comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id exaggerando tͥ dicturꝰ ẽ. ñ mͥ uidet᷑ amantissime fr̾ hic diinus
÷̃ sensus. ubi ñ solũ benignitas & pietas excludit᷑. s etiã ingi
lignitas et ĩpietas excitat᷑. Quandoqͥdẽ multo. ẽ leuiꝰ & tolerabi¬
lius ut adulteras mariti. ꝗͣ ut maritos adulteri occidant. Placet¬
deseramꝰ. uł eã insuꝑ accusemꝰ dicentes ñ deb̾e adulteriũ uindicari.
etiã si p̾ter causã fornicationis repudiata a uiro alteri ẽuingetur.
ris morte conũt̾e: Scio tͥ ħ nͣ plac̃̾e. ut ꝓpt̾ hanc uanissimã inui-¬
diã. lex xp̃i cũ uera inueniat᷑ et sana. dura et inhumana dicatur.¬
Sic itaq ñ tͥ debet uiłi ideo negandũ ẽẽ adulteriũ qͣndo uxore ad
licet fac̾e. Quid si enĩ et illud dicant xpͣiane fidĩ detractores. co-¬
gi hões occide uxores suas insidiarũ scelerib qͣs molestas ferre nͣ

Expanded text:
id exaggerando tibi dicturus est: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus id exaggerando tibi dicturus est: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi non solum benignitas et pietas excluditur, sed etiam ingens malignitas et inpietas excitatur?\' quandoquidem multo est leuius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. placetdeseramus uel eam insuper accusemus, dicentes non debere adulterium iudicari, etiamsi praeter causam fornicationis repudiata a uiro alteri coniugetur, ris morte conuertere? scio tibi hoc non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatSic itaque non tibi debet videri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adulicet facere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei detractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non
Abbreviated transcription (Latin):
epudiatã duc̃e dic̃ adulteriũ esse. Hic enĩ si parũ qͥd loo
attendimꝰ. multa grauiora dici possunt. ꝗͣ ipse dixisti. Nã tu dũ
ñ uis ẽẽ ad ulteria si aliae ducantur dimissis adulteris. ħ inuenisti.
Q tn si ħ adulteria dixerimꝰ. cogent᷑ mariti occide adulteras quarũ
uita ĩpediunt᷑ a Lteras duc̃e. atq ut ħ exagerareᷤᷤ dixiftiñ michi
iudet᷑ amantissime pat̾ hic diuinꝰ esse sensus. ubi benignitas et pie.¬
tas excludit᷑. Si gͦ qͥspiã nolens crede esse adulteriũ quando a mari.¬
to sint̾ fornicationis crimine repudiata ab altero dicit᷑. et ħ contͣ te
inueniat ista racione suadet᷑ hõib homicidia ꝑpetrare. et earum
maritos qͣs eomͦ repudiatas duxerint. uł insidus qͥb potuerint. uel
calu̾niis appet̃e. uł aliqͥb ueris criminib accusare et occide. ut eis
mortus possint e̾ẽ c̃uigia. quȩ uiuis fuerant adulteria. Nonne

Expanded text:
repudiatam ducere dicit esse adulterium? Hic enim, si parum quid loquamur repudiatam ducere dicit esse adulterium? Hic enim, si parum quid loquamur adtendimus, multo grauiora dici possunt quam ipse dixisti. nam tu dum non uis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc inuenisti: quoniam si haec adulteria dixerimus. cogentur mariti occidere adulteras, quarum uita inpediuntur alteras ducere\'. atque, ut hoc exaggerares. dixisti: \'non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. si ergo quispiam nolens credere esse adulterium. quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra te inueniat, quia ista ratione suadetur hominibus homicidia perpetrare et earum maritos, quas eo modo repudiatas duxerint, uel insidiis, quibus potuerint, uel calumniis adpetere uel aliquibus ueris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuis possint esse coniugia, quae uiuis fuerant adulteria, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
bio cõmittit᷑. si c̃iuge uiuente adultera. altera ducit᷑: S ħ adulte.
ru gen̾e excepto.nẽpe ñ dubitas e̾ẽ ad ulteriũ. si quisꝗͣ ducat ui-¬
uentis uxorẽ. a uiro suo ꝑ libellũ repudu sine ulla mulieris fornica¬
tione dimissã. Quid eͦ cũ uidit se nec ad baptismũ admitti
cathecuminꝰ. nec utilit agere pęnitentiã si baptizatꝰ ħ fec̃ ñ corrigen¬
do et relinquendo qđ fec̃. si eũ uoluerit et potuerit occide euius
dux̃ uxoreͣ. ut ħ scelus uł baptisinate diluat᷑ uł poenitendo solua-¬
tur. atq ita etiã illud adulteriũ ñ ꝑmaneat. euacuata muliere a
lege uiripꝰ mortẽ uiri. s de transacto qđ factũ ẽ. ꝑ poenitentiã
satis fi at. uł regeñatione deleat᷑. Nunqͥd ꝓpt̾ea .ẽ. accusandalex
xp̃i tãꝗͣ cõpulerit fieri homicidiũ. cũ sine crimine fornicacionis

Expanded text:
bio committitur, si conjuge adultera vivente altera bio committitur, si conjuge adultera vivente altera nempe non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat viventis uxorem a viro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. Quid ergo, cum viderit se nec ad Baptismum admitti, si catechumenus, nec utiliter agere poenitentiam, si baptizatus hoc fecit, non corrigendo et relinquendo quod fecit, si eum voluerit et potuerit occidere cujus duxit uxorem, ut hoc scelus vel Baptismate diluatur, vel poenitendo solvatur, atque ita etiam illud adulterium non permaneat, evacuata muliere a lege viri post mortem viri, sed de transacto quod factum est, per poenitentiam satis fiat, vel regeneratione deleatur; numquid propterea est accusanda lex Christi, tanquam compulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis
Abbreviated transcription (Latin):
terã ducat. & ñ humanũ sanguinẽ fundat. Qđ si ẽ utrũq nefa-¬
riũ ñ debet alterũ ꝓ altero ꝑpetrare. s utrũq uitare. hic udeo
qđ dici ab incontinentib possit. Qđ uidelicet qͥ dimittit. et uiũe
ꝑmittit adulterã. si alterã duxerit qͣndui pͥor uiuit. ꝑpetuus¬
adult̃ .ẽ. nec agit poenitentiã fructuosã a flagicio ñ recedens.
Nec si catscuminꝰ ẽ. adbaptis mũ ad mittit᷑. qm̃ ab eo qđ impe¬
dit ñ mutat᷑. nec rec̾ciliari poenitens potest in eadẽ nęqͥcia ꝑ¬
seuerans. Si aut̃ accusando adulterã occidit. hoc peccatũ qm̃ trans-¬
actũ.ẽ. et in eo ñ ꝑmanet᷑. & si acaticumino factũ ẽ. baptismate
abluit᷑. et a baptirato poenitentia et rec̃ciliacione sanatur.S
nunqͥd ꝓpt̾ea dicturi sumꝰ adulteriũ ñ esse adulteriũ. qđ sine du-¬

Expanded text:
teram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefateram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare. Hic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adulteram, si alteram duxerit, quamdiu illa prior uiuit, adulter est, nec agit poenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec si catechumenus est, ad Baptismum admittitur, quoniam ab eo quod impedit non mutatur; nec reconciliari poenitens potest in eadem nequitia perseverans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum quoniam transactum est, et in eo non permanet, et si a catechumeno factum est, Baptismate abluitur; et si a baptizato, poenitentia et reconciliatione sanatur. Sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine du
Abbreviated transcription (Latin):
aliarũ nuptiarũ lib̾am potestatẽ. Postremo quero abste. utrũ
marito xp̃iano liceat uł scđm ueritatẽ dĩ lege. uł romanis
legib adulterã occide. Si licet. melius. ẽ. ut abutroq se tẽꝑet.
idiẽ. et alicito illa peccante supplicio. et ab inlicito illa uiuente
c̃iugio. Qđ si alterutrũ eligere ꝑseuerat. satius .ẽ. ei fac̃e qđ licet.
ut adultera puniatur. ꝗͣ id qd̃ ñ licet. ut ipsa uiua ille mechetur.
s tantũ dimitt̾e. qͥs ẽ. tã demens qͥ ei dicat fac qđ ñ licet. ut ł
liceat qđ ñ licet: Cũ enĩ utrũq scd̾m lege̾ xp̃i inlicttũ sit. siue
adulterã occiłe. siue illa uiuente alterã duc̃e. ab utroq ẽ. abfti¬
nendũ ñ inlicitũ ꝓ inlicito faciendũ. Si enĩ facturꝰ. ẽ. qđ ñ licet.
iã faciat adulteriũ. et ñ faciat homicidiũ: ut uiuente uxore al-¬

Expanded text:
aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore al
Abbreviated transcription (Latin):
lio. dimit tite. et dimtitet᷑ uob̃. ut possimꝰ dic̃e. dimitte nob̃ debita
nr̃a. sic̃ et nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. & de apło. nulli malũ ꝓ
malo reddentes. & si qͣ s̃ huiꝰ modi in scripturis sc̃is. qͥb adulciscen¬
earũ nolite sanguinẽ q̃rere. Quicqͥd doloris ex eaꝵ flagicus ha-¬
betis. c̃solabuntur uos aliȩ qͣs duxeritis. Merito enĩ uelletis istas
de uiuentiũ numero auferre. si earũ uita inpedim̃to ẽet. quo minus
alias duceretis. Nc̃ uͦ etiã istis uiuentib. cũ liceat alia uob̾ ma¬
trimonia ꝓuidẽ. qͥd eas tantoꝑe uultis occide : Hȩc si dicimus.
ñne attendis ꝗͣ nr̃a suasio longe sit a caractere xpͣiano. qr et
falsũ dicimꝰ eis lic̃e qd ñ licet. h. ẽ istis uiuentib ut aliis copu-¬
lent᷑. Et si ꝓpt̾ea illis peꝑcerint. ñ parcent. ꝓptͣ pietatẽ. s ꝓpter

Expanded text:
lio: dimittite, et dimittetur uobis — ut possimus dicere: dimitte nobis debita lio: dimittite, et dimittetur uobis — ut possimus dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitorimalo reddentes : et si qua sunt hujusmodi in Scripturis sanctis, quibus, ad ulciscenearum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra suasio longe sit a charactere christiano? qui et falsum dicimus eis licere, quod non licet, hoc est istis uiuentibus, ut aliis copulentur, et si propterea illis pepercerint, non parcunt propter pietatem, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
uox illa dñica eisẽ. in memoriã reuocanda. qͥ sine peccato.ẽ. pͥor in il¬
qͥ sine isto peccato. ẽ. Qđ si ẽẽ dixerint se ipsos seducunt. et u
in eis ñ ẽ. Porro si se ñ seducunt et. ẽ. in eis ueritas. ñerit in eis cruenta
seueritas. Scientes enĩ se nͣ e̾eᷤ sine peccato. dimittunt ut dimitta.¬
si peccatis c̃iuigũ ab eis ĩpetret ueniã licentia libidinis. ñ cura pie-¬
qr uolunt et sibi dñm parc̾e. Quanto itaq meliꝰ honestiꝰ. xpͣiana de¬
niq ꝓfessione digniꝰ. ut parcant adulterarũ sanguini uxoꝵ qđ scrip¬
tũ ẽe eis dicimꝰ. dimitte in iusticiã ꝓximo tuo. et tcͣ pͣcanti tibi pec¬
cata soluent᷑. Hõ hõi c̃seruat irã. & adño ꝗ̃rit medelã. Suꝑ hõem
similẽ sibi ñ habet miscdiã. et de peccatis suis dep̾catur. Cũ ipse ca¬
ro sit c̃seruat iracundiã. qͥs ꝓpiciabit᷑ peccatis illiꝰ. & de euange¬

Expanded text:
uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in iluox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in ilsed qui sine peccato est: quod si esse se dixerint. se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittasi peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura piepropterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et tunc precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram et a domino quaerit medellam? super hominem similem sibi non habet misericordiam et de peccatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam, quis propitiabitur peccatis illius? et de euange
Abbreviated transcription (Latin):
bonis qͥ detͣret᷑ a malis. Respondeamꝰ etiã ad illud ubi putas maritos
ad puniendas adulteras sine ulla mise ratione cõpelli. cũ uolunt eas
moueri. si eis uiuentib ñ eis licet alteras duc̃e. Quã crudelitatẽ uo¬
lens exaggerare. dixisti. nͣ mͥ uidet᷑ amantissime pat̾ hic diuinꝰ ẽẽ
sensus. ubi benignitas et pietas excludit᷑. Ita istuc dicis. qͣsi ꝓpteama¬
riti parc̾e debeant adulteris feminis. qr licet eis alteras duc̃e. Ut
ñ licet. ñ parcant ut liceat. qͥnĩmo ꝓptea debent peccatr
p̃b̾e miscdiã. ut et ipsi ꝓsuis peccatis miscdĩã c̃sequant᷑. & mul¬
tomagis ħ faciendũ .ẽ. qui dimissis uxorib adulteris. cupiunt ui-¬
tiores. Ut ad castitatẽ in se ipsis seruandã duuinitꝰ ad iuuent᷑. dũ cas-¬
titatẽ ab uxorib uiolatã nec ipsi immanit᷑ ulciscunt᷑. et maxime

Expanded text:
bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crudelitatem uolens exaggerare dixisti: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. ita istuc dicis, quasi propterea mariti parcere debeant adulteris feminis. quia licet eis alteras ducere, ut, si non licet, non parcant, ut liceat. quin immo propterea debent peccatrt et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt uitiores, ut castitate in se ipsis seruanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
ad h exortarer etiã si uxor ẽẽt in langore insanabili atq duit᷑no. etiã¬
si alicubi ẽẽt corpore separata. qͦ maritꝰ ñ posset accetse. Postremo ad
ħ exortarer etiã si mulier uolens uiuere c̃tinent̃ ꝗͣuis contͣ discipli¬
nã. qr ñ ex c̃sensu tam̃ pudicũ pudica dimitteret. Puto enĩ xp̃ianũ
neminẽ reluctari adulterũ e̾ẽ.qui uł du languente. uł diu absente.
et dimissa ad ultera. adult᷑. ẽ. cũ adultera. qmͣ ñ ille aut ille s oĩs
qͥ dimittit uxorẽ suã et duc̃ alterã. mechat᷑. Qua ꝓpt̾ si a c̾uigali
uincło ĩmunis minꝰ appetit᷑ uita scõꝵ exhortet᷑ poena mechoꝵ.
Et timore salti frenet᷑ c̃cupiscentia. si amore ñ eligit᷑ continentia.
Si enĩ ubi timor oꝑet᷑ labor. ubi erit labor. ibi et amor. Non enĩ con¬
fidendũ. ẽ. de nr̃is uirib. s oratio adiuingenda conatib. ut impleat᷑

Expanded text:
ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, etiamad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere; postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier uolens uiuere continenter, quamuis contra disciplinam, quia non ex consensu, tamen pudicum pudica dimitteret. puto enim christianum neminem reluctari adulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente sic ergo et dimissa adultera adulter est cum altera, quoniam non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur concupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat
Abbreviated transcription (Latin):
uri. Non ẽ. gͥ ad qd̃ exontem᷑ eos qͥ rec̾ciliari timent c̃uigib adulte¬
ris poenitendo sanatis. nͥ ad custodiendã c̃tinentiã. Qm̃ mulier alli¬¬
gata qͣndiu siue mechus siue castꝰ uireiꝰ uiuit. mechat᷑ si alt̾i nubserit.
Aͦ uir alligatꝰ ꝗͣlui siue mecha siue casta uxor eiꝰ uiuit. methat᷑ si alt̾ã
duxerit. Hȩc nãq alligacio qͣndoqͥdẽ ñ soluit᷑ etiã si ꝑ repudiũ c̃uix¬
a casta cͣiuige separet᷑ multominꝰ soluit᷑ si ñ separata mechet᷑. Ac ꝑhoc
ñ eã soluit nͥ mors c̃iuigis. ñ in adulteriũ corruentis. s de corpore exe-¬
untis. Quappt̾ si recesserit mulier ab adultero uiro. et ei reconciliari
ñ uult. maneat innupta & si dimiserit uir adulterã mulierẽ et eã non
uult reciꝑe nec pꝰ poenitentiã. custodiat c̃tinentiã. & si ñ ex uolunta-¬
te eligendi pocioris boni. certe ex necessitate uitandi ꝑniciosi mali:

Expanded text:
uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam continentiam, quoniam mulier alligata, quamdiu siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatur, si alteri nupserit, et uir alligatus, quamdiu siue moecha . siue casta uxor eius uiuit, moechatur, si alteram duxerit. haec namque alligatio quandoquidem non soluitur, etiamsi per repudiua casta conjuge separetur, multo minus solvitur, si non separata moechetur: ac per hoc non eam solvit nisi mors conjugis, non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. Quapropter si recesserit mulier ab adultero viro, et ei reconciliari non vult, maneat innupta; et si dimuult recipere nec post paenitentiam, custodiat continentiam, etsi non ex uoluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate uitandi perniciosi mali.
Abbreviated transcription (Latin):
teneat᷑ c̃uix. qͦ c̾cubitꝰ ĩpeditur: Quid si captiuitas uł uis aliqͣ separa¬
ret. ita ut sciat uiu̾e maritꝰ uxorẽ cuiꝰ sibi copia deneget᷑. c
admittenda inc̃tinentiũ murmura. & ꝑmittenda ad ulteria. quid̃
in ħ ipso unde int̾rogat᷑. ẽ. dñs. responditq fieri ñ deb̾e. s ad duriciã
cordis illoꝵ moẏsen ꝑmisisse dari libellũ repudu. exqͣcũq causadi¬
mit t̃e c̃uigẽ. Nonne lex xp̃i incontinentib displicet. qui uxores li¬
tigiosas. inuiriosas. ĩpediosas. fastidiosas. et ad reddendũ debitũ con-¬
uigale difficillimas. repudio int̃posito abic̾e uolunt. et alteras ducere.:
Lã g̾ qr istoꝵ incontinentia legẽ xp̃i horruit. ad eoꝵ lex xp̃i arbitriũ
cõmutanda.ẽ. Lã porro si maritũ relinqͣt uxor uł martiꝰ uxorẽ. non
causa fornicationis. s potiꝰ cͣtinentiȩ. sit q c̾tinens cui repudiũ ꝓptͣ

Expanded text:
teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua sepateneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter
Abbreviated transcription (Latin):
duxerit. tnechatur. de qͥb testimonus iã satis in libro superiori
disserui. S respondes tͥ. c̾tinent᷑ uiu̾e paucoꝵ est. & idõ qͥ forii-¬
cantes c̃iuges dimiser̃. qm̃ ñ possunt rec̃ciliari. tantũ se ꝑicli¬
tari uident. ut legẽ xp̃i ñ humanã s feralẽ ꝓnuntient. O fr̃ quan¬
tuͣ ad inc̃tinentes ꝑtinet. multas qͣrelas hab̾e possunt. qͥb ut dicis
legẽ̾ xp̃i feralẽ ꝓnuntient. ñ humanã. & tam̃ ñ ꝓpt̾ illos euangłm
iuges causa fornicationis int̾cedente dimittunt. qr alias duc̃̾e nͥ si
nant᷑. qm c̃tiñe paucoꝵ ẽ. atq ad id debent laude adhortari. non
lege cõpelli. Itaq si dimissa adultera ñ ducit᷑ altera. uistã q̃relam
sic̃ putas habebit hominũ c̃tinentia. S attende ꝗͣplura s̃. uibi si que¬
relas inc̃tinentiũ uelimꝰ admitt̾e. necesse nob̾ erit adulteria facien¬
da ꝑiuittere. Quid si enĩ aliqͦ diuturno et insanabili morbo corporis

Expanded text:
in libro superiore disserui. Sed respondes mihi: \'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantum se periclitari uident, ut legem Christi non humanam, sed feralem pronuntient. o frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querellas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi feralem pronuntient, non humanam. et tamen non propter illos euangeliiuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non siam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, non lege conpelli. itaque si dimissa adultera non ducitur altera, iustam querellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis
Abbreviated transcription (Latin):
suã. det illi libellũ repudu. ego aut̃ dico uob̃. qr om̃is qͥ dimiserit
uxorẽ suã excepta causa fornicationis. fac̃ eã mechari. et qͥ dimissã
duxerit. adulterat. Ecce dimissa .ẽ. ñ dimisit. et qr cͣtine paucoꝵ ẽ
incͣtinentiȩ cessit. et nubsit. et tam̃ ad ult̃ ad ulterã dux̃. Ambo rei.
ambo dãnandi s̃. et ꝗͣ nubsit uiuo marito. et qͥ dux̃ eã cuiꝰ uiuit
marttꝰ. Nũqͥd hic legem xp̃i dicimꝰ inhumanã qua c̃stituit᷑ rea
tanti criminis atq punit᷑. qͣm uir nulla eiꝰ p̃cedente fornicatione
dimisit : & qr paucoꝵ.ẽ. c̃tiñe. dimit tendo cõpulit nube: cur hic

Expanded text:
is qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui dimissam duxerit, adulterat. ecce dimissa est,, non dimisit et quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur non
Abbreviated transcription (Latin):
ogata responde ñ possint. ꝓsit eis qđ sorũ in fide xp̃iana¬
uoluntas .ẽ. ut eo modo baptizent᷑. qmͦ baptirant᷑ infantes. quoꝵ
uoluntas nulla adhuc patet. Non tam̃ ꝓpt̾ea dãnare debemꝰ eos

Expanded text:
errogata respondere non possint, prosit eis, quod eorum fide chrierrogata respondere non possint, prosit eis, quod eorum fide chrioluntas est, ut eo modo baptizentur, quo modo baptizantur infantes, quorum voluntas nulla adhuc patuit. Non tamen propterea damnare debemus eos
Abbreviated transcription (Latin):
.& si qua mulier
habet uirũ infidelẽ. et hic consentit habitare cũ illa. ñ dimittat
apłs. sic̃ supra iã ostendimꝰ. ꝓpt̾qđ libet tatñ fornicationis genus
siue carnis siue sp̃s. ubi et infidelitas intelligit᷑. et dimisso uiro ñ
la exceptione facta dic̃. Si uxor dimiserit uirũ suũ. et alii nubse.¬
rit. mechat᷑. et oĩs qͥ dimitat uxorẽ suã & duc̃ alt̾ã. methatur.
His ita ꝓ meo modulo ꝑtractatis atq discussis. questionẽ tam̃ de
c̃iugiis obscurissimã & implicatissimã me nescio. nec audeo ꝓftt̾i
om̃s sinꝰ eiꝰ uł in ħ oꝑe uł in alio adhuc explicasse. uł iã posse uir.¬
gia explicare. Illud aut̃ unde ine itidẽ in alia sceda c̃sulendũ exis¬
Cũ uͦ eadẽ sit nr̃a sententia. ñ hinc opꝰ.ẽ diutiꝰ disputare. Catecumi-¬
nis gͦ in huiꝰ uitȩ ultimo constitutis. si morbo seu casu aliqͦ sic opp̃s¬
siꝰ ut ꝗͣuis fuerint adhuc uiuant. pet̾e sibi tatͣ baptismũ. uł ad in-¬

Expanded text:
 et qua mulier habet uirum infidelem et hic consentit habitare cum illa, non dimittat apostolus, sicut supra iam ostendimus. propter quodlibet tamen fornicationis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non la exceptione facta dicit: si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. His ita pro meo modulo pertractatis atque discussis quaestionem tamen de coniugiis obscurissimam et inplicatissimam esse non nescio. nec audeo profiteri omnes sinus eius uel in hoc opere uel in alio me adhuc explicasse uel iam posse, si urguear, explicare. illud autem, unde me idem in alia scheda consulendum exis etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si conpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, petere sibi tamen baptismum uel ad int
Abbreviated transcription (Latin):
pi ut innubta ꝑmaneat. s ħ eã fac̃e si c̃tinens ẽẽ uoluerit. ñ ut
p̃cepti uiolatrix inueniat᷑ ẽẽ si nubserit. Quȩ tͥ uidet᷑ forma et
auiro ẽẽ seruanda. ut uxorẽ ñ dimittat excepta causa fornica¬
cionis. si aut̃ dimiserit maneat sine ẽuigio. ut pudicȩ rec̃ciliari
ssit uxori. nͥ forte cͣtinentiã illa delegerit. ne uxoris
rec̃ciliationẽ refugiens ipse illã cogat mechari. si se ñ continens
uiuente illo nubserit alteri. Si aut̃ fuerit ab uxore fornicante
disuinctꝰ. iã eũ nullo pͣcepto ut se cͣtineat detin̾i. nec oĩno me¬
chari. si uiua illa alterã duxerit. qmͣ id qd ait idẽ apłi. mulier¬
alligata.ẽ. qͣndiu uir eiꝰ uiuit. Qd̃ si mortuus fuerit uir eiꝰ. lib̾a¬
ta .ẽ. cui uult nubat. sic intelligendũ existimas. ut si uir fuerit
fornicatꝰ ꝓ mortuo deputet᷑. et uxor ꝓ mortua. & idõ lice-¬

Expanded text:
pi, ut innupta permaneat, sed hoc eam facere, si continens esse uoluerit, non ut pi, ut innupta permaneat, sed hoc eam facere, si continens esse uoluerit, non ut praecepti uiolatrix inueniatur esse, si nupserit. quae tibi uidetur forma et a uiro esse seruanda, ut uxorem non dimittat excepta causa fornicationis; si autem dimiserit, maneat sine coniugio, ut pudicae reconciliari possit uxori, nisi forte continentiam illa delegerit, ne uxoris castae reconciliationem refugiens ipse illam cogat moechari, si se non continens uiuente illo nupserit alteri; si autem fuerit ab uxore fornicante disiunctus, iam eum nullo praecepto ut se contineat detineri nec omnino moechari, si uiua illa alteram duxerit, quoniam id, quod aialligata est, quamdiu vir ejus vivit; quod si mortuus fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat ; sic intelligendum existimas, ut si vir fuerit fornicatus, pro mortuo deputetur, et uxor pro mortua; et ideo lice
Abbreviated transcription (Latin):
soluerã priꝰ flagitantib fr̃ib et nescientib nr̃is. qđ adhuc aliqͥd
ẽẽt addendũ. Hinc factũ. ẽ. ut altero seorsũ opꝰculo ad ea q̃ addi-¬
disti responde cõpellerer. ñ aut̃ ꝗͣ addi disti adiuncta s̃ in fine
pꝰculi tui. s ubi uisũ ẽ. eiꝰ int̾iecta s̃ corpori. Hoꝵ pͥmũ il
cui qͥdẽ arbitror me responde deb̾e. qđ in his apłi uerbis ubi ait.
cȩt̾is aut̃ ego dico ñ dñs mulierẽ auiro ñ discede. qđ si discesse-¬
rit man̾e innubtã. aut uiro suo rec̾ciliari. ñ putas ita dictũ ẽẽ
si discesserit ut auiro fornicante discessisse intelligat᷑. qͣ sola cau¬
sa discetłe licitũ.ẽ. s potiꝰ existimas a pudico. et idõ uissã man̾e
innubtã. ut possłt ei reconciliari. si cͣtiñe ille noluisset. ne uirũ
ad fornicandũ idẽ. ad aliã se uiuente ducendã. ipsa ñ rec̾ciliata
cõpelleret. Cȩt̾um si auiro fornicante discesserit. putas ei ñ p̃ci¬

Expanded text:
ram prius, flagitantibus fratribus et nescientibus, quod adhuc aliquid esset addendum. hinc factum est, ut altero seorsum opusculo ad ea, quae addidisti, respondere conpellerer. non autem quae addidisti, adiuncta sunt fini opusculi tui; sed ubi uisum est, eius interiecta sunt corpori. Horum primum ilcui quidem arbitror me respondere debere — quod in his apostoli uerbis, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari, non putas ita dictum esse si discesserit\', ut a uiro fornicante discessisse intellegatur, qua sola causa discedere licitum est; sed potius existimas a pudico, et ideo iussam manere innuptam, ut possit ei reconciliari, si continere ille noluisset, ne uirum ad fornicandum, id est ad aliam se uiuente ducendam ipsa non reconciliata conpelleret. ceterum si a uiro fornicante discesserit, putas ei non praeci
Abbreviated transcription (Latin):
esserit q̃ ñ recte accipiunt. qr ñ capunt. uł rep̃hension
sib lacerant. uł contennendo c̃culcant. Si enĩ beatꝰ apłs quãuis
in xp̃o iã renatis tam̃ adhuc paruulis lac dic̾ se dedisse ñ escã.
necdũ enĩ poteratis inqͥt. s nec adhuc qͥdẽ potestis. si deniq ipse
dñs electis apłis dix̃. adhuc multa habeo uob̃ dic̾e. s ñ porestu
illa portare modo. qͣntominꝰ possunt ferre q̃cũq de incor-

Expanded text:
esserit, quae non recte accipiunt, quia non capiunt, uel reprehensionis esserit, quae non recte accipiunt, quia non capiunt, uel reprehensionis morsibus lacerant uel contemnendo conculcant. si enim beatus apostolus quamuis in Christo iam renatis tamen adhuc paruulis lac dicit se dedisse, non escam — necdum enim poteratis, inquit, sed nec adhuc quidem potestis — si denique ipse dominus electis apostolis dixit: adhuc multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, quanto minus possunt ferre, q
Abbreviated transcription (Latin):
minũ legimꝰ nolite dare scm̃ canib. neq ꝓiereritis margaritas
ur̃as antẽ porcos. & ista saluatoris uerba reuerentes. baptizare nͣ
audent eos qͥ ꝓ se responde neqͥuerint. ne forte contrariũ gerant
uoluntatis arbitriũ. Qđ de paruulis dici nͣ potest. in qͥb adhuc ra-¬
tionis nullus .ẽ. usus. S ñ solũ incredibile.ẽ. nec infine uitę huiꝰ bap¬
tizari catscuminũ uelle. uerũ etiã si uoluntas eiꝰ incerta.ẽ. multo
cius ẽ. nolenti dare. ꝗͣ uolenti negare. Ubi uelit an nolit
apparet. ut tam̃ credibile sit eũ si posset uelle se potiꝰ fuisse dictu-¬
rũ ea sacram̃ta ꝑciꝑe. sine quib iã credidit ñ se oportere de corpore
putant uellet intelligi. ñ ipse suo traditori decdisset. qđ in suã
ille ꝑniciẽ sine culpa dantis. cũ dignis indignꝰ accepit. Unde cũ
h dic̃et dñs. credendũ.ẽ. significare uoluisse. qđ lucẽ intelligen-¬¬
ciȩ spãlis inmunda corda ñ portant. & si portanda doctor in-¬

Expanded text:
minum legimus: nolite dare sanctum canibus neque proieceritis margaritas uestras ante porcos. et ista saluatoris uerba reuerentes baptizare non audent eos, qui pro se respondere nequiuerint, ne forte contrarium gerant uoluntatis arbitrium. quod de paruulis dici non potest, in quibus adhuc rationis nullus est usus. sed non solum incredibile est nec in fine uitae huius baptizari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multo satius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si posset, uelle se potius fuisse dicturum ea sacramenta percipere, sine quibus iam credidit non se oportere de corpore putant, uellet intellegi, non ipse suo traditori dedisset, quod in suam ille perniciem sine culpa dantis cum dignis indignus accepit. unde cum hoc diceret dominus, credendum est significare uoluisse, quod lucem intellegentiae spiritalis inmunda corda non portant. et si portanda doctor ing
Abbreviated transcription (Latin):
ads potiꝰ cdaudat᷑ unde sunsit exordiũ. ego ñ solũ alios caticu¬
minos. uerũ etiã ipsos qͥ uiuentiũ c̃uigus copulati retinent ad¬
ulterina c̃iugia. cũ saluos corpore ñ admittamꝰ ad baptismũ. tam̃
si desꝑati iacuerint. nec ꝓ se responde potuerut baptitandos puto.
ut etiã ħ peccatũ cũ cęt̾is lauacro regen̾ationis abluat᷑. Quis enĩ no¬
uit utrũ fortassis adulterinȩ carnis in lecebra usq ad baptisinum
statuerant detineri : Si aut̃ ab illa desꝑatione recreati potuerint
uiuiere. aut faciant qđ statuerant. aut edocti obtẽꝑabunt. aut de¬
c̃tentorib fiet qđ fieri etiã de baptiratis talib debet. Quȩ aut̃ bap¬
tismatis. eadẽ rec̃ciliationis.ẽ. causa. si forte poenitentẽ fuuendȩ
exire uelle debet mat᷑ eccłia. Ex buẽ de conisous aduld̃ ora-¬
dea qͣ mͥ scripseras fr̃ religiose pollenti iã rescripseram
ñ paruũ uolum. de his qͥ uiuentib c̃uigib suis. alus co¬

Expanded text:
audatur, unde sumpsit exordium, ego non solum alios catechumenos uerum etiam ipsos, qui uiuentium coniugiis copulati retinent adulterina consortia, cum saluos corpore non admittamus ad baptismum, tamen, si desperati iacuerint nec pro se respondere potuerint, baptizandos puto, ut etiam hoc peccatum cum ceteris lauacro regenerationis abluatur. quis enim nouit, utrum fortassis adulterinae carnis inlecebra usque ad baptismum statuerant detineri? si autem ab illa desperatione recreati potuerint uiucontemptoribus fiet quod fieri etiam de baptizatis talibus debet. Quae autem Baptismatis, eadem reconciliationis est causa, si forte poenitentem finiendae exire velle debet mater Ecclesia. LIBER SECUNDUS. Redargea, quae mihi scripseras, frater religiose Pollenti, iam rescripseram non paruum uolumen de his, qui uiuentibus coniugibus suis aliis co
Abbreviated transcription (Latin):
aut xp̃iano nubens. Non eiũ tẽpore reuelati testamͣti noui in
euangłio uł ullis apłicis litt̾is sine ãbiguitate dedaratũ e̾ẽ recolo.
utrũ dñs ꝓhibuerit fideles infidelib iungi. ꝗͣuis beatissimꝰ cẏpri.¬
anꝰ inde ñ dubitet. nec in leuib peccatis constituat uingere cũ in¬
fidelib uincłm matrimonu. atq id ẽẽ dicat ꝓstituere gentilib
m̃bra xp̃i. S qr de his qͥ iã c̃iuncti s̃ alia q̃stio.ẽ. audiat᷑ et hic
apłs dicens. Siqͥs fr̃ habet uxorẽ infidelẽ. et ħ c̃sentit habitare

Expanded text:
aut christiano nubens. non enim tempore reuelati testamenti noui in euangelio uel ullis apostolicis litteris sine ambiguitate declaratum esse recolo, utrum dominus prohibuerit fideles infidelibus iungi, quamuis beatissimus Cyprianus inde non dubitet nec in leuibus peccatis constituat, iungere cum infidelibus uinculum matrimonii, atque id esse dicat prostituere gentilibus membra Christi. sed quia de his, qui iam coniuncti sunt, alia quaestio est, audiatur et hic apostolus dicens: s
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eĩt resurrectio mortuoꝵ: & tam̃ in ipsis erant qͥbꝰ paulus
baptizati estis: Ad eos enĩ aꝑtissime scribit dicens. Quomͦ dicunt
puteus aquę uiuȩ. paradysꝰ cũ fructu pomoꝵ. ħ intelligere non
audeo nͥ in scĩs & uistis. ñ in auaris & fraudatoribꝰ & raptoribꝰ & foe¬
neratoribꝰ & ebriosis & inuidis. Quos tam̃ cũ uistis baptismũ ha¬
buisse cõmunẽ. cũ quibꝰ cõmunẽ ñ habent utiq caritatẽ. ex ipsiꝰ
eypriani litt̾is sic̃ sepe cõmemoraui ub̃iꝰ discimꝰ & docemꝰ. Nam
dicat mͥ aliqͥs. qͦmͦ irrepserint in ortũ c̃clusũ & fontẽ signatum.
q̾s scło uerb̾ solis & ñ factis renunciasse cyprianꝰ & tam̃ intꝰ fuisse
testat᷑. Si enĩ & ipsi ibi st̃. & ipsi sponsa xp̃i st̃. Itane uͦ talis ẽ illa si-¬
ne macula & ruga. & illa speciosa colu̾ba tali m̃broꝵ peste tͥpatur.

Expanded text:
non esset resurrectio mortuorum? et tamen in ipsis erant quibus idem non esset resurrectio mortuorum? et tamen in ipsis erant quibus idem ine Pauli baptizati estis? ad eos enim apertissime scribit dicens: quomodo dicunputeusaquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum, hoc intellegere non audeo nisi in sanctis et iustis, non in auaris et fraudatoribus et raptoribus et faeneratoribus et ebriosis et inuidisisse commune, cum quibus communem non habebant utique caritatem, ex ipsius Cypriani litteris, sicut saepe commemoraui, uberius discimus et docemus. nam dicat mihi aliquis, quomodo inrepserint in hortum conclusum et fontem signatum, quos saeculo uerbis solis et non factis renuntiasse Cyprianus et tamen intus fuisse testatur. si enim et ipsi ibi sunt, et ipsi sponsa Christi sunt. itane uero talis est illa sine macula et ruga, et illa speciosa columba tali membrorum parte turpatur?
Abbreviated transcription (Latin):
re. ut si qͥd pꝰea pluribꝰ & diuturnioribꝰ inqͥsitionibꝰ cõꝑtũ ȩccłiã
confirmauit. ñ ãbigamꝰ qr sic̃ multa erant quȩ doctꝰ eyprianus
net ut ad fontẽ recurramꝰ idẽ. ad apłicã tͣdicionẽ. et inde cana-¬
lẽ in nr̃a tẽpora dirigamꝰ. optimũ .ẽ. & sine dubitacione faciendũ.
Traditũ.ẽ. gͦ nob̾ sic̃ ipse cõmemorat ab apłis. qđ sit unꝰ ds̃. & unꝰ¬
unꝰ baptismꝰ erat. ñ ex ipso fonte ita in nos ducitur ueritas. ut appa-¬
reat nob̾. sic fieri posse ut cũ sit una ȩccłia. sit spes una & baptisma
unũ.habeant tam̃ unũ baptisia qͥ ñ habent unã ęccłiã. sic̃ illis
etiã tẽporibꝰ fieri potuit. ut baptisma unũ hab̾ent qͥ unã spe̾ non
habent.: Quomͦ enĩ hab̾ent unã spẽ cũ scis & iustis illi qui
dicebant. manducemꝰ & bibamꝰ cras enĩ moriem᷑. dicentes qđ

Expanded text:
re, ut, si quid postea pluribus et dire, ut, si quid postea pluribus et diconfirmavit, non ambigamus, quia sicut multa erant quae doctus Cyprianus net, ut ad fontem recurramus, id est ad apostolicam traditionem, et inde canalem in nostra tempora dirigamus, optimum est et sine dubitatione faciendum. traditum est ergo nobis, sicut ipse commemorat, ab apostolis, quod sit unuet unus baptismus erat, ex ipso fonte ita in nos ducitur ueritas, ut appareat nobis sic fieri posse, ut, cum sit una ecclesia sicut spes una et baptisma unum, habeant tamen unum baptisma qui non habent unam ecclesiam, sicut illis etiam temporibus fieri potuit, ut baptisma unum haberent qui unam spem non haberent. quomodo enim habebant unam spem cum sanctis et iustis illi qui dicebant: manducemus et bibamus, cras enim morimur, dicentes quod
Abbreviated transcription (Latin):
q̃stionis ipsiꝰ difficultate ꝑmotꝰ. & scĩs caritatis uisceribꝰ lar-¬
gissime p̃ditꝰ. in unitate cũ eis manendũ qͥ diu̾sa sentirent. Lta
qͣmuis cõmotiꝰ. s tam̃ fr̃ne indignet᷑. uicit tam̃ pax xp̃i in
cordibꝰ eoꝵ. ut in tali disceptacione nullũ int̾ eos malũ scisma.¬
id qđ in eis xp̃i ẽ. apꝓbatur. qđ aut̃ ipsoꝵ .ẽ. ĩpbatur. Magis
enĩ qͥ hanc legẽ rebaptirandi tenuer̃. in plura frusta concisi
st̃ Iam uͦ cũ dic̃ epm̃ docibilẽ ẽẽ deb̾e. & adiungit. docibi¬
lis autem ille ẽ. qͥ ẽ. ad discendi pacientiã lenis & mitis. opor-¬
tet enĩ epõs ñ tantũ adocere s & discere. qr & ille meliꝰ docet
qͥ cotidie crescit & ꝓficit discendo meliora. his utiq uerb̾ satis in¬
dicat uir sc̃s & pia caritate pͣditꝰ. ñ eẽ metuendũ sic eiꝰ epłãs lege¬

Expanded text:
quaestionis ipsius difficultate permotus, et sanctis charitatis visceribus larquaestionis ipsius difficultate permotus, et sanctis charitatis visceribus largissime praeditus, in unitate eis manendum qui diversa sentirent. Ita quamvis commotius, sed tamen fraterne indignetur, vicit tamen pax Christi in cordibus eorum, ut in tali discrepatione nullum inter eos malum schismaid quod in eis Christi est adprobatur, quod autem ipsorum est inprobatur. magis enim qui hanc legem rebaptizandi tenuerunt in plura frusta concisi sunt. Iam uero cum dicit episcopum docibilem esse debere et adiungit: docibilis autem ille est qui est ad discendi patientiam lenis et mitis. oportet enim episcopos non tantum docere, sed et discere, quia et ille melius docet qui cotidie crescit et proficit discendo meliora, his utique uerbis satis indicat uir sanctus et pia caritate praeditus non esse metuendum sic eius epistulas lege
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̃ si baptisia ẽẽ sine sp̃u ñ potest. habent & spm̃ heretici.
q̃ societas tẽplo dĩ cũ idolis.: Si aut̃ ñ habent auari spm̃ dei. et
ñ ẽ. Designat᷑ enĩ xp̃i sponsa sine macula & ruga. Ergo aut ñ
om̃s baptirati filii s̃ dĩ. aut potest & ñ sponsa gen̾are filios. di.
Sic̃ aut̃ qͣrit᷑. utrũ sp̃alit̃ natꝰ sit qͥ baptismũ aep̃ĩ ap̃ hereticos¬
accepit. ita queri potest utrũ sp̃alit natꝰ sit. qͥ baptismũ ap̃
ñ ad dm̃ ueraci corde c̃uersꝰ in catholica accepit. Nec idõ tam̃
baptismũ ñ accepit. Iam illa qͣ instephanũ irritat᷑ effu¬
dit retͣctare nolo. qͥa & non opꝰ ẽ. Eadẽ qͥppe ipsa dicunt᷑ quȩ iã
satis discussa s̃. & ea p̃t̾ire meliꝰ. ẽ. q̃ ꝑiculũ ꝑniciosȩ dissensionis
habuer. Sstephanꝰ aut̃ etiã abstinendos putaũat. qͥ de suscipi-¬
endis hereticis pͥscã consuetudinẽ c̃uellere conarent᷑. Iste aut̃

Expanded text:
quapropter si baptisma esse sine spiritu non potest, habent et spiritum haeretici, quae societas templo dei cum idolis? si autem non habent auari spiritum dei et non est. designatur enim Christi sponsa sine macula et ruga. ergo aut non omnes baptizati filii sunt dei aut potest et non sponsa generare filios dei. sicut autem quaeritur, utrupit, ita quaeri potest, utrum spiritaliter natus sit qui baptismum Christi non ad deum ueraci corde conuersus in catholica accepit, nec tamen ideo baptismum non accepit. Iam illa quae in Stephanum inritatus effudit retractare nolo, quia et non opus est. eadem quippe ipsa dicuntur quae iam satis discussa sunt et ea praeterire melius est, habuerunt. Stephanus autem et abstinendos putaverat qui de suscipiendis haereticis priscam consuetudinem convellere conarentur. Iste autem
Abbreviated transcription (Latin):
unciauit. & in ea cordis falsitate baptisiũ accepit. Rut si o
tizat᷑. si iã baptiratꝰ erat s ouis ñdũ erat. sic & ille qͥ uenit ab hereticis
ut ouis fiat. ñ tc̃ baptizandꝰ .ẽ. si apͣ eos iã eodẽ baptismo baptiratꝰ erat.
osi. & contͣ disciplinã xp̃ianã uiuentes. merito dici possint & m̃da¬
ces & tenebrosi. & mortui &e anticcp̃i. nunqͥd tam̃ ꝓpt̾ea ñ baptirant

Expanded text:
nuntiauit et in ea cordis falsitate baptismum accepit. aut si etnuntiauit et in ea cordis falsitate baptismum accepit. aut si ettizatur, si iam baptizatus erat, sed ouis nondum erat, sic et ille qui uenit ab haereticis ut ouis fiat non tunc baptizandus est, si aput illos iam eodem baptismo baptizatus erat, osi et contra disciplinam christianam uiuentes merito dici possint et mendaces et tenebrosi et mortui et antichristi, numquid tamen propterea non baptizant
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ uet̾es hereses & scismata pͥma adhuc fuisse inicia. ut hi illic es¬
sent qͥ de eccłia recedebant & hic baptizati priꝰ fuerant. qͦs tcͣ ad
eccłiã reũ tentes & pęnitentiã agentes necesse ñ erat baptizari. Sta¬
tĩ enĩ ut unaꝗͣq heresis eocistebat. et a c̃gregacione catholicȩ com¬
munionis excibat. ñ dico alio die s ipso die pot̾at in se irruentes ali¬
os baptizare. & idõ si uetꝰ erat c̃suetudo ut susciꝑent᷑. qđ nec ipsi qͥ¬
c̃t᷑ disserebant negare potuer̃. nulli paulo attentiꝰ adu̾tenti potest
eẽ dubiũ. etiã eos sic ẽẽ susceptos qͥ foris in heresibꝰ baptizati st̃. Illud
aut̃ qͥd habeat racionis ñ uideo. ut ñ dũ dicat᷑ ouis errans. cui qͣrenti
salutẽ xpianã in hereticoꝵ incidẽ errorẽ & ap̃ eos ẽtigit baptizari. et
ouis iã facta dicat᷑ in ipsa intꝰ catholica qͥ scło uerb̾ solis & ñ factis re¬

Expanded text:
aput ueteres haereses et schismata prima adhuc fuisse initia, ut hi illic esaput ueteres haereses et schismata prima adhuc fuisse initia, ut hi illic essent qui de ecclesia recedebant et hic baptizati prius fuerant, quos tunc ad ecclesiam reuertentes et paenitentiam agentes necesse non erat baptizari. statim enim, ut unaquaeque haeresis existebat et a congregatione catholicae communionis exibat, non dico alio die, sed et ipso die poterat inruentes in se aliquos baptizare. et ideo si uetus haec erat consuetudo, ut sic suscip nec ipsi qui contra disserebant negare potuerunt, nulli paulo attentius advertenti potest esse dubium, etiam eos sic esse susceptos, qui foris in haeresibus baptizati sunt. 26. Illud autem quid habeat rationis non uideo, ut nondum dicatur ouis errans, cui quaerenti salutem ohristianam in haereticorum incidere errorem et aput eos contingit baptizari, et ouis iam facta dicatur in ipsa intus catholica, qui saeculo uerbis solis et non factis re
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑. & mors ei ult᷑ ñ dñabit᷑. Cũ gͦ et intꝰ sint mortui. neq laten
nã ñ de illis tanta diceret cyprianꝰ. qͥ uł ñ ꝑtineant uł¬
manifestũ .ẽ. eos qͥ intꝰ a talibꝰ baptizant᷑. si uera c̃uersione cordis ac-¬
cedt̃. ab eo uiuificari cuiꝰ. ẽ. baptismꝰ. Si aut̃ scło uerb̾ & ñ factis
renunciant. qͣles cẏprianꝰ & intꝰ ẽẽ testat᷑. nec ipsos uiuificari
nͥ conu̾tant᷑. et uerũ tam̃ hab̾e baptismũ etiã si ñ conu̾ tantur.
etiã ext̾iores mortuos ꝗͣ uis neq uiuant neq uiuificent
b̾e tam̃ baptismũ uiuũ. qͥ eis tc̃ ꝓsit ad uitã si conu̾tant᷑ ad pacem.
similit̃ manifestũ. ẽ. Qua ꝓpt̃ qͥ tͣc ab heresibꝰ uenientes in eodẽ xp̃i
baptismo quẽ foris acceꝑant suscipiebant. & dicebant se ueterẽ con-¬
suetudinẽ seqͥ. sic̃ etiã nc̃ ecdia suscipit. frustra contͣ᷑ eos dicebat᷑.

Expanded text:
moritur et mors ei ultra non dominabitur. cum ergo et intus sint mortui neque latentes moritur et mors ei ultra non dominabitur. cum ergo et intus sint mortui neque latentes — nam non de illis tanta diceret Cyprianus —, qui uel non pemanifestum est eos qui intus a talibus baptizantur, si vera conversione cordis accedunt, ab eo uiuificari cuius est baptismus, si autem saeculo uerbis et non factis renuntiant, quales Cyprianus et intus esse testatur, nec ipsos uiuificari nisi conuertantur et uerum tamen habere baptismum, etiamsi non conuertantur; unde etiam exteriores mortuos, quamuis neque uiuant neque uiuificent, habere tamen baptismum uiuum qui eis tunc prosit ad uitam, si conuertantur ad pacem, similiter manifestum est. Quapropter qui tunc ab haeresibus uenientes in eodem Christi baptismo quem foris acceperant suscipiebant et dicebant se ueterem consuetudinem sequi, sicut etiam nunc ecclesia suscipit, frustra contra eos dicebatur
Abbreviated transcription (Latin):
meã ꝓpono sententiã. s eccłiȩ scȩ catholicȩ qͣm sic ille dileã &e dilig t
in qͣ tã ub̃e cũ tolerantia fructũ attulit. cuiꝰ uniu̾sitas ipse nͥ fuit
s in eiꝰ unuisitate ꝑmansit. cuiꝰ radicẽ nunꝗͣ deseruit s in cuꝰ radi¬
ce foecundꝰ ut ẽẽt fecundior ab agricola cȩlesti purgatꝰ.ẽ. ꝓcuiꝰ pace
ac salute ne simul cũ rizaniis eradicaret᷑ & triticũ. tanta mala homi¬
nũ secũ in unitate ẽstitutoꝵ & ueritatis lib̾tate redarguit. & cari¬
tatis uirtute sustinuit. Unde nos idem ipse copiosissime ãmonet.
multos in peccatis & delictis suis mortuos. ꝗͣuis ad xp̃i societatẽ et ad
uliꝰ colũbȩ unicȩ in nocentis & simplicis m̃bra ꝑtinentes. q̃ si solabap.¬
tiraret illi utiq ñ baptitarent. specie tam̃ intꝰ uidi & baptirari et
baptitare. & in eis ꝗͣuis mortuis illiꝰ tam̃ baptismũ uiuere qui non

Expanded text:
meam praepono sententiam sed ecclesiae sanctae catholicae, quam sic ille dilexit et diligit, meam praepono sententiam sed ecclesiae sanctae catholicae, quam sic ille dilexit et diligit, in qua tam uberem cum tolerantia fructum adtulit, cuius uniuersitas ipse non fuit sed in eius uniuersitate permansit, cuius radicem numquam deseruit sed in cuius radice fecundus ut esset fecundior ab agricola caelesti purgatus est, pro cuius pace ac salute, ne simul cum zizaniis eradicaretur et triticum, tanta mala hominum secum in unitate constitutorum et ueritatis libertate redarguit et caritatis uirtute sustinuit. Unde nos idem ipse copiosissime ammonet multos in delictis et peccatis suis mortuos, quamuis ad Christi societatem et ad illius columbae unicae innocentis et simplicis membra non pertinentes, quae si sola baptizaret illi utique non baptizarent, specie tamen intus uideri et baptizari et baptizare, et in eis quamuis mortuis illius tamen baptismum uiuere, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
sermonis & doctrinȩ ub̃tatẽ. scõ concilio cunctarũ gentui ciui ꝓ
tatis luce posito. ubi certissime cernit qđ hic pacatissime red¬
rudim̃ta deridet. Ibi uidet qͣ regula pietatis hic egerit. ut nichil
eẽt ei m eccłia cariꝰ unitate. Ibi etiã ineffabili delectatione etuet᷑
curaret stulta mundi elegit ut efund̾et sapientes. atq in ordinibꝰ
mbroꝵ eccłiȩ suȩ tã salubrit̾ om̃a collocaret. ne de ingenio ul
litt᷑is suis quas adhuc ignorarent cuiꝰ muñe hab̾ent. electos se ad
aduitoriũ euangelicũ hões dic̾ent. atq inde pestifera inflarentur
suꝑbia. Quã gaudet eẏprianꝰ qͣndo sereniꝰ milla luce c̃tuet᷑ ꝓqͣnta
salute humani gen̾is factũ sit ut inueniat᷑ aliqͥd qd merito repꝰ.¬
meas litt̾as ab omi errato lib̾as audeo uł putare uł dic̃e. neq illꝰ
huic sententiȩ in qͣ ei uisũ ẽ alit̃ suscipiendos ab hereticis uenientes

Expanded text:
sermonis et doctrinae ubertatem sancto concilio cunctarum gentium, cui psermonis et doctrinae ubertatem sancto concilio cunctarum gentium, cui ptatis luce posito, ubi certissime cernit quod hic pacatissime requirudimenta deridet. ibi uidet qua regula pietatis hic egerit, ut nihil ei esset in ecclesia carius unitate. ibi etiam ineffabili delectatione contuetcuraret, stulta mundi elegit, ut confunderet sapientes adque in ordinibus membrorum ecclesiae suae tam salubriter omnia conlocaret, ne de ingenio uel litteris suis, quas adhuc ignorarent cuius munere haberent, electos se ad adiutorium euangelicum homines dicerent adque inde pestifera inflarentur superbia. quam gaudet Cyprianus, quanto serenius in illa luce contuetur, pro quanta salute humani generis factum sit, ut inueniatur aliquid, quod merito repremeas litteras ab omni errato liberas audeo uel putare uel dicere neque illius huic sententiae, in qua ei uisum est aliter suscipiendos ab haereticis uenientes