comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ex eo non tam uerba nr̃a in oratione. quam cor mentem q
ꝑpendi. Ipse enĩ est qui scrutatur corda & renes. Quod autẽ scdđo
dicit. quia sp̃s int̾pellat: hoc est quod edocet non minimã dispensa
filiꝰ dĩ pro salute humani generis incarnatus et passus sit & morte
sua destruxerit mortem. et resurrectionem reddiderit: in uerbo signiꝰ
tam̃ absq incarnatione magnifica geruntur etiam ꝑ spm scm̃. Tam̃
quod & ille pro impiis mortuus est sic enim & ipse paulus ostendit
cum dicit. Adhuc enim xp̃c cum infirmi eẽmꝰ scđm tempus pro im¬
piis mortuus est. S c̃s autem sp̃s non pro impiis iam int̾pellat. sed
dm̃ mortuus dicitur. sed scđm carnem:. Et idõ non uerbis offerre dicitur
sp̃s int̃pellationem pro scĩs sed gemitibus. & non cõmunibus istis gemitibꝰ.
sed menarrabilibus. Quomͦ enim enarrari potest quod sp̃s dĩ loquitur deo.

Expanded text:
quidem a Deo non tam verba nostra in oratione quam cor mentemque perpendi. Ipse enim est qui scrutatur corda et renes. Quod autem secundo dicit, quia Spiritus interpellat, hoc est, quia edocet non minimam dispensatFilius Dei pro salute humani generis incarnatus et passus sit, et morte sua destruxerit mortem, et resurrectione reddiderit vitam, nihilo segnius tamen absque incarnatione magnifica geruntur etiam per Spiritum sanctum. Tantum est quod ille pro impiis mortuus est; sic enim et ipse Paulus ostendit cum dicit: Adhuc enim Christus, cum infirmi essemus, secundum tempus pro impiis mortuus est; sanctus autem Spiritus non pro impiis jam interpellat, sed m non secundum Deum mortuus dicitur, sed secundum carnem; et ideo non verbis offerre dicitur Spiritus interpellationes pro sanctis, sed gemitibus, et non communibus istis gemitibus, sed inenarrabilibus. Quomodo enim enarrari potest quod Spiritus Dei loquitur Deo?
Abbreviated transcription (Latin):
resistit. Begentem hȩc meminisse at tenciꝰ conuenit similitudinis illi
quam in suꝑioribus libris de apłi sermonis dispensatione posuimꝰ.
ut tam quam regiȩ cuiꝰdam domus quȩ multiplicibus sit ingressibꝰ
egressibusq distincta. et ex uno in aliud conclaue ita transeatur
ut uix ingredientis inditia aut egredientis appareant: ita etiam
paulus diuinorum secreta paulalum quidem sub aꝑientem uideri.
non tam̃ plane aꝑteq pandentem. Deniq cum pro hnis quȩ superuis

Expanded text:
. Legentem haec meminisse convenit attentius similitudinis illius, quia in superioribus libris apostolici sermonis dispensatione posuimus: ut tanquam regiae cujusdam domus, quae multiplicibus sit ingressibus egressibusque distincta, et ex uno in aliud conclave ita transeatur ut vix ingredientis indicia aut egredientis appareant: ita etiam Paulum divinorum secreta paululum quidem subaperientem videri, non tamen plane aperteque pandentem. Denique cum pro his quae superius
Abbreviated transcription (Latin):
& uitũs ac sceleribus finem damus: ut p̃sens hoc dixisse uudeatur
ȩternam. Fructus fructibus cõparat: & peccati quidem fructus pro qͥbꝰ
nunc est hoc. propt̾ea qđ liberati a peccato. & serui facti dõ sc̃ĩ erubescũt.
ꝓnunciat morde finiri: Fructus uero iusticie qui sunt in scĩficationẽ. finẽ
dicit acciꝑe uitam ȩternam. In quo illud primo non est omittendum. qđ
fructus quidem eos pro quibus nunc erubescimus in quo sint noluit
nominare: Eorũ uero fructum qui liberati sunt a peccato & serui facti
sunt dõ. dicit. eẽ in scĩficationẽ. B onorũ enim frequentiꝰ quã malorum

Expanded text:
et vitiis ac sceleribus finem damus, ut Apostolus haec dixisse videatur, et vitiis ac sceleribus finem damus, ut Apostolus haec dixisse videatur, aeternam. Fructus fructibus comparat et peccati quidem fructus pro quibus nunc, hoc est, postea quam liberati a peccato et servi facti Deo, sancti erubescunt, pronuntiat morte finiri; fructus vero justitiae qui sunt in sanctificatione, finem dicit accipere vitam aeternam. In quo illud primo non est omittendum, quod fructus quidem eos, pro quibus nunc erubescimus, in quo sint, noluit nominare: eorum vero fructum qui liberati sunt a peccato, et servi facti sunt Deo, dicit esse in sanctificatione: bonorum enim frequentius quam malorum
Abbreviated transcription (Latin):
mors est. Fructum & bonorum et maloꝵ eẽ docet seriptura diunia. Ut
ipse saluator in euangłiis dicit. Aut facite arborem bonã. et fructum
eiꝰ bonum: aut facite arborem malam et fructum eiꝰ malum. Nõ potest
arbor bona fructus malos facere: neq arbor mala fructus bonos fac̾e.
In quibus propositum et uoluntas hominis arbor diciuidetur uł bo¬
na uł mala: Fructus uero eiꝰ oꝑa. Si quis igitur conuertat animos &
ꝓpositum ad iusticiam. erubescit sine dubio. & ipse se notat de pri¬
oribus gestis quȩ egit positus sub peccato: quia finis illorũ mors ẽ.
Sed requiro quȩ mors. Certum est quia non ista cõmunis. Non enĩ
quis post mortem conuertitur ad uisticiam: uł pro male gestis p̃te¬
ritis erubescit. Quid ergo estꝰ. num quidnam peccati mortem dic̾e
uidetur. qm̃ anima quȩ peccat ipsa morietur : an illud magis pot᷑
intelligi quod istam mordem dicat qua cũ xp̃o peccato morimur:

Expanded text:
mors est. Fructum et bonorum et malorum esse docet Scriptura divina, ut mors est. Fructum et bonorum et malorum esse docet Scriptura divina, ut ipse Salvator in Evangeliis dicit: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum: non potesrbor bona fructum malum facere, neque arbor mala fructum bonum facere . In quibus propositum et voluntas hominis arbor dici videtur vel bona, vel mala, fructus vero ejus opera. Si quis igitur convertat animos et propositum ad justitiam, erubescit sine dubio et ipse se notat de prioribus gestis quae egit positus sub peccato, quia finis illorum mors est, sed requiro, quae mors? Certum est, quia non ista communis: non enim quis post mortem convertitur ad justitiam, vel pro male gestis praeteritis erubescit? quid ergo est? nunquidnam peccati mortem dicere videtur? quoniam anima quae peccat ipsa morietur ? an illud magis potest intelligi, quod istam mortem dicat, qua cum Christo peccatis morimur,
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdistis siue peccati siue iusticiȩ: Cum ergo qui peccato seruit iusticiȩ
liber est. id est alienus est a iusticia. Hic enĩ liberum alienũ dicit. Et
saluator dixit: Quia nemo potest duobus dñis seriuire. S ed de hisple¬
nius supradiximꝰ. Illud sane notandum est ẽẽ & libertatem culpabi¬
lem: et laudabilem seruitutem. Nam liberum eẽ iusticiȩ crĩ est. ser-¬
uũ uero eẽ laudabile. Qđ autem dicit iusticiȩ seruũ fieri simul intel-¬
lige & sapientiȩ & pietati. et pudicitiȩ. et omibus una uirtutibꝰ: sicut
e contrario qui peccat. seruus est simul. & concupiscentiȩ malȩ. et
irȩ. & furoris. et impuditiciȩ. & rapinȩ. et om̃ibus simul uiciis ac
sceleribus seruit. Unde nosmetipsos semꝑ discutere debemus per
singula quȩq gerimus. et in uno quoq actu considerare cuinã serui¬
amus. peccato ad iniquitatem. an iusticiȩ in scĩficationem. Quem ergo in¬
quit fructum habiustis tunc in quibus nunc erubescitis: Nam finis illoꝵ

Expanded text:
beri fuistis justitiae. Cum ergo quis peccato servit, justitiae liber est, hoc est, alienus a justitia. Hic enim liberum alienum dicit, et cut et Salvator dixit, quia nemo potest duobus dominis servire . Sed de his plenius supra diximus. Illud sane notandum est, esse libertatem culpabilem, et laudabilem servitutem. Nam liberum esse justitiae crimen est: servum vero esse laudabile. Quod autem dicit justitiae servum fieri, simul intellige et sapientiae, et pietati, et pudicitiae, et omnibus una virtutibus, sicut econtrario, qui peccat, servus est simul et concupiscentiae malae, et irae, et furoris, et impudicitiae, et rapinae, et omnibus simul vitiis ac sceleribus servit. Unde nosmetipsos semper discutere debemus per singula quaeque quae gerimus, et in unoquoque actu considerare cuinam serviamus, peccatone ad iniquitatem, an justitiae in sanctificationem. Quem ergo fructum habuistis tunc in iis, in quibus nunc erubescitis? Nam finis illorum
Abbreviated transcription (Latin):
cum tempore finiuntur : quȩ autem non uidentur ȩterna sunt quȩ
sꝑanda apłs docet. Idcirco namq & ipsa corporis nr̃i reparatio. ex
corruptibili incorruptibilis. et ex mortali in mortalis. et ex infirmi¬
tate in uirtute constituitur: et ex animali corpore corpus efficitur
sp̃uale: Ut cum sp̃uale factum fuerit. possit etiam inuisibilibus ꝑfru
bonis : quȩ bona in p̾senti scło non uidentes. ꝑ spem sꝑamus ꝑ paci

Expanded text:
cum tempore finiuntur; quae autem non videntur aeterna sunt , quae cum tempore finiuntur; quae autem non videntur aeterna sunt , quae speranda Apostolus docet. Idcirco namque et ipsa corporis nostri reparatio ex corruptibili incorruptibilis, et ex mortali immortalis, et ex infirmitate in virtute restituitur, et ex animali corpore corpus efficitur spiritale, ut cum spiritale factum fuerit possit et jam invisibilibus perfrui bonis: quae bona in praesenti saeculo non videntes, per spem speramu
Abbreviated transcription (Latin):
sociauit. Q uomodo autẽ in spe sit saluus. spes uero nonsit in his posita
quȩ uidentur sed quȩ non uidentur: iam suꝑiꝰ edocumus. Illud solum
breuiter addemis quod ex lnis sermonibus & ex illis in quibus dicit
non respicientes illa quȩ uidentur sed quȩ non uidentur: edocet nos in
futuris bonis nichil eorum quȩ nunc uidentur uł uideri possunt sꝑare
debere. etam si cȩlum uideas istud uisibile etiam si terram. Audi de his:
quia cȩlum & terra p̃teribunt. Uisibilia enim sunt: & quod uides quisqͥd
sꝑas: Nichil ergo prorsus sꝑandum est infuturo ex Ins quȩ uidentur.
Oculus enim non uidit quȩ p̃parauit ds̃ his qui diligunt eum. uidet
autem oculus cęlum et terram. Non ergo oportet hoc quod uidetur
credi p̾paratum eẽ a dõ his qui diligunt eum : sed cȩlum quidem ĩmo
potius cȩlos multo eminentiores & celsiores quam est istud firmam̃tũ
ris. sed sp̃ualia & ȩterna:. Quia quȩ uidentur temporalia sunt et

Expanded text:
spe sit salus: spes vero non sit in his posita quae videntur, sed quae non videntur, jam superius edocuimus. Illud solum breviter addemus, quod ex his sermonibus, et ex illis in quibus dicit, Non respicientes illa quae videntur, sed quae non videntur, edocet nos in futuris bonis nihil eorum quae nunc videntur, vel videri possunt, sperare debere, etiamsi coelum videas istud visibile, etiamsi terram. Audi de his, quia coelum et terra praeteribunt , visibilia enim sunt; et quod vides, quid speras? Nihil ergo prorsus sperandum est in futuro ex his quae videntur. Oculus enim non vidit quae praeparavit Deus his qui diligunt eum . Videt autem oculus coelum et terram: non ergo oportet hoc quod videtur credi praeparatum esse a Deo his qui diligunt eum; sed coelum quidem, imo potius coelos multo eminentiores et celsiores quam est istud firmamentum ris, sed spiritalia et aeterna: quia quae videntur temporalia sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
Illud tam̃ aduerte quod ostendens in nr̃a potestate situm ut non regnet
peccatum in ur̃o mortali corpore: ad obȩdiendum desideriis eius. Hisi
enim eẽt in nr̃a potestate ut non regnaret in nobis peccatum. p̃ceptum
utiq non dedisset. Quomꝰ ergo possibile est ut peccatum in carne nr̃a
non regnet: si faciamus illud quod idem apłs dicit. Mortificate m̃bra
ur̃a quȩ sunt suꝑ t̾ram: & si semꝑ mortem xp̃i in corpore nr̃o circũ-¬
feramus. Certum namq est quia ubi mors xp̃i circum fertur: nõ podest
regnare peccatum. Est enim tanta uis crucis xp̃i ut si ante oculos po¬
natur & in mente sideliter retineatur. ita ut in ipsam mortem xp̃i inten¬
tus oculus mentis aspiciat. nulla concupiscentia. nulla libido. nullus fu-¬
rot nulla suꝑare possit inuidia : sed contiuo ad eius p̃sentiam totus
ille quem supra enumerauimus peccati & carnis fugatur exercitus.
Ipsum uero peccatum nec subsistit. Qiuppe cum nec substancia eiꝰ usquã

Expanded text:
Illud tamen adverte, quod ostendens in nostra potestate positum, ut non regnetpeccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nisi enim esset in nostra potestate ut non regnaret in nobis peccatum, praeceptum utique non dedisset. Quomodo ergo possibile est, ut peccatum in carne nostra non regnet? Si faciamus illud quod idem Apostolus dicit: Mortificate membra vestra, quae sunt super terram . Et si « semper mortem Christi in corpore nostro » circumferamus. Certum namque est, quia ubi mors Christi circumfertur non potest regnare peccatum. Est enim tanta vis crucis Christi, ut si ante oculos ponatur, et in mente fideliter retineatur, ita ut in ipsam mortem Christi intentus oculus mentis aspiciat, nulla concupiscentia, nulla libido, nullus furor, nulla superare possit invidia, sed continuo ad ejus praesentiam totus ille, quem supra enumeravimus peccati et carnis fugatur exercitus; ipsum vero peccatum nec subsistit, quippe cum nec substantia ejus usquam
Abbreviated transcription (Latin):
nemo inquit fuit mͥ in adiutorio nisi michael princeps iurtutũ: ꝑ hȩc
ergo singula. depͣhenditur rationabilis creatura uanitati eẽ subiecta nõ
uolens: sed propter eum qui subiecit in spe. Spes namq est ab his rebꝰ
corporis & corruptibilibus aliquando cessandum. Hanc enim haberet
expectacionem creatura ista rationabilis. ut reuelatio fiat filiorum dĩ ꝓptͣ
quos angeli mittuntur in ministeriũ. & cȩlestiũ fiat unus grex & unꝰ¬

Expanded text:
nemo, inquit, fuit mihi in adjutorium, nisi Michael princeps vester. Per haec nemo, inquit, fuit mihi in adjutorium, nisi Michael princeps vester. Per haec ergo singula deprehenditur, rationabilis creatura vanitati esse subjecta, non volens, sed propter eum, qui subjecit in spe, spes namque est ab his rebus corporis et corruptibilibus aliquando cessandum. Hanc enim habet exspectationem creatura ista rationabilis, ut revelatio fiat filiorum Dei, propter quos angeli mittuntur in ministerium, ut et ipsi cum his qu
Abbreviated transcription (Latin):
& iude ipsius solis & lunȩ deseruiunt: ad usus namq hominum. Alunt
segetes arborum fructus producant herbamq camporum. atq eosdem
in se reuerdentes anni circulos uolu̾nt: reparant enim quȩ p̃tereunt. et
preterire rursum quȩ reparata sunt sinunt. Ipsos quoq angelos si ad sen¬
terium missi: ꝓpter eos qui hereditatem capient salutis. intelligentes tale
aliquid agere & huic rationi eẽ. subiectos crede aeiam ipsos non uolentes
sed propter eum qui subiecit in spe. Uoluntati enim illuis quis resistit :
Ego etiam de archangelis tale aliquid intelligere propłncis inuitor elo-¬
quiis. Quid enim tantȩ uanitatis & tante corruptionis inuenias quã
bella gerere in hoc mundo. pugnas aduersum se regum & gentium cõ¬
mouere : iuide ergo quod & in hns p̃cipuũ archangelici oꝑis habetur of¬
ficiũ. sicut danihel propħa testatur cum dicit. Quia archangelus loqͥt᷑
ad eum qui diceret ei qđ pugnauerit aduersum principem ꝑsarũ. Et

Expanded text:
uptionique deserviunt. Ad usus namque hominum alunt segetes, arborum fructus producunt herbamque camporum, atque eosdem in se revertentes anni circulos volvunt. Reparant enim quae praetereunt, et praeterire rursum quae reparata sunt sinunt. In Domini et createrium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis , intelliges tale aliquid gerere, et huic rationi esse subjectos. Credo etiam ipsos non volentes, sed propter eum qui subjecit in spe. Voluntati enim illius quis resistet, ego etiam de archangelis, tale aliquid intelligere propheticis invitor eloquiis. Quid enim tantae vanitatis et tantae corruptionis invenias, quam bella gerere in hoc mundo, pugnas adversum se regum et gentium commovere. Vide ergo, quod et in his praecipuum archangelici operis habetur officium, sicut Daniel propheta testatur cum dicit, quia archangelus loquitur ad eum, qui dicet ei, quod pugnaverit adversum principem Persarum, et
Abbreviated transcription (Latin):
itra nos gemimꝰ: et nos enĩ expectamꝰ adoptionem filiorum dĩ et re-¬
demptionem corporis nr̃i. Quamuis autem hoc ipso iam qđ xp̃o cre-¬
didimus salutem nob̃ prestitam nouerunus: tamen in spe ad luc est
um est ultra sꝑare quȩ uidet. Nos autem spem non habemꝰ in lns quȩ
uidentur ne in anis sit spes nr̃a: sed et in lns quȩ non uidentur. Et idõ
quia quȩ non uidentur sꝑamꝰ & tam magna sunt. tamq gloriosa ut
multis laboribus multisq tribulationibus &e ꝑicłis capiantur. idcirco e&x.¬
ꝑ pacientiam expectamꝰ. quamiuis aliquando uentura hȩc diximꝰ: directum
quendam. et lucidiorem sermonibus ipsis apostolicis ordinem dantesinũc
si uidetur quid est quod nouo hoc sermone hic indicet. uideamꝰ qđ dixit
Sed & nos ipsi primicias sp̃s habentes. Scimus enĩ scriptum eẽ in lege. pͥ

Expanded text:
adoptionem filiorum Dei, et redemptionem corporis nostri. Quamvis hoc ipso jam quod Christo credimus, salutem nobis praestitam noverimus; tamen in spe adhuc est um est ultra sperare quae videt. Nos autem spem non habemus in his quae videntur, ne inanis sit spes nostra; sed in his quae non videntur. Et ideo quia quae non videntur speramus, et tam magna sunt tamque gloriosa, ut multis laboribus multisque tribulationibus et periculis cupiantur, idcirco ea per patientiam exspectamus, tanquam vix aliquando ventura. Hoc diximus, directum quemdam et lucidiorem sermonibus ipsis apostolicis ordinem dantes. Nunc, si videtur, quid est quod novo hoc sermone indicet videamus, quo dixit: Sed et nos i
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a uirtute sed ꝑ eum qui nos dilexit. Dum enim in illuis amore ꝑd¬
mus sensum doloris: non recipiemus. Illius enuim caritas qua nos
dilexit et nr̃m ad se rapuit affectum : cruciatum corporis et do¬
lorem sentire nos non facit. Ideo ergo in his om̃ibus suꝑamus. Tale

Expanded text:
nostra virtute, sed per eum qui dilexit nos. Dum enim in illius amore pendenostra virtute, sed per eum qui dilexit nos. Dum enim in illius amore pendemus, sensum doloris non recipimus. Illius enim charitas qua nos dilexit, et nostrum ad se rapit affectum, cruciatum corporis, et dolorem sentire nos non facit. Ideo ergo in his omnibus superamus. Ce
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs enim illuminatio mea quem timebo: Et dñs defensor uitȩ meȩ
a quo trepidabo: Gladius t̾renus t̾rere me non potest : habeo enĩ
mecum gladium sp̃s quod est uerbum dĩ. Et mecum est uiuens &
efficax sermo dĩ qui est penitrabilior omĩ gladio utrimq acuto. Si
ergo gladius mundi uenerit suꝑ ceruices meas: maiorem michi ad
dm̃i conciliat caritatem. Uitam namq ad eum referam proqua fun-¬
do: quia sicut scriptum est propt᷑ te mortificamur tota die. esti¬
mati sumus ut oues occisionis. Non enim michi sufficit una hora
mori pro xp̃o. ł cruciari : sed tota die. hoc est omĩ tempore uitȩ¬
meȩ. Si enim totam uitam meã in ꝑsecutionibus et ꝑiculis agam.
dicam quia non sunt condigne passiones huiꝰ tempris ad futuram
głam quȩ reuelabitur in nobis. Breue est enim huiꝰ uitȩ tempis
& exiguum quod in ꝑsecutionibus ducimus: ȩternum uero & ꝑpetuũ
quod expectamus in gła. Et idõ in lns inquit om̃ibus suꝑamus: non

Expanded text:
mea, et salus mea, quem timebo? Dominus defensor vitae meae, a quo trepidabo? Gladius terrenus terrere me non potest: habeo enim fortiorem mecum gladium spiritus, quod est verbum Dei ; et mecum est vivens et efficax sermo Dei, qui est penetrabilior omni gladio utrinque acuto . Si ergo gladius mundi venerit super cervices meas, majorem mihi ad Deum conciliat charitatem. Dicam namque ad eum, quia sicut scriptum est: Propter te mortificamur tota die: aestimati sumus ut oves occisionis. Non enim mihi sufficit una hora mori pro Christo, vel cruciari, sed tota die, hoc est, omni vitae meae tempore. Si enim totam vitam meam in persecutionibus et periculis agam, dicam, quia non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Breve est enim hujus vitae tempus, et exiguum quod in persecutionibus ducimus: aeternum vero et perpetuum quod exspectamus in gloria. Et ideo in his, inquit, omnibus superamus, non
Abbreviated transcription (Latin):
posset afferre. iubeatur fratri eius nubere. Frater enim legis litterȩ.
scd̾m sp̃m lex: ut de ipso magis mulier afferat fructum. Sed hȩc
plenius in locis suis requirentur. Nunc autem ut diximꝰ pruis
moriendum est legi literȩ: ut sic conuingi possimus xp̃o qui ex
quibuscũq institutis. quibuscumq moribus agitur quasi sub lege hac
qua utitur uiuere credendus est. Cui utiq uł ipse mori debet uł ipsa
illi. ne forte sub alio iuiro posita anima ad xp̃m ueniens. non tam nupti¬
as eius adire. quam adultera effici uideatur. Qm̃ si prioris ad huc uiri
legibus uiuit: qđ tamen apłs alia rursum figura ad eundem sensum ex¬

Expanded text:
posset afferre, juberetur fratri ejus nubere; frater enim videtur legis liposset afferre, juberetur fratri ejus nubere; frater enim videtur legis litterae secundum spiritum lex, ut de ipso magis mulier afferat fructus. Sed haec plenius in locis suis requirentur. Nunc autem, ut diximus, prius moriendum est legi litterae, ut sic conjungi possimus Christo, qui ex quibuscunque institutis, quibuscunque moribus agitur, quasi sub lege hac qua utitur vivere credendus est: cui utique vel ipse mori debet, vel ipsa illi, ne forte sub alio viro posita anima ad Christum veniens, non tam nuptias ejus adire, quam adultera effici videatur; quippe si prioris adhuc viri legibus vivit. Quod tamen Apostolus alia rursum figura ad eumdem sensum ex
Abbreviated transcription (Latin):
genere uiuere ei debet uetustas luterȩ. quȩ est quasi prior uir. Ne
forte si illum habeat in se uiuentem efficiatur ad ultera. quȩ ita scdo
sociata est ut ei adhuc uiueret prior. Hoc est quod ꝑ aliam figurã et
in suꝑioribus dixit : quia mori prius oportet & ita consepeliri xp̃o.¬
estis legi ꝑ corpus xp̃i.: ut sitis alterius qui ex mortius resurrexit ut
unum tamen sensum cuncta reuocantur. Nam & qđ legem nobis
mortuam dicit. hoc idem uult intelligi quod & sĩ nos mortificati simꝰ
legi ꝑ corpus xp̃i. in quo corpore iniquitates nr̃as tulit & peccata
nr̃a portauit : et in quo exuit principatus & potestates. triũphans
eos in semet ipso. Festinandum est ergo ad istas scdas nuptias: quȩ bea¬
tiores sunt multo quam primȩ. Et uide si forte iam tum lex tale
nescio quid adumbrabat in eo cum iuibeat ut mulier mortuo priore
uiro de quo semen non susceꝑat. Talis enim fuerat. qui fructum non

Expanded text:
genere vivere ei debet vetustas litterae, quae est quasi prior vir, ne genere vivere ei debet vetustas litterae, quae est quasi prior vir, ne forte si illum habeat in se viventem, efficiatur adultera, quae ita secundo sociata est, ut ei adhuc viveret prior. Hoc est, quod per aliam figuram, et in superioribus dixit, quia mori prius oportet, et ita consepeliri estis legi per corpus unum tamen sensum cuncta revocantur. Nam et quod legem nobis mortuam dicit, hoc idem videtur intelligi, quod et nos mortui sumus legi per corpus Christi, in quo corpore iniquitates nostras tulit, et peccata nostra portavit , et in quo exuit principatus et potestates, triumphans eos in semetipso. Festinandum est ergo ad istas secundas nuptias, quae beatiores sunt multo quam primae. Et vide si forte jam tum lex tale, nescio quid, adumbrabat in eo, cum jubebat ut mulier, mortuo priore viro, de quo semen non susceperat talis enim fuerat qui fructum non
Abbreviated transcription (Latin):
Lex autem nõ i iure dicitur in hac parte mortuus sermo legis: eiu
nulla sacrificia nullum sacerdotium. nulla leuitici ordinis ministeria
deferuntur. Homicidam puire non potest: nec adulteram lapidare.
Hȩc enim sibi uendicat romanorum potestas: et dubitas adhuc si mor¬
tua sit sodm litteram lexꝰ ter in anno apparere dño om̃is masculus nõ
ascendit: ouis in festiuitate pasche in ciutate quam elegisse putatur
dñs deus nulla uigulatur. manipuli prumtiarum nulla cȩlebratur
oblatio: nulla lepra nulla purgatur inmunditia: Et dubitari potest
in his om̃ibus mortuam eẽ litteram legis: Cum ergo claruerit ꝑ hȩc
mortuũ ẽẽ uiruni priorem. nulla p̾uaricatioẽ. xp̃o tamquã uiro
alteri sociari: sicut mulieri crimen non est si uiro priore defuncto sus¬
cipiat scda conubia: & propterea dicit. Igitur uiuente uiro cogno¬
minabitur adultera si fuerit cum alio uiro: ut ostendat quia & anima

Expanded text:
lex. An non jure dicitur in hac parte mortuus sermo legis, cui lex. An non jure dicitur in hac parte mortuus sermo legis, cui nulla sacrificia, nullum sacerdotium, nulla Levitici ordinis ministeria deferuntur? Homicidam punire non potest, nec adulteram lapidare; haec enim sibi vindicat Romanorum potestas, et dubitas adhuc si mortua sit secundum litteram lex? Ter in anno apparere Domino omnis masculus non ascendit; ovis in festivitate Paschae in civitate quam elegisse putatur Dominus Deus nulla jugulatur, manipuli primitiarum non offeruntur, nulla celebratur oblatio; nulla lepra, nulla expiatur immunditia. Et dubitari potest in his omnibus mortuam esse litteram legis? Cum ergo claruerit per haec omnia mortuum esse virum priorem, nulla praevaricatio est Christo tanquam viro alteri sociari, sicut mulieri crimen non est si, viro priore defuncto, suscipiat secunda connubia, et propterea dicit, igitur vivente viro cognominabitur adultera, si fuerit cum alio viro, ut ostendat quia et anima
Abbreviated transcription (Latin):
his ab apło homo quasi sub lege uiri tamquam mulier quȩ sub uio est
Uirum autem ponit sermonem legis. quem tamen iuirum mortalem dicit.
qui est scđm litteram sermo legis. Sed is quomͦ sit mortuus p̾uidendum ẽ.
Potest quidem etiam in hoc uideri mortuus. cum sp̃ualis intelligentia alũ¬
excludit. & uelut int̾imit corporalem: & ostendit resugiendam ẽẽ occi¬
mortuus eẽ hic uir. euidentius approbabitur. Et enim donec lex u̾brã
gerebat futurorũ bonorum. & inhierunt t̾rena : cȩlestis culturȩ typus
& imago gerebatur. et altare inanebat ac sacerdotium: sermo legis litt̾a
xp̃c. nec accesserat ad uelamen interiꝰ: quod ad hebreos scribens apłs.
carnem xp̃i eẽ interp̃tatur. Ubi uero uerbum caro factum est & habita¬
uit in nobis. a p̾sentia eius lnerunt t̾rena. cum templo & altari atq oibꝰ
quȩ ibi gerebantur euersa est: tunc mortuus est uir eiꝰ id est scđ̾m litt̾am.

Expanded text:
his ab Apostolo homo, qui sub lege vivit, tanquam mulier quae sub viro est; his ab Apostolo homo, qui sub lege vivit, tanquam mulier quae sub viro est; virum autem ponit sermonem legis, quae tamen virum mortalem dicit, qui est secundum litteram sermo legis. Sed is quomodo sit mortuus pervidendum est. Potest quidem etiam mihi videri mortuus, cum spiritalis intelligentia excludit, et velut interimit corporalem, et ostendit refugiendam esse occimortuus esse hic vir evidentius approbabitur. Etenim lex donec umbram gerebat futurorum bonorum, et in Jerusalem terrena coelestis culturae typus et imago gerebatur, et altare manebat ac sacerdotium, sermo legis, litterChristus, nec accesserat ad velamen interius, quod ad Hebraeos scribens Apostolus carnem Christi esse interpretatur . Ubi vero, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , a praesentia ejus Jerusalem terrena cum templo et altari, atque omnibus quae ibi gerebantur eversa est. Tunc mortuus vir ejus, id est, secundum litteram
Abbreviated transcription (Latin):
nit plenitudo tp̃orũ. lex infirmari cepit in canne. & infirmitatẽ mor
consecuta est. Et si qui sub potestate uiri huiꝰ uixerant: tanquã mulier
crediderunt. non uidebuntur sub huiꝰ uiri. id est sub legis potestate
uxisse. nec habuisse uirum legis sermonem. Testimoniũ aut̃ huius
rei id est quod in qui ex cucumcisione sunt sub uiro fuerunt. Hi aũt
qui exgentibus sine uiro isaias dabit dicens. Letare sterilis quȩ ñ paris.
erumpe & clama quȩ non parturis. quia multi filii deserte. magisquam eiꝰ
quȩ habet uirum. Multos filios dicens desertȩ magis quã eiꝰ quȩ habet
iurum. Quod multo plures ex gentibus quam ex circumcisione credidert̃.
Et ostendit eam quȩ habet iuirũ sinagogã eẽ quȩ habet legem. Desertã
uero & uagam ac sine legis potestate uiuentem: gentiũ multitudinẽ quȩ
& sterilis erat nullius legitimi uerbi proferens germen. P onitur ergo in

Expanded text:
nit plenitudo temporum, lex infirmari coepit in carne, et infirmitatem mors nit plenitudo temporum, lex infirmari coepit in carne, et infirmitatem mors consecuta est, et si qui sub potestate viri hujus vixerant tanquam mulier, crediderunt, non videbuntur sub hujus viri, id est, sub legis potestate vixisse, nec habuisse virum legis sermonem. Testimonium autem hujus rei, id est, quod hi qui ex circumcisione sunt sub viro fuerint, hi autem qui ex gentibus sine viro, Isaias clamabat dicens: Laetare sterilis quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . Multos filios dicens desertae, magis quam ejus quae habet virum, quia multo plures ex gentibus quam ex circumcisione crediderunt, et ostendit eam quae habet virum, synagogam esse quae habet legem; desertam vero, et vagam, ac sine ulla legis potestate viventem, gentium multitudinem, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Ponitur ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
uidit głam euis. Scientibus ergo legem loquor paulus. idest scientibꝰ
quȩ sit in lege uetustas litterȩ & nouitas sp̃s. quia qui bene scit nouit
sine dubio quia ita lex dñatur homini quandui uiuit. sicut uir mulieri:
& sicut morte uiri liberatur mulier a lege conuigii. & sociandi alii acci¬
pit libertatem: ita & anima cuiꝰ uir lex est cum uetustatem litterȩ in
lege deprehenderit. quia qđ ueterescit prope ext̾muinum est. ueluti
mortua sibi lege sodm litteram. libertatem accipit nubendi alio uiro qͥ¬
est sp̃s legis. Sp̃s autẽ dñs est. Qd autem dixit lex dñatur homini¬
quanto tp̃re uiuit: non ad hominem sed ad legem refertur. Hoc enim
ce in consequentibus indicat ubi dicit uiuente iuro alligata est legi. &
ipsuis exempli quod assumptum est pleniꝰ idem ordo designat. Legem¬
enim loco uiri posuit: & de ipsa dicit. si autem mortuus fuerit uir. solu
dicta intelligantur: nichil cõmouebitur questionis. Clarum namq

Expanded text:
ulteri. Scientibus ergo legem loquitur Paulus, id est, scientibus quae sit in lege vetustas litterae et novitas Spiritus: quod qui bene scit, novit sine dubio, quia ita lex dominatur homini, quandiu vivit, sicut vir mulieri, et sicut morte viri liberatur mulier a lege conjugii, et sociandi se viro alii accipit libertatem: ita et anima cujus vir lex est, cum vetustatem litterae in lege deprehenderit, quia quod veterascit prope exterminium est, veluti mortua sibi lege sest spiritus legis, spiritus autem Dominus est. Quod autem dixit: Lex dominatur quanto tempore vivit, non ad hominem, sed ad legem refertur. Hoc enim et in consequentibus indicat, ubi ait: Vivente viro alligata est legi. Et ipsius exempli quod assumptum est, plenienim loco viri posuit, et de ipsa dicit: Si autem mortuus fuerit vir, solutdicta intelligantur, nihil commovebitur quaestionis; clarum namque
Abbreviated transcription (Latin):
tiuam duxit captiuitatem. eos scilicet qui cum ipso surrexerunt: &
ingressi sunt sc̃am cuutatem ierłm cȩlestem. Unde recte apłs in p̃sen¬
tiloco dicit. quia mors illi ultra non dñabitur. Non enim ultra dabi
semetipsum indñationem tyranni : neq iterum exinaniet se ut
formam serui accipie̾t. et fiat obȩdiens usq ad mordem: Ne rursũ
in forma serui quamius uoluntate & non necessitate positꝰ dñationẽ

Expanded text:
tivam duxit captivitatem , eos scilicet, qui cum ipso surrexerunt, et ingressi sunt sanctam civitatem Jerusalem coelestem. Unde recte Apostolus in praesenti loco dicit, quia mors ei ultra non dominabitur ; non enimultra dabit semetipsum in dominationem tyranni, neque iterum exinaniet se, ut formam servi accipiat et fiat obediens usque ad mortem, ne rursum in forma servi, quamvis voluntate et non necessitate positus, dominationem
Abbreviated transcription (Latin):
gismum nectit apłs & dicit. Si spm ad optionis accipimus: ergo filuĩ
sumus. Quod si filũ sumus. sine dubio & heredes. Mercedem namq
seruus expectat: hereditatem filius sꝑat. Et rursus aliud addit con¬
clusionis augmentum. Hȩredes quidem dĩ: coheredes autem xp̃ĩ. Hȩres
quis efficitur dĩ cum quȩ dĩ sunt meretur acciꝑe. id est incorruptio¬
nis et in mortalitatis głam. hesauros sapientiȩ et scientiȩ reconditos.
corpori claritatiᷤᷤ suȩ : sed & cum illud ad ipisci meruerit. quod dixit ipse
saluator. pater uolo ubi ego sum et isti sint mecum. Est p̾terea & illa
dignitas coheredum xp̃i: quod pater quidem om̃e uidicium dedit filio.
Sed & filius dicit ad coheredes suos. Sedebitis & uos suꝑ duodecĩ tronos:
in partem hereditatis. sed etiam in consordium potestatis adducit: si tam̃¬
unquit cõpatiamur.: ut & conglorificemur. Compatitur xp̃o qui dic̃.
me. Et iterum quidicit. si cõmortui suinus: et conuiuemꝰ. Si toleramꝰ:

Expanded text:
gismum nectit Apostolus et dicit: Si spiritum adoptionis accepimus, ergo filii sumus. Quod si filii sumus, sine dubio et haeredes, mercedem namque servus exspectat, haereditatem filius sperat. Et rursus alius addidit conclusionis augmentum: Haeredes quidem, ait, Dei, cohaeredes autem Christi. Haeres quis efficitur Dei, cum quae Dei sunt meretur accipere, id est, incorruptionis, et immortalitatis gloriam, thesauros sapientiae et scientiae reconditos. corpori claritatis suae, sed et cum illud adipisci meruerit, quod dixit ipse Salvator: Pater, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . Est praeterea et illa dignitas cohaeredum Christi, quod Pater quidem omne judicium dedit Filio. Sed et Filius dicit ad cohaeredes suos: Sedebitis et vos super sedes duodecimin partem haereditatis, sed etiam in consortium potestatis adducit: Si tamen compatiamur, ut et simul glorificemur. Compatitur Christo qui dicit: me ; et iterum qui dicit: Si commortui sumus, et convivemus: si compatimur,
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃senti capitulo requirat᷑. Si mortui sumus peccato & consepulti
sumus xp̃o & consurreximus cum eo : necessarium uidebitr sđm
nam trinitatis scientiam capimus. Lux est enim pater &e in sumine eĩ
qui est filius. lumen uidemus sp̃m scm̃. Facimus autem et tres noctes
cum tenebrarum et ignorantiȩ patrem una cum mendatio quod ex
eo natum est. & mendax est sicut & pater eus: et cum loquitur m̃da¬
misit. Destriumus hȩc & conculcamus si consepula sumus xp̃c. Etiam
scđ̃m illud quod ipse dicit: Ecce dediuobis potestatem calcandi suꝑ ser¬
pentes & scorpiones. et suꝑ om̃em uirtutẽ inimici. Quȩ singula ita sut̃
contraria trinitati. ut nox diei. ut tenebrȩ luci: ut mendacium uertia¬

Expanded text:
i de morte tractatur. Si mortui sumus peccato et consepulti sumus Christo, et consurreximus cum eo, necessario videbitur secundum nam Trinitatis confessionem capimus: lux enim Pater, et in lumine ejus, qui est Filius, lumen videmus Spiritum sanctum. Faciamus autem et tres noctes, cum teneeo natum est, et mendax est sicut et pater ejus, et cum loquitur mendamisit. Destruimus enim haec et conculcamus, si consepulti sumus Christo etiam secundum illud quod ipse dicit: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici . Quae singula ita sunt contraria sanctae Trinitati ut nox diei, ut tenebrae luci, ut mendacium veri
Abbreviated transcription (Latin):
gre desudauerint: ait̾ etiam. creaturam ut poterat rationabilem hab̃e
expectacionem quandam. & spem gerere tpr̃is illiꝰ quo reuelanda est
gła filiorum dĩ: hoc est cum reuelabuntur ea quȩ p̾parata sunt. ins
qui filiĩ dĩ merebuntur. ⁊ aut certe. cum ablato ab his uelamine quo ob¬
tegunt᷑. manifestati fuerint ipsi qui filii dĩ sunt. Quȩ aũ ẽ. creatura
quȩ reuelationem filiorum dĩ expectat : hȩc inquit quȩ nunc uanitati
subiecta est. Subiecta autem non uolens. neq sponte propͥa. sed uo¬
luntate eiꝰ qui dispensat uniuersa. Propter ipsum ergo subiecta est.
Subiecta autẽ non ea conditione. ut maneat semꝑ subiecta uanitati:
sed cum quadam sp̃e. Quȩ autem sit spes ista cõmemorat dicens:
qm̃ & ipsa inquit creatura liberabitur a seruitute corruptionis: in li¬
bertatem głȩ filiorum dĩ. Ait autẽ scire se paulus & similes sibi. qm

Expanded text:
re in vitio. Ait etiam creaturam, ut pote rationabilem, habere exspectationem quamdam, et spem gerere temporis illius quo revelanda est gloria filiorum Dei, hoc est, cum revelabuntur ea quae praeparata sunt his qui filii Dei esse merebuntur, aut certe cum ablato ab his velamine quo obteguntur, manifestati fuerint ipsi qui filii Dei sunt. Vanitati enim creaturanunc vanitati subjecta est: subjecta autem non volens, neque sponte propria, sed voluntate ejus qui dispensat universa. Propter ipsum ergo subjecta est; subjecta autem non ea conditione ut maneat semper subjecta vanitati, sed cum quadam spe. Quae autem sit spes ista commemorat dicens: Quoniam et ipsa, inquit, creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libe
Abbreviated transcription (Latin):
est. P rudentia autem sp̃s uita & pax. Num quid non unum atq idẽ
est quod dicit prudentia carnis mors est. et illud. littera occidit:
Igitur prudentia carnis mors est. Cui mors est. animȩ sine dubio.
Qui enim legem scđ̾m carnem id est scđm litterã intellexerit nõ uen̾
ad xp̃m qui est uita: et idõ prudentia carnis mors est. P rudentia

Expanded text:
est, prudentia autem Spiritus vita et pax. Nunquid non unum atque idem est, prudentia autem Spiritus vita et pax. Nunquid non unum atque idem est quod dicit prudentia carnis mors est, et illud, littera occidit? Igitur prudentia carnis mors est. Cui mors est? Animae sine dubio: qui enim legem secundum carnem, id est, secundum litteram intellexerit, non venit ad Christum qui est vita, et ideo pru
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicitur pro peocato. damnauit peccatum in carne. Sicut idem
apłs in aliis dicit. quia apparuit in nouissimis diebus ad destructionem
peccati. Et iterum propħa dicit. Ipse peccata nr̃a tulit: & iniquitates
nr̃as portauit. P ro peocato ergo hoc est ꝑ hostiam carnis suȩ quã ob¬
tulit pro peccato damnauit peccatum in carne sua: ut iustificatio le¬
gis impleretur in nobis. qui non scđm carnem ambulamus sed scdm
sp̃m. P ropter hanc & enim hostiam carnis quȩ oblata est pro peccato
scđm carnem. In qua parte scđ̾m ea quȩ supra exposuimus impos¬
sibilis erat lex infirma. Qui enim scđm carnem sunt. quȩ carnis
aꝑtius quasi internos & udȩos in medio statuens legem mossi dic̃.
Qui scđ̾m carnem sunt. quȩ carnis sunt sapiunt. Hoc est uidȩi qͦs
dicit scđm carnem isrł. quȩ carnis legis sunt sapiunt: in eo qđ sedm

Expanded text:
quae dicitur pro peccato, damnavit peccatum in carne, sicut idem quae dicitur pro peccato, damnavit peccatum in carne, sicut idem Apostolus in aliis dicit, quia apparuit in novissimis diebus ad destructionem peccati; et iterum propheta dicit: Ipse peccata nostra tulit, et iniquitates nostras portavit . Pro peccato ergo, hoc est, per hostiam carnis suae, quam obtulit pro peccato, damnavit peccatum in carne sua. Ut justificatio legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Per hanc etenim hostiam carnis, quae oblata est pro peccato, secundum carnem: in qua parte secundum ea quae supra exposuimus, impossibilis erat lex et infirma. Id enim egit mors Domini ne morsaptius quasi inter nos et Judaeos in medio statuens legem Moysi, dicit: Qui secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt, hoc est, Judaei quos dicit secundum carnem Israel, qui ea quae carnis sunt, sapiunt in eo quod secundum
Abbreviated transcription (Latin):
firmari carnem peccati. ostendit nos quidem habere carnem peccati:
filium uero dĩ similitudinem habuisse carnis peccati. non carnem
peccati. Om̃s enim nos homines qui ex semine uiri cum muliere
conuenientis concepti sumus: illa necessario utimur uoce qua dicit
dauid. qm̃ inmiquitatibus concepit me mater mea. Uerum qui ex
nulla uiri contagione sed solo est spũ sc̃õ suꝑ uirgine ueniente. et
unrtute altissimi obumbrante uenit ad corpus immaculatum : na¬
turam quidem corporis ñri habuit .: pollutionem tam̃ peccati quȩ ex
concupiscentie motu conceptus traditur. omĩno non habuit. Idcirco¬
inquit damnauit peccatum in carne. Qđ hostia pro peccato factus sit
xp̃c & oblatus sit pro purgatione peccatorum. onĩs scripturȩ testantur:
& p̾cipue paulus ad hebreos scribens cum dicit. Hoc enim fecit semel
semet ipsum hostiam offerendo. Et iterum. Qui proprio filio nõ peꝑcit
sed pro nobis om̃ibus tradidit illum. Per hanc ergo hostiam carnuis suȩ

Expanded text:
similitudinem carnis peccati, ostendit nos quidem habere carnem peccati, Filium vero Dei similitudinem habuisse carnis peccati, non carnem peccati. Omnes enim nos homines, qui ex semine viri cum muliere convenientis concepti sumus, illa necessario utimur voce, qua dicit David, quoniam in iniquitatibus concepit me mater mea . Verum quia ex nulla viri contagione, sed solo Spiritu sancto super Virginem veniente, et virtute Altissimi obumbrante, venit ad corpus immaculatum, naturam quidem corporis nostri habuit, pollutionem tamen peccati, quae ex concupiscentiae motu conceptis traditur, omnino non habuit. Idfacit cum moritur. Quod autem hostia pro peccato factus sit Christus et oblatus sit pro purgatione peccatorum, omnes Scripturae testantur, et praecipue Paulus ad Hebraeos scribens, cum dicit: Hoc enim fecit semel, semetipsum hostiam offerendo ; et iterum: qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum ; per hanc ergo hostiam carnis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
quod dixit pͣsciit et p̃destinauit. Puto enim quod sicut non de om̃ibus
dixit qui p̃destinati sunt. ita nec de om̃ibus dixit quos p̃sciit: Non enĩ
diosus est in scripturis sicubi inuenit scripturam dicere quia p̃scierit d̃.
sicut in p̾senti loco de bonis manifeste dicit: quia quos p̃scũt & p̃destina¬
uit conformes imaginis filii sui. Si enum quos p̾sciit hos et p̃destinauit
conformes eẽ imaginis filii sui: nullus autem malus conformis potest ẽẽ
imaginis filii dĩ: manifestum est quia de bonis tantum dicit p̾scuut qͦs
et p̾destinauit conformes unaginis filii sui. Ceteros uero non modo p̃scire.
sed nescire dicitur ds̃. Nouit enim dñs eosqui sunt eiꝰ. Ad eos autẽ qui ñ
sunt digni ut sciantur a dõ: saluator dicit. Discedite a me qm̃ numquam
cognoui uos oꝑariĩ iniquitatis. Sic ergo etiam in p̾senti loco quos p̾scũt
deus. ipsos & p̃destinauit conformes imaginis filii sui. Cȩteros autẽ qui¬

Expanded text:
quod dixit praescivit, et praedestinavit, puto quod sicut non de omnibus dixit, qui praedestinati sunt; ita nec de omnibus dixit, quos praescivit ac pradiosus est in Scripturis, sicubi invenit Scripturam dicere, quia malos praescierit Deus, sicut in praesenti loco de bonis manifeste dicit, quia quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui. Si enim quos praescivit, hos et praedestinavit conformes esse imaginis Filii sui, nullus autem malus conformis potest esse imaginis Filii Dei, manifestum est quia de bonis tantum dicit, Praesciit quos et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui: caeteros vero non modo: praescire, sed nescire quidem dicitur Deus. Novit enim Dominus eos qui sunt ejus. Ad eos autem qui non sunt digni ut sciantur a Deo, Salvator dicit: Discedite a me, quoniam nunquam cognovi vos, operarii iniquitatis . Sic ergo etiam in praesenti loco, quos praesciit Deus, ipsos et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui; caeteros autem pr
Abbreviated transcription (Latin):
initiis conuersetui. Initium autẽ sapientiȩ timor dĩ est. & in timore adhuc
positus primo cultus dĩ elem̃ta suscipiat: scdo formã serui quam suscepit
ad hoc ut rudis et ignarus timorem dĩ doceret: conformes fieri intelligen¬
di sunt hi qui pͥma initia in dĩ timore suscipiunt. Quia inquit quos p̃s

Expanded text:
initiis conversetur, initium autem sapientiae timor Dei est , ut in timore adhuc initiis conversetur, initium autem sapientiae timor Dei est , ut in timore adhuc positus prima cultus Dei elementa suscipiat secundum formam servi, quam suscepit ad hoc ut rudes et ignaros timorem Dei doceret, conformes fieri intelligendi sunt hi qui prima initia in Dei timore suscipiunt. Potest et s
Abbreviated transcription (Latin):
Sed et hoc quod dixit conformes imaginis filii sui: uolo requirere cuiꝰ formȩ
conformes fieri dicantur. Legimus enim filium dĩ aliquando in forma dĩ.
aliquando in forma serui ẽẽ positum. Cui ergo formȩ harum duarum
conformes dicat futuros apłos eos qui diligant dm̃. et quibus oĩa cooꝑant᷑
in bonum: non ociosi michi uidetur ẽẽ discriminis. Arbitror ergo scłm ea
quȩ in aliis idem paulus designat ubi dicit. Filioli mei quos iterum parturio
donec formetur xp̃c in uobis. Formari in his qui ad ꝑfectionem tendunt
xp̃in dicat scdm hoc quod uerbum est. ut in bis uerbi dĩ sinceritas ad purũ
informetur: et scđ̾m hoc quod ueritas est ut ueritas in eis absq ullius fuci
admixtione consistat. et scdm hoc quod sapiens est ut sapientia dĩ in eis.
quȩq uirtutes si in eis formentur ad liquidum. isti uidebuntur ad illã formã
quae in forma dĩ est conformes imagnus eẽ effecti. Si uero adhuc quis in

Expanded text:
d autem quod ait, conformes fieri imaginis Filii sui, volo requirere cujus formae conformes fieri dicantur. Legimus enim Filium Dei aliquando in forma Dei, aliquando in forma servi esse positum. Cui ergo formae harum duarum conformes dicat Apostolus futuros eos qui diligunt Deum, et quibus omnia cooperantur in bonum, non otiosi mihi videtur esse discriminis. Arbitror ergo secundum ea quae in aliis idem Paulus designat, ubi dicit: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis , formari in his qui ad perfectionem tendunt Christum dicat, secundum hoc quod Verbum est, ut eis Verbi Dei sinceritas ad purum informetur, et secundum hoc quod veritas est, ut veritas in eis absque ullius fuci admistione consistat et secundum hoc quod sapientia est, ut sapientia Dei in eis sit, o vel caeterae quaequae virtutes, si in eis formentur ad liquidum, isti videbuntur ad illam formam, qua in forma Dei est, conformes imaginis esse effecti . Si vero adhuc quis in
Abbreviated transcription (Latin):
quemq habere in sua potestate. ut quȩ ante iniquitati ad iniquita¬
tem seruitia dependebat: Hȩc conuersa in melius proposito iusticiȩ.
scĩficationiq dependat. Quod utiq fieri non posset si ante natura
ut quibusdam uidetur repugnaret : aut astroꝵ cursus resisteret.
Cum enim serui essetis peccati: liberi eratis iusticiȩ. Quẽ ergo fructũ

Expanded text:
quemque habere in sua potestate, ut quae ante iniquitati ad iniquitaquemque habere in sua potestate, ut quae ante iniquitati ad iniquitatem servitia dependebat, haec, converso in melius proposito, justitiae sanctificationique dependat, quod utique fieri non posset, si aut natura, ut quibusdam videtur, repugnaret, aut astrorum cursus obsisteret. Cum e
Abbreviated transcription (Latin):
tantur ad audiendum uerbum dĩ & explanationem legis. & ad capi¬
endam sapientiȩ disciplinam. Lingua quȩ conuicus maledictis et
turpiloquiis assueta est. conuertatur nunc ad benedicendum dñm
in omĩ tpr̃e. sermonem sanum proferat & honestum. ut det grãm audi¬
entibus: et ueritatem loquatur cum proximo suo. Sed quid opus est
hȩc singula ꝑsequi. cum pateat etiam tibi unuscuiꝰq membri myste¬
rium. qđ exhibuit uicũs aptare uirtutibus: Et actum quẽ ex hibuit
inmundiciȩ ad castitatem nunc scĩficationemq conuertere. Uidet᷑
sane inciusticiam pro om̃ibus siul uirtutibus nominasse : sicut e¬
contrario iniquitatem pro om̃ibus simul uiciis posuisse. Addidit
sane iusticiȩ scĩficationem: quo uidelicet castitatis pardem & genera¬
liter cum cȩteris. & ꝑsemet ipsam specialiter cõmendaret. Sed & illud
aspice quod ubiq ꝑ hȩc arbitrũ libertatem designat: & ostendit unũ¬

Expanded text:
tantur ad audiendum verbum Dei, ad explanationem legis, et ad capitantur ad audiendum verbum Dei, ad explanationem legis, et ad capiendam sapientiae disciplinam. Lingua quae conviciis, maledictis et turpiloquiis assueta est, convertatur nunc ad benedicendum Dominum in omni tempore: sermonem sanum proferat, et honestum, ut det gratiam audientibus, et veritatem loquatur cum proximo suo. Sed quid opus est haec singula persequi, cum pateat etiam tibi, uniuscujusque membri ministerium, quod exhibuit vitiis, aptare virtutibus, et actum quem exhibuit immunditiae, ad castitatem nunc sanctificationemque convertere? Videtur sane hic injustitiam pro omnibus simul virtutibus nominasse, sicut econtrario iniquitatem pro omnibus simul vitiis posuisse. Addidit sane, justitiae in sanctificationem, quod videlicet castitatis partem et generaliter cum caeteris, et per semetipsam specialiter commendaret. Sed et illud aspice, quod ubique per haec arbitrii libertatem designat, et ostendit unum