comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re curauit. ut tacite docer& eis qui uerbum fidei p̃dicarent.uirtutem dilectionis ante
om̃ia ee tenendam: Uniusq: m̃ surae & operferant duocherubim: qui a disparalitasuo¬
lũ tatum siue cogitatum insuꝑnapatria nullaẽ : ubi una om̃s eademq di p̃sentis uisi one
secundi. tangebat pari&em alterum: Alȩ aut alterȩ in medio pariete templi seinuicem
contingebant : Manifestum ẽ. exhisquȩ p̃dic tisunt qua cherubim inmediotem pli inte¬
uero ala una cangeba t parietem. & alacherub secundi aliterũpanietem: edillamasritatis dni¬
nistratonĩ qua nob exiibent angeliꝑ cin& : Quodalȩ alterȩ in mediotem pli sciniuae continar¬
bant : eam dilectionis gram qusse alterutrũ complectuntur ex primit: Beneaut sequitur
lex̃ quoq cdherubin auro : quia & naturam corum conditor inmortali dantate sublimauit. &

Expanded text:
re curavit, ut tacite doceret eis qui verbum fidei praedicarent virtutem dilectionis ante re curavit, ut tacite doceret eis qui verbum fidei praedicarent virtutem dilectionis ante omnia esse tenendam. Uniuscujusque mensurae et operis erant duo cherubim, quia disparilitas voluntatum sive cogitatuum in superna patria nulla est, ubi una omnes eademque Dei praesentis visione secundi tangebat parietem alterum. Alae autem alterae in medio pariete templi se invicem contingebant. Manifestum est ex his, quae praedicta sunt, quare cherubin in medio templi intevero ala una tangebat parietem, et ala cherub secundi alterum parietem, ad illam charitatis administrationem, quam nobis exhibent angeli, pertinet. Quod alae alterae in medio templi se invicem contingebant, eam dilectionis gratiam qua se alterutrum complectuntur, exprimit. Bene autem sequitur: Texit quoque auro cherubin, quia et naturam eorum Conditor immortali charitate sublimavit,
Abbreviated transcription (Latin):
suum ex om̃ib: uiribus suis diligendo ꝓximos tam quam seipsõs Plenitudo enĩ legisc̃a¬¬
ritas est: Proximi aũt corum & ipsi ad inuicem sunt angelici sp̃s & homine selectĩ. eorũ
eque conciues cherubinudeutraq al a eiusdem men sura ꝑhibetur : quia uidelic& eadem
ipsa deuoctone qua sese alteru trum in dõ diligunt. ÷ nr̃am quoq: ad se ascendentium soci¬
e tatẽ desiderant: Sic que simulalȩ.xcubitos complent: cum ingẽmina bantatis exhibitio¬
ne angeli deconditoris sui p̃sentia laetantur Decem quoq cubitorum erat cherubsecundus:
mensura pari: & opus unum erat in duobus cherubum: Dũo erant facti cherubim. ꝓp̃t̃ con¬
sortium eiusdem de qualoquimur caritatis signisi candum : qui aminus quam inter
duos caritas stare non potest : Vnde & saluatorbinos ad p̃dicandum discipulosmitte¬

Expanded text:
suum ex omnibus viribus suis, diligendo et proximos tanquam seipsos. « Plenitudo enim legis chasuum ex omnibus viribus suis, diligendo et proximos tanquam seipsos. « Plenitudo enim legis charitas est. » Proximi autem eorum et ipsi adinvicem sunt angelici Spiritus, et homines electi eorum aeque concives; unde cherub utraque ala ejusdem mensurae perhibetur, quia videlicet eadem ipsa devotione, qua sese alterutrum in Deo diligunt, nostram quoque ad se ascendentium societatem desiderant, sicque simul alae decem cubitos complent, cum in gemina charitatis exhibitione angeli de conditoris sui praesentia laetantur. « Decem quoque cubitorum erat cherub secundus, mensura pari; et opus unum erat in duobus cherubim, etc. » Duo erant facti cherubim propter consortium ejusdem, de qua loquimur, charitatis significandum, quia minus quam inter duos charitas stare non potest. Unde et Salvator binos ad praedicandum discipulos mitte
Abbreviated transcription (Latin):
serunt recipiunt Quinq cubitorum ala cherubuna: & quinq cubitorum ala cherub
uir tutes signi ficant eorum : quib ad caelestia semꝑ uolare. atq in his conuersionẽ
delectantur habere : Cum uero insignificationẽ angłorũ ponunt᷑ alȩ:quid a perti¬
us quam gram demons trant ꝑ p&uȩ & in defectiuȩ felicitatis eorum. qua semꝑ in cae-¬
lestibus in ministerio sui ꝑsistunt auctoris: uelcerte quia leuitate spiritalis naturȩ sunt
praediti: Ita ut ubi cumq uoluerint. staum quasi uolando ꝑueniant. & hic cũ alissigu-¬
rati. & prophetisunt cũ alis ostensi Bene aut dicitur quia .u. cubitorum suerit ala
cherub una. & .U. cubitorum ala cherub altera: Qm̃ uirtutes angelicȩ legem dĩ quȩ
inquinq: libris descriptaẽ. in defessa deuotione custodiunt : diligendo uidelio & dñm dm̃

Expanded text:
serunt, reciserunt, recivirtutes significant eorum, quibus ad coelestia semper volare, atque in his conversationem delectantur habere. Cum vero in significationem angelorum ponuntur alae, quid aptius quam gratiam demonstrant perpetuae et indefectivae felicitatis eorum, qui semper in coelestibus in ministerio sui persistunt auctoris? Vel certe quia levitate spiritalis naturae sunt praediti: ita ut ubicunque voluerint statim quasi volando perveniant, et hic cum alis figurati, et prophetis sunt cucherub una, et quinque cubitorum ala cherub altera, quoniam virtutes angelicae legem Dei, quae in quinque libris descripta est, indefessa devotione custodiunt, diligendo videlicet Dominum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑterram: Et fecit in oraculo duo cherubin delignisoliuarum. decem cubitoꝵ
altitudinis cherubin. sicut propheta iet echiel aꝑtedeclarat. angelicȩ dig¬
nitatis uocabulũ ẽ : num eroq: singulari cherubindicitur. plurali cherubim:
unde apte in siguris. cherubinquȩ erant in oraculo sactȩ angelica ministeria
quȩ conditorisuo in caelisemꝑ asistunt. possunt intelligi: Quȩ recte delignis
uitae aeternȩ fruuntur.⁊ haben tes in uio latã inse sui conditoris imaginem. seruata
ꝑ p&uo scĩtate. & iusticia & ueritate : quã imprima conditione ꝑceper̃: Denarius
namq decem obolis constat: & continere in se imaginem regis & nomen consueuit
Qua ꝓpt̃ & sigurȩ regi caelestis aptissime congruit : ubi & angłi sc̃i inimagine sui con¬
ditoris ad quã factisunt semꝑ manent : & electi homines imaginẽ eiꝰ qua peccando ami-

Expanded text:
terram . » « Et fecit in oraculo duos cherubim de lignis olivarum decem cubitorum terram . » « Et fecit in oraculo duos cherubim de lignis olivarum decem cubitorum altitudinis. » Cherubim, sicut propheta Ezechiel aperte declarat, angelicae dignitatis vocabulum est, numeroque singulari cherub dicitur, plurali cherubim. Unde apte in figuris cherubim, quae erant in oraculo factae, angelica ministeria, quae conditori suo in coelis semper assistunt, possunt intelligi. Qui recte de lignis vitae aeternae fruuntur, habentes inviolatam in se sui conditoris imaginem, servata perpetuo sanctitate, et justitia, et veritate, quam prima conditione perceperunt. Denarius namque decem obolis constat, et continere in se nomen regis et imaginem consuevit. Quapropter et figurae regni coelestis aptissime congruit, ubi et angeli sancti in imagine sui cond
Abbreviated transcription (Latin):
quippe porticus ante templum : qui a patresu& eris testamenti dõ ꝑ caritatem
na patria sola caritas regnat: sed ibiuerius & securius. quo p̃sensipsedĩ qui ẽ ca¬
ritas uid&ur : Ibi eo certius quo ipsemediator dĩ &hominũ quisoluspaternorũ
consciusẽ secretorum uł ut archatestamenti semꝑ aspicitur Quod auten ca¬
nacula quoq tecta sunt auro : ad eun dem sensum respicit: sicut enim interior
domͦ sc̃ scorum ubi erat archa in ternã scoru̾ uitã in conspectusui conditoris &
redemptoris significat. iũsta illud psalmistȩ : Abscondes eos in abdito uultustui.
a conturbatione hominum : Itacaenacula in alto. eadem uitam hoc est ince¬
liseẽ & non in hoc mundo designant. Dicente apło Quȩ sursum sunt
quȩ rite : ubi xp̃s ẽ indextera dĩ sedens. Quȩ sursum sunt sapite: non quȩ su

Expanded text:
quippe porticus ante templum, quia patres Veteris Testamenti Deo per charitatem quippe porticus ante templum, quia patres Veteris Testamenti Deo per charitatem na patria sola charitas regnat; sed ibi eo verius et securius, quo praesens ipse Deus, qui est charitas, videtur ; ibi eo certius, quo ipse mediator Dei et hominum, qui solus paternorum est conscius secretorum, velut arca testamenti, semper aspicitur . Quod autem coenacula quoque tecta sunt auro, ad eumdem sensum respicit. Sicut enim interior domus sancti sanctorum, ubi erat arca, internam sanctorum vitam in conspectu sui conditoris et redemptoris significat, juxta illud Psalmistae: « Abscondes eos in abscondito vultus tui a conturbatione hominum ; » ita coenacula in alto eamdem vitam, hoc est, in coelis esse, et non in hoc mundo, designant, dicente Apostolo: « Quae sursum sunt, quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens. Quae sursum sunt, sapite, n
Abbreviated transcription (Latin):
undebene decisdem clauis. in libro parali pomenon scriptum est: Sed & clauosse¬
cit aureosita ut singuli laui. sidos quinquagenos appenderent Quĩnquagena¬
quies ae terna sigurari: & quinqua genorum erant siclorũ claui singuli quib: la¬
minȩ auri adsigebant᷑ in parietibus domus dñi : Quianimirum uerba caelesti a
aeternum : & hi quidem sunt claui dilectionis: Sunt uero alii daui timoris. qui¬
bus in cipientes quiq & necdum adꝑfectionem ꝑuenientes in lecebras uitiorũ
car nalium que uo luptatum mortisicant : Illi uidelic& sermone sueritatis. ⁊¬
quorum institutione carnem nr̃am crucisigere cumuitiis & concupiscentus
edocem᷑: quos haberedesiderabat propħa. cum ait: Consige clauis atimore
tuo carnes meas : aiuditus enim tuis timui Quirur sum ad ꝑfectiora ꝑueni¬
ens dicit declauis dilectionis. aMlihiaut adhereredõ bonum ẽ. Nihilq eratintem¬
plo qđ non auro tegeretur: Sedtotũ altare oraculitex̃ auro Deaurata est

Expanded text:
avis in libro Paralipomenon scriptum est: « Sed et clavos fecit aureos, ita ut singuli clavi siclos quinquagenos appenderent . » Quinquagenaquies aeterna figurari. « Et quinquagenorum erant siclorum clavi singuli, quibus lamina auri affigebantur in parietibus domus Domini. » Quia nimirum verba coelestia, aeternum . Et hi quidem sunt clavi dilectionis. Sunt vero alii clavi timoris, quibus incipientes quique et necdum ad perfectionem pervenientes, illecebras vitiorum, carnaliumque voluptatum mortificant: illi videlicet sermones veritatis, quorum institutione carnem nostram crucifigere cum vitiis et concupiscentiis edocemur: quos habere desiderabat Propheta, cum ait: « Confige clavis a timore tuo carnes meas, a judiciis enim tuis timui . » Qui rursum ad perfectiora perveniens, dicit de clavis dilectionis: « Mihi autem adhaerere Deo bonum est . » « Nihilque erat in templo, quod non auro tegeretur, sed totum altare oraculi texit auro. » Deaurata est
Abbreviated transcription (Latin):
humgni. unã eandemq naturã. prorsus qui cũq ex isrłius adherentes xp̃o ꝑseue-¬
sed in diussione qua hic p̃nuntiata ẽ ꝑ petuo ꝑmanebunt. Dixitq samuhel: Ad¬
ducite adme a gag regẽ amalech Et oblatus ẽ eirgag pinguissimus: Et dixit agag̃:
dnõ in galgalis. Quando legunt quidã scripturis. quod scĩ nulli hostiũ parcant.
efficiunt᷑ crudeles & humanũ sanguinẽ sicientes dicunt. ꝗͥa et iusti ita
pcusserunt hostes. ut non relinqueretur ab eis qͥ saluu fier& : & non intelleͥgunt
nullũ penitus exhis relinq̃re debeamꝰ. sed omiã interimere: Nãsi peꝑcerimus: scire
debemꝰ reputarinobis inculpã sicut reputatũ ẽ saul. qui uiuũ seruauerat rege amalech:
Quomodo enĩ iustus quidq manebit: si adhuc aliquid peccati insemet ipso seruauerit
sicit saul:At uero scĩ infigura samuhelis ita seuiunt suꝑ hostes suos. id est super

Expanded text:
humani unam eamdemque naturam. Prorsus quicunque ex Israelitis adhaerentes Christo persevehumani unam eamdemque naturam. Prorsus quicunque ex Israelitis adhaerentes Christo persevesed in divisione quae hic praenuntiata est, perpetuo permanebunt. « Dixitque Samuel: Adducite ad me Agag regem Amalec. Et oblatus est ei Agag pinguissimus. Et dixDomino in Galgalis, » etc. Quando legunt quidam in Scripturis quod sancti nulli hostium parcant, efficiuntur crudeles; et humanum sanguinem sitientes, dicunt: Quia et justi ita percusserunt hostes, ut non relinqeretur ab eis qui salvus fieret. Et non intelligunt sus vitia, nullum penitus ex his relinquere debeamus, sed omnia interimere. Nam si pepercerimus, scire debemus reputari nobis in culpa, sicut reputatum est Saul, qui vivum servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus manebit, si adhuc aliquid peccati in semetipso servaverit, sicut Saul? At vero sancti in figura Samuelis ita saeviunt super hostes suos, id est, super
Abbreviated transcription (Latin):
Diuusio illa quã ds̃ sub ꝑsona saulis. illius regni et populi figurcĩ gerentis. cidem regno
populoq minatus ẽ. aetema atq immutabilis significata ẽ: Fer hoc ꝗda diunctũmẽ:
& non conues tetur neq poenitebit eũ : qm̃ non ẽ sicũt homo ut poeniteat eũ Ipse minatꝰ
& non ꝑmanet : Ide homominatur et non ꝑmanet: Non aut̃ ds̃ quem ñ poenitet
sicut hominem: Ubienĩ legitur quod peniteat eũ : mutatio rerũ significatur immx-¬
tabili p̃sentia manente diuina: Ubi ͦ n on poenitere dr̃: n on mutari intellegitur:
Prorsus in solubilem uidemus ꝑ haec uerba. platũ diuinitus fuisse sententiã. Deista
diuisione populi isrł & omnino ꝑ petuci: Quicũq enĩ ad xpm̃ transierunt. uł tran-¬
seunt. ł transibunt. in denonerant: inde scđmdm̃ dĩ p̃sentiã non scđm generis

Expanded text:
Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut hor et permanet; » id est, homo minatur, et non permanet; non autem Deus, quem non poenitet sicut hominem. Ubi enim legitur quod poeniteat eum, mutatio rerum significatur, immutabili praescientia manente divina. Ubi ergo non poenitere dicitur, non mutare intelligitur. Prorsus insolubilem videmus per haec verba prolatam divinitus fuisse sententiam de ista divisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicunque enim ad Christum transierunt, vel transeunt, vel transibunt, inde non erant, inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis
Abbreviated transcription (Latin):
primus stephanus : inde tot eccłȩ. quas apostolus paulus cõmemorat in conuerscitio
ne magnificantes dm̃: De qua re non dubito intellegendỹ qđ sequitur: Et diuidetur
isr ł adliberã ꝑtinentẽ: stã ista duo genera primũ simulerant: uelut abrahã adhe
sereet ancillȩ : donec sterilis ꝑ xpĩ grãm fecundata clamar&: Cice ancillã & filiũ eius:
Propter peccatũ qͥdem salomonis regnante filio eiꝰ roboã. scimus isrł in duo duusum.
atq itoi ꝑ seuerasse habentib singulis partes suas: donec illa gens tota achaldȩis
eã in genti uastatione sub uersa atq translata: Sed hoc quid ad saulem. cũ sitale
ali quid cõminendũ e&̃. ipsi dauid potius cõminandũ. cuiꝰ erat filius salomon: postre-
mo intersẽ hebrec diuisa non ẽ :s in differenter in eiusdẽ erroris societate disꝑsa ꝑterras:

Expanded text:
prior Stephanus, inde tot Ecclesiae, quas apostolus Paulus commemorat, in conversione prior Stephanus, inde tot Ecclesiae, quas apostolus Paulus commemorat, in conversione ejus magnificantes Deum. De qua re non dubito intelligendum esse quod sequitur, et IsrIsrael ad liberam pertinentem; nam ista duo genera primum simul erant velut Abraham adhuc adhaereret ancillae, donec sterilis per Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis quanto et ipse dauid : & audiuit hoc primo tẽpore regni sui. Intellegimus
hodie dictũ : quia nullus deeiꝰ stirpe fuerat regnaturus Et respiciamꝰ a dstirpẽ
tua : sed sicut a nobis positumẽ inuentũ in grecis. disrupit dñs̃ regnũ isrł demanutua : &
hoc intellegit᷑ demanutuci quod ẽ abisrł: Populi quoꝙ isrł ꝑsonã figurate gerebat
non carnaliter s spĩtaliter regnaturo: De quo dũ dicitur & dabit illud poximotuo : adcar
nis cognationẽ id refestur : Exisrł enĩ xp̃s scđm carnem : Unde et saul: Suoduero
additum ẽ. bono suꝑte : potest qͥd̾em intellegi. meliorite: Nã et quidã sic sunt interp̃tati
Sed melius sic accipitur. bono suꝑte : ut quia ille bonus ẽ. id eosit suꝑte: uxt illud
aliud ꝓpheticũ: Donec ponã oms inimicos tuos. subpedibtuis: In quibus ẽ. et israhel:
Cui suo ꝑsecutori regnũ abstulit xp̃s: quã uis fuerit illic et isrł in quo dolus nerat.

Expanded text:
spatio temporis, quanto et ipse Dauid, et audiuit hoc primo tempore regni sui; ut intellegamus ideo dictum, quia nullus de stirpe eius fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem tua; sed sicut a nobis positum est inuentum in Graecis: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua; ut hoc intellegatur de manu tua, quod est ab Israel. Populi ergo Isranon carnaliter, sed spiritaliter regnaturo. De quo dum dicitur: « Et dabit illud proximo tuo, » ad carnis cognationem id refertur. Ex Israel enim Christus secundum carnem, unde et Saul. Quod vero additum est, « bono super te, » potest quidem intelligi, « meliori te; » nam et quidam sic sunt interpretati. Sed melius sic accipitur, « bono super te, » ut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud illud propheticum, Donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis , in quibus est Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus, quamvis fuerit illic et Israel, in quo dolus non
Abbreviated transcription (Latin):
itirandi ꝑuitt̃ regis : & affirmat se ñ nosse unde dauidsit. Hoc enĩ modo. & ingenesi ioseph
patriarcha contra fr̃ssuos usus ẽ. quando dixit. Persalutẽ phara onis non egrediemini hineꝰ :¬
quod anima ionathȩ colligata ẽ animȩ dđ: & ita dilexis se eũ ionathan. quasi animã suã.
&iN Ion athasquippe typũ tenet eoꝵ qui exiudeis in xpm crediderunt : qui accepta sp̃sscĩ
ꝯc̃. proxpĩ amore relicus omnib quaȩ inmundohabere poterant. ipsũ redẽptorẽ secutis¬
Un de & petrus apłs dese & sociissuis. dixit ad iħm: Dnẽ. ec cenos reliquimus omia: & secũti
sumꝰ te : & in actib apłorũ ita scriptũ ÷: Quot quot aut possessores agroꝵ erant: uenie

Expanded text:
jurandi per vitam regis, et affirmat se non nosse unde David sit. Hoc enim modo et in Genesi Joseph jurandi per vitam regis, et affirmat se non nosse unde David sit. Hoc enim modo et in Genesi Joseph patriarcha contra fratres suos usus est, quando dixit: « Per salutem Pharaonis non egredimini hinc, quod « anima Jonathae conglutinata est animae David, » et ita dilexisset eum Jonathan « quasi animam suam, » etc. Jonathas op time typum tenet eorum qui ex Judaeis in Christum crediderunt, qui, accepta Spiritus sancti gratia, pro Christi amore relictis omnibus quae in mundo habere poterant, ipsum Redemptorem secuti sunt. Unde et Petrus apostolus de se et sociis suis dixit ad Jesum: « Domine, ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te . » Et in Actibus apostolorum ita scriptum est: « Quotquot possessor
Abbreviated transcription (Latin):
uincimꝰ qͣsi elatũ goliã suo gladio detruncams: Assumens aut̃ dauid caput philistes.
attulit illud hierus alẽ : Arma uero eiꝰ. posuit intabernaculo suo. Quod dicit attulis¬
se dauid caput philistei inhierłm: anticipatio ẽ qd postea fecit: Arma uͦ eius. idest
philistei. non ẽ intellegendũ quod in suo posuerit tabnaculo: sed inta bernaculo dnĩ:
Deqͦ tabnaculo postea hȩc a bi melech sacerdote accepit. Eo aut tẽpore quo
uiderat saul dauid egredientẽ contra philisteũ: aitadabner principẽ militiȩ: Dequa
Ecđm illud locutionis genus dictũ ẽ: qd̾ dictũ ẽ illud Benedixit naboth dõ & regi Acsi
Ođicer& : Nonuiuat animatua rex sinoui : aut uideã mortẽ tuã si noui Alit̃. Quia si con¬
non introibunt in reqͥem meã: Sinoui: potest ꝓnonnoui dictõ accipere : Utitur enĩ modi

Expanded text:
vincimus, quasi elatum Goliam suo gladio detruncamus. CAP. XII.vincimus, quasi elatum Goliam suo gladio detruncamus. CAP. XII.attulit illud in Jerusalem, arma vero ejus posuit in tabernaculo suo. » Quod dicit attulisse David caput Philisthaei in Jerusalem, anticipatio est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est, Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea haec ab Abimelech sacerdote accepit. Eo autem tempore quo viderat Saul David egredientem contra Philisthaeum, ait ad Abner principem militiae: « De qui novi. » Secundum illud locutionis genus hoc dictum est quo dictum est illud: « Benedixit Naboth Deo et regi . » Ac si diceret: Non vivat anima tua, rex, si novi; aut: Videam mortem tuam, si novi. Aliter: quia si con« non introibunt in requiem meam, » Si novi potest pro non novi dictum accipi. Utitur enim modo
Abbreviated transcription (Latin):
so atq deiecto. gladiũ eiꝰ abstulit : & deinde illi caput abscidit: Et fecit hoc nr̃ dđ:
quib tetras animas trucidabat: Conuertunt lin guas suas contra diabolũ: & sic
goliȩ degladio suo caput inciditur: Itẽ uir recta fide plenus. qua scĩs solent adiustitiã
deputari & ipsa scripturȩ sacrȩ quahereticus affert testimonia colligit. & erroris ciꝰ
ꝑtinatiã conuincit inde : Contra nos nãq dũ sacrȩ legis testimonia apportant: secũ
nobis affer: unde uincant᷑: Unde et dauid tẏpũ dñi qui ui delicet manu foftis
uenit ad proeliũ: Sed eundẽ golicĩ dauid superans. suo occidit gladio: quod nos qͦq¬
agi mud. qui ꝓmissi dauid mẽbr& exciusfieri dignatione meriume: Nã cũ suꝑbientes
hereticos & sacrȩ scripturȩ sententias deferentes cisde uerbis atq sententis quas ꝓferuãs

Expanded text:
so atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde illi caput abscidit. Et hoc facit noster Dso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde illi caput abscidit. Et hoc facit noster Dquibus certas animas trucidabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, et sic Goliae de gladio suo caput inciditur. Convenit etiam et hoc illi viro qui recta fide plenus, quae sanctis solet ad justitiam deputari, cum ea ipsa Scripturae sacrae, quam haereticus affert, testimonia colligit, et erroris ejus pertinaciam inde convincit; contra nos namque dum sacrae legis testimonia apportant, secum nobis afferunt unde vincantur. Unde et David typum Domini, qui videlicet manu fortis venit ad praelium; sed eumdem Goliam David superans, suo occidit gladio. Quod nos quoagimus, qui praemissi David membra ex ejus fieri dignatione meruimus: nam cum superbientes h
Abbreviated transcription (Latin):
cit dauid : ut lex ipsa uutilis e&̃ accepit gr̃am: Lex enĩ sine gr̃a impleri ñ potest plenitudo
ubi mater ñ quȩrit accipere. sed satagit dare : Hoc mater gratis dat̃: & contristatur sidesit
qͥ accipiat: Iu omodo ostendit dauid. legẽ sine grã operari ñ posse : nisi cũ illos lapides.u.
quib significatur. Lex in libris .Mͦ. coniungere uolens grãe. posuit inuase pastorali quola cͦ
mulgeri consueuerat: His armatꝰ ꝓcessit aduersus goliath suꝑbũ : i actantẽ se & dese p̃sum̃tẽ:
Tulitꝰ unũ lapidẽ: &deiecit diabolũ: In fronte ꝑcussit: & cecidit ex eo loco corporis. ubi
signũ xpi non habuit: hoc quoq licet adtendas: quinq lapides posuit. unummisit:
tes inuicẽ indilectionẽ : Ftudentes seruare unitatẽ sp̃s. in uinculo pacis: Deinde illo ꝑcus-¬

Expanded text:
cit David, ut lex ipsa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest. « Plenitudcit David, ut lex ipsa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest. « Plenitudubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat. Quomodo ergo ostendit David legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque quibus significabatur lex in libris quinque conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgeri consueverat. His armatus processit adversus Goliam superbum, se jactantem et de se praesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, inimicum in fronte percussit; cecidit ex eo loco corporis, ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas: quinque lapides posuit, unum misit. tes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Deinde illo percus
Abbreviated transcription (Latin):
in dauid xp̃s intelle̾git᷑: qui tẽpore reuelationis noui testam̃ti insinuandȩ & cõmendandȩ
ꝯe p̃uidens. arma deposuit uͦ lapides elegit: Deposuit gͦ corporalia sacram̃te legis.
quae ñ sunt imposita gentib : deposuit qua ñ obseruamꝰ : Iuia enĩ inueteri lege. & legimꝰ¬
& ñ obseruamꝰ : sed tam̃ ad aliquã significationẽ p̃missa ⁊ posita intellegus. Deniq haec arma
deposuit. ta quã onera sacram̃toꝵ ueteris legis: et ipsã legẽ accepit: Iuinq enĩ lapides: uͦ.
libros moysi significant : Tulit gͦ illos .iͦ. lapides deflumine idest descło: Labitur enĩ mofta¬
le scłm & p̃terfluit quicquid uenit inmundũ. Erat enĩ influmine tã quã lapides in populo
illo primo: Eretã illic inutiles : & uacabant: Nihil ꝓͥderant : transiebat supra fluuius: Sed quidfe.¬

Expanded text:
in David Christus intelligitur, qui tempore revelationis Novi Testamenti insinuandae et commendandae in David Christus intelligitur, qui tempore revelationis Novi Testamenti insinuandae et commendandae gratiae praevidens, arma deposuit, quinque lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, quae non sunt imposita gentibus. Deposuit quae non observamus. Quia enim inet non observamus, sed ad aliquam significationem praemissa et posita intelligimus. Haec arma deposuit tanquam libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine, id est, de saeculo. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant enim in flumine, tanquam lapides in populo illo. Primo erant illic inutiles et vacabant, nihil proderant, transibat supra fluvius. Sed quid fe
Abbreviated transcription (Latin):
In de coreditur de castris scilicet philistinoꝵ uirspurius nomine goliathnimiȩ magnitudi¬
nis qͥb ene potest significare diaboli suꝑbiã : quã dauid nr̃ singulari certamine coñgressus
ꝓstrauit Ac populũ dĩ atimore eiꝰ eripuit. quileonẽ etursũ necauit: Ursũ uidelicet dia¬
bolũ : leonẽ antichristũ: Alterũ nunchominib latenter insidiatr̃te : alterũ in posterum
manifestis simȩsuentẽ: Iste dauid in ꝓͦlio gigantẽ superauit : cũ ad uersus populũ dĩ
alienigenȩ dimicarent: Prouocauit suꝑbia humilitatẽ: ꝓuocauit diabolus xpm̃: Accepit
arma bellica sc̃sdauid: ut ad uersus golic̃ ꝓceder&: Haec arma. ꝑ atatẽ & paruc̃i staturã cor¬
poris. postare ñualuit: Abiecit onerantia : accepit ͦ. lapides deflumine. & posuit in uase
pastorali : His armatus. ꝓcessit: & uicit: Hoc qͥdem ille dauid: sedsi mysteria ꝑscrutemur

Expanded text:
Inde egreditur, de castris scilicet Philisthinorum, vir spurius, nomine Goliath, nimiae magnitudiInde egreditur, de castris scilicet Philisthinorum, vir spurius, nomine Goliath, nimiae magnitudinis, qui bene potest significare diaboli superbiam, quem David noster singulari certamine congressus prostravit, ac populum Dei a timore ejus eripuit, qui leonem et ursum necavit; ursum, videlicet diabolum; leonem, Antichristum: alterum nunc hominibus latenter insidiantem, alterum in posterum manifestissime saevientem. Iste David in praelio gigantem superavit, cum adversus populum Dei alienigenae dimicarent. Provocavit superbia humilitatem, provocavit diabolus Christum. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem et parvam staturam corporis portare non valuit, abjecit onerantia, accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus processit et vicit. Hoc quidem ille David. Sed si mysteria perscrutamur,
Abbreviated transcription (Latin):
mollescunt : & furor in sanoꝵ sȩpe. ad sanoꝵ medi coblandiente redũcitur: Cũq cis
indulcedinẽ condescenditur. langor in saniȩ mitigatur: Neq enĩ neglegent̃ intuendũ ẽ
quod cũ saulẽ sp̃s aduersus inuaderet : ad p̃hensa dauid cythara. eiꝰuesaniã sedebat¬
Iuid enĩ ꝑsaulem nisielatio potentiũ : & quid ꝑ dauid innutur. nisi humilis uttti scoꝵ
Cũ ergo saul abimmundo sp̃u arrĩpiturꝰ. dauid canente uesanictẽperatur : qr cũ sens
potentiũ ꝑelationẽ in furorem uertitur : dignũ ẽ ut ad salutẽ mentis qͣsi dulcedine
cytharȩ. locutionis nr̃ȩ tranquillitate reuocetur. Posthaec phylistiim agmina sua
in proeliũ conduxerunt insochod uidȩ : & castrametatis intersõe hod. & ahecha in
finib domim. Socot ẽ. oppidũ intribu iuda: sunt aut̃ usq hodie uiculi duo ꝑgen-¬

Expanded text:
mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medico blandiente, reducitur; cumque eis mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medico blandiente, reducitur; cumque eis in dulcedinem condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David citharauid enim per Saulem nisi elatio potentium, et quid per David innuitur nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur, quia cum sensus potentium per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi ad dulcedinem citharae locutionis nostrae tranquillitate revocetur. in praelium conduxerunt in Socho Judae, et castrametati sunt inter Socho et Azecha, in finibus Dommim. » Socho est oppidum in tribu Juda. Sunt autem usque hodie viculi duo pergen
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. cantantes chorosq ducentes in occursũ saul regis. intympanis lȩtitiȩ & insĩftris:
& p̃cinebant mulieres ludentes atq dicentes: Fercussit saulmille: & dauid decẽmił:
Quod regis animus indignetulit: Hinc et inuidia saulis : & semina doloꝵ. aduersum
daid oftc s̃: Ita et udȩi audientes xp̃m p̃dicari in ȩcclesiis. quẽ ipsi necitradideruã :¬
& deuictoria eiꝰ qua hostẽ antiquũ triumphauit. credentes in laudibus ipsius
congatulari : gra uit̃ inde offensi sunt: Nã saul callidus simulator ut sine in
sidus suis posset dd offerre diserimini: studuit eũ michol filiȩ suȩ nuptiis
allitire: sicentũ sibi allo philoꝵ p̃putia uictor offeft᷑ P roquibus certõ: ducentadedit:

Expanded text:
in sistris, et praecinebant mulieres ludentes atque dicentes: Percussit Saul mille, et David decem millia. » Quod regis animus indigne tulit. Hinc invidia Saulis, et semina odiorum adversum David orta sunt. Ita et Judaei audientes Christum praedicari in Ecclesiis, quem ipsi neci tradiderunt, et de victoria ejus, quo hostem antiquum triumphavit, credentes in laudibus ipsius congratulari, graviter inde offensi sunt. Nam Saul, callidus simulator, ut sine suis insidiis possit David offerre discrimini, studuit eum Michol filiae suae nuptiis alligare, si centum sibi Allophylorum praeputia victor offerret. pro quibus centum ducenta dedit
Abbreviated transcription (Latin):
im molandas uictimas pacificas. se abeo eisdẽ septẽ dieb uoluit expectari :¬
Quod ille neqͥ quã fecit: & ideo merito culpatur. & stultitiȩ elogio denotatur : Qđ autem saul
mandatũ dni trans gredienti. samuhel tta dixisse legitur: Stulte egisti. nec custo disti man¬¬
data dnĩ dĩtui quaep̃cepit tibi  Id sinonfecisses. iã nunc p̃parasset dñs regnũ tuũ super

Expanded text:
immolandas victimas pacificas se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectariimmolandas victimas pacificas se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectariQuod ille nequaquam fecit; et ideo merito culpatur, et stultitiae elogio denotatur. Quod autem Saul mandatum Domini transgredienti Samuel ita dixisse legitur: « Stulte egisti, nec custodisti mandata Domini Dei tui quae praecepit tibi. Quod si non fecisses, jam nunc praeparass
Abbreviated transcription (Latin):
uuͣ dieb uixta placitũ samuhelẽ : & ñuenit samuhel ingalgala : dilapsusq ẽ populus¬
abeo Ait ergo Afferte mihi holocaustũ et pacifica: & obtulit holocaustum.
Uidetur qͥbusdã inculpabilit̃ saul obtulisse holo caustũ : c̃ samuhel abeo expectatꝰ.
uxta placitũ septẽ dierũ ñ uenerit : Quod qͥhunc locũ bene diftinxerint: inuenient
eũ non in merito culpatũ fuisse. et in oboedientiȩ redargutũ: Locus aut̃ hic apud hebre¬
os. ita diftinguitur: Et descendes anteme ingalgala. Ego quippe descendã adtẽ. Et post-¬
ea infestur. Ad offerendas oblationes. ⁊ immolandãs uictimas pacificas. septẽ diebꝰ
expectabis donec ueniã adtẽ. & oftendã tibi quaefacias. Non gͦ samuhel suum
prestolari aduentõ sauli uuͣi dierũ tẽpore p̃cepit: s ad offerendas oblationes &

Expanded text:
septem diebus iuxta placitum Samuhel et non venit Samuhel in Galgala dilapsusque septem diebus iuxta placitum Samuhel et non venit Samuhel in Galgala dilapsusque ab eo. Ait ergo Saul: Afferte mihi holocaustum, et pacifica, et obtulit holocaustum, » etc. Videtur quibusdam inculpabiliter Saul obtulisse holocaustum, cum Samuel ab eo exspectatus juxta placitum septem dierum non venerit. Quod qui hunc locum bene distinxerit, inveniet eum non immerito culpatum fuisse et inobedientiae redargutum. Locus autem hic apud Hebraeos ita distinguitur: « Et descendes ante me in Galgala, ego quippe descendam ad te. » Et postea infertur: « Ad offerendas oblationes, et immolandas victimas pacificas septem diebus exspectabiri adventum Sauli septem dierum tempore praecepit, sed ad offerendas oblationes, et
Abbreviated transcription (Latin):
Sise enĩ abscondit isrł in p̃fatis locis : quid ẽ qđ ait. hebrei aut̃ transierunt ior¬
danen : qđ ita soluitur. Absconsis enĩ qͥbusdã isrłitis. quisaul & populũ qͥ cũeo
erat reliq̃rant : quȩdã pars illoꝵ quȩhic hebrei uocant᷑. timore ꝑterriti defeceruã
asaul & augiris quicũ eo erant & descender̃ in castra philistum: Iuẽ lo cũ ad intelleͥgen¬
dũ clarius & manifestiuf sequentia demonstrant in eoloco ubiait. Sed & hebrei qͥ eraqͣ
cũphilistum heri et nudius testius. ascenderantq cu̾eis in castris: reuersis ut essent cum
is rahel qͥerant cũ saul & ionathan: Om̃s quoq isrłitȩ qͥse absconderunt in monte
effraim : audientes qd̾ fugissent phylistum. sociauerunt se cũ suis in pͦlio: Ex̃ꝙ adhuc
e& saul in galgala : unuiersus populus perterritus ẽ quisequebat᷑ eũ Et expectauit

Expanded text:
Si se enim abscondit Israel in praefatis locis, quid est quod ait: « Hebraei autem transierunt JorSi se enim abscondit Israel in praefatis locis, quid est quod ait: « Hebraei autem transierunt Jordanem? » Quod ita solvitur. Abscon sis enim quibusdam Israelitis, qui Saul et populum qui cum eo erat reliquerant, quaedam pars illorum, qui hic Hebraei vocantur, timore perterriti defecerunt a Saul et a viris qui cum eo erant, et descenderunt in castra Philisthiim. Quem locum ad intelgendum clarius et manifestius sequentia demonstrant in eo loco ubi ait: « Sed et Hebraei qui fuerant cum Philisthiim heri et nudiustertius ascenderantque cum eis in castris, reversi sunt ut essent cum Israel, qui erant cum Saul et Jonathan. » Omnes ergo Israelitae qui se absconderant in monte Ephraim, audientes quod fecissent Philisthiim, sociaverunt se cum suis in praelio. « Cumque adhuc et Saul in Galgal universus populus perterritus est qui sequebatur eum et expectavit
Abbreviated transcription (Latin):
finees. filii el eanar : ubi sepultus ẽ ipse eleahar : Est aut̃ nunc gabaa uilla in duodecimo
lapide eleutero poleos: ubi et sepulchrũ abbacuç ꝓphetȩ ostenditur: Gabaath. interp̃¬
tatur collis patruelis. Bene tria milici israhelitarũ clectas adpugnandũ contra phy¬
listeos : quia hi solũ modo aptis ad spĩtalẽ militiã ut pugnent cont̾ra hostes ecłȩ: qui
trinitatis fidẽ ꝑfectã habert. inqͦsuperiores hostib suis existere possint: In hoc gͦ quod
scriptor hiftoriȩ ubi deproeliosaul contira philisteos cõmemorat. subse quitur
dicens. Quod cũ uidissent uiri isrł se in arto positos. afflictus ẽ enĩ populus : abscon-¬
derunt q se inspeluncis & in abditis. inpetris quoq & in antris. & in cisternis. Hebrȩi
aut̃ transierunt iordanen. terrã gad & galaad. Quȩstio non indigna oboritur

Expanded text:
Phinees, filii Eleazar, ubi sepultus ipse Eleazar. Est autem nunc Gabaath villa in duodecimo Phinees, filii Eleazar, ubi sepultus ipse Eleazar. Est autem nunc Gabaath villa in duodecimo lapide Eleutheropoleos, ubi et sepulcrum prophetae Habacuc ostenditur. Gabaath interpretatur collis patruelis. Bene tria millia Israelitarum electa sunt ad pugnandum contra Philisthaeos, quia si solummodo apti sunt ad spiritalem militiam, ut pugnent contra hostes Ecclesiae, qui Trinitatis fidem perfectam habent, in qua superiores hostibus suis resistere possunt. In hoc ergo quod scriptor historiae, ubi de praelio Saul contra Philisthaeos commemorat, subsequitur, dicens: « Quod cum vidissent viri Israel se in arcto positos afflictus est enim populus, absconderunt se in speluncis, et in abditis, in petris quoque et antris, et in cisternis. Hebraei autem transierunt Jordanem, in terram Gad et Galaad, » quaestio non indigna oboritur.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ primi anni. qͥ postea illẽ diemultimũ clausitꝰ. regnũ isrł duob annis tenuit: donec
alatronib occisus. totũ regnũ simul dauid concessit: Sunt qͥuolunt deipso saul dictum
accipere. utunius anni fuisset cũ regnare coepisset : id ÷ humilis et mansuetus. scđmid quod
psalmista dicit. Si ñ humiliter sentiebã : sicut ablactus ẽ suꝑ matresua. Duobus autem
annis regnauerit. id est rite regnũ tenuerit : quod in principio regnisui eũ fecisse constat.
iam non regimen impendere. sed magis tyrannicã uitã ducere uisus ẽ. Et erant cũ saul duo
milia inmagmas. et in monte bethel: mille aut cũ ionatha ingabtia beniamin. Magmas. huc
usq uicus grandis ostenditur infinibus heliȩ antiquũ nomen retinens: octo abeti milibus
distans iuxta uillã rama : & interp̃tatur humilitas: Gabaad intribu beniamin urbs est

Expanded text:
hoc est primi anni; qui, posteaquam ille diem ultimum clausit, regnum Israel duobus annis tenuit, donec, eo hoc est primi anni; qui, posteaquam ille diem ultimum clausit, regnum Israel duobus annis tenuit, donec, eo a latronibus occiso, totum regnum simul ad David concessit. Sunt qui volunt de ipso Saul dictum accipere, ut unius anni fuisset, cum regnare coepisset, id est humilis, et mansuetus, secundum id quod Psalmista dicit: « Si non humiliter sentiebam, sicut ablactatus super matrem suam ; » duobus autem annis regnaverit, id est, rite regnum tenuerit, quod in principio regni sui eum fecisse constat. erit, jam non regimen impendere, sed magis tyrannicam vitam ducere visus est. « Et erant cum Saul duo millia in Machmas, et in monte Bethel, mille autem cum Jonatha in Gabaa Benjamin. » Machmas huc usque vicus grandis ostenditur in finibus Aeliae, antiquum nomen retinens, octo ab ea millibus distans, juxta villam Rama, et interpretatur humilitas. Gabaath in tribu Benjamin, urbs et
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ nõminat. quialio nomine in libro uidicũ gedeon nominatus ẽ: & bedan. ipse ẽ samson
fostissimus. deqͦ in p̃dicto libro refertur quod isrł contra philistum defender&. Et cla-¬
mine dnĩ exaudiuit ds̃ intẽpore messis: id est quando pluuiã impetrauit: Pluuia enĩ in scĩs
scripturis. uerbas eugłiisiue legis : sic ut moyses dixit: Expectetur sicut pluuia ȩ loquium
meũ: et descendant sicut ros uerba mea: Hanc igit᷑ pluuiã dedit mundo xp̃s intẽpore
messis. id est quando gentes colligi oportebat : ut sicut frumentũ in horreis. sic intra eccłce
tib ita scriptũ ẽ: Quad raginta annoꝵ erat hisboseth cũ regnare coepisset suꝑisrł: & duob
annis regnauit: Si gͦ amorte heli simul omne tẽpus includit. quos amuhel & postea saul
patet. quod qͣndo saul scđm hanc cõputationẽ regnare cepit: filiũ habuit unius anni

Expanded text:
ter, » etc. Jerobaal ipsum nominat, qui alio nomine in libro Judicum Gedeon est nominatus, et Bedan ipse est Samson ter, » etc. Jerobaal ipsum nominat, qui alio nomine in libro Judicum Gedeon est nominatus, et Bedan ipse est Samson fortissimus; de quo in praedicto libro refertur quod Israel contra Philisthiim defenderet. « Et clapore messis pluviam impetravit. Pluvia enim in sacris Scripturis verba sunt Evangelii sive legis, sicut Moyses dixit: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea . » Hanc igitur pluviam dedit mundo Christus in tempore messis, id est, quando gentes colligi oportebat: ut sicut frumentum in horreis, sic intra Ecclesiae tibus ita scriptum est: « Quadraginta annorum erat Isboseth cum regnare coepisset super Israel, et duobus annis regnavit. » Si ergo a morte Heli simul omne tempus concludatur quo Samuel et postea Saul patet quod quando Saul secundum hanc computationem regnare coepit, filium habuit unius anni,
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde et ipsa ueritas ait: Multi aut̃ sunt uocati: pauci uero electi Rex quoq nr̃ xp̃s
eleͥxit. trinitatis fidep̃claros & bonoꝵ actuũ ꝑfectione p̃cipuos. hostessuos fugat. & ꝑcutit
eos ladio sp̃s amane inlucescentis fidei: usq dũ lum̃ scientiȩ & ardorem karitatis ꝑtorũ
orbem ecłȩ diffundat: Unde et benescriptum ẽ. Quodilli qͥ residui fuerant dehac clade.
disꝑsisunt. ita ut ñ relinqrent᷑ ex eis duo pariter : qͥa prauoꝵ congregatio. cumuerȩ
dilectionis copula & fidei unitate non iungit᷑: abinuicẽ ꝑ dissensionẽ separatur: & in¬
cesti et instabiles facti ꝑ diuini examinis potentic̃. sicut in animo ita et in corpore se uincͦ¬
ti ab inuicẽ. ubiq disꝑgentur: Hinç ꝓpheta addñmdixit : Ecce in imicitui dnẽ
locutus ẽ ad populũ in crepans eos de ini qua electione regis terreni. cũ haberent ipsũ dnm̃ regẽ

Expanded text:
unde et ipsa Veritas ait: « Multi sunt vocati, pauci vero electi . » Rex quoque nosteunde et ipsa Veritas ait: « Multi sunt vocati, pauci vero electi . » Rex quoque nosteelegit Trinitatis fide praeclaros, et bonorum actuum perfectione praecipuos; hostes suos fugat, et percutit eos gladio Spiritus, a mane illucescentis fidei usque dum lumen scientiae, et ardorem charitatis per totam urbem Ecclesiae diffundat. Unde et bene scriptum est quod illi qui residui fuerant de hac clade, dispersi sunt, ita ut non relinquerentur ex eis duo pariter, quia pravorum congregatio cum verae dilectionis copula et fidei unitate non jungitur, ab invicem per dissensionem separantur, et incerti et instabiles facti, per divini examinis potentiam, sicut in animo ita et in corpore sejuncti, ab invicem ubique dispergentur. Hinc Propheta ad Dominum dixit: « Ecce inimici tui, Domine, locutus est ad populum, increpans eos de iniqua electione regis terreni, cum haberent ipsum Dominum regem,
Abbreviated transcription (Latin):
bere foederatos : ut sinistrũ oculũ habentes. eti tantũ qua prauas sentiant: sed exsiccata
mens fideliũ a bomnib sordib uitioꝵ. aceruũ testimonii hoc ẽ sententias scãrũ scriptu¬
rarũ congerit : quatinꝰ hosti nefandissimo earũ ꝓtectione muniti. Uiriliter resistere
ualeci : Mit tuntq in uniuersos terminos israhel. hoc ẽ ad doctores eccłȩ qui p̃sunt
populis : quatinꝰ sibi opẽ ferant. & scutũ fidei contra hostes ex aduerso apponant:
Moxq saul spũ dnĩ instinctus. simul cũ samuhel ꝓphetã & sacerdote recensuit
Et recensuit inꝗt eos in bezech. Beqech. vrbs regis ad onibemech: hodiẽq duȩ
uillȩs nomine bezech: uicinȩ sibi inseptimo lapidẽ an eõpoli descendentib citopolĩ:
Beizech. interp̃tatur egestas: & significare nifallor potest paucitatem ȩlectorum:

Expanded text:
bere foederatos, ut sinistrum oculum habentes, ea tantum quae prava sunt, sentiant. Sed exsiccata bere foederatos, ut sinistrum oculum habentes, ea tantum quae prava sunt, sentiant. Sed exsiccata mens fidelium ab omnibus sordibus vitiorum acervum testimonii, hoc est, sententias sanctarum Scripturarum congerit, quatenus hosti nefandissimo earum protectione muniti viriliter resistere valeant. Mittuntque in universos terminos Israel, hoc est, ad doctores Ecclesiae qui praesunt populis, quatenus sibi opem ferant, et scutum fidei contra hostes ex adverso opponant. Moxque Saul, Spiritu Domini instinctus, simul cum Samuele propheta et sacerdote, recensuit » « Et recensuit eos, inquit, in Bezech. » Bezech urbs est regis Adonibezech, hodieque duae villae sunt nomine Bezech, vicinae sibi, in septimo lapide a Neapoli descendentibus Scythopolim. Besech interpretatur egestas, et significare ni fallor potest paucitatem electorum;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est magistrũ uocat hoc modo patermi ꝓbetur iobusq adfinem. Posthaec ascendit
naas ammanites. & pugare cȩpit aduersũ iabes galaad: & cet̾. Quid significat
hoc factũ. qđ naas ã manites in hoc ferire cũ iabes gala ad uoluit foedus: ut erueret
omniũ oculos dextros. quatenus fierent ob ꝓbriũ in uniuerso israhel: nisibellũ here.¬
ticoꝵ. contra ecctam: Na as quippe. interp̃tatur serpens : ammon cõprimens. uł quͦo an-¬
gustans uł populus meroris : Iabes interp̃tatur ex sicccta ÷ galaad aceruus testimonis :
Ergona as serpens antiquus. & princeps ã manitarũ hoc est hereticoꝵ. quibene populus
meroris dicitur. qm̃ gaudiũ sps̃scĩ non habent÷ disponit fo edus cũ populo eccłȩ ut ẽruat
omniũ oculos dextros: hoc ẽ. uisũ sanȩ et orthodoxȩ fidei auferat: Sicenĩ uult eosha¬

Expanded text:
psum Job patrem, hoc est, magistrum vocat, hoc modo: Pater mi, probetur Job usque ad finem psum Job patrem, hoc est, magistrum vocat, hoc modo: Pater mi, probetur Job usque ad finem Naas Ammonites, et pugnare coepit adversum Jabes Galaad, » etc. Quid significat hoc factum quod Naas Ammonites in hoc ferire cum Jabes Galaad voluit foedus, ut erueret omnium oculos dextros, quatenus fierent opprobrium in universo Israel, nisi bellum haereticorum contra Ecclesiam? Naas quippe interpretatur serpens. Ammon, comprimens vel coangustans, vel populus moeroris. Jabes interpretatur exsiccata; Galaad, acervus testimonii. Ergo Naas serpens antiquus et princeps Ammonitarum, hoc est, haereticorum, qui bene populus moeroris dicitur, quoniam gaudium Spiritus sancti non habent, disponit foedus cum populo Ecclesiae, ut eruat omnium oculos dextros, hoc est, visum sanae et orthodoxae fidei auferat. Sic enim vult eos ha
Abbreviated transcription (Latin):
rophetauit in medio ꝓphetarũ ibi consistentiũ: significat qđ uidȩis om̃ia quȩdecis
legis lator & ꝓphetȩ p̃dixerant ita euenerunt. siue in ꝓsperis siue in aduersis. Atta¬
men ipsi libros legis tenentes & prophetarũ. quasi diuinasse uident᷑: cufutura myste¬
ria de xp̃o & eccła. in eis conscripta legendo & ꝓphetando ꝓferre noscuntur: Quod
aut̃ deipso saul scriptũ ẽ. qđ uidentes eũ om̃s qui eũ nouerant heri & nudius teftius.
quod e& cũꝓphetis & ꝓphetar& : dixerunt ad inuicem : Quaeres accidit filio cis: num
& saul in ꝓphetis respondit alius ad alterũ dicens: & quis patereoꝵ: Propterea uersũ ẽ
in ꝓuerbiũ : Nũ etsaul inter prophetas: Illud quod dicitur. quis pater eoꝵ: taliter
platum ẽ. Acsi dicer& : quis maior illo indignitate & insapientia: Optime enĩ potest
aut̃. aliquando mazister inscripturis vocatur : sicut heliseus heliã patrẽ. ide magistrũ

Expanded text:
in medio prophetarum ibi consistentium, significat quod Judaeis omnia quae de eis legislator et prophetae praedixerant, ita evenerunt, sive in prosperis, sive in adversis. Attamen ipsi libros legis tenentes et prophetarum, quasi divinasse videntur, cum futura mysteria de Christo et Ecclesia in eis conscripta legendo et pronuntiando proferre noscuntur. Quod autem de ipso Saul scriptum est quod videntes eum omnes qui eum noverant heri et nudiustertius quod esset cum prophetis et prophetaret, dixerunt ad invicem: « Quaenam res accidit filio Cis? Num et Saul in prophetis? Respondit alius ad alterum dicens: Et quis pater eorum? Propterea versum est in proverbium: Num et Saul inter prophetas? » etc. Illud quod dicitur: « quis pater eorum? » taliter prolatum est ac si diceret: Quis major illo in dignitate et in sapientia? Optime enim potest enim aliquando magister in Scripturis vocatur: sicut Eliseus Eliam patrem, id est, magistrum
Abbreviated transcription (Latin):
añte ferre: S criptũ nãq ẽ: Ducẽ te constituerunt. noli extolli: s estoinillis qͣsi uñ exilis
Illoq excuscinte quod omĩa seruauerit iuxta quod p̃ceptũ sibi fuerat. atq dicente : audro

Expanded text:
anteferre. Scriptum namque est: « Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis anteferre. Scriptum namque est: « Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis . Illoque excus