comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Paquam doctrinã illius dequa ipsedixit
Quisitit ueniut etbibat: Siue ministe¬
riũ redẽptionis atq ablutionis nr̃ae.
Pmanna uero corpus illius quod cotidie
sumitur a fidelib: inȩccła. Perprȩlia
quue illi sustinuer̃ certamina etbella
quae habemꝰ aduersus dȩmones : Postquoꝵ
debellationẽ sirecte infide ꝑmanserimꝰ.
merebim ꝑ uenire ad patriã cuelestẽ :
quae significut᷑ ꝑ trã reꝓmissionis. de
qua psalmista dicit : Credo uiderebona
dnĩ int̾ra uiuentiũ: Hanct̾rã. id ÷ soli¬
ditatem ęt̾̃nȩ patriue: non nisi ueriis

Expanded text:
stum; per aquam, doctrinam illius de qua ipse dicit: stum; per aquam, doctrinam illius de qua ipse dicit: Si quis silit, veniat et bibat , sive mysterium redemptionis atque ablutionis nostrae; per manna vero, corpus illius quod quotidie sumitur a fidelibus in Ecclesia; per praelia quae illi sustinuerunt, certamina et bella quae habemus adversus daemones: post quorum debellationem, si recte in fide permanserimus, merebimur pervenire ad patriam coelestem: quae significatur per terram repromissionis, de qua Psalmista ait: Credo videre bona Domini in terra viventium . Hanc terram, id est soliditatem aeternae pat
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵq operũ sumere & ubi possimꝰ cog¬
nosccre quib: oꝑib plucat᷑ ds̃. & quib aduin¬
dictam ꝑuocatur: Uidelic& quomodo ap¬
petende siuir tutes. respuendaq uitia: et qua¬
liter pacientes infide et speeẽ debeamꝰ
Quid enĩ ꝓfuit abrahue qđ scripsit morses
dõplaciusse : Quȩcũq inquit scripta sunt
inlege. ꝓphetis. psalmis. etreliquis scriptu¬
ris. ad nram doctrinã scriptasunt: utnos
inde doceam᷑ qui ad fidẽ uenimꝰ : Iuomodo:
urꝑ pacientiũ p̾cedentiũ patrũ edocti: pati¬
tationẽ futuroꝵ bonoꝵ teneamus : uideamꝰ
quomodo ꝑtineat ad nr̃am doctrinã: ea quȩ
seripta sunt indiuinis libris: dũ legimus
populum ifrahel de egrpto egressum. per
mare rubrũ transductum. phara one et
Eꝓtus submersis. a quã depetra eis ꝓduc¬
ammanna decelo eis largitũ. & post
multi prelia quae contra hostes uiriliter
ꝑ egerunt. & trã reꝓmissionis ingressum.
os originalia peccata & actualia quę

Expanded text:
sumere, et ubi possimus cognoscere quibus operibus placatur Deus et quibus ad vindictam provocatur, videlicet quomodo appetendae virtutes et respuenda vitia, et qualiter patientes in fide et spe esse debeamus. Quid enim profuit Abrahae quod scripsit Moyses Deo placuisse? Quaecunque, inquit, scripta sunt in Lege, Prophetis, et Psalmis, et reliquis scripturis, ad nostram doctrinam scripta sunt, ut nos inde doceamur qui ad fidem venimus. Quomodo? Ut per patientiam praecedentium patrum edocti, patitationem futurorum bonorum teneamus. Videamus quomodo pertineant ad nostram doctrinam ea quae scripta sunt in divinis Libris. Dum legimus populum Israel de Aegypto egressum, per mare Rubrum transductum, Pharaone et Aegyptiis submersis, aquam eis de petra datam, manna de coelo largitum, et post multa praelia quae contra hostes viriliter peregerunt, terram repromissionis ingressum, os, originalia peccata et actualia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
medas illud coraim eo. netualibtts blasphe¬
sed iisticia & pax & guidiũ in
duandis uos disputare. dehis uidelicet
quae inregno cuelorum non erunt neces¬
saria : cum potius debeatis deiusticia et
pace & gaudio spiritali tractare : lus¬
acia erit in regnocueloꝵ : quia qui mo¬
do iusta oꝑa exercent. illi intrabunt
in regnum cuelorum. n Pax erit tibi et
dia patriue cuelestis toto nisumentis
querunt gaudentes in p̃senti despirita¬
ligaudio. et despe patriue cuelestis.
usticia in illo regno erit: quia nullu sibi
alteri nocebit i ł rit ibi pax plena concor¬
dia: quam habebunt electi cum dõ et angłis¬
ł rit et gaudium in effubile: deuisione om̃¬
phas urtutes habet h abitatorem Pd
solumdõ pluc&. sedetiam hominibus:
ltaq quoce pacis st̃ sec temur.
id ÷̃ quae amorem fraternũ conseruent
diligenter etstudiose queramus. sicut su¬
pra dehospitc litate dictũ ÷: hospita¬
litaitem sectantes ql¬

Expanded text:
libertas blasphesed justitia, et pax, et gaudium in ducandis nos disputare, de his videlicet quae in regno coelorum non erunt necessaria: cum potius debeamus de justitia et pace et gaudio spiritali tractare. Justitia erit in regno coelorum, quia qui modo justitiae opera exercent, illi intrabunt in regnum coelorum. Pax erit ibi et dia patriae coelestis toto nisu mentis quaerunt, gaudentes in praesenti de spirituali gaudio et spe patriae coelestis. Aliter: Justitia in illo regno erit, quia nullus ibi alteri nocebit. Erit ibi pax, id est plena concordia, quam habebunt electi cum Deo et angelis: erit gaudium ineffabile de visione omnhas virtutes habet habitatorem, plsolum Deo placet, sed etiam hominibus. Itaque quae pacis sunt sectemur, id est quae amorem fraternum conservant, diligenter et studiose quaeramus, sicut supra de hospitalitate dictum est: Hospitalitatem sectantes
Abbreviated transcription (Latin):
bemus. Nlungit se apłs om̃ib cre¬
dentib. & uultostendere omã quae in
diuinis libris scripta sunt. ñ ꝓpt̃ illos eẽ
scripta. quorũ gesta et facta ibi narrant᷑.
quia illi nonerant ea lecturi. quiolimmor¬

Expanded text:
s omnibus credentibus, et vult ostendere omnia quae in divinis Libris scripta sunt non propter illos esse scripta, quorum gesta et facta ibi narrantur, quia illi non erant ea lecturi, quia olim mor
Abbreviated transcription (Latin):
ĩd ÷ non
habescaritatem. quia non diligis frem
tuum sicut tẽ : Noli cybo tuo.
illum perdere. dando occasionen
offendendi. & scandali ⁊ andi: pro quo xps
mortuus est: Tunc enim illũ ꝑdis. dum
animum illius scandalizas: quia offa
dit dum cont̾rate irascitur. qui es proximꝰ¬
usq̃ Non ergo blasphemet᷑ Bonum
nri .n Bonum hic uł carititiꝰ
possumus intelligere quadebemusdli
gere proximum. uł fidem qua credimuis
om̃a eẽ munda: & qua habemus libta¬
tem manducundi oma : Nonergoblo¬
phemetur neq reprehenditur carital
nr̃a ut infirmo fr̃i udȩo non ex hibeađ
uł non blasphemet᷑ fides uł credulitas
qua lib̾tatem accepimus comedend
om̃a uT unc blas phematur libtas nr̃a
quando cogimus eos qui aliquid imi¬
dum putant nobiscũ comedere ipso
quod horrent : Nob ista libttis bonum

Expanded text:
id est non habes charitatem: quia non diligis fratrem tuum sicut te. Noli cibo tuo illum perdere, dando occasionem offendendi et scandalizandi, pro quo Christus mortuus est. Tunc enim illum perdis, cum animum illius scandalizas: quia offendit Deum, dum contra te irascitur, qui es proximjus. Non ergo blasphemetur bonum trum. Bonum hic vel charitatem possumus intelligergere; vel fidem, qua credimus omnia esse munda, et qua habemus libertatem manducandi omnia. Non ergo blasphemetur neque reprehendatur charitas nostra, ut infirmo fratri Judaeo non exhibeatur vel non blasphemetur fides et credulitas, qua libertatem accepimus comedendi omnia. Tunc blasphematur libertas nostra, quando cogimus eos qui aliquid immundum putant, nobiscum comedere ipsi quod horrent. Nobis ista libertas bonum
Abbreviated transcription (Latin):
tiunt unũ. et uident᷑ sẽ diligere: sed ñ sei
inaluis hereticis  łtsic̃ sunt illi quiñ
causa amoris dĩ diligunt alios: sedop
beneficia tẽporalia quae ab illis cap¬
tant. uł quia in malicia concordant
cumeis : Vt unanimes id ÷ uno ind¬
lectu atq consensu. uł una fide et uno
ore. id÷ una confessione honorifica&s

Expanded text:
sentiunt unum et videntur se diligere, sed non secin aliis haereticis: et sicut sunt illi, qui non causa amoris Dei diligunt alios, sed propter beneficia temporalia quae ab illis captant, vel quia in malitia concordant cum eis. Ut unanimes, id est uno intellectu, atque uno consensu, vel una fide, et uno ore, id est una confessione, honorificetis
Abbreviated transcription (Latin):
decuius stirpe illi descender̃: & p̃putium
ꝑ fidem. id÷ credentes ex gentib qui
aiudȩis p̃putium uocabantur : Quod di¬
cit exfide. idẽ ÷ & ꝑ fide. quia apłs sepe
mutat p̃positiones in unosensu: LEGEAI
ges dñm dm̃ tuũ. & audi israbel dsunꝰ.¬

Expanded text:
illi descenderunt. Et praeputium per fidem, id est credentes ex gentibus qui a Judaeis praeputium vocabantur. Quod dicit ex fide, idem est et per fidem, quia Apostolus saepe mutat propositiones in uno sensu. Legem ges Dominum Deum tuum; et: Audi, Israel, Deu
Abbreviated transcription (Latin):
quia adõ estdata. quȩ obseruanda suit
temporib sededam cessa . in misteriis
tam̃ in preceptis : Uelstatuimus ea ꝑfidẽ
quia quiequid ille ꝓmist dexp̃o. noscon¬
firmamus uerũ & tompletũ es̃ & credi¬
musinillũ quẽ illa ꝓmisit: sic̃ẽ illuo:

Expanded text:
quia a Deo data est, quae observanda fuit suis temporibus, sed jam cessavit in mysteriis, manet tamen in praeceptis; vel statuimus eam per fidem, quia quidquid illa promisit de Christo, nos confirmamus verum et completum esse: et credimus in illum quem illa promisit. Sicut est illud:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam carne pater ÷ iudȩorũ non cre¬
dentium: fide aute om̃iũ credentiũ¬
iud ȩorum etgentium: qm̃ fidẽ quã credidit
abraham dm̃ patrem omnipotentẽ ẽẽ. &
trinitatem habere inꝑsonis. atq unita¬
tem insubstantia: ipsã quasi exheredi¬
tate paterna retinent credentes : Etqua¬
re sunt om̃s credentes. filuhabrahȩ ꝑfidẽ:
Ut reputetur eadem fides.a illis adiusti

Expanded text:
Nam carne pater est Judaeorum non credentium, fide autem omnium credentiuJudaeorum et gentium, quoniam fidem qua credidit Abraham Deum omnipotentem esse et Trinitatem habere in personis, et unitatem in substantia, ipsam quasi ex haereditate paterna retinent credentes. Et quare sunt omnes credentes filii Abrahae per fidem? ut reputetur eadem fides et illis ad justi
Abbreviated transcription (Latin):
opibus. itti et isti : Et benedicit scđm ꝓpositum
siue decretũ grãẽ di. ante mundi constitu¬
tionem: quia cũ homo adhuc nonesset.
decreuit dspater cũ filio suo saluare genus
humanum: nullis p̃cedentibus meritis
Unde idem apłs: alias dicit sicut elegit nos
in ipso: ante mundi constitutionẽ: uolens er¬
go apłs ostendere iusticia. id÷ iustificatio¬
nem qua iustificantur homines sine oꝑib
legis et meritis suis: testimoniũ psalmi ꝓ¬
ponit. In quo p̃cedebatur qđ in aiduentu
xp̃i iudȩi et gentiles fide essent saluandi⁊
Ait enim q
NSicut et dđ dicit. B eatitudinẽ
hominis sub audis describens. cui homi¬
ni deus accepto fert iusticiam.
siue iusti ficationem: siNe ope¬
ribus legis:¬
hominis subaudis eẽ:. Iuod autẽ dicit accep
ditione. cui accepto ase id ÷ electo ec dilecto:
tribuit illi iusticiam: dicamꝰ & tercio mo¬
do: Inusitatus enĩ modus locutionis est.⁊
cuids accepto fert iusticiam. id ÷ cui ds̃

Expanded text:
is, ita et isti. Et bene dicit, secundum propositum sive decretum gratiae Dei, quia ante mundi constitutionem, cum homo adhuc non esset, decrevit Deus Pater cum Filio suo salvare genus humanum, nullis praecedentibus meritis, unde idem Apostolus alias dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , volens ergo Apostolus ostendere justitiam, id est justificationem qua justificantur homines, sine operibus legis et meritis suis: testimonium psalmi proponit, in quo praedicabatur quod in adventu Christi, et gentiles fide essent salvandi. Ait enim: Sicut et David dicit beatitudinem hominis, subaudis describens cui homini Deus accepto fert justitiam sive justificationem sine operibus legisoperibus legis. Quod autem dicit acceptditione, cui accepto a se, id est electo et dilecto tribuit illi ad justitiam. Dicimus et tertio modo. Inusitatus enim modus est locutionis, cui Deus accepto fert justitiam, id est cui Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Credidit abraham dõ oboediensp̃ceptis
illius. quia exiuit de t̾ra sua: et de ꝓmis¬
sione isaac. et xp̃i credidit quod ei dix̃
dñs: insemine tuo benedicentur om̃sgen¬
tes : E tquia credidit: reputatũ est illi
missionẽ peccatoꝵ: quit ꝑ ipsa fidẽ qua¬

Expanded text:
Credidit Abraham Deo, obediens praeceptis illius, quia exivit de terra sua, et de promissione Isaac et Christi credidit quod ei dixit Deus: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quia credidit Deo reputatum est ei missionem peccatorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
carnt̃id ÷ quidboni promeruit abrahã
ꝓpt̾ circum cisionẽ carnalẽ : Nihil.
Quia necdum erat circũcissus quitndo
placuit dõ. & audire meruit exidetra
scriptũ ÷: ñ enĩ lex adhuc datu erat.
Nisi forte ita sit intelligendum. ut
diccitur exoꝑibus legis : postea date :
Et est sensus : Si abraha exoꝑib siuis uisti¬
ficatus ⁊ sine fide & sine grã dĩ sẽ p̃ue¬
inp̃senti. et apud homines eo quod ius¬
tus fuerit ꝑ se: Apud dm̃ uero ñ est
laudabilis. neq erit infuturũ : quare:
quia sine fide impossibile ÷ placere
dõ : In se ergo et apud homines habu¬
isset abraham głam & laudẽ ꝓsuis
oꝑibus. siiustificaitus fuisset sinefide
suis oꝑibus: Sicut ille phariseus głaba¬
tur. qui cũ publicano intẽplũ ascende¬
fuit utiq obsignum magnȩ fidei suue.
sed tam̃ antequã circũcideretur.¬

Expanded text:
carnem: id est quid boni promeruit Abraham propter circumcisionem carnalem? Nihil. Quia necdum erat circumcisus quando placuit Deo, et audire meruit: Exi de tscriptum est. Non enim lex adhuc data erat, nisi forte ita sit intelligendum ut dicatur, ex operibus legis postea datae. Et est sensus: Si Abraham ex operibus suis justificatus sine fide et sine gratia Dei se praeveem apud se in praesenti et apud homines, eo quod justus fuerit ipse, apud Deum vero non est laudabilis neque erit futurum. Quare? Quia sine fide impossibile est placere Deo . In se ergo et apud homines habuisset Abraham gloriam et laudem pro suis operibus, si justificatus fuisset sine fide suis operibus, sicut ille pharisaeus gloriabatur, qui cum publicano in templum ascendeFuit utique ob signum magnae fidei suae; sed tam
Abbreviated transcription (Latin):
egis. id ÷ sin ecarnalibus obserua¬
tionibus : Arbitrari est proprie ĩudica¬
ri uł iustificari: Vnde arbitri dicunt᷑.
uidices uł testes : Duob modis iusti fica¬
tur homo ꝑfidem xp̃i : Uerbi gratia
Si fuerit sine oꝑib bonis antebaptismũ.
in ipso baptismate iustificatur: aut
etiam post baptimũ sine legis operib
quae iamñsunt obseruanda iustus
habetur : sitam̃ precepta diuina cus¬
codierit: Iudȩis gloriantib & dicentib
id ÷ num quid solos uidȩos crecuit. ut de il
uidelic& quia multi credider̃ dõ et pla¬
cuerunt exgentib antequã iudȩi in abra¬
ham fuissent electi. et in sortẽ di as sũp¬
ti sicut aBEL.NOE. SEM. los. & amicieiꝰ.
aliiq quã plures quos scriptura cõmemo¬
rat. uł quosetiã retic&: siue in hoc multo
credunt in eũ exgentib. quã ex iudȩis
N am quod ipse ds̃ sit gentiũ: hieremias mani¬
festat dicens quis non timebit tẽ orex gen¬
tium: Iñ acidem anus ofusest
qui iustifical cicun cisiont̃ tx

Expanded text:
egis, id est sine carnalibus observationibus. Arbitrari est proprie judicare vel testificari. Unde arbitri dicuntur judices et testes. Duobus modis justificatur homo per fidem Christi. Verbi gratia. Si fuerit sine operibus bonis ante baptismum: in ipso baptismate justificatur, aut etiam post baptismum sine legis operibus: quae jam non sunt observanda, justus habetur, si tamen praecepta divina custodierit. Judaeis gloriantibus et dicentibus, id est nunquid Judaeos solos creavit, ut de illvidelicet quia multi crediderunt Deo, et placuerunt ex gentilibus antequam Judaei in Abraham fuissent electi et in sortem Dei assumpti, sicut Abel, Noe, Sem, Job et amici ejus, aliique quam plures quos Scriptura commemorat, vel quos etiam reticet, sive in hoc multo credunt in eum ex gentibus quam ex Judaeis. Nam quod ipse sit Deus gentium Jeremias manifestat dicens: Quis non timebit te, o Rex gentium? Quoniam quidem unus Deus est qui justificat circumcisionem ex
Abbreviated transcription (Latin):
putio: id ÷ non postquam circum cisionem
accepit. reputata ÷ fides eius adiusticiã :
sed cum adhuc e̾et inp̃putio id ÷ ingen¬
tilitate. quia necdũ erat circũ cisus. idõq
Nedicerent iudȩi suꝑ flue cirtũcisum e̾e
abraham. siꝑ illam non e̾e̾t uistificatꝰ.
ostendit illam circũcisionẽ signum ẽẽ
iusticiae ñ augm̃tum. ut significuret
iusticiam xp̃i quae ÷ exfide qS ignũ ÷.
quando i hoc quodiudetur & audit᷑¬
aliud intelligitur: Sicut dñs manifes

Expanded text:
aeputio, id est non postquam circumcisionem aeputio, id est non postquam circumcisionem accepit reputata est ei fides ad justitiam, sed cum adhuc esset in praeputio, id est in gentilitate, quia necdum erat circumcisus, ideoqueNe dicerent Judaei superflue circumcisum esse Abraham, si per illam non est justificatus, ostendit illam circumcisionem signum esse justitiae, non augmentum, ut significaret justitiam Christi, quae est ex fide. Signum est quando in hoc quod videtur aliud intellig
Abbreviated transcription (Latin):
anetiam inp̃putio: id ÷ ꝑ tinet solum¬
modo adiudȩos qui circũcisio appellan¬
tur. anetiam ad gentiles qui p̃putium
dicuntur: illabeatitudo qua pecca¬
ta sine oꝑ ibus legis dimittuntur gratis
i baptis mate. et ꝑpoenitentiã atque
martirium tam ad iudȩos ad fidẽ ueni¬
entes : quã ad gentiles ꝑ tinet: Quagrã.
abra ham licet non essec baptizatus
ꝑ fidem : tamen cũ eẽt inp̃putio iustifi¬
catus est ÷ unde subdit apłs: Dicimꝰ
autem qui reputata est abrahȩ fides
adiusticiam non circumcisio. id÷ hoc
ad firmamus nos apłi. quia non ꝓpt̃
circum cisionem carnalẽ. sed ꝓ pter
fidem quam habuit quia crediditdo:
meruit iustificari¬
go reputata ÷ abrahae fides adius¬
ticiam: incircum cisione. an inpre¬
putio : Hoc ÷ reputata ÷ ei fides ad uis¬
ticiam postquã ⁊ circum cisus. ancũ
esset ingentilitate in circũcisus: ipse sibi apłs
respondet : Non incircumcisione: sed inp̃¬

Expanded text:
an etiam in praeputio? id est pertinet soluman etiam in praeputio? id est pertinet solummodo ad Judaeos quae circumcisio appellatur, an etiam ad gentiles qui praeputium dicitur. Illa beatitudo qua peccata sine operibus legis dimittuntur gratis in baptismate, et per poenitentiam atque martyrium, tam ad Judaeos ad fidem venientes, quam ad gentiles pertinet: qua gratia Abraham, licet non esset baptizatus, per fidem tamen cum esset in praeputio justificatus est. Unde subdit Apostolus: Dicimus autem quia reputata est fides Abrahae ad justitiam, non circumcisio, id est hoc affirmamus nos apostoli, quia non propter circumcisionem carnalem, sed propter fidem quam habuit, qua credidit Deo, meruit  reputata est? fides ad justitiam, in circumcisione an in praeputio? hoc est reputata est ei fides ad justitiam, postquam est circumcisus: an cum esset in gentilitate incircumcisus. Ipse sibi Apostolus respondet: Non in circumcisione, sed in pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ poenitentiã post baptis mum
Resecta & cooꝑta non uidetur: & nostuio
tegimus peccata : quando malis bona
oꝑ a iusticiae suꝑ ponimus: P oenitentiã
uidelic& de preteritis agendo dignam
et aliam non perpetrando: Hoc autem
distat inter iniquitatẽ et peccatũ. ut qͥdo
dicunt doctores: qđ iniquitas sit antele¬
gem. peccatum postlegem: uł in iqui¬
tas cogitationum peccatũ sit operũ :Iuidã
ȩtiam dic̃ iniquitatẽ eẽ. quod contra lege
cõmitaitur: peccatũ qđ contra naturam
rosepe ponitur q Beatus uir: eui non im¬
putauit dñs peccutũ: Misericors ds̃. neq
in baptismate deleta imputtibit: neque
poenitentia tecta siꝑ manserit infide.
uł potest hoc intelligi dem artrribus.
qui in suo sanguine baptizati. in ipso
martirio cuncta eis dimittuntur
tesdũ ꝓ xp̃i nomine martyriũ sustinu¬
erunt. in ipso martrrio dimissa sunt
illis. qm̃ poenitentia corporalẽ susti¬
nuerunt : Beatitudo ergo dequa psal¬
mista dicit. incircum cisione manet.

Expanded text:
r poenitentiam post baptismum. Res tecta et cooperta non videtur, et nos tunc tegimus peccata, quando malis bona opera justitiae superponimus, poenitentiam videlicet praeteritis agendo dignam, et alia non perpetrando. Hoc autem distat inter iniquitatem et peccatum, ut quidam dicunt auctores, quod iniquitas sit ante legem, peccatum post legem, vel iniquit cogitationum, peccatum sit opertum. Quidam etiam dicunt iniquitatem esse quod contra legem committitur, peccatum quod contraro saepe ponitur. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum. Misericors Deus neque in baptismate deleta imputabit, neque poenitentia, recta si permanserit in fide, vel potest hoc intelligi de martyribus qui in suo sanguine baptizati, in ipso martyrio cuncta eis dimittuntur pro Christi nomine martyrium sustinuerunt, in ipso martyrio dimissa sunt illis, quoniam poenitentiam corporalem susceperunt. Beatitudo ergo haec, de qua Psalmista dicit, in circumcisione tantum manet,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam fidei dicitur: qui a primumfi¬
dem habuit. et ꝑ eam iusticiã ꝓmeru¬
it. qu a iustificatus et mundatus est
ab om̃ib peccatis : Ham ingentilita¬
te siue in p̃putio positus. fide est iusti¬
ficatus. Etreddit causã: quarehoc.¬

Expanded text:
etiam fidei dicitur quia primum fietiam fidei dicitur quia primum fidem habuit, et per eam justitiam promeruit quia justificatus et mundatus est ab omnibus peccatis. Nam in gentilitate sive in praeputio positus, fide est justificatus. Et reddit causam quare hoc
Abbreviated transcription (Latin):
die celebrata est : Nam et ipse xp̃s signa¬
batur incultello petrino: quo circum¬
cisio patrabatur: Fuit p̃terea uideis
insignum circũ cisio datit. quo cognos¬
ceretur eorum genus: et ꝑmixtione
non confunderetur dũ int̾gentes habi¬
tarent. uł dũ intergentes multas cap¬
tiui ducerentur: & ignoraretur quod
degenere habrahȩ descenderet xp̃s⁊
Ac tamdiu mansit in trpo etfigura.
quo usq ueraciter compleretur ad ueni¬
ente xp̃o: remoto signaculo sub quola¬
tebat. id ÷ eadem circum cisione car¬
nali poenitus ablata: E rat etiam in
signum eisdẽ iudȩis. ut quociens inp̃lio
cũ aliis sternebantur & nudi relinque¬
bantur. ex circũ cisionis signo notati.
sepulturȩ mandarentur : Signũ ergo¬
inquit accepit circũ cisionis: obhuiꝰ¬
modi causas quas diximꝰ: quȩ circũ¬
cisio. signaculũ fuit iusticiue fidei quȩ¬
est inpreputio: quia ante ÷ iustifica¬
tus ꝑfidem. quã circũ deretur ꝯl usticia

Expanded text:
die celebrata est. Nam et ipse Christus significadie celebrata est. Nam et ipse Christus significabatur in cultello petrino quo circumcisio patrabatur. Fuit praeterea signum Judaeis circumcisio data, quo cognosceretur eorum genus ut permistione non confunderetur, dum inter gentes multas habitarent, vel cum inter gentes multas captivi ducerentur, et ignoraretur quod de genere Abrahae descenderet Christus, ac tandiu mansit in typo et figura, quousque veraciter compleretur adveniente Christo, remoto signaculo sub quo latebat, id est eadem circumcisione carnali penitus ablata. Erat etiam in signum eisdem Judaeis, ut quando in praeliis cum aliis sternebantur, et nudi relinquebantur, ex circumcisionis signo notari, sepulturae mandarentur. Signum ergo accepit circumcisionis ob hujusmodi causas ut diximus; quae circumcisio signaculum fuit justitiae fidei quae in praeputio est, quia ante est justificatus per fidem quam circumcideretur. Justitia
Abbreviated transcription (Latin):
num ionȩ ꝓphetȩ  Sicut fuit ionas
inuentre cęti. tribus diebus et trib
noctibus: sic erit filius hominis in corde
terrae : Ecce quod signabat ionas uoratus :
ita quoq circumcisio abrahae fidẽ illius
significabat. quam habebat in corde:
et qua meruit iustificari : Nã circum¬
cisio est expoliatio infidelitatis & iu¬
tiorum abolicio distat uero inter
signum et signaculũ: quod signũ ali¬
ud est & aliud significat: Signaculũ
autem. quod aliciurei ad hoc inprimi¬
tur utlateat. quousq ab illo reseretur
a quo in primitur: ita & illa cutũ¬
cisio signabat iusticiam fidei quȩ
erat in abraham. & latebat ibi sub¬
signaculo uera circum cisio. qua xp̃sqͥ
ex eius genere erat nasciturus. ꝑbaptis¬
mi gratiam suos fideles acunctis sor¬
dibus peccatorũ circũ cisurus: Indie
quoq uidicii ab om̃i morttlitatis fragilitate
& corruptionis fete: est emundaturus : In hoc
etiam quia octaua diefiebat: significa¬
bat dominicã resurrectionẽ. quȩ octaua

Expanded text:
e . Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terrae. Ecce quod signabat Jonas voratus, ita quoque circumcisio Abrahae fidem illius significabat quam habebat in corde, et qua meruit justificari. Haec circumcisio est exspoliatio infidelitatis et vitiorum abolitio. Distat vero inter signum et signaculum quod signum aliud est, et aliud significat: signaculum autem quod alicui rei adhuc imprimitur ut lateat, quousque ab illo reseretur a quo imprimitur, ita et illa circumcisio significabat justitiam fidei quae erat in Abraham: et latebat ibi signaculo vera circumcisio, qua Christus, qui ex ejus genere erat nasciturus per baptismi gratiam, suos fideles erat a cunctis sordibus peccatorum circumcisurus, in die quoque judicii ab omni mortalitatis fragilitate et corruptionis faece est emundaturus. In hoc etiam quia octava die fiebat, significabat Dominicam resurrectionem, quae octava
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiae : quia iustificatus fuerat ꝑfioẽ n
Ei aute quioꝑat merces ñ imputatur
scđm grãm: sed scđm debitum .u
Exhumana consuetudine sumit exẽplũ.
quando oꝑantib scđm meritũ damus
mercedẽ & nullã nob agunt grami hon
oꝑantib uero si damus aliquod benefici¬
um. non est merces sed gr̃a . idõq. gr̃am᷑
ab illis: Et est sensus:S i abraham ꝓpt̃
oꝑa sua posset iustificari sine grã dĩ sep̃¬
ueniente. & sine fide quue illi etiã gra¬
tis datu ÷: non e̾et eip̃miũ iustificatio¬
nis gratis datũ. sed debitũ ẽẽt ÷ uł si alu
iudei suis oꝑib fuissent iustificati: non
esset unde referrentur dõ grãe :
operalegis. credenti autem in eum
id ÷ indm̃ qui iustificat impium: noꝑa
impio & peccatore facit piũ et iustum:
reputatur fides eiꝰ adiusticiam. id ÷
ad promissionem: scđm ꝓpositũ gratie
dei : hoc ÷ scđm decretũ iusticiae et mise

Expanded text:
s fuerat per fidem. Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Ex humana consuetudine sumit exemplum, quando operantibus secundum meritum damus mercedem, et nullam nobis agunt gratiam: non operantibus vero si damus aliquod beneficium, non merces, sed gratia: ideoque gratiamur ab illis. Et est sensus: Si Abraham propter opera sua posset justificari sine gratia Dei se praeveniente, et sine fide, quae mium justificationis gratis illi datum, sed debitum esset: vel si alii Judaei suis operibus fuissent justificati, non essent unde referrentur Deo gratiae,opera legis, credenti autem in eum, id est in Deum: qui justificat impium, non pimpio et peccatore facit pium et justum, reputatur fides ejus ad justitiam, id est ad remissionem, secundum propositum gratiae Dei, hoc est decretum ju
Abbreviated transcription (Latin):
tis obtempero ⁊ Hocenim mandatun
habemus: ut quidiligit dm̃ diligurpe
mum etfrẽm suum. quia ꝑdilectione
te. tam̃ dilectio ꝑximi prior ÷ in oꝑatione
Q uieim nondiligit frem suũ qtiẽ uidet inqͥt
uosies quẽ iudet. dm̃ quẽ ñ uidet quomodo
poresi diligere: intelligamus etꝑ proximũ
illu samaritanũ qui fecit miscđiũ cum
carnis : E rgo quihunc diligit. legẽ carita¬
tis adimplec et legẽ morsi: quia nihil
contrauoluntatẽ eius fuci&.
subaudis p̃ter ista
quȩ numerauimꝰ. deadul terio udelic&.
homicidio. forncatione. ftlso testimonio.
et concupiscentia : in hoc uerbo dedilec¬
tione ꝓximi instauratur. id÷ redin¬
tegratur uł cidimpletur : Diliges ꝓxinũ
tuũ sicurte ipsum ⁊ Dilectio ꝑximi:
malum nonoperatur. q

Expanded text:
tis obtempero. Hoc enim mandatum tis obtempero. Hoc enim mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat proximum suum; quia per dilectionem te, tamen dilectio proximi prior erit in operatione. Qui enim non diligit fratrem suum, inquiquomodo potest diligere? Intelligamus et per proximum, illum Samaritanum qui fecit misericordiam cum carnis. Ergo qui hunc diligit, legem charitatis adimplet et legem Moysi, quia nihil contra voluntatem ejus facit.subaudis praeter ista quae enumeravimus, de adulterio videlicet, homicidio, fornicatione, falso testimonio, et concupiscentia, in hoc verbo, id etione Christi, instauratur, id est redintegratur, vel adimpletur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Dilectio proximi malum non ope
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia ur̃a suꝑ scribarũ etpharisȩorũ
cȩterorũq iudȩorũ : Inimicos etiã nr̃os
debemꝰ diligere ꝓpter dĩ amorẽ. licet
ab illis ꝑsecutionẽ sustineamꝰ: uonta¬
uitia. sed naturã. adimplentes quodue¬
ritt sp̃cipit : Diligite in imicos ur̃os: etor¬
te proꝑsequentib uos S edqueritur cum
dñs dicat indilectione dĩ et ꝓximi totã
legem consistere: quare dicut apłs insos
dil eccione proximi legem impleri
Quod hoc modo soluitur: quia indilei¬
tione praximi: consistit & dilectodi
N eq. enimꝑximꝰ sine dõ: nec ds̃ sinep¬
tione ꝓximi totã legem dicit impler:
quia dedilectione dĩ nonsic facilepos¬
sumus ꝓbari. utrũ diligamꝰ dm̃ an¬
non: sicuti dedilectione ꝓroximi
Uerbigr̃a : Dum malũ ꝓmulo reddo.
adhospicium. dũ hilari uultu etiñe
elemosinũ imꝑtire satugo. duoro ppse¬
quentib: apparet utiqͦ in his & talis
quia diligo ꝓximũ : łtdũdiligo ꝓxie
ostendo medi ligere & dm̃. cuius munde¬

Expanded text:
rum et Pharisaeorum caetero rumque Judaeorum, inimicos etiam nostros debemus diligere propter Dei amorem; et licet ab illis persecutionem sustineamus, non tavitia, sed naturam, adimplentes quod Veritas praecipit: Diligite inimicos vestros, et orate pro persequentibus vos . Sed quaeritur cur Dominus dicat in dilectione Dei et proximi totam legem consistere: quare dicat Apostolus in sola dilectione proximi legem impleri? Quod hoc modo solvitur, quia in dilectione proximi, consistit et dilectio Dei. Neque enim proximus sine Deo, nec Deus sine ptione proximi totam legem dicit impleri, quia in dilectione Dei non sic facile possumus probari, utrum Deum diligamus annon, sicut in dilectione proximi. Verbi gratia: Dum malum pro malo non reddo, ad hospitium, dum hilari mente et vultu eleemosynam impendere satago, dum oro pro persequentibus, apparet utique in his et talibus, quia diligo proximum: et dum diligo proximum, ostendo me diligere et Deum, cujus manda
Abbreviated transcription (Latin):
est surgere: ille surgit: qui iucebat : Et
nos si actenus iacuimꝰ inuitus et torpore
uitiorum : surgamus adbonu oꝑa agen¬
da. edaboremus uiriliter studioseque :
Potertit aliquis obicere apło. curp̃cipis nos
iam nunc surgere. adhaec ille reddens

Expanded text:
est surgere? Ille surgit, qui jacebat, et est surgere? Ille surgit, qui jacebat, et nos si hactenus jacuimus in vitiis, et torpore vitiorum, surgamus ad bona opera agenda, et laboremus viriliter studioseque. Poterat aliquis objicere Paulo: Cur praecipis nos jam de somno surgere? Ad haec ille reddens
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi curitus ÷ quid ÷ quod
possit deesse: & ubi caritas ñ ÷ quid ÷ qđ
possit ꝓdesse : qua propter appetenda ÷
dilectodi et proximi : & suminis uirib
tenenda: Nam dilectio dicit᷑: eo quod du¬
os liget. dim̃ uidelicet & hominem coniun¬
gat uł unũ quẽq proximũ cũ alio ⁊¬
oescientes quie hori ÷ ium nos
e semno lurgere n
Mos sacrȩ scripturtiẽ. horã sepissime protẽ¬
pore ponere. sicut etdiem : Quce est ergo
nonlegis. sed euangłicue p̃dicutionis : Sex¬
sumus positi: De quo idẽ apłs alias dicit : łe¬
ce nunc tempus acceptabile: Dicit ergo¬
apłs romanis om̃ibq. credentib et etiã
necdũ credentibus ÷ hocscientes in quiens.
id ÷ hoc simꝰ scientes. quia hora ÷ siue tẽpꝰ
iam nos desomno pigriciue etdesi diue
surgere. desomno quoq infidelitatis: et
uitiorũ atq ignorantiue : Dehocsomno:
p̃cipit etiã nos propheta ex ꝑgisci dicens ⁊
Exꝑgiscimini ebrii: ł tquare dicit iã tẽpus

Expanded text:
Ubi charitas est, quid est quod possit deesse; et ubi charitas non est, quid potest prodesse? Quapropter appetenda est dilectio Dei et proximi, et summis viribus tenenda. Nam dilectio dicitur eo quod duos liget, Deum videlicet et hominem conjungat, vel unumquemque proximum cum alio. Hoc scientes, quia hora est jam nos de somno surgere. Mos est sacrae Scripturae, horam saepissime pro tempore ponere, sicut et diem. Quae est ergo non legis, sed Evangelicae praedicationis, sesumus jam positi, de quo idem Apostolus alias dicit: Ecce nunc tempus acceptabile . Dicit Apostolus Romanis et omnibus credentibus, etiam necdum credentibus. Hoc scientes, inquiens, id est, hoc scimus scientes, quia hora est sive tempus, jam nos de somno pigritiae et desidiae surgere, de somno quoque infidelitatis et vitiorum atque ignorantiae. De hoc somno praecipit etiam nos Propheta expergisci, dicens: Expergiscimini, ebrii . Et quare dicit, jam tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ti cum angłis possessuri sunt Ista beati¬
tudo & sulus ȩt̃nu. ꝓpior ÷ modo nobis.
quã esset eo tempore. quãndo credidimꝰ. n¬
Qm̃dũ finis mundi mugis ac magis appro¬
pinquat: uita futura et salus ȩtna.
magis ac magis festinat :¬
ox preces

Expanded text:
is possessuri sunt, ista beatitudo et salus aeterna propior est modo nobis quam eo tempore quando credidimus, quoniam dum finis mundi magis ac magis appropinquat, vita futura et salus aeterna magis ac magis festinat. Nox praeces
Abbreviated transcription (Latin):
legem impleuit: Pximus iste. non
tantũ ꝓpinquus cognatione aut ali¬
qua affinitute: sed etiũ om̃is homo
intelligitur. quem diligendo lege
mor si implemus Q uod quia
morsesꝓhibet ꝑ legem. ñ occides. ñ adulto¬
rabis. & cȩtera tulia sidilectionẽ habenꝰ:
contra ꝓximũ nonagimus ⁊ S i enĩꝓxi¬
mũ diligis sicut te ipsũ: noccidis illum
quia noniuis occidi. non pollius uxorem
eiꝰ: quia tuã ab illo ñuis adulterari idio

Expanded text:
legem implevit. Proximus iste non tantum propinquus cognatione aut aliqua affinitate, sed etiam omnis homo intelligitur, quem diligendo, legem Moysi implemus, quia quod Moyses prohibet per legem: Non occides, non adulterabis, et caetera talia, si dilectionem habemus contra proximum non agimus. Si enim proximum diligis sicut teipsum, non occides illum, quia non vis occidi: non pollues uxorem ejus, quia tuam ab illo adulterari no
Abbreviated transcription (Latin):
nenret agitis p̃ponentes illos nobi sen¬
onaidon dem pnationẽ urãm dico id
&s nonaduitu perationẽ urãm melau¬
doaliosq apłos: sed ad correptio
scudnonuos abinitio tilia dicendo:
sedit uos corrigatis ammoneo n Pre
uris estis. siue in uoluntate nr̃a: ad cõ¬
moriendo in presenti uit i Et ad con¬
uiuendo infutura gla: id ÷ tanto amo¬
te ec desiderio erga uos ducimur. ut
siferi posset martyriũ in hoc sȩculo
ꝓmulta supplitia. ꝓ xp̃i nomine no¬
biscũ sustineretis: ut coronã et premiũ
marty runobiscũ reciperetis :
mͥ fiducia ÷ apuduol

Expanded text:
ecte agitis praeponentes illos nobis. Non ad condemnationem vestram dico, id est, non ad vituperationem vestram me laudo aliosque apostolos, sed ad correctionem. Vel, non vos abjicio talia dicendo, sed ut vos corrigatis admoneo. Praednostris estis, sive in voluntate nostra, ad commoriendum in praesenti vita, ad convivendum in futura gloria, id est, tanto amore et desiderio erga vos ducimur, ut, si fieri posset, martyrium in hoc saeculo per multa supplicia pro Christi nomine nobiscum sustineretis, ut coronam et praemium martyrii nobiscum reciperetis. Multa mihi fiducia est apud
Abbreviated transcription (Latin):
More solito iungit
se uidȩis quitunc tẽporis erant.
& dicit & eñi om̃ib nobis uideis.
nuntiatũ ÷ ut intremus inre¬
quiem e aelestis. quẽ ad modum
& illis quiegressi sunt exaegrpto
exegypto nuntiatũ ÷: ut intra¬
rentꝰ in requiem terrȩ reꝓmis¬
sionis ꝯ&lobis tamen ꝑfilium.
illis aũt ꝑfamulũ ꝗ¬
ed non ꝓfuit¬
illis sermo auditus. non ad mix

Expanded text:
More solito jungit se Judaeis qui tunc temporis erant, et dicit: Etenim omnibus nobis Judaeis nuntiatum est ut intremus in requiem patriae coelestis quemadmodum et illis qui egressi sunt ex Aegyptoegypto, nuntiatum est ut intrarent in requiem terrae repromissionis; nobis tamen per Filium, illis autem per famulum. Sed non profuit sermo auditus non admi
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ nr̃a. & beatitudo xp̃c ÷: sicut
le est: ibi ẽ uita & beatitudo nr̃a
abscondita: ñ ut nobis denegetur
uł occultetur. sedut pocius conser¬
uetur nobis ad salutem:¬

Expanded text:
icut le est, ibi est vita et beatitudo nostra abscondita, non ut nobis denegetur vel occultetur, sed ut potius conservetur nobis ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ł alsi fratres.
hisunt de quibus dicit in epistola ad
galathas: quia sub introierunt falsi
fratres ex plorare libertatẽ nrãm hi
enim partim xp̃ianierant: partim
iudei : In neutro tam̃ ꝑfecti: qui zelo
legis & circum cisionis a postolo in ui¬
dentes. insidias ei pretendebant.
In labore & aerumnat

Expanded text:
 Falsi fratres hi sunt, de quibus dicit in Epistola ad Galatas , quia subintroierunt falsi fratres explorare libertatem nostram. Hi enim partim Christiani erant, partim Judaei, in neutro tamen perfecti: qui zelo legis et circumcisionis Apostolo invidentes, insidias ei praetendebant. In labore et aerumna
Abbreviated transcription (Latin):
ab iacolðron. ipsa ÷ hierłm dequa miche¬
as ait: Desron exibit lex & uerbum dnĩde
hierłm ⁊ Saluator & enĩ nascendo exple¬
be israhelitica. uixta quod esaias olim
prophetauerat dicens. Ecce uirgo con¬
cipiet etpariet filium. Uienit defron
siue dehierłm: ponendo uero m̃bra sua
incruce. propriũq sanguinẽ fundendo.
& lauacrũ baptismatis dando: eripu¬
it tam gentes quã & illas reliquius quȩ
ex isrł crediderunt. quod ante nemo
facere p̃ualebat : A uertit nihil homi¬
nus impietutes abiacob: abhis uideli¬
c& qui credider ex iudȩis. in primo ad¬
uentu illius : Auerta quoq pleniter
abhis. qui suscepta gentiũ multitudine
conuertent᷑ & saluabuntur. sicut scrip¬
tum ÷ : ł tipse redimet israhel: exom¬
nibus iniquitutibus eius: Etcumple

Expanded text:
on ipsa est Hierusalem, de qua Micheas ait: De Sion exibit lex, et Verbum Domini de Hierusalem . Salvator etenim, nascendo ex plebe Israelitica, juxta quod Isaias olim propheta cecinerat, dicens: Ecce virgo concipiet, et pariet filium , veniet de Sion, sive de Hierusalem. Ponendo vero membra sua in cruce, propriumque sanguinem fundendo, et lavacrum baptismatis dando, eripuit tam gentes quam et illas reliquias quae ex Israel crediderunt, quod ante nemo facere praevalebat, avertit nihilominus impietates a Jacob, ab his videlicet qui crediderunt ex Judaeis in primo adventu illius; avertet quoque pleniter et ab his qui, suscepta gentium multitudine, convertentur et salvabuntur, sicut scriptum est: Ipse redimet Israel ex omnibus ini
Abbreviated transcription (Latin):
Recte dicit ex
parte contigit cȩcitas & ñ extoto: qui
reliquiae crediderunt : Cęcitus uero
contigit inisrahel. Non corporis quȩ
fit amisso lumine oculorũ : sed cor¬
dis quȩ tenebris infidelitatis : In his
ergo dictis upłi. quod sit misterium
in lapsu iudędrum: discimus : Sed
ex qua ꝓfunditute consilii dĩ ueniut.
cum ipsopuulo ignora mus : Etsup¬
se scie bat: non tam̃ manifestauit
Dicit enim: quiacuecitus ex parte con¬
e tigit inifrahel: Donec plenitudogentiũ

Expanded text:
Recte dicit, ex parte contigit caecitas, et non ex toto, quia reliquiae ceciderunt. Caecitas vero contigit in Israel non corporis, quae fit amisso lumine oculorum, sed cordis, quae fit tenebris infidelitatis. In his ergo dictis Apostoli, quod mysterium sit in lapsu Judaeorum dicimus, sed ex qua profunditate consilii De veniat cum ipso Paulo ignoramus: etsi ipse sciebat, non tamen manifestavit. Dicit enim: quia caecitas ex parte contigit in Israel: donec plenitudo gentium
Abbreviated transcription (Latin):
intrar&: ⁊ sic omis is rahel saluus fier&.
Plenitudine autẽ gentium ñ conuersi¬
onẽ om̃iũ accipimus: sed multitu¬
dinem eurum. quȩ autiã diuina
p̃destinatione collecta ÷: aut infu¬
turo colligetur : Plenitudo uerohȩt.
non adnumerũ cunctorũ ꝑtinet.
sed ad numerũ adõ prefinitum: Cor¬
ruerunt itaq iudei: ut surgerentgen¬
tes : Quis hoc misteriũ ualet penetrare.
cur ds̃ multitudinem gentium spreuerit
pene ab exordio mundi. atepore scilic&
quo confususest labiũ uniuersae t̾rae.
& iudȩos tantũ peculiares fecerit. qui
ꝑlineam heber descenderunt. iterumq
gentes in suo aduentu collegerit. & iudȩ¬
os infinẽ mundi recipiendos abiecerit.
Quisinquã tamsubtilẽ dispositionem di¬
uinã inuestigare sufficiet:¬

Expanded text:
intraret; et sic omnis Israel salvus fieret. Plenitudinem autem gentium, non conversionem omnium accipimus; sed multitudinem earum quae aut jam divina praedestinatione collecta est, aut in futuro colligetur. Plenitudo vero haec non ad numerum cunctorum pertinet, sed ad numerum a Deo praefinitum. Corruerunt itaque Judaei ut surgerent gentes. Quis hoc mysterium valet penetrare? cur Deus multitudinem gentium spreverit pene ab exordio mundi, a tempore scilicet quo confusum est labium universae terrae; et Judaeos tantum sibi peculiares fecerit, qui per lineam Heber descenderunt; iterumque gentes in suo adventu collegerit, et Judaeos in fine mundi recipiendos abjecerit? Quis, inquam, tam subtilem dispositionem divinam investigare sufficiet
Abbreviated transcription (Latin):
sibdudis ipsi iudȩi peccate sua u¬
Cpleto tempore quadrage simi
oretdere: cõpletasunt peccata eorũ:
Nequa cõplecione: dixit eis dñs:
lmplete men sur̃a patrũ ur̃orum:¬
Qͣ andio aũt apłs ista loqueba tur.
adhue stabat hierusalem & tẽplum:
Idõq necdum erant cõpleti. pecata
eorum : quae cõpleta sunt ad ueni¬
entibus romanis. unde & sequitur.
Peruenit enĩ tra dĩ

Expanded text:
subaudis ipsi Judaei, peccata sua. Expleto tempore quadragesimi credere completa sunt peccata eorum, de qua completione dixit eis Dominus; Implete mensuraquando autem Apostolus ista loquebatur, adhuc stabat Jerusalem et templum: ideoque necdum erant completa peccata eorum quae completa sunt advenientibus Romanis. Unde enim sequitur: Pervenit enim ira D
Abbreviated transcription (Latin):
nhila ceipiens auobis: donate
ld÷ indulgete mihi hanc iniuriã:
si in iuria dicenda ẽ Y ronice lo¬
quitur: Re enim uera. inuiria
nonerat: sed consideratio:
paratussũ: uenire ad uos

Expanded text:
hil accipiens a vobis. Donate, id est indulgete mihi hanc injuriam, si injuria dicenda est. Ironice loquitur. Re enim vera injuria non erat, sed consideratio. paratus sum venire ad vos
Abbreviated transcription (Latin):
sub audis adõ. ut ꝑsecu¬
tiones & tribulationes istiusscłi pa¬
cient̃ sufferamus: quatinus ꝑ ista
temporalia. per ueniamus ad gau¬
dici aeterna: R¬

Expanded text:
subaudis a Deo, ut persecutiones et tribulationes istius saeculi patienter sufferamus, quatenus per ista temporalia perveniamus ad gaudia aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓquo discessio facta ÷ int̾ paulum
& barnaban: sic̃ in actib apłorus
habetur. quia recessit ab eato pauls¬
apło de quodã conflictu quẽ habus
cũ ꝓsecutorib & ut quidam dicunt
ipse scripsit euangłium Quia lio&¬
fuiss& cũ beato paulo: fuit &cun

Expanded text:
quo dissensio facta est inter Paulum et Barnabam, sicut in Actis apostolorum legitur qui recessit a beato Paulo de quodam conflictu, quem habuit cum persecutoribus: et ut quidam dicunt, ipse scripsit Evangelium, quia licet cum beato Paulo fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Consobrini dñr : quasi
sorini. qͥ desingulis sororibus nascuntur
nabe : ut maioris honoris haberetur
apud illos ꝓpt̾ barnaban. & nisi dixis¬
s& suscipite illũ: nequaquã auderen
excipere illã. quia iã audierant eũ
abillo discessisse: Sellic& adtẽpus

Expanded text:
Consobrini dicuntur quasi sororii, quia de singulis sororibus nascuntur. esse, ut majoris honoris haberetur apud illos propter Barnabam, et nisi dixisset, suscipite illum, nequaquam auderent suscipere illum: quia jam audierant illum ab eo discessisse. E
Abbreviated transcription (Latin):
suai sunit iomĩa suffert. omici
credit. omĩai sꝑat. omĩa susti¬
net : eis in quib: fuerit. omĩa
ista quae habet imꝑtit : Et
quid illis . eẽ. potest in hac uita
ꝑfectius. qui tolatis habundañ
mus aliquos pacientię mole
fundatos. in concussum pec¬
tus seuientib: malis obponere.
habunidantia scȩ benignitte¬
tis locupletatos. bonũ suum
uelle cũ om̃ib habere cõmune.
non aliquib: ardere inuidio
simplicit. cum om̃ib: quib dlt
niciosȩ uciruitttis inflari. nihl
eorũ qucie sunt aliena crimm
cupidittitis ambire. quae sua
sunt piae cõmunionis bono n
quaerere nulli malũ quib lio
irrittur in iuris cogitare ñl
aliciuus iniquitate. sed de un¬
tate gludere : Om̃s in quietol
inquie tudinuis fundata anim
tranquillitate sufferre. pos
hanc uitt̃ diuinutus poena sũ¬
minatas credere non metue¬
do. reuelationẽ filiorũ dĩ desidi¬
rare : fortit̃ sustinendo : Qucn¬
do ergo uidemus ista. ethis simi¬

Expanded text:
sua sunt, omnia suffert, omnia sua sunt, omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet , eis in quibus fuerit, omnia ista quae habet impartit. Et quid illis esse potest in hac vita perfectius, qui tantis abundant, videmus aliquos patientiae mole fundatos, inconcussum pectus saevientibus malis opponere, abundantia sanctae benignitatis locupletatos, bonum suum velle cum omnibus habere commune, non aliquibus ardentis invidiae sed simpliciter cum omnibus quibus debet perniciosae vanitatis inflari; nihil eorum quae sunt aliena crimine cupiditatis ambire: quae sunt sua, piae communionis bono non quaerere; nulli malum, quibuslibet irritatus injuriis, cogitare; non super alicujus iniquitate, sed de tute gaudere: omnes inquietos vel inquietudines fundata animi tranquillitate sufferre: post hanc vitam divinitus poenas comminatas credere non metuendo, revelationem filiorum Dei desiderare, fortiter sustinendo: quando ergo videmus ista et his simi
Abbreviated transcription (Latin):
apłs lauidem diuinȩ caritatis
ampli ficcitas : ad iungit inqͥens ÷
Sidistribuero in cibos paupe¬
rũ om̃s fticultates metis. et
si tradidero corpus meum
ut arde ti caritate ñ habuero : n¬
Nec in merito : Sienim non quid.
seꝓpt̃ quid faciemus in illa ul¬
tima ex aminatione : quaeren¬
dũ ÷ ȩlemosinȩ ł traditio cor
habenda ÷ ipsai sectanda sine qua
nec elemosinȩ. nec mortificatio
siue occqͥisio corporis. Hec ille om¬
nici suꝑius dicta. ł cilia que uis
bonai: ꝑ ducunt aliquẽ ad salutẽ ⁊
quã quilibet actio bona ł pas
sionisi  exfide quae ꝑ dilectio¬
nẽ oꝑcitur extiteri ut: nobis
ꝓdesse nom poterunt : Qucaꝓpt̃
nihil eis peccati dc̃ipnabilis re¬
manere poterit. nec deerit
aliquid boni: quib: caritos omis
inquinamenti mundatio et
bonorũ om̃iũ mater: affuerit
Qm̃ quidẽ si caritas paciens est
benigna ÷ : si non emulatur. non
agit ꝑ perã. ñ inflatur. nom ÷¬
ambitiosci. non quȩrit quȩ

Expanded text:
Apostolus, laudem divinae charitatis Apostolus, laudem divinae charitatis amplificans, adjungit, inquiens: Si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, charitateem immerito. Si enim non quid, sed propter quid faciamus, in illa ultima examinatione quaerendum est, eleemosynae, vel traditio corphabenda est, ipsa est sectanda, sine qua nec eleemosynae nec mortificatio sive occisio corporis, nec illa omnia superius dicta, vel alia quamvis bona perducunt aliquos ad salutem, quia quaelibet actio bona vel pasio, nisi ex fide, quae per dilectionem operatur , exstiterit, nobis prodesse non poterit. Quapropter nihil eis peccati damnabilis remanere poterit, nec deerit aliquid boni, quibus caritas, omnis inquinamenti mundatio, et bonorum omnium mater affluxerit. Quoniam quidem si caritas patiens est, benigna est, si non aemulatur, non agit ambitiosa, non quaerit quae