comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicam sei cas. ce queciumq adu̾sus eos ne diũ
esquist in fimna deualtent. ios quoqp. sidel
ee planie pastorali dilectione disseritisi. eotd
su ila nobis. Mereticoꝵ quipe inquietudi¬
Re ut sorigtiuras iugilantius ꝑseriste mapit
uede seraulias u sioerant eis posit oceur¬
enctamouam de somno ignauie uĩa exeite¬
tur anqustara. Ita ꝑmustipsieem gr̃am al-¬
uatoris. etiam quod inimicus ad puitien
machuat. ds̃ conuicit in acdiutorium : q m̃
diligentib dm̃ omnia eooꝑant᷑ in bonum.

Expanded text:
is, et quaecumque adversus eos, ne dominici gregis infirma devastent, vos quoque fideli et plane pastorali dilectione disseritis, nota facite nobis. Haereticorum quippe inquietudine. ut scripturas uigilantius perscrutemur, unde, ne ouili Christi noceant, eis possit occurri, tamquam de somno ignauiae nostra excitatur industria. ita per multiplicem gratiam saluatoris. etiam quod inimicus in perniciem machinatur. deus conuertit in adiutorium. quoniam diligentibus eum omnia cooperant
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Cur autem illum potius quams
lum liberet aut ñ liberet. scrutetur qu
potest udicioꝵ eius tam magnum ꝓfil¬
dum. uerumptam̃ caueat p̃cipitium.
quid enim iniquitas apud dm̃: Absit.
in serutabilia sunt iudicia eius. & in ueslisꝰ¬
biles uiȩ eius. Et in maiorib dum taxai
ȩtatib merito dici potest. Fłũ nolueruul
intelligere ut bene a gerent. hũ quod as
grauius in tellexerunt & ñ obedierunt:
quia sieut scriptum ẽ uerbis ñ emendas¬

Expanded text:
m. cur autem illum potius quam m. cur autem illum potius quam illum liberet aut non liberet, scrutetur, qui potest, iudiciorum eius tam magnum profundum. uerum tamen caueat praecipitium. numquid enim iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius. Et in maioribus dum taxat aetatibus merito dici potest: Hi noluerunt intellegere, ut bene agerent: hi, quod est grauius, intellexerunt et non oboedierunt, quia, sicut scriptum est. uerbis non emenda
Abbreviated transcription (Latin):
quo nam se isti excusabunt mͦͤ Nempe
tur: Nlam uoluntã eius quis resist:
ẽ enim dicere. Quid de nobis fit queres
quod dm̃ offendamus male uiuendo:
illius uoluntati nemo possit resistere
pło contra dicere. cur nos pigeat eis quos
dixit apłs hoc idem atq idemtidem di
o homo tu quis es qui respondeas dõ:
quid dicit figmentum ei qui se fĩxit. q¬
re me sic fecisti: An ñ habet potestaten
figulus luti ex eadem massa. utiq merti
recteq dampnata. facere aliud uas i
honorem in debitum. ꝓpt̃ miscdiȩ gr̃an¬
aliud in contumeliam debitam ꝓpter i
iustitiam. ut notas faciat diuitias głȩ fu
in uasa miscdiȩ. sic ostendens quid eis lan¬
atur. cum id supplicium recipient uasam
quod parit̃ omnib debebatur: Satis sit
int̾im xp̃iano ex fide adhuc uiuenti. eu
dum cernenti quod ꝑfectum ẽ s ex par
scienti. nosse uł credere quod nemuiẽ dͥ
liberet nisi gratuita miscdia ꝑdũm m̃¬

Expanded text:
quonam se isti excusabunt modo? nempe quonam se isti excusabunt modo? nempe queritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui apostolo contra dicere, cur nos pigeat eis, quod dixit apostolus, hoc idem atque identidem dicere:s o homo. tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: \'Quare sic me fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa. utique merito recteque damnata facere aliud uas in honorem indebitum propter misercontumeliam debitam propter irae iustitiam et ut n otas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae sic ostendens, quid eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratuita misericord
Abbreviated transcription (Latin):
credit. quia nichil ueriꝰ in tellecꝰtus inuenit.
Et debemus audire ꝓpħ̃am dicentem. nisi
credideritis ñ in telligetis. S excusabunt
se in quit homines qui uolunt recte fideli¬
terq uiuere dicentes. Quid nos fecimus qui
male uiuimus: qm̃ quidem gr̃am undȩ
bene uiueremus ñ accepimus. : Non possunt
ueracit dicere. nichil se mali facere quia
male uiuunt. Si enim nichil mali faciunt:
bene uiuunt. Si autem male uiuunt. de
suo male uiuunt: uel quod originaliter
traxerunt. uł quod in suꝑ addiderunt.
S si uasa sunt irȩ quȩ ꝑfecta sunt ad per¬
ditionem quȩ illis debita reddit᷑. sibi hoc
imputent: quia exea massa facta sunt qͣm
ꝓpt̾ unius peccatum. in quo omnes pecca¬
uerunt. merito ds̃ iusteq dampnauit. Si
factis supplicͥum debitum reddere ni
ñ se inflent. s ipsum głificent qui es
scd̾am ñ debitam p̃stitit. & si quid alit̾
unt. hoc quoq illis ds̃ reuelauit. Postie

Expanded text:
credit. quia nihil uerius intellectus inuenit, credit. quia nihil uerius intellectus inuenit, et. debemus audire prophetam dicentem: Nisi credideritis, non intellegetis. \'Sed excusabunt se\'. inquit. \'homines, qui nolunt recte fideliter uiuere, dicentes: Quid nos fecimus, qui male uiuimus. quando quidem gratiam, unde bene uiueremus, non accepimus?\' non possunt ueraciter dicere nihil se mali facere, quia male uiuunt: si enim nihil mali faciunt. bene uiuunt: si autem male uiuunt. de suo male uiuunt. uel quod originaliter traxerunt uel quod insuper addiderunt. sed si uasa sunt irae, quae perfecta sunt ad perditionem. quae illis debita redditur, sibi hoc inputent, quia ex ea massa facta sunt, quam propter unius peccatum, in quo omnes peccauerunt. merito deus iusteque damnauit; si factis supplicium debitum reddere noluit. non se inflent, sed ipsum glorificent. qui eis misericordiam non debitam praestitit et, si quid aliter sapiunt, hoc quoque illis ipse reuelabit. Postremo
Abbreviated transcription (Latin):
retulit dicens. stipendium iustitiȩ uita ȩt̃na.
mediatorem alia aliqua uia quereretur ad-
Audito quod stipendium peceati sit mors:
quid te disponis extollere o humana ñ ius-¬
titia. s nomine iustitiȩ plane suꝑbia: Qid
te disponis extollere. &e contrarium morti
uitam ȩtnam tanquam debitum stipendi-¬
um flagitare: Cui debetur uita ȩt̃na uera
iustitia ẽ. Si autem uera iustitia ẽ. ex te ñ
ẽ: desursum ẽ descendens a patre luminũ.
Nt haberes eam. si tamen habes eam. ꝓfec¬
to accepisti. Quid enim boni habes quod ñ
accepisti: Qua ꝓp̃t õ homos accepturus es ui¬
tam ȩt̃nam: iustitiȩ quidem stipendium ẽ.
tanquam debita redderet᷑. si exte tͥ esset
iustitia cui debet᷑. Nunc uͦ de plenitudine
eius accepimus. ñ solum gr̃am qua nunc
iuste in laborib usq in finem inuimus: s
etiam gr̃am phac gr̃a. ut in requie postea
sine fine uusamus. Tloc nichil salubrius fides

Expanded text:
rettulit dicens: \'Stipendium iustitiae uita aeterna,rettulit dicens: \'Stipendium iustitiae uita aeterna,ne praeter mediatorem aliqua alia uia quaereretur, adi\'Audito, quod stipendium peccati sit mors. quid te disponis extollere, o humana non iustitia sed nomine iustitiae plane superbia? quid te disponis extollere et contrariam morti uitam aeternam tamquam debitum stipendium flagitare? cui debetur uita aeterna, uera iustitia est; si autem uera iustitia est. ex te non est, desursum est descendens a patre luminum. ut haberes eam, si tamen habes eam, profecto accepisti; quid enim boni habes, quod non accepisti? quapropter, o homo, si accepturus es uitam aeternam, iustitiae quidem stipendium est,tamquam debita redderetur, si ex te tibi esset iustitia, cui debetur. nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum gratiam. qua nunc iuste in laboribus usque in finem uiuimus. sed etiam gratiam pro hac gratia. ut in requie postea sine fine uiuamus\'. hoc nihil salubrius fides
Abbreviated transcription (Latin):
quis ñ eum congruentissime ce consequent̃
addere iudicaret. stipendium autem iusti-¬
tiȩ uita ẽt̃na: Et uerum ẽ quia sicut me¬
rito peccati tanquam stipendium redditur
mors: ita merito iustitiȩ tanquam stipen¬
dium uita et̃na. Aut si nollet dicere iusti
Unde etiam & merces appellatur plurimis
sc̃ãrum scͥpturarum locis. Numquam por¬
ro dicta ẽ merces iustitia uł fides: quia ius¬
merces oꝑanti: hoc militanti stipendium.
S beatus apłs adu̾sus elationem quȩ usq
adeo magnis temptat irripere. ut &e sibi
ꝓp̃t ipsam dicat datum angłm satane a qͦ
colafiraret᷑. ne u̾ticem p̃sumptionis erigeret.
adu̾sus hanc gͦ elationis pestem uigilantis¬
sime militans : stipendium inquit peccati
mors. Recte stipendium: quia debetur:
quia digne retribuit᷑: quia merito reddit᷑.
Deinde ne iustitia de humano se ex tolleret
bono merito. sicut humanum meritum ma¬
lum ñ dubitatur esse peccatum. ñ a contrario

Expanded text:
quis non eum congruentissime et consequenter quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut si nollet dicere \'iustunde etiam et merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iusmerces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. & cum ds̃ coronat merita nr̃a. n¬
chil aliud coronet quam munera sua
Sieut eium abinitio ficłi mĩam consecuti
sumus. ñ quia fideles eramus s ut essemus:
sic in fine quod erit uita ȩt̃na. coronabit
Unde &e ipsa ȩt̃na uita quȩ utiq in fine sine
fine habebitur. & ido meritis p̃cedentib reddi-¬
tur. tamen quia eadem merita quib reddi¬
tur ñ anobis parata sunt ꝑ nr̃am sufficien¬
tiam. s in nobis facta ꝑ gr̃am. etiam ipsa gr̃a
nuncupat᷑. ñ ob aliud nisi quia gratis datur.
nec ido quia meritis dat᷑. s quia data sunt
&e ipsa merita quib dat᷑. Ubi eͣtiam inue¬
nimus uitam et̾nam gr̃am nuncupari:
habemus apud eundem gr̃ȩ magnificum
defenforem. apłm paulum. Stipendia in-
ta breuitate quam uigilant u̾ba posue¬
rit. quib diligent̃ consideratis. questionis
huius aliquantum dilucescat obscuritas.
Cum enim dixisset stipendium peceati mors.

Expanded text:
gratia et, cum deus coronat merita nostra, ngratia et, cum deus coronat merita nostra, nihil aliud coronet quam munera sua? sicut enim ab initio fidei misericordiam consecuti sumus. non quia fideles eramus, sed ut essemus, sic in fine, quod erit uita aeterna, coronabit unde et ipsa aeterna uita, quae utique in fine sine fine habebitur et ideo meritis praecedentibus redditur, tamen, quia eadem merita. quibus redditur, non a nobis facta sunt per nostram sufficientiam, sed in nobis facta per gratiam, etiam ipsa gratia nuncupatur non ob aliud, nisi quia gratis datur, nec ideo. quia non meritis datur. sed quia data sunt et ipsa merita, quibus datur. ubi autem inuenimus etiam uitam aeternam gratiam nuncupari. habemus apud eundem gratiae magnificum defensorem apostolum Paulum: Stipendium. inta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors,
Abbreviated transcription (Latin):
cere maluit. quo efficit᷑ ut clamemus. siẽ
git. recto consilio ac fortitudine p̃ualet. ne¬
mo scienter puis ẽ. uł pie sciens. nemo timo¬
re casto dm̃ timet nisi acceꝑit sp̃m sapientiȩ
& in tellectus. consilii & fortitudinis. scientiȩ
& pietatis. & timoris di. nec habet quisqͣm
uirtutem ueram. caritatem sinceram. con¬
tiuentiam religiosam. nisi ꝑsp̃m uirtutis &
caritatis & continentiȩ. ita sine sp̃u ficli ñ
ẽ recte quispiam erediturus. nec sine spu
orationis salubrit oraturus. ñ quia tot sp̃s
sunt. s omnia hec oꝑatur unus atq icdẽ
sp̃s diuidens ꝓpͥa uiuicuiq ꝓut uult. quia
sp̃c ubi uult spͣuat. S quod fatendum ẽ. alit̃
uiuat nondum in habitans. alit̃ in habi¬
tans. Nundum in habitans adiuuat ut
sint sideles. in habitans aduiuat iam fide¬
les. Quod ẽ gͦ meritum hominis ante gr̃am.
quo merito ꝑcipiat gr̃am: cum omne bo¬
num meritum nr̃m ñ in nobis faciat nisi

Expanded text:
cere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut cere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut git, recte consilio ac fortitudine praeualet, nemo scienter pius est uel pie sciens, nemo timore casto deum timet, nisi acceperit spiritum sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei, nec habet quisquam nirtutem ueram, caritatem sinceram, continentiam religiosam nisi per spiritum uirtutis et caritatis et continentiae. ita sine spiritu fidei non est recte quispiam crediturus nec sine spiritu orationis salubriter oraturus, non quia tot sunt spiritus. sed omnia haec operatur unus atque idem spiritus diuidens propria unicuique, prout uult, quia spiritus, ubiuult, spirat. sed, quod fatendum est. aliter adiuuat nondum inhabitans aliter inhabitans; nam nondum inhabitans adiuuat. ut sint fideles, inhabitans adiuuat iam fideles. Quod est ergo meritum hominis ante gratiam, quo merito percipiat gratiam, cum omne bonum meritum nostrum non in nobis faciat nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ int̾pellat. quia int̃pellare nos efficit.
bisq int̾pellandi &e gemendi in spirat affil¬
tum. sicut ẽ illud in euuangłio. Non enul
uos estis qui loquimini. s sp̃s patris ur̃i qd
loquit᷑ in uobis. Neq enim &e hoc ita fit di
nobis. tanquam nichil facientib nobis ꝰ
ñ esse in telligendum spm nr̃m dequo dic-¬
tum ẽ. inter pellat gemitib in enarrabilib¬
s sp̃m sc̃m quo nr̃a infirmitas adiuuatur:
satis ipse demonstrat apt̃s. Inde enun di-¬
eit. sp̃s inquit adiuuat in firmitatẽ nr̃am.
Deinde ista subuxit. Quid enim oremus.
sicut oportet nescimus. & cet̾a. De hoc quip-¬
pe sp̃u aꝑtius alibi dicit. Non enim accepis¬
tis sp̃m seruitutis iterum intimore. s acce¬
pistis sp̃m ad optionis filiorum in quo clama-¬
mus abba pater. Ecce hic ñ dixit. quod ipse
ur̃a clamantem abba pater. Non hie ait in
quo clamamus. s ipsum sp̃m elamantem di-¬

Expanded text:
est ‛interpellat’, quia interpellare nos efficit est ‛interpellat’, quia interpellare nos efficit nobis- w que interpellandi et gemendi inspirat affectum, sicut illud in euangelio: Non enim uos estis. qui loquimini. sed spiritus patris uestri, qui loqunobis tanquam nihil facientibus nobis. non esse intelligendum spiritum nostrum, de quo dictum est, interpellat gemitibus inenarrabilibusanctum, quo nostra infirmitas adiuuatur, satis ipse demonstrat apostolus. inde enim coepit: Spiritus, inquit. adiuuat infi rmitatem nostram; deinde ista subiunxit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, et cetera. de hoc quippe spiritu apertius alibi dicit: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: \'Abba pater\'. ecce hic non dixit, quod ipse uestra clamantem: \'Abba pater\'. non hic ait in quo clamamus. sed ipsum spiritum clamantem di
Abbreviated transcription (Latin):
sum: &e nos credimus ꝓpt̃ quod & loqui
Non autem merito accipi. s misedĩa en
qui cuius uult miseret᷑. manifestissime
tendit. ubi de se ipso ait. Misedĩam cons¬
cutus sum: ut fidelis essem. Si dixerimi
meritum p̃cedere orationis. ut donum
gr̃ae consequat᷑. impetrando quidema¬
tio quic quid impetrat. euident̃ ostendt
donum dĩ ẽẽ. ne homo existimet ã se ipsost
esse. quod si in potestate haberet᷑ ñ utiq pi¬
ceretur. Nerumptam̃ ne saltem orationis
putent᷑ p̃cedere merita. quib ñ gratiuito
daret᷑ gr̃a. s iam nec gr̃a esset quia deb
redderet᷑. etiam ipsa oratio int̃ gr̃ȩ munt¬
ra repperit᷑. Quid enum oremus ait dochi
gentium sicut oportet uescimus. s ipse sp̃sa
t᷑pellat ꝓ nobis gemitib in enarrabilib Qui
ẽ autem int̃pellat. nisi int̃pellare nos facls
Indigentis enim certissimum in dicium ẽ. il¬
t̃pellare gemitib. Nullus autem rei ẽe i¬
digentem fas ẽ credere sp̃m sc̃m. s ita dicl̃

Expanded text:
sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fidelis essem. Si dixerimus meritum praecedere orationis, ut donum gratiae consequatur. impetrando quidem oratio. quicquid impetrat, euidenter ostendit donum dei esse. ne homo existimet a se ipso sibi esse, quod si in potestate haberetur, non utique posceretur. uerum tamen ne saltem orationis putentur praecedere merita, quibus non gratuita daretur gratia — sed iam nec gratia esset, quia debita redderetur —, etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. quid enim oremus, ait doctor gentium, sicut oportet, nescimus; sed ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. quid est autem \'interpellat\' nisi interpellare nos facit? indigentis enim certissimum indicium est interpellare gemitibus. nullius autem rei esse indigentem fas est credere spiritum sanctum. sed ita dictum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt iudicia. & apud quem ñ ẽ iniquitas.
dum cuius uiat miseret᷑. & quem uult ob¬
durat. Neq enim ꝓptẽa sunt ista in iusta.
quia occulta. Deuide post remissionem pec¬
catorum nͥ mundatam domũ habitet sp̃s
sc̃s. nonne cum aliis septem rediet sp̃s im
peiora quam erant pͥma: It autem habi¬
tet sp̃s sẽs. nonne ubi uult sp̃irat. & caritas
dĩ sine qua nemo bene uiuit diffunditur in
cordib nr̃is. ñ anobis s ꝑ sp̃m sc̃m qui datꝰ¬

Expanded text:
sunt iudicia et apud quem non est iniquitas. sunt iudicia et apud quem non est iniquitas. dum, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat; neque enim propterea sunt ista iniusta. quia occulta. Deinde post remissionem peccatorum, nisi mundatam domum habitet spiritus sanctus, nonne cum aliis septem redit inmundus us peiora. quam erant prima? ut autem habitet spiritus sanctus, nonne. ubi uult. spirat et caritas dei, sine qua nemo bene uiuit, diffunditur in cordibus nostris non a nobis sed p
Abbreviated transcription (Latin):
posset. Quom̾ enim in uocabunt in quem
ñ crediderunt: Aut quomͦ credent. quẽ
ñ audierunt: Quomͦ autem audient sine
p̃dicante: Igit᷑ sides exauditu: auditus ais¬
aitus autem ꝑuerbum xp̃i. Proinde minis¬
ter xp̃i. huiis ficdi p̃dicator. scdm gr̃ãm quȩ
data ẽ illi plantator ẽ &e rigator. nec tamen
qui plantat ẽ aliquid neq qui rigat. s qͥ
increm̃tum dat ds̃. qui unicuiq partit᷑
mensuram fidei. Unde &e alibi dicit᷑. Pax
frĩb &e caritas cum fide. Quam ne sibi tri¬
dño iħu xp̃o. quia nec omnium ẽ fides qui
audiunt uerbum. s quib ds̃ partit᷑ men¬
suram fidei. sicut nec omnia germinant quȩ
plantant᷑ & rigant᷑. s quib ds̃ dat in cre¬
mentum. Cur autem ille credat. ille non
credat. cum ambo idem audiant. & si mira¬
culorum in eorum conspectu fiat. ambo
idem uideant: altitudo ẽ diuitiarum sa¬
pientiȩ & scientiȩ eius. cuius in serutabilia

Expanded text:
posset. quo modo enim inuocabunt. in quem posset. quo modo enim inuocabunt. in quem non crediderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo modo audient sine praedicante? igitur fides ex auditu, auditus autem per uerbum Christi. proinde minister Christi huius fidei praedicator secundum gratiam, quae data est illi. plantator est et rigator. nec tamen, qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat deus, qui unicuique partitur mensuram fidei. unde et alibi dicitur: Pax fratribus et caritas cum fide, quam ne sibi trit domino Iesu Christo, quia nec omnium est fides, qui audiunt uerbum, sed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia
Abbreviated transcription (Latin):
se humiliat exaltabit᷑. Restat gͥ ut ipsam
sidem unde omnis iustitia sumit initium.
ꝓpt̃ quod dicit᷑ adeccłiam in cantico canti¬
corum. uenies & ꝑtransies abinitio fidi. restat
inquam ut ipsam fidem ñ humano quodis¬
ti extollunt tribuamus arbitrio. nec ullis p̃¬
cedentib meritis. qm̃ inde in cipunt bona
quecumq sunt merita: s gratuitum dĩ do¬
num esse fateamur. si grãm ueram id ẽ sine
meritis cogitamus. quia sicut in eadem epła
legit᷑. ds̃ unicuiq partit᷑ mensuram fidei.
Oꝑa quippe bona fiunt abhomine. fidesautẽ
sit in homine. sine qua illa a nullo fiunt ho¬
mine. Omne enim quod ñ ẽ exfide. peccatum
ẽ. Qua ꝓpt̾ ne se uł ipsius orationis meritum
extollat. etiam si aduincendas temꝑalium
rerum eupiditates. & diligenda bona ȩt̃na.
atq ipsum omnium bonorum dm̃ adiuto¬
rium datur oranti : fides orat quȩ data ẽ
ñ oranti. Quȩ utiq nͥ data esset: orare ñ

Expanded text:
se humiliat, exaltabitur. restat igitur, ut ipsam se humiliat, exaltabitur. restat igitur, ut ipsam fidem, unde omnis iustitia sumit initium, propter quod dicitur ad ecclesiam in cantico canticorum: Venies et pertransies ab initio fidei, restat. inquam, ut ipsam fidem non humano, quod isti extollunt, tribuamus arbitrio nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona, quaecumque sunt, merita. sed gratuitum dei donum esse fateamur. si gratiam ueram, id est sine meritis cogitemus, quia, sicut in eadem epistula legitur, deus unicuique partitur mensuram fidei. opera quippe bona fiunt ab homine. fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine; omne enim, quod non est ex fide, peccatum est. Quapropter, ne se uel ipsius orationis meritum extollat. etiamsi ad uincendas temporalium rerum cupiditates et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum deum adiutorium datur oranti, fides orat. quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non
Abbreviated transcription (Latin):
ta redderet᷑. S cum abistis querit᷑. quami
gr̃am pelaguis cogitaret sine ullis p̃cedens
meritis dari. qñ anathematirabat eosall
dicunt gr̃am dĩ seđm merita nr̃a dari. il¬
pondent sine ullis p̃cedentib meritis gr̃alꝰ
illam humanam esse naturam. inqua col¬
diti sumus. Neq enim ante quam essen
mereri aliquid potuimus ut essemus. Ab¬
ciatur a xp̃iauorum cordib ista fallatia.
Non omnino. ñ istam gr̃am commendat
t᷑. s impiis mortuus ẽ ut iustificarentur.
Iam quippe homo erat. qui dicebat. Miser
peccatorum esse gr̃am. quȩ nullis p̃ceden¬
tib meritis datur. Quid enim possunt ha-¬
bere boni meriti peccatores: S nec ipsa
remissio peccatorum. sine aliquo merito ẽ.
si fidelis hanc impetrat. Neq enim nullum
ẽ meritum ficdĩ. Qua fide ille dicebat. dñe
ꝓpitius esto mͥ peccatori homini. & descendit
uistificatus merito fidelis humilitatis. qm̃ qͥ

Expanded text:
bita redderetur. Sed cum ab istis quaeritur. quam bita redderetur. Sed cum ab istis quaeritur. quam gratiam Pelagius cogitaret sine ullis praecedentibus meritis dari. quando anathematizabat eos, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari. respondent sine ullis praecedentibus meritis gratiam ipsam humanam esse naturam, in qua conditi sumus; neque enim. ante quam essemus, mereri aliquid potuimus, ut essemus. abiciatur a Christianorum cordibus ista fallacia. non, omnino non istam gratiam commendat tur. sed pro impiis mortuus est, ut iustificarentur: iam quippe homo erat, qui dicebat: Miser peceatorum esse gratiam. quae nullis praecedentibus meritis datur; quid enim habere possunt boni meriti peccatores? sed nec ipsa remissio peccatorum sine aliquo merito est. si fides hanc impetrat. neque enim nullum est meritum fidei. qua fide ille dicebat: Do mine. propitius esto mihi peccatori et descendit iustificatus merito fidelis humilitatis, quoniam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem qua plectit᷑ dignus. nec uenti
miscdiam qua liberat᷑ in dignus. Quȩ gͥ
merita iactaturus ẽ liberatꝰ. cui si dignas¬
is meritis redderent᷑. ñ esset nisi dampnati
Nulla ne gͥ sunt merita iustorum.ͦ Sint
plane. quia iusti sunt. S ut iusti fierent
merita ñ fuerunt. Iusti enim facti sunt
in ȩccłiastico iudicio palestino. ñ enim al̃
uide impunitus exisset. anathematirau
eos qui dicunt gr̃am dĩ sedm merita ñ
dari. S nichil aliud in eorum etiam poli¬
riorib disputationib inuenit᷑. quam merid
dari gr̃am. de cuius cõmendatione maxime
adromanos apłica epła loquit᷑. ut indese
p̃dicatio eius uelut acapite orbis. toto orl
diffunderet. Ea ẽ enim qua iustificat᷑ inp
id ẽ fit iustus qui pͥus fuerat impus. Et ib̃
ꝑcipiendȩ huius gr̃ȩ merita nulla p̃cedint
quia meritis impĩ ñ gr̃a s pena debetur
Nlec ista esset gr̃a. si ñ claret᷑ gratuita. s ads¬

Expanded text:
ueritatem. qua plectitur dignus. nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna suis meritis redderentur. non esset nisi damnatus? nullane igitur sunt merita iustorum? sunt plane, quia iusti sunt. sed ut iusti fierent, merita non fuerunt: iusti enim facti sunt,in ecclesiastico iudicio Palaestino — non enim aliter inde inpunitus exisset — anathematizauit eos, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari. sed nihil aliud in eorum etiam posterioribus disputationibus inuenitur quam meritis dari eam gratiam, de cuius commendatione maxime ad Romanos apostolica epistula loquitur. ut inde se praedicatio eius uelut a capite orbis toto orbe diffunderet: ea est enim, qua iustificatur impius, id est fit iustus, qui prius fuerat impius. et ideo percipiendae huius gratiae merita nulla praecedunt. quia meritis impii non gratia sed poena debetur nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
respondeas dõ: Querimus enim meritum
obdurationis. & in uenimus. Merito namq¬
peccati uniu̾sa massa dampnata ẽ. Nec ob
ni sunt nec merent᷑. ac potius ut ñ imꝑtia¬
autem meritum misecdiȩ nec inuenimus qͥa
nullum ẽ: ne gr̃a euacuet᷑ si ñ gratis dona¬
tur. s meritis redditur. Si enim dixerimꝰ
fidem p̃cessisse in qua esset meritum gr̃ȩ.
quid̃ meriti habebat homo ante fidem uit
acciꝑet fidem: Quid enium habet. quos
accepit. Si autem accepit. quid głatur
si ñ acceꝑit: Sicut enim ñ haberet hon
sapientiam. intellectum. consilium. for¬
tudinem. scientiam. pietatem. timoreni
entiȩ. & intellectus. consilii &e fortitucdia
scientiȩ & pietatis & timoris. sicut ñ ha

Expanded text:
respondeas Deo? Quaerimus namque meritum respondeas Deo? Quaerimus namque meritum obdurationis, et invenimus. Merito namqpeccati uniuersa massa damnata est nec obdni sunt nec merentur ac potius, ut non impertiatur. quaerimus autem meritum misericordiae nec inuenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim non haberet homo sapientiam, intellectum, consilium, fortitudinem, scientiam, pietatem, timorem dentiae et intellectus. consilii et fortitudinis. scientiae et pietatis et timoris dei, sicut n
Abbreviated transcription (Latin):
ne suo quidam scandalizati abscesserunt.
quidam credendo manserunt. quia nemo
potest uenire adillum nisi cui datum esset
a patre. ac ꝑhoc &e ab ipso filio. & ab sp̃u scõ.
Neq enim seꝑata sunt dona uel oꝑ̃a in sepa¬
rabilis tͥnitatis. s filius sic honorans patrem
ñ aufert nullius distantiȩ docum̃tum. s mag-¬
num p̃bet humilitatis exemplum. Hic it̾um
liberii arbitrii defensores immo deceptores qͥa
in flatores & inflatores quia p̃sumptores.
ñ adu̾sus nos s adũsus euuangłum locutu¬
ri. quid aliud dicunt. quam ił quod apls
sibi quasi atalib diceret᷑ obiecit: Dicis itaq
mͥ. Quid adhuc conquerit᷑ : Iam uoluntati
eius quis resistit: hanc contradictionem
sibimet ipsi tanquam ab alt̾o opposuit. ue¬
luti exeorum uoce qui nolunt acciꝑe quod
suꝑius dixerat. gͦ euius uult miseret᷑. et
eamus. ñ enim melius illo inuenire possu¬
mus quid dicamus. Thomo. tu quis es qui

Expanded text:
ne suo, quidam scandalizati abscesserunt, ne suo, quidam scandalizati abscesserunt, quidam credendo manserunt: quia nemo potest venire ad illum nisi cui datum est a Patre, ac per hoc et ab ipso Filio et a Spiritu sancto. Neque enim separata sunt dona vel opera inseparabilis Trinitatis. Sed Filius sic honorans Patrem non affert ullius distantiae documentum, sed magnum praebet humilitatis exemplum. Hic iterum isti liberi arbitrii defensores, imo deceptores quia inflatores, et inflatores quia praesumptores, non adversum nos, sed adversus Evangelium locuturi, quid aliud dicunt quam id quod Apostolus sibi, quasi a talibus diceretur, objecit: Dicis itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus qui resistit? Hanc contradictionem sibimet ipse, tanquam ab altero opposuit, velut ex eorum voce qui nolunt accipere quod superius dixerat: Ergo cujus vult miseretur, et  cum Apostolo, non enim melius illo invenire possumus quid dicamus: O homo, tu quis es qui
Abbreviated transcription (Latin):
quippe fides ẽ xp̃ianorum. ñ demonum.
Nam ce demones credunt: & contremiseunt.
S numquid &e diligunt: Iam si ñ erede¬
rent. ñ dicerent tues sc̃s dĩ. uel tues filius di
Si autem diligerent. ñ dicerent quid nobis
suꝑ gratuito munere nobis daret᷑. ñ ipse dice¬
ret. nemo potest uenire adme. nisi pat̃ qui
misit me traxerit eum. Unde & paulo post
ait. Uerba quȩ ego locutus sum uobis. sp̃sꝙ
uita sunt: s sunt quidam ex uobis qui ñ
credunt. Deinde euuangłista subiungit.
Seiebat enum abintio ihe qui essent creden¬
tes. & quis esset traditurus eum. Et ne quis¬
quam existimaret credentes sic ad eius p̃sen¬
tiam ꝑtinere quomͦ ñ credentes. id ẽ ut eis
fides ipsa daretur. s tantum eorum uolun¬
tas futura p̃nosceret᷑. mox adiecit atq ait.
Et dicebat. Propt̾a dixi uobis. quia nemo
potest uenire adme. nisi ei fuerit datum a-
patre meo. Hinc erat quod eorum qui au.¬
dierant loquentem de carne sua ce sangui-¬

Expanded text:
n daemoniorum. nam et daemones credunt et contremescunt, sed numquid et diligunt? nam si non crederent, non dicerent: Tu es sanctus dei uel: Tu es filius dei: si autem diligerent, non dicerent: Quid nobissuper gratuito munere nobis daretur. non ipse diceret: Nemo potest uenire ad me. nisi pater, qui misit me. traxerit eum. unde et paulo post ait: Verba, quae ego locutus sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis. qui non credunt: deinde euangelista subiungit: Sciebat enim ab initio Iesus, qui essent credentes et quis esset traditurus eum. et ne quisquam existimaret credentes sic ad eius praescientiam pertinere quo modo non credentes, id est ut non eis fides ipsa desuper daretur, sed tantum eorum uoluntas futura praenosceretur: mox adiecit atque ait: Et dicebat: \'Propterea dixi uobis. quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Hinc erat quod eorum qui audierant loquentem de carne sua et de sangui
Abbreviated transcription (Latin):
scła scłoꝵ. Nolunt autem ut sit ipsi gła in
iustificandis impiis gratuita gr̃a. qui eiꝰ igno¬
rantes iustitiam suam uolunt constituere:
uł iam conclamantium religiosoꝵ &e pioꝵ
uocib pressi. ita se fatent᷑ ad habendam seu
faciendam iustitiam diuinitus adiuuari.
ut sui p̃cedat aliquid meriti. quasi pͥores
uolentes dare ut retͥbuat᷑ eis ab illo de quo
dictum ẽ. quis pͥor dedit illi & retribuet᷑
ei. & suo putantes p̃ire merito. illum de
quo audut̃t aut potius audire nolunt.
qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum. & in ipso sunt om¬
nia. Quarum autem diuitiarũ ẽ altitu¬
do sapientiȩ & scientiȩ eius. ex his sunt di¬
uitiȩ głe eius in uasa misecdie. quȩ uocat
in adoptionem. Quas diuitias notas ins
facere etiam ꝑuasa irȩ. quȩ ꝑfecta sun
in ꝑditionem. Et quȩ sunt iuȩ in uestia¬
biles. uisi de quib canit᷑ in psalmo unu̾s

Expanded text:
lunt autem, ut sit ipsi gloria in iustiticandis lmpns gratuita gratia, qui eius ignorantes iustitiam suam uolunt constituere uel iam conclamantium religiosorum et piorum uocibus pressi ita se fatentur ad habendam seu faciendam iustitiam diuinitus adiuuari, ut sui praecedat aliquid meriti. quasi priores uolentes dare, ut retribuatur eis ab illo, de quo dictum est: Quis prior dedit illi et retribuetur ei? et sua putantes praeire merita ad illum, de quo audiunt aut potius audire nolunt: Quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. quarum autem diuitiarum est altitudo sapientiae et scientiae eius, ex his sunt diuitiae gloriae eius in uasa misericordiae, quae uocat in adoptionem. quas diuitias notas uult facere etiam per uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. et quae sunt uiae inuestigabil
Abbreviated transcription (Latin):
tas faceret diuitias głȩ suȩ in uasa misedẽ.¬
cui ũ pot̃ dicere figmentum quare sic me
fecisti. cum habeat potestatẽ ex eadem mas-¬
sa facere aliud uas in honorẽ. aluid in contu¬
meliam. Ubi quia uniu̾sa ista massa meri-¬
to cdampnata ẽ. contumeliam debitam red¬
dit iustitia. honorem donat in debitum
gr̃a. ñ meriti p̃rogatiua. ũ fati necessitate
ñ temeritate fõrtunȩ. s altitudine diuitia¬
rum sapientiȩ & scientiȩ dĩ. quam ñ aꝑit
s clausam mirat᷑ apłs clamans. Galtitudo¬

Expanded text:
tas faciat divitas gloriae suae in vasa misetas faciat divitas gloriae suae in vasa misecui non potest figmentum dicere: Quare sic me fecisti? cum habeat potestatem ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam, ubi quia uniuersa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit iustitia. honorem donat indebitum gratia non meriti praerogatiua, non fati necessitate. non temeritate fortunae sed altitudine diuitiarum sapientiae et scientiae dei, quam non aperit, sed clausam miratur apos
Abbreviated transcription (Latin):
lam fieri ꝑsonarum. ubi una eademq mas-¬
sa dampnationis &e offensionis in uoluit: ut
liberatus de ñ lib̾ato discat. quod etiam sibi
supplitium conueniret. nisi gr̃a subueniret.
Si autem gr̃a. utiq nullis meritis reddita.
s gratuita bonitate donata. S in iustũ ẽ
inquiunt. in una eademq mala causa
hunc liberari. illum puniri. Nempe gͦ ius¬
tum ẽ utrumnq puniri. Quis hoc negauerit:
Agamus gͦ etiam gr̃as saluatori. dum nobis ñ¬
redditum cernmus quod in dampnatione si¬
milium etiam nobis debitum fuisse cognosci-¬
mus. Si enim omnis homo liberaret᷑. utiq la¬
teret quid peccato ꝑiustitiam debebat᷑. si ne¬
mo. quid gr̃a largiret᷑. Nt gͦ in hac difficilli¬
ma questione ũbis potius utamur apłi. uo¬
lens ds̃ ostendere iram & demonstrare potẽ¬
tiam suam. attulit in multa pacientia uasa
irȩ quȩ ꝑfecta sunt in ꝑditionem. & ut no-¬

Expanded text:
lam fieri personarum, ubi una eademque maslam fieri personarum, ubi una eademque massa damnationis et potius offensionis involvit, ut liberatus de non liberato discat, quod etiam sibi supplicium conveniret, nisi gratia subveniret. Si autem gratia, utique nullis meritis reddita, sed gratuita bonitate donata. Sed injutum est, inquiunt, in una eademque mala causa, hunc liberari, illum puniri. Nempe ergo justum est utrumque puniri. Quis hoc negaverit? Agamus ergo gratias Salvatori, dum nobis redditum non cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. Si enim omnis homo liberaretur, utique lateret quid peccato per justitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur? Ut ergo in hac difficillima quaestione verbis potius utamur Apostoli: Volens Deus ostendere iram, et demonstrare potetiam suam, attulit in multa patientia vasa trae, quae perfecta sunt in perditionem, ut no
Abbreviated transcription (Latin):
re ipsuis dogiatis defensione notissimi. Pro¬
inde ali i se uerus cohercendi. alii uigilanti¬
us uestigandi. alii tracꝰtandi quidem le¬
nius. s ñ segnius sunt docendi. ut ñ si timen¬
tur ne ꝑdant. ñ tamen negligant᷑ ne ꝑeant.
Quod enim putant auferri sibi liberuin ar¬
bitrium. si nec ipsam bonam uoluntatẽ sine
adiutorio dĩ hominẽ habere consenserint.
ñ intelligunt ñ se firmare humanum ar¬
bitrium s in flare. ut ꝑinania ferat᷑. non
in dũo tanquam in petra stabili collocet᷑.
Parat᷑ enim uoluntas adõ. Quod autem
ꝑsonarũ acceptorem dm̃ se credere existi¬
mant. se credant quod sine ullis p̃cedenti¬
b meritis cuius uult miseret᷑. & quos dig¬
natur uocat. & quem uult religiosum fa
cit. parum attendunt quod debita reddat᷑
pȩna dampnato. in debita gr̃a liberato. ut
nec ille se in dignum queratur. nec dignũ
se iste głet᷑. atq ibi potius acceptionemꝰ nul¬

Expanded text:
re ipsius dogmatis defensione notissimi. prore ipsius dogmatis defensione notissimi. proinde alii seuerius cohercendi. alii uigilantius uestigandi. alii tractandi quidem lenius sed non segnius sunt docendi, ut. si non timentur. ne perdant, non tamen neglegantur. ne pereant. Quod enim putant auferri sibi liberum arbitrium. si nec ipsam bonam uoluntatem sine adiutorio dei hominem habere consenserint, non intellegunt non se firmare humanum arbitrium sed inflare, ut per inania feratur, non in domino tamquam in petra stabili conlocetur; paratur enim uoluntas a domino. Quod autem personarum aeceptorem deum se credere existimant: si credant. quod sine ullis praecedentibus meritis. cuius uult miseretur et, quos dignatur, uocat et, quem uult. relicit, parum attendunt, quod debita reddatur poena damnato, indebita gratia liberato; ut nec ille se indignum queratur, nec dignum se iste glorietur; atque ibi potius acceptionem nul
Abbreviated transcription (Latin):
ibi lȩtitiȩ lumen effulsit. ut nichil in nobis
egisse uideret᷑ ille meror &r timor. nisi succes¬
suroꝵ ampliorem flagrantiam gaudioꝵ
lis carnis. animo tamen in fide xp̃i. in
timur. osculamur. & remeante a nobis ad-
te nr̃oꝵ in uicem collo quiorum seĩsimo
&e fidelissimo ꝑlatore. quem uoluisti esse
apud nos ñ solum aduectorem scriptorũ
tuoꝵ. uerum etiam narratorẽ testemq fac-¬
torum. rescripta ꝑsoluimus. & aliquanto
ditius tecum sermocinamur. ad monentes
ut docendis instes. quib terrendis satisqͣn-¬
tum comꝑimus institisti. Sunt enu qui¬
dam qui iustissime dampnatas impietates
adhuc liberius defendendas putant. & sunt
qui occultius penetrant domos. & quod in
aꝑto clamare iam metuunt. in secreto semi¬
nare ñ quiescunt. Sunt autem qui omnino
siluerunt magno timore compressi: s ad¬
huc corde retinent. quod ore iam ꝓferre
ñ audent. Qui tam̃ ẽẽ fr̃ĩb possunt. ex pͥo¬

Expanded text:
ibi laetitiae lumen infulsit, ut nihil egisse in ibi laetitiae lumen infulsit, ut nihil egisse in nobis uideretur ille maeror et timor nisi successurorum ampliorem flagrantiam gaudioruuideamus ocnlis carnis, animo tamen in fide Christi, timur. osculamur et remeante a nobis ad te nostrorum inuicem conloquiorum sanctissimo et fidelissimo perlatore, quem uoluisti esse apud nos non solum aduectorem scriptorum tuorum uerum etiam narratorem testemque factorum, rescripta persoluimus et aliquanto diutius tecum sermocinamur admonentes, ut docendis instes, quibus terrendis satis, quantum comperimus, institisti. sunt enim quidam, qui iustissime damnatas impietates adhuc liberius defendendas putant, et sunt, qui occultius penetrant domos et, quod in aperto clamare iam metuunt. in secreto seminare non quiescunt, sunt autem. qui omnino siluerunt magno timore compressi. sed adhuc corde retinent, quod ore iam proferre non audent, qui tamen esse fratribus possunt ex prio
Abbreviated transcription (Latin):
prb̃o. Syxto augustmnꝰ
in dño salutem. In epła
albinum acolitum misi.
plixiorem me missurũ
Quȩ nobis tantum gaudium contulerunt.
quamtum magis possumus habere quam
dicere. Quod enim fatendum ẽ caritati tuȩ.
tristes eramus nimis. cum fama iactaret
inimicis xp̃ianȩ gr̃ȩ te fauere. S ut hȩc
tristitia de nr̃is cordib tergeret᷑. pͥmo te
pͥorem anathema eis in popło frequentissi¬
me ꝓnuntiasse. eadem fama ñ tacuit. De¬
niqͦ cum litteris apłicȩ sedis. de illorum
dampnatione ad affricam missis. tuȩ quoq
litterȩ aduenerabilem senem aurelium con¬
secutȩ sunt : quȩ si breues erant. tuum ta¬
men uigorem adu̾sus eoꝵ errorem satis in¬
dicabant. Nunc uͦ cum aꝑtius & latius qͥd
de illo dogmate contraq sentires. in lit̾tis
tius fides ipsa nobiscum romane eccłe lo-
queret᷑. cui potissimum beatus apłs de gr̃a
ẽ locutus. ñ solum illud omnis tristitiȩ nu¬
bilum fugit de cordib nr̃is: s etiam t̾antũ

Expanded text:
RO SIXTO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. In epistAlbinum acolithum misi, prolixiorem me missurum idei tuae. quae nobis tantum gaudium contulerunt, quantum magis possumus habere quam dicere. quod enim fatendum est caritati tuae, tristes eramus nimis, cum fama iactaret inimicis Christianae gratiae te fauere. sed ut haec tristitia de nostris cordibus tergeretur, primo te priorem anathema eis in populo frequentissimo pronuntiasse eadem fama non tacuit: deinde cum litteris apostolicae sedis de illorum damnatione ad Africam missis tuae quoque litterae ad uenerabilem senem Aurelium consecutae sunt, quae tametsi breues erant, tuum tamen uigorem aduersus eorum errorem satis indicabant: nunc uero cum apertius et latius, quid de illo dogmate contraque sentires, in litteris tuis fides ipsa nobiscum Romanae ecclesiae loqueretur, cui potissimum beatus apostolus Paest locutus. non solum illud omne tristitiae nubilum fugit de cordibus nostris, sed etiam tantum
Abbreviated transcription (Latin):
honorabilem frẽm nr̃m
maximũ litteras dedimꝰ. credentes
eas gratanter eum suscepturũ. Utrũ
tam̃ aliquid ꝓfecerimꝰ. ꝓxima occasi¬
one quã repperire potueris dignare
rescribere. Sciat sane ꝓlixas epłas ad
familiarissimos nrõs ñ solũ laicos ue¬
rũetiam epõs sic qͦmͦ ista scpͥta est ad
eos scribere nos solere. ut & cito scri¬
bantur. & certa teneant᷑ commodius.
cũ legunt᷑: ne forte istũ morẽ nr̃m ne¬
sciens. factam sibi arbitret᷑ iniuriam.

Expanded text:
m Maximum litteras dedimus, credentes eum gratanter eas suscepturum: utrum tamen aliquid profecerimus, proxima occasione, quam reperire potueris, dignare rescribere. Sciat sane prolixas epistolas ad familiarissimos nostros, non solum laicos, verum etiam episcopos, sic quomodo ista scripta est, ad eos scribere nos solere, ut et cito scribantur, et charta teneatur commodius cum leguntur, ne forte istum morem nostrum nesciens, factam sibi arbitretur injuriam.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam orare p̾cipimur. Ita nemo ẽ inge¬
nere humano cui non dilectio.& si non
ꝓ mutua caritate: ꝓ ipsa tamen cõmu¬
nis nature societate debeatur. S hi nos
multum iustȩq delectant. a quib uicis¬
sim sc̃e casteq diligimur. Ista cum haben¬
tur. ut teneantuu: cum autẽ non haben¬
tur. ut habeantur orandũ ẽ. Hoccine
totum & hȩc sunt omĩa quib beate i¬
tȩ summa colligitur. an aliud aliquio
ueritas docꝙ qd̾ his omĩb p̾feraturs
Nã ꝙ illa sufficientia. & ipsa in columi
quãquã fortasse corpus. animꝰ uͦ nullo
mͦ sanus existimandus ẽ. qͥ non temꝑa¬
libus et̾na p̃ponit. Neq enim utilites
in cemꝑe inuitur. nͥ ad comꝑandum
meritum quo in ȩt̾nitate uiuat᷑. Ad
illam gͦ unam uitam qua cum do ꝙ de
deo uiuitur: cȩteraq̃ utilit᷑ & decent̃
optant᷑. sine dubio referenda sunt. In
eo qͥppe nosmetipsos diligimꝰ. si dm di¬
ligimus. & ex alio p̾cepto ꝓximos nr̃os

Expanded text:
etiam orare praecipimur. ita nemo est in geetiam orare praecipimur. ita nemo est in genere humano, cui non dilectio etsi non pro mutua caritate pro ipsa tamen communis naturae societate debeatur. sed hi nos multum iusteque delectant, a quibus uicissim sancte casteque diligimur. ista cum habentur, ut teneantur, cum autem non habentur, ut habeantur, orandum est. Hocine totum et haec sunt omnia, quibus beatae uitae summa colligitur? an aliquid aliud ueritas docet, quod his omnibus praeferatur? nam et illa sufficientia et ipsa incolumitquamquam fortasse corpus animus uero nullo modo sanus existimandus est, qui non temporalibus aeterna praeponit. neque enim utiliter in tempore uiuitur nisi ad comparandum meritum, quo in aeternitate uiuatur. ad illam ergo unam uitam, qua cum deo et de deo uiuitur, cetera, quae utiliter et decenter optantur, sine dubio referenda sunt. in eo quippe nosmet ipsos diligimus, si deum diligimus, et ex alio praecepto proximos nostros
Abbreviated transcription (Latin):
quis uult: nec ampliꝰ uult. Alioquin
non ipsam uult. ꝙ ideo nec decenter
uult. hanc optabat & ꝓ hac orabat:
qui dicebat. Niuitias & pauꝑtates
ne dederis mͥ. Constitue aute mͥ quȩ
necessaria sunt. sufficient̾. ut ne saci¬
atus mendax efficiar. & dicam quis
me uidet: aut pauꝑ factus furer. ꝙ
ꝑurem nomen dĩ mei. Uides certe q
istam sufficientiã non appeti ꝓpt̾ se
corpis & eongruentẽ habitum ꝑsone
hominis. quo habitu non sit inconue¬
niens eis cum quib honeste officioset
uiuendum ẽ. In his itaq omnib imes¬
lumitas hominis ꝙ amicitia ꝓpt̾ se ip¬
sa appetuntirr: sufficientia uero terũ
necessarium. non ꝓpt̾ se ipsam. s. ꝓpter
duo suꝑiora quęri solet. cum decenter
queritur. Incolumitas porro. in ipsa ui¬
ta ac salute: atq integritate animi ꝙ
corꝑis constituta ẽ. Itemq amcitia. nͥ
angustis finib terminanda ẽ. Dĩs enĩ
quib amor ꝙ. dilectio debetur amplec

Expanded text:
quis uult nec amplius uult; alioquin quis uult nec amplius uult; alioquin non ipsam uult et ideo nec decenter uult. hanc optabat et pro hac orabat, qui dicebat: Diuitias et paupertatem ne dederis mihi; constitue autem mihi, quae necessaria sunt, sufficienter, ut ne satiatus mendax efficiar et dicam: \'Quis me uidet?\' aut pauper factus furer et iurem nomen dei mei. uides certe et istam sufficientiam non appeti propter se corporis et congruentem habitum personae hominis, quo habitu non sit inconueniens eis, cum quibus honeste officioseque uiuendum est. In his itaque omnibus incolumitas hominis et amicitia propter se ipsa appetuntur, sufficientia uero rerum necessariarum non propter se ipsam sed propter duo superiora quaeri solet, cum decenter quaeritur. incolumitas porro in ipsa uita ac salute atque integritate animi et corporis constituta est. itemque amicitia non angustis finibus terminanda est; omnes enim, quibus amor et dilectio debetur, amplec
Abbreviated transcription (Latin):
ne gͥ. ut ꝑ salutẽ istam temꝑalẽ op¬
tent sibi ac suiꝰ honores ꝙ potestatesͤ
Sane si ut ꝑhȩc consulant eis qͥ uiuunt
sub eis. non ꝓpt̾ hȩc  ipsa s ꝓpt̾ aliud
qͦd inde fit bonum: decet ea uelle.
Si autẽ ꝓpt̾ in anẽ fastum elationis.
pompam̃q suꝑfluam uł etiã noxiã
uanitatis: non decet. Quo circa si
optant sibi ac suis etiam sufficientẽ.¬
am rerum necessariuͣm. de qua sic
apłs loquitur. est autem questus
magnus pietas cum sufficientia.
nichil enim intulimus in hunc mũ¬
dum. s nec auferre hinc aliqͥd pos¬
sumus. uictum & tegumentũ habẽ¬
tes his contenti simus. nam qͥ uolt̾
diuites fieri incidunt in temptati¬
onem & laqueum. & desideria multa
ꝙ noxia. quȩ mergunt homines in
interitum & ꝑditionem. radix enĩ
omniũ maloꝵ ẽ auaria. quã quidã
appetentes a fide errauerunt. ꝙ in¬
seruerunt se dolorib multis: hanc
gͦ sufficientiam non indecent̾ uult qͥs¬

Expanded text:
ne igitur, ut super salutem istam temporalem opne igitur, ut super salutem istam temporalem optent sibi ac suis honores et potestates? sane, si, ut per haec consulant eis, qui uiuunt sub eis, non propter haec ipsa sed propter aliud, quod inde fit bonum, decet ea uelle; si autem propter inanem fastum elationis pompamque superfluam uel etiam noxiam uanitatis, non decet. quocirca si optant sibi ac suis etiam sufficientiam rerum necessariarum, de qua sic apostolus loquitur: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia; nihil enim intulimus in hunc mundum sed nec auferre hinc aliquid possumus; uictum et tegumentum habentes his contenti sumus. nam qui uolunt diuites fieri, incidunt in temptationem et laqueum et desideria multaa, quae mergunt homines in interitum et perditionem; radix enim omnium malorum auaritia, quam quidam appetentes a fide errauerunt et inseruerunt se doloribus multis, - hanc ergo sufficientiam non indecenter uult, quis