comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ylpes enim est animal fallax.
insidiis intentum. rapinas frau-¬
dis exercens. & int̾ ipsa hominũ hospi-¬
tia in foueis habitans. Ita hereticus
domum fidei non habẽns alios in suã
frandem trahit. & a fide seducit. Atr
autem ad alterum. Sequere me. Ille
autem dixit. Dñe. ꝑmitte me pr̃imũm
ire. & sepelire patrem meum.
lle magistrum. hic dnm̃ uocat. non
discipulatum respuens. s ꝓ pietate
patrem sepelire desiderans. dignus in
quo xp̃c reclinet caput. idest in quo
diuinitas maneat. Uel reclinatio ca¬
pitis humilitatem xp̃i significat. quȩ
in hoc non illo simulatore ac suꝑbo
locum habebat. Ih̾e autẽ ait illi.
Sequere me. & dimitte mortuos sepe¬
lire mortuos suos. tu autem uade an
nuntia regnum dei. Nocet dñs mi
nora bona pͥtermittenda eẽ. ꝓ utilita¬
te maioꝵ. Maius enim bonum est pͥ-¬
dicare. quam patrẽ sepelire. Na qͥ pa-¬
trem sepelit. carnem in terra abscon

Expanded text:
lpes enim est animal fallax, insidiis intentum, rapinas fraudis exercens, et inter ipsa hominum hospitia in foveis habitans, ita haereticus domum fidei non habens, alios in suam fraudem trahit, et a fide seducit. Ait autem ad alterum: Sequere me. Ille autem dixit: Domine, permitte me primum ire, et sepelire patrem meum. BEDA. Ille magistrum, hic Dominum vocat, non discipulatum respuens, sed pro pietate patrem sepelire cupiens, dignus in quo Christus reclinet caput, id est, in quo divinitas maneat. Vel reclinatio capitis, humilitatem Christi significat, quae in hoc, non illo simulatore ac superbo locum habebat. Jesus autem ait illi: Sequere me, et dimitte mortuos sepelire mortuos suos. Tu autem vade et annuntnora bona praetermittenda esse pro utilitate majorum. Majus enim bonum est, praedicare, quam patrem sepelire. Nam qui patrem sepelit, carnem in terra abscond
Abbreviated transcription (Latin):
abbatum ꝓpt̾ homin̾e factũ
est. & non homo ꝓpt̾ sabbatii.
deo maior cura est adhibenda salu¬
ti hominum. quam custodiȩ sabba¬
ti. Sic enim mandatum ẽ sabbatũ
eustodiri. ut si necessitas ẽẽt. ñ fieret
reus qui solueret. S abbato eircumei¬
di non est ꝓhibitum: cum fuerit ne¬
cessarium. Iosue muros iericho sep¬
tem dieb cum exercitu circumiuit.
& machabei necessitate pugnauert̃
sabbato. Unde discipulis esurientib.
qͦd licitum non erat in lege. necessi¬
tate famis factum est licitum. Hodie
etiam siquis eger ieiunium corrupe¬
rit. non tenetur reus. Lx
sabbato ut intraret in syna¬
gogam & doceret. Et erat ibi

Expanded text:
abbatum propter hominem factum est, et non homo propter Sabbatum. Ideo major cura est abhibenda saluti hominum, quam custodiae Sabbati. Sic enim mandatum est Sabbatum custodiri, ut si necessitas esset, non fieret reus qui solveret. Sabbato circumcidi non est prohibitum, cum fuerit necessarium. Josue muros Jericho, septem diebus cum exercitu circuivit , et Macchabaei necessitate pugnaverunt Sabbato. Unde discipulis esurientibus, quod licitum non erat in lege, necessitate famis factum est licitum. Hodie etiamsi quis aeger jejunium corruperit, non tenetur reus. CAPSabbato, ut intraret in Synagogam et doceret. Et erat ibi
Abbreviated transcription (Latin):
go dñs templi qui sum hic.
sum maior templo. idest meli¬
or. & id̾o si figurale templum potu¬
it defendere sacerdotes sibi seruien¬
tes. cur sp̃uale ñ potest defendere
discipulos sibi credentes:¬

Expanded text:
ominus templi qui sum hic, sum major templo, id est melior, et ideo si figurale templum potuit defendere sacerdotes sibi servientes, cur spirituale non potest defendere discipulos sibi credentes
Abbreviated transcription (Latin):
indicat mundi. Cura undecim̃a naq
horã ueniunt nouisimi: qͥ pͥmi dena¬
riũ uitȩ accipiunt ęt̃nȩ. Ante crucem
abraham erat in inferno: & pꝰ cruc̃e
cum diceret. Tempꝰ meum ꝓpe᷑ est: q̃
iturus sum de mundo ad patrẽ. Cum
discipulis discumbebat: quia eis ȩtña¬
requiem p̃parabat. Et edentibus
ȩsiderio desideraui hoc pascha man-¬
ducare uobiscũ: antequã patiar.
Fesiderat typicum pascha mauducare.
ꝙ sic passionis suȩ mystĩa declarare:
quatinus ꝙ legalis paschȩ ꝓbator existat.
& ultra uetitet ex hiberi carnalit̃. docen¬
do fuisse figuram ueri paschȩ. In cuiꝰ
rei figura defecto manna. postquã co¬
mederunt filii isrł de fructib terrȩ:
nec usi sunt ultra cybo illo. L ec lxy¬

Expanded text:
icat mundi; circa undecimam namque horam veniunt novissimi, qui primi denarium vitae accipiunt aeternae . Ante crucem Abraham erat in inferno, et post cruccum diceret: Tempus meum prope est, quo iturus sum de mundo ad Patrem. Cum discipulis discumbebat, quia eis aeternam vitam praeparabat. Et edentibus esiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar. BEDA. Desiderat typicum pascha manducare, et sic passionis suae mysteria declarare, quatenus et legalis paschae probator existat, et ultra vetitet exhiberi carnaliter, docendo fuisse figuram veri Paschae. In cujus rei figura defecit manna, postquam comederunt filii Israel de frugibus terrae, nec usi sunt ultra cibo illo . L.
Abbreviated transcription (Latin):
cis cũ factũ fuerit. quia ego sum.
Iesi aicat. Huc usq toleraui ꝙ taen.
s. iaui noto ꝓditorẽ. antequã fiat qd̵
cito facturus ẽ: utt postea eredatis
qr ego sũ ille de qͦ scͥptura illa pͣ¬
dieit. Cum ꝙͥ exemplo suo docuerit
aplos humiliationem & caleanei pas¬
sione. supponit qͦ consoletꝰ eõs hono¬
ne qͥd ip̃se & pat̃ in eis recipietur.¬

Expanded text:
is cum factum fuerit, quia ego sum. Ac si dicat: Hucusque toleravi et tacui, sed jam noto proditorem antequam fiat, quod cito facturus est, ut postea credatis quia ego sum ille de quo Scriptura illa praedixit. Cum igitur exemplo suo docuerit apostolos humiliationem et calcanei passionem, supponit quo consoletur eos honorem, quod ipse et Pater in eis recipietur
Abbreviated transcription (Latin):
ad meridiem : & ad hoc confirmandũ
inducunt qr uidei noluert̃ intrare
in p̃toriũ seslicet pilati domũ. ne c̃¬
taminarent᷑. s comederent pascha:
ñ intelligentes pascha nͥ esum agni.
Cũ gͥ patent̃ contrarii sint tͥb eugłi¬
stis: impudent᷑ dicunt ioh̾em in hac
parte correxisse eos. S constat om̃s eo¬
dem sp̃u locutos fuisse: ꝙ si in uno er¬
rarent. in aliis minus eis crederetur.

Expanded text:
ad meridiem, et ad hoc confirmandum inducunt, quia Judaei noluerunt intrare in praetorium, scilicet Pilati domum, ne contaminarentur, sed comederent pascha, non intelligentes pascha nisi esum agni. Cum igitur patenter contrarii sint tribus evangelistis, impudenter dicunt Joannem in hac parte correxisse eos. Sed constat omnes eodem spiritu locutos fuisse, et si in uno errarent, in aliis minus eis crederetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ultra moysaicum pascha celebrabo:
donec in eccłia quȩ est regnum d̾i sp̃u¬
alit̾ intellectum compleat᷑. In hoc re¬
gno dñs hoche pascha manducat: qr
ea quȩ moyses rudi popło carnalit̃
obseruanda p̾cepit: ipse in membris
suis sp̃ualit̃ exercet. N cxxi.
ym hȩc dixisset: turbatus ẽ sp̃u.
q ꝓtestatus ẽ. & dixit. Am̃ amen
dicõ uobis: quia unus ex uobis tra¬
l&ꝵ det me. Protestatur: idest p̃die

Expanded text:
n ultra Mosaicum pascha celebrabo, donec in Ecclesia, quae est regnum Dei, spiritualiter intellectum compleatur. In hoc regno Dominus hodie pascha manducat, quia ea quae Moyses rudi populo carnaliter observanda praecepit, ipse in membris suis spiritualiter exercet. A. Cum haec dixisset, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Protestatur, id est, prae
Abbreviated transcription (Latin):
mã. ut de cara re: s quasi uile tradens
mancipiũ in potestate posuit ementi
um. Multi hoctie uide scelus exhor¬
rent: nec tam̃ cauent. Nam cum ꝓ
munerib falsum testimoniũ dicunt:
ꝓfecto ueritatẽ negando dnm pocu¬
na uendunt. Cũ societatẽ fr̃nitatis.
discordie peste cõmaculant: dñm ꝓ¬

Expanded text:
mam de chara re, sed quasi vile tradens mancipium, in potestate posuit ementium. BEDA. Multi hodie Judae scelus exhorrent, nec tamen cavent. Nam cum pro muneribus falsum testimonium dicunt, profecto veritatem negando, Dominum pecunia vendunt; cum societatem fraternitatis discordiae peste commaculant, Dominum pro
Abbreviated transcription (Latin):
bis ddemonstrabit denaculum grande
stratum. & illic parate nobis Et abie¬
runt discipuli eiꝰ. & inuenert̃ sicito
dixit eis: & parauerunt pascha. Ambro
Sicut d̃s cuneboꝵ p̃seiꝰ cũ aiscipulis
loquit᷑ : de his quȩ alibi geruntur.
cingitur. Homo occurrens: pͥmitiuus
homo amphorã aquȩ portans occurrit:
ut ostendatur mẏsternim paschȩ dñi &e i.¬
lebrandũ ꝓ ablutione mundi. aqͥ qͥppe
lanachrũ gr̃ȩ. amphora mensur̃a uir¬
tutum significat: uł ꝑfectã mensurã
expleti temꝑis. qͦ dignum erat hoc geri.
habemꝰ thesaurum istũ: in uasis ficti¬
lib. Consulte & aquȩ bauili & dñi
domꝰ tacita sunt uocabula: ut om̃ib
uerum pascha celebrare uolentib. idest
xp̃i sacram̃tis imbui. eũq suȩ m̃tis
hospitio susciꝑe querentib. facultas
danda signetur. Cenaculũ magnum
sp̃ualis lex ẽ: quȩ de angustiis litterȩ
egrediens. in sublimi loco recipit salua¬
torẽ. Nã qͥ adhuc litterã occidentem

Expanded text:
de stratum, et illic parate nobis. Et abierunt discipuli ejus, et invenerunt sicut dixit eis, et paraverunt pascha. AMBROS. Sicut Deus cunctorum praescius cum discipulis loquitur de his quae alibi geruntur. cingitur. Homo occurrens, primitivushomo amphoram aquae portans occurrit, ut ostendatur mysterium paschae Domini celebrandum pro ablutione mundi. Aqua quippe lavacrum gratiae, amphora mensuram virtutum significat, vel perfectam mensuram expleti temporis, quo dignum erat hoc geri. habemus thesaurum istum in vasis fictilibus . Consulte et aquae bajuli et Domini domus tacita sunt vocabula, ut omnibus verum pascha celebrare volentibus, id est, Christi sacramentis imbui, eumque suae mentis officio suscipere quaerentibus, facultas danda signetur. Coenaculum magnum, lex spiritualis est, quae de angustiis litterae egrediens in sublimi loco recipit Salvatorem. Nam qui adhuc litteram occidentem
Abbreviated transcription (Latin):
inquit sequimini eum qui duere in
altum: uͥ xp̃e cũ discipłis sublimũ
uirtittũ delectatione reficitur. Unde
raab exploratorib mandat. ut non
irent ꝑ uma s ꝑ excelsa. Amplius.
Cenaculũ ȩccłia magna ẽ. quȩ nar-¬
rat nom̃ dñi. strata uarietate uirtutũ
& linguarũ. Unde illud. Cireũ amicta
uarietate. In qua paratͣ dño pascha.
mũ suã crecudte. utt sit una fides sub

Expanded text:
inquit, sequimini eum, qui ducit in altum, ubi Christus cum discipulis sublimium virtutum delectatione reficitur. Unde Rahab exploratoribus mandat, ut non irent per ima, sed per excelsa . Amplius: Coenaculum Ecclesia magna est, quae narrat nomen Domini, strata varietate virtutum et linguarum, unde illud: Circumamicta varietate , in qua paratur Domino pascha; mum suam credidit, ut sit una fides sub
Abbreviated transcription (Latin):
pasche facta ẽ: S supͣductũ ẽ. & di¬
cultu habebat᷑ poni pascha: unde
iohes dicit ante ddiẽ festũ pasche. uo¬
eando pascha ꝑrimum chem sollem¬
nitatis sequentis. id est sextam feriam.
Greci uͦ ñ illũ cliẽ cuiꝰ uesꝑe luna qͦr¬
tadecima apparuit. s solum sequent̾ẽ
uocant diem paschȩ & immolationis
agni. cticentes dũm quinta feria anti¬
cipando comedisse cum ddiscipulis pa-¬
schalem agnũ. & tc̃ instituisse sacram̃¬
ta earnis sanguinisq sui dũ adhuc ferm̃tatũ

Expanded text:
schae facta est? Sed supradictum est et dicultu habebatur, poni pascha. Unde Joannes dicit: Ante diem festum paschae, vocando pascha primum diem solemnitatis sequentis, id est, sextam feriam. Graeci vero non illum diem, cujus vespere luna quartadecima apparuit, sed solum sequentem vocant diem paschae et immolationis agni, dicentes Dominum quinta feria anticipando comedisse cum discipulis paschalem agnum, et tunc instituisse sacramenta carnis sanguini
Abbreviated transcription (Latin):
ihm̃ dicentes. Ubi iuis paremꝰ tͥ
comecere pascha: Non habemꝰ do¬
mieslin: non habenꝰ tab̾naculũ. Au¬
diant hoc quib ẽ cura in edificandis
domib marmoreis: & in laquearib
aureis. Cognoscant om̃ium dñm: qr
locũ ubi reclinaret caput ñ habute.
Srima dies arimoꝵ dicitur hic quar¬
tadecima dies primi mensis. quando
abiecto ferm̃to. pascha. id ẽ agnus occi¬
debatur ad uesꝑam. Ed exponens apł̃s
an. Et enim pascha nr̃m. immolatꝰ ẽ¬
xp̃c. Quamus enim sequenti die. id
ẽ quinta decima luna sit crucifixus.
tam hac nocte qua agnꝰ immolabat᷑
carnis sanguinisq sui mysteria cele¬
branda dnscipłis tradidit: & a uideis
tentus ac ligatus. ipsꝰ imniolationis
idest passionis suȩ sacrauit exordiũ.
t iħe cuixit. Ite in ciuitatẽ: & introe¬
Suntib uob occurret uobis homo. am

Expanded text:
m, dicentes: Ubi vis paremus tibi comedere pascha? BEDA. Non habemus domicilium, non habemus tabernaculum. Audiant hoc, quibus est cura in aedificandis domibus marmoreis et in laquearibus aureis. Cognoscant omnium Dominum quia locum ubi reclinaret non habuit. Prima dies azymorum, dicitur hic decima quarta dies primi mensis, quando abjecto fermento, pascha id est, agnus occidebatur ad vesperam. Quod exponens Apostolus, ait: Etenim pascha nostrum immolatus e. Quamvis enim sequenti die, id est, decima quinta luna, sit crucifixus, tamen hac nocte qua agnus immolabatur, carnis sanguinisque sui mysteria celebranda discipulis suis tradidit, et a Judaeis tentus ac ligatus, ipsius immolationis id est, passionis suae sacravit exordium. At Jesus dixit: Ite in civitatem, et introeuntibus vobis, occurret vobis
Abbreviated transcription (Latin):
n uerbis istã non unitas nature mis¬
si s mittentis: s in misso mutenttis
missũ accipiat. ut in eo mittentẽ ab¬
tendas. ut in petro xp̃m scilicet in ser
uo dñm: in xp̃o patrẽ. scilicet in uni¬
gentto genitorẽ. Neute intuen

Expanded text:
nitas naturae missi et mittentis, sed in misso auctoritas missum accipiat, ut in eo mittentem attendat, ut in Petro Christum, scilicet in servo dominum, in Christo patrem, scilicet in unigenito genitorem. + Acute intuen
Abbreviated transcription (Latin):
iea gͥ mente retinete illum retri¬
butionis diẽ. qͦ illuminabit d̾s ab¬
scondita tenebrarum. & manifestabit
cogitationes cordium. Tunc enim & uos
a deo laus. & aduersarios ueritatis pe¬
na manet ȩterna.

Expanded text:
itur mente retinete illum retributionis diem, quo illuminabit Deus abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordium. Tunc enim et vos a Deo laus, et adversarios veritatis poena manet aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
gratimq ihe locutus est eis dicens. Ha¬
et fiauciam ego sum: nolite timere.
son subiunxio quis eẽt. qr uł ex lesx.
nota uoce poterant eũ intellige¬
i uł ex hoc qͦd eum ad moysen ita
nouerant locutum. Hec dices filiis
irs. Qui ẽ misit me ad uos. Preti¬
more nimirum clamaueruite. qr mag¬
ntimoris indicium ẽ. confusus clamor
& incerta uox. Qd autẽ turbati sunt
añm tam̃ uidentes supra mare ambu¬
lantem. mẏstice insinuat. quia sepe
ft uit eum aliqua subito cuitinȩ tri¬
bulationis oritur sedatio. ñ statim cre¬
amir uera liberatio. Id̃oq ꝑmanen¬
uus lte priori formidine.
intensa ad liberationẽ dirigat᷑ oratio.
quia prope ẽ dñs om̃ib inuocantib
cum. Quod uͦ dixerunt fantasma eẽ.
significat. quia quidam cedentes diabo¬
lo de xp̃i aduentu ddubitabant. Unde
illud. Putas inueniat filius hominis
fidem in terra: IU. cli.
espondens autem petrus dixit.
Dñe si tu es: iube me uenire ad
te suꝑ aquas. At ipse ait. Uem. Et descen.

Expanded text:
st eis, dicens: Habete fiduciam; ego sum, nolite timere. Non subjunxit quis esset, quia vel ex nota voce poterant eum intelligere, vel ex hoc, quod eum ad Moysen ita noverant locutum: Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos . Prae timore nimirum clamaverunt, quia magni timoris indicium est confusus clamor et incerta vox. Quod autem turbati sunt, Dominum tamen videntes supra mare ambulantem, mystice insinuat; quia saepe fit ut cum aliqua subito diutinae tribulationis oritur sedatio, non statim creditur vera liberatio. Ideoque permanente priori formidine, intensa ad liberationem dirigatur oratio, quia prope est Dominus invocantibus eum . Quod vero dixerunt phantasma esse, significat quia quidam credentes diabolo, de Christi adventu dubitabant. Unde illud: Putas inveniat Filius hominis fidem in terra? . M. 151X Respondens autem Petrus, dixit: Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas. At ip
Abbreviated transcription (Latin):
turum esse in mundum. ictest ad cõ¬
mun̾e hominũ cognitionẽ.
iscipuli & turbȩ credentes in do¬
minum putauerunt illum sic
uenisse ut iam regnaret. & hoc ẽ uel¬
le rapere & regem facere. p̃uenire t̾epꝰ
eiꝰ quod ipse apud se occultabat usq
aut̾e nobis exemplum monstrat. ut
in bonis quȩ agimꝰ humani fauoris
retributionem uitemus. simulq insi¬
nuat quod altitudo sua ñ potest
T dimissa turba. ascendit in mon-¬
tem solus orare. Si fuissent
sitan ascendissent cum eo. s turba ñ
ic. datur intelligi. quia cũ dñs
sederet in monte cum discipłis
siuis qͦd iohes com memorat. & uide¬
ret turbas ad se uenientes. descende¬
rat. de monte. & cica inferiora loca
turbas pauerat.

Expanded text:
nturum esse in mundum, id est ad communem hominum cognitionem. Discipuli et turbae credentes in Dominum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret, et hoc est, velle rapere et regem facere, praevenire tempus ejus, quod ipse apud se occultabat usqueautem, nobis exemplum monstrat, ut in nobis quae agimus humani favoris retributionem vitemus, simulque insinuat quod altitudo sua non potest t dimissa turba, ascendit in montem solus orare. Si fuissent sitan ascendissent cum eo, sed turba non ic datur intelligi quia cum Dominus sederet in monte cum discipulis suis, quod Joannes commemorat, et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte, et circa inferiora loca turbas paverat.
Abbreviated transcription (Latin):
N petro considerandũ ẽ Hy larius.
fide eum oeteros anteisse. Nlam pre &¬
teris primus respondit. Tu es xp̃c
filius dei uiui. Primus passionem
dũm malum putat detestatus est.
Primus & moriturũ se & ñ nega¬
turum spopondit. Primus lauari
sib pedes pre abirt. gladium quoq
aduersum eos qui ꝯ ̃ m comp̾hende¬
rant eduxit. Te¬
yi putant corpus dm̃ non ẽẽ ue¬
rum quia suꝑ aquas ambulauit
respondeane qͦmͦ petrus ambulauit.
quem hominem ñ negant. Cũ cepis¬
set mergi. animi fides ardebat.s hu¬
mana fragilitas in ꝓfundũ trahebat.
e dño quidem

Expanded text:
n Petro considerandum est fide eum caeteros anteisse. Nam prae caeteris primus respondit: Tu es Christus filius Dei vivi. Primus passionem, dum malum putat, detestatus est. Primus et moriturum se, et non negaturum spopondit. Primus lavari sibi pedes prohibuit, primus gladium quoque adversum eos qui Dominum comprehendebant, eduxit. HIEi putant corpus Domini non esse verum, quia super aquas ambulavit, respondeant quomodo Petrus ambulavit quem hominem non negant. Cum coepisset mergi, animi fides ardebat, sed humana fragilitas in profundum trahebat. De Domino quidem
Abbreviated transcription (Latin):
notandum quia dñs tudeos pa-¬
uit tanquam deinceps nouos cibos
a lege suscepturos. s quod in deserto
bethsaide miraculum factum ẽ. exp̃sse
figurauie dñm uerbi pabula largitu¬
rum in deserto ȩccłiȩ uirum ñ haben¬
tis. Unde bethsaida pulchre domus
fructuum interp̃tatur. Hinc ysaias.
Letabitur deserta & inuia. & exultabit
solitudo. & florebit sicut lilium. Et pan

Expanded text:
notandum quia Dominus Judaeos pavit tanquam deinceps novos cibos a lege suscepturos, sed quod in deserto Bethsaidae miraculum factum est, expresse figuravit Dominum verbi pabula largiturum in deserto Ecclesiae virum non habentis. Unde pulchre Bethsaida domus fructuum interpretatur. Hinc Isaias: Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit quasi lilium . Et p
Abbreviated transcription (Latin):
ram differre uidetur auxiliũ tribu¬
lantib. tam̃ eos tand̾e corroborat.
Hinc ẽ qͦd ueniens uolebat p̾terui
discipulos. ut ad horam turbati & a
tinuo liberati amplius ereptionis su
miraculum stuperent. & maiores gus
dño referrent. Idem fit in tempestatib
passionũ. quȩ a ꝑfidis ingerunt᷑. Un¬
de illud ȩccłiȩ martyrii certaminȩ de¬
sudantis. Quare me repulisti: Qua¬
re tristis incedo: dum affligit me ini¬
intelligere potuerunt dñm uele
ꝓterire eos: nisi quia in diuersũ ibi
Quis hoc mystice non aduertic:. ¶ͦ¬
modo gͦ uolebat p̾terire qͦs confirma¬
uto. nͥ quia illa uoluntas p̾tereundi
ad eliciendum illum clamore ualena
cui subueniri oportebat:.

Expanded text:
ram differre videtur auxilium triburam differre videtur auxilium tribulatis, tamen eos tandem corroborat. Hinc est quod veniens, volebat praeterire discipulos, ut ad horam turbati, et continuo liberati, amplius ereptionis suae miraculum stuperent, et majores gratias Domino referrent. Idem fit in tempestatibus passionum, quae a perfidis ingeruntur. Unde illud Ecclesiae, martyrii certamine desudantis: Quare me repulisti? Quare tristis incedo, dum affligit me iniintelligere potuerunt Dominum velle praeterire eos, nisi quia in diversum ibat? Quis hoc mystice non advertit? Quomodo ergo volebat praeterire quos confirmavit, nisi quia illa voluntas praetereundi, ad eliciendum illum clamorem valebat, cui subveniri oportebat.
Abbreviated transcription (Latin):
bat p̾terire eos. Ie R o nimuS.¬
ecte inuiti apłi recesseranto a
dño. ne ꝑiclitarent᷑. Uigiliȩ mi¬
litares. in spatia horarũ terna diui¬
aunt̾. Ergo hic ostendit᷑ tiscipulos
tota nocte periclitatos. & in extremo
noctis quod designat consũmationẽ
mundi. auxilium habere a dño.
fuit legis. scd̃a ꝓpħarum. tertia
corporis aduentus. quarta in reditu
claritatis. s ueniet tunc ad ȩccłiam
uagã & naufragam. antixp̃i sp̃u fes¬
sam: & totius scł motib circũacła.¬
ota nocte ꝑiclitantur. quia dũ se
considerat homo. nichil in uentt
nisi tenebras angustiarum. & estus
hostium insurgentium. Cu̾ uͦ m̃t̾e
ad suꝑni p̾sidii lum̃ erigit. quasi i¬
ter umbras noctis repente ortum
luciferi conspicit. qui diem ꝓximũ
idest xp̃m nuntiet. Lucifer nãq tue
horas noctis. id est totam uigiliã ma¬
titinã illuminare dicitur. Dñs int̾¬
ra uidit suos laborantes in mari.g
ñ mox eis succurrit. quia & si ad ho¬

Expanded text:
bat praeterire eos. HIERON. Recte inviti apostoli recesserant a Domino, ne periclitarentur. Vigiliae militares in spatia horarum terna dividuntur. Ergo hic ostenditur, discipulos tota nocte periclitatos, et in extremo noctis, quod designat consummationem mundi, auxilium habere a Domino. fuit legis, secunda prophetarum, tertia Christi adventus, quarta in reditu claritatis, sed veniet tunc ad Ecclesiam vagam et naufragam, Antichristi spiritu fessam, et totius saeculi motibus circumacota nocte periclitantur, quia, dum se considerat homo, nihil invenit nisi tenebras angustiarum et aestus hostium insurgentium. Cum vero mentem ad superni praesidii lumen erigit, quasi inter umbras noctis repente ortum luciferi conspicit, qui diem proximum, id est, Christum nuntiet. Lucifer namque tres horas noctis, id est, totam vigiliam matutinam illuminare dicitur. Dominus in terra vidit suos laborantes in mari, et non mox eis succurrit; quia etsi ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
apientes ñ colligunt uuas de spi-¬
Inis. idest dulcia uerba de hereticis.
qui idõ dicuntur spinȩ & tribuli. qr
saueiant animas ꝑ uerboꝵ blandicias.
Tribuli sunt. genus herbȩ spinosȩ.
Lucas. Neq de spinis colligunt ficus.
neq de rubo uindenuant uuam. Beda¬
pinȩ & rubi sunt curȩ scħ. & pun¬
ctiones itioꝵ. de quib peccatori
dictum est. Terra tua. spinas & tribu¬
los germinabit tibi. ficus uͦ & uua.
dulcedo nouȩ conuersationis ẽ. quã
xp̃c in nobis esurit. & feruor dilecti¬
onis qui letificat cor hominis. Hinc
scͥptum est. ficus protulit grossos su¬
os. uineȩ florentes dederunt odorẽ.
Non ficus de spinis. non uua de ru¬
bo colligitur. quia mens adhuc uete¬
ris hominis consuetudine depressa
simulare potest. s fructus noui homi¬
nis ferre non potest. Qͦd si aliquan¬
do facta uł dicta maloꝵ ꝓsunt bo¬
nis. non hoc faciunt mali. s consili¬
um dei sic de illis oꝑatur. M.LLII.¬
ic omnis arbor bona. .lx¬

Expanded text:
apientes non colligent uvas de spinis, id est dulcia verba de haereticis, qui ideo dicuntur spinae et tribuli, quia sauciant animas per verborum blanditias. Tribulus est genus herbae spinosae. « Neque de spinis colligunt fructus, neque de rubo vindemiant uvam . » Spinae et rubi sunt curae saeculi, et punctiones vitiorum, de quibus peccatori dictum est: « Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi . » Ficus vero et uva dulcedo novae conversationis est, quam Christus in nobis esurit, et fervor dilectionis qui laetificat cor hominis. Hinc scriptum est: « Ficus protulit grossos suos, vineae florentes odorem dederunt . » Non ficus de spinis, non uva de rubo colligitur, quia mens adhuc veteris hominis consuetudine depressa simulare potest, et fructus novi hominis ferre non potest. Quod si aliquando facta vel dicta malorum prosunt bonis, non hoc faciunt mali, sed consilium Dei; sic de illis operatur. « Sic omnis arbor bona
Abbreviated transcription (Latin):
mercedem propħȩ & uisti recipiet. qͥ qͣsi
oꝑarios in ꝓphetia & in oꝑib iustitiȩ
sibi constituit. dum sustentat aliqͦs. ne
in illis ꝓpt̾ inopiam deficiant.¬
potum dederit uni ex minimis istis
nȩ discipuli R quia xp̃i estis. Nl. fi
ccasionem excludit de pauꝑtate.
tem frigidam det pro d̾o petenti. Mis̃

Expanded text:
mercedem prophetae et justi recipiet, qui quasi operarios in prophetia et in operibus justitiae sibi constituit, dum sustentat aliquos, ne in illis propter inopiam deficiant.dederit uni ex minimis istisne discipuli, R. quia Christi estis: M. R. Occasionem excludit de paupertateem frigidam det pro Deo petenti. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sic art dẏonisus in opusculis de
duinis nominib Ignoramꝰ qualicer
de uirgineis sanguinib alia lege p̃ter
naturalem formabatur. & quasi non
infusis pedib corporale pondꝰ & mate¬
riale omis habentib deambulabat. in
humid̾a & in stabilem aquę substanti¬
are est scłm. uentus & tempestas
ẽ unicuiq sua cupiditas. Seure
uentus. crescunt fluctꝰ. s tam̃
nauis ambulat. Qͥ enim ꝑse¬
uera uertt usq in finem. hic saluus
at cupicitate cor tuum. inuoca dm̃.
Qd aut̾e petrus implorat ne mergat᷑.
significat quib dam trebulationibus
etiam post ultimam ꝑsecution̾ȩ puiga¬
ri ȩccliam. Unde illud pauli. Saliuis
erit. sic tamen quasi ꝑ ignem. N.
t cum ascenctisset in nauiculam.
cessauit uentus..A

Expanded text:
sic ait Dionysius in Opusculis de divinis nominibus. Ignoramus qualiter de virgineis sanguinibus alia lege praeter naturalem formabatur; et quasi non infusis pedibus corporale pondus et materiale onus habentibus, deambulabat in humidam et instabilem aquae substantiaeculum; ventus et tempestas est unicuique sua cupiditas. Saevit ventus, crescunt fluctus, sed tamen navis ambulat. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus at cupiditate cor tuum, invoca Deum. Quod autem Petrus implorat ne mergatur, significat quibusdam tribulationibus etiam post ultimam persecutionem purgari Ecclesiam. Unde illud Pauli: Salvus erit, sic tamen quasi per ignem . M. t cum ascendissent in naviculam, cessavi
Abbreviated transcription (Latin):
yi autem in naiicula erant. ue¬
nerunt & adorauerunt eũ di-¬
dentes. Uere filius dĩ es. Be d a
si ascendente dño in naiuim
cessar uentus. qr in qͦcũq corde
ꝑ grãm sui amoris adest. mox uniu̾¬
sa uitioꝵ & aduersantis mundi &
malignoꝵ spĩum bella quiescunt.
Dñs in miraculo panum se condito¬
rem rerum ostendic. in ambulando
suꝑ undas se habere corpus liberum
ab omni grauedine peccatoꝵ. in pla¬
cando uentos undarumq rabiem. se
dominatorem elementoꝵ.¬

Expanded text:
em in navicula erant, venerunt et adoraverunt eum, dicentes: Vere Filius Dei es. BEDA. si, ascendente Domino in navim, cessat ventus; quia in quocunque corde per gratiam sui amoris adest, mox universa vitiorum, et adversantis mundi et malignorum spirituum bella quiescunt. Dominus in miraculo panum se Conditorem rerum ostendit, in ambulando super undas, se habere corpus liberum ab omni gravedine peccatorum; in placando ventos undarumque rabiem, se dominatorem elemento
Abbreviated transcription (Latin):
Scdm penale iudicir n pa: ñ iu¬
dicat q ĩeꝗͣ: s om̃e iudiciũ dedit fi¬
lio: iołm iudicium discretionis iu¬
dicat. ut in psalmo. Iudica me ds̃.
Huuis iudicii ex positio sequitur.
dictum ẽ: ꝑro scire faciat. Iob la¬
tebat se: s dm̃ non. Admiit ds̃
temptatorem: & fecit ei in sui cog¬
nitorin. Sic & duo timoies sunt:
seruilis. eum tu. es ne ꝑatiaris
penam. castꝰ cum ties ne amit
ante dm̃. ꝑmanens in scłm scħ.
Nam & nulier adultera timec ne
abscedat. Amen am̃ dico uo¬
bis: siquis sermonẽ meum serua¬
uerit. mortem non uidebit in et̃¬
num. Exemplo suo nos ammo¬
nec. ne cum maloꝵ ꝑu̾sitas cre¬
scit p̃dicare cessemꝰ: quia & boni
meliores ꝑ contumelias fiunt. &
rebi de beneficio peiores. Dixe¬
runt gͦ uidei. Nunc cognouimus:
quia demonium habes. Abrabã
mortuus est & ꝓphȩ: & tu dicis.

Expanded text:
ale judicium Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio; secundum judicium discretionis judicat ut in psalmo: « Judica me Deus . » Hujus judicii expositio sequitur: « dictum est pro scire faciat. Job latebat se, sed Deum non. Admisit Deus tentatorem, et fecit eum sui cognitorem. Sic et duo timores sunt: servilis, cum times ne patiaris poenam; castus, cum times ne amittante Deum permanens in saeculum saeculi. Nam et mulier adultera timet ne abscedat. « Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit mortem non videbit in aeternum. » Exemplo suo nos admonet ne, cum malorum perversitas crescit, praedicare cessemus, quia et boni meliores per contumelias fiunt et reprobi de beneficio pejores. « Dixerunt ergo Judaei: Nunc cognoscimus quia daemonium habes. Abraham mo
Abbreviated transcription (Latin):
samaritanum. quasi peccatorem:
quia peccatores illos reputabant.
nec eis coutebantur. Lespondit.
ihe. Ego demonium ñ habeo: s ho¬
norifico patrem meum. & uos inho¬
norastis me. Alterum de duob
tat: qui custotit isrł. Et nisi dñs
custodierit ciutatẽ: frustra uigilat
qui eustodit eam. Non contumelio¬
sa uerba respondit: qui uere respon¬
dere posset. uos dȩmonium habetis.
S suꝑbia nr̃a hic confundit᷑. Nam
quid nobis ex hoc innuit᷑: nͥ ut eo
temꝑe qͦ a ꝓximis falsas contume¬
lias accipimꝰ. eoꝵ etiã uera mala
taceamꝰ. ne ministeriũ iuste cor-¬
reptionis in arma uertamꝰ furo
qui querunt uideri qͦd ñ sunt.
Est pat̾ qui querat głam meã
& iudicet. idest discerar a gl. ur̃a.:¬

Expanded text:
Samaritanum quasi peccatorem, Samaritanum quasi peccatorem, quia peccatores illos reputabant, nec eis contebantur. « Respondit Jesus: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. tat qui custodit Israel . Et: Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam . Non contumeliosa verba respondit, qui vere respondere posset: vos daemonium habetis. Sed superbia nostra hic confunditur. Nam quid nobis ex hoc innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis falsas contumelias accipimus, eorum etiam vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis, in arma vertamus furorqui quaerunt videri quod non sunt. Est Pater qui quaerat gloriam meam; et judicet, id est discernat a gloria
Abbreviated transcription (Latin):
Si ueritatem dico: quare uos ñ cre¬
ditis mͥ: Qui est ex dõ: uerba dei
audit. Propt̾ea uos non auditis.
quia ex dõ non estis. Sunt non¬
nulli qui p̃cepta dĩ nẽc aure cor¬
ꝑis ꝑciꝑe cdignant᷑: sunt ñnulli
qui ꝑcipiunt. s nullo mentis desi¬
derio complectunt᷑. Sunt ñ uulli
qui libertẽ audiendo sompungun¬
qu s pͥꝰ lacrimas ad iniꝯuita¬
cem redeune. Hii ꝓfecto uerba d̃i
non aucdiunt: quia ea exercere in
ope contem nunt. Licet gͥ om̃s
s filis dei ꝑ naturam. qͦd ostendc̃
parabole de filio frugi & ꝓdigo.de
Quob filiis. inuitatis ad u̾ineam: il¬
li tam̃ sunt ex diabolo ꝑ uitium.
qui u̾ba dĩ non diligune. Qui uͥ
renascuntur ex d̾o generationis ad¬
oprione: aucdiunt uerbum d̃. &
custodiunt. N esponderunt gͥ iu
dei: &s dixerunt ei. Nonne benedicimꝰ
nos. quia samaritanus es tu. & de¬
monium habes: Peceꝑant sama-¬
ritam dñm: quandoꝰ locutus est
mulieri ad fontem. & cum eis con¬
uersatus erat. Uocant gͥ eum iudes

Expanded text:
quare vos non creditis mihi? Qui est ex Deo, verba Dei audit. Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Sunt nonnulli qui praecepta Dei nec aure corporis percipere dignantur. Sunt nonnulli qui percipiunt, sed nullo mentis desiderio complectuntur. Sunt nonnulli qui libenter audiendo compunguntur sed post lacrymas ad iniquitatem redeunt. Hi profecto verba Dei non audiunt, quia ea exercere in opere contemnunt. Licet igitur omnes sunt filii Dei per naturam, quod ostendunt parabolae de filio frugi et prodigo; de duobus filiis invitatis ad vineam, illi tamen sunt ex diabolo per vitium, quia verba Dei non diligunt. Qui vero renascuntur ex Deo generationis adoptione, audiunt verbum Dei et custodiunt. « Responderunt igitur Judaei, et dixeruntnos quia Samaritanus es tu et daemonium habes? » Receperant Samaritani Dominum, quando locutus est mulieri ad fontem, et cum eis conversatus erat. Vocant igitur eum Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ :diligeretis utiq me. E¬
go enir  d̃o ꝓcessi & ueni. Neq
enim a me ipio ueni: s ille me mi¬
sit. Sicut p̃ostendit de ubrahã. ita
nunc ostendit dm̃ ñ et̃ eis patrem:
quia ñ cognoscunt filiũ qu̾e misit.
nec diligunt. Procedere ẽ: qͦd deus
naturalis origo & ȩterna causa est
sapientiȩ suȩ ut sit: uenire autẽ ẽ
insarnari. Non enim ds participa¬
tione sapiens ẽ. ut anima uł angłs:
s cum ex se gignat sapientiã quȩ

Expanded text:
t, diligeretis utique me. Ego enim ex Deo processi et veni. Neque enim a meipso veni, sed ille me misit. Sicut praeostendit de Abraham, ita nunc ostendit Deum non esse eis patrem, quia non cognoscunt Filium quem misit, nec diligunt. Procedere est, quod Deus naturalis origo et aeterna causa est sapientiae suae ut sit: venire autem est incarnari. Non enim Deus participatione sapiens est, ut anima vel angelus; sed quod ex se gignat sapientiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ quandã naturã mali. & quan¬
dam gentẽ tenebioꝵ cũ principi¬
b sius: quȩ ante est pugnare ẽ¬
tra dm̃: dm̃ uero misisse principes
contra gentẽ illam. eamq fuisse de¬
bellatam. Inde dicunt diabolum
originẽ duxisse: ꝑutantes scđm hoc
dictum ẽẽ a dño. uos ex ꝑatre dia¬
bolo estis. Iudei gͦ dicti sunt ẽẽ fi¬
lii cdiaboli: imitando ñ nascendo.
Propħa dixit ad ipsos. Pat᷑ tuus
amorreus. & mat̾ tua cethea: ñ qͦd
ab illis gentib uidei ducerent ori¬
ginẽ. s quia imitati sunt im pie¬
tates eoꝵ. Queritur fortasse un¬
de ẽ diabolꝰ. Inde utiq unde cete¬
ri angł: s suꝑbiendo factus ẽ dia
s propria uoluntate sumpsit a
magnitudine seientiȩ elationis or¬
casionẽ. Unde apł̃s. Scientia infiat.
lle homicida erat ab initio. & in ue¬
ritate non stetit: quia non ẽ uerttas
ineo. Homicida dicitur diabolus.
non qͦd gladio armatus uł ferro
accinctꝰ ad hominem uenerio: s

Expanded text:
 mali, et quamdam gentem tenebrarum cum principibus suis. Quae ausa est pugnare contra Deum, et Deum verum misisse principes contra gentem illam, eamque fuisse debellatam. inde dicunt diabolum originem duxisse, putantes secundum hoc dictum esse a Domino: Vos ex patre diabolo estis. Judaei ergo dicti sunt esse filii diaboli imitando, non nascendo. Propheta dixit ad ipsos: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea , non quod ab illis gentibue Judaei ducerent originem, sed quia imitati sunt impietates eorum. Quaeritur fortasse, unde est diabolus. Inde utique, unde caeteri angeli, sed superbiendo factus est diased propria voluntate sumpsit a magnitudine scientiae, elationis occasionem. Unde Apostolus: Scientia inflat . Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia non est veritas in eo. Homicida dicitur diabolus, non quod gladio armatus, vel ferro accinctus ad hominem veniret, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mnitio: intelligendum ẽ de pͥmo
homine. Eỹ loquitur mendatũ
ex ꝓpriis loquitur. quia mendar
est. & pat᷑ eiꝰ. Hinc manichei deci¬
piunt imꝑitos dicentes diabolum
habere pat̾rẽ : s dñs dixit diabolũ
patr̃e eẽ mendacii. Diabolꝰ enim
sic genuit mendacium quasi filiũ:
ex quo lapsus ẽ a uerttate quã d̾s
pat̃ genuit in filium. Diabolꝰ itaq
mendax est: & ꝑat mendacii. Tu
autem si mentiris a diabolo accre¬
pisti. sicut iudei loquentes mendaci¬
um: & ita non es ꝑat̃ mendacii.
go autẽ quia ueretẽ dico: ñ credi¬
tis mͥ. Quis ee uobis arguec me de

Expanded text:
lligendum est de primo homine. Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est, et pater ejus. Hinc Manichaei decipiunt imperitos, dicentes diabolum habere patrem, sed Dominus dixit diabolum esse patrem mendacii. Diabolus enim sic genuit mendacium quasi filium, ex quo lapsus est a veritate, quam Deus Pater genuit in Filium. Diabolus itaque mendax est, et pater mendacii. Tu autem si mentiris, a Diabolo accepisti, sicut Judaei loquentes mendacium, et ita non es pater mendacii. Ego autem quia veritatem dico, non creditis mihi. Quis ex vobi
Abbreviated transcription (Latin):
runt extriguere. Dixerunt itaq
ei. Nos ex formeatione non sumus
nati: unum patrem habemꝰ dm̃.
am utcũq ceꝑunt cognoscere ñ
de carnis generatione dñm loqui:
s de uite institutione. Et quia con¬
suetudo scͥpturarũ ẽ. forncatioñe
appellare falsis diis seruire. dixer̃t
unum patr̾e habemꝰ dm̃. Credo
quia cogitabant. Quotiens nomi¬
nabimꝰ abraham: dicturus ẽ no¬
bis. Quare ñ unttamini eũ: de

Expanded text:
t itaque ei: Nos ex fornicatione non sumus nati, unum Patrem habemus Deum. Jam utcunque coeperunt cognoscere non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est fornicationem appellare falsis diis servire, dixerunt: Unum patrem habemus Deum. Credo quia cogitabant: Quoties nominabimus Abraham, dicturus est nobis: quare non imitamini eum de
Abbreviated transcription (Latin):
audio ueritatẽ quã loquor. Idem
ẽ filium audire a patre: quod est
&ẽ ab eo. Sensus ẽ. Id̃o uerum iudi¬
co: quia ueritas sum. filius ueracis.
Hȩc ueritas non est maior ueraee
isto. nec minor. s equalis: quauis
pius homo minus sit ipsa pietate.
pulcher minus ipsa pulchritudi¬
ne. castus. castitate. Nam si ꝓietas
q̃ ẽ ap̃ dñ cuiꝰ ẽ particeps pia aĩa
recedit ab ipsa pia anima. siue pul¬
chritudo. siue castitas. ñ tam̃ crescit
in dõ uł minurur: sicut oculus
tuus nec clausus minuit luce. nec
pertus auget. Hac similttuline
si uerax est anima. ueritas ẽ apud
dm̃: euiꝰ ipsa ẽ particeps. Et si eiꝰ
non fuerit particeps. tunc omnis
hemo nendae cira nullus homo
Ae sus. rax. iitur d̾s̃ pat̾ ue¬
rax est: non participando. s uerita¬
tem generando. Dixit gͦ eis ihc. Cũ
ex altaueritis filiun homitis: tẽ
cognoscetis. quia ego sum. & a me

Expanded text:
audio veritatem quam loquor. Idem audio veritatem quam loquor. Idem est Filium a Patre audire, quod est esse ab eo. Sensus ergo est: Ideo verum judico, quia veritas sum, Filius Veracis. Haec Veritas non est major Verace isto, nec minor, sed aequalis, quamvis pius homo minus sic ipsa pietate, pulcher minus ipsa pulchritudine, castus castitate. Nam si pietas quae est apud Deum, cujus est particeps pia anima, recedat ab ipsa anima pia, sive pulchritudo, sive castitas; non tamen crescit in Deo vel minuitur, sicut oculus tuus nec clausus minuit lucem, nec apertus auget lucem. Hac similitudine si verax est anima, veritas est apud Deum, cujus ipsa est particeps; et si ejus non fuerit particeps, tunc omnis homo mendax, quia nullus homo de suo est verax. Igitur Deus Pater verax est, non participando, sed veritatem generando. Dixit ergo eis Jesus: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognos
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ feminini generis. sicut lex
masculmi. S consuetudo locutionis
ido ꝑ dliu̾sas linguas uariat gene¬
ra uocabuloꝵ. quia in ipsis reb ñ
dictũ ẽ tu quis es respondere de¬
buisse. ego sum ueritas: respondit
tanqua diceret. pͥncipiũ me credi¬
te. Et addidit. qui & loquor uobis:
idest qui humilis ꝓpt̾ uos factus.
ad ista uerba descendi. Principiũ ẽ
pat̃. pͥncipiũ ẽ filsꝰ: tam̃ ñ sunt
duo pͥncipia. sicut nec duo dii. Nã
si accedentes ad dm̃ multȩ aninȩ ꝑ
caritatẽ uua ẽ anima ꝙ multa cor¬
da cor unũ: nonne magis trinitas
ipse fons caritatis. unus d̾s est.
ulta habeo de uobis loqui ꝙ iu
dicare. i. qui misto me ueraꝵ r̃ Et
ego quȩ audiui ab eo hec loquor
in mundo. Et ñ agnouart̃: qꝑ pa¬
trem eis dicebat dm̃. Habis iniũ¬
ta loqui docendo. si credicieritis: ar¬
guendo. si non credideritis: & habeo
iudicare in futuro uiuos & mor¬
tuos: s hoc totũ ẽ ex patre a quo

Expanded text:
um est feminini generis, sicut lex um est feminini generis, sicut lex masculini. Sed consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat genera vocabulorum, quia in ipsis rebus nodictum est: Tu quis es, respondere debuisse: Ego sum veritas: respondit, tanquam diceret, principium me credite. Et addidit, qui et loquor vobis, id est qui humilis propter vos factus, ad ista verba descendi. Principium est Pater, principium est Filius, tamen non sunt duo principia, sicut nec duo dii. Nam, si accedentes ad Deum multae animae per charitatem, una anima est, et multa corda, cor unum , nonne magis Trinitas ipse fons charitatis unus Deus est? Multa habeo de vobis loqui et dicare, sed qui misit me, verax est. Et ego quae audivi ab eo, haec loquor in mundo. Et non cognoverunt quia Patrem ejus dicebat Deum. Habeo multa loqui docendo, si credideritis: arguendo, si non credideritis; et habeo judicare in futuro vivos et mortuos, sed hoc totum est a Patre, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
tis qr ego sum: moriemini in pec¬
cato ur̃o. E contrario dat spem
credituris: ut de mundo leuent᷑
ad eũ qͥ mundũ fecit. Qd nichil
addidit dicens. quia ego sũ. mul¬
ta sub intelligi decdit: scilioet. ego
sum uerbum patris. conditor mun¬
d. hominis formator & reforma¬
tor. Qd qui ñ credit: moritur in
pecratis. Moysi etiam dieit. ego sũ
qui sum: hoc est uerum ẽẽ habeo.
quia non sum mutabilis. s semꝑ
idem. In om̃s motu rerum inuenio
pͥteritum & futurũ: in ueritate.
dei solum psens. Dicebant gͦ ei. Tu
quis es: Dixit eis iħe. Principiũ:
qui ꝙ loquor uobis. Principiũ
est: eui dictum ẽ. Tu autẽ idem
ipse es: & anni tui ñ deficient.
Sciebat ibi ẽẽ quosdã credituros. &
id̾o dixisse tu quis es: ut scirent
quid illũ eẽ crederent. Respondit
ꝙͦ principium. ñ tanꝗͣ diceret ꝓrin¬
cipnim sum. s tanꝗͣ diceret pͥnci¬
pium me credite. Qd in sermone
greco euident̃ apparet: uͥ pͥncipi¬

Expanded text:
tis quia ego sum, moriemini in pectis quia ego sum, moriemini in peccato vestro. Econtrario dat spem credituris, ut de mundo leventur ad eum qui mundum fecit. Quod nihil addidit, dicens: Quia ego sum, multa subintelligi dedit, scilicet ego sum Verbum Patris, Conditor mundi, hominis formator et reformator. Quod qui non credit, moritur in peccatis. Moysi etiam dixi: Ego sum qui sum , hoc est verum esse habeo, quia non sum mutabilis, sed semper idem. In omni motu rerum invenio praeteritum et futurum, in veritate Dei solum praesens. Dicebant ergo ei: Tu quis es? Dixit eis Jesus: Principium, qui et loquor vobis. Principium est, cui dictum est: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Sciebat ibi esse quosdam credituros, et ideo dixisse: Tu quis es? ut scirent quid illum esse crederent. Respondit ergo, principium, non tanquam diceret, principium sum, sed tanquam diceret, principium me credite. Quod in sermone Graeco evidenter apparet, ubi principi
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ potestis uenire: S tulta u̾¬
ba. quasi ipsi immortales ẽẽnt. ꝙ
uenire ñ possent quo ille iret. si se
int̾fecisset. Dñs autẽ dicebat ñ de
morte. s de gła ad ꝗͣ ibat pꝰ morte
Qd illi om̃ia carnalit̾ sapientes ñ
intellexert̃. Et dicebat eis. Uos de
deorsum estis: ego de suꝑnis sum
deo terram saptris: quia sicut ser¬
pentes terrã manducatis. ¶d ẽ tͣ¬
rã manducatis: Terrenis pascimi¬
ni: terrenis delectanim: t̾renis in¬
hiatis: cor sursum ñ habetis. De su¬
ꝑuis sum: idest a patre cũ eo exce¬
dens omĩa. Uos de mundo hoc
estis: ego ñ sũ de hoc mundo. Dixi
ꝙͦ uobis: quia moriemini in pecra¬
tis ur̃is. Exponit qͥd sit ẽẽ de
mundo: idest ẽẽ peccatores. infide¬
les. t̾rena sapientes. Non ẽ gͦ de
hoc mundo ꝑ quẽ mundꝰ factꝰ ẽ.
quia om̃s deͤ mundo. post mun¬
dum facti sunt: dñs autẽ ẽ ante
mundum: quia in pͥncipio erat
uerbum. Si enim ñ credideri¬

Expanded text:
vos non potestis venire? Stulta vervos non potestis venire? Stulta verba, quasi ipsi immortales essent, et venire non possent quo ille iret, si se interfecisset. Dominus autem dicebat non de morte, sed de gloria ad quam ibat post mortem. Quod illi, omnia carnaliter sapientes, non intellexerunt. Et dicebat eis: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum. Ideo terram sapitis, quia sicut serpentes terram manducatis. Quid est, terram manducatis? Terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, cor sursum non habetis. De supernis sum, id est a Patre, cum eo excedens omnia. Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Dixi ergo vobis, quia moriemini in peccatise peccatores, infideles, terrena sapientes. Non est ergo de hoc mundo, per quem mundus factus est; quia omnes de mundo, post mundum facti sunt. Dominus autem est ante mundum, quia in principio erat Verbum. Si enim non credideri
Abbreviated transcription (Latin):
es exauinator sonoꝵ. Uerbum dĩ
contemuis: qͥ uerbum hominis ñ
cõp̃hendis: Scit d̃s̃ omĩa. ilͥ etiã
dixit discipulis talem sententiam
qualẽ mͦ iudeis: quando philippꝰ
postulauit eum dicens. Dñe: osten¬
de nobis patrẽ. Philippe: qͥ uidet
me uidet & patr̃e. Hic ñ fuit forsi¬
tan uidet & patr̃e. uerbũ scilicet
dubitationis: qr ñ increpabat dñs
incredulitatẽ. s docebat. Ne mi¬
reris gͦ de uerbo dĩ. siue dicat for¬
sitan. siue alio modo loquat᷑: quan¬
doquide plene ñ cõp̾hendis u̾bũ
go uado & queretis me: ꝙ in
peccato ur̃o moriemini. Non
desiderio queretis me: s odio. Postti
abscessit dñs quesierunt illu. & qͥ
odert̃ & qͥ amauert̃: illi ꝑsequendo.
isti habere cupiendo. Quo ego ua¬
do: uos ñ potestis uenire ħ oc ꝙ di¬
scipulis alibi dixit: ñ auferendo
sp̃e ut istis: s p̾dicendo dilationẽ
Dicebant gͦ iudei. Nũqͥd it̾ficiet se¬
met ipsum. qr dicit. quo ego uado.

Expanded text:
es examinator sonorum. Verbum Dei es examinator sonorum. Verbum Dei contemnis, qui verbum hominis non comprehendis? Scit Deus omnia. Qui etiam dixit discipulis talem sententiam qualem modo Judaeis, quando Philippus postulavit eum, dicens: Domine, ostende nobis Patrem. Philippe, qui videt me, videt et Patrem . Hic non fuit, forsitan videt et Patrem, verbum scilicet dubitationis, quia non increpabat Dominus incredulitatem, sed docebat. Ne mireris ergo de verbo Dei, sive dicat forsitan, sive alio modo loquatur, quandoquidem plene non comprehendis verbum go vado, et quaeretis me, et in peccato vestro moriemini. Non desiderio quaeretis me, sed odio. Postquam abscessit Dominus, quaesierunt illum et qui oderunt, et qui amaverunt: illi persequendo, isti habere cupiendo. Quo ego vado, vos non potestis venire. Hoc et discipulis alibi dixit, non auferendo spem ut istis, sed praedicando dilationem. Dicebant ergo Judaei: Nunquid interficiet semetipsum, quia dicit: quo ego vado,