comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
putandus ẽ. tantum uidebunt inquẽ
A. tunc iusti ad contemplandã ppe
logłam regni eiꝰ ⁊ ip̃t ꝓmoclulo suo
neorruptionis luce transsigurati in¬
uabunt: unde dicit apłs. qui refor¬
auit corpꝰ humilitatis nr̃e configy¬
alim corpori claritatis sue. Si autẽ¬

Expanded text:
um videbunt in quemDei, tunc justi ad contemplandam perpetuo gloriam regni ejus, et ipsi pro modulo suo incorruptionis luce transfigurati intrabunt: unde dicit Apostolus: Qui reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae . Si aute
Abbreviated transcription (Latin):
que a te michi irrogantur non do¬
rium prestant tamqͣm si ros de celo
afferte adhuc etiam calcem et ace¬
tum ac synapim et infundatur
ui os eius: ut uel sic tacendo non

Expanded text:
que a te mihi inferuntur . non domihi praestant . tamquam si ros| qui de celo Adferte mihi calcem et acetum et senapem et infun| dam in os eius ut uel sic taceat . et non
Abbreviated transcription (Latin):
tib inuitꝰ usui laborat alieno. Nõne
enim t uidetur molam asinariam
quidem uinculis alligatus. ut uer¬
bum dei molat. deum celi querat. sed
oꝑte mentis cecitate suffusus uultum
animi erigere ad deum. cordis oculos
leuare ñ possit ad celum : sed qm̃ mola
asinaria saxum ẽẽ constat. uideamuᷤ
si ⁊ paganorum talis ẽ mola. Talis ẽ
plane.Saxea enim mola ẽ paganorũ.
iupiter. herculesꝙ: lapideus: circa qͦs
cecis oculis frequenti errore circũeũt.
Cecos inquam dixerim eorum oculoᷤ.
qui putant seuide quod ñ uident.
Aspicientes enim saxum. deum se uid̾e
confidunt. At tamen qui molã uoluit.
consummãdi aliquando finẽ oꝑis habet:
exuendi spem gerit laboris. Cui uero
mola asinaria ad collum suspenditur.
portat lapidem. qui portare debuerat
iugum domini. Asinus gͦ ad molam.
cecus ad lapidem: gentilis ad saxum.
qui adorat eum quem ñ uidet. nec ag¬
noscit. Ds̃ enim nõ in manu fcĩs ha¬

Expanded text:
tibus invitus usui laborat alieno. Nonne tibus invitus usui laborat alieno. Nonne enim tibi videtur molam asinariam quidem vinculis alligatus, ut verbum Dei molat, Dominum coeli quaerat, sed opertae mentis caecitate subfusus vultum animi erigere ad Deum, cordis oculos levare non possit ad coelum. Sed quoniam mola asinaria saxum esse constat; videamus si et paganorum talis est mola. Talis est plane; saxea enim mola est paganorum Jupiter, Herculesque lapideus, circa quos caecis oculis frequenti errore circumeunt. Caecos, inquam, dixerim eorum oculos qui putant se videre quod non vident; aspicientes enim saxum Deum se videre confidunt. Attamen qui molam volvit, consummandi aliquando finem operis habet, exeundi spem gerit laboris: cui vera mola asinaria ad collum suspenditur, portat lapidem, qui portare debuerat jugum Christi. Asinus ergo ad molam, caecus ad lapidem, gentilis ad saxum, qui adorat eum quem non videt nec agnoscit. Deus enim non in manufactis ha
Abbreviated transcription (Latin):
in profundum maris. Pusillos hic
ñ etate pueros. sed malitia paruuloᷤ
dicit sicut apłs ait: malitia pariuili
estote. ut sensib ꝑfecti sitis. Qui ft̃
isti nisi cl̾i̾ci idonei. ⁊ monachi religi¬
osi uel laici: quisqͥ gͣ his in reuerenᷤ
aut contumeliosus extiterit. hac bel¬
uina pena plectetur: ut informi saxo
religato illi ad collunt. p̃cipitetur ĩ
mare. S uideamus cur scandalizan¬
tib xͥanos ista pena decreta sit. aut
quid sͥ uelit ip̃a sententia. Puto enĩ¬
illam. aliquot misterium contine¬
re. Quasi uero ñ sufficeret in mare
homini demergendo saxum qualecũ
ꝙ ñ magnum aut enorme sed mole
asinarie lapis ei religetur ad collum.
ut cum perituro homine pereat resu¬
sui necessaria. S puto hoc magis ẽẽ
quod in scͥpturis asini figura populꝰ
gentilium nuncupat᷑: qui clausis o¬
culis circa ignorantie molam erroriᷤ
sui gyro ꝑtrahitur: ⁊ sine ulla cursus
directione uestigiis in se sepe redeun-¬

Expanded text:
in profundum maris . Pusillos hic in profundum maris . Pusillos hic non aetate pueros, sed malitia parvulos dicit; sicut Apostolus ait: Malitia parvuli estote, ut sensibus perfecti sitis . Qui sunt isti nisi clerici ido nei, monachi religiosi, vel laici? Quisquis igitur his irreverens, aut contumeliosus exstiterit, hac belluina poena plectetur, ut informi saxo relegato illi ad collum praecipitetur in mare. Sed videamus cur scandalizantibus Christianos ista poena decreta sit, aut quid sibi velit ipsa sententia; puto enim aliquod mysterium continere: quasi vero non sufficeret in mare homini demergendo saxum qualecumque non magnum aut enorme, sed molae asinariae lapis ei relegetur ad collum, ut cum perituro homine pereat res usui necessaria. Sed puto hoc magis esse, quod in Scripturis asini figura populus gentilium nuncupatur, qui clausis oculis circa ignorantiae molam erroris sui gyro pertrahitur, et sine ulla cursus directione vestigiis in se saepe redeun
Abbreviated transcription (Latin):
dicando conũtit ablutam q fonte bay¬
tismatis defusca formosam reddidit. Ql
uitiorum nigredine exuit aou̾tuitum
cum sit in illis natiuitatis sue nu¬
da substantia. uestiti uidentur eẽ
quod sancti sunt. Sic gͥ ⁊ adam cu¬
stodiens honestatis angelice dignitatẽ.
erat quidẽ nudus mundanis uestib.
s ĩmortalitatis erat splendore uesti¬
tus. Nil prauum respiciebant oculi
eiꝰ. ñ cor eius turpe aliquid cogitabat.
Erat apud honestas mentes. nudi¬
tas ip̃a uestita. Sicut enim apud ne¬
quam homines turpis cogitatio a
concupiscentia uestib ñ arcetur. ita
apud scõs uiros honesta simplicitas
ad concupiscendum nuditate ñ tra¬
hitur. s sicut uitiosis ad corruptelã
nuda sunt omnia. ita religiosis ad ca¬
stimoniã oꝑta sunt uniuersa. Quod
autẽ ait euangłica lectio qui scanda¬
lirauerit unum depusillis istis qͥ in
me credunt. expedit ei ut suspendat᷑
mola asinaria in collo eiꝰ ⁊ mergatur

Expanded text:
dicando convertit, ablutamque fonte bapdicando convertit, ablutamque fonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem exuit, ac virtutum cum sit in illis nativitatis suae nuda substantia, vestiti videntur esse, quod sancti sunt. Sic igitur et Adam custodiens honestatis angelicae dignitatem, erat quidem nudus mundanis vestibus, sed immortalitatis erat splendore vestitus. Nihil pravum respiciebant ejus oculi; non cor ejus turpe aliquid cogitabat; erat apud honestas mentes nuditas ipsa vestita. Sicut enim apud nequam homines turpis cogitatio a concupiscentia vestibus non arcetur, ita apud sanctos viros honesta simplicitas ad concupiscendum nuditate non trahitur; sed sicut vitiosis ad corruptelam nuda sunt omnia, ita religiosis ad castimoniam operata sunt universa. Quid autem ait evangelica lectio? Qui scandalizaverit unum de pusillis 287 istis, qui in me credunt: expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et mergatur
Abbreviated transcription (Latin):
centur: quamuis ⁊ ita recte possit in¬
telligi quod ait ñ ueni uocare iustos
sed peccatores. quia ñ illos uocauerit
qui suam iustitiam uolentes constitue¬
re iustitie dei ñ sunt subiecti. sed eos po¬
tius qui fragilitatis sue conscii ñ erubeᷤ¬
cunt ꝓfiteri. quia in multis offendimꝰ
omnes. Si quos autem ⁊ de illis qui
fallaciter sunt iusti correctos uocat
ad ueniam. etiam in illis implebitur
eiꝰ sermo quia ñ uenerit uocare iustoᷤᷤ
sed peccatores. idẽ ñ elatos sed humi¬
les: nõ de sua iustitia inflatos. sed ei
qui iustificat impium deuota m̃te
sub stratos. Nam ⁊ tales ubi conu̾tun
sincero corde testant᷑. Libet autem me
cem iustitie matheum quẽ de publi¬
canis actib elegit ut spem remissio¬
nis peccatorib ampliaret aduexerit.
Qualis namq sit fc̃s. ip̃e apłorum nu¬
merus cui insertus ẽ docet. Docet et
ip̃a gens ethyopum. quam de finibus
terre ultimis ad scẽ eccłie societatem pre¬

Expanded text:
centur. Quamvis et ita recte possit incentur. Quamvis et ita recte possit intelligi quod ait: Non veni vocare justos, sed peccatores, quia non illos vocaverit qui, suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti, sed eos potius qui fragilitatis suae conscii non erubescunt profiteri, quia in multis offendimus omnes. Si quos autem et de illis qui fallaciter sunt justi correctos vocat ad veniam, etiam in illis implebitur ejus sermo, quia non venerit vocare justos, sed peccatores, id est, non elatos, sed humiles; non de sua justitia inflatos, sed ei qui justificat impium devota mente substratos. Nam et tales ubi convertunt necesse est sincero corde testentur. Libet autem memcem justitiae Matthaeum, quem de publicanis actibus elegit, ut spem remissionis peccatoribus ampliaret, advexerit. Qualis namque sit factus, ipse apostolorum numerus cui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethiopum, quam de finibus terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem prae
Abbreviated transcription (Latin):
discipulatus illius consors existeret:
quem ad se primo uenientem tanta
laude dignum putauit ut diceret.
Ecce uere israbelita. in quo dolus ñ ẽ.
Siñ iustos uocaret. petrum ⁊ andre¬
am inapostolatus arce ñ haberet.
Qui quanto amore iustitie flagra¬
uerint docuerunt. cum ad testimo¬
nium p̃cursoris continuo dñm
uidere ⁊ audire gauisi sunt. Quo¬
modo ergo ñ uenit uocare iustos
sed pecc̃ores. nisi quia sicut lucas
het referens aꝑtius dicit ñ uenit uo¬
care iustos. sed pecc̃ores in penitenti¬
am: Omnes namq electos ad reg¬
nun celeste dominus uocat. sed il¬
los solum ad penitentiam uocat: quoᷤᷤ
peccatis grauiorib inuolutos ĩuenit.
Quos uero iustitie oꝑib deditos rep¬
perit: ñ eos ad penitentiam preterite
conu̾sationis. sed ad profectum ma¬
gis uite ꝑfectioris inuitat. Uocat pec¬
catores ut ꝑ penitentiam corrigantur.
uocat iustos ut magis magisq iustifi¬

Expanded text:
 Nathanael discipulatus illius consors existeret,  Nathanael discipulatus illius consors existeret, quem ad se primo venientem tanta laude dignum putavit, ut diceret: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Si non justos vocaret, Petrum et Andream in apostolatus arce non haberet, qui quanto amore justitiae flagraverint, docuerunt cum ad testimonium praecursoris continuo Dominum videre et audire gavisi sunt. Quomodo ergo non venit vocare justos, sed peccatores, nisi quia, sicut Lucas haec referens apertius dicit, Non veni vocare jussos, sed peccatores in poenitentiam ? Omnes namque electos ad regnum coeleste Dominus vocat, sed illos solum ad poenitentiam vocat, quos peccatis gravioribus involutos invenit. Quos vero justitiae operibus deditos reperit, non eos ad poenitentiam praeteritae conversationis, sed ad profectum magis vitae perfectioris invitat. Vocat peccatores, ut per poenitentiam corrigantur; vocat justos, ut magis magisque justifi
Abbreviated transcription (Latin):
intrauit magis inibi languentes cu¬
rare. erudire nescios. contumaces
redarguere. uel etiam foras detur¬
bare. quam uictimas studuit of¬
ferre. liquet utiq quia uolunta¬
tis diuine quam ꝓpheta monebat
quendo. ⁊ ñ sacrificium celebrando.
Qui et iam rep̃hensorib suis quare
cum publicanis ⁊ peccõrib mandu¬
caret. rationem reddere ñ dispexit:
ut uelsiceos a suꝑuacua murmura¬
tione cohiberet. atꝙ ad sequenda
pietatis sue dona ꝓuocaret. Nõ enim
inquit ueni uocare iustos. sed pec¬
catores. Ideirco igitur dominus pec¬
catorum conuiuia frequentabat. ut
inuitatores suos docendo celestes ĩui¬
taret ad epulas. S mouet forte ali¬
quem. quomodo dominꝰ dixerit ñ se
uenisse ad iustos sed magis ad pecc̃o¬
res uocandos: cum cunctis legentib
constet quod etiant illos quos sed̾m
moysaice legis instituta iustos ĩuenit.
ad euangelice ꝑfectionis culmen pli¬
mos uocauit. Si en im solos pecc̃ores
⁊ ñ etiam iustos uocaret. nequaqͣm

Expanded text:
rbo  Al., inibi languentes curare, erudire nescios, contumaces redarguere, vel etiam foras deturbare, quam victimas studuit offerre, liquet utique quia voluntatis divinae, quam propheta monebat,quendo, et non sacrificium celebrando. Qui etiam reprehensoribus suis quare cum publicanis et peccatoribus manducaret, rationem reddere non despexit, ut vel sic eos a supervacua murmuratione cohiberet, atque ad sequenda suae pietatis dona provocaret. Non enim, inquit, veni vocare justos, sed peccatores. Idcirco igitur peccatorum convivia frequentabat, ut insidiatores suos docendo coelestes invitaret ad epulas. Sed movet forte aliquem quomodo Dominus dixerit non se venisse ad justos, sed magis ad peccatores vocandos, cum cunctis legentibus constet quod etiam illos quos secundum Mosaicae legis instituta justos invenit, ad evangelicae perfectionis culmen plurimos vocavit. Si enim solos peccatores, et non etiam justos vocaret, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
intelligerent que eẽnt dei precepta.
nescisse. ul aguita ñ fecisse. Qui enĩ
cotidianis in templo oblationib instã¬
tes nulla delinquentib cõmpassione
miserabant᷑. patet profecto quia con¬
tra sermonẽ ꝓpheticum sacrificium
potiꝰ quam miscłiam querebant. At
uero dominꝰ qui sicut scͥptum ẽ per-¬
transiuit benefaciendo ⁊ sauando õs

Expanded text:
intelligerent, quae essent Dei praecepta intelligerent, quae essent Dei praecepta nescisse, vel agnita non fecisse. Qui enim quotidianis in templo oblationibus instantes, nulla delinquentibus compassione miserabantur, patet profecto quia contra sermonem propheticum sacrificium potius quam misericordiam quaerebant. At vero Dominus, qui, sicut scriptum est, petransivit benefaciendo et sanand
Abbreviated transcription (Latin):
In eo autem quod ualentib ñ opꝰ
ẽẽ medico dicit: illorum temeritatẽ
redarguit qui de sua iusticia p̾sumẽ¬
tes. gratie celestis auxilium quere¬
re detrectabant. Quisnamꝙ iustus
ẽẽ poterit ut diuina opitulatione
ñ egeat. cum ille quo in natis mulie¬
rum maior nemo ẽ de se iohannes aꝑ¬
tissime dicat. ñ potest homo accipere¬
celo: Dum uͦ subiungit euntes aũt
discite quid ẽ miscłiam uolo ⁊ ñ sa¬
crificium: eisdem phariseis de falsa
iustitia tumentib etiam consiliũ correc¬
tionis ostendit. Admonet namq: eos
ꝑum necessitatib ꝑ oblationẽ se sacrifi¬
tiorum deum placare confidant. Propo¬
suit autem eis testimoniũ de ꝓpheta. ⁊
hoc illos euntes discere iussit euntes
uidelicet a temeritate stulte uitupera¬
tionis ad diligentiorem scͥpture scẽ
meditationẽ. ut qͥ eum peccatores su¬
scipientem contra scͥpturarum decre¬
ta facere calumpniabant᷑. ip̃i se potiꝰ

Expanded text:
In eo autem quod valentibus non opus In eo autem quod valentibus non opus esse medico dicit, illorum temeritatem redarguit qui, de sua justitia praesumentes, gratiae coelestis auxilium quaerere detrectabant. Quia namque justus esse poterit, ut divina opitulatione non egeat, cum ille, quo in natis mulierum major nemo est, de se Joannes apertissime dicat: Non potest homo a se accipercoelo ? Dum vero subjungit: Euntes autem discite quid est: Misericordiam volo, et non sacrificium? Iisdem Pharisaeis de falsa justitia tumentibus etiam consilium correctionis ostendit. Admonet namque eosperum necessitatibus, per oblationem se sacrificiorum Dominum placare confidant. Proposuit autem eis testimonium de propheta, et hoc illos euntes discere jussit: euntes videlicet a temeritate stultae vituperationis, ad diligentiorem Scripturae sanctae meditationem, ut qui eum peccatores suscipientem contra Scripturarum decreta facere calumniabantur, ipsi se potius
Abbreviated transcription (Latin):
quia publicanus erat matheꝰ. publi¬
cani ⁊ peccatores erant multi alii qͥ
cum deo discumbebant: sed meminis¬
se nolebant: quia idẽ matheꝰ sicut
lucas scribit relictis omnib q̃ gere¬
bat secutus ẽ eum. d ⁊ alii publicani
ac peccatores eo animo cum illo dis¬
cumbebant: quo illi deinceps adhere¬
re disponebant. Errabant ergo pha¬
risei.qui nec aliena nec sua saltem
corda nouerant. Sed qui nouit occulta
cordis. qͥuenit querere ⁊ saluum fa¬
cere quod perierat: ⁊ eos quos iam pe¬
nitentes susceꝑat amplius in fide con¬
fortat. ⁊ eos quos adhuc suꝑbos tole¬
rat ⁊ impios. ad humilitatis ac pieta¬
tis gr̃ãm ꝓuocat. Nam sequitur. Nõ¬
ẽ opus ualentib medicus. sed male
babentib. In eo etenim quod male ha¬
bentib medicum se aduenisse testat᷑.
auget spem optinende sanitatis et
aute eis qui de peccorum languore
turbati. saluatoris ac inuificatoris
magistutrium iam sequi ceꝑant.

Expanded text:
quia publicanus erat Matthaeus, publiquia publicanus erat Matthaeus, publicani et peccatores erant multi alii, qui cum Domino discumbebant, sed meminisse nolebant quia idem Matthaeus, sicut Lucas scribit, relictis omnibus quae gerebat, secutus est eum. Sed et alii publicani ac peccatores eo animo cum illo discumbebant, quod illi deinceps adhaerere disponebant. Errabant ergo Pharisaei, qui nec aliena, nec sua saltem corda noverant. Sed qui novit occulta cordis, qui venit quaerere et salvum facere quod perierat, et eos quos jam poenitentes susceperat, amplius in fide confortat, et eos quos adhuc superbos tolerat et impios, ad humilitatis gratiam ac pietatis provocat; nam sequitur: est opus valentibus medico, sed male habentibus. In eo etenim quod male habentibus medicum se advenisse testatur, auget spem obtinendae sanitatis et vitae eis qui, de peccatorum suorum languore turbati, Salvatoris ac vivificatoris magisterium jam sequi coeperant.
Abbreviated transcription (Latin):
gelicis spiritib uocabulo. euangli¬
sta nominaretur ⁊ eẽt. Uidit inq̃s
iħx hominẽ sedentẽ in theloneo ma¬
theum nomine. ⁊ ait illi. Sequers
me. Uidit autẽ ñ tam corpores in¬
tuitu. quam interne miserationis
aspectib: quib ⁊ petrum negatun
ut reatum suum cognoscere ac de¬
flere posset respicere dignatus
quib populum suum̃ egyptia ses¬
uitute dep̃ssum ut eriperet aspert
dicens ad moysen. Uidens uidi aftl¬
ctionẽ ppłi mei qui ẽ i egypto. es
sentie reficiat. quatinus ad suꝑna
desideria magis magisq proficiant:¬
⁊ studiis eorum celestib quasi gra¬
tissimis dapib ip̃e pascatur. dequi¬
tur. Et uidentes pharisei. dicebant
ũr: duplici errore tenebantur pha¬
risei cum magistro ueritatis de sus
fastu a iustitia longe discesserant:⁊
eos criminabantur miustos qui re¬
sipiscendo a peccatis. ñ parum iamiꝰ¬
ticie ꝓpinquabant.Inuidia namq
raterne salutis obcecati. recolebant

Expanded text:
gelicis spiritibus vocabulo, evangeligelicis spiritibus vocabulo, evangelista nominaretur et esset. Vidit, inquit, Jesus hominem sedentem in telonio, Matthaeum nomine, et ait illi: Sequere me. Vidit autem non tam corporei intuitus, quam internae miserationis aspectibus, quibus et Petrum negantem ut reatum suum cognoscere ac deflere posset, respicere dignatus est: quibus populum suum Aegyptia servitute depressum, ut eriperet aspexit, dicens ad Moysen: Videns vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto, et sentiae reficiat, quatenus ad superna desideria magis magisque proficiant, et studiis eorum coelestibus quasi gratissimis dapibus ipse pascatur. Sequitur: Et videntes Pharisaei, dicebanvester? Duplici errore tenebantur Pharisaei, cum magistro veritatis de suscfastu a justitia longe discesserant; et eos criminabantur injustos, qui resipiscendo a peccatis non parum jam justitiae propinquabant. Invidia namque fraternae salutis obcaecati recolebant,
Abbreviated transcription (Latin):
quia omnes peccauer̃t
⁊ egent gła dei: iustifi¬
cati gratis ꝑ grãm ip̃ius. Qui ⁊¬
iterum inestimabilẽ eiusdẽ gr̃e
magnitudinẽ commendans ait.
Ubi autẽ habundauit peccatũ:¬
suꝑ habundauit gratia. Quia ni¬
mirum quanto grauiorem domi¬
nus in electis suis pecc̃orum lan¬
guorem curauit. tanto ampliorẽ
cunctis gr̃e sue populis potentiã
monstrauit. Unde ⁊ ex lectione.¬
euanglica audiuimus: quia sedẽ¬
tem in theloneo matheum ac tẽ¬
porib curis intentum repente
pulum fecit. Quem etiam ꝓfi¬
entib eiusdem gr̃e crementis. de
cõmuni discipulorum numem
ad apostolatꝰ gradum ꝓmouit
Nec solum p̃dicandi. uerum etiam
scͥbendi euͣngłm illi ministerium
commisit: ut qͥ t̾restrium omisent.
inciperet. Quod ob id utiq ꝓui¬
dentia suꝑna fieri disposuit. itt nil¬
rositas scelerum a speranda uenia
reuocaret: cum bunc tantis munli
nexib absolutum tam celestem ftm
conspiceret. ut cõmunicato cũ an¬

Expanded text:
s: Omnes peccaverunt et egent gloria Dei. Iustificati gratis per gratiam ipsius. Qui iterum inestimabilem eiusdem gratiae magnitudinem commendans, ait: Ubi autem habundavit peccatusuperhabundavit gratia, quia nimirum quanto graviorem Dominus in electis suis peccatorum languorem curat, tanto ampliorem cunctis gratiae medentis potentiam monstraevangelica audivimus quia sedentem in telonio Matthaeum, ac temporalibus curis intentum, repentepulum fecit: quem etiam proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum promovit, nec solum praedicandi, verum etiam scribendi Evangelium illi ministerium commisit, ut qui curam terrestrium omiserat esse inciperet. Quod ob id utique providentia superna fieri disposuit, ut nul nullum numerositas scelerum, a speranda venia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum an
Abbreviated transcription (Latin):
cerneret salutem ⁊ delitias habere
cum uoluptate:se dolere ⁊frigore.
affici. illun gaudere conspiceret. bys¬
so ⁊ purpura uestiri. sede primi iuil¬
nerib: illum defluere acceptis rebuᷤ.
se egere. illum nolle largiri:Quan¬
tus putamus fr̃s km̃i tunc incorde
pauꝑis tumultus temptationis fu¬
it. cui certe poterat ad penam suffi¬
cere pauꝑtas etiam si sanus fuisset:¬
rursum suffecisset egritudo et iam¬
si subsidium adeẽt. Sed ut ꝓbaret᷑
amplius pauꝑ simul hunc ⁊ pauꝑ¬
tas ⁊ egritudo tabefecit atꝙ insuꝑ
uidebat ꝓcedentem diuitem ab obii¬
quentib cuneis fulciri:⁊se inins¬
mitate ⁊ inopia anullo uisitari. s
quia nemo ei aduisitandum ade¬
testantur canes qui licent̾ uulne
lingebant. Ex una ergo re omps
pauꝑem ante ianuam diuitis lac¬
re ꝑmisit: ut diues impius dami¬
nationis sͥ augeret ultionem. et
tatus pauꝑ cresceret ad remunera¬
onem. Conspiciebat ille cotidie cun

Expanded text:
cerneret salutem et delicias habere cerneret salutem et delicias habere cum voluptate; se dolore et frigore affici, illum gaudere conspiceret, bysso et purpura vestiri; se deprimi vulneribus, illum diffluere acceptis rebus; se egere, illum nolle largiri? Quantus putamus, fratres mei, tunc in corde pauperis tumultus tentationis fuit, cui certe poterat ad poenam sufficere paurursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium adesset. Sed ut probaretur amplius pauper, simul hunc et paupertas et aegritudo tabefecit, atque insuper videbat procedentem divitem obsequentibus cuneis fulciri, et se in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei adtestantur canes, qui licenter ejus vulnera lingebant. Ex una ergo re omnippauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Conspiciebat ille quotidie cui non
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s kmñi prius seruanda est uerite
hystorie: ⁊ postinodum requirendi
sp̃italis intelligentia allegorie. Tt
namq allegorie fructus suauites
carpitur: cum prius ꝑ hystoriam
ueritatis radice solidatur. S qui
ñ numqͣm allegoria fidem edifire
⁊ hystoria moralitatem: nos qui au¬
tore deo iam fidelib loquimur n
ab re credimus si ip̃m loquendi e¬
dinem post ponamus: quatinus
ꝑ fidem quam firmam tenetis puꝰ
de allegoria aliquid breuiter aui¬
re debeatis: ⁊ quod uob̾ de moralit¬
te hystorie ualde est necessarium. h
in expositionis nr̃e ordine seruet
extremum:quia ea plerumq: solte
nelius recoli. que contingit post¬
odum audiri. Sensum uero alle¬
ricum sub breuitate transcurra¬
us: ut ad mor alitatis latitudi¬
lem citius uenire ualeamus. N
quidam erat diues. qui induebat᷑
yurpura ⁊ bysso: ⁊ epulabatur co

Expanded text:
rissimi, prius servanda est veritas historiae, et postmodum requirenda spiritalis intelligentia allegoriae. Tunc namque allegoriae fructus suaviter carpitur, cum prius per historiam in veritatis radice solidatur. Sed quia nonnunquam allegoria fidem aedificat, et historia moralitatem, nos qui auctore Deo jam fidelibus loquimur, non abs re credimus si ipsum loquendi ordinem postponamus, quatenus qui fidem jam firmam tenetis prius de allegoria aliquid breviter audire debeatis; et quod vobis de moralitate historiae valde est necessarium, hoc in expositionis nostrae ordine servetur extremum, quia ea plerumque solent melius recoli quae contingit postmodum audiri. 2. Sensus ergo allegoricos sub brevitate transcurrimus, ut ad moralitatis latitudinem citius venire valeamus. Homo quidam erat dives, qui induebatur purpura et bysso,
Abbreviated transcription (Latin):
cum omnib delectationib suis. Tunc il¬
ad me attinet: nulla re iani delector ĩ hac
uite. Iam quid hic faciam ad huc. ⁊ cur
hic sim nescio: iam consumpta spe huiꝰ
scł̃i. Unum erat ꝓpter quod in hac uita
aliqͣntulum inmorari cupiebam: ut te
xp̃ianum catholicum uiderem. pͥusqͣm
morerer. Cumulatiꝰ hoc mͥ dominꝰ meꝰ
p̃stitit: ut etiam contempta felicitate
terrena: seruum eiꝰ te uideam. Ergo die
nono egritudinis sue. qͥnqͣgesimo ⁊sex¬
to anno etatis sue. tricesimo ⁊ tercio au¬
gustini etatis: anima illa religiosa et

Expanded text:
cum omnibus delectationibus suis, tunc ad me attinet, nulla jam re delector in hac vita. Quid hic faciam adhuc, hic sim, nescio, iam consumpta spe huius saeculi. unum erat, propter quod in hac uita aliquantum inmorari cupiebam, ut te christianum catholicum uiderem, priusquam morerer. cumulatius hoc mihi deus praestitit, ut te etiam contemta felicitate terrena seruum eius uideam. nono aegritudinis suae, quinquagesimo et sexto anno aetatis suae, trigesimo et tertio aetatis meae, anima illa religiosa et
Abbreviated transcription (Latin):
paruit. Ex inde iam ꝑ totum affrice cor¬
pus. p̃clara doctrina. odorq suauissimus
xp̃i diffusꝰ ⁊ manifestatus ẽ: congaudente
quoꝙ id comꝑta eccłia di transmarina.
qm sicut dum patitur unum menbrũ.
ficatur unum menbrum. congaudent
omnia menbra. Ille uͦ beatus senex ualeriꝰ
ceteris ex hoc amplius exultans. ⁊ deo gr̃as
agens. de concesso sͥ speciali beneficio: me¬
tuere cepit ut ẽ animus humanis. ne
ab alia eccłia sacerdote pͥuata ad episco¬
patum quereret᷑: sͥq auferet᷑. Nam et
id ꝓuenisset. nisi hoc idem ep̃c cognito. ad
locum secretum eum transire curasset:
atq occultatum a querentib minime
inueniri fecisset. Unde ⁊ampliꝰ formi¬
dans idẽ uenerabilis senex. ⁊ sciens se cor¬
pore ⁊ etate infirmissimũ. egit secretis
luteris apud primatẽ ep̃oꝵ carthaginẽ¬
sem allegans in becillitatem corporis sui

Expanded text:
psit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, cum glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . CAPUT caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil enim tale ab in eũte etate exꝑ
ut scolastis suis mediolanenses
uenditorem u̾borum alium ꝓuid̾ent:¬
⁊ quod ip̃e deo seruire iam decreuisset.
scĩs legere deberet. quo ꝑcipiende tan¬
te gr̃e ꝑatior aꝑtiorq fieret. At ille ius
tor aꝑtior. Uerumtam̃ ille pͥmam huiuᷤ
lectionem ñ intelligens totumq talem
arbitrans. distulit repetendum: exer-¬
citatior in dominico eloquio. Inde ubi
tempus aduenit quo se nomen dare op¬
porteret: relicto rure medio lanum re¬
meauit. Placuit ⁊ a lipio renasci in

Expanded text:
nihil enim tale ab ineunte aetate expeut scholasticis suis Mediolanenses uenditorem uerborum alium prouiderent, quod et tibi ego seruire delegissem tuis legendum esset, quo percipiendae tantae gratiae paratior aptiorque fierem. at ille iusstor apertior. uerum tamen ego primam huius lectionem non intellegens totumque talem arbitrans distuli repetendum exercitatior in dominico eloquio. Inde ubi tempus aduenit, quo me nomen dare oporteret, relicto rure Mediolanium remeauimus. placuit et Alypio renasci in
Abbreviated transcription (Latin):
modo factitaret᷑ a pbr̃o quod a se ep̃o im¬
pleri minime posse cernebat. Unde acten¬
sa ⁊ ardens leuata suꝑ candelabrum lucer¬
na omnib qui in domo erant lucebat.
⁊ post ea currente ⁊ uolante huiusmodi
fama bono p̃cedente exemplo. accepta ab
ep̃is potestate. pb̃ri ñ nulli coram ep̃is.
ppłis tractare ceꝑunt. Sane in illa tunc ypo

Expanded text:
modo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo immodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
secunclum moclum ⁊ regulam subscĩs a¬
postolis constitutam: maxime ut nemo
quiqͣm ꝓprium in illa societate haberet
s eis eẽnt omĩa cominunia. ⁊ distribue¬
ret᷑ unicuiq sicut opꝰ erat: quod iam
ip̃e prior fecerat dum de transinarinis ad
sua remeasset. dc̃s uͦ ualerius ordinator
eius ut erat uir pius ⁊ deumrtimens exul¬
homo concederetur talis. qui posset uer¬
bo dei ⁊ doctrina salubri. eccł̃iam domi¬
ni edificare: cui rei se homo natura grecꝰ
minusq latina ling. ⁊ litteris instrucꝰ.
minus utilem p̃uidebat. Unde eiq pbro
potestatem tradidit se coram in eccłia e¬
ungłium p̃dicandi. ac frequentissime
tractandi: contra usum quidem ⁊ con¬
suetudinẽ affricanarum eccłiarum.
Unde etiam ip̃i ñ nulli ep̃i detrahebant:
s ille uir uenerabilis ac ꝓuidus inori
entalib eccłiis. id ex more fieri sciens
⁊ certus. ⁊ utilitati eccłie consulens.
obtrectantium ñ curabat lingͣs: dũ¬

Expanded text:
secundum modum et regulam sub sanctis Asecundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsulhomo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in entalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dum
Abbreviated transcription (Latin):
tempore in eccłia yponiensi catholica: ua¬
lerius sc̃s episcopatum gerebat. Qui cum
flagitante eccliastica necessitate. de ꝓui¬
dendo ⁊ ordinando pb̃ro ciuitati. ple.¬
bem dei alloqueretur ⁊ exhortaretur:
iam scientes catholicum sancti augusti¬
ni ꝓpositum ⁊ doctrinam manu iniec¬
ta quoniam ⁊ idem in ppło securꝰ ⁊ ig¬
narus quid futurum esset attestabat᷑.
solebat autem laicus ut nob̾ dicebat.
ab eis tantum eccłiis que ñ haberent
ep̃os suam abstinere p̃sentiam: eum
ergo tenuerunt. ⁊ ut in talib consu¬
etum ẽ. ep̃o ordinatum intulerunt.
Id uno consensu ⁊ desiderio fieri ꝑficiꝙ
petentib magnoꝙ: studio ⁊ clamorẽ
flagitantib uhertim eo flente. ñ nul¬
eẽt ꝓpinquaret tamen ep̃atui: cum ille
homo deiut nob̃ retulit maiore conside¬
ratione intelligeret. ⁊ gemeret qͣm ml¬
ta ⁊ magna uite sue ꝑicula de regimine
uoluerunt completum est desiderium.
instituit: ⁊ cum seruis dei uiuere cepit

Expanded text:
tempore in Ecclesia Hipponensi catholica Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnulesset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine voluerunt, completum est desiderium. instituit; et cum Dei servis vivere coepit
Abbreviated transcription (Latin):
preces. Ergo laus mea ⁊ uita mea deꝰ
cordis mei. se positis paulis ꝑ bonis
eius actib ꝓ quib tͥ gaudens gr̃as
ago: nunc ꝓ pecc̃is matͥs mee deprecor
te: exaudi me ꝑ medicinam uulnerũ
nr̃orum que pependit in ligno: ⁊ se¬
dens ad dexteram tuam. te int̾pellat ꝓ
ex corde dimisisse debita debitorib suis.
Dimitte illi ⁊ tu debita sua: si qua etiã
contraxit ꝑ tot annos post aqͣm salutis.
Dimute domine dimitte obsecro: ne
intres cum ea in iudicium. Et credo iã¬
mei approba domine. Nemo a ꝓtectione¬
tua dirumpat eam: ñ se interponat
atur ab accusatore callido s sit cumui¬

Expanded text:
e, laus mea et uita mea, deus cordis mei, sepositis paulisper bonis eius actibus, pro quibus tibi gaudens gratias ago, nunc pro peccatis matris meae deprecor te: exaudi me per medicinam uulnerum nostrorum, quae pependit in ligno et sedens ad dexteram tuam te interpellat pro ex corde dimisisse debita debitoribus suis: dimitte et tu illi debita sua, si qua etiam contraxit per tot annos post aquam salutis. dimitte, domine, dimitte, obsecro, ne intres cum ea in iudicium. superexulmei approba, Domine . Namquetua dirrumpat eam. non se inter- . ponat atur ab accusatore callido, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudo uite preterite. Nec satia¬
batur augustinus illis dieb dulcedi¬
ne mirabili: considerare altitudinẽ
consilii diuini suꝑ salutem humani
gnĩs. Quantum fleuit in hymnis
⁊ canticis: suaue sonantis eccl̃ie uoci¬
b commotꝰ acriter. uoces ille influe
bant aurib eiꝰ: ⁊ eliquabatur ui̾tas
in cor eiꝰ. ⁊ estuabat inde affectus pie¬
tatis: ⁊ currebant lacͥme.⁊ bñ illi e¬

Expanded text:
sollicitudo uitae praeteritae. nec satiabar in illis diebus dulcitudine mirabili, considerare altitudinem consilii tui super salute generis humani. quantum fleui in hymnis et canticis tuis suaue sonantis ecclesiae tuae uocibus conmotus acriter! uoces illae infbant auribus meis, et eliquabatur veritas in cor meum; et exaestuabat inde affectus pietatis, et currebant lacrymae, et bene mihi e
Abbreviated transcription (Latin):
enim solita sonabat uerba. Plusq al
loquebant᷑ animũ eiꝰ frons. gene. ocłi.
color. modus uocis. qͣm u̾ba q̃ ꝓmebat.
ortulus quidam erat hospi¬
sicut tota domo. Nam hospes ibi ñ ha¬
bitabat dominꝰ domus. Abscessit ergo

Expanded text:
enim solita sonabam, plusque loquebantur animum meum frons, genae, oculi, color, modus vocis, quam verba quae promebam. Hortulus quidam erat hospisicut tota domo: nam hospes ibi non habitabat dominus domus. Illuc me
Abbreviated transcription (Latin):
ceronis: cuius lingͣm pene omnes mi¬
rantur. pectus ñ ita. S liber ille ip̃tꝰ
exhortationẽ continet ad philoso phi¬
am: ⁊ uocat᷑ hortentiꝰ. Ille uero liber
mutauit affectum eius: ⁊ ad ip̃m do
pente omĩs uana spes. immortalita¬
tem sapientie concupiscebat estu cor¬
dis incredibili: ⁊ surgere ceꝑat. ut ad

Expanded text:
ceronis, cuius linguam fere omnes mirantur, pectus non ita. sed liber ille ipsius exhortationem continet ad philosophiam et uocatur Hortensius. ille uero liber mutauit affectum meum et ad te ipsumpente omnis uana spes et inmortalitatem sapientiae concupiscebam aestu cordis incredibili et surgere coeperam, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
placito scõ. Querebant quis nam locꝰ
eos utilius haberet. ⁊ seruientes deo pa¬
riter remeabant ad affricam. ⁊ ꝓpͥam¬
domum. Et cum apud hostia tybe¬
rina eẽnt: mater augustini defuncta
ẽ. Impendente autem die. qͦ de hac
incumbentes ad quandam fenestrã.
unde ortus intra domũ que eos babe¬
bat ꝓspectabat᷑: illic apud hostia tibe¬
rina. Ubi remoti a turbis. post longi
itineris laborem: instaurabant se na¬
uigationi. Colloquebant᷑ ergo soliual¬
de dulciter: ⁊ p̃terita obliuiscentes. in
ea que ante sunt extenti. querebant
quam nec oculus uidit nec auris au¬
diuit.nec in cor hominis ascendit:¬

Expanded text:
placito sancto. Quaerebamus quisnam locus nos utilius haberet servientes tibi: pariter remeabamus in Africam. Et cum apud Ostia Tiberina essemus, mater defuncta et. Impendente autem die, quo ex hac incumbentes ad quandam fenestram, unde hortus intra domum, quae nos habebat, prospectabatur, illic apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem instaurabamus nos nauigationi. conloquebamur ergo soli ualde dulciter et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenti quaerebamusquam nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͣnta impietas. Quod cum ille cdixisset.
bat deprecando. ⁊ ubertim flendo. ut illũ
uideret. ⁊ cum eo dissereret. Tunc ille
ame ita uiuas: fieri ñ potest. ut filius
istarum lacͥmarum pereat. Quod uer

Expanded text:
isse. quae cum I ille dixisset magis deprecando et ubertim flendo, ut me uideret et mecum dissereret, ille iam "a me; ita uiuas, fieri non potest, ut filius istarum lacrimarum pereat." quod ill
Abbreviated transcription (Latin):
augustino ñ tumultuose abripe:s
leniter subtrahere ministium lingue
sue mundinis loquacitatis quibus¬
pueros docebat. Iam paucissimi dieᷤᷤ
suꝑ erant ad uindemiales ferias. et
statuit tollerare illos: ut sollempni¬
passim cuiqͣm effunderet᷑ tamqͣm tu
d̾s eis aconualle plorationis ascendẽ¬
tib ⁊ cantantib canticum graduum.
dederas sagutas accutas. ⁊ carbones
uastatores adu̾sus linguam subdolã.
uelut consulendo contradicentẽ: ⁊ si¬
cut cibum assolet amando consumẽ¬
tem. Sagutaueras tu cor eoꝵ caritate
tua. ⁊ gestabant uerba tua transfixa
uiscerib. ⁊ exempla seruoꝵ tuoꝵ qͦs
denigris lucidos. ⁊ de mortuis uiuoᷤᷤ
feceras congesta insinum cogitatiõis
eoꝵ. urebant ⁊ assumebant grauem
torporem. ne in una mergerẽtur: et
accendebant eos ualide. ut omnis ex
lingͣ subdola contradictionis flatus in¬
flammare eos acrius posset ñ extin¬

Expanded text:
uo non tumultuose abripere, sed leniter subtrahere ministerium linguae meae nundinis loquacitatis; ne uportune iam paucissimi dies supererant ad uindemiales ferias, et statui tolerare illos, ut sollemnipassim cuiquam effunderetur, quamquam tu nobis in conualle plorationis ascendentibus et cantantibus canticum graduum dederas sagittas acutas et carbones uastatores aduersus linguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, amando consumentem. Sagittaueras tu cor nostrum caritate tua, et gestabamus uerba tua transfixa uisceribus et exempla seruorum tuorum, quos de nigris lucidos et de mortuis uiuos feceras, congesta in sinum cogitationis nostrae urebant et absumebant grauem torporem, ne in ima uergeremus, et accendebant nos ualide, ut omnis ex lingua subdola contradictionis flatus inflammare nos acrius posset, non extin
Abbreviated transcription (Latin):
sub quadam fici arbore strauit se nescio
quomͦ: ⁊ dimisit habenas lacͥmis. et
ꝓruperunt flumina oculoꝵ eiꝰ accep¬
tabile sacrificium deo. Et ñ quidem hi
u̾bis: s in hac sententia multa locutꝰ
sceris infinem: Ne memor fueris iniqͥ¬
tatum nr̃arum antiquarũ. Et iactabat¬
sima contritone cordis sui. Et repen¬
te audiuit uocem deuicina domo cũ
timq mutato uultu: intentissimus
cogitare cepit. utrum nam solerent
pueri in aliquo genere ludendi canti¬
tare tale aliquid: nec occurrebat omĩ¬
no audisse se uspiam. Rep̾ssoq imptu
lacͥmarum surrexit. nichil aliud int̾¬
pretans diuinitus sͥ iuberi: nisi ut a¬
piret codicem. ⁊ legeret quod pͥmũ ca¬
put inueniret. Itaq concitus rediit ĩ¬
eum locum: ubi sedebat alipiꝰ. Ibi enim
posuerat codicem apłicum: unde sur¬
rexerat. Arripuit. aꝑuit ⁊ legit in silẽ¬
tio capitulum: quo primũ conecti st̃
oculi eiꝰ. Non in cõmessationib ⁊ ebrieta¬

Expanded text:
sub quadam fici arbore straui me nescio quomodo et dimisi habenas lacrimis, et proruperunt flumina oculorum meorum, acceptabile sacrificium tuum, et non quidem his uerbis, sed in hane, irasceris in finem? Ne memor fueris iniquitatum nostrarum antiquarum . Sentiebasima contritione cordis mei. et ecce audio uocem de diuina domo cum timque mutato uultu intentissimus cogitare coepi, utrumnam solerent pueri in aliquo genere ludendi cantitare tale aliquid, nec occurrebat omnino audisse me uspiam repressoque impetu lacrimarum surrexi nihil aliud interpretans diuinitus mihi iuberi, nisi ut aperirem codicem et legerem quod primum caput inuenissem. aeum locum ubi sedebat Alypius: ibi enim posueram codicem Apostoli, cum inde surrexeram. Arripui, aperui, et legi in silentio capitulum, quo primum conjecti sunt oculi mei: Non in comessationibus et ebrieta
Abbreviated transcription (Latin):
ne feceritis in desideriis. nec ultra uo¬
uut legere: nec opus erat. Statmq:
cum fine huiusce sententie quasi luce
securitatis infusa cordi eius: omnes
dubitationis tenebre diffugerunt. Tc̃
int̾iecto aut digito. aut nescio quo alio
signo. codicem clausit: ⁊ tnquillo iam
uultu inlicauit alipio. At ille quid ĩ se
indicauit. Petit uidere quid legisset. Ostẽ¬
ultra quam ip̃e legerat: ⁊ ignorabat qͥd
sequeret᷑. Sequebatur uero. Infirmum
autem in fide recipite. Quod alipiꝰ ad se
monitione firmatus est:placitoq ac
ꝓposito bono ⁊ congruentissimo suis
coniunctus ẽ. Inde ad matrem augusti¬
Gaudet illa. Parrant quemadmodũ
gestum sit. Exultat ⁊ triumphat. ⁊
benedicit deum: qui potens ẽ. ultra ꝙͣ
petimus ⁊ intelligimus facere. Et ꝯ̃¬

Expanded text:
ne feceritis in concupiscentiis . Nec ultra volui legere; nec opus erat. Statim quippe cum fine hujusce sententiae quasi luce securitatis infusa cordi meo, omnes dubitationis tenebrae diffugerunt. 30. Tum interjecto aut digito aut nescio quo alio signo, codicem clausi, et tranquillo jam vultu indicavi Alypio. At ille quid in se indicavit. Petit videre quid legissem: ostenultra quam ego legeram, et ignorabam quid sequeretur. Sequebatur vero: Infirmum autem in fide recipite . Quod ille ad se monitione firmatus est, placitoque ac proposito bono et congruentissimo suis conjunctus est. Inde ad matrem igaudet. Narramus quemadmodum gestum sit; exsultat et triumphat; et benedicebat tibi, qui potens es ultra quam petimus aut intelligimus facere ,
Abbreviated transcription (Latin):
seruiret deo. Iam uͦ tunc senuerat. et
longa etate intam bono studio sectã¬
de uie dei multa exꝑtus. multa edoctuᷤ
ei uidebatur:⁊ uere sic erat. Unde ei ut
ꝓferret uolebat conferenti secum estꝰ
quis ẽẽt aptus modus: sic affecto ut
ip̃e erat ad ambulandum in uia dei.
Uidebat enim plenam eccl̃iam: ⁊ a-¬
lius sic ibat. alius autem sic. Li autẽ
displicebat quod agebat in seculo et
oneri ei erat ualde: ñ iam inflammã¬
tib cupiditatib ut solebant spe hono¬
ris ⁊pecunie.ad tolerandam illam ser¬
uitutem tam grauem. Iam enim illa
ñ delectabant pre dulcedine dei: ⁊ decore
domus eiꝰ quam dilexit.
ambrosii:⁊quem uere ut patrem dili¬
gebat. Parrauit ei circuitus erroris
sui. Ubi autem comiemorauit legisse
se quosdam libros platonicoꝵ quos uic¬
tormus quondam rethor urbis rome
quem xp̃ianum defunctum ẽẽ audi¬
erat in latinam linguam transtulisset:
gratulatus ẽ. ille senex quod ñ in alioꝵ
philosophoꝵ sͥpta incidisset. plena fal¬

Expanded text:
eret; iam uero tunc senuerat et longa aetate in tam bono studio sectandae uiae tuae multa expertus, multa edoctus mihi uidebatur: et uere sic erat. unde mihi ut proferret uolebam conferenti secum aestus meos, quis esset aptus modus sic affecto, ut ego eram, ad ambulandum in uia tua. Videbam enim plenam ecclesiam, et alius sic ibat, alius autem sic. mihi autem displicebat, quod agebam in saeculo, et oneri mihi erat ualde non iam inflammantibus cupiditatibus, ut solebant, spe honoris et pecuniae ad tolerandam illam seruitutem tam grauem. iam enim me illa non delectabant prae dulcedine tua et decore domus tuae, quam dilexi, Ambrosii, et quem vere ut patrem diligebat. Narravi ei circuitus erroris mei. Ubi autem commemoravi legisse me quosdam libros Platonicorum, quos Victorinus quondam rhetor urbis Romae, quem christianum defunctum esse audieram, in latinam linguam transtulisset; gratulatus est mihi quod non in aliorum philosophorum scripta incidissem, plena fal
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad eos pontianus quidam ciuiᷤ
ip̃orum. in quantum affer. p̃clare ⁊̃
palatio militans. Nescio quid ab eis
uolebat. Et consederunt: ut colloq̃ren¬
tur. Et forte suꝑ mensulam lusoriam:
que ante eos erat attendit codicem:
tulit ⁊ aꝑuit. Inuenit apłm paulum.
inopinate sane. Putauerat enim ali¬
quid delibris quorum ꝓfessio eos con¬
intuens. gratulatorie miratus ẽ: quod
ram maximã impend̾e: ortus ẽ.sermo
ip̃o narrante de antonio egiptio mo-¬
nacho: cuius nomen excellent̾ clare¬
bat apud seruos dei. Ip̃os autẽ usq in
illam horam latebat. Quod pontianus
ubi comꝑet immoratꝰ ẽ. in eo sermone:
insinuans tantum uirum ignorantib.
⁊ admirans eandem illoꝵ ignorantiam.
Stupebant autẽ illi audientes tam re¬
centi memoria: ⁊ ꝓpesius temporib tã¬
autẽ sermone.⁊causa qui uenerat:a¬
patimur: Quid ẽ hoc quod audistitͦ
Surgunt indoc̃ti ⁊ celum rapiunt: et
nos cum doctrinis nr̃is in infernum¬

Expanded text:
et Alypium Ponticianus quidam, ciuis noster, in quantum Afer, praeclare in palatio militans: nescio quid a nobis uolebat. et consedimus, ut conloqueremur. et forte supra mensam lusoriam, quae ante nos erat, adtendit codicem: tulit, aperuit, inuenit apostolum Paulum, inopinate sane; putauerat enim aliquid de libris, quorum professio me conintuens gratulatorie miratus est, quodram maximam inpendere, ortus est sermo ipso narrante de Antonio Aegyptio monacho, cuius nomen excellenter clarebat apud seruos tuos, nos autem usque in illam horam latebat. quod ille ubi conperit, inmoratus est in eo sermone insinuans tantum uirum ignorantibus et admirans eandem nostram ignorantiam. stupebamus autem audientes tam recenti memoria et prope nostris temporibus tesautem sermone et causa qua venerat, apatimur? quid est hoc, quod audisti? surgunt indocti et caelum rapiunt, et nos cum doctrinis nostris ecce u
Abbreviated transcription (Latin):
inde ut uentum ẽ. ad horam ꝓfitende fi
me redeli solet ab eis qui accessuri sunt
a pbris ut secretiꝰ redderet. sicut uere¬
redderet. Omnes sibimet inuicem qͥsq
rinus. Cito sonuerunt exultatione
quia uidebant eum. Et cito soluer̃t
intentionem: ut audirent eum. Pro¬
nuntiauit ille fidem ueracem p̃ cla¬
ra ficlutia: ⁊ rapiebant eum omnes ĩ¬

Expanded text:
nique ut uentum est ad horam profitendae delis Romae reddi solet ab eis, qui accessuri sunt a presbyteris, ut secretius redderet, sicut redderet, omnes sibimet inuicem, quisque rinus". cito sonuerunt exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione, ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara fiducia, et uolebant eum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Quicquid de arte loquencdi uel disse¬
rendi quicquid de dimentionib figo¬
rarum.⁊de musicis.⁊de numeris.
sine magna difficultate nullo homi¬
num tradente intellexit. Tu hec no
sti domine d̃s: quia ⁊celeritas intel¬
uigendi ⁊ despiciendi acumen donum
simo etatis sue. conuenerat carta¬
stus nomine:magnus laqueus di

Expanded text:
Quidquid de arte loquendi aut disserendi, quidquid de divisionibus figurarum, et de musicis, et de numeris, sine magna difficultate nullo hominum tradente intellexi. Scis, tu Domine Deus meus, quia et celeritas intelligendi et dispiciendi acumen, donum nsimum aetatis meae. iam uenerat Carthastus nomine, magnus laqueus di