comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem tanta sũꝑ eum lux cȩli¬
tus est emissa: ut nullus eam
ferret aspectus. Postmodum
uero intienta est fouea: nichil
aliud in se continens nisi man¬
na quod uidelicet sicut dicit᷑.
usq hodie scaturire ñ desinit.
Sic nimirum. sic dilectum aue¬
tori uitȩ discipłm. transire de
scło dignum fuit: ut eo fieret
a dolore mortis extraneus. quo
a corruptione carnis fuerat
alienus. In sepultura tamen
crucis iacere uoluit: quia cru¬
cem iugiter uiuendo portauit.
Et sicut petrus magistrum secu¬
tus est a ꝑsecutorib crucifixus:
ita quodammͦ & iohannes in ec¬
clesiastica pace sepultus. Sed
dñs inter eos fore diuersitatẽ
docuit: cum dixit petro. Sic
eum uolo manere donec ueni¬
am. Quid adce. Tu me seqͥre.
Qui enim petrum uoluit secum
martyrii cȩteris preberae exem¬
plum: & iste erecta supra fun¬
damentum fidei ȩccłiȩ fabrica.
quietus migrarce ad cȩlum. Il¬
le secut᷑is martẏrib esset cons¬

Expanded text:
autem tanta super eum lux coeliautem tanta super eum lux coelitus est emissa ut nullus eam ferret affectus. Postmodum vero inventa est fovea nihil aliud in se continens, nisi manna, quod videlicet, sicut dicitur, usque hodie scaturire non desinit. 346 Sic nimirum, sic dilectum auctori vitae discipulum transire de saeculo dignum fuit, ut tam fieret a dolore mortis extraneus quam a corruptione carnis fuerat alienus. In sepultura in crucis modum jacere voluit, quia crucem jugiter vivendo portavit, et sicut Petrus Magistrum secutus est, a persecutoribus crucifixus, ita quodammodo et Joannes in ecclesiastica pace sepultus. Sed Dominus inter eos fore diversitatem docuit, cum dixit Petro: «Sic eum volo manere donec veniam. Quid ad te? Tu me sequere .» Qui enim Petrum voluit secum martyrii caeteris praeberet exemplum, et iste erecta supra fundamentum fidei Ecclesiae fabrica quietus migraret ad coelum; ille secuturis martyribus esset cons
Abbreviated transcription (Latin):
to cum septem asyȩ ȩccłiis mitti¬
tur: omni uniu̾sali ȩccłiȩ quȩ sub
quens est: ut omnes ȩccłiȩ per
orbem terrarum circacumq dif.¬
fusȩ: non dubitent beatum io¬
hannem cominunem se habere
doctorem. Quibus uidelicet tã¬
quam egregius quidam rega¬
lis imꝑii nuntius. ab iħu xp̃o
qui est testis fidelis. primoge¬
ceps regum derrȩ celitus desti¬
natus: grãm simul & pacẽ ab
eo qui est & qui erat & qui
uenturus est. atculit: & mul¬
ta secreta cęlestis mysteria pa¬
tefecit. Iam uero illa beatȩ mi¬
grationis eius nouitas mirabi¬
lis. quem non moueat: Quis
felicissimȩ consummationis glo¬
riam. non obstupescat: Quia
enim mirabiliter uixit. mira¬
biliter obut: & quia ñ com¬
munem cum hominib uitam
duxit. non communi hominũ
morte transiuit. Nam ut hys¬
toriȩ continent quadratam in
eccłia fieri foueam ussit: mox¬
q in eam descendens extensis
manibus post ꝓlixa fusȩ orati¬
onis uerba migrauit. Mox

Expanded text:
to cum septem Asiae Ecclesiis mittitur, omni universali Ecclesiae, quae sub quens est ut omnes Ecclesiae per orbem terrarum circumquaque diffusae non dubitent B. Joannem communem se habere doctorem. Quibus videlicet tanquam egregius quidam regalis imperii nuntius, ab Jesu Christo, qui est testis fidelis, primogeceps regum terrae coelitus destinatus, gratiam simul et pacem ab eo qui est, et qui erat, et qui venturus est, attulit et multa secreti coelestis mysteria patefecit. Jam vero illa beatae migrationis ejus novitas mirabilis quem non moveat? Quis felicissimae consummationis gloriam non obstupescat? Quia enim mirabiliter vixit, mirabiliter obiit; et quia non communem cum hominibus vitam duxit, non communi hominum morte transivit. Nam, ut historiae continent, quadratam in Ecclesia fieri foveam jussit, moxque in eam descendens extensis manibus post prolixa fusae orationis verba migravit. Mox
Abbreviated transcription (Latin):
umbrȩ: hic mynister est ue¬
ritatis. Ille dixit dño si inueni
grãm in conspectu tuo. ostende
michi faciem tuam ut sciamte:
sed protinus audiuit. non po¬
teris uidere faciem meam: ñ
enim uidebit me homo & ui¬
uet. Iste uero dm̃ incarnatũ
non solum uidit. & audiuit:
sed etiam manib contrectaũ.
sicut ipse testatur dicens. Qd
fuit inquit ab initio. quod au¬

Expanded text:
umbrae, hic minister est veumbrae, hic minister est veritatis. Ille dixit Domino: «Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi faciem tuam, ut sciam te;» sed protinus audivit: «Non poteris videre faciem meam; non enim videbit me homo, et vivet ; » iste vero Deum incarnatum non solum vidit et audivit, sed etiam manibus contrectavit, sicut ipse testatur, dicens: «Quod fuit, inquit, ab initio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
moyses famulus dñi interra mo¬
ab iubente dño: & sepelunt eũ
inualle terrȩ moab contra pho¬
gor. &e non cognouit homo se¬
pulchrum eius usq in presen
tem diem. Renouatũ est itaq
illud de corpore moysi: nunc eti¬
am in ioh̾e miraculum. Et qui
legislatorem tunc dignatus . ẽ.
nullis scientib sepelire: ipse
etiam corpus euangelistȩ sui
secreco quodam mysterio uolu¬
it sepulturȩ subducere. Uterq
scilicet lux muncdi. uterq man¬
datorum cȩlestium bauilus: ut̃q
diuini consilii reuelator. Nec in¬
merito in dignitate suis de la¬
ta cadaueribus congruunt.
qui & insublimib uitȩ suȩ me¬
ritis. diuersis licet temporib
concorditer claruerunt: &e. si
res diligenti consideratione ꝑ¬
penditur. ut cum beati moy si
pace loquar. iohannes potior
inuenitur. Ille siquidem my¬
nister exsticit legis: hic predi¬
cator est gr̃e. Ille precepta tra¬
didit. quib peccata punirent᷑.
tulit: quib omnia crimina de¬
lerentur. Ille annuntiator. ẽ.

Expanded text:
Moses servus Domini in terra Moab iubente Domino et sepelivit eum in valle terrae Moab contra Phogor et non cognovit homo sepulchrum eius usque in praesentem diem .» Renovatum est itaque illud de corpore Moysi nunc etiam in Joanne miraculum; et qui legislatorem tunc dignatus est nullis scientibus sepelire, ipse etiam corpus evangelistae sui secreto quodam mysterio voluit sepulturae subducere. Uterque scilicet lux mundi, uterque mandatorum coelestium bajulus, uterque divini consilii revelator. Nec immerito in dignitate suis delata cadaveribus congruunt qui et in sublimibus vitae suae meritis, diversis licet temporibus, concorditer claruerunt. Verum si res diligenti consideratione perpenditur, ut cum beati Moysi pace loquar, Joannes potior invenitur. Ille siquidem minister exstitit legis, hic praedicator exstitit gratiae. Ille praecepta tradidit quibus peccata punirentur, tulit, quo omnia crimina delerentur. Ille annuntiator est
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit: eccłiam uͦ de lateris sui
carne ꝓduxit. Ex ista prodiit
scđ̾m carnem natꝰ: illam protu¬
lit carne lam mortuus. Ex ista
uoluit nasci: pro illa dignatꝰ est
mori. Ex una semel natus est in
persona sua: ex altera nascunt᷑
cotidie membra sua. Traxit ex
altera quod pro altera moreret᷑:
et quo utraq communit̃ saluare¬
tur. Magna igitur & felix mat̃
est beata & uirgo maria. ex cuiꝰ
uiscerib caro xp̃i assumpta est:
ex qua rursus ꝑ aquam & san¬
guinem ꝓfluxit᷑ eccłia. Hoc ita¬
q modo. & ex maria ꝓdisse uide¬
tur ęccłia. Utraq tamen casta.
utraq munda: utraq ꝑpetuȩ uir¬
ginitatis signaculo premunita.
Harum itaq duarum matrũ. du¬
arum ꝑpetuo uirginum. alteram
utriusq pondere mynisterii. ex¬
cellentium meritorum dignitaᷤ.
in duob cęli senatoribꝰ uideatur
ȩquari. Dicit dñs petro: tibi da¬
bo claues regmi cȩlorum. Nũqͥd
et beata maria fr̃s mei cęlum ñ

Expanded text:
suscepit, Ecclesiam vero de lateris sui carne produxit. Ex ista prodiit secundum carnem natus, illam protulit carne jam mortuus. Ex ista voluit nasci, pro illa dignatus est mori. Ex una semel natus est in persona sua, ex altera nascuntur quotidie membra sua. Traxit ex altera quod pro altera moreretur, ut quo utraque communiter salvaretur. Magna igitur et felix mater et beata virgo Maria, ex cujus visceribus caro Christi desumpta est, ex qua rursus per aquam et sanguinem profluxit Ecclesia. Hoc itaque modo et ex Maria prodiisse videtur Ecclesia. Utraque tamen casta, utraque munda, utraque perpetuae virginitatis cingulo praemunita. Harum itaque duarum matrum, duarum perpetuo virginum, alteram utriusque pondere ministerii, excellentium meritorum dignitas in duobus coeli senatoribus videatur aequari. Dicit Dominus Petro: «Tibi dabo claves regni coelorum .» Nunquid et beata Virgo, fratres mei, coelum non
Abbreviated transcription (Latin):
tionem illi cęlestem exhibuit.
Cum dixit gr̃a plena: ostendit
ex integro iram exclusam pri-¬
mȩ sententiȩ. & plenam benedic-¬
tionis grãm restitutam. Cũ dix̃
benedicta tu int̾ mulieres: uir-¬
ginitatis eius benedictum fruc-¬
tum expressit: ut ex eo benedica
rat: quam n̾c̃ credimꝰ ꝑ mariam
lȩtamim. Ponite maledictionẽ
preuaricationis: & benedictionẽ
restaurationis assumite. Pellite
tristiciam. concupiscentiam gemi¬
tus parturientis abicite: ut solꝰ
uobis iste filius uirginis domi¬
netur. Uenite uirgines ad uirgi¬
nem: uenite concipientes ad con¬
cipientem. uenite parturientes
ad parturientẽ: uenite matres
ad matrem. uenite lactantes ad
lactantem: uenite iuuenculȩ ad
iuuenculam. Ideo omnes istos
cursus naturȩ. uirgo maria in
nibus ad se confugientib femi¬
nis subuenire: & sic restaurar&
omne genus feminarum ad se ue¬
nientium. noua eua seruando uir¬
ginitatem. sicut omne genus uiro¬

Expanded text:
tionem illi coelestem exhibuit: tionem illi coelestem exhibuit: cum dixit, Gratia plena, ostendit ex integro iram exclusam primae sententiae, et plenam benedictionis gratiam restitutam: cum dixit, Benedicta tu inter mulieres, virginitatis ejus benedictum fructum expressit; ut ex eo benedictarat, quam nunc credimus per Mariam laetamini. Deponite maledictionem praevaricationis, et benedictionem restaurationis tristitiam concipientis, gemitus parturientis abjicite, ut solus vobis iste Virginis filius dominetur. Venite, virgines, ad Virginem, venite, concipientes, ad concipientem, venite parturientes ad parturientem, venite, matres, ad matrem, venite, lactantes, ad lactantem, venite, juvenculae, ad juvenculam. Ideo omnes istos cursus naturae virgo Maria in nibus ad se confugientibus feminis subveniret, et sic restauraret omne genus feminarum ad se venientium nova Eva servando virginitatem, sicut omne genus viro
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli: quia ꝑ ipsam ds̃ uerum fu¬
dit scłis lumen. Facta est maria
scala cęlestis: quia ꝑ ipsam ds̃
descendit ad terras. ut ꝑ ipsam
homines ascendere mereantur
ad cęlos. Ipsis enim licebit illuc¬
ascendere: qui dm̃ crediderunt
ad terram ꝑ uirginem mariam
descendisse. Facta. ẽ. maria res
tauratio feminarũ. quia ꝑ ipsam
aruina primȩ maledictionis ꝓ¬
bantur esse subtractȩ. Tria de-¬
niq mala enȩ: a trib bonis ma¬
riȩ ꝓbant᷑ exclusa. Nam euȩ
dictum. ẽ. In dolorib & intristi¬
uersio tua. & ipse dominabitur
tui. Tribus ergo his malis sub¬
iugantur feminȩ: quȩ mariam
non secunt᷑. Dolori. tristiciȩ.
seruituti. Maria autẽ e contra¬
rio quam preclarissimis trib
bonis sublimetur absculta: salu¬
tationis angłice. benedictionis
diuinȩ. & plenitudinis gratiȩ
Sic enim eam legitur angłs salu¬
tasse. Aue maria gr̃a plena: do¬
mulieres. Cum dixit aue: saluta¬

Expanded text:
coeli, quia per ipsam Deus verum fucoeli, quia per ipsam Deus verum fudit saeculis lumen; facta est Maria scala coelestis, quia per ipsam Deus descendit ad terras, ut per ipsam homines ascendere mereantur ad coelos. Ipsis enim licebit ascendere illuc, qui Deum crediderint ad terras per Virginem Mariam descendisse. Facta est Maria restauratio feminarum; quia per ipsam a ruina primae maledictionis probantur esse subtractae. Tria denique mala Evae a tribus bonis Mariae probantur exclusa. Nam Evae dictum est, In doloribus et in tristiversio tua, et ipse dominabitur tui . Tribus ergo his malis se subjugant feminae quae Mariam non sequuntur, dolori, tristitiae, servituti. Maria autem e contrario quam praeclarissimis tribus bonis sublimetur ausculta, salutationis angelicae, benedictionis divinae, et plenitudinis gratiae. Sic enim eam legitur angelus salutasse: Ave, Maria, gratia plena, mulieres . Cum dixisset Ave, saluta
Abbreviated transcription (Latin):
magis in sua matre quod inuenit
integrum non potuit uiolare na¬
sendo: Creuit enim eius partui
integritas corporis potius quam
decreuit: & uirginitas ampliata
est. potius quam fugata. In an¬
gusti corporis membris sustinu¬
it: quicquid non sustinent cęli.
Plena sunt uiscera: & nullam no¬
uit corruptionem uirginis con-¬
scientia. Cum esset grauida: sa¬
lubri leuitate plaudebat. Lum̃
enim quod intra se habebat: pon¬
dus habere non poterat. Predi¬
camus hodie natum ex uirgine
saluatorem: & infantẽ in presepio
positum. cum uigilantib pasto¬
ribus moniti ab angłis adora¬
mus. Exhibeamus fidem uirtu¬
tibus. reuerentiam scĩs testibus.
cognoscenti. & annȩ dño confi-¬
tenti. & iohanni baptizanti. et
descendenti. & cȩlis aꝑtis. & pa-¬
tri testimonium ꝑhibenti. et
uirgini ꝑmanenti. & stellȩ ful¬
genti. & columbȩ descendenti:
et ipsi dño omnem temptationẽ¬
suꝑanti. Facta. ẽ. maria fenestra

Expanded text:
magis in sua matre, quod invenit magis in sua matre, quod invenit integrum, potuit non violare nascendo! Crevit enim ejus partu integritas corporis potius quam decrevit: et virginitas ampliata est potius quam fugata. In angusti corporis membris sustinuit quidquid sustinent coeli. Plena sunt viscera, et nullum novit contagium virginis conscientia. Cum esset gravida, salubri levitate plaudebat: lumen enim quod intra se habebat, pondus habere non poterat. camus hodie natum de virgine Salvatorem, et infantem in praesepio positum cum vigilantibus pastoribus moniti ab Angelis adoramus. Exhibeamus fidem virtutibus, reverentiam sanctis testibus cognoscenti, et Annae Dominum confitenti, et Joanni baptizanti, et descendenti, et coelis apertis, et Patri testimonium perhibenti, et virgini permanenti, et stellae fulgenti, et columbae descendenti, et ipsi Domino omnem tentationeat. Facta est Maria fenestra
Abbreviated transcription (Latin):
dotum mundum noua
aduentus sui hodie luce
lo descendit de cęlo ad hominẽ.
ut in cęlis homini prepararet
ascensum. Hodie accepimus na-¬
tum dm̃ uirginis filium: omni-¬
um credentium saluatorem. Deus
de patre. homo de matre: ds oc¬
cultus. homo manifestus. Et qm̃
diabolus ꝑ serpentem euȩ locut᷑¬
est. ꝑ euȩ aures mundo intulit
mortem: ds̃ ꝑ angłm ad mariam
ꝓtulit uerbum. & cunctis scłis
uitam effudit. Angłs sermonem
edidit: & xp̃m uirgo concepit.
O coniunctio sine sordib facta:
ubi maritꝰ sermo. ẽ. & comunx
auricula. Hoc splendore conci¬
pitur dĩ filius: hac munditia ge¬
neratur. Nulla fieri potuit gra¬
uitudo concipientis: nulla tristi¬
cia parturientis: nulla cruciam̃¬
enim uenerat triste lȩtificare se¬
culum: uentris non contristauit
hospicium. De cęlis medicus tͣn-¬
siens ꝑ uirginem: post transitũ
suum illesam facit uirginem ꝑ¬
manere. Qui enim dirrupta cor¬
porum membra in aliis poterat
redintegrare tangendo: quanto

Expanded text:
otum mundum nova adventus sui hodie luce lo Deus descendit ad hominem; ut in coelis homini praepararet ascensum. Hodie accepimus natum Dei, virginis filium, omnium credentium Salvatorem, Deum de Patre, hominem de matre, Deum occultum, hominem manifestum. Et quoniam diabolus per serpentem Evae locutus, per Evae aures mundo intulit mortem; Deus per angelum ad Mariam protulit verbum, et cunctis saeculis vitam effudit, angelus sermonem ejecit, et Christum Virgo concepit. O conjunctio sine sordibus facta, ubi maritus sermo est, et uxor auricula! Hoc splendore concipitur Dei Filius, hac munditia generatur. Nulla fieri potuit gravedo concipienti, nulla tristitia parturienti: qui enimenim venerat triste laetificare saeculum, ventris non contristavit hospitium. De coelis medicus transiens per virginem, post transitum suum illaesam fecit Virginem permanere. Qui enim disrupta corporum membra in aliis poterat redintegrare tangendo, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
es. an ȩtiam ꝓ hominib mori
digneris insinua: ut qui na-¬
tiuitatis tuȩ precur sor extiti.
mortis ȩtiã precursor fiam: &
uenturum inferno te nuntiẽ.
quem iam uenisse mundo eñ¬
tiaui. Unde & inquisitus dñs.
enumeratis potentiȩ suȩ mi-¬
raculis: de mortis suȩ ꝓtinus
humilitate respondit dicens.
Ceci uident: claudi ambulant.
leprosi mundant᷑. Surdi au¬
diunt: mortui resurgunt. pau

Expanded text:
es, an etiam pro hominibus mori es, an etiam pro hominibus mori digneris insinua, ut qui nativitatis tuae praecursor exstiti, mortis etiam praecursor fiam, et venturum inferno te nuntiem, quem jam venisse mundo nuntiavi. Unde et inquisitus Dominus enumeratis potentiae suae miraculis, de mortis suae protinus humilitate respondit, dicens: Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resu
Abbreviated transcription (Latin):
entem ad baptisma dñm osten¬
dit dicens. ecce agnus dĩ ecce qͥ¬
humilitatem suam & diuinitatiᷤ
eius potentiam considerans di-¬
cit. qui . ẽ. de terra de terra. ẽ.¬
et de terra loquitur. qui autẽ
de cȩlo uenit suꝑ omnes. ẽ: cur
in carcere positus mittens dis-¬
cipulos requirit tu es qui uen¬
turus es an alium ex pectamꝰ.:
tanquam si ignoret quẽ osten¬
derat. & an ipse sit nesciat.
quem ipsum esse ꝓphetando.
baptizando. ostendendo clama
uerat. Sed hȩc citius questio
soluitur: si gestȩ rei tempus &
ordo pensatur. Ad iordanis
enim fluenta positus quia ip¬
se redemptor mundi esset asse
ipsum eẽ mundi redemptorẽ
dubitat: sed querit ut sciat
si is qui ꝑ se in mundũ uene¬
rat. ꝑ se ętiam ad inferni clax¬
stra descendat. Quem enim
precurrens mundo nuntiaue-¬
rat: hunc moriendo & ad in¬
feros precur rebat. Ait ergo.
u es qui uenturus es. an aliũ
expectamus: Ac si aꝑte dicat.
Sicut ꝓ hominib nasci dignatꝰ

Expanded text:
entem ad baptisma Dominum ostenderet, dicens, Ecce agnus Dehumilitatem suam, et divinitatis ejus potentiam considerans, dicit: Qui est de terra, de terra  de terra loquitur; qui autem de coelo venit, super omnes est ; cur in carcere positus, mittens discipulos, requirit dicens, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus ? Tanquam si ignoraret quem ostenderat, et an ipse sit nesciat, quem ipsum esse prophetando, baptizando, ostendendo, clamaverat. RESPONSIO . Haec citius quaestio solvitur, si gestae rei tempus et ordo pensetur. Ad Jordanis enim fluenta positus, quia ipse Redemptor mundi esset, asseipsum esse mundi Redemptorem dubitet, 1453 sed quaerit, ut sciat si is qui per se in mundum venerat per se etiam ad inferni claustra descendat. Quem enim praecurrens mundo nuntiaverat, hunc moriendo et ad inferos praecurrebat. Ait ergo: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Ac si aperte dicat: Sicut pro hominibus nasci dignatus
Abbreviated transcription (Latin):
bum. ẽ: quod aut utilitate rec¬
titudinis. aut ratione iustȩ ne¬
cessitatis car&. Otiosa ergo collo¬
quia ad ȩdificationis studiũ uer¬
tite. quam celerrime huius ui-¬
tȩ tempora fugiant considerate:
quam districtus ueniat uidex at¬
tendice: hunc ande oculos ur̃i
cordis ponite. hunc ꝓximoꝵ ue¬
stroꝵ mentib intimate: ut in qͦn¬
tum uires suppetunt si annun-¬
tiare eum non negligitis: uoca¬
ri ab eo angłi cum ioħe ualeati.¬

Expanded text:
bum est, quod aut utilitate recbum est, quod aut utilitate rectitudinis, aut ratione justae necessitatis caret. Otiosa ergo colloquia ad aedificationis studium vertite: quam celerrime hujus vitae tempora fugiant, considerate: quam districtus veniat judex attendite. Hunc ante oculos vestri cordis ponite: hunc proximorum vestrorum mentibus intimate; ut inquantum vires suppetunt, si annuntiare eum non negligitis, vocari ab eo Angeli cum Joanne valeati
Abbreviated transcription (Latin):
uos profecisse pensatis: ȩtiam
siderate. Siquis ur̃m fr̃s ad fo-¬
rum aut fortasse ad balneum
ꝑgit: quem otiosum ẽe consi-¬
derat. ut secum ueniat inuitat.
Ipsa ergo terrena actio uos ue
ditis. curate ne ad eum soli ueni¬
atis. Hinc & enim scriptum est.
Q ui audit dicat ueni: ut qui iam
in corde uocem superni amoris
acceꝑit: foras ȩtiam proximis
uocem exhortationis reddat.
Et fortasse panem ut indigenti ele¬
mosinam porrigat non habet:
sed maius . ẽ. quod tribuere ua¬
leat qui linguam hab&. Plus. ẽ.
enim uerbi pabulo uicturam in
ꝑpetuum mentem reficere: quã
uentrem moriturȩ carnis terre-¬
no pane satiare. Nolite gͦ fr̃s ꝓ
trahere. Mecum uos admoneo.
ab otioso sermone parcamꝰ: inu¬
tiliter loqui declinemus. inquan¬
tum reniti linguȩ preualemus.
inuentum u̾ba non defluant: cũ
iudex dicat. Omne uerbũ otio¬
sum quod locuti fuerint homi¬
nes: reddent de eo rationem in
die iudicui. Otiosum quippe uer-¬

Expanded text:
vos profecisse pensatis, etiam vobiscum vos profecisse pensatis, etiam vobiscum siderate. Si quis vestrum, fratres, ad forum aut fortasse ad balneum pergit, quem otiosum esse considerat ut secum veniat invitat. Ipsa ergo terrena actio vestra ditis, curate ne ad eum soli veniatis. Hinc etenim scriptum est: Qui audit, dicat: Veni ; ut qui jam in corde vocem superni amoris acceperit, foras etiam proximis vocem exhortationis reddat. Et fortasse panem, ut indigenti eleemosynam porrigat, non habet; sed majus est quod tribuere valeat, qui linguam habet. Plus enim est verbi pabulo victuram in perpetuum mentem reficere, quam ventrem moriturae carnis terreno pane satiare. Nolite ergo, frattrahere. Mecum vos admoneo, ut ab otioso sermone parcamus, inutiliter loqui declinemus. Inquantum reniti linguae praevalemus, in ventum verba non defluant, cum judex dicat: Omne 1457 verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii . Otiosum quippe ver
Abbreviated transcription (Latin):
tiat: cum u̾ba sanctes. annun¬
tiationis impendit: profecto
angłs existit. Et nemo dicat ad¬
monere non sufficio: exhortari
idoneus non sum. Quantum po¬
tes exhibe: ne male seruatũtalen-
tũ qd acceꝑas. in torm̃tis exiga¬
ris. Neq enim plusquam unũ
talentum acceꝑat: qui hoc abs¬
condere magis studuit quam
erogare. Et scimus quod in ta¬
bernaculo non solum fiale: sed
precipiente dño ȩtiam cyati
facti sunt. Per fialas quippe
doctrina exuberans: ꝑ cẏatos
uero parua atq angusta scien¬
tia designat᷑. Alius doctrina
ueritatis plenus: audientium
mentes inebriat. Per hoc ergo
quod dicit: ꝓfecto fialã porrigit.
Alius explicare quod sentit non
ualet s quia hoc utcumq deñti¬
at. ꝓfecto ꝑ cyatum gustum p̃
n dĩ ergo taber
naculo id. ẽ. in sca ȩccłia positi.
si ꝑ doctrinȩ sapientiam mini-¬
strare fialas minime potestis:
inquantum ꝓ diuina largita-¬
te sufficitis. ꝓximis ur̃is boni
uerbi cyatos date. In quantum

Expanded text:
tiat. Cum verba sanctae annuntiationis impendit, profecto angelus existit. Et nemo dicat: Admonere non sufficio, exhortari idoneus non sum. Quantum potes exhibe, ne male servatum, quod acceperas, in tormentis exigaris. Neque enim plus quam unum talentum acceperat, qui hoc abscondere magis studuit quam erogare. Et scimus quod in tabernaculo Dei non solum phialae, sed praecipiente Domino etiam cyathi facti sunt. Per phialas quippe doctrina exuberans; per cyathos vero parva atque angusta scientia designatur. Alius doctrina veritatis plenus, audientium mentes inebriat: per hoc ergo quod dicit, profecto phialam porrigit. Alius explere quod sentit, non valet; sed quia hoc utcunque denuntiat, profecto per cyathum gustum praebet. In Dei ergo tabnaculo, id est in sancta Ecclesia, positi, si per doctrinae sapientiam ministrare phialas minime potestis, in quantum pro divina largitate sufficitis proximis vestris boni verbi cyathos date. In quantum
Abbreviated transcription (Latin):
decorat: ac tanta uelocitate oꝑiꝰ
sui scłm omne circueat: hoc. ẽ.
inferna uisitet. cȩlestia penetre.
terrena conlustrat. Quod ȩuã¬
gelium tanquam suꝑior mola
cunctos credentes suscipit. om¬
nes aduenientes accipit: & ue¬
luti ꝑ quasdam cauernulas pre¬
ceptorum ad interiora transmit¬
tit: ut ibi hinc inde duoꝵ testa¬
mentoꝵ salutarib mandatis gen¬
tilitatis asꝑitate mollita ꝓdu¬
cat omne quod purum .ẽ. Quã
similitudinẽ testam̃toꝵ ibe zechi¬
elem ꝓpħam arbitror ꝑstrin-¬
xisse: cum dicit rotam in medio
rotȩ esse conexam. Harum igit᷑
molarum oꝑatione id . ẽ. noui
ac ueteris testamenti. hoc agit
sc̃a ȩccłia cura ꝑuigili: ut pec¬
catorum asꝑitate discussa. ex
occultis cogitationib medullã
mundi cordis eliciat: & cȩlesti¬
bus mandatis mundata ex in¬
timis spiritalia alimenta pro¬
ducat. De quib alimentis pau¬
lus apłs ait. Lac uobis potũ
dedi. non estam. Et iterum.

Expanded text:
decorat: 11 ac tanta velocitate sui decorat: 11 ac tanta velocitate sui um omne circumeat; hoc est inferna visitet, coelestia penetret, terrena collustret. Quod Evangelium tanquam superior mola cunctos credentes suscipit, omnes advenientes accipit, et velut per quasdam cavernulas praeceptorum ad interiora transmittit: ut ibi hinc inde duorum Testamentorum salutaribus mandatis gentilitatis asperitate mollita, producat omne quod purum est. Quam similitudinem Testamentorum Ezechielem prophetam arbitror perstrinxisse, cum dicit rotam in medio rotae esse connexam Harum igitur molarum operatione, id est Novi ac Veteris Testamenti hoc agit sancta Ecclesia cura pervigili, ut peccatorum asperitate discussa, ex occultis cogitationibus medullam mundi cordis eliciat, et coelestibus mandatis mundata ex intimis spiritalia alimenta producat. De quibus alimentis Paulus apostolus ait: Lac vobis potum dedi, non escam . Et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
ni legem soluere sed adimplere.
Et ad inuicem molarem aliud priꝰ
solo positum. aliud insuꝑ colloca¬
tum: hoc. ẽ. legem primũ homini¬
bus constitutam. deinde ad ꝑfec¬
tum ȩuangłium. Quȩ lex uelut
inferius molare saxum ita erat
tarda. pigra & penitꝰ otiosa: ut
quicquid oꝑando acceꝑat id om¬
ne ꝑdiderit: dicente de iudȩis
propheta. Omnes declinauert̃
simul in utiles facti sunt non. ẽ.
qui faciat bonũ. non . ẽ. usq ad u-¬
num. Ergo nisi euangłium suꝑ¬
positum fuisset. adhuc lex ueluti
tarda & grauis iaceret in terra
iudaica: & unius prouintiȩ coo¬
periretur angustiis. Nisi euan-¬
gelium in quam datum esset: lex
necessaria omnino non esset.
Hoc audem lex oꝑabatur sine ȩuã¬
gelio: quod uno saxo fieri potest.
onfringere poterat non ꝓdesse:
sicut ait apłs. Lex autem iram¬
operatur: grãm uͦ non prestat.
Stante autem lege ȩuangłium
datum. ẽ. quod ueteri suꝑposi¬
tum testamentum. utrumq con¬

Expanded text:
ni solvere legem, sed adimplere . ni solvere legem, sed adimplere . Et ad vicem molarum aliud prius solo positum, aliud insuper collocatum, hoc est legem primum hominibus constitutam, deinde perfectum Evangelium Quae lex, velut inferioris molae saxum, ita erat tarda, pigra et penitus otiosa, ut quidquid operando acceperat, id omne perdiderit; dicente de Judaeis propheta: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Ergo nisi Evangelium superpositum fuisset adhuc lex veluti tarda, et gravis jaceret in terra Judaica, et unius provinciae cooperiretur angustiis. Nisi Evangelium, inquam, datum esset, lex necessaria omnino non esset. Hoc autem lex ogelio, quod uno saxo fieri potest. Confringere poterat, non prodesse, sicut ait Apoperatur , gratiam vero non praestat. Stante autem lege, Evangelium datum est, quod Veteri superpositum Testamento utrumque con
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. Ille autem id ẽ. suꝑior lapiͦ
tanta uelocitate oꝑis circum¬
fertur: ut fallens oculos in ipsa
celeritate stare credat᷑. & pucet᷑
immobilis ẽẽ dum currat. Qui
quanto uiolentius actus fuerit:
tanto opus ꝑfectius consũmat᷑.
ta ergo prior lapis stat. iacet: et
pene nichil ꝓdest. Ille uero alter
quȩ inferuntur cuncta suscipit.
quȩ ueniunt uniuersa complectit᷑:
et ꝑ cauernulas quasdam uterq
quod opetur adquirit. Qui molit
autem hoc habere uidetur officii.
et ꝑuigili cura granoꝵ asꝑitate
confracta ex intimis eoꝵ occul-¬
tisq uiscerib similaginem me¬
dullamq producat: & sordium
leuitate discussa in aꝑtum ꝓfert
omne quod purum. ẽ: ex quo
mundissimũ panem conficiens
grãm dñi consequatur. Hos gͥ
duos molares lapides duo esse
arbitror testam̃ta. hoc . ẽ. legem
ita sunt disposita uel parata.
ut sibi testamentum utrumq con¬
ueniat: sicut ait saluator: non ue¬

Expanded text:
nitur. Ille autem id est superior lapis nitur. Ille autem id est superior lapis tota velocitate operis circumfertur, ut fallens oculos in ipsa celeritate stare credatur, et putetur immobilis esse, dum currit. Qui quanto violentius actus fuerit, tanto opus perfectius consummatur. Ita ergo prior lapis stat, jacet, et pene nihil prodest; ille vero alter, quae inferuntur, cuncta suscipit, quae veniunt, universa complectitur, et per 10 cavernulas quasdam uterque, quod operetur, acquirit. Qui molit autem hoc habere videtur officii, ut pervigili cura granorum asperitate confracta, ex intimis eorum, occultisque visceribus similaginem, medullamque producat, et sordium levitate discussa, in apertum proferat omne, quod purum est, ex quo mundissimum panem conficiens gratiam domini consequatur. Hos igitur duos molares lapides duo esse arbitror Testamenta, hoc est legem ita sunt disposita, vel parata, ut sibi Testamentum utrumque conveniat, sicut ait Salvator: Non ve
Abbreviated transcription (Latin):
Uꝑiore
dominica
capitulum
euangłicũ
disserentes.
partem quandam ex illo ꝑstrin-¬
ximus: suꝑ est ut sequentia de-¬
curramus. Descripsimus enim qͥd
esset quod ait dominus. in illa no¬
cte erunt duo in lecto uno & re¬
liqua: nunc ergo uideamus qͦd
reliquum. ẽ. Dicit enim eadem¬
diuina sententia. Ergo erunt
duȩ molentes in pistrino: una
assumetur & una relinquet᷑. Pri¬
mum igitur considerandum est
quomͦ constet molentis officiũ:
de inde quȩ st̃ duȩ quȩ molere di-¬
cunt᷑. tertio qͥd pistrinũ sit. qui ue
molitionis effectus. Nulli dubi¬
um. ẽ. quod molere aliter non con-¬
stat. nisi duob lapidib apparatis
et conuenien tib sibi. ut alteri
ex his magnitudo alterius impo¬
natur: & illum quidem lapidem
qui prior solo sternit᷑ esse pigrum
et tardum. & pene ut ita dixerim
ociosum: ac nisi suꝑioris partici¬
patione lapidis ornaretur. forsitã
necessarius non uideret᷑: ita dum
ille oꝑatur ȩtiam iste utilis inue¬

Expanded text:
iore dominica capitulum evangelicum disserentes partem quamdam ex illo perstrinximus; superest, ut sequentia decurramus. Descripsimus enim quid esset quod Dominus ait: In illa nocte erunt duo in lecto uno, etc.; nunc ergo videamus, quod reliquum est: dicit enim divina sententia: Erunt duae molentes in pistrino; una assumetur, et una relinquetur . Primum igitur considerandum est, quomodo constet molentis officium; deinde quae sint duae, quae molere dicuntur; tertio quid pistrinum sit, quisve molitionis effectus. Nulli dubium est, quod molere aliter non constat, nisi duobus lapidibus apparatis, et convenientibus sibi, ut alteri ex his magnitudo alterius imponatur: et illum quidem lapidem, qui prior sternitur, esse pigrum et tardum, et pene, ut ita dixerim, otiosum ac nisi superioris participatione lapidis ornaretur forsitan necessarius non videretur. Ita dum ille operatur, etiam iste utilis inve
Abbreviated transcription (Latin):
dauid sc̃s ait. Sacrificium
dõ sp̃c contribulatꝰ. Tanta aut̃
uel ocitate circumfertur ȩuan-¬
gelium: ut non nisi sapientes
cursum eius intelligant. Quẽ
beatus paulus intelligens ait.
Ut sermo dñi currat: & clarifi-¬
cetur in nobis.

Expanded text:
David sanctus ait: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Tanta autem velocitate circumfertur Evangelium, ut non nisi 12 sapientes cursum ejus intelligant; quem beatus Paulus intelligens ait: Ut sermo Dei curret et clarificetur in vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
ritas in paulo cooꝑuit multi¬
tudinem peccatoꝵ: caritas in
utroq pariter regnum meru¬
it possidere cęlorum. Caritas¬
est igitur om̃ium fons & ori¬
go bonorum: munimen egre¬
gium. uia quȩ ducit ad cȩlum.
In karitate qui ambulat: nec
errare poterit. nec timere.
Ipsa dirigit. ipsa ꝓtegit: ipsa
lam karitatis constituit xp̃e.
ꝑ quam ad cęlum omnis possit
conscendere xp̃ianꝰ: puram ka¬
ritatem fortit̾ retinete. ipsam
uobis inuicem exhibete. & in
ea proficiendo conscendite. in¬
sistite oꝑib bonis: ut ad p̃mia
ȩterna uenire possitis. adiuti gr̃a¬
dñi saluatoris.

Expanded text:
ritas in Paulo cooperuit multiritas in Paulo cooperuit multitudinem 558 peccatorum, caritas in utroque pariter regnum meruit possidere coelorum. Caritas igitur est omnium fons et origo bonorum, munimen egregium, via quae ducit ad coelum. In caritate qui ambulat, nec errare poterit, nec timere. Ipsa dirigit, ipsa protegit, ipsa lam caritatis constituit Christus, per quam ad coelum omnis possit conscendere Christianus, puram caritatem fortiter retinete, ipsam vobis invicem exhibete, et in ea proficiendo conscendite. Insistite operibus bonis, ut ad praemia aeterna pervenire possitis, adjuti gratia Salvatoris,
Abbreviated transcription (Latin):
malum celerit̾ deserat. Bonus
timeat ne cadat: malus conet᷑
ut surgat. Quisquis ergo ma¬
lus.ẽ. cum paulo ꝓsternatur
in malo. ut cum eo erigat᷑ in
bono: qm̃ & ille cecidit malus.
et surrexit bonus. Prostratꝰ. ẽ.
iniqus: & erectus. ẽ iustus. Ce¬
cidit seuissimus ꝑsecutor: & sur-¬
rexit ueridicus predicator. Ca¬
dens. lumen corporis impius ꝑ¬
didit: surgens. lumen cordis iu¬
stificatus accepit. Coniunctus
est itaq stephano. factus ouis
ex lupo. Et ecce nunc paulus
cum stephano lȩcatur: cum ste¬
phano xp̃i claritate ꝑfruitur.
Cum stephano exultat: cum ste¬
phano regnat. Quo enim pre¬
cessit stephanus. trucidatꝰ lapi¬
dibus pauli: illuc secutꝰ . ẽ. pau¬
lus adiutꝰ orationib stephani.
ubi non paulus de stephani oc¬
cisione confundit᷑. sed stephanꝰ
de pauli consortio gratulatur:
qm̃ karitas in utroq lȩtatur.
Caritas quippe in stephano su¬
perauit seuitiam iudeoꝵ ca¬

Expanded text:
malum celeriter deserat. Bonus malum celeriter deserat. Bonus timeat ne cadat, malus conetur ut surgat. Quisquis ergo malus est cum Paulo prosternatur in malo, ut cum eo erigatur in bono: quoniam et ille cecidit malus, et surrexit bonus. Prostratus est iniquus, et erectus est justus; cecidit saevissimus persecutor, et surrexit veridicus praedicator. Cadens lumen corporis impius perdidit, surgens autem lumen cordis justificatus accepit. Conjunctus est itaque Stephano, factus est ovis ex lupo. Et ecce nunc Paulus cum Stephano laetatur, cum Stephano Christi claritate perfruitur, cum Stephano exsultat, cum Stephano regnat. Quo enim praecessit Stephanus, trucidatus lapidibus Pauli, illuc secutus est Paulus, adjutus orationibus Stephani. 6. ubi non Paulus de Stephani occisione confunditur, sed Stephanus de Pauli consortio gratulatur, quoniam caritas in utroque laetatur. Caritas quippe in Stephano superavit saevitiam Judaeorum, ca
Abbreviated transcription (Latin):
existimet caritatẽ in corde fri¬
gẽscere. Sic enim uigilet in
ore correptio: ut in corde non
dormittet oratio. Ac ꝑ hoc
in utroq peccanti consulte ꝓ¬
spicitur: ut dum homo corre¬
ptus de peccato confundit᷑.
et amalis oꝑib separet᷑. & ꝑ
orationem dõ miserante saluet᷑.
Nam & sc̃a scriptura dic̃. Qm̃
quem diligit dñs corripit. fla¬
gellat audem omnẽ filium ho¬
minis quem recipit. Xp̃i er-¬
go karitate compulsi. & bonos
hortamur ut in bono ꝑmane¬
ant: & malos compellimus.
ut a malo discedant. Presertĩ
qm̃ in istis duob scĩs geminũ
nobis monstrat᷑ salutis inditi¬
um: ut siquis bonus. ẽ. imite¬
tur ꝑseuerantiam caritatis in
stephano. qui autem malus.ẽ.
sectetur exemplum conu̾sioniᷤ
in paulo. Et qui bonus. ẽ. eqͥ¬
tatem usq infinem teneat: qui
autem malus. ẽ. quamtotius a
sua prauitate discedat. Nec bo¬
num hominẽ p̃sumptio iusticiȩ
faciat negligentem. nec malum
ille bonum fortiter teneat. iste

Expanded text:
existimet caritatem in corde frigescere. Sic enim vigilat in ore correptio, ut in corde non dormitet oratio. Ac per hoc, in utroque peccanti consulte prospicitur, ut dum homo correptus de peccato confunditur, et a malis operibus separetur et per orationem Deo miserante salvetur. Nam et sancta Scriptura dicit: Quoniam quem diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium quem recipit . 5. Christi ergo caritate compulsi, et bonos hortamur, ut in bono permaneant, et malos compellimus, ut a malo discedant: praesertim quoniam in istis duobus sanctis geminum nobis monstratur salutis indicium: ut si quis bonus est, imitetur perseverantiam caritatis in Stephano; qui autem malus est, sectetur exemplum conversionis in Paulo: et qui bonus est, aequitatem usque ad finem teneat; qui autem malus est, quantocius a sua perversitate discedat; nec bonum hominem praesumptio justitiae faciat negligentem, nec malum ille bonum fortiter teneat, iste
Abbreviated transcription (Latin):
ERi cele¬
brauimus
temporalẽ
sempit̃ni
regis na
talem: ho¬
die celebra¬
mus triũ¬
phalem militis passionẽ. Heri
enim rex ñr trabea carnis indu¬
tus. de aula uteri uirginalis e¬
grediens uisitare dignat᷑. ẽ mũ¬
dum: hodie miles de tabernacu¬
lo corporis exiens triumpha¬
tor migrauit ad cęlum. Ille sem¬
piternȩ deitatis maiestate ser-¬
uata. seruile cinctorium carnis
assumens. in huius scłi campũ
pugnaturus intrauit: iste depo¬
sitis corruptibilib corporis in¬
dumentis. ad cęli palatium per¬
henniter regnaturꝰ ascendit. li¬
le descendit carne uelatꝰ: iste as¬
cendit sanguine laureatus. As¬
cendit iste lapidantib iudȩis:¬

Expanded text:
lebravimus temporalem sempiterni Regis nostri Natalem: hodie celebramus triumphalem militis passionem. Heri enim Rex noster, trabea carnis indutus, de aula uteri virginalis egrediens visitare dignatus est mundum: hodie miles de tabernaculo corporis exiens, triumphator migravit ad coelum. Ille, sempiternae deitatis majestate servata, servile cinctorium carnis assumens, in hujus saeculi campum pugnaturus intravit; iste depositis corruptilibus corporis indumentis, ad coeli palatium perenniter regnaturus ascendit. Ille descendit carne velatus, iste ascendit sanguine laureatus. Ascendit iste lapidantibus Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
epe ut nostis dilectis¬
simi de excellentia fe¬
stiuitatis hodiernę.
officium uobis ser-¬
monis salutisq im-¬
pendimus. nec ambigimus ita
cordib ur̃is diuinȩ pietatis res¬
plenduisse uirtutem: ut quod
uobis fide. ẽ. insitum. id sit etiam
intelligentia comprehensũ. Sed
quia domini saluatorisq nr̃i na-¬
tiuitas non solum scđ̾m carnẽ¬

Expanded text:
epe, ut nostis, dilectissimi, de excellentia festivitatis hodiernae officium vobis sermonis salutaris impendimus; nec ambigimus ita cordibus vestris divinae pietatis resplenduisse virtutem, ut quod vobis fide est insitum, id sit etiam intelligentia comprehensum. Sed quia Domini Salvatorisque nostri nativitas, non solum secun
Abbreviated transcription (Latin):
aut consolari debuit que non fle¬
re non potuit. cum manifestũ sit
fletus consolatione tergi: uel cer¬
te cur indiguit flere. quȩ non
indiguit consolationis sermone :
Sed noluit inquit seriptura con¬
solari quia non sunt: id est uo¬
luit consolari quia sunt. Sed si¬
icenrco uoluit consolari quia st̃.
quomodo uoluit flere quasi il¬
los qui non sunt: Sed ut com

Expanded text:
aut consolari debuit, quae fleaut consolari debuit, quae flere non potuit, cum manifestum sit fletus consolatione tergi? Vel certe cur indiguit flere, quae non indiguit consolationis sermone? Sed noluit, inquit Scriptura, consolari, quia non sunt, id est, noluit consolari quia sunt. Si idcirco noluit consolari quia sunt, quomodo voluit flere quasi illos qui non sunt? Sed ut com
Abbreviated transcription (Latin):
suas indicet passiones: cũ abel
sanguis clamet adcelum. aut
occisorum animȩ ab altari uoci¬
ferentur ad dm. Contulit mar¬
tyrium laudem: quib negaue¬
rat natura sermonem. Licuit
sanguine clamare: quib narra¬
re non licebat uoce. Licuit san¬
guine loqui: quib lingua non
licuit. Miscent cum dño collo¬
quia: quib humana negata sunt
uerba. Sed enim occisis innocen¬
tibus istis: impleta sunt ꝓphetiȩ
uerba dicentis. Uox in rana audi-¬
ta est fletus & plorationis rache¬
lis flentis filios suos: & noluit
consolari quia non sunt. Rache¬
lem primo ȩccłie ẽẽ ꝑsonam ne-
mo qui abnuat: nemo qui aliua
contra ueritatẽ defendat: sed duo
in illa diuersa conspicio: fletus
& consolationis contemptꝰ Si
enim fleuit: cur consolari con¬
tempsit: Aut si consolari con¬
tempsit: cur fleuit: Aut quomͦ
competit consolari noluisse. eui
cõpetit flesse: cum aut flere non
debuit quȩ consolari contempsit:

Expanded text:
suas indicet passiones, cum Abel suas indicet passiones, cum Abel sanguis clamet ad coelum, aut occisorum animae ab altari vociferentur ad Deum. Contulit martyrium laudem, quibus negaverat natura sermonem. Licuit sanguine clamare, quibus narrare non licebat voce: licuit sanguine loqui, quibus lingua loqui non licuit. Miscent cum Domino colloquia, quibus humana negata sunt verba. Sed enim occisis innocentibus istis, impleta sunt prophetiae verba dicentis: Vox in Rama audita est fletus et plorationis, Rachelis flentis filios suos, et noluit consolari, quia non sunt . Rachelem primo Ecclesiae esse personam, nemo est qui abnuat, nemo qui aliud contra veritatem defendat. Sed duo in illa diversa conspicio, fletus et consolationis contemptus. Si enim flevit, cur consolari contempsit? Aut quae consolari contempsit, cur flevit? Aut quomodo competit consolari noluisse, cui competit flesse? Cur autem flere non debuit, quae consolari contempsit?
Abbreviated transcription (Latin):
non nouerat crimen. Dignus a di¬
gnis laudatur: & innocens innoce¬
ntium testimonio comꝓbatur. Ac-¬
cipiunt enim a xp̃o & reddunt:
consequuntur & referunt. Uno
enim tempore & qui dederat re¬
cipit. & qui acceꝑat reddit. Uno
inquam tempore sua. xp̃o reddim¬
tur: dum eius laudes illi ab infan¬
tibus referuntur. Diximus de lau¬
de infantum. Quid delaetentrũ
laudibus proferemus. quorũ lau¬
dem inuenire non possumus. nisi
eos ipsos qui laudauerint noueri¬
mus. qui sint ubi sint: quã lau¬
dem intulerint quero. qui loqui
non norant. Neq enim ȩtas illa
poterat posse quod natura non de¬
derat: aut celebrari a talibus pote¬
rat. quod institutio denegabat.
Dieunt nanq dñõ laudes truci¬
dati ab herode lactentes: locunt᷑
sanguie: quod lingua non posst̃:
passione canunt. quod sermone
non norunt. Occisi predicant:
quod uiui non poterant. Nec no¬
uum qđ dicitur ut innocens san¬
guis aut dõ referat laudes. aut

Expanded text:
non noverat crimen. Dignus a dinon noverat crimen. Dignus a dignis laudatur, et innocens innocentium testimonio praedicatur. Accipiunt enim a Christo et reddunt: consequuntur et referunt. Uno enim tempore et qui dederat recipit, et qui acceperat reddit; uno inquam tempore sua Christo redduntur, dum ejus laudes illi ab infantibus referuntur. Diximus de laude infantium, quod de lactentium laudibus, proferemus? quorum laudem invenire non possumus, nisi eos ipsos qui laudaverint noverimus. Qui sint, ubi sint, quam laudem intulerint, quaero, qui loqui non norant. Neque enim aetas illa poterat posse quod natura non dederat, aut celebrari a talibus poterat, quod institutio denegabat. Dicunt namque Domino laudes trucidati ab Herode lactentes, loquuntur sanguine quod lingua non possunt. Passione canunt quod sermone non norunt, occisi praedicant quod vivi non poterant. Nec novum quid dicitur, ut innocens sanguis aut Deo referat laudes, aut
Abbreviated transcription (Latin):
edicatur nouus ab
infantibus sermo.
In głam dñi primã
nocem. apiunt innocentes. Fiue
diserti laude: qui fuerant impe¬
riti sermone. Offerunt dño pri¬
mitias linguȩ: nouos oris immo¬
lant fructus: uerborum princi¬
palia libant. Infantia enim quȩ
ꝑ ȩtatem loqui non poterat: glo¬
rias dei cum gaudio resonabat.
Norunt laudare xp̃m: qui loqͥ
non norant. Fiunt periti laude:
qui fuerant imperiti sermone.
Ostendunt laudib dñm: suffra¬
giis predicant. xp̃m. Fiunt inte¬
rea pueri sine magistro diserti.
docti sine doctore: periti sine
eruditore. Agnoscunt xp̃m. pre¬
dicant dñm: non qu̾ẽ ꝑsuasio
hmana docuerat. sedauẽ. diui¬
nus innocentib inspuraba. di
Qessate enim humana cuma dia¬
uina tractantur. quia humana
ppsa prodesse non poterunt: ñ
diumorũ solatio subleuentur.
Necesse est enun terrena suecũ¬
bere: cum cęlestia predicantur:
naturalia silere. cum uirtutes lo¬
quuntur. Erigitur itaq infanti¬
um ȩtas in laudem: quȩ delictoꝵ

Expanded text:
edicatur novus ab infantibus sermo In gloriam Domini primam vocem aperiunt innocentes. Fiunt diserti laude, qui fuerunt imperiti sermone. Offerunt Domino primitias linguae, novos oris immolant fructus, verborum principia libant. Infantia enim, quae per aetatem loqui non poterat, glorias Dei cum gaudio resonabat. Norunt laudare Christum, qui loqui non norant. Fiunt periti laude, qui fuerant imperiti sermone. Ostendunt laudibus Christum, suffragiis praedicant Christum. Fiunt interea pueri sine magistro diserti, docti sine doctore, periti sine eruditore. Agnoscunt Christum, praedicant Dominum, non quem persuasio humana docuerat, sed quem Divinitas innocentibus inspirabat. Cessant enim humana cum divina tractantur, quia humana ipsa prodesse non poterunt, nisi divinorum solatio sublevetur. Necesse est enim terrena succumbere, cum coelestia praedicantur; naturalia silere, cum virtutes loquuntur. Erigitur itaque infantium aetas in laudem, quae delictorum
Abbreviated transcription (Latin):
cisio xp̃i quid est. nisi castitaᷤ
nrã qua ds̃ delectatur in nouis¬
simis temporibus: Qm̃ in pͥ¬
mo scło preceptum est. Cresci¬
te & multiplicamini et replete
terram. Et cum impleta est.
nunc precipitur ut qui habent
uxores: tanquam non habenteᷤᷤ¬
qui se ipsos castrauerunt: pro¬
pter regnum cȩlorum. Qui po
test capere capiat. Ac si dicer&
aliis uerbis. Qui non potest ca¬
pere. & seipsum castrare nolu¬
erre: regnum cȩlorum non pos¬
sidebit. Et nos itaq oportet
eircumeidi. non in carne sed
in spiritu: & preputrum nr̃m
luminaria in mundo: uerbum
uite continentes. Xp̃c autem

Expanded text:
cisio Christi quid est nisi castitas nostra, qua Deus delectatur in novissimis temporibus? Quoniam in primo seculo preceptum est: Crescite et multiplicamini et replete terram. Et cum impleta est, et nunc precipitur ut qui habent uxores sint tamquam non habentequi se ipsos castraverunt proptertest capere capiat. Ac si dixisset aliis verbis: Qui non potest capere et se ipsum castrare noluerit, regnum celorum non possidebit. Et nos itaque oportet circumcidi, non in carne, sed in spiritu, et preputium nostrum, luminaria in mundum, verbum vite continentes». Apostoli autem
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionem: nr̃a post corruptionem.
in fine scł̃i ꝑ illum induct᷑ ĩ corruptio¬
ne: Ille nobis non indiguit ut nos sal¬
uos faceret. nos sine illo nichil possu¬
mus facere: Ille se nobis prebuit pal
mitib uitem: nos habere pret̃ illum si
possumꝰ uitã: Postremo ⁊ si fraties ꝓ
fratrib moriantur: tam̃ in fraternon
peccator remissionẽ nulliꝰ sangius
tyris fundit᷑ qd fecit ille pro nobis. ne
in hoc qd̃ imitaremur sed quid gratu¬
lemur contulit nob̾ Quatt nus ergo
martyres pro fr̃ib sanguinem suum
fuderunt hactenus talia echibuerunt
qualia de mensa dñi capere ceperunt:
Incot̾is enim que dyci quamius nec
omnia dicere potui: martỹr xp̃i. longe
inpar ẽ xp̃o: Quod si quisquã se non
dico potentie xp̃i. s in necentie conpari¬
bit. non dicam ⁊ alienũ se putando
nare sed suum saltim nullũ habeie
catum: etiam si auicdior ẽ quam ratis
salutis ex poscit: multum ẽ ad illum

Expanded text:
corruptionem ; nostra post corruptionem, corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: ille se nobis palmitibus praebuet vitem; nos habere praeter illum non possumus vitam. Postremo etsi fratres pro fratribus moriantur, tamen in fraternorum peccatorum remissionem nullius sanguis martyris funditur, quod fecit ille pro nobis: neque in hoc quid imitaremur, sed quid gratularemur contulit nobis. Quatenus ergo martyres pro fratribus sanguinem suum fuderunt, hactenus talia exhibuerunt, qualia de mensa dominica perceperunt. In caeteris enim quae dixi, quamvis nec omnia dicere potui, martyr Christi longe impar est Christo Quod si quisquam se, non dico potentiae Christi, sed innocentiae comparabit; non dicam et alienum se putando sanare, sed suum saltem nullum habere peccatum: etiam sic avidior est quam ratio salutis exposcit, multum est ad ilium,