comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e eo qd scriptũ ẽ. non ẽẽ. manducandũ sanguinem.
qd̃ anima sit carnis sanguis. Huic sententie ueteris
legis manichei ex euangłio illud opponunt: qđ dñs dic̃ ñ
esse tunendos eos qui ottidunt corpꝰ. anime autẽ nocere
non possunt: & disputant dicentes. Si sanguis anima ẽ
quomͦ homines potestatẽ meã ñ hñt. cum de. sanguine
multa fatiant. siue excipientes & canib uolucribq mescã
ꝓponentes. siue effundentes. aut ceno lutoq miscentes: Hec
enĩ & alia innumerabilia sine difficultate homines desan¬
guine possunt facere. Ideo isti q̃ runt insultantes. Quomͦ si
sanguis ẽ. anima non possit hominis int̾fector nocere aĩe
cum tantã in eiꝰ sanguinẽ habeat potestatem : Addunt ẽt
sidebunt. Et dicunt si sanguis est amma sic̃ moyses dic̃.
nulla inueniet᷑ animã posse regnũ dei ad ipisci. Cui calũp¬
nie pͥmo tra respondendũ ẽ. ut ipsi cogant᷑ ostend̾e ubiscͥp¬

Expanded text:
e eo quod scriptum est, non esse manducandum sanguinem, e eo quod scriptum est, non esse manducandum sanguinem, quod anima sit carnis sanguis . Huic sententiae veteris Legis Manichaei ex Evangelio illud opponunt quod Dominus dicit, non esse timendos eos qui occidunt corpus, animae autem nocere non possunt ; et disputant dicentes: Si sanguis anima est, quomodo homines potestatem in eam non habent, cum de sanmulta faciant siue excipientes et canibus uolucribusque in escam proponentes siue effundentes aut caeno lutoque miscentes ? haec enim et alia innumerabilia sine difficultate homines de sanguine possunt facere. ideo isti quaerunt insultantes, quomodo, si sanguinis est anima, non possit hominis interfector nocere animae, cum tantam in eius sanguinem habeat potestatem. addunt etiamsidebunt et dicunt: si sanguis est anima, sicut Moyses dicit, nulla inuenietur anima posse regnum dei adipisci. cui calumniae primo ita respondendum est, ut ipsi cogantur ostendere, ubi scrip
Abbreviated transcription (Latin):
dent ergo isti miseri etiam uide faciant questionẽ. & negent
ẽẽ. miscdem deũ. ne miserũ cor hr̃e intelligat᷑. Sic̃ ergo po¬
test ẽẽ. indeo misd̃ia sine cordis miseria : sic etiã sine tabe
atq crutiatu animni zelũ dei ñ dedignem᷑ acciꝑe. & humani
sermonis conditionẽ feramꝰ. ut ad diuinũ ꝑueniamꝰ silentiũ.
S si contiaria dicunt ẽẽ. zelantẽ dm̃ & iustũ dm̃. qͥd dictĩ
st̾ cum & in nouo testam̃to inuenio. zelo dei uos ⁊elo. uel
ad hibitũ etiam de uet̾ib in euangelio testimoniũ. ⁊elus do¬
mus tuȩ cõmẽdit me: Rursus inuet̾i cũ legunt. iustus dñs
& iusticiã dilexit. equitatẽ uidit uultus eiꝰ: Nonne fatebun¬
tur etiã hoc mͦ imꝑitis duo testam̃ta uideri posse contraria.
ut innouo inueniamꝰ zelum dei. inuet̾e iusticiam dei. bene
autẽ intelligentib utrũq in utro magna sc̃i sp̃s unitate &
pace continere:¬

Expanded text:
dent ergo isti miseri, etiam inde faciant quaestionem et negent dent ergo isti miseri, etiam inde faciant quaestionem et negent esse misericordem deum, ne miserum cor habere intellegatur. sicut ergo potest esse in deo misericordia sine cordis miseria. sic etiam sine tabe atque cruciatu animi zelum dei non dedignemur accipere et humani sermonis condicionem feramus. ut ad diuinum perueniamus silentium. sed si contrasunt, cum et in Novo Testamento invenio, Zelo Dei vos zelo ; vel adhibitum etiam de veteribus in Evangelio testimonium, Zelus domus tuae comedit me ? Rursus in Vetere cum legunt, Justus Dominus, et justitias dilexit, aequitatem vidit vultus ejus : nonne fatebuntur etiam hoc modo imperitis duo Testamenta videri posse contraria, ut in Novo inveniamus zelum Dei, in Vetere justitiam Dei? bene autem intelligentibus utrumque in utroque magna sancti Spiritus unitate et pace concinere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓprie translate tam̃ & recte relũ uocarẽ. Quis enĩ tullio
ollũpniatus. ẽ. qui terte nouerat latine loqui. cũ ait cesari.
nulla de uirtutib tuis. nec admirabilior. nec giatior miscd̃ia
est. Et tam̃ exeo appellatam miscd̃iam dicunt. qd miserũ cor
faciat dolentis aliena miseria. Numqͥd ergo uirtus miserum
cor facit: Quid gͦ calumpniosis tulliꝰ responderet nisi miscdie
nomine. dem̃tiam se. appellare uoluisse: Qm̃ recte solemꝰ loqͥ
ñ solũ uerba propͥa. s eciam uicina usur pantes. Cuiꝰ aucto¬
ris mentionẽ facere uolui. qm̃ non de re questio hic. s de u̾¬
bo ẽ. Situt enĩ nr̃i auctores diuinarũ scilicet litterarũ de
rib maxime cogitauert̃. sicut mundanoꝵ auctoꝵ ꝓpe oĩs
cura de uerbis ẽ. S habeo euangłm & om̃s noui testam̃ti li¬
bros in quib miscd̃ia dei frequentissime cõmendat᷑.di au¬

Expanded text:
non proprie. translate tamen et recte zelum uocarem. quis enim Tullio non proprie. translate tamen et recte zelum uocarem. quis enim Tullio calumniatus est, qui certe nouerat latine loqui, cum ait Caesari: nulla de uirtutibus tuis nec admirabilior nec gratior misericordia est? et tamen ex eo appellatam misericordiam dicunt, quod miserum cor faciat dolentis aliena miseria. numquid ergo uirtus miserum cor facit ? quid ergo calumniosis Tullius responderet. nisi misericordiae nomine clementiam se appellare uoluisse? quoniam recte solemus loqui non solum uerba propria, sed etiam uicina usurpantes. cuius auctoris mentionem facere uolui, quoniam non de re quaestio sed de uerbo est. sicut enim nostri auctores. diuinarum scilicet litterarum. de rebus maxime cogitauerunt, sic mundanorum auctorum prope omnis cura de uerbis est. sed habeo euangelium et omnes noui testamenti libros, in quibus misericordia dei frequentissime commendatur. si au
Abbreviated transcription (Latin):
congruere. Dic enĩ abistius modi uerbis temꝑandũ putant.
quasi aliquid deo dignũ putant. cũ ista non dieunt. Ddẽs
enĩ sp̃s hoc ipsum hominib intelligentib insimulans. qͣm
suit in effabilia sũma diuina. his etiam uerbis uti uoluit q̃
apud honuines inuicio poni solent. ut inde admonerent᷑ ea¬
am illa que cũ aliqua dignitate dei se putant homines
dicere ii digna ẽẽ. illiꝰ maiestate : cui honorificũ potiꝰ silen¬
tiũ. qũ ulla uox humana compet̾ec. Quero ⁊elũ hoĩs a&
inuenio ꝑturbationem crutiantẽ cor. Lamen cũ quero causã
nil aliud inuenio. nisi qd non patit᷑ conuigis adult̾uim. Maxie
enĩ & ꝓpͥe int̾ coniugia ⁊ elotipia dici solent. Itaq si maritus
eẽt ꝑ se se ipsũ beatus. & omp̃s ⁊ iustus sine ullo crutiatu.
& tota facilitate. & nulla inquitate pectatũ comugis uindi¬
caret. Qm̃ tantũ eiꝰ actionem humano loquendi mͦ. etiam si

Expanded text:
congruere. sic enim ab istis uerbis temperandum putant, congruere. sic enim ab istis uerbis temperandum putant, quasi aliquid dignum deo dicant. cum ista non dicunt. sanctus enim spiritus hoc ipsum hominibus intellegentibus insinuans, quam sint ineffabilia summa diuina, his etiam uerbis uti uoluit, quae apud homines in uitio poni solent, ut inde admonerentur etiam illa, quae cum aliqua dignitate dei se putant homines dicere, indigna esse illius maiestate, cui honorificum potius silentium quam ulla uox humana conpeteret. quaero zelum hominis et inuenio perturbationem cruciantem cor. tamen cum quaero causam, nihil aliud inuenio, nisi quod non patitur coniugis adulterium. maxime enim et proprie inter coniugia zelotypia dici solet. itaque si maritus esset per se ipsum beatus et omnipotens et iustus, sine ullo cruciatu et tota facilitate et nulla iniquitate peccatum coniugis uindicaret. quam tamen eius actionem humano loquendi modo etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cognouit. quasi ñ sit dicendus ds iustus. nisi nos deos
alienos ad orare ꝑmittat. Iustũ enĩ dm̃. & telantẽ dm̃. tan¬
qͣni coutraria sibi ẽẽ. disertant. & decipiunt miseros: non
urtelligentes totam spem salutis nr̃e ẽẽ. ⁊ elũ dei. Hoc enĩ
not̾e illa eiꝰ significat᷑ prudentia qua nullã a se animam
fornicari in pune ꝑmittit. sit ꝓpħa dicit. ꝑ des om̃s qͥ forni¬
cant᷑ abste. Sit̃ enĩ ea que dr̃ ira dei ñ ꝑturbatio mentis ẽ.
s potentia iundicandi: sic ⁊elũ dei ñ cruciatũ aniui quo
maritus. ad n̾sus uxorem. uł uxor adũsus maritũ torqueri
solent : s tranquillunã sincerimãq tusticiã. qu a nulla
aĩa beata ẽẽ. sinit᷑. Ealsis oppinionib prauisq cupiditatib
corrupta. & quodauimꝰ grauidata. Illi enĩ het uerba exhor¬
rescunt. qui ñ dũ uidert̃ in effabili maiestati nuilla uerba

Expanded text:
non cognouit, quasi non sit dicendus deus iustus, nisi nos deos non cognouit, quasi non sit dicendus deus iustus, nisi nos deos alienos adorare permittat. iustum enim deum et zelantem deum tamquam contraria sibi esse disserunt et decipiunt miseros non intellegentes totam spem salutis nostrae esse zelum dei. hoc enim nomine illa eius significatur prouidentia, qua nullam a se animam fornicari inpune permittit, sicut propheta dicit: perdes omnes, qui fornicantur abs te. sicut enim ea quae dicitur ira dei, non perturbatio mentis est, sed potentia uindicandi, sic zelum dei non cruciatum animi, quo maritus aduersus uxorem uel uxor aduersus maritum torqueri solent, sed tranquillissimam sinceramque iustitiam. qua nulla anima beata esse sinitur, falsis opinionibus prauisque cupiditatibus corrupta et quodam modo grauidata. illi enim haec uerba exhorrescunt, qui nondum uiderunt ineffabili maiestati dei nulla uerba
Abbreviated transcription (Latin):
cipi. & dm non habitare in locis abhominib fabricatis.
ui utroq testam̃to p̾dicari:
e eo qd in exodo scriptum ẽ. ne adoraueritis deos alie¬
nos. Et iterũ. D̾s ur̃ telans appellat᷑. ⁊ elans. enĩ ⁊e¬
lauit. Huic capło qd̾ scriptũ ẽ. ne ad oraueritis deos alie¬
nos. cũ calumpniant᷑ manichei. satis ostendunt placere
sibi adorari multos deos. Nec mrũ. Quando quidẽ in sec¬
ta sua numerosissimã deoꝵ familiam cõmemorant atq c̃¬
uendant: quippe qui eciam ad ista usibilia uenert̃. quȩ ꝓ
isliꝰ ueritatis luce uenerant᷑. & ad orent. Qideo displicet eis qd̾
scriptum ẽ. iu exodo. ne. ad orauerits deos alienos. Addunt
etiam illud. Propter hoc dictum ẽẽ. d̃s ur̃ delans appellat᷑.
delans enĩ delauit : ut tanqͣm dm ⁊ elantẽ ñ amemꝰ. cuiꝰ re¬
lo deos alienos adorare ñ sinimͣ. Et ideo dicunt ista euan¬
gelio eẽ. contraria: qm̃ dñs dicit. pater uste mundꝰ te

Expanded text:
inibus fabricatis in utroque testamento praedicari ? De eo. quod in exodo scriptum est: ne adoraueritis deos alienos et iterum: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit. huic capitulo, quod scriptum est: ne adoraueritis deos alienos, cum calumniantur Manichaei, satis ostendunt placere sibi adorari multos deos. nec mirum, quandoquidem in secta sua numerosissimam deorum familiam commemorant atque commendant. quippe qui etiam ad ista uisibilia uenerunt, quae pro ipsius ueritatis luce uenerantur et adorant; et ideo displicet eis, quod scriptum est in exodo: ne adoraueritis deos alienos. addunt etiam illud propter hoc dictum esse: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit, ut tamquam deum zelantem non amemus, cuius zelo deos alienos zelare non sinimur. et ideo dicunt ista euangelio esse contraria, quoniam dominus dicit: pater iuste, et mundus te
Abbreviated transcription (Latin):
rerum ꝑfectionem cessasse significat. quamuis usq adhuc in
administrandis oꝑetur. Sabbi autẽ obseruationes ñ intellige¬
bant uidei. qui putabant abhis etiã oꝑib que ad salitem
hominũ ualent. oport̾e cessari. Unde illos dãs eciã. aliis locis
de boue que inputcũ cecidit. & ium̃to qd̵ soluendũ est. ut
ad aquã ducat᷑. mirifica corparatione. redarguit. Sabb̃̾m
autẽ non repudiatũ s intellectũ ã xp̃ianis desticit quidẽ car¬
naliter obseruari. s sp̃ualiter retinet᷑ a sc̃is qui intelligunt
uocẽ dm̃. uocantis ad requiẽ & dicentis. Uenite adme qui
laboratis. & ego uos reficiam. Tollite iugũ meũ suꝑ uos: ⁊
distite ame quia initis sũ & humilis corde. & inuenietis reqͥẽ

Expanded text:
rerum perfectionem cessasse significat, quamvis usque adhuc in rerum perfectionem cessasse significat, quamvis usque adhuc in administrandis operetur. 2. Sabbati autem observationes non intelligebant Judaei, qui putabant ab iis etiam operibus quae ad salutem hominum valent, oportere cessari. Unde illos Dominus etiam aliis locis, de bove qui in puteum cecidit, et jumento quod solvendum est ut ad aquam ducatur, mirifica comparatione redarguit . Sabbatum autem, non repudiatum, sed intellectum a Christianis destitit quidem carnaliter observari, sed spiritualiter retinetur a sanctis, qui intelligunt vocem Domini vocantis ad requiem, et dicentis: Venite ad me, qui laboratis, et ego vos reficiam. Tollite jugum meum super vos, et dis
Abbreviated transcription (Latin):
nesi scriptum ẽ. dm septino die requieuisse ab omnib oꝑ¬
ib suis qͥue fecit. q̃m dñs ineuangłio dicit. pat̾ m̃s usq nc̃
opatir. qd uullo modo contrariũ est. Dñs enĩ uideoꝵ refellit
errorem. qui putabant sic requieuisse dm die septimo. ut ex
illo ꝓrsus nichil oꝑaret᷑. Requieuit autẽ ab omnib oꝑib su¬
is que fecit. ut iam ultra ñ faceret mundũ cũ omnib qͣ in
eo st̃. non tam̃ ut eciaui a mundi administratione requiesce¬
ret. Non enĩ scriptũ est requieuit d̾s ab omnib oꝑib ut de¬
inceps ñ oꝑaret᷑. s scriptum est requieuit ab omnib oꝑib
sus que fecit. Ut de inde ũ infaciendo mundo aquo ope.
post ꝑfectionem cessauerat: s in administrando oꝑaret. inqͥ
oꝑe eũ esse dñs intimauit. Nec illa requies quasi post laborem
am pausam quesiss. s ab instituendis rerũ naturis. post ear̃

Expanded text:
nesi scriptum est deum septimo die requieuisse ab omnibus opnesi scriptum est deum septimo die requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, quoniam dominus in euangelio dicit: pater meus usque modo operatur. quod nullo modo contrarium est. dominus enim Iudaeorum refellit errorem, qui putabant sic requieuisse deum die septimo, ut ex illo prorsus nihil operaretur. requieuit autem ab omnibus operibus suis. quae fecit. ut iam ultra non faceret mundum cum omnibus, quae in eo sunt, non tamen, ut etiam a mundi administratione requiesceret. non enim scriptum est: requieuit deus ab omnibus operibus. ut deinceps non operaretur, sed scriptum est: requiesuis quae fecit: ut deinde non in faciendo mundo, a quo opere post perfectionem cessaverat; sed in administrando operaretur, in quo opere eum esse Dominus intimavit. Nec illa requies, quasi post laborem Deum pausam quaesisse, sed ab instituendis rerum naturis post earum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ꝑ filiũ ds fecerit: nec in euangłio ꝑ filiũ deus & auer.
pascit & lilia uestit. & cet̾a innumerabilia que ipse dns di¬
cit dm̃ facere patrẽ. qm̃uis ñ dicat qd ea ꝑfiliũ faciat. Qd̃
autẽ testimoniũ apłĩ adiungunt. qđ ait de dn̾o nr̃o iħo
fc̃a sunt. incelo & in terra. uisibilia & inuisibilia. & hoc
capłm. aduersũ ẽẽ. dicunt genesi. ubi d̾s ita dr fecisse mũ¬
dum. ut spetialit̾ filiꝰ ibi non sit nominatꝰ uehementer er¬
rant. & ñ uident si ita est ipsũ apłm sibi eẽ. contrariũ.
um ñ nominat. Quomͦ autẽ hic filiꝰ nominatꝰ ñ est. intel¬
ligitur tam̃ : ita & ingenesi. Et quomͦ sibi hec duo capitu¬
la pauli ñ aduersant᷑ : ita nec genesis euangłio.
De eo quod scriptũ est. & consũmauit de die sexto oĩa
oꝑa sua que fecit. & inseptimo requieuit abeisdẽ oĩ
mouent. & dicunt dieuat nouo testam̃to adu̾sari. qd̃ inge¬

Expanded text:
quod per filium deus fecerit, nec in euangelio per filium deus et aues quod per filium deus fecerit, nec in euangelio per filium deus et aues pascit et lilia uestit et cetera innumerabilia, quae ipse dominus dicit deum facere patrem, quamuis non dicat. quod ea per filium faciat. quod autem etiam testimonium apostoli adiungunt, quod ait de dominofacta sunt in caelis et in terris. uisibilia et inuisibilia et hoc capitulum aduersum esse dicunt genesi, ubi deus ita dicitur fecisse mundum, ut specialiter filius ibi non sit nominatus, uehementer errant; ea non uident. si ita est, ipsum apostolum sibi esse contrarium, o omnia et filium non nominat. quomodo autem hic filius nominatus non est, intellegitur tamen, ita et in genesi; et quomodo sibi haec duo capitula Pauli non aduersantur, ita nec genesis euangelio. De eo quod scriptum est: et consummauit deus die sexto omnia opera sua, quae fecit, et in septimo requieuit ab eisdem omnmouent et dicunt nouo testamento aduersari, quod in ge
Abbreviated transcription (Latin):
ds celum & t̾ram. usq ad id qd scriptũ est.
& factum ẽ. uesꝑe. & factũ ẽ. mane diẽ una.
Hoc capłm legis aduersũ eẽ. euangłio stul¬
tissimi manichei arbitrant᷑ dicentes in genesi scriptum eẽ.
quod ds ꝑse ipsum fecerit celum & t̾ram & lucẽ. in euan¬
imundus illũ non cognouit. Trib enĩ modis refelluntur.
Primo. quia cũ dicit᷑. in principio fecit d̃s̃ celũ & t̾ram:
truntatem ipsam xp̃iais accipit. ubi non solũ pater. s ⁊ si¬
longũ ẽ. disputare. De inde quia ubi dr̃ dixit d̾s fiat &¬
& factũ est. ibi necesse ẽ. intelligatur ꝑ uerbũ eũ fecisse qd̾
fecit. Uerbum autẽ patris ẽ. filiꝰ. Non gͦ repugnat hoc capłi
geneseos ubi scriptũ est. & dixit ds fiat & factũ ẽ. illi loco
euangelii ubi d̾r. & mundus ꝑ eũ factus ẽ. id ẽ. ꝑ d̾nm nos¬
trum. quia ipse ẽ. uerbũ patris. ꝑ quod facta sunt omĩa.
Postremo si ꝓꝓt̾ea ingenesi ñ intelligit᷑ filiꝰ quia ñ ÷ dictũ

Expanded text:
caelum et terram usque ad id quod scriptum est: et factum est uespere et factum est mane dies una. hoc capitulum legis aduersum esse euangelio stultissimi Manichaei arbitrantur dicentes in genesi scriptum esse, quod deus per se ipsum fecerit caelum et terram et lucem, in euanmundus illum non cognouit. tribus enim modis refelluntur. primo quia cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram, trinitatem ipsam christianus accipit, ubi non solus pater, sed et filongum est disputare. deinde quia ubi dicitur: dixit deus: fiat, et factum est, ibi necesse est intellegatur per uerbum eum fecisse. quod fecit. uerbum autem patris est filius. non ergo repugnat hoc capitulum geneseos, ubi scriptum est: et dixit deus: fiat, et factum est, illi loco euangelii, ubi dicitur: et mundus per eum factus est. id est per dominum nostrum, quia ipse est uerbum patris, per quod facta sunt omnia. postremo si propterea in genesi non intellegitur filius, quia non est dictum.
Abbreviated transcription (Latin):
& qm̃ ñ poterat mutari cogitatio illoꝵ in ꝑpetuũ: sem̃ enĩ
illoꝵ erat maledictũ abinitio: Nlempe de qͥbcumq dicat
ista de hominib dicit. Quomͦ ÷ ergo deciuꝰlibet hominis ma¬
licia naturalis & semen maledictũ abinitio. nͥ ad illud respici
atur qd̃ ꝑ unũ hominẽ pect̾m intrauit in mundũ. & ꝑ pecca¬
tum mors. & ita in om̃s homines ꝑtransiit. in quo om̃s pecta¬
uert̃: Cuiꝰ autẽ hominis mala cogitatio ñ potest mutari
inꝑpetuũ. nisi quia ꝑ se ipsam ñ potest. s si grã diuna sub¬
petrus uelut muta animalia ꝓcreata naturalit̾ in captiui¬
tate & interitu: Unde uno loco paulus apłs utrumq cõ¬
memorans & iram dei cũ qua nascim᷑. ⁊ gr̃am qua liberam᷑.
& nos om̃s inquit aliq̃ñ conuersati sumꝰ indesideriis carnis¬

Expanded text:
 non poterat mutari cogitatio illorum in perpetuum; semen enim erat maledictum ab initio ? Nempe de quibuscumque dicat ista, de hominibus dicit. Quomodo est ergo cujuslibet hominis malitia naturalis et semen maledictum ab initio, nisi ad n mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt? cuius autem hominis mala cogitatio non potest mutari in perpetuum, nisi quia per se ipsam non potest, sed si gratia diuina subPetrus, uelut muta animalia procreata naturaliter in captiuitate et interitu? unde uno loco Paulus apostolus utrumque commemorans, et iram dei, cum qua nascimur, et gratiam, qua liberamur, et nos omnes, inquit, aliq
Abbreviated transcription (Latin):
entia generationib m̃bra formauit. & gigni corꝑa decorꝑib
ordinauit. quoꝵ tam̃ efficientie potentiam dei oꝑationis int̾¬
uenit. omne qd̵ est ea ad ministrans iurtute qua condidit. Etiã
hoc ẽẽcatholicũ confitem᷑. & quod de inde subiungit. Si igit᷑
inquit ñ nisi ꝑ sexum fecus. non nisi ꝑ corpus sexus. ñ nisi
ꝑ dm̃ corpus. quis ambigat fecunditatẽ deo iuire repitari:
Post hec que ueraciter & catholice dicta sunt. ĩno in duuinis
libris ueraciter scripta. non autẽ ab isto catholite dicta sunt.
quia ñ intentione catholici pectoris dicta sunt: iam ꝓpter qd
ea cixit pelagiana heresis & celestiana incipit introduci. Nãq
attende qd sequit᷑. Iu uero inquit qͥ dicis eos qͥ de parentib

Expanded text:
entia generationibus membra formauit et gigni corpora de corporibus entia generationibus membra formauit et gigni corpora de corporibus ordinauit, quorum tamen efficientiae potentia operationis interuenit, omne quod est ea administrans uirtute, qua condidit\'. etiam hoc esse catholicum confitemur et quod deinde subiungit. \'si igitur\', inquit, \'nonnisi per sexum fetus, nonnisi per corpus sexus, nonnisi per deum corpus, quis ambigat fecunditatem deo iure reputari?\' Post haec, quae ueraciter et catholice dicta sunt, immo in diuinis libris ueraciter scripta, non autem ab isto catholice dicta sunt, quia non intentione catholici pectoris dicta sunt, iam propter quod ea dixit, Pelagiana et Caelestiana haeresis incipit introduci. namque adtende quod sequitur. \'tu uero\', inquit, \'qui dicis: "eos qui de parentibus
Abbreviated transcription (Latin):
appellaret᷑ uita dñs imposuit s maritus. Sic enĩ legitur.
Et uocauit adam nom̃ uroris sue uita. qm̃ ipsa ⁊ mat̾ om
niũ uuentiũ. S hoc fortassis ita intellexerit. ut d̾s ꝑ adam
nom̃ illud eue imposuisse credat᷑. tanqͣm ꝑ propħiam. ¶lã
tessariũ. Nam & illud qd̃ dixit apłs sacramentũ hoc mag¬
num ẽ. ego autẽ dico in xp̃o & in eccłia. ipse adam dixit.
Propter boc relinquet homo patrẽ & matrẽ. & adherebit
uxori sue. & erunt duo in carne una. Quod tam̃ iħs mneuan
quod homo ꝓphecando predixit. Ergo que sequunt᷑ intue¬
re. Prima inquit appellatione cui oꝑi parata ẽẽt ostendit:
dixit. Crestite & multiplicamini. & replete t̾ram. Quis enim
nr̃m negat ad opus pariendi a dno deo creatore omniũ bono¬
rum bono preparatam fuisse mulierẽ : Ad huc iude quid
adiungat: Deus inquit maris creator & femine conueni

Expanded text:
appellaretur uita, deus inposuit, sed maritus. sic enim legitur: appellaretur uita, deus inposuit, sed maritus. sic enim legitur: et uocauit Adam nomen uxoris suae uita, quoniam ipsa mater est omnium uiuentium. sed hoc fortassis ita intellexerit, ut deus per Adam nomen illud Euae inposuisse credatur tamquam per prophetiam. nam cessarium. nam et illud, quod dixit apostolus: sacramentum hoc magnum est, ePropter hoc relinquet homo matrem et patrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una. Quod tamen Dominus Jequod homo prophetando praedixit. Ergo quae sequuntur intuere: « Prima, » inquit, « appellatione, cui operi parata esset, ostendit, et dixit: Crescite et multiplicamini, et replete terram » . Quis enim nostrum negat ad opus pariendi a Domino Deo creatore omnium bonorum bono praeparatam fuisse mulierem? Adhuc vide quid adjungat: « Deus igitur, » inquit, « maris creator et feminae con
Abbreviated transcription (Latin):
misit. Contra eos inquit qui nuptias dampnant & fructus
earum diabolo assignant. Non igitur contra nos qui neq
nuptias dampnamꝰ. quas etiam in ordine suo debita predica¬
tione laudamꝰ. nec earũ fructus diabolo assignamꝰ. Fructus
quippe nuptiarũ homines st̃ qui ordinate inde gu̾antur. ñ
peccata cum quib nascunt᷑. Nec ideo sunt homines sub di¬
abolo qͥa homines st̃. ubi st̃ fructus nuptiarũ. s quia st̃¬
peccatores. ubi ẽ. propago filiorũ. Diabolus enĩ culpe auctor
est non nature. Attende cetera quib se estimat aduersus nos
hoc p̾misso titulo consonare. Ds inquit qui adam ex limo
fuerat fabricatꝰ euam construxit ẽ costa & dixit hec uocabi¬
tur uita. qm mater ẽ. omniũ iuuentiũ. Non qͥdem ita scͥp¬
tum ẽ. s quid ad nos ÷ dolet enĩ accidere ut memoria fal¬
lat in uerbis. dũ tamen sententia teneat᷑. Nec eue nom̃ ut

Expanded text:
misit: « Contra eos, » inquit, « qui nuptias damnant, et fructus misit: « Contra eos, » inquit, « qui nuptias damnant, et fructus earum diabolo assignant. » Non igitur contra nos, qui neque nuptias damnamus, quas etiam in ordine suo debita praedicatione laudamus: nec earum fructus diabolo assignamus: fructus quippe nuptiarum homines sunt, qui ordinate inde generantur, non peccata cum quibus nascuntur: nec ideo sunt homines sub diabolo, quia homines sunt, ubi sunt fructus nuptiarum; sed quia peccatores sunt, ubi est propago uitiorum; diabolus enim culpae auctor est, non naturae. Adtende cetera, quibus se existimat aduersus nos hoc praemisso titulo consonare. \'deus\', inquit, \'qui Adam ex limo fuerat fabricatus, Euam construxit e costa et dixit: haec uocabitur uita, quoniam mater est omnium uiuentium\'. non quidem ita scriptum est, sed quid ad nos? solet enim accidere, ut memoria fallat in uerbis, dum tamen sententia teneatur. nec Euae nomen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sus. itinã saltem in hac causa homines timeret. utinã inqͣm
saltem paueret ignauia. qͣm ꝑiret audatia. Uideamꝰ ⁊ cet̾a
que conectit. S quid faciam utrũ singła eiꝰ ꝓponam. quib
respondeam. an eis pret̾inissis catholica fides continet ea sola
ꝑtractem atq confitẽ in quib a tramitate ueritatis exorbitat.
& heresu pelagianã tanquã uenenosa uirgulta fructib cat¬
holicis conatur inserere. Hoc quidẽ cerce breuiꝰ est. s ꝓspicien¬
dum arbitror. ne quisqͣm libro meo lecto & ũ lectis omnib q̃
ab illo dicta funt existimet me ea ꝓponere toluisse. ex quib
ista eiꝰ pendent. & ex quib quasi consequenter uera ẽẽ. mon¬
strant᷑ que falsa redarguo. Non iraq pigeat utiaq huic
opuscło nr̃o indita. & ea scilicet que ille dixit. & ea que ipse
respondeo uniuersa attendere & considerare lectorem. Que
sequunt᷑ ergo ita prenotauit. qui tue dilectioni cartulam

Expanded text:
sus utinam saltem in hac causa homines timeret, utinam, inquam, sus utinam saltem in hac causa homines timeret, utinam, inquam, saltem paueret ignauia quam periret audacia! Videamus et cetera quae conectit. sed quid faciam? utrum singula eius proponam, quibus respondeam, an eis praetermissis, quae catholica fides continet, ea sola pertractem atque confutem, in quibus a tramite ueritatis exorbitat et haeresim Pelagianam tamquam uenenosa uirgulta fruticibus catholicis conatur inserere? hoc quidem certe breuius est. sed prospiciendum arbitror, ne quisquam libro meo lecto et non lectis omnibus, quae ab illo dicta sunt, existimet ea me proponere noluisse, ex quibus ista eius pendent et ex quibus quasi consequenter uera esse monstrantur, quae falsa redarguo. non itaque pigeat utraque huic opusculo nostro indita, et ea scilicet, quae ille dixit, et ea, quae ipse rsequuntur ergo, ita praenotavit, qui tuae Dilectioni chartulam
Abbreviated transcription (Latin):
dis. Ac ꝑ hoc manicheꝰ quidẽ naturã humanã destestabilit̾
uituꝑat. s tu crudeliter laudas. Quicumq enĩ tibi credid̾int
laudatori. infantes suos ñ offerrent saluatori. Lam sceleratã
seutentiam. qͥd tibi ꝓdest ñ metuere. quid tͥ sit ut salubrit̾
metuas. ⁊ te homine᷑ facis eẽ. non bestiam. que cir cuindat᷑¬
pennus ut cogatur inretia : Opus erat ut ueritatẽ teneres. eiꝰq
studio ñ timeres. At̃ uero ita ñ times ut si timeres euaderes
potiꝰ retia maligna qͣm incurreres. Mater catholica te ideo ter¬
ret. quia ⁊ tͥ & aliis te timet. & si ꝑfilios suos in aliqua potes¬
tate positos agit ut timeas. ñ id agit crudelitate s caritate.
lu autẽ uir forcissimus timere homines ignauũ putas. dm̃gͦ
time. & noli antiqua fidei catholice fundam̃ta conari tan¬
ta obstinatione subuert̾e. Quamqͣm iste tiuis animꝰ aiumo¬

Expanded text:
dis. ac per hoc Manicheus quidem naturam humanam detestabiliter dis. ac per hoc Manicheus quidem naturam humanam detestabiliter uituperat, sed tu crudeliter laudas. quicumque enim tibi crediderint laudatori, infantes suos non offerent saluatori. tam scelerata sentienti quid tibi prodest non metuere quod tibi fit, ut salubriter metuas, et te hominem facis esse, non bestiam, quae circumdatpennis, ut cogatur in retia? opus erat, ut ueritatem teneres eiusque studio non timeres; nunc uero ita non times, ut, si timeres, euaderes potius retia maligna quam incurreres. mater catholica te ideo terret, quia et tibi et aliis a te timet, et si per filios suos in aliqua potestate positos agit ut timeas, non id agit crudelitate, sed caritate. tu autem uir fortissimus timere homines ignauum putas. deum ergo time et noli antiqua fidei catholicae fundamenta conari tanta obstinatione subuertere. quamquam iste tuus animus animo
Abbreviated transcription (Latin):
darguit & maicheos & uos. Manicheis eiũ ditit. Non legis¬
tis quia qui abinitio fecit hominẽ masculũ & feminã fecit
eos & dixit. propt̾ hoc relinquet homo patrẽ & matrẽ. &
ad herebit uxori. & erunt duo in carne una: Itaq iam ñ
sunt duo. s una caro. Quod gͦ d̾s conuinxit. homo ñ sepa¬
ret. Ita quippe ostendit & hominũ conditorem. & coniugum
copulatorem dm̃. adu̾sus manicheos qui utrũq hoꝵ negdii.
Iob̾ autẽ dicit. Uenit filius hominis querere & saluũ fat̾e
qd̾ ꝑierat. S uos egregii xp̃iani respondete xp̃o. Si qd̾ ꝑie¬
rat querere ⁊ saluare uenisti. ad pariulos ñ uenisti. Isti uͦ
ꝑierant & salui naci sunt. uade ad maiores. de uerbis tius tͥ
prescribimꝰ. Non ÷ opus sanis meditus. s male habentib.
Ita fit ut ntanicheus qui homini cõmixtã dicit eẽ. naturã
malã. uelit inde saltem saluari a xp̃o aĩam bonã. In uͦ in

Expanded text:
darguit, et Manicheos et uos. Manicheis enim dicit: non legisdarguit, et Manicheos et uos. Manicheis enim dicit: non legistis quia qui ab initio fecit hominem masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus coniunxit, homo non separet. ita quippe ostendit et hominum conditorem et coniugum copulatorem deum aduersus Manicheos, qui utrumque horum negant. uobis autem dicit: uenit filius hominis quaerere et saluare quod perierat. sed uos, egregii christiani, respondete Christo: si quod perierat quaerere et saluare uenisti, ad paruulos non uenisti — isti nec perierant et salui nati sunt — uade ad maiores; de uerbis tuis tibi praescribimus: non est opus sanis medicus, sed male habentibus. ita fit, ut Manicheus, qui homini commixtam dicit esse naturam malam, uelit inde saltem saluari a Christo animam bonam; tu uero in
Abbreviated transcription (Latin):
rum. & sic tranferri in regnũ dei hoc nos dicitis. hinc estis
celestiani ⁊ pelagiani. Quid obtendis ad fallendũ cõmunis
dognatis tegnnen. ut oꝑias ꝓpriũ crimen. unde uob̾ inditũ
est nomen: Atq ut nefario uocabulo t̾reas imꝑitos dicis.
Ne igit᷑ uotent᷑ heretici funt manichei. Audi g breuiter.
quid mnista questione uersecur. Catholici dicunt humanã¬
tam. xp̃o medico iudigere. Manichei dicunt humanã natu¬
iam ñ a deo conditã bonam peccatoq uitiatã. s abet̾narum
principe tenebrarũ de cõmixtione duarũ naturarũ. que sẽꝑ
fuerunt una bona & una mala hominẽ creatũ. Pelagiani
& celestian dicunt naturã humanã a bono deo conditatn
bonã. s ita ẽẽ. in nascentib pariuilis sanam ut xp̃i ñ ha
tuo dogmate nom̃ tuũ. & catholicis a quib confuraris desi¬
ne obicere & dognia & nom̃ alienũ. Nam ueritas utrosq re¬

Expanded text:
rum et sic transferri in regnum dei, hoc uos dicitis, hinc estis rum et sic transferri in regnum dei, hoc uos dicitis, hinc estis Caelestiani et Pelagiani. quid obtendis ad fallendum communis dogmatis tegmen, ut operias proprium crimen, unde uobis inditum est nomen? atque ut nefario uocabulo terreas inperitos, dicis: \'ne igitur uocentur haeretici, fiunt Manichei\'. Audi ergo breuiter, quid in ista quaestione uersetur. catholici dicunt humanato medico indigere; Manichei dicunt humanam naturam non a deo conditam bonam peccatoque uitiatam, sed ab aeternarum principe tenebrarum de commixtione duarum naturarum, quae semper fuerunt, una bona et una mala, hominem creatum; Pelagiani et Caelestiani dicunt naturam humanam a bono deo conditam bonam, sed ita esse in nascentibus paruulis sanam, ut Christi notuo dogmate nomen tuum et catholicis, a quibus confutaris, desine obicere et dogma et nomen alienum; nam ueritas utrosque re
Abbreviated transcription (Latin):
tium liberator. Ipse quippe dictus ⁊ figulus ex eadẽ massa
faciens aliud uas in honorẽ sccłm miscd̃iam. aluid incontu¬
meliam scłm iudictũ. cui cantat eccłia miscł̃iam ⁊ iudiciũ.
Non itaq sicut te atq alios fallens loqueris. siquis aut li¬
berũ in hominib arbitriũ. aut dm̃ ẽẽ nasentiũ condito¬
rem dixerit. celestianꝰ & pelagianus uocat᷑. Ista quippe fi
des catholica dic̃. S siquis ad colendũ recte dm̃ sine ipsius
aduicorio dicit eẽ. in hominib liberũ arbitͥũ. Et quisqͥs
ita dicit dm̃ nascentiũ conditorẽ. ipse celestianꝰ. & pelagianꝰ¬
uocat᷑. Liberũ itaq arbitriũ in hominib eẽ. & dm̃ eẽ. nas¬
centiũ conditorem utriq ditimꝰ. non estis hinc celestiani &
pelagiani. Liberũ autẽ esse quemqͣm ad agendũ bonim
sine ad uitorio dei. & non erui pariuilos a potestate tenebra¬

Expanded text:
tium liberator. ipse quippe dictus est figulus ex eadem massa tium liberator. ipse quippe dictus est figulus ex eadem massa faciens aliud uas in honorem secundum misericordiam, aliud in contumeliam secundum iudicium, cui cantat ecclesia misericordiam et iudicium. non itaque, sicut te atque alios fallens loqueris, \'si quis aut liberum in hominibus arbitrium aut deum esse nascentium conditorem dixerit, Caelestianus ee catholica fides dicit. Sed si quis ad colendum recte Deum, sine ipsius adjutorio dicit esse in hominibus liberum arbitrium; et quisquis ita dicit Deum nascentium conditorem, ut pauocatur. liberum itaque arbitrium in hominibus esse et deum esse nascentium conditorem utrique dicimus, non hinc estis Caelestiani et Pelagiani; liberum autem esse quemquam ad agendum bonum sine adiutorio dei et non erui paruulos a potestate tenebra
Abbreviated transcription (Latin):
incurrt̃ instar ferarũ que circumdant᷑ pennis ut cogant᷑ in
retia. Quib qm̃ de ÷ ratio inuerũ exitiũ uana formidine
contrudunit᷑. Non est itaq ut loqueris quicũq ista dixisti
non est ita. multũ falleris. uł fallere meditaris. ñ liberũ ne¬
gamꝰ arbitriũ. sed si uos filicis liberauerit ait ueritas. tunc
uere liberi eritis. Hunc uos in uidetis liberatorẽ quib capti-¬
uis tianã tribuitis libertatẽ. Aquo enĩ quis deuictus ẽ. sic̃
dicit scͥptura. huic sernus addictus ẽ. nec quisqͣm nisi ꝑ gra-¬
tiam liberatoris asto soluit᷑ uincło seruitittis. aquo ÷ hominũ
nullus inmunis. Punũ quippe hominẽ pecẽm intrauit in
mundũ. & ꝑ pecc̃m mors. & ita in om̃s homines ꝑtransiit.¬
in quo om̃s peccauert̃. Sic ⁊ ergo d̾s nascentiũ conditor. ut
om̃s exuno eant in condẽpnationẽ. quoꝵ ñ fuerit renascẽ¬

Expanded text:
incurrunt instar ferarum, quae circumdantur pennis, ut cogantur in incurrunt instar ferarum, quae circumdantur pennis, ut cogantur in retia, quibus quoniam deest ratio in uerum exitium uana formidine contruduntur\'. Non est ita ut loqueris, quicumque ista dixisti, non est ita; multum falleris uel fallere meditaris. non liberum negamus arbitrium, sed, si uos filius liberauerit, ait ueritas, tunc uere liberi eritis. hunc uos inuidetis liberatorem, quibus captiuis uanam tribuistis libertatem. a quo enim quis deuictus est, sicut dicit scriptura, huic seruus addictus est nec quisquam nisi per gratiam liberatoris isto soluitur uinculo seruitutis, a quo est hominum nullus immunis; per unum quippe hominem peccatum intrauit in munduin quo omnes peccauerunt. sic est ergo deus nascentium conditor, ut omnes ex uno eant in condemnationem, quorum non fuerit renascen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponere sibi uoluisse. aut alicubi mediis decractis sententia
interrũꝑet. alicubi excremis ñ ad ditis decurtaret. & cur hoc fe¬
cerit sufficient̾ ostend̾im. Nunc ad ea que sic̃ uoluit nĩa ꝓpo¬
suit. que sua opposuerit udeamꝰ. Sequunt᷑ enĩ iam uerba eiꝰ.
⁊ sicut insinuauit qui cibi cartulam misit. pͥus aliquid de p̾fa¬
tione conscripsit. ꝓculdubio libroꝵ istoꝵ de quib pauca de¬
res ad hominũ quoꝵ sc̃is studiis urunt᷑ contumelias & exitiũ
decreuert̃ ꝑ ruinam totius eccłie ꝑuenire. ñ intelligentes qͣn-¬
tũ his contulerint honoris. quoꝵ ostendert̃ głam. nisi cum
catholica religione ñ potuisse conuelli. Nam siquis aut libe¬
rum in hominib arbitriũ. aut dm̃ ẽẽ. nascentiũ conditorẽ
dixerit. celestianus. ⁊ pelagianus uocat᷑. Ne igit᷑ uocentur
heretici fiunt manichei. ⁊ dũ falsam uerent᷑ in famiã. uerũ

Expanded text:
sibi proponere uoluisse, ut alicubi mediis detractis sententias sibi proponere uoluisse, ut alicubi mediis detractis sententias interrumperet, alicubi extremis non additis decurtaret, et cur hoc fecerit sufficienter ostenderim. Nunc ad ea, quae sicut uoluit nostra proposuit, quae sua opposuerit uideamus. sequuntur enim iam uerba eius et, sicut iste insinuauit, qui tibi chartulam misit, prius aliquid de praefatione conscripsit procul dubio librorum illorum de quibus pauca deres ad hominum, quorum sanctis studiis uruntur, contumelias et exitium decreuerunt per ruinam totius ecclesiae peruenire non intellegentes quantum his contulerint honoris, quorum ostenderunt gloriam nisi cum catholica religione non potuisse conuelli. nam si quis aut liberum in hominibus arbitrium aut deum esse nascentium conditorem dixerit, Caelestianus et Pelagianus uocatur. ne igitur uocentur haeretici, fiunt Manichei et dum falsam uerentur infamiam, uerum crimen
Abbreviated transcription (Latin):
it autem ad istam cõmemorationẽ humane miserie ⁊ diui¬
ne gr̃e ueniret apłs supradix̾at. Uideo allã legem in m̃bris
meis repugnantẽ legi mentis mee.⁊ captiuantẽ me in lege
peecati. que ⁊ in m̃bris meis. Post hec autẽ uerba exclamauit.
Miser ego homo quis me liberabit de corꝑe mortis huiꝰ: Gr̃ã¬
dei ꝑ ih̃m xp̃m dñm nr̃m. Incorꝑe igit᷑ mortis huiꝰ quale
in paradiso ante pecẽm fuit. ꝓfecto ñ erat alia lex inm̃bris
nr̃is. repugnans legi m̃tis nr̃e. quia ⁊ quando nolumꝰ. & qͣn¬
do ñ consentunꝰ. nec ei membra nr̃a ut impleat qd̵ appetis ex¬
hibemꝰ. habitat tam̃ in eis & mentẽ resistentẽ repugnantẽq
sollicitat. ut ipse conflictus etiã siñ sit dampnabilis quia ñ
ꝑficit inquitatẽ. fit tam̃ miserabilis quia ñ habet pacem.
Satis igit᷑ admonuerim sic istũ uerba mea uelut refellenda

Expanded text:
ut autem ad istam commemorationem humanae miseriae et diuiut autem ad istam commemorationem humanae miseriae et diuinae gratiae ueniret apostolus, supra dixerat: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem me in lege peccati, quae est in membris meis. post haec autem uerba exclamauit: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? gradominum nostrum. in corpore igitur mortis huius, quale in paradiso ante peccatum fuit, profecto non erat alia lex in membris nostris repugnans legi mentis nostrae, quia et quando nolumus et quando non consentimus nec ei membra nostra ut impleat quod appetit exhibemus, habitat tamen in eis et mentem resistentem repugnantemque sollicitat, ut ipse conflictus, etiamsi non sit damnabilis, quia non perficit iniquitatem, sit tamen miserabilis, quia non habet pacem. satis igitur admonuerim sic istum uerba mea uelut refellenda
Abbreviated transcription (Latin):
apłi sententia qua dixit de deo pre. qui eruit nos depotesta¬
te tenebrarũ. ⁊ transtulit in regnũ filũ claritatis sue. imꝓ¬
bissime & impiissime paruulos separari. ideo ꝓculdubio u̾ba
ista pret̾mtitere quã ponere maluit. Post hecͣ nr̃m posuit
ubi diximus. Hec erũ que abimpudentib impudent̃ laudat᷑.
pudenda concupiscentia nulla eẽt nisiꝰ dnte pecoasset: nuptie¬
u essent etiã si nemo peccasset. fieret quippe sine isto morbo
seminatio filioꝵ. Huic usq ille uerba mea posuit. Liiuit¬
enĩ qd̃ adiunxi in corꝑe uite illuis. sine qͦ nc̃ fieri ñ potest in
corꝑe mortis htiꝰ. Et̾ hic ut meã sententiã ñ finiret. s eam
quodammͦ detruticaret illurd apłi testimoniũ formidauit
ubi ait. Miser ego homo quis me liberabit de corꝑe mortis
mortis huiꝰ in paradiso ante pecc̃m. propter qd diximꝰ in
corꝑe uite illiꝰ que ibi erat sine isto morbo seminationẽ fieri
potiuisse filioꝵ. sine quo incorpe mortis huꝰ fieri ñ potest.

Expanded text:
apostoli sententia, qua dixit de deo patre: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, improbissime et impiissime paruulos separari. ideo procul dubio uerba ista praetermittere quam ponere maluit. Post haec illud nostrum posuit ubi diximus: \'haec enim quae ab impudentibus impudenter laudatur pudenda concupiscentia nulla esset, nisi vero essent, etiamsi nemo peccasset; fieret quippe sine isto morbo seminatio filiorum. Huc usqenim quod adiunxi: \'in corpore uitae illius, sine quo nunc fieri non potest in corpore mortis huius\'. et hic ut meam sententiam non finiret, sed eam quodam modo detruncaret, illud apostoli testimonium formidauit, ubi ait: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis mortis hujus in paradiso ante peccatum, propter quod diximus, « in corpore vitae illius, » quae ibi erat, « sine isto morbo seminationem fieri potuisse filiorum, sine quo nunc in corpore mortis huius fieri non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
excitasse libidinẽ coeundi. cui motu excitaret᷑ sem̃. ut gre¬
mio femine possit infundi. Nescit ñ esse dictũ. excitauit mͥ
sem̃. nisi dedit mͥ filiũ. Deniq hoc adam ũ dixit post coitũ
suũ quo sem̃ emisit. s post coniugis partũ quo filiũ deo do¬
nante suscepit. Nam que gratulatione nisi forte libidinosoꝵ.
& siũ uas in morbũ concupiscentie qd̵ uetat apłs possiden¬
tiũ. si semen extrema coeundi uoluptate fundat᷑. nec seq̃tur
conceptus aut partus. ubi nuptiarũ uerus ẽ. fructus: Neq
hoc ideo dix̃im qd̾ alius putandꝰ sit pret̃ fuminũ & uersi d̃m.
uł humani seminis uł ipsuis hominis creator existere. sed
hoc tranquilla de homine obedientia membroꝵ ad nutũ
uoluntatis exisset. si pece̾m non precessisset. Neq nc̃ agit᷑
denatura hominis s de uitio. Illa quippe habet auctorẽ
d̃m. ex isto autẽ trahit᷑ originale peccm. Nam si sem̃ ipsũ

Expanded text:
excitasse libidinem coeundi, cuius motu excitaretur semen, ut greexcitasse libidinem coeundi, cuius motu excitaretur semen, ut gremio feminae possit infundi. nescit non esse dictum Cexcitauit mihi semen\' nisi \'dedit mihi filium>. denique hoc Adam non dixit post coitum suum, quo semen emisit, sed post coniugis partum, quo filium deo donante suscepit. nam quae gratulatio est nisi forte libidinosorum et suum uas in morbo concupiscentiae, quod uetat apostolus, possidentium, si semen extrema coeundi uoluptate fundatur nec sequatur conceptus aut partus, ubi nuptiarum uerus est fructus? Neque hoc ideo dixerim, quod alius putandus sit praeter summum et uerum deum uel humani seminis uel ipsius hominis creator ex semine; sed hoc tranquilla de homine oboedientia membrorum ad nutum uoluntatis exisset, si peccatum non praecessisset. neque nunc agitur de natura hominis, sed de uitio. illa quippe habet auctorem deum; ex isto autem trahitur originale peccatum. nam si semen ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑantia uł continentia usus eoꝵ aliquantũ. motũ tĩr eoꝵ
non ÷ in hominis potestate. Genuit gͦ adam filios. hac ut
iste dicit membroꝵ suoꝵ potentia. de qua pͥusqͣm illos ꝯig¬
neret erubuit post pec̾em. Si autẽ non peccasset ñ eos ge¬
nuiss membroꝵ potentia. s membroꝵ obedientia. Ipse
quippe esset potens. ut & eis subiectis uoluntate imꝑaret. si
potentiori & ipse subiectus eadem uoluntate seruiret. Post
alqͣnta iterũ dicit scriptura diuina inquit. Cognouit adã
euam uxorẽ suã. & concepit & peꝑit filiũ. uocauitq no¬
men eiꝰᷤ sech dicens. suscitanit mͥ dñs semen aliud ꝓ abel
quẽ occidit cdin. Deinde addidit & dicit. Ad docum̃tum
instituti coitus ipsũ semen dr̃ diuitiitas excitasse. Non intel¬
lexit homo iste qͦd scriptũ est. Putauit enĩ ad hoc ẽẽ. dicꝰ¬
tram. susetauit mͦ dñs sem̃ aluis ꝓ abel ut erederet᷑ d̃s lli

Expanded text:
perantia uel continentia, usus eorum aliquantum, motus tamen eorum perantia uel continentia, usus eorum aliquantum, motus tamen eorum non est in hominis potestate. genuit ergo Adam filios hac, ut iste dicit, membrorum suorum potentia, de qua priusquam illos gigneret, erubuit post peccatum. si autem non peccasset, non eos genuisset membrorum potentia, sed membrorum oboedientia. ipse quippe esset potens, ut eis subiectis uoluntate imperaret, si potentiori et ipse subiectus eadem uoluntate seruiret. Post aliquanta iterum: \'dicit scriptura diuina\', inquit, \'cognouit Adam Euam uxorem suam et concepit et peperit filium. et uocauit nomen eius Seth dicens: suscitauit mihi dominus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain\\ deinde addit et dicit: \'ad documentum instituti coitus ipsum semen diuinitas dicitur excitasse\'. non intellexit homo iste quod scriptum est; putauit enim ad hoc esse dictum: suscitauit mihi dominus semen aliud pro Abel, ut crederetur deus illi
Abbreviated transcription (Latin):
testat᷑. Quis hinic dubitat: Quis hoc neget maxime catho¬
licus xp̃ianus e Opus dei ẽ. homo. S carns concupiscentia
sine qua si peccm ñ precessiss. tranquille uoluntati obe-¬
dientib sicut cet̾a membra genitalib seminaret᷑ homo. ñ
est a patre. s ex mundo ẽ. Uerũ nc̃ obsecro te paulo atten¬
tius intuere. qd̾ nom̃ inuenerit quo rursus oꝑiret. qd̵ eru¬
bescit aꝑire. Genuerat enĩ eum inquit adam potentia
membroꝵ. ñ diuersitate meritoꝵ. Quid dix̃it diu̾sitate
meritoꝵ. fateor. ñ intelligo. S potentia m̃brorũ credo il¬
lud uoluit dicere qd pudet eiudenter dicẽ. Maluit enĩ di¬
cere m̃brorum potentiã. quam carnis concupiscentiam.
Plane etiã si non cogitauit. significauit aliqͥds ad rem ꝑti¬
nere uideatur. Quid enĩ potenttꝰ membris hominis. qͣndo
ñ seruiunt uoluntati hominis: Que tam̃ & si frenent᷑ tẽ¬

Expanded text:
testatur.\' quis hinc dubitet? quis hoc neget, maxime cathotestatur.\' quis hinc dubitet? quis hoc neget, maxime catholicus christianus? opus dei est homo; sed carnis concupiscentia, sine qua, si peccatum non praecessisset, tranquillae uoluntati oboedientibus sicut cetera membra genitalibus seminaretur homo, non est a patre, sed ex mundo est. Verum nunc, obsecro te, paulo adtentius intuere, quod nomen inuenerit, quo rursus operiret quod erubescit aperire. "genuerat enim eum", inquit, Adam potentia membrorum, non diuersitate meritorum\'. quid dixerit \'diuersitate meritorum\', fateor, non intellego; sed potentia membrorum, credo, illud uoluit dicere, quod pudet euidenter dicere. maluit enim dicere membrorum potentiam quam carnis concupiscentiam. plane, etiamsi non cogitauit, significauit aliquid, quod ad rem pertinere uideatur. quid enim potentius membris hominis, quando non seruiunt uoluntati hominis? quae tamen etsi frenentur tem
Abbreviated transcription (Latin):
de qua iste sic erubescit. ut ambiguo nob̾ loqui malit. qͣm ꝑ¬
spicue qd̃ sentit expͥmere. Quid ÷ naturali appetitu : Annon
& uelle esse saluũ. & uelle ipsos susciꝑe. nutrire. erudire filios.
naturalis ÷ appetitus: Ideoq rationis ẽ. non libidinis. S qͥa
huiꝰ nouimꝰ intentionẽ. ideo non eũ putamꝰ his uerbis nisi libi¬
dinẽ membroꝵ genitaliũ significare uoluisse. Nonne tͥ ui¬
dent᷑ hec uerba folia ẽẽ. fitulnee. sub quib latet. qͥd aliud ꝙͣ
id quod pudet: Ita quippe iste sibi circũlocitionis huiꝰ obsta¬
cula sicut illi suctinctoria consuert̃. contexat & dicat. Postqͣm
autẽ naturali appetitii cognouit uxorẽ. dicit scriptura diuina.
Concepit eua &e pepit filuĩ. & uocauit nom̃ eiꝰ clm. S quid
inquid dicit adam audiamꝰ. Adquisiui hominẽ ꝑ dm̃. Unde
constat opus dei ẽẽ. quẽ ꝑ d̃i ad quisitũ scriptura diuina

Expanded text:
de qua iste sic erubescit, ut ambiguo nobis loqui malit quam pde qua iste sic erubescit, ut ambiguo nobis loqui malit quam perspicue quod sentit exprimere. quid est \'naturali adpetitu\'? annon et uelle esse saluum et uelle ipsos suscipere, nutrire, erudire filios naturalis est adpetitus idemque rationis est, non libidinis? sed quia huius nouimus intentionem, ideo non eum putamus his uerbis nisi libidinem membrorum genitalium significare uoluisse. nonne tibi uidentur haec uerba folia esse ficulneae, sub quibus latet quid aliud quam id quod pudet? ita quippe iste sibi circumlocutionis huius obstacula sicut illi succinctoria consuerunt. contexat et dicat: \'postquam autem uir naturali adpetitu cognouit uxorem, dicit scriptura diuina, concepit Eua et peperit filium, et uocauit nomen eius Cain. sed quid\\ inquit, 'dicit Adam audiamus: adquisiui hominem per deum. unde constat opus dei esse, quem per deum adquisitum scriptura diuina