comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
propter cessent uamiloquii disputationes
et arriani dogniatis ꝑfidia conquiescat.
Hoc fiddes catholica hoc sanitas mentis
intelligit. ut unigenitus filius a patre
nec natura nec tempore debeat nec po¬
luerit declarare quod ẽ. Non em̃ po¬
terat substantialit᷑ ꝑ genus et differen¬
tias ad enus proprium ꝑuenire. quod
magis creaturis quam creatori uide¬
tur posse congruere. Nam quẽ admo.¬
dum supra eius naturam genus aliꝗđ
pͥualet repperiri: cum ipsum rerũ om¬
nium constet auctorem Quapropt᷑
aissimilis est ista diffintio illi diffimti¬
om quę substantialis uocatur: quȩ ꝑ
habitas differentias descendit ad pro¬
prium. Substantialis enĩ ista dici ñ po¬
test: quoniã quid sit dei substantia nul¬
latemus pͣualet comp̃hendi. Porest tam̃
sicut quib dam uisum ẽ diffiniri talit᷑
et incommutabilis. Nunc menbra dis¬
fintionis istius minutissime ꝑ quiramꝰ.
Dicit enim primũ. Egͥo autem consti¬
tutus sum rex ab eo: sed & reges

Expanded text:
propter cessent vaniloquae disputationes, et Ariani dogmatis perfidia conquiescat. Hoc fides catholica, hoc sanitas mentis intelligit, ut unigenitus Filius a Patre, nec natura, nec tempore debeat, nec poluerit declarare quod est. Non enim poterat substantialiter per genus et differentias ad ejus proprium pervenire, quod magis creaturis quam Creatori videtur posse congruere. Nam quemadmodum supra ejus naturam genus aliquod praevalet reperiri, cum ipsum rerum omnium constet 18 esse auctorem? Quapropter dissimilis est ista definitio illi definitioni quae substantialis vocatur, quae per habitas differentias descendit ad proprium. Substantialis enim ista dici non potest, quoniam quid sit Dei substantia nullatenus praevalet comprehendi. Potest tamen, sicut quibusdam visum est, definiri taliteret incommutabilis. Nunc membra definitionis istius minutissime perquiramus. Dicit enim primum: Ego autem constitutus sum rex ab eo. Sed et reges
Abbreviated transcription (Latin):
quox dentes superius dixit ẽẽ
comritos Pronuntiando enim do¬
mim ẽ salus. illos confundit qui pura¬
uerunt salutẽ xp̃o tamquã terreno ho¬
mini contemptibili pͣsumptione decer-¬
pere. Quid manit̾ impii laboratis.: Quo¬
modo potest aut ȩt̾na uita interimi: aut
saluatori salus ullatenus amputari s Su ꝑ
populũ tuum benedictio tua. Una sen¬
tentia & quid debeant credere hominib
p̾cipit: et quid ab ipso possint recipere

Expanded text:
e contritos. Pronuntiando enim, Domini est salus, illos confundit qui putaverunt, salutem Christo, tanquam terreno homini, contemptibili praesumptione decerpere. Quid inaniter, impii, laboratis? Quomodo potest aut aeterna vita interimi, aut Salvatori salus ullatenus amputari? Super populum tuum benedictio tua. Una sententia, et quid debeant credere, hominibus praecipit, et quid ab ipso possint recipere
Abbreviated transcription (Latin):
bum hoc frequenter iterandum ẽ: con¬
uenit magis ut per loca singula con¬
gruis satisfactionib explicetur. Syon
hic ęccłiam debemus accipere. quã mon¬
tem appellat ꝓpt̾ eminentiã honoris et
firmitatẽ fidei. Syon enim hebrea lingua
dicitur speculatio. quȩ competent᷑ apra¬
tur accliȩ: quoniam ad futuras spes suf¬
fitient᷑ instructa promissiones dñi men¬
tis prouidentia contuetur. nec tantũ p̃¬
sentib quantum futuris benefitiis glo¬
riatur. Merno ergo syon dicitur ȩc¬
clesia: quia speculatio eius in illa contempla¬
tiua uirtute defigitur. Suꝑ eam reuera xpc
est rex: quoniam ab ipso regitur arq dis¬
ponitur.
redicans pͣceptum dm̃.
uod fecit ȩuuangeliũ docens. ut pre¬

Expanded text:
bum hoc frequenter iterandum est, conbum hoc frequenter iterandum est, convenit magis ut per loca singula congruis satisfactionibus explicetur. Sion hic Ecclesiam debemus accipere, quam montem appellat propter eminentiam honoris et firmitatem fidei. Sion enim Hebraea lingua dicitur specula; quae competenter aptatur Ecclesiae; quoniam ad futuras spes sufficienter instructa, promissiones Domini mentis providentia contuetur; nec tantum praesentibus quantum futuris beneficiis gloriatur. Merito ergo Sion Ecclesia dicitur, quia speculatio ejus in illa contemplativa virtute defigitur. Super eam revera Christus est Rex, quoniam ab ipso regitur atque disponitur. Praedicans praeceptum Domini. Quod fecit Evangelium docens, ut pr
Abbreviated transcription (Latin):
ista conuersio humanę conuenit fragili¬
rani: ut de lero quis tristis. de placato ira¬
cundus: de beniuolo reddatur offensus.
Tunc loquetur. illud tempus significat.
cura iudicare uenerit mundum. Meri¬
to ergo ira et furor dicitur quando om¬
nia peccatorib obstinatis suis meritis
apta redduntur.
actenus ex sua ꝑsona propheta lo¬
curus ẽ: nunc per siguram quȩ gre¬
ce drͣ exallage. latme ꝑmutatio. uerba re¬
fert domini saluatoris qui se regem a pa¬
tre constitutum ẽẽ testatur. quod etiam
si riptum ẽ de ipso in titulo passionis. rex
inde&ꝵ. Hoc nec pilatus deleri passus est
qui eum iudeis tradidit cruci affigendũ.
Hoc etiam magi inquirendo professi sut᷑.
Ubi ẽ qui natus ẽ rex udeoꝵ S Sequi¬
tur. Suꝑ sẏon montem scm̃ eius. No¬
men enim istud multarũ quidem rerũ
absolute fecundum ẽ. Modo em̃ signi¬
ficat ȩccłiam. modo ipsum dnm̃ salua¬
torẽ. modo hierłm futuram. Et quia u̾¬

Expanded text:
ista conversio humanae convenit fragiliista conversio humanae convenit fragilitati, ut de laeto quis tristis, de placato iracundus, de benevolo reddatur offensus. Tunc loquetur, illud tempus significat, cum judicare venerit mundum. Merito ergo ira et furor dicitur, quando omnia peccatoribus obstinatis, suis meritis apta redduntur.  sanctum ejus. Hactenus ex sua persona propheta locutus est; nunc per figuram, quae Craece dicitur exallage, Latine permutatio, verba refert Domini Salvatoris, qui se Regem a Patre constitutum esse testatur. Quod etiam scriptum est de ipso in titulo passionis: Rex Judaeorum . Hoc nec Pilatus deleri passus est, qui eum Judaeis cruci tradidit affigendum. Hoc etiam Magi inquirendo professi sunt: Ubi est qui natus est Rex Judaeorum ? Sequitur, super Sion montem sanctum ejus. Nomen enim istud multarum quidem rerum absolute fecundum est. Modo enim significat Ecclesiam, modo ipsum Dominum Salvatorem, modo Jerusalem futuram. Et quia ver
Abbreviated transcription (Latin):
tellectum rei diuersis modis uerbis alie-¬
nis ac trans latitiis indicamus. Iuste igitur
propheta iudeq ꝑfidiã asserit irriden¬
dam: qui faisos testes contra ueritatẽ ad¬
ducere temprauerunt. qui dnm głȩ
crueifigere maluerunt. qui resurrectu¬
ri omniporentis xp̃i stulte sepulchri
receptacula signauerunt. Tantȩ si quidẽ
scelerũ moles contra potentiã dñ. demͣ¬
ter atq ianiter probantur assumptae.
unc loquetur ad eos in ira sua: & in
furore suo conturbabit eos.
ed ne irrisos tantum impios puta¬
remus: nunc eos grauiter cõme¬
morat arguendos. Ira uero & furor
similia sunt uerba p̾cedentib Nam ds
et cum tranquillitate iudicat: & seruata
pietate conturbat. Non in malos motu
aliquo surgente candescens: s ab eis suȩ
gre̾ momenta suspendens. Ira ergo dei
uocatur retributio peccatoꝵ. Nam motꝰ
diuinitas beata non patitur : quȩ semꝑ
ȩadem atͣna atq immobilis ꝑseuerat S

Expanded text:
tellectum rei diversis modis, verbis alietellectum rei diversis modis, verbis alienis ac translatitiis indicamus. Juste igitur propheta Judaeorum perfidiam asserit irridendam, qui falsos testes contra veritatem adducere tentaverunt, qui Dominum gloriae crucifigere maluerunt, qui resurrecturi omnipotentis Christi stulte sepulcri receptacula signaverunt. Tantae siquidem scelerum moles, contra potentiam Domini dementer atque inaniter probantur assumunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos. Sed ne irridendos tantum impios putaremus, nunc eos graviter commemorat arguendos. Ira vero et furor similia sunt verba praecedentibus. Nam Deus et cum tranquillitate judicat, et servata pietate conturbat: non in malos motu aliquo surgente candescens, sed ab eis suae gratiae momenta suspendens. Ira ergo Dei vocatur retributio peccatorum; nam motus Divinitas beata non patitur, quae semper eadem, aeterna, atque immobilis perseverat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ad xpm̃ ꝑtiner et ad apostolos eius: qͥ
sub numero plurali dnĩ regula ꝓbaban
paratione manserunt: qui non ꝓuti-¬
unt iugũ. nisi prius eius uincula dis¬
rumperent: in totũ uanissima uolun¬
tate decepti. Nam cum iugum dni
saluatoris sit suaue. et onus leue. domi¬
nationẽ eius grauissimã putauerunt¬
ita quod eos continere ac regere pote¬
rat. hoc infeliciter abicere festinabant
in habitat in cęlis irrdebit eos: et
dñs subsaimabit eos.
ȩlos hic scos uiros significat. siõ
et alibi ipse dicturus ẽ. Cȩli enar¬
rant gla̾m dei Quos aptissime cõme¬
morandos eligit: ut amplius impiorũ
elationẽ malitiamq confunderet. Irride¬
bit et subsannabit & his similia: ex nro
usu accipienda sunt. Cȩterum dñs nec
plane ridet. nec uultu subsannat: s uir¬
tute sua spiritalit̾ pagit quȩcumq dis¬
ponit. Hȩc sigura grece dicitur metho¬
nemia. larme tͣnsnominatio: quotiens in¬

Expanded text:
 pertinet et ad apostolos ejus, qui  pertinet et ad apostolos ejus, qui sub numero plurali Domini regula probabantparatione manserunt, qui non projiciunt jugum, nisi prius ejus vincula disruperint, in totum vanissima voluntate decepti. Nam cum jugum Domini Salvatoris sit suave, et onus ejus leve , dominationem ejus gravissimam putaveruntIta quod eos continere ac regere poterat, hoc infeliciter abjicere festinabant. Qui habitat in coelis irridebit eos, et Dominus subsannabit eos. Coelos hic viros sanctos significat, sicut et ipse alibi dicturus est: Coeli enarrant gloriam Dei , quos aptissime commemorandos elegit, ut amplius impiorum elationem malitiamque confunderet. Irridebit et subsannabit, et his similia, ex nostro usu accipienda sunt. Caeterum Dominus nec splene ridet, nec vultu subsannat; sed virtute sua spiritualiter peragit quaecunque disponit. Haec figura Graece dicitur metonymia, Latine transnominatio, quoties in
Abbreviated transcription (Latin):
do non fuisse. Reges autem uult intelli.¬
gi hero dem: qui ꝑsequendo anm̃ necauit
infantes. Aiterum uero herodẽ nepotẽ
euis qui pontio pilato i saluatoris nece
cons ensit RTSerito ergo adstitisse dicꝰ¬
ti sunt: qui sacrilegis mentib consen¬
tientes. in uno scelere conuenerunt. Prin¬
cipes autem de phariseis dicit. Sermo
enim iste interdũ reges interdum signi¬
ficat principes. Princeps enim dictus ẽ
quasi primatum capiens. Conuenert̃
in unum in unã uoluntatẽ non in
unũ conuentũ. Nam diuersis conci¬
liabulis hoc scelus leguntur fuisse ma¬
chinati. S ut intelligeres siguram fi¬
lii patrem posse respicere. uirumq po¬
suit aduersus dñm idest patrem. et
in euuangłõ dicit Qui non honorificat
Disrumpamus uincula eoꝵ.
erba sunt ista dementiũ iudeoꝵ
Dicebant uincula: que potius pec¬
cata soluebant. Sic enim pura¬
uerunt se uincula ista disrumpere: si
in pͣceptorẽ legis et apostolos ipsius sce-¬
lesta uoluntate prosilirent. Coꝵ nãq¬

Expanded text:
em vult intelligi, qui persequendo Dominum necavit infantes; alterum vero Herodem nepotem ejus, qui Pontio Pilato in Salvatoris nece consensit. Merito ergo astitisse dicti sunt, qui sacrilegis mentibus consentientes in uno scelere convenerunt. Principes autem de Pharisaeis dicit. Sermo enim iste interdum reges, interdum significat priores. Princeps enim dictus est quasi prima capiens. Convenerunt in unum, in unam voluntatem, non in unum conventum: nam diversis conciliabulis hoc scelus leguntur fuisse machinati. Sed ut intelligeres injuriam Filii Patrem posse respicere, utrumque posuit: adversus Dominum, id est Patrem; et Filium, non honorificat Disrumpamus vincula eorum. Verba sunt ista dementium Judaeorum. Dicebant vincula, quae potius peccata solvebant. Sic enim putaverunt se vincula ista disrumpere, si in praeceptorem legis et apostolos ipsius scelesta voluntate 17 prosilirent. Eorum namq
Abbreviated transcription (Latin):
posuit dixit ad me filius m̃s es tua
etiam ei dicturus erat post baptisi
hic ẽ filius meus dilectus. in quo mi
bene complacui. Et ut xpm̃ unã ꝑsa
id est uerbũ carnẽ factum e̾ẽ sentiris
iecit. ego hodie genui te. Hoc iam ne
habet commune cum cęteris. s toni
unigeniti filii propriũ. quod ipsũ at¬
nare atq inculcare rerum potuisset
incipit: nullo fine concluditur. Non
enim ibi fuit neq erit : s semꝑ mant¬

Expanded text:
posuit: Dixit ad me, Filius meus es tu, quod etiam ei dicturus erat post baptismum: Hic est filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Et ut Christum unaid est Verbum carnem factum esse sentires, adjecit: Ego hodie genui te. Hoc jam nihil habet commune cum caeteris, sed totum est unigeniti Filii proprium, quod ipsum designare atque inculcare rerum potuisset incipit, nullo fine concluditur. Non est enim ibi, fuit, neque, erit, sed sem
Abbreviated transcription (Latin):
eminerimus hos uersus & in
psalmo suꝑiore conscriptos.
ubi quinqueꝑtitum diximus¬
ẽẽ syllogisinum. S consideran.¬
dum est quod istam tristiciam seculi
sugiendam & frequenter admonet &
uehementissime persuadet. Non in¬
merito. quoniam bonis reb semꝑ aduer¬
sa est.Per hanc enim robur patientiȩ
frangitur: ꝑ hanc caritatis lumen ex¬
tinguitur. ꝑ hanc spei nr̃e desideriũ
uirtusq mollescit. & omnis uita confun.¬
ditur: ubi hec iniquitas maligna gras¬
satur. Illa uero tristicia uitalis. bona¬
rum mentium pax. iuge gaudium
beatꝙx. uotis est maximis ex petenda
De qua dicit apostolus. Fratres gau¬
deo non quia contristati estis. s quia
contristati estis ad penitentiam. Con¬
tristati enim estis secundum dm̃. Unũ
quidem nomen : s rerũ diuersa con¬
ditio est. Nam sicut illa mittit ad
mortem: sic ista dirigit ad perpetuã
sospitatem.
conclusio.

Expanded text:
eminerimus hos versus et in psalmo superiore conscriptos, ubi quinquepartitum esse diximus syllogismum. Sed considerandum est quod istam tristitiam saeculi fugiendam et frequenter admonet, et vehementissime persuadet; nec immerito quoniam bonis rebus semper adversa est. Per hanc enim patientiae robur frangitur, per hanc charitatis lumen exstinguitur, per hanc spei nostrae desiderium virtusque mollescit; et omnis vita confunditur, ubi haec iniquitas maligna grassatur. Illa vero tristitia vitalis, bonarum mentium pax, juge gaudium, beatorum votis est maximis expetenda; de qua dicit Apostolus: Fratres, gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis ad poenitentiam: contristati enim estis secundum Deum . Unum quidem nomen, sed rerum diversa conditio; nam sicut illa nutrit ad mortem, sic ista dirigit ad perpetuam sospitatem. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
exitus rerum. Ham qđ dix¬
it iueloces: ostendit moderationis illis
consilia defusse. Ad effundendũ sangͥ¬
nem. subaudiendũ dñ saluatoris: ut
scȩleratȩ rei. crescat immanitas actionis
Ita. sanguis iste agni immaculati duͣ
a iudeis effusus ẽ. nimis eos criminosos
effecit: s cum ad nos ꝑuenit. bearitudi¬
ni consecrauit.
ontritio & infelicitas in uiis eex. & uiã
pacis non cognouerunt.
ptime uia describitur impioꝵ
quȩ coniritio ẽ: quia et terit
et terituir. Infelicitas uero quia
numquã per ipsã nisi ad infausta sup¬
plicia ꝑuenitur. S porest aliquis & in
uia peccatoꝵ ẽẽ. & ad uiam iterum re¬
dire iustitiȩ : hic autẽ negat illos aliqua
conuersione liberatos. cũ dicit uiã pa¬
ipsum dnm̃ qui ẽ uia pacis cecatiq¬

Expanded text:
exitus rerum. Nam quod dixexitus rerum. Nam quod dixit, veloces, ostendit moderationis illis consilia defuisse. Ad effundendum sanguinem, subaudiendum, Domini Salvatoris; ut celeritate rei, crescat immanitas actionis, Ita sanguis iste Agni immaculati, dum a Judaeis effusus est, nimis eos criminosos effecit; sed cum ad nos pervenit, beatitudini consecravit.elicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt. Optime via describitur impiorum, quae contritio est, quia et terit et teritur. Infelicitas vero, quia nunquam per ipsam, nisi ad infausta supplicia pervenitur. Sed potest aliquis et in via peccatorum esse, et ad viam iterum redire justitiae. Hic autem negat illos aliqua conversione liberatos, cum dicit, viam paipsum Dominum, qui est via pacis, caecati
Abbreviated transcription (Latin):
spidum immane genus constat
ẽẽ serpentiũ: quod naturali
obstinatione uerba in cantan¬
tium non perhibetur admit¬
tere. Hec a uoto suo por
remoueri: quod nullo ualet carmine mi¬
tigari. Huic iudei aptissime comparant᷑
qui aduersum uerba saluraria induxe¬
runt miseri lȩtiferam surditatẽ. & ele¬
gerunt magis consilia uenenosa sequi.
quam ad salutaria instituta ꝑduci.
ut merito de illis dictum e̾ẽ indeatur.
P̾legerunt tenebras magis quã lucẽ
Uenenũ enim dictum ẽ: ab eo quod
ꝑ uenas serpat. Sic et uora malignor
occulta cogitatione grassantur Sequen¬
na quoq pulchre nimis in aspidis cõ¬
paratione manserunt: cui dum blan-¬
da carmina dicantur. illa semꝑ mina-¬
tur exitiũ. Ita &os iude& maledictiõe
& a maritudine plenum erat. quando
ꝓ animonitionib blasphemabant dnm
xnim. et de eius nece tractabant.
ȩloces pedes eo ad effundendũ san¬
guinem.
edes appellat consilii ꝓgressus
quib de incepto mouemur ad

Expanded text:
Aspidum immane genus constat Aspidum immane genus constat esse serpentium, quod naturali obstinatione verba incantantium non perhibetur admittere, nec a voto suo potest removeri, quod nullo valet carmine mitigari. Huic Judaei aptissime comparantur, qui adversum verba salutaria induxerunt miseri lethiferam surditatem; et elegerunt magis consilia venenosa sequi, quam ad salutaria instituta perduci; ut merito de illis dictum esse videatur: Elegerunt magis tenebras quam lucem . Venenum enim dictum est ab eo quod per venas serpat. Sic et vota malignorum occulta cogitatione grassantur. Sequentia quoque pulchre nimis in aspidis comparatione manserunt, cui dum blanda carmina dicantur, illa semper minatur exitium: ita et os Judaeorum maledictione et amaritudine plenum erat, quando pro bonis admonitionibus blasphemabant Dominum Christum, et de ejus nece tractabant. Vers. 8. Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Pedes appellat consilii progressus, quibus de incoepto movemur ad
Abbreviated transcription (Latin):
i quinq uersus usq ad diuisi
onẽ secundã. in hebreis exẽ¬
plarib non habentur. S qmͣ
tudine recepti sunt: pro ut concessum
fuerit singulos exponemus. Presens i¬
taq uersus. & in quinto psalmo iam
dictus ẽ Cerum quia ȩadem erat
gens et causa consimilis: apta in il¬
los repetira ꝓbatur ẽẽ sententia.
Merito ergo sepulchrũ dictum ẽ
guitur eqꝵ. qui mortifera loque ban¬
tur. Ham sicut illa cum patent. fe¬
tidos odores exalant: ita et istoꝵ gat¬
tur. pestiferos sermones ꝓferebat Et
ne soli pereant: linguis suis dolosa
disseminant. Memento autẽ qi
in his quinq uersib ꝑ sec unda̾ spe¬
tiem. diffinitionis. quȩ grece ar̃ ennoȩ¬
matice. latine notio nuncupatur. illos
insipientes designari. de quib superiꝰ
ait in cordib suis cogitare sacrilega.
Que speties non substanialit᷑ quid sit
designat: s eos euident᷑ insinuat. per¬
os maledictione et amaritudine ple¬
num est.

Expanded text:
Hi quinque versus usque ad diHi quinque versus usque ad diem secundam in Hebraeis exemplaribus non habentur. Sed quoniam tudine longa recepti sunt, prout concessum fuerit, singulos exponemus. Praesens itaque versus et in quinto psalmo jam dictus est. Verum quia eadem erat gens, et causa consimilis, apte in illos repetita probatur esse sententia. Merito ergo sepulcrum dictum est guttur eorum, qui mortifera loquebantur; nam sicut illa cum patent fetidos odores exhalant, ita et istorum guttur pestiferos sermones proferebat; et ne soli pereant, linguis suis dolosa disseminant. Memento autem quod in his quinque versibus, per secundam speciem definitionis, quae Graece dicitur ennoematice, Latine notio nuncupatur, illos insipientes designarit de quibus superius ait, in cordibus suis cogitare sacrilega. Quae species non substantialiter quid sit designat, sed eos evidenter insinuat peros maledictione et amaritudine plenum est.
Abbreviated transcription (Latin):
lectum uerba que dicta sunt transse¬
runtur. ut dicatur ex tempore nosse
quippiã. qui ante quam fiant nouit
rib nescio uos et his similia. Quod ge¬
nus locutionis in scripturis diumis rep¬
peris frequent᷑ insertum. Intelligens au¬
tẽ dixit propt᷑ assumptionẽ humanita¬
tis quia ds̃ intelligi debuisset. qui
multis mira culis aduentũ suȩ diuini¬
tatis ostendit. Requirens uero posuit.
si eius mandata sequerentur. Ille eniͣ
requirit dm̃. qui ab eius uoluntate nͣ
discrepat. Sic uno uersu mysteriũ scę
incarnationis ostensum ẽ: ut ꝑ hoc & ho¬
niũ fides poruisset intelligi. & remedi¬
um debuisset optati mimeris inueniri.
tamen ex eis ñ minima turba
crediderit: sed a parte totum
accipiendum ẽ. Tanti enim impii fuertͣ.
ut pene omnes ꝑfidi ẽẽ ac perisse pu¬
tarentur. Isti ergo declinauerunt a grã
di: & facti sunt inutiles sibi.
Sepulchrum patens ẽ guttur e&x lin¬
guis suis dolose agebant.

Expanded text:
lectum verba quae dicta sunt transfelectum verba quae dicta sunt transferuntur; ut dicatur ex tempore nosse quidpiam, qui antequam fiant, novit ribus: Nescio vos , et his similia. Quod genus locutionis in Scripturis divinis reperis frequenter insertum. Intelligens autem dixit propter assumptionem humanitatis, quia Deus intelligi debuisset, qui multis miraculis adventum suae divinitatis ostendit. Requirens vero posuit, si ejus mandata sequerentur. Ille enim requirit Deum, qui ab ejus voluntate non discrepat. Sic uno versu mysterium sanctae incarnationis ostensum est, ut per hoc et hominum fides potuisset intelligi, et remedium debuisset optati muneris inveniri. tamen ex eis non minima turba crediderit. Sed a parte totum accipiendum est; tanti enim impii fuerunt, ut pene omnes perfidi esse ac periisse putarentur. Isti ergo declinaverunt a gratia Dei, et facti sunt inutiles sibi. Vers. 6. Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant.
Abbreviated transcription (Latin):
impiis dicit. Dereliquerunt uias rectas
ut ambularent in uias prauas. Et ideo
ꝑuenire ad requiem octaui diei neque¬
unt: qui rotarũ more in sua semꝑ ter¬
ga uertuntur. Sequitur. Scđm alritu¬
dme̾ tuam multiplicasti filios hominiꝰ
Hoc ad illos ꝑtinet. qui sincere eloqͥis
dñi castis purissimisq crediderunt. Pi
uide quantũ illis in isto uerbo ꝓmitti᷑
Dicit enim. Sȩcundũ altituadmẽ tuan
uomodo prospexit d scilicet ur no¬
bis mitteret unigenitũ filiũ suũ¬
ꝑ quem nobis uera fides euiden¬
us posset agnosci. Super filios homi¬
num. De iuideis potest intelligi: sicut
ans in euangłio dicit. Non sum missus
nisi ad oues que perierunt domus isit:
ut honoratius eos appellauerit filios ho¬
minũ propt᷑ unius dei cultũ in cõpara¬
none gentiliũ. Iui enim populo spetia¬
ur cognoscitur datũ: quod repellendo
sacrilegos a se reddit alienum.
ma ar ypallage. idest ꝑmu¬
tatio quotiens in alium intel¬

Expanded text:
impiis dicit: Dereliquerunt vias rectas, impiis dicit: Dereliquerunt vias rectas, ut ambularent in vias pravas . Et ideo pervenire ad requiem octavae diei nequeunt, qui rotarum more in sua semper terga vertuntur. Sequitur, secundum altitudinem tuam, multiplicasti filios hominum. Hoc ad illos pertinet qui sincere eloquiis Domini castis purissimisque crediderunt. Et vide quantum illis in isto verbo promittitur; dicit enim, secundum altitudinem tuam Quomodo prospexit? Scilicet ut nobis mitteret Unigenitum Filium suum, per quem vera fides evidentius potuisset agnosci. Super filios hominum, de Judaei in Evangelio Dominus ait: Non sum missus, nisi ad oves quae perierant domus Israel , ut honoratius eos appellaverit filios hominum propter unius Dei cultum et in comparatione gentilium. Illi enim populo specialiter cognoscitur datum, quod repellendo sacrilegus a se reddit alienum. ma dicitur hypalage, id est permutatio, quoties in alium intel
Abbreviated transcription (Latin):
scȩ regule ȩqua moderatione seruatȩ sin
Oum dicit tu nos custodies: presumpas
caduce humanitatis abscidit. ne quis des
confidendo nullatenus estimaret. Aqr¬
sumus custodiri. nisi illius miseratione
tegamur. Addidit ȩxiã & męt̾num. qui
hic nos in tribulationib consolatur: i
in etͣna securitate constituet. Hic adiunar
illic glorificat et coronat. Ita nos pussiuꝰ
crearor et hic conseruat ne pereamus. et
ibi beatificat. ut nullatenus miseri esse
possimus.
IN circuitu impii ambulant: scdm ali¬
tudinẽ tua̾ multiplicasti filios homi¬
num.
ostquam sermones impioꝵ in pn¬
ma parte competenti execrano¬
ne redarguit. & in scđã parte
eloquia dñi mirabili p̃dicatione lauda¬
uit. uenit ad conclusionẽ psalmi
in qua singulis partib sub ino uersudis
restituit. Dicit enim sub breuissima sen¬
rentia in circuitu impios ambulare: ut
numquã ad rectã possint semitã ꝑue¬
nire. Cortuosȩ siquidẽ ue malis semp
morib applicantur: sicut salomon de

Expanded text:
e regulae, qua moderatione servatae sunt. Dum dicit, tu nos custodies, praesumptionem caducae humanitatis abscidit; ne quis de se confidendum ullatenus aestimaret. A gsumus custodiri, nisi illius miseratione protegamur. Addidit etiam, in aeternum, quia hic nos in tribulationibus consolatur, ibi in aeterna securitate constituit; hic adjuvat, illic glorificat et coronat. Ita nos piissimus Creator et hic conservat, ne pereamus; et ibi beatificat, ut nullatenus miseri esse possimus.In circuitu impii ambulant: secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Postquam sermones impiorum in prima parte competenti exsecratione redarguit, et in secunda parte eloquia Domini mirabili praedicatione laudavit, venit ad conclusionem psalmi, in qua singulis partibus sub uno versu digna restituit. Dicit enim sub brevissima sententia: In circuitu impios ambulare; ut nunquam ad rectam possint semitam pervenire. Tortuosae siquidem viae malis semper moribus applicantur, sicut Salomon de
Abbreviated transcription (Latin):
lesq eoꝵ similes dñi pedib feliciter
subiciuntur: quando ad xpĩanȩ ue¬
nerunt religionis affectũ. Nam licet
illi omnia iure dominationis inclinata
sint: illos. tamen proprie dicimus e̾ẽ
subiectos. qui ad eius onus leue & in¬
gum suaue ꝑuenire meruerunt.

Expanded text:
les, eorumque similes Domini pedibus feliciter les, eorumque similes Domini pedibus feliciter subjiciuntur, quando ad Christianae venerint religionis affectum. Nam licet illi omnia jure dominationis inclinata sint, illos tamen dicimus proprie subjectos, qui ad ejus onus leve et jugum suave pervenire meruerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
illi sci subiecti sunt. sed ęxiam peccato¬
res. Sepe enim de conuersis talib ma¬
iori gła triumphat dñs xp̃c. Pecora eniͣ
sunt. dum in camp&r libertate idest in
mundi istius uoluptate pascuntur.
Oues sunt: cum iam intra dñĩ sepra
clauduntur.
olucres cęli et pisces maris: qui ꝑam¬
bulant semitas maris.
olucres cęli suꝑbi sunt homines.
qui inflati uento iactantiȩ qua-¬
si ꝑ inane aeris efferuntur. et
humilia despitiunt cum altius eleuant᷑
Uolucres enim. a uolatu crebro dictȩ st̃
Pisces uero maris philosophos fortasse
significant. qui huius mundi naturam
erratica curiositate ꝑtractant. Nam
sicut illi posira fronte itinera sibi reserant
pelagi mundatione confusa. ira et isti
capite demisso uenas rerum ratione hu¬
mana assiduo labore ꝑquirunt. S cũ
sint pisces fluminũ. non uacat qđ hic
posuit maris. propter eos qui sibi ui¬
dentur e̾ẽ sapientes. Uerum isti ta-¬

Expanded text:
illi sancti subjecti sunt, sed etiam peccatoilli sancti subjecti sunt, sed etiam peccatores. Saepe enim de conversis talibus majore gloria triumphat Dominus Christus. Pecora enim sunt, dum in camporum libertate, id est in mundi istius voluptate pascuntur; oves sunt, cum jam intra septa Domini clauduntur.olucres coeli et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Volucres coeli superbi sunt homines, qui inflati vento jactantiae, quasi per inane aeris efferuntur, et humilia despiciunt, cum altius elevantur. Volucres enim a volatu crebro dictae sunt. Pisces vero maris philosophos fortasse significant, qui hujus mundi naturam erratica curiositate pertractant. Nam sicut illi posita fronte itinera sibi reserant pelagi inundatione confusa, ita et isti capite demisso venas rerum ratione humana, assiduo labore perquirunt. Sed cum sint pisces et fluminum, non vacat quod hic posuit, maris, propter eos qui sibi videntur esse sapientes. Verum isti ta
Abbreviated transcription (Latin):
se subiecta. ut ista distinctio. et dubie¬
tatem titubantib auferat. et głam Fc̃ę
icarnationis ostendat.
Oues et boues. insuper et pecora cãpi.
N hoc et in alio uersu qui sequitur argu¬
mentum ẽ quod dicitur ꝑ enumerationẽ
Uerum hec er alia nomina que sequnt᷑
allegorice dicta debemus accipere: ne
post rationales creaturas. imcõpetenter
pecora uel iumenta posuisse uideatur.
Oues electum populum significant.
xp̃ianum: sicut et in euangłio dñs pe¬
to dicit apło Pasce oues meas. Qui ido
comparantur ouib qmͣ se prestante dno
nnoxia conuersatione moderantur:
deinde quia mundi excubias sine aliquo
sensu doloris amittunt Nam sicut ouis
tondentem se non increpat: ita nec iustus
cupiditatẽ se ex spoliantis accusat. Doues
autem predi catores designat: qui huma-¬
na pectora mandatis cęlestib exarantes.
uirtutũ messẽ germinare fecerunt. Nec
uacat quod dicit insuper: quia non solũ¬

Expanded text:
se subjecta, ut ista distinctio, et dubiese subjecta, ut ista distinctio, et dubietatem titubantibus auferat, et gloriam sanctae incarnationis ostendat. Vers. 9. Oves et boves, insuper et pecora campi. In hoc et alio versu qui sequitur, argumentum est quod dicitur per enumerationem. Verum haec et alia nomina, quae sequuntur, allegorice dicta debemus accipere, ne post rationales creaturas incompetenter pecora vel jumenta posuisse videatur. Oves electum populum significant Christianum, sicut in Evangelio Dominus Petro dicit apostolo: Pasce oves meas . Qui ideo comparantur ovibus, quoniam se, praestante Domino, innoxia conversatione moderantur; deinde quia mundi exuvias sine aliquo sensu doloris amittunt. Nam sicut ovis tondentem se non increpat, ita nec justus cupiditatem se exspoliantis accusat. Boves autem praedicatores designant, qui humana pectora mandatis coelestibus exarantes, virtutum messem germinare fecerunt. Nec vacat quod dicit, insuper, quia non solu
Abbreviated transcription (Latin):
quia primus nequiter inchoauit. Pffo¬
dit: dum eum in sua dampnatione pe¬
fecit. Incidit in foueam quan fecit: in
mortis scilicet lacum. Quod uerbũ et
ad lacum et ad sepulchrum porest ap¬
tissime conuenire: sicut salomon dicis.
iestatis ꝓfectissima plenitudo Dicendo
onin suꝑ opera manuum tuarũ: om¬
n ili crearura subiecta monstratur.
Quia sicut a domini opere nichil ẽ ex¬
ceptum: ita nec a potestate xp̃i aliquia
rus eͥ mundum. Dicendo enĩ omnia.
nee tarrena uiderur excipere nec supe¬
p sicut de hoc loco testatur apłs celes¬
as expositor. In eo enim in quo ei omĩa
subiecit: nichil dimisit non subiectum
e Nam et alio loco dicit. Adorate euͣ
omnes angłi eius. Addidit sub pedib
ut omnis creatura merito ipsum colere
atq adorare uideatur. Et respice omĩa
suis locis fuisse seruata. Quem prius
propt̾ humilitatẽ carnis paulominus
ab angelis dixerat eẽ minoratũ post
isconsionẽ dicit pedib eius omnia fuis¬

Expanded text:
quia primus nequiter inchoavit: effoquia primus nequiter inchoavit: effodit, dum eum in sua damnatione perfecit: incidit in foveam quam fecit, in mortis scilicet lacum. Quod verbum et ad lacum et ad sepulcrum potest aptissime convenire, sicut Salomon dicit: jestatis perfectissima plenitudo. Dicendo enim, Super opera manuum tuarum, omnis illi creatura subjecta monstratur; quia sicut a Domini opere nihil est exceptum, ita nec a potestate Christi aliquid rus est mundum. Dicendo enim omnia, nec terrena videtur excepisse nec supera; sicut de hoc loco testatur Apostolus coelestis expositor: In eo enim in quo ei omnia subjecit, nihil dimisit non subjectum ei . Nam et alio loco 36 dicit: Adorate eum, omnes angeli ejus . Addidit: sub pedibus ejus, ut omnis creatura merito ipsum colere atque adorare videatur auctorem. Et respice omnia suis locis fuisse servata. Quem prius propter humilitatem carnis paulo minus ab angelis dixerat esse minoratum; post ascensionem dicit pedibus ejus omnia fuis
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce parturiuit iniustitiã concepit dolo¬
rem. ex peperit imiquitatẽ
ubtilit᷑ inquiramus uerba que¬
dicta sunt. Parauit iiustitiam
te humana mira cula facientẽ. et de e
potius exito cogitauit. Concepit dolo¬
rem: quando eos diuersis parabolis in¬
crepabat: ut a sua illos ꝑuersitate conu̾¬
teret. Peperit iniquitatẽ: quando dix¬
Omnis enim fructus similis probatur
auctori sicut alibi dictum ẽ. Ex frue¬
tib eoꝵ cognosceris eos. S cum sit pu¬
us concipere et postea parrurire. me¬
rito anteriore loco parrurire posuit. nt
ista nequitia non ex alieno malo conces¬
ta sed fuisse propria monstraretur.
acum aperuit et effodit eum: ex in¬
cidit in foueam quam fecir.
acus dicitur cinius fundus laret.
dum in unã foueã circumdatus melii¬
ditur. Hic plano tergo intuentiũ ocdis
faisa tranquillitare blanditur. ẜ quai¬
tum sit profundus absconditur. Lalis
ergo fuit et iste lacis iniquitatis: quẽ
iude prauiras excauauit. A peruit:

Expanded text:
iam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Subtiliter inquiramus verba quadicta sunt. Parturivit injustitiam te humana miracula facientem, et de ejus potius exitio cogitavit. Concepit dolorem, quando eos diversis parabolis increpabat, ut a sua illos perversitate converteret. Peperit iniquitatem, quando dixOmnis enim fructus similis probatur auctori, sicut alibi dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Sed cum prius sit concipere, et postea parturire, merito anteriori loco parturire posuit, ut ista nequitia non ex alieno malo concepta, sed fuisse propria monstraretur.acum aperuit et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit. Lacus dicitur cujus fundus latet, dum in unam foveam circumdatus includitur. Hic plano tergo intuentium oculis falsa tranquillitate blanditur: sed quantum sit profundus absconditur. Talis ergo et iste fuit lacus iniquitatis, quem Judae pravitas excavavit: aperuit,
Abbreviated transcription (Latin):
nificet in fine̾ qd̾ freqnt᷑ ĩuenit᷑ ĩtitulis.
inem duob dicimus modis
Primus iste eͣ cominunis.
atq mor̾alis quando res ali-¬
qua ad extremum ꝑducta
ꝑuenerit. nec ulter is potest ꝓdi¬
re. qui motus sui tͣminum proba¬
tur accipere Sic enim dicimus fi¬
niri cibũ. qui sedula comestione con¬
sumprus ẽ. Finitã pecuniã quȩ do¬
cetur expensa: et cęrera que hoc mͦ
probantur edici. Secundus dicitur
finis ꝑfectus atq ꝑpetuus quẽ mͦ
querimus. qui runc nobis ꝓrendi
magis ac dilatari incipit. q iando
ad eirn mens ceuta ꝑuene it. Ei¬
denti. Ad quem dum ꝑuenerimus.
nichil ultra ꝑquiremus. s in ipso be¬
aritudinis fine contenti pleniss: ia
iocunditate ꝑfruemur Cutus tan¬
tum amor ꝓficit. Iuantũ intellecꝰ¬
tus nrͣ domino pͣstante claxescit.
Et ideo quouie is ni titulis psatinꝙ¬

Expanded text:
nificet, in finem, quod frequenter invenitur in titulis. Finem duobus dicimus modis. Primus est iste communis atque mortalis, quando res aliqua ad extremum deducta pervenerit, nec ulterius potest prodire; qui motus sui terminum probatur accipere. Sic enim dicimus: finitum cibum, qui sedula comestione consumptus est; finitam pecuniam, quae docetur expensa, et caetera, quae hoc modo probantur edici. Secundus dicitur finis perfectus atque perpetuus, quem modo quaerimus; qui tum nobis protendi magis ac dilatari incipit, quando ad eum mens devota pervenerit. Fidenti . Ad quem dum pervenerimus, nihil ultra perquiremus, sed in ipso beatitudinis fine contenti, plenissima jucunditate perfruemur. Cujus tantum amor proficit, quantum intellectus noster, Domino praestante, clarescit. Et ideo, quoties in titulis psa
Abbreviated transcription (Latin):
Uaͣiuis alii tituli
ant pauciora. om̃s
tamen ad suꝑne con¬
siderationis munera
ꝑducuntur.
ut ipsa uarietas nec fastidium
faciat. nec quȩ sunt necessaria cõ¬
monere desistat. Psalmus ergo sieuc
sepe dictum est. significat melos cȩ¬
lestium uerbꝙ. quod de sursum
nobis resõnare sentitur. sicut hic
dicturus est. Discerne causam me.¬
am de gente non scã. uel cetera. Da
dirigitur: dum mens & intentio eius
ad ipsum desideranter aptatur. Nã¬
sicut ille superior doeet omnia con¬
tempni. quatinus desiderium dñi sin.¬
gulariter appetatur. ita & hic p̃monet
ne mundana possimus tribulatione
confundi. Se in atriis domini dicit
ẽẽ gaudendũ egritudinib nr̃is. ual¬
de necessarium ꝓbans qua totiens
nobis pius medicus ingerit potionẽ.¬
diuisio psalmi.

Expanded text:
uamvis alii tituli ant pauciora; omnes tamen ad supernae considerationis munera perducuntur; ut ipsa varietas nec fastidium faciat, nec quae sunt necessaria commonere desistat. Psalmus ergo sicut saepe dictum est significat melos coelestium verborum, quod desursum nobis resonare sentitur; sicut hic dicturus est: Discerne causam meam de gente non sancta, etc. Dadirigitur, dum mens et intentio ejus ad ipsum desideranter aptatur. sicut ille superior psalmus docet omnia contemni, quatenus desiderium Domini singulariter appetatur; ita hic praemonet, ne mundana possimus tribulatione confundi, sed in atriis Domini dicit esse gaudendum: aegritudinibus nostris valde necessariam probans, quam toties nobis pius medicus ingerit potioneDivisio psalmi.
Abbreviated transcription (Latin):
iximus cdaul
si guifieari mani
fortis. Et quan¬
cdo tale nomende¬
buit poni. nisi cĩ
passionis domini
gloriosa certamina referunt᷑: firtis
u̾tiq manii. qui ꝑ tolerantiam suam
pros rauit principem tenebrarum
qui inartem moriendo superauit.qu
humauim geniis captuium cruesfi¬
onis suȩ dispensatione liberauit. Ipsi
autem cum dicitur. nullum alterim
in telligi posse declaratur ipsum mi
xp̃m dnm̃ qui ꝑ hunc totum psal¬
mum loquitur. orans abhumilitatę
susceptȩ carnis. ꝑsecutorum debitas
in dicanis penas. non studio maliuolen.¬
tiȩ. s contestatione uindictȩ. Notan.¬
dum esi igitur hunc psalmum terti.¬
um esse. horum qui passionem et ri¬
surrectionem dominicam subbreuita.¬
te commnemorant.
Dunsio ꝑsalmi.

Expanded text:
iximus David significare manu fortem. Et quando tale nomen debuit poni, nisi cum passionis dominicae gloriosa certamina referuntur? Fortis utique manu, qui per tolerantiam suam prostravit principem tenebrarum, qui mortem moriendo superavit, qui humanum genus captivum crucifixionis suae dispensatione liberavit. Ipsi autem cum dicitur, nullum alterum intelligi posse declaratur, nisi iminum, qui per hunc totum psalmum loquitur: orans ab humilitate susceptae carnis, persecutorum debitas indicans poenas non studio malevolentiae, sed contestatione vindictae. Notandum est igitur hunc psalmum tertium esse horum qui passionem et resurrectionem Dominicam sub brevitate commemorant. Divisio psalmi.
Abbreviated transcription (Latin):
psalmĩ inter illa inui sieu¬
menta repositum qrȩa nmas uauis
purgatio peccatoꝵ eytur eium.
Sicut aqua extingine inẽ: sic e¬
lemosina extinguit ꝑ eccatuco.
Diuisio p̾salimi.

Expanded text:
psalmum inter illa judicemus sacramenta repositum, quae animas nostras purgatio peccatorum. Legitur enim: Sicut aqua exstinguit ignem, sic eleemosyna exstinguit peccatum . Divisio psalmi.
Abbreviated transcription (Latin):
salubrit᷑ didiciss: cognouerit. Illud
tamen auctoritate patrum & uerita¬
tis ipsius attestatione. firmissima credu¬
litare tenendum ẽ. uũ de trinitare. siue
unã ex trinitate ꝑsonam dei uerbũ mise¬
ratione mortaliũ ex maria uirgine ho-
minẽ factum spontanea uirtute. nͣ mi¬
nistratoria necessitate. quia nec naturȩ
suȩ ullã mutabilitatẽ sustmint. nec as¬
sumptione carnis augmentũ trmitatis
effecit: s sicut quidã ait. maculas nras
lauit in sanguine. rugas etiam reren¬
dit in cruce. Hoc cum sit spei nr̃ȩ sin¬
gulare presidiũ. beautudo credentiũ
felicitas magna iustoꝵ. non desmunt he-¬
retici impia uoluntate iorrodere. que hu¬
mano generi alutis causa cognoscitur
p̾stitisse. xIIII. Quemadmodum sit
ex positio digesta psalmorum.

Expanded text:
salubriter didicisse cognoverit. Illud salubriter didicisse cognoverit. Illud tamen auctoritate Patrum et veritatis ipsius attestatione firmissima credulitate tenendum est, unum de Trinitate, sive unam ex Trinitate personam, Deum Verbum miseratione mortaliminem factum spontanea virtute, non ministratoria necessitate, quia nec naturae suae ullam mutabilitatem sustinuit, nec assumptione carnis, augmentum Trinitatis effecit, sed, sicut quidam ait: Maculas nostras lavit in sanguine, rugas etiam tetendit in cruce. Hoc, cum sit spei nostrae singulare praesidium, beatitudo credentium, felicitas magna justorum, non desinunt haeretici impia voluntate corrodere, quod humano generi salutis causam cognoscitur praestitisse. XIV. Quemadmodum sit expositio digesta psalmorum.
Abbreviated transcription (Latin):
mo recondimus. nulla confusione turba¬
mui: quia error inde maxime nascitur
quando in conuenent᷑ redditur alibi qd
dictum constat ad aliua. Nam si uno
modo fuiset locutus. quiꝰs eius gemmã
substantiã potinsset agnoscere. cum etã
nunc in tam eiudentissima distinctione
naturã diuinitatis & humanitatis dm̃ xp̃ĩ
aliqui nitantur sacrilega uoluntate con¬
fundere  E. Hulta quoq scdm litterã
commonet. multa spiritalit᷑ iubet. ꝑso¬
nas subito deient᷑ immutat. ut nunc
xp̃c dei uerbum incarnatus & homo fac¬
tus caput eccłiȩ. minc ipsa aeccłia. nunc
homo iustus. nunc poenitens loqui uide¬
atur. ut omnia necessaria tangat atq
conludat. ubiq plenissimũ caelestium
rerum scm̃ uibrat eloquiũ. et multi¬
plici diuersitate uirtutũ ꝓpter huma¬
ni generis largiendã salutẽ. regni
sui adoranda mysteria. pius redẽpror
insinuat. Hoc ideo prefati sumus. ut
cum uentũ fuerit ad loca talia. intre¬
prdus lector audire possit. quod se iã

Expanded text:
mo recondimus, nulla confusione turbamur, quia error maximus nascitur inde, quando inconvenienter redditur alibi, quod dictum constat ad aliud. Nam si uno modo fuisset locutus, quis ejus geminam substantiam potuisset agnoscere, cum etiam nunc in tam evidentissima distinctione, naturam divinitatis et humanitatis Domini Christi aliqui nitantur sacrilega voluntate confundere? Multa quoque secundum litteram commonet, multa spiritualiter jubet, personas subito decenter immutat: ut nunc Christus Deus, Verbum incarnatum et homo factus, caput Ecclesiae; nunc ipsa Ecclesia, nunc homo justus, nunc poenitens loqui videatur, ut omnia necessaria tangat atque concludat. Ubique plenissimum coelestium rerum sanctum vibrat eloquium; et multiplici diversitate virtutum propter humani generis largiendam salutem, regni sui adoranda mysteria pius Redemptor insinuat. Haec ideo praefati sumus, ut cum ventum fuerit ad loca talia, intrepidus lector audire possit quod se jam
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ. Nam et paralipomenon expi¬
nit cũm dicit. de lignis thinis. quę
uulgo euelina uocantur. gradussi¬
is in domo dñi. et in domo regia.
cẏtharas quoq et psalteria cantons
Hic apud hebreos dicitur nablum
quod tamen in suprascripto libro fi¬
quenti repetione uulgatũ est. Ipsũ
uero psalmũ grecum constat ẽe̾ uoca¬
bulũ. quem dici quidã uolunt a potoi¬

Expanded text:
musicorum. Nam et Paralipomenon expomusicorum. Nam et Paralipomenon exponit , cum dicit de lignis thyinis, quae vulgo ebena vocantur, gradus factos in domo Domini, et in domo regia, citharas quoque et psalteria cantoribus. Hoc apud Hebraeos dicitur nablum, quod tamen in suprascripto libro frequenti repetitione vulgatum est. Ipsum vero psalmum Graecum constat esse vocabulum, quem dictum quidam volunt
Abbreviated transcription (Latin):
S XMeBryao. est ut ieronimus
mati ligni sonora concauitas.
obesum uentrẽ in suꝑiorib habens.
ubi cordarũ fila religata. discipln¬
biliter plectro ꝑcussa. suauissimã
cuntur reddere cantilenã Huic
tharȩ positio uidetur ẽẽ contrariai
quod ista in imo continet. illud en¬
uersa uice gestat in capite. Hoc a
genus orgam canorum atq singi
aptatur corpori dnĩ saluatoris. qmͣ
cut istud de altiorib sonat. sic &s
gloriosȩ institutionis suꝑna conci¬
brat. sicut ipse in euuangelio dica
qui ẽ de terra. de terra ẽ. et de tͣra
quitur. qu iutem de cęlo uenit. q
uidit et audiuit testatur. Vndea
dam et hoc opus dauiticũ psalmo
dictos eẽ prefiniunt. quia de suꝑi
culmine resonare noscuntur. C¬
nosce uero quod isti tantũ ꝓ excell¬
tia si dicantur psalmi. qui hoc u¬
lumine continentur Nam & psa¬
terium genus ẽẽ music& damha
ꝓphera testatur inquiens. uocẽ n¬
et sẏmphoniȩ. omnisq generis

Expanded text:
salterium est, ut Hieronymus mati ligni sonora concavitas, obesum ventrem in superioribus habens, ubi chordarum fila religata, disciplinabiliter plectro percussa, suavissimam dicuntur reddere cantilenam. Huic citharae positio videtur esse contraria, dum, quod ista in imo continet; illud conversa vice gestat in capite. Hoc autem genus organi canorum atque singulare aptatur corpori Domini Salvatoris, quoniam sicut istud de altioribus sonat, sic, et illud gloriosae institutionis superna concelebrat, sicut ipse in Evangelio dicit: Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur; qui autem de coelo venit, quae vidit et audivit testatur . Unde quidam et hoc opus Davidicum Psalmos dictos esse praefiniunt, quia de superno culmine resonare noscuntur. Cognosce vero quod isti tantum pro excellentia sui dicantur Psalmi, qui hoc volumine continentur. Nam et psalterium genus esse musicorum Daniel propheta testatur, inquiens vocem tet symphoniae, omnisque generis
Abbreviated transcription (Latin):
t in ipso letabitur cor nr̃m: et in
nomine scõ eius sperauimus.
equis dep̃dicta patientia mu-¬
sitaret. nequis se teodiosa uo-¬
luntate confunderet. Sequit᷑.
Magnificum et suauissimum
unus: quia ipsa expectatio habet pre.¬
mium suuri. quando ipse sustinens letatur in-

Expanded text:
t in ipso laetabitur cor nostrum, et in t in ipso laetabitur cor nostrum, et in nomine sancto ejus sperabimus. Ne quis de praedicata patientia mussitaret, ne quis se taediosa voluntate confunderet, sequitur magnificum et suavissimum munus: quia ipsa exspectatio habet praemium suum, quando ipse sust
Abbreviated transcription (Latin):
im que glorosos martyres focit. que fic
nĩr hona eustodit. que omnia uinc ⁊ ac¬
uitsa non luctando s sustinendo. nor i ur-¬
nurando. s grãs agendo. Hec de epti. cẽ
luxuriam comprumit. iram fexuidan.
imeit. uastatricem humani gene in ui-¬
lum tollit. mansuetos efficit enignis
umpetenter arridet. purgatosq homi¬
nes ad illa premia futura componit. Ipsa
ẽ quae fecem totius uoluptatis abstergit. lpsa
ĩ que limpidas animas reddit. Per ipsam
rp̃o militamus. ꝑ ipsam diabolum uinci-¬
nus. ꝑipsam beati adcȩlorum regna per-¬
ueniunt. Sopritum ẽ. enim. In patientia
ur̃a possidebitis animas ur̃as. Sequitur
Qm̃ adiutor et protector eorum est.
Aduitor ẽ: dum adeum ipsius gratia
siffragante conamur accedere. Protector:
dum resistimus aduersario. Securus
m sustinet dm̃: qui tali promissione
fuleitur. Et considera quia post omnia
p̃cepta patientiam ponit: ut uiriliter
cuncta toleremus. qui de tam magni
premii largitione confidimus.

Expanded text:
e gloriosos martyres facit, quae fidei nostrae bona custodit, quae omnia vincit adversa, non colluctando, sed sustinendo, non murmurando, sed gratias agendo. Haec deceptricem luxuriam comprimit, iram fervidam vincit, vastatricem humani generis invidiam tollit, mansuetos efficit, benignis competenter arridet, purgatosque homines ad illa praemia futura componit. Ipsa est quae faecem totius voluptatis abstergit, ipsa est quae limpidas animas reddit. Per ipsam Christo militamus, per ipsam diabolum vincimus, per ipsam beati ad coelorum regna perveniunt; scriptum est enim: In patientia vestra possidebitis animas vestras . Sequitur: Quoniam adjutor et protector noster est. Adjutor est, dum ad eum ipsius gratia suffragante conamur accedere; protector, dum resistimus adversario. Securus ergo sustinet Deum, qui tali promissione fulcitur. Et considera quia post omnia praecepta patientiam ponit, ut viriliter cuncta toleremus, qui de tam magni praemii largitione confidimus.
Abbreviated transcription (Latin):
liine aduerbum dicimus. Una enĩ
hate orationis definitum est. quid̃
sit sermo domini. hor ẽ. rectus. Subiungit. Et
omnia oꝑa euis in. ide. Utq ruando in illis
operat᷑. qͥui ipsuis do ic fc eles esse meruerunt:
sicut in euuangelio ai. Fic es tua. e saliran fecit.
Non enim opris a mini mulies Ai meruisset:

Expanded text:
Latine ad verbum dicimus. Una enim Latine ad verbum dicimus. Una enim parte orationis definitum est quid sit sermo Domini, hoc est, rectus. Subjungit, et omnia opera ejus in fide. Utique, quando in illis operatur, qui ipsius dono fideles esse meruerunt; sicut in Evangelio ait: Fides tua te salvam fecit . Non enim opera Domini mulier illa meruisset,