comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exaggerandã crudelitatem coꝵ qui ista fec̃crunt.
non ad eoꝵ infelicitatẽ qui ista ꝑpessi sunt.
Quamius enim hȩc inconspectu hominum dura
& dira uide ant᷑: sed preciosa in conspectu diũ
mors scõꝵ cius. Prouide: ista omĩa id est cura.¬
tio funcris. conditio sepulturȩ. pompa excqͥ arũ:
magis sunt uiuoꝵ solacia. quam subsidia mor.¬
tuoꝵ. Si aliquid ꝓdest impio sepultura p̃ciosa:
õberit pio uilis aut nulla. Preclaras excͥquias in
conspectu hominũ exhibuit purpurato illi diuiti
turba famuloꝵ: sed multo clariores in conspectu
dñi ulccroso illi pauperi ministtriũ prebuit angło.¬
rum. qui cũ non extuler̃ in marmortũ tumulũ:
sed in abrahȩ gremium sustuler̃. Rident hȩcili:
contra quos defendendã suscepimus ciuitatẽ dĩ
Uerun tam̃ sepulturȩ curã etiam coꝵ philosophi
contẽpserunt: & sepe uniuersi exe̾rcitus dũ pro
terrena patria morerent᷑. ubi postea iacerent uel
quib bestis esca fierent noncurarunt: Licuitq

Expanded text:
exaggerandam crudelitatem eorum, qui ista fecerunt, non ad eorum infelicitatem, qui ista perpessi sunt. Quamuis enim haec in conspectu hominum dura et dira uideantur, sed pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius. Proinde ista omnia, id est curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exsequiarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum. Si aliquid prodest inpio sepultura pretiosa, oberit pio . uilis aut nulla. Praeclaras exequias in conspectu hominum exhibuit purpurato illi diuiti turba famulorum, sed multo clariores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. Rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem Dei. Verum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contemserunt. Et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibus bestiis esca fierent, non curarunt, licuitque
Abbreviated transcription (Latin):
est omnino sufficit. Tres deos isti posuerunt:
forculum foribus. cardeam cardini: limentinum
limini. Ita non poterat forculus simul cardinẽ lum̃q
seruare: Omissa igitur ina turba minutoꝵ deorum. Qaͫ. ꝓͫ.
uel aliquantũ intermissa: officium maioꝵ deorũ
debemus inquirere. quo roma tã magna faeta est.
ut tandiu tot gentib imperaret. Nimirum ergo
iouis hoc opus est. Ipsum enim: deoꝵ omniũ dearũq
regem uolunt. Hoc eius indicat sceptrũ: hoc in
alto colle capitolium: Deisto deo: quamtus a poci.
dictum conut.. entissime predicant. iouis omĩa plen
Hunc uarro credit edumm abhis coli. qui unum dĩnsolũ
sine simulachro colunt: sor. lio nomine nuncupari
Quodsi ita est: cur tã male tractati est romȩ. sicut
quidem & inceteris gentib ut cifieret i. nula chrũ :
Qđipsietiam uarroni ita displicet: ut cũ tan: ciui¬
tatis ꝑuersa consuetudine p̃meret᷑. nequaquã tam̃

Expanded text:
est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque seruare. uel aliquantum intermissa officium maiorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓlixum fuit. quare diis romanis tri
Si autem & illud deoꝵ adiutorio tribuene
contendunt: quȩro quorum. Non enĩ alie
quas ninus domuit & subegit: alios tunc coli
deos: Aut si ꝓprios habuerunt deos assyrii qu
peritiores fabros imperii construendi atq seruanc
num quidnã mortui sunt. quando & ipsũ imperis
ꝑdiderunt: aut mercede non sibireddita: uel alia
maiore ꝓmissa ad medos transire maluerunt acq.
inde rursus ad ꝑsas erro inuitante & aliquid cõmo¬
dius pollicente. quȩ gens non angustis orientis
fuib post alex andri maceaonis regnu magnũ locis
sẽa breuis simũ tempore. insue regno adhucusque
perdutat: hoc si ita est: aut̃ inficieles di sant qui
suos deserunt & ad hostes transcunt qđ nec homo
feet camilus. quando uietor & erpugnitor adluer

Expanded text:
 hoc regnum et prolixum fuit, quare diis Romanis tribSi autem et illud deorum adiutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi adque seruandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas Cyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduer
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ illis temporib euencrunt. antequam xii
nomen ulla istoꝵ uana & uerȩ saluti ꝑniciosa cõ¬
primeret : Promiseram etiã me demonstraturum
quos eoꝵ mores & quam ob causam ds̃ uerus ad
augendũ imperium adiuuare dignatus est. in cuiꝰ
potestate sunt regna omĩa. quamq nichil eos ad
uiuerint hui quos deos putant: & pocius quantũ
decipiendo & fallendo nocuerint. Unde nunc mͥ¬
uideo eẽ dicendum: & magis de increm̃tis imperu
romani. Nam de nocia fallacia doemonũ quos
uelut deos colebant. quantũ maloꝵ inuexerit

Expanded text:
quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret. Promiseram etiam me demonstraturum, quos eorum mores et quam ob causam Deus uerus ad augendum imperium adiuuare dignatus est, in cuius potestate siuuerint hi, quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc uideo mihi esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos uelut deos colebant, quantum malorum inuexerit
Abbreviated transcription (Latin):
ludi scęnici. eẽ. debuissent. Quod ꝓfecto non
auetoritate sua fecit: sed qm̃ eos romȩ natus et
educatus in diuinis rebus inuenit. Et qm̃ in
fine libri primi quȩ deinceps dicenda essent
breuit̃ posuimꝰ. & ex his quȩdã in duob conse¬
quentib diximꝰ: expectationi legentium quȩ
ergo quȩdam nos. eẽ. dicturos aduersus cos qͥ ro-¬
manȩ rei publice clades in religionẽ nram refer̃.
& cõmemoraturos quȩcumq & quantacun que
occurrere potuissent uel satis. eẽ. uiderent᷑ mala
quȩ illa ciuitas ꝑtulit. uel ad eius imperiũ ꝓuin.¬
cie pertinentes.: ante quam eorũ sacrificia phibita
& interitus habere. Nan a
cidentis plagis scaturigines quasdam ib:
nes easdem strages dedisse. sic ex ethnȩi est
quondam effusis craterib diuino incauen
decliuia torrentis uice flãmarum flumilie.¬
risse. Si hȩc atq huiusmodi quȩ habet holi
unde possem colligere  uoluissẽ quando riud

Expanded text:
ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae ergo quaedam nos esse dicturos aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes, antenteritus habere? NamqueOccidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem,
Abbreviated transcription (Latin):
usq adeo ut aut ueris aut fictis etiam suis tamen
criminib delectentur. quȩ sibi celebrari per sua
festa uolucrunt: ut aꝑpetrandis damnabilib factis.
humana reuocari non posset infirmitas. dũ adhȩc
imitanda uelut diuina prebetur auctoritas. Hȩc
non ex nr̃a coniectura ꝓbauimꝰ. sed partin ex recenti
memoria. quia & ipsi uidimus talia ac talib numi¬
nib exhiberi: partim ex litteris eoꝵ qui non tãquã
in contumeliã sed tanquã inhonorem deorũ suoꝵ
ista conscripta posttris reliquerunt: ita ut uir
doctissimus uarro apud cos & grauissimȩ aucto¬
ritatis. cum rerũ humanarũ atq diuinarũ disꝑ¬
titos faceret libros. alios humanis alios diuinis
ꝓsua cuiusq rei dignitate distribuens: non saltẽ
inreb humanis. secd inreb diuinis ludos scęnicos
poneret: cum utiq si cantũ modo boni & honesti
homines in ciuitate essent. nec in reb humanis

Expanded text:
usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis
Abbreviated transcription (Latin):
Prius respondendũ putaui
eius inimicis. qui terrena
gaudia consectantes. rebq
fugacib inhiantes: quicqͥd ineis
triste misericordia potius ammonentis dĩ quam
punientis scucritate patiunt᷑. religioni increpitacĩ¬
xp̃ĩane: quȩ una est salubris & uera religio. Et ssim
cumsit in cis etiam uulgus indoctum: uelut doctoꝵis
auctoritate in odiũ nr̃m grauius irritant᷑. existiman ã¬
tib imperitis ea quȩ suis temporib insolite accide.¬
rint ꝑ alia retro tempora accidere nonsolere: eoꝵq
opinionem etiam his qui eam falsam. ẽẽ. nouerunt
ut aduersus nos iusta murmura habere uideantur.
suȩ scientiȩ dissimulationẽ firmantib de libris
quos auctores eoꝵ ad cognoscendam pͣteritorum
temporum historiam memoriȩ mandauer̃ longe
aliter. eẽ. quam putant demonstrandum fuit: et
simul docendum deos falsos quos uel palam cole¬
bant uel occulte ad huc colunt eos eẽ. immundissi¬
mos sp̃s & malignissimos ac fallacissimos doemones.

Expanded text:
prius respondendum putaui eius inimicis, qui terrena gaudia consectantes rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste misericordia potius admonentis Dei quam punientis seueritate patiuntur, religioni increpitnae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderint, per alia retro tempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et malignissimos ac fallacissimos daemones,
Abbreviated transcription (Latin):
mo donec uincerentur qđ difficillime factũ est:
sublimes regnantesq uixerunt.
pocius peregrinam trogum pompeium secutus. non
latine tantum sicut ille. uerumeciam breuiter
scripsit historiam: opus libroꝵ suorũ sic incipit:
Principio: rerum. gentium. nationumq imperiũ
penes reges erat: quos ad fastigiũ huius maiestatis.
non ambitio popularis: sed expectata inter bonos
moderatio ꝓuehebat. Popłi: nullis legib teneban
Arbitia principum.: ꝓlegib erant Fines imperu:

Expanded text:
mo donec uincerentur, quod difficillime factum est, mo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes regnantesque uixerunt. potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibus tenebantur arbitria principum pro legibus erant; fines imperii
Abbreviated transcription (Latin):
deos coluerunt &olim sunt mortui. quod post eoꝵ
mortẽ romanũ tantũ creuit imperium. cum illi
apud inferos causas suas agant: utrum bonas an
malas: ad rem presentẽ non ꝑtinet. Hoc autẽ de
om̃ib intelligendum est: qui ꝑ ipsũ imperiũ qͣmuis
decedentib succedentibq mortalib in longa
spacia ꝓtendatur. paucis dieb uitȩ suȩ cursim
raptimq transierunt: actuũ suoꝵ sarcinas baui.¬
lantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis
beneficia. dcoꝵ adiutorio tribuenda sunt: non
parum adiutisunt illi gladiatores qui seruilis
conditionis uincla ruperunt. fugerunt. euaserunt.
exercitũ magnum & fortissimũ collegerunt. oboe¬
dientes regum suoꝵ consilus & iussis multum
romanȩ celsitudini metuendi. & aliquot romanis
imperatorib insuperabiles multa coeper. pot̾iti
sunt uictoruis plurimis. usi uoluptatib quibus
uoluerunt. qđ suggessit libido fecerunt. postre.¬

Expanded text:
deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aput inferos causas suas agant? utrum bonas an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc autem de omnibus intellegendum est, qui per ipsum imperium quamuis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatores: seruilis condicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postre
Abbreviated transcription (Latin):
ut deinceps pacatiores essent reb humanis: hoc
dico qđ ipsũ romanũ imperiũ iã magnũ multis
gentib subiugatis ceterisq terribile a cerbe
sensit. grauiter timuit. non paruo negocio acu¬
dȩ ingentis cladis oppressum: quando paucissi mu
gladiatores incampania de ludo fugientes. magnũ
exercitum cõparauerunt: tres duces habuer̃. italiã
latissime & crudelissime uastauerunt. Dicant quis
istos ds̃ adiuuerit. ut ex paruo & contẽptibili latror¬
cinio ꝑuenirent ad regnum: tantis iam romanis
u̾irib arcibq metuendũ. An quia nondiufuer̃.
ideo diunitus negabuntur aditi: Quasi uero ipsa
cuius libet hominis uita diuturna est. Isto ergo pac¬
toneminem dii adiuuant ad regnandum. qm̃ sin-¬
guli quiq cito moriuntur: nec beneficium depu.¬
tandum.ẽ. qđ eaciguo tempore inuno quoq homi-¬
ne. ac ꝑhoc singillatim utiq in om̃ib uice uaporis
euanescit: Quid enim interest eorũ qui sub romulo

Expanded text:
ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo
Abbreviated transcription (Latin):
quid sunt regna. nisi magna latrocinia. quia et
latrocinia. quid sunt nisi parua regna : Manus
& ipsa hominum est . Imperio principis regitur.
pacto societatis astringitur: placiti lege preda
duuditur. Hoc malũ suntantũ ꝑditoꝵ hominũ
accessib crescit ut & loca teneat. sedes constituat.
ciuitates occupet. popłos subiuget: euidentius
regninomen assumit. quod ei iã in manifesto c̃fert
non dempta cupiditas: sed addita impunitas.
Eleganter enim & ueraciter: alexandro illi mag.¬
no quidam cõprehensus pirata respondit. Nam
cum idem rex hominẽ interrogasset quid ei uide.¬
retur ut mare haberet infestum: ille libera con¬
tumacia. qđ tibi inquit ut orbem terrarũ. Sed qͥa
id ego exiguo nauigio facio. latro uocor: quia tu
quales romulus congregauerit: qm̃ multum cis
consultum est. ut ex illa uita dato sibi consortio
ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent
quarũ metus cos in maiora facinora ꝓpellebat.

Expanded text:
quid sunt regna nisi magna latrocinia? quia et quid sunt regna nisi magna latrocinia? quia et latrocinia quid sunt nisi parua regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, placiti lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat sedes constituat, ciuitates occupet populos subiuget, euidentius regni nomen adsumit, quod ei iam in manifesto confert non demta cupiditas, sed addita inpunitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum; sed quia id ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia tu quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat,
Abbreviated transcription (Latin):
utile est ut boni longelateq diu regnent. Neque
hoc tam ipsis: quam illis utile est quib regnant
Nam quantum ad ipsos ꝑtinet: pietas & ꝓbitas
eoꝵ quȩ magna dĩ dona sunt sufficit eis ad uerã
felicitatem. qua & ista uita bene agatur. & postea
ꝑcipiatur eterna: In hac ergo terra. regnumbonoꝵ
nontam illis prestatur: quã reb humanis Maloꝵ
uero regnum: magis regnantib nocet. qui suos
animos uastant scelerũ maiore licentia: His autt̃
qui eis seruiendo subdunt᷑: non nocet nisi iniqͥtas
ꝓpria. Nam iustis. quicqͥd maloꝵ abiniquis domi.¬
nis irrogatur. non ẽ. poena criminis: sed examen¬
uirtutis. Proinde: bonus etiam siseruiat liber est
Malus autem. etiamsi regnet seruus est: nec
unius hominis. sed qđ est grauius tot dominoꝵ
quot uitioꝵꝵ. De quib uitis cum ageret scriptura
diuina: aquo enĩ quis inquit deuictus est. huic¬
& seruus addictus est. Remota itaq iusticia.. ẽ

Expanded text:
utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, suffelicitatem, qua et in ista vita bene agatur, et postea percipiatur aeterna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur, quam rebus humanis: malorum vero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos vastant scelerum majore licentia; his autem, qui eis serviendo subduntur, non nocet nisi iniquitas propria. Nam justis quidquid malorum ab iniquis dominis irrogatur, non est poena criminis, sed virtutis examen. Proinde bonus etiam si serviat, liber est: malus autem etiamsi regnet, servus est; nec unius hominis, sed, quod est gravius, tot dominorum quot vitiorum. De quibus vitiis cum ageret Scriptura divina: A quo enim quis, inquit, devictus est, huic servus addictus est
Abbreviated transcription (Latin):
gor cõparetur fragiliter
uctentionis aciem altissonis uocabulis
tituamus homines: Nam singulus
.o. ut insermone una littera: ita quasi
Iest ciuitatis & regni. quantalibet t̾rarũ
anhelantẽ. augentẽ sane his miserus patri¬
Unium suũ in immensũ modũ. atq illis augm̃tis
Cras quoq amarissimas aggerantẽ: mediocrem
uero illum rei familiaris parua atq suecincta sibi
sufficientt̃. carissimum suis. cũ cognatis. uicinis ami¬
cis dulcissima pace gaudentẽ. pietate religiosũ.
benignũ mente. sanum corport. uita parcũ morib
castum. continentia securũ: nescio utrũ quisquã
ita desipiat. ut audeat dubitare quem p̃strat.
Ut ergo in his duob hominib: ita induab familiis.
ita induob popłis. ita induob regnis: regula
secquitur equitatis. Qua iugilantet adhibita:
ist. ira intentio corrigatur. facillune uidebimꝰ ubi¬
n habitet uanitas. & ubi felicitas. Qua ꝓpter siuerus
ds̃ colatur. eiq sacris ueracib & bonis morib seruiat᷑:

Expanded text:
 conparetur fragiliter tundamus intentionis aciem altisonis uocabulis tituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarumanhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum in inmensum modum adque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem uero illum re familiari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quã multos non olant. quã multis ȩdes non
construant. aras non statuant. quas tam̃ paucissi.¬
mis siderum statuendas ẽẽ putauer̃: & singillatĩ
sacrificandum. Sugitur irascuntur qui non sin¬
gillatim colunt᷑. non metuunt paucis placatis

Expanded text:
quam multos non colant, quam multis aedes non quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non metuunt paucis placatis
Abbreviated transcription (Latin):
quid ꝑderent siunum dm̃ colerent prudentiore
cõpendio: Quid enĩ eius contenineret᷑. cũ ipse colere¬
tur: si autẽ metuendum fuit ne pretermisse siue
neglecte partes eius irascerentur. non ergo ut uolua¬
quidam uelut unius animantis hȩc tota uita est
quȩ om̃s continet deos quasi suas uirtutes. uel mẽ¬
bra uł partes: sed suam quȩq pars habet uitam
aceteris separatam. si prȩter alteram irasci altera
potest: & alia placari. alia concitari. Si autẽ dicit᷑
omnes simul. id est totũ ipsũ iouem potusse offen¬
di. si partes eius non etiã singillatĩ minutatunq
colerentur: stulte dicitur. Nulla quippe illarũ
pretermitteret᷑: cum ipse unus qui eas haberet
omnes. colerctur. Nam ut alia omittã quȩ sunt
innumerabilia: cum dicunt omĩa sidera partes
iouis: ẽẽ. & omĩa uiuere. atq rationales anim as
habere. & ideo sine controuersia deos eẽ ñ uident

Expanded text:
quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore conpendio? Quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae siue neglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse sit &. ds cons. prebendo consilia. & dea sentia
sentencias. pirando: ipse dea iuuentas quȩ post pre.¬
ter asi excipiat iuuenilis ȩtatis exordia. ipse sit¬
& fortuna barbata. quȩ adultos barba induat.
Quos honorare noluerunt ut hoc qualecũq numen
saltẽ masculum deum uel abarba barbatũ sicut
a nodis nodotum. uel certe non fortunã: sed qͥa bar.¬
bas habet fortuniũ. nominaret. Ipse in ugatino
deo coniuges iungat. & cũ uirgini uxori zona soluit
ipse inuocetur & dea uirginiensis uocet᷑: ipse sit
motunus uel tutũnus. qui est apud grecos priapus.
si non pudet: hȩc omĩa quȩ dixci & quȩcumq non
dixxi nõn enum om̃ia dicenda arbitratus sũ: hu om̃s
dii deeq sit unus iuppiter. siue sint ut quidam
uolunt omia ista partes eius siue uirtutes erꝰ sicut
cis uidetur quib eum placet ẽẽ. mundi animũ: quȩ
sententia uelut magnoꝵ multumq doctorũ est
Hȩc si ita sunt. qđ quale sit nondum interim quȩro.

Expanded text:
ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est aput Graecos Priapus: si non pudet, haec omnia quae dixi et quaecumque non dixi non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum interim quaero,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant secuture. Nam inco qđ in oboediens motꝰ in
carne animȩ in oboedientis exortus est: ꝓpt̃ quẽ pu¬
denda texcerunt: sensa est mors una inqua deseruit ani-¬
mam ds̃: ea significata est uerb̾ eius. quando dementi

Expanded text:
fuerant secuturae. Nam in eo, quod inoboediens motus in carne animae inoboedientis exortus est, propter quem pudenda texerunt, sensa est mors una, in qua deseruit animam Deus. Ea significata est uerbis eius, quando ti
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uitȩ potius sit indiciũ : Etsi cnũ queximꝰ utrũ semꝑpos¬
sit uiuere: certũ tamen est uiuere om̃e qđ dolit. dolorẽq
omnc̃ nisi inre uiuente eẽ non posse. Necesse. ẽ. ergo ut
uiuat dolens. non t̃ necesse ut occidat dolor: qͥa nec corpo¬
ra ista mortalia & utiq moritura om̃is dolor occidit. et
ut dolor aliqͥs possit occidere illa causa est: qm̃ sic x̃ anima
cõneoca huic corpori. ut sũmis dolorib: cedat atq discedat:
qm̃ & ipsa cõpago mẽbroꝵ atq uitaliũ sic infirma est.
ut eã uim quȩ magnũ uł sũmũ dolorẽ facit ñ ualeat
sustinere: Tunc autẽ tali corpori anima & eo cõnectit᷑ modo.
ut illud iunculũ sicut nulla temporis longitudine soluit᷑.
ita nullo dolore rũpatur aPinde etiã sicaro nunc talis
nulla . c̃. quȩ sensũ doloris ꝑpeti possit mortẽq ñ possit.

Expanded text:
cum uitae potius sit indicium? Etsi enim quaerimus, utrum semper poscum uitae potius sit indicium? Etsi enim quaerimus, utrum semper possit uiuere: certum tamen est uiuere omne quod dolet doloremque omnem nisi in re uiuente esse non posse. Necesse est ergo ut uiuat dolens, non est necesse ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit, et ut dolor aliquis possit occidere. illa causa est, quoniam sic est anima conexa huic corpori, ut summis doloribus cedat adque discedat; quoniam et ipsa conpago membrorum adque uitalium sic infirma est, ut eam uim, quae magnum uel summum dolorem facit, non ualeat sustinere. Tunc autem tali corpori anima et eo conectetur modo, ut illud uinculum, sicut nulla temporis longitudine soluetur, ita nullo dolore rumpatur. Proinde etiamsi caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit mortemque non possit:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuunt: & in illis feruorib sinc dolorib uiliunt. Suȩ
quippẽ naturȩ conuenientib uegetant᷑ illis ñ cruciant᷑
dem̃tis: quasi ñ incredibilius sit uegetari quã cruciari
talib rebus. Mirabile est enĩ dolere inignib & tamen
uiuere: sed mirabilius uiucre in ignib nec dolcre. Si
mus : Nam de corperib qͥs certus ẽ. doemonũ utrũ incis
doleant. quando se affligi magnis cruciatib confitent᷑:
Qđ si respondet᷑ terrenũ corpus solidũ scilicet atq cons¬
picuũ nullũ ec̃. atq ut uno potius nomine id explicem.
nullã cẽ carnẽ quȩ dolere possit moriq ñ possit. qͥd aliud
dicitur nisi qđ sensu corporis homines & experientia colle¬
gerunt: Nullã nãq carnẽ nisi mortalẽ scuint: & hȩc ẽ.
coꝵ tota ratio. ut qđ exꝑti ñ sunt: nequaquã eẽ posse arbi¬
crentur. Nã cuiꝰ rationis est dolerẽ facere mortis argum̃tũ.

Expanded text:
vivunt, et in illis fervoribus sine doloribus vivunt, suae vivunt, et in illis fervoribus sine doloribus vivunt, suae quippe naturae convenientibus vegetantur illis, non cruciantur elementis; quasi non incredibilius sit vegetari, quam cruciari talibus rebus. Mirabile est enim, dolere in ignibus, et tamen vivere: sed mirabilius, vivere in ignibus, nec dolere. Si mus? Nam de corporibus quis certus est daemonum, utrum in eis doleant, quando se affligi magnis cruciatibus confitentur? Quod si respondetur terrenum corpus solidum scilicet adque conspicuum nullum esse, adque ut uno potius nomine id explicem, nullam esse carnem, quae dolere possit morique non possit: quid aliud dicitur, nisi quod sensu corporis homines et experientia collegerunt? Nullam namque carnem nisi mortalem sciunt; et haec est eorum tota ratio, ut, quod experti non sunt, nequaquam esse posse arbitrentur. Nam cuius rationis est dolorem facere mortis argumentum,
Abbreviated transcription (Latin):
erit & cruciabit corpora damnatoꝵ & hominũ & de¬
monũ: solida hominũ. aeria docinonũ: aut tantum
hominũ corpora cũ spiritib. doemones autẽ sp̃s sine
corporib herentes sum̃do poenã. ñ imꝑtiendo uitã cor.
ueritas dixit. Sic autẽ quidã eoꝵ contra qͦs defendimꝰ
cuuitatẽ dĩ iniustũ putant ut ꝓpeccatis quamlibet
magnis paruo scilicet: ꝓpetratis poena quisq damnet᷑

Expanded text:
erit, et cruciabit corpora damnatorum, aut et hominum et daeerit, et cruciabit corpora damnatorum, aut et hominum et daemonum; solida hominum, aerea daemonum; aut tantum hominum corpora cum spiritibus, daemones autem spiritus sine corporibus, haerentes sumendo poenam, non impertiendPECCATOBVM. Sic autem quidam eorum, contra quos defendimus ciuitatem dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnet
Abbreviated transcription (Latin):
hendi ab homine potest: & hoc ipse homo. ẽ. Dicerẽ
quidẽ sic arsuros sine ullo suo corpore sp̃s. sicut arde¬
bat apud inferos diuesille quando dicebat. crucior
in hac flãma: nisi conuenient̃ responderi cernerẽ talẽ
fuisse illã flãmã quales oculi qͦs eleuauit & lazarũ
uidit: qualis lingua cui humorẽ exiguũ desiderauit
infundi. qualis digitus lazari de quo id sibi fieri postu¬
lauit: ubi tam̃ crant sine corporib animȩ. Sic eͥrgo incor¬
poralis & illa flãma qua excarsit. & illa guttula quam
poposcit: qualia sunt etiã uisa dormientiũ. siue in
extasi cernentiũ res in corporales: habentes cam̃ simili.¬
tudinẽ corpoꝵ. Nam & ipse homo cũ spũ ñ corpore
sit intalib uisis: ita sẽ tam̃ tunc similẽ suo corpori uidet.
ut discernere omĩno ñ possit. At uero gehenna qđ ẽtiã
stagnũ ignis & sulphuris dictũ est corporcus ignis

Expanded text:
hendi ab homine potest, et hoc ipse homo est. Dicerem hendi ab homine potest, et hoc ipse homo est. Dicerem quidem : sic arsuros sine ullo suo corpore spiritus, sicut ardebat apud inferos ille dives, quando dicebat : Crucior in hac flamma ; nisi convenienter responderi cernerem, talem fuisse illam flammam, quales oculi quos levavit, et Eleazarum al, Lazarum vidit, qualis lingua, cui humorem exiguum desideravit infundi, qualis digitus Eleazari de quo id sibi fieri postulavit; ubi tamen erant sine corporibus animae. Sic ergo incorporalis et illa flamma qua exarsit, et illa guttula quam poposcit, qualia sunt etiam visa dormientium, sive in exstasi cernentium res incorporales, habentes tamen similitudinem corporum. Nam et ipse homo cum spiritu, non corpore, sit in talibus visis, ita se tamen tunc similem suo corpori videt, ut discernere omnino non possit. At vero gehenna illa, quod etiam stagnum ignis et sulphuris dictum est , corporeus ignis
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ urat. prior uritur: facitq cũ patit᷑. Si autẽ quisquã
nulla habere corpora doemones asseuerat: non est de hac re
aut laborandũ opcrosa inqͥsitione. aut certandũ conten¬
ueris modis etiã sp̃s incorporeos posse poena corporalis
ignis affligi. si sp̃s hominũ etiã ipsi ꝓfecto incorporai
& nunc potuer̃ includi corporalib membris. & tunc po¬
terunt corpoꝵ suoꝵ uinculis in solubilit̾ alligari:
Adherebunt ergo eis nulla sunt corpora sp̃s doemonũ.
immo sp̃s doemones. licet in corporei corporeis ignibus
cruciandi: non ut ignes ipsi quib adherebunt corum
unctura inspirentur. & animalia fiant quȩ constent
spũ & corpore: sed ut dixci miris & ineffabilib modis
adherendo accipientes ab ignib poenã. non dantes
ignib uitã: quia & iste alius modus quo corporib ad¬
herent sp̃s & animalia fiunt. omĩno mirus ẽ. nec cõpre¬

Expanded text:
enim urat, prior uritur, factique quod patitur. Si autem quisquam enim urat, prior uritur, factique quod patitur. Si autem quisquam nulla habere corpora daemones asseverat, non est de hac re aut laborandum operosa inquisitione, aut contenveris modis, etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profecto incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari. Adhaerebunt ergo, si eis nulla sunt corpora, spiritus daemonum, imo spiritus daemones, licet incorporei, corporeis ignibus cruciandi : non ut ignes ipsi, quibus adhaerebunt, eorum junctura inspirentur, et animalia fiant, quae constent spiritu et corpore; sed, ut dixi, miris et ineffabilibus modis adhaerendo, accipientes ex ignibus poenam, non dantes ignibus vitam. Quia et iste alius modus, quo corporibus adhaerent spiritus, et animalia fiunt, omnino mirus est, nec compre
Abbreviated transcription (Latin):
non sit eaperientia: sed ea quȩ tunc erit plena atq
perfecta. ad hoc quoq sciendũ sapientia sola sufficiat.
nunc enĩ ex parte scimꝰ donec ueniat qđ ꝑfectum ẽ : dũ
tamen nullomodo illa corpora talia futura eẽ credamꝰ.¬
ut nullis ab igne afficiant᷑ dolorib Hic occurrit quȩ
rere. si ñerit ignis incorporalis sicut est animi dolor.
sed corporalis tactu noxius ut & possint corpora cru¬
ciari : quomodo in eo erit ctiã poena spirituũ malignoꝵ:
Idem quippe ignis erit supplicio scilicet hominum
attributus & docmonũ dicente xp̃o. discedite ame male-¬
dicti inignẽ ȩternũ qͥ paratus ẽ. diabolo & angłis ciꝰ: nisi
quia sunt quȩdã sua etiã doemonib corpora. sicut doctis
hominib uisũ est existo acre crasso atq humido: cuius
impulsus uento flante sentit᷑. Qđ genus elem̃ti. sinichil
igne ꝑpetiposset: non ureret feruefactus in balncis. Ut

Expanded text:
non sit experientia, sed ea, quae tunc erit plena adque non sit experientia, sed ea, quae tunc erit plena adque pNunc enim ex parte scimus, donec veniat quod perfectum est . Dum tamen nullo modo illa corpora talia futura esse credamurere si non erit ignis incorporalis noxius, sicut est animi dolor, sed corporalis, tactu noxius, ut eo possint corpora cruciari; quomodo in eo erit etiam poena spirituum malignorum? Idem quippe ignis erit supplicio scilicet hominum attributus et daemonum, dicente Christo : Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Nisi quia sunt quaedam sua etiam daemonibus corpora, sicut doctis hominibus visum est, ex isto aere crasso atque humido, cujus impulsus vento flante sentitur. Quod genus elementi si nihil ab igne perpeti posset, non ureret fervefactus in balneis. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
uermẽ: hoc ꝓprie. illud tropice: aut utrũq ꝓprie
corpori: Iã enĩ satis suꝑius disputaui posse animalia
ctiã in ignib uiucre. in ustione sine consũptione. in
dolore sine morte: ꝑ miraculũ om̃ĩ potentissimi crea.¬
toris Eui hoc possibile eẽ qͥ negat: a quo sit quicqͥd
innaturis om̃ib mirat᷑ ignorat. Ipse est enĩ dĩ qͥ omĩa
in hoc mundo magna & parua miracula quȩ cõme.¬
morauimꝰ: & in cõparabilit̃ plura quȩ non cõmemo¬
rauimꝰ fecit: eadẽq ipso mundo uno atq omnino
maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unũ eduob
quisq qđ placet: utrũ & uermẽ ad corpus ꝓprie.
an ad animũ translato acorporalib ad incorporalia
uocabulo existimet ꝑtinere. Quid autẽ hoꝵ uerũ sit.
res ipsa expedicius indicabit. qͣndo erit scientia tanta
scõꝵ ut eis cognoscendarũ illarũ poenarũ necessaria

Expanded text:
uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie corpori. Iam enim satis superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consumtione, in dolore sine morte. per miraculum omnipotentissimi Creatoris; cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus miratur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia in hoc mundo magna et parua miracula, quae commemorauimus, et inconparabiliter plura, quae non commemorauimus, fecit eademque ipso mundo uno adque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum e duobus quisque quod placet, utrum et uermem ad corpus proprie an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia uocabulo existimet pertinere. Quid autem horum uerum sit, res ipsa expeditius indicabit, quando erit scientia tanta sanctorum, ut eis cognoscendarum illarum poenarum necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
credibilius dicit᷑. quia utiq absurdũ est ibi dolorẽ
aut corporis aut animi defuturũ: ego tam̃ facilius esti¬
mo ut ad eorpus dicã utrũq ꝑtinere quã neutrũ:
& ideo tacitũ in illis diuinȩ scripture uerbis animi
dolorẽ. qm̃ consequens cẽ intelligitur etiãsi ñdicat᷑.
ut corpore sic dolente. animꝰ quoq sterili poenitentia
cruciet᷑. Legitur quippe & in ueterib scripturis. Uin¬
dicta carnis impu: ignis & uermis. Potuit breuius dici:
uindicta impii. Cur ergo dictũ est carnis impii. nisi
quia utrũq idest & ignis & uermis poena erit carnis:
Aut si uindictã carnis ꝓpterea dicere uoluit quia hoc
in homine iuindicabit᷑ qđ scđm carnẽ uixerit. ꝓp̃ter
hoc enĩ ueniet in mortẽ scđam quã significauit apłs di¬
cens. si cnĩ seđdm carnẽ uixeritis moriemini: eligat
quisq qđ placet. aut ignẽ tribuere corpori. animo

Expanded text:
credibilius dicitur, quia utique absurdum est ibi dolorem credibilius dicitur, quia utique absurdum est ibi dolorem aut corporis aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neutrum, et ideo tacitum in illis diuinae scripturae uerbis animi dolorem, quoniam consequens esse intellegitur, etiamsi non dicatur, ut corpore sic dolente animus quoque sterili paenitentia crucietur. Legitur quippe et in ueteribus scripturis: Vindicta carnis inpii, ignis et uermis. Potuit breuius dici: Vindicta inpii. Quur ergo dictum est: carnis inpii, nisi quia utrumque, id est et ignis et uermis, poena erit carnis? Aut si uindictam carnis propterea dicere uoluit, quia hoc in homine uindicabitur, quod secundum carnem uixerit propter hoc enim ueniet in mortem secundam, quam significauit apostolus dicens: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini, eligat quisque quod placet, aut ignem tribuere corpori, animo
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ est cͥ luscũ introire in regnũ dĩ. quã duos oculos
habentẽ mitti in gehennã ignis: ubi uermis eoꝵ non
moritur. & ignis ñ eaxtinguit᷑. Non eũ piguit: uno loco
eadẽ uerba ter dicere. Quẽ non terreat ista repetitio
& illius penȩ cõminatio tã uehemens ore diuino.
Utrũq autẽ hoꝵ. ignẽ scilicet atq uermẽ. qͥ uolunt
ad animarũ poenas ñ ad corporis ꝑtinere: dicunt
etiã uri dolore animi sero atq infructuose poeniten¬
tis cos qͥ fuerint a regno dĩ separati: & ideo ignẽ pro
isto dolore urentẽ. non incongruent̾ poni potuisse
contendunt. Unde illud apłi est. Quis scandalizat᷑.¬
& non ego uror: Eundẽ etiã: uermẽ putant intelli¬
gendũ eẽ. Nam seriptũ est inqͥunt. Sicut tinca uesti¬
mentũ. & uermis lignũ: sic meror excruciat cor uiri
Qui uero potnas & animi & corporis in illo supplicio
futuras et̃ non dubitant: igne uri corpꝰ. animũ autẽ
rodi quodã modo uerme meroris affirmant. Qđ & si

Expanded text:
culos habentem mitti in gehennam ignis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etiam uermem putant intellgendum esse. Nam scriptum est, inquiunt: Sicut tinea uestimentum et uermis lignum, sic maeror excruciat cor uiri. Qui uero poenas et animi et corporis in illo supplicio futuras esse non dubitant, igne uri corpus, animum autem rodi quodam modo uerme maeroris adfirmant. Quod etsi
Abbreviated transcription (Latin):
ei fieret qđ & loci sullimitate & operis dignitate p̃¬
mineret: Cur enĩ non aliqͥd melius quã ipsi ioui:
Nanq etiam ioui regnũ nisi felicitas dedit: sitam̃
cum regnaret felix fuit. & potior est felicitas regno
Nemo enum dubitat facile inueniri hominẽ qui se time¬
at fieri regem: nullus autẽ inuenitur quise nolit
esse felicem.: Ipsi autẽ dii si ꝑ auguria uel quolibet
modo eos posse consuli putant. de hac re consulerent᷑.
utrũ uellent felicitati loco cedere. Si forte aliorum

Expanded text:
ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate prei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
quid est hoc quod iã romanum imperiũ longelateq
crescebat. & adhuc nemo felicitatẽ colebat: An ideo
grandius imperiũ quam felicius fuit: Nã quomͦ
ibi eẽt uera felicitas. ubi uera nonerat pictas : Pictas
est enĩ uerax ueri dĩ cultus. non cultus falsoꝵ tot
deorũ: quot doemonior. Sed postea iã indeorũ
numerũ felicitate suscepta: magna belloꝵ cuuliũ
infelicitas est subsecuta: Anforte iuste est indignata
felicitas. quod & tam sero. & non ad honorẽ sed ad
contumeliã potius inuitata est ut cũ ea colerctur
priapus & cloacina. & pauor & pallor & febris.
& cȩtera ñ numina colendoꝵ. sed crimina colentiũ :
Ad extremũ. sicum turba indignissima tanta dea
colenda uisa ẽ. cur non uł illustrius cęteris colebat᷑.
Quis enĩ ferat quod neq inter deus consentientes quos
dicunt in consiliũ iouis adhiberi. nec inter deos quos¬
electos uocant felicitas constituta est ut templũ aliqđ

Expanded text:
quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in deorum numerum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
sero huic tantȩ deȩ post tot romanos principes
ullus ędem constituit: Cur ipse romulus felicẽ
cupiens condere ciuitatẽ non huic tẽplũ potissimũ
struxit. nec ꝓpter aliquid duis ceteris supplicauit.
quando nichil deesset sihȩc adesset: Nam & ipse
nec prius rex nec ut putant postea deus fieret: si
hanc deam ꝓpitiã non haberet. Ut quid ergo consti¬
tuit romanis deos. ianum. iouẽ. martẽ. picũ faunũ.
trberinũ. herculẽ. & si quos alios: ut quid tituscatius
addidit saturnũ. opem. solem. lunã. uulcanũ . lucẽ.
& quoscunq alios ad didit. inter quos etiam deam
cloacinã felicitate neglecta: Vt quid numa tot deos
& tot deas. sine ista : An eam forte intanta turba
uidere non potuit: Hostilius certe rex deos & ipse
nouos pauorẽ atq pallorẽ ꝓpiciandos non introdu¬
ceret: si deam istam nosset aut coleret. Presente
quippe felicitate. om̃is pauor & pallor non ꝓpi¬
ciatus abscederet: sed pulsus aufugeret. Deinde

Expanded text:
sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem cupiens condere ciuitatem non huic templum potissimum struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil deesset, si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Ut quid ergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios? Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
Pico stupefactus miraculo senatus: quadruplicata
pecunia ludos censuit instaurari. Quis non uideat
qui sanum sapit subditos homines malignis de¬
monib aquoꝵ dominatione non liberat nisi grã¬
dĩ ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m ui compulsos eẽ exhibere
talib dus. quȩ recto consilio poterant tͣunc uidi

Expanded text:
o stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non videat, qui sanum sapit, subditos homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi gra Dominum nostrum, vi compulsos esse exhibere talibus diis, quae recto consilio poterant turpi