comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
n de undẽ dignior redit : Rursus leuita in babilonenat
ciuitutẽsua intra iudeã ueniens in gredit. Quãdo
quis regenerat᷑ in xp̃o reatũ prime p̃uari cationis
exuit ace ne institut᷑ in eccła semel acceptũ dia co¬
nał gradũ regulari moderamine custodit: Nã ul
le sic̃ꝑ gratiã suire dẽptoris quasi dechaldea serui¬
tute liberat:: Ita &iã ꝑex secutionẽ bonoꝵ operũ
in qͥb ꝓdecessore scidẽ građ õuersatis uelud ad moenia
ꝓprie ciuitatis ascendit. Quicũq: uero filioꝵ isrhł ita
captiui abductis ut nũ ꝗ patriã reuersi aliispotius ciui
tatsssuas acfundos possidendo srelinquerent : Illoꝵ itaq
des signant erratꝰ qui sicpeccando ab eccła discedunt ũt nũꝗ
poenitendo resi piscant : Sed aliis potius qͥdignis pͥmissa sibi
p̃mia ꝑcipienda relinqunt: quoꝵ unum mo uniuersi tati
penitentiã sua dens dic̃ in a pocalipsi Ins me moresto itaq

Expanded text:
, ad eumdem dignior redit. Rursus Levita in Babylone natus, , ad eumdem dignior redit. Rursus Levita in Babylone natus, civitatem suam in terram Judaeam veniens ingreditur, quando quis regeneratus in Christo, reatum primae praevaricationis exuit, ac bene institutus in Ecclesia, semel acceptum diaconatus gradum, regulari moderamine custodit. Nam et ille sicut per gratiam sui Redemptoris, quasi de Chaldaea servitute liberatus est, ita etiam per exsecudem gradus conversati sunt, velut ad moenia propriae civitatis ascendit. Quicunque vero filiorum Israel ita captivi abducti sunt, ut nunquam patriam reversi, aliis potius suas civitates ac fundos possidendos relinquerent; illorum utique designant erratus, qui sic peccando ab Ecclesia discedunt, ut nunquam poenitendo resipiscant; sed aliis potius qui digni sunt, promissa sibi praemia percipienda relinquunt; quorum uni, imo universitati poenitentiam suadens, dicit in Apocalypsi Dominus: Memor esto itaque
Abbreviated transcription (Latin):
intellegentes dicta ꝓph&arũ qͥregnũ idiuitias hiersał
ciuitatisdĩ N unigenti iudeae carnalit̃ sedõmnib unep̃o
supficielit tere pauca sint dicta sptaliaut̃ sensu sacer¬
dones leuitȩ cantores ianitores ⁊ nathinnei inurbi¬
bi suis uniuer susq isrhł inciuitatib suis habitant re¬
uertentes de babilone : Cũ ⁊ ministri altarisscĩ edoc
uiunt siue quicoꝵ gradu aliquando uitis sordidato
boli ad ecđam uenientes. bonꝰ ibi gradũ bene ministran¬
do id quisier̃ suas ⁊ enĩ ciuitates in troier̃ leuite ł filus
uisrł ñ solũ illi qͥ easdẽ ciuitates quondã captiuati a miserant.
Verũ & iã hi qͥde captiuoꝵ stirpȩ ꝓgeniti ad ipsas se quita¬
tes ex pat̃nasuc cessione ꝑtinere didicer̃. Sic uinsensu
spt̃ali ciuitate suã deqͣ trans migratꝰ : achaldeis leuita
recipit ꝗdodia conꝰ aliqͥs sc̃ȩ ecđae uirtutẽ ꝑfectionis

Expanded text:
intelligentes dicta prophetarum, qui regnum et divitias Jerusalem intelligentes dicta prophetarum, qui regnum et divitias Jerusalem civitatis Dei, non uni genti Judaeae casuperficie litterae paucis sint dicta. Spirituali autem sensu, sacerdotes, Levitae, cantores, janitores et Nathinnei in urbibus suis, universusque Israel in civitatibus suis habitant, revertentes de Babylone; cum et ministri altaris sancti, aviunt; sive qui eodem gradu aliquando vitiis sordidato boli ad Ecclesiam venientes, bonum sibi gradum bene ministrando acquisierunt. Suas etenim civitates introierunt Levitae, vel filii Israel; non solum illi qui easdem civitates quondam captivati amiserant, verum etiam hi qui de captivorum stirpe progeniti, ad ipsas se civitates ex paterna successione pertinere didicerunt. Sic et in sensu spirituali civitatem suam, de qua transmigratus est a Chaldaeis, Levita recipit, quando diaconus aliquis sanctae Ecclesiae virtutem perfectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates. quas uacuas cũgratis. acuillulis ingressi reperant.
Non enĩ eascũ ipsi in babil&a seruirent. sic̃ nec duarũ tribuũ
t̃ras qͥsꝗ colonꝰ intrarat dicente scriptura. Siqͥs euaserat
gladiũ ductꝰ in babilonẽ seruiuit regi. ⁊ filiiseiꝰ donecim¬
perar& rex ꝑsarũ. ⁊ cõpler& sermodñi ex ore hiere miȩ :¬
⁊ celebrar& t̃rasabbata sua: cunctis enĩ dieb: desolatio¬
nis egit sabbatũ usq: dũ complerent: lxxanni. Compl&o¬
itaq hoc longissimo sabbato recepit t̃rauidea cũ reliquis
urħł habitatoressuos. Porromaior pass decẽ tribuũ quȩ
trans migrata erat ab assirus ultra medoꝵ montes. nũꝗ
domũ rediit: quȩ necsiredir& suas poterat ciuitates in gre¬
di : quippe samarite quas possidere : Deqͥb: hodie iudei mul¬
tũ iudaice ⁊ infidelit̃ sibi ꝓmittunt : qđ ueniente a creg¬
nante xp̃osuo. hi &iã cũ c&eris suȩgentis hominib
sint in iudeã reuersuri: atq: in toto orbe regnaturi. ñ

Expanded text:
essi reperiunt. Non enim eas, cum ipsi in Babylonia servirent, sicut nec duarum tribuum terras quisquam colonus intrarat, dicente Scriptura: Si quis evaserat gladium, ductus in Babylonem, servivit regi et filiis ejus, donec imperaret rex Persarum, et compleretur sermot celebraret terra sabbata sua cunctis enim diebus desolationis egit sabbatum usque dum conplerentitaque hoc longissimo sabbato, recepit terra Judaea cum reliquis Israel habitatores suos. Porro major pars decem tribuum, quae transmigrata erat ab Assyriis ultra Medorum montes, nunquam domum rediit; quae nec si rediret, suas poterat civitates ingredi, quippe Samaritae quas possidere. De quibus hodie Judaei multum Judaice et infideliter sibi promittunt, quod veniente ac regnante Christo suo, hi etiam cum caeteris suae gentis hominibus sint in Judaeam reversuri, atque in toto orbe regnaturi; non
Abbreviated transcription (Latin):
danregis asur: qͥ ad dux nos huc. Immolatis uictimas
sed in mundas qr ñ renuntiastis idoł quȩ enĩ partici¬
patio iustitie cũ iniqͥtate. aut qͥssoci& as luciad tene¬
bras : que aut̃ c̃uentioxp̃i adbelial: in trastis nãq t̃rã
filioꝵ isrhł ñ a iosue in troducti. ñ hiero solimoꝵ im¬
perio subditi: sed arege ꝑfido ab hostepopłidĩ in t̾ram¬
uiatis.: Sic ienĩ her&ici sic falsicatholici cũ pacem
ab hiero solimoꝵ sregno prorsus extranei ⁊ ad gen¬
tiliũ magis quoꝵ peccata ñ deser̃ sortẽ ꝑditã ꝑtinent
immo ut aꝑtius dicã : Tales ñ d ño ihũ sed dia bolo du
cecuĩfigurã assor addanrex a surtenuit sc̃ȩ ecđs̃
fines introcunt : quo enĩ nisi diabolo instigante agit᷑
mũ in ecła ñ obsuȩ studiũ saluationis sedutres etclae
certius exuicinitate dinoscer& accepitꝰ qđ ex itu ipso ꝑ¬
docuit : cũ eccłam quẽ in ꝑsonã ficti frĩs nequiit. in ꝑso¬

Expanded text:
dan regis Assur, qui adduxit nos huc. Immolastis victimas, dan regis Assur, qui adduxit nos huc. Immolastis victimas, sed immundas; quia non renuntiastis idolis. Quae enim participatio justitiae cum iniquitate? aut quae societas lucis ad tenebras? quae autem conventio Christi ad Belial ? Intrastis namque terram filiorum Israel, non a Josue introducti, non Jerosolymorum imperio subditi, sed a rege viant, sic haeretici et falsi catholici, cum pacem ab Hierosolymorum regno sunt extranei, et ad gentilium magis, quorum peccata non deserunt, sortem perditam pertinent; imo, ut apertius dicam, tales non Domino Jesu, sed diabolo duce, cujus figuram Assorhaddan rex Assur tenuit, sanctae Ecclesiae fines introeunt. Quo enim nisi diabolo instigante agiturmum in Ecclesia, non ob suae studium salvationis, sed ut res Ecclesiae certius ex vicinitate dignosceret, accepit; quod exitu ipso perdocuit, cum Ecclesiam, quae in persona ficti fratris nequit, in perso
Abbreviated transcription (Latin):
nis ⁊ laudis q ccđadõ in p̃senti ꝑfidẽ rectã ⁊ opere fidedig¬
na offert ostes qͦq beniam in hoc ÷ filiis dextere : Dũ eosqͥ
seaudiunt a sorte segregant popłi fideł qx ad exterã iudi¬
cis infuturo benedictionẽ ÷ ⁊ regnũ ꝑcepturus a & nȩ
mittentes se unã eandẽq: cũ eis recte fider i operationis
tenere acdiligere castitatẽ : quatenꝰ accepta potestate
nia ned octrinȩ occulta in t̃serant. Sicfecere qͥdã
inniceno c̃cilio qͥ rectefide int̃catholicos patres. ñ ca¬
tholicam̃te subscripser̃ : ut qͦ fidelib: familiarius eent
admixti eorecipiende ꝑfidie arriane liberius locũ
struerent. Sic pelagius in c̃cilio palestino heresim
suã qua gratiã dĩ acerrime inpugnabat c̃fessione :⁊
scripto ñ ⁊ animo anathematiz auit : neipsea catholi¬
cis sac̃dotib: anathematizat᷑. locũ docendi in ecđa
acsuũ errorẽ seminandi. faccultatẽ amitter&:
Ecceinqͥunt nos inmolauimꝰ uictisnas exdieb: asor ad¬

Expanded text:
ia Domino in praesenti per fidem rectam et opera fide digna offert. Hostes quoque Benjamin, hoc est filii dexterae, dum eos qui se audiunt, a sorte segregant populi fidelis, qui ad dexteram Judicis in futuro benedictionem est et regnum percepturus aeternum. romittentes se unam eamdemque cum eis rectae fidei et operationis tenere ac diligere castitatem, quatenus accepta potestate nia doctrinae occultae interserant. Sic fecere quidam in Nicaeno concilio, qui recte fidei inter catholicos Patres non catholica mente subscripserunt; ut quo fidelibus familiarius essent admixti, eo recipiendae perfidiae Arianae liberius locum struerent. Sic Pelagius in concilio Palaestino haeresim suam, qua gratiam Dei acerrime impugnabat, confessione et scripto non ex animo anathematizavit, ne ipse a catholicis sacerdotibus anathematizatus, locum docendi in Ecclesia, ac suum errorem seminandi facultatem amitteret. Ecce inquiunt, nos immolavimus victimas ex diebus Assorhad
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ÷ eccła aqua ipsiꝓbant᷑ eẽ alieni. Sedeoꝵ solũ modo
qͥx põ uero regiac sac̃ doti adherentes principes patrũ
uocarimeruer̃ Obscurã uidelic& piã ꝗhabent ergaeos

Expanded text:
 a qua ipsi probantur esse alieni; sed eorum solummodo qui Christo vero regi ac sacerdoti adhaerentes, principes patrum vocari meruerunt, ob curam videlicet piam, quam habent erga eos
Abbreviated transcription (Latin):
traduntur. Bene autem ac fideliter darius decrecũ
suũ auxilium diuinȩpotentiae confirmari desiderat :
dum repente dep̃cando sub iungit dicens. dĩ aut̃ qui
habitare facit nom̃ suũ ibi : dissi pat̃ omã regna & płs
qui extenderit manum suam ut pugn& & dissip&
domum dĩ illam que c̃ inierusalem : egodarius sta¬
Etipseergo sicut homotem porali regno p̃ditus. ꝓpace
domus dĩ pub licalege omã quȩ potest facit contradicens
inquantum potest confringit: & dm̃ quiȩinã atque
omni potentem hab&c uir tutem. hocidem ueraciter
persicere rogat: piaq deuotionȩ desiderat.: Vt & nom̃ ei
indomosua ꝑpetuo maneađ : & qui cunque hanc inpugna¬
re p̃sum serit ipsi in & nõ regna &uita priuentur
Qđ eodẽ ordine nc̃ quoq: in scã eccła gerit᷑ cũ terrenȩ po¬
taꝓponunt. & hancdño adiuuante atq inimicos om̃s
subpedib eiꝰ ponente : pͥlacidã sẽꝑ habere qui &ẽ cupi

Expanded text:
traduntur. Bene autem ac fideliter Darius decretum traduntur. Bene autem ac fideliter Darius decretum suum auxilio divinae potentiae confirmari desiderat, dum repente deprecando subjungit, dicens: Deus autem qui habitare fecit nomen suum ibi dissipet omnia regna, et populum qui extenderit manum suam, ut repugnet et dissipet domum Dei illam, quae est in Hierusalem. Ego Darius staEt ipse ergo sicut homo temporaliter regno praeditus, pro pace domus Dei, publica lege omnia quae potest facit, contradicentes in quantum potest confringit: et Deum, quia aeternam atque omnipotentem habet virtutem, hoc idem veraciter perficere rogat, piaque devotione desiderat, ut et nomen ejus in domo sua perpetuo maneat; et quicunque hanc impugnare praesumpserint, ipsi in aeternum regno et vita priventur. Quod eodem ordine nunc quoque in sancta Ecclesia geritur, cum terrenae poproponunt, et hanc Domino adjuvante, atque inimicos omnes sub pedibus ejus ponent, placidam semper habere qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui a grauissima uoluit pena perire eum: siqui decretũ
suȩreligionis mutiri tẽptass&. Damna iudelic& &
omniũ que habere poss& & animȩ suȩ. quam &iam
confixiis hiligno. cum torm̃to duitini criciatus amit¬
ter&. Sedspĩtalis pat& intellectus quia operanra
lignis omã comparantur: bona quidem fructi feris.
Praua aut̃ sterelibus ad que incendio dignis. Tollitꝰq
lignum dedomo illius quiolo caustis d̃ĩ contradice¬
re nisus ẽ. & erigitur adque in eo ipse configitur :
Cũo pera eorum qui pacisscẽ uniuersalis ecdȩ repug¬
nant omnibus manifeste. quã sint. inutilia quã
peruersa patescunt : & ips. in eis demoperib: nongau¬
dium sibi uitȩ sed mortis : potius laqueum. conqui¬
sissȩꝓbantur. Domirs quoque talium publicabitur
id x̃ publico censui ꝓscribitur : Cum corpora &iam
eorũ in quib: diutius in hacuitamanserunt. adresur¬
rectionẽ ꝑpetuo punienda tormt&. seuissimis ex¬
hactoribus hocẽ imundis sp̃iritibus in potestatem

Expanded text:
quia gravissima voluit poena perire eum, si quis decretum suae religionis mutare tentasset; damna videlicet, et omnium quae habere possit, et animae suae, quam etiam confixus in ligno, cum tormento diutini cruciatus, amitteret. Sed et spiritualis patet intellectus, quia opera nostra lignis omnia comparantur: bona quidem fructiferis, prava autem sterilibus atque incendio dignis. Tolliturque lignum de domo illius, qui holocaustis Domini contradicere nisus est; et erigitur, atque in eo ipse configitur, cum opera eorum qui paci sanctae universalis Ecclesiae repugnant, omnibus manifeste quam sint inutilia, quam perversa, patescunt; et ipsi in eisdem operibus non gaudium sibi vitae, sed mortis potius laqueum conquisisse probantur. Domus quoque talium publicatur, id est publico censui perscribitur, cum corpora etiam eorum in quibus diutius in hac vita manserunt, ad resurrectionem perpetuo punienda tormento saevissimis exactoribus, hoc est spiritibus in potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
Vt plures defiliis isrł reducer& iniehrusalẽ . Autcerte & iãsi ad¬
huc ibi ñ erata cũ edifica retur templũ setam̃illis iungit. quiedi¬
ficaban quia quasi suũ eãẽ omne qđ erga fr̃i suos agebat᷑ uł qđ
ipsi a gebant ȩstimabat. Sic & apłus ob eos dẽ c̃cordia frat̃nita¬
tis sequodã modo c̃sotiat eis qui infine sđi futuris̃ scõs

Expanded text:
ut plures de filiis Israel reduceret ad Hierusalem; aut certe etiam si adut plures de filiis Israel reduceret ad Hierusalem; aut certe etiam si adhuc ibi non erat, cum aedificaretur templum, se tamen illis jungit qui aedificabant, quia quasi suum esset omne quod erga fratres suos agebatur, vel quod ipsi agebant, aestimabat. Sic et Apostolus ob concordiam fraternitatis, se quodammodo consociat eis qui in fine saeculi futuri sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tus quia confortatis uerbis prophetarũ obtymates udeoꝵ
non ualebant hostiũ insectationibus. a scõ opere prepe¬
diri a quo quiescentib: ad huc ꝓph&is pretimore hostiũ
cessauerins : qđ eodẽ nunc ordine inscã ȩcdesia gerit᷑ dũ
hiiqui malignoꝵ uł ominũ uł spiritiũ insidus raar¬
dati tepidiores erga hopͥbonũ aliquan diuꝑmia userat
repente uerbis siuedoctoꝵ fideliũ seu diuinarũ scriptura¬
rũ correcti intantũ bonis studus feruere incipiunt
ut nullis tẽptationũ ualeant machinas uinci. at¬
ꝙ. proposito suȩ intentionis reuo cari: Queritur
aut̃ merito quomododictũ st ad qđ respondi¬
museis quasi ⁊ ipse quis cripsit tunc p̃sens ad fuerit:
cũ ezeras hunc librũ scripsis sedicaturꝰ quiñ his tẽpo¬
ribus hiera solimȩ stusse : sed longo posttẽpore regnante
artar xerxe illo uenis sereperitur Aut ergo uercibifuit iẽp¬
pore illo quotẽplũ edificabatur : ⁊ facto tẽplorediit babilloniã :

Expanded text:
sus, quia confortati verbis prophetarum optimates Judaeorum, non valebant hostium insectationibus a sancto opere praepediri, a quo quiescentibus adhuc prophetis prae timore hostium cessaverant. Quod eodem nunc ordine in sancta Ecclesia geritur, dum hi qui malignorum vel hominum vel spirituum insidiis retardati, tepidiores erga opus bonum aliquandiu permanserant, repente verbis sive doctorum fidelium seu divinarum Scripturarum correcti, in tantum bonis studiis fervere incipiunt, ut nullis tentationum valeant machinis vinci, aque proposito suae intentionis revocari. Quaeritur autem merito quomodo dictum sit, Ad quod respondimus eis; quasi et ipse qui scripsit, tunc praesens adfuerit, cum Ezras hunc librum scripsisse dicatur, qui non his temporibus Hierosolymae fuisse, sed longo post tempore, regnante Artaxerxe, illo venisse reperitur. Aut ergo vere ibi fuit tempore illo quo templum aedificabatur, et facto templo rediit Babyloniam,
Abbreviated transcription (Latin):
plodĩ signstat tẽplũ babilonioꝵ inqͦ eanabu chodonosor
posuerat ut aꝑtius supͣ legit᷑ de qͦ hec cyrus aus ferri ac
iuero solimã iusserat referri. Hucusq litterȩ crriregis
q̃ in egbatanis fuerał inuentȩ. qͥb: repente nouo atq: in so¬
lito more exꝑsona ⁊ auctoritate dari iregis ad ditum ẽ¬
Nuncergo tatanai dux regionis que ÷ trans flum̃ starbu¬
zanaia c̃siliarii ur̃ĩ apharsacheiqͥestis trans flum̃ ꝓculre¬
cedite abillis ⁊ dimittite fieritẽ plũdĩ illud aduce uideoꝵ
⁊aseniorib: eoꝵ domũ dĩ illã aedificent in locosuo. Talis ÷
ras easdẽq: perlectas. stitimsua auctoritate c̃firmar& :
ita ut om̃s aduersariaẜroꝵ conpescens. templũ dĩput illis
legebat᷑ in locosuo aedificari iuber& cultoresq illius ipse in
õnib deuotissima m̃te ad seruiendũ illius uoluntate iuua¬
r& Design& ergo artar xerxes qui supra domum ul ciui¬
ꝑturbationes ꝑadẽ eła maexime martirũ uictoria.

Expanded text:
plo Dei, significat templum Babyloniorum, in quo ea Nabuchodonosor posuerat, ut apertius supra legitur, de quo haec Cyrus auferri, ac Hierosolymam jusserat referri. Hucusque litterae Cyri regis, quae in Ecbatanis fuerant inventae; quibus repente novo atque insolito more ex persona et auctoritate Darii regis additum eNunc ergo Tatannai dux regionis, quae est trans flumen, Starbuzannai, et consiliarii vestri Apharsachei, qui estis trans flumen, procul recedite ab illis et dimittite fieri templum Dei illud a duce Iudeorum et senioribus eorum, ut domum Dei aedificent in loco suo. Sed ras, easdemque perlectas statim sua auctoritate confirmaret, ita ut omnes adversarios eorum compescens, templum Dei, prout illis legebatur, in loco suo aedificare juberet, cultoresque illius ipse in omnibus devotissima mente ad serviendum illius voluntate juvaret. Designet ergo Artaxerxes, qui supra domum vel civiperturbationes eadem Ecclesia maxime martyrum victoria
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filioꝵeius. Quis nãq nesciat uitulos aedos ⁊ agnos quȩ s̃ mun¬
da animalia frum̃tũ qͦq sal uinũ ⁊ oleũ quȩaeque ꝑlegẽ dõ
offerebant᷑ Sepius inscripturis scis insieiificationebonoꝵ
hominũ siue operũ ꝑfectoꝵ sex caris matũ spt̃aliũ solere
intelligi : quȩ cuncta
nc̃ iubente rege in holo caustũ
eccłe crescunt subditiꝰq eis popłis undiq in unã eandẽq: fidem
ueritatis xpõ consecrandi ad gregent᷑ & quic qͥd boninatura ł
quisq diuinitꝰ audierit qͥcquid auiris eccłarũ salubre didice¬
rit totũ hoc in obseqͥũ diuini cultꝰ inpendit. De qͥb aptedr̃¬

Expanded text:
 etc. Quis namque nesciat vitulos, agnos et haedos, quae sunt munda animalia, frumentum quoque, sal, vinum et oleum, quaeque per legem Deo offerebantur, saepius in Scripturis sanctis in significatione bonorum hominum, sive operum perfectorum, seu charismatum spiritualium solere intelligi? Quae cuncta nunc, jubente rege, in holocaustum ctae Ecclesiae crescunt, subditique eis populi undique in unam eamdemque fidem veritatis Christo consecrandi aggregantur, et quidquid boni naturalis quisque divinitus audierit, quidquid a viris Ecclesiarum salubre didicerit, totum hoc in obsequium divini cultus impendit. De quibus apte
Abbreviated transcription (Latin):
tȩstatẽ ducatus  ac ceper̃ uoluntatẽ scirie & & seqͥ
curabant : unde recte samarito qui primam scriben¬
tes ȩplãmanimos regis aduersus structores tẽpli ac¬
cenderunt hereticis comparantur : qui ecđȩ sȩpe
in tantum feda pestae conmaculant : Vt & iã gentilib
e osã red daus. eoꝵq: furorem aduersus illam & fitea:
Porro duxiste syriȩ qui regẽ deopere dumus di non
accusando instigat: Sed c̃sulendo interrogateorũ
recte imaginẽ exprimit qui ad huc ingentilitate po¬
sitifidim & opera mirantur. ecłȩ nec secredituros
abnegant. si hancuerã eẽ aciustã diuinitatis culturã
intelligere possint. deniq: audiens a senib: iudeoꝵ cũ
rationẽ suꝑ edificationis red derent Nossumus ser¬
uidĩ celi&e terre : & edificamꝰ templũ quoderat & tructũ
ante hos an nos multos qđq: rex isrł magnꝰ ȩdifica uerat.
& ex truexerat. postquam aut̃ ad ira cundiã ꝓuo caue¬

Expanded text:
testatem ducatus acceperunt, voluntatem scire et exsequi testatem ducatus acceperunt, voluntatem scire et exsequi curabant. Unde recte Samaritae, qui primam scribentes epistolam, animos regis adversus structores templi accenderunt, haereticis comparantur, qui Ecclesiam saepe in tantum foeda peste commaculant, ut etiam gentilibus exosam reddant, eorumque furorem adversus illam excitent. Porro dux iste Syriae, qui regem de opere domus Dei non accusando instigat, sed consulendo interrogat, eorum recte imaginem exprimit, qui adhuc in gentilitate positi, fidem et opera mirantur Ecclesiae; nec se credituros abnegant, si hanc veram esse ac justam divinitatis culturam intelligere possint. Denique audiens a senibus Judaeorum, cum rationem suae aedificationis redderent: Nos sumus servi Dei coeli et terrae, et aedificamus templum, quod erat exstructum ante hos annos multos, quodque rex Israel magnus aedificaverat et exstruerat. Postquam autem ad iracundiam provocave
Abbreviated transcription (Latin):
uidelic& lignoꝵ meminit ꝓph& a in salmo : in quodo¬
mus dñi ꝑdificatus postcaptiuitatẽ. tunc exulta¬
bunt omnia ligna siluarũ antefatiem dñi. qm̃ ue¬
nit : qm̃uenit iudicare terrã: Exultan᷑ quippecor
da condam suꝑborũ qm̃de monte impio paternȩ
tradicionis xcidi : ađq: in ꝑdificacionem dom dñi
meruere trans ferri. exultant aut̃ antefatiem dñi q̃m
uenit uidicare terram: Cuuis distinccionẽ iudicii salu¬
britertimendo p̃uener̃ : & cuiuis aduentũ quondam
peccatores poteran᷑timere : lã nunc correcti & uis¬
tificati hoeius hunc adse desiderant Illa ergo ȩpła insi+¬
diosis haec amicalibus ẽscripta literis: ⁊ merito q̃c illa
a sa maritis hostib: utiq: iudeoꝵ : haec aut̃ misaẽ aduce
regionis queerat trans flumen hocẽ inferioris siriȩ
acphenices. ⁊ a sotis eius qui nullas c̃tra uideos inimi¬
cicias habueredomesticas sed tantũ regis aquopo¬

Expanded text:
videlicet lignorum meminit propheta in psalmo, in quo dovidelicet lignorum meminit propheta in psalmo, in quo domus Domini aedificatur post captivitatem: Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum ante faciem Domini quia venium quondam, quoniam de monte impio paternae traditionis excidi, atque in aedificationem domus Domini meruere transferri. Exsultant autem ante faciem Domini, quoniam venit judicare terram; cujus districtionem judicii salubriter timendo praevenerunt, et cujus adventum quondam peccatores poterant timere, jam nunc correcti et justificati, ocius hunc ad se desiderant. Illa ergo epistola insidiosis, haec amicalibus est scripta litteris; et merito, quia illa a Samaritis hostibus ubique Judaeorum; haec autem missa est a duce regionis, qui erat trans flumen, hoc est inferioris Syriae ac Phoenicis, et a sociis ejus, qui nullas contra Judaeos inimicitias habuere domesticas, sed tantum regis, a quo po
Abbreviated transcription (Latin):
manserunt nullitam̃ dubiũ qͥn& nouierant lapides polien¬
di ex quib: opus tẽpliposs& impleri: Cuius nimirum reiim
pmtũ ẽmisteriũ cũ uiderimꝰ ȩđe am dei ȩdificari non
solũ de his qui penitendo resipiscunt adutã scĩtatis
quam holim pec cando perdiderant: Uerũ aiã deillis
quinuꝑ ad fidẽ uocati institutione magistrorũ. quasi
norma opificum conpeti ađq: in ȩdificium domus dñi
congruo sibis ordine locati. quã uis & ita recte possit
accipi quod deueteribus hac nouis lapidibus de
seruantia legis dĩ uel ut politꝰ &titerat. Altero qͥido¬
latriȩ mancipatus. nulla spiritaliũ architectoꝵ
industria : nullo pi&atis cultu deformitatẽ agres¬
tis a terrena m̃tis xuerat: Quodq sequit᷑ in eadem
ȩpła. & lignaponunt᷑ in pari&ibus. Lignaquȩ
admunim̃tum  uł ornatũ erat parietũ tẽpli. ad¬
lapides signant iuxta qđ & supra dociumus : quorũ

Expanded text:
manserunt; nulli tamen dubium, quin novi essent lapides polienmanserunt; nulli tamen dubium, quin novi essent lapides poliendi, ex quibus opus templi possit impleri. Cujus nimirum rei in promptu est mysterium, cum viderimus Ecclesiam Dei aedificari, non solum de his qui poenitendo resipiscunt ad vitam sanctitatis, quam olim peccando perdiderant; verum etiam de illis qui nuper ad fidem vocati, institutione magistrorum quasi norma opificum compositi, atque in aedificium domus Domini congruo sibi sunt ordine locati. Quamvis et ita recte possit accipi, quod de veteribus ac novis lapidibus, de servantia legis Dei velut politus exstiterat; altero, qui idololatriae mancipatus, nulla spiritualium architectorum industria, nullo pietatis cultu deformitatem agrestis ac terrenae mentis exuerat. Quodque sequitur in eadem epistola: Et ligna ponuntur in parietibus. Ligna quae ad monimentum vel ornatum erant parietum templi apquam et lapides signant, juxta quod supra docuimus. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
Multũ dissimilis est hec epistole quã tatannas
scribie dario illi ȩpistolȩ quã reũ : & samsas
scripser̃ artar xerxi : Illa namque ac cu¬
sationȩ ieru solimitarũ : hac laude ñ solũ gentis
sed & dĩ omni potentis plena ẽ denique ita incipit:
Pario regi pax õnis notũ sit regiis senos ad uide am
prouintiã ad domũ dĩ magnique edificatur lapide im¬
polito ⁊ lignaponuntur in parietib: opꝰq: illud diligent̃
& truitur ⁊ crescit in manib: eoꝵ: Interroga uimꝰ
ergo senes illos & ita diximus cis : quis dedit uob potes¬
quȩ notandũ uerł qͦ modo dictũ sit lapide inpolito domũ
dei hedificatã : cũ cst& tantũ hopus nonnis depolitis la¬
pidibus potius sefieri: Sed lapideim polito intellegen¬
dũ : lapide n io quẽ ipsi quidẽ impolitũ reppererus :
sed poliendo aptũ edificio domũ dñi fecer̃. Nã & siue¬
terum lapid um quisi cut ieremias plangens osten¬
dit dispersi erant in capite. omniũ platearũ. aliquire¬

Expanded text:
Multum dissimilis est haec epistola, quam Thathannai scribit Dario, illi epistolae quam Rehum et Samsai scripserunt Artaxerxi. Illa namque accusatione Hierosolymitarum, haec laude non solum gentis, sed et Dei omnipotentis plena est. Denique ita incipit: DARIO REGI PAX OMNIS. Notum sit regi, isse nos ad Judaeam provinciam, ad domum Dei magni, quae aedificatur lapide impolito, et ligna ponuntur in parietibus, opusque illud diligenter exstruitur, et crescit in manibus eorum. Interrogavimus ergo senes illos, et ita diximus eis: Quis dedit vobis potesque notandum, quomodo dictum sit, lapide impolito domum Dei aedificatam; cum constet tantum opus non nisi de politis lapidibus potuisse fieri. Sed lapide impolito intelligendum est lapide novo, quem ipsi quidem impolitum repererunt, sed poliendo aptum aedificio domus Domini fecerunt: nam etsi veterum lapidum, qui, sicut Jeremias plangens ostendit , dispersi erant in capite omnium platearum, aliqui re
Abbreviated transcription (Latin):
uitasit uł& iã locupletata ꝑ orbẽ : quã uis & iã iuxta alle¬
goriã possitaccipi qđ de arca regis sũptuis. in hopus tem¬
pli tribu antur : Cũ & iã ex familia principũ seculariũ. ali¬
qui ad fidẽ xp̃i fauentibus ipsis principibus conueniunt
quiuel ut in arcaerant regis. dũ regaliũ eent arcanorũ
constii : Sed dantur presbiteris. hoc ẽ seniorib: uideox
in sumptos operis templi : dumhis quim xp̃i confessionẽ
preces ser̃ magistris erudiendi adque ȩđe membris
ad unandi comniitantur: Qualis fuit cassiodorus quon¬
dã senator : repente ȩđȩ doctor quidũ in & posicionũ
psalmoꝵ quã egregiã fecit diligenter intuitus ẽ : quid am¬
brosius  quid illarius: quid agustinus qͥd cyrillus qͥd io han¬
nes quid c& erifr̃ scĩ dixerinł doctũ seꝓcul dubio a seniori¬
bus iudeoꝵ id ÷ confitentiũ. & laudantiũ dm̃ ꝓbauit: cui
simileẽ illud qđ sequitur : Qđ sinecesse fuerit ⁊ uitulos. ⁊ ag¬

Expanded text:
uta sit, vel etiam locupletata per orbem? Quamvis etiam juxta allegoriam possit accipi, quod de arca regis sumptus in opus templi tribuantur, cum etiam ex familia principum saecularium aliqui ad fidem Christi, faventibus ipsis principibus, conveniunt; qui velut in arca erant regis, dum regalium essent arcanorum conscii. Sed dantur presbyteris, hoc est senioribus Judaeorum, in sumptus operis templi, dum his qui in Christi confessione praecesserunt magistris erudiendi, atque Ecclesiae membris adunandi committuntur; qualis fuit Cassiodorus quondam senator, repente Ecclesiae doctor; qui dum in expositione Psalmorum, quam egregiam fecit, diligenter intuitus est quid Ambrosius, quid Hilarius, quid Augustinus, quid Cyrillus, quid Joannes, quod caeteri fratres dixerunt, edoctum se procul dubio a senioribus Judaeorum, id est, confitentium et laudantium, probavit. Cui simile est illud quod sequitur: Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
Anforte deatrio sac̃ dotũ intellegendũ ÷ eũ dixisse qđ cir¬
catẽplũ ingrro factũ tresordines habebat lapidũ politoꝵ
iquantũ lignoꝵ cedrierat que ad stantib ad pect̾ usq altũ:
Autterte deposticu domꝰ dnĩ quȩ erat ante faciem tẽpli deqͣ
scriptura cũ palatiũ regissalomonis fabricar&: ita cõme¬
morat. Fec̃ tatriũ magis rotundũ triũ ordinũ delapidib
sectis ⁊ unius ordinis dolatacedro. Nec ñ ⁊ in atriodomꝰdnĩ

Expanded text:
An forte de atrio sacerdotum intelligendum est eum dixisse, quod cirAn forte de atrio sacerdotum intelligendum est eum dixisse, quod circa templum in gyro factum, tres ordines habebat lapidum politorum, et quartum lignorum cedri, eratque astantibus ad pectus usque altum; aut certe domus Domini, quae erat ante faciem templi, de qua Scriptura, cum palatium regis Salomonis fabricaretor, ita commemorat: Fecit et atrium majus rotundum trium ordinum de lapidibus sectis, et unius ordinis de dolata cedro, necnon et in
Abbreviated transcription (Latin):
delignis nouis : N ẽ nobis eponendũ qͥ aneq: in pri¬
ore templi edificatione neq: inpostemore aliqiđ
harĩmen surarũ uł huius modi operis inuenitur:
Vndȩ colligitur hoc erus desuo sensu ꝓtulisse : &m̃¬
surã siue ordinẽ operis Vt sibi c̃gruũ uidebatur ad¬
notas se : Si qui dem tem plum ut uerba dierũ narrant :
in mensura prima hõe intramuros interiores ha¬
bebat. Ix cubitos longitudinis .Xx. cubitos latitudi¬
nis : Porro altitudinis ut regũ hostiaria scribit usq
ad cenaculũ cubitos .xxx. deinde alios xxx. cubitos
usq ad cena culũ superius quousq: altitudo porticũ
Quomodo aut̃ dicit ordines ponendos delapidib: impo¬
litis tres ⁊ sic ordines delignis nouis cũ templũ omne
fuerit interius cȩdro uestitũ: nisi foste ꝑsarũ erat mo¬
ris ita tẽplafacere opereuariato : Vttermoperis
lapidũ eẽnt ꝑpari& es ⁊ quartꝰ delignis fabre factis ⁊ hoc
qͦq intẽphohiero solimoꝵ eodẽ modo fieri debuit putauit

Expanded text:
etc., non est nobis exponendum; quia neque in priore templi aedificatione, neque in posteriore aliquid harum mensurarum vel hujusmodi operis invenitur. Unde colligitur hoc Cyrus de suo sensu protulisse, et mensuram sive ordinem operis, ut sibi congruum videbatur, annotasse; siquidem templum, ut Verba dierum narrant, in mensura prima, hoc est intra muros interiores, habebat sexaginta cubitos longitudinis, viginti cubitos latitudinis. Porro altitudinis, ut Regum historia scribit, usque ad coenacula cubitos triginta; deinde alios triginta cubitos usque ad coenaculum superius, quousque altitudo porticuumQuomodo autem dicit ordines ponendos de lapidibus impolitis tres, et sic ordines de lignis novis, cum templum omne fuerit interius cedro vestitum? nisi forte Persarum erat moris ita templa facere opere variato, ut terni ordines lapidum essent per parietes, et quartus de lignis fabrefactis: et hoc quoque in templo Hierosolymorum eodem modo fieri debere putavit.
Abbreviated transcription (Latin):
cyrũ preceptat̃ responder nihil ultra. cũ suis con¬
siliariis c̃tradicerȩ : Neque edifi cantes uolebat impe¬
dirȩ : uerum simplicianimo ꝑ quirehat. hutrum nã
cerus templũ edificari uississ& : ⁊itxum ipsedarius
hoc edificari uel l&  agnita aut̃. uoluntate. utrius quȩ
regis siue edifica cione tẽplidiligent̃. & ipse cũ suis.
utotius opus ꝑficaeretur. auxiliũ ferre curauit: Vtinse¬
quentibus scriptũ ẽ: quȩ cuntaments. ⁊ actioni: conue
eius demreligionis audire acdiscerestudent. atq: ad
ultimum agnito qđ hec adeo celi & t̃re qui ẽ solus ds̃ uerus
originẽ sũ serit & ipsi eius sa cramentis credentes commu

Expanded text:
Cyrum praecepta est, responderunt; nil ultra cum suis consiliariis contradicere, neque aedificantes volebat impedire; verum simplici animo perquirebat, utrumnam Cyrus templum aedificari jussisset, et utrum ipse Darius hoc aedificari vellet. Agnita autem voluntate utriusque regis, sive aedificatione templi diligenter, et ipse cum suis, ut totius opus perficeretur, auxilium ferre curavit, ut in sequentibus scriptum est. Quae cuncta menti et actioni conejusdem religionis audire ac discere student; atque ad ultimum agnito, quod haec a Deo coeli et terrae, qui est solus Deus verus, originem sumpserit, et ipsi ejus sacramentis credente
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc inquid darius rex precepit & recensuer̃ ĩbi blitecha
librorũ quierat repositi inbabilone & inuentum est
in eglutinis qđ est castrum in madena pumtia uolum̃ u¬
numꝰtalisq: scriptus erat in ea commentariis. In anno primo
ciriregis cirus rex decreuit : utdomũ dĩ quȩ ẽ in hieru
nom̃ loci inquo haetcyri literes̃ inuentȩ. iti posuitꝰ & in¬
uentus ẽ in egbatanis constructi t̃rȩ in regione mediȩ
cod&x: porro alia translatio sichab&. in agbatanaine difi¬
cio tutis simo regionis medorũ : Vnde uerisimili uude¬
tur qđ nomen medena ñ aliud quã mediã signific&:
qđ aut̃ sedͥtur : Etutponant fundam̃ta subportan

Expanded text:
Tunc Darius rex precepit, et recensuerunt in bibliotheca librorum, qui erant repositi in Babilone; et inventum est in Ecbathanis, quod est castrum in Madena provincia, volumen unum, talisque scriptus erat in eo commentarius: 'Anno primo Cyri regis Cyrus rex denomen loci in quo hae Cyri litterae sunt inventae, ita posuit: Et inventus est in Ecbatanis constructa turre, in regione Mediae codex. Porro alia translatio sic habet: In Ecbatana, in aedificio tutissimo regionis Medorum. Unde verisimile videtur, quod nomen Medena, non aliud quam Mediam significet. Quod autem sequitur: Et ut ponant fundamenta supportan
Abbreviated transcription (Latin):
sabbato undie scĩ ficata & nob sabbatũ ÷ sptale sẽꝑ agendũ sẽꝑ
entie ꝑuenire possimꝰ ad sabbatũ futurȩ incȩłgłs. Sed quer̃¬
popłi t̃renrm ꝓphanaresabbatũ uenal a nobq̃q inferendo
indie scĩ ficata qr sp̃s in mundi satagunt nr̃ĩ munditiã cordis
cõmaculare ⁊ accepto p̃tio c̃sensu s nri uitioꝵ nobin lecebris
gerere qͥdiẽmaxime sc̃ficationis in qͥ nam̃ti iđ lucẽ piȩ cogi¬
tationis siueactionis nr̃ȩ inmissis errorib obnubilent. Sed huiꝰ¬
modi mercatũ nosclausi muris nre urb̵ hoc ÷ uite custodia
ꝑfectioris prsusuitare debemꝰ. Etstatuemꝰ suꝑ nos p̃cepta utdemꝰ¬

Expanded text:
alia, etc. Et nobis sabbatum est spirituale semper agendum, semper entiae, pervenire possimus ad sabbatum futurae in coelis glorostrum profanare sabbatum, venalia nobis quaeque inferendo in die sanctificata; quia spiritus immundi satagunt nostri munditiam cordis commaculare, et accepto pretio consensus nostri vitiorum nobis illecebras ingerere, quo diem maximae sanctificationis inquinent; id est, lucem piae cogitationis sive actionis nostrae immissis erroribus obnubilent. Sed hujusmodi mercatum nos clausi muris nostrae urbis, hoc est vitae custodia perfectioris prorsus vitare debemus. Et statuemus super nos praecepta, e
Abbreviated transcription (Latin):
filiitrans inigrationis ab inqͥnationib: gentiũ castigauerint : Dem¬
de obseruatione sabbati q̃ int̃prima legis mandata eminebat scĩfi¬
cati suit : acsic decetero omnẽ curã agendi ad obseqͥũ diuinicultus
c̃uerterint. Primonãq: nos ama ł emundari : ⁊ sicbonis necesse ÷
actib: adornari. Longũ aut̃ satis ÷ singula hec alegorice qͦ ordi¬
nen ob spt̃alit̃ erga cultũ dni sint agenda disserere : & hoc magni
in ipso legis uolumine faciendũ. Habitauer̃ aut̃ principes popłi
in hiersał reliquauero plebsmisit sortẽ ut tollerent unã partẽ
dedecẽ qui habitaturi essent in hies sał ciuitate scã nouẽ uero

Expanded text:
filii transmigrationis ab inquinationibus gentium castigaverint; deinde observatione sabbati, quae inter prima legis mandata eminebat, sanctificati sint; ac sic de caetero omnem curam agendi, ad obsequium divini cultus converterint. Primo namque nos a malis emundari, et sic bonis necesse est actibus adornari. Longum autem satis est, singula haec allegorice, quo ordine nobis spiritualiter erga cultum Domini sint agenda, disserere, et hoc magis in ipso legis volumine faciendum. XXXI. Principes de fiin Hierusalem reliqua vero plebs misit sortem ut tollerent unam partem de decem qui habitaturi essent in Hierusalem in civitate sancta novem vero
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ peccata suanpeccata patrũ suoꝵ. Plenius ex radep̃cante
qualit sitfactũ ostendit̃. Qđ uero in c̃clusionedic̃ Suꝑ omnib: er¬
fecerint ut uidlic& tota seintentione ascelerũ c̃tagus expurga¬
tos diuino foederi c̃iungerent ipsãq focderis scĩ c̃ditionẽ ⁊ ser¬
mone õfirmarent ⁊scripto hac sic ab impioꝵ c̃sortioseparati
securioresimplerent opꝰ qđ iãdudũ coeperant .i. c̃gruos fac¬
teurbiciues denumero prioꝵ instituerent. Signatores aut̃ fu¬

Expanded text:
bantur peccata sua et peccata patrum suorum; plenius Ezra deprecante qualiter sit factum ostenditur. Quod vero in conclusione dicit, Super omnibus erfecerint, ut videlicet se tota intentione a scelerum contagiis expurgatos, divino foederi conjungerent, ipsamque foederis sancti conditionem et sermone confirmarent et scripto, ac si ab impiorum consortio separati, securiores implerent opus quod jamdudum coeperant; id est, congruos factae urbis cives de numero piorum instituerent. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uerbillius audiendis atq implendis operã damꝰ in qͦ uidelic&
die nosquis extrinsecus tribulationũ aduersa ꝑpessas spegau¬
dentes eẽ oport& iuxta illudapłi quasi tris tesseꝑ aut̃ gaudentes
in qͦ &iã ederepinguia imustũ bibere iubem᷑ : Hoc ÷ dec̃latano¬
b diuini u. btate bonȩ actionis ⁊ deipsa audiendi dulcediniuer¬
bidĩ gaudere. Mustũnãq ÷ uinũ mel dulcoratũ. Vndeigre¬
ce in omeł uocat᷑. Sed ide hisdẽ sa lubrime nr̃ȩ m̃tis epuł ei qͥ sibi

Expanded text:
cum verbis illius audiendis atque implendis operam damus. In quo videlicet die nos, quamvis extrinsecus tribulationum adversa perpessos, spe gaudentes esse oportet, juxta illud Apostoli: Quasi tristes, semper autem gaudentes . In quo etiam edere pinguia, et mustum bibere jubemur; hoc est, de collata nobis divinitus ubertate bonae actionis, et de ipsa audiendi dulcedine verbi Dei gaudere. Mustum namque est vinum melle dulcoratum, unde et Graece Oinomeli vocatur. Sed et de eisdem saluberrimae nostrae mentis e
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ⁊ acharias cũ e& eximius in ꝓph&is iure filius
ut aduersã tanti regis edictũ ⁊ samarita nos gentes¬
quȩ cunctã ꝑcircuitũ aedificationẽ tẽpli impedien
eiserat nonminoris fidei ꝓbant᷑ etitisse ut ꝓph& as magis
audirent iubentis quã prohibentis regis imperiũ : De¬
rũ ꝙ sepius in oheuolumine detorobabel ⁊ iosue. siue iesu
unũ enim nom̃ ẽ diximus qͦ modo dnm̃ saluatorẽ regem¬
acsacer dotẽ summum ⁊ genere designarent. ⁊ actio ne:
Comodũ uidetur. ipsa &iã nomina eoꝵ qͦ modo illũ signifi¬
cent s ponere. Toro babel ergo dicit᷑ hortus in babilone :
si ue magisterbabilonis. Salatiel paitio meads̃ Iħs siue
iosue saluator losedec dñsiustus & quidẽ iħs aperte sicut
de longiore seruidio captiui tatis introdux̃. Infigurã
ueri iħu qͥ electos suos habomnib: malis eruens ad ꝓmis

Expanded text:
us Zacharias cum esset eximius in prophetis, jure filius ut adversum tanti regis edictum et Samaritanos, gentesque cunctas per circuitum aedificationem templi impedienteis erat, non minoris fidei probantur exstitisse, ut prophetas magis audirent jubentes, quam prohibentis regis imperium. Verum quia saepius in hoc volumine de Zorobabel et Josue, sive Jesu unum enim est nomen, diximus, qesignarent et actione, commodum videtur ipsa etiam nomina eorum, quomodo illum significent, exponere. Zorobabel ergo dicitur hortus in Babylone, sive magister Babylonis; Salathiel petitio mea Deus; Jesus sive Josue, salvator; Josedec, Dominus justus. Et quidem aperte, sicut de longiore servitio captivitatis introduxit, in figuram veri Jesu, qui electos suos ab omnibus malis eruens, ad promis
Abbreviated transcription (French):
ciatũ e nob: dissi pauit dẽ c̃siliũ eoꝵ: n reuersisun¬
dificio si a postolicis sẽꝑ fuerimt armis induti: dis si¬
pabuqꝰ consiliũ diabolixȩ angeloꝵ cĩ quo nos debella

Expanded text:
tiatum esse nobis, dissipavit Deus consilium eorutiatum esse nobis, dissipavit Deus consilium eorudificio, si apostolicis semper fuerimus armis induti, dissipabitur consilium diaboli et angelorum ejus, qui nos debella
Abbreviated transcription (Latin):
ilanceis ⁊ arcub Ethaec in aedificio sp̃talisẽp agisolent¬
Manetenĩ in defeisus hostis cũ satellitaib sius inmundis ui¬
delic& sp̃tib ⁊ hominib: malignis q̃uio perafidei acuirtu¬
tutũ mincurantib nob̵ in pedire : & ꝗtũ ualent sẽpexpuģ¬
nare contendantꝰ m̃temq: fideliũ
indcro. ne praue suggestionis int̾ficere sataguns. Ve
simus resistere indie malo & in omnib ꝑfectistare
erit postmurũ ꝑcircuitũ płoi cũ armis: Vtagmine
armatoꝵ circũdatis tructores liberriore manu ac
securiore muro edificando insisterent: Disptitinã q
suntt grad fideliũ & alibonis operib: intormantes ede¬
siã edficant Ali armis sacreleccionis muntti ẽtra ii
pugnantes eandẽ aeđłam hereticos inuigilantꝰ hire¬
ligiosa deuocione ꝓximos infideueritate c̃fortant
narelaborant necos satiũ certam̃ xercent : adq alio¬
udi do minico insidi anter lupos pastorali solicitudine
repellunt Pactũ ẽ aut̃ cũ audissent inimicinr̃i num¬

Expanded text:
ignorent, etc. Et haec in aedificio spirituali semper agi solentManet enim indefessus hostis cum satellitibus suis, immundis videlicet spiritibus et hominibus malignis, qui opera fidei ac virtutum minus curantes, impedire, et quantum valent semper expugnare contendunt, mentemque fidelium mucrone pravae suggestionis interficere satagunt. Versimus resistere in die malo, et in omnibus perfecti stare erit post murum per circuitum populum cum armis, ut agmine armatorum circumdati structores, liberiore manu ac securiore muro aedificando insisterent. Dispertiti namque sunt gradus fidelium, et alii bonis operibus intus ornantes, Ecclesiam aedificant; alpugnantes haereticos vigilant. Hi religiosa devotione proximos in fidei veritate confortant, nare laborant, necessarium certamen exercent, atque ab ovili dominico insidiantes lupos pastorali sollicitudine repellunt. Factum est autem cum audissent inimici nostri, nun
Abbreviated transcription (Latin):
hereticis conueniunt: persona quidẽ qui a patri arcabi
amon de incesto & ebrietate & nocte & inspelunca
conceptus ÷: Quȩcunta eresi arcis aptari cuiuis facilli¬
meliqu& : quoꝵ om̃is origo de uoluptate caruali. ⁊ mmun¬
dicia detenebris erroꝵ siue scelbꝵ de priuatis conciliaba¬
thobias bonis uidelice dñi. ñ merito acueritate sed
clacione suꝑbiȩ murũ scẽciuitatis dicit auil po posie tran¬
siliri Vulpes ereticos uocari in prãtũ ẽ. Vndo ẽ illud
cantici canticoꝵ, Capite nob uulpes pusillas q̃uedemo¬
liuntur uineas qđ ẽ a pertȩ dicere dep̃endite ađq in
lucẽ traducendo ꝓferie putidas ac dolosas hereticoꝵ uer¬
sutias quib fructiferas fideliũ m̃tes corrũperenituit
si ergo inquid ascenderit uulpes transilies murũ eoꝵ lapideũ
Si contra adsertionẽ fideuilloꝵ aliquis her& icoꝵ ee surexe
rit stitimsuꝑbit acsius pedib subici& omne fiduciã doc¬
qđ sacrehuius scriptoristoriȩ in p̃cando subiuingit. Nu

Expanded text:
haereticis conveniunt. Persona quidem, quia patriarcha ejus Ammon de incesto et ebrietate, et nocte et in spelunca conceptus est. Quae cuncta haeresiarchis aptari cuivis facillime liquet; quorum omnis origo de voluptate carnali et immunditia, de tenebris errorum sive scelerum, de privatis conciliabui interpretatur, non merito ac veritate, sed elatione ac superbia, murum sanctae civitatis dicit a vulpe posse transiliri; vulpes haereticos vocari in promptu est. Unde est illud Cantici canticorum. Capite nobis vulpes pusillas, quae demoliuntur vineas ; quod est aperte dicere, Deprehendite, atque in lucem traducendo proferte putidas ac dolosas haereticorum versutias, quibus fructiferas fidelium mentes corrumpere nituntur. Si ergo, inquit, ascenderit vulpes, transiliet murum eorum lapideum. Si contraxit, statim superbit, et suis pedibus subjiciet omnem fiduciam docquod sacrae hujus scriptor historiae imprecando subjungit: Au
Abbreviated transcription (Latin):
Iudã dic̃ tribũ filioꝵ uida qđ aut̃ querit᷑ murũ edificari
nom posse eo qđ humꝵ nimia eaẽ in loco muri congesta
que prius eẽ exportanda. utsic fundam̃ta muri in
uiua tra possont inponi : Conuena parabolȩ domus
euangelicȩ cu uistructor fodit in altũ elataq t̃rec̃
gerie posuit fundam̃ ta suprape trã quȩ nullo a quarũ
uentoꝵ uepos sintimn petudeici. Prius enĩde corde nr̃o
egerendaẽ t̃renarũ hum concupicenciarit ã edeuide
firmꝰ atq in ex pugnabił bonoꝵ operũ murꝰsuꝑ fundañtũ
fidei construenđ Nã quisuꝑhumũ a crudera ini formarũ
cogitationũ aedificiũ scaẽ actionis erigere quonat᷑ fallit̃
& ꝓdoma siue ciuitate mox ut ꝓcella tẽptationis urgu¬
ertoruinã sese aedificas se cũperi&. Ꝙdixer̃ ostesnrĩ

Expanded text:
udam dicit tribum filiorum Juda. Quod autem queritur murum aedificari non posse, eo quod humus nimia esset in loco muri congesta, quae prius esset exportanda, ut sic fundamenta muri in viva terra possent imponi; convenit parabolae domus evangelicae, cujus instructor fodit in altum; elataque terrae congerie posuit fundamenta super petram, quae nullo aquarum ventorumve possent impetu dejici . Prius enim de corde nostro egerenda est terrenarum humus concupiscentiarum, ac dein firmus atque inexpugnabilis bonorum operum murus supra fundamentum fidei construendus; nam qui super humum ac rudera infirmarum cogitationum aedificium sanctae actionis erigere conatur, fallitur, et pro domo sive civitate, mox ut procella tentationis ingruerit, ruinam sese aedificasse comperiet. Et dixerunt hostes nostri:
Abbreviated transcription (Latin):
rites itadño seruiebant : ut& dieͥs sui priscis non abrenun¬
rũ seruitute cognominant apłs ⁊ ceteris mundi in lece¬
bris mancipati creature magis serui ant quã creatori
quiesbenedictus in secula: ⁊ tales ergo sicuteretici nolunt
ȩclesiȩ muros in nouari necrescente statupietatis asua
cogantur impi& ate recedere : Tales solent in bȩcillos apel¬
lare uideos hoc ÷ c̃fessores fidei : ⁊ facile agentibus superan¬
rancdos : dũ in cotidiano animarũ. certamina plus amant
uicia quã uirtutes uictorie palmã obtinere: & quias
int̃hereticos qui &iã penitentib: postlapsũ dari ueniã
negant : Recte & eoꝵ ꝑ sona subiungitur: Nũ quid ȩdifi¬
Edificant naq lapides cobusti dea cerius puluerũ. adq in
acti mundiciã operis ꝑdider̃ miserante dño resipis¬
cunt : ut & in tegritatẽ catolicȩ fidei constante ꝓfessionȩ¬

Expanded text:
ritae ita Domino serviebant, ut diis suis priscis non abrenunrum servitutem cognominat Apostolus; et caeteris mundi illecebris mancipati, creaturae magis inserviunt quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Et tales ergo sicut haeretici nolunt Ecclesiae muros innovari, ne, crescente statu pietatis, a sua cogantur impietate recedere. Tales solent imbecilles appellare Judaeos, hoc est confessores fidei, et facile a gentibus superandos, dum in quotidiano animarum certamine plus amant vitia quam virtutis victoriae palmam obtinere. Et quia sunt inter haereticos qui etiaNunquid aedifinamque lapides, combusti de acervis pulverum, atque in acti, munditiam operis perdiderunt, miserante Domino resipiscunt; ut et integritatem catholicae fidei constanti
Abbreviated transcription (Latin):
te c̃tra ꝑos. Hoc ẽ unicũ aduersus hostes uniuersos eđe
suffugiũ oratio uidelico ad dm̃ i industria doctorũ.
qͥ die noctuq in legeci meditantes. corda fideliũ c̃tra insi¬
dias diaboli acmilitũ ei p̃dicando c̃solando x ortap mu¬
ni ant. dixit aut̃ iudis : debilitã e fortitudo portaintis

Expanded text:
tc. Hoc est unicum adversus hostes universos Ecclesiae suffugium, oratio videlicet ad Deum, et industria doctorum, qui die noctuque in lege ejus meditantes, corda fidelium contra insidias diaboli ac militum ejus praedicando, consolando, exhortando praemuniant. Dixit autem Judas: Debilitata est fortitudo portantis