comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ent fare filius. Non solũ aũt inquit. s & rebecca examo con¬
cubitubũs ysaac patus nri. Qũid ꝑtinuit it addert ex
nuo concubitu. nisi ut non solum de sius neq deparentum
m̾tnsalioꝵ Q nẽc de ipsius quidem uniꝰ patris nutata for¬
te inmeliꝰ uoluntate głaretur ia cob dicens id̾ose acreatore
dlilestum. quia pat̾ enis quando eum seminauit meliori¬
U laudabilior. morib fuit: Ex uno inquit concubita.¬
UI numi tunc ad eos seminandos m̃itum patris. unum ad
concipiendos m̃itum matris. qr & si mat̾ eos donec pare¬
reret iuscerib poctautt inlusos. s forte uoluntates affec
dam nolit eum de quo dictum ẽ. iacob dilexi. nisi indnõ
gloriari. ut ex eodem patre eãdem matre. uno concubitu
ante quam aliquid egissent boni aut mali. alterum di¬
ligie dc̃. ocdit alterum. Intellexit iacob exilla massã ori¬
guialis iniquitatis uͥ frẽm cum quo habuit cõmunem
c̾ausam. uidit ꝑ iusticiã meruisse damnari. ñ nisi per

Expanded text:
lum autem. inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. quo pertinuit, ut adderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectdam nolit eum, de quo dictum est: Iacob dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum diligit deus, odit alterum, intellegat Iacob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi fratrem, cum quo habuit communem causam, uidet per iustitiam meruisse damnari, nonnisi per
Abbreviated transcription (Latin):
eis largitur cumid supplitium recipient uasauȩ quod
parit̃ õm̃ĩb debebat᷑. Satis sit int̾im xpi̾ano ex fide ad¬
huc uiuenti. & ñdum cernenti quod ꝑfectum ẽ. s ex par¬
te scienti nosse uel cred̾e qͦd neminẽ d̾s lib̾et nisi gratuita

Expanded text:
eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratuita
Abbreviated transcription (Latin):
ficent. qui eis miscłiam ñ debitam prestat. Et si quid alit̾¬
sapiunt. hoc quoq illis ds̃ reuelabit. Postremo qͦnã isti¬
se excusabunt modo: Nempe illo quembreuit̃ tamqmͣ
ex eorumuoce sibi obiecit apłs ut dicant quid adhuc con¬
q̃ritur: Nam uoluntati euis quis resistit: Hoc ÷ enĩ dice̾
Quid de nob̾ fit querela qͦd dm̃ offendamꝰ male uiuendo ẽ
illiꝰ uoluntati nemo possit resistere qui nos obdurauit
nob̾ miscd̃iam non p̃stando: Si gͦ illos non pudet hac ex¬
cusatione non nob̾ de aplõ contradicere cur nos pigeat eis
qͦd dixit apłr hoc item atq item dicere : O homo tu quis es¬
qui respondeas dõ: Numquid dicit figmentum ei qui se
fiuxit quare me sic fecisti: Annon ht̃ potestatẽ figulus
lũti ex eadem massa utiq m̾ito resteq damnata fãcere
ud in contumeliam debitam ꝓpt̾ ire iusticiã. &ũt notas
faciat diuitias gle̾ suȩ inuasa miscłie sic ostendens qͥd

Expanded text:
ficent, qui eis miserificent, qui eis miserisapiunt, hoc quoque illis ipse reuelabit. Postremo quonam se isti excusabunt modo? nempe illo, quem breuiter tamquam ex eorum uoce sibi obiecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' si ergo illos non pudet hac excusatione non nobis sed apostolo contra dicere, cur nos pigeat eis, quod dixit apostolus, hoc idem atque idequi respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Utquid me sic fecisti? An non habet potestatem figulus luti ex eud in contumeliam, » debitum propter irae justitiam? Quantum faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae sic ostendens, quid
Abbreviated transcription (Latin):
ex stĩpendio flagitare: Cui debet᷑ uita ȩterna uera iꝰticia ÷
Nunc uͦ de plenitudine eiꝰ accepimus non solum grãm qua
grã ut in requie post ea sine fine uiuamꝰ hoc nichil salu¬
briꝰ fides credit. quia nichil ueriꝰ intellestꝰ inuenit. & de¬
bemus audire ꝓpħam dicentem. nisi credideritis non intel¬
tẽ fidelit̾ uiuere dicentes. Quidnos fecimꝰ qui male uiui¬
mus. quandoquidem grãm unde bene uiueremus non¬
accepimus: Nonpossunt ueracit̾ dicere nichil male facere
qui male uiuunt. Si enim nichil mali faciunt bene ianũt
Si aut̃ male iuuunt de suo male uiuunt ł quod originaliter
traxerunt. ł quod insuꝑ addiderunt. ł si uasa sunt ire quȩ
ꝑ fecta sunt ad ꝑditionem quȩ illis debita redditur sibi ħ
imputent. quia ex ea massa facta sunt quam ꝓpt̾ uniꝰ pec¬
supplitiũ debitum redd̾e noluit. ñ se inflent s ipsũ glori¬

Expanded text:
m stipendium flagitare? cui debetur uita aeterna, uera iustitia m stipendium flagitare? cui debetur uita aeterna, uera iustitia nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum gratiam. qua ratiam pro hac gratia. ut in requie postea sine fine uiuamus\'. hoc nihil salubrius fides credit. quia nihil uerius intellectus inuenit, et. debemus audire prophetam dicentem: Nisi credideritis, non intelte fideliter uiuere, dicentes: Quid nos fecimus, qui male uiuimus. quando quidem gratiam, unde bene uiueremus, nonaccepimus?\' non possunt ueraciter dicere nihil se mali facere, quia male uiuunt: si enim nihil mali faciunt. bene uiuunt: si autem male uiuunt. de suo male uiuunt. uel quod originaliter traxerunt uel quod insuper addiderunt. sed si uasa sunt irae, quae perfecta sunt ad perditionem. quae illis debita rimputent, quia ex ea massa facta sunt, quam propter unius pecsupplicium debitum reddere noluit, non se inflent, sed ipsum glori
Abbreviated transcription (Latin):
merces. qͦd ẽ. aut̃ merces oꝑanti hoc militanti stipendiũ
S beatꝰ apłs ad u̾sus elationem quȩ usq ad õ magnis temp¬
tat irrepꝑe. ut & ipsi ꝓpt̾ ipsam dicat datum angłm sa¬
thane a quo colafiraretur. ne uerticem p̾sumꝑtionis eri¬
geret. Ad u̾sus hanc gͦ elationis pestem uigilantissime
militat. Stipendium inquit peccati mors. Reste sti¬
penclium quia debetur. quia digne retribuit᷑. & ã m̾ito
reddit᷑. Deinde ne iusticia de humano a se extolleret hono
m̾ito. sicut humanũ m̾itum malũ ñ dubitat᷑ eẽ. pecca¬
tum. non a contrario reculit dicens. stipendium iusticiȩ
uita ȩterna. s grã inquit dĩ uita et̃na. Et hanc ne p̃ter
ti sit mors. quid te disponis ẽrig̾e & extollere humana ñ
iusticia s noĩe iusticiȩ plane suꝑbia quid te disponis ex¬
tollere & contrariam morti uitam eternam. quasi debitũ¬

Expanded text:
merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario rettulit dicens: \'Stipendium iustitiae uita aeterna,\' sed: Gratia, inquit, dei uita aeterna. et haec ne praeter ti sit mors. quid te disponis extollere, o humana non iustitia sed nomine iustitiae plane superbia? quid te disponis extollere et contrariam morti uitam aeternam tamquam debitu
Abbreviated transcription (Latin):
gram. & ipia grã noncupat᷑. non ob aliud nisi quia grã¬
tis datur. nec idõ quia nonm̾itis datur. s quia datã sũt
& ipsa m̾ita quib datur. Ubi aut̃ inuenimꝰ oẽ uttam ȩ¬
t̾nam grãm non cupari. habemꝰ ap̃ eundem grẽ magni¬
obsecro te in quanta breuitate quam uigilant̃ u̾ba po¬
suerit quib diligent̃ consid̾atis questioñis huiꝰ aliquã¬
tum dilucescat obscuritas. Cum dixiss stipendiũ pec¬
cati mors. Quis non eum congruentissime & consequent̃
add̾e̾ iuclicaret si diceret stipẽndiũ qut̃ iusticie uita et̃¬
na: Et u̾um ẽ. quia sicut m̾ito peccati tamqͣm stipendi¬
um reddit᷑ mors. ita m̾ito iusticie tam qmͣ stipendium
uita etͣna. A ut si nollet di cere iusticiȩ & diceret fidei.
qm̃ iustꝰ ex fide uiuit unde ẽ merces appellat᷑ plurimis
scãrum scripturarum locis. numqmͣ porro dicta ẽ. mer¬
ces iustreia iusticia ł fides. quia iusticiȩ ł fidei redditur

Expanded text:
am ipsa gratia nuncupatur, non ob aliud nisi quia gratis datur; nec ideo quia non meritis datur, sed quia data sunt et ipsa merita quibus datur. Ubi autem invenimus etiam vitam aeternam gratiam nuncupari, habemus apud eumdem gratiae magnisecro te. in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut si nollet dicere \'iustitiae\'. at diceret \'fidei\', quoniam iustus ex fide uiuit. unde etiam et merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio peccati. & peccatũ non cognoui nisi ꝑ legem
Nam concupiscentiam nesciebam nisi lex clicerẽt. non con¬
cupisces. Nec uult intelligi hominem p̃ceptis legis
ignarum. s lib̾ atricis indignũ grẽ uͥdicit. condelec¬
t̃or legi dĩ scđm interiorem hominẽ & cũ hanc non
solum scientiam uerum & delestationem legis pꝰea dic̃.

Expanded text:
cognitio peccati et: Peccatum non cognoui nisi per legem; cognitio peccati et: Peccatum non cognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: \'Non concupisces\\ nec uult intellegi hominem praeceptricis legis ignarum sed liberatricis indiguum gratiae, ubi dicit: Condelector legi dei secundum interiorem hominem et cum hac non solum scientia uerum etiam delectatione legis
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓpͥa in singulis quib ꝙ peccata om̃s cõmunit̃ pecca¬
ue̾runt. Ac̃ ꝑ hoc in excusabilis ẽ. omĩs peccator. uel rea¬
tu originis uel additamento &̃ ꝓpͥe uoluntatis. siue qui
noutc̃ siue qui ignorat. siue qui udicat. siue qui non
iudicat. quia & ĩpsa ignorantia in eis qui intelligere
noluerunt sine dubitatione peccatum ẽ: in eis ant̃ qui
non potuerunt pęna peccati. Ergo inutrisq non ẽ. ius¬
ta excusatio. s iusta damnatio. Idõ aut̃ diuina eloqͥa
eos in excusabiles dicunt. qui non ignorantes s scientes
peccant. ut scđm iuditium suꝑbiȩ suę quo multum con¬
fidunt de uirib ꝓͥe uoluntatis se excusabiles uideant.
qr de ignorantia iam non hñt excusationẽ. & nũdum ẽ.
iusticĩȩ oui p̃sumebant suffic̾e̾ uoluntatẽ. dt uͦ ille cui
dñs & sciendi. & obediendi largitꝰ ẽ. grãm. ꝑ legem ĩqͥt

Expanded text:
te propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccate propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est iusta excusatio sed iusta damnatio. Ideo autem diuina eloquia eos inexcusabiles dicunt, qui non ignorantes sed scientes peccant. ut secundum iudicium superbiae suae, quo multum confidunt de uiribus propriae uoluntatis, se inexcusabiles uideant, quia de ignorantia iam non habent excusationem et nondum est iustitia, cui praesumebant sufficere uoluntatem. at uero ille, cui dominus et sciendi et oboediendi largitus est gratiam: Per legem. inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
cum audissent eum non crecliderunt in eũ hanc eos
excusationẽ non hr̃e asserens qua possent dicerei. ñ audi¬
uim̃.idõ ñ credidimus. huimnana quippe siupͥbia tãꝙͣ¬
presumens de uirib uib̾i arbitrii ex cusatam se pitat.
qñ intiorantiȩ non uoluntatis uidetur eẽ. quod peccat. Se¬
cũdũ hanc excusationem in excusabiles dicit scriptura di¬
uina quoscumq scientes peccare. non uincit tam̃ dĩ us¬
tum iuditium. nec illis parcit qui ñ audierunt. Qui cũ¬
q enum sine lege peccauerunt. sine lege ꝑibunt. Et ꝙͣ¬
nis se ipsĩ extuisare uideant᷑. ñ admiitit hanc excusatio¬
nem qui scit se fecisse hominem rectum. eiq obedientiȩ
dedisse p̃ceptum. nec nisi eiꝰ quomale usus ẽ. lib̾o uoban¬
tatis arbitrio. etiam quod transiret in posteros manasse
peccatum. Neq enim damnantur qui non peccauert᷑
quandoquidẽ illud ex uno in om̃s ꝑtransiit. in quo an¬

Expanded text:
cum audissent eum. non crediderunt in eum, hanc eos cum audissent eum. non crediderunt in eum, hanc eos excusationem non habere adserens, qua possent dicere: \'Non audiuimus. ideo non credidimus.\' humana quippe superbia taaesumens de uiribus liberi arbitrii excusatam se putat, quando ignorantiae non uoluntatis uidetur esse, quod peccat. Secundum hanc excusationem inexcusabiles dicit scriptura diuina. quoscumque scientes peccare conuincit. dei tamen iustum iudicium nec illis parcit. qui non audierunt; quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt. et quamuis se ipsi excusare uideantur. non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique oboedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uoluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros. manasse peccatum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo an
Abbreviated transcription (Latin):
ut sint in excusabiles. dum qui inuisibilia illiꝰ ꝑ ea quę
facta sunt intellesta conspicere potuerunt. nec obedierũt
tamen ueritati. s iniqui & impii ꝑmanserunt. Neq
enim cognouerunt. s cognoscentes inquit dm̃. ñ ut dm̃
glorificauerunt. aut grãs egerunt. Quantomag̃ in ex¬
cu sabiles sunt qui ex lege enis instr usti confidunt se ipsos
duces ẽẽ. cecoꝵ & alios docentes se ipsos non docent. & qui pre¬
dicant non furandum furantur. & cet̾a quȩ de ipsĩs apłs
loquit᷑. Eis quippe dicit. Propterea in excusabilis es o hõ
omĩs qui iuidicas. In quo enim alium iudicas. temẽtip¬
sũ condemnas. Cadem enim agis que iudicas. Dicit etiã
ipsedñs in enangłio. Si non uenissem & locutꝰ fuissem eis
peccatũ non haberent. Nunc aut̃ excusationẽ non hũt
de peccato suo. Nonitiq peccatum nullum hñt qui ple¬
ni erant aliis magnis multisq peccatis. s hoc peccatum
ult intelligi non eos habituros fuisse si non ueniss quod

Expanded text:
tos inexcusabiles dicit, qui invisibilia illius per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, nec obedierunt tamen veritati, sed iniqui et impii permanserunt; neque enim non cognouerunt, sed cognoscentes, inquit. deum non ut deum glorificauerunt aut gratias egerunt —. quanto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege eius instructi confidunt se ipsos duces esse caecorum et alios docentes se ipsos non docent, qui praedicant non furandum et furantur et cetera. quae de ipsis apostolus loquitur! eis quippe dicit: Propterea inexcusabilis es o homo omnis, qui iudicas; in quo enim alium iudicas. temet ipsum condemnas; eadem enim agis. quae iudicas. Dicit etiam ipse dominus in euangelio: Si non uenissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. non utique peccatum nullum haberent, qui pleni erant aliis magnis multisque peccatis: sed hoc peccatum uult intellegi non eos habituros fuisse, si non uenisset. quo.
Abbreviated transcription (Latin):
acceptorem in sua grã ꝑsonarũ. ł remuneratorẽ pre¬
ceclentiũ m̃itoꝵ. Nam & si conabunt᷑ maioris etatisali¬
qua m̃ita suspicari. seu mala. seu bona quid de ipsis in¬
fantib dicent. quoꝵ nec ipse sibi ullus ꝓͥis m̾itis malis
ad quirere potuit molentiã suffocantis. nec bonis ille
diligentiam baptizantis: Nimie uanitatis & cecitatis
sunt᷑. si ẽẽ hiis consid̾atis nũdum dignant᷑ ex clamare

Expanded text:
acceptorem in sua gratia personarum uel remuneratorem praeacceptorem in sua gratia personarum uel remuneratorem praecedentium meritorum. Xam etsi conabuntur maioris aetatis aliqua merita suspicari seu mala seu bona. quid de ipsis infantibus dicent. quorum nec iste sibi ullis propriis meritis malis adquirere potuit uiolentiam suffocantis nec bonis ille diligentiam baptizantis? nimiae uanitatis et caecitatis sunt, si etiam his consideratis nondum dignantur exclamare
Abbreviated transcription (Latin):
cesserunt: Si eorumdem cogitaueris pariuiloꝵ nulla sunt
pͥa utrisq ẽ. illa massa cõmunis. Si parentũ attenderis
bona sunt illa quoꝵ filii repentinis mortib sine x. bap¬
tam̃ ꝓuidentia dĩ ciu nrĩ capilli num̾at̾i sunt. sine cuiꝰ
uoluntate ñ cadit passer in terram. quȩ nec fato p̃mit᷑
nec fortuitis casib impedit᷑. nec ulla iniquitate corrũ¬
pitur. ut renascantur ad hereditatẽ cȩlestem ñ consulit
omĩb paruulis fidelium suoꝵ & ñ nullis consulit cẽ
paruulis impiorum. Iste infans de fidelib coniugatis
ortꝰ. leticia parentum susceptus matris uł nutric̾is sõ¬
nolentia suffocatꝰ. fit exors & expers suoꝵ fidĩ ille infans
de sacrilego stupro nascit᷑. crudeli timore matris expo¬
nitur. alienoꝵ miscdi pietate colligitur. eoꝵ xͥana sol¬
licitudine baptirat᷑. fit ęt̾ni consors & particeps regni.
sta cogitent. ista consident. hic audeant dicere dm̃ uel

Expanded text:
aecesserunt? si eorundem cogitaueris paruulorum, nulla sunt aecesserunt? si eorundem cogitaueris paruulorum, nulla sunt propria, utrisque est illa massa communis: si parentum adtenderis, bona sunt illa, quorum filii repentinis mortibus sine Christi baptamen prouidentia dei, cui nostri capilli numerati sunt, sine cuius uoluntate non cadit passer in terram. quae nec fato premitur nec fortuitis casibus impeditur nec ulla iniquitate corrumpitur, ut renascantur ad hereditatem caelestem, non consulit omnibus paruulis filiorum suorum et nonnullis consulit etiam paruulis impiorum. iste infans de fidelibus coniugatis ortus. laetitia parentum susceptus. matris uel nutricis somnolentia suffocatus fit exsors expers suorum fidei; ille infans de sacrilego stupro nascitur. crudeli timore matris exponitur, alienorum misericordi pietate colligitur. eorum Christiana sollicitudine baptizatur, fit aeterni consors et particeps regni. ista cogitent, ista considerent, hic audeant dicere deum uel
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ. ut gͦ hoc interim omitam. & hoc solum de paruu¬
lis dicam̃. quod ipsi quoq austoritate euanglica territi
ne ꝑfracti. sine ulla recusatione concedunt. quod nullus
nator ut baptizatꝰ hinc exeat. aliꝰ infideliũ manib tradit᷑
łoẽ fidelium pͥusqmͣ ab eis bapti ⁊ andꝰ offerat᷑ expirat: An
hoc fato ł fortune daturi sunt. non opinor eos in tantã
dementiam ꝓrupturos quantultuncumq nom̃ xͥañ
nasceretur elegit. Quidã de inopinatis & repentinis in¬
numerabilib mortib quib sepe aẽ religiosorũ xͥ anorum
p̃uenuuntur. & baptismo preripiuntur infantes. cum
e contrario sacrilegorum & inimicoꝵ xpĩ. aliquom ĩ xpĩa¬
noꝵ manꝰ ueniant. nec ex hac uita sine sacramento rege¬
nerationis emigrent. Quid hic dicturi sunt. qui ut grã
dari possit ñ nulla p̃ced̾e m̾tta humana contendutt
ne sit ꝑsonarum acceptor ds̃: Quȩ eandem hic m̾ita p̃¬

Expanded text:
uitae, ut hoc ergo interim omittam et hoc solum de paruuuitae, ut hoc ergo interim omittam et hoc solum de paruulis dicam. quod ipsi quoque auctoritate euangelica territi ne perfracti sine ulla recusatione concedunt, quod nullus natur, ut baptizatus hinc exeat, alius infidelium manibus traditus uel etiam fidelium. priusquam ab eis baptizandus offeratur. expirat? an hoc fato uel fortunae daturi sunt? non opinor eos in tantam dementiam prorupturos quantulumcumque nomen Chriseglegentes, de quibus nasceretur, elegit? quid dicam de inopinatis et repentinis innumerabilibus mortibus. quibus saepe etiam religiosorum Christianorum praeueniuntur et baptismo praeripiuntur infantes, cum e contrario sacrilegorum et inimicorum Christi aliquo modo i manus uenientes ex hac uita non sine sacramento regenerationis emigrent? quid hic dicturi sunt, qui, ut gratia dari possit, nonnulla praecedere merita humana contendunt, ne sit personarum acceptor deus? quae tandem hic merita pr
Abbreviated transcription (Latin):
ad quisiuit cẽ cetera uicia cum in seipso rinus quisq ꝑdite
uiueret. S neq ab illo quod originalit̃ trahit᷑ neq ab iis qͣ
do. uel nolendo intelligere mala congregat. ł ce̾ instrue¬
tꝰ ex lege additamento p̃uaricationis ex aggerat quisꝙͣ
tu. donec sanet om̃s langores nrõs. & redimat de corrup¬
tione uitam nr̃am &e cõronet nos in miseratione et
miscdia. Uerum isti qui ꝑsonarum acceptorem fieri
existimant dm̃. siuna eademq causa suꝑ alios ueniat
miscdia eiꝰ. suꝑ alios maneat ira eius. nempe totas uires
argumentationis humanȩ in paruulis ꝑdunt. Namut
interim taceam quod non ẽ p̃ter paruulos quam libet
a mat̾no utero recentissimos. ea pena de qua loquens apłs
ait. ꝑ uniꝰ delictum in om̃s homines ad condemnatio¬
nẽ. unde non liberat nisi unus illȩ de quo idem ait. per
uniꝰ iustificationem in om̃s homines ad iustificationẽ

Expanded text:
adquisiuit etiam cetera uitia. cum in se ipso unusquisque perdite adquisiuit etiam cetera uitia. cum in se ipso unusquisque perdite uiueret. sed neque ab illo. quod originaliter trahitur, neque ab his, quae do uel nolendo intellegere mala congregat uel etiam instructus ex lege additamento praeuaricationis exaggerat, quisquam tu. donec sanet omnes languores nostros et redimat de corruptione uitam nostram et coronet nos in miseratione et misericordia. Verum isti, qui personarum acceptorem fieri existimant deum, si in una eademque causa super alios ueniat misericordia eius, super alios maneat ira eius, nempe totas uires argumentationis humanae in paruulis perdunt. nam ut interim taceam, quod non est praeter paruulos quamlibet a materno utero recentissimos ea poena, de qua loquens apostolus ait: Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem, unde non liberat nisi unus ille, de quo idem ait: Per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem
Abbreviated transcription (Latin):
qua homo liberatur. s non sccđmdbitum iusticiȩ retͥbui¬
tur. Nichil gͦ fit in eis qui dicunt. ꝗtud adhuc conque¬
ritur. nam uoluntati eiꝰ quis resistit. nͥ qͦd legit᷑ in libro
sal omonis. insi pientia uiri uiolat uias eiꝰ. dm̃ aũt cau¬
satur corde suo. Quamuis itaq d̃s̃ faciat uasaire in per¬
ditionem ut ostendat iram & demonstret potenciam suã
qua bene utit᷑ &̃ malis. & ut notas faciat diuitias glę suę
in uasa miscłiȩ que facit in honorem ñ damnabili mas¬
se debitum. s sue grę̃ largitate donatum. tam̃ in eis dem
ire uasis ꝓ m̾ito masse in contumeliam debitam fastis
id ÷ in omib ꝓpt̾ nature quidem bona creatis. s ꝓpt̾ ui¬
tia supplitio destinatis. iniquitatem quam restissime ue¬
ritas impbat damnare nouit ipse nonfacere. Sic̃ enim
uoluntati retribuitur humana natura. nullo dubitante
mistt in posteros quos inse habuit cum eo careret aut

Expanded text:
qua homo liberatur, si non secundum debitum iustitiae retribuiqua homo liberatur, si non secundum debitum iustitiae retribuitur. nihil ergo fit in eis. qui dicunt: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? nisi quod legitur in libro Salomonis: Insipientia uiri uiolat uias eius: deum autem causatur corde suo. Quamuis itaque deus faciat nasa irae in perditionem, ut ostendat iram et demonstret potentiam suam, qua bene utatur etiam malis, et ut notas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae facit in honorem non damnabili massae debitum sed suae gratiae largitate donatum. tamen in eisdem irae uasis propter meritum massae in contumeliam debitam factis. id est in hominibus propter naturae quidem bona creatis sed propter uitia supplicio destinatis iniquitatem, quam rectissime ueritas inprobat, damnare nouit ipse, non facere. sicut enim uoluntati eius tribuitur humana natura nullo dubitante misit in posteros, quos in se habuit, cum peccaret, aut
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝑ iħm xp̃m. Nemo itaq lib̾at auuinerib illiꝰ trucida¬
toris. nisi uniꝰ grã saluatoris. Nemo liberat uenundatos
sub peccato auinculis captiuitatis. nisi grã redimentis. Ac
ꝑ hoc uniu̾si qui se in nequiciis & iniquitatib excusatos
uolunt idõ iustissime puniuntur. qm̃ qui libantur non¬
nisi grã libantur. Nam si excusatio illa iusta eẽt. non
in de iam grã s iusticia lib̾aret. Cum uͦ non lib̾at nisi grã
nichil iustum inuenit. Idõ quem liberat. non uoluntatẽ.
oꝑationem. non saltem ipsam excusationem. Nam si hec
iniusta ẽ. quisquis eautit᷑ m̾ito ñ grã lib̾atur. Nouimꝰ
enim lib̾ari ꝑ grãm xp̃i. quosdam cẽiam eoꝵ qui dicunt
quid adhuc conqueritur: Nam uoluntan eiꝰ quis resistit:
Que si iusta ẽ. excusatio. iam non gratuita grã. s ꝓpt̾ huiꝰ
excusationis iusticiam lib̾at᷑. Si aut̃ grã ẽ. qua lib̾antur
ꝓfesto hec excusatio iusta non ẽ.Tunc enim uera grã ẽ.

Expanded text:
inum nostrum. nemo itaque liberat a uulneribus illius trucidatoris nisi unius gratia saluatoris: nemo liberat uenundatos sub peccato a uinculis captiuitatis nisi gratia redimentis. Ac per hoc uniuersi, qui se in uequitiis et iniquitatibus excusatos uolunt ideo iustissime puniuntur, quoniam, qui liberantur. nonnisi gratia liberantur. nam si excusatio illa iusta esset. non inde iam gratia sed iustitia liberaret. cum uero non liberat nisi gratia, nihil iustum inuenit in eo. quem liberat. non uoluntatem, non operationem, non saltem ipsam excusationem; nam si haec iusta est, quisquis ea utitur. merito non gratia liberatur. nouimus enim liberari per gratiam Christi quosdam etiam eorum, qui dicunt: Quid adhutuita gratia sed propter huius excusationis iustitiam liberantur. si autem gratia est. qua liberantur, profecto haec excusatio iusta non est. tunc enim uera gratia est,
Abbreviated transcription (Latin):
inditium ẽ. interpellare gemitib. Nulliꝰ autem rei ẽẽ.
lat. quia interpellare nos efficit. nobisq interpellandi
& gemendi infpirat affectum. sicut illud in euangłio
Noñ enim uos estis qui loquimini. s sp̃s patris urĩ qui lo¬
quitur inuobis. Neq enim & hoc ita fĩt de nobis tamꝙͣ
nichil facientib nobis. Ad uitorium igit᷑ sp̃s scĩ sic ex¬
pressum ẽ. ut ipse facere diceretur quod ut faciamꝰ fac̾.
Lam non eẽ. intelligenclum spm̃ ñrm de quo dictum
ẽ. in terpellat gemĩtib in enarrabilib s spm̃ sc̃m quo
nrã infirmitas adiuuat᷑: satis ipse demonstrat apłis. In¬
de enun cepit. Sp̃s inquit adiuuat infirmitatem nr̃am
Demn de ista subiunxit. Quid enim oramꝰ sicut oportet
nescimuis & cetera. De hoc quippe sco spũ aꝑtius ali. bi
dicit. Non enim accepistis sp̃em seruitutis iterum in
timorȩ. s accepistis sp̃m ad optionis filioꝵ in quo clama-

Expanded text:
indicium est interpellare gemitibus. nullius autem rei esse indicium est interpellare gemitibus. nullius autem rei esse lat’, quia interpellare nos efficit nobis- w que interpellandi et gemendi inspirat affectum, sicut illud in euangelio: Non enim uos estis. qui loquimini. sed spiritus patris uestri, qui loquitur in nobis. neque enim et hoc ita fit de nobis tamquam nihil facientibus nobis. adiutorium igitur spiritus sancti sic expressum est. ut ipse facere diceretur. quod ut faciamus. facit. Nam non esse intellegendum spiritum nostrum, de quo dictum est: Interpellat gemitibus inenarrabiis ipse demonstrat Apostolus. Inde enim coepit, Spiritus, inquit, adjuvat infirmitatem nostram; deinde ita subjunxit, Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus; et caetera. De hoc quippe Spiritu apertius alibi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis fili
Abbreviated transcription (Latin):
piss sp̃s sapientiȩ a intellestꝰ sp̃s consilii a fortitudinis.
scientie & pietatis & timoris cdei ficut non haberet uuactenis.
eaimdera continentiam nisi accepto spũ de quo clicit apłs. non
euim accipimus spm̃timoris s unrtutis &ecaritatidaᷤ outi¬
nentie: eta non haberet fidem nisi accepiss sp̃m fidĩ de qͣ
idein i pse dicit. habentes autem eundem sp̃m fidĩ scdm̃a
quod sniptum ẽ. Credidi ꝓpt̃ quod loquiteꝰ sum & nos
credlinus ꝓpt̃ quod &e loquim̃. Nlon autt m̾ttra ccepet¬
semiscdĩam eiꝰ qui cuiꝰ uuit miseret᷑ manifestuime os¬
baberetur nonittiq posceretur. Uenitam̃ ne saltent
orõnis putarentur p̃ced̾e m̃ita qnib non gratuita
daret᷑ grã. s iam nec grã ẽt quia debita redderetur:
tor gentium sicut oportet nescimꝰ. s ipse sp̃s interpellat ꝓ
nobis gemitib inenarrabilib. Quid ẽ. autem interpellat
nisi inter pellare nos fecit indigentis enim certissimum

Expanded text:
itum sapientiae et intellectus. consilii et fortitudinis. scientiae et pietatis et timoris dei, sicut non haberet uirtutem, caritatem. continentiam, nisi accepto spiritu, de quo dicit apostolus: Non enim accepimus spiritum timoris sed uirtutis et caritatis et continentiae, ita non haberet fidem, nisi accepisset spiritum fidei, de quo idem ipse dicit: Habentes autem eundem spiritum fidei. secundum quod scriptum est: ‛Credidi, propter quod et locutus sum\', et nos credsericordia ejus qui cujus vult miseretur, manifestissime oshaberetur, non utique posceretur; verumtamen ne saltem orationis putarentur praecedere merita, quibus non gratuita daretur gratia, sed jam nec gratia esset, quia debita redderetur, tor Gengemitibus inenarrabilibus. quid est autem \'interpellat\' nisi interpellare nos facit? indigentis enim certissimum
Abbreviated transcription (Latin):
nec utrum sanati suit sciri pot̾. nisi non solũ dogmata
illa falsa tacuerint. uerum &̃ illis uera contraria. eo
qͦ illa solent studio defensauerint. Qui tam̃ leniꝰ sunt
ꝓfecto tractandi. Quid enim eos t̃reri opꝰ ẽ. quos satis tͣri¬
tos ipsa taciturnitas monstrat: Nec idõ tamqmͣ sani p̃¬
tere undi sunt diligencia medicine. quoꝵ uulnꝰ in abdi¬
to ÷. Et sienum terrendi non sunt. docendi tam̃ sunt.
& quantum existimo faciliꝰ possunt. dum in eis timor
seueritatis doctorẽ adiuuat ueritatis. ut opitulante dno

Expanded text:
nec, utrum sanati sint, sciri potest, nisi cum non solum dogmata nec, utrum sanati sint, sciri potest, nisi cum non solum dogmata illa falsa tacuerint, uerum etiam illis uera contraria eo, quo illa solent, studio defensauerint. qui tamen lenius sunt profecto tractandi; quid enim eos terreri opus est, quos satis territos ipsa taciturnitas monstrat? nec ideo tamquam sani praetereundi sunt diligentia medicinae. quorum uulnus in abdito est. etsi enim terrendi non sunt, tamen docendi sunt et, quantum existimo, facilius possunt. dum in eis timor seueritatis doctorem adiuuat ueritatis. ut opitulante domi
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ quamuis optime fãcias cũ de hac re scribis ad fr̃s
apud quos se illi de tua solent offerre amiticia. tunc hec
cura tͥ maior. restat. ut ñ solũ salubri seueritate plectant᷑¬
qui errorem illum xpĩano infestissimũ nomini audent
garrire liberiꝰ. s &̃ hui diligentissime caueant᷑ uigilantia
pastorali ꝓpt̃ infirmiores & simpliciores dnĩcas oues qui
conpressius quidẽ atq tunidiꝰ. s tam̃ insusurrare non ces¬
sant penetrantes domos sicut ait apłi et cetera quȩ sequũ¬
tur exercitata im pietate facientes. Nec illi negligendi st̃
qui usq ad ꝓfundum silentium suppͥmunt timore qͦd
sentiunt. s tam̃ eaudem ꝑuersitatẽ sentire non desinũt.
Nonnulli quippe eoꝵ antequam ipsa pestilentia manifes¬
cissimo etiam sedis aplĩce iuditio damuaret᷑ uobis igno¬
tescere potuerunt. quos nunc repente reti cuisse ꝑspicitis

Expanded text:
frater, quamuis optime facias, cum de hac re scribis ad fratres, frater, quamuis optime facias, cum de hac re scribis ad fratres, apud quos se illi de tua solent efferre amicitia, tamen haec cura maior tibi restat, ut non solum salubri seueritate plectantqui errorem illum Christiano infestissimum nomini audent garrire liberius, sed etiam hi diligentissime caueantur uigilantia pastorali propter infirmiores et simpliciores dominicas oues, qui eum pressius quidem atque timidius sed tamen insusurrare non cessant penetrantes domos, sicut ait apostolus, et cetera, quae sequuntur, exercitata impietate facientes. nec illi neglegendi sunt, qui usque ad profundum silentium supprimunt timore, quod sentiunt, sed tamen eandem peruersitatem sentire non desinunt. nonnulli quippe eorum, antequam ipsa pestilentia manifestissimo etiam sedis apostolicae iudicio damnaretur, uobis innotescere potuerunt. quos nunc repente reticuisse perspicitis
Abbreviated transcription (Latin):
magno studio legebamꝰ. uͥ non exposusti quid de illo
ꝑnitiosissimo dogĩate. uel quid contra degrã dĩ quã
pufillis magnisq largit᷑ cui ẽ. illud mimicissimũ
sencias. quanta nos pũtas ista tua ꝓlixiora scripta.
uel exultatione legisse uel cura ut legant᷑ quib ua¬
liumus aliis obtulisse atq ad hue quib ualuimꝰ atis¬
optulisse. atq ad huc quib ualemꝰ offerre: Quid enĩ
gratiꝰ legi uel audiri pot̾ qmͣ grẽ dĩ tam pura defen¬
sio adu̾sus iuimicos eius exore eiꝰ qui eoꝵdem inimi¬
coꝵ magni momenti patronꝰ ante iactabat᷑: Aut un¬
de uberiores dõ debemꝰ agere grãs quam qͦd eiꝰ sic de¬
fendit᷑ grã ab eis quib dat᷑ ad u̾sus eos. quib uel non
dat᷑ ł ingratum ẽ. quod dat᷑. quia ut in eis gratũ
sit occulto & iusto uditio dĩ non dat᷑: Qua ipter
dñẽ uenerabilis & in xpĩ caritate suscipiende scẽ

Expanded text:
magno studio legebamus, ubi nobis exposuisti quid de illo magno studio legebamus, ubi nobis exposuisti quid de illo perniciosissimo dogmate, vel quid contra de gratia Dei, quam pusillis magnisque largitur, cui est illud inimicissimum, sentias: quanta nos putas ista tua prolixiora scripta vel exsultatione legisse, vel cura, ut legantur, quibus valuimus aliis obtulisse, atque adhuc quibus valemoptulisse atque adhuc, quibus ualemus, onere? quid enim gratius legi uel audiri potest quam gratiae dei tam pura defensio aduersus inimicos eius et ore eius, qui eorundem inimicorum magni momenti patronus antea iactabatur? aut unde uberius deo debemus agere gratias, quam quod eius sic defenditur gratia ab eis, quibus datur, aduersus eos, quibus non datur uel ingratum est quod datur? quia ut eis gratum sit occulto et iusto iudicio dei non datur. quapropter, domine uenerabilis et in Christi gratia suscipiende sancte
Abbreviated transcription (Latin):
ulas cum remeassem quanuis iam inde ꝓfesto earũ ꝑlato¬
re legere potiu. Hec pͥma eademq gratissima rescribendi
occũrrit occasio ꝑ dilectissimũ filiũ nr̃m accolitũ albiñ
Quod aut̃ quib simul scripsisti tunc ñ eramꝰ simul idõ fac¬
tum ẽ. ut singulorum singulas. non unam amborum epis¬
tolam sumeres. A nie quippe diggressus ẽ. ꝑ lator huiꝰ ꝑ
ti aliam rescriberet transiturꝰ. adquem &ẽ ipsas quas ego
iam legeram. litteras tuas ipse portauit. Quȩ nos quãta
leticiã ꝑfud̾int. quid homo nitatur loqui quod non pot̾
eloqui: Nec te ipsum satis nosse arbitror. s. nobis crede
quant ũ boni feceris talia nobis scripta mittendo. Si c̃
enim tu testis es animi tui. ita nosnrĩ quem admodũ
sit affectus illarum sinceritate hi culentissima litterarũ
Sieuun breuissimã epłam tuã quam de hac ipsare ad
be̾tissimũ senem aureliũ ꝑ leonem accõlitum direxis¬
ti exultanti a lacritate descripsimꝰ. & quib poteramus

Expanded text:
las, cum remeassem, quamuis iam inde profecto earum perlatore legere potui, haec prima eademque gratissima rescribendi occurrit occasio per dilectissimum filium nostrum acolithum Albinum. quod autem, quibus simul scripsisti, tunc non eramus simul, ideo factum est, ut singulorum singulas. non unam amborum epistulam sumeres. a me quippe digressus est perlator huius pti aliam rescriberet. transiturus. ad quem etiam ipsas. quas ego iam legeram. littlaetitia perfuderint, quid homo nitatur loqui quod non potest eloqui? nec teipsum satis nosse arbitror, sed nobis crede, quantum boni feceris talia nobis scripta mittendo. Sicut enim tu testis es animi tui, ita nos nostri, quemadmodum sit affectus illarum sinceritate luculentissima litterarum. Si enim brevissimam epistolam tuam, quam de hac ipsa re ad beatissimum senem Aurelium per Leonem acolythum direxisti, exsultanti alacritate descripsimus, et quibus poteramus
Abbreviated transcription (Latin):
extollat etiam si aduincendas temꝑalium rerũ cupidita¬
tes. & diligenda bona eterna atq ipsum fontẽ omĩum
bonoꝵ dm̃ adutorium datur oranti. fides orat quę data ÷
ñ merenti. quȩ utiq nisi data eẽt. orare non posset. Quo
mͦ gͦ inuocabunt in quem non crediderunt: Aut quo
mͦ credent quem non audierunt: Quomꝰ audient si ne¬

Expanded text:
extollat. etiamsi ad uincendas temporalium rerum cupiditaextollat. etiamsi ad uincendas temporalium rerum cupiditates et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum deum adiutorium datur oranti, fides orat. quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non posset. quo modo enim inuocabunt. in quem non crediderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo
Abbreviated transcription (Latin):
ni m̾iti peccatoresͤ. S nec ipsaremissio peccatoꝵ sine aliqͦ
m̾ito. ẽ. Si fides hanc impetrat. Neq enim nullũ ẽ. m̃i¬
tũ fidĩ qua fide ille dicebat. Unẽ ꝓpitiꝰ esto mͥ peccatori
& descendit iustificatꝰ m̃ito fidelis humilitatis. qmͣ qui
se humiliat exaltabitur. Restat gͥ ut ipsam fidem
unde omĩs iusticia sumit initium̃ ꝓpt̾ quod dr᷑ ad ec¬
clesiam in cantico canticorum. uenies & ꝑtranfies ab
initio fidĩ. Restat inquam ut ipsam fidem ñ huma¬
no qͦd iusxisti extollunt tribuamꝰ arbitrio nec ullis
p̃cedentib m̾itis qm̃ inde incipiunt bona q̃cq st̃¬
merita s gratuitum dĩdonum ẽẽ fateamur. si grãmue¬
ram. idẽ. sine m̾itis cogitemꝰ. quia sicut in eadem eplã le¬
gitur. ds̃ unicuiq partitur menfuram fidĩ. Oꝑa quip¬
pe fiunt bona ab homine. fides aut̃ fĩt in homine. sine qͣ
illa anullo fiunt homine. Omẽ enim quod non ẽ. ex
fide peccatum ẽ. Qua ꝓpt̾ nec se uel ipsius orõnis m̾ituin

Expanded text:
nt peccatores? Sed nec ipsa remissio peccatorum sine aliquo merito est, si fides hanc impetrat: neque enim nullum est meritum fidei; qua fide ille dicebat, Deus, propitius esto mihi peccatori; et descendit justificatus merito fidelis humilitatis, quoniam qui se humiliat, exaltabitur . Restat igitur ut ipsam fidem unde omnis justitia sumit initium, propter quod dicitur ad Ecclesiam in Cantico canticorum, Venies et pertransies ab initio fidei : restat, inquam, ut ipsam fidem non humano, quod isti extollunt, tribuamus arbitrio, nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona qmerita. sed gratuitum dei donum esse fateamur. si gratiam ueram, id est sine meritis cogitemus, quia, sicut in eadem epistula legitur, deus unicuique partitur mensuram fidei. opera quippe bona fiunt ab homine. fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine; omne enim, quod non est ex fide, peccatum est. Quapropter, ne se uel ipsius orationis meritum
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ut ẽẽmus. Abitiatur axp̃ianoꝵ cordib ista fallatia.
Non omĩno istam grãm cd̃mencdat apłs qua creati sumus
ut homines ẽẽmus s quanstificati cum mali homines
ut nstificarentur. Iam quippe hõ erat᷑ qui dicebat. Miser
egd quis me lib̾abit de corꝑe mortis huiꝰ: Grã dĩ ꝑ ihm . xͫͦ.¬

Expanded text:
mus, ut essemus. abiciatur a Christianorum cordibus ista fallacia. mus, ut essemus. abiciatur a Christianorum cordibus ista fallacia. non, omnino non istam gratiam commendat apostolus, qua creati sumus, ut homines essemus. sed qua iustificati, cum mali homines ut iustificarentur: iam quippe homo erat, qui dicebat: Miser ego homo quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei
Abbreviated transcription (Latin):
Cum gͥ huic grẽ inimici infestiq sensisti pelagiꝰ tunc
in eccłiasticis iuditio palestino. Nonenim alit̾ inde impu-¬
nitꝰ exiss anathematizauit qui dicunt gram dĩ scđm m̾i¬
ta nrã dari. S nichil alrud in eorum &̃ posteriorib dispu¬
tationib inuenit᷑ quam m̾itis dari eam grãm de cuiꝰ con-¬
mendatione maxime ad romanos apłica epła loquitur
ut i de se p̃dicatio eiꝰ uelut a capite orbis toto orbe diffũ¬
d̾et. Ea ẽ. eium quaiustificatur impiꝰ. idẽ. fit iustꝰ qui pͥꝰ
fuerat impiꝰ. & idõ p̃cipi ende huiꝰ grẽ m̾ita nulla p̃cedet
quia m̃itis impii ñ grã s pena dẽbetur. Nec ista eẽt grã
si non daretur gratuita. s debita redd̾etur.S cũ ab istis
queritur quam grãm pelagiꝰ cogitaret sine ullis p̃cedẽ¬
tib m̾itis grãm ipsam humanã eẽ. naturam in qua con¬
diti sumꝰ. Neq enim anteqmͣ eẽmꝰ mereri aliquid potui¬

Expanded text:
tur huic gratiae inimici infestique sint isti, Pelagius tamen tur huic gratiae inimici infestique sint isti, Pelagius tamen in ecclesiastico judicio Palaestino non enim aliter inde impunitus exiisset, anathematizavit eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari. sed nihil aliud in eorum etiam posterioribus disputationibus inuenitur quam meritis dari eam gratiam, de cuius commendatione maxime ad Romanos apostolica epistula loquitur. ut inde se praedicatio eius uelut a capite orbis toto orbe diffunderet: ea est enim, qua iustificatur impius, id est fit iustus, qui prius fuerat impius. et ideo percipiendae huius gratiae merita nulla praecedunt. quia meritis impii non gratia sed poena debetur nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed debita redderetur. Sed cum ab istis quaeritur. quam gratiam Pelagius cogitaret sine ullis praecedentibus meritis diti sumus; neque enim. ante quam essemus, mereri aliquid potui
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi glã in iustificaudis impiis gratuita grã. qui eius
ignorantes iusticiam suam uolunt constituere. ł iam
conclamantiũ religiosoꝵ & piorum uocib p̃ssi ita se
fatentur ad habeñdam seu faciendam iusticiã diuini¬
tꝰ adiuuari. ut sui p̾cedat aliquid meriti quasi pͥores
uolentes dare ut retribuat᷑ eis ab illo de quo dictum ẽ
Qiuis pͥor dedit illi & retribuet᷑ ei. & sua putantes p̃ie
m̃ita ad illũ de quo audiunt aut potiꝰ Audire nolunt
obdurat ñ iniquitate s ueritate uindiste. quȩ tunc mi¬
sericordia &e u̾itas ita sibi occurrunt. quia scriptum ẽ
diat u̾itatẽ quaplectit᷑ dignꝰ. nec u̾itas miscłiam qua
libatur indignꝰ. Quȩ igit̾ur suam̾ita iactaturꝰ est. li¬
beratꝰ cũ si digna sus m̃itis redd̾ent᷑ non eẽt nisi damna¬
tꝰ. Nulla ne igitur sunt mita scõꝵ ᷤ St̃ plane quia tͦti
sunt. & ut iusti fierent m̾ita non fuerunt tusti enun
facti sunt s sicut dicit apłi iustificati ꝑ grãm ipsius

Expanded text:
ipsi gloria in iustiticandis lmpns gratuita gratia, qui eius ignorantes iustitiam suam uolunt constituere uel iam conclamantium religiosorum et piorum uocibus pressi ita se fatentur ad habendam seu faciendam iustitiam diuinitus adiuuari, ut sui praecedat aliquid meriti. quasi priores uolentes dare, ut retribuatur eis ab illo, de quo dictum est: Quis prior dedit illi et retribuetur ei? et sua putantes praeire merita ad illum, de quo audiunt aut potius audire noluntobdurat non iniquitate sed ueritate uindictae. quae tamen misericordia et ueritas ita sibi occurrunt, quia scriptum estdiat ueritatem. qua plectitur dignus. nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna suis meritis redderentur. non esset nisi damnatus? nullane igitur sunt merita iustorum? sunt plane, quia iusti sunt. sed ut iusti fierent, merita non fuerunt: iusti enim fa
Abbreviated transcription (Latin):
uienimus. Quia nullum ẽ ne grã euacuetursi ñ qratis dat̃
Setnttu redditur. Si enim dicerimus sdem p̃cessisse inqua
eẽt m̾ittum grẽ. quid m̾iti ht̃ homo ante fidem ut aicqua¬
pet fidem. q̃uid enim ht̃ homo quod non accepit si autẽ
Aeo pit. quid glat᷑ quasi non acceꝑit : Sicut enim ñ ht hõ

Expanded text:
uenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis douenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim non h
Abbreviated transcription (Latin):
nemo possit uenire ad illũ nisi cui datum eẽt a patre
ac ꝑ hoc & ab illo filio & a spũ scõ. Neq enim seꝑata st̃
dona ł oꝑa inseparabilis trinitatis. s filiꝰ sic honorans
patrem. non aufert illiꝰ distanciȩ documentũ. s mag¬
num prebet humilitatis exemplũ. Hinc iterum isti
lib̾i arbitrii defensores immo deceptores. quia inflatores.
& inflatores quia p̃sumptores. non adu̾sus nos s aduer¬
sus euangłium loquitturi. quidaliud dicunt quam id
quod apłs sibi quasi a talib diceretur obiecit: Dicis
qui respondeas dõ: Querimus enim mitum inurationis
cd imienimus. Merito namq peccati iiniu̾sa massa damna¬
miẽ. nec indurat ds̃ imꝑtiendo malitiam s ñ inꝑtiendo
miscdiam. Quib enim non imꝑtitur nec digni sunt
nec merentur. ac potius ut non in ꝑtiatur. hoc digni st̃
hoc merentur. Querimus autem mitum miscdtiȩ nec in¬

Expanded text:
nemo posset uenire ad illum, nisi cui datum esset a patre nemo posset uenire ad illum, nisi cui datum esset a patre ac per hoc et ab ipso filio et ab spiritu sancto. neque enim separata sunt dona uel opera inseparabilis trinitatis; sed filius sic honorans patrem non adfert ullius distantiae documentum, sed magnum praebet humilitatis exemplum. Hic iterum isti liberi arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi quid aliud dicent quam id, quod apostolus sibi, quasi a talibus diceretur. obiecit? Dicis qui respondeas deo? Quaerimus enim meritum obdurationis et inuenimus. merito namque peccati uniuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo malitiam sed non impertiendo misericordiam. quibus enim non impertitur. nec digni sunt nec merentur ac potius, ut non impertiatur, hoc digni sunt hoc merentur. quaerimus autem meritum misericordiae nec in
Abbreviated transcription (Latin):
bis &e tibi: Fides igit᷑ ad xp̃m nof trahit. quȩ nisi de suꝑ
gratuito mun̾e nobis daretur non ipsediceret. Nemo
potest uenire ad me. nisi pat̾ qui misit me traxerit
eũ. Unde paulo pꝰ ait. Uerba quȩ ego locitꝰ sum uob̾
sp̃s & uita sunt. S sunt quidam ex uobis qui non cre¬
dunt. U einde euangelista subiungit. Sciebat enim
ab inctio ihc̃ qui eẽnt credentes & qui eẽt traditurꝰ eum
Et ne quisquam existimaret credentes sic ad eiꝰ psentiã
ꝑtinere quomͦ non credentes. idẽ. ut non eis fides ipsa
desuꝑ daretur. s cantum eoꝵ uoluntas futura p̃nos¬
ceretur: mox adiecit acq ait. Et dicebat. Propt̾ea dixi
uobis quia nemo pot̾ uenire ad me nisi fuerit ei datum
a patre meo. Hinc erat quod eorum qui audierant lo¬
quentem de carne sua & de sanguine suo quidam scan¬
dalitati abscesserunt quidam credendo manserunt. qr

Expanded text:
bis et tibi? Fides igitur ad Christum nos trahit, quae nisi desuper bis et tibi? Fides igitur ad Christum nos trahit, quae nisi desuper gratuito munere nobis daretur. non ipse diceret: Nemo potest uenire ad me. nisi pater, qui misit me. traxerit eum. unde et paulo post ait: Verba, quae ego locutus sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis. qui non credunt: deinde euangelista subiungit: Sciebat enim ab initio Iesus, qui essent credentes et quis esset traditurus eum. et ne quisquam existimaret credentes sic ad eius praescientiam pertinere quo modo non credentes, id est ut non eis fides ipsa desuper daretur, sed tantum eorum uoluntas futura praenosceretur: mox adiecit atque ait: Et dicebat: \'Propterea dixi uobis. quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo\\ hinc erat, quod eorum, qui audierant loquentem de carne sua et sanguine suo, quidam scandalizati abscesserunt, quidam credendo manserunt, quia