comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidem recte bona sua interra sepeliunt, qr nec memoria ꝗcq̃
mortuis confert nec oꝑa eorum sempiterna sunt.Si quidẽ aut uno
tremore terre dissipantur et corruunt aut fortuito cõsũmuntur
incendio aut hostili aliquo impetu dirruũtur. aut certe uetusta¬
te ip̃a dissoluta labuntur.Nihil est enim. ut ait oratot ope et ma¬
nufactum quod nõ conficiat. et consumat uetustas. At iusticia
et lenitas florescet quottidie magis. Illi ergo melius. qui tribubus
suis aut clientib largiũtur. Aliquid enim prestant hom̃ibus et
prosunt: sed nõ est illa uera et iusta largitio. heneficentiã nulla
est ubicũq necessitas nõ est. perit ergo quicquid grẽ cause tribuit᷑
non indigentibus aut cum fenore redit et beneficentia non erit
Quod et si gratum est quibus datur iustum. tantũ nõ est. quia
si non fiat nihil mali sequitur. Unum igitur certum et uerũ

Expanded text:
quidem recte: bona sua in terra sepeliunt, quia nec memoria quicquam quidem recte: bona sua in terra sepeliunt, quia nec memoria quicquam mortuis confert nec opera eorum sempiterna sunt, siquidem aut uno tremore terrae dissipantur et corruunt aut fortuito consumuntur incendio aut hostili aliquo impetu diruuntur aut certe uetustate ipsa dissoluta labuntur. nihil est enim, ut ait orator, opere et manu factum quod non conficiat et consumat uetustas. at haec iustitia et lenitas florescet cottidie magis. illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur — aliquid enim praestant hominibus et prosunt — sed non est illa uera et iusta largitio. beneficentia enim nulla est ubicumque necessitas non est. perit ergo quidquid gratiae causa tribuitur non indigentibus aut cum faenore redit, et beneficentia non erit. quod etsi gratum est iis quibus datur, iustum tamen non est, quia si non fiat, nihil mali sequitur. unum igitur certum et aerum
Abbreviated transcription (Latin):
nihil consequantur. Quid enim dicendum est de his qui po¬
pulari leuitate ducti uel magnis urbibus suffecturas opes ex¬
hibendis muneribus impendũtin: nisi eos dementes atq fu¬
riosos. qui prestent id populo. quod et ip̃i ꝑdant. et nemo corũ
quib prestatur accipiat: Itaq ut estomĩs uoluptas caduca
et breuis oculorum maxime et auriũ. aut obliuiscr̃tur hoies¬
et alterius damna pro ingratis hñt aut etiã offeridũtur si nõ est libi¬
dini uulgi satisfactum ut ẽt homĩes stultissimi malũ malo cõꝑauer̃t
aut si adeo placuerunt nihil amplius. q in anẽ fauorem ꝓaucoꝵ¬
q dierum fabulas assequãtut. Sic quottidie leuissimorũ hoĩum
patrimonia in res suꝑuacuas prodigũtur.Hũ ergo illi sapientug
qui utiliora et diuturniora ciiubus sis exigunt munera his .s.
qui bublicis oꝑibus extructis memoriã nomĩ suo querũt: He isti

Expanded text:
nihil consequantur. quid enim dicendum est de iis qui ponihil consequantur. quid enim dicendum est de iis qui populari leuitate ducti uel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus inpendunt, nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo quod et ipsi perdant et nemo eorum quibus praestatur accipiat? itaque ut est omnis uoluptas caduca et breuis, oculorum maxime et aurium, aut obliuiscuntur hoet alterius damna pro ingratis habent aut etiam offenduntur, si non est libidini uulgi satisfactum, ut etiam homines stultissimi malum sibi malo conparauerint, aut si adeo placuerant, nihil amplius quam inanem fauorem paucorumque dierum fabulas adsequantur: sic cotidie leuissimorum hominum patrimonia in res superuacuas prodiguntur. num ergo illi sapientius, qui utiliora et diuturniora ciuibus suis exhibent munera, ii scilicet qui publicis operibus extructis memoriam nomini suo quaerunt? ne isti
Abbreviated transcription (Latin):
mẽbra inspicis: pro homine tibi bñdus est quisq precatur ideo
qr te homtinẽ putet. Abice umbras illas imagiesq iustitiẽ attꝑ
ip̃am uerami et expressam tene. largire cecis: debilibus claudis de¬
stituris quibus nisi largiare moriendum est: In utiles sunt ho¬
minibus sed utiles deo qui eos retinet inuita. qui spũ donat
qui luce dignatur: foue quantũ inte est et animas hominum
ne extitiguantur. humanitate sustenta. Qui succutere pitu¬
ro põt si nõ succurterit occidit. Uerum isti: qr neq nam retinẽt
neq premiũ in eo quod sit sciunt: dum ꝑdere timent ꝑdunt
et in id quod maxime cauent incidunt: ut quicꝗd larqiũtur
aut ꝑeat omĩo. aut ad tempus breuissimũ prosit. Nam qui
exiquam stipe miseris negant qui conseruare humanitatẽ
sine damno suo uolunt patrimonis sua effundunt ut aut
pitura. et fragilia sibi comꝑent ut certe maxis sius damnis

Expanded text:
membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. abice umbras illas imaginesque iustitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. foue quantum in te est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta. qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. uerum isti quia neque naturam retinent neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt et in id quod maxime canent incidunt, ut quidquid largiuntur aut pereat omnino aut ad tempus breuissimum prosit. nam qui exiguam stipem miseris negant, quia conseruare humanitatem sine damno suo nolunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi conparent aut certe maximis suis damnis
Abbreviated transcription (Latin):
sed quantum põt non idoneis. Id enim uiste id pie. id humane fit
quod sine spe recipiendi feceris. hec estuera illa et germana iusti¬
tia cuius solidam. et expressam effigiem nullã tenere nos dicis.
Ipse pluribus locis clamas. Mercenariã nõ esse uirtutẽ faterisq
inlibris legumtuarum liberalitatẽ gratuitim esse his uerbis. Hec
est dubium. quin is qui liberalis: benignusq dicitur. officium nõ
fructum sequatur. Cur ergo idoneis pocius largiris nisi ut postra
merceden recipias: Tẽ igitur autore. ac preceptore iusticie ꝗsquis
idoneus nõ erit nuditate siti fame corificietur: nec homĩẽs copiosi
nec usq ad delitias habundãtes subueniũt ultime necessitati.
Si uirtus mercedem nõ exigit: si ꝑꝑse ut dicitis expetenda est. Eno
iustitiã matrẽ principẽq uĩrtutũ suo precionõ tuo cõmodo esti¬
ma ei potissimũ tribue aquo nibil speres. Quid ꝑsonas eligis. qđ

Expanded text:
sed quantum potest non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. sed quantum potest non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. quod sine spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in libris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uerbis: nec est dubium quin is qui liberalis benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. cur ergo idoneis potius largiris, nisi ut postea mercedem recipias? te igitur auctore ac praeceptore iustitiae quisquis idoneus non erit, nuditate siti fame conficietur nec homines copiosi et usque ad delicias abundantes subuenient ultimae necessitati. si uirtus mercedem niustitiam matrem principemque uirtutum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligis? quid
Abbreviated transcription (Latin):
exhaurit. Ita bonitare benignitas tollitur. Qua quo inplures
usus sis eo minus ĩmultos uti possis, et item piaulo post. Quid aũ
est stultius. ꝙ quod libenter fatias curate. ut iddiutius facere
nõ possis. Uidelicet professor sapĩe refrenat homies ab huma¬
nitate monetq ut rem familiarẽ diligenter custodianit: ma¬
lintq archan. q iustitiã conseruare Qd̾ cum intelligerẽt
in humanũ esse ac nefatiũ ex alio capito qĩ actus penitẽtia
sic ait Non nunq tam̃ est largiendum nec hoc benignita¬
tis genus omĩo repudiandũ et sepe idoneis hom̃ib egentib
de refamiliari imꝑtiendũ: Quid est idoneis: nempe his qui
restituere ac referre gr̃am possint.Si nũc Cicero uiueret ex¬¬
clamarẽ profecto hic Marte tulli ab errasti auera iusticia
eamq uno uerbo sustulisti. cum pietatis humanitatis offiã
utilitate meritus est. Non enim idoneis hõibus largiendũ est,

Expanded text:
exhaurit. ita benignitate benignitas tollitur: qua quo in plures exhaurit. ita benignitate benignitas tollitur: qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. et idem paulo post: quid autem est stultius quam quod libenter facias, curare ut id diutius facere non possis? uidelicet professor sapientiae refrenat homines ab humanitate monetque ut rem familiarem diligenter custodiant malintque arcam quam iustitiam conseruare. quod cum intellegeret inhumanum esse ac nefarium, mox alio capite quasi actus paenitentia sic ait: nonnumquam tamen est largiendum nec hoc benignitatis genus omnino repudiandum et saepe idoneis hominibus egentibus de re far miliari inpertiendum. quid est idoneis? nempe iis qui restituere ac referre gratiam possint. si nunc Cicero uiueret, exclamarem profecto: hic, hic, Marce Tulli, aberrasti a uera iustitia eamque uno uerbo sustulisti, cum pietatis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim idoneis hominibus largiendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiturum. Si ergo meius mõi casyb qui ꝑiculo uite hom̃ĩ affer̃t
succurrere humaniratis esse concedunt: quid cauẽ est cur si ho¬
mo esuriat sinat: algeat: succurrendũ esse nõ putent. Que cũ
sint paria nã cum illis casybus fortuitis. et unam eandẽq: bu¬
manitatẽ desiderent: tamen illa discernũt: qr nõ re ip̃a natu¬
ra sed utilitate pñti omĩa metuĩtur. Illos enim quos ꝑiculo sb̾¬
ripiunt. sperant sibi grãm relaturos egentes autẽ qr nõ sperãt
pire arbitrantut. quic quid eius mõi hominib ĩꝑtiant. huic ẽ
illa plauti detestanda sñia. Male mendico dat quod edat. nas
et illud quod ꝑit. et producit uitã ad miseriã. At enim pocta
fortasse pro ꝑsona locutus est. Quid. MTullius ĩ suis offitialib
libris: non ne hoc idem suadet nõ esse omĩo largiendũ. Sic eĩs
dixit largitio que fit ex re familie fontẽ ip̃m benignitatis

Expanded text:
periturum. si ergo in eiusmodi casibus, quia periculum uitae homini adferunt, periturum. si ergo in eiusmodi casibus, quia periculum uitae homini adferunt, succurrere humanitatis esse concedunt, quid causae est cur, si homo esuriat sitiat algeat, succurrendum esse non putent? quae cum sint paria natura cum illis casibus fortuitis et unam eandemque humanitatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa uera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. illos enim quos periculo subripiunt sperant sibi gratiam relaturos, egentes autem quia non sperant, perire arbitrantur quidquid eiusmodi hominibus inpertiant. hinc est illa Plauti detestanda sententia: male meretur qui mendico dat quod edat: nam et illut quod dat perit et illi producit uitam ad miseriam. at enim poeta fortasse pro persona locutus est. quid? Marcus Tullius in suis officialibus libris nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? sic enim dixit: largitioque quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Onseruanda est igitur humatutas si homines recte dici
uelimus. Id autẽ ip̃m conseruare humanitatẽ ꝗd aliud
est q diligere hominẽ qr homo sit et idem quod nos sumus:
ęst illud Ciceronis quod ait hominẽ natute obedientẽ hoĩ
nocere nõ posse.ergo si nocere homini contra naturã est pro¬
honiis se atpellatione dispoliat: qr humatiitatis officcũ est
recessitati homis ac ꝑiculo subueture. Quero igitur ab his
qui flecti. et misereri nõ putant esse sapientis si homo ab ali
qua bestia comprehẽsus auxiliũ sibi armati homis imploret¬
utrũ ne succurrendũ putent an minime: Non sunt tam ĩprudẽtes
ut tiegent fieri oportere. quod flagitat quod exposcit humanitas.
Irem si aliquis circũ ueniatur igni ruina opprimatur mergat᷑
mari flumĩe rapiatur nũ purent homĩs esse nõ auxiliani. Nõ
sint ip̃i homies si putent. Hemo enim põt eiusmodi ꝑiculis eẽ no
subieeus. Imo uero. et homis et fortis uiri esse dicent seruare

Expanded text:
onservanda est igitur humanitas, si homines recte dici velimus. Id autem ipsum conservare humanitatem, quid aliud est, quam diligere hominem, quia homo sit, et idem quod nos sumus? . Verumque est illud Ciceronis, quod ait, hominem naturae obedientem homini nocere non posse. Ergo si nocere homini contra naturam est, prohominis se appellatione dispoliat; quia humanitatis officium est, necessitati hominis ac periculo subvenire. Quaero igitur ab iis, qui flecti ac misereri non putant esse saqua bestia conprehensus auxilium sibi armati hominis inplorutrumne succurrendum putent an minime. non sunt tam inpudentes, ut negent fieri oportere quod flagitat, quod exposcit humanitas. item, si aliquis circumueniatur igni, ruina opprimatur, mergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse non auxiliari. non sint ipsi homines, si putent — nemo enim potest eiusmodi periculis non esse subiectus —, immo uero et hominis et fortis uiri esse dicent seruare
Abbreviated transcription (Latin):
serpentib addidit atris: predariq lupum iussit .i. odium et ĩui¬
diam. et dolum hom̃ĩbus sceuit ut tam essent q̃ serpentes uenena¬
ti tam rapaces qͣ lupi. Quod quidẽ uere faciunt hi qui iustos ac fi¬¬
deles deo ꝑsequũtur: daniq iudicibis seuiendi aduersus ĩ noxios
potestatẽ. fortasse aliquid eiusmodi iupiter fecerit ad expugnãda
tollendãq iustitiam: et id circo efferasse serpentes ac lupos acuisse
tradat᷑. Tum belli rabies: et amor successit hñdi neq ĩmerito. sub¬
lata erum dei religione boniquoq ac mali scientiã ꝑdiderũt. Sic
hominib intercedit coĩtas uite et direptum fedus societatis huma¬
ne. Tum inter manus conserere ceperunt: et insidiati. et glori ã
sibi exhumano sanguine comꝑare¬

Expanded text:
serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuiserpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent quam serpentes uenenati, tam rapaces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim dei religione boni quoque ac mali scientiam perdiderunt. sic hominibus intercidit communitas uitae et diremptum est foedus societatis humanae. tum inter se manus conserere coeperunt et insidiari et gloriam sibi ex humano sanguine conparare
Abbreviated transcription (Latin):
incubarent sed paupes ad coĩonem proprii laboris admitterẽt. Hu¬
mina iam lactis iã flumĩa nectaris ibant: nec mirũ cum prom¬
ptuaria iustorum benigne paterẽt omĩbus: nec auaritia interci¬
piens bñfitia diuina. famẽ.sitimq uulgo faceret: sed omẽs equali¬
ter habundarent cum hñtes nõ omibiis large copioseq donarent:
Sed postq̃ Saturus afilio pulsus in latiũq delatus est. Arma iouis
fugienis. et regnis exuil ademptis. cum iam populus: uel noui regiss
m̃etu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regẽq pro¬
deo hẽre cepisset: cum ip̃e prope modum parricida exemplo ceteris esset
ad uiolandam pietatem deseruit proprie terras iustissima uirgo.S
nõ ut ait Cicero et Iouis in regno celiq ĩ parte resedit. Quõ enim
poterat ineius regno residere, aut cõmorari. qui patrem regno ex¬¬
pulit bello ꝑsecutus est exulem toto orbe i actauit: He malũ uirus

Expanded text:
incubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. fluincubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum habentes non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque prodeo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus
Abbreviated transcription (Latin):
cus Cesar inareteo loquitur carrnĩe. Nec consanguineis fuerat discor¬
dia nata. ymo nec alienigenis quidẽ: sed neq ulli omĩo gladii qui
nudarẽtur fuerũt. Quis enim pñte ac uigente iustitia aut de tute¬
la sui. cum nemo insidiaretur aut depnicie alterius cogitaret cũ
nemio quicq̃ concupisceret: Malebant tenui contenti uiuere cultii
ut Cacero in suo narrat. Quod est propriũ nostre religionis. ne sigre
quidẽ aut partiri limite campũ fas erat ĩmediũ que rebant. Qui¬
ppe cum deus comuriẽ omĩbus terrã dedisset ut comutiẽ degęrent
uitam. ut nõ rapida. et furens auaritia sibi omnia uindicaret
nec ulli deesset: quod omibus nasceretur. Quod poete dictum sic
accipi oportet: nõ ut existimemus nibilomĩo tum fuisse priua¬¬
ti sed more poetico figuratum ut ĩtelligamus tam liberasse fuisse
homines ut natas sibi fruges nõ includerent: nec soli abscotiditis

Expanded text:
cus Caesar in Arateo loquitur carmine, nec consanguineis fuerat discorcus Caesar in Arateo loquitur carmine, nec consanguineis fuerat discordia nota, immo ne alienigenis quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quis enim praesente ac uigente iustitia aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur, aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? malebant tenui contenti uiuere cultu, ut Cicero in suo narrat: quod est proprium nostrae religionis. ne signare quidem aut partiri limite campum fas erat: in medium quaerebant, quippe cum deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent uitam, non ut rabida et furens auaritia sibi omnia uindicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis
Abbreviated transcription (Latin):
Unc reddenda estͤ iusticia proposita disputatio que aut
ip̃a est sũma uirtus. aut fons est ip̃a uirtutis quã non
modo pħi quesierant: sed poete quoq qui priores multo fuerunt
et ante natum phie nomen prosapientibus habebãtur: hi plane
intellexerunt abesse hanc arebus humanis eamq finxerũt offẽ¬
sam uiciis hominũ cessisse eterra incelũq migrasse atq ut doceãt
quid sit iuste uiuere solent enim precepta ꝑ ambages dare: et a
Saturni temporibus que illi uocant aurea repetunt exempla
iusticie narrãtq inquo statu fuerit humana uita dum illa in
terra moraretur. Quod quidẽ nõ pro poetica fictione. sed pro uõ
hñdum est. Saturno erum regnãte nundum deorum cultibis in¬
stituris. nec ad huc illa gente addiuinitans opinionẽ cõsectata deus
utiq colebatur: et ideo nõ erant neq dissensiones neq inimicicie
neq bella. nundum uesanos rabies nudauerat enses. Ut germani¬

Expanded text:
unc reddenda est de iustitia proposita disputatio. quae aut ipsa est summa uirtus aut fons est ipse uirtutis: quam non philosophi quaesierunt, sed poetae quoque, qui priores multo fuerunt et ante natum philosophiae nomen pro sapientibus habebantur. hi plane intellexerunt abesse hane a rebus humanis eamque finxerunt offensam uitiis hominum cessisse terra in caelumque migrasse. atque ut doceant quid sit iuste uiuere — solent enim praecepta per ambages dare —, a Saturni temporibus, quae illi uocant aurea, repetunt exempla iustitiae narrantque in quo statu fuerit humana uita, dum illa in terra moraretur.. quod quidem non pro poetica nctione, sed pro uero habendum est. Saturno enim regnante, nondum deorum cultibus institutis nec adhuc illa gente ad diuinitatis opinionem consecrata, deus utique colebatur. et ideo non erant neque dissensiones nequp inimicitiae neque bella, nondum uesanos rabies nudauerat enses, ut Germani
Abbreviated transcription (Latin):
et discipline fuisti qi uero aliquid pse ip̃a senitiret ac nõ pociꝰ¬
ille laudandus esset qui eam tribuit. potuit eodem malo grãs
agere cibo et potui ꝙ sine his rebus constare uita nõ possit i ꝗbs¬
ut sensus ita bñfitii nihil est. At qui ut illa corporis alimenta sũt

Expanded text:
ac disciplinae fuisti. » Quasi vero aliquid per se ipsa sentiret, ac non potiuac disciplinae fuisti. » Quasi vero aliquid per se ipsa sentiret, ac non potiuille laudandus esset, qui eam tribuit. Potuit eodem modo gratias agere cibo et potui, quia sine his rebus vita constare non possit; in quut sensus, ita beneficii nihil est. Atqui ut illa corporis alimenta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Ciceronẽ paulisper ab inferis surgere ut uir eloquẽtissimus ab
homũculo nõ diserto doceretur. Primũ quidnam quod lauda¬
dum putet qui uituꝑat id studiũ quod uocatur pħia deitide
neq illam esse artem qua uirtus et iustitia discatur nec aliam
ullam sicut putauit: postremo quoniã est untus disciplina ubi
querenda sit cum ab illo discendi gñe discesseris: quod ille non
audiendi discendiq gratia que rebar. Aquo enim posset audire
cum sciret id nemo: Sed ut in causis facere solebat interrogatiõe
uoluit urgere ad confessionẽq ꝑducere tanqͣ confideret respõ¬
deri prorsus nihil posse quo minus pħia esset magistra uit¬
tutis quod ꝗdem intusculanis disputationib ap̃te professig
est ad eam ip̃am conuersa oratione tanq se declamatorio
expuilsatrixq uitiorũ quid nõ modo nos sed omio uita homtinũ
sine te esse potuisset. tu ĩuentrix legum tu magistra morũ

Expanded text:
Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab homunculo non diserto doceretur: primum quidnam sit quod laudandum putet qui uituperat id studium quod uocatur philosophia; deinde neque illam esse artem qua uirtus et iusullam, sicut putavit; postremo, quoniam est virtutis disciplina, ubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris: quod ille non audiendi discendique gratia quaerebat. A quo enim posset audire, cum sciret id nemo? Sed ut in causis facere solebat, interrogatione voluit urgere, ad confessionemque perducere; tanquam confideret responderi prorsus nihil posse, quominus philosophia esset magistra virtutis. Quod quidem in Tusculanis disputationibus aperte professus est, ad eam ipsam conversa oratione, tamquam se declamatorio expultrixque vitiorum: quid non modo nos, sed omnino vita hominum sine te esse potuisset? Tu inventrix legum, tu magistra morum
Abbreviated transcription (Latin):
scĩam tum adiecit. Cuius studium qui uitupat. haud sarie intel¬
ligo quid nam sit quod laudandũ putet.Nam si oblectatio quenit
animi requiesq curarum que conferricum eorũ studiis potest
qui semꝑ aliquid acquirũt quod spectet. et ualeat ad berie bea¬
req uiuendum siue ratio constãtie uirtiitisq ducitur ant
hec estars. aut nulla omĩo ꝑ quã eas assequamur. Hullã dicẽ
maximarũ rerum artem esse cũ minimarũ sine arte nulla
sit hominũ est parum cõsiderate loquentiũ atq ĩmaximis re
bus errantiũ. Si autẽ est aliqua disciplina uirtutis ubi ea que¬
ratur cum ab isto discendi genere discesseris: Equidem tam¬
et si oꝑam dederim ut quantulũcunq dicendi assequerer
facultatẽ propter studiũ dicendi tamen eloquens nũq fui
quippe qui forum ne attigerim quidẽ. Sed necesse est ipla
me faciat cause bonitas eloquentẽ adquã diserte copioseq
defendendã scĩa diuinitatis et ip̃a ueritas suffẽcit. Uellẽ igitur

Expanded text:
scientia; cuius studium qui vituperat, haud sane intellego, quidnam sit, quod laudandum putet. Nam sive oblectatio quaeritur animi requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid anquirunt, quod spectet et valeat ad bene beateque vivendum? sive ratio constantiae virtutisque ducitur, aut haec ars est aut nulla omnino, per quam eas assequamur. Nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum minimarum sine arte nulla sit, hominum bus errantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, tamen eloquens numquam fui, quippe qui forum ne adtigerim quidem: sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam diserte copioseque defendendam scientia diuinitatis et ipsa ueritas sufficit. uellem igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Rimum illud nemo de deo dixit nunquam irasci eum
tantum modo. et gratia non moueri. Est enim discon¬
ueniens deo. ut eiusmodi potestare sit preditus qua noceat
et obsit. prodesse uero. ac hene tacere nequeat.Que igitur
ratio. que spes salutis hominibus proposita est si malorum
Stantum modo autor est deus. Quod si sit iam maiestas
illa ueñabilis. non ad iudicis potestatem cui licet seruate
ac liberare sed ad tortoris et carnificis officium deducetur.
Cum autem uideamus non modo mala esse in rebus hu¬
manis. sed etiam bona. utiq si deus non est autorem esse
alterum necesse est: qui contraria deo faciat. et det nobis
bona.Si est quo nomine appellandus est: Cut nobis
qui malefecit notior est: quam ille qui bene: Si autem
nihil potest esse preter deum absurdum est et uanum
putare diuinam potestatem: qua nihil est maius nihil
melius nocẽ posse. Et ideo nemo extitit: qui auderet id
dicere. quia nec rõnem hẽt nec ullo modo põt credi. Qd

Expanded text:
rimum illud nemo de Deo dixit unquam, irasci eum tantummodo, et gratia non moveri. Est enim disconveniens Deo, ut ejusmodi potestate sit praeditus, qua noceat, et obsit, prodesse vero, ac benefacere nequeat. Quae igitur ratio, quae spes salutis hominibus proposita est, si malorum tantummodo auctor est Deus? Quod si sit, jam majestas illa venerabilis, non ad judicis potestatem, cui licet servare ac liberare, sed ad tortoris et carnificis officium deducetur. Cum autem videamus, non modo mala esse in rebus humanis, sed etiam bona, utique si Deus est auctor malorum, esse alterum necebona. si est, quo nomine appellandus est? aut cur nobis qui male facit notior est quam ille qui bene? si autem nihil potest esse praeter deum, ab-, surdum est et uanum putare diuinam potestatem, qua nihil est maius, nihil melius, nocere posse, prodesse non posse, et ideo nemo extitit qui auderet id dicere, quia nec rationem habet nec ullo modo potest credi. quod
Abbreviated transcription (Latin):
Uam minime sim quietus etiam
summis tiecessitatibus ex hoc libel¬
lo poteris existinare ꝙ̃ ad te tudi¬
bus pene uerbis prout ingetii
mediocritas tulit. Demetriane
ꝑscripsi. ut et quotidianum stu¬
dium meum nosses. et nõ deessẽ
tibi preceptor etiam nunc sed
ubil aliud quam linguam itistruentibus auditoreni
satis st tenuum prebuisti. quanito magis in hisletis et
ad uitat prientibus docilior esse debebis: apud quemt
nũc proficeor nulla me nȩcessitate uel rei. uel tertipotis
impediri quo minus aliquid excudam quo pħy sect nr̃e
quaruis nũc tale audiant castigenturq uulgo quoł
aliter quam sapientibus conuenĩt uiuant et̃ uitia sub
obtentu nom̃is celent quibus aut mederi oporiuit aut

Expanded text:
uam minime sim quietus etiam in summis necessitatibus, ex hoc libello poteris aestimare, quem ad te rudibus paene uerbis prout ingenii mediocritas tulit, Demetriane, perscripsi, ut et cotidianum studium meum nosses et non deessem tibi praeceptor etiam nunc, sed nihil aliud quam linguam instruentibus, auditorem satis strenuum praebuisti: quanto magis in his veris, et ad vitam pertinentibus, docilior esse debebis? Apud quem nunc profiteor, nulla me necessitate vel rei, vel temporis impediri, quominus aliquid excudam, quo philosophi noquamvis nunc male audiant, castigenturque vulgo, quod aliter quam sapientibus convenit vivant, et vitia sub obtentu nominis celent, quibus illos aut mederi oportuit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
qui eoestatẽ timet. Item senece in libris moralis pħie diceritis hic est
ille homo honestus nõ apice purpura ue. nõ lictorum ĩ signis mitiiste¬
rio. Sed nulla re mior qui cum mortẽ inuicinia uidet. nõ sic ptur¬
batur: tanq̃ rem nouam uiderit qui sine toto corpore tormẽta patiẽ¬
da sunt. si flãma ore rapienda est: siue extendende pet patibulũ ma¬
nus nõ querit: quid patiatur: sed q bñ. Qui autẽ deum colit. hec pa¬
titur. nec timet. Eigo iustus est his rebus efficitur: ut neq uirtutes. neq
suirtutum ex actissimos limites nosse aut timere possit omĩo quisquig̃¬
Sest areligione dei singulis alienus. Q¬

Expanded text:
qui egestatem timet. » Item Senecae in libris moralis Philosophiae dicentis: « Hic est qui egestatem timet. » Item Senecae in libris moralis Philosophiae dicentis: « Hic est ille homo honestus, non apice, purpurave, non lictorum insignis ministerio, sed nulla re minor, qui cum mortem in vicinia videt, non sic perbatur, tanquam rem novam viderit; qui, sive toto corpore tormenta patienda sunt, sive flamma ore rapienda est, sive extendendae per patibulum manus, non quaerit quid patiatur, sed quam bene. » Qui autem Deum colit, haec patitur, nec timet. Ergo justus est. His rebus efficitur, ut neque virtutes, neque virtutum exactissimos limites nosse aut tenere possit omnino, quisquis est a Religione Dei singularis alienus. C
Abbreviated transcription (Latin):
dumest: quod cur fieri debeat: mox docebo sed ut iubentib facere
nos contra dei contraq iusticiã nullis minis. aut suppliciis terreamur
quo minus dei iussionẽ Iussioni hom̃is preferamus. Item uirtus est
mortẽ contemnere nõ ut appetamus eam que nobis ultro inseramꝰ
sicut phorum plurimi et maximi sepe fecerunt: quod est sceleratũ
ac nefarium. sed ut coacti deum relinquere ac fidem querẽ mortẽ
suscipe malimus libertatẽq defendamus. aduersus impotentiam
stultam uerecundẽq uiolentiã et omẽs seculi minas. atq terrores
fortitudine animi prouocemus. Sic es que alii timent excelsa
et insuꝑabili menite dolorem mortẽq calcamus hec est uirtus: hes
uera constantia in hoc tuenda et conseruanda solo. ut nullus nos
error nulla iuis posset auertere.Uera igitur Ciceronis illa sñia est
Nemo inquit iustus potest esse qui mortẽ qui dolorẽ. qui exilium

Expanded text:
dum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere dum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque iustitiam nullis minis aut suppliciis terreamur, quominus dei iussionem iussioni hominis praeferamus. item uirtus est mortem contemnere, non , sicut philosophorum plurimi et maximi saepe fecerunt; quod est sceleratum ac nefarium: sed ut coacti Deum relinquere, ac fidem prodere, mortem suscipere malimus, libertatemque defendamus adversus impotentium stultam vecordemque violentiam, et omnes saeculi minas atque terrores fortitudine animi provocemus. Sic ea, quae alii timent, excelsa et insuperabili mente dolorem mortemque calcamus. Haec est virtus, haec vera constantia, in hoc tuenda et conservanda solo, ut nullus nos terror, nulla vis a Deo possit avertere. Vera igitur Ciceronis illa sententia est: « Nemo, inquit, justus potest esse, qui mortem, qui dolorem, qui exilium,
Abbreviated transcription (Latin):
mite ac sociale animal orbant suo nomie qui euulsis affectib. quib
om̃is constat humanitas ad ĩ mobilem stuporem mentis ꝑducere uo¬
lunt: dum student animũ ꝑturbationibus liberare. et ut ip̃i di cunt
quietum tranquillũq reddere. Quod fieri nõ tantũ non potest qr
uis et rano eius ĩ motum est. Sed ne oportet quidẽ ꝗr sicut aqua sẽ¬
per iacens et quieta insalubris et magis turbida est. sic animus ĩ mo¬
tus ac torpens inutilis est etiã sibi. nec uitã ipsam tue rei poterit. qr
nec faciet quicqͣ. nec cogitabit cum cogitatio ip̃a nihil aliud sit
q̃ menitis agitatio. deniq ꝑ hanc ĩmobilitatẽ animi asserunt pri-¬
uare animũ uito uolunt. qr uita actuosa est. mors quicta. Quedã
etiam recte pro uirtutibus hñt: sed earum modũ nõ tenent. Uirtꝰ
est constantia nõ ut inferentibus in uiriã resistamus his enim cedẽ¬

Expanded text:
mite ac sociale animal, orbant suo nomine, qui euulsis adfectibus quibus mite ac sociale animal, orbant suo nomine, qui euulsis adfectibus quibus omnis constat humanitas, ad immobilem stuporem mentis perducere uolunt, dum student animum perturbationibus liberare et, ut ipsi dicunt, quietum tranquillumque reddere. quod fieri non tantum non potest, quia uis et ratio eius in motu est, sed ne oportet quidem, quia sicut aqua semper iacens et quieta insalubris et magis turbida est, sic animus inmotus ac torpens inutilis est etiam sibi, nec uitam ipsam tueri poterit, quia nec faciet quicquam nec cogitabit, cum cogitatio ipsa nihil aliut sit quam mentis agitatio. denique qui hanc immobilitatem animi adsernnt, priuare animum uita uolunt, quia uita actuosa est, mors quieta. quaedam etiam recte pro uirtutibus habent, sed earum modum non tenent. uirtus est constantia, non ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim ceden
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentis ne sibi desit aut desꝑantis posse se illa reꝑare. aut con¬¬
tomptum terrestriũ non capientis. Sed illi rutsus euni qui rei
familiati suc tõ paicat prodigum uocãt.Nam ita liberalem
distitiouut aprodigo ꝙ is libetalis sit: qui et bñ merits. et cũ opus¬
tio est et sine respectu rei familiaris effundat. Quid ergo prodi¬
ꝯum ne dicemus eum qui mĩe causa tribuat egentibus uictum:
Ar qui multũ refert utrũ pecuniã tuam produtores ale atores-¬
le nonesq diripiant an illam pietati: ac deo ꝑstes: utrum ne illam uentri
ac gule ingeras. an in thauro iustitie reponas. ut eroo uitiũ et ẽ effundẽ
ĩmalam ꝑtem. sic inbonam uirtus. Si uirtus est nõ ꝑtere opibus que
possunt reꝑari ut homis uitam sustentes que reꝑari nõ põt uitiũ igitur
ꝑsimonia est. Quare nihil aliud dixerim qͣ insanos. qui hominem

Expanded text:
praetimentis, ne sibi desit; aut desperantis, posse se illam reparare; aut conpraetimentis, ne sibi desit; aut desperantis, posse se illam reparare; aut contemptum terrestrium non capientis. Sed illi rursus eum, qui rei familiari suae non parcat, prodigum vocant. Nam ita liberalem distinguunt a prodigo, quod is liberalis sit, qui et bene meritis, et cum opnon est et sine respectu rei familiaris effundat. quid ergo? prodigumne dicemus eum qui misericordiae causa tribuat egentibus uictum ? atquin multum refert utrumne scortis prolenonesque diripiant an illam pietati ac deo praestes, utrumne illam uentri et gulae ingeras an in thesauro iustitiae reponas. ut ergo uitium est effundere m malam partem, sic in bonam uirtus. si uirtus est non parcere opibus quae possunt reparari, ut hominis uitam sustentes quae reparari non potest, uitium igitur parsimonia est. quare nihil aliut dixerim quam insanos qui hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
precipitia labetur: aut certe quo nõ opus est deferretur.Si cur¬¬
sus ille uite qui affectibus uelud equis ꝑnicibus ducitur: si rectam
uiam teneat fugetur offitio. Metus igitur et cupiditas si proi¬
ciatur interrã uicia fient uirtures aũtẽ si ad diuina referũtur
Parsimoniã coritta uirtutis loco hñt que sistudiũ est hñditiõ põt
esse uirtus. qr in augendis uel tuendis terrestrib bonis tota uer¬
satur. Nos autẽ simimiũ honum nõ referrinius sd corpiis. sed õe
officium soluis anime conuersatione metimur. Quod si ut sup̃
docui patrimonio miniẽ ꝑcendum est ut humanitatẽ iusticiã¬
q teneamius. nõ est uirtus frugi esse quod nomen sapientie uir¬
tutis fallit ac decipit. Est enim frugalitas abstmentia uoluptarib¬
abstinendum et pecunie miniẽ temꝑandum.Nam parte idest
mediocrite: uti pecunia qr quedam pusilitas animi est. aut

Expanded text:
praecipitia labetur, aut certe, quo non est opus, deferetur. Sic curpraecipitia labetur, aut certe, quo non est opus, deferetur. Sic currus ille vitae, qui affectibus, velut equis pernicibus ducitur, si viam rectam teneat, fungetur officio. Metus igitur, et cupiditas, si projiciantur in terram, vitia fient; virtutes autem, si ad divina referantur. Parcimoniam contra virtutis loco habent: quae si studium est habendi, non potest esse virtus; quia in augendis, vel tuendis terrestribus bonis tota versatur. Nos autem summum bonum non referimus ad corpus; sed omne officium solius animae conservatione metimur. Quod si ut supra docui patrimonio minime parcendum est, ut humanitatem, justitiamque teneamus; non est virtus frugi esse: quod nomen virtutis specie fallit ac decipit. Est enim frugalitas, abstinentia quiabstinendum, et pecuniae minime temperandum. Nam parce, id est, mediocriter uti pecunia, quasi quaedam pusillitas animi est, aut
Abbreviated transcription (Latin):
qui deum qui uitã perpetuã. qui lucem sempiterniã caq omnia
que deus homini pollicetur. consequi cupit: opes istas et honores et
potẽtatus. et regna ip̃a contemnet.Dicet fortasse Stoycus uolunta¬
te opusesse. ad hec consequẽda nõ cupiditate.Imo uero parum
ost uolle. Multi enum uolũt. sed curti dolor uiscerib accesserit
uoluntas dedit cupiditas ꝑseuerat. Que si efficit ut cõtemptui
sint omia que aceteris appetuntur sũma uirtus est: siquidem
continõtie mater est. Ideoq illud est potius efficere debemus ut
affectus quib praue uti uiciũ est dirioamus inrectũ. Nam iste
concitationios animorũ iungto curui similes sunt inquo recte
moderando simmũ rectoris officium: ut uiam nouerit. Quam
si tenebit qualib concitate ierit nõ offendet. Si autẽ aberraue¬¬
rit licet olacide ac leniter eat: aut ꝑfragosa uexabitut aut per

Expanded text:
qui deum, qui uitam perpetuam, qui lucem sempiternam eaque omnia qui deum, qui uitam perpetuam, qui lucem sempiternam eaque omnia quae deus homini pollicetur consequi cupit, opes istas et honores et potentatus et regna ipte opus esse ad haec consequenda, non cupiditate: imo vero parum est velle. Multi enim volunt: sed cum dolor visceribus accesserit, voluntas cedit, cupiditas perseverat; quae si efficit, ut contemptui sint omnia, quae a caeteris appetuntur, summa virtus est, siquidem continentiae mater est. Ideoque illud potius efficere debemus, ut affectus, quibus prave uti vitium est, dirigamus in rectum. Nam istae concitationes animorum juncto currui similes sunt; in quo recte moderando summum rectoris officium est, ut viam noverit: quam si tenebit, quamlibet concitate ierit, non offendet. Si autem aberraverit, licet placide ac leniter eat, aut per confragosa vexabitur, aut per
Abbreviated transcription (Latin):
usitata rormenta excogitata sunt.Ham de mortis ge nerib hõret¬
animus recordari cum ĩmanũ bestiarum ultrã ĩp̃am mortem
carnificina seruierit. has tam̃ exc̃rabiles corporũ laceraniões felix
atq inuicta patĩa sine ullo gemitu ꝑtulit. hec uittus om̃ibus po.¬
pulis ac prouiiiis et in ip̃is tortorib maximũ miraculũ prebuit
cum patientia crudelitas uinceretur.At qui hãc uittutẽ. nihil alid
ꝙͣ metus dei fecit. Itaq ut dicebam nõ euellendus. ut stoyci neq tẽ¬
ꝑatidus timor ut ꝑipatetici uolunt sed inuerã uiam dirigendus
est aufferendiq sunt metus. sed ita ut hic solus relitiquatur. ꝗ
quoniã legitimus ac uerus solus efficit: ut possint cetera omĩa nõ
timeri. Cupiditas quoq inter uicia nũanur. Sed si hec que terrena
sunt concupiscat uieiũ est. uittus autẽ si celestis. Qui eni iusticiã¬

Expanded text:
inusitata tormenta excogitata sunt.inusitata tormenta excogitata sunt.animus recordari, cum inmanium bestiarum ultra ipsam mortem carnificina saeuierit. has tamen exsecrabiles corporum lacerationes felix atque inuicta patientia sine ullo gemitu pertulit. haec uirtus omnibus populis atque prouinciis et ipsis tortoribus miraculum maximum praebuit, cum patientia crudelitas uinceretur. atquin hanc uirtutem nihil aliut quam metus dei fecit. itaque, ut dicebam, non euellendus, ut Stoici, neque temperandus timor, ut Peripatetici uolunt, sed in ueram uiam dirigendus est auferendique sunt metus, sed ita ut hic solus relinquatur: qui quoniam legitimus ac uerus timeri. cupiditas quoque inter uitia numeratur: sed si haec quae terrena sunt concupiscat, uitium est, uirtus autem, si caelestia. qui enim iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
Toycis cum affectus ex homĩe tanqͣ morbos conãtut euellẽ
pipatetici se ponunt eosq se nõ modo retinẽt.sed ẽt defen¬¬
dunͣt ponunt cui sit contraris fortitudo que si sit in homiẽ locũ
timori esse nullũ. Credit ergo ne aliquis fieri posse. ut idem metꝰ
sũma sit fortitudo minĩe: Neq enim uidetur cape natura. ut
aliquid incontrariũ recidat. Quin ego nõ arguta aliqua condu¬
sione ut apud Platonẽ Socrates facit qui eos contra quos dispritat
cogit ea que negauerãt confiteri. sed impliciter ostenidã sũmum
metum esse uirtutẽ. Hemo dubitat quin timidi. et imbecili sit aĩ
aut dolorem metuere aut egestatẽ aut exilium. aut carterẽ aut
mortẽ. Que ortĩa quisquis nõ exoruerit fortissimus iudicatur. qui
aũt deunt metuit illa utiiuersa nõ metuit: Ad quod probandu
arꝑumentis opus non est. Spectate sunt enim semꝑ spectãturq
ad huc ꝑ orbem pene cultorũ dei inquib excruciandis. noua mn

Expanded text:
toicis, cum affectus ex homine, tanquam morbos, conantur evellere, Peripatetici se opponunt; eosque non modo retinent, sed etiam defenimi putant; cui sit contraria fortitudo, quae si sit in homine, locum timori esse nullum. Creditne ergo aliquis, fieri posse, ut idem metus summa sit fortitudo? Minime. Neque enim videtur capere natura, ut aliquid in contrarium recidat. Atqui ego non arguta aliqua conclusione, ut apud Platonem Socrates facit, qui eos, quos contra disputat, cogit ea, quae negaverant, confiteri; sed simpliciter ostendam summum metum summam esse virtutem. Nemo dubitat, quin timidi et imbecilli sit animi, aut dolorem metuere, aut egestatem, aut exilium, aut carcerem, aut mortem: quae omnia quisquis non exhorruerit, fortissimus judicatur. Qui autem Deum metuit, illa universa non metuit. Ad quod probandum argumentis opus non est; spectatae sunt enim semper, spectanturque adhuc per orbem poenae cultorum Dei, in quibus excruciandis nova et
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nec ip̃is potissimũ frenos imponi oportuit. quoniã et exigui
possutit esse ĩ maximo crimine et maximi possunt esse sine cri¬
mine. Sed assignandi fuerunt certis tempõtib et rebus et locis.
ne uitia sint. quibus uti tecte licet. Sicut enim recte amhulam
botiũ est errare aũt tnalum sic moueri affectibus in rerum¬
rectum bonunt est ĩ prauum malũ. Nam libigo si extra legitti¬
mum thorum. nõ euagetur licet sit uehemens tan culpa caret
Sin uõ appetit alienã. licet sit mediocris uicium tam̃ :d in axi¬
iracundus est. etiã cui non debet aut cui tõ oportet irascitur.
ratio ineo uersari dehuit ut qm̃ earum rerum impetus inhi¬
beti nec põt nec debet ꝗr necessario est insirus ad tuenda offi¬¬
cia uite ditigeretut pocius inuiã rectom ubi ẽt cutsus offensioẽ
ac piculo careat

Expanded text:
tur; nec ipsis potissimum fraenos imponi oportuit, quoniam et exigui tur; nec ipsis potissimum fraenos imponi oportuit, quoniam et exigui possunt esse in maximo crimine, et maximi possunt esse sine crimine. Sed assignandi fuerunt certis temporibus, et rebus, et locis; ne vitia sint, quibus uti recte licet. Sicut enim recte ambulare bonum est, errare autem malum: sic moveri affectibus in rectum, bonum est; in pravum, malum. Nam libido, si extra legitimum torum non evagetur, licet sit vehemens, tamen culpa caret. Sin vero appetit alienum, licet sit mediocris, vitium tamen maxiiracundus est, etiam cui non debet, aut cum non oportet, irascitur.ratio in eo versari debuit, ut quoniam earum rerum impetus inhiberi non potest, nec debet, quia necessario est insitus ad tuenda officia vitae, dirigeretur potius in viam rectam, ubi etiam cursus offensione ac periculo careat
Abbreviated transcription (Latin):
eeo ne pipateticos quidẽ accessisse adueritatẽ puto ꝗt uicia
ẽe conicedunt. sed ea mediocriter temꝑant. Carendum est enim uicis
etiã mediocribus. Quin pocius efficiendum fuit primũ ne uitia eẽnt
Nec enim quicq uiciosum nasci potest. sed uitia fieri si male uta¬
mur affectibus. Uirtutes si bñ deinde monstrandũ est ne ip̃os affectꝰ
sed eorum causas esse mordendas. Non est inquiũt nimia letitia
gestiendum sed modice  temꝑate. hoc uõ tale est quale si dicerent
non esse currendũ si excitate: sed gradiendũ moderate. At potest
et qui graditur errate. et qui currit rectam uiã tenere. quid si¬
oñdo esse aliquid ubi nõ tantum. sed uel punctum gaudere uitio
ne sapienti letandum putent: si quid inimico suo mali uideat ac
dubitat quin et inillo exigiui letari: sic maximũ crimen eadẽ
deceteris affectibus licet dicere.Sed ut dixi nõ inhis moderãdig
sap̃ie ratio uersatur: sed incausis eorum qm̃ extrinsecus cõmouẽ¬¬

Expanded text:
ego ne Peripateticos quidem accessisse ad ueritatem puto, qui uitia se concedunt, sed ea mediocriter temperant. carendum est enim uitiis etiam mediocribus. quin potius efficiendum fuit primum, ne uitia essent: nec enim quicquam uitiosum nasci potest, sed uitia fieri, si male utamur adfectibus, uirtutes, si bene; deinde monstrandum, non ipsos adrectus, sed eorum causas esse moderandas. \'non est\' inquiunt \'nimia laetitia gestiendum, sed modice ac temperate.\' hoc uero tale est, quale si dicerent non esse currendum concitate, sed gradiendum quiete. at potest et qui graditur errare et qui currit rectam uiam tenere. quid? si ostendo esse aliquid ubi non tantum modicum, sed uel punctum gaudere uitiosne sapienti laetandum putent, si quid inimico suo mali uideat accdude caeteris affectibus dicere licet. Sed, ut dixi, non in his moderandis sapientiae ratio versatur, sed in causis eorum: quoniam extrinsecus commoven
Abbreviated transcription (Latin):
in hac una re dissidennũ. Nemo esteni tam rudis tam feris mo¬
ribus qui nõ oculos suos incelũ tollens tam et si nesciat cuius dei
prouidẽtia regatur hoc om̃e quod certutur aliquã tñ esse ĩtelligat
exip̃a retũ magnitudiẽ motu disposinõe constãtia utilitatẽ pul¬
chritudiẽ temꝑatiõe nec posse fieri ꝗn id quod mirabili rõne cõ¬
stat cõsilio maiore aliquo sit instructũ¬

Expanded text:
in hac una re non dissidentium. nemo est enim tam rudis, tam feris moin hac una re non dissidentium. nemo est enim tam rudis, tam feris moribus quin oculos suos in caelum tollens, tametsi nesciat cuius dei prouidentia regatur hoc omne quod cernitur, aliquam tamen esse intellegat ex ipsa rerum magnitudine motu dispositione constantia utilitate pulchritudine temperatione nec posse fieri quin id quod mirabili ratione constat consilio maiore aliquo sit instructu
Abbreviated transcription (Latin):
Escepto igitur illustrãde ueritatis officio nõ putaui adeo
necessariũ abilla questione principiũ sumere que uidet᷑
prima ẽe netessã sit ne prouidẽtia que reb omĩb cõsulat an for¬
tuini uel facta sint õĩa. uel gerãtur. cuius siñe autor est democritꝰ
cõfirmator epicurus. Sed etantea prothagoras qui deos ĩdubium
aiocauit et postea diagras qui exclusit. et alii nõ nulli ꝗ nõ putaue¬
runt deos esse ꝗd aliud effecerũt nisi ut nulla esse prouidẽtis prita¬
docẽtes nec fieri mundũ sine diuina rõne potuisse nec cõstare¬
nisi sũma ratione regeretur. Sed et M.Tullius ꝙͣuis achademice
discipline deferisor esset de prouidena gubernatrice rerũ et młta
et sepe disseruit stoicorũ argumẽta cõfirmãs et noua ip̃e afferẽs
sunt de nã deorũ. Hec difficile sane fuit paucorũ hominũ praua
sentientiũ redarquete mẽdatio testimonio pħorum atq gentiliũ

Expanded text:
scepto igitur illustrandae veritatis officio, non putavi adeo necessarium ab illa quaestione principium sumere, quae videtur prima esse natura: sitne providentia, quae rebus omnibus consulat; an fortuitu vel facta sint omnia vel regantur. Cujus sententiae auctor est Democritus, confirmator Epicurus. Sed et antea Protagoras, qui deos in dubium vocavit; et postea Diagoras, qui exclusit; et alii nonnulli qui non putaverunt deos esse; quid aliud effecerunt, nisi ut nulla esse providentia putadocenisi summa ratione regeretur. sed et Marcus Tullius quamuis Academicae disciplinae defensor esset, de prouidentia gubernatrice rerum et multa et saepe disseruit Stoicorum argumenta confirmans et noua ipsa adferens sunt de natura deorum. nec difficile sane fuit. paucorum hominum praua sentientium redarguere mendacia testimonio populorum atque gentium