comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum praedestinet nos in adoptionem
esse possumus. Nisi filuieius ihuxp̃i fi
dem & intellegentiam recipiamus
Et ille quidem natura filius est. Nos
uero adoptione Illenum quã filus
non fuit. Nos antequamessemus prȩ¬
destinatisumus Et tunc sp̃madop¬
tionis accipimus quandocredimus
infiliumdi SECOPLACITUM
UOLUNTATIS SUAE
erbum eΥΑΟΚΕΥΑ Quod
latinus interp̃tatus ẽ placitũ apud
grecos compositum ẽ. ex duob inte
possumus dicerebeneplacitũ. Quia
non statimomne quod placet & be¬
neplacere potest. sed hocbenepla¬
citum dicitur. ubi quod placuit recte
placitum comprobatur
IN LAUDEMGLORIAEGRATI¬
AESUAE IN QUAGRATI FICA¬
UIT NOS IN DILECTO
MHisergo gratia quã conse¬
quimur. Ingloriã & laudẽ
eius. qui nos gratificauit in dilecto
pletur: Quia absq sapientia. Veri¬
tate. iustitia. pace. redemptione:
quib: omnib xp̃sintellegit᷑. Nullũ
bonum eẽ potest Nec putandum

Expanded text:
 quod cum praedestinet nos in adoptionem  quod cum praedestinet nos in adoptionem esse possumus, nisi filii ejus Jesu Christi fidem et intelligentiam recipiamus, et illa quidem natura filius est, nos vero adoptione. Ille nunquam filius non fuit, nos antequam essemus praedestinati sumus, etc. Spiritum adoptionis accepimus quando credimus in Filium Dei. Secundum placitum voluntatis suae. Verbum εὐδοκίαν, quod Latinus interpretatus est placitum, apud Graecos compositum est ex duobus intepossumus dicere, beneplacitum, quia non statim omne quod placet, et beneplacere potest, sed hoc beneplacitum dicitur, ubi quod placuit, recte placitum comprobatur. In laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit nos in dilecto. Omnis ergo gratia quam consequimur, in gloriam et laudem ejus, qui nos gratificavit in dilecto,re completur, quia absque sapientia, veritate, justitia, pace, redemptione, quibus omnibus Christus intelligitur, nullum bonum esse potest. Nec putandum
Abbreviated transcription (Latin):
nrmin commune referat᷑ Bene¬
dictus ds̃. eiusquiassumptus. ẽ ho¬
minis & pater eius qui in princi¬
pioa puddm̃ enet ds̃ uerbũ Non quo
alius assumptus homo & alius sitser¬
mo quias sumpserit sed quounus ato
idem prouarietate causarũ nunc sub¬
limis p̃dicetur Nunchumilis
SICUTELEGITNOS INIPSOAN¬
TEMUNDICONSTITUTIONẼ
lensitaq paulus ostendere
quod ds̃ nose legit ut essem: scĩ
& inmaculaticonmipso hoc ẽ dõ
Ante fabricam mundi in p̃sentia dĩ
cuiomnia fut ur iamfacta sunt et
Ante quam fiant. uniuersa sunt nota.
hocusus ẽ sermone dicens. Anite
constitution emmundi. Quod autẽ
ait ut esse musscĩ & in maculati. Int̃
sc̃met in maculatum hoc interest :
quod sc̃s &in maculatus intellegipo¬
test Inmaculatus uero Nonstatim
est sc̃s Paruuli uero in maculati surt
quuintegrocorpore non fecere
peccatum: Et tamen non scĩ. quia
scitas uoluntate & studio conpanrt᷑
pliciterlegendũ. Vt caritas
uelcum superiorib: uel in fe¬
riorib copuletur: Cum superiori¬

Expanded text:
nedictus Deus, ejus qui assumptus est hominis, et pater ejus, qui in principio apud Deum, erat Deus Verbum. Non quo alius assumptus homo, et alius sit sermo, qui assumpserit, sed quo unus, atque idem, pro varietate causarum, nunc sublimis, nunc humilisSicut elegit nos in ipso, ante mundi constitutionem. Volens itaque Paulus ostendere quod Deus nos elegit ut essemus sancti et immaculati coram ipso, hoc est, Domino, ante fabricam mundi, in praesentia Dei, cui omnia futura jam facta sunt, et antequam fiant universa, sunt nota, hoc usus est sermone dicens. Ante constitutionem mundi. Quod autem ait: Ut essemus sancti et immaculati, inter sanctum et immaculatum, hoc interest, quod sanctus et immaculatus intelligi potest. Immaculatus vero, non statim et sanctus. Parvuli vero immaculati sunt, qui integro corpore non fecere peccatum, et tamen non sancti, quia sanctitas voluntate et studio comparatur. iciter legendum, ut charitas vel cum superioribus, vel inferioribus copuletur. Cum superiori
Abbreviated transcription (Latin):
DNNRIIHUXP̃I. QUIBE¬
NEOIXITNOS INOM NIBE¬
NEDICTIONESPIRITA LA
INCAELESTIB IN XP̃O.
uomodo secundũ sub¬
stantiam ds̃bonus.
Nos communionesui
efficit bonos. Ita ipse
bene dictus nosprestat. eẽ. bene¬
dictos. Benedixitautẽ nos non in¬
unabenedictione tantum. sed in
cunctis Non quod omnesomnia
consequamur. seddum singuli uł
singulas uel plures habemus ex
omnib: omnes ꝑ singula possideam:
Et noninterrȩnis benedictionib:
sed inspiritalib: Quaeritur. quo¬
modo adhuc interxpositos. cae¬
lestibenedictione benedixerit
Siue igitur quod conuersationr
incaelis est. Et nonsum: demundo
isto. Sed de posita imaginechohici.
postamus imaginem supercaelestis
& in carnenon uiuimus sed in sp̃ũ. si¬
ue quod omnis benedictio sp̃italis
in xp̃o. licet intemaxsit. tamendecȩ¬
lestib computetur: Benedix̃ nos
in quit in omnibenedictione sp̃itali
Idest insermone di etsapientia &
uistute. ceterisq uistutib: Duplici¬

Expanded text:
qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo. Quomodo secundum substantiam Deus bonus, nos communione sui, efficit bonos, ita ipse benedictus, nos praestat esse benedictos. Benedixit autem nos, non inuna benedictione tantum, sed et in cunctis; non quod omnes omnia consequamur, sed dum singuli, vel singulas, vel plures habemus, ex omnibus omnes singulas possideamus, et non in terrenis benedictionibus, sed spiritalibus. Quaeritur, quomodo adhuc in terra nos positos coelesti benedictione benedixerit. Sive igitur quod conversatio nostra in coelis est, et non sumus de mundo isto, sed deposita imagine τοῦ χόϊκοῦ, portamus imaginem supercoelestis, et in carne non vivimus, sed in spiritu; sive quod omnis benedictio spiritalis in Christo, licet in terra sit, tamen de coelestibus computetur: Benedixit nos, inquit, in omni benedictione spiritali, id est, in sermone Dei, et sapientia, et virtute, caeterisque virtutibus. Duplici
Abbreviated transcription (Latin):
enim recte dicitur spes. ubi filuidĩ
merebimur ẽẽ & heredes Here¬
desquidem dĩ coherede sautẽ xp̃i
Vbicum a pparuerit. similes eieri¬
mus qñmui debimus eum sicuti ẽ.
Vbi expectata nobis donabuntur
& uita aeterna prestabitur. ubi
splendorem solis. & consostium
optinebimus angelorum
ETADUENTUM GLORIAE
MACNIDĨ
Iotandum quod in hacbreui
pellet. Nam& inepistola apud
hebretis idem apłsait: Ad filiũ
autem Thronus tuus ds̃ in scłm scł¬

Expanded text:
enim recte ab Apostolo dicitur spes ubi filii Dei enim recte ab Apostolo dicitur spes ubi filii Dei merebimur esse et haeredes: Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Ubi cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Ubi peccata nobis donantur, et vita aeterna praestabitur. Ubi splendorem solis et consortium obtinebimus angelorum. Et adventum gloriae magni Dei. Notandum quod in hac brevipellet. Nam et in Epistola ad Hebraeos idem Apostolus ait: Ad filium autem: Thronus tuus Deus in saec
Abbreviated transcription (Latin):
suste idest recte et aequanimit̃
Hincenimiohannesat Scitis
quiadsiustus ẽ : & omnis qui fa¬
cit iustitiam ex ipsonatus ẽ. Dic¬
ta autemiustitia. quasiiuris statis
Cuius pastes sunt timeredm̃. ue¬
nenrrireligionem. haberehuma.¬
nitatem et pietatẽ: Vnde sequit᷑:
ETPIEUIUA MUS IN BOCSCłO
ustitia enimne intempenrta
sit. pieta sadiungenda est
pieta senimpars estiustitiae :
quae propriae ut ait agustinus.
dicultus intellegitur: Iustitia.
enimest aequitas uel rectitudo.
quae unicuique sua tribuit
EXPECTANTESBEATÃS PEM
pesest bonorum expectatio
futurorum. quae exprimił
humilitatis affectum ecsedulae¬
seruitutis obsequiũ Spesautem
uocata quod sit pesprogredienti
quasi est pes. Vnde e contrrrio
dicitur desperatio. Cui nulla est
progrediendi facultas. Quia dũ
quisq: peccatumamat. futunxm
gloriam non sperat : Illeenim¬
fiducialiter expectat. quicius
mandata fideliter seruat:. Beata

Expanded text:
Juste, id est, recte et aequanimiter, Juste, id est, recte et aequanimiter, hinc enim Joannes ait: Scitis, quia Deus justus est, et omnis qui facit justitiam, ex ipso natus est . Dicta autem justitia, quasi juris status, cujus partes sunt, timere Deum, venerare religionem, habere humanitatem et pietatem, unde sequitur. Et pie vivamus in hoc saeculo. Justitia enim ne intemperata sit, pietas adjungenda est. Pietas enim pars est justitiae, quae proprie, ut ait Augustinus, Dei cultus intelligitur. Justitia enim est, aequitas vel rectitudo, quae unicuique sua tribuit. Exspectantibus beatam spem. Spes est bonorum exspectatio futurorum, quae exprimit humilitatis affectum, eservitutis obsequium. Spes autem vocata, quod sit pes progrediendi, quasi enim est pes. Unde e contrario dicitur desperatio, cui nulla est progrediendi facultas: quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Ille enimfiducialiter exspectat, qui ejus mandata fideliter servat. Beata
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem sed potiuseruditaha¬
beat semper dñmhabitatorem
UTAGNEGANTESIM PIETAT
Ic impietate millam dicit:
EAquam tacharias super
amphonrm uel massam sedere
uidit plumbam quamaliono¬
mine idolatriã possumus appel¬
lare & negationem xp̃i¬
aeculare est. omnedesi¬
Aderium carnale. &om
Enisambitio saecularis
Desideria turpia uoluntas
uel cupiditascorporis. omnia
desideria sunt carnalia. aqui¬
b: nosomnes abstinere. petris
obsecnatdicens. Obsecro tã quã
aduenas et peregrinos abstine¬
re uosa carnalib desideriis. quȩ
militant aduersus animã: Acsi
dicer&. Carnalia desideria no¬
litedesidenrre sed ca elestia.
& aeterna concupiscite quia
carnis desideria. aduersus con¬
uersationẽ sc̃ãm & contrax suã¬
met ipsammilitant animam
SOBRIE.
obriedicit . id.ẽ. caute sapi¬
enter. considerate . &tẽpe¬
nete. ponensante o culo sillud
quod dñsait: Adtendite. negrx¬
uentur cordaura. incraxpula &
ebrietate eccuris huius saeculi

Expanded text:
tudinem, sed potius erudita hatudinem, sed potius erudita habeat semper Dominum habitatorem. Ut abnegantes impietatem. Hic impietatem illam dicit, quam Zacharias super amphoram vel massam sedere vidit plumbeam, quam alio nomine idololatriam possumus appellare et negationem ChriSaeculare est, omne desiderium carnale, et omnis ambitio saecularis. Desideria turpia, voluntas vel cupiditas corporis, omnia desideria sunt carnalia, a quibus nos omnibus abstinere, Petrus obsecrat, dicens: Obsecro vos tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam . Ac si diceret: Carnalia desideria nolite desiderare, sed coelestia, et aeterna concupiscite, quia carnis desideria adversus conversationem sanctam, et contra suammetipsam militant animam Sobrie. Sobrie dicit, hoc est, caute, sapienter, considerate, et temperate, ponens ante oculos illud quod Dominus ait: Attendite ne graventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et curis hujus saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
APPARIIIT GRATIA OI
SALUA TORIS OM NIBUS
IHOMINIBUS
ic gnrtiameuan gelii dic̃.
De quainta charia legimus Ex¬
aequauit gnrtiã gnatiae. Et
iohannesait. Nosomnes deple¬
nitud ine eius accepimus grrtiã
prognatia. Id est prognetialex
gnrtia me uangelii Omnib:ho¬
minib Idest quib: apparuit Ipse
homines uult saluos fieri. & ad
agnitionem ueritatis peruenire
Ipse est quia postolis suis ait Ite
docete omnes gentes. baptiz an¬
teseos Quic rediderit &bapti¬
tatus fuerit saluuserit : Ecce
quomodo gnrtia saluatoris dĩ
omnibus apparuit hominibus
ERUDTENS NOS
rudi reenim docere ẽ
Nam & ipsũ nom̃ signifi¬
cat ad p̃hensã scientia
Rudisenim dicitur nouus Eru¬
ditus. quasiarure sublatus. Id ẽ:
abignonentia diuisus & in doctri¬
nae sinib: collocatus. Nam&ad
hierusalem perhiere miã dñs
sic dicit Erudirehierus alem
Nefosterecedat animam ea ate.
Eruditur ergohierus alem ut
corrigatus. & non recedatani¬
madĩ ab ea & redigatur in soli¬

Expanded text:
Apparuit gratia Dei Salvatoris nostri omnibus hominibus. Hic gratiam Evangelii dicit, de qua in Zacharia legimus: Exaequavit gratiam gratiae : Et Joannes ait: Nos omnes de plenitudine ejus accepimus, gratiam pro gratia , id est, pro gratia legis, gratiam Evangelii: omnibus hominibus, id est, quibus apparuit. Ipse homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis pervenire. Ipse est, qui Apostolis suis ait: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos: qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Ecce quomodo gratia salvatoris Dei omnibus apparuit hominibus. Erudiens nos. Erudire enim docere est, nam et ipsum nomen significat apprehensam scientiam. Rudis enim dicitur novus. Eruditus, quasi a rure sublatus, hoc est, ab ignorantia divisus, et in doctrinae finibus collocatus. Nam et ad Hierusalem, per Hieremiam Dominus sic dicit: Erudire Hierusalem, ne forte recedat anima mea a te . Eruditur Hierusalem, ut corrigatur, et non recedat anima Dei ab ea, et redigatur in soli
Abbreviated transcription (Latin):
desion exiuit lex & uerbum dñ
dehierusalem. Siue ut iudaeiio¬
nonrnte s xp̃inatiuitatem sibi pro¬
imam Amagis delonge uenienti¬
bus culparentur Nam etꝓpter¬
ea. ut sacerdotes amagis inter¬
rogatiubi xp̃s nascer&ur. Inex¬
cusabiles fierent deaduentueis
Iuda eienim asserunt sem filiũ
Noe quem dicunt mel chise dech
primum post diluuium inspria
condidisse urbem salem. inqua
regnum fuit eiusdẽ melchise¬
dech Hanc postea tenuerunt
iebusei equib: & sostita ẽ. uocabu¬
lumiebus. Sicq duob: nominib:
copulatisieb: & salem. uocata ẽ
hierusalem. Quae postea asalo
mone hiero solima. qua sihieru¬
solo monia dicta .ẽ. Haecet cor¬
ruptȩ a poetis. solima nuncupa¬
ta. & post modum abhelio ad¬
riano uocitata est helia Inip¬
sa est &sion quae hebraicȩ intor¬
p̃tatur speculatio. eo quod
in sublime constructa. ẽ. et delonge
uenientia contempletur:
TIBIEST QUINATUS EST
REXIUD A EORUM
dest. rex confessionum. Rex.

Expanded text:
de Sion exibit lex et verbum Domini de Sion exibit lex et verbum Domini de Hierusalem . Sive ut Judaei ignorantes Christi nativitatem sibi proximam a Magis de longe venientibus, culparentur. Nam et propterea, ut sacerdotes a Magis interrogati, ubi Christus nasceretur, inexcusabiles fierent, de adventu ejus. Judaei enim aNoe, quem dicunt Melchisedech, primum post diluvium in Syria condidisse urbem Salem, in qua regnum fuit eiusdem Melchisedech. Hanc postea tenuerunt Iebusaei, ex quibus et sortita vocabulum est Iebus; sicque duobus nominibus copulatis Iebus et Salem vocata est Hierumone Hierosolyma, quasi Hierosalomonia dicta est. Haec et corrupte a poetis olim nuncupata, et postmodum ab Helio Adriano vocata est Helia; in ipsa est et Sion, quae Hebraice interpretatur speculatio, eo quod in sublime constructa est, et de longe venientia contempletur. Ubi est, qui natus est rex Judaeorum. Id est, rex confessionum, rex
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Inuistute dĩ. Perar maiusti¬
tiȩ dextris & asinistris & ceterr
similia. VNde et apeste sequit᷑
HAECLOQUEREEXORTARE
Acsidicer& omnis tuus ser¬
mo: Ini hac exhostatione con¬
sistat at que perse uer&¬

Expanded text:
Dei, per arma justitiae, a dextris et a sinistris , et caetera similia, unde et apte sequitur. Haec loquere et exhortare. Ac si diceret: Omnis tuus sermo, in hac exhortatione consistat atque persever
Abbreviated transcription (Latin):
litteris apud grecosscribitur
quifiunt simul dccc. lXXxIIiᵈ
Quinumerus. resurr ectionis
simpliciter. hoc et .x. et .c. mul¬
tiplicata significant. Possum:
& ita dicere. quod uiii. absolute
resurrectionis exemplum. In
nomine saluatoris mostalibus
prestet: Et x. quomodo deca¬
logus legis debeat implerisuȩ
nos resurrectionis dñs figuris
instituerit pariter ec iuuerit
Vt quomodoipse resurrexit
amostuis. Ita & nosillo adiuuante
surgere ualeamus. Et in .c.
quae nos in futuro sequatur glo¬
ria de monstrat. Cente narius
nam que numerus quideleua
trirns festur indextram. Illius
temporis felicitatem p̃figurori.
De quodñsait. Iterum uidebo
uos. & gaudebit cor uestrum

Expanded text:
litteris apud Graecos scribiturlitteris apud Graecos scribiturqui fiunt simul DCCCLXXXVIII, qui numerus figuram resurrectionis simpliciter hoc et X et C multiplicata significant. Possimus et ita dicere, quod VIII absolute resurrectionis exemplum in nomine Salvatoris mortalibus praestet, et X quomodo Decalogus legis debeat impleri suae nos resurrectionis Dominus figuris instituerit pariter et juverit, ut quomodo ipse resurrexit a mortuis, ita et nos illo adjuvante resurgere valeamus, et in C quae nos in futuro sequatur gloria demonstrat. Centenarius namque numerus qui de laeva transit in dexteram, illius temporis felicitatem praefigurat, de quo Dominus ait: Iterum videbo vos et gaudebit cor vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
Et matereius conseruabat om¬
nia uerba haec incorde suo Siue
quae intellexit seu quae necdũ
intellegere uerba e uangelica po¬
tuit. omnia suo pariter incorde
quasi ruminanda et diligentius
scrutanda recondebat. Discamus
ergo scãe uirginis in omnib: casti¬
tatem. quae nonminus orepudica
quam corpore. Argumenta fidei
conseruabat incorde. Et siilla
ante prarecepta a postolicatacet
custupost apostolica pnrecepta
magis cupis docere quam discere.
M& apollinaristas expugnał.
Ostendens dñm uenam carnem.
uenrmhabere etanimam Na
sicut carnis est aetate. sicest ani¬
mae sapientia proficere & gra
tia. Quaeta men in sapientia
nullatenus proficeret. sinatu¬
nrlem intellegentiam quaeho¬
minib: rationis causa concessa ẽ.
Non haber&. Decuius nomine
hic pauca dicenda sunt : Ihs̃ enim
saluator interp̃tatur. Cuius
sacrinominis non solũ aethimo¬
logia. sed &cipsenumerus litte¬
nrrum. perpe tuae Nre salutis
mysteriaredolet. Sex quippe

Expanded text:
Et mater ejus conservabat omEt mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. Sive quae intellexit, seu quae necdum intelligere verba Evangelii potuit, omnia suo pariter in corde, quasi ruminanda, et diligscrutanda recondebat. Discamus ergo sanctae virginis in omnibus castitatem, quae non minus ore pudica quam corpore, argumenta fidei conservabat in corde. Et si illa ante praecepta apostolica tacet, cur tu post apostolica praecepta magis cupis docere quam discere? et Apollinaristas expugnat, ostendens Dominum veram carnem, veram habere et animam. Nam sicut carnis est aetate, sic est animae sapientia, quae tamen in sapientia nullatenus, proficeret si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est, non haberet. De cujus nomine hic pauca dicenda sunt: Jesus enim salvator interpretatur. Cujus sacri nominis non solum etymologia, sed et ipse numerus litterarum perpetuae nostrae salutis mysteria redolet. Sex quippe
Abbreviated transcription (Latin):
sonquod eum quasi filiũ¬
quaerunt uitupenit:
sed quidei potius cuiae ternus
est filius debeat. Cogitmentis
oculo s ad tollere. Quia enim
ds̃ & homoest. Nunc excelsa
deitatis. Nunc infima p̃fest
humanae fragilitatis. Quasi
homo seniores interrogat:
quas ids̃ quae seniores & doctimi¬
rentur respondet. Qua sidis
lius intemplodĩ commonitur
& quasi filius hominis parentes
quoiubent regreditur
ETIPSI NONINTELLEXE¬
RUNTUERBUM QUODIO¬
CUTUSESTADILLOS ET
DESCENDETCUMILLISEN
UENTNATARETHET
ERAT SUBDITUS ILLIS
ubdenim magister uir¬
tutis nisi officium piea¬
tisimpler&e quidin¬
ternos aliud quam quod a nobis
agiuelletager& deferebatho¬
nini deferebat ancillae Ipsae¬
nimdicit Ecce ancilla dñi De¬
ferebat simulato patri. defere¬
bat dõ uero patri. Et utiq ma¬
tremnatus uirginem conser¬
uanit et castam. utiq a patre
non uoluntate non opere. Non
tempore distabat. ut eius uide¬
licet exemplis ammoniti. quid
parentibus debeamus quitanta
pronobis patiuntur agnoscam:

Expanded text:
on quod eum quasi filiuquaerunt, vituperat, sed quid ei potius cui aeternus est filius debeat, cogit oculos mentis attollere. Quia enim Deus et homo est, nunc excelsa deitatis, nunc infima praefert humanae fragilitatis. Quasi homo seniores interrogat, quasi Deus quae seniores et docti mirentur, respondet. Quasi Dei Filius in templo Dei commoratur, et quasi filius hominis cum parentibus quo jubent regreditur. Et ipsi non intellexerunt verbum, quod locutus est ad illos. Et descendit cum illis, et venit Nazareth, et erat subditus ilQuid enim magister virtutis, nisi officium pietatis impleret? Quid inter nos aliud, quam quod a nobis agi vellet, ageret? Deferebat homini, deferebat ancillae. Ipsa enim dicit: Ecce ancilla Domini . Deferebat simulato patri, deferebat Deo vero patri. Et utique matrem natus virginem conservarat et castam, utique a patre non voluntate, non opere, non tempore distabat. Ut ejus videlicet exemplis admoniti, quid parentibupro nobis patiuntur agnoscamus.
Abbreviated transcription (Latin):
nrt & laudabilis nimis sed nos
non cognoscebamus: Paruulus
natus est nobis. ut crescendo &
proficiendo interparuulos
paulatimeos ad capescenda suȩ
uistutis acmagnitudinis archa¬
na proueher&. ETOIXT
MATEREIUS ADILLAM
FILI QUIO PECISTINOBIS
SIC ECCEPATERTUUS
STEGODOLENTES QUE

Expanded text:
rat et laudabilis nimis, sed nos rat et laudabilis nimis, sed nos non cognoscebamus. Parvulus natus est nobis, ut crescendo et proficiendo inter parvulos, paulatim eos ad capessenda suae virtutis ac magnitudinis arcana proveheret. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego do
Abbreviated transcription (Latin):
manae congruentiamho¬
mines auscultare non eru¬
bescit ds̃ Ne infirmus doce¬
re quis audeat. & ille puer
doceri et interrogando uo¬
luit. qui perdiuinitatis poten¬
tiam uerbum scientiae ipsis suis
doctorib minis tracuit: Stupe¬
bant aute momnes qui eum au¬
diebant super prudentia &
responsiseius. Etuidentes.
amminati sunt Stupebant
qui eum audiebant et uidentes.
amminti sunt Et eo ampli¬
us stupebant superpruden¬
tia responsionum. quo pauci¬
tatem uidentes contemne.¬
bant annorum. Nos autem
scientes huncesse de quo olim
propheta gratulabundus
exultabat: paruulus natus est
nobis filius datus est nobis. et
uocabitur nomeneius ad mi¬
rrbilis. consiliarius. ds̃ fostis.
Ne quaquam miremur eum
qui sic paruulus homo factus.ẽ.
ut nihil ominus quoderaet
semperds̃ ac fostis permaner&
modo diuinitatis suae modo¬
humanitatis his quoserudire
cupiebat indicia dedisse. Seddig¬
na fidespe et caritate : agamus
illignitias quia quimagnus e¬

Expanded text:
manae congruentiam homanae congruentiam homines auscultare non erubescit Deus. Ne infirmus docere quis audeat, et ille puer doceri interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Stupebant autem omnes qui eum audiebant, super doctrina et responsis ejus, et videntes admirati sunt. Stupebant qui eum audiebant et videntes admirati sunt. Et eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitatem videntes contemnebant annorum. Nos autem scientes hunc esse de quo olim propheta gratulabundus exsultabat. Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus, admirabilis, consiliarius, Deus fortis ; nequaquam miremur eum qui sic parvulus factus est homo, ut nihilominus quod erat semper Deus ac fortis permaneret, modo divinitatis suae, modohumanitatis his quos erudire cupiebat indicia dedisse, sed digna fide, spe et charitate agamus illi gratias, quia qui magnus e
Abbreviated transcription (Latin):
RUNT ITERDICI ETRE¬
QUIREBANTEUM INT̃
COGNATOS ETNOTOS.
ET NONINUENENTES
REGRESSISUNT INHIE¬
RUSALEM REQUIREN¬
TES EUM
uaeritaliquis. quo¬
modo dĩ filius tanta.
parentum cura
Nutritus his ab euntib potuerit
obliuiscendo relinqui Cui respon¬
dendum quia fili isisixhel moris
fuerit. ut temporib festis uel
hiero solimã confluentes. uel ad
propria redeuntes. seor sumuiri
seor sum autem feminae choros
ducentes incederent Infantes¬
uero uel pueri. Cum quolibet pa¬
rente in differenter ire potue¬
rint. Ideoq beatam mariam uel
losephuicissimputasse puerũ ibm̃
que ise comitari non cernebant.
cumaltero parente reuersum
ET FACTUM ESI POSI
TRIDUUM. INUENER
ILLUM INTEM PLO SE¬
DENTEM INM EDIO
DOCTORUM AUDTEN¬
TE MIL LOSETINTERRO¬
GANTEM
si fons sapientiȩ
doctorum medius
sedet. sed quasi
exemplar humi¬
litatis. audirepri¬
us et interro gare
doctores. quaminstruere.
quaerit in doctos. Neetenĩ
paruulia seniorib: erubescant
discere : & ipse obaetatis hu¬

Expanded text:
requirebant eum inter cognatos et notos, et non invenientes, reversi sunt in Hierusalem requirentes eum. Quaerit aliquis quomodo Dei Filius tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Hierosolymam confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae, choros ducentes incederent. Infantesque vel pueri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerunt. Ideoque beatam Mariam vel Joseph, vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitatis, audire prius, et interrogare doctores, quam instruere, quaerit indoctos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ipse ob aetatis hu
Abbreviated transcription (Latin):
atestamento dĩ etrepromisi¬
onib: eius. Sed quid dic̃ apłs
Vos quie natis aliquando longe.
facciestis prope Et pilie
TUAE LACSUGENT
uoddcit filia e tuae lac su¬
Egent significat quod
modonatipar uulintionale
& absq: dolo lacdesidente :
Sugunt laca postolorum: Quib
paruulis atq lactantib: loq: ba¬
tur et paulus Filioliquositerꝰ
pasturio donccxp̃s formetur

Expanded text:
a Testamento Dei, et repromissia Testamento Dei, et repromissionibus ejus, sed quid dicit Apostolus: Vos qui eratis aliquando longe, facti estis prope . Et filiae tuae lac sugent. Quod dicit, filiae tuae lac sugent, signifimodo nati parvuli, rationabile et absque dolo lac desiderate , sugant lac apostolorum. Quibus parvulis atque lactentibus loquebatur et Paulus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur
Abbreviated transcription (Latin):
inmundo. & tenebnre eam
non conprehenderunt
ET REGESINSPLE NDO¬
RE ORTUS TUI
uando primum inxp̃o
nata es. quod et spirita¬
liter impletur et carna¬
liter Vt reges quorum cor
inmanu dñiest. Et quib: non
regnat peccatũ inmostalicor.¬
pore : Ambulent insplendore
nascenti s ecclesiae. siue in eo qui
ostus est inecclesia. & ueriregis
xp̃ifidei colla summittant quod
cotidie uidebimu s impleri. quan¬
do idolatriae errore sublato.
ad fidem xp̃iromani principes
transeunt. LEUAINCIR¬
GUIT UOCULOS TUOSET
CNOE OMNESIS TICON¬
NoΠcdicitur adecclesiam. quȩ
Ilprimũ perapostolos con¬
gregatae st insion. De quib:
& in a postolorum actib: legim:
quod de uniuerso orbe terxrꝰ
uirireligiosi fuerint in hie¬
rusalem. qui susciperent ser¬
monem dĩ. & linguis suarum.
alienarumq: gentium. uel
audirent loquentes alios uel
ipsiloquerentur ad ceteros
FILIITUIDELON GEUEMEÑ
Ios autem sumus filii. qui
delonge uenimus ad
dnm p̃eregrini quondam

Expanded text:
in mundo, et tenebrae eam in mundo, et tenebrae eam non comprehenderunt. Et reges in splendore ortus tui. Quando primum in Christo nata es, quod et spiritaliter impletur, et carnaliter, ut reges quorum cor in manu Domini est, et quibus non regnat peccatum in mortali corpore, ambulent in splendore nascentis Ecclesiae, sive in eo qui ortus est in Ecclesia, et veri Regis Christi fidei colla submittant, quod quotidie videmus impleri, quando idololatriae errore sublato, ad fidem Christi Romani principes transeunt. Leva in circuito oculos tuos et vide omnes isti conHoc dicitur ad Ecclesiam, quae primum ad apostolos congregata est in Sion, de quibus et in apostolorum Actibus legimus, quod de universo orbe terrarum viri religiosi fuerint in Hierusalem, qui susciperent sermonem Dei, et linguis suarum alienarumque gentium, vel audirent loquentes alios, vel ipsi loquerentur ad caeteros. Filii tui de longe venient. Nos autem simus filii, qui de longe venimus ad Dominum, peregrini quondam
Abbreviated transcription (Latin):
HIERUS ALEM QUI AUENIT
LUMEN TUUM
cclesiae dicitur quae
primum de iudaicopo¬
pulo coñgregata est.
& lumen quod super eum ostum
fuenat perapostolos transmisit
adgentes cumdicitur Surge
in luminare. Vt qua ececidit in
incredulis. surgat in fidelibus
Quicecidit insynagogis. surgat
in ecclesiis. Venit̃ enimlumen
tuum quod tibi om̃s prophete
pollicebantur. Quodiugiter.
expectabas ETGLÕRIA
DÑISUPERTEORTAESI
Idẽ gloria dñĩ quae quonda
fuit super tabernaculũ &tẽ¬
plumeius. superte ostaest
De quadictum est. Gloriosa
dicta sunt deteciuitas dĩ. Quia
eccetenebre operient terrã.
id ẽ quiterrȩ nasapiunt. Et
caligopopulos. siue ut in ebnri¬
colegitur tribus. quod pro¬
prie refestur adiuda eos
SUꝑTE AUTẼORIETUROÑS
ETGLORTAEIUS INTE
UI DEBITUR
Dequascriptum.ẽ. Et ui¬
dimus gloriameius qua si gloriã
unigenitia patre. plenumgrr¬
tiae & ueritatis . ETAMBULA¬
BUNTGENTES INLUMINETUO
Io som̃s ambulauimus in apos¬
Atolorum luce. quaelucet:

Expanded text:
Hierusalem, quia venit lumen tuum. Ecclesiae dicitur, quae primum de Judaico populo congregata est, et lumen, quod super eam ortum fuerat, per apostolos transmisit ad gentes, cui dicitur: Surge, illuminare, ut quae cecidit in incredulis, surgat in fidelibus: quae cecidit in synagogis, surgat in Ecclesiis. Venit enim lumen tuum, quod tibi omnes prophetae pollicebantur, quod jugiter exspectabas. Et gloria Domini super te orta est. Ideo gloria Domini, quae quondam fuit super tabernaculum et templum ejus, super te orta est. De qua dictum est: Gloriosa dicta sunt de te civitas Dei . Quia ecce tenebrae operient terram. Id est, qui terrena sapiunt. Et caligo populos. Sive ut in Hebraico legitur, tribus quod proprie refertur ad Judaeos. Super te autem orietur Dominus. Et gloria ejus in te videbitur. De qua scriptum est: Et vidimus gloriam ejus, quasi gloriam Unigeniti a patre plenum gratiae et veritatis . Et ambulabunt gentes in lumine tuo. Nos omnes ambulamus in apostolorum luce, quae lucet
Abbreviated transcription (Latin):
ex quorum nominib: solitudo
appellatur : quae frugum in¬
ops pecorum plenaest. Per
familiaria ergo nominagenti¬
um barbanerum quae uicinȩs̃¬
is iacheli: totius mundi conuer¬
sio p̃dicatur: Madian quippe :¬
INhocloco interp̃tat iniquitas
Epha. resolutus siue effundens.
Saba. conuersio uelcaptiuitas
Caedar. tenebrȩ uel meror
Nab aioth. prophetiae Gre¬
gesigitur camelorꝰ iniqͥtatis.
uinculis resoluti ẽ tanimas suas
effundentes dõ operienthie:¬
rusalem munerib: &omnes
decaptiuitate uenient. & con¬
uersione sui aurum fideide fe:¬
rentes. & thus sacrificii Et ꝑ
haec muner. Nequaquam pro¬
pria salute contenti. proficieNt
ut etiamceteris p̃dicent salu.¬
tare dĩ. Habentes inmunerib
odorisoptimi atque dicentes
Dirigatur oratiomea sicut in¬
censũ in conspectutuo. &xp̃i
bonusodor sumus in omniloco
Arietesq prophetarũ : de qͥb
inuice simooctauo psalmo canit᷑
filios arietum. uenient & offe¬
rent sacrifitium dño et placa¬

Expanded text:
ex quorum nominibus solitudo ex quorum nominibus solitudo appellatur, quae frugum inops, pecorum plena est. Per familiaria ergo nomina gentium barbararum quae vicinae sunt Israeli, totius mundi conversio praedicatur. Madian quippe in hoc loco interpretatur iniquitas. Epha resolutus sive effundens. Saba conversio vel captivitas. Cedar tenebrae vel moeror. Nabajoth prophetiae. Greges igitur camelorum iniquitatis vinculis resoluti, et animas suas effundentes Deo, operient Hierusalem muneribus, et omnes de captivitate venient, et conversiones viarum fidei deferentes, et thus sacrificii, et per haec munera nequaquam propria salute contenti, proficient, ut etiam caeteris praedicent salutare Dei, habentes in muneribus odoris optimi atque dicentis: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo , et Christi bonus odor sumus , in omni loco, arietesque prophetarum. De quibus in vicesimo octavo psalmo canitur: filios arietum, venient et offerent se sacrificium Domino, et placa
Abbreviated transcription (Latin):
CORTUUM. QUANDO
CONUERSA FUERITAD
TEMULTI TUDO MARO
FORTITUDO GENTIUO
UE NERITTIBI
umeleuaueris oculos
tuos filiasq: prospexeris
uenire tuncgaudebis & in mo¬
dum fluuiorũ aquis subitis in¬
undaberis &minbitur acstu¬
pebit immodilatabitur cor
tuum. Audien sa postolum
Dila taminietuos. Ne angus¬
tia pectoris non possitis habe¬
re habitatorem xp̃m. quidc̃
ineuangelio Ego et pater
ueniemus. & mansionem
Apud eum faciemus
titudinẽ gentiũ. gre¬
gesquoq: camelorũ
& dromedae madian &epha ꝓ¬
mittuntur hierusalem. quiom¬
nesuenient de saba postantes au¬
rum etthus. Et quodhismaius
est. adnuntiantes dñm saluato¬
rem. Madianet epha regione
sunt trans a nibiam festiles came¬
lorum. omnisq: prouintia ap¬
pellatur saba. unde fuit & saba
regina quaeuenit sapientiam
Audire salomonis. & ipsa defe¬
rens aurum etthus. Omne
pecus caedar congregabitur
tibi. arietes naba ioth ministra¬
bunt tibi Caedarautem. re¬
giosanecenorum est Naba¬
iothunus ẽ filior umis mahel.

Expanded text:
cor tuum, quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi. Cum elevaveris oculos tuos, filiosque prospexeris venire, tunc gaudebis et in modum fluviorum, aquis subitis inundaberis, et mirabitur ac stupebit, imo dilatabitur cor tuum. Audientes Apostolum: Dilatamini et vos , ne angustia pectoris, non possitis habere habitatorem Christum, qui dicit in Evangelio: Ego et Pater veniemus, et mansionem apud eum faciemus titudinem gentium, gregesque camelorum et dromedarii Madian et Epha, promittuntur Hierusalem, qui omnes veniunt de Saba, portantes aurum et thus, et quod his majus est, annuntiantes Domini salutare . Madian et Epha regiones sunt trans Arabiam, fertiles camelorum, omnisque provincia appellatur Saba. Unde fuit et Saba regina, quae venit sapientiam audire Salomonis, et ipsa deferens aurum et thus. Omne pecus Cedar congregabit tibi, arietes Nabajoth ministrabunt tibi. Cedar autem regio Saracenorum est, Nabajoth, unus est filiorum Ismahel,
Abbreviated transcription (Latin):
peremus. si factus sublege
nonesset Promtius fuit. ut
aduitam legis filio sinuitan&le
Probat nos pater adoptionis
suae filios. quando supernos sp̃m
filii suimi sericorditer in fundit
& dignanter ut ipsa communica¬
tio panaclrtiquiex utroq pro¬
cedit heredes nos patris et filiias¬
serer& coheredes In quasenten¬
tia trinitatẽ euident̃ explicuit
CLAMANTEM ABBA PATER
dest qui cor dib nris dñmnm
patrem ẽe Nr̃m. occulta
Minspiratione clamaret
ITA QUEIAM NONEST
SERUUS SEO PILIUS
Idest quiduisseruus fieriqui
accipiens sp̃m filii filius ethe¬
reseffectus es: ex hocenĩ
nos probat om̃s in uno sp̃uunũ
.eẽ dĩfilium. Totus enimchris¬
tianus populus inuno dĩfiliocre¬
dens. & unum xp̃i corpus ef¬
fectus unusrite uocat᷑ & filius
QUODSI PILIUS ETHERES ꝑDM
onpermeritum nec
natunrm. sed ꝑ gractiȩ
sp̃m. De quo ine pistłã
adromanosait Ipse enim sp̃s

Expanded text:
pissemus, si factus sub lege pissemus, si factus sub lege non esset. Promptius fuit, ut ad vitam legis filios invitaret lProbat nos pater, adoptionis suae filios, quando super nos spiritum filii sui misericorditer infundit, et dignanter, ut ipsa communicatio paracliti, qui ex utroque procedit, haeredes nos patris et filii assereret cohaeredes. In qua sententia trinitatem evidenter explicuit. Clamantem Abba, pater. Id est, qui cordibus nostris Deum, patrem esse nostrum, occulta inspiratione clamaret. Itaque jam non est servus, sed filius. Id est, cur vis servus fieri, qui accipiens spiritum filii, filius et haeres effectus es. Ex hoc enim nos probat omnes in uno spiritu unum esse Dei filium, totus enim Christianus populus, in uno Dei Filio credens, et unum Christi corpus effectus, unus rite vocatur et filius. Quod si filius, et haeres per Deum. Non per meritum nec naturam, sed per gratiae spiritum, de quo in epistola ad Romanos ait: Ipse enim Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
quia primus homonon ẽ. na¬
tus sed factus Secundadela¬
tereuiri. Testia. exuiro et
femina. Quasta diethominis
sine uiro defemina Iamenit
una sine uiro etfemina. alte¬
ni deuiro femina testiade
uiro etfemina. Restabat quar¬
ta sineuiro defemina Sedista
quasta libera uit tres
FACTUMSUB LEGEVTEOS
qUISUB LEGCERANTREDIMS¬
Is pseautem sublege tam diufu¬
it donecbaptitatus. Noui
testamenti inciper& euan¬
gelium prcedicare. Quia si sub
lege factus non esset. Non fa¬
cile iuda eos adoboedientiam
prouocare potuis set. promp¬
tius autem suae legis. & suige¬
neris uidebantur audiredoc¬
torem. sicut dese apłs dicit.
Factus sumiuda eis tam quam
iudeus. Vt iuda cos lucnrer
His qui sublege erarnt tam quã
sublege essem. ut eos qui sublege
enant lucrifacerem: Gentes
autem poterat alienos alege
saluare. &iam si sublege non
fuisset positus UTADOPTIO¬
NC̃PILIORŨRECIPEREM
dest non facilenos natun iu¬
daei. uocationemillius reci¬

Expanded text:
quia primus homo non est naquia primus homo non est natus, sed factus. Secunda, de latere viri. Tertia, ex viro et femina. Quarta, Dei et hominis sine viro de femina. Jam erat una, sine viro et femina. Altera de viro sine femina. Tertia, de viro et femina. Restabat quarta sine viro de femina. Sed ista quarta liberavit tres, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret. Ipse enim sub lege tam diu fuit, donec baptizatus Novi Testamenti inciperet Evangelium praedicare: Qui si sub lege factus non esset, non facile Judaeos ad obedientiam provocare potuisset. Promptius autem suae legis et sui generis videbantur audire posse doctorem, sicut de se Apostolus dicit: Factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrarer. His qui sub lege erant, tanquam essem sub lege, ut eos qui sub lege erant lucrifacerem. Gentes autem poterat alienas a lege salvare, etiam si sub lege non fuisset positus. Ut adoptionem filiorum reciperemus. Id est, non facile nos natura Judaei vocationem illius rece
Abbreviated transcription (Latin):
tur suscipere. Plenitudo er¬
go temporis. Aetasmundi se¬
nescentis extrema in tellegi
potest. Inquaeiita commissa
& credita ẽ ueritatis agnitio.
sicut perfecto annis filio recce
profundarum rerum credit
institutio. Et sane prace terita
saecula quae in primoparente
Nr̃orea sub infernali ergastu¬
lo tenebantur. longa indigeban
dilatione. ut iam multis tem¬
poribus expiata . xp̃iliberareNł¬
aduentu FACTŨ EXMULIENΕ
lier non corruptionẽ
sed sexum sigñf. Deni¬
que eua statimut fac¬
ta est. mulier appellatur
Et ipse dñs ad matrem Quid
autem quod dicit exmuliere :
monstrat non solitomore ex
conuentuuiri & feminae sed
persp̃m sc̃m ex matre tantum
xp̃mincarnationem hominis
suscepisse. Namide mapostłs
adcorinthios ait: Sicut muli¬
er exiuro. Ita &uir permuli¬
erem VNde sicut in principio
genenationis mulier exuiro
sumpta .ẽ. Ita et xp̃s secundũ
carnem exmatre tantum ẽ
Prima hominis condicio est:

Expanded text:
tura suscipere. Plenitudo ertura suscipere. Plenitudo ergo temporis, aetas mundi senescentis ex venia intelligi potest, in qua ei ita commissa et credita est veritatis agnitio, sicut profecto annis filio, recte profundarum rerum creditur institutio, et sane praeterita saecula, quae in primo parente nostro rea sub infernali ergastulo tenebantur, longa indigebant dilatione, ut jam multis temporibus expiatione Christi liberarentadventu. Factum ex muliere. lier, non corruptionem, sed sexum significat. Denique Eva statim ut facta est, mulier appellatur . Et ipse Dominus ad matrem. Quidautem quod dicit: Ex muliere, monstrat, non more solito ex conventu viri et feminae, sed per Spiritum sanctum ex matre tantum, Christum incarnationem hominis suscepisse. Nam idem Apostolus ad Corinthios ait: Sicut mulier ex viro, ita et vir per mulierem . Unde sicut in principio generationis, mulier ex viro sumpta est, ita et Christus secundum carnem ex matre tantum est. Prima hominis conditio,
Abbreviated transcription (Latin):
euagaremus accepimus
Sienimet iuda ci elementi setaN
seruientes. quid differebant a pa¬
ganis: paganos elementa cole¬
reomnib notum est. iuda eos
Autemnon elementis. sed sub
elementis dõseruisse. propt̃
neo menias. & sabbata &circum¬
cisiones & ceten talia haec e¬
nim carnalia sunt. Quicquid
enimui sibile est. Carnale est
& declementis est. Exeaigit᷑
paste quam supradiximus sub
elementis seruiebant iudaei.
ex alia pastelegemhabebant
spiritalem. quae et peccare
prohibet. &ostatur addilectio¬
nem dñi dĩ quiuenturus eis fue¬
nrt promissus ad remittenda
peccata. ATUBIUENITPLE¬
NT TUDOTEM PORIS
MISIT D̃S PILIUM SUŨ
d ẽ quando iam perconsue¬
tudinem traens gressionum
uix pauci potenent custodire
Vel ceste plenitudo temporum
intellegenda est. quando flo¬
rente populis mundo o postu¬
num acsedubre dõuisum ẽ. re¬
media salutis gentilib: exhibe¬
re. quaeiam competenter
possit sexti s aeculi. Aetasma¬

Expanded text:
evagaremur, accepimus. evagaremur, accepimus. Si enim et Judaei erant elementis servientes, quid differebant a paganis? Paganos elementa colere, omnibus notum est, Judaeos autem non elementis, sed sub elementis Domino servisse, propter neomaenias, et sabbata, et circumcisiones, et caetera talia. Haec enim carnalia sunt. Quidquid enim visibile est, carnale est, et de elementis est. Ex ea igitur parte, quam supra diximus, sub elementis serviebant Judaei. Ex alia parte legem habebant spiritalem, quae et peccare prohibet, et exhortatur ad dilectionem Domini Dei, qui venturus eis fuerat promissus, ad remittenda peccata. At ubi venit plenitudo temporis, misit Dominus filium suum. Id est, quando jam per consuetudinem transgressionum, legem vix pauci poterant custodire. Vel certe plenitudo temporum intelligenda est, quando florente populis mundo, opportunum ac salubre Domino visum est, remedia salutis gentibus exhibere, quae jam competenter possit sexti saeculi aetas na
Abbreviated transcription (Latin):
UO. CUMSIT OÑSOMUI¬
.UM. SEDSUBTUTORIB
ETACTORIBUS .Ẽ. USQ
ADPRAE PINITUM
TEMPUS. APATRE
ecundum coeptam compa¬
ractionem. disputationis
producit eloquium. Hic
seruum uocat iudaicum populũ
quilegis littenre subcarnali ob¬
seruantia seruiebat. Inifide
paruulus eta sensudoctrinȩ spĩ¬
ritalis alienus cum ei dñs diui¬
nae agnitionis thesauros atu:
diuitias. gentib seruituti dae¬
monum subi a centib: contulissec
Gentiles enim quinatur ȩ substan¬
tiam in fidelitate consumpseran
aegeni et paupereserant. Hic
autemprincipes & sacerdotes
tutores & actores appellat
dicitusque ad prarefinitum tẽpus
apatre. Illud tempus intellege
quo pater uita excedens. filium
tutorib: & actorib prouida or¬
dinatione committit. Iuxta.
quam companationem unige¬
nitipater legi tempus. usque
ad aduentum filii pracefiniuit
Itaet noscumessemus paruuli.
subelementimundiermus ser¬
uientes. Id ẽ. obseruationes di¬
erum et temporum. quas sub
haccausa Neperotium adidola

Expanded text:
 cum sit dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre. Secundum acceptam comparationem disputationis producit eloquium. Hic servum vocat Judaicum populum, qui legis litterae sub carnali observantia serviebat, in fide parvulus, et a sensu doctrinae spiritualis alienus, cum Dominus divinae agnitionis thesauros atque divitias gentibus, servituti daemonum subjacentibus, contulisset. Gentiles enim, qui natura substantiam infidelitatis consumpserant, egeni et pauperes erant. Hic autem principes et sacerdotes, tutores et actores appellat, m dicit: Usque ad praefinitum tempus a patre. Illud tempus intellige, quo pater vita excedens, filium tutoribus et actoribus provida ordinatione committit. Juxta quam comparationem unigeniti Pater legi tempus usque ad adventum Filii praefinivit. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes. Id est, observationes dierum et temporum, quas sub hac causa, ne per otium ad idola
Abbreviated transcription (Latin):
MATERIHUMIRANTES
STPERHIS QuAEDICE¬
BANTUR DEILLO
cmaria figuramsinagogȩ
tenet Iose phautẽ figura
legis patrem s aluatoris ap¬
pellatioseph. Non quouere
iuxta fotinianos paterfuerit
eius sed quo ad famam mariae
conseruandampatersit abom¬
nib: aestimatus. quamuis & eo
modo pater illius ualeat dici.
quo etuirmariae recte in telle¬
gitur : sine commixtione car¬
nisipsa copulatione coniugiimul¬
touidelicet coniunctius quã
si esset aliunde adoptatus
AO MATREMEIUS. ECCE
POSITUS .E. HICINRUINÃ¬

Expanded text:
mater Jesu mirantes super his quae dicebantur de illo. Hic Mariam figuram synagogae tenet, Joseph autem figuram legis. Patrem Salvatoris appellat Joseph, non quod vere, juxta Fotinianos, pater fuerit ejus, sed quod ad famam Mariae conservandam, pater sit ab omnibus aestimatus. Quamvis et eo modo pater illius valeat dici, quo et vir Mariae recte intelligitur, sine commixtione carnis, ipsa copulatione conjungit, multo videlicet conjunctius, quam si esset aliunde adoptatus.  matrem ejus: Ecce positus est hic in ruina
Abbreviated transcription (Latin):
ETRESPONSŨACCEPE¬
SURUSEMORTẼNISTPRI¬
rum. mostem uideredrẽ
Quomodo uidetur quibusue ocu¬
lis quae uenien do ipsos oculos
claudite seduidere mostem.
experiri significat. Nametnos
conuersationem habendo in cae¬
lestihierus alem templidĩ limi¬
na frequentando. hocest pia
scõrum in quibus dñs inhabitat
exempla seccando. merebimur
uerbum diinmanib: accipere
& fide icaritatisq braechiis ãplect.

Expanded text:
Et responsum accepeEt responsum accepesurum se mortem nisi prirum. Mortem videre dixit; quomodo vident, quibusve oculis, quae veniendo ipsos oculos claudit? sed videre mortem, experiri significat. Nam et nos conversationem habendo in coelesti Hierusalem, templi Domini limina frequentando, hoc est, pia sanctorum, in quibus inhabitat, exempla sectando, merebimur verbum Domini in manibus accipere, et fidei charitatisque brachiis amplecti.
Abbreviated transcription (Latin):
intrans cubiculum clausoostio
oro patreminabs condito. tur¬
turem offero : At cum eius dẽ
operis compares quaero canen¬
do cum propheta. Veniteadore¬
mus & procidamus ante dm̃.plo¬
remus conrm dño qui fecit nos.
columbas adaltare deposto Et
eccehomoenat in hierus alẽ cui
nomensimeon Nonsolũ aban¬
gelis & prophetis. sed etiam a seni¬
oribus etreliquis iustis genenatio
dñiaccepit testimonium. Omnis
aetas & uterq sexus euentorũ mi¬
nacula fidemadstruunt. Virgo
genenit sterilis parit. mutus lo¬
quitur. heli s abeth prophetat. ma¬
gus adorat. ut ero clausus exultat
uidua confitetur. iustus expectat:
ETHOMOISTEIUS TUSEI
TI MORATUS EXPEC¬
TANSCONSOLALIONẼ
quia difficile iustitia si¬
netimore cus toditur
Beneiustus quia non suam sed
populignatiamrequirebat.
cupiens ipse corporeae uincu¬
lis frregilitatis absolui. sedex¬
pectan suidere promissum.
sciebat enim qui abeatioculiqui
uiderent sed donec ueniret
ille nolebat ire

Expanded text:
intrans cubiculum, clauso ostio, intrans cubiculum, clauso ostio, oro Patrem in abscondito, turturem offero. At cum ejusdem operis compares quaero, canendo cum Propheta: Venite, adoremus et procidamus ante Deum, ploremus coram Domino, qui fecit nos, columbas ad altare deporto. Et ecce homo in Hierusalem, cui nomen Simeon. Non solum ab angelis et prophetis, sed etiam a senioribus, et reliquis justis, generatio Domini accepit testimonium. Omnis aetas et uterque sexus eventorum miracula fidem astruunt, virgo generat, sterilis parit, mutus loquitur, Elizabeth prophetat, magus adorat, utero clauso exsultat, vidua confitetur, justus exspectat. Et homo iste justus et timoratus exspectans consolationem quia difficile justitia sine timore custoditur. Bene justus, quia non suam, sed populi gratiam requirebat, cupiens ipse corpore vinculis fragilitatis absolvi, sed exspectans videre promissum. Sciebat enim, quia beati oculi, qui viderent, sed donec veniret ille nolebat ire.