comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cere. Hinc enĩ est illud: qm̃ nonc̃. inmorte qͥ memor
sit tui:. Donec enĩ reuiuiscant. recte eẽ dicuntur in
morte: sicut insomno quisq eẽ donec eiugilet dicit᷑.
quamuis in somno positos dicamus dormientes: nec
tamen eo modo possumꝰ dicere cos qui iã sunt mortui
morientes. Non enĩ adhuc moriuntur: qui quancũ
attinet ad corporis mortẽ de quanunc disserimus.
iam sunt de corporib separati: Sed hoc est qđ dixi
explicari aliqua locutione non posse: quonã modo
uel morientes dicant᷑ uiuere. uł iã mortui etiã post
mortẽ ad huc cẽ dicant᷑ in morte. Quomodo enĩ post
mortẽ si adhuc in morte. presertĩ cũ cos nec morientes
dicamus sicut eos qui insomno sunt dicimꝰ dormien¬
tes. & qui in languore languentes & qui indolore
utiq dolentes: & qui inuita uiuentes: At uero mor¬
tui priusquã resurgant eẽ dicuntur inmorte: nec tam̃
possunt appellari morientes. Unde non importune

Expanded text:
cere. Hinc enim est illud: Quoniam non est in morte, qui memor cere. Hinc enim est illud: Quoniam non est in morte, qui memor sit tui . Donec enim reviviscant, recte dicuntur esse in morte; sicut in somno esse quisque, donec evigilet, dicitur: quamvis in somno positos dicamus dormientes, nec tamen eo modo possumus dicere eos qui jam sunt mortui, morientes. Non enim adhuc moriuntur qui, quantum attinet ad corporis mortem, de qua nunc disserimus, jam sunt a corporibus separati. Sed hoc est quod dixi explicari aliqua locutione non posse, quonam modo vel morientes dicantur vivere, vel jam mortui etiam post mortem adhuc esse dicantur in morte. Quomodo enim post mortem si adhuc in morte? Praesertim cum eos nec morientes dicamus, sicuti eos qui in somno sunt dicimus dormientes; et qui in languore, languentes; et qui in dolore, utique dolentes; et qui in vita, viventes: at vero mortui priusquam resurgant, esse dicuntur in morte, nec tamen possunt appellari morientes. Unde non importune
Abbreviated transcription (Latin):
siue post mortẽ: Nam & hoc in aniter dicitur: si mors
nulla est.: Atq utinã in paradiso bene uiuendo egis¬
semus: ut re uera nulla mors eẽt. Nunc autẽ non solũ
est: uerũetiã tã molesta est. ut nec ulla explicari locuti.¬
one possit: nec ulla ratione uitari. Loquam᷑ gͦ scdm
consuetudinem. nonen
& dicamus ante mortẽ priusquã mors accidat sicut
scriptum ẽ. ante mortẽ nc laudes hominc̃ quequã¬
Dicamus ctiã cum acciderit post mortẽ illius uł ilius:
factum est illud uł illud. Dicamus & de presenti tem¬
pore ut possumus. uelut cũ ita loquimur. moriens ille
testatus est: & illis atq illis. illud atq illud moriens de.¬
reliquit. quãuis hoc nisi uiuens omĩno facere ñ posset:¬
& potius hoc ante mortẽ fecerit non inmorte. Loqͣmur¬
etiam sicut loquit᷑ scriptura diuina: quȩ mortuos
quoq non post mortẽ. sed inmorte ẽẽ non dubitat di¬

Expanded text:
siue post mortem? Nam et hoc inaniter dicitur, si mors siue post mortem? Nam et hoc inaniter dicitur, si mors nulla est. Adque utinam in paradiso bene uiuendo egissemus, ut re uera nulla mors esset. Nunc autem non solum est, uerum etiam tam molesta est, ut nec ulla explicari locutione possit nec ulla ratione uitari. Loquamur ergo secundum consuetudinem non enim aliter debemus et dicamus ante mortem\', priusquam mors accidat; sicut scriptum est: Ante mortem ne laudes hominem quemquaDicamus etiam cum acciderit: Post mortem illius uel illius factum est illud aut illud. Dicamus et de praesenti tempore ut possumus, uelut cum ita loquimur: Moriens ille testatus est, et: Illis adque illis illud adque illud moriens dereliquit; quamuis hoc nisi uiuens omnino facere non posset et potius hoc ante mortem fecerit, non in morte. Loqetiam sicut loquitur Scriptura divina, quae mortuos quoque non post mortem, sed in morte esse non dubitat di
Abbreviated transcription (Latin):
per hoc ad huc ante mortẽ non in morte eẽ dicendus ẽ
Cum uero anima abscesserit omnẽq abstulerit corpo¬
ris sensũ: iam post mortẽ mortuusq ꝑhibetur.
Perit igitur inter utrũq quomodo moriens uł in
morte sit: qm̃ si ad huc uiuit. ante mortẽ est: si uiuere
destitit. iam post mortẽ est Nũquam ergo moriens
id est inmorte eẽ cõprehenditur Ita etiã intranscursu
tempoꝵ quęritur presens nec inuenitur: qͥa sine ullo
spatio est ꝑ qđ transitur exfuturo in preteritũ. Nonne
ergo uidendum . ẽ. ne ista ratione mors corporis nulla
esse dicatur: Si enĩ est quando est quȩ innullo & in
qua nullus eẽ non potest. quandoquidẽ si uiuitur ad.¬
huc non est quia hoc ante mortẽ est non inmorte:
Si autẽ uiuere iã cessatũ est iã non est: quia & hoc
post mortẽ est non in morte. Sed rursus si nulla mors est
ante quid uł post quid est qđ dicitur ante mortẽ.

Expanded text:
per hoc adhuc ante mortem, non in morte esse dicendus est; per hoc adhuc ante mortem, non in morte esse dicendus est; cum uero anima abscesserit omnemque abstulerit corporis sensum, iam post mortem mortuusque perhibetur. Perit igitur inter utrumque, quo moriens uel in morte sit; quoniam si adhuc uiuit, ante mortem est; si uiuere destitit, iam post mortem est. Numquam ergo moriens, id est in morte, esse conprehenditur. Ita etiam in transcursu temporum quaeritur praesens, nec inuenitur, quia sine ullo spatio est, per quod transitur ex futuro in praeteritum. Nonne ergo uidendum est, ne ista ratione mors corporis nulla esse dicatur? Si enim est, quando est, quae in ullo et in qua ullus esse non potest? Quando quidem si uiuitur, adhuc non est, quia hoc ante mortem, non in morte; si autem uiuere iam cessatum est, iam non est, quia et hoc post mortem est, non in morte. Sed rursus si nulla mors est ante quid uel post, quid est quod dicitur ante mortem
Abbreviated transcription (Latin):
in morte. ciũ cnĩ ꝓpinquat ꝑagendo uitȩ suȩ tẽpora
siam in illa est maxime quia nimis est insolens ut si.¬
mul & uiuens cẽ dicatur & moriens. cũ uigilans
& dormiens simul et̃ nonpossit: querendũ est qͣndo
erit moriens. & enĩ ante quã mors ueniat non ẽ. mori.¬
ens sed uiuens: cũ uero mors uenerit mortuus erit
non moriens.: Illud ergo est adhuc ante  hoc iam
post mortẽ Quando ergo in morte: tunc est enĩ mo-¬
riens. ut quẽ ad modũ tria sunt cũ dicimꝰ ante mortẽ.
in morte. post mortẽ: ita tria singulis singula. uiuens.
moriens: mortuusq reddant᷑. Quando itaq sit mo.¬
riens id est in morte. ubi neq sit uiuens qđ est ante mortẽ.
neq mortuus qđ est post mortẽ. sed moriens idest in
morte: difficillime definitur. Quãdiu quippe est
anima incorpore. maxue si etiã sensus adsit. ꝓculdu.¬
bio uiuit homo qui constat ex anima & corpore: ac

Expanded text:
in morte; cui enim propinquat peragendo vitae suae tempora, in morte; cui enim propinquat peragendo vitae suae tempora, si jam in illa est? maxime quia nimis est insolens, ut simul et vivens esse dicatur et moriens, cum vigilans et dormiens simul esse non possit: quaerendum est quando erit moriens. Etenim antequam mors veniat, non est moriens, sed vivens: cum vero mors venerit, mortuus erit, non moriens. Illud ergo est adhuc ante mortem, hoc jam post mortem. Quando ergo in morte? tunc enim est moriens: ut quemadmodum tria sunt cum dicimus, Ante mortem, in morte, post mortem; ita tria singulis singula, Vivens, moriens, mortuusque reddantur. Quando itaque sit moriens, id est in morte, ubi neque sit vivens, quod est ante mortem, neque mortuus, quod est post mortem, sed moriens, id est in morte, diffanima in corpore, maxime si etiam sensus adsit, procul dubio uiuit homo, qui constat ex anima et corpore, ac
Abbreviated transcription (Latin):
est. quid enim aliud diebus. horis. mom̃tisq singuł
agitur. donee ea consũmata mors quȩ agebatur
impleatur. & incipiat iã tempus eẽ post mortt̃. qđ
cum uita detraheret᷑ erat in morte: Nũ quã igitur
inuita homo est: ex quo est inisto corpore moriente
pocius quã uiuente: si & inuita & in morte simul
non potest ẽẽ. An potius & inuita & in morte simul
est. inuita scilicet in qua uiuit donec tota detrahat᷑.
in morte autẽ quia iã moritur cũ uita detrahitur :
Sienĩ non est inuita. quid est qđ detrahitur donec
cius fiat ꝑfecta consumptio: Si autẽ non ẽ. in morte.
quid est uitȩ ipsa detractio: Non enĩ frustra cũ uita
fuerit corpori tota detracta: post mortẽ iam diot̃:
nisi quia mors crat cũ detraheretur: Namsi ea detrac.¬
ta non est homo inmorte sed post mortẽ. quando nisi
minẽ ante quã ad mortẽ ꝑueniat iam eẽ dicamus

Expanded text:
est. Quid enim aliud diebus horis momentisque singulis est. Quid enim aliud diebus horis momentisque singulis agitur, donec ea consumta mors, quae agebatur, inpleatur, et incipiat iam tempus esse post mortem, quod, cum uita din vita homo est, ex quo est in corpore isto moriente potius quam vivente, si et in vita et in morte simul non potest esse. An potius et in vita et in morte simul est: in vita scilicet in qua vivit, donec tota detrahatur; in morte autem, qua jam moritur, cum vita detrahitur? Si enim non est in vita, quid est quod detrahitur, donec ejus fiat perfecta consumptio? Si autem non est in morte, quid est vitae ipsa detractio? Non enim frustra, cum vita fuerit corpori tota detracta, post mortem jam dicitur, nisi quia mors erat, cum detraheretur. Nam si ea detracta non est homo in morte, sed post mortem; quando, nisi minem, antequam ad mortem perveniat, jam esse dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi demitur. & cotidic fit minus minusq qđ
restat. ut omnino nichil sit aliud tẽpus uitȩ huius
quã cursus ad mortẽ. in quo nemo uł paululũ stare. uel
aliquanto tardius ire ꝑmittitur: sed urgent᷑ omnes
pari motu nec diuerso impellunt᷑ accessu: Neq cnĩ
cui uita breuior fuit celerius diẽ duxit. quã ille cui
longior: sed cũ ȩqualiter & ęqualia momenta raperent᷑.
ambobus. alter habuit ꝓpius. alter remotius: quo non
impari uelocitate ambo currebant Aiud est autem
amplius uiȩ ꝑegisse: aliud tardius ambulasse. Qui
ergo usq ad mortr̃ ꝓductiora spacia tẽporis agit. non
lentius ꝑgit: sed plus itineris conficit. Porro si ex illo
quisq incipit mori. hoc est eẽ inmorte exquo in illo
agi cocperit ipsa mors idest uitȩ detractio. quia cũ
ditrahendo finita fuerit post mortẽ iã erit ñ in mor.¬
te: ꝓfecto ex quo eẽ incipit in hoc corpore. in morte

Expanded text:
uiuendi demitur, et cottidie fit minus minusque quod uiuendi demitur, et cottidie fit minus minusque quod restat, ut omnino nihil sit aliud tempus uitae huius, quam cursus ad mortem, in quo nemo uel paululum stare uel aliquanto tardius ire permittitur; sed urgentur omnes pari motu nec diuerso inpelluntur accessu. Neque enim, cui uita breuior fuit, celerius diem duxit quam ille, cui longior; sed cum aequaliter et aequalia momenta raperentur ambobus, alter habuit propius, alter remotius, quo non inpari uelocitate ambo currebant. Aliud est autem amplius uiae peregisse, aliud tardius ambulasse. Qui ergo usque ad mortem productiora spatia temporis agit, non lentius pergit, sed plus itineris conficit. Porro si ex illo quisque incipit mori, hoc est esse in morte, ex quo in illo agi coeperit ipsa mors, id est uitae detractio quia, cum detrahendo finita fuerit, post mortem iam erit, non in morte: profecto, ex quo esse incipit in hoc corpore, in morte
Abbreviated transcription (Latin):
tamen inuita quia inest anima corpori. nondũ autẽ
in morte quia nondũ abseessit a corpore: scdsi cum
abscesserit nec tunc in morte sed post mortt̃ pocius erit.
quando sit in morte quis dixerit: Nam neq ullus mo.¬
riens erit: si moriens & uiuens simul et̃ nullus potest.
Quandiu quippe anima incorpore est: non possumꝰ
negare uiuentẽ: Aut si moriens potius dicendus est
incuius iã corpore agitur ut moriatur. nec simul qͥs qͣm
potest eẽ uiuens & moriens: nescio quando sit uiuens.
Ex quo enĩ quisq inisto corpore morituro cẽ coeperit:
nũquã in eo non agitur ut mors non ueniat. Hoc
enim agit eius mutabilitas toto tẽpore uitȩ eius. si
tamen uita dicenda est: ut ueniatur in mortem.
Nemo quippe est qui non ei post annũ sit quã ante
annũ fuit: & cras quã hodie. & hodie quam heri:
& paulopost quã nunc: & nuncquã paulo ante
ꝓpinquior. qm̃ quicquid tẽporis uiuitur. de spacio

Expanded text:
tamen in uita, quia inest anima corpori; nondum autem tamen in uita, quia inest anima corpori; nondum autem in morte, quia nondum abscessit a corpore. Sed si, cum abscesserit, nec tunc in morte, sed post mortem potius erit: quando sit in morte quis dixerit? Nam neque ullus moriens erit, si moriens et uiuens simul esse nullus potest. Quamdiu quippe anima in corpore est, non possumus negare uiuentem. Aut si moriens potius dicendus est, in cuius iam corpore agitur ut moriatur, nec simul quisquam potest esse uiuens et moriens: nescio quando sit uiuens.- quo enim quisque in isto corpore morituro esse coeperit, numquam in eo non agitur ut mors ueniat. Hoc enim agit eius mutabilitas toto tempore uitae huius si tamen uita dicenda est, ut ueniatur in mortem. Nemo quippe est, qui non ei post annum sit, quam ante annum fuit, et cras quam hodie, et hodie quam heri, et paulo post quam nunc, et nunc quam paulo ante propinquior; quoniam, quidquid temporis uiuitur, de spatio
Abbreviated transcription (Latin):
non est: Porro si adhuc diligentius attendamus: Ncc
illa mors c̃ẽ apparebit. cuius grauẽ ac molestũ in mori.¬
entib diximꝰ sensũ: Quãdiu enĩ sentiunt: ad huc utiq
uiuunt. Etsi adhuc uuiunt. ante mortẽ quã in mor.¬
te eẽ potius dicendi sunt: quia illa cũ uenerit aufert
omnẽ corporis sensũ. qui ea ꝓpinquante molestus. c̃.:
ac ꝑ hoc quomodo morientes dicamꝰ cos qui nondũ
mortui sunt sed imminente morte iã extrema & mor.¬
tifera afflictione iactant᷑. explicare difficile est: etiã¬
si recte isti appellantur morientes: quia cũ mors quȩ
iam impendet aduencrit: non morientes sed mortui
nuncupantur. Nullus est ergo moriens. nisi uiuens:
qm̃ cũ intanta est extremitate uitȩ in quanta suN
quos agere animã dicimus. ꝓfecto qui nondũ anima
caruit. adhuc uiuit. Tdem ipse igitur simul & moriens
est & uiuens: sed morti accedens. uita decc̃dens Ad huc

Expanded text:
non est? Porro si adhuc diligentius adtendamus, nec non est? Porro si adhuc diligentius adtendamus, nec illa mors esse apparebit, cuius grauem ac molestum in morientibus diximus sensum. Quamdiu enim sentiunt, adhuc utique uiuunt, et si adhuc uiuunt, ante mortem quam in morte potius esse dicendi sunt; quia illa, cum uenerit, aufert omnem corporis sensum, qui ea propinquante molestus est. Ac per hoc quo modo morientes dicamus eos, qui nondum mortui sunt, sed inminente morte iam extrema et mortifera adflictione iactantur, explicare difficile est, etiamsi recte isti appellantur morientes, quia, cum mors quae iam inpendet aduenerit, non morientes, sed mortui nuncupantur. Nullus est ergo moriens nisi uiuens, quoniam, cum in tanta est extremitate uitae, in quanta sunt quos agere animam dicimus, profecto qui nondum anima caruit adhuc uiuit. Idem ipse igitur simul et moriens est et uiuens, sed morti accedens, uita cedens; adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
untur. cũq incis ut moriantur facit. nemini bona est.
sedlaudabiliter toleratur ꝓtenendo uł adipiscendo
bono. Cũ uero in ea sunt qui iã mortui nuncupant᷑:
non absurde dicitur & malis mala. & bonis bona
Inrequie sunt enĩ animȩ pioꝵ a corpore separatȩ.
impioꝵ autẽ poenas luunt: donec istarũ adȩt̾nã uitã.
illarũ uͦ ad ȩt̃nã mortẽ quȩ scd. a dr̃ corpora reuiuiscant.¬
Ed Io tempus quo anunȩ acorport separatȩ.
aut inbonis sunt aut inmalis. utrũ post mortem
pocius an inmorte: dicendũ est. Si enĩ post mortẽ
est: iam non ipsa mors quȩ transacta atq p̃terita ẽ.
sed post eã uita presens animeͣ bona seu mala ẽ Mors
autẽ tunc c̾is mala erat quando erat. hoc est quando eã
patiebantur cũ mortrentur: qm̃ grauis & molestus
eis inerat sensus. quo malo bene utunt᷑ boni. Pacta
autẽ mors quonã modo uł mala uł bona est. quȩ iam

Expanded text:
untur cumque in eis ut moriantur facit, nemini bona est, untur cumque in eis ut moriantur facit, nemini bona est, sed laudabiliter toleraretur pro tenendo uel adipiscendo bono; cum uero in ea sunt, qui iam mortui nuncupantur, non absurde dicitur et malis mala et bonis bona. In requie sunt enim animae piorum a corpore separatae, inpiorum autem poenas luunt, donec istarum ad aeternam uitam, illarum uero ad aeternam mortem, quae secunda dicitur, corpora reuiuescanted id tempus, quo animae a corpore separatae aut in bonis sunt, aut in malis, utrum post mortem potius, an in morte dicendum est? Si enim post mortem est, jam non ipsa mors, quae transacta atque praeterita est, sed post eam vita praesens animae, bona seu mala est. Mors autem tunc eis mala erat, quando erat, hoc est, quando eam patiebantur, cum morerentur, quoniam grauis et molestus eius inerat sensus; quo malo bene utuntur boni. Peracta autem mors quonam modo uel bona uel mala est, quae iam
Abbreviated transcription (Latin):
grã prȩmissa & prȩrogata mors xp̃i. ut ad eũ adqui¬
rendũ. suã non cunctarent᷑ impendere. in eos usus
redactum ẽẽ monstrauit. qđ ad pocnã peccantis
ante fuerat constitutũ: ut inde iusticiȩ fructus
uberior nasceretur. Mors ergo non ideo bonũ uideri
debet. quia intantã utilitatẽ non uisua sed diuina
opitulatione conuersa est: ut quȩ tunc metuenda
ꝓposita est ne peecatũ cõmitterct᷑. nunc suscipien.¬
da ꝓponitur ut peccatũ ñ cõmitat᷑. cõmissũq deleatur:
magnȩq uictoriȩ debita iusticiȩ palma reddatur
Ideo quippe aliquid eius suscipitur. ne tota contingat:
& sedã insuꝑ quȩ nũquã finiatur accedat. Suscipit᷑
enim animę acorpore separatio: ne dõ ab anima
separato. etiã ipsa separatur acorpore: acssꝰ totius ho.¬
minis prima morte cõpleta. scda excipiat sempit̾na
Quocirca mors. quidẽ ut dixi cũ eã morientes pati.¬

Expanded text:
est praemissa et praerogata mors Christi, ut ad eum adquiest praemissa et praerogata mors Christi, ut ad eum adquirendum suam non cunctarentur inpendere, in eos usus redactum esse monstrauit, quod ad poenam peccati antea fuerat constitutum, ut inde iustitiae fructus uberior nasceretur. Mors ergo non ideo bonum uideri debet, quia in tantam utilitatem non ui sua, sed diuina opitulatione conuersa est, ut, quae tunc metuenda proposita est, ne peccatum committeretur, nunc suscipienda proponatur, ut peccatum non committatur commissumque deleatur magnaeque uictoriae debita iustitiae palma reddatur. Ideo quippe aliquid eius suscipitur, ne tota contingat et secunda insuper, quae numquam finiatur, accedat. Suscipitur enim animae a corpore separatio, ne Deo ab anima separato etiam ipsa separetur a corpore, ac sic totius hominis prima morte conpleta secunda excipiat sempiterna. Quocirca mors quidem, ut dixi, cum eam morientes pati
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Preciosa in conspectudñi: mors scõꝵ cius.
quid enĩ preciosius quã mors ꝑ quã fit utͣ delicta
omnia dimittantur. & merita cumulatius augean¬
tur: Neq enĩ tanti sunt meriti qui cũ mortẽ differ.¬
re non possent baptizati sunt: del etisq omnib
peccatis ex hac uita emigrarunt: quanti sunt hu
qui mortẽ cum possent ideo non distulerunt quia
maluerunt xp̃m confitendo finire uitã: quã eum
negando ad cius baptismũ ꝑuenire. Qđ utiq si fecis¬
sent: hoc etiã eis in illo lauacro dimitteret᷑. qđ timo.¬
re mortis negauerunt xp̃m: in quo lauacro & illis
facinus tã immane dimissũ est: qui occiderunt xp̃m.
Sed quando sine labundantia grẽ sp̃s illius qui ubi
uult spirat. tantũ xp̃m amare possent ut cũ intanto
uitȩ discrimine sub tanta spe ueniȩ negare ñ pos¬
sent: Mors igitur preciosa scõꝵs: quib cũ tanta est

Expanded text:
tum est: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius. tum est: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius. Quid enim pretiosius quam mors, per quam fit ut et delicta omnia dimittantur et merita cumulatius augeantur? Neque enim tanti sunt meriti, qui, cum mortem differre non possent, baptizati sunt deletisque omnibus peccatis ex hac uita emigrarunt, quanti sunt hi, qui mortem, cum possent, ideo non distulerunt, quia maluerunt Christum confitendo finire uitam quam eum negando ad eius baptismum peruenire. Quod utique si fecissent, etiam hoc eis in illo lauacro dimitteretur, quod timore mortis negauerant Christum, in quo lauacro et illis facinus tam inmane dimissum est, qui occiderant Christum. Sed quando sine abundantia gratiae Spiritus illius, qui ubi uult spirat, tantum Christum amare possent, ut eum in tanto uitae discrimine sub tanta spe ueniae negare non possent? Mors igitur pretiosa sanctorum, quibus cum tanta gratia
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cũ graui sensu adimit sensũ. pie fidelit̃q toleran.¬
do auget meritũ patientie: non aufert uocabulũ
poene: Ita cũ ex hominib primis ꝑpetuata ꝓpagine
ꝓculdubio sit mors poena nascentis.: tamen siꝓpie.
tate iusticiaq pendatur. fit gła renascentis. Et cũ
sit mors peccati retributio: aliquando impetrat. ut
nichil retribuatur peccato. Nam quicũq etiã non¬
ꝑcepto regenerationis lauacro ꝓxp̃i confessione
moriuntur: tantũ eis ualet ad dimittenda peccata.
quantũ si abluerent᷑ sacro fonte baptismatis. Qui
enim dixit. siquis non renatus fucrit ex aqua & spũ¬
scõ. non intrabit in regnũ cȩloꝵ: alia sententia istos
fecit exceptos. ubi non minus generaliter ait. quime
confessus fuerit corã hominib. confitebor eũ coram
patrt meo qui incelis est. Et alio loco. Qui ꝑdiderit
animã suã ꝓpter me: inueniet eã. Hinc est qđ scrip.¬

Expanded text:
quod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque toleranquod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque tolerando auget meritum patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine procul dubio sit mors poena nascentis. tamen si pro pietate iustitiaque pendatur, fit gloria renascentis; et cum sit mors peccati retributio, aliquando inpetrat, ut nihil retribuatur peccato. CAPUT VII. De mopercepto regenerationis lauacro pro Christi confessione moriuntur, tantum eis ualet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum, alia sententia istos fecit exceptos, ubi non minus generaliter ait: Qui me confessus fuerit coram hominibus confitebor et ego eum coram Patre meo qui in caelis est; et alio loco: Qui perdiderit animam suam propter me, inueniet eam. Hinc -est quod scrip
Abbreviated transcription (Latin):
preuaricatores: uł ista ꝓucritate suscipit᷑. & efficit
martires. Ac per hoc. lex quidẽ bona est: quia ꝓhibi¬
tio est peccati. Mors autẽ mala: quia stipendiũ est
peccati: Sed quẽ admodũ iniusticia male utitur non
tantũ malis sed etiã bonis: ita iusticia bene ñ tantũ
bonis. sed etiã malis. Hinc fit ut etiã & mali male lege
ad corporis mortẽ idest separationẽ animȩ acorpore. cũ
cam patiunt᷑ qui morientes appellantur: nulli bona
est. Habet enĩ asperũ sensũ & contra naturã uis ipsa.
qua utrũq diuellit᷑ qđ fuerat inuiuente coniunctũ
atq consertũ: quã diu moratur donec om̃is adimat᷑
sensus qui ex ipso inerat animȩ carnisq cõplexui. quã
totã molestiã non nũquã unus ictus corporis uł ani¬
mȩ raptꝰ entercipit. nec eã sentiri p̃ueniente celeritate
permittit. Quicquid est tamen illud inmorientib

Expanded text:
praeuaricatores, uel ista pro ueritate suscipitur et efficit praeuaricatores, uel ista pro ueritate suscipitur et efficit martyres. Ac per hoc lex quidem bona est, quia prohibitio est peccati; mors autem mala, quia stipendium est peccati; sed quem ad modum iniustitia male utitur non tantum malis, uerum etiam bonis: ita iustitia bene non tantum bonis, sed etiam malis. Hinc fit, ut et mali male lege ad corporis mortem, id est separationem animae a corpore, cum eam patiuntur, qui morientes appellantur, nulli bona est. Habet enim asperum sensum et contra naturam uis ipsa, qua utrumque diuellitur, quod fuerat in uiuente coniunctum adque consertum, quamdiu moratur, donec omnis adimatur sensus, qui ex ipso inerat animae carnisque conplexu. Quam totam molestiam nonnumquam unus ictus corporis uel anmae raptus intercipit nec eam sentiri praeueniente celeritate permittit. Quidquid tamen illud est in morientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
operis illiciti: quando iusticia nonsic diligitur: ut
peccandi cupiditas eius delectatione uincat᷑. Ut
autẽ diligatur & delectet uera iusticia: non nisi
diuina subuenit grã. Sed ne ꝓpterea lex putaretur
malũ. qm̃ uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco
uersans huiusmodi quęstionẽ. itaq inquit leac quidẽ
scã & mandatũ scm̃. & iustũ & bonũ Qđ ergo bonũ
est inquit. michi factũ est mors: Absit. Sed peccatũ
ut appartat peccatũ. ꝑ bonũ michi oꝑatũ est mortẽ:
ut fiat supra modũ peccator. aut peccatũ ꝑ mandatũ.
Supra modũ dixit: quia ctiã prȩuaricatio additur.
cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contẽnit᷑.
Cur hoc cõmemorandũ putauimus: quia scilicet sicuc
leo non est malũ quando auget peccantiũ concupis.¬
centiã: ita nec mors bonũ est quando auget patienti.¬
um głam. cũ uł illa ꝓ iniquitate descritur & efficit

Expanded text:
operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco uersans huius modi quaestionem: Itaque, inquit, lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. Quod ergo bonum est, it mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Supra modum, dixit; quia etiam praevaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur. Cur hoc commemorandum putavimus? Quia scilicet sicut lex non est malum, quando auget peccantium concupiscentiam; ita nec mors bonum est, quando auget patientium gloriam: cum vel illa pro iniquitate deseritur, et efficit
Abbreviated transcription (Latin):
alterutrũ a ꝑsecutore ꝓponitur. ut aut deserant fidem.
aut sufferant mortẽ Iusti enĩ malunt credendo ꝑpeti:
qđ sunt primi iniqui non credendo ꝑpessi:. Nisi enim
peccassent illi: non morerent᷑: Peccabunt autẽ isti: nisi
moriantur: Mortui sunt ergo illi quia peccauerunt:
non peccant isti quia moriuntur. Factum ẽ ꝑ illorũ
culpã ut ueniret᷑ inpoenã: fit ꝓ istoꝵ poenã ne ueniat᷑
inculpam. Non quia mors bonũ aliqd facta est. quȩ
antea malũ fuit: sed tantam ds̃ prestitit gram. ut mors
quam uitȩ constat eẽ contrariã. instrumentũ fieret
per qđ transiretur ad uitã. Apls cum uellet ostendere
quantũ peccatũ gr̃a non subueniente ad nocendum
ualeret: etiã ipsam legẽ qua ꝓhibetur peccatũ ñ
dubitauit dicere uirtutẽ eẽ peccati. aculeus inqͥt
mortis est peccatũ: uirtus autẽ peccatilex. Uerissi¬
me igitur omnino: Auget enĩ ꝓhibitio desideriũ

Expanded text:
alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem aut sufferant mortem. Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim peccassent illi, non morerentur; peccabunt autem isti, nisi moriantur. Mortui ergo sunt illi, quia peccauerunt; non peccant isti, quia moriuntur. Factum est per illorum culpam, ut ueniretur in poenam; fit per istorum poenam, ne ueniatur in . culpam; non quia mors bonum aliquod facta est, quae antea malum fuit; sed tantam Deus fidei praestitit gratiam, ut mors, quam uitae constat esse contrariam, instrumentum fieret, per quod transiretur ad uitam. CAPUT quantum peccatum gratia non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati. Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
certamen: si post lauacrũ regenerationis iam scĩ non
possent mortẽ ꝑpeti corporalẽ. Cum paruulis autẽ
baptizandis quis non ad xp̃i gram̃ ꝓpterea potius
curreret. ne a corpore solueritur: Atq ita non inuisi.¬
bili prȩmio ꝓbaretur fides: sed iã nc̃e fides cĩt c̃festĩ
sui operis querendo & sumendo mercedẽ. Nunc uero
maiore & mirabiliore grã saluatoris: inusus iusticiȩ pec.¬
cati poena conuersa est.: Tunc enĩ dictũ est homini. mori¬
eris si peccaueris: nunc dicitur martiri. morere ne pecces.
Tunc dictum c̃. si mandatũ transgressi fucritis morte
moriemini: nunc dicitur. si mortẽ recusaueritis manda.¬
tum transgrediemini: Qđ tunc timendũ fuerat ut non
peccaretur: nunc suscipiendũ est ne peccet᷑. Sic ꝑ inef¬
fabilẽ dĩ miscdam & ipsa poena uitioꝵ transit in arma
Tunc enĩ mors est adquisita peccando: nunc impletur
iusticia moriendo. Uerũ hoc inscĩs martiribus: quib

Expanded text:
certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti corporalem. Cum paruulis autem baptizandis quis non ad Christi gratiam propterea potius curreret, ne a corpore solueretur? Adque ita non inuisibili praemio probaretur fides, sed iam nec fides esset, confestim sui operis quaerendo et sumendo mercedem. Nunc uero maiore et mirabiliore gratia Saluatoris in usus iustitiae peccati poena conuersa est. Tunc enim dictum est homini: Morieris, si peccaueris: nunc dicitur martyri: Morere, ne pecces. Tunc dictum est: Si mandatum transgressi fueritis, morte moriemini; nunc dicitur: Si mortem recusaueritis, mandatum transgrediemini. Quod tunc timendum fuerat, ut non peccaretur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum hoc in sanctis martyribus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
toris xp̃i grãm soluantur infantes. hanc solã mortẽ
perpeti possunt quȩ animã seiungit acorpore. In secun¬
dã uͦ illã sinc fine penalc̃ lib̾ati apeccati obligatio¬
ne Non transeuNt
I Qut uero mouet cur uel ipsã patiant᷑ si & ipsa pec¬
cati poena est quoꝵ ꝑ grãm reatus aboletur: iã ista
quȩstio in alio nr̃o oꝑe. qđ scripsimus de baptisma
paruuloꝵ tractata & absoluta est: ubi dictũ est adhõc
relinqui animȩ eacperimentũ separationis a corpore.
quãuis ablato iã criminis nexu qm̃ si regenerationis
sacramentũ continuo sequeretur immortalitas corporis:
ipsa fides eneruarct᷑. Quȩ tunc est fides. quando expec
atq certamine. inmaiorib dũtaxat ȩtatibus: etiã
mortis fuerat separandus timor. Qđ inscĩs martirib
maxime eminuit: cuius ꝓfecto certaminis eẽt nulla
uictoria. nulla gła. quia nec ipsũ omĩno posset esse

Expanded text:
toris Christi gratiam soluuntur infantes, hanc solam mortem toris Christi gratiam soluuntur infantes, hanc solam mortem perpeti possunt, quae animam seiungit a corpore; in secundam uero illam sine fine poenalem liberati a peccati obligatione non transeunti quem uero mouet, quur uel ipsam patiantur, si et ipsa peccati poena est, quorum per gratiam reatus aboletur: iam ista quaestio in alio nostro opere, quod scripsimus de baptismo paruulorum, tractata ac soluta est; ubi dictum est ad hoc relinqui animae experimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, qsacramentum continuo sequeretur immortalitas corporum, ipsa fides enervaretur, quae tunc est fides, quando exspebore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etiam mortis fuerat superandus timor, quod in sanctis martyribus maxime eminuit; cuius profecto certaminis esset nulla uictoria, nulla gloria quia nec ipsum omnino posset esse
Abbreviated transcription (Latin):
in bestialẽ uitã mortẽq deiecerat sicut scriptum est.
homo in honore : cũ eẽt intellecit. cõparatus. ẽ. pecorib
non intelligentib & similis factus est illis: nisi quod
infantes infirmiores etiã inusu motuq cernimꝰ mẽbroꝵ
& sensu appetendi atq uitandi. quã sunt aliorum
tenerrimi foctus animaliũ: tanquã se tanto attollat
excellentius suꝑcȩtera animantia uis humana: quan¬
comagis impctũ suũ uelut sagitta cũ arcus extendit᷑
recrorsũ reducta distulerit. Non ergo ad ista infancilia
rudimenta presũptione illicita & cdamnatione iusta
ꝓlapsus uł impulsus est primꝰ homo. sed actenus inco
natura humana uitiata atq mutata est: ut repugnan¬
tem paterctur in membris in oboedientiã concupiscen¬
di & obstringeret᷑ nccessitate moriendi : atq ita id
qđ uitio poenaq factus est idest obnoxits peccato
mortiq generaret. a quo peccati uinculo si ꝑ media¬

Expanded text:
in bestialem uitam mortemque deiecerat; sicut enim scriptum est: in bestialem uitam mortemque deiecerat; sicut enim scriptum est: Homo in honore cum esset, non intellexit; conparatus est pecoribus non intellegentibus et similis factus est illis; nisi quod infantes infirmiores etiam cernimus in usu motuque membrorum et sensu adpetendi adque uitandi, quam sunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamquam se tanto adtollat excellentius supra cetera animantia uis humana, quanto magis inpetum suum, uelut sagitta cum arcus extenditur, retrorsum reducta distulerit; — non ergo ad ista infantilia rudimenta praesumtione inlicita et damnatione iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed hactenus in eo natura humana uitiata adque mutata est, ut repugnantem pateretur in membris inoboedientiam concupiscedi et obstringeretur necessitate moriendi, adque ita id, quod uitio poenaque factus est, id eat obnoxios peccato mortique generaret. A quo peccati uinculo si per Media
Abbreviated transcription (Latin):
inpeius: ut qđ poenalit̾ prȩcessit in peccantib homi¬
nib primis. etiã naturaliter sequeret᷑ in nascentibus
cȩteris. Neq enĩ ita homo ex homine: sicut homo ex
puluere Puluis nãq homini faciendo materies fuit :
homo autt̃ homini gignendo parens e inde qđ est
terra. non hoc est caro: quãuis ext̾ra facta sit caro.
Qđ est autt̃ parens homo: hoc est & ꝓles homo. In
primo igitur homine ꝑfeminã inꝓgeniẽ transiturũ
uniuersũ genus humanũ fuit: quando illa coniugũ
copula diuinã sententiã suȩ damnationis excepit.
& qđ homo factus est non cũ crearet᷑ sed cũ peccaret
& puniret᷑ hoc genuit: quantũ quidẽ attinet ad pec¬
cati & mortis originẽ. Non enĩ ad infantilẽ hebitudi¬
nem & infirmitatẽ animi & corporis quã uidemꝰ in
paruulis. peccato uł poena ille redactus est quẽ ds̃
uoluit eẽ tãquã primordia catuloꝵ: quoꝵ parentes¬

Expanded text:
in peius, ut, quod poenaliter praecessit in peccantibus homiin peius, ut, quod poenaliter praecessit in peccantibus hominibus primis, etiam naturaliter sequeretur in nascentibus ceteris. Neque enim ita homo ex homine, sipulvere. Pulvis namque homini faciendo materies fuit: homo autem homini gignendo parens. Proinde quod est terra, non hoc est caro; quamvis ex terra facta sit caro. Quod est autem parens homo, hoc est et proles homo. In primo igitur homine per feminam in progeniem transiturum universum genus humanum fuit, quando illa conjugum copula divinam sententiam suae damnationis excepit: et quod homo factus est, non cum crearetur, sed cum peccaret et puniretur, hoc genuit, quantum quidem attinet ad peccati et mortis originem. Non enim ad infantilem hebetudinem et infirmitatem animi et corporis, quam videmus in parvulis, peccato vel poena ille redactus est: quae Deus voluit esse tanquam primordia catulorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nulloꝵ bonoꝵ est: ita nulli bona. Non autẽ dissimu.¬
landa nascitur quęstio. utrũ reuera mors qua separat᷑
anima & corpus bonis sit bona: quia si ita est qͦmodo
poterit obtineri. qđ etiã ipsa sit poena peccati: hanc
enim primi homines nisi peccassent: ꝑ pessi utiq non
fuissent:. Quo pacto igitur bona eẽ possit bonis. quȩ
accidere non possit nisi malis: Sed rursus si non nisi
malis posset accidere: non deberet bonis bona eẽ sed
nulla: Cur enĩ eẽt ulla poena. in quib non eẽt ulla
punienda: Qua ꝓpter. fatendũ est primos quidẽ homi¬
nes ita fuisse institutos. ut si non peccassent nullũ mor.¬
tis experirentur genus: sed cosdẽ primos peccatores
ita fuisse morte multatos. ut etiã quicqͥd eoꝵ stirpe
cẽt exortũ: eadẽ poena tencretur obnoxiũ. Non enĩ
aliud ex eis quã qđ ipsi fuerant nasceret᷑. ꝑmagnitu.¬
dine quippe culpȩ illius. naturẽ damnatio mutauit

Expanded text:
nullorum bonorum est, ita nulli bona. CAPUT Inullorum bonorum est, ita nulli bona. CAPUT Ilanda nascitur quaestio, utrum re uera mors, qua separantur anima et corpus, bonis sit bona; quia si ita est, quo modo poterit obtineri, quod etiam ipsa sit poena peccati? Hanc enim primi homines, nisi peccauissent, perpessi utique non fuissent. Quo pacto igitur bona esse possit bonis, quae accidere non posset nisi malis? Et rursus si non nisi malis posset accidere, non deberet bonis bona esse, sed nulla. Quur enim esset ulla poena in quibus non essent ulla punienda? Quapropter fatendum est primos quidem homines ita fuisse institutos, ut, si non peccassent, nullum mortis experirentur genus; sed eosdem primos peccatores ita fuisse morte multatos, ut etiam quidquid de eorum stirpe esset exortum eadem poena teneretur obnoxium. Non enim aliud ex eis, quam quod ipsi fuerant, nasceretur. Pro magnitudine quippe culpae illius naturam damnatio mutauit
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuit itaq anima ex dõ: cũ uiuit bene. Non enim
potest bene uiuere: nisi dõ inse operante qđ bonũ est.
Uiuit autẽ corpus ex anima. cũ anima uiuit incorpo.¬
re: seuuiuat ipsa seu ñ uiuat ea dõ. Impioꝵ nãq
in corporib uita non animarũ sed corpoꝵ uita est:
quam possunt eis etiã animȩ mortuȩ hoc est a dõ deser.¬
tȩ quantulacũq ꝓpria uita ex qua etiã immortales
sunt non desistente conferre. Ucrũ in damnatione
nouissima quãuis homo sentire non desinat: tamen
quia sensus ipse nec uoluntate suauis nec quicte
salubris. sed dolore poenalis est: non immerito mors est
pocius appellata quã uita. Ideo autt̃ scđa: quia post illã
primam est qua fit coherentiũ dirẽptio naturarũ. siue
dĩ & animȩ: siue animȩ & corporis.
It prima igitur corporis morte dici potest. qđ bonis
bona sit: malis mala. Scda uero sine dubio sicut

Expanded text:
Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima, cum anima uiuit in corpore, seu uiuat ipsa seu non uiuat ex Deo. Inpiorum namque in corporibus uita non animarum, sed corporum uita est; quam possunt eis animae etiam mortuae, hoc est Deo deserente, quantulacumque propria uita, ex qua et inmortales sunt, non desistente, conferre. Verum in damnatione nouissima quamuis homo sentire non desinat, tamen, quia sensus ipse nec uoluptate suauis nec quiete salubris, sed dolore poenalis est, non inmerito mors est potius appellata quam uita. Ideo autem secunda, quia post illam primam est, qua fit cohaerentium diremtio naturarum, siue Dei et animae siue animae et corporis. De prima igitur corporis morte dici potest, quod bonis bona sit, malis mala; secunda uero sine dubio sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nis mors est: cũ anima adõ deserta deserit corpꝰ
Ita enĩ nec ex dõ uiuit ipsa: nec corpus ex ipsa. Hu¬
iusmodi autẽ totius hominis mortẽ illa sequitur.:
quam scđam mortẽ. diuinoꝵ eloquioꝵ appellat
auctoritas. Hanc saluator significauit: ubi ait
quam cũ anima corpori sic fuerit copulata ut
nulla diremtione separentur: mirũ uideri potest
quomodo corpus eamorte dicatur occidi. qua non
anima descritur: sed animatũ sentiensq cruciat᷑. Nã
in illa poena ultima ac sempiterna de qua suo loco
diligentius disserendũ ost recte mors animȩ dicitur:
quia non uiuit erdõ. Mors autc̃ corporis quo nã mo¬
do tũ uiuat ex anima᷑ non aliter potest ipsa corpo.¬
ralia quȩ post resurrectionẽ futura sunt sentire tor¬
menta. An quia uita qualiscũq aliqđ bonum est
dolor autẽ malũ. ideo nec uiuere corpus dicendũ
est in quo anima non iuiuendi causa est sed dolendi :

Expanded text:
nis, mors est, cum anima Deo deserta deserit corpus. nis, mors est, cum anima Deo deserta deserit corpus. Ita enim nec ex Deo uiuit ipsa nec corpus ex ipsa. Huius modi autem totius hominis mortem illa sequitur, quam secundam mortem diuinorum eloquiorum appellat auctoritas. Hanc Saluator significauit, ubi ait:quam cum anima corpori sic fuerit copulata, ut nulla diremtione separentur: mirum uideri potest quo modo corpus ea morte dicatur occidi, qua non anima deseritur, sed animatum sentiensque cruciatur. Nam in illa ultima poena ac sempiterna, de qua suo loco diligentius disserendum est, recte mors animae dicitur, quia non uiuit ex Deo; mors autem corporis quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta. An quia uita qualiscumque aliquod bonum est, dolor autem malum, ideo nec uiuere corpus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi?
Abbreviated transcription (Latin):
iam de lapsu primi hominis immo primoꝵ hominũ.
& de origine ac ꝓpagine mortis humanȩ. disputatio.¬
nem a nob̃ institutã rerum ordo deposcit. Non enĩ
comodo quo angłos. condiderat ds̃ homines ut etiã si
peccassent omnino mori non possent: sedita ꝑfunctos
oboedientiȩ muncre. sine int̾uentu mortis angłica
immutabilitas & beata ęt̃nitas sequeretur: in oboedi¬
entes autẽ mors plecteret damnatione iustissima.
qđ etiã in libro supcriore iã diximꝰ. Sed de ipso gencro
mortis: uideo michi paulo diligentius disserendũ
uaaiuiis cnĩ anima humana ueracit̃ immortalis
phibeatur: habet tamen quandã etiã ipsa mortẽ
suam. Nam ideo dicitur immortalis: quia modo
quodã quantulocũq non desinit uiuere atq senti¬
re: Corpus autẽ ideo mortale. qm̃ deseri om̃i uita
potest: nec ꝑseipsũ aliquatenꝰ uiuit. Mors igitur
animȩ fit cum eam deserit ds̃: sicut corporis. cũ id
deserit anima: Ergo utriusq rei idest totius homi¬

Expanded text:
iam de lapsu primi hominis, immo primorum de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim o modo, quo angelos, condiderat Deus homines, ut etiam si peccassent mori omnino non possent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima; quod etiam in libro superiore iam diximus. mortis uideo mihi paulo diligentius disserendum. Quamuis enim anima humana ueraciter inmortalis perhibeatur, habet tamen quandam etiam ipsa mortem suam. Nam ideo dicitur inmortalis, quia modo quodam quantulocumque non desinit uiuere adque sentire; corpus autem ideo mortale, quoniam deseri omni uita potest nec per se ipsum aliquatenus uiuit. Mors igitur animae fit, cum eam deserit Deus, sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est totius homi
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ non est dictũ mortibus: eam solã intelligamꝰ quȩ
fit cũ anima deseritur sua uita qđ illi ds̃ est: Non enĩ
deserta est ut descreret. sed ut desereret᷑ deseruit: ad ma.¬
lum quippe eius prior est uoluntas eiꝰ. ad bonũ uero
eius prior est uoluntas creatoris eiꝰ. siue ut eã faceret
quȩ nulla erat. siue ut reficiat quia lapsa perierat:
Etiam si ergo hanc intelligamꝰ dm̃ denunciasse
mortẽ in eo qđ ait. qua die ederitis ex illo morte mo.¬
riemini. tanquã diceret. qua die me deserucritis
ꝑ inoboedientiã. descrã uos ꝑ iusticiã: ꝓfecto in ca
morte etiã cȩtere cdenunciatȩ sunt: quȩ ꝓculdubio

Expanded text:
quoniam non est dictum: Mortibus, eam solam intellegamus, quae quoniam non est dictum: Mortibus, eam solam intellegamus, quae fit cum anima deseritur sua uita, quod illi Deus est non enim deserta est ut desereret, sed ut desereretur deseruit; ad malum quippe eius prior est uoluntas eius; ad bonum uero eius prior est uoluntas Creatoris eius; siue ut eam faceret, quae nulla erat, siue ut reficiat, quia lapsa perierat, — etiamsi ergo hanc intellegamus Deum denuntiasse mortem in eo quod ait: Qua die ederitis ex illo, morte moriemini, tamquam diceret: Qua die me deserueritis per inoboedientiam, deseram uos per iustitiam: profecto in ea morte etiam ceterae denuntiatae sunt, quae procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
Is enĩ creauit hominẽ rectũ. naturarum auctor
non utiq uitioꝵ: sed sponte deprauatus iusteq damp.¬
natus. deprauatos damnatosq generauit. Om̃s enĩ
fuimus in illo uno quando om̃s fuimꝰ ille unus. qui ꝑ
feminã lapsus est inpeccatũ: quȩ de illo facta est ante
peccatum. Nondũ erat nob singillatĩ creata & distribu.¬
ta forma in qua singuli uiueremꝰ. sed iã erat natura
seminalis ex qua ꝓpagaremur: qua scilicet ꝓpt̾ pecca¬
tum uiciata & uinculo mortis obstricta iusteq dam¬
nata. non alterius conditionis homo ex homine na-¬
sceretur. acꝑ hoc aliberi arbitru malo usu. series cala.¬
mitatis huius ex orta est: quȩ humanũ genus ori¬
gine deprauata uelut radice corrupta. usq ad scđẽ
mortis eocitiũ quȩ non habet finẽ solis eis exceptis qui
per dĩ grãm liberantur: miseriarũ conexione ꝑducit.
Uãobstͥ etiã sinco qđ dictũ est morte morienuni.

Expanded text:
s enim creauit hominem rectum, naturarum auctor, s enim creauit hominem rectum, naturarum auctor, non utique uitiorum; sed sponte deprauatus iusteque damnatus deprauatos damnatosque generauit. Omnes enim fuimus in illo uno, quando omnes fuimus ille unus, qui per feminam lapsus est in peccatum, quae de illo facta est ante peccatum. Nondum erat nobis singillatim creata et distributa forma, in qua singuli uiueremus; sed iam erat natura seminalis, ex qua propagaremur; qua scilicet propter peccatum uitiata et uinculo mortis obstricta iusteque damnata non alterius condicionis homo ex homine nasceretur. Ac per hoc a liberi arbitrii malo usu series calamitatis huius exorta est, quae humanum genus origine deprauata, uelut radice corrupta, usque ad secundae mortis exitium, quae non habet finem, solis eis exceptis qui per Dei gratiam liberantur, miseriarum conexione perducit.uam ob- rem etiamsi in eo quod dictum est: Morte moriemini,
Abbreviated transcription (Latin):
am postea quã precepti facta trans gressio est:
confestim gr̃ã deserente diuina. de corpoꝵ suoꝵ nudi¬
tate confusi sunt. Unde etiã folus ficulncis quȩ forte
a ꝑturbatis prima cõꝑta sunt pudenda teaxcerunt.:
quȩ prius eadẽ membra erant. sed pudenda nonerant:
Senserunt ergo nouũ motũ in oboedientis carnis suȩ:
tanquã reciꝓcam poenã in oboedientiȩ suȩ. Iam quip¬
pe anima lib̾tate inꝑuersũ ꝓpria delectata. & dõ dedig¬
nata seruire : pristino corporis seruicio destituebatur:
Et quia superiorẽ dnm̃ suo arbitrio deseruerat: inferiorẽ
famulũ ad suũ arbitriũ non tenebat. Nec om̃imodo
habebat subditã carnẽ: sicut semꝑ habere potuisset:
sidõ subdita ipsa mansisset. Tunc ergo coepit caro con¬
cupiscere aduersus sp̃m: cũ qua controuersia natisumꝰ
trahentes originẽ mortis. & in mẽbris nr̃is uiciataq
natura contentionẽ eius siue uictoriam de prima
pręuaricatione gestantes.

Expanded text:
am postea quam praecepti facta transgressio est, confestim gratia deserente diuina de corporum suorum nuditate confusi sunt. Unde etiam foliis ficulneis, quae forte a perturbatis prima conperta sunt, pudenda texerunt; quae prius eadem membra erant, sed pudenda non erant. Senserunt ergo nouum motum inoboedientis carnis suae, tamquam reciprocam poenam inboedientiae suae. Iam quippe anima libertate in peruersum propria delectata et Deo dedignata seruire pristino corporis seruitio destituebatur, et quia superiorem dominum suo arbitrio deseruerat, inferiorem famulum ad suum arbitrium non tenebat, nec omni modo habebat subditam carnem, sicut semper habere potuisset, si Deo subdita ipsa mansisset. Tunc ergo coepit caro concupiscere aduersus spiritum, cum qua controuersia nati sumus, trahentes originem mortis et in membris nostris uitiataque natura contentionem eius siue uictoriam de prima praeuaricatione gestantes.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o uaticinia srbillȩ: quãuis ñ exprimat cuiꝰ. Sed
quȩ ille singillatĩ posuit. ego arbitratus sũ coniuncta
eẽ ponenda: tanquã unũ sit ꝓlixũ. quȩ ille plura
postta ueniet. Dabunt autẽ dõ alapas manib inces.¬
tis. & impurato ore expuent uenenatos sputos. Dabit
uero ad uerbera simplicit̃ scm̃ dorsũ: & colaphos acci¬
piens tacebit. ne quis agnoscat qđ uerbũ uł unde
ueniat. ut inferis loquatur: & corona spinea coronet᷑.
Ad cibũ autẽ fed: & ad sitim acctũ dederunt: in hospi¬
talitate: hinc monstrabunt mensã. Ipsa enĩ insipi

Expanded text:
Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae ipse singillatim posuit, ego arbitratus sum coniuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura t, infidelium postea ueniet; dabunt autem Deo alapas manibus incestis et inpurato ore exspuent uenenatos sputus; dabit uero ad uerbera simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipi