comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is uerbis. duo quedam intel¬
ligo. Aliuo quod animus est:
ahuo quod bonus. Et quid̾e¬
ut animus eẽt: non egit ipse ali¬
quid. Non enim iamerat qui a¬
geret ut eẽt. Ut autem sit bonus
amimus: uideo agendum ẽẽ uo¬
luntate. Non quia idipsum
quo animus ẽ. non ẽ aliquid bo
dum dr bonus animus. quia
restat ei actio uoluntatis qua
sit prestatior. Quam si neglexe¬
rit. iure culpatur: recteq dicit᷑
non bonus anius. Distat enĩ
ab eo qui hoc agit. & quia ille
laudabilis: profecto iste qui hoc
non agit uituperabilis ẽ. Cum
uero agit hoc studio. & fit bonꝰ
animus. nisi se ad aliguid con¬
uertat quod ipse nonẽ. non po¬
test hoc assequi. Quo se autem
conuertit ut fiat bonus animꝰ.
nisi ad bonum: cum hoc amat
& appetit. & adipiscitur: Un¬
de se si rursus auertat. fiatq
non bonus. hoc ipso quod se a¬
uertit abono. Nisi maneat
in se illud bonum unde se au¬
tit: non ẽ quo se iterum si uo¬
luerit emendare conuertat.

Expanded text:
is verbis duo quaedam intelis verbis duo quaedam intelligo: aliud quo animus est, aliud quo bonus. Et quideut animus esset, non egit ipse aliquid; non enim jam erat quod ageret ut esset: ut autem sit bonus animus, video agendum esse voluntate; non quia idipsum quo animus est, non est aliquid bondum dicitur bonus animus, quoniam restat ei actio voluntatis, qua sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, recteque dicitur non bonus animus. Distat enim ab eo qui hoc agit: et quia ille laudabilis, profecto iste qui hoc non agit, vituperabilis est. Cum vero agit hoc studio, et fit bonus animus, nisi se ad aliquid convertat quod ipse non est, non potest hoc assequi. Quo se autem convertat ut fiat bonus animus, nisi ad bonum, cum hoc amat et appetit et adipiscitur? Unde se si rursus avertat, fiatque non bonus, hoc ipso quo se avertit a bono, nisi maneat in se illud bonum unde se avertit, non est quo se iterum, si voluerit emendare, convertat. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
diunt. & bonum celum cum
sole & luna & stellis suis. & bona
angłi sci obȩdientia. & bona lo¬
cutio suauiter docens. & congruen¬
ter mouens audientem. & bonum
carmen canoium numeris & sen¬
tentis graue. quid plura & plurae
Bonum hoc & bonum illud: tolle
hoc & illud: & uide ipsum bonũ
si potes. Ita dm̃ uidebis. non alio
bono bonum: s bonum omĩs
boni.Neq enim in hisomĩb
bonis uel quȩ cõmemoiaui. uel
que alia cermntur siue cõcant᷑.
diceremus aliud alio melius cũ
uere iudicamus. nisi eẽt nobis
impressa notio ipsius boni. scdm
quod & probaremus aliquid &
aliud alii preponerennuis. Sic
amandus ds non boc & illud
bonum: s ipsum bonum.
Querendum enim borrũ at¬
mȩ: non cui superuolat iudi¬
cando. s cui hereat amando
Et quid hoc nisi łs. Non bo¬
nus animus. aut bonus ange¬
lus. aut bonum celũ: s bonum
bonum. Sic enim forte faci¬
lius aduertitur. quid uelun
dicere. Cum enim audio uer
sicut duo uerba sunt: ita exe¬

Expanded text:
diunt, et bonum coelum cum diunt, et bonum coelum cum sole et luna et stellis suis, et boni Angeli sancta obedientia, et bona locutio suaviter docens et congruenter monens audientem, et bonum carmen canorum numeris et sententiis grave. Quid plura et plura? Bonum hoc et bonum illud: tolle hoc et illud, et vide ipsum bonum, si potes; ita Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque enim in his omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel quae alia cernuntur sive cogitantur, diceremus aliud alio melius cum vere judicamus, nisi esset nobis impressa notio ipsius boni, secundum quod et probaremus aliquid, et aliud alii praeponeremus. Sic amandus est Deus, non hoc et illud bonum, sed ipsum bonum. Quaerendum enim bonum animae, non cui supervolitet judicando, sed cui haereat amando: et quid hoc, nisi Deus? Non bonus animus, aut bonus angelus, aut bonum coelum; sed bonum bonum. Sic enim forte facilius advertitur quid velim dicere. Cum enim audio, versicut duo verba sunt, ita ex e
Abbreviated transcription (Latin):
turbabunt serenitatem quȩ pͥmo
ictu diluxit tͥ. cum dicerem ue¬
ritas. Ecce inipso pruo ictu qua
uelut coriscatione ꝑstringeris
cum dr ueritas: mane si potes.
S nͨ potes: relaberis inista solita
atq terrena. Quo tandem pondere
queso relaberis: nisi sordium con¬
tractarum cupiditatis uisco. &
peregrinationis errorib Ecce¬
iterum uide si potes. Nonamas
certe nisi bonum. quia bona est
terra. altitudine montium. &
temperamento colhum: & pla¬
nitiȩ campoꝵꝰ. ꝙ bonum p̃diũ a¬
menum. & fercile. & bonadomꝰ.
parib menbris disposita & am¬
pla & lucida. & bona animalia
anuata corpora: & bonus aer
modestus & salubris. & bonus
cib suauis atq aptus ualitu¬
diui. & bona ualitudo sine dolo¬
rib & lassitudine. O bona facies
hominis dimensa pariliter. &
affecta hilariter. & luculente
colorata. & bonus animus annoi
consensionis dulcedine. & amo¬
ris fide: & bonus uir iustus &
bone diuitzȩ quia facile expe¬

Expanded text:
erturbabunt serenitatem, quae primo erturbabunt serenitatem, quae primo ictu diluxit tibi, cum dicerem, Veritas. Ecce in ipso primo ictu quo velut coruscatione perstringeris, cum dicitur, Veritas, mane si potes: sed non potes; relaberis in ista solita atque terrena. Quo tandem pondere, quaeso, relaberis, nisi sordium contractarum cupiditatis visco et peregrinationis erroribus? Citerum vide, si potes. Non amas certe nisi bonum, quia bona est terra altitudine montium et temperamento collium et planitie camporum, et bonum praedium amoenum ac fertile, et bona domus paribus membris disposita et ampla et lucida, et bona animalia animata corpora, et bonus aer modestus et salubris, et bonus cibus suavis atque aptus valetudini, et bona valetudo sine doloribus et lassitudine, et bona facies hominis dimensa pariliter et affecta hilariter et luculenter colorata, et bonus animus amici consensionis dulcedine et amoris fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, quia facile expe
Abbreviated transcription (Latin):
re quid non sit. Non ẽ enuncerte
nec terra nec celum. nec quas terra
& cȩlum. nec tale aliquid quale
iudimus incęlo: nec quicquid tale
non uidemus. & ẽ fortassis incȩlo.
Nec si augeas imaginatione cogi¬
tationis lucem solis quantũ potes
siue quo sit maior: suie quo sit
clarior milies tantum. aut innu¬
merablit̃. neq hoc ẽ ds. Nec sic̾
cogitantur angłi mundi sp̃c ce¬
lestia coipora inspirantes. atq ad
arbitrium qͦ serurunt deo mu¬
tantes atq uersantes: nec si om̃s
cum sint milia milium inunũ
collati uniis fiant. nec tale ali¬
quid ds ẽ. Nec si eoscdem sp̃c si¬
ne corporib cogites: quod quid̾e
carnali cogitatione difficillimu
ẽ. E cce uide si potes oanima p̾¬
grauata corpore quod corrumpit᷑.¬
& onusta terrenis cogitationib
multis & uarus. Ecce uide si
potes: d̾s uerittis ẽ. Hoc enim
Statum enim se opponent cali¬
gines imaginum corporalium:
& nubila phantasmatum. & ꝑ¬

Expanded text:
re quid non sit. Non est enim certe, re quid non sit. Non est enim certe, nec terra, nec coelum, nec quasi terra et coelum, nec tale aliquid quale videmus in coelo, nec quidquid tale non videmus et est fortassis in coelo. Nec si augeas imaginatione cogitationis lucem solis, quantum potes, sive quo sit major, sive quo sit clarior, millies tantum, aut innumerabiliter, neque hoc est Deus. Nec sicut cogitantur Angeli mundi spiritus coelestia corpora inspirantes, atque ad arbitrium quo serviunt Deo mutantes atque versantes, nec si omnes, cum sint millia millium , in unum collati unus fiant, nec tale aliquid Deus est. Nec si eosdem spiritus sine corporibus cogites, quod quidem carnali cogitationi difficillimum est. Ecce vide, si potes, o anima praegravata corpore quod corrumpitur, et onusta terrenis cogitationibus multis et variis; ecce vide, si potes: Deus Veritas est . Hoc enim statim enim se opponent caligines imaginum corporalium et nubila phantasmatum, et p
Abbreviated transcription (Latin):
quia non eade ibi ẽ magnitudo
quȩ ueritas. Niuidq ill ẽ aurũ
ẽẽ. aliud magnum eẽ. Sic &. in
anuni natura. Scd̾m quod dr
magnus animus: non scđm hoc
dr uerus animus. Animum
enu uerum habet: etiam qͥ
non ẽ magnammus. qͣndoqͥd̾e
corporis & animi eẽntia. non ẽ
ipsuis ueritatis eẽntia: sicuti
ẽ trinitas ds unus. solus mag¬
nus. uerus. uerax. ueritas. qu̾e
si cogitare conamur quantum
sint & donat. nuiltis cogitet᷑
ꝑ locorum spacia contactus aut
complexus. quasi trium corpox
nulla compago iuncturȩ sicut
tricorpore geryonem sabule fe¬
runt: s quieqͥd anmo tale oc¬
currerit. ut marus sit intrib
qͣm in singulis. minusq inuno
qͣm induob sine ulla dubitati¬
one respuatur. Ita enum respuit᷑
om̃e corporeum. In spiritualib
autem om̃e mutabile qd occur¬
rerit: non putetur ds. Noneni
parue noticiȩ parsẽ cum de ꝓ¬
fundo isto inillam respiramus¬
sũmitatẽ: si anteqͣm scire possi¬
mus quid sit ds. possumus iam sez¬

Expanded text:
udo quae veritas; aliudque illi est aurum esse, aliud magnum esse. Sic et in animi natura, secundum quod dicitur magnus animus, non secundum hoc dicitur verus animus. Animum enim verum habet etiam qui non est magnanimus: quandoquidem corporis et animi essentia, non est ipsius veritatis essentia, sicut est Trinitas Deus unus, solus, magnus, verus, verax, veritas. Quem si cogitare conamur, quantum sinit et donat, nullus cogitetur per locorum spatia contactus aut complexus, quasi trium corporum; nulla compago juncturae, sicut tricorporem Geryonem fabulae ferunt: sed quidquid animo tale occurrerit, ut majus sit in tribus quam in singulis, minusque in uno quam in duobus, sine ulla dubitatione respuatur: ita enim respuitur omne corporeum. In spiritualibus autem omne mutabile quod occurrerit, non putetur Deus. Non enim parvae notitiae pars est, cum de profundo isto in illam summitatem respiramus, si antequam scire possimus quid sit Deus, possumus jam sci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quicquid autem intelligi¬
biłe atq incõmutabile ẽ. n
aliud alio uerus ẽ: quia ȩq
incominutabiliter eternũ ẽ.
Nec quod ibi magnum dr.
aliunde magnum ẽ: qm eo qͦ
uere ẽ. Qua propter ub mag¬
nitudo ipsaueritas ẽ. quicqͥd
plus habet magnitudinis.
necesse ẽ plus habeat ueritatis.
non habet etiam plus magnitudi¬
nis. Poiro quicquid plus habet
ueritatis. profecto uerius ẽ: sicut
mauis ẽ. quod plus habet magni¬
tudinis. Hoc gͦ ibi ẽ maius. qd̃
uerius. Non autem ueruis ẽ
pater & filius simul: qͣm singłs
pater aut singłs filius. Nongͥ
maius aliqͥd utrũq simul: qͣm
mul: q̃m ueritate non suꝑant
filium. Non enĩ uerius sunt:
nec magnitudine suꝑant.
Atq ita filius & sp̃ce sc̃s sumul
tam magnũ aliqͥd sunt: qͣm
pater solus. quia tam uere st̃.
Sic & ipsa trinitas. tam mag¬
num ẽ: qͣm unaqueq ibi ꝑso¬
sona. Non enun maior ẽ quȩ
uerior non ẽ: ub ẽ ipsa ueritaᷤᷤ¬

Expanded text:
est. Quidquid autem intelligiest. Quidquid autem intelligibile atque incommutabile est, non aliud alio verius est, quia aeque incommutabiliter aeternum est: nec quod ibi magnum dicitur, aliunde magnum est, quam eo quo vere est. Quapropter ubi magnitudo ipsa veritas est, quidquid plus habet magnitudinis, necesse est ut plus habeat veritatis: etiam magnitudinis. Porro, quidquid plus habet veritatis, profecto verius est, sicut majus est quod plus habet magnitudinis: hoc ergo ibi est majus quod verius. Non autem verius est Pater et Filius simul, quam singulus Pater, aut singulus Filius. Non igitur majus aliquid utrumque simul, quam mul, quoniam veritate non superant Filium; non enim verius sunt; nec magnitudine superant. Atque ita Filius et Spiritus sanctus simul tam magnum aliquid sunt quam Pater solus, quia tam vere sunt. Sic et ipsa Trinitas tam magnum est, quam unaquaeque ibi persona. Non enim ibi major est, quae verior non est, ubi est ipsa verita
Abbreviated transcription (Latin):
si sepuis uersando repetantur:
familiarius quidem innotes¬
cunt. S & modus aliquis ad¬
hibendus ẽ. deoq supplicand̾u
deuotissima pietate. ut urtellec¬
tum aꝑiat: & studium conten¬
tionis absumat. quo possit men¬
te cerni eẽntia ueritatis sine ul¬
la mole. sine ulla mobilitate.
Nunc itaq inquantum ipse
adiuuat creatoi mire misericors
atcendamus hȩc quȩ modo tam¬
interiora qͣm suꝑiora tractaui¬
mus. cum sint eadem seruata
illa regula. ut quod intellectui
nr̃o nondum eluxerit: a firmi¬
tate fidei non dimittatur. Di
tate mauis aliquid duas aut
tres personas. quam unã earũ:
quod non capit consuetudo
carnalis. Nonobaliuid nis
quia uera quȩ creata sunt sen¬
cit ut potest: uentatem aut̃
ipsam qua creata surit. non po¬
test untueri. Nam si posset:
nullomͦ eẽt lux ista corporea
manifestior. qm hoc quod dixi¬
mus. In substantia quippe
ueritatis qm̃ sola uere ẽ. non
ẽ maior aliqua: nisi quȩ ueriꝰ

Expanded text:
si saepius versando repetantur, si saepius versando repetantur, familiarius quidem innotescunt: sed et modus aliquis adhibendus est, Deoque supplicandum devotissima pietate, ut intellectum aperiat, et studium contentionis absumat, quo possit mente cerni essentia veritatis, sine ulla mole, sine ulla mobilitate. Nunc itaque, in quantum ipse adjuvat Creator mire misericors, attendamus haec, quae modo interiore quam superiora tractabimus, cum sint eadem: servata illa regula, ut quod intellectui nostro nondum eluxerit, a firmitate fidei non dimittatur. CAPtate majus aliquid duas aut tres personas quam unam earum: quod non capit consuetudo carnalis, non ob aliud, nisi quia vera quae creata sunt sentit ut potest; veritatem autem ipsam qua creata sunt non potest intueri: nam si posset, nullo modo esset lux ista corporea manifestior quam hoc quod diximus. In substantia quippe veritatis, quoniam sola vere est, non est major aliqua, nisi quae verius
Abbreviated transcription (Latin):
nas ꝑtinentia. que relatiue dicun¬
tur ad inuicem: sicut pater &
filus & utriusq donum sp̃e sc̃s.
Non enun pater trinitas. aut
filius trinitas: aut truutas do¬
num. quod uero ad sedicunt᷑.
nec tamen tres dii. aut tres bonz.
aut cres omĩpotentes. s unus ds.
bonus. om̃ipotens. ipsa trinitas.
& quicquid aliud non ad inuicẽ
relatiue. s ad se singł dicuntur:
hoc enim scdm eẽntiam dicunt᷑.
quia hoc ẽ ibi ẽẽ. quod magnũ eẽ.
quod bonum. quod sapientem
ẽẽ:. & quicqͥd aliud ad se unaqueq
ibi persona. uel ipsa trinitas d̾r.
id eoq dici ttes ꝑsonas. uel tres
substantias. non ut aliqua in¬
telligatur diuersitas eẽntiȩ s ut
uel uno aliquo uocabulo respon¬
deri possit. cum d̃r quid tres uel
quid cria: tantamq ẽẽ equal¬
tatem in eatrinitate. ut ñ solu
pater non sit maior qͣm filius.
quod attinet addiuinitatem:
s nec pater & filius simul. maiꝰ
um. minus aliquid sit qͣm ip¬
sa trinitas. Dicta sunt hec. &

Expanded text:
nentia, quae relative dicuntur ad invicem, sicut Pater et Filius, et utriusque donum Spiritus sanctus. Non enim Pater Trinitas, aut Filius Trinitas, aut Trinitas donum. Quod vero ad se dicunturnec tameaut tres omnipotentes, sed unus Deus, bonus, et omnipotens, ipsa Trinitas; et quidquid aliud non ad invicem relative, sed ad se singuli dicuntur: hoc enim secundum essentiam dicuntur, quia hoc est ibi esse, quod magnum esse, quod bonum esse, quod sapientem esse, et quidquid aliud ad se unaquaeque ibi persona, vel ipsa Trinitas dicitur. Ideoque dici tres personas, vel tres substantias, non ut aliqua intelligatur diversitas essentiae, sed ut vel uno aliquo vocabulo responderi possit, cum dicitur quid tres, vel quid tria; tantamque esse aequalitatem in ea Trinitate, ut non solum Pater non sit major quam Filius, quod attinet ad divinitatem, sed nec Pater et Filius simul majus um minus aliquid sit quam ipsa Trinitas. Dicta sunt haec, et
Abbreviated transcription (Latin):
perbe hoc posse quod angłs:
qͣm deuote hoc ẽẽ quod angłs.
Non enun ses quisqͣm potesta¬
te sua gaudet. s eius aquo
habet posse quicquid congru¬
enter potest: & nouit potentiꝰ
ẽẽ coniungi omĩpotent pia
uoluntate. qͣm ꝓpria uolunta¬
te posse quod contremiscant
quem uidet humano iisu spi¬
rituali caritate diligeret: uide¬
ret dm qui ẽ ipsa caritas uisu
interioie quo uideri potest. Ita¬
q qui frẽm quem uidet ñ dili¬
git. dm̃ quem propterea non
uidet quia ds dilectio ẽ. qua
caret qui frẽm non diligit: qͦmͦ
potest diligere: ec illa iam
quȩstio moueat: quantum fr̃i¬
caritatis debeamus impendere.
quantum do. Frĩ enun quantũ
nobis ipsis. Nosautem ipsos tan¬
comagis diligimus: quantora¬
demq caritate dm̃ proximumq
diligimus: sed dm̃ propter d̾̃m.
nos autem & proximum propt̾
uid enim ẽ queso quod
exardescimus cumaudi¬
mus & leginus. ecce nunc tem¬
pus acceptabile: ecce nunc dies¬

Expanded text:
perbe hoc posse quod angelus, perbe hoc posse quod angelus, quam deuote hoc esse quod angelus. non enim sanctos quisquam potestate sua gaudet, sed eius a quo habet posse quidquid congruenter potest, et nouit potentius esse coniungi omnipotenti pia uoluntate, quam propria uoluntate posse quod contremescant quem uidet humano uisu spiritali caritate diligeret, uideret deum, qui est ipsa caritas, uisu interiore, quem uideri potest. itaque qui fratrem, quem uidet, non diligit, deum, quem propterea non uidet, quia deus dilectio est, qua caret qui fratrem non diligit, quomodo potest diligere? nec illa iam quaestio moueat, quantum caritatis fratri debeamus impendere, quantum deo. fratri enim quantum nobis ipsis; nos autem ipsos tanto magis diligimus, quanto mademque caritate deum proximumque diligimus; sed deum propter deum, nos autem et proximum propter Quid enim est, quaeso, quod exardescimus, cum audimus et legimus: ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc
Abbreviated transcription (Latin):
& uos facite illis. hec ẽ enun
lex & ꝓpħȩ. & pleraq alia re¬
ꝑimus in litteris scĩs. inqui¬
b sola dilectio proximni ad
ꝑfectionem precipi uidetur.
& taceri de dilectione di: cũ
inutroq precepto lex pendeat
& ꝓpħȩ. S &. hoc ideo quia
& qui ꝓximum diligit. conse¬
quens ẽ ut ipsam precipue d¬
lectionem diligat. łs autem
dilectio ẽ. & qui manet in dilecꝰ¬
tione indeo manet: consequens
gͦ ẽ ut precipue dm̃ diligat.
ua propter qui uii¬
querunt d̾m ꝑistas potes¬
tates quȩ mundo pͣsunt. uel
partib mundi: auferuntur
abeo longeq iactantur. non
interuallis locorum. s diuer¬
sitate affectuum. Exteriuis
enun conantur ire & interiora
sua deserunt: quib interior
ẽ d̾s. Itaq & iam si aliquam
scãm cȩlestem potestatem uel
audierunt uel uteumq cogi¬
tauerint. facta magis euisap¬
petunt. quȩ humana mirat᷑
in firmitas: ñ imitantur pie¬
tatem qua diuina requies com¬
paratur. Malunt enu su¬

Expanded text:
 uos facite illis; haec est enim lex et prophetae. et pleraque alia reperimus in litteris sanctis, in quibus sola dilectio proximi ad perfectionem praecipi uidetur et taceri de dilectione dei, cum in utroque praecepto lex pendeat et prophetae. sed et hoc ideo, quia  proximum diligit consequens est, ut ipsam praecipue dilectionem diligat; deus autem dilectio est, et qui manet in dilectione, in deo manet. consequens ergo est ut praecipue deum diligat. Quapropter qui quaerunt deum per istas potestates, quae mundo praesunt uel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque iactantur, non interuallis locorum, sed diuersitate affectuum; exterius enim conantur ire et interiora sua deserunt, quibus interior est deus. itaque etiam si aliquam sanctam caelitem potestatem uel audierint uel utcumque cogitauerint, facta magis eius appetent, quae humana miratur infirmitas, non imitantur pietatem, qua diuina requies comparatur. malunt enim su
Abbreviated transcription (Latin):
ait. est locus penes me. & stabis
supra petram statun ut trans¬
bit ineamaiestas & ponam te
in specula petreztegam manu
mea super te donec transeam. &
auferam manum meam. & tc
uidebis posteriora meao. & relia.¬

Expanded text:
i: ecce locus penes me, et stabis supra petram; statim ut transiet mea maiestas, et ponam te in specula petrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum et tunc uidebis posteriora mea; na
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ magnitudo. Hoc & de bonitate
& de ȩternitate. & de om̃ipotentia
dĩ dictum sit. om̃ibq om̃ino
p̾dicamentis. quȩ de deo possunt
pronuntiari: quod ad seipsum dr
non translate ac ꝑ similitudine
s proprie. si tamen de illo propͥe
aliquid dici oie hominis potest.
t̾rinitate dicuntur. nullomꝰ ad se
ipsa. s ad inuicem aut adereaturã
dicuntur:. & ideo relatiue non sub¬
stantialiter ea dici manifes¬
tum ẽ. Sicut enim triniñ h¬
tas unus ds d̾r. magnus bonus
ȩternus. ompc. idemq ipse sua
si dici potest dertas. ipse sua mag¬
nitudo. ipse sua bourtas. ipse
sua ȩternitas. ipse sua omipo¬
tentia: non sic dici potest trinitas
pater: nisi forte translate ad crea¬
turam propter adoptionem filioxs.
Quod autem scriptum ẽ audi isrł
dominus ds tuus ds unus est. nͦ
utiq excepto filio aut excepto sp̃u sc̃o
opertet ĩtelligi: quem unum dnm
dici. quia & pater sp̃e. & filius sp̃c.¬

Expanded text:
est magnitudo. Hoc et de bonitate, est magnitudo. Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis quae de Deo possunt pronuntiari, quod ad se ipsum dicitur, non translate ac per similitudinem, sed proprie: si tamen de illo proprie aliquid dici ore hominis potest. Trinitate dicuntur, nullo modo ad se ipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus Deus dicitur, magnus, bonus, aeternus, omnipotens, idemque ipse sua sic dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic potest diciPater, nisi forte translative ad creaturam propter adoptionem filiorum. Quod enim scriptum est: Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est ; non utique excepto Filio aut Spiritu sancto oportet intelligi: quem unum Domidici, quia et Pater spiritus, et Filius sp
Abbreviated transcription (Latin):
enim quib dam placuit ap¬
pellare quod greci dicunt:¬
nõ ẽrõñ. non quidem ad unita¬
tem ꝑsone. quis enun hoc dixe¬
rit. ut quicquid illuo ẽ crea¬
ture. ꝑ quod sonuit uexpatris.
ita sit ds pater. aut quicquid
illud ẽ creature. inquo ꝑ eolum¬
be speciem. uel ꝑ linguas igneas

Expanded text:
enim quibusdam placuit apenim quibusdam placuit appellare, quod Graeci dicunt νοερόν, non quidem ad unitatem personae, quis enim hoc dixerit, ut quidquid illud est creaturae per quod sonuit vox Patris, ita sit Deus Pater, aut quidquid illud est creaturae in quo per columbae speciem vel per igneas
Abbreviated transcription (Latin):
celeritates. S nͨ ẽ creator nͥ
qui pͥncipaliter ista format.
deo. quod & iam seripturarum scã¬
rum testuoniis quantum exis¬
tuno satis ostendi. Si autem que¬
ritur. ipsa incarnatio quomodo
facta sit. ipsum d̃i uerbum dico
carnem factum. io ẽ hominem
factum: non tamen in hoc quod
factum est conuersum atq
mnutatum. ita sane factum. ut
ibi sit non tantum uerbum dei
& hominis caro: s etiam rntiona¬
lis hominis anima. atq hoc
cotum & d̃s dicatur ꝓpter d̃m
& homo propter honunem.
Quod si difficile intelligitur:
mens fide purgetur. magis ma¬
gisq abstinrendo apeccatis. &
hene oꝑando & orando cumge¬
mitu desideriorum scõium:
ut ꝑ diuinum adiutorium
proficiendo. & intelligat & amet
Si autem queritur post incar¬
nationem uerbi. quomodo fac¬
ta sit uel uox patris. uel speci¬
facta ista non dubito. s utrũ
tantumm᷑ corporalem atq sen¬
sibilem. anadibito spũ & iam
rational uel intellectuali. hoc

Expanded text:
celeritates. sed non est creator nisi celeritates. sed non est creator nisi qui principaliter ista format; deo; quod etiam Scripturarum sanctarum testimoniis, quantum existimo, satis ostendi. Si autem quaeritur, ipsa incarnatio quomodo facta sit: ipsum Verbum Dei dico carnem factum, id est, hominem factum, non tamen in hoc quod factum est conversum atque mutatum; ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis homtotum et Deus dicatur propter Deum, et homo propter hominem. Quod si difficile intellimens fide purgetur, magis magisque abstinendo a peccatis, et bene operando, et orando cum gemitu desideriorum sanctorum, ut per divinum adjutorium proficiendo, et intelligat, et amet. Si autem quaeritur, post incarnationem Verbi, quomodo facta sit vel vox Patris, vel specifacta ista non dubito; sed utrum tantummodo corporalem atque sensibilem, an adhibito spiritu etiam rationali vel intellectuali hoc
Abbreviated transcription (Latin):
homo. unde illz uel illi uermes
musceq nascantur. ita malian¬
głi ꝓ subtilitate sui sensus in
occultiorib elementorũ semini¬
b norunt. unde ranȩ serpentes¬
q nascantur. & hȩc per certas
& notas temperationum opor¬
tunitates occultis motib ad hi¬
bendo faciunt creari non creant:
S illa homines que solent
ab hominib fieri non mirant᷑
ꝯuod si quisqͣm celeritates in¬
crementorum foite miratur
Qd illa animantia tam cito
facta sunt: attendat que ad¬
modum & ista ꝓ modulo fa¬
cultatis humane ab homini¬
b procurentur.
Unde enim fit ut eadem cor¬
pora citius uermescant esta¬
te qͣm hẏeme: eitius incalidi¬
orib qͤm infrigidiorb locis
S hec ab hominib tanto dif¬
ficilius ad hibentur. qͣnco de¬
sunt᷑ sensuum subtilitates.
& corporum mobilitates. in
menbris terrenis & pigris.
unde qualib cumq angłis
uicinas causas abelementis
contrabere. qͣnto faciluis ẽ
tanto mirabilioies in huius
modi oꝑib eorum existunt

Expanded text:
homo unde illi uel illi uermes muscaeque nascantur, ita mali angeli pro subtilitate sui sensus in occultioribus elementorum seminibus norunt unde ranae serpentesque nascantur et haec per certas et notas temperationum opportunitates occultis motibus adhibendo faciunt creari, non creant? sed illa homines quae solent ab hominibus fieri non mirantur. quod si quisquam celeritates incrementorum forte miratur, quod illa animantia tam cito facta sunt, attendat quemadmodum et ista pro modulo facultatis humanae ab hominibus procurentur. unde enim fit ut eadem corpora citius uermescant aestate quam hieme, citius in calidioribus quam in frigidioribus locis? sed haec ab hominibus tanto difficilius adhibentur, quanto desunt sensuum subtilitates et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. unde qualibuscumque angelis uicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in huius modi operibus eorum existunt
Abbreviated transcription (Latin):
litatem uel imparilitatem. uel
dissumilitudinam substantiȩ
in scripturis hȩc posita intell¬
guntur. quia & iam si uoluisset
d̾s pater ꝑ subiectam creaturã
uisibiliter apparere. ab furdissi¬
me tamen aut a filio quem ge¬
nuit. aut a sp̃u sco qui de illo pro¬
cedit missus diceretur. Iste gͥ
sit huius uoluminis modus.
deinceps incet̾is adiuuante dño
illa hereticorum uersutissima
argumenta qualia sint. ꝙ que¬
adinodum redarguantur uide¬
bimus¬

Expanded text:
alitatem vel imparilitatem vel alitatem vel imparilitatem vel dissimilitudinem substantiae in Scripturis haec posita intelliguntur: quia etiam si voluisset Deus Pater per subjectam creaturam visibiliter apparere, absurdissime tamen aut a Filio quem genuit, aut a Spiritu sancto qui de illo procedit, missus diceretur. Iste igitur sit hujus voluminis modus: deinceps in caeteris, adjuvante Domino, illa haereticorum versutissima argumenta qualia sint, et quemadmodum redarguantur videbimus
Abbreviated transcription (Latin):
spc sc̃s. sicut ẽ di filius homo
ille qui ex urrgine factus est.
s tantumm ad ministerium
ꝑagende significationis sicut
oportuisse d̾s iudicauit: an
aliquid aliud intelligendum
sit. inuenire difficile ẽ. & te¬
mere affirmare non expedit.
Quomodo tamen ista sinie ratz¬
onali uel intellectual creatu¬
ra potuerint fieri nonuideo.
neq ad huc locus ẽ explicare
cur ita sentiam. quanttm
uires dominus dederit. Priꝰ
enum sunt discutienda & refei¬
lenda herecieoium argumenta.
quȩ non exdiuinis libris s ex
rationib sius ꝓfert: quib se ue¬
hementer cogere arbitrantur
testimonia seripturarum. quȩ
de patre & filio & spũ scõ sunt.
ita ẽẽ intelligenda ut ipsi uo¬
lunt. Nunc autem non ideo
minorẽm filium quia missus
ẽ a patre. nec ideo minore spm̃¬
scm. quia & pater eum misit
&e fauis. sufficienter qͣntũ
arbitror demonstratum ẽ. Siue
enim propt̾ uisibilem creaturã
siue potius propter principiz con¬
mendationem. non propt̾ ineqͣ¬

Expanded text:
ctus, sicut est Dei Filius homo ille qui ex virgine factus est? sed tandummodo ad ministerium peragendae significationis, sicut oportuisse Deus judicavit: an aliquid aliud intelligendum sit, invenire difficile est, et temere affirmare non expedit. Quomodo tamen ista sine rationali vel intellectuali creatura potuerint fieri, non video. Neque adhuc locus est explicare cur ita sentiam, quantum vires Dominus dederit. Prius enim sunt discutienda et refellenda haereticorum argumenta, quae non ex divinis Libris, sed ex rationibus suis proferunt, quibus se vehementer cogere arbitrantur, testimonia Scripturarum quae de Patre et Filio et Spiritu sancto sunt, ita esse intelligenda ut ipsi volunt. 32. Nunc autem non ideo minorem Filium quia missus est a Patre, nec ideo minorem Spm quia et Pater eum misit et Filius, sufficienter, quantum arbitror, demonstratum est. Sive enim propter visibilem creaturam, sive potius propter princicipii commendationem, non propter inaequ
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ de tͥnitate disserimus pͥus opor¬
tet ut nou̾it stiłu nr̃m adu̾sum eoꝵ.
uigilare calũpnias. qͥ fidi contẽpnen¬
tes initiũ in mat᷑o & ꝑu̾so rationis a¬
more fallunt᷑. Quoꝵ ñnulli ea q̃ de cor¬
ꝑalib reb siue ꝑsensꝰ corporeos exꝑta
notauert. siue q̃ nat᷑a humani ingenii
& diligentie uiuacitate. ł artis adiuto¬
rio ꝑcepert̃. adres in corporeas ꝙ spiri

Expanded text:
quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad
Abbreviated transcription (Latin):
mus ueritatẽ: nichil eẽt cetius ista arrogan¬
tioni mentis pat̾e. s etiã potestati lingue
subiac̾e uideatur. Multa sunt que de trini¬
tatis in effabilitate dicantur. ut ipsa non
dicatur alioquin non est ineffabilis: s ut
illis dictis illa ici non posse intelligatur. ue¬
rum iã ut arbitror modũ excessit epła mea:
cũ ꝑtuam me admonueris breuit̃ scb̾e S
quia institutione uet̾um te excusare digna¬
tuses: non tibi absurdus uidebor: si modũ
quarumdã epłarũ ciceronis. quia eiꝰ quoq
in litt̾is tuis mentionẽ fecisti. non te pige¬
at recordari.

Expanded text:
mus ueritatem>, nihil esset caecius ista arroganmus ueritatem>, nihil esset caecius ista arrogantioni mentis patere sed etiam potestati linguae subiacere uideatur. multa sunt, quae de trinitatis ineffabilitate dicantur, ut ipsa non dicatur — alioquin non est ineffabilis —, sed ut illis dictis illa dici non posse intellegatur. uerum iam, ut arbitror, modum excessit epistula mea, cum per tuam me admonueris breuiter scribere. sed quia institutione ueterum te excusare dignatus es, non tibi absurdus uidebor, si modum quarundam epistularum Ciceronis, quia eius quoque in litteris tuis mentionem fecisti, non te pigeat recordari.
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ in u̾bo: quod in re possit inueniri purga¬
ta: Demus itaq oꝑam. mundando corqi nr̃o
ut in de exurgat acies: qua ista uidereualeaoꝰ.
Beati enim mundo corde inquit: quia ipsi
dm̃ uidebunt. Ita excedentes animalis ho.¬
minis caliginosas imnagines. ad serenitatẽ ila
sinceritatemq ueniemꝰ qua uidere possimꝰ
quod dici non posse uideamus. Nam libel¬
lo quẽ mͥ dignatus es mitt̾e. si mͥ sit ociũ fa¬
cultasq tribuatur ad singła respondere: ar¬
bitror te cogniturũ tantominꝰ quẽq uestiri
lumine ueritatis: quantomagi ᷤᷤ sibi uide¬
tur nudã õeꝓmi̾e ueritatẽ. Quis enĩ ferat
ut alia omittam. et ħ solũ int̾im comine.¬
morẽ. quod marime ingemui cũ apłs pau¬
lus dicat. uidemus nunc ꝑspeculũ in enig¬
mate. tunc autem facie ad faciẽ. istos ĩa di¬
cere om ii integumento reiecto. nudã sede.¬
ꝓm̾e ueritatem: Qui si dic̾ent nudã uide¬

Expanded text:
tamen in uerbo, quod in re possit inuenire purgatamen in uerbo, quod in re possit inuenire purgata. demus itaque operam mundando cordi nostro, ut inde exsurgat acies, qua ista uidere ualeamus; beati enim mundicordes, inquit, quia ipsi deum uidebunt. ita excedentes animalis hominis caliginosas imagines ad serenitatem illam sinceritatemque ueniemus, qua uidere possimus, quod dici non posse uideamus. Nam libello, quem dignatus es mittere, si mihi sit otium facultasque tribuatur ad singula respondere, arbitror te cogniturum tanto minus quemque uestiri lumine ueritatis, quanto magis sibi uidetur nudam depromere ueritatem. quis enim ferat, ut alia omittam et hoc solum interim commemorem, quod maxime ingemui, cum apostolus Paulus dicat: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, istos iam dicere omni integumento retecto nudam se depromere ueritatem? qui si diceret: \'Nudam uide
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aduitoriũ p̾buit: nichilominus ut se adu¬
uante ipse fieret: iam erat anteꝗͣ fieret: Relin¬
quitur itaq ut sine se factus sit. Quicqͥd aũ
sine illo factum ẽ. nichil ẽ: Aut nichil ẽ gͥ aut
factus ñ est S non est nichil factus gͥ ñ ẽ.
Aut si factus nonẽ ⁊ tam̃ filius est: sine dubio
natus est Quõmͦ inquis potuit de solo ꝑat᷑
nasci filiꝰ: equalis ei de quo natus e᷑ Iamhoc
enarrare non possũ: & cedo ꝓpħȩ dicenti. Ge¬
nerationem eius quis enarrabit: Quod si tu
de humana gen̾atione qua ꝑ uirginẽ natus ẽ
accipiendũ putas. ipse te discute et int̾roga
animam tuã. utrũ si ingen̾atione humana
deficit audeat enarrare diuuinam: Noli gͦ in¬
quis dic̾e equalem. Cur non dicam. quod dixit
apłs: Non rapinam inquit arbitratus est ẽẽ
ȩqualis dõ. Et si enĩ equalitatẽ illã non expli¬
cauit humanȩ menti: ñdũ purgatȩ: posuit

Expanded text:
est, adiutorium praebuit, nihilo minus, ut se adiuest, adiutorium praebuit, nihilo minus, ut se adiuuante ipse fieret. iam erat ante, quam fieret. relinquitur itaque, ut sine se factus sit. quicquid autem sine illo factum est, nihil est. aut nihil est igitur aut factus non est; sed non est nihil, factus igitur non est. at si factus non est et tamen filius est, sine dubio natus est. \'Quo modo\'. inquis, \'potuit de solo patre nasci filius aequalis ei. de quo natus est?\' iam hoc enarrare non possum et cedo prophetae dicenti: Generationem eius quis enarrabit? quod si tu de humana generatione, qua per uirginem natus est, accipiendum putas, ipse te discute et interroga animam tuam, utrum, si in generatione humana deficit. audeat enarrare diuinam. \'noli ergo\', inquis, \'dicere aequalem\'. cur non dicam, quod dixit apostolus? non rapinam, inquit, arbitratus est esse se aequalem deo. etsi enim aequalitatem illam non explicauit humanae menti nondum purgatae, posuit
Abbreviated transcription (Latin):
intimare. ut neminẽ dissimulare ꝑmittet:
Non enim satis fuit dice: omnia ꝑ ipsa facta
sunt. nisi addere. & sine ipso factũ est nicħ.
At ego quamuis tardus & nondũ det̾sa cali¬
gine sauciũ mentis oculũ gerens. ad intuen¬
dam patris & filii incomꝑabilẽ ineffabilẽq
p̾stantiam: tam̃ hoc tota facilitate comple¬
ctor quod nob̃ in eiugłio ꝓpt̾ẽa p̃seminatũ ẽ.
ñ ut hinc comp̃henderemꝰ illã diunitatem.
s ut admon̾emur ñ oport̾e nos de tem̾aria
conp̃hensione iactare. Sienĩ omnia ꝑ ipsũ
facta sunt. quicquid ñ ꝑ ipsũ factũ est ñ ẽ
factum. Ipse autẽ ꝑ se factus non est: non ẽ gͥ
factus. Et omnia ꝑ ipsum facta ẽẽ. ab eugłi¬
sta credere cogimur: ab eodẽ gͦ cogun᷑ eũ fa¬
ctum ẽẽ non cred̾ẽ: Item si sine ipso factũ ẽ
dic̾e. Sienĩ ipse se fecit: iam erat antequã fi¬
eret. Si autem ad se faciendũ alt̾i aquo factꝰ

Expanded text:
intimare. ut neminem dissimulare permitteret; intimare. ut neminem dissimulare permitteret; non enim satis fuit dicere: Omnia per ipsum facta sunt, nisi adderet: Et sine ipso factum est nihil. at ego quamuis tardus et nondum detersa caligine saucium mentis oculum gerens ad intuendam patris et filii incomparabilem ineffabilemque praestantiam tamen hoc tota facilitate complector. quod nobis in euangelio propterea praeseminatum est, non ut hinc comprehenderemus illam diuinitatem, sed ut hinc admoneremur non oportere nos de temeraria comprehensione iactare. si enim omnia per ipsum facta sunt, quicquid non per ipsum factum est, non est factum. ipse autem per se factus non est; non est igitur factus. et omnia per ipsum facta esse ab euangelista credere cogimur; ab eodem ergo cogimur eum factum esse non credere. item, si sine ipso factum est si enim ipse se fecit, iam erat ante, quam fieret; si autem ad se faciendum alteri, a quo factus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s di stultitia est enim illi. Magis gͦ tecũ
si fieri posset mallẽ quer̃e quousq appellan¬
dus sit animalis homo. ut si eũ iam transcen¬
dimus recte fortasse illa que supra humanã
Cauendum est enĩ neꝓpterea uideatur stultũ
cut. filiũ patri audimus aequalẽ quia homi¬
neni animalẽ adhuc agimꝰ. de quo dictum ẽ
quod stultitia sunt illi quȩ sunt sp̃c dĩ. Quãqͣ
sane maiestas illa supra cuncta sublimis. a
spitalib cogitari possit. anullo autem effari
possit uidere tamen quantũ arbitror facile ẽ.
non eẽ factũ ꝑquẽ facta sunt omnia: ꝙ sine
quo sactuni est nichil. Sienĩ ꝑ se ipsũ factuᷤᷤ
est. erat antequã fieret: ut fieri ꝑ se posset
Quod certe tanto absurdiꝰ dr: quanto uaniꝰ
cogitatur:. Si autẽ non ꝑse factus ẽ. non est
factus omnino: quoniã quicquio factũ est:
ꝑ ipsum factũ ẽ Omnia enĩ ꝑ ipsũ facta st̃.
et sine ipso factum est nichil Miror paruo
attendi quȩ tam exp̾sse euuglista uoluit

Expanded text:
Spiritus Dei: stultitia est enim illi . 2. Magis ergo tecum, si fieri posset, mallem quaerere quousque appellandus sit animalis homo, ut si eum jam transcendimus, recte fortasse illa quae supra humanamCavendum est enim ne propterea videatur stultum, cum Filium Patri audimus aequalem, quia hominem animalem adhuc agimus, de quo dictum est quod stultitia sunt illi quae sunt Spiritus Dei. Quanquam sane majestas illa supra cuncta sublimis a spiritualibus cogitari possit, a nullo autem possit effari; videre tamen, quantum arbitror, facile est non esse factum per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil. si enim per se ipsum factus est. erat. antequam fieret, ut fieri per se posset, quod certe tanto absurdius dicitur, quanto uanius cogitatur. si autem non per se factus est, non est factus omnino, quoniam, quicquid factum est. per ipsum factum est; omnia enim per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. Miror parum adtendi. quae tam expresse euangelista uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
ctor beniuolentiã tuã quod me bonoso & iaso-¬
ni ut scͥbis doctissimis uiris. etiã transmaremit.¬
tere dignatus es. ad reportandos ex eorũ dispu¬
tationib ub̃es fructus. quod deniq ad deter¬
gendaserroristotiꝰ caligines. libellũ cuiꝰdam
ep̃i ur̃i ingenio & uirib elaboratũ adme per¬
ferendum sollicita benignitate curasti: quanto
est equiꝰ te bono animo acciꝑe quod ea quȩ nullo
humano ingenio et uirib dari possunt. ad ño
dõ tibi. ut concedantur optaui: Apłs enĩ inqͥt
non sp̃m huiꝰ mundi accepimꝰ. s sp̃m qui ex
dõ est. ut sciamus quȩ a dõ donata sunt nob̾.¬

Expanded text:
ctor beniuolentiam tuam, quod me Bonoso et Iasoctor beniuolentiam tuam, quod me Bonoso et Iasoni, ut scribis, doctissimis uiris, etiam trans mare mittere dignatus es ad reportandos ex eorum disputationibus uberes fructus, quod denique ad detergendas totius erroris caligines libellum cuiusdam episcopi uestri ingenio et uiribus elaboratum ad me perferendum sollicita be- nigniest aequius te bono animo accipere, quod ea quae nullo humano ingenio et viribus dari possunt, a Domino Deo tibi ut concedantur optavi? Apostolus enim inquit: Non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est; ut sciamus qu
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximiome¬
ritoq honorabili
ꝙ desiderabili el¬
pidio: augustinꝰ:
Quis nr̃m erret ĩ
fide. uel cognitiõe
trinitatis: aliqua
questio est. Gratũ
sane habeo quod me quamus incognitum
facie: tamen quia errare credidisti: reuoca¬
re ab errone conatus es: Huiꝰ tibi benuolen¬
dȩ mercedem tibi retribuat ds. et nosse te
faciat. quod nosse te putas. Nes enĩ arouaẽ
ut existimo. & queso te ne inullam contu¬
meliȩ partem acceꝑis: quod tibi tantȩ cogni¬
uonis munus optaui. Uereor enim ne opi¬
natȩ scientiȩ p̃uidiciũ. si non p̃cepta uera
que nequaquã adte mͥ arrogaueri. at cer¬
te bona nr̃a uota quȩ mͥ etia indocto babe¬
de te licet. nonenim ꝑite s amice exibenda st̃:
repellat ab aurib tius: potuisq mͥ succense¬
as. quod non tibi iam sicut sapienti gratula-¬
tus. qͣm grãs agas. quod tibisapientiã depre¬
catussim. Uerumtamen si ego portans episco¬
palis nominis sarciña. libentissime ample¬

Expanded text:
OMINO EXDIIO MERITOQVE HONORABILI ET DESIDERABILI ELPIDIO AUGUSTINUS. Quis nostrum erret in fide uel cognitione trinitatis, alia quaestio est. gratum sane habeo, quod me quamuis incognitum facie tamen. quia errare credidisti, reuocare ab errore conatus es. huius tibi beniuolentiae mercedem retribuat deus et nosse te faciat, quod nosse te putas; res enim ardua est. ut existimo. et quaeso te. ne in ullam contumeliae partem acceperis, quod tibi tantae cognitionis munus optaui. uereor enim, ne opinatae scientiae praeiudicium si non praecepta uera, quae nequaquam ad te mihi adrogauerim, at certe bona uota nostra, quae mihi etiam indocto habede te licet — non enim perite sed amice exhibenda sunt —, repellat ab auribus tuis potiusque mihi suscenseas, quod non tibi iam sicut sapienti gratulatus, quam gratias agas, quod tibi sapientiam deprecatus sim. uerum tamen si ego portans episcopalis nominis sarcinam libentissime ample
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ꝓprie persecutor ille querebat. Faciant
gͦ serui xp̃i ministri u̾bi ⁊ sacram̃ti eiꝰ quod
p̃cepit siue ꝑmisit: fugiant omnino de ciui¬
tate in ciuitatẽ. quando eorũ quisquã specia¬
lit̾ a ꝑsecutorib quetur ut ab aliis qui ñ ita
requiruntur non deseratur ȩccła. s prebeãt
cibaria conseruis suis. quos alit̾ uiuere non
posse nouerunt. Cũ autẽ omniũ idest ep̃orũ
igent. Aut gͥ ad loca munita omnes tran¬
seant. aut qui habent remanendi necessita¬
tem. non relinquantur ab eis ꝑ quos illorũ ẽ
eccłastica supplenda necessitas: ut aut pari¬
t̃ uuant: aut parit̾ sufferant. quod eos pat̾
familias uolet ꝑpegi. Quod si contigerit ut
siue alii maiꝰ. siue alii minus. siue omnes
equalit᷑ patiantur qui eorũ sint qui ꝓalis
patiantur apparet: illi scilicet qui cũ se tali
b malis possent eriꝑe fugiendo. ne aliorũ
necessitatẽ desererent. man̾e maluerunt:

Expanded text:
quem proprie persecutor ille quaerebat. faciant quem proprie persecutor ille quaerebat. faciant ergo serui Christi, ministri uerbi et sacramenti eius. quod praecepit siue permisit. fugiant omnino de ciuitate in ciuitatem, quando eorum quisquam specialiter a persecutoribus quaeritur, ut ab aliis, qui non ita requiruntur. non deseratur ecclesia, sed praebeant cibaria conseruis suis, quos aliter uiuere non posse nouerunt. cum autem omnium, id est episcodigent. aut igitur ad loca munita omnes transeant aut, qui habent remanendi necessitatem, non relinquantur ab eis, per quos illorum est ecclesiastica supplenda necessitas, ut aut pariter uiuant aut pariter sufferant, quod eos pater familias uolet perpeti. Quod si contigerit, ut siue alii maius alii minus siue omnes aequaliter patiantur, qui eorum sint, qui pro aliis patiuntur, apparet, illi scilicet qui cum se possent talibus malis eripere fugiendo, ne aliorum necessitatem desererent, manere maluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit ut sc̃bis. ne contra dñi p̃ceptũ uel exẽ¬
plum fac̾e nitamur: ubi fugiendũ ẽẽ de ciui¬
tate in ciuitatẽ monet. Recolimus enĩ uerba
dicentis. Cũ autẽ ꝑsequentur uos in ciuitate i¬
sta fugite in aliã. Quis autẽ credat hocita.
dominũ fieri uoluisse ut necessario ministe¬
rio sirie quo uiuere nequeunt deserentur gre-¬
ges: quos suo sanguine comparauit: Nũ qͥd
hoc ipse fecit. quando portantib parentib
in egiptũ paruulus fugit: qui ñdũ eccłas con¬
gregauerat quas ab eo desertas fuisse dicaoꝰ
Numquid quando apłs paulus ne illũ cõỹ¬
henderet mimicus ꝑ fenestrã in sporta sum¬
missus est. ⁊ effugit manus eius deserta est
quȩ ibi erat ȩccła necessario ministerio: et ñ
ab aliis fr̃ib ibidẽ constitutis. quod oporte.¬
bat impletũ ẽ: Eis quippe uolentib hayo¬
stolus fecerat. ut seipsum seruaret ȩccłae

Expanded text:
sufficit, ut scribis, ne contra domini praeceptum uel exemsufficit, ut scribis, ne contra domini praeceptum uel exemplum facere nitamur, ubi fugiendum esse de ciuitate in ciuitatem monet; recolimus enim uerba dicentis: Cum autem persequentur uos in ciuitate ista, fugite in aliam. quis autem credat ita hoc dominum fieri uoluisse, ut necessario ministerio, sine quo uiuere nequeunt, desererentur greges, quos suo sanguine comparauit? numquid hoc fecit ipse, quando portantibus parentibus in Aegyptum paruulus fugit, qui nondum ecclesias congregauerat, quas ab eo desertas fuisse dicamus? numquid, quando apostolus Paulus, ne illum comprehenderet inimicus, per fenestram in sporta submissus est et effugit manus eius, deserta est, quae ibi erat, ecclesia necessario ministerio et non ab aliis fratribus ibidem constitutis, quod oportebat, impletum est? eis quippe uolentibus hoc apostolus fecerat, ut se ipsum seruaret ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
rato: augustinus in
dño salutẽ. Caritati
tuȩ misso exemplo
uuldeo nr̃o coep̃o sc̃¬
psi: pucabã me hoc
onere caruisse quod
mͥ imposiusti. q̃ren¬
do consiliũ quid ĩ biᷤ
periculis quȩ temꝑa nr̃a inuenerunt. facere
debeatis. Quamuis enĩ epłam ilłã breuiter
scͥpserim. nichil me tamen p̃termisisse arbi¬
tor. quod ⁊ respondenti dic̃e. ⁊ querenti audi¬
re sufficeret. quandoquidẽ dixi nec eos ẽẽ pro¬
hibendos qui a& loca si possunt munita mi-¬
grare desiderant. ⁊ ministerii nr̃i uincula
quib nos xpi caritas alligauit ne deseramꝰ
eccłas quib seruire debemus non eẽ rum¬
penda. Ista quippe uerba sunt: quȩ in illa epła
posui. Restat gͥ inquam: ut nos ministeriuĩ
quantulecũq plebi dĩ ubi sumꝰ manenti. ita
necessariũ ẽ ut sine ħ eã ñ oporteat remanẽ
dicamus dño. Esto nob̾ in dm̃ ꝓtectorẽ: ⁊ in
locũ munitũ. S ħ consiliũ tibi non ꝓpterea

Expanded text:
RATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Caritati tuae misso exemplo uultdeo nostro coepiscopo scripsi, putabam me hoc onere caruisse, quod mihi inposuisti quaerendo consilium, quid in his periculis, quae tempora nostra inuenerunt, facere debeatis. quamuis enim epistulam illam breuiter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere et quaerenti audire sufficeret, quando quidem dixi nec eos esse prohibendos, qui ad loca, si possunt, munita migrare desiderant, et ministerii nostri uincula, quibus nos Christi caritas alligauit, ne deseramus ecclesias, quibus seruire debemus, non esse rumpenda. ista quippe uerba sunt, quae in illa epistula posui: \'Restat ergo\', inquam, ut nos, quorum ministerium quantulaecumque plebi dei, ubi sumus, manenti ita necessarium est, ut sine hoc eam non oporteat remanere, dicamus domino: Esto nobis in deum protectorem et in locum munitum\'. Sed hoc consilium tibi propterea non
Abbreviated transcription (Latin):
icerta caritate rescͥpsi: s ne meliorẽ si inue¬
neris sequaris sententiã non p̾scripsi. Meliꝰ
tamen quod in his periculis faciamus inueni¬
re non possimus: quã orationes ad dominum
dm̃ nrm̃ ut misereatur nri. Quod ipsũ ut sci¬
licet ecclas ñ desererent. d̃i dono nonnulli pru¬
dentis ⁊ scĩ uiri. ⁊ uelle ⁊ face meruerunt: et
int̾ dentes obtrectantiũ a sui ꝓpositi intentio

Expanded text:
certa caritate, rescripsi; sed ne meliorem, si inuecerta caritate, rescripsi; sed ne meliorem, si inueneris, sequaris sententiam, non praescripsi. melius tamen, quod in his periculis faciamus, inuenire non possumus quam orationes ad dominum deum nostrum, ut misereatur nostri. quod ipsum, ut scilicet ecclesias non desererent, dei dono nonnulli prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a sui propositi intentio