comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ita fit: ut omĩs qui corporalia
cogitat. siue ipse aliquid confin¬
gat. siue audiat aut legat.
uel preterita narrantem. uel
futura p̾nuntiantem ad memo¬
riam suam recurrat. is ib reꝑiat
modum atq mensuram om̃iũ
formarum quas cogitans intue¬
tur. Nam neq colorem que
numqͣm uidit. neq figuram
corpous. nec sonum quem num¬
qͣm audiuit. nec saporẽ quem
numqͣm gustauit: nec odoie
quẽ numqͣm olfecit. nec ullã
contrectationẽ corpous qͣm nũ¬
qͣm sensit. potest quisqͣm om̃¬
no cogitare. At si propterea ne¬
mo aliquid corporale cogitat
nͥ quod sensit. quia nemo me¬
minit corporale aliquid nͥ qd
sensit. sicut incorpoub senti¬
endi. sic inmemoria ẽ cogitan¬
d modus. Sensus enĩ accipit
specie ab eo corpoie quod sentimꝰ:
& a sensu memora. a memoua
uero acies cogitantis. Uoluntaᷤ
porro sicut adiungit sensum
corpori. sic memoria sensui:
sic cogitantis aciem memoriȩ.
Que autem conciliat ista atq

Expanded text:
Ita fit ut omnis qui corporalia Ita fit ut omnis qui corporalia cogitat, sive ipse aliquid confingat, sive audiat, aut legat vel praeterita narrantem, vel futura praenuntiantem, ad memoriam suam recurrat, et ibi reperiat modum atque mensuram omnium formarum quas cogitans intuetur. Nam neque colorem quem nunquam vidit, neque figuram corporis, nec sonum quem nunquam audivit, nec saporem quem nunquam gustavit, nec odorem quem nunquam olfecit, nec ullam contrectationem corporis quam nunquam sensit, potest quisquam omnino cogitare. At si propterea nemo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo meminit corporale aliquid nisi quod sensit, sicut in corporibus sentiendi, sic in memoria est cogitandi modus. Sensus enim accipit speciem ab eo corpore quod sentimus, et a sensu memoria, a memoria vero acies cogitantis. 15. Voluntas porro sicut adjungit sensum corpori, sic memoriam sensui, sic cogitantis aciem memoriae. Quae autem conciliat ista atque
Abbreviated transcription (Latin):
mus. atq illa trinitas non hie
uidetur expleri. quȩ fit cum
species in memora latens. & ui¬
sio recordantis tercia uoluntate
copulantur. Non enun qd̃
latebat in memnoria mea: s qd̃
audio cogito. cumaliquid mͥ
narratur. Non ipsas uoces lo¬
quentis dico: ne quisqͣm putet
in illam me exisse trinitatem.
quȩ foris in sensibilib & insen¬
sib agitur. s eas cogito coiporũ
species. quas narrans uerbis so¬
nisq significat. quas titiq ñ
reminiscens s audiens cogito
S si diligentius consideremꝰ.
tiec tunc exceditur memoriȩ
modus. Neq enim uel intel¬
ligere põssem narrantem si ea
quȩ dicit. & si contexta tane
prunum audirem: ñ tamen
generalit̾ singła meminissẽ.
Qui enim mͥ narrat uerb grã
alique montem silua exutũ
& oleis indutum: ei narrat
qui memineru species & mon¬
gum. & siluarum & olearum.
Que si oblitus eẽm. quid diceret
omĩno nescirem: O ldeo narratz¬
onem illam cogitare ñ possem.

Expanded text:
mus: atque illa trinitas non hic mus: atque illa trinitas non hic videtur expleri, quae fit cum species in memoria latens et visio recordantis tertia voluntate copulantur. Non enim quod latebat in memoria mea, sed quod audio, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis dico, ne quisquam putet in illam me exisse trinitatem, quae foris in sensibilibus et in sensibus agitur: sed eas cogito corporum species, quas narrans verbis sonisque significat; quas utique non reminiscens, sed audiens cogito. Sed si diligentius consideremus, nec tunc exceditur memoriae modus. Neque enim vel intelligere possem narrantem, si ea quae dicit, et si contexta tunc primum audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim mihi narrat, verbi gratia, aliquem montem silva exutum, et oleis indutum, ei narrat qui meminerim species et montium et silvarum et olearum; quas si oblitus essem, quid diceret omnino nescirem, et ideo narrationem illam cogitare non possem.
Abbreviated transcription (Latin):
uero memin. tantum memini
quantum uidi: uel maiorẽ tam̃
pro uoluntate cogito uel mino¬
rẽ. & ita memin ut uidi. Cogi¬
to autem sicut uolo currentem :¬
& ubi uolo stautẽ. unde uolo
& qͦ uolo uenientẽ. Quadrũ etiã
mͥ cogitare inpromptu ẽ: cum
iuslibet coloris. cũ solem uiri¬
dem numqͣm uiderim. & ido
ñ meminerim. Itq ut solem
ita cetera. He autem rerũ for¬
me. qm̃ corporalesatq sensibi¬
les sunt : errat quidem animꝰ
cum eas opinatur eo m foris eẽ
qͦmͦ intꝰ cogitat. uelcum iam
interierunt foris. & ad huc in
memoria retnentur. uel cũ alit̾
etiam cõmemin mnꝰ ñ recordan¬
d fide. s cogitand uarietate
formantur: qͣmqͣm sepissime
credamus & iam uera narranti¬
b quȩ ips sensib ꝑceꝑunt.
Que cum in ipso auditu qͣndo
n̾arrantur cogitamus. ñ uide¬
tur ad memoua retorqueri aci¬
es ut fiant uisiones cogitanti¬
um: neq enim ea nobis recoi¬
dantib s alio narrante cogita¬

Expanded text:
 tantum memini quantum vidi, vel majorem tamen pro voluntate cogito, vel minorem: et ita memini, ut vidi; cogito, autem sicut volo currentem, et ubi volo stantem, unde volo et quo volo venientem. Quadrum etiam mihi cogitare, in promptu est, cum juslibet coloris, cum solem viridem nunquam viderim, et ideo nec meminerim: atque ut solem, ita caetera. Hae autem rerum formae, quoniam corporales atque sensibiles sunt, errat quidem animus, cum eas opinatur eo modo foris esse, quomodo intus cogitat, vel cum jam interierunt foris, et adhuc in memoria retinentur, vel cum aliter etiam, quod meminimus, non recordandi fide, sed cogitandi varietate formatur. 14. Quanquam saepissime credamus etiam vera narrantibus, quae ipsi sensibus perceperunt. Quae cum in ipso auditu quando narrantur cogitamus, non videtur ad memoriam retorqueri acies, ut fiant visiones cogitantium: neque enim ea nobis recordantibus, sed alio narrante cogita
Abbreviated transcription (Latin):
illam obiectam sensui sentre¬
mus. tercio quod in ea re quȩ
uidetur qͣmdiu uidetur sen¬
sum detinet ocłorum. id ẽ am¬
mi intentio. In his gͥ trib non
solum ẽ manifesta distinctio:
s etiam discreta natura. Pri¬
mnum quippe illud corpꝰ usi¬
bile longe alterius nature ẽ
qͣm sensus oculorum. qͦsib¬
met incidente fit uisio. ipsaq
uisio. quȩ quid aliud ẽ qm sen¬
sus. ex eare quȩ sentitur. in for¬
matus apparet. qͣmuis re ui¬
sibil detracta nulla sit. nec
ulla om̃ino ẽẽ possit talis uisi¬
o. si corpus non sit quod uderi
queat: nullomodo tamen eiusde
substantiȩ eꝰ corpus qͦ format᷑
sensus oculoꝵ. cum ide corpꝰ
uidetur. & ipsa forma quȩ
ab eodem imprimitur sensu
quȩ uisio uocatur. Corpꝰ enĩ
uisum in sua natura separa¬
bile ẽ: sensus autem qͥ iam e¬
rat mnanimante c iam pͥus¬
qm uideret quod uidere pos¬
set: cum inaliquid uisibile
incurreret. uel uisio quȩ fit

Expanded text:
illam objectam sensui sentireillam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet oculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifesta distinctio, sed etiam discreta natura. Primum quippe illud corpus visibile longe alterius naturae est, quam sensus oculorum, quo sibimet incidente fit visio. Ipsaque visio quid aliud, quam sensus ex ea re quae sentitur informatus apparet? Quamvis re visibili detracta nulla sit, nec ulla omnino esse possit talis visio, si corpus non sit quod videri queat: nullo modo tamen ejusdem substantiae est corpus quo formatur sensus oculorum, cum idem corpus videtur, et ipsa forma quae ab eodem imprimitur sensui, quae visio vocatur. Corpus enim visum in sua natura separabile est: sensus autem qui jam erat in animante, etiam priusquam videret quod videre posset, cum in aliquid visibile incurreret, vel visio quae fit
Abbreviated transcription (Latin):
do interiora sp̃ualia accõmo¬
datius distinguere atq faci¬
liuis in sinuare conamur: de
coiporalib exteriorib simil¬
tudinum documenta capia¬
mus. Sensu gͥ corpous exterior
homo preditus. sentit corpoia.
&e iste sensus quod facile adu̾¬
titur. quinqͥ ꝑtitus ẽ. uidendo.
audiendo. olfaciendo. gustan¬
do. tangendo. S & multum
ẽ & non necessaruim: ut om̃s
hos quinq sensus io quod
querimus interrogemus. Qd
eni nob̃ unꝰ eorum renuntiat.
etiam inceteris ualet. Itaq
potissunum testimonio uta¬
mur oculor. Is enum sensus
corporis maxime excellit. & ẽ
uisioni mentis ꝓ sui generis
diuersitate uicinior.
uingͥ aliqd corpus uide¬
mus. hec tria quod fa¬
cillunum ẽ consideranda sunt:
& diuoscenda. Primo ipsa res
qm uidemus siue lapidem
siue aliqͣm fłama. siue qͥd al¬
ud quod uideri oculis potest.
quod utiq lam eẽ poterat &
anteqͣm uideretur: deinde ui¬
sio quȩ non erat prius qͣm rẽ

Expanded text:
do interiora spiritualia accommodo interiora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut omnes hos quinque sensus id quod quaerimus interrogemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim sensus corporis maxime excellit, et est visioni mentis pro sui generis diversitate vicinior.ur aliquod corpus videmus, haec tria, quod facillimum est, consideranda sunt et dignoscenda. Primo, ipsa res quam videmus, sive lapidem, sive aliquam flammam, sive quid aliud quod videri oculis potest; quod utique jam esse poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem
Abbreviated transcription (Latin):
iadie indiem. In hoc gͦ qui
corrumpitur queramus que¬
admodum possumus qͣnd̾a
trinitatis effigiem: & si non exp̃s¬
siorem. tamen fortassis addinos¬
cendum faciliorem. Neq enĩ
frustra & iste homo łr. nͥ quod
inẽ ei nonnulla interions simi¬
litudo: & illo ipso ordine condi¬
tionis nr̃ȩ quo mortales atq car¬
nales effecti sumus. facilius &
quasi familiarius uisibilia
qͣm intelligibilia ꝑtractamus:
cum ista sint exteruis. illa inte¬
rius. & ista sensu corpous sentia¬
mus. illa mente intelligamus:
nosq ipsi anunz non sensibiles
simus id ẽ corpora. s intelligibi¬
les qm̃ uita sumus: tamen ut
dixi tanta facta ẽ incorꝑib ꝯsuetudo
& ica in hȩc miro modo relabenꝰ
for asse nr̃a proiecit intentio:
ut cum abincerta corporũ ab¬
lata fuerit. ut in spũ multo
certiore ac stabiliore cognitione
figatur. refugiat ad ista. Oib
appetat requiem unde traxit
in firmitatem: cuius egritudi¬
n congruendum ẽ. ut si qͣn¬

Expanded text:
. In hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibiles, quoniam vita sumus: tamen, ut dixi, tanta facta est in corporibus consuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et ibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quan
Abbreviated transcription (Latin):
requirere. atq abisto de qͦ tam¬
diu locutus sum. animal at¬
q cartial qui exterior d̃r intͦt¬
sus tendere: ubi speramus in¬
uenire nos posse scdm trunta¬
tem imaginem cd. conatꝰ nros
illo ipso ad iuuante que omĩa
siccit resipse indicant. ita etia
scã scriptura inmensura & nu¬
mero & pondere disposuisse tes¬
tatur.

Expanded text:
requirere, atque ab isto de quo tamdiu locutus sum animali atque carnali, qui exterior dicitur, introrsus tendere. Ubi speramus invenire nos posse secundum trinitatem imaginem Dei, conatus nostros illo ipso adjuvante, quem omnia, sicut res ipsae indicant, ita etiam sancta Scriptura in mensura et numero et pondere disposuisse testatur
Abbreviated transcription (Latin):
dubium ẽ sicut interiorem
hominem intelligentia. sic
exteriorem sensu corpous pre¬
ditum. Nitamur gͥ si pos¬
sumus. in hoc quoq exterio¬
te indagare qualecumq ues¬
tigium trinitatis: non quia
& ipse eodem modo sit unago
dei. Manifesta ẽ quippe apł¬
ca sententia quȩ interiorem
hominem renouari indei ag¬
nitione declarat. scđm una¬
ginem eius qui creauit eũ
cum &alio loco dicat. & si ex¬
terior homo ur corrumpitur.¬

Expanded text:
dubium est, sicut interiorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agnitione declarat secundum imaginem ejus qui creavit eum: cum et alio loco dicat, Et si exterior homo no
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hȩcꝰ regula. qua non minoi filiꝰ
s quod de patre sit intimatur:
quib uerbis non inequalitas.
s natiuitas eius ostenditur.
unt gͦ quedam in scĩs libris
ut dicere cȩꝑam ita posita
ut ambiguum sit quonam refe¬
renda sint. utrumad illud qd
propter assumptam creaturam
minor ẽ filius: an ad illud quod
qmuis equalis. tamen quia de
patte sit indicatur. Et mͥ qͥ¬
dem iuidetur si eo mͦ ambiguũ
ẽ. ut explicari discerniq non
possit. exutralibet regła sine ꝑi¬
cło posse intelligi. sicut ẽ quod
ait. mea doctrina non ẽ mea. s
eius qui misit me. Namo ex

Expanded text:
est haec regula, qua non minor est Filius, est haec regula, qua non minor est Filius, sed quod de Patre sit intimatur: quibus verbis non inaequalitas, sed nativitas ejus ostenditur.unt ergo quaedam in sanctis Libris, ut dicere coeperam, ita posita, ut ambiguum sit quonam referenda sint: utrum ad illud quod propter assumptam creaturam minor est Filius; an ad illud, quod quamvis aequalis, tamen quia de Patre sit indicatur. Et mihi quidem videtur, si eo modo ambiguum est, ut explicari discernique non possit, ex utralibet regula sine periculo posse intelligi, sicut est quod ait, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ ase. & ideo qd uiderit pa¬
trem facientem. hȩc eadem fac
& filius sumiliter. quia de patre
ẽ. Neq enun alia similiter.
sicut pictor alias tabulas pin¬
git. quemadinodum alias ab
alio pictas uidit: nec eadem
dissimiliter. ficut corpus eas¬
dem litteras exprimit. quas
anuus cogitauit: s quȩcũq
inquit pater facit. hec eadem
filius facit sumiliter. Et hȩc
eadem dixit & similiter. ac ꝑ
hoc inseparabilis. & par oꝑa
tio patri & filio. s a patre est
filio. Ideo non potest filius
a se facere quicqͣm. nͥ qd uide¬
rit patrem facientem. Ex hac
gͦ regula qua ita loquuntur
scripture. ut nonalium alio
minorem. s tantum ueluit
ostendere quis de quo sit. non¬
nulli eum sensum conceꝑunt
tanqͣm minoi filius diceretur:
quidam autem nr̃i indoctio¬
res & in his minime eruditi.
dum hȩc scdm formam serui
conantur accipere. o eos rectus
intellectꝰ non sequitur ꝑturban¬
tur. Quod ne accidat. tenenda

Expanded text:
non est a se. Et ideo quae viderit Panon est a se. Et ideo quae viderit Patrem facientem, haec eadem facit et Filius similiter, quia de Patre est. Neque enim alia similiter, sicut pictor alias tabulas pingit, quemadmodum alias ab alio pictas videt; nec eadem dissimiliter, sicut corpus easdem litteras exprimit, quas animus cogitavit: sed quaecumque, inquit, Pater facit, haec eadem et facit Filius similiter . Et, haec eadem dixit; et, similiter: ac per hoc inseparabilis et par est operatio Patri et Filio, sed a Patre est Filio. Ideo non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ex hac ergo regula, qua ita loquuntur Scripturae, ut non alium alio minorem, sed tantum velint ostendere quis de quo sit, nonnulli eum sensum conceperunt, tanquam minor Filius diceretur. Quidam autem nostri indoctiores, et in his minime eruditi, dum haec secundum formam servi conantur accipere, et eos rectus intellectus non sequitur, perturbantur. Quod ne accidat, tenenda
Abbreviated transcription (Latin):
facere quieqͣm nͥ qd uiderit pa¬
trem facientem. ꝗd si propterea
dictum accepimus. quia in for¬
ma accepta ex creatura minor
ẽ filius. consequens erit ut pͥor
pater super aquas ambulaue¬
rit. aut alicuius alterius ceci
nat de sputo & luto oculos ape-¬
ruerit. & cetera quȩ filus incar¬
ne apparens inter homines fec̃.
ut possit ea facere qui dixit. ñ
posse filium a se facere quicqͣm
nisi quod iuderit patrem faci¬
entem. Quis autem uel delirꝰ ita
sentiat s Restat gͦ ut hec ideo
dicta sint: quia incomimuta¬
bilis ẽ uita filu sicut patris.
& tamen de pacre ẽ. Et in sepa¬
rabilis ẽ oꝑatio patris & filii
s tamen oꝑari ita filio de illo ẽ
de quo ipse ẽ. idẽ de patre. et
ita filius uidet patrem. ut quo e¬
um uidet hoc ipso sit filius. Non
enum aliud illi ẽ ẽẽ de patte id ẽ
nasci de patre qͣm uidere patre:
aut aliud uidere oꝑantem qͣm
pariter oꝑari. s ideo non ase qͥa

Expanded text:
facere quidquam, nisi quod viderit Pafacere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Quod si propterea dictum acceperimus, quia in forma accepta ex creatura minor est Filius, consequens erit ut prior Pater super aquas ambulaverit, aut alicujus alterius caeci nati de sputo et luto oculos aperuerit, et caetera quae Filius in carne apparens inter homines fecit , ut posset ea facere qui dixit non posse Filium a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quis autem vel delirus ita sentiat? Restat ergo ut haec ideo dicta sint, quia incommutabilis est vita Filii sicut Patris, et tamen de Patre est; et inseparabilis est operatio Patris et Filii, sed tamen ita operari Filio de illo est, de quo ipse est, id est de Patre; et ita videt Filius Patrem, ut quo eum videt hoc ipso sit Filius. Non enim aliud illi est esse de Patre, id est nasci de Patre, quam videre Patrem; aut aliud videre operantem, quam pariter operari: sed ideo non a se, quia
Abbreviated transcription (Latin):
patri filius ẽ. nullus autem pa¬
ter de filio ẽ. qd̃ ẽ: sed filio pa¬
ter ẽ. Quedam itaq ica ponunt᷑
in scripturis de patre & filio:
ut indicent unitatem equalita¬
temq substantie. sicuti ẽ ego
& pater unum sumus: Ocũ
in forna d̃i eẽt non rapinam
arbitratus ẽ eẽ equalis deo. &
quecumq talia sunt. quedam
uero ita. ut minorem ostendant
filium. ꝓpt̾ formam seru:
id ẽ propter assumptam crea¬
turam mutabilis humaneq
substantiȩ. sicuti ẽ quod ait.
qm pater maiorine ẽ. & pater
non iudicat queniqͣm s om̃e
iudicium dedit filio. nam pati¬
lo post consequenter ait. & po¬
testatẽ dedit ei & iudicium face¬
re. qm̃ filius hominis ẽ. qued̾a
poiro ita ut nec minor nec eqͤ¬
lis tunc ostendatur. s tantum
quod de patre sit intimetur:
ut eͣ illud. sicut habet pater ui¬
tam insemecipso. Cic dedit fihio
uicam habere insemetipso. & il¬
lud. neq enimpotest filusa se

Expanded text:
patri filius est: nullus autem papatri filius est: nullus autem pater de filio est quod est, sed filio pater est. 3. Quaedam itaque ita ponuntur in Scripturis de Patre et Filio, ut indicent unitatem aequalitatemque substantiae, sicuti est, Ego et Pater unum sumus ; et, Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo ; et quaecumque talia sunt. Quaedam vero ita, ut minorem ostendant Filium propter formam servi, id est, propter assumptam creaturam mutabilis humanaeque substantiae, sicuti est quod ait, Quoniam Pater major me est ; et, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Nam paulo post consequenter ait, Et potestatem dedit ei et judicium facere, quoniam Filius hominis est. Quaedam porro ita, ut nec minor nec aequalis tunc ostendatur, sed tantum quod de Patre sit intimetur, ut est illud, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso; et illud, Neque enim potest Filius a se
Abbreviated transcription (Latin):
lius & equalis patri sccłm dei
formam inquaẽ. o minoi pa¬
accepit. inqua forma non so¬
lum patre. s etiam sp̃u sco.
neq hoc tantum. s etiam se
ipso minor inuentus ẽ. non
seipso qui fuit. s seipsoqui ẽ.
quia forma serui acepta: for¬
mam dez non amisit. sicut¬
scripturarum que in suꝑiore
libro cominemorauimꝰ testuno¬
nia docuerunt. Sunt tamen
quȩdam indiuinis eloquus
ita posita. ut ambiguum sit ad
qͣm potius regulam referantur.
utrum ad eam qua intelligimꝰ
minorem filium in assumpta
creatura: an ad eaur qua incelli¬
gunus ñ quidẽ minorẽ ẽẽ filiũ
s equalem patri. tamen ab illo
hunc ẽẽ d̾m de d̾o lum̃ de lum¬
ne. Filium quippe dicimus
d̃m dedo: pattem autem d̾m
tantum. non de dõ. nii¬
nde manifestumẽ. quod
filius habeat alium de qͦ
sit. & cui filius sit. pater aut
non filium de quo sit habeat:
s tantum cui pater sit. Omĩs
enim filius de patre ẽ qd ẽ: &

Expanded text:
lius et aequalis Patri secundum Dei lius et aequalis Patri secundum Dei formam in qua est, et minor Paaccepit ; in qua forma non solum Patre, sed etiam Spiritu sancto, neque hoc tantum, sed etiam se ipso minor inventus est, non se ipso qui fuit, sed se ipso qui est; quia forma servi accepta, formam Dei non amisit, sicutScripturarum, quae in superiore libro commemoravimus, testimonia docuerunt: sunt tamen quaedam in divinis eloquiis ita posita, ut ambiguum sit ad quam potius regulam referantur; utrum ad eam qua intelligimus minorem Filium in assumpta creatura, an ad eam qua intelligimus, non quidem minorem esse Filium, sed aequalem Patri, tamen ab illo hunc esse Deum de Deo, lumen de lumine. Filium quippe dicimus Deum de Deo: Patrem autem, Deum tantum; non, de Deo. Unde manifestum est quod Filius habeat alium de quo sit, et cui Filius sit; Pater autem non Filium de quo sit habeat, sed tantum cui Pater sit. Omnis enim filius de patre est quod est, et
Abbreviated transcription (Latin):
nec trepidus ero ad ꝓferendam
sententiam meam. inqua ma¬
gis amabo inspici a rectis. qͣm
timebo moideri a peruersis.
Gratanter enim suscipit oscłm
columbinum. pulcherrima &
modestissima caritas. dentemaut̃
caninum uel euitat cautissima
humilitas. uel retundit solidis¬
sima ueritas. magisq oꝑtabo aqͦ¬
libet reprehendi. qͣm siue aberran¬
te. siue abadulante laudari.
Nullus enun reprehensoi formi¬
dandus ẽ. amatori ueritatis: &¬
enum aut inunicus rephensurꝰ
ẽ aut amicus. Sigͦ inunicus
insultat ferendus ẽ: amicus aut̃
si errat docendus. si docet audi¬
endus. laudator uero & errans.
confiriat erroiem: & adulans
illicit inerrorem. E mendabit
gͦ me iustus in mmiscõia & argu¬
et me: oleum autem peccatoris
ñ impinguabit caput meum.¬
uam obrem qͣmqͣm
firmissime teneamus de
turas disseminatam. & a doctiꝰ
catholicis earumdem scriptura¬
rum tractatorb demonstrata
canqͣm canonicam regulam.
quomodo intelligatur dei fi¬

Expanded text:
Nec trepidus ero ad proferendam Nec trepidus ero ad proferendam sententiam meam, in qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima charitas; dentem autem caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas: magisque optabo a quolibet reprehendi, quam sive ab errante, sive ab adulante laudari. Nullus enim reprehensor formidandus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus reprehensurus est, aut amicus. Si ergo inimicus insultat, ferendus est: amicus autem si errat, docendus; si docet, audiendus. Laudator vero et errans confirmat errorem, et adulans illicit in errorem. Emendabit ergo me justus in misericordia, et arguet me; oleum autem peccatoris non impinguabit caput meumuamobrem, quanquam firmissime teneamus de er Scripturas disseminatam, et a doctis catholicis earumdem Scripturarum tractatoribus demonstratam tanquam canonicam regulam, quomodo intelligatur Dei Fi
Abbreviated transcription (Latin):
homines dm querunt. Mad
intelligentiam trinitatis
pro captu infirmitatis hu¬
mane anumum intendunt.
exꝑti difficultates laboriosas.
tes intuer inaccessibilem lucẽ
siue inipsamultiplici & multimo¬
da locutione litterarum sacrarũ
ubi michi nonuidetur nisi atte
dulcescat: cumadaliquid certũ
discussa om̃ĩ ambiguitate per¬
uenerint. facillune debent ig¬
noscere errantib intanti ꝑues¬
tigatione secreti.
Sed duo sunt quȩ inerroie
Shominum difficillune to¬
lerantur p̾sumptio priusqͣm
ueritas pateat: & cum iam pa¬
tuerit. p̃sumptȩ defensio falsi¬
tatis. Aquib duob uitiis ni¬
mis iunicis inuentioni ueri¬
tatis & tractation diuinorum
scoiumq librorum. si me ut
precor & spero d̾s defenderit.
atq muniuerit scuto bone uo
ñ ero segnis ad inquirendam
substantiam d. siue ꝑ scriptu¬
ram eius siue ꝑ creaturam. que
utraq nobis ad hoc ꝓponitur
intuenda. ut ipse queratur.
ipse diligatur. qui & illam in¬
spirauit. & istam creauit.

Expanded text:
homines Deum quaerunt, et ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, tis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi mihi non videtur nisi atterdulcescat: cum ad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facillime debent ignoscere errantibus in tanti pervestigatione secreti. Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum jam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quibus duobus vitiis nimis inimicis inventioni veritatis, et tractationi divinorum sanctorumque Librorum, si me, ut precor et spero, Deus defenderit atque munierit scuto bonae voe suae, non ero segnis ad inquirendam substantiam Dei, sive per Scripturam ejus, sive per creaturam. Quae utraque nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse quaeratur, ipse diligatur, qui et illam inspiravit, et istam creavit.
Abbreviated transcription (Latin):
quod minor sit. s quod de pa¬
tre sit:. ita non hinc efficitur
ut minoi sit spc sc̃s. quia
dic tume᷑ de illo. non enum
loquetur a semẽipso: s quȩc¬
q audiet loquetur. scd̃m hoc¬
enun dictum ẽ qd de patre
ꝓprocedit. Cum uero & filius
procedat. our non ambo filii
dicantur. nec ambo geniti.
s ille unus filius unigenitꝰ.
hic autem spc̃ scs nec filius.
nec genitus: quia si genitꝰ
utiq filius: alio loco si d̾s do¬
nauerit. & quantum dona¬
uerit disseremus.Ui

Expanded text:
quod minor sit, sed quod de paquod minor sit, sed quod de patre sit — ita non hinc efficitur, ut minor sit spiritus sanctus, quia dictum est de illo: non enim loquetur a semet ipso, sed quaecumque audierit loquetur; secundum hoc dictum est, quod de patre procprocedat, cur non ambo Filii dicantur, nec ambo geniti, sed ille unus Filius unigenitus, hic autem Spiritus sanctus nec filius nec genitus, quia si genitus utique Filius, alio loco, si Deus donaverit, et quantum donaverit, disseremus
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo secutus dixisset. omĩa
quȩcumq habet pater mea
sunt. propterea dixi quia de
meo accipiet & anmintiabit
uobis: crederetur foitasse. ita
modumille de patre. De se
quippe dixerat. mea doetri¬
na non ẽ mea. s euis qui me
misit. de spu autem scõ. ñ
enun loquetur asemecipso
& quia de meo accipiet. &
annuntiabit uobis. S qͥa
reodidit causam cur dixerit
de ineo accipiet. ait enim
omĩa quecumq habet pat̾
mea sunt. propterea dixi qͥa
de meo accipiet. restat ut in¬
telligatur etiam spc sc̃s de
patris habere: sicut & filius.
Quomodo nisi scdm id qd su¬
pra dixims. cum autem
uenerit paraclitus quem e¬
tatis qui apatre procedit
ille testimonium ꝑhibebit de
me : ꝓcedendo itaq apatre
dicitur non loqui a semetipso.
Et sicut non exeo fit ut mi¬
nor sit filius. quia dixit non
potest filius a se facere qͥt qm
nisi quod iuderit patrem fa¬
cientem: non enun hoc ex
forma serui dixit. s ex forma
dei. sicut iam ostendunus.
hec autem uerba non rridicant

Expanded text:
t, Omnia quaecumque habet Pater, mea sunt: propterea dixi, Quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis ; crederetur fortasse ita ctus, quemadmodum ille de Patre. De se quippe dixerat, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit: de Spiritu autem sancto, Non enim loquetur a semetipso,  Quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Sed quia reddidit causam cur dixerit, de meo accipiet; ait enim, Omnia quaecumque habet Pater, mea sunt; propterea dixi, de meo accipiet: resta ut intelligatur etiam Spiritus sanctus de Patris habere, sicut et Filius. Quomodo, nisi secundum id quod supra diximus: Cum autem venerit Paracletus quem etatis, qui a patre procedet, ille testimonium perhibebit de me? procedendo itaque a patre dicitur non loqui a semet ipso; et sicut non ex eo fit, ut minor sit filius, quia dixit: non potest filius a se facere quicquam, nisi quod uiderit patrem facientem — non enim hoc ex forma serui dixit, sed ex forma dei, sicut iam ostendimus; haec autem uerba non indicant,
Abbreviated transcription (Latin):
tauimus. & ex forma dez inqua
sic ȩqualis ẽ patͥ. ut tamen de
patre sit. In dez quippe forma
sicut non ẽ aliud filius aliud
uita eius. s ipsa uita filius ẽ.
ita non ẽ aliud filuis. aliud doc¬
trina eius: s ipsa doctrina fi¬
lius ẽ. Ic ꝑ hoc sicut id quod
dictum ẽ dedit filio uitam.
non aluid intelligitur. quam
genuit filium qui ẽ uita: sic
etiam cum dicitur dedit filio
doctrinam. bene intelligitur
genuit filium qui ẽ doctrina
ut quod dictum ẽ mea doctrina
non e mea s eiusqui misit me
sic intelligatur. ac si dictum sit
ego non sumameipso. s abillo
qui me misit. Nam & de spu¬
scõ de quonondictum ẽ semet¬
ipsum exinanunt foimam
serui accipiens: ait tamen ip-¬
se dñs. Cum autem uenerit
ille sp̃c ueritatis: docebit uos
omẽm ueritatem. Nonenun
loquetur a semetipso: s quec̃

Expanded text:
t ex forma Dei, in qua sic aequalis est patri, ut tamen de patre sit. In Dei quippe forma sicut non est aliud filius, aliud vita eius, sed ipsa vita filius est: ita non est aliud filius, aliud doctrina eius: sed ipsa doctrina filius est. Ac per hoc, sicut id quod dictum est, Dedit filio vitam, non aliud intelligitur, quam genuit filium, qui est vita: sic etiam cum dicitur, Dedit filio doctrinam, bene intelligitur, genuit filium, qui est doctrina. Ut quod dictum est, Mea doctrina non est mea, sed eius qui misit me: sic intelligatur, ac si dictum sit, Ego non sum e meipso, sed ab illo qui me misit. aliud esancto, de quo non dictum est, Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; ait tamen ipse Dominus: Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Non enim loquetur a
Abbreviated transcription (Latin):
tur & hoc etiã in extremis car¬
nalibq amorib ita ẽ. S ut a
liquid purius & liquidius hau¬
riamus: calcata carne ascenda¬
mus ad animum. Quid amat
animus in amico nͥanimu
& illic gͥ tria sunt. amans. &
quod amatur & amor. Restat
&lam hinc ascendere. & suꝑiꝰ
ista querere quantum homi¬
ni datur. S hic paululum
requiescat intentio: ñ ut se
iam existunet inuenisse quod
querit. s sicut solet inueniri
locus ubi querendum ẽ aliqͥd.
Nondum illud inuentum ẽ:
s iam inuentum ẽ ub querat᷑.
Ita hoc dixisse suffecerit: ut tan¬
qͣm abarticulo alicuius exoidii

Expanded text:
tur? et hoc etiam in extremis cartur? et hoc etiam in extremis carnalibusque amoribus ita est. sed ut aliquid purius et liquidius hauriamus, calcata carne ascendamus ad animum. Quid amat animus in amico, nisi animum? Et illic igitur tria sunt: amans, et quod amatur, et amor. Restat etiam hinc ascendere, et superius ista quaerere, quantum homini datur. Sed hic paululum requiescat intentio, non ut se jam existimet invenisse quod quaerit, sed sicut solet inveniri locus, ubi quaerendum est aliquid; nondum illud inventum est, sed jam inventum est ubi quaeratur: ita hoc dixisse suffecerit, ut tanquam ab articulo alicujus exordii
Abbreviated transcription (Latin):
homines ita uixerunt minime
desperamus: ut hoc & desidere¬
mus ardentius. & fidentius p̃¬
cemur. Ita & ipsoium uitam
facit auobis diligi formȩ illiꝰ
dilectio. scđ̾m quam uixisse
creduntur. & illoium uita ere¬
dita: ineandem formam fla¬
glatiorem excitat caritatem.
ut quanto flagrantius diligi¬
mus dm̃. tanto certius seremꝰ¬
q uideamus. quia indo con¬
spicius incominutabilem
formã iusticiȩ: scdm qͣm ho¬
minem uuiere opoitere iudi¬
camus. Halet gͦ fides ad cogni¬
tione̾ ꝙ ad dilectionemd. ñ
tanqm om̃ino incogniti aut
omĩno ñ dilecti. s quo cognos¬
catur manifestiꝰ. & quo firmiꝰ
diligatur. Quid ẽ autemdi¬
lectio uel caritas qͣm cantope
scriptura diuina laudat o
predicat: nisi amor boni e
Amor autem alicuius amanitiͦ
ẽ: & amore aliquid amatur. Ee¬
ce tria sunt. amans. & quod a¬
matur & amor. Quid ẽ gͦ amoi
nisi quȩdam uita duo aliqua
copulans uel copulare appetens.
amantem scilicet: & quod ama¬

Expanded text:
homines ita vixerunt, minime homines ita vixerunt, minime desperamus, ut hoc et desideremus ardentius, et fidentius precemur. Ita et ipsorum vitam facit a nobis diligi formae illius dilectio, secundum quam vixisse creduntur, et illorum vita credita in eamdem formam flagrantiorem excitat charitatem: ut quanto flagrantius diligimus Deum, tanto certius sereniusque videamus; quia in Deo conspicimus incommutabilem formam justitiae, secundum quam hominem vivere oportere judicamus. Valet ergo fides ad cognitionem et ad dilectionem Dei, non tanquam omnino incogniti, aut omnino non dilecti; sed quo cognoscatur manifestius, et quo firmius II. T. X. Quid est autem dilectio uel caritas, quam tantopere scriptura diuina laudat et praedicat, nisi amor boni ? amor autem alicuius amantis est et amore aliquid amatur. ecce tria sunt: amans et quod amatur et amor. et quid ergo amor nisi quaedam uita duo aliqua copulans uel copulari appetens, amantem scilicet et quod ama
Abbreviated transcription (Latin):
litatem. ꝑ infamiam o bonã
famam. ut seduetores & uera¬
ces. ut qui ignoramur & cog¬
noscumir. quasi morientes ꝙ
ecce uiuimnus: ut cohercit & ñ
mortificati. ut tristes semper
autem gaudentes. sicut egenz
multos autem ditantes. tanqͣm
nichil habentes: & omĩa possi¬
dentes: Quid ẽ quod accendi m᷑
indilectionem pauli apłi cũ
ista legimus. nͥ quod credimus
eum ita uixisses Uuiendum
tamen sic ẽẽ d̃i ministris non
de aliquib auditum credunꝰ:
s intus apud nos uel potius su¬
pra nos in ipsa ueritate conspi¬
cunus. Illum gͦ quem sic uixis¬
se credimus: ex hoc quod uide¬
mus diliguus. Et nisi hanc
formam quam semper stabi¬
lem atq incommutabilem
cerminus precipue diligeremꝰ:
non ideo diligeremus illum
quia eius uita̾ cum incarne u¬
ueret huic formȩ coaptatam
& congruentem fuisse fide reti
tamur ꝑ fidem. qua credimus
uixisse sic aliquem. & spem qua
nos quo q ita posse uiuere qui ho¬
mines sumus. exeo quod aliqui

Expanded text:
litatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati, ut tristes, semper autem gaudentes, sicut egeni, multos autem di- , tantes, tamquam nihil habentes et omnia possidentes — quid est, quod accendimur in dilectione Pauli apostoli, cum ista legimus, nisi quod credimus eum ita uixisse ? uiuendum tamen sic esse dei ministris non de aliquibus auditum credimus, sed intus apud nos, uel potius supra nos in ipsa ueritate conspicimus. illum ergo quem sic uixisse credimus, ex hoc quod uidemus diligimus, et nisi hanc formam, quam semper stabilem atque incommutabilem cernimus, praecipue diligeremus, non ideo diligeremus illum, quia eius uitam, cum in carne uiueret, huic formae coaptatam et congruentem fuisse credimus etamur per fidem, qua credimus uixisse sic aliquem, et spem, qua nos quoque ita posse uiuere, qui homines sumus, ex eo q
Abbreviated transcription (Latin):
enum duo precepta suit inqͥ¬
b totalex pendet & ꝓpħȩ. dilec¬
tio dei. & dilectio proximi. non
inmerito plerumq scriptura
proutroq unum ponit.
siue cantum d sicuti ẽ illud. sci¬
mus qm̃ diligentib d̾m omĩa
cooꝑantur inbonum. Et iterũ.
Quisquis autem diligit d̾m: hic
cognittis ẽ ab eo. & illud qm̃ ca
ritas dei diffusa ẽ incordibus
bis. & alia multa: quia & qui
diligit dm̃ consequens est ut
faciat quod precepit d̾s. & in
tantum diligit inquantum fa¬
cit. consequensgͦ eꝰ ut & proxi¬
mum diligat. quia hoc prece¬
pit d̾s. Siue tantum proximi
dilectionem scriptura cõmemo¬
rat: sicuti ẽ illud. Inuicem
onera ur̃a poitate: & sic adun¬
plebitis legem xͥ. Et illud.
Omis enu lex muno sermo¬
ne impletur: in eo quod scrip

Expanded text:
enim duo praecepta sint, in quenim duo praecepta sint, in quibus tota lex pendet et prophetae, dilectio dei et dilectio proximi, non immerito plerumque scriptura pro utroque unum ponit, sine tantum dei, sicuti est illud: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum, et iterum: quisquis autem diligit deum, hic cognitus est ab illo, et illud: quoniam caritas dei diffusa est in corbis, et alia multa — quia et qui diligit deum, consequens est, ut faciat quod praecipit deus, et in tantum diligit, in quantum facit. consequens ergo est, ut et proximum diligat, quia hoc praecipit deus — siue tantum proximi dilectionem scriptura commemorat, sicuti est illud: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi, et illud: omnis enim lex in uno sermone impletur, in
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ amat homines. aut quia
iustz sunt: aut ut iusti sint
amare debet. Sic enim co se¬
metipsum amare debet: aut qͥa
uistus ẽ. aut ut uistus sit. Sic
enum diligit proximum tanqm
seipsum: sine ullo ꝑicło. Qui e¬
nu alicer se diligit: iniuste se
diligit. Qm̃ se ad hoc diligit:
ut sit iniustus. Io hoc gͦ ut sit
malus: ac ꝑ hoc iam non se dilz¬
git. Qui enim diligit iniqui¬
tatem: odit animam suam. Qua¬
ꝓpter non ẽ p̾cipue uidendũ in hac
questione quȩ detͥnitate nob̃ e᷑: &
de cognoscendo dõ. nͥ qͥd sit uera
dilectio. immo uͦ qͥd sit dilectio.
Ea quippe dilectio dicenda q̃ uera ẽ:
alioqͥn cupiditas ẽ. Atq ita cupi¬
di abusiue dicunt᷑ dilige: que ad¬
modu cupere abusiue dicũt᷑ qͥdiligt.
Hȩc e autem uera dilectio ut
in herentes ueritati iuste ui¬
uamus:. & ideo contempnamꝰ
omia mortalia p̃ amore homi¬
num quo eos uolumus iuste
uiuere. Ita enun & mors pro
fr̃ib utiliter parati ẽẽ poteri

Expanded text:
rgo amat homines, aut quia rgo amat homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet. Sic enim et semetipsum amare debet, aut quia justus est, aut ut justus sit: sic enim diligit proximum tanquam se ipsum sine ullo periculo. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit ut sit injustus: ad hoc ergo ut sit malus, ac per hoc jam non se dilgit. qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Quapropter non est praecipue uidendum in hac quaestione, quae de trinitate nobis est et de cognoscendo deo, nisi quid sit uera dilectio, immo uero quid sit dilectio. ea quippe dilectio dicenda, quae uera est; alioquin cupiditas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur qui diligere, quemadmodum cupere abusiue dicuntur qui diligunt. haec est autem uera dilectio, ut inhaerentes ueritati iuste uiuamus et ideo contemnamus omnia mortalia prae amore hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. ita enim et mori pro fratribus utiliter parati esse poterim
Abbreviated transcription (Latin):
mentur & sint ustz anim:
Non cantum cementes & dicen¬
tes iustum eẽ anunum qui sei¬
entia atq ratione inuita ac mo¬
rib sua cuiq distribuit. s etiam
ut ipsi iuste uiuant. iustęq mo¬
rati sint : sua cuiq distribuendo
ut nemini quicqͣm debeant: nͥ
ut inuicem diligant. Et unde
inheretur illi formȩ nisi aman¬
dos Cur gͦ alium diligimus
quem credimus iustum: & non
diligimus ipsam formã ubi ui¬
demus quid sit iustus anius.
ti non sumus: minus eam dili¬
gunus. qͣm ut iusti ẽẽ ualeamꝰ.
Homo gͦ qui credit᷑ uistꝰ exea foi¬
ma & ueritate diligitur: qm
ceruit & intelligit apud se ille
qui diligit. Ipsa uero forma
& ueritas non ẽ qͦmodo aluinde
diligatur. Neq enim inueni¬
mus aliquid tale preter iꝑsam:
ut eam cum incognita ẽ creden¬
do. diligamus ex eo quod iam
tale aliquid nouimus. Quicqͥd
enu tale aspexeris. ipła ẽ: &
non ẽ quicqͣm tale. qm sola
ipsa talis ẽ qualis ipsa ẽ. Qui q¬

Expanded text:
mentur et sint justi animi; mentur et sint justi animi; non tantum cernentes et dicentes justum esse animum qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit, sed etiam ut ipsi juste vivant justeque morati sint, sua cuique distribuendo, ut nemini quidquam debeant, nisi ut invicem diligant . Et unde inhaeretur illi formae, nisi amando? Cur ergo alium diligimus quem credimus justum, et non diligimus ipsam formam ubi videmus quid sit justus animus,um justi non sumus, minus eam diligimus quam ut justi esse valeamus? Homo ergo qui creditur justus, ex ea forma et veritate diligitur, quam cernit et intelligit apud se ille qui diligit: ipsa vero forma et veritas non est quomodo aliunde diligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam, cum incognita est, credendo diligamus, ex eo quod jam tale aliquid novimus. Quidquid enim tale aspexeris, ipsa est: et non est quidquam tale, quoniam sola ipsa talis est, qualis ipsa est. Qui e
Abbreviated transcription (Latin):
idem cernit & iam sinon sit¬
& ipse quod cernit. Iustus uͦ
cum id dicit. id quod ipse est
ceruit & dicit. Et ubi ibiam¬
ipse cernit: nisi apud seipsume
S hoc mitum non ẽ. Ubi enĩ
seipsum cerneret: nisi apudse
ipsume Illud mirabile ẽ ut
apud se animus uideat. quod
alib nusqͣm uidit. & uerum
uideat. & ipsum uerũ iustus
animus uideat. & sit ipse ani¬
mus & non sit iustus animus.
quem apud seipsum uidet.
Num ẽ alius animus iustus
manimo nondum iusto
Aut si non ẽ. quem ibi uidet
cum uidet. & dicit quid sit
animus iustus: nec alib qͣm
ipse inseipso uidet cumipse
non sit animus iustꝰ. An il¬
lud ꝗd uidet ueritas ẽ interioi
p̾sens animo qui eam ualet
intueri e Neq om̃s ualent.¬
& qui intueri ualent: hoc
&iam quod intuentur non
om̃s sunt. Hoc ẽ non sunt etiã
ipsi iusti animi. sicut possunt
uidere ac dicere quid sit iustꝰ
anunus. Quod ude ẽẽ potert̃
nisi inherendo eidem ipsi for¬
mȩ qͣm intuentur. ut inde for¬

Expanded text:
idem cernit, etiamsi non sit etidem cernit, etiamsi non sit et ipse quod cernit. Justus vero cum id dicit, id quod ipse est cernit et dicit. Et ubi etiampse cernit, nisi apud se ipsum? Sed hoc mirum non est: ubi enim se cerneret, nisi apud se ipsum? Illud mirabile est ut apud se animus videat quod alibi nusquam vidit, et verum videat, et ipsum verum justum animum videat, et sit ipse animus et non sit justus animus, quem apud se ipsum videt. Num est alius animus justus in animo nondum justo? Aut si non est, quem ibi videt, cum videt et dicit quid sit animus justus, nec alibi quam in se ipso videt, cum ipse non sit animus justus? An illud quod videt, veritas est interior praesens animo qui eam valet intueri? Neque omnes valent: et qui intueri valent, hoc etiam quod intuentur non omnes sunt, hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut possunt videre ac dicere quid sit justus animus. Quod unde esse poterunt, nisi inhaerendo eidem ipsi formae quam intuentur, ut inde for
Abbreviated transcription (Latin):
meo proferre possem ad ocłos
hominum. qui alexanoriam
nouerunt. piofecto aut om̃s dice¬
rent non ẽ ipsa. aut si dicerent
ipsa ẽ multum mirarer atq ip¬
sam intuens inanimo meo. id ẽ
umaginem quasi picturam eiꝰ.
ipsam tamen ẽẽ nescirem s eis
crederem qui uisam tenerent.
Nonautem itaquero quid sit
iustus. nec ita inuenio nec ita in¬
tueor cum id eloquor. nec ita ꝓboi
cum audioi. nec itaprobo cum au¬
dio. quasi tale aliquid oculis ui¬
derim: aut ullo corporis sensu
didicerim. aut abeis qui ita di¬
dicissent audierim. Ui¬
um enimdico & sciens di¬
co iustus ẽ animus qͥ scien¬
tia atq ratione inuita ac mori¬
b suacinq distribuit. ñ aliqͣm
rem absentem cogito sic̃ carcha¬
ginem. aut fingo ut possum
sicut alexandriam. siue ita sit
siue nonita. s presens quidd̃a
cerno. & cernoapud me. & si n
sum ipse quod cerno: & multi
si audiant approbabunt. &
quisquis me audit atq scient᷑
approbat apuo se. & ipse hoc

Expanded text:
meo proferre possem ad oculos meo proferre possem ad oculos hominum qui Alexandriam noverunt, profecto aut omnes dicerent, Non est ipsa; aut si dicerent, Ipsa est, multum mirarer, atque intuens in animo meo ipsam, id est imaginem quasi picturam ejus, ipsam tamen esse nescirem, sed eis crederem qui visam tenerent. Non autem ita quaero quid sit justus, nec ita invenio, nec ita intueor, cum id eloquor; nec ita probor, cum audior; nec ita probo, cum audio; quasi tale aliquid ocultis viderim, aut ullo corporis sensu didicerim, aut ab eis qui ita didicissent audierim. Cum enim dico et sciens dico, Justus est animus qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit; non aliquam rem absentem cogito, sicut Carthaginem, aut fingo ut possum, sicut Alexandriam, sive ita sit, sive non ita: sed praesens quiddam cerno, et cerno apud me, etsi non sum ipse quod cerno, et multi si audiant approbabunt. Et quisquis me audit atque scienter approbat, apud se et ipse hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quid respondeat. Et quisquis
hinc uerum respondere potuit:
apud semnetipsum quid respon¬
oeret unienit. & carthaginem
quidem cum eloqui uolo apd
meipsum querout eloquar: & a¬
pud meipsum inuenio phanta¬
siam carchaginis. S eã ꝑ corpꝰ
accepi: io ẽ ꝑ coiporis sensum.
Qm̃ presens inea corpore fui. &
eam uidi: atq sensi. memoriaq
retinui. ut apud me inuenirẽ
de illa uerbum cum eam uellem
dicere. Ipsa enum phantasia eiꝰ
in memoua mea uerbum eius
non sonus iste trysillab cum
carthago nominatur. uel & iã¬
cum cacite nomen ipsum per
spacia tempoꝵ cogitatar: s illd̃
quod inanimo ineo certio. cum
hoc crisillabum uoce ꝓfero uel
anteqͣm ꝓferam. Sic & alexandri¬
am cum eloqui uolo qͣm num¬
qͣm uidi: presto ẽ apud me phan¬
tasma eius. Cum enu amultis
audissem & credidissem maguã
anteqͣm uoce quinq sillabas
proferam. quod nomen eius
fere om̃ib uotum ẽ. quam ta¬
men unaginem si exanimo

Expanded text:
quid respondeat; et quisquis quid respondeat; et quisquis hinc verum respondere potuit, apud se ipsum quid responderet invenit. Et Carthaginem quidem cum eloqui volo, apud me ipsum quaero ut eloquar, et apud me ipsum invenio phantasiam Carthaginis: sed eam per corpus accepi, id est per corporis sensum, quoniam praesens in ea corpore fui, et eam vidi atque sensi, memoriaque retinui, ut apud me invenirem de illa verbum, cum eam vellem dicere. Ipsa enim phantasia ejus in memoria mea verbum ejus, non sonus iste trisyllabus cum Carthago nominatur, vel etiam tacite nomen ipsum per spatia temporum cogitatur; sed illud quod in animo meo cerno, cum hoc trisyllabum voce profero, vel antequam proferam. Sic et Alexandriam cum eloqui volo, quam nunquam vidi, praesto est apud me phantasma ejus. Cum enim a multis audissem et credidissem magnam antequam voce quinque syllabas proferam, quod nomen ejus fere omnibus notum est. Quam tamen imaginem si ex animo
Abbreviated transcription (Latin):
Qua propter nulla eent mu¬
tabilia bona: nis eẽt incom¬
mutabile bonum.
non ẽ: nisi animus. Et cum ho¬
mo iustus dicitur: exanunodicit᷑
non ex corpoie. Est enun pulchri¬
tudo quedamanim iusticia qͤ
pulchri surit homines pleriq.
& iam qui corpore distorti atq
deformes sunt. Sient autem a¬
nimus nonuidetur ocłis. ita nec
pulchritudo eius. Ubi gͦ nouit
quid sit iustus qui nondum ẽ.
atq ut sit diligit iustume. u¬
n signa quȩdam ꝑ motum
corporis emicant: quib ille
aut ille homo ẽẽ iustusapparet
S unde nouit illa signa ẽẽ ani¬
mi iusti: nesciens quid om̃ino
sit iustuse Nouit gͦ. S ubi
nouimus quid sit iustus: &iã
cum iusti nondum sumus. S
extra nos nouimus: incorpore
aliquo nouimus S ñ ẽ ista
res corporis. In nobis gͥ nouimꝰ:
quid sit iustus. Non enimalib
hoc inuenio. cum quero ut hoc
eloquar nisi apud meipsum:
& si interrogem alium quid sit
iustus. apud seipsum querit

Expanded text:
Quapropter nulla essent muQuapropter nulla essent mutabilia bona, nisi esset incommutabile bonum. non est, nisi animus: et cum homo justus dicitur, ex animo dicitur, non ex corpore. Est enim quaedam pulchritudo animi justitia, qua pulchri sunt homines, plerique etiam qui corpore distorti atque deformes sunt. Sicut autem animus non videtur oculis, ita nec pulchritudo ejus. Ubi ergo novit quid sit justus, qui nondum est, atque ut sit diligit justum? An signa quaedam per motum corporis emicant, quibus ille aut ille homo esse justus apparet? Sed unde novit illa signa esse animi justi, nesciens quid omnino sit justus? Novit ergo. Sed ubi novimus quid sit justus, etiam cum justi nondum sumus? Si extra nos novimus, in corpore aliquo novimus. Sed non est ista res corporis. In nobis igitur novimus quid sit justus. Non enim alibi hoc invenio, cum quaero ut hoc eloquar, nisi apud me ipsum: et si interrogem alium quid sit justus, apud se ipsum quaerit