comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus enĩ multos esse & memoria p̃¬
ualentes & lectionis diuinȩ studioso
qui ea quȩ dicturi sumus nouer̃t.
& forte nos uolumus ea dicere quȩ
ñ nouert̃. S si celeriores sunt:
intueantur quia cũ tardiorib am¬
bulant uiã. Quando autem duo
comites unam uiã ambulant quoꝵ ẽ
unus cȩlerior. alter tardior: in pocesta¬
te cȩlerioris ẽ. ut cũ illo ambulo. tar¬
dior. non in potestate tardioris: quia
si uell&s cęlerior tantũ facere quantũ
potest. tardior illum non sequit᷑. Opꝰ
ẽ ergo ut cȩlerior refren& celeritatẽ
suam: & non relinquat omnẽ tardi¬
orem. Hoc ẽ ergo quod dixi me sepe
dixisse. & nunc iterũ dico sicut dicit
uir. & caput & corpus. Caput in illo
homine agnoscimus qui natus ẽ de
maria uirgine. passus sub pontio
pilato. sepultus resurrexit. ascendit
in celum. sed& ad dexteram patris:
inde illum exspectamus iudicẽ uiuo¬
rum atq mortuoꝵ. Hoc ẽ caput ȩccłȩ.

Expanded text:
mus enim multos esse et memoria prmus enim multos esse et memoria praevalentes, et lectionis divinae studiosos, qui ea quae dicturi sumus noverunt; et forte nos ea volunt dicere quae non noverunt. Sed si celeriores sunt, intueantur quia cum tardioribus ambulant viam. Quando autem duo comites unam viam ambulant, quorum est unus celerior, alter tardior, in potestate celerioris est ut cum illo ambulet tardior, non in potestate tardioris; quia si velit celerior tantum facere quantum potest, tardior illum non sequitur. Opus est ergo ut celerior refrenet celeritatem suam, et non relinquat comitem tardiorem. Hoc est ergo quod dixi me saepe dixisse, et nunc iterum dico: sicut dicit vir, et caput, et corpus: caput in illo homine agnoscimus, qui natus est de Maria virgine, passus sub Pontio Pilato, sepultus, resurrexit, ascendit in coelum, sedet ad dexteram Patris, inde illum exspectamus judicem vivorum atque mortuorum; hoc est caput Ecclesiae .
Abbreviated transcription (Latin):
icut non dubitõ memi¬
nisse caritatẽ urãm qͥ
hesterno die sermoni
affiustis. psalmꝰ quem
cȩꝑanius exponere. ad terminũ ne¬
ꝑuenir& angustia temporis impedi¬
uit. & dilata ẽ pars eius in hodiernũ
diem. Hoc qui heri affiustis recorda¬
mini. qui ñ affiustis cognoscite. Py¬
terea fecimus ipsam lectionẽ ȩuuan¬
gelii recitari ubi dñs temptatus est:
ꝑ ea uerba psalmi quȩ hic audistis.
Ideo temptatus ẽ xp̃c. ne uincatur
a temptatore xpĩanus. Ille quippe
magister in ominb temptari uolu¬
it quia tẽptamur. sicut mori uo¬
luit quia morimur: sicut resurge¬
re uoluit quia resurrecturi sumꝰ.
llla enĩ quȩ ostendit in homine qͥ
factus ẽ ꝓpter nos homo cum essce.
ds ꝑ quem facti sumus. ꝓpt̾ nos os¬
tendit. Et sepe cõm̃dauimꝰ caritati
urẽ quod nos sepe iterare ñ piget.
assidue audiendo ñ obluuscantur
salubrẽ fidem suã. Certe ea repe¬
cendo quib dam molesti uideamur
dũ camen quosdã edificemꝰ. Noui¬

Expanded text:
icut non dubito meminisse Charitatem vestram, qui hesterno die sermoni adfuistis, psalmum quem coeperamus exponere, ne ad terminum perveniret, angustia temporis impedivit; et dilata est pars ejus in hodiernum diem. Hoc qui heri adfuistis, recordamini, qui non adfuistis, cognoscite. Propterea fecimus ipsam lectionem Evangelii recitari, ubi Dominus tentatus est per ea verba Psalmi, quae hic audistis . Ideo tentatus est Christus, ne vincatur a tentatore christianus. Ille quippe magister in omnibus tentari voluit, quia tentamur; sicut mori voluit, quia morimur; sicut resurgere voluit, quia resurrecturi sumus. Illa enim quae ostendit in homine, qui factus est propter nos homo, cum esset Deus per quem facti sumus, propter nos ostendit. Et saepe commendavimus Charitati vestrae, quod nos saepe ite assidue audiendo non obliviscantur salubrem fidem suam. Certe ea repetendo quibusdam molesti videamur, dum tamen quosdam aedificemus. Novi
Abbreviated transcription (Latin):
la. Dño dicit. qm̃ tu es dñe spes mea
altissimũ posuisti refugium tuum.
non accedent ad te mala. & flagellũ
non appropinquabit tabernaculotuo:
deinde iam uerba quȩ audistis dicta
a diabolo. Qm̃ angłis sius mandauit
de te. ut custodiant te in om̃ib uus tuis.
i manib tollant te: nequando

Expanded text:
ea; altissimum posuisti refugium tuum. Non accedent ad te mala; et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo.» Deinde jam verba quae audistis dicta a diabolo: «Quoniam Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis. In manibus tollent te, nequand
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificatur domus. Et qui sunt qui
nos tenebant in captiuitate: Quia
illi quib ar̃ annuntiate exstirpato¬
res sunt siluȩ ut exstirpent siluam.
liberent de captiuitate t̾ram. & in
struant. edificent annuntiando magnitu
bebant deos. Quos dicebant deos. de¬
monia erant. apło dicente aꝑtius.
Qm̃ quȩ unmolant gentes. demoniis
immolant. ñ deo. Qui ergo ideo erant
in captiuitate quia dȩmoniis ĩmola¬
bant. & ꝓpt̾ea tota terra siluosa re¬
manserat: annuntiatur iste magnꝰ
illas suꝑsticiones sub quib captutꝰ
populus tenebatur quem redimere
aduenit terribilis suꝑ om̃s deos. Et
quasi diceretur illi. quare dixisti suꝑ
om̃s deos. sunt enim dii. sequitur. &
dicit. Quia om̃s dii gentiũ demonia.
Intendat caritas ur̃a. Magnũ ali¬
quid dicebat pauloante magnꝰ dñs.
Et canquam deficiens in laude ipsiꝰ.
&. laudabilis nimis. Nonne hoc di¬
xeram. quia dimisit tibi cogitare

Expanded text:
aedificatur domus. Et qui sunt qui aedificatur domus. Et qui sunt qui nos tenebant in captivitate? Quia illi quibus dicitur, «Annuntiate,» exstirpatores silvae sunt: ut exstirpent silvam, liberent de captivitate terram, et struant, aedificent, annuntiando magnitudbebant deos: quos dicebant deos, daemonia erant, Apostolo dicente apertius, «Quoniam quae immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo» . Quia ergo ideo erant in captivitate, quia daemoniis immolabant, et propterea tota terra silvosa remanserat; annuntiatur iste «magnuillas superstitiones, sub quibus captivus populus tenebatur, quem redimere advenit «terribilis super omnes deos?» Et quasi diceretur illi, Quare dixisti, «super omnes deos?» sunt enim dii? sequitur et dicit, «Quoniam omnes dii Gentium daemonia.» Intendat Charitas vestra. Magnum aliquid dicebat paulo ante, «Magnus Dominus;» et tanquam deficiens in laudi ipsius, «et laudabilis nimis.» Nonne hoc dixeram, quia dimisit tibi cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
retricib uiuens ꝓdige. Pascebat porcos.
id ÷ colebat demonia. Et ipsa suꝑsticione
gentilium silua facta erat omnis t̾ra.
Sed exstirpat siluam qui ȩdificat do¬
caretur post captiuitatẽ. Cenebantur
enum homines captiui sub diabolo. &
dȩmonib seruiebant: sed redempti st̃
a captiuitate. Uendere se potuert̃.
sed redimere non potuer̃t. Uenit re-¬
demptor. & dedit p̃tium. Fudit san¬
guinem suũ. & emit orbem t̾rarum.
Queritis quid emerit: Uidete quid
dederit. & inuenite quid emerit. San¬
gus xp̃i p̃tium ẽ. Tanti qͥd ualet:
Quid. nisi totus orbis: Quid. nͥ om̃s
gentes: Cr alde ingrati sunt p̃tio suo.
aut multum suꝑbi sunt qui dicuił
aut illud tam paruũ esse ut solo
affros emerit. aut se tam magnos esse
ꝓ quib solis illud sit datũ. Non gͦ
insultent. non suꝑbiant. P toto dedit
quantũ dedit. Nouit quid emerit.
quia nouit quanti emerit. Inde quia
redempti sumus. post captiuitatem

Expanded text:
retricibus, vivens prodige; pascebat porcos , retricibus, vivens prodige; pascebat porcos , id est, colebat daemonia: et ipsa superstitione Gentilium, silva facta erat omnis terra. Sed exstirpat silvam qui aedificat docaretur post captivitatem.» Tenebantur enim homines captivi sub diabolo, et daemonibus serviebant; sed redempti sunt a captivitate. Vendere se potuerunt, sed redimere non potuerunt. Venit Redemptor, et dedit pretium; fudit sanguinem suum, emit orbem terrarum. Quaeritis quid emerit? Videte quid dederit, et invenite quid emerit. Sanguis Christi, pretium est. Tanti quid valet? Quid, nisi totus orbis? quid, nisi omnes gentes? Valde ingrati sunt pretio suo, aut multum superbi sunt, qui dicunt, aut illud tam parvum esse, ut solos Afros emerit; aut se tam magnos esse, pro quibus solis illud sit datum. Non ergo exsultent, non superbiant: pro toto dedit, quantum dedit. Novit quid emerit, quia novit quanti emerit. Inde quia redempti sumus post captivitatem
Abbreviated transcription (Latin):
lis nuimis. Ipse laudetur ipse p̾dicetur:
eius gła nuntietur: & edificetur domꝰ.
Cerribilis ẽ suꝑ om̃s deos. Sunt enĩ dii.
suꝑ quos sit terribilis ille. Uidebimꝰ
quos dicat.&. quare dicat. Interĩ ante¬
quam dicat. Riñi aduertite. Iue qui
quasi territus uidetur int̾ homines.
terribilis ẽ suꝑ om̃s deos. Num quio
non fremuerunt gentes: Nũqͥd non
populi meditati sunt in ania aduersꝰ
supra illum. & intrans in corda sȩui¬
entiũ exclamauit crucifige crucifi¬
ge: quasi ille isto fremitu t̾reretur
homines. sed suꝑ omnes deos: Ubi
enum uult ȩdificare domũ. locus ipse
siluosus ẽ. U nde dictum ẽ hesterno
cdie. Inuenimus eã in campis siluȩ.
Bomũ enim ipsam quęrebat. cũ dice¬
ret in campis siluȩ. Et unde siluosus
ẽ locus ille: Simulachra colebant
homines. Non mirũ. quia pascebanł.
filius enim ille erat qui dimisit pa¬
trem. & omia sua consũpsit in me¬

Expanded text:
lis nimis.» Ipse laudetur, ipse praedicetur, lis nimis.» Ipse laudetur, ipse praedicetur, ejus gloria nuntietur, et aedificatur domus. 5. «Terribilis est super omnes deos.» Sunt enim dii super quos sit terribilis ille? Videamus quos dicat, et videbimus quare dicat. Interim antequam dicat, charissimi, advertite. Ille qui quasi territus videtur inter homines, «terribilis est super omnes deos.» Numquid non fremuerunt gentes? numquid non populi meditati sunt inania adversus super illum , et intrans in corda saevientium exclamavit, «Crucifige, crucifige» ; quasi ille isto fremitu terreretur homines, sed «super omnes deos?» Ubi enim vult aedificare domum, locus ipse silvosus est, unde dictum est hesterno die, «Invenimus eam in campis silvae». Domum enim ipsam quaerebat, cum diceret, «In campis silvae.» Et unde silvosus est locus ille? Simulacra colebant homines: non mirum quia porcos pascebant. Filius enim ille erat qui dimisit patrem, et omnia sua consumpsit in me
Abbreviated transcription (Latin):
hostia ꝓ illo oblata ẽ: quia creuit.
Postremo nostis quia expalmatus ẽ:
paruũ. intelligite magnũ. Paruus fac̃¬
tus ẽ. quia parui eratis. Incelligatur
magnus & in illo magni eritis. Sic
enim edificatur domus. sic eriguntur
moles in ipsa domo. Crescunt lapides.
qui ducuntur ad edificiũ. Crescite gͦ.
intelligite xp̃m magnũ. Et paruus mag¬
nus ẽ: magnus nimis. finiuit uerba.
uolebat dicere quantũ magnꝰ. Et si
tota die dicer& magnus. magnus. quid
dicer&: Tota die dicens magnꝰ finir&.
aliquando. quia finiretur dies. Mag¬
nitudo illuis ante dies. ultra dies. sine
die. Ergo quid dicer&: Qm̃ magnus
dñs & laudabilis nimis. Quid enĩ dic̃¬
tura ẽ lingua parua ad landandũ
magnum: Dicendo nimis emisit uocẽ.
& dedit cogitationi quod sapiat: canqͣ
dicens. Quod sonare non possũ. tu cogita.
Et cum cogitaueris parum erit. Quod
cogitatio nullius explicat. lingua ali¬
cuius explicat: Magnus dñs & laudabi¬

Expanded text:
hostia pro illo oblata est, quia crevit; hostia pro illo oblata est, quia crevit; postremo nostis quia expalmatus est,parvum, intelligite magnum. Parvus factus est, quia parvi eratis; intelligatur magnus, et in illo magni eritis. Sic enim aedificatur domus, sic eriguntur moles in ipsa domo: crescunt lapides qui ducuntur ad aedificium. Crescite ergo, intelligite Christum magnum: et parvus magnus est, magnus nimis. Finivit verba: volebat dicere quantum magnus; etsi tota die diceret, Magnus, magnus, quid diceret? Tota die dicens, Magnus finiret aliquando; quia finitur dies: magnitudo illius ante dies, ultra dies, sine die. Ergo quid diceret? «Quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis.» Quid enim dictura est lingua parva ad laudandum magnum? Dicendo, «nimis,» emisit vocem, et dedit cogitationi quod sapiat: tanquam dicens, Quod sonare non possum, tu cogita; et cum cogitaveris, parum erit. Quod cogitatio nullius explicat, lingua alicujus explicat? «Magnus Dominus et laudabi
Abbreviated transcription (Latin):
trant ꝑ ianuã: Qui głam dñi quert
non suam. Qui sunt qui intrant per
ianuã: Qui faciunt quod dictum ẽ
Bene nuntiate in gentib głam eiꝰ.
Qui intrat ꝑ ianuam. pastor ẽ ouiũ
ascendit. ille fur ẽ & latro. Qui per
ianuam intrat. humilis ẽ: qui ꝑ aliam
partem ascendit. suꝑbus ẽ. Ideo illum
dixit intrare. illũ uero dixit ascendere
Sed ille intrando recipitur. ille ascen¬
dendo p̃cipitatur. Annuntiate in gen¬
tib głam eius. Quid ẽ ingentibus:
Forte gentes nominantur & pauce: &
adhuc habꝰ quod dicat illa pars qͦͤ
erexit parietem dealbatũ. Quare ñ
gentes sunt getulia. numidia. biranti
annuntiate in gentib głam eiꝰ. Ne
aliquas gentes exceptas putares: seqͥt᷑
bilis nimis: Nostis certe quia homo
apparuit. nostis certe quia in feminȩ
utero ẽ conceptus. nostis quia ex ute¬
ro ẽ natus. nostis quia ẽ lactatus. qͥa
manib ẽ portatus. quia circcisus. quia

Expanded text:
trant per januam? Qui gloriam Domini quaerunt, trant per januam? Qui gloriam Domini quaerunt, non suam. Qui intrant per januam? Qui faciunt quod dictum est, «Bene nuntiate in gentibus gloriam ejus. Qui intrat per januam, pastor ovium estpartem ascendit, ille fur est et latro» . Qui per januam intrat, humilis est; qui per aliam partem ascendit, superbus est: ideo illum dixit intrare, illum ascendere. Sed ille intrando recipitur; ille ascendendo praecipitatur. «Annuntiate in gentibus gloriam ejus.» Quid est, «in gentibus?» Forte gentes nominantur et paucae; et adhuc habet quod dicat illa pars quae erexit parietem dealbatum: Quare non gentes sunt Getulia, Numidia, Mauritan«Annuntiate» «in gentibus gloriam ejus;» ne aliquas gentes exceptas putares, sequitur et dmagnus et laudabilis nimis?» Nostis certe quia homo apparuit; nostis certe quia in utero feminae conceptus est, nostis quia ex utero natus est, nostis quia lactatus est, quia manibus portatus est, quia circumcisus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt. Quanta minatur d̃s parieti
dealbato. Sunt testimonia ꝓphetarũ
dealbatus. nisi hipochrisis id ẽ simula¬
tio: Foris luc&. intus lutum ẽ. Quod
dicturus sum: iam dictum ẽ. Sed qͥa
eo sp̃u dictum ẽ quem nobis quoq
dñs imꝑtire dignatus ẽ: nos illud di¬
ximus. Et quicquid mͦ eodẽ sp̃u dici¬
mus. illi dixerunt qui ante nos fuert̃.
ILon ẽ ergo p̃termittendũ .&. dicen¬
dum ẽ: quia dono dei dictũ ẽ. Quia
de isto pariete dealbato cũ diceret.
hoc ait. Quomͦ in pariete ñ coniunc¬
to. aliis parietib sed singularit᷑ erec¬
to si ostiũ facias quisquis intrauerit
foris ẽ: sic in illa parte quȩ uoluit can¬
rietem uoluit struere. & hunc deal¬
batũ non solidatum. Quid ual& qͥa
hab& ianuam: Si intraueris. foris in¬
ueniris. Quia enĩ ipsi non ꝑ ianuam
introierunt: & ianua ipsoꝵ ñ intro¬
mittit. Dñs enim dicit. Ego sum ia¬
nua. ꝑ me intratur. Qui sunt qui in¬

Expanded text:
xerunt. Quanta minatur Deus parieti xerunt. Quanta minatur Deus parieti dealbato? Sunt testimonia Prophetarum dealbatus, nisi hypocrisis, id est simulatio? Foris lucet, intus lutum est. Quod dicturus sum, jam dictum est, sed quia eo spiritu dictum est, quem nobis quoque Dominus impertire dignatus est, nos illud diximus; et quidquid modo eodem Spiritu dicimus, illi dixerunt qui fuerumt ante nos. Non est ergo praetermittendum, sed dicendum est, quia dono Dei dictum est. Quidam de isto pariete dealbato cum diceret, hoc ait: «Quomodo in pariete non conjuncto aliis parietibus, sed singulariter erecto, si ostium facias, quisquis intraverit foris est; sic in illa parte quae noluit canrietem voluit struere, et hunc dealbatum, non solidatum quid valet quod habet januam? Si intraveris, foris inveniris.» Quia enim ipsi non per januam introierunt, et janua ipsorum non intromittit. Dominus enim dicit: «Ego sum janua; per me intratur.» Qui sunt qui in
Abbreviated transcription (Latin):
cantes domũ. Cantate dño canticum
nouũ. cantate dño omnis t̾ra. Canta
te dño. benedicite nomen eiꝰ: bene ñ¬
tiate de die in diem salutare eius.
Quomͦ crescit edificium: Bene inquit
nuntiate de die in diem salutare eiꝰ.
De die in diem p̃dicetur. de die in diẽ
inquit ędificetur. Crescat inquit ds
domus mea. Et quasi diceretur ab ope¬
raruis. ubi iubes edificari domũ ubi
uis crescere domũ tuam: elige nobis
aliquem locũ ȩqualẽ aliquẽ locum
spatiosum. si tibi ampłã domum uis
ȩdeficari. ubi iubes ut bene nuntiemꝰ
de die in diem: ostendit locũ. Anñti
bene nuntiate in gentib Si glam
urãm annuntiare uolueritis. cadetis.
Si eius: edificabimini cũ edificatis.
Ideo qui głam suã anñtiare uoluert̃
noluert esse in ista domo: & ꝓt̾ea non
cantant canticũ nouũ cũ omĩ terra.
Non enĩ cõmunicant uniuerso oebi
terrarum. & ideo ñ sunt ȩdificantes
in domo: sed parietem dealbatũ ere¬

Expanded text:
cantes domum. «Cantate Domino canticum cantes domum. «Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis terra.te Domino», «benedicite nomen ejus, bene nuntiate de die in diem salutare ejus.» Quomodo crescit aedificium? «Bene,» inquit, «nuntiate de die in diem salutare ejus.» De die in diem praedicetur; de die in diem, inquit, aedificetur; crescat, inquit Deus, domus mea. Et quasi diceretur ab operariis, Ubi jubes aedificari? ubi vis crescere domum tuam? Elige nobis aliquem locum aequalem, aliquem locum spatiosum, si tibi amplam domum vis aedificari. Ubi jubes ut bene nuntiemus de die in diem? Ostendit locum: «Annuntbene nuntiate in gentibus. Si gloriam vestram annuntiare volueritis, cadetis; si ejus aedificabimini, cum aedificatis. Ideo qui gloriam suam annuntiare voluerunt, noluerunt esse in ista domo; et propterea non cantant canticum novum cum omni terra. Non enim communicant universo orbi terrarum: et ideo non sunt aedificantes in domo, sed parietem dealbatum ere
Abbreviated transcription (Latin):
hoc p̃dicatio ȩuuangelii toto orbe¬
terrarũ. Adhuc ectificatur. Creuit mul¬
tum domus hȩc . &. multas gentes ĩple-¬
uit. Nondum tamen om̃s gentes occu-¬
pauit. crescendo multas tenuit. Om̃s oc¬
cupatura ẽ. & contradicitur ab eis qui
domesticos eus se esse głant᷑. & dicitur.
lam decreuit. Adhuc crescit. adhuc
crediturȩ sunt om̃s gentes quȩ ñdũ
credidert̃. Ne quis dicat. & illa lin¬
gua creditura ẽ. & barbari credituri st̃
Et quid sibi uult quod sp̃e sc̃s apparuit
in linguis igneis. nisi quia nulliꝰ linguȩ
duricia ẽ. quȩ non illo igne soluatur:
eis qui ferro pugnant. non ẽ clausũ
illi qui ligno pugnat. Dñs autẽ reg¬
nauit a ligno. Quis ẽ qui ligno pug¬
nat: Xp̃c. De cruce sua uicit reges:
& subiugatis ipsam crucẽ in fronte
fixit. & głantur de illa quia ibi ẽ salꝰ
eoꝵ. Hoc agitur. sic crescit domus. sic
edificatur. Et ut noueritis sequentia
psalmi audite. uidete oꝑantes &. fabri-¬

Expanded text:
hoc praedicatio Evangelii toto orbhoc praedicatio Evangelii toto orbterrarum; adhuc aedificatur. Crevit multum domus haec, et multas gentes implevit: nondum tamen omnes gentes occupavit: crescendo multas tenuit, omnes occupatura est; et contradicitur ab eis qui domesticos ejus se esse gloriantur, et dicitur, Jam decrevit. Adhuc crescit, adhuc crediturae sunt omnes gentes quae nondum crediderunt: ne quis dicat, Et illa lingua creditura est? et Barbari credituri sunt? Et quid sibi vult quod Spiritus sanctus apparuit in linguis igneis , nisi quia nullius linguae duritia est quae non illo igne solvatur? eis qui ferro pugnant, non est clausum illi qui ligno pugnat. Dominus enim regnavit a ligno. Quis est qui ligno pugnat? Christus. De cruce sua vicit reges, et subjugatis ipsam crucem in fronte fixit; et gloriantur de illa, quia ibi est salus eorum. Hoc agitur, sic crescit domus, sic aedificatur: et ut noveritis, sequentia Psalmi audite; videte operantes et fabri
Abbreviated transcription (Latin):
diruitur uetustas: Amen dico uobis
inquit. non relinquetur lapis suꝑ lapi¬
dem qui ñ destruetur. Napis xp̃c est.
Dicit autẽ apłs. Quotquot in xp̃o bap¬
duit quisquis baptiratur in xp̃o. quis
ponit lapidem suꝑ lapidem. nisi qui
Sed nolite terreri. non relinquet᷑ qđ
ñ destruetur. Rapides enim ad fabricã
nouã quȩ ȩdificatur post captiuitatẽ
suꝑ lapidem: sed unus lapis sint om̃s
lapides. Ne miremini. Hoc fecit can-¬
ticũ nouũ id ẽ hoc fecit innouatio
caritatis. Ad ipsam structuram nos
cõpingit apłs .&. in illa unitate nos con¬
strictos compaginat dicens. Sufferen-¬
tes inuicẽ in dilectione. studentes ser-¬
uare unitatẽ sp̃s in uinculo pacis.
Ubi unnitas sp̃s unus lapis. Sed unꝰ
lapis de multis factus. Quomodo de
multis factus: Sufferendo inuicem
in dilectione. E dificatur gͦ domꝰ dñi
dei nr̃i. edificat᷑. Hoc fit. hoc agitur.
hoc uoces istȩ agunt: hoc lectiones.

Expanded text:
diruitur vetustas? «Amen dico vobis,» diruitur vetustas? «Amen dico vobis,» inquit, «non relinquetur lapis super lapidem, qui non destruetur.» Lapis Christus est: dicit autem Apostolus, «Quotquot in duit quisquis baptizatur in Christo; quis ponit lapidem super lapidem, nisi qui ? Sed nolite terreri; «non relinquetur qui non destruetur.» Lapides enim ad fabricam novam, quae aedificatur post captivitatem,super lapidem, sed unus lapis sint omnes lapides. Ne miremini: hoc fecit canticum novum, id est, hoc fecit innovatio charitatis. Ad ipsam structuram nos compingit Apostolus, et in illa unitate nos constrictos compaginat, dicens: «Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus, in vinculo pacis» . Ubi unitas Spiritus, unus lapis; sed unus lapis de multis factus. Quomodo de multis unus factus? Sufferendo invicem in dilectione. Aedificatur ergo domus Domini Dei nostri, aedificatur: hoc fit, hoc agitur, hoc voces istae agunt, hoc lectiones,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsum cantare edificare ẽ: sed si ñ
uetus cantet : Uetus cantat cupidi¬
tas carnis. nouũ cantat caritas dei.
Quicquid cantaueris de cupiditate
uetus cantas. Et si sonant in ore uerba
cantici noui. non ẽ speciosa laus in cre
peccatoris. Melius ẽ ut nouus tace¬
.as. quã ut uetus cantes: quia si fueriˢ
nouus & tacueris. aurib hominum
non sonat. Nam cor tuũ non tacet
canticũ nouũ & ꝑuenit ad aures di
qui te fecit hominẽ nouũ. Diligis &
taces. Dilectio ipsa uox ẽ ad dm. &
ipsa dilectio canticũ nouũ ẽ. Audi
quia canticũ nouũ ẽ. Dicit dominꝰ.
Mandatum nouũ do uobis. ut uos
inuicẽ diligatis. Omnis ergo terra
cantat canticũ nouũ. ubi edificat᷑
domus. Omnis ergo terra ẽ domꝰ dĩ
Si omnis terra ẽ domus dei. qui non
her& om̃i terrȩ: ruina ẽ non domus.
riuna illa uetus cuius umbrã habebat
templũ illud uetus. Ibi enĩ diruebatur
uetustas. ut nouitas ȩdificaret᷑ Et qͦmͦ

Expanded text:
ipsum cantare, aedificare est; sed si non ipsum cantare, aedificare est; sed si non vetus cantet. Vetus cantat cupiditas carnis: novum cantat charitas Dei. Quidquid cantaveris de cupiditate, vetus cantas; etsi sonant in ore verba cantici novi, non est speciosa laus in ore peccatoris . Melius est ut novus taceas, quam ut vetus cantes; quia si fueris novus, et tacueris, auribus hominum non sonat: nam cor tuum non tacet canticum novum; et pervenit ad aures Dei, qui te fecit hominem novum. Diligis, et taces: dilectio ipsa vox est ad Deum, et ipsa dilectio canticum novum est. Audi quia canticum novum est: Dominus dicit, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis» . Omnis ergo terra cantat canticum novum: ibi aedificatur domus. Omnis ergo terra est domus Dei. Si omnis terra domus Dei, qui non haeret omni terrae, ruina est, non domus; ruina illa vetus, cujus umbram habebat templum illud vetus. Ibi enim diruebatur vetustas, ut novitas aedificaretur. Et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ trabes imponerentur. quȩ co-¬
lũnpnȩ erigerentur. Nichil hoꝵ
cantat. Et si aliud aliquid. non ergo
consonat psalmus titulo suo: Et ali¬
ud portat in fronte aliud in uoce:
lmmo nichil aliud. sed intellectores
querit. Loquitur enĩ de ȩdificatio¬
ne domus. Om̃is lapides ipsius domꝰ
intelligant quod cantarunt. E difica¬
tur enim domꝰ deo. non illo loco ubi
ȩdificauit salomon. Edificauit enĩ
templũ. & de ipso templo audistis
mͦ quȩ dixerit dñs. Cum saxa &.
moles ingentes templi ãmirarentur
discipuli: indicauert̃ dnõ ãmirati¬
onem & stuporẽ suũ. Et dñs illis.
Amen dico uobis non relinquet᷑ hic
lapis suꝑ lapidem qui ñ destruetur.
Non talis ȩdificatur domꝰ. Nam
uidete ubi ȩdificatur. quia ñ uno lo¬
co aliqua in parte. Sic enĩ incipit.
ARItate dnõ canti¬
cum nouũ. cantate
dnõ om̃is tͣra. Si
canticũ nouũ cantat
omnis t̾ra. sic edifi¬
catur cum cantat.

Expanded text:
quae trabes imponerentur, quae coquae trabes imponerentur, quae columnae erigerentur. Nihil horum cantat: et si aliud aliquid, non ergo consonat Psalmus titulo suo, et aliud portat in fronte, aliud in voce? Imo nihil aliud, sed intellectores quaerit. Loquitur enim de aedificatione domus. Omnes lapides ipsius domus intelligant quod cantarunt. Aedificatur enim domus Deo, non illo loco ubi aedificavit Salomon. Aedificavit enim templum : et de ipso templo audistis modo quae dixerit Dominus. Cum saxa templi et moles ingentes admirarentur discipuli, indicaverunt Domino admirationem et stuporem suum; et Dominus illis: «Amen dico vobis, non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruetur» . Non talis aedificatur domus. Nam videte ubi aedificatur, quia non uno loco, aliqua in parte. Sic enim incipit: 2. «Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis terra.» Si canticum novum cantat omnis terra; sic aedificatur, cum cantat:
Abbreviated transcription (Latin):
rum ẽ qđ non repell& dñs plebẽ suã.¬
omnus & fr̃ m̃s se¬
uerus adhuc differt
leticiam nr̃am de
semone quem nobis
deb&. Nam quod
debitor teneatur agnoscit. Om̃s enĩ
ȩccłas quacũq transitũ fecit letifi¬
cauit dñs ꝑ os enis. Aultomagis gͦ
ista letificanda ẽ: de qua cȩteris eũ
dñs ꝓpagauit. Sed quid facturi
sumus. nisi ut seruiamus uoluntati
non fraudare. Itaq tenete debitorẽ.
nec dimittatis nisi cum soluerit.
Aduertat itaq caritas ura. quantũ
donat dñs de isto psalmo dicamus
aliquid quod quidẽ iam nostis: sed
dulcis ẽ cõmemoratio ueritatis. For¬
te cum ꝓnuntiaretur titulus eius.
cũ admiratione aliqui audierunt.
Inscribitur enim titulus psalmi.
Quando domus ȩdificabatur post
captiuitatem. Hoc titulo p̾dicto
iam in ipso textu psalmi exspecta¬
batur fortasse qui lapides p̃cideren¬
tur de montib quȩ moles attrahe¬
rentur. quȩ fundam̃ta iacerentur.

Expanded text:
rum est quod «non repellet Dominus plebem suam.rum est quod «non repellet Dominus plebem suam.ominus et frater meus Severus adhuc differt laetitiam nostram de sermone quem nobis debet: nam quod debitor teneatur, agnoscit. Omnes enim Ecclesias quacumque transitum fecit, laetificavit Dominus per os ipsius: multo magis ergo ista laetificanda est, de qua caeteris eum Dominus propagavit. Sed quid facturi sumus, nisi ut serviamus voluntati non fraudare. Itaque tenete debitorem, nec dimittatis, nisi cum solverit. Advertat itaque Charitas vestra: quantum donat Dominus, de isto psalmo dicamus aliquid quod quidem jam nostis; sed dulcis est commemoratio veritatis. Forte cum pronuntiaretur titulus ejus, cum admiratione aliqui audierunt. Inscribitur enim titulus Psalmi: «Quando domus aedificabatur post captivitatem.» Hoc titulo praedicto, jam in ipso textu Psalmi exspectabatis fortasse qui lapides praeciderentur de montibus, quae moles attraherentur, quae fundamenta jacerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sem& ipsum confirmat ꝓmissa sua.
ꝑ sem& ipsũ confirmat minas suas.
Nemo dicat in corde suo. Uerum ẽ
quod ꝓmittit. falsum ẽ quod minatur.
Sicut uerum ẽ qđ ꝓmittit. sic certũ
ẽ quod minatur. Tam certus debes
esse de requie. de felicitate. de etͣnitate.
de immortalitate. si feceris p̃cepta ip¬
sius: quam certus esse debes de interi-¬
tu. de ardore ignis ȩterni. de dãpna¬
tione cũ diabolo. si contempseris prȩ¬
cepta eius. Iurauit ergo illis in ira sua
ne intrent in requiem ipsius. & tam̃
oportet aliquos intrare in requiẽ ipsiꝰ.
Non enĩ nulli dabitur reqͥes ipsiꝰ.
Illis ergo repbatis nos intrabimꝰ. quia
& si aliqui ex ramis fracti sunt ꝓpt̃
dissimilitudinem & infidelitatem:
nos ꝓpter fidem & huinilitatẽ inse-¬
remur. Nos ergo intremus in requiẽ
ipsius. Unde autẽ intrarunt illi qui
intrauerunt: Illi qui electi st̃ qui ñ
corde obdurato restiterunt. quia ue-¬

Expanded text:
Per semetipsum confirmat promissa sua, Per semetipsum confirmat promissa sua, per semetipsum confirmat minas suas. Nemo dicat in corde suo: Verum est quod promittit; falsum est quod minatur. Sicut verum est quod promittit, sic certum est quod minatur. Tam certus esse debes de requie, de felicitate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris praecepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de ardore ignis aeterni, de damnatione cum diabolo, si contempseris praecepta ejus. Juravit ergo illis in ira sua, ne intrent in requiem ipsius: et tamen oportet aliquos intrare in requiem ipsius; non enim nulli dabitur requies ipsius. Illis ergo reprobatis, nos intrabimus: quia etsi aliqui ex ramis fracti sunt propter dissimilitudinem et infidelitatem, ilitatem inseremur . Nos ergo intremus in requiem ejus. Unde autem intrarunt illi qui intrarunt, illi qui electi sunt, qui non corde obdurato restiterunt? Quia ve
Abbreviated transcription (Latin):
minũ quod me semꝑ exacerbat usq
in finem scłi: quia ꝑ illos quadragin¬
qui intrent in requiem dei: Imꝓbati
sunt illi quib displicuit miscdia dĩ.
qui restiterunt deo corde indurato.
Illis imꝓbatis. nũquid ꝑdidit deus
płm suum: Non erit uerũ. Potens
ẽ d̃s̃ de lapidib istis suscitare filios
abrahȩ Ergo dixi. semꝑ isti errant corde.
Et isti non cognouerunt uias meas qͥb
iuraui in ira mea. si introibunt in re-¬
quiẽ meam. Quib uraui in ira mea.
si introibunt in requiẽ meã. Magnꝰ
terror. Ab exultatione cepimus. sed
ad magnũ timorẽ c̃clusit psalmus
iste. Quib uiraui in ira mea si introib̃t
quantomagis urare dm̃: Iurantem
hominẽ debes timere. ne ꝓpt̾ iuratio-¬
nem faciat quod contra eius est uo
luntatẽ. quantomagis dm̃ qͥ nichil
iurare temere potest: Iurationem
ad confirmationẽ esse uoluit. Et ꝑ
quem uirat ds̃: ꝑse met ipsũ. Non
enim hab& maiorẽ. ꝑ quem iuret.

Expanded text:
minum, quod me semper exacerbat usque minum, quod me semper exacerbat usque in finem saeculi: quia per illos quadraginqui intrent in requiem Dei? Improbati sunt illi quibus displicuit misericordia Dei, qui restiterunt Deo corde indurato; illis improbatis, numquid perdidit Deus populum suum? Non erit verum, «Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae» ? Ergo, «dixi, Semper isti errant corde. Et isti non cognoverunt vias meas, quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam. Quibus juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam:» magnus terror. Ab exsultatione coepimus, sed ad magnum timorem conclusit psalmus iste: «Quibus juravi in ira mea, Si introibunt quanto magis jurare Deum? Jurantem hominem debes timere, ne propter jurationem faciat quod contra voluntatem ejus est; quanto magis Deum, qui nihil temere jurare potest? Jurationem ad confirmationem voluit esse. Et per quem jurat Deus? Per semetipsum: non enim habet majorem per quem juret .
Abbreviated transcription (Latin):
moysi faciebam. & ipsi magis magis¬
q corda obdurabant. Quadraginta
Quid ẽ ꝓximus fui: Presentaui me
in signis & uirtutib meis non uno
die ñ duob. sed quadraginta annis
ꝓximus fui generationi huic. Et dixi
semꝑ isti errant corde. Hoc significa¬
uerunt quadraginta anni. quod ẽ
semꝑ. Quadragenarius enĩ numerꝰ¬
Ideo dñs quadraginta dieb ieiuna¬
uit. quadraginta dieb temptatꝰ ẽ
in heremo: & quadraginta diebus
fuit cum discipulis suis post resur¬
rectionem. Primis quadraginta di¬
eb temptationẽ. posterioͣb quadra¬
ginta dieb consolationẽ ostendit.
quia cum temptamur. sine dubio c̃¬
solamur. Corpus enim eiꝰ id ẽ eccla
necesse ẽ temptationes patiatur in hoc
scło. sed non deẽ ille consolator qͥ dix̃.
Ecce ego uobiscũ sum usq ad consum¬
mationẽ scłi. Et dixi semꝑ isti errant
corde. Ad hoc cum illis fui quadragin¬
ta annis ut ostenderem genꝰ tale ho¬

Expanded text:
Moysi faciebam, et ipsi magis magisMoysi faciebam, et ipsi magis magisque corda obdurabant. 14. «vers. Quid est, «proximus fui?» Praesentavi me in signis et virtutibus meis: non uno die, non duobus; sed, «Quadraginta annis proximus fui generationi huic; et dixi, Semper isti errant corde.» Hoc significaverunt quadraginta anni, quod et «semper.» Quadragenarius enim iste numerIdeo Dominus quadraginta diebus jejunavit, quadraginta diebus tentatus est in eremo , et quadraginta diebus fuit cum discipulis post resurrectionem . Primis quadraginta diebus tentationem, posterioribus quadraginta diebus consolationem ostendit; quia cum tentamur, sine dubio consolamur. Corpus enim ejus, id est Ecclesia, necesse est tentationes patiatur in hoc saeculo; sed non deest ille consolator qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . «Et dixi, Semper isti errant corde.» Ad hoc cum illis fui quadraginta annis, ut ostenderem genus tale ho
Abbreviated transcription (Latin):
nis non desistente. Nolite gͦ obdu¬
rare corda ur̃a. sicut in amaricatio¬
ne scd̃m diem tẽptationis in deser¬
to. Ubi temptauert̃ me patres ur̃i.
lam tales non sint patres urĩ. nolite
eos imitari. Patres ur̃i erant sed si ñ
imitati fueritis: patres urĩ ñ erunt.
Tamen de his quia nati estis: patres
urĩ erant . Et si gentes uenientes ab
extremo terrȩ sicut dicit ieremias.
ad te gentes uenient ab extremo t̾rȩ
& dicent. uere mendacia coluerunt
patres nr̃i simulachra in quib non
est utilitas: si gentes diuiserunt
simulachra sua ut uenirent ad
dm isrł quos ipse ds isrł de egypto
ꝑ mare rubrũ duxit in quo inimi¬
cos eoꝵ consequentes oꝑuit. quos in
deserto eduxit. manna pauit. nũꝗͣ
uirgam suam ab eoꝵ disciplina tu¬
lit. numquã beneficia miscdĩȩ sub¬
traxit. ipsi debent deserere dm̃ suũ
cũ gentes uenerint ad dm ipsorum:
me. Ante illos miracula in manu

Expanded text:
nis non desistente. «Nolite» ergo «obdunis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; sed si non imitati fueritis, patres vestri non erunt: tamen quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo terrae, sicut dicit Jeremias, «Ad te Gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Verae mendacia coluerunt patres nostri, simulacra in quibus non est utilitas» : si Gentes dimiserunt simulacra sua, ut venirent ad Deum Israel; quos ipse Deus Israel de Aegypto per mare rubrum duxit, in quo inimicos eorum consequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes venerint ad Deum ipsorumme: ante illos miracula in manu
Abbreviated transcription (Latin):
&̃. populo uidȩoꝵ & populo gentiũ.
Hodie si uocem eius audieritis. No¬
lite obdurare corda ura. Aliqͦndo
enim audistis uocem illuis ꝑ moy¬
sen. & obdurastis corda ur̃a. Per
p̃conem locutus ẽ quando obdu¬
rastis corda urã. ꝑ se nc̃ loquitur:
mollescant corda urã. Qui preco¬
nes ante se mittebat. ipse uenire digna¬
tus ẽ. Ore suo hic loquitur. qui loque¬
batur ꝑ ora ꝓpħarum. Hodie ergo
si uocem eius audieritis. nolite obdu¬
obdurare corda urã: Quia memini¬
stis quid soleant facere patres urĩ.
Nolite obdurare corda ur̃a. quem¬
admodum in illa amaricatione scdm
diem temptationis in deserto. Recoli¬
tis certe fr̃s. quod ille populus temp¬
tarit dm̃. acceꝑit disciplinã. & rec̾¬
tus sit in deserto tanquam ab opti¬
mo sessore. frenis legum. frenis p̃cep¬
toꝵ: nec sit desertus tamen a deo
etiam indomitꝰ. non solũ beneficiis
p̃sentib sed etiam uirga emendatio¬

Expanded text:
et populo Judaeorum, et populo Gentium. et populo Judaeorum, et populo Gentium. «Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra.» Aliquando enim audistis vocem illius per Moysen, et obdurastis corda vestra. Per praeconem locutus est, quando obdurastis corda vestra; per se nunc loquitur, mollescant corda vestra. Qui praecones ante se mittebat, ipse venire dignatus est; ore suo hic loquitur, qui loquebatur per ora Prophetarum. «Hodie» ergo «si vocem ejus audieritis, nolite obduobdurare corda vestra?» Quia meministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendatio
Abbreviated transcription (Latin):
se suȩ. Dentes tui sicut grex deton¬
sarum ascendentiũ de lauachro.
loqueris. Dentes enim ȩccłȩ. ꝑ quos lo¬
quitur eccła. Quales dentes tui: Can¬
quan grex detonsarũ. Quare deton¬
sarum: Quia sarcinas scłi deposuer̃t.
Nonne detonse erant oues ille de
quib pauloante dicebã. quos pͣceptũ
dei totonderat dicentis. uade. uende
omnia tua & da pauꝑib. & habebis
chesaurum in celo. & ueni sequere me:
fecerunt hoc p̃ceptum. detonsi uene¬
runt. Et quia baptitati sunt creden¬
tes in xp̃m. quid ibi dicit: Ascenden¬
tium de lauachro. id est ascendentiũ
de mundatione. Et om̃s geminos cre-¬
ant. Quos geminos: Quo illa p̃cep¬
ta in quib tota lex pend& & ꝓpħȩ
cem eius audieritis. O plebs mea. plebꝰ
dei. Alloquitur plebem suã ds. non
solum illam plebẽ suã quã non re¬
pell&. sed etiam omnẽ plebem suã
Loquitur enĩ in angulo utriq pa-¬
rieti. id est in xp̃o ꝓphetia loquit᷑

Expanded text:
sae suae: «Dentes tui sicut grex detonsae suae: «Dentes tui sicut grex detonsarum ascendentium de lavacro, loqueris: dentes enim Ecclesiae, per quos loquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonsarum.» Quare «detonsarum?» Quia sarcinas saeculi posuerunt. Nonne detonsae erant oves illae, de quibus paulo ante dicebam, quos praeceptum Dei totonderat, dicentis: «Vade, vende omnia tua, da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» ? Fecerunt hoc praeceptum; detonsi venerunt. Et quia baptizati sunt credentes in Christum, quid ibi dicitur? «Ascendentium de lavacro;» id est, ascendentium de mundatione. «Et omnes geminos creant:» quos geminos? Duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. cem ejus audieritis.» O plebs mea, plebs Dei! Alloquitur plebem suam Deus, non solum illam plebem suam quam non repellet, sed etiam omnem plebem suam. Loquitur enim in angulo utrique parieti ; id est, in Christo prophetia loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñs ds nr̃. Ut autem securi ante
illum ꝓcidamꝰ & ploremꝰ. nos qͥd sumꝰ:
Nos autem płs pascue eius & oues
manuũ eius. Uide quam elegant̃
uerboꝵ ordinem cõmutauit & tanꝗͣ
non ꝓpria reddidit: ut ipsas intelliga¬
mus oues qui sunt populi. Non di
magis putabatur posse congruere.
quia oues ad pascua ꝑtinent. sed
ait popłs pascuȩ eius. Ergo populus
oues sunt: quia dicit populus pascuȩ
eus. Ipse populus oues sunt. Sed rur-¬
sus quia nos habemus oues quas emi¬
mus. non quas fecimus. dixerat au¬
tem suꝑius. ꝓcidamus ei qui fec̃ nos:
recte dictum ẽ oues manuũ eius.
Hullus hominũ sibi fecit oue.
Emere potest. donari possunt. inue¬
nire potest. aggregare postremo fu¬
rari potest. facere oues non potest.
At uero d̃s nr̃ fecit nos: ideo populus
pascuȩ eius & oues manuũ eius. in se
grã sua. Has enim oues laudat &
in canticis canticoꝵ ꝑfectus quidam
dicens tanquã dentes ȩccłȩ sc̃e spon¬

Expanded text:
 Deus noster.» Ut autem securi ante illum procidamus et ploremus, nos quid sumus? «Nos autem populus pascuae ejus, et oves manuum ejus.» Vide quam eleganter verborum ordinem commutavit, et tanquam non propria reddidit; ut ipsos intelligamus oves, qui sunt et populi. Non dixmagis putabatur posse congruere, quia oves ad pascua pertinent: sed ait, «populus pascuae.» Ergo populus oves sunt, quia dicit, «populus pascuae ejus;» ipse populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habemus oves quas emimus, non quas fecimus; dixerat autem superius, «Procidamus ei qui fecit nos:» recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nullus hominum sibi facit oves: emere potest, donari possunt, invenire potest, aggregare potest, postremo furari potest; facere oves non potest. At vero Dominus noster fecit nos; ideo «populus pascuae ejus et oves manuum ejus,» ipsae gratia sua. Has enim oves laudat et in Canticis canticorum, perfectos quosdam dicens tanquam dentes Ecclesiae sanctae spon
Abbreviated transcription (Latin):
qua dicit. Iocundasti me dñe in fac¬
tura tua . &. in oꝑib manuũ tuarũ
exultabo. Quid agimus de illis qui
male uiuunt & florent: Hi enim
ꝑturbatũ animũ habent. Et qͥ ꝑdit
sabbatũ. uid& se in bonis oꝑib coti¬
die uersantẽ & laborantẽ in angustia
rerũ: forte in inopia rei familiaris.
forte in fame & siti & nuditate. forte
se in carcere bona facientẽ. & illum
a quo in carcere missus ẽ mala faci¬
entem & exultantẽ: & sub intrat cor
pessima cogitatio aduersus dm̃ &.
dicit. Ds̃ quare tibi seruio: Quare
ohȩdio uerbis tuis: Non rapui ali¬
ena. non feci furtũ. ñ hominẽ occidi.
non cuiusquã rem concupu. non
falsum testimoniũ aduersus aliquẽ
dixi. non patri uel matri inuiriam
feci. ñ ad idola inclinatus sũ: non
accepi nomen dnĩ dei in uanũ. ser¬
uaui me a peccato. E numerat decẽ
cordas. id est decem p̃cepta legis. &
interrogat se scđm singula. & uid&

Expanded text:
quia dicit: «Jucundasti me, Domine, in facquia dicit: «Jucundasti me, Domine, in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo.» 7. Quid agimus de illis qui male vivunt, et florent? Hinc enim perturbatum animum habet qui perdit sabbatum: videt se in bonis operibus quotidie versantem, et laborantem in angustia rerum, forte in inopia rei familiaris, forte in fame et siti et nuditate, forte se in carcere bona facientem, et illum a quo in carcerem missus est et mala facientem et exsultantem; et subintrat cor pessima cogitatio adversus Deum, et dicit: Deus, quare tibi servio? quare obedio verbis tuis? Non rapui aliena, non furtum feci, non hominem occidi, non cujusquam rem concupivi, non falsum testimonium adversus aliquem dixi, non patri vel matri injuriam feci, non ad idola inclinatus sum, non accepi nomen Domini Dei in vanum: servavi me a peccato. Enumerat decem chordas, id est, decem praecepta Legis , et interrogat se secundum singula, et videt
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut sis uerax: bibe ueritatẽ. ut
de deo ructes. ut sis uerax. Quia de
tuo illam non potes bibere: restat
ut inde illã bibas unde fluit. Quo-¬
mͦ si a luce recesseris es in tenebris.
quomͦ lapis non de se feru&. s uel
a sole uel ab igne. si ei subtraxeris¬
calorem frigescit: ibi appar&. quia
quod feruebat non erat ipsuis. sed
feruebat uel a sole uel ab igne: sic
ꝙ tu si a deo recesseris frigesces. si ad
dm̃ accesseris feruesces. sicut dic̃ apł̃s.
Si ad tum accesseris. in lumine eriᷤ.
I deo psalmus dicit. Accedite ad eũ
& illuminamini. & uultus ur̃i non
erubescent. Boni ergo quia nil po¬
teris oꝑari nisi illuminatꝰ a lumine
dei &. feruefactus aspũ dei: quando
uideris te bene oꝑantẽ confitere do.
&. dic qd̃ ait apłs. dic tibi ne extolla¬
ris. Quid enim habes quod non acce¬
pisti: Si autem accepisti. quid gła¬
ris quasi ñ acceꝑis: Hic ergo confite¬
tur deo .&. doc& nos bonã confessionẽ

Expanded text:
et ut sis verax, bibe veritatem, ut et ut sis verax, bibe veritatem, ut de Deo ructes, ut sis verax. Quia de tuo illam non potes habere, restat ut inde illam bibas , unde fluit. Quomodo si a luce recesseris, in tenebris es: quomodo lapis non de se fervet, sed vel a sole vel ab igne, si eum calori subtraxeris, frigescit; ibi apparet, quia quod fervebat, non erat ipsius; sed fervebat vel a sole vel ab igne: sic et tu si a Deo recesseris, frigesces; si ad Deum accesseris, fervesces; sicut dicit ApostoSi ad eum accesseris, in lumine eris; ideo psalmus dicit: «Accedite ad eum, et illuminamini; et vultus vestri non erubescent» . Quia ergo nihil boni potes operari, nisi illuminatus a lumine Dei, et fervefactus a Spiritu Dei; quando videris te bene operantem, confitere Deo, et dic quod ait Apostolus, dic tibi ne extollaris: «Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis» ? Hic ergo confitetur Deo et docet nos bonam confessionem,
Abbreviated transcription (Latin):
iocundasti me dñe in factura tua.
& in oꝑib manuũ tuarũ exultabo.
Uidetis quid dicat. Tu me fecisti
bene uiuentẽ. tu me formasti. Si qͥd
forte boni facio. in factura manuũ
tuarum exultabo. quomodo dicit
apłs. Ipsiuis enim sumus figm̃tũ.
creati in oꝑib bonis. Nisi enĩ te
formar& ad bona oꝑa. non nosses
nisi oꝑa tua mala. Qui enĩ loquit᷑
mendacium. de suo loquitur. Hoc
ȩuuangeliũ dicit. Omne peccatũ
mendatiũ ẽ. Contra legẽ enĩ &
contra ueritatẽ quicquid ẽ menda¬
ciũ dicitur. Ergo quid ait: Qui loqͥ¬
tur mendaciũ. de suo loquit᷑. Ia est
qui peccat. de suo pecrat. Actendite
sententiam contra. Si enim qui loqͥt᷑
mendaciũ de suo loquitur. restat ut
qui loquitur ueritatẽ. e dei loquat᷑.
Ideo ar̃ in alio loco. Ds solus uerax.
omnis autẽ homo mendax. Non
tibi dicit in hac sententia. uade se¬
curus. mentire quia homo es: immo
uid& te hominẽ quia es mendax.

Expanded text:
jucundasti me, Domine, in factura tua, jucundasti me, Domine, in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo.» Videtis quid dicat. Tu me fecisti bene viventem, tu me formasti: si quid forte boni facio, in factura manuum tuarum exsultabo: quomodo dicit Apostolus, «Ipsius enim sumus figmentum, creati in operibus bonis» . Nisi enim te formaret ad opera bona, non nosses nisi opera tua mala. «Qui» enim «loquitur mendacium, de suo loquitur» : hoc Evangelium dicit. Omne peccatum mendacium est. Contra legem enim et contra veritatem quidquid est, mendacium dicitur. Ergo quid ait? «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur;» id est, qui peccat, de suo peccat. Attendite sententiam contra. Si enim qui loquitur mendacium, de suo loquitur; restat ut qui loquitur veritatem, de Dei loquatur. Ideo dicitur in alio loco: «Deus solus verax; omnis autem homo mendax» . Non tibi dicitur in hac sententia, Vade, securus mentire, quia homo es: imo vide te hominem, quia mendax es;
Abbreviated transcription (Latin):
lis nomini eius. In decacordo psalterio
cum cantico in cythara. Decacordũ
psalteriũ non mͦ audistis. Decacordũ
psalterium significat decem p̃cepta
legis. Sed cantare in illo opus est.
non portare psalterium. Nam &
uidei habent legen: portant & ñ
psallunt. Qui sunt qui psallunt:
Qui oꝑantur. Parum ẽ. Qui ope¬
rantur cũ cristicia. nondũ psallunt
Qui sunt qui psallunt: Qui cum
hilaritate faciunt bene. In psallen¬
do enim hilaritas ẽ. Et quid dicit
apłs: Hilareui enĩ datorẽ diligit
deus. Quicquid facifͤ cũ hilaritate
fae bonũ: tunc & bene facis. Si au¬
tem cum tristicia facis. fit de te: ñ
facis. & portas magis psalterium. ñ
cantas. In psalterio decacordo cum
cantico in cythara. hoc ẽ uerbo &
oꝑe: cũ cantico uerbo. in cythara¬
in opere. Si uerba sola dicis quasi
canticũ solum habes. cytharã non
habes. Si oꝑaris & non loqueris. qͣ¬
si solam citharã habes. ꝓpter hoc
& loquere bene & fac bene: si uis
habere canticũ cum cithara. Quia¬

Expanded text:
s. 4. In decachordo psalterio, cum cantico in cithara.» Dechachordum psalterium non modo audistis. Decachordum psalterium significat decem praecepta Legis. Sed cantare in illo opus est, non portare psalterium. Nam et Judaei habent Legem; portant, non psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui operantur. Parum est: qui operantur cum tristitia, nondum psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui cum hilaritate faciunt bene. In psallendo enim hilaritas est. Et quid dicit Apostolus? «Hilarem enim datorem diligit Deus» . Quidquid facis, cum hilaritate fac: bonum tunc et bene facis. Si autem cum tristitia facis, fit de te, non facis; et portas magis psalterium, non cantas. «In psalterio decachordo, cum cantico in cithara:» hoc est, verbo et opere. «Cum cantico,» verbo; «in cithara,» opere. Si verba sola dicis, quasi canticum solum habes, citharam non habes: si operaris, et non loqueris, quasi solam citharam habes. Propter hoc et loquere bene, et fac bene, si vis habere canticum cum cithara.