comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ qui de sc ipso dicit. ñ sũ missus nisi adoues que ꝑieit̃
domus isrł. qͥ popłs tãquam dexter solus unius di cultum
tenuierat. nec pꝰ aeos alienos quos popls geutilis colebat tãquã
simster aberrauerat. Post introitũ sequit᷑ ymnus angłicus.
temporali xp̃i natiuitati testimoniũ ꝑhibens. cũ & celestes
ciues ꝓniuitient se d̾m inde glorificasse. & murũ inuicitia⁊
pace hominib reddita cecidisie. Seqͥt᷑ ae inde oratis ad huc in
eadem parte altaris sacerdote morante. Orandũ autẽ eẽ int̾
p̃dicationis sue: pͥmordia dñs p̾cepit. quando congregatis in
monde apłis tradita dnĩca oratione orandi formã instituit.
hec oratio quib dam generalib uocib alias oratiouũ species
breuit̾ cõp̃hendit. quib uł appe timus diligenda. tͥ uitamꝰ
fugienda ÷ sananiꝰ cõmissa. Sequit᷑ dehinc lectio ꝓpħica l apłi
nos ante se misit in omne ciuicatẽ & locũ adquẽ erat ipse uen¬

Expanded text:
hominum, qui de seipso dicit: « Non sum missus nisi ad oves, quae perierunt domus Israel . » qui populus tanquam dexter, solus unius Dei cultum tenuerat, nec post deos alienos, quos populus gentilis colebat, tanquam sinistra aberraverat. Post introitum sequitur hymnus angelicus, temporali Christi Nativitati testimonium perhibens, cum et coelestes cives pronuntiarent se Deum inde glorificasse, et murum inimicitiarum, pace hominibus reddita, cecidisse. Sequitur deinde oratio, adhuc in eadem parte altaris sacerdote morante. Orandum autem esse, inter praedicationis suae primordia Dominus praecepit, quando congregatis in monte apostolis, tradita Dominica oratione, orandi formam instituit : Haec oratio quibusdam generalibus vocibus alias orationis species breviter comprehendit, quibus vel appetimus diligenda, vel vitamus fugienda, vel sanamus commissa. Sequitur dehinc lectio prophetica, venos ante se misit in omnem civitatem, et locum, ad quem ipse erat ven
Abbreviated transcription (Latin):
rũ fuit dicere sine uitio. nisi dicetur que ñ inse habet uitiũ
ꝯd̾ si repetendi causa dictũ est. fortasse ñ frustra est. qd̃ eam
rẽm ipia repetitio firmius cõm̃dauit. quãquã & illud ñ ab¬
horret auero. ut ido additũ intelligatur. que ñ habet inse
uitium. cũ iam dictũ ẽẽt uiuenca sine uitio. q uise nͣ ha¬
buit uitiũ caro xp̃i. in aliis autẽ habuit. que menbra
sunt eiꝰ. Que enim caro in hac uita sine peccato. nisi
illa sola que ñ habuit in se uitiũ. Et ñ est suꝑ positũ
suꝑ eam uigũ. ñ eni subuigata est iniquitati. cui sub¬
iugatos inueniens libauit. &eoꝵ uincła disrupit.
ut ei dicat᷑ disrupisti uincła mea. tͥ sacribo hostiam lau-¬
dis. Suꝑ illiꝰ quippe carnẽ ñ est pofitũ uigũ. qui po-¬

Expanded text:
rum fuit dicere: sine uitio, nisi diceretur: quae non habet in se urum fuit dicere: sine uitio, nisi diceretur: quae non habet in se uitium. quod si repetendi causa dictum est, fortasse non frustra est, quod eam rem ipsa repetitio firmius commendauit. quamquam et illud non abhorret a uero, ut ideo additum intellegatur "quae non habet in se uitium", cum iam dictum esset: iuuencam sine uitio, quia in se non habuit uitium caro Christi, in aliis autem habuit, quae membra sunt eius. quae enim caro in hac uita sine peccato nisi illa sola quae non habet in se uitium? et non est superpositum super eam iugum. non enim subiugata est iniquitati, cui subiugatos inueniens liberauit et eorum uincnla disrupit, ut ei dicatur: disrupisti uincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis. super illius quippe carnem non est positum i
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ita distingui. Et locutꝰ est dñs ad moysen & aaron dic̃es. Ista
distinctio legis quecũq constituit dñs dicens. ñ quecũq con
stituit dñs creans. sicut celũ & t̾ram. & om̃ia que in ineis sunt:
 quecũq constituit dñs dicens. induob uidelicet testam̃tis.
ut de inde sequatur loquere filiis isrł. &accipiant ate uuen¬
cam rufam sine uitio. Iuuenca rufa carnẽ xp̃i significat. Sexus
femineus ẽ. ꝓpt̾ infirmitatẽ carnis. Rufa est. ꝓpt̾ ipsam cruentã
scd̾m ipsos sabbatũ. & sicut putabant obseruationes legituna
ꝓphanabat. Qd̃ gͦ sine uitio dr̃ hec uiuenca. mirũ ñ est. hanc
enim carnẽ etiã cetere hostie sigurabant. ubi similit̾ sine
uitio pecora immolari iubentũr. Erant quippe illa caro in
similitudine carnis peccati. s ñ caro peccati. Uerũtam̃ hic
ubi euidentius legis distinc tinẽ ds uoluit cõmendare. pa¬

Expanded text:
etiam ita distingui: et locutus est dominus ad Moysen et Aaron dicens: ista etiam ita distingui: et locutus est dominus ad Moysen et Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus dicens, non qustituit Dominus creans, sicut coelum et terram et omnia quae in eis sunt; sed quaecumque constituit Dominus dicens, in duobus videlicet Testamentis; ut deinde sequatur, Loquere filiis Israel, et accipiant ad te juvencam rufam sine vitio. Juvenca rufa carnem Christi significat. Sexus femineus est, propter infirmitatem carnalem; rufa est, propter ipsam cruentam secundum ipsos sabbatum, et siprofanabat. quod ergo sine uitio dicitur haec iuuenca, mirum non est; hanc enim carnem etiam ceterae hostiae figurabant, ubi similiter sine uitio pecora immolari iubentur. erat quippe illa caro in similitudine carnis peccati, sed non caro peccati. uerum tamen hic ubi euidentius legis distinctionem deus uoluit commendare, pa
Abbreviated transcription (Latin):
ibi obumbrata. hic reuelata. Ibi p̃figurata. hic manifestata. H̃a non
solii sacram̃ta diuersa sunt. uerũ & iam ꝓmissa. ibi uident᷑ dempo¬
ralia ꝓponi. qͥb spuale p̾miũ occultẽ significet᷑. hic autẽ ma¬
nifestissime sp̃ualia ꝓmittunt᷑ et̾na. Temporaliũ aut̃ bonoꝵ atq
carnaliũ. & sp̃ualiũ atq et̃noꝵ que clarior certior q distinctio est:
nam transsitoriã q felicitatẽ ad ño do ꝓmano munere sꝑandam
& optandam. quando qͥdẽ inunigenito filio suo quẽ tanta illa
ꝑpeti uoluit. longe aliuo ase peti expectariq oportere: aꝑtissi¬
ma distinctione de clarauit. hanc gͥ passionẽ dñi nr̃i iħu xp̃i ue
ud distinctionẽ duũ testam̃toꝵ hoc qd̃ deiuuence rufe mactatio¬
ne narratur. satis congrue p̃figurat. Locutꝰ ẽ enĩ dñs admoysen. &
aaron dicens. Ista distinctio legis quecũq constituit dñs. ac dem¬
de mandare incipit hec adiungens. dicens loquere filiis isrł. Podest

Expanded text:
ibi obumbrata, hic reuelata, ibi praefigurata, hic manifestata. nam non solum sacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporalia proponi, quibus spiritale praemium occulte significetur ; hic autem manifestissime spiritalia promittuntur et aeterna. temporalium autem honorum atque carnalium et spiritalium atque aeternorum quae clarior certiorque distinctio est qnam transitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarauit. hanc igitur passionem domini nostri Ieut distinctionem duorum Testamentorum, hoc quod de juvencae rufae mactatione narratur, satis congrue praefigurat. Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. ac deinde mandare incipit haec adiungens dicens: loquere filiis Israhel. potest
Abbreviated transcription (Latin):
faciebat interris corꝑalis xp̃i presentia. hoc facit cũ fideli
inuocatione nominis xp̃i uic toriose crucis insignata me¬
moria. Lungũ est ꝑsingula uirtute crucis exponere. Qui uͦ in
angaria. xp̃i crucẽ nonportat. poterit plura de eiꝰ uirtute exꝑi¬
mẽnto cognoscere. quã possit sermo retexere uelhumana cogi¬
tatio cõpre hendere.

Expanded text:
faciebat in terris corporalis Christi praesentia, hoc facit cum fideli faciebat in terris corporalis Christi praesentia, hoc facit cum fideli invocatione nominis Christi victoriosae crucis insignita memoria. Longum est per singula virtutem crucis exponere. Qui vero in angaria Christi crucem portat, poterit plura de ejus virtute experimenta cognoscere, quam possit sermo retexere, vel humana cogitatio comprehendere.
Abbreviated transcription (Latin):
Noc signũ p̃sidiũ est amicis. obstaculũ ininicis. hui crucis
mysferio rudes cathecizant᷑. eodem misterio fons regenara¬
tionis consecrat᷑. eiꝰdem crucis signo ꝑmanuis in positionenẽ
baptirati dona graꝵ accipiunt᷑. cũ eiꝰdem crucis carac tere
basilice dedicantur. altaria consecrant᷑. altaris sacram̃ta cum
uite ꝑ hoc idem ad lacros ordines ꝓmouent᷑ & uniu̾salit̃
omĩa eccłastica sacramenta in en᷑is uirtute ꝑficiuntur.
qui hoc mare magnũ & spatiosũ inquo sũt reptilia quoꝵ
ñ est nrimerus absq naufragio transsre desiderat. crucẽ
sequatur. cruce̾ deueat. & eam ñ deserat. donec ad optatũ
salutis portũ ꝓueniat. Hec cursum nr̃m dirigit. hec adgo¬
nem nos in struit. hec iuluctamine aduiuat. hec adiuc tori¬
am puehit hec adcoranã ꝑuehit. hec maleficiã destruit.
& om̃ĩa demonũ machinam̃ta ad nichilũ redigit. & qd̃

Expanded text:
Hoc signum praesidium est amicis, obstaculum inimicis. Hujus crucis Hoc signum praesidium est amicis, obstaculum inimicis. Hujus crucis mysterio rudes catechizantur, eodem mysterio fons regenerationis consecratur, ejusdem crucis signo per manus impositionem baptizati dona gratiarum accipiunt. Cum ejusdem crucis charactere basilicae dedicantur, altaria consecrantur, altaris Sacramenta cum vitae per hoc idem ad sacros ordines promoventur. Et universaliter omnia ecclesiastica sacramenta in ejus virtute perficiuntur. Qui hoc mare magnum et spatiosum, in quo sunt reptilia quorum non est numerus , absque naufragio transire desiderat, crucem sequatur, crucem teneat, et eam non deserat, donec ad optatum salutis portum perveniat. Haec cursum nostrum dirigit, haec ad agonem nos instruit, haec in luctamine adjuvat, haec ad victoriam provehit, haec ad coronam pervehit, haec maleficia destruit, et omnia daemonum machinamenta ad nihilum redigit; et quod
Abbreviated transcription (Latin):
hunulitate & caritate humiliata ẽ &lique facta duritia nuindi.
ut agnosceret beneficiũ sue repparationis. que ñ agnouerat ex¬
cellentiam sue conaicionis. Unde psalmista. Homo cũ in hono¬
re esset non intellexit. cõꝑatꝰ est iumentis in sipientib & simi¬
lis factꝰ est illis. Postqua uero ad se reuersus ẽ. & ꝑ dilectionem
redimentis & eruditionẽ ãmonentis. cognouit de quã borriusset
gła. &. inquanta uersaret᷑ miseria. exꝑtꝰ est qd magna indige¬
ret miscd̃ia. & impletũ est qd dicit psalmista. Musciplicate sũt
uirtus crucis ꝑuniuersũ mundum. que partib suis ꝑ qua¬
tuor partes mundi est extensa. & totũ mundũ sua malaxati¬
one cõplexata. Nec iam potuit mundus extoto ẽẽ ingratꝰ. qui
ranta fuerat caritate sanatus. Crucifixus ñr amortuis sur¬
rexit. celos ascendit. crucẽ nobis inmemoriã sue passionis re¬
Hoc signo demones fugant᷑. hoc antidoto sauitates ꝑ ficiuntur.

Expanded text:
humilitate et charitate humiliata est et liquefacta duritia mundi; ut agnosceret beneficium suae reparationis, quae non agnoverat excellentiam suae conditionis. Unde Psalmista, Homo cum in honore esset, non intellexit: comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Postquam vero ad se reversus est, et per dilectionem redimentis et eruditionem admonentis cognovit de quanta corruisset gloria, et in quanta versaretur miseria, expertus est quod magna indigeret misericordia: et impletum est quod dicit Psalmista, Multiplicatae suntvirtus crucis per universum mundum, quae partibus suis per quatuor mundi partes est extensa, et totum mundum sua malaxatione complexata. Nec jam potuit mundus ex toto esse ingratus, qui tanta fuerat charitate sanatus. Crucifixus noster a morte surrexit, coelos ascendit, crucem nobis in memoriam suae passionis reo daemones fugantur, hoc antidoto sanitates perficiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ad patrẽ loquens. Holocaustũ & ꝓpeccato non postulasti. cunc
dixi ecce uenio. Qd bene rep̾sentat᷑ cũ sacerdos xp̃i ꝑsouã in¬
mitans. coro concinente supͣ memoratũ introitũ. ꝓcedit ad
dexteram partẽ altaris. in hoc significans mediatorẽ di &¬

Expanded text:
cato non postulasti, tunc cato non postulasti, tunc dixi, ecce venio . » Quod bene repraesentatur, cum sacerdos Christi personam imitans, choro concinente supra memoratum introitum, procedit ad dexteram partem altaris, in hoc significans mediatorem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
consequentib dicit. & qͥ circũ asꝑget aqua asꝑsionis. laua¬
bit uestim̃ta sua. id est obseruabit & corꝑa. Et qͥ tetigerit
aquã asꝑsionis. in mundus erit usq aduesꝑam. Et om̃e
qd̾cũq detigerit in mundus. in mundũ erit. Et anima que
tetigerit. in munda erit usq aduesꝑam. Iam dixi suꝑiꝰ quid
eccła cõpendiosa inmitatione rep̾sentat: cũ missarũ sacram̃ta
ꝑ orbem t̾rarum cotidiana celebratione frequentat. &. pͥmo
introitꝰ misse collectus depsalmis uł de aliis ꝓpħicis scripturis.¬
qui cũ scẽ trinitatis glorificatione cantant᷑. & sequens letania.
deuotã eoꝵ expectationẽ rep̃sentat. qͥ aduentũ xp̃i toto cor¬
de desiderabant. & in hac fideli expectatione differri sibi suũ
desideriũ suspirabant. Qualis fuit sc̃s symeon. qualis fuit
anna. & multi alii. quos as nouit. s ñ om̃s script᷑a cõmemorat

Expanded text:
consequentibus dicit: et qui circumasperget aquam aspersionis lauaconsequentibus dicit: et qui circumasperget aquam aspersionis lauabit uestimenta sua — id est obseruabit et corpore — et qui tetigerit aquam aspersionis inmundus erit usque ad uesperam. et omne quodcumque tetigerit illud inmundus inmundum erit; et anima quae tetigerit inmunda erit usque ad uesperam. iam dixi superius quid Ecclesia compendiosa imitatione repraesentat, cum missarum sacramenta per orbem terrarum quotidiana celebratione frequentat. Et primo Introitus missae collectus de psalmis, et vel de aliis propheticis Scripturis cum sanctae Trinitatis glorificatione cantatur, et sequens litania devotam eorum exspectationem repraesentat, qui adventum Christi toto corde desiderabant, et in hac fideli exspectatione differri sibi suum desiderium suspirabant. Qualis fuit Simeon, qualis fuit Anna, et multi alii, quos Deus novit, sed non omnes Scriptura commemorat.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ domũ & suꝑ uasa. & suꝑ animas qͦt qt fuerĩt illinc: &
suꝑ eũ qui cetigerit os humanũ aut uulneratũ aut mor¬
tuũ aut monum̃tum & asꝑget mundus suꝑ inmundũ
die cͥcio & die septimo. & purificabit᷑ die septim̃o: & lauabit
uestim̃ta sua. ⁊ lauabit̾ aqua. quã puto spũ alẽ &. intellegen
dam. ꝑsignificationẽ. ñ ꝑ propͥetatẽ. Hã sine dubio uisibi¬
lis erat. sicut ille om̃s umbre futuroꝵ. Pro uide qui sacram̃to
baptismi recte abluit᷑. qd illa asꝑsionis aqua figurabat᷑.
mundat᷑. & sp̃ualit̾ idẽ iusibilit᷑. & in carne & in anima ut
nis asꝑgi. quã herbã supͣ diximꝰ fidẽ significare. quid ali¬
ud occũrrit. nisi qd̾ scriptũ est fide mundans corda eoꝵ:
Non enĩ ꝓdest baptismꝰ. sidesit fides. auiro aut̃ mundo
dixit hoc fieri. ubi significant᷑ ministri portantes ꝑsonã
dñi sui. qͥuere uir mundus est. Nam dehis ministris in

Expanded text:
super domum, et super vasa, et super animas, quotquot fuerint illic, et super domum, et super vasa, et super animas, quotquot fuerint illic, et super eum, qui tetigerit os humanum, aut vulneratum, aut mortuum, aut monumentum. Et asperget mundus super immundum die tertio et in die septimo, et purificabitur die septimo, et lavabit vestimenta sua, et lavabidam per significationem, non per proprietatem. nam sine dubio uisibilis erat sicut illae omnes umbrae futurorum. proinde qui sacramento baptismi recte abluitur, quod illa aspersionis aqua figurabatur, mundatur et spiritaliter. id est inuisibiliter et in carne et in anima, ut quam aspersionis aspergi, qua herba supra diximus fidem significari, quid aliud occurrit nisi quod scriptum est: fide mundans corda eorum? non enim prodest baptismus, si desit fides. a uiro autem mundo dixit hoc fieri, ubi significantur ministri portantes personam domini sui, qui uere uir mundus est. nam et de his ministris in
Abbreviated transcription (Latin):
ficationẽ. manere in illo inmunditiã ext̾minari animami
illam ex isrł. id est aconsortio popłi dĩ: qͥd aliud uult incelle¬
gi nisi manere anime penã etiam pꝰ mortẽ. si cũ iuuit mun¬
data ñ fuerit sacramento isto quo xp̃i baptismꝰ figurat᷑: Qm̃
aqua asꝑtionis inqͥt ñ est circũ asꝑsa suꝑ eũ. in mundus ẽ
adhuc inmundicia eiꝰ in ipso ẽ: adhuc. si licet post mortẽ. qd̃
uͦ supͣdixit tab̾naculũ dm̃i polluit. quantũ in ipso est utiq
possit. Nam si exhoc trb̾naculũ ĩnmundũ factũ uellet i tel¬
legi inundari utiq turiberet. Postea uͦ in mundos amortus opi¬
b: que sunt iniquitates om̃s ita mundari iubet. E accipiant
illi in munds̃i inqͥt acinere illiꝰ exuste purificationis. & effun¬
dent suꝑ illũ eũdem cinerẽ aquã iuiuã inuase. & accipiet
ysopui tinguens inaqua uir mundus. & circũ asꝑget

Expanded text:
ficationem, manere in illo inmunditiam et exteri animam ficationem, manere in illo inmunditiam et exteri animam illam ex Israhel, id est a consortio populi dei" , quid aliud uult intellegi nisi manere animae poenam etiam post mortem, si, cum uiuit, mundus non fuerit sacramento isto, quo Christi baptismus figuratur? quoniam aqua aspersionis, inquit, non est circumaspersa super eum, inmundus est; adhuc vero supra dixit, tabernaculum Domini polluit, quantum in ipso est, utiqupossit. Nam si ex hoc tabernaculum immundum factum vellet intelligi, mundari utique juberet. Postea vero immundos a mortuis operibus, quae sunt iniquitates, omnes ista mundari jubet. Et accipiant illi immundum, inquit, a cinere ejus exustae purificationis, et effundent super eum eumdem cinerem aquam vivam in vase, et accipiens hyssopum, et tingens in aqua vir mundus, circumsperget
Abbreviated transcription (Latin):
purificent᷑. Qui tetigerit inquit mortuũ om̃is antma hominis
in munda erit septẽ diebi. Hic purificabit᷑ die t̾cio & die sep¬
timo. & in mundus erit. & hic nichil aliud intellegendu iudeo.
nisi contac tũ mortui ee̾ hominis iniquitatẽ. Sepdẽ iͦ dierũ
in munditiã ꝓpt̾ aniniã & corpus dictã puto. animã initer¬
uario. corpuis in quat̾nio. qd̾ quare ita sit. longu est disputa¬
impietatib: ñ añsaboꝵ. Aduingit aut̃ & dicit. Si aut̃ non puri¬
ficatꝰ fuerit die tercio. & die sep̃tinio. nerit mundus om̃is
qui cecigerit mortuũ. ab om̃i auima hominis. & mortuus fu¬
erit & n fuerit purificatꝰ. idẽ ante mortuus fuerit tacts
mortus. qua fuerit purificatꝰ tab̾naculũ Anĩ polluit. ext̾m¬
net᷑ aninia illa exisrł. Hotandũ est qd difficillime reppitur
in his libris aliquid eiudentius de uita aiume post mortẽ
fiusse conseriptũ. Hic gͦ cũ dicit si fuerit mortuus aute puri¬

Expanded text:
purificentur. Qui tetigerit, inquit, morticinum, omnis anima hominis immunda erit septem diebus. Hic purificabitur die tertio, et die septimo, et immundus erit. Et hic nihil aliud intelligendum video, nisi contactum mortui, esse hominis iniquitatem. Septem vero dierum immunditiam, propter animam et corpus dictam puto: animam in ternario, corpus in quaternario. Quod quare ita sit, longum est disputaimpietatibus non aversabor . » Adjungit autem et dicit: Si autem non purificatus fuerit die tertio, et in die septimo, non erit mundus; omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit et non fuerit purificatus, id est, ante mortuus fuerit tacto mortuo, quam fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit, exterminetur anima illa ex Israel. Notandum est, quod difficillime reperitur in his libris aliquid evidentius de vita animae post mortem, fuisse conscriptum. hic ergo cum dicit "si fuerit mortuus ante puri
Abbreviated transcription (Latin):
eũ conuertitur qd̾ cremat᷑. Ham & ipsũ cremare de
greco inlatinũ ductũ uerbũ est. asuspentione. Q uero
ad ditũ est in conspec tu eiꝰ. ioest in conspectu sacerdo¬
tis. hoc mͥ insinuatũ uidet᷑. qͥa illis apparuit resurrexi
o xp̃i. qui futuri erant regale sacerdotiũ. Iam quod
sequitur & pelles eiꝰ & carnẽs. & sanguis eiꝰ cũ stercore

Expanded text:
eum conuertitur quod crematur. nam et ipsum cremare de eum conuertitur quod crematur. nam et ipsum cremare de graeco in latinum ductum uerbum est a suspensione. quod uero additum est: in conspectu eius, id est in conspectu sacerdotis, hoc mihi insinuatum uidetur, quia illis adparuit resurrectio Christi, qui futuri erant regale sacerdotium. iam quod sequitur: et pellis eius et carnes et sanguis eius cum stercore
Abbreviated transcription (Latin):
eam. & dabis ea inquit ad eleazarũ sacerdotẽ. Cur non
ad aaron. nisi forte p̃figͣatum est ñ ad tempus qd̾ tunc
erat.s ad posteros huiꝰ sacerdotii passionẽ dni ꝑuenturã:.
& eitient eaui extra castra. sicut ciectus est dñs passurus ex¬
tra cuutatẽ. qd̾ aut̃ ait in locũ mundũ. ita significatũ est.
qͥa ñ habuit causam malã. Et occident eam in conspec¬
tu eiꝰ. sicut occisa ẽ caro xp̃i inconspectu coꝵ qͥa iam fu¬
turi erant in nouo cestam̃to sacerdotes. Et accipiet ele
Aar sanguinẽ eiꝰ. & asꝑget contra faciem dm̃ testimo¬
scripturas fudisse sanguinẽ in remisione peccatoꝵ.
Ido contra faciẽ tabernaculi testimonii. quia ñ alit̾
declaratũ est quã fuerat diuino testimonio pͣnintia¬
tum. Et ido septies. qͥa ipse numerus ad mundationẽ¬
ꝑtinet sp̃ualem. & cremabunt eam inconspectu eiꝰ.
Pudo quia concrematio ad signũ ꝑtinet refurrexiotuis.
Natura est quippe ignis. ut in suꝑna moueatur. & in

Expanded text:
eam dabis eam quidem ad Eleazarum sacerdotem. Cur non ad Aaron, nisi ita forte praefiguratum est, non ad tempus qerat, sed ad posteros huius sacerdotii passionem domini peruenturam? et eicient eam extra castra: sic et eiectus est dominus passurus extra ciuitatem. quod autem ait: in locum mundum, ita significatum est, quia non habuit causam malam. et occident eam in conspectu eius: sicut occisa est caro Christi in conspectu eorum qui iam futuri erant in nouo testamento domini sacerdotes. Et azar sanguinem ejus, et asperget contra faciem testimoScripturas fudit sanguinem in remissionem peccatorum, ideo contra faciem tabernaculi testimonii, quia non aliter declaratum est, quam fuerat divino testimonio praenuntiatum. Et ideo septies, qpertinet spiritalem. Et cremabunt eam in conspectu eius. puto quia concrematio ad signum pertinet resurrectionis. natura est quippe ignis, ut in superna moueatur, et in
Abbreviated transcription (Latin):
to bis silicem uirga ꝑcussit. & sitienti popło aquã de petra
produxit. Bina quippe ꝑcussio duum lignoꝵ figurate in¬
tellegitur incruce facta cõpactio. Dis gͦ petra ꝑcutitur.
nis crucis extensus lancra ꝑforat᷑. De hac petra aqͥ pllunt:¬

Expanded text:
to bis silicem virga percussit; et sitienti populo aquam de petra to bis silicem virga percussit; et sitienti populo aquam de petra produxit . Bina quippe percussio duorum signorum figurate intelligitur in cruce facta compactio. Bis ergo petra percutitur, nis crucis extensus lancea perforatur. De hac petra aqu
Abbreviated transcription (Latin):
nuͣ sustinentia: quã patiẽnt̃ ferre debet ad patriam suspi¬
tione om̃ium bonoꝵ oꝑum figurat᷑ simili ratione in eiꝰ altitu¬
dine eminentia spei. penetrans usq ad int̾iora uelaminis. ubi
usione pacis ꝑfruent᷑. qui hic aciuib babylonie multipli¬
cit ȩxercentur. donec inlibertatẽ głe filioꝵ di aseruitute cor
ruptionis huiꝰ liberentur. Signĩficauit hanc karitatis lati¬
tudinẽ dñs ihc incruce. capũt adorientẽ furrigens. pedes
ad occident̾e sumitenas manꝰ adaquilonem & austrũ extendẽs.
ut adimpleret qd̵ dese ante passionẽ suam p̃dixerat. Cum
exaltatis fuero at̾ra. id ẽ cũ crucifixus fuero. om̃ia traham
adme ipsum: id ẽ conuocabo ad me totũ mundũ. Hoc sacra¬
mento crucis sc̃s heliseus filium sunamitis os ori. manus
suas manib euis applicans orando suscitauit. & uinũ ma¬
tri restituit. Eiusdem uirtute sacramenti moyses in deser¬

Expanded text:
num sustinentia, quam patienter ferre debet ad patriam suspinum sustinentia, quam patienter ferre debet ad patriam suspitione omnium bonorum operum. Figuratur simili ratione in altitudine ejus eminentia spei, penetrans usque ad interiora velaminis: ubi visione pacis perfruuntur, qui hic a civibus Babyloniae multipliciter exercenruptionis hujus liberentur. Significavit hanc charitatis latitudinem Dominus Jesus in cruce caput ad orientem subrigens, pedes ad occidentem submittens, manus ad aquilonem et austrum extendens; ut adimpleret quod de se ante passionem suam praedixerat, Cum exaltatus fuero a terra, id est, cum crucifixus fuero, omnia traham ad me ipsum , id est, convocabo ad me totum mundum. Hoc sacramento crucis sanctus Elisaeus Sunamitis filium os ori, manus suas manibus ejus applicans orando suscitavit, et vivum matri restituit . Ejusdem virtute sacramenti Moyses in deser
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit. & potiones ueneno infectas inpetu sup̃tũ expellit.
tis sue sp̃e in tẽpore restitutionis cõplendam reformauit.¬
Ubi diligentiꝰ adtendũ est. qd mors que ꝑlignum uenit ꝑ lignũ
suꝑata est. & ipsa ligni forma longitudimi & latitudini. & alti¬
tudii humani corporis configũrata ẽ. quo sicut totũ corpus
motũ est. ut manus aduetitũ extenderent᷑. ita corpus ꝑ om̃ia
menbra sua incruce distenderetur. & totũ quod reatu pat̾ni
dilec ti confrac tũ fuerat. huiꝰ emplastri malaxatione consolida¬
retur. S: huic medicamento ꝑ similia cõposito admixtũ est etiã
medicam̃tum fac tũ ꝑ oppositũ. Namhic sanauit obedientia.
quod hiͣc corrũꝑat in obedientia. Et quod ibi contaminauit
netur in hac crucis figitra altius sacramentũ qd̃ quanto ẽ
altius. tanto est attendendum diligentius. Intelligit᷑ qͦ in
eiusdem longitudine longua & ꝑ sẽuerans laboꝵ &̃ pcutio¬

Expanded text:
occurrit, et potiones veneno infectas in potu sumpta expellit. occurrit, et potiones veneno infectas in potu sumpta expellit. tis suae speciem in tempore restitutionis complendam reformavit.Ubi diligentius attendendum est, quod mors quae per lignum venit, per lignum superata est. Et ipsa ligni forma longitudini et latitudini et altitudini humani corporis configurata est: quo sicut totum corpus motum est, ut manus ad vetitum extenderentur; ita corpus per omnia membra sua in cruce distenderetur, et totum quod reatu paterni delicti confractum fuerat, hujus emplastri malaxatione consolidaretur. Sed huic medicamento per similia composito, admixtum est etiam medicamentum factum per oppositum. Nam hic sanavit obedientia, quod ibi corruperat inobedientia: et quod ibi contaminaverat netur in hac crucis figura altius sacramentum: quod quanto est altius, tanto est attendendum diligentius. Intelligitur nejusdem longitudine longa et perseverans laborum et persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
re nos: Constat gͥ ex his & huiꝰ modi aliis. qͥa diuina uirtus nr̃a
reꝑatione ñ equit. s: tam̃ eabonitate qua nos condidit. eadem
reformare nos uoluit. & ad hoc medicam̃ numquã forte potuit.
s quã leuis complexioni egrotantis cõpetere ꝑspexit. apposuit.
Solent quippe medicine ꝑiti egritudines quas curandas sus¬
cipiunt. aliquando curare ꝑ cõntraria. aliquando ꝑsimilia.
litate nos susb leuans. sua infirmitate nos sanans. sua morte
nos uiuificans. Sic ratione medicine sicca humidis. humida
siccis. calida frigidis opponunt᷑. & minus fortia contraria
a fortiorib contrariis suꝑ uenientib suꝑant᷑. Simili ratione
sim ilia similib apponuit᷑. cum scdm quantitẽ uulnerũ uł
tumoꝵ comensuratur. lungitudo uł latitudo epytematũ. Sie
scorpionis carens oleo cocte ꝑcussionib medent᷑ scorpionii.
sic tyriacha de serpentis carne confectũ morsib serpentiuis

Expanded text:
re nos? » Constat ergo ex his et hujusmodi aliis, quia divina virtus nostra re nos? » Constat ergo ex his et hujusmodi aliis, quia divina virtus nostra reparatione non eguit: sed tamen ea bonitate, qua nos condidit, eadem reformare nos voluit, et ad hoc, medicamen non quam forte potuit, sed quod lenius complexioni aegrotantis competere conspexit, apposuit. Solent quippe medici periti aegritudines, quas curandas suscipiunt, aliquando curare per contraria, aliquando per simililitate nos sublevans, sua infirmitate nos sanans, sua morte nos vivificans. Sic ratione medicinae sicca humidis, humida siccis, calida frigidis apponuntur, et minus fortia contraria a fortioribus contrariis supervenientibus superantur. Simili ratione similia similibus apponuntur, cum secundum quantitatem vulnerum vel tumorum commensuratur longitudo vel latitudo epithematum. Sic scorpionis carnes oleo coctae percussionibus medentur scorpionum; sic theriaca de serpentis carne confecta morsibus serpentinis
Abbreviated transcription (Latin):
medicine ꝓpt̾ quã medicus uoluit egrotare. & egrotos quib salu¬
tis remediũ ꝓcurabat. sua decreuit infirmitatẽ sanare. Inhoc
apparet quam in comꝑabili Raritate nos dilexerit. quia ini eo
qd desertores suos quesiuit sem̃ abrabe apphendit. errantes
reduxit. saucios curauit. nichil sibi addidit. ñ est in de fac tus
altior. ñ est factus in de beatior. Tota hec dispensatio nr̃e
utilitati consuluit. nr̃e saluti militauit. diune potentie
nil contulit. Ham & cum essemꝰ uasa contumelie om̃ipoten¬
tis figuli manũ effugere ñ potuimꝰ. udebatur uasis ire ꝓut
uolebat ad manifestationẽ sue glorie. Sic enĩ dictũ est pharas¬
ni. In hoc ipsũ excitaui te. ut ostendam inte uirtutẽ meã. & aunun¬
tietur nom̃ meũ in uniuersacerra. Nonne & demones cũ adno
eicerentur de corꝑib obsessis dñm glificabant. quando dicebãt
quid nobis & tͥ iħu fili d̃ĩ uiuii. quio uenisti ante tempus torque¬

Expanded text:
medicinae, propter quam medicus voluit aegrotare: et aegrotos, quibus salutis remedium procurabat, sua decrevit infirmitate sanare. In hoc apparet, quam incomparabili charitate nos dilexerit: quia in eo, quod desertores suos quaesivit, semen Abrahae apprehendit, errantes reduxit, saucios curavit, nihil sibi addidit: non est inde factus altior, non est factus inde beatior. Tota haec dispensatio nostrae utilitati consuluit, nostrae saluti militavit, divinae potentiae nil contulit. Nam et cum essemus vasa contumeliae, Omnipotentis figuli manum effugere non potuimus: utebatur vasis irae, prout volebat, ad manifestationem suae gloriae. Sic enim dictum est Pharaoni: « In hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et annuntietur nomen meum in universa terra . » Nonneino de corporibus obsessis, Dominum glorificabant, quando dicebant: « Quid nobis et tibi, Jesu fili Dei vivi? quid venisti ante tempus torque
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. apłi p̃dicauert̃. mundꝰ ercdidit. At inpanari
uł inunari xp̃m̃. nulla sic̃ ostendimꝰ expetit ratio nec
ne mundꝰ exceptis his paucissimis hereticis creoidit.
Unde gͥ eos malus error iste ꝑuasit: Totus mundꝰ cõ¬
cinit. sic̃ anima rationalis &̾. caro unus ẽ homo. ĩta

Expanded text:
ostendit, apostoli praedicaverunt, mundus credidit. At impanari vel invinari Christum nulla sicut ostendimus expetit ratio, nec nec mundus, exceptis his paucissimis haereticis, credidit. Unde igitur eos malus error ista persuasit? Totus mundus concinit, sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex mchilo. Alit̃ enĩ coꝑatio ista recte intelligi ñ pt̃.
Quȩ gͥ erant id ẽ panis ꝙ uiuũ. st̃. s non st̃ qd̾ erant.
s maliud cõmutata &. hoc ẽ qd̃ ait. ut sint que erant¬

Expanded text:
non ex nihilo? Aliter enim comparatio ista recte intelligi non potest. non ex nihilo? Aliter enim comparatio ista recte intelligi non potest. Quae igitur erant, id est, panis et vinum sunt; sed non sunt quod erant, sed in aliud commutata
Abbreviated transcription (Latin):
A nathema gͥ isti apłica auctoritate incurrt̃.RTTI
eatꝰ sane ambrosuis
in libro de sacm̃tis. dehis copiose disserens: non inpa-¬
ne & uino corpꝰ & sanguinẽ dñi latere. s panẽ &. uinũ
in corpꝰ .&. sanguinẽ dñi cõmutari docuit ita dicens.
Si gͥ tanta uis ẽ inseͬmone dm̃i nr̃i ihũ xp̃i. ut inciꝑ¬
ent᷑ eẽ quorl ñ erant: quantomagis oꝑatoruis ẽ ut
sint quȩ erant & in aliud comutent᷑: Audis gͥ quia
in aliud comutant᷑ : Et hoc diligent̃ nota: quia non
dix̃. ut sint quod erant. s ut ea quȩ erant inqͥt̾ sint.
s aliud sint ꝙͣ erant. Qd̾ uidet᷑ sentire cum sub uingit.
ł in aliud cõmutent᷑. Tanꝗͣ suã comꝑationẽ explica-¬
ret sic. Si sermo oñi iħu oꝑatꝰ ẽ ut incipent eẽ quȩ
non erant. idẽ ut eẽnt res exeo qd̃ ñ erant. id ẽ ex
nichilo: quantomagis oꝑatorius ẽ. ut sint que erant.
id ẽ ut sint ista. idẽ corpꝰ ꝙ. sanguis ex his quȩ erant

Expanded text:
Anathema igitur isti apostolica auctoritate incurrunt. Beatus sane Ambrosius, in libro De sacramentis de his copiose disserens, non in pane et vino corpus et sanguinem Domini latere, sed panem et vinum in corpus et sanguinem Domini commutari docuit, ita dicens: Si igitur tanta vis est in sermone Domini Jesu ut inciperent esse quae non erant, quanto magis operatorius est, ut sint quae erant et in aliud commutentur? Audis igitur quia « in aliud commutantur. » Et hoc diligenter nota, quia non dixit, ut sint quod erant, sed ut ea quae erant inquit sint, sed aliud quam erant. Quod videtur sentire, cum subjungit, « et in aliud commutentur, tanquam suam comparationem explicaret, sic: Si sermo Domini Jesu operatus est, ut inciperent esse quae non erant, id est, ut essent res ex eo quod non erant, id est, ex nihilo, quanto magis operatorius est ut sint quae erant, id est, ut sint ista, id est, corpus et sanguis ex eis quae erant
Abbreviated transcription (Latin):
reconcilieris si sic agis securus es. Quare securus es: qͥa egisti penitñtiã
tiam quando iam peccare ñ potes: percata te dimisert̃ ñ tu illa.
S unde seis inquit si forte deus dimutat michi: uerũ dicis. Un¬
de scio: iliud scio. hoc nescio. Nam ideo tibi do penitentiam. quia
te terrerem. Due res sunt aut ignoscitur tibi aut nõ ignoscit᷑. Qniã
horũ tͥ facturꝰ sit nescio. Ergo dimute meertũ. & tene certuo:¬

Expanded text:
reconcilieris, si sic agis, securus es: quare securus es? vis dico tibi? quia egiam, quando jam peccare non potes; peccata te dimiserunt, non tu illa. Sed unde scis, inquis, ne forte Deus dimittat mihi? Verum dicis. Unde, nescio. Illud scio, hoc nescio. Nam ideo tibi do poenitentiam, quia te terrerem. Duae res sunt: aut ignoscitur tibi, aut non ignoscitur: quid horum tibi futurum sit, nescio. Ergo dimitte incertum, tene certu
Abbreviated transcription (Latin):
escere. s qua si conspicuus ꝑmediam eccłam incedere.
omĩs suo exemplo informare. om̃ib sacram̃ta crucis &
mortis dñi intunare. & cantare domꝰ mea domꝰ orationis
uocabitur. uidelicet ut talem eccłam p̃paret. que ñ
sit spelunca latronũ. s aomꝰ orationis. id ẽ ñ fures & la-¬
trones. s qui benedicant anm ui om̃i temꝑe. qualiter
bona que inchoat ꝑd̃i auxilium consũmari postulat.
Unde his ꝑactis pontifex se adorationẽ confert petens
ut om̃s qui eãdem donũ oraturi intrauerunt exaudi¬
tos se ẽẽ gaudeant. ut ostendat pontifex se om̃ium sub¬
ditoꝵ cũrã cũ paulo gerere. &eoꝵ memoriã se moratio¬
nib suis frequentare. Cõpleta expiatione conu̾titur
pontifex ad altare incipiens antiphonã introibo ad al¬
tare di cũ psalmo: & fundit qd̃ remansit de aqua puri

Expanded text:
escere, sed quasi conspicuus per mediam Ecclesiam incedere, escere, sed quasi conspicuus per mediam Ecclesiam incedere, omnes suo exemplo informare, omnibus sacramenta crucis ac mortis Domini intimare, et cantare, « Domus mea domus orationis vocabitur , » videlicet, ut talem Ecclesiam praeparet, quae non sit spelunca latronum, sed domus orationis; id est, non fures et latrones, sed qui benedicant Dominum omni tempore; qualiter bona quae inchoat, per Dei consilium consummari postulat. Unde his peractis, pontifex se ad orationem confert, ut omnes, qui eamdem domum oraturi intraverint exauditos se esse gaudeant, ut ostendat pontifex se omnium subditorum curam cum Paulo gerere, et eorum memoriam se in orationibus suis frequentare . Completa expiatione, pontifex convertitur ad altare, incipiens antiphonam: « Introibo ad altare Dei , » cum psalmo, et fundit quod remansit de aqua puri
Abbreviated transcription (Latin):
git autẽ eadẽ aqua cũ yiopo. Que herba est humilis int̾i¬
ora pectoris purgans. & duritiam saxoꝵ radicib pene¬
guinis asꝑsione sanauit. aqua gͦ cũ hysopo asꝑgidur. cũ
baptismꝰ xp̃i sanguine consecratus eccłe tribuitũr. Circuit
autẽ altare asꝑgendo eandẽ aquã. ut ostendat doctorẽ
ñ debere ocio uacare. s eoꝵ quos initiauerit mundation
qui eos eripiat sẽꝑ orare. Circuit dehinc totam ecclam
& asꝑgit parietes illiꝰ ut monstret se omnẽ curã impẽde¬
rie om̃i etati om̃i sexui. facit hoc idẽ scd̃o & t̃cio: ut osten¬
datur eos qui baptixant᷑ ñ solũ c̾ẽ mundandos apeccato
cogitationis. s etiã locutionis & oꝑis. Canitur autẽ int̾im
qui sacramentis fidi adu̾santur. Canunt etiam antipho¬
nam qui habitat in adiutorio altissimi. asserentes nullũ
ado ꝓtegi. uisi eũ qui deuirib suis nil p̾sumens. di adiu¬
toriũ semꝑ implorauerit. Ipse tam̃ pontifex ũ debet qui¬

Expanded text:
gitur autem eadem aqua cum hyssopo, quae herba est humilis, interiora pectoris purgans, et duritiam saxorum radicibus peneguinis aspersione sanavit. Aqua ergo cum hyssopo spergitur, cum baptismus Christi sanguine consecratus Ecclesiae tribuitur. Circuit autem altare, spargendo eamdem aquam, ut ostendat doctorem non debere otio vacare, sed eorum quos initiaverit mundationi qui eos erudiat eripiat, semper orare. Circuit dehinc totam ecclesiam et aspergit parietes illius, ut demonstret se omnem curam impendere omni aetati, omni sexui. Facit autem secundo et tertio, ut ostendat eos, qui baptizantur, non solum esse mundandos a peccato cogitationis, sed etiam locutionis et operis. Canitur autem interimqui sacramentis fidei adversantur. Cantant etiam antiphonam: « Qui habitat in adjutorio Altissimi , » asserentes nullum a Deo protegi nisi eum, qui de viribus suis nihil praesumens, Dei adjutorium semper imploraverit. Ipse tamen pontifex non debet qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quatuor
coruua altaris altare eni eccłe figura p̃fert. qd ꝑ quatu¬
or cornua distendit᷑. qͥa ꝑquatuor mirndi cardine̾s dilatat᷑
Pcuiꝰ typo abrahe dictũ est dilataberis usq adorien¬
tem & occidente. septentrionẽ &.  meridiem. Bene gͦ¬
fit crux deaqua ꝑ qͦtuor altaris cornua ut ostendatur
omne eccłam ee mundancdã asoraib peccatoꝵ ꝑlauacrũ
aque & fidẽ passionis. Inde uenit ante altare. & asꝑgit
illus septẽ uicib Quo numero significat᷑ plenicudo

Expanded text:
 quatuor cornua altaris. Altare enim Ecclesiae figuram praefert, quod per quatuor cornua distenditur, quia per quatuor mundi cardines dilatatur. Pro cujus typo Abrahae dictum est: « Dilataberis usque ad orientem et occidentem, septentrionem et meridiem . » Bene ergo crux de aqua fit per quatuor altaris cornua, ut ostendatur omnem Ecclesiam esse mundandam a sordibus peccatorum per lavacrum aquae et fidem passionis. Inde venit ante altare, et aspergit illud septem vicibus. Quo numero significatur plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ei incensa multa. ut daret de orationib sc̃õꝵ suꝑ
altare. qd̾ est in conspecꝰ tu añi. Post effusionẽ gͥ aque ad
basim altaris ext̾git᷑ altare linteo. & offert᷑ in censũ. qͥa ne¬
cesse est ut sacerdos qui salutẽ popłi sibi cõmissi. dño com¬
mendat. &s ꝑ afflictione corꝑis & ꝑintentionẽ illud agat pie
int̾cessionis. Unde & dñs postꝗͣ disciplos patri cõm̃dauit.
mox subiturus passionẽ ꝓeis orauit.¬

Expanded text:
sunt ei incensa multa, ut daret de orationibus sanctorum super altare , » quod est in conspectu Domini. Post effusionem ergo aquae ad basim altaris, extergitur altare linteo, et offertur incensum, quia necesse est ut sacerdos, qui salutem populi sibi commissi Domino commendat, et per afflictionem corporis et per intentionem illud agat piae intercessionis. Unde et Dominus, postquam discipulos Patri commendavit, mox subiturus passionem pro ipsis oravit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ istud uisibile. ad qd̾ ñ penetrat oculus carius s pura
intentio mentis. & hoc est qd sequit᷑. addm̃ qͥ letificat uiuen¬
tutem mea. Post ea astͥgit᷑ altare delinteo. Linũ enĩ detra
ortũ. magrio labore ad candorẽ ꝑducit᷑. ita caro xꝑ̃i oita de
terra. id ẽ beata uirgine maria. ꝑ angustias passionis ꝑ¬
uenit ad honorẽ resurrexionis Doctor itaq qͣsi liateo al¬

Expanded text:
per istud visibile, ad quod non penetrat oculus carnis, sed puraper istud visibile, ad quod non penetrat oculus carnis, sed puraintentio mentis; et hoc est quod sequitur, « ad Deum qui laetificat juventutem meam . » Postea extergitur altare linteo: linum enim de terra ortum, magno labore ad candorem perducitur. Ita caro Christi orta de terra, id est B. Maria Virgine, per angustias passionis pervenit ad honorem resurrectionis. Doctor itaque quasi linteo al
Abbreviated transcription (Latin):
ficationis adbasim altaris. qͥa qd̃ ipse nequiure humi¬
liter cõmitat. purgationẽ silicet subditoꝵ cui ipse tãquã
homo cooꝑari & collaborare potest. Int̾ior autẽ & ꝑfecta
mundatio soluis est dĩ. Hĩc est qd̃ in sacrificiis ueteris
testam̃ti. sanquis hostiaꝵ uł incornib altaris ponebat᷑.
uł exaliquib hostiis digito sacerdotis cont᷑ añma asꝑge¬
batur. & qd reliquũ erat abbasim altaris fundebat᷑. quia
sacerdotũ est quicqͥd possunt adutilitate gregis sibi cõ¬
missi facere. qd̃ autẽ uires suas excedit dño deuotissi¬
me cõmendare. Quã fornã pͥmus pastor pastorib reli¬
quit. cũ passiom appropinquans patri dixit. pat̾ ser¬
ua eos in nomine tuo quos dedisti mͥ. Sic & paulus in
articulo uite p̃sentis quasi adbastm altaris aquã fum¬
aẽs aiscipłos año comendabat dicẽs & ñc cõm̃do uos
se introiturũ ad altare dĩ. id ẽ adillud altare qd̃ significat᷑

Expanded text:
 ipse nequit, Domino humiliter committit, purgationem scilicet subditorum, cui ipse tanquam homo cooperari et collaborare potest: interior autem et perfecta mundatio, solius est Dei. Hinc est, quod in sacrificiis veteris Testamenti, sanguis hostiarum vel in cornibus altaris ponebatur, vel ex aliquibus hostiis digito sacerdotis contra Dominum aspergebatur, et quod reliquum erat, ad basim altaris fundebatur. Quia sacerdotum est, quidquid possunt, ad utilitatem gregis sibi commissi facere; quod autem vires suas excedit, Domino devotissime commendare. Quam formam primus pastor pastoribus reliquit, cum passioni appropinquans, Patri dixit: « Pater, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi . » Sic et Paulus in articulo vitae praesentis, quasi ad basim altaris aquam fundens, discipulos Domino commendabat, dicens: Et nunc commendo vos se introiturum ad altare Dei, videlicet ad illud quod significatur
Abbreviated transcription (Latin):
pati. nisi d̃s uelit. frustra gͦ boc quasi mag¬
uũ aliquid contͣ nos affert̃. Nichil enĩ ꝓrsꝰ
ꝑhoc contra nos agunt. Nemo enĩ xp̃ianoꝵ
credit hanc fieri mutationẽ. nͥ ꝑ oĩ uolun¬
tatem. Nesinant gͥ inanit̃ dicere natura non
patitur. & id tantũmͦ. an ds hanc mutationẽ

Expanded text:
pati nisi Deus velit; frustra ergo hoc quasi magnum aliquid contra nos asserunt. Nihil enim prorsus per hoc contra nos agunt. Nemo enim Christianorum credit hanc fieri mutationem nisi per Dei voluntatem. Desinant igitur inaniter dicere: Natura non patitur; et id tantummodo an Deus han
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si tantũ potest uent̃ hominis seu etiã
cuius cũq anunalis. ut panẽ & uinũ uel quos¬
cũq cibos int̾ se clausos. iuiuã carnẽ &. uiuũ
sanguinẽ cottidie mutet : nonne tantũ dẽ suult
poterit p̃sentia suȩ maiestatis & uirtute u̾bi
sui ds̃. ut uidelicet incarnẽ ꝙ sanguinẽ suũ
panẽ uinũq transformet: Q.uod si uel tan¬
tũ uolunt. xp̾iani concedere dõ. quantũ ꝯces¬
sit paganoꝵ magnꝰ philosophus plato. qui
erit ab surdus. quã id qd̃ uult dr̃. dõ uolenti

Expanded text:
Quod si tantum potest venter hominis seu etiam Quod si tantum potest venter hominis seu etiam cujuscunque animalis, ut panem et vinum, vel quoscunque cibos intra se clausos, in vivam carnem et vivum sanguinem quotidie mutet, nonne tantumdem, si vult, poterit praesentiae suae majestatis, et virtute verbi sui Deus, ut videlicet in carnem et sanguinem suum panem vinumque tranformet. Quod si vel tantum volunt Christiani concedere Deo quantum concessit paganorum magnus philosophus Plato, qui erit absurdius quam id quod vult Deus Deo volen
Abbreviated transcription (Latin):
contendunt. Si aũt om̃ipotentẽ non credunt:
nec dm̃ credunt. N on eñi uere d̃s ẽ : qui qd̃
uult non potest. S dm̃ ipsi ut puto credere se
non negant. Recipiant gͥ. quia om̃ia quecũq
uoluit dñs fecit. Simul gͦ necessario recipiant.
qm̃ hanc mutationẽ ut possit natura pati. si
uoluit dñs fecit. Si enĩ ipsa om̃iũ rerũ nat᷑a
cum om̃ino nichil e̾e̾t. uolente dõ factũ ẽ. ut
ẽet.ꝙ. intot rerũ uarias species formaret᷑. qͦmͦ
panis &. uini nat᷑a iã existens. uolenti dõ resistet.
ut uel iͥunũ aliud non transferat᷑: ꝑ ridiculi
homines. qui dũ se defensitare naturã estimãt
ũi naturȩ se potius ignorare demonstrant.
Nam sic̃ tupse testaris. qui ꝑ arcẽ medicinę
ciboꝵ naturas &. hominũ nosti. cotidie natura
panis qũe cõmedimꝰ & uni qd̃ bibimꝰ natura¬
lit̃ in nr̃am carnẽ &. nr̃m sanguinẽ transnuitat᷑.

Expanded text:
contendunt. Si autem omnipotentem non credunt, contendunt. Si autem omnipotentem non credunt, nec Deum credunt. Non enim vere Deus est qui quod vult non potest. Sed Deum ipsi, ut puto, credere se non negant. Recipiant igitur, quia omnia quaecunque voluit Dominus fecit. Simul ergo necessario recipiant quoniam hanc mutationem ut possit natura pati, si voluit, Dominus fecit. Si enim ipsa omnium rerum natura cum omnino nihil esset, volente Deo factum est ut esset, et in tot rerum varias species formaretur, quomodo panis et vini natura jam existens volenti Deo resistet, ut vel in unum aliud non transferatur? Perridiculi homines, qui, dum se defensitare naturam existimant, vim naturae se potius ignorare demonstrant! Nam, sicut tu ipse testaris, qui per artem medicinae ciborum naturas et hominum nosti, quotidie natura panis quem comedimus, et vini quod bibimus, naturaliter in nostram carnem et nostrum sanguinem transmutatur.
Abbreviated transcription (Latin):
unc
prinũ berengarianis utͥsq respono eant᷑. Isti q. eiũ
licet int̾se duersi sint. contra nos tam̃ unã ha-¬
bent pene seutentiã .q. argum̃tis nitiuit᷑ eisdẽ.
Utͥq enim nichil de pane &. uino mutari essenti¬
aliter asserunt. Nunc argum̃ta eoꝵ uudeamꝰ.
ac pͥmũ quid de natura afferant discuciamꝰ. Nã
cũ dicunt. non potest hanc mutationẽ natura
pati: aut absolute.&. absq ulla exceptione dicere
hoc habent. ut nullatenus scilicet. nec uolente dõ
hoc possit: aut cũ aliqua exceptione. at si absolu.¬
te q absq ulla exceptione dicunt: pͥmũ quidẽ
uoluntatis dĩ manifestos aduersarios se e̾e̾ de¬
clarant. dũ ei aliquio impossibile ẽẽ confirmant.
Ipsi deniq se ipsos destruunt: quotiens illum que
dixisti psalmi uersiculum canunt. Omĩa quecũq
uoluit dñs fecit. Nã si u̾sũ hunc non recipiunt.
frustra eum canunt. nec iã dñm omi potentẽ
credunt: cui uolenti naturã aliquã resistere

Expanded text:
unc primum Berengarianis utrisque respondeamus. Isti etenim, licet inter se diversi sint, contra nos tamen unam habent pene sententiam, et argumentis nituntur eisdem. Utrique enim nihil de pane et vino mutari essentialiter asserunt. Nunc argumenta eorum videamus, ac primum quid de natura asserant discutiamus. Nam cum dicunt, Non potest hanc mutationem natura pati, aut absolute et absque ulla exceptione dicere hoc habent ut nullatemus scilicet, nec volente Deo hoc possit, aut cum aliqua exceptione. At si absolute et absque ulla exceptione dicunt, primum quidem voluntatis Dei manifestos adversarios se esse declarant, dum ei aliquid impossibile esse confirmant. Ipsi denique seipsos destruunt, quoties illum, quem dixisti, psalmi versiculum canunt: Omnia quaecunque Dominus voluit fecit . Nam si versum hunc non recipiunt, frustra eum canunt; nec jam Dominum omnipotentem credunt, cui volenti naturam aliquam resistere posse