comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ addidit de qua dr. Uideo aliam legẽ
in membris meis repugnantẽ legi mentis
mee ⁊ cet̾a. Que tam̃ nͥ mala pꝰea ꝯ suetudi¬
ne roboret᷑. facilius uinut᷑ ñ tam̃ sñ gr̃a dĩ.
ege autem alia p̃uaricata q̃. ẽ. ĩ usu ratiõi
animȩ racionał. in etate hominis iã rõne
utentis p̃uariatores fiunt omnes peccatoreᷤᷤ
t̾re. Preuaricata gͦ lege ⁊ illa q̃ data . ẽ. ꝑ
moysen multo amplus habundat delic¬
tum. Lex gͦ subintrauit ut habundaret
delictũ: siue cum homines negligiunt. qͦd
deus iubet. siue cũ de uirib suis presum̃teᷤᷤ
adiutoriũ gr̃e ñ inplorant ⁊ addunt infir¬
mitati suꝑbiam. Cũ aũ uocatiõe diuna
intelligunt tui sit ingemiscendũ ⁊ inuocãt
eum ĩ quẽ credunt recte dicentes. Misere

Expanded text:
ideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, » etc. Quae tamen nisi mala postea consuetudine roboretur, facilius vincitur, non tamen sine gratia Dei. Lege autem alia praevaricata, quae est in usu rationis animae rationalis, in aetate hominis jam ratione utentis, praevaricatores fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. « Lex ergo subintravit, ut abundaret delictum, » sive cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invocant eum in quem credunt, recte dicentes: « Misere
Abbreviated transcription (Latin):
tia ñ ꝑtinet ad pͥmi hominis ꝓpaginẽ. s ad
conu̾sauonis humane p̃uaricationẽ que
illi uni delicto quo solo obstritti tenentur
infantes iam in maiorib etatib ex habun¬
turroriginem. tamen idonea . ẽ. solu̾e grã
saluatoris. iõ cum dixisset sic ⁊ gr̃a regnet
ꝑ iusticiam in uitam et̾nam. addidit ꝑ
quanto ip̃i ꝓ se loqui ñ possunt.e qͣ ꝑ

Expanded text:
ti non pertinet ad primi hominis propaginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abunti originem, tamen idonea est soluere gratia saluatoris, ideo, cum dixisset: Sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam. addidit: Pquanto ipsi pro se loqui non possunt. per
Abbreviated transcription (Latin):
iꝰtũ sine cͥmine transire suppliciũ. Ꝙ aut̃¬
aut̃ aliud indicant etiã sequentia u̾ba apłica :
Cũ emm hoc dixiss adiungit. Isq ad legẽ¬
enim peccatum in mundo fuit idest qr lex
nec potuit auferre pecc̃m. Pecc̾m aut̃ ñ de

Expanded text:
justum, sine crimine transire supplicium. Qujustum, sine crimine transire supplicium. Quautem aliud indicant etiam sequentia verba apostolica? Cum enim hoc dixisset, adjunxit, Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit: id est, quia nec lex potuit auferre peccatum. Peccatum aute
Abbreviated transcription (Latin):
tes ñ imitant᷑: Aut pecc̃m gn̾is human
ñ mag̾ ex ip̃a sumpsit uuic̃ium: Amu
in mundũ qi ñ imitationẽ s gn̾ationẽ
uolebat intelligi. Sit̃ iya muliere mi¬
ciũ pectati fuit. sic iniciũ gn̾atiois a iuro
.ẽ. Prior enim uir seminat: uͭ femina pa¬
riat. iõ ꝑ unum hoominem peccatũ intͣ¬
uit ĩ mundum qi ꝑ sem̃ gñaciõiᷤ intͣuit
qͦ a iuiro excipiens concip̃ femina. Quo
more nasci noluit. qͥ solus sine pect̃o. eͣͫ
 ꝑ unum hominem pecc̃m intͣuit ĩ mun¬
dum. ⁊ ꝑ pecc̃m mors. ⁊ ita in omnes hoies
ꝑtransiit utrum peccm mors an. an utr¬
umq in om̃os bomines ꝑtransisse dic¬
tum sit uidetur ambignum. S ꝙͥ. hoꝵ
sit res ip̃a tã aꝑta demonstrat. Nam si pec¬
catum ñ ꝑtransiss ñ omnis hoͣ cũ lege
petcati q̃ in membris nr̃is. ẽ nasc̾et᷑. Si
mors ñ ꝑtͣnsisset ñ omnes homines qͣn¬
tum ad istam condicionem mortaliũ
adam in quo dicit eos ⁊ mori: Quia nõ erat

Expanded text:
tes, aut peccatum generis humani non magis ex ipsa sumpsit initium? A muin mundum, quia non imitationem, sed generationem volebat intelligi? Sicut enim a muliere initium peccati fuit, sic initium generationis a viro est: prior enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, quod a viro excipiens concepit femina: quo more nasci noluit, qui solus sine peccato est Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit; utrum peccatum, an mors, an utrumque per omnes homines pertransisse dictum sit, videtur ambiguum: sed quid horum sit, res ipsa tam aperta demonstrat. Nam si peccatum non pertransisset, non omnis homo cum lege peccati, quae in membris est, nasceretur: si mors non pertransisset, non omnes homines, quantum ad istam conditionem mortalium Adam, in quo eos dicit et mori; quia non erat
Abbreviated transcription (Latin):
inuificent᷑. ⁊ quomodo ꝑ ip̃ius mobediẽ¬
ciam peccatores constituti sunt multi
sic ꝑ xp̃i obedienuam iusti constituãt᷑
multi. aut formam futuri eum dixͣ. qͦ ip̃e
inflix̾it formam mortis pꝰt̾issus. Ille tam̃
ẽ melior intellectꝰ. ut e contrario forma
forma ead̾ contraria pensarentur adiũg̃
⁊ dicit. Sed ñ sic̃ delictum. ita ⁊ donatio.
Si enim ob unius delictum multi mortui
sunt. multomag̃ gr̃a di ⁊ donum ingr̃a
unius hominis iau xͥ ĩ multos habuñda¬
but. Ut incelligat᷑ ñ in mag̃ multos cum
iniqui mag̃ multi sunt qui dampnabũt᷑
s magͣ habundabit qr in his qui ꝑ xpͣm re¬
dimunt᷑ temꝑalit̾ ualet forma mortis ex
futuri forma sit e ꝯtͣrio plus tame̾ xp̃e
prestat regen̾atis: quam eis nocuerat

Expanded text:
 5 ipsius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi oboedientiam iusti constituantur multi, aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. ille tamen est melior intellectus, ut a contrario forma forma eadem contraria pensarentur, adiungit et dicit: Sed non sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in multos abun dauit, ut intellegniqui magis multi sint qui damnabuntur; sed magis abundabit, quod in iis qui per Christum redimuntur, temporaliter valet forma mortis ex futuri forma sit a contrario, plus tamen praestat Christus regeneratis, quam eis nocuerat
Abbreviated transcription (Latin):
umꝰ iħu xp̃i in plures habundabit uolens ĩ¬
telligi. iõ plures dictoᷤ qr ꝑuenit gr̃a eiꝰ ad
paruulos. ad quos unitatio pͥmi hominis ñ
ꝑtinet. aut mendosꝰ codex tͥ mentitꝰ ẽ. aut
ip̃e m̃tiris. aut ab aliquo falso siue fauẽte
aut obliuione deceptꝰ es. Non enim ait apłe
plures s multos gretum attende codicem
⁊ inuenies poue̾s ñ plistus. Dix̃ gͦ. multo
mag̃ habundasse gr̃am in multoᷤ. ñ ĩ mag̾
multos hoc ẽ ñ in plures. sic̃ iam ostendimꝰ.
Qm̃ si plures dixisset ꝓpt̾ paruulos qͦs tenet
gr̃a cum pͥmi hominis ñ teneat unitatio
falsum dixisset ⁊ ẽẽt similis uob̾. Si enim
omnes imitatores xp̃i pꝰ eiꝰ incarnationẽ
regñatis paruuł additis ꝯferant᷑. cũ pec¬
catorib q̃s omnes uultis ꝓpt̾ arbitũ lib̾tatis

Expanded text:
u Christi in plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non pertinet: aut mendosus codex tibi mentitus est, aut ipse mentiris, aut ab aliquo falso, sive fallente, aut oblivione deceptus es. Non enim ait Apostolus plures, sed multos. Graecum attende codicemmulto magis abundasse gratiam in multos, non in magis multos, hoc est, non in plures, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, propter parvulos quos tenet gratia, cum primi hominis non teneat imitatio; falsum dixisset, et esset similis vobis. Si enim omnes imitatores Christi post ejus incarnationem, regeneratis parvulis additis, conferantur cum peccatoribus, quos omnes vultis
Abbreviated transcription (Latin):
pere militie debitum reddit᷑. ñ donat᷑. Iło dix
stipendium pec̾ci mors. ut mortem peccato nͦ
in merito illatam. s debitam demonstraret. Grͣa
uͦ nͥ gratis ẽ: gra ñ ẽ. Intelligendum ẽ gͥ etiam
ipsa hominis bona merita. c̃ẽ cdi mun̾a. Quibꝰ

Expanded text:
pere militiae debitum redditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus
Abbreviated transcription (Latin):
qñperañ nec p̃ceptum accepissẽt qͦ al¬
le trang̃siꝰ. ẽ. s solo originali uicio te¬
n̾entur obstͥcti ꝑ ꝙ eos cegnum mortis
traħ̾ et ad ⁊dempnationem Quod
li delicto ꝓpagata sit corpꝰ in eiꝰite¬
rimit. animam uͦ ad penas ñ trahit.
uͥ uoluit regnum mortis intelligi ũ
anima renouata ꝑ gr̃am iam non
moriat᷑ in gehenua idest a iuta dĩ nõ
int̾im ad ex̾citationẽ fidei ⁊ agonem luc¬
tau̾unt. Absumat᷑ uͦ ⁊ ip̃a ĩ renouatiõe
corꝑis quam resurrectio polluet᷑. Ibi i

Expanded text:
ceptum accepissent, quod ille transgressus est, sed solo originali uitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. quod li delicto propagata sit, corpus in eis interimit, animam uero ad poenas non trahit, ubi uoluit regnum mortis intellegi, ut anima renouata per gratiam iam non moriatur in gehenna, id est a uita dei non interim ad exercitationem fidei et agonem pratauerunt, absumatur uero et ipsa in renouatione corporis, quam resurrectio pollicetur. ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ũ quasi nos mou̾et quareĩ eos regnau̾it
qui ñ pectau̾unt ad̾et in similitudi¬
nem ỹuariationis ade idest qi merat¬
in horum membris similitudo p̃uarica¬
tionis ade Pot̾ ⁊ su incelligi. Regnaũ
mors ab adam usq ad moysen. ⁊ in eos
qͥũ ĩ similitudinem p̃uaricatiõis adȩ
peccau̾unt. qi ĩ se ip̃is ẽ iã nati e̾ent:

Expanded text:
 quasi nos moueret, quare in eos regnauerit,  quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, adderet: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est qin horum membris similitudo praevaricationis Adae. Potest et sic intelligi, « regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, et in eos qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt: »
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut ab illo uno homine. sic ab eodem
enim ad legem peccatum in mundo fuĩ.
Nõ qr deincẽps. ñ fuit hoc dictũ. ẽ s quia
ñ pot̾at ꝑ litt̾am legis auferri. ꝗͦ solo po¬
t̾at sp̃u gre̾. He quisquam qͦ fidens de
uirib nõn dico uoluntatis s potiꝰ sue
ideo ait apłc. Usq enim ad lege̾ pec¬
catum immundum fuit. Peccatum
aut̃ ñ deputabat᷑ cum lex nõ erat
Nõ dix̃ ñ erat s ñ deputabat᷑. quia lex
ñ erat qua anguente de monstraret᷑
siue lex rationis ĩ paruuł. siue lex lict̾e in
popło. S regnauit inquit mors ab adã
usq ad moy sen. Quia nec lex ꝑ moy sen
data fuit regnum mortis auferre: s sola
iude⁊ in eos inquit qui ñ peccauunt ĩ
similitudinẽ p̃uaritationis ade. Reg¬
nauit gͦ ⁊ in eos qui ñ percau̾unt. d cͥ
regnau̾it add̾ cum ait. in similitudinẽ
preuaritationis ade. lste enim meliorĩ¬
tellectus horum u̾borũ. ut cum dixiss
regnauit mors ⁊ ĩ eos qͥ ñ peccau̾unt.¬

Expanded text:
sicut ab illo uno homine sic ab eodem enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uaideo ait apostolus: Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. non non erat, qua arguente demonstraretur, sive lex rationis in parvulis, sive lex litterae in populo. Sed regnavit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod solvide: Et in eos, inquit, qui non peccaverunt in similitudinem praeuaricationis Adae. regnauit ergo et in eos, qui non peccauerunt. sed cur regnauerit, ostendit, cum ait: In similitudinem praeuaricationis Adae. iste enim est melior intellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ille ẽ iniquissimꝰ. qͣm nec pene corꝑales
deterrent abiumundis oꝑib soedide uolũp¬
tatis ita ille iustissimꝰ᷑ qui n penar corꝑaliũ
t̾rore reuocant᷑ a ic̃is oꝑib iuminosisime
karitatis. Que caritas d̾i qd̾ ꝑpetua cogita

Expanded text:
ergo ille est iniquissimus, quem nec poenae corporales deterrent ab inmundis operibus sordidae uoluptatis, ita ille iustissimus, qui, nec poenarum corporalium terrore reuocatur a sanctis operibus luminosissimae caritatis. Quae caritas dei, q
Abbreviated transcription (Latin):
uia ẽ Si aut̃ u̾a ĩticia . ẽ. ex te ñ .ẽ. Desur¬
sum.ẽ descendens a patre luminũ.
Ut hab̾es eam si tamen habes eã ꝓfec¬
to accepisti. Quid enim bom habes ꝙͦ.
nͣ accepisti: Qua ppt̾ o hõ si accept᷑us es
uitam et̾nam iusticie quidẽ stipẽdiũ

Expanded text:
ia est; si autem uera iustitia est. ex te non est, desursum est descendens a patre luminum. ut haberes eam, si tamen habes eam, profecto accepisti; quid enim boni habes, quod non accepisti? quapropter, o homo, si accepturus es uitam aeternam, iustitiae quidem stipendium
Abbreviated transcription (Latin):
cupat᷑ absentiam mariti. Ip̃m adiutorem
flagitũ sui timet inuenire. qr conscio formidat¬
se imputare. & uidcmꝰ eũ suauitate duci. S su¬
auitas illa ñ ẽ tanta: ut uintat etiã dolorẽ
timoremq penar. Da michi puichram iusti¬
ciam. da michi fidi puicritudinem. ꝓcedat
in mediũ ostendat se occłis cordis inspiret fer¬
uorẽ amatorib suis. Iamtibi dicitur. Fr̾ui me
uis contempne quicqͥd te aliud delectat. cõ¬
tempne ꝓ me. Ecce contempsisti. Parũ est
illi humanum ẽ ħ ꝓpt̾ infirmitatẽ carnis ur̃e
Par̃ ẽ ut contempnas quicquid te delecta¬
bat. Contempne quicqͥd te terrebat. Contem¬
pue carc̾es. contẽpne uincła. ꝯtẽpne etuleũ.
ꝯtr̃pne tormenta. contempne mortem. ħ
uicisti: me inuenisti. In utroq gradu ama¬
qui p̾ponaut iusticie delectationem. uolup¬
tatib ce delectationi corꝑis sui. Qui autẽ penã
ꝓ illa dolores mortẽq contempuat putas

Expanded text:
cupatur absentiam mariti, ipsum adjutorem cupatur absentiam mariti, ipsum adjutorem flagitii sui timet invenire, quia conscio se formidat implicare. Et videmus eum suavitate duci: sed suavitas itimoremque poenarum. Da mihi pulchram justitiam, da mihi fidei pulchritudinem: procedat in medium, ostendat se oculis cordis, inspiret fervorem amatoribus suis. Jam tibi dicitur: Frui me vis? Contemne quidquid te aliud delectat, contemne pro me. Ecce contempsisti, parum est illi: Humanum est hoc, propter infirmitatem carnis vestrae. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat: contemne quidquid te terrebat; contemne carceres, contemne vincula, contemne equuleum, contemne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, me invenisti. In utroque gradu amaqui praeponant justitiae delectationem voluptatibus et delectationi corporis sui: qui autem pro illa poenas, delores, mortemque contemnat, putas
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce in quit ħ dico qͦd caꝑe potestis. Exhibuistiᷤ
menbͣra delicũs illicitis pecior. suauitate duc.¬
tiestis ut illa fac̾etis. Ducat uos ad recta facta
suauitas & tlulcedo iusticie. Amate iusticiã
quomͦ amastis iniquitatem. Digna ẽ auob̾
biustis iniquitati. ħ ẽ humanum dico. ħ ẽ
qd̾ infirmitas ur̃a tolerare potest. Qd gͦ suspen¬
dit apłs. quid distulit dit̾e. qͥd distulit. dicam
si pot̾o. Appende iusticiã. quitatem. Tm̃ ne dig¬
na ẽ iusticia qnͣtũ digna fuit iniquitas: Sic
amanda ẽ ista. quomͦ amata ẽ illa: Ab sit uͦ
ħ ẽ plus. Ecce nestio quis etatis lubrice impu¬
dic᷑itiis adolescens suauitate illiciente iniecto
occłos in coniugem alienam. Amauit. cupit
ꝑuenire querit tñ lat̾e. Sic enĩ amat uolup¬
tatem plꝰ timeat dolorẽ. Quare querit iat̾e:
Timet app̾hñdi. ligari. ad duci. includi. ꝓdu¬
ci. torqueri. occidi. ħ om̃ĩa timendo in iła ap¬
petitione suauitatis sue latebͣs querit. au¬

Expanded text:
Ecce, inquit, hoc dico quod capere potestis: exhibuistis membra vestra deliciis illicitis, peccatorum suavitate ducti estis, ut illa faceretis; ducat vos ad recta facta suavitas et dulcedo justitiae: amate justitiam, quomodo amastis iniquitatem. Digna est justibuistis iniquitati: hoc est Humanum dico, hoc est, quod infirmitas vestra tolerare adhuc potest. Quid ergo suspendit Apostolus? quid distulit dicere? Quid distulit, dicam, si potero. Appende justitiam et iniquitatem: tantumne digna est justitia, quantum digna fuit iniquitas? Sic amanda est ista, quomodo amata est illa? Absit ut orem: hoc est plus. Ecce nescio quis aetatis lubricae impudicus adolescens, suavitate illiciente injecit oculos in conjugem alienam, amavit, cupit pervenire; quaerit tamen latere: sic enim amat voluptatem, ut plus timeat dolorem. Quare quaerit latere? Timet apprehendi, ligari, adduci, includi, produci, torqueri, occidi. Haec omnia timendo, in illa appetitione suavitas suae latebra quaerit: au
Abbreviated transcription (Latin):
te uet̾i qua in pecĩo mortui fueramꝰ. reuiueᷤ¬
centẽ uitã noua sua resurrectione signaret.
Ipͣm ẽ qd̾ in nob̾ celebrat᷑ magnũbaptisma¬
tis sacram̃tũ ut quicunq ad istam ꝑtinent
grãm moriant᷑ pec̾to: sic̃ mortuus ipͣe ẽ pet
cato qi mortuus ẽ carni. ħ ẽ petc̃i similitudi¬
ni & uiuant a lauatro renascendo. siuit ip̃e
gerant. A paruulo enĩ retens nato usꝙ ad
decrepitũ senẽ. sic̃ nullus ẽ phibendus abap¬
tismo ita nullus ẽ qui ñ moriat᷑ pec̃co inbap¬
tismo. Sed parnuli tm̃ originali. maiores aũ¬

Expanded text:
te veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriacato, quia mortuus est carni, hoc est peccati similitudini, et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse poris gerant. A parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baptismo; sed parvuli tantum originali, majores au
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ticẽ p̃sumptionis erig̾et. Adu̾sꝰ hanc
g elaciõis pestem uigilantissime mili¬
tans. stipendium inquit pectati mors. Rec¬
te stipendium quia debet᷑ quia digne
retͥbit᷑ quia m̾ito reddit᷑. Dem̃ ne iꝰti¬
ua de humano se extolłet bono mito
sit̾ humanum m̾itum malum ñ du¬
bitat᷑. eeͣ pecc̾m ñ a cont᷑rio rectulit
dicens. stipendium iusticie uita et̾na.¬

Expanded text:
uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario rettulit dicens: \'Stipendium iustitiae uita aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
ille in nob̾ oꝑat᷑ de quo dictum. ẽ deus. ẽ
enim qui oꝑat᷑ in uob̃. ⁊ uelle ⁊ oꝑari ꝓ
bona uoluntate. iõ dixͣ psalmus. coronat
miseratione bona oꝑamur. quib coro¬
uitam et̾nam grãm numcupari: habe.¬
mus apud eundem gr̃e magnificum
te in quanta brenitate quam uigilãt᷑
u̾ba posuerit. quib diligent̾ ꝯsid̾atis.
questionis huius aliquantum dilu¬
cestat obsturitas. Cum enim dixisset
stipendium pecẽi mors. quis nõ eum
ogruentissime ⁊ consequent̾ add̾e iu-¬
dĩtaret si dic̾et. stipendium aut̃ iꝰticiȩ
uita et̾na: Et u̾um. ẽ quia sũ m̾ito pect̃i
tamquam stipendium reddit᷑ mors: ita
m̾ito iusticie tamqͣm stipendium uita
m̾ces appellat᷑ plurimis scͤarum scͥpt᷑a¬
rum lous. Numquam porro dicta m̾ces
iusticia uel fides: quia iustiue uł fidei
reddit᷑ m̾ces. Ꝙ . ẽ. aut̃ m̾tes oꝑanti: hoc
tat irreꝑe ut ⁊ sibi ꝓpt̾ ip̃am dicat. datum
angłm sachane. aquo colaphizaret᷑ ne

Expanded text:
 de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat miseratione bona operamur, quibus corouitam aeternam gratiam nuncupari. habemus apud eundem gratiae magnificum te. in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc tat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tũ in sacmͣto ñ solũ ꝑ om̃s pasche sollempni¬
tates s oĩ die poplis ĩmolat᷑. Nec utiq menti¬
tur quunt̾rogatus eũx espond̾ro immolari. Si
enĩ sacͣmenta quandã sumilitudinẽ rer̃ ear qͣ
rͣ sac̃menta sc̃ ñ hab̾ent. omninosacͣm̃ta ñ
eẽnt. Ex hͣ aũ similitudine plerͣq iã ip̃ar rer̃
nomina accipiunt. Sic̃ gͦ scd̃m qnͣdã mod̾.

Expanded text:
aschae sollemnitates sed omni die populis immolatur nec utique mentitur, qui interrogatus eum responderit immolari? si enim sacramenta quandam similitudinem rerum earum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. ex hac autem similitudine plerumque iam ipsarum rerum nomina accipiunt. sicut ergo secund
Abbreviated transcription (Latin):
rias inciditis scicntes qd̾ ꝓbatio fidĩ ur̃e pan¬
entiam oꝑ atur: patientia autem opꝰ ꝑfectũ ha¬
bet. Qud addipotest ut opꝰ ꝑfectũ habeat:
Amat. ardet. feruet. Calcat om̃ia que delecteis
ce tͣnsit. Nenit ad asꝑa horrenda. truculenta
mnatia. calcat. frangit & tͣnsit. O. amare. o
ire. osibi ꝑire. o ad dm̃ ꝑuenire. Qui amat su¬
am anmam ꝑdet illam. &. qui ꝑdidit animꝰ
suam ppt̾me in uitã et̾nam inueniet eam.

Expanded text:
incideritis; scientes quod probatio fidei vestrae patientiam operatur; patientia autem opus perfectum habet. Quid addi potest, ut opus perfectum habeat? Amat, ardet, fervet; calcat omnia quae delectant, et transit: venit ad aspera, horrenda, truculenta, minantia; calcat, frangit, et transit. O amare, o ire, o sibi perire, o ad Deum pervenire! Qui animam suam amat, perdet illam; et qui perdiderit animam suam propter me, in vi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fit homo liber lege s gr̃a. ꝓpt̾ qd̾ dicit petta¬
tum enĩ uob̾ ñ dominabit᷑. ñ enĩ estis sub lege
s sub gr̃a. Non qi lex mala ẽ s qr sub illa sunt
qͦs reos facit iubendo ñ adiuuando. br̃a qͥp¬
pe aduiuat ut legis sit quisq factor sine qͣ
gr̃a sub iege positus tm̃m erit legis auditor.
Talib itaꝙ dic̃. Qui in lege iustificamini a gr̃a

Expanded text:
cit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gra
Abbreviated transcription (Latin):
catũ in ur̃o mortali corꝑe. Non gͦ dirit ñ sit
s ñͣ regnet. In ẽ. pcc̃tm cum delettaris: regnat
ꝑte delectaris scł̃o. Illd̾ qͥ delectaris scło pug¬
nat adu̾sus mentẽ. que cob̾et d̾o. Cohereat. co¬
bereat. ñ deficiat. ñ se dimittat. magnũ ha¬
bet ad uitoriũ. Nuicit qͦd in illa sibi rebellat
ꝑseu̾et inpugnando. Est pecc̃m in corꝑetuo:
tet ad malum ñ obtemꝑ audo facis ut non regnet
qͦd ẽ. Et ita fiet postea ut ñ sit qͦd erat. Quando:
sum absorbit᷑ mors inuictoriam. cum torcupti¬
bileħ iuduerit in corruptionẽ. Ibi ñ crit qd̾ tibi

Expanded text:
catum in vestro mortali corpore . Non dixit, non sit; sed, non regnet. Inest peccatum, cum delectaris; regnat, illud quo delectaris saeculo, pugnat adversus mentem quae cohaeret Deo. Cohaereat, cohaereat, non deficiat, non se dimittat, magnum adjutorium habet. Vincit quod in illa sibi rebellat, si perseverat in pugnando. Est peccatum in corpore tuo, tet ad malum; non obtemperando facis ut non regnet quod est, et ita fiet postea ut non sit quod erat. Quando? Cum absorbebitur mors in victoriam, cum corruptibile hoc induerit incorruption
Abbreviated transcription (Latin):
candum ulłs uos cogebat timor s ip̃iꝰ libi¬
do uoluptasq pec̾ti. sic ad uiste uiuendum
ñ uos supplicũ met᷑ urgeat. s ducat delec¬
tatio caritasq ĩticie: Et hec quidẽ qͣntũ
michi uidetur ñ dum ẽ ꝑfecta s quodãmͦ
adulta iusticia. Neq enĩ frustra p̾mitt̾er.
humanũ dico ꝓpt̾ infirmitatẽ carnis ure
uͥ qr plꝰ aliqͥd dicendum fuit si iam illi ferre
potussent. Piꝰ quippe scruitutis debet᷑ iusti¬
ticie. qm pect̃o solent homines erhib̾e. Nam
pena corꝑis: & siñ a uoluntate: tñ reuotat
qͦ illicitam & inmundã ꝑcipiat uolũptatem
sicruciat᷑ uindicte certũ ẽ continuo secuturoᷤ
Iusticia uͦ sic amanda ẽ ut ab eiꝰ oꝑib etiam
pene corꝑis nos cohibere ñ debeant. atq
int̾ manꝰ ctiã crudelium inimicor luceant
oꝑa nr̃a cohib̾e coram hominib ut quib
plac̾e possent glorificent patrem nr̃m qui
in celis ẽ. Hinc ẽ quod ille fortissimꝰ iusticie

Expanded text:
candum nullus uos cogebat timor sed ipsius libido uoluptasque peccati, sic ad iuste uiuendum non uos supplicii metus urgeat, sed ducat delectatio caritasque iustitiae? et haec quidem, quantum mihi uidetur, nondum est perfecta sed quodam modo adulta iustitia. neque enim frustra praemitteret: Humanum dico propter infimitatem carnis ueuia plus aliquid dicendum fuit, si jam illi ferre potuissent. Plus quippe servitutis debetur justitiae, quam peccato solent homines exhibere. Nam poena corporis etsi non a voluntate, tamen revocat quo inlicitam et inmundam percipiat uolup-; tatem, si cruciatus uindictae certum est continuo secuturos. iustitia uero sic amanda est, ut ab eius operibus etiam poenae corporis nos cohibere non debeant atque inter manus etiam crudelium inimicorum luceant opera nostra coram hominibus, ut, quibus placere possunt, glorificent patrem nostrum, qui in caelis est. Hinc est, quod ille fortissimus iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
głet᷑. Cũ gͦ nos huĩ ħ caritatis qͣlex uerissime
implet᷑ pauꝑes. egentesq sentimꝰ ñ de ino¬
pia nr̃a diuicias ciᷤ exig̾e. s orando pet̾e. qͣrere.
pulsare deberꝰ ut ille apd̾ qͦ. ẽ fons uite. det
nob̃ in ebriari ab ub̾tate domꝰ sue. & uolup¬
tatis sue potare torrente. Quo mnundati atq:
uegetati ñ solũ tristicia ñ obsorbeamͣ uerͣ eti¬
am glem intribulationib icientes qr tribula

Expanded text:
etur. cum ergo nos huius caritatis, qua lex ! uerissime impletur, pauperes egentesque sentimus, non de ! inopia nostra diuitias eius exigere sed orando petere, quaerere, pulsare debemus, ut ille, apud quem est fons uitae, det nobis inebriari ab ubertate domus suae et uoluptatis suae potare torrentem, quo inundati atque uegetati non solum tristitia non\', absorbeamur, uerum etiam gloriemur in tribulationi
Abbreviated transcription (Latin):
rã cũ ꝑ baptismum eiꝰ quim similitudinẽ car¬
nis pec̾ci. id. gtͣut euacuetur coro pet̾a. Euacu¬
atur ũ ut in ip̃a uiuente carne concupiscen¬
tia consꝑsa  innata repente absumat᷑ ce ñ
sit s ne obsit mortuo q̃ in erat nato. Namsi
post baptismũ ui̾it atꝙ: ad etatem capacẽ
p̾cepti ꝑuenire pot̾it. ibi habet ẽ qͣ pugnet
eãꝙ adiuuante dño suꝑct. siñ innacuũ g̾rã¬

Expanded text:
i ucnit in similitudine carnis peccati, id agitur, ut euacuetur caro peccati. euacuatur autem, non ut in ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. nam si post baptismum uixerit atque ad aetatem capacem praecepti peruenire potuerit, ibi habet cum qua pugnet eamque adiuuante deo superet, si non in uacuum gra
Abbreviated transcription (Latin):
inmenbͥs tuis in desid̾iis illicitis. s ñ regnat. Quo¬
m regnat q̃ armaũhabet: Pars tua caro tua.
concupiscentia carnis tue. languore rebellat
aduersus te. Languor iste tiraunꝰ est. Si uis tirau¬
tͣ rogare. Non tumcs d̾s suꝑbis resisat: huim

Expanded text:
in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyrantra rogare. Non times, Deus superbis resistit, hum
Abbreviated transcription (Latin):
potes ñ h ab̾e maliciã ł od̾is illam. Cum
enĩ odisti illam ius tibi suppetit ut aliqͥd ma¬
li facias. Est enĩ pet̾tm in mortali corꝑt. S
qͥd dicit apłs: Hon regnet pectatum in nr̃o
mortali corꝑe. ad obedicndum delid̾iis eĩ. Qñ
incipit ñ ẽt : qñ implebit᷑ in nob̾ qͦd ait. cum
corruptibile ħ in duerit incorruptionẽ & mor¬
taleħ induerit in mortalitatem. Anteqͣ. ħfiat.
ẽ delectatio inquitatis iniquitatis incorꝑe. s
maior ẽ delectatio uoluptatis u̾bi sapientie d̾i

Expanded text:
potes, non habere malitiam? vel oderis illam. Cum enim odisti illam, vix tibi subrepit, ut aliquid mali facias. Est enim peccatum in mortali corpore. Sed quid dicit Apostolus? Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obediincipit non esse? Quando complebitur in nobis quod ait: Cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . Antequam hoc fiat, est delectatio iniquitatis in corpore; sed major est delectatio voluptatis verbi sap
Abbreviated transcription (Latin):
alibidic̾ ꝑ legem cognicio peccati. s regna¬
uit inquit mor ᷤ ab adã usq ad moy sen ħ r̃ qͦ
supra dix̾at usq ad legẽ ñ usq ad moy sen:¬
ñ ut deincep ñ c̾ẽt peccm: s qr nec lex ꝑ moy¬
sen data regnum potuit mortis auferre.
qͣ ñ regnat utiq nͥ ꝑ pecc̾m. Regnũ porro eiꝰ
ẽ uͭ hominem mortalẽ ĩ scd̾am ⁊̃ q̃ sẽpit̾na

Expanded text:
gnavit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen; hoc est quod supra dixerat, usque ad legem: non usque ad Moysen, ut deinceps non esset peccatum; sed quia nec lex per Moysen data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. Regnum porro ejus est, ut hominem mortalem in secundam etia
Abbreviated transcription (Latin):
li om̃ip otentissimi creatoris. ut lex pec̃ti. q̃
ẽ in menbris repugnans legi mentis ꝓrsus
ꝓenit᷑ extinguat᷑ &r ñ sit s ut quicqͥd mali
ab homine ft̾m dictũ. cogitatũ ẽ ẽ eidẽ con¬
cupiscentie subietta m̃te seruiret totũ ab¬
oleat᷑ ac ueld̾ factũ ñ fuerit habeat᷑. Ip̃a
uero soluto reat᷑ uincło qͦ ꝑ illã diabolus
animam tenebat. & int̾clusione cdestructa
que hominẽ a suo creatore separabat maneat
incertamine quo corpꝰ nr̃m castigamꝰ: s serui¬

Expanded text:
ut lex peccati, quae inest in membris repugnans legi mentis, penitus extinguatur et non sit, sed ut quicquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subiecta mente seruiret, totum aboleatur ac uelut factum non fuerit habeatur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et serui
Abbreviated transcription (Latin):
pectm in ur̃o mortali corꝑe. Qͥd est ñ regnet:
Ad obedicudũ derid̾iis eiꝰ. Nõ dix̃ noli hab̾e de¬
sid̾ia mala. Qmͣ cĩ in hͣ carne mortau ubica
tas dominet᷑. Nec exhibeatis m̃bͣ ur̃a. arma iniqͥ¬
tatis pec̾co. Honfiant m̃nbͣtua arma iniquitatiᷤ
&e ñ dominet᷑ tibi om̃is iniquitas. S etiam ħ uͭ

Expanded text:
peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, ubi catas dominetur. Nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non fiant membra tua arma iniquitatis, et non domi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ultra ñ sermamꝰ pecc̃o. In cui pecci & mor¬
tis sigura etiã moises inħ̾ emo seuꝑ lignũ
exaltauit serpentem. ꝑ suasione quippe ser¬
pentis homo indampnationẽ cecidit mor¬
tis. Itaq serpens ad significationẽ ipsius
mortis. conuenient̾ inligno exaltatus est
In illa enim figura mors dm̃ pendebat in

Expanded text:
 peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in
Abbreviated transcription (Latin):
dicie & iniquitati ad iniquitatẽ. sic nc̃ er¬
hibete menbra urͣa seruire iꝰncie insc̃ificati¬
onem. Quid dixit humanũ dico. qͦd potestis
portare dico. Quando exhibuistis menbra ura
iniquitati ad flagicia ꝑpetnͣda timore ad duc.¬
ti estis. an delectatione inuitati: Timor uos¬

Expanded text:
uitatem; sic nunc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem . Quid dixi? Humanum dico: quod potestis portare, dico. Quando exhibuistis membra vestra iniquitati ad flagitia perpetranda, timore adducti estis, an delectatione invitati? Qu
Abbreviated transcription (Latin):
repomite delectatiom carnis. delecta d̾ ul¬
tionem mentis. Carnẽ qͥppe ur̃am delettant
illume uoluptates. Mentem ur̃am delectet
inuisibilis pulcͥha. casta. sc̃a. canora dulciᷤ¬
ꝙ iusticia. ut ñ ad cã timore cogamini. Si
em̃ ad eam timore cogimini. ũ dũ delectat.
Peccare ñ debes. Non timore pene s amore
usticie. Hinc apłs dicit. Humanum dicop¬
pt̾ infirmitatẽ carnis ur̃e. Sicut enĩ erhibu

Expanded text:
eponite delectationi carnis, delectationem mentis. Carnem quippe vestram delectant illicitae voluptates: mentem vestram delectet invisibilis, pulchra, casta, sancta, canora, dulcis justitia, ut non ad eam timore cogamini. Si enim ad eam timore cogimini, nondum delectat. Peccare non debes, non timore poenae, sed amore justitiae. Hinc Apostolus dicit: Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
ũpocest ualebit sacramentũ ad ei tutelam ad¬
u̾sus contrarias potestates. Et tm̃ ualebit uͭ si
ante maioris usum ctatis exbͣ uita enngrauerit
ꝑ ip̃m sacramentũ cõm̃dante eccłie caritate
ab illa comdampnatione q̃ ꝑ unũbominẽ
intrauit inmundũ. xꝑiano ad uitorio lib̾e¬
tur. hoc quiñ credit & fieriñ posse arbitra¬
t. ꝓfecto infidelis est. & si nͣhabeat fid̾i sacͣ¬
mentũ. longeq melior ẽ ille paruubꝰ. quic̃
lifidem ñ dũhabet in cogrtatione ñ ei tñ obi¬
cem contrarie cogitatiois opponit uñ sacͣ¬
m̃tum eiꝰ salubrit ꝑcipit᷑. S cientes qi uetꝰ¬

Expanded text:
non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit. CCXXII. EX E
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ concordit̾ oꝑant᷑. Tamen iustificati
sumus in xp̃i sanguine. ⁊ reconciliati
sumus deo per mortem filii eiꝰ. Et qͦmͦ
humanum peccato primi hominis in
omnes utriusq sexus comnuxtione
nascentes originalit̾ transeunte. et
parentum primorum debito uniu̾soᷤᷤ
posteros obligante. Apłs autẽ apertiꝰ hoc¬

Expanded text:
men justificati sumus in Christi sanguine, et reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; et quomodo humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio
Abbreviated transcription (Latin):
uit pec̃cm: suꝑhabund auit grͣa: Inde aũ
habundauit pectatũ: Lex aũ sub intrauit
ut habundaret peccatũ. Quare lege sub in¬
tnͣte habundauit peccatũ: Ꝙ nolebant
se confit̾i homnes pecc̃ores ad dita lege fac¬
ti sunt p̾uaricatores. Preuaritor enĩ ñ ẽ qͣ¬
ꝙ: nͥ cumn legem tͣnigͦisus fuerit. Ip̃e apłs
iło eã datã ut crescente pec̃to humiliarent᷑
suꝑbi. humiliati confit̾ent᷑. confessi sanaren
dic̃ ñ querit. Auget᷑ morb crescit molestia.
tio ñ implebat᷑ s uicio prudentie carnis. Qd
uitium ꝑ legem demonstnͣdũ: ꝑ gr̃am sanã¬
dum fuit. Consepulti enĩ sumꝰ cũ illo ꝑbaptiᷤᷤ¬
mũ in mortem. Ignoratis inqͥd qm̃ quic̃ꝙ¬

Expanded text:
m, superabundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt et praevaricatores. Praevaricator enim non est q cum legem transgressus fuerit. Ipse Apostolus ideo eam datam, ut crescente peccato, humiliarentur superbi, humiliati confiterentur, cdicum non quaerit: augetur morbus, crescit molestia, tio non implebatur, sed vitio prudentiae carnis: quod vitium per legem demonstrandum, per gratiam sanadum fuit. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem. Ignoratis, inquit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
dicti pͥmi homunus qmdominꝰ suscepit ce
pet̃ca nr̃a ꝑtulit incorꝑe suo suꝑ lignũ.
Sigͦ dic̾et᷑ mors meledicta ẽ nemo exhorres¬
c̾co. Quid añ nisi mors dñi pependit in lig¬
no ut mortẽ moriendo suꝑauit: Ead ẽ gͥ
maledicta que uita ẽ. Item sidic̾et᷑ peccatũ
maledicaͣ ẽ nemo mireret᷑. Quid aũ pepen

Expanded text:
uam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum ma
Abbreviated transcription (Latin):
nit dominꝰ curat amaris aliqnͣtũ & acͥb me¬
dicam̃tis. Dicit enĩ egͦto ferto. Pit̃. toła. Dic̃
noli dilig̾e mundũ. Habeto patienuam. Cu¬
ret te ignis patientie. ferrũ ꝑsecutionum to¬
łent uuiu̾a tua. Expauescͣas qͣ uisligatꝰ. lib̾
ille ce ñ ligat᷑. bibit qd̾ cibi dabat. Priorpaᷤᷤ¬
sus ẽ ut teconsolaret᷑. lanꝙͣ. dicñs. Qd̾ timẽ
pacipte. pͥor patior ꝓte. Hec ẽ gr̃a & magna
gr̃a. Quis illam digne collaudat: ꝑ seruũ

Expanded text:
nit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus menit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ꝓdeͤat suꝑbis ut habundaret delictũ
Multũ eñi sibi dabant &. quasi iurib sius
multũ assignab arit & ñ poterant implere
ĩtitiam nͥ adiuuaret ille qui iͦerat. Suꝑbiã eor
uolens domare d̾s: dedit legẽ. Tanqͣ. dicens.
Ecce implete ne putetis deẽẽ iubentem. Nõ
de ẽ qui iubcat: s deẽ qui impleat. Sigͦ de¬
ẽ qui impleat uññ implet: qr nat᷑ c̃ traduce
pec̃ti & mortis de adam natustͣrit secum qd̾
ibi conceptũ ẽ. secidit pͥmꝰ ħo & om̃s qui de il¬
lo natistͣ de illo cͣrenut concupiscentiã carm̃
Oportebat ut nasc̾et᷑ aliꝰ homo quinullam
pitulabat᷑ iubebat ñ sauabat. Languorẽ
ostendebat ñ auferebat s illi p̾parabat
medico uenturo c̃ gr̃a & u̾tate. tanꝗͣ ad a¬
liqm qͣ. curare uult medicꝰ mittat pͥmo
seruũ suũ ut ligatũ illũ inueniat. Sanͦ¬
ñ erar. & sanari noiebat ce nesanaretur
sanũ seͤiactabat. Missa lex c̃ ligauit eũ.
inuenit se reũ. Iamclamat deligat᷑a. He¬

Expanded text:
Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam pitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sannon erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificandus desit occidit. Sciri enĩ facit
peicatũ. poti ꝙͣ cau̾i & ido magis aug̃i ꝗͣ
minui qr male concupiscentie etiã pͥuari¬
catio legis accedit. Nolens gͥ apłs comenda
gt seextolłent. pꝰ eaꝙͣ. dix̃ pectatũ ex morte
ꝑ unũ hominẽ intrasse in genꝰ humanũ ꝙe
ꝑunũ hominẽ iusticiã & uitã ct̾uã. Ilũ a¬
dam hunc xp̃m aꝑtissime insinuans ait.
Quid gͦ dicciñ inqͥt: ꝑmanebimꝰ in pec̃co ũ

Expanded text:
enim facit peccatum potius quam caueri et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praeuaricatio legis accedit. Volens ergo apostolus commendarge se extollerent, posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum et per unum hominem iustitiam et uitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans ait: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mortẽ filii eiꝰ ꝑ qmͣ facta ẽ illa remissio pet¬
cͣor multomagis reconciliat salui erimꝰ in
uita ipsiꝰ. In uita salui: qui ꝑ mortẽ reconci¬
liati. Quis enĩ dubitet. daturͣ amitis uitã
suã. ꝓ quib munitis dedit mortẽ suã: Nõ¬

Expanded text:
remissio peccatorum, multo magis reconciliati salvi erimus, in vita ipsius , in vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam pro quibus inimicis dedit mortem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
te domꝰ cĩ.  torrentẽ uoluptatis potent.
bimꝰ lumen. Per moisen data ẽ lex. & habet
aliqͥd obscurum tradicio ipsa legis. Adħ enĩ
data ẽ lex. ut conuinc̾et᷑ languidꝰ. & medic̃
imploraret. Ip̃a c̃ uia occultad̾i. ẜ qrħ ibi¬
inuocarent. Nñ ille conuictꝰ ẽ qͣm in se tͣn¬
figurat paulus apłs dicens. Infelix egob̾o
qͣs me lib̾abit de corꝑe mortis ħ: ꝑ man¬

Expanded text:
te domus, et torrentem voluptatis potent,  Tamen per Moysen data est Lex, et habet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur languidus, et medicum imploraret. Ipsa est via occulta Dei. invocarent. Unde ille convictus est, quem in se transfigurat Paulus apostolus, dicens: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis
Abbreviated transcription (Latin):
multo płes inet̾nã penã trahat: Nisuntelliga¬
mꝰ eos ipsos inutͦꝙ diciqͥ tnͣseunt ab adã ad xͣ.¬
nabunt magisqͣ. mes mors tẽporałr. & c̃ fine
regnauit. Itaq sit̃ ꝑ uniꝰ d lictũ in om̃s hõieͤ
ad condempnationẽ. ita ꝑ uniꝰ & iustificatio¬
uẽ in om̃s homines ad iustificationẽ uite. ħ

Expanded text:
multo plures in aeternam poenam trahat, nisi intelligamulto plures in aeternam poenam trahat, nisi intelligamus eos ipsos in utroque dici nabunt, magis quam in eis mors temporaliter et cum fine regnauit? Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem itaet per unius iustificationem in o
Abbreviated transcription (Latin):
qr illũ indelinqñdo p̾tedentem subseqñtẽ imi¬
tatisunt. ille qͦ & multo magis ob alteriꝰ
delictũ mortuus ẽ qͦddiabolus ita delin¬
quendo precesserat. ut ei delictum etiam
ipse suaderet. Adam uͦ nicħ suasit unita¬
toribus sus. & multi qui imitatores eiꝰ dicũ¬
tur eum fuisse & tale aliqͥd comiisse ł ñ au¬
dierunt ⁊ omnino ñ credunt. Qnͣto gͥ rectiꝰ
sic̃ iã dixi diabolũ pncipẽ constituisser apl.
a q̃ uno petcatũ & mortẽ ꝑ om̃s tnͣsisse dic̾ex
sib̾loco ñ ppagationẽ. s imitationem dice
uoluisser: Muito enĩ rationabiliꝰ adã dri¬
mitator diaboli qm suasorẽ habuit pecͣti. si
pocest qͥsꝙ imitari etiã illũ qui nich tale
suasit. ł omnino ꝙͣ nescit. Qd ẽ autẽ qͦd ha¬
bundantiã gr̃e & iustitie accipuurt. nͥ qͦd¬
Eisꝙ hominid tanta iusticia donatur. ut
c̃ adamconsenserit ad peccatũ suadenti. ñ
teclant isti etiã cogerti: Et qͥdẽ iulto ma¬
magis inuita regnabunt c̃ mortis regnũ

Expanded text:
quia illum in delinquendo praecedentem subsequentes imitati sunt: ille quoque et multo magis ob alterius delictum mortuus est, quem diabolus delinquendo ita praecesserat, ut ei delictum etiam ipse suaderet: Adam vero nihil suasit imitatoribus suis; et multi qui ejus imitatores dicuntur, eum fuisse et tale aliquid commisisse vel non audierunt, vel omnino non credunt. Quanto ergo rectius, sicut jam dixi, diabolisse diceret, si hoc loco non propagationem, sed imitationem dicere voluisset? Multo enim rationabilius Adam dicitur imitator diaboli, quem suasorem habuit peccati, si potest quisquam imitari etiam illum qui nihil tale suasit, vel omnino quem nescit. Quid est autem, qui abundantiam gratiae et justitiae accipiunt, neisque omnibus tanta justitia donatur, ut cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti? Et quid est, multo magis in vita regnabunt, cum mortis regnum
Abbreviated transcription (Latin):
condẽpnationẽ exmultis delictis homines
ducit: Neq enĩ gr̃a multa delicta donat. &
ñ etiã iudiciũ multa delicta condempnat:
Aut si ꝓpt̾ ea ex uno delicto in condempnatio¬
nẽ dutunt᷑. qr oĩa delicta q̃ condempnant᷑.
ex uluꝰ uniͦ imitatione commissa it̃. eadẽ cã
ẽ cur ex uno delicto etiã ad iustificationem
duci intelligantur qr oĩa delicta q̃ iꝰtificatiᷤᷤ
remictunt᷑. ex illiꝰ unĩ imitatioẽ cõmissa st̃.

Expanded text:
condemnationem ex multis delictis homines ducit? Neque enim gratia multa delicta donat, et non etiam judicium multa delicta condemnat. Aut si propterea ex uno delicto in condemnationem ducuntur, quia omnia delicta quae condemnantur, ex illius unius imitatione commissa sunt; eadem causa est cur ex uno delicto etiam ad justificationem duci intelligantur, quia omnia delicta quae justificatis remittuntur, ex illius unius imitatione commissa sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cdataẽ. & reos lib̾abit. lex ꝑmoisendata ẽ.
Hõ ĩ aliqͥd ampli serũ assignet ꝙͣ qͦd ꝑ illũ fc̃m
ẽ. slectus ad magnũ ministeriũ tanꝙͣ fidel
indomo. Stñ seruuᷤᷤ ag̾e scd̾m legẽ potest.
solu̾e areatulegis ñ potest. Lexgͦ ꝑ moisen

Expanded text:
 reos liberavit. Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
presumebant. uͦ diuinũ ad iutoriũ uincen¬
dar malar concupiscentiar recta fide ipe¬
tnͣtes płib grauioribꝙ: ddelictis. etiã lege p̾ua¬
ricata oneratist̾. Ac sic magno reatu compel¬
lento: confugerunt ad fidem. qua miscd̾iam
undulgentie merent᷑. & auxiliũ adño qui fec̃
tra scłihiuꝰ concupiscentias uibentur. scd̾m
id qͦd p̾dictũ erat inpsalmo. Multiplicate
sunt infirmitatis eor. p̾ ea accelauerunt.¬

Expanded text:
 divinum adjutorium vincendarum malarum concupiscentiarum recta fide impetrantes, pluribus gravioribusque delictis etiam lege praevaricata onerati sunt: ac sic magno reatu compellente confugerunt ad fidem, qua misericordiam indulgentiae mererentur, et auxilium a Domino qui fecit tra saeculi hujus concupiscentias juberentur, secundum id quod praedictum fuerat in Psalmo: Multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea acceleraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
enum ce b in contumeliã dñi moysen fecisse a¬
liqͥs dix̾it cumtantam inea cruce salutẽ homi¬
nũ ẽẽ cognosc̾et ut ñ ob aliud ad eiꝰ indiciũ ser¬
pentẽ illũ erig̾t ud̾et nͥ ut cum intuentes q̃
morsi a serpentib morituri erant continuo
maledictũ. qui uicit de morte mortẽ. de pec¬
cato pectatum. de serpente serpentẽ. Male¬
dicta aũ mors maledictũ pett̃m maledictꝰ ser¬
pens. Et hec om̃ia in cruce triumpbata st̃.¬

Expanded text:
enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata s