comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
astringit:⁊ bene uiuendi artiorib ob¬
ligat institutis. Et quia ñ potest esse a¬
mor otiosus. s qͣntus sit oꝑe prestat᷑: bea¬
ta ytra facultates ⁊ predia celesti spon¬
so consecrat quem eligit: ⁊ domũ suam
celesti purificatam sacram̃to. rogat in
eccł̃iam consecrari. Ibiq int̾ missarum
sollempnia de manu sc̃i pontificis hu¬
militatis ⁊ castimonie signũ sacrũ ue¬
lamen accepit. Aggregato deinceps ibi¬
dem cetu deo seruientiũ mulierũ locũ
ip̃m possessionib ampliauit.⁊ multi¬
plici diũsi generis decorauit ornatu:
studens omĩb fieri obedientie ⁊ humili
dotib clara: competitores sibi plurimoᷤ
excitabat. Quã pia mat̾ de corruptioniᷤᷤ
uoragine cenulenta cupiens liberare.
crinib attonsis. ⁊ habitu demutato.
sacris applicauit altarib.⁊ obtulit
scõ pontifici consecrandam. Affecta¬
bat enim qͣm maxime. ut qd emar¬
cuerat in radice germinis integritas ex¬

Expanded text:
astringit et bene vivendi arctioribus obastringit et bene vivendi arctioribus obligat institutis. Et quia non potest esse amor otiosus, sed quantus sit opere protestatur, beata Itta facultates et praedia coelesti sponso consecrat quem elegit, et domum suam coelesti purificatam sacramento, rogat in Ecclesiam consecrari. Ibique inter sacra missarum solemnia, de manu sancti pontificis, humilitatis et castimoniae signum, sacrum velamen accepit. Aggregato deinceps ibidem coetu Deo servientium mulierum locum ipsum possessionibus ampliavit, et multiplici diversi generis decoravit ornatu, studens omnibus fieri obedientiae et humildotibus clara, competitores sibi plurimos excitabat, quam pia mater de corruptionis voragine coenulenta cupiens liberare, crinibus attonsis, et habitu demutato, sacris applicavit altaribus, et obtulit sancto pontifici consecrandam. Affectabat enim quam maxime, ut, quod emarcuerat in radice, germinis integritas ex
Abbreviated transcription (Latin):
arche sinum reuolat columba: cũ dilu¬
uio regnante. ñ inuenit ubi pedes por¬
rigat in quietem. Cogitabat ⁊ hec sc̃a.
mulier int̾ angores suos maritali desti¬
duta solatio. quomͦ xp̃o soli placere pos¬
sed ⁊ uotiuũ castimonie decus thesauri¬
çelestis inferte sacrario: qͥa scda post
naufragiũ tabula ẽ. in uirginitatis
amisse solatium uidualis continentie
merito reparari. Diu̾tit ad eam consola¬
tionis gr̃a uirbeatꝰ: inite dudũ fami¬
liaritatis sc̃e suadente cõmercio. Exhibet᷑
ingredienti comis hylaritas. deꝓmunt᷑
obsequia congrua sc̃itati: conserit᷑ mode¬
sti sermonis inuicem grata cõmunio.
Uir dñi ubi ad intime uoluntatis ẽ
admissus archanũ. ⁊ dep̃hendere potuit
ad quid sc̃e uidue pra suspiraret inten¬
tio congratulatione fouet. erigit ãmo¬
nitionib. confirmat exemplis: desiderii
sc̃i fidele ꝓpositum. Ilia sc̃i pontificis hor¬
tatu facta robustior. uoto se castitatis

Expanded text:
arcae sinum revolat columba, cum diluarcae sinum revolat columba, cum diluvio regnante non invenit, ubi pedes porrigat in quietem. Cogitabat et haec sancta mulier inter angores suos, maritali destituta solatio, quomodo Christo soli placere posset, et votivum castimoniae decus thesaurcoelestis inferre sacrario, quia secunda post naufragium tabula est in virginitatis amissae solatium vidualis continentiae merito reparari. Divertit ad eam consolationis gratia vir beatus, initae dudum familiaritatis sanctae suadente commercio. Exhibetur ingredienti comis hilaritas, depromuntur obsequia congrua sanctitati, conseritur modesti sermonis invicem grata communio. Vir Domini ubi ad intimae voluntatis est admissus arcanum, et deprehendere potuit ad quid sanctae viduae pia suspiraret intentio, congratulatione fovet, erigit admonitionibus, confirmat exemplis desiderii sancti fidele propositum. Illa sancti pontificis hortatu facta robustior, voto se castitatis
Abbreviated transcription (Latin):
sua. T̃tiennio gͦ ab introttꝰ sui tempore
alit̾ euoluto. cum suam prorsꝰ circa eos ui¬
aiet oꝑam ꝓfligari: recessit ab eis. priuatꝰ
ligens habitare in domo dł̃i. qͣm int̾ tranᷤ¬
gressores tytulo dignitatis excellere. Tutior
ĩ enim innocentia pauptatis.⁊ priuati
suisus abiectio: qͣm peccatricis opulentie
luxus ⁊ tumentis extollentia potestatis:
siat gͥ amar᷑ animo in indignatione sp̃e
su maliciam miserans imꝓboꝵ. ꝑditio¬
n timens: ⁊ exhibens tristi periculo sc̃e cõ¬
pissionis affectum. Uerũtam̾ manꝰ dñi
erat cũ illo. confortans eum. que ꝓ steri¬
litate dereliga. fructꝰ preciosi rependeret
na nobilis ytra nomine. nataliũ głam
conu̾sationis. ⁊ morũ tytulis antecedenᷤ.
h głosi ducis pipini recens defuncti
uiduata consorcio. felicis copule triste
diuortiũ mente lugubri sustinebat. Fit
plerumq molestia temporalis. ꝓpositi
sanctioris leta ꝓgressio: ⁊ aliqͣndo in usũ
uitutis tnsformat᷑ dura necessitas. Ad

Expanded text:
 Triennio igitur ab introitus sui tempore, taliter evoluto, cum suam prorsus circa eos videret operam profligari: recessit ab eis, privatus eligens habitare in domo Dei, quam inter transgressores titulo dignitatis excellere. Tutior est enim innocentia paupertatis et privati secessus abjectio; quam peccatricis opulentiae luxus, et tumentis extollentia potestatis. Ibat igitur amarus animo, in indignatione spiritus sui, malitiam miserans improborum, perditioni timens et exhibens tristi periculo sanctae compassionis affectum. Verumtamen manus Domini erat cum illo, confortans eum, quae pro sterilitate derelicta, fructus pretiosi rependeret na nobilis, Itta nomine, natalium gloriam conversationis et morem titulis antecedens. Haec gloriosi ducis Pipini recens defuncti viduata consortio, felicis copulae triste divortium, mente lugubri sustinebat. Fit plerumque molestia temporalis propositi sanctioris laeta progressio, et aliquando in usum virtutis transformatur dura necessitas. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
poris glebam. usq ad locum sepulchri.
psalmis. himnis. ⁊ canticis. canora cele¬
stib fidelis turba ꝓsequit᷑. Que licet de
tanti patͥs felici uictoria sentiat ẽẽ gau¬
dendũ: lacrimas tam̃ doloris pietatis
extorquet affectꝰ.⁊ de uno eodemq fonte
pari tenore scaturiens disparib excita¬
ta. causis meroris ⁊ gaudii uena ꝓgredi¬
tͣ. dum tumphanti pietas debet ut gau¬
deat. ⁊ funebrib obsequiis exhibere de¬
cet. ut doleat. Sepultꝰ. ẽ. gͥ in oratorio
beati petui qd̾ ip̃e fundauerat: ut qui
p̃dicationis auctor. aduitor in oportu¬
nitatib. in tͥbulationib consolator ex¬
titerat. in extremis promptꝰ adsisteret.
portas iusticie reseraret intranti.⁊ foue¬
ret in t̾re grenuo qui escentẽ. Prestant᷑
ad sepulchrũ eiꝰ bñficia p̾clara poscentibꝰ.
que patris sc̃i meritum pleniꝰ atcestant᷑.
⁊ con fessorem suũ chorusca miraculis
uisitato diuina cõmendat. ⁊ in seruo

Expanded text:
poris glebam, usque ad locum sepulcri, poris glebam, usque ad locum sepulcri, psalmis, hymnis et canticis canora coelestibus fidelis turba prosequitur. Quae licet de tanti Patris felici victoria sentiat esse audendum, lacrymas tamen doloris, pietatis extorquet affectus, et de uno eodemque fonte pari tenore scaturiens, disparibus excitata causis, moeroris et gaudii vena progreditur; dum triumphanti pietas debet, ut gaudeat, et funebribus obsequiis exhibere decet, ut doleat. Sepultus est igitur in oratorio B. Petri, quod ipse fundaverat, ut, qui praedicationis auctor, adjutor in opportunitatibus, in tribulationibus consolator exstiterat, in extremis promptus assisteret, portas justitiae reseraret intranti, et foveret in terrae gremio quiescentem. Praestantur ad sepulcrum ejus beneficia praeclara poscentibus, quae Patris sancti meritum plenius attestantur, et confessorem suum corusca miraculis visitatio divina commendat, et in servo
Abbreviated transcription (Latin):
stulabat: cuiꝰ sacra uestigia toto mentiᷤᷤ
annisu studuerat imitari. Nulliꝰ enĩ
apd d̾m familiarior int̾uentꝰ. nulliꝰ effi¬
catior potest ẽẽ gr̃a: qͣm illiꝰ que mat̾ ẽẽ¬
tione mirabili. deitatis uirginitatisq cõ¬
plexus. naturarũ ꝓprietate seruata. et̾¬
ni u̾bi cõmunicat genituram. In qͣrtũ
sane diem differt᷑ exequiarũ sc̃a sollem¬
nitas. ut religiosis undiq conuenientibꝰ
uiris. iusta soluant᷑ sc̃o funeri:⁊ p̾tiosi
thesauri depositio fauorabiliꝰ celebret᷑. Ex¬
citati fama finitimi. concursu frequen¬
ti parit̾ ex oppidis uicisq conueniunt:
ut tanti patris uenerent᷑ exequias. ⁊ quẽ
uiuentẽ dilexerant: exanimẽ pietatis
officio ꝓseqͣnt᷑. Adest de diu̾sis euocata
partib cliscipuloꝵ eius sc̃a freqͤntia. Ad¬
sunt pietatis filii. clerꝰ ⁊ popłs adiacen¬
tes: ⁊ elatam de loco tͣnͣsitus scĩssimi cor¬

Expanded text:
stulabat, cujus sacra vestigia toto mentis stulabat, cujus sacra vestigia toto mentis adnisu studuerat imitari. Nullius enim apud Deum familiarior interventus, nullius efficacior potest esse gratia, quam illius quae matetione mirabili deitatis, virginitatisque complexus naturarum proprietate servata, aeterni Verbi communicat genituram. 73. In quartum sane diem differtur exsequiarum sancta solemnitas, ut religiosis undique convenientibus viris, justa solvantur sancto funeri et pretiosi thesauri depositio favorabilius celebretur. Excitati fama finitimi, concursu frequenti pariter, ex oppidis vicisque conveniunt, ut tanti Patris venerentur exsequias, et, quem viventem dilexerant, exanimem pietatis officio prosequentur. Adest de diversis evocata partibus discipulorum ejus sancta frequentia. Adsunt pietatis filii clerus et populus adjacentes; et elatam de loco transitus sanctissimi cor
Abbreviated transcription (Latin):
mn ep̃c hanc epłam rogante dõno aman¬
d consensi ⁊ subscripsi. Ego Bertinꝰ abba
libstripsi. Ego aldeb̾t᷑ abb̃a subscripsi.
fgo iohannes rogatꝰ a domno amando
insentiens hanc epłam subscripsi. Ego
ludemundꝰ peccator iubente domno me
litabilis gr̃a. iocunda suauitas. mirabi¬
lis imio caritatis. que sic animã uiri sc̃i
uinctilo pietatis inlissolubili colliga¬
ratut in ꝓprie dissolutionis excessu. diᷤᷤ¬
sotiari a tr̃ib iacturam sc̃i federis esti¬
maret. Igit᷑ głosi porrtificis ĩminente
reuerendi tͣnsitꝰ die. cum ẽẽt in oratorio
brati andree post orationũ munꝰ. post
luscepta celestis sacram̃ta mysterii int̾
liscipuloꝵ manꝰ. finito uite cursu. mi¬
grauit ad dñm:⁊ appositꝰ ẽ ad patres su¬
os cum gła. Selix operum merito. felix
gr̃a sc̃itatis. felix consũmatione laudabi¬
li. cui diuinitꝰ concessum ẽ. ut ante alta¬
te beate uirginis ultimũ redderet sp̃m:
cuiꝰ se mertus adiuuare deuotissime po¬

Expanded text:
pus hanc epistolam, rogante domno Amando, consensi et subscripsi. Ego Bertinus 731 abbas subscripsi. Ego Aldebertus abbas subscripsi. Ego Joannes rogatus a domno Amando, consentiens hanc epistolam subscripsi. Ego Baudemundus peccator, jubente domno meo lectabilis gratia, jucunda suavitas, mirabilis unio charitatis, quae sic animam viri sancti vinculo pietatis indisolubili colligarat, ut in propriae dissolutionis excessu, dissociari a fratribus jacturam sancti foederis aestimaret. Igitur gloriosi pontificis imminente reverendi transitus die, cum esset in oratorio B. Andreae, post orationum munus post suscepta coelestis sacramenta mysterii, inter discipulorum manus, finito vitae cursu migravit ad Dominum, et appositus est ad patres suos cum gloria. Felix operum merito, felix gratia sanctitatis, felix consummatione laudabili, cui divinitus concessum est, ut ante altare B. Virginis ultimum redderet spiritum, cujus se meritis adjuvari devotissime po
Abbreviated transcription (Latin):
sũma senectute pene corpore p̃ mortuo
exitũ de hoc mundo in ꝓximo habere spe¬
ramꝰ: ⁊ qͥa nos d̾s in istum locellũ qͥ uaa¬
tur elnonis ꝑducere dignatꝰ ÷. quẽ suꝑ
largitate regia ꝓprio labore uisi fuimus
construxisse. si nos ibi ds̃ de hoc mundo
decreuerit emigrare: peto ⁊ coram xp̃o lt
filio di coniurare p̾sumo. ut nulli ep̃m¬

Expanded text:
summa senectute pene corpore praemortuo summa senectute pene corpore praemortuo exitum de hoc mundo in proximo habere speramus et quia nos deus in isto locello qui uocatur Elnonis perducere dignatus est quem super largitate regia propria labore uisi fuimus construxisse si nos ibi deus de hoc mundo decreuerit emigrare peto et coram christo Iesu filio dei coniurare praesumo ut null
Abbreviated transcription (Latin):
mouere cenobio. uel tͣnsferre cuiꝰ libet ce¬
casionis obtentu. s cũ fr̃ib qui eiꝰ in¬
ductu mundũ uicerant. depositionis
sue locum p̃sentia sui corporis ĩmobi¬
lit̾ possideret:⁊ resurrectionis ultime
diem cũ eis fidelit̾ expet̾taret: qͦs nec ui¬
uens deserere sustinebat. nec admitte¬
bat moriens a liquatenꝰ dimoueri. Ut
g omnẽ ambiguitatẽ huiꝰ rei scire uasa¬
tib auferamꝰ: testam̃tũ pii pats nos
placet ut huic operi inseramus.
dus miserinꝰ ⁊ peccator. Credimꝰ ubiq
diuinam nos pietatem regere ⁊ clemm¬
ter saluare uelle: quia ⁊ ingrissũ nm
in mundũ. ⁊ exitũ de mundo anti sela
ip̃e p̃noscit. Pinde omĩb ñ habet᷑ inco¬
u̾bũ d̾i annuntiare. uł baptismũ tradm
discursum habuimꝰ: ⁊ nos de multis pui
lis pietas di eripuit. ⁊ usq tempore isto
ꝑducere dignatꝰ est. S dum iam corpon
fesso ⁊ multis laborib fatigato. iam in

Expanded text:
movere coenobio, vel transferre cujuslibet ocmovere coenobio, vel transferre cujuslibet occasionis obtentu; sed cum fratribus, qui ejus inductu mundum vicerant, depositionis suae locum praesentia sui corporis immobiliter possideret; et resurrectionis ultimae diem cum eis fideliter exspectaret, quos nec vivens deserere sustinebat, nec admittebat moriens aliquatenus dimoveri. Ut ergo omnem ambiguitatem hujus rei scire volentibus auferamus, testamentum pii Patris nobis placet, ut huic operi inseramus. dus miserrimus, et peccator. Credimus ubique divinam nos pietatem regere, et clementer salvare velle, quia et ingressum nostrum in mundum, et exitum de mundo, ante saecula ipse praenoscit. Proinde omnibus non habetur incoseu verbum Dei annuntiare, vel baptismum tradere, discursum habuimus; lis pietas dei eripuit et usque tempore isto perducere dignatus est. Sed dum iam corpore fesso et multis laboribus fatigato iam in
Abbreviated transcription (Latin):
xerit: manifestis declarat indiciis: cum
nec in morte sustineat ab eoꝵ dulci colle¬
gio separari. Facto gͥ eis testam̃to sicut in
archiuis huiꝰ monasterii continet᷑. stabi¬
le de corpore suo confirmat edictũ. idemq
constant̾ adiurat. p̾catur. monet. horta¬
t᷑ ⁊ imperat: ut inuolabilit̾ obseruetur.
Conuenerant ad eum fama sc̃itatis. oppi¬
nione uircutũ: meritoꝵ fructib ⁊ operũ
signis illecti. reuerende auctoritatis ⁊ m¬
signis excellentie patres: reolus metropo¬
lita remensis. nummolenꝰ nouiomensiᷤᷤ
ep̃c. cameracen siũ pat̾ uindicianꝰ. Berti¬
nꝰ ⁊ aldebertꝰ abbates. iohes blandiniensis¬
cenobii pastor egregiꝰ. cũ aliis d̾m tim̃ti¬
b uiris: quoꝵ auctoritate ⁊ consilio. diᷤ¬
positionis sue roborauit effectũ. Dispo¬
suit gͥ sub horribilis int̾minatione sen¬
tentie. ne cuiqͣm liceret eccłiastice secu¬
lari ue ꝑsone. corpꝰ suũ ab elnonensi re¬

Expanded text:
xerit, manifestis declarat indiciis, cum xerit, manifestis declarat indiciis, cum nec in morte sustineat ab eorum dulci collegio separari. Facto igitur eis testamento, sicut in archivis hujus monasterii continetur, stabile de corpore suo confirmat edictum, idemque constanter adjurat, precatur, monet, hortatur et imperat, ut inviolabiliter observetur. Convenerant ad eum fama sanctitatis, opinione virtutum, meritorum fructibus, et operum signis illecti, reverendae auctoritatis et insignis excellentiae Patres, Reolus metropolita Remensis, Mummolenus Noviomensis episcopus, Cameracensium Pater Vindicianus, Bertinus et Aldebertus abbates, timentibus viris, quorum auctoritate et consilio dispositionis suae roboravit effectum. Disposuit igitur sub horribilis interminatione sententiae, ne cuiquam liceret ecclesiasticae saecularive personae, corpus suum ab Elnonensi re
Abbreviated transcription (Latin):
dinis ⁊ seueritas discipline ꝓuida mode¬
ratione floreret:⁊ rp̃i uacandi deo secre¬
tior ac liberior pateret introitꝰ. Reuocari
tam̃ decernit in ius elnonensis monaste¬
rii possessionemq ꝑpetuam. qͥcq̃d barisy¬
aci ante possederat de munt ficentia re¬
gis hylderici: qd̾ usq in hodiernũ diem
scd̾m uiri cli dispensationẽ irrefragã¬
bilit̾ conseruat᷑. Solet circa posteriꝰ
genitam sobolem paterna pietas ẽẽ ꝓpen¬
sior. ⁊ genuine caritatis ardorem semꝑ
extrenus reseruat affectib. Sic magist̾ pi¬
rudibq discipulis uitalem sue mortiᷤ
exhibuit medicinam. Huiꝰ imitator. bea¬
tus pat̾ amandꝰ cum sciret articulũ sui
transitꝰ ĩminere: conuocatis ad se fr̃ib. pꝰt
exhortationis u̾ba. post pre consolationis
blanda colloquia. post inculcata salutis
et̾ne mandata. uocationis sue tempꝰ inli¬
cat ꝓpinquare:⁊ qͣntum eos uiuens dile¬

Expanded text:
dinis et severitas disciplinae, provida modedinis et severitas disciplinae, provida moderatione floreret, et ipsi vacandi Deo secretior ac liberior pateret introitus. Revocari tamen decrevit in jus Elnonensis monasterii possessionem perpetuam, quidquid Barisiaci ante possederat, de munificentia regis Hilderici, quod usque in hodiernum diem secundum viri Dei dispensationem irrefragabgenitam sobolem paterna pietas esse propensior, et genuinae charitatis ardorem semper extremis reservat affectibus. Sic Magister pirudibusque discipulis vitalem suae mortis exhibuit medicinam. Hujus imitator B. Pater Amandus, cum sciret articulum sui transitus imminere, convocatis ad se fratribus, post exhortationis verba, post piae consolationis blanda colloquia, post inculcata salutis aeternae mandata, vocationis suae tempus indicat propinquare; et, quantum eos vivens dile
Abbreviated transcription (Latin):
bo qm̃ elegi eam. Uob̃ ñ deerit ꝓpitiante¬
deo uirtꝰ celestis auxilii: uł nr̃e sollicitu¬
dinis adiumentũ. Hac uoce fr̃s a cursu
ꝓposite intentionis exclusi. ne uacui reu̾¬
tant᷑ implorant. ⁊ sc̃ĩ patris consulunt cũ
omi deuotiont sollertiam: qͥd de blandini¬
ensis monasterii ordinatione sentiat. qͥd
censeat adimpleri. Sc̃s pat̾ Amandꝰ. qͥ nec
suoz elnonenses deserere. nec gregi deesse po¬
terat desolato: ꝓbate conu̾sationis uirũ. mo¬
rib insignem. moderatione p̾cipuũ. ioħem
discipulũ suũ tradidit eis: cui fr̃m curã
data bñdictione cõmisit: ⁊ remisit cũ exul¬
laborib confectꝰ ⁊ senio. nec abẽẽ longius
exitꝰ sui diem secreta inspiratione p̾sense¬
rat. Euocatũ ad se uenerabilẽ andream
quẽ barisyaco priꝰ abbatem p̃fecerat. con¬
stituit suꝑ familiam suam. quã dño iu¬
uante collegerat. ut in manu eiꝰ uirtꝰ or¬

Expanded text:
bo quoniam elegi eam. Vobis non deerit, pbo quoniam elegi eam. Vobis non deerit, pvirtus coelestis auxilii, vel nostrae sollicitudinis adjumentum. Hac voce, fratres, a cursu propositae intentionis exclusi, ne vacui revertantur implorant, et sancti Patris consulunt cum omni devotione solertiam, quid de Blandiniensis monasterii ordinatione sentiat, quid censeat adimpleri. » Sanctus Pater Amandus, qui nec suos Elnonenses deserere, nec gregi deesse poterat desolato, probatae conversationis virum, moribus insignem, moderatione praecipuum, Joannem, discipulum suum tradidit eis, cui fratrum curam data benedictione commisit, et remisit cum exsullaboribus confectus et senio, nec abesse longius exitus sui diem secreta inspiratione praesenserat. Evocatum igitur ad se venerabilem Andream, quem Barisiaco prius abbatem praefecerat, constituit super familiam suam, quam Domino juvante collegerat, ut in manu ejus virtus or
Abbreviated transcription (Latin):
ngaudium dñi sui ĩmortalitatis reg¬
iu sortitꝰ ẽ ⁊ głam. Eratres aũ loci pari
uoto ⁊ unanimi uoluntate legatione
iismissa. supplicatione qua p̾ualent.
i obsectione ñ ficta pulsant pat̾ne pie¬
tatis affectu. ut ad eos declinet uir sẽs. ꝓ
indeat monasterio qd̃ fundauit. enutri¬
at filios quos de spiritali generatione
luscepit. riget uberiꝰ arbusta que posut.
nec gregem deuotum patiat᷑ in disꝑsio¬
uis abire iaccuram. Beatꝰ amandꝰ filioꝵ
pentione concussus. timoris parit̾ ⁊ amo¬
iis subito tͣnsfixus accessu: nec elnonẽ
ulinquere. nec sine consilio remittere uo¬
lat filios suplicantis. Sic ex stud.o pi¬
etatis diuis in partes post multos sc̃e de¬
liberationis motꝰ ⁊ exquisita consilia. petẽ¬
tib blanda humilitate respondit. Noli¬
te filii nolite patris ur̃i sollicitare quietẽ.
nolite de portu reuocare in pelagꝰ: sufficit
m̾ pauptas mea: ut diuitie computent᷑.
Hec requies mea in scłm scłi: hic habita¬

Expanded text:
gaudium Domini sui, immortalitatis regnum sortitus et gloriam. Fratres autem loci pari voto, et unanimi voluntate legatione transmissa, supplicatione qua praevalent et obsecratione non ficta, pulsant paternae pietatis affectum, ut ad eos declinet vir sanctus, provideat monasterio quod fundavit, enutriat filios, quos de spiritali generatione suscepit, riget uberius arbusta quae posuit, nec gregem devotum patiatur in dispersionis abire jacturam. Beatus Amandus filiorum petitione concussus, timoris pariter et amoris subito transfixus accessu, nec Elnonem relinquere, nec sine consilio remittere volebat filios supplicantes. Sic ex studio pietatis divisus in partes, post multos sanctae deliberationis motus, et exquisita consilia petentibus blanda humilitate respondit: « Nolite, fili, nolite Patris vestri sollicitare quietem, nolite de porta revocare in pelagus, sufficit mihi paupertas mea, ut divitiae computentur, haec requies mea in saeculum saeculi, hic habita
Abbreviated transcription (Latin):
rum hortam᷑ caritatem tuam exemplo
eiꝰ qui ꝓ nob̃ pati ⁊ mori uoluit. ꝓmptoᷤᷤ
uos in cunctis eiꝰ seruiciĩ ꝑmanere. Neq noᷤ pi¬
geat temporales cruciatꝰ ꝓ xp̃i nomine
sustinere:. s emolumento future remu¬
nerationis. huiꝰ seculi uerationes tolera¬
re ꝑsuadeant. Scriptũ namq ẽ. Q ret̾¬
inuocabo. Tantũ enim a nob̃ exigit᷑. qͣn¬
tũ possumꝰ famulatꝰ nr̃i obsequia cõmo¬
dare. Cumq cuncta que nob̃ ad con¬
fortandos frat̾nitatis ur̃e animos pote¬
rant ministrari. largiente suꝑne ma¬
iestatis clementia uobis sint ꝓcul lu¬
bio manifesta: restat ut de alus que noᷤ
ꝑsua scripta consuluit fr̾̃nitati ur̃e sig¬
nificemꝰ. Credimꝰ enim ad uos ꝑuenis¬
se. qͦmodo in cont̾batione recte fidei et
catholice eccłie conculcatione. ante hos
plus minꝰ qͥndecim annos a sergio fal¬
so ep̃o constantinopolitano in auxili¬
o habente tc̃ imperantẽ heracliũ. execͣn¬

Expanded text:
rum ortamur caritatem tuam exemplo rum ortamur caritatem tuam exemplo eius qui pro nobis pati et mori uoluit promptos uos in cunctis eius seruitiis permanere neque nos pigeat tesustinere, sed emolumenta futurae remunerationis hujus saeculi vexationes tolerare persuadeant. Scriptum namque est: Quid retrinuocabo. Tantum enim a nobis exigitur quantum possumus famulatus nostri obsequia codare. Cumque cuncta quae nobis, ad confortandos fraternitatis vestrae animos, poterant ministrare, largiente supernae majestatis clementia, vobis sint procul dubio manifesta, restat ut de aliis quae nos per sua scripta consuluit, fraternitati vestrae significemus. 48. Credimus etenim ad vos pervenisse, quomodo in conturbatione rectae fidei, et catholicae Ecclesiae conculcatione, ante hos plus minus quindecim annos, a Sergio falso episcopo Constantinopolitano, in auxilio habente tunc imperantem Heraclium, exsecran
Abbreviated transcription (Latin):
li ad destructionẽ canonũ compassio¬
uem erhibras. Nam qui semel post suã¬
ordinationẽ in lapsũ ceciderit. deinceps
iam depositꝰ erit. nullumq gradũ sacer¬
docii poterit adipisci: s sufficiat ei lam̃
in eadem penitentia ꝑdurare. ut cõmis¬
sum delictũ diuina gr̃a extinguere ua¬
leat. Si enim tales querimꝰ ad sacros or¬
dines ꝓmouendos. quib nulla ruga.¬
nullumq uite contagiũ p̃pediat: qͣnto
magis si post ordinationẽ suam qͥspiã
in lapsum ceciderit. ⁊ p̃uaricationis pec¬
cato dep̃hendat᷑ obnoxius: omni modo
ꝓhibendus ẽ. cum manib lutulentis
atq pollutis mysteriũ nr̃e salutis tͣrta¬
re: Sitq huiꝰmodi semꝑ iuxta sacrorum
canonũ statuta in hac uita depositꝰ. ut
ab illo qui mentis interiora scrutat᷑. nul
lumq de ouib errare congaudet. dum
aspexerit sinceram penitentiã eiꝰ: in t̾ribi¬
li iudicio habeat reconciliatũ. Ideoq ite¬

Expanded text:
tibus ad distructione canonum compassiotibus ad distructione canonum compassionem exhibeat. Nam qui semel post suaordinationem in lapsu ceciderit deinceps iam depositus erit nullum que gradum sacerdotii poterit adipiscere sed sufficiat ei lamenin eadem paenitentia perdurare ut commissum delictum diuina gratia extinguere ualeat. Si enim tales quaerimus ad sacros ordines promouendos quibnullumque vitae contagium praepediat: quanto magis, si post ordinationem suam quispiam in lapsum ceciderit, et praevaricationis peccato deprehendatur obnoxius, omnimodo prohibendus est, cum manibus lutulentis atque pollutis, mysterium nostrae salutis tractare? Sicque hujusmodi semper juxta sacrorum canonum statuta in hac vita depositus, ut ab illo, qui mentis inlum que de ovibus errare congaudet dum aspexerit sinceram paenitentiam eius in terribili iudicio habeat reconciliatum. Ideo que ite
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑsuadet assertio. Suggestum. ẽ. nãq
nobis. qd̃ p̾sbiteri seu diacom. aliiq sac̃¬
uotalis offitii. post suas ordinationes ĩ
lapsum inquinant᷑. ⁊ ꝓpt̾ea nimio mero¬
iꝑ frat̾nitatẽ tuam astringi. uelle q pa¬
sinale obsequiũ ꝓ eoꝵ inobedientia de¬
pnere. ⁊ uacationẽ ab episcopat᷑ laboribꝰ
ligere:⁊ silentio atq otio uitam degere.
qͣn in his que tͥ cõmissa sunt ꝑmanere.
dunte dño. Beatus qui ꝑseuera uerit us
in finem. Unde namq brata ꝑseuerã¬
ssa nisi de uirtute pacientie: Quia sccł̃m
apłicam p̃dicationem. om̃s qui uolue.¬
nt in xp̃o pie uiuere in xp̃o: ꝑsecutio
nonũ amaritudo a pio mentis ur̃e ꝓpõsi¬
io wartet recedere. considerans qͣnta ꝓ
absolutione nr̃i ⁊ liberatione. creator do
lus affligendũ tradiderit: ut nos a uin¬
uilis potestatis diabolice liberaret. spt̾e¬
a nullatenꝰ in hruꝰmodi peccato delinq̃n¬

Expanded text:
iem persuadit assertio. Suggestum est namque iem persuadit assertio. Suggestum est namque nobis eo quod presbiteri seu diaconi alii que sacerdotalis officii post suas ordinationes in lapsum inquinantur et propterea nimio merore fraternitatem tuam adstringi uelle que pastorale obsequium pro eorum inoboedientia deponere et uacatione ab episcopatus laboribus eligere et silentio atque otio uitam degere quam in his quae tibi commissa sunt permanere dicente domino: beatus qui perseuerauerit usque in finem unde namque beata perseuerantia nisi de uirtute patientiae quia secundum apostolicam praedicationem omnes qui uoluerint in christo pie viuere persionum amaritudo a pio mentis uestrae proposito coartet recedere considerans quanta pro absolutione nostri et liberatione creator domliis afficiendum tradiderit ut nos a uinculis potestatis diabolicae liberaret. Propterea nullatenus in huiusmodi peccato delinquen
Abbreviated transcription (Latin):
amando. Martinꝰ Erat̾uitats tu
studio pietatis congestam epłam sul
rias te despicientem oblectationes il
que ꝑpetua ⁊ sublimia dona ꝓ dñ di
st is patrie ascensum humilianis ma¬
tib. atq contritis corporib futios
cũ sit nulle omnino comparationi
eqͣndũ. qd̾ a creatore nr̃o ꝓ bonis setu¬
tus compensat᷑. dum breui at pall
imporis spacio finiunt᷑ labores. qͦs ꝓdi
Irtione ipsiꝰ sustinemꝰ: consideratione
aingerii nos oportet libenti animo to¬
iuare p̾sentis uite angustias. S qͣntũ
nob laboꝵ ur̾orũ oꝑatio magnam gau¬
A ubertatẽ indiicit. tantũ ꝓ duritia
ssdotũ gentis illiꝰ conterim᷑. qd post¬
psitis salutis sue suffragiis. atq re¬
amptoris nr̃i contempnentes seruicia.
umoꝵ federib ingrauant᷑. Quib ad p̃
prantam salutem. tanto quidẽ nos ne¬
issi ẽ importunis p̃dicationib ĩmine¬
i qͣntum ꝑfecte negotiationis credito¬
ñ nob̃ talentoꝵ dupplicat assignatio.

Expanded text:
Amando Martinus. Fraternitatis tuae studio pietatis congestam epistolam orias dispiciens oblectationes illa quae perpetua et sublimia dona pro dominestis patriae ascensum humiliatis mentibus atque contritis corporibus uobis cum sit nullae omnino comparationi coaequandum quod a creatore nostro pro bonis seruitiis reconpensatur dum breui atque paruo temporis spatio finiuntur labores quos pro dilectione ipsius sustinemus consideratione refrigerii nos oportet libenti animo tollerare praesentis uitae angustias. Sed quantum nobis laborum uestrorum operatio magnam gaudii ubertatem inducit tantum pro duritia sacerdotum gentis illius conterimur quod postpositis salutis suae suffragiis atque redemtoris nostri contempnendo seruitia uitiorum foederibus ingrauantur. Quibus adaeparandam salutem, quandoquidem tanto nos necesse est importunis praedicationibus imminere, quantum perfectae negotiationis, creditorum nobis talentorum duplicat assignatio,
Abbreviated transcription (Latin):
me fr̃. Susceptis tanti patris anll¬
nitionib. ꝑstitit in ministerio siles¬
⁊ raiminis uir beat᷑. de subditoꝵ tͣnigͣs¬
lone graues sustinens doloris aculeos:
ad salutis remedia sagaei reuocans
indurata ꝑu̾sitas: ut merito posset di¬
lrs uir beat᷑ tota die expandi manꝰ meaᷤᷤ
ad ꝑopłm ñ credentem. s contͣdicentẽ m:¬

Expanded text:
 51. Susceptis tanti Patris admonitionibus, perstitit in ministerio suscepti regiminis vir beatus, de subditorum transgressione graves sustinens doloris aculeos, et ad salutis remedia sagaci revocans indurata perversitas, ut merito posset dicere vir beatus: « Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, sed contradicentem m
Abbreviated transcription (Latin):
cat: ubi iam nos ad ip̃os fr̃s ⁊ corpoie
⁊ anima cõmendauimꝰ. Et si in ttint¬
re aut ubuibi finis nr̃ ꝓuenerit: ad ĩ
locum quem suꝑus nominauimꝰ. omꝰ¬
culũ nr̃m licentiam habeant fr̃s uł al
la de ip̃o monasterio elnone ibidem mo¬
care. Siquis uero hoc contͣdicere. aurd
ip̃o monasterio corpꝰ meũ ꝑ fortia ab¬
strahere aut temęrio sp̃u contͣdicen
tmnsam. ⁊ ab omĩb eccł̃iis catiolil¬
qtdimuinicatꝰ appareat.⁊ a sotietate sc̃o
ñ atneus efficiat᷑ ⁊ dampnationem
qn dathan ⁊ abyron sustinuier̃t quos
atimꝰ uiuos absorbuit ip̃e sustineat:.
sit anathema maranatha. qd̃÷ ꝑli¬
ie nram uoluntatem mitare ualeat:
ha deliberatio nr̃a in ꝓpetuo firma ⁊
nucolata ꝑmaneat. Et ut certiꝰ creda¬
s manu ꝓpria subscripsi. ⁊ omĩb ho¬
minib d̃m timentib ut subscribant
fgoamandꝰ peccator. hanc epłam a me
tictam consensi ⁊ subscripsi. Ego in xp̃i
nomine aeolus ac si peccator subscripsi.

Expanded text:
ipsos fratres et corpore et anima commendavimus; et si itinere, aut ubiubi finis noster provenerit, ad ipsum locum quem superius memoravimus corpusculum nostrum licentiam habeant fratres vel abba de ipso monasterio Elnone ibidem revocare. Si quis vero contradicere, aut de ipso monasterio corpus meum per fortia abstrahere, aut temerario spiritu contradicere ffensam, et ab omnibus Eccexcommunicatus appareat, et a societate sanctorum extraneus efficiatur, et damnationem quam Dathan et Abiron sustinuerunt, quos infernus vivos absorbuit ipse sustineat, et sit anathema maranatha, quod sic nostram uoluntatem mutare ualeat sed haec deliberatio nostra in perpetuo firma et inuiolata permaneat. Et ut certius credatis manu propria subter subscripsi et omnibus hominibus deum timentibus ut subscribant Ego Amandus peccator hanc epistolam a me factam consensi et subscripsi. Ego in christi nomine Reolus acsi peccator subscripsi.
Abbreviated transcription (Latin):
siderans errorem corrigi. hominẽ ñ contũ¬
di: secreta illum ãmonitione conuenit.
Cum qͦ etiam tam modeste. tamq ratio¬
nabilit̾ egit: ut ille quoq compunctꝰ.
ad ipsiꝰ arbitriũ correpturũ se ꝓmitteret
uniũsa. Cum itaq in huiꝰ correctionis ex¬
pectatione dĩ famulus ꝑmaneret: eo pe¬
nitꝰ ignorante. consilio dñi henrici seno¬
nensis archiep̃i dies: celebris constituta:
qͣ p̃dictꝰ magist̾ ⁊ abbas dispuratur su
ꝑ p̃fatis capitulis senonis conuenirent.
Illa aũ dies erat. qua idem pontifex regi
frantie ⁊ pͥncipib ⁊ uniũ se plebi. sc̃as erat
ostensurus reliquias. Ad quam abbas uo
ep̃oꝵ fidei negotiũ ẽẽ renuntians. Postea
tam̃ magnoꝵ uiroꝵ monitis fiexus. et
auctoritate tractꝰ. tristis quidẽ nec sine
lacrimis demũ ꝑgere acquieuit: sicut
in epła ad innocentiũ papam ip̃e testat᷑.
ubi pleniꝰ lucidiusq negotiũ omne ꝓse¬

Expanded text:
siderans errorem corrigi, hominem non confunsiderans errorem corrigi, hominem non confundi, secreta illum admonitione convenit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus, ad ipsius arbitrium correcturum se promitteret universa. Cum itaque in hujus correctionis exspectatione Dei Famulus permaneret, eo penitus ignorante, consilio domini Henrici Senonensis archiepiscopi, dies est celebris constituta , qua praedictus magister et Abbas disputaturi super praefatis capitulis Senonis convenirent. Illa autem dies erat, qua idem pontifex Regi Franciae, et principibus, et universae plebi sanctas erat ostensurus reliquias: ad quam Abbas voc sed episcoporum, fidei negotium esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum monitis flexus, et auctoritate tractus, tristis quidem, nec sine lacrymis, demum pergere acquievit, sicut in epistola ad Innocentium papam ipse testatur, ubi plenius lucidiusque negotium omne prose
Abbreviated transcription (Latin):
conscientie sue cutam gerens. tanqͣm
soli deditꝰ cure ⁊ custodie cordis sui. Eo p̃¬
sente. omnis sc̃itas exultabat. omnis eru¬
bescebat impietas: uixta illud. Uidebunt
recti ⁊ letabunt᷑. ⁊ omnis iniquitas oppi¬
labit os suum. Eo p̃sente. celebris qͥsq cõ¬
uentꝰ. uelut quodam sole resplenduit:
absente caliginosus.⁊ quodã modo mutus
apparuit. Huiꝰ deniq medicinalis manꝰ.
⁊ lingua morbos utraq curabat: illa cor¬
pora. ista mores. Hec interim de morib
sc̃i patris licet ex parte sub breuitate ꝑstrie¬
ta sufficiant.
nec minꝰ cotidianis laboraret: como¬
dis. int̾ fr̃s sibi requiem affectabat. s di¬
ut meritis p̃miũ cresceret: alteriꝰ certa¬
minis ei labor accessir. Fuit enim in die
consona fidei. cum undiq uolitare cepis¬
sent: uin eruditi atq fideles ñ nulla ex
his capitula ad cdi hominem retuler̃t. Qͥ
nimirũ solita bonitate ⁊ benignitate de¬

Expanded text:
conscientiae suae curam gerens, tanquam conscientiae suae curam gerens, tanquam soli deditus curae et custodiae cordis sui. Eo praesente omnis sanctitas exsultabat, omnis erubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, morum. Haec interim de moribus sancti Patris, licet ex parte, sub brevitate perstricta sufficiant.nec minus quotidianis laboraret incommodis, jam inter fratres sibi requiem affectabat: sed diut meritis ejus praemium cresceret, alterius certaminis ei labor accessit. Fuit enim in dieb scripta minus consona fidei, cum undique volitare coepissent, viri eruditi atque fideles nonnulla ex his capitula ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum solita bonitate de
Abbreviated transcription (Latin):
lector adu̾tet. quo feruore sp̃e iusticiam
omnẽ dilexerit. ⁊ omnẽ eque oderit iniui¬
sticiam. fidelis ⁊ enim seruus xp̃i. ñ que¬
rebat aliquid suũ: quicqͥd tam̃ erat xp̃i.
sic curabat ut suum. Quid uero sc̃m. qd
honestum. qͥd pudicum. qͥd amabile. qͥd
bone fame. qͥd uirtutis aut laudabilis diᷤ¬
cipline. suis ortum in qͣlibet regione dre¬
b. ñ roborauit eus auctoritas: ñ fouit
caritas: diligentia ñ ꝓmouit: Qͣd ante
ꝓmotũ. dilatari ampliꝰ ñ optauit. qͥd
forte collapsum ñ totis ꝓ loco ⁊ tempore
uirib egit ut repparet᷑: Quis ad sacrũ eiꝰ
pectore habitantis templũ diuinitatis.
de qͣcumq t̾bulatione fidelit̾ clamaturꝰ
accessit. ⁊ inefficacit̾ laborauit: Mestus
ab eo solatiũ. afflictꝰ auxiliũ: consilium
anxius. eger remediũ: pauꝑ subsidium
reportabat. Ita sese omniũ fecerat seruũ.
ac si toti genitꝰ orbi: ita tam̃ liber ex omĩb

Expanded text:
lector advertet, quo fervore spiritus justitiam lector advertet, quo fervore spiritus justitiam omnem dilexerit, et omnem aeque oderit injustitiam. Fidelis etenim servus Christi non quaerebat aliquid suum; quidquid tamen erat Christi, sic curabat ut suum. Quid vero sanctum, quid honestum, quid pudicum, quid amabile, quid bonae famae, quid virtutis, aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia non promovit? Quid ante promotum dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco et tempore viribus egit, ut repararetur? Quis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis de quacunque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si toti genitus orbi: ita tamen liber ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad illũ quẽ de diligendo deo edidit librum.
Si feruens contͣ suoꝵ uł alioꝵ uicia ⁊ elus
legat᷑. is quẽ apologeticũ uocat. si uigil ĩ
zelo cordis ⁊ tircum specta discretio: de pre¬
ceꝑto ⁊ dispensatione disserens aucdiat᷑. Qm
uero fidelis euiꝰlibet pie conu̾sationis cõm̃da¬
tor fuerit ⁊ adiutor: exhortatoriꝰ ad militeᷤ
templi sermo declarat. Qmͣ ñ ingͣtus gr̃e d̾i
ex his liquet que de gr̃a ⁊ libero arbitrio tã
fidelit̾ qͣm subtilit̾ disputauit. Quã liber
rũ q scientia locuplex: in his que ad papã
eugeniũ de consideratione scripsit. diligenᷤ
considerator agnoscet. Qmͣ deuotissimꝰ p̃di¬
cator aliene sc̃itatis: diligent̾ ep̃i sc̃i mala¬
chie uitam ꝓsecutꝰ ostendit. Nam in ser¬
monib suꝑ cantiea canticoꝵ: ⁊ indaga¬
tor mysterioꝵ.⁊ morum edificator mag¬
nificꝰ innotescit. In epłis qͣs ad diu̾sas ꝑ¬

Expanded text:
ad illum quem de Diligendo Deo edidit librum. ad illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel afiorum vitia zelus; legatur is, quem Apologeticum vocat. Si vigil in zelo cordis, et circumspecta discretio, de Praecepto et dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae conversationis commendator fuerit et adjutor, exhortatorius ad Milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quam subtilirumque scientia locuples; in his quae ad papam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens considerator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, diligenter episcopi sancti Malachiae vitam prosecutus ostendit. Nam in Sermonibus super Cantica canticorum, et indagator mysteriorum, et morum aedificator magnificus innotescit. In Epistolis, quas ad diversas p
Abbreviated transcription (Latin):
Ui ꝓ es satisfacerent in cogitationib suis.
lat᷑ posse sperari ampliori deuotione eiꝰ pͣt¬
modũ uł obsequiis deseruier̃t: uł etiã ad¬
heor uestigiis. Erga omniũ quoq hominũ
spenale comodũ incomodũ ue ampliꝰ affi¬
cebat᷑. ⁊ sũmũ ei desiderium sũmũ gaudi¬
um erat animarũ fructꝰ. ⁊ conu̾sio pecca¬
toꝵ: ⁊ corporeas tam̃ necessitates piissimo
miserabat᷑ affectui. Nec solum corpoꝵ: s etiã
moꝵ infirmitates in caritate patientissi¬
me supportabat. Nam eoꝵ q̃ in huiꝰmodi
laborabant. se maxime ꝓfitebat᷑ abbatẽ: ca¬
lamũ qͣssatum ñ conteretis: lignũ fumi¬
ganis ñ extinguetis. Ceterum si qͥs nosse de¬
siderat. qͣm sollicitꝰ ab inicio sui ipsiꝰ diuidi¬
cator ⁊ scrutator extiterit: p̾mũ opꝰ illiꝰ de
gͣdib humilitatis inspiciat. In de si q̃rit᷑
pie m̃tis religiosa deuotio: tͣnseundũ ad
omelias in laudib uirginis ⁊ matris: ⁊

Expanded text:
bi pro eo satisfacerent in cogitationibus suis. bi pro eo satisfacerent in cogitationibus suis. batur posse sperari, ampliori devotione ejus postmodum vel obsequiis deservierunt, vel etiam adhaesere vestigiis. Erga omnium quoque hominum spirituale commodum incommodumve amplius afficiebatur; et summum ei desiderium, summum gaudium erat, animarum fructus et conversio peccatorum. Et corporeas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu. Non solum corporum, sed etiam morum infirmitates in charitate patientissime supportabat. Nam eorum qui in hujusmodi laborabant, se maxime profitebatur abbatem, calamum quassatum non conterens, et linum fumigans non exstinguens. 70. Caeterum si quis nosse desiderat, quam sollicitus ab initio sui ipsius dijudicator et scrutator exstiterit, primum opus illius de Gradibus humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur piae mentis religiosa devotio, transeundum ad Homilias in Laudibus Virginis matris, et
Abbreviated transcription (Latin):
tib argum̾tis. ⁊ rõne munitis induceli
borauerit: magna que eccłiȩ di ⁊ nob pui¬
nit utilitas. mani festat. Post reditũ is¬
tris ab urbe uix ꝑ trienniũ optata quia
potitꝰ regno frantie uehem̃ter turbato. ꝓo¬
tem theobaldum emersert̃. rursus ad lade
reformande pacis expetit᷑. Is enim comei
tens in regno. totꝰ elemosinis deditꝰ. ⁊ stub
pietatis intentꝰ. omniũ seruoꝵ di ⁊ sacti
ligionis ꝓmptꝰ amator. deuotissime seͥtai
eiꝰ consiliis adherebat. Cumq adũsus ein
insurrexissent. ñ solum uicini pͥncipes ad¬
iuncti potentie regis. uerũ etiam fere on¬
nes sui recessissent ab eo: comitis eualin¬
posset. uł homini ꝓ se. uł dõ ꝓ homint ctiã
sine cccasione turbato. Adeo neminẽ spre-¬
uit. nulliꝰ hominis scandalũ paruipen¬
dit. Nam ⁊ quotiens oporteret noxios ali¬
quoꝵ uł rep̃hendere actꝰ. uł impedire conat᷑.
tam considerate fiebat. ut ip̃r quoq qui le¬
si uiderent᷑. habundant̾ haberent unde si¬

Expanded text:
uentibus argumentis et ratione munitis inducere laboraverit; magna, quae Ecclesiae Dei et nobis provenit, utilitas manifestat. » 64. Post reditum Patris ab Urbe, vix per triennium optata quiete potitus, regno Franciae vehementer turbato oitem Theobaldum emerserunt, rursus ad labores reformandae pacis expetitur. Is enim comes potens in regno, totus eleemosynis deditus, et studio pietatis intentus, omnium servorum Dei et sanctae religionis promptus amator, devotissimae sanctitatis ejus consiliis adhaerebat. Cumque adversus cum insurrexissent non solum vicini principes adjuncti potentiae Regis, verum etiam fere omnes sui recessissent ab eo; Comitis evasiposset, vel homini pro se, vel Deo pro homine, etiam sine occasione turbato. Adeo neminem sprevit, nullius hominis scandalum parvi pendit. Nam et quoties oporteret noxios aliquorum vel reprehendere actus, vel impedire conatus, tam considerate fiebat, ut ipsi quoque, qui laesi viderentur, abundanter haberent, unde si
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant congregati. ora igit᷑ diei pe¬
ne t̾cia. singularis lucerne sue generatio¬
nis. sc̃s ac uere beatꝰ bernardꝰ abbas. a corpo¬
re mortis. in t̾ra uiuentiũ ex filioꝵ circũ¬
stantiũ ⁊ int̾ gͣues singultꝰ. ac lacrimas
uberes ut cũq psallentiũ choro felici xp̃o
duci migrauit: ad multorum quos ip̃e
p̃miserat cetꝰ tͣnsiens letabundos. ad scõꝵ
cuneos gͣtulantes: ad obuia agmina an¬
geloꝵ. Felix anima: quã si leuabant ex¬
celsa suoꝵ p̾uilegia meritoꝵ: qͣm sie pi¬
a filioꝵ ꝓsequebant᷑ uota: sic quoq su¬
pioꝵ desideria sacra trabebant. Felix tͣnsi¬
tus. de labore ad refrigeriũ: de expectationi
ad p̾miũ. de agone ad brauiũ: de morde
ad uitam. de fide ad noticiam: de pegͥna¬
tione ad patriam. de mundo ad patrem.
De quo tnͣsitu. eius multa audiuumꝰ ab̃¬
parui sse qͣm multis: ⁊ quidẽ ñ indigna
relatu: s diflicile nimis. singula utestiga¬

Expanded text:
fuerant congregati. 85. Hora igitur diei pefuerant congregati. 85. Hora igitur diei pene tertia, singularis lucerna suae generationis sanctus ac vere beatus abbas Bernardus a corpore mortis in terram viventium, ex filiorum circumstantium, et in graves singultus ac lacrymas uberes 1273 utrimque psallentium choro, feliciter Christo duce migravit, ad multorum quos ipse praemiserat coetus transiens laetabundos, ad sanctorum cuneos gratulantes, ad obvia agmina Angelorum . Felix anima, quam sic levabant excelsa suorum privilegia meritorum; quam sic pia filiorum prosequebantur vota, sic quoque superiorum desideria sacra trahebant! Felix ttus de labore ad refrigerium, de exspectatione ad praemium, de agone ad bravium, de morte ad vitam, de fide ad notitiam, de peregrinatione ad patriam, de mundo ad Patrem! De quo etiam transitu ejus multa novimus apparuisse quam multis, et quidem non indigna relatu, sed difficile nimis singula vestiga
Abbreviated transcription (Latin):
aserat ei. ut ex intimo cordis affectu.ser¬
uũ se inutilem ẽẽ diceret. ⁊ arborem ste¬
rilem reputaret: ex cuiꝰ uita nullus sibi
fructꝰ. nullꝰ alten cuiqͣm ꝓueniret. Nam
⁊ solitꝰ erat in familiari locutione fateri.
nrari se ⁊ uix credere se hominib qd̵ sic
eũ sibi utilem crederent ut dicebant: qd̾
nec homines ueraces fallere uelle. nec tã
prudentes falli. posse ueri simile uideret᷑:
cũ alterutrũ excusare ñ posset. Quem enĩ
totꝰ mirabat᷑ orbis. solus ip̃e qd̃ erat mira¬
biliꝰ ñ uidebat: sue uidelicet uł oꝑationis.
oppinionis ue splendorem. Nouissime
cũ ext̾ioris habitaculi undiq iam solu¬
ta compago desideranti anime liberũ p̃sta¬
ret egressum: post sacre unctionis celebra¬
tionem. ⁊ sacͣtissimi corporis dñici ꝑceptio¬
nẽ. magnꝰ dies ille. illuxit: quo ꝑpetuus
illi ortꝰ÷ dies. Ad cuiꝰ exitum. uicini ep̃i
cũ abbatũ ⁊ frm̃ copiosa multitu dine

Expanded text:
aserat ei, ut ex intimo cordis affectu seraserat ei, ut ex intimo cordis affectu servum se inutilem esse diceret et arborem sterilem reputaret, ex cujus vita nullus sibi fructus, nullus alteri cuiquam proveniret. Nam et solitus erat in familiari collocutione fateri, mirari se, et vix credere hominibus, quod sic eum sibi utilem crederent, ut dicebant; quod nec homines veraces fallere velle, nec tam prudentes falli posse verisimile videretur, cum alterutrum excusare non posset. Quem enim totus mirabatur orbis, solus ipse, quod erat mirabilius, non videbat, suae videlicet vel operationis, opinionisve splendorem. Novissime cum exterioris habitaculi undique jam soluta compago desideranti animae liberum praestaret egressum, post sacrae Unctionis celebrationem, et sacratissimi corporis Dominici perceptionem, magnus ille dies illuxit, quo perpetuus illi ortus est dies. Ad cujus exitum vicini episcopi cum abbatum et fratrum copiosa multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
tedio. ⁊ adhuc mors timori. Grauis quidẽ
erat in hac separatione conditio. post miri¬
ficam lucem horrẽre magis tenebras. post
eiꝰ tnͣsitum subintͣntes. Igit᷑ ante pat̾s huiꝰ
excessum. accedentes ad eũ filii. qͦs ꝑ euͣngeli¬
um xp̃o genuerat. piissimũ eiꝰ animũ lacͥ¬
mabili supplicatione pulsabant. ⁊ hec atq
huiꝰmodi loquebant᷑. Nunqͥd ñ misereris hu¬
ic monastetio pat̾: nunqͥd ñ compateris
nob̃. qͦs tanto pietatis affectu. mat̾nis lacta¬
sti uberib. pat̾na consolatione fouisti: Tũ
uero flens ip̃e. cum flentib. ⁊ columbinos
oculos in celum porrigens. testabat᷑ coarta¬
tũ se e duob. ⁊ qͥd eligeret ignorantẽ: diui¬
no totum tribere arbitrio pietatis. Nam
⁊ hinc pat̾na illum urgebat caritas. fili¬
oꝵ uotis annuere ut maneret: in de tͣhe¬
bat xp̃i desideriũ ut migraret. Radicata
tam̃ abolim in pectore eiꝰ humilitas ꝑsu¬

Expanded text:
taedio, et adhuc mors timori. Gravis quidem taedio, et adhuc mors timori. Gravis quidem erat in hac separatione conditio, post mirificam lucem horrere magis tenebras, post ejus transitum subintrantes. Igitur ante Patris ejus excessum accedentes ad eum filii, quos per Evangelium Christo genuerat, piissimum ejus animum lacrymabili supplicatione pulsabant, et haec atque hujusmodi loquebantur: « Nunquid non misereris huic monasterio, pater? nunquid non compateris nobis, quos tanto pietatis affectu maternis lactasti uberibus, paterna consolatione fovisti? » Tum vero flens ipse cum flentibus, et columbinos oculos in coelum porrigens, testabatur coarctatum se e duobus, et quid eligeret ignorantem, divino totum tribuere arbitrio pietatis. Nam et hinc paterna illum urgebat pietas, filiorum votis annuere ut maneret; inde trahebat Christi desiderium ut migraret. Radicata tamen ab olim in pectore ejus humilitas persu