comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est quã qui nõ appetunt nec religionem tenẽt cui eterna sub¬
iacet uita. profecto neq uirtutis uim sciunt cuius premiũ igno¬
rant. neq incelum spectant: quod ipsi se facere putant cum res
nõ uestigabiles querunt. ꝗr ratio incelum spectandi nulla ẽ alia
nisi religionẽ susciꝑe aut arumã suam ĩmortalem esse credere
Quis quis enim aut colendum deum esse intelligit aut ĩmortali¬
tatis spẽ propositã sibi ht̃ mens eius incelo est et licet id nõ aspi¬
ciat oculis animi tam̃ lumine aspicit. Qui autẽ putant curti¬
corpore interire eque interrã spectant ꝗr ultra corpus quod
est rerra nibil amplius uident quod sit ĩ ttiortale. Hihil igitur
prodest ita fictum esse hominẽ ut recto corpore spectet iticelu
nisi erecta mente deum cernat et cogitatio eius inspe uite per¬
petue tota uersetus¬

Expanded text:
est. quam qui non adpetunt nec religionem tenent, cui aeterna subest. quam qui non adpetunt nec religionem tenent, cui aeterna subiacet uita, profecto neque uirtutis uim sciunt, cuius praemium ignorant, neque in caelum spectant, quod ipsi facere se putant, cum res non uestigabiles quaerunt, quia ratio in caelum spectandi nulla est alia nisi aut religionem suscipere aut animam suam inmortalem esse crQuisquis enim aut Deum colendum esse intelligit, aut immortalitatis spem sibi propositam habet, mens ejus in coelo est; et licet id non aspiciat oculis, animae tamen lumine aspicit. Qui autem rcorpore interire, aeque in terram spectant, quia ultra corpus, quod est terra, nihil amplius uident quod sit inmortale. nihil igitur prodest ita fictum esse hominem, ut recto corpore spectet in caelum, nisi erecta mente deum cernat et cogitatio eius in spe uitae perpetuae tota uersetu
Abbreviated transcription (Latin):
uis est aut prauis hominũ iudiciis tõ sequetur. Hullus igitur
exuirtute fructus est: ubi untus mortalis est. et caduca. Ito ꝗ
hec locuti sunt umbrã quatidã uirtutis uidebant ip̃am uirtu¬
rem nõ uidebant. defixi fuerũt interrã. nec uultus suos ĩ altũ
dirigebant ut eam possent intueri que se se celi regiotiib ostẽtabat
hec causa est cur preceptis eorum nullus obtempet quotiã aut ad
uitia erudiunt si uoluptatẽ defendunt. aut si uirtutẽ asserũt neq
peccato peniã minãtur nisi solius turpitudinis neq uirtuti ullũ
premiũ pollicẽtur nisi solius honestatis. et laudiscum dicant niõ
propter aliud sed propter se ip̃am expetẽdam esse uirtutẽ. Kxa¬
tus est igitur sapiens intormẽtis. sed cum torquetur pro fide pro
iustitia. pro deo illa patientia doloris beatissimũ fariet. Est enim
deus qui solus põt honorare uirtutẽ cuius merces ĩmortalitas sola

Expanded text:
uis est aut prauis hominum iudiciis non sequetur. nullus igitur uis est aut prauis hominum iudiciis non sequetur. nullus igitur ex uirtute fructus est, ubi uirtus mortalis est et caduca. ita qui haec locuti sunt, umbram quandam uirtutis uidebant, ipsam uirtutem non uidebant. defixi enim fuerunt in terram nec uultus suos in altum erigebant, ut eam possent intueri, quae sese a caeli regionibus ostentabat. haec causa est cur praeceptis eorum nullus obtemperet, quoniam aut ad uitia erudiunt, si uoluptatem defendunt, aut si uirtutem adserunt, neque peccato poenam minantur nisi solius turpitudinis neque uirtuti ullum praemium pollicentur nisi solius honestatis et laudis, cum dicant non propter aliut, sed propter se ipsam expetendam esse uirtutem. beatus est igitur sapiens in tormentis: sed cum torquetur pro fide, pro iustitia, pro deo, illa patientia doloris beatissimum faciet. est enim deus qui solus potest honorare uirtutem, cuius merces inmortalitas sola
Abbreviated transcription (Latin):
ptatius ꝑsonã uiri sib fortis imposuit. et quidẽ supra mõu
Noti enuim fieri põt ut quisq cruciatus corporis pto uolupta¬
tibus ducat cum satis sit ad offitiũ uirtuns implendũ ꝓfẽre
ac sustitiere. Quid dicitis stoici: quid tu epicure: beatus ẽ sa¬
piens otiã curti torquetut si propter głiam pacientia nõ frua¬
tur. Intormẽtis enim fortasse morietur si propter memoriã
aut nõ setitiet: si oxcidunt anime aut si sentiet nibilex ea
consequetur. Quis ergo alius inuntute fructus est que beati¬
tudo uitt ut equo añimo moriãtur. bonũ mibi affertis s¬
urius hore aut fortasse momẽti propter quod nõ expedi¬
at in tota uita miseriis et laborib confici. Quantũ autem
ter poril mors occupat: que cum uenit utrũ equo an iniq
animo eam subieris: iam nibil refert. Itafit ut nihil aliud
exuir tute captetur nisi gloria. sed hec aut sapientia etbre-¬

Expanded text:
ptarius personam sibi viri fortis imposuit, et quidem supra modum, ptarius personam sibi viri fortis imposuit, et quidem supra modum, non enim fieri potest, ut quisquam cruciatus corporis pro voluptatibus ducat, cum satis sit, ad officium virtutis implendum, perferre ac sustinere. Quid dicitis Stoici? Quid tu Epicure? Beatus est sapiens, etiam cum torquetur. Si propter gloriam patientiae; non fruetur; in tormentis enim foaut non sentiet, si occidunt animae, aut si sentiet, nihil ex ea consequetur. quis ergo alius in uirtute fructus est? quae beatitudo uitae? aequo aiunt animo moriatur. bonum mihi adfertis unius horae aut fortasse momenti, propter quod non expediat in tota uita miseriis et laboribus confici. quantum autem temporis mors occupat? quae cum uenit, utrum aequo an iniquo animo subieris, iam nihil refert. ita fit ut nihil aliut ex uirtute captetur nisi gloria. sed haec aut superuacua et bre
Abbreviated transcription (Latin):
Uid ergo tiuhil ne illi sittule precipiũt. Imino ꝑinlto¬
et ad uerum frequenter accedunt.sed nihil ponderis hñt illa
carotit. Nemo igitur credit qr tam se homitiẽ putat esse qui
audit q est ille qui precipit preterea nihil apud eos certi est
nihil quod ascĩa ueniat. Sed cum omnia coniecturus agãtur
multa ẽt diuersa et uaria proferantur: stultissimi est homĩs
preceptis eorum uelle parere. que utrum sint uera ati falsa du¬
bitatur et ideo tiernio paret: ꝗr nemo uult aditicertũ laborare
Utrũ esse stoici aiũt que sola efficiat uitã beatam. Nibil põt
uerus dici sed quid si cruciabitur: aut dolere afficitur. poterit¬
nc quisq inter carnifices beatus esse: Immo uõ illatus corpori
dolor materia uirturis est. Itaq ne inrormẽtis quidẽ itser
est. Epicuriis multo fortius sapiens inquit semꝑ beatus est et
uelut inclusus inphalaridis tauro hanc uocẽ etittit suaue
est et nuibil cuto. Quis eum nõ irriserit. maxiẽ ꝙ homo uolu¬

Expanded text:
uid ergo? nihilne illi simile praecipiunt? Imo permet ad verum frequenter accedunt. Sed nihil ponderis habent illa vina illa, carent. Nemo igitur credit; quia tam se hominem putat esse, qui audit, quam est ille, qui praecipit. Praeterea nihil apud eos certi est, nihil quod a scientia veniat. Sed cum omnia conjecturis agantur, multa etiam diversa et varia proferantur, stultissimi est hominis, praeceptis eorum velle parere, quae utrum vera sint, an falsa, dubitatur; et ideo nemo paret, quia nemo vult ad incertum laborare. Virtutem esse Stoici aiunt, quae sola efficiat vitam beatam. Nihil potest verius dici. Sed quid, si cruciabitur aut dolore afficietur? Poteritne quisquam inter carnifices beatus esse? Imo vero illatus corpori dolor materia virtutis est: itaque ne in tormentis quidem miser est. Epicurus multo fortius. Sapiens, inquit, semper beatus est; et vel inclusus in Phalaridis tauro hanc vocem emittet: « Suave est, et nihil curo. » Quis eum non irriserit? Maxime, quod homo volu
Abbreviated transcription (Latin):
citur debet autem id botiũ. quod̾ exes nascitut ita coherẽ ut
diuelli aiq abstrabi nequeat. Nec aliter suminũ bonũ uideri
põt que et si propriũ sit uirtutis et tale ut neq adiiciquicq̃
neq detrabi possit. Quidq Inhis omĩbus cõtenineridis uitu¬
tis offitia consistunt. Nam uoluptates opes potentias honotes
eaq omnia que pro bonis hr̃itut nõ concupiscere nõ appe¬
tere: nõ attiare. quod ceteri fatiunt uicti cupiditate id est s¬
profecto uirtus. Aliud ergo sublimius atq preclarius efficit.
nec frustra his pr̃tibus bonis reluctatur nisi ꝙ maiora et ue¬
tiora desiderat. Non desꝑemus inueniri posse modo uerset
se cogitatio mominia neq enim leuia aut ludiero petuntur
De duplici pugna corporis et anime et hostibus utriq¬

Expanded text:
citur. Debet autem id bonum, quod ex ea nascitur, ita cohaerere, ut citur. Debet autem id bonum, quod ex ea nascitur, ita cohaerere, ut divelli atque abstrahi nequeat; nec aliter summum bonum videri potest, quam si et proprium sit virtutis, et tale, ut neque adjici quidquam, nec detrahi possit. Quid, quod in his omnibus contemnendis virtutis officia consistunt. Nam voluptates, opes, potentias, honores, eaque omnia, quae pro bonis habentur, non concupiscere, non appetere, non amare, quod caeteri faciunt victi cupiditate, id est profecto virtutis. Aliud ergo sublimius atque praeclarius efficit; nec frustra his praesentibus bonis reluctatur, nisi quod majora, et veriora desiderat: non desperemus inveniri posse, modo verset se cogitatio in omnia. Neque enim levia aut ludicra petuntur  CAPUT XII. De duplici pugna corporis et animae; atqu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗr ius et nã eius imalorũ ꝑferentia posita est nõ est profecit
sũmus bonum. Queranius aliud. Et nibis uittute pulchrius
nibil sapienitia dignus ĩ ueniti põt Sienim uitia obturpiti¬
dinem fugiendã sũt uirtus igitut appetẽda est obdecorẽ. Q uid
ergo: põt ne fieri ut quod bonũ quod honestũ esse constat mor¬
cede ac prertuo careat: sitq tam storile. ut tuhil exse cõmodi pa¬
riat. labor ille magnus et difficultas. et eluctatio ad uersus ma¬
la quibus hec uitõ pleria est aliquid magtii borii pariat necẽ¬
est. Id uero quid est dicemus: Num uoluptatẽ. At nihilturpe ex
honesto nasci põt.Num diuitias.tũ potestates: at ea ꝗdem fragi¬
lia sunt et caduca.nũ gloriã nũ honorẽ tũ memoriã nomĩnis.
At hec orrinia nõ sunt inip̃s uirtute sedin aliorũ existĩãtione
atq arbitrio posita. Ham sepe uirtus et itiuisa est. et malo affi¬

Expanded text:
quia vis et natura ejus in malorum perferentia posita est, non est profecto quia vis et natura ejus in malorum perferentia posita est, non est profecto summum bonum. Quaeramus aliud. At nihil virtute pulchrius, nihil sapiente dignius inveniri potest. Si enim vitia ob turpitudinem fugienda sunt, virtus igitur appetenda est ob decorem. Quid ergo? Potestne fieri, ut quod bonum, quod honestum esse constat, mercede ac praemio careat, sitque tam sterile, ut nihil ex se commodi pariat? Labor ille magnus, et difficultas, et eluctatio adversus mala, quibus haec vita plena est, aliquid magni boni pariat necesest. Id vero quid esse dicemus? Num voluptatem? at nihil turpe ex honesto nasci potest. Num divitias? num potestates? at ea quidem fragilia sunt, et caduca. Num gloriam? num honorem? num memoriam nominis? at haec omnia non sunt in ipsa virtute, sed in aliorum existimatione atque arbitrio posita. Nam saepe virtus et invisa est, et malo affi
Abbreviated transcription (Latin):
piret. Potuerũt enim sic quetere quodcũq est sũmu bonũ
necesse est omĩbus esse propositũ. Uoluptas est que appetitur
Cacunctis. sed hec et comunis est cũ bellius et honestiuim nõ
ht̃ et sacietatẽ affert et nirria nocet et processu minuitur eta¬
ris et multis nõ contingit.Ham qui opibus catent quo taior
est nimerus et uolup̃tate careant necesse esse. Noti est igitur
siñnunti sed ne bonũ quidẽ uoluptos. Quid diuitie tnulto
magis. Nam et pautiorib. et plerũq casu et ertibus sepe et
nõ nunq scelere contingũt: et optatiur ab iis qui eas iã teriẽt.
Quid regniũ ip̃m: ne id quidẽ. Hot cuticti r̃s regnare possũt.
et necesse est uniuersos sũmi botu capaces esse. queramus ioitur
aliꝗđ quod propositũ sit ortũb.Hũ uirtus: negaritiõ pot̃ quiti
et honũ sit et omniũ recit certe bonũ. Sed si beata esse nõ potest

Expanded text:
periret. Potuerunt enim sic quaerere. Quodcumque est summum bonum, periret. Potuerunt enim sic quaerere. Quodcumque est summum bonum, necesse est omnibus esse propositum. Voluptas est, quae appetitur a cunctis: sed haec et communis est cum belluis, et honesti vim non habet, et satietatem affert, et nimia nocet, et processu minuitur aetatis, et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum major est numerus, etiam voluptate careant necesse est. Non est igitur summum bonum, sed ne bonum quidem voluptas. Quid divitiae? Multo magis. Nam et paucioribus, et plerumque casu, et inertibus saepe, et nonnumquam scelere contingunt, et optantur ab iis qui eas jam tenent. Quid regnum ipsum? Ne id quidem. Non enim cuncti homines regnare possunt; et necesse est universos summi boni capaces esse. Quaeramus igitur aliquid, quod propositum sit omnibus. Num virtus? Negari non potest, quin et bonum sit, et omnium certe bonum. Sed si beata esse non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
Onstat igitur tocius humani gnͣis consensu religionẽ suscipi
oporterẽ. sed quõ inea erretur explicandũ est. Naͣm hoituis. Nota.
deus hanc esse uoluit. ut duarũ rerum cupidus et apperens esset
religionis et sapientie et homiẽsideo fallũturq aut religionẽ
suscipiunt õmissa sapientia aut sapientie solistudent omissa
religione cum alterũ sine altero uerum esse nõ possit. Cadũt
eroo ad multiplices religiones sed ideo falsasqr sapientiã reli¬
querunt. que illos docere poterat deos multosesse nõ posse aut
student sapiente sed ideo false qr religionẽ sũni dei orniso¬
rutit qui eos ad uer: scĩam potuit etudire. Sic hortũ es qui al¬
terutrum suscipiũt uitam deuiam maximisq errorib ple¬
nam sequũtur. quori:ã inhis duobus it seꝑabiliter cõtexis et
officiũ hominis. et ueritas om̃is inclusa est. Miror itaq nullũ
omnio phorum extitisse qui sedẽ ac domiciliũ sũmi botii re¬

Expanded text:
onstat igitur, totius humani generis consensu, religionem suscipi oportere: sed quomodo in ea erretur explicandum est. Naturam hominis hanc Deus esse voluit, ut duarum rerum cupidus et appetens esset, religionis et sapientiae. Sed homines ideo falluntur, quod aut religionem suscipiunt, omissa sapientia, aut sapientiae soli student, omissa religione, cum alterum sine altero esse non possit verum. Cadunt ergo ad multiplices religiones, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse: aut student sapientiae, sed ideo falsae, quia religionem summi Dei omiserunt, qui eos ad veri scientiam potuit erudire. Sic homines, qui alterutrum suscipiunt, viam deviam, maximisque erroribus plenam sequuntur, quoniam in his duobus inseparabiliter connexis, et officium hominis, et veritas omnis inclusa est. Miror itaque nullum omnino philosophorum extitisse, qui sedem, ac domicilium summi boni re
Abbreviated transcription (Latin):
occasum reconciliari iubeat. Sedira diuina i tetertiurs.
maner aduersus eos qui peccant ineternum Itaq deus
non thure non hostia non preciosis mune ribus que dĩa
sunt corruptibilia sed morum emendatione placarit
et qui peceare desinit iram dei mortalem facit Idcirto
enim non ad pñs noxium quenq punit ut habeat ho

Expanded text:
occasum reconciliari jubeat. Sed ira divina in aeternum occasum reconciliari jubeat. Sed ira divina in aeternum manet adversus eos, qui peccant in aeternum. Itaque Deus non thure, non hostia, non pretiosis muneribus, quae omnia sunt corruptibilia, sed morum emendatione placatur; et qui peccare desinit, iram Dei mortalem facit. Idcirco enim non ad praesens noxium quemque punit, ut habeat ho
Abbreviated transcription (Latin):
mantur inimicitiȩ ad ꝑniciem sempiternam. Deinde
rursus eum irasci quidem sed tamen non peccare pre¬¬
cepit. non utiq euellit iram tadicitus sed temꝑauit ut
inom̃i castigatione modum ac iustitiam teneremus.
Qui erꝑo irasci nos iubet. ipse utiq irascitur: qui placa¬
ri celerius precipit, est utq ipse placabilis. E a enim pre¬
cepit que sunt iusta. et rebus utilia comunibus. Sed ꝗa
dixeram non esse iram dei temporalem sicut hominis
qui pñtanes cõmotione feruescit nec facile regẽ se põt
propter fragilitatem intelligere debemus. quia sit eretuus de
itami quoq eius ineretnum manere sed tursum quia uit¬
rure sit it axima preditus in potestate habete iram suart
nec ab ea regi sed ipsum illam quẽ ad modum ueline tno¬
derari. Quod unq non repugnat suꝑiori. Harti si pror¬
susimmortalis fuisset ira eius non esset satisfactioni aut
ꝯratie post deluctum locus. cum ipse homines ante solis

Expanded text:
mantur inimicitiae ad perniciem sempiternam. deinde mantur inimicitiae ad perniciem sempiternam. deinde rursum cum irasci quidem, sed tamen non peccare praecepit, non utique euellit iram radicitus, sed temperauit, ut in omni castigatione modum ac iustitiam teneremus. qui ergo nos irasci iubet, ipse utique irascitur, qui placari celerius praecipit, est utique ipse placabilis: ea enim praecipit quae sunt iusta et rebus utilia codixeram non esse iram Dei temporalem, sicut hominis, qui praesentanea commotione fervescit, nec facile regere se potest propter fragilitatem; intelligere debemus, quia sit aeternus Deus, iram quoque ejus in aeternum manere: sed rursum, quia virtute sit maxima praeditus, in potestate habere iram suam; nec ab ea regi, sed ipsum illam, quemadmodum velit, moderari: quod utique non repugnat superiori. Nam si prorsus immortalis fuisset ira ejus, non esset satisfactioni aut gratiae post delictum locus; cum ipse homines ante solis
Abbreviated transcription (Latin):
Aperest una et extrema questio. Flam dixerit fortasse
quispiam adeo non irasci deum. ut etiam in preceptis
hominem irasci ueret.possem dicere quod ira hominis re¬
frenanda fuerit: quia iniuste sepe itascitur: et presente
habet motum. quia temporalis est. Itaq ne fierent e a
que faciunt per iram et humiles et medicres et magni
reges temꝑari debuit furor eius et comprimi ne m̃ẽtig
impossibile aliquod in expiabile facinus ad mitteret
deus autem. et non ad presens irascitur: et quia eternus
est ꝑfecteq uittutis et nunqͣ nisi merito irascitur. Sed
tamen nõ ita se res habet.Ham si omĩo prohiberet irasci
ipse quod ãmodo reprehensor opificii sui fuisset qui a
in principio iram iecoris homini indidisset. Siquide
cteditur causa huius cõmotionis in humore fellis con-¬
tineti. Non igitur intotum prohibet irasci. quia iis affectꝰ
necessario datus est: et prohibet in ira ꝑ manere.Ira eni
mortalium debet esse mortalis. Ham si maneat confit¬

Expanded text:
perest una et extrema quaestio. nam dixerit fortasse quispiam adeo non irasci deum, ut etiam in praeceptis hominem irasci uetet. possem dicere quod ira hominis refrenanda fuerit, quia iniuste saepe irascitur et praesentem habet motum, quia temporalis est. itaque ne fierent ea quae faciunt per iram et humiles et mediocres et magni reges, temperari debuit furor eius et conprimi, ne mentis inpos aliquod inexpiabile facinus admitteret. deus autem et non ad praesens irascitur, quia aeternus est perfectaeque uirtutis, et numquam nisi merito irascitur. sed tamen non ita se res habet. nam si omnino prohiberet irasci, ipse quodammodo reprehensor opificii sui fuisset, quia in principio iram iecur homini indidisset, siquidem creditur causa huius commotionis in umore fellis contineri. non igitur in totum prohibet irasci, quia is adfectus necessario datus est, sed prohibet in ira permanere. ira enim mortalium debet esse mortalis: nam si maneat. confir
Abbreviated transcription (Latin):
et uniuersa quoq membra leges suas et ordines et usus sibi
attributos tueantur manifestum est nihil fortuito esse fac¬
alias refellemius epycurum. nũc de prouidentia ut cepimbs

Expanded text:
et uniuersa in quoque membra leges suas et ordines et usus sibi et uniuersa in quoque membra leges suas et ordines et usus sibi attributos tueantur, manifestum est nihil fortuito esse facalias refellemus Epicurum: nunc de prouidentia ut coepimus
Abbreviated transcription (Latin):
ossa dicuntur nodata et adiuncta inuicem tieriuis al¬
ligauit atq constrinxit. Quibus mens si excurrere aut resi¬
stere uelit tanq retinaculis uteretur. et quidem nullo labo¬
r̃e. nulloq conatu sed mĩmo nutu tocius corporis molem
temparet ac flecteret. hec autem isceribus operuit: ut quẽꝯq
locumti decebat ut que solida ossa concliisa regerentur. Item
mẽbra sucis uitalibus ittigaret. et ea iuscerã formata in eum
si enim dicas. aues. nõ ad uolandum esse natas neq feras ad
seuiendum neq pisces ad natandum neq homĩes ad sapiẽ¬
dumi. cum appareat ei natire offitioq seruite animantes
ad quod est queq gn̾ata: Sed uidelicet: qui summã uerita¬
tis amisit semper erret necesse est.Si enim nõ prouidentia
sed fortuitis athomorum concursionibus nascuntur omĩa
cur unq̃ fortuito accidit sic coire illa principia ut efficerẽt
animal eius modi quod naribus potius audiret. aut adoraret̃¬

Expanded text:
ossa dicuntur, nodata et adjuncta invicem nervis alossa dicuntur, nodata et adjuncta invicem nervis alligavit atque constrinxit, quibus mens, si excurrere, aut resistere velit, tanquam retinaculis uteretur; et quidem nullo labore, nulloque conatu: sed vel minimo nutu totius corporis molem temperaret ac flecteret. Haec autem visceribus operuit, ut quemque locum decebat, ut quae solida essent, conclusa tegerentur. Itemmembra sucis uitalibus inrigaret, et ea uiscera formata in eum enim, si dicas aves non ad volandum esse natas, neque feras ad saeviendum, neque pisces ad natandum, neque homines ad sapiendum; cum appareat ei naturae, officioque servire animantes, ad quod est quaeque generata? Sed videlicet qui summam ipsam veritatis amisit, semper erret necesse est. Si enim non providentia, sed fortuitis atomorum concursionibus nascuntur omnia, cur nunquam fortuito accidit, sic coire illa principia, ut efficerent animal ejusmodi, quod naribus potius audiret, odoraret
Abbreviated transcription (Latin):
deli ramentum suꝑiori congruens. Dixit enim neq ocu¬
los ad uidendum esse natos. neq autes ad audiẽdum
neq pedes ad ambul andum quoniam mẽbra hec prius
nara sunt quam esset usus uiuendi. et audiendi et am¬
bulandi sed horum oĩum officia exnatis extitisse. Uereor
ne huiusmodi portenta et tidicula refutate nõ minus¬
ineptum esse uideatut. Sed libet ineptite. quoniam cus
iepto agimus ne se ille tumis argutum putet.Q uid ais¬
epycine: Non sunt ad uidendum oculi nati: Cur igitur uidẽt:
Postra inquit usus eorum aꝑppuit. Uidendi etg causa nati sunt
lo modo posset existere nisi essent mẽbra omĩa tam ordina
oculis auribus cerneretur. Si enim premordia nullum genus
positionis exꝑtum telinquunt. oportuit eiusmodi quotidie
monstra gn̾ati. in quibus et membrorum ordo preposterus
et usus longe diuersis existeret. Cum uero uniuersa genera
Eusigitur solidamenta corporis que com. Capłm. dii.¬

Expanded text:
deliramentum superiori congruens. dixit enim neque ocudeliramentum superiori congruens. dixit enim neque oculos ad uidendum esse natos neque aures ad audiendum neque pedes ad ambulandum, quoniam haec membra prius nata sint, quam esset usus uidendi et audiendi et ambulandi, sed horum omnium officia ex natis extitisse. uereor ne huiusmodi portenta et ineptum esse videatur. Sed libet ineptire, quoniam cum inepto agimus, ne se ille nimis argutum putet. Quid aisEpicure? Non sunt ad videndum oculi nati? Cur igitur vident? Postea, inquit, usus eorum apparuit. Videndi ergo causa nati sunt;lo modo posset existere, nisi essent membra omnia tam ordinaoculis, auribus cerneret? si enim primordia nullum genus positionis inexpertum relinquunt, oportuit eiusmodi cottidie monstra generari in quibus et membrorum ordo praeposterus et usus longe diuersus existeret. cum uero uniuersa genera eus igitur solidamenta corporis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quatenus adiugatis corporibus elata soboles uniuersas ge¬
neratim conseruaret animantes. Ham si peritus archi¬
tectus cum magnum aliquod edifficiumi facere cotisti¬
ruit pritio oĩum cogitat que summa ꝑfecti edifficii
futura sit et ante emetatur. que locuiti leue pondus ex¬
pectet ubi magnii operił statura sit moles quę columina¬
rum interualla qui aut ubi aquarum cadentium de¬
cursus et exitus et receptacula hec inquam prius ꝓuidet
ut quecunq sunt ꝑfecto operi iam necessaria cum ip̃is
furidamentis patiter ordiatur. cur deum quisquatti
putet ĩ machinandis atumalibus nõ ante prouidisse
que ad uiuendum necessaria essent quam uitã ipsam
daret: Que utiq constate non posset nisi prius effecta
essent quibus constat. Uidebat igitut epycurus incorpo¬
tibus animalium diuine rationis sollertiam. Sed ut esfi¬
ceret quod ante imptudenter assumpserat adiecit aliud

Expanded text:
quatenus adiugatis corporibus elata suboles uniuersas gequatenus adiugatis corporibus elata suboles uniuersas generatim conseruaret animantes. nam si peritus architectus cum magnum aliquod aedificium facere constituit, primo omnium cogitat quae summa perfecti aedificii futura sit, et ante emetitur quem locum leue pondus expectet, ubi magni oneris statura sit moles, quae columnarum interualla, qui aut ubi aquarum cadentium decursus et exitus et recepta- cula, haec, inquam, prius prouidet, ut quaecumque sunt ? perfecto iam operi necessaria, cum ipsis fundamentis pariter ordiatur, cur deum quisquam putet in machinandis animalibus non ante prouidisse quae ad uiuendum necessaria essent quam uitam ipsam daret? quae utique constare non posset, nisi prius effecta essent quibus constat. uidebat igitur Epicurus in corporibus animalium diuinae rationis sollertiam, sed ut efficeret quod ante inprudenter adsumpserat, adiecit aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Ol possum hoc loco teneri quominus epicuri stultitiã
cparguam. Illius enim sunt omĩa que delirat Lucteteꝰ
Qui ut ostenderet animalia non artifitio aliquo dĩne
mentis sed ut solet fortuito esse nata dixit in principio
mundi alias quasdam in numerabiles anumãtes muitã¬
da specie ac magnitudine fuisse natas sedeas ꝑ manere
non potuisse. quod illas aut sumendi cib facultas. aut
cocundi ꝯenerandiq ratio defecisset. didelicet et ut atho¬
itis suis locum faceret diuinam prouidentiã uoluit
exludere.Sed cum uiderent in omibus que spirant mita¬
bilem prouidentie inesse tationem quod malum uatuta¬
nserat dicere fuisse animalia prodigiosa in quibus ratio
cessasset: Quoniam igitur omĩa que uidemuscum ra¬
none nata sunt. id enim ipsuni nasci efficere nisi ratio
non põt manifestum est nihil ortũo rationis expers po¬
nuisse gn̾ari. At enim prouisum est in sitigulis quibusq¬
et ministerio menbrorũ ad necessaria uite uteretut et

Expanded text:
on possum hoc loco teneri quominus Epicuri stultitiam rursum coarguam: illius enim sunt omnia quae delirat Lucretius. qui ut ostenderet animalia non artificio aliquo diuinae. mentis, sed, ut solet, fortuito nata esse, dixit in principio mundi alias quasdam innumerabiles animantes miranda specie ac magnitudine fuisse natas, sed eas permanere non potuisse, quod illas aut sumendi cibi facultas aut coeundi generandique ratio defecisset. uidelicet ut atomis suis locum faceret, diuinam prouidentiam uoluit excludere. sed cum uideret in omnibus quae spirant mirabilem prouidentiae inesse rationem, quae, malum, uanitas erat dicere fuisse animalia prodigiosa in quibus ratio cessaret? quoniam igitur omnia quae uidemus cum ratione nata sunt - id enim ipsum, nasci, efficere nisi ratio non potest —, manifestum est nihil omnino rationis expers potuisse generari. ante enim prouisum est in singulis quibuset ministerio membrorum ad necessaria uitae uterentur et
Abbreviated transcription (Latin):
que rerum omniũ caput est. Impietas enimineo quođ ẽ sũmu
in om̃i sua uita non et in religione fallãtur.quoniã pietas in
sũmo regulã tenens tenorẽ suũ seruat ĩceteris. Ita fit ut ĩ utraq
ꝑte de conditioẽ rerum que gerũtur qualis sit sũma ip̃a noscatur¬

Expanded text:
quae rerum omnium caput est. Impietas enim suscepta in eo, quoquae rerum omnium caput est. Impietas enim suscepta in eo, quoin omni vita, non et in religione fallantur: quoniam pietas in summo regulam tenens, tenorem suum servaret in caeteris. Ita fit ut in utraque parte, de conditione rerum quae geruntur, qualis sit summa ipsa noscatur
Abbreviated transcription (Latin):
mus fuit. Sed et lucilius tenebros ã istam uitam cirtũscripte bre¬
uiterq depinxit his uersibus. Hunc uõ amaui ad noctẽ festo at
profesto. Totus item prirerq dies populusq patresq lactare idu¬
forus et omnes decedere nusq. Uni se atq idem studio decedere
et arti. Uerba dare ut caute possint pugnare dolose. B landitia
certare bonũ simulacra uirum se Insidias facere ut si hostes sint
omnibus omnes. Hostro autẽ populo quid horum põt obici cuiꝰ
omnis religio est sine scelere ac sine maculs uiuere. Cum igit᷑
uideant se ac suos ea que diximus gerere nostros autẽ nihil ald
oꝑari. nisi equum et bonũ poterant siquid saꝑent exhoc intelli¬
gere. et illos qui bonum faciunt pios esse et semꝑ impios qui
nefanda cõmittunt.Neq enim fieri põt ut qui in om̃ĩbus uite
sue actibus nõ errant in ip̃a sũma errent: hoc est in religione

Expanded text:
mus fuit. Sed et Lucilius tenebrosam istam vitam circumscripte bremus fuit. Sed et Lucilius tenebrosam istam vitam circumscripte breviterque depinxit his versibus: Nunc vero a mane ad noctem, festo atque profesto Totus item pariterque die, populusque, patresque Jactare induforo se omnes; decedere nusquam, Uni se atque eidem studio omnes dedere et arti: Verba dare ut caute possint, pugnare dolose, Blanditia certare, bonum simulare virum se, Insidias facere, ut si hostes sint omnibus omnes. Nostro autem populo quid horum potest objici, cujus omnis religio est, sine scelere ac sine macula vivere? Cum igitur videant, et se, ac suos ea quae diximus gerere, nostros autem nihil aliud operari, nisi aequum et bonum; poterant, si quid saperent, ex hoc intelligere, et illos qui bonum faciunt pios esse, et se impios, qui nefanda committunt: neque enim fieri potest, ut qui in omnibus vitae suae actibus non errant, in ipsa summa errent, hoc est in religione,
Abbreviated transcription (Latin):
ditates captent testamenta supponãt: iustos heredes uel au¬¬
ferant uel excludant. qui corpora sua libidinib prosternãt
ctissimã quoq corporis sui ꝑtem contra fas omne polluant
ac prophanent qui uirilia sua ferro metant: et quod ẽ sce¬
leranus ut sint religionis antistes qui ne uite sue quidem
prant sed extinguendas publite animas suas uẽdãt. Q ui¬
si iudices sede ant: aut ĩ meritos pdant mercede corruptis aut noxios im¬
pune dimitant qui celum quoq ip̃m ueneficiis appetant tanquã
illorum militis̃ terra nõ capiat. hec inquã et his plura scelera uti¬
q abhis fiunt. qui deos colunt. Quis inter hec tot et tanta iusti¬
tie locus est. ego de multis pauca collegi ut nõ arguerem. sed ut ostẽ¬
derem. Qui uult scire omnia senece libros imanu sumat qui moꝵ
uitiorũq publicorũ et descriptor uerissimus. et accusator accerri¬

Expanded text:
ditates captent, testamenta supponant, justos haeredes vel auditates captent, testamenta supponant, justos haeredes vel auferant, vel excludant; qui corpora sua libidinibus prostituant;ctissimam quoque corporis sui partem contra fas omne polluant et profanent; qui virilia sua ferro metant; et, quod est sceleratius, ut sint religionis antistites; qui ne vitae quidem suae parcant, sed extinguendas publice animas suas vendant; si judices sedeant, aut immeritos perdant mercede corrupti, aut noxios impune dimittant; qui coelum quoque ipsum veneficiis appetant, tanquam illorum malitiam terra non capiat. Haec, inquam, et his plura scelera utique ab iis fiunt, qui deos colunt. Quis inter haec tot ac tanta justitiae locus est? Et ego de multis collegi, non ut arguerem, sed ut ostenderem. Qui volent scire omnia, Senecae libros in manum sumant, qui morum vitiorumque publicorum et descriptor verissimus, et accusator acerri
Abbreviated transcription (Latin):
etitia Impios enim uocant ip̃i .s. pii et abhumatio sanguĩẽ
ab horrentes. curti si et actus suos considerẽt: et illorum quos tã¬
ꝙ impios damnãt iam intelligant q̃ mendaces sint et his
ottitub que ad uersus bonos aut dicunt: aut faciunt digni¬
ores. Non enim de nr̃o sed ex illorum numero semꝑ existũt.
qui uias obsideant armati maria predentur uel si palam
grassari nõ licuit uenena clam temꝑent: qui uxores necẽt
ut dotes earum lucrentur aut maritos. ut adulteris nu¬
bant qui natos exse pueros aut strangulent aut sinimiũ
pii fuerint exponant. qui libidines incestas nec filia nec so¬
rore nec matre necꝰ sacerdote contineant qui aduersus ci¬
ues suos patriãq conuirent qui nec culleum metuãt qui
deniq sagrilegia cõmittant. et deorum colãt templa dispo-¬
lient et ut que leuis sunt atq usitata dicamus. Qui here¬¬

Expanded text:
entia. Impios enim vocant, ipsi scilicet pii, et ab humano sanguine entia. Impios enim vocant, ipsi scilicet pii, et ab humano sanguine abhorrentes; cum si et actus suos considerent, et illorum quos tanquam impios damnant, jam intelligant, quam mendaces sint, et iis omnibus, quae adversus bonos aut dicunt, aut faciunt, digniores. Non enim de nostro, sed ex illorum numero semper existunt, qui vias obsideant armati, maria praedentur; vel si palam grassari non licuit, venena clam temperent; qui uxores necent, ut dotes earum lucrentur, aut maritos, ut adulteris nubant, qui natos ex se pueros aut strangulent, aut si nimium pii fuerint, exponant; qui libidines incestas, nec a filia, nec a sorore, nec a matre, nec a sacerdote contineant; qui adversus cives suos patriamque conjurent: qui nec culleum metuant; qui denique sacrilegia committant, et deorum, quos colunt, templa dispolient; et ut quae levia sunt atque illis usitata dicamus, qui haere
Abbreviated transcription (Latin):
pulus inspe constitutus nec dei nescius.Sequiturq: iustos ea¬
dem necessitas que ip̃m iustine uiolauit auctorẽ. Uexatit¬
ergo et exquisitis penerarũ generibus excrutiant. parũq hñt
interficere quos oderunt nisi etiã crudelitas corporib illudat
Si qui autem doloris uel itiortis metu. uel suap̾te perfidia.
celeste sacramentũ deseruerint et ad funesta sacrificia cõ¬
senserint eos laudant et honorib mactant: ut eorũ exemplo
ceteros illiciant. Qui autẽ magni estimauerint fidem cul¬
toresq se dei nõ abnegauerint ineos totis cãnificine sue ui¬
ribus ueluti sanguinẽ sitiant incunibũt et desꝑatos uocant
quia corpori suo minimie ꝑcunt qͣi quicq̃ desꝑatius esse-
possit. ꝙ torquere ac dilaniare eum quẽ scĩas esse innocẽte
adeo nec pudor ullus apud eos suꝑest aquibus abest omnis
humanitas et retorquẽt in homĩes iustos comitia sibi cõgru

Expanded text:
pulus in spe constitutus nec dei nescius, sequiturque iustos eapulus in spe constitutus nec dei nescius, sequiturque iustos eadem necessitas quae ipsum iustitiae uiolauit auctorem. uexantergo et exquisitis poenarum generibus excruciant parumque habent interficere quos oderunt, nisi etiam crudelitas corporibus inludat. si qui autem doloris uel mortis metu uel suapte perfidia caeleste sacramentum deseruerint et ad funesta sacrificia consenserint, eos laudant et honoribus mact.ant, ut eorum exemplo ceteros inliciant. qui autem magni aestimauerint fidem cultoresque se dei non abnegauerint, in eos uero totis carnificinae suae uiribus, ueluti sanguinem sitiant, incumbunt et desperatos uocant, quia corpori suo minime parcunt: quasi quicquam desperatius esse possit quam torquere ac dilaniare eum quem scias esse innocentem. adeo nec pudor ullus aput eos superest a quibus abest omnis hu
Abbreviated transcription (Latin):
q. Namueritas ideo semꝑ inuisa est: ꝙ is qui peccat uult hr̃e
liberum peccandi locum nec aliter se putat maleftõrum uo¬
luptatibus securius perfrui posse ꝙ̃ si nemo sit cui delicta nõ
placeant.Ergo tanq̃ scelerum et maline sue testes extirpare
funditus nitũtur: et tollere grauesq sibi putant tanqͣ uita
eorum coarguatur: Cur enim sunt aliqui intempestiue bo¬
tii. qui corruptis moribus publicis conuiciũ bñ uiuendo faciãt
Cur nõ eque sunt omnes mali rapaces impudici adulteri ꝑ¬
iuricupidiffraudelenti.Quin pocius aufferatitur. Quibus
coram male uiuere pudet.qui peccantiũ frontẽ. et si non
uerbis qr tacent.tam̃ ipso uite gnẽ dissimili feriũt. et uerbe¬
rant. Castigare enim uidetur quicũq dissentit.nec ẽ ma¬
gnoꝑe mirandũ si aduersus homines ista fiunt. cum ad
uersus ip̃m deum propter eandẽ causã insurexerit etia po¬

Expanded text:
que? Nam et veritas ideo semper invisa est, quod is, qui peccat, vult habere que? Nam et veritas ideo semper invisa est, quod is, qui peccat, vult habere liberum peccandi locum; nec aliter se putat malefactorum voluptate securius perfrui posse, quam si nemo sit, cui delicta non placeant. Ergo tanquam scelerum et malitiae suae testes extirpare funditus nituntur, et tollere, gravesque sibi putant, tanquam vita eorum coarguatur. Cur enim sint aliqui intempestive boni, qui, corruptis moribus publicis, convicium bene vivendo faciant? Cur non omnes sint aeque mali, rapaces, impudici, adulteri, perjuri, cupidi, fraudulenti? quin potius auferantur, quibus coram male vivere pudet; qui peccantium frontem, etsi non verbis, quia tacent, tamen ipso vitae genere dissimili feriunt et verberant? Castigare enim videtur quicumque dissentit. Nec est magnopere mirandum, si adversus homines ista fiuersus ipsum deum propter eandem causam insurrexerit etiam po
Abbreviated transcription (Latin):
placuit. nihil plus in eos fit.qͣ ut occidantur. uel inseruitutẽ
abducãtur hox uoͣ in enartabile est quod fit aduersus eos qui
malefacere nesciunt: et nulli nocentiores hñtur: quã qui sũt
exomĩbus innocentes. Audent igitur homĩes ĩ probissimi iusti¬
tie facere mentionẽ qui feras ĩmanitate uincunt. qui placi¬
dissimũ dei gregen: Inde lupi ceu raptores atra ĩnebula quos
improba uentris exegit cecos rabies. Uerum hos nõ uentris s
cordis rabies efferauĩt nec ĩnebula atra: sed aꝑta predatione
grassantur: nec eos unqͣ conscĩa scelerum reuocat: ne sanctũ
ac pium nomen iustitie ore illo uiolent: quod cruore inno¬
centium tanq rictus bestiarum madet. huius tanti et tam
ꝑtinacis odii. quã potissimũ causam esse dicamus: utrum ne
ueritas odium parit ut ait poeta qͣi diuino spiritu instruitus
an erubescunt coram nobis et iustis esse neqͣ an pocius utrũ¬

Expanded text:
placuit, nihil plus in eos fit quam ut occidantur uel in seruitutem placuit, nihil plus in eos fit quam ut occidantur uel in seruitutem abducantur. hoc uero inenarrabile est quod fit aduersus eos qui malefacere nesciunt, et nulli nocentiores habentur quam qui sunt ex omnibus innocentes. audent igitur homines inprobissimi iustitiae facere mentionem, qui feras inmanitate uincunt, qui placidissimum dei gregem uastant lupi ceu raptores atra in nebula, quos inproba uentris exegit caecos rabies. uerum hos non uentris, sed cordis rabies efferauit nec atra in nebula, sed aperta praedatione grassantur nec eos umquam conscientia scelerum reuocat, ne sanctum ac pium nomen iustitiae ore illo uiolent quod cruore innocentium tamquam rictus bestiarum madet. huius tanti et tam pertinacis odii quam potissimum causam esse dicamus? utrumne ueritas oAn erubescunt coram justis et bonis esse nequam? an potius utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ON nunqͣ tamen sentiũt se malos esse: et ueterum seculoꝵ
statum laudant et de suis moribus meritisq coniectant
obessẽ iustiticiam quã obseruantẽ oculis suis nõ tantũ nõ susci¬
piunt nec agnoscunt.Uerum etiã uiolenter oderunt et ꝑsequũtur
et exterminare contendũt. fingamus hanc interim nõ esse iusti¬
dtiam quã nos sequimur.Quõ si illa uenerit quam uerã putãt
eam recipiant qui laniant et occidunt eos. quos et ip̃i fatentur
imitatores esse iustorum quia bona oꝑantur et iusta.Cum tan¬
tum modo malos occiderent digni essent ad quos iusticia nõ eue¬
niret. Cui si fuit alia causa linquendi terrã q humani cruoris
effusio. quãto magis cum pios interfitiant: et ip̃os iustitie sectatores
pro hostibus ducant. łmo uero plusq hostibus quib utiq cũ aĩas
eorum. et opes et liberos ferro et igni appetant: tamen parcitur
uictis. et est locus inter arma dementie. aut si adeo seruire

Expanded text:
onnumquam tamen sentiunt se malos esse et ueterum saeculorum statum laudant et de suis moribus meritisque coniectant abesse iustitiam: quam obuersantem oculis suis non tantum non suscipiunt nec adgnoscunt, uerum etiam uiolenter oderunt et persecuntur et exterminare contendunt. fingamus hanc interim non esse iustitiam quam nos sequimur: quomodo si illa uenerit quam ueram putant, eam recipient? qui laniant et occidunt eos quos et ipsi fatentur imitatores esse iustorum, quia bona operentur et iusta, cum si tantummodo malos occiderent, digni essent ad quos iustitia non ueniret: cui nulla fuit alia causa linquendi terram quam humani cruoris effusio. quanto magis, cum pios interficiant et ipsos iustitiae sectatores pro hostibus ducant, immo uero plus quam pro hostibus? quibus utique, cum animas eorum et opes et liberos ferro et igni adpetant, tamen parcitur uictis et est locus inter arma clementiae, aut si adeo saeuiri
Abbreviated transcription (Latin):
Ctura tegũt squame flauo distincta metallo
Alt ungues foseus pingit honore color
Efsigies inter pauonis mixta figurani.
Cernitur et mixtam phasidis inter auem.
Magniciem. terris Aabum que gignitur. Ales
Uix equare potest. seu uera seu sit uis
Non tamen est tarda ut uolucres que corpore n magno
Incesẜos pigros per graue pondus habent
Sed leuis et uelar regali plena decore
Ialis in aspectu se prebet usq hom̃i
Gonuenit egyptus tanti ad miracula uisus
Et Raram uolucrem turba salutat ouans
Potinus insculpũt sacrato in marniore forma
Et signant titulo Remq diemq nouo
Contrahit in cetum sese genus omñe uolantũ
Nlec prede memor est ulla. nec ulla metus
Alitium stipata choro uolat illa per altum
Lirbaq prosequitur munere leta pio
Sed postꝙͣ puri peruenit Ad etheris aures
Nox Redit ista. suis conditur illa locis
I.c fortunate sortis. natisq uolucris
Mors illi uenus est. sola est in morte uoluptas

Expanded text:
Crura tegunt squamae flavo distincta metallo: Crura tegunt squamae flavo distincta metallo: Ast ungues roseus pingit honore color. Effigies inter Pavonis mixta figuram Cernitur, et pictam Phasidis inter avem. Magniciem, terris Arabum quae gignitur ales, Vix aequare potest, seu fera, seu sit avis. Non tamen est tarda, ut volucres, quae corpore magno Incessus pigros, pergrave pondus habent: Sed levis et velox, regali plena decore. Talis in aspectu se exhibet usque hominum. Huc venit Aegyptus tanti ad miracula visus; Et raram volucrem turba salutat ovans. Protinus exsculpunt sacrato in marmore formam; Et signant titulo remque diemque novo. Contrahit in coetum sese genus omne volantum; Nec praedae memor est ulla, nec ulla metus. Alituum stipata choro volat illa per altum; Turbaque prosequitur munere laeta pio. Sed postquam puri pervenit ad aetheris auras; Mox redit ista; suis conditur ille locis. At fortunatae sortis filique volucrem, Mors illi Venus est; sola est in morte voluptas:
Abbreviated transcription (Latin):
Ungunie balsameo mirraq et thure soluto
Condit et iformam conglobat ore pio
Tram pedibus gestans con̾tendit solis Ad ortus
Inq Ma sesidens promit in ede sacra
Nuandant sese prestat prebẽtq uehentĩ
tantus ibi decor est tantus habundat honor
imcipio color est. qualis sub sidere celi
Aicia queni croceo punica grana legunt.
Qialis in est foliis que fert agrestẽ papauer
Si m pendens uestit sole rubente polus.
Noc hi meri pectus q decens relannẽ fulgent
Noc caput hoc ceruix sũmaq terga intent
saudaq porrigitur fuluo distĩcta metallo
In cuius maculis purpura mixta Rubet
Slarum nter pennas nisigne desuper iris
Pingere ceu nubera desuper alta solet
Albicat insignis mixto uiridente smaragdo
Et puro cornu geminea cuspis hiat.
Ingentes oculos credas geminos q iacinctos
Qrorum de medio lucida flama micat
E. quata toto capiti radiata corona
Phebei Referens recticis alta decus

Expanded text:
Unguine balsameo, myrrhaque, et thure soluto Unguine balsameo, myrrhaque, et thure soluto Condit, et in formam conglobat ore pio. Quam pedibus gestans contendit solis ad ortus, Inque ara residens, ponit in aede sacra. Mirandum sese praestat praebetque videnti; Tantus ibi decor est, tantus abundat honor. Principio color est, qualis sub cortice laevi, Mitia quem croceum punica grana legunt. Qualis inest foliis, quae fert agreste papaver, Cum pandit vestes Flora rubente polo. Hoc humeri pectusque decens velamine fulgent; Hoc caput, hoc cervix, summaque terga nitent. Caudaque porrigitur fulvo distincta metallo, In cujus maculis purpura mixta rubet. Clarum inter pennas insigne est desuper, Iris Pingere seu nubem desuper alta solet. Albicat insignis mixto viridante smaragdo; Et puro cornu gemmea cuspis hiat. Ingentes oculos credas geminos hyacintos; Quorum de medio lucida flamma micat. Aequatur toto capiti radiata corona, Phoebei referens verticis alta decus.
Abbreviated transcription (Latin):
Estuat. et flammas proculit ipse calor
Rereoq procul de lumine concipit ignem
Tlagrat et ambustum soluitur in c̾merem
Mos u̾elut in massam cineres in morte coactos
Tonslat et effectum seminis instar habet
Ninc ammal primũ sine menibris fertur oriri
Sed fortu uermis lacteus esse color
Creuerit in mensum subito cũ tempore certo
Seq oui ceritis colligit in speciem
Inde Reformatur qualis fuit ante sigura
E.t phenix ruptis pullulat exuuus
Ae relut agrestes cum uilo Ad filo ad saxa tenẽt
Nutari pen̾ne papilione solent
Non illi cibus est nostro concessus in orhe
Nec cuiquam imiplumem pascere cura sub est
Ambrosios libeͬt celeste nectare rores
Stellifero teneri qui cecidere polo
Nos legit. hiis Alitur medus iodoribus ales
Donec matiuam proferat esfigieni
Ast ubi primeua cepit florere iuuenta
Frolat Ad patrias iam Reditura domos
Ante tamen proprio quidꝗd de corpore sestat
dssaq uel cineres exiuuas q suas

Expanded text:
Aestuat, et flammam parturit ipse calor; Aestuat, et flammam parturit ipse calor; Aethereoque procul de lumine concipit ignem: Flagrat, et ambustum solvitur in cinerem. Quos velut in massam cineres in morte coactos Conflat, et effectum seminis instar habet. Hinc animal primum sine membris fertur oriri: Sed fertur vermi lacteus esse color. Crevit in immensum subito cum tempore certo, Seque ovi teretis colligit in speciem: Inde reformatur, qualis fuit ante figura, Et Phoenix ruptis pullulat exuviis. Ac velut agrestes, cum filo ad saxa tenentur, Mutari tineae papilione solent. Non illi cibus est nostro concessus in orbe; Nec cuiquam implumem pascere cura subest. Ambrosios libat coelesti nectare rores, Stellifero tenues qui cecidere polo. Hos legit; his alitur mediis in odoribus ales, Donec maturam perferat effigiem. Ast ubi primaeva coepit florere juventa, Evolat ad patrias jam reditura domos. Ante tamen, proprio quicquid de corpore restat, Ossaque, vel cineres, exuviasque suas;
Abbreviated transcription (Latin):
Qram nec dente nocens anial perrũper possit
La bricus aut serpens Aut Auis ulla Rapax.
Tm uentos claudit pendẽtibus eolus antris
Ne uiolent flabris Aera pipurerim
Neu concreta noto nubes per mania celi
Submoueat radios solis. et obsit Aui.
Gonsteuit inde sibi. seu ndũ siue sepulchrũ
Nam perit ut uiuat. se tamen ipsa creat
Colligit hinc succos. et odores diuite silua
Qros Aut pigmee gentes. Aut india carpit
Mut molli generat terra sabea synu
Cĩnama de hic. Auramq procul spirãtis Amomi
Gongerit. et mixto balsama cum folio.
Non cassie mitis nec olentis uimen achanti
Mec thuris lacrime gutta q pinguis ab est.
Miis Addit teneras nardi pubentis aristas
Et sociat mirre pascua grata nimis
Protinus instrato corpus mutabile ndo
Uitali q thoro membra quieta locat
Inicit. exequiis in moritura suis.
Lnc inter uarios Añam cõmendat odores
Repositi tanti nec timet illa fidem.
Interea corpus genitale morte peremptum

Expanded text:
quam nulla nocens animans prorepere possit. quam nulla nocens animans prorepere possit. Lubricus aut serpens aut auis ulla rapax. Tum uentos claudit pendentibus Aeolus antris. Ne uiolent flabris aera purpureum Neu concreta noto nubes per inania caeli Submoueat radios solis et obsit aui. Construit inde sibi seu nidum siue sepulchrum: Nam perit, ut uiuat, se tamen ipsa creat. Colligit hinc sucos et odores diuite silua. Quos aut Pygmeae gentes, aut India carpit, Aut molli generat terra Sabaea sinu. Cinnama dehinc, auramque procul spirantis amomi Congerit, et misto balsama cum folio. Non casiae mitis, nec olentis vimen acanthi, Nec thuris lachrymae, guttaque pinguis abest. His addit teneras nardi pubentis aristas, Et sociat myrrhae pascua grata nimis. Protinus in strato corpus mutabile nido, In talique thoro membra quieta locat. Injicit, exequiis immoritura suis. Tunc inter varios animam commendat odores; Depositi tanti nec timet illa fidem. Interea corpus genitali morte peremptum