comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: cur mirem᷑ renasci posse qđ fuerit. cũ ui¬
deamꝰ natũ esse qd̾ non fuit: illud mirũ. quod cũ
resurrectionẽ non credant. tam̃ negenus pereat
humanũ. clem̃ti quadam benignitate ꝓspitiunt¬
& ideo transire hac de migrare in corpora dicũt
animas: ne mundus intereat. Sed quid sit diffi¬
cilius: ipsi asserant. Transire animas an redire.
sua repetere. an noua querere: sed illi dubitens
qui non didicerunt. Nos uero qui legimꝰ legem pro¬
phas. apłos. ȩuangeliũ dubitare fas non ẽ. Quis enĩ
dubitat cũ legit: & in tempore illo saluabit᷑ omnis
plebs tua que scripta ẽ in libro: & multi dormienti¬
um int̾ra de fossi in ad aꝑtionem exurgent. hi in
uita ęt̃nam. & hi in oꝑbriũ. & confusionem ꝑpetuã.
& intelligentes. splendebunt ut splendor. firmam̃ti.
&ex iustis multi sicut stellȩ scã. Bene itaq dormien-¬
tium dixit quietẽ. ut in telligas morte non ẽẽ ꝑpe¬

Expanded text:
sunt , cur miremur renasci posse, quod fuerit; cum visunt , cur miremur renasci posse, quod fuerit; cum videamus natum esse, quod non fuit? 65. Illud mirum, quod cum resurrectionem non credant, tamen ne genus pereat hominum, clementi quadam benignitate prospiciunt; et ideo transire ac demigrare in corpora dicunt animas, ne mundus intereat. Sed quid sit difficilius, ipsi asserant, transire animas an redire: sua repetere, an nova quaerere. 66. Sed illi dubitent, qui non didicerunt: nos vero qui legimus Legem, prophetas, apostolos, Evangelium, dubitare fas non est. Quis enim dubitet, cum legit: Et in tempore illo salvabitur omnis plebs tua, quae scripta est in libro: et multi dormientium in terrae fossis, una apertione exsurgent, hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et in confusionem perpetuam: et intelligentes splendebunt ut splendor firmamenti, et ex justis multi sicut stellae in saecula ? Bene itaque dormientium dixit quietem, ut intelligas mortem non esse perpe
Abbreviated transcription (Latin):
natura respond&: nec in sola hominũ successione de¬
generat tempꝰ: quia omĩa in anni fine generantur
quando dies una ẽ: una enĩ die: dñs operarios con¬
duxit ad uineã dicens. Quid hic statis totadie ocu
si÷ causȩ originũ: semina sunt. Sem̃ esse corpꝰ hu¬
manũ. gentiũ doctor asseruit. Est gͦ substantia re¬
surgendi: quando ẽ. series seminandi. Quod si substa¬
tia aut causa ñ ess&: arduũ quisquã putaret den
unde uell& uł que ad modũ uell& homines regenera¬
re qui mundũ ex nulla materia. nulla substantia
eẽ iussit & factus ẽ: glũ aspice. t̾ram intuere. Unis
stellarũ ignes: unde orbis solis & radii. unde glob
lunȩ ÷ unde montiũ uertices: dura saxoꝵ. nemori¬
sa siluarũ : unde uł diffusus aer. uł infusȩ uł su¬
fusȩ aquȩꝰ: sed si hȩc omĩa d̾̃s fecit ex nichilo ipse
enĩ dixit & facta sunt: ipse mandauit & creata

Expanded text:
natura respondet, nec in sola hominum successione denatura respondet, nec in sola hominum successione degenerat: tempus, quia omnia in anni fine generantur.s unus est, quando dies una est? Una enim die Dominus operarios conduxit ad vineam, dicens: Quid hic statis tota die otiosi ? 64. Causae originum semina sunt. Semen esse corpus humanum gentium Doctor asseruit . Est ergo substantia resurgendi, quando est series seminandi. Quod si substantia aut causa non esset, arduum quisquam putaret Deo unde vellet, vel quomodo vellet, homines regenerare, qui mundum ex nulla materia, nulla substantia esse jussit, et factus est? Coelum aspice, terram intuere. Unde stellarum ignes? unde orbis solis et radii? unde lunae globus? unde montium vertices, dura saxorum, nemorosa silvarum? unde vel diffusus aer, vel infusae vel superfusae aquae? Sed si haec omnia Deus fecit ex nihilo  Ipse enim dixit et facta sunt: ipse mandavit, et creata
Abbreviated transcription (Latin):
uirentẽ florib nunc arentẽ ipsã om̃ium cernas pa-¬
rentem. Quȩ utiq uella omĩb se uestire tẽꝑorib. nec
umquã aurea segetũ. aut uiridantia pratoꝵ indu¬
malios trans fuderit. induta cõpendiis. Ergo & nrãm
resurrectionẽ: & si non credis fide. non credis exẽplo:
usu crediturꝰ es. & aliis quidẽ fructib ut uiti oleȩ
ponisq diuersis. anniȩtas extrema habilis maturan¬
dis. Nobis quoq mundi consũmatio tamquã extre¬
mus anni finis. accomodã resurgendi p̃scribit ȩtatẽ.
Et bene in cosumatione mundi resurrectio mortuoꝵ ẽ.
ne post resurrectionẽ. in hoc malũ nobis ess& scłm
recidendũ. Ideo enĩ xp̃s est passus. ut nos ex hoc ma¬
lo scło liberaret: nec iterũ nos huiꝰ scłi temtam̃ta
subruerent. &̃ obess& renasci: si renasceremͣ adcul¬
pam. Et rationem igitur. resurrectionis: & tempus¬
tenemus. Rationem: quia in omĩb sibi fȩtib. equę

Expanded text:
virentem floribus, nunc arentem ipsam omnium cernas pavirentem floribus, nunc arentem ipsam omnium cernas parentem. Quae utique vellet omnibus se vestire temporibus, nec umquam aurea segetum aut viridantia pratorum indu, quae in alios transfuderit, indotata compendiis. 62. Ergo et nostram resurrectionem et si non credis fide, non credis exemplo, usu es crediturus. Et aliis quidem fructibus, ut viti, oleae, pomisque diversis anni aetas extrema habilis maturandis: nobis quoque mundi consummatio tamquam extremus anni finis accommodam resurgendi praescripsit aetatem. Et bene in consummatione mundi 1151 resurrectio mortuorum est; ne post resurrectionem in hoc malum nobis esset saeculum recidendum. Ideo enim Christus est passus, ut nos ex hoc malo saeculo liberaret; ne iterum nos hujus saeculi tentamenta subruerent et obesset renasci, si renasceremur ad culpam. 63. Et rationem igitur resurrectionis, et tempustenemus: rationem quia in omnibus sibi fetibus aeque
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptione̾: surgit in incorruptionẽ. Seminat᷑
in ignobilitate: surgit ingła. Seminat᷑ in infirmit¬
te: surgit inuirtute. Seminat᷑ corpꝰ animale: sur¬
git corpꝰ spiritale. Et tu gͦ seminaris ut cȩtera. Al
miraris: si resurgis ut cȩteraꝰ sed illa credis. quia
uides. ista non credis quiã uidesꝰ beati qui non u¬
derunt & crediderunt. Tam̃ antequam tempꝰ ueniat. nec
illa credunt᷑. Non enĩ omẽ tempꝰ accõmodũ ad resus¬
citanda semina. Alio triticũ seminat᷑: alio nascitur.
Alio uitis inserit᷑: alio geminantia sarm̃ta pubescũt.
Luxuriat panpinꝰ: uua format᷑. Alio plantatur
olea: alio uelut aluo grauis & onusta ꝓle bacarũ
fructus sui ubertate curuescit. Ante uero quã suũ
cuiq tempꝰ ad ueniat futura restrictior ẽ. nec gene¬
rationis ȩtatẽ habet in potestate generandi. ipsaq
generat. Nunc informẽ si tu. nunc fȩtu nudã. Nũc

Expanded text:
in corruptione, surgit in incorruptione; seminatur in corruptione, surgit in incorruptione; seminatur in ignobilitate, surgit in gloria; seminatur in infirmitate, surgit in uirtute; seminatur corpus animale, surgit corpus spmiraris si resurges ut caetera? Sed illa credis, quia vides: ista non credis, quia non vides: Beati qui non viderunt, et crediderunt . 61. Tamen antequam tempus veniat, nec illa creduntur; non enim omne tempus accommodum ad resuscitanda semina. Alio triticum seminatur, alio nascitur: alio vitis inseritur, alio gemmantia sarmenta pubescunt, luxuriat pampinus, uva formatur: alio plantatur olea, alio velut alvo gravis et onusta prole baccarum, fructus sui ubertate curvescit. Ante vero quam suum cuique tempus adveniat, fetura restrictior est: nec generationis aetatem habet in potestate generandi ipsa, quae generat. Nunc informem situ, nunc fetu nudam, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
di. Pleriq etiã opinant᷑. qđ auis  hȩc rogum
sibi ipsa succendat. & rursus de faui ilis suis & cine¬
rib reuiuiscat. Sed fortasse natura discretior: fidei
quoq discretionẽ uideatur ad ferre. In originẽ pͥnci¬
piumq hominis ꝓcreandi: mens nr̃a redeat. Uiri
ȩstis feminȩ ęstis. quȩ humana sunt ñ ignoratis. Et
si qui ignoratis ex nichilo putantes ẽẽ qd nascimur:
quã ex paruo quanti exurgimꝰ. & si non ex pruim
intellegitis tam̃ quid uelimus uł potius qͥd nolimꝰ
dicere. Unde hoc capud & uultꝰ istȩ mirabilis: cuiꝰ
artificem non uidemꝰ: opus uidemꝰ. Inuaria offitia
ususq format᷑. Unde formȩ rectior. statꝰ excelsior
fatiendi uis. sentiendi uiuacitas. gradiendi facultas
ignota certe nob̃ sunt naturȩ organa. sed nota mi¬
steria. & tu sem̃ fuisti: & tuũ corpus sem̃ est resur¬
recturi. Audi paulũ. &disce quia sem̃ ÷. Seminatꝰ

Expanded text:
di. Plerique etiam opinantur quod avis haec rogum di. Plerique etiam opinantur quod avis haec rogum sibi ipsa succendat, et rursus 1150 de favillis suis et cineribus reviviscat. 60. Sed fortasse natura discretior, fidei quoque discretionem videatur afferre: in originem principiumque hominis procreandi mens nostra redeat. Viri estis, feminae estis quae humana sunt, non ignoratis: et si qui ignoratis, ex nihilo putatis esse, quod nascimur. Quam ex parvo quanti exsurgimus! Et si non exprimimus, intelligitis tamen quid velimus, vel potius quid nolimus dicere. Unde hoc caput, et vultus iste mirabilis, cujus artificem non videmus, opus videmus, in varia officia ususque formatur? Unde forma erectior, status excelsior, faciendi vis, sentiendi vivacitas, gradiendi facultas? Ignota certe nobis sunt naturae organa, sed nota ministeria. Et tu semen fuisti, et tuum corpus semen est resurrecturi. Audi Paulum, et disce quia semen es: Seminatur
Abbreviated transcription (Latin):
rũ auctoritate cognouimꝰ. memoratã auem qͥn-¬
gentoꝵ annoꝵ spatia uitalis usui habere p̾scrip¬
ta. Eamq cũ sibi finẽ uitȩ adesse p̃saga quadam
naturȩ suȩ estimatione cognouerit. thȩcam sibi
deturȩ & mirra. & cȩteris odorib ad ornare. Com¬
pletoq opere parit̾ tempore intrare illo atq e¬
mori. ex cuiꝰ humore oriri uermẽ paulatiq eũ
inauis eiusdem figura concrescere: usuq forma¬
ri. Subnixã quoq remigio pennarũ. renouatȩ
uitȩ offitia. munerȩ pietatis ordiri. Na thȩcam
illam uł tumulũ corporis uł incunabulũ resur¬
gentis in qua deficiens occidit. & occidens resur¬
rexit: ex ȩthiopia inlicaoniam uehi. atq ita
resurrectione auis huiꝰ locoꝵ in colȩ. cõpletum
qungentoꝵ annoꝵ tempꝰ intellegunt. Ergo ist
aui quingente simꝰ resurrectionis annus est. nobis
mille simꝰ. Illi in hoc scło. nobis in consũmatione mũ¬

Expanded text:
rum auctoritate cognovimus memoratam avem quinrum auctoritate cognovimus memoratam avem quingentorum annorum spatia vitalis usus habere praescripta; eamque cum sibi finem vitae adesse praesaga quadam naturae suae aestimatione cognoverit, thecam sibi de thure et myrrha, et caeteris odoribus adornare, completoque opere pariter ac tempore, intrare illo, atque emori: ex cujus humore oriri vermem, paulatimque eum in avis ejusdem figuram concrescere, usumque formari, subnixam quoque remigio pennarum, renovatae vitae officia munere pietatis ordiri. Nam thecam illam, vel tumulum corporis, vel incunabulum resurgentis, in qua deficiens occidit, et occidens resurgit, ex Aethiopia in Lycaoniam vehit: atque ita resurrectione avis hujus, locorum incolae completum quingentorum annorum tempus intelligunt. Ergo isti avi quingentesimus resurrectionis annus est, nobis millesimus: illi in hoc saeculo, nobis in consummatione mun
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ita demũ inueniat᷑ necesse est. ut non de fide
resurrectionis. sed de parte dubitet᷑. Esto enĩ ut la¬
ceratoꝵ corpora non resurgant: resurgunt ꝙterli.
Nec resurrectio destruitur: si conditio excipitur. Mi¬
ror tam̃ cur uł de his dubitandũ putent. quasi non
omĩa quȩ ex terris sunt. in t̾ram redeant: & int̾rã
resoluantur. Mare quoq ipsũ. quecũq corpora hu¬
mana demerserit: uicinis expuit unda plerũq
litorib. Qd nisi ita eẽt: difficile credo deo foret dis¬
ꝑsa conecterȩ dissipata sotiare. cui mundus obtẽpe¬
rat. muta obsequunt᷑ ęlem̃ta: seruit natura: quasi
ñ maioris miraculi sit limũ animare. quã unge
re. Auis mnregionȩ arabiȩ. cui nom̃ ẽ. phęnix: re¬
diuiuo suȩ carnis humore reparabilis cum mor¬
tua fuerit. reuiuiscit. Solos non credimꝰ homines
resuscitari: at qͥ hoc relatione crebra & scriptura¬

Expanded text:
Quo ita demum veniatur necesse est, ut non de fide Quo ita demum veniatur necesse est, ut non de fide resurrectionis, sed de parte dubitetur. Esto enim ut laceratorum corpora non resurgant, resurgunt caeteri: nec resurrectio destruitur, si conditio excipitur. Miror tamen cur vel de his dubitandum putent, quasi non omnia quae ex terris sunt, in terram redeant, et in terram resolvantur . Mare quoque ipsum quaecumque corpora humana demerserit, vicinis exspuit unda plerumque littoribus. Quod ni ita esset, difficile, credo, Deo foret dispersa connectere, dissipata sociare; cui mundus obtemperat, muta obsequuntur elementa, servit natura: quasi non majoris miraculi sit limum animare quam jungere? 59. Avis in regione Arabiae, cui nomen est phoenix, redivivo suae carnis humore reparabilis, cum mortua fuerit, reviviscit; solos non credimus homines resuscitari? Atqui hoc relatione crebra, et scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quẽ ad imaginẽ sui fecit: sed incredibile tibi
uidet᷑. ut mortui reuiuiscant. Insipiens tu ipse qd̾
seminas. nũ prius morit᷑ ut uiuificetur: sere quẽi¬
ris. Unde illud quoq explosũ arbitror. qd̾ arentem
surculũ. quidã reuiuiscere negant. idq ad preu¬
ditium carnis diriuare nitunitur. Non enĩ caro ari¬
da. cũ caro omĩs e limo sit: limꝰ inhumore: humor
e terris. Deniq multa gignentia. quã uis ugi sere¬
nitate humi arido arenoq nascuntur: qm̃ ipsa sibs
t̾ra humorẽ sufficit. Num gͥ in hominib t̾ra dene¬
garat. quȩ regenerare om̃ia consueuit: unde cda¬
ret non ẽẽ dubitandũ. qd sełm naturam. magis
quam ẽtra naturam ÷. & natura est enĩ resurgi¬
re nascentia omĩa. & contra naturã est interiri.
Sequitur illud qd̾ gentiles plerũq perturbat. qͦ¬
modo fieri possit. ut quos mare absorbuerit: fere
dilacerauerint. bestiȩ deuorauerint t̾ra restituat

Expanded text:
tur, quem ad imaginem sui fecit? 57. Sed incredibile tibi tur, quem ad imaginem sui fecit? 57. Sed incredibile tibi videtur, ut mortui reviviscant: Insipiens tu ipse quod seminas, nonne prius moritur, ut vivificetur ? Sere quemliris. Unde illud quoque explosum arbitror, quod arentem surculum quidam reviviscere negant, idque ad praejudicium carnis derivare nituntur. Non enim caro arida, cum caro omnis e limo sit, limus in humore, humor e terris. Denique multa gignentia quamvis jugi serenitate humo arida arenosaque nascuntur; quoniam ipsa sibi terra humorem sufficit. 1149 Num igitur in hominibus terra degenerat, quae omnia regenerare consuevit? Unde claret non esse dubitandum quod secundum naturam magis, quam contra naturam est; ex natura enim est resurgere nascentia omnia, contra naturam est interire. 58. Sequitur illud quod gentiles plerumque perturbat, quomodo fieri possit ut quos mare absorbuerit, ferae dilaceraverint, bestiae devoraverint, terra restituat.
Abbreviated transcription (Latin):
mat: uallo aristarũ se pire consueuit. Quid igit᷑
miraris. si homines quos acceperit. t̾ra restituat.
cũ seminũ corpora quecũq susceperit luficet eri¬
gat. uestiat muniat. atq defendat: Desine gͦ dubi¬
tare. qd̾ de positũ generis humani. t̾rȩ fides reddat.
quȩ cõmendata sibi semina. usurario quodã fenore
multiplicata restituat. Nam qͥd de generib arboꝵ
loquar. quȩ posito resurgunt de semine. fructusq
resolutos rediuiua fȩcunditate resuscitant. & for¬
me uederi atq in magini suȩ reddunt: multasq eta¬
tes quȩdã arboꝵ corpora reparata transmittunt.
ut ipsa durando uincant scła: putrescerȩ uidemus
acinum. uitem resurgere. Surculus inseritur. arbor
renascitur. An de reparandis arborib diuina ꝓuriden¬
tia ÷. de hominib nulla cura÷ & qͥ ea quȩ ad usus ho¬
minũ dedit. perire ñ passus ẽ. hominẽ perire patie¬

Expanded text:
mat, vallo aristarum sepire consuevit. 56. Quid igitur mat, vallo aristarum sepire consuevit. 56. Quid igitur miraris si homines, quos acceperit, terra restituat; cum seminum corpora quaecumque susceperit, vivificet, erigat, vestiat, muniat, atque defendat? Desine ergo dubitare quod depositum generis humani terrae fides reddat, quae commendata sibi semina usurario quodam fenore multiplicata restituat. Nam quid de generibus arborum loquar, quae posito surgunt de semine, fructusque resolutos rediviva fecunditate resuscitant, et formae veteri atque imagini suae reddunt, multasque aetates quaedam arborum corpora reparata transmittunt; ut ipsa durando vincant saecula? Putrescere videmus acinum, vitem resurgere: surculus inseritur, arbor renascitur. An de reparandis arboribus divina est providentia, de hominibus nulla cura? Et qui ea quae ad usus hominum dedit, perire non passus est; hominem perire patie
Abbreviated transcription (Latin):
tio ẽ. Quid uberius quiete ꝑpetua: qͥd locupletiꝰ
securitate diuturna: hic ẽ multiplexr fructus cu
pro uentu pullulat secundior hominũ natura post
mortem. Sed miraris. quẽ ad modum putre facta so¬
lidentur: dispersa coeant. assũpta reparentur:⁊
non miraris. quẽ admodũ semina. uapore & con¬
p̃su terrȩ soluta uiridescant: ñam utiq etiã ipsa
terreno coalitu: putre facta soluuntur. & cũ abcȩ¬
cata & mortua. soli genitalis sifus animauerit. qͦ¬
dam calore uitalem sp̃m quendã. herbe uiridantis
ex alant. deinde paulatim tenerã speͥciȩ adulescen-¬
tis ȩtatẽ culmo erigit: & uaginis quibdam natu-¬
ra. tãquã sedula mat̾ includit. ne pubescentẽ gla¬
ties ad urat asꝑa. atq annui solis defendat ardorẽ.
frugem quoq ipsam adhuc quasi primis erũpen¬
tem od̾nabulis: mox ad ultã ne pluuia decutiat.
ne aura disꝑgat. ne auiũ minoꝵ. morsus interi¬

Expanded text:
tio est. Quid enim uberius quiete perpetua? quid locupletius tio est. Quid enim uberius quiete perpetua? quid locupletius securitate diuturna? Hic est multiplex fructus, cujus proventu pullulat fecundior hominum natura post mortem. 55. Sed miraris quemadmodum putrefacta solidentur, dispersa coeant, absumpta reparentur, non miraris quemadmodum semina vapore et compressu terrae soluta viridescant. Nam utique etiam ipsa terreno coalitu putrefacta solvuntur, et cum occaecata et mortua soli genitalis succus animaverit, quodam calore vitali spiritum quemdam herbae viridantis exhalant. Deinde paulatim teneram spicae adolescentis aetatem culmo erigit, et vaginis quibusdam natura tamquam sedula mater includit; ne pubescentem glacies adurat aspera, atque a nimio solis defendat ardore: frugem quoque ipsam adhuc quasi primis erumpentem cunabulis, mox adultam ne pluvia decutiat, ne aura dispergat, ne avium minorum morsus interi
Abbreviated transcription (Latin):
casus: eoꝵq cotidie tãquã rediuiua successio. Temper¬
m̃ti quoq genitalis usus huiꝰ. aliter ratio sub eẽ. ñ
possa. nisi humoris ipsius. quo omĩa terra generan¬
tur: quantũ diurni solis ȩstus ex quo rei tantũ rore
nocturno. dispositio diuina repararet. Nam qͥd de
fructib loquar: nonne tibi uidẽt᷑ occidere cũ deci¬
dunt : resurgere cũ uirescunt: qdđ sa tum ẽ. resur¬
git. qd̃ mortuum ẽ. resurgit. & in eadem genera ineis¬
dem speties reformat᷑. Hos terra primũ reddidit fruc¬
tus: in his pͥmũ naturȩ nr̃e spetiem resurrectionis
in mitata est. Quid dubitas de corpore corpꝰ resurgere
granũ serit᷑. granũ resurgit. Pomũ decidit. pomum
resurgit: & flore granũ induit᷑. folliculoq uestitur
& hoc mortale oportet induere in mortalitatẽ: & hoc
corruptibile induere incorruptionẽ. Flos resurret¬
tionis: in mortalitas ẽ. flos resurrectionis. in corrup¬

Expanded text:
casus, eorumque quotidie tamquam rediviva successio. Tempercasus, eorumque quotidie tamquam rediviva successio. Temperamenti quoque genitalis hujus terrae aliter ratio subesse non posset, nisi humoris ipsius quo omnia terrena generantur, quantum diurni solis aestus excoqueret, tantum rore nocturno dispositio divina repararet. Nam quid de fructibus loquar? Nonne tibi videntur occidere, cum decidunt: resurgere, cum revirescunt? Quod satum est, resurgit: quod mortuum est, resurgit; et in eadem genera, in easdem species reformatur. Hos terra primum reddidit fructus, in his primum natura nostra speciem resurrectionis imitata est. 54. Quid dubitas de corpore corpus resurgere? Granum seritur, granum resurgit: pomum decidit, pomum resurgit; sed flore granum induitur, folliculoque vestitur: Et hoc mortale 1148 oportet induere immortalitatem, et hoc corruptibile induere incorruptionem . Flos resurrectionis immortalitas est, flos resurrectionis incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
& ubi fructũ non putamꝰ: decere tam̃ credimus. ut
uirtutis oꝑa minime deseramꝰ. Singula gͥ: singulis
astruuntur. Trib tam̃ euidentius colligitur resur¬
rectionis fides: quib omĩa conprehendunt᷑. Ratione
uniuersitãs exemplo: testimonio reigeste: qͥa pluriii
resurrexerunt. Ratio. euidens. quia cũ om̃is uite
nr̃ȩ usus. in corporis animeq consortio sit: resurrec¬
tio autem b. ac boni actus premiũ hab&. aut pe¬
nam in ꝓbi. necesse sit corpus resurgere. euius actus
expenditur. Quo modo enĩ uocabitur in iuditium
anima sine corpore. cũ de suo & corporis contubernio
ratio p̾standa sit: resurrectio omĩb ad tributa est
Sed ideo difficile creditur: quia supra nr̃m meritũ
dei munꝰ est. Prima gͥ resurectionis fides usus est
mundi: rerũq status om̃ium geuerationũ series.
successionũ uices obitꝰ ortusq signoꝵ. diei & noctis oe¬

Expanded text:
et ubi fructum non putamus, decere tamen credimus, ut et ubi fructum non putamus, decere tamen credimus, ut virtutis opera minime deseramus. 52. Singula igitur singulis astruuntur. Tribus tamen evidentius colligitur resurrectionis fides, quibus omnia comprehenduntur: ratione, universitatis exemplo, testimonio rei gestae; quia plurimi surrexerunt. Ratio evidens est; quia cum omnis vitae nostrae usus in corporis animaeque consortio sit, resurrectio autem aut boni actus praemium habeat, aut poenam improbi; necesse sit corpus resurgere, cujus actus expenditur. Quomodo enim in judicium vocabitur anima sine corpore, cum de suo et corporis contubernio ratio praestanda sit? 53. Resurrectio omnibus attributa est: sed ideo difficile creditur, quia non nostrum meritum, sed Dei munus est. Prima igitur resurrectionis fides usus est mundi, rerumque status omnium, generationum series, successionum vices, obitus ortusque signorum, diei et noctis oc
Abbreviated transcription (Latin):
est : sed non ẽ creditum. Uerba tenemus. sententia
diriuamus. Ipso in libro negat sibi quod non moreret᷑
ẽẽ ꝓmissum. nequuana spes exemplo incesseret. Quod
si id uelle spes in solens. quanto in solentius. qd̾ non p̃t
modũ acciderit ultra modũ dolere: gentiles plerũꝙ
se consolant᷑ uiri. uel de cõmunitate ȩrũnȩ. uel de iurȩ
naturȩ uł de in mortalitate animȩ. Quib utinam ser¬
mo constaret. ac non miserã animã inuaria portentoꝵ.
negare pleriq ñ possunt: fidẽ ab nuunt. & ideo eam
non uno argum̃to aliquo: sed plurib modis ut possu¬
mus astruamꝰ. & quidẽ omĩa. aut usu. aut ratione.
aut exemplo. aut eo quia decoꝵ sit ẽẽ ea: ideo ẽẽ cre¬
duntur. & ad finẽ singula suffragant᷑. Nsus. quia mo¬
uenur: ratio. qͥa quod mou&. uirtutis alterius con¬
uenit ȩstimari. Exemplũ. quia generauit ager fru¬
ges: & ideo generaturũ. esse pręsumimꝰ. decoꝵ. quia

Expanded text:
est, sed non est creditum. Verba tenemus, sententiam est, sed non est creditum. Verba tenemus, sententiam derivamus. Ipse in libro negat sibi, quod non moreretur, esse promissum; ne quem vana spes exemplo incesseret. 1147 Quod si id velle spes insolens; quanto insolentius, quod non praeter modum acciderit, ultra modum dolere? 50. Gentiles plerumque se consolantur viri, vel de communitate aerumnae, vel de jure naturae, vel de immortalitate animae. Quibus utinam sermo constaret, ac non miseram animam in varia portentorum negare plerique non possunt, fidem abnuunt. Et ideo eam non uno argumento aliquo, sed pluribus modis, ut possumus, astruamus. 51. Et quidem omnia aut usu, aut ratione, aut exemplo, aut eo quia decorum sit ea esse, ideo esse creduntur; et ad fidem singula suffragantur. Usus, quia movemur: ratio, quia quod movet, virtutis alterius convenit aestimari: exemplum, quia generavit ager fruges, et ideo generaturum esse praesumimus: decorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uita a miserat. Im mortalitas enĩ oneri potiꝰ quam
usui ẽ. nisi aspiret gr̃a. & si bene discutias. non
naturȩ mors ista ẽ : sed malitiȩ. Manet enĩ natura
malitia moritur: resurgit qđ fuit. atq utinam
ut iam precandi liberũ: ita uacuum culpȩ prioris
Sed hoc ipsum inditio ẽ. mortẽ non ẽẽ naturȩ
quia idem erimꝰ qui fuimꝰ. Itaq aut peccatoꝵ
nr̃oꝵ supplitia pendemus: aut bene gestoꝵ grãm
consequemur. Surgit enĩ natura eadem. iam sti¬
pendiis mortis honoratior. Deniq mortui qͥ in xp̃o
sunt: resurgent primi. Deinde & nos qͥ uiuimus
inquit simul cũ illis rapiemur in nubib obuiam
in morte timeamus. nichil qd debeamꝰ dolere. si an
naturȩ repetenti. uita quȩ accepta ẽ: rependatur.
aut petenti inpendat᷑ offitio. In quo religionis cus
aut uirtutis usus est. Neq quisquã enĩ sibi. ut
sic maneret optauit. Iohanni ꝓmissum ȩstimatum

Expanded text:
vita amiserat. Immortalitas enim oneri potius quam vita amiserat. Immortalitas enim oneri potius quam usui est, nisi aspiret gratia. 48. Et si bene discutias, non naturae mors ista est, sed malitiae; manet enim natura, malitia moritur. Resurgit quod fuit: atque utinam ut jam peccandi liberum, ita vacuum culpae prioris! Sed hoc ipsum indicio est mortem non esse naturae, quia iidem erimus, qui fuimus. Itaque aut peccatorum nostrorum supplicia pendemus, aut bene gestorum gratiam consequemur. Resurget enim natura eadem, jam stipendiis mortis honoratior. Denique mortui, qui in Christo sunt, resurgent primi: deinde et nos qui vivimus, inquit, simul cum illis rapiemur in nubibus obviam in morte timeamus, nihil quod debeamus dolere; si aut naturae repetenti vita, quae accepta est, rependatur: aut petenti impendatur officio, in quo religionis cultus, aut virtutis usus est. Neque enim quisquam sibi, ut sic maneret, optavit. Joanni promissum aestimatum
Abbreviated transcription (Latin):
plo. quia in mortalitatẽ mors sola quȩ̨siuit. atq ip¬
sa sẽ mors retdemit: Non gͥ merenda mors. quȩ cau¬
sa salutis est publicȩ. Non fugienda mors quã dei
filius non de dignatus ẽ. non refugit: ñ resoluen¬
dus ordo naturȩ. Quod enĩ ctimmune ẽ om̃ib
exceptũ in singulis. eẽ. non potest. Et mors quidẽ
inuatura non fuit: sed conuersa in naturã est.
Nonenĩ a principio ds̃ morem instituit. sed ꝑ
remedio dedit. & considereniꝰ ne uideatur esse con¬
trariũ. Nam si bonũ est mors: cur scriptũ est :
quia ds mortem non fecit. sed malitia hominum
mors intrauit in orbem terrarũ: reuera enĩ mors
diuno oꝑi necessaria non fuit. cũ in paradrso po¬
sitis bonoꝵ om̃ium ugis successus afflueret: sed prȩ¬
uaricatione dampnata in labore diuturno gemi¬
tuq intolerando. uita hominũ cȩpit ẽẽ miserabilis
debuit dari finis maloꝵ. ut mors restitueret: qd̾

Expanded text:
plo, quia immortalitatem mors sola quaesivit, atque ipplo, quia immortalitatem mors sola quaesivit, atque ipsa se mors redemit? Non igitur moerenda mors, quae causa salutis est publicae: non fugienda mors, quam Dei Filius non dedignatus est, non refugit. Non solvendus ordo naturae; quod enim commune est omnibus, exceptum in singulis esse non potest. 47. Et mors quidem in natura non fuit, sed conversa est in naturam; non enim a principio Deus mortem instituit, sed pro remedio dedit. Et consideremus ne videatur esse contrarium. Nam si bonum est mors, cur scriptum est, quia Deus mortem non fecit: sed malitia hominum mors introivit in orbem terrarum . Revera enim mors divino operi necessaria non fuit, cum in paradiso positis bonorum omnium jugis successus afflueret; sed praevaricatione damnata in labore diuturno, gemituque intolerando vita hominum coepit esse miserabilis: debuitque dari finis malorum, ut mors restitueret, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ne qui uisset. Morte martyrum religio tlefensa. cu¬
mulata fides. ęccła roborata est. Nicerunt mortui
uicti ꝑsecutores sunt. Itaq quoꝵ uitam nescimus
hoꝵ mortem cȩlebramus. Unde & dauid ꝓphȩics
głatur. in suȩ mentis excessu. Pretiosa inquit in
conspectu dñi mors scõꝵ eus. Mortem maluit prȩ¬
ferre: quã uitam. Ipsa mors martrrum: premium
uita est. Morde ȩtiam inimicoꝵ odia soluuntur. Qd
plura: unius morte mundus redemptꝰ est. Potuit
enĩ xp̃s nr̃ non mori: si uoluisset. Sed neq refu¬
giendam mortẽ quasi ignauã putauit: neq melius
nos. quã moriendo seruasset. Itaq mors eiꝰ: uita :
om̃ium. Morde eiꝰ signamur. mortẽ eius orantes
ad nuntiamꝰ : mortem eiꝰ offerentes prȩdicamus.
Mors eiꝰ uictoria ẽ. mors eus sacramentũ est: mors
eius annua sollempnitas mundi est. Quid prȩte¬
rea de eiꝰ morte dicamus cũ diuino ꝓbemus exem¬

Expanded text:
nequivisset. 45. Morte martyrum religio defensa, cunequivisset. 45. Morte martyrum religio defensa, cumulata fides, Ecclesia roborata est: vicerunt mortui, victi persecutores sunt. Itaque quorum vitam nescimus, horum mortem celebramus. Unde et David prophetice gloriatus in suae mentis excessu: Pretiosa, inquit, in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Mortem maluit praeferre, quam vitam. Ipsa mors martyrum praemium vitae est. Morte etiam inimicorum odia solvuntur. 46. Quid plura? Unius morte mundus redemptus est. Potuit enim Christus non mori, si voluisset: sed neque refugiendam mortem quasi ignavam putavit, neque melius nos quam 1146 moriendo servasset. Itaque mors ejus vita est omnium. Morte ejus signamur, mortem ejus orantes annuntiamus, mortem ejus offerentes praedicamus: mors ejus victoria est, mors ejus sacramentum est, mors ejus annua solemnitas mundi est. Quid praeterea de ejus morte dicamus, cum divino probemus exem
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ sp̃u prophȩtandi. Moriatur anima mea ma
nimis ustoꝵ. & fiat semen meũ. sicut sem̃ iustos
Et uere hoc: scdm ꝓphetiam optat. Qui enĩ ui¬
derat ortũ xp̃i. uidit eiꝰ triumphalem mortem
uidit in eũ per ennẽ hominũ resurrectionẽ: & idͥ
mori non timet: resurrecturus. Non moriadur
gͦ anima mea inpeccato: neq peccatum inse recip¬
at: sed moriatur in anima iusti: ut eius recipia
ȩquitatem. Deniq qͥ moritur in xp̃o: fit eius grȩ
particeps in lauacro. Non gͦ formidabilis mors. na
amara egentib. nec grauior diuitib. nec in iusta
senioribus. nec ignaua fortib. nec ꝑpętua fideli¬
bus. nec in prouisa sapientib Quam multi enim
uitam. solo mortis titulo consecrarunt: Quantos
uiuere puduit. mori ꝓfuit : morte unius plerũꝙ
accipimꝰ maximos popłos liberatos. Morte imꝑato¬
ris fugatos exercitus hostiũ: quos uiuus uinceri

Expanded text:
natus Spiritu prophetandi: Moriatur, inquit, anima mea in natus Spiritu prophetandi: Moriatur, inquit, anima mea in animis justorum, et fiat semen meum sicut semen istorum . Et vere hoc secundum prophetiam optat; qui enim viderat ortum Christi, vidit ejus triumphale, vidit mortem, vidit in eo perennem hominum resurrectionem; et ideo mori non timet resurrecturus. Non moriatur ergo anima mea in peccato, neque peccatum in se recipiat: sed moriatur in anima justi: ut ejus recipiat aequitatem. Denique qui moritur in Christo, fit ejus gratiae particeps in lavacro. 44. Non ergo formidabilis mors, nec amara egentibus, nec gravior divitibus, nec injusta senioribus, nec ignava fortibus, nec perpetua fidelibus, nec improvisa sapientibus. Quam multi enim vitam solo mortis titulo consecrarunt, quantos vivere puduit, mori profuit? Morte unius plerumque accepimus maximos populos liberatos: morte imperatoris fugatos exercitus hostium, quos vivus vincere
Abbreviated transcription (Latin):
non om̃s liberamur. & ideo infelix ego homo: nisi
est nr̃m. Ergo peregrinemꝰ a corpore: neperegri¬
nem᷑ axp̃o. & si in corpore sumꝰ: tam̃ quȩ sunt
corporis non sequamur. nec deseramtꝰ iura naturȩ.
ẽẽ: multo melius. Permanere aut̃ in carne:
magis necessariũ propter uos. Sed non omnib
necessariũ. dñẽ iħu. Non mͥ. qͥ nulli utilis sum
Nam mͥ lucrũ est mori: neplura peccem. Lucrũ
est michi mori: qui ipso libro quo alios consolor
quasi uehem̃tiore monitore ad desideriũ amissi
frĩs inpellor. qm̃ me eius nonsinit obliuisci.
loquor: desidero cũ relego. Et ideo hoc potius
seribendum arbigor: nequando ab eiꝰ recordati¬
one duellar: quod non contra scripturas facio. sed
cũ scripturis sentio: ut patientius doleam in pati¬
entius desiderem. Prȩstitisti mͥ fr̃. ne mordẽ timere
atq utinam moriatur anima mea. in anima tua.
Hoc enĩ sibi balaam. ꝓmarimo bono optat. do¬

Expanded text:
non omnes liberamur. Et ideo infelix ego homo, nisi non omnes liberamur. Et ideo infelix ego homo, nisi est nostrum. Ergo peregrinemur a corpore, ne peregrinemur a Christo: etsi in corpore sumus, tamen quae sunt corporis non sequamur, nec 1145 deseramus jura naturae, sChristo esse multo melius: permanere autem in carne magis necessarium propter vos . 42. Sed non omnibus necessarium, Domine Jesu: non mihi, qui nulli utilis sum; nam mihi lucrum est mori, ne plura peccem. Lucrum mihi est mori, qui ipso libro quo alios consolor, quasi vehementiore monitore ad desiderium amissi fratris impellor; quoniam me ejus non sinit oblivisci. loquor, desidero cum relego; et ideo hoc potius scribendum arbitror, ne quando ab ejus recordatione divellar. Quod non contra Scripturas facio, sed cum Scripturis sentio; ut patientius doleam, impatientius desiderem. 43. Praestitisti mihi, frater, ne mortem timerem, atque utinam moriatur anima mea in anima tua; hoc enim sibi Balaam pro maximo bono optat, do
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ illi qui dicturi sunt: montib cadite suꝑ nos.
& collib operite nos. Queret ȩtiã anima illa quȩ
peccat. quer& dues ille positus in inferno: qͥ uult
digito larari refrigerari linguã suam. Uidemus
itãq quod & mors hȩc lucrũ est : & uita pęna ẽ. un¬
crum. Quid ÷ xp̃s: nisi mors corporis. sp̃s uitȩ. &̃
ideo cõ moriamur cil eo: uiuamus cum eo. Sit qͥdã
cotidianus in nobis usus affectꝰq moriendi: ut per
illam quã diximus segregationem. a corporeis cu¬
piditatibanima nr̃a se discat extrahere: & tanquã
in sublimi locata. quo terrenȩ ad ire libidines. & eã
sibi glutinare ñ possint. Suscipiat mortis imaginẽ:
ne pęnam mortis in currat. Repugnat enĩ lex car-¬
nalis legi mentis. & eam legi erroris addicit: sicut
apłs reuelauit dicens. Nideo enĩ legem carnis meȩ
repugnantẽ legi mentis meȩ: & captiuantẽ me. in
lege peccati. Om̃s in pugnamur. om̃s sentimus: sed

Expanded text:
enim illi qui dicturi sunt montibus: Cadite super nos, enim illi qui dicturi sunt montibus: Cadite super nos, et collibus: Operite nos . Quaeret etiam anima illa, quae peccat. Quaerit dives ille positus in inferno, qui vult digito Lazari refrigerari linguam suam . 40. Videmus itaque quod et mors haec lucrum est, et vita poena est. Uncrum . Quid est Christus, nisi mors corporis, spiritus vitae? Et ideo commoriamur cum eo, ut vivamus cum eo. Sit quidam quotidianus usus in nobis, affectusque moriendi; ut per illam, quam diximus, segregationem a corporeis cupiditatibus anima nostra se discat extrahere, et tamquam in sublimi locata, quo terrenae adire libidines, et eam sibi glutinare non possint, suscipiat mortis imaginem, ne poenam mortis incurrat. Repugnat enim lex carnis legi mentis, et eam legi erroris addicit, sicut Apostolus revelavit, dicens: Video enim legem carnis meae repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati . Omnes impugnamur, omnes sentimus: sed
Abbreviated transcription (Latin):
prȩceperã tibi abhoc solo ne manducares: maledicta.
dieb uitȩ tuȩ. Spinas & tribulos germinabit tͥ. & edes
pabulum agri. Cum sudore uultus tui manducabis
panem tiuis: donec reuertaris int̾ram ex qua assumnꝰ¬
tus es. Habes pęnarũ ferias: quia ad uersum spinos
scłi huius & sollicitudines mundi. uoluptatesq dus¬
tiarum. quȩ uerbũ excludunt: pęnã in cludunt
mors ꝓ remedio data est. quasi finis maloꝵ. Non enꝰ
dixit. qm̃ audisti uocem mulieris reuerteris int̾ras
hȩc enĩ essae penalis sententia: quẽ ad modũ est illa.
Maledicta t̾ra. spinas & tribulos germinabit tibi de
dixit. manducabis panẽ tuũ in sudore donec reuer¬
taris interram. Uides mortẽ. magis mȩtam nr̃arin¬
mors. non solũ malum ñ est: sed etiã bonum ẽ. de¬
niꝙ ꝓbono quęritur: sicut scriptũ est. Quȩrene
homines morte̾: & non inuenient eam. Quȩrent

Expanded text:
praeceperam tibi ab eo solo ne manducares, maledicta tpraeceperam tibi ab eo solo ne manducares, maledicta tdiebus vitae tuae. Spinas et tribulos germinabit tibi, et edes pabulum agri. Cum sudore vultus tui manducabis panem tuum, donec revertaris in terram, de qua assumptus es . 38. Habes poenarum ferias, quia adversus spinas saeculi hujus et sollicitudines mundi, voluptatesque divitiarum, quae Verbum excludunt, poenam includunt ; mors pro remedio data est, quasi finis malorum. Non enim dixit: Quoniam audisti vocem mulieris, reverteris in terram; haec enim esset poenalis sententia, quemadmodum est illa: Maledicta terra spinas et tribulos germinabit tibi; sed dixit: Manducabis panem tuum in sudore, donec revertaris in terram. Vides mortem magis metam esse nmors non solum malum non est, sed etiam bonum est. Denique pro bono quaeritur, sicut scriptum est: Quaerent homines mortem et non invenient eam . Quaerent
Abbreviated transcription (Latin):
io de finitur: sed hoc scãm cõmunem opinionẽde
andĩ scripturas aut̃: triplicem eẽ. mortẽ accipinꝰ.
Nnam cũ morumur peccato: dõ uiuimꝰ. Beata gͥ mors.
quȩ culpȩ refuga. dno deditat umortali nos separat.
inmortali nos consecrat. Alia mors ẽ. uitȩ huiꝰ excessꝰ
qua mortuus ẽ patriarcha : abraham: patriarcha de.
Qsepulti sũt cũ patrib suis: cũ anima nexu corporis
liberat᷑. Tertia mors ẽ: de qua dictũ est. dimitte mor¬
tuos sepȩlire mortuos suos. Ea morte non solũ caro:
sed eciã anima morit᷑. Anima enĩ quȩ peccauerit. ipsa
morietur. Moritur enĩ dño: non naturȩ infirmita¬
te sed cuspȩ. Sed hȩc mors ñ ꝑfunctio huiꝰ uitȩ est. s
lapsus erroris. Una gͦ est mors spiritalis: alia natu¬
ralis. Tertia pęnalis. sed quȩ naturalis: eadem pęnalis.
Non enĩ ꝓpęna qdñs: sed ꝓremedio dedit. mortem:.
uocem mulieris tuȩ. & manducasti de ligno de quo

Expanded text:
io definitur? Sed hoc secundum communem opinionem. 36. io definitur? Sed hoc secundum communem opinionem. 36. Secundum Scripturas autem triplicem esse mortem accipimus. Una est cum morimur peccato, Deo vivimus . Beata igitur mors, quae culpae refuga, Domino dedita, a mortali nos separat, immortali nos consecrat. Alia mors est vitae hujus excessus, qua mortuus est patriarcha Abraham, patriarcha David, et sepulti sunt cum patribus suis; cum anima nexu corporis liberatur. Tertia mors est, de qua dictum est: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Ea morte non solum caro, sed etiam anima moritur: Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Moritur enim Domino, non naturae infirmitate, sed culpae. Sed haec mors non perfunctio hujus est vitae, sed lapsus erroris. 37. Una ergo est mors spiritalis, alia naturalis, tertia poenalis. Sed non quae naturalis, eadem poenalis; non enim pro poena Dominus, sed pro remedio dedit mortem. vocem uxoris tuae, et manducasti de ligno, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
habeo. aignoro remediũ: Hieremias quoq qd̾ ge¬
neratꝰ sit: & ipse de plorat his uerbis dicens. Heuni¬
gͥ mater. ut quid me peperisti. uirũ causam dicen¬
tem. iudicii inomĩ terra: non ꝓfui: neq ꝓfuit mͥ ꝙ
quam. Uirtꝰ mea de fecit. Si gͦ scĩ uiri uitam fugius
quoꝵ uita & si nobis utilis. sibi tam̃ inutilis estima¬
tur: quid nos facere oportet. qui nec aliis prodessi
possumꝰ. & nobis uitam hanc quasi funebrem pecu¬
niam. usurario quodam cumulo grauescentẽ onera¬
ri in dies peccatoꝵ ȩresentimus: Cotidie morior. a ps
phiam esse dixerunt. Iili mĩ studium predicauert.
nic usum ipsum mortis exercuit. Et illi quidem ꝓpter
sic pulis aut̃ ipse ꝑfectus. moriebat᷑. non ꝓpter. suã.
Eo propt nram infirmitatẽ. Quid aut est mortis
meditatio. nisi quȩdã corporis & animȩ segregatio: qͥa
mos ipsa non aliud. qua corporis atꝙ animȩ seces¬

Expanded text:
habeo, et ignoro remedium? 34. Hieremias quoque quod gehabeo, et ignoro remedium? 34. Hieremias quoque quod generatus sit, et ipse deplorat his verbis, dicens: Heu me, mater! ut quid me peperisti virum causam dicentem judicii in omni terra? Non profui, neque profuit mihi quisquam: virtus mea defecit . Si igitur sancti viri vitam fugiunt, quorum vita etsi nobis utilis, sibi tamen inutilis aestimatur; quid nos facere oportet, qui nec aliis prodesse possumus, et nobis vitam hanc quasi fenebrem pecuniam usurario quodam cumulo gravescentem onerari in dies peccatorum aere sentimus? 35. Quotidie morior, Apostolus phiam esse dixerunt: illi enim studium praedicarunt, hic usum ipsum mortis exercuit. Et illi quidem propter se: Paulus autem ipse perfectus moriebatur non propter suam, sed propter nostram infirmitatem. Quid autem est mortis meditatio, nisi quaedam corporis et animae segregatio; quia mors ipsa non aliud quam corporis atque animae secess
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo tam̃ festinaret ad finẽ. nisi uitȩ istius fugeret
in cõmoditatem. Et ideo ȩtiam dauid quare ad finẽ
festinet: ex posuitidicens. Fece ueteres posuisti dies meos
& habitudo mea.tamquã nichil ante te.: Neruntam
uniuersa uanitas: emĩs homo uiuens. Quid gͥ moras¬
fugere uanitatẽ: auti quid nos delectat in hoc scło uan
conturbari: thesaurũ pecuniarũ condere. & ignorare
cui congregemꝰ heredi: pe tamꝰ a nobis amoueri plaga
eripinos ex insipienti scło. car ere peregrinatione dui¬
turna. ad illã redire patriã & naturalẽ domũ. In hac
tra. ad uene suniꝰ atq peregrini. Remigantũ eo: un¬
de descendimus. Ambiendũ & obsecrandũ. non ꝑfune¬
torie sed obnixe: ut adolo. & ab iniquitate loquatui.
liberemur. Et ille qui remediũ nouerat ꝓlongatim
tam̃ suu ingemit incolatum: & cũ peccatorib & inio
se habitare deplorat. Quid ego faciã qui & peccatum

Expanded text:
Nemo tamen festinaret ad finem, nisi vitae istius fugeret Nemo tamen festinaret ad finem, nisi vitae istius fugeret incommoditatem. Et ideo etiam David quare ad finem festinet, exposuit dicens: Ecce veteres posuisti dies meos, et habitudo mea tamquam nihil ante te: verumtamen universa vanitas, omnis homo vivens . Quid igitur morafugere vanitatem? aut quid nos delectat in hoc saeculo vane conturbari, thesaurum pecuniarum condere, et ignorare cui congregamus haeredi? Petamus amoveri a nobis plagas, eripi nos ex insipienti saeculo, carere peregrinatione diuturna, ad illam redire patriam et naturalem domum. In hac enim terra advenae sumus atque peregrini : remigrandum eo, unde descendimus: ambiendum et obsecrandum non perfunctorie, sed obnixe; ut a dolis et ab iniquitate loquacium liberemur. Et ille qui remedium noverat, prolongatum tamen suum ingemit incolatum, et cum peccatoribus et iniquis se habitare deplorat . Quid ego faciam, qui et peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinatam̃ grã aspirante cognouit. hic de suȩ condi¬
tionȩ naturȩ quã inse expertꝰ est: errare aut m̃tiri
potuceꝰ sed non solus hoc sensit. & si solus ex pressit.
legerat scm dixisse iob. Pereat dies illa. qua natꝰ sũ.
Et cognouerat nasci: maloꝵ om̃ium ẽẽ principium.
& ideo diem qua natꝰ est ꝑire optauit: ut tolleretur
origo in cõmodoꝵ. Et optauit perire diẽ generationis
suȩ: ut diem resurrectionis acciꝑet. Audierat ȩtiam
salomon cdxisse patrẽ suũ. Notum fac mͥ dñe finem
meũ. & mimerũ dierum meoꝵ quis ẽ: ut scĩa quid
desit mͥ. Nouerat enĩ dauid: non posse hic qd ꝑfectũ
est cõprehendi. & idõ adea quȩ sunt futura ꝓpera¬
bat. Nunc enĩ exparte scimꝰ: ex parte cognoscimus.
t̃unc aut̃ id qd̾ perfectũ est poterit cõprehendi. cũ
reuelata fatię nobis speculante maiestatis ȩt̾nitatis¬
quȩ diuinȩ cȩperit relucere: ñ umbra sed ueritas.

Expanded text:
divina tamen gratia aspirante cognovit : hic de suae condidivina tamen gratia aspirante cognovit : hic de suae conditione naturae, quam in se expertus est, errare aut mentiri potuit? 32. Sed non solus hoc sensit, etsi solus expressit. Legerat sanctum dixisse Job: Pereat dies ille, in quo natus sum ; et cognoverat nasci malorum omnium esse principium: et ideo diem quo natus est, perire optavit; ut tolleretur origo incommodorum: et optavit perire diem generationis suae; ut diem resurrectionis acciperet. Audierat etiam Salomon dixisse patrem suum: Notum fac mihi, Domine, finem meum, et numerum, dierum meorum; ut scii . Noverat enim David non posse id quod perfectum est, hic comprehendi, et ideo ad ea quae sunt futura, properabat. Nunc enim ex parte scimus, et ex parte cognoscimus: tunc autem id quod perfectum est, poterit comprehendi; cum revelata facie nobis speculandae majestatis aeternitatisque divinae coeperit relucere non umbra, sed veritas . 33.
Abbreviated transcription (Latin):
dines. desidiosi ad
labores: ꝓni aduo luntates. Non naseis
secuti sunt.Nam ipse illis anterior. nr̃i posterio
ita inȩccłaste locutus ẽ. Et laudaui ego om̃s deni¬
ctos. qui iã mortui sunt: magis quã uiuentes ꝯ¬
cũq uiuunt usq adhuc. Et optimus supra hos
duos qͥ nondũ natus ẽ: qui ñ uidit hoc opus ii¬
lũ. quod factũ est subsole. & uidi ego uniuersus
laborem. & omẽm uirtutem huiꝰ oꝑis. quia emi¬
latio uiro ab altero eiꝰ. Et quidem hoc uanitas
qui sapientiam poposcit. & impetrauit ut sciret. dispo¬
positionẽ orbis terrarũ. &uirtutt̃ ȩlementoꝵꝰ Anni
corsus. & stellarũ dispositiones non ignoraret. naturas
animaliũ & iras colligeret bestiarũ. uim uentoꝵ: & co¬
gitationes hominũ deprehenderet. Quem gͥ non latu¬
erunt cȩlestia. quẽ ad modum laterent mortalia. qui
cogitationẽ mulieris in uestigauit. infantẽ uindican¬
tis alienũ: qui naturas animaliũ quas non acceꝑat.

Expanded text:
dines, desidiosi ad labores, proni ad voluptates? 30. Non secuti sunt. Nam ipse illis anterior, nostris posterior, ita in Ecclesiaste locutus est: Et laudavi ego omnes defunctos qui jam mortui sunt, magis quam viventes, quicumque vivunt usque adhuc. Et optimus super hos duos, qui nondum natus est, et qui non vidit hoc opus malum, quod factum est sub sole. Et vidi ego universum laborem, et omnem virtutem operis hujus; quia aemulatio viro ab altero ejus. Et quidem hoc vanitas, qui sapientiam poposcit et impetravit ; ut sciret compositionem orbis terrarum, et virtutem elementorum, anni cursus, et stellarum dispositiones, non ignoraret naturas animalium, et iras colligeret bestiarum, vim ventorum, et cogitationes hominum deprehenderet? Quem igitur non latuerunt coelestia, quemadmodum laterent mortalia? Qui cogitationem mulieris investigavit sibi infantem vindicantis alienum , qui naturas animalium, quas non acceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
de lucris. non de gregis diuisione quesiuit. Non auara
diuisio: ubi lucratiua portio. Nec illa otiosa signifi¬
catio scala de cȩlo: qd̃ ꝑ crucem xp̃i angłoꝵ atq
hominũ futura consortia uiderent᷑. Cui ob stupefa¬
ctum ẽ femur. ut infemore suo agnosceret genera¬
nec hoc ẽẽ paucoꝵ. Multi enĩ uenient ab oriente &
aboccidente & ab aquilone. & ab austro: & recum¬
bent in regno dĩ. Delectationẽ ꝑpetu&̧ qͥetis. sepu

Expanded text:
de lucris, non de gregis divisione quaesivit. Non avara de lucris, non de gregis divisione quaesivit. Non avara divisio, ubi lucrativa portio. Nec illa otiosa significatio, scala de coelo , quod per crucem Christi angelorum atque hominum futura consortia viderentur. Cui obstupefactum est femur , ut in femore suo agnosceret generanec hoc esse paucorum: Multi enim venient ab Oriente, et ab Occidente, et Aquilone et Austro, et recumben