comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perfusis. impudentissime contradicit:
Aliquid ergo fortassis requirebat
diligentioris intentionis iudae factũ:
ut hec fornicaria quae significat
aeccłam degentłlm superstitionum
ꝓstitutione collectam. in habitu muli.¬
eris illuis quae thamar appellata
est posset agnosci: hic aucẽ cum
ipsa scriptura se aperiat. cumq aposto¬
lorum consonantib litteris illustretur.
quid hic ulteruis immoramur.
Ac non iam uidemus quod restat defi¬
mulo dĩ moyse. quid etiam ipsa sig¬
nificent quae faustus obiecit:
Quod enini frẽm defendens occidit
aegiptium. cui ñ facilline occurrit
in uiriosum nobis in hac peregrina¬
tione diabolum. adño xp̃o nobis
defensis occidi: Q uod uero in arena
obruit inter emiptum : manifestum
.ẽ. eius iam morticinã presentiam
ineis latẽre. qui non habent stabile
fundamentum: Unde aeccłam dñs
super petram aedificat: et eos qui
audiunt uerbum  & faciunt. compa¬
rat prudenti uiro qui aedificat. domũ

Expanded text:
perfusis inpudentissime contradicit. perfusis inpudentissime contradicit. aliquid ergo fortassis diligentioris requirebat intentionis Iudae factum, ut haec fornicaria, quae significat ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam in habitu mulieris illius, quae Thamar appellata est, posset agnosci; hic autem cum ipsa scriptura se aperiat cumque apostolorum consonantibus litteris inlustretur, quid hic ulterius inmoramur ac non iam uidemus, quod restat de famulo dei Moyse, quid etiam ipsa significent, quae Faustus obiecit? Quod enim fratrem defendens occidit Aegyptium, cuiuis facillime occurrit iniuriosum nobis in hac peregrinatione diabolum a domino Christo nobis defensis occidi. quod uero in arena obruit interemptum, manifestum est eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. unde ecclesiam dominus super petram aedificat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłiis iudȩae quae sunt in xp̃o.
unde et lapidem angularem inpsal¬
mis appellatum dñm sic interpreta¬
tur. quod duos parietes inseipso
con iuncxerit. circumcisionis uide¬
licet et prepucii: ut duos conderet
inse in unum nouum hominem
faciens pacem. et commutaret utrosq
in uno corpore dõ. ꝑ crucem interfi¬
ciens inimicitias in semetipso: et
ueniens euangelizaret pacem his
qui longe &e his quiꝓpe. id est gen¬
tibus longe & iudȩis ꝓpe. Ipse ẽ
enim pax nr̃a qui fecit utraq unũ
Merito et iste propheta filios iuda
ponens pro uideis. et filios isrł
ꝓgentibus: Et congregabuntur
inquit fili i uidȩ et fili i isrł pari¬
ter. et ponent sibuet caput unũ.
et ascendent de terra: huic itaq
ꝓ phetiae tam manifeste ipso rerum
effectu declarate. quis quis contra¬
dicit: Nonsolum ꝓpheticis. uerum¬
etiam apostolicis luteris: Nec solũ
quib libet litteris: uerum etiam
rebus impletis et clarissima luce

Expanded text:
ecclesiis Iudaeae. quae sunt in Christo, ecclesiis Iudaeae. quae sunt in Christo, unde et lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos condein se in unum nouum hominem faciens pacem et comin uno corpore deo, per crucem interficiens inimicitias in semet ipso, et ueniens euangelizaret pacem his, qui longe, et his, qui prope, id est gentibus longe et Iudaeis prope; ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum — merito et iste propheta filios Iuda ponens pro Iudaeis et filios Israhel pro gentibus, et congregabuntur, inquit. filii Iudae et filii Israhel pariter et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra. huic itaque prophetiae tam mani- . feste ipso rerum effectu declaratae quisquis contradicit, non solum propheticis, uerumetiam apostolicis litteris nec solum quibuslibet litteris, uerum etiam rebus impletis et clarissima luce
Abbreviated transcription (Latin):
regale sacerdotium. gens scã. po¬
pulus adquisitionis: quo uirtutel
eius annuntietis. qui detenebris
uos uocauit: in illud ammirabile
lumen suum : Qui aliquãndo ñ
populus : Nunc autem populus
dĩ: Quorum aliquando non mi¬
sertus est: Nunc autem miseretur ÷
hinc euidenter apparet. qđ ꝑpro¬
phetam dictum est. et erit nume¬
rus filiorum isrł quasi arena
maris quae sine mensura est.
et non numerabitur: Et consequen¬
ter ad uinctum est: et erit in
loco ubi dictum. ẽ. eis. non popu¬
lus meus uos. dicetur eis. filui
dĩ uiui. Non omnino de illo isrł¬
.ẽe. dictum qui est scđm carnem.
sed deillo dequo apostolus gentibus
dicit: Uos ergo abrahȩ semen estis.
scđm promissionem heredes ⁊ Sed
qm̃ et deilla iudȩa multi credider̃
ec credituri sunt. Nam inde erant
et apostoli. in de tot milia quae in
hierusalem apostolis sociata sunt.
inde aecclesiae dequibus adgalatbas
dicit ł ram autem ignotus facie

Expanded text:
regale sacerdotium, gens sancta, poregale sacerdotium, gens sancta, populus adquisitionis, quo uirtutes eius adnuntietis, qui de tenebris uos uocauit in illud admirabile lumen suum: qui aliquando non populus, nunc autem populus dei; quorum aliquando non misertus est. nunc autem miseretur. hinc euidenter adparet, quod per prophetam dictum est: et erit numerus filiorum Israhel quasi arena maris, quae sine mensura est et non numerabitur, et quod consequenter adiunctum est: et erit in loco, ubi dictum est eis "non populus meus uos," dicetur eis, filii dei uiui, non omnino de illo Israhel esse dictum, qui est secundum carnem. sed de illo. de quo apostolus gentibus dicit: uos ergo Abrahae semen estis secundum promissionem heredes. sed quoniam et de illa Iudaea multi crediderunt et credituri sunt — nam inde erant et apostoli, inde tot milia, quae in Hierusalem apostolis sociata sunt, inde ecclesiae, de quibus ad Galatas dicit: eram autem ignotus facie
Abbreviated transcription (Latin):
ri urãe : miscđiam consecute: Cum
ergo iussi etfacci huius figurã ipse
dñs per eandem scripturam euident̃
aperiat. cumq apostolicȩ luterae
hanc prophetiam completam innoui
testamenti predicatione testentur
Quis . ẽ. qui audeat dicere non prop¬
terea iussum et factum. propter
quod se uississe etprophetam fecis¬
se ipse in scis litteris qui ussit ex¬
ponit : ait enim apostolus paulus
Ut notas faceret diuitias gloriae suȩ.
in uasa miscdiae: quae preparauit
ingła. quos et uocauit: non solum
ex iudȩis. uerum eciam exgentib.
sicut & osee dicit: Uocabo non
plebem meam. plebem meã. et
nondilectam dilectam: Et erit in
loco ubi dictum est eis. non populus
meus uos: ibi uocabuntur filii di
uiui: hoc ergo degentibus prophe¬
tatum: paulus ostendit: Unde et
petrus scribens ad gentes. ꝓpheta
quidem ipsoꝰ nominato: ꝓphetiã
tamen eius uerbis suis inserit di¬
cens: Uos autem genus electum.

Expanded text:
ri uestrae "misericordiam consecuta." cum ri uestrae "misericordiam consecuta." cum ergo iussi et facti huius figuram ipse dominus per eandem scripturam euidenter aperiat cumque apostolicae litterae hanc prophetiam conpletam in noui testamenti praedicatione testentur: quis est, qui audeat dicere non propterea iussum et factum, propter quod se iussisse et prophetam fecisse ipse in sanctis litteris qui iussit exponit? ait enim apostolus Paulus: ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam; quos et uocauit nos, non solum ex Iudaeis, uerum etiam ex gentibus . sicut et Osee dicit: uocabo "non plebem meam plebem meam" et "non dilectam dilectam" et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo de gentibus prophetatum Paulus ostendit. unde et Petrus scribens ad gentes propheta quidem ipso non nominato prophetiam tamen eius uerbis suis inserit dicens: uos autem genus electum,
Abbreviated transcription (Latin):
et auertam regnum domus isrł:
Et erit in illa die. conteram arcum
isrł in uallem ie traheł ÷ Et conce¬
pit adhuc etpeperit filiam: et
dixit ei dñs: Uoca piomen eius
absq miscłia: quia non addam ultra
misereri urł. sed obliuione obliuis¬
car eorum: et domui iuda miserebor:
It saluabo eos indño dõ et non salua¬
bo eos in artu et ingladio et inbello
&e in equis et inequitibus: E t ablac¬
cauit eam: quae erat absq miscđia:
Et concepit et peperit filium: et dix̃
eidñs: Uoca nomen eius non populus
meus : quia uos non populus meus.
et ego non ero ur̃ : Et erit numerus
filiorum isrł quasi arena maris. quȩ
sine mensura est. et nonnumerabitur:
Et erit in loco ubi dictum ẽ eis non
populus meus uos: dicetur eis. filu
dĩ uiui Et congregabuntur filui
uida etfilii isrł: etponent sibunet
caput unum. et ascendent de terra :
quia magnus dies ie t rahel: Dicite
fratribus uris. populus meus: ẽtsoro¬

Expanded text:
et auertam regnum domus Israhel. et auertam regnum domus Israhel. et erit. in illa die conteram arcum Israhel in ualle Iezrahel. et concepit adhuc et peperit filiam. et dixit ei dominus: uoca nomen eius "absque misericordia," quia non addam ultra misereri Israhel, sed obliuione obliuiscar eorum; et domui Iuda miserebor et saluabo eos in domino deo suo, et non saluabo eos in arcu et in gladio et in bello et in equis et in equitibus. et ablactauit eam, quae erat absque misericordia, et concepit et peperit filium. et dixit ei dominus: uoca nomen e ius" non populus meus," quia uos non popuet ego non ero vester et erit numerus filiorum Israhel quasi harena maris quae sine mensura est et non numerabitur et erit in loco ubi dicetur eis non populus meus vos dicetur eis filii DIuda et filii Israhel et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra, quia magnus dies Iezrahel. dicite fratribus uestris "populus meus" et soro
Abbreviated transcription (Latin):
uno tempore ostendicur: Nam bono
illius. bonos aecclesiae : malo autẽ
illuis. malos aeccłȩ significatos puto:
bonos intritico : malos inziranus:
Siquid hinc sane his quae de illo scripta
sunt diligentius per tractatis. fiue
michi. siue cdoctoribus atq meliorib
aliuid probabilius elucere potuerit
Nunc tamen non eam rem ita dimisi¬
mus. ut intentionem nrãm in alia
properautem. tanquam interrupta
series contextionis impediat :
De osee autem propheta. non ame
opus est dici quid iussio illa factumue
significet. qđ dixit diis ad osee:. Uade
et accipe tibi uxorem fornicationum.
et fac filios defornicatione: cum satis
hoc ipsa scriptura demonstret. unde
etquare cdictum ÷ Sequitur enĩ. qm̃
fornicans fornicabitur terra adño:
Et abut et accepit gomer filiam debel¬
laim. et concepit et peperit filium
ecdirit dñs ad eum: Uoca nomen ciꝰ
ietrahel: qm̃ adhuc modicum.
et uisitabo sanguinem isrł super
domum uidam. et requiescere faciã:

Expanded text:
uno tempore ostenditur. Nam bono illius, bonos Ecclesiae; malo autem illius, malos Ecclesiae significatos puto: bonos in tritico, malos in zizaniis . Si quid hinc sane his quae de illo scripta sunt diligentius pertractatis, sivi mihi, sive doctioribus atque melioribus, aliud probabilius elucere potuerit, nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem, tanquam interrupta series contextionis impediat. CAPUT LXXXIX. De Osee autem propheta, non a me opus est dici quid illa jussio factumve significet, quod dixit Dominus ad Osee, Vade, et accipe tibi uxorem fornicationis, et fac filios de fornicatione, cum satis hoc ipsa scriptura demonstret, unde et quare sit dictum. sequitur enim: quoniam fornicans fornicabitur terra a domino. et abiit et accepit Gomer filiam Debeleim; et concepit et peperit ei filium. et dixit dominus ad eum: uoca nomen eius Iezrahel, quoniam adhuc modicum, et uisitabo sanguinem Iezrahel super domum Iuda et quiescere faciam
Abbreviated transcription (Latin):
in apłorũ dni conferentes nomina. uel
eorũ qui secuti apłos uiderentur. errores
ac mendatia sua. scđm eos se scripsisse
mentiti sunt: Sed uideris. ehoc interun
ut inquã capitulo tecũ non nimiũ ego
contenderim: cũnuchi illud satis ad pre¬
sidiua sit qđ ante posui. etqd necipsis
uobis negare licet: ante dĩn nr̃i aduen¬
tum patriarchas om̃s isrł et prophetas.
tartareis intenebris iacusse ꝓmeritis
suis: Vnde si umquã liberati axp̃o.
adlum̃ reducti sunt. quid hoc ad odium
attinet uitae ipsorum : Odimꝰ enĩ nos
et respuimꝰ notiqđ fuer̃. idẽ. homines.
sed quales fuer̃. id ẽ. malos Nec quod
nunc sunt idẽ. purgtatos. sed quod fuer.
id estꝰ inpuros aliquando: ac ꝑ hoc nob̾
incerim ut cũq uos id ẽe. uultis. nichil
obstat capitulũ hoc: cũ siue est uerum.
xp̃i hic miseratio cõmendetur & bonitas.
siue falsũ. scriptorib eius crimen inhereat:

Expanded text:
in apostolorum domini conferentes nomina uel in apostolorum domini conferentes nomina uel eorum, qui secuti apostolos uiderentur, errores ac mendacia sua secundum eos se scripsisse mentiti sunt. sed uideris; de hoc interim ut inquam, capitulo tecum non nimium ego contenderim, cum mihi illud satis ad praesidium sit, quod ante posui et quod nec ipsis uobis negare licet, ante domini nostri aduentum patriarchas omnes Israhel et prophetas tartareis in tenebris iacuisse pro meritis suis: unde si umquam liberati a Christo . ad lumen reducti sunt, qui hoc ad odium adtinet uitae ipsorum? odimus enim nos et respuimus, non quod fuerunt, id est homines, sed quales fuerunt. id est malos, nec quod nunc sunt, id est purgatos, sed quod fuerunt, id est inpuros aliquando. ac per hoc nobis interim, utcumque uos id esse uultis, nihil obstat capitulum hoc, cum, siue est uerum, Christi hic miseratio commendetur et bonitas, siue falsum, scriptoribus eius crimen inhaereat;
Abbreviated transcription (Latin):
uerint. sed nonfecerint oꝑa enis Nec
matheus scribere p̾ter misit. sed de abra¬
ham. illic & isaac & iacob nullam facit
omino mentionẽ : Et itẽ decenturione
& puero eius etiã lucas quidẽ scripsit.
sed eque ipse deabraham illic & isaac
et iacob nihil om̃mo testatur Ut quia
ubinã dictũ sit certo constare nonpossit
Nihil ꝓhibeat etiam noncredere quia sit
scripturas tã inconsonantes & uarias.
nunquã sane sine iuditio ac ratione aures
afferimꝰ : sed contẽplantes omĩa & cum
alus alia conferentes. perpendimus
utrum eorũ quidq axp̃o dici potu erit
is dei nr̃i inserta uerba sunt: quae nomi¬
ne signata ipsius. cũ eiꝰ fide non congru¬
ant: p̃sertim quia ut iã sepe probatũ
nobis. ẽ. nec abipso haec sunt nec ab eius
apłis scripta. sed multopost corũ assũp¬
cionem. anescio quib et ipsis inter se non
concordantib semi udeis. ꝑfanias opi¬
mionesq cõꝑta sunt: Qui tam̃ omĩa.eadẽ

Expanded text:
verint, sed non fecerint opera ejus, nec verint, sed non fecerint opera ejus, nec Matthaeus scribere praetermisit ; sed de Abraham illic, et Isaac, et Jacob nullam facit omnino mentionem. Item de Centurione et puero ejus etiam Lucas quidem scripsit; sed aeque ipse de Abraham illic, et Isaac, et Jacob nihil omnino testatur: ut quia ubinam dictum sit certo constare non possit, nihil prohibeat etiam non credere quia sit Scripturas tam inconsonantes et varias, nunquam sane sine judicio ac ratione aures afferimus: sed contemplantes omnia, et cum aliis alia confeutrum eorum quidque a Christo dici potuerit quiis domini nostri inserta uerba sunt, quae nomine signata ipsius cum eius fide non congruant, praesertim quia, ut iam saepe probatum a nobis est, nec ab ipso haec sunt nec ab eius apostolis scripta, sed multo post eorum adsumptionem a nescio quibus et ipsis inter se non concordantibus Semiiudaeis per famas opinionesque conperta sunt: qui tamen omnia eadem
Abbreviated transcription (Latin):
puto recogitans neforte fuisset uerum⁊
Sid locũ tam̃ mutat. applicatq id alteri
ciusae longe dissimili: ide. ubi dicit
iħc addiscipulos suos. contendite intra¬
re ꝑ. angustã portã: Multi eni uemient
quęrentes intrare. ã non poter̃: Cũ. aut̃
intrauerit inquit pat̾ familias & clause¬
rit ianuã: incipietis foris stare etpul¬
sare dicentes : dñe aperi nobis: łt respon¬
dens dicet: Nescio uos: Tunc incipietis
dicere : Manducauimꝰ etbibimꝰ coram
te .: et in plateis nr̃is a sinagogis docuisti:
Et dica uobis: Mescio unde estis: discedi¬
te a me om̃s oꝑarii iniquitatis: ibi erit
fletus etstridor dentiũ: cũ uideritis
abraha a isiac & iacob. et onĩs ꝓphetas
introeuntes in regnũdĩ: uos autẽ ex¬
pelli foras: & uenient aboriente & oc¬
cidente. & austro & aquilone: et recũ¬
bent in regno dĩ l oc uero ipsum qui¬
dem quia mulai ex cludentur aregno
dĩ. qui scilicet nom̃ tantumodo xp̃i porta¬

Expanded text:
puto recogitans, ne forte fuisset uerum; puto recogitans, ne forte fuisset uerum; sed locum tamen mutat ad.. plicatque id alteri cuidam causae longe dissimili, id est ubi dicit Iesus ad discipulos suos: contendite intrare per angustum ostium; multi enim uenient quaerentes intrare et non poterunt. cum autem intrauerit, inquit, pater familias et clauserit ianuam, incipietis foris tare et pulsare dicentes: domine, aperi nobis. et respondens dicet: nescio uos. tunc incipietis dicere: manducauimus et bibimus coram te et in plateis nostris et synagogis docuisti. et dicet uobis: nescio unde estis; discedite a me omnes, operarii iniquitatis. ibi erit fletus et stridor dentium, cum uideritis Abraham et Isintroeuntes in regnum Dei, vos autem expelli foras: et venient ab oriente et occidente et austro et aquilone, et recumbent in regno Dei . Hoc vero ipsum quidem, quia multi excludentur a regno Dei, qui scilicet nomen tantummodo Christi porta
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ut necessariũ hoc etmemorabile
int̾ xp̃i mirabilia gesta inserendum
putauerit euangłio suo: de abrahã
tamen illit. de isaac & iacob: nullam
facitat mentionẽ: Quod siquis dicat
iccirco p̃termisisse eũ. quia diccũ
id iã fuisset satis amatheo: cur ergo ges¬
tum ipsũ cõmemorat erga centurionẽ
ec puerũ eiꝰ. quod eque longe satis in¬
sinuatũ iã fuisset nobis mathei soller¬
tia: sed falsum est: Nãq & de obse¬
cratione ipsa adueniendi iħm: mathe
centurio uenerit adeũ rogaturus
medela. lueas aute non: sel qua
maiores natu ad eum miserit uideorũ:
Qui neforte sperneretur ab eodẽ tanquã
sunt ei. dicentes. ẽẽ. dignum cui id pres¬
taret. qm̃nquidẽ diligeret gentẽ suam.
et sinagoga ipse aedificasset sibi tin¬
quã ethoc addĩfilium ꝑtineret: si edi¬
ficationẽ sinagogie suie. uidei decentu¬
rione pagino meruerint: Nec tamen
omĩfariã & lucas hoc uerbũ reticuit.

Expanded text:
ipse ut necessarium hoc et memorabile ipse ut necessarium hoc et memorabile inter Christi mirabilia gesta inserendum putauerit euangelio suo, de Abraham tamen illic. de Isaac et Iacob nullam facit mentionem. quodsi quis dicat idcirco praetermisisse eum, quia enim dictum id iam satis fuisset a Matthaeo, cur ergo gestum ipsum commemorat erga centurionem et puerum eius, quod aeque longe satis insinuatum iam fuisset nobis Matthaei sollertia? sed falsum est. namque et de obsecratione ipsa adueniendi legum Matthaeuemet ipsum centurio uenerit ad eum rogaturus medelam, Lucas autem non, sed quia maiores natu ad eum miserit Iudaeorum, qui ne forte sperneretur ab eodem tamquam sunt ei dicentes dignum esse, cui id praestaret, quoniam quidem diligeret gentem suam et synagogam ipse aedificasset sibi. tamquam et hoc ad dei filium pertineret, si aedificationem synagogae suae Iudaei de centurione pagano meruerint. nec tamen omnifariam et Lucas hoc uerbum reticuit,
Abbreviated transcription (Latin):
seribentiũ ipsa uacrictis facit: Namq
cũ duo euangelistie mitheus eelucas
decenturione quodã parit̃ narrent.
cuiꝰ puer tunc infirmaretur. a ꝓpt̃
quẽ uisus fuerit hoc ipsum dixisse
ihis. quia scilicet tinti fide non inuenissae
in isrł quantã in illo homine gentili
quauis & pagino. eoquod dixerit idem
non se fuisse tĩ dignu ut subtectũ siui
intraret ihs: sed id rogare tantũ ut
iubero uerbo & sanaretur puer suus.
solus tam̃ mathcus hocꝰ dicit iħm ꝓse¬
cutuĩ. ẽẽ. ut diceret. Am̃ dico uobis. quia
multi uenient aboriente & occidente.
et retũbent cũ abrahã & isiac & iacob
in regno caelorum. filios aute regni
mittent intenebras exteriores Multos
quidem qui uenturi forent paginos
significans ꝓpt̃ centurione. quia esset
etipse gentilis: inquo tam̃ tanta fuiss&
fides inuenta: Filios autẽ regni appel¬
lans iudeos. in quib nulla. ẽẽt. inuen¬
ta fides : At uero lucas quãquã et

Expanded text:
scribentium ipsa uarietas facit. namque scribentium ipsa uarietas facit. namque cum duo euangelistae Matthaeus et Lucas de centurione quodam pariter narrent, cuius puer tunc infirmaretur et propter quem uisus fuerit hoc ipsum dixisse Iesus, quia scilicet tantam fidem non inuenisset in Israhel, quantam in illo homine gentili quamuis et pagano, eo quod dixerit idem non se fuisse tam dignum, ut sub tectum suum intraret Iesus. sed id rogare tantum, ut iuberet uerbo, et sanaretur puer suus, solus tamen Matthaeus hoc adicit Iesum prosecutum esse, ut diceret: amen dico uobis, quia multi uenient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filios autem regni mittent in tenebras exteriores, multos quidem. qui uenturi forent, paganos significans propter centurionem. quia esset et ipse gentilis, in quo tamen tanta fuisset fides inuenta, filios autem regni appellans Iudaeos, in quibus nulla esset inuenta fides. at uero Lucas quamquam et
Abbreviated transcription (Latin):
et iacob ipsi grãs : Decet eũ talia ope¬
rari circa animas: qui solem suũ oriri
facit superbonos & malos. etplure
super iustos et in iustos ⁊ Sed hoc tam̃
mihi unũ inopinione hac ur̃a moles¬
tũ est: cur id de iudęorũ tantũ patrib
sentiatis. ac nondecęteris quoq patri¬
archis gentui: qđ & ipñ senserunt ali.¬
quando nr̃i liberatoris hanc grãm.
preiertim cum deipiorum filiis magis
xp̃iana constet acccła quã desemine
abralia isiac & iacobSed ais utiq
illos quidẽ idola coluisse. hos uero
omĩpotentẽ dm̃. iccurcoq solĩ ipsorum
curã habuisse iħmlta dĩ omĩpotentis
cultura intartara detrudit. etfilii eget
aurilio qui coluit patreni: Sed uideris.
consentiam ut inquã ÷ icten incaelum
reduccos cos. non quia mererentur.
sed quia uincat diuina clem̃tia uim
peccitorum: Verũtim utrũ & hoc axp̃o
dictũ sit. dubios etiã nos et incertos

Expanded text:
et Iacob, ipsi gratias; docet eum talia opeet Iacob, ipsi gratias; docet eum talia operari circa animas, qui solem suum oriri facit super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed hoc tamen mihi unum in opinione hac uestra molestum est, cur id de Iudaeorum tantum patribus sentiatis ac non de ceteris quoque patriarchis gentium, quod et ipsi senserint . aliquando nostri liberatoris hanc gratiam, praesertim cum de ipsorum filiis magis christiana constet ecclesia quam de semine Abraham, Isaac et Iacob. sed ais utique illos quidem idola coluisse, hoc uero omnipotentem deum idcircoque solam ipsorum curam habuisse Iesum. ita dei omnipotentis cultura in tartara retrudit et filii eget auxilio, qui coluit patrem? sed uideris; consentiamus, inquam, hactenus in caelum reductos eos, non quia mererentur, sed quia uincat diuina clementia uim peccatorum. Uerumtamen utrum et hoc a Christo dictum sit, dubios etiam nos et incertos
Abbreviated transcription (Latin):
longo int̾uallo de tetra ac poenali
inferorum custodia ubi se uitae meri¬
tos. per eius scilicet misticã passionẽ:
ꝑuenire adhoc ipsum potuisse siper¬
uener̃. qđ scriptum deeis est: Neq
enĩ quia & latronem quenda decriice
liberauit idem nr̃ dñs. et ipso eodem
die secum futurũ dixit eũ in paradi¬
so patris sui. quisquã inuiderit. aut
in humanus ad eo esse potest. ut hoc
ei displiceat tante benignitatis officiũ ⁊
Sed nontam iccirco dicẽmꝰ eclatronũ
uitas acmores nobis ꝓbabiles. ee.
debere. quia iħs latroni indulgentiã
dederit: aut quia publicanis et mere¬
tricibus ignorit errata. dixeritq
qđ etiã p̃cederent ipsi ad regnũ caelo¬
rum cosqui se superbe gesserint
in uisticias puĩr in adustero depie¬
hensã mulierem quandã. uidęis accu¬
santib absoluit ipse: p̃cipiens ei. ut
iã peccare desineret: Qua ꝓpt̾ si horum
tale quid & circa abrahum egi. & isaas

Expanded text:
longo interuallo de tetra ac poenali longo interuallo de tetra ac poenali inferorum custodia, ubi se uitae meritos, per eius scilicet mysticam passionem peruenire ad hoc ipsum potuisse, si peruenerunt, quod scriptum de eis est. neque enim quia et. latronem quendam de cruce liberauit idem noster dominus et ipso eodem die secum futurum dixit eum in paradiso patris sui, quisquam inuiderit aut inhumanus adeo esse potest, ut hoc ei displiceat tantae benignitatis officium. sed tamen non idcirco dicemus et latronum uitas ac mores nobis probabiles esse debere, quia Iesus latroni indulgentiam dederit aut quia publicanis et meretricibus ignorit errata dixeritque, quod etiam praecederent ipsi ad regnum caelorum eos, qui se superbe gesserint. in iniustitia namque et in adulterio deprehensam mulierem quandam Iudaeis accusantibus absoluit ipse praecipiens ei, ut iam peccare desineret. quapropter si horum tale quid et circa Abraham egit et Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
quia mnulti uenient abori¬
ente & occidente. a recũbent
cũ abrahã. & isaac. & icob in regno
caclorũ : Uos ergo quare non accipitis
patriarchas.: ibsit nos quidem cuiquã
inuidere mortilium. que ds̃ forte
miseratione respiciens sua. deperditi¬
one uiquã reduxerit ad salutem:
Sed hoc sane nos eius. ee. iã clem̃tiae
ponimꝰ qui misertꝰ sit: non illius
meriti cuius fuisse negire ñ postis
improbabilẽ uiti Acꝑhoc a iudȩorũ
patres. abrahi scilicet isiac a iacob.
si est hoc ꝓcerto debuidem xp̃i testimo¬
niũ quod affertis. quãquã fuerunt ipsi
quidẽ flagitiosissimi ut fere morses
indicat eorum ꝓnepos. siue quis alius
historie huiꝰ conditor ẽ quae dicitur
geneos: qui eorum uitas nob odio
omĩ. fastidioq dignissimas scripsit.
sint tam̃ & ipsi iã in regno caelorũ:
sint in loco quẽ nec crediderant um
quã nec sperauerant. ut fere ex eorũ
liquido libris apparet. dũ modo tam̃
constet uobis etiam confirentibus

Expanded text:
ulti venient ab oriente et occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum . Vos ergo quare non accipitis Patriarchas? Absit nos quidem cuiquam invidere mortalium, quem Deus forte miseratione respiciens sua, de perditione unquam reduxerit ad salutem: sed hoc sane nos ejus esse jam clementiae ponimus qui misertus sit, non illius meriti cujus fuisse negare non possis improbabilem vitam: ac per hoc et Judaeorum patres, Abraham scilicet, et Isaac, et Jacob, si est hoc pro certo de iisdem Christi testimonium quod affertis, quanquam fuerunt ipsi quidem flagitiosissimi, ut fere Moyses indicat eorum pronepos, sive quis alius historiae hujus conditor est, quae dicitur Geneseos, qui eorum vitas nobis odio omni fastidioque dignissimas scripsit; sint tamen et ipsi jam in regno coelorum, sint in loco quem nec crequam nec sperauerant, ut fere ex eorum liquido libris adparet, dummodo tamen constet uobis etiam confitentibus
Abbreviated transcription (Latin):
non posset: sed quia sic scriptum est
in ea scriptura. cui nisi crediderimꝰ :
nec xp̃iani nec salui esse poterimꝰ:
Credimus ergo ex uirgine maria
natum . xp̃m̃: quia sic scriptum est
in euangelio: Credimus crucifixum
et mortuum: quia sic scriptum est
in euangelio: It uere natum et uere
mortuum: quia ueritas. ẽ. euangłm
Cur aute illa omĩa incarne estero
femine assumpta pati uoliłerit.
summa consili penes illum est:
siue qđ utrumq sexum que creaue¬
rat etiam hoc modo commendandũ
honorandumq iudicauit. assum̃ do
formam uiri. et nascendo defemina.
siue aliqua alia causa quae nam illa
sit non temere dixerim. illud timen
fidenter dicam: Nec aliter factũ ẽẽ.
quam euangelica ueritas docuit.
Nec aliter fieri oportuisse. quam
dĩ sapientia. iudicauit: ł uangelii
fidem: omnibus hereticorum dispu¬
tationib ante ponimus ÷ Consilium
autem sapientiae dĩ. supra omne
consilium creaturae cuiuscumq

Expanded text:
non posset. sed quia sic scriptum est non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec salui esse poterimus. credimus ergo ex Maria uirgine natum Christum, quia sic scriptum est in euangelio; credimus crucifixum et mortuum, quia sic scriptum est in euangelio; et uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapientiae dei supra omne consilium creaturae cuiuscumque
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ex persona catholici faustus
ꝓponit. iħs si natus non est quomͦ
mortuus est: nisi qui parum con¬
siderat ipsum adam et natum non
si uoluissec filius di inde sibi huma¬
nã carnem ueramq formare
unde formauit et illi primo
homini: qm omia per ipsum facta
sunt. quis eum non potuis se audent
affirmare.: si deuiq decaelesti uł
aeria uel humida creatura. corpꝰ
assumptũ uellet commutare in
humane carnis uerissimam quali¬
tatem. inqua & uiuere ut morta¬
lis homo posset & mori. hoc eum
potuisse facere. quis negaret
Omĩpotentem omĩpocentis filium.
Nonauderet. Postremo si uoluisse
denullis elementis corporeis que
per eum creata sunt corpus assu-¬
mere. sed prorsus ex nichilo sibi
creare ueram carnem. sicut per eũ
creata sunt cuncta quae nonerant
quis nr̃m contra dicere. quis nrin
fieri non potuis se concenderet: non
ergo idẽo credimus natum exuirgine
MARIA. quod aliter inuera carne
existere atq hominib apparere

Expanded text:
quasi ex persona catholici Faustus quasi ex persona catholici Faustus proponit: Iesus si natus non est. quomodo mortuus est? nisi qui parum considerat ipsum Adam et natum non si uoluisset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque formare, unde formauit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt, quis eum non potuisse audeat adfirmare? si denique de caelesti uel aeria uel humida creatura corpus adsumptum uellet commutare in humanae carnis uerissimam qualitatem. in qua uiuere et mortalis homo posset et mori, hoc eum potuisse facere quis negaret, omnipotentem omnipotentis filium? non auderet. postremo si uoluisset de nullis elementis corporeis, quae per eum creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex nihilo sibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: quis nostrum contradicere, quis nostrum fieri non potuisse contenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine Maria, quod aliter in uera carne existere atque hominibus adparere
Abbreviated transcription (Latin):
unde dampnetur in aet̃num. quan¬
do pars illa dei ur̃i inglobo imper
petuum confi getur.: An&e hoc
dicturus es. quia pars lucis lux. ẽ.
et pars dei deus non est.: postremo
ut sine ulla ratiocinatione et pland
fidei ueritate a nobis audiatis. cur
heliam hominem natum rapcum
ẽẽ. diuinitus deterra credamus.
xp̃m autem & ex uirgine uere
Natum. & in cruce uere mortuum:
haec ideo credimus. quia et illud
de helia. & hoc dexp̃o scã scriptura
testatur: cui Nemo pius nisi qui
credit. & nisi impius nemo non
credidit : Illud autem dehelia uos
negatis: qui omia simulatis:
De xp̃o autem qđ nasci non potuerit¬
& mori potuerit. nec uos dicitis.
sed ei ex uirgine nati uitatem
nullã. mortem autem in cruee
falsam fuisse contenditis: hoc ẽ
etiam ipsam nullam: sed a ludifi¬
candos humanos oculos simulatã.
ad nichil a liud nisi ut abeis qui
ista credideri nt: etiam uobis omĩa
mentientibus ignoscatur: Quis
autem uobis proponat quod fibi

Expanded text:
unde damnetur in aeternum, quanunde damnetur in aeternum, quando pars illa dei utuum configetur? An et hoc dicturus es, quia pars lucis lux est, et pars Dei Deus non est? Postremo ut sine ulla ratiocinatione et plana fidei veritate a nobis audiatis, cur Eliam hominem natum, raptum esse divinitus de terra credamus, Christum autem et ex virgine vere natum, et in cruce vere mortuum: haec ideo credimus, quia et illud de Elia, et hoc de Christo sancta Scriptura testatur , cui nemo pius nisi qui credit, nisi impius nemo non credit. Illud autem de Elia vos negatis, quia omnia simulatis: de Christo autem quod nasci non potuerit et mori posed eius ex uirgine natiuitatem nullam, mortem autem in cruce falsam fuisse contenditis, hoc est etiam ipsam nullam, sed ad ludificandos humanos oculos simulatam, ad nihil aliud, nisi ut ab eis, qui ista crediderint, etiam uobis omnia mentientibus ignoscatur. Quis autem uobis proponat, quod sibi
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit mori: tale ẽ. ac siquisq
diceret: Si pocuit natura hominis
in aliquid melius commutari. cur
di natura indeterius non potuerit.
Stulte. quia hominis ẽnatura muta¬
bilis. dĩ autẽ in commutabilis:
Possit enim &e aliquis parit̾ insanis.¬
simus dicere : Si homini potest
donare ut regnec in aeternum. cur ñ & sibi facer
saltem mortem dĩ. aeternę uitae
hominis compara: Plane si sic
acciperes triduanam mortem
dĩ. ut caro in illo moreretur quã
demor ta lium genere assũp sit.
uerum saperes: Nam istaĩ triduanã
xp̃i mortem. pro aeterna uita
hominũ factam: ueritas euangelica
prȩdicat: Cum autem uelis triduanã
mortem nullamortali assumpta
creatura in ipsa diuina natura. ideo
non absurde credi quia potest huma.¬
na natura in mortalitate donari:
ꝓfecto sic desipis. quomodo qui nec
dñi nosti nec dona dĩ: Deinde quo.¬
modo illud quod supra posui non
dicis acsentis. dm̃ sibi non fecisse

Expanded text:
potuerit mori? tale est, ac si quisquam potuerit mori? tale est, ac si quisquam diceret: si potuit natura hominis in aliquid melius commutari, cur dei natura in deterius non potuerit? stulte, quia hominis est natura mutabilis, dei autem incommutabilis. possit enim et aliquis pariter insanissimus dicere: si homini potest donare, ut regnet in aeternum, cur non et sibi facesaltem mortem dei aeternae uitae hominis compara. plane si sic acciperes triduanam mortem dei, ut caro in illo moreretur, quam de mortalium genere adsumpsit, uerum saperes; nam istam triduanam Christi mortem pro aeterna uita hominum factam ueritas euangelica praedicat. cum autem uelis triduanam mortem nulla mortali adsumpta creatura in ipsa diuina natura ideo non absurde credi, quia potest humana natura inmortalitate donari, profecto sic desipis, quomodo qui nec deum nosti nec dona dei. deinde quomodo illud, quod supra posui, non dicis ac sentis deum sibi non fecisse,
Abbreviated transcription (Latin):
&e mentibus uerum est: O mnipo¬
tentem autem dĩn non ita dicimus.
ac si eum etiam mori posse creda¬
mus : Et quia hoc non potest: ideo
non sit dicendus omp̃s: ille plane
omp̃s uere solus dicitur. quia
uere est. et a quo solo est quicquid
aliquo modo. e spuale uel corporale:
quia uniuersa creatura sua u̾titur:
ut ei placet : Placeł autem illi scđm
ueram in commuta bilemq iustitiã.
quod ipse sibi est omnia mutabilia.
cum ipsesit in commutabilis: mutaus
promeritis siue naturarũ siue fac¬
torum: Numquid ergo dicturi sumꝰ.
qđ helias cum esset creatura. mutari
non posset uel indeterius uel ime¬
lius : aut eo modo non posset. qui
esset humano generi insolitus scđm
stultissimus dixerit: Cur ergo qđ
deillo inscriptura ueracissima posi¬
tum . ẽ. non credamus. nisi putemus
hoc solum posse facere dm̃. quod uide¬
re consueuimus sed si homo fuit
inquit helias et potuit non mori.
cur xp̃s cum homo nonfuerit non

Expanded text:
et mentibus uerum est. omnipoet mentibus uerum est. omnipotentem autem deum non ita dicimus, acsi eum etiam mori posse credamus, et quia hoc non potest, ideo non sit dicendus omnipotens. ille plane omnipotens uere solus dicitur, quia uere est et a quo solo est, quicquid aliquo modo est uel spiritale uel corporale, quia uniuersa creatura sua utitur, ut ei placet; placet autem illi secundum ueram incommutabilemque iustitiam, quod ipse sibi est, omnia mutabilia, cum ipse sit incommutabilis, mutans pro meritis siue naturarum siue factorum. numquid ergo dicturi sumus, quod Helias, cum esset creatura, mutari non posset uel in deterius uel in melius, aut eo modo non posset, qui esset humano generi insolitus, secustultissimus dixerit? cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima positum est, non credamus? nisi putemus hoc solum posse facere deum, quod uidere consueuimus. Sed si homo fuit, inquit, Helias et potuit non mori. cur Christus, cum homo non fuerit, non
Abbreviated transcription (Latin):
factum inuenit: dequo fieret: quis
autem dicat ut id quod iam non est
faciat non . ẽe. quicquid enim p̃te¬
ritum estꝰ Non ergo est: quod uere
dicimus fuisse: Sed ideo uerum ẽ.
illud fuisse. quia in nr̃ã sententia.
uerum e: non in ea re quae iam
non est: Sencentia quippe qua
diciius aliquid fuisse. ideo uera
est : quia illud dequo dicimus iam
non est: hanc sententiam ds̃ falsam
facere non potest. quia non est con¬
trarius ueritati: Quod si quęras ubi
sit haec uera sententia: prius inue¬
nitur in animo nr̃o. cum id uerum
scimus et dicimus: Sed si de animo
nr̃o ablata fuerit. cum id quod sci¬
mus obliti fuerimꝰ: manebit ipsa
ueritate : Semꝑ enim uerum erit
fuisse illud quod erat et non
est: & ibi uerum erit iam fuisse
quod erat. ubi uerum erat antequã
fieret. futurum ẽe: quod erat : Hiuc
ueritati ds̃ non potest aduersari.
in quo est ipsa summa et in commu¬
tabilis ueritas: quo illustratur
ut sit quicquid in quorumq animis

Expanded text:
factum inuenit, de quo fieret. quis factum inuenit, de quo fieret. quis autem dicat, ut id, quod iam non est, faciat non esse? quicquid enim praeteritum est ? non ergo est, quod uere dicimus fuisse, sed ideo uerum est illud fuisse, quia in nostra sententia uerum est, non in ea re, quae iam non est. sententia quippe, qua dicimus aliquid fuisse, ideo uera est, quia illud, de quo dicimus, iam non est. hanc sententiam deus falsam facere non potest, quia non est contrarius ueritati. quodsi quaeras, ubi sit haec uera sententia, prius inuenitur in animo nostro, cum id uerum scimus et dicimus. sed si et de animo nostro ablata fuerit, cum id, quod scimus, obliti fuerimus, manebit ipsa ueritate. semper enim uerum erit fuisse illud, quod erat et non est; et ibi uerum erit iam fuisse, quod erat, ubi uerum erat, antequam fieret futurum esse, quod non erat. huic ueritati deus non potest aduersari, in quo est ipsa summa et incommutabilis ueritas, quo inlustratur, ut sit, quicquid in quorumque animis
Abbreviated transcription (Latin):
esset hoc fecisset : Nam ds̃ quod factu¬
rus erat utiq sciebat: &e ideo simul
sciebat illud futurum non fusse. quod
nefieret facturus erat: łtꝓculdubio
potius uerum est quod scit ds̃.: quam
quod opinatur homo: Vnde tam
non possunt futura nonfieri. quam
non fuisse facta preterita: ꝗm̃ non ẽ.
indĩ uoluntate ut eo sit aliquid falsũ.
quo uerum. ẽ. : Qua propter omnia
quae uere futura sunt. sinedubio
fient: Si autẽ facta non fuerint.
futura non erant : lta omiã quae uere
preterita sunt: sine dubio p̾terier̃:
Quisquis itaq dicit. si omp̃s. ẽ. ds̃.
faciat ut quae facta sunt facta non
fuerint. non uidet hoc se dicere:
Si omp̃s. ẽ. faciat ut ea quafͦ uera sunt.
quo ipso quo uera sunt falsa sint:
Potest enim facere : ut aliquid non sit
quod erat : Iunc enim facit ut non
sit: quando id ẽẽ. inuenerit dequofiat:
Uelut cum aliquem qui coepitͤ nascen¬
do. faciat nonẽe: moriendo hoc enĩ

Expanded text:
esset, hoc fecisset. nam deus, quod factuesset, hoc fecisset. nam deus, quod facturus erat, utique sciebat et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat; et procul dubio potius uerum est. quod scit deus quam quod opinatur homo. unde tam non possunt futura non fieri quam non fuisse facta praeterita, quoniam non est in dei uoluntate, ut eo sit aliquid falsum, quo uerum est. quapropter omnia, quae uere futura sunt, sine dubio fient; si autem facta non fuerint, futura non erant . ita omnia, quae uere praeterita sunt, sine dubio praeterierunt. Quisquis itaque dicit: si omnipotens est deus, faciat. ut quae facta sunt, facta non fuerint, non uidet hoc se dicere: si omnipotens est, faciat, ut ea, quae uera sunt, eo ipso, quo uera sunt, falsa sint. potest enim facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut non sit, quando id esse inuenerit, de quo fiat; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
& anima humana est. quanto ampli¬
us illius in commutabilis legis lucisq
fic particeps: tantomagis uidet quid
fieri possit. quid ue nonpossit: Quan¬
t autem inde remotior fuerit.
eomagis miratur insolita. quo minus
cernit futura. Ac ꝑ hoc quid dehelia
factum sit nescimus : Hoc deillo cam̃
credimus. quod uerax scriptura testa¬
cur : Illud sane scimus hoc deillo fac̾¬
tum. quod dĩ uoluntas habec: Quod
aucem di uoluntas non habet. fieri
dequoquam omnino non posse: Pro¬
inde si michi dicatur posse fieri ut
caro uerbi gra huius uł illius hominis
in corpus cęleste mutetur. concedo
fieri posse: sed utrum fucurum sic
nescio: Et ideo nescio: quia quid habeat
dehac re di uoluntas me latet: Illud
me tamen non latet: sine dubio futu¬
rum si hoc di uoluntas habet: Porro
si audiam qđ aliquid futurum erat.
sedas secat pieferet. fi dissine respon¬
debo illud potius futurum erat qđ
ds̃ fecit. non illud quod si futurum

Expanded text:
et anima humana est, quanto ampliet anima humana est, quanto amplius illius incommutabilis legis lucisque fit particeps, tanto magis uidet, quid fieri possit quidue non possit; quanto autem remotior inde fuerit, eo magis miratur insolita, quo minus cernit futura. Ac per hoc quid de Helia factum sit, nescimus; hoc de illo tamen credimus, quod uerax scriptura testatur. illud sane scimus hoc de illo factum, quod dei uoluntas habet; quod autem dei uoluntas non habet, fieri de quoquam omnino non posse. proinde si mihi dicatur posse fieri, ut caro uerbi gratia huius uel illius hominis in corpus caeleste mutetur, concedo fieri posse, sed utrum futurum sit nescio et ideo nescio, quia quid habeat de hac re dei uoluntas, me latet; illud me tamen non latet sine dubio futurum, si hoc dei uoluntas habet. porro si audiam, quod aliquid futurum erat, sed deus fecit. ne fieret, fidissime respondebo: illud potius futurum erat. quod deus fecit, non illud, quod si futurum
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Nisi cumpeteat: Qui tamen
supplicio redigitur adnaturam
Ad naturalem quippe iusticiae
ordinem pertinet: ut auc peccata
Nonfiant. aut mpunita. eẽ non
ualeant: Quod libet horum sit.
naturalis ordo seruatur. si non
abanima. certe adõ Uexant enim
peccata conscientiam. ipsiq animo
nocent cum luce iustitiae petcan¬
do priuantur. etiam sinon conse¬
quantur dolores : qui uel corrigen¬
dis ingeruntur. uel non correctis
ultimi reseruantur: Sed contra
naturam non in congrue dicimus
aliquid dm̃ facere: quod facit
contra id quod nouimus in natura:
h anc enim etiam appellamus naturã
cognitum nobis curium solitumq
Naturae: Contra quem ds̃ cum aliqͥd
facit. magnalia uel mirabilia nominan¬
tur ÷ Contra illam uero summã nature
legem anoticia remotam. siue impio¬
rum siue adhuc infirmorum. tam
ds̃ nullo modo facit: quam contra se
ipsum non facit: Spualis autem eadem-¬
q rationalis creatura. in quo genere

Expanded text:
facit, nisi cum peccat, qui tamen facit, nisi cum peccat, qui tamen subplicio redigitur ad naturam. ad naturalem quippe iustitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut inpunita esse non ualeant . quodlibet horum sit, naturalis ordo seruatur, si non ab anima, certe a deo. uexant enim peccata conscientiam ipsique animo nocent, cum luce iustitiae peccando priuatur, etiamsi non consequantur dolores, qui uel corrigendis ingeruntur uel non correctis ultimi reseruantur. sed contra naturam non incongrue dicimus aliquid deum facere, quod facit contra id, quod nouimus in natura. hanc enim etiam appellamus naturam, cognitum nobis cursum solitumque nã:turae, contra quem deus cum aliquid facit, magnalia uel mirabilia nominantur. contra illam uero summam naturae legem a notitia remotam siue inpiorum siue adhuc infirmorum tam deus nullo modo facit quam contra se ipsum non facit. spiritalis autem eademque rationalis creatura, in quo genere
Abbreviated transcription (Latin):
AUGUSTINUS RESPONDIT
uic quid de enoc. et dehelia.
et demoyse scr̾iptura scã
certis &e mag̃nis suae fidei docum̃tis.
insummo culmine auctoritatis
locata testatur. hoc credimus. Non
quod faustus nos credere suspicatur :
Quid sit autem scđm naturam. quid
contra naturam. homines qui sic̃
uos errant nosse nonpossunt : Dici
autẽ humano more contra naturã
ẽẽ. quod est contra naturae usum
mortalibus notum: nec nos negamꝰ:
Sicut illud ẽ. quod apostolus ait:
Si tu exnaturali incisus oleastro. et
contra naturam insertus es in bonam
oliuam. id. ẽe. contra naturam dixit.
quod est contra consuetudinem naturȩ.
quam noticia humana comprehen¬
dit ut oleaster insertus in olea
non oleastri bacas: sed oliuȩ piague¬
dinem ferat: Ds̃ autem creator et
conditor omnium naturarum:
nichil contra naturam facit Id enĩ
erit cuiq rei naturale quod ille
fecerit: aquo est omnis modus.
Numerus. ordo naturae: Sed nec
ipse homo contra naturam quicquã

Expanded text:
AUGUSTINUS respondit: AUGUSTINUS respondit: Quicquid de Enoch et de Helia et de Moyse scriptura sancta certis et magnis suae fidei documentis in summo culmine auctoritatis locata testatur, hoc credimus, non quod Faustus nos credere suspicatur. quid sit autem secundum naturam, quid contra naturam, homines, qui sicut uos errant, nosse non possunt. dici autem humano more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamus . sicut illud est, quod apostolus ait: si tu ex naturali incisus oleastro ei contra naturam insertus es in bonam oliuam; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana conprehendit, ut oleaster insertus in olea non oleastri baccas, sed oliuae pinguedinem ferat. deus autem creator et conditor omnium naturarum nihil contra naturam facit; id enim erit cuique rei naturale, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. sed nec ipse homo contra naturam quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
ut iudȩi ipsi exclamarent abini¬
cio scłi nunquam fuisse uisum.
ut aliquis aperuisset oculos cȩci
nati: manum aridam sanasse. uocẽ
ac uerbum priuatis his pernatu¬
ram redonasse : mortuis et in tabem
iam resolutis corporibus. compa¬
ge redlita. uitalem redintegrasse
sp̃itum. quem non ad stuporem
adducat. et cogat quorlam modo
minime credere cogitantẽ.
quid liceat quid uẽ non liceat
per naturam: quae tamen omĩa
nos communiter facta ab eodem
credimus. xp̃ĩani. non consideratione
iam naturae. sed potestatis tantum
et uirtutis dĩ : Legitur id quoq
qeł de supercilio montis iactatus
aliquando aiudeis: illesus abierit:
Qui ergo desublimi monte precipi¬
tictus mortuus non est quia utiq
noluit. cur non potuit etiam
mori cum uoluit. Et hoc quidem
nunc anobis ita responsum sit:
quia uobis placet argumentari.
et arma temptatis aliena: dialecti¬
cae disputare uolentes: Alio quin
nobis nec iħc mortuus est: nec ẽ.
inmortalis helias:

Expanded text:
ut Iudaei ipsi exclamarent ab iniut Iudaei ipsi exclamarent ab initio saeculi numquam fuisse uisum, ut aliquis aperuisset oculos caeci nati. manum aridam sanasse, uocem ac uerbum priuatis his per naturam redonasse, mortuis et in tabem iam resolutis corporibus compage reddita uitalem redintegrasse spiritum, quem non ad stuporem adducat et cogat quodam modo minime credere cogitantem quid liceat quidue non liceat per naturam ? quae tamen omnia nos communiter facta ab eodem credimus christiani, non consideratione iam naturae, sed potestatis tantum et uirtutis dei. legitur id quoque, quod de supercilio montis iactatus aliquando a Iudaeis inlaesus abierit. qui ergo de sublimi monte praecipitatus mortuus non est, quia utique noluit, cur non potuerit etiam mori cum uoluit? et hoc quidem nunc a nobis ita responsum sit, quia uobis placet argumentari et arma temptatis aliena dialectice disputare uolentes: alioquin nobis nec Iesus mortuus est nec est inmortalis Helias.-