comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interficiet eum helisȩus & reliqua. Hornonita acci piendũ est
spiritaliter intellegendum. quia iustitia diuina quae singulis
reddit secundumoperasua. punit peccata hominum. Aliquando
manifesta ultione: aliquando occulto iudicio. Uindi cat ꝑreges&duces
undicat ꝑ ꝓphetas & sacerdotes. Cũ alios nocentes facit plecti mucrone
alios trans uerberat gladio linguae. Vnde đđd & salo mon&ceteri regis
poenã areis exigebat cum eostrucidare iubebant. Etitẽ alibi scriptũ ẽ
de superborum & in oboedientiũ poena. Dolali eos inquit in ꝓph&is.
occidi eos in uerbisoris mei. Profectus ergo inde helias repperit heliseũ
heli sacũ filiũ saphat arantem duo decimiugis boũ: cum redemptor
ir descendens decaelo diuinoiudicio ad qui siuit populũ ad hucter¬
inis operib in hiantem. in quo salutẽ fecit: cũ eũ ad fidẽ conuertit
delias enim int̃p̃tatur utiã diximus dñs ds̃: saphatiudicans. &

Expanded text:
interficiet eum Heliseus et derelinquam mihi in Israhel interficiet eum Heliseus et derelinquam mihi in Israhel spiritaliter intelligendum, quia justitia divina quae singulis reddit secundum opera sua, punit peccata hominum, aliquando manifesta ultione, aliquando occulto judicio. Vindicat per reges et duces, vindicat per prophetas et sacerdotes cum alios nocentes facit plecti mucrone, alios transverberat gladio linguae. Unde David et Salomon, et caeteri reges poenam aeris exigebant, cum eos trucidari jubebant. Et item alibi scriptum est de superborum et inobedientium poena: « Dolavi eos inquit in prophetis et occidi eos in verbis oris mei . « Profectus ergo inde Elias, reperit Elisaeum, boum, cum Redemptor noster, descendens de coelo, divino judicio acquisivit populum adhuc terrenis operibus inhiantem; in quo salutem fecit, cum eum ad fidem convertit. Elias enim interpretatur ut etiam diximus Deus Dominus, Saphat judicans, et
Abbreviated transcription (Latin):
quod uoce dĩ ad heliam solumse esti mantẽ dicitur. Reliquimihi septẽ
milia uirorũ qui non curuauerunt genua antebaal. Vt dũ ñ solũ sere¬
mansifse cognosceret elationis gloriam quae ei de singularitate
surgebat inclinaret: Sro phetanem peerat & saepemysteria suꝑna
cognouerat. Quidergo difficile fuit agnoscere inhoc mundo fidelit̃
dõ famulos remansisse : Sed hincsollerter intuendũ ẽ oculum cordis
elatio quãne quiter claudat: quando qui humilis & occulta dĩ noue¬
rat elatus & apertanes ciebat.
Etait dñs adheliam. Uade et reuertere inuiam tuam ꝑ desertum
da masci. Cumq: per ueneris. ungues az ahel regem suꝑsyriam¬
& hieufiliũ namsi ungues regẽ suꝑ isrł. Haelisȩũ autẽ filium aphat
qui est de abel maula. ungues prophetã prote. Eterit quicũq fue̾¬
rit gladium azahel õccidet eũ hieu & quicũq fugerit gladiũ hieu:

Expanded text:
t enim quod vocem Domini ad Eliam solum se aestimantem dicitur: Reliqui mihi septem t enim quod vocem Domini ad Eliam solum se aestimantem dicitur: Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal, ut dum non solum se remansisse cognosceret, elationis gloriam quae ei de singularitate surgere poterat, declinaret. Propheta nempe erat, et saepe mysteria superna cognoverat. Quid ergo diffiDeo famulos remansisse? Sed hinc solerter intuendum est, oculum cordis elatio quam nequiter claudat, quando qui humilis et occulta Dei noverat, elatus et aperta nesciebat. « Et ait Dominus ad Eliam: Vade et revertere in viam tuam per desertum Damasci. Cumque peret Hieu filium Namsi ungues regem super Israhel Heliseum autem filium Saphat qui est de Abelmaula ungues prophetam pro te et erit quicumque fugerit gladium Azahel occidet eum Hieu et qui fugerit gladium Hieu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ae corruptionis obstaculum ad cognitionem ueritatis in cip¬
re exire : Vn de & nubẽ in taber naculo descendentẽ is rahelia¬
elongin quo cernentes. in papilionum suorum ostiis stetis se
memorantur : Quia hii qui aduentum diuinitatis ut cumq conss¬
ciunt. quasi iam ex habitaculo carnis procedunt:
Etecce uox adheliam dicens. Quid hic agis helia Et ille respo
dens ait Zelo zelatus sum pro dño dõ exercituum. Quia deri¬
querunt pactumtuum filii is rł. Altaria tua destruxerunt
& prophetastuos occi derunt gladio & de relictus sum egoso
Certum est quod cor dissuioculum perelationis tenebras exti¬
guit. quicum recta agit considerare meliorum merita negle¬
git. At contramagno humilitatis radio semet ipsum in lur¬
mat : quialiorum bono subtiliter pensat quiadum ea quaes
fecerit facta foris & abaliis conspicit. eum qui de singularitate
intus erum pereniti. tur superbi aetumorem premit. Hincẽ

Expanded text:
nostrae corruptionis obstaculo, ad cognitionem veritatis incipnostrae corruptionis obstaculo, ad cognitionem veritatis incipere exire. Unde et nube in tabere longinquo cernentes in papilionum suarum ostiis stetisse memorantur , quia hi qui adventum divinitatis utrumque conspiciunt, quasi jam ex habitaculo carnis procedunt. « Ecce vox ad Eliam dicens: Quid hic ndit: Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum, quia dereliquerunt pactum tuum filii Israel: altaria tua destruxerunt, et prophetas tuos occiderunt gladio, et derelictus sum ego solus, Certum est quod cordis sui oculum per elationis tenebras exstinguit, qui cum recta agit, considerare meliorum merita negligit. At contra magno humilitatis radio semetipsum illuminat, qui aliorum bona subtiliter pensat, quia dum ea quae ipse fecerit, facta foris et ab aliis conspicit eum qui de singularitate intus erumpere nititur, superbiae tumorem premit. Hinc es
Abbreviated transcription (Latin):
& ingressus stetit in ostio speluncae: ẜ ost aurae tenius sibilum
uultum suum propheta pallicoperuit: quiamipsa subtilissima
contem platione ueritatis. quanta ignorantia homotegatur
agnoscit : Vultuinamq pallium super ducere est ne altio rame
quaerere audeat. Hanc conside ratione propriae infirmitatis
ualere : ut ne qua quam intelle gentiae oculos ultras e p̃ci pitamt
a periat: sed ad hoc quod ad p̃hendere non ualet reuerenter
claudat: Quihae cagens inspeluncae ostio stetisse de scribitur
Quidnamq: speluncanrã ẽ : Nisi haeccorruptionis habitatio
inqua ad huc exuetustate retinemur : Sed cum aliquid ꝑcipe¬
re de cognitione diuinitatis incipimus : quasi iam in speluncae
nr̃ae ostio stamus : Quia enimpro gredi perfectae non possums
ad cognitionem tamen ueritatis inhiantes. iam aliquid deliber¬
tatis aura captamus : in ingressuergo speluncae stare est : re presse

Expanded text:
t ingressus stetit in ostio speluncae Ibidem. Post aurae tenuis sibilum, t ingressus stetit in ostio speluncae Ibidem. Post aurae tenuis sibilum, vultum suum propheta pallio operuit, quia in ipsa subtilissima contemplatione veritatis, quanta ignorantia homo tegatur, agnoscit. Vultui namque pallium superducere est ne altiora mens quaerere audeat; hanc ex consideratione propriae infirmitatis velare, ut nequaquam intelligentiae oculos ultra se praecipitanter aperiat, sed ad hoc quod apprehendere non valet, reverenter claudat. Qui haec agens in speluncae ostio stetisse describitur, quid namque spelunca nostra est, nisi haec corruptionis habitatio, in qua adhuc ex vetustate retinemur? Sed cum aliquid percipere de cognitione divinitatis incipimus, quasi jam in speluncae nostrae ostio stamus: Quia enim progredi perfecte non possumus, ad cognitionem tamen veritatis inhiantes, jam aliquid de libertatis aura captamus. In ingressu ergo speluncae stare, est represso
Abbreviated transcription (Latin):
dñs : & post sp̃m commotionemignis: non igne dñs: & post
ignem sibilus aurȩtenus. Quod cum audisset helias. operuit
uultum suum pallio. &egressus stetit in hostio speluncae & et̃
Sp̃s ante dñm euertit montes & petras conterit : qui a pauor qui
ꝓ aduentueius inruit. & altitudinem cordis nr̃i deicit lique¬
facit . Sed spui commotionis &igni nonin eẽ dñs dicitur. Esse
uero in sibilo aurae tenuis non ne gatur : Quia nimirum mens
um in contem plationis sublimitate suspenditur. quic quid ꝑfectȩ
conspicere prae ualet ds̃ non est : Cum uero subtile ali quid conspicr
hoc est quod de in conprehensibile sub stantia ae ternitatis audit :
quasi enim sibibum tenuis aurȩ at percipimus. cumsꝗ porem in circũ¬
scriptae ueritatis contemplatione subita subtiliter degustamus:
Tuncer gouerum est. quod de dõ cognos cimus: cum plenenos ali¬
quid de illo cognoscee non posse sentimus. Vnde bene illic sub¬
ditur. Quodcum audis sechelias operuit uultum suum pallio :¬

Expanded text:
nus, et post commotionem ignis: non in igne Dominus, et post ignem sibilus aurae tenuis. Quod cum audisset Helias, operuit vultum suum pallio, et egressus stetit in ostio Spiritus ante Dominum evertit montes, et petras conterit, quia pavor, qui ex adventu ejus irruit et altitudinem cordis nostri dejicit, liquefacit. Sed spiritui commotionis et ignis non inesse Dominus dicitur; esse vero in sibilo aurae tenuis non negatur, quia nimirum mens cum in contemplationis sublimitate suspenditur, quidquid perfecte conspicere praevalet, Deus non est. Cum vero subtile aliquid conspicit, hoc est quod de incomprehensibili substantia aeternitatis audit; quasi enim sibilum tenuis aurae percipimus, cum saporem incircumscriptae veritatis contemplatione subita subtiliter degustamus. Tum ergo verum est quod Deo illo cognoscimus, cum plene nos aliquid de illo cognoscere non posse sentimus. Unde bene illic subditur: « Quod cum audisset Elias, operuit vultum suum pallio, e
Abbreviated transcription (Latin):
tus caeli adextris et sinistris habere describitur : ut per dexte¬
ram intellegamus angelos bonos persinistramuero sp̃s reꝓbos
Nec mouere debet : quod exercitus caeli. etiam repulsi angdi
uocantur : quia et ipsi quam uis ab aethereo caelo expulsi sin
adhuc tamen in aereo caelo de morantur : Sicut paulus ait:
contras piritalia ne quitia incaelestibus : Sed qui a tertius libes
regum post interfectione machabnon longe claudit sermo¬
nem ita et nos tertium librum expositionis eius dem hoc
in loco finiamus : ut desequentibus rebus simulcum historia
aliud sumamus ex or dium y::¬

Expanded text:
itus coeli a dextris et sinistris habere describitur, ut per dexteitus coeli a dextris et sinistris habere describitur, ut per dexteram intelligamus angelos electos, per sinistram vero spiritus reprobos. Nec movere debet quod exercitus coeli etiam repulsi angeli vocantur, quia et ipsi, quamvis ab aethereo coelo expulsi sint, adhuc tamen in aereo coelo demorantur, sicut Paulus ait: « Contra spiritualia nequitiae in coelestibus . » Sed quia tertius liber Regum post interfectionem Achab non longe sermonem claudit, ita et nos tertium librum expositionis ejusdem hoc in loco finiamus, ut de sequentibus rebus simul cum historia aliud sumamus exordium
Abbreviated transcription (Latin):
desiderat conprehendere.habere temporalem gloriam
concupiscit : atq: de hac eadem gloria prophetam consulat
Iustum ualde est ut excul paesuae merito a prophete orepro¬
spera audiat: quatenus qui uerba dĩ audire in sacro elo quo
noluit ut terrenae. dispiceret. caelestia ambiret: illuddõ
iudice exprophetesui ore audiat: unde am plius obligatus
cadat : dumspe terrenae gloriae delectatus pascitur. suis desi¬
deriis adima semper ducatur : Neq autem bonus fuit ille sp̃s
quimendax appeuit inore prophetarum : Vnde & p̃missit
qui a ex ercitus caelistetit ad extris & sinistris eius: Ds̃ enim
qui in circum scripta est ueritas in illa aeter nabe atitudine
quae dextra eius dicitur sinistrãnonhabet. qui anihil esse
quod displiceat potest : Sed qui a simulomnia contuetur: simu
cuncta aspicit : eaui inqua & bonos sp̃s & malo suidit. Exeru¬

Expanded text:
desiderat comprehendere, habere temporalem gloriam desiderat comprehendere, habere temporalem gloriam concupiscit, atque de hac eadem gloria prophetam consulat, justum valde est, ut ex culpae suae merito a prophetae ore prospera audiat, quatenus qui verba Dei audire in sacro eloquio noluit, ut terrena despiceret, coelestia ambiret, illud, Deo judice, ex prophetae sui ore audiat unde amplius obligatus cadat, dum spe terrenae gloriae delectatus pascitur suis desideriis, ad ima semper ducatur. Neque autem bonus fuit ille Spiritus, qui mendax esse appetiit in ore prophetarum. Unde et praemissum est quia « exercitus coeli stetit a dextris et sinistris ejus. » Deus enim, qui incircumscripta est veritas, in illa aeterna beatitudine, quae dextra ejus dicitur, sinistram non habet, quia nihil esse quod displiceat potest. Sed quia simul omnia contuetur, simul cuncta aspicit, ea vi inquam in qua bonos spiritus et malos videt, exerc
Abbreviated transcription (Latin):
r : quatenus qui perfidiam sequendo deli querat: sic pro¬
netarum suorumblandis sermonibus deciperetur . ut iam
ecpertimes ceret quia deliquis set & tanto postdurius
peretur ad poenam. quantonunc securius uiueret inculpa.
decceiam largiente omni potentidõ : ab idolorumcultur e¬
motum est quam plurimum genus humano ueram fidem publia
fatetur. subdilignis & lapidibus uel cuilibet creaturae in adora¬
tione rennuit : Securus ergo iam prophetam quilibet infide
positus consulet: quia hoc auditurus est quod audire fidelem
decet: fidenter dicam si ab in munditiis aliis atq a prauis actibus
recessis set : securus esset . Nam cum paulus egregius predica¬
tor clamet: & auaritia quae est idolorum seruitus: Quis quis
adhuc auaritiae subiectus est acultui dolorum libernon est:
Siergo his qui aaiaritiae aestibus anhelat: infde qui dem posi¬
tus esse uidetur sed aliena ambi et accipere. honores mundi

Expanded text:
tur? quatenus qui perfidiam sequendo deliquerat, sic protur? quatenus qui perfidiam sequendo deliquerat, sic prophetarum suorum blandis sermonibus deciperetur, ut jam nec pertimesceret quia deliquisset, et tanto post durius raperetur ad poenam, quanto nunc securius viveret in culpa. Sed ecce jam, largiente omnipotente Deo, ab idolorum cultu remotum est quamplurimum genus humanum, veram fidem publice fatetur, subdi lignis et lapidibus vel cuilibet creaturae in adoratione renuit. Securus ergo jam prophetam quilibet in fide positus consulat, quia hoc auditurus est, quod audire fidelem decet. Fidenter dicam si ab immunditiis aliis atque a pravis actibus recepisset, securus esset. Nam cum Paulus, egregius praedicator, clamet: « Et avaritia, quae est idolorum servitus , » quisquis adhuc avaritiae subjectus est, a cultu idolorum liber non est. Sic ergo is qui avaritiae aestibus anhelat, in fide quidem positus esse videtur, sed aliena ambit accipere, honores mundi
Abbreviated transcription (Latin):
num prophetarum eius : Sed quia achabrex peccatis precedentib:
dignus erat ut tali debuis set deceptionedamnari : quatenus qui
sepeuolens ceciderat inculpam : quandoq: nolens caperetur ad poe¬
um: Occulta iustitia licentia malignis spiritibus datur ut quos
uolenstes inpeccatilaqueo stangulant: inpeccati poenam etiam
olentes traharre : Deniq is quiuitam reprobam non mutam: aꝑpe¬
randis peccatis animum non a uertit : Cum a propheta aliquid
quirit Il laaudit dõ disponente : quaemerebitur audire dam¬
undus: Ecce enimut unũ: uel duolo quamur exmultis. ab omni¬
potentis dĩ cultu domus is rł subi dolorum seruitute recesserat :
aiamen ad prophetas a quibus decipi consueuerat : sae peueniebat
pnspe rarequirens: Cum uero exore prophetarum per uer¬
siagens prospera audire merebatur: Quid aliud superna
udicia agebant : nisi ut peccator populus in suo corde capere¬

Expanded text:
nium prophetarum ejus. » Sed et Achab rex peccatis praecedentibus nium prophetarum ejus. » Sed et Achab rex peccatis praecedentibus dignus erat ut tali debuisset deceptione damnari, quatenus qui saepe volens ceciderat in culpam, quandoque nolens caperetur ad poenam. Occulta quippe justitia licentia malignis spiritibus datur, ut quos volentes in peccati laqueo strangulant, in peccati poenam etiam nolentes trahant. Denique is qui vitam reprobam non mutat, nec a perpetrandis peccatis animum non avertit, cum a propheta aliquid requirit, illa audit, Deo disponente, quae merebitur audire damnandus. Ecce enim, ut unum vel duo ex multis loquamur, ab omnipotentis Dei cultu domus Israel sub idolorum servitute recesserat, et tamen ad prophetas, a quibus decipi consueverat, saepe veniebat, prospera requirens. Cum vero ex ore prophetarum, perversa agens, prospera audire merebatur, quid aliud superna judicia agebant, nisi ut peccator populus in suo corde capere
Abbreviated transcription (Latin):
ingelorũ reꝓbaadesignatur : Non enimminis trant dõsolũ modo
honi quia diuuent sed &iã qui redire nolentes grauent : Ne quod caeli ex¬
ercitus dicitur angelorum : prars re ꝓba in eo intellegi posseꝑ hibetur:
ua senim sus pendi inaere nouimus auescaeli nominamus : Sed & de eisdẽ
spiritib: paulus dix̃ contraspiritalia nequitia incaelestib:: Quorum caput
enuncians ait secundũ principem potestatis aeris huius: ad extraergo
asinis traangelorũ exercitus stat: quia et uoluntas electorum spirituũ
diuinae piaetatic̃ cordat : & re proborum sensus suae malitiae serui¬
ensiudicio districtionis eĩ obtemperat: Vnde & mox fallaxs p̃sin
medium prosilis sedescribitur Perquẽ achabrex exigentib: suis me¬
ritis decipiatur : Neq: enim fas est crederebonum sp̃m fallaciae
deseruire uoluisse ut diceret egrediar. & eromendax sp̃s inoreom¬

Expanded text:
angelorum reproba designatur. Non enim ministrant Deo solummodo angelorum reproba designatur. Non enim ministrant Deo solummodo boni, qui adjuvent, sed etiam qui redire nolentes gravent; nec quod coeli exercitus dicitur, angelorum pars reproba in eo intelligi posse perhibetur. Quas enim suspendi in aere novimus, aves coeli nominamus . Et de eisdem spiritibus Paulus dixit: « Contra spiritualia nequitiae in coelestibus . » Quorum caput enuntians ait: « Secundum principem potestatis aeris hujus . » A dextra ergo et sinistra angelorum exercitus stat, quia et voluntas electorum spirituum divinae pietati concordat, et reproborum sensus, suae malitiae serviens, judicio districtionis ejus obtemperat. Unde et mox fallax spiritus in medium prosiluisse describitur, per quem Achab rex, exigentibus suis meritis, decipiatur. Neque enim fas credere bonum Spiritum fallaciae deservire voluisse, ut diceret: « Egrediar et ero mendax spiritus in ore om
Abbreviated transcription (Latin):
& iosa phat rexiuda sedebatunus quisq: insolio suo uestitie
regio & reliqua : Quod autem michas uocatus adregen
& ad regem pariter iuda : prophetauit contrare gem
lita dicens: Vidi dñm sedentem super solium suum. & q¬
tuam caeli ad extris &asinistris eius & dictum est in quo de
achabut as cendat & cadat in ramoth gala ad: & dixit aliusr
estiinquo decipies Quires pondit dicens: Egrediar a
Quidper solium dñinisi angelicas potestates accipimus: qu
mentibus ds̃ altius presidens inferius cuncta disponito
ixercitus caeli nisiminis trantium angelorum multitudo discribitur
Quid ẽ ergo quod exercitus caeli ad extris & asinis triseiusstare ꝑhibetur :¬
ss enim quiitaẽ intra omnia : ut &iã sit extra om̃a : nec dextra nec sinistra
conduditur : Sed dextradĩ. angelorũ parselecta : sinistraautẽ dĩ pars

Expanded text:
et Josaphat rex Juda, sedebat unusquisque in solio suo vestiti cultu et Josaphat rex Juda, sedebat unusquisque in solio suo vestiti cultu regio, etc. » Quod autem Michas vocatus ad regem Israel et ad regem pariter Juda, prophetavit contra regem Israel, ita dicens: « Vidi Dominum sedentem super solium suum et exercitum coeli a dextris et a sinistris ejus: et dictum est: In quo decipiam Achab, ut ascendat et cadat in Ramoth Galaad? Et dixit alius ita, Et dictum est: In quo decipies? Qui respondit dicens: Egrediar et» quid per solium Domini, nisi angelicas potestates accipimus, quarum mentibus Deus altius praesidens inferius cuncta disponit? exercitus coeli, nisi ministrantium angelorum multitudo describitur? Quid est ergo, quod exercitus coeli a dextris et a sinistris ejus stare perhibetur? Deus enim, qui ita est intra omnia, ut etiam sit extra omnia, nec dextra nec sinistra concluditur, sed dextra Dei angelorum pars electa, sinistra autem Dei, pars
Abbreviated transcription (Latin):
tores & scelestissimi possessores : uineae dñi in eo demloco quod
passus ẽ trucidabantur. & carnes eorum bestiis & uolu criba
dende tradebantur : E tita impiagens illa qua e in passionedi
profanauoceclamabat: Sangiuis eius sit supernos & supers
nr̃os Ibidem sanguinem suum. feti dissimum meruit fun
ubi saluatorem suum expetebat occidi : Refert quidemiosi
quod exomni iudea populi in die sollempni paschae: hieroso
uelut exitialiquadam manucogente conuenerint : quostria
centenamilia hominum dicit fuisse iusto silicet dĩ iudiciot
hocultionis electo ut qui in diebus paschae saluatorem su
uerant In ipsis diebus uelut inunum carcerem omnis multit
conclusa. feralis poenae exitium quodmerebatur exciperci¬
INocauit ergo rexisrahel eunu chum quendam & dixiti
festina ad duceremicham filiumiemla: rex autem is rahi

Expanded text:
raptores et sceleratissimi possessores vineae Domini, in eodem loco quo Dominus raptores et sceleratissimi possessores vineae Domini, in eodem loco quo Dominus passus est, trucidabantur, et carnes eorum bestiis et volucribus comedendae tradebantur. Et ita impia gens illa, quae in passione Domini profana voce clamabat: « Sanguis ejus sit super nos et super filios nostros , » ibidem sanguinem suum fetidissimum meruit fundi, ubi Salvatorem suum expetebat occidi. Refert quidem Josephus quod ex omni Judaea populi in die solemni paschae Jerosolymam, velut exitiali quadam manu cogente, convenerint, quos tricies centena millia hominum dicit fuisse, justo scilicet Dei judicio, tempore hoc ultionis electo, ut qui in diebus paschae Salvatorem suulaverant, in ipsis diebus velut in unum carcerem omnis multitudo conclusa feralis poenae exitium quod merebatur exciperocavit ergo rex Israel eunuchum quemdam, et dixit ei: Festina adducere Micham filium Remla. Rex autem Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
dipse sua morte mirabiliter ad quisiuit: quia resur gendo
ossedit: Hanc autemocciso eo: malicoloni praeripe re moli¬
antur : Cum crucifigentes eumiuda ei. fidem quae percũ
ł extinguere & suam magis quae exlege est iustiam p̃ferre:
igentib: inbuendis conabantur inserere : Extrauineam
heres uineae trucidatur : quia ihs ut sc̃ificaret per suum san¬
guinem populum extraportam passus est: & bene conuenit
huicmisterio quod inloco hoc in quo linxerunt canes sangi
naboth secundũ ꝓphetiae sententiam: lambebant &iam sangi¬
nẽ achab & in a groie ⁊ rahel canes comederunt carnesie zrabel:
qui acum canes illi de quibus scriptum est :Circum de derunto
multi : Sanguinemre demptoris nr̃i linguauenenata expo¬
bant : Ipsi &iam a canibus suis de quibus itẽ scriptura dicit non
bonum sumerepanem filiorum &mitterecanib: ut ne quissi mi

Expanded text:
d ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo d ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo possedit. Hanc autem, occiso eo, mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei, fidem quae per eum est, exstinguere, et suam magis quae ex lege est, justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantuhaeres vineae trucidatur , « quia Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est . » Et bene convenit huic mysterio, quod in loco hoc in quo linxerunt canes sanguinem Naboth, secundum prophetae sententiam, lambebant etiam sanguinem Achab, et in agro Jezrael carnes comederunt Jezabel, quia cum canes illi, de quibus scriptum est: « Circumdederunt me canes multi , » sanguinem Redemptoris nostri lingua venenata expetebant, ipsi etiam a canibus illis de quibus item Scriptura dicit: « Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus , » ut nequissimi
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerunt . cummulti falsitestes accessissent : Nouissime autẽ
uenerunt duo falsitestes & dixerunt: hic dixit: possum destru¬
eretemplum dĩ : & post triduum re aedificare illũd : Duo ergo
falsitestes contranabot hfal sum testi monium dicebant quod
bene dixis set dm̃ & regemꝰ : & iuda eiperduos falsos testes xp̃o
obponebant : quod potentiam & naturamsibi diuinitatis ad¬
smnberet : Vnde pilato adiuda eos itadicente : Acopite cum
uos & crucifigite : ego enim non inuenio in eo causam Respon¬
derunt ei iuda ei : Nos legem habemus: & secundum legẽ
lebet morir quia filium dĩ sefecit: Lapidatus estitaq naboch
xtraciuitatem instigante iet abel: ut eomortuo achabuineã
us possideret: Sic et saluator extraportam passus est cruo¬
nius ui delicet in lo cocal uariae: excitante perzelum srnago¬
apopulum ut peterent mortem xp̃i: quatenus eo occiso
purius uiuerent: Vnde quasi sibi consulentes aiebant
umundus totus post eum abiit : Etsi dimittimus eum sio

Expanded text:
issime autem venerunt duo falsi testes et dixerunt: Hic dixit: Possum destruere templum Dei, et post triduum reaedificare illud . » Duo ergo falsi testes contra Naboth falsum testimonium dicebant, quod benedixisset Deum et regem: et Judaei per duos falsos testes Christo opponebant, quod potentiam et naturam sibi divinitatis ascriberet. Unde Pilato ad Judaeos ita dicente: « Accipite eum vos, et crucifigite: ego enim non invenio in eo causam. » Responderunt ei Judaei: « Nos legem habemus, et secundum legem debet mori: quia Filium Dei se fecit. » « Lapidatus est itaque Naboth extra civitatem, instigante Jezabel, ut eo mortuo, Achab vineam ejus possideret. » Sic et Salvator extra portam passus est, crucifixus videlicet in loco Calvariae, excitante per zelum Synagoga populum, ut peterent mortem Christi, quatenus, eo occiso, securius viverent. Unde quasi sibi consulentes, aiebant: « Ecce mundus totus post eum abiit. Et si dimittimus eum sic,
Abbreviated transcription (Latin):
atq mensus est super puerum : cum trinitatis fidem illi p̃dicando
a sanitates faciendo insinuabat : Et clamans ad patrem dixit :
ater ignos illis : quia nesciunt quid faciunt: Etitem : Pater inquit
darifica filium tuum ut filius tuus clarificette: sicut de disti ei
potestatem omnis carnis: ut omne quod de distiei. det eis uitam¬

Expanded text:
atque mensus est super puerum, cum Trinitatis fidem illi, praedicando atque mensus est super puerum, cum Trinitatis fidem illi, praedicando et sanitates faciendo, insinuabat, et clamans ad Patrem dixit: « Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . » Et item: « Pater, inquit, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ficeres filium meum : cum sinagogaiudae orum de aduentus alua¬
toris conqueritur quasuipse esset causa interfectionis populiiuda¬
ic hinc est quod caifas conspirans de necexp̃i ad turbam ait: Ex pe¬
ditenim ut unus homomoriatur propopulo & non totagens pereat
Sidimictimus eum sic omnes credent in eum : & uenientromani
&tollent nr̃m & locum & gentem :Sedsicut propheta dĩ uerbis
uiduae non exas peratus quinpotius misertus ait ad eam: Damihi
filiumtuum: Tulitq eum desinuillius & portauit incenaculum ubi
ipsemanebat & posuit super lectum suum : & expanditse atq men¬
aredemptor nr̃ non ex as peratus malitiaiudae orum: sed miser¬
tus populi credentis. tulit eum de sinum atris : cum eumtulit de car¬
nuli obseruantia legis & posuit super lectum suum. hoc est demon¬
srauit ei uitam habere in morte sua: Ex panditq setribus uicib:

Expanded text:
rficeres filium meum? » cum Synagoga Judaeorum de adventu Salvarficeres filium meum? » cum Synagoga Judaeorum de adventu Salvatoris conqueritur, quasi ipse esset causa interfectionis populi Judaici. Hinc est quod Caiphas, conspirans de nece Christi, ad turbam ait: « Expedit enim ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat. Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum; et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem . » Sed sicut propheta Dei verbis viduae non exasperatus, quin potius misertus, ait ad eam: « Da mihi filium tuum. Tulitque eum de sinu ejus, et portavit in coenaculum, ubi ipse manebat, et posuit super lectulum suum  Ms. lectumet Redemptor noster, non exasperatus malitia Judaeorum, sed misertus populi credentis, tulit eum de sinu matris, cum eum tulit de carnali observantia legis, et posuit super lectum suum, hoc est, demonstravit ei vitam habere in morte sua. Expanditque se tribus vicibus
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit dñs̃ ds̃ isrł in cuius conspectusco : si fuerit annis his ro
& pluuia nisi iuxta oris mei uerba ⁊ Thesbaigiturun de
Tulitq: eum de sinuillius & portauit incenaculum ubi manebat ipse :¬
& posuit suꝑ lectum suum & reliqua: Hicactus heliae de suscitato
mortuo filio uiduae apud quam hospitabatur: & cuius bene dixit
prinae &oleo: bene exprimitactum redemptoris nr̃i. in resusci¬
atione populi ad fidem conuersi : Quae enim haecuiduae melius
intellegi potest: quam sinagoga iude orum : quae mor simorte
uiduata . filium nut riebat paruulum: hoc est populum carnalem
iudae orum : Hicergo ad ingressum haeliae hoc est saluatoris nr̃i
infirmabatur : quia in eum non credendo sed spernendo ualida
febre infidelitatis ae grotauit : Vnde et mater ipsa conquirendo
de infirmitate pueri ad pro phetam dicit: Quid mihi & tibi uirdi :
ingressus es ad me ut reme morarentur iniquitates meae: & int̃¬

Expanded text:
vivit Dominus Deus Israhel in cuius conspectu sto si erit annis his ros vivit Dominus Deus Israhel in cuius conspectu sto si erit annis his ros et pluvia nisi iuxta oris mei verba et factum eTulitque eum de sinu illius et portavit in coenaculum ubi ipse manebat, et posuit super lectum suum, » et reliqua. Hic actus Eliae, de suscitato mortuo filio viduae, apud quam hospitabatur, et cujus benedixit farinae et oleo, bene exprimit actum Redemptoris nostri, in resurrectione populi ad fidem conversi. Quae enim haec vidua melius intelligi potest, quam Synagoga Judaeorum, quae Moysi more viduata filium nutriebat parvulum, hoc est, populum carnalem Judaeorum. Hic ergo ad ingressum Eliae, hoc est, Salvatoris nostri infirmabatur, quia in eum non credendo, sed spernendo, valida febre infidelitatis aegrotavit. Unde et mater ipsa conquerendo de infirmitate pueri, ad prophetam dicit: « Quid mihi et tibi, vir Dei? Ingressusne es ad me ut rememorentur iniquitates meae et inte
Abbreviated transcription (Latin):
ta illius iaciat : & in nouissimo liberorum ponatportas eius :
Quia uero achi el uiuens dõ bethel inter precatur domus dĩ
Achiel de bethel de structa aio sue atq anathematizatahierich
moenia restaurat cum quis eorum qui in eccła habitum religio¬
nis ad sumpserat ad agenda scelera quae ei dñs ih̃s in diebaptis¬
matis donauerat redit : Quasq: ipse anathematitauerit : diabol
pompas luxoriosaeuiuendo repetit : Cumerrorum dogmata
uel gentilium fabulas: ueritatieccle si asticae qua inbutus est
quasi de bethelegrediens ruinas hierico re suscitat : Meritoq
talis coram dño male dictus & primum filiorum infundatione
ne fariae ciuitatis : & nouissimum in portarum positi one amitin
Quia & fundamenta fidei aquibus bona aedificia inchoare
& claustrabo nae actionis quibus ꝑfici debuerat per dit:¬
Et dixit helias thesbites de habitatoribus gala ad hadachal

Expanded text:
ta illius jaciat, et in novissimo liberorum ponat portas ejus . ta illius jaciat, et in novissimo liberorum ponat portas ejus . Quia vero Achiel Vivens Deo, Bethel interpretatur Domus Dei, Achiel de Bethel destructa a Josue, atque anathematizata Hierichmoenia restaurat. Cum quis eorum, qui in Ecclesia habitum religionis assumpserat, ad agenda scelera, quae ei Dominus Jesus in die baptismatis donaverat, redit, quasque ipse anathematizaverat, diaboli pompas, luxuriose vivendo repetit: cum errorum dogmata, vel gentilium fabulas a veritate Ecclesiastica, qua imbutus est, quasi de Bethel egrediens, ruinas Hierico resuscitat: meritoque talis coram Domino maledictus, et primum filiorum in fundatione nefariae civitatis, et novissimum in portarum positione amittit; quia et fundamenta fidei, a quibus bona aedificia inchoare, et claustra bonae actionis, quibus perfici debuerat perdiet dixit Helias Thesbites de habitatoribus Galaad ad Ahab
Abbreviated transcription (Latin):
dauerat in quo constituerat ciuitatem: innullo autem differebat
prioribus regibus nisi quod peior erat :
Itad didit acabinopere suo irritans dñm dm̃isrł. superom̃s
Ireges isrł qui fuerant ante eum: in diebus eius aedificauit
a chieł debethel hierico: & reliqua: Quod scriptum est de tempo¬
ribus regniachab: in diebus eius aedificauit achiel debethel
hie rico in abiram primo genito suo fundauit eam & in se gub
nouissimo suo posuit portas eiusPatet sensus qui a cum p̃ fatat
conditor urbis funda menta illius ponere in ciperet: primo
genitos eius quiuo cabatur abiram mortuus est : & cum urbe
ae dificate portas munire temptaret. nouissimum filiorum su¬
orum cognomento segubamisit : Quodita futurum io suecum
eam de structam a nathe matitraderet : in p̃cando p̃dixit:
Male dictus inquiens uir coram dño : quisuscita uerit &ae di¬
ficauerit ciuitatem hiericho: in primo genito suo fundamen¬

Expanded text:
dederat, in quo constituerat civitatem. In nullo autem differebat dederat, in quo constituerat civitatem. In nullo autem differebat prioribus regibus, nisi quod pejor erat. « Et addidit Achab in opere suo irritans Dominum Deum Israel, super omnes reges Israel, qui fuerant ante eum. In diebus ejus aedificavit Ahiel de Bethel Jericho, » et reliqua. Quod scriptum est de temporibus regni Achab: « In diebus ejus aedificavit Ahiel de Bethel Jericho. In Abiram primogenito suo fundavit eam, et in Segub novissimo suo posuit portas ejus. » Patet sensus, quia cum praefatae conditor urbis fundamegenitus ejus, qui vocabatur Abiram, mortuus est; et cum, urbe aedificata, portas munire tentaret, novissimum filiorum suorum cognomento Segub amisit. Quod ita futurum Josue, cum eam destructam anathemati traderet, imprecando praedixit, Maledictus, inquiens, vir coram Domino, qui suscitaverit et aedificaverit civitatem Hiericho. In primogenito suo fundamen
Abbreviated transcription (Latin):
confusione plenissimo in regione moriuntur : qui extra ecł am
separati ido latriae aut here sibus oreatq opere ne fario de¬
seruiunt : Hos enim uolu crescaeli comedunt: illiui delicetiu
uolucres de quibus in euangelio dñs dicit inparabolis semen¬
us secusuiam. se mens parsum uolucres comedis se : Tunc enim
sti uolu cres eos comedent: quando onustos peccatis secum ad a et̃¬
Innotricer tesimo primo asa regis iuda: regnauit ambrisuꝑ
sa mariae a somer duobus talentis argenti & ae dificauit eã
& uocauit nomenciuitatis quam ex struxerat nomine somer
domini montis samariae : Hoc quomodo factum sit iosephi
uerba manifestant in quibus ita scriptum esti i:Tricesimpaut¬
annoregis a saph amorin suscepit imperium & tenuit annis xii
quorums ex qui demannis fecit intersa: reli quos autem inciuita¬
te quae mare on appellatur: Agre cis uero samariam: hic autem
nominauit eam somareon: a somaro quodam qui ei montem uenun¬

Expanded text:
confusione plenissima in regione moriuntur, qui, extra Ecclesiam confusione plenissima in regione moriuntur, qui, extra Ecclesiam separati, idololatriae aut haeresibus ore atque opere nefario deserviunt, hos enim volucres coeli comedunt, illae videlicet volucres, de quibus in Evangelio Dominus dicit in parabolas sementis, secus viam semen sparsum, volucres coeli comedisse . Tunc enim istae volucres eos comedunt, quoniam onustos peccatis secum ad aeteno tricesimo primo Asa regis Juda, regnavit Amri supeSamariae a Somer duobus talentis argenti, et aedificavit eum, et vocavit nomen civitatis quam exstruxerat nomine Somer Domini montis Samariae. » Hoc quomodo factum sit, Josephi verba manifestant, in quibus ita scriptum est: Tricesimo autanno regis Asa, Ambri suscepit imperium, et tenuit annis duodecim. Quorum sex quidem annis fecit in Thersa, reliquos autem in civitate quae Mare compellabatur, a Graecis autem Samaria. Hic vero nominavit eam Samareton a Samaro quodam, qui ei montem venun
Abbreviated transcription (Latin):
qui intraecclesiam dĩ o pera prauitatis exercet :Ille enimore
canum lacerantur : cum sententiis scorum doctorum increpatur
ar guituratq dampnatur : De quibus uidelicet canibus inpsal¬
mo scriptum est : ut canes circuibunt ciuitatem: : Canes enim
acanendo dicti sunt : Canum enim consuetudo est illa loca
defendere : inquibus se norunt alimoniamrepperire : Ciuitas
enimilla quam canesisticircum eunt: hierusalem est uniuer salit̃
permundum diffusa : Hancergo circumisse paulum saluta res
generis humani testantur epistolȩ quae peruniuersas gentes
ue lut sacra diuina tonuerunt : Oc a ne mistum beatum qui po¬
pulas per sequitur infideles fures abigit: & ouilia sc̃a custodit
Cuius latratus pertotum mundum: quasi grandi sonatuba con¬
crepuit : Qui enimmoritur ait exbasa in regione: comedem
cum uolucrescaeli: illi enim ex baasa. hoc est excorpore diaboli

Expanded text:
qui intra Ecclesiam Dei opera pravitatis exercet. Ille enim ore qui intra Ecclesiam Dei opera pravitatis exercet. Ille enim ore canum laceratur, cum sententiis sanctorum doctorum increpatur, arguitur, atque damnatur. De quibus videlicet canibus in psalmo scriptum est: « Ut canes circuibunt civitatem . » Canes enim a canendo dicti sunt. Canum enim consuetudo est, illa loca defendere, in quibus se norunt alimoniam reperire. Civitas autem illa, quam canes isti circumeunt, Jerusalem est, universaliter per mundum diffusa: hanc ergo circuisse Paulum, salutares generis humani testantur Epistolae, quae per universas gentes velut sacra divina tonuerunt. O canem istum beatum, qui populos persequitur infideles, fures abigit, et ovilia sancta custodit, cujus latratas per totum mundum quasi gravisona tuba concrepuit. « Qui enim moritur, ait, ex Baasa in regione, comedent eum volucres coeli. » Illi enim ex Baasa, hoc est ex corpore diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum usq ad finemuitae perse uẽ rat : Posteriora eius
ue lut diaboli metabuntur: qui propriauoluntate superbiendo
sibi mortemgene rauit : & tamen populum perditorum
ue lut diuidicareuidetur: Cum non iudicium aequitatis¬
sed damptionis in his exercere dincitur: Tuncenim pecca¬
torum atq omnium iniquorum posteriora demetentur
cum capite suo diabolo: quando iud ex uiuorum & mortuorũ
infine scłi dicturus est hisqui adsinistram eius stabunt: Discedi¬
te ame male dictiinig nemae ternum : qui praeparatus est diabolo
& angelis eius : & ibunthu insupplicium aeternum : iustiaut ẽ
inuitam aeternam : Quimortuus in quit fuerit debaasa inciui¬
tate : comedent eum canes : & quimortuus fuerit ex eo in regio¬
ne comedent eum uolucres caeli : Quidest ergomortuum esse
inciuitate : nisi quemlibet fidetenus in eccła perseuerantem
criminibus capitalibus ob noxium ẽẽ Inciuitate ergomoritur:

Expanded text:
peccatorum usque ad finem vitae perseverat, posteriora ejus peccatorum usque ad finem vitae perseverat, posteriora ejus velut diaboli metentur: qui propria voluntate superbiendi sibi mortem generavit, et tamen populum perditorum velut dijudicaresed damnationis in eis exercere dignoscitur. Tunc enim peccatorum atque omnium iniquorum posteriora demetentur cum capite suo diabolo, quando judex vivorum et mortuorum in fine saeculi dicturus est his qui ad sinistram ejus stabunt: « Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et sociis ejus. Et ibunt hi in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam . » -- « Qui mortuus inquit fuerit de Baasa in civitate, comedent eum canes, et qui mortuus fuerit ex eo in regione, comedent eum volucres coeli. » Quid est ergo mortuum esse in civitate, nisi quemlibet fide tenus in Ecclesia perseverantem, criminibus capitalibus obnoxium esse? In civitate ergo moritur,
Abbreviated transcription (Latin):
Haec uerba contra omnes peccantes : & contra hereticos: & con¬
trapaganos. maxime prolata sunt : Quippe qui peccatis priso¬
nis peccata semper noua adiciunt: & malorum exemplis depr¬
uati suis sceleribus peiores fiunt : Demetam in quid posteri¬
orabaasa & posteriora do mus eius : & faciam domum eius sicut
domum hie roboamfilunabath: De metit dñs posterior abaasa
cum peccata ini quorum post finem uitae ulciscitur: De me tio
& posterio domus eius. cum imitatores illorum aeternis cruciatib:
dampnat : Et faciet domumba asa sicut fecit domum hie roboam
filiinabat hCum peccatores in iniquitate sua perse uerantes
simul cum diabolo & angelis eius infernicruciatibus tradet:
Baasa enim ut diximus confusio uel siccitas inter praetatur:
Hie roboam uero diiudicans populum: & nabath spontancũ
resonat: Quiergo confusi ones errorum & peccatorum sequie
& uirorem gratiae spiritalis haberene glegens inariditate

Expanded text:
Haec verba contra omnes peccantes et contra haereticos et conHaec verba contra omnes peccantes et contra haereticos et contra paganos maxime prolata sunt: quippe qui peccatis pristinis peccata semper nova adjiciunt, et malorum exemplis depravati, suis sceleribus priores fiunt. « Demetam, inquit, posteriora Baasa, et posteriora domus illius, et faciam domum ejus sicut domum Jeroboam filii Nabath. » Demetit Dominus posteriora Baasa, cum peccata iniquorum post finem vitae ulciscitur. Demetit et posteriora domus ejus, cum civitatores illorum aeternis cruciatibus damnat; et faciet domum Baasa sicut fecit domum Jeroboam filii Nabath, cum peccatores in iniquitate sua perseverantes simul cum diabolo et angelis ejus inferni cruciatibus tradet. Baasa enim ut diximus confusio vel siccitas interpretatur, Jeroboam vero dividens populum, et Nabath spontaneum resonat. Qui ergo confusiones errorum et peccatorum sequitur, et, uxorem gratiae spiritualis habere negligens, in ariditate
Abbreviated transcription (Latin):
quipiae uolunt uiuere in xp̃o : perse cutionem patiuntur:
uia draco antiquus persequitur mulierem in sidians calcaneo
eius : & ipsa conteret caput illius: A sa enim tollens siue sustol¬
lens & baasa confusio uel siccitas inter praetatur:
Et bene ec desiae populus tollens siue sustollens dicitur : quimen¬
tem suamad supernade si deria sus pendens: confusi onemterre¬
narum cupiditatum cum earum sug gessore diabolo spernit:
ac uelut sicca et inutilia contempnit:
Idicens : Pro eo quod exaltauite depuluere: & posui ducem
super populum meumis rł Tuaut emambu lasti inuia hie¬
roboam & peccare fecisti populum meum isrł. ut meirrita¬
ris in peccatis eorum: Ecce egodemetam posteriorabaasa &
posteriora domus eius: & faciam domumtuam sicut domum
hie roboam filunabath: Quimortuus fuerit deba asa in ciuita¬
te comedent eum canes: & qui mortuus fuerit ex eoinre gine
comedent eum uolucres caeli:

Expanded text:
qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patiuntur . » qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patiuntur . » Quia draco antiquus persequitur mulierem, insidians calcaneo ejus, et ipsa conteret caput illius . Asa enim tollens, sive sustollens, et Baasa confusio, vel siccitas, interpretatur. Et bene Ecclesiae populus tollens sive sustollens dicitur, qui mentem suam ad superna desideria suspendens, confusionem terrenarum cupac velut sicca et inutilia contemnit. Cdicens: Pro eo quod exaltavi te de pulvere et posui ducem super populum meum Israel, tu autem ambulasti in via Jeroboam, et peccare fecisti populum meum Israel ut me irritares in peccatis eorum. Ecce ego demetam posteriora Baasa, et posteriora domus ejus, et faciam domum tuam sicut domum Jeroboam filii Nabath. Qui mortuus fuerit de Baasa in civitate, comedent eum canes. Et qui mortuus fuerit ex eo in regione, comedent eum volucres coeli, etc. »
Abbreviated transcription (Latin):
sapientem de elo quentia dicitur: ubi plurima uerba: ibi
frequenter aegestas : & in psalmis it alegitur : Vir linguo¬
sus non dirigitur super terram : Nam de sapientia it ascrip¬
tum est : Sapientia praetiosior est cunctis opibus: & omnia
quae desi derantur huic non ualent comparari: longitudo die¬
rum indextera eius: insinistraillius diuitiae & gloria : Quiue¬
rooportunam defensionem ecłȩ exhibere uult contra
hereticos & contra omnes inimicos : sapientiae utiq. ad minicu¬
lo hoc debet perficere : necelo quentia aliquid ad hoc sine
sapientia proficit immo plurimum nocet :
Porro quodlegitur insubsequentibus. quod bellum fuerit
interroboam et hieroboam &asare gemiuda atq baasa regem
srł cunctis diebus corum: Non aliud significare puto quã
quod sca ecclesia quae inunitate fidei persistit: bellum habeat
semper cum hereticis & scis maticis : & omnibus qui uiolare
contendunt fidem catholicam: Omnes enim ut ait apostolus

Expanded text:
sapientem de eloquentia dicitur: « Ubi plurima verba, ibi sapientem de eloquentia dicitur: « Ubi plurima verba, ibi frequenter egestas : » Et in psalmis ita legitur: « Vir linguosus non dirigetur super terram . » Nam de sapientia ita scriptum est. « Sapientia pretiosior est cunctis opibus; et omnia quae desiderantur, non valent rum in dextera ejus, in sinistra divitiae et gloria . » Qui vero opportunam defensionem Ecclesiae exhibere vult contra haereticos et contra omnes inimicos, sapientiae utique adminiculo hoc debet perficere, nec eloquentia aliquid ad hoc sine sapientia proficit, imo plurimum nocet. Porro quod legitur in subsequentibus, quod bellum fuerit inter Roboam et Jeroboam et Asa, regem Juda, atque Baasa, regem Israel, cunctis diebus eorum, non aliud significare puto, quam quod sancta Ecclesia, quae in unitate fidei persistit, bellum habeat semper cum haereticis et schismaticis, et omnibus qui violare contendunt fidem catholicam. « Omnes enim ut ait Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
Nec non et illud quod idem rex scuta aurea quae fecerat rex salomon
abstulit: pro quibus fecit rex roboam scut aaerea &tradidit ea
in manuducum scutariorum: Ad eundem sensum respicit: salo mon
enim scuta aurea condens cus todibus domus suae dedit : cumre¬
demptor noster spiritalem scientiam ꝑ duotestamenta docto¬
ribus ecclesiae adtuendam plebemsuam commendauit : Hanc
antiquus hostis per incuriam rectorum abstrahit : qui cum in¬
tenti sunt rebus terrenis minusq curant de caelestibus officio
pristino & scientia denudatos : quasi in domo propria opibus
spoliatos derelinquit : Deniq tales cum sensu spiritali priua¬
tos conspiciunt: per eloquentiam uerborum copiam quae¬
runt: quatenus eorum sonoritate uelut scuto rum aereorũ
firmitate : tutamen contrahostes prosubiectis sibi opponant:
Sedquanto aes est iulius aurimetallo : tanto inferior est uana
eloquentia. uerae sapientiae fructu : Vn de perquendam

Expanded text:
necnon et illud quod idem rex scuta aurea quae fecerat rex Salomon necnon et illud quod idem rex scuta aurea quae fecerat rex Salomon abstulit pro quibus fecit rex Roboam scuta aerea et tradidit ea in manu ducum scutariorum, ad eumdem sensum respicit. Salomon enim scuta aurea condens custodibus domus suae dedit, cum Redemptor noster spiritualem scientiam per duo testamenta doctoribus Ecclesiae ad tuendam plebem suam commendavit. Hanc antiquus hostis per incuriam rectorum abstrahit, quia cum intenti sunt rebus terrenis minusque curam de coelestibus officio pristino et scientia denudatos, quasi in domo propria opibus spoliatos, dereliquit. Denique tales cum sensu spiritali privatos se conspiciunt, per eloquentiam verborum copiam quaerunt quatenus eorum sonoritate, velut scutorum aereorum firmitate, tutamen contra hostes pro subjectis sibi opponant. Sed quanto aes est vilius metallo auri, tanto inferior est vana eloquentia verae eloquentiae fructu. Unde per quemdam