comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illis dieb precipue regularis disciplina sit stu¬
diosius obseruanda. Sed nec extra refectoriũ:
nisi in infirmitorio esum carmiũ credant.
sibi licere. Quãꝙͣ ex indulgentia possit abbe
interdum aliquos fratrum. nunc hos nunc illos
prout necessitas postulauerit aduocare: ipsosqz se¬
cum in camera sua melius et plemus ex hibere:¬
¶ Porro debiles et infirmi qui minutione indi¬
gent: uel aliqua medicina: non seorsum ĩcameris
sed omnes in infirmitorio que necessaria fuerint
sibi. tam in carmb ꝙͣ in aliis recipiant cõpetenter:
Ꝙ si quis eorũ debilis fuerit aut etiam delicatus
ut non possit coĩbus cibis esse contentus: sic ei pro¬
udeatur sine scandalo aliorũ. ut si abbas uel prior
aliquem cõpetentem non ante illum. sed ante se-
faciat apportari de quo ipse illi faciat pitantiã
pro sustentatione nature. ¶ Tales autem ad
agenda officia monasterii deputentur: qui fide¬

Expanded text:
illis diebus praecipue regularis disciplina sit stuillis diebus praecipue regularis disciplina sit studiosius observanda; sed nec extra refectorium, nisi tantum in infirmitorio, esum carnium credant sibi licere. Quanquam ex indulgentia possit abbas interdum aliquos fratrum, nunc hos, nunc illos, prout necessitas postulaverit, advocare, ipsosque secum in camera sua melius et plenius exhibere. Porro debiles et infirmi qui minutione indigent vel aliqua medicina, non seorsum in cameris, sed omnes in infirmitorio quae necessaria fuerint sibi tam in carnibus quam in aliis recipiant competenter. Quod si quisquam eorum debilitatus fuerit aut etiam delicatus, ut non possit communibus cibis esse contentus, sic ei provideatur sine scandalo aliorum ut, si abbas vel prior aliquem competentem non ante illum sed ante se faciat apportari, de quo ipse faciat illi pitanciam pro sustentatione naturae. Tales autem ad agenda officia monasterii deputentur qui fide
Abbreviated transcription (Latin):
miter inhibuimꝰ ne quis de cetero mona-¬
chorum lieis camisiis uteretur. et .i.  Prohibe
mus quoq districte in uirtute obediencie. sub
quid habeat proprii totum incontinenti resignet.¬
¶ Si uero post hoc proprietatẽ aliquam fuerit
peniteat scdm̃ monasticam disciplinã: ¶ Ꝙ si
proprietas apud quequã. inuenta fuerit in
morte ipsa cum eo in signũ perditionis extro
monasteriũ in sterquilimo subterretur sm.
ꝙ beatus gregorius narrat in dialocto se fecisse.
unde si quicꝙͣ alicui fuerit sp̃aliter destinatum
non presumat illud accipere. sed abbati uel-
priori. uel cellerario assignetur. ¶ In oratoriõ
uero. refectorio et dormitorio continuũ semper
silentium obseruetur. In claustro quoqz certis¬
horis et locs scdm̃ antiquã consuetudinẽ mo¬
nasterii laudabiliter obseruatã. ¶ In refectorio
in quibusdam solẽmtatib sicut aliqñ fieri cõ¬
sueuit cõuentus exeat cum abbate pauas ibi
relictis ut extra refectoriũ edant carnes. cum

Expanded text:
miter inhibuimus ne quis de caetero monachorum lineis camisiis uteretur. Ad demus ergo districte in virtute obedientiae, sub quid habet proprii, totum incontinenti resignet. Si vero post haec proprietatem aliquam fuerit poeniteat secundum monasticam disciplinam. Quod si proprietas apud quemquam inventa fuerit in morte, ipse cum ea in signum perditionis extra monasterium in sterquilinio subterretur, secundum quod beatus Gregorius narrat in Dialogo se fecisse.Unde, si quidquam alicui fuerit specialiter destinatum, non praesumat illud accipere, sed abbati vel priori vel cellarario assignetur. In oratorio vero, refectorio, et dormitorio continuum semper silentium observetur; in claustro quoque certis et locis, secundum antiquam consuetudinem monasterii laudabiliter observatam, sed amodo laudabin quibusdam solemnitatibus, sicut aliquando fieri consuevit, conventus exeat cum abbate, paucis ibi relictis, ut extra refectorium edant carnes, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
cũq autem intantum progressus
fuerit malum. ut occulte litteras ab aliquo uel
quodlibet munus accipiat si hoc ultro confi-¬
tetur parcatur illi et oret᷑ pro eo si autem de¬
Cum huiꝰ nostre congregationis fratres nõ
solum facultatib sed uoluntatib propriis
in ipsa ordinis susceptione renũciauerint
et sit ꝑ promissam obedientiã penitus alioꝵ
potestati et imperiis in xp̃o et pro up̃o subdi-¬
derint, certum est eos nichil habere/ possidere
dare, uel accipere sine superioris licentia debere¬
ꝙ si propinquus uel amicus, uelquilibet fr̃m
cuiꝙͣ aliquid offerre uoluerit primo quidem
priori insinuetur et sic suscipiatur si ipse
mandauerit de quo tamen nichil fiat aliud
insi quod priori placuerit .
¶ Non licet monachis abbates pro suo arbi-¬
trio expellere aut alios ordinare.

Expanded text:
cumque autem in tantum progressa fuerit malum, ut occulte ab aliquo litteras uel quaelibet munuscula accipiat, si hoc ultro confitetur, parcatur illi et oretur pro ea; si autem deum hujus nostrae congregationis fratres non solum facultatibus, sed voluntatibus propriis in ipsa ordinationis susceptione renunciaverint, et se per promissam obedientiam penitus aliorum potestati, et imperiis in Christo et pro Christo subdiderint, certum est eos nihil habere, possidere, dare, vel accipere debere sine superioris licentia. § 3. Quod si propinquus, vel amicus, vel quilibet fratrum cuiquam aliquid offerre voluerit, primo quidem priori insinuetur, et sic suscipiatur, si ipse mandaverit. De quo tamen nihil fiat aliud, nisi quod priori placuerit. Non licet monachis abbates pro suo arbitrio expellere, aut alios ordinare
Abbreviated transcription (Latin):
rossessiones redditus seu census anuos et alia bona emũt
seu eni sacĩt aliquando proprio ⁊ sepe nomine alieno
mulus supex his figmentis adhibitis aliis ꝙ tradunt a¬
ieri reddenda corum noĩe seu pro ipsis et alios mulios cõ¬
tractus diuersimode tamꝙͣ negociatores crercent necnon
appcientes et sectantes lucra turpia: peculium occultant¬
et illicite detinent in suarum periculum aĩanu aucto
tamen resututiom subiaceant non aliorũ: nedum post obi

Expanded text:
possessiones, redditus, seu census annuos & alia bona emunt, seu emi faciunt, aliquando proprio & sæpe nomine alieno, multis super ijs figmentis adhibitis, aliisque tradunt ateri reddenda eorum nomine, seu pro ipsis, & alios multos contractus diuersimode tanquam negotiatores exercentes, necnon appetentes & sectantes lucra turpia, peculium occultantes, & illicite detinentes in suarum animarum periculum, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
simul carnes in infirmitoriorio comedent uersus etom¬
nno in principio incuse ac post refectionam hymnus
⁊ uersus dicatur. ⁊ continuũ discumbendo silentium
obscruetur ibiq legatur sicut in refectorio continue
aliquid quod cotficet audientes nullaq perlona se¬
cularis ad comedendũ mibi aliquatenus iniuictur

Expanded text:
simul carnes in infirmitorio comedent, versus et oratio in principio mensae, ac post refectionem hymnus et versus dicatobseruetur, ibique legatur sicut in Refectorio continue aliquid, quod ædificet audientes, nullaque persona sæcularis ad comedendum inibi aliquatenus inuitetur
Abbreviated transcription (Latin):
caplis celebrandis; ut per censuram eccle apr
pellatione remota cõpestant ad uocatos, pr̃ono
uice dños, rectores et consules: magnates et
milites seu quoslibet alios: ne monasteria pre-¬
sumãt offendere ĩ ꝑsonis autreb: et info lie¬
tan offenderint eos ad satiffactionẽ sompellere
non omittant. ut liberius et q uietiꝰ deo ualeant
famulari.

Expanded text:
capitulis celebrandis ut per censuram ecclesiasticam appellatione remota compescant advocatos patronos , vicedominos , rectores et consules , magnates et milites seu quoslibet alios ne monasteria presumant offendere in personis aut rebus et si forsam offenderint eos ad satisfaciendum compellere non comittant ut liberius et quietus Deo valeant famulari ;
Abbreviated transcription (Latin):
apostolatus nr̃i peruenit ꝙ cũ ex delegadione
uotra iansos suscipitis pertractandas mor
lecudarium serper decimia litis uel parte ałia
pro diuer a terrarum consuetudine preter
expensas uutualium cũ litigantib recextis

Expanded text:
one pervenit quod cum ex delegatione nostra causas suscipitis pertractandas, more saecularium super decima litis vel parte alia pro diversa terrarum consuetudine, praeter expensas victualium cum litigantibus receptis
Abbreviated transcription (Latin):
ob fuunu nedi ex atiomb de cetero abstmetes
uigorem iudiciariũ grãtis sͣtudentis litiã¬
tib impartiri non obstante ꝙ in fraudem
a quibusdam proponitur ꝙ id exigatuuer
noĩe assessorum cum nec iustum iredicie
iudici uendere liceat, et uenales sentencie¬
ab ipsis etiam secularib legib reprobent᷑.¬

Expanded text:
b hujusmodi exactionibus de caetero abstinentes, vigorem judiciarium gratis studeatis litigantibus impertiri, non obstante quod in fraudem a quibusdam proponitur quod id exigatur nomine assessorum, cum nec justum judicium judici vendere liceat et venales sententiae ipsis etiam saecularibus legibus reprobent
Abbreviated transcription (Latin):
Rdmanius etiam et uolumus lateraneũ concisus de
monachis singulis per uillas uel oppida et parrochi¬
ales ceclesias non ponendis. et supradictũ clementis prede¬
cessoris editam in dicto conalio uienuensi constitutionẽ
ne ipsi singuli monachi: ⁊ singnlis sibi commissis ad¬
mimstrationibus uel prioratibus habĩtare presumant

Expanded text:
rdinamus etiam et volumus, Lateranensis concilii de monachis singulis per villas, vel oppida, et parochiales ecclesias non ponendis, et supradictam Clementis praedecessoris editam in concilio Viennensi constitutionem, ne ipsi singuli monachi in singulis sibi commissis administrationibus vel prioratibus habitare praesumant,
Abbreviated transcription (Latin):
ria seuloca hunismodi redeuntes ad cominunonem
aliorũ monachorũ seu fratrum donet saliffactionem
hunisimodi fecerint nullatenus admittantur que sub¬
naitur esse talis uideliet a poria regulari perlatorio sen
alio loco consucto per claustrũ cũ ingr̃o noniciorum ul
alio ad hoc deputato ad capitulum uenĩat in stamineis
uel ndus: sidm quarumdã ecclesiarum monasienorũ
⁊ socorum religiosorum morem femoralia: ⁊ caligas sii
pedalibus. iantũ habens cucullam scu scapulart uel flo¬
aim in prachiis: ac ferulam in manbus sus fercus ¶
Cũ auibus ibi prius uema ncepta ⁊ sua recoguia ail¬
pa coram omnibus publice uerberetur. Demũ uero per
abbatem uel alium prelacũ princpalem si su ibi aut
uriorem uel alium post abbatem: seu per principalem
prelatum huuisinodi penitentia seu pena leuis: aut gra¬
ius ailre sibi pro qualitate demeriti imponatur: scdm
morem ciuussibet ecclesie monasterii seu loci laudabilit

Expanded text:
eu loca hujusmodi redeuntes, ad communionem aliorum monachorum seu fratrum donec satisfactionem hujusmodi fecerint, nullatenus admittantur; quae subjicitur esse talis, videlicet quod a porta regulari, parlatorio, seu alio loco consueto per claustrum cum magistro novitiorum, vel alio ad hoc deputato, ad capitulum veniat in staminia, vel nudus, secundum quarumdam ecclesiarum, monasteriorum, et locorum religiosorum morem, femoralia et caligas sine pedalibus tantum habens; cucullam, seu scapulare vel flocum in brachiis, ac ferulam in manibus suis ferens, cum quibus, ibi prius venia recepta, et sua recognita culpa, coram omnibus publice verberetur. Demum vero per abbatem vel alium praelatum principalem, si sit ibi, aut priorem, vel alium post abbatem, seu per principalem praelatum hujusmodi poenitentia seu poena levis aut gravis culpae sibi qualitate demeriti imponatur secundum morem cujuslibet ecclesiae, monasterii, seu loci laudabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
aliquatenus prodat peccatorem sed si pru¬
dentiori consilio indiguerit illud absq ulla
expressione persone caute requirat. Qm̃
tectum presumpserit reuelare. Non solum
a sacerdotali officio deponendũ decernimus
uerum etiam ad agendũ perpetuã peniten¬
tiam in arctũ monasterium detrudendum ..¬

Expanded text:
aliquatenus peccatorem set si prudentiori consilio indiguerint illud absque ulla expressione persone caute requirant quoniam tectum presumpserit revelare non solum eum a sacerdotali officio deponendum apostolica decernunt statuta verum etiam ad agendum perpetuam penitentiam in artum monasterium detrudendum
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cultus. diuim statiumꝰ: ꝙ monachi quilibet
ad monitionẽ abbatis se faciant ad om̃es ordines
sacros excusatione cessante legitima promoueri.
¶ Rursus ut ipsis monachis proficiendi in sciẽ¬
tia uia opportuna non desit: in singulis ipsoꝵ
monasteriis quib ad hoc suppetunt facultates
idoneus teneatur magister qui eos in primitinis
scienciis instruat diligenter. ¶ Premissa igitur¬

Expanded text:
 cultus divini statuit « quod monachi quilibet ad monitionem sui abbatis se faciant ad omnes ordines sacros, excusatione cessante legitima, promoveri.ur: « Ut ipsis monachis proficiendi in scientia via opportunior non desit, in singulis ipsorum monasteriis, quibus ad hoc suppetunt facultates, idoneus teneatur magister, qui eos in primitivis scientiis instruat diligenter. » Concilii
Abbreviated transcription (Latin):
mensib tam in monasteriis ꝙͣ extra sublata oc-¬
casione quacũq: ad confessionẽ saltem semel ac-¬
cedant omnes. et singuli monachi: et in prima
dñica mensis cuiuslibet in monasteriis semper cõ¬
municent: nisi ex causa forte quam abbati. priori
aut penitenciariis monasteriorũ non differant.
intimare: eorumq iudicio uel abstineant uel acce¬
illo qui preest. ipsi capitulo uel alio cui hoc ipse in-

Expanded text:
eriis quam extra sublata occasione quacunque ad confessionem saltem semel accedant omnes et singuli monachi, et in prima dominica mensis cujuslibet in monasteriis semper communicent, nisi ex causa forte quam abbati, priori, aut poenitentiariis monasteriorum non differant intimare, eorumque judicio vel abstineant, vel acceidentem ipsi capitulo vel alium cui hoc ipse iniu
Abbreviated transcription (Latin):
io igitur lege patrũ cauetur. ut a uul-¬
gari uita seclusi a mundi uoluptatib
se abstineant non spectaculis non pompis
intersint omnia publica fugiant priuata
non tantum pudica sed sobrĩa colant usuris
nequaꝙͣ fuccumbant neq turpium occiodi¬
tionib lucrorũ non fraudib cuuscũq stidiũ
appetant amorem pecunie quas materarna
cunctoꝵ criminũ fugiãt et secularia negotia¬
tionẽ non suscipiãt pro beneficus medicne
fluidoq gestu incedãt sed pudorẽ et uerecundiã¬
mentis simplici habitu incessuq ostendant
obsceuitatẽ et membroꝵ etiã uerboꝵ sicut et
extranearũ feminarũ nullatenꝰ appetant
astimoniã quoq non uiolati corporis ꝑpetuo
obseruare studeant aut certe uiius matrim¬
ini uinculo federentur semorib quoq debitã
prebeant obedientiam neq ullius iactancie
studio semetipsos attollant postremo doctrine
lectionib psalmis hymnis cantias exercitio
iigiter. Iincumbãt. Tales enim debent esse qͥ

Expanded text:
is igitur lege Patrum cavetur, ut a vulgari vita seclusi a mundi voluptatibus sese abstineant; non spectaculis, non pompis intersint; convivia publica fugiant, privata non tantum pudica, sed et sobria colant; usuris nequaquam incumbant, neque turpium occupationes lucrorum, fraudisque cujusquam studium appetant; amorem pecuniae quasi materiam cunctorum criminum fugiant, et saecularia ter incumbant, pro beneficiis medicine fluidoqmentis simplici habitu incessuque ostendant. Obscenitatem eciam verborum sicut et extranearum feminarum nullatenus appetant. Castimoniam quoque inviolati corporis perpetuo conservare studeant, aut certe unius matrimonii vinculo federentur. Senioribus debitam prebeant obedienciam neque ullo iactancie slectionibus, psalmis, hymnis, canticis, exercitio jugiter incumbant. Tales enim debent esse, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Etcrum ut uiam scandalis percludamus ꝓhibe¬
mus expresse ne in ecclesis uel monasteriis seu
locis aliis conuentualibus ciusdem ordinis scu religioĩs
ilcria secularts uel laia seu alterius monasterii mõa¬
a uel religiosi alterius religionis ad uictũ monachis
iinistrandũ de cetero deputentur Quicquid autt̃ ad¬

Expanded text:
eterum ut viam scandalis praecludamus, prohibemus expresse ne in ecclesiis, vel monasteriis, seu locis, aliis conventualibus ejusdem ordinis seu religionis, clerici saeculares, vel laici, seu alterius monasterii monachi, vel religiosi alterius religionis ad victum monachis ministrandum de caetero deputentur. » Ergo quia
Abbreviated transcription (Latin):
sratis supererit elcmosĩe applicctur per illũ qui adh̃
fuerit deputatus: nec aliquis alius per sc uel alium
de restctorio sen infirutorio uel alio loco in quo moachĩ sportare
plicare presumat. Qd si fecerit pro qualibet uict per duos dics
panis ⁊ aque solumodo penientie subdatur.

Expanded text:
stratis supererit, eleemosynæ applicetur per illum, qui ad hoc fuerit deputatus: nec aliquis alius per se, vel per alium de Refectorio seu Infirmitorio, vel alio loco in quo monachi comedent,plicare praesumat: quod si fecerit, pro qualibet vice per duos dies panis et aquae solummodo poenitentiae subdatur.
Abbreviated transcription (Latin):
seria officia uel cõmertia secularia nõ
excerceant maxime inhonesta minus
tabernas prorsus enitent in si forte causa
necessitatis in itiere constituti. Ad aleas et
taxilos non ludant, nec hmoi ludis aͣtersmt
et ie in officiis ecclesia stics et aliis bonis stu¬
diis exerceant diligenter. Clausa deferarit

Expanded text:
erici officia vel commercia non exerceant, maxime inhonesta; mimisnt, et tabernas prorsus evitent, nisi forte causa necessitatis in itinere constituti. Ad aleas et taxillos non ludant, nec huiusmodi ludis inteet in officiis ecclesiasticis et in aliis bonis studiis se exerceant diligenter. Excedentes
Abbreviated transcription (Latin):
ut in cisdẽ ecelesus monasieriis siue locis cũ grauitã¬
ie ac modestia humiliter ⁊ deuoie horis debitis ad diuĩa
officia uinuensi ⁊ siguli moachi debeãt conueire: ipsa¬
ꝙ cũ deuouoe sicera iractim disticte. cõuementer e de¬
bite celebrẽt nõ transaurẽdo aut sincopãdo ⁊ quo ad
alia q̃ his impedimentũ afferrã seruando silentiũ.
quinimino ad diuĩa ipsa mictis p̃c̃ordiis auendĩdo.
Transgressores uero p̾missarum debite subiaceãt di
sciplia. Ceterũ qui ad chorui uel ad ceclesiã accedere ne¬
quiuerint: predicatiom lectioi studio scu administra¬
tiomib uel officis suisant uiis suc licitis operibus
de sicẽ᷑ issius ad quẽ cã daie pertinuerit occupati in
loco alio cõgruo ⁊ hoc̃sio debitis horis iuxta possibilia¬
tẽ ples simiul cõuemãt ⁊ debite dicãt diuinũ officiũ
et quotidianũ pensum exsoluãt debite seruitutis.

Expanded text:
um 326 « ecclesiis, monasteriis, sive locis cum gravitate, et modestia, humiliter, et devote, horis debitis ad divina officia universi et singuli monachi debeant convenire; ipsaque cum devotione sincera, tractim, distincte, convenienter, et debite celebrent; non transcurrendo, aut syncopando, et quoad alia quae his impedimentum afferrent, servando silentium; quinimo ad divina intentis praecordiis attendendo: transgresscedere nequiverint, praedicationi, lectioni, studio, seu administrationibus, vel officiis suis, aut piis seu licitis operibus de licentia illius ad quem ea de re pertinuerit, occupati in alio loco congruo et honesto, debitis horis juxta possibilitatem plures simul conveniant, et debite dicant divinum officium, et quotidianum pensum exsolvant debitae servitutis.
Abbreviated transcription (Latin):
arsus quia per quotidianam et ordinatam factio¬
nem capituli xegularis fortificatur et ditrat uer¬
nus monastice disaplies Siataimus e ordinantus ut
in cunctis et singulis ecclesiis cathedralibus monasteriis
⁊ aliis conuentuãlibus: ceterisq locis huiusmodi ordius seu
religionis in quibus crunt sex monachi uel supra: cle
uam alibi ubi sieri confueuit capitulum regulare hu¬
iusmodi capitulum fiat et teneatur dic qualibet ordina¬
tii in quo priusꝙͣ ad quetus alia procedatur plenc scdm
regulam monasticam et ccclesiarum monasienorũ con¬
uentulium: et aliorum locorũ prefatorũ consuctudines ap¬
probatas monachorũ seu fratrum excessus trangressiones
et negligtutie corrigantur: ac de disciplina ⁊ reformatione
regulari agatur in illo ubi millus monachus ser frater
damose aut trreuerenter alicrum defcudert uelsustincrt
presumat: et quoties regula pronũciata fuerit a leaore
por presidentem ipsi capitulo: uel alium au ha ipse niĩ¬

Expanded text:
rsus quia per quotidianam et ordinatam factionem capituli regularis fortificatur et durat nervus monastice discipline, statuimus et ordinamus ut in cunctis et singulis ecclesiis cathedralibus monasteriis et aliis conventualibus ceterisque locis huiusmodi ordinis seu religionis, in quibus erunt sex monaci vel supra, et atiam alibi ubi fieri consuevit capitulum regulare huiusmodi, capitulum fiat et teneatur die qualibet ordinatim. In quo priusquam ac quevis alia procedatur, plene secundum regulam monasticam et ecclesiarum monasteriorum conventualium et aliorum locorum prefatorum consuetudines approbatas, monacorum seu fratrum excessus transgressiones et negligentie corrigantur, ac de disciplina et reformatione regulari agatur in illo, ubi nullus monacus seu frater clamose aut irreverenter alterum defendere vel sustinere presumat. Et quotiens regula pronunciata fuerit a lectore, per presidentem ipsi capitulo vel alium cui hoc ipse iniun
Abbreviated transcription (Latin):
ullam potestatem de cetero, nullam li-¬
centiam monachis relinquimꝰ pro ar-¬
bitrio suo, aut abbates expellere, aut sibimet
alios ordinare quia nulla auctoritas rema
nebit abb̃ĩ si monachoꝵ potestas ceperit sub¬
que uel ad diuim cultus reuerentiã uel ad
ueint debeat adimplere.

Expanded text:
ullam potestatem de cetero, nullam licentiam monachis relinquimus pro arbitrio suo aut abbates expellere, aut sibimet alios ornebit abbati, si monachorum potestati coeperit subquae ad divini cultus reverentiam vel ad venit, debeat adimplere.
Abbreviated transcription (Latin):
eRaesi duos libros de c̃uigus adulterinis qͣntũ potui
scđm scripturas cupiens soluere difficillimã qͣstionẽ. qđ
utrũ enodatissime fecerĩ nescio. ĩmo uͦ ñ me ꝑuenisse
ad huiꝰ rei ꝑfectionẽ sentio. qͣuis multos sinꝰ eiꝰ aꝑuerĩ. qđ uidi-¬
care poterit qͥs qͥs intelligent̾ legit. Huiꝰ oꝑis pͥmꝰ lib sic incipit.

Expanded text:
ripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
ũ exorti fuerimꝰ. S ueniat tͥ in mͣtẽ ubi ħ legis uł releo¬
do recole. et noli in me huiꝰ c̃uitii lapidẽ iacere. ne ad quẽ ñ us
ꝑueniat Iile ipse qͥppe doctor gentiũ apłs dixͣ. Quid enĩ oremꝰ sic̃
oportet nescimꝰ Qd ñ tantũ ũbo docuit. s suo qͦq demonstrauit
exẽplo. Nã c̃tra utilitatẽ et salutis suȩ ꝑfectionẽ nesciens orabut.
ut discedet ab eo stimulus carnis quẽ sibi datũ dix̃. ne maguitu¬
dine reuelationũ suarũ extolleretur. & qr illũ dñs diligelut. ñ

Expanded text:
um exorti fuerimus. sed ueniat tibi in mentem, ubi hoc legeris, uel relegenum exorti fuerimus. sed ueniat tibi in mentem, ubi hoc legeris, uel relegendo recole et noli in me huius conuicii lapidem iacere, ne ad quem non uis perueniat. ille ipse quippe doctor gentium apostolus dixit: quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, quod non tantum uerbo docuit, sed suo quoque demonstrauit exemplo. nam contra utilitatem et salutis suae perfectionem nesciens orabat, ut discederet ab eo stimulus carnis, quem sibi datum dixit, ne magnitudine reuelationum suarum extolleretur. et quia eum dominus diligebat,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s eiꝰ ipse erat. Ecce sciebat magna. alta. atq diuina. q̃ ipse ñ
erat. et ħ nesciebiit qđ ad naturã ipsius ꝑtinebat. Quis in tanta
occultarũ rerũ scientia tãtã sui ipsius ignorantiã nͣ miret᷑  quis
postremo credet. Nisi qͥ ñ fallit hdic̃et:: Quid oremꝰ sic̃ oportet nes¬
cimꝰ. Ubi ẽẽ nr̃a maximne debet intentio. ut nos in ea ꝗͣ ante s̃ ex
unꝰ. et me si in eis ꝗͣ retro s̃ aliqͥd de mea origine oblitꝰ sũ
rib cõparas. cũ audias eundẽ apłm dicentẽ. q̃ retro oblitꝰ in eaquę
ante s̃ extentus. scđm intentionẽ sequor ad palmã suꝑnȩ uoca¬
cionis dĩ in xpõ iħu. Anforte etiã ħ quia dixi qͥd oremꝰ sicut opor¬
tet nescimꝰ. in ridendũ me arbit᷑ris. et in rationalib similẽ aantib
uidicas: & forte tolerabilius Cũ enĩ recto sanoq uidicio futura
sit necessaria. multo ẽ. utiq molestius nescire qͥd oremꝰ. qͣ quẽ ad¬

Expanded text:
a atque spiritus eius ipse erat. ecce sciebat magna, alta atque diuina, quae ipse non erat; et hoc nesciebat, quod ad naturam ipsius pertinebat. quis in tanta occultarum rerum scientia tantam sui ipsius ignorantiam non miretur? quis postremo crederet, nisi qui non fallit hoc diceret: quid oremus, sicut oportet, nescimus? ubi esse nostra maxime debet intentio, ut nos in ea quae ante sunt extendamus; et me, si in eis quae retro sunt aliquid de mea origine oblitus sum, pecoribus comparas, cum audias eundem apostolum dicentem: quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus secundum i intentionem sequor ad palmam supernae uocationis dei in Christo Iesu! An forte etiam hoc quia dixi: quid oremus, sicut oportet, nescimus, inridendum me arbitraris et inrationalibus similem animantibus iudicas ? et forte tolerabilius. cum enim recto sanoque iudicio futura sit necessaria, multo est utique molestius nescire quid oremus quam quemadmod
Abbreviated transcription (Latin):
Atatẽ habet. ipse ꝓse loqͣtur. Quibꝰ oĩbꝰ rebꝰ ostendit᷑. aliud
eẽ sacram̃tũ baptisini aliud conu̾sionẽ cordis. s salutẽ hõis ex
utroq cõplere. Nec si unũ hoꝵ defuerit. idõ putare debemꝰ con-¬
sequens eẽ ut et alterũ desit. qr illud sine isto potest ẽẽ in infan-
te. & ħ sine illo potuit ẽẽ in latrone. cõplente dõ siue in illo siue
in isto qd ñ ex uoluntate defuisset. Cũ uͦ ex uoluntate alterũ
hoꝵ defuerit. reatu hõem inuolui. & baptisiꝰ qͥdem potest
in eẽ. ubi conu̾sio cordis defuerit. Conu̾sio aut̃ cordis po¬
test qͥdem in eẽ ñ ꝑcepto baptismo. s c̃tẽpto baptis mo ñ
potest. Neq eni᷑ ullomͦ dicenda. ẽ. c̃uersio cordis ad dm. cũ¬

Expanded text:
aetatem habet, ipse pro se loquatur. Quibus omnibus rebus ostenditur aliud aetatem habet, ipse pro se loquatur. Quibus omnibus rebus ostenditur aliud esse sacramentum baptismi, aliud conuersionem cordis, sed salutem hominis ex utroque conpleri. nec, si unum horum defuerit, ideo putare debemus consequens esse ut et alterum desit, quia et illud sine isto potest esse in infante et hoc sine illo potuit esse in latrone, conplente deo siue in illo siue in isto quod non ex uoluntate defuisset, cum uero ex uoluntate alterum horum defuerit, reatu hominem inuolui. et baptismus quidem potest inesse ubi conuersio cordis defuerit, conuersio autem cordis potest quidem inesse non percepto baptismo, sed contempto baptismo non potest. neque enim ullo modo dicenda est c
Abbreviated transcription (Latin):
signaculũ in infante pͣcesserat. ita in baptizatis infantibꝰ p̾ce¬
dit regenerationis sacram̃tũ. & si xp̃ianã tenuerut pietatẽ
seqͥt᷑ etiã in corde conu̾sio. cuiꝰ mẏsteriũ p̃cessit in corpore.
sic̾ in illo latrone qđ ex baptismi sacram̃to defuerat cõple¬
uit oĩpotentis benignitas. qr ñ suꝑbia uł c̃tẽptu s necessitate
defuerat. sic in infantibꝰ qͥ baptizati moriunt᷑ eadẽ grã omp̃is
implere credenda ẽ. qđ ñ eox ĩpia uoluntate s ex etatis indi-¬
gentia nec corde crede ad usticiã posstͣ. nec ore ẽfit̾i ad salutẽ.
Ido̾ cũ ꝓ eis alui respondent ut ĩpleat᷑ erga eos celebratio sacram̃¬
ti. ualet utiq ad eoꝵ c̾secrationẽ. qr ipsi responde ñ posst̃. At
si ꝓ eo qͥ responde potest aliꝰ respondeat. ñ itidẽ ualet. Ex qua regula
illud in euangłio dictũ ẽ. qđ cũ legit᷑ om̃s naturalit̾ mouet.

Expanded text:
signaculum in infante praecesserat, ita in baptizatis infantibus praecesignaculum in infante praecesserat, ita in baptizatis infantibus praecedit regenerationis sacramentum, et si Christianam tenuerint pietatem, sequetur etiam in corde conuersio cuius mysterium praecessit in corpore. et sicut in illo latrone quod ex baptismi sacramento defuerat conpleuit omnipotentis benignitas, quia non superbia uel contemptu, sed necessitate defuerat, sic in infantibus qui baptizati moriuntur eadem gratia omnipotentis implere credenda est, quod non ex impia uoluntate, sed ex aetatis indigentia nec corde credere ad iustitiam possunt nec ore confiteri ad salutem. ideo cum pro eis alii respondent, ut impleatur erga eos celebratio sacramenti, ualet utique ad eorum consecrationem, quia ipsi respondere non possunt. at si pro eo qui respondere potest alius respondeatiter mouet:
Abbreviated transcription (Latin):
tiraret᷑ donatꝰ ẽ. Dic̃ tam̃ apłs de ipso abrahã. signũ accepit
cireuncisionis. signaculũ iusticiȩ et fidĩ. qr iã corde credide¬
rat. & deputatũ illi erat ad iusticia̾. Cur gͦ ei p̃ceptũ. ẽ. ut
omẽm deinceps infantẽ masculũ octauo die circuncideret.
qͥ ñdũ pot̾at corde crede ut ei deputaret᷑ ad iusticiã. nͥ quia
& ipsũ ꝑ se ipsũ sacram̃tũ multũ ualebat: Qđ in filio moxsi
ret᷑. p̃senti &e euidenti piculo ut circuncidet᷑ exactũ .ẽ. et cu
factũ eẽt depulsa ꝑnicies. Sic̃ gͦ in abrahã p̃cessit iustiera fidũ
de accessit circuncisio. signaculũ iusticiȩ fidĩ. ita in cornelio
pcessit scificatio sp̃alis in dono sp̃s sci. & aecessit sacram̃ituõ re¬
generationis in lauaero baptismi. & siẽ in isaae qui octauo sue¬
natiuitatis die circuncisꝰ ẽ. p̃cessit signaculũ iusticiȩ fidĩ. et
qm̃ patris fidẽ imitatꝰ ẽ. secuta .ẽ. increscente ipsa usticia. cuiꝰ

Expanded text:
signum accepit circumcisionis signaculum justitiae fidei, qui jam corde crediderat, et deputatum illi erat ad justitiam. Cur ergo ei praeceptum est, ut omnem deinceps infantem masculum octavo die circumcideret , qui nondum poterat corde credere ut ei deputaretur ad justitiam, nisi quia et ipsum per seipsum sacramentum multum valebat? Quod in filio Moysi retur, praesenti et evidenti periculo ut circumcideretur exactum est, et cum factum esset, depulsa est pernicies. Sicut ergo in Abraham praecessit justitia fidei, et accessit circumcisio signaculum justitiae fidei, ita in Cornelio praecessit sanctificatio spiritalis in dono Spiritus sancti, et accessit sacramentum regenerationis in lavacro baptismi. Et sicut in Isaac , qui octavo sunativitatis die circumcisus est, praecessit signaculum justitiae fidei et quoniam patris fidem imitatus est, secuta est in crescente ipsa justitia, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
sas ⁊eriũ celebrat᷑ ipsi mestis uocibꝰ obstrepunt. & gaureu
nullꝰ tpianoꝵ diccerit eos mnanit bapticari e ã dsc̃ que¬
rat᷑ in hac re auctoritatẽ diuinã. qͣnꝗͣ qd uniu̾sa tenet ec¬
cłta mec concilus institutũ s semꝑ retentũ ẽ. ñ nͥ auetore¬
racit᷑ possumꝰ qͥd ualeat in paruulis baptismi sacram̃tũ
ex circuncisione carnis qͣm prior popłs accepit. qͣm priꝰqͣ¬

Expanded text:
 ipsis mysticis vocibus obstrepunt, et tamen nullus Christianorum dixerit eos inaniter baptizari. Et si quisquam quaerat in hac re auctoritatem divinam, quamquam quod universa tenet Eca nec conciliis institutum, sed semper retentum est, non nisi auctonicere possumus, quid ualeat in paruulis baptismi sacramentum, ex circumcisione carnis quam prior populus accepit, quam pri
Abbreviated transcription (Latin):
martyrio depͣhensi & ꝓxp̃i nomine occisi. etiã sine baptisio
coronarent᷑. quid ad rẽ ꝑtineat ñ satis intelligo. nͥ forte quia
dicebant multomagis hereticos cũ baptismo xp̃i ad regũ ei
Nisi qͥs renatꝰ fuerit ex aqͣ & sp̃u. ñ intͣbit in regnũ. cęloꝵ.
Qua in re nec ego dubito catecuminũ catholicũ diuina ca¬
ritate flagrantẽ. heretico baptizato ante poñe. S etiã in
ipsa intꝰ catholica. bonũ catecuminũ malo baptirato ante¬
ponimꝰ. Nec idõ tam̃ sacram̃to baptismatis qͦ iste ñdũ. ille
iã imbutꝰ ẽ. facimꝰ inuiriã. aut catecuminũ sacram̃to baptismi
pferendũ putamꝰ. cũ aliquẽ catecuminũ aliqͦ baptiato fidelio¬
rẽ meliorẽ q cognoscimꝰ. Melior enĩ centurio corneliꝰ ñ dũ bap¬
tiratꝰ sy mone baptizato. Iste enĩ & ante baptismũ scõ spũ imple.¬

Expanded text:
martyrio deprehensi et pro Christi nomine occisi etiam sine baptismo martyrio deprehensi et pro Christi nomine occisi etiam sine baptismo coronarentur, quid ad rem pertineat non satis intellego, nisi forte quia dicebant multo magis haereticos cum baptismo Christi nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. qua in re nec ego dubito catechumenum catholicum diuina caritate flagrantem haeretico baptizato anteponere. sed etiam in ipsa intus catholica bonum catechumenum malo baptizato anteponimus, nec ideo tamen sacramento baptismatis, quo iste nondum, ille iam inbutus est, facimus iniuriam aut catpraeferendum putamus, cum aliquem catechumenum aliquo baptizato fideliorem melioremque cognoscimus. Melior enim centurio Cornelius nondum baptizatus Simone baptizato. Iste enim et ante Baptismum sancto Spiritu implet
Abbreviated transcription (Latin):
spe uana utͣq fallat᷑. et a caritate sp̃ali ut̃q dissentiat. & ob
ħ ut̃q ab illiꝰ unicȩ colũbe corpore alienꝰ sit. cur in uno eoꝵ
sacram̃tũ xpĩ cognoscimꝰ. in alio nolumꝰ. qͣsi aut huiꝰ aut
huiꝰ sit. cũ in utroq idem sit & ñ nͥ dĩ sit. & ꝗͣuis in pessimis
bonũ sit. Q̾ si hominũ qͥ ħ habent aliꝰ ẽ. alio det̾ior. ñ idõ
illud qđ̃ habent deteriꝰ ẽ. in illo ꝗͣ in isto. qr nec in duobꝰ
catholicis malis si unꝰ sit alio det̾ior deteriorẽ baptis mu̾
gerit. Nec si unꝰ eoꝵ sit bonꝰ. aliꝰ malꝰ. in malo malꝰ ẽ. baptis-¬
iꝰ & in bono bonꝰ. s inutroq bonꝰ. Sic̃ lum solis uł etiaͣ lucer-¬
ne. nͥ utiq det̾iꝰ ẽ. in oculis det̾ioribꝰ ꝗͣ in melioribꝰ. s idem in u-¬
trisq ꝗͣuis eos du̾ise ꝓ illoꝵ diu̾sitate uł letificet uł excruci¬
et. Illud sane qđ de cathecuminis obiciebat᷑ eypriano. qđ in

Expanded text:
fallatur et a caritate spiritali uterque dissentiat et ob hoc uterque ab illius unicae columbae corpore alienus sit, cur in uno eorum sacramentum Christi cognoscimus, in alio nolumus, quasi aut huius aut huius sit, cum in utroque idem sit et non nisi dei sit et quamuis in pessimis bonum sit? et si hominum qui hoc habent alius est alio deterior, non ideo illud quod habent deterius est in illo quam in isto, quia nec in duobus catholicis malis, si unus sit alio deterior, deteriorem baptismum gerit, nec si unus eorum sit bonus alius malus, in malo malus est baptismus et in bono bonus, sed in utroque bonus, sicut lumen solis uel etiam lucernae non utique deterius est in oculis deterioribus quam in melioribus, sed idem in utrisque, quamuis eos diuerse pro illorum diuersitate uel laetificet uel excruciet. Illud sane quod de catechumenis obiciebatur Cypriano, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
ria torm̃ta pęnarũ. Neq enĩ frustra ipse dñs ait. Lolerabilius
erit sodomis ꝗͣ uob̃ in die udicu. S tam̃ ad ñ possidendũ reg.¬
nũ dĩ tantundẽ ualet ex uitus illis qđ elegeris mitiꝰ. qͣntũ uł
plura uł unũ qđ ꝑsperis grauiꝰ. & qͥa illi possessuri s̃ regnũ dĩ
ad dext̾am constituet ille uidex. nec eis qͥ ad dexct̾a
titui ñ merebunt᷑ aliqͥd alud ꝗͣ ad sinistrã eẽ remanebit. nul.¬
la uox reliqͣ.ẽ. qͣm sic̃ hedi audiant em ore pastoris. nͥ. ite in ig-¬
nẽ ȩtͥnũ qͥ paratꝰ .e. diabolo & angłis eiꝰ. Licet ex illo igne sic̃
dixi. diu̾sa possint diftribui ꝓcriminũ diu̾sitate supplicia.
ũ autͣ catholicũ pessimis moribꝰ. cuilibet heretico in

Expanded text:
ria tormenta poenarum. neque enim frustra ipse dominus ait: tolerabilius ria tormenta poenarum. neque enim frustra ipse dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam uobisin die iudicii. sed tamen ad non possidendum regnum dei tantundem ualet ex uitiis illis quod elegeris mitius, quantum uel plura uel unum quod perspexeris grauius. et quia illi possessuri sunt regnum dei quos ad dextram constituet ille iudex, nec eis qui ad dextram constitui non merebuntur aliquid aliud quam ad sinistram esse remanebit. nulla uox reliqua est quam sicut haedi audiant ex ore pastoris nisi: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, licet ex illo igne, sicut dixi, diuersa possint distribui pro criminum diuersitate supplicia. Utrum autem catholicum pessimis morib
Abbreviated transcription (Latin):
audeamꝰ. Nec si aliqͥd unũ habeat eoc his q̃ dicta s̃. debemꝰ ei socie¬
tatẽ suꝑnę illiꝰ patriȩ polliceri. Ad corinthios enĩ singła enumerat.
in quibꝰ singłis sub audit᷑ qđ regnũ dĩ ñ possidebt̃. Nolite in qͥt erra¬
re. Neq fornicatores. neq idolis seruientes. neq adult̾i. neq molles.
neq masculoꝵ c̾cubitores. neq fures. neq auari. neq ebriosi. neq
maledici. neq rapaces. regnũ dĩ possidebt᷑. Non ait. qui ħ om̃a
uitia simul habuerint. regnũ dĩñ possidebt̃. s neq illi neq illi
ut singulis ħ subaudias qđ nulli eoꝵ regnũ dĩ possidebt̃. Sic̃ gͦ
heretiei regnũ dĩ ñ possidebunt. sic auari regnũ dĩ nͣ possidebt᷑.
Nec dubitandũ est quidẽ penas ipsas qͥbꝰ cruciabunt᷑ qui regnũ
dĩ ñ possidebt̃. ꝓdiũsitate criminũ eẽ diu̾sas. et alias alus acrio-¬
res. ut in ipso igne ȩt̾no ꝓ disparibꝰ pondibꝰ peccatoꝵ. sunt dispa¬

Expanded text:
audeamus. Nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. Ad Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur quod regnum Dei non possidebunt. Nolite, inquit, errare: neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, nemaledici neque rapaces regnum dei possidebunt. non ait: "qui haec omnia uitia simul habuerint, regnum dei non possidebunt", sed: neque illi neque illi, ut singulis hoc subaudias, quod nulli eorum regnum dei possidebunt. sicut ergo haeretici regnum dei non possidebunt, sic auari regnum dei non possidebunt. nec dubitandum est quidem poenas ipsas, quibus cruciabuntur qui regnum dei non possidebunt, pro diuersitate criminum esse diuersas et aliis alias acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum sint dispa
Abbreviated transcription (Latin):
lo latrone declaratũ.ẽ. S tc̃ ĩplet᷑ inuisibilit̾. cũ mys terũ bap¬
tismi ñ contẽptꝰ religionis s articulꝰ necessitatis excludit. Na
multomagis in cornelio & in amicis eiꝰ ꝗͣ in illo latrone posset
iudicio qđ illis tẽporibꝰ congruebat cũ linguis loq̃rent᷑ eminueri.
Baptizati s̃ tam̃. et in ħ facto apłica extat auctoritas. Usꝙ
adeo nemo debet in qͦlibet ꝓuectu int̾ioris hõĩs. si forte ante bap¬
tismũ usq ad sp̃alẽ intellectũ pio corde ꝓfecerit. contẽnere
sacram̃tũ qd̃ ministroꝵ oꝑe corporalit̾ adhbet᷑. s ꝑħ ds̃ homi-¬
nis c̃secrationẽ spãlit̾ oꝑatur. Nec ob aliuid existino baptirandi
munꝰ ioħi fuisse attributũ. ita ut ioħis baptismꝰ diceret᷑. nͥ ut
dñs ipse qͥ dedat cũ serui baptismũ ñ sp̃uisset acciꝑe dedicaret
humilitatis uiã. & qͣntipendendũ ẽẽt suũ baptisma qͦ ipse baptira-¬

Expanded text:
c impletur inuisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit. nam multo magis in Cornelio et in amicis eius quam in illo latrone posset indicio, quod illis temporibus congruebat, cum linguis loquerentur, eminuerat. baptizati sunt tamen et in hoc facto apostolica extat auctoritas. usque adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris hominis, si forte ante baptismum usque ad spiritalem intellectum pio corde profecerit, contemnere sacramentum, quod ministrorum opere corporaliter adhibetur, sed per honis consecrationem spiritaliter operatur. Nec ob aliud existimo baptizandi munus Joanni fuisse attributum, ita ut Joannis baptismus diceretur, nisi ut dominus ipse qui dederat, cum serui baptismum non spreuisset accipere, dedicaret humilitatis uiam et quanti pendendum esset suum baptisma, quo ipse baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ tam̃ euanglĩcũ ñ idõ ñ habent. qr ꝑ qd utile.ẽ. non
habent. Qua ꝓpt̾ cũ ad fidẽ et ueritatẽ ueniunt. & agentes
penitentiã remitti sibi peccata deposct̃. ñ eos decipitꝰ neq
fallimꝰ. cũ correctos a nob̾ ac reformatos in eo qđ de pͣuati
atq ꝑũsi s̃. ad regnũ cęloꝵ sic disciplinis cęlestibꝰ erudimuf ut
qđ in eis integrũ. ẽ. nullomͦ uiolemꝰ. nec ꝓpt̾ hoĩs uitiũ si quid

Expanded text:
quod utile est non habent. quapropter, cum ad fidem et ueritatem ueniunt et agentes paenitentiam remitti sibi peccata deposcunt, non eos decipimus neque fallimus, cum correctos a nobis ac reformatos in eo quo deprauati que peruersi sunt ad regnum caelorum sic disciplinis caelestibus erudimus, ut, quod in eis
Abbreviated transcription (Latin):
tu tieritatis & ꝓbabilibꝰ moribꝰ ita ꝓfecissent. ut multis baptiza¬
tis uita atq aoctrina se pͣpon̾e minime dubitarent. suꝑuacaneũ
sibi credent baptizari. qͣndo ad illũ m̃tis habitũ se ꝑuenisse sen-¬
tirent. ad quẽ multi baptirati adhuc ascendẽ conarent᷑. Quid
defuit. s ñ accipiendȩ necessitas affuit. difficile ẽ dic̃e. Nisi tam̃¬
plurimũ ualeret.ñ serui baptistnũ dm̃. xece pisleri de erĩ

Expanded text:
tu ueritatis et probabilibus moribus ita profecissent, ut multis baptizatis uita adque doctrina se praeponere minime dubitarent, superuacaneum sibi esse crederent baptizari, quando ad illum mentis habitum se peruenisse sentirent, ad quem multi baptizati adhuc ascendere conarentur. Quidefuit, sed non accipiendae necessitas adfuit —, difficile est dicere. nisi tamplurimum ualeret, non serui baptismum dominus accepisset. uerum
Abbreviated transcription (Latin):
cit illiꝰ possessionis heredẽ. Sic̃ ꝯͦ ñ debemꝰ ĩꝓbare iusticiã hominui̾.
q̃ pͥus ẽẽ coepit ꝗͣ c̃iungeret᷑ eccłie. sic̃ ẽẽ coeꝑat cornelu iusticia
priꝰꝗͣ eẽt ipse in plebe apiãna. ꝗͣ neq si imꝑbuaret᷑ diccisset ei anglsꝰ.
acceptatȩ s̃ elemosinȩ tuȩ. & exaudite s̃ orationes tuȩ. neq si suffice¬
ret ad capessendũ regnũ cęloꝵ ut ad petrũ mitt̾et moneret᷑. sic ñ .ẽ.
iꝓbandũ euangłicũ baptismi sacram̃tũ. etiã si ext᷑ eccłia fuerit
acceptũ. Qđ tam̃ qr ñ ꝓfic̾ ad salute̾. nͥ ille qͥ habet
integritatẽ baptismi. sua qͦq p᷑uitate correcta incor¬
poret᷑ ecclĩę. sic hereticoꝵ errorẽ corrigamꝰ. ut qđ in eis non
eoꝵ s depͣi est agnoscamꝰ. Baptisini sane uicẽ aliqͣndo iplere
passionẽ. de latrone illo cui ñ baptitato dictũ . ẽ. hodie meoxͦ

Expanded text:
iam hominis quae prius esse coepit quam coniungeretur ecclesiae, sicut esse coeperat Cornelii iustitia prius quam esset ipse in plebe christiana — quae neque si inprobaretur dixisset ei angelus: acceptatae sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes tuae, neque si sufficeret ad capessendum regnum caelorum ut ad Petrum mitteret moneretur —, sic non est inprobandum euangelicum baptismi sacramentum, etiamsi extra ecclesiam fuerit acceptum. quod tamen quia non proficit ad salutem, nisi ille qui habet integritatem baptismi sua quoque prauitate correcta incorporetur ecclesiae, sic haereticorum errorem corrigamus, ut quod in eis non eorum sed Christi est agnoscamus. Baptismi sane uicem aliquando implere passionem de latrone illo, cui non baptizato dictum est: ho
Abbreviated transcription (Latin):
ti rens fieret. Cũ aut̃ baptizatꝰ.ẽ. ñ utiq meliꝰ sacram̃tũ qͣm sy¬
mon accepit. s iu̾sa hominũ merita sub eiꝰdẽ sacram̃ti pari sci̾ta.¬
te distincta s̃. lta ñ auget aut minuit baptismatis scĩtatẽ. uel
bonũ uł malũ hõ̾is meritũ. Sic̃ aut̃ bono catecumino baptismꝰ de¬
est ad capessendũ regnũ cęloꝵ. sic malo luptirato uera conũsio.
Qui eni diã nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex aqͣ & spũ. ñ int᷑bit in regnũ cęloꝵ
ipse etiã dicẽ. Nisi abundau̾it iusticia ur̃a plusꝗͣ scribarũ &epha¬

Expanded text:
reus fieret. cum autem baptizatus est, non utique melius sacramentum quam Simon accepit, sed diuersa hominum merita sub eiusdem sacramenti pari sanctitate distincta sunt. ita non auget aut minuit baptismatis sanctitatem uel bonum uel malum hominis meritum. sicut autem bono catechumeno baptismus deest ad capessendum regnum caelorum, sic malo baptizato uera conuersio. qui enim dixit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum, ipse etiam di
Abbreviated transcription (Latin):
hereticꝰ. ẽ. ñ potest ħ solũ eẽ qͥn &e alia c̃seqͣnt᷑. carnalis enim et
a ĩalis.ẽ. ac ꝑħ & emulꝰ sit necesse .ẽ. & animosꝰ & inuidꝰ. & inimi.¬
cus ipsi ueritati ab eaq dissentiens. intelligat & de illis i
qđ unũ mitiꝰ elegerit solũ in qͦꝗͣ eẽ ñ posse. ea scilicet causa qmͣ
carnalis & aĩalis .ẽ. Uelut ebriositas qͣm ñ solu̾ sine errore nomi¬
nare. s etiã cũ hilaritate p̃dicare iã popłi c̃suer. nunqͥd in qͦ fuerit
sola eẽ poterit. Quis enĩ ebriosꝰ. ñ et contentiosꝰ & animosꝰ
& inuidꝰ. & a pͣceptoꝵ sanitate dissentiens. et arguentibꝰ se gra-¬
uit᷑ inimicꝰ : Tã uͦ ut & fornicator & adult̾ ñ sit difficile est.
Potest tam̃ nͥ eẽ hereticꝰ. sic̃ hereticꝰ potest nͣ e̾e̾ ebriosꝰ. nec
adult̃ aut fornicator. nec luxuriosꝰ aut amator pecuniȩ aut
ueneficꝰ. & simul ħ om̃a potest ñ eẽ. Neq enĩ. aliqđ̃ uitium

Expanded text:
alia consequantur; carnalis est enim et animalis ac per hoc et aemulus sit necesse est et animosus et inuidus et inimicus ipsi ueritati ab eaque dissentiens>, intellegat et de illis malis quod unum mitius elegerit solum in quoquam esse non posse, ea scilicet causa, quoniam carnalis et animalis est. uelut ebriositas, quam non solum sine horrore nominare sed etiam cum hilaritate praedicare iam populi consuerunt, numquid in quo fuerit sola esse poterit? quis enim ebriosus non et contentiosus et animosus et inuidus et a praeceptorum sanitate dissentiens et arguentibus se grauiter inimicus? iam uero ut et fornicator et adulter non sit, difficile est. potest tamen non esse haereticus, sicut haereticus potest non esse ebriosus nec adulter aut fornicator nec luxuriosus aut amator pecuniae aut ueneficus et simul haec omnia potest non esse. neque enim unum aliquod uitium
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune. cũ qͥbꝰ potest et euangłiũ eẽ cõm une. ꝗͣuis afide nr̃a
error distet illoꝵ. siue aliud de patre uł de filio ut de spũ sc̃o sen¬
tiant ꝗͣ ueritas habet. siue ab unitate p̃cisi ñ colligant cũ xpo
s spargant. Quia potest nob̾ si frum̃ta dnica sumꝰ. etiã intus
cũ auaris. cũ raptoribꝰ. cũ ebriosis. et cet̾is eiꝰ modi pestibꝰ de qͥbꝰ¬

Expanded text:
commune, cum quibus potest et euangelium esse commune, quamuis a fide nostra error distet illorum, siue aliud de patre uel de filio uel de spiritu sancto sentiant quam ueritas habet siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant, quia potest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum auaris, cum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmodi pestibus, de q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ t̾aq pleraq in uerbis intelligere ñ ualentes. in factis scõꝵ
colligimꝰ quẽ adiodũ oporteat accipi. qd facile in aliã partẽ
duc̃etur. nisi exẽpo reuocaret᷑. Sic gͦ qđ scriptũ. ẽ. Os aut̃ quod
m̃tit᷑ occidit a̾am. de qͦ ore diaerit qͣrit᷑. Plerũq enĩ scriptura

Expanded text:
ita pleraque in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum ita pleraque in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum colligimus quemadmodum oporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo reuocaretur. Sic ergo quod scriptum eat: os autem, quod mentitur, occidit animam, de quo ore dixerit, quaerit