comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũq in eis ut moriãtur facit. nemin bona
est : s laudabiliter toleratur ꝓtenendo uel
adipiscendo bono. Cũ uero in ea sũt qui iã
mortui nũcupãtur: nõ absurde dicitur. et
malis mala. et bonis bona. In requie
sũt enĩ aĩe pioꝵ a corꝑe seꝑate. ĩpioꝵ autẽ
penas luũt donec istaꝵ ad etͥnã uitã: illaꝑ
uero ad et̾nã mortẽ. que sidã dicitur corꝑa
reuiuistant. ¶ Capłm.ꝯͫ Tẽpus
mortis qͦ uite seusus aufert᷑: ĩ moriẽtib
an ĩ mortuis ẽẽ dicendũ est.
Ed id tempus qͦ aĩe a corꝑe separate
aut in bonis sũt aut ĩ malis utrũ
post mortem potiꝰ an in morte dicẽdũ est:
Si enĩ post mortẽ est: iã nõ ip̃a mors q̃
transacta atq p̾terita est: s post eã uita
pñs aĩe bona aut mala ẽ. Mors autem
tũc eis mala erat qñ erat hͦ ẽ qñ eã patie¬
bantur cũ morerẽtur qm̃ grauis et molestꝰ

Expanded text:
cumque in eis ut moriantur facit, nemini bona cumque in eis ut moriantur facit, nemini bona est, sed laudabiliter toleraretur pro tenendo uel adipiscendo bono; cum uero in ea sunt, qui iam mortui nuncupantur, non absurde dicitur et malis mala et bonis bona. In requie sunt enim animae piorum a corpore separatae, inpiorum autem poenas luunt, donec istarum ad aeternam uitam, illarum uero ad aeternam mortem, quae secunda dicitur, corpora reuiuescant. CAPUT VIIII. Tempus mortis, quo uitae sensus aufertur, in morientibus an in mortuis esse dicendum sit. ed id tempus, quo animae a corpore separatae aut in bonis sunt aut in malis, utrum post mortem potius an in morte dicendum est? Si enim post mortem est, iam non ipsa mors. quae transacta adque praeterita est, sed post eam uita praesens animae bona seu mala est. Mors autem tunc eis mala erat, quando erat, hoc est quando eam patiebantur, cum morerentur, quoniam grauis et molestus
Abbreviated transcription (Latin):
penã peccantis antea fuerat ꝯstitutum
ut inde iusticie fructus uberior nasteret.
Mors gͦ non ideo bonũ uideri debet qr in
tãtã utilitatẽ non ui sua s diuina opitu¬
lacione cõuersa ẽ: ut q̃ tũt metuẽda ꝓpo
sita ẽ ne pctm cõmitteret᷑. nũc sustipiẽdo
qz deleatur. magneqz uictorie debita iusti¬
cie palma reddatur.¬
¶ Tapłm .sͫ Qd̾ in sanctis pͥme mortis
ꝓ ueritate sustepcio: stdẽ sit mortis absolutio.
Ieñ diligenciꝰ ꝯsideremus: etiã cum
quisq ꝓ ueritate fideliter et laudabi¬
liter moritur: mors cauetur. Ideo quippe
aliquid eiꝰ sustipitur ne tota ꝯtingat.
et scdã in super que nũꝙͣ finiat᷑ accedat
Suscipitur enĩ aĩe a corꝑe seꝑacio ne deo
ab aĩa separato eciã ip̃a separet᷑ a corpore
at sit tociꝰ hoĩs p̾ma morte ꝯpleta. scdã
excipiatur sempiterna. Quotirta mors
quidem ut dixi cũ eã moriẽtes patiũtur.

Expanded text:
poenam peccati antea fuerat constitutum, poenam peccati antea fuerat constitutum, ut inde iustitiae fructus uberior nasceretur. Mors ergo non ideo bonum uideri debet, quia in tantam utilitatem non ui sua, sed diuina opitulatione conuersa est, ut, quae sita est, ne peccatum committeretur, nunc suscipienda que deleatur magnaeque uictoriae debita iustitiae palma reddatur. CAPUT VIII. Quod in sanctis primae mortis pro ueritate susceptio secundae sit mortis abolitio. Si enim diligentius consideremus, etiam cum quisque pro ueritate fideliter et laudabiliter moritur, mors cauetur. Ideo quippe aliquid eius suscipitur, ne tota contingat et secunda insuper, quae numquam finiatur, accedat. Suscipitur enim animae a corpore separatio, ne Deo ab anima separato etiam ipsa separetur a corpore, ac sic totius hominis prima morte conpleta secunda excipiat sempiterna. Quocirca mors quidem, ut dixi, cum eam morientes patiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
niet eã. Hinc ẽ qd̾ scriptũ est: p̾ciosa ĩ
ꝯspectu dñi mors stõꝵ eiꝰ. Quid eĩ p̾tis¬
siꝰ ꝙͣ mors ꝑ quã fit ut delicta oĩa di¬
mictãtur: et merita cumulatiꝰ augeãt᷑:
Neq enĩ tãti sũt meriti. qui cũ mortẽ
deferre nõ possent bapti sati sũt delestis¬
q oĩb pctis ex hat uita migrarũt: quãti
sũt hii qui mortẽ cũ possent ideo nõ distu¬
lerũt. qr maluerũt xp̃m ꝯfitendo finire
uitã: quã eũ negando ad eiꝰ baptismũ ꝑ¬
uenire. Qd̾ utiq si fecissent: eciã hꝭ eis
in illo lauacro dinucteretur qd̾ timore
mortis negauerãt xp̃mi: in qͦ lauatro
et illis facimiꝰ tã ĩmane dimissũ ẽ: qui
re possent: ut eũ in tãto uite distrmine
sus tanta spe uenie negare non possunt.
Mors igitur pͥciosa sct̃oꝵ quib cũ tãta grã
ẽ p̾missa et p̾rogata mors xp̃i. ut ad eũ
acquirendũ suã nõ cũctarẽtur ĩpendere:
in eos usus redactũ ẽẽ monstrauit. qd̾ ad

Expanded text:
osa in conspectu Domini mors sanctorum eius. Quid enim pretiosius quam mors, per quam fit ut et delicta omnia dimittantur et merita cumulatius augeantur? Neque enim tanti sunt meriti, qui, cum mortem differre non possent, baptizati sunt deletisque omnibus peccatis ex hac uita emigrarunt, quanti sunt hi, qui mortem, cum possent, ideo non distulerunt, quia maluerunt Christum confitendo finire uitam quam eum negando ad eius baptismum peruenire. Quod utique si fecissent, etiam hoc eis in illo lauacro dimitteretur, quod timore mortis negauerant Christum, in quo lauacro et illis facinus tam inmane dimissum est, quire possent, ut eum in tanto uitae discrimine sub tanta spe ueniae negare non possent? Mors igitur pretiosa sanctorum, quibus cum tanta gratia est praemissa et praerogata mors Christi, ut ad eum adquirendum suam non cunctarentur inpendere, in eos usus redactum esse monstrauit, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
aĩalia instanter affirmat: sed hec ut dixi alia
questio est: quã ñt discutiendam non suscipiniꝰ.
Hoc tñi contra istos ꝯmemorandũ putaui qͥ
se platonicos uocari uel esse gloriantur. cuiꝰ
suꝑbia noĩs erubescũt ẽẽ xp̃iani. ne ꝯiine
illis tũ uulgo uocabulũ uilefaciat pilleatoꝵ
tantomagis inflatã ꝙͣtomagis exignam
paucitatẽ: et querentes quid in doctrina xp̃ia¬
na rep̾hendant exagitant eternitatem
corporũ tanꝙͣ hec sunt inter se contraria.
ẽẽ uelimus in corpore uelut erũnoso uiuculo
colligatam: cũ eoꝵ auctor et magister plato
donũ a deo sũmo diis as illo factis dicat ẽẽ
ꝯcessum. ne aliqñ moriãtur id est a corꝑib
quib eos cõnexuit dissoluantur.¬

Expanded text:
animalia, instanter adfirmat. Sed haec, ut dixi, alia animalia, instanter adfirmat. Sed haec, ut dixi, alia quaestio est, quam nunc discutiendam non suscepimus. Hoc tantum contra istos commemorandum putaui, qui se Platonicos uocari uel esse gloriantur, cuius superbia nominis erubescunt esse Christiani, ne commune illis cum uulgo uocabulum uilem faciat palliatorum tanto magis inflatam, quanto magis exiguam paucitatem; et quaerentes, quid in doctrina Christiana reprehendant, exagitant aeternitatem corporum, tamquam haec sint inter se contraria, am semper esse uelimus in corpore, uelut aerumnoso uinculo conligatam; cum eorum auctor et magister Plato donum a deo summo dis ab illo factis dicat esse concessum, ne aliquando moriantur, id est a corporibus, quibus eos conexuit, separentur.
Abbreviated transcription (Latin):
to dicit et corporis aĩeq colligatõe morta¬
les: et tñ ĩmortales dei aquo facti sũt uo¬
lũtate atq consilio. Si autẽ aĩe pena ẽ
in qualitũq corꝑe colligari. quid est ꝙ eos
aliqͦnẽs deꝰ tanꝙͣ sollititos ne forte moriãt᷑.
id ẽ dissoluant᷑ a corꝑe de sua fatit ĩmortali¬
tate securos: non ꝓpter eoꝵ naturã. que sit
compatta nõ simplex. s ꝓpter suã ĩuictissi¬
mã uoluntatẽ: qua potens est facere. Ut net
orta occidant. nec ꝯnexa soluãt᷑. s ĩ tormip¬
tibiliter ꝓseuerent. Et hoc quide utrũ pla¬
to uerũ de sỹderib ditat: alia questio est.
Nleq enĩ ei ꝯtinuo ꝯtedendũ ẽ globos istos
luminũ siue orbiculos. luce corporea s trã
seu die seu nocte fulgẽtes suis quibusdam
ꝓpriis animis uiuere eisq intellectualib et
beatis: qd etiam de ip̃o uniu̾so mũdo tanꝙͣ
uno aĩali maximo quo cũcta tetera ꝯbuerẽt᷑

Expanded text:
to dicit et corporis animaeque colligatione mortato dicit et corporis animaeque colligatione mortales, et tamen immortales Dei a quo facti sunt voluntate atque consilio. Si ergo animae poena est in qualicumque corpore colligari, quid est quod eos alloquens Deus tanquam sollicitos, ne forte moriantur, id est dissolvantur a corpore, de sua facit immortalitate securos; non propter eorum naturam, quae sit conpacta, non simplex, sed propter suam inuictissimam uoluntatem, qua potens est facere, ut nec orta occidant nec conexa soluantur, sed incorruptibiliter perseuerent? Et hoc quidem utrum Plato uerum de sideribus dicat, alia quaestio est. Neque enim ei continuo concedendum est globos istos luminum siue orbiculos luce corporea super terras seu die seu nocte fulgentes suis quibusdam propriis animis uiuere eisque intellectualibus et beatis, quod etiam de ipso uniuerso mundo, tamquam uno animali maximo, quo cuncta cetera continerentur
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m deũ a quo fitĩ sunt inducat ꝓ magno
beneficio pollicentẽ. ꝙ ĩ et̾nũ cũ suis corpo¬
rib ꝑmanebunt nec ab eis ulla morte
soluentur: quid est ꝙ isti ad exagitandam
xp̃ianã fidem fingũt se nescire qd sciunt
aut eciã sibi repugnantes adu̾sus seip̃os
malũt dicere dũ nobis nõ desiuãt ꝯtradicere:
Nempe platonis hec uerba sunt sicut ea
cicero in latiuo uertit: quib inducit sũmũ
deũ deos quos fecit alloquẽtẽ et dicentem.
Uos qui ineo satu orti estis actendite: qͦꝵ
operũ ego parẽs effectorqz sim. Hec sunt
tũ solui p̃t. S haud ꝙͣ ꝓͣ bonũ ẽ: ratõe
ĩmortales uos quidem esse et indissolubiles
non potestis. Nñꝙͣ tñ dissoluemii. neq
uos ulla mortisfata ꝑmient nec erũt ua¬
lenciora ꝙͣ ꝯsiliũ meũ: ꝙ maius ẽ uintu¬
lum ad ꝑpetuitatem ur̃am ꝙͣ illa quib estie
tũ gignebamini colligati. Ecce deos pla¬

Expanded text:
ipsum Deum, a quo facti sunt, inducat pro magno ipsum Deum, a quo facti sunt, inducat pro magno beneficio pollicentem, quod in aeternum cum suis corporibus permanebunt, nec ab eis ulla morte solventur: quid est quod isti ad exagitandam christianam fidem fingunt se nescire quod sciunt; aut etiam sibi repugnantes adversum se ipsos malunt dicere, dum nobis non desinant contradicere? Nempe Platonis haec verba sunt, sicut ea Cicero in latinum vertit, quibus inducit summum Deum deos quos fecit alloquentem ac dicentem: Vos qui deorum satu orti estis, attendite quorum operum ego parens effectorque sum. Haec sunt tum solui potest; sed haudquaquam bonum est ratione inmortales uos quidem esse et indissolubiles non potestis; ne utiquam tamen dissoluemini, neque uos ulla mortis fata periment, nec erunt ualentiora quam consilium meum, quod maius est uinculum ad perpetuitatem uestram, quam illa quitum cum gignebamini, colligati. Ecce deos Pla
Abbreviated transcription (Latin):
Ed phi contra qͣꝵ calũpnnas defẽdiuiꝰ
Sciuitatẽ dei hͦ ẽ eius ecclĩanii. sapiẽt̾
sibi uidentur irridere. ꝙ dicimiꝰ aĩe de
corpore separacionẽ. inter penas eius
esse de putandam: qz uidelz eius perfectã
btitudinem tũt illi fieri existimant cũ oĩ
corpore prorsus exuta. ad deũ simplex
et sola et quodãm᷑ nuda redierit. Ubi
si nithil quo ista refelleretur opimio ĩ eoꝵ
literis ĩuenirem oꝑosius nichil disputã¬
dum ẽẽt ex quo demonstrarem nõ corpus
ẽẽ aĩe s corruptibile corpus onerosũ. Uñ
illud ẽ qd̾ de scripturis nr̃is in superiori¬
libro ꝯmemorauimꝰ. Corpus enĩ corrup¬
tibile aggrauat aĩam: addendo utiq corbu¬
ptibile nõ qualicũq corpore. sed quale
factũ ẽ ex peccato ꝯsequẽte uiudicta aĩam
ꝓhibuit aggrauari: qd̾ eciã et si nõ addi¬
diss nichil aliud intelligere deberenus
S cũ aꝑtissime plato deos a sũmo deo
factos habere ĩmortalia corꝑa p̾dicet. eisq

Expanded text:
phi, contra quorum calumnias defendimus civitatem Dei, hoc est ejus Ecclesiam, sapienter sibi videntur irridere quod dicimus, animae a corpore separationem inter poenas ejus esse deputandam: quia videlicet ejus perfectam beatitudinem tunc illi fieri existimant, cum omni prorsus corpore exuta ad Deum simplex et sola et quodammodo nuda redierit. Ubi si nihil, quo ista refelleretur opinio, in eorum litteris invenirem, operosius mihi disputandum esset, quo demonstrarem non corpus esse animae, sed corruptibile corpus onerosum. Unde illud est quod de Scripturis nostris in superiorilibro commemoravimus , Corpus enim corruptibile aggravat animam . Addendo utique corruptibile, non qualicumque corpore, sed quale factum est ex peccato consequente vindicta, animam perhibuit aggravari. Quod etiamsi non addidisset, nihil aliud intelligere deberemus. Sed cum apertissime Plato deos a summo Deo factos habere immortalia corpora praedicet, eisque
Abbreviated transcription (Latin):
latina lingua nec grãmalici declinare
potuerint: ea regula qua cetera talia
declinãtur. Nãq ab eo qd̾ est orit᷑ fit u̾bũ
minata. Sic enĩ dr̃ mortuus: quomꝰ fatuꝰ.
ardiuis. cardius. ꝯspituus. et si qͣ similia
ut quẽadmodũ id qd̾ signifitat non p̃t
declinari. Digi tnĩ p̃t ĩ adiutorio gratie
redẽptoris nr̃i. ut saltẽ scd̾am mortẽ decli¬
nare possumꝰ. Illa ẽ enĩ grauior et õimi
maloꝵ pessima q̃ non fit separacõe aĩe
et corꝑis: s in et̾uã penã potiꝰ utriusq
ꝯplexu. Ibi econtrario nõ erũt hoĩes añ
mortẽ atq pest mortẽ s sẽper in morte :
ac ꝑ hͦ nũꝙͣ uiuẽtes nũꝙͣ mortui s siue
sine moriẽtes. Nũꝙͣ enĩ homini peiꝰ est
in morte : ꝙͣ ubi erit mors ip̃a siĩ morte.¬

Expanded text:
Latina lingua nec grammatici declinare Latina lingua nec grammatici declinare potuerint, ea regula qua cetera talia declinantur. Namque ab eo quod est oritur, fit uerbum minata. Sic enim dicitur mortuus, quomodo fatuus, arduus, conspicuus, et si qua similia, ut, quem ad modum id quod significat non potest declinari. Agi tamen potest in adiutorio gratiae Redemtoris nostri, ut saltem secundam mortem declinare possimus. Illa est enim grauior et omnium malorum pessima, quae non fit separatione animae et corporis, sed in aeternam poenam potius utriusque conplexu. Ibi e contrario non erunt homines ante mortem adque post mortem, sed semper in morte; ac per hoc numquam uiuentes, numquam mortui, sed sine fine morientes. Numquam enim erit homini peius in morte
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ reuiuistant recte ẽẽ dicũt᷑ in morte
sicut ĩ somno ẽẽ quisq donec enigilet dr̃.
ꝙͣuis ĩ semino poĩtos dicamꝰ dormientes
nec tnĩ eo mͦ possumꝰ dicere eos qͥ iã sunt
mortui morientes. Non enĩ adhuc moruĩt᷑.
qr ꝙͣtũ actinet ad corꝑis mortem de qua
nũt disserimꝰ. iã sunt a corꝑe separati. S
hͦ est qd̾ dixi. explicari aliqua racõe nõ
posse quoriã mͦ uel moriẽtes dicat᷑ uiuere:
uel iã mortui eciã post mortẽ adhuc esse
ditãtur ĩ morte. Quomͦ eñ post mortem
si adhuc ĩ morte: p̾sertim cũ eos nec mo¬
rientes dicanius. eos sicut qͥ in sõno sunt
dicimus dormientes. et qͥ in langore lã¬
guẽtes. et qͥ ini dolore utiqz dolentes. et qͥ
in uita uiuentes: At uero mortui pͥus¬
quã resurgãt ẽẽ dicũt᷑ ĩ morte : nec tñ
ĩ oportune neq ĩcongrue arbitror accidis¬
se. et si nõ hũana industria iudicio for¬
tasse diuino: ut hͦ u̾bũ qd̾ est moritur ĩ

Expanded text:
e dicuntur in morte, sicut in somno esse quisque, donec euigilet, dicitur; quamuis in somno positos dicamus dormientes, nec tamen eo modo possumus dicere eos, qui iam sunt mortui, morientes. Non enim adhuc moriuntur, qui, quantum adtinet ad corporis mortem, de qua nunc disserimus, iam sunt a corporibus separati. Sed hoc est, quod dixi explicari aliqua locutione non posse. quonam modo uel morientes dicantur uiuere uel iam mortui etiam post mortem adhuc esse dicantur in morte. Quo modo enim post mortem, si adhuc in morte? praesertim cum eos nec morientes dicamus, sicuti eos, qui in somno sunt, dicimus dormientes, et qui in languore, languentes, et qui in dolore, utique dolentes, et qui in uita, uiuentes; at uero mortui, priusquam resurgant, esse dicuntur in morte, nec tamen inportune neque incongrue arbitror accidisse, etsi non humana industria, iudicio fortasse diuino, ut hoc uerbum, quod est moritur, in
Abbreviated transcription (Latin):
possit ut net terrestria moriant᷑: An deus
non est potens quousq xp̃iani credũt: sed
quousq platonici uolũt: Niuiirũ quippe
ꝯsilui dei et ptatẽ potuerũt nosst phĩ nec
ad enũtiandum eiꝰ quantũ dignatus est
uolitatatẽ sp̃s eiꝰ docuerit: phõs autẽ in
ea ꝯgnoscenda ꝯiectura hũana deceperit:
Uerũ non usq adeo decipi debuerũt nõ solũ
ignorancia uerum eciam puicatia. ut et sibi
aꝑtissime refragentur magnis disputatõnũ
uirib asserentes anime ut btã sit nõ t̾renũ¬

Expanded text:
possit, ut nec terrestria moriantur? An Deus possit, ut nec terrestria moriantur? An Deus non est potens quo usque Christiani credunt, sed quo usque Platonici uolunt? Nimirum quippe consilium Dei et potestatem potuerunt philosophi, nec ad enuntiandam eius, quantum dignatus est, uoluntatem Spiritus eius docuerit, philosophos autem in ea cognoscenda coniectura humana deceperit. Verum non usque adeo decipi debuerunt, non solum ignorantia, uerum etiam peruicacia, ut et sibi apertissime refragentur magnis disputationum uiribus adserentes animae, ut beata e
Abbreviated transcription (Latin):
si deus sicut illud uelit et̾na ẽẽ non possint:
Sz terre inquiũt terra reddenda est ÷ unde
aĩaliũ terrestriũ sũpta sunt corꝑa. Ex quo
fit inquiũt ut ea sit necesse dissolui et
emori: et eo modo terre stabili ac sempit̾ne
unde fuerant sũpta restitui. Si qͥs hͦ eciã
de uine similiter affirmet et dicat reddenda
esse uniuersa igni torpora. q̃ inde sumpta
sunt. ut et celestia fierent aĩalia. nonne
ĩmortalitas quam talib diis uelut deo sũmo
loquẽte. ꝓmisit plato tanꝙͣ uiolentia dispu¬
tacõis huiꝰ interadet. An ibi ꝓpterea nõ
fit qr deus non uult: cuiꝰ uolũtatem ut ait
plato nulla uis uincit. Quid gͦ prohibet
ut hͦ eciam de terrestrib corporib deus possit
sũpta reddantur. atq ut aĩe in corporibus
ꝯstitute nec unꝙͣ ea deserant. et cũ eis ĩmor¬
talitate at sempiterna btĩtudine ꝑfruant᷑.
posse deũ facere ꝯfitetur plato: Cur gͦ non

Expanded text:
si Deus sicut illud uelit, aeterna esse non possint? si Deus sicut illud uelit, aeterna esse non possint? Sed terrae, inquiunt, terra reddenda est, unde animalium terrestria sumta sunt corpora; ex quo fit, inquiunt, ut ea sit necesse dissolui et emori et eo modo terrae stabili ac sempiternae, unde fuerant sumta, restitui. Si quis hoc etiam de igne similiter adfirmet et dicat reddenda esse uniuerso igni corpora, quae inde sumta sunt, ut caelestia fierent animalia: nonne inmortalitas, quam talibus dis, uelut deo summo loquente, promisit Plato, tamquam uiolentia disputationis huius intercidet? An ibi propterea non fit, quia Deus non uult, cuius uoluntatem, ut ait Plato, nulla uis uincit? Quid ergo prohibet, ut hoc etiam de terrestribus corporibus Deus possit sumta reddantur adque ut animae in corporibus constitutae nec umquam ea deserant et cum eis inmortalitate ac sempiterna beatitudine perfruantur, posse Deum facere confitetur Plato? Quur ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Tapłm. iaͫ ¶ Contra eos qui asserũt
terrena corꝑa incorruptibilia fieri eterna
non posse.
Dntendũt eciam isti teruestria corꝑa
sempiterua ẽẽ non posse: cũ ip̃am uui¬
uersaa terram dei sui non quidem sũmi s
tñ magni. id est totiꝰ huiꝰ mũdi mẽbrũ
in medio positũ et sempit̾nũ ẽẽ non dubi¬
tent. Cũ gͦ. deus ille sũmus fecerit eis al¬
terũ quem putant deũ id est istũ mũdum :
ceteris diis qui infra eũ sũt preferendum.
eũdemq ẽẽ existimant minatem aĩa stil
sicut asserũt racionali uel intellectuali. in
tam magna mole corporis eius inclusa ip̃iꝰq
corporis tanꝙͣ mẽbra locis suis poĩta atq
digesta. quatuor ꝯstituerit elementa. qrũ
iũcturam ne unꝙͣ deus eoꝵ tam magnus
moriatur. indissolubilem ac sempiternam
uelint: quid cause est. ut in corꝑe maioris
ammantis tanꝙͣ mediũ membrũ eterna
sit terra. et alioꝵ aĩatiũ terrestriũ corpora

Expanded text:
 CAPUT XVII.-- Contra eos qui asserunt, terrena corpora incorruptibilia fieri et aeterna non posse. 1. Contendunt etiam isti, terrestria corpora sempiterna esse non posse, cum ipsam universam terram dei sui, non quidem summi, sed tamen magni, id est totius hujus mundi, membrum in medio positum et sempiternum esse non dubitent. Cum ergo Deus ille summus fecerit eis alterum qceteris dis, qui infra eum sunt, praeferendum, eundemque esse existiment animantem, anima scilicet, sicut adserunt, rationali uel intellectuali in tam magna mole corporis eius inclusa, ipsiusque corporis tamquam membra locis suis posita adque digesta quattuor constituerit elementa, quorum iuncturam, ne umquam deus eorum tam magnus moriatur, insolubilem ac sempiternam uelint: quid causae est, ut in corpore maioris animantis tamquam medium membrum aeterna sit terra, et aliorum animantium terrestrium corpora,
Abbreviated transcription (Latin):
dubitamius cuiꝰ ille uolintati potestatiq
ꝯtessit ne moriantur que orta sunit. et tã
diuersa tam dissinilia id est corporea et
ĩcorporea sibimet ꝯuexa. nulla possint
dissolucõe se m̃gi. ut de carne hoĩs cuidonat
ĩmortalitatẽ. corruptionem auferat natu¬
ram relinquat. ꝯgruenciam figure mẽbro¬
rũq detineat detrahat ponderis tarditatẽ.
S de fide resurrectionis mortuoꝵ. et de
corporib eoꝵ ĩ mortalib diligẽtiꝰ si dens
uoluerit in fine huiꝰ oꝑis disserendũ est.

Expanded text:
dubitabimus, cuius ille uoluntati potestatique dubitabimus, cuius ille uoluntati potestatique concessit, ne moriantur quae orta sint, et tam diuersa, tam dissimilia, id est corporea et incorporea, sibimet conexa nulla possint dissolutione seiungi, ut de carne hominis, cui donat inmortalitatem, corruptionem auferat, naturam relinquat, congruentiam figurae membrorumque detineat, detrahat ponderis tarditatem? Sed de fide resurrectionis mortuorum et de corporibus eorum inmortalibus diligentius, si Deus uol
Abbreviated transcription (Latin):
agilior est. tũ in ualitudine bona plus
habet molis ꝙͣ cũ in peste uel fame mini¬
mũ roboris. Tantũ ualet in habendis
etiã terrenis corꝑib ꝙͣuis adhuc tornup¬
tibilib atq mortalib non quãtitatis
pondus: s temperacõis modus. Et qͥs
uerbis explicat ꝙͣtũ distet inter pñtem
quã dicimus sanitatem: et ĩmortalitatẽ
futurã; Non itaq nr̃am fidẽ redargnũt
pħi de ponderib corpoꝵ. Nolo eñ q̃rere
tur non credant terrenũ ẽẽ posse corpus
in celo: cũ terra uniu̾sa libret᷑ ĩ nichilo.
ffortassis enĩ de medio mũdi loto eo ꝙ
in eũ toeant queq grauiora: etiã argu¬
mentatio uerisiilior habeatur. Illud
dito. si dii m̃eres quib inter aĩalia t̾restria
cetera. eciã hoĩem faciendũ ꝯmisit plato
potuerũt situt dicit ab igne remouere uren¬
di qualitatem lucendi relinquere. que per
oclos emicaret: ita ne deo sũmo ꝯtedere

Expanded text:
agilior est, cum in bona ualetudine plus agilior est, cum in bona ualetudine plus habet molis, quam cum in peste uel fame minimum roboris. Tantum ualet in habendis etiam terrenis corporibus, quamuis adhuc corruptibilibus adque mortalibus, non quantitatis pondus, sed temperationis modus. Et quis uerbis explicat, quantum distet inter praesentem quam dicimus sanitatem et inmortalitatem futuram? Non itaque nostram fidem redarguunt philosophi de ponderibus corporum. Nolo enim quaerere, quur non credant terrenum esse posse corpus in caelo, cum terra uniuersa libretur in nihilo. Fortassis enim de ipso medio mundi loco, eo quod in eum coeant quaeque grauiora, etiam argumentatio ueri similior habeatur. Illud dico: Si di minores, quibus inter animalia terrestria cetera etiam hominem faciendum commisit Plato, potuerunt, sicut dicit, ab igne remouere urendi qualitatem, lucendi relinquere quae per oculos emicaret: itane Deo summo concedere
Abbreviated transcription (Latin):
possit molibz p̾stare terrenis. ut nullo in
ima pondere depͥmãtur. ip̃isq aninus ꝑ¬
fectissime beatis. ut ꝙͣuis terrena tñ ĩ corrup¬
tibilia iam corpora. ubi uolũt ponãt: et
quo uolunt agant situ. motuq facilimo :
Dn uero si hͦ angeli faciant. et quelibet
aĩalia terrestria rapiant unde libet ꝯstitu¬
antqz ubi libet: aut eos non posse. aut
onera sentire tredendũ est: Cur gͦ sanctoꝵ
ficultate posse ferue qͦ uoluerint et sistere
ubi uoluerint sua corpora non credamꝰ. Ilã
cũ t̾renoꝵ corporũ sicut onera ĩgestando sen¬
tire ꝯsueuimꝰ. quanto maior est quãtitas.
tanto fit maior et granitas. ita ut plura
pondo ꝙͣ panciora plus p̾mant: mẽbra
tñ sue tarnis leuiora portat aĩa cũ sanitate
robusta sunt. ꝙͣ in langore cũ macra sunt
Et cũ aliis gestantib onerosior sit saluꝰ
et ualidus ꝙͣ exilis et morbidus: ip̃e tñ
ad suũ corpus mouẽdũ atq portandum

Expanded text:
potest molibus praestare terrenis, ut nullo in potest molibus praestare terrenis, ut nullo in ima pondere deprimantur, ipsisque animis perfectissime beatis, ut quamuis terrena, tamen incorruptibilia iam corpora ubi uolunt ponant et quo uolunt agant, situ motuque facillimo! An uero si hoc angeli faciant et quaelibet animalia terrestria rapiant unde libet constituantque ubi libet, aut eos non posse aut onera sentire credendum est? Quur ergo sanctficultate posse ferre quo uoluerint et sistere ubi uoluerint sua corpora non credamus? Nam cum terrenorum corporum, sicut onera in gestando sentire consueuimus, quanto maior est quantitas, tanto sit maior et grauitas, ita ut plura pondo quam pauciora plus premant: membra tamen suae carnis leuiora portat anima, cum in sanitate robusta sunt quam in languore cum macra sunt. Et cum aliis gestantibus onerosior sit saluus et ualidus quam exilis et morbidus, ipse tamen ad suum corpus mouendum adque portandum
Abbreviated transcription (Latin):
pħi firmant in celestib ẽẽ non posse: qr
qd̾ t̾renũ est naturali pondere uocet᷑ ad t̾rã
Ed necesse est inquiũt ut terrena
corpora naturale pondus uel in t̾ra
teneat uel cogat ad terram: et ideo in
celo ẽẽ non possunt. Primi quidẽ illi
hoĩes in t̾ra erant nemoro sa atz fructuosa
q̃ paradisi nomen obtinuit. S qr et ad
hoc respondendũ est uel ꝓpter xp̃i corpus
cũ qͦ astendit in celũ. uel propter sc̃toꝵ qͣlia
in resurrectione futura sunt: intueantur
paulo actentiꝰ pondera ip̃a terrena. Si
eñ ars hũana efficit ut ex metallis que ĩ
aquis poĩta ꝯtimuo subinergũt᷑ quibusdã
modis uasa fabricata eciã natare possint.
ꝙͣto tredibiliꝰ et efficatiꝰ occultus aliquis
modus oꝑationis dei. cuiꝰ oĩpotentissima
uoluntate plato dicit. nec orta interiore
nec colligata posse dissolui. cũ multo mi¬
rabilius intorporea corporeis. ꝙͣ quetũq
torpora quibustũq corporib copulentur.

Expanded text:
phi affirmant in coelestibus esse non posse; quia quod terrenum est, naturali pondere vocetur ad terram. Sed necesse est, inquiunt, ut terrena corpora naturale pondus vel in terra teneat, vel cogat ad terram: et ideo in coelo esse non possint. Primi quidem illi homines in terra erant nemorosa atque fructuosa, quae paradisi nomen obtinuit: sed quia et ad hoc respondendum est uel propter Christi corpus cum quo ascendit in caelum uel propter sanctorum qualia in resurrectione futura sunt, intueantur paulo adtentius pondera ipsa terrena. Si enim ars humana efficit, ut ex metallis, quae in aquis posita continuo submerguntur, quibusdam modis uasa fabricata etiam natare possint: quanto credibilius et efficacius occultus aliquis modus operationis Dei, cuius omnipotentissima uoluntate Plato dicit nec orta interire nec conligata posse dissolui, cum multo mirabilius incorporea corporeis quam quaecumque corpora quibuscumque corporibus copulentur,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuẽs. moriẽs. mortuusq reddãt᷑. Qñ
itaq sit moriẽs id ẽ in morte. ubi neq
sit uiuẽs qd est aute mortẽ: neq mortuꝰ
qd̾ ẽ post mortẽ. s moriẽs id ẽ ĩmorte.
difficilume diffinitur. Quãdiu quippe
ẽ aĩa ĩ torꝑe maxime si eciã serisus ẽẽt.
ꝓculdubio uiuit hõ qui constat ex aĩa
et corpore : ac ꝑ h ͦ adhuc ante mortẽ
nõ nn morte ẽẽ dicẽdus ẽ. Cũ uo aĩa
abcesserit omnẽq abistulerit corꝑis se̾sũ:
iam post mortẽ mortuusq ꝑhibetur.
Perit igitur inter utrũq nnter utrũq. qͦ¬
moriẽs. uel in morte sit: qnĩ si ad huc
uiuit añ mortẽ est: si timere desistit pꝰ¬

Expanded text:
uiuens, moriens mortuusque reddantur. Quando itaque sit moriens, id est in morte, ubi neque sit uiuens, quod est ante mortem, neque mortuus, quod est post mortem, sed moriens, id est in morte, difficillime definitur. Quamdiu quippe est anima in corpore, maxime si etiam sensus adsit, procul dubio uiuit homo, qui constat ex anima et corpore, ac per hoc adhuc ante mortem, non in morte esse dicendus est; cum uero anima abscesserit omnemque abstulerit corporis sensum, iam post mortem mortuusque perhibetur. Perit igitur inter utrumque, quo moriens uel in morte sit; quoniam si adhuc uiuit, ante mortem est; si uiuere destit
Abbreviated transcription (Latin):
tñi eis ualet ad dimictenda pctã quãtũ
si abluerentur sacro fonte baptismatis.
Qui enĩ dixit nisi quis renatus fuerit
ex aqua et spũ sc̃o non intrabit in regnũ
celorũ alia sententia istos exceptos fecit

Expanded text:
tantum eis ualet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum, alia senten
Abbreviated transcription (Latin):
nulli bona ẽ. Habet enĩ asperũ sensũ et
tontra naturã. uis ip̃a ꝙͣ utrũq diuellit᷑
qd̾ fuerat ĩ uiuente ꝯũctũ atq ꝯsertum
ꝙͣ diu moratur: donec oĩs adimatur
sensus. qͥ ex ip̃o ĩerat aĩe carnisq ꝯple¬
xII. Quã totã molestiã nõnũꝙͣ unus
ictus corꝑis uel aĩe raptus intercipit:
nec eã sentiri pͥueniente celeritate ꝑmicti
Quicquid tñ illud ẽ in moriẽtib qd̾ cũ
graui sensu adimit sensũ: pie fideliter¬
q tolerando auget meritũ paciẽtie. nẽ
anfert uotabulũ pene: ita cũ ex hoĩs
p̾mi ꝑpetuata ꝓpagine ꝓculdubio sit
mors pena nastentis. tñ si ꝓ pietate
iusticiaq pẽdat᷑ fit glĩa renastentis
Et cũ sit mors piti retribucio aliqñ ĩpe

Expanded text:
sum et contra naturam uis ipsa, qua utrumque diuellitur, quod fuerat in uiuente coniunctum adque consertum, quamdiu moratur, donec omnis adimatur sensus, qui ex ipso inerat animae carnisque conplexu. Quam totam molestiam nonnumquam unus ictus corporis uel animae raptus intercipit nec eam sentiri praeueniente celeritate permittit. Quidquid tamen illud est in morientibus, quod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque tolerando auget meritum patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine procul dubio sit mors poena nascentis. tamen si pro pietate iustitiaque pendatur, fit gloria renascentis; et cum sit mors peccati ret
Abbreviated transcription (Latin):
opeditis de nr̃i scli exortu
et de micio generis hũani
difficilimis questionibus :
nũt iam de lapsu pͥmi ho¬
et de origine ac ꝓpagnie
mortis hũanẽ disputacõem a nobis ĩsti¬
tutã rerũ ordo depostit. Non enĩ eo modo
qͦ angelos condiderat deꝰ hoĩes. ut eciã
si peccassent mori õmo non possent:
s ita ut ꝑfunctos obediencie nuere
siue ĩteruentu. mortis angelita ĩmorta¬
litas et btã et̾nitas sequeret᷑: ĩobediẽtes
autẽ mors plecteret dãpnacõe iustissĩa.

Expanded text:
peditis de nostri saeculi exortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibus, nunc jam de lapsu primi hoet de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim eo modo, quo angelos, condiderat Deus homines, ut etiam si peccassent mori omnino non possent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima;
Abbreviated transcription (Latin):
riens cũ uigilans et dormiẽs sinul ẽẽ nõ
possit: querendũ ẽ qñ erit moriẽs: Et em̃
anteꝙͣ mors ueniat nõ ẽ moriẽs s uiues.
cũ uero mors uenerit: mortuus erit nõ
moriens. Illud gͦ est ud huc ante mortẽ:
iã hͦ post mortẽ. Qñ gͦ ĩmorte ; Tũc
enĩ erit moriẽs ut quẽadmodũ tͥa sũt:

Expanded text:
riens, cum uigilans et dormiens simul esse non possit: quaerendum est quando erit moriens. Etenim antequam mors ueniat, non est moriens, sed uiuens; cum uero mors uenerit, mortuus erit, non moriens. Illud ergo est adhuc ante mortem, hoc iam post mortem. Quando ergo in morte? Tunc en
Abbreviated transcription (Latin):
hiis ariuis roma cieuit. S reguãte numa
Ut tain longa pax ẽẽt utrũ iruuebãt
improbi. belloq temptabãt: an nichil
eore fiebat. ut posset pax illa ꝑsistere
Si enĩ bellis eciã cũ roma lacessabatuꝵ
net armis arma obuia ferebantur: quib
modis agebat᷑ ut nulla pugna suꝑati
nullo martio impetu territi. sedarentur
inimici. hiis modis semꝑ ageret᷑: ut et
semꝑ romacansis iam portis pacata
regnaret. Qd̾ si in ptate non fuit: nõ
g. roma pacem habuit ꝙͣ diu dii eoꝵ
s ꝙͣdiu hoĩes finitini cirtũquaq uolu¬
erũt qui eã nullo bello ꝓuocauerũt. nͥ
forte dii ta les etai id hoĩ uendere aude¬
bũt ꝙ aliꝰ homo uoluit siue noluit
In terest quidem iam uitio ꝓprio. malas
mentes qͣtenꝰ siuantur isti demones uel
teruere uel exritare. Sz si semꝑ hͦ possẽt.
nel aliud secretiore ac suꝑiore potestate
contra eoꝵ tonatũ sepe aliter ageretur.

Expanded text:
his artibus Roma crevit. Sed regnante Numa, his artibus Roma crevit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum irruebant improbi belloque tentabant; an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur, nec armis arma obvia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo martio impetu territi sedarentur inimici; his modis semper ageretur, et semper Roma clausis Jani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit quamdiu dii eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque voluerunt, qui eam nullo bello provocaverunt: nisi forte dii tales etiam id homini vendere audebunt, quod alius homo voluit sive noluit. Interest quidem jam vitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones vel terrere vel excitare: sed si semper hoc possent, nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur,
Abbreviated transcription (Latin):
successit habendi: S plane ꝓtãtis bel¬
lis susteptis et gestis iusta defensio ro¬
manorũ est: ꝙ irouentib sibi importune
mniuicis resistere cogebat. non auiditas
adipistende laudis hũane: s necessitas
tuende salutis et libertatis. Ita sit plane
Ilam postꝙͣ res eorũ sicut stribit ip̃e salu¬
stius legib. morib. agris aucta satis pro¬
spera satisq pollens uidebat᷑. sicuti plera¬
q mortaliũ habent᷑: ĩuidia ex opulentia
orta est. Igitur reges ppłiq finitimi bel¬
lo tẽptare: pauti ex amicis auxilio ẽẽ
Nam ceteri metu ꝑcussi longe a ꝑiculis
aberant. At romani domi militie q ĩtẽti
festinare. parare. aliꝰ aliũ hortari. hostib
obiuiã ire: libertatẽ. patriã. parentesq
ariuis tegere. Post ubi ꝑitula uirtute
ꝓpulerant. sociis atq amcis auxilia
portabant. magisꝙ dãdis ꝙͣ accipien¬
dis beneficiis anicitias parabãt: decẽter

Expanded text:
successit habendi? . Sed plane pro tantis belsuccessit habendi? . Sed plane pro tantis bellis susceptis et gestis justa defensio Romanorum est, quod irruentibus sibi importune inimicis resistere cogebat, non aviditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus, moribus, agris aucta, satis prospera, satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare, pauci ex amicis auxilio esse: nam caeteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire; libertatem, patriam, parentesque armis tegere. Post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant, magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant . Decenter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ insi assidius sibiq cõtiuuo suc¬
tedentib bellis romanũ ĩperiũ tã longe
lateq non poss augeri: et tã grandi
gliã de famari: Ydonea uero cansa:
ut magnũ ẽẽt imperiũ: cur ẽẽ deberet
inquietum. Nonne in corporib hõim
sacius est modicã staturã cũ sanitate
hr̃e. ꝙͣ ad molem aliquã giganteam
ꝑpetius afflictionib ꝑuenire: nec cũ
pueneris requiestere. s tanto graui¬
orib mẽbris tãto maiorib agitari ma¬
lis: Quid autẽ mali ẽẽt ac non potiꝰ
plurinũ boni: si ea tẽpora ꝑdurarent
que ꝑstriuxit salustiꝰ ubi ait igitur
mitio reges. Nam in terris nomen ĩpe¬
rii id p̾ͥniũ fuit diuersi: pars ingeniũ.
alii corpus excercebãt: eciã cũ uita ho¬
minũ sine cupiditate agitabat᷑: sua
miq satis placebant. An ut tã młtũ
augeret᷑ imperiũ debuit fieri qͦ uirgiliꝰ
detestat᷑ dicẽs: deterior donec paulatim
ac decolor etas. et belli rabies et amor

Expanded text:
nisi adsiduis sibique continuo succedentibus bellis Romanum imperium tam longe lateque non posset augeri et tam grandi gloria diffamari? Idonea uero causa! Ut magnum esset imperium, quur esse deberet inquietum? Nonne in corporibus hominum satius est modicam staturam cum sanitate habere quam ad molem aliquam giganteam perpetuis adflictionibus peruenire, nec cum perueneris requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto maioribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait: \'Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diuersi pars ingenium, alii corpus exercebant; etiamtum uita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant\'. An ut tam multum augeretur imperium, dedetestatur, dicens: Deterior donec paulatim ac decolor aetas, Et belli rabies, et amor
Abbreviated transcription (Latin):
ns itaq iliacis post trõie ipiꝰ docu¬
meritũ: qu a tandem prudencia
ma cistodienda ꝯmissa est. Dixerit
qui spiam iã eos rome habitare solitos qñ
expugnãte simbria cetidit iluĩ. Unde
g. stetit minerue simulacrũ: Deinde
si apud romã erant qñ fimbria deleuit
ilũ: fortasse apud iliũ erant qñ a gallis
ip̃a roma capta et incensa est. S ut sũt
auditu acutissimi motuq celeruimi. ad
uocem anseris cito redierũt; ut saltem
capitolii collem qui remãserat tuerẽt᷑.
Ceterũ ad alia defendenda serius sunt

Expanded text:
s itaque Iliacis, post Trojae ipsius documentum, qua tandem prudentia Roma custodienda commissa est? Dixerit quispiam, jam eos Romae habitare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit Ilium. Unde ergo stetit Minervae simulacrum? Deinde, si apud Romam erant, quando Fimbria delevit Ilium - fortasse apud Ilium erant, quando a Gallis ipsa Roma capta et incensa est: sed ut sunt auditu acutissimi motuque celerrimi, ad vocem anseris cito redierunt, ut saltem Capitolinum collem, qui remanserat, tuerentur: caeterum ad alia defendenda serius sunt
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ iliũ enam tũt ab eis cũ euerteret᷑ desertũ
est. Nlam demones ad decipiendũ semper
uigilantissimi qd̾ potuerũt fecerũt. Guer¬
sis qmippe et incensis oĩb cũ opido simu-¬
larris solũ minerue sus tãta ruina tẽpli
illius ut stribit liuiꝰ integrũ stetisse per¬
hibetur: non ut dicerent᷑ dii patrii ꝙͦꝵ
semꝑ sub numine troia est. ad eoꝵ lau-¬
deiii. s ne dicerent᷑ ex cessere om̃s aditis
arisq relictis dii ad eoꝵ defensionẽ. Illud
eñ posse ꝑmissi sunt: non unde ꝓba¬
rentur potentes: s uude p̾sentes ꝯuin

Expanded text:
ergo Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, eversum ergo Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, eversum est. Nam daemones ad decipiendum semper vigilantissimi, quod potuerunt, fecerunt. Eversis quippe et incensis omnibus cum oppido simulacris, solum Minervae sub tanta ruina templi illius, ut scribit Livius, integrum stetisse perhibetur: non ut diceretur, Dî patrii, quorum semper sub numine Troja est, ad eorum laudem; sed ne diceretur, Excessere omnes adytis arisque relictis dii, ad eorum defensionem. Illud enim posse permissi sunt, non unde probarentur potentes, sed unde praesentes con
Abbreviated transcription (Latin):
facere potuerũt. quid honestiꝰ. quid fide¬
lius. quid romana ꝑentela digniꝰ. ꝙͣ
meliori cause romanorũ ciuitatẽ ẜuare.
et contra parricidam romane rei pu ͭ ͤ
portas claudere: At hoc eis ini quantũ
exitiũ uersũ sit: attendant defensores
deoꝵ. Deseruerũt dii adulteros. iliũ q
flãmis grecoꝵ relinquerũt: ut ex eiꝰ
cineribz roma castior nasceret᷑. Cur et
postea deseruerũt eãdẽ ciuitatẽ romanis
ꝯgnatã. non rebellantem aduersus ro-¬
mam. nobilem filiam. s iustiorib eius
partib fidem constantissimã piissimã¬
qz seruantem eãq delendam ⁊ eliquerũt.
non grecoꝵ uiris fortib. s uiro spurtis¬
simo romanoꝵ. Dut si displiceat diis
tausa partiũ sillanaꝵ tui seruantes
urbem miseri portas clauserũt: cur eidem
sille tanta bona promictebant et p̾mĩcia¬
bant: An et hit agnostũtur adulatores
feliciũ: pocius ꝙͣ ĩfeliciũ defeusores: Non

Expanded text:
facere potuerunt? quid honestius? quid fidefacere potuerunt? quid honestius? quid fidelius? quid Romana parentela dignius, quam meliori causae Romanorum civitatem servare, et contra parricidam Romanae reipublicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium verterit, attendant defensores deorum. Deseruerint dii adulteros, Iliumque flammis Graecorum reliquerint, ut ex ejus cineribus Roma castior nasceretur: cur et postea deseruerunt eamdem civitatem Romanis cognatam, non rebellantem adversus Romam nobilem filiam, sed justioribus ejus partibus fidem constantissimam piissimamque servantem; eamque delendam reliquerunt, non Graecorum viris fortibus, sed viro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat diis causa partium Syllanarum, cui servantes urbem miseri portas clauserant; cur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hinc agnoscuntur adulatores felicium potius quam infelicium defensores? Non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ olim agretis: Nam tũc et multi inde
fugerũt: et multi captiuati saltẽ in serui
bem totam cũctosq in ea hoĩes incendio
tõtremaiit. Hoc meruit iliũ. non a gre-¬
cis quos sua irritauerat iniquitate. s
a romanis qͦs sua calamitate ꝓpagane¬
rat: diis illis ꝯmunib ad hec repellẽda
nichil iuuãtib: seu qd̾ uerũ ẽ nichil ua¬
lentib. Nñquid et tũc abscessere om̃s
aditis arisq relictis dii. quib illud opidũ
steterat: post antiqͦs grecoꝵ ignes ruinas¬
q ⁊eꝑatũ: Si autẽ abstesserant causa
requiro: et opidanorũ quidẽ quãto ĩue¬
no meliorem: tanto deteriorem deorum.
Illi enĩ contra fimbriam portas clauserãt
ut sille seruarent integram tiuitatem:
Hic eos iratus incendit: uel potius pe¬
nitus extiuxit. Ad huc autem melioꝵ¬
partiũ ciuiliũ silla dux fuit: ad huc ar¬
mis rẽpublicam recuperare moliebatur:
Horũ bonoꝵ iuitioꝵ nondũ malos euẽtꝰ
habuit. Quid gͦ meliꝰ ciues illiꝰ urbis

Expanded text:
 olim a Graecis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitbem totam cunctosque in ea homines incendio concremavit. Hoc meruit Ilium, non a Graecis, quos sua irritaverat iniquitate, sed a Romanis, quos sua calamitate propagaverat; diis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram ciuitatem; hinc eos iratus incendit uel potius penitus extipartium civilium Sylla dux fuit, adhuc armis rempublicam recuperare moliebatur: horum bonorum initiorum nondum malos eventus habuit. Quid ergo melius cives illius urbis
Abbreviated transcription (Latin):
iicio habuere qui enea duce ꝓfugi sedibus
incertis uagabantur. Cũq hiis aborigines
genꝰ hũanũ agreste sine legib sine imperio
liberũ atq solutũ. hii postꝙͣ in una menia
dispari lingua alio more uiuẽtes incredibile¬
est memoratu ꝙͣ facile coaluerũt. et post

Expanded text:
ni, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, cumque iis Aborigines, genus hominum agreste, sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum. hi postquam in una moenia mili lingua, alius alio more viventes, incredibile memoratu est quam facile coaluerint: ita
Abbreviated transcription (Latin):
facto nperioq romuli alienũ ẽ. qm̃ de¬
buit utiq uindicari. tota hͦ illa ciuitas
fecit. qd tota ꝯtempsit: et non iã frẽm
s pr̃em qd̾ est peiꝰ occidit. Uterq enĩ fuit
conditor: ubi alter scelere ablatꝰ. nõ ꝑmissꝰ
est ẽẽ regnator. Non ẽ ut arbitror ꝙ dicat᷑.
quid mali troia meruerit. ut eam dii
desererent quo posset extiugui et quid
boni roma. ut eã dii in habitarẽt qͦ poss
augeri: nisi ꝙ uicti inde fugerũt. et se
ad istos qͦs pariter deciperent contulerũt
.ino uero et illic mãserũt ad eos more
suo decipiendos. qui rursus easdẽ teruas
habitarẽt: et hic easdem artes fallacie
sue. magis eciam exercendo. maioribz
honorib gloriati sunt.

Expanded text:
facto imperioque Romuli alienum est: quoniam defacto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam exercendo maioribus honoribus gloriati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Liud adicio: qr si eousq pcta hõi
Lillis niuinib displicerent ut offest
paridis facto desertã troiã ferro ignibusq
douarent: magis eos cõtra romanos mo¬
ueret romuli frater occisus. ꝙͣ contra tro¬
ianos gretus maritꝰ illusus: magis ir¬
ritaret paruicidiũ nastentis. quã regnã¬
tis adulteriũ ciuitatis. Nec ad cau sam
quã nũt/ agimiꝰ. interest utrũ hͦ fieri ⁊ omu¬
sus iusserit. aut romulus fecerit: qd̾ młti
impudentia negarit młti pudore dubitãt:
multi dolore dissimulãt. Nec nos itaq in
ea rediligenciꝰ requirenda: ꝑ multorũ
scriptorũ ꝓpensa testimonia demoremur
Romuli fratrem palã constat occisũ: nõ
ab hostib non ab aliens. Si autẽ ꝑꝑe¬
trauit aut ĩperauit hoc ronuilus: magis
ip̃e fuit romanoꝵ ꝙͣ paris troianorũ
caput. Cur igitur troianis irã deoꝵ ꝓuo¬
cauit ille aliene ꝯiugis raptor: et eoꝵ dẽ
deoꝵ tutellam romairis inuitauit iste
sui frĩs extinctor: Si autem illud stelus

Expanded text:
liud adicio, quia, si peccata hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus iusserit aut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a