comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parisius. & habito cõmuni consilio ꝑtras¬
tari oport& quid dehis fieri debeatuitũ
incisa cȩfariȩ ut reliqua plebs halirant᷑.
ancerte his interfectis. regnũ fr̃is nr̃i
internas in &ipsos equalitato siabita diue¬
damus. De quib uerbis aleualde gaiusus.
parisius uenit. lactauerat etũ childebrtꝰ
uerbũ in paplo. obhoc nos conuenure reges.
quasi paruulos illos eleuaturos uiteeno
Cũ uenissent aut̃. misert̃ ad reginã quȩ
tõ in ipsa urbe marabat᷑ dicentes. Dirige
paruulos ad nos. ut sublinentur inregno
At illa gauisa. nesciens dolũ illorũ. Adto
me puto amisisse filiũ. si uos uideaͬ i etꝰ
regno subistiau. Qui hadetintes app̃henisi
st̃ statiͣ. ac separati a pueris & nuititorib
suis. Custo diebant᷑ utriq scorsũ pueri.
& seorsũ hi paruuli. Tc̃ childebirtꝰ atii
nato gladio. Qui uenienis. ostondit it¬
gine uttaque dicens. Voluntatẽ tuã o
sis crinibi eos uiuere iubeas. anutrumq.

Expanded text:
Parisios, et habito communi consilio pertracParisios, et habito communi consilio pertractare oportet, quid de his fieri debeat: utrum incisa caesarie ut reliqua plebs habeantur, an certe his interfectis, regnum germani nostri inter nosmetipsos aequalitate habita dividatur. De quibus ille verbis valde gavisus Parisios venit. Jactaverat enim Childebertus verbum in populo, ob hoc hos conjungi 124 reges, quasi parvulos illos elevaturos in regno. Conjuncti autem miserunt ad reginam, quae tunc in ipsa urbe morabatur, dicentes: Dirige parvulos ad nos, ut sublimentur in regno. At illa gavisa, nesciens dolum illorum, dato me puto amisisse filium, si vos videam in ejus regno substitui. Qui abeuntes, apprehensi sunt statim, ac separati a pueris et nutritoribus suis, custodiebantur utrique, seorsum pueri, et seorsum hi parvuli. Tunc Childebertus atque  evaginato gladio. Qui veniens ostendit reginae utraque, dicens: Voluntatem tuam, osis crinibus eos vivere jubeas, an utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ommatius trib annis p̾fuit. Hic enĩ ex
iussu chlodo meris regis cuiꝰ supͣ meminimus
ordinatus .ẽ. luo qͦꝙ migrante . leo septem
mensib ministrauit. Hio fuit uir sit enuus
& utilis in fabrica operis lignaru. Quo de
degildȩ trili annis turonioã rexert ȩcołam
Quib defunctis. francilio ex senatoribus
substituit᷑. Anno igit᷑ tertio epãttis suicũ
dnĩci natalis nox alma paptis effulsisset.
idem pontisox priusquã aduigilias descon¬
der&. iussit sibi pooulũ ministrari Adue¬
niens aũt puer. sine mora porrexit.
Quo hausto. mox spiritũ fudit. Unde
in dubitatũ est. uenino eũ fuisse interum¬
ptũ. Quo decedente. inuriosus unꝰ eciuib¬
quintus decimus post beatt̃ Martinũ cathe¬
dram pantificalem adeptus est¬
um aut̃ chrodegildis regina parisius mora¬
rocur. uideas childebertꝰ qđ matit sua filios
cliledomeris quẽ supͣ inimorauimꝰ unico
affectu diliger&. inuidia ductꝰ. ac metuins
ne fauente regina admitterent᷑ in regna.

Expanded text:
Ommatius tribus annis praefuit. Hic enim ex iusso Chlodomeris regis, cui supra meminimus, ordinatus est. Illo quoque migrante, Leo septem mensibus ministravit. Hic fuit vir strinuus atque utilis in fabrica operis lignarii. Quo defdigilde regine, tribus annis Toronicam rexerunt eclesiam. Quibus defunctis, Francilio ex senatoribus substituitur. Anno igitur tertio episcopatus sui, cum dominici natalis nox alma populis effulsisset, idem pontifex, priusquam ad vigilias discenderet, iussit sibi poculum ministrari. Adveniens autem puer, sine mora porrexit. Quo hausto, mox spiritum fudit. Unde indubitatum est, veneno eum fuisse negatum. Quo decedente, Iniuriosus unMartinum, cathedram pontificalem sortitus est autem Chrotechildis regina Parisios moraretur, videns Childebertus, quod mater sua filios Chlodomeris, quos supra memoravimus, unico affectu diligeret, invidia ductus, ac metuens ne favente regina admitterentur in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
ditionibꝰ subugauit. Regnauit aũt̃
usuꝰ apud burdeg alensẽ urbẽ hnemẽ
agens. cunctos thẽsauros alarioi au¬
ferens ecolisinã uenit. Cu tantã dñs
gr̃am contulit. ut in e̾tus contẽplatio¬
ue. muri sponte corruetent. Tc̃ exclu¬
sis gothis. urbẽ suo dominio subiugauit
Post hec patrata uictoria turonis est re¬
gressus.¬
gitur ab anastasio imperature do di
manũ ꝓropria spargens uoluntate
grossus aut̃ aturonis parisius uenit.
Ibiq eathedrã regni constituens. Ibi
& theoderirus adeum uenit
iniq uugrante eusto chioturotorũ
enõ octauo post sc̃m Marcinũ. licinius
turonicis ep̃s ordinatur. Huiꝰ tẽpore
bellaͣ suꝑ erius scriꝑtũ gestum est.
& huius temporeeblo uouins rex
turonis uenit. Hio fert᷑ in oruente
fuisse. ac loca uisttas sescõꝵ. ipsãq.
adisse huerosolimã. & loca passionis de
resurrectionis dñice quȩ in euangetus
legiuius sepe uidisse. xl De m̾terit

Expanded text:
ditionibus subjugavit. Regnavit autem ditionibus subjugavit. Regnavit autem vero apud Burdigalinsi urbe hiemem agens, cunctos thesauros Alarici a Tholosa auferens, Ecolisnam venit. Cui tantam Dominus gratiam tribuit, ut in eius contemplatione muri sponte corruerent. Tunc, exclusis Gothis, urbem suo dominic subiugavit. Post haec, patrata victuria, Turonus est regressusgotio. Ab Anastasio imperatore accepimanu propria spargens, voluntate gressus autem a Turonis Parisios venit: ibique cathedram regni constituit. Ibi et Theudericus ad eum venit. migrante Eustochio Turonorum episcopo, octavus post sanctum Martinum Licinius Turonicis episcopus ordinatur. Hujus tempore bellum superius 96 scriptum gestum est. Et hujus tempore Chlodovechus rex Turonis venit. Hic fertur in Oriente fuisse, ac loca visitasse sanctorum, ipsamque adiisse Hierosolymam, et loca passionis ac resurrectionis dominicae, quae in Evangeliis legimus, saepe vidisse. XL. Cum aut
Abbreviated transcription (Latin):
nterea chlodo uetis rex cũ alarico
rege gothorũ in campo uodadense
decimo ab urbe nuiliario conuetut.
& confligentib eis emuiꝰ resistunt
uictoriã dño adiuuante optinuit:
Habebat aut̃ in adiutoriũ suũ filiũ
sigibirti laudi nomine cheodericũ
Hic sigibertus puguans contra ala¬
matiuos aptid tul biacense oppidum.
ꝑ cussus ingeniculo claudicaliat
Porrorex cũ fugatis gotdus alaricũ
rigem interficero. duo ex adirso
subito aduenietes. cũ contis utraq
eius latria feriunt. Sedduulio
ta loriee quã uelocis oqui neptririe
exemptus ẽ. Maximus ibi tuno
aruernorũ popłs qui cũ apollinart
uenerat . & qͥ pͥmi eraqs ex senatorib
corruerẽ. De hac pugna amalatic silius
alarici inhyspaniam fugit. regnũq. pa¬
tris sagaciter occupauit. chlodo ueus
uͦ filium suũ theodericũ ꝑ albigensem
ac rutenã ciuitatẽ aruernis dirigit
Qui abiens urbes uias afinib gothoꝵ
usq burgundionũ terminũ. patrissui

Expanded text:
nterea Chlodovechus rex cum Alarico rege Gotthorum in campo Vogladense, decimo ab urbe Pictava milliario convenit: et confligentibus his eminus, resistunt victoriam, Domino adjuvante, obtinuit. Habebat autem in adjutorium suum filium Sigiberti Claudi, nomine Chlodericum. Hic Sigibertus pugnans contra Alamannos apud Tulbiacense oppidum percussus in geniculo claudicabat. Porro rex, cum fugatis Gotthis Alaricum regem interfecisset, duo ex adverso subito advenientes, cum contis utraque ei latera feriunt. Sed auxilio tam luricae quam velocis equi, ne periret, exemptus est. Maximus ibi tunc Arvernorum populus, qui cum Apollinare venerat, et primi qui erant ex senatoribus corruerunt. De hac pugna Amalaricus, filius Alarici, in Spaniam fugit regnumqtris sagaciter occupavit. Chlodovechus 95 vero filium suum Theudericum per Albigensem ac Ruthenam civitatem ad Arvernis dirigit. Qui abiens urbes illas, a finibus Gotthorum usque Burgundionum terminum, patris sui
Abbreviated transcription (Latin):
infixit. Sic inquit tu suessi onis in urceo
ilto fecisti. Quomortuo. reliquos absce¬
occasi ont᷑ timorẽ statuens. multa biella
uictoriasq. fecit Nam decinio regnisui
anno thariugis bellũ intulit. cosdanq¬

Expanded text:
defixit. Sic, inquit, tu apud Suessionas in urceo defixit. Sic, inquit, tu apud Suessionas in urceo illo fecisti. Quo mortuo, reliquos abscecausam timorem statuens. Multa bella, victoriasque fecit. Nam decimo regni sui anno, Thoringis bellum intulit, eosdemq
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. extra partẽ concederenon
abnuatis. Hec rege dicente. illiquoꝵ
tuo sumus dominio subiugati. Nunc
qđ tibi bene placitũ uidetur facito
Nulius enĩ potestati tuȩ resistere ua¬
lec. Cum liȩt ita dixissent. unus leuis.
inuidus ae facilis cũ uoce magna ele¬
uatã bipennã urceo impulit᷑ dicenis.
Hihil iunc accipies nisi quȩ telu sors
uera largiet᷑. Ad liȩc olistupe factis
omnib rex in iuriã fuã patuntiae¬
lenitate cosiereuit. Aeceptũq urccũ
nuntio ȩt ł astico riułdiait seruans
abditũ sub pectore uulnus Transae¬
to uͦꝰ anno. iussit omnẽ cũ armoꝵ
apparatu aduecure falangã osten¬
surã in campo mareio seio. armoꝵ
nitorem Utrũ ubi cunctos circtur
deliberat. uenit adurcei ꝑcussorem
neq securis est utilis Et app̾hensa
securi ciꝰ terrȩ deiecit At ille cũ pau¬
lulũ inclinatus fuiss& adrecolligendũ
rex eleciatis manib securĩ suã cap̾iti eiꝰ

Expanded text:
dicebat extra partem concedere non dicebat extra partem concedere non abnuatis. Haec rege dicente, illi quorum tuo sumus dominio subjugati. Nunc quod tibi beneplacitum videtur, facito: nullus enim potestati tuae resistere valet. Cum illi haec ita dixissent, unus levis, invidus ac facilis, cum voce magna, elevatam bipennem urceo impulit, dicens: Nihil hinc accipies, nisi quae tibi sors vera largitur. Ad haec obstupefactis omniblenitate coercuit, acceptumque urceum nuntio eclesiastico reddidit, servans abditum sub pectore vulnus. Transacto vero anno iussit omnem cum armorum apparatu advenire falangam, ostensuram in campo Marcio horum armorum nitorem. Verum deliberat, venit ad urcei percussorem, neque securis est utilis; et apprehensam securim ejus in terram dejecit. At ille cum paululum inclinatus fuisset ad colligendum eam, rex elevatis manibus, securim suam capiti ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uerit sibe bellũ ob eiꝰ retentationẽ infer¬
riratille mituns ne ꝓpter eũ uã fran¬
corũ incurrera. ut gothorũ mosiẽ pa
uere. uinctũ legatis tradidit. Quẽ cho¬
dotieus recentũ custodix mancipari
p̾cepit. regnoq eiꝰ accento eũ gladio
claiferirim andauit. Eo tempore mul¬
tȩ excłȩ achlodouei exerritu dep̃date
st quia erat ille adhuc fanaticis errorili
inuolutus. Igitur de eccła remensi ur¬
ceum mirȩ miagnitudinis ac pulchritu¬
dinis hastos abistulerant. cũ reliquis
xco ł astici munis terii ornamentis. Heat¬
dus missos ad regẽ. poscens. ut si aliuã de
sacris uasis reciꝰ pere ñ mereretꝰ᷑ saltan
uł urceũ eccłȩ suȩ recipera. hyc auduns
rex. aitiiuntio. Sequere nosuisq suesso¬
nis. quia ibi cuncta quȩ dl quisita sunt
diuidenda erẽ: Cumq miln uas illud
sors dederit. quȩ papa poscit adimple¬
bo. De hinc ueniens suessionis cuncta
o forcissimi preliatores. ut saltom uas
istud. hoc enĩ deurceo supta memorato

Expanded text:
inferri. At ille metuens, ne propter eum iram Francorum incurreret, ut Gotthorum pavere mos est, vinctum legatis tradidit. Quem Chlodovechus receptum custodiae mancipari praecepit: regnoque ejus accepto, eum gladio clam feriri mandavit. Eo tempore multae ecclesiae a Chlodovechi exercitu depraedatae sunt, quia erat ille adhuc fanaticis erroribus involutus. Igitur de quadam ecclesia urceum mirae magnitudinis ac pulchritudinis hostes abstulerant, cum reliquis ecclesiastici ministerii ornamentis. Eus missos ad regem dirigit, poscens ut si aliud de sacris vasis recipere non mereretur, saltem vel urceum ecclesia sua reciperet. Haec audiens rex, 79 ait nuntio: Sequere nos usque Suessionas, quia ibi cuncta quae acquisita sunt, dividenda erunt. Cumque mihi vas illud sors dederit, quae papa poscit, adimpleam. Dehinc adveniens Suessionas, cunctoo fortissimi praeliatores, ut saltem mihi vas istud hoc enim de urceo supra memorato
Abbreviated transcription (Latin):
isita gestis. mortuo childerico regna¬
uit d̾h ladoueus filius eiꝰ peo. Anno
aũt quinto regnieiꝰ. Siagrius romanoꝵ
rex ȩgidi filius apuđciuitatẽ suessctu
cam quã supra mimoratꝰ ȩgidius tenu¬
erat. sedẽ habebat. Suꝑ quem chlodo¬
ueus cũ raganario parente suo ꝗa & ipse
reguũ tenuerat ueuens. campum pu¬
gne p̃parari dẽpofeit. Sedne iste distu¬
lt de resistere metuit. Itaq inter sẽ
utrisq nugnantib. si agrius elisũ cer¬
ner exercitũ terga uertit & ad a¬
tricum regẽ godiorũ cursuueloci

Expanded text:
is ita gestis, mortuo Childerico, regnavit Chlodovechus, filius ejus, pro eo. Anno autem quinto regni ejus, Syagrius Romanorum rex, Aegidii filius, ad civitatem Suessionas, quam quondam supra memoratus Aegidius tenuerat, sedem habebat. Super quem Chlodovechus eum Ragnachario parente suo, quia et ipse regnum tenebat, veniens, campum pugnae praeparari deposcit. Sed nec iste distulit, ac resistere metuit. Itaque inter se utrisque pugnantibus, Syagrius elisum cernens exercitum, terga vertit, et ad Alaricum regem, Tolosam cursu veloci
Abbreviated transcription (Latin):
inultȩ uirtutes creberrime ostendunt᷑
Sc̃m uerb uindemalẽ gladio p̃ercuti p̾ce¬
pit. qđ & ita factũ ẽ in hoc certamine¬
Et octauianus archidiaconꝰ & multamilia
uiroꝵ ac mulierũ hanc fidẽ asserentes
inter empta atq debilitatast᷑. Sed pro
amore głȩ nihil erant hȩc sapplicia.
confessorib scĩs qͥ in paucis uexati. in mul¬
tis bene nouerant disponendos. uxta il¬
tẽporis ad futurã głam quȩ reuelabitur
in nobis. Multi tc̃ errantes a fide. accipien¬
& effusione sanguinis in nocentis. Hono
semorsib laniabat. In qͦ cruciatu uitã
indignã iusta morte finiuit. Huic chil¬
dericus successit. Quo defuncto. gele¬
simiris regnũ suscepit. Ipse qͦq a repu¬
blica superatus. uitã principatũq fini¬
uit. & sic regnũ decidit uuandalorum

Expanded text:
multae virtutes et creberrimae ostenduntur. multae virtutes et creberrimae ostenduntur. Sanctum vero Vindemialem gladio percuti praecepit, quod et impletum est in hoc certamineet Octavianus archidiaconus et multa milia virorum ac mulierum hanc fidem asserentes interempta atque debilitata sunt. Sed pro amore gloriae nihil erant haec supplicia confessoribus sanctis, qui in paucis vexati, in multis bene noverant disponendus iuxta iltemporis ad futuram gloriam, quae revelatur in nobis. IX. Multi tunc errantes a fide accipienet effusione sanguinis innocentis. Honorse morsibus laniabat: in quo etiam cruciatu vitam indignam justa morte finivit. Huic Childericus successit, quo defuncto, Gelesimiris regnum suscipit. Ipse quoque a republica superatus, vitam principatumque finivit: et sic regnum decidit Vandalorum
Abbreviated transcription (Latin):
colendus. uno timore metuendus. eo¬
de honore uenerandus. Nãq. errola
asserit falsa esse om̃ib manifestũ .ẽ. ui¬
dins aut̃ honoricꝰ rex assertionessuas
ꝑ scõrũ fidẽ głosã talit̃ denudari. nec
erugi sectã erroris. sed potius destrui. fa¬
mamq suipontificis in hoc scelere fuisse
detectã. scos dĩ post multa tormñta. post
equuleos post flãmas postungulas iussit
interfici. Beatũ uͦ eugeniũ decollariius¬
sit. sub eas pecie. ut si ea hora qua ensis
suꝑ uertic ẽ eiꝰ incumber& s̃ reuerteret᷑
adheretioorũ sectã ñ occideretur. ne
eũ pro martere ex colereã xp̃iant. seđ
exilio damnaret᷑. Qđ ita factũ esse mani¬
festũ .ẽ. Nã eũ imminenti morte inter¬
rogatꝰ fuiss&. simori ꝓfide catholica
destinar&. respandit. Hec enĩ .ẽ. sempi¬
terna ꝓ iustitiamori. Tc̾ suspenso gla¬
dio. apud albigens ẽ galliarũ urłiẽ exi¬
lio deputatus est ubiꝰ & finẽ uitȩ derr¬
sentis fecit. Ad cuius nunc sepulchrum

Expanded text:
colendus, uno timore metuendus, eodemque honore venerandus. Nam ea quae Cirola asserit, falsa esse cunctis est manifestum. VIII. Videns autem Honoricus rex assertiones suas per sanctorum fidem gloriosam totaliter denudari, nec erigi sectam erroris, sed potius destrui; fraudemque pontificis sui in hoc scelere fuisse detectam: sanctos Dei post multa tormenta, post eculeos, post flammas, post ungulas, jussit interfici. Beatum vero Eugenium decollari jussit, sub ea specie, ut si in ea hora qua ensis super cervicem ejus incumbebat, non reverteretur ad haereticorum sectam, non occideretur, ne eum pro martyre excolerent Christiani, sed exsilio damnaretur: quod ita factum esse manifestum est. Nam cum imminenti morte interrogatus fuisset si mori pro fide catholica destinaret, respondit: Haec enim est sempiterna vita, pro justitia mori. Tunc suspenso gladio, apud Albigensem Galliarum urbem exsilio deputatus est, ubi et finem vitae praesentis fecit. Ad cujus nunc sepulcrum
Abbreviated transcription (Latin):
erit. om̃is species eiꝰ confestim etiacuatur
Unde ñ in merito dñs in etigłio ait. Si sal
infatuatũ fuerit. in qͦ salut᷑ :Tt utiq
hoc est infatuari uellesetđo condiri. cũ
scnel factũ sufficiat. Nã audistis xp̃m
ego uos nec longinquitate aliqͣ obliuiscar.
nec morte aud̾bis diuellar. Scitote ꝗa
quocũq iefeceria diuidi agones. mecũ
est palma. Si ad exiliũ abicto. Beati iołis
eugliste exemplũ tenco si admortis exi¬
tium. uiuere mihi xp̃s .ẽ. & mori lucrum:
Si adfr̃s rediero implebit ds desiderium
ur̃m. At tam̃ sufficit modo qđ uob̃ñ tacui.
monui. instruxi. quomͦͣ potui. Immunis sũ¬

Expanded text:
erit, omnis species ejus confestim evacuatur. erit, omnis species ejus confestim evacuatur. Unde non immerito Dominus in Evangelio ait: Si sal infatuatum fuerit, in quo salietur ? Et utique hoc est infatuari, velle secundo condiri, cum semel factum sufficiat. Non audistis Christum ereatis, ego vos nec longinquitate aliqua obliviscar, nec morte a vobis divellar. Scitote quia quocumque me fecerint dividi agones, mecum est palma; si ad exsilium abiero, beati Joannis evangelistae exemplum habeo; si ad mortis exitium, Vivere mihi Christus est, et mori lucrum . Si rediero, fratres, implebit Deus desiderium vestrum. Attamen sufficit modo, quod vobis non tacui: monui, instruxi, quomodo potui; ideoqu
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑsequendũ xp̃i anos rex ꝑdiuersa
trãtismit teros. sc̃m eugenium ep̃muitũ
suȩ repperit ꝑsecutor. Aue̾ ita uiolenter
rapuit ut nec ad cohortandũ gregem
xsianũ abire ꝑmittera. Eleuero cũ se
uider& ab duci. epłam ciuib ꝓ custo di¬
enda fide catholica huiꝰ modunisit. Di¬
lectissimis & inxp̃i amore dulcissimis
filiis & filiab eccłȩ mͥ ado cõmisse. eu¬
genius epãs. Regalis emanauit auctoritas
ꝓexercenda fide catholicaeditis nos a car¬
tagine p̃cepit uenire. Et ideo ne abiens
a uobis exclam dĩin ambiguo hoc. ẽunsus¬
stor silentio reliquissẽ. necessariũ duxi
Has ꝓmeuicarias litteras ur̃e dirigore
sc̃itati. In quib ñ sine lacrimis peto. hortor.
manro. & satis habundeq obtestor ꝑ dĩ
inaiestatẽ ꝑ trem̃ dũ udiciidiẽ. atq ad¬
tisinatis gr̃am. custo dientes chrysmatis
unctiouem. Nemopost aqͣm reuertat᷑ ad
aquas. renatꝰ ex aqua. Nutu enĩ dĩsal in
aqua efficit᷑. Sed siin aqua redactũ fu¬

Expanded text:
ad persequendum Christianos rex per diversa transmitteret, sanctum Eugenium episcopum,suae reperit persecutor: quem ita violenter rapuit, ut nec ad hortandum gregem Christicolum abire permitteret. Ille vero cum se videret abduci, epistolam civibus pro custodienda fide catholica hoc modo transmisit: « Dilectissimis et in Christi amore dulcissimis filiis et filiabus Ecclesiae mihi a Deo commissae, Eugenius episcopus. « Regalis emanavit auctoritaspro exercenda fide catholica edicto nos ad Carthaginem venire praecepit. Et ideo ne abiens a vobis Ecclesiam Dei in ambiguo, hoc est in susstor silentio relinquerem; necessarium duxi has pro me vicarias vestrae dirigere sanctitati, in quibus non sine lacrymis peto, hortor, moneo, et satis abundeque obtestor per Dei majestatem et per tremendum judicii diem, atque adtismatis gratiam, custodientes chrismatis unctionem. Nemo post aquam revertatur ad aquam, renatus ex aqua. Nutu enim Dei sal ex aqua conficitur; sed si in aquam redactum fu
Abbreviated transcription (Latin):
dere secđm opera sua. Si reuersꝰ fucro
fr̃s uidebouos in hac uita. sireuersus ñ¬
fuero. in debo uos in futuro : Dico uobis.
Ualete. orate ꝓ nobis & teiunate. ꝗd
retuniũ & elemosina semꝑ ad misecdiã¬
dm̃ deflexert᷑. Mem̃tote scriptũ in eu¬
angłio. Nolite timereeos qͥ occidunt
corpus. anmiã aũt ñ posst̾ occidere
Tunete aut̃ eũ. qͥ post quã occiderit. hab&

Expanded text:
secundum opera sua. Si reversus fuero, fratres, videbo vos in hac vita; si non reversus fuero, videbo vos in futuro. Dico vobis: valete, orate pro nobis et ieiunate, quia ieiunium et elemosina semper ad misericordiam deflexerunt. Mementote scriptum in euangelio: 'Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; timete autem eu
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ diu̾cũ fuiss& mancipatus & sc̃am
agei& ui secło uitã surrȩtert᷑ cintra
statẽ a reb eccłe actũ ei uictũ & trim¬
em relinquentes. ad sumã eũ contume ã
redegert̃ Sed ñ longite᷑ potis spatiarr

Expanded text:
cium dominicum fuisset mancipatus, et sanctam ageret in saeculo vitam, surrexere contra state a rebus Ecclesiae, arctum ei victum et tenuem relinquentes, ad summam eum contumeliam redegere. Sed non longi te
Abbreviated transcription (Latin):
aratione ab excelsa arce sciꝑbix p̾ceps
allideret᷑ Aui ñ ambiguntur posside¬
contra sc̃m dĩ & ep̃m suũ¬
nterea cũ iam tirror francorũ resona¬
r& in his partilis. & om̃s eos amore de¬
siderabili cuperent regnare : sanctus
a prunculus lingoniex ciuitatis ẽp̃s
apud burgundiones coepit haberi su¬
spectus. Cumq odiũ de die indiem
crescer&. iussum est ut clam gladio
feriretur. Quo ad eũ ꝑlatonuntio.¬
nocte a castro diuionensi ꝑ murũ di¬
missus apuernis aduenit. ibiq. uxta
uerbũ dñi qđ posuit in orȩ sc̃i Sỹdomi
undecimus datur ep̃s.¬

Expanded text:
oratione ab excelsa arce superbiae praeceps oratione ab excelsa arce superbiae praeceps allideretur. Qui non ambiguntur pariter possidecontra sanctum episcopum suuterea cum jam terror Francorum resonaret in his partibus, et omnes eos amore desiderabili cuperent regnare, sanctus Aprunculus, Lingonicae civitatis episcopus, apud Burgundiones coepit haberi suspectus. Cumque odium de die in diem cresceret, jussum est ut clam gladio feriretur. Quo ad eum nocte a castro Divionensi per murum dimissus Arvernus advenit, ibique iuxta verbum Domini, quod posuit in ore sancti Sidonii, undecimus datur epis
Abbreviated transcription (Latin):
furrat fuisse participẽ. Uerũ tibiiu¬
dex quẽ ad te transinitter& soluciit
corpit inquirere. ego me intͣ reliquos
occulere eoepi & d tergostatuo trac¬
tans aptid menetipsũ ne forteego qͥ
nefas sũ hominimittar. Dum hȩc̾ metã
ta citꝰ uoluerẽ. amotis om̃ib rimansi
solus inpublicai Uocatusq aiudice. ꝓpi¬
us acceđo. Cuiꝰ uirtutẽ atq spleudorim
intuens. corpi hebes effectus titubare
dep̾catus ẽ. Tu uͦ ne morã facias adcun¬
dũ. quia sub grandi testificatione
nuhi p̾cepit rex ille hȩo loqui dicens
Si tacueris. morte pessima moricris.
Hec eo loquenit. ex territus prb̃r elapso
de manu eiꝰ calice. reddidit spiritum.
ac de reaccubitu ablatꝰ mortuus sepul¬
turx mand̾atus. ẽ: possessurus infer¬
nũ cũ satellite suo : Tale iudiciũ suꝑ
cantumaces clericos dñs in hoc p̃tulit
mundo ut unis arrii sociaret᷑ morti.
alius tam quã sỹ mon magus apłi sc̃i

Expanded text:
fuerat, fuisse participem. Verum ubi jufuerat, fuisse participem. Verum ubi judex, quem ad te transmitteret, sollicite coepit inquirere, ego me inter reliquos occulere coepi, et a tergo steti, tractans apud memetipsum, ne forte ego, qui notus sum homini, mittar. Dum haec mecum tacitus volverem, amotis omnibus remansi solus in publico: vocatusque a judice, propius accedo. Cujus virtutem atque splendorem contuens, coepi hebes effectus titubare deprecatus est. Tu vero ne moram facias ad eundum, quia sub grandi testificatione mihi praecepit rex ille haec loqui, dicens: Si tacueris, morte pessima morieris"'. Haec eo loquente, exterritus presbiter, elapsum de manu calicem, reddidit spiritum; ac de recubitu ablatus mortuus sepulturae mandatus est, possessurus infernum cum satellite suo. Tale iudicium super contumaces clericos Dominus in hunc praetulit mundum, ut unus Arrii sortiretur mortem, alius tamquam Simon Magus apostoli sancti
Abbreviated transcription (Latin):
rant ꝓtuuus omnem facultatt᷑ rccłe
đs cognoscens iustiorẽ mne essesydonio.
largiusq est mihi hanc potestatem
Cumq ꝑ totã urbẽ suꝑbus ferritur.
adueniente die dñico qͥ imminebat
post transitũ sci uiri. p̃p arato epulo
ius sit cunctos ciues in domo excłȩ inui¬
tari. despectisq seniorib primꝰ recum¬
bit inthoro. Cui oblato poculo pin¬
cerna ait Domine miuidi somnium.
qđ si ꝑmittis edicã. Uidebã hac nocte
dtũca. & ecce erat domus magna. &
debat cunctis potestate p̃stañtior.
cui assistrbant multi sacerdotũ in
trepidus contemplartri conspicto eminꝰ
inter eos beatum s ydonium asstare. & cũ
pres bitero illo tibi carissimo qui ante
hos paucas annos de hoc mundo mi¬
grauit attente litigantem. Quo
d̾e uicto. iub& eũ rex ut inimis carceris
angustiis retrudat᷑. Ablatoq isto con¬
trã te iterũ surger& dicens. te in eo sce¬
lere ꝓptͣ qđ & ille prior damnatus.

Expanded text:
rat, protinus omnem facultatem ecclesrat, protinus omnem facultatem ecclesDeus, cognoscens, me iustiorem esse Sidonio, largitusque est mini hanc potestatem'. Cumque per totam urbem superbus feritur, adveniente die dominico, qui inminebat post transitum sancti viri, praeparato epulo, iussit cunctos cives in domo ecclesiae invitari, dispectisque senioribus, primus recumbit inculo, ait: Domine mi, vidi somnium, quod si permittis edicam: Videbam hac nocte dominica, et ecce erat domus magna, etdebat, cunctis potestate praestantior: cui assistebant multi sacerdotum in trepidus contemplarer, conspicio eminus inter eos beatum astare Sidonium, et cum presbytero illo tibi carissimo, qui ante hos paucos annos de hoc mundo migravit, attente litigantem. Quo devicto, jubet rex ut in imis carceris angustiis retrudatur; ablatoque isto, contra te iterum insurgere, dicens te in eo scelere, propter quod ille prior damnatus
Abbreviated transcription (Latin):
potestati. cuineq ã dõ. neq ab homitu¬
bus aliquit est cõmissũ. De hinc beatꝰ
sacer dos uno adhuc maniate nihilo¬
muꝰ inimico. sue restituit᷑ potestati
Factũ est aut̃ põsthȩc ut accedente febre
egrotare coepiss&. Qui rogat suos ut
eun inȩccłam ferrent. Cunq ibidem
illatus fuiss&. conueniebat ad eũ mul¬
titudo uirorũ ac mulierũ. simulq.
etiã infantũ plangentiũ atu. dicentiũ
Eũrnos deseris pastor pone. dut cin
nos quasi orphanos relinquis: Nũ qd
erit nobis post transitũ tuũ uita : Nũ
erit post modũ qui nos sapientiȩ sale
sic & condiat. aut ad dñiei noministi¬
morem talis prudeuteȩ rationerẽ¬
arguat: Hycd̃ hissimilia populiscũ
magno fletu dicentib tandẽ sacer¬
dos sp̃u inseseõ influente respondit
Nolite timere opopłi. Eccefr̃ in rus
abrunculus ioruit & ipse erit sacerdos
ur̃. Qui ñ intellegentes. putabant et̃
loqui aliꝗđ in extasi. Quo inigrante.

Expanded text:
potestati, cui neque a Deo, neque ab hominipotestati, cui neque a Deo, neque ab hominibus aliquid est commissum. Dehinc beatus sacerdos, uno adhuc manente nihilominus inimico, suae restituitur potestati. Factum est autem posthaec, ut accedente febre aegrotare coepisset: qui rogat suos, ut eum in ecclesiam ferrent. Cumque illuc illatus fuisset, conveniebat ad eum multitudo virorum ac mulierum, simulque etiam et infantium plangentium atque dicentium: Cur nos deseris, pastor bone, vel cui nos quasi orphanos derelinquis? Nunquid erit nobis post transitum tuum vita? nunquid erit postmodum qui nos sapientiae sale sic condiat? aut ad dominici nominis timorem talis prudentiae ratione redarguat? Haec et his similia populis cum magno fletu dicentibus, tandem sacerdos, Spiritu in se sancto influente, respondit: Nolite timere, o populi, ecce frater meus Aprunculus vivit, et ipse erit sacerdos vester'. Qui non intellegentes, putabant, eum loqui aliquid in extasi. Quo migrante, p
Abbreviated transcription (Latin):
in inatus fuissu eũ de ȩccła se extrahere¬
uille signũ ad matutiuos audrens
fuisse commotũ. feruens felle contra
sc̃m dĩ surrexit. Hoc iniquo corde ȩx¬
plere cogitatis qđ die precedente
tractauerat. Ingrissus quiẽ in scrrseũ
suũ dũ uentrẽ pei purgare. nititur
spiritum ex alauit. Depel¬
talut enĩ eũpuer a foris cũ cereo domũ
egresscirũ. iamq. aduenerat lux. & sa¬
telles eiꝰ ĩ. ⁊ est alius prbn. mittit nuntiũ
dicitis. Ueni. ne tarderis. ut qđ nobis die
hesterna conuenit pariter expleamus
Sed cũ responsa dare differr& ex ani¬
mis. eleuato puer uelo astii. repperit
dñm suꝑ sellulã secessi defunctũ. Unde
ñ dubitandũ . ẽ. ñ nunoris criminis hunc
reũ esse quĩ arriũ illũ. cui similẽ in se¬
cessũ furrt interanea deposita & per
partes inferiores rgesta. ꝗa nec illud̃
sine heresi potestt accipi ut in excła
sĩ ob audiatur sacerdos dĩ cui ad pas¬
cenddũ oues cõmissȩ st̃. & ilese ingirat

Expanded text:
minatus fuisset eum de ecclesia velle extrahere, signum ad matutinas audiens fuisse commotum, fervens felle contra sanctum Dei, surrexit, hoc iniquo corde explere cogitans, quod die praecedente tractaverat. Ingressus autem in secessum suum, dum ventrem purgare nititur, spiritum exhalavit. Exspectabat enim puer aforis cum cereo dominum egressurum. 74 Jamque advenerat lux, et satelles ejus, id est alius presbyter, mittit nuntium, dicens: Veni, ne tardaveris, ut quae nobis die hesterna convenerant, pariter expleamus. Sed cum responsa dare differrmis, elevato puer velo ostii repperit dominum super sellula secessi defunctum. Unde indubitatum est, non minoris criminis hunc reum esse quam Arrium illum, cui similiter in secessum fuerunt interna deposita per partis inferioris egestum, quia nec istud sine heresi potest asia non obediatur sacerdoti Dei, cui ad pascendum oves commissae sunt, et ille se ingerat
Abbreviated transcription (Latin):
apud urbẽ aruernã uictorius cuiꝰ supͣ
metinimꝰ moraret᷑. fuit in monastirio be¬
ati cirici urb̃ ipsius abba abrahãtiomaie.¬
qui fide atq. operibi ab rabe illi us prioris
grã refulgebat. sicut in lidro uitȩ rius
conscrips imus. Sc̃s uͦ sydonius tanta fa¬
cundiȩ erat. ut plerũq exnprouisu
luceilentissime quȩ uoliuss&. nulla ob¬
sistente mora cõponera. Centigit autẽ
quadã die ut adfestiuitatẽ basilicx mo¬
nasttru cuiꝰ supͣ meminimꝰ incutatꝰ auee¬
der&. Ablatoq sibui equiter libello ꝑ quẽ
cunctũ festiuitatis opus explicuit. ut
ab om̃ib ⁊ murretir. nec putarerur ab
adstantib ibidem hocrune᷑ locutũ fu¬
isse. sed angelũ. Qđ in pͣfatione libri
quẽ demissis ab rocoͣpositis coniuxunꝰ
plenius declarauimꝰ. Cũ aũt magnificȩ¬

Expanded text:
apud urbem Arvernam Victorius, cui supra meminimus, moraretur, fuit in monasterio beati Quirici urbis ipsius abba Abraham nomiqui fide atque operibus Abrahae illius prioris gratia refulgebat, sicut in libro vitae eius scripsimus. Sanctus vero Sidonius tantae facundiae erat, ut plerumque ex inproviso luculentissime quae voluisset, nulla obsistente mora, conponeret. Contigit autem quadam die, ut ad festivitatem basilicae monasterii, cui supra meminimus, invitatus accederet, ablatoque sibi nequiter libello, per qucunctum festivitatis opus explicuit, ut ab omnibus miraretur nec putaretur ab adstantibus, ibidem hominem locutum fuisse, sed angelum. Quod in praefatione libri, quem de missis ab eo conpositis coniunximus, plenius declaravimus. Cum autem e
Abbreviated transcription (Latin):
um acit̃ cognouiss& assertiones hereti¬
confessus. clam ut chrysmaret᷑ expe¬
tut. Cui ait sacerdos. Si uere credis¬
hoc qđ nosise dñs edocuit. debes ex¬
sequi. Aitaut̃ Siꝗs me confessusfu¬
erit corã hominibi: confitebor & igo
rũ corã patremeo qͥ est incelis. Sic̃¬

Expanded text:
um autem cognovisset assertiones haereticonfessus, clam ut chrismaretur expetiit. Cui ait sacerdos: Si vere credis, quod nos ipse Dominus edocuit debes exsequere. Ait autem, Si quis me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis.
Abbreviated transcription (Latin):
rex ignorans ꝗa saticf e at popłs
sequãtur fidẽ tuã. quã tu infirini¬
tati faueas populari. Tuenĩ escaput
popłi ñ populus caput cuũ. Si tu
adbellũ ꝓficiscaris. tu p̃cedis cateruas
hostiũ. & illi qͦ abieris subsequunt᷑. Unde
melius .ẽ. ut te p̃cedente cognoscant ueri¬
tatt̃. quã percunte te ꝑmaneant in er¬
rore. bam ds̃ non irridet᷑. Nix eñ diligit
eũ qͥ ꝓpter terrenũ regnũ eũ ñ confitet᷑
in sȩcło. ista ille ratione confusus usq ad
exitũ uite sue in hac insania ꝑdurauit.
nec publice equalitatt᷑ trinitatis uoluit
confiteri

Expanded text:
rex, ignoras quia satius est ut populus sequatur fidem tuam, quam tu infirmitati faveas populari. Tu enim es caput populi, non populus caput tuum. Si enim ad bellum proficiscaris, tu praecedis catervas hostium, et illae quo abieris, subsequuntur. Unde melius est, ut te praecedente agnoscant veritatem, quam te pereunte permaneant in errore. Nam Deus non irridetur. Non enim diligit illum qui propter terrenum regnum eum non confitetur in saeculo. Ista ille ratione confusus, usque ad exitum vitae suae in hac insania perduravit, nec publice aequalitatem Trinitatis voluit confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
laliunt uos. & ante reges & pside̾s
ducemini ꝓptͣ me intestimonium
illis & gentili. Iu uͦ cũsis rex & amullo
apprehendi formides seditionẽ pa¬
uescis popłi. ne creatorem omnium
in publico fatearis: Reluique
hanc stultitiã. & qđ cord̃e tedicis
ad tustitiã. ore ac̃t confessio fit ad
salitẽ. Sic & ꝓropħa ait. Confi¬

Expanded text:
t vos, et ante reges et praesides stabitis propter me in testimonium illis et gentibus. Tu vero cum sis rex, et a nullo apprehendi formides, seditionem pavescis populi, ne Creatorem omnium in publico fatearis. Relinque hanc stultitiam, et quod corde te dicis ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Sic et propheta ait: Confi
Abbreviated transcription (Latin):
S iniis nelsinquo signo ł in qua parte signi sol ł luna uersatur: hoc argumentũ assume
in primuis ꝑquigere ubi sit accensi olunȩ In illo mense ubi ruReT i psaerit accensio
euisdẽ mensis & quiui cesimã nonã iunationẽ habet : similit erit eiusdẽ mensis
ac censio & in ipsa die erunt simul sol & iuna. Ocinde computa ctatẽ Iunȩ qua r
sueer e multa plica aucies quia cotidie duodet̃ĩpartes clongatur a sole. Ipsim aut̃
quia unum quotq signũ d partes habet hoctam̃ scire debes ut pͥ mũ signũ in quo
luna accensa fuerit : rtstiurari facias deipso numero quo multiplicationẽ habutrs¬
siue chescens a sole longius ahit scu decres cons sol uicinior quã pridie fuerat reddi¬
multi plica ꝑ quatuor siunt ax partire ꝑ decẽ bis deni ax. duobius ergo signus¬

Expanded text:
s nosse in quo signo vel in qua parte signi sol et luna versentur, hoc argumentum assume: in primis perquire ubi sit accensio lunae. Lunae accensio sic erit: in illo mense ubi XXX erit, ipsa erit accensio ejusdem mensis, et qui vigesimam octavam lunationem habet, similiter erit ejusdem mensis accensio, et in ipsa die erunt simul sol et luna; deinde computa aetatem lunae, qualis fuerit, et multiplica XII, quia quotidie duodecim partes elongatur a sole; ipsum autemquia unumquodque signum triginta partes habet. Hoc tamen scire debes, ut primum signum, in quo luna accensa fuerit, restaurari facias de ipso numero, quem in multiplicatione habuersive crescens a sole longius abit, seu decrescens soli vicinior quam pridie fuerat reddimultiplica per quatuor, fiunt viginti; partire per decem, bis deni vies; duobus ergo sign
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia. sed signo scx crucis munitus
nihil ei inimicꝰ nocere patuit. Fert etiã
ipsũ in arce canto bernici muortis mona¬
stcriu collocasse. ulinc otatoriũ . ẽ. & ibn
se dieb quadragisime sc̃ę recludebat.

Expanded text:
cupiscentiam: sed signo crucis sanctae munitus, cupiscentiam: sed signo crucis sanctae munitus, nihil ei inimicus nocere potuit. Ferunt etiam ipsum in arce Cantobennici montis monasterium collocasse, ubi nunc oratorium est, et ibi se diebus Quadragesimae sanctae recludebat:
Abbreviated transcription (Latin):
Ne functo aut̃ apud artiernos namatto
ep̃o eparchius successit uirscĩssimꝰ atq.
religiosus. Et quia eo tẽpore ȩxcłam
paruã in framuros urbis in possessionẽ
habeba. ipsi sacerdoti in ipseꝰ qũ modo
salatatoriũ dicit᷑ in ansio erat. atq ad
gr̃as dõ tempore nocturno redꝗd endas
ad altariũ excłe consui gebat. Pactũ eͣ
aũt nocte quadã ingrediens pletiã xosam
a demotib: repperira ipsũq pͥncipã in
modũ ornatȩ mulieris in throni illius
cathedra residentẽ. Cui ait pontifex
O mrrecrix execranda. si sufficit tibi loca
cuncta uarus pollutionib inficere. sed¬
ad huo cathedrã adño consecratã feci¬
dasessionis tuȩ ascensione couiquinas.
Abscede a domo dĩ.ne a te amplius palu¬
attir. Cui ait. Iuia mibi merecricis nom̃
im ponis multas tibi parabo insudias
ob desuderia mulierũ. Et hȩo dicens. sieut¬
sicut fuinus euanuit. Veruui tam̃ sicirdos
tempitatus. ẽ. ꝑ cõmotionẽ corporis a con¬

Expanded text:
efuncto autem apud Arvernos Namatio episcopo, Eparchius successit, vir sanctissimus atque religiosus. Et quia eo tempore ecclesia parvam infra muros urbis possessionem habebat, ipsi sacerdoti in ipso, 72 quod modo Salutatorium dicitur, mansio erat, atque ad gratias Deo tempore nocturno reddendas ad altarium ecclesiae consurgebat. Factum est autem, ut nocte quadam ingrediens, plenam ecclesiam daemonibus reperiret, ipsumque principem in modum ornatae mulieris, in throni illius cathedram residentem. Cui ait pontifex: O meretrix exsecranda, non sufficit tibi loca cuncta variis pollutionibus inficere, adhuc et cathedram a Domino consecratam foetida sessionis tuae accessione coinquinas? Abscede a domo Dei, ne a te amplius polluatur. Cui ait: Et quia mihi meretricis nomen imponis, multas tibi parabo insidias ob desideria mulierum. Et haec dicens, sicut fumus evanuit. Verumtamen sacerdos tentatus est per commotionem corporis ad con
Abbreviated transcription (Latin):
t. ꝑpetuo domineris. Qđ si noluerit.
tc̃ qđ libuerit facies. Quo consilio
rex accepto. hostẽ redire iub& ad
patriã ꝓpriã. Tc̃ nussaleatione
ad gundebaudũ ut ei ꝑsingulos annos
tributa imposita redder e debeat iub&
Atille & de sĩsentisolui & deinceps
soluturũ se esse promittit

Expanded text:
ti perpetuo domineris. Quod si noluerit, ti perpetuo domineris. Quod si noluerit, tunc quod libuerit facies'. Quo consilio rex accepto hostem patriae redire iubet ad propria. Tunc missa legationem ad Gundobadum, ut ei per singulos annos tributa inposita reddere debeat, iubet. Ad ille et de praesenti solvit et deinceps solviturum se esse promittit
Abbreviated transcription (Latin):
ueũ rege̾ abiens ait. Coce ego huiilis
tuus pussime rex ad tuã potentiã ut¬
nio. relinquens illũ miserrimũ gunde¬
batdũ. Ađ si me pietas tua suscipert
dignetur. integrũ iumr famulũ atq.
fidelem. & tu & posteri tuil abiebitis.
Qđ ille promitissime colligens retinu¬
it. Erat enĩ iocundus in fabulis strr¬
nuus in consiliis. iustus unudicus. &
in comisso fidelis. Deuiq cħlodoueo
cũ om̃i exercitu circa muros urbis re¬
sidente. ait aredius. Si dignatur o
rex gła celsitudinis tuȩ paticos serino¬
fide integra ministrabo. idẽq uł tibi
re deliberas. Cur inꝗͦt retines exercitũ.
cũ loco firmissimo tuus resideat ini¬
micus De popularis agros. prata
de pascis. uineas dissetas. oliueta succi
dis. regionis fructus euertis interun.
& illum nocere nil p̃uales. Mitte po¬
tius legationẽ ad eũ. & tributũ quod
annis singulis ꝑ soluat tibi impone.
ut & regio̾ salua sit. & tributa ꝑsoluen¬

Expanded text:
vechum regem abiens, ait: 'Ecce! ego humilis vechum regem abiens, ait: 'Ecce! ego humilis tuus, piissime rex, ad tuam potentiam venio, relinquens illum miserrimum Gundobadum. Quod si me pietas tua recipere dignatur, integrum in me famolum atque fidelem et tu et posteri tui habebitis'. Quem ille prumptissime colligens, secum retenuit. Erat enim iocundus in fabulis, strenuus in consiliis, iustus in iudiciis et in commisso fidelis. Denique Chlodovecho cum omni exercitu circa muros urbis resedente, ait Aridius: 'Si dignanter, o rex, gloria celsitudinis tuae paucos humifide integra ministrabo; idemque vel tire deliberas. Cur, inquit, retines exercitum, cum loco firmissimo tuus resideat inimicus? Depopularis agros, prata depascis, vineas dissecas, oliveta succidis, omnesque regionis fructus evertis: interim et illi nocere non praevales. Mitte potius legationem, et tributum, quod tibi annis singulis dissolvat, inpone, ut et regio salva sit et tu tributa dissolven
Abbreviated transcription (Latin):
ueo aliqua parce regnisui cũ pace dis¬
cessit. uiennãq triumꝑhaus tam quã
si totũ iã possider& regnũ ingreditur.
Auctis ad huc chlodoueis pgeuiris post
gunirbaudũ abiit. ut eũ dectuitate
extractũ perimer&. Qđ ille audiens
pauore ꝑttrritꝰ metuebat ne eũ mors
rqrentina succider&. Habebat tam̃
secũ uirũ illustrẽ arediũ strenuã atq
sapientẽ. cui ad se aecersito. ait .Ual
lant me undiq angustix̧. & ꝗđ faciã
ignoro. quia uenerunt hi biarbari suꝑ
nos. ut nobis interemptis. reionem
totã euertant. Adhȩc dredius uit
Oporta te lenire feritatẽ hominis
ego fugere ate & ad eũ transire nre¬
simulabo Cũq. ad eũ accessero ego fa¬
ciã ut neq teneq ł anc noceat᷑ regi¬
onẽ. tantũ ut qđ tibi ꝑ meũ consiuum
manauero implerestudeas donec
calisã duiã dñs ꝓsperã facere sua puutate
dignet᷑. Et ille. faciã inꝗt quec umq
mandaueris. Hec eo dicente. uale
dicens aredius discessit. & adchlođo¬

Expanded text:
partem regni sui, cum pace discessit Viennamque triumphans, tamquam si iam totum possederit regnum, ingreditur. Auctis adhuc Chlodovechus rex viribus post Gundobadum abiit, ut eum de civitate extractum interemeret. Quod ille audiens, pavore perterritus, metuebat, ne ei mors repentina succederet. Habebat tamen secum virum inlustrem Aredium, strinuum atque sapientem, quem ad se arcessitum, aitlant me undique angustiae, et quid faciam ignoro, quia venerunt hi barbari super nos, ut nobis interemptis regionem totam evertant. Ad haec Aridius ait: Oportet te lenire feritatem hominis ego a te fugere et ad eum transire consimulabo. Cumque ad eum accessero, ego faciam, ut neque te neque hanc noceant regionem, tantum ut quod tibi per meum consilium demandaverit implere studeas, donec causam tu am Dominus prosperam facere sua pietate dignetur. Et ille: Faciam', inquid, 'quaecumque mandaveris'. Haec eo dicente, vale dicens Aridius discessit, et ad Chlodo
Abbreviated transcription (Latin):
diuion nom̃ est ꝑuenert. confligen¬
tesq suꝑ os caram fluuiũ . go degisilus
cħlodoueo coniungit᷑. ac uterq. exer¬
citus gundebaudĩ popłm atterit:
At ille dolũ frĩs quẽ ñ sus picabiatur ad¬
uertens. terga uertit. fugãq inut. ro¬
auennione̾ urbẽ ingredit᷑. Godegisi

Expanded text:
Divione nomen est pervenerunt. ConfligenDivione nomen est pervenerunt. Confligentesque super Oscaram fluvium, Godigiselus Chlodovecho coniungetur, ac uterque exercitus Gundobadi populum adteret. At ille dolum fratres, quem non suspecabatur, advertens, terga dedit fugamque iniit, RhoAvinionem urbem ingreditur. Godig
Abbreviated transcription (Latin):
massilietsi ꝓuintia retinebant. Eraut
aut̃ ta̾ illi quã popłi eoꝵ arriane fecte
subirsti Cumq se muicẽ imꝑugnarent.
auditis godegisilus chlodouei regis
uictoris. mest adeu̾ legationem oc¬
culte dicitis. Si mihi ad ꝑsequendũ frĩm
mrũ p̃bueris solatiũ. ut eũ bello intri fi¬
tibi quale tu ipseuelis iniungere. annis
singudis ꝑsoluã. Qõ ille lident᷑ acci¬
plens. duxiliũ ei ubicumq. necessitas
poscer & ꝓmisit. & statuto tempore.
contra geundeban dũ exercitũ inouit
Quo dtecito gundeb audus. ignoranis
dolũ ftĩs misit adeũ dicens. Ueninad¬
iutoriũ metĩ.quia franci se cõmouent
contranos. & regione̾ nrãm adeunt
ut eã capiant. l̾eoq simul unaim is
contra grntẽ inimicã nobis eamus. ne
scparati ab inuicẽ. qđ aliȩ gentes passȩ
st̃ ꝑferamus. At ille. uadã inquit cũ
exercitu meo. ut tili auxiliũ p̃braͬ.
Mouentesq simul hi tres exercitũ id .ẽ.
cũ onũi instrum̃to belli adc̃astrũ cui

Expanded text:
si provincia retinebant. Erant autem tam illi, quam populi eorum, Arianae sectae subjecti. Cumque se invicem impugnarent, audiens Godegiselus Chlodovechi regis victorias, misit ad eum legationem occulte, dicens: Si mihi ad persequendum fratrem meum praebueris solatium, ut eum bello interfitibi, quale tu ipse velis injungere, annis singulis dissolvam. Quod ille libenter accipiens, auxilium ei ubicunque necessitas posceret, repromisit. Et statuto tempore contra Gundobadum exercitum commovit. Quo audito Gundobadus, ignorans dolum fratris, misit ad eum, dicens: Veni in adjutorium meum, quia Franci se commovent contra nos, et regionem nostram adeunt ut eam capiant: ideoque simus unanimes adversus gentem inimicam nobis, ne separati ab invicem, quod aliae gentes passae sunt perferamus. At ille: Vadam, inquit, cum exercitu meo, et tibi auxilium praebebo. Moventesque simul hi tres exercitum, id est cum omni instrumento belli ad castrum cui
Abbreviated transcription (Latin):
nillis dieb theodericꝰ parentẽ suũ sigi¬
ualdum occidit gladio. mit tens oc¬
culte nuntios adꝰ theodobertũ ut &
ille giualdum filiũ eiꝰ neci dar&. quẽ
tc̃ secũ habebat. Sed quia eũ desacro
fonte susceperat. ꝑdere noluit. Lit te¬
ras uͦ quas es pater trans miserat. ipsi
ad legendu dedit dicens Eugehinc.
ꝗa patris inei p̃eeptũ accept ut te mn¬
terficiã. Cũ uꝰ ille defunctus fuerit
& meregnare audieris. tt̃ secuiꝰ ad me
reuerteris. Qđ ille dudins & grãs a¬
gons. & ualedicens. aliscessit Arela¬
tensem aut̃ urbẽ tc̃ gothi ꝑuaserant
de qua theo dobertus obisides retinebiat.
Adeã gui aldus confugit. sed parum se¬
se ibidem cernens esse munitã latiũ peci¬

Expanded text:
illis diebus Theudoricus parentem suum Sigivaldum occidit gladio, mittens oeculte ad Theudobertum, ut et ille Sigivaldum, filium eius, neci daret, quem tunc secum habebat. Sed quia eum de sacro fonte exciperat, perdere noluit. Litteras vero, quas ei pater transmiserat, ipsi ad legendum dedit, dicens: 'Fuge hinc, quia patris mei praeceptum accipi, ut te interficiam; si vero ille defunctus fuerit et me regnare audieris, tunc securus ad me reverteris'. Quod audiens, gratias agens et vale dicens, abscessit. Arelatensim enim tunc urbem Gothi pervaserant, de qua Theudobertus obsedes retenebat; ad eam Sigivaldus confugit. Sed parum se ibidem cernens esse munitum, Latium peti
Abbreviated transcription (Latin):
heo debertꝰ in italiã habrt. & exinde
multũ ad quisiit. Sed quia loca illa
ut fertur morbida st̃ exercitꝰ riin diuer¬
sis febrib corruensuex abat᷑. Multi enĩ
ex eis in illis locis mortui st̃. Iđ uidens theo¬
debertꝰ ex earruersus. ẽ. multa secũ spolia
ipse uł sui deferentes. Dicit᷑ tam̃ tt̃ tẽpo¬
lenũ rursũ direxit. qͥ minore italia capta
atq inditus regis antrdictiredacta. ma¬
iore̾ petut. Inqua contra belsuariũ multis
uicib pugnans. uictoriã optinuit Cũq
imperator uidiss&s qđ belsuarius crebrius
uinceret᷑. amoto eo narsetẽ in loco eius
statuit. Belsuariũ uͦ comitẽ stabuli quasi
ꝓ humilitate qđ prius fuerat posuit. Huc¬
cellinus uͦ contta narsetẽ magnacerta¬
mina gessit captã omnẽ italiã usq in ma¬
ris terminũ dilatauit Thesauras uero
magnos ad theo debiertũ deitalia direxit
Quod cũ narses imperatori posuis s& in
notitiã imperator conductis p̾cio gentib

Expanded text:
 vero in Italia abiit et exinde multum adquisivit. Sed quia loca illa, ut fertur, morbida sunt, exercitus eius in diversis febribus corruens vexabatur; multi enim ex his in illis locis mortui sunt. Quod videns Theudobertus ex ea reversus est, multa secum expolia ipse vel sui deferentes. Dicitur tamen tunc tempollinum rursum direxit. Qui minore illa Italia capta, atque in ditionem regis antedicti redacta, majorem petiit: in qua contra Bellissarium multis vicibus pugnans, victoriam obtinuit. Cumque imperator vidisset, quod Bellissarius crebrius vinceretur, amoto eo, Narsetem in ejus locum statuit. Bellissarium vero comitem stabuli, quasi pro humilitate, quod prius fuerat, posuit. Buccellinus vero contra Narsetem magna certamina 134 gessit; capta omni Italia, usque in mare terminum dilatavit; thesauros vero magnos ad Theudebertum de Italia direxit. Quod cum Narses imperatori posuisset in notitiam, imperator conductis pretio gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ohlo doueus orotiolildẽ accipit¬
De pͥmo coꝵ filio baptorato.¬
& in albis defuncto
Bellũ contra alamannos
De baptismo chlodouei¬
Bolltm contra Gundobiaudũ regem¬
De interita Giud egisili¬

Expanded text:
 Chlodovechus Chrodigilde accepitDe primo eorum filio baptizato in albis defuncto. Bellum contra Alamannus. De baptismo ChlodoveBellum contra GundobadumDe interitu Godigisili