comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam simul utrũq cõmemorat. ut uni¬
tatem asserat. Ad diuinitat̾e refertur.
ut ẽ antequam abraham fieret ego sũ.
Ad humanitatẽ ꝑtiner. ut ẽ tradent eũ
gentib ad crucifigendum. U̾ trũq com¬
memorat᷑. ut ibi. Uerbum caro factũ ẽ.
Unde sequitur. Plenum gr̃ȩ & ueritatis.
Nonnũꝗͣ ad humanitatem udent᷑ dicta.
qͣuȩ ad deitatẽ sunt principalit̃ referen¬
da ut ẽ. filiꝰ hominis qͥ ẽ in oelo. Rur¬
sum diuinitati ñnũ quã uident᷑ asscrip¬
ta. quȩ specialit̾ referuntur ad carnem.
ut est. si enim cognouissent. numquam
dñm głe crucifixissent. Item. quedã scd̾m
aninam xp̃i. quedam scd̃m corpꝰ intel¬
liguntur. Ad anima spectant ut ista.
alis enim non corꝑalis fuit unctio il¬
la. De corpore accipienda suit ut hec.
Erit filus hominis in corde terrȩ. Si ex¬
altatus fuero a t̾ra. Tulerunt dñm me¬
um & nescio ubi posuerunt eũ. Item.

Expanded text:
etiam simul utrumque commemorat, ut unietiam simul utrumque commemorat, ut unitatem asserat. Ad divinitatem refertur, ut est: Antequam Abraham fieret, ego sum . Ad humanitatem pertinet, ut est: Tradent eum gentibus ad crucifigendum . Utrumque commemoratur, ut ubi: Verbum caro factum est . Unde sequitur: Plenum gratiae et veritatis . Nonnunquam ad humanitatem videntur dicta, quae ad deitatem sunt specialiter referenda, ut est: Filius hominis qui est in coelo . Rursum, divinitati nonnunquam videntur ascripta, quae specialiter referuntur ad carnem ut est: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Item quaedam secundum animam Christi, quaedam secundum corpus intelliguntur. Ad animam spectant, ut ista:alis enim, non corporalis fuit unctio illa. De corpore accipienda sunt, ut haec: Erit Filius hominis in corde terra . Si exaltatus fuero a terra . Tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum . Item,
Abbreviated transcription (Latin):
genui. De quib itaq dñs dicit. suꝑ
cathetram moysi sedent. quȩ diciuito
facite. quȩ faciunt nolite facere. ꝙ si ñ
exemplo. doctrina tamen filios generaut.
fẽs qͦq. quatuor modis dicuntur. Natu¬
ra. ut p̃dicti iacob & ioħes. gente. it om¬
nes uidei int̾ se fãs uocantur. unde illud
in denteronomio. Si emeris frem tuũ qͥ
ẽ hebreus uł quȩ ẽ hebrea seruiet tͥ sex
annis. in septimo climittes eum
liberum. Cognatione. ut illi qͥ de una
añi natus ẽẽ monstrat᷑. Affectu etiam
frẽs cicuntur. qui in duo scindit᷑. in sp̃u¬
ale ꝙ commune. In spũale. quia om̃s
xp̃iani frẽs uocantur. itt. ecce qũa bo¬
num & quam iocundũ habitare frẽs
in unum. In cõmune. quia om̃s hoĩes
ex uno pat̾re nati sunt. Unde apłs. Si
quis fã nominat᷑ forncator ꝙ cet̃a.
N hũis quȩ de xp̃o leguntur. AIII¬
scriptura quedlam refert ad diuinitatẽ.
quedam ad homine assumptũ: ut in c̃¬
fusas eoꝵ propͥetates ostendat. Nonnũꝗͣ

Expanded text:
taque Dominus dicit: Super cathedram Moysi sedent, quae dicunt, facite: quae faciunt, nolite facere : et si non exemplo, doctrina tamen filios generant. Fratres quoque quatuor modis dicuntur: Natura, ut praedicti Jacobus et Joannes; gente, ut omnes Judaei, inter se fratres vocantur. Unde illud in Exodo: Si emeris fratrem tuum qui est Hebraeus, vel quae est Hebraea, serviet tibi sex annis: in septimo dimittes eum liberum ; cognatione, ut illi qui de unaDomini, natus esse monstratur. Affectu etiam fratres dicuntur, qui in duo scinditur, in spirituale et commune. In spirituale, quia omnes Christiani fratres vocantur, ut: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . In commune, quia omnes homines ex uno patre nati sunt. Unde apostolus: Si quis frater nominatur fornicator, etc. In his quae de Christo leguntur, Scriptura quaedam refert ad divinitatem, quaedam ad hominem assumptam, ut inconfusas eorum proprietates ostendat. Nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
salꝰ consistit ꝑ me scietis A¬
ilii pariter & patres in diuina
scriptura dicuntur. imitatione
adoptione. natura & doctrina. Imita¬
tione sunt filii abrahȩ quilibet boni:
mali uͦ quilibet filii diaboli. Unde il¬
lud. Uos ex patre diabolo estis. Ad op¬
tione. om̃s pacifici filii dĩ uocabunt᷑.
Iatura sunt patres & filii. ut iacob &
iohannes filii fuerunt ⁊ebedei. Doctri¬
na uͦ sunt filii & patres. uixta illud

Expanded text:
salus consistit, per me scietis. Filii pariter et patres in divina Scriptura dicuntur imitatione, adoptione, natura, et doctrina. Imitatione sunt filii Abrahae quilibet boni, mali vero quilibet, filii diaboli. Unde illud: Vos ex patre diabolo estis . Adoptione, omnes pacifici filii Dei vocabuntur . Natura sunt patres et filii, ut Jacobus et Joannes filii fuerunt Zebedaei. Doctrina vero sunt filii et patres, juxta ill
Abbreviated transcription (Latin):
eius. tria sunt. Et hȩc tria unũ st̃.
Et cum ꝑfecta sunt: equalia sunt. Nec
amor & cognitio tanquam insubiecto
insunt menti. s substantialit̾ etiã ista
sunt sicut & mens quia mens cum se
totam nouit. ꝑfecte nouit: & cũ se ꝑ¬
fecte amat. ꝑ totũ eyꝰ ẽ amor esus.
Idem in sermone de sebturis uẽterio n

Expanded text:
ejus tria sunt. Et haec tria unum sunt. Et cum perfecta sunt, aequalia sunt. Nec amor et notitia seu cognitio tanquam in subjecto insunt menti, sed substantialiter etiam ista sunt sicut et mens, quia mens cum se totam novit, perfecte novit; et cum se perfecte amat, per totum ejus est amor ejus. » Idem in sermone de scripturis veteri
Abbreviated transcription (Latin):
ad mariam matrẽ eius. Eoce positus ẽ
hic in ruinam & in resurrectionẽ mul¬
toꝵ in isrł. & in signum cui contradi¬
cecur. In ruinam multoꝵ positus ẽ
dñs. quia ipse est lapis offensionis & petͦ
scandali. idest ruinȩ. his qui offendunt
uerbo. nec credunt. De quib ipse dicit.
Si non uenissem & locutus eis ñ fuis¬
sem. peccatum non haberent. In resur¬
rectionem autem eoꝵ positus ẽ. qͥ cre¬
dentes in eum resurrexerunt a pecca¬
tis ꝑ eum. In sius qͦq pͣdicatorib posi¬

Expanded text:
us: Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel et in signum cui contradicetur. » In ruinam multorum positus est Dominus, quia ipse est lapis offensionis, et petra scandali, id est ruinae his qui offendunt verbo, nec credunt. De quibus ipse dicit: « Si non venissem et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent . » In resurrectionem autem positus est, quia credentes in eum resurrexerunt a peccatis per eum. In suis praedicatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
icest aptetur exemplo illoꝵ. in quib d̾s
habitat. Expectet dñm. accipiat in ma¬
nib uerbum dei. brachiis fidei spei &
caritatis amplectatur. tunc dimittet᷑
ut non uideat mortem. quia uiderit
uitam. Et erat pat̾ eiꝰ & mat̾ miran¬
tes. suꝑ hiis quȩ dicebantur de illo: &
benedixit illis symeon. Be da
oseph quia nutriqus erat. & mariȩ fa

Expanded text:
id est aptetur exemplo illorum in quibus Deus id est aptetur exemplo illorum in quibus Deus habitat. Exspectet Dominum, accipiat in manibus verbum Dei, brachiis fidei, spei et charitatis amplectatur; tunc dimittetur ut non videat mortem, qui viderit vitam. Et erat pater ejus et mater mirantes super his quae dicebantur de illo. Et benedixit illis Simeon. BEDA. Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
iusuri. & id̾o donec illum uideret uole¬
bat morte dissolui. Mox autẽ ut ui¬
dit. optabat solui a corpore. & in sinu
abrahe pacem habere. Quia uidert̃
oculi mei salutare tuum. Qd parasti
ante faciem omnium populoꝵ. Oũe
postmodũ omnib populis querendũ
dilectione & conspiciendum fide p̃pa-¬
rasti. iam carnis & mentis oculis sal¬
uatorem contemplor. Beati qͥ uident
qͦd sẏmeon uidit. beati qui ñ udert̃
& crediderunt. Lumen ad reuelatio¬
nem gentium. & głam plebis tuȩ isit.
alutare dico lumen ad reuelationem.
idest ut reueletur cecis oculis gentiliũ.
nulla spe dominici aduentus electoꝵ.
& ut isrł glorietur excipiens suum ꝓ¬
missum & desideratum. Bene reuela¬
tio gentium israhelis głȩ p̃fertur. qr
cum plenitudo gentium introierte. tẽ oñ
isrł saluus fiet. Unde in psalmo. In ẽ¬
spectu gentium reuelauit iustitiam. re
pace. ueniat in ierłm. conu̾sationẽ
habens in cęlestib. ueniat in templũ.

Expanded text:
visuri: et ideo donec illum videret, nolevisuri: et ideo donec illum videret, nolebat morte dissolvi. Mox autem ut vidit, optabat solvi a corpore et in sinu Abrahae pacem habere. Quia viderunt oculi mei salutare tuum. Quod parasti ante faciem omnium populorum. Quem postmodum omnibus populis quaerendum dilectione, et conspiciendum fide praeparasti, jam carnis et mentis oculis Salvatorem contemplor. Beati qui vident quod Simeon vidit: Beati qui non viderunt et crediderunt . Lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae Israel. Salutare dico lumen ad revelationem, id est ut reveletur caecis oculis gentilium nulla spe Dominici adventus erectorum, et ut Israel glorietur excipiens suum promissum et desideratum. Bene revelatio gentium Israelis gloriae praefertur; quia cum plenitudo gentium introierit, tunc Israel salvus fiet. Unde in psalmo: In conspectu gentium revelavit justitiam recopace, veniat in Jerusalem, conversationem habens in coelestibus; veniat in templum,
Abbreviated transcription (Latin):
rum se mortem. nisi prius uideret xp̃m
dñi. Et uenit in sp̃u in templũ. Uide¬
re mortẽ. experiri & sentire eam significat.
felix mortem uidebit. qui xp̃m dñi ocu¬
lis cordis prius uidere satagit conu̾san¬
Do in celesti ierusalem: & suspirando cũ
psalmista dicente. Unam petii a dño
hanc requiram ut inhabitem in domo
dñi. Et cum inducerent puerum ih̾m
parentes eiꝰ. ut facerent socłm consuetu¬
dinem legis ꝓ eo: & ipse accepit eum in
ulnas suas. Fadem gr̃a qua uenturũ
p̾nouerat. uementem cognouit. Qi celo
terraq non capitur. grandeui hominis
ulnis gestatur. Tropice accepit ueteranꝰ
infantem. ut doceret nos exuere ueterem
homin̾ẽ cum actib suis. & induere no¬
uum in iustitia & sc̃itate oꝑum quȩ ꝑ
ulnas significantur. Accipitꝰ senior mun¬
dus innocentiam xp̃ianȩ infantiȩ. ut re-¬
nouetur sicut tiquila. Et benedixit
dm̃i & dixit. Nunc dimittis seruũ tuũ
dñe: scđ̾m uerbum tuum in pace.
ciebat quam beati oculi qui xp̃m ẽent

Expanded text:
um se mortem, nisi prius videret Christum Domini, et venit in spiritu in templum. Videre mortem, experiri et sentire eam significat. Felix mortem videbit, qui Christum Domini oculis cordis prius videre satagit conversando in coelesti Jerusalem, et suspirando cum Psalmista dicente: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini . Et cum inducerent puerum Jesum parentes ejus ut facerent secundum consuetudinem legis pro eo, et ipse accepit eum in ulnas suas. Eadem gratia qua venturum praenoverat, venientem cognovit. Qui coelo terraque non capitur, grandaevi hominis ulnis gestatur. Tropice accepit veteranus infantem, ut doceret nos exuere veterem hominem cum actibus suis, et induere novum in justitia et sanctitate operum quae per ulnas significantur. Accepit senior mundus innocentiam Christianae infantiae, ut renovetur sicut aquila. Et benedixit Deum, et dixit: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace. Sciebat quam beati oculi qui Christum essent
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs. Api bonus odor sumus do.¬
& in hiis qui salui fuint. & in hiis qͥ
pereunt. Bono enim odore. alii salual¬
tur: alii pereunt. Signum cui contra¬
dicetur. fidem dñicȩ crucis accipe: de
qua uidei ad patlum dixerunt. De secta
hac notum est nobis: qd ubiq ei con¬
tradicitur. Et tuam ipsiꝰ animam
ꝑtransibit gladius. Edest dolor dñi¬
& passionis: quia non potuit filium
uidere crucifigi sine affectu materni
doloris. & si sꝑaret resurrecturũ. Usq
ad finem scłi animam eccłiȩ gladius
tribulationis ꝑtransit: cum signo fid̃i
ab impiis contradicitur cũ multos
ruere uidet.

Expanded text:
isti bonus odor sumus, Deo in his qui salvi fiunt et in his qui pereunt . Bono enim odore alii salvantur, alii pereunt. Signum cui contradicetur, fidem Dominicae crucis accipe de qua Judaei ad Paulum dixerunt: De secta hac notum est nobis, quod ubique ei contradicitur. Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. Id est, dolor Dominicae passionis, quia non potuit videre filium crucifigi sine affectu materni doloris, etsi speraret resurrecturum: usque ad finem saeculi animam Ecclesiae gladius tribulationis pertransit, cum signo fidei ab improbis contradicitur, cum multos ruere videt.
Abbreviated transcription (Latin):
h̾e primo circumciditur. & post inter¬
positis dieb cũm hostiis iherłm defer-¬
tur. quia prius carnis corruptionem
resurgendo. calca uit. & int̃positis diebus
cum carne quam hostiam fecerat. suꝑnã
ciuitatem ascendit. Nos etiam priꝰ in
baptismo circumcidimur a peccatis. &
ꝓficiente gr̃a ad altare ingredimur con¬
secrandi hostia corꝑis & sanguinis dñ.
Om̃is etiam ȩccłia in fine mundi pͥmo
in resurrectione labem terrenȩ corrup¬
tionis exuet. ac deinceps in celestẽ ieru¬
salẽ transferet᷑ uictimis bonoꝵ oꝑum
dño cõmendata. Et eoce homo erat
in ierusalẽ cui nom̃ sẏmeon. & homo
iste iustus & timoratus expectans c̃¬
solationem isrł: & sp̃c sc̃s erat in eo. Beda

Expanded text:
 primo circumciditur, et post interpositis diebus cum hostiis Jerusalem defertur, quia prius carnis corruptionem resurgendo calcavit, et interpositis diebus cum carne quam hostiam fecerat, supernam civitatem ascendit. Nos etiam prius in baptismo circumcidimur a peccatis, et proficiente gratia ad altare ingredimur, consecrandi hostia corporis et sanguinis Domini. Omnis etiam Ecclesia in fine mundi primo in resurrectione labem terrenae corruptionis exuet, ac deinceps in coelestem Jerusalem transferetur, victimis bonorum operum Domino commendata. Et ecce homo erat in Jerusalem cui nomen Simeon: et homo iste justus et timoratus, exspectans consolation
Abbreviated transcription (Latin):
st gͦ dĩ filius iuxta
diuinitatis excellentiam unige-¬
m̃itus a patre. iux̧ta frat̾nam uͦ societa¬
tem primogenitus omnis creaturȩ.
Unigenitus in substantia deitatis. pri¬
mogenitus in susceptione humanitatis.
Unigenitus in natura: primogentrus
in gr̃ã. Inde est qͦd fr̃ nuncupatur &
dñs. frat᷑ quia primogenitꝰ. dñs quia
unigenitus

Expanded text:
st ergo Dei Filius juxta divinitatis excellentiam, Unigenitus a Patre, juxta fraternam vero societatem primogenitus omnis creaturae. Unigenitus in substantia Deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis. Unigenitus in natura, primogenitus in gratia. Inde est quod frater nuncupatur et Dominus. Frater, quia primogenitus; Dominus, quia unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd man̾ducent. & dimitere eos ieui¬
nos uolo ne deficiant in uia. hyla
uia infidelitatis error Liss¬
insolentium animos obtinebae.
potius reliquisse eos quam dimisisse
scribitur. Te RO  I MS¬
onuocat autem discipulos. ut loce¬
at magistros cum minorib com¬
municare consilia sua. uł id̾o ut ee
collocutione intelligant signi magni¬
tudinem.
yrba triduo sustinet dñm. ꝓpter
sanationem infirmoꝵ. & electi in
fide trinitatis supplicant dño. pro
languorib animarum sui uł suoꝵ.¬
ꝗdicatur quam mocdieam carims eu¬
ram haberet in reliquis. qui nec mari¬
cam himipserunt intentione dominici
cumi tamie Enus panis. panem uatos
agnificts T ranifretum abĩt dñs qͣn¬
do seutus ẽ eum gentiũ populus. R¬

Expanded text:
d manducent, et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via. HILAR. Quia infidelitatis error insolentium animos obtinebat, potius reliquisse eos quam dimisisse scribitur. HIERON. Convocat autem discipulos, ut doceat magistros cum minoribus communicare consilia sua, vel ideo, ut ex collocutione intelligant signi magnitudinem. urba triduo sustinet Dominum propter sanationem infirmorum, et electi in fide Trinitatis supplicant Domino pro languoribus animarum suarum dicatur quam modicam carnis curam haberent in reliquis, qui nec viaticum sumpserunt intentione Dominici comitatus. Unus panis, panem vitae significat. Trans fretum abiit Dominus, quando secutus est eum gentium populus.
Abbreviated transcription (Latin):
corpus xp̃i mixcum ẽ tanꝗͣ area.
s nouit dñs qui suito eius. Masist̾.
otandum quia nonnulli docto¬
res aliqua de p̾dictis incident̃
ad altaris sacramenta referunt. s in
continua expositione nullus. In cente¬
simo autem quin quagesimo sexto ca¬
pitulo huius oꝑis. proprie habetur
de sacrificio altaris.
LXXXIII.

Expanded text:
corpus Christi mistum est tanquam area, corpus Christi mistum est tanquam area, sed novit Dominus qui sunt ejus . Notandum quia nonnulli doctores aliqua de praedictis incidenter ad altaris sacramenta referunt, sed in continua expositione nullus. In centesimo autem quinquagesimo sexto capitulo hujus operis proprie habetur de sacrificio altaris. CAPUT LXXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
bonis d̾i ad malum. sicut igne aqͦ.
& ceteris. Iudas gͦ cum ꝑiit. se exter¬
minauit. non numerũ sacrũ iola¬
uit. Hoc totum quod de corpore suo
& sanguine dñs locutus est. & quod
in eius distributionis gr̃a uitam
nobis promisit eternam. & quod
hinc uoluit intelligi manducatores
& potatores carnis & sanguinis sui
ut in illo maneant. & ipse in illis.
& qͦd non intellexerunt qui ñ cre¬
diderunt & quod sp̃ualia carnaltẽ
sapiendo scandalrzati sunt. & quod
eis scandalizatis & pereuntib con¬
solatiom dñs affuit discipulis qͥ re¬
manserunt: hoc inquam totum ad
hoc nobis ualeat dilectissimi ut car-
tum in sacramento qd multi faci¬
unt mali. s usq ad sp̃c participa¬
tionem manducemꝰ ꝙ bibamꝰ. ut in
dm̃ corpore tanqua membra mane¬
amus. ut eius sp̃ũ uegetemur. & ñ
scandalizemur. etiam si multi modo
nobiscum manducant & bibunt
temporalit̾ sacramenta. qͥ habebõ
infine ȩt̾na tormenta. Modo enim

Expanded text:
bonis Dei ad malum, sicut igne, aqua bonis Dei ad malum, sicut igne, aqua et caeteris. Judas ergo, cum periit, se exterminavit, non numerum sacratum violavit . Hoc totum quod de corpore suo et sanguine Dominus locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam; et quod hinc voluit intelligi, manducatores et potatores carnis et sanguinis sui ut in illo maneant et ipse in illis; et quod non intellexerunt, qui non crediderunt; et quod spiritualia carnaliter sapiendo, scandalizati sunt; et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserunt: hoc, inquam, thoc nobis valeat, dilectissimi, ut carntum in Sacramento, quod et multi mali; sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur, et non scandalizemur, etiam si multi modo nobiscum manducantemporaliter sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta. Modo enim
Abbreviated transcription (Latin):
ecreante sp̃u sco. intellexit petrus.
Uerba uitȩ et̾nȩ habes. idess uitã ecer¬
nam habes. in ministratione corporis
s sanguinis tui. Credidimus ut cog¬
nosceremꝰ. nam si prius cognoscere
aeinde credere uellemus. nec cognosce¬
re nec creciere ualeremus. Quid credi¬
cdimus: Quia tu es xp̃c filiꝰ dei qͥd
est quia ip̃sa uita ȩterna tu es: ꝙ̃ n
das in carne & sanguine tuo nͥ qͦd
es. Unus pro om̃ib loquebatur. A.
esponit eis ihc. Nonne uos duo¬
decim elegi. & unus ex uobis
diabołus est: Dicebat autem de uida
symone scariothis. Hic enim erat
traditurus eum. cum eẽt unus de
uodecim. P espondit causa pro¬
bandi eos. Ad ꝑmanendum elegit
undecim. electione illa de qua dictt᷑
multi uocati. pauci electi. Iud̾a uͦ
elegit. id est uocauit. ut ꝑ eũ dispen¬
satio diuinȩ miscdiȩ in salite mun¬
di impleretur. Unde bonitas d̃i be¬
ne utebator malitia illus. sicut in
uenditione ioseph. bene usus est ma¬
litia fr̃m. Econtra mali utuntur

Expanded text:
ecreante Spiritu sancto, intellexit Petrus. Verba vitae aeternae habes, id est, vitam aeternam habes, in administratione corporis et sanguinis tui. Credidimus, ut cognosceremus: Nam nisi Spiritu cognoscere, deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus? quia tu es Christus Filius Dei, id est quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. Unus pro omnibus loquebatur. A. espondit eis Jesus: Nonne vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Dicebat autem de Juda Simonis Iscariotis. Hic enim erat traditurus eum, cum esset unus de duodecim. Respondit causa probandi eos: ad permanendum elegit duodecim electione illa qua dicitur: Multi vocati, pauci electi . Judam vero elegit, id est, vocavit, ut per eum dispensatio divinae misericordiae in salutem mundi impleretur. Unde bonitas Dei bene utebatur malitia illius, sicut in venditione Joseph bene usus est malitia fratrum . Econtra mali utuntur
Abbreviated transcription (Latin):
manducauerunt patres ur̃i manna
& mortui sunt. Qui manducat he
panem. iuuet in ȩternum. Hic. id est
in hoc loco. uł hic scilicet filiꝰ hominis
de quo supra. est panis de orlo. Non
sic morientur in anima. qui me cȩbeste
panem manducant. sicut patres ur̃i
manducauerunt manna & mortui ft̃
Iȩc dixit in synagoga. docens in caphar¬
naum. Multi gͦ audientes ex discipu
obedire: Mouentur discipuli: qͥd gͦ
inimici: Eece uentilatur triticum.
s secretum dei intentos debet facere
non aduersos. Uerba quid̃e dñi
ita sunt ꝓfunda. ut om̃s ꝑuersos tir¬
bent. omnes rectos auditores exerte¬
ant. Sic apud se discipuli dixerune de
duritia sermonis dñi. ut ab eo ñ audi¬
rentur. Unde sequitur. Sciens ante
ihe apud semetipsum. quiã murmu¬
rarent de hoc discipuli eiꝰ: dixit eis.

Expanded text:
manducaverunt patres vestri manna, manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem vivet in aeternum. Hic, id est, in hoc loco; vel hic, scilicet Filius hominis, de quo supra est panis de coelo. Non sic morientur in anima, qui me coelestem panem manducant, sicut patres vestri manducaverunt manna, et mortui sunt. Haec dixit in Synagoga, docens in Capharnaum. Multiobedire? Moventur discipuli; quid ergo inimici? Ecce ventilatur triticum, sed secretum Dei intentos debet facere, non aversos. Verba quidem Domini ita sunt profunda, ut omnes perversos perturbent, omnes rectos auditores exerceant. Sic apud se discipuli dixerunt de duritia sermonis Domini, ut ab eo non audirentur. Unde sequitur: Sciens autem Jesus apud semetipsum, quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis:
Abbreviated transcription (Latin):
figuratis seruabitur hȩc regula. ut
tandui uersetur diligenti considerati-¬
one qͦd legitur. donec ad regnũ carita¬
tis intͣpretatio ꝑducatur. Nisi mandu¬
cauerins inquit carnem filii homi¬
nis & sanguinẽ biberitis. ñ habebi¬
tis uitamn uobis. Facmꝰ uel
fla gitiumniletur iubere.
figu ra. ẽ p̃eipi ens passiomi dñi¬
ꝙ ẽẽ cõmunicandum. & suauiter
atq utilit reconden dum in memo¬
ria quod ꝓ nobis caro eiꝰ crucifixa &
uulnerata sit. Qui manducat meam
carne & bibit meum sanguinẽ. in me
manet ꝑ conformationẽ uitȩ. & ego
in illo ꝑ inhabitant̾e grãm. ꝓfecto
fides in corde tuo. est xp̃c in corde tuo.
Sicut misit me uiuens pat᷑. & ego ui
lem sibi misit. id est hominẽ fecit. Aus.
t gͦ ad illum tanquã maiorem
referam uita meã. exinanitio mea fe¬
cit. in qua me misit. Ut autẽ quisq
Sicut enim pat᷑ non ẽ indigens uita.
sic filius non indiget alteriꝰ uite. Ue.
panis: qui de celo descencdit. Non ficit

Expanded text:
figuratis servabitur haec regula, ut tandiu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur: Nisi manducaveritis, inquit, carnem Filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis. Facinus et flagitium videtur jubere; figura est, praecipiens passioni Dominicae esse communicandum et suaviter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet per confornationem vitae, et ego in illo per inhabitantem gratiam; profecto fides in corde tuo, est Christus in corde tuo. Sicut misit me vivens Pater, et ego vlem sibi misit, id est, hominem fecit. Ut ergo ad illum tanquam majorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit. Manducamus Sicut enim Pater non est indigens vita, sic Filius non indiget alterius vitae. Utpanis, qui de coelo descendit. Non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
intellexerunt. non prodest. Carnem
quippe sic intellexerunt. quo modo
in cadanere dilaniatur. aite in mãcel¬
lo uencutur. ñ quomͦ sp̃u uegetat᷑.
Proinde sic dictum ẽ caro ñ prodest
quiequam. quomͦ dictum ẽ scientia
inflat. Scientia namq sine caritate
inutilis est. eodem modo caro sine
liter intelligenda sunt. Sed sunt
quidam ex uobis. qui ñ credunt.
ut arc ꝓpħa. Nisi credideritis. non
intelligetis. Per fidem copulamur.
ꝑ intellectũ uiuficamur. Priꝰ here-¬
amus ꝑ fidem. ut sit qͦd uuificet᷑
t cnicebat. Proꝑterea dixi uobis.¬
nisi fuerit ei datum a patre meo.
ides enim ñ ẽ a se quasi propria.
seã a d̾o tanquam gr̃a. Ex hoc
multi chiscipuloꝵ eius abierunt retro.
& iam ñ cum illo ambulabant. Dixit
Sͦ iħe ad duodecim. Nunquid & nas
uultis abire: A. Lxxiiii. MI.el
espondit gͦ ei symon petrus.
Dñe ad quem ibimus. Uerba

Expanded text:
intellexerunt, non prodest. Carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde sic dictum est: Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est: Scientia inflat . Scientia namque sine charitate inutilis est; eodem modo caro sine liter intelligenda sunt. Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt. ut ait propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur Et dicebat: Propterea dixi vobisnisi fuerit ei datum a Patre meo.  non est a se quasi propria, sed a Deo tanquam gratia. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Dixit ergo Jesus ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? A. 74I M. espondit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Verb
Abbreviated transcription (Latin):
soluit. quod illos mouerati hinc aperto.
unde fuerant scandalrati: hinc pla¬
ne. si intelligerent. Illi enĩ putabant
eum erogaturum corpꝰ suum: ille
autem dixit se ascensurum in glum
utiq integrum. Cum uideritis filiũ
hominis ascendentẽ ubi erat prius.
certe uł tunc uidebitis quia non es
modo quo putatis erogat corpꝰ suĩ.
Carte uł tunc intelugens. quia gĩa
euis non consumitiu morsuns
ulia questio hnc eẽt. si ita dixisset.
Silud erttis filium di ascendentem
abu etret pruis. Nunc aute drete fili¬
um hominis. Nlunquid filiꝰ hois
qmi in terra eẽ cepit. ut illusd. ueri
sendit in celum nisi qii de celo de¬
semnait. filius hominis qui in oulo eftri
Hie non dixit erat sea est: & tam̃ cum
hoc dixit in terra loquebatur.& non
aient filiuis de s filius hominis. Qd̃
totum ad hoc ꝑtinet. ut intelligimus

Expanded text:
solvit, quod illos moverat; hinc aperit, unde fuerant scandalizati: hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant, eum erogaturum corpus suum. Ille autem dixit, se ascensurum in coelum, utique integrum. Quum videritis filium hominis ascendentem, ubi erat prius? certe vel tunc videbitis, quia non eo modo, quo putatis, erogat corpus suum, Certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus. Nulla quaestio hic esset; si ita dixisset: Si videritis Filium Dei ascendentem abi erat prius. Nunc autem dixit Filium hominis. Nunquid Filius hominis qui in terra esse coepit, ut illud: Veritascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui in coelo est . Hic non dixit, erat, sed est: et tamen cum hoc dixit, in terra loquebatur, et non dixit, Filius Dei, sed Filius hominis. Quod totum ad hoc pertinet, ut intelligamus
Abbreviated transcription (Latin):
incedentes in om̃ib mandatis &
iustificationib dñi sine querela. Mignt̾
nte dm̃ qui uidet in corde & non
fallitur uisti erant. sed apud homi¬
nes obprobrium sustinebant. quia
lex steriles maledixit.

Expanded text:
 mandatis et justificationibus Domini sine querela. Ante Deum qui videt in corde et non fallitur, justi erant, sed apud homines opprobrium sustinebant, quia lex steriles maledixit.
Abbreviated transcription (Latin):
pontificis in lege: de abia uero
paueis dicamus. Abia familiam de
qua zacharias ortus ẽ sors octaua c̃¬
tigit. cum dauid cultum domus dei
ampliaret. ministeria sacerdotum in
iuginti quatuor sortib diuidens. Apte
itaq preco noui testamenti in uice
sortis octauȩ nascitur. quia ꝑ octo no¬

Expanded text:
pontificis in lege; de Abia vero pontificis in lege; de Abia vero paucis dicamus. Abia familiam de qua Zacharias ortus est, sors octava contigit, cum David cultum domus Dei ampliaret, ministeria sacerdotum in viginti quatuor sortibus dividens . Apte itaque praeco Novi Testamenti in vice sortis octavae nascitur, quia per octon
Abbreviated transcription (Latin):
ñ comp̃henderunt. Illi iuidelicet qͥ
nondum ꝑ eam sunt illuminati. eam
ꝑciꝑe nullatenus ualent. Tenebras
etiam uitam totam p̃sentẽ extra fu-¬
turam dei uisionẽ comparatione ilhꝰ
futurȩ claritatis intelligere possumꝰ.
Lucet itaq sapientia dĩ: etiam in
hac uita. s lux eiꝰ tenebris ignoran¬
tiȩ nr̃ȩ non apparet. quia tam sapient̃
a dõ omnia condita sunt seu disposita.
lit in seipsis iam habeant unde hanc
de se cognitionem p̃bere. queant. quȩ
futurȩ beatitudini seseruanda ẽ. Et uͦ
ut tenebrȩ illuminarent᷑ a luce. missus
ueritati.¬
ohannis gͦ nobilitas non solum a
parentib. sed etiam a progenitorib
monstratur. non seculari potestate subli-¬
mis. s religione. ut quasi hereditario
iure infusam sibi fidem aduentus
UT. in dieb heroctis regis
iudeȩ sacerdos quidam nomi¬
ne zacharias de uice abia. ꝙ
uxor illi de filiabus aaron:
& nomen eius elizabeth.
ota est dignitas aaron primi

Expanded text:
non comprehenderunt. AMBR. Illi videlicet, qui non comprehenderunt. AMBR. Illi videlicet, qui nondum per eam sunt illuminati, eam percipere nullatenus valent. Tenebras etiam vitam totam praesentem extra futuram Dei visionem comparatione, illius futurae claritatis, intelligere possumus. Lucet itaque sapientia Dei etiam in hac vita, sed lux ejus tenebris ignorantiae nostrae non apparet; quia tam sapienter a Deo omnia condita sunt seu disposita, ut in seipsis jam habeant, unde hanc de se cognitionem praebere queant, quae futurae beatitudini reservanda est. At vero ut tenebrae illuminarentur a luce, missus veritati.oannis igitur nobilitas, non solum a parentibus, sed etiam a progenitoribus monstratur; non saeculari potestate sublimis, sed religione, ut quasi haereditario jure infusam sibi fidem adventus Fuit in diebus Herodis regis Judae sacerdos quidam nomine Zacharias, de vice Abia, et uxor illi de filiabus Aaron, et nomen ejus Elisabeth. BEDA. Nota est dignitas Aaron primi
Abbreviated transcription (Latin):
conceditur appellare. s paucissimis uide¬
re qͦd uerum est. Et uita erat lux ho¬
minum.dest unde rationales crea¬
turȩ ut beate fierent. illuminandȩ erant.
In futura etenm uita quȩ uere uita
dicenda ẽ. cognitio sapientiȩ dĩ & ratio¬
num eius ꝑ quas optime cuncta sunt
condita & clisposita. tanto beatiorẽ quẽ¬
q efficiet. quanto amplus cuiq inno¬
tuerit. & partieipatione sui magis illu¬
minauerit eum. Nam sapore quodam
spũalis gustus id tunc exꝑiendo cogno¬
scetur in ipsa rei specie. quod nunc te¬
netur in fide. De qua cognitione ipsa
ueritas ad patrem. Hȩc est autẽ uita et̃
sp̃s sapientiȩ dici solet. Et lux in te¬
nebris lucet. Hoc ẽ ubi etiam ipsa
non uidetur. nec adu̾titur ab his qui
quasi ceci sub sole manent. Qͥs enim
nouit sensum dñi: hoc ẽ ex se ꝑciꝑe
sufficit rationes. quas d̾s̃ habet in
om̃ib condendis seu disponendis:
Unde & subditur. Et tenebre eam

Expanded text:
conceditur appellare, sed paucissimis videconceditur appellare, sed paucissimis videre quod verum est. Et vita erat lux hominum. Id est, unde rationales creaturae, ut beatae fierent, illuminandae erant. In futura etenim vita, quae vere vita dicenda est, cognitio sapientiae Dei et rationum ejus, per quas optime cuncta sunt condita et disposita, tanto beatiorem quemque efficiet, quanto amplius cuique et innotuerit, et participatione sui magis illuminaverit eum. Nam sapore quodam spiritualis gustus id tunc experiendo cognoscetur in ipsa rei specie, quod nunc tenetur in fide. De qua cognitione ipsa veritas ad Patrem: Haec est autem vita aeteSpiritus sapientiae dici solet. Et lux in tenebris lucet. Hoc est, ubi etiam ipsa non videtur nec advertitur ab his, qui quasi caeci sub sole manent. Quis enim novit sensum Domini? hoc est, ex se percipere sufficit rationes, quas Deus habet in omnibus condendis seu disponendis? Unde et subditur: Et tenebrae eam
Abbreviated transcription (Latin):
uita. hoc est a uita in uerbo habita con¬
traxit qͦd factum ẽ & fieri & subsistere.
Uitam uero in uerbo nominat rerũ ra-¬
tiones & causas. immutabiles atq eter¬
nas. Unde augustinus libro questionũ
octoginta trium. Omnia ratione condi¬
ta sunt. & non ead̾e ratione homo qua
equus. Hoc enim absurdum ẽ existi ma¬
re. Singula gͥ ꝓpriis sunt creata ratio¬
nib. Has autem rationes arbitrandum
est ẽẽ in ipsa mente creatoris. Non eñi
extra se quiequã positum intuebatur.
ut scd̾m id constitueret qͦd constitue¬
bat. Qd si hȩ rerum omniũ creanda¬
riim uarie rationes diuina mente
continentur. neq in diuina mence
quicquã nisi eternum atq incõmu¬
tabile potest eẽ : hȩ rationes rerũ pͥn¬
cipales. eternȩ atq incommittabiles ma¬
nent. quarum participatione fit. ut
sit quicquid ẽ quomodo ẽ. Has quidem
rationes. siue ydeas. siue formas. siue spe¬
cies. siue rationes licet uocare & multis

Expanded text:
vita, hoc est, a vita in Verbo habita, convita, hoc est, a vita in Verbo habita, contraxit quod factum est, et fieri et subsistere. Vitam vero in Verbo nominat rerum rationes et causas, immutabiles atque aeternas. Unde Augustinus Libro quaestionum octoginta trium: « Omnia ratione condita sunt, et non eadem ratione homo qua equus. Hoc enim absurdum est existimare. Singula igitur propriis sunt creata rationibus. Has autem rationes arbitrandum est esse in ipsa mente Creatoris. Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat. Quod si hae rerum omnium creandarum variae rationes divina mente continentur, neque in divina mente quidquam non aeternum atque incommutabile potest esse, hae rationes rerum principales, aeternae atque incommutabiles manent, quantum participatione fit, ut sit quidquid est, quoquo modo est. Has quidem rationes sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes, licet vocare, et multis
Abbreviated transcription (Latin):
& terram implet. ꝓenldubio nullus
eit locus. ab eius p̃sentia absens: suꝑ om¬
atq imꝑando. Subtus omnia ẽ subsisten¬
do atq portando omnia: non pondere
laboris. s infatigabili uirtute. qm̃ nul¬
la creatura ꝑ se subsistere ualet. nisi ab
ipso sustentetur qui illam creauit. Extra
omnia ẽ: s non exclusus. Grecus liber
non habet sine ipso. s extra ipsum. Simi¬
lit̃ ibi. Eaxtra me nichil potestis facere.
Ut autem intelligatis ortum & mutati¬
onem creaturarum fieri absq om̃i mnu¬
tatione mentis diuinȩ quȩ immitabi¬
lis & primeua rerum ratio ẽ: supponio
uod factum ẽ in ipso uita erat. Sci¬
endum quia improprie & figurate dicun¬
tur effectus funse. ubi eoꝵ causȩ origina¬
les p̾cesserunt. Sic enim dici solet. Om̃s
fuimus in lumbis ade: idest a causa ibi
p̃cedente propagati sumus. Ita etiam di¬
citur archa fuisse in mente artificis. quia
eus dispositio & ordo ibi p̾cessit. Similit̃
quoq dicitur. Qd factum ẽ erat in ipso

Expanded text:
 terram implet, proculdubio nullus est locus ab ejus essentia absens. Super omatque imperando. Subtus omnia est, subsistendo atque portando omnia, non pondere laboris, sed infatigabili virtute; quoniam nulla creatura per se subsistere valet, nisi ab ipso sustentetur qui illam creavit. Extra omnia est, sed non exclusus. » Graecus liber non habet sine ipso, sed, extra ipsum. Similiter ibi: Extra me nihil potestis facere . Ut autem intelligas ortum et mutationem creaturarum fieri absque omni mutatione mentis divinae, quae immutabilis et primaeva rerum ratio est, supponit: Quod factum est, in ipso vita erat. Sciendum quia improprie et figurate dicuntur effectus fuisse, ubi eorum causae originales praecesserunt. Sic enim dici solet: Omnes fuimus in lumbis Adae, id est, a causa ibi praecedente propagati sumus. Ita etiam dicitur arca fuisse in mente artificis, quia ejus dispositio et ordo ibi praecessit. Similiter quoque dicitur: Quod factum est, erat in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
erceri. Unde ẽ qͦd mathias qui ante pen¬
tecosten ordinatur sorte queritur. sep¬
tem uͦ diaconi qui postea ñ sorte. sed
discipuloꝵ tantum electione. apłorũ
uͦ oratione. & manus impositione. Ap
possunt p̾uideri. s in potestate illoꝵ
est & uideri quando uolunt. & ñ uideri
quando nolunt.
ene a dextris aitaris apparuit. qr
& aduentum ueri sacerdotis. & my¬
sterium sacrificii uniu̾salis. & cȩlestis
doni gaudium annuntiabat. Sicut eñ
ꝑ sinistram p̾sentia. sic ꝑ dextram se¬
pe bona pronuntiantur ȩterna. iuxta
illud in laude sapientiȩ. Longitudo
dierum in dextera esꝰ. in sinistra illius
diuitiȩ. Et racharias turbatus est
tem ad illum angłs. Ne timeas ⁊ acba¬
ria. qm̃ exaudita est dep̾catio tua.
icit humani defectus ẽ cerreri : ita
aspectu blandiendo consolari. Contra
demones si quos sua p̾sentia territos
senserint. ampliori horrore concutiune.
tantur sed̾m tempus futura sunt: s
scd̾m scientiam ꝓphetantis ꝓ factis

Expanded text:
erceri. Unde est quod Matthias, qui ante Pentecosten ordinatur, sorte quaeritur; septem vero diaconi, qui postea non sorte, sed discipulorum tantum electione , apostolorum vero oratione et manus impositione . » possunt praevideri, sed in potestate illorum est, et videri quando volunt, et non videri quando nolunt. Bene a dextris altaris apparuit, quia et adventum veri sacerdotis, et mysterium sacrificii universalis et coelestis doni gaudium annuntiabat. Sicut enim per sinistram praesentia, sic per dexteram saepe bona pronuntiantur aeterna, juxta illud in laude sapientiae: Longitudo dierum in dextra ejus, in sinistra illius divitiae . Et Zacharias turbatus esttem ad illum angelus: Ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita est deprecatio tua. Sicut humani defectus est terreri, ita aspectu, blandiendo solari. Contra, daemones si quos sua praesentia territos senserint, ampliori horrore concutiunt. tantur, secundum tempus futura sunt; sed secundum scientiam prophetantis, pro factis
Abbreviated transcription (Latin):
zabulon & neptalim: ubi prima
captuntas isrł fuerat ab assyriis. & ex
his duab tribubus nonnullos uocauit
apłos. unde in psalmo. Principes ⁊a¬
bulon. principes neptalim. Terram
zabulon intellige galyleam. quȩ est
circa tyberiadem & stagnum genesa¬
reth: & hȩc uua maris est. cun sit iuxta
stagnum. Terra uͦ in qua trib nep¬
talim uicina tyriis galilea gentiũ
dicta ẽ. postquam salomon in ea ui

Expanded text:
Zabulon et Nephthali, ubi prima captivitas Israel fuerat ab Assyriis, et ex his duabus tribubus nonnullos vocavit apostolos. Unde in psalmo; Principes Zabulon, et principes Nephthali . Terram Zabulon intellige Galilaeam, quae est circa Tiberiadem et stagnum Genezareth, et haec via maris est, cum sit juxta stagnum. Terra vero in qua tribus Nephtali vicina Tyriis, Galilaea gentium dicta est, postquam Salomon in ea vi
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑsonam. & mathei comes eẽ. qi cũ
illo plura dicit propt̾ regiam ꝑsonam
quȩ sine comitatu eẽ non solet. uł qd̃
ꝓbabiliꝰ ẽ quia cum ambob incecłte
Nani quamus matheo in plurib. tam̃
in noniuillis lucȩ magis congruit: utt
hoc ipso demonstretur ad leonẽ ꝙ ad
quam figuram mareus gerit ꝑtinens
ad utrumq¬

Expanded text:
re personam et Matthaei comes esse, quia cum illo plura dicit propter regiam personam, quae sine comitatu esse non solet, vel, quod probabilius est, quia cum ambobus incedit. Nam quamvis Matthaeo in pluribus, tamen in nonnullis Lucae magis congruit, ut hoc ipso demonstretur ad leonem et adquam figuram Marcus gerit, pertinens ad utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
omo etenim iste significat aua¬
ros. qui nolentes dare uoltute
accipere. p̃dari & non largiri. Quib
dicitur ut extendant manus suas. id
est qui furabatur iam non furetur.
magis autem laboret oꝑando manib
sius. qͦd bonum est. ut habeat unde
omo quippe ante aduentũ xp̃i
dexteram habuit languidam. qr
ab elemosinis torpebat: sinistr̃ã sa¬
nam. quia suȩ utilitati intendebat.
At uͦ ueniente xp̃o dextra sanatur.
ut sinistra: quia qͦd congregauerat
auide. modo distribuit ex caritate.
t dixit ad eos. Quis erit ex uobis ho¬
mo qui habebit ouem unam. & si ce¬
ciderit hȩc sabbatis in foueam. non¬
ne tenebit & leuabit eam: Quanto
magis melior est homo oue Id̃oq
licet sabbato benefacere. Compe¬
tenti exemplo ostendit illos sabbatũ
uiolare in oꝑe cupiditatis. qui eu̾
uiolare arguunt in oꝑe caritatis.
Pro eode ponit. in sabato bene fa¬
cere. & animam saluam facere. Ob¬
seruantia quidem sabbati figuraba¬
tur. quia qui ꝑ sex scħ ȩtates bona

Expanded text:
omo etenim iste significat avaros, qui nolentes dare, volunt accipere; praedari, et non largiri. Quibus dicitur ut extendant manus suas, id est, qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde omo quippe adventum Christi dextram habuit languidam, quia ab eleemosynis torpebat; sinistram sanam, quia suae utilitati intendebat. At vero, veniente Christo, dextra sanatur ut sinistra, quia, quod congregaverat avide, modo distribuit ex charitate. Et dixit ad eos: Quis erit ex vobis homo, qui habebit ovem unam, et si ceciderit haec Sabbatis in foveam, nonne tenebit et levabit eam? Quanto magis melior est homo ove? Ideoque licet Sabbato benefacere. Competenti exemplo ostendit illos Sabbatum violare in opere cupiditatis, qui eum violare arguunt in opere charitatis. Pro eodem ponit, in Sabbato benefacere, et animam salvam facere. Observantia quidem Sabbati figurabatur, quia per sex saeculi aetates bona
Abbreviated transcription (Latin):
I mundus cadit ad similitudinẽ
domus ruentis. & nos eum aman¬
do amplectimur. oppͥmi uolumꝰ potiꝰ
quam habitare. quia nulla nos ra-¬
tio a riuna illius separat. qͦs eiꝰ passi¬
onib amor ligat. Iifirmos cura¬
te. mortuos suseitate. leprosos munda¬
te. demones eicite.

Expanded text:
i mundus cadit ad similitudinem domus ruentis, et nos eum amando amplectimur, opprimi volumus potius quam habitare, quia nulla nos ratio a ruina illius separat, quos ejus passionibus amor ligat. Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones ejicite.
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ herodis. tetrarcha itureȩ & traconiti¬
dis regionum. imitatus herodem pa-¬
trem suum. qui in honore augusti o¬
saris appellauit cesaream ciuitatem.
quȩ prius turris stratonis uocabatur:
constituit ciuitatem in t̾ano uideȩ c̃¬
tra septẽtrionẽ quam appellauit cesa¬
ream phibippi. in memoriã sui nomi¬
nis. & honorem tyberii cȩsaris. sub qͦ
ipse regnabat. Iste locus cesareȩ philip¬
pi nẽ panas dicit᷑. & est in ꝓuincia
phenicis. ubi iordanis ad radices liba¬
ni oritur. duoq fontes sunt ibi ior
& dan: qui mixti nom̃ iordanis effi¬
ciunt. Et interrogabat discipulos
suos dicens. Quem dicunt homines
fidem discipuloꝵ. prius uulgi senten-¬
tiam inquirit: ne apłoꝵ fides firma¬
ta uideatur uulgari opinione. sed
ueritatis agnitione. Unde ꝙ petro

Expanded text:
frater Herodis, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionum, imitatus Herodem patrem suum, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream civitatem, quae prius Turris Stratonis vocabatur, constituit civitatem in termino Judaeae contra septentrionem, quam appellavit Caesaream Philippi in memoriam sui nominis et honorem Tiberii Caesaris, sub quo ipse regnabat. Iste locus Caesareae Philippi, nunc Paneas dicitur, et est in provincia Phoenicis, ubi Jordanis ad radicem Libani oritur; duoque fontes sunt ibi Jor et Dan, qui misti, Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunfidem discipulorum, prius vulgi sententiam inquirit, ne apostolorum fides firmata videatur vulgari opinione, sed veritatis agnitione. Merito
Abbreviated transcription (Latin):
on putemus ĩuerbis scͥpturam
esse engllũ sed insensu nõm suꝑ¬
ficie fedin medula nõ insermonũ tolus
num dĩ docet

Expanded text:
on putemus in verbis Scripturarum esse Evangelium, sed in sensu; non in superficie, sed in medulla; non in sermonum foliis, num Deum docet.
Abbreviated transcription (Latin):
tuum dederitis his a quib sꝑatis reci-¬
pere. quȩ gr̃a est uobis: Nam & pec¬
catores peccatorib fenerant᷑. ut recipi¬
ant ȩqualia. Et si salutaueritis fr̃es
duce norunt ẽẽ benefici. quantũ
uobis gradus professionis eximior. ne-¬
cesse est ut cura uirtutis sit uberior.
quatinus etiam ñ amantes. caritatis
sinu amplectamini.

Expanded text:
uibus speratis recipere, quae gratia est vobis? Nam et peccatores peccatoribus fenerantur, ut recipiant aequalia. Et si salutaveritis fratres ra duce norunt esse benefici, quantum nobis gradus professionis eximior, necesse est ut cura virtutis sit uberior, quatenus etiam non amantes charitatis sinu amplectamini?
Abbreviated transcription (Latin):
tiam qua semꝑ ignoscendum petenti
fr̃i p̃cepit ueniamus. s quia magni¬
tudo peccati misit eum in desꝑationẽ
cum dixisset. Peccaui. tradens sangui¬
nem ustum. Qd fortasse est peccare
in spm scm. scilicit oppugnare ꝑ inui¬
diam fr̃nam caritatem. Qͦd peccatum.
ueq hie neq in futuro remittet᷑. Oyi
solem suum oriri facit suꝑ bonos & ma¬
los. & pluit suꝑ iustos & iniustos.
Robabiliꝰ accipiendum ẽ hoc de sole
cominuni. & de plauia aquȩ. quã de
sole iustitie & de pluiua doctrinȩ ne-¬
ritatis. Sol enim sp̃nalis non oritur
nͥ bonis. quod plangunt iniqui in li¬
bro sapientiȩ salomonis dicentes. Sol
non ortus est nobis. NXL FLLU

Expanded text:
tiam, qua semper ignoscendum petenti tiam, qua semper ignoscendum petenti fratri praecepit, veniamus; sed quia magnitudo peccati misit eum in desperationem, cum dixisset: Peccavi tradens sanguinem justum . Quod fortasse est peccare in Spiritum sanctum, scilicet oppugnare per invidiam fraternam charitatem. Quod peccatum neque hic, neque in futusolem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Probabilius accipiendum est hoc de sole communi et de pluvia aquae, quam de sole justitiae et de pluvia doctrinae veritatis. Sol enim spiritualis non oritur nisi bonis: quod plangunt iniqui, in libro Sapientiae Salomonis dicentes: Sol non ortus est nobis . M.
Abbreviated transcription (Latin):
ec scͥptura. filii eius pupilli &
uxor eiꝰ udua. & quod dñs dicit
s p̃dicendo huiusmodi seripturȩ in¬
ueniuntur. Iohannes apłs dicens. si
quis scit peccare frẽm suum peccatũ
non ad mortem. postulabit. & dabit
ei d̃s uitam. aꝑte ostendit non ł oͣmn
fr̃ẽ orandum. Ergo cũ dñs ꝓ ꝑsecu¬
torib orare iubeat. patet aliqua pec¬
cata fratrũ eẽ grauiora. ꝑsecutione
inunicoꝵ. Peccatum ad mortẽ est:
cũ xp̃ianꝰ oppugnat xp̃ianum aduer¬
sus grãm dei. & nunquã penitet. Qua¬
propt̃ dñs in cruce ait. Pat̃ ignosce
illis quia nesciunt quid faciunt. & be¬
atus stepheinus orat pro eis qui eum
lapidabant. quia nondum in xp̃o
crediderant. Et propt̃ea credo non
orat apłs pro alexandro. quia ia̾ fr̃
erat. ubi dicit. Alexander erariꝰ multa
mala michi ostendit. recddat illi d̃s
scłm oꝑa illius. Hȩc differenna iuidam
a petro distinguit. ñ quia penitenti ñ
sit ignoscendum. ne contra dñi senten¬

Expanded text:
ec Scriptura, fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua , et quod Dominus dicit sed praedicendo hujusmodi Scripturae inveniuntur. Joannes apostolus dicens: Si quis scit peccare fratrem suum peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit ei Deus vitam , aperte ostendit, non pro omni fratre orandum. Ergo cum Dominus pro persecutoribus orare jubeat, patet aliqua peccata fratrum esse graviora persecutione inimicorum. Peccatum ad mortem est, cum Christianus oppugnat Christianum adversus gratiam Dei, et nunquam poenitet. Quapropter Dominus in cruce ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt , et beatus Stephanus orat pro eis qui eum lapidabant, quia nundum in Christum crediderant . Et propterea credo non orat Apostolus pro Alexandro, quia jam frater non erat, ubi dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit: reddet illi Deus secundum opera illius . Haec differentia Judam a Petro distinguit, non quia poenitenti non sit ignoscendum, ne contra Domini senten