comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ordeacei erant panes. quia ad
uetus testamentum ꝑtinebant.
& sicut uix ꝑuenitur ad medullam
hordei. ita uetus testamentum uestit᷑
tegmine carnalium. sed satiat cum
intus ꝑuenitur. Duo autẽ pisces qui
saporem pani dabant suauem: sunt
duȩ ꝑsonȩ sacerdotis & regis. quib
populus isrł regebatur. ut ꝑ eas con¬
silioꝵ moderamen acciperet. Quibus
int̾ turbas fluctuantis seculi more
piscium quassatis nec deficientibus.
figurabatur xp̃c uerus sacerdos &
rector. Puer portans est populus ille
puerilis in sensu. nec manducans.
quȩ quasi onus clausa portabat. nec
alios pascens. Unde sequitur. S hȩc
ris. supra omnem sensum corporis om¬
nemq litterã. quid prodest uetus :
Quia carnaliter sapiebant. & in spe
carnali quiescebant quib lex temꝑa¬
lia ꝓmiserat. p̾cipitur eis suꝑ uiride
fęnum iacere. O m̃is enim cãro fȩ¬
Qnum. & claritas hominis sicut foss
iscumbit gͦ suꝑ fenũ lor¬
qui carnem suam caleas. & fo¬

Expanded text:
ordeacei erant panes, quia ad Vetus Testamentum pertinebant; et sicut vix pervenitur ad medullam hordei, ita Vetus Testamentum vestitur tegmine carnalium; sed satiat, cum intus pervenitur. Duo autem pisces qui saporem pani dabant suavem, sunt duae personae sacerdotis et regis, quibus populus Israel regebatur, ut per eas consiliorum moderamen accipiat. Quibus inter turbas fluctuantis saeculi more piscium quassatis nec deficientibus, figurabatur Christus verus sacerdos et rector. Puer portans est populus ille puerilis in sensu, nec manducans, quae quasi onus clausa portabat, nec alios pascens. Unde sequitur: Sed haecris super omnem sensum corporis omnemque litteram, quid prodest littera vetus? Quia carnaliter sapiebant, et in spe carnali quiescebant, quibus lex temporalia promiserat, praecipitur eis super viride fenum jacere. Omnis enim caro fenum, et claritas hominis sicut flosiscumbit ergo super fenum qui carnem suam calcat, et flo
Abbreviated transcription (Latin):
on mireris si lucas a xp̃o usq ad
dauid plures successiones ma¬
theus pauciores posuerunt. hoc ẽ unꝰ
quacdraginta duas. alt̃ uiginti septẽ.
Per alias enim ꝑsonas narraiit unus
quam alter. & potuit fieri ut alii pa¬
tres ciutius uiuerent aliis. & tardius
generarent.

Expanded text:
on mireris si Lucas a Christo usque ad David plures successiones, Matthaeus pauciores posuerunt, hoc est, unus qradraginta duas, alter viginti septem. Per alias enim personas narravit unus quam alter, et potuit fieri ut alii patres diutius viverent aliis, et tardius generarent.
Abbreviated transcription (Latin):
d montana conscendit. ut turbas
ad altiora traberet. S turbis ascen¬
dere ñ ualentib. secuntur diseipili.
Quibus sedens loquitur non enu
intelligerent illum loquentem in ma¬
iestate sua.
erumtamen probabile ẽ turbas

Expanded text:
d montana conscendit, ut turbas ad altiora traheret. Sed turbis ascendere non valentibus, sequuntur discipuli. Quibus sedens loquitur: non enim intelligerent illum loquentem in majestate sua. Verumtamen probabile est, turbas
Abbreviated transcription (Latin):
el grãm accepimus ab eo ꝓ gr̃a: id
est fidem. dilectionem. sacramenta.
pro uita ȩcerna promerenda. Quia lex
ꝑ moysen cdata est. gr̃a & ueritas ꝑ ihm¬

Expanded text:
el gratiam accepimus ab eo pro gratia, id est fidem, dilectionem, sacramenta, pro vita aeterna promerenda. Quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per J
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ꝑ doctores scõs gentib cõmitti.
Qd erant in egypto usq ad obitũ re¬
gis. significat fidem xp̃i in gentib man¬
suram. donec plenitudo earum introeat.
& sic isrł saluus fiat. Obitus quippe
herodis. t̾minum intentionis malitio¬
se qua nunc contra ȩgcłiam uidea se¬
uit insinuat. Nocte puer tollitur in¬
credulis. a quib recedit ignorantiȩ no¬
ctẽ relinq̃ns. Cũ uͦ reuertit᷑ nulla noctis
mentio fit: qr ĩ fine m̃di uidei lucẽ fidi
enoch ⁊ helia p̃dicantib suscipientes illum

Expanded text:
os gentibus committi. Quod erant in Aegypto usque ad obitum regis, significat fidem Christi in gentibus mansuram, donec plenitudo earum introeat, et sic Israel fiat salvus. Obitus quippe Herodis, terminum intentionis malitiosae, qua nunc contra Ecclesiam Judaea saevit, insinuat. Nocte puer tollitur, incredulis a quibus recedit, ignorantiae noctem relinquens. Cum vero revertitur, nulla noctis mentio fit, quia in fine mundi Judaei, lucem fidei Haenoch et Elia praedicantibus, suscipientes, illum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃s prophetiȩ ꝓpħantis animum
tangio aliquando ex p̾senti. & ñ¬
ex futuro. ut ioħes ait. ecce agnꝰ dei.
Moriturus tamen requisiuit ꝑ disci¬
pulos suos. Tu es qui uenturus es
an alium expectamus: In qͦ ostendi¬
tur quia uenisse redemptorẽ noue¬
rat. s an ꝑseipsum in infernum
descenderet dubitabat.
ali quippe lapsu pietatis & amo¬
ris ñ infidelitatis. nec sc̃i credide¬
runt xp̃m moriturum. Unde prin¬
ceps fidei petrus ait. Absit a te dñe.
non erit cibi hoc.¬

Expanded text:
 prophetantis animum tangit aliquando ex praesenti, et non futuro, ut Joannes ait: Ecce Agnus Dei . Moriturus tamen requisivit per discipulos suos: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? In quo ostenditur, quia venisse Redemptorem noverat; sed an per seipsum in infernum descenderet, dubitabat. Tali quippe lapsu pietatis et amoris, non infidelitatis, nec sancti crediderunt Christum moriturum. Unde princeps fidei Petrus ait: Absit a te, Domine, non erit tibi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
laudendum est ostium idest car-¬
nali sensui. est resistendum. Magist̃.¬
ybiculum est secretum cordis. ad
quod tunc intramus in oratione.
quando omnia exteriora. quȩ ad seł̃m
ꝑtinent ꝑ contemplationem diuinam
quasi nichil reputamus. in compara¬
tione głe cęlestis. Ostium mentis est
uirtus fortitudinis. qͦd claudendum ẽ
contra scħ tumultus & contra fauorẽ
humanũ. ne oratio secreta impediat᷑
s in contemplatione diuina fundat᷑.
Oratio autẽ ẽ suauis animi cum com¬
punctione cordis dep̾catio. Uel ita.
Oratio est oris ratio. qua humilit uo¬
ta nr̃a pandimꝰ. & ab uno pectoris ar¬
rantes autem nolite multũ loqui
sicut echnici. Putant enim. quia
in multi loquio suo exaudiant᷑. Nolite
gͦ assimilari eis. Scit enim pater ur̃
quib opꝰ sit uobis. antequa petatis eũ

Expanded text:
laudendum est ostium, id est, carnali sensui resistendum. Cubiculum, est secretum cordis, ad quod tunc intramus in oratione, quando omnia exteriora quae ad saeculum pertinent, per contemplationem divinam quasi nihil reputamus in comparatione gloriae coelestis. Ostium mentis, est virtus fortitudinis, quod claudendum est contra saeculi tumultus, et contra favorem humanum, ne oratio secreta impediatur, sed in contemplatione divina fundetur. Oratio autem est suavis animi cum compunctione cordis deprecatio. Vel ita: Oratio est oris ratio, qua humiliter vota nostra pandimus, et ab imo pectoris arOrantes autem, nolite multum loqui, sicut ethnici: putant enim quia in multiloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis. Scit enim Pater vester quibus opus sit vobis ant
Abbreviated transcription (Latin):
lle stellam uidit in spũ: isti uidert̃
oculis & crediderunt. Utiq ñ adorassent.
quia uideis tanquam ratione utentib.
creatura rationalis p̾dicare debuit. &
gentib quasi ratione carentib signa
danda erant. Et dignum fuit. ut iam
¶rent.
agi appellati sunt reges orienta¬
les: uł quia de styrpe balaam fu¬
erunt. qui multum seunt de incantati¬
onib. uł quia fefellerunt herodem ꝑ
aliam uiam reuersi in patriã. Mag̃i
etiam dicuntur. qui uł ꝑ stellas. uł ꝑ
aues seu ꝑ quelibet alia signa putant
aliqua cognoscere. Audiens aut̾̃e he¬
rodes rex. turbatus est. & omnis ierosa¬
lima cum illo.
Gregorros

Expanded text:
lle stellam vidit in spiritu, isti viderunt oculis et crediderunt. Utique non adorassent, quia Judaeis tanquam ratione utentibus creatura rationalis praedicare debuit et gentibus quasi ratione carentibus signa danda erant. Et dignum fuit ut. jam arent. Magi appellati sunt reges orientales, vel quia de stirpe Balaam fuerunt, qui multum sciunt de incantationibus; vel quia fefellerunt Herodem, per aliam viam reversi in patriam. Magi etiam dicuntur, qui vel per stellas, vel per aves, seu per quaelibet alia signa putant aliqua cognoscere. Audiens autem Herodes rex, turbatus est et omnis Jerosolyma cum illo. GREGOR
Abbreviated transcription (Latin):
yod dico uobis in tenebris dicite
in lumine. & qͦd in aure auditis
p̾dicate suꝑ tecta. In tenebris idest
in mysterio. uł dum adhuc in timore
estis. Predicate in lumine. idest aꝑte.
cum fiducia ueritatis. accepto spũ sc̃o.
Qd auditis in aure. idest in secreto:
suꝑ tecta hoc est constant̃ & publice p̾¬
dicate. calcato carnis domicilio. Beda¬
yxta morem ꝓiuntiȩ palestinȩ loqͥ¬
tur. ubi solent in tectis residere. Non
enim tecta nr̃o more culminib subli¬
mata faciunt. s plano scemate ȩqͣlia.
Unde lex p̃cepit. ut qui domum ȩdifi¬
caret. murum tecti poneret in gyro.
ne funderet᷑ ibi sanguis in noxius la-¬
bente aliqͦ. & in preceps ruente.
Dico autem uobis amicis meis.
Nolite timere eos qui occidunt corpꝰ
animam autem ñ possunt occidere. s
potiꝰ timete eum qui potest & animã
& corpꝰ ꝑdere in gehennam. A mici
dei uocantur. qui nil t̾renũ cupuint.
Duo sunt genera ꝑsecutoꝵ. unum pa¬
lam seiuentium. alterum ficte blan¬

Expanded text:
od dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. In tenebris, id est, in mysterio, vel dum adhuc in timore estis. Praedicate in lumine, id est, aperte cum fiducia veritatis accepto Spiritu sancto. Quod auditis in aure, id est, in secreto, super tecta, hoc est, constanter et publice praedicate, calcato carnis domicilio. Juxta morem provinciae Palaestinae loquitur, ubi solent in textis residere. BEDA. Non enim tecta nostro more culminibus sublimata faciunt, sed plano schemate aequalia. Unde lex praecepit ut qui domum aedificaret murum tecti poneret in gyro, ne funderetur ibi sanguis innoxius, labente aliquo et in praeceps ruente. L. Dico autem vobis amicis meis: M. Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed potius timete eum qui potest et animam et corpus perdere in gehennam. Amici Dei vocantur, qui nil terrenum cupiunt. Duo sunt genera persecutorum, unum palam saevientium, alterum ficte blan
Abbreviated transcription (Latin):
legem accipiebant. idest quinq li¬
bros moysi. Hii erant ex origine ꝑsaꝵ
& assyrioꝵ. Quas rex assyrioꝵ sublatis
filiis isrł in captiuitatem. posuit ad inco¬
lenda loca samariȩ. & ideo ign̾e eolebant
more ꝑsarum.
OS gͥ iudei execrantur abstinendo
a cibis eoꝵ & uasis. supplantatores¬
qͣ uocant. quia hereditatem patriarehȩ
iacob sibi uendicant. Cognouit mulier
xp̃m ẽẽ udeum. quia fimbrias in uesti¬
mentis iude ferebant. ꝑ quod
cdiscernebantur. Pespondit ih̃e: &
dixit ei. Si scires donum dei. & quis ẽ

Expanded text:
legem accipiebant, id est, quinque libros Moysi. Hi erant ex origine Persarum et Assyriorum. Quos rex Assyriorum, sublatis filiis Israel in captivitatem, posuit ad in colenda loca Samariae : et ideo ignem colebant more Persarum. ur Judaei exsecrantur, abstinendo a cibis eorum et vasis; supplantaroresque vocant, quia haereditatem patriarchae Jacob sibi vendicant. Cognovit mulier Christum esse Judaeum, quia fimbrias in vestimentis Judaei ferebant, per quod discernebantur. Respondit Jesus et dixit ei: Si scires donum De
Abbreviated transcription (Latin):
quem habes non est tuus uir. Hoc
uere dixisti. Pe uera ñ habebat
uirum. s nescio quo ñ legitimo iuro
adultero utebatur. Quinq uiri scd̾m
quosdam quinq libri sunt moysi.
quib etiam samaritani utebantur.
nam inde illis circumcisio inerat. S
qm angustat nos quod sequitur. &
nunc quem habes non ẽ uir tuus.
uidetur michi quinq uiros animȩ.
quinq sensus corꝑis eẽ. Quando eñi
quis nascitur non potest uti ratione
s carnis tantum sensib regitur. qr
puer quȩ mulcent appetit. quȩ offen¬
dunt fugit. Ideo sensus sunt uiri legi¬
tum. quia ã dõ sunt animȩ dati.
At ubi uenerit ad annos exercendȩ
rationis si optime est disciplinata suc¬
ceddit uerus uir. qui ad ꝑt̾nitatẽ regiti
modo apł s angłi messores eruitt.
quȩ crescit int̾ rizania. & expectar
quegari in fine. In die iudicii cõꝑle¬
bitur horreum. & tunc om̃s qͥ me¬
tunt gaudebunt cum angłis. Ex ei¬
uitace autẽ illa multi crediderime

Expanded text:
habes, non est tuus vir. Hoc vere dixisti. Revera non habebat virum, sed nescio quo non legitimo viro, sed adultero utebatur. Quinque viri secundum quosdam, quinque libri sunt Moysi, quibus etiam Samaritani utebantur: nam inde illis circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, et nunc quem habes, non est vir tuus: videtur mihi quinque viros animae quinque sensus corporis esse. Quando enim quis nascitur, non potest uti ratione, sed carnis tantum sensibus regitur; quia puer quae mulcent appetit, quae offendunt fugit. Ideo sensus sunt viri legitimi; quia a Deo sunt animae dati. At ubi venerit ad annos exercendae rationis, si optime est disciplinata, succedit verus vir, qui ad aeternitatem regit, modo apostoli, sed angeli messores erunt, quae crescit inter zizania, et exspectat purgari in fine. In die judicii complebitur horreum: et tunc omnes qui metunt, gaudebunt cum angelis. Ex civitate autem multi crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
diuimus. quia hic ẽ uere saluator
mundi. Primo audinimꝰ famam.
nine uͦ uidemus p̃̾sentiam. Sic agit᷑
hodie cum eis qui foris sunt. Xp̃e
annuatiatur eis tanquam ꝑ mulierẽ.
hoc ẽ ꝑ eccłiam. Ueniunt ad xp̃m per
famam. & xp̃c manet apud illos biduo.
hoc est dat illis duo p̾cepta caritatis.
x xxuiii. Ui.

Expanded text:
dimus, quia hic est Salvator mundi. Primo audivimus famam, nunc vero videmus praesentiam. Sic agitur hodie cum eis qui foris sunt. Christus annuntiatur eis tanquam per mulierem, hoc est, per Ecclesiam. Veniunt ad Christum per famam, et Christus manet apud illos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis. XXXVIII. A.
Abbreviated transcription (Latin):
sine intellectu. Unde dauid. Nolite fis¬
ri sicut equus & mulus: quib non ẽ
intellectus. Bestialis uita est: sine in¬
tellectu. Uir est qui regit anim̃a: in¬
tellectus scilicet. Non tamen aliud est
intellectus animȩ ab anima: sed est
aliquid animȩ. quomodo oculꝰ non
aliud ẽ a carne. s aliquid ẽ carnis ꝑ¬
fundens lucem ceteris membris. Ergo
intellectus qui animam illuminat. a
d̾o illuminatur. Nespondit mulier
& dixit. Non habeo uirum. Dicit ei
ih̃c. Bene dixisti. quia non habeo ui

Expanded text:
sine intellectu. Unde David: Nolite fiesine intellectu. Unde David: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Bestialis vita est sine intellectu. Vir est qui regit animam, intellectus scilicet. Non tamen aliud est intellectus animae ab anima, sed est aliquid animae: quomodo oculus non aliud est a carne, sed aliquid est carnis, perfundens lucem caeteris membris. Ergo intellectus qui animam illuminat, a Deo illuminatur. Respondit mulier et dixit: Non habeo virum. Dicit ei Jesus: Bene dixisti, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ sitiam. neq ueniã huc haurire.
er adhuc carnem sapit. Suspirat tam̃
habere de illo fonte. de quo postquam
biberit ñ indigeat aqua. Promitat
ih̾e satietatem sp̃c. quȩ fier in re¬
surrectione. Unde illud. Satiabimur
in bonis domus tuȩ. Et alibi. In ebria¬
buntur ab ubertate domus tũȩ. Aqua
corꝑalis deorsum fluit: aqua uͦ spũa¬
lis sursum salit. id est salire facit. cũ
illos qui eam bibunt in ȩt̾nam glam
subuehie. Hanc quippe aquã bibere
est in fide ꝙ& alis donis gr̃e sũmoꝑe
delectari. ꝙ sic in plenitudin̾e głȩ
transire. Dicit ei ih̾c. Uade. uoca in¬
rum tuum. & ueni huc. Uiro seili¬
cet duce ad contemplationem sp̃ualis
intelligentiȩ ascendas. Uir carnalis ñ
accipitur hic. s uir animȩ. idest intel¬
lectus animȩ. Quasi dicat dñs. Solo
intellectu capiuntur quȩ dico. uoca
iurum. idest p̾senta intellectũ tuum.
Non enim ẽ magnum habere amnĩa

Expanded text:
ut non sitiam, neque veniam huc haurire. ut non sitiam, neque veniam huc haurire. er adhuc carnem sapit. Suspirat tamen habere de illo fonte, de quo postquam biberit, non indigeat aqua. Promittit Jesus satietatem spiritus quae fiet in resurrectione. Unde illud: Satiabimur in bonis domus tuae . Et alibi: Inebriabuntur ab ubertate domus tuae . Aqua corporalis deorsum fluit, aqua vero spiritualis sursum salit, id est salire facit, cum illos qui eam bibunt, in aeternam gloriam subvehit. Hanc quippe aquam bibere, est in fide et aliis donis gratiae summopere delectari, et sic in plenitudinem gloriae transire. Dicit et Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Viro scilicet duce, ad contemplationem spiritualis intelligentiae ascendas. Vir carnalis non accipitur hic, sed vir animae, id est, intellectus animae. Quasi dicat Dominus: Solo intellectu capiuntur quae dico; voca virum, id est, praesenta intellectum tuum. Non enim est magnum habere animam
Abbreviated transcription (Latin):
aquã uiuam: Nunquid tu maior es
patre nr̃o iacob qui dedto nobis puteũ.
& ipse ex eo bibit & filii eus & pecora
eiꝰ.: Quasi dicat. De hac aqua dare
mͥ non p̾otest quam ꝓmitris cũ hau¬
ritorium non habeas. & puteus ꝓfundꝰ
sit. Intelligit quippe aqũa uiu̾a. quę
ubi oritur excipitur. S ne forte alium
fontem ꝓmittere uideretur. subdit: nũ¬
quid tuͣ maior es patre nr̃o iacob. uo¬
cans eum patrem suum. tum quia he-¬
reditatem eius possidebat. tum quia
sub lege moysi uiuebat.
e puteo bibunt homines & pecora.
Similit̃ de ratione quȩ quasi de¬
prauata & obscurata magno labore fo¬
ditur & exercetur. bibunt ut homines
qui ea ad bonum utuntur. bibunt ut
pecora qui ad malum. Pespondit
ihc & dixit ei. Omnis qui bibet ex aqͦ
hac. sitiet iterũ. Qui autẽ biberit ȩx
aqua quam ego dabo ei ñ sitiet in eter-¬
num. s aqua quam ego dabo ei fiet
in eo fons aquȩ salientis in uitã ȩt̃nã.
Dicit ei mulier. Dñe. da mͥ hanc aquã.

Expanded text:
major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus? Quasi dicat: De hac aqua mihi dare non potes quam promittis, cum hauritorium non habeas, et puteus profundus sit. Intelligit quippe aquam vivam, quae ubi oritur, excipitur. Sed ne forte alium fontem promittere videretur, subdit: Nunquid tu major es patre nostro Jacob? Vocans eum patrem suum, tum quia haereditatem ejus possidebat, tum quia sub lege Moysi vivebat. De puteo bibunt homines et pecora. Similiter de ratione quae quasi depravata et obscurata magno labore foditur et exercetur, bibunt ut homines, qui ea ad bonum utuntur; bibunt ut pecora, qui ad malum. Respondit Jesus et dixit ei: Omnis qui bibet ex aqua hac, sitiet iterum. Qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum: sed aquae salientis in vitam aeternam. Dicit ei mulier: Domine, da mihi hanc aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
cum audisset in uinculis oꝑa xp̃i. con¬
uocans dduos de discipulis suis. mi¬
sit ad dñm dicens. Tũ es qui uen-¬
turus es. an alium expectamꝰ.
ensus est. Manda¬
mͥ utrum te debeam annuntia.¬
re inferis quo descensurus sũ: an ñ
conueniat te gustare mort̾ẽ. cum d̃i
sis filius.
Greboriuᷤ suꝑ ie zechielem

Expanded text:
cum audisset in vinculis opera Christi, convocans duos de discipulis suis, misit ad Dominum, dicens: Tu es qui venturus es, in alium exspectamus? Sensus est: Mandahi utrum te debeam nuntiare inferis, quo descensurus sum: an non conveniat te gustare mortem, cum Dei sis Filius. Gregorius super Ezechielem
Abbreviated transcription (Latin):
remitti peccata non credens con¬
temuit tantam diuni muneris lar¬
gitatem. & in hac obstinatione m̃tis
diem claudit extremum: reus ẽ illo
inremissibili peccato in sp̃m scm. in
yod clicit augustinus de bapti¬
ratis apud seismaticos ut he
sororis non quereret. Omis necessitatis
aufertur: dulcedo ȩt̾nȩ ueritatis nũꝗͣ
Transit labor multitutinis: & rema¬
net caritas unitatis. Ignis enĩ amoris
qui hic arddere inchoat. cum ipsũ qũe
amat uiderit. in amore amphꝰ inar¬
descet. T unc autem pietatis oꝑa nullis
seĩs necessaria erunt ut udelicet tri¬
buantur esurienti cib. sitienti potus.¬

Expanded text:
remittit peccata non credens, contemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irremissibili peccato in Spiritum sanctum, in Quod dicit Augustinus de baptizatis apud schismaticos vesororis non posceret. Onus necessitatis aufertur, dulcedo aeternae veritatis nunquam quam. Transit labor multitudinis, et remanet charitas unitatis. Ignis enim amoris qui hic ardere inchoat, cum ipsum quem amat viderit, in amore amplius inardescit. Tunc autem pietatis opera nullis sanctis necessaria erunt, ut videlicet tribuatur esurienti cibus, sitienti potus
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͦd uidit. cui omnia nuda & aꝑta¬
sunt. hoc testatur. S quia udere quo¬
cdammodo a nobis procedit. audimꝰ
autẽ ab aliis. ut intelligas filiũ uide¬
re a patre a quo habet idipsum qͦd ẽ.
ideo sic det̾minat. Qd uidit idest cog¬
nout. & aucdiuit hoc est a patre intel¬
lexit. hoc testatur. Oxi accipit enis
testimonium. signauit quia d̾s̃ ue-¬
rax est.
Albiasis

Expanded text:
Et quod vidit, cui omnia nuda Et quod vidit, cui omnia nuda sunt, hoc testatur. Sed quia videre quodammodo a nobis procedit, audimus autem ab aliis: ut intelligas Filium videre a Patre, a quo habet id ipsum quod est, ideo sic determinat. Quod vidit, id est cognovit; et audivit, hoc est, a Patre intellexit, hoc testatur. Qui accipit ejus testimonium signavit, quia Deus verax est. ALBINUS
Abbreviated transcription (Latin):
robat quod non potest homo acci¬
pere quioquam. nisi ei fuerit datũ
de cęlo. Qui est de terra. idest terrenꝰ.
de terra ẽ & de terra loquitur. hoc est¬
& terrenus est & terrena sapit ac dicit.
Et nemo talis idest terrenus ꝑsistens.
accipit testimonium filii dei. Anima¬
lis enim homo. non ꝑcipit ea quȩ st̃
sp̃c dei. Hinc ẽ qͦd paulus ait. Primꝰ
homo de terra terrenus. Qualis ter¬
renus tales & terreni. idest mortales
a mortali. & pęna inobedientiȩ dam-¬
nati. nisi gr̃a cęli remedium sit contra.
Hanc quippe damnationẽ. paulo post
uocat eugłista iram dĩ suꝑ incredulos
manentem. Qͦd dieitur qui de oȩlo ue¬
nit exponit illud. qui de sursum ue¬
nit. ut ꝑ sursum intelligat᷑ clum.
Qui de cȩlo uenit in mundum. unde
psalmista. a summo oȩlo egressio eiꝰ. qͦd
in ymno sic explanatur. egressus esꝰ a
patre. suꝑ om̃s est. ut pote cȩlestis. pa¬
tri ȩqualis. Et quia celestis ẽ. uera &
celestia docet. Et hoc est qͦd sequitur.

Expanded text:
robat quod non potest homo accipere quidquam, nisi ei fuerit datum de coelo. Qui est de terra, id est terrenus, de terra est, et de terra loquitur, hoc est, et terrenus est, et terrena sapit ac dicit. Et nemo talis, id est terrenus persistens, accipit testimonium Filii Dei, animalis enim homo non percipit ea quae Dei sunt . Hinc est quod Paulus ait: Primus homo de terra terrenus. Qualis terrenus, tales et terreni , id est, mortales a mortali, et poenae inobedientiae damnati, nisi gratia coeli remedium sit contra. Hanc quippe damnationem paulo post vocat evangelista iram Dei super incredulos manentem. Quod dicitur, qui de coelo venit, exponit illud, qui de sursum venit, ut per sursum intelligatur coelum. Qui de coelo venit in mundum. Unde Psalmista: A summo coelo egressio ejus , quod in hymno sic explanatur: Egressus ejus a Patre, super omnes est, utpote coelestis, Patri aequalis. Et quia coelestis est, vera et coelestia docet. Et hoc est quod sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
enitere autem ẽ. de p̾teritis malis
dolere. & plangencta uelle uitare. qͦd
facit amor dei. & odium pecrati. Agere
uͦ penitentiam est. pro peccatis satisface¬
re. Appropinquat regnum cȩloꝵ idest
regnare in cȩlestib ꝑ xp̃i seilicet humili¬
tatem & obedientiam. sicut ꝑ suꝑbiam
atq transgressionem adȩ appropiauit¬

Expanded text:
enitere autem est de praeteritis malis dolere, et plangenda velle vitare, quod facit amor Dei et odium peccati. Agere vero poenitentiam, est pro peccatis satisfacere. Appropinquat regnum coelorum, id est regnare in coelestibus per Christi scilicet humilitatem et obedientiam, sicut per superbiam atque transgressionem Ad
Abbreviated transcription (Latin):
bechleem terra iuda nequaquã mini¬
ma es in princibus iuda. Ex te eñi
exiet dux. qui regat populum meũ isrt̃.
Iethleem uicus quidem minimus ẽ.
sed nequaquam minima ẽ in princi¬
pibus iuda. idest in excellentia digni¬
tatis principum uida. In ea enim
nascitur saluator. Hoc tẽstimonium
sententiam ꝓphetiȩ sumens uerba
mutat.

Expanded text:
uaquam minima es in principibus Juda. Ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel. » Bethlehem vicus quidem minimus est, sed nequaquam minima es in principibus Juda, id est in excellentia dignitatis principum Juda. In ea enim nascetur Salvator. Hoc testimonium sententiam prophetae sumens verba mutat.
Abbreviated transcription (Latin):
ab ossibus sustentatur & minus fortitu¬
dinis habet: ideo ꝑ eam sexus infirmior
designatur.
t uerbum caro factum est. & habita¬
uit in nobis. Qualit̾ uerbum in
propria uenerit non uidelicet locali ad¬
uentu s humiliando se ꝑ nr̃e infirmi¬
tatis assumptionem determinat dicens.
uerbum carnem factum. idest hominem
assumptum in unam ꝑsonam sibi copu¬
lasse. Et sic habitauit in nobis. idest man¬
sionem ꝑperuam cum nr̃a natura iniit.
ut amphus nullatenus a nr̃a penitus
natura ꝑ ciuisionem ꝑsonȩ disrungeret᷑.
Nam & si carnem ad horam deposiit.
anime tamen & uerbi unio ñ defuit.
Uel habitauit in nobis ꝑ gram. sicut
ipse ꝓmisit dicens suis. E oce ego uobis¬

Expanded text:
ab ossibus sustentatur, et minus fortituab ossibus sustentatur, et minus fortitudinis habet, ideo per eam sexus infirmior designatur. Et verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Qualiter Verbum in propria venerit, videlicet non locali adventu, sed humiliando se, per nostrae infirmitatis assumptionem, determinat, dicens verbum carnem factum esse, id est, hominem assumptum in unam personam sibi copulasse. Et sic habitavit in nobis, id est mansionem perpetuam cum nostra natura iniit, ut amplius nullatenus a nostra penitus natura per divisionem personae disjungeretur. Nam, et si carnem ad horam deposuit, animae tamen et Verbi unio non defuit. Vel habitabit in nobis per gratiam, sicut ipse promisit
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo erat. ab ipso scilicet mundi
exordio hoc est in uniuersis creaturis
lucebat ratione creandi & gubernandi
eas: & mundus idest homo mundum in¬
habitans eam non cognouit. Ut autem
cognosceretur. humiliauit se formã ser¬
ui accipiens. Unde sequitur A. ii
N propria uenit. & sui eum non rece¬
perunt. Quotquot autem receperunt
eum. dedit eis potestatem filios dei fieri
his qui credunt in nomine ens.
b initio mundi semꝑ aliqui fuerunt
receptores diuini uerbi credentes in
nomine eius. idest confidentes ꝑ eus
notitiam se saluari. Nomine quippe
suo res cognoscitur. & id̾o nomen pro
notieia ponitur. Oyi ñ ex sangui¬
nib neq ex uoluittate carnis neq ex
uoluntate uiri. sed ex dõ nati sunt.
Sui seslicet in hoc qͦd facti sunt filii dei
non sunt ex sangiumibus. idest ex ma¬
teria sanguinis patris & matris. qͦd ex¬
posuit cticens. Neq ex concupiscentia car¬
nis. icest feminȩ. neq uiri. Quia caro

Expanded text:
in mundo erat, ab ipso scilicet mundi in mundo erat, ab ipso scilicet mundi exordio, hoc est, in universis creaturis lucebat ratione creandi et gubernandi eas; et mundus, id est homo mundum inhabitans, eam non cognovit. Ut autem cognosceretur, humiliavit se, formam servi accipiens. Unde sequitur: A. 4X In propria venit, et sui eum non receperunteum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus. Ab initio mundi semper aliqui fuerunt receptores divini verbi, credentes in nomine ejus, id est confidentes per ejus notitiam se salvari. Nomine quique suo res cognoscitur, et ideo nomen pro notitia ponitur. Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Quid scilicet in hoc quod facti sunt filii Dei, non sunt ex sanguinibus, id est ex materia sanguinis patris et matris, quod exposuit dicens: Neque ex concupiscentia carnis, id est feminae neque viri. Quia caro
Abbreviated transcription (Latin):
ue in se dicttur uerbum dei. scilieet
quod illuminabile ẽ. Lumen uͦ quasi iã
in testa nr̃ȩ mortalitatis positum & hu¬
manatum. Iohannes itaq non de luce
tantum. uerum etiam de lumine testimo-¬
nium dedit. quia quem dm̃ p̾dicauit. hu¬
manatum uisibilit̾ demonstrauit dicens.
ecce agnus d̾i unde & plusquã ꝓpheta
dictus est. Non erat ille lux. s ut testi¬
monium ꝑhiberet de lumine. Non erat
iohannes lux. idest ex se illuminabilis.
& ad illuminandos alios ꝑ se sufficiens.
sicut illa lux uera quam cdiximus. s ad
hoc uenit ut testimonium ꝑhiberet
de illa luce iam ut diximus facta lumi¬
ne. Quȩ quidem lux autequam fieret
lumen nr̃m. erat ab ȩterno lux uera cuiꝰ
est illuminare quemilibet uere illumi¬
nandum. Et hoc est.¶A.I. II.L
illuminat omẽm hominẽ uemientẽ
in hunc mundum. In mundo erat. &
mundus ꝑ ipsum factus est: & mundꝰ
eum non cognouit. Iux illa idest sa¬
pientia dei ꝑ quam factus ẽ mundus¬

Expanded text:
ilicet quod illuminabile est. Lumen vero, quasi jam in testa nostrae mortalitatis positum et humanatum. Johannes itaque non de luce tantum, verum etiam de lumine testimonium dedit; quia quem Deum praedicavit, humanatum visibiliter demonstravit, dicens: Ecce Agnus Dei. Unde et plusquam propheta dictus est. Non erat ille lux, sed ut testimonium perbiberet de lumine. Non erat Joannes lux, id est ex se illuminabilis, et ad illuminandos alios per se sufficiens, sicut illa lux vera quam diximus; sed ad hoc venit, ut testimonium perhiberet de illa luce, jam, ut diximus, facta lumine. Quae quidem lux, antequam fieret lumen nostrum, erat ab aeterno lux vera, cujus est illuminare quemlibet vere illuminandum, et hoc est: A. 3III illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Lux illa, id est sapientia Dei, per quam factus est mundus
Abbreviated transcription (Latin):
Num ita uerbum carnis se uelamine
obumbraret quasi collirio nobis ocu-¬
los tergens. nos humiles in ipso sic
humanato glãm eius. idest excellentiã
diuinitatis intelleximus. quam ꝓ in-¬
firmitate uisibilis carnis suꝑbi credere
nolebant. Euis dico quasi unigeniti.

Expanded text:
um ita Verbum carnis se velamine obumbraret, quasi collyrio nobis oculos tergens, nos humiles in ipso sic humanato, gloriam ejus, id est excellentiam divinitatis intelleximus, quoniam pro infirmitate carnis superbi credere nolebant.
Abbreviated transcription (Latin):
designat. mons & collis suꝑbos.
Corda humilium eloquio sacrę doctri¬
nȩ & gr̃a uirtutum replebuntur. iuxta
illud. Qui emittit fontes in conualli¬
bus. Et rursum. Et ualles habundabt̾
frumento. Amontib namq aqua dila¬
bitur. quia suꝑbas mentes ueritas doc¬
trinȩ deserit. Fraua directa fiunt. cum
corcta ꝑ iniustitiam distorta ad iustitiã
diriguntur. & asꝑa in uias planas ĩ mu¬
tantur. cum immites & iracundȩ m̃tes
ꝑ infusionem gr̃ȩ ad mansuetudinẽ rede¬
unt. ut ibi p̃dicator planam uiã inueni¬
at. ubi prius ꝑ asꝑitatem gressum po-¬
nere non poterat. Omuis caro. idest om̃is
homo salutare dei uidebit in udicio. idest
xp̃m in sede maiestatis. ut iusti remune¬
rentur. & mali in ȩt̃num gemant.
testimonium. ut testimoniũ ꝑhiberet

Expanded text:
designat; mons et collis, superbos. Corda humilium eloquio sacrae doctrinae et gratia virtutum replebuntur, juxta illud: Qui emittit fontes in convallibus ; et rursum, et valles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritas doctrinae deserit. Prava directa fiunt, cum corda per injustitiam distorta, ad justitiam diriguntur; et aspera in vias planas immutantur, cum immites et iracundae mentes, per infusionem gratiae ad mansuetudinem redeunt, ut ibi praedicator planam viam inveniat, ubi prius per asperitatem gressum ponere non poterat. Omnis caro, id est, omnis homo salutare Dei videbit in judicio, id est Christum in sede majestatis, ut justi remunerentur, et mali in aeternum gemant. testimonium, ut testimonium perhib
Abbreviated transcription (Latin):
me pat̾. & ego mitto uos.
płoꝵ paria iuga. non tam car¬
ne quam spũ consociantur. Pecrus
est cognomentum. ad distinctionẽ sy¬
monis chananei.
ilii rebedei in marco boanerges
ex firmitate & magnitudine fidei
nominati sunt: quoꝵ sublime meri¬
tum in monte meretur audire toni¬
truum patris. ꝑ nubem de filio to¬
nantis. Hic est filius m̃s dilectꝰ. Iaco¬
bus alphei est qui frat̃ dñi nominat᷑.
quia maria uxor alphei soror fuit
mariȩ matris dñi. Symon chanane¬
us a uico galyleȩ qui dicitur chana:
in luca scribitur ⁊ elotes. Taddeus a
luca uidas iacobi dicitur. & alibi ap¬
pellatur lebeus. quia trmomius fu

Expanded text:
me Pater, et ego mitto vos . Apostolorum paria juga non tam carne quam spiritu consociantur. BEDA. Petrus est cognomentum, ad distinctionem Simonis Chananaei, Filii Zebedaei, in Marco Boanerges, ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt: quorum sublime meritum, in monte audire tonitruum Patris, per nubem de Filio tonantis: Hic est Filius meus dilectus . Jacobus Alphaei est, qui frater Domini nominatur; quia Maria uxor Alphaei, soror fuit Mariae matris Domini. Simon Chananaeus, a vico Galilaeae qui dicitur Chana, in Luca scribitur Zelotes. Thaddaeus a Luca Judas Jacobi dicitur; et alibi Lebbaeus, quia trinomius
Abbreviated transcription (Latin):
dñi uocabantur. Iudas scariothes uł
a uico in quo ortus est. uł ex tribu
ẏsachar uocabulum sumpsit. ut qͦd̾a
uaticinis in condempnationẽ sui na¬
tus sit. Y sachar enim int̃pretatur
merces: ut significetur pͣtium ꝓditio¬
nis. Hic prouide inter apłos eligitur.
quia magna est ueritas. quam nec
aduersarius minister infirmat.
uatis oculis in eos. N aperiens os
suum docebat eos dicens. xxyͦi.
qm̃ ipsoꝵ est regnum clorũ.
Siscipuli a discendo sunt uocati In
eos dñs oculos leuat. ut qui intenta
cordis aure uerbum ꝑcipiunt. latius
saporis intimi lumen accipiant. &
audita patent̾ intelligant.

Expanded text:
ni vocabantur. Judas Iscariotes, vel a vico in quo ortus est, vel a tribu Isachar vocabulum sumpsit, ut quodam vaticinio in condemnationem sui natus sit. Isachar enim interpretatur merces, ut significetur pretium proditionis. Hic provide inter apostolos elegitur, quia magna est veritas, quam nec adversarius minister infirmat. s oculis in eos, aperiens os suum, docebat eos, dicens: M.am ipsorum est regnum coelorum Discipuli a discendo sunt vocati. In eos Dominus oculos levat, ut qui intenta cordis aure verbum percipiunt, latius saporis intimi lumen accipiant, et audita patenter intelligant.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. De uirginib autẽ p̾ceptũ dñi
ñ habeo: consilium aut̾ẽ do. Itemq¬
suꝑerogat: dum dicit. Dñs ordinauit
his qui euangłium annuntiant. de
euangłio uiuere: s nos ñ usi sumꝰ
hac potestate. nequem urm̃ graua¬
remus. Debitor rediens redaet quod
promisit: cum dñs in iudicio dicet.
Quia suꝑ pauea fuisti fidelis. supͣ
multa te constituam: intra in gaudi¬
um dñi dei tui. Oyis hoꝵ triũ
in latrones Ao ille dixit. Qͥ fecit
miscłiam in illũ. Et ait illi iħe. Ua¬
de & tu fac similiter. Nemo nobis
curauit᷑: ꝗͣ caput membris. Diligamꝰ
gͦ eũ ut dm̃ & dñm. diligamꝰ quasi
ꝓximum: diligamꝰ etiam om̃s imi-¬
tatores xp̃i. Quod ait fac & tu simi-¬
lit̾: tale est. Quicquid uales in ꝓxi¬
ini necessitate subleuanda uł corꝑali

Expanded text:
dicit: « De virginibus praeceptum Domini dicit: « De virginibus praeceptum Domini non habeo, consilium autem do . » Itemqdicit: Dominus ordinavit his, qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere, sed nos non usi sumus hac potestate, ne quem vestrum gravaremus . Debitor rediens reddet quod promisit, cum Dominus in judicio dicet: Quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam, intra in gaudium Domini tui . Quis horum triin latrones? At ille dixit: Qui fecit misericordiam in illum. Et ait illi: Vade, et tu fac similiter. » Nemo nobis curavit, quam caput membris Diligamus ergo eum ut Deum et Dominum, diligamus quasi proximum, diligamus et omnes imitatores Christi. Quod ait: « Fac et tu similiter, » tale est. Quidquid vales in proximi necessitate sublevanda vel corporali
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ quidã it̃ faciens uenit secꝰ eũ:
& uidens eũ miscdia motꝰ ẽ. S a¬
maritanꝰ qui custos interp̾tat᷑ dñm
significat: cui ꝓpħa contra latͦnes
istos ita supplicat. Custodi me a la¬
queo que statuert̃ mͥ: & ab scanda¬
lis oꝑantium iniquitatẽ. Ipse dñs
homo factꝰ. uitȩ p̾sentis it̾er arripu¬
it: & uenit secꝰ uulneratum cõpassi¬
onis nr̃ȩ susceptione finitimus. & mi¬
scdiȩ collatione uicinꝰ. Lex autem ñ
habuit miscd̃iam: s iudiciũ & iun-¬
dictã. Et appropians alligauit iuil¬
nera eiꝰ: infundens oleũ & unum.
Ieccata eñi quȩ in hominib mue¬
nt: redarguendo cohibuit: sp̃e ue¬
niȩ penitentib ꝓmittens: tͣrorem
penȩ peccantib incutiens. Alligat
gͦ uulnera. dũ p̃cipic. penitentiã agi¬
te. infundit oleũ. dũ addit. apppin¬
quabit eni regnũ cȩloꝵ. infundit &
uinũ. dũ dicio. om̃is arbor ꝗͣ ñ facte

Expanded text:
autem quidam iter faciens, venit secus eum, autem quidam iter faciens, venit secus eum, et videns eum misericordia motus est. Samaritanus qui custos interpretatur, Dominum significat, cui Propheta contra latrones istos ita supplicat: Custodi me a laqueo quem statuerunt mihi et ab scandalis operantium iniquitatem . Ipse Dominus homo factus, vitae praesentis iter arripuit, et venit secus vulneratum, compassionis nostrae susceptione finitimus, et misericordiae collatione vicinus. Lex autem non habuit misericordiam, sed judicium et vindictam. Et appropians, alligavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum. Peccata enim quae in hominibus invenit, redarguendo cohibuit, spem veniae poenitentibus promittens, terrorem poenae peccantibus incutiens. Alligat ergo vulnera, dum praecepit: Poenitentiam agite; infundit oleum, dum addit: Appropinquavit enim regnum coelorum ; infundit et vinum, dum dicit: Omnis arbor quae
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione seruanda: ut & beneficii
impensione foueatur. & nulla mali¬
batis ut faciant uobis homines. &
uos facite illis. Lacet gͥ diu̾sa sint pre-¬
cepta quib aut utilit̾ quȩ sunt ap
petenda cupius. aut quȩ uitanda
sunt utilit̃ p̾cauemus: unum tam̃
sunt in radice caritatis. quia om̃ia
in dilectione dei & ꝓximi facere de¬
bemus. Recte itaq cdicit legem & ꝓ¬
pħas referri ad duo mandata carita¬
tis: quia totus decalogus & monita
ꝓpħarũ ibi habent finem. U idea¬
mus ergo decalogum. S qr qͦd capit᷑
metro meliꝰ retinetur: ecce decẽ cordis
resonat custodia legis. Cunctipo¬
tens unꝰ: non ẽ ahus deus ullus.
Ipsiꝰ nulłã caueas formare figuram.
Hoc nom̃ frustra ñ sumas: sabbata serua.
Quatuor hȩç iussa c̃elusit pͥma tabella.
Longiꝰ ut cdures: habeas in honore pa¬
rentes. Ne ferias gladio. ne sis me¬
chus neq latro. Non falsus testis: ñ
sis inhians alienis. Rcxxxii.

Expanded text:
dilectionem servanda, ut et beneficii dilectionem servanda, ut et beneficii impensione foveatur, et nulla malibatis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis . » Licet igitur diversa sint praecepta, quibus aut utiliter quae sunt appetenda cupimus, aut quae vitanda sunt utiliter praecavemus; unum tamen sunt in radice charitatis, quia omnia in dilectione Dei et proximi facere debemus. Recte itaque dicit, legem et prophetas referri ad duo mandata charitatis, quia totus Decalogus et monita prophetarum ibi habent finem. Videamus ergo Decalogum: Sed quia quod capitur metro melius retinetur, Ecce decem chordis resonat custodia concordia legis. Cunctipotens unus, non est alius Deus ullus. Ipsius nullam caveas formare figuram. Hoc nomen frustra non sumas, Sabbata serva. Quatuor haec jussa conclusit prima tabella. Longius ut dures, habeas in honore parentes. Ne ferias gladio, nec sis moechus, neque latro, Non falsus testis, non sis inhians alienis. R. 132X
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis: uniu̾sa lex pendet & ꝓpħȩ.
rimum & maximum ẽ: unu̾ dm̃
suꝑ omĩa diligere: & hoc ante omĩa
debemꝰ quasi unicum pietatis funda¬
mentum locare. Id̾o ñ dixit oognosces
s diliges: quia cognoscere unĩ dm̃
pene proprium ẽ humanȩ nature:
cdiligere autẽ. religiosi cordis & recti.
Huic simile ẽ de dilectione ꝓximi: qr
origo ẽ dilectionis in ꝑximum: & di¬
lectio in ꝑximũ cognitio ẽ dilectionis
in dm̃. In tribus reb dilectio dei ex¬
primitur: ut nichil remaneat in ho¬
mine. quod non diuinȩ dilectioni sub¬
datur. Nam dum dicitur dilige dm̃
ex toto corde tuo: om̃s cogitationes
in dm̃ referendas p̾cepit. Dum uero
dicitur ex tota anima: om̃s affectio¬
nes animȩ ad dm̃ referri uissit. Dũ
uͦ adiecit ex tota mente: omnem
rationem indicat humanã qua in¬
telligimus & discernimus. in rebus
diuins ẽe occuꝑanda. Ubi autẽ dicit
ex tota uirtute: bonum ꝑseuerantiȩ
iniungit. Item duo sunt erga ꝓximi

Expanded text:
sa lex pendet et prophetae . Primum et maximum est, unum Deum super omnia diligere, et hoc ante omnia debemus quasi unicum pietatis fundamentum locare. Ideo non dixit, cognosces, sed diliges, quia cognoscere unum Deum, pene proprium est humanae naturae; diligere autem, religiosi cordis et recti. Huic simile est de dilectione proximi, quia origo dilectionis in proximum, et dilectio in proximum cognitio est dilectionis in Deum. In tribus rebus dilectio Dei exprimitur, ut nihil remaneat in homine quod non divinae dilectioni subdatur. Nam dum dicitur: « Dilige Deum ex toto corde tuo, » omnes cogitationes in Deum referendas praecepit. Dum vero dicitur « ex tota anima, » omnes affectiones animae ad Deum referri jussit. Dum vero adjecit « ex tota mente » omnem rationem indicat humanam, qua intelligimus et discernimus in rebus divinis esse occupandam. Ubi autem dicit « ex tota virtute » bonum perseverantiae injungit. Item duo sunt erga proximi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ scribas & phariseos fuisse questi¬
oñe qͦd eẽt maximum mandatum:
qͥb d̾ã hostias & sacrificia laudantib.
aliis fidei & dilectionis oꝑa p̃ferentib
eo qͦd plures patres ante legem absq
omni uictimaꝵ & sacrificioꝵ c̃suetu¬
dine ex fide tantũ quȩ ꝑ dilectionẽ
oꝑatur placuissent: nemo autẽ absq
utilitas om̃iũ mandatoꝵ una ẽ: & sic
omĩa sibi coherent. ut alterũ sine ałto¬
ẽẽ. cũ tam̃ nec fundantũ sine edifi¬
catione. nec ista sine illo ẽẽ possit.
Non gͥ fundam̃tũ ẽ utiliꝰ edificatione.
s digniꝰ: sicut ẽ caput digniꝰ mebͥs.¬

Expanded text:
Pharisaeos fuisse quaestionem, quod esset maximum mandatum, quibusdam hostias et sacrificia laudantibus, aliis fidei et dilectionis opera praeferentibus, eo quod plures patres ante legem absque omni victimarum et sacrificiorum consuetudine, ex fide tantum quae per dilectionem operatur, placuissent; nemo autem absqueutilitas omnium mandatorum una est, et sic omnia sibi cohaerent, ut alterum noesse, cum tamen nec fundamentum sine aedificatione, nec ista sine illo esse possit. Non igitur fundamentum est utilius aedificatione, sed dignius, sicut caput dignius es
Abbreviated transcription (Latin):
Recte respondisti: hoc fac & iuues.
ria salꝰ nr̃a cͣsistit in cognitione ue¬
ritatis. & amore uirtutis: saducei lon¬
ge st̃ a regno dĩ. cum nec cognoscenda
cognoscant. nec diligenda diligant.
Hic autẽ suꝑb tẽptator: minꝰ lon¬
ge est extͣ regnũ: quia iã ꝑ scientiã
eugł̃icȩ ꝑfectioni ẽsensit. Essec autẽ
in regno dĩ: si augeret᷑ ei cognitio
ueri & dilectio boni. ut xp̾m tã in
lle aut̾e uolens iustificare seipsum
dixit ad ihm. Et qͥs ẽ m̃s ꝓximꝰ : Ne¬

Expanded text:
Recte respondisti: hoc fac et vives. Quia salus nostra consistit in cognitione veritatis et amore virtutis, Sadducaei longe sunt a regno Dei, cum nec cognoscenda cognoscant, nec diligenda diligant. Hic autem superbus tentator minus longe est extra regnum, quia jam per scientiam evangelicae perfectioni consensit. Esset autem in regno Dei, si augeretur ei cognitio veri, et dilectio boni, ut Christum tam in Ille autem, volens justificare seipsum, dixit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ita intelligitur. Non accepit ut bibe¬
ret: sicut matħs testatur dicens. Et
cum gustasset: noluit bibere. Amara
impletum ẽ illud. Et dederunt in
escam meam fel: & in siti mea pota¬
uerunt me accto. Cum gustasset no¬
luit bibere: quia gustauit ꝓ nobis
amaritudinẽ mortis. s tertia die re-¬
surrexit. & resurgendo mortẽ reiecit.
Dicunt quidam locum caluariȩ ẽẽ in
quo sepultus ẽ adam: & id̾o sic ap¬
pellatum quia alibi sit conditum
caput eiꝰ. & hoc eẽ qͦd apłs ait.¬
bilis interp̃tatio & mulcens aures po¬
puli: nec tamen uera. Extra urb̃e eñi
loca sunt in quib trucabant᷑ capita
damnatoꝵ. & inde loca caluariȩ. id est
decollatoꝵ dicebantur. Propt̾ea autẽ
ibi crucifixus ẽ dñs: ut ubi priꝰ erat
area damnatoꝵ. ibi erigerentur uexil¬
la martyrũ. Adam uͦ sepultũ iuxta
hebron in ihũ filii naue uolumine. ui¬
cesimo primo capitulo legimus.
quid faciunt. Quia lucas ꝑ uituli
tẏpum. sacerdotium xp̃i seribere dis¬

Expanded text:
ita intelligitur: Non accepit ut biberet, sicut Matthaeus testatur, dicens: Et cum gustasset, noluit bibere. HIEROimpletum est illud: Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Cum gustasset, noluit bibere, quia gustavit pro nobis amaritudinem mortis, sed tertia die resurrexit, et resurgendo mortem rejecit. Dicunt quidam locum Calvariae esse, in quo sepultus est Adam, et ideo sic appellatum, quia alibi sit conditum caput ejus, et hoc esse quod Apostbilis interpretatio et mulcens aures populi, nec tamen vera. Extra urbem enim loca sunt, in quibus truncabantur capita damnatorum, et inde loca Calvariae, id est, decollatorum dicebantur. Propterea autem ibi crucifixus est Dominus, ut ubi prius erat area damnatorum, ibi erigerentur vexilla martyrum. Adam vero sepultum juxta Hebron, in Jesu filii Navae volumine vicesimo primo capitulo legimus Lnt quid faciunt. Quia Lucas per vituli typum sacerdotium Christi scribere dis
Abbreviated transcription (Latin):
surgit illud qͦd eminet. sicut ex oc¬
culta di uoluntate uocatur ad par¬
sic. alius autem sic. Suꝑeminentem
uero scientiȩ caritatem᷑ xp̃i eam ꝓ¬
fecto dicit: ubi pax illa est. q̃ p̾cellit
omẽm intellectum. Acxc xiiii.¬
cripsit autem & titulum pilatꝰ.

Expanded text:
surgit illud quod eminet, sicut ex ocsurgit illud quod eminet, sicut ex occulta Dei voluntate vocatur ad parsic, alius autem sic. Supereminentem vero scientiae charitatem Christi, eam profecto dicit, ubi pax illa est, quae praecellit omnem intellectum. A. 199 M.cripsit autem et ti
Abbreviated transcription (Latin):
ti & fundati. ut possitis cõp̃hendere
longitudo. altitudo & ꝓfundũ: co¬
gnoscere etiam suꝑeminentẽ scientiȩ
caritatẽ xp̃i. In latitudine quippe
oꝑa caritatis significat : in longitu¬
diue ꝑseuerantiam sc̃e conu̾satioĩs
usq in finem. in altituline spem
celestium p̾mioꝵ: in ꝓfundo in¬
scrutabilia iudicia dẽi unde ista
gr̃a in homines uenit. Et hec ita
eaptantur sacramento crucis. ut
in latitutine accipiatur transu̾sũ
lignum qͦ extenduntur manꝰ ꝓpt̃
oꝑum significanonẽ: in long̃itudi¬
ne ab ipso usq in t̾ram ubi corpus
crucifixum stare uidetur. qͦd signifi¬
cat longanunit̾ ꝑmanere: in altitu-¬
dine ab ipso ligno transuerso sursũ
uersus qͦd ad caput eminet. ꝓpt̾ ex¬
pectationem suꝑnoꝵ ne illa oꝑa bo-¬
na atq in eis pͥseuerantia ꝓpter tẽ¬
poralia beneficia credantur᷑ facienda.
s potiꝰ ꝓpt̾ sempit̾na sꝑanda: in ꝓ-¬
fundo autem pars illa ligni quȩ in

Expanded text:
ti et funti et funlongitudo et altitudo et profundum, cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi . In latitudine quippe opera charitatis significat, in longitudine perseverantiam sanctae conversationis usque in finem, in altitudine spem coelestium praemiorum, in profundo inscrutabilia judicia Dei, unde ista gratia in homines venit. Et haec ita coaptantur sacramento crucis, ut in latitudine accipiatur transversum lignum, quo extenduntur manus propter operum significationem, in longitudine, ab ipso usque in terram, ubi corpus crucifixum stare videtur, quod significat longanimiter permanere, in altitudine, ab ipso ligno transverso sursum versus, quod ad caput eminet propter exspectationem supernorum, ne illa opera bona atque in eis perseverantia, propter temporalia beneficia credantur facienda, sed potius propter sempiterna speranda, in profundo autem pars illa ligni, quae in