comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lisse repperiunt᷑. Quia totũ necesse : bene uiuendo ⁊ ali¬
citis &iã continendo suocreatorimancip& : Quisque ma¬
leuiuens cupit ab inlicitisactib docendo c̃pescere:¬
t& merito bonȩ actionis suꝑnũ copiosius in p̃dicand¬
di obtine at auxiliũ & exemplo ei dẽ bonioperis. suos audi¬
tores ad ea quȩ doc& efficatius sequendo ꝓ uoc& Potest it iã
mistice interp̃tari : qđ edificato altari holo causta offe¬
rañ do. Sed necdũ tẽplum edifican᷑ hiqͥ nuꝑ adñm c̃uer
q: & potũ & oleũ sidoniis tirusq ut deferent lignace drina¬
delibano admare iopen: Latomis lapidũ cesores : unde scrip¬
tũ ẽ in libro parali pomiñ & p̃cepit đđ ut c̃gregarent᷑. om̃s ꝓ¬
seliti de terra isrł c̃stituit e his latomos adcedendos lapi¬
des: Cem̃ tariis : qui cem̃ta ad conglutinandos lapides & ip¬
so ł calce faciunt: Vnde alia trans latio ꝓlatomis & cem̃ta¬

Expanded text:
lisse reperiuntur: quia totum se, necesse est, bene vivendo, et a lilisse reperiuntur: quia totum se, necesse est, bene vivendo, et a licitis etiam continendo, suo Creatori mancipet, quisque male vivens cupit ab illicitis actibus docendo compescere, ut et merito bonae actionis supernum copiosius in praedicando obtineat auxilium, et exemplo ejusdem boni operis suos auditores ad ea quae docet efficacius sequenda provocet. Potest etiam ita mystice interpretari, quod, aedificato altari, holocausta offerant Deo, sed necdum templum aedificant hi qui nucorde inardescunt, ut jam inter perfectos adnumerari vaentariis, etc. Latomi sunt lapidum caesores. Unde scriptum est in libro Paralipomenon: Et praecepit David ut congregarentur omnes proselyti de terra Israel, constituit ex his latomos ad caedendos lapides . Caementarii sunt, qui caementa ad conglutinandos lapides ex gypso vel calce faciunt. Unde alia translatio pro latomis et caementa
Abbreviated transcription (Latin):
de captiuitate liberati. hiero solimã uenerant : edifi¬
care quidẽ templũ disposuer̃ qđ & iã postmodũ opere
patrar̃. Sed primum adificato altari seipsos cotidianis
holo causto matib: dño cõmendabat᷑. Vt sic purgatiores
adȩdificandũ templũ merentur ħaccedere: Sic autem
& inspiritali ȩdificacione sic omnimodos necesseẽ.
Vtquis quis alios docere decreuerit prius seipsũ doceat
qui pximos atimorẽ uł amorẽ dĩ instituere intendit
Primo seipsũ instantius dõ seruiendo dignũ doctoris of¬
ficio raddat : Ne audi at ab apło : qͥ ergo doces aliũ. teip¬
sũ non doces: qͥp̃dicas ñ furandũ furaris: Vnde & ipse
dese apłs castigiio in quiT corpͥmeũ & seruituti subici¬
o neforte aliis predicans ipsere ꝓb: effeciar: Qua ꝓpt ap¬
te filii trans migracionis ñ ullas alias uictimas uł sacrifi¬
cia quã holo causta hocẽ totas incensas oblationes dõ obtu¬

Expanded text:
de captivitate liberati Hierosolymam venerant, aedifide captivitate liberati Hierosolymam venerant, aedificare quidem templum disposuerunt, quod etiam postmodum opere patrarunt; sed primum aedificato altari, seipsos quotidianis holocaustomatibus Domino commendabant, ut sic purgatiores ad aedificandum templum mererentur accedere. Sic autem et in spirituali aedificatione, sic omnimodo necesse est, ut quisquis alios docere decreverit, prius seipsum doceat; qui proximus ad timorem vel amorem Dei instituere intendit, primo seipsum instantius Deo serviendo dignum doctoris officio reddat, ne audiat ab Apostolo: Qui ergo doces alium, teipsum non doces? qui praedicas non furandum, furaris ? Unde et ipse de se Apostolus: Castigo, inquit, corpus meum, et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Quapropter apte filii transmigrationis, non ullas alias victimas, vel sacrificia, quam holocausta, hoc est totas incensas oblationes, Deo obtu
Abbreviated transcription (Latin):
lisse ꝑhib&᷑ & de inde ȩdificato asa lamone tẽpla ala¬
reholo caustoꝵ c̃stat ẽelocatũ : Quintȩ nunca& atis &¬
ordiũ : iosue filius io sedech sacerdos magnus & toro¬
babel. filius salatiel. edificato in eodẽ locoaltari & obla¬
tis dõ holo caustis: moxutdis cusso iugo longe captiui¬
tatis hiero solimã rediere dedicar̃. Acde inde holo¬
causto iugi cotidie dñm sibi placare curabant Que
cuncta infigurã precesser̃ ei. qui in sexta & ate uentu¬
rus in carnẽ : & ostia ei dẽ suȩ carnis ac sanguinis. totũ
erat orbẽ redẽpturus. Adificato igitur altari & obla¬
tis dõ holo caustis : seqͥtur scriptura dicens porro tẽplũ
dĩ fundatũ nec dũ eratꝰ fundatiotẽ plidĩ illoꝵ : Hoc in loco
tipice figurã tenae : qͥnuꝑ ad fidẽ conuersi locũ mansionẽ¬
q: dño in suo corde & corpore p̃parais : dicente apło: an

Expanded text:
lisse perhibetur; et deinde aedificato a Salomone templo altalisse perhibetur; et deinde aedificato a Salomone templo altare holocaustorum constat esse locatum. Quintae nunc aetatis exordium Josue filius Josedech sacerdos magnus, et Zorobabel filius Salathiel, aedificato in eodem loco altari, et oblatis Deo holocaustis, mox ut discusso jugo longae captivitatis, Hierosolymam rediere, dedicarunt; ac deinde holocausto jugi quotidie Dominum sibi placare curabant. Quae cuncta in figuram praecesserunt ejus qui in sexta aetate venturus in carne, et hostia ejusdem suae carnis ac sanguinis totum orbem erat redempturus. Aedificato igitur altari, et oblatis Deo holocaustis, sequitur Scriptura dicens: Porro templum Dei fundatum necdum erat. Fundatio templi Dei, illorum hoc in loco typice figuram tenet, qui nuper ad fidem conversi, locum mansionemque Domino in suo corde et corpore praeparant, dicente Apostolo: An
Abbreviated transcription (Latin):
berenouantũ fuisse memorandur : & acceper̃ inqͥd lapides in¬
tegros scđm legẽ ⁊hedificauer̃ altare nouũ scđm illud qđ fuit prius
Notandũ quoq: qđ in itiũ quintȩ a& atis mundi sic̃ ⁊quattuor p̃ce¬
dentiũ oblatis dnõ holo caustis c̃secrat᷑ : in pͥmanãq: a &atebeatꝰ
ꝓtomartyrabel pͥmꝰ õniũ electoꝵ de pͥmogenitis ouiũ suarũ.
ideadipͥb earũ dõ holo causta obtulit : Ingressũq: scłinascentis
i pͥmo hostis pecoꝵ ⁊ ad extremd̃ ꝓprio cruoredicauit: Scđȩ ex¬
ortũ a&atis noe oblatisdõ holo caustis decunctisqs archa c̃tinu¬
erit animalili mundis c̃secraũ : Tertiã a& atẽ melchisedhaet
sac̃ dos dĩ sũmi ⁊ abrahã patriarcha. hic pane iuinoille ꝓpͥo
to ei nomine. c̃secrauit. quartã a& atẽ rexđđ dño conse¬
crauit. Adificato altari in area ornã iebuser & oblatis
dño holo caustis qͥb irã ei quã popnũ numerando c̃tra¬
xeratplacar& Inqͦ loco & qdam habrahã filiũ obtu¬

Expanded text:
memoratur . Et acceperunt, inquit, lapides integros secundum legem, et aedificaverunt altare novum secundum illud quod fuit prius. Notandum quoque, quod initium quintae aetatis mundi, sicut et quatuor praecedentium, oblatis Domino holocaustis consecratur. In prima namque aetate beatus protomartyr Abel, primo omnium electorum, de primogenitis ovium suarum, et de adipibus earum, Deo holocausta obtulit, ingressumque saeculi nascentis, et primo hostiis pecorum, et ad extremum proprio cruore dicavit. Secundae exortum aetatis Noe, oblatis Deo holocaustis de cunctis quae arca continuerat animabus mundis consecravit. Tertiam aetatem Melchisedec sacerdos Dei summi, et Abraham patriarcha, hic pane et vino, ille proprio to ejus nomine, consecravit. Quartam aetatem rex David Domino consecravit, aedificato altari in area Areuna Jebusaei, et oblatis Deo holocaustis, quibus iram ejus, quam in populo numerando contraxerat, placaret . In quo loco et quondam Abraham filium obtu
Abbreviated transcription (Latin):
da qum idẽ doctores iuditorib sius ad fidẽ uocatis tẽba¬
tiones mundi sibiticur suras sed fide superandas p̃nun¬
nans. Itaut primo siue uitioꝵ seu prauoꝵ hominũ feri
sin fluctus tolerandi & sic ad pulcherrima uirtutũ moe¬
nia portũq ꝑueniendũ possumꝰ & ita intelligere ligna
ad edificiũ tẽplifutura ꝑmare ad iopendeferri. ut primũ
lis sed in marisẽ ꝑturbationib: seculi fluctuantis: A brenunti¬
aomꝰ homnibus pompis adq operib: ei . ac deinde ad pul critudi¬
nem ꝑueniamꝰ fidei qua saen trinitatõ hunũ & uerũ dm̃ qua
dispensationẽ dominicȩ in carnationis. quahunitatẽ scẽ ecłȩ¬
sie remissi onẽ peccatoꝵ carnisre surrectionẽ c̃fiteam᷑ꝰ Vn¬
derecte in hacciuitata P&trus tabitã deuotã dõ feminam
peccatoꝵ : & cũ postbaptisna. denuo peccati in currimꝰ: ꝑean

Expanded text:
da; cum iidem doctores auditoribus suis ad fidem vocatis, tentada; cum iidem doctores auditoribus suis ad fidem vocatis, tentationes mundi sibi occursuras, sed fide superandas pronuntiant, ita ut primo sive vitiorum, seu pravorum hominum, feri sint fluctus tolerandi, et sic ad pulcherrima virtutum moenia portumque perveniendum. Possumus et ita intelligere, ligna ad aedificium templi futura per mare ad Joppen deferri, ut primum io non est in coelis, sed in maris est perturbationibus saeculi fluctuantis. Abrenuntiemus omnibus pompis atque operibus ejus, ac deinde ad pulchritudinem perveniamus fidei, qua sanctam Trinitatem, unum et verum Deum, qua dispensationem dominicae incarnationis, qua unitatem sanctae Ecclesiae, remissionem peccatorum, carnis resurrectionem confitemur. Unde recte in hac civitate Petrus Thabitam, devotam Deo feminam,peccatorum; et cum post baptisma denuo mortem peccati incurrimus, pe
Abbreviated transcription (Latin):
nistris spiritalia dona partitur : quib: int̾ in lustra¬
ti fortiores efficiant᷑ ad debellandã p̃dicando suꝑ¬
boꝵ iactantiã hacsapientiã stultã . Naeque opus hab&
doceri quomo docib: potus. & holeũ int̾nam̃tis.
nr̃ȩ refectionẽ signific&e. quibene dicit illutipsal¬
miste dño canentis. Partesti in c̃st pectu meo m̃ sã
aduersus eos qui tribulant me: Inpingauas inholeo
caput meũ. & poculũ tuũ in aebrians que p̃clarũ ẽ:
Dant᷑ ergo pecunie latomis & cem̃tariis dat lignoꝵ ce¬
soribus cib: potus. & holeũ ut ad adificandĩ domum
dñi materias p̃parent : qum p̃dicatorib: ueritatis di¬
uinitus iirtutũ copia ẽfertur qͥbus adiuti ad corrigenda
prauorũ corda hac ꝑceptioni suꝑ noꝵ bonoꝵ abtanda
sufficians. Defer̃ uero ligna &cisa in mare : ñ in illao demer¬
genda. sed ꝑillud iopenquȩ in t̃p̃tat᷑ pulcritu do ꝑferen¬

Expanded text:
nistris spiritualia dona partitur; quibus intus illustranistris spiritualia dona partitur; quibus intus illustrati, fortiores efficiantur ad debellandam praedicando superborum jactantiam, ac sapientiam stultam. Neque opus habet doceri, quomodo cibus, potus, et oleum internam mentis nostrae refectionem significet, qui bene dicit illud Psalmistae Domino canentis: Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum, et poculum tuum inebrians quam praeclarum est . Dantur ergo pecuniae latomis et caementariis, datur lignorum caesoribus cibus, potus, et oleum, ut ad aedificandum domum Domini materias prepararent, cum praedicatoribus veritatis divinitus virtutum copia confertur, quibus adjuti ad corrigenda pravorum corda, ac perceptioni supernorum bonorum aptanda sufficiant. Deferunt vero ligna excisa in mare, non in illo demergenda, sed per illud Joppen, quae interpretatur pulchritudo, perferen
Abbreviated transcription (Latin):
bent inmundo tã ⁊si c̃fidentes : qr dñs uicerit
mundũ latomiergo⁊ cem̃tarii: lapides
icem̃ tũ p̃parantes sydonii ⁊tyri cedros deliba¬
no ad opus tẽpli deferentes. scõs p̃dicatores insi¬
nuant : qͥ mñtes auditoꝵ suoꝵ ad soci&atẽ ecđȩ
erudiendo institudnt. Dant aut̃ principes pa¬
randũ reddant . cũ euangelizantib: uerbũ hiqͥtem¬
poremerito erudicionẽ p̃cessere doctores xp̃oauc¬
tore uł exempla uirtutũ suarũ ꝓponunt : uldiui noꝵ
apicũ paginas largiunt᷑. Quoꝵ e ortationib: uł ꝓmis¬
sis confortati : minꝰ in labore celestilas sescant. Dant¬
& sidoniis tyrus q cibũ potũ & oleũ utdeferant ligna
cedrina delibano admare iopen: cũ eis dẽ doctorib:
ut ad p̃dicantdũ id onei eẽ ualeant spiritalia caris¬
mata inqͥb macximaẽ caristas aemulanda com
& toro babel designari docuimꝰ : Eisdẽ uerbi suimi¬

Expanded text:
bent in mundo; tametsi confidentes, quia Dominus vicerit bent in mundo; tametsi confidentes, quia Dominus vicerit mundum . Latomi ergo et caementarii, lapides et caementum. praeparantes; Sidonii et Tyrii, cedros de Libano ad opus templi deferentes, sanctos praedicatores insinuant, qui mentes auditorum suorum ad societatem Ecclesiae erudiendo instituunt. Dant autem principes parandum reddant, cum evangelizantibus verbum, hi qui tempore, merito, eruditione praecessere doctores, Christo auctore vel exempla virtutum suarum proponunt, vel divinorum apicum paginas largiuntur, quorum exhortationibus vel promissis confortati, minus in labore coelesti lassescant. Dant et Sidoniis Tyriisque cibum, potum, et oleum, ut deferant ligna cedrina de Libano ad mare Joppen, cum eisdem doctoribus, ut ad praedicandum idonei esse valeant, spiritualia charismata, in quibus maxima est charitas, aemulanda comm simul et Zorobabel designari docuimus, eisdem verbi sui mi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ qđ ÷̃ uiculũ ꝑfectionis Sca ⁊si domi trriiq qͥcedebant
ligna cȩdrina delibano adstructurã tẽpli : eosdẽ scõs p̃dica
sublimes acnitidos securi sermonisdĩ d&statu priscȩ c̃uersatio¬
nis deiciunt. ut sadubriter prostratos. & uelut
habumore corruptiuo ingenitisensus ex coc¬
tos habom niuitioꝵ torti tudine corrigant.
miter erigant. Deqͦ typice dicitur in psalmo
qͥ inscribitur in c̃sũ matione taber naculi.
Vox dñ confringentis cedros. uoxquip pedñi
confringitcedros. ut consũ meturtab̵naculũ
cũ superna in spiratione corda suꝑboꝵ humilian¬
tur : ut his quoq: correpͥtis sc̃ẽ eccłe numerus ꝑ¬
ficiat᷑. Vnde benesi donii uenatores trrii. coan¬
gustati in tp̃tat᷑. Uenatores quippe s̃ scĩ p̃dica¬
tores : cũ uagos atq: erraticos maloꝵ sensus. re¬
tili fidei. xp̃o subiciendos capiunt. Ipso dicente
Venite postme ⁊ faciã uos fieri piscatores homi¬
nũ Idems̃ ⁊ coangust angustiati qr p̃ssurc̃ ha¬

Expanded text:
te, quod est vinculum perfectionis . Sed et Sidonii Tyriique, qui caedebant ligna cedrina de Libano ad structuram templi, eosdem sanctos praedicatli hujus sublimes ac nitidos, securi sermonis Dei de statu priscae conversationis dejiciunt, ut salubriter prostratos, et velut ab humore corruptivo ingeniti sensus excoctos, ab omni vitiorum tortitudine corrigant, miter erigant. De quo typice dicitur in psalmo qui inscribitur, In consummatione tabernaculi: Vox Domini confringentis cedros . Vox quippe Domini confringit cedros, ut consummetur tabernaculum, cum superna inspiratione corda superborum humiliantur, ut, his quoque correctis, sanctae Ecclesiae numerus perficiatur. Unde bene Sidonii venatores, Tyrii coangustiati interpretantur. Venatores quippe sunt sancti praedicatores, cum vagos atque erraticos malorum sensus retibus fidei Christo subjiciendos capiunt, ipso dicente: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum . Iidem sunt et coangustiati, quia pressuram ha
Abbreviated transcription (Latin):
tinctio uerboꝵ qr c̃siliarios qͥdẽ dic̃dato p̃tio c̃duxer̃
aduersũ instauratores tẽpli ut destruer&᷑ consiliũ eoꝵ
ñ tam̃ destructũ dic̃ consiliũ eoꝵ eẽ aut qđ opereces¬
sarent : Prius ꝗ scripta ad artar xerxen. epła accusati¬
onis ipso iubente : Pro hibuer̃ eos ut scriptura dic̃ in bra¬
chio ⁊ robore ibienĩ seqt᷑. Tuncint̃ missũ ÷ opus domꝰdĩ
in hierus alẽ : iñ fiebatusq: ad annũ scđm darii regis ꝑ¬
sarũ. Vnde colligit᷑ qr toto qdͥdẽ tpr̃ crrioperi coepto
ꝗuis segnius iustomstabant . Illo aut̃ mortuo ñ c̃siliis
prauis impediti. sed aꝑta s̃ inpugnatione ab operan¬
dorepulsi. Non enĩ audebant hostes uiuente ad huc
crro qͥ opꝰ illud ficri iusserat : a ꝑte obluctando quis oc¬
culte suggerendo ł consiliando edictis illius contraire :

Expanded text:
tinctio verborum; quia consiliarios quidem, dicit, dato pretio conduxerunt adversum instauratores templi, ut destrueretur consilium eorum; non tamen destructum dicit consilium eorum esse, aut quod opere cessarent, priusquam scripta ad Artaxerxen epistola accusationis, ipso jubente prohibuerunt eos, ut Scriptura dicit, In brachio et robore. Ibi enim sequitur: Tunc intermissum est opus domus Dei in Hierusalem, et non fiebat usque ad annum secundum Darii regis Persarum . Unde colligitur, quia toto quidem tempore Cyri operi coepto, quamvis segnius justo, instabant; illo autem mortuo, non consiliis pravis impediti, sed aperta sunt impugnatione ab operando repulsi. Non enim audebant hostes, vivente adhuc Cyro, qui opus illud jusserat fieri, aperte obluctando, quamvis occulte suggerendo vel consiliando, edictis illius contraire.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ uoluntatẽ faciendã głamq: q̃ rendã omniũ quos
poss& animos atq hora c̃uertere q̃ rebat. Quotiẽ s aut̃
her&ici ñ solũ inciuitatib singuł uerũ ⁊ in ꝓuintis
integris ł ꝑuersedocendo ł &iã ostilit̃ seuiendo dogma
uere c̃fessionis impedierint ut in ã nesciremꝰ. Nã ut de
magis trogentiũ sileamꝰ qͥbi en nio uinctꝰ incesaria ob
ꝑsecutionẽ iudeoꝵ ab officio adificandȩ domꝰdĩ lin¬
guã compescuit Eccesequentiũ her&icoꝵ insidus be¬
at athanasius plurib: annis patria ꝓfugus. Ambrosius
in suaciuitate obsessus hilarius in exiliũ religatus
Eusebius martyriũ passus. Plures in affrica epũ linguis
abcisis a sua ꝓuintia eiecti. Alii atq alii diuersis pęnis
uexa trł int̃empti domũ dnĩ ꝗ aedificauerant popłis
t̃rȩ hoc ÷ hominib: sua q̃rentib: ñques ihũxp̃i. ꝓfanan¬
das demisere : donectpr̃ diuinit᷑ ꝓuiso denuo sapientib:
architectis reaedificandȩ postcaptiui tatẽ eiꝰdẽ domꝰ

Expanded text:
ejus voluntatem faciendam, gloriam quaerendam, omnium quos posset animos atque ora convertere quaerebat. Quoties autem haeretici non solum in civitatibus singulis, verum et in provinciis integris vel perverse docendo, vel etiam hostiliter saeviendo, dogma verae confessionis impedierint, utinam nesciremus. Nam ut de magistro gentium sileamus, qui biennio vinctus in Caesarea ob persecutionem Judaeorum , ab officio aedificandae domus Dei linguam compescuit; ecce sequentium haereticorum insidiis, beatus Athanasius pluribus annis patria profugus, Ambrosius in sua civitate obsessus, Hilarius in exsilium relegatus, Eusebius martyrium passus; plures in Africa episcopi linguis abscisis, a sua provincia ejecti, alii atque alii diversis poenis vexati vel interempti, domum Dei, quam aedificaverant, populis terrae, hoc est hominibdam demisere; donec tempore divinitus proviso, denuo sapientibus architectis reaedificandae post captivitatem ejusdem domus
Abbreviated transcription (Latin):
multũ fit gaudiũ incelo corã angelis dĩ. fit& magistris
qui pro errantiũ salute laborauer̃ . fit & omnib: qurababi¬
lone idẽ cfusione peccatorũ : aduirtutũ artẽ terrã uq:
repromis nonis ntu & opere trans migrauer ⁊ sacer¬
dotes ergo ⁊ leuitȩ ⁊ om̃is populus in dedicatione restau¬
ratȩ dom̃ dñi gaudent : quia om̃s necesse ẽ ordines scȩ¬
deimꝰ Offer̃ in hac dedi catione hostias. cũperrantiũ
conuersacione uota gratiarũ dȩorefer: cũ multi c̃st¬
pecta eoꝵ uita deo deuota: ⁊ ipsi se admaiorauirtutum
opera accingunt. Nolentes eis seniores in operibus bo¬
nis xistere : quib in nocentiores minus peccando ꝑman¬
serant quod &iã deeds quinuper ad fidem. acsa cram̃¬
ta xp̃i susci pienda pueniunt : &q potest accipi qđ mul

Expanded text:
multum fit gaudium in coelo coram angelis Dei . Fit et magistris multum fit gaudium in coelo coram angelis Dei . Fit et magistris qui pro errantium salute laboraverunt; fit et omnibus qui a Babylone, id est, confusione peccatorum ad virtutum arcem, terram utique repromissionis mente et opere transmigraverunt. Et sacerdotes ergo et Levitae, et omnis populus in dedicatione restauratae domus Domini gaudent, quia omnes necesse est ordines sa errantium conversationem vota gratiarum Deo referunt, cum multi conspecta eorum vita Deo devota, et ipsi se ad majorum virtutum opera accingunt, nolentes eis segniores in operibus bonis existere, quibus innocentiores minus peccando permanserant. Quod etiam de eis qui nuper ad fidem, ad sacramenta Christi suscipienda perveniunt, aeque potest accipi, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Merito gaudent filii trans migrationis qđ ipsi ⁊iiigum
capti uitatis abicere. & domũdĩ quȩ destructa erat mere.¬
rentur construere. Offerq quasi deuotideo famiuli
plurimas indedicatione dom ei hostias offer̃ &lam qui¬
sifrater nitatis amatores ꝓpecato totius husrł hoc ẽ
noneoꝵ tantũ modo quip̃sentes ad eẽ potuer : Uerum
nam illorum quel inbabilone. uł in aliis ad huc pro¬
uincus positi & traterrã repromissionis inter hostes
degebant Rogantes eis quoq dm̃ fieri pptiũ ti cos iđ
inter ostes amalis custodirȩ uł abostib erutos abtatã
peuo care ad patriã. Verũ quia reȩdificato dom post
ciptius tate illorũ ut sepe dictũ ẽ. correccionẽ designat:
quia ui a uoritatis quã paululũ inco auerant. peccan¬
do aberrauer : Apterestauratũ huuis modi templũ de¬
dicatura sacerdotib: ⁊ leuitis ⁊ reliquis filioꝵ trans¬
migrationis ingaudio : qr correctis his qui pecca uer̃

Expanded text:
Merito gaudent filii transmigrationis, quod ipsi et jugum captivitatis abjicere, et domum Dei, quae destructa erat, merentur construere, offeruntque quasi devoti Deo famuli plurimas in dedicationem domus ejus hostias; offerunt etiam quasi fraternitatis amatores pro peccato totius Israel, hoc est non eorum tantummodo qui praesentes adesse potuerunt, verum etiam illorum qui vel in Babylone, vel in aliis adhuc provinciis positi, extra terram repromissionis inter hostes degebant; rogantes eis quoque Deum fieri propitium, et eos vel inter hostes a malis custodire, vel ab hostibus erutos optatam revocare ad patriam. Verum quia reaedificatio domus post captivitatem illorum, ut saepe dictum est, correctionem designat, qui a via veritatis, quam paululum inchoaverant, peccando aberraverunt; apte restauratum hujusmodi templum dedicatur a sacerdotibus et Levitis, et reliquis filiorum transmigrationis in gaudio; quia correctis his qui peccavere,
Abbreviated transcription (Latin):
futurȩ nr̃ȩ sollẽnitatis intẽpore huniuersalis resurec¬
tionis & uisione eiusdẽ in quã nunc credim trinitatis ꝑfi¬
citur : rectedom dñi ñsolũ duo decimom̃se sed & t̃cia eius
die conpleta essememorat:̃ q: enĩ dñs tertia die resurex̃
amortius Recto quoq: nr̃eͣ resureccio tridua no potȩs
numero designari: Dequadicit ꝓph& a.: quia ipsecepit¬
moanno eyriregis. & .uͭIͦ. dario anno consummata : qui
cyrus. regnauit annis .xxx. Post quẽ cãbises filius ei
annos octo qui in hocuolumine ut io sephus cuutumat an
tr noesx es uocutꝰ post quẽ magi qui illũ int̃ fecer anno
no pest q̃sdarius usq ad csummationẽ sacde dicatuorae tẽp¬
quo modo dicente dño uideis sub figura tẽpli depas sione

Expanded text:
futurae nostrae solemnitatis in tempore universalis resurrecfuturae nostrae solemnitatis in tempore universalis resurrectionis, et in visione ejusdem in quam nunc credimus Trinitatis perficitur, recte domus Domini non solum duodecimo mense, sed et tertia ejus die completa esse memoratur; quia enim Dominus tertia die resurrexit a mortuis, recte nostra resurrectio triduano potest numero designari, de qua dicit propheta: Quia ipse caeditmo anno Cyri regis, et sexto Darii anno consummata, qui sCyrus regnavit annos triginta, post quem Cambises filius ejus annos octo, qui in hoc volumine, ut Josephus autumat, Artaxerxes vocatur: post quem Magi qui illum interfecerunt, anno uno post quos Darius usque ad consummationem ac aedificationem temqu
Abbreviated transcription (Latin):
lunȩ sol& apellari: necuacat amisterio qđ dom dñi
quȩ septi momense in edificio altaris. conceptaẽ duo de¬
cimo m̃se ꝑfata: cepta ẽ enĩ initio septimi m̃sis: Quia om¬
nꝑ & haccomitante. ad ꝑfeccionẽ tendimꝵ. Conpleta
trina ȩclã ꝑficitur. Itẽ duo denarius numerus ideo ꝓfec
tria aut̃ ad fidẽ merito ꝓpt̃ confessionẽ sc̃ȩ̃ trinitatis
refertur .iiiͦIͦ. ad opͥbonũ : ꝓpt̃ totidẽ iurtutes & cel¬
Sobria atẽ enĩ ⁊ prudentiã doc& iusticia. & uirtutẽ:
quib: hutilius nihilẽ inuita hominis: Recte ergo do¬
mus dñi. septimom̃se incoata & cluo decimo ẽ perfecta.
ac dedicata : q mͦs electoꝵ gratia sp̃s sci inlustrat᷑ :
ut ad ꝑ fectionẽ bonȩ operationis ꝑueniat . Cũ fide sc̃ȩ
& indiuiduȩ trinitatis: sicq lȩtabunda dedicationẽ
beatȩ retribucionis e pectat : & qm̃ ȩc ipsa retributio

Expanded text:
lunae solet appellare. Nec vacat a mysterio, quod domus Domini, lunae solet appellare. Nec vacat a mysterio, quod domus Domini, quae septimo mense in aedificio altaris coepta est, duodecimo est mense perfecta. Coepta est enim initio septimi mensis; quia omincipimus, et hac comitante ad perfectionem tendimus. Completa trina Ecclesia perficitur. Item duodenarius numerus ideo perfeTria autem ad fidem merito propter confessionem sanctae Trinitatis referSobrietatem enim et prudentiam docet, et justitiam et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominis . Recte ergo domus Domini septimo mense inchoata, et duodecimo est perfecta ac dedicata; quia mens electorum gratia Spiritus sancti illustratur, ut ad perfectionem bonae operationis perveniat cum fide sanctae et individuae Trinitatis, sicque laetabunda dedicationem beatae retributionis exspectat. Et quoniam haec ipsa retributio
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore etras de babilone hiere solimã ascendit: queri¬
tur aut̃ quomodo dicatur iubente ñ solũ cȩro. & darso
sed & artarxerxe domum dĩ eẽ constructã cũ con¬
tinuo sub gungitur. eã regnante adhuc dario fuis¬
secon pl&am. ac dedicatã Nisi forte credendũ est
& iã artar serxen. misso huero solimã plurimo auri. &
argenti pondereius sisse : Vtsiquid minus inedificio
uł in ornatu tẽpli siueuasorũ ei eaẽ conpletum: Exip¬
sa quã miserat. ut do nauerat pecunia ꝑficeretur.
Nã ce etra illuc ꝓperante scriptũ ẽ : qđ idẽ rex cũ prin¬
cipib: & c̃siliarus sius plurimũ auri & argenti & ua¬
sorũ preciosoꝵ miserit ad tẽplum ubi int̃ alia positur̃
domũ dĩtui : quantũ cũq: necesse ẽ ut ependis dabis
dethes auro & defiscoregis: Mensis aut̃ ad arcuius
dice ertio dom dñi c̃pletaẽ ipse ẽquia pud nos marti¬
us uocat᷑. quẽ scriptura doͣ decimum annũ iuxta cursũ

Expanded text:
e Hierosolymam ascendit. Quaeritur autem quomodo dicatur, jubente non solum Cyro et Dario, sed et Artaxerxe, domum Dei esse constructam; cum continuo subjungitur, eam regnante adhuc Dario fuisse completam ac dedicatam. Nisi forte credendum est etiam Artaxerxen, misso Hierosolymam plurimo auri et argenti pondere, jussisse, ut si quid minus in aedificatione, vel in ornatu templi, sive vasorum ejus esset completum, ex ipsa quam miserat et donaverat pecunia perficeretur. Nam et Ezra illuc properante scriptum est, quod idem rex cum principibus et consiliariis suis plurimum auri et argenti, et vasorum pretiosorum, miserit ad templum. Ubi inter alia positum edomo Dei tui, quantumcunque necesse est ut expendas, dabis de thesauro et de fisco regis . Mensis autem Adar, cujus die tertia domus Domini completa est, ipse est qui apud nos Martius vocatur, quem Scriptura duodecimum annum juxta cursum
Abbreviated transcription (Latin):
corporis figurã p̃tulit : De qͦ scriptũ ẽ sed unus militum
lancea latus eius aperuit : ⁊ continuo giuit sangis & aqua:
ostiũ quippelateris medii in parte eratdomꝰ dextrȩ
hoc est aborientali angulo lateris meridiani interram
cipiens ⁊per interiora eius dẽ lateris oculto itinere pau¬
latim ad altiora cenaculoꝵ ꝑducens. Qui a dñs & saluator
nr̃t unuam nob̵ salutis in dextro late resiui corporis uolu¬
it apȩriri. Percuius sacra m̃ta abluti acscĩficati altio¬
rẽ regni celestis aulam pos sułm intrare: Ascendim nãqN
per ostiũ lateris medii insuperius cenaculũ : quando ꝑ
aquam baptis matis & poculũ dominicacalicis c̃secrati: ab
hacter restri c̃uersatione adcelestẽ animarũ uitã ꝑue¬
nimꝰ. A superi ore qͦq int̾tiũ pene tram cenaculũ : cũbeatitu¬
dinem animarũ &iã corporũ in mortaliũ ꝓcepcione cumulam ::

Expanded text:
quo scriptum est: Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua . Ostium quippe lateris medii in parte erat domus dextra, hoc est ab orientali angulo lateris meridiani in terra incipiens, et per interiora ejusdem lateris occulto itinere paulatim ad altiora coenaculorum perducens; quia Dominus et Salvator noster januam nobis salutis in dextro latere sui corporis voluit aperire, per cujus sacramenta abluti ac sanctificati, altiorem regni coelestis aulam possimus intrare. Ascendimus namque per ostium lateris medii in superius coenaculum, quando per aquam baptismatis, et poculum dominici calicis consecrati, ab hac terrestri conversatione ad coelestem animarum vitam pervenimus. A superiore quoque in tertium penetramus coenaculum, cum beatitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
bistoriarefert Nunc dut̃ cũ edificatione dons rsius
e iã porticũ & gaz opbilitiorũ quȩ ipsã do mũ undi¬
q: uersũ ingiro ambiebans edificia fundata nari ant
Quorum in libro parali pome ñ it simenti o feciteia
atr aũ sacer dotũ & basilicã grandẽ & hostia inłax¬
lici quȩ tetxitaere : in bisi licã tẽplocir cũposta & płui¬
ornndũ consis tere & custodes ac ianitores tẽpli iuces
suus die noctuq solebans excubare sicut idẽ lib paralipo¬
nieñ abundantis simg Do ca hȩc aliquando ee maralit
cũ ipsotẽplo ad numerat᷑ : ut in euangelio ubi do cente
intẽplodĩo mulierem̃ in ad ul terio deprehensa ad diec
refarisei & scribe : quã nullatenꝰ nisi in porticustempli
aliquas introducere potuer. Aliquando separatim sub
nomine gataphilatiorũ siue e edrarũ siue porticuũ
siue atriorũ Ondeẽ illiid psalmistȩ : quis tatis indo
xer̃ iubente dõ isrł & iubente cȩro & daryo & artaxs¬

Expanded text:
cum aedificatione domus ipsius etiam porticuum et gazophylaciorum, quae ipsam domum undique versum in gyro ambiebant, aedificia fundata narrantur, quorum in libro Paralipomenon ita fit mentio: Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem, et ostia in basilica, quae texit aere . In qua basilica teorandum consistere, et custodes ac janitores templi per vices suas die noctuque solebant excubare, sicut ibidem liber Paralipomenon abundantissime docet. Haec aliquando generaliter domus cum ipso templo adnumeratur; ut in Evangelio, ubi docente in templo Domino mulierem in adulterio deprehensam adduxere Pharisaei et Scribae , quam nullatenus nisi in porticus templi aliquas introducere potuerunt; aliquando separatim, sub nomine gazophylaciorum, sive exedrarum, sive porticuum, sive atriorum. Unde est illud Psalmistae: Qui statis inxerunt, jubente Deo Israel, et jubente Cyro, et Dario, et Arta
Abbreviated transcription (Latin):
pluis qua .u.& .xi. anni reperiant᷑ A primo ꝗriusq
udiec tũ dariiregis annũ. Sed & sihistoriã iose plilegan
inquapost esum mationõꝵ hacdedicationẽ tẽpli. tres ad¬
hur an nos addit in quibus peribolus idẽ circũ positatẽ plomu¬
nicionũ construccio & quedã alia quȩremanseranꝰ ꝑfec¬
edificia fuere cuncta compla&.a. Verũ nos hoc euangelii.
capitulo: admoniti debemas animo retinere quiatẽplũ
quod asalamone ȩdificatũ. azorobabel & uesu reedifica
tũꝑ multiplicẽ h ab& figurã: Namiunã quã quã animã

Expanded text:
ue et sexaginta anni reperiantur a primo Cyri usque ad sextum Darii regis annum. Sed si in Historia Josephi legamus, in qua post consummationem ac dedicationem templi, tres adhuc annos addit, in quibus peribolos, id est, circumposita templo munitionum constructio, et quaedam alia quae remanserant perfecaedificia fuere cuncta completa. Verum nos hoc Evangelii capitulo admoniti, debemus animo retinere, quia templum, quod a Salomone aedificatum, a Zorobabel et Jesu reaedificatum est, multiplicem habet fi
Abbreviated transcription (Latin):
laudis: Et qm̃ eadẽ hostia laudis offerenda ẽdõ ñ solũ obic̃¬
solata uirtutũ dona uerũ &iã obepurgatas atq: allatas sor¬
des uitioꝵ Recte postoblatos indedi cationẽ tẽpli uitulos¬
⁊ ariaes ⁊ agnos hirciquoq: propeccatototius isnł. macti¬
ti e ẽ perbibent᷑: Gratia nãq dĩ quȩ uirtutũ beneficia c̃fert
ipsa neqͥtias celorũ aufert: Nequi illũ pelagius indomode
haba locũ quisesuosq: quȩ ꝑsua debx. libertatȩ ꝓprii arbitrii:
uł liberari amabis. uł confirmari posse inbonis: offerturdiũ

Expanded text:
laudis . Et quoniam eadem hostia laudis offerenda est Deo, non solum ob claudis . Et quoniam eadem hostia laudis offerenda est Deo, non solum ob collata virtutum dona, verum etiam ob expurgatas atque ablatas sordes vitiorum: recte post oblatos in dedicationem templi vitulos, arietes, et agnos, hirci quoque pro peccato totius Israel mactati esse perhibentur; gratia namque Dei, quae virtutum beneficia confert, ipsa nequitiam scelerum aufert. Neque ullum Pelagius in domo Dei habet locum, qui se suosque persuadebat libertate proprii arbitrii, vel liberari a malis, vel confirmari posse in bonis. Offeruntu
Abbreviated transcription (Latin):
tiorũ studia ȩmulent & eorũ inbono ꝑficient ecemplis :
non solum aut̃ sacerdotes lȩuitȩ ⁊ płs hostias inde dicatinẽ
domus dñi quã renouarant sed &iã ppetotatius issł offorg¬
bant : qui animirũ oportae sic eoꝵ qui nobiscũ ad st̃ boni
dominicȩ orationis ex ẽplũ : inquane mosibi spetialiter
panẽ cotidianũ dari uł peccata dimitti. ul sespetialit̃ atẽp¬
tatione & malo liberari : sed potius ꝓamnib: qͥ eundem
halient patrẽ inelis orarȩ iube qͣ Item edificito tẽplo
dedicatio seqͥtur: cũ c̃pleta infine seđi sũ maelectoꝵ ꝑue¬
nerit ad gratiã celestiũ p̃mioꝵ Inquã dedicationẽ offer̃¬
tur hostiȩ dõ multũ acceptabiles. illeꝑ̧ nimirũ deqͥb eademdo
m̃dĩ id ÷ scã ȩđã post captiuitatẽ longã erũnȩ mortalifre¬
edificata pergłam in mortalititis suo c̃ditori hacredꝑtori.
canitdicens disrupisti uincula mea tibi sa crificabo hostiã

Expanded text:
tiorum studia aemulentur, et eorum in bono perficiant exemptis. Non solum autem sacerdotes, Levitae et populus hostias in dedicationem domus Domini, quam renovaverant, sed etiam pro peccato totius Israel offerebant; quia nimirum sic oportet eorum qui nobiscum adsunt bonis dominicae orationis exemplum; in qua sibi nemo specialiter panem quotidianum dari, vel peccata dimitti, vel se specialiter a tentatione et malo liberari, sed potius pro omnibus qui eumdem habent Patrem in coelis, orare jubetur. Item aedificato templo dedicatio sequitur, cum impleta in fine saeculi summa electorum pervenerit ad gratiam coelestium praemiorum. In quam dedicationem offeruntur hostiae Deo multum acceptabiles; illae nimirsancta Ecclesia, post captivitatem longam aerumnae mortalis, reaedificata per gloriam immortalitatis suo Conditori ac Redemptori canit, dicens: Disrupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam
Abbreviated transcription (Latin):
Narran naq frsiologs qđ hoc dierũ numero corphu
manũ in utero atẽpore conceptionis usq ad ꝑfecti
membrorũ liniam̃tit erescendo ꝑueniatꝰ & deceliat
omini modis utdomus dñi cifigurã corporis erat habitu¬
ra eo annorũ numoro conderetur in huerłm : quodierũ
numȩro ipsũ dñi corpꝰinutero iuirginis. sacro scoerat creandu
quȩ uidelic& uirgo ueratͦis si me bierbm idẽ ciuitas regis
magni ⁊iuisio ẽpacis cognominan daillius nimirũ dequa
dictũẽ ip se c̃pax nr̃a. quifecit utraque unũ sicut & iã illid
qđ deeodẽ tẽplo scriptũ ẽ : Ostiũ aut̃ lateris medii in par

Expanded text:
Narrant namque physiologi, quod hoc numero corpus humanum in utero a tempore conceptionis, usque ad perfecta membrorum lineamenta crescendo perveniat. Et decebat omnimode, ut domus quae dominici figuram corporis erat habitura, eo annorum numero conderetur in Hierusalem, quo dierum numero ipsum Domini corpus in utero virginis sacrosancto erat creandum, quae videlicet virgo veracissime Hierusalem, id est, civitas Regis magni, et visio pacis est cognominanda, illius nimirum de qua dictum est: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Sicut etiam illud quod de eodem templo script
Abbreviated transcription (Latin):
dine sequent᷑. Popłm aut̃ isrħł tribũ iuda ⁊ beniamin dic̃
& quicũq: dealiis tribub: assyrioꝵ quondã euaserant
manꝰ : sed cũ his ab abilonis conp̃hensinihil hominꝰ in capti¬
uitatẽ fuerant abducti. Deniq notandũ qx in ipsa serie ca¬
ta logi magisq ubi idẽ catalogus in scđa parte libri. hoc ÷

Expanded text:
equuntur. Populum autem Israel, tribum Juda et Benjamin dicit, et quicunque de aliis tribubus Assyriorum quondam evaserant manus; sed cum his a Babyloniis comprehensi, nihilominus in captivitatem fuerant abducti. Denique notandum, quia in ipsa serie catalogi, magisque ubi idem catalogus in secunda parte libri, hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
rum uidetur sonare : qđ sibi om̃a regnaterne ab eo tra¬
dita dicit. Nisi forte intellegendũ ÷ qđ eo temport quo
hac scripsit nullũ sui regni adũsarium habuerit. uł cer¬
te uicto destructo. atq &x austo tã robusto tãq antiquo
chaldeor imperio nullũ sua regnã in toto orbe resĩste¬
re posse crediderit ꝰ ueracit̃ aũt hic sermo conuenit ma¬
gestatie: : quidix̃. data ẽ mihi om̃is potestas in cȩlo & int¬
ra sequit᷑ eadẽ scriptura crri. Quis ẽ inuab deuniũ

Expanded text:
rum videtur sonare, quod sibi omnia regna terrae ab eo trarum videtur sonare, quod sibi omnia regna terrae ab eo tradita dicit, nisi forte intelligendum est, quod eo tempore, quo haec scripsit, nullum sui regni adversarium habuerit; vel certe victo, destructo, atque exhausto tam robusto tamque antiquo Chaldaeorum imperio, nullum suo regno in toto orbe resistere posse crediderit. Veraciter autem hic sermo convenit majestati ejus, qui dixit: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . Sequitur eadem Scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
R fide pacth ab& ad dm̃ ꝑ ipsũ & ad usionẽ ꝑpetuae pacis
sestinat in faturo: Iebrłm qupre iusiopacisdiat qui aciam
teplũ qđ erat incensũ facit restaurari: cũ illos qui in insidus
antiqui hiostis fidẽ ꝑdiderant : ad salietẽ reducens sua in habita
dgnos esficit sed & scripturis scas uniuersum misttur
mundi : quib fidẽ siu nominis ac spẽ salutis cunctis qui ud
regnũ suũ ꝑtinent hoc ẽ electis ommnib ̃ dicara. Nđ
ite futu rũ nõ hiere mias solus. sed cõmuni sensu am̃s
pdicere ꝓphetȩ uixta hoc qđ ipse discipulis ait. Qm̃ ne
agnita potestate ac ꝓ uidentia dĩ isrł facer& quȩ deco
narrat scriptura. & dñs ait in eugło uideis cũ & alta ue¬
rius filiũ hominis tunc cognoscetis quia ego sum &ame
ipso facionibil sed sicut docuit me pater. hao lo quor Qđ
uero in scriptura sua dicit idẽ errus. om̃a regna terre

Expanded text:
ex fide, pacem habet ad Deum per ipsum, et ad visionem perpetuae pacis ex fide, pacem habet ad Deum per ipsum, et ad visionem perpetuae pacis festinat in futuro: Jerusalem quippe visio pacis dicitur. Qui etiam templum, quod erat incensum, facit restaurari, cum illos qui insidiis antiqui hostis fidem perdiderant ad salutem reducens, sua inhabitatione dignos efficit. Sed et Scripturas sanctas universum misit in mundum, quibus fidem sui nominis, ac spem salutis, cunctis qui ad regnum suum pertinent, hoc est electis omnibus, praedicaret. Quod ita futurum non Jeremias solus, sed communi sensu omnes praedixere prophetae. Juxta hoc quod ipse discipulis ait: Quoniamagnita potestate ac providentia Dei Israel, faceret quae de eo narrat Scriptura. Et Dominus ait in Evangelio Judaeis: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum, et a me ipso facio nihil; sed sicut docuit me Pater, haec loquor . Quod vero in Scriptura sua dicit idem Cyrus: Omnia regna terrae
Abbreviated transcription (Latin):
no qui p dicantib ꝑ orbẽ apł is gentiũ sibiuni uersirũ colla sob¬
ie cit᷑ ipes quoq rerũ dominos & sapientiae sae cularis auctores suae
ditioni subserauit : a iuiportas inferorũ destruxit. ut ab latesinde
e lectos suos adlibert ate patriae caelestis introducer&: Qui
errores contriuit gentiũ & doctrinas huma naratione
munitis ꝑ humiliũ ora sub uertit: ut eisde correctis lum̃ suae
fidei & ueritatis apperir& inquos̃ om̃s thesauri sapientiae
hum anitate ex tẽ pore accepit: Illo nimirũ ex quo ipse ee homo
populũ dĩ liberauit ac patriamre misit teplũq qđ erat incensũ
in iero solimis re aedificare p̃cepit & lĩo ipsũ edietu eetamplit¬
ttras manifestare curauit ut iupleret᷑ urba iere mias : quib
hoc futusu tẽdixit Itẽ medi a tordĩ & hominũ destructo per
diaboli regno: electessuos quierant dispersi ab eius tirauimde re¬
uocatos insuam congregit eocłam: Quat & in p̃senti iustificata

Expanded text:
sibi universarum colla subjecit, ipsos quoque rerum dominos, et sapientiae saeculari auctores, ditioni substravit. Qui portas inferorum destruxit, ut ablatos inde electos suos ad libertatem patriae coelestis introduceret. Qui errores contrivit gentium, et doctrinas humana ratione munitas, per humilium ora subvertit, ut eisdem correctis, lumen suae fidei et veritatis aperiret, in quo sunt thesauri omnis sapientiae humanitate ex tempore accepit, illo nimirum, ex quo ipse esse homo populum Dei liberavit, ac patriam remisit, templumque quod erat incensum in Jerosolymis, reaedificari praecepit, et hoc ipsum edictum etiam per litteras hoc futurum ipse praedixit, ita mediator Dei et hominum, destructo per orbem diaboli regno, electos suos qui erant dispersi ab ejus tyrannide revocatos in suam congregat Ecclesiam, quae et in praesenti justificata
Abbreviated transcription (Latin):
solimis & intem ꝑlo habere locũ comnfisfure aau
da diriger&. C&eru: oma scripture buius uerba spir¬
talẽ sensũ redolent. Cui enim n facile pateat. solos illo
cũ quib: dse de conf&sione peccatorũ aduirtũ tũmor¬
ceneꝰ Cuis ñ uideat recte in eadẽ sententia ascensi¬
onẽ et̃ nominatã : quia nimirum om̃s qui peccant ꝗͥ¬
q scđi curis serauunt: inimosunt: Qui uero dõ place¬
re desiderant : ad altiora necesse ẽ m̃tem eriganti cȩles¬
tia sus pirent : põ pasmundi om̃s atq: in lecebras adno¬
captiuant achal deis qͥ int̃p̃tantur quasidemonia
hoc emalignis spitib: mancipari me ruimus ꝑconis

Expanded text:
solymis et in templo habere locum confessus est, uda dirigeret? Caeterum omnia Scripturae hujus verba spiritualem sensum redolent. Cui enim non facile pateat solos illos cum quibus Deus est de confusione peccatorum, ad virtutum opecere . Quis non videat recte in eadem sententia ascensionem esse nominatam? Quia nimirum omnes qui peccant, quique saeculi curis serviunt, in imo sunt. Qui vero Deo placere desiderant, ad altiora necesse est mentem erigant, coelestia suspirent, pocaptivari a Chaldaeis, qui interpretantur quasi daemonia, hoc est, malignis spiritibus mancipari meruimus
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus quib: ex ꝑsona dnĩ dicebat: assimilauit e & ñ cognouisti
me: assimilauit nãq: eũds̃ filio suo: quã uis ipse dm̃ se assimilan
mina redignatus ẽ. Deinde : qđ eũ eprũ qui int̃p̃tat᷑
l eres multo ante quã nasceretur uocandũ eg̃dis¬
posuit. hoc & enĩ uocabulũ recte congruit illi cui
dicit idẽ ds̃pat̃ postula ame & dabotibi gentes le¬
reditatẽ tuam. Se quo & ipłs quẽ constituit here

Expanded text:
didicimus quibus ex persona Domini dicebat: Assimilavi te et non cognovisti didicimus quibus ex persona Domini dicebat: Assimilavi te et non cognovisti me . Assimilavit namque eum Deus Filio suo, quamvis ipse Dominus se assimilantminare dignatus est, deinde quod eum Cyrum, quod interpretatur haeres, multo antequam nasceretur vocandum esse disposuit. Hoc enim vocabulum recte congruit illi, cui dicit idem Deus Pater: Postula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam . De quo et Apostolus: Quem constituit haere
Abbreviated transcription (Latin):
est ds̃ accinc xite & non cagnouistimes ex qua esare
ꝓphaia credendũ est maxime cyrũ rege dilexisse fi¬
lios isrł eosqr decaptiuitate &ẽptos domum remi¬
sis se actemplũ diũ reedificare uississe quod audie¬
rit ꝓpbetas eorũ per spm̃ dĩ. de suo regno & babi¬
lomoꝵ destructione fuis se p̃locutum. Nam speti alit̃
ipsum genus expugnationis. quo babiloniam coepit ex
prefferant. Idem ꝓph&ae: quoꝵ̃ esaias: qui dico in quit
profundo desolare & fluminatua are faciam. Porro
hieremias : murus babilonis ille latissimus suffossione
suffodi&ur. & porta eius excelsa igni comburent ur
Narrant enim historiae: quia diuiso. atq exinanito ꝑpluri¬
mosriuos flumine eufrate. qui ꝑmedium babilonis in¬
fluebat : perare factum ac desolatum eius ꝓfundum ur¬
bem hostis intrauerit.
aecde historia paucis dixerimus. At uero iuxta mistͥa cos sensus.
crrusrex dnm̃ saluatorẽ & nomine de signat. & factis
Qđ ñ ex nrã conieotura : sod exmanifestissimis esa iae uerbis

Expanded text:
est deus. Accinxi te, et non cognovisti me . Ex qua Isaiae prophetia credendum est, maxime Cyrum regem dilexisse filios Israel, eosque de captivitate exemptos domum remisisse, ac templum Domini reaedificare jussisse, quod audierit prophetas eorum per Spiritum Dei de suo regno et Babyloniorum destructione fuisse praelocutos. Nam specialiter ipsum genus expugnapresserant iidem prophetae, quorum Isaias: Qui dico, inquit, profundo: Desolare, et flumina tua arefaciam . Porro Jeremias ait: Murus Babylonis ille latissimus suffossione suffodietur et portae ejus excelsae igni comburentur . Narrant enim historiae, quia diviso atque exinanito per plurimos rivos flumine Euphraten qui per medium Babylonis influebat, per arefactum ac desolatum ejus profundum urbem hostis intraverit. Haec de historia paucis dixerimus. At vero juxta mysticos sensus Cyrus rex Dominum Salvatorem et nomine designat et actis. Quod non ex nostra conjectura sed ex manifestissimis Isaiae verbis
Abbreviated transcription (Latin):
euis in babiloniã trans migrati. sed post annos Pxxx.
acta demalis suis poenitentia. ad patriã sunt dño
miserante. remissi: ac rur sus idem tem plum atq ur¬
bem scam. grandi cum labore restaura runt. figu¬
rate designat eos qui decepti adiabolo: non solum fi¬
dei Sinceritatẽ atq integritatem boni oꝑis ꝑdunt. ue¬
rum Siam ꝑcerbi tatem scelerum. gentibus ac publi
acꝑho consertia fidelium. domus uidel ic& : & oiuitaus dxi
de qui fueriunt giocti recipiunt: Notandũ eno qđ ama cendo
qus ab lata fuerant domũ reducta tipice denintient: uera quie
ansomiba pta plia ulit deas geo modo sunt facta sufficient ꝯeflicat:
Lib& de uolumine eius ali qua com me morare: & ꝓut dĩs de¬
derit spiritali sensu exponere quoma nifestius pate srat
qualit susquiꝗ negle gentiã ł errorẽ perierant si ad poeniten¬
tentiam rede undũ quanta dĩ gratia quanto ipso rũ conatusit
ad mis sorũ poscenda uel inpetranda ueniã : Quo mado idẽ poem¬

Expanded text:
us in Babyloniam transmigrati, sed post annos LXX acta de malis suis poenitentia, ad patriam sunt Domino miserante remissi, ac rursus idem templum atque urbem sanctam grandi cum labore restaurarunt, figurate designat eos qui, decepti a diabolo, non solum fidei sinceritatem atque integritatem boni operis perdunt, verum etiam per acerbitatem scelerum gentilibus ac public consortium fidelium domus scilicet et civitatis Dei, de qua fuerant ejecti recipiunt. Notandum enim quod eamdam  ablata erant, domum reducta, typice denuntient. Verum quia de his omnibus propheta Esdras, quomodo sint facta, sufficienter explicat, licet de volumine ejus aliqua commemorare, et, prout Dominus dederit, spirituali sensu exponere, quo manifestius patefiat qualiter his qui per negligentiam vel errorem perierant sit ad poenitentiam redeundum; quanta Dei gratia, quanto ipsorum conatu sit admissorum poscenda vel impetranda venia; quomodo iidem poen