comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ficri potest. ut permalũ hominem¬
impietas : &iudã supplantauit. & gentibus saluti fuit
stemficripotest ut diuina prouidentia ꝑ hominẽ bonum.
&dãnet & adiuuet sicut ait apłs: Aliis sumus odoruitȩ in
uitã : aliis autẽ odormostis in mostẽ. Sed cũ om̃is tribulactio
aut poena impiorũ sit aut exercitatio iustorũ quia eadẽ
tribulatio & paleas concidit & frumenta a paleis exuit
Vnde tribulatio nomenaccepit: Rursus cũpetx & quies amo¬
lestiis corpor libus & bonos lucretur & corrum pat malos
Omnia hȩc diuina prouideriti& promeritis moderatur anima¬
rũ Sed tamen nonfilii eligunt boniminus teriũ tribulationis
nec maliamant pacẽ. Quare: ipsi quoque ꝑquos idagitur
quod ignorant noniustitiae quaerefestur cddm : sed mali¬
uolentiȩ suȩ mercedẽ accipiunt. Quẽ ad modũ necboriis
inputatur qđ ipsis prodesse uolentibus nocetur alicui
sedbono animo beniuolentiȩ premiũ tribuitur. Ita &iã
cetera crecctura promeritis animarũ rationaliũ. uel sen¬

Expanded text:
Fieri potest, ut per malum hominemimpietas et Iudam supplantauit et gentibus saluti fuit. item fieri potest, ut diuina prouidentia per hominem bonum et damnet et adiuuet, sicut ait apostolus: aliis sumus odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. sed cum omnis tribulatio aut poena impiorum sit aut exercitatio iustorum — quia eadem tribula et paleam concidit et frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit — rursum cum pax et quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corrumpat malos, omnia haec diuina prouidentia pro meritis moderatur animarum. sed tamen non sibi eligunt boni ministerium tribulationis nec mali amant pacem. quare ipsi quoque per quos id agitur quod ignorant, non iustitiae, quae refertur ad deum, sed maliuolentiae suae mercedem accipiunt. quemadmodum nec bonis imputatur, quod ipsis prodesse uolentibus nocetur alicui, sed bono animo beniuolentiae praesmium tribuitur: ita etiam cetera creatura pro meritis animarum rationalium uel sen
Abbreviated transcription (Latin):
& confitendũ qđ media tordĩ & hominũ. homox p̃s. itic. animã
humanã rion habuit : sic quero quo modo ipsi respondeant maxi¬
festis obiectionibꝰ nris quibus ostendimꝰ ꝑ innumenebiles locos
euanigelice scripturȩ rccmrtũ deillo ab euangelistis qđ in his
affactionibꝰ fuerit quȩ sin eanima eẽ nonpos s̃. Non enĩ ecc
profero que ipsedñs tã multa cõmemonrt . tristis ẽ anima mea

Expanded text:
et confitendum, quod Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus animam et confitendum, quod Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus animam humanam non habuit; sic quaero quomodo ipsi respondeant tam manifestis objectionibus nostris, quibus ostendimus per innumerabiles locos evangelicae Scripturae narratum de illo ab Evangelistis, quod in his affectionibus fuerit, quae sine anima esse non possunt. Non enim ea profero, quae ipse Dominus tam m
Abbreviated transcription (Latin):
& animatacita sic intellegendũ ẽ ut animaibi non eẽ credat᷑
necillihabebant animã de quibꝰ dictũ .ẽ. & uidebit om̃is caro
salutaredĩ. Et illudirpsalmo. ex audip̃ces. ad teom̃is caroue¬
niet. Et illud ineuangelio. sicut dedistiei potestatẽ om̃ĩs carnis.
ut omneqđ dedistici nonpereat. sed habeat uitã ac t̃nã. Vnde
intellegitur solere homines ꝑ nominationẽ solius carnis signi¬
ficari ut scđm hanclocutionẽ & illud possit intellegi ut qđ dic¬
tũ ẽ uerbũ caro factũ ẽ nihildictũ sit nisi uerbũ homo factus ẽ
Sicut enĩ a paste totũ plerũq nominata sola anima intellegit᷑
sicuti ẽ illud totanimȩ descender̃ inegyptũ sicrursus apaste
totũ etiã nominata sola carne homointellegit᷑ sicut sunt ista
que posuimꝰ. Pro inde quẽ ammodũ nos huiceorũ obiectioni
quã exeuanigelio ꝓponunt. it a respondem ut rullus hominũ
itadissipiat ut put& nos ꝑhaec uerba cogi. ad credendum

Expanded text:
t anima tacita, sic intelligendum est ut anima ibi non esse credatur, nec illi habebunt animam, de quibus dictum est, Et videbit omnis caro salutare Dei ; et illud in Psalmo, Exaudi preces meas; ad te omnis caro veniet ; et illud in Evangelio, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Unde intelligitur, solere homines per nominationem solius carnis significari, ut secundum hanc locutionem etiam illud possit intelligi; ut quod dictum est, Verbum caro factum est, nihil sit dictum, nisi, Verbum homo factum est. Sicut enim a parte totum plerumque nominata sola anima homo intelligitur, sicut est illud, Tot animae descenderunt in Aegyptum : sic rursus a parte totum, etiam nominata sola carne homo intelligitur, sicut sunt ista quae posuimus. 3. Proinde, quemadmodum nos huic objectioni eorum, quam ex Evangelio proponunt, ita respondemus, ut nullus hominum ita desipiat, ut putet nos per haec verba cogi ad credendum
Abbreviated transcription (Latin):
sumendieã : & maiorẽ dilectionẽ nemo hab& quã utanimã
suã ponat proamicissuis : qua mihi ꝑuicax contirdictor potest
naciter agere ubi habemꝰ. euangelistarũ narrationes. per

Expanded text:
 et, Majorem dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis : quae mihi pervicax contradictor potest naciter agere, ubi habemus Evangelistarum narrationes, per
Abbreviated transcription (Latin):
culũ inenigmate : postea autẽ facie ad faciẽ. Et ait . iũc.
Foluite eũ et sinite abire. Hoc ẽ qđ posthanc uitã auferen¬
tur omia uel amenta: ut facie ad faciẽ uideamꝰ. Quantũ
autẽ intersit interhominẽ quẽdĩ sapientia gestabat.
ꝑquẽ liberati sumus. &ceteros homines: hinc intellegit᷑
qđ lazarus nisi exiens demonum̃to : non soluitur. id .ẽ. &iã
renata anima nisi resolutione corporis. libera ab omni
peccato &ignoraentia. ẽẽ non potest quã diuꝑspeculum
inenigmate uidet dñm : Illius autẽ linte aminia. & sud acrium
quipeccatũ non fecit. & nihilignorruit inmonum̃to inuen¬
tasunt: Ipse enĩ solus incarne non tantũ monum̃to ẽ. opp̃s¬
sus ut aliquid peccatũ ineo inueniretur. sed neclinteis inpli¬
catus ut eũ aliquid lateret. autabitinere retardaret: lxxxiii.¬

Expanded text:
e ad faciem . Et dixit Jesus: Solvite eum et sinite ire. Hoc est, quod post hanc vitam auferuntur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento non solvitur, id est etiam renata anima, nisi resolutione corporis libera ab omni peccato et ignorantia esse non potest, quandiu per in aenigmate videt Domini autem linteamina et sudarium qui peccatum non fecit, et nihil ignoravit in monumento inventa sunt. Ipse enim solus in carne, non tantum monumento, non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur, sed nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret. Multi
Abbreviated transcription (Latin):
temr. ẽ. Significat ergoputo rem terrenorũ peccatorũ. id .ẽ.
cupiditatũ carnadiũ. Tenx es enĩ inqͥd adȩdñs cũ peccaret
& interribis Et sublato lapide exut demonum̃to inuolutꝰ.
manibus & pedibus. & facies eius tecta erat sudario. Qđ autẽ
exiit demonum̃to : animã significat recedentẽ a carncclibus
uitiis Qđ uero institis obuolutus: hoc ẽ qđ etiã a carnolibꝰ.
recedentes. &mente seruientes legidĩ. Adhuc tam̃ incorpose
c̃stituti: alieni a molestiis carnis. eẽ non possum . dicente a pło
mente seruio legidĩ : carne autẽ legipeccati. Qđ autẽ facies
eius sud ario tectaerat : hoc ẽ. qđ in hacuita plenã cogniti

Expanded text:
renorum peccatorum, id est cupiditatum carnalium. Terra es, inquit Adae Dominus, cum peccasset, et in terram ibis . Et sublato lapide exiit de monumento involutus manibus et pedibus, et facies ejus tecta erat sudario. Quod autem exiit de monumento, animam significat recedentem a carnalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus, hoc est, quod etiam a carnalibus recedentes et mente servientes legi Dei, adhuc tamen in corpore constituti alieni a molestiis carnis esse non possumus, dicente Apostolo, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Quod autem facies e
Abbreviated transcription (Latin):
arbi trrri etiã ipsũ paulũ sibi eẽ contrueriũ. quia dicit alio
loco Non enĩ auditores legis iustis apuddm̃. sed factores legis
iustificabuntur. Et alioloco. sed fides quae ꝑdilectionẽ ope¬
ratur Etiterũ Sienĩ scđm carnẽ uixeritis. moriemitui
Siautẽ spũ facta carnis mostificaueritis.: uiuetis. Quaesint
autẽ facta carnis quȩ o peribꝰ spitedibus mostificanda sunt
alioloco de monstrat diceris. Manifesti autẽ sunt opera
carnis Quȩ sunt : fornicationes in munditiȩ idolorũ seruit᷑¬

Expanded text:
arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae per dilectionem operatur . Et iterum: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, impu
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus xp̃igractia tracderetur Vndeapłs paulus dicit pos¬
se hominẽ sineo peribus. sed precedentibꝰ meritis iustificari
perfidẽ Nãiustificatus ꝑfidẽ : quomodo potest nisiiuste
de inceps openrri. quã uis nihil anteaiuste operrtus. quã ad¬
fide iustificationẽ ꝑuenierit: Non meritobonorũ operũ gra¬
tia dĩ qua euacare in illonon potest: cũ iamꝑdilectionẽ bene
operxtur Qđ si cũ crediderit. mox dehacuita discesserit:
iustificatio fideiman&cũ illo . Nec p̃cedentibus bonis operibꝰ.
quia non merito adillã: sed gractiaꝑuenit. Nec conse¬
quentibus. quia in hacuita eẽ nonsinitur. Vnde mani¬
ut acceptafide siuixerit : dicamꝰ. eũ iustũ. etiã simale
uixerit : Ideo exemplo abrachȩ & capłs poculus utitur¬
qui sin coperibus legis quã nonacceperart: ꝑ fidc̃iusti ficatus
ẽ : Et ia cobus quia fidẽ ipsius abrchȩ operaebona consecuta

Expanded text:
Gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posGentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posse hominem sine operibus, sed praecedentibus, justificari per fidem. Nam justificatus per fidem quomodo potest nisi juste deinceps operari, quafidei justificationem pervenerit, non merito bonorum operum, sed gratia Dei. quae vacare in illo non potest, cum jam per dilectionem bene operatur. Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit, nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde mani, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utiturquia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae opera bona consecuta
Abbreviated transcription (Latin):
sineo peribus otiosa .ẽ qm̃ paulus apłs p̃dicans iustificari
hominẽ ꝑfidẽ si neo peribꝰ & b ene intellectus .ẽ ab eis quisic
dictũ acceper̃. ut putarent cũ semel in xp̃m credidisserit
etiã simale o perarent᷑ . & facinerose flagitioseq uiue¬
rent: saluos se eẽ ꝑfidẽ posse Locusiste huius epistole:
eundẽ sensũ pauli apłi. quomodo sit intellegendus ex ponit
deoq abrixhȩ magis exemplo utitur uacuã eẽ fidẽ sinon
beneo peretur . qm̃ abrahȩ exemplo etiã paulus a płs. usus ẽ
ut ꝓbar&s iustificari hominẽ ꝑfidẽ sin eoperibꝰ. legis. Cũ
enĩ bona opera cõmemorart abrirhȩ que cius fidei comitata
sunt : sati sostendit apłm paulũ nonita ꝑ abrahã docere
iustificari hominẽ ꝑfidẽ sine operibus. utsiquis credi¬
derit non adeũ ꝑtineat beneo perari: sed adhoc potius
iustificctionis quae ẽ infide. In hoc enĩ se gentibus in xpmcre¬
tabantur multi qui exeiscredideraent. quiac qđ incircũ cisis

Expanded text:
iam Paulus apostolus praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus usus est, ut probaret justificari hominem per fidem sine operibus Legis . Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit Paulum apostolum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari; sed ad hoc potiusjustificationis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum creizabantur multi, qui ex eis crediderant, quod incircumcisis
Abbreviated transcription (Latin):
inũ xp̃i. et inspũdĩ nrĩ. Quibus sententiis manifestissime do¬
c& non eos p̃terito bono opere ad fideͥiustificationẽ ꝑuenis¬
se nec meritiscorũ istã grartiã datã quando dicit. & haec
quidẽ fuistis. Sed cũdicit qm̃ quitalia agunt regnũdĩnoꝵ

Expanded text:
in Spiritu Dei nostri . Quibus sententiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eorum istam gratiam datam, quando dicit, Et haec quidem fuistis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei no
Abbreviated transcription (Latin):
ta nouẽ in montibus descendis se dicit᷑ : Qđ autẽ interrogat
dicenis ubi eũ posuistis: uocationẽ nram que fit inocculto
cultirẽ. Cuius secreti signũ ẽ in terrogatio dni quasi nes¬
cientis. cũipsi nesciam. sicut dicit apłs. ut cognoscã. sicut et
cognitussũ uel qđ ignonrre peccatores alio loco dñs osteri¬
dit diceris. non noui uos. Qđ significabat latarus sepultus.
qui a indisciplina & inp̃ceptis eius non sunt peccata Huic
interrogationi simile ẽ. illud ingenesi adã ubies: qm̃ pec¬
cauerrt & secbsconderart a faciedĩ. Quã occultationẽ hic
sepultura significat: ut peccantis habeat similitudinem
moriens. sepultus. absconditi a faciedĩ. Aufestelapidem
qđ ait. illos puto significare : qui uenientibus adeclesiam
exgentibus : onuscircũcisionis in ponere uolebant Contrir
quos multipliciter scribit apłs. uel eos qui i necła corruptȩ

Expanded text:
ta novem in montibus, descendisse se dicit . Quod autem interrogat ta novem in montibus, descendisse se dicit . Quod autem interrogat dicens, Ubi eum posuistis? vocationem nostram quae fit in occulto, occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus Ut cognoscam, sicut et cognitus sum . Vel quod ignorare se peccatores alio loco Dominus ostendit dicens, Non novi vos : quod significabat Lazarus sepultus; quia in disciplina et praeceptis ejus non sunt peccata. Huic interrogationi simile est illud in Genesi, Adam ubi es ? Quoniam peccaverat, et se absconderat a facie Dei. Quam occultationem hic sepultura significat: ut peccantis habeat similitudinem moriens; sepultus, absconditi a facie Dei. Auferte autem lapidem, quod ait, illos puto significare, qui venientibus ad Ecclesiam ex Gentibus onus circumcisionis imponere volebant; contra quos multipliciter scribit Apostolus : vel eos qui in Ecclesia corrupte
Abbreviated transcription (Latin):
Imittebant᷑ illi facere pascha : dũ insimilitudinibꝰ exerce¬
rentur Solis discipulis xp̃i uerũ pascha facturis non hii qui
pecudũ ꝑtractant corq iecurq sed quorũ emendat pru¬
dens precordia. uistus excluderis posita subter labẽuitioꝵ
tis tracnscurrere pennis. DERES URRECTIONE LAZARI
uã quã scđm euangelicãhistoriã. resuscitatũ latarũ
plena fide tereamus. tam̃ in allegoria significa sealiqͥd
non dubito req cũ resfactȩ allegoritantur. gestȩrei fidẽ
amittunt. sicut duorũ filiorũ abrahȩ allegoriã paulus
exponit duo. eẽ testam̃ta. Nũ quidideo aut abraham
non fuit. Autillos filios non habuit . Ergomnilla alle¬
goria : accipiamꝰ laczarũ inmorium̃to : animã tessenuis
peccatis obrutã id ẽ omne humariũ genus. quã alio loco dñs¬
ouẽ ꝑditã significat propt̃ quã liberandã. relictis nonagin¬

Expanded text:
Imitabantur illi facere pascha, dum in similitudinibus exerceImitabantur illi facere pascha, dum in similitudinibus exercerentur, solis discipulis Christi verum pascha facturis. Non ii qui pecudum pertractant corque jecurque, Sed quorum emundat prudens praecordia virtus, Excludens positam subter labem vitiorum, tis transcurrere pennis. SENT. IQuanquam secundum evangelicam historiam resuscitatum Lazarum plena fide teneamus; tamen et in allegoria significare aliquid non dubito. Neque cum res factae allegorizantur, gestae rei fidem amittunt. Sicut duorum filiorum Abrahae allegoriam Paulus exponit duo esse Testamenta ; numquid ideo, aut Abraham non fuit, aut illos filios non habuit? Ergo et in allegoria accipiamus Lazarum in monumento, animam terrenis peccatis obrutam, id est, omne humanum genus: quam alio loco Derditam significat, propter quam liberandam relictis nonagin
Abbreviated transcription (Latin):
gelicȩ signũ continentiȩ dũ locus seminũ. cohercetur &coris¬
tringitur Additis baculis. scõspũ quoquis nititur Pedibus
calciatis id ẽ. lubrico erroris i ecto . dũ ꝓuectione ad fidem
maclestiũ quasi ferroctis p̃sidiis ineuangelio cuncta sunt fixte
firmissima ueritate solidata Stantes &iã feruenites enĩ
fide ꝓbant᷑. tepediet neglegentes respuuntur . &uomunt᷑
cũatimissumuntur. Xp̃s enĩ cũ omni simplicis animi. puroe
simplicitate sumitur cũpigridis: Et enĩ hoc paschac iudȩorũ
dc̃ prctione a cerbissimas amaritudines cessit: Nonnisi. cir¬
cũcisis dactur Purgatis enĩ solis et lauacro indulgentiȩ cȩlestis
expiatis ꝑcipiendi xp̃i corporis sacrac ticibi facultas porrigit᷑
Itq quȩ figunrta in israchelitis fuenrnt: in nobis corrobora¬
ta sunt Et quȩ in illis i magines  in nobis ipsesunt ueritates

Expanded text:
gelicae signum est continentiae, dum locus seminum coercetur et consgelicae signum est continentiae, dum locus seminum coercetur et constringitur: additis baculis, Spiritu sancto, quo quis nititur: pedibus calceatis, id est, lubrico erroris ejecto, dum provectione ad fidem coelestium quasi ferratis praesidiis in Evangelio cuncta sunt fixa, firmissima veritate solidata. Festinantes etiam: ferventes enim fide probantur, tepidi et negligentes respuuntur et evomuntur. Cum azymis sumuntur: Christus enim cum omni simplicis animi pura simplicitate sumitur. Cum picridiis: etenim hoc pascha in Judaeorum damnationem acerbissimas amaritudines cessit. Non nisi circumcisis dabatur : purgatis enim solis et lavacro indulgentiae coelestis expiatis percipiendi Christi corporis sacrati cibi facultas porrigitur. Ita quae figurata in Israelitis fuerant, in nobis corroborata sunt; et quae illis imagines, in nobis ipsae sunt veritates.
Abbreviated transcription (Latin):
approbetur. Iecto ferm̃to ut a corde ꝑuerse mentis malitia
corruptatollatur . Oblitis sanguine liminibꝰ domorũ : ut figurr
dominicepassionis fronte signetur Igneassum . ẽ. enĩ : euangeliũ
& sermoxp̃i robustuscibus. Nec inaqua madidus non .ẽ enĩdiligati
nt̃ pretationis humido languore soluenđ. nihil p̃termittitur.
uihil enĩ inxp̃o omnino reꝓbatur: Ossa non conteruntur quia nec
cõminus id ẽ uinci in quoquã potest xp̃c. Quid quid suꝑ .ẽ. diuinis
gnibus inponitur. idẽq quisque caperenon potuit xpĩ diuirie
scieritiȩ remitit. Eorũ tantũ quȩ mani festa sunt prouiribus
epulatorinuentus. Nã et qđ stantes eđt. forma ẽ nequis
adat. aut nequisineuangelio. ad necessitatẽ. prosternat.
eduigentis animi robore contra ꝑsecutionũ prelia inuictus.
dẽ sublimis &erectus existat : Nã qđ suc cinctis lumbis euan¬

Expanded text:
approbetur; ejecto fermento, ut a corde perversae mentis malitiae approbetur; ejecto fermento, ut a corde perversae mentis malitiae corruptio tollatur; oblitis sanguine liminibus domorum, ut figura dominicae passionis fronte signetur; igne assus, est enim Evangelium et sermo Christi robustus cibus; nec in aqua madidus, non est enim delicatae interpretationis humido languore solvendus. Nihil praetermittitur, nihil enim in Christo omnino reprobatur. Ossa non conteruntur, quia nec comminui, id est, vinci in quoquam Christus potest. Quidquid superest, divinis ignibus imponitur; id est, quae quis capere non potest, Christi divinae scientiae remittit, eorum tantum quae manifesta sunt, pro viribus epulator intentus. Nam et quod stantes edunt, forma est, ne quis cadat, aut ne quis se in Evangelio ad necessitatem prosternat; sed vigentis animi robore contra persecutionum praelia invictus, id est, sublimis et erectus assistat. Nam quod succinctis lumbis, evan
Abbreviated transcription (Latin):
Op̃terea fuis secuncta p̃terita. Nã corpus xp̃m ẽẽ positũ cor¬
tendere pascha nonnisi semelgestũ. ẽẽ. quando figurarũ corpꝰ
fuit . xp̃soccisus .ẽ. Nã et siouis qualẽ lex ad pascha describit.
non potest describi. ut sit ex ouibus & hȩdis. Discordat enĩhoꝵ
animaliũ ad coniunctionẽ comunis foctus ipsanatura : quomͦ
potuit pascha uerũ gericũ de fuerit agnus talis ille qui pascha
plius quã semel occiditur. non amplius scđm ueritatẽ quã semel
caelebrrtũ ꝑfectũ illud pascha monstractur. Figureigitur¬
ut diximꝰ. tunc tẽporis fuer̃ Na agnus eligitur : ut simplicitas
& in nocentia de sign&ur. Masculusquȩritur . ut inuictus conꝓ¬
betur. inmaculatus. ut sine crimine Anniculus ut exacto
p̃dicationis tẽpore. ꝑfectus et instructus om̃is uistutis gerłre
Mse primo. ut totus annus a primordio ꝓprio consecretur
Quastadecima merisis. ut lumine ueritatis implet. & nox
erroris operiatur. Aduesperr̃ : ut scłioccasus inminens

Expanded text:
praeterea fuisse cuncta praeterita; nam corpus Christum esse: possum contendere, pascha non nisi semel gestum esse, quando figuratum corpus fuit occisus Christus. Nam et si ovis, qualem lex ad pascha describit, non potest inveniri, ut sit ex ovibus et haedis: discordat enim horum animalium ad conjunctionem communis fetus ipsa natura: quomodo potuit pascha verum geri, cum defuerit agnus talis ille qui pascha plius quam semel occiditur, non amplius secundum veritatem quam semel celebratum illud perfectum pascha monstratur. Figurae igiturut diximus, tunc temporis fuerunt: nam agnus eligitur, ut simplicitas t innocentia designetur; masculus quaeritur, ut virtus comprobetur; immaculatus, ut sine crimine; anniculus, ut exacto praedicationis tempore; perfectus, ut instructus omni virtutum genere; mense primo, ut totus annus a primordio proprio consecretur; quartadecima die mensis, ut lumine veritatis impleto, erroris nox operiatur; ad vesperam, ut saeculi occasus imminens
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus .ẽ mittere: Tamensine gemitu &doloribus id facere
credendi sunt: ne miscri existimentur: felicior quesit denu¬
mero nr̃o latarusille quiiã in habra he sinu requiescit
Presestimquia dixit eandem creaturec̃ quȩ congeme scit
& dolet. uanitati c̃ẽ subicctã : quod de sũmis et excellen¬
tibus uistutũ potestatũ que creaturis nefas.ẽ credere
Deinde liberarieam dixit a seruitute interitus. quo illos
cecidisse qui in caclis agunt beatissimã uitã nion possumus
credere Tamennihil temere confirmandũ .ẽ. & piacdili¬
gentia etiã atque etiã uerba diuina tractanda sunt: Ne
fostecũ congemiscit et dolet. &uanitati subiecta .c̃ possit
aliquo aliomodo intellegi ut de sũmis angelis quãdiu nr̃ȩ
infirmitatis iussudñinr̃ĩ opitulantur. nonimpiȩ possit
existimari. Sed siue illa quã ex secuti sumus. siuealia aliqua
huius capituli expositio proferatur : id tantũ cauendum .ẽ.

Expanded text:
dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praeset dolet, vanitati esse subjectam: quod de summis et excellentibus virtutum potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberari eam dixit a servitute interitus, quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, et pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt: ne forte cum gemiscit et dolet, et vanitati subjecta est, possit aliquo alio modo intelligi, ut de summis angelis, quandiu nostrae infirmitati jussu Domini non opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
primitias mentes nr̃as obtulimus dõ In nobis ipsis congemisci¬
mus id ẽ pretercorpus: adoptionẽ expectantes redẽptionẽ
corporis nr̃i. Id ẽ ut ctipsum corpus accipiens beneficium
adoptionis filiorũ quauocatisumus: totosnios liberos tras¬
actis omnibus molestus. ex omni paste dĩfilios. ẽẽ manifest&
Speenĩ salui factisumus Spes autem quaeuidetur. non .ẽ spes
Tuncergo erit res quaenunc spes. ẽ cumapparuerit quid
erimus id ẽ similes illi : qm̃ uidebimus eũ sicuti .ẽ. Hoc capi¬
tulũ si hoc modo ut tractatũ . ẽ aperiatur : non incidimus
in illas molestias quibus plerique homines dicerecoguntur
om̃s angelos sublimesque uistutes. indolore & gemitibus. ẽe
ante quã nos penitus liberemur. qm̃ dictum .ẽ. omis creatura
congemiscit &dolet Quamuis enĩ adiuuent nos prosua sublimi¬
tate dũ obtẽperantdo : qui pronobis etiã unicũ filium suum

Expanded text:
primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemisciprimitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus, id est, praeter corpus: adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, quoniam videbimus eum sicuti est. 7. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum
Abbreviated transcription (Latin):
nos ipsi exceptis corporibus in nobis ipsis congemis cimus
Et benedixit. primitias habentes sp̃s . Id ẽ quorũ iam sp̃s
tam quã sacrificiũ oblati sunt dõ: & diuino caritatis ignie
conprehensi sunt. Hac sunt ut perhunc primitiae hominis
quia ueritas primũ sp̃m̃nrmoptinet: & perhanccetera
conprehendantur Iam ergohabet primitias oblatas dõ.
quidicit: mente seruio legidĩ . carne autem legi peccati
quidẽ promptus. caroccutẽ infirma. Sedqm adhuc dicit. In¬
felix ego homo quisme liberabit de corpore mostis huius.
Et adhuc talibus dicitur. uiui ficbit & mostalia corporaura.
propter s p̃mmanentẽ in uobis . Nondũ ẽ holo caustũ : erit
acutẽ cum ab sorbebitur moss inuictoria: cumeidicetur
ubi ẽ mors contentiotua ubi ẽ mors aculeustuus. Nunc
ergo inquid non solũ om̃is creatura id ẽ cum corpore : sed etiã¬
nos ipsiprimitias habentes sp̃s : id ẽ nos anime quae eticẽ

Expanded text:
nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemiscimus. nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemiscimus. Et bene dixit primitias habentes Spiritus, id est, quorum jam spiritus tanquam sacrificium oblati sunt Deo et in divino charitatis comprehensi. Hae sunt primitiae hominis; quia veritas primum spiritum obtinet, ut per hunc caetera comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo qui dicit, « mente servio legi Dei, carne autem legi peccati quidem promptus, caro autem infirma . » Sed quia adhuc dicit , « Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus, » et adhuc talibus dicitur , « vivificabit et mortalia corpora vestra, ejus manentem in vobis: nondum est holocaustum; erit autem, cum absorbebitur mors in victoria, cum ei dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore; sed nos ipsi primitias habentes spiritus: id est, nos animae, quae jam
Abbreviated transcription (Latin):
mes: sed non totiuident quianutantũ oculis uident. ItaciN
homine om̃is creatura .ẽ. quia et in tellegit. et uiuit. & cor
pus habet. Sed non tota creatura in ipso. ẽ: quia sunt p̃ter
qua euiuunt: Et sunt & corpora: quae tantũ modo sunt
Cũipsũ uiuere magis quã non uiuere &ipsũ intellegere
magis sit. quã sine intellectu uiuere. Cũ ergo miserhomo
congemiscit &dolet om̃iscreatura congemiscit & dolet
usquecdhuc Vsqueadhuc autẽ rectedixit: quia etiam
si sunt aliqui iam insinu abrahȩ. & latroille cũ dño in pa¬
raedr̃ soconsitus ipsodie quo credidit dolere distiterit.¬
tamen usquecdhuc om̃is creatura congemiscit &dolet : quia
in his qui nondũ liberati sunt om̃is .ẽ ꝓpterspm. & animã¬
&corpus Non solũ autẽ inquid om̃is creatura congemiscit
et dolet: sed et nos ipsi. Id . ẽ non solũ in homine corpus & ani¬
ma et sp̃s simuldolent. exdifficultatibus corporis. sed et

Expanded text:
mes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident: ita in mes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et intelligit et vivitpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter quae vivant et sint, et corpora quae tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterittamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt, omnis est, propter spir: Non solum autem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi, id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
& erumnis pereadem ipsa quae regere poterat implicatur
Quiergo uiuit excorpore. carnalis homo ucl animalis uocat᷑.
Carnalis : quia carnalia sectatur animalis autẽ quia au¬
festur dissoluta lasciuia animȩ suae quã non regit sp̃s Neq
cohercet intrametas naturclis ordinis. quia etipse se non sub¬
dit regendũ dõ. Qui autẽ spũ animã regit. & ꝑ animã corpus
quod facere non potest. nisidm̃ habeat et ipse rectorẽ. Qnm
nullã patictur : Et qm̃ sũmi angeli sp̃itediter uiuunt: in¬
firmiautẽ animaliter. bestiȩ uero &omia peccora. carncc¬
liter Corpus autẽ nonuiuit. seduiuificatur Om̃is creatura
in homine ẽ : quia et intellegit spũ: et sentit anima: & loca
liter corpore mouetur. Omis itecque creatura in hominie
congemiscit: &dolet Non enĩ tota: sed omnẽdixit. Tam¬
quã si quisdicat. qđ solẽ om̃s homines uident: qui sunt in colo¬

Expanded text:
et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis, quia et ipse non se subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus, quod facere non potest, nisi Dominum habeat et ipse rectorem: quonnullam patietur. Et quoniam summi angeli spiritualiter vivunt, infimi vero animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur, omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit animo, et lliter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine congemiscit et dolet. Non enim totam, sed omnem dixit: tanquam si quis dicat, quod solem omnes homines vident qui sunt incolu
Abbreviated transcription (Latin):
fecta: sed tantũ uocatur creatura: liberrbitur a seruitute
interitus Qđitaqueait. & ipsa liberabitur. facit intellegi
& ipsa quẽ admodũnos id ẽ et deipsis non .ẽ disperandum.
qui nondũ uocantur filiidĩ. qui nondũ crediderunt: sed tantũ
creaturx. Quiaetipsi credituri sunt. & liberabuntur a serui¬
tute interitus. quẽ admodũ nos qui iã filii dĩ sumus. quamuis
nondũ apparuerit quiderimus. Liberabitur ergo a seruitute
sunt om̃s angeli et suꝑ eminentes uistutes acpotestates : aut
caelũ &terr̃ et mare & omĩa quae in eis sunt: sed quia omnis
creatura. pastim sp̃italis .ẽ  pastim animalis. pastim corpo¬
raclis: Qđ ut ab inferioribus consideremus: corponrlis crea¬
tur perlocos tenditur. Animalis autẽ uiuificat corponelẽ¬
spitadis animalẽ regit. Et cumbeneregit . cumipsã regendã
se subicitdõ. Cũ autẽ trans greditur precepticeius. laboribꝰ.

Expanded text:
fecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute fecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa, quemadmodum et nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Libsunt omnes angeli et supereminentes virtutes ac potestates; aut coelum et terra et mare, et omnia quae in eis sunt, sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca ostenditur: animalis autem vivificat corporalia: animalis regit, et tunc bene regit cum ipsa regendam se subjicit Deo. Cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
Vanitatienĩ inquid creatura subiecta ẽ. Hoc ẽ illud. uani¬
tas uanitatum & omnia uanitas : qua e abundantia homini
in labore suo quemipselaboraet subsole Cuidictũ .ẽ in labose
manducabis panẽ Vanitatienĩ creaturx subiecta ẽ. NoN
sponte Benecdditũ .ẽ. non sponte Homo quippe sponte pec¬
cauit : sed nonspontedampnatus . ẽ. Peccatum itacque fuit
spontaneũ : contrix preceptũ facereueritatis. Peccati autẽ
poena: subicifallaciȩ Nonergosponte creatura uanitati.
subiecta .ẽ sed proptereũ qui subiecit eã inspe Id ẽ propter
eius iustitiã atquedementiã. Quia neque in punitũ peccatũ
reliquid: neque in sanabilẽ uoluit. ẽẽ peccantẽ Quia etip¬
sacreatura id ẽ. ipse homo cumiam signaculo imaginis ꝓpter
peccatũ amisso. remansit tantũ modo creatura: ipsa itaque
creatura : id ẽ et ipsa quȩ nundum uocatur filiorũ forma per¬

Expanded text:
3. Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est. Hoc est illud: Vani3. Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole ? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum . Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte creatura subjecta est vanitati: sed propter eum qui subjecit eam in spe; id est, propter ejus justitiam atque clementiam, qui neque impunitum reliquit peccatum, neque insanabilem voluit esse peccantem. 4 Quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura: et ipsa itaque creatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma per
Abbreviated transcription (Latin):
do quidem peripsum facta sunt om̃ia quȩ cumqueds̃ fecit. Distinc¬
te etiam nosuocamurcreaturx anteillã euidentiã gloriae
& distincte uocamurfiliidĩ : quamuis hocadoptione meream.
Namille unigenitus natura filius ẽ Ergo expectatio crea¬
turȩ id ẽ expectationũr : reuelationẽ filiorũdĩ expectat
ipsamanifestum sit. quod nunc spesumus Filu enĩ dĩ sumus
et nondũ apparuit quiderimus. Scimus quia cũ apparuerit.
similes eierimus : qm̃ uidebimus eũ sicuti ẽ. Ipsocẽ reuelactio
filiorũdĩ : quam nunc expectat expectatio creaturȩ Non qđ
creatura reuelationẽ expectat alterius naturȩ. quae non sit
creatura : sed ipsaqualis nunc ẽ expectat quando sit qualis
futura ẽ. Tamquã si diceretur openente pictore subiectis sibi
coloribus & adopus eius paratis expectatio colorũ manifesti¬
non coloreserint : sed tantũ quod aliã dignitatẽ habebunt

Expanded text:
doquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincdoquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat; ipsa manifestum sit quod nunc spe sumus. « Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. Scimus quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectatio colorum manifestatinon colores erunt; sed tantum quod aliam dignitatem habebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cui patientia necessariac.ẽ. quo pestinet. & quod paculo ante
ait. si tamen conpatimur ut etglorificemur Qđ itaque
ait. Nã expectatio creaturȩ reuelationẽ filiorũ dĩ expec¬
tat: hoceũ puto dicere. Namethoc ipsum quod ir nobis
dolet cum facta carnis mostificamur. id ẽ cume surimus
uel sitimur percbstinentiã : dumfrenamus delectatio¬
nem concubitus percastitatem: dũ iniuriarũ laceratio¬
nes & contumeliarũ aculeos perpatientiã sustinemus.
dum neglectis atque reiectis uoluntatibus nr̃is profructu
matris ecdesiae laboramus : quid quid in nobis in hac atque¬
huius modi attritione dolet creatura. ẽ. Dolet enim
corpus & anima quaeutique creatura . ẽ & exspectat
reuelationẽ filiorumdĩ Id ẽ expectat quando appa¬
reat quoduocatũ .ẽ in etgloria adquam uocatum ẽ.
cnimfilius dĩ unigenitus non potestappellari creatura: quaNi¬

Expanded text:
cui patientia necessaria est. Quo pertinet et quod paulo ante cui patientia necessaria est. Quo pertinet et quod paulo ante ait, Si tamen compatimur, ut et conglorificemur . Quod itaque ait, Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat; hoc eum puto dicere. Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum esurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem, dum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus; quidquid in nobis in hac atquhujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei; id est, exspectat quando appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quan
Abbreviated transcription (Latin):
et nos ipsi primitias sp̃s habentes. et ipsi in nobis ingemisci¬
mus. adoptionẽ expectantes redẽptionẽ corporis nostri
secundũ catholicã disciplinã creatura. quid quid fecit & con¬
didit ds̃ pater perunigenitũ filiũ inunitate sp̃sscĩ. Ergo
non solũ corpora. sed etiã animȩ nr̃ae acsp̃s: creaturȩ nomi¬
ni. continentur Sic autẽ dictum . ẽ ipsa creatura liberabi¬
tur a seruitute interitus. in libestatem gloriae filiorumdi:
quasinos nonsimus creatura : sed filiidĩ. In quorũ gloriae
libestatẽ : liberxbitur a seruitute creatura. Item dicit
Scimus enĩ quia om̃is creatura congemiscit: & doletusque
cadhuc. Nonsolũ autẽ sed etrios ipsi tamquã aliud simus nos
cliud creatura. Totũ ergo capitulũ : pasticulatim conside¬
naendũ ẽ. Existimo enĩ inquid. quod indignȩ sunt passiones
huius temporis. ad futurã gloriã quaere uelabitur in nobis
Hoc manifestũ .ẽ Dixenaetenĩ superius. si autẽ spũfacto

Expanded text:
etiam nos ipsi primitias habentes spiritus et ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. secundum catholicam disciplinam creatura, quidquid fecit et condidit Deus Pater, per unigenitum Filium, in unitate Spiritus sancti. Ergo non solum corpora, sed etiam animae nostrae ac spiritus creaturae nomine continentur. Sic autem dictum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. 2. Existimo enim, inquit, quod indignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis: hoc manifestum est. Dixerat enim superius, Si autem spiritu fa
Abbreviated transcription (Latin):
Vrerualiqut ado cogitationes nras uider possunꝰ ubiq doxi
angelica corponr qualia nos spenrmus habituros u disimi
atq a&herico ẽẽ credendũ ẽ si hoc sine mebris quȩ nunc hic¬
mus & sine subsicontia quã uis in corruptibili tamen carnis
accipiatur. Multo autẽ melius i noperedeciuitatedĩ quȩstio
ista trrcta ẽ deuidendis cogitationibus niris¬
dĩ ubi quid ẽ qđ dixi homo scilicet uita non recte appellatur
cũdicatur homo etiã cada uerhominis Ergo salutẽ dicere
debui. Non propriȩdicitur ubi dixi. Non rectedicit Lt̃ dixi
neq: mscite distinguitur . qđ aliud sit imago & similitudo dĩ.
aliud imaginẽ &similitudinẽdĩ . sicut adimaginẽ factũ acce¬
pimus qđ nonita ẽ intellegendũ quasi homo nondicatur
imago dĩcũdicata płs. uirquidẽ nondeb& uelacrecapud cũ sit
imago &gloriadi sed dicitur etiã adimaginẽdĩ qđ unigenitus
nondicitur . quitantũ modo imago ẽ non adimaginẽ Liiii¬

Expanded text:
rum aliquando cogitationes nostras uidere possumus. ubi quod dixi: angelica corpora, qualia nos speramus habituros, lucidissima atque aetheria esse credendum est, si hoc sine membris, quae nunc habemus, et sine substantia quamuis incorruptibilis, tamen carnis accipiatur, erratur. multo autem melius in opere de ciuitate dei quaestio ista tractata est de uidendis cogitationibus nostrisdei. ubi quid est, quod dixi: homo scilicet uita non recte appellatur, cum dicatur homo etiam cadauer hominis? ergo saltem dicere debui: non proprie dicitur, ubi dixi: non recte dicitur. item dixi: neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut ad imaginem factum accepimus. quod non ita est intellegendum, quasi homo non dicatur imago dei, cum dicat apostolus: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; sed dicitur etiam ad imaginem dei, quod unigenitus non dicitur, qui tantummodo imago est, non ad imaginem. qui
Abbreviated transcription (Latin):
que etia fidẽ preuenit dequa pcculo post cuma generen
dxi hacc autẽ uocatio quae siuem singulis hominibus
siuem populis atq in ipsoge nerchumceno ꝑ tẽporũ
opostunitates operxtur altat & profundȩ ordinati¬
itmquam scriptum sit occurrerit nescio

Expanded text:
quae etiam fidem praeuenit. de qua paulo post cum agerem, dixi: haec autem uocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oportunitates operatur, altae et profundae ordinatitamquam scriptum sit, occurrerit nescio
Abbreviated transcription (Latin):
seddi scipulicius ubi qđ dixi latro ille cuidictũ ẽ Am̃ dicotibi
hodie mecũeri sin pecrae dr̃so quia ne ipsũ baptis mũ accipensi
hoa quidẽ & alios anteniosrectores sẽȩ eccłacposius se in suis lit¬
teris inuenimꝰ sed quibꝰ: docum̃tis satis possit ostend qđ non fue¬
rit ille lad obaptigatus groro dequart ia poster oribus
dusdã opusculis nrĩs diligendũ disputatũ ẽ miime in

Expanded text:
tum est: amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso, qui nec ipsum baptismum acceperat, hoc quidem et alios ante nos rectores sanctae ecclesiae posuisse in suis litteris inuenimus, sed quibus documentis possit ostendi, quod non fuerit ille latro baptizatus, ignoro. de qua re in posterioribus quibusdam opusculis nostris diligentius disputatum est, m
Abbreviated transcription (Latin):
ain ebat dicendũ potius fuit potius maxime pestinebat
qm̃ unctos aliquando legimꝰ. et ꝓphetas. itẽ qđ dixilucas qđ
mis susenat cuius correptionedđ ipsius peccati abolitiore
paenitendo impercuit Non sic accipiendũ ẽ tã quã ipse fuerit
nathax ꝓpheta qui filiusđđ quia nechuic dictũ e quia ipsa
phett ut mysteriũ nonin eode homine sedineo de Nomiruitel

Expanded text:
pertinebat; dicendum potius fuit, Maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et Prophetas. Item quod dixi, Lucas qui missus erat, cujus correptione David ipsius peccati abolitionem poenitendo impetravit, non sic accipiendum est tanquam ipse fuerit Nathan propheta, qui filius David: quia nec hic dictum est, quia ipse ph
Abbreviated transcription (Latin):
reuelabit In nob̵ usq ad idqđ dictũ ẽ speenĩ salui factisu
ubio: xponerẽ qđ scriptũ .ẽ. Et ipsa creaturx liberabitur
aeruitutẽ interitus dixi &ipsa creaturaid ẽ ipse homo cum
i ñ signiaculo imaginis ꝓpterpeccatũ amisso remarisit
tantũ modo creaturaquȩ nonita ẽ. accipiendũ quasi totũ
et in eandẽ imaginẽ tricnis formomur. sed rursus. si totum
amisis set nihil maneret undediceretur. quã quã imaginẽ
ambulathomo. tam̃ uane conturbatur. itẽ qđ dixi spirit̃
sumus anglorutur infimnis uero animoditer audatius dic¬
tũ .ẽ. deinfimis quã ut possit uelscripturisscĩs. uel ipsisseb.
ubidixi quia etiã sile uioribꝰ quisq peccatis aut ceste quã¬
uis grauĩoribus &multis tamen multo gemitu & dolore
pȩnitend: misericordicedĩ dignus fuerit non ipsccerit
quacsi relinqueretur interir&. sed miserentis dĩ qui eius
p̃cibus doloriq subuenit. parũ ẽ enĩ uelle nisids̃ mise

Expanded text:
 dictum est: spe enim salui facti sumus. ubi cum exponerem, quod scriptum est: et ipsa creatura liberabitur a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum et: in eandem imaginem transformamur; sed rursus, si totum amisisset, nihil maneret, unde diceretur: quamquam in imagine ambulat homo, tamen uane conturbatur. item quod dixi spiritaliter summos angelos uiuere, infimos uero animaliter, audacius dictum est de infimis, quam ut possit uel scripturis sanctis uel ipsis rebus s, qui respondeas deo? ubi dixi: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus mise
Abbreviated transcription (Latin):
Scimus autẽ quie dex spitedis ẽ ego autẽ carnalis sum Expo¬
nere uolens dixi id ẽ carni consentio nondũ spitidi gnaectio
libenitus qđ ̃i onsic accipiendũ ẽ qua sispitidis homo iam
subgnrtia constitutus etiã deipso non possit haee dicere
moteuonfessus rursus exponeris qđ ait apłs. corpusqui ae
mostuũ ẽ ꝓpterpacatũ mostuũ inquã corpusdicit. quat¬
diugtdis ẽ ut indigentitrerũ tẽponrliũ molestet a nimã
sedestomelius mihi postatisũ ẽ q ideomostuũ corpus dic¬
tũ qđ habeat iã moriend necessitit tẽ quã tionhebuit
ante peccatũ¬

Expanded text:
scimus autem, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, exponere uolens dixi: id est carni consentio nondum a spiritali gratia liberatus; quod non sic accipiendum est, quasi spiritalis homo iam sub gratia constitutus etiam de ipso non possit hoc dicere sum ante confessus. Rursus exponens quod ait Apostolus, Corpus quidem mortuum est propter peccatum : Mortuum, inquam, corpus dicit, quamdiu tale est ut indigentia rerum temporalium molestet animam. Sed multo melius mihi postea visum est, ideo mortuum corpus dictum, quod habeat jam moriendi necessitatem, quam non habuit ante peccatu