comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem dixi amicos quia omnia que¬
nmꝙ audiui a patre meo nota feci
nobis: Quis autẽ audeat ad firmaie
uel credere ullũ hominum scire om¬
na quetũq apatre audiuit unige¬
atus filius: quando ne hec quidem
qusquam capit quomodo aucliat
a patre ullum uerbum: cum ip̃e sit
ptris unicum uerbum: Quid ẽ qd̃
ilquando post in hoc ip̃o tamen ser¬
none quem post cenam ante passio¬
nem ad discipulos habuit: multa in¬
quit habeo uobis clicere: s non potestes
sla portare modo: Quo igitur pacto
incellecturi sumus omnia eũ nota fe¬
usse discipłis quecsĩq audunt a patre.
sũ propterea quedam multa non li¬
sat quia scit eos modo portare non pos¬
se. sel nimiriĩ quod factur᷑ ẽ fecisse se
dicit: quia que futura sunt fecit: Si
meas ⁊ pedes. nec ait fossuri sunt. Ue¬
lut p̾cerita licens. ⁊ ea tamen futura
pͥllicuns. ita ⁊ hoc loco ait. omnia se
uota fecisse discipłis: que se nouit no¬
Aesse facturtm in illa plenitucline
saeiie de quia licit apostolus: Cum

Expanded text:
m dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit . Simeas et pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum
Abbreviated transcription (Latin):
didicerat: Mea in qͥt doctrina ñ est
mea s ei qui misit me. Hec est prima¬
ꝓfunditas. Uidet᷑ enĩ paucis u̾bis qͣsi
contͣria locutꝰ. Non enim ait. ista doc¬
trina ñ ẽ mea. s mea doctrina ñ ẽ me¬
a. Siñ tua: qͥm tua: Si tua: qm̾ ñ tu¬
a: T̃uenim dicis utrũq. ⁊ mea doctri¬
na. ⁊ ñ mea. Nam si dixisset ista doct¬
ordine expectate solunonẽ. Nam qͥ ñ
uidet questionem q̃ ꝓponit᷑. qmͦ in¬

Expanded text:
t mea, sed ejus qui misit me. Haec est profunditas prima: videtur enim paucis verbis quasi contraria locutus. Non enim ait, Ista doctrina non est mea; sed, Mea doctrina non est mea. Si non tua, quomodo tua? Si tua, quomodo non tua? Tu enim dicis utrumque: et, mea doctrina; et, non mea. Nam si dixisset, Ista doctordine exspectate solutionem. Nam qui non videt quaestionem quae proponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
a Sigͦ diligent̾ intueam᷑. qd̾ ip̃e in
exordio dicit sc̃s eyͣngelista. in pͥnci¬
pio erat u̾bum. ⁊ ũbũ erat apd̾ dm ⁊
ds erat ubũ: in de pendet huiꝰ questi.
patris: si u̾bum patris. s quia u̾bũ
ñ potest ẽẽ nulliꝰ. s alicuiꝰ. ⁊ suam doc¬
trinam dicit se ip̃m ⁊ ñ suam: quia
pats est ũbum. Quid enim tã tuũ.
qͣm tu: Et qͥd tam ñ tuũ qͣm tu. si
doctrine stabilis ũbum ẽ: ñ sonabilis
ꝑsillabas ⁊ uolatilis. s manentis cũ
patre. ad quam conũtamͣ manentẽ.
sonis tͣnseuntib ãmoniti. Non enĩ
nos ita ãmoner qd tͣnsit. ut ad tͣnsi¬
toria uocet. Ammonemͣ ut diligamꝰ
d̾m. Totũ hoc qd̾ dixi. sillabe fuer̃t: ꝑ¬
cussũ aerem u̾berauer̃t. ut ad sonũ
ur̃arũ auriũ ꝑuenirent. Sonando
tnͣsier̃t: ñ tam̃ illud qd̾ uos ammo¬
nuit tͣnsire debet. quia ille quẽ uos
diligere ãmonui. ñ tͣnsit. Et cũ tͣn¬
seuntib sillabis ammoniti. conũsi

Expanded text:
nim diligenter intuemur quid ipse in exordio dicit sanctus evangelista: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: inde pendet hujus solutioPatris, si Verbum Patris. Sed quia verbum non potest esse nullius, sed alicujus: et suam doctrinam dixit, seipsum; et non suam, quia Patris est Verbum. Quid enim tam tuum quam tu? et quid tam non tuum quam tu, si doctrinae stabilis Verbum est, non sonabilis per syllabas et volatilis, sed manentis cum Patre, ad quam convertamur manentem, sonis transeuntibus admoniti. Non enim nos ita admonet quod transit, ut ad transitoria vocet. Admonemur ut diligamus Deum. Totum hoc quod dixi, syllabae fuerunt; percussum aerem verberaverunt, ut ad sensum vestrarum aurium pervenirent, sonando transierunt: non tamen illud quod vos admonui, transire debet; quia ille quem vos diligere admonui, non transit; et cum transeuntibus syllabis admoniti, conversi
Abbreviated transcription (Latin):
uerant ubi natꝰ: quẽ admodũ fuerit
educatꝰ. Num qͣm eum uiderant litce¬
ras discentem. audiebant autẽ de le¬
ge disputantẽ: legis testimonia ꝓfe¬
rentẽ. que nemo posset ꝓferre nisi
legisset: nemo legeret nisi litt̾as di¬
dicisset. ⁊ id̾o mirabant᷑. Eoꝵ aũ ad¬
miratio. magistro facta est insinu¬
ande altius ueriratis occasio. Ex eoꝵ
qͥppe admiratione ⁊ u̾bis. dixit ali¬

Expanded text:
verant ubi natus, quemadmodum fuerit verant ubi natus, quemadmodum fuerit educatus; nunquam eum viderant litras discentem, audiebant autem de Lege disputantem, Legis testimonia proferentem, quae nemo posset proferre nisi legisset, nemo legere nisi litteras didicisset: et ideo mirabantur. Eorum autem admiratio Magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis, dixit Domi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m in templo ꝑ diem festũ: loq̃ban¬
t̃ tam̃ de illo.⁊ alii dicebant qͥa boñ est.
alis aũ ñ s seducit turbas. Dictũ enĩ
est hoc ad eorũ solatiũ. qui postea p̃di¬
cantes u̾bũ di: futuri erant ut seduc¬
tores ⁊ ueraces. Si enim seducere deciꝑe
seducere. aliunde aliquem ad aliud
ꝑsuadendo ducere est:querendũ est
unde. ⁊ quo: si a malo ad bonũ: bonꝰ
seductor ẽ.Si a bono ad malũ: maluᷤ
seductor ẽ. In hanc gͦ partem. qua se¬
ducunt᷑ homines a malo ad bonum
utinam om̃s seductores ⁊ uocem. ⁊ si¬
stũ mediante die festo: ⁊ docebat. ⁊ mi¬
rabant᷑ iudei dicentes. Quomͦ hic lit¬
teras scit. cũ ñ didiscerit: Ille qͥ la te¬
bat docebat. ⁊ palam loquebat᷑: ⁊ ñ te¬
nebat᷑. Illud enim ut lateret. erat ex¬
empli: hoc potestatis. d cũ doceret. mi¬
rabant᷑ uidei. Om̃s quidẽ qͣntũ arbi¬
tror mirabant᷑: s ñ om̃s conũteban¬
t᷑. Et unde admiratio: Qa multi no¬

Expanded text:
in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim seducere decipere us: si autem seducere, aliunde aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et vocemur et sistum mediante die festo, et docebat. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? « Ille qbat, docebat et palam loquebatur, et non timebat. Illud enim, ut lateret, erat exempli, hoc potestatis, sed cum doceret mirabantur Judaei. Omnes quidem quantum arbitror mirabantur, sed non omnes convertebantur. Unde admiratio? quia multi no
Abbreviated transcription (Latin):
Nocloco sieut ⁊ supus ioħ̾s ⁊ ange¬
lus ꝓprias ꝑsonas resumunt. Ne enĩ
quisquã deconscriptione huiusli
bri dubitaret: suam auctoritatem
ioh̃s int̾ponit dicens. ego iohannes
qui audiui ⁊ uidi hec: ip̃e quoq an
iohannẽ ne se adorare debeat. dicens.
uide ne feceris: conseruus tuus sum
⁊ fr̃m tuoꝵ Ex quib uerbis satis
supra dictum ẽ: qd̾ uidelicet ipsean
pedes habere dicit᷑. ⁊ qd tumierit pꝰt
aduentum filii cl̃i adorart ohomi¬
ne qui suꝑsciebat iam esse hominẽ:
cũ nichil tale legamus inueteri testa¬
mento. ubi frequent̃ quidẽ legimꝰ
angłos abhominib adoratos nec ꝓ¬
hibitos: S mirum ualde ẽcur io¬
hannes contra int̾ dict̾um angłi se¬
cundo eum adorare uoluerit: Iam
enĩ simili modo se adorare uetuerat.
unũq dm̃ adorandũ esse docuerat
Ad qͦd dictum ẽ. quia aut magno
usionũ stupore ꝓculsus oblitus
fuerat eoꝵ que supra audierat: aut
certe potest esse repetitto pͥoris senten¬

Expanded text:
Hoc loco, sicut et superius, Joannes et angelus proprias personas resumunt. Ne enim quisquam de conscriptione libri hujus dubitaret, suam auctoritatem Joannes interponit, dicens: Ego Joannes qui audivi et vidi haec. Ipse quoque anJoannem ne se adorare debeat, dicens: Vide ne feceris. Conservus tuus sum et fratrum tuorum. Ex quibus verbis satis supradictum est, quod videlicet ipse anpedes habere dicitur, et quod timuerit post adventum Filii Dei adorari ab homine, qui super se sciebat jam esse hominem, cum nihil tale legamus in Veteri Testamento, ubi frequenter quidem legimus angelos ab hominibus adoratos, nec prohibitos. Sed mirum valde est cur Joannes contra interdictum angeli secundo eum adorare voluerit. Jam enim simili modo se adorare vetuerat, unumque Deum adorandum esse docuerat. Ad quod dicendum, quia aut magno visionum stupore perculsus, oblitus fuerat eorum quae supra audierat, aut certe potest esse repetitio prioris senten
Abbreviated transcription (Latin):
Licet enim quantulũ cumq spati¬
um hec p̃sens uita uideatur: tam̃
omne tempꝰ p̾̃sentis uite compara¬
tum et̾nitati ueluti mom̃taneum
habet᷑: atq idcirco uelocit᷑ se uenire
ꝓtestat᷑. ut cito impleant᷑ que opor¬
tet fieri: Beatus. id ẽ felix qui custo¬
dit u̾ba ꝓphene libri huius: ac si clite¬
recdlam unicuiq sccl̃m oꝑa sua: be¬
atus qui custodit uerba ꝓphetie libri

Expanded text:
spatium haec praesens vita videatur, tamen omne tempus praesentis vitae comparatum aeternitati, veluti momentaneum habetur, atque idcirco velociter se venire protestatur, ut cito impleantur quae oportet fieri. Beatus, id est felix, qui custodit verba prophetiae libri hujus, sereddam unicuique secundum opera sua, Beatus, qui custodit verba libri
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur iohanni. ꝑtinet etiam ad u-¬
niuersam eccl̃iam: eui ꝑ int̾nam
inspurationẽ ipsa uerboꝵ ueritas rene¬
latur: ⁊ ideo nullis inrtantũ debet le¬
bes fieri. ut aliquomodo dubitet de
his que subtanta contestatione ꝓnũ¬
tiatur esse uerissima Et dñs ds spẽ
idest ipse qui locutus ẽ ꝓphetis ipse
misit angłm suũ ostendere tohãni.
⁊ in illo omni eccł̃ie que oportetfieri
cito: Nomine sp̃c totatrinitas intel¬
ligiur: que ipsum angłm misit.
Quĩ natura quidẽ angelus fuit:
s incarnati uerbi soluis ꝑsonam ges
uissimus ⁊ ceta: aliquando etiam at¬
tendens naturam. iohannẽ nese debe¬
at adorare ꝓhibet: Notandum autẽ
qd̾ ininitio istius libri dixit. ⁊ signisi¬
cauit mittens ꝑ angłm suum seruo
suo iohannr: hic uero ñ uni singłari¬
ter. s serius pluralit̾ dicit. ostenden.¬
da que oportet fieri cito: inquib u̾¬
bis ostendit utiq non uni specialit᷑

Expanded text:
dicitur Joanni, pertinet etiam ad udicitur Joanni, pertinet etiam ad universalem Ecclesiam, cui per internam inspirationem ipsa verborum veritas revelatur: et ideo nullus in tantum debet insipiens fieri, ut aliquo modo dubitet de his, quae sub tanta contestatione pronuntiantur esse verissima. Et Dominus Deus e servis suis, id est ipse qui locutus est prophetis, ipse misit angelum suum ostendere Joanni, et in illo omni Ecclesiae quae oportet fieri cito. Nomine spiritus tota Trinitas intelligitur, quae ipsum angelum misit, qui natura quidem angelus fuit, sed incarnati Verbi solius personam gessvissimus , etc. Aliquando suam attendens naturam, Joannem ne se debeat adorare prohibet. Notandum autem quod in initio istius libri dixit et significavit, mittens, per angelum suum servo suo Joanni. Hic vero non uni singulariter, sed servis pluraliter dicit ostendenda quae oportet fieri cito. In quibus verbis ostendit, utique, non uni specialiter,
Abbreviated transcription (Latin):
poterit. habens iritam ⁊ dẽ cdiñ ape¬
na infirmitas ad exercenda diurna
moa. noctis quiete recłlit᷑ ydonea: uti¬
si etiam in nocte lucerna ꝑ consola¬
nonẽ: tunc autẽ quando erit ds om¬
na in omnib qui ẽ lux uera omnes
luminans. non egebit lumine luc̃¬
ne. neł lumine solis: unde sequit᷑. qm̃
tem intelligamꝰ ignorantiam. lucer¬
nam uero uel solem diuini uerbi p̃¬
dicatiore: neq nox tume erit ignorã¬
tie. neꝙ p̾dicatio doctrine: quia sic̃
ysaias licit. non docebit iuir ꝓximũ
suum. dicens. cegnosce cdnm: quia
omnes scient me aminore usq ad
maiorem: s omnes etne sapientie in¬
herentes ꝑfecta scientia fulgebunt:⁊
regnabunt cum capite suo inscl̃a
quin angłs. qui hec illi ostendebat:
Hec uerba que scilicet ab initio libri
dicta uł ostensa tibi sunt fidelissima
sunt: quia quicquid tibi dictum
est ueraciter implebitur: Et uera ft̃.
quia ado uero plata Quod autem

Expanded text:
poterit, habens vitam aeternapoterit, habens vitam aeternana infirmitas ad exercenda diurna opera, noctis quiete redditur idonea, utitur etiam in nocte lucerna pro consolatione: tunc autem quando erit Deus omnia in omnibus, qui est lux vera omnes illuminans, non egebit lumine lucernae vel lumine solis. Unde sequitur: Quotem intelligamus ignorantiam, lucernam vero vel solem, divini verbi praedicationem, neque nox erit tunc ignorantiae, neque praedicatio doctrinae, quia sicut Isaias dicit: Non docebit vir proximum suum, dicens: Cognosce Dominum, quia omnes scient me a majore usque ad minorem . Sed omnes aeternae sapientiae inhaerentes, perfecta scientia fulgebunt. Et regnabunt cum capite suo in saecuquin angelus qui haec illi ostendebat: Haec verba quae scilicet ab initio libri dicta vel ostensa tibi sunt. Fidelissima sunt quia quidquid tibi dictum est, veraciter implebitur. Et vera sunt quia a Deo vero sunt prolata. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
gula sub̾. ligna redlentia fructũ suus
Quod intesligitur ꝑ menses hoc in¬
telligitur ⁊ ꝑ ligna que ab ipso stipi¬
te ꝓdeunt duodetim uidelicet apli.
⁊ in ipsis omnes sc̃ĩ qui fructum fi¬
dei sue atq oꝑationis rectlere assidu
nẽ cessant: Et folia ligni adsanttatẽ
liguntur aploꝵ discipłi: qui ad sa¬
nitatem gentium ꝑuenuint: quat
suo exemplo ⁊ doctrina instruunt.
⁊ adueram sanitatẽ mentis ducunt
Si autem hec ad celestem therłm re¬
ferre uoluerimus: flumen aque
uite intelligamus contẽplationẽ
sc̃ẽ trinitatis. in qua ẽ satietas eter¬
ne remunerationis: iixta illud psal¬
miste. satiabor dum manifestabit᷑
te legimus. ego sitienti dabo de fon¬
te aque uite gratis: Hinc ⁊ psalmi¬
sta ipsum esse fontem ostendens dicit.
filii hominum inꝓtectione alarũ
tuarũ sperabunt: in ebriabuntur
ab ubertate domus tue. ⁊ torrente uo¬
luntatis due potabis eos: In hoc uero
fonte est ruta ꝓpecua: quia quic̃ns
ad dĩ contemplationem ꝑuenire

Expanded text:
uditur ligna, reddentia fructum suum. Quod intelligitur per menses, hoc intelligitur et per ligna, quae ab ipso stipite prodeunt, duodecim videlicet apostoli, et in ipsis omnes sancti, qui fructum fidei suae atque operationis reddere assidue non cessant. Et folia ligni ad sanitatemlliguntur apostolorum discipuli, qui ad sanitatem gentium perveniunt, quas suo exemplo et doctrina instruunt, et ad veram sanitatem mentis perducunt. Si autem haec ad coelestem Jerusalem referre voluerimus, flumen aquae vivae intelligamus contemplationem sanctae Trinitatis, in qua est satietas aeternae refectionis, juxta illud Psalmistae: satiabor dum manifestabitur o, legimus: Ego sitienti dabo de fonte aquae vivae gratis. Hinc Psalmista ipsum esse fontem ostendens, dicit: Filii hominum in protectione alarum tuarum sperabunt. Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos . In hoc vero fonte est vita perpetua, quia quicunque ad Dei contemplationem pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
uistus. quantum prudens. tempans¬
⁊ fortis fuerit: Et mensus est curtai
illud intelligit᷑ qd̾ instadio agitur:
id est ꝑ locum. labor ⁊ p̃mium laboa¬
tium. Hinc paulus dicit: nescits
qd̾ hi qui instadio currunt. omnes
quidẽ currunt. s unus accipit bra

Expanded text:
justus, quantum prudens, temperansjustus, quantum prudens, temperans, fortis fuerit. Et mensus est civitatillud intelligitur quod in stadio agitur, id est, per locum labor et praemium laborantium. Hinc Paulus dicit: Nescitis quod hi qui in stadio currunt, omnes quidem currunt
Abbreviated transcription (Latin):
una alterã non excedat: Prudentia
quippe ẽ scientia in appetendis bonis
⁊ uitandis malis: cui debet conuim¬
Si seu coequari temperantia: quia
non ẽ ꝑfecta prudentia. insi studeat
homo semet ipsum temperare. ⁊auo
luntatib istius scłi retrahere: qdͥ cũ
fecerit debet habere etiam fortitudinẽ
ut illud qd̾ intelligit opere ꝑficiat
deinde etiã debet possidere iusticiam.
quatinus actꝰ is suos ita tẽperet.
ne nimis uistus. ⁊ plusqm oporte¬
at sapiens sibi uideat᷑. Et longati¬
do euis. auntaest quantar ⁊ launo
Repetit qd̾ supra dictum ste un
drata figtira ex om̃i paite auaus
Tanta est itac longitudo qucia
est spes. tanta caritas: tanta nilra¬
dimur. tantumq ipsam fidem o
⁊ canritatem oꝑib ecornare studeinis
Similit̾ unusquisq tantum puis
est. quantũ temperans. fortis ⁊ iulus
tantum temperans. quantũ prulus
fortis. ⁊ uistus: tantũ fortis. quants
prudens. temperans ⁊ uistus: tantin

Expanded text:
una alteram non excedat. Prudentia una alteram non excedat. Prudentia quippe est scientia in appetendis bonis et vitandis malis. Cui debet conjungi seu coaequari temperantia, quia non est perfecta prudentia, nisi studeat homo semetipsum temperare, et a voluptatibus istius saeculi retrahere. Quod cum fecerit, debet habere fortitudinem, ut illud quod intelligit, opere perficiat. Deinde etiam debet possidere justitiam, quatenus actus suos ita temperet, ne nimis justus et plusquam oporteat sapiens sibi videatur. Longitudo ejus tanta est quanta et latitudo. Repetit quod supradictum est, quia quadrata figura ex omni parte aequalis est. Tanta est itaque longitudo quanta est spes, tanta charitas, tanta nihildimur, tantumque ipsam fidem, spem et charitatem operibus exornare studemus. Similiter unusquisque tantum prudens est, quantum temperans, fortis et justus. Tantum temperans, quantum prudens fortis et justus. Tantum fortis, quantum prudens, temperans et justus. Tantum
Abbreviated transcription (Latin):
quia uinusquisq fidelis quantũ
credix. tantum sperat: tantum amat.
⁊ oꝑatur. Similit̾ quantũ sperat:
tantum credit: tantum amat ⁊ ope¬
rat᷑. Iterũ tantum amat: qnͣtum
credit. qñtũ sperat. qnͣtũ oꝑatur.
Tantũ oꝑatur: qnͣtũ creclit. qnͣtũ
amat. quantũ sperat: Bene autem
eccł̃ia inquadro posita ẽẽ memorat᷑.
quia robusta ꝑfidem: longanimis
ꝑspem. ampla ꝑ caritatem: efficax
ꝑ oꝑationem: Habent eñi singuli
fideliũ fidem qua credunt qd iridere
non possunt: dm̃ scilicet trinũ in
ꝑsonis. unũ in maiestate: habent ⁊¬
spem. quia sperant se posse ꝑtinge¬
re ad illud qd neclunt uident. ha¬
bent quoq caritatẽ. idẽcłi ⁊ ꝓximi
dilectionem: Quib uirtuub ut
ꝑfecta sit uita illoꝵ ad uingit᷑ oꝑa¬
possumꝰ intelligere quatuor uirtu¬
tes principales. prudentiã udelicet
temperantiã. fortitudinẽ atiꝑ iisti¬
ciam: que ita debent ẽẽ in electis. ut

Expanded text:
quia unusquisque fidelis quantum quia unusquisque fidelis quantum credit tantum sperat, tantum amat et operatur. Similiter quantum sperat, tantum credit, tantum amat et operatur. Iterum, tantum amat quantum credit, quantum sperat, quantum operatur. Tantum operatur quantum credit, quantum amat, quantum sperat. Bene autem Ecclesia in quadro posita esse memoratur, quia est robusta per fidem, longanimis per spem, ampla per charitatem, efficax per operationem. Habent etiam singuli fidelium fidem, qua credunt quae videre non possunt, Deum scilicet trinum in personis et unum in majestate. Habent et spem, quia sperant posse se pertingere ad illud quod necdum vident. Habent quoque charitatem, id est Dei et proximi dilectionem. Quibus virtutibus, ut perfecta sit vita illorum, adjungitur operapossumus intelligere quatuor virtutes principales, prudentiam videlicet, temperantiam, fortitudinem atque justitiam. Quae ita debent esse in electis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
harundineam auream. ut metiret᷑
ciuitatẽ: Hit angłs tẏpum tenebat¬
dinem scriptura sc̃a intelligit᷑. abef¬
ficiente uidelicet illud qd̾ efficitur:
Hac itaq arundine. id est diuino
eloquio tangit ⁊ illuminat ds cor¬
dafidelium: ibiq ꝑpendit ⁊ metit᷑
facta sĩgułoꝵ ato ꝓfectus: drm alii
tribuit sermonẽ sapientie. alii ge¬
nera linguarũ ⁊ cet̾̃az Que mensu¬
ra aruncdinea aurea dicit᷑: ꝓpt̾ cla¬
ritatẽ diuine sapientie. que in ple-¬
risꝙ locis auro figurat᷑: unde est.
accipite sapientiã sicut auriĩ: Hac
itaq harundine metit᷑ ciuiitatem.
id ẽ uniũsalem eccł̃iam: Et portas
ud quam ipsa ciuitas intelligit᷑.
Et ciuitas. in quadro posita est. In
quadrata figura non aliud latus
mauis est aliud minus: s cunct̃a
simul quatuor latera equali spatio
tencdunt᷑: ꝑ hec autem quatuor la¬
tera debemus intelligere. spem. fidem.
caritatẽ. ⁊ oꝑationẽ: que equalia st̃.

Expanded text:
arundineam auream, ut metiretur arundineam auream, ut metiretur civitatem. Hic angelus typum filii Ddinem Scriptura sancta intelligitur, ab efficiente videlicet illud quod efficitur. Hac itaque arundine, id est divino eloquio tangit et illuminat Deus corda fidelium, ibique perpendit et metitur facta singulorum atque profectus: dum alii tribuit sermonem sapientiae, alii genera linguarum etc. Quae mensura arundinea aurea dicitur, propter claritatem divinae sapientiae, quae in plerisque locis auro figuratur. Unde est; Accipite sapientiam sicut aurum. Hac itaque arundine metitur civitatem, id est universalem Ecclesiam. Et portas ud quam ipsa civitas intelligit. Et civitas in quadro posita est. In quadrata figura, non aliud latus majus est, aliud minus, sed cuncta simul quatuor latera, aequali spatio tenduntur. Per haec autem quatuor latera, debemus intelligere, spem, fidem, charitatem et operationem, quae aequalia sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
sundamenta apłi. ⁊ ceteri doctores in¬
telligunt᷑ in uno fundam̃to xp̃o fun¬
dati: ipse autem ẽ fundamentũ fun¬
dam̃toꝵ: sicut ẽ rex regum ⁊ dñs dñan¬
tium: Ad hoc enim ꝑtinet qd̵ etiam
nominatis fundamentis. agni nom̃ ñ
siluit. s ait. ⁊ in ipsis duodecim no
na apłoꝵ: quia uidelicet qͥsqͥs inec¬
cdesia regimen suscipit. locum apłoꝵ
tenet. quoꝵ doctrinam ⁊ actus imi¬
tatur: Et ut absolutius hoc sit: di¬
camꝰ fundam̃ta pat̾archas esse ⁊ ꝓ¬
phetas. in quib nomina duodecim
apłoꝵ sunt: quia fidẽ qmͣ ꝑcepertĩt
apłi. habuerunt ⁊ illi: ⁊ quem isti
crediderunt in carne uenisse. illi p̃¬
nuntiauerũt uenturũ: Hine psal¬
mista dicit. fundam̃ta eius in mon¬
tib sc̃is: Montes quippe ipsi srnnt
menti doctores fundant᷑. quia eorum
fidem imitant᷑: tanqm scilicet funda¬
m̃ta suꝑ fundam̃ta: quia ⁊ ipsi mõ¬
tes fundam̃ta esse noscunt᷑. Et qui lo¬
quebat᷑ mecũ. habebat mensuram

Expanded text:
fundamentum apostoli caeterique doctores intelliguntur, in uno fundamento Christo fundati; ipse enim est fundamentum fundamentorum, sicut est Rex regum et Dominus dominantium. Ad hoc enim pertinet quod etiam, nominatis fundamentis, agni nomen non siluit, sed ait: Et in ipsis duodecim nom quia videlicet quisquis in Ecclesia reginem suspicit, locum apostolorum tenet, quorum doctrinam et actus imitatur. Et ut absolutius hoc sit, dicamus fundamenta, patriarchas esse et prophetas, in quibus nomina duodecim apostolorum sunt, quia fidem quam perceperunt apostoli, habuerunt et illi: et quem isti crediderunt in carne venisse, illi praenuntiaverunt venturum. Hinc Psalmista dicit: Fundamenta ejus in montibus sanctis . Montes quippe ipsi sunt pvi Testamenti doctores fundantur, quia eorum fidem imitantur. Tanquam, scilicet fundamentum super fundamenta, quia et ipsi montes fundamenta esse noscuntur. Et qui loquebatur mecum, habebat mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
de futuro p̃docit: ⁊ multa etiã in
hoc libro reperiunt᷑ ꝓpħarum uer
ibi reperiuntur: unde est. uidebũt
inquẽ transfixerunt: Et dixitmͥ:
ne signaueris uerba ꝓphetie libri
hiuui. Quare hic dicit. nesigi¬
ris. idẽ ne sigillatiers. ne clausus
uerba libri huius: cũ in medusen
orationis serte dictum sit ioha¬

Expanded text:
 futura praedixit, et multa etiam in hoc libro reperiuntur prophetarumibi reperiuntur. Unde est: Videbunt in quem transfixerunt . Et dixit mihi: Ne signaveris verba prophetiae hujus. Quare hic dixit, ne signaveris, id est, ne sigillaveris, ne clauseris verba libri hujus, cum in media hujus orationis ser
Abbreviated transcription (Latin):
turi sunt. p̃dicantib helẏa ⁊ enoche
terisq p̾dicatorib Qtua ergo in pͥm
⁊ ultimo temꝑe fideles fuerunt siue
futuri sunt uerbũ cłi cũ gaudio reci¬
pientes: bene in initio istitis libri di¬
cit᷑. scribe que uides ⁊ in fine ne signa¬
ueris uerba ꝓphetie huius: atq in
medio quia multi sant contempo

Expanded text:
pturi sunt, praedicantibus Elia et Enoch, caeterisque praedicatoribus. Quia ergo in primo et ultimo tempore fideles fuerunt, sive futuri sunt, verbum Dei cum gaudio suscipientes, bene initio hujus libri dicitur: Scribe quae vides, et in fine: Ne signaveris verba prophetiae hujus. At quia in medio multi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ noli ea scribere : Quia uidelieet m¬
lis ⁊ contemptorib signãda ⁊ dlaud¬
da atq abscondenda sunt dluuna
ante porcos: fidelib autem manis¬
standa sunt diuina eloqͥa: unde U¬
minꝰ dicit. uobis clatũ est nosse mi¬
sterium: ceteris autẽ inparabolis. U¬

Expanded text:
ea scribere? Quia videlicet malis et contemptoribus signanda et claudenda atque abscondenda sunt divina tas vestras ante porcos . Fidelibus autem manifestanda sunt divina eloquia. Unde Dominus dicit: Vobis datum est nosse mysterium re
Abbreviated transcription (Latin):
mẽdium. sub̾ non intrabit in eã: idẽ
quilibet iam mendacii noxã ꝑpetrans
Omne enim mendacium sicut supra¬
dictũ est nõ caret a. Nsi qui
qui scripti sunt in libr ute agni id
qui indi p̾scientia adho nte om̃ia
scła sunt presciti ⁊ p̃ordin. Liber
quippe uite agni. inscintellitur
om̃ipotentis dei. sicut supͣ dict̃u. est.
quia omnia scit antequam fiai.¬

Expanded text:
mendacium, subaudis, non intrabit in eam, id est mendacium, subaudis, non intrabit in eam, id est quilibet jam mendacii noxam perpetrans. Omne enim mendacium, sicut supradictum est, non caret peccato. Nisi qui scripti sunt in libro vitae Agni, id cientia ad hoc ante omnia saecula sunt praesciti et praedestinati. Liber quippe vitae Agni vis intelligitur omnipotentis Dei, sicut supradictum est, quia omnia scit antequam fia
Abbreviated transcription (Latin):
bium ipsi. qui superius appellantur
reges terre. id ẽ scĩ predicatores: qui glo¬
riam ⁊honorem gentium in illam
iuitatem afferent. quando aggrega¬
ta turba fidelium. ipsos quos p̃dicã¬
do acfluxerunt adfidem. secum ad
patriam celestem introducent: Mag¬
na enim gła magnusq honor genti¬
um uuilla ciuitate affertur: quia
ex parte maxima ex ipsis gentib de¬
corabit᷑: Nec intrabit in eam aliqͥd
comquinatum: In hanc cuutatem.
comquinati. id est. uitiis maculati
⁊ facientes abominationem. id ẽpec¬
catum. sunul intrant cum bonis:
quasi sicut hec uita media inter
celum ⁊ t̾ram consistit. ita utriusq
partis cuies in se continet: In illa au¬
tem ubi soli erunt boni. non intrabit
coinquinatum ⁊ faciens abhomina¬
tionem id est peccatum: quia nulla
erit ibi ꝑmixtio maloꝵ s sola societas
bonoꝵ: Soli enim boni regnabunt
cum xp̃o: cum quo ⁊ inquo ineadem
iherłm celesti. felicit̃ ꝑmanebunt: Et

Expanded text:
bium, ipsi qui superius appellantur bium, ipsi qui superius appellantur reges terrae, id est sancti praedicatores, qui gloriam et honorem gentium in illam civitatem afferent, quando aggregata turba fidelium, ipsos quos praedicando adduxerunt ad fidem, secum ad patriam coelestem introducent. Magna enim gloria, magnusque honor gentium in illam civitatem afferetur, quia maxima ex parte ex ipsis gentibus decorabominationem. In hanc civitatem coinquinati, id est vitiis maculati, et facientes abominationem, id est peccatum, simul intrant cum bonis, quia sicut haec vita media inter coelum et terram consistit, ita utriusque partis cives in se continet. In illam autem, ubi soli erunt boni, non intrabit coinquinatum, et faciens abominationem, id est peccatum, quia nulla erit ibi permistio malorum, sed sola societas bonorum. Soli enim boni regnabunt cum Christo, cum quo et in quo in eadem Jerusalem coelesti feliciter permanebunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ucta illud psalmiste. dñs pascit i
⁊ nichil michi de erit: in loco pascns
ibi me collocauit: Siue etiam pla
pidem iaspidem electi exprimuntur
quoꝵ fides nũqͣm marcescit. s mum
ditate oꝑationis constat. Ex lapide
ergo iaspide structura ciuitatis effi¬
tur: quia pͥus in eccłia fundam̃tũ
xp̃c constitait᷑: cui etiam om̃s fideles
accedentes lapidem uurũ ⁊ ipsi tan¬
quam lapides uiui suꝑ edificamt¬
ni: Nam sieut inmuri edificatione
pͥmo ponunt᷑ lapides magni ⁊ qua¬
drati. qui alios suꝑ se positos portasti.
qui ⁊ ipsi iterũ alios portent. sicꝙ¬
leo rugiens cirtuit querens quem de¬
uoret: cui resistite fortes infide: Ideo
autem ibi iam porte euis non clau¬
dentur: quia sublato noctis timore.
ꝓpetua dies elect̾is fulgebit: nec iam
dicetur ibi uigilate ⁊ orate qd̃ ad noc¬
tem aduersitatis ꝑtinet: s uacate ⁊
iudete. quia ego sum ds̃. qd aclliei re¬
digit᷑ securitatem: Et afferent glam
⁊honorem gentium in illam: aut du¬

Expanded text:
istae: Dominus pascit me et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit . Sive etiam per lapidem jaspidem, electi exprimuntur, quorum fides nunquam marcescit, sed in viriditate operationis constat. Ex lapide ergo jaspide structura civitatis efficitur, quia prius in Ecclesia fundamentum Christi constituitur, cui etiam omnes fideles accedentes lapidem vivum, et ipsi tanquam lapides vivi superaedificam Nam sicut in muri aedificatione primo ponuntur lapides magni et quadrati, qui alios super se positos portant, qui et ipsi iterum alios portant, sicleo rugiens circuit, quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide . Ideo autem ibi dicit: Portae ejus non claudentur, quia sublato noctis timore, perpetua dies electis fulgebit. Non jam dicetur ibi: Vigilate et orate , quod ad noctem adversitatis pertinet, sed: Vacate et videte quoniam ego sum Deus , quod ad diei redigitur securitatem. Et afferent gloriam et honorem gentium in illam. Haud du
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑ doctrina ueteris ⁊ noui testam̃¬
tiz Quod enim aqua p̃dicationem
scãm significet salomon docet qui
dicit: aqua ꝓfunda uerba exore ui¬
ri. ⁊torrens relundans fons sapien¬
tie. ⁊ dñs dicit in euangłio. qui cre¬
dit in me. sicut dicit scriptura. flu¬
mina deuenire etus fluent aque
uiue: S cum una sit doctrina ue¬
teris ⁊ noui testamenti: pluraliter
men aque uite uocat᷑. quia quos
irrigat. uiuificat. ⁊ ad uitam eter¬
nam inuitat: Necte quoq cristal¬
lo splendenti comparatur. ꝓpt̾ puri¬
tatem fidei. que in baptismo ꝑcipit᷑
Quos enim irrigando uiuificat.
ad aquam baptismatis ꝑducit: eos¬
q ⁊ puritate fidei splendidos ⁊ robo¬
re fortissimos rectlit. Sedes autem
dei patris ⁊ agni. id ẽ clĩ filii ex qua
ipsa aqua ꝓcedit. eccl̃ia ẽ fidelium:
quib paulus dicit. templum dei
stas. in sep abilis ẽ etiam ⁊ sedes: Ab
ipsa ergo ⁊ sede ꝓcedit aqua: quia
ꝑ ipsan eccł̃iam diffundit᷑ predica¬

Expanded text:
ligitur doctrina Veteris et Novi Testamenti. Quod enim aqua praedicationem sanctam significet, Salomon docet qui dicit: Aqua profunda, verba ex ore viri: et torrens redundans, fons sapientiae . Et Dominus dicit in Evangelio: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . Sed cum una sit doctrina Veteris et Novi Testamenti, pluraliter men aquae vivae vocatur, quia quos irrigat, vivificat, et ad vitam aeternam invitat. Recte ergo crystallo splendenti comparatur propter puritatem fidei, quae in baptismo percipitur. Quos enim vivificando vivificat, ad aquam baptismatis perducit, eosque et puritate fidei splendidos, et robore fortissimos reddit. Sedes autem Dei Patris et Agni, id est Filii Dei, ex qua ipsa procedit, Ecclesia est fidelium, quibus Paulus dicit: Templum enim Dei stas, inseparabilis est etiam sedes. Ab ipsa ergo Dei sede procedit aqua, quia per ipsam Ecclesiam diffunditur praedica
Abbreviated transcription (Latin):
Et ex utraq parce fluminis lignum
uite. afferens fructus duodeci ꝑ me¬
ses singłos: Hoc uixta litteram nõ
potest intelligi. ut uidelicet lignũ
ex utraq parte sit fluminis: nisi
forte in medio fuerit collocatum.
ut rami illuis hinc ⁊inde sint ex¬
pansi: uerũ sp̃ualit hoc intelligen¬
dum ẽ: qd̾ scilicet lignũ exutraq par¬
te fluminis sit: Lignum quippe uite
xp̃c est. sapientia d̃i patris: de quo
salomon dicit. lignum uite est his
qui app̾henderint eam ⁊qui tenue¬
rit eam beatus:hinc ⁊ inlibro gene¬
si legimꝰ. qd̾ fuerit lignũ uite in
medio paradysi: qd̾ scilicet lignũ

Expanded text:
gnum vitae, afferens fructus per menses duodecim. Hoc juxta litteram non potest intelligi, ut videlicet lignum ex utraque parte fluminis sit, nisi forte in medio fuerit collocatum, ut rami illius hinc et inde sint expansi. Verum spiritualiter hoc intelligendum est, quod scilicet lignum ex utraque parte fluminis sit. Lignum quippe vitae Christus est sapientia Dei Patris, de qua Salomon dicit: Lignum vitae est his qui apprehenderint eam; et qui tenuerit eam, beatus . Hinc et in libro Geneseos legimus, quod fuerit lignum vitae in medio paradisi, quod scilicet lignum
Abbreviated transcription (Latin):
plationẽ alta Et mensus ẽ muros
euis.centũ q̃draginta qͣtuor cubito¬
rum. hec sũma quadraturã duo¬
denarii numeri continet. Duo de¬
cies enĩ duodeni. centũ qͣdraginta
qͣtuor fiunt: Centenarius nume¬
rus ꝑfect̾ionem significat: undem
euͣngłio dñs. qui reliquerit domũ
frẽs. aut sorores. centuplum accipier:¬
id ẽ ꝑfect̾ionem mentis consequetur.
da ratione habet᷑ ꝑfect̾us: siue ꝓpr̾
dñi ieuinium q̃draginta clieb ꝑ¬
act̾um: siue ꝓpt̾ de calogum legis ⁊
gi ꝑfectio continet᷑. Quat̾narus
similit̾ sacratꝰ est ꝓpt̾ quatuor flumi¬
na paradysi. uł quatuor libros am̃¬
les: Quia autẽ incubito manus ẽ.
recte ꝑcubituꝰ oꝑatio manus expri¬
mitur. Muri autẽ. ipsa ẽ ciutas:
Mensus ẽ itaq angłs muosci¬
tatis. centũ quadraginta qͣtuor cu¬
siderat. quantũ singłi electoꝵ ꝑauc

Expanded text:
plationem. Et mensus est murum ejus centum quadraginta quatuor cubitorum. Haec summa quadraturam duodenarii numeri continet; duodecies enim duodeni, centum quadraginta quatuor fiunt; centenarius numerus perfectionem significat. Unde in Evangelio Dominus: Qui reliquerit domum, vel fratres aut sororeid est perfectionem mentis consequetur, da ratione habetur perfectus: sive propter Domini jejunium, quadraginta diebus peractum, sive propter decalogum legis, continetur. Quaternarius similiter consecratus est, propter quatuor flumina paradisi, vel quatuor libros Evangles. Quia autem in cubitu manus est, recte per cubitum operatio manus exprimitur. Muri autem ipsa est civitas. Mensus est itaque angelus muros civitatis centum quadraginta quatuor cus De
Abbreviated transcription (Latin):
primo temꝑe quosclam ineccłia fitar¬
ros. qui cum gaudio ⁊ auiditate re¬
cepturi erant dñt sermonẽ: deinde tir¬
am qͦsclam futuros. in quib habu̾¬
dat iniquitas ⁊ refrigescit caritas. qͥ
potius uerbum d̃i contempnunt
quã suscipiant: extremo uͦ appropu

Expanded text:
primo tempore quosdam in Ecclesia futuros, qui cum gaudio et aviditate recepturi erant Domini sermonem: deinde etiam quosdam futuros, in quibus abundat iniquitas et refrigescit charitas, quin potius verbum Dei contemnunt, quam suscipiunt: e
Abbreviated transcription (Latin):
solum ad amicos. s etiã tisq ad ip̃os
ꝑueniat inimicos: uixta illud. dili¬
gite inimicos ur̃os: bene facite his
qui oderint uos: Longitudo itaq
ciuitatis. ⁊ latitudo atq altitudo eiꝰ
equalia sunt: quia quantũ pati¬
ens fuerit mens ꝑlonganimitatẽ.
tantũ lata erit ꝑ amorem: ⁊ quan¬
tum patiens fuerit ꝑ longanimita¬
tem. quantũ ꝙ latã ꝑ amorẽ: tantũ
erit ⁊ alta ꝑ cõtemplationẽ: Unus¬
quisq enĩ tantũ ad altiora ꝑ con¬
templationem erigit᷑: inquantum
semetipsum humiliat intoleran¬
dy mala ꝓximoꝵ:. Longitudo ttaq
eccł̃ie latitudo ⁊ alitirido equalia sc̃.
quia inquantũ longanimis ẽ in

Expanded text:
solum ad amicos, sed etiam usque ad ipsos solum ad amicos, sed etiam usque ad ipsos perveniat inimicos. Juxta illud: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos . Longitudo itaque civitatis, et latitudo atque altitudo ejus, aequalia sunt, quia quantum patiens fuerit mens per longanimitatem, tantum lata erit per amorem: et quantum patiens fuerit per longanimitatem, quantuerit et alta per contemplationem; unusquisque ad altiora per contemplationem erigitur, inquantum semetipsum humiliat in toleranda mala proximorum. Longitudo itaque Ecclesiae latitudo et altitudo, aequalia sunt, quia inquantum longan
Abbreviated transcription (Latin):
cũ miro consilio auctor ac dis pensa¬
tor nr̃ huic illa largiat᷑ que alii de¬
negat aliz denegar que isti largit᷑.¬
diunt᷑. qͥsqͥs posse plusqͣm acceperit
⁊ hoc qd̾ poterat: quia audact. ea
que contingere non ualet arripere
bene ministeriis utimur: cum sua
eis officia distincte seruamꝰ: Lucẽ
enim oculis cernimꝰ: uocẽ uero au¬
rib audiuimꝰ Si quis autẽ mu¬
tato ordine uoci oculos. luci aures
accõmodet: huic utraq in cassum
ẽ intelligendũ: que dum sua offi¬
cia deserunt: ad aliena nonas sur¬
gunt: Longitudo ⁊ latitudo ⁊ altiui¬
Do eius equalia sunt: Hec est illa
soliditas quadrate figure. dequa
suꝑus dycit. ⁊ ciuitas inquadro
posita erat: Longitudo ꝑtinet ad fi¬
dem: altitudo ad spem. latitudo ad
caritatẽ: de qua scriptũ est. latum
manclatũ tuũ nimis. Siue etiam
longitudo ꝑtinet ad longanimita¬
tẽ. altitudo ad contemplationẽ. La¬
titudo autẽ sine dubio caritatem
designat: que intantũ lata ẽ. ut ñ

Expanded text:
cum miro consilio auctor ac dispositor noster huic illa largitur quae alii denegat, alii haec denegat quae isti largitnititur quisquis posse plus quam acceperit t quod poterat, quia audacter ea ad quae pertingere non valet arripere bene ministeriis utimur, cum sua eis officia distincte servamus. Lucem quippe oculis cernimus, vocem vero auribus audimus. Si quis autem, mutato ordine, voci oculos, luci aures accommodet, huic utraque incassum officia deserit, ad aliena non assurgit. Et longitudo et latitudo et altitudo ejus aequalia sunt. Haec est illa soliditas quadratae figurae, de qua superius dixit: Et civitas in quadro posita erat. Longitudo pertinet ad fidem, altitudo ad spem, latitudo ad charitatem, de qua scriptum est: Latum mandatum tuum nimis . Sive etiam longitudo pertinet ad longanimitatem, altitudo ad contemplationem; latitudo sine dubio charitatem designat, quae in tantum lata est, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
sue passionis despicabilis ⁊ minore
nib apparuit hominib. quasi me
ess. s post quam surrexit a mortul.
factus est arbor magna. ita ut iira¬
mis eius hoc est indoctri nis euan¬
gelicis aues celi habitent. id est sc̃
requiescant: qui idcirco aues celi
appellantur: qm̃ mente celestia p¬
tunt. ut cum apło cdicere possus
nĩa conuersatio in celis est: Al̾

Expanded text:
suae passionis despicabilis, et minor omnibus apparuit hominibus, quasi nihil esset: sed postquam surrexit a mortuis, factus est arbor magna, ita ut in ramis ejus, hoc est in doctrinis Evangelicis, aves coeli habitent, id est sancti requiescant. Qui idcirco aves coeli appellantur, quoniam mente coelestia petunt, ut cum Apostolo dicere possint: Nostra conversatio in coelis est .
Abbreviated transcription (Latin):
celesti beatifiidine equalis ernt. in¬
neꝙ nubent᷑. s erunt sicut anolc&̃
incelo. Uel ideo mensura hommiss
est angłi dicit᷑: quia qͥt angłi renioi¬
serunt in celo post casum archanosi
tot homines de terris sunt ascros¬
ri ad celos Et erat structura. idr̃s
ficatio muri euis ex lapide iaspidi
Iaspis lapis. uridis est colors: atp¬

Expanded text:
dine aequalis erit. Unneque nubentur, sed erunt sicut angeli Dei in coelo . Vel ideo mensura hominis, quae est angeli, dicitur, quia quot angeli remanserunt in coelo post casum archangeli, tot homines de terris sunt ascensuri in coelos. Et erat structura, id est aedificatio, muri ejus ex lapide jaspide. Jaspis lapis viridis est coloris, at
Abbreviated transcription (Latin):
similes erimꝰ. quia uidebimꝰ eñ sicu¬
ti est Ceteri mortuorum non uꝑce¬
runt. donec consũment᷑ mille anni
Sicut supra sc̃i intelligunt᷑ qui sẽ¬
ꝑ cum xp̃o sunt regnaturi: ita ⁊hic
reꝓbi qui numquam sunt iuct̾u¬
ri Ideo enim dicit ⁊ ceteri: quia ⁊
scĩ moriunt᷑ inp̃senti uĩta iuixtã
qd̾ paulus dicit. mortificate men
scondita est cum xp̃o ind̾o: Istu ita¬
q moriunt᷑ peccato. atq ideo inet̾¬
num uiuent cum xp̃o: ceteri autẽ
mortuorum qui in anima ꝑpecca¬
tum sunt mortui. non uixerunt.
id est non uiuent: Quia enĩ hie ñ
illic non uiuent ꝑresurrectionem:
Tales itaq ⁊ hic uiuentes mortu
sunt in anima. ⁊ cotidie etiam ad
mortem transeunt. quando ab hac
uita migrantes in inferno damp¬
nant᷑. ⁊ infuturo morirntur. qnͣdo
non ad hoc resurgent ut postea ni¬
uant: s ut acceptis corporib iterũ
ad mortem transeant sempit̾nam:
etiam non sunt uicturi donec con¬
summent᷑ mille anni. id est ꝑ om̃ia

Expanded text:
miles ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Caeteri mortuorum non vixerunt donec consummentur mille anni. Sicut supra sancti intelliguntur, qui semper cum Christo sunt regnaturi, ita et hic reprobi, qui nunquam sunt victuri: Ideo enim dicit caeteri, quia et sancti moriuntur in praesenti vita. Juxta quod Paulus dicit: Mortificate membscondita est cum Christo in Deo . Isti itaque moriuntur peccato, atque ideo in aeternum vivent cum Christo. Caeteri autem mortuorum qui in anima per peccatum sunt mortui, non vixerunt, id est non vivent. Quia enim hic non illic non vivent per resurrectionem. Tales utique et hic viventes mortui sunt in anima, et quotidie etiam ad mortem transeunt, quando ab hac vita migrantes, in inferno damnantur, et in futuro morientur, quando non ad hoc resurgent ut postea vivant, sed ut acceptis corporibus iterum ad mortem transeant sempiternam. Et non sunt victuri donec consummentur mille anni, id est per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum xp̃m annuntiat: ⁊
qd̃ inueteri p̾nuntiat᷑ futurũ. hoc
in nouo manifestat᷑ impletũ: ꝑ men¬
ses autem duodecim. in quib ipse
xp̃c qui ẽ lignum uite suos affert fru¬
ctus duodecim intelligunt᷑ apłi: Di¬
cit eni ipse dese. ⁊ ipsis apłis ieunͣ¬
gl̾io: nonne cluodecĩ hore sunt dier:
Se utiq appellans diem: horas aut̃
duodetim apłos. Et quia ex horis
dies. et cueb menses effimitutur:
qd̾ significat᷑ simplicit᷑ ꝑ luoderim
tionem. atq oꝑa celestia Hinc an
euangłio legitur. quia ꝓfecti p̃lica¬
uerunt ubiq dño cooperante. huis

Expanded text:
estamentum Christum annuntiat: et quod in Veteri praenuntiatur futurum, hoc in Novo manifestatur impletum. Per menses autem duodecim, in quibus ipse Christus qui est lignum vitae, suos affert fructus duodecim apostoli intelliguntur. Dicit enim ipse de se et de ipsis apostolis in Evangelio: Nonne duodecim sunt horae diei? seipsum appellans diem, horas autem duodecim apostolos. Et quia ex horis dies, et ex diebus menses efficiuntur, quod significatur simpliciter per duodecim ationem atque opera coelestia. Hinc in Evangelio legitur, quia profecti praedicaverunt ubique Do
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmit᷑. Duodenarius eñ numerus
idcirco ꝑfect̾us habet᷑. qm̃ ex denarur
⁊ binario constat Denarius ꝑtinet
ad decem p̃cepta legis. binarius ad
duo dilectionis p̃ceptu. in quilo
a let pendet ⁊ ꝓpħete. Siue iderrcoꝵ.
conficit᷑. que sunt tria⁊ quatu¬
o Temarius enĩ ad fidiem sc̃e tram¬
aits refeit᷑: quat̾nariꝰ ad quatiror
ouangłia. Millenartus quere ꝑfec¬
ls numerꝰ ostendit᷑: quia denacrũ
nmneri quadratũ solidum recłlit.
dcies enĩ deni. decies fiunt mille.
atq idcuto millenarius unmerusꝑ
sectis est: unde dicit᷑. ũbi qd̾ manda¬
uit in mille generationes: ꝑ quas ge¬

Expanded text:
exprimitur. Duodenarius enim numerus idcirco perfectus habetur, quia ex denario et binario constat; denarius pertinet ad decem praecepta legis: binarius ad duo dilectionis praecepta, in quibus tota lex pendet et prophetae. Sive idcirco e sunt tria et quatuor. Ternarius enim ad fidem sanctae Trinitatis refertur; quaternarius ad quatuor Evangelia. Millenarius quoque perfectus numerus ostenditur, quia denarii numeri quadratum solidum reddit; decies enim centeni fiunt mille. Atque idcirco millenarius numerus perfectus est. Unde dicitur: Verbi quod mandavit in mille generationes,
Abbreviated transcription (Latin):
ra abiit: qd̃ qualit̾ sit uł urxta lute¬
ram uł etiam sp̃ualit᷑ intelligendui
suꝑius dictꝰum est. Abiit pͥmum
celum ⁊ pͥma fra: hoc est ꝑ innouan¬
onem in mutata sunt ⁊ a pristina
figura recesserunt: tuxta illud apl̃
p̃terit figura huiᷤ mundi uersiꝓ
sequit᷑. ⁊ mare iam non est: utrũ ad
litteram id ẽ ut mare cũ fluminib
ex siccet᷑ possit intelligi. an etiam so¬
lũ modo sp̃ualit᷑ hoc dicatur dubi
est: Terra enim aqͣrum coniuntto¬
ne subsistit: qm̃ infra ⁊ extra ⁊ supa
se aqͣs continet. ne naturali aridita¬
tefatiscat. qm̃ nisi aquis temperaie¬
tur incinerẽ redigeret: i d̾oꝙ utume
dequo paulus dicit. fundamentũ ali¬
ud nemo potest ponere ⁊ ceta. Qudo

Expanded text:
ra abiit. Quod qualiter sit vel juxta litteram, vel etiam spiritualiter intelligendum, superius dictum est. Abiit primum coelum, et prima terra, hoc est per innovationem immutata sunt, et a pristina figura recesserunt. Juxta illud Apostoli: Praeterit figura hujus mundi . Verum quod sequitur, et mare jam non est, utrum ad litteram, id est, ut mare cum fluminibus exsiccetur, possit intelligi, an etiam solummodo spiritualiter hoc dicatur dubium est. Terra enim aquarum conjunctione subsistit, quoniam et infra et extra et supra se aquas continet, ne naturali ariditate fatiscat, quoniam nisi aquis temperaretur, in cinerem redigeretur. Ideoquede quo Paulus dicit: Fundamentum aliud nemo potest pon
Abbreviated transcription (Latin):
Et congregabit eos in bellum nonis
locum unum s iunum consensiun
⁊ inunã malam uoluntatem: pqua
omnes eos faciet concordes: Quox nu¬
merus est sicut arena maris. Legimꝰ
in genesi. qd̃ dicerit ds̃ ad abraham:
multiplicabo semen tuum sicut stelas
na maris. om̃s reꝓbi. steriles ⁊ inf̾inu¬
tuosi Et ascenderunt. sub cdiabolus
⁊ menbra illius. gog ⁊ magog. sup
altitudinem terre ⁊ cetera: Hic demi¬
strat᷑ eccł̃ia scõrum intoto orbe dila¬
tanda: iuxta qd̾ dñs in eungłio dum
oportebat inquit pati xp̃m ⁊ resimi¬
re amortius. ⁊ p̃dicari in nomineeiꝰ
penitentiam ⁊ remissionẽ peccatoꝵ in
omnes gentes: ⁊ iterum. p̃dicabitur
hoc euangłm in toto orbe: ⁊ tuncue¬
niet consũmatio: Sicut ergo ubiq
erit eccl̃ia: ita ubiq erit ⁊ ꝑsecutio:
micant contra diabolum ⁊ eiꝰ menba
Sic enim dicit᷑ ascenderunt suꝑ lam¬
dinem t̾re ⁊ cinxerunt castra scõrum

Expanded text:
Et congregabit eos in praelium. Non in Et congregabit eos in praelium. Non in unum locum, sed in unum consensum, et unam malam voluntatem, per quam omnes faciet concordes. Quorum numerus est sicut arena maris. Legimus in Genesi quod dixerit Deus ad Abraham: Multiplicabo semen tuum sicut stellasarena maris, omnes reprobi steriles et infructuosi. Et ascenderunt, subaudis diabolus et membra illius, Gog et Magog super latitudinem terrae. Hic demonstratur Ecclesia sanctorum in toto orbe dilatanda. Juxta quod Dominus in Evangelio ait: Oportebat, inquit, pati Christum et resurgere a mortuis, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes . Et iterum: Praedicabunt hoc Evangelium in toto orbe, et tunc veniet consummatio. Sicut ergo ubique erit Ecclesia, ita et ubique erit persecutio, micant contra diabolum, et membra ejus. Sic enim dicitur: Ascenderunt super latitudinem terrae, cinxerunt castra sanctorum;