comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soli hñdant sagacitate et industͥa s
deficiũt prudenͣ et aĩositate gentes
uero a sole remote eꝯͣrio prudenͣ defi¬
cuĩt et animositate suꝑant qͣre si tã
ex neut̾s ꝑtibus eligendi sunt bellato¬
res.s ex regione media nec oĩuo aso¬
le remota nec oĩno soli ꝓpiqͣ eligen¬
di sunt bellantes ut tam prudencia
quͣ animositate ꝑticipent ad u̾tend̾
tũ cetã talia dociũta accipienda eẽ
ut ĩ pli̾bus. nam ĩ oĩbus ꝑtibus sunt
aliqui industres et aliqui aĩosi ut płi¬
mũ tũ soli ꝓpiuiqui animositate de
⁊̃ qd̃ licet in bellis tam animositas
mositas est utilis. Idõ et si gentes aĩo
ꝓpinque soli et oĩo remote nõ sunt
penitus utiles actibus bellicis mag̃
trĩ int̾ medias regiones elid̾ sunt
ad oꝑa bellica remotõres a sole ꝙͣ
ꝓpiiquiores ut mag̾ animositare
ꝑticipent. ¶ Uiso ex quibus ꝑtibus
eliᵈ adbellũ et exquibus artibus st̃
assumĩdi bellantes. sciᵈ̾ gͥ qd̃ cũ bellã¬

Expanded text:
soli abundant sagacitate et industria, sed deficiunt impetu et animositate. Gentes vero a sole remotae e contrario, prudentia deficiunt, et animositate superant. Quare si tam ex neutris partibus eligendi sunt bellatores; sed ex regione media, nec omnino a sole remota, nec omnino soli propinqua eligendi sunt bellantes, ut tam prudentia quam animositate participent. Advertendum tamen circa talia, documenta accipienda esse ut in pluribus. Nam in omnibus partibus sunt aliqui industres, et aliqui animosi: ut plurimum tamen soli propinqui animositate defndum etiam quod licet in bellis tam animositas,mositas est utilis. Ideo et si gentes omnino propinquae soli, et omnino remotae non sunt penitus utiles actibus bellicis: magis tamen inter medias regiones eligendi sunt ad opera bellica remotiores a sole, quam propinquiores, ut magis animositate participent. Viso ex quibus partibueligendi ad bellum, et ex quibus artibus sunt assumendi bellantes. Sciendum ergo quod cum bellan
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ oꝑe beslico duo uccͣia ẽẽ stre co¬
muras bessandi et prudencia erga belsi¬
la qͣre si scire uolumꝰ ĩ quibus regioni
deficit strenuitas et auimositas ctͣ bel¬
ue sunt soli nimio calore sictate amp̃
quid̃ sapũt ẜ modicũ hũdant iu
sanguine at p̾te̾a non hñt pugnandi
coustautiam nec fiduciam qr nͣlr̃ me

Expanded text:
in opere bellico duo necessaria ese, strenuitas bellandi, et prudentia erga bella. Quare si scire volumus in quibus regionibdeficit strenuitas et animositas circa bel quae vicinae sunt soli, nimio calore siccare; amplius quidem sapiunt, sed modicum abundant in sanguine, et propterea non habent constantiam
Abbreviated transcription (Latin):
lus ut ordinet eos ad alia opera ꝙͣ
uxorem. Nam filu instruendi st̾
qd oꝑa militaria uł ciuilia quibꝰ
uacare debeant cũ sint ad ulti ad
que nõ sunt instruende uxores
qr ralibus uacare nõ debent pr gͦ¬

Expanded text:
liis, ut ordinet eos ad alia opera, quam uxorem. Nam filii instruendi sunt ad opera militaria, vel civilia, quibus vacare debeant cum sint adulti: ad quae non sunt instruendae uxores, quia talibus vacare non debent.
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ uiderit filio expedire ip̃m gu¬
b̾uat et regis sic̃ et rex gentẽ sibi
smones qͥdam quõ uir hr̃e se de
les uocantes dñm. ostendũt .ii. pac¬
ra et ꝯuẽtõnes qued in suoregi¬
mine obsuare. ex ip̃o gͦ modo regẽ¬
da. qr uuũ est poli ͣͥ aliud regale
differt regnũ ꝯuigale a regimĩe
pr̃nali. uidemus .ii. qd regnũ re¬
gale ẽ magis rotale est nͣle regnũ¬

Expanded text:
melius viderit filio expedire, ipsum gubernat et regit: sicut et rex gentem sibi sermones quidam, quomodo vir habere se debves vocantes dominum, ostendunt ei pacta et conventiones quasdam in suo regimine observare. Ex ipso ergo modo regendi, quia unum est politicum, aliud regale, differt regimen coniugale a regimine paternali. Videmus enim quod regimen regale est magis totale et natu
Abbreviated transcription (Latin):
La nõ sufficit scire qͣre si cõ¬
uigiũ et qͣlr quis se hr̃e de¬
beat in uxore ducenda nͥ
ctͣ eam iam ductam sciat debite se
ab alus regĩbus est distĩctũ. possu¬
mus aut̃ dup ͨ ͥ uia ĩ uestigare qd̃
a ͦ reguine regende sunt cõuigeᷤᷤ
dus regi̾t unui̾a reseruatur ĩ uno
hoĩe. uñ ab eis hõ appellatur minor
mũdus. Nam sicut rotũ uniu̾sũ
diriginit uno principe ut uno d̾õ
qui est intllẽs seꝑatus et purus sic
oĩa que sunt ĩ hoĩe si debite regi de¬
bent regẽda sunt. In tllcũ et rõne
ĩmo a deo modue uniu̾si recuatur
i quo licet hoĩe ꝙ płõ totũ ordi¬
nẽ celoꝵ saluauit in qͣlibet aĩa rõ¬
nali. Si gͦ regnũ totius uniu̾si as¬
tũ ciuitas sit ꝑs unu̾si regnũ totiꝰ
cuutaris młto magis reseruabr̃ ĩ
una domo. Nam si domus est plus
ꝙͣ iiꝰ hõ singlaris et cuutas est
ꝙͣdam siłitudinẽ res̾uatur ĩ uno hõie¬

Expanded text:
a non sufficit scire quale coniugium, et qualiter quis se habere debeat in uxore ducenda, nisi circa eam iam ductam sciat debite se ab aliis regiminibus est istinctum. Possumus autem duplici via investigare, quod alio regimine regendae sunt coniuges, dus regiminis universi reservatur in uno homine: unde et ab eis homo appellatur minor mundus. Nam sicut totum universum dirigitur uno principe, ut uno Deo, qui est intellectus separatus et purus: sic omnia, quae sunt in homine, si debite regi debent, regenda sunt intellectu et ratione. immo adeo modus universi reservatur in quolibet homine, quod Plato totum ordinem caelorum salvavit in qualibet anima rationali. Si ergo regimen totius universi ascum civitas sit pars universi, regimen totius civitatis multo magis reservabitur in una domo. Nam si domus est plus quam unus homo singularis, et civitas est quandam similitudinem res
Abbreviated transcription (Latin):
rectũ nõ ẽ adeo nͣle sicut regale. s¬
mo iᵈ regnũ est qͦdã modo ex elcõ¬
ne cũ in tali regĩe cuies sibi dñm
eligant ex ħ aut̃ maĩfeste p dr̃a
nt̾ regnũ nupciale et pr̃nale. qr
pr̃ magis p̾ est filuc simpłr ⁊ tota¬
le aliquo .n. modo uxor iudicatur
ad paria cũ uiro ex eligit tͥ uir̃ filn
aut̃ nõ uidicant᷑ sic ad paria cum
pr̃e nec eligunt sibi prẽm s nͣlẽ

Expanded text:
rectum, non est adeo naturale, sicut regale. immo illud regimen est quodammodo ex electione, cum in tali regimine cives sibi dominum eligant. Ex hoc autem maxime panuptiale, et paternale: quia pater magis praeest filiis simpliciter et totale: aliquo enim modo uxor iudicatur ad paria cum viro, et eligit sibi virum. Filii autem non sic iudicantur ad paria eum patre, nec eligunt sibi patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
ciutatũ. exꝑtiem̃ sumꝰ tiuitates et pro¬
uĩcias nõ exñtes sb̃ uno rege ẽt̃ ĩpenu¬
ria nõ gaudere pace molestari dissen¬
tõibus et guerris. exũtes u̾o sb̃uno re¬
ge econtͣrio guerras nescuĩt pate letã¬
tur hũdancia florent.¬

Expanded text:
tatum. Experti enim sumus civitates et privincias non existentes sub uno rege esse in penuria, non gaudere in pace, molestari dissensionibus et guerris: existentes vero sub uno rege, econtrario, guerras nesciunt, pacem spectantur, abundantia florent.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩlitigio ꝙͣtũ adp̾sens spectat qͣtu¬
or est cousid̾are uidelicet ꝑtes luti¬
gautes uegñi de quo lutigant leges
torem ut regem aut pͥncipem a quo
detur auctoritas uidicandi ex pedir
aut̃ iudices ut recte iudicent ad oĩa
ħ debite se hr̃e nam iudiciũ nõd eẽ
usurpatum uec temerariũ nec ĩiqũ
nec p̾sũptuosum siue suspicõsũ. Iudi¬
ces euĩ si ũ recte se hñt ad leg̾ lacorẽ
facient uidiciũ usurpatũ. Tunc qͥ¬
dem dũr udices nõ recte se hr̃e ad le¬
g̾ latorem qñ exce dunt auctorica¬
rem sibi cõmissam ¶ Sc d̾o dicũtur
iudices facere uidiciũ temerariũ si
nõ recte se hũt ad leges ut sicareãt
legũ prudenͣ nam sũ cogͥrõue le¬
gũ recte cause iudicari nõ possunt
¶Tcio si uidices nõ debite se hñt ad
ꝑtes litigantes facient iu dm̃ ĩ iqũ
gula iusta media inter utrasq ꝑ
et ad unam ꝑtem declinat ꝑ amorẽ
ab alia u̾õ recedit ꝑ odiũ oz ip̃uui¬

Expanded text:
nim litigio quantum ad praesens spectat quatuor est considerare. videlicet partes litigantes, negocium de quo litigant, leges torem aut regem aut principem a quo datur auctoritas iudicandi. Expedit autem iudices ut recte iudicent, ad omnia haec debite se habere. nam iudicium non debet esse usurpatum, nec temerarium, nec iniquun, nec praesumptuosum sive suspitiosum. Iudices enim si non recte se habent ad legislatorem, faciunt iudicium usurpatum. Tunc quidem dicuntur iudices non recte se habere ad legislatorem, quando excedunt auctoritatem sibi commissam. Secundo dicuntur iudices facere iudicium temerarium, si non recte se habent ad leges, ut si carent legum prudentia: nam sine cognitione legum, recte causae iudicari non possunt. Tertio si iudices non debite se habent ad partes litigantes, facient iudicium iniquum: gula recta media inter utraque paet ad unam partem declinat per amorem, ab alia vero recedit per odium, op
Abbreviated transcription (Latin):
ibi auctoritas iudidi prudenͣ legũ
Telus iusticie et exꝑiencia agibiliũ
nam sicut incurando morbos corͣles
alũ plus proficit exꝑtus qmͣ artifex
eo nõ hẽat notitiam conditõnũ ꝑ¬
ticulariũ sic ĩuiditõ agibiliũ et in
dis cutõne tausaꝵ alũ plus proficiũt
requirũtur ad recte et debite iudicã¬
dũ. pz ergo qͣles uodices et qͣles dis¬
cussores cãꝵ q̃rere deceat regiam
maiestatem nam debet tales q̃rere
qui sunt huiles et nõ excedentes auc¬
toritatem sibi cõmissam sint pruden¬
tes in legibus scientes eas applicare
adlitigia ex orta hẽant zelũ iustie
ut nõ ex amore uł ex odio ꝑciũ s ex
dileccõne iusticie suĩas profa̾nt ha¬
beant exꝑiencam agibiliũ ut cog¬
noccentes ꝑticularia acta melius
discustiant causas¬
Que et quot oporteat uidices ⁊ ĩ dul¬

Expanded text:
ibi auctoritas iudicandi, prudentia legum, zelus iustitiae, et experientia agibilium. Nam sicut in curando morbos corporales aliquando plus proficit expertus quam artifex, eo quod habeat notitiam conditionum particularium: sic in iudicio agibilium et in discussione causarum aliquando plus proficiunt requiruntur ad recte et debite iudicandum. Patet itaque quales iudices et quales discussores causarum quaerere deceat regiam maiestatem: nam decet eos tales quaerere qui sint humiles, non excedentes autoritatem sibi commissam; sint prudentes in legibus scientes eas aplicare ad litigia exorta: habeant zelum iustitiae, vel ut non ex amore vel odio partium, sed ex dilectione iustitiae sententias proferant: habeant experientiam agibilium, ut cognoscentes particularia acta melius discutiant causasQuae, et quot oporteat consid
Abbreviated transcription (Latin):
cie sũt quid magnũ impole est talẽ
esse magnanimũ. Si gͦ magnifi¬
cenͣ et magnanimitas sunt maxͣ
bona et maxiẽ decet regiã maies¬
carẽ eẽ oruatã talibus u̾tutibꝰ
de testabile est ei suã felicitatẽ ĩ ta¬
libus pou̾e ¶ Scd̾õ de restabile est
regi uł principi suam felicitatẽ po¬
nẽ indĩciis qr ħ fcõ tyrannꝰ effici
ꝓprie est qui ĩtendit bonũ regni
et bonũ coẽ. Si aut̃ intendit boñ
ꝓp̾um ħ est ex conseꝙ̃ti tyrannus
Uͦ eo ͦ principalit̾ ĩtendit bonũ pͥ¬
uatũ. Si aut̃ intendit bonũ prin¬

Expanded text:
itiae sunt quid magnum, impossibile est tamen esse Magnanimum. Si ergo Magnificentia, et Magnanimitas sunt maxima bona, et maxime decet regiam maiestatem esse ornatam talibus virtutibus, detestabile est ei suam felicitatem in talibus ponere. Secundo detestabile est Regi, vel principi suam felicitatem ponere in divitiis, quia hoc facto Tyrannus efficitproprie est, qui intendit bonum Regni, et bonum commune: si autem intendit bonum proprium, hoc est ex consequenti. Tyrannus vero econveso, principaliter intendit bonum privatum: si autem intendit bonum pub
Abbreviated transcription (Latin):
felicitas deleni qi p nãcũ felicitas
sit bonũ optinm̃ ĩ optio nr̃o q̃ri
debet. Cũ gͥꝰ aĩa sit potõr corpore fe¬
licitas nõ est ponẽda ĩtalibus dĩcus
que sunt bona corporis. Sz ut suꝑi¬
us dicebarur poda ẽ ĩ actibꝰ uirtutũ
que sunt boͭ aiẽ. Ciuilib gꝰ hoĩ detes¬
tabile est pon̾e suam felicitatẽ ui dĩ¬
cis. Sz maxime derestabile est re¬
gie maiestati ¶Lam si rex aut prin¬
ceps ponat suam felicitatẽ i dĩcus tͥa
maxima mala iñ. ꝯsequit᷑. p̃mo qi
amittit maxima bona ẜõ qr efficit᷑
tyrannꝰ t̾tio qi efficit᷑ p̾pli dep̾daror
diligens enĩ peccuĩam ut finẽ et ti¬
men: es peccuĩam elargiri nũꝙͣ pͭ
esse magnificus cuiꝰ est fac̾e mag¬
nos sũptus uec ẜ pot̾ eẽ magnanimꝰ
q̃r metuenc pectunĩam ꝑd̾e̾ nich̾ ma¬
gnũ actẽptabit ĩmo cũ ille sit mag

Expanded text:
a felicitas de levi patet. nam cum felicitas sit bonum optimum, in optimo nostro quaeri debet. Cum ergo anima sit potior corpore, felicitas non est ponenda in talibus divitiis, quae sunt bona corporis, sed ut superius dicebatur ponenda est in actibus virtutum, quae sunt bona animae. Cuilibet ergo Homini detestabile est ponere suam felicitatem in diviiis, sed maxime detestabile est regiae maiestati. Nam si rex aut princeps ponat suam felicitatem in divitiis, tria maxima mala inde consequuntur. Primo, quia amittit maxima bona. Secundo, quia efficitur Tyrannus. Tertio, quia efficitur populi depraedator. Diligens enim pecuniam ut finem, et tamen pecuniam elargiri, nunquam potest esse magnificus, cuius est facere magnos sumptus: nec etiam potest esse Magnanimus, quia metuens pecuniam perdere, nihil magnum at
Abbreviated transcription (Latin):
litarẽ qd̾ aut̃ tĩ auri uł tot nũmis¬
mata tiñ ualeant tͥtici ħ est qr nũ¬
nusmata repurant᷑ magna ĩ opĩo¬
ne ho ͫ et qr sic uult ordo et dispõ
urenciũ eis ¶Etio in talibus nõ est
ponẽda felcitas qr aurũ etargen¬
tum et oĩa nĩntismata nõ solum
aĩam non saciant uet sũt ꝑ fciũ bo¬
digencie corlis pot̃ .n. continge̾ ut
cuma fame moriatur ¶ Necitatur
enĩ ibi de quodam cuiꝰ nomĩ erat
meda qui tũ minis eẽt auidus au¬
ri ut fabulose dr̃ impetͣ ut a dõut
qͥ quid tang̾et fieret aurũ cũ gͦ tac¬
tus reseruetur insingłis ꝑribus cor¬
poris ⁊ ore nich̾ tang̾e̾ poterat qn
cõu̾t̾etr in aur̃ erat ergo ei magͣ
copia auri cũ tũ fame ꝑirer qd̾ eẽ
nõ posset si aurũ uł cet̾a mĩmisina¬
indigentie cor̃li. Cũ gͦ qr nũmis¬
mata sunt dĩcie ĩ ordine ad aluid.

Expanded text:
ot numismata tantum valeant tritici, hoc est, quia numismata reputantur magna in opinione Hominum, et quia sic vult ordo, et dispositio utentium eis. Tertio in talibus non est ponenda felicitas, quia aurum, et argentum, et omnia numismata non solum nimam non satiant, nec sunt perfectum bodigentiae corporali. potest enim contingere ut pecunia, fame moriatur. Recitatur enim ibi quodam, cuius nomen erat Mida, qui cum nimis esset avidus auri ut fabulose dicitur impetravit a Deo, ut quicquid tangeret, fieret aurum. Cum ergo tactus reservetur in singulis partibus corporis, etiam ore nihil tangere poterat, quin convertetur in aurum. Erat ergo ei magna copia auri, cum tamen fame periret. Quod esse non posset, si aurum, vel cetera numismaindigentiae corporali. Tum ergo quia numisma
Abbreviated transcription (Latin):
e om̃e nũmisia que ime ͭ ͤ i digẽcias
corles ñ supplent. S ꝑ cõmutatõ
deseruiuur in digencie corͣli anrũ
aut̃ et argentũ licet sint naturalia
metalla sunt tũ artificiales dĩcit.
Inneutris aut̃ diuicus ẽ ponẽda feli¬
citas fangit .n. ph̃s. pͥmo politicoꝵ

Expanded text:
 omne numisma, quae immediate indigentias corporales non supplent, sed per commutationem deserviunt indigentiae corporali. Aurum enim, et argentum licet sint naturalia metalla, sunt tamen artificiales divitiae. In neutris autem divitiis est ponenda felicitas. Tangit enim I. Politicor.
Abbreviated transcription (Latin):
pu ͨ ͤ uõ ꝓcuret s tũc est dep̾dator
malũ qr̾ si detestabile ẽ regẽ amitt̾e
maxuma bona esse tyrannũ et p̾da¬
torem detestabile est suam felicitatẽ
indiuicus pon̾e.¬
decet regiam maiestatẽ pou̾e suũ¬
felicitatẽ ĩ hono

Expanded text:
edator, malum. Quare si detestabile est, regem admittere maxima bona, esse Tyrannum, et depraedatorem detestabile quoque est suam felicitatem in divitiis ponedecet regiam maiestatem, sufelicitat
Abbreviated transcription (Latin):
umi. Cum aut̃ gͥ finis maxĩe dili¬
garur ponẽs suam felicitatẽ ĩnũ-¬
misinate principalr intendit testau¬
rizare sibi et cõgregare pectuĩam ũ
ergo est rex. s tyraimꝰ cũ nõ inten¬
dat principalr bonũ publicũ. S pri¬
uarũ Fcio ħ poĩto sequit᷑ qd̃ rex sit
pplĩ de p̾dator Iam finis a deo intẽse
felicitatẽ in dĩcus nõ erit sibi cura
si opͥmat uiduas et pupillos si dep̾¬
detur ppłm et rem publicam dũ tñ
possit pecciũam congregare. q̃ enĩ
bũ intelligit quid ĩportat᷑ noĩe fi¬
nis nõ pot̃ eũ lat̾e ꝙͣlibet oñũa qͣ pͭ

Expanded text:
go finis maxime diligatur, ponens suam felicitatem in nmismate, principaliter intendit reservare sibi, et congregare pecuniam. non ergo est rex, sed Tyrannus, cum non intendat principaliter bonum publicum, sed privatum. Tertio hoc posito sequitur quod rex sit populi depraedator. nam finis adeo intense felicitatem in divitiis, non erit sibi curae, si opprimat viduas, et pupillos, si depraedetur Populum et Rem publicam, dum tamen possit pecuniam congregare, qui enim bene intelligit, quid importatur nomine finis, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
eus decet regiam maiestarẽ tales de¬
lectatõnes Imodãtas fuge̾ ne cõtemp¬
tibilis uideatur ¶Tertõ decet prĩcipem
talia de testari ne prĩcipari efficiatur
indignꝰ. Nam nulluc eligit iuuenes
cipari. s ut dr̃ pͥmo etħ. differt aut̃
uiuenilis seqñs .n. delectatõnes sentiles
dato qd̃ sit senextpre qi est puer mori
moribus et etate pp̃ qd̾ sic̾. si sit sexnex
rpr̃e et puer moribus ĩ digne princi¬
patur sic si sit puer etate et seuey no¬

Expanded text:
egiam maiestatem tales delectationes immoderatas fugere, ne contemptabilis videayur. Tertio decet principem talia detestari, ne principari efficiatur indignus, nam nullus eligit Iuvenes ert autem morem. Sequens enim delectationes sensibiles, dato quod sit Senex tempore, quia est Puer moribmoribus et aetate, propter quod sicut si sit Senex tempore, et Puer moribus, indigne principatur: sic si sit Puer aetate, et Senex mo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dignũ principari. Dicebatur .n. supͣ
qd̃ ĩ uita uoluptuosa cõuenimꝰ cura
brutis et desid̾antes sic uiu̾e sunt ui¬
tam petudũ eligentes qnͣto gͦ quis
ĩ altõri gradu existit tanto ꝑ hnͣc ui¬
talit̾ dĩnũ nam ut dr̃. u ͦ politicoꝵ
dini et dignicati intꝙͣto quis maior
princeps existat tanto alios magis ex¬
elłe deber u dignitare uite ex ĩ magͥ¬
tudine boĩtaris. In tanto gͦ gͣdu exũs
uidignũ est ut uitã pecudũ eligat qr
tabile regi qr se ipm̃i cõtẽptibilẽ. re¬
expedit principibus esse moderatos in
delectatoĩbus corͣlibus ĩ nuit eĩ ipẽ iͥdẽ
qd dantes se delectaroĩbus talibus sũt
siłes dormiẽtibꝰ et ebriis nã dediti hiꝰ
uoluptatibus usum rõns annitunt
sic̃ dormientes et ebru ut rõne nõ
possunt. Cũ gͦ ẜni eũdem phm nõ¬

Expanded text:
indignum principari faciunt. Dicebatur enim supra, quod in vita voluptuosa convenimus cum brutis, et desiderantes sic vivere sunt vitam pecudum eligentes: quanto ergo quis in altiori gradu existit, tanto per hanc vitaliter divinum. Nam ut dicitur 5. Politicorum dini, et dignitati, ut quanto quis maior princeps existit, tanto alios magis excellere debet in dignitate vitae, et magnitudine bonitatis. In tanto ergo gradu existens, indignum est, ut vitam pecudum eligat, quia tabile Regi, quia seipsum contemptibilem reexpedit principibus, esse moderatos in delectationibus corporibus. Innuit enim ipse ibidem quod dantes se delectationibus talibus, sunt similes dormientibus, et ebriis: nam dediti huiusmodi voluptatibus, usum rationis amittunt, sicut dormientes, et ebrii uti ratione non possunt. cum ergo secundum eundem Philo
Abbreviated transcription (Latin):
dam. ꝙ at̃ hiꝰ uoluptates nõ sint bo¬
nũ ꝑstm̃ et sufficiens de leni paret.
nam qd̾ sic bonũ est scͤiat appetitum.
hiꝰ aut̃ uoluptates appeticũ saciare
nõ possunt. ut in se ipõ qͥlibet exꝑi¬

Expanded text:
di voluptates, non sint bonum perfectum, et sufficiens, de levi patet. Nam quod sic bonum est, satiat appetitum: huiusmodi autem voluptates appetitum satiare non possunt, ut in seipso quilibet experi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ drẽ ꝙ licet sunit delectarõnes aliq̃
licite et honeste eo qd̾ ip̃a oꝑa iurtu¬
tum hoĩ bono et iurtuoso magnãde¬
lectacõm h̾ant ulła tñ delectatõ est
eenͣlit̾ ip̃a felicitas licet possit eẽ aliꝙͥ
felicitatem cõseꝙs. s hac declarare ñ
est p̾sentis negocii forte tñ de ħ̾aͥdĩ
citatem pon̾e in delectatõibus sẽsibili¬

Expanded text:
d licet sint delectationes aliquae licitae, et honestae, eo quod ipsa opera virtutum Homini bono, et virtuoso magnam delectationem faciant: nulla tamen delectatio est essentialiter ipsa felicitas, licet possit esse aliquid felicitatem consequens, sed hoc declarare non est praesentis negocii. Forte tamen de hoc ci
Abbreviated transcription (Latin):
ta amicicia dilige̾t qnͣta mt̾ cõiugeᷤᷤ
esse d. maxinie tñ hoc indecens est
regibus et principibus. qr ne indebi¬
te utantur uenereis int̾ eos et suas
cõuiges maxime ressari d amor de¬
bitus conuigalis ¶Ecia uia ad ĩuestĩ
ħ idem siũtur ex nut̾tõne filioꝵ. Nã
cũ ꝯuigiũ sit quid nͣle quõ debito mͦ

Expanded text:
itia diligerent, quanta inter coniuges esse debet. maxime tamen hoc indecens est regibus, et principibus: quia, ne indebite utantur venereis, inter eos et suas coniuges maxime reservari debet amor debitus coniugalis. Tertia via ad investigandum hoc idem, sumitur ex nutritione filiorum. Nam cum coniugium sit quid natu
Abbreviated transcription (Latin):
tͥrõni filioꝵ ut p ĩ colũbis et ĩ alus
płi̾bus gn̾ibus aniũ que alt̾natĩ o¬
ua fouent et honũm filioꝵ ꝑtẽ ꝑtat
femelsa. et ꝑtem masculus. cũ gͥ ad
supportand̾ honera cõiugii ĩ hõnibꝰ
nõ sufficiat sola feĩa nͣle est hoĩbus
ut unus uir uni młieri nubat ea eĩ
nͣlia uroicare debemꝰ que sunt ut ĩ
płibus ut nͣle est hoĩ qd̾ sit dext̾ licet
contingat aliquos esse sunstros. sic
qi ut ĩ płibus sola femmina nõ potest
ꝑtare honera matͥmonii nec sufficit
ad p̾stand̾ filiis oĩa nccĩa et debirũ
nutͥm̃tũ. licet gͦ forte alique młie¬
res qr facultatis hũndant suffic̾ent

Expanded text:
et in aliis pluribus generibus avium, quae alternatim ova fovent et onerum filiorum partem portat foemella, et partem masculus. Cum igitur ad supportandum onera coniugii in hominibus non sufficiat sola foemina, naturale est hominibus ut unus vir uni mulieri nubat. Ea enim naturalia iudicare debemus quae sunt ut in pluribus, ut naturale est homini quod sit dexter, licet contingat aliquos esse sinistros. Sic quia ut in pluribus sola foemina non potest portare onera matrimonii, nec sufficit ad praestandum filiis omnia necessaria et debitum nutrimentum: licet ergo forte aliquae mulieres, quia faculta
Abbreviated transcription (Latin):
Seqͥtur qd̃ ĩ hõĩbus ꝑ totam uitam
ħ̾eat. qrͣe si uolentes ad her̾e cõiigio
re ẽẽ conteuros et tanto magis ħ de¬
cet reges er prĩcipes qnͣto decet eos
meliores esse alus er magis seqͥ or¬

Expanded text:
d in hominibus per totam vitam haereat. Quare si nolentes adhaerere coniugio, re esse contentos. Et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto decet eos meliores esse aliis, et magis sequi or
Abbreviated transcription (Latin):
nideceus est ip̃oꝵ uxoꝵ płalitas ne
debita retrabatur. sic ħ in decens est
ex ꝑte uxoris ne uxor a suo cõuge
nõ debire diligatur. Nam int̾ ipeo¬
int̾ eor ut ꝓbarur .uiii. etħ. ẽ ann¬

Expanded text:
indecens est uxorum pluralitas, ne debita retrahantur: si hoc indecens est parte uxoris, ne uxor a suo coniuge non debite diligatur. Nam inter uxointer eos ut probatur
Abbreviated transcription (Latin):
est oĩbus cuubus uinus uacare ue¬
nereis et retͣhere se ab actibus pru¬
dencie et ab oꝑibus cuulibus indecẽs
est eos płes hre cõuges. tanto tñ hoc
indecens est magis regibus et prĩcipi¬
bus quͣto plus ĩ eis nũg̾e d pruden᷑
et intellã ex qnͣto plus uacare debẽt
et magis ẽẽ solliciti ctͣ oꝑa cuulia et

Expanded text:
est omnibus civibus nimis vacare venereis, et rethahere se ad actibus prudentiae, et ab operibus civilibus, indecens est eos plures habere coniuges. Tamen tanto hoc indecens est magis regibus, et principibus, quanto plus in eis vigere debet prudentia et intellectus, et quanto plus vacare debent et
Abbreviated transcription (Latin):
masculus ꝯuiuat femine et unus
uni ad h̾eat et cũ hoĩes toto ipr̃e ui¬
te sue egeant opibus et facultatibꝰ
ꝑeurũ qr eis cibus cõgris nõ suffi¬
cient̾ a naͣꝑatur sic se debent hr̃e uas
alt̾nati supportantibꝰ hon̾a filioꝵ se

Expanded text:
masculus convivat foeminae, et unus uni adhaerat. Sed cum homines toto tempore vitae suae egeant opibus et facultatibus parentum, quia eis cibus congruus non sufficienter a natura paratur, sic se debent habere mas alternatim supportantibus onera filiorum se
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ aliquid indigenciã uite nõ solũ
qͣdrupediũ s ⁊̃ uolucrũ sicut alicubi
consuetudo est hr̃e mltitudinẽ colun¬
barũ uł aliaꝵ auiũ ex qͥbus domesti
sistend̃ est ccͣapũ culturã si ꝑtesilłe
apit eeñt ad talem cultũ exapibus
enĩ in ꝑtibus coueĩentibus rolłitur
młtus fructus cũ ꝑius expensis ut gͦ
lentes poli ͨ ͤ iuuere melior est uita ꝑe¬
gͥua et hre alimĩta ex ꝓp̾rus laudabi¬
lius est qmͣ singula peccuma emere¬

Expanded text:
tium ad indigentiam vitae, non solum quadrupedium sed etiam volucrum: sicut alicubi consuetudo est habere multitudinem columbarum vel aliarum avium, ex quibus domesticsistendum est circa apum culturam, si partes illae aprae essent: ad talem cultum: ex apibus enim in partibus convenientibus colligitur multus fructus cum parvis expensis. Ut ergo lentes politice vivere melior est vita peregrina: et habere alimenta ex propriis, laudabilius est, quam singula pecunia emere
Abbreviated transcription (Latin):
curꝰ eidenciam stid̾ ꝙl alind sit rer
aluid usuc rei ut aluid est domꝰ aluid
decĩoretur. S si nõ pot̃ concedi usus
si accipiatur erit ibi usura .i. rapina
hĩtare ne sit domũ alieuare possessor
domoꝵ pt concedere usũ domꝰ uti¬
hĩtarõm absq eo qd̾ concedat sł̃ir¬

Expanded text:
 aliud sit res. aliud usus rei, ut aliud est domus, et aliud deterioraretur. Sed si non potest concedi usus si accipiantur, erit ibi usura, id est, rapina habitare, non domum alienare; possessor domorum potest concedere usum domus ut inhabitationem absque eo quod concedat s
Abbreviated transcription (Latin):
cia guant et ꝑũt et se ip̃a augent
uoleus gͥ denarios ip̃os inse ipĩs
mltiplitari ut qd̃ decem post lapsũ
tpr̃is fiant .xx. uult qd̾ artificia¬
poł. usuram ẽẽ quid detestatibile ⁊¬

Expanded text:
tia generant, et pariunt, et se ipsa auget. Volens igitur denarios ipsos se ipsis multiplicari, ut quod decem post lapsum temporis fiant viginti, vult quod artificiaPoli. usuram esse quid detestabile
Abbreviated transcription (Latin):
bant debent euĩ consuare laudabi¬
les consuetudines regin ẜm qͣs ca¬
piant licitos redditus nõ usurpan
principibus in acqͥsicõne peccunie
sic ⁊ uli̾s est uia possessio uł nõ solũ
ĩ possessionibus ĩ mobilibus cuiꝰ moĩ
mus enĩ fed̾icũ inꝑatoreni qui cã¬
te sapiẽ scłaris p̾dicabatur habnis¬
se massaicias mlr̾as nõ obstante eĩ
lia modici p̾cii existebant nicħ̾oꝰ
lebat assumere ⁊ hoc tam in bestus
p̾ncipes ut alus existentibus in reg¬
uo exempla p̾beant et ut ñ uideã¬
enĩ singula alim̃ta peccuma emit
magis uiuit ut ad ueã qmͣ ut tuus.
qr̃e decer reges et p̾ncipes hr̃e hoĩes
industͤs cã sr̃ culrura agioꝵ et in

Expanded text:
bant. Debet enim conservare laudabiles consuetudines regni, secundum quas capiant licitos redditus, non usurpandprincipibus in acquisitione pecuniae. Sic etiam utilis est via possessionalis non solum in possessionibus immobilibus, cuiusmodimus enim Federicum Imperatorem, qui tantae sapientiae secularis praedicabatur, habuisse massaritias multas, non obstante enim lia modici precii existebant; nihilomlebat assumere, et hoc tam in bestiiset reges, et principes, ut aliis existentibus in regno exempla praebeant, et ut non videanenim singula alimenta pecunia emit, magis vivit ut advena, quam ut civis. Quare decet reges, et principes habere homines industres tam super cultura a
Abbreviated transcription (Latin):
ẜm duo sunt accendenda. p̾mout
ĩ hyeme debita claritate illustreturt
fõ : ne ĩ estare ĩ mod̾ato calore opp̾
hyemale. tũc .n. eo qd̾ ĩ hyeme op¬
posicũ sit soli debita claritare illus¬
tret᷑. In etate quid̾̃ eo qd̾ obłique
respiciatur a sole hẽbit ĩ calore tẽ¬
ꝑam̃cũ. Nam sꝑradius oblique
ninorẽ calorem generat qmͣ di¬
rectus ¶ẜo ĩ edificando edificio

Expanded text:
m duo sunt attendenda. Primo ut hyeme debita claritate illustretur. Secundo, ne in aestate immoderato calore opprihyemale: tunc enim eo quod in hyeme oppositum sit soli, debita claritate illustrabitur. In aestate quidem, eo quod oblique respiciatur a sole, habebit in calore temperamentum. nam semper radius obliquus minorem calorem generat, quam directus. Secundo in aedificando aedificio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ualde coĩs et ĩ młtis deseruit ad
ncc̃a uite. Idõ ualde consid̾and̃ est
ut sic edificiũ siruet᷑. ut ei sit aq̃
salubris copia ne hĩtatores eius
ab ĩfectõne aque uifirmitatẽ cõtͣ¬
hent. tangit aut palios i libro te
agricultura sex que ait conaidanda

Expanded text:
 valde communis, et in multis deservit ad necessaria vitae. Ideo valde considerandum est, ut sic aedificium situetur, ut ei sit aquae salubris copia: ne habitatores eius ob infectionem aquae infirmitatem contrahant. Tangit autem Palladius in libro De agricultu
Abbreviated transcription (Latin):
mĩat ¶Qrͣtũ est ne aliqͦ odore ur̃ e¬
pore uicient᷑ Nam pͣuuc odor ue
sapor aqͣꝵ ut plimũ desiguat aqͣs
illas generari uł tnͣsire ꝑ aliqͣ loca
infecta aquibus talem odorem uꝑ
saporẽ contͣxerunt. ¶ Qutũ est ne
aquis illis aliquis luꝰ insedeat.
Nam t̾ra limosa et lutosa eo ꝙ u
hus signis decipi. Id̃o ad ducit pa¬
rum utenciũ illis aquis. Est gͦ as¬
piciend̾ . s. si deures et guignie
utenciũ illis aquis sint pure. si¬
iltentes eis heant capita sana er
latera sũ renes nllõ doloreaut ĩ fla¬
tione uexentur. Nam exaqͣz ma¬
sueuerũt conting̾e edificiũ g ͦ con¬
struend̃ edificari d ĩtali si tu qd̾
sit ei copia aque salubris hẽtis con¬
dicõnes illas de qͥbus fecimꝰ m̃tõnẽ
Qd̃ si rñ edificandi nctĩtas urgeat
nec tũ ibi aque salubris sit copia
est ibi ẜ̃m paladiũ construenda cis¬
t̾ua inqͣ pluiales aque colligende
sunt. Nam ẜm eundem aqͣ celestis
et pliuualis adhibend̾ qiͣ oĩbus añ¬

Expanded text:
tum est, ne aliquo odore, vel sapore vitientur nam pravus odor, vel sapor aquarum, ut plurimum designat illas aquas generari, vel transire per aliqua loca infecta, a quibus talem odorem, vel saporem contraxerunt. Quintum est, ne aquis illis aliquis insideat limus. nam terra limosa et lutosa, eo quod do nos in his signis decidi, ideo adducit Parum utentium illis aquis. Est ergo aspiciendum, si dentes et gingivae utentium illis aquis, sint puri: utentes habeant capita sana et latera, sive renes nullo dolore aut inflatione vexentur: nam ex masueverunt contingere. Aedificium ergo construendum aedificari debet in tali situ, quod sit ei copia aquae salubris habentis conditiones illas, de quibus fecimus mentionem. Quod si tamen aedificandi necessitas urgeat, nec tamen ibi aquae salubris sit copia. est ibi secundum Palladium construenda cisterna, in qua pluviales aquae colligendae sunt. nam secundum eundem aqua caelestis et pluvialis ad bibendum quasi omnibus ame
Abbreviated transcription (Latin):
anque cam̾e oppoĩte uento accentͥ¬
onali ur abiu eis salubrior custodi¬
atur uita ¶ Ttio ꝙͣtũ ad ordinem
unuisi consid̾anda est t̾raꝵ dispõ¬
ut in tali loco edificiũ construat᷑.
cui uiridaria pomeria possint ẽẽ cõ¬
uexa aspectus enĩ taliũ et de ambu¬
latõ ꝑ ea adillaritatem et sanita¬
tem conft̾ ¶Cessent aut̾ in edifi¬
cus construendis q̃dam alia ꝑticu¬
laria dicenda ut qͣlis deb̾et eẽ te¬
la uinaria qr d ẽẽ frigida obscu¬
ra oppoĩta septẽt̾ͥoni d eẽ longe
ab a quis ut acist̾nis et fluiuis et
longe a stabulis furno et st̃qͥlimis
sic ⁊̃ alie ꝑticulares condicõnes edi¬
ficõꝵ distingui possent. S qr talia
ninus ꝑticularia sunt edificatoꝵ
idustrie reliuqnͣtur¬
qd̃ possessio est hoĩ qͦdam moto nͣlic et¬
rõ ab reuũciantes possessionibus qͦdã¬
Mͦ ñ uinũt ut hoĩes s ut honibus

Expanded text:
aliquae camerae oppositae vento septentrionali, ut in eis salubrior custodiatur vita. Tertio quantum ad ordinem universi consideranda est dispout in tali loco aedificium construatur, cui viridaria et pomeria esse possunt connexa: aspectus enim talium et deambulatorio per ea ad hylaritatem et sanitatem confert. Essent autem in aedificiis construendis quaedam alia particularia dicenda; ut qualis deberet esse cella vinaria, quia debet esse frigida, obscura, oposita septentrioni debet esse longe ab aquis, ut a cisternis, et fluminibus: et longe a stabulis, fimo, et sterqui liniis. Sic etiam aliae particulares conditiones aedificiorum distingui possent. Sed quia talia nimis particularia sunt, aedificatorum industriae relinquanturod possessio est homini quodammodo naturalis, et abrenuntiantes possessionibus quodammodo non vivunt ut homines, sed sunt hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ci et ĩutrosq quidam sunt suꝑiores
et qͥdam infĩores pp̃ qd̃ decet eos
alr̃ et alr̃ eẽ ornatos. Sic enĩ uide¬
mus ĩ ordine unũsi qd̾ cũ totũ uni¬
sũ sit qiͣ una domus sũnu pͥncipis
in hac domo nõ enĩ gandent eqͣli
apꝑtu nec eqͣli pulc̾tudine s con¬
sidata conditõne rex aliqͣ pollent

Expanded text:
er utrosque quidam superiores, et quidam inferiores: propter quod decet eos aliter et aliter esse ordinatos. Sic enim videmus in ordine Universi, quod cum totum universum sit quasi una domus summi principis, 12. Meta. in hac domo non omnia gaudent aequali apparatu, nec aequali pulchritudine, sed considerata conditione rerum aliqua pollent
Abbreviated transcription (Latin):
fici ad prĩas consuetudines et ad cõ
dines ille eẽnt peĩtus corruptibiles
¶Qnto ctͣ hoc consid̾and̾ occurrit con
ficatur condicõ celestis potus ciboset
indum̃ta et cet̾a talia deseruiencia
oudigenciam uite sunt uarianda¬
Capłiu. xuiii. Cͥ est curialitas et qd̾¬
decet mĩstros regũ et

Expanded text:
fici ad patrias consuetudines, et ad condines illae sint penitus corruptelae. Quinto circa hoc considerandum occurrit congficatur conditio caelestis: potus, cibi, et indumenta et caetera talia deservientia ad indigentiam vitae, sunt varianda. Quid est curialitas, et qudecet ministros regum et
Abbreviated transcription (Latin):
ui. poł ¶ U ccͣ uestitũ consid̾anda est
uniformitas unstnͣciũ. Nam ut ap¬
pareant mĩstri ꝑtin̾e adiuũ pͥncipẽ
siue ad unũ dũantẽ reseruata cõditõ¬
ne ꝑsonaz maxuue dz actendi ut

Expanded text:
undo circa vestitum consideranda est uniformitas ministrantium. Nam ut appareant ministri pertinere ad unum principem sive ad unum dominantem, reservata conditione personarum, maxime debet attendi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qr iuger intllcũ et prudenͣ ⁊ no¬
uit se et alios indebit̾ finẽ dirigere
eris. hoiẽs .n. nͣlit̾ dñantur bestiis qr
hoñn genus iuget prudenͣ. bestie n̾õ¬
prudenͣ et arte ꝑum ꝑticipant. sic ⁊
iuri dũantur feminis qr ut declarari
ht̃ pͥmo politicoꝵ. femina ht̃ osiliũ

Expanded text:
 viget intellectu et prudentia, et novit se et alios in debitum finem dirigere.eris. Homines naturaliter dominantur bestiis, quia hominum genus viget prudentia: bestiae eprudentia et arte parum participant. Sic etiam viri dominantur foeminis, quia ut declarari habet I. Politic. foemina habet consilium
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenes nͣlit̾ decet antiqͥoribus eẽ
sb̃iectos qr ex ꝑti agibiliũ ñ sit hũ¬
Capłm .uiii. Quot et que opoeteat
hr̃e regem. si debeat esse prudeus.

Expanded text:
iuvenes naturaliter decet antiquioribus esse subiectos, quia inexperti agibilium non sic abunu. Quot, et quae oporteat habere regem, si debeat esse prudens.
Abbreviated transcription (Latin):
rex est nom̃ officii et dignitatis. est
enĩ regis offm̃ ut suam gentẽ regat
et dirigat et debitũ finẽ qd̾ ip̃m no¬
men regis Ostendit. nom̃ .n. regũ
a regendo sũptum est. reg̾e aut̃ alios
et dirig̾e̾ ipõs ĩfmẽ debitum fit per
lus possunt boua speculari et prouid̾e
prudencia gͦ est qͥde̾ni ocłs qͦ bonũ et
debitus finis couspicitur. qui gͦ hoco¬
culo caret nõ sufficient᷑ uid̾e potest ipm̃
bonũ nec ipm̃ debitũ finem ĩquẽ est¬
ppls dirigendꝰ. sicut gͦ sagutator nõ pos

Expanded text:
rex est nomen officii, et dignitatis. Est enim regis officium, ut suam gentem regat, et dirigat in debitum finem. quod ipsum nomen regis ostendit, nomen enim regum a regendo sumptum est: regere autem alios, et dirigere ipsos in finem debitum, fit per liis possunt bona speculari et providere. Prudentia ergo est quidam oculus, quo bonus et debitus finis conspicitur. Qui ergo hoc oculo caret, non sufficienter videre potest ipsum bonum, nec ipsum debitum finem, in quem populus dirigendus. Sicut ergo s
Abbreviated transcription (Latin):
so qd̾ prudenciam recte
dirigimiꝰ in bonũ finẽ in
quẽ inclinaut u̾tutes morales. res¬
tat ostendere qd̃ decet reges et prin¬
tipes eẽ prudentes. sunt aut̃ ꝙͣtum
go p̾sens spectat tͥa que maxime rex

Expanded text:
 per prudentiam recte dirigimur in bonum finem, in quem inclinant virtutes morales: restat ostendere, quod decet reges, et principes esse prudentes. Sunt autem quantum ad praesens spectat tria quae
Abbreviated transcription (Latin):
bilia bona dĩsis uirtutibus. totũ stu¬
diũ suũ ponet ut affluat dĩcus et sẽ¬
sibilibus bonis. efficietur gͦ de p̾dator
ppłi dñabitur tyrannide cũ curabit
qͥliscũq possit peguiam extorq̃re.

Expanded text:
bilia bona, et dimissis virtutibus, totum stubilia bona, et dimissis virtutibus, totum studium suum ponet, ut affluat divitiis, et sensibilibus bonis. Efficietur ergo depraedator populi, dominabitur tyrannice, non curabit qualitercunque possit pecuniam extorquere.
Abbreviated transcription (Latin):
iusi ipm̃ finem ꝑ prldenciani speculet᷑.
Sigͤ sine prudencia ulłt potest sufficiẽt
tum sine ea nlłs erit rex ẜm rei uitatẽ
et ut decet lz forte sit rex appellatõne et
plũbens poĩtus incõputo m̾catoꝵ. m̃ca¬
le magis est signũ ualoris qmͣ ualeat
sic si iuir prudencia careat et rega digͥ¬
tate fũgatur cũ ip̃e ꝑui ualoris sic est
loco magui p̾cii. magis gͦ est signũ
regis ꝙ sit iex ur gͦ sit rex nõ solum
nomine. s re decet ipm̃ hre prudenciã.
¶ Yo hoc decet eum ne defacili in tyranni
denciam dirigimur ĩ bonũ finẽ inꝙ̃
declinant u̾tutes morales. Est .n. pru¬
dentis ꝓuidere bona sibi etalus et di¬
rig̾e se et alios mactuũ finẽ. Si gͦ
aliquis prudencia carcat ꝑ qmͣ diri¬
gii᷑ ĩ optima bona ẜm iu̾tatem de
facili efficietur tyrannꝰ qr dĩcias et
bona extĩora que sunt bona optia
et boͣ ext̾ĩora rex prudenͣ carens qr ñ
cognoscet net repurabit nisi senfi¬

Expanded text:
 finem per prudentiam speculetur. Si ergo sine prudentia nullus potest sufficienter tum, sine ea nullus erit rex secundum rei veritatem, et ut decet licet forte sit rex appellatione et plumbeus positus in computo mercatorum, Mercale magis est signum valoris, quam valeat. Sic si vir prudentia careat, et regia dignitate fungatur, cum ipse parvi valoris sit, est loco magni precii. magis ergo est signum regis, quam sit rex. Ut igitur sit rex non solum nomine sed re, decet ipsum habere prudentiam. Secundo hoc decet eum, ne de facili in tyrannum prudentiam dirigimur in bonum finem, in quem inclinat virtutes morales Est enim prudentis, providere bona sibi et aliis, et dirigere se et alios in optimum finem. Si ergo aliquis prudentia careat, per quam dirigimur in optima bona secundum veritatem, de facili efficietur tyrannus: quia divitias et bona exteriora, quae sunt bona optima et bona exteriora; prudentia carens, quia non cognoscet, non reputabit nisi sensi
Abbreviated transcription (Latin):
amari magis apper̾e qmͣ cuucri. dice¬
batur .n. supͣ qr pͥncipał ĩ tẽtõ regis
et cuiuscũq pͥncipis ẽẽ d induce ali¬
cuies sunt magis bom et uir tuosi
d eẽmagis intentũ a leg̃ latore. Cñ
ergo si ciues et exñtes in regno bñ a¬
gant et obseruant leges et mandata
regis ex amore honesti et ex dilcõne
qmͣ hũt ẽt bonũ cõe et ad regẽ sut
mag̾ boni et uirtuosi ꝙͣ si hoc fac̾ent
timore pene et ne punirẽtur magis
debent appet̾e reges er pͥncipes amani
a ppłit et qd̾ amore bom ppłi bñ agãt
ꝙͣ tuneri ab eis et extimore pene ca¬
uere sibi ab actibus malis utr̃q eĩ
oñĩs sunt ad eo boni er ꝑfr̃i ꝙ solo
cere ad bouũ et retrahe a malonõre

Expanded text:
 magis appetere quam timeri. Dicebatur enim supra quod principalis intentio regis et cuiuscunque principantis esse debet, inducere alicives sunt magis boni et virtuosi, debet esse magis intentum a legislatore. Cum ergo cives et existentes in regno si bene agant, et observent leges, et mandata regis ex amore honesti, et ex dilectione quam habent ad bonum commune et ad regem, sint magis boni et virtuosi, quam si hoc facerent timore poenae, et ne punirentur; magis debent appetere. reges et principes amari a populis: et quod amore boni, populi bene agant, quam timeri ab eis, et quod timore poenae cavere sibi ab actibus malis. Utrumque eomnes sunt adeo boni et perfecti quod solo cere ad bonum, et retrahere a malo timore
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑans ulłi ꝑcit. qr nec ꝓ prẽ nec pro
ꝑsonaꝵ piũtarũ timĩtur reges ⁊ p̾n¬
cipes qñ nec amicis nec alus ꝑcunt
si uiderinit eos forefac̃e timent gͥ tũc
posse puuitõm effuge̾ ĩmo ut uult
magis rimeantur et ur u̾luis obser¬
uant iusticiam magis punire et seuĩ¬
us se ge̾re contͣ amicos si contingat
eos ualde forefacẽ qmͣ contͣ alio¶ ¶Tcõ
timentur reges er pͥncipes rõne moĩ
uidices et ppoĩti latent̾ et caute sege¬
runt inpuiutoĩbus exeꝙ̃ dis et in
iusticia facienda qd̾ mali effug̾e nõ

Expanded text:
ans nulli parcit: quia nec pro patre, nec pro personarum punitarum timentur reges et principes, quando nec amicis, nec aliis parcunt, si viderint eos forefacere.Timet igitur tposse punitionem effugere.Imo, ut vult magis timeantur, et ut virilius observent iustitiam, magis punire, et severius se gerere contra amicos, si contingat eos valde forefacere, quam contra alios. Tertio timentur reges et principes ratione modi iudices et praepositos latenter et caute se gerunt in puniitonibus exequendis, et in iustitia facienda: quod mali effugere non
Abbreviated transcription (Latin):
Primo quid̃ ẽẽ debent bñfia et lib̾a¬
les. ẜo forres et magnanimi. t̃cio ẽ¬
gus qĩ nõ ꝑcipit nisi sensibilia bona
Id̾o bñficos et lib̾ales et nũmisirata
et ui ea que possunt in nũmismare
les.ẜo ut reges aiĩtur a ppło debent
esse fortes et magnaninu expouẽtes
si oporteat ⁊ se ipõs probono coĩ et
defensione regni. Nlam ppse ualte di

Expanded text:
Primo quidem essse debent benefici, et liberales. Secundo fortes et magnanimi. Tertio aeqgus non percipit nisi sensibilia bona, ideo beneficos, et liberales in numismata, et in ea quae possunt numismate les. Secundo ut reges amentur in populo, debent esse fortes et magnanimi, ponentes si oporteat seipsos pro bono communi, et defensione regni. Nam populus valde di
Abbreviated transcription (Latin):
ẜo recħ qd̃ uistos maxime diligimꝰ¬
¶ Uiso quõ reges et pͥncipes debeant se
hr̃e ut anĩtur a ppło uidere restat qͦ¬
mꝰ se hr̃e debent ut timeautur abeis
puitõm tinĩtur reges et pͥncipes si
in eos qui ultͣ modũ regnũ et poli ͨͣ
ꝑturbant in exqͥsitas crudelitares ex̾te¬
de quibus sunt conscu fecisse aliquid
dirũ ¶Scd̾o tũtur reges et pͥncipes

Expanded text:
diligimus. Viso quomodo reges et principes debeant se habere ut amentur a populo: videre restat, quomodo se habere debent ut timeantur ab eispunitionem, timentur reges et principes; si in eos qui ultra modum regnum et politiam perturbant, inexquisitas crudelitates exercede quibus sunt conscii fecisse aliquid di
Abbreviated transcription (Latin):
turam cõstituta quid̃ enĩ ĩ om̃
diẽ. In hac aut̃ destͥptõne aliquid
declaratũ est ꝑ p̾cedens capłm. et
infra clarius ostendetur. uͥ distui¬
guẽtur om̃s ꝑter domꝰ et ꝓbabitur
qd̾ qͥliber talis ꝑs est aliquid nͣle rer¬
tat gͦ declarare in desc̾ptõne p̾dcã
quõ domꝰ sit coĩtas constituta in
diurnalia ut illa quibus indigemꝰ
ordine cuiꝰ mnodi cõẽdere tñ bibere
et cusꝰmodi sũt alia sustentam̃ta ⁊
s̾uicia corͣlia quibus condie ĩ digemꝰ
aliqͣ u̾o sũt ñ diurnalia qͥbus cotidie¬
nõ indigemꝰ ut ep̃no et uenditõ
Nam et si aliqui exñtes in aliqͣ do¬
mo ad sustentarõm uite coridie ĩ¬
digent emptõne uel uenditõne.
egeant. coĩtas gͦ domꝰ fr̃a fuit pp̃
ea qͥbus condiẽ uidigenꝰ. u̾m qr¬

Expanded text:
turam, constituta quidem in omnem diem. In hac autem descriptione aliquid declaratum est per praecedens capitulum, et infra clarius ostendetur. ubi distinguentur omnes partes domus, et probabitur quod quaelibet talis pars est aliquid naturale. Restat ergo declarare in descriptione praedicta, quomodo domus sit communitas conflituta in diurnalia, ut illa, quibus indigemus omni die, cuiusmodi est comedere, bibere, et cuiusmodi sunt alia sustentamenta, et servitia corporalia, quibus quotitie indigemus. Aliqua vero sunt non diurnalia, quibus non quotidie indigemus, ut emptio, et venditio. Nam et si aliqui existentes in aliqua domo, ad sustentationem vitae quotidie indigent emptione, et venditione, egeant. Communitas ergo domus facta fuit propter ea, quibus quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
stituta pp̃ oꝑa duiturnalia et cotidia¬
na ¶Qd̾ aut̃ oporteat domũ ex plibꝰ
constare ꝑsonis uide nõ est difficile
Nam cũ domꝰ ut p ex hĩtis sit coĩtas
quedam et societas ꝑsonaꝵ. cũ nõ
sit ꝓprie coĩtas nec societas ad se ip̃m
si ui domo coĩtacẽ saluare uolumus
infra parebit et ut uult. ph̃s. pͥmo¬

Expanded text:
stituita propter opera diurnalia et quotidiana. Quod autem oporteat domum ex pluribus constare personis, videre non est difficile. Nam cum domus ut patet ex habitis sit communitas quaedam et societas personarum: cum non sit proprie communitas nec societas ad seipsum, si in domo communitatem salvare volumus, infra patebit, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
gere suam domũ tanta cũ mag̾
hoc spectat ad reges et principes ꝙͣ¬
to exincuria ꝓprie domꝰ magis
pͭ insurg̾e preudiciũ cuntati ⁊
regno qmͣ ex ĩcuria alioꝵ¬

Expanded text:
gere suam domum: tanto tamen magis hoc spectat ad reges et principes, quanto ex incuria propriae domus magis potest insurgere praeiudicium civitati et regno, quam ex incuria alio
Abbreviated transcription (Latin):
est expedieus coĩtas domꝰ s er
uici cuntatis et regni. Utr̃ at pp̃
diens toĩtas cuutatis et regni in
regno et cuitare in qnͣtũ ꝑeorũ
noticiam aliquo modo deseruit ad
cognostend̃ domũ et adsciend̾ qͣlr̃
sir regenda. Nam ut suꝑuis tange¬

Expanded text:
est expediens communitas domus, sed et vici, civitatis, et regni. Utrum autem diens communitas civitatis, et regni, inregno et civitate, inquantum eorum notitia aliquo modo deseruit ad cognoscendum domum, et ad sciendum qualiter sit regenda. Nam ut superius tange
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾ent suam inremꝑancia oñdere lau¬
datur enĩ sobrietas et rẽꝑancia uin¬
ꝑatur aut̃ auaricia et gulositas ¶sep̃¬
timo decer um regem ornare et ui¬
mr̃e cuutares et castra existencia ĩ
regno ut apparent magis eẽ procu¬
raror coĩs boni quiͣ tpramiꝰ q̃rens
nõ sic honoratos eẽ a cuubus ꝓprus
si iut̃ ipõs exist̾ent qd̃ tyranni uon
faciũt. Nam sapiences er bonos ut ĩfͫ
patebit nõ honorant sꝑ ꝑunint. No
dilatare suũ dĩnũ. Nam ut dr̃ ĩ poł.
durabilius est regnare sr̃ paucos qmͣ
tudo cuulis potencie ad quisita sit ꝑ
usurparõm et ĩusticiam. Recitat ãt
sui regni dimississer qi forre eam ĩ¬
uiste tenebat increpatus tũ fuit ab
muiꝰ regnũ diict̾et filus qmͣ accepisset
a prẽ. sndit rex ille qd̃ si dimitebat
eis unꝰ regnũ in qnͣtitate dimictebat
tũ maiꝰ et duit᷑ muuc tpr̃e tyranni aut̃
hoc facuuut nam licet per se siłant i̾te

Expanded text:
deberent suam intemperantiam ostendere: laudeberent suam intemperantiam ostendere: laudatur enim sobrietas et temperantia, vituperatur autem avaritia et gulositas. Septimo decet verum regem ornare et munire civitates et castra existentia in regno, ut appareat magis esse procurator communis boni, quam tyrannus quaerens non sic honoratos esse a civibus propriis, si inter ipsos existerent. quod tyranni non faciunt: nam sapientes et bonos, ut infra patebit, non honorant, sed perimunt. Nondilatare suum dominium. Nam ut dicitur Polit. durabilius est regnare super paucos, quam tudo civilis potentiae acquisita sit per usurpationem et iniustitiam. Recitat autesui regni dimisisset, quia eam forte iniuste tenebat: increpatus ab minus regnum dimitteret filiis, quam accepisset a patre, respondit rex ille, quod si dimittebat eis minus in quantitate regnum dimittebat tamen maius et diuturnius tempore. Tyranni autem hoc non faciunt; nam licet semper se simulent iuste