comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel i n aliqͥd eiꝰ: nisi ille concẽdat. ubi potestas sũma
& sublimẽs. Sic diabolo. sic homini nulla est potestas
in homine: nisi desuꝑ detur. Stabat iudexx uruorũ
& mortuorũ ante hominẽ iudicẽ: & inflauit se homo
udex uidens ante se xp̃m. & ait. Nescis quia potes¬
tatẽ habeo occidendi & dimittendite. Atille
qui uenerat & eũ docere a quo iudicabat᷑: ñ haberes
inqͥt in me potestatẽ. nisi desuꝑ tibi cẽt. data.
Ethomo & diabolus. & quȩ lib& demonia: ñ nisi accep¬
ta potestate nocent. Sed ꝑficientib ñ nocent. Malis
itasunt. tanqua ignis foeno: bonis itas: t̃ãqua ignis
auro. Manducatꝰ ÷ iudas ut foenũ: ꝓbatus est
iob ut aurũ. Posiuisti tenebras & facta÷ nox: illic
ꝑtransibt̃ om̃s bestiȩ silua. lambestiae siluȩ alio mͦ.
Alio eni & aliomͦ. sẽꝑ ista intelligunt᷑: qͦ mͦ dñs ipse
agnꝰ ipse leo. Quidta diuersũ. quã agniꝰ & leo :

Expanded text:
vel in aliquid ejus, nisi ille concedat, cui est potestas summa vel in aliquid ejus, nisi ille concedat, cui est potestas summa et sublimis. Sic diabolo, sic homini nulla est potestas in hominem, nisi desuper detur. Stabat judex vivorum et mortuorum ante hominem judicem, et inflavit se homo judex videns ante se Christum, et ait: «Nescis quia potestatem habeo occidendi et dimittendi te?» At ille qui venerat et eum docere, a quo judicabatur: «Non haberes,» inquit, «in me potestatem, nisi esset tibi desuper data» . Et homo et diabolus et quaelibet daemonia nonnisi accepta potestate nocent: sed proficientibus non nocent. Malis ita sunt tanquam ignis feno; bonis ita sunt tanquam ignis auro. Manducatus est Judas ut fenum; probatus est Job ut aurum. «Posuisti tenebras, et facta est nox: illic pertransibunt omalio enim et alio modo semper ista intelliguntur; quomodo Dominus ipse agnus, ipse leo. Quid tam diversum quam agnus et leo?
Abbreviated transcription (Latin):
catulos leonũ. nisi spiritalia neqͥtiae: Quid intelliga.
nisimala dȩmonia: Quȩ demonia pascunt᷑ erro¬
ribus hominũ: Sunt enĩ pͥncipes dȩmoniorum:
& sunt dȩmonia quȩda contẽptibilia. Ista dȩmonia
seducere animas quęruN. Sedubi sol ñ ortusest:
tenebrȩ enĩsunt. Et cũ tenebrȩ s̃: quer̃ catuli leonũ
qͦs deuorent. Ipseleomaior pͥncepsom̃iũ taliũ leonũ.
Quidde illo dictũ ÷  nescitis quia aduersarius urt
diabolus. taqua leo rugiens circuit quȩrens quẽ
deuoret: Idõ quȩrentes ado̾ aesca̾sibi : quia nec teptari
qͥspotest adiabolo. nisi ꝑmittente dõ. Iob sc̃s. ante
diabolũ erat: & tam longe abillo erat. Aspectu
ante illũ: potestate remotus abillo. Quando Auderet
tẽptare uł carnẽ uł faculta tesciꝰ quas possidebat.
nisi accẽpĩs sci potestatẽ: Quare aute dant᷑ potestates:
Aut ad danandos impios: aut ad pbandos pios uiste.
Hoc totũ dñs agit. & in nemine hab& diabolus potestatẽ

Expanded text:
catulos leonum, nisi spiritualia nequitiae ? quid intelligam nisi mala daemonia, quae daemonia pascuntur erroribus hominum? Sunt enim principes daemoniorum, et sunt daemonia quaedam contemptibilia. Ista daemonia seducere animas quaerunt, sed ubi sol non ortus est; tenebrae enim sunt. Et cum tenebrae sunt, quaerunt catuli leonum quos devorent. Ipse leo major, princeps omnium tersarius vester diabolus, tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret» ? Ideo «quaerentes a Deo escam sibi;» quia nec tentari quis potest a diabolo, nisi permittente Deo. Job sanctus ante diabolum erat, et tamen longe ab illo erat: aspectu ante illum, potestate remotus ab illo. Quando auderet tentare vel carnem, vel facultates ejus quas possidebat, nisi accepisset potestatem? Quare autem datur potestas? Aut ad damnandos impios, aut ad probandos pios. Juste hoc totum Dominus agit; et in neminem habet diabolus potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
& potestatẽ habeo iterũ sumendi eam. Agnouit
eis qͥ ñ intelligunt xp̃m: ipsanox ÷. Adhuc eis sol
ortꝰ non est. Instent. ut intelligaÑ: nerapiant᷑ arugiente
leone. Namecce qͥb ortus est: ñ eos audent inuadere
catuli leonũ. Seqͥt᷑ enĩ
Ortus est sol & con¬
gregatisunt : & incubilib suiscurabunt.

Expanded text:
iterum sumendi eam; agnovit eis qui non intelligunt Christum, ipsa nox est; adhuc eis sol ortus non est: instent, ut intelligant, ne rapiantur a rugiente leone. Nam ecce quibus ortus est, non eos audent invadere catuli leonum. Sequitur enim: «Ortus est sol, et congregati sunt, et in cubilibus suis cubabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ad tuendã dicit eius posteritatem Ideo sequitur:
possent etiam pupilli sine adiutore & sine tu¬
tore inerũ nis & egestate tamen crescere. genꝰ
ꝓpagatione seruare: sequitur & dicit. łi ant
nati eiꝰ in interitu: ingeneratione una delea

Expanded text:
ad tuendam ejus posteritatem dicit; ideo sequitur, possent etiam pupilli sine adjutore et sine tutore in aerumnis et egestate tamen crescere, et genus propagatione servare; sequitur, et dicit, «Fiant nati ejus in interitum, in generatione una delea
Abbreviated transcription (Latin):
Nonquidem dix̃ quid orabat.
sed quid melius intelligere debemꝰ. quamꝓ eis
ipsis Crucifixo enĩ maxime detrahebant: quando
ue.ut homini quẽ quasi uicerant illudebant:
Dequa cruce illedixit: pater ignosce illis. quia
nesciunt qͥd faciunt łtqm̃ in profundo maligni¬
tatis reddebant ipsi mala ꝓbonis. ille insũmo
benignitatis reddebat bona ꝓmalis: quãquam
bene intelligatur:. etiam ꝓdiscipłis suis orasse:
q uod etiã ante passionem suã dixit. nedeficer&e
fides eoꝵ. quando ipse pendens in ligno ut com¬
mendar&e pacientiã. non ostendebat potentiã
inter uerba detrahentium: quos posset diuina
potestate delere:. Sed nobis utilius erat quod
pacientiȩ. p̾bebat exemplum: quã sisuos inimi¬
cos sine dilatione ꝑdendo. adhoc nos aedifica¬
r&: ut impacient̃ festinaremꝰ dehis quos malos
patimur uindicari. cum scriptũ sit: melior est
paciens quã fortis Docent igitur nos diuina

Expanded text:
Non quidem dixit quid orabat; sed quid melius intelligimus, quam pro eis ipsis? Crucifixo enim maxime detrahebant, quando velut homini, quem quasi vicerant, illudebant; de qua cruce ille dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt:» ut quoniam in profundo malignitatis reddebant ipsi mala pro bonis, ille in summo benignitatis redderet bona pro malis. Quanquam bene intelligatur etiam pro discipulis suis orasse, quod etiam ante passionem suam dixit, ne deficeret fides eorum , quando ipse pendens in ligno, ut commendaret patientiam, non ostendebat potentiam inter verba detrahentium, quos posset divina potestate delere. Sed nobis utilius erat quod patientiae praebebat exemplum, quam si suos inimicos sine dilatione perdendo, ad hoc nos aedificaret, ut impatienter festinaremus de his quos malos patimur vindicari: cum scriptum sit: «Melior est patiens quam vir fortis» . Docent igitur nos divina
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ ei capiti anguli. ad ñõ factũs est: Quam uis
enim hoc non ess& factus nisieẽt. passus : non tam̃
hoc abeis aquibus passus. ẽ factus. ẽ. Nam illi
qui aedificabant. reꝓbauer̃. sed in eo quod dñs
occulte aedificabat: fecit incapite anguli quod
illi reprobauer̃
It est mirabilis in oculis nr̃is

Expanded text:
id est, capiti anguli a Domino factus est. Quamvis enim hoc non esset factus, nisi passus esset; non tamen hoc ab eis a quibus passus est, factus est. Nam illi qui aedificabant, reprobaverunt; sed in eo quod Dominus occulte aedificabat, fecit in caput anguli quod illi reprobaverunt. «Et est mirabilis in oculis nos
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ei crimen accedat. Quanquã etiã ut scia¬
tur lex quomodo scienda. ẽ. idest ut intelligat᷑
quid sibi uelit. quare sit eis posita qui eam non
erant seruaturi.quid habeat utilitatis.
etiã hocipsum quod lex sub intrauit ut ab un¬
daret delictum nemo cõprehendit: nisi adño
acceperit intellectum: Vnde iste adiungit
& dicit. Da mihi intellectum & scrutabor

Expanded text:
tionis ei crimen accedat. Quanquam etiam ut sciationis ei crimen accedat. Quanquam etiam ut sciatur lex quomodo scienda est, id est, ut intelligatur quid sibi velit, quare sit eis posita qui eam non erant servaturi, quid habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod «lex subintravit, ut abundaret delictum» , nemo comprehendit, nisi a Domino acceperit intellectum: unde iste adjungit et dicit, «Da mihi intellectum, et sc
Abbreviated transcription (Latin):
sempit̾na: hic gͦ exquiritur dilex. quandiu
in ea ꝓficitur. & sciendo & diligendo: ibi autẽ
plenitudo eiꝰ man& ad fruendum. non reman&
adquęrendũ. Sic etiam illud dictum ẽ: quȩrite
faciem eius semper. Ubi semper nisi hic: Non
enim & ibi semꝑ quaeremꝰ dĩfaciem: ubi uidebi¬
mus facie ad faciem. Aut si recte dicitur exqui¬
ri quod sine fastidio diligitur. & id agitur ne
amitatur : semꝑ omnino sine fine queremus
legem dĩ hoc est ueritatẽ dĩ In hoc quippe ipso
nunc ut teneatur. tunc tenetur nederelinqua¬
tur. Sicut desp̃u dĩdictum: ẽ quod omĩa scru¬
tetur. etiam altitudines dĩ: nonutiq ut qđ
nescit inueniat: sed quia nihil relinquit omi¬¬
quiutiq iã legem scđm litteram nouerat: Sed
quia littera occidit. sp̃s autem uiuificat: orat
ut ꝑ sp̃m sc̃m faciat quod ꝑlitterã spiebat. ne ꝑ
scientiã mandati non obseruati. etiam p̃uarica¬

Expanded text:
sempiterna. Hic ergo exquiritur Dei lex, quamdiu sempiterna. Hic ergo exquiritur Dei lex, quamdiu in ea proficitur, et sciendo et diligendo; ibi autem plenitudo ejus manet ad fruendum, non remanet ad quaerendum. Sic etiam illud dictum est, «Quaerite faciem ejus semper» . Ubi «semper,» nisi hic? Non enim et ibi quaeremus Dei faciem, ubi videbimus facie ad faciem . Aut si recte dicitur exquiri quod sine fastidio diligitur, et id agitur ne amittatur; semper omnino sine fine quaeremus legem Dei, hoc est veritatem Dei: in hoc quippe ipso nunc, ut teneatur; tunc tenebitur, ne derelinquatur: sicut de Spiritu Dei dictum est quod omnia scrutetur, etiam altitudines Dei ; non utique ut quod nescit inveniat, sed quia nihil relinquat omniqui utique jam legem secundum litteram noverat. Sed quia littera occidit, spiritus autem vivificat ; orat ut per Spiritum faciat quod per litteram sciebat; ne per scientiam mandati non observati etiam praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
addidit: & exquiram eam semꝑ. Quid enim
exquirit quod habet. nisi quia & habet agendo.
& ex quirit ꝓficiendo: sed quid ẽ. semꝑ utrũ
ex quirendi nonerit finis. sicut dictum ẽ. semꝑ
laus eꝰ more meo. quia laudandi non eritfinis:
neq enim dm̃ non laudabimus cũ adeius regnũ
ꝑuenerimus aet̾num. cumlegamꝰ: beati qui ha¬
bitant in domo tua. in scła scłorum laudabunt
tẽ: an semper dictum ẽ. quandiuhĩẽ uiuitur:
quia tãndii ꝓficitur: Posthanc autẽ uitã
qui benehic proficiebat. ibi ꝑficitur. Sicut
dequib dam feminis dictum. ẽ. semꝑ discentes.
sed illae malae. quia secutus adiunxit. & ad
ueritatis scientiã nunquã ꝑuenientes. Quia
uero inmelius semꝑhic ꝓͥficit. quo ꝓficiendoniti¬
tur: ꝑ uenit ubi iam non ꝓficiat. quiã ꝑ fectus
sine fine consistit. Nec deillis tamen ita dictũ
ẽ semper discentes. ut & post mortem discere
ꝑ seuerent uana & in fructuosa: cum talibus
doctrinis successerint nonstudia. sed supplicia

Expanded text:
enim exquirit quod habet, nisi quia et habet agendo, et exquirit proficiendo? 3. Sed quid est, «semper?» Utrum exquirendi non erit finis; sicut dictum est, «Semper laus ejus in ore meo» ; quia laudandi non erit finis: neque enim Deum non laudabimus, cum ad ejus regnum pervenerimus aeternum, cum legamus, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» ? An, «semper,» dictum est, quamdiu hic vivitur, quia tamdiu proficitur; post hanc autem vitam qui bene hic proficiebat, ibi perficitur? Sicut de quibusdam feminis dictum est, «semper discentes:» sed illae male, quia secutus adjunxit, «Et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes» . Qui vero in melius semper hic proficit, quo proficiendo nititur, pervenit, ubi jam non proficiat, quia perfectus sine fine consistit. Nec de illis tamen ita dictum est, «semper discentes,» ut et post mortem discere perseverent vana et infructuosa; cum talibus doctrinis successerint non studia, sed supplicia
Abbreviated transcription (Latin):
IUSTIFICATIONŨ TUARUM ETEX QUIRÃ
EAM SEMPER A postolus dicit: iusto lex non
.ẽ. posita: Iniustis autem & nonsubditis. & cętera
quae ibi concludens ait: & siquid aliud sanae
doctrinae aduersatur: quae est scđm euange¬
lium głae beati dĩ. quod creditum est mihĩ:
N unquid gͦ talis erat iste qͥdicit. legem pone mihi
añe. qualib beatus paulus dicit positam legem:
Absit: Si enĩ talis ess&e: non superius dixisset. uiã
mandatoꝵ tuoꝵ cucurri: cumdilatares cor meũ
Quidẽ ergo quod orat ut sibilex ad ño ponatur.
si nonponitur iusto: An eomodo nonponitur
iusto. quomodo posita ẽ populo contumaci in
tibulis lapideis: nonintabulis cordis carnalib
scđm testam̃tum uetus exmonte syna quodin
seruitute ienerat: non scđdm testam̃tũ nouum
m̃tum quoddisposui patrib eorum in die qua
apphendi manũ eorum. ut educerem eos det̾ra¬

Expanded text:
ustificationum tuarum, et exquiram eam semper.» Apostolus dicit, «Justo lex non est posita, injustis autem et non subditis,» et caetera, quae ibi concludens ait, «Etsi quid aliud sanae doctrinae adversatur, quae est secundum Evangelium gloriae beati Dei, quod creditum est mihi» Numquid ergo talis erat iste qui dicit, «Legem pone mihi, Domine,» qualibus beatus Paulus dicit positam legem? Absit. Si enim talis esset, non superius dixisset, «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum.» Quid est ergo quod orat ut sibi lex a Domino ponatur, si non ponitur justo? An eo modo non ponitur justo, quomodo posita est populo contumaci, in tabulis lapideis , non in tabulis cordis carnalibus ; secundum testamentum vetus ex monte Sina, quod in servitutem generat , non secundum testamentum novum, mentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut eicerem eos de
Abbreviated transcription (Latin):
tuorum cucurri cum dilatasti cormeum: quia
illa dilatritio caritatem significat. quae scđm
apostolum legis ẽ plenitudo Cur ergo iste
adhuc poscit sibi legem poni: quae utiq si non
ei posita fuiss&. nonuiam mandatoꝵ dĩ incor¬
dis latitudinẽ cucurrisset: Sed quia ꝓficiens
loquitur. & dĩ donum nouit. ẽẽ. qđ ꝓficit. quid
aliud petit cum sibi legem poni petit: nisi ut in
ea magis magisq ꝓficiat: quẽ ad modum si
poculum plenũ teneas. & sicienti dare incipias:
& haurit bibendo. & poscit desiderando. Quib
autem in iustis & non subditis lex in lapideis
tabulis ponitur: p̃uaricationis reos. non
ꝓmissionis efficit filios. Sed & ille qͥ eiꝰmemuit
nec eã diligit: eomodo reus. ẽ. quia memoriã
eius lapis illi est quodãmodo scriptꝰ. non quo
adornetur sed quo prematur. pondus one:¬
ris nontitulus honoris Hanc autem legẽ
iste uiã iustificationumdĩ uocauit. nec alia

Expanded text:
tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum;» quia tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum;» quia illa dilatatio charitatem significat, quae secundum Apostolum legis est plenitudo . 2. Cur ergo iste adhuc poscit sibi legem poni; quae utique si non ei posita fuisset, non viam mandatorum Dei in cordis latitudine cucurrisset? Sed quia proficiens loquitur, et Dei donum novit esse quod proficit; quid aliud petit, cum sibi legem poni petit, nisi ut in ea magis magisque proficiat. Quemadmodum si poculum plenum teneas, et sitienti dare incipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. Quibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis ponitur, praevaricationis reos, non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, nec eam diligit, eo modo reus est; quia memoria ejus lapis illi est quodammodo scriptus, non quo adornetur, sed quo prematur; pondus oneris, non titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia
Abbreviated transcription (Latin):
testamtũ quod cõnstituã domui isrł. post dies
illos dicit dñs dabo leges meas ĩnmentẽ eorũ.
& incordib eorum scribam eas Ecce quomodo
uoluit istam legem sibi poni adño ponsicut
in iustis & non subditis aduetus testamentum
ꝑtinentib posita ẽ. in tabulis lapideis: sed
sicut scĩs filus liberae. hoc est suꝑnę hierusalẽ.
filiis ꝓmissionis. filiis hereditatis aeternae.
scõ sp̃u tanquam digito dĩ inmentẽ datur: &
incordib scribitur. Nonqu ã memoria teneant
& uita neglegant: sed quam sciu̾nt intelligendo.
faciant diligendo: inlatitudine amoris. non
intimoris angustiis. Nam qͥ timore poenae
non amore iustitiae. opus legis facit: ꝓfecto
in uitus facit: Quod autem inuitus facit: si pos¬
set fieri mallet utiq non iuberi: Ac perhoc legis
quãu ell& non esse. non est amicus: sed potius
inimicus Nec mundatur oꝑe: qui inmundus
ẽ. uoluntate. Talis non potest dicere quod iste
dixit insuperiorib uersib: uiam mandator

Expanded text:
stituam domui Israel: Post dies illos, dicit Dominus, dabo leges meas in mentibus eorum, et in cordibus eorum scribam eas» ? Ecce quomodo vult iste legem sibi poni a Domino; non sicut injustis et non subditis, ad vetus testamentum pertinentibus posita est, in tabulis lapideis; sed sicut sanctis filiis liberae, hoc est supernae Jerusalem, filiis promissionis, filiis haereditatis aeternae, sancto Spiritu tanquam digito Dei in mente datur, et in cordibus scribitur: non quam memoria teneant, et vita negligant; sed quam sciant intelligendo, faciant diligendo, in latitudine amoris, non in timoris angustiis. Nam qui timore poenae, non amore justitiae opus legis facit, profecto invitus facit. Quod autem invitus facit, si posset fieri, mallet utique non juberi: ac per hoc legis, quam vellet non esse, non est amicus, sed potius inimicus; nec mundatur opere, qui immundus est voluntate . Talis non potest dicere quod iste dixit in superioribus versibus, «Viam mandatorum
Abbreviated transcription (Latin):
siue tricenum fructum afferens cũ tolerantia:
Quid agit ꝓxina xp̃i inmedio filiarum. sicut
lilium in medio spinarum. quȩ sunt uoces
eiꝰ. quae conscientia quae spes filiae regis
intrinsecus. Ecce audi quid dicat
Probã me
ds̃ & scito cormeum:

Expanded text:
sive tricenum fructum afferens cum tolerantia ? sive tricenum fructum afferens cum tolerantia ? Quid agit proxima Christi in medio filiarum. sicut lilium in medio spinarum ? Quae sunt voces ejus? quae conscientia? quae species filiae regis intrinsecus ? Ecce audi quid dicat: «Proba me, Deus, et scito cor meum
Abbreviated transcription (Latin):
micos ur̃os. quomodo implebit hoc. nisi illo
ꝑfecto odio ut hoc ineis oderit quod iniqui
sunt. hoc diligat quod homines sunt: Nam
& tẽpore ueteris testam̃ti. quo uisibilib sup¬
plicus carnalis popłs cohercebatur. homo
ad nouum testam̃tum ꝑ intelligentiam perti¬
nens. famulus dĩ morses quomodo oderat
peccantes cumꝓ eis orabat. & quomodo non
oderat cum eos occidabat. nisi quia ꝑfecto
odio oderat illos. ea nãq ꝑfectione sic ode¬
rat iniquitatẽ quam puniebat : ut diliger&
xp̃i abimpiis & iniquist am corporaliter
infine seperandum. nunc int̾ eos interim
gemat. cũ illi occisi peccatores tanquam de
malorum cõmunione bonis calũpniando. &
se quasi ꝑ occasionẽ maloꝵ. magis abonis
& innocentib separando. sic accipiant in ua¬
ntate ciuitates suas. ut multi mali ad huc
restent qui eoꝵ seꝑationẽ non sequantur
sed abonis usq infinẽ tolerandi. in ea dem
ꝑ mxtione remaneant: Quid inter haec agit
corpus xp̃i siue centenum siue sexagenum.

Expanded text:
micos vestros?» Quomodo implebit hoc, nisi illo perfecto odio; ut hoc in eis oderit quod iniqui sunt, hoc diligat quod homines sunt? Nam et tempore Veteris Testamenti, quo visibilibus suppliciis carnalis populus coercebatur, homo ad Novum Testamentum per intelligentiam pertinens, famulus Dei Moyses, quomodo oderat peccantes, cum pro eis orabat? et quomodo non oderat, cum eos occidebat, nisi quia perfecto odio oderat eos? Ea namque perfectione sic oderat iniquitatem quam puniebat, ut diligeret Christi ab impiis et iniquis etiam corporaliter in fine separandum, nunc inter eos interim gemat; et cum illi occisi peccatores tanquam de malorum communione bonis calumniando, et se quasi per occasionem malorum magis a bonis et innocentibus separando, sic accipiant in vanitate civitates suas, ut multi mali adhuc restent, qui eorum separationem non sequantur, sed a bonis usque in finem tolerandi, in eadem permixtione remaneant: quid inter haec agit corpus Christi, sive centenum, sive sexagenum,
Abbreviated transcription (Latin):
excutis somnũ. & paras locum dño: donec inue¬
nias locum dño tabernaculum dõ iacob Quan¬
quam aliquando dr̃ tabernaculum dĩ domꝰ dĩ.
&e domꝰ dĩ tabernaculum dĩ: distinctius tamen
hoc tempꝰ. Domꝰ autem aeccła&: caelestis hierłm
quo ibimus Tabernaculũ enim. tanquã mili¬
tantium & pugnantium: Tabernacula militũ
in ꝓcinctu. in expeditione. Unde contubernales
dicuntur milites: quasi tabernacula eadem
habentes. Quandiu ergo habemus hostem cũ
quo pugnemꝰ: tabernaculum dõ facimus Cũ
autem transierit tempꝰ pugnae. & uenerit pax
illa quae prȩcellit omnẽ incellectũ sicut dicit

Expanded text:
excutis somnum, et paras locum Domino. 10. «Donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Quanquam aliquando dicitur tabernaculum Dei domus Dei, et domus Dei tabernaculum Dei: distinctius tamen c tempus; domus autem Ecclesia coelestis Jerusalem, quo ibimus. Tabernaculum enim tanquam militantium et pugnantium: tabernacula militum in procinctu, in expeditione; unde contubernales dicuntur milites, quasi tabernacula eadem habentes et habitantes. Quamdiu ergo habemus hostem cum quo pugnemus, tabernaculum Deo facimus. Cum autem transierit tempus pugnae, et venerit pax illa quae praecellit omnem intellectum, sicut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Si odit animã suã. quomodo amabit animã
meã.: tamen ipsa ꝑ uersa & in ania & uana
beniuolentia. sibeniuolentia dicenda est: do¬
lent nos perdere quod amant: Oremus. ne
ꝑdant quod amamus. Uidete hierłm: qualem:
ex hortetur ad laudem. uł potius prȩsentiat
laudaturã. Non enĩ illius ciuitatis laudes tunc
cũ uidebimꝰ & amabimꝰ & laudabimus uoce
ꝓphetica ex hortandȩ & excitandae sunt: sed
ꝓpterea modo dicunt hoc ꝓphetȩ. ut ꝑ utent
quantum possunt in hac carne constituq fu-¬
tura gaudia electoꝵ. & ructantes in aures
nr̃as. excitent amorem illius ciuitatis. Fer-¬
ueamus desiderio. non simus sp̃u pigri Sed
Et unde laudaturã : ꝑfectione quadã beatitudi¬
tuum syon Et quasi diceret. unde secura laudabo.
Qm̃ confirmauit in quit uectes portarũ tuarũ:

Expanded text:
. Si odit animam suam, quomodo amabit animam . Si odit animam suam, quomodo amabit animam meam? Tamen ipsa perversa et inani et vana benevolentia, si benevolentia dicenda est, dolent nos perdere quod amant; oremus ne perdant quod amamus. Videte qualem Jerusalem exhortetur ad laudem, vel potius praesentiat laudaturam. Non enim illius civitatis laudes, tunc cum videbimus et amabimus et laudabimus, voce prophetica exhortandae et excitandae sunt: sed propterea modo dicunt hoc Prophetae, ut potent, quantum possunt in hac carne constituti, futura gaudia beatorum, et eructantes in aures nostras, excitent amorem illius civitatis. Ferveamus desiderio, non simus spiritu pigri. et unde laudaturam: perfectione quadam beatitudi lauda Deum tuum, Sion.» Et quasi diceret, Unde secura laudabo? «Quoniam confirmavit,» inquit, «vectes portarum tuaru
Abbreviated transcription (Latin):
Collauda quia exmultis constas. Lauda quia
inquo unum semꝑ unus Quare inquit haec
hierłm collaudo dm̃. & laud o dm̃ meum syon.:
Quae syon ipsa hierłm duo nomina. diuersis¬
causis. Hierłm dicta ẽ. uisio pacis Sron dic¬
ta . ẽ. speculatio. Uidete si aliud sonant ista no-¬
mina. nisi spectacula: ne putent gentes se ha-¬
bere spectacula. & nos non habere. aliquando
dimisso theatro aut amphiteatro. cum cȩperit
ex illa cauea etiomi turba perditoꝵ. aliquando
tenentes in animo fantasias suanitatis suae. &
memoriã suam pascentes reb nonsolũ inutilib.
sed & ꝑniciosis. gaudentes ineis tanquam in
dulcib sed pestiferis : uident plerũq ut fit tran-¬
sire seruos dĩ. cognoscunt ipso habitu uł uestis.
uł capitis. uł fortẽ notas habent. & dicunt apd̃
semetipsos & secum: o miseros istos. qͥd ꝑdunt.
Fr̃s. rogemus dñm ꝓ beniuolentia ipsorum:
quia bonum illud putant. bene nobis uolunt:
Sed qui diligit iniquitatẽ: odit animã suam

Expanded text:
Collauda,» quia ex multis constas; «lauda,» quia in quo unum, semper unus. 8. Quare, inquit haec Jerusalem, collaudo Dominum, et laudo Deum meum Sion? Quae Sion, ipsa Jerualem dicta est Visio pacis: Sion dicta est Speculatio. Videte si aliud sonant ista nomina, nisi spectacula; ne putent gentes se habere spectacula, et nos non habere. Aliquando, dimisso theatro aut amphiteatro, cum coeperit ex illa cavea evomi turba perditorum, aliquando tenentes in animo phantasias vanitatis suae, et memoriam suam pascentes rebus non solum inutilibus, sed et perniciosis, gaudentes in eis tanquam in dulcibus, sed pestiferis; vident plerumque, ut fit, transire servos Dei, cognoscunt ipso habitu vel vestis vel capitis, vel fronte notos habent, et dicunt apud semetipsos et secum: O miseros istos, quid perdunt! Fratres, rogemus Dominum pro benevolentia ipsorum, quia bonum illud putant. Bene nobis volunt: sed qui diligit iniquitatem, odit animam suam
Abbreviated transcription (Latin):
Eccetotum quod loquitur nesciens quandiu loqua¬
tur: minatur nesciens quandiu uiuat: subito
uult: & exiet & quando nescit. Reuertetur in
t̃rã suã Ex eunte spũ: caro reuertetur int̾ram
Sed quia caro erat quae sic loquebatur. demẽ
enim p̃sume. & egotibi do. nondicerent nisi illi
quib: dictum ẽ. quia caro sunt: exiet sp̃s eius¬

Expanded text:
Ecce totum quod loquitur, nesciens quamdiu loquatur; minatur, nesciens quamdiu vivat. Subito vult exiet, et quando nescit revertetur in terram suam. Exeunte spiritu, caro revertetur in terram. Sed quia caro erat quae sic loquebatur De me enim praesume, et ego tibi do, non dicerent nisi illi de quibus dictum est, «Quia caro sunt» Gen. VI
Abbreviated transcription (Latin):
ad curuandam in felicem animã. quod os habent.
oculos habent. aures habent. nares habent.
manus habent. pedes habent: quod ad corrigen¬
dam qđ non loquentur. non uidebunt. non au¬
dient. non odorabunt. non contrectabunt. non
fiat quod etiam in hoc psalmo sequitur: ut sci¬
Similes illis fiant om̃s qui faciunt ea
& om̃s qui confidunt in eis Videa
Videant ergo

Expanded text:
ad curvandam infelicem animam quod os habent, ad curvandam infelicem animam quod os habent, oculos habent, aures habent, nares habent, manus habent, pedes habent, quam ad corrigendam quod non loquentur, non videbunt, non audient, non odorabunt, non contrectabunt, non fiat quod etiam in hoc psalmo sequitur; ut sci«Similes illis fiant omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis.» Videant ergo
Abbreviated transcription (Latin):
inconsuetudine corporum dormientes. Simu¬
lacra inquit gentium : argentũ & aurum
Seddĩ fecit argentũ & aurum: Opera inquit
manuum hominum. hoc enim uenerantur.
quod ipsi ex auro argentoq fecer̃. Sed enim
& nos pleraq instrum̃ta & uasa ex huiuscemodi
materia uel metallo habemus inusu celebran¬
dorum sacram̃torum. quae ipso ministerio con¬
secrata. scã dicuntur in eiꝰ honore cui ꝓsalute
nr̃a in de seruitur. & sunt ꝓfecto etiam ista
instrum̃ta uel uasa. quid aliud quam opera
manuum hominũ. Uerũtamen. nũquid õs
habent & non loquentur.: Numquid oculos
habent & non uidebunt pum quideis sup¬
plicamus. quia ꝑ ea supplicamus dõ Illa causa¬
.ẽ. maxima impietates insanae. qđ plus ualet
in asfectib miserorum uiuenti similis forma
quae sibi efficit supplicari : quam quod eam
manifestum. ẽ. non ẽẽ uiuentẽ. ut debeat a
uiuente contẽpni: Plus enim ualent simulacra

Expanded text:
in consuetudine corporum dormientes. «Simuin consuetudine corporum dormientes. «Simulacra,» inquit, «Gentium argentum et aurum.» Sed Deus fecit argentum et aurum. «Opera,» inquit, «manuum hominum:» hoc enim venerantur quod ipsi ex auro argentoque fecerunt. 6. Sed enim et nos pleraque instrumenta et vasa ex hujusmodi materia vel metallo habemus in usum celebrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, in ejus honorem cui pro salute nostra inde servitur: et sunt profecto etiam ista instrumenta vel vasa, quid aliud quam opera manuum hominum? Verumtamen numquid os habent, et non loquentur? numquid oculos habent, et non videbunt? numquid eis supplicamus, quia per ea supplicamus Deo? Illa maxime causa est impietatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra
Abbreviated transcription (Latin):
tori: qui est benedictus in scła. Quis autem ad¬
orat aut orat. intuens simulacrum qui non sic
eͥfficitur ut abẽo se exaudiri put&e. ab eo sibi
p̃stari quod desiderat sper&: Itaq homines
talib superstitionibus obligati: plerũq ad
ipsum solem dorsum ponentes. p̃ces fundunt
statuae quem solem uocant: Et cum sonitu
maris a tergo feriantur: neptuni statuã quã
ꝓ ipso mari colunt. quasi sentientem gemitib
feriunt. hoc enimfacit & quod ammõdo extor¬
qu& illa figura membrorũ: ut animꝰ uiuens
insensib corporis magis arbitretur sentire
corpus quod suo corporĩ simillimũ uidet. quã
rotundum solem undasq diffusas. & quicquid
non eisdem liniamentis formatum conspicit:
quib illa formata sunt quae uiuentia uidere
consueuit. Contra hunc affectũ quod humana
et carnalis infirmitas facile capi potest: cantat
scriptura dĩ res ualde notissimas. quib com¬
memoret & tanquam excitae m̃tes hominũ:

Expanded text:
tori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adtori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde notissimas, quibus commemoret et tanquam excitet mentes hominum
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta enumerare sufficimus. Dequib rursũ
cum exagittare̾ coeperint qđ corpora colant.
maximeq terrã & mare. & aerem. & ignem.
quorum nobis usus impromptu ẽ. Nã decelesti¬
bus quia nr̃o ea corpore contrectare atq contin¬
gere. nisi oculorum radus non ualemꝰ. nonita
erubescunt: audent respondere. nonse ipsa cor¬
pora colere: sed quae illis regendis p̃sident
ndmina. Itaq apostoli una sententia poenam
istoꝵ dampnationẽq testatur: qui transmuta¬
uer̃ inquit ueritatẽ dĩ inmendaciũ. & coluer̃
& seruier̃ creaturae potius quã creatori: qui
est ds̃ benedictꝰ in scła. Nam priore parte husꝰ¬
sententiae simulacra dampnauit. posteriore
autem interp̃tationes simulacroꝵ. E ffigies enĩ
a fabro factas appellando nominib earum rerũ
quas fabricauit ds̃ : transmu̾tant ueritatem dĩ
in mendatium. Res autem ipsas ꝓdiis habendo
& uenerando.seruiunt creaturae potius quã crea¬

Expanded text:
cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula» . Nam priore parte husententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando, serviunt creaturae potius quam Crea
Abbreviated transcription (Latin):
lacra. tals hominũ affectus inuitat: quoꝵ
possidentium uaria fallacia mortiferi seminan¬
tur & multiplicantur errores. Aliis itaq locis
econtra ista diuinae litterae uigilant: nequis¬
quam dicat cum irrisa fuerint simulacra: ñ
hoc uisibile colo. sed numen quod illic in uisi¬
biliter habitat Ipsagͦ numina in alio psalmo
eadem scriptura sic dãpnat: qm̃ du gentium
inquit demonia. dñs autem caelos fecit. Dicit
& apostolus Non quod idolum sit aliquid.
nium colo. sedeffigiem corporalem Iius rei
signum intueor: quamcolere debeo ltaq in¬
terp̃tantur simulacra. ut alio dicant signifi¬
cari terrã. unde templum solent appellare
telluris. Alio mare situt neptuni simulacrũ.
alio aerem sicut iunonis. alio ignem sicut
uulcan. alio luciferum sicut ueneris. alio solem.
alio lunã. Quorum simulacris. eadẽ nomina
sicut telluris imponunt. alio illud alio illud
sydus. uel illam aut illam creaturã. Neq enĩ

Expanded text:
lacra talis hominum affectus invitat, quorum lacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit ano, non quod idolum sit aliquid, nium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
deret quod simulacra gentium os habent &
nonloquentur.: oculos habent & nonuident.
et cȩtera quae diuinus sermo contexuit:
Cur gͦ tantopere sc̃s sp̃s curat scriptura rum
plurib locis haec insinuare atq inculcare.
ueluti nescientib qua si non hominib aper¬
tissima atq notissima. nisi quia speciẽ mẽbroꝵ¬
significat. quam naturalit̾ in animantib uiuen¬
tem uidere: atq in nobis metipsis sentire con¬
sueuimus: quãquã ut illi asser̃ insigno ali¬
quo facta atq eminenti collocata sugges¬
tũ: cum adorari atq honorari amultitudine
coeperint. parit in uno quoq sordidissimum
erroris affectum: utqm̃ in illo figm̃to noninue¬
nit uitalem motum. credat numen occultum¬
ł ffigiem tam̃ uiuenti corpori similem seductꝰ
forma & cõmotus auctoritate: quasi sapien¬
tiam institutoꝵ obsequentiũq turbarũsine
uiuo aliquo habitatore esse nonputat. hinc
& mala demonia ad possidenda gentiũ simu¬

Expanded text:
deat, quod «Simulacra gentium os habent, et deat, quod «Simulacra gentium os habent, et non loquentur; oculos habent, et non videbunt,» et caetera quae divinus sermo contexuit? Cur ergo tantopere Spiritus sanctus curat Scripturarum plurimis locis haec insinuare atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia species membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simu
Abbreviated transcription (Latin):
animata sentiret. Quanto ergo melius mures
atq serpentes. & id genus animantiũ colerent:
quae desimulacris gentiũ si ita dicendum . ẽ.
quodã modo iudicant. in quib quia nonsenti¬
unt humanã uitam. noncurant humanam
figurã ltaq in eis plerũq nidificant. & nisi
humanis motib det̾reantur. nulla sibi habi¬
tacula munitiora conquir̃. Mouet ergo se
homo. ut uiuentẽ bestiã adeo suo deterreat.¬
& illum non se mouentẽ quasi potentẽ colit.
a quo meliorem de terruit. Det̾ruit enim
uidentem acȩco. audientem a surdo. claman¬
tẽ amuto. ambulantẽ abimmobili. sentientẽ
ab insensato. uiuentẽ amortuo : immo deterio¬
re quãmortuo. Mortuũ quippe sicut manifes¬
tum .ẽ. non uiuere: ita manifestum. ẽ aliquan¬
do uxisse. Qua ꝓpt̃ deum qui nec uiuit nec
uixit: ꝓfecto & mortuus antecedit: Quid hoc
manifestius fr̃s mei dilecti. quid euidentius.
Quis puer int̾rogatus non hoc certum esse rẽspon¬

Expanded text:
animata sentiret. Quanto ergo melius mures animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, et id genus animantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur, nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a suo deo deterreat; et illum non se moventem, quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe sicut manifestum est non vivere, ita manifestum est aliquando vixisse. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto et mortuus antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilectissimi? quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc certum esse respon
Abbreviated transcription (Latin):
coepit membra ꝑcurrere. os habent & non
clamabunt: cuncta etiã sic ad naturam hominis
referrentur. nec facile ibi quicquã de cõmunione
ferarum. sensus audientis aduerteret: Cum uero
illud de ore dixit quod hominis ꝓprium. ẽ. &
post enumerationẽ partium corporis. quã com¬
memoratis pedib t̾minasse uidebatur. adiun¬
xit non clamabunt infaucib suis. lectorem
uel auditorem fecit intentum. ut dũ quaerit
cur additum sit. ammoneri se inueniat simu¬
lacra gentium nontantum homines: sed etiã
beluas sedebere p̃ponere: ut si pudet adorare
bestiã quã fecit ds̃ uidentẽ. audientem. od oran¬
tem. contrectantem. ambulantẽ. clamantẽ
infaucib suis : uiderent quam pudendũ eẽt
adorare mutũ. & carens uita sensuq simula¬
crum: Cum ad hoc inesset simi litudo mẽbroꝵ
ut anima carnalibus sensib dedita. quasi uiuen¬
ti atq animatae formae applicaret affectum.
cum ea uideret quae in suo corpore uiua atq

Expanded text:
coepit membra percurrere, Os habent, et non coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis adverteret. Cum vero illud de ore dixit, quod hominis proprium est, et post enumerationem partium corporis quam commemoratis pedibus terminasse videbatur, adjunxit, «Non clamabunt in faucibus suis;» lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentium non tantum homines, sed etiam belluas se debere praeponere: ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, audientem, odorantem, contrectantem, ambulantem, clamantem in faucibus suis, viderent quam pudendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similitudo membrorum, ut anima carnalibus sensibus dedita, quasi viventi atque animatae formae applicaret affectum, cum ea videret quae in suo corpore viva atque
Abbreviated transcription (Latin):
quia potuit membrorum motu atq officio fabri¬
care: Quemtamen artificem: te utiq puder&
adorare. Melior & tu quamuis ea nonfeceris.
qm̃quae illa nõn possunt facis melior. ẽ. bestia
Adhoc enim additum. ẽ: nonclamabunt infaucib
suis. Namq cum superius dixisset. os habent
& non loquentur: quid opus erat postquã a capi¬
te usq ad pedes membra decursa sunt. defauciũ
clamore repetere : nisi credo qui a illa quae de
cęteris membris commemorabat. communia
esse hominib beluisq sentimus Nam & uident
& audiunt. & ol faciunt. & ambulant: et quȩ¬
dam si cut simiae manib contrectant: Illud
autem quod de ore dixerat ꝓprium. ẽ. hominis:
qm̃bestiae non locuntur. Nequis autẽ ad sola
humanorum membroꝵ opera referr& quaedic¬
ta sunt. & diisgentium solos homines antepone¬
ret: post omĩa subdidit dicens. nonclamabunt
infaucibus suis. quod rursus hominib pecorib¬
q cõmune est. Quod si primo dixiss&e cũ ab ore

Expanded text:
a potuit membrorum motu atque officio fabricare: quem tamen artificem te utique puderet adorare. Melior et tu, quamvis ea non feceris; quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia: ad hoc enim additum est, «Non clamabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore repetere; nisi, credo, quia illa quae de caeteris membris commemorabat, communia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vident, et audiunt, et olfaciunt, et ambulant, et quaedam, sicut simiae, manibus contrectant. Illud autem quod de ore dixerat, proprium est hominis; quoniam bestiae non loquuntur. Ne quis autem ad sola humanorum membrorum opera referret quae dicta sunt, et diis Gentium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, dicens, «Non clamabunt in faucibus suis:» quod rursum hominibus pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa despũ dictũ÷: Dic̃ ipse euangelista: quid sequit᷑¬
& ait. Hoc autẽ dicebat despũ qu̾e accepturĩ erant.
angłos suos sp̃s: & ministros suos ignẽ flagrantem.
Idest cos. qͥiã sps̃sunt qͥ spiritales ñ carnalessunt: facit
angłos suos mittendo. ut p̃dicent eiꝰ euangł̃iũ: & minis¬
tros suos igne flagrante. Nisienĩ ardeat minister

Expanded text:
 dictum est? Dicat ipse Evangelista, qui sequitur et ait: «Hoc autem dicebat de Spiritu, quem accepturi erant angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem:» id est, eos qui jam spiritus sunt, qui spirituales, non carnales sunt, facit angelos suos, mittendo ut praedicent ejus Evangelium. «Et ministros suos ignem flagrantem.» Nisi enim ardeat minister
Abbreviated transcription (Latin):
SALMUMISTUM DEXẼO BABEREREHITIÃ
quisquis actus apłoꝵ fideliter legit
agnoscit: ubi dexp̃i traditore uida ꝓphe¬
tatum eẽ. quod hic scriptum est: Fiant dies eius
pauci & episcopatum eiꝰ accipiat alter. quando
mathias in locum iudae ordinatꝰ. numero
apłorum duodecimus adiunctus. ẽ: euidenter
appar& Sed si deillo uno homine omiã quaehic
in illo maledicta sunt intelligere conemur:
expositionis ratio non omnimodo. aut uix uale¬¬
bit occurrere. Si autẽ detali genere hominum
omĩa mihi uidentur posse clarius aperiri: Sic̃
enĩ quaedam dicuntur quae ad apostolũ petrũ
ꝓprie ꝑtinere uideantur. nec tamen habent illus¬
trem intellectum. nisi. referuntur ad aecclesiã
cuius ille agnoscitur infigura gestasse ꝑsonam
ꝓpter pͥmatũ quẽ indiscipulis habuit. sicut. ẽ. tibi
dabo claues regni caeloꝵ. & siqua huiusmodi.
ita iudas ꝑsonã quodã modo sustin&e inimicorũ

Expanded text:
salmum istum de Christo habere prophetiam, quisquis Actus Apostolorum fideliter legit, agnoscit; ubi de Christi traditore Juda prophetatum esse quod hic scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum omnia mihi videntur posse clarius aperiri. Sicut enim quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustine
Abbreviated transcription (Latin):
successionẽ ꝑseuerante genere ipsuis impietatis
oder̃. Dequib hominib & dequopopło possunt
non in conuenienter intelligi. nonsolum ea quȩ
aꝑtius deipsis in hoc pesalmo legimus: uerum
etiã illa quae ꝓprie deipso iuda dicuntur ex¬
p̃ssius. sicuti est quod cõmemoraui: Tiant dies
eus pauci. & episcopatum eius accipiat alter
Quod apparebit adiuuante dño : dum adeos uer¬
sus tractandi ordine uenerimus. IncieiT ERΟ¬

Expanded text:
successionem perseverante genere ipsius impietatis oderunt. De quibus hominibus et de quo populo possunt non inconvenienter intelligi, non solum ea quae apertius de ipsis in hoc psalmo legimus, verum etiam illa quae proprie de ipso Juda dicuntur expressius; sicuti est quod commemoravi, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter.» Quod apparebit, adjuvante Domino, cum ad eos versus tractandi ordine venerimus. 2. «ver
Abbreviated transcription (Latin):
eloquium tuũ. hoc ẽ. scđm uerbũ ꝓmissionis
tuae . ł ilii quippe ꝓmissionis : in semine de¬
nonsũ turbatus : ut custodiã mandãdua
Quod aliqͥ int̾ praetati sunt ad custodiendum
mandata tua : aliqui ut custodirẽ. aliqui
mandata : subdidit dicens Funes peccatoꝵ
circũplexi sunt me: & legis tuae non sum
oblitus. Funes peccatoꝵ impedimenta sunt
inimicoꝵ: siue sp̃ĩtalium sicut diaboli& ange¬
lorũ eiꝰ siue carnaliũ. inquib filiis infide¬
litatis diabolus oꝑatur. Nonenĩ hoc nomen
quoddictũs .ẽ peccatoꝵ. ab eo quod sunt pecca¬
ta declinatum .ẽ : sed abeo qđ sunt peccatores.
quod ingreco euidenter apparet: Cumitaq
minantẽr mala quib t̾reant iustos. ne plege
dĩ paciantur : quodãmodo funib implicant᷑.
uelut ualidas & rubustas restes suas Trahunt
tur. sed si implicant corpus nonimplicant

Expanded text:
eloquium tuum,» hoc est, secundum verbum promissionis eloquium tuum,» hoc est, secundum verbum promissionis tuae. Filii quippe promissionis non sum turbatus, ut custodiam mandata tua:» quod aliqui interpretati sunt, «ad custodiendum mandata tua;» aliqui, «ut custodirem;» aliqui, mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum oblitus. Funes peccatorum» impedimenta sunt inimicorum, sive spiritualium, sicut diaboli et angelorum ejus, sive carnalium, in quibus filiis infidelitatis diabolus operatur . Non enim hoc nomen quod dictum est «peccatorum,» ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores: quod in graeco evidenter apparet. Cum itaque minantur mala, quibus terreant justos, ne pro Dei lege patiantur, quodammodo funibus implicant, velutur: sed si implicant corpus, non implicant