comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
calcaneũ nudũ meritis: ut is qui insidi¬
at᷑ inuenire ñ possit unde figat dentemt.
⁊ uulnꝰ infligat. Hec ip̃e dictaui. sic meha¬
bens. ut ꝑ notam uobis manũ. agnoscatiᷤᷤ
affectũ. Ex huiꝰ gͦ tenore epłe. potest nimi¬
rũ diligens lector. sacrũ illiꝰ uł ex parte ali¬
qua pectus agnoscere: qͣnta illi in ip̃a sui
ruina corporis tͣnͣquillitas m̃tis. serenitaᷤᷤ
animi. suauitas sp̃c. qͣnta sub fiducie cul¬
hec. animos aliqͣtenꝰ estimare licebat uultꝰ
exangues: singultꝰ graues. crebra suspiria:
anxias cogitationes. Nimirũ cũ thesaurus
tant᷑. ⁊ tam amabilis. adhuc in eoꝵ manibꝰ
ẽẽt:⁊ tam̃ nec spes eẽt diutius retinendi.
nec facultas parit̾ cõmeandi. Nec tam̃ lu¬
gendum eis ullatenꝰ suꝑ illum: qͥ in gau¬
diũ dñi d̃i sui felicit̾ inuitatꝰ. iã iãq intͣ¬
turus erat: s suꝑ se ip̃os. quib erat uita tẽ

Expanded text:
calcaneum nudum meritis, ut is qui insidicalcaneum nudum meritis, ut is qui insidiatur, invenire non possit unde figat dentem, et vulnus infligat. Haec ipse dictavi, sic me habens, ut per notam nobis manum agnoscatis affectum . » Ex hujus ergo tenore epistolae potest nimirum diligens lector sacrum illius vel ex parte aliqua pectus agnoscere, quanta illi in ipsa sui ruina corporis tranquillitas mentis, serenitas animi, suavitas spiritus, quanta sub fiduciae culjus inter haec animos aliquatenus aestimare licebit, vultus exsangues, singultus graves, crebra suspiria, anxias cogitationes. Nimirum cum thesaurus tantus et tam amabilis adhuc in eorum manibus esset: et tamen nec spes esset diutius retinendi, nec facultas pariter commeandi. Nec tamen lugendum eis ullatenus super illum, qui in gaudium Domini Dei sui feliciter invitatus, jam jamque intraturus erat, sed super se ipsos, quibus erat vita tunc
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm oꝑe ⁊ u̾itate. Nodũ aũ egritudinis
eiꝰ siquis nosse desiderat: extat epła sc̃pta
ad arnaldũ bone ualł abbatem. in qͣ sie ait
int̾ cetera. Somnꝰ recessit a me: ne uł bñfi¬
cio sopir sensꝰ dolor unqͣm recedat. Defec¬
tus stomachi fere totũ qd̃ patior ÷: freqͤnt̾
in die ⁊ in nocte exigit confortari modi¬
i admodũ qͣlicumq liquore: nã ad soli¬
dũ omne inexorabilit̾ indignat᷑. Hoc pa¬
rũ qd̾ dignat᷑ admittere. ñ sine gͣui mo¬
lestia sumit: s timet grauiorem si sese
uacuũ omnino dimiserit. Qd si pluscu¬
lũ qͥd int̾dũ admittere acquieseat: id gra¬
uissimũ. Dedes ⁊ crura intumuert̃. q̃mad¬
modũ ydropicis contingere solet. Et in his
omnib. ne qͥd lateat amicũ. de statu ami¬
ci solliciũ. scd̾m int̾iorem hominẽ. ut mi¬
ma. Orate saluatorem: qui ñ uult mortẽ
peccatoris. ut tempestiuũ iam exitũ ñ dif¬
ferat: s custodiat. Curate munire uotis

Expanded text:
 veritate. 83. Modum autem aegritudinis ejus si quis nosse desiderat, exstat epistola scripta ad Arnaldum Bonae-Vallis abbatem, in qua sic ait inter caetera: « Somnus recessit a me, ne vel beneficio sopiti sensus, dolor unquam recedat. Defectus stomachi fere totum quod patior est. Frequenter in die et in nocte exigit confortari, modico admodum qualicumque liquore: nam ad solidum omne inexorabiliter indignatur. Hoc parum quod dignatur admittere, non sine gravi molestia sumit, sed timet graviorem, si sese vacuum omnino dimiserit. Quod si plusculum quid interdum admittere acquiescat, id gravissimum. Pedes et crura intumuerunt, quemadmodum hydropicis contingere solet. Et in his omnibus, ne quid lateat amicum de statu amici sollicitum, secundum interiorem hominem ut mima. Orate Salvatorem, qui non vult mortem peccatoris, ut tempestivum jam exitum non differat, sed custodiat. Curate munire votis
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis fuerit uir: om̃s nouert̃. qͥ eũ
nouerunt. Hic aliqnͣdo cũ de huiꝰmodi.¬
cũ uires religiosis loqueret᷑. licet suo mo¬
re ⁊ solito studio frat̾nas uirtutes dep̾me¬
ret: tandem cũ eis int̾ qͦs tc̃ sermocina¬
bat᷑. nollet ẽẽ. molestꝰ: que in qͥt nescio ñ
dico uob̃. s unum scio ⁊ exꝑtus sũ. mul¬

Expanded text:
veritatis fuerit vir, omnes noverunt qui eum veritatis fuerit vir, omnes noverunt qui eum noverunt. Hic aliquando cum de hujuscemodi viris religiosis loqueretur, licet suo more et solito studio fraternas virtutes deprimeret, tandem cum eis, inter quos tunc sermocinabatur, nollet esse molestus: « Quae, inquit, nescio non dico vobis; sed unum scio et expertus sum, mul
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ obitꝰ. ⁊ diu̾sarũ t̾ͥbulationũ intursus.
Nam ⁊ ꝓ absentiũ fr̃m certis necessitatib.
p̃sentib cica se fratͥb. sepe orationẽ indix̃.
ñ nũqm̃ etiã morientes in locis aliis. ad
ip̃m ꝑ uisionẽ accessisse noscunt᷑. bñ dic¬
tionem eiꝰ ⁊ licenciã postulantes. nimirũ
agente hoc ⁊ obedientia missoꝵ :i caritate
mittentis. Aderat aliqͣndo coram ip̃o. mo¬
nachus quidam fusniacensis continuo ad
suos rediturꝰ. Cumq accepto responso su¬
ꝑ his. ꝓ quib uenerat. iam ab eo egrederet᷑
in sp̃u ⁊ uurtute helye reuocans eum ꝓpħa
di.⁊ nomine fr̃is cuiꝰdam de domo illa p̃¬
misso. de occultis quibidam audientib
ñ nullis mandauit illi ut ea corrigeret.
pectaret.Stupefactꝰ ille cui loquebat᷑: qͥs
hec ei dixerit. inquisiuit. Quisqͥs in qͥt
par pena peccati. Quido fr̃ hominis dei.
maior natu int̾ fres suos. cuiꝰ gͣuitatis ⁊

Expanded text:
tes et obitus, et diversarum tribulationum incursus. tes et obitus, et diversarum tribulationum incursus. Nam et pro absentium fratrum certis necessitatibus, praesentibus circa se fratribus saepe orationem indixit: nonnunquam etiam morientes in locis aliis ad ipsum per visionem accessisse noscuntur, benedictionem ejus et licentiam postulantes, nimirum agente hoc et obedientia missorum, et charitate mittentis. Aderat aliquando coram ipso monachus quidam Fusniacensis, continuo ad suos rediturus. Cumque accepto responso super his pro quibus venerat, jam ab eo egrederetur; in spiritu et virtute Eliae revocans eum Propheta Dei, et nomine fratris cujusdam de domo illa praemisso, de occultis quibusdam, audientibus nonnullis, mandavit illi ut ea corrigeret; roximo exspectaret. Stupefactus ille cui loquebatur, quis hoc ei dixerit, inquisivit. « Quisquis, » ipar poena peccati. » Guido frater hominis Dei, major natu inter fratres suos, cujus gravitatis et
Abbreviated transcription (Latin):
estimarent reges gentiũ. ⁊ p̃sules eccłiarũ.
ciuitates ⁊ regiones. quecũq de domo illa.
⁊ disciplina uiri di meruissent contuber¬
niũ aliqͥd adipisci. Nam usq ad barbaras
nationes. in quib naturał feritas naturã
qͦdã modo exuit humanam. religio hec ꝑ eũ
nus redibat. ⁊ sua eum plenitudo comite¬
bat᷑: ⁊ aliis abeuntib. aliis succedentib in
locũ eoꝵ. numqͣm in dieb eiꝰ sc̃ẽ illiꝰ congre¬
gationis plenitudo minuebat᷑. Iec tam̃
dimittebat suos. quos a se tnͣsmittebat: s
ubicumq ẽẽnt. ip̃e semꝑ pat̾na sollicitudi¬
nȩ erat cum eis. Ad eum enim cotidie. seu le¬
ta. seu tͥstia filioꝵ suoꝵ reũtebant᷑. Sepe etiã
sine om̃i reuelatione carnis ⁊ sangnis ei
diuinitꝰ innotescebat: q̃d circa aliqͦs eoꝵ
longe a se distantes ageret᷑. si qͥd eis ꝓui¬
dendũ. si qͥd in eis emendandũ fuisset. tem¬
ptationes quoq ⁊ excessus eoꝵ. infirmita¬

Expanded text:
reges gentium et praesules Ecclesiarum, civitates et regiones, quaecunque de domo illa et disciplina Viri Dei meruissent contubernium aliquod adipisci. Nam usque ad barbaras nationes, in quibus naturalis feritas naturam quodammodo exuit humanam, Religio haec per enus redibat, et sua eum plenitudo comitabatur; et aliis abeuntibus, aliis succedentibus in locum ipsorum, nunquam in diebus ejus sanctae illius congregationis plenitudo minuebatur. 44. Nec tamen dimittebat suos, quos a se transmittebat: sed ubicunque essent, ipse semper paterna sollicitudine erat cum eis. Ad eum enim quotidie seu laeta, seu tristia filiorum suorum revertebantur. Saepe etiam sine omni relatione carnis et sanguinis ei divinitus innotescebat, quid circa aliquos eorum longe a se distantes ageretur; si quid eis providendum, si quid in eis emendandum fuisset, tentationes quoque et excessus eorum, infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ de suo reditu exhibere: qͣm de pace reddi¬
ta nuntiare leticiam. Sic igit᷑ fumata
pace. uir dĩ ad suos regredit᷑: ⁊ quocũq
rediens uenit. specialit̾ a filiis. cũ ingen¬
ti gͣtulatione suscipit᷑. Neminit idẽ pat̾
illiꝰ temporis. ⁊ oꝑis in sermone suꝑ canti¬
tior oculus e celo respexto. ⁊ uultꝰ tandr s¬
nior desuꝑ arrisit nob̃. Quieuirt lesniu
rabies. finem accepit malicia: ecclia po
recepit. ad nichilũ deductꝰ  in conspem
eiꝰ malignꝰ: qui eam ꝑ hoc fere oe temus¬
Hoc ip̃e de se. qd̃ uiuebat. qd̃ bona agili
fr̃m meritis totum ascribens: ad scudia.
sc̃a reu̾sus. ceptum amplectat᷑ cpythalam
Qm efficacit̾ uero. qͣmꝙ: euident̾ in t̾n
ire. factus fuerit reconciliatio in noctus
pape. suꝑ hec scribentis ad eũ uerba dena¬
strant. Qmͣ firma ait ꝑseuerantiq arla¬
tia causam beati petri.⁊ sc̃e matris tu
mane eccłie. incandescente petri leonis sil

Expanded text:
retur de suo reditu exhibere, quam de pace reddiretur de suo reditu exhibere, quam de pace reddita nuntiare laetitiam. Sic igitur firmata pace Vir Dei ad suos regreditur, et quocumque rediens venit, specialiter a filiis cum ingenti gratulatione suscipitur. Meminit idem Pater illius temporis et operis in sermone super Cantitrum clementior oculus e coelo respexit; et vultus tandem serenior desuper arrisit nobis. Quievit Leonina rabies, finem accepit malitia, Ecclesia pacem recepit, ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, qui eam per hoc fere octeHoc ipse de se quod vivebat, quod bona agebat, fratrum meritis totum adscribens, ad studia sancta reversus, coeptum amplectitur epithalamium. Quam efficaciter vero quamque evidenter in tempore irae facta fuerit reconciliatio, Innocentii papae super hoc scribentis ad eum verba demonstrant. « Quam firma, ait, perseverantique constantia causam beati Petri et sanctae matris tuae episcope, incandescente Petri Leonis schi
Abbreviated transcription (Latin):
ert̃ ꝓ illo: qͣtinus uidelicet oportumꝰ ꝑ ali¬
quã temporis moram paxe innocentio re¬
conciliarent᷑. Qd sine mora. ꝑ manũ serui
sui abbatis xp̃c fecit. Nam ⁊ ille substitutꝰ.
ad eundem uirum di se nocte contulit:⁊ il¬
le nudatũ usuipatis insignib. ad dñi in no¬
centii pedes adduxit. Quo facto. ciuitas gra¬
tulabunda letat᷑. ⁊ innocentio eccłia reddit᷑
romanꝰ połs ut pastorẽ. ⁊ dñm suũ innocẽ¬
tiũ uenerat᷑. Abbas clareuallis in mira re
positis: uix paucis dieb potuit detineri:
qui septem annis ⁊ ultͣ ꝓ resarcienda
eadem scissione sudauerat. Exeuntem ro¬
ma ꝓsequit᷑. deducit clerꝰ. honorat popłs:
uniu̾̃sa nobilitas comitat᷑. Neq enim po¬
terat sine cõmuni merore dimitti: qͥ cole¬
bat᷑ amore cõmuni. Rediens aũ pat̾ sõs ab¬
laboris. Tanta uero exultatione eccłia il¬
lũ gallicana recepit: ut ñ minorem uide¬

Expanded text:
erunt pro illo, quatenus videlicet opportunius per alierunt pro illo, quatenus videlicet opportunius per aliquam temporis moram papae Innocentio reconciliarentur. Quod sine mora per manum servi sui Abbatis Christus effecit. Nam et ille substitutus ad eumdem Virum Dei nocte se contulit, et ille nudatum usurpatis insignibus ad domini Innocentii pedes adduxit. Quo facto civitas gratulabunda laetatur, Innocentio Ecclesia redditur, Romanus populus, ut pastorem et dominum suum Innocentium veneratur. Abbas Clarae-Vallis in mira revpositis, vix paucis diebus potuit detineri, qui septem annis et ultra pro resarcienda eadem scissione sudaverat. Exeuntem Roma prosequitur, deducit clerus, honorat populus, universa nobilitas comitatur. Neque enim poterat sine communi moerore dimitti, qui colebatur amore communi. Rediens autem Pater slaboris. Tanta vero exsultatione Ecclesia illum Gallicana recepit, ut non minorem vide
Abbreviated transcription (Latin):
sis ⁊ cistͤciensis.⁊ p̃monstratensis. aliaq
innumerabiliũ seruoꝵ ⁊ ancillarũ di col¬
legia: necesse: ut sub uno tͣ᷑bine corruãt
cipes: pelagꝰ uorax excipiet. Solus ex p̾nci¬
pib mundi archam petri intͣuit iste ro¬
ger us: ⁊ ceteris omĩb euocatis. solus ip̃e
saluabit᷑. Absit ut totiꝰ mundi religio ꝑe¬
at: ⁊ ambrtio petri. cuiꝰ uita palã ÷ qͣlis
extiterit: regnũ celoꝵ obtineat. Ad hec uer¬
ba tenens manũ petri. eleuauit eũ:⁊ simul
ip̃e surrexit: tutiorẽ inqͥens si mͥ credas
intͣbimꝰ archam. ⁊ sicut iam p̾dem mente
conceꝑat. salutarib illum aggrediens
ut ad urbem rediens. in nocentio pape recõ¬
ciliaret᷑. Solura concione. uenerabilis abbaᷤᷤ
romam reu̾tit᷑. p̃dictum quoq petrũ pi
qͦ diuina clementta petai leonis int̾itu. si¬
nem imponere scismati disposuerat. Eo
mortuo: pars ipsiꝰ papam sibi alterũ statu¬

Expanded text:
sis, et Cisterciensis, et Praemonstratensis, aliaque sis, et Cisterciensis, et Praemonstratensis, aliaque innumerabilia servorum et ancillarum Dei collegia necesse est ut sub uno turbine corruant cipes pelagus vorax excipiet! Solus ex principibus mundi arcam Petri intravit iste Rogerius, et caeteris omnibus enecatis solus ipse salvabitur! Absit ut totius mundi religio pereat; et ambitio Petri, cujus vita palam est qualis exstiterit, regnum coelorum obtineat. » Ad haec verba tenens manum Petri, elevavit eum, et simul ipse surrexit: « Tutiorem, inquiens, si mihi credas, intrabimus arcam. » Et sicut jam pridem mente conceperat, salutaribus illum aggrediens ut ad Urbem rediens Innocentio papae reconciliaretur. Soluta concione venerabilis Abbas Romam revertitur, praedictum quoque Pequo divina clementia Petri Leonis interitu finem imponere schismati disposuerat . Eo tempore pars ipsius Papam sibi alterum statu
Abbreviated transcription (Latin):
aũ cogit nos caritas eloqui. qͥa tunicam
dñi quã in tempore passionis nec ethnicꝰ
p̃sumpsit scindere. nec iudeus: factore hoc
dño. petrꝰ leonis lacerat ⁊ disrumpit. Una
fider. unꝰ dñs: unum haptisma. Nos neq
dios dños. nec geminam fidem: nec duo
baptismata nouimꝰ. Ut ab antiqͥs ordiar:
una archa tempore diluuii fuit. In hac
octo anime. ceteris omib ꝑeuntib eua se¬
runt: ⁊ qͦtq̃t extra archam inuenti st̃. ꝑie¬
rt̃. Archam hanc typum habere ecclie. ne¬
mo ẽ. q̃ ambigat. Archa alia. nuꝑ fabrica
ta÷. Et cum sint due: alt̾am necesse. ẽ. ẽẽ.
alterã uero in ꝓfundũ dimergi. Archa ꝙͣ
regit petrꝰ si ex deo ÷ necesse ÷ ut archã qͦm
regit innocentiꝰ obruat᷑. Pibit gͦ orientał
eccłia. ꝑibit occidens totus: pibit frantia.
pibit germania: hyberi ⁊ angli. ⁊ barbara
regna in ꝓfundũ pelagi dim̃gent᷑. Religi¬
o eamaldrensis ⁊ cartusiensis ⁊ cluniacen¬

Expanded text:
autem cogit nos charitas eloqui, quia tunicam autem cogit nos charitas eloqui, quia tunicam Domini, quam in tempore passionis nec ethnicus praesumpsit scindere, nec Judaeus, fautore hoc domino, Petrus Leonis lacerat et dirumpit. Una est fides, unus Dominus, unum Baptisma . Nos neque duos dominos, nec geminam fidem, nec duo baptismata novimus. Ut ab antiquis ordiar, una arca tempore diluvii fuit: in hac octo animae caeteris omnibus pereuntibus evaserunt, et quotquot extra arcam inventi sunt, perierunt. Arcam hanc typum habere Ecclesiae nemo est qui ambigat. Arca alia nuper fabricata est; et cum sint duae, alteram necesse est esse adulteram; et in profundum demergi. Arca, quam regit Petrus, si ex Deo eregit Innocentius, obruatur. Peribit ergo orientalis Ecclesia, peribit Occidens totus: peribit Francia, peribit Germania: Iberi et Angli, et barbara regna in profundum pelagi demergentur. Religio Camaldulensis, et Carthusiensis, et Cluniacen
Abbreviated transcription (Latin):
des red ⁊ tideli seruo eius. qͥa ñ nr̃is uiribꝰ
s eiꝰ fidei collata hec uictoria ℥. iterũq in¬
liluns equo hostes insequebat᷑. Post finem
olii uit di a uillula ad quam declinaue¬
rat uenit salernũ: uenit ⁊ petrꝰ pisanꝰ. Ita¬
q stiꝑata militib curia: rex utramq par.¬
tem accersiri. ⁊ de cause sue rationib eloqͥ
iubet. Prior itaq petrꝰ electionẽ petri leo¬
nis dñi sui canonicam ꝓbare contendit:
⁊ u̾ba sua multis legum ⁊ canonũ assertio¬
nib munire laborat. At uero uirdĩ ñ in
sermone s in uirtute regnũ dĩ ẽẽ intelli¬
gens: scio inqͥt petre uirũ te sapientẽ ⁊ lit¬
teratũ ẽẽ:⁊ utinã sanior pars.⁊ honestiora
te occupassent negotia. Utinam de patronũ
iausa iustior obtineret. sine dubio enim¬
rationabilia te alligantẽ. nulla posser im¬
pedire facundia. Et nos quidẽ tamoͣm in¬
docti. ⁊ minꝰ eloquentes: si causa fidei ñ ur¬
geret. institutum silentiũ teneremꝰ. Nc̃

Expanded text:
Deo et fideli servo ejus, quia non nostris viribus, sed ejus fidei collata haec victoria est; » iterumque insiliens equo hostes insequebatur. 61. Post finem praelii Vir Dei a villula ad quam declinaverat, venit Salernum; venit et Petrus Pisanus. Itaque stipata militibus curia Rex utramque partem accersiri, et de causae suae rationibus eloqui jubet. Prior itaque Petrus electionem Petri Leonis domini sui canonicam probare contendit, et verba sua multis legum et canonum assertionibus munire laborat. At vero Vir Dei non in sermone, sed in virtute regnum Dei esse intelligens: « Scio, inquit, Petre, virum te sapientem et litteratum esse: et utinam sanior pars et honestiora te occupassent negotia; utinam te patronum causa justior obtineret: sine dubio enimrationabilia te allegantem nulla posset impedire facundia. Et nos quidem, tanquam indocti et minus eloquentes, si causa fidei non urgeret, institutum silentium teneremus. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
chus factꝰ: patrem scm̃ aliqͣndo deuorilli¬
me uisitauit. Rediturꝰ aũ lacrimabiliet
querebat᷑: qd̾ ñ ẽẽt eum ultͣ uisur̾. Cm ur
dei. ne timeas ait: adhuc sine dubio me
uidebis. Huiꝰ igrt᷑ effectsi ꝓmissionis du¬
tissimꝰ ille huillelmꝰ expectans: ip̃a noc
qua ex hacuita discessit in monasten
granolis silue apparentem sibi uidem
gante quo irent: ueni mecũ usq adia¬
dices lybani montis. Quo cũ ꝑuenislent
dixit ad eum. Tu manebis hic: ego aũ al¬
cendam ad montẽ. Int̾rogatꝰ qua de cau¬
sa uellet ascendere: discere uolo in quis.
Miratꝰ ille: q̃d ait uis discere pat̾: qus
nulli hodie in scientia credimꝰ ẽe seb
ueri cognitio: sursum scientie plenind
sursũ ÷ uera noticia ueritatis. Et in he
u̾bo dimittens eũ: in montem altisli¬
mũ subiit coram illo. Cumq in tuerer᷑

Expanded text:
ndo devotissime visitavit. Rediturus autem lacrymabiliter querebatur, quod non esset eum ultra visurus. Cui Vir Dei: « Ne timeas, ait, adhuc sine dubio me videbis. » Hujus ergo effectum promissionis devotissimus ille Guillelmus expectans, ipsa nocte cum ex hac vita decessit, in monasterio Grandis-Silvae apparentem sibi videregante quo irent: « Veni mecum, ait, usque ad radices Libani montis. » Quo cum pervenissent, dixit ad eum: « Tu manebis hic; ego autem ascendam ad montem. » Interrogatus qua de causa vellet ascendere: « Discere volo, » inquit. Miratus ille: « Quid, ait, vis discere, pater, quem nulli hodie in scientia credimus esse severi cognitio; sursum scientiae plenitudo, sursum est vera notitia veritatis. » et in hoc verbo dimittens eum, in montem altissimum subiit coram illo. Cumque intueretur
Abbreviated transcription (Latin):
bellum idem rogerꝰ rex innumerabile :¬
ercitũ: adũsus ragnulfum ducẽ. Can
adueniens: regem in castris positũ ine¬
nisset. ut pote qui iam armatas. ꝓdiit¬
rat acies. ꝑ multos dies ne cõmitterem
impediuit: denuntians regi. qͥa si ii¬
flictũ mieris. uictꝰ ⁊ confusus abibis
Nouissime uero cũ eiꝰdem regis plu¬
mũ creuisset ȩxercitꝰ. ignorans esd̃ q̃ l
pmisit. At ille ducem ragnultũ ⁊ catholi¬
ioscien ũbis potentib adbortatꝰ. sicirt
o figam. sic illis uictoriam pollieit᷑ est
tuumphũ. Subito itaq uiso duce ⁊ au¬
diter obiuam ꝓcedente. rex t̾rtus fugio:
atusum ꝙ exercitum prede ⁊ cedib exposu¬
Et ⁊ instaret orationi: repente fugientiũ
insequentiũ clamor audrõ. Si quidẽ ꝑ
euindem locũ fugientem regis exercitũ rag¬
nultus ditx ꝑsequebat᷑. Egressus itaq fr̃
qͥdam ex his qui cũ abbate erant. uni ex mi¬
litib ecutrit. ⁊ qͥd accidisset int̾rogabat.

Expanded text:
bellum idem Rogerius rex innumerabilem ebellum idem Rogerius rex innumerabilem exercitum adversus Rannulfum ducem. Cum bbas sanctus adveniens Regem in castris positum invenisset, utpote qui jam armatas produxerat acies, per multos dies ne committerent, impedivit, denuntians Regi: « Quia si conflictum inieris, victus et confusus abibis. » Novissime vero cum ejusdem regis plurimum crevisset exercitus, ignorans quod non tempsit. At ille ducem Rannulfum et Catholicorum aciem verbis potentibus adhortatus, sicut Regi fugam, sic illis victoriam pollicitus est et triumphum. Subito itaque viso Duce audacter obviam procedente Rex territus fugit, effusumque exercitum praedae et caedibus exposuet instaret orationi, repente fugientium et insequentium clamor auditur: siquidem per eumdem locum fugientem Regis exercitum Ranulfus dux persequebatur. Egressus itaque frater quidam ex his qui cum Abbate erant, uni ex militibus occurrit, et quid accidisset, interrogabat.
Abbreviated transcription (Latin):
rie nu t̾ebat: ñ paciens delieatiores assu¬
escere cibos. s grossiorib ⁊ cõmunib pas¬
cens: ⁊ sic eo x̃parans ⁊ instituens. dño
diti aͥ ꝓ forib dom̃ astabant. uidentes qd̾
artiuitatis sue. germanꝰ illiꝰ a quo custo¬
diedat᷑: uidensq eum ad eccłiam ꝓperantẽ:
carde inqͥt gerarde uenisti. Expauescente
gerardo: festina ait. ad huc suꝑest quod
qudias. Oculi quixpe eiꝰ tenebant᷑. nec ꝓriͦ¬
audias  snti ligebait. Demu ad altioie
gradꝰ eccłie cũ adhuc compeditũ data ma¬
ni gerardũ subleuasset: introeunte illo
ecłiam. tc̃ pͥmũ qͥd ageret᷑ agnouit. ⁊ co¬
natꝰ eũ retinere: ñ poturt. Hoc modo ge¬
rardꝰ a captiuitate amoris scłi huiꝰ ⁊ cap¬
uouerat. fidelit̾ exoluit. In quo potissimũ
notũ. fecit dñs. a qͣnta ꝑfectione sc̃e con¬
usationis grãm. iste dei famulꝰ beruardꝰ¬
cpit. qui in eiꝰ sp̃u qͥ fecit que futura st̃

Expanded text:
riae nutriebat, non patiens delicatioribus assuriae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere cibis, sed grossioribus et communibus pascenqui pro foribus domus astabant, videntes quod captivitatis suae, germanus illius 1240 a quo custodiebatur, vidensque ad ecclesiam properantem, « Tarde, inquit, Girarde, venisti. » Expavescente Girardo, « Festina, ait: adhuc superest quod audias. » Oculi quippe ejus tenebantur, nec prur intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Gerardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum retinere non potuit. Hoc modo Gerardus a captivitate amoris saeculi hujus, et capvoverat fideliter exsolvit. In quo potissimum notum fecit Dominus, a quanta perfectione sanctae conversationis gratiam iste Dei famulus ceperit, qui in ejus spiritu, qui fecit quae futura sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
partib. fontanis oppido paiͥl li
gelicam namq scđm instituta p̃cursoris
dñi miliciam agens: neminẽ concucie¬
bat. nemini faciebat calumpniã: contentꝰ
bundabat. Sic consilio ⁊ armis. seruiebatũ¬
poralib dñis sins: ut etiam dño deo suo
ñ negligeret reddere qd̾ debebat. Mater eus
alaidis. ex castro cui nom̃ mons barrus: ⁊ ipͥ
in ordine suo aplicara regulam tenens.
subdita uiro: sub eo scdm timorẽ di domũ
lios enutriens in omni disciplina. Sept̃
qͥppe liberos genuit. ñ tam uiro suo. qͣm
d̾o. sex mares. feminã unam: mares om̃s
monachos futuros. feminam sc̃i monia¬
lem. Deo namq: ut dictũ ÷. ñ scł̃o generau̾.
singulos mox ut parcu eiliderat: ip̃a mani¬
b ꝓpriis dño offerebat. Opt̾ qd̾ etiã alie¬
nis uberib nutriendos cõmittere illusts
femina refugiebat: qͣsi cũ lacte mat̾no.
mat̾ni quodam modo boni in fundens eis
naturã. Cũ aũ creuissent. qͣm dui sub
manu eius erant. heremo magis qͣm cu¬

Expanded text:
partibus, Fontanis oppido patris sugelicam namque, secundum instituta Praecursoris Domini, militiam agens, neminem concutiebat, nemini faciebat calumniam, contentus ne opus bonum abundabat. Sic consilio et armis serviebat temporalibus dominis suis, ut etiam Domino Deo suo non negligeret reddere quod debebat. Mater ejus Alaidis ex castro cui 1236 nomen Mons-Barrus, et ipsa in ordine suo apostolicam regulam tenens, subdita viro , sub eo secundum timorem Dei domum ens, filios enutriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit, non tam viro suo quam Deo; sex mares, feminam unam; mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustfemina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam cu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ hominũ u̾bo ⁊ exemplo traxit de scł̃o: ã
solũ ad conũsionẽ. s ad ꝑfectionẽ. Qnͣtis
ex eis ꝑ totũ xpĩanũ orbem. constitui d¬
mos seu ciuitates refugii: Quicũq enmn
peccauert̃ ad mortem. ⁊ et̃ne mortis rei uii¬
dicandi fuerant. remini scent᷑ ⁊ conũntnt᷑
eis. S ⁊ que bona innumeris hominib sn
om̃ib ꝓponebat᷑ imitanda: frugalis comi¬
nentie exemplo carere ñ deburt. In quo le¬
uus di ⁊ si nimietate forsitan excessir pi
certe mentib ñ de nimietate. s de ferusu
exremplũ reliquit. Sane ñ confundebat: ⁊
hoc accusare se ip̃m. ut pote qui uerebam
omĩa oꝑa sua: arguens se. qd̾ seruitio di
⁊ fr̃m suoꝵ abstulit corpꝰ suũ: dũ in i¬
disereto feruore imbecille illud reddidu
ac pene inutile. Infirmꝰ tam̃. in oꝑe di p¬
tens factus÷. Hirtꝰ namq d̃i uehement
in infirmitate eiꝰ refulgens. dignioren

Expanded text:
rum hominum verbo et exemplo traxit de saeculo, non rum hominum verbo et exemplo traxit de saeculo, non solum ad conversionem, sed ad perfectionem! Quantas ex eis per totum christianum orbem constituit domos, ceu civitates refugii! Quicunque enim peccaverunt ad mortem, et aeternae mortis rei judicandi fuerant, reminiscuntur, et convertuntur eis. Sed et quae bona innumeris hominibus siomnibus proponebatur imitanda, frugalis continentiae exemplo carere non debuit. In quo Servus Dei etsi nimietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum reliquit. Sane non confundebatur ex hoc accusare seipsum, utpote qui 1249 verebatur omnia opera sua, arguens se quod servitio Dei et fratrum suorum abstulerit corpus suum, dum indiscreto fervore imbecille illud reddidit ac pene inutile. 34. Infirmus tamen, in opere Dei potens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refulgens, digniorem
Abbreviated transcription (Latin):
si se solitudo offerret. ea utebat᷑: sin aũ ub¬
cumq seu apud se. seu in tͦba ẽẽt solitudi¬
nẽ cordis. ip̃e sibi efficiens. ubiq soluᷤᷤ erat.
Canonicas aũ scripturas simplicit̾ ac se¬
riatim libentiꝰ ac sepiꝰ legebat: nec ulliᷤ ma¬
gis qͣm ip̃arũ u̾bis eas intelligere se di¬
cebat ⁊ quicqͥd in eis diuine sibi elucebat
ueritatis aut uirtutis: in pͥme se originiᷤ
fonte. magis qͣm̃ in de cͣrentib riuis expo¬
sitionũ. saꝑe testabat᷑. S cõs tam̃ ⁊ orthodex¬
os earũ expositores humilit̾ legens. neqͣqͣm
sensib eoꝵ suos sens eqͣbat. s subiciebat
formandor: ⁊ uestigiis eoꝵ fidelit̾ inherens.
sepe de fonte. unde illi hauserant.⁊ ip̃i bi¬
hominis illi. tot tantaq confundere fortia
ualitudinis. tanta aliqͣndo fecit. qͣnta¬
iste moribundꝰ ⁊ languid̾ ad bonorẽ di ⁊
sc̃e eccłie utilitatẽ: O qͣntũ post ea nume¬

Expanded text:
si se solitudo offerret, ea utebatur; sin autem, ubsi se solitudo offerret, ea utebatur; sin autem, ubicunque seu apud se, seu in turba esset, solitudinem cordis ipse sibi efficiens, ubique solus erat. Canonicas autem Scripturas simpliciter ac seriatim libentius ac saepius legebat; nec ullis magis quam ipsarum verbis eas intelligere se dicebat, et quidquid in eis divinae sibi elucebat veritatis aut virtutis, in primae sibi originis fonte magis, quam in decurrentibus expositionum rivis sapere testabatur. Sanctos tamen et orthodoxos earum expositores humiliter legens, nequaquam sensibus eorum suos sensus aequabat, sed subjiciebat formandos: et vestigiis eorum fideliter inhaerens, saepe de fonte, unde illi hauserant. et ipse bihominis illius tot tantaque confundere fortia valetudinis, tanta aliquando fecit, qiste moribundus et languidus, ad honorem Dei et sanctae Ecclesiae utilitatem? O quantum postea nume
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. is qui tantam in contemplatione
rerũ spiritaliũ. ac diuinarũ acceꝑat gr̃am.
circa talia ñ solum occupari patiebat᷑. s
⁊ plurimũ delectabat᷑. S mortificata ut
lictũ÷ sensualitate. ip̃e p̾uilegio maioris
gr̃e. in uirtute sp̃c. simul ⁊ totus qͦdã modo
exteriꝰ laborabat. ⁊ totꝰ interiꝰ dõ uacabat:
in altero pascens conscientiã: in altero de¬
uotionẽ. Laboris gͦ tempore. ⁊ int᷑ orabat.
seu meditabat᷑ absq int̾missione ext̾ioris
laboris: ⁊ exteriꝰ laboralat. absq iactura in¬
terioris suauitatis. Nam qͥcqͥd in scriptu¬
ris sp̃ualit̾ sentiebat. maxime in siluis ⁊ ĩ
agris meditando. ⁊ orando se accepisse con¬
fitebat᷑: ⁊ in hoc nullos aliqͣndo se magistrsᷤᷤ
habuisse. nisi quertꝰ ⁊ fagos. ioco illo suo gͣci¬
oso int̾ amicos dicere solebat. Feriatꝰ aũ a
labore uł oꝑe extiori: iugit̾ aut orabat:
aut legebat: a ut meditabat᷑. Ad orandũ.

Expanded text:
modum is qui tantam in contemplatione modum is qui tantam in contemplatione rerum spiritualium ac divinarum acceperat gratiam, circa talia non solum occupari patiebatur, sed et plurimum delectabatur. Sed et mortificata, ut dictum est, sensualitate, ipse privilegio majoris gratiae in virtute spiritus simul et totus quodammodo exterius laborabat, et totus interius Deo vacabat: in altero pascens conscientiam; in altero, devotionem. 32. Laboris ergo tempore et intus orabat, seu meditabatur absque intermissione exterioris laboris, et exterius laborabat absque jactura interioris suavitatis. Nam quidquid in Scripturis spiritualiter sentiebat, maxime in silvis et in agris meditando et orando se accepisse confitebatur: et in hoc nullos aliquando se magistros habuisse, nisi quercus et fagos joco illo suo gratioso inter amicos dicere solebat. Feriatus autem a labore vel opere exteriori, jugiter aut orabat, aut legebat, aut meditabatur. Ad orandum
Abbreviated transcription (Latin):
consolationis gr̃a. siue discipline clau¬
stralis. aut certa necessitate. conuentur
ab initio sp̃u ualidꝰ. corpore infirmꝰ: nil
tam̃ indulgentie circa corporis quietem
seu refectionẽ: nil remissionis de cõmunt
labore. uł oꝑe fieri sibi aliqͣndo acqͥescens.
Ceteros namq sc̃os arbitͣbat᷑ ⁊ ꝑfectos: se
uero sicut nouitiũ. ⁊ incipientẽ. neqͣqͣm
emeritoꝵ ꝑfectoꝵq indulgentiis ⁊ remiᷤ
sionib indigere. s feruore nouitio. ⁊ or¬
dinis districtione. ⁊ rigore discipline ꝓ
ter qd̾ cõmunis uite. seu conũsationis
feruentissimꝰ emulator. cũ opꝰ aliqd̾ ma¬
nuũ actitarent fr̃s. qd̾ seu minor usus
ei. seu impicia denegabat: fodiendo. seu
ligna cedendo. ⁊ ppriis humeris deportan¬
do. uł quib libet eque laboriosis laboribꝰ
illud redimebat. Ubi uero uires deficiebãt:
ad uilioia queq oꝑa confugiens. laborẽ
humilitate recompensabat. Et mirũ in

Expanded text:
consolationis gratia, sive disciplinae clauconsolationis gratia, sive disciplinae claustralis, aut certa necessitate conventui euit ab initio spiritu validus, corpore infirmus; nil tamen indulgentiae circa corporis quietem seu refectionem, nil remissionis de communi labore vel opere fieri sibi aliquando acquiescens. Caeteros namque sanctos arbitrabatur et perfectos; se vero sicut novitium et incipientem nequaquam emeritorum perfectorumque indOrdinis districtione, et rigore disciplinae. Propter quod communis vitae seu conversationis ferventissimus aemulator, cum opus aliquod manuum actitarent fratres, quod seu minor usus ei, seu imperitia denegabat; fodiendo, seu ligna caedendo, et propriis humeris deportando, vel quibuslibet aeque laboriosis laboribus illud redimebat. Ubi vero vires deficiebant, ad viliora quaeque opera confugiens, laborem humilitate recompensabat. Et mirum in
Abbreviated transcription (Latin):
is sorbiciunculis erat. Cetera uł eiꝰ in fir¬
mitas si recipiebat: uł parsymonie studi¬
o ip̃e recusabat. Uino siquidẽ utebat᷑. raro
⁊ nimis modiço: cum magis aqͣm ⁊ infir¬
mitati sue ⁊ appetitui competere testaret᷑.
uidebant eũ ⁊ conu̾sationẽ eiꝰ medici. mi¬
rabant᷑: tantamq uim eũ in se ip̃o cau¬
sabant᷑ inferte nature: ac si agnꝰ ad ara¬
trũ alligatꝰ. arare cogeret᷑. Nam cũ crebra
illa ex corruptione stomachi. pos eiꝰ incli¬
geste cruditatis eruptio. inciꝑet aliis ẽẽ
molestior. maxime aũ in choro psallen¬
tiũ: ñ tam̃ illeo collectas fratrũ deseruit:
s uixta locũ stationis sue ꝓcurato. ac de¬
fosso in t̾ra receptaculo. doloris illiꝰ sic ali¬
qͣmdiu ꝓut potuit necessitatẽ illam tnͣsẽ¬
git. At ubi ne hoc quidem ꝑmisit intole¬
rantia rei. tũ demũ collectas deserere:⁊ se¬
orsũ secũ habitare compulsꝰ ÷. nisi qͣntũ

Expanded text:
is sorbitiunculis erat. Caetera vel ejus infiris sorbitiunculis erat. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebat, vel parcimoniae studio ipse recusabat. Vino si quando utebatur, raro et nimis modico, cum magis aquam et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Videbant eum, et conversationem ejus medici mirabantur, tantamque vim eum in seipsabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae procurato ac effosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam transegit. At ubi ne hoc quidem rantia rei, tunc demum 1248 collectas deserere, et seorsum secum habitare compulsus est, nisi quantum
Abbreviated transcription (Latin):
re uix posset. Orabat stans die noctuq.
dones genua eiꝰ infirmata a ieumnio. ⁊ pedeᷤᷤ
eꝰ a labore inflati. corpꝰ sustinere ñ possẽt.
Nulto tempore ⁊ qͣm diu occultũ ẽẽ potu¬
it cilitio ad carnẽ usus÷: ubi uero sciri
contigit: illud abiciens. ad cõmunia se
conũtit. Sũmũ enim erat ei studium
figere admirationẽ:⁊ tanqͣm unũ sese
agere ceteroꝵ. At ꝑsequebat᷑ gła fugitã¬
tẽ: sicut e regione captantes eã. fiigere
consueuit. Pu̾ bium illd̾ in ore ei
frequent̾. semꝑ in corde: qͥ hoc facit qͣd
tiutu uitam regulamq cõmunẽ ampliꝰ
enulabat᷑. nil in suis actib p̾ferens ob¬
seruantie singularis. In ip̃is tam̃ com¬
munib erat illi singularis puritas. ⁊ de¬
uotio ñ cõmunis. Cib eiꝰ cũ pane lac.
utł aqua deroctionis leguminũ. uł pul
tes qͣles infantib fieri solent: aliqͣndo bue¬
cella panis in aqͣ penitꝰ emolliti. cũ exigu¬

Expanded text:
re, vix posset. 29. Orabat stans die noctuque, re, vix posset. 29. Orabat stans die noctuque, donec genua ejus infirmata a jejunio, et pedes ejus a labore inflati, corpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus-est: ubi vero sciri contigit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. Summum enim erat ei studium fugere admirationem, et tanquam unum sese agere caeterorum. At persequebatur gloria fugitantem; sicut e regione captantes eam, fugere consuevit. Proverbium illud in ore ei frequenter, semper erat in corde: « Qui hoc facit quod tuitu vitam regulamque communem amplius aemulabatur, nil in suis actibus praeferens observantiae singularis. In ipsis tamen communibus erat illi singularis puritas, et devotio non communis. 30. Cibus ejus cum pane lac vel aqua decoctionis leguminum, vel tes, quales infantibus fieri solent; aliquando buccella panis in aqua penitus emolliti cum exigu
Abbreviated transcription (Latin):
incidentes. natura enim eiꝰ. cũ tenere ni.¬
mis semꝑ ⁊ delicate complexionis fuisset.
ieiunĩs multis ⁊ uigiliis. fiigore ⁊ labo¬
re duriorib ⁊ continius exercitiis atiͥta.
corrupto stomacho. crudũ continuo ꝑ os
qd ingerebat᷑ teiciebat. Qͦ si qͥd natura¬
li decoctione digestũ tͣnsfundebat᷑ ad in¬
feriora. ibi nichilominꝰ partib illis corpo¬
ns ñ minorib infirmitatũ in comodis
obsessis. ñ nisi cum gͣui torm̃to egredieba¬
t᷑.Siqͥd aũ residusi ẽẽt: ipma erat alim̃tũ
qͣlecumq corporis eiꝰ. ñ tam ad uitam su¬
stentandam: qͣm ad differendã mortem.
demꝑ aũ post cibũ qͣntũ comedisset qͣsi
pensare solebat: si qͣndo uł ad modicum.
mensuram solitam excessisse se dep̃hendis¬
set: ñ impune patiebat᷑. S ⁊ usus parsy¬
monie sic ei u̾sus fuerat in naturã: ut¬
⁊ si aliqͣndo corporalis sibi cuiꝰ li bet refec¬
tionis. plus aliqͥd solito uellet indulge¬

Expanded text:
incidentes. Natura enim ejus cum tenerae nimis semper et delicatae complexionis fuisset, jejuniis multis et vigiliis, frigore et labore, durioribus et continuis exercitiis attrita, corrupto stomacho, crudum continuo per os quod ingerebatur rejiciebat. Quod si quiddam naturali decoctione digestum transfundebatur ad inferiora, ibi nihilominus partibus illis corporis non minoribus infirmitatum incommodis obsessis, nonnisi cum gravi tormento egrediebatur. Si quid autem residuum erat, ipsum erat alimentum qualecunque corporis ejus, non tam ad vitam sustentandam, quam ad differendam mortem. Semper autem post cibum quantum comedisset, quasi pensare solebat: si quando vel ad modicum mensuram solitam excessisse se deprehendisset, non impune patiebatur. Sed et usus parcimoniae sic ei versus fuerat in naturam, ut si aliquando corporalis sibi cujuslibet refectionis plus aliquid solito vellet indulge
Abbreviated transcription (Latin):
diis eiꝰ sc̃i desiderii. ⁊ sc̃e humilitatis con¬
flictꝰ. Modo enim se ip̃m deiciens fatebat̃
inolignũ. ꝑ quem fructꝰ aliquis ꝓuenint
modo oblitꝰ sui. estuabat flagͣntissimo at¬
dore. ita ut nullam sibi. nisi ex multon
salute consolatiorem posse admitt̾e uil¬
ret᷑. Sane fiduciam caritas pariebat: s i¬
andem castigabat humilitas Contign
aliqͣndo. pactis uigiliis. ut egressus foras
⁊ loca uicina circuens oraret ad dñra: qͣl¬
nus acceptũ haberet obsequiũ suũ. ⁊ fta

Expanded text:
diis ejus sancti desiderii et sanctae humilitatis condiis ejus sancti desiderii et sanctae humilitatis conflictus. Modo enim seipsum dejiciens, fatebatur indignum, per quem fructus aliquis proveniret: modo oblitus sui aestuabat flagrantissimo ardore, ita ut nullam sibi nisi ex multorum salute consolationem posse admittere videretur. Sane fiduciam charitas pariebat, sed eamdem castigabat humilitas. 19. Contigit aliquando peractis vigiliis, ut egressus foras, et loca vicina circuiens, oraret ad Dominum, quatenus acceptum haberet obsequium suum et fra
Abbreviated transcription (Latin):
ligonensi. ñ longe. a fiuuio alba. artis
spelunca latronum: que absintialiᷤ ual¬
lis antiquitꝰ dicebat᷑. Ibi gͦ in loco horro¬
ris. ⁊ uaste solitudinis. consedert uir illi
uirtutis: facturi de spelunca latronũ. tem¬
plũ di. ⁊ domũ orationis. Ubi simpliccer
aliqͣnto tempore do seruierunt. in paupta¬
te sp̃c in fame ⁊ siti. in frigore ⁊ nuditat
in uigiliis multis. Pulmentaria sepius
ex folus fagi conficiebant. Pamis ex orda
giosus uir quidam. appositũ sibi in bal¬
ꝑicio. ubertim plorans. clam asporta u̾t
qͣsi ꝓ mitaculo omĩb ostendendũ: qd̾i
de uiuerent homines. ⁊ tales hoĩes. At ui¬
rũ di minꝰ ista mouebant. Sũma ista ei
sollicitudo de salute multoꝵ: que a p̾ma
die conũsionis sue. usq in finẽ: tam sin¬
gularit̾ sactũ illiꝰ pectꝰ noscit᷑ possedisse:
ut erga om̃s animas mat̾nũ gerere ui¬
deret᷑ affectũ. E rat gͦ uehemens in p̾cor¬

Expanded text:
Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae Absinthialis vallis antiquitus dicebatur. Ibi ergo in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca latronum, templum Dei et domum orationis. Ubi simpliciter aliquanto tempore Deo servierunt in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multis. Pulmentaria saepius ex foliis fagi conficiebantur. Panis instargiosus vir quidam appositum sibi in hospitio ubertim plorans clam asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendendum, quod inde viverent homines, et tales homines. At virum Dei minultorum, quae a prima die conversionis suae usque in finem tam singulariter sacrum illius pectus noscitur possedisse, ut erga omnes animas maternum gerere videretur affectum. Erat ergo vehemens in praecor
Abbreviated transcription (Latin):
fa. circa finem uite eiꝰ resꝑsa canis. Sta¬
tura mediocritatis honeste: longitudini
tam̃ uicinior apparebat. S cũ caro ĩ eo.
ex dono p̃uenientis gr̃e. ⁊ adiuitorio sub¬
sequentis nature. ⁊ usu bono sp̃ualis dis¬
cipline. uix iam aliqͥd concupisceret adu̾
tanta adũsus carnem concupiscebat:
ut infirmũ animal cadens sub onere.
resurgere ñ ualeret. Cum aũ placu
it ei. qui eũ segregauit a scło ⁊ u ocauit
ut ampliore gr̃a reuelaret in eo głam
suam. ⁊ multos filios di qui erant disꝑ¬
si ꝑ eum congregaret in unũ: misit
in cor abbatis stephani ad edificandã
domũ clareuallis mittere fr̃s eiꝰ. Quib
abeuntib: ip̃m etiam p̃fecit abbatẽ. mi¬
rantib sane illis. tanqͣm maturis.⁊ stix¬
nuis uiris.⁊ tim̃tib ei: tum ꝓ tenerioriᷤ
etate iuuentutis. tum ꝓ corporis infir¬
mitate:⁊ niiori usu ext̾ioris occupatu¬
nis. Erat aũ clareuallis locꝰ in t̾ritoua

Expanded text:
fa, circa finem vitae ejus respersa canis. Stafa, circa finem vitae ejus respersa canis. Statura mediocritatis honestae, longitudini tamen vicinior apparebat. Sed cum caro in eo ex dono praevenientis gratiae, adjutorio subsequentis naturae, et usu bono spiritualis disciplinae, vix jam aliquid concupisceret advertanta adversus carnem concupiscebat, ut infirmum animal cadens sub onere, resurgere non valeret. 1243 CAit ei, qui eum segregavit a saeculo, et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; misit in cor abbatis Stephani ad aedificandum domum Clarae-Vallis mittere fratres ejus. Quibus abeuntibus ipsum praefecit abbatem, mirantibus sane illis, tanquam maturis et strenuis viris, et timentibus ei tum pro tenerioris aetate juventutis, tum pro corporis infirmitate, et minori usu exterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e in hoc aĩam bonam. sensualitatẽ ñ cu¬
riose lasciuam. nec suꝑbe rebellem: s con¬
gaudentem sp̃ualib bonis ⁊ studiis. ⁊ in
eis que ad dm st̃ sponte subditã sp̃ui. ⁊
seruientẽ: corpꝰ itiã nulliꝰ contaminatũ
consensu flagicii. ad seruiendũ sp̃ui. in
seruitio dei aptissimũ instrum̃tũ. Appa
ñ t̾rena utiq s celestis: in oculis angłica
quedam puritas ⁊ columbina simplui¬
tas radiabat. Tanta erat int̾ioris eiꝰ ho¬
minis pulchritudo. ut euidentib qͥbdã
indicus foras erumꝑet: ⁊ de cumulo int̾¬
ne puritatis ⁊ gr̃e copiosiꝰ ꝑfusꝰ homo ex
terior uideret᷑. Corpꝰ omne tenuissimũ ⁊
sine carnib erat: ip̃a etiam subtilissi¬
ma cutis. in genis modice rubens. Illo
nimirũ quieqͥd caloris inerat natura¬
lis. assidua meditatio ⁊ studiũ sacre
compunctionis attraxerat. Cesaries ex
flauo colorabat᷑ ⁊ candido: barba subru¬

Expanded text:
ipse in hoc animam bonam, sensualitatem non cuipse in hoc animam bonam, sensualitatem non curiose lascivam, nec superbe rebellem, sed congaudentem spiritualibus bonis et studiis, et in eis quae ad Deum sunt, sponte subditam spiritui et servientem: corpus etiam nullius contaminatum consensu flagitii, ad serviendum spiritui in servitio Dei aptissimum instrumentum. Appanon terrena utique, sed coelestis: in oculis angelica quaedam puritas, et columbina simplicitas radiabat. Tanta erat interioris ejus hominis pulchritudo, ut evidentibus quibusdam indiciis foras erumperet, et de cumulo internae puritatis et gratiae copiosae perfusus homo quoque exterior videretur. Corpus omne tenuissimum et sine carnibus erat. Ipsa etiam subtilissima cutis in genis modice rubens; illo nimirum quidquid caloris inerat naturalis, assidua meditatio, et studium sacrae compunctionis attraxerat. Caesaries ex flavo colorabatur et candido; barba subru
Abbreviated transcription (Latin):
tinui usus instantia. cũ in consuetudinẽ
mitteret: consuetudo ip̃a qͦdãmodo ei u̾teba¬
ditatione spũali. tota occupata memoria.
uidens ñ uidebat. audiens ñ audiebat: ni¬
chil sapiebat gustanti: uix a liq̾d sensu
ali quo corporis sentiebat. Iam qͥppe annũ
integrũ. exegerar in cella nouitioꝵ: cũ exienᷤ
in de. ignoraret adhuc an haberet domꝰ ip̃a
testudinẽ. qͣm solemꝰ dicere celaturã. Mul¬
to tempore freqͥntauerat intrans ⁊ ȩxiens
domũ eccłie. cum in eiꝰ capite ubi tres erãt.
ubinam tantũ fenestram. ẽẽ arbit᷑ret᷑. Cu¬
riositatis enim sensu mortificato. nichil
huiꝰmodi sentiebat: uł si eũ forte aliqͣndo
contingebar uidebat uidere: memoria
ut dictum ÷ alibi occupata ñ adu̾tebat.
Sine memoria qͥppe: sensꝰ sentientis mmꝰ¬
efficax ÷. Natura quoq in eo ñ dissentie¬
geniosus. ⁊ sortitꝰ sum aĩam bonam:⁊
cũ magis eẽm bonꝰ: ueni ad corpꝰ incoinqͥ¬

Expanded text:
tinui usus instantia in consuetudinem tinui usus instantia in consuetudinem mitteret, consuetudo ipsa quodammodo vertebaditatione spirituali tota occupata memoria, videns non videbat, audiens non audiebat; nihil sapiebat gustanti, vix aliquid sensu aliquo corpintegrum exegerat in cella Novitiorum, cum exiens inde ignoraret adhuc an haberet domus ipsa testudinem, quam solemus dicere caelaturam. Multo tempore frequentaverat intrans et exiens domum ecclesiae, cum in ejus capite, ubi tres erant, unam tantum fenestram esse arbitraretur. Curiositatis enim sensu mortificato, nil hujusmodi sentiebat; vel si forte aliquando eum contingebat videre, memoria, ut dictum est, alibi occupata non advertebat. Sine memoria quippe sensus sentientis nullus est. 21. Natura quoque en eo non dissentiegeniosus, et sortitus sum animam bonam; et cum magis essem bonus, veni ad corpus incoinqu
Abbreviated transcription (Latin):
in uas electionis p̃parante: fi solũ ad ordi¬
nẽ monasticũ confortandũ. ac dilatandũ:
tale existimans de se. aut cogitans. potius
ad custodiam cordis sui ⁊ ꝓpositi constan¬
tiam: hoc semꝑp in corde. sepe etiam in ore
habelat Bernarde bernarde: ad qͥd uenisti:
Et sicut de dño legit᷑. que cepit iħe facere
⁊ docere. a pͥma die cellã nouitioꝵ ingͣssuᷤ:
ip̃e cepit agere in semet ip̃o. qd̾̃ alios erat
docturꝰ. Ip̃e cũ nouitius ẽẽt. in nullo sibi
parcens: instabat omnimõdis mortificare.
ñ solum concupiscentias carnis. q ꝑ corpͦ
fiunt: s ⁊ sensus ip̃os ꝑ qͦs fiunt. Cũ enĩ
iam int̾iorẽ sensum illuminati amoris.
dulciꝰ ac frequentiꝰ sentire inciꝑet. desur¬
sũ sibr spirantẽ suauitatẽ sensui illi inte¬
riori. timens a sensib corporis: uix tantũ
us ꝑmitebat. qͣntũ susficeret ad ext̾ioris
cũ hoĩb conũsationis sotietatẽ. Qd̾ con¬

Expanded text:
in vas electionis praeparante, non solum ad Ordiin vas electionis praeparante, non solum ad Ordinem monasticum confortandum ac dilatandum, tale de se aestimans aut cogitans, potius ad custodiam sui cordis, et propositi constantiam, hoc semper in corde, saepe etiam in ore habebat: « Bernarde, Bernarde, ad quid venisti? » Et sicut de Domino legitur, quia coepit Jesus facere et docere : a prima die in cellam Novitiorum ingressus sui, ipse coepit agere in semetipso quod alios erat docturus. 16. Ipse cum Novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non solum concupiscentias carnis, quae per corpus fiunt, sed et sensus ipsos per quos fiunt. Cum enim jam interiori sensu illuminati amoris, dulcius ac frequentius sentire inciperet desursum sibi spirantem suavitatem, sensui illi interiori timens a sensibus corporis, vix tantum eis permittebat, quantum sufficeret ad exterioris cum hominibus conversationis societatem. Quod cum con