comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nata in qua uita corporis qm̃ et
uiste ⁊ mique uiui potest qd ele¬
gerit hoc hr̃ẽt us p̾mium de iusticia.
uel de iinquitate supplicium ut nec
cit nũdum natos nicħ egisse boni
seu mali. Illa quitpe molinatio uo¬
liuitatis ad corpus nonclũ est actio
uel iusticie uł iniquitatis de qͣ rõ cre¬
denda est in iuditio dei receptõ ini¬
cuiq scd̃m ea que ꝑ corpꝰ gessit sine
bonum siue malũ cur ergo ñ iam
⁊ illud credatur qd̾ dei mtu ad cor
n̾et penas iustissimas luerz sine la¬
boris dintuyni siue ignis et̃ni an
qr hoc ip̃m deo uolenti obtemꝑasse
riũ nondum natos niohil egisse uł
sunt fatebimur etiã nõ in eoꝵ ge¬
n̾e aiãm primitꝰ creatam ut eẽt
p̃scia futuri temporis sui uł iusti
uł iniqui nimis quippe incredibłe
est eam potuisse ꝓpria uoluntate
inclinari ad corporis uitam. si se
ita in quibdam pecoaturã p̾sciret
ut iuste supplicio ꝑpecuo puniret᷑.

Expanded text:
nata, in qua uita corporis, quoniam et nata, in qua uita corporis, quoniam et iuste et inique uiui potest, quod eligeret hoc haberet, uel praemium de iustitia uel de iniquitate subplicium, ut neccit nondum natos nihil egisse boni seu mali? illa quippe inclinatio uoluntatis ad corpus nondum est actio uel iustitiae uel iniquitatis, de qua ratio reddenda est in iudicio dei recepturo unoquoque secundum ea, quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. cur ergo non iam et illud credatur, quod dei nutu ad corperet, poenas iustissimas lueret siue laboris diuturni siue ignis aeterni? an, quia hoc ipsum, deo uolenti obtemperasse, rium nondum natos nihil egisse uelsunt, fatebimur etiam non in eo rerum genere animam primitus creatam, ut esset praescia futuri operis sui uel iusti uel iniqui. nimis quippe incredibile est eam potuisse propria uoluntate inclinari ad corporis uitam, si se ita in quibusdam peccaturam esse praesciret, ut iuste subplicio perpetuo puniretur.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. nam neq id quod dc̃m est ad y ss¬
magĩem suam nͥ in aĩa. neq illud
corpore recte intelligimꝰ. credatur
gͦ si ulła soͥpturaꝵ auctoritas seu
u̾itatis rõ contͣ dicit hoĩem ita fao¬
tum sexto tlie ut corporis quidẽ
hũani põ eausalis in elem̃tis mũ¬
di. anima u̾o iam ip̃a crearetur.
sicut pͥmitꝰ ꝯditus est dies et crea¬
ta lat̾ent in oꝑib dei doneo eam suo
tempore sufflando. hoc est iuspiran¬
do formato ex limo corpori insere¬
ret. S hic rursus ñ sꝑuen¬
da oritur q̃stio si enim iam fc̃a e¬
rat anima et latebat. ei ubi posset
ẽẽ melius qͣm ibi. quid gͦ fuit can¬
se ut aĩa innocent̃ uiuens inserẽt᷑
uite huiꝰ carnis in qua peccando ip¬
sum qui elm creauit offend̾et. unde
eam m̾ito sequeret᷑ laboris erũpna
dampnatõnis q crucicitꝰ: an iłłud
dicend̾ est qd̾ ad corpus ad ministnͣ¬
dum uoluntate ꝓpria fũit incli¬

Expanded text:
num. nam neque illud, quod dictum est" ad inum. nam neque illud, quod dictum est" ad imaginem suam", nisi in anima neque illud, corpore recte intellegimus. credatur ergo, si nulla scripturarum auctoritas seu ueritatis ratio contradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis mundi, anima uero iam ipsa crearetur, sicut primitus conditus est dies, et creata lateret in operibus dei, donec eam suo tempore sufflando, hoc est inspirando, formato ex limo corpori insereret. Sed hic rursus non spernenda oritur quaestio. si enim iam facta erat anima et latebat, ubi ei posset esse melius quam ibi? quid ergo fuit causae, ut anima innocenter uiuens insereretur uitae huius carnis, in qua peccando ipsum, qui eam creauit, offenderet, unde eam merito sequeretur laboris aerumna damnationisque cruciatus? an illud dicendum est, quod ad corpus administrandum uoluntate propria fuerit incli
Abbreviated transcription (Latin):
ex t̃ra ⁊ prioris aĩe ex angł̾ioci nat᷑a.
ubi ipratõnes eaꝵ causales p̃fyc̃at¬
qñ pͥmitꝰ fecit hoĩem in hiis q̃ si¬
mul omia creauit. deinceps uõ iã
hoĩes ex hominib. corpꝰ ex corpore.
aĩa ex anima. durũ est hoc. angłi.
aut angłoꝵ filiam dice ẽẽ aĩam
sed musto durius celi corporei. qͣnto
magis gͦ maxis ⁊ t̾re młto minus
gͥ in aliqua corporali creatura causa¬
lis rõ aĩe p̃conlita est cum fac̃et
dd̃ hoĩem ad ymagiẽm suam añqͣm
eum tpr̃e suo de limo formatũ fla¬
tu aĩaret. si absurde creditur aĩam
causalit̃ in natura angłica ꝯisse.
Illud ergo iundenmꝰ inrum
forsitan um ẽẽ possit qd̾ certe huma¬
ne opinioni tolerabłius mͥ uidecur.
dm̃ in illio primis oꝑib q̃ simul crep¬
creasse. qͣm suo tempore m̃bris exli¬
mo formati corporis inspiraret. cuiꝰ
coporis in illis simul ꝯditis reb rõ¬
nem creasset causalit̃ sodm quam
fieret cum faciendũ eẽt corpꝰ hũa¬

Expanded text:
ex terra et prioris animae ex angelica natura, ubi rationes eorum causales pra primitus fecit hominem in his. quae simul omnia creauit, deinceps uero iam homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam ex anima! durum est hoc angeli aut angelorum filiam dicere esse animam, sed multo durius caeli corporei; quanto magis ergo maris et terrae! multo minus igitur in aliqua corporali creatura causalis animae ratio praecondita est, cum faceret deus hominem ad imaginem suam, antequam eum suo tempore de limo formatum flatu animaret. si absurde creditur animam causaliter in natura angelica condidisse. Illud ergo uideamus, utrum forsitan uerum esse possit, quod certe humanae opinioni tolerabilius mihi uidetur, deum in illis primis operibus, quae simul omnicreasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis inspiraret: cuius corporis in illis simul conditis rebus rationem creasse causaliter, secundum quam fieret, cum faciendum esset, corpus huma
Abbreviated transcription (Latin):
ego feci. Si gͦ dm̃ dice̾mꝰ tãꝙͣ corꝑei mũ¬
di huꝰ aĩam cui mundꝰ ip̃e eẽt tan¬
qͣui corpꝰ unius animantis recte ñ
eum dicemus sufflando fecisse ani¬
mam hoĩs nisi corporeã de isto aere
subiacente gͥ ex corpore ñ tñ qd̾ fecis
set declisset. qr sufflando de seip̃o de¬
disse putare deb̾emus. sed ita de gͥ
subiecto aere corporis sui sicut aĩa
de huiꝰ re similit adiacente. hoc est
de corpore ñ de seip̃a flatum facit.
nũc uero qr ñ tm̃ modo mundi cor¬
pus deo subditum dicimus. s illũ
ẽẽ supra omeni creaturã suie cor¬
poralẽ siue sꝑitalẽ. nͨ de se ip̃o nec de cor¬
poreĩs elem̃tis credendus est aĩam
fecisse sufflando.utrũ aũt
ex eo qd̾ om̃ino ñ erat idest ex ulło
an ex aliqua re q̃ iam ab illo fc̃a
sp̃ualit̃ erat. s aĩa noudum erat.
merito q̃ri potest. si enini d̾ni ad¬
huc aliud ex ulło creare ñ crelimus
postea qͣm creauit omĩa simul ⁊¬

Expanded text:
ego feci? Si ergo deum diceremus tamquam corporei mundi huius animam, cui mundus ipse esset tamquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex corpore suo, non tamen quod dedisset sufflando de se ipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re similiter adiacente, hoc est de corpore, non de se ipsa flatum facit. nunc uero quia non tantummodo mundi corpus deo esse subditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam siue corporalem siue spiritalem, nec de se ipso nec de corporeis elementis credendus est animam fecisse sufflando. Utrum autem ex eo, quod omnino non erat, id est ex nihilo, an ex aliqua re, quae iam ab illo facta spiritaliter. erat, sed anima nondum erat, merito quaeri potest. si enim deum adhuc aliquid ex nihilo creare non credimus, posteaquam creauit omnia simul
Abbreviated transcription (Latin):
mũ simul omĩa creauisse quedã
conclitis iam ip̃is naturis q̃dam
p̃conlitis causis sicut ñ solũ p̾sen¬
tia. u̾metiam futura fecit omĩa si¬
mul potens ⁊ ab eis fors requieuit
ut eoꝵ deinceps administratõne at¬
q regimine crearet etiam orclines
tempoꝵ ⁊ tpĩalium qui et ꝯsũma¬
ũit ẽa pp̃. omniũ geñum t̾minatõ¬
hoc melius intelligi nõ solum resisto
ũmetiam faueo Non tam̃
de aĩa qͣm d̾s inspirauit hoĩ sufflam¬
do in eius faciem nichil ꝯf̾mo nͥ qr cͤ¬
tia dei genitus nec de sb̾stantia dei ꝓ¬
cedens. sed fcũs a deo nes ita faceus.
ut in eiꝰ naturã nat᷑a ulła corporis uł¬
irratõnalis aĩe ũteretur ac ꝑ ħ de nl¬

Expanded text:
mum simul omnia creauisse, quaedam mum simul omnia creauisse, quaedam conditis iam ipsis naturis, quaedam praeconditis causis; sicut non solum praesentia, uerum etiam futura fecit omnipotens et ab eis factis requieuit, ut eorum deinceps administratione atque regimine crearet etiam ordines temporum et temporalium, quia et consummauerat ea propter omnium generum terminatiohaec melius intellegi, non solum non resisto, uerum etiam faueo. Nunc tamen de anima, quam deus inspirauit homini sufflando in eius faciem, nihil confirtia dei genitus nec de substantia dei procedens, sed factus a deo, nec ita factus ut in eius naturam natura ulla corporis vel rationalis anime verteretur
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. ⁊ omne uirsde agri. qñ quid̃ cũ
fc̃ũs est clies fecit ñ nisi ip̃m cdiem.
qu̾o etiã uiride agri fecit añqͣm eẽt
retur. tũc enim fc̃m cum exortũ est
ñ añqͣm exoriret ᷑ quis ñ dic̾e̾t nisi soͥp¬
ture ũba reuocarent: memiñit etiã
scͥptum ẽẽ. qui uiuit in ec̃num cre¬
auit omĩa simul et uideat quẽad¬
modum sins creata dici posst̃ qͦꝵ cre-¬
atio spatiis tp̃alib clistat. ñ horarũ
tm̃ s etiam dieꝵ curet quoq oftñd̾e
qũo utrũq sit uerũ qd̾ contrarium¬
nid̃i potest ⁊ d̾m in die septimo ab
om̃ib oꝑib suis requieuisse qd̾ ge¬
neseos liber dicit.⁊ usq nũt eũ oꝑa¬
ri qd̃ dñs dicit. respiciat etiã q̃ dc̃a
sunt ꝯsũmata quo eadem die sint
inchoata. hiis enim ꝯmĩb cliuine
scͥpture testimoniis qͣm ẽẽ ueracẽ
nemo clubitat nͥ infidelis aut impi¬
us ad ilłam sentẽtiam ducci sumꝰ
ut lic̾emus d̾m ab eordio scłi pei¬

Expanded text:
ram et omne uiride agri, quandoquidem, cum factus est dies, non fecit nisi ipsum diem; quomodo etiam omne uiride agri fecerit, antequam esset retur; tunc enim factum, cum exortum est, non, antequam exoreretur, quis non diceret, nisi scripturae uerba reuocarent? meminerit etiam scriptum esse: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et uideat, quemadmodum simul creata dici possint, quorum creatio spatiis temporalibus distat, non horarum tantum, sed etiam dierum. curet quoque ostendere, quomodo utrumque sit uerum, quod convideri potest, et Deum in die septimo ob omnibus operibus suis requievisse, quod Geneseos liber dicit , et usque nunc eum operari, quod Dominus dicit . Respiciat etiam quae dicta sunt consummata, quomodo eadem dicta sint inchoata. 42. His enim omnibus divinae Scripturae testimoniis, quam esse veracem nemo dubitat nisi infidelis aut impius, ad illam sententiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi pri
Abbreviated transcription (Latin):
qua potest uł dec̾ior us melior fi̾ ñ in
m̃ito etiã mortalis possit intelligi
qm̃ ueram ĩ mortalitatẽ solus illẽ ht̃
de quo ꝓprie dõm est qui solus ht̃ im¬
mortalitatẽ cet̾a que in hoc libro dis¬
ceptando locntus sum ad ħ ualeant
iogenti ut aut noũit ꝙ̃xidinoclũ sine
affirmandi tem̃itete q̃uenda sint q̃
ñ aꝑte scͥptura loquitur aut si ei q̃¬
uendi modꝰ iste nõ placet quẽad mod̾
ip̃e quesiuerim sciat ut si me potest
dod̾e ñ abnuat. si aũt ñ potest a quo
ambo disccimus mecum requirat.

Expanded text:
test vel deterior vel melior fieri, non immerito etiam mortalis possit intelligi; quoniam veram immortalitatem solus ille habet, de quo proprie dictum est, Qui solus habet immortalitatem . Caetera quae in hoc libro disceptando locutus sum, ad hoc valeant legenti, ut aut noverit quemadmodum sine affirmandi temeritate quaerenda sint quae non aperte Scriptura loquitur; aut, si ei quaerendi modus iste non placet, quemadmodum ipse quaesiverim sciat, ut si me potest docere non abnuat, si autem non potest, a quo ambo discamus mecum requirat.
Abbreviated transcription (Latin):
creat᷑um sp̃ualem q̃ in dei contlitõi-¬
b ꝑ illos sex clies feĩs ñ ꝯmemora¬
retur cum hoĩem sexto die fecisse
dc̃us est quẽ nonclum in ꝓpria nat᷑a
fec̃at. s adhuc rõne causali in illa
creat᷑a q̃ ꝯmemorata ñ est. magis
enĩ debuit ip̃a ꝯmemorari q̃ sic ꝯ¬
suminata erat. ut ñ adhuc eẽt sed̾¬
sue cause p̃oedentem rõem facienda.
an forte in illius cliei natura quẽ
primitꝰ ꝯdicdit. si sp̃c intelloũalis di¬
es ille recce acorpitur. hano faciende
aĩe causalem rõem ds̃ inseruit. cũ
sexto clie fecit hoĩem ad ymaginẽ
eum post illos septem dies fac̃ẽt
ut uidelicet corporis eius causalem
rõem in natura t̃re. aĩe aũt in na¬
tura illius diei creasse credatur. sed
quid aliud de̾ cum hoc d̾r nͥ angłi

Expanded text:
creaturam spiritalem, quae in dei conditionibus per illos sex dies factis non commemoraretur, cum deus hominem sexto die fecisse dictus est, quem nondum in propria natura fecerat, sed adhuc ratione causali in illa creatura, quae commemorata non est. magis enim debuit ipsa commemorari, quae sic consummata erat, ut non adhuc esset secundum suae praecedentem rationem facienda. An forte in illius diei natura, quem primitus condidit, si spiritus intellectualis dies ille recte accipitur, hanc faciendae animae causalem rationem deus inseruit, cum sexto die fecit hominem ad imaginem eum post illos septem dies faceret; ut videlicet corporis ejus causalem rationem in natura terrae, animae autem in natura illius diei creasse credatur? Sed quid aliud dicitur, cum hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
lec turbatur eius iutentio tan¬
qͣm conantis reclintegͣre labentia
nec ualentis ⁊ in quib reb tur¬
batur inde cognoscitur que pars
minist̾ioꝵ ni causa sit. ut si po¬
tuerit mecdicina succurrat. Nã¬
q aliud ẽẽ ip̃am. aliud ħ eius as¬

Expanded text:
let, turbatur eius intentio, tamlet, turbatur eius intentio, tamquam conantis redintegrare labentia nec ualentis. et in quibus rebus turbatur, inde cognoscitur quae pars ministeriorum in causa sit, ut, si potuerit, medicina succurrat. Namque aliud esse ipsam, aliud haec eius
Abbreviated transcription (Latin):
tirram sio cũa omnẽ corporeã cre¬
aturam nat᷑e dignitate p̃cellit
Qlucem tñ et aerem que in ipso
q̃uoq mundo p̃cellentia sunt cor¬
pora magisq hñt faciendi p̃stan¬
tiam quam paciendi corpulentiã.
inmistrat. nunticit enĩ aliquid
lus corporea. Cui annũtiat ñ hoc
est qd̾ illa ⁊ hec est aĩa cui ni¬
tiat. ñ illa que nuntiat. et cume
afflictõnes corporid moleste sen¬
tit accõem suam q̃ illa regendo
adest turbato eius temꝑam̃to ĩ¬
peliri ostñditur. ⁊ ħ affestõ doloe
nodaturr. et aer qui ĩnius infusus
est paret uoluntati ut m̃bra mo¬
ueat. ñ aũt ip̃e uoluntas est. et
illa ꝑs mecdia motꝰ m̃broꝵ nun¬
tiat ut memoria teneatur. ñ ip¬
sa memoria est. deniq dum eins
est hec tanqͣm minist̾ia uicio qͦ¬
lib seu ꝑturbatõne om̃imodo de¬
ficiunt desistentib nuntiis senti¬
endi et ministris mouentli tamqͥ
ñ hñs cur adsit abscelit. si añt
ñ ita deficiunt ut in morte asso¬

Expanded text:
creaturam naturae dignitate praecellit. per lucem tamen et aerem, quae in ipso quoque mundo praecellentia sunt corpora magisque habent faciendi praestantiam quam patiendi corpulentiam, t corpus administrat. nuntiat enim aliquid lux corporea; cui autem nuntiat, non hoc est, quod illa; et haec est anima, cui nuntiat, non illa, quae nuntiat. et cum adflictiones corporis moleste sentit, actionem suam, qua illi regendo adest, turbato eius temperamento inpediri offenditur, et haec offensio dolor uocatur. et aer, qui neruis infusus est, paret uoluntati, ut membra moueat, non autem ipse uoluntas est. et illa pars media motum membrorum nuntiat, ut memoria teneatur, non ipsa memoria est. denique, dum haec eius tamquam ministeria uitio quolibet seu perturbatione omni modo deficiunt desistentibus nuntiis sentiendi et ministris mouendi, tamquam non habens cur adsit abscedit. si autem non ita deficiunt, ut in morte adso
Abbreviated transcription (Latin):
nopene ñ flubitat᷑ flauit us suf¬
flauit ẽẽ clicendũ. querebamꝰ aũt
in suꝑiore sermone de manu dei.
gitaretur. Quid ergo nũc dicen¬
dum est in eo qd̃ scͥptum est suf¬
flauit d̾s nͥ qr sicut ñ manib
corporis finxit ita nec faucib
hoc ũbo scͥptura in q̃stione diffĩcil¬
lima płimũ nos qͣntum opinor
aduuuucit nam cum qͥdam ex hoc
u̾bo creclidint aliquid ẽẽ aĩam
de ip̃a substantia dei .i. eiusdem na¬
ture ouiꝰ ille est hoc idõ putantes
qr cum homo sufflat aliqͥd de se
ip̃o eicit in flatu. hĩo potius ad¬
monentli sumꝰ hanc inimitam
fidei catholice reꝓbare sentẽtiã.
nos enĩ creclimũis d̾i naturã at¬
q sb̃am que in tͥnitate creditur
a multis intelligitur. a pauois
omnino ẽẽ in cõminutabłem.
porro aũt aĩe naturã uł indet̾i¬
ns uel in melius ꝯmutari posse
quis ambigit. ac ꝑ hoc sacrilega¬
est opinio eam ⁊ d̾m̃ cred̾e unius eĩ¬

Expanded text:
non dubitatur flauit uel sufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in superiore sermone de manibus dei, gitaretur; quid ergo nunc dicendum est in eo quod scriptum est: sufflauit deus, nisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus hoc uerbo scriptura in quaestione difficillima plurimum nos, quantum opinor, adiuuit. Nam cum quidam ex hoc uerbo crediderint aliquid esse animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo putantes, quia cum homo sufflat, aliquid de se ipso eicit in flatu, hinc potius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei naturam atque substantiam, quae in trinitate creditur a multis, intellegitur a paucis, omnino esse incommutabilem. porro autem animae naturam uel in deterius uel in melius commutari posse quis ambigit? ac per hoc sacrilega opinio est eam et deum credere unius e
Abbreviated transcription (Latin):
subditum. cũ ictiq longe quid̃
ditum corpꝰ ⁊ d̾s subditam crectu¬
ram cur ñ potius intelligatur
de sb̃iecta sibi creat᷑a fecisse ds̃
aĩam in eo qd̃ sufflasse dictus est
qñ quid̃ sp̃a anima qͣmuis corpo¬
ri suo ñ ita dñetur ut ds̃ uniũ¬
sitati qͣm conclidit. tñ eius mo¬
tu ñ de sua substantia flatũ facit.
possemus quidem dic̃e nec ip̃m
dñi flatum eẽ aĩam hominis sed
dm̃ sufflando fecisse aĩam in ho¬
mine. sed ne putentur meliora q̃
fecit ũbo qͣm qd̾ fecit flatu qr et
in nob̾ melius est ũbum qͣm flatꝰ.
nich̾ est int̾i scd̾m supͣdc̃am rõ¬
nem cur aĩam ip̃am dei flatum¬

Expanded text:
subditum. cum itaque longe quidemsubditum. cum itaque longe quidemditum corpus et deus subditam creaturam, cur non potius intellegatur de subiecta sibi creatura fecisse deus animam in eo, quod sufflasse dictus est, quandoquidem ipsa anima, quamuis corpori suo non ita dominetur ut deus uniuersitati, quam condidit, tamen eius monon de sua substantia flatum facit? Possemus quidem dicere nec ipsum dei flatum esse animam hominis, sed deum sufflando fecisse animam in homine; sed ne putentur meliora quae fecit uerbo quam quod fecit flatu, quia et in nobis melius est uerbum quam flatus, nihil est interim secundum supra dictam rationem, cur animam ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ dubitandũ qd̾ recta fides ñt aĩ¬
mam sio esse a deo canqͣm rem qͣm
fec̃it. ñ tanqͣm naturcĩ cuiꝰ ipse est
flauit in fu in faciem eiꝰ et
fcũs est hõ in aĩam uiuam. si a
nima dei ꝑ nõ est. uł dei omĩno
s̃ubstantia. Immo u̾o ex hoc u̾bo
satũ apparet ica ñ ẽẽ. cum homo
enĩ sufflat. aĩa ituq ip̃a sisbiacen¬
tem sͥ naturã corporis mouet
⁊ de ilsa nõ de seip̃a flatum facit.
nisi forte istitã tardi sunt ut nes¬
ciant isto recipto halitu. quẽ de
hoc acre circĩtfuso dicimꝰ ⁊ reddi¬
mus fi̾ etiam flatum cum nolũ¬
tate sufflamus. qd si etiã ñ ex hoc
qui foris intrinsecus adicicet ac¬
cepto ⁊ reddito s ex ip̃ius nr̃i cor¬
poris natura qua ꝯstat sufflan¬
do aliquid eiceremus ñ est eadẽ
natura corporis ⁊ aĩe qd̾ et ipsi
utiq consentiunt. Q nap̃p ⁊ sic
et mouet aliud flatus quẽ regen¬
do et mouendo facit de corpore gͥ
subeito ñ de serp̃a cui corpus est

Expanded text:
ubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a deo tamquam rem, quam fecerit, non tamquam naturae, cuius ipse est,flauit in faciem eius, et factus est homo in animam uiuam, si non anima dei pars est uel dei omnino substantia? immo uero ex hoc uerbo satis adparet ita non esse. cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subiacentem sibi naturam corporis mouet et de illa, non de se ipsa flatum facit; nisi forte isti tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et reddimus, fieri etiam flatum, cum uoluntate sufflamus. quodsi etiam non ex hoc, qui forinsecus adiacet, accepto et reddito, sed ex ipsius nostri corporis natura, qua constat, sufflando aliquid eiceremus, non eadem natura est corporis et animae: quod et ipsi utique consentiunt. quapropter etiam sic et mouet, aliud flatus, quem regendo et mouendo facit de corpore sibi subdito, non de se ipsa, cui corpus est
Abbreviated transcription (Latin):
nem puluerẽ de t̾¬
ra. et flauit in fa¬
ciem eiꝰ flatũ uite.
et fcñs est homo
in aĩam uiuentẽ.
Hec u̾ba scͥpture nobis et in pͥnci¬
pio suꝑioris libri consid̾anda ꝓpo¬
suimꝰ ⁊ de ip̃o hoĩe fc̃o maxime q
de eius corpore qͣntum satis cluxi¬
mus qd̃ scd̾m scͥpturas uisum est.¬
disserimꝰ s qr de ãa humana nõ
ꝑua q̃stio est ad hunc eam librum
differendam ꝓutauimꝰ nescientes
qͣntum nos tbñs adiuturus eẽt rec¬
te loqͥ cupidos: illd̾ tñ sciẽtes nͥ ꝙͣtũ ip̃e
adiuuaret recte ñ ẽẽ locuturos recte
est aũt uaciter atq congruent̃. Ni¬
chil audaciter refellendo nich tem̃e
affirmando dum adhuc dubiũ est
u̾m falsum ue sit. siue fidei siue
scientie xp̃iane. qd̾ aũt doceri po-¬
test uł uerum rõne aꝑtissima uł
soͥpturaꝵ auccoritate c̾tissima si¬

Expanded text:
nem puluerem de terra et flauit in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in principio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto maximeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est,disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum nos dominus adiuturus esset recte loqui cupidos, illud tamen scientes, nisi, quantum ipse adiuuaret, recte nos non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc dubium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scientiae christianae, quod autem doceri potest, uel rerum ratione apertissima uel scripturarum auctoritate c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ẏsaiam dicit ds̃ sp̃o enim a me
ꝑcedet. ⁊ flatum omnẽ ego feci nã
nõ que mlib flatum corporeũ eũ
dic̃e seqñtia docent. Cum enĩ dixis¬
ai eum quid ergo dicit flatũ nisi aĩ

Expanded text:
aiam dicit Deus: Spiritus enim a me procedet, et flatum omnem ego feci. Nam non quemlibet flatum corporeum eum dicere, sequentia docent. Cum enim dixissillum qu
Abbreviated transcription (Latin):
est ⁊ finxit d̾s adhuc de t̾ra cet̾as be¬
stias ag̾ri. ⁊ cec̃a uolatilia celi qͣsi q̃
minus uł t̾ra sexto uł aqua. quin¬
to cbie ꝑdux̾it. s om̃s bestias inqͥt
et omnia uolatilia. nec non ⁊ illud
cogitet ꝯm̃admod̾ ds̃ et sex dieb fe¬
cerit omĩa primo ip̃m diem. sod̾o
firmam̃tum. c̾cio spẽm maris ⁊ t̾re.
atꝙ ex t̾ra ħbam ⁊ ugna. qͣrtoliũa¬

Expanded text:
nxit Deus adhuc de terra caeteras bestias agri, et caetera volatilia coeli, quasi quae minus vel terra sexto, vel aqua quinto die produxerit; sed, omnes bestias, inquit, et omnia volatilia. Necnon et illud cogitet, quemadmodum Deus et sex diebus fecerit omnia; primo, ipsum diem; secundo, firmamentum; tertio, speciem maris et terrae, atque ex terra herbam
Abbreviated transcription (Latin):
iatẽte st̃s ut sicut de flatu dicebamꝰ ꝙ̃ fãc̃
aĩa ex corꝑe suo. s oĩo ex nichilo tunc
flatus ut factus. cum flare deus¬
noluit idemq hominis aĩa feũs
sit. an u̾o iam fec̾at aliquid sp̃uale
qͣmuis hoc quioquid erat. nonclum
aĩe natura erat atq ex hoc feñs sit
flatus dei que natura eẽt aĩe sieut
nec corporis hũani natura iam e¬
rat añquam d̾s eam de limo t̾re uł
pulu̾e formasset. ñ enĩ caro huma¬
na erat puluis aut limus. s tña
liquid eiat unde illa fieret q̃ nontlũ
erat nũ ergo crelibłe est in primis

Expanded text:
iacente factus sit, sicut de flatu dicebamus, quem facit anima ex corpore suo, sed omnino ex nihilo tunc factus sit flatus, cum deus flare uoluit, idemque hominis anima factus sit: an uero iam erat aliquid spiritale, quamuis hoc, quidquid erat, nondum animae natura erat, atque ex hoc factus sit flatus dei, quae natura esset animae, sicut nec corporis humani natura iam erat, antequam deus eam de limo terrae uel puluere formauisset. non enim caro humana erat puluis aut limus, sed tamen aliquid erat, unde illa fieret, quae nondum erat. Num ergo credibile est in primis
Abbreviated transcription (Latin):
liquid eius modi accidere non potest.
et iõ sola est in cõmutabilis sb̃a uł
essentia que d̾s est: Cui ꝓfecto ip̃m
ẽẽ unde essẽtia noĩata est maxime
ac u̾issime competit. Qd̃ eĩ mutat᷑.
ñ seruat ip̃m eẽ: et ꝙ mutari potest.
et iam si non mutetur potest. ꝙ fue¬
rat ñ eẽ ac ꝓ hoc illud solum ꝙ non
tm̃ ñ mittatur uerꝵ et iam muta¬
ri oĩno ñ potest. sine scrupulo occ᷑¬
rit ꝙ uerissime dicatur esse.¬

Expanded text:
liquid ejusmodi accidere non potest; liquid ejusmodi accidere non potest; et ideo sola est incommutabilis substantia vel essentia, qui Deus est, cui profectio ipsum esse, unde essentia nominata est, maxime ac verissime competit. Quod enim mutatur, non servat ipsum esse; et quod mutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum quod non tantum non mutatur, verum etiam mutari omnino non potest, sine scrupulo occurrit quod verissime dicatur esse
Abbreviated transcription (Latin):
pacessumus. Quod gͦ ñ inuenimus
in meliore nr̃o. ñ debemus in illo q̃re¬
re ꝙ longe melius est meliore nr̃o. at
sic intelligamꝰ dm̃ si possumus qnͣtũ
possumus sine qualitate bonũ. sine
qnͣtitate magnũ. sine indigentia eͤ¬
atorem. sñ situ p̾sidentẽ. sine ãbitu
oĩa etinentem. sine loco ubiq totũ:
sñ temꝑe semptt̾num sine ulla sui
mutatione mutabilia facientem
nichilq patientẽ. Qͣs qͥs dm̃ ita cogi¬
tat. et si ñlum potest om̃i mͦ inue¬
nire quid sit: pie tam̃ cauet qnͣtũ
potest aliquid de illo sentire ꝙ ñ sit.
Est tñ sine dubitatõe sb̾a. uel si me
lius hoc appellatur essentia. ꝙͣ greci
usian uocant. Sicut eĩ ab eo ꝙ est
sapere dc̃a est sap̃ia. et ab eo ꝙ est sci¬
re dicta est scientia: ita ab eo ꝙ est
ẽẽ dcã est essentia. Et qͥs magis est
ꝙͣ ille qui dixit famulo suo. ego sũ
tur essentie siue sõe capiunt accidẽ¬
tias. quib meis fiat uel magna uł
qͣntacumq mutatio: Deo autem a¬

Expanded text:
paces sumus. Quod ergo non invenimus in meliore nostro, non debemus in illo quaerere quod longe melius est meliore nostro. Ut sic intelligamus Deum, si possumus quantum possumus sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine ulla sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitat, et nondum potest omnimodo invenire quid sit, pie tamen cavet quantum potest aliquid de eo sentire quod non sit. Est tamen sine dubitatione sulius hoc appellatur, essentia, quam Graeci Usion vocant; sicut enim ab eo quod est sapere, dicta est sapientia, et ab eo quod est scire, dicta est scientia; ita ab eo quod est esse, dicta est essentia. Et quis magis est, quam ille, qui dixit Moysi famulo suo: Ego sum, ntur essentiae sive substantiae, capiunt accidentia, quibus in eis fiat vel magna vel quantacumque mutatio: Deo autem a
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ capit. qui ip̃m intellectũ
suum qͦ eum uult capere ñdum sa¬
pit: Si aũt hune iã capit. attendat
diligenter nichil eo eẽ in sua natura
melius. et udeat utrum ibi uideat
ulla liniam̃ta formaꝵ. nitores co¬
loꝵ. spatiosam gnͣditatẽ: partium
distantiam: molis distentionẽ. aliqͣs
mus in eo quo in natura nr̃a nichil
melius iuuenimꝰ. idest in nr̃o intel¬
lectu quo sapiam capimus. qͣnte ca

Expanded text:
m capit, qui ipsum intellectum suum quo eum vult capere, nondum capitur. Si autem hunc jam capit attendat diligenter nihil in eo esse in sui natura melius et videat utrum ibi videat ulla lineamenta formarum, nitores colorum, speciosam granditatem, partium distantiam, molis distentionem; aliquasmus in eo, quo in natura nostra nihil melius invenimus, id est in nostro intellectu quo sapientiam capimus, quanto ca
Abbreviated transcription (Latin):
sanctus in eadem umnitate sb̃̾e
et equalitate consistit. Siue enĩ sit
unitas amboꝵ. siue sanctitas. siue ca¬
ritas siue iõ unrtas qr caritas. et iõ ca¬
ritas qr scĩtas: manifestũ est ꝙ ñ aliqͥs
duoꝵ est quo ut̾q ꝯiungitur quo ge.¬
nitus agignente diligitur gen̾atorẽ¬
q suum diligat. sint q ñ participatõe
s eẽntia sua. neq dono suꝑioris ali¬
ciuꝰ. s suo ꝓprio seruantes unitatem
sp̃e in uinculo pacis. qd̃ imitari per
grãm et ad dm̃ et ad nos ip̃os iubem᷑.
in quib duob p̾ceptis. tota lex pendet
et ꝓpħe. Ita sunt illa tria. D̾s unus so¬
lus. magnꝰ. sapiens. sc̃s beatꝰ. Nos aũt
ex ip̃o. et ꝑ ip̃m et in ip̃o beati: qr ip̃ius
munere inter nos unũ: Cum illo aitẽ
unus sp̃c qr adglutinat᷑ anima nr̃a
post eum. et nobis herere deo bonũ est.
qr ꝑdet omnẽ qui fornitat᷑ ab eo. Sp̃e¬
gͦ sc̃s cõmune aliqͥd est pris. ⁊ filii: qͥc¬
quid illud est. at ipsa cõmunio ⁊ sub¬

Expanded text:
sanctus in eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas, et ideo caritas, quia sanctitas, manifestum est, quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinculo pacis. quod imitari per gratiam et ad deum et ad nos ipsos iubemur, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. ita sunt illa tria deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ex ipso et per ipsum et in ipso beati, quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum, et nobis haerere deo bonum est, quia perdet omnem qui fornicatur ab eo. spgo sanctus commune aliquid est patris et filii, quidquid illud est, at ipsa communio consub
Abbreviated transcription (Latin):
illius pedes iacens. Non me arbrtror ap¬
p̾hendisse: s ꝓmodulo meo si ea q̃ retro
st̃ obliuiscor. et in ant̾iora me extendo
⁊ scdm intentionẽ sequor ad palmã
suꝑne uocatoĩs: qͣntũ eiusdem uie
pereger̃i et qͦ ꝑuenerim. unde mͥ in fi¬
nem reliquus cursus ẽ. ut aꝑiam desi¬
deratura me. illis desiderantib. quib
me seruire cogit lib̃a caritas. Oportet
aũ et donabit d̾s. ut eis ministrando
q̃ legant. ip̃e quoq ꝓficiam: et eis cu¬
piens rendere querentib. ip̃e quoq ĩ¬
ueniã ꝙ q̃ rebam. Ergo suscepi hec iu¬
bente atq ad iuuante dño deo nr̃o ñ
tã cognita cum auctoritate disse̾re:
ꝙͣ ea cum pietate disserendo cognosce̾.¬

Expanded text:
illius pedes jacens non me arbitror apillius pedes jacens non me arbitror apprehendisse? sed pro modulo meo, si ea quae retro sunt obliviscor, et in anteriora me extendo, et secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis , quantum ejusdem viae peregerim, et quo pervenerim, unde mihi in finem reliquus cursus est, ut aperiam desideratur a me, illis desiderantibus quibus me servire cogit libera charitas. Oportet autem, et donabit Deus, ut eis ministrando quae legant, ipse quoque proficiam; et eis cupiens respondere quaerentibus, ipse quoque inveniam quod quaerebam. Ergo suscepi haec, jubente atque adjuvante Domino Deo nostro, non tam cognita cum auctoritate disserere, quam ea cum pietate disserendo cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ in qua ñ nͥ filius de uirgine
natꝰ est eadẽ trinitas creau̾it: et illã
columbe spetiem in qua ñ nisi sp̃e sc̃s
apparuit. illa ipsa trinitas oꝑata
sit. Alioqͥn ñ inseꝑabilit̾ trinitas
operat᷑. s alia p̾r facit. alia filius. a¬
lia sp̃c sc̃s. Aut si q̃dam simul faci¬
unt. quedã sine inuicẽ: iam ñ inse¬
ꝑabilis tͥnitas. Mouet etiã qͦmͦ¬
spc̃ sc̃s in tͥnitate sit. qͣm nͨ pater nͨ
filius nec ambo genuerint: cũ sit
sp̃c et prĩs et filii. Quia gͦ querũt
ista homines: et tedio nobis st̾: si
q̃d hinc ex dono di sapit infirmitas
nr̃ã edisseramꝰ eis ut possumꝰ: neq cũ
inuidia tabescente it habeamꝰ. Si dici¬
mꝰ nos nichil de talib reb cogitare so¬
lere: m̃timur: Si aũ fateniur ħ̾itare
amore indagande uitatis: flagitant
iure caritatis. ut eis indicemus. quid
hinc ex cogitare potuerimꝰ: ñ qr iam
acceꝑim aut ꝑfectus sim. Nam si pau¬
lus apls: qͣnto magis ego longe infra

Expanded text:
s de Virgine natus est, eadem Trinitas creaverit; et illam columbae speciem, in qua nonnisi Spiritus sanctus apparuit, illa ipsa Trinitas operata sit. Alioquin non inseparabiliter Trinitas operatur, sed alia Pater facit, alia Filius, alia Spiritus sanctus: aut si quaedam simul faciunt, quaedam sine invicem, jam non inseparabilis est Trinitas. Movet etiam qctus in Trinitate sit, quem nec Pater, nec Filius, nec ambo genuerint, cum sit Spiritus et Patris et Filii. Quia ergo quaerunt ista homines, et taedio nobis sunt; si quid hinc ex dono Dei sapit infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente iter habeamus . Si dicimus nihil nos de talibus rebus cogitare solere, mentimur: si autem fatemur habitare amore indagandae veritatis, flagitant jure charitatis ut eis indicemus quid hinc excogitare potuerimus: non quia jam acceperim, aut perfectus sim; nam si Paulus apostolus, quanto magis ego longe infra
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitatis ꝑtinẽs unitatẽ: ñ tñ eãdem
tͥnitatẽ natã de uͥgĩe maria. ⁊ subpon¬
tio pilato crutifixam et sepultam
t̾eio die resurrexisse et in celũ ascendis
se. s tm̃ mͦ filiũ nec eãdem tͥnitatẽ
descendisse in spetie columbe sr̃ ih̾m
baptizatũ. aut die pentecostes post
ascensionẽ dñi sonitu fcõ de celo qiͣ
ferret᷑ flatus uehem̃s et linguis di¬
nͨ eandẽ trinitatẽ dixisse de celo tu es
filiꝰ m̃s. siue cũ baptizatus est a ioh̾e
siue in m̾ote qñ cum illo erãt tres di¬
scipłi. Aut q̃n sonuit uox dicens. et

Expanded text:
Trinitatis pertinens unitatem. Non tamen eamdem Trinitatem natam ex Virgine Maria, et sub Pontio Pilato crucifixam, et sepultam, et tertia die resurrexisse, et in coelum ascendisse, sed tantummodo Filium; nec eamdem Trinitatem descendisse in specie columbae super Jesum baptizatum, aut die Pentecostes post ascensionem Domini sonitu facto de coelo quasi ferretur flatus vehemens, et linguis ditem dixisse de coelo: Tu es Filius meus, sive cum baptizatus est a Joanne , sive in monte, quando cum illo erant tres discipuli , aut quando sonuit vox dicens: Et
Abbreviated transcription (Latin):
tia redolebat. A phylosop his aite¬
sicut uꝑx̃ confitet᷑ maximis longeq
clarissimis et̾nos ẽẽ animos accepe¬
rat. Eterni quippe animi sĩ incõue¬
nienter hac exhortatione exritant᷑.
ut in suo cursu repperiantur cum
uen̾it uite huiꝰ extremũ id est in ra¬
tione et inuestigandi cupiditate
minꝰq se admiscent atq implicẽt
hoĩm uitus et errorib: ut eius faci¬
lior sit regressus ad dm̃n. S iste cur¬
sus qui constuit᷑ in amore atq inue¬
stigatõe u̾itatis ñ sufficit miseris.
idest om̃ib cum ista sola ratione mor¬
talib sine fide mediatoris: ꝙ in li¬
bris suꝑiorib huius oꝑis maxime
in quarto et tertiodecimo qnͣtum ꝓp¬
tui demonstrare curaui.¬

Expanded text:
tia redolebat. A philosophis auttia redolebat. A philosophis autsicut ipse confitetur, maximis longeque clarissimis, aeternos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconvenienter hac exhortatione excitantur, ut in suo cursu reperiantur, cum venerit vitae hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupiditate, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, non sufficit miseris, id est, omnibus cum ista sola ratione mortalibus sine fide Mediatoris: quod in libris superioribus hujus operis, maxime in quarto et tertio decimo, quantum potui, demonstrare curavi.
Abbreviated transcription (Latin):
his faciliorẽ ascensũ et reditũ in celis
fore. deinde addens hanc ip̃am clausu¬
lam repetendo sermonẽqz finiens.
Qua ꝓpt̾ inquit ut aliq̃n t̾minetur
or̃o si ant extingui tnsquille uolu¬
mꝰ cum in his artib iuxtrunꝰ aut si
ex hac in aliam haud paulo melioiẽ
domũ sine mora demigrare in his
studiis nobis omĩs opera et cura po¬
nenda est. Hic miror hoĩem tanti
ingenii ꝑfunctis mun̾ib huma¬
nis hõib in phylosophia uiuenti¬
b que contemplatione u̾itatis le¬
atos facit iocundum ꝓmittere otra¬
sũ. si hoc ꝙ sentumus et sapimꝰ mor¬
tale et caducum est qiͣ hoc moriat᷑
et int̾cidat ꝙ ñ diligebamꝰ uel potiꝰ
ꝙ atrocit̾ oderamus ut iocundus no¬
bis sit eiꝰ occasus. Uerum hoc ñ didi¬
cerat a phylosophis qͦs magnis lau¬
dib predicat. s ex illa noua a cade¬
mia ubi ei dubitare etiã de reb ma¬
nifestissimis placuit ista senten¬

Expanded text:
his faciliorem ascensum et reditum in coelum his faciliorem ascensum et reditum in coelum fore. Deinde addens hanc ipsam clausulam, repetendoque sermonem finiens: Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artibus vixerimus, aut si ex hac in aliam haud paulo meliorem domum sine mora demigrare, in his studiis nobis omnis opera et cura ponenda est. Hic miror hominem tanti ingenii, perfunctis muneribus humanis, hominibus in philosophia viventibus, quae contemplatione veritatis beatos facit, jucundum promittere occasum, si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc moriatur et intercidat quod non diligebamus, vel potius quod atrociter oderamus, ut jucundus nobis sit ejus occasus. Verum hoc non didicerat a philosophis, quos magnis laudibus praedicat; sed ex illa nova Academia, ubi ei dubitare etiam de rebus manifestissimis placuit, ista senten
Abbreviated transcription (Latin):
anc contẽplanti pientia¬
in luteris scĩs ab scientia distinctã
sap̾iam nuncupari. dum taxat ho¬
minis que quidem illi ñ est nͥ ab il-¬
lo cuius participatione uere sapi¬
ens fieri mens rationalis et in¬
tellectualis potest. cicero comm̃dãs
in fine dialogi hortenfiz. que nob̾
inquit dies noctesq consideranti¬
b acuentibq intelligentiam q̃
est m̾tis acies cauentibq neqñ illa
hebescat id est in phylosophiam uiuẽ¬
tib magna spes est. Aut si hoc ꝙ sen¬
timꝰ et sapimus mortale et caducũ
ẽ iocundum nobis ꝑfunctis mune¬
rib humanis occasũ neq molestã
extinctionẽ et qͣi quietẽ uite fore
aut si ut antiquis phylosophis his¬
que maximis longeqz clarissimis
placuit et̾nos animos ac diuinos
h̾emus sic existimandũ est quo ma¬
gis hii fu̾int sꝑ in suꝯ cursu idest
in ratione et in uestigandi cupicli¬
tate et quo minꝰ se ad miscuerit at
implicau̾int hõim uiciis errorib hoc

Expanded text:
anc contemplativam sapientiin Litteris sanctis a scientia distinctam sapientiam nuncupari, duntaxat hominis, quae quidem illi non est, nisi ab illo cujus participatione vere sapiens fieri mens rationalis et intellectualis potest, Cicero commendans in fine dialogi Hortensii: Quae nobis, inquit, dies noctesque considerantibus, acuentibusque intelligentiam, quae est mentis acies, caventibusque ne quando illa hebescat, id est, in philosophia viventibus magna spes est, aut si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est, jucundum nobis perfunctis muneribus humanis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: aut si, ut antiquis philosophis hisque maximis longeque clarissimis placuit, aeternos animos ac divinos habemus, sic existimandum est, quo magis hi fuerint semper in suo cursu, id est, in ratione et investigandi cupiditate, et quo minus se admiscuerint atque implicuerint hominum vitiis et erroribus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ aũt bona est lex. si quis
ea legitime utatur qr finis eius
est caritas de corde puro et conscĩa
bona et fide ñ ficta. Et nouit ma¬
gist̾ noster. in quib duob p̾ceptis
totã legem ꝓpħas q suspenderte. Q̾
mͥ audenter confitenti deus m̃s
lum̃ ocłoꝵ meoꝵ in occulto. quid
mͥ obest. cum diu̾sa in his u̾bis ĩ¬
telligi possint. que t̾̃n uera sint
Quid inqͣm mͥ obest. si aliud ego
sensero qͣm sensit alius eum sen¬
sisse qui scͥpsit: Et om̃s quidem
qui leguus nitimur hoc indaga¬
re atq comp̾hendere ꝙ noluit ille
quen legimus. Et cum eũ ueridicũ
credimus: nichil ꝙ falsum eẽ uel
nouimꝰ uel putainus audemus e¬
um existimare dixisse. Cum gͦ qͥs¬
q conat᷑ id sentire in scripturis
scĩs ꝙ ineis sensit ille qui scrip¬
sit. quid mali ẽ si hoc sentiat ꝙ tu
lux om̃ium ueridicaꝵ m̃tium os¬
tendis uerũ cẽ. etiam si ñ hoc sensit

Expanded text:
cationem autem bona est lex, si quis cationem autem bona est lex, si quis ea legitime utatur, quia finis eius est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta; et nouit magister noster, in quibus duobus praeceptis totam legem prophetasque suspenderit. quae mihi ardenter confitenti, deus meus, lumen oculorum meorum in occulto, quid mihi obest, cum diuersa in his uerbis intellegi possint, quae tamen uera sint? quid, inquam, mihi obest, si aliud ego sensero quam sensit alius eum sensisse, qui scripsit? omnes quidem, qui legimus, nitimur hoc indagare atque conprehendere, quod uoluit ille quem legimus, et cum eum ueridicum credimus, nihil, quod falsum esse uel nouimus uel putamus, audemus eum existimare dixisse. dum ergo quisque conatur id sentire in scripturis sanctis, quod in eis sensit ille qui scripsit, quid mali est, si hoc sentiat, quod tu, lux omnium ueridicarum mentium, ostendis uerum esse, etiamsi non hoc sensit
Abbreviated transcription (Latin):
et incomposita et tenebre super
abyssum. ea destintione ut terra ĩ¬
uisibilis et incõposita intelligat᷑
mat̾ies corporalis añ qualttatem
forme. Tenebre aũt super abyssũ.
spiritalis mat̾ies ante cohibitio¬
nem quasi fluentis ĩmodãtio¬
nis. et aute illuminatõem sapĩe.
Est ad huc ꝙ dicat. Si qͥs alius ue¬
lit ñ scilicet iã ꝑfectas atq forma¬
tas inuisibiles iusilulesq nat᷑as
celi et t̾re nomine significari. cũ
legit᷑ in pͥncipio fetit deus celum
et terram. S ip̃am adhuc infor¬
mem inchoationẽ rerum formabi¬
lem creabilemq mat̾iam his nõi¬
b appellatã ꝙ in ea iam ẽẽnt ista
confusa ñdum qualitatib for¬
misqz distincta que nunc iam di¬
gesta suis ordinib uocant᷑ celum
et terra. Illa spiritalis. hec corpora¬
lis creatura. Quib oĩb auditis
et consideratis. nolo u̾bis conten¬
dere. Adnichil enĩ uttile est nisi ad
subuersionẽ audientiũ. Ad etlifi¬

Expanded text:
et inconposita et tenebrae super et inconposita et tenebrae super abyssum, ea distinctione, ut terra inuisibilis et inconposita intellegatur materies corporalis ante qualitatem formae, tenebrae autem super abyssum spiritalis materies ante cohibitionem quasi fluentis inmoderationis et ante inluminationem sapientiae? Est adhuc quod dicat, si quis alius uelit, non scilicet iam perfectas atque formatas inuisibiles uisibilesque naturas caeli et terrae nomine significari, cum legitur: in principio fecit deus caelum et terram, sed ipsam adhuc informem inchoationem rerum formabilem creabilemque materiam his nominibus appellatam, quod in ea iam essent ista confusa, nondum qualitatibus formisque distincta, quae nunc iam digesta suis ordinibus uocantur caelum et terra, illa spiritalis, haec corporalis creatura. Quibus omnibus auditis et consideratis nolo uerbis contendere; ad nihil enim utile est nisi ad subuersionem audientium. ad aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾iam intelligendũ esse ꝯsentiunt.
Quid si dicat alius eandem infor¬
mitatẽ confusionẽq mat̾ie celri
t̾re noĩe prius insinuatã ꝙ exeat
mundus iste uisibilis cũ om̃ib
naturis que in eo manifestissime
apparent qui celi et t̾re nomine se¬
pe appellari sol et ꝯditus atq ꝑfectꝰ
est. Quid si dicat et alius celum et
terram quidẽ inuisibilem uisibilẽq
naturã. ñ indecent̾ appellatam. ac
ꝑ hoc uniu̾sam creaturã qͣm fecit
in sapĩa id est in pͥncipio deus huiꝰ¬
qr ñ sunt idip̃m ꝙ d̾s. et in est eis¬
quedam imitabilitas om̃ib siue
maneant sic̃ eterna domꝰ dei. siue
mutent᷑ sicitt anima hominis et cor¬
pus cõmune oĩum rerũ inuisibili¬
um uisibiliũq mat̾iem adhuc in¬
form̃. s certe formabilem unde fie¬
ret celum et terra id est inuisibilis
atq uisibilis. Iam utrãq formatã
creaturã his nominib enuntiatã
quib appellaret᷑ terra inuisibilis

Expanded text:
teriem intellegendam esse consentiunt. teriem intellegendam esse consentiunt. Quid? si dicat alius eandem informitatem confusionemque materiae caeli et terrae nomine prius insinuatam, quod ex ea mundus iste uisibilis cum omnibus naturis, quae in eo manifestissime apparent, qui caeli et terrae nomine saepe appellari solet, conditus atque perfectus est? quid? si dicat et alius caelum et terram quidem inuisibilem uisibilemque naturam non indecenter appellatam ac per hoc uniuersam creaturam, quam fecit in sapientia, id est in principio, deus, huiusquia non sunt id ipsum, quod deus, et inest quaedam mutabilitas omnibus, siue maneant, sicut aeterna domus dei, siue mutentur, sicut anima hominis et corpus, communem omnium rerum inuisibilium uisibiliumque materiem adhuc informem, sed certe formabilem, unde fieret caelum et terra, id est inuisibilis atque uisibilis iam utraque formata creatura, his nominibus enuntiatam, quibus appellaretur terra inuisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
tur cũ reuelante sp̃u diceret. In pͥnpe¬
cipio fecit deus celum et t̾ram. Nõ
celi noĩe spiritalem uel intellecti¬
alem illam creaturã semꝑ facien
dei ꝯtẽplantẽ significante. nec t̾re
noĩe informẽ mat̾iem. Quid g̾.
Qd̃ nos dicimꝰ inqͥunt hoc ille ui
sensit. hoc u̾bis istis locutus ẽ. Qli¬
qͥd illud ẽ nomine aiunt celi et t̾re¬
et totũ istum uisibilem mundũ
prius uniu̾saliter et breuit̾ signi¬
ficare uoluit. ut postea digereret
dierũ enumeratione quasi arti¬
culatim uniuersa que scõ sp̃us¬
placuit sic enuntiare. Tales quiipe
homines erant. rudis ille atqz carna¬
lis ppłs cui loquebat᷑. ut eis opera dei
ñ nisi sola uisibilia cõmendanda iu¬
dicaret. Terram uͦ inuisibilem et in¬
compositam tenebrosamqz abyssũ.
Unde esequent̾ ostenditur ꝑ illos
dies facta atq disposita eẽ. Cuncta
ista iusibilia que nota sint om̃ib
ñ inꝯgruent̾ informem istam ma¬

Expanded text:
tur, cum reuelante spiritu diceret: in printur, cum reuelante spiritu diceret: in principio fecit deus caelum et terram. non caeli nomine spiritalem uel intellectualem illam creaturam semper faciem dei contemplantem significauit nec terrae nomine informem materiam." quid igitur? "quod nos dicimus" inquiunt "hoc ille uir sensit, hoc uerbis istis elocutus est". quid illud est? "nomine" aiunt "caeli et terrae totum istum uisibilem mundum prius uniuersaliter et breuiter significare noluit, ut postea digereret dierum enumeratione quasi articulatim uniuersa, quae sancto spirplacuit sic enuntiare. tales quippe homines erant rudis ille atque carnalis populus, cui loquebatur, ut eis opera dei non nisi sola uisibilia commendanda iudicaret." terram uero inuisibilem et incompositam tenebrosamque abyssum, unde consequenter ostenditur per illos dies facta atque disposita esse cuncta ista uisibilia, quae nota sunt omnibus, non incongruenter informem istam ma