comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ecdicit dñs d̾s m̃s. Pasce pecora occisi¬
oms: que qui possederant octidebant
& non dolebant: et uendebant ea dicentes
Benedictus dñs. diuites facti sumꝰ: et pasto¬
res eoꝵ ñ parcebant eis: et ego ñ partam ultͣ
suꝑ habitantes terram dicit dñs. Eece ego
tradam homines unum quemq in manũ
ꝓximi sui. et in manu regis sui: et conci-¬
dent terram. et non eruam de manu
eoꝵ: et pascam pecus occisionis ꝓpt̾ hoc
o pauꝑes gregis. Et assumpsi michi duras
uirgas: unam uocaui decus: et alt̾am uo¬
caui funiculum: & paui gregem. Et succidi
tres pastores inmense uno ⁊ et contracta ẽ.
anima mea ineis: siquidẽ anima eoꝵ ua¬
riauit inme. Et dixi. hon pascam uos. Quod
morit᷑ moriattr: et quod succidit᷑ succidat᷑:
& reliqui uorent unusquisq carnem
ꝓximi sui. Et tuli uirgam meam que uo.¬
cabatur decus: & abscidi eam ut irntum fa¬
cerem fedus meum. quod ꝑcussi cum omĩ¬

Expanded text:
haec dicit Dominus Deus meus pasce pecora occisihaec dicit Dominus Deus meus pasce pecora occisionis quae qui posseder non dolebant, et vendebant ea, dicentes: Benedictus Dominus, divites facti sumus: Et pastores eorum non parcebant eis. Et ego non parcam ultra super habitantes terram, dicit Dominus: Ecce ego tradam homines, unumquemque in manu proximi sui, et in manu regis sui: Et concident terram, et non eruam de manu eorum. Et pascam pecus occisionis propter hoc, o pauperes gregis! Et assumpsi mihi duas virgas, unam vocavi Decorem, et alteram vocavi Funiculum: et pavi gregem. Et succidi tres pastores in mense uno et contracta est anima mea in eis: siquidem anima eorum variavit in me. Et dixi: Non pascam vos: quod moritur, moriatur: et quod succiditur, succidatur: et reliqui devorent unusquisque carnem proximi sui. Et tuli virgam meam, quae vocabatur Decus: et abscidi eam, ut irritum facerem foedus meum, quod percussi cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
auino. Et filii eoꝵ uidebunt et letabunt᷑:
et exultabit cor eoꝵ in dño. Sibilabo eis.
et congregabo illos: quia redemi eos. Qt
multip licabo eos sicut ante fuerunt
multiplicati: et seminabo eos inpopu
lis: & delonge recordabuntur mei: et
uiuent cum filiis suis et reuertentur.
Et reducam eos de terra egypti: et de
assyriis congregabo eos: & ad t̾ram galaad et
liban adducam eos: et non inuenietur eis
locus. Et tranfibunt in maris freto : et ꝑcu¬
tiet in marifluctus: & confundentur omĩa
ꝓfunda fluminis. Et humiliabitur suꝑbia
assur: & sceptrum egypti recedet. Conforta¬
bo eosindño: & in nomine eius ambulabt̃
dicit dñs. Apen libane portas tuas. et co¬
medat ignis cedros tuas. Ulula abies qͥa
cetidit cedrus: qm̃ magnifici uastati sunt.
glulate quercus basan: qm̃ succisus ẽ. saltꝰ
munitus. Uox ululatus pastoꝵ: quia ua-¬
stata est magnificentia eoꝵ. Uox iugitus leo-
num: qm̃ uastata est suꝑbia iordanis.

Expanded text:
a vino: Et filii eorum videbunt, et laetabuntur, a vino: Et filii eorum videbunt, et laetabuntur, et exsultabit cor eorum in Domino. Sibilabo eis, et congregabo illos, quia redemi eos: et multiplicabo eos sicut ante fuerant multiplicati. Et seminlis et de longe recordabuntur mei et vivent cum filiis suis et revertentur et reducam eos de terra Aegypti et de Assyriis congregabo eos et ad terram Galaad et Libani adducam eos et non invenietur eis locus et transibit in maris freto et percutiet in mari fluctus et confundentur omnia profunda Fluminis et humiliabitur superbia Assur et sceptrum Aegypti recedet confortabo eos in Domino et in nomine eius ambulabunt dicit Dominus aperi Libane portas tuas et comedat ignis cedros tuas ulula abies quia cecidit cedrus quoniam magnifici vastati sunt ululate quercus Basan quoniam succisus est saltus munitus vox ululatus pastorum quia vastata est magnificentia eorum vox rugitus leonum quoniam vastata est superbia Iordanis
Abbreviated transcription (Latin):
et dñs faciet mues: et pluuiam ymbris
dabit eis singulis herbam in agro: quia
simulacra loquuta sunt inutile: et di¬
iuim uiderunt mendatium: et somnia¬
tores frustra loquuti sunt. Uane consola¬
bantur. Iccuro ab ducti sunt quasi grex:
affligentur quia non ẽ. eis pastor. Suꝑ pa-¬
stores iratus est furor m̃s: et suꝑ hyios u¬
sitabo: quia iusitauit dñs exercituum
gregem suum domum uda ÷ et posuit eos
quasi equum glorie sue in bello. Exipso
angulus: ex ipso paxillus: exipso arcus p̃lii:
ex ipso egrediet᷑ omnis exactor simul. Et
erunt quasi fortes. et conculcantes lutũ
tuarum inp̃lio: & bellabunt quia dñs
cum eis: et confundent᷑ ascensores equoꝵ
Et confortabo domum iuda: & domum
ioseph saluabo. Et conuertam eos quia
miserebor eoꝵ: et erunt sicut fuerunt
quando non ꝓ ieceram eos. Ego enm dñs
deus eoꝵ exaudiam eos. Et erunt quasi
fortes ephraim: et letabitur cor eoꝵ quasi

Expanded text:
et Dominus faciet nives, et pluviam imbris et Dominus faciet nives, et pluviam imbris dabit eis, singulis herbam in agro. Quia simulacra locuta sunt inutile, et divini viderunt mendacium, et somniatores frustra locuti sunt: Vane consolabantur: idcirco abducti sunt quasi grex: affligentur, quia non est eis pastor. Super pastores iratus est furor meus, et super hircos visitabo: Quia visitavit Dominus exercituum gregem suum, domum Juda, et posuit eos quasi equum gloriae suae in bello. Ex ipso angulus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul. Et erunt quasi fortes conculcantes lutum viarum in praelio: et bellabunt, quia Dominus cum eis: et confundentur ascensores equorum. Et confortabo domum Juda, et domum Joseph salvabo, et convertam eos, quia miserebor eorum: Et erunt sicut fuerunt quando non projeceram eos: ego enim Dominus Deus eorum, et exaudiam eos. Et erunt quasi fortes Ephraim, et laetabitur cor eorum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ex ephraim: et equum de ierłm. Et dissi¬
pabitur arcus belli: et loquetur pacem
gentib: & potestas eius amari usq ad ma¬
re :⁊ & afluminib usq ad fines derre. Tu
quoq in sanguine destamenti tui emisi
aqua. Conuertimini ad munitionem
uincti spei. Hodie quoq annuntians
dupplicta reddam tibi: qm̃ extendam mͥ
iudam quasi arcum: implebit derram ep¬
hiaim. Et suscitabo filios tuossyon. sr filios
tuos grecia: ⁊ ponã te qͣsi gladiũ fortium. Et
dñs deus suꝑ eos uidebitur ÷ et exibit ut
fulgur iaculum eius: & dñs detis intu¬
ba canet: et uadet in turbine austri.
Dñs exercituum ꝓteget eos: & deuorabunt
et subicient lapidib funde ÷ et bibentes
inebriabuntur quasi uino: & replebuntur
ut fiale. et quasi cornua altaris. Et salua.
bit eos dñs deus eoꝵ in die illa ut gregem
populi sui: quia lapides scĩ eleuantar
suꝑ terram eius. Quid enim bonum eius
est et quid pulchrum eius: nisi frum̃tũ

Expanded text:
ex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissiex Ephraim, et equum de Jerusalem, et dissipabitur arcus belli: Et loquetur pacem gentibus, et potestas ejus a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terrae. Tu quoaqua. Convertimini ad munitionem vincti spei, hodie quoque annuntians duplicia reddam tibi. Quoniam extendi mihi Judam quasi arcum, implevi Ephraim: Et suscitabo filios tuos, Sion, super filios tuos, Graecia: et ponam te quasi gladium fortium. Et Dominus Deus super eos videbitur, et exibit ut fulgur iaculum eius et Dominus Deus in tuba canet et vadet in turbine austri Dominus exercituum proteget eos et devorabunt et subicient lapidibus fundae et bibentes inebriabuntur quasi vino et replebuntur ut fialae et qubit eos Dominus Deus eorum in die illa, ut gregem populi sui: quia lapides sancti elevabuntur super terram ejus. Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum
Abbreviated transcription (Latin):
ualde: et edificauit tyrus munitionẽ suã.
et coaceruauit argentum quasi humum:
et aurum ut lutum platearum. Ecce dñs
possidebit eam: et ꝑcutiet in mari fortitu¬
dinem eius: et hec igni deuorabitur Uide¬
bit ascalon et timebit. et gara et dolebit
nimis: et accaron qm̃ confusa est spes eiꝰ.
Et ꝑibit rex de gara: & ascalon non habita¬
bitur: et sedebit separator in azoto. Et dis¬
ꝑdam suꝑbiam philistinorum: et auferã
sanguinem eius deore eius: et abhomina¬
tiones eius de medio dentium eius. Et re¬
linquentur etiam ipsi deo nr̃o: et erit qua¬
si dux iniudea: et accaron quasi iebuseus.
et cucumdabo domũ meam exhis qui
militant michi euntes et reuerentes: et
non transibit ultra suꝑ eos exactor: quia
nunc uidi in oculis meis. Exulta satis
filia syon: iubila filia ierłm. Ecce rex
tiuis uenit tibi iustus et saluator: ipse
pauꝑ. et ascendens suꝑ asinum. et suꝑ pul¬
lum filium asine. Et disꝑdam quadrigã

Expanded text:
valde et aedificavit Tyrus munitionem suam valde et aedificavit Tyrus munitionem suam et coacervavit argentum quasi humum et aurum ut lutum platearum ecce Dominus possidebit eam et percutiet in mari fortitudinem eius et haec igni devorabitur videbit Ascalon et timebit et Gaza et dolebit nimis et Accaron quoniam confusa est spes eius et peribit rex de Gaza et Ascalon non habitabitur et sedebit separator in Azoto et disperdam superbiam Philisthinorum et auferam sanguinem eius de ore eius et abominationes eius de medio dentium eius et relinquetur etiam ipse Deo nostro et erit quasi dux in Iuda et Accaron quasi Iebuseus et circumdabo domum meam ex his qui militant mihi euntes et revertentes et non transibit super eos ultra exactor quia nunc vidi in oculis meis exulta satis filia Sion iubila filia Hierusalem ecce rex tuus veniet tibi iustus et salvator ipse paulum filium asinae. Et disperdam quadrigam
Abbreviated transcription (Latin):
dax ne diligatis. Omnia enim hec sunt
que odi: dicit dñs.
t factum ẽ. uerbum dñi exercituũ
adme dicens. Hec dicit dñs exerci¬
tuum. Ieiunium quarti. et ieiumũ
quinti. et ieiunium septimi. et ieiu¬
nium decimi. erit domu iuda ingau¬
dium et leticiam et in sollemnitates
p̃claras: ueritatem tantum et pacem
diligite. Hec dicit dñs exercituum. Usqͦ¬
quo ueniant popłi et habitent in ci-¬
uitatib multis. et uadant habitatores
unus ad alterum dicentes: eamus et de¬
precemur faciem dni et queramus
dñm exertituum e Uadam etiam ego:
et uenient populi multi et gentes robuste
ad querendum dñm exercituum in ierłm.
et dep̃candam faciem domini.
ec dicit dñs exercituum. Indieb illis
in quib app̃hendent decem homines
ex omnib linguis gentium: et apprehen
et damasci requiei eius: quia dñ¬
est oculus hominis et ommũ tribuũ isrł:
emath quoq int̾minis eiꝰ. et tyrus et sy¬
don. Assumpserunt quippe ibi sapientiã

Expanded text:
nim haec sunt quae odi dicit Dominus et factum est verbum Domini exercituum ad me dicens haec dicit Dominus exercituum ieiunium quarti et ieiunium quinti et ieiunium septimi et ieiunium decimi erit domui Iuda in gaudium et in laetitiam et in sollemnitates praeclaras veritatem tantum et pacem diligite haec dicit Dominus exercituum usquequo veniant populi et habitent in civitatibus multis et vadant habitatores unus ad alterum dicentes eamus et deprecemur faciem Domini et quaeramus Dominum exercituum vadam etiam ego et venient populi multi et gentes robustae ad quaerendum Dominum exercituum in Hierusalem et deprecandam faciem Domini haec dicit Dominus exercituum in diebus illis in quibus adprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium et adprehendAdrach et Damasci requiei eius quia Domest oculus hominis et omnium tribuum Israhel Emath quoque in terminis eius et Tyrus et Sidon adsumpserunt quippe sibi sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
inmanu aggei ꝓpħe ad zoro babel filiũ
salathiel. ducem uida: et adiesum filiũ
iosedec sacerdotem magnum dicens. hec
ait dñs exercituum. dicens. Populus iste
dicit. Non dum uenit tempus domus dñi
edificande. Et faccum est uerbum dñi
in manu aggei ꝓpħe dicens. Num quid tẽpꝰ
uobis est ut habitetis indomib laqueatis:
et domus ista deserta: Et nc̃ hec dicit dñs ex¬
ercituum. Pomite corda suꝑ uias ur̃as. Se¬

Expanded text:
um Salathiel, ducem Juda, et ad Jesum, filium Josedec, sacerdotem magnum, dicens: Haec ait Dominus exercituum, dicens: Populus iste dicit: Nondum venit tempus domus Domini aedificandae. Et factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae, dicens: Numquid tempus vobis est, ut habitetis in domibus laqueatis, et domus ista deserta? Et nunc haec dicit Dominus exercituum; Ponite corda vestra s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ñ estis calefacti. ⁊ qͥ m̾cedes congregauit misit eas
insacculum ꝑtusum. Hec dicit dñs exerci¬
ttium. Pomte corda ur̃a suꝑ uias utas. As¬
cendite inmontem: portate lignum et edifi¬
cate domum: & acceptabilis michi erit: et
glorificabor dicit dñs. Respexistis ad amplius.
et ecce factum est minus: & intulistis indo¬
mum. et ex susflaui illud. Quam obcausam
dicit dñs exercituum: Quia domus mea de¬
serta est: & uos festinantis unus quisq in do¬
mum suam. Propt̾ hoc suꝑ uos ꝓbibiti st̃
celi. ne darent rorem: & t̾ra ꝓhibita ẽ ne
daret germen suum. E uocaui siccitatẽ
suꝑ terram. et suꝑmontes & suꝑ triticum.

Expanded text:
misit eas in sacculum pertusum. Haec dicit Dominus exercituum: Ponite corda vestra super vias vestras, ascendite in montem, portate lignum, et aedificate domum; et acceptabilis mihi erit, et glorificabor, dicit Dominus. Respexistis ad amplius, et ecce factum est minus: et intulistis in domum, et exsufflavi illud. Quam ob causam? dicit Dominus exercituum. Quia domus mea deserta est, et vos festinatis unusquisque in domum suam. Propter hoc super vos prohibiti sunt coeli ne darent rorem, et terra prohibita est ne daret germen suum; et vocavi siccitatem super terram, et super montes, et super triticum,
Abbreviated transcription (Latin):
uinatia demones intelligunt᷑: qui qͣm diu
ĩsua firmitate fuerũt: qͦdãm uue erãt: hoc ẽ.
pinguedine sp̃c scĩ referti. Postqͣm uͦ suꝑbientes
ꝯͣtͣ dm̃ similes ei fieri uoluent̃ euacuat gr̃a sp̃c sci¬
facti sunt steriles. & ueluti ad nchilum
utiles decelo ꝓ ecti sunt. uet̾i siccitate
marcentes: et nichil antique gr̃e possiden-¬
des. Sic et iudei obinfidelitatem adeo de¬
relicti diligunt demones: omni dulcedi-¬
ne bonitatis euacuatos. Siue ꝑuinatia
possumus intelligere tradiciones scribaꝵ
& phariseoꝵ: u̾itatis sensu ꝓrsus uacuas
& suꝑsticione plenas. Quas ipsi tudei dili¬
gebant: relinquentes traditiones dei ꝓpt̾
traditiones hominum.
Et fodi eam michi
quindecim argenteis. & choro ordei: &

Expanded text:
ones intelliguntur, qui quandiu in sua dignitate fuerunt, quodammodo uvae erant, hoc est, pinguedine Spiritus sancti referti; postquam vero superbientes contra Deum, similes ei fieri voluerunt, evacuati gratia Spifacti sunt steriles, et veluti ad nihilum utiles, de coelo projecti sunt veteri siccitate marcentes, et nihil antiquae gratiae possidentes. Sic et Judaei ob infidelitatem a Deo derelicti, diligunt daemones omni dulcedine bonitatis evacuatos. Sive pro vinacia possumus intelligere traditiones scribarum et Pharisaeorum, veritatis sensu prorsus vacuas et superstitione plenas; quas ipsi Judaei diligebant, relinquentes traditiones Dei propter traditiones hominum. « Et fodi eam mihi quindecim argenteis, et coro hordei, et
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm te alium diligit: sic dñs summo amore
filios isrł diligit᷑: sed ipsi eum sꝑnentes re¬
spectant ad deos alienos: hoc eͥ. uenerant᷑
& colunt illos: et diligunt uinatia uuaꝵ.
Uinatia appellat que nos acina dicimus:
id est folliculos uiuaꝵ post expressionẽ

Expanded text:
alium quam te diligit, sic Dominus summo amore alium quam te diligit, sic Dominus summo amore filios Israel diligit, sed ipsi eum spernentes « respiciunt ad deos alienos, » hoc est venerantur et colunt eos, « et diligunt vinacia uvarum. » Vinacia appellat quae nos acinos dicimus, id
Abbreviated transcription (Latin):
uuarum. Phas duas mu-¬
lieres. id est suꝑiorem fornicanam que appel¬
latur gomer. & istam que uocat᷑ adultera:
que erant insamaria sub rege ieroboam.
qui fuit de effraim: & iudam: qui regna-¬
bat inierłm destirpe dauid. Has duas mu¬
lieres describit iezechiel sub nomine duaꝵ
soroꝵ: oolla udelicet et ooliba. Quas si di¬
ligentius uoluerimus distinguere: ꝑpͥorem
que fornicaria appellatur decem trib ꝑse
cundam que adultera: duas possumus in¬
telligere. Et tamen generaliter & ꝑ illam &
ꝑistam uniuersus populus israheliticus
siut in sequentib quoq: monstrabitur:
potest accipi. Iuxta literam ita ẽ. intelligen-¬
quidem eam diligis: sed ipsa debita uicilli-¬
tudine non te dilig̃: quin potuis tuum neg¬
ligens amorem adultera est: quia alt̾i uiro
copulatur. eumq plusqͣm te diligit. Ad qͥd
autem ista ꝑtineant aꝑitur: cum subditar
Sicut diligit dñs filios isrł. Id est sicut tu
diligis illam mulierem. et tamen illa plus-

Expanded text:
uvarum. » Per has duas mulieres, id est superiorem fornicariam, quae appellatur Gomer, et istam quae vocatur adultera, decem tribus, quae erant in Samaria sub rege Hieroboam, qui fuit de Ephraim; et Juda, qui regnavit in Hierusalem de stirpe David. Has duas mulieres describit Ezechiel sub nomine duarum sororum, Oola videlicet et Ooliba. Quas si diligentius voluerimus distinguere, per priorem, quae fornicaria appellatur, decem tribus: per secundam, quae adultera, Judam possumus intelligere: et tamen generaliter et per illam et per istam, universus populus Israeliticus sicut in sequentibus quoque monstrabitur potest accipi. Juxta litteram ita est intelligenquidem eam diligis, sed ipsa debita vicissitudine non te diligit, quoniam potius tuum negligens amorem adultera est, quia alteri viro copulatur, eumque plus quam te diligit. Ad quod autem ista pertineant, aperitur cum subditur: « Sicut diligit Dominus filios Israel, » id est, sicut tu diligis illam mulierem, et tamen illa plus
Abbreviated transcription (Latin):
Ac si diceret. Holite
dubitare: quod possim implere quod ꝓmitto
Ego enim sum: qui condidi omnia. In manu
mea est aurum et argentum: atq omnes
opes. Ego omnia que necessaria sunt medi-¬
ficando uel or nando templum: dabo. Iuxta
misticum sensum. aurum est sensus et in¬
tellectus spritalis: qui inscripturis latet.
De quo salomon dicit. Ihesaurus desiderabilis:
requiescit inore sapientis. Argentum uero:
clara eloquia scripturarum. Unde psalmista
his metallis omatur eccł̃ia dei: et fit illustri¬
or quam quondam fuerit sinagoga & in
tam edificandam nichil magis scimus pro¬
desse quam pacem: ideo ipsam reꝑmittit
Illa enim concessa: faciluis cet̾a bona sequen¬
tur. Sed et allegorico sensu. dat dñs pacem
in eccł̃ia p̃senti: compressis maligni hostis in¬
sidiis et mitigatis uitioꝵ bellis. Infuturo uero
dabit pacem ueram
carnem sanctificatam in ora uestimͣti sui
et tetigerit de sũmitate eiꝰ panem. aut pul¬
mentum. aut uinum. aut oleum. aut omnẽ

Expanded text:
Ac si diceret: Nolite dubitare quod possim implere quod promitto. Ego enim sum qui condidi omnia, in manu mea est argentum et aurum atque omnes opes, ego omnia quae necessaria sunt in aedificando vel ornando templum dabo. Juxta sensum mysticum, aurum est sensus et intellectus spiritualis, qui in Scripturis latet, de quo Salomon ait: « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis. » Argentum vero clara eloquia Scripturarum, unde Psalmista:et reliqua. His metallis ornatur Ecclesia, et fit illustrior quam quondam fuerit Synagoga. « Ettam aedificandam nihil magis scimus prodesse quam pacem, ideo ipsam repromittit. Illa enim concessa, facilius caetera bona sequentur. Sed allegorico sensu dat Dominus pacem in Ecclesia praesenti, compressis maligni hostis insidiis, et mitigatis vitiorum bellis, in futuro vero dabit pacem veramcarnem sanctiet tetigerit de summitate ejus panem, aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut omnem
Abbreviated transcription (Latin):
& cet̾. Sepe contingit ut ꝓpeccatis pastoꝵ
populus asfligatur: & tradatur adu̾sa¬
riis. Nam dauid peccante: multa milia iu¬
daici popłi pestilentia deleta sunt. Itaq
natus pastorib uisitat suꝑ hyrcos. id est
suꝑ popłm ÷ quia et ipsi magistros inculpã
secuntur: et tamen cum inpeccantes post¬
ea ultionem uisitabit fecerit in bono gre¬
gem suum domum iuda: id ẽ. eos qui
dm̃ uoce et morib confitentur. Et ponet
eos quasi equum glorie: quia pͣsidebit
eis ⁊ reget illos: et mn illis mirabilis appare¬

Expanded text:
 » Saepe contingit ut pro peccatis pastorum populus affligatur et tradatur adversariis. Nam David peccante, multa millia Judaici populi pestilentia deleta sunt. Itaque iratus pastoribus visitat super hircos, id est super populum, quia ipsi magistros in culpa sequuntur, et tamen postea cum peccatis ultionem fecerit, visitabit in bono gregem suum, domum Juda, id est eos qui Deum voce et moribus confitentur. Et ponet eos quasi equum gloriae, quia praesidebit eis, et reget illos, et in illis mirabilis appare
Abbreviated transcription (Latin):
multi dicunt: deus bonus est et misericors:
non ueniet suꝑ nos malum captiuitatis
quod timemus. Qui enim omnib copiosus
est in miscdia: nobis etiam clemens erit: nec
ꝓpt̾ nos solos adbreuiabit᷑ bonitas eius. Hon
enim sunt tales cogitationes eius qualesft̃
hominum: ut sicut homo subito concitet᷑
infurorem. Hec quasi u̾ba sunt illorum qͥb
dicit᷑: ne loquamini loquentes

Expanded text:
multi dicunt, Deus bonus est et misericors, non veniet super nos malum captivitatis, quod timemus. Qui enim omnibus copiosus est in misericordia, nobis etiam clemens erit, nec propter nos solos abbreviabitur bonitas ejus. Non enim tales sunt cogitationes ejus, quales sunt hominum, ut sicut homo subito concitetur in furorem. Haec quasi verba sunt illorum, quibus dicitur, Ne loquamini loquentes.
Abbreviated transcription (Latin):
Iudam et isrł siue ierłm. duas hic tantum
trib iude et beniamin debemus acciꝑe:
cum sacerdotali. id ẽ. lenitica tribu. He enĩ
tantum: reu̾se fuerant de captiuitate. Hã
decem trib: ad huc ab assyriis captiue
tenebant᷑. Iudas gͦ contaminauit sc̃ificati¬
onem: sem̃ electum adõ. miscendo aliem
genis echiicoꝵ filias sum̃do inconiugiũ:
hoc ẽ. quod sequit᷑. Et habuit filiam dĩ
alien: accipiendo scilicet uxorem que
idola colebat contra p̃ceptum dnĩ quod
dicit᷑. Non accipies filiam de stirpe canaan.
uxorem filio tuo.
Disꝑdat dominus uirum qͥ
fecent hoc magistrum ⁊ discipłm de tab̃nacł.
iacob: et offerentẽ munus dño exercituum

Expanded text:
udam et Israel sive Hierusalem, duas hic tantum tribus Judae et Benjamin debemus accipere cum sacerdotali, id est Levitica tribu. Hae enim tantum reversae fuerant de captivitate. Nam decem tribus adhuc ab Assyriis in captivitate tenebantur. « Judas ergo contaminavit sanctificationem, » semen electum a Deo, miscendo se genis, et iniquorum filias assumendo in conjugium. Hoc quod sequitur: « Et habuit filiam dei alieni, » accipiendo scilicet uxorem quae idola colebat, contra praeceptum Dei, quo dicitur: « Non accipies filiam de stirpe Chanaan uxorem filio tuo. » « Disperdet Dominus virum qui fecerit hoc, magistrum et discipulum de tabernaculis Jacob, et offerentem munus Domino exercituum
Abbreviated transcription (Latin):
cor: id est sensum et intellectum hominis ꝑuerait. Et
est sensus. Sicut uinum et ebretas eum qui ni-¬
mium biberit mentis sue impotẽ facit. ita for¬
nicatio siue corporalis siue sp̃alis ꝑti̾tit sensum
amimumq debilitat: & derationabili homi¬
ne brutum efficit ammal: ut lupanana et
libidinum lustra sectet᷑: lignaq & lapides dõs
putet: ad orans oꝑa manuũ suarũ. Popls m̃s in¬

Expanded text:
c., id est, sensum et intellectum hominis subvertit; et est sensus: Sicut vinum et ebrietas, qui nimium biberit, mentis suae impotem facit, ita fornicatio sive corporalis, sive spiritualis pervertit sensum, animumque debilitat, et de rationali homine brutum efficit animal, ut lupanaria et libidinum lustra sectetur, lignaque et lapides deos putet, adorans opera manuum suarum. « Populus
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes eius reddam ei: quia non
penas luent. Deheretitis facilis intelligentia ẽ.
quod quanto plures fuerint. tanto magis de¬
relinquant dm̃: & iuxta suum numerum mul¬
gloria ul est sapientiȩ & xp̃ianitatis dignitas
in ignominam commutatur: quando ꝓpre-

Expanded text:
cogitationes ejus reddam ei. » Quia nopoenas luent. De haereticis facilis intelligentia est, quod quanto plures fuerunt, tanto magis delinquant Domino, et juxta suum numerum mulgloria, id est, sapientiae et Christianitatis dignitas in
Abbreviated transcription (Latin):
unt et siciunt iusticiam: qm̃ ipli saturabuntur.
Illi scilicet: de quib ꝓpħa dicit. Edent pauꝑes
& saturabuntur: & cet̾. Sicut enim iusticia sa¬
turat: sic iniquitas substantiam non habens. uana
comedentes fraude deludit: & uteros deuorantiũ
uacuos derelinquit id est senstis

Expanded text:
unt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. unt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. » Illi scilicet de quibus Propheta dicit: « Edent pauperes, et saturabuntur. » Sicut enim justitia saturat, sic iniquitas substantiam non habens, vana comedentes fraude deludit, et uteros devorantium vacuos derelinquit, id est sensus:
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciis. De qualib dicit apł̃s. Tradidit illos
d̾s in reprobum sensum: ut faciant que non
conueniunt. Qui peccata populi com edunt:
quando ei placentia locuntur: et ꝑdulces ser¬
mones decipiunt corda audientium: & deuo-¬
rant domos uiduarum. Cum enim uiderint
alios delinquentes: aiunt. Nichil aliud que¬
rit ds nisi fidei ueritatem: quam si custodieri-¬
tis non curat quid agatis. Male intelligen¬
tes illud dm̃cum ÷ qui credident et baptizatꝰ
fuent: saluus ent. Dumq hec dicunt: in ini-¬
quitatib eoꝵ subleuant animas eoꝵ: ut non
solum ñ agant penitentiam nec humilentur:
sed etiam gaudeant in scelerib suis: & erecta gradi¬
antur ceruice. Unde & populus et sacerdos. id ẽ¬
& hii qui docti sunt & hii qui docuenint pan
uerum et ꝓcogitationib malis debite pene illis
reddite fuerint. Et comedent & ñ satiabunt
id est mala oꝑa exercebunt et non implebunt᷑:
quia luxuriosi & auari. numqͣm malitia sua
saturantur. Et contrano autem beati qui esun-¬

Expanded text:
ur. De quibus dicit Apostolus: Tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt. Qui peccata populi comedunt, quando et placentia loquuntur, et per dulces sermones decipiunt corda credentium, et devorant domos viduarum. Cum enim viderint alios delinquentes, aiunt, nihil aliud quaerit Deus, nisi fidei veritatem, quam si custodieritis, non curat quid agatis, male intelligentes illud Dominicum: « Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. » Dumque haec dicunt, in iniquitatibus eorum sublevabunt animas eorum, ut non solum non agant poenitentiam nec humilientur, sed etiam gaudeant in sceleribus suis, et erecta gradiantur cervice. Unde et populus et sacerdos, id est, hi qui docti sunt et hi qui docuerunt pariverum etiam pro cogitationibus malis debitae poenae illis ae sint. « Et comedent, et non saturabuntur; » id est, mala opera exercebunt, et non implebuntur: quia luxuriosi et avari nunquam malitia sua saturabuntur. Econtrario autem: « Beati qui esuri
Abbreviated transcription (Latin):
cultores enis: qui pauti remanserant in iuda
de cede hostium. Ad tantam namq impietatẽ
uenerant ut intemplo dei statuam baal pone¬
rent ÷ quam imaginem iezechiel uocat idolũ
zeli: & in eodem sanctuario dm̃ et idola uene-¬
rarentur: et nomina edituoꝵ cum sacerdotib
Editui sunt iamtores: idest edium custodes.
Ipsi hebraice natinnei. Hic autem despectiue
sacerdotes uocat edituos: quos aphano id est
atemplo phanaticos dicimus. Et edituos ergo
et sacerdotes quondam dei. minatur se disꝑdẽ
Et eos qui ad orant suꝑ tecta militiam celi:

Expanded text:
cultores ejus, qui pauci remanserant in Juda de caede hostium. Ad tantam namque impietatem venerant, ut in templo Dei statuam Baal ponerent, quam imaginem Ezechiel vocat idolum zeli, et in eodem sanctuario Deum et idola venerentur. « Et nomina aedituorum cum sacerdotibus. » Aeditui sunt janitores, id est aedium custodes, ipsi sunt Hebraice Nathinei. Hic autem despective sacerdotes vocat aedituos, quos a fano, id est templo fanaticos dicimus. Et aedituos ergo et sacerdotes quondam Dei minatur se disperdere. « Et eos qui adorant super tecta militiam coeli
Abbreviated transcription (Latin):
sis confundunt᷑: sed etiam filii ex eoꝵ ma¬
la doctrina generati. pariter cum eis
ertbescunt. Qui quare confuindantur
maifestat᷑ cum subdit᷑. Quia dixit. Uadam
post amatores meos. id est sequar uaria dog-¬
mata hereseos: quoꝵ panis ẽ. guistus mortis¬
mulata eoꝵ scĩtas & mundicia exprimitur.
Quos dñs cauendos admonens: dicit. Qria
adulatio accipitur eoꝵ. De qua ꝓpħa dicit.
Oleum peccatoris: non inpinguet caput
meum. Potus etiam illoꝵ scͥptura sacra
intelligitur : qͣm illi male intelligendo
turbidam reddunt
Propt̾ hoc ecce ego
sepiam uiam tuam spins: et sepiam
eam maceria: & semitas suas non inue

Expanded text:
i confunduntur; sed etiam filii eorum mala doctrina generati, pariter cum eis erubescunt. Qui quare confundantur, manifestatur cum subjungitur, quia dixit: « Vadam post amatores meos, » id est sequar varia dogmata haereticorum, quorum panis est luctus permulata eorum sanctitas et munditia exprimitur. Quos Dominus cavendos admonens, dicit: « Quiadulatio eorum accipitur. De quo Propheta dicit: Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. Potus etiam illorum Scriptura sacra intelligitur, quam illi male intelligendo turbidam reddunt. « Propter hoc ecce ego sepiam viam tuam spinis, et sepiam eam maceria, et semitas suas non inve
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc dixerunt
iudei: dum colerent diuersaꝵ gentiũ
deos. Uadam inquit post amatores meos.
id est fide et dilectione sequar deos. uel um¬
tabor gentes. quarum deos adoro: qui mͥ
dant panem. & aquam et cet̾a. Omia
enim bona que isclem populus celittis
adeo ꝑceꝑat a demonib se habere puta¬
bat: & illis tottm ascribebat. Quod etiã
totum spiritalit̾ adeos potest referri: qͥ
negauerunt dei filium eligentes sibi bara¬
ban seductionis auctorem ÷ et crucifixe¬
nunt dei filium omnium bonoꝵ largitore
Qua ꝓpt̾ confusi sunt : & ñ solum se sed
etiamͣ posteros suos pessuna impcatione
multati sunt dicentes. Sanguis enus suꝑ
nos: & suꝑ filios tũos. Possunt hec iuxta
ceptam expositionem & iam suꝑ hereticis¬

Expanded text:
Hoc dixerunt Judaei, dum colerent diversarum gentium deos. « Vadam inquit post amatores meos, » id est, fide et dilectione sequar deos, vel imitabor gentes, quarum deos adoro, qui mihi dant panem et aquam, etc. Omnia enim bona, quae idem populus coelitus a Deo perceperat, a daemonibus se habere putabat, illisque totum ascribebat. Quod etiam totum spiritualiter ad eos potest referri, qui negaverunt Filium Dei, eligentes sibi Barabbam seditionis auctorem, et crucifigentes Dei Filium, omnium bonorum largitorem. Quapropter confusi sunt, et non solum se, sed etiam posteros suos pessima imprecatione multati sunt, dicentes: « Sanguis ejus super nos et super filios nostros. » Possunt haec juxta litteram in expositione sua etiam su
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃tum elec-¬
torum et uinum germinans iurgines scd̾m
sacratiorem sensum. dñs et saluator ẽ: qui
de se dicit. Nisi granum frumenti cadens
int̾ram mortuum fuerit: ipsum solum ma-¬
net. De hoc frumento mola passionis confrac¬
to et igne mortis de cocto factus ẽ. nobis pa¬
nis qui de celo descendit: & dat uitam mun¬
do. Ipse quoq qui ẽ. panis: ẽ. et uinum qͦd
letificat cor hominis. Hoc uinum bibitur
abillis uirginib que scđm apłm sunt cor¬
pore scẽ et spũ: et in ebrietate dicunt cũ
sponsa. Introduxit me rex incellam uina-¬
ram: ordinauit inme cantatem. Hoc ui-¬
num germinat uirgines: quia quos amor
xp̃i in ebuat omina mundi oblectam̃ta sper-¬
nunt: et quasi ebrii et insensibiles mundo
fiunt : solumq xp̃m diligunt: et dicunt
cum apło. Itaq ex hoc iam neminem no-
pluuiam imbris:¬

Expanded text:
rumentum electorum et vinum germinans virgines, secundum sacratiorem sensum, Dominus et Salvator est, qui de se dicit: « Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet. » De hoc frumento mola passionis confracto et igne mortis decocto, factus est nobis panis qui de coelo descendit, et dat vitam mundo. Ipse quoque qui est panis, est et vinum quod laetificat cor hominis. Hoc vinum bibitur ab illis virginibus, quae secundum Apostopore et spiritu, et inebriatae dicunt cum sponsa: « Introduxit me rex in cellam vinariam, et ordinavit in me charitatem. » Hoc vinum germinat virgines, quia quos amor Christi inebriat, omnia mundi oblectamenta spernunt, et quasi ebrii et insensibiles mundo fiunt, solum Christum diligunt et dicunt cum Apostolo: « Itaque ex hoc jam neminem novipluviam imbris
Abbreviated transcription (Latin):
Hec iubent᷑
audire. quia uiri portendentes sunt: hoc est
insignum positi futuroꝵ. Portendentes enĩ
dicuntur qui futura portendunt: hoc est
longe ante p̃nuntiant. Ecce in quit ego ad¬
ducam seruum meum orientem: id est
illum de quo dicitur. Ecce uir: oriens nom̃
eius. Et alibi. Uobis timentib nomen meum:
ouetur sol iusticie. Ineuangłio quoꝙ. Hisita¬
m .s. Serium autem meum dicit ꝓpter assũp¬
tam serui formam: ut illud. Eoce senus m̃s:
suscipiam eum. Ipse ẽ. lapis datus coram iħu:
iad est p̃nuntiatus & ꝓmissus aꝓphis hic est
lapis angularis qui duos in se coniunxit
paretes. de diuerso uenientes: ab hominib
quidem reprobatus: a deo autem electus
et honorificatus. Suꝑ hunc lapidem.uii.
ias dicit. Requiescet suꝑ eum spc dm̃i: spc̃

Expanded text:
ec jubentur audire, quoniam viri portendentes sunt, hoc est, in signum positum futurorum. Portendentes enim dicuntur, qui futura portendunt, hoc est longe ante pronuntiant. Ecce inquit ego adducam servum meum orientem, » id est illum de quo dicitur: « Ecce vir oriens nomen ejus; » et alibi: « Vobis timentibus nomen meum orietur sol justiti » Servum autem meum dicit propheta, assumptam servi formam, ut illud: Ecce servus meus, suscipiam eum. Ipse et lapis datus coram Jesu, id est pronuntiatus et promissus prophetis. Hic est lapis angularis, qui duos in se conjunxit parietes ex diverso venientes, ab hominibus quidem reprobatus, a Deo autem electus et honorificatus. Super hunc lapidem septem ias dicit: « Requiescit super eum spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum peccauit samaria id est decem
trib et relicto templo dei fecit sibi uitulos
aureos: Ideo ipsa pͥma destiricta est: ueni¬
entib assuiis. Ponam inquit samanam
sic̃ acenium lapidum: quia ciuitas sama¬
na in monte sita est. Pulchre incumulos
lapidum ponenda dicitur: ut non tantũ
parietes et edificia. sed ipsa quoq fundam̃¬
ta usq ad extremum lapidum subniant᷑.
Sculptilia quoq et idola que coluerant
igni comburenda dicit. Quod uͦ dicit usq
admercedem meretricis conuercentur. hoc
fornicati sunt cum idolis que fecerunt.
sic uadant a daliam fornicationis derram.
id est ad assynos: & ibi similiter idola ad¬
orent
Suꝑ hoc plangam et ululabo: ua¬
dam spoliatus et nudus usq qu

Expanded text:
mum peccavit Samaria, id est, decem tribus, et relicto templo Dei fecit sibi vitulos aureos, ideo ipsa prima destructa est venientibus Assyriis. Ponam inquit Samariam quasi acervum lapidum. Quia civitas Samaria in monte sita est, pulchre in cumulos lapidum ponenda dicitur, ut non tantum parietes et aedificia, sed ipsa quoque fundamenta usque ad extremum lapidem subruantur. Sculptilia quoque et idola quae coluerant, igne comburenda. Quod vero dicit, « et usque ad mercedem meretricis revertentur, » hoc fornicati sunt cum idolis quae fecerunt, sic vadant ad aliam fornicationis terram, id est, ad Assyrios, et ibi similiter idola adorentsuper hoc plangam et ululabo vadam spoliatus et nudus faciam p
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbo effusionis largitatem dantis osten
paulus dicit. Caritas dei diffusa est in cor¬
Et ꝑalium ꝓpħ̃am dicitur. Estundam de
sp̃c sc̃s repleuerit: eos statim adorandum
accendit. Hec et in xp̃i resurrectione imple¬
ta sunt: et cotidie implentur in ȩccłia. Et
aspicient adme quem confixerunt: & plan¬
gent eum planctu quasi suꝑ unigenitum
et dolebunt suꝑ eum. ut doleri solet in mor

Expanded text:
er effusionis largitatem dantis ostendPaulus dicit: « Charitas Dei diffusa est in corer alium prophetam dicitur: « Effundam de Spiritus sanctus repleverit, eos statim ad adorandum accendit. Haec et in Christi resurrectione impleta sunt, et quotidie implentur in Ecclesia. « Et aspicient ad me, quem confixerunt, et plangent eum planctu quasi super unigenitum, et dolebunt super eum, ut doleri solet in mor
Abbreviated transcription (Latin):
dñm & non inuenient. Hoc tam de decem
trib qͣm et de duab accipi potest. Et est¬
sensus. Cum p̾ssi fuerint abhostib isrł et
effraim et iudas: tunc sera penitentia tac¬
ti. uadent adquerendum dñm insuis ob¬
re: quem prius offenderant p̃uaricationib
Sed non inuenient eum: quia recedentib
eis acultu diuino: ipse quoq ab illis reces¬
sit. Ynde et subditur. Ablatus est ab eis.

Expanded text:
num, et non invenient. » Hoc tam de decem tribubus, quam et duabus accipi potest. Et sensus est: Cum pressi fuerint ab hostibus Israel et Ephraim et Judas, tunc sera poenitentia ducti vadent ad quaerendum Dominum in suis re, quem prius offenderant praevaricationibus. Sed non invenient eum, quia, recedentibus illis a cultu divino, ipse quoque ab eis recessit. Unde et subditur, « ablatus est ab eis.
Abbreviated transcription (Latin):
de unigeniti. Introducit ꝓpħa ipsum dei filiũ.
manifestissime de se loquentem. Aspicient
adme: quem confixerunt. Hoc autem et
ad tempus dñice passionis. et addiem nouis¬
sum iudicii: potest referri. Dño enim incra¬
ce posito. nulli dubium quod pii quiq ac
fideles eum aspiciebant: et maximo suꝑ
Sed et in iudicio aspicient ad eum in maie¬
statis sue gloria uenientem quem confixe¬
runt in cruce clauis: et plangent ac dolebt̃
maximo planctu et dolore sic̃. in morte
unigeniti: cuius acerbo funeri ingens
aparentib luctus impenditur. Plangent
itaq iudei quasi suꝑ unigenitum: uel ut
septuaginta transtulerint pͥmogenito.
xp̃c enim unigenitus est scđm ꝓprietatẽ
nature. ꝑdiuinitatem unicus patri: ꝑ
humanitatẽ unicus matri. Est et pͥmoge¬
nitus: quia ut iohannes dicit pͥmogeni¬
tus ẽ. ex mortuis: & pͥnceps regum terre.
In die illa magnus erit planctus uerłm

Expanded text:
e primogeniti. » Introducit propheta ipsum Dei Filium manifestissime de se loquentem: « Aspicient ad me quem confixerunt. » Hoc autem et ad tempus Dominicae passionis, et ad diem novissimi judicii potest referri. Domino enim in cruce posito, nulli dubium quin pii quoque et fideles eum aspiciebant, et maximo super sed non in judicio aspicient ad eum in majestatis suae gloria venientem, quem confixerunt in cruce clavis, et plangent ac dolebunt maximo planctu et dolore, sicuti in morte unigeniti, cujus acerbo funeri ingens a parentibus luctus impenditur. Plangent itaque Judaei quasi super unigenito, vel, ut Septuaginta transtulerunt, « primogenito. » Christus enim unigenitus est secundum proprietatem naturae: per divinitatem unicus Patris, per humanitatem unicus matris. Est et primogenitus, quia, ut Joannes dicit: « Primogenitus est ex mortuis, et princeps regum terrae. » « In die illa magnus erit planctus in
Abbreviated transcription (Latin):
introducit respondentem dm̃: & dicentẽ.
Bonus sum ut dicitis ÷ et uerba mea clem̃¬
tiam sonant: sed ad eos qui recta uia gradi-¬
untur. Sed uos non solum non recte agitis:
spũ adu̾samini. Deinde commemorat ea
que faciebant
De suꝑ tunicam pallium

Expanded text:
Introducit respondentem Dominum et dicentem: Bonus sum, ut dicitis, et verba mea clementiam sonant, sed ad eos qui recte una gradiuntur. Sed vos non solum recte non agitis,  spiritu mihi adversamini. Deinde commemorat ea quae faciebant, « desuper tunica pallium
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus montes: & audiant colles uotẽ
tuam. Rursum ꝓpħa sicut fuerat ex
imꝑatum loquitur ad montes : etiã
ad fortia fundam̃ta terre: causamq red¬
dit. quare eos compellat audire: quia
idicum dñi cum populo suo: & cum
isrł iudicabit᷑. Possunt ꝑmontes et col¬
les angłi significari: quib rerum hu¬
martmꝰ cominissa est ꝓcuratio. Nam
bereditatem capiunt salutis. Conten¬
de inquit iudicio cum montib idẽ.¬
cum anglis: ut si repti fuennt non
digne homines ꝓcurasse: tollatur culpa apo¬
pulo: & referatur ad pͥncipes uel ad me. qui
tales hominib p̃posu. In apocalipsi legimsꝰ
quod angłi. id ẽ. p̃positi eccłiarum. tł lau¬
tiis eoꝵ quib presunt. Ds gͦ qui pot̾at.
ut pote deus ꝓscelerib peccatoris populi
supplicia inferre : non uult exercere po¬
tentam sediusticiam: et cogit populum is¬
rahelem p̾sentib angłis et omni creatura
it dicaet siquid habeat: ut scđłm psalinistã
iustrficetur deus in sermonib suis: & uin¬

Expanded text:
adversum montes, et audiant colles vocem tuam. » Rursum propheta, sicut fuerat ei imperatum, loquitur ad montes etiam, « et fortia fundamenta terrae, » causamque reddit, quare eos compellat audire, « quia judicium Domini cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur. » Possunt per montes et colles angeli significari, quibus rerum humanarum commissa est procuratio. Nam haereditatem capiunt salutis. Contende inquit judicio cum montibus, id est, angelis, ut si reperti fuerint non digne homines procurasse, tollatur culpa a populo, et referatur ad principes, vel ad me, qui tales hominibus praeposui. In Apocalypsi legimus quod angeli, id est praepositi Ecclesiarum, vel lauta eorum quibus praesunt. Deus ergo qui poterat, utpote Deus, pro sceleribus peccatoris populi supplicia inferre, non vult exercere potentiam, sed justitiam, et cogit populum Israel praesentibus angelis et omni creatura, ut dicat si quid habeat, ut secundum Psalmistam justificetur Deus in sermonibus suis, et vin
Abbreviated transcription (Latin):
domum idolorum ponunt quia uidelicet
ibi unus exuitulis aureis positus fuerat aie¬
roboam. Holite inquit ascendẽ inbethaben
ut ibi immoletis: quia iam non ẽ. domus
dĩ. sel domus idolorum. Neq iuraueritis¬
iuiuit dominus

Expanded text:
domum inutilium ponunt, quia videlicet ibi unus ex vitulis aureis positus fuerat ab Jeroboam. Nolite inquit ascendere in Bethaven ut ibi immoletis, quia jam non est ibi domus Dei, sed domus idolorum. « Neque juraveritisvivit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
colebant idola. Aquorũ ueneratione nunc
trib iuda ꝓhibetur: dum ei dicitur. Nolite
ingredi ingalgala: sub audis ut ibi ad oretis¬
deos sicut faciunt israhelite: id est decem
trib Et ne ascenderitis in bethaben. Bech¬
ben ipsa ẽ. bethel: que pͥus quidem dicta est
bethel: hoc est domus dei. Sed postqͣm in ea ido¬
lorum cultus ex orsus est & uituli ibi aiero¬
boam positi sunt: appellata ẽ. domus inutił

Expanded text:
bi idola, a quorum veneratione nunc tribus Juda prohibetur, cum dicitur: « Nolite ascendere in Galgala, » subaudis ut ibi deos adoretis, sicut faciunt Israelitae, id est decem tribus. « Et ne ascendatis in Bethaven. » Bethaven ipsa est Bethel, quae prius dicta est Bethel, hoc est domus Domini. Sed postquam idolorum cultus in ea exortus est, et vituli ab Jeroboam ibi positi su
Abbreviated transcription (Latin):
saluator: cuiꝰ sunt u̾ba su¬
ꝑiora. Proice illud ad stat̾uariũ. id est ficto¬
rem. uł figulum⁊ quem dm̃ omniũ fictorem
et plasmatorem accipimus: ut istius fictoris
iudicio merces reddita penderetur. Deinde
cernens tam uili p̾cio trigirta argenteorum
mundi creatorem et dñm ad p̾ciatum: ꝑ hy¬
oniam dicit. Decorum p̃cium: quod appre¬
ciatus sum ab eis. Ac si cum quadam indig¬
nantis irrisione diceret. Ecce quo p̾cio
popłs m̃s. specialiter ame dilectus quemq
feci illud p̃cium aproditore deportan in do¬
mum dñi. et reddi sacerdotib : confitente
ipso. Peccaui: tradens sanguinem iustum
at illi noluerunt illud mittere in corbanam.
hoc est ingazophilatium: s emerunt ex
eo agrum figuli. insepulturam ꝑegrinorũ
Nos enim significabamur in hoc facto qui ꝑe¬
grini eramus atestamento dei: sed redẽp¬
ti p̃cioso filii eius sanguine : in domo figuli
creatoris et factoris omnium inp̾cio sangui¬
nis xp̃i requiescimus
et p̃cidi uirgam meã

Expanded text:
Salvator, cujus sunt verba suiora, « projice illud ad statuarium, » id est fictorem, vel figulum, quem Deum omnium fictorem et plasmatorem accipimus, ut istius fictoris judicio merces reddita penderetur. Deinde cernens tam vili pretio triginta argenteorum mundi Creatorem et Dominum appretiatum, peoniam dixit: « Decorum pretium quo appretiatus sum ab eis. » Ac si cum quadam indignantis irrisione diceret: Ecce quo pretio populus meus specialiter a me dilectus, quemqufeci illud pretium a proditore deportare in domum Domini, et reddi sacerdotibus, confitente ipso, « peccavi tradens sanguinem justum. » At illi noluerunt illud mittere in corbonam, hoc est in gazophylacium, sed emerunt ex eo agrum figuli in sepulturam peregrinorum. Nos enim signabamur in hoc facto, qui peregrini eramus a testamento Dei, sed redempti pretioso Filii ejus sanguine in domo figuli creatoris et factoris omnium, in pretio sanguinis Christi requiescimus. « Et praecidi virgam meam
Abbreviated transcription (Latin):
eos dñs quasi gregem populi sui: quia lapi
pondus habentes. nec expectabunt ut ab
edificantib subleuent᷑ : sed ipsi eleuabuntur
et festinabunt imponi infundam̃to xp̃i: et
continer angular lapide. De his lapidib
loquitur petrus. Ad quem accedentes lapi-¬
dem uiuum: et ipsi tanquam lapides uiui
suꝑ edificamini
Quid enim bonum ẽ. eiꝰ
uinum germinans uirgines :

Expanded text:
e illa ut gregem populi sui, quia lapidpondus habentes, nec exspectabunt ut ab aedificantibus subleventur, sed ipsi elevabuntur, et festinabunt imponi in fundamento Christi, et contineri angulari lapide. De his lapidibus loquitur Petrus: « Ad quem accedentes lapidem vivum, et ipsi tanquam lapides vivi superaedificaminiid enim bonum ejus estvinum germinans virgines
Abbreviated transcription (Latin):
queatis et domus ista deserta: Contra hoc
quod populus dicebat. non dum uenit
tempus domus dñi edificande: ꝓfertur res-¬
ponsio dñi. Ergo ne tempus est᷑ ut uos ha-¬
bitetis incompositis et ornatis domib : que
non solum adusum sunt sed et ad delitias:⁊
& dicitis non dum eẽ tempus ut domus
mea edificetur: in qua fuerunt scã sc̃oꝵ
& cherubim: que nunc scalet solitudi¬
ne : torretur estu : ꝑfunditur pluuiis:
Et nunc hec dicit dominus exercituum.

Expanded text:
queatis, et domus ista deserta? » Contra hoc quod populus dicebat, nondum venit tempus domus Domini aedificandae, profertur responsio Domini. Ergo neque tempus est ut vos habitetis in compositis et ornatis domibus, quae non solum ad usum sunt, sed ad delicias. Et dicitis nondum esse tempus ut mea domus aedificetur, in qua fuerunt sancta sanctorum et Cherubin, quae nunc squalet solitudine, torretur aestu, perfunditur pluviis. « Et nunc, haec dicit Dominus exercituum
Abbreviated transcription (Latin):
in sinstra lex intelligatur. Mons magnus
coram zorobabel diabolus uel antixp̃ec: qui
se engebat contra zorobabel de quo nasci
ostensis regnis mundi et honorib: ausus est
dicere. Hec omnia tibi dabo: si cadens ado¬
raueris me. Et ipse dñs in euangłio diabo¬
lum uocat montem: dicens. Si habueritis fidẽ
sicut granum sinapis: dicetis monti huic tran¬
si hinc: & transibit. Sed huius suꝑbia com¬
plananda erat: & usq ad puluerem humi¬
lianda. Lapis pͥmarius ille est: de quo io¬
hannes. In principio erat uerbum. Quod
uͦ sequitur exequabit gr̃am grẽ eius: illud
ẽ de quo apostolus ait. Nos omnes de pleni¬
tudine eius accepimus grãm ꝓgratia: id est¬
gram euangłii ꝓgratia legis: ut parem et
equalem grãm accipiant et exisrł credentes:
et ex gentib ad fidem uenientes. Hinc ꝑ io-
Et faccum
est uerbum domini ad me dicens. Manus
zorobabel fundauerunt domum istam:

Expanded text:
in sinistra oliva lex intelligatur. Magnus mons in sinistra oliva lex intelligatur. Magnus mons coram Zorobabel, diabolus vel Antichristus, qui se erigebat contra Zorobabel, de quo nasciostensis mundi regnis et honoribus, ausus est dicere: « Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. » Et ipse Dominus in Evangelio diabolum montem vocat, dicens: « Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti, transi hinc, et transibit. » Sed hujus superbia complananda erat, et usque ad pulverem humilianda. Lapis primarius ille est, de quo Joannes: « In principio erat Verbum. » Quod vero sequitur, « exaequabit gratiam gratiae ejus, » illud est quod Apostolus ait: Nos omnes de plenitudine ejus accepimus, gratiam pro gratia, gratiam Evangelii pro gratia legis, ut parem et aequalem gloriam accipiant et ex Israel credentes, et ex gentibus ad fidem venientes. Hinc per JoEt factum est verbum Domini ad me, dicens: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam,