum ꝑuenisse
suspicar&ur dum interpositis ubique scopolis in partibus
discerpi potuissec: sed requisitus puer inualle inuentus est
non solum uiuus. sed &iam in colomis. Tunc cunctis patenter
innotuit. quod ideo ledi non potuit. quia hunc incasusuo masti¬
ni oratio portauit : Ins pecuuero illius magna desuꝑ rupis
eminebat. quaecum ex parte exigua montłuider&ur ad¬
fixa martini cellȩ ꝓminens casum suum cotidie & illius inte¬
ritũ ruiturac minabatur. Adhunc mascator in lustris uir

Expanded text:
eodem sita, quasi in profundo conspicitur. In loco quippe eodem eodem sita, quasi in profundo conspicitur. In loco quippe eodem tanta mons ipse altitudine excrevit, ut arbusta ingentia, quae ex eadem valle prodeunt, ex monte aspicientibus quasi fruteta esse videantur. Perturbati itaque sunt cuncti qui veniebant, summaque cura quaesitum est sicubi corpus elapsi pueri potuisset inveniri. Quis enim aliud nisi exstinctum crederet? quis vel corpus ad terram integrum pervenisse suspicaretur, dum interpositis ubique scopulis in partes discerpi potuisset? Sed requisitus puer in valle inventus est non solum vivus, sed etiam incolumis. Tunc cunctis patenter innotuit quod ideo laedi non potuit, quia hunc in casu suo Martini oratio portavit. In specu vero illius 317 magna desuper rupes eminebat, quae cum ex parte exigua monti videretur affixa, Martini cellae prominens, casum suum quotidie, et illius interitum ruitura minabatur. Ad hanc Mascator illustris viri