comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hus diuitẽ: non tam̃ pecunia. sed omĩpotentia
funt᷑ itaq & diuites pecuniosi: sed interius egeni
lcupidi. Item dicunt᷑ paupcres pecunia carentes :
sed interius diuites si sapientes: Qualis ergo ista
theologia debet ẽẽ sapienti. ubi rea deoꝵ eiꝰ rei nom̃
accepit. quã nemo sapiens concupiuit: Quanto enim
facilius si aliquid hac doctrina qđ ad uitã ꝑtineret
ȩternã salubrit̃ discerct᷑. ds̃ mundi rector non abeis
pecunia sed sapientia uocaret᷑. cuius amor purgat
a sordib auariciȩ. idest ab amore pecuniȩ : Sed qͥd¬
de hoc ioue plura: Ad quẽ fortasse cę̧ceri referendi
sunt ut in anis remancat deoꝵ opinio plurimoꝵ.
cum hic ipse si t om̃s siue quando partes eiꝰ uel po-¬
testates existunant᷑. siue cũ uis animȩ quã putant
ꝑcuncta diffusã expartib malis huiꝰ inquasiusibilis
mundus iste consurgit. & multiplici amministracio.¬
nȩ naturȩ quasi plurium deoꝵ nomina accepit.

Expanded text:
dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, sed Sapientia uocaretur, cuius amor purgat a sordibus auaritiae, hoc est ab amore pecuniae! de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit?
Abbreviated transcription (Latin):
na minime posuerunt. que ꝓfectos mineruȩ fuerat
preferenda: cui ꝑ ista minuta opera pueroꝵ memo.¬
riam tribuer̃. Quis enim dubitet multo ẽe melius-
habere bonã mentẽ. quã memoriã quantũlibet ingen.¬
tem: Nemo enĩ malus est: qui bonã habe̾at mentem.
Quidam enĩ pessimi memoria sunt mirabili. tanto peo¬
res. quantominꝰ possunt qđ male cogita ñt obdiꝗdi-
Ettamen minerua est inter selectos deos. p sautẽ
deam turba uilis operuit. Quid de untitt Nã. qͥd
de felicitate. de quib: in quarto libit plui iximꝰ
Quas cum deas haberent. nullũcis locur It selectos
deos dare ualuer̃: ubi dederunt
eu igtur inl is minutis op ł. que minuitĩcim lis

Expanded text:
na minime posuerunt. Quae profecto et Minervae fuerat na minime posuerunt. Quae profecto et Minervae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enhabere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis
Abbreviated transcription (Latin):
sibus amminiculant᷑. cur nonds ille qui facat.
uiuere atq sentire. etiã carni uitã prebet & senłt a
uersali opers. hoc munꝰ etiam partib tribuens: Sĩns
opus est uitũno atq sentino: qđ si abillo qui uitȩ acsti
uniuersaliter p̃sidet lis quasi famulis ista carnalia uinꝰ
extrema & ima cõmissa sunt: itane sunt illi selecti deoͤ¬
tuti familia ut non inuenirent quib etiã ipsi istam cad¬
mitterent. sedcũ tota sua nobilitate qua uisi sunt seligeti¬
di opus facere cũ ignobilib cogerentur: Iuno selecta ũ¬
& regina iouisq soror & coniute. hec tamen iterduca
est pueris. & opus facit cum deab ignobilissimis ab eot¬
& adeona: Ibi posuerunt & mentẽ deam. quȩ faciat
pueris mentẽ bonã: & inter selectas ista non ponitur.
quasi quicquã maius prestari homini potest. Ponit᷑
autem iuno quia iterduca est & domiduca. quasi qͥeqͥm
ꝓsit iter carpere & domũ duci si mens non est bona
Cuius muneris deam selectores isti inter selecta numi¬

Expanded text:
us adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam carni uitam praebet et sensum, uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligedi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Juno selecta et regina Jovisque soror et conjux, haec tamen Iterduca est pueris, et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam majus praestari homini possit: ponitur autem Juno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona: cujus muneris deam selectores isti inter selecta numi
Abbreviated transcription (Latin):
plicant. Sicut impetus errabundȩ opinionis impu-¬
lerit. ita huc atq illuc. hinc atq illinc insiliunt et
resiliunt: ut ipse uarro de omib dubitare quam
aliquid affirmare maluerit. Nam triũ extremoꝵ
primũ de dis certis cũ absoluisset librũ: in altero
de diis incertis dicere ingressus ait. Cum in hoc
libello dubias de dus opiniones posuero: rep̃hendi
non debeo. Qui enĩ putalut iudicari oportere et
posse: cũ audierit faciet ipse. Egocitius ꝑduci
possum. ut in primo libro quȩ dixi indubitationẽ
reuocẽ : quam in hoc quȩ pseribã omnia. ut aliqͣm
dirigam summã: ita non solũ istum de dus incertis

Expanded text:
plicant; sicut impetus errabundae opinionis inpuplicant; sicut impetus errabundae opinionis inpulerit, ita huc adque illuc, hinc adque illinc insiliunt et resiliunt, ut ipse Varro de omnibus dubitare quam aliquid adfirmare maluerit. Nam trium extremorum primum de dis certis cum absoluisset librum, in altero de dis incertis dicere ingressus ait: \'Cum in hoc libello dubias de dis opiniones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabit iudicari oportere et posse, cum audierit, faciet ipse. Ego citius perduci possum, ut in primo libro quae dixi in dubitationem reuocem, quam in hoc quae perscribam omnia ut ad aliquam dirigam summam. Ita non solum istum de dis incertis
Abbreviated transcription (Latin):
us ignẽ mundi leuiorẽ qui ꝑtinet ad cuuiꝰ dilcttu¬
num faciles non uiolentiorẽ qualis uulcanseci atq
deputandũ eẽ crediderunt: Ac ꝑ hoc om̃s istormnq¬
tos deos hunc cẽ mundũ uolunt. inquibdã unt quȩ¬
sum: in quibusdã partes eius Uniuersũ: sicut iophus
Partes cius. ut geniũ: ut matrẽ magnã ut solẽ. ut ssũ.¬
lunã uł potius apollinẽ & dianã. Et aliqͣndo uniẽ
deum res plures: aliquando unã rem deos plures
faciunt. Nam unus deus res plures sunt sicut ips
iuppiter: & mundus enĩ totus iuppiter. & solũ
cȩlũ iuppit: & sola stella iuppit̾ habet᷑ & dicit᷑.
Itemq iuno secundarũ causarũ domina: & iuno aer.
& iuno terra: & si uenerẽ uinceret. iunostella. Simi¬
liter minerua sũmꝰ ȩter: & mineruã itidẽ lunã.
quam ẽẽ in etheris infimo limite existimant
Vnam uero rem. deos plures faciunt. Et ianus est
mundus. & iuppiter: sic & iuno est terra. & mater
moraui. ita & ceteri non explicant: sed potius in.¬

Expanded text:
uis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolentiorem, qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum uolunt, in quibusdam uniuersum, in quibusdam partes eius; uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum Iuppiter, et sola stella Iuppiter habetur et dicitur; itemque Iuno secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater moraui, ita cetera non explicant, sed potius in
Abbreviated transcription (Latin):
tissimꝰ: animã mundi ac partes eiꝰ esse ueros deos.
Unde intelligitur totã eius theologiã eamscilic&¬
rationalis naturã se eatendere potuisse. De natu¬
rali enim paucissima p̾loquitur in hoc libro: in qͦ
uidebimus utrũ ꝑ interp̃tationes phisiologicas
ad hanc naturalẽ possit referre ciuilẽ. quam dedus
selectis ultimã scripsit. Qđ si potuerit: tota natu.¬
ralis erit:. Et quid opus erat ab ea ciuilẽ tanta cura
distinctionis abiungere: Si autẽ recto discrimine
separata est quando nec ista uera est quȩ illi natura¬
lis placet. ꝑͣuenit enĩ usq ad animã non usq ad
uerum dm̃ qui fecit & animã: quanto est abiectior
& falsior ista ciuilis quȩ maxime circa corporũ ẽ.
occupata naturã. sicut ipse interp̃tationes eius
ex quib quedã necessaria cõmemorare me opor¬
tet. tanta abipsis exquisite & enueleate diligen.¬

Expanded text:
tissimus animam mundi ac partes eius esse ueros deos; tissimus animam mundi ac partes eius esse ueros deos; unde intellegitur totam eius theologian, eam iprationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distincseparata est: quando nec ista uera est quae illi naturalis placet peruenit enim usque ad animam, non usque ad uerum Deum qui fecit et animam, quanto est abiectior et falsior ista ciuilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam, sicut ipsae interpretationes eius, ex quibus quaedam necessaria commemorare me oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligen
Abbreviated transcription (Latin):
castiusq deos sine simulachris ueteres obseruasse roma.¬
nos: hu enim tibi fuer̃ auctores: ut hȩc contra poste.¬
riores romanos dicere auderes. Namsi & illi antiqͥs.¬
simi simulachra colussent: fortassis totum istũ sen¬
sum de simulachris non constituendis interemissent.
uerũtimoris silentio p̾meres: & in huiuscemodi ꝑnicio.¬
sis uanisq figmentis misteria ista doctrinȩ loquacius
& latius p̃dicares: Anima tua tamen tam docta et
ingeniosa ubi te multũ dolemꝰ ꝑhȩc misteria doc.¬
trinȩ. & ad dm̃ sũmũ idest a quo facta est non cũ quo
facta est nec cuius portio sedcuiꝰ conditio est: nec qͥ
est omniũ anima sedqui fecit omnẽ animã. quo
solo illustrante anima fit beata si eius gr̃ȩ non sit
ingrata: nullomodo potuit ꝑuenire. Uerum ista
misteria doctrinȩ. qualia sint quantiq pendenda :
quȩ secunt᷑ ostendunt. Fatetur interĩ iste uir doc.¬

Expanded text:
castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romacastiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cuius portio, sed cuius conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo inlustrante anima fit beata, si eius gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim uir iste doc
Abbreviated transcription (Latin):
trinȩ misteria. posient animã mundi ac partes cius
id est deos ueros animo uidere: quoꝵ qui simula chra
specie hominis fecerunt. hoc uideri secutos qđ morta¬
lium animꝰ qui est in corpore humano. simillimus ẽ.
immortalis animi. tanquã siuasa poncrent᷑ causa
notandoꝵ deorũ & inliberi ȩde ocnophorũ sisteretur
qđ significaret uinũ. ꝑ id qđ continet id qđ continet᷑:
ita ꝑ simulachrũ qđ formam haberet humanã signi¬
ficari animã rationalẽ. quod eo uelut uase natura
ista soleat contineri: cuius naturȩ deũ uolunt esse
uel deos. Hȩc sunt misteria doctrinȩ quȩ iste uir
doctissimꝰ penetrauerat: unde inlucẽ ista ꝓferret.
Sedo homo acutissime. nũ inistis doctrine misterus
illam prudentiã ꝑdidisti. qua tibi sobrie uisum est
quod ii qui primũ popłis simulachra constituerun.
& metum dempserunt ciuib: suis & errorẽ addider̃.

Expanded text:
trinae mysteria, possent animam mundi ac partes ejus, trinae mysteria, possent animam mundi ac partes ejus, id est deos veros, animo videre: quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc videri secutos qlium animus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
facile quicquã occurrit qđ ad ꝓbrũ ꝑtincat: et
fortasse talis fuerit. innocentius uixerit: & a facino¬
rib flagitusq remotius. Saturnũ fugientẽ benignꝰ
excepit. cum hospite partitus est regnũ: ut etiã
ciuitates singulas conderent. iste ianiculũ. ille
saturniã. Sed isti incultu deoꝵ om̃is dedecoris ap¬
petitores. cuius uitã minus turpẽ inuenerunt.
cum simulachri monstruosa deformitate turpar̃.
nunc eum bifrontẽ. nunc etiam quadrifrontẽ tãqͣm
geminũ facientes: Anforte uoluerunt ut qm̃ plu-¬
rimi dii selecti erubescenda ꝑpetrando amiserant
frontem. quanto iste innocentior cẽt. tanto frontosior
audiamus. quib turpitudinẽ miserrimi erroris uelut
altioris doctrinȩ specie colorare conant᷑ Primũ cas
interpretationes sic uarro cõmendat: ut dicat antiqͦs
simulachra deoꝵ & insignia ornatusq finxisse :
Quȩ cum oculis arimaduertissent hi qui adissent doc¬

Expanded text:
facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat: et facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat: et fortasse talis fuerit, innocentius vixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit: cum hospite partitus est regnum, ut etiam civitates singulas conderent; iste Janiculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris appetitores, cujus vitam minus turpem invenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt; nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tanquam geminum, facientes. An forte voluerunt, ut, quoniam plurimi dii selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior diamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris, velut altioris doctrinae specie, colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse; quae cum oculis animadvertissent hi qui adissent doc
Abbreviated transcription (Latin):
uideret. Nam & illã infirmã turbã ipsa ignobilitas
texit: ne obrueret᷑ opꝓbrus. Ridemus quidẽ cum eos
uidemus figm̃tis humanarũ opinionũ partitis int̃
se operib distributos tanquã munus cularios uec.¬
tigaliũ conductores. uel tanquã opifices inuico ar-¬
gentario. ubi unũ uasculũ ut ꝑfectum exeat ꝑmul¬
tos artifices transit: cum ab uno ꝑfecto ꝑfici possit.
Sed aliter non putatum est oꝑantiũ multitudini
consulendũ. nisi ut singulas artis partes cito ac facile
discerent singuli: ne om̃s in arte una tarde ac difficile
cogerentur eẽ ꝑfecti. Ucrũtamen uix quisquã reppe.¬
ritur deoꝵ non selectoꝵ. qui aliquo crimine famã
traxit infamẽ: uix autẽ selectoꝵ quispiã . qui non
inse notã contumeliȩ insignis acceperit. Illi adistoꝵ
humilia oꝑa descenderunt: isti in illoꝵ sublimia
crimina ñuenerunt. De iano quidẽ non michi

Expanded text:
uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verumtamen vix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; vix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non venerunt. De Jano quidem non mihi
Abbreviated transcription (Latin):
dea pecunia. cũ ingenere humano plures alliciat
auaricia quã pericia: Et inesipsis qui sunt artificiosi
raro inuenies hominẽ qui non habeat artẽ suã pecu-¬
niaria mercede uenalẽ : plurisq pendant᷑ semꝑ ꝓpt̃
qd aliquid fit. quam id qđ ꝓpter aliud fit. Si ergo
insipientis uidicio multitudinis facta est deoꝵ ista
sclectio. cur dea pecunia mineruȩ prelata non est
cum ꝓpter petuniã sint artifices multi : Si autem
paucoꝵ sapientiũ est ista distinctio. cur non p̃lata est
uiuiitus. cum eam longe p̃ferat ratio: Saltẽ certe
ualuit
in uidicio suo quos uellet celebrarit.
nisi aduersam putanda est habuisse fortunã: Sibi ergo
aduersa est: quȩ alios nobiles faciens. nobilitata non est.
Gratularet᷑ autẽ dus istis selectis quisquã nobilitatis. Caxͫ.¬
& claritudinis appetitor. & eos disceret fortunatos.
sinon eos magis ad iniurias quã ad honores selectos

Expanded text:
dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat auaritia quam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro inuenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede uenalem, plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Mineruae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, quur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe praeferat ratio? Saltem certe,ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret onisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est.Gratularetur autem dis istis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis . sistẽ interillos uel potius prģillis
ue ab ho iirt᷑. quamdicunt deã non rationabili dis.¬
X ipse ix. sed ut temere acciderit sua cuiq dona con-¬
sacon Hȩc indus selectis tenere apicẽ debuit: inquib¬
sus a ꝓcime quid possit ostendit. quando eos uidemꝰ non
minis ecipua uirtute. ñ rationabili felicitate : sed temera.¬
ausit a sicut coꝵ cultores de illa sentiunt fortunȩ potesta.¬
eind ͤ selectos. Nam & uir disertissimꝰ salustius etiã ipsos
ad ipss leos fortassis attendit. cũ diceret. Sed ꝓfecto forcuna¬
sunt il nomni re dominat᷑: ea rẽs cunctas exc libidine magis¬
sunt quam ex uero celebrat obscuratq Non enĩ possunt¬
mui inuenire causã cur celebrata sit uenus. & obscurata sit
urtus: cum ambarũ abistis conseerata sint numina.
nec cõparanda sint merita: Aut si hoc nobilitari me.¬
ruit qđ plures appetunt. plures enĩ uenerem quã
uirtutẽ: cur celebrata est dea minerua & obscurata ẽ.

Expanded text:
nt: saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestae selectos. Nam et vir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis attendit, cum diceret: « Sed profecto Fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque.\' Non enim possunt inuenire causam, quur celebrata sit Venus et obscurata sit Virtus, cum ambarum ab istis consecrata sint numina nec conparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures adpetunt, plures enim Venerem quam Virtutem: quur celebrata est dea Minerua et obscurata est
Abbreviated transcription (Latin):
nis: Dicerẽ quippe noluisse illos ioui femininũ
nomen imponere: nisi & in illis uersib ꝓgenitor
genitriaq dicerct᷑. & inter eius alia cognomina legerẽ.
quod etiã pecunia uocaret᷑. quam deam int̾ illos mu¬
nuscularios inuenimꝰ: & in quarto libro iam cõmemo¬
rauimus. Sedcũ & mares & feminȩ habeant pecuniã.
cur non & pecunia & pecunius appellatꝰ sit sicut
ter rationẽ huius nominis reddider: & pecunia inqͥ
unt uocat᷑. quod eiꝰ sunt omĩa. O magnã rationẽ
diuini nominis. Immouero ille cuiꝰ sunc omnia :
uilissime & contumeliosisuimne pecunia nuncupat᷑¬

Expanded text:
nis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui femininum nis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui femininum nomen inponere, nisi et in illis uersibus - \'progenitor genetrixque\' diceretur, et inter eius alia cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, quam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae hcur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut ter rationem hujuiunt, uocatur, quod eius sunt omnia>.s o magnam rationem diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupat
Abbreviated transcription (Latin):
libus mãmã preberet sugentib. magis unonẽ potiquȩ
diccre quã iouem: prescrtim cũ eẽt etiam diua runphus
quȩ in hoc opus adiutoriũ illi famulatũ ue p̃beret. Gosũ.¬
gito enĩ posse responderi & ipsam iunonẽ nichil aliudf
eẽ quam iouẽ. scđm illos ualerii sorani uersus ubi dicti
est: Iuppit̃ omp̃s regum rerũq deũq  genitor genitriaq deũ
Quare ergo dictus est & ruminus. cum diligentius
fortasse quęrentib ipse inueniat᷑ ẽẽ etiam illa diua
rumina ͤ Si enĩ maiestati deoꝵ recte uidebat᷑ indignũ
ut inuna spica alter ad curã geniculi alter ad folliculi
ꝑtineret. quanto est indignius unã rem infimã idest
ut mãmis alantur animalia duoꝵ deoꝵ potestate
curari. quorũ sit unus iuppit̾ rex ipse cunctoꝵ. & hoc
agat non saltem cũ coniuge sua sed cũ ignobili nescio
qua rumina. nisi quia ipse est etiam ipsa rumina.
ruminus fortasse ꝓsugentib marib. rumina ꝓfemi¬

Expanded text:
libus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Valerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro femi
Abbreviated transcription (Latin):
quib usq ad decembrẽ caput est martius. Ianuariũ
iano: februariũ termino. Ideo terminalia eodẽ mense
februario celebrari dicunt: cum fit sacrũ purgatoriũ
qđ uocant febrũ. unde mensis nomen accepit. Nũqͥd
ergo ad mundũ qui ianus est initiarerũ ꝑtinent
& fines non ꝑtinent. ut alter illis deus prȩficcreeꝰ:
Nonne omĩa quȩ in hoc mundo ficri dicunt. in hoc
etiam mundo terminari fatentur.: quȩ est ista
uanitas in opere illi dare potestatt̃ dimidiã. in
simulachro faciẽ duplam. Nonne ist u bifrontẽ
multo clegantius int̾pretarent᷑ si cunle & ianũ
& terminũ dicerent. atq inicus unti&ac̃ finibus
alterã darent: qm̃ quioꝑar us. utrunq debet in¬

Expanded text:
quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? q
Abbreviated transcription (Latin):
Equib sũmumeẽ ethera.
infimã terrã. Quas om̃s partes qx conuerta infrai
& terra mortaliũ: Asũmo autẽ circiuitu cȩluiꝰ dilcitu
circulum lunȩ ȩchercas animas eẽ astra acst xi atq
eos cęlestes deos non modo intelligi eẽ: sed etiai: aq¬
uideri. Inter lunȩ uero grrum & nimboꝵ acuequȩ¬
torum cacumina. aereas cẽ animas : sed eas animi. hu¬
non oculis uideri. & uocari heroas. & lares & genios:
Hȩc est uidelicet breuit᷑ inista p̾locutione ꝓ̃posita
theologia naturalis: quȩ non huic tantũ. sed multis
philopͤhis placuit. De qua tunc diligentius disse¬
rendum est: cum de ciuili quantũ ad deos selectos
attinct. opitulante dõ uero qđ restat impleuero.
Respondetur. Mundus est. Breuis hȩc plane est
atq aꝑta responsio. Cur ergo ad cum dicunt᷑ rerũ
initia ꝑtinere. fines uero ad alterũ. quem terminũ
uocant: Nam ꝓpt̃ initia & fines. duob istis dus
duos menses ꝑhibent dedicatos: prȩc̃ illos decẽ.

Expanded text:
e aethera, infimam terram: quas omnes partes quatuor animarum  terra mortalium; ab summo autem circuitu coeli ad circulum lunae aethereas animas esse astra ac stellas, eos coelestes deos non modo intelligi esse, sed etiam videri: inter lunae vero gyrum et nimborum ac ventorum cacumina aereas esse animas, sed eas animo, non oculis videri; et vocari heroas, et lares, et genios. Haec est videlicet breviter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit: de qua tunc diligentius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos attinet, opitulante Deo vero, quod restat implevero. Respondetur, Mundus est. Brevis hadque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem,
Abbreviated transcription (Latin):
rem superiores libri satis suꝑq sufficiunt patient̃
& equanimit̃ ferre debebunt: & ꝓpter alios ñ putare
suꝑfluum: qđ ĩam sibi sentiunt ñ necessariũ. Multũ
magna res agitur: cum uera & uere scã diuinitas
quamuis an ei nob̾ etiam huic quã nunc gerimꝰ fra.¬
gilitati necessarta subsidia p̃beantur: non tam̃ ꝓpter

Expanded text:
rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria su
Abbreviated transcription (Latin):
ueteremq romanam: pudicitiȩ magnis effer̃
laudibus. Huius corpore cum uiolenter oppres¬
so tarquinii regis filius libidinose potitus
eẽt: illa scelus imꝓbissimi iuuenis marito
conlatino. & ꝓpinquo bruto uiris clarissimis

Expanded text:
ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris clarissimis
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficabatur amissa atq destructa: Absit hic er¬
ror: & hinc pocius a moneam᷑. ita non amitti
corporis scĩtatẽ manente animi scĩtate eciam
sicut amittitur corporis scĩtas uiolata animi
scĩtate. etiam corpore intacto. Iuam obrẽ quia
non habet qđ inse morte spontanea puniat
femina sine ulla sua consensione uiolenter
oppressa. & alieno cõpressa peccato: quan¬
tominus ante quam hocfiat ne admittatur
homicidiũ certum. cum ipsum flagiciũ quãuis
perspicuȩ rationi quã dicimus corpore oppres.¬
so nequaquã ꝓposito castitatis ulla in malũ
consensione mutato. illius tantum eẽ flagiciũ
qui opprimens concubuerit. non illius quȩ
oppressa concumbenti nulla uoluntate con¬
senserit. contradicere audebunt ii contra qͦs
feminarũ xpĩanarũ incaptiuitate oppressã¬
rum. non tantũ mentes uerũ etiam corpora scã
defendimus : Iucreciã certe matronã nobilẽ

Expanded text:
sanctificabatur, amissa atque destructa? Absit hic ersanctificabatur, amissa atque destructa? Absit hic error! et hinc potius admoneamur, ita non amitti corporis sanctitatem manente animi sanctitate, etiam sicut amittitur et corporis sanctitas uiolata animi sanctitate etiam corpore intacto. Quam ob rem non habet quod in se morte spontanea puniat femina sine ulla sua consensione uiolenter obpressa et alieno conpressa peccato; quanto minus antequam hoc fiat! ne admittatur homicidium certum, cum ipsum flagitium, quamuis perspicuae rationi, qua dicimus corpore obpresso nequaquam proposito castitatis ulla in malum consensione mutato illius tantum esse flagitium, qui obprimens concubuerit, non illius, quae obpressa concumbenti nulla uoluntate consenserit, contradicere audebunt hi, contra quos feminarum Christianarum in captiuitate obpressarum non tantum mentes, uerum etiam corpora sancta defendimus? Lucretiam certe, matronam nobilem
Abbreviated transcription (Latin):
noncedit: & ipsum corpus sanctificat᷑. Et ideo
cumeis non cędere inconcussa intentione per¬
sistit: nec de ipso corpore perit scĩtas. quia eo
sc̃ẽ utendi ꝑseuerat uoluntas: & quantũ in ipso¬
est etiã facultas. Neq enim eo corpus scm̃ est
tus. Obstetrix uirginis cuiusdã in tegritatẽ manu
ulut explorans. siue maliuolentia. siue inscientia:
siue casu quodam dum inspicit ꝑdit. Non opinor
quen quam tam stulte sapere: ut huic perisse
aliquid existimet etiam de ipsius corporis sanc¬
citate. quamuis membri illius integritate iam
perdita: Quocirca ꝓposito animi ꝑmanente¬
per quod etiam corpus sanctificari meruit: nec
ipsi corpori aufert scĩtatẽ uolentia libidinis
alienȩ. quam seruat ꝑseuerantia continentiȩ suȩ
Anuero si aliqua femina mente corrupta uio¬
latoq ꝓposito qđ dõ uouerat ꝑgat uicianda
ad deceptorem suum. adhuc eam pergentẽ scãm
uel corpore dicimus. ea scĩtate animi ꝑ quã corpꝰ

Expanded text:
non cedit, et ipsum corpus sanctificatur, et ideo, cum eis non cedere inconcussa intentione persistit, nec de ipso corpore perit sanctitas, quia eo sancte utendi perseuerat uoluntas et, quantum est in ipso, etiam facultas. Neque enim eo corpus sanctum etus. Obstetrix uirginis cuiusdam integritatem manu uelut explorans siue maleuolentia siue inscitia siue casu, dum inspicit, perdidit. Non opinor quemquam tam stulte sapere, ut huic perisse aliquid existimet etiam de ipsius corporis sanctitate, quamuis membri illius integritate iam perdita. Quocirca proposito animi per quod etiam corpus sanctificari meruit, nec ipsi corpori aufert sanctitatem violentia libidinis alienae, quam servat perseverantia continentiae suae. An vero, si aliqua femina mente corrupta, violatoque proposito, quod Deo voverat, pergat vitianda ad deceptorem suum, adhuc eam pergentem sanctam vel corpore dicimus, ea sanctitate animi, per quam corpus
Abbreviated transcription (Latin):
cen. phisice̾n. politicen. latine autẽ dici possunt fibulosa.
naturalis. ciuilis. qđ neq de fabulosa quam & ipsi
deoꝵ multorũ falsorũq cultores liberrime repre¬
henderunt. neq de cuuili cuius par silla et conuin¬
citur eiusq & ista simillima uel etiã deterior inuenitꝰ
speranda est ȩt̃na uita. sicui satis non sunt quȩ in
hoc uolumine dicta sunt: adiungat etiã illaquȩ in
superiorib libris & maxime quarto defelicitauis
datore dõ plurima disputata sunt. Nãcui nisi uru
felicitati ꝓpter etnã uitam conscerandi homines eeñt.
si dea felicitas cẽt: Quia utro non dea sedmunus est
dĩ. cui dõ niss clatori felicitatis consex andi sumus.
qui eternam uitã ubi uera est & plena felicitas pia
cuntite diligimnus: qon aut̃t̃ c̃e dacorem felicitatis

Expanded text:
cen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa cen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi deorum multorum falsorumque cultores liberrime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam uitam consecrandi homines essent, si dea felicitas esset? Quia uero non dea, sed munus est dei: cui deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam uitam, ubi uera est et plena felicitas, pia caritate diligimus? Non autem esse datorem felicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ne uel laudaret contra suȩ patriȩ ueterẽ co aꝰ dilcttu.¬
nem. uł rep̃henderet contra ꝓpriã forsitan uos iri ãtq
De illis sane uidȩis cumloqueret᷑: ait. Cum ninq
usq eo sceleratissimȩ gentis consuctudo conual. tilẜ
ut ꝑ om̃s iamterras recẽpta. sic uicti uictorib lege uthi
dederint. Mirabatur hȩc dicens: & quid diuinitͥ le oł¬
ageretur ignorans. Subiecit plane sententiã: qu ud
significaret quid de illoꝵ sacram̃toꝵ ratione seretus¬
tiret:. A it enĩ. Illi tamen: causas ritus sui nouerunta ũ¬
Naior pars popli facit: qđ cur faciat ignorat Sed¬
I de sacramentis ludȩoꝵ uł cur uł quatinꝰ insticuta
sint auctoritate diuina. ac post modũ apopłõ di
cui uite ȩternȩ misteriũ reuelatum est tẽpore quo
oportuit eadem auctoritate sublata sint: & alias
diximus maxime cũ aduersus manicheos ageitinꝰ.
& in hoc oꝑe loco oportuniort dicei.Num ese¬
Uanc ꝓpter tres theologias quas grecidicunt mrhi:¬

Expanded text:
ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, quod quur faciat ignorat. Sed de sacramentis Iudaeorum, uel quur uel quatenus instituta sint auctoritate diuina, ac post modum a populo Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore dicendum esunc propter tres theologias, quas Graeci dicunt mythi
Abbreviated transcription (Latin):
Ait enim. Quȩ omia sapiens seruabit tanquã legibus
iussa: non tanquã duis grata. Et paulopost. Quid
quod & matrimonia inqͥt deoꝵ iungimꝰ. & ne pie
quidem fratrũ ac soroꝵ& bellonã marti collocamꝰ.
uulcano uenerẽ. neptuno salaciã: quosdam tam̃
cȩlibes relinquimꝰ quasi conditio defecerit. p̃sertĩ
cum quȩdã uiduȩ sint ut populonia. uel fulgra et
diua rumina: quib non miror petitorẽ defuisse.
Omnẽ istam ignobilẽ deoꝵ turbam quã longo ȩuo
longa suꝑstitio congessit. sic inquit ad orabimꝰ: ut
meminerimꝰ cultum eiꝰ magis ad morẽ quam ad
rem ꝑtinere. Nec leges ergo ille nec mos incuuli
theologia id instituerunt qđ dus gratum eẽt uel
ad rem ꝑtineret: sed iste quem philosophi quasi
liberum fecer̃. tamen quia illustris popłi romani
senator erat. colebat qđ rep̃hendebat. agebat qđ
arguebat. qđ culpabat ad orabat: quia uidelicet

Expanded text:
Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quod et matrimonia, inquit, deorum iungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tamen caelibes relinquimus, quasi condicio defecerit, praesertim cum quaedam uiduae sint, ut Populonia uel Fulgora et diua Rumina; quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aeuo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, ut meminerimus cultum eius magis ad morem quam ad rem pertinere\'. Nec leges ergo illae nec mos in ciuili theologia id instituerunt, quod dis gratum esset uel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat; quia uidelicet
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt qui libellos offerant: & illos causam suã doce.¬
ant. Doctus archimimꝰ senex iamq decrepitus: coti.¬
die in capitolio mimũ agebat. quasi du libent̃ ex.
pectarent. quem illi homines desierant. Om̃e illic
artificũ genus operantiũ: diis immortalib desidet
Et paulopost. Ti tamen inqͥt etiam si suꝑuacuum
usum: non turpẽ nec infamẽ deo ꝓmittunt. Sedea
quidẽ incapitolio quȩ se a ioue amari putant: ne
iunonis quidẽ si credere poctis uelis iracundissimȩ
respectu terrent᷑. Hanc libtatẽ uarro non habuit:
Tantũmodo poecicã theologiam rep̃hendere ausus est.
cuilem non ausus est: quam iste concidit. Sed si ue¬
rum attendamꝰ. deteriora sunt tẽpla ubi hȩc agunt᷑:
quam theatra ubi fingunt᷑. Unde in ł is sacris ciuilis
theologiȩ has partes potius elegit seneca sapienti. ut
eas in animi religione non habeat: sed in actib fingat:

Expanded text:
sunt qui libellos offerant et illos causam suam docesunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat.
Abbreviated transcription (Latin):
capitolio ficri solere cõmemorat & intrepide omĩno
coarguit. quis credat nisi abirridentib aut furen.¬
tib fieri: Nam cũ insacris egiptus osirim lugeri ꝑdi.¬
tum. mox autẽ inuentũ magno eẽ gaudio derisisset:
cum ꝑditio eius inuentioq fingatur. dolor tamen
ille atq leticia abeis qui nichil ꝑdiderunt nichilq¬
inuenerunt ueraciter exprimat᷑. huic tamen inquit
furori certũ tempus est: Tolerabile est semel in anno
insanire: incapitolium ꝑueni. Pudebit publicatȩ de.¬
mentiȩ: qđ sibi uanus furor attribuit officui. Alius no.¬
mina deo subicit. alius horas ioui nunciat. alius lictor
est alius unctor: qui uano motu brachioꝵ imitatur
unguentẽ. Sunt quȩ mineruȩ ac iunoni capillos dis.¬
ponant. longe a templonontantũ asimula cdro stantes.
digitos mouent ornantiũ modo. Sunt quȩ speculũ
teneant: sunt quȩ ad uadimonia sua deos ad uocent:

Expanded text:
Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilqinuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent,
Abbreviated transcription (Latin):
sit: Ille inqͥt uiriles sibi partes amputat: ille lacertos
secat. Illi iratos deos timent: qui sit ꝓpicius merent᷑
Du autẽ: nullo debent coli genere. Etsi hoc uolunt.
tantus est ꝑturbatȩ mentis & sedib suis pulsȩ furor:
ut sic di placentur quẽ ad modũ ne quidẽ homines
sȩuuunt tet̾rimi: & infabulas tragicȩ crudelitatis tiran.¬
nilacerauer̃ aliquoꝵ membra. neminẽ sua lacerare
iusserunt. In regie libidinis uoluptatẽ castrati sunt
quidam: sed nemo sibi ne uir eẽt iubente domino
manus intulit. Seipsi intemplis cum trucidant:
uulnerib suis acsanguine supplicant. Si eui intu¬
eri uacet quȩ faciunt. quȩq patiuntur: inueniet
tam indecora honestis. tam indigna liberis. tã dissi¬
milia sanis: ut nemo fuerit dubitaturus furere eos.
si cum pauciorib furerent: Nunc sanitatis patroci.¬
nium est: insanientiũ turba. Iam illa quȩ inipso

Expanded text:
sit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos sit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
cium: Quidam uero mixto sexu diuersis corporibus
induunt numina uocant quȩ sispũ accepto subito occur.¬
rerent: monstra haberentur. Deinde aliquanto post
cum theologiam naturalẽ prȩdicans quorũ dam
philosophoꝵ sententias digessisset: opposuit sibi
quȩstionem & ait. Hoc locodicit aliquis. Credam ergo
terram & celos deos ẽẽ. & supͣ lunam alios. infra alios:
Egoferam aut platonẽ aut ꝑipateticũ stratonẽ. quoꝵ
alter fecit dm̃ sine corpore. alter sine animo: Et ad
hoc respondens. quid ergo tandẽ inqͥt ueriora cibi
uidentur. t̾ititatii aut romuli. aut tullu hostilu
sommia cloacinã titus tatius dedicauit deam: ꝓicũ
trberinumq romulus. hostilius pauorẽ atq pallorẽ
tecerrimos hominũ affectus. quorũ alter m̃tis tẽrritȩ
motus est: alter corporis. ne morb quidẽ sed color.
Hec numina potius credes. & cȩlo recipies : De ipsis
uero ritibus crudeliter turpib quam libere scrip¬

Expanded text:
cium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus cium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina uocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. Deinde aliquanto post, cum theologian naturalem praedicans quorundam philosophorum sententias digessisset, obposuit sibi quaestionem et ait: \'Hoc loco dicit aliquis: Credam ego caelum et terram deos esse et supra lunam alios, infra alios? Ego feram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi uidentur Titi Tatii aut Romuli aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scrip
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ad philosophos ꝑtinẽre in animis hominũ
moliri locum. ea subtilitate. ut fabulosã rep̃hendat:
cuulem uero rep̃hendere quidẽ non audeat. sed
ꝓdendo rep̃hensibilẽ ostendat: atq ita utraq iudicio
rectt intelligentiũ reꝓbata. sola naturalis remaneat
cligenda: De qua suo loco in adiutoriũ dĩ ueri. diligen.¬
tius disserendum est. Libeitas sane quȩ huic defuit.¬
ne istam urbanã theologia theatricȩ simillimã aꝑte
sicut illam rep̃hendct uicret: anneo senecȩ quem
non defuit: Affuit cnĩ scribenti: uiuenti desuit Nã
inco libio quem contra supsticiones concuidia multo
copiosius atq uehem̃tius reprehendit ipse ciuilẽ istan
& urbanam theologiam: quã uarro theatricã atque
fabulosam. Cum enĩ de simulachris ageret. sacros inqͥt
immortales. in uiolabiles. in materia uilissima atq u¬
mobili dedicant habitus illis hominũ. ftrarumq & pis¬

Expanded text:
dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum est. CAPUT X. De ne istam urbanam theologiam, theatricae simillimam, aperte sicut illam reprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem non defuit. Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et pis