comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de mͥ temet ipsum. quasi uͭ ab illa excellentia eẽntiȩ longe
dissimilis desꝑaret: erigit desꝑantẽ. qm̃ uidit timentẽ. tam qmͣ
diceret. Qm̃ dixi egosum qui sum. & qui ẽ. misit me incellexis¬
ti quid sit eẽ. & desꝑasti tecaꝑe. erige spem. Ego sum ds̃ abra¬
ham. i sadc. & iacob. sic sum quod sum. sic sum ipsuni eẽ. sic
cum ipso eẽ. ut nolim hominib de esse. Si quomͦ possumus
dnm quȩrere & inuestigare eum qui est. & quidem non lon¬
ge positum ab uno quoq nrm. in illo enim uiuimꝰ. & moue¬
mur. e sumus. laudemꝰ gͦ in effabilit̾ eiꝰ essentiã & amemꝰ
misccłiam. a me¬

Expanded text:
de mihi temetipsum : quasi ergo ab illa excellentia essentiae longe de mihi temetipsum : quasi ergo ab illa excellentia essentiae longe dissimilis desperaret, erigit desperantem, quoniam vidit timentem: tanquam diceret, Quoniam dixi, Ego sum qui sum, et, Qui est, misit me; intellexisti quid sit esse, et desperasti te capere: erige spem, Ego sum Deus Abraham, Isaac et Jacob; sic sum quod sum, sic sum ipsum esse, sic sum cum ipso esse, ut nolim hominibus deesse. Si quo modo possumus Dominum quaerere et investigare eum qui est, et quidem non longe positum ab unoquoque nostrum: in illo enim vivimus, et movemur, et sumus : laudemus ergo ineffabiliter ejus essentiam et amemus misericordiam. Am
Abbreviated transcription (Latin):
sedes. ñ dnãtõnes. ñ potestates. Cũ gͦ sit hoc nomen ecerita¬
tis plusẽ quod dignatꝰ ẽ. hiẽ nomen miscdiȩ. ego sum ds̃ ab ra¬
ham. & ds̃ y saac. &e dĩ iacob Illudinse. hoc ad nos. Si enim
hoc solũ eẽ. uellet quod ẽ. inse. quid eẽmus nos : Si intellex̃.
ĩmo qr intellexit moi sescum ei dic̾etur. ego sum qui sum.
qui ẽ. misit me multũ hoc credidit ẽẽ ad homines. multũ
hoc uidit distare ab hominib. Qui enim hoc quod ẽ. & ue:
digne intellexerit. & qualicumq lumine ueracissime eẽn¬
tiȩ. uel strictumn sicut choruscatione afflatꝰ fuerte. longe se ĩ¬
fra uidet. longe remotissimũ. longe dissimillimũ sicut ille
ait. ego dixi in extasi mea. Assumpta enim mente uidit nes¬
cio quid quod plusad illũ erat. hoc erai qͦd u̾um erat. Dixi
imparem uid̾et moyses. & quasiminus capacẽ. unde inflãma¬
tꝰ ipso desid̾io uidendi qͦd ẽ. dicebat dõ in quo loquebatur. osten¬

Expanded text:
ernitatis, plus est quod dignatus est habere nomen misericordiae. Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Illud in se, hoc ad nos. Si enim hoc solum esse vellet quod est in se, quid essemus nos? Si intellexit, imo quia intellexit Moyses, cum ei diceretur, Ego sum qui sum, Qui est, misit me; multum hoc credidit esse ad homines, multum hoc vidit distare ab hominibus. Qui enim hoc quod est et vere est, digne intellexerit, et qualitercumque lumine veracissimae essentiae, vel strictim, sicut coruscatione afflatus fuerit; longe se videt infra, longe remotissimum, longe dissimillimum: sicut ille ait, Ego dixi in ecstasi mea. Assumpta enim mente vidit nescio quid, quod plus ad illum erat. Hoc erat quod verum erat. Dixi, imparem videret Moyses et quasi minus capacem, unde inflammatus ipso desiderio videndi quod est, dicebat Deo cum quo loquebatur, Osten
Abbreviated transcription (Latin):
apparentes frĩ abrahe loth. & ipse agnoscit in eis diuinitatẽ
& cum duos uideat dñm appellat. & ille in trib dñm. & ille
in duob dñm: De separemus gͦ trinitatem. faciamꝰ in so¬
doma dualitatẽ. Puto quia meluis incelligimus. qr patres
nrĩ dnm in angłis agnoscebant. habitantẽ in habitatione
intelligebant. non portantib s insidenti głam dabant:
Quam sentent iam confirmat non solum epła quȩ scribit᷑
ad hebreos uͥ dicit᷑. Si enun qui ꝑ angłos distꝰ ẽ. sermo factꝰ
ẽ firmus. loquebatur enim de ueteri testamento cõ men

Expanded text:
apparentes fratri Abrahae Lot, et ipse agnoscit in eis divinitatem; apparentes fratri Abrahae Lot, et ipse agnoscit in eis divinitatem; et cum duos videat, Dominum appellat ? Et ille in tribus Dominum, et in duobus ille Dominum. Ne separemus ergo Trinitatem et faciamus in Sodoma dualitatem, puto quod melius intelligimus, quia patres nostri Dominum in Angelis agnoscebant, habitantem in habitatione intelligebant; non portantibus, sed insidenti gloriam dabant. Quam sententiam confirmat non solum Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ubi dicitur, Si enim qui per Angelos dictus est sermo, factus est firmus
Abbreviated transcription (Latin):
angłmdicunt exigitur quare dictꝰ sit dñs. S illi qͥ xp̃m fuiᷤ¬
głs. qr ꝓpb̃a a ꝑte cdixit dnm xp̃m magni consilii anglm̃. Il
ligͦ qui dicunt angłm respond̾e̾ debent quare appellatꝰ sit
dñs. Respondent &e ipsi. Sicut inscripturis ꝓpħa loquitur
temdm̃i. Certe enim paulus homo erat. & xp̃c ds: & ait tamen
quitur in homine. loquit᷑ in angło. Idõ appariit moysi ange¬
lus dnĩ. cedixit. Ego sum qui sum. Habitatorisuox ẽ. ñ cem¬
erat. quid facimꝰ quando abrahe tres apparuerunt: Quid
hic dicimꝰ: Tres apparuerunt. & abraham tamqmͣ adunũ
loquens dicit. diĩe. Quid dicimus: Quare tres : An ipsa trini¬
tas erat. Quare gͦ dñs: Quia trinitas unus dñs. non sunt
tres diũ. Q trinitas unus ds̃ non tres. Una suba. tres ꝑso
Sp̃s ce patris & filii. Quamius itillis trib aliqui dicant
qͦd unus ibi excellebat. quem dũm appellabat abraham.

Expanded text:
angelum dicunt, exigitur quare dictus sit Dominus. Sed illi qui Christuangelum dicunt, exigitur quare dictus sit Dominus. Sed illi qui Christu propheta aperte dixit Dominum Christum magni consilii Angelum. Illi ergo qui dicunt angelum, respondere debent quare appellatus sit Dominus. Respondent et ipsi: Sicut in Scripturis propheta loquitur, tem Deum. Certe enim Paulus homo erat, et Christus Deus; et ait tamen quitur in homine, loquitur in angelo. Ideo apparuit Moysi angelus Domini, et dixit, Ego sum qui sum. Habitatoris vox est, non temerat; quid facimus, quando Abrahae tres apparuerunt? quid hic dicimus? Tres apparuerunt, et Abraham tanquam ad unum loquens dixit, Domine. Quid dicimus? quare tres? An ipsa Trinitas erat? Quare ergo Dominus? Quia Trinitas unus Dominus, non sunt tres domini: et Trinitas unus Deus, non tres; una substantia, treSpiritus et Patris et Filii. Quamvis in illis tribus aliqui dicunt, quod unus ibi excellebat, quem Dominum appellabat Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ. in cõmutabilis pat̾. incõmutabilis filiꝰ. et̾nus pat̾. et̾nus
filius. iniuisibilis pat̾. inuisibilis filiꝰ. Nam si dixeris patrẽ ĩ¬
uisibilem. filiũ uisibilem. distinxisti imo uͦ seꝑasti substã
s ut uoluit cui seruiunt omĩa.Si enĩ aiã tua c̃ sit innisibilis
ĩ corꝑe tuo. ꝑ quod appareat ꝓfert uocem. & uox in qua apparet
aĩa tua cum loqueris. ñ eᷤ. substancia animȩ tuȩ. aliud est
illa. aliud ẽ. nox. & cam̃ apparet & in ea re quȩ ipsa non ẽ: sic
& ds̃. Si in igne apparuit: ñ ẽ ignis. Infumo apparuit. ñ ÷
fumus. Si in sono apparuit ñ ẽ. sonꝰ. Non sunt hec ds. s
indicant dm̃. Hoc retento securi credimꝰ potuisse dici filiũ
uere eum angłm dnĩ fuisse non xp̃m. s angłm missũ. neces¬
se ẽ. ut ex igãtur ab eis rõ. quare dictꝰ sit dñs. Qmͦ enĩ ab eis qͥ
xp̃m fuisse dicunt exigitur. quare dictꝰ fit angłis. sic ab eis qͥ

Expanded text:
lis Pater, incommutabilis Filius; aeternus Pater, coaeternus Filius; invisibilis Pater, invisibilis Filius. Nam si dixeris Patrem invisibilem, Filium visibilem; distinxisti, imo vero separasti substantsed ut voluit cui serviunt omnia. Si enim anima tua cum sit invisibilis in corpore tuo, ut appareat profert vocem, et vox in qua apparet anima tua cum loqueris, non est substantia animae tuae; aliud est illa, aliud est vox; et tamen apparet, et in ea re quae ipsa non est: sic et Deus si in igne apparuit, non est ignis; si in fumo apparuit, non est fumus; si in sono apparuit, non est sonus. Non sunt haec Deus, sed indicant Deum. Hoc retento, securi credimus potuisse dici Filium vere eum angelum Domini fuisse, non Christum, sed angelum missum; necesse est ut exigatur ab eis ratio, quare dictus sit Dominus. Quomodo enim ab eis qui Christum fuisse diccunt, exigitur quare dictus sit angelus; sic ab eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
dura ceruice & non circumcisi corde & aurib. Dura ceruice
spine ñ cremate. uos aut̃ restitistis spũ scõ. idõ rubꝰ ñ crema¬
bat᷑. quia flamine sp̃s ab spinis peccatorum resistebat᷑. Nos sem¬
ꝑ restitistis spm̃i scõ. Quem ꝓpħarũ ñ occid̾u̾nt patres urĩ: et
unde agitur. qui accepistis legem in edictis angłorum & non
custodistis. Si dicet angłi & non angł̃oꝵ. ñ deerant illi qui

Expanded text:
cervice, spinae non crematae. Vos semper resistitis Spiritui sancto. Ideo rubus non cremabatur, quia flammae Spiritus ab spinis peccatorum resistebatur: Vos semper resistitis Spiritui sancto. Quem prophetarum non occiderunt patres vestri? Et unde agitur qui accepistis Legem in edictis Angelorum, et non custodistis . Si diceret, Angeli, et non, Angelorum; non deerant illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
meã. s uoluntatem eiꝰ qui me misit: Ipse pͥemissus. Nã siloa
illa piscina int̃pretat᷑ missus. Idõ cui ocłos luto inunxit.
& filii distare &e dissonare naturas. & non eos ẽẽ. tiniꝰ eiꝰdemq¬

Expanded text:
meam, sed voluntatem ejus qui me misit ; ipse proprie missus. Nam Siloe, meam, sed voluntatem ejus qui me misit ; ipse proprie missus. Nam Siloe, illa piscina, interpretatur Missus. Ideo cui oculos luto inunxit, et Filii distare et dissonare naturas, et non eos esse unius ejusdemq
Abbreviated transcription (Latin):
rum quȩlibet uere sit. ambe fedm sccłm fid̾em sunt. Qd dixi
que nam earum uera sit. hoc dixi. quid nam eoꝵ senserit qͥscrip¬
sit. Namquando nos inquirentes scripturas sentimꝰ aliquid
qͦd scriptor forte non sentit. ñ cam̃ hoc sentire debemus qd abhor¬
ret ã regła fidei. ã regula ueritatis. Ergo ambas sentencias pro¬
pono. sit fortassis &e t̾cia quȩ me latet. Et hisaũt duab ꝓpositis
eligitis quam uolueritis. Aliqui dicunt idõ & angłm̃ dnĩ
magni consilii angłi. Angłis enim officii nom̃ ẽ. non nature. Nã
angłs grece dr̃. quilatinȩ nuntiꝰ appellat᷑. Nuittiꝰ gͦ actionis no¬
m̃ ẽ. a gendo. idẽ. aliquid nunciando nuntiꝰ appellat᷑. Quis ne¬
get xp̃m nunciasse nobis regnum cȩloꝵ. Deuide angłs. id ẽ.
nuntiꝰ mittit᷑ abeo. qui ꝑeum aliquid nunciat. Et quis neget
xp̃m missũ qui tociens dicit. non ueni facere uoluntatem

Expanded text:
arum quaelibet vera sit, ambae secundum fidem sunt. Quod dixi, arum quaelibet vera sit, ambae secundum fidem sunt. Quod dixi, quaenam earum vera sit; hoc dixi, quidnam eorum senserit qui scripsit. Nam quando nos inquirentes Scripturas sentimus aliquid, quod scriptor forte non sensit; non tamen hoc sentire debemus, quod abhorret a regula fidei, a regula veritatis. Ergo ambas sententias propono: sit fortassis et tertia, quae me latet. Ex his autem duabus propositis, eligatis quam volueritis. Aliqui dicunt ideo et angelum Dommagni consilii Angelus . Angelus enim officii nomen est, non naturae. Nam angelus graece, qui latine nuntius appellatur. Nuntius ergo actionis nomen est: agendo, id est, aliquid nuntiando, nuntius appellatur. Quis neget Christum nuntiasse nobis regnum coelorum? Deinde angelus, id est nuntius, mittitur ab eo qui per eum aliquid nuntiat. Et quis neget Christum missum? qui toties dicit, Non veni facere volutatem
Abbreviated transcription (Latin):
nec uires nec tempꝰ sufficient. Qͦd gͦ breuit̃ possumꝰ dicere ñ¬
frustra. non in anit̾. non sine alicuiꝰ significatiõe secreti. in ru
bo flãma erat. & rubꝰ non cremabat᷑. Rub enim s̃pinarum ÷¬
qͦd dam genus. nec in laude aliqua poni potint. quod peccato
tur. id ẽ. flama non conprehendebatur. bonum aliquid pu¬
tare debemus. Si enim flãma si guificat aliquid boni inqua
duritiã ñ cremari. Rubꝰ quem ñ cremabat. popłm qui dõ reluc¬
tabatur. Spinosum igit᷑ popłm iudõꝵ significat rubus que
moyses mittebatur. Et idõ rub non cremabatur. quia diuitia
iudõrũ sic̃ dixi legidĩ reluctabatur. Namsullȩ popłs spinis non
significaretur. non ab eo spinis xp̃c coronaretur. Quodaittem
questio ẽ. nec temerarium debet habere affirmatorẽ. s cautum
inquisitorem. Duȩ aũt sentenciȩ que hinc ꝓferri possunt. qͣ¬

Expanded text:
nec vires, nec tempus sufficient. 2. Rubus flamma inhaerennec vires, nec tempus sufficient. 2. Rubus flamma inhaerenfrustra, non inaniter, non sine alicujus significatione secreti, bo flamma erat, et rubus non cremabatur . Rubus enim spinarum genus est; nec in laude aliqua poni potest, quod peccatortur, id est flamma non comprehendebatur, bonum aliquid putare debemus. Si enim flamma significat aliquid boni, in quduritiam non cremari. Rubus quem non cremabat, populus qui Deo reluctabatur. Spinosum igitur populum Judaeorum significabat rubus, quo Moyses mittebatur. Et ideo rubus non cremabatur, quia duritia Judaeorum, sicut dixi, legi Dei reluctabatur. Nam si ille populus spinis non significaretur, non ab eo spinis Christus coronaretur . 3. itur, magna quaestio est, nec temerarium debet habere affirmatorem, sed cautum inquisitorem. Duae sunt autem sententiae, quae hinc proferri possunt, qu
Abbreviated transcription (Latin):
um diuinalectio legeretur magnũ miraculũ quod
moy sen famulũ dĩ intentissimũ fecerat. &̃ nos cor¬
de expectauimꝰ. intentiq &̃ ipsi facti sumꝰ. Quomͦ
mrubo apparebat ignis. & rub ii. cremobat᷑. Deiude aduer¬
timꝰ scãm scripturã priꝰdixisse qͦd angłsdiũ apparuerit
moy si inrubo. Deindemoy ses non iã quasi cum angło. s
tãquã cũ dnõ loquebatur Tertio ad uertimꝰ qͦd cum moy¬
ses nom̃ dĩ quereret itt haberet quid diceret filiis isrł int̾ro¬
gantib qͦd nomen dĩ eẽt. qui illũ ad eosmisiss respondit.
Ego sum qui sum. Neq hoc trauseunt̃. s repetitione c̃mendãs
adiecit. Dices itaq filiis isrł: qui ẽ. misit meaduos. Postremo
iam enuntiat o nomine suo adhuc adiunxit. hec dices eis.
ad uos. Et hoc michi nomen ẽ. in eternũ. de his quod dñs do¬
nat audite. Magna quidem sunt tam qmͣ in uolucra mis¬
terioꝵ dĩ. Quȩ si congruent̃ & sufficient᷑ conemur euoluere :

Expanded text:
um divina lectio legeretur, magnum miraculum, quod Moysen famulum Dei intentissimum fecerat, etiam nos corde exspectavimus; quia intenti etiam ipsi facti sumus, quomodo in rubo apparebat ignis, et rubus non cremabatur. Deinde advertimus sacram Scripturam prius dixisse, quod angelus Domini apparuerit Moysi in rubo . Deinde Moyses non jam quasi cum angelo, sed tanquam cum Domino loquebatur. Tertio advertimus, quod cum Moyses nomen Dei quaereret, ut haberet quid diceret filiis Israel, interrogantibus quod nomen Dei esset, qui illum ad eos misisset, respondit: Ego sum qui sum. Neque hoc transeunter, sed repetitione commendans adjecit: Dices itaque filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Postremo jam enuntiato nomine suo, adhuc adjunxit: Haec dices eis: ad vos. Et hoc mihi nomen est in aeternum . De his, quod Dominus donat, audite. Magna quidem sunt, tanquam involucra mysteriorum Dei: quae si congruenter et sufficienter conemur evolvere,
Abbreviated transcription (Latin):
quinta ei. Senari enmm num̾us ꝑfedt̃ t̃. quia pantib
siris conpletur. Habet enim unum qͦd ẽ. sexta eiꝰ. duo:
quod ẽ. tercia. tria quod ÷ media. Unũ gͦ duo & tria
sex faciunt. Idõq ꝓpt̾ huiꝰ numeri ꝑfectiõnem. sex die¬
b oꝑaiꝰ ẽ. d̾s omẽm creaturam. Tres hee partes senarii
nuimeri demonstrant nobis trinitatem dm̃ intrinitate¬
num̾i mensure & pond̾is fecisse omẽm creaturam. P luri¬
mum ualere senarii mim̾i ꝑfectionẽ in scripturis scĩs fre¬
quenter inuenimus. p̃sertim in morte diĩ simpla &e in re¬
pęnam peccati. Ille uͦ quia peccatum non habuit: in
anima non ẽ. mortuus. nisi tantum in carne. & hoc ꝓpt̃
similitudinẽ carnis peccati quã deadã traxerat. Igitur
& duas resurrectiones nrãs. Duas & duas quatior. Unã
mortem dĩ & unã resurrectionem eius adde. & qua¬
tuor nr̃as. sex faciunt. Igitur simplũ dnĩ & duplum

Expanded text:
quinta ejus. Senarius ergo numerus perfectus est, quia partibus quinta ejus. Senarius ergo numerus perfectus est, quia partibus suis completur: habet enim unum, quod est sexta pars ejus; duo, quae sunt tertia; tria, quae sunt media. Unum ergo, duo, et tria, sex faciunt. Ideoque propter hujus numeri perfectionem, sex diebus operatus est Deus omnem creaturam. Tres ergo hae partes senarii nunumeri et mensurae et ponderis fecisse omnem creaturam. Plurimum valere senarii numeri perfectionem in Scripturis sanctis frequenter reperimus, praesertim in morte Domini simpla et in rero propter poenam peccati. Ille vero quia peccatum noanima, non est mortuus nisi tantum in carne, et hoc propter similitudinem carnis peccati, quam de Adam traxerat. Igitur et duas resurrectiones nostras, duas et duas quatuor sunt; unam mortem Domini, et unam resurrectionem ejus, adde quatuor nostras, sex faciunt. Igitur simplum Domini, et duplum
Abbreviated transcription (Latin):
modo uesꝑascit. Ergo in conꝑatione firmamenti dies
scds̃. in cognitione discretionis t̾re ac maris. terci. ĩ cog¬
nitione solis & lunȩ & stellarum quartꝰ. in cognttione
tam. cognitionem sexies fecit ꝓpt̾ senarii num̾̃i ꝑfectio¬
nem. S de num̾o &e de senarũ num̃i ꝑfectione aliquid
t ex scripturis sanctis colligam. Libens adesto & te totũ
ad audiendũ p̃para. Unus in num̃is diuidi non potest
b ipso enim surgit omĩs num̾us. Ergo duo diuidi pos¬
sunt. s pars eius unus ẽ. Igit᷑ diuisio duorum inunũ
ostendit nisi trinitatẽ que ds̃ ẽ: Quȩ quãuis tres sint
ꝑsone in una creduntur unitȩ natura. Quat᷑na rtus¬
scilicet duas partes ht̃. Nam quarta eiꝰ unum. Media
eꝰ duo. Unum uidelicet & duo tria sunt. Ecce ꝑ par¬
tes suas. nec ultͣ ex crescit nec conplet. & idõ inꝑfectus
ẽ numerus. Quinarius non ht̃ nisi unum quod est

Expanded text:
modo vespera est. Sic ergo in cognitione firmamenti dies modo vespera est. Sic ergo in cognitione firmamenti dies secundus. In cognitione discretionis maris et terrae tertius. In cognitione solis ac lunae et stellarum quartus. In cognitionepter senarii numeri perfectionem. Sed de numeri senarii perfectione aliquid tibi ex Scripturis sanctis colligam. Libens adesto, et te totum ad audiendum praepara. Unum in numeris dividi non potest: ab ipso enim surgit omnis numerus. Ergo duo dividi possunt: sed pars eorum unum est. Igitur divisio duorum in bis unum ostendit, nisi Trinitatem quae Deus est? quae quamvis tres sint personae, unum creduntur in unitate naturae. Quaternarius duas partes habet: nam quarta ejus, unum; media ejus, duo. Unum videlicet et duo tria sunt. Ecce partes suas; nec ultra excrescit, nec completur; et ideo imperfectus est numerus. Quinarius non habet nisi unum, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
astruens ẽẽ. creaturarum. quomodo habuisse uesꝑe
e manedict: O mĩs namq creatura antequã tempe¬
suo fieret. in ipso dĩ u̾bo priꝰ erat abangelis cognosceuda
ce sic suo temꝑe facienda. Qua ꝓpt̾ ipsa creature agnitio
in semet ipsũ uesꝑa erat. In dõ aũt mane. quia plus ui¬
detur ipsa creatura in dõ. quam inseipsa uideret᷑. Creat᷑a
plus scilicet uidetur in arte qua facta ẽ. quam ipsa in seip¬
sa que fastaẽ. Propterea enim ait euangelista ioħs. Quod
fastum ẽ in ipso uita eft. Omia gͥ quẽ facta sunt & ui
tam non hñt. in ipso u̾bodĩuita suitt. in se ipsis non sut̃
uita. Celum & terra. lapis uitam non hñt. &e tam̃ ĩ dnõ
uita sunt. Uiuunt igitur in dnõ sine initio. atq in cũ¬
mutabilit̾ om̃s rationes creaturarum. Ac ꝑ hoc plus ui
dent ur ab angelis sanctis inu̾bo dĩ ubi sunt uita quani
in seipsis. Quia sciencia angłorum in conꝑatione dĩ qͣdã¬

Expanded text:
astrues esse creaturam, et quomodo habuit vespere astrues esse creaturam, et quomodo habuit vespere et mane? Omnis namque creatura, antequam tempsuo fieret, in ipso verbo Dei erat prius ab angelis cognoscenda, et sic suo tempore facienda. Quapropter ipsa creaturae cognitio in semetipsis vespera erat, in Deo autem mane, quia plus videtur ipsa creatura in Domino, quam in seipsa videtur creatura, plus scilicet videtur in arte quae facta sunt, quam in seipsa quae facta est. Propterea ait evangelista Joannes: Quod factum tam non habent, in ipso Verbo Dei vita sunt, in seipsis non sunt vita. Coelum, terra, lapis, vitam non habent, et tamen in Domino vita sunt. Vivunt igitur in Deo sine initio, atque incommutabiliter omnes rationes credentur ab angelis sanctis in verbo Dei, ubi sunt vita, quam in se ipsis, quia scientia angelorum in comparatione Dei quodam
Abbreviated transcription (Latin):
modis loquitur diuina natura nec quotiens dr̃.
dixit. tociens u̾ba formauit. Unum enim u̾bum
genuit coȩternum & consub stanciale sibi. in que
cedit uoluntas nrã lum cogitamus quid oꝑari de¬
beamꝰ. Nemo eium ignorans aliquid facit dum co-¬
gitat qualit̃ fiant quę facienda cogitando disposuit
Et cumhoc in homine cad̾e non possĩt ut aliquid ignorãs
faciat. quanto magis in dõ. qui omĩa eterno stabilito c̃¬
silio suo quȩ uoluit fecit. necalit̾ facta & alit̃ facienda
et ẽẽntia tenebrarũ. Et cur nondixit scriptura uidit
d̾s tenebras quod eeñt bone. sicut de luce scriptum est:
R̾. Ds̃ bona ie in c̃mutabili uoluntate creauit omẽs
angelos bonos. & quia ex hiis quosdam ꝑ suꝑbiã p̃scie¬
bat casuros. ꝑ in conmutabilem p̾scientiam suã diui¬
sit int̃ bonos & malos. malos appellans tenebras. bonos
appellans lucem. In hiis dicens uidit dĩ quod boni st̃
in illis nullatenꝰ dicens. ne peccata quȩ sunt tenebre ap¬

Expanded text:
modis loquitur divina natura; nec quoties dicitur, Dixit, toties verba formavit. Unum enim Verbum genuit coaeternum et consubstantiale sibi, in quo cedit voluntas nostra, dum cogitamus quid operari debeamus. Nemo enim ignorans aliquid facit, dum cogitat qualiter fiant quae facienda cogitando disposuit. Et cum hoc in hominem cadere non possit, ut aliquid ignorans faciat; quanto magis in Deum, qui omnia aeterno et stabili suo consilio, quae voluitet essentia tenebrarum. Et cur non dixit Scriptura, Vidit Deus tenebras quod essent bonae, sicut de luce dictum est? RESP. Deus bona et incommutabili voluntate creavit omnes Angelos bonos. Et quia ex his quosdam per superbiam praesciebat casuros per incommutabilitatem praescientiae suae, divisit inter bonos et malos. Malos igitur appellans tenebras, bonos appellans lucem: de bonis dicens, Vidit Deus quia boni sunt; de malis nullatenus hoc dixit, ne peccata, quae sunt tenebrae, ap
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ muunio duo populi fig̾ati sunt unã uestẽ a tͣgo portã¬
tes. sac̃mentũ scilicet iam p̃terite atq transaste drũce
gentib credidit nuditatem patͥs. quia consensit in necẽ¬
publicatũ qͦd erat ꝓphetiȩ secretũ. idõq fit frm suorũ
seruus. Qnid ẽ. enim aliud hodieq gens ipsanisi scriuia
tionis ȩccłie ut nos honorem ꝑ sacram̃tũ quod nunciauit

Expanded text:
et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portanet minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necepublicatum quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedamtionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
& rursum. Animales inquit spm̃ ñ babentes & ic̃circo
ȩccta hos non rebaptizat. quia in nonune truutatis
baptizati sunt. Ipsa ẽ ꝑfecto forma sacramentti.Idõ
dum re uertuntur acͤcipiunt uirtutem spc̃ scĩ quẽ
hii qui foris ȩccłiam baptizantur ñdum hũt. Inft̾.
am & bibens uirtum in ebriatꝰ ẽ. & nudatꝰ in taber¬
naculo suo ͤ R̾. Ds̃ quodamni plantauit geittẽ
iudeoꝵ segregando eam acunstis gentib uude et
cuxuncisionĩs signum edidit. legem dedit. sacrificia
instituit se ipfum in carne uenturũ in lege p̃dixit
cui noncredentes a uinee sue uino. idẽ. a maltua
populi sui passus ẽ. crucifytus ẽ. sputis illini
tꝰ est. S hoc passus ẽ. in tab̾naculo suo. hoc ẽ. in
gente sua. Itit̾. Qu id significat quod cham pat̾
chanaam uidens uerecunda patris sui exitt exit fo¬
ras. & nũciauit fatrib suis.R. In luobꝰ filiis maximo

Expanded text:
; et rursum, Animales, inquit, Spiritum non habentes . Et idcirco ; et rursum, Animales, inquit, Spiritum non habentes . Et idcirco eos Ecclesia non rebaptizat, quia in nomine Trinitatis baptizati sunt. Ipsa est profecto forma Sacramenti: ideo dum reversi fuerint, accipiunt virtutem Spiritus sancti, quem ii qui foris Ecclesiam baptizantur, nondum habent. e vinum inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo ? RESP. Deus quodam modo plantavit gentem Judaeorum, segregando eam a cunctis gentibus. Unde et circumcisionis signum indidit, Legem dedit, sacrificia instituit, se ipsum in carne venturum in Lege praedixit: sed cui non credentes, vineae suae vino, id est, malitia populi suiusus. Sed hoc passus est in tabernaculo suo, id est, in gente sua. QUAEST. LXI. Quid significat, quod Cham pater Chanaan, videns verenda patris sui, exivit foras, et nuntiavit fratribus suis . RESP. In duobus filiis maximo
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. & seorsum femine. Et cum egred̾etur de archa dix̃
ad eũ. Egred̾e tu & uxor tua filiitui & uxores filioꝵ tuorum
tet̃. In ingressione nempe seꝑati & in egressione conuẽ¬
tidicuntur. R. Eorũ quippe ingressio istã uitã signi
illam uitam significat uͥ caro iam nullã habebit concu¬
piscenciam adu̾sus spm̃ nichilq erit ex nobis. qͦd repug¬
net in nobis. Int̃. Quid significat qͦd dimissus corius de
archa ñ ẽ reu̾sus: R. Coruus igit᷑ ut ñ reu̾teret᷑ aut aqͥs
int̾ceptꝰ ẽ. aut aliciri cadaueri illectꝰ insedit. Significat¬
aũt ullos homines qui carnalib decditi reb dĩ prẽcepta
coꝵ baptismo pollunnt᷑. Quãius enĩ unũ baptisma sit
& hereticoꝵ eoꝵ scilicet qui ĩ noĩe patris & filii & spũcscĩ¬
bapti zant. & eccłiȩ catholice. tam̃ qr foris eccliãm bapti¬
zant᷑ ñ sumũt baptismũ ad salutẽ. s ad ꝑnitiẽ. hñtes
nimirum spẽm pietatis. uirtutẽ aũt eius ab negantes

Expanded text:
t cum egrederetur de arca, dicitur ad eum, Egredere, tu et uxor tua, filii tui, et uxores filiorum tuorum . In ingressione nempe separati, in egressione conjuncti dicuntur. RESP. Eorum quippe ingressio istam vitam signifillam vitam significat, ubi caro jam nullam habebit concupiscentiam adversus spiritum, nihilque erit ex nobis quod repugnet in nobis. QUAEST. LIX. Quid significat quod emissus corvus de arca, non est reversus ? RESP. Corvus ut non reverteretur, aut aquis interceptus est, aut alicui cadaveri illectus insedit: et significat illos homines, qui carnalibus dediti rebus, Dei praecepta corum Baptismo polluuntur. Quamvis enim unum Baptisma sit et haereticorum, eorum scilicet qui in nomine Patris et Filii et Spe catholicae; tamen quia foris Ecclesiam baptizantur, non sumunt Baptismum ad salutem, sed ad perniciem: Habentes nimirum speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥdo apparet nullã creaturã dm̃ ꝑ ĩcligẽtiã s sola bo¬
nitate fecisse. G qr nullã creat᷑ã ꝑ ĩcligentiã fecit. ꝓinde¬
ĩnulla treat᷑a reqͥeũ. Nã qͦd dicit scriptura reqͥeuisse dm̃
arbitror qͦd ñ in ipso die tãqm eiꝰ bono indigens quod
sit beatior requieuerit s ipsũ diẽ septimũ. ĩdẽ. angłicã
nat urã ad duxisse ad requiẽ suã ut iuderent scilicẽt dm̃
sic̃ omẽm formãdã creat᷑am. ita & in illo uid̾ent qͥd nullã

Expanded text:
liquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola boliquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bonitate fecisse. Quod si in aliqua creatura in nulla creatura requievit. Nam quod dicit Scriptura, requievisse Deum iarbitror, quod non in ipso die, tanquam ejus bono indigens, quo sit beatior, requieverit; sed ipsum diem septimum, id est, angelicam naturam adduxisse ad requiem suam: ut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum viderent quod nullam
Abbreviated transcription (Latin):
nulla noua cogit᷑atio. nullũ nouum consilium. id eo
quãꝙͣ sine tꝑ̃r contemplet᷑ dĩ ȩternitatem. ueritatem.
caritatem. tam̃ quia ex temꝑe in inferib iussa dĩ ꝑficit
iure creditur moueri in tempore. Corꝑauͦ sua anglĩ
in loco mouent dum descendunt de cȩlo & ascendunt
do p̃terita. futura expestando. aliquid nouii discen¬
do. Neq enim recordor aliquã lestionem aut aliꝙͣ¬
aut ĩ cȩlo aut in terra moueret᷑. qr sine celo & t̾ra nulłꝰ ẽ locus
U bi enĩ fint ipse sp̃i in celo an interra. ut uderet ipsam lec¬
tionẽ uel ipsam ciuitatẽ: G si ĩ nullo locouidit ut recor¬
daretur in seipso uidit. Et qr ĩitiũ ht̃ cogitatio÷. Om ẽ
laborem cur ds̃ requiescere dr̃. an & ipse tp̃r fatigatꝰ est
ut reqͥesc̾e dicat᷑: R. Non ĩ aliqua cieatura tãꝙͣ eiꝰ bo¬
no indigens requienit s in seipso. Deniq ñ in ali¬
qͦ dierum. s pꝰ sexti dici oꝑa requiescere legitur. Unde

Expanded text:
nulla nova cogitatio, nullum novum consilium; ideo quanquam sine tempore contemplentur Dei aeternitatem et claritatem: quia ex tempore in inferioribus jussa Dei perficiunt, jure creduntur moveri in tempore. Corpora vero sua in locum movendum descendunt de coelo, et ascenduntpraeterita, futura exspectando, aliqua nova discendo. Neque enim cum recordor aliquam lectionem aut alan in coelo, an in terra movetur? quia sine coelo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit ipse spiritionem vel ipsam civitatem? Ergo si in nullo loco vidit ut recordaretur, in se ipso vidit. Et quia initium habet cogitatio, et omne laborem, cur Deus requiescere dicitur? An et ipse opere fatigatus est, ut requiescere dicatur? RESP. Non in aliqua creatura tanquam ejus bono indigens requievit Deus, sed in se ipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Num̾us & mensura & pondꝰ ipse ẽ. ds̃. Ipse ẽ. numerꝰ si¬
ne nim̾o. ã quo ẽ. omĩs num̾us. Ipseẽ. mensura siue
mensura. ã quo ẽ. omĩs mensura. Ipse ẽ. pondꝰ sine
ra &e pond̾e disposuit. Non enim creaturã extra
se alicubi uidit ut sicut homines meria retueret
quȩ faceret. Omĩs gͥ causa creature uoluntas ẽ. crea¬
toris. Uoluntas itaqͣ creatoris non ẽ extra naturam
creatoris. hoc ẽ. ibi uoluntas qͦd nat᷑a. Sic̃ tam̃ ȩtͣna¬
illi ẽ. natura. sic ȩt̾na ẽ. uoluntas. Non enĩ accidit
dõ aliqua noua cogitatio ad formandã creaturam
orro omĩa inse tͥnitas d̃s disposute. quia in secunc¬
ta habuit quȩ fecit. Intelligitur & alit̃. Omĩa in
numero & mentura & pondere disposuit. id ẽ. omiã¬
nantes ad retia: an forsitan de nube facta ẽ. uox ius¬
sionis quam intellig̾ent tamqmͣ rõnales animȩ. et
ca audita nichilo mĩnus obedirent: R. Non hoc acce
d̾bedire possuit creatori suo in suo tam̃ gñe obtemꝑant

Expanded text:
sura, et pondus, ipse est Deus. Ipse est enim numerus sine numero, a quo est omnis numerus; ipse est mensura sine mensura, a quo est omnis mensura; ipse est pondus sine e pondus. Non enim creaturarum extra se, ut alicubi videt, ut sicut hominis memoria retineat atque faceret. Omnis igitur cuncta creatura voluntas est Creatoris. Voluntas itaque Creatoris non est extra naturam Creatoris: hoc est, ubi voluntas, quo natura. Sic tamen aeterna est natura, sicut aeterna voluntas. Non enim accedit Deo nova aliqua cogitatio ad formandas creaturas. Proinde omnia in se Trinitas. Deus disposuit, quia in se cuncta habuit quae fecit. Intelligitur et aliter: omnia in numero, et mensura, et pondere disposuit; id est, omnianantes ad retia? An forsitan vox de nube facta est jussionis, quam intelligerent tanquam rationales animae, et ea audita illi omnes obedirent? RESP. Non hoc acceppacia, per quam obedire possint Creatori suo: in suo tamen genere obtemperant
Abbreviated transcription (Latin):
iste discernat. ne romanos ipsos qñ non ieuutant uentricolas faciat. & tẽ inqͥrat
non ut eu liceat inebriari sabbo qͦd nec dñico licet. s utrũ nec is abb̾o ieuin andum
sict sie dñico non solet. Qad̾ utinam sic quereret aut sic affirmaret. ut toto
tertatũ abe difusam eiceptis romanis n adhic paucis occidentalib aꝑtissime blaphamar erit
famulis. farnul abq sab̃b̃o sobrie modesteꝙ pͣndentib abisto dici qͦd in carne sint oi deo
plarne ĩ pois int ⁊ qͥd de ulł sit scͥptũ recedant ini qͥ a me. uiã eoꝵ nosse nolo. & qͦd sunit

Expanded text:
iste discernat, ne Romanos ipsos, quando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc inquirat, iste discernat, ne Romanos ipsos, quando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc inquirat, non utrum liceat inebriari sabbato, quod nec dominico licet, sed utrum nec sabbato ieiunandum sit, sicut dominico non solet. Quod utinam sic quaereret aut sic adfirmaret, ut toto terrarum orbe diffusam exceptis Romanis et adhuc paucis occidentalibus apertissime non blasphemaret Christi, sabbato sobrie modesteque prandentibus, ab isto dici quod in carne sint, et Deo placere non possint, et quod de illis sit scriptum, Recedant iniqui a me, viam eorum nosse nolo; et quod sint
Abbreviated transcription (Latin):
eũ pene unũis ami xͥ eccłiam ab octu solis usq ad occasũ u̾bis iniuriosissimis neqͣquã
lacerare timuisse. Hec dixerimpene uniu̾sam. s plane uniu̾sam. Nam neq ipsis quoꝵ
ꝯsuetũdinẽ sibi iudet᷑ defendere inuenit᷑ peꝑcisse romanis: S qͦ mͦ meois qͦt rediuil¬
conitiꝵ eq impetꝰ neseit: qũi non adu̾tit. Nam cũ ei argumenta deficiunt qͥb ꝓbet sabbato
ieuinandũ. in luxurias epularũ ⁊ tremulenta cõuiuiã ⁊ neqͥsimas ebrietates insultabundus
qnꝗͥd̾ẽ aliis dieb qͥb non ieuinant necesse ẽ. eos sed̾m disputationẽ huiꝰ ebriosos ii uentri¬
colas indicari ͤ Porro si aluid est gͣuare corda in crapula & ebrietate qͦd semꝑ ẽ malũ.
aliud ẽ. aũt modestia & temꝑancia eustodita relaxare ieuiniũ. qͦd certe cũ fit die dñico
repliensorẽ non hĩt xͥanũ. prandia pͥus scõe auoracitate & ebriositate uentricolai

Expanded text:
eum paene uniuersam Christi ecclesiam ab ortu solis usque ad occasum uerbis iniuriosissimis nequaquam lacerare timuisse. nec dixerim paene uniuersam sed plane uniuersam. nam neque ipsis, quorum consuetudinem sibi uidetur defendere, inuenitur pepercisse Romanis, sed, quo modo in eius impetus, nescit, quoniam non aduertit. nam cum eum argumenta deficiunt, quibus probet sabbato ieiunandum, in luxurias epularum et temulenta conuiuia et nequissimas ebrietates insultabundus quando quidem aliis diebus, quibus non ieiunant, necesse est eos secundum disputationem huius ebriosos. et uentricolas iudicari? porro si aliud est grauare corda in crapula et ebrietate, quod semper est malum, aliud est autem modestia et temperantia custodita relaxare ieiunium, quod certe, cum fit die dominico, reprehensorem non habet Christianum, prandia prius sanctorum a uoracitate et ebriositate uentricolarum
Abbreviated transcription (Latin):
qd saꝑe nolunt qui ĩgnorantes dĩ iusticiãm &e suã uo¬
lentes constituere: iusticiȩ dĩ ñ sunt subiesti. De ipsa
namq aliquid rõnis a ueritatis ut homo ꝓmiitat et ds̃
faciat. Nt autem homo se fac̾e dicat qͦd ꝓmiserit ds̃. suꝑ¬
be impietatis ẽ. repb sensus. Conmendans gͦ filios ꝓmis¬
sionis. hoc pͥis significatum oftendit ꝑ r̃saac filium
abrahe. E uidentiꝰ namq opꝰ dĩ apparet in eo quẽ ñ ge¬
nuit usitaiꝰ ordo nature de sterilib iuscerib & senestu
te confestis ut inconfestis ut infiliis dĩ qui futuri pre¬
nunciabant᷑ hoc eẽt signũ diuini oꝑis ñ humani: in
y saac inquit uocabit᷑ tͥ semen. Hoc ẽ. ñ qui filii car¬

Expanded text:
quod sapere nolunt. qui ignorantes dei iustitiam et suam uoquod sapere nolunt. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de ipsa namque aliquid rationis et ueritatis. ut homo promittat et deus faciat; ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Commendans ergo filios promissionis hoc prius significatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. euidentius namque opus dei apparet in eo. quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hoc esset signum diuini operis non humani, in Isaac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii car
Abbreviated transcription (Latin):
uiturum eẽ. dicebat. Non aut̃ hoc apłi dicit. s potiꝰ nequis¬
quam de suorum oꝑum m̃itis audeat głari ad dĩgram
& głam cõmendandam uoluit ualere quoddicit. Cum enĩ
dixiss absit ut sit iniquitas ap̃ dm̃. tamꝙͣ ei diceremus.
uude hoc ostendis cum asseras non ex oꝑib s ex uocante
dictum eẽ. maior seruiet minori: Moysi enim dicit. Mi¬
fuero. Igitur non uolentis neq currentis. s miserentis ẽ
dĩ ubinunç m̾ita ubi oꝑa. uel p̾terita uel futura tãqͣmͣ
lib̾i arbitrii uirib adimpleta siue ad implenda. Nlonne
aꝑtam ꝓtulit apłs de gratuitate grẽ hoc ẽ. uere grẽ cõ¬
mendati one sententiam: Nonne stuttam fecit ds̃ here¬
ticorum sapientiam: Quid autem agebat᷑ ut hoc apl̾
diceret ut eorum geminorũ cõmemoraret exẽplũ. Qd
ꝑsuade moliebatũr. quid inculcare cupiebat. Nempe h
quod ipsorum obpugnat am̃tiã. quod suꝑbi ñ capiunt

Expanded text:
uiturum esse dicebat." non autem hoc apostolus dicit, sed potius, ne quisuiturum esse dicebat." non autem hoc apostolus dicit, sed potius, ne quisquam de suorum operum meritis audeat gloriari, ad dei gratiam et gloriam commendandam uoluit ualere, quod dicit. cum enim dixisset: Absit, ut sit iniquitas apud deum, tamquam ei diceremus: Unde hoc ostendis, cum adseras non ex operibus sed ex uocante dictum esse: Maior seruiet minori?\' Moysi enim dicit, ifuero\\ igitur non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. ubi nunc merita, ubi opera uel praeterita uel futura tamquam liberi arbitrii uiribus adimpleta siue adimplenda? nonne apertam protulit apostolus de gratuitae gratiae, hoc est uerae gratiae commendatione sententiam? nonne stultam fecit deus haereticorum sapientiam? ; Quid autem agebatur, ut hoc apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? nempe hoc, quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum. Nam nec in illo dilig̾et insticiam q̃uam
nullam fecerat. neq in isto odiss naturam quã bonã
ipsẽ fecerat. Mirum ẽ. aũt̃ cum hiis coartantur an¬
gustiis in quanta se abrupta p̾cipitent metuentes re¬
tia ueritatis. Idõ inquit ñdũ natoꝵ alium fuisse apłs¬
ñ miratur hoc quippe illȩ ñ uidit quando sibi uelut
adu̾santis obiesta questione ñ id potiꝰ tam breue. tã
aꝑtum tam sicut isti putant uerum ab solutum q
respondit. Cũ enĩ rem stupendam ꝓposuiss quomͦ
de nũdum natis necaliquid agent̾ib boni ant mali.
reste dici potuerit quod unũ d̃s̃ dilexerit. alt̾um odio
habuerti. ipse sibi obiecta questione motũ exprimẽs
auditoris quid gͦ dicemꝰ in gͥt: Nunquid iniquitas apud
dm̃: Absit. Hĩc gͦ erat locus ut diceret quod istisentiunt.
F utura enim ds̃ oꝑa p̃uidebat. quando minori maiorẽ ser¬

Expanded text:
peccatum? Nam neque in illo diligeret justitiam, quam peccatum? Nam neque in illo diligeret justitiam, quam lle fecerat. neque in isto odisset naturam. quam bonam ipse fecerat. Mirum est autem, cum his coartantur angustiis. in quanta se abrupta praecipitent metuentes retia ueritatis. \'Ideo\', inquiunt. nondum natorum alium oderan miretur? hoc quippe ille non uidit, quando sibi uelut aduersantis obiecta quaestione non id potius tam breue, tam apertum, tam, sicut isti putant, uerum absolutumque respondit. cum enim rem stupendam proposuisset. quo modo de nondum natis nec aliquid agentibus boni aut mali recte dici potuerit, quod unum deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi obiecta quaestione motum exprimens auditoris: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? absit! hic ergo erat locus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem ser
Abbreviated transcription (Latin):
scrutabilia sunt iuditia eiꝰ & inuestigabiles iue eius. Non
utiq miscdiȩ gratuite dĩ ꝑtinacissĩmi aduersent᷑. insa¬
niam sanent. flliũ hominis inqualibet etate querere &
salutim facere quod ꝑierat. nec de inscrutabilib iuditus
eiꝰ atideant iudicare cumuna eademq causã suꝑ altum¬
maneat ira eius. Qui enim sunt isti qui respondeant
dõ. quandoquidem illȩ rebecce hñti geminos exuno
concubitu y saac patris nr̃i cum illi nũdũ nati nichil
egissent boni uel mali. ut scdm elestionẽ ꝑpositum eiꝰ
maneret. elestionẽ scilicet grẽ non debt̾ti electionem
quam eligendo facit ipse nõn inuenit. non ex oꝑib s
ge posterioris assumit. iacobdilexi. esau aũt odio
habui. ut inteslig̾et᷑ hoc aꝑtum pꝰea ꝑ propħam. quod
antequam illi nascerent᷑ erat in dei predestinatione
ꝑ grãm. Quid enim diligebat in ia cobantequam natꝰ
erat in esau antẽ quam natꝰ fuiss mali nisi originale

Expanded text:
les viae ejus ! Non itaque misericordiae gratuitae Dei pertinacissima adversentur insania. Sinant Filium hominis in qualibet aetate quaerere, et salvum facere quod perierat : nec de inscrutabilibus judiciis ejus audeant judicare, cur in una eademque causa super almaneat ira ejus. Qui enim sunt isti qui respondeant Deo, quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati, nihil egissent boni vel mali, ut secundum electionem propositum ejus maneret: electionem scilicet gratiae, non debiti, electionem qua eligendos facit ipse, non invenit; non ex operibus, sed prophetae longe posterioris assumpsit: Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ut intelligeretur hoc apertum postea per prophetam, quod antequam illi nascerentur, erat in Dei praedestinatione per gratiam. Quid enim diligebat in Jacob antequam natuerat in Esau, antequam fecisset aliquid mali, nisi originale
Abbreviated transcription (Latin):
quidem nob̃ĩmo totius legis testimonia aderant. qͥb tã ꝑtittiosũ
errorẽ destruere ac sepelire pot̾amꝰ.S ne legentem diutiꝰ fatigemꝰ
sufficiant pauca de płimis. Respondeat mihi illȩ cuiꝰ talis ẽ sẽ¬
sus. Ad amã dõ factꝰ homo pͥmꝰ in pͥmo statu mundi. ꝑfidie an pec¬
cati causa dãgnatꝰ ẽ : In quo nichil fuisse incredulitatis inuenio
p̃ter solam inobeclientiam. cuiꝰ causa illȩ dãpnatꝰ ẽ : & om̃s suo dap̃¬
nantur exemplo. Caĩ qͦ ñ ꝑfidie causa. s quia frẽm intemerat
c̃dempnatꝰ ẽ. Qiud plura :. Uniuersus hic mundꝰ u̾ diliuuio in¬
teriret. ñ ꝑ fidie causa s cͥminũ lego fusse. Sodoma & gomorra ut re¬
pentino cremarẽt᷑ incendio: nullã causã incredulitatis inuenio. nͥ pec¬
catorũ &e scelerũ qͦd scͥptura eirdentissime designat cedic̃. hoĩes sodonitte

Expanded text:
quidem nobis, imo totius Legis testimonia aderant, quibus tam perniciosum quidem nobis, imo totius Legis testimonia aderant, quibus tam perniciosum errorem destruere ac sepelire poteramus: sed ne legentem diutius fatigemus, sufficiant pauca de plurimis. Respondeat mihi ille cujus talis est sensus: Adam a Deo factus est homo primus in primo statu mundi, perfidiae an peccati causa damnatus est ? In quo nihil fuisse incredulitatis invenio praeter solam inobedientiam, cujus causa ille damnatus est, et omnes suo damnantur exemplo. Cain quoque non perfidiae causa, sed quia fratrem interemerat, condemnatus est . Quid plura? Universus hic mundus ut diluvio interiret, non perfidiae causam, sed criminum lego fuisse . Sodoma et Gomorrha ut repentino cremarentur incendio, nullam causam incredulitatis invenio, nisi peccatorum et scelerum : quod Scriptura e
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ. Et eiꝰmnodi ñ solũ se ipsos ꝑisfe contentiñ sunt: s ce alios in quib¬
nultũ diuinę scientiȩ lumen ẽ. sus nituntur laqueis implicare. & im-¬
pletur in ilis saluatoris nri sentencia dicentis. Cecus siceco ducatum
pestet: ambo in foueam cadunt. Namsi nullũ cͥmen s sola ꝑfictia con-¬
dẽpnatur. gͦ securi peccamus & liberi. & sinecausa ds̃ dedit man data
ĩticie: si sola sine iusticie oꝑe fides ꝑdẽ. Unde hic tamimpiꝰ. tã scelestͦ
tã ꝑfidꝰ ignorantie error obrepserit scire ñ possumꝰ. nisi forte ex illis qͥ
hoc exemplo in lege ueteri popłm seducebant. & sec̃ et̾ne morti & ꝑ¬
petuo tradebant interitui. De qͥb scriptũ ẽ. Nolite audire sermones
dnĩ. Pax erit uob̃ & omĩb quiuadunt in uoluptatib suis. Omĩ
qui uadit in errore cordis sui dicunt. ñ uenient suꝑ te mala. Multa

Expanded text:
torem. Et ejusmodi non solum se ipsos perisse contenti sunt, sed et alios in quibtorem. Et ejusmodi non solum se ipsos perisse contenti sunt, sed et alios in quibnullum divinae scientiae lumen est, suis nituntur laqueis implicare. Et impletur in illis Salvatoris nostri sententia dicentis, Caecus si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt . Nam si nullum crimen, sed sola perfidia condemnatur; ergo securi peccamus et liberi. Et sine causa dedit Deus mandata justitiae, si sola sine justitiae opera fides prodest. Unde hic tam impius, tam scelestus, tam perfidus ignorantiae error obrepserit, scire non possumus; nisi forte ex illis qui hoc exemplo in Lege veteri populum seducebant, et secum aeternae morti et perpetuo tradebant interitui, de quibus scriptum est, Nolite audire sermones Domini, Pax erit vobis; et omnibus qui vadunt in voluntatibus suis, omni qui vadit in errore cordis sui dicunt, Non venient super te mala . Multa
Abbreviated transcription (Latin):
uni quidam minimũ largiuntur. Cibat᷑ unꝰ unde ple̾s esuriũt. & de
multorũ spoliisux pauci tegũt᷑. Nontalem elemosinã q̃rit dĩ. nec
uuit pietatẽ uni de alt̾nis crũdelitate prestari. Meliꝰ ẽ. enĩ teñ fac̾eele¬
res spoliare uestitos. Illani elemosinã ds̃ cõꝑbat quȩ de iustis laborib
ministrat᷑. sicut scriptũ ẽ. Honora dñm de tuisiustis laborib & de¬
liba ei de tuȩ iusticiȩ fructib. Nlã illã abhominat᷑. & repbat: q̃ de lacri¬
mis prestatur alienis. Quid enim ꝓdest site unꝰ ben̾edicat unde
płimi maledicunt: Nel quid confert tͥ illa elemosina q̃ de sub̃a pres¬
tat᷑ alt̾iꝰ. Reu̾a tim̃dũ. ẽ. qͦd d̃s nͣ habeat unde suospauꝑes pascat. ni
tenebrosa ignorãtia fallit ac decipit. ut fidẽ ꝙͣ hrẽ se simulant sine
cͥmina nefanda c̃mittũt. dũ credũt dm̃ ñ criminũ. s ꝑfidie tãtũ ul-¬

Expanded text:
uni quiddam minimum largiuntur. Cibatur unus unde plures esuriunt, et de uni quiddam minimum largiuntur. Cibatur unus unde plures esuriunt, et de multorum spoliis VIX pauci teguntur. Non talem eleemosynam Deus quaerit, nec vult pietatem uni de alterius crudelitate praestari. Melius est enim te non facere eleres spoliare vestitos. Illam eleemosynam Deus comprobat, quae de justis laboribus ministratur, sicut scriptum est: Honora Deum de tuis justis laboribus, et deliba ei de tuae justitiae fructibus . Nam illam abominatur et reprobat, quae de lacrymis praestatur alienis. Quid enim prodest, si te benedicat unus, unde plurimi maledicunt? Vel quid confert tibi illa eleemosyna, quae de substantia praestatur alterius? Revera timendum est, quod Deus non habeat unde paupetenebrosa ignorantia fallit ac decipit, ut fidem quam habere se simulant, sinecrimina nefanda committunt, dum credunt Deum non criminum, sed perfidiae tantum ul
Abbreviated transcription (Latin):
ad dm̃t m̾ito manꝰ extollit. illȩ p̃ces bona conscientia fundit. qͥ pͣ dice̾
iuria & rapina quas ad te expando manꝰ. quã iusta. ꝙͣ ĩmaculata la¬
bia. & ab omĩ mendatio liba. quib tibi ut mͥ miserearis p̃ces fundo.
funda caligo cecauit: ut cum ilł ꝓsꝑe cesserit. qͦd aut pauꝑẽ ꝑpotẽ¬
tiã unxerint. aut innocẽtẽ testimoniis falsis obruerint. aut ĩfĩrmũ
untute suꝑaueruit. aut furtũ fecerint aut rapinã. dõ grãs agãt
qͦ opitulante calia ꝑpetrasse se credant. & tam ũ quũ dm̃ iudicent
ut putint eum suorum scelerum ẽẽ. participem. stulti & miseri
usq ad eo suis iniquitatib excecati ut ñ intelligant dõñ posse place̾
qͦd ꝓhibet. & qͣsiuñ cͥnĩ ñ sit satis. nisi adhuc male senciendo dedõ adt¬
cratur & aliud. Aliiu̾ ꝑ hoc se iustificari existimãt. qͦd de substantia
pauꝑum exiguam elemosinã faciunt. & de eo qͦd płimis abstuler̃t

Expanded text:
ad Deum merito extollit manus, ille preces bona conscientia fundit, qui potest djuria et rapina, quas ad te expando manus; quam justa, quam immaculata labia et ab omni mendacio libera, quibus tibi, ut mihi miserearis, preces fundo.rofunda caligo caecavit, ut cum illis prospere cesserit quod aut pauperem per potentiam vinxerint, aut innocentem testimoniis falsis obruerint, aut infirmum virtute superaverint, aut furtum fecerint, aut rapinam; Deo gratias agant, quo opitulante talia perpetrasse se credunt, et tam iniquum Deum judicent, ut putent eum scelerum suorum fuisse participem. Stulti et miseri usque adeo suis iniquitatibus excaecati, ut non intelligant Deo non posse placere quod prohibet: et quasi unum crimen satis non sit, nisi adhuc male sentiendo de Deo adjiciatur et aliud. Alii vero hoc se justificari existimant, quod de substantia pauperum exiguam eleemosynam faciant; et de eo quod plurimis abstulerunt,