comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fiat lux. Uerũtam̃ quẽ ad modũ sine tẽpore dictũ ẽ quia in uerbũ pa¬
ri coaet̃nũ. ñ cadit tẽputrũ ita etiã sine tẽpore factũ sit quisquã fo
tanquȩrat. Sed quomͦ potest hoc intelligi cũ facta luce & diuisa a te¬
nebris & inditis diei noctisq uocabulis dicat scriptura facta ẽ uesꝑa
& factũ ẽ mane dies unꝰ: Vnde uidet᷑ illud opꝰdĩ factũ ꝑspatiũ diei.
quo ꝑacto ad uesperũ uentũ ẽ qđ ẽ noctis initiũ. Itẽq ꝑacto noctur
sꝑatio cõplet̾ ẽ totꝰ dies ut mane fier& in alterũ diem. in quo di
dĩ aliud consequent̃ oꝑet᷑. Immo uͦ idipsũ ꝑmirabile ẽ cũ ds̃ nullo
spatio syllabarũ at̾na uerbi sui ratione dixerit fiat lux: cur tanta
mora facta sit lux donec diei spatiũ p̃terir& & uespera fier&:An
te cito quide facta ẽ. sed mora diuturni tẽporis in eo consumi pot

Expanded text:
fiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore dictum est. quia in uerbufiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore dictum est. quia in uerbum coaeternum patri non cadit tempus, utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. Sed quomodo potest hoc intelligi, cum facta luce et divisa a tenebris, et inditis diei noctisque vocabulis, dicat Scriptura, Facta est vespera, et factum est mane dies unus? unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratione dixerit: fiat lux, cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
patri coat̾no & quodã modo in pressa intelligit᷑ scđm quã moueret᷑ & ad
speciem conuerteret᷑ anferior illa tenebrosa inꝑfectio nature corporeae &
fier& lux: Sed multũ ẽ ac difficillimũ capere quomodo dicat᷑ dõ ñ tẽ¬
poralit̃ iubente neq id tẽporalit̃ audiente creatura quȩ contẽplatione
ueritatis om̃a tẽpora excedit. sed intellectualit̃ sibim& inp̃ssas sub incõ¬
mutabili dĩ sapientia rationes tã quã intellectibiles locutiones. in ea
quȩ infra sunt trans mittente fieri tẽporales motꝰ in reb tẽporalib ł
mandis ł ad ministrandis. Si aut̃ li quȩ primũ dicta ẽ ut fiat &
facta ẽ etiã primas ereaturae tenere intelligenda ẽ : ipsa ẽ intellectualis
uita. quȩ nisi ad creatorẽ inluminanda conuerteret᷑ sfluitar& infor¬
mit̃. Cũ aut̃ conuersa & inluminata ẽ: factũ ẽ qđ inuerbo dĩ dictũẽ

Expanded text:
patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa autem et inluminata est, factum est, quod in uerbo dei dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
uote facta ẽ: Ꝙ sintaẽ. qu a lingua sonuit ista uox dicente dño fiat
facta ẽ ipsa ẽ lux: Sed om̃is talis uox: ꝓpt̃ audientes corporalem
sensũ aloquente ꝓfert᷑. Ita eñi factũ est : ut ꝑcusso Aere sentiat. Nũ qͥd
itaq tałe habebat auditũ illud quicquid erat inuisibile & incõpositũ
cuisic ds̃ ꝑsonar& ac dicer& fiat lux: Abscedat itaq: hȩc Ab animo cogitan¬
tis absurditas. Utrũ gͦ sp̃ĩtalis motꝰ sed tam̃ tẽporalis erat quo dictũ in¬
telligimꝰ fiat lux expressus ab ȩt̃no dõ ꝑ uerbũ coaet̃nũ in creatura sp̃i¬
tali quã ĩa fecerat cũ dictũ ẽ in principio fecit ds̃ cȩlũ & trã. idẽ in cȩlo
cȩli. An & ista locutio ñ tantũ sine aliquo sono sed etiã sine ullo tẽpora li
motu sp̃italis creaturae in eiꝰ m̃te atq ratione fixa quodãmodo a uerbo

Expanded text:
voce facta est? Et si ita est, qua lingua sonuit ista vox, dicente Deo, Fiatvoce facta est? Et si ita est, qua lingua sonuit ista vox, dicente Deo, Fiatfacta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in prcaeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
fiat lux: utrũ tẽporalit̃ An in uerbi et̾nitate : Ꝙsi tẽporalit̃ : utiq
mutabilit̃. Quomͦ gͦ possit intelligi hoc dicere ds̃. nisi ꝑ creaturam :
Ipse quippe ẽ in tõmutabilis. & si ꝑcreaturã dixit ds̃ fiat lux: quomͦ ẽ
lux prima creatura. quia iam dictũ erat in principio fecit ds̃ cȩlũ & tiã
diceret᷑ fiat lux: Qđsi itat̃ : corporalis lux facta ẽ ista quã corporeis
oculis cernimꝰ dicente dño ꝑ creaturã sp̃italẽ quã ds̃ iã fecerat cũ in¬
principio fecit ds̃ cȩlũ & t̾rã. Fiat lux : eo modo quoꝑ talis creaturae
tertorẽ & occultũ motũ diuinitꝰ dici potuit fiat lux : an etiã corpi¬
ralit̾ sonuit uax dicentis dĩ fiat lux : sicut corporalit̃ sonuit uox dicen¬
tis dĩ tues filius m̃s dilectꝰ. & hoc ꝑ creaturã corporalẽ quã fecerat ds̃
cũ in principio fecit cȩlũ & t̾rã antequã fier& luxquȩ in hac sonante

Expanded text:
x? utrum temporaliter, an in Verbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. Quomodo ergo possit intelligi hoc dicere Deum nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis; et si per creaturam dixit Deus, Fiat lux, quomodo elux prima creadiceretur: fiat lux? quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam feceratprincipio fecit Deus coelum et terram, Fiat lux, eo modo quo per talis creaturae interiorem et occultum motum divinitus dici potuit, Fiat lux. An etiam corporaliter sonuit vox dicentis Dei, Fiat lux, sicut corporaliter sonuit vox dicentis Dei, Tu es Filius meus dilectus : et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat Deus, cum in principio fecit coelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante
Abbreviated transcription (Latin):
it & quo inluminaret᷑ & ipsa inluminatio ac diuerso tẽpore narranda
fuerit.: paulo ante diximꝰ cũ de materia tractaremꝰ. sed huic luci succe-¬
dentẽ noctẽ ut uespera fier& quo facto intellecturi sumꝰ:. A tenebris
uͦ qualib talis lux diuidi potuit dicente scriptura & diuisit ds̃ int̃ lucẽ
& tenebras: Nũquid iam erant peccatores & stulti decidentes alumine
eritatis int̃ quos & in eadẽ luce ꝑmanentes diuider& ds̃ tã quã int̾ luc̃
tenebras & lucẽ uocans diem ac tenebras noctẽ ostender& se ñ operatorẽ
peccatoꝵ sed ordinatorẽ distributionũ meritoꝵ adhuc:. An dies totius tẽporis
nom̃ ẽ & om̃a uolumina scłoꝵ hoc uocabulo includit. ideoq ñ dictꝰ ẽ primꝰ
sed unꝰ dies: & facta ẽ enĩ uespera & factũ ẽ inquit mane dies unꝰ. ut ꝑ hoc

Expanded text:
uit et quod illuminaretur, et ipsa illuminatio, ac diverso tempore narranda uit et quod illuminaretur, et ipsa illuminatio, ac diverso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. 33. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? an hic dies totius temporis nomen est et omnia uolumina saeculorum hoc uocabulo includit ideoque non dictus est primus, sed unus dies? et facta est enim uespera, et factum est, inquit, mane dies unus, ut per hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
repperire difficile ẽ. Si aut̃ sp̃italis lux facta ẽ cũ dix̃ ds̃ fiatlux: ñ illa ue¬
ra patri coaet̾na intelligenda ẽ ꝑ quã facta s̃ om̃a & quȩ illuminat omnẽ ho¬
minẽ. sed illa de qua dicipotuit prior om̃iũ creata ẽ sapientia. Cũ eñĩ xter¬
na illa & in cõmutabilis quȩ ñ ẽ facta sed genita sapientia in sp̃itales atq ra¬
tronales creaturas sicut in animas scãs se trans fert ut inluminatȩ lucere
possint. fit meis quȩdã lucalentȩ rationis affectio quȩ potest accipi
facta lux cũ dicer& ds fiat lux si iam erat creatura sp̃italis quȩ nomine
cȩli significata ẽ in eo qđ scriptũ ẽ in principio fecit ds̃ cȩlũ & t̾rã. ñ cor
poreũ cȩlũ sed cȩlũ incorporeũ cȩli corporei hoc ẽ suꝑ om̃ẽ corpꝰ. ñ locoꝵ
idib sed naturae sublimitate p̃positũ. Quo aut̃ modo simul fieripot¬

Expanded text:
reperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit deus: fiat lux, non illa uereperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit deus: fiat lux, non illa uera patri coaeterna intellegenda est, per quam facta sunt omnia, et quae inluminat omnem hominem, sed illa, de qua dici potuit: prior omnium creata est sapientia. cum enim aeterna illa et incommutabilis, quae non est facta, sed genita sapientia, in spiritales atque rationales creaturas sicut in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae nomine caeli significata est in eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum poreum coelum, sed coelum incorporeum coeli corporei, hoc est, super omne corpus, non locorum gradibus, sed naturae sublimitate praepositum. Quo autem modo simul fieri pot
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ex hiberet᷑ & quib pꝰ modũ exortis ꝑ circuitũ solis cernimꝰ exhiberi. nec
ullũ occurrit exempłu quo istã emissionẽ contractionẽq: lucis ut dieino¬
tisq uicissitudines fierent ꝓbare possumꝰ. lactꝰ enĩ radioꝵ ex oculis nr̃is cuiꝰ¬
dã lucis eiꝰ dẽ ẽ iactꝰ. & contrahi potest. cũ aerẽ qui ẽ oculis nr̃is ꝓximꝰ intuem᷑.
& emittere: cũ ad eandẽ rectitudinẽ quȩ sunt longe posita attendimꝰ
ec sane cũ contrahit᷑ om̃ino cernere quȩ longe
sunt desinit. sed
certe obscurius quã cũ in eã obtutꝰ emittit᷑:
Sed tam̃ ea lux
quȩ in sensũ uidentis ẽ tã exigua uidet᷑ ut
nisi adiuuet᷑ extra¬
ria luce nihil uidere possimꝰ. & qm̃ discerni ab ea ñ potest quo exemplo
demonstrari possit emissio indiem. & contractiolucis in noctẽ sicut dixi

Expanded text:
ter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim radiorum ex oculis nostris cuiusdam quidem lucis est iactus et contrahi potest, cum aerem, qui est oculis nostris proximus, intuemur, et emitti, cum ad eandem rectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrahitur, omnino cernere, quae longe sunt, desinit, sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est, tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur extraria luce, nihil uidere possimus; et quia discerni ab ea non potest, quo exemplo demonstrari possit emissio in diem et contractio lucis in noctem, sicut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ita t̾e ut cũq istã informẽ materiã ꝓpe nihil ut ñ sit facta nisi adõ. & reb
quȩ de illa factȩ s̃ simul concreatasit. Sed si credibilit̃ dr̃ eã significari
illius uerbis t̾raant̃ erat inuisibilis & in composita & tenebre erant suꝑ
rib poterat insinuandã dicta intelligamꝰ hȩc : quia duo elem̃ta id ÷
t̾ra & aqua ad aliquid faciendũ operantiũ manib tractabiliora s̃ cȩteris. &
id eo congruentius istis nominib illa insinuabat᷑ informitas. Si hoc ergo ꝓba
bilit̃ dr̃ ñ erat aliqua formata moles quã lux ex una parte in lustrans ex
Altera facit tenebras unde possit nox die discedente succedere. emissionẽ
uͦ contractionẽq lucis illius si uelimꝰ diem noctẽq intelligere. nec causã ui¬
demꝰ cur ita fier&. Non enĩ iã erant animalia quib hȩc uicissitudo salubri¬

Expanded text:
est ita esse utcumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit facta nisi a deo et rebus, est ita esse utcumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit facta nisi a deo et rebus, quae de illa formatae sunt, simul concreata sit. Sed si credibiliter dicitur eam significari illis uerbis: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant suribus poterat, insinuandam dicta intelligamus; quia haec duo elementa, id est terra et aqua, ad aliquid faciendum operantium manibus tractabiliora sunt caeteris, et ideo congruentius istis nominibus illa insinuabatur informitas. CAPUT XVI.-- biliter dicitur, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubri
Abbreviated transcription (Latin):
obrẽ cũ simul utrũq ds̃ fecerit & materiã quã formauit & res in quas eã for¬
mauit & utrũq os scriptura dici oportuerit nec simul utrũq: dici potuerii
prius illud unde aliquid factũ ẽ quã illud qđ inde factũ ẽ dici debuisse
quis dubit&: Qui etiã cũ dicimꝰ materiã & formã. utrũq simul ẽeꝰ intelli¬
gimꝰ: nec utrũq simul possumꝰ enuntiare. Sicut aut̃ in breuitate tẽpo¬
ris contigit cũ duo ista uerba ꝓferimꝰ ut alterũ ante Alterũ ꝓferamꝰ. ita in ꝓ¬
lixitate narrationis alterũ prius quã alterũ narrandũ fuit. quãuis utrũq
ut dictũ ẽ simul fecerit dis̃: ut qđ sola origine prius ẽ infaciendo etiã tẽpo¬
re prius sit in narrando.quia duȩ res quarũ etiã alterã nullo modo prio
ẽ nom marisimul ñ poss̃ quan tominꝰ simul narrari : Nonitaq dubitandũ

Expanded text:
obrem, cum simul utrumque Deus fecerit, et materiam quam formavit, et res in quas eam forobrem, cum simul utrumque Deus fecerit, et materiam quam formavit, et res in quas eam formavit, et utrumque ab Scriptura dici oportuerit, nec simul utrumque dici potuerit; prius illud unde aliquid factum est, quam illud quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? quia etiam cum dicimus materiam et formam, utrumque simul esse intellegimus nec utrumque simul possumus enuntiare. sicut autem in breuitate temporis contingit, cum duo ista uerba proferimus, ut alterum ante alterum proferamus, ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum narrandum fuit, quamuis utrumque, ut dictum est, simul fecerit deus, ut, quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando, quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, nominari simul non possunt, quanto minus simul narrari! non itaque dubitandum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. Sicut enĩ uax materia uerboꝵ ẽ. uerba uͦ formatã uotẽ indicant ñ aut̃
quiloquit᷑ prius emittit in formẽ uotẽ quã possit pꝰea colligere atq inuer¬
ba formare : ita creator ds̃ ñ priore tẽpore fec̃ ĩ formẽ materiã & eã pꝰea
ꝑ ordinẽ quarũq: naturarũ quasi scđa consideratione formauit. Formatã
ippe formauit materiã. sed quia illud unde sit aliquid & si ñ tẽpor
tam̃ quadã origine prius ẽ quã illud qđ inde sit: potuit diuidere scriptu¬
ra loquendi tẽporib qđ ds̃ faciendi tẽporib ñ diuisit. Si enĩ quȩrat᷑ utrum
uotẽ de uerbis ande uoce uerba faciamꝰ. ñ facile quisquã ita tardo in geniorep¬
perit᷑ qui ñ potius uerba fieri de uoce respondeat: itaquãuis utrũq simul
qui loquit᷑ faciat quid unde faciat naturali attentione satis appar&e. Quã¬

Expanded text:
tum est — sicut enim uox materia uerborum est, uerba uero formatam uocem indicant, non autem tum est — sicut enim uox materia uerborum est, uerba uero formatam uocem indicant, non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquid, etsi non tempore, tamen quadam origine prius est, quam illud, quod inde fit, potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce resqui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali attentione satis apparet. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ cũ hoc factũ eͥ& uidit ds̃ quia bonũ ẽ: hȩc enĩ consideratio suasit.
qm̃ manifestũ ẽ omĩe mutabile & ex aliqua in formitate formari :¬
mulq illud & catholica fides p̃scribit & certissima narratio doco
larũ naturarũ materiã ee potuisse nisi ab om̃iũ rerũ ñ solũ formatarũ
sed etiã formabiliũ inchoatore dõ atq creatore. De qua etiã dicit ei quȩ¬
dã scriptura . qui fecisti mundũ ex materia in formi. hanc materiã
llis uerbis quib ꝓsp̃itali prudentia tardiorib: etiã lectorib: ł audito¬
rib congrueret᷑ fuisse cõmemoratũ quib: ante dierũ enumerationẽ dictũ
ẽ in principio fecit ds̃ cȩlũ & t̾rã & cetera donec diceret᷑ & dix̃ ds̃. ut demn¬
teps formatarũ rerũ ordo consequeret᷑. ñ quia in formis materia form
reb tẽpore prior ẽ cũ sit utrũq: simul concreatũ & unde factũ ẽ & qđ fac¬

Expanded text:
dictum est, cum hoc factum esset, Vidit Deus, quia bonum est? 28. Haec enim consideratio suasit quoniam manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari; simulque illud et catholica fides praescribit, et certissima ratio docet, nullarum naturarum materiam esse potuisse nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex materia informi, hanc materiam illis uerbis, quibus pro spiritali prudentia tardioribus etiam lectoribus uel auditoribus congrueretur, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum est: in principio fecit deus caelum et terram et cetera, donec diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod fac
Abbreviated transcription (Latin):
illa &e beata sẽꝑ. t̃ra uͦ corporalis materies adhuc in ꝑfecta. quia t̃ra in qͥt
erat in uisibilis & in cõposita & tenebre erant suꝑ abyssũ : quib: uerbis
uidet᷑ inforisitãtẽ significare sbstantsȩs corporalis san utriusq insor¬
mitas his etiã posteriorib uerbis significat᷑. Corporalis quidẽ ed qđ dic̃¬
tũ ẽ t̾ra erat inuisibilis & in cõposita. spĩtalis aut̃ eo qđ dictũ ẽ tene¬
biae erant suꝑ abyssũ. ut trans lato uerbo tenebrosã abyssũ intelligamꝰ
naturã uitȩ inform̃ nisi conuertat᷑ ad creatorẽ. Quo solũ modo forma¬
ripotest ut ñ sit abyssꝰ. & illuminari ut ñ sit tenebrosa. & quomodo dic̃
ẽ tenebrae erant suꝑ abẏssũ. an quia ñ erat lux: Quȩ sie&. utiq si¬

Expanded text:
illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc inperfecta? quia terra, inquit, illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc inperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum: quibus ueruidetur informitatem significare substantiae corporalis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur, corporalis quidem eo quod dictum est: terra erat inuisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est: tenebrae erant super abyssum, ut translato naturam vitae informem, nisi convertatur ad Creatorem qui solummodo formare potest ut non sit abyssus, et illuminare ut non sit tenebrosa. Et quomodo dictum est, Tenebrae erant super abyssum? An quia non erat lux, quae si esset, utique s
Abbreviated transcription (Latin):
lia & tẽporalia. & quid significet᷑ nomine cęli & trae. utrũ spĩta¬
lis corporalisq creatura caeli & trae uocabulũ acceperit. an tantũ¬
modo corporalis ut in hoc libro de spĩtali tacuisse intelligat᷑ atq
id ixisse celũ & t̾rã ut omnẽ creaturã corporeã suꝑiorẽ atq in¬
riorẽ atq inferiorẽ significare uoluerit. an utriusq informis
materia dicta ẽ cȩlũ & tra sp̃italis uidelic& utasicuti e̾ẽ patest
in se ñ conuersa ad creatorẽ. Tali eñi conuersione. format᷑ atq ꝑficit᷑.
Si aut̃ ñ conuertat᷑ in formis ẽ. Corporalis aut̃ si pessit intelligiꝑ priua¬
tionẽ om̃is corporeae qualitatis quȩ appar& in materia formata cũ tã
sunt species corpoꝵ siue uisu siue alio quo lib& sensu corporis ꝑceptabiles.
ancelũ intelligendũ ẽ creatura sp̃italis ab exordio quo facta ẽ ꝑfecta

Expanded text:
lia et temporalia? et quid significetur nomine caelum et terram, utrum spiritalia et temporalia? et quid significetur nomine caelum et terram, utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit an tantummodo corporalis, ut in hoc libro de spiritali tacuisse intellegatur atque ita dixisse caelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare uoluerit? an utriusque informis materia dicta est caelum et terra, spiritalis uidelicet uita sicuti esse potest in se, non conuersa ad creatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem, si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae adparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles?. An caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio, quo facta est, perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
n regͥno dĩ similẽ e̾e patrifamilias ꝓferenti de thesauro
nouac ⁊e̾tera : quȩ duc etiã testam̃ta dicunt᷑. In libris autem
om̃ib scĩs intueri o port& quȩ ibi aet̾na intiment᷑. quȩ facta narrent᷑.
quȩ futura p̃nuntient᷑. quȩ agenda p̃cipiant᷑ ł moneant᷑. In narrati¬
one ergo rerũ factarũ quȩritꝰ utrũ om̃a scđm figurarũ tantũ mͦ intel¬
lectũ accipiant᷑. an etiã scđm fidẽ rerũ gestarũ asserenda & defendenda
sint. Na n ẽe accipiendũ figuralit̃ nullus xp̃ianꝰ dicere audebit. Atten¬
dens apłm dicentẽ. om̃a aut̃ hȩc infigura contingebant illis. & illud
da ẽ: quȩramꝰ qr modo dictũ ẽ ꝑ allegoricã significationẽ in prin¬
cipio fecit ds̃ cęli & t̾rã. utrũ in principio tẽporis. an quia primo om̃i¬
ũ facta sunt. An in principio qđ ẽ uerbũ dĩ unigenitꝰ filius. & quo¬
modo possit ostendi dm̃ sine ulla sui cõmutatione operari mutabi¬

Expanded text:
imilem esse patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , quae duo etiam Testamenta dicuntur. In Libris autem omnibus sanctis intueri oportet quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figuratum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidsint. Nam non esse accipienda figuraliter nullus Christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem: Omnia autem haec in figura contingebant illis, et illud da est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: In principio fecit deus caelum et terram? utrum in principio temporis, an quia primo omnium, an in principio, quod est uerbum dei unigenitus filius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
quodereuit omnia simul: huius uniuer sae dicreaturae multa noui¬
mus. siue quae incaelis sunt aleius quã ut noster sensus ea possitadtin¬
gere siueq̃ in regionib: terrarũ fortassis in habitabili siuequȩ
deor sum latent uel in ꝓfundo abrsĩ. uel in occultis finibusterrae :
ea facer& quaesibinota nonerant : nonenim quic quã fecit ignorans :
notaenim fecit: non facta cognouit. Pro inde antequã sierent.
&erant & nonerant: erant indi scientia nonerat inscienti anatura :
Ac ꝑhoc factus est diesille. cuiutroq modo in notescerent & indo& in se¬
ipsis illa uel÷ matutina siuedeur na cognitione acuero uesꝑtina:¬

Expanded text:
quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant Ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in Deo et in seipsis: illa velut matutina sive diurna cognitione, hac vero velut
Abbreviated transcription (Latin):
sl & in locũsuũredit ut rursus oriatur : sed secundũpotentiã sp̃italem
mentis angelicaecuncta quae uoluerit simul tiotitia facillimẽ cõnp̃ben¬
derite: N& ideo sineordine: qua appare conexio praecedentiũ in sequen¬
tium quecausarũ: Neq eni cognitio fieri potest nisicognoscenda praece¬
dant: quae itã priora sunt inuerbo ꝑ quod facta sunt omnia que inhisqͣ
facta sunt omnib: mens itaq humana cognitione prius ha&quae facta
sunt ꝑsensus corporis experitur eorũ qu enotitiã pro insirmitatis huma¬
nae modolo capit: et deinde quaerit eorũcausas. si quomodo possitad easper¬
uenre principaliter atque incõnmutabilit̃ manentis in uerbo łi acsic
itiusibilia eius ꝑeaquae facta sunt intellecta conspicere: quod quan

Expanded text:
sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius haec, quae facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta consp
Abbreviated transcription (Latin):
simul ista omnia gerit. quae hab& angelica soci& as & unitas diei qũepri¬
mitus condiditds tunc &iã cũ haec conderentur sutiulhabuit: Notine
ꝑomnes sexdies cũea quae ꝑ singulos dõ condereplacuit conderentur pri¬
mo ha& accipiebat inuer bodi ut in eius notitia primitus fierentcũ dice¬
batus &sicest factũ. De in de cũsactaessent in sua proprianatura qua st̃
quaedõplacuissent quiabona sunt tunc eaitidem cognoscebat᷑ qͣuos
dã inferiore cognitione quaenomin e uespere significata est: De inde
factauespera fiebatmane: cũ desuo ds opere laudaretur: & alteriuscre¬
atusae quae de inceps faciendaerat excdi uerbo notitia prius quã fierst ac¬
ciperetur : Nonergotunc simul omnia & dies & uespera &mane: sed sin¬
gi latim ꝑordinem quẽ scriptura cõmnemorat: an& iamtunc simulom¬
nia : quia non secundũ temporũ moras sicut fiunt diesisti cũoritur & occidit

Expanded text:
simul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas diei, quem primitus condidit deus, tunc etiam cum haec conderentur simul haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos deo condere placuit, conderentur, primo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius notitia primitus fierent. cum dicebatur: et sic est factum, deinde, cum facta essent in sua propria natura, qua sunt, deoque placuissent, quia bona sunt, tunc ea itidem cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine uesperae significata est ac deinde facta uespera fiebat mane, cum de suo opere deus laudaretur et alterius creaturae, quae deinceps facienda erat, ex dei uerbo notitia, priusquam fieret, acciperetur? non ergo tunc simul omnia, et dies et uespera et mane, sed singillatim per ordinem, quem scriptura commemorat. An etiam tunc simul omnia, quoniam non secundum temporum moras, sicut fiunt dies isti, cum oritur et occidit
Abbreviated transcription (Latin):
quamnatus : N eque enim hab & ullũm cunctationem aposto licailla sen¬
tentia degeminis in rebaecce utero nondum agentib aliquidboni aut
mali : Nectu men frustra scriptum est nec infantem mundumesse a peccato

Expanded text:
quam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa senquam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
requirendi quamadfirmanditsmeritatem : libiautem illum noss & ante quã¬
ita formas se& & sinostre infirmitati ad sequi uel difficili inposibile utrũ
tus est : anin ipso adam in quo genus homi num tam quamradicalitẽ mnstitu¬
tum est.  &inquo ipso utrumiã cumdelimoformatus ess&. ancausalit
in his operibus dĩ factus quicreauit omnia simul: anuero potius ante omnẽ
creaturum sicutelegit & predistinauit scõs suos antemundiconstitutionẽ
anpotius in omnibus credentibus causis : Siue quas eumme moruui siue
quas non conmemoruui : Prius quam in utero sormaret᷑ non arbit ror
scrupulosius quaceri oportere : dummodo hieremiam const& ex quo est
in hac luce aparentibus aeditus est: exillo egis se uitam propriam qua. gran¬
descens a&utis accessuposs& uiuere : seuma leseubene : anteciuero nullo mo¬
do non solum priusquam inutero for maretur : sed neciam ubi sor matus ante¬

Expanded text:
requirendi, quam affirmandi temeritatem. requirendi, quam affirmandi temeritatem. ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile etus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, ante
Abbreviated transcription (Latin):
Aliter inelimentis mundi ubiomnic simulfacta futura sunt : aliter in re¬
bus quae secundum causissi mul crecitas. non iam simul: sed suo quaeque tem¬
porecreantur inquib: adam iamformatus exlimo & dĩ flata ani¬
manitus. sicut fenum exotum. aliter inseminibus in quibus rursus
quasi primor dic les causerepetentur derebus ducte quae secundum
causas quas primum condidit ex titerant: uel ut erba ex terra :
semen exerba: inquibus omnib: &iam facta modas & actus suitẽ¬
poris acceperunt: quae ex occultisatq inuisibilibus rationib
quae in creccturu causeliter lutent in mamfestas formas no¬
turasque prodierunt: Sicut herba exorta superterram &
homo factus in animamuiuam & ceterachuius modi: siue frutecta
siue animantia: ad illam operationem dĩ pertinentici qua usque
cione seructa : ut in profundo scripture sensum magis prestemus diligentiam

Expanded text:
aliter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in realiter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus, sicut fenum exortum, aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque tione servata, ut in profundo Scripturae sensu magis praestemus diligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
peccato primorum parentum quiduo soli fuerunt genershumcni contraxerit
uniuers a consparsio : Nihil tam̃ ticlium meritorum haberepotuisse hominẽ
uiuere nulla quaestio est: : Sicutenĩ esau & ia cob quosnicndumnatos dixi: apisto¬
lusnihilegisse boniaut mali non possumus dicere trax isse aliquid meritis deparentibus
Cieipsi parentes egissent aliquidboni auticli : Nec genus humanum peccasse
in adam supseno n peccass& adam : Non autem peccass& adam nisiiam suotem nore
uiuerit qͥuo poss& uiuerfi: siueb enesiuemale ite frustia pecatum eius seurete factũ
requirere cum ad huc in rebus simul creatus causcliter conditus nec uita pro pria
iam uiuebat nec in parentibus sicuiuentib erat : In illa enim prima conditio¬
ne mundicum dĩ omnia creuit simul. homo factus est quies s& futurus
ratio creandi hominis non actio creati sedhaec aliter inuer¬

Expanded text:
peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit uniuersa consparsio; nihil tamen talium mcritorum habere potuisse hominem,uiueret, nulla quaestio est. sicut enim Esau et Iacob, quos nondum natos dixit apostolus nihil egisse boni uel mali, non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in ue
Abbreviated transcription (Latin):
permitat : Primum propter illam operum consumationem quue nonui¬
deo quomodo possit intellegi si defuit aliquidtunc noncauscliter conditum
quod postec uisi biliter conder&ur : Deinde quias exus ipsimas culi &fea¬
mine nisi incorporibus esse non potest: Quod siquis quam secundum intel¬
lectum & accionem tam quam utrumque sexum in uno cinima accipiendum
putauerit : quid faci& dehisque ad escam ds̃ ipso diededit delignorum fruc¬
tibus t quaenisi homini habente corpus non utique congruca sunt: Nã
si & hancescaofiguratae quis quam accipereuoluerit reced& a propri¬
&a tererum gestcrumquae pritus in huius modi narrationibus obseruatio¬
nefundanda est : Quomodoergo lo quebamur inquideis quinundum ccudie¬
bant nec intellegebant qui anecerant quia uerba perciperant possimres¬
pondere : Qice se adlocutum dm̃ quem admodum xp̃s nos nondam natos

Expanded text:
permittit. primo propter illam operum consummationem - quae non uipermittit. primo propter illam operum consummationem - quae non uideo quomodo possit intellegi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea uisibiliter conderetur — deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundanda est. Quomodo, inquit. ergo loquebatur eis. qui nondum audiebant nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos
Abbreviated transcription (Latin):
prima illa sexdierum constitutione. homofact̾ erat : Daturquidem de
seminibus adhancrem non nulla similitudo prop̃illa quaemei s futura
conserta sunt uerũ tame n oͣmnicui sibilia semina sunt ill ecausde non
intellegit : quid ergo fatiam nisi quantum possum salubriter moneamutscrip¬
turedĩ credat: & tunc factum hominem quandods̃ cum factus est dies fecitcae¬
lum & terram : de quoci libiscripturadicit: Quiuiuit in a&ernũ: creauit
omnicisimul: & tunc quandoiam nonsimul ged suis quemq temporib
creans finxit eum delimoterrue. & ex eiusos se mulierem : Nam nec isto
modo eos illo sex todie factus nectu meneos illo sexto die nonfcictas intelle¬
gerit scripturapermittit : o te ergo animȩ eorum sexto illodie fae¬
taeerant ubi & ipsi ima godĩ recte intellegitur inspitumentes eorum
ut postecccorpora formarentur ce hequehoc credere eadem scripturti

Expanded text:
prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hoc credere scriptura eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ne pabulum seminale seminans semin quod est super omnemter rum
& omneligni fenum fructiferum quod hab& inse fructum seminis seminalis:
nis & nubis uocem sum maeius supientia perquem facta suntomniu non quasi
numcnis auribus intrepebat sed rebus factis rerum faciendarum causas insere¬
bat & omni potenti potentiꝰ futura faciebat hominem que suotempore for ma¬
dum intempor ũ tamquã semine ueltam quamradice condebat. unde inci¬
perent saecula condita: ab illoquiest antes aecula Creature quippe alie.
cre aturcs alias quaedam temporequaedam causis precedunt: illidutem omnia
qu fecit non solumꝰ celentia quetuam causarum effectur estuerũ &iã a &ernitate
precedit sed dehoc opo tunioribus. De indescriptur ã locis fortassis plenius
dis se rendus est nunc dehomine quod ceptum est termin&ur ea moderta
Subtraunturenim ei cuntaque nouit us que a dipsum
seminum corpolentium neque enim ueltale aliquid homo ia merat c̃um in

Expanded text:
ne faenum satiuum seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum, quod habet in se fructum seminis satiui. illa eius summa sapientia, per quam facta sunt omnia, non quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice condebat. quando condebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderasubtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in
Abbreviated transcription (Latin):
iam implens serpentẽ eiq siũ s m̃ scenseo morquoaat ͤs lemoni¬
orum in plere solent sap eitisii mũcũ reddidi at oi ĩ bestiarion
secundũ animã uiuã mrationalẽq: uiueniũ: Abusione ippe nomi¬
nista sapiemia dicitur in nalo quẽ ad modũ ibo iͦ istutia : Cũs ro¬
priemagisq ust ate blati nadũ taxat Ingac sapien es luid abilit̃
appellatur astuti itm̃ aleco dad irtellegantur: unde
nullit sicut in plerisq: codicib: inuenim: adusũ latinae locutionis non
uerbũ sed potius sententiã trans ferentis astutiorẽ omnib bestus istum
serpentẽ quam sapientiorẽ dicere maluerunt: Quid autẽ habeat pro

Expanded text:
iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secundum animam uiuam inrationalemque uiuennis ita sapientia dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia; cum proprie magisque usitate in latina duntaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inuenimus, ad usum latinae locutionis non uerbum, sed potius sententiam transferentes astutiorem omnibus beatus istum serpentem quam sapientiorem dicere maluerunt. quid autem habeat
Abbreviated transcription (Latin):
nullatamentotum spatiũ eius & alationes umidȩ infuscant : Sed
usq: ad eumfinem unde incipit iamterra nominari secundumillumpsal¬
puramtran quillitatẽ caelocui conlimitat᷑ cõmno̾nipace coniugitur :¬
& eius uocabulo noncupat᷑: inquafortasse partesifuerunt ante trans¬
gibssionẽ suã transgiesiores angeli suꝑcaelestes cũprincipesuo nunc diabulo
tunc arc hangelo: nam non nullinostrinoneosputant caelestes ange

Expanded text:
n tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalpuram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes ange
Abbreviated transcription (Latin):
Siergo sciebat sp̃italia percorpus corporalia ex tracorpus uideri omnino
non posse. curnon perea ipsa quae uidit quo modo &iam potuerit uide o
discreuit: Sienim certuseratilla uisa esse sp̃italia. Curnon con¬
sequenter ex tracorpus ea seuidisse certus nihil ominus erat : Si aũt
corporalia nouerat nonnisi percorpus uidereͥpotuisse curnon&iqu
nouerat : Vnde ergo dubitat utrum in corpose anex tracorpus ea
uiderit nisi forte it a &iam dubitat utrum illa corpora ansimilitia¬
dines corporum fuertt : Prius itaq: uideamus quid sit in uerborum u¬
istorum contextione unde non dubit&: atqueita cumremans eit unut
dedubit& fortassis exhis dequibus non dubitat quodo &iam illud dunis

Expanded text:
si ergo sciebat spiritalia per corpus, corporalia extra corpus uideri omnino non posse, cor non per ea ipsa, quae uidit, quomodo etiam potuerit uidere, discreuit? si enim certus erat illa esse spiritalia, cur non consequenter extra corpus ea se uidisse certus nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri potuisse cur non etiam nouerat? unde ergo dubitat, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in uerborum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non dubitat, quomodo etiam illud dubi
Abbreviated transcription (Latin):
& ab omnibus bestiis quae sunt suꝑ terrã : Suꝑ pectus tuũ & uen¬
trẽtuũ deambulabis & terrã edes omnibus diebus uita tuae: & ini¬
micitias ponam interte & inter mulierem & inter sementuum.
& semeneius: ipsa tibi seruabit capud & tuobseruabis calcaneũ eius: Et
muliere dixit: multiplicans multiplicabo tristitias tuas & gemitũ tuum:
de quo preceperãtibinedeeo solo ederss: maledicta terra in operibus
tuis in tristicis edss illã omnes diesuit ȩtuae spinas & tribulos ȩd& tibi
ris in terrã exqua supituses : quia terraes & interrã ibis: &uocauit¬

Expanded text:
et ab omnibus bestiis terrae, quae sunt super terram; super pectus et uenet ab omnibus bestiis terrae, quae sunt super terram; super pectus et uentrem tuum repes et terram edes omnibus diebus uitae tuae. et inimicitiam ponam inter te et mulierem et inter semen tuum et inter semen eius; ipse tuum obseruabit caput, et tu eius obseruabis calcaneum . non itei: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum, et de quo praeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas et tribulos edet al.,ris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in terram ibis . Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
alpsiebat enimds̃ qm̃ qua die mandu caueritis de eo adl aperientur uobis
iculi & eritis sicutdii scientes bonum & malum : &uiditmulier quia
uronũ ligna idescã & quia plac& oculis uidere & decorũ est cognascere
x sumens defruetueius edit & dedit uiro suo secũ & ederunt: &
iperti sunt oculi amborũ & cognouerunt quia nudierant : Et con¬
uerunt folia fici & fecerunt sibi campestria : Et audierunt uocem
inidĩ deambulantis in paradiso aduesperã & absconderunt se adã
& mulier eius a facie dnĩ dĩ in medio ligni paradisi: Et uocauit dñs
ls̃ adam: & dixit illi : ubies & dixitei : uocẽ tuam audiui deambulan¬
is in paradifo & timui quia nudus sum & abscondime : Et dixit illi:
quis nunciauit tibi quia nuduses nisi aligno quod praepͥerã tibi tantum
neex eomanducares ab eo aedisti : Et dixit adam: mulier quã dedistime
cisti & dixit mulier serpens seduxit me: & manducaui : Et dixit
dñs dr̃ serpenti : qua fec istihoc maledictustu ab omnibus pe corib¬

Expanded text:
: sciebat enim Deus, quoniam qua die manducaveritis de eo, aperientur vobis oculi, et eritis tanquam dii, scientes bonum et malum. Et vidit muliebonum lignum in escam et quia placet oculis uidere et decorum est cognoscere. et sumens de fructu eius edit et dedit et uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnosuerunt, quia nudi erant; et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. et audierunt uocem domini dei deambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini dei in medio ligni paradisi. et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi es? et dixit ei: uocem tuam audiui deambulantis in paradiso et timui, quia nudus sum, et abscondi me. et dixit illi: quis nuntiauit tibi, quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducare s ab eo edisti? et cisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia hoc fecisti, maledictus tu ab omni pecor
Abbreviated transcription (Latin):
quue creaturam ꝑcreatorem. non creatorem ꝑcreaturã
posset cognoscere: secundom firmamentum : inde cor¬
poreus incipit mundus: teruio species maris terrue.
at que in terrapotentialiter ut itadicam natura
herbarum atque lignorum: Sic enim terra ad uerbd̃¬
di ea produxit antequamꝰ or ta essent . accipiens omnes
numeros eorum quãs ꝑtempora eerer& secundum
genus suum. de in depostea quam haec uelut habitatiorerũ
condita est: quar ta die luminaria & sidera creata sunt. ut pri¬
us pars. mundi superior. bus quae intramundum mandatur or

Expanded text:
quae creaturam per creatorem, non creatorem per creaturam quae creaturam per creatorem, non creatorem per creaturam posset agnoscere. secundo firmamentum, unde corporeus incipit mundus. tertio species maris et terrae, atque in terra potentialiter, ut ita dicam, natura herbarum atque lignorum. sic enim terra ad dei uerbum ea produxit, antequam exorta essent, accipiens omnes numeros eorum, quos per tempora exereret secundum genus. deinde, posteaquam haec uelut habitatio rerum condita est, quarto die luminaria et sidera creata sunt, ut prius pars mundi superior rebus, quae intra mundum mouentur