comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
requirunt: qͥ doctrinã nesciunt quaerere
sed inuidere. Sed sc̃s quisq etiam cũ
puersa mente requiritur. debonitatis
suae studio non mutatur. Vnde ioħes
quoq adũba inuidiae p̃dicam̃ta respon¬
dit uitae. Nam ꝓtinus adiungit. E go
baptiro in aqua. medius aut̃ ur̃m stetit.
quem uos nescitis. I oħes ñ spũ sed aqua
baptitat. quia peccata soluere ñ ualens.
baptitat. qui peccatum ꝑ baptismũ non
relaxat. nisi ut p̃cursionis suae ordine
seruans qͥ nasciturum nascendo p̃uene¬
rat baptitaturum. quoq dñm baptitan¬
Do p̃ueniret : & qui p̃dicando factusẽ.
p̃cursor xp̃i. baptitando etiã p̃cursor eiꝰ
fiera imitatione sacram̃ti. Qui int̾ hȩc
ans. hunc & in medio hominũ. & stetis.¬
se asserit. & nesciri: quia ꝑ carnẽ dñs
apparens. & iusibilis extitit coipore.
& inuisibilis maiestate. Dequo etiã subdit.
Qui pꝰ me uenit: ante me factus. ẽ. Sic nãq

Expanded text:
requirunt, qui doctrinam nesciunt quaerere, requirunt, qui doctrinam nesciunt quaerere, sed invidere. Sed sanctus quisque etiam cum perversa mente requiritur, a bonitatis suae studio non mutatur. Unde Joannes quoque ad verba invidiae praedicamenta respondit vitae. Nam protinus adjungit: Ego baptizo in aqua; medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis. Joannes non spiritu, sed aqua baptizat, quia, peccata solvere non valens, baptizat qui peccata per baptisma non relaxat, nisi ut, praecursionis suae ordinem servans, qui nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret; et quibaptizando etiam praecursor ejus fieret imitatione sacramenti? Qui inter haec ans, hunc in medio hominum et stetisse asserit, et nesciri, quia per carnem Dominus apparens, et visibilis exstitit corpore et invisibilis majestate. De quo etiam subdit: Qui post me venit, ante me factus est. Sic namque
Abbreviated transcription (Latin):
ministerium paĩs uerbum ab homi
iud aeae: solatium redemptoris annim.¬
tiat. Quid aut̃ clamet: insinuat cũ
sub iungit. Dirigite uiã dñi. sic̃ dix̃
esaias ꝓpħa. Uia dñi ad cor dirigitur.
cum ueritatis sermo humilit̾ auditur.
Uia dñi ad cor dirigitur: cum ad p̃cep¬
tũ dm̃ uita p̃parãtur. Unde scriptũ
est. Si quis diligit me sermonẽ
meum seruabit. & pater m̃s dilig&
eum. & adeum ueniemꝰ & mansionem
apuo eum fatiemꝰ. Quisqͥs gͦ insuꝑbia m̃tẽ
eleuat. quisqͥs auaritiae aestib anhelat.
quisqͥs sẽ lixuriae inquinationibus pollir¬
i. cordis hostium contͣ ueritatẽ claudit:¬
& ne ad se dñs ueniat claustra animi seris
intiorũ dampnat. S ed adhuc qͥ missi st̃
ꝑcunctantur. Quid gͦ baptitas. si tu ñ es
studio cognoscendae ueritatis. sed malitia
ȩxercende aemulationis dr̃: euangłista
ticite innotuit. qͥ subiungit dicens. Et
qui missi fuerant. erant expharisaeis.
Ac si aꝑte dicat. Illi ioħem desus actib

Expanded text:
ministerium, Patris verbum ab hominJudaeae, solatium redemptoris annuntiat. Quid autem clamet insinuat, cum subjungit: Dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Via Domini ad cor dirigitur, cum veritatis sermo humiliter auditur. Via Domini ad cor dirigitur, cum ad praeceptum vita praeparatur. Unde scriptum estliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Quisquis ergo in superbia mentem elevat, quisquis avaritiae aestibus anhelat, quisquis se luxuriae inquinationibus polluit, cordis ostium contra veritatem claudit, ne ad se Dominus veniat claustra animi seris vitiorum damnat. Sed adhuc qui missi sunt percontantur. Quid ergo baptizas, si tu non es studio cognoscendae veritatis, sed malitia exercendae aemulationis dicitur, Evangelista tacite innotuit cum subjungit, dicens: Et qui missi fuerant erant ex Pharisaeis. Ac si aperte dicat: Illi Joannem de suis actibus
Abbreviated transcription (Latin):
nno quinto decimo imperii tyberiĩ
cesaris ꝓcurante̾ pontio pilato
uidaeam. tetrarcha aut̃ galileae
herode. phlippo aut̃ frẽ eiꝰ tetrarcha itu¬
riae. & traconitidis regionis. & lisania
abilinae tetrarcha sub pͥncipib sac̃ dotũ
anna & caipha: factum.ẽ. uerbũ dñi suꝑ
ioħem rachariae filium in deserco. & rł¬

Expanded text:
 quintodecimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pontio Pilato Iudaeam tetrarcha autem Galilaeae Herode Philippo autem fratre eius tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionis et Lysania Abilinae tetrarcha sub principibus sacerdotum Anna et Caiapha factum est verbum Dei super Iohannem Zacchariae filium in deserto
Abbreviated transcription (Latin):
dnin. ostendit cota nocte periclitatos
extremo noctis tempore. eis auxiliũ p̃bi¬
cum. Laborabant gͦ toto noctis opacȩ
tempore. sed diluculo ad propinquante
et lucifero solis dieiq exortũ ꝓmittente.
uenit dñs et suꝑ ambulans. tumida freci
terga cõprimit. quia cũ pressuris obsita
fragilitas humana pusillanimitatẽ uiriũ
suarum considerat. Nic hil erga se
aliuo quani tenebras angustiarum et
aestus cerint hostium confligentium.
Cum uͦ mentem ad suꝑni lucẽ p̃sidii et
ꝑpetuae dona retributionis erexerit.
quasi inter umbras noctis repente exor¬
tum luc iferi conspicit. qui diem ꝓximũ
nuntiet. Lucifer naniq cum pluri¬
mum tres horas noctis. id est totã iugiliã
matutinam illuminare ꝑhibetur. aderitq
dñs qui sopitis tẽptationũ ꝑiculis plenã
lib̾tatis fidutiam suae ꝓtectionis attri¬
ambulantem. turbati st̃ dicentes. quia
phantasia . ẽ. S i uixta martionẽ et ma-¬

Expanded text:
Dominum, ostendit tota nocte periclitatos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos et extremo noctis tempore eis auxilium praebitum. Laborabant ergo toto noctis opacae tempore, sed diluculo appropiet Lucifero solis dieique exortum promittente, venit Dominus, et superambulans, tumida freti terga comprimit. Quia cum pressuris obsita fragilitas humana, pusillitatem virium suarum considerat, nihil erga se aliud quam tenebras angustiarum, et aestus cernit hostium confligentium. Cum vero mentem ad superni lumen praesidii, et perpetuae dona retributionis erexerit: quasi inter umbras noctis repente exortum Luciferi conspicit, qui diem proximum nuntiet. Lucifer namque cum plurimum, tres horas noctis, id est totam vigiliam matutinam illuminare perhibetur. Aderitque Dominus qui, sopitis tentationum periculis, plenam libertatis fiduciam suae protectionis attriambulantem turbati sunt, dicentes: quia phantasma est. Si juxta Marcionem et Ma
Abbreviated transcription (Latin):
nit in sequentib psalmi subitiens.
Puit enim in corde suo oblitus est deus
auertit fatiem suam ne uideat usq
infinem. U erũ ille non oblunscitur oratio¬
nem pauꝑum neq auertit fatiem suã
asꝑantib inse. Quin potius et certanes
cum hostib ut uincant adiuuat. et uic¬
tores in aeternum coronat. Unde hic
marci. quia uidit eos laborantes in remi.¬
gancdo. U idet quippe dñs suos laboran-¬
tes in mari. quamuis ipse positus in terra
quia et si adoͥram differre uidetur aun¬
lium tribulantib impendere. nichilomi¬
nus eos ne intribulationib defitiant
suae respectu pietatis corroborͥt: et
aliquando etiam manifesto adiutorio
uictis aduersitatib quasi calcatis seda¬
tisq fluctuũ uoluminib liberat. sicut
hic quoq subsequenter insinuatur
cũ dicitur. Quarta autem ingilia noc¬
tis. uenit ad eos ambulans supͣ mare.
Stationes et uigiliae militares. interna¬
I horarũ sp̃atia diuiduntur. Quando gͦ di¬
eit. quarta ugilia noctis uenisse ad eos

Expanded text:
iciens: Dixit enim in corde suo: Oblitus est Deus, avertit faciem suam, ne videat usque in finem. Verum ille non obliviscitur orationem pauperum, neque avertit faciem suam a sperantibus in se; quin potius et certantes cum hostibus, ut vincant adjuvat, et victores in aeternum coronat. Unde hoc tur: Quia vidit eos laborantes in remigando. Videt quippe Dominus suos laborantes in mari, quamvis ipse positus in terra, quia etsi ad horam differre videtur, auxilium tribulatis impendere, nihilominus tamen eos ne in tribulationibus deficiant, suae respectu pietatis corroborat, et aliquando etiam manifesto adjutorio victis adversitatibus, quasi calcatis sedatisque fluctuum voluminibus liberat. Sicut hic quoque subsequenter insinuatur, cum dicitur: Quarta autem vigilia noctis venit ad eos ambulans supra mare. Stationes et vigiliae militares in terna horarum spatia dividuntur. Quando ergo dicit quarta vigilia noctis venisse ad eos
Abbreviated transcription (Latin):
totusq facti huiꝰ ordo qđ in ȩccłia cinꝰ
ipse tẏpum tenet cotidie geritur
ostendit. Quod uͦ subiungitur. et
subductis ad terrã nauib. relictis om̃i.¬
bus secuti sunt eum: ł otest significa¬
re finem temporis : quo abhuiꝰ mun-
di solo qui xp̃o in heserint penitꝰ
recessuri st̃. Sciendũ. ẽ. aut̃ hanc
eandẽ ñ. eẽ. lectionem: qua matheus
et marcus binos denauiculis pisca.¬
tores. pͥmo petrũ et andreã deinde
filios zebedei : adnõ narrant. eẽ. uo¬
catos N on enĩ eos lucas nc̃ adño
uocatos: sed tantũ petro fuisse p̾dic¬
tũ qđ homines. eẽt. capturꝰ insinuat.
Qd ñ ita dictum . ẽ: qͤsi iam pisces
nũ quã. eẽt. capturꝰ. N am et post¬
dni resurrectionem: legimꝰ eos. eẽ.
piseatos. Unde datur intelliꝰ eos ad
capturã pisciũ ex more remeasse : ex
postea fieret qđ matheus et marcꝰ
narrant. quando eos binos uocauit.

Expanded text:
totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geritur, ostendat, quod vero subjungitur: Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus secuti sunt eum. Potest significare finem temdi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
nent. ut honorificentiam eorum sig¬
nificauerit petrus cadens ad pedes
dñi. mores autem in eo quod ait.
exi ame dnẽ: quia homo peccator
sum. Quod tam̃ quia ñ fecit dñs.
ñ enim recessit ab eis. sed eos sub¬
ductis nauibus adlitus ꝑduxit:
significat in bonis et sp̃italib uiris
non . eẽ. oportere hanc uoluntatem.
ut peccatis turbarum cõmoti
quasi securius tranquilliusq ur-¬
uant ac munus ȩcclesiasticum de¬
serant. Et ait ad simonem iħe.
Noli cunere. Confortat dñs timorẽ
carnalium aiimos q fragilium conso.¬
lando erigit: Ne quis uel de suȩ cons-¬
cientia culpae tremens. uł de aliorũ
innocentia scupens: scĩtatis iter for¬
midet aggredi. Quod autẽ sequitur.
Ex hoc iam enim homines eris capi-¬
ens: ad ipsum petrũ specialiter ꝑtinet.
Exponit enim ei dñs quid haec captu.
ra piscium significet: qđ uidelicet
ipse sic̃ nunc̾ ꝑ retia pisces sic ali¬
quando ꝑ uerba sit capturꝰ homines.

Expanded text:
nent, ut honorificentiam eorum signent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini. Mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum, quod tamen, quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritualibus viris, non esse oportere hanc voluntatem, ut peccatis turbarum commoti, quo quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium, animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de sua conscientia et culpa tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet adgredi, quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus, quid haec piscium captura significet, quod videlicet ipse, sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines,
Abbreviated transcription (Latin):
tio nauium: usq infinem scłi crescit:
Sed quod impletȩ merguntur hoc .ẽ.
in subuersione p̾muntur. ñ enim
subuersa. sed tamen sunt peticlitata:¬
apłs exponit dicens. In nouissimis
dieb er̃ tempora ꝑiculosa: et er̃ ho¬
mines se ipsos amantes: et ceta.
Nam mergi naues.ẽ. homines in
scłm ex quo elati ꝑ fidem fuerant
morum prauitate relabi: quales & ipse
petrus adhuc ininfirmitate positus:
hoc loco demonstrat. Unde & sequitur.
Quod cum uideret simon petrus: ꝓci:¬
dit ad genua iħu dicens. Exi ame:
quia homo peccator sum dñe.
Quia carnales quiq in eccłia regim̃
spĩtalium in quibus maxime xp̃i ꝑso¬
na eminet ase quodam modo repel-
lunt. non enim hoc uoce linguae
dicunt bonis ministris dĩ ut eos
ase repellant. s uoce morum et ac¬
tuum suorum suadent a se recedi ne
ꝑ bonos regantur. et eo uehem̃tius
quod deferunt eis honorem. et ta-¬
m̃ factis suis a se recedere ammo-¬

Expanded text:
tio navium, usque in finem saeculi crescit. tio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt peApostolus exponit dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. Nam mergi navis, est homines in saeculum ex quo elati per fidem fuerant morum pravitate relabi, quale et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus hoc loco demonstrat. Unde sequitur. Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Quia carnales quique in Ecclesia regimen spiritualium in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodlunt. Non enim hac voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur. Et eo vehementius quod deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admo
Abbreviated transcription (Latin):
inter ꝑsequentium scandala seruat.
Et annuerunt sotiis qui erant in alia
naui: ut uenirent et adiuuarent
eos. Alia nauis ut p̾diximꝰ est
eccłia degentib quae et ipsa non
suffitiente una nauicula piscibus
impletur electis. quia nouit dñs qͥ
sunt eiꝰ: et apud ipsum certus. ẽ. suoꝵ
numerus electorum. Dumq tot in
udea credituros non inuenit. quot
ad fidem uitamq p̃destinatos nouit
eternam: quasi alia nauis receptacu¬
la piscibus querens suis. corda quoq
gentium fidei gr̃a replet. Et bene
rupto rete. socia nalus aduocatur.
qm̃ ante uidas. ꝓditor. ante sẏmon ma.¬
gus pisces nequissimi capti sunt. ante
ananias et saphira fidei rete sulido-¬
le temptabant ingredi. ante ut ioħes
testatur multi discipłoꝵ eius abier̃
retro. et iam ñ cum illo ambulabant.
ac deinde barnabas et paulus ad
gentium sunt apostolatum segregati
Et uener̃ et impleuer̃ ambaiꝰ nauicir¬
las: ita ut mergerentur. Harũ imple-¬

Expanded text:
inter persequentium scandala servat. inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum imple
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃toꝵ recedatur ut ea penitus
non intelligant: uł pͥus in ꝓximis re¬
gionibus gentib p̃dicandum. ut qđ
dic̃ item petro. duc in altũ. et laxate
retia ur̃a in capturam. Ad remotio¬
res gentes quib postea p̃dicandum
ẽ. ꝑtineat. Et respondens symon:
dixit illi. P receptor ꝑ totam noctẽ
laborantes nichil cepͥimus: in uerbo
autem tuo laxabo rete. Nisi dñs
ediffic auerit domum: inuanum
laborant qui ȩdifficant eam Nisi
dñs cor illustrauerit auditorum.
doctor in nocte laborat. Nisi inũbo
inta disputationũ. frustra nocis suȩ
ꝯdicator iaculum mittit. quia fi-¬
des popłoꝵ p̃ sapienua uerbi c̃õpositi:
citudinem piscium copiosam. Rumpe¬
batur aut̃: rete eorum. Pre multi.¬
tudine piscium. rete rumpebatur:
quia nc̃ ad confessionem fidi ȩEam
cum electis reꝓbi tanti intrant.
qui ipsam quoq ȩccłiam heresib
scinda̾nt. Rumpitur aut̃ rete. s ñ
labitur piscis: quia suos dñs etiam

Expanded text:
sacramentorum recedatur, ut ea penitus sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicitur item Petro, duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes, quibus postea praedicandum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus, in verbo autem tuoaedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat; nisi in verbenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit, quia fides populorum, non sapientia verbi compositi, sed itudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ cõplexe p̾dicantium dictiones :
qui eos quos ceꝑint infide non
amittant. Unde et retia: quasi re¬
tinentia st̃ uocata. S ed hȩc retia
mͦ laxantur in capturam. modo
lota plicantur : quia ñ om̃e tempus
.ẽ. habilae doctrinae. s nc̃ exherenda
lingua doctori: nc̃ suimet cura ge¬
renda. Ascendens autẽ in unam
nauim quȩ erat simonis: rogauit
eũ ut a terra reduceret pusillum:
E t sedens: docebat denauicula turbas
N auis simonis est. ȩccłia primitiua:
dequa paulꝰ ait. Qui enim opatus
ẽ petro in apostolatum circu̾cisio¬
nis oꝑatus. ẽ. et michi inter gentes.
Bene una dicta: quia multitudinis
credentium erat cor unũ et anima
una. De qua docebat turbas quia
nem. Duc in altum: et laxate retia
ur̃a incapturã. Qd̃ pͥmo rogauit si¬
monẽ nauem a terra reducere pusil-
lum: significat uł tẽꝑate utendũ
ũbo ad turbas ut nec terrena eis per¬
piantur. nec sic a terrenis in ꝓfunda

Expanded text:
sunt complexae praedicantium dictiones, sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint in fide non amittant: unde et retia quasi retinentia sunt vocata. Sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctori, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quianem: Duo in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod Simonem rogavit navem a terra reducere plum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda
Abbreviated transcription (Latin):
dñs secus mare stat. postquam uite
labentis mortalitatẽ deuincens:
in ea qua passus est carne stabilitatẽ
ppetuȩ quietis adiit. Turbarum con-¬
uentus ad eum gentiũ in fide concur.¬
rentiũ typus.ẽ. dequib ssaias. Et
et ibunt popłi multi et dicent. Ue¬
nite: ascendamꝰ ad montẽ dñi. Et
uidit duas naues: stantes secus
stagnum. Duae naues secꝰ stagnum
posite : circũcisionẽ et p̃putium fi¬
gurant. Quas bene iħe uidisse ꝑhi-¬
betur. quia in utroq popło nouit
dñs qui sunt eiꝰ: eorumq cor afrueti¬
b scłi huiꝰ. ad futurae uitȩ tranquil¬
litatem. quasi ad soliditatem littoris:
uidendo hoc est miscđiter uisitan.¬
do ꝓuehit. P iscatores autẽ descen¬
derant: et lauabant retia. Piscatores
sunt aeccłiae doctores: qui nos
rectȩ fidei cõprehensos et de ꝓfun¬
do ad lum̃ elatos quasi pisces litto.¬
ri: sic terrȩ uiuentiũ aduehunt.
Quasi enim quȩdam retia pisc antium

Expanded text:
Dominus secus mare stat, postDominus secus mare stat, postlabentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne, stabilitatem perpetuae quietis adiit, turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae, circumcisionem et praeputium figurant. Quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus. Eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillvidendo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium
Abbreviated transcription (Latin):
actum . ẽ. autem cum turbȩ
irruerent ad eum. ut audirent
uerbum dĩ: et ipse stabat
secꝰ stagnum genesareth. S tag¬
num genesaretb. idem dicunt. ee. qđ
mare galileae: uł mare tyberiadis.
Sed mare galileie ab adiacente. ꝓuin-¬
tia dictum: mare tyberiadis apxr¬
ma ciuitate quae olim chennereth
uocata. sed abherode tetrarcha
instaurata : in honorem tiberii cesa¬
ris tiberias est appellata. P orro
genesar a laci ipsuis natura. quȩ
c̃rispantibus aquis de se ipso sibi
excitare auram ꝑhibetur: greco
uocabulo qͣsi generans sibi auram
dicitur. Neq enim instagni morẽ
sternitur aqua: sed frequentibus
auris spirantib agitatur hausto
dulcis: et ad potandũ habilis. Sed
hebraicae linguȩ consuetudine.
omis aquarum congregatio. siue
dulcis siue salsa mare nuncupat᷑.
Qui lacus inter fluenta iordanis cen¬
tum quadraginta stadiis in longr¬
tudine: et quadraginta extendit᷑
in latitudine. Q uia ergo ftagnum
siue mare p̃sens scłm designat.

Expanded text:
actum est autem cum turbae irruerent in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth. Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat,
Abbreviated transcription (Latin):
caelũ. Ecce ut p̃diximus aerem mouit.
& terta non subsistit. Quis gͦ ferat. cũ
cȩlum mouerit: Quid aut̃ terrores quos
cernimꝰ. nisi sequentis irae p̾cones dixerĩ :
U nde & considerare nec esse. ẽ: si ab illa tri-¬
bulatione ultima. tantũ sunt tribulatio¬
nes istae difsimiles. quantum apotentia
iudicis ꝑsona p̃conis dist&. Illũ gͦ diẽ¬
fr̃s km̃i tota intentione cogitate. uitã
corrigite. mores mutate. malã temptam̃ta
resistendo uincite: ꝑpetrata autem fletib
to se curiores. quandoq uidebitis quan-¬
co nẽ districtionem illius tim̃do pre¬

Expanded text:
I, 22. Ecce, ut praediximus, aerem movit, et terra non subsistit; quis ergo ferat, cum coelum moverit? Quid autem terrores quos cernimus, nisi sequentis irae praecones dixerimus? Unde et considerare necesse est quia ab illa tribulatione ultima tantum sunt, istae tribulationes dissimiles quantum a potentia judicis persona praeconis distat. Illum ergo diem tota intentione cogitate, vitam corrigite, mores mutate, mala tentantia resistendo vincite, perpetrata autem fletibusto smagis nunc districtionem illius timendo prae
Abbreviated transcription (Latin):
sores adhibete. Certe si apuo quendã mag¬
num iudicem causa quęlibet urã. eẽt: dies
crastina uentilenda. totꝰ hodiernus dies
in cogitatione duceretur. Patronũ urã¬
frat̾nitas. quereret. magnisq p̃cib ageret.
ut apud tantũ uidicẽ sibi defensor ueniret.
Ecce districtꝰ uidex iħe uenturꝰ.ẽ. tanti illiꝰ
angłoꝵ archangłoꝵ q consilii terror adhiba᷑.
In illo connentu causa nrã discutitur.
Hos gͦ adiutores urãe ora tionis quęrite :
hos peccatores ur̃i reatꝰ inuenite. Q uia
ne puniri peccatores debeat. rogari uult
et ipse qui uidicat. Unde et tã longo
tempr̾ cõminatur iram. Et tam̃ miseri¬
corditer exspectat ueniã. Sic aut̃ nos
et miscdia eiꝰ refoueat. ut nullo mͦodo ne
glegentes reddat. Sic peccata nr̃a ꝑtur¬
bent. ut mens in desꝑationem non pro-¬
ruat. Q uia et si p̃sum̃tes metuimꝰ. et
metuentes sꝑamꝰ. aet̾iiũ regnũ citius ad ep.¬

Expanded text:
sorem adhibeamus. Certe si apud quemquam magsorem adhibeamus. Certe si apud quemquam magnum iudicem causa quelibet nostra esset die crastina ventilanda, totus hodiernus dies in cogitatione duceretur, aliquem patronum quereremus magnisque precibus ageremus, ut apud tantum iudicem nobis defensor veniret. Ecce! districtus iudex lesus venturus est; tanti illius angelorum archangelorumque concilii terror adhibetur. In illo conventu causa nostra discutitur; Hos ergo adjutores vestrae orationis quaerite, hos protectores vestri reatus invenite, quia ne punire peccatores debeat, rogari vult et ipse qui judicat. Unde et tam longo tempore comminatur iram, et tamen misericorditer exspectat. Sic autem nos et misericordia ejus refoveat, ut nulglegentes reddat. Sic peccata nostra perturbent, ut mens in desperationem non proruat, quia etsi praesumentes metuimus et metuentes speramus, aeternum regnum citius adep
Abbreviated transcription (Latin):
quasset : adstiter̾ illi uicinius et dixerunt.
Iu nos mͦ uisitas. nos te indiem iudiciĩ re¬
qui remꝰ. et quicquio possumꝰ prestabimꝰ tͥ.
Quo dicto: ab oculis eiꝰ ablati sunt. Territa illa
ad orandum redut. seseq in lacrimis
ꝓlixus effudit. Et facta.ẽ. post hoc tanto
instantior in pce. quanto incertior de ꝓmis-¬
sione. Si aut̃ iuxta pauli uocẽ . ẽ. fides sꝑan-¬
darũ substantia rerum argum̃tum non ap-¬
parentũ : nequaquã iam dicimꝰ. ut uenturã
uitam credatis. Quia ecce ipsi qͥ in illa uiuunt.
humanis obtutib uisibiliter p̃sentantur.
Qđ enĩ ideri potest. melius dr̃ sciri quam
credi. Uenturam gͦ uitam nos dñs magis uo.¬
luit scire quam credere. Qui eos quos
inuisibiliter recepit. apud se uiuere nob̃
etiam in sibiliter ostendit. Hos gͦ fr̃s
km̃i incausa nr̃i examinis quam cũ
districto uidice habetis: patronos facite
Hos in diẽ iudicui tanti terroris illius defen-¬

Expanded text:
quasset, astiterunt illi vicinius, et dixerunt: quasset, astiterunt illi vicinius, et dixerunt: Tu nos modo visitas, nos te in die judicii requiremus, et quidquid possumus, praestabimus tibi. Quo dicto, ab oculis ejus ablati sunt. Territa illa ad orandum rediit, seseque in lacrymis prolixius effudit. Et facta est post hoc tanto instantior in prece, quanto certior de promissione. Si autem, juxta Pauli vocem, Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium , nequaquam jam dicimus ut venturam vitam credatis, quia ecce ipsi qui in illa vivunt, humanis obtutibus visibiliter praesentantur. Quod enim videri potest, melius dicitur sciri, quam credi. Venturam ergo vitam nos Dominus 1592 magis voluit scire, quam credere, qui eos quos invisibiliter recipit, apud se vivere nobis etiam visibiliter ostendit. 8. Hos in causa nostri examinis, quam eum districto iudice habemus, patronum faciamus; hunc in die tanti terroris illius defen
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. quia nec. eẽ. suspicantur. Ad scõ
martirum corpora consistimꝰ fr̃s mei. Num-¬
quio isti carnem suam in mortem darent.
nisi eis certissime constitisset. eẽ. uitam
ꝓqua mori debuisset. Et ecce qui ita
crediderunt. miraculis coruscant. Ad
extiita namq eoꝵ corpora uiuentes egri
ueniunt. et sanantur. Peruiri ueniunt.
et demonio uexantur. Demoniaci ueni¬
unt. et lib̾erantur. Quomͦ gͦ uiuunt
illic ubi uiuunt. si in tot miraculis ui uunt
hic ubi mortui sunt. Rem fr̃s dico. breuẽ
uerbo. sed ñ paruam merito. quam religio¬
sis quibusdã seniorili narrantib agnoui:¬
Cothorum tempore. matrona quȩdam fuit.
ualde religiosa. quȩ ad horum martirum
eccłiam crebro ueniebat. Quadam die dum
ex more adorandum uenisset. egrediens duos
stantes sub peregrino habitu monachos in-¬
uenit. peregrinos credidit. dare eis aliquid
elemosinae pcepit. Sed priusquam eius
erogator eis ad largiendã elimosinã ꝓpin-¬

Expanded text:
tunt, quia nec esse suspicantur. Ad sanctorum tunt, quia nec esse suspicantur. Ad sanctorum martyrum corpora consistimus, fratres mei. Nunquid isti carnem suam in mortem darent, nisi eis certissime constitisset esse vitam pro qua mori debuissent? Et ecce qui ita crediderunt, miraculis coruscant. Ad exstincta namque eorum corpora viventes aegri veniunt et sanantur, perjuri veniunt et a daemonio vexantur, daemoniaci veniunt et liberantur. Quomodo ergo vivunt illic ubi vivunt, si in tot miraculis vivunt hic ubi mortui sunt? 7. Rem, fratres, dico brevem verbo, sed non parvam merito, quam religiosis quibusdam senioribus narrantibus agnoviothorum tempore matrona quaedam fuit valde religiosa, quae ad horum martyrum ecclesiam crebro veniebat. Quadam die dum ex more ad orandum venisset, egrediens, duos stantes sub peregrino habitu monachos invenit, peregrinos credidit, dari eis aliquid eleemosynae praecepit. Sed priusquam ejus erogator eis ad largiendam eleemosynam propin
Abbreviated transcription (Latin):
quod deuicino ꝑciꝑeret: illud iam fidelius
crederet. quod delongnnco andire potir¬
isset. Carnalis et enim popłs. si parua
non acciperet: magna non rrederet.
cȩlestia: ut ꝑcipiens quod uideret. sꝑare
disceret quod minime uidebat: et tanto
solidior de inuisibilib fieret. quanto eũ
ad spei certitudinem uisibilia ꝓmissa ful¬
cirent. Unde recte quoq ꝑ psalmistam
dicitur.: Dedit eis regiones gentium. et
labores popłorꝰ possederunt. ut custodiant
iustificationes eiꝰ et legem eius ex quirant
Sic gͦ hoc in loco rudibus discipłis ueritas
loquens uidendũ regnum dĩ ꝓmittit in
terra: ut hoc ab eis fidelus in cęlo p̾sumat᷑.
Ex ipso itaq regno quod iã uidemus in mun¬
do. eẽ. sublimatũ sꝑemꝰ rognuni qđ incȩlo
credimꝰ ꝑcipiendum. Nam sunt non nulli
qui xpĩanitatis nomine censentur. sed
xpianitatis non habent fidem. S ola. ẽẽ.
uisibilia aestimant in usibilia non appe¬

Expanded text:
quod de vicino perciperet, illud jam fidelius quod de vicino perciperet, illud jam fidelius crederet quod de longinquo audire potuisset? Carnalis etenim populus si parva non acciperet, magna non crederet. coelestia, ut percipiens quod videret, sperare disceret quod minime videbat; et tanto solidior de invisibilibus fieret, quanto eum ad spei certitudinem visibilia promissa fulcirent. Unde recte quoque per Psalmistam dicitur: Dedit eis regiones gentium, et labores populorum possederunt, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant . Sic ergo hoc loco rudibus discipulis Veritas loquens, videndum regnum Dei promittit in terra, ut hoc ab eis fidelius in coelo praesumatur. Ex ipso itaque regno quod jam videmus in mundo esse sublimatum speremus regnum quod in coelo credimus percipiendum. Nam sunt nonnulli qui Christianitatis nomine censentur, sed Christianitatis non habent fidem. Sola esse visibilia aestimant, invisibilia non appe
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur. unde scriptum . ẽ. Mittet
filiꝰ hominis angłos suos: et colligent
de regno eiꝰ om̃a scandala In illo quip¬
pe regno scandala uon erunt: ubi ꝓfec¬
to reprobi ñ admittuntur. Quo uide¬
licet exemplo colligitur: quod hoc loco
regnũ dei p̃sens eccłia uocatur. Et qͥa
non nulli ex discipłis usq adeo incorpore
uicturi erant. ut ęccłiam dĩ construe¬
tam conspicerent: et contra mundi
huiꝰ głam erectam consolatoria ꝓmissi.¬
one nc̃ dicitur. St̃ quidam dehic stan.¬
tibus qui ñ gustabt̃ mortẽ: donec uide¬
ant regnum dei: S cum tanta dñs
subeundȩ mortis p̃cepta deserit: quid
necessarium fuit ut adhanc subito pro-
missionem ueniret: Quod si subtiliter
adtendamꝰ quanta dispensatione pietatis
agitur agnoscimus. D iscipłis enim rudi¬
bus etiam dep̃senti uita aliquid ꝓmitten-¬
dum fuit. ut possint robustius infutura
doni çelestia terrenis. ꝓmissionib suade.¬
tur. Cur hoc : ut dum ec̃t. aliquid

Expanded text:
vocatur. Unde scriptum est: Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala . In illo quippe regno scandala non erunt, ubi profecto reprobi non admittuntur. Quo videlicet exemplo colligitur quod hoc loco regnum Dei praesens Ecclesia vocatur. Et quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent, et contra mundi hujus gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem donec videant regnum Dei. Sed cum tanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito 1591 promissionem veniret? Quod si subtiliter attendamus, quanta dispensatione pietatis agatur agnoscimus. Discipulis enim rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura dona coelestia, terrenis promissionibus suadetur. Cur hoc? Ut dum esset aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ uitȩ głam querit. humilitatem
respuit: et plerumq ipse homo qͥ iras.¬
cit᷑ discordanti sibi reconsiliari ap¬
petit. sed ire ad satisfaciendum prior
erubescit. Pensemꝰ facta ueritatis: ũt
uideamꝰ quo iaceant. nr̃ae pͣuitatis
actiones. Sienim in enbra sũmi capitis
sumꝰ. ĩmitari eũ eu conectim᷑ debemus.
eruditionis exem¬
plũ. paulꝰ egregius p̾dicator dyͤat.¬
p̾dicator dyͤat.
Pro ap̃o legatione fungim᷑. tamq
dõ exortante ꝑ nos: obsecramꝰ pro xp̃o
reconciliamim dõ. Ecce inter nos et
dm̃ discordiam peccando fecimꝰ. et tam̃
ad nos ds̃ suos legatos prior misit: ut¬
ut nos ipsi quipetcauimꝰ ad pacẽ dĩ roga.¬
a ueniamꝰ. E rubescat gͦ humana suꝑbia.
confundatur quisq non satisfaciat pͥor
ꝓximo. quando potest culpam nrãm. ut
ei reconciliari debeamꝰ: et ipse qui offen¬
sus. ẽ. legatis interuenientib obsecrat
ds̃. S equitur. Dico aut̃ uob̾ uere st̃¬

Expanded text:
hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit: et plerumque ipse homo qui irascitur, discordantem sibi reconciliari appetit, sed ire ad satisfaciendum prior erubescit. Pensemus facta veritatis, ut videamus quo jaceant nostrae pravitatis actiones. Si enim membra summi capitis sumus, imitari eum cui connectimur debemus. eruditionis exemplum Paulus egregius praedicator dicittor dicit? Pro Christo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo . Ecce inter nos et Deum discordiam peccando fecimus, et tamen ad nos Deus suos legatos prior misit, ut nos ipsi qui peccavimus ad pacem Dei rogati veniamus. Erubescat ergo humana superbia, confundatur quisque si non satisfaciat prior proximo, quando post culpam nostram ut ei reconciliari debeamus et ipse qui offensus est, legatis intervenientibus, obsecrat Deus. 6. Sequitur: Dico autem vobis, vere s
Abbreviated transcription (Latin):
homines dicunt. Hos iam dñm & sermo¬
nes eius non erubescimꝰ: qͥa aꝑta eum
uoce ꝓfitem. Quib ego respondeo:
quod in hac plebe.xp̾iana. sunt ñ nulli
qui xp̃m ideo consitent᷑. qͥa cunctos apĩ.¬
anos esse aspiciunt. Nam sinomeri xp̃i
intanta hodie gła non. eẽt. tot ꝓfessores
bationẽ fidei uox sufficit ꝓfessionis:
quã defendit aueretundia ꝓfessio gene¬
ralitatis. Est tameri ubi se quisq int̾roget
ut in ꝓfessione. xp̃i seueracit̾ ꝓbet: Si non
iam nom̃ eius erubescit. si plene uirtu.¬
tem m̃tis humanum pudorẽ subdidit.
Certe enim ꝑsecutionis tempore erubes.¬
cere poterant fideles substantiis nuda¬
ri. de dignitatib deici. uerberibus
affligi. P acis aut̃ tempr̃ quia baec
anr̃is ꝑsecutionibus desunt: est aliud
ubi oitendam᷑ nobis. Ueremͣ᷑ sepe apri¬
mis despici. dedignam᷑ in uinas uerbi
tolerare. Si contingat uirgium fortas.¬
se cum ꝓximo: erubescimꝰ priores
satisfacere. Cor quippe carnale dum

Expanded text:
mines dicunt: Nos jam Dominum et sermones ejus non erubescimus: quia aperta eum voce profitemur. Quibus ego respondeo quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspiciunt. Nam si nomen Christi in tanta hodie gloria non esset, tot professores ationem fidei vox sufficit, quem defendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plenae virtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi: pacis autem tempore, quia haec a nostris persecutoribus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis: veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satis
Abbreviated transcription (Latin):
nunc indiscreti sacerdotes qui omnem
iustitiam populo mandant & ipsi nec
modicam seruant: uidelic& non ut faci¬
entes sint iusti: sed ut dicentes appare¬
ant iusti. Iales sunt & qui graue pondus
uenientib ad penitentiam inponunt quia
dicunt & non faciunt. Et sic dum poena
poenitentiȩ prȩsentis fugitur: contemp¬
nitur poena peccati futuri. Si enĩ fascem
suꝑ humeros adolescentis quẽ non potest
bauilare posueris: necesse hab& ut aut
fascem reiciat: aut sub pond̾e confringat᷑
Sic & homini cin graue pondus poeniten:¬
tiae ponis: necesse est. ut aut poenitenti¬
am reitiat. aut suscipiens dum ferre ñ
potest scandalizatꝰ amplius pecc&. De.¬
inde & si erramꝰ modicã poenitentiã im-¬
ponentes. nonne melius: ẽ. ꝓpter miscđiã
dare racionem. quam ꝓpt̾ crudelitatẽs
¶ Omã uͦ oꝑa sua fatiunt: ut uideantur ab

Expanded text:
nunc indiscreti sacerdotes, qui omnem justitiam populo mandant, et ipsi nec modicum servant, videlicet non ut facientes sint justi, sed ut dicentes appareant justi. Tales sunt et qui grave pondus venientibus ad poenitentiam ponunt: Quia dicunt, et non faciunt. Et sic dum poena poenitentiae praesentis fugitur, contemnitur poena peccati futuri. Si enim fascem super humeros adolescentis, quem non potest bajulare posueris necesse habet, ut aut fascem rejiciat, aut sub pondere confringatur: sic et homini cui grave pondus poenitentiae ponis, necesse est ut aut poenitentiam rejiciat, aut suscipiens dum ferre non potest, scandalizatus amplius peccet. Deinde et si erramus modicam poenitentiam imponentes, nonne melius est propter misericordiam dare rationem quam propter crudelitatem. Omnia vero opera sua faciunt ut vide
Abbreviated transcription (Latin):
nib rabbi. Notandũ aut̃ quod non sa¬
lutari in foro. non pͥmos sedere uel dis¬
cũbere uetat eos. quib hoc officii ordi¬
ne compecit. sed eos nimirum qͥ haec siue
habita. sen certe ñ habita indebite amant.
A fidelib quibusque quasi in ꝓbos doc&̃. tẽ.
cauendos. animum uidelicet non gradũ
uxta districtione redarguens. Quãuis et
hoc culpa non careat. si idem inforo libitꝰ
inter eẽ. qui in cathedra moysi. sinagogae
magistri cupiunt appellari. Duplici fane
ratione auanae głae cupiditate ad tendere
iubemur. Ne seilic& eoꝵ uel simulatione
seducamur aestimantes bona. eẽ. quae fa-¬
tiunt uel aemulatione inflãmenur frus.¬
tra gaudentes in bonis laudari quae simur¬
lant̃. Demq sequitur. Uos aut̃ nolite uo¬
cari rabbi. Unis. ẽ. enim. magister ur̃. Om̃s
aut̃ uos fr̃s estis. Id est ne qđ debetur. uob̃
praesumatis. neq alios uocetis rabbi. neq
diuinum honorem hominibus deferatis.
Unus. ẽ. enim magister om̃ium. qͥ om̃s homi¬

Expanded text:
itur. Notandum tamen, quod non salutari in foro, non primos sedere, vel discumbere vetat eos, quibus hoc officii ordine competit, sed eos nimirum qui haec sive habita, seu certe non habita indebite amant, a fidelibus quibusque, quasi improbos docet esse cavendos, animum videlicet non gradum justa distinctione redarguens. Quamvis et hoc culpa non careat, si iidem in foro litibus interesse, qui in cathedra Moysi synagogae magistri cupiunt appellari. Duplici sane ratione a vanae gloriae cupidis attendere jubemur, ne scilicet eorum vel simulatione seducamur, aestimantes bona esse quae faciunt, vel aemulatione inflammemur frustra gaudentes in bonis laudari, quae simulant. Denique sequitur: Vos autem nolite vocari, Rabbi: unus est enim magister vester. Omnes autem vos fratres estis. Id est, ne quod Deo debetur vobis praesumatis, neque alios vocetis Rabbi, ne divinum honorem hominibus deferatis: unus est enim magister omnium, qui om
Abbreviated transcription (Latin):
aliud indulgentia. Nos si hominem
patrẽ uocamiis. honorem aetati deferimꝰ.¬
non auctorẽ nrãe ostendimꝰ uitae. Nec
initium uitae ex eis habemus. sed transitũ
uitae ꝑ eos accepimus. Magister quoq
dr̃. ex consortio ueri magistri. Et ne
infinita replicem. quomodo unus ꝑ natu¬
ram ds̃ & unus filius. non p̾iudicat
caeteris. ne ꝑ adoptionem dii uocentur
& filii. Ita & unis pater & magister
ñ preuidicat aliis. ut abusiue appellantur.
Spatres & magistri. Qui maior. ẽ. ur̃m.
fratrem ꝑuenire regnando. prius illũ
eum officiis : ut possit uincere scĩtate.
Neq enim mox om̃is qui se coram homi¬
nibus exaltat humiliabitur. aut qui
sẽ in conspectum hominum humiliat
exaltabitur abeis. sed econtrario non¬
numꝗ qui se uel in apiee dignitatis.
uel in alia qualib& adquireñda gła
subleuat. usq infinem exaltari non ces-¬
sat. Similiter & humilis quilib& ac uere¬
cundus insua qua contentus est. usq
aduitae terminum mediocritate ꝑseue.¬

Expanded text:
aliud, indulgentia. Nam si hominem patrem vocamus, honorem aetati deferimnon auctorem nostrae ostendimus vitae: quia nec initium vitae ex eis habemus, sed transitum vitae per eos accepimus. Madicitur ex consortio veri magisterii, et ne infinita replicem, quomodo unus per naturam Deus, et unus filius non praejudicat caeteris, ne per adoptionem Dii vocentur et filii, ita et unus pater et magister non praejudicat aliis, ut abusive appellentur patres et magistri. Qui se exaltat fratrem praevenire regnando, prius necesseum officiis, ut possit vincere sanctitate.Neque enim mox omnis qui se coram hominibus exaltat, humiliabitur, aut qui se in conspectu hominum humiliat, exaltabitur ab eis; sed e contrario nonnunquam qui se vel in apice dignitatis, vel in alia qualibet acquirenda gloria sublevat, usque in finem exaltari non cessat. Similiter et humilis quilibet ac verecundus in sua qua contentus est usque ad vitae terminum mediocritate perseve
Abbreviated transcription (Latin):
facerent. ad israhelis populũ dinoscen¬
dum. Ut quomodo in corporib circum¬
cisio signum uidaicie genti. daret: ita
uestis haber& aliquã differentiam.
Suꝑstitiosi magistri captantes auram po-¬
pularem. atq exmulierculis sectantes lu¬
cra: faciebant grandes fimbrus. & accutis.¬
simas ineis spinas ligabant. ut uidelic&
ambulantes & sedentes interdũ punge¬
rentur. Et quasi hac cõmonitionẽ retra-¬
herentur ad officia dĩ: & ad ministeria
seruitutis eiꝰ. Istius modi erat fimbria: quã
git in pallio dñi. sed non.ẽ. conpuncta suꝑ¬
fatiosis sensibus pharisaeorũ. s magis
om̃a oꝑa sua fatiunt. ut uideantur ab
hominibus. qđ generaliter ac cusabat.
nẽ in partes diuidit. Pittatio illa decalogi
phylacteria uocabant. Qđ qͥcumq ha-¬
biuissa illa. quasi obcustodiam. & muni¬
m̃tum sui haber&. ñ intelligentib pha.¬
risaeis qđ haec in corde portanda sint.
non incorpore. Alioquin & armaria

Expanded text:
facerent, ad Israelis populum dignoscenfacerent, ad Israelis populum dignoscendum, ut quomodo in corporibus circumcisio signum Judaicae gentis daret, ita et vestis haberet aliquam differentiam. Superstitiosi magistri captantes auram popularem, atqcra, faciebant grandes fimbrias, et acutissimas in eis spinas ligabant, ut videlicet ambulantes, et sedentes, interdum pungerentur, et quasi hac admonitione retraherentur ad officium Dei, et ministeria servitutis ejus. Istiusmodi erat fimbria parva git, in palliolo Domini, sed non est compuncta superstitiosis sentibus Pharisaeorum, magisque sua faciunt, ut videantur 186 ab hominibus; quod generaliter accusarat, nunc per partes dividit. Pictatiola illa Decalogi, phylacteria vocabant: quod quicumque habuisset ea, quasi ob custodiam et monimentum sui haberet: non intelligentibus Pharisaeis quod haec in corde portanda sint, non in corpore: alioquin et armaria,
Abbreviated transcription (Latin):
imitandos. Nunc aut̃ uult ostendere
causam ꝓpter quam non potuerunt ere.¬
dere xp̃o. Hoc. ẽ. quia om̃a fatiunt: ut
abhominib uideantur. Inpossibile est
enim. ut credit xp̃o caelestia p̃dicanti: qͥ
głam hominum concupiscit terrenam.
Et idõ qui cuq ita fac̃ oꝑa sua. ut uideatur
ab hominibus. similis scribis & pharis aeis
est. Dilatant enim philacteria sua. &¬
dediss& mandata legis ꝑ moysen: ad ex.¬
tremum intulit. Ligabis ea in manu
cua: & erunt inmota ante oculos cuos.
Et. ẽ. sensus. Praecepta mea sint in manu
tua : ut oꝑe compleantur. S int ante
oculos tuos: ut die ac nocte mediteris in
eis: hoc pharisaei male interp̃tantes.
scribebant inm̃branulis decalogum moy.¬
si. idest decem legis uerba. complicantes
ea & ligantes infronte. & quasi coronã
capitĩ fatientes: ut semꝑ ante oculos mo.¬
quasi religiosus inpopłis uidicatur. Ius-¬
serat quoq aliud moyses: ut in quatuor
angulis palliorum iachyntĩnas fimbrias

Expanded text:
mibus. Nunc autem vult ostendere causam, propter quam non poterant credere Domino, hoc est, quia omnia faciunt ut ab hominibus videantur. Impossibile est enim ut credat Christo coelestia praedicanti, qui gloriam hominum concupiscit terrenam. Et ideo quicunque ita facit opera sua ut videantur ab hominibus, similis scribis et Pharisaeis est. Dilatant enim phylacteria sua, ededisset mandata legis per Moysen, ad extremum intulit: Ligabis ea in manu tua, et erunt immota ante oculos tuos . Et est sensus: Praecepta mea sint in manu tua, ut opere compleantur: sint ante oculos tuos, ut die ac nocte mediteris in eis. Hoc Pharisaei male interpretantes, scribebant in membranulis Decalogum Moysi, id est decem verba Legis, complicantes ea, et ligantes in fronte, et quasi coronam capitis facientes, ut semper ante oculos moquasi religiosus in populis judicatur. Jusserat quoque aliud Moyses ut in quatuor angulis palliorum hyacinthinas fimbrias
Abbreviated transcription (Latin):
& saducȩi. & ceteri pͥncipes iudeoꝵ queren¬
tes occasionẽ calũpniae. & uerbũ aliqđ inue¬
nire qđ pater& insidiis: qͥa insermonibus
confutati sunt. ultra ne int̾rogant. sed aꝑtis¬
sime comp̃hensũ. romanae tradunt potes¬
tati. Ex quo intelligimꝰ uenena iniuidiae
posse quidẽ suꝑari: sed difficile conqͥescere.

Expanded text:
 quaerentes occasionem calumniae et verbum aliquod invenire quod pateret insidiis: quia in sermonibus confutati sunt, ultra non interrogant, sed apertissime comprehensum Romanae tradunt potestati, ex quo intelligimus venena invidiae posse quidem superari, sed difficile conquiescere.
Abbreviated transcription (Latin):
& uincula quib alligantur onera sp̃italiter
onera legis portari eo modo: quo isti legis¬
ꝑiti haec imponebant hominib U nõẽ
recte audiunt. qđ sarcinas eiꝰ uno digito
ñ tangerent. hoc. ẽ. ne inminimis quidẽ
eã ꝑficerent: quã se contra morem patrũ
seruandam tradere praesumebat᷑. De¬

Expanded text:
 vincula quibus alligantur onera, spiritualiter onera legis portari eo modo quo isti legisperiti haec imponebant hominibus. Unde recte audiunt quod sarcinas ejus uno digito non tangerent, hoc est ne minimis quidem eam perficerent, quam se contra morem patrum are et servandam tradere praesumebant,