comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prȩnuntiabatur in carne uenturus.
benedictione patris sui pre cęteris
commendatus emicuit. Cecerum
adid quod eum faustus fornicatum
cõmemorauit. addimus nos aliud
qđ frẽm suum ioseph in egẏptum
uendidit : Numquid cuius quã menbra
distorta de prauant lucem. quae cuncͤ¬
ta demonstrat. sic nec cuiuspiam
male facta malam scripturã fatiunt.
qua ꝓdente legentibus in notescunt:
Consulta quippe aet̾na lex. illa quae
ordinem naturalem conseruari iub&.
per curbari uetat: Nonnisi ꝓpagatio¬
nis causa. sttctuit hominis concubi¬
tum fieri : ethoc nonnisi socialiter
ordinato conubio. quod nonper uer¬
tat uinculum pacis. Et ideo ꝓsticu¬
tio feminarum. non ad substicuen¬
dam ꝓlem sed adsaciandam libidi¬
nem propositarum. diuina atq aet̾na
lege dampnatur : Omnẽ quippe
dehonestat emptorem: turpitudo
uenalis: ac perhoc iudas ecsic graui¬
us peccasset : si nurum sciens. cum
ea concumbere uoluisset: Si enim

Expanded text:
praenuntiabatur in carne uenturus, praenuntiabatur in carne uenturus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemorauit, addimus nos aliud, quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum uendidit. numquid cuiusquam membra distorta deprauant lucem, quae cuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis concubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis et ideo prostitutio feminarum non ad substituendam prolem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim
Abbreviated transcription (Latin):
peccaret iustitiae testimonium. non modo¬
ñ decolorat diuinitatẽ dĩ uel scripture
illius ueritatem : uerum eciam lau¬
dandam diligendamq commendat.
quod tanquam speculi fidelis nitor.
ad motarum sibi personecrum non
solum quae pulchra atq integra
sed etiam quae deform̾a uitiosaq
sint indicat Quantomagis factũ
iudae qu od cum nuru sua concubuit
nichil omnino affert unde aucto¬
ritas scã culpetur: quae in illis
libris fundata persistens: non tantũ
paucissimorum manicheorum
calumpniosas argutias: uerum etiã
gentilium tot tantorumq populo¬
rum horrendas immicitias diuino
iure contẽpnit. Quos poene iã tocos
anefaria superstitione simulachro¬
rum. ad unius ueri dĩ cultum
xp̃iano imperio sub iugauit: edomi¬
T orbe terrarum non uiol entia
bellici certaminis. sed inuictae
potentia ueritatis: Ubi enĩ luterarũ
illarum laudatus .e. uidas quid
deillo boni scriptura illa testata est.

Expanded text:
peccaret, iustitiae testimonium, non modo nopeccaret, iustitiae testimonium, non modo non decolorat diuinitatem dei uel scripturae illius ueritatem, uerum etiam laudandam diligendamque commendat, quod tamquam speculi fidelis nitor admotarum sibi personarum non solum, quae pulchra atque integra, uerum etiam quae deformia uitiosaque sint, indicat: quanto magis factum Iudae, quod cum sua nuru concubuit, nihil omnino adfert, unde auctoritas sancta culpetur! quae in illis libris fundata persistens non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, uerum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias diuino iure contemnit, quos paene iam totos a nefaria superstitione simulacrorum ad unius dei ueri cultum christiano imperio subiugauit edomito orbe terrarum non uiolentia bellici certaminis, sed inuictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum laudatus est ludas ? quid de illo boni scriptura illa testata est,
Abbreviated transcription (Latin):
et salubres. aliquid sibi dicere uide.¬
rentur qui eas peruersa mente
legerunt : dum petulantibus con¬
uitius insectantur eos. qui illic cũ
tantoͦ poredicantur ÷ ¶eterum loch
frater id est consanguineus abrahae.
Nequaquam istis comparandus est
dequibus ds̃ dicit. ego sum ds̃ abrahã
& ds̃ isaac et ds̃ iacob. Nec in eorum
Numero deputandus. quibus illa
scriptura usq infinem perhibec
iustitiae testimonium. quam uis in¬
ter sodomitas. pie casteq uersatus.
hospitalitatis etiam meritis commen¬
datus : ab illius terrae incendio libe¬
ratus sit. et eius posteris terra posses¬
sionis propter abraham qui patruus
eius fuerat. donodi dati sit : haec
nobis merita. millis libris laudanda
ꝑponuntur : non ebrietas. non incestus:
Sed cum hominis eiusdem et recte
factum et peccatum scriptum inueni¬
mus : aliud insinuatur imitandum.
aliud prȩcauendum : Porro si pecca¬
tum loth cui perhibitum est antequã

Expanded text:
et salubres aliquid sibi dicere uideet salubres aliquid sibi dicere uiderentur, qui eas peruersa et aduersa mente legerunt, dum petulantibus conuiciis insectantur eos, qui illic cum tanto honore praedicantur. Ceterum Loth frater, id est consanguineus Abrahae, nequaquam istis conparandus est, de quibus deus dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, nec in eorum numero deputandus, quibus illa scriptura usque in finem perhibet iustitiae testimonium. quamuis inter Sodomitas pie casteque uersatus, hospitalitatis etiam meritis commendatus ab illius terrae incendio liberatus sit et eius posteris terra possessionis propter Abraham, qui patruus eius fuerat, dono dei data sit. haec nobis merita in illis libris laudanda proponuntur, non ebrietas, non incestus; sed cum hominis eiusdem et recte factum et peccatum scriptum inuenimus, aliud insinuatur imitandum, aliud praecauendum. porro si peccatum Loth, cui perhibitum est, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
populis dedit: latius et clarius glo¬
rificetur. tanquam iacob non recusan¬
te noccem liae: ut rachel pomis suaue¬
olentibus & clare nitentibus potiatur
Quae aliquando et ipsa prestante mise¬
ricordia dĩ. perseipsam parit uix
tandem quidem: qu̾a per rarum est
ut in principio erat uerbum. et uerbũ
erat apud dm̃: et ds̃ erat uerbum.
et quicquid dehac re pie sapienterq
dicitur: sine phantasmate carnalis
cogitationis. & salubriter uel exparte
ca piatur: Haec de tribus patribus.
abraham. isaac et iacob quorum se
dm̃ appellari uoluit ds̃. quem catho¬
lica aeccła colit: aduersus fausti
calumpnias dicta suffecerint: De
quorum trium hominum meritis
atq pietate. etlonge remota aiudicio
carnalium altitũdine: ꝓphetiae non ẽ.
nunc disserendi locus ÷ Tantum abhis
criminibus quibus eos maledica
et ueritatis in iita lingua pulsauit.
Defendendi fuerint in hõc presenti
opere nr̃o : ne contra scripturas scas

Expanded text:
populis dedit, latius et clarius glopopulis dedit, latius et clarius glorificetur, tanquam Jacob non recusante nocolentibus et clare nitentibus potiatur: quae aliquando et ipsa praestante misericordia dei per se ipsam parit, uix tandem quidem, quia perrarum est, ut "in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum" et quicquid de hac re pie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter uel ex parte capiatur. Haec de tribus patribus, Abraham, Isaac et Iacob, quorum se deum appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis atque pietate et longe remota a iudicio carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defendendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas
Abbreviated transcription (Latin):
nificatum . ẽ. quod cum ueniret de
agro iacob occurrit ei lia. eumq
detinens aitꝰ Ad me intrabis : coduxi
enim te promandragoris filii mei
Tanquam diceret: Doctrine quam
diligis uis conferri bonã opimonen
Noli diffugere officiosum laborem:
haec in aeccła geri: quisquis aduerte¬
rit cernit: Ex perimur in exemplis.
quod intelligamus in libris: Quis
non uideat hoc gerĩ toto orbe terrarũ.¬
scłi. & ire in otium cognoscende et
contemplandae ueritatis tanquam
in amplexum rachel: et excipi detrans¬
uerso ecclesiastica necessitate atq
ordinari in labore. tanquam lia dicen¬
te ad me intrabis : quibus caste
misterium dĩ dispensantib ut in noc¬
te huius scłi filios generent fidei :
laudatur apopulis etiam illa uita.
cuius amore conuersi spem scłi
reliquer̃: et excuius ꝓfessione ad
miscđiam regendae plebis assũpti
sunt: Id enim agunt in omnibus
laboribus suis: ut illa ꝓfessio quo
se conuertere̾nt. quia tales reccores

Expanded text:
nificatum est, quod cum ueniret de nificatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intelnon videat hoc geri toto orbe terrarusaeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae veritatis, tanquam in amplexum Rachel; et excipi de transverso ecclesiastica necessitate, atque ordinari in laborem, tanquam Lia dicente, Ad me intrabis? Quibus caste mysterium Dei dispensantibus, ut in nocte hujus saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa vita, cujus amore conversi spem saeculi reliquerunt, et ex cujus professione ad misericordiam regendae plebis assumpti sunt. Id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio quo se converterant, quia tales rectores
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiae. se abomnibus actionum
molestiis remouere. atq in otio discen¬
di ac docendi condere uolunt lta gͦ
dictum ẽ. parum est tibi quod accẽpis¬
ti uirum meum. insuper & mandra¬
gora filii mei uis accipere: ac sidice¬
recur : Parum est quod homines ad
laborem rerum gerendarum necessa¬
rios. in otio decinet uita studiorum.
insuper etpopularem głam requirit:
Proinde ut eam iuste comparet. imꝑcit
rachel uirum sorori suae illa nocte.
Ut scilicet qui uirtute laboriosa regimi¬
ni populorum accommodati sunt.
etiam si scientiae uacare delegerant.
suscipiant experientiam temptatio¬
num. curarumq sarcinam ꝓ utilita¬
te communi: ne ipsa doctrina sapien¬
tiae cui uacare statuer̃ blaspheme¬
tur. neq adipiscatur abimperitiorib
populis existimationem bonam.
quod illa poma significant: et quod
necessarium. ẽ. ad exhorcationẽ discen¬
tium : Sed plane ut hanc curam susci¬
piant. ui coguntur : Satis ethoc sig¬

Expanded text:
sapientiae se ab omnibus actionum sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita ergo dictum est: parum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc sig
Abbreviated transcription (Latin):
laboriosae atq inter incerta temp¬
tationum periclitantis actionis
Quam pleriq bono ingenio prediti.
studioq fagrantes: quam uis idonei
regendis populis. eẽ. possint. tam̃
euitant propter turbulentas occu¬
pationes. et indoctrine otium. toto
peccore tanquam speciosae rachel
feruntur amplexum: Sed quia bo¬
num. ẽ. ut etiam haec uita latius
in notesc tłis. popularem głam me¬
reatur: in iustum. ẽ. autem̃ ut eam
consequatur. si amatorẽ suum ad¬
ministrandis ecclesiasticis curis ap¬
cum et idoneum in otio detinet.
nec gubernationi communis utili¬
iatis impertit: propt̃ ea lia sorori
suae dicit : Parum ẽ. tibi qđ uirum
meum accepisti. insuper & mandra¬
gorica filii mei uis accipere: ꝑ unũ
uirum significans eos om̃s. qui cum
sint agendi uirtutẽ habiles. & dig¬
ni quibus regimen aeccłae commit¬
tatur ad dispensandum fidei sacram̃¬
tum: illi accensi studio doctrinae
atq indagandae et contemplandae

Expanded text:
laboriosae atque inter incerta templaboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae
Abbreviated transcription (Latin):
opinionis. Nec ad istam głam po¬
pularem primi perueniunt eorum
qui sunt in eccła: nisi quicumq
in actionem periculis et labore
uersantur : Propterea liȩ filius.
mala mandragorica inuenit exiens
in agrum: idẽ. honeste ambulans
ad eos qui foris sunt : Doctrina
uero illa sapientiae quae auulgi
strepitu remotissima. in contempla¬
tione ueritatis dulci delectatione
defigitur: hanc popularem gloriã
quantulum cumq non assequeretur.
nisi per eos qui inmediis turbis
agendo ac suadendo populis p̃sunt:
non ut pręsint sed ut prosint. quia
dum isti actuosi et negociosi homi¬
nes. perquos multitudinis ad minis¬
tratur utilitas. etquorum auctoritas
populis carai.ẽ. testimonium phibent
etiam uitae. ꝓpter studium conqui¬
rendie et contemplandae ueritatis
otiosae: quodammodo mandragori¬
ca ꝑliam ꝑueniunt ad rach es:
Ad ipsam uero liam ꝑfilium primo¬
genitum: id ẽ. per honorem fecun¬
ditatis euis. in qua. ẽ. omis fructus

Expanded text:
opinionis. nec ad istam gloriam poopinionis. nec ad istam gloriam popularem primi perueniunt eorum, qui sunt in ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur nisi per eos, qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint, quia, dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibent etiam uitae propter studium conquirendae et contemplandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus
Abbreviated transcription (Latin):
tem: sapore autem insipido. Et ideo
cur eam mulier tantopere concupl¬
uerit. ignorare me fateor: nisi forte
propter pomi raritatem. et odoris
iocunditatem : Cur uero ipsam rem
gestam scã scriptura tacere noluerit.
quae non utiq talia desideria muli.¬
ercularum ꝓmagno nobis insinuare
curaret: nisi aliquid in eis magnum
querere commoneret. nihil ampluis
conicere ualeo: quam quod exillo
communi sensu michi suggeritur.
ut illo mandragorico pomo figurari
intelligam famã bonam. Non cam
quae confertur cum laudant homi¬
nem pauci iusti. atq sapientes: sed
illam popularem. qua etiam maior
et clarior notitia comparatur. non
ipsa persese expetenda : sed inten¬
tiom bonorum qua generi huma¬
no consulunt per necessaria Unde
dicit apostolus: oportet etiam testimo¬
nium habere bonum: ab eis qui foris
sunt : Qui licet parum sapitͥnt.
reddunt tamen plerumq labori
eorum per quos sibi consulitur. et
splendorem laudis: et odorem bone

Expanded text:
tem, sapore autem insipido; et ideo tem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupiuerit, ignorare me fateor, nisi forte propter pomi raritatem et odoris iucunditatem. cur uero ipsam rem gestam sancta scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conicere ualeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur, ut illo mandragorico pomo figurari intellegam famam bonam: non eam, quae confertur, cum laudant hominem pauci iusti atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam maior et clarior notitia conparatur, non ipsa per sese expetenda, sed intentioni bonorum, qua generi humano consulunt, pernecessaria. unde dicit apostolus: oportet etiam testimonium habere bonum ab eis, qui foris sunt: qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum, per quos sibi consulitur, et splendorem laudis et odorem bonae
Abbreviated transcription (Latin):
malis. cum sorore cubare ꝑmittit:
De hoc autem pomi genere. opinari
quosdam scio: quod acceptum in
escam. sterilibus feminis fecunditatẽ
parit. Ac per hoc putant omnimodo
institisse racheł. ut hoc afilio sororis
acciperet. cupiditate pariendi: Quod
ego non arbitrarer : nec si tunc con¬
cẽpisset: Nune cumpost liae duos
alios abilla nocte partus. dñs eam
ꝓle donauerit: nichil est cur deman¬
dragora tale aliquid suspicemur. quale
innulla femina experti sumus÷
Dicam ergo quid sentiam: Dic ent hinc
forte meliora doctiores : Cum enim
mala hec ipse uidissem. & ꝓpter istũ
ipsum sacrae lectionis locum id mihi
optigisse gratularer. rara enim resẽ.:
naturam eorum diligenter quantum
potui perscrutatus sum: Non aliqua
a cominuni sensu remotiore scientia.
quae docet uirtutes radicum et potefta¬
tes herbarum : sed quantum michi
et cuilibet homini renuntiabat
uisus. & ol factus. et gustus : Proinde
rem comperi pulchram. et suaue olen¬

Expanded text:
malis, cum sorore cubare permittit. malis, cum sorore cubare permittit. De hoc autem pomi genere opinari quosdam scio, quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem parit; ac per hoc putant omni modo institisse Rachel, ut hoc a filio sororis acciperet cupiditate pariendi: quod ego non arbitrarer, nec si tunc concepisset. Nunc vero cum post Liae duos alios ab illa nocte partus, Dominus eam prole donaverit, nihil est cur de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. Dicam ergo quid sentiam: dicent hinc forte meliora doctiores. Cum enim haec mala ipse vidissem, et propter istum ipsum sacrae lectionis locum id mihi obtigisse gratularer rara enim res est, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum: non aliqua a communi sensu remotiore sciequae docet uirtutes radicum et potestates herbarum, sed quantum mihi et cuilibet homini renuntiabat uisus et olfactus et gustus. proinde rem conperi pulchram et suaueolen
Abbreviated transcription (Latin):
amore habendȩ numerosioris ꝓlis
accensa: In uenimus autem relpham
eius ancillam incerp̾tari os ians
Qua propter in predicationem fidei
euangelicȩ. quorum os iat et cor non¬
ł iat. cum inscripturis aduerterimus.
haec intelligitur ancilla liȩ :Scriptũ
.ẽ. enim dequibusdam: Populus hic
labiis me honorat: cor autem eorum
longe. ẽ. ame: It talibus apostolus dic̃:
Qui predicas non furandum furaris.
qui dicis non ad ulterandum adulteras.
Uerumtamen ut etiam ꝑhanc conditio¬
nalem. libera illa uxor iacob laborans.
filios heredes regni suscipiat: Ideo dñs
dicit: Quae dicunt facite. quae autẽ
fatiunt facere nolite : Vnde in labo¬
re uinculorum uita apostolica.
siue inquit occasione. siue ueritate
xp̃c annuntietur. ẽt in hoc gaudeo.
sed &e gaudebo : tanquam et ancilla
pariente deple numerosiore lȩtata:
neficio rachel editꝰ: cum uirum
suum secum debita nocte cubiturũ.
acceptis afilio lie mandragoricis

Expanded text:
amore habendae numerosioris prolis amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intelest enim de quibusdam: Populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me . Et talibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non adulterandum, adulteras . Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde in labore vinculorum vita apostolica, Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo : tanquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetata.  beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricis
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam uirtutem qua eorum in¬
firmitatibus necessitatibusq con¬
sulitur : quam ad illam unde di¬
uinum et in commutabile aliquid
discitur ÷ hic dolor figuratus uide¬
tur in eo quod scriptum est: et rela¬
uit rachel sororem suam: Proinde
quia liquidus purusq intellectus.
deilla substantia quae corpus non
est. ac per hoc ad carnis sensum
non pertinet : uerbis carne editis
exprimi non potest. eligit doctrina
sapientiae perquas libet corporeas
imagines & similitudines. ut cũq
cogitanda in sinuare diuina. quã
abofficio talia docendi cessare :
sicut elegit rachel ex uiro suo et
ancilla suscipere liberos. quam
sine filuis omnino remanere:
Bala quippe: interp̃tari dicitur
inueterata : Hanc habuit ancillam
rachel : Deueteri quippe uita car-¬
nalibus sensibus dedita. corporeȩ
cogitantur imagines: etiam cum
aliquid despĩtali & in commutabili
substantia diuinitatis auditur :
Suscipit & lia de ancilla sua filios.

Expanded text:
ad eam uirtutem, qua eorum inad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios
Abbreviated transcription (Latin):
quo predicant xp̃m crucifixum.
et quicquid humanitatis eius citius
humana cogitatione percipitur.
ce infirmos etiam lię oculos non
perturbat: Rachel autem clara
aspectu. mente excedit dõ: et indet
inprincipio uerbum dm̃ apud dm̃.
et uult parere et non potest. quia
generationem eius quis enarrabit.
Proinde uita quae studo contempla¬
tionis competit. ut ea quae sunt
carni inuisibilia. non infirmis
oculis mentis per ea quae facta sunt
intellecta conspiciat. et sempit̾nam
dĩ uirtutem ac diuinitatẽ in effabi¬
liter cernat : uacare uult abomĩ
negotio. & ideo sterilis: Affectando
quippe otium. quo studia contem¬
plationis ignescunt: non contem¬
peratur in firmitati hominum.
qui inuariis pressuris sibi deside¬
rant subueniri Sed quia & ipsa
ꝓ creandi caritate in ardescit. uult
enim docere quod nouit. neq cum
in uidia tabescente iter habere:
uidet sororem labore agendi
acq paciendi filiis abundantem.
ec dolet potius currere homines

Expanded text:
quo praedicant Christum crucifixum; quo praedicant Christum crucifixum; et quicquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam-Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis conpetit, ut ea, quae carni sunt inuisibilia, non infirmis oculis mentis per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem ineffabiliter cernat, uacare uult ab omni negotio et ideo sterilis. adfectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines
Abbreviated transcription (Latin):
enim acute sinceriterq cernatur
amortalibus in commutabile boꝵ¬
num. adhuc corpus quod corrũ¬
pitur ad grauat animam. etde¬
primit terrena in habitatio sensũ
multa cogitantem: Ad un uergo
tendendum: sed propter hoc mul¬
ta ferenda sunt: Itaq duȩ sunc
uxores iacob liberȩ: Ambȩ quippe funt
filiae remissionis peccatorum.
hoc. ẽ. dealbationis. quodẽ. laban:
Uerumtamen una amatur : altera
toleratur: Sed quae tolera tur.
ipsa prius et uberius fecundatur.
ut si non propt̃ seipsam. certe ꝓpter
filios diligtetur : Labor enim
iustorum. maximum fructum
habet in eis quos regno dĩ generant:
inter multas temptãtiones ẽt tribu¬
lationes. predicando euangelium.
etels propter quos sunt in laborib
abundantius. in plagis supͣmodũ.
in mortibus sepius. ꝓpt̃ quos ha.¬
bent foris pugnas. intus timores:
gaudium  s uitm coronam uocant:
N ascuntur eis autem tam facilius
atq copiosius exillo sermone fidei

Expanded text:
enim acute sinceriterque cernatur enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando euangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
uero intelligentia pertinere mons¬
trecur ⁊ Proinde inhis qui flagrant
ingenti amore perspicue uerita¬
tis. non est improbandum studiũ.
sed ad ordinem reuocandum: ut
afide incipiat. etbonis moribus
enitatur peruenire quo tendit :
In eo quippe quod uersatur. uirtus
est laboriosa. In eo uero quod ap¬
petit. luminosa sapientia: Quid
opus est inquit credere. qđ non
michi ostenditur manifestum.
aliquod uerbum ꝓme. quo uideã
rerum omniũ principium: Id enĩ
.ẽ. in quod maxime ac primitus
in ardescit. si uere studiosus est
animus rationalis: Cui respondea¬
tur ÷ P ul chrum.ẽ. quidem quod
desideras. et amari dignissimum
sed prius nubit lia. etpostea rachel:
Ardor ergo iste ad id ualeat. ut ordo
non recusetur. sed potius toleretur.
sine quo non potest ad id perueniri.
quod trento ardore diligitur
Cum autem peruentum fuerit :
simul habebitur in hoc scło. Non
solum speciosa intelligentia: sed
etiam laboriosa iustitia. Quam lib&

Expanded text:
uero intellegentia pertinere monsuero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inprobandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est," inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
statim adpulchȩ atq perfectae sapi¬
entiae delitias peruenire: Sed hoc
non potest interra morientium:
hoc enim uidetur significare. quod
dictum . ẽ. ad iacob nonẽ. moris in
loco nr̃o. ut minor nubat priusquã
maior. Quia non absurde maior
appellatur. quae tempore prior est:
Prior est autem in recta hominis exu¬
ditione. labor oꝑandi quȩ recta sunt:
quam uoluptis inteligendi queuerasunt:¬
Ad hoc ualec quod scriptum. ẽ concu¬
pisti sapientiam. serua mandata.
ce dñs prebet illam tibi Mandata
utiq adiustitiam pertinentia. Iusti¬
tiam autem quae exfide. ẽ: quae
inter temptationum incerta uersatur.
utpie credendo quod nondum in¬
telligit: etiam intelligentiae meri¬
tum consequatur : Quantum enĩ
ualet quod modo commemoraui
esse scriptum. concupisti sapien¬
tiam. serua mandata et dñs p̃bet
illam tibi: tantum et illud arbitror
nisi credideritis non intelligets
Ut iustitia ad fidem. ad sapientiam

Expanded text:
statim ad pulchrae atque perfectae sapistatim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; quia non absurde maior appellatur quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi quae iusta sunt quam uoluptas intellegendi quae uera suntAd hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod modo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
statim ut se inseptem prȩceptis legił
exercuerint. quae sunt dedilectiõne
proximi. ne cuiquam homini noce¬
atur . Id ẽ. honora patrem et matrem:
Non mȩchaberis. non occides. Non fura¬
beris. non falsum testimonium dices:
Non concupisces urorem ꝓximi. Non
concupisces rem ꝓximi Quibus
quantum pocuerit obseruatis. post.¬
ea quam homini ꝓconcupita etspera¬
ta pulcherrima delectatione doctrine.
pertẽptationes uarias quasi ꝑ huuis
scłi noctem tolerantia laboris adhe¬
serit: uelut ꝓ rachel lia inopinata
coniuncta sit : ethanc sustinet ut ad
illam perueniat. si perseueranter
amat: acceptis aliis septem p̃ceptis:
Ac si dicat᷑ ei: Serui alios septem annos
propter rachel: ut sit pauꝑ spũ. mitis.
lugens. esuriens. siciensq iustitiam.
misericors. mundi cordis. pacificus:
Uellet enim homo sifieri posset. sine
ulla tolerantia laboris quae in agen¬
do paciendoq amplectilida est.

Expanded text:
statim, ut se in septem praeceptis legis statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem, non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi. non concupisces rem proximi. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temptationes uarias quasi per huius saeculi noctes tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Rachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet. ut ad illam perueniat, si perseamat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
interpretatur de albatio : cui serui¬
uit iacob propt̃ rachel Neq enim se
quisq conuertit sub grã remissionis
peccatorum seruire iusticiae: nisi
ut quiete uiucct in uerbo. ex quo
iudetur principium quod .ẽ. ds̃:
Irgo propter rachel: non propt̃ lian:
Nam quis tandem amauerit in operi¬
bus iustitiae laborem actionum.
atq passionum : quis eam uitam
propter seipsam expetiuerit. sicut
nec iacob liam sed tamen sibi noc¬
te suppositam in usum generandi.
amplexus et fęcunditatem eius ex¬
pertus est : Dñs enim eam quia
per ipsam diligi non poterat. primo
ut ad rachel perueniretur tolerairi
fecit . deuide propter filios commñ¬
dauit : Ita uero unusquisq utilis
seruus dĩ. sub dealbationis pecca¬
torum suorum gr̃a constitutus.
quid aliud in sua conuersione me¬
ditatus est. quid aliud corde gesta¬
uit. quid aliud ad amauit. nisi doc¬
trinam sapientiae. quam pleriq
se adepturos et percepturos putant.

Expanded text:
interpretatur „dealbatio"; cui seruiinterpretatur „dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisque conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium; quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum ? quia eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsa diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae? quam plerique se adepturos et percepturos putant
Abbreviated transcription (Latin):
inqua delectationẽ dĩ contẽplabi¬
mur ꝰ Istam dñs passione: illam
resurrectione declarauit: Ammonent
nos adhoc intelligendum. illarum
etiam nomina feminarum: Dicunt
enun qđ lia interp̃tatur laborans.
rachel autem uisum principium.
siue uerbum. ex quo uidetur prin¬
cipium : Actio humanaȩ mortalisꝰ.¬
q uitae inqua uiuimus exfide.
multa laboriosa opera facientes.
incerti quo exitu proueniant ad
utilitatem eorum quibus consule¬
re uolumus. ipsa. ẽ. lia prior
uxor iacob: acper hoc etinfirmis
oculis fuisse commemoratur:
Cogitationes mMortalium timidae.
& incertȩ ꝓuidentiae nr̃ae Spes
uero aeternae contemplationis dĩ.
habens certam etdelectabilem in¬
telligentiam ueritatis. ipsa est
rachel: Vnde etiam dicitur. bona
facie ecpulehra sperie : hane enum
amat omis pie studiosus: et propter
hanc seruit grãe dĩ. qua peccata nr̃a
etsi fuerint sicut phenicium. tanquã
nix dealbabuntur : Laban quippe

Expanded text:
in qua delectationem dei contemplabiin qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim quod Lia interpretatur "laborans", Rachel autem uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium". actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel.\' unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe
Abbreviated transcription (Latin):
refutatoq crimine quod nefarius
error obiecit: delibro ut possumꝰ
misteriorum secreta runemur.
pulsemusq fidei pietate ut nobis
aperiatur adño. quid rerum¬
figurauerint quattuor iste uxo-¬
res iacob quarum duae liberȩ.
duae ancillae fuer̃ ÷ Uidemꝰ enĩ
apostolum in libera et ancilla
quas habuit abraham: duo testa¬
menta intelligere: Sed ibi in una
et una facilius apparet quod
dicitur: hic autem duae sunt
et duae. Deinde ibi ancillae filius
ex heredatur. hic uero ancillarum
filii simul cum filiis liberarũ.
terram ꝓmissionis accipiunt
Unde hic procul dubio aliquid
aliud significatur ⁊ Quamquam
enim duas liberas uxores iacob
ad nouum testamentũ quod in
libertatem uocati sumus existimẽ
percinere: Non tamen frustra duȩ
sunt. nisi forte quia id quod
inscripturis aduerti ec inueniri
potest. duae uitae nobis inxp̃i
corpore predicantur. una tempora¬
lis inqua laboramus : alia ęterna.

Expanded text:
refutatoque crimine. quod nefarius refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur afigurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius apparet quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur; hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nonum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte, quod in scripturis aduerti et inueniri potest, duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna,
Abbreviated transcription (Latin):
sat egit. sed maritus iustus et pro¬
uidus pater. cum illas prolis curam
gerere uideret. et ipse nichil aliud
de concubitu quęreret. earum
uoluntati obtempertendum iudi¬
cauit. quae sibi singillatim filios
obtabant: suae nihil minui cui
ambȩ pariebant: tanquam diceret ÷
Uobis inter uos ut uultis cedite atq concedite.
quaenam ur̃m fiat mater : ł go
quid contendam. quando siue
hinc siue inde nascenti. non erit
alius pater : hanc ꝓfẽcto modes¬
tiam. hanc concupiscentiae coerci¬
tionem. et incominixtione corpo¬
rum coniugiclium solum appe¬
titum posteritatis humanȩ. ut erat
acutus faustus. in illis litteris et
intelligeret et laudaret: nisi eius
ingenium detestabili secta depra¬
uatum. et quid reprehenderet que¬
reret : et unam nuptialis conuen¬
tionis honestatem. qͣmares
et femin&e liberorum ꝓcreandorum
causa copulentur : hoc crimen
maximum deputaret : Nunc iã
defensis patriarchae moribus.

Expanded text:
sategit; sed maritus iustus et prosategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto modestiam, hanc concupiscentiae cohercitionem et in conmixtione corporum coniugalium solum adpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis honestatem, qua mares et feminae liberorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum deputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sui sed uir: etproeo tunc
seruitutis illarum uicissitudo fati¬
ebat÷ Con uigali ergo potestate
multo uincibilius uteretur: si for¬
mȩ desiderio uinceretur : Sed eo
meliores feminȩ inuenirentur. si
illȩ ꝓfiliis concipiendis. ipse autẽ
ꝓconeubicus lloluptate certaret.
I taq uir temperantis simus: et plane
uir. quia tam uiriliter feminis ute¬
batur ut delectationi carnali non
subiceretur sed dominaretur: magis
quid deberet. quam quid ei debetur
attendit: Nec ad propriam uoluptatẽ
sua potestate abuti uoluit: sed illiuis
debiti redditor. quan ex actor. ẽẽ
maluit: Vnde consequens erat. ut ei
redederet: quam prose id accipere
illa cui debebatur elegit: Quo earũ
placito p actoq comperto: cum repen¬
ce atq. inopinate apulcherrima
coniuge uocaretur. et adminus de-¬
corem̃ uocaretur. non ira excanduit.
non tristitia obnubilatus est: non
eneruiter blandus ut sibi potius
rachel noctem redderet. inter ambas

Expanded text:
corporis sui, sed uir, et pro eo tunc corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruitutis illarum uicissitudo faciebat. coniugali ergo potestate multo uincibilius uteretur, si formae desiderio uinceretur. sed eo meliores feminae inuenirentur, si illae pro filiis concipiendis, ipse autem pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas
Abbreviated transcription (Latin):
bitrix: eam contra legaret ad debi¬
torem suum: Nam hoc nomine
id appellat apostolus. uxori inquit
uir debitum reddat : Cui ergo uirde.¬
bitor erat: iam acceperat asorore quod
elegerat uoluntate. ut ei daret quod
habebat in potestate : hic uero ille quẽ
faustus tanquam impudicum clausis
uel potius extinctis oculis crimina¬
tur. si concupiscentiae non iustitiae
seruus. eẽt: Nonne pertotum diem
inuoluptatem illius noctis estuaret
qua erat cum pulchriore cubiturus
quam certe amplius diligebat: et ꝑ
qua bis septenorum annorum laborẽ
gratuitum pendercet: Cum ergo
iam die per acto in eius iret amplexꝰ
quando ind e auerteretur. si talis
.ẽẽt. qualem manichei nichil intelli¬
gentes opinantur Nonne placito
contẽpto mulierum. intraret potuis
adspetiosam suam quae illi noctẽ
ipsã nonsolum coniugis more.
uerũ etiam ordinis uire debebatur.
U teretur potius ipse pocestate marita.¬
li. quia et uxor non habet potestatẽ

Expanded text:
bitrix eam tralegaret ad debibitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
ab altera rapuit: nulla deillius con¬
cubitu cum altera licigauit. ideo
magis ordo erat: quia libido non
erat : Et tanto firmius seruabantur
conuigalis potestatis iura: quanto
castius uitabatur carnalis cupidi¬
tatis in iuria ÷ Quod enim &e abuxore
conducitur. ibiuera nr̃a
manifestatur assertio:
ubi prosẽ aduersus maledicta
manicheorum ipsa ueritas clamat:
Quid enim opus erat ut eum altera
conduceret. nisi quia
ordo alterus erat. ut
ad eam maritus in traret.: Neq
enim ad aliam nunquam accessis set.
nisi eum conduxisset ÷ S ed utiq ius.¬
tis ad eam uicibus accedebat: de
qua tot filios ꝓcreauerat. et cui
obędierat ut eciam de ancilla pro¬
crearet. etdequa postea noncondu¬
cente procreauit: Sed tunc rachel
noctem habebat in ordinẽ: ut maneret
cum uiro penes quam potestas illa
erat dequa per apostolum uox certe
noui testamenti non tacuit dicens:
habet corporis: sed mulier : Ideo i
cum sorore pacta erat. cui facta de¬

Expanded text:
ab altera rapuit, nulla de illius conab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius seruabantur coniugalis potestatis iura. quanto castius uitabatur carnalis cupiditatis iniuria. quod enim et ab uxore conducitur, ibi uera nostra manifestatur adsertio. ibi pro se aduersus maledicta Manichaeorum ipsa ueritas clamat. quid enim opus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti non tacuit dicens: tatem sui corporis, sed mulier. ideo iam cum sorore pacta erat, cui facta de
Abbreviated transcription (Latin):
na uoce perhibetur: Cum ipsas
feminas satis eluceat nichil aliud
inconcubitir appetisse quam filios.:
quippe ubi se minime parere uider̃.
famulas dederunt uiro suo: ut illas
matres facerent carne. ipse fierent
uoluntate : Nam et illud quod men-¬
dacissima criminatione faustus
obiecit. habuisse inter se uelut
quattuor scorta certamen quae¬
nam eum ad concubitum raperet.
ubi hoc legerit nescio: nisi forte
in corde suo tanquam in libro nefa¬
riarum fallatiarum. ubi uere ipse
scortabatur : sed cum serpente illo
dequo apostolus timebat aeccłae.
quam uirginem castam cupiebat
uni uiro exhiberi xp̃o: ne sicut
euam deceperat astutia sua. sic et
illorum mentes a xp̃i castitate auer¬
tendo corrumperet: Ita enin huic
serpenti amici sunt isti: ut eum
prestitisse potiuis quam nocuisse
contendant ÷ Ipse plane fausto per¬
suasit: pectori adulterato falsita¬
tis semina infundens: ut has male
conceptas calumpnias. ore in mun
Nulla enu a ncillarum uirum iacob

Expanded text:
na uoce perhibetur, cum ipsas na uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas dederunt uiro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse scortabatur, sed cum serpente illo, de quo apostolus timebat ecclesiae, quam uirginem castam cupiebat uni uiro exhibere Christo, ne, sicut Euam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes a Christi castitate auertendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundinulla enim ancillarum uirum Iacob