comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s consilio prudenti. circuntisio enira. ⁊ c̃. le¬
galia. ita natis. et institutis non erant noxia
ria magis noxium erat ea ꝙ̃ noxia prohibere
in hiis horiib usq ad quos cłurare debuert᷑
gentiles uero exdinerso uł uti pariete ad eũ¬
dem lapidem angularem uenientes nõ exãt
ad talia cogendi. Si qui uero hiis qui excir¬
cumcisione uenerant. talibq sacramentis
achuc decliti erant: ultro uellent. sic̃ tiros.¬
theus corferre ꝯgrueritiara non erant ꝓhi¬
bencu s si in huis ꝯfidebant erano per diti si¬
cut et iudei unde est illud apłi. dico . uo. qr¬

Expanded text:
d consilio prudenti. Circumcisio enim et caetera legalia ita natis et institutis non erant noxia,ssent, magis noxium erat ea quasi noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos durare debuerant. Gentiles vero ex diverso veluti pariete ad eumdem lapidem angularem venientes, non erant ad talia cogendi. Si qui vero his qui ex circumcisione venerant talibus sacramentis adhuc dediti erant ultro vellent sicut Timotheus conferre congruentiam, non erant prohibendi; sed si in his confidebant, erant perditi sicut et Judaei. Unde est illud Apostoli: Dico vobis q
Abbreviated transcription (Latin):
alia huiusmodi mortuns
sum legem dico. ut uinã¬
dei. qd̵ et iam possum. qr
peccati. ut̃ iam ułtra ad id non extendar. tĩmore
dey quasi clanis hñs carnes iconfixas. Unde confi
.ꝓuigorem bñ operandi habeo. uiuo dico iam
non ego. scd̾ caruem. q iam ã sum ille pecca¬

Expanded text:
alia hujusmodi. Mortuus sum legi dico, ut vivaDei, quod etiam possum, quieccati, ut jam ultra ad id non extendar timore Dei, quasi clavis habens carnes affixas. Unde: Confiid est vigorem bene operandi habeo. Vivo, dico, jam non ego, secundum carnem, quia jam non sum ille pecca
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ca. uespere in curro:
p̾ceteris digniorem. se putans nouitate potes¬
tans inflatus qi eo indigeat religio. in cidat in
idiciũ diabłi. ł ruat per arrogantiam sicut dia
tatem et modus personaꝵ. uł se ip̃m ꝯtinere. ñ
lesimnauit. non fieuit. non se corxgeit. nõ eroga¬
uit pauperib in arcogantiam que ẽ ruina di¬
aboli incidunt. qui puncto. hore. nec dum dis¬
cipuli. fiunt magistri. Oportet ã illũ. test̾. ha
bonũ. nõ solum afidelib. s etiam ab huis qui foris.
portet ã illũ
testimonium
hr̃e bonum ab
huis qui foris
sunt ut non
in obprobriũ
icidat in la¬
queum clia¬
boli ¶acones
similiter pu¬
dicos. non bi.¬
lingues non
multo iuno
declitos. ñ tur¬
pe lucrum sec¬
tantes. hñtes
misterium fi¬
dei. in conscĩa
pura. et hii ã
probentur. pri

Expanded text:
esia; vespere in circo, prae caeteris digniorem se putans novitate potestatis inflatus, quasi eo indigeat religio, incidat in judicium diaboli, id est ruat per arrogantiam sicut diabtatem et modos personarum, vel seipsum continere: non jejunavit, non flevit, non se correxit, non pauperibus erogavit. In arrogantiam quae est ruina diaboli incidunt, qui puncto horae necdum discipuli fiunt magistri. Oportet autem illum testimonium habere, non solum a fidelibus, sed etiam ab his qui foris portet autem illum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt ut non in obprobrium incidat et laqueum diaboli diaconos similiter pudicos non bilingues non multo vino deditos non turpe lucrum sectantes habentes mysterium fidei in conscientia pura et hii autem probentur pri
Abbreviated transcription (Latin):
nobis aliud euuuan .i. aliam redemptionẽ. uel¬
predicationem quõd eẽ non potest quod eutͣ¬
per nos. tunc recte patimini. galathis ã ana¬
tħa dicit. si aliud̃ reciperent. corinthiis cor
rectum dicit ẽẽ retipere. si aliud pdicatum
fuerit. s aliud lnc dicit qd̾ sit pocius ⁊ ma

Expanded text:
aliam de redemptione praedicationem, quae esse non potest. Quod Evanper nos, tunc recte pateremini. Galatis autem anathema dicit, si aliud reciperent. Corinthiis autem rectum esse dicit recipere, si aliud praedicatum fuerit; sed aliud hic dicit quod sit potiu
Abbreviated transcription (Latin):
ut meauiscera suscipe.
quẽ ego uolueram te
minstraret in uindis
euuangelu Pine cõ¬
silio autem tuo nicħ
uolui facere. ut neue¬
lit ex necessitate bonũ
tuũ eẽt. s uolũtarium.
forsitan enu ideo dis¬
cessit ad horã ate. iit
ĩ etnũ illum recipes. iã
ñ ut seruũ s plui ser¬

Expanded text:
scera suscipe quem ego volueram mecum ministraret in vinculis evangelii sine consilio autem tuo nihil volui facere uti ne velut ex necessitate bonum tuum esset sed voluntarium forsitan enim ideo discessit ad horam a te ut aeternum illum recipere iam non ut servum sed plus ser
Abbreviated transcription (Latin):
esfictus. per qd̵ apecit᷑
qd̾ hic lequitur de eo scd̃ carnem slam scd̾m
humanam naturam. scd̃ quam ⁊ minor
fuit angeł passione et maior ac melior enã
gratie plenitudine de qua ⁊̃ ap̃i angłi ad
mensuram acciplunt. ideo ait ⁊ ip̃e xp̃e.
tanto melior .i. dignior angłis est effectus .u. e
uidenter scdm hominem factus. quante dif
et ascendit ⁊ qr hoc posset hr̃e et ñ p̃ illis:
addit. pre. illis nam dũ mortalis suit diffe
rens nomita habuit. qr angelis ministrabãt
ei postquam in mortalis. mag̃ differens
qr honorabilior atq p̾clarior illi per oĩa
dñr angeli .i. nintii. filii exũ nom̃ proprie¬
tatem ostenclit. nor ad optionẽ. qr isi eẽt
ꝓprius filius ñ poss ex hec apłs amplitudi¬
nem honoris asserere. propuus ã filuis ẽ de
ip̃o pr̃e geriitus. Si ã ad optionis gr̃a ẽẽ filiꝰ
angeloꝵ. utiq nec
etiam maiorib. ds̃t
quam aliis caderiti¬
ce nomen maeus .i.¬
ꝯsub̾stantialis non
nui dicit. ne nouũ

Expanded text:
effectus, per quod aperitur quod hic loquitur de eo secundum carnem. Nam secundum humanam naturam, secundum quam et minor fuit angelis passione, et major ac melior etiam gratiae plenitudine, de qua etiam ipsi angeli ad mensuram accipiunt. Ideo ait et ipse Christus: Tanto melior, id est dignior, angelis est effectus, id est evidenter secundum hominem factus, quanto diffet ascendit, et quia hoc posset habere, et non prae illis. Addit prae illis. Nam dum mortalis fuit direns nomen habuit, quia angeli ministrabant ei. Postquam immortalis, magis differensquia honorabilior atque praeclarior illis per omnia dicuntur angeli, id est nuntii. Filii enim nomen proprietatem ostendit, non adoptionem, quia nisi esset proprius Filius, non posset ex hoc Apostolus amplitudinem honoris asserere. Proprius autem Filius est de ipso Patre genitus. Si autem adoptionis gratia esset Filius, angelorum, utique nec etiam majoribus, dixit quidam aliis cadentice nomen, meus, insubstantialis non nui dicit, ne novum
Abbreviated transcription (Latin):
nas eã que alior sut illa enim predc̃a possumt
ui tacrce qui ñ sua tm̃ attendunt. s q̃ aliorim
sunt it xp̃o qui pro aliis tanta tuli neq illa res
ofticiosum istud obsequium facit libenter impẽ¬
ci nisi tñ cogitamus. quanta pro nobis tulecit
dominus. unde ad monens subdit. Loc enĩ sen:¬

Expanded text:
la, sed quae aliorum sunt. Illa enim praedicta possunt illi facere qui non sua tantum attendunt, sed quae aliorum sunt, ut Christus qui pro aliis tanta tulit; neque ulla res officiosum istud obsequium facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis tulerit Dominus. Unde admonens subdit: Hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
deus quod et in xp̃o iħu. fuit. itt sicut. xẜc non at¬
denduit que sua sunt. s nostra in eo quod carnem
assumpsit. et sine peccato cum ẽẽt: peccata ur̃a
suscter. ita et nos ad euis imitationem inuicẽ
ontra ur̃a portemus. Qui cum in furma dex¬
⁊ ẽ. hic ostenchit u qus¬

Expanded text:
, quod et in Christo Jesu fuit, ut sicut Christus non attendit quae sua sunt, sed vestra, in eo quod carnem assumpsit, et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, ita et nos ad ejus imitationem invicem onera nostra portemus. Qui cum in, etc. Hic ostendit in q
Abbreviated transcription (Latin):
paciamsni. uł scd̾ aliam lĩt. Si qua ergo ex
uoo as̃ uos qua nos inuicem osolamur. et si
tis erga me .i. si in aĩo ur̃o sunt. sicut uos in
med. ĩple gau. ni. tuuc illa uera sirt. si hoc
si uta q̃ suot᷑ mandat fuerit seruata. ĩ quib
non uidentur probati si si sit qd̃ subdit. usi ñ¬

Expanded text:
cundum aliam litteram, si qua ergo exhChristo apud vos qua nos invicem consolamur: et si tis erga me, id est si in animo vestro sum, sicut vos in meo; implete gaudium. Tunc illa vera sunt si hoc si ista quae subter mandat fuerint servata: in quibus non videntur probati, si non sit quod subdit, sci
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse uter eos. uel
si bona clicant. non
ꝯtentiosas u̾bis loqͣu¬
tur. ⁊ nicħ agentes
per inanera głam¬
ĩp famam scłi que
mnanis est. sit eosd
stringit. ut si ħ nõ
custodierint. nec ĩ¬
lunt se improbates
uent ut ꝑfecti sint.
sine dubio enĩ erãt
iudicantes alio s subi ee superioies .. digniores
niorem non hoc ita debemnus estimars. ut nos esti¬
mare fingamuis s uere estimemus posse eẽ aliqͥd

Expanded text:
sse inter eos. Vel, ut bona dicant, non contentiosis verbis loquantur; ut nihil agentes, per inanem glorter famam saeculi quae inanis est. Sic eos stringit, ut si haec non custodiant, nec inolent se improbatos servent ut perfecti sint. Sine dubio enim aliquijudicantes alios, sibi esse superiores, id est digniores nioremmare fingamus, sed vere existimemus posse esse aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
docere debent. et ideo coniuieit quos tanquam i¬
uum aliquid duob nominib oplexus esti ut ĩ¬
telligerent pastores ad offm̃ suñ pertinere doc¬
trinam pastor enim non est nisi hãt doctͥnam
quo pascat gregem. ecce qũo alii plus alis mi¬
nus dedit. hominib dat ad m̃surarr ipse u̾o
non ad mensuram eicipit. hos ã om̃is dedit.
in opus iniusteru . s ut quũq posset plent
facete opus ministrationis sibi credete. Si
enuĩ uruis oĩa non ꝑfecte ⁊igetet suigula. ⁊
hoc ministerium erat necc̃uu. ad ossim. scõ⁊¬

Expanded text:
docere debent, et ideo conjunxit: quos tanquam unum aliquid duobus nominibus complexus est, ut intelligerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. Pastor enim non est nisi habeat doctrinam, qua pascat gregem. Ecce quomodo alii plus, alii minus dedit. Hominibus dat ad mensuram; ipse vero non ad mensuram accipit. Hos autem omnes dedit in opus ministerii, scilicet ut quisque posset plene facere opus ministrationis sibi creditae. Si enim unus omnia non perfecte ageret singula, et hoc ministerium erat necessarium ad consummatio
Abbreviated transcription (Latin):
.u. inter uos et in
perfecte. ꝙ admod
⁊ nos in uoͣbis. ha¬
bundamus carita¬
te dico. ut faciat
caritatem ur̃am
habundare ad hoc
.s. ad confirmanda
corda ur̃a. ita ut
sitis sine querela
de uobis possit con¬
queri. et ito sitis in
consummatione ꝑ
hoc gxistentes ante

Expanded text:
 inter vos, et in perfecte, quemadmodum et nos in vobis, abundamus charitate. Dico ut faciat charitatem vestram abundare, ad hoc, scilicet ad confirmanda corda vestra, ita ut sitis sine querela,de vobis possit conqueri, et ut sitis in consummatione. Per hoc existe
Abbreviated transcription (Latin):
num a lege fcõꝵ erutum nõ ab oĩ lege situt muli¬
nec ultra debet xanꝰ ẽẽ sub lege si enĩ lex ei uiuit
siłr si lex statũ amittit soluitur homo. et qi uiuẽ
ẽ. a .iii. sic qui p̃uaricatur lege stante peccat. Sl
autem mortu
remissione petcatoꝵ hi qui
iuncti sunt eiuangłio per
grãm liberati sunt. sequit᷑¬

Expanded text:
num a lege factorum exutum, non ab omni lege, sicut mulinec ultra debere esse sub lege. Si enim lex ei vivit, nec ultra debere esse sub lege. Si enim lex ei vivit,  viro: sic qui praevaricatur lege stante peccat. Si autem mortuuemissione peccatorum hi qui juncti sunt Evangelio per gratiam liberati sunt. U
Abbreviated transcription (Latin):
tum ht̃ : mortua enum dicitur lex cum cessat eiꝰ
auctoritas non debetis hoc ignorare. qr uos scitis
legem naturalem. et ego loquor. sci le. hoc de le¬
ge naturali leges litteris in scripta sine consue¬
tudine hominum ꝯprobata ait. sub qua erant
iudei et greci. et latimi. ħ enĩ ler gn̾alis est. post¬
ea uͦ spũalem legem proponit. per quam etiam
nult probare apertius assertionem suam gra
dominat᷑ sicut per hoc exemplum ostendo. Ilam q̃

Expanded text:
tum habet. Mortua enim dicitur lex, cum cessat ejus auctoritas. Non debetis hoc ignorare, quia vos scitis legem naturalem. Et ego loquor scientibus legem, hoc de lege naturali litteris inscripta, sive consuetudine hominum comprobata ait, sub qua erant Judaei, Graeci, Latini. Haec enim lex generalis est; postea vero specialem legem proponit, per quam etiam vult probare apertius assertionem suam. Graddominatur, sicut per hoc exemplum ostendo. Nam muli
Abbreviated transcription (Latin):
n qi non sunt barbari
s naturalem iusticiã¬
allo libo. ꝯp̾hendecunt pti ex se partim
ex gretis sicut et greti ex hebreis et
si. qr lex finem ht̃ quod pater per grecplum hu¬

Expanded text:
 quia non sunt barbari, sed naturalem justitiam comprehenderunt partim ex se, partim ex Graecis, sicut et Graeci ex Hebraeis. Etsi, quia lex finem habet, quod patet per exemplum hu
Abbreviated transcription (Latin):
est. et pͭ et uult. pater
dico. domini nr̃i ie.
crescatis in melius. au¬
iertes. de te hic osten¬
dit unde gr̃as agit. ⁊
norem hoĩem ẽẽ ⁊ au¬
clientes dilectionem
qͣm hẽtis non utiq
ociosam s operis ex¬
hibitione prouenien¬
tũ ex ea ostensam in
omnes sactos. ⁊ hoc
non pro humana lau¬
de. uł pio terreno e¬
molumento. s fp sp̃ẽ¬

Expanded text:
est, et vult. Patri, dico, Domini nostri Jecrescatis in melius, audientes. Ecce hic ostendit unde gratias agit. Et et hominem esse; et audientes dilectionem quam habetis, non utique otiosam, sed operis exhibitione provenientis ex ea ostensam in omnes sanctos, et hoc non pro humana laude, vel pro terreno emolumento, sed propte
Abbreviated transcription (Latin):
illam queratis quam puus intellotistis. Quod
primi habiustis s per
alios perue. ad. uos
nec soli habetis unde
pure et uere. sicut
per me et alios uenit
in uniuersum mun¬
dum. et ad huc est ma
et crescit .i. crelcere
facit alictinento sc̃ĩe¬

Expanded text:
m quaeratis, quam prius intellexistis: Quod primi habuistis, sed per alios pervenit ad vos, nec soli habetis. Undepure et vere sicut per me et alios venit in universum mundum, et adhuc est manet crescit, id est excrescere facit augmento scie
Abbreviated transcription (Latin):
gaorclium sumpsit. barba
eruditi erant. Insipientes qui illaꝵ rerũ impiti sunt
his ã omnib se debitorẽ testatur. qi fuit missus ad
qi ad hoc missus fuit ut omnib predicaret. qui ad
hoc accepit doctnam. ut aliis traderet. Ee iudeis autẽ
tacet qr magt̃ gentiũ erat. et sicut aliis debeo euu¬
gelizare. ita et uobis qͥ ro .e. debeo. euuagłizare. qi
go altenus culpa remansit. qͣmuis missum se dicat
predicare ominl gentil. ⁊ Pomptũ dã romanis
se asserit eunangłizare. apd̾ quos regni romani
cuput est et sedes. ad m̃bra enĩ pertinet si caput
ĩquietũ non fuit ideo romanoꝵ pacem optati. ut
ñ multũ se iactet sathanas. et ut meliores sui oꝑ¬
on enim erubes u¬

Expanded text:
ordium sumpsit; barbareruditi erant, insipientes qui illarum rerum imperiti sunt. His autem omnibus se debitorem testatur, quia missus ad  praedicatio, quia ad hoc missus fuit, ut omnibus praedicaret, qui ad hoc accepit doctrinam ut aliis traderet. De Judaeis autem tacet, quia magister gentium erat; et sicut aliis debeo, ita et vobis qui Romae estis debeo evangelizare, quia go alterius culpa remansit. Quamvis missum se dicat praedicare omnibus gentibus promptum tamen Romanis se asserit evangelizare, apud quos regni Romani caput est, et sedes. Ad membra enim pertinet, si caput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non multum se jactet Satanas, et ut meliores sui nim erubes
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia et maqua uerbum mundat deche u̾bũ. ⁊ ꝙͥ
est aqua nisi a qua accedit elem̃tum ad ubsi ⁊ fit sa¬
cramentã. unde est ista tanta uirtiis aq̃ ut corpus tã¬
gito tangat. et cor abluat. nisi faciente u̾bo. non quia
d̾re s quia crelitur. Nam et in ipso uerbo aliud est sonͦꝰ
transiens aluid est iurtus immanens. Seq̃r. Quia si

Expanded text:
nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua! Accedit verbum ad elementum. Unde est ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo, non quia dicitur, sed quia creditur! Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud est virtus immanens. Quia si
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius legis auctoritate. qĩ modo uos gentiles ⁊ uos
iudri siumis xp̃i et sem̃ abrahe. ⁊ hedes. s olim no
iudei sub lege eramus. clum parnuli fuimus sicut
heres furarus et apr̃e sustitians dum patuulus
ist. sub tutorib et actorib est. non differtus aser¬
uo. soce tt̃m qͣre lex nõ est tenenda et hoc est quod
ne qͣm dico .i. nobis popono .ẜ. quod. Quanto tp̃r
heres paruulus est. etate et scĩa nichil diftrrt. aser

Expanded text:
icat: Modo nos gentiles et nos Judaei sumus Christi et semen Abrahae et haeredes, sed olim nos Judaei lege eramus, dum parvuli fuimus, sicut haeres futurus, et a patre substitutus, dum parvulus est sub tutoribus et actoribus est non differens a servo. Ecce iterum quare lex non est tenenda. Et hoc est quod ne, quam dico, id est vobis propono, sed quod quanto tempore haeres parvulus est, aetate et scientia, nihil differt a ser
Abbreviated transcription (Latin):
onuius igitur creatura est in hoĩe qui intelligit. ui¬
uit. et corpus ht̃. s nõ tota ĩ ip̃o ẽ. qr sunt preter
eum et angłi et alia q̃ intelligunt. uiuunt ⁊ sunt.
Simile dc̃m est. omnis homo iudet solem. s non
omni creatura pro sua de iectione. ingemiscit. q
semper in hoc noua est qd̵ notat. in choatiunum
uerbum et prodesiderio pr̃ie celestis. parturit .i. cũ
labore operatur. ꝙ. d. pro irriguo inferiori et suꝑi¬
ori in labore est et sollicttudine. et hoc usq ad husc
b usq ad mortem. uł usq adhuc. qr ita omnes
precedentes fecerunt patres usq in presens. łusq
ad huc. dĩcit. qr et si Aliquis insinu abrahe iam
ꝯ̾stitutus dolere destitit. tñ in illis qui nond̾ sunt.
liberati. oninis creatura in gemiscit et dolet ad¬
huc sicut et q̃ p̾cessit. qr in his qui nond̾ lib̾ati¬
gemiscit et dolet. Non enĩ hac imniuersali locuti¬
one colligit singula oĩm generum. s gn̾a oĩm

Expanded text:
itur creatura in homine est, quia intelligit, vivit, corpus habet; sed non tota in ipso est, quia sunt praeter eum, et angeli, et alia quae intelligunt, vivunt, et sunt. Simile dictum est, omnis homo videt solem, sed nonomni creatura pro sua dejectione, ingemiscit. Quasi dicat: Semper in hoc nova est, quod notat per inchoativum verbum, et pro desiderio patriae coelestis. Parturit, id est cum dolore operatur, quasi dicat, pro irriguo inferiori et superiori, in labore est et in sollicitudine. Et hoc, usque adhuc, id est usque ad mortem. Vel, usque adhuc, quia ita omnes praecedentes patres fecerunt, usque in praesens. Vel, usque adhuc, dicit, quia etsi aliquis in sinu Abrahae jam constitutus dolere destitit, tamen in illis qui nondum sunt liberati, omnis creatura ingemiscit et dolet adhuc, sicut et quae praecessit, quia in his qui nondum sunt liberatigemiscit et dolet. Non enim hac universali locutione colligit singula omnium generum, sed genera om
Abbreviated transcription (Latin):
primere. quasi profectus
sum macedoniam. s nõ
iutiłr. qr ibi qi trium¬
phator extin. gr̃as ã ago¬
deo qui semper triumphi
nos .i. triump hate facit

Expanded text:
primere. Quasi dicat: profectus sum Macedoniam, sed non iter, quia ibi quasi triumphator exstiti. Gratias aDeo qui semper triumphat nos, id est triumphare facit
Abbreviated transcription (Latin):
clierite credant in iustum libera uoluntate. ꝓ iñ
hoc opus est gr̃e qͣm actulit scd̃s adami ñ nat᷑e
quam corcurgit primus adam. filios ã difsid e¬
cie regit pͥnceps iste .i. diabolus ad arbitrsum
suum. quod nec ip̃e ht̃ lib̾m ad bñ faciend̾.
s in mgtimam maliuolenniam suis scelerib
obduratum. Unde nemo sane fidei credit uł
dicit hos apostatas angłos ad pristiam pie¬
tatem correcta aliqñ uoluntate ꝯuerti. quid
ã operatur hic pͥnceps in filios diffidentie iusi
opera sua mala. ⁊ in primus ingtime. qr ip̃am
diffi dentiam et in fidelitatem qua sĩcit susmi¬
ci fidei per quam scit eos posse mundari. Iñi
quam ergo obstinationem cũ deus płmq fa¬
cere d̾rinon instigando et in spirando. s dese¬
filiis diffidencie quod deus debite msteq ꝑ¬

Expanded text:
diente credant in istum libera voluntate. Proinde diente credant in istum libera voluntate. Proinde hoc opus est gratiae quam attulit secundus Adam, non naturae quam corrupit primus Adam. Filios autem diffidentiae regit princeps iste, id est diabolus, ad arbitrium suum, quod nec ipsum habet liberum ad faciendum, sed in maximam malevolentiam suis sceleribus obduratum. Unde nemo sanae fidei credit vel dicit hos apostatas angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando voluntate converti. Quid autem operatur hic princeps in filios diffidentiae, nisi opera sua mala? et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem qua sint inimici fidei, per quam scit eos posse mundari? In quam ergo obstinationem cum Deus plerumque facere dicitur non instigando et inspirando, sed desefiliis diffidentiae: quod Deus debite justeque p
Abbreviated transcription (Latin):
zebub qui esb princeps malignoꝵ spũsi. uł in¬
brincipem sp̃m. princippem dico. potestatis aetie
huius .l. qui ht potestatem in hoc aere caligi¬
noso non cum hominib in mundo. ł qui ad
ista caliginosa de apꝑaratu superioꝵ angelorsĩ
cum angelis apostatis lapsus est tanquam
ad carcerem. caliginosus enĩ aer inferms de
iuclicio seruari pumendus. S pm̃ ergo etrons di¬
cte principem aeris. qui in hoc aere dñat᷑ hauc
enim partem sibi usurpauit ad exercendam
ad huc operatur. quantum sinit deus. insili. diffi
.a. in eis qui difficlunt de et̾nis. uł de quoꝵ salu¬
te nos diffidimus. et ideo erepti ei sunt grati e¬
repton xp̃o qm̃ intrauit domum fortis in suo
dñatu genus humanũ hñtis. et prius ip̃m alli¬
gauit .i. eius cohercuit. ⁊ cohibuit potestatem.
potestans sue fortiorib uinculis. et sic eripiit ua¬
sa cius quetũq p̾destinauit eripere arbitrium
eoꝵ liberans ab euis potestate ut illo non impe¬

Expanded text:
zebub, qui est princeps malignorum spirincipem spirituum. Principhujus, id est qui habet potestatem in hoc aere caliginoso, non cum hominibus in mundo, qui ad ista caliginosa de apparatu supernorum angelorum cum angelis apostatis lapsus est tanquam ad carcerem. Caliginosus enim aer infernus esjudicio servaretur perimendus. Spiritum ergo erroris dicit principem aeris, quia in hoc aere dominatur. Hanc enim partem sibi usurpavit ad exercendam adhuc operantur, quantum Deus sinit, in fi in eis qui diffidunt de aeternis, vel de quorum salute nos diffidimus, et ideo erepti ei sint grati ereptori Christo. Qui intravit in domum fortis in suo dominatu genus humanum habentis, et prius ipsum alligavit, id est ejus coercuit et cohibuit potestatem, potestatis suae fortioribus vinculis, et sic eripuit vasa ejus quaecunque praedestinavit eripere. Arbitrium eorum ab ejus liberans potestate, ut illo non impe
Abbreviated transcription (Latin):
clñs deus. eadem pror¬
sus suba deitatis intelli¬
ratim operari uiderentur. ex eo ꝙ spsus gr̃as
posuerat. omnia referens ad unum dm̃ sub¬
dit. qui deus operatur oĩa nect̃ia in omnib
silim omnia tribuit. s in õib oia operaturr.
ut ꝙ si ht̃ quis in se hat in alio. et sic mant¬
at catitas et humilitas. Si enm humilis es
et amas iuutatẽ. tͥ ht̃ quisquis in illa aliqͥd
ht̃. tolle mindiam et tuum est. qđ hẽo. li¬
uor separat caritas iungit. sicut in huma
no corpore ocłs solus indit. s non sibi soli.

Expanded text:
nus, Deus, eadem prorsus substantia deitatis intelliratim operari viderentur, ex eo quod Spiritui posuerat, omnia referens ad unum Deum, subdit quod Deus operatur omnia necessaria in omnibus, non uni omnia tribuit, sed in omnibus omnia operatur, ut quod non habet quis in se, habeat in alio, et sic maneat charitas et humilitas. Si enim humilis es et amas unitatem, tibi habet quisquis in illa aliquid habet, tolle invidiam et tuum est quod habeo; livor separat, charitas jungit. Sicut in humano 102 corpore oculus solus videt, sed non sibi soli,
Abbreviated transcription (Latin):
dona et nõ ad metitũ
ait. unicuiq adatur
qͣm patet ꝙ ineo est
prodest. Nota quod deus cum sit natura in cor¬
porea. et in ꝯmutabiłr uiua eterna stabilita¬
quos ip̃e sibi dilectissimumn templũ gr̃a sue bo¬
uitatis edificat de quib exeq̃r apłs per ꝑtes¬

Expanded text:
us ait: Unicuique autem quam patet quod in eo est prodest. Nota quod Deus, cum sit natura incorporea et incommutabiliter viva, aeterna stabilitaquos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis
Abbreviated transcription (Latin):
purent ẽẽ iusticiam ꝯtra hanc fecerunte qui in
apeccatis per puĩam. uł sangninis effusionem.
insangnint. qd̾ sacramẽtũ hap̃i celebretur. isi
in a qua accidente u̾bo. s qr uicem bap̃mi sup¬
plet effusio sanguis a rp̃i noĩe. et etiam fides
et puĩa. ibi chrum taxat. ubi articulus necc̃aas nõ
contemptus religionis sacram̃tũ bap̃i excludit.

Expanded text:
putent esse justitiam. Contra hanc fecerunt qui in la peccatis per poenitentiam vel sanguinis effusionem, in sanguine: quod sacramentum baptismi celebratur, nisi in aqua accedente verbo; sed quia vicem baptismi supplet effusio sanguinis, pro nomine Christi, etiam fides et poenitentia ibi duntaxat, ubi articulus necessitatis non contemptus religionis sacramentum baptismi excludit.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ tegra. Ideo quicũq aliquos ad sidem ꝯuertit. priͦ
facit penitere. in dm̃ credere. baptizati in remis¬
sionem ꝑcc̃oꝵ. ofirinati per impositionẽ manu¬
um. ac resurrectionẽ et diem iudicii prestola¬
ri. hec igitur oĩa pertinent ad initia neophi¬
torum. heo oĩa misl precesserint infundam̃to ne¬
mo pot̾ bene operati. et qr hec sĩa illis necc̃a sũt.
rursus .i. nõ sicut olim .ẜ. nõ ita negligenter
ut olim ut sicut prius ceciderunt: sic it̾m ca¬
dant. uł ita. feramur ad perfechionẽ. nõ rutsus
modo iacianuis ut amplius iacere nõ sit opꝰ.
ecce in his nĩ solũ uitã. s ⁊̃ aliud culpat uelu¬
ti ꝯmotis et opus hñtib fundam̃tũ ꝯstitue¬
re. cetera ñ mutantur. Et hoc .q. feram
Et hoc faciemꝰ

Expanded text:
integra. Ideoque quicunque aliquos ad fidem convertit, prius integra. Ideoque quicunque aliquos ad fidem convertit, prius facit poenitere, in Deum credere, baptizari in remissionem peccatorum, confirmari per impositionem manuum, ac resurrectionem et diem judicii praestolari. Haec igitur omnia pertinent ad initia neophytorum. Haec omnia nisi praecesserint in fundamento, nemo potest bene operari. Et quia haec omnia illis necessaria sunt, rursus, id est non sicut olim, id est non ita negligenter ut olim, ut sicut prius ceciderunt, sic iterum cadant. Vel ita, feramur ad perfectionem. Non rursus, modo jaciamus, ut amplius jacere non sit opus. Ecce in istis non solum vitam, sed etiam aliud culpat veluti commotis et opus habentibus fundamentum constituere. Caetera non mutantur. Et hoc. Quasi t hoc fac
Abbreviated transcription (Latin):
ex aqua ⁊ sp̃ũ scõ ñ saluabitur. ea ũo renascũt᷑
effusiont̃ sanguinis. alii per bap̾m. Ideo płr di
cit bap̃matũ fundam̃itũ quoq. ̃positionis ma¬
nuum. q nsi quis ctedat. qdꝰ per manus ĩposi¬
tionem detur sp̃e sc̾s ad remissionem ⁊ corrobora.¬
tionem. non est fundatus. ac fundam̃tiũ etiã
resurrectionis mortuoꝵ. qr insi quis credat
quod resurrectio. xp̃i facit resurrectionẽ mor
num durabit quod iudicium qui si credit
si ht̃ fũdam̃tũ. ħ illi quos suꝑia arguit a¬
płs. ñ integre credebant. Si enĩ scirent ĩ bap̃o
scm̃ dari lex super flueret. nec p̾ter xp̃m ali¬
ciuid quererent. si scirent per eum resurres¬
turos martuos. et uinificandos. et nota hec
sex pecte dici fuidam̃tũ. Sicut enĩ eũ qui ad
do̾tͥnam litterãrũ inducitur elemẽta. primũ
oportet audire. sic et xp̃ianũ hec scire integre
et nil clubitare de istis sine quib uit᷑ ñ aderit

Expanded text:
n salvabitur. Ea vero renascuntur effusionem sanguinis, alii per baptismum. Ideo pluraliter dixit baptismatum. Fundamentum quoque, impositionis manuum, quia nisi quis credat quod per manus impositionem detur Spiritus sanctus ad remissionem et corroborationem, non est fundatus; ac fundamentum etiam resurrectionis mortuorum, quia nisi quis credat quod resurrectio Christi facit resurrectionem mortnum durabit. Quod judicium qui non credit, non habet fundamentum. Haec illi quos supra arguit Apostolus non integre credebant. Si enim scirent omnia in ritum sanctum dari, lex superflueret, nec praeter Christum aliquid quaererent, si scirent per eum resurrecturos mortuos, et vivificandos et judicandos. Et nota haec sex recte dici fundamentum. Sicut enim eum qui ad doctrinam litterarum inducitur elementa oportet primum audire, sic Christianum haec scire integre, et nil dubitare de istis sine quibus vita non aderit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ab .i. de operib mortir¬
texu. .i. de peccans uł de hoc quod quia priora
bona opera pectando fecer̃t irrita. Morma enũ ope¬
ra dicit peccata. qr eccidunt aĩas. uñ in lege prohi¬
bebatur tangere mortuũ tang̃ enĩ mortuũ qui fa¬
cit peccatum. uł priora bona per seq̃ns malum. in¬
mortua erant. penitere ã ab his ẽ fũdam̃tũ sine

Expanded text:
id est de operibus mortuis, id est de peccatis, vel de hoc, quia priora bona opera peccando fecerunt irrita. Mortua enim opera dicit peccata, quia occidunt animas. Unde in lege prohibebatur tangere mortuum. Tangit enim mortuum qui facit peccatum, vel priora bona, persequens malum, mortua. Poeniter
Abbreviated transcription (Latin):
pittabant cornchii qd̃
minus ẽẽt maius. et qd
maius: eẽt minus. ⁊ ex¬
ponit in fidelib diuersia¬
clum subdit. et quosdara
deus in ecc̃a pͥmum. dig¬
nitate et tempore aplos

Expanded text:
putabant Corinthii quod minus esset majus, et quod majus esset minus. Et exponit infidelibus diversitadum subdit: Et quosdam Deus in Ecclesia, primum, dignitate et tempore, apos
Abbreviated transcription (Latin):
teria scripturaꝵ. uł fu¬
tura reuelantes. ⁊ ait
de illis qui post aduen¬
esi p̃mintiauert quos
qui uult nosse actus

Expanded text:
teria Scripturarum, vel futura revelantes, et ait de illis qui post adveneum pronuntiaverunt, quos qui vult nosse, Actus
Abbreviated transcription (Latin):
i tam uehementer:
otradichionẽ. in oĩbus¬
aduersis et hoc apcc̃o¬
rib. qd̾ ualde mdig¬
mm est. recogitate di
ea ad qͣm sc̃ĩ martires peruenert̃. qui ꝯtra pͦ¬
catum usq ad sanguinem certauerunt:

Expanded text:
 tam vehementem contradictionem in omnibadversis: et hoc a peccatoribus. Quod valde indignum est. Recogitate, diea ad quam sancti martyres pervenerunt, qui contra peccata usque ad sanguinem certaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Malicia enim
ẽ qua quis molitur
dampnum alicui. blasphenuã. in fc̃em uł dm̃
turpem sermonem. uł turpi loquium. deponi¬
te. de ore nr̃o. et si in corde sit conceptis. quid ꝑ
singula: Nolite mentiri inuicem. aliis alii. ẜ
tñ aliqũ in ebriantur. sic sunt qui ñ hñt ꝯsue¬
tudinem menciencli ⁊ tũ aliqñ ĩnciuntur sic
l in aliis fit prohibet ergo aliqũ meritrr ⁊ p̾
cipue mentiri assidue. dico nolite mentiri.
xpoliantes uos
actib suis. ut nec ac¬
dum adsit. homo
enĩ uetus nicħ ali
ud est. quam uita

Expanded text:
tionis. Malitia autem est qua quis molitur damnum alicui, blasphemiam, in fratrem vel Deum; turpem sermonem vel turpiloquium, deponite de ore vestro, etsi in corde sit conceptus. Quid per singula? Nolite mentiri invicem, scilicet alii tamen aliquando inebriantur; sicut sunt qui non habent consuetudinem mentiendi, et tamen aliquando mentiuntur, sic et in aliis fit. Prohibet ergo aliquando mentiri, et praecipue mentiri assidue. Dico, nolite mentiri: spoliantes vos actibus suis, ut necdum adsit. Homo enim vetus nihil d quam vita
Abbreviated transcription (Latin):
cere curet. proxuno suo.
utile est. ad eclificatio
nem. et uere non de¬
berans nobis placere.
et enĩ xp̃e nõ sibi pla¬
ceret carmi fecie. sicut
ipse dicit in euuangłio.
non ueni facere uoluu¬
tatem meam. s eius qui
misit me. non sibi pla¬
cuit. dico. sed deo patci
sicut scriptum est. ĩ psal¬
mo. improperia psalmi¬
graphus ex persona sal¬
uatoris uerla facit deo
patri dicens. improperia
uł decractio ⁊ nes iu

Expanded text:
cere curet, proximo suo, utile est, ad aedificationem. Haimo. Et vere non debemus nobis placere, etenim Christus non sibi placeret carni fecit, sicut ipse dicit in Evangelio: Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me . Non sibi placuit dico, sed Deo Patri, sicut scriptum est in Psalmis: Improperia, Psalmographus ex persona Salvatoris verba facit Deo Patri dicens, improperia, vel detractiones Ju
Abbreviated transcription (Latin):
in o pater. cecidetunt superx me. ꝑ causa fuccunt ꝯ̃p¬
pressionis mee. i cum facerem uoluntatẽ tuam õ
deus. in hoc qr eieci malos de templo quod fecet̃t
speluncam latronũ et in omib aliis. iudei michi
improperia in gessecunt. quia diterunt me peccate
inte. qui potuis me nõ recipiendo ꝙ̃ misisti expro¬
brauerunt te. et peccauerunt in te. non recipien¬
do me: et ideo me octideriunt. qͣi. padcantem ̃ df̃r
qr innocens a peccatorib occidetur. quasiblasphemꝰ.¬

Expanded text:
in me, o Pater, ceciderunt super me, id est causa fuerunt oppressionis meae, id est cum facerem voluntatem tuam, o Deus, in hoc, quia ejeci malos de templo quod fecerunt speluncam latronum, et in omnibus aliis Judaei mihi improperia ingesserunt, quia dixerunt me peccare in te, qui potius me non recipiendo quem misisti exprobraverunt te, et peccaverunt in te, non recipiendo me, et ideo me occiderunt, quasi peccantem in Deum, Christum, quia innocens a peccatoribus occiditur quasi blasphem
Abbreviated transcription (Latin):
umum efficiend̃ dirigit. et iõ mallius ꝑsona
fectasit. nec hoĩb gła dei danda. qr ius et id
dels in omnib operatur. Nam ⁊ c̃. ostendit
per siłitudinem hũans
corporis. uuitatẽ corpo

Expanded text:
unum efficiendum dirigit. Et ideo nullius persona erfecta sit, nec hominibus gloria Dei danda, quia unus et idem Deus in omnibus operatur. Nam, etc. Ostendit per similitudinem humani corporis, unitatem corpo
Abbreviated transcription (Latin):
tã corpus sunt. sub mi¬
nistrando. ita ⁊ õs fide¬
les sunt xp̃e. ut nõ di
xp̃e sunt tam minores
quam maiores cap̃ enĩ¬

Expanded text:
tamen corpus sunt, subministrando, ita et omnes fideles sunt Christus, ut non dicipse Christus sunt, tam minores quam majores. Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
in singularitate consistit. s in multis m̃bris
ut inuicem sibi prestent quod debent. qĩ.
bene omnes fideles sunt unum corpus. nam
et corꝑus. humanuim cui ecc̃a similis est.
non est unum m̃bꝵ. s multa. ita ĩ ecc̃a.
non omnes unius officii et doni. et quia¬

Expanded text:
in singularitate consistit, sed in multis membris ut invicem sibi praestent quod debent. Quasi dicat: Bene omnes fideles sunt unum corpus, nam et corpus humanum cui Ecclesia similis est, non est unum membrum, sed multa, ita in Ecclesia non omnes unius officii et doni sunt. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
.i. in me comparatione sui
qui non per naturã neq ꝑ
p̃i utuerunt quas legem sputtalem seruantes ꝯpa¬
rat ec prefeet uideis. qui per litt̾am et curcumfisio¬
nem earus p̃uaricatores sunt legis quos et uiclican¬
dos ab illis cicit. Sequit᷑.¬

Expanded text:
ne comparatione sui qui non per naturam, neque Christi venerunt, quas legem spiritualem servantes comparat et praefert Judaeis, qui per litteram et circumcisionem carnis praevaricatores sunt legis, quos et judicandos ab aliis dicit. VE
Abbreviated transcription (Latin):
nunc uiuo .i. bene opẽ¬
rari possum. in carne.¬
corruꝑtibili ra qua est
in centinum uiciorum
.i. quod in igne ñ uror

Expanded text:
nunc vivo, id est bene operari possum in carne,corruptibili in qua est incentivum vitiorum, id est quod in igne non uror
Abbreviated transcription (Latin):
nem uellent atcendere possent intelligere hcc ĩ qͣm
mensa fiat illis in la scriptura risi que intelligenti¬
bus est panĩ refectionis illa queat dum male intel¬
ligitur. et pro ea predicatio xp̃i respuitur. et fiat
it enim eis. scriptura legis cã captiuitatis dum
relo cuis xp̃m occideriuit. et in illa captiuitate
fuit eis causa scandali. et obprobris. et post erit ca
eterne dampnationis qus spenalitir retributio dx.
Obscurentur .ꝯ.e.u. rõ
non uiderunt: fiat illis ñ¬
indire. et dorsum eoꝑ .i.

Expanded text:
ni vellent intendere possent intelligere. Haec, inquam, mensa fiat illis in laqueum. Scriptura enim quae intelligentibus est panis refectionis illaqueat dum male intelligitur, et propterea praedicatio Christi respuitur. Et fiat it enim eis Scriptura legis causa captivitatis, dum zelo ejus Christum occiderunt, et illa captivitate fuit eis causa scandali et opprobrii, et post erit causa aeternae damnationis, quae specialiter retributio dicitur. Obscurenturnon viderunt, fiat eis nidere. Et dorsum eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ q clarcor iscͥpturis nõ magne uocis eraissio
s scie ratelligatur et uitentionis magratudo.
slos ergo clamamus. s ille clamare dicts est qͥ
dẽ filiẜ et pota hic trimtatem. S aliquis forsi¬
tan querat. utcum et a filio procedati sp̃c .s. fi

Expanded text:
ia clamor in Scripturis non magnae vocis emissio, sed scientiae intelligatur et intentionis magnitudo. Nos ergo clamamus; sed ille clamare dictus est qui esse Filii, et nota hic Trinitatem. Sed aliquis forsan quaerit utrum et a Filio procedat Spiritus sanc
Abbreviated transcription (Latin):
optati et̃ adeo in filios
sp̃m suũ decuit nobis qͥ¬
ba pater signũ pris ostendat infillios. ut
aloba hebraicum est. id ip̃m significans quod
et pͣr. et hanc ꝯsuctuclinem in płib locis scͥp¬
tura seruao. ut hebraicsi uerbum cum inter¬
que posuit. ut posteriore iterpretaretur pri¬
mum. siara hoc est ałba ad̾ pr. elegantes autẽ
intelligitur s̃ frustra duaꝵ linguaꝵ uerba po¬

Expanded text:
optati esse a Deo in filios, Spiritum suum dedit nobis, qui signum Patris ostendat in filios, ut  Ambrosius Abba Hebraicum est, idipsum significans quod et pater. Et hanc consuetudinem in pluribus locis Scriptura servat, ut Hebraicum verbum cum interue sunt verba quae posuit, ut posteriore interpretaretur primum. Nam hoc est abba quod pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba po
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. qm̃ sp̃c est deb ad ergo cõiter uocantur
et singuli hoc ꝓpris uocari ꝯportuit eum qui ñ
est unius eor. s in quo coĩtas apparet amboꝵ.
procedeet. non potest resutrectionem se representas
cbscipulis in suffiass clicens. accipite sp̃m scm.
quid eiũ alud significauit illa insufflatio nsi
qd ait. de muliexe fuicum sanguinis paciente
tetigit me aliquise Ego enrma sensi uirtutem de me
erisse. Nam mctittis nõie appellari sp̃m sc̃m ex eo
clarum est qd marie angelus dixit. sp̃c sc̃s suꝑꝑ
tems discipulis ait. s edete in quitate donce ĩ clu¬
amini uictute etalto. hic est ergo uirtus de qua di

Expanded text:
s sed Spiritus. Quod ergo communiter vocantur et singuli, hoc proprie vocari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas amborum apparet. procederet, non post resurrectdiscipulis insufflasset eis, dicens: Accipite Spiritum sanctum . Quid enim aliud significavit illa insufflatio, nispertinet illud quod ait de muliere fluxum sanguinis patiente: Tetigit me aliquis. Ego enim sensi virtutem de me exisse , nam virtutis nomine appellari Spiritum sanctum, ex eo clarum est quod Mariae angelus dixit: Spiritus sanctutens discipulis, ait: Sedete in civitate, quousque induamini virtute ex alto . Haec est ergo virtus de qua di
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Si ã male fec̾is time.
quia portat gladium .i.
hs̃ iudiciariam potestatẽ.¬
non sine causa. s ut ma¬
los puniat. et hoc ostendit

Expanded text:
dum; si autem male feceris time. quia portat gladium, id est habet judiciariam potestatenon sine causa, sed ut malos puniat, et hoc ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
entia secuntur. qd̾ fides est
exina .i. frustrat̾a que con¬
stat nistum fiusse abrahã
et pomissio est abolita .l.
ħedes. Lex eñ. nõ facit ali¬
quos heredes nam pocius
ꝯperatur iramt .i. penam.
ad hoc eiũ decta est ut reos
faceret. delĩq̃ntes ut effici¬
enti cã s nõ adiuuante.
gt̃a. ut ut reos faceret t̃pra¬
⁊ c̃. inm operat᷑ nam pre¬
uaricationẽ ex ea ẽ preua¬
ricatio qd̵ quałr dc̃m sit¬
quasi iõ dico ex lege eẽ
iram et preuaticationẽ
qr siue ea ñ ẽ. uͥ. enĩ ñ ẽ
lex nec ẽ puaricatio hoc
dicit qr sublatis de legis
data uenma et iustificatis
uõ ait uͥ nõ ẽ lex non est
iniquitas. s ait. Non est
pͥuaricatio. Canius eñ
legem pret̾iens iniquus est. s non om̃is mniquꝰ
est legem p̃tiens. Qui eiũ legem non acceꝑũt
inqui dici possunt pͥnaricatores aͥ dici nõ posst.
In hoc gͦ ostenclit quod preuaticatio oĩo ẽ nõ poss¬

Expanded text:
entia sequuntur, quod fides est exinanita, id est frustrata, qua constat justum fuisse Abraham. Et promissio est abolita, Auhaeredes. Lex enim, non facit aliquos haeredes, nam potius, operatur iram, id est poenam. Ad hoc enim data est ut reos faceret delinquentes, non efficienti causa, sed non adjuvante gratia. Vel ut reos faceret tempora, iram operatur, nam praevaricationem: ex ea enim est praevaricatioQuasi dicat: Ideo dico ex lege esse iram et praevaricationem, quia sine ea non est. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Hoc ideo dicit, quia sublatis de lege data est venia; justificatis,non ait ubi non est lex, non est iniquitas; sed ait, non est praevaricatio. Omnis enim legem praeteriens iniquus est, sed non omnis iniquus est legem praeteriens. Qui enim legem non acceperunt, iniqui dici possunt, praevaricatores autem dici non possunt. In hoc ergo ostendit quod praevaricatio omnino esse non poss
Abbreviated transcription (Latin):
inconueniennia sequeretit᷑ si gxlege fẽnt. ħedes. ides
sit piomissio oĩ semini. abrahe .i. nisi uideo et genti¬
li inutatori solis enum unitatorib firma ẽ promis
sio .ẜ. quod silii sunt dei. firma sit dico scd̾ gr̃am fid̾i
nõ scd̃ opẽr. legaliũ merita. seu quoꝵ libet sidem p̃¬
cedencium firma eiũ promissio ẽt. nõ põt oĩ semũ
nisi ex fide. qr origo promissionis ex fide est. per qͣm
Non enĩ ei. ⁊ c̃.q. firma est promissio per gr̃am fidei
omiui semini. et fi tm̃ ei quͣi solum modo ẽ ex le.
.i. qui de operib legis p̾sumit. qr hic talis a gratia
dei excidit. s ei solum modo. qui ex fide abrahe .i.
qui imitatur fidem abrahe et idco causa fidri a le¬
ge recedend̾ est. ut sit firma promissio. lxxͣ enĩ sñ
gra promissionũ non solũ sĩ aufert. um̃ ⁊ nõ an¬
get pecõm. nõ qd̾ sit tssiciens cã pecꝙ̃ cũ sit scã ⁊ do

Expanded text:
inconvenientia sequerentur, si ex lege essent haeredes, ideo, sit promissio omni semini Abrahae, id est Judaeo et gentili imitatori. Solis enim imitantibus firma est promissio, scilicet quod filii sunt Dei. Firma sit dico secundum gratiam fidei, non secundum merita legalium operum, seu quorumlibet fidem praecedentium. Firma enim promissio esse non potest omni semini, nisi ex fide, quia origo promissionis ex fide est, per quam , etc.. Quasi dicat: Firma est promissio per gratiam fidei omni semini et non tantum ei, qui solus est ex lege, id est qui de operibus legis praesumit, quia hic talis a gratia Dei excidit; sed ei solummodo qui est ex fide Abrahae, id est qui imitatur fidem Abrahae. Et ideo causa fidei a lege recedendum est, ut firma promissio. Lex enim sine gratia promissionis non solum non aufert, verum etiam auge
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ. dixit per iticiam
fidei promissionẽ hedita¬
tis factam abrahe nõ pet
legem nuurnc dicit ꝑet eau¬
dem insticiam fidei fiem he
mundi per legem. qr non
qui filis dñt hic ħedes .s.¬

Expanded text:
. Dixit per justitiam fidei promissionem haereditatis factam Abrahae, non per legem: nunc dicit, per eamdem justitiam fidei fieri hamundi per legem, quia fiQui filii dicuntur hic haeredes
Abbreviated transcription (Latin):
mus condonare ut nõ artinueniarur .i. de acci¬
puarauir a sathema. ut cum faciat despare per ni¬
miam asꝑitatem. Sepe enim sꝑ aspiores aĩadueosi¬
ones. indesꝑanonem in firmos p̾cipitat. et merito
eius qui quos consentiendo nequid decipere facit

Expanded text:
mus condonare, ut non circumveniamur, id est decipiamur a satana, ut eum faciat desperare per nimiam asperitatem. Saepe enim propter asperiores animadversiones in desperationem infirmos praecipitat. Et merito s, id est astutias, ejus, qui quos consentiendo nequit decipere, facit
Abbreviated transcription (Latin):
quasi nemo diffidãt de ens. et si nõ sxterius plan¬
gant. qr uocatio. qua uocat ad fidem et dona .
remissio peccatoꝵ. qͣm prestat inbapnio. sunt
sinẽ pña exteriori. Uerum est. qr gratia dei est in
bap̃o. non requirit genritum planctum. uł opus
aliꝙ msi solam fidera ⁊ cordis ꝯtritionem ⁊ omĩa
gratis ꝯdonat. hoc io̾ dicit. ne putent illos nõ pos
enimi hic ostendit posse fieti ut impietas auertatur

Expanded text:
ntia, quasi dicat: Nemo diffidat de eis, et si non exterius plangant, quia vocatio Dei qua vocat ad fidem et dona, id est remissio peccatorum quam praestat in baptismo, sunt sine poenitentia exteriori. Verum est, quia gratia Dei in baptismo non requirit gemitum, vel planctum, vel opus aliquod, nisi solam fidem et cordis contritionem; et omnia gratis condonat. Haec ideo dicit, ne putent illos non possenim. Hic ostendit posse fieri ut impietas avertatur
Abbreviated transcription (Latin):
ad filium qui non perdit quicquam de omni dacto. qͥs¬
quis uemo parit non inde suit. qr qui inde est oĩo nõ
parit. fo quod ioħ̾c ait. a nobis exierunt. s ex nobis
nobis mansissent utiq nobiscirmi. et hoc est quod
ait. quasi uere sunt saluandi scd̾m electionem. et

Expanded text:
tre venit ad Filium, qui non perdit quidquam de omni dato; quisquis vero perit, non inde fuit: qui inde est, omnino non perit. Propter quod Joannes ait: A nobis exierunt, sed ex nobis nobis, mansissent utique nobiscum. Et hoc est quod ait: Quasi dicat: Vere sunt salvandi secundum electionem, et
Abbreviated transcription (Latin):
si estis seruire deo uiuo et uero. natirea enim
dei uius et uetus est deus uerus gͥ d̾s ẽ qͥ na¬
toraliter deus est ueri cego dii ẽẽ non poterant q¬
bnis hoc naturaliter mirumne suppitebat. Igitur
saluator uctus d̾ est. qr scd̾ eẽncam deus est. s
Er dendsi est q sinatura deus non est filius: s crea¬
tocanes colendus est oło. pec ut deus adoranclus
dicente apło. Coluerte et seruiecut potuis cre¬
anare ꝯuar creaton. s illi ad hec replicabunt et
dicentꝰ quid est quod carnem euis qͣm creaturam
cẽ nõ negas. simul cũ diminitate adoras. et ei nõ
minuis quam cdinsnitati de seruis. ego dñicam
carnera imirs persectam in xp̃o humanitatẽ
adoio ides. qd adiuinitate suscepta et deitati uni¬
ca est. uit sialium et alium s uum eundemq
dr̃a et hoiem dei filium ẽẽ ꝯfitear. demq si honis¬
nem separaueris a des. ut fotimus uł paulus sa¬
mosatenus. illi nmiqͣm credo nec seruio. ue¬
lito siquis purpuram uł ciadema reggale iacens

Expanded text:
si estis servire Deo vivo et vero . Natura enim vivus et verus est Deus. Verus ergo Deus est qui naturaliter Deus est. Veri ergo dii esse non poterant, quibus hoc naturaliter minime suppetebat. Igitur Salvator verus Deus est, qui secundum essentiam Deus est. Sed respondendum, quia si natura Deus non est Filius, sed creatura, nec colendus est omnino, nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo: Coluerunt et servierunt potius creaturae quam Creatori . Sed illi ad haec replicabunt et dicent: Quid est quod carnem ejus quam creaturam esse non negas simul cum divinitate adoras, et ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam in Christo humanitatem, ideo adoro quod a divinitate suscepta et deitati unita est, ut non alium et alium, sed unum eumdemque Deum et hominem Dei Filium esse confitear. Denique si hominem separaveris a Deo, ut Photinus vel Paulus Samosatenus, illi nunquam servio nec credo, velut si quis purpuram vel diadema regale jacens
Abbreviated transcription (Latin):
deo añquã uemiatur ad celũ. tab̾nacłm eiũ pro¬
prie belligeranciũ ẽ in qͣ ẽ candelabrũ anceuin¬
tat tria brachia adextris et tͥa asinists qr ipse
est uitis u̾a ĩ qua fundati sunt tres orcliues
paliitũ .i. fideliũ illi qui tp̃re gr̃e sunt: dextͥ
sunt .i. digniores. qui uͦ ante grãm quasi sinistri¬

Expanded text:
Deo, antequam veniatur ad coelum. Tabernaculum enim proprie belligerantium est, in quo est candelabrum aureutat tria brachia a dextris et tria a sinistris; quia ipse est vitis vera , in qua fundati sunt tres ordines palmitum, id est fidelium. Illi, qui tempore gratiae sunt, dextri sunt, id est digniores; qui vero ante gra