comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt adinuiriã creatoris dĩ figm̃ta & similitudines rerum dĩficauert̾: tͣditi st̃ ills¬
dendi. Et tͣditi ñ ut illa agerent quȩ nolebant: s ut illa ꝑficerent quȩ desid̾abant.
t hic bonitas dĩ c̾. Cũ enĩ dignũ fuisset subici illos ut facerent quȩ nolebant & cruci¬
arent᷑: qr licet bonũ si cont᷑ uoluntatẽ fiat amarũ & malũ ẽ: isti aut̃ au̾tentes se a
do tͣdit st̃ diabolo. Trade aut̃ ẽ: ꝑmitt̾e ñ incitare aut immict̾e. Ut ea que inde¬
sidiis ꝯceꝑant adiuti a diabolo explerent in oꝑe. Nec enĩ posst̃ huiꝰ modi bonũ
cogitatũ hab̾e. Traditi gͦ in imundiciã: ut contumeliis afficiant corpora sua in
liis afficiant corꝑa sua. Originis enĩ illiꝰ nc̃ usq st̃ hoĩes qͥdicunt᷑ corꝑa sua dehone¬
stare inuicem. Cũ cogitatio anime sit in cͥmine: corꝑa dñr dehonestare. Qre: nͥ qr
macła corꝑis inditiũ ÷ peccati aĩȩ. Cũ enĩ corpꝰ contamiinat᷑: nemo ambigit aĩe e̾e̾

Expanded text:
inquit, ad injuriam creatoris Dei figmenta et similitudines rerum deificaverunt, traditi sunt illudendi; et traditi non ut illa agerent, quae nolebant; sed ut illa perficerent, quae desiderabant. Et hic bonitas Dei est; cum enim dignum fuisset subjici illos, ut facerent quae nolebant et cruciarentur; quia licet bonum, si contra voluntatem fiat, amarum et malum est. Isti autem avertentes se a Deo, traditi sunt diabolo. Tradere autem est permittere, non incitare aut immittere; ut ea quae in desideriis conceperant, adjuti a diabolo explerent in opere: nec enim possent hujusmodi bonum cogitatum habere. Traditi ergo sunt in immunditiam, ut contumeliis affiliis afficiant corpora sua. Originis enim illius nunc usque sunt homines qui dicuntur corpora sua dehonestare invicem. Cum cogitatio animae sit in crimine, corpora dicuntur dehonestari; quare, nisi quia macula corporis in
Abbreviated transcription (Latin):
sangiunẽ s adu̾sꝰ pͥncipes ⁊ potestates ꝯtͣ sp̃ialia neqͥtia in cęlestib qͦs satellites ꝯstat ẽẽ
sathane. Nã añ p̾uaricationẽ hõĩs pͥꝰ ꝗͦ se manciparet morti. ñ erat his potestas ad int̾iora
hõis accede: ⁊ cogitationes adu̾sas inserere. Unde ⁊ astutia eiꝰ factũ ÷ ut c̃ fabulatione ꝑ
serpentẽ hõiẽ cuẽ ueniret. Postꝗ aũ circũ uenit eũ ⁊ sub iugauit: potestatẽ in eũ accepit
ut int̾iorẽ hõiẽ pulsaret copulaus se m̃tieiꝰ ita ut ñ possit agnosc̾e qͥd suũ sit in cogitatiõe
scire ⁊ aliud ag̾ẽ. Non enĩ qd̾ uolo ħ ago s qd odi illud facio. Subiectꝰ pecc̃o: fac̃ utiq qd̾ ñ¬

Expanded text:
a nequitiae in coelestibus, quos satellites constat esse Satanae. Nam ante praevaricationem hominis, priusquam se manciparet morti, non erat his potestas ad interiora hominis accedere et cogitationes adversas inserere. Unde astutia ejus factum est, ut confabulatione per serpentem hominem circumveniret. Postquam autem circumvenit ut interiorem hominem pulsaret, copulans se menti ejus; ita ut non possit agnoscere quid suum sit in cogitatione, scire, et aliud agere. Non enim quod volo, hoc ago: sed quod odi, illud facio. Subjectus peccato fac
Abbreviated transcription (Latin):
unta ȩt̾na sciens nos futos ęt̾nos. Suꝑ abundat gͦ gr̃a. qr peccatũ ad tp̃s regnauit:
gr̃a aũ in ȩt̾nũ. Dĩ enĩ regnũ ÷ gr̃a regnante. sic̃ diaboli regnũ erat: peccato regnan¬
te. Totũ tñ ad xp̃m refert ut oĩs gr̃a dĩ a xp̃o discat᷑. ad suꝑiorẽ gͥ sensũ respondit
dic̃s. Qͥd gͦ dicemꝰ ꝑmanebimꝰ in peccato ut gr̃a abundet: absit. ħ ÷ nunqͥd sẽꝑ peccan¬
dũ ÷ ut donũ dĩabundet tegens nr̃a peccata ut sẽꝑ remissionẽ peccatoꝵ sꝑantes

Expanded text:
. Superabundat ergo gratia, quia peccatum ad tempus regnavit, gratia autem in aeternum. Dei enim regnum est, gratia 59 regnante, sicut diaboli regnum erat, peccato regnante. Totum tamen ad Christum refert, ut omnis gratia Dei a Christo discatur. Ad superiorem igitur sensum respondetI. Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Hoc est, numquid semper peccandum est, ut donum Dei abundet, tegens nostra peccata; ut semper remissionem peccatorum sperantes
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit ineos mors. ita ⁊ ant̾ legẽ qͥ sensũ legis sensert̃ honorificantes auetorẽ eiꝰ:
ñ utiq regnauit in eos mors ꝓ pt̾ea enĩ regnasse dr̃ qr cognitio uniꝰ dĩ euanuerat
Data gͥ ÷ lex ne mors regnaret. ut abolitis peccatis pͥoribꝰ. uni dõ secũdaret᷑ gñs huma
nũ. Unde alio loco dic̃ idẽ apłs. Non regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore ut obedia¬
tis ei. Qͦ dicto ostendit: ⁊̃ nc̃ regnare mortẽ si lex contẽpnat᷑. Qd̃ enĩ regnũ mortis ÷
nͥ c̃ fit uoluntas eiꝰ dũ imꝑat ad ꝑniciẽ in obedientis cuiꝰ imꝑii uoluntas caput ÷
idolatriȩ ⁊ tñ sic ꝑscribit᷑ nob̾ de g̾cis codicib qͣsi ñ ipsi ab inuicẽ discrepent. qd̾ fa¬

Expanded text:
cantes auctorem ejus, cantes auctorem ejus, non utique regnavit in eos mors: propterea enim regnasse dicitur, quia cognitio unius Dei evanuerat Data igitur Lex est, ne mors regnum. Unde alio loco dicit idem Apostolus: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis ei . Quo dicto ostendit etiam nunc regnare mortem, si Lex contemnatur. Quod enim regnum mortis est, nisi cum fit voluntas ejus, dum imperat, ad perniciem obedientis, cujus imperii voluntas caput est idololatriae? Et tamen sic praescribitur nobis de Graecis codicibus, quasi non ipsi ab invicem discrepent; q
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ hȩc locutio ꝓficeret c̃ nec sit locutꝰ ꝓbet᷑. Dixit enĩ ab adã regnauit mors usq
ad moysen ꝓpt̾ qd̾ lex ĩ erat manifestata: ut data lege subauctoritate eiꝰ uiuerent. sci¬
entes qͥdẽ cauerent ne regnaret in cosmors. ħqͥ ante legẽ hoc seruauit nat̾a duce qͥ pꝰ¬
ea lex mandauit nũqͥd pot ÷ diciqr mors regnauit in eũ: Nã uide qͥd de eo sc̃ptũ sit.
Peccatũ inqͥt ñ imputabat᷑ c̃ lex ñ ee̾t ⁊ adiecit s regnauit mors ab adã usq ad moy¬
sen. Eo utiq tp̃r qͦ lex ñ erat ⁊ ꝯuenit ut qr anteꝗͣ lex daret᷑ mors regnauit: in eos
regnasse dicat᷑. qͥ peccauert̃ in similitudine p̾uaricationis ade sic̃ supͣ memoraui-¬
mꝰ. Sic̃ enĩ post datã legẽ qͥ fornicationi aut idolis seruiert̃ contẽpnentes legis latorẽ

Expanded text:
 cum nec sic locutus probetur. Dixit enim: Ab Adam regnavit mors usque  cum nec sic locutus probetur. Dixit enim: Ab Adam regnavit mors usque ad Moysen, propter quod Lex non erat manifestata, ut data Lege, sub auctoritate ejus viverent, scientes quid caverent, ne regnaret in eos mors. Igitur qui ante Legem hoc servavit, natura duce, quod postea Lex mandavit, numquid potest dici Peccatum, inquit, non imputabatur, cum Lex non esset; et adjecit: Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen; eo utique tempore, quo Lex non erat: et convenit ut quia antequam Lex daretur, mors regnavit, in eos regnasse dicatur, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut supra memoravimus. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
cauit ñ indm̃ quẽ iudicẽ sensit idõq in buiꝰ modi mors ñ regnabit in hos art̃ si
diri regnauit qi sub specie idloloꝵ seruiert̃ diabolo ꝓpt̾ea qd lex in auctoritate ni
rat puulgata unchicẽ dm̃ pͥsenture neqͥuer̃t. Maxima pars mundi dm̃ fore uidu
pͥma dr a seda excepti st̃ ad penã ⁊ pditionẽ fit̾am. In qͦs aut̃ ñ regnauit qͥ ñ peca¬
uert in similitudine p̾uaricationis ade sub sp̃e reseruatist̃ aduentui saluatoris in
libe sic̃ legit᷑ de abrahãqr qͣuis apd̾ inferos fuerit discretꝰ tñ longo int uallo: tta
ut chaos eet ingens int̾ itos i peccitores qͣntomagis piis ⁊ ĩtis eet refrigeriũ. & peccato
in eosmoss qr iudes ant oꝑa subcilitatis sue ꝓfecisse eis ad penã qͣsi numicis. Noneñ
latuit illuꝰ a dħ factu hõrẽ in mundo ut impiũ umꝰ ds̃ p̾dicaret qd̾ p̾uaricatꝰ: satha¬
uert in sumilitudine pͥuaricationis adȩ. Iocũ enĩ hic complexꝰ uidet urqe moꝵ id:¬

Expanded text:
n Deum, quem judicem sensit: ideoque in hujusmodi mors non regnavit: in hos autem sicut dixi regnavit, qui sub specie idolorum servierunt diabolo. Propterea quod ex in auctoritate non erat promulgata, judicem Deum praesentire nequiverunt. Maxima pars mundi Deum fore esse poenam et perditionem futuram. In quos autem non regnavit, quia non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sub spe reservati sunt adventui Salvatoris in libera: sicut legitur de Abraham, quia quamvis apud inferos fuerit; discretus tamen longo intervallo est; ita ut chaos esset ingens inter justos et peccatores . Si inter justos et peccatoin eos mors, quia videbat opera subtilitatis suae profecisse eis ad poenam quasi inimicis. Non enim tatuit illum ad hoc factum hominem in mundo, ut imperium unius Dei praedicaret, quod praevaricatus est Sataverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Totum enim hic complexus videtur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tra. aĩa uͦ in uincuł inferni detanta ȩxicia patet᷑. Uisq ad legẽ enĩ peccatũ erat in
nusq ad legẽ datã ñ impiitatũ ÷ peccatũ. Putabant enĩ se hoĩes ap̃ dm̃ impunȩ pecca¬
Nre si n apͦ hoĩes. Nec enĩ lex naturał penitꝰ obtorpuerat qr ñ ignorabant qr qd̾ pati nole¬
uant aliis facẽ ñ debebant. Nã usq adeo ignotũ fuit peccatũ int̾ hoĩes ut iacob cũ i¬
onis hoc delietũ si milit̃ passi st̃. Et moyses occiso egyptio atc̾ritꝰ lege. Qͥ mgͦ imputa¬

Expanded text:
ram: anima vero vinculis inferni detenta exitia pateretur. Usque ad legem enim peccatum erat in et usque ad legem datam non imputatum esse peccatum; putabant enim se homines apud Deum impune peccare, sed non apud homines. Nec enim lex naturalis penitus obtorpuerat; quia non ignorabant quia quod pati nolebant, aliis facere non debebant. Nam usque adeo non ignotum fuit peccatum inter homines, ut Jacob cum ionis ob delictum similiter passi sunt : et Moyses, occiso Aegyptio, atterritus lege est . Qu
Abbreviated transcription (Latin):
incuriosũ dm̃ asserentes. Acubi aut̃ lex data ÷ ꝑ moysen: manifestatũ: curare dm̃
res humanas i ñ impune futurũ. hisqͥmale facientes qͣcqͣ ex causa in p̃senti euadt̃.
Nã utiq qͥ int̃ se magist᷑ iusticia uel nata peccata ñ multa censebant: ꝗtomagis dm̃¬
ht̃ quẽ mundi sciebant opificẽ reqͥsiturũ ñ dehuerant ignorare: qͥppe c̃ sodoma et go¬
morra ꝑ ignẽ adiuidicata se deꝑire qd̾ obliuio qͥdẽ texerat: moy ses aut̃ ut affirma
ret dn uidicẽ fore scribendũ manifestauit. S c̃ p̃t̾misso dõ figm̃ta ceꝑunt ut hono¬
rẽ dĩreciꝑe depͥuati m̃te partẽ legis naturał quȩ pͥma ÷ calcauert᷑ qr lex nat᷑alis tres¬
ht̃ partes. cuiꝰ pͥma ħ ÷ ut agnitꝰ honoret᷑ creatoꝵ neceiꝰ laritas ⁊ maiestas alicui de cre

Expanded text:
incuriosum Deum asserentes. At ubi autem lex data est per Moysen, manifestatum est curare Deum res humanas, et non impune iis futurum qui malefacientes, quacumque ex causa in praesenti evadunt. Nam utique si inter se, magistra justitia vel natura, peccata non inulta censebant; quanto magis Deum, quem mundi sciebant opificem, haec requisiturum non debuerant ignorare? Quippe cum Sodoma et Gomorrha per ignem adjudicatae sinMoysen, manifestatum est curare Deum Nam utique si inter se, magistra justitia vel natura, peccata non inulta censebant; quanto magis Deum, quem mundi sciebant opificem, haec requisiturum non debuerant ignorare? Quippe cum Sodoma et Gohaec est, ut agnitus honoretur Creator, nec ejus claritas et majestas alicui de crea
Abbreviated transcription (Latin):
smplicitas tpr̃m seruauit ⁊ ꝓbat. Postꝗ aut̃ a concordia animis discedentibꝰ & he¬
reticis pt̾lantib corqueri qͥstione sceꝑunt multa ĩmutata st̃ ad sensũ humanũ ut
hotineret᷑. in litt̾is qd̾ hoĩ uidẽt᷑. Unde ⁊ ipsig̾ei diu̾sos codices hñt. Hoc aut̃ uerũ arbi¬
tror qͥ do ⁊ ratio & historiȩ ⁊ auctoritas obseruat᷑: nã hodie q̃ in latinis rephendunt᷑
it̃. dũ magna ex parte exiliis diabõli. fiunt filii dĩ itaq ñ in õs regnauit morss
in eosqͥ peccauert̃ in similitudine p̾uaricationis adȩ sic̃ supͣ memorauit. Adã aut̃

Expanded text:
simplicitas temporum servavit et probat: postquam autem a concordia animis discedentibus, et haereticis perturbantibus torqueri quaestionibus coeperunt, multa immutata sunt ad sensum humanum; ut hoc contineretur 57 in litteris, quod homini videretur: unde etiam ipsi Graeci diversos codices habent. Hoc autem verum arbitror, quando et ratio et historia et auctoritas observatur: nam hodieque in Latinis reprehenduntur itur, dum magna ex parte ex filiis diaboli fiunt filii Dei. Itaque non in omnes regnavit mors, sed in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sic
Abbreviated transcription (Latin):
s: dĩ u̾ba st̃ dicentis. Nsc̃ cõpleta peccata amorreoꝵ. ꝑ qd̾ ostendit m̃surã cẽ qͣndã delictoꝵs.
Quã c̃ impleu̾int peccatores: uita digniminime iudicent᷑. Sic̃ ⁊ pharao qr iꝰtũ istũ mo¬
rent ut inmortuo uita discat᷑. s aliꝰ modꝰ ÷ qñ tͣctat apłs. Ut ostendat enĩ plꝰ peccatũ eẽ sub
lege ꝗͣ fuerat añ legẽ. supͣ hc̃ modũ peccatoꝵ ãpliorẽ modũ sigc̃at creuisse pꝰ legẽ. Inuidia
⁊ astucia sathane ut ꝓuidentia dĩ ꝯtͣria fieret hõi: c̃ timore legismimmne peccare debue¬
rit. Idõ ds̃ ut inuidiã diaboli uinc̾e̾t ⁊ ꝓuidentiã suã hõi ratã fac̾e̾t: mutauit ordinẽ mit¬
tens saluatorẽ xp̃m qͥ ⁊ diabolũ uinc̾et ⁊ stat᷑a dĩgͣ hoĩem firmaret. Scimꝰ enĩ qd̾ lex sp̃ał¬

Expanded text:
sed Dei verba sunt dicentis: Non sunt completa peccata Amorrhaeorum, per quod ostendit mensuram esse quamdam delictorum, sed Dei verba sunt dicentis: Non sunt completa peccata Amorrhaeorum, per quod ostendit mensuram esse quamdam delictorum, quam cum impleverint peccatores, vita digni minime judicentur: Sicut et Pharao, quia istum morent, ut in mortuo vita discatur. Sed alius est modus, quem tractat Apostolus; ut ostendat enim plus peccatum esse sub Lege, quam fuerat ante Legem, supra hunc modum peccatorum ampliorem modum significat crevisse post Legem invidia et astutia Satanae; ut providentia Dei contraria fieret homini, cum timore Legis minime peccare debuerit. Ideo Deus ut invidiam diaboli vinceret, et providentiam suam homini ratam faceret, mutavit ordinem, mittens Salvatorem Christum qui et diabolum vinceret, et statuta Dei erga hominem firmaret. Scimus enim quod Lex sp
Abbreviated transcription (Latin):
malũ oꝑaret᷑ hõi dũ illũ seduc̃ ad mortẽ: qͥ aut ea q̃ añ legẽ male gesta sc̃ꝑ illecebrã
cupidinis ꝓbarent᷑ eẽ peccata ⁊ de cȩt̾o uitarent᷑ data ÷ lex manifestata in litt̾is. Sic¬
tẽ incensꝰ ÷ sathanas: ꝑ bonũ utiq Uidit enĩ ꝓuideri hõi ⁊ illicita illi suasit ut ꝓ ui¬
Inumnicꝰ tñ qñ in peccato sigc̃at ut appareat eẽ in unicꝰ ꝑ legẽ accepit occasionẽ oꝑari hoĩ
mortẽ dũ enĩ ad illicita illũ suasit: apparet eẽ immicꝰ. ⁊ uanꝗͣ ⁊ añ legẽ mortẽ hoĩ ꝓcur.¬
u̾it excepta pͥma causa adȩ pꝰ legẽ tñmaiores ei penas ap̃ inferos uͥ mors scd̾a ÷ ad inue¬
nit. Minꝰ ÷ cͥminis enĩ añ legẽ manifestatã peccasse: ꝗͣ pꝰ legẽ. Ut fiat supͦmodũ ipsũ pec
catũ: peccans ꝑ mandatũ. Qd ÷ supͣmodũ qͣsi datꝰ sit mod̾ delinq̃ntib c̃ peccari ñ liceat:

Expanded text:
 ante Legem male gesta sunt, per illecebram cupidinis probarentur esse peccata, et de caetero vitarentur, data est Lex, manifestata in litteris. Tunc incensus est Satanas, per bonum utique; vidit enim provideri homini, et illicita illi suasit; ut pro viInimicus tamen, quem in peccato significat, ut appareat esse inimicus, per Legem accepit occasionem operari homini mortem. Dum enim ad illicita illum suasit, apparet esse inimicus. Quamquam et ante legem mortem homini procuraverit, excepta prima causa Adae, post Legem tamen majores ei poenas apud inferos, ubi mors secunda est, adinvenit. Minus enimodum? quasi datus sit modus delinquentibus, cum peccare non liceat?
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ suũ mortẽ uicit ⁊ peccatũ dãpnauit. In ipso eñ peccauit diaboł c̃ illũ innocentẽ occidit¬
⁊ qͥ peccatũ oĩno nesciret. Cũ enĩ hoĩe sibi peccati causa defendet: inuentꝰ ÷ in eo reꝰ in qͦ accu¬
sabat. Hinc factũ: ut õs c̾dentes in xp̃m eruant᷑ a lege: dãpnato sublato peccato: qr uictũ pec¬
cat ⁊ occidit᷑ qͦsi reꝰ. uicit peccatũ de peccato. ħ ÷ diabolũ ꝓpͥo peccato qd̾ in eo adinisit dãp¬
nauit. Et cyrographũ qd̾ peccato adȩ decretũ erat deleuit. qͣndo ab inferis resurrex̃: data huiꝰ¬

Expanded text:
or, mortem vicit, et peccatum damnavit. In ipso enim peccavit diabolus, cum illum innocentem occidit, qui peccatum omnino nesciret; cum enim hominem sibi peccati causa defenderet, inventus est in eo reus, in quo accusabat. Hinc factum est ut omnes credentes in Christum, eruantur a lege, sublato peccato; quia victum pecicit peccatum de peccato, hoc est, diabolum proprio peccato, quod in eo admisit, damnavit: et chirographum quod peccato Adae decretum erat, delevit ; quando ab inferis resurrexit, data huju
Abbreviated transcription (Latin):
uix aliqͥs morit᷑: ꝓ impiis qͦmͦ pot : fieri ut qͥs moriat᷑ : Et si ꝑbono forte audeat qͥs
mori. aut forte ñ audeat: qr utrũq difficile ẽẽ significat. Quẽ admodũ uideri
pot: ut audeat aliqͥsꝓ multoꝵ impietatib mori : si qͥs enĩ ꝑiusto aut bono forte
deat mori deest: s & qd in lacͥmas ꝓuocet. Ap̃saut̃ mortuus ÷ ꝓ impietatib pͥpłi
adhuc ñ sui. ut oĩa quȩ mund̾ diffidit face̾t credibilia. Duos gͦ gdus fecit i̾ti &
Donũ unatũ: qͥ simplicitate innocens dicat᷑. Unde ꝗͣuis melioris meriti st̃: ꝗͣtũ ad locq̃
innocentia ẽ: ad h cogi aliquẽ forte posse significat. Deniq optant parentes ꝓbonis
melior bono ẽ s illo qͥ necdũ secũ laborauit ut amplificaret se bonis. Exercitio enĩ
bonũ natͥc suȩ iustꝰ meliorabit. si aut̃ uxta mundũ fuerit itͦ: p̾ponit̾ illi bonꝰ ꝓpt̃
innocentiã qr huiꝰmodi ñ ÷ sine impietate i̾ticia itaq oĩs nat᷑a bona ẽ. Iusticia aut̃

Expanded text:
vix aliquis moritur, pro impiis, quomodo potest fieri ut quis moriatur? et si pro bono uno forte audeat quis mori, aut forte non audeat, quia utrumque difficile esse significat, quemadmodum potest videri, ut audeat aliquis pro multorum impietatibus mori; si quis enim pro justo, aut bono forte deat mori deest, sed et quod in lacrymas provocet. Christus autem mortuus est pro impietatibus populi et adhuc non sui; ut omnia quae mundus diffidit, faceret credibilia. Duos ergo gradus fecit, jubonum vero natura, qui simplicitate innocens dicatur. Unde quamvis melioris meriti sit, quantum ad locuinnocentiae est, ad hoc cogi forte aliquem posse significat. benique optant parentes pro bonis egem qui justus est, melior bono est; sed illo qui necdum secum laboravit, ut amplificaret se bonis; exercitio enim bonum naturae suae justus meliorabit. Si autem juxta mundum fuerit justus, praeponitur illi bonus propter innocentiam, quia hujusmodi non est sine severit
Abbreviated transcription (Latin):
etate semores: reuiruert̃ ita ut ñ diffidet habiturũ se ex sarra filiũ ꝗͣ sterilẽ sci¬
ebat im qͣiã fluxꝰ muliebris nat̾ȩ defecerat ut ꝑ hñ curent neq de p̾putio neq
Nec aliũ eẽ qͥ hanc hãt potestatẽ. Et c̃ uoluerint eẽ qd̾ ñ st̃: statĩ in eiꝰ uoluntatẽ
ꝯsistunt. Idõ abrahã c̃ pat̃ adhuc ñ ee̾t: uocatꝰ ÷ pat̾ multae gc̾iũ ⁊ credidit securꝰ
de dĩ potentia. Ut aut̃ pat̾ xp̃i idẽ eẽ ds̃ credẽt̃: cui credidit ab rahã : tale signũ da¬
tũ : in zacharia ⁊ elisabeth c̃ꝓmissio reddit̾ in mundo imminente xp̃o: qͣle
datũ fuerat in abrahã ⁊ sarra quẽ signata ꝓmissio: ut similignr̃e mortua cor¬
ꝑa senectute gnr̃arent scm̃ ioħ̃m: sic̃ natꝰ fuerat ⁊ ysaac. Qui cont᷑ spẽ in spẽ¬

Expanded text:
es reviruerunt; ita ut non diffideret habiturum se ex Sara filium, quam sterilem sciebat, et in qua jam fluxus muliebris naturae defecerat; ut per haec non curent neque de praeputio, neque nec alium esse qui hanc habeat potestatem: et cum voluerit esse, quod non sunt, statim ejus voluntate subsistant.i idem esse Deus crederetur, cui credidit Abraham, tale signum datum est in Zacharia et Elisabeth , cum promissio redditur in mundo, imminente Christo, quale datum fuerat in Abraham et Sara, quando signata promissio est; ut simili genere emortua corpora senectute generarent sanctum Joannem, sic
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ ꝓdigiis attracta ẽ. Qm̃ aut̃ mundꝰ ceita lege ⁊ potestate gub̾nat᷑ ⁊ regit᷑ iuͦ defini¬
to a dõ hoĩes aut̃ amore carniscirca rationẽ studiosi. Dm̃ huiꝰ opificẽ neglexert̃. Ds̃ ut
errorẽ auferret ⁊ dm̃ se oĩũ demonstraret. Hoc se posse ⁊ fecisse p̾dicari uoluit qd mun¬
do impossibile ẽ: ut qͥh credent dãpnatis hisqͥ ratione mundi in flati dm̃ neglexert̃:

Expanded text:
norum prodigiis attracta est. Quoniam autem mundus certa lege et potestate gubernatur, et regitur modo defininorum prodigiis attracta est. Quoniam autem mundus certa lege et potestate gubernatur, et regitur modo definito a Deo: homines autem carnis amore circa rationem studiosi, Deum hujus opificem neglexerunt; Deus, ut errorem auferret, et dominum se omnium demonstraret, hoc se posse et fecisse praedicari voluit, quod mundo impossibile est; ut qui hoc crederent damnatis iis qui ratione mun
Abbreviated transcription (Latin):
ut credet se posse ꝑ dm̃ qͥ sciret fieri ꝑ mundi dec̾ta ñ posse. Magni gͦ meriti ẽ
apud dm̃ qͥ contͣ scientiã suã dõ c̾didit ñ dubitans posse illũ ut pote dm̃. qͥscit
scđm mundirationẽ fieri ñ posse: ꝓcerto enĩ ht̃ dm̃. ultͣ rationẽ mundi eẽ. Ne
mo enĩ intͣ id eẽ dicendꝰ: qͥ creauit᷑. Idõ huiꝰ modi remunerancdꝰ: a dõ qr auctori suo
płꝰ tͥbuit. ꝗ ipse sapit qd qͥdẽ nulliꝰ p̾cii eẽt si om̃s eqͣ sentirent s multoꝵ diffidentia
cõm̃dat᷑ fides credentiũ ap̃dm̃. Hortat᷑ gͦ gc̃s ad hanc fidei firmitatẽ ut dĩꝑmissio¬
nẽ ⁊ gr̃ã sine aliqͣ ambiguitate suscipiant securi exẽplo abrahȩ qr incredenti lauᷤ
qd̾ credit. tantomagis honorabilior erit credens. Et uere tñ stultũ ee̾t ħ cred̾e si sine
dõ fieri diceret᷑. st idõ tanto laudabilior : abrahȩ fides cȩcors fide: qr nullis sig¬

Expanded text:
ut crederet se posse per Deum, quod sciret fieri per mundi decreta non posse. Magni ergo, meriti est apud Deum, qui contra scientiam suam Deo credidit, non dubitans posse illum, ut pote Deum, quod scit secundum mundi rationem fieri non posse. Pro certo enim habet Deum ultra rationem mundi m intra id esse dicendus est, quod creavit. Ideo hujusmodi remunerandus est a Deo, quia auctori suo plus tribuit, quam ipse sapit. Quod quidem nullius pretii esset, si omnes aequa sentirent: sed multorum diffidentia commendatur fides credentium apud Deum. Hortatur ergo gentes ad hanc fidei firmitatem, ut Dei promissionem et gratiam sine aliqua ambiguitate suscipiant, securi exemplo Abrahae quia inde credenti laus quod creditur, tanto magis honorabilior erit credens: et vere tamen stultum esset hoc credere, si sine Deo fieri diceretur. Et ideo tanto laudabilior est Abrahae fides caeterorum fide; quia nullis sig
Abbreviated transcription (Latin):
ad dĩ ꝑ dnim nr̃m iłmi xp̃m. Pacẽ c̃ dõ hab̾e fides facit: ñ lex. Hec enĩ uos dõ reconei¬
uat sublatis peccatis quȩ nos dõ fecerant iimicos. Et qi dñs ib̾c huiꝰ gr̃ȩ munuster

Expanded text:
 nostrum Jesum Christum. Pacem cum Deo habere fides facit, non lex: haec enim nos Deo reconci nostrum Jesum Christum. Pacem cum Deo habere fides facit, non lex: haec enim nos Deo reconciliat, sublatis peccatis, quae nos Deo fecerant inimicos. Et quia Dominus Jesus hujus gr
Abbreviated transcription (Latin):
& reputet᷑ nob ad iusticiã qͣnuis differat qd̾ ñ credit: unũ tñ donũ ht̃ fides. Hoc
gͦ conseqͥm̃ qd̾ credimꝰ. Credentes enĩ xp̃m dĩ eẽ filiũ: a dõ ad optam̃ in filios. Nicħ enĩ
potuit ultͣ donare credentib quã ut filii dicant᷑ dĩ ꝑfidẽ abdicatis. Nosenĩ filiidĩ
uocam. illi aut̃ nec serui digni st̃ ñcupari. ł infinita enĩ magnificentia sua ds̃ ħ
donauit diligentib se: qd̾ suȩ dignũ ÷ maiestati. ñ qd hões mereant᷑ qr in dono plꝰ
magis dantis ꝗ acctpienteͥs ꝯsid̾at᷑ sullimitas: et ex eo plris accipit laudẽ c̃ parnulis
magna dona largit᷑ ꝑ xp̃m qͥ nr̃icausa occidi se passus ÷ ut nos datauenia: a scd̾a
morte erueret. id⁊ apena inferni ⁊ surrex̃: ut ꝑ leciciã tͥumphi mortis eiuicte. gr̃ã
nob iustificationis donaret: ut digni eemꝰ dici filii dĩ. Ante passionẽ enĩ qͥ baptria¬

Expanded text:
donum habet fides. Hoc ergo consequimur, quod credimus: credentes enim Christum Dei esse Filium, a Deo adoptamur in filios; nihil enim ultra potuit donare credentibus, quam ut filii Dei dicantur, perfidis abdicatis. Nos enim filii Dei vocamur, illi autem nec servi digni sunt nuncupari. Pro infinita enim magnificentia sua Deus hoc donavit diligentibus se, quod sua dignum est majestate, non quod homines mereantur; quia in dono plus magis dantis quam accipientis consideratur sublimitas, et ex eo plus accipit laudis, cum parvulis magna dona largitur per Christum, qui nostri causa occidi se passus est; ut nos, data venia, a secunda morte erueret, id est, a poena inferni: et surrexit, ut per laetitiam triumphi mortis evictae gratiam nobis, justificationis donaret, ut digni essemus dici filii Dei. Ante passionem enim qui baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
gregat in die irȩ. Necee ẽ eiĩ seueriori pęna ut plectat᷑. ne flãmis ꝑemnnib torquea¬
t᷑: qr longa dĩ pacientia ñ solũ em̃dare se noluit: s adhuc addens ad c̃tẽptũ exage¬
rauit peccata. Dies ire ẽ peccatorib qͦ pument᷑. Idõ ipsis ẽ ira qr sentiunt pęnã.
In die reuelationis iusti iudicii dĩ. Reuelabit᷑ enĩ id ÷ agnoscet᷑ qd mͦ futm negat᷑.

Expanded text:
gregat in die irae. Necesse est enim saeviori poena ut plectatur, immo flammis perennibus torqueagregat in die irae. Necesse est enim saeviori poena ut plectatur, immo flammis perennibus torqueatur, qui longa Dei patientia non solum se emendare noluit, sed adhuc addens ad contemptum exaggeravit peccata. Dies irae est peccatoribus, quo punientur; ideo ipsis est ira, quia sentiunt poenam in die revelationis justi judi
Abbreviated transcription (Latin):
seputet euasisse sullũ bonitas dĩ patit᷑ dui peccantẽ: nec pacientiã eiꝰ putet ꝯtennen¬
dã qͣsi ñ curantẽ res humanas. Intelligat aut̃ idõ a se dissimulari: qr ñ in hac uita
iudiciũ dĩ ꝓmissũ ẽ fut̾m ut inuentura uita peniteat illũ iudicẽ dm̃ ñ credidissẽ.
In pęna enĩ positꝰ sine fructu penitentiȩ penitebit: qr ñ credidit uchitiũ dĩ qs
udet uerũ. Necẽẽ ÷ enĩ ut acriꝰ em̃det᷑: immo penis ꝑennib torqueat᷑ quẽ pacien¬
tiȩ longanimitas ñ em̃ dauit. Se uerissime loqͥt̾: sciens malignã m̃tẽ ñ posse nͥ ti¬
more a uitiis facile reuocari. Scdm duriciã aut̃ tuã & impenitens cor: thesaurizas
tͥ irã in diȩ irȩ. & reuelationis iusti iuditii dĩ. qͥ reddet unicuiq scd̾m oꝑa sua.
Impunitatẽ sꝑanspeccatoꝵ ñ solũ durat in conu̾sibił. & int᷑ctabi ł manens. s ad huc
aceruiꝰ peccat securꝰ qd̾ ñ sit ultio fut᷑a. cor hñs impenitens ignorans qr irã sibi c̃¬

Expanded text:
illum bonitas Dei patitur diu peccantem: nec patientiam ejus putet contemnendam, quasi non curantem res humanas: intelligat autem ideo a se dissimulari, quia non in hac vita judicium Dei promissum est futurum, ut in ventura vita poeniteat illum judicem Deum non credidisse: in poena enim positus sine fructu poenitentiae, poenitebit; quia non credididet verum. Necesse est enim ut acrius emendetur, immo poenis perennibus torqueatur, quem patientiae longanimitas non emendavit. Severissime loquitur, sciens malignam mentem non posse nisi timore a vitiis facile revocari. Secundum duritiam autem tuam, et impoenitens cor thesaurizas tibi iram in die irae, et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Impunitatem sperans peccatorum, non solum durat inconvertibilis et intractabilis manens; sed adhuc acerbius peccat, securus quod non sit ultio futura, cor habens impoenitens, ignorans quia iram sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
bati & circuncisionis ⁊ neomenie ⁊ uindictȩ. Non tñ siue sacram̃to diuinitatis dĩ.
Appe cũ iusticia dĩ de sacm̃to dĩ sit. Nã quẽ qͦs lex reos tenebat iusticia dĩ ignouit ilt:
sine lege utiq hoc fec̃. Qͥainqͦs lex iudicat᷑a erac: donauit illis peccatũ. Et ne forteꝯ tͣ
legẽ hoc factũ puta ret᷑: ad iec̃ iusticiã dĩ testimoniũ hab̾e ex lege ⁊ ꝓpħis. hec ÷ qr ip
one originẽ ht̃. Et c̃ꝓmissũ dĩ reddit̾: iusticia dĩ dr̃. Iusticia ÷ enĩ qr redditũ ÷ qd̾ ꝓmis¬

Expanded text:
ictae; non tamen sine sacramento divinitatis Dei: quippe cum justitia Dei de sacramento Dei sit. Nam quando quos lex reos tenebat, justitia Dei ignovit illis, sine lege utique hoc fecit; quia in quos lex vindicatura erat, haec donavit illis peccatum. Et ne hoc forte contra legem factum putaretur, adjecit justitiam Dei testimonium habere ex Lege ncessum non erat, ut peccata donaret. Ideo autem justitia Dei dicta est, quae videtur ess
Abbreviated transcription (Latin):
simul crucifixꝰ : ut destruat᷑ corpꝰ peccati ut ult ñ seruiamꝰ peccato. Multa innȩccit.⁊
it̾at. ut baptrratos doceat ñ iã deb̾e peccare: maximȩ ne ad idolatͥã reu̾tam. Grauis¬
simũ enĩ crim̃ ⁊ cap̃ cotiꝰ erroris ẽ: ne ꝑdant grã acceptã a dõꝑ xp̃m Hõĩe gͦ uet̾em
malos actꝰ. Hos actꝰ crucifixos dic̃. id÷ mortuos ut corpꝰ destruat᷑ peccati qd̾ ÷ cuncta
cͥmuna. Oĩa enĩ peccata simul corpꝰ appellat: qd̾ destrui dic̃ bonã ꝑuitã ⁊ fidẽ catho¬

Expanded text:
simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Multa innectit et iterat, ut baptizatos doceat jam non debere peccare: maxime ne ad idololatriam revertantur; gravissimum 60 enim crimen, et caput totius erroris est; ne perdant gratiam acceptam a Deo ptus. Hos actus crucifixos dicit, id est mortuos; ut corpus destruatur peccati, quod est cuncta crimina. Omnia enim peccata simul corpus appellat, quod destrui dicit per bonam vitam, et fidem catho
Abbreviated transcription (Latin):
ut głam diaboli ꝗ de tͥumphato hõe q̃sierat exinaniret: filiũ suũ uent̾m de¬
creuit qͥ oĩa peccata donaret. Ut maior fieret lȩticia ex dono gr̃e ꝗ fuerat luctꝰ
co suꝑabundauit gr̃a suꝑ peccatũ qd̾ suasit sathanas. Ut quẽ ad modũ regnauit
peccatũ inmortẽ: ita ⁊ gr̃a regnet ꝑ iusticiã in uitã et̾nã. ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m. Pec

Expanded text:
ut gloriam diaboli quam de triumphato homine quaesierat, exinaniret, Filium suum venturum deut gloriam diaboli quam de triumphato homine quaesierat, exinaniret, Filium suum venturum decrevit, qui omnia peccata donaret; ut major fieret laetitia ex dono gratiae, quam fuerat luctusco superabundavit gratia super peccatum, quod suasit Satanas. Ut quemadmodum regnavit pec
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ostenddit qͥd̾ ꝓueneric data lege ñ qͥd lex fecerit. Qmͦ aũ legis uitio crescebant peccata
enĩ cep̃ lex abundantiã peccatoꝵ cũq int̾ dixerat płꝰ fiebant ꝗͣ facta erant. Għ m ut
fecisse ut abuncdarent peccata sic̃ supͦ dixi. qr ñdata ÷ ut abolerent᷑ peccata s ut ab un¬
darent. Dũ ⁊ ant̾ legẽ peccatores ostendit ⁊ pꝰ legẽ reos õs tenuit. Ubi aut̃ abundauit pec¬
catũ sr̃ abundauit gr̃a. Manifestũ÷ qr c̃ abtindaret peccatũ suꝑ abundauit gr̃a dũ do¬
nũ dĩ uenit exꝓmissione ⁊ oĩũ peccata ꝯtex̃ ut diaboli inuidia nicħ se ꝓfecisse doce¬
at. Ca enĩ c̃ data eẽt lex adutilitatẽ humanã idegit diaboł ut suadendo in illicita
uert̾et ut qd̃ ꝓ fut᷑m data erat: in ꝯtͣriũ ꝑfice̾t dũ mandata ꝯtenta st̃ ñ ut utilitas ex¬

Expanded text:
enim ostendit quid provenerit data Lege, non quid Lex fecerit. Quomodo autem Legis vitio crescebant peccata,enim ostendit quid provenerit data Lege, non quid Lex fecerit. Quomodo autem Legis vitio crescebant peccata,enim coepit lex abundantiam peccatorum; cum quae interdixerat, plus fiebant quam facta erant. Igitfecisse, ut abundaret peccatum, sicut supra dixi; quia non data est, ut abolerentur peccata, sed ut abundarent: dum et ante legem peccatores ostendit, et post legem reos omnes tenuit. Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit gratia. Manifestum est, quia cum abundaret peccatum, superabundavit gratia: dum donum Dei venit ex promissione, et omnium peccata contexit; ut diaboli invidia nihil se profecisse doleat. Quia enim cum data esset lex ad utilitatem humanam, id egit diabolus, ut suadendo illicita, inverteret; ut quod profuturum datum erat, in contrarium proficeret, dum mandata cont
Abbreviated transcription (Latin):
N gͦ m eos regnauit mors qͥ ñ peccauert̃ in similitudine p̾uaricationis ade. Lex aut̃
subint᷑uit ut abundaret delictũ. Pot: dicie cont᷑. Nl gͦ oportuit dari: ne pecca¬
ta incerescerent. Sienĩ ant̃ legẽ minꝰ peccatũ erat: ñ opꝰ fuit lex. Plane necessari¬
a fuit lex ut ostenderet ĩputari ap̃ dm̃ peccata. q̃ ĩpune fieri credebantͥ: ut decet̾o
scirent qd euitare deb̾ent. Unde ysaias ꝓpħa. Lex inqͥt maduttoriũ data: uc qi¬
ipsa natͦe q̃dãm᷑ inserta st̃ i̾ticiȩ semina adaita: lex ÷ cuiꝰ auctoritate ⁊ magistio
tur ñ facile ꝓfic̃: s egrotat ⁊ suꝑuenientib cedit peccatis. Consuetudine enĩ delinq̃n¬
di p̾mit᷑: nec crescat infruetũ ⁊ ꝑ ħ extinguit᷑. łuident̃ gͦ datae̾ lex sic̃ testat᷑ ꝓpħas¬
pͦpłs uet̾em ꝯsuetudinẽ seq̃ns multiplicauit peccata. Ipso enĩ usu plus cep̃ peccare ꝗͣ
antea peccau̾at. Et sic factũ ÷ ut data lege ñ minuerent᷑: s abundarent peccata. Apłs

Expanded text:
militudinem praevaricationis Adae. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Potest dici e contra: Non ergo oportuit dari Legem, ne peccata increscerent; si enim ante Legem minus peccatum est, non opus fuit lege. Plane necessaria fuit Lex, ut ostenderet imputari apud Deum peccata, quae impune fieri credebantur; ut de caetero scirent quid evitare deberent. Unde Esaias propheta: Lex, inquit, in adjutorium data ae quodammodo inserta sunt justitiae semina, addita Lex est, cujus auctoritate et magisterio tur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis. Consuetudine enim delinquendi premitur, ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur. Providenter ergo data est Lex in apulus veterem consuetudinem sequens multiplicavit peccata. Ipso enim usu plus coepit peccare, quam antea peccaverat: et sic factum est, ut data Lege non minuerentur, sed abundarent peccata: Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. ut de cet̾o hanc uitã seqͣm in qͣ xp̃s resurrex̃. Baptisiũ itaq resurrectionis
pignꝰ : ⁊ imago: ut iã in p̾ceptis dĩ manentes ad p̾t̾ita denuo ñ reuoluat᷑n Qͥ cnĩ mo¬
rim̾ iã ñ peccat. Morsenĩ: finis peccati:. Nã ⁊ idõ ꝑ aquã celebrat᷑. ut sic̃ aqͣ sordes corꝑis
abluit: ita ⁊ nos ꝑbaptismũ ab oĩ peccato sp̃ualit purgatos nos ⁊ innouatos credamꝰ
ut qd in corporale ẽ: in uisibilic̃ abluat᷑. Si enĩ cõplantati sumꝰ similitudini mortis eiꝰ:¬
simul ⁊ resurrectionis erimꝰ. Ic̃ nos felicit᷑ dic̃ posse resurg̾e si similitudini mortis eiꝰ

Expanded text:
a Christus resurrexit. Baptisma itaque resurrectionis pignus est, et imago; ut jam in praeceptis Christi manentes, ad praeterita denuo non revolvamur. Qui enim moritur, jam non peccat: mors enim finis peccati est. Nam ideo per aquam celebratur, ut sicut aqua sordes corporis abluit; ita et nos per baptismum ab omni peccato spiritualiter purgatos nos et innovatos credamus; ut quod incorporale est, invisibiliter abluatur. Si enim complantati sumus similitudini mortis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ꝵ ono nrontili sius testimoniũ ex lege ferebant᷑. Ut om̃e os obstruat᷑ & subditꝰ fiat
om̃is mundus dõ. Koc dic̃ qr iudȩis inpeccatis ostrictis: om̃is mundꝰ subditꝰ fiat dõ. Nul¬
li enĩ dubiũ ÷ qi pagani obruti st̃: delictis ⁊ impietatib Acꝑ hoc totꝰ munctus dõ ꝑstra
tꝰ: ut possit ad indulgentiã ꝑuenire qi oĩs mundꝰ nidei erant: & gentiles a qͥb seg̃¬
gati scͥ fideles qͣndo gͦ uideos qͥ legẽ acceꝑunt: adõ & qͥb: ꝓmissio facta ẽ pecratis ꝓbat

Expanded text:
 parentibus suis testimonium ex lege ferebant. Ut omne os obstruatur, et subditus fiat omnis mundus Deo. Hoc dicit, quia Judaeis in peccatis constrictis; omnis mundus subditus fit Deo. Nulli enim dubium est, quia pagani obruti sunt delictis et impietatibus, ac per hoc totus mundus Deo prostratus est, ut possit ad indulgentiam pervenire; quia omnis mundus Judaei erant et gentiles, a quibus segregati sunt fideles. Quando ergo Judaeos qui legem acceperunt a Deo, et quibus facta promis
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ dixit s oscendit peccata quȩ fiunt ñ impune futa apd̾ dm̃ ne forte qͥs ad tp̃s euaders

Expanded text:
cut dixi, sed ostendit peccata quae fiunt, non impune futura apud cut dixi, sed ostendit peccata quae fiunt, non impune futura apud
Abbreviated transcription (Latin):
significauit. sic̃ ꝓpħa ysaiasait. Et uidebit oĩs caro salutare dĩnr̃i. id÷ uidebit oĩs hõ xp̃m
dñi. In qͦsalus oiũ continet᷑. Et iec irco carne significant᷑: qr peccatis obnoxii st̃. Sic̃ enĩ
iusticia spũalẽ fac̃: ita ⁊ delicta carnales ut ex actu nom̃ accipiat hõ. ꝑ legẽ ñ cogni¬
tio peccati. E fidẽ aut̃ abolitio. dõ seq̃nda fides ẽ. Quȩ ÷ hec lexꝑ ꝗ dic̃ cogrtũ ẽẽ pec¬
catũ: Eccognitũ qͦmͦ: Uidemꝰ enĩ uetes ñ ignorasse peccatũ: qr ⁊ ioseph in carcere mis¬
sus ẽ. Licet ꝑcalũmã ⁊ pincerna pistor e pharaoniscausa percati. Qm gͣ latebant
peccata: Triplex qd̾. lex ÷ ita ut pͥma pars de sacram̃to diuinitatis sit dĩ. Scd̾a aut̃
quȩ congruit legi nat᷑ali q̃ int̃ dieit peccatũ. Tercia S legis faccoꝵ id ÷ sabba neome¬
toritatis eiꝰ auctoritas formata: inuitiis cohibendis cognitũ fec̃ peccatũ. Nou qd̾ lat̾et si¬

Expanded text:
idebit omnis caro salutare Dei ; id est, videbit omnis homo Christum Dei, in quo salus omnium continetur. Et idcirco carne significantur, quia peccatis obnoxii sunt. Sicut enim justitia spiritales facit, ita et delicta carnales; ut ex actu nomen accipiat homo. Per legem enim cognitio peccati: per fidem autem abolitio; ideo sequenda fides est. Quae catum, et cognitum quomodo? Videmus enim veteres non ignorasse peccatum; quia et Joseph in carcerem missus est, licet per calumniam ; et pincerna et pistor Pharaonis, causa peccati . Quomodo ergo latebant peccata? Triplex quidem lex est; ita ut prima pars de sacramento divinitatis sit Dei: secunda autem quae congruit legi naturali, quae interdicit peccatum: tertia vero factorum, id est, sabbati, neomepro ejus auctoritate firmata in vitiis cohibendis, cognitum fecit peccatum, non quod lateret, si
Abbreviated transcription (Latin):
uni qr neglecto dõ mutiles facti st̃ bonũ itaꝙ facere ñ posst̃. Iam em̃ depͣuati ꝓfi¬
ciunt in penis. Sepulchrũ patens ÷ gutt̾ eoꝵ. lam malis mancipati bonos sipos¬
set fieri deuerare uolebant. It sic̃ sepulchrũ patet ad recipienda cadauera ita
& aduersus bonosgutt̃ eors Lingius sius dolose agebant. Iui cã mał oꝑibi asseue¬
rabant quȩ loquebant᷑ infallatia erant. Uenenũ aspidũ sublabiis coꝵ. Hoc dic̃
quia ũba huuᷤmo di hõium muscipula sc̃ ad hoc emĩ loquinit᷑ ut decipiant. Ut sic̃ꝑ
labia serpentis uenenũ infundit. ita & ꝑ labia eoꝵ dolos & circũuentiones: Quoe
paricidiũ uel oces. Cont̾cio & infelicitas in uiis eog̃. Qm̃ citati erant ad male facien

Expanded text:
bonum utique facere non possunt; jam enim depravati proficiunt in pejus. Sepulcrum patens est guttur eorum. Jam malis mancipati bonos, si posset fieri, devorare volebant; ut sicut sepulcrum patet ad recipienda cadavera, ita et adversus bonos guttur eorum. Linguis suis dolose agebant. Qui tam malis operibus assueverant, quae loquebantur, in fallacia erant. Venenum aspidum sub labiis eorum. Hoc dicit, quia verba hujusmodi hominum muscipula sunt. Ad hoc enim loquuntur, ut decipiant; ut sicut per labia serpentis venenum infunditur, ita et per labia eorum dolus et circumventiones. Quoruparricidium veloces. Contritio et infelicitas in viis eorum. Quoniam citati erant ad malefacien
Abbreviated transcription (Latin):
ad melioris srei ficduciã ꝓuocare. Recte gͥ głatur inhis legis doctor. qr forma tlte
tiũ nec lumꝰ eors qͥin tenebris st̃ s. dix õiũ hoꝵ ad ꝑditionẽ. Qa gͦ aliũ doceste ip¬
sũn doces: Hoc÷ qͥ tu gentiles arguis qd̾ sine lege ⁊ dõ sint. te ipsũ ñ arguis: Diffi¬
dens enĩ de xp̃o in lege ꝓmissũ. in eisdẽ quȩ arguis mueniris: Qͥ p̃dicas ñ furan¬
dũ furaris. F acis enĩ qd̾ pͥdicas: fieri ñ debere. Dũ enĩ fidẽ xp̃i ꝑ malã int̾ptatio¬
nẽ subripis: negas xp̃m nr̃m in lege ꝓmissũ Qui dicis ñ mechandũ mecharis.
Adult̾as aut̃ lege: ꝗdoueritatẽ xp̃i collis & m̃clatiũ ponis. Unde alio loco dic̃ adult̾a¬
tores uerbi dĩ. Qui execraris idola: sacrilegiũ facis. Sacrilegꝰ es ꝗdo xp̃m quẽ lex¬

Expanded text:
acta est per Legem, ad melioris spei fiduciam provocare. Recte ergo gloriatur in his legis doctor, quia formam tradit tium, nec lumen eorum, qui in tenebris sunt; sed dux omnium horum ad perditionem. Qui ergo alium doces, te ipsum non doces. Hoc est, tu qui gentiles arguis quod sine Lege et Deo sint, te ipsum non arguis: diffidens enim de Christo in Lege promisso, in iisdem quae arguis, inveniris. Qui praedicas non furandum, furaris; facis enim quod praedicas fieri non debere. Dum enim fidem Christi per malam interpretationem subripis, negas Christum nostrum in Lege promissum. Qui dicis non moechandum, moecharis . Adulteras autem Legem, quando veritatem Christi tollis, et mendacium ponis. Unde alio loco dicit: Adulteratores verbi Dei. Qui exsecraris idola, sacrilegium facis: Sacrilegus es, qu
Abbreviated transcription (Latin):
udeo aut quȩ utilitas circũcisionis: Multũ ꝑ õẽm modũ. Primum qͥdẽ qr credita st̃
ilł: eloquia dĩ. Qd̃ cũ multa sinc quȩ adhonorificentiã ⁊ imeritũ ꝑtineant seminis a¬
brahȩ: hoc tñ solũ aꝑte memorat qi inaximȩ laudis eoꝵ ÷ ut legẽ ꝑ quã discerent
rectum a ꝑu̾so distinguere digni uidicarent᷑ acciꝑe. ut pꝰ hoc pͥmũ cęt̾a qͣlia sint pos¬
dentib q filiist̃ abrabȩ. his enĩ eloqͥa di st̃ crecdita. Aũ legẽ quȩ peccatii hoĩi ab¬

Expanded text:
cisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem quia credita sunt cisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei. Quamquam multa sint, quae ad honorificentiam et meritum pertineant seminis Abrahae; hoc tamen solum aperte memorat, quia maximae laudis eorum est, ut Legem per quam addiscerent rectum a perverso distinguere, digni judicarentur accipere; ut post hoc primum caetera qualia sint, posis enim eloquia Dei sunt credita, dum Legem, quae peccatis hominum ob
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ dm̃. Necenĩ abraham idõ iustificatꝰ ẽ qr circũcisus ẽ s qr credidit iustificatꝰ ẽ. Post¬
ea aũ. circ̃cisuis ẽ. Cord̾ aũ cirtũcisionẽ laudabilẽ eẽ ap̃ dm̃: circ̃cidẽ enĩ cor ãpu¬
tato errore: agnosc̾ẽ ÷ creatorẽ. Etqi circ̃cisio cord fut᷑a erat: pͥmꝰ moysesait. Circũci¬
detis duriciã cord̃ ur̃i. hȩc dix̃ iudȩis idola seq̃ntibꝰ. Uelam̃ ẽ enĩcirca cor: qd̃ conu̾¬
sus ad dm̃ cireũcidit: qr fides aufert nebulã erroris & tͥbuit ꝑfectã dĩ cognitionẽ
in mist̾io tͥnitatis. Qd̃ in cognitũ erat a scł̃is. Huiꝰ gͦ circuncisionis laus ex dõ ÷ occul¬
ta hominibꝰ. Cord̃ enĩ meritũ ÷ qd̾ aspicit ds̃: ñ carnis. Nã uideoꝵ laus ex hoĩb ẽ. Głan¬
t᷑ enĩ in carnis circũcisione qd̾ ex patͥb sit. Unde int̾ cȩt̾aait. E tgła in pudendis eoꝵ
qͥ t̾rena sapunit: hoc ÷ qui circũcisionẽ carnis: głam putant. Terrena enĩ sapit: qͥ in

Expanded text:
postea autem circumcisus est, cordis autem circumcisionem laudabilem esse apud Deum. Circumcidere enim cor, amputato errore, agnoscere est Creatorem; et quia circumcisio cordis futura erat, primus Moyses ait: Circumcitium cordis vestri . Hoc dixit Judaeis idola sequentibus; velamen est enim circa cor, quod conversus ad Deum circumcidit: quia fides aufert nebulam erroris, et tribuit perfectam Dei cognitionem in mysterio Trinitatis, quod incognitum erat a sminibus; cordis enim meritum est, quod aspicit Deus, non carnis. Nam Judaeorum laus ex hominibus est; gloriantur enim in carnis circumcisione, quod ex Patribus sit. Unde inter caetera ait: Et gloria in pudendis eorum, qui terrena sapiunt ; hoc est, qui circumcisionem carnis gloriam putant. Terrena enim sapit, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
dei obnoxii st̃ dũ ñ credt̃ nec ñ & gentiles. d iã dudũ: qi adiungtie it uunoiert.
N on crecdentes gͦ gentiles duplici gñre fiunt rei. Quia neq legi date ꝑ moysen ad

Expanded text:
aei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentiles, sed jam dudum; quia adjungere se illi noluerunt. aei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentiles, sed jam dudum; quia adjungere se illi noluerunt. Non credentes ergo gen
Abbreviated transcription (Latin):
honorificentior ẽ. Diffidens aut̃ peiꝰ tractandꝰ ẽ qi donũ ꝓmissũ patͥbꝰ refutauitꝰ. Gł a¬
aut̃ honor ⁊ pax onĩ oꝑanti bonũ: iudȩo pͥmũ ⁊ g̾co. Quomͦ incredulis tͥa penalia
posuit: sic ⁊ fidelib tria magnifica ut honorẽ habeant geminũ qͣsi filii dĩ. Gła axt̃
sit ꝓ iminutatione. Pax uͦ: eo qd̾ bene uiuentes qͥeti erunt in futuro nulla ꝑtͥba¬
tione cõmoti. Qͥ ppe qr oĩs hõ a ꝯtrariis seabstinens ap̃ iudicẽ ht̃ pacẽ. Non enĩ ꝑ¬
sonarũ acceptio ẽ ap̃ dm̃. Qm̃ oftendit iudȩũ siue grecũ ñ despici a dõ. si tam̃ cre¬
dat in xp̃m: s accepto ferre anibob iusticiã fidei: sic it̾m ñ credentes parit᷑ reos c̾ẽ
dentẽ. aut abiciat a se ꝓpt̾ indignitatẽ parentũ credentẽ: s unũ quẽq ꝓpͥo m̾ito
test sine lege peccare. c̃ om̃s simul subditisumꝰ leginat᷑ali : s̃: de moysi lege dic̃ cui ui¬

Expanded text:
honorificentior est, diffidens autem pejus tractandus est, quia donum promissum Patribus refutavit. autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum, et Graeco. Quomodo incredulis tria poenalia posuit, sic et fidelibus tria magnifica, ut honorem habeant geminum, quasi filii Dei; gloria sit pro immutatione; pax vero, eo quod bene viventes quieti erunt in futuro, nulla perturbatione commoti; quippe quia omnis homo a contrariis se abstinens, apud judicem habet pacem. Non enim personarum acceptio est apud Deum. Quoniam ostendit Judaeum sive Graecum non despici a Deo, si tamen credat in Christum, sed accepto ferri ambobus justitiam fidei; sic iterum non credentes pariter reos esse, redentem abjiciat a se propter indignitatem parentum; sed unumquemque proprio merito nt. Quomodo potest sine lege peccari, cum omnes simul subditi simus legi naturali? Sed de Moysis lege dicit, cui Jud
Abbreviated transcription (Latin):
hoc apponabat qͣsi sie ce̾t seusus pdicantiuĩ remissionẽ peccatorẜ ut facent mala
& uenrrent bona. Hoc ÷ peccarent ut remittendo illis ds̃ uidẽt᷑ bonꝰ. Scđm ea que su¬
pͣ dicta st̃. qd̾ blasphemiã apellat & abicit a sensu diuinȩ doetͥne. Nec i peccari deb̾e
fides tͣdit ꝗꝑ c̃ iudicaturũ dm̃ p̾dicet s delinq̃ntib ꝯsulit ut recuꝑata salute sub dĩ
uidei ut doctͥnã apłicã criminarent᷑ dicentes. Qđ c̃ remissionẽ peccatoꝵ p̾dicant pec¬
candi fomitẽ p̾beant. It qͣsi securi hoĩes de remissione ꝓpt̃ ce peccarent ẽ constet pꝰ
acceptã fidẽ ꝑiculosũ eẽ peccare ⁊ hoc p̾dici credentibꝰ: Qd gͦ p̾cellimꝰ eos: neqͣꝗͣ Cau¬

Expanded text:
hoc opponebatur, quasi hic esset sensus praedicantium remissionem peccatorum, ut facerent mala, et venirent bona, hoc est, peccarent, ut remittendo illis Deus videretur bonus, secundum quae supra dicta sunt: quod blasphemium appellat, et abjicit a sensu divinae doctrinae. Nec enim peccare debere fides tradit, quippe cum judicaturum Deum praedicet; sed delinquentibus consulit, ut recuperata salute, sub lege Judaei, ut doctrinam apostolicam criminarentur, dicentes quod cum remissionem peccatorum praedicant, peccandi fomitem praebeant; ut quasi securi 44 homines de remissione, prompte peccarent: cum constet post acceptam fidem periculosum esse peccare, et hoc praedici credentib
Abbreviated transcription (Latin):
eur ad gebennã. Illienĩ qͦs dic̃ inuicẽ cogitationib suis accnsari aut defendi in die
su legis in tͣditione eccłȩ siue cataphrigiȩ siue nouatiani siue donatiani aut cet̾i hȩ¬
retici. Hoꝵ cogitationes inuicẽ se accusabt̃ in die udicii. Si intellex̃ qͥs uerã eẽ catho
cogitatione sua accusabit᷑. Due et enĩ cogitationes in hoĩe: inuicẽ se accusabt̃ bona
⁊ mala. Bona accusat malã: qi ꝯtradirit ueritati. Mala it̾um accusat bonã: qi ñ
secuta ẽ ut sensit. Et ꝑħ constituit᷑ reus qͥ cogitauit sentiens bona: & uerã ẽẽ eccłam
catholicã & ꝑmansit in herese uł scismatȩ. Eoꝵr aut̃ cogitationes se inuicẽ defendent: qͥ
sẽꝑ hoc cogitauit putans utile. qd̾ secutꝰ ẽ. Dictuiꝰ ÷ enĩ sẽꝑin cogitationib meis hoc
putauintile qd̾ secutꝰ sũ. Hec fuit fides mea hic leuiorẽ habebit causã quãuis em̃dan¬

Expanded text:
tur ad gehennam. Illi enim quos dicit invicem cogitationibus suis accusari aut defendi in die tur ad gehennam. Illi enim quos dicit invicem cogitationibus suis accusari aut defendi in die su legis in traditione Ecclesiae, sive Cataphrygae, sive Novatiani, sive Donatiani, aut caeteri haeretici. Horum cogitationes invicem se accusabunt in die judicii; si intellexit quis veram esse catcogitatione sua accusabitur. Duae enim cogitationes in homine invicem se accusabunt, bona et mala. Bona accusat malam, quia contradixit veritati: mala iterum accusat bonam, quia non secuta est, ut sensit: et per hoc constituitur reus, qui cogitavit, sentiens bonam et veram esse Ecclesiam catholicam, et permansit in haeresi vel schismate. Ejus autem cogitationes se invicem defendent, qui semper hoc cogitavit, putans utile 40 quod secutus est. Dicturus est enim: Semper in cogitationibus meis hoc putavi utile, quod secutus sum: haec fuit fides mea. Hic leviorem habebit causam, quamvis emendan