comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
buimus inderisum. & insimilitu¬
dinem improperii. Quomodo
ergo computati sunt interfilios di:
Ait apostolus iohannes. Em̃i in¬
quit. nunc filii disumus. & nondũ
apparuit quiderimus. Quod
natum est ex spũ. sp̃s est. Quia
qua exaqua & spũ regeneratur:
inuisibiliter in nouum mutatur
hominem. & decarnali efficitur
spĩtalis: Qui ideo recte non solũ¬
sp̃italis sed &iam sp̃s uocatur. quia
sicut substantia sp̃s inuisibi dis est
nr̃is aspectibus: ita is qui ꝑ gratiam
dĩ renouatur: in uisibiliter fit sp̃ita¬
lis & dĩfilius. cumui sibiliter omni¬
bus caro & filius hominis appareat:
NONMIRERIS QUIA DI¬
XI. TIBI . OPORT ETUOS
NASCI DENUD SP̃S U
BIUULT SPIRAI. ETUO¬
CEM ETAUDIS. SEDNON
SCIS UNDEUENIAT . ET
Sp̃s ubi uult spirat. quia ipsehab&
inpotestate cuius cor giixtia suae ui¬
sitationis in lustr&. Et uocemẽi
audis. cum te praesente loquitur is.
qui spũ scõ repl&us est. Sed non
scis unde ueniat & quouadat. quia

Expanded text:
buimus in derisum, et in similitubuimus in derisum, et in similitudinem improperii. Quomodo ergo computati sunt inter filios Dei ? Ait apostolus Joannes: Charissimi, inquit, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus . Quod natum est ex Spiritu, spiritus est, quia qui ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in novum mutatur hominem, et de carnali efficitur spispiritalis, sed etiam Spiritus vocatur, quia, sicut substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus, ita is qui per gratiam Dei renovatur, invisibiliter fit spiritalis et Dei filius, cum visibiliter omnibus caro et Filius hominis appareat. Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed non scis tus, ubi vult, spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est; sed non scis, unde veniat, et quo vadat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
minis tatur uisibilibus increm̃¬
tis Qui incarne nascitur. per
a&atum momenta proficit
Sp̃italis autem generatio. tota
inuisibiliter agitur. Namuide¬
tur quidem qui baptitatur in fon¬
tem descendere. uid&ur aqua in¬
tingui. uid&ur deaquis ascende¬
re. quid autẽ in illo lauacro rege¬
nenctionis egerit. minime pot¬
est uideri. Sola autem fideliũ
pixas nouit. quia peccator infon¬
tem descendit. sed purificatus a¬
scendit. Filius mostis descendit.
sed filius resurrectionis ascendit:
Tilius praeuaricationis descendit.
sed filius reconciliationis ascendit
Filius irae descendit. sed filius
miseri cordiae ascendit. Filius
diaboli descendit. sed filius di a¬
scendit. Sola haec ecclesia ma
ter quae genenrt nouit. c&erũ
oculis insipientium uid&ur¬
talis ex ire defonte qualis intrauit.
totumq ludus esse quod agitur.
Vnde & infine uidentes gloriam
scõrum. dicent gementes intorm̃¬
tis. Hisunt quosaliquando ha¬

Expanded text:
ministratur. Visibilibus incremeministratur. Visibilibus incrementis qui in carne nascitur per aetatum momenta proficit: spiritualis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem qui baptizatur in fontem descendere, videtur aquis immergi, videtur de aquis ascendere. Quid autem in illo lavacro regenerationis egerit, minime potest videri, sola autem fidelium pietas novit, quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit. Filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit; filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola haec Ecclter, quae generat, novit. Caeterum oculis insipientium videturtalis exire de fonte, qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in finem videntes gloriam sanctorum, dicent gementes in tormentis: Hi sunt, quos aliquando ha
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ne huius expers remanendo. ui¬
tae caelestis pasticeps esse nequir&
Notandum autem quia quod de
carnali dixit. hoc &iam despĩtali ÷
regenenxtione sentiendum. Nequa¬
quam uidelic& eam postquam semel
expl&a fuerit posse rep&i. Siue
enim her&icus. siue scismaticus. siue¬
facinorosus quisq in confessione
scãe trinitatis baptiz&. non ual&
qui ita baptigatus est abonis catho¬
licis rebaptizari. neconfessio uel in¬
uocatio tanti nominisuideatur ad¬
nullari. Et quia nichodemus ad
primam dñi responsionem sollici¬
tus quomodo sit intellegenda dil¬
genter inquirit. mer&ur iam ple¬
nius instrui. & quia secunda natiui¬
tas non carnalis est sed spĩtalis audi
AMENDICOTIBI. NISIQUI
RENATUS FUERIT EX AQUA
CT SP̃II. NONPOT .E. INTI¬
IRE IN REQNUDĨ Quius
natiuitatis modum subsequenter
exponens. prorsusq a carnali distm¬
guensait. QUODNATUEST
sibilis. carnis est uisibilis. atq: ideo
carnalis generatio uisibiliter ad¬

Expanded text:
bat: ne hujus expers remanendo vibat: ne hujus expers remanendo vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem, quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum. Nequaquam videlicet eam postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus sive schismaticus facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire; amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens prorsusque a carnali distinguens, ait: Quod natum est sibilis, carnis est visibilis, atque ideo carnalis generatio visibiliter ad
Abbreviated transcription (Latin):
to: mostuus . ẽ. semel. Quod autẽ
uiuit: uiuit dõ: Uiuere autem dõ
ita intellegendum . ẽ. quasi ex pl&o
eo quod informa dĩ positus ex in ani¬
uit sem& ipsum . & formã serui ac¬
cepit. & factus est oboediens usq ad
mostem. rursum permaneat infor¬
ma dĩ atq aequalis patri. Vnde
merito in consequentibus ponit
mur. alieni abeo effecti. & dõ uiua¬
mus iungentes nos. & unus cum ipso
sp̃s facti. ITA ETUOS. EXISTI¬

Expanded text:
tuus est semel. Quod autem vivit, vivit Deo. Vivere autem Deo, ita intelligendum est, quasi expleto eo, quod in forma Dei positus, exinanivit semetipsum, et formam servi accepit, et factus est obediens usque ad mortem, rursum permaneat in forma Dei, atque aequalis patri, unde merito in consequentibus ponit,mur, alieni ab eo effecti, et Deo vivamus jungentes nos, et unus cum ipso spiritus facti. Ita et vos existi
Abbreviated transcription (Latin):
r&. Vnde recte apłs inpiresentiloco
dicit. quia mors ei ultiar non domi¬
nabitur. Non enĩ ultur dabit sem&¬
ipsum indominationẽ trranni. neq
iterum ex inani& se ut formã serui
accipiat. & fiat oboediens usq ad
mostem. Necrursum informa ser¬
ui quãuis uoluntate & non necessita¬
te positus dominationẽ tantum tr¬
nrnni mostisq pati&ur. & hoc est

Expanded text:
ret, unde recte Apostolus in praesenti loco ret, unde recte Apostolus in praesenti loco dicit: quia mors ei ultra non dominabitur. Non enim ultra dabit semetipsum in dominationem tyranni, neque iterum exinaniet se, ut formam servi accipiat, et fiat obediens usque ad mortem , ne rursum in forma servi, quamvis voluntate, et non necessitate positus, dominationem tantum tyranni mortisque patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
rir&ur. ut & hi qui conuiuent ei.
de a&ernitate uitae securi sint̾ :¬
MORS ILLIULIRA NON
DOMINABITUR Potest
autẽquis compendiosius in his di¬
cere. quia hic mostem communem
hanc dicit & mediam. quia mostuus.ẽ.
sicut idem apostolus dixit secundum
scripturas & nihil absurdum uideri
si is qui formam serui suscepenrt domi¬
natum pertulerit mostis. quaesine
dubio dominatur omnibus qui incar¬
ne positi. subseruili forma censent᷑.
Alius uero qui profundiorem in his
pauli sensum inuistute sp̃s contu&ur.
dicit quia mors haec dequa dixerat
quod ultux non dominabitur xpõ.
ille ipse in tellegendas .ẽ. nouissimus
inimicus. qui figunxin habuit co&i
illius qui absorbuerat ionam. inquã
mostem tam quã ionas inuentrem coe¬
ti . xp̃c ingressus ẽ. in eum scilic&
locum. quem saluator ipse cor ter¬
ure nominauit. in quo tresdies &
tres noctes exemplo ionae facturũ
esse filium hominis dicit. ut eos qui
in ibi amoste d&inebantur exime¬

Expanded text:
reretur, ut et hi qui convivent ei, reretur, ut et hi qui convivent ei, de aeternitate vitae securi sint. Mors illi ultra non dominabitur. Potest autem quis compendiosius in his dicere, quia hic mortem communem hanc dicit et mediam, qua mortuus est, sicut idem Apostolus dixit secundum scripturas, et nihil absurdum videri, si is qui formam servi susceperat, dominatum pertulerit mortis, quae sine dubio dominatur omnibus qui in carne positi, sub servili forma censentur. Alius vero qui profundiorem in his Pauli sensum in virtute spiritus contuetur, dicit: Quia mors hic, de qua dixerat quod ultra non dominabitur Christo, ille ipse intelligendus est novissimus inimicus, qui figuram habuit ceti illius, qui absorbuerat Jonam, in quam mortem, tanquam Jonas in ventre ceti ingressus est, in eum scilicet locum, quem salvator ipse cor terrae nominavit, in quo tres dies et tres noctes exemplo Jonae futurum esse filium hominis dicit , ut eos qui inibi a morte detinebantur, exime
Abbreviated transcription (Latin):
APECCATO: Hoc est alienus ẽ.
apeccato: Mostuus enĩ: omni¬
no non peccat. uel sicut praefati
sumus prioris uitae erroribus.
mostuus innouatur in xp̃o. & mẽ¬
brum ei effectus. concupiscentiis
& passionibus contradicit: SIEÑ
mort ui sumus cuco xp̃o
credimus quia simul. Etrã
biuiuemus cumillo. Prae¬
senti sermone apostolus condusio¬
nem facit omnium quae in superio¬
ribus construxerat & dicit. Siaũt̃
mostui sumus cũxp̃o. perhaec sci¬
lic& quae superius ostendimus. cre¬
dimus quia & conuiuemus ei.
Nondixit & conuiximus. sicut dix̃
mostui sumus. sed conuiuemus.
ut ostendat quia mors in prcesenti
openrtur. uita autem infuturo:
Tunc scilic&. cumxp̃s manifesta¬
tus fuerit. qui est uita nnĩx abscori¬
dita indõ SCIENTES quod
XP̃S SURGENS AMORTUIS
IAM NON MORITUR Du¬
plex intellegitur resurrectio.
cogitemus. alia quae generalis
erit in carne. Haec in secundoerit.
illa in primo dñi fuit aduentu.
Idaecirco absoluta sententia defi¬

Expanded text:
a peccato. Hoc est, alienatus est a peccato. Hoc est, alienatus est a peccato; mortuus enim omnino non peccat. Vel, sicut praefati sumus, prioris vitae erroribus mortuus, innovatus in Christo et membrum ejus effectus, concupiscentiis et passionibus contradicit. Si enim mortui sumus cum Christo, credimus quia simul et jam vivemus cum Christo. Praesenti sermone Apostolus conclusionem facit omnium quae in superioribus construxerat, et dicit: Si autem mortui sumus cum Christo, per haec scilicet quae superius ostendimus credimus et quia convivemus ei. Non dixit: et conviximus, sicut dixit: mortui sumus, sed: convivemus, ut ostendat, quia mors in praesenti operatur, vita autem in futuro, tunc scilicet cum Christus manifestatus fuerit, qui est vita nostra abscondita in Deo. Scientes quod Christus surgens a mortuis jam non moritur. Duplex intelligitur resucogitemus; altera, quae geerit in carne, haec in secundo erit, illa in primo Domini fuit adventu, idcirco absoluta sententia defi
Abbreviated transcription (Latin):
profecto accipi&ur intelligentiam.
qua & dauid desem& ipsodicit. Quia
in iniquitatibus conceptus sum. &
inpeccatis concepit me mater mea
Proquo peccato ecclesia ab apostolo
traditionem suscepit &iam paruulis
baptis mumdare : siue ut destruatur
corpus peccati. hoc est ut non expar¬
te sed omnia uitia destruantur. quia
unum uitium membrũ. ẽ. peccati.
Corpus uero. uniuersitas. ẽ. delic¬
torum. quorum plenitudo est ori¬
ginale peccatum. xp̃c autẽ non ex
paste sed integer est crucifixus.
ut nos ex toto moriamur peccatõ
& uiuamus dõ. Siue ut corpus
nostrũ. destruatur a seruitute pec¬
cati. & fiat iustitiae mancipiam:
quod solebat. eẽ. delicti. Omnis
enĩ qui facit peccatum: seruus est
peccati: Siue corpus peccati ins¬
tellegitur is qui adhuc extrabap¬
tismum omginali subditus. ẽ. con¬
ditioni. & nondum ulla uitae sus¬
cepit initia. sed ex toto alienus ẽ.
a salute.lQui C Mortu¬
IIS EST. IUSTIPICATUS. Ẽ.

Expanded text:
profecto accipietur intelligentiam, profecto accipietur intelligentiam, qua et David de semetipso dicit: Quia in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . Pro quo peccato et Ecclesia ab Apostolo traditionem suscepit etiam parvulis baptismum dare. Sive ut destruatur corpus peccati, hoc est, ut non ex parte, sed omnia vitia destruantur, quia unum vitium membrum est peccati, corpus vero est universitas delictorum, quorum plenitudo est originale peccatum. Christus autem non ex parte, sed integer est crucifixus, ut nos ex toto moriamur peccato, et vivamus Deo; sive ut corpus nostrum destruatur a servitute peccati, et fiat justitiae mancipium, quod solebat eenim qui facit peccatum, servus est peccati . Sive corpus peccati intelligitur is, qui adhuc extra baptismum originali subditus est conditioni, et nondum ulla vitae suscepit initia, sed ex toto alienus est a salute. Qui enim mortuus est, justificatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ita & dehis qui u&cerem hominem
nondum crucifixerunt diciposse.
quod sint corpus peccati & memburei
cuius caput corporis sit diabolus. si¬
cut xp̃s caput . ẽ. corporis ecclesiarũ:
non habentis maculam aut rugam:
Possunt autẽ membrr ex quibus
corpus istud peccati constat. illa ui¬
deri quae superius enumerauit apłs
membiax esse super tentem. idest
fornicationem. inmunditiam. inpu¬
dicitiam. auaritiam. contentionẽ :
iram. dolos. rixas. dissensiones.
hereses. inuidiam. comesationes. &
his similia: Ex quibus omnibus
membris dignedicitur corpus con¬
stare peccati. & hoc corpus u&eris
appellare. quod si qui percrucem
xp̃ĩ destruat. & in nouum hominẽ
qui secundum dm̃ creatus . ẽ. cõmute¬
tur. ultux non dic&ur seruire pecca¬
to. cui sine dubio seriit donec alicui
eorũ subiac& quae supir exposuimꝰ:
membitree. peccati: Siuero magis
corpus hoc nr̃m dixisse intellegatur.
apłs corpus peccati: secundum illã

Expanded text:
ita de his qui veterem hominem ita de his qui veterem hominem nondum cruciquod sint corpus peccati et membra ejus, cujus caput corporis sit diabolus, sicut Christus caput est corporis ecclesiarum, non habentis maculam aut rugam . Possunt autem membra, ex quibus corpus istud peccati constat illa videri, quae superius enumeravit Apostolus membra esse super terram, hoc est, fornicationem, immunditiam, impudicitiam, avaritiam, contentionem, iram, dolos, rixas, dissensiones, haereses, invidiam, comessationes et his similia, ex quibus omnibus membris digne dicitur corpus constare peccati, et hoc corpus veterispellari, quod si quis per crucem Christi destruat, et in novum hominem, qui secundum Deum creatus est commutetur, ultra non dicetur servire peccato, cui sine dubio servit, donec alicui eorum subjacet, quae supra exposuimus membra esse peccati. Si vero magis corpus nostrum hoc dixisse intelligatur Apostolus corpus peccati, secundum illam
Abbreviated transcription (Latin):
homo uoster simul cru¬
CIPIXUS EST U&usaut̃ homo
noster intelligendus est. uita prior
quam duximus inpeccatis. cuius fi¬
nem & in teritum quendam facimus.
ubi receperimus in nobis fidem cru¬
cis xp̃i. Perquam ita destruitur
corpus peccati. ut membrr nrt̃c quae
seruiebant peccato. ultra ei non ser¬
uiant seddõ. UT DESTRUAT̃
corpus peccati. ut ul¬
TRA NONSERUIAMuS PEC¬
CATO. Diligentius intuendũ. ẽ.
quomodo dixerit corpus peccati.
in quoduplex dare uid&ur intellec¬
tus. Uel quia nrm̃ corpus peccati
esse dixerit corpus. uel quia peccati
ipsius dicat. eẽ. proprium aliquid
corpus quod destruendum sit his
qui non debent ultux seruire pec¬
cato. Quia ergo uterq sensus in¬
hoc loco ammitti potest. deutroq
quid nobis uideatur ex ponimus.
Et enĩ si proprium corpus pona
mus. eẽ. peccati: uidebitur quod
sicut dehis qui in nouum hominẽ
repanrti sunt dictũ . ẽ. quia uos es¬
tis corpus xp̃i & membur expaste :

Expanded text:
homo noster simul cruhomo noster simul crucifixus est. Vetus autem homo noster intelligendus est, vita prior, quam duximus in peccatis, cujus finem et interitum quemdam facimus, ubi receperimus in nobis fidem crucis Christi, per quam ita destruitur corpus peccati, ut membra nostra, quae serviebant peccato, ultra ei non serviant, sed Deo. Ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Diligentius intuendum est, quomodo dixerit corpus peccati, in quo duplex dari videtur intellectus, vel quia nostrum corpus peccati esse dixerit corpus, vel quia peccati ipsius dicat esse proprium aliquod corpus, quod destruendum sit his qui non debent ultra servire peccato. Quia ergo uterque sensus in loco admitti potest, de utroque quod nobis videatur exponimus. Etenim si proprmus esse peccati, videbitur quod sicut de his qui in novum hominem reparati sunt dictum est, quia vos estis corpus Christi, et membra ex parte ,
Abbreviated transcription (Latin):
NIS ERIMUS. Uelut alicuius
plantae arboris ostendit mostem xp̃i
cuinos complantatos uult esse. ut
suco urdicis eius ire dix quoq nostrax
suscipiens. producat nrmos iustitiae
& fructus afferat uitae. Ap̃sergo
qui est dĩ uistus & dĩ sapientia. ipse
est arbor uitae. cui conplantari de¬
bemus . & nouo quodam atq: a ma¬
bili dĩ dono. mors illius nobis uitae
arbor efficitur. Bene autẽ apłs
possumus mori ut omnino nesciamꝰ:
peccatum. similitudinem tamen
habere possumus. ut imitantes eum.
ut uestigia eius sequentes. abstinea¬
mus nos a peccato : Hoc est ergo
quod recipere potest humana natu¬
nr ut insimilitudinem mostis eius
fiat. dumipsum imitando non pec¬
cat. Namomnino ex integro nes¬
cire peccatum solius est xp̃i. Igit᷑
complantari nos uult mostis eius
similitudini. qua peccato mostuus
est semel. ut possimus & resurrec¬
tionieius. eẽ. complantati: Adu¬
trumq enĩ subaudire deb& com¬
plantati. ad mostis & resurrectionis:
hocsciext es quia uetus

Expanded text:
i, etc. Veluti alicujus plantae arboris ostendit mortem Christi, cui nos complantatos vult esse, ut succo radicis ejus, radix quoque nostra suscipiens, producat ramos justitiae, et fructus efferat vitae. Christus ergo qui est Dei virtus et Dei sapientia, ipse est arbor vitae, cui nos complantari debemus, et novo quodam atque amabili Dei dono, mors illius nobis vitae arbor efficitur. Bene autem Apostolus possumus mori, ut omnino nesciamus peccatum. Similitudinem tamen habere possumus, ut imitantes eum, et vestigia ejus sequentes, abstineamus nos a peccato. Hoc est ergo, quod recipere potest humana natura, ut in similitudinem mortis ejus fiat, dum ipsum imitando non peccat. Nam omnino ex integro nescire peccatum, solius est Christi. Igitur complantari nos vult mortis ejus similitudini, qua peccato mortuus est semel, ut possimus et resurrectioni ejus esse complantati. Ad utrumque enim subaudire debet complantati et mortis et resurrectionis. Hoc scientes, quia vetus
Abbreviated transcription (Latin):
atur ad concilium pertinere sapien¬
tiae. probatio quando non iam cũ
ipso reo agitur utrum dampnan¬
dussit. sed interse qui iudicant
conferunt quo supplicio dampna¬
ri oposteat. quem constat esse dãp¬
nanidũ. Cehenna uero ignis.
nec dampnationẽ hab& dubiam
sicut iudicium. nec dampnanti poe¬
nam sicut concilium. Ingehenna
quippe. cesta est & dampnatio &¬
i poena dampnati. Cehenna nom̃
compositum. ẽ. ge. & henna. Ce
enim uallis intepu&atur. Gehen¬
na autem. uallis gratuita. Fuit
enĩ uallis filiorum enon. iuxta
hierusalem. in qua multa iacue¬
re ca dauerx mostuorũ. unde & in¬
ferni gehennae congruit nomine:
SIERGOOEFERS MuNuS
TUŨAO ALIARE ETIBIRE¬
cordatus fueris quia
PRATERTUUS HABET ALA

Expanded text:
tur ad consilium pertinere sententur ad consilium pertinere sententiae probatio quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt, quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis nec damnationem habet dubiam sicut judicium, nec damnati poenam sicut consilium. In gehenna quippe certa est et damnatio et poena damnati, gehenna nomen compositum est ex ge et henna; ge enim vallis interpretatur, gehenna autem vallis gravida; fuit enim vallis filiorum Ennon juxta Jerusalem, in qua multa jacuere cadavera mortuorum: unde et inferni gehenna congruit nomini. Si ergo offeres munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quod frater tuus habet
Abbreviated transcription (Latin):
inter pr&em quã latinum uocẽ
ipsam ponere . cum quomodo eam
interpr&ar&ur non inuenir&:
Gixdus itaq sunt in istis peccatis.
ut primo quisq irascatur. & eum
motũ r&ineat corde conceptum
Iamsiex torserit uocẽ indignan¬
tis ipsa commotio non significan¬
tem aliquid. sed illum animi morũ
ipsa eruptione testantem qua feriat᷑
ille cui nrcscimur. plus est utiq quã
si surgens inx silentio premer& ur
Siuero non solum uox in dignantis
audiatur sed &iam uerbum quod
iam cestam eius uitupenrtionem
inquem profestur design& & no¬
t&. quis dubit& amplius hoc. eẽ.
quamsi solus indignationis sonus
aeder&ur : Itaq in primo. unũ
ẽ. idest ix sola. Insecundo. duo
inrinsignificat. & inuoce ipsa
cestae uituperationis ex pressio
Vnde nunc &iam tres reatus iu
iudicio adhuc. defensioni datur
locus: in concilio autẽ quam quã
& iudicium. eẽ. soleat. tamer
quia inter. eẽ. aliquid hoc loco
fateri cogit. ipsa distinctio uide¬

Expanded text:
interpretem, quam Latinum vocem interpretem, quam Latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur, non inveniret. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignantis, ipsa commotio non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem, in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola, iniram significat: et in voce ipsa, certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, jujudicio adhuc defensioni datur locus, in consilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, vide
Abbreviated transcription (Latin):
uionx. donec ad gehennã ignis ueni¬
r&ur. Et ideo sileuius. ẽ. reum. eẽ.
iudicio. quam esse reum concilio.
item leuius . ẽ. reum. eẽ. concilio. quã
reum. eẽ. gehennae ignis. opost&
leuius ee. intellegatur irasci sine
causa furtri quam dicere rrcha
Et rur sum leuilis dicere racha. quã
dicere fatue. Non enĩ reatus ipse
haber& gurdus. nisi giacdatim&iã
peccata commemorarentur:
Racha enĩ obscurum est. quia nec
grecum .ẽ. nec latinum. Non¬
nulli autẽ de greco tixhere uolue¬
runt eius interpr&ationẽ. putaN¬
tes pannosum dici. Crece enim
pannus. urchos dicitur. Proba¬
bilius autem dicitur uocem. eẽ.
non significantẽ aliquid aliud:
nisi indignantis animi motum
exprimentem. ut sunt apud grõc¬
maticos interiectiones. cum dicit᷑
adolente heu. uel abirascente
he quae uoces quarũ cumq lin¬
guarum sunt proprie. nec in aliã
linguam facile turnsferuntur:
Quae causa utiq coegit tam grecũ

Expanded text:
viora, donec ad gehennam ignis veniviora, donec ad gehennam ignis veniretur: et ideo si levius est, reum esse judicio, quam esse reum concilio, item levius est esse reum concilio, quam reum esse gehennae ignis, oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere ret rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemRacha enim obscurum est, quia nec Graecum est nec Latinum, nonnulli autem de Graeco trahere voluerunt ejus interpretationem, putantes pannosum dici, Graece enim pannus, rachus dicitur. Probabilius autem dicitur vocem esse, non significantem aliquid aliud, nisi indignantis animi motum exprimentem, ut sunt apud grammaticos interjectiones, cum dicitur a dolente, heu, vel ab irascente, hem, quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur; quae causa utique coegit tam Graecum
Abbreviated transcription (Latin):
occider&ur. ECOAUTẼDICO
uOBIS. Id est ego nouus homo.
uobis nouis. noua loquor. Quia
OMNIS QUI IRASCITUR FRA¬
TRI SUO. REUS ERIT IuDICIO
Videndum . ẽ. quantũ intersit. inter
iustitiam pharisa eorum & xp̃ianorũ.
quae introducit in regnũ caelorum
Ibi enĩ occisio reum facit iudicio. hic
autem ira reum nihilominis facit
iudicio. QUIAUTẼ DIXERIT
pr̃i suo racha. Reus erit
CONCILIO. Hoc uerbum propne
hebreorum. ẽ. Racha enĩ dicitur
ΚΗNOC id est in anis & uacuus
quemnos possumus uulgata in iuria
absq cerebro nuncupare. Sideoti¬
oso sermone reddituri sumus urtio¬
nẽ. quanto magis de contumelia:
Sed & signater additur. qui dixe¬
rit fuxtri suo racha. Furter enĩ
noster nullus . ẽ. nisi qui eundem
nobiscum hab& patrem. Cũ ergo
stultitiae elogio de notari potest:
Quidinter est. inter reum iudicio.
& reum concilio. & reum gehennae
ignis : Nam hoc postremũ groruis¬
simum sonat. & ammono: graxdus
quosdam factos. aleuioribus ad gnr¬

Expanded text:
occideretur. Ego autem dico occideretur. Ego autem dico vobis. Id est, ego novus homo, vobis novis nova loquor. Quia omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. Videndum est, quantum intersit inter justitiam Pharisaeorum et Christianorum, quae introducit in regnum coelorum. Ibi enim occisio reum facit judicio. Hic autem ira reum nihilominus facit judicio. Qui autem dixerit fratri suo racha, reus erit concilio. Hoc verbum proprie Hebraeorum est, Racha enim dicitur κενός, hoc est,inanis et vacuus, quem nos possumus vulgata injuria absque cerebro nuncupare. Si de otioso sermone reddituri sumus rationem, quanto magis de contumelia? Sed et signanter additur, qui dixerit fratri suo racha. Frater enim noster nullus est, nisi qui eumdem nobiscum habet patrem; cum ergo stultitiae elogio denotari potest? Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad gra
Abbreviated transcription (Latin):
Id est. nisi non solum illa minima
legis prececepta impleueritis quae
inchoant hominẽ. sed &iam ista
quae ame adduntur. qui non ueni
soluere legem sedimplere. non in¬
tirbitis in regnum caelorũ. Iustitia
pharisaeorum. ẽ. ut non occidant.
Iustitia eorũ qui in hicturi sunt in reg¬
num dĩ. ut non irascantur sine causã.
Minimum est ergo non occidere:
& qui illud soluerit. minimus uoca¬
bitur in regno caelorum. Quiautẽ
illud impleuerit ut non occidat. non
continuo magnus erit & idoneus reg
no caelorũ. sed tamen ascendit aliquẽ
girrdũ. Perfici&ur autem. sinec
irascitur sine causa. Quod si perfece¬
rit. multorem otior erit ab homici¬
dio. Qua propt̃ quidoc& ut non
irascamur non soluit legem neocci¬
damus. sed impl& potius ut & foris¬
i dum non occidimus. & incorde
dum non irascimur. in nocentiam
custodiamus : ALDISTIS quia¬
DICTũ . Ẽ. ANTIQUIS. Ñ OCCI¬
DES. QuiAŨT OCCIDERIT RE¬
us crit iudicio. Inlege enĩ
iudicabatur. ut qui occidebat ipse

Expanded text:
 est, nisi non solum illa minima legis praecepta impleveritis, quae inchoant hominem, sed etiam ista, quae a me adduntur, qui non veni solvere legem, sedtrabitis in regnum coelorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei est, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo et non occidere, et qui illud solverit minimus vocabitur in regno coelorum. Qui autem illud impleverit ut non occidat, non cono coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa: quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22. Audistis dictum est antiquis: Non occides. Qui autem occiderit, reus erit judicio. In lege autem judicabatur, ut et qui occidebat, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
m&um poenae gerimus. sed propt̃
amorem patris cuncta perficimus.
SIAUTEM FILII. ET HERE¬
DES. HEREDES QuIDEMdĩ
Post haeciam ex consequentibus
si logis mum nectit apłs & dicit.
si spm̃ adoptionis accepimus. ergofili
sumus. Quod si filii sumus. si nedu¬
bio & heredes. Mercedem namq
seruus expectat. hereditatem filius
sperat. Et rursum aliud addidit
conclusionis augmentum. heredes
quidem dĩ. coheredes autem xp̃i
Heres quis efficitur dĩ. cum quaedĩ
sunt mer&ur accipere. idest incor.
ruptionis & in mostalitatis gloriam
thes auros sapientiae &scientiae re¬
conditos. Coheres ueroxp̃i. cum
tuxns formauerit corpus humilita¬
tis nure conforme corpori clarita¬
tis suae. Sed & cum illud ad ipisci
meruerit quod dixit ipse saluator
pater uolo ut ubi egosum. & isti
sint mecum. Est puxerea & illa
dignitas coheredum xp̃i: quod
pater quidem omne iudicium de¬
dit filio. sed & filius dicit ad cohere¬
des suos Sed ebitis & uos super

Expanded text:
metum poenae gerimus, sed propter metum poenae gerimus, sed propter amorem Patris cuncta perficimus. Si autem filii et haeredes, haeredes quidem Post haec jam ex consequentibus syllogismum nectit Apostolus et dicit: Si spiritum adoptionis accepimus, ergo filii sumus. Quod si filii sumus, sine dubio et haeredes, mercedem namque servus exspectat, haereditatem filius sperat. Et rursus alius addidit conclusionis augmentum: Haeredes quidem, ait, Dei, cohaeredes autem Christi. Haeres quis efficitur Dei, cum quae Dei sunt meretur acruptionis et immortalitatis gloriam, thesauros sapientiae et scientiae reconditos; cohaeres vero Christi, cum transformabit corpus humilitatis nostrae conforme corpori claritatis suae, sed et cum illud adipisci meruerit, quod dixit ipse Salvator: Pater, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . Est praeterea et illa dignitas cohaeredum Christi, quod Pater quidem omne judicium dedit Filio. Sed et Filius dicit ad cohaeredes suos: Sedebitis et vos super
Abbreviated transcription (Latin):
Quiuocat patrem. filium se. eẽ.
profit&ur. Deb& ergo patri in
moribus filius inueniri. neprono¬
mine quoq inuacuum usurpato.
maiori poenae subiaceat. Item
uos romani in adoptionẽ filiorum
uocatiestis. non sicut iuda ei qui
subditi legis imperio inseruitute tene¬
bantur : Quod uero addidit abba
pater. patriae linguae uocabulũ
idipsum itenruit. uelut sidixissor
paterpater. Idem namq abba
quod & pater significat: Sed abba
hebreum est. pater uero grecum
est & latinum. Vt ergo utrũq
populum in eum crediturum ab
utroq eum inuocandum. eẽ. doce¬
r&. uturmq linguam apłs posuit.
ut abba illi qui de israheliticopopu¬
lo. nos pater clamaremus. quide
gentibus ad fidem xp̃i uenimus.
IPSE SP̃S TESTIMONIUM
sps adoptionis perquem infilium
quis adoptatur. reddit testimoni¬
um & confirmat sp̃m̃ nr̃m quia su¬
mus filii dĩ postea quam abspũ ser¬
uitutis in adoptionis spm̃ uenerimꝰ.
cum iam nihil timoris. nihil propt̃

Expanded text:
Qui vocat patrem, filium se esse Qui vocat patrem, filium se esse profitetur, debet ergo patri in moribus filius similis inveniri, ne pro nomine quoque in vacuum usurpato majori poenae subjaceat, item vos Romani in adoptionem filiorum vocati estis, non sicut Judaei, qui subditi legis imperio, in servitute tenebantur. Quod vero addidit: Abba pater, patriae linguae vocabulum, idipsum iteravit, velut si dixisset: pater pater, idem namque Abba quod Hebraeum, pater Graecum est et Latinum. Ut ergo utrumque populum in eum crutroque eum invocandum esse doceret, utramque linguam Apostolus posuit, ut Abba illi, qui de Israelitico populo, nos pater clamaremus, qui de gentibus ad fidem Christi venimus. Ipse spiritus testimonium spiritus adoptionis, per quem in filium quis adoptatur, reddit testimonium et confirmat spiritum nostrum, quia sumus filii Dei. Posteaquam a spiritu servitutis in adoptionis spiritum venerimus, cum jam nihil timoris inest, nihil propter
Abbreviated transcription (Latin):
nantur ł mouentur. Sicut enĩ
multi filii dĩ ut scripture dicit.
ego dixi diiestis & filii excelsi om¬
nes. unus tamen. ẽ. natunx filius
& unigenitus depatre. perquem
omnes filii appellantur. Ita & sps
multi quidem sunt. sed unus. ẽ. qui
uere ex ipso dõ procedit. & c&eris
omnibus uocabuli acscificationis
suae gitctiam donat. NON ENI
Accepistis spc̃o serurtu¬
TIS IT ERUM INTIMORE
Iuda ei acceperunt spin qui illos ad
serui tutem cogeret pertimorem
Limere enim. seruorum. ẽ. Di¬
ligere uero filiorum: sicut scrip¬
tum . ẽ. Seruus dnm̃ suum time¬
bit. & filius diligit patrem suum:
Illi ergo qui operari caritatis uolun¬
tate nolebant. timoris necessitate
cogantur. Nosuero omnia uo¬
luntarie operemur. ut filios. eẽ:
nos probemus. Quitimore poe¬
nae non amore iustitiae opus le
gis facit. profecto inuitus facit.
micus. nec mundatur opere.
qui in mundus est uoluntate
SEDACCEPISTIS SPM̃AD¬
OPT ONIS PILIORU. IN
quo clamamus abba pat

Expanded text:
nantur vel moventur. Sicut enim nantur vel moventur. Sicut enim multi filii Dei, ut Scriptura dicit: Ego dixi, Dii estis, et filii excelsi omnes , unus tamen est natura filius et unigenitus de patre, per quem omnes filii appellantur. Ita et spiritus multi quidem sunt, sed unus est, qui vere ex ipso Deo procedit, et caeteris omnibus vocabulis ac sanctificationis suae gratiam donat. Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Judaei acceperunt spiritum, qui nullos ad servitutem cogeret per timorem. Timere enim servorum est, diligere filiorum. Sicut scriptum est: Servus dominum suum timebit, et filius diliget patrem suum. Illi ergo qui operari charitatis voluntate nolebant, timoris necessitate cogantur, nos vero omnia voluntarie operemur, ut filios nos esse probemur. Qui timore poenae, non amore jugis facit, profecto invitus facit. micus; nec mundatur opere, qui immundus est voluntate. Sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus Abba pater.
Abbreviated transcription (Latin):
creatus est. & qui renouatur in agni¬
tione dĩ . secundum imaginem eius
qui creauit eum. Namsi is quifo¬
ris homo noster inquit apostolus
corrumpitur. sed qui intus est reno¬
uatur dedie indiem. Intuere eos
qui infide proficiunt. & cotidie
inuistutibus enitescunt. quomodo
semꝑ bonis operibus ad iciunt meli¬
onr. & honestis honestiorr conqui.¬
runtur. Quomodo intellectu
inscientia & sapientia crescunt. &
intellegis eos cotidie in nouari. In
nouitate ergo uitae ambulemus.
ostendentes nos in& ipsos ei quinos in
xp̃o suscitauit cotidie nouos. & ut ita
dixerim pulchriores. decorem uultus
nostri in xp̃o tamquã inspeculo colli¬
gentes. qui surgens amostuis abhu¬
militate terrena. ad gloriam pater¬
nae maiestatis ascendit. ut uideant
operani bona. & glorificent pa¬
trem nrm qui in caelis est. & sic me¬
rito xp̃o consurrexisse ꝑgloriam
patris dicemur. SITENIM CÕ¬

Expanded text:
creatus est, et qui renovatur in agnitione Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum. Nam et si is qui foris homo noster, inquit Apostolus, corrumpitur, sed qui intus est, renovatur de die in diem . Intuere eos qui in fide proficiunt, et quotidie in virtutibus enitescunt, quomodo semper bonis operibus adjiciunt meliora, et honestis honestiora conquiruntur, quomodo in intellectu, in scientia et sapientia crescunt, et intelligis eos quotidie innovari. In novitate ergo vitae ambulemus, ostendentes nosmetipsos ei, qui nos cum Christo suscitavit, quotidie novos, et, ut ita dixerim, pulchriores, decorem vultus nostri in Christo, tanquam in speculo colligentes, qui surgens a mortuis ab humilitate terrena, ad gloriam paternae majestatis ascendit, ut videant opera nostra bona, et glorificent patrem nostrum qui in coelis est , et sic merito Christo consurrexisse per gloriam Patris dicemur. Si enim com
Abbreviated transcription (Latin):
DÑO NRO. Quienĩ cogitat¬
se moriturum. eẽ: non peccat.
Verbi gurtia. si me concupiscentia
mulieris tochit. si argenti.si auri
si praedia. sicupiditaspuls& & po¬
nam in corde meo quod mostuussim
in xp̃o. extinguitur continuo con¬
cupiscentia. & effugatur peccatũ.¬
extinguitur furor. cessat ira. odiũ
conquiescit . & hoc modo quis mori
one. qua e omnia xpc̃ est. Siue
existimate uos mostuos. eẽ eccato
id est sicut caput urm semel est
mostuum. sic & uos membrax illi¬
us effecti: uitae eius exempla sec¬
tamini. ut nihil mosti ulterius de¬
beatis. hoc est ut in uobis locum
mors secunda non habeat. Ille
autem uiuit dõ. qui xp̃i uestigia
humilitate scĩficationis pi&ate
sectatur

Expanded text:
 etc. Qui enim cogitat moriturum se esse non peccat, verbi gratia, si me concupiscentia mulieris trahit, si argenti, si auri, si praedia, si cupiditas pulset, et ponam in corde meo, quod mortuus sum in Christo, exstinguetur continuo concupiscentia et effugatur, peccatuexstinguitur, furor cessat, ira, odium conquiescit, et hoc modo quis mori one, quae omnia Christus est? Sive existimate vos mortuos esse peccato, id est, sicut caput vestrum semel est mortuum, sic et vos membra illius effecti vitae, ejus exempla sectamini, ut nihil morti ulterius debeatis, hoc est, ut in vobis locum mors sectanda non habeat. Ille autem vivit Deo, qui Christi vestigia humilitate, sanctificatione, pietate, sectatur
Abbreviated transcription (Latin):
TIS MU IN MORTẼ. Si conse¬
pulti sumus xp̃o. secundũ ea quae
superius diximus idest secundum
quod mostui sumus peccato. conse¬
quenter utiq resurgente xp̃o a
mostuis. & noscum ipso simul re¬
surgemus. & illo ascendente ad cae¬
los cumipso simul ascendemus. &
sedente ipso indextera patris. cum
ipso simul in caelestibus sedere dice¬
mur. Sicut alibi ipse apłs ait.
Quia cõexcitauit nos xp̃o. simulq
fecit sedere incaelestibus. UT quo¬
MODO SURRENITACOORTU¬

Expanded text:
tismum in morte. Si consetismum in morte. Si consepulti sumus cum Christo, secundum ea quae superius diximus, id est, secundum quod mortui sumus peccato, consequenter utique resurgente Christo a mortuis, et nos cum ipso simul consurgemus, et illo ascendente ad coelos, cum ipso simul ascendemus, et sedente ipso ad dexteram patris, cum ipso simul in coelestibus sedere dicemur, sicut alibi ipse apostolus ait: Quia coexcitavit nos Christo, simulque fecit sedere in coelestibus . Ut quomodo surrexit, et
Abbreviated transcription (Latin):
apostolis ut quia pro
suae similitudinem. uoluntates &
cupiditates nnt̃s̃ crucifigamus. & in
baptis mate mrsterium mostis sepul¬
II Moriprius opost& peccato. ut
possimus sepeliri cum xp̃o. Mor¬
tuo enĩ sepultuit deb&ur. nemo enĩ
uiuus sepelitur aliquando. Sienĩ
uiuis adhuc peccato. consepeliri noꝵ
tuus uiuit . & ideo non potest in noui
tate ambulare. Quid est quod cum
ipse dñs dixerit discipulis ut bapti¬
zarent omnes gentes. in nomine
solius xp̃i in baptis monomen assu¬
mit. Nisi quod in piore sentiloco
nontam baptismatis iirtionẽ quam
mostis xp̃i discutere cupiebat:
Ad cuius similitudinẽ &iam nossu¬
ader& mori debere peccato & con¬
sepeliri xp̃o: & nonerat utiq conue¬
niens ut ubi demoste dicebat. uel pa¬
merito ubi caro est. ibi demoste
turctatur. Nec conueniebat ut
dicer&. quicumq baptizati sum
in nomine patris. uel in nomine
sp̃s scĩ. in moste ipsius baptitati
sumus. CONSEPuLT EÑ
sumus cum xp̃o PErBAΡ¬

Expanded text:
Apostolus ut quia propsuae similitudinem voluntates et cupiditates nostras crucifigamus, et in baptismatis mysterio mortis, sepul. Mori prius oportet peccato, ut possis sepeliri cum Christo, mortuo enim sepultura debetur; nemo enim vivus sepelitur aliquando: si enim vivis adhuc peccato, consepeliri non tuus vivit, et ideo non potes in novitate vitae ambulare. Quid est, quod cum ipse Dominus dixerit discipulis, ut baptizarent omnes gentes in nomine Psolius Christi in baptismo nomen assumit? nisi quod in praesenti loco, non tam baptismatis rationem, quam mortis Christi discutere cupiebat. Ad cujus similitudinem, etiam nos suaderet mori debere peccato et consepeliri Christo. Et non erat utique conveniens, ut ubi de morte dicebat, vel patum est, et merito ubi caro est, ibi de morte tractatur. Nec conveniebat ut diceret: Quicunque baptizati sumus in nomine Patris, vel in nomine Spiritus sancti, in morte ipsius baptizati sumus. Consepulti enim sumus cum Christo per bap
Abbreviated transcription (Latin):
substantiam. ETALTERDI¬
ET EO PROBAREILLA.
ROCOTE HABE ME EXCU¬
SATU. Quid inquinq iugis bo¬
um nisiquinq corporis sensus acci¬
pimus: qui recte quoq iuga uoca¬
ti sunt. quia in utroq sexu gemi¬
nantur. Qui uidelic& corponxr¬
les sensus quia comprehendere nes¬
ciunt interna sed sola ex teriorr cog¬
noscunt. & deserentes intima ea
quȩ ex tux sunt tangunt: recte ꝑ
eoscuriositas designatur. Curue
namq curiositatis uitium est. quae
dum cuius lib& mentẽ ad inuesti¬
gandam uitam proximi ex terius
ducit. semꝑ ei sua intima abscon¬
eisdem quinq iugis boum dicitur.
eo probare illa. quiauidelic& ali¬
quando ꝑtinere probatio. ad cu¬
riositatem sol&. Sed notandũ
quod &is qui propter uillam. & is
qui propt̃ probanda iugaboum a
caena sui inuitatoris excusat. uer
ba humilitatis ꝑmisc& dicens. ro¬
gote habeme excusatum. Dum
enĩ dicit rogo & tamenueni re con¬
tempnit. humilitas sonat in uoce:
suꝑbia mactione. Et eccehocdi¬

Expanded text:
substantiam. Et alter disubstantiam. Et alter diet eo probare illa; rogo te, habe me excusatum. Quid in quinque jugis boum, nisi quinque corporis sensus accipimus? qui recte quoque juga vocati sunt, quia in utroque sensu geminantur. Qui videlicet corporales sensus, quia comprehendere nesciunt interna, sed sola exteriora cognoscunt, et deserentes intima, ea quae extra sunt, tangunt, recte per eos curiositas designatur. Grave  curiositatis vitium, quae, dum cuiuslibet mentem ad investigandam vitam proximi exterius ducit, semper ei sua intima absconeisdem quinque jugis boum dicitur, Eo probare illa, quia, videlicet, aliquando pertinere probatio ad curiositatem solet. Sed notandum quod et is qui propter villam, et is qui propter probanda juga boum, a coenaba humilitatis permiscet dicens. Rogo te, habe me excusatum. Dum enim dicit, rogo, et tamen venire contemnit, humilitas sonat in voce, superbia in actione, et ecce hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
ait sed & adextrisdĩ. stephanus ait uideo
caelos apertos & filium hominis stantẽ
adextrisdĩ. Quid est quod hunc mar¬
cus sedentem stephanus uero stantem se
uidis setestatur : Sed scimus quia sedere
iudicantis est stare uero pugnantis uelad
nia iudicat. & nunc adex tremum iudex
nem marcus sedere describit. quia post
ascensionis sua e gloriam iudex in fine
uidebitur. Stephanus uero in laboris
cestamine positus stantem uidit. quem
adiutorem habuit. Quia ut iste in ter
persecutorum in fidelitatem uincer&.
pro illod caelo illius grrtia pugnauit
Illiautemprofectipirȩ¬
COOPERANTE ET SERIONẼ
CONFIRMANIE. SEQUENT¬
BUS SIGNIS. Quid in hisconsi¬
de urndum est quid memoriae. comnien¬
dandum. nisi quod pureceptum oboe¬
dientia. oboedientiam uero signa secuta
sunt. Restat sanae quaestio non mini
ma quomodo scripserit idem euangelista
dixisse angelum mulieribus. ite dicite
discipulis eius & p&ro quia praecedat uos
ingalileam. ibi eum uidebitis sicut dix̃

Expanded text:
it, sedet a dextris Dei? Stephanus dicit: Video coelos apertos et Filium hominis stantem a dextris Dei. Quid est quod hunc Marcus sedentem, Stephanus vero stantem, se vidisse testatur? Sed scimus quia sedere judinia judicat, et ad extremum judex nem Marcus sedere describit, quia post ascensionis suae gloriam, judex in fine videbitur. Stephanus vero in laboris certamine positus, stantem vidit, quem adjutorem habuit, quia ut iste in terra persecutorum infidelitatem vinceret, pro illo de coelo illius gratia pugnavit. Illi autem profecti praecooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Quid in his considerandum est, quid memoriae commendandum? nisi quod praeceptum obedientia, obedientiam vero signa secuta sunt. Restat sane quma, quomodo scripserit idem evangelista, dixisse angelum mulieribus: Ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedit vos in Galilaeam; ibi eum videbitis, sicut dixit
Abbreviated transcription (Latin):
to cestissime nouit. quia asem& ipso non
potest habere quod inpendat. UT IN
OMNIBUS HONORIPICETUR
us ihũxp̃i praeceptum quodait. uideant
uñ bona openx. & glorificent patrem
urm qui in caelis est. Honorificatur
ergo ds̃ inactibus nrĩs. cum omne quod
bene ac secundum uoluntatemeius faci¬
mus. non hocnrĩs meritis. sed eius gix¬
tiae tribuimus. e contuix autem mala
quae egerimus. nnrẽ solum malitiae

Expanded text:
to certissime novit quoniam a semetipso non to certissime novit quoniam a semetipso non potest habere quod impendat, ut in omnibus honorificetur us Jesu Christi praeceptum quo ait: Videant vestra bona opera, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Honorificatur ergo Deus in actibus nostris, cum omne quod bene ac secundum voluntatem Dei facimus, non hoc nostris meritis, sed ejus gratiae tribuimus; e contra autem mala quae gerimus nostrae solum malitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
quodineo quoq qui percaritatem quicquid
ual& erga correctionem proximi ammo¬
nendo increpando castigando openrtur
caritas ipsa quo operit multitudinem pec¬
catorum: Siquis loquitur.
quasi sermones dĩ Timens
uidelic& ne propter uoluntatem dĩ uel
propter quod inscĩs scripturis euidenter
praecipitur ueldicat aliquid uel imper&.
& inueniatur tamquam falsus testisdĩ.
aut sacrilegus. uel introducens aliquid
alienum addoctrinam dñi. uelceste sub¬
relinquens & pur&eriens aliquid eorum
qua edõ placita sunt. cum ipse manifestis¬
simae procedicatoribus ueritatis dehis quos
uitam inbuerent prirecipiat dicens.
Docentes eos seruare omnia quaecumq
mandaui uobis. Et ea enimquaeipsẽ
mandauit & non alia. & haec non expar¬
te. sed omnia suis auditoribus ad seruan
dam tardere iub&. S⁊ quISM¬
NISTRAT.Tamquam ex uir¬
TUT EQUAMADMINISTRAT
ds̃Tanto humilius inpendat quisq
proximobonum omne quod potest. quan¬

Expanded text:
quod in eo quoque, qui per charitatem quidquid quod in eo quoque, qui per charitatem quidquid valet erga correctionem proximi admonendo, increpando, castigando operatur, rte, et operit multitudinem peccatorum . Si quis loquitur quasi sermones Dei. Timens videlicet, ne praeter voluntatem Dei, vel praeter quod in Scripturis sanctis evidenter praecipitur, vel dicat aliquid vel imperet, et inveniatur tanquam falsus testis Dei, aut sacrilegus, vel introducens aliquid alienum a doctrina Domini, vel certe subrelinquens et praeteriens aliquid eorum quae Deo placita sunt, cum ipse manifestissime praedicatoribus veritatis de his quos ad vitam inbuerint praecipiat, dicens: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis . Et ea enim quae ipse mandavit, nos alia, et haec non ex parte, sed omnia suis auditodum contradere jubet. Si quis ministrat tanquam ex virtute, quam administrat Deus: Tanto humilius impendat quisque proximo bonum omne quod potest, quan