comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt quosi psesuo uditio & poteftatte calcat Ideoq dicit çȩlũ: hoc ÷ angłi & ho¬
mines iusti sedesmet Terrauero id÷ t̃renihomines scabellũ pedũ meoꝵ
quia eos mea potestate adq recto iuditio comprimo & calco Quͦ: isttdomꝰ quã¬

Expanded text:
si sunt, quos ipse suo judicio et potestate calcat; ideoque dicit coelum, hoc est angeli et hosi sunt, quos ipse suo judicio et potestate calcat; ideoque dicit coelum, hoc est angeli et homines justi, sedes mea. Terra vero, id est terreni homines, scabellum pedum meorum: qui eos mea potestate atque recto judicio comprimo et calco. « Qua
Abbreviated transcription (Latin):
gitur om̃s occidendos qui extramontẽ fuerint. sed ista om̃a fulso errore
ix cogitat a sunt. Et nenos ipso obrdico ir rore decepti. carnaliter ea
intellegerłinus ad implenda : sub sequens sermo manise stat dicens Hecdic̃¬
nalit̃ intellegunt. Sedquareds̃ om̃ps qui hubiq totus: sedere sedicat in
cȩlo pciulo superuis dño adiuuante plenit̃ tractauimus Qua ꝓpt̃ modo
breuiter succineteq ÷ tangendum: & illud ponendum qđ ꝑ esaiã dicit᷑
hoc siquidem oftenditꝰ as̃ & forinsecus & extrinsecus & in fusus & extri circũ
dit ac palmo quiñ solũ celi& t̃rȩ. sed & inusibiliũ crectar ÷ angłorũ amni¬
quiacelũ oninib: elinentis & omnib: locis elegantius÷ & magis nobile Siue¬
scabellũ pedũ ei: debemꝰ intelligere t̃renos homines quit̃rene uiuunt. & a matore
mundi ex istunt. Et angelos quidecelestibus adirã & incaliginẽ istuis aeris lap¬

Expanded text:
gitur omnes occidendos qui extra montem fuerint. Sed ista omnia falso errore gitur omnes occidendos qui extra montem fuerint. Sed ista omnia falso errore excogitata sunt. Et ne nos ipso judaico errore decepti, carnaliter ea intelligeremus adimplenda, subsequens sermo manifestat, dicens. Cnaliter intelligunt. Sed quare Deus omnipotens qui ubique totus est sedere se dicat in coelo, paulo superius, Domino adjuvante, pleniter tractavimus. Quapropter modo breviter succincteque est tangendum, et illud ponendum quod per Jeremiam dhoc siquidem ostenditur Deus et forinsecus et extrinsecus, et infusus dit ac palmo. Qui non solum coeli et terrae, sed et invisibilium creator est Angelorumquia coelum omnibus elementis et omnibus locis elegantius est et magis nobile. Siqui terrene vivunt, et amatores mundi existunt, et angelos qui de coelestibus ad terram et in caliginem istius aeris lap
Abbreviated transcription (Latin):
digesta retinens intrinsecus in effabilia misteria. Sed cumisd tales
tranfierunt ad sotiec atẽ ecđȩ: serpenti siue dicibolo sunt relicto incibð
leues & instabiles homin es que designant᷑ ꝑ puluerem. eo qđ sicut puluis
faciler apit̾ auento ita illi adueniente tẽptttione. facle labunt᷑ adculpã
quinon nocebunt. & cui non nocebumt lupus & leo id÷ quilib& raptor &
seuus trrannus. de posita antiqua feritate p̃ qua uener intad fidem.
non nocelunt agnas & bobus ohoc ÷ mansuetis & humilib: uł non nocebt̃
& ad xp̃i sui ad uentũ. & dicunt quitant apax & securitas eritineis.
ut intempore angustissimo lupi & agni. leones & boues. serpentes. & ho¬
mines simul comedant. & parit̃ commorant̃. amissa om̃i seueritate.
& his in noxii sint quuntẽ plouł inmontescõ habitauerint. ex quo intelli¬

Expanded text:
digesta, retinens intrinsecus ineffabilia mysteria. Sed cum isti tales digesta, retinens intrinsecus ineffabilia mysteria. Sed cum isti tales transierunt ad societatem Ecclesiae, serpenti sive diabolo sunt relicti in cibum leves et instabiles homines, qui designantur per pulverem, eo quod sicut pulvis facile rapitur a vento, ita illi, adveniente tentatione, facile labuntur ad culpam. « nus. » Qui sunt qui non nocebunt, et cui non nocebunt? Lupus et leo, id est quilibet raptor et saevus tyrannus, deposita antiqua vetustate, postquam venerint ad fidem, non nocebunt agnis et bobus, id est mansuetis et humilibus. Vel non nocebunt et ad Christi sui adventum, et dicunt quia tanta pax et securitas erit eis, ut angustissime lupi et agni, leones et boves, serpentes et homines, simul comedant et pariter commorentur amissa omni severitate: et his innoxii sint qui in templo vel in monte sancto habitaverint: ex quo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
Leo &iã & bos in dñi aduentu comederunt
paleas : id ÷ rex quilib& & princeps huius scłi cũ p̃dicatore quolib& qui
designatur ꝑ bouem eoquod exar & corda auditorũ. simulin eceła pascunt᷑
puleas hoc ÷ simplice doctrinã. parit̾ cũ ꝓsunditate diuinorũ eloquioꝵ
Sinciũt dixerimus leo utbos comed& paleas sensus hui sceerit
Leo sicut bos comed& paleas: quando ur disertissimus & quondã ad sc
potens scriptur arũ diuinarũ secradit rufucitati. ut nequaqua secula¬
ri & filosophiȩ paschactur ȩlo quentia quȩ instar melli stillat delabiis me¬
retricis sedulitatem & paleas sequitur histaue. donec multo labore
cdq: industria meret᷑ ad frumentũ ꝑuenire. id ÷ ad ꝓsunditatẽ miste¬
riorum Deististalib: fuerunt augustimus. & cyprianus. philosophiq
gentium: qui re linquentes hum anã ptulo sopham quȩ aeloquentiȩ ur ba¬
nitate politaerat. ser ipturesacre secontulerunt. que mediocri stlo ÷

Expanded text:
Leo etiam et bos in Domini adventu comederunt paleas, id est rex quilibet et princeps hujus saeculi cum praedicatore quolibet, qui designatur per bovem eo quod exaret corda auditorum, scilicet in Ecclesia pascuntur paleis, id est simplicem doctrinam pariter cum profunditate divinorum eloquiorum. Si autem dixerimus leo ut bos comedet paleas, sensus hujuscemodi erit: Leo sicut bos comedet paleas, quando vir disertissimus et quondam ad saeculum potens, Scripturarum divinarum se tradet rusticitati, ut nequaquam saeculari et philosophiae pascatur eloquentia, quae instar mellis stillat de labiis meretricis, sed vilitatem et paleas sequatur historiae, donec multo labore atque industria mereatur ad frumentum pervenire, id est ad profunditatem mysteriorum. De istis talibus fuerunt Augustinus et Cyprianus, philosophique gentium, qui relinquentes humanam philosophiam quae eloquentiae urbanitate polita erat, Scripturae sacrae se contulerunt, quae mediocri stylo est
Abbreviated transcription (Latin):
In isti sergo mansionibus hoc ÷ in sius uirtutibus & incaelesti
hierusalem quam sibi p̃parant. bibent & comedent. fructũ uinearũ quas hic
plant aueruint : hoc÷ & ultatione & gratiasc̃ sp̃s debr iabuntur om̃iq suũuẽtat¬
oniuq sua uitate replebunt ex iuneis quas plantauerunt. id÷ xxre muneratione
bomor ĩ opet auti  Ae dificabunt ergo uir tutes & mansiones celestes plartabunt
uonetas pequib ia diximus : & adius id diabolus non habit abed i. amedibilium
neq de utncibit ampliis uir tutes eonũ I Sedm enim dies lignn
er unit dies populimei & opera maniũ corum inueterabunt
elecamei uł sicut quidã codices habent in uete rabuntelec

Expanded text:
In istis ergo mansionibus, hoc est in suis virtutibus et in coelesti Hierusalem quam sibi praeparant, bibent et comedent fructum vinearum quas hic plantaverunt, hoc est, exsultatione gratia sancti Spiritus debriabuntur omnique suavitate replebuntur ex vineis quas plan taverunt, id est ex remuneratione bonorum operum. Et aedificabunt ergo virtutes et mansiones coelestes, plantabuntque vineas de quibus jam diximus. Et alius, id est diabolus non habitabit in medio illorum, neque devorabit amplius virtutes eorum. « Secundum enim dies ligni erunt dies populi mei; et opera manuum eorum inveterabunt electi mei, » vel, sicut quidam codices habent, inveterabunt elec
Abbreviated transcription (Latin):
tra non dominaibitur sed aternalit̃ cũ xp̃o manebunt. qua ndo uide bunit
iieilio trit cai ho ÷ scipientiam: que ÷ uerbũ & uirtus di patris. Et
quitenuerint eam:betterunt Quodq sequitur
& opera manuũ corũ inueterabunt elecamei siue
electis meis duplex sensus : Opera inquid manuũ¬

Expanded text:
tra non dominabitur, sed aeternaliter cum Christo manebunt, quando videbunt Deueam , » hoc est sapientiam, quae est verbum et virtus Dei Patris, et qui tenuerint eam beati erunt. Quodque sequitur, et opera manuum eorum inveterabunt mei electi, sive electis meis, duplex sensus est: opera inquit manuu
Abbreviated transcription (Latin):
diam uoluntate illouũ Nonuoce respondendo : sed signorum
adq miraculorũ magnitudine subsequendo Et ad huc illis loquenti¬
b ego audiam Na cũ diterent apłi aliciuegroto aut martuo in nomine
iħłiu surge: statim sine mora sanus in colomisq surgebat Neq enĩ potu¬
issent om̃s gentes intã breui spatio temporiũ inxp̃m credere: nisimiracu¬
lis signorum fides eorum quo dammodo e& ex torta Loquentib enim
& clu mantibus apłis a posto licisq: uiris: dñs magnitudine mir aculorũ
respondebat
Iupus & agnus pascentur simul & leo & bos. come¬
dent paleas
Et serpendi : puluis panis eius Lupꝰ
& cignus pascent᷑ simul paulus ꝑ secutor & ananias man¬
suetus discipuł simul conuer sactisunt. quorũ cib fuit
doctrina eu uangelica. & sides credentium. Iste : lupus
dequo patriar cha ia cobdixit. Benia menlupus rapax: mune co¬
med& p̃dum. & uespere diuid& spolia Uel ꝑ lupũ & cignũ : possumus in

Expanded text:
diam » voluntatem illorum, non voce respondendo, sed signorum atque miraculorum magnitudine subsequendo; et « adhuc illis loquentibus, ego audiam. » Nam cum dicerent apostoli alicui aegroto aut mortuo « in nomine Jesu surge , » statim sine mora sanus incolumisque surgebat. Neque enim potuissent omnes gentes in tam brevi spatio temporum in Christum credere, nisi miraculis signorum fides eorum quondam esset exorta. Loquentibus enim et clamantibus apostolis apostolicisque viris, Dominus magnitudine miraculorum respondebat. « Lupus et agnus pascentur simul, et leo et bos comedent paleas; et serpenti pulvis panis ejus. » Lupus et agnus pascentur simul, quia Paulus persecutor et Ananias mansuetus discipulus simul conversati sunt, quorum cibus fuit doctrina evangelica et fides credentium . Iste est lupus de quo patriarcha Jacob dixit: « Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia » Vel per lupum et agnum possumus in
Abbreviated transcription (Latin):
lat oues & capras ꝑ quas debemus inteblegeresim plices quosq
edar filuis fuit his mcȩlis & ab illo xegio illius nomen sump sit utcedar
uocaretur ubimodo saraceni habitant. descendentes de illius ꝓsapia
Arietes inquid nabaiot ministrabunt tibi Perarietes quiducatũ
p̃stant gregibus intelleguntur principes & duces gentiũ Nabaiotꝰꝑ
unus fuit filioꝵ hii sinuȩlis. Inc̃p̃tatur aũt cedar : te nebre ulmeror
aba ioth ꝓphetia Ipsiqui superius appellatis̃ cameli & dromedaru:
ipsierunt pecuscedar id ÷ filiite nebrarũ & merorꝵs quib: apłsdicit

Expanded text:
lat oves et capras, per quas debemus intelligere simplices quosque. lat oves et capras, per quas debemus intelligere simplices quosque. Cedar filius fuit Ismaelis, et ab illo regio illius nomen sumpsit, ut Cedar vocaretur, ubi modo Saraceni habitant, descendentes de illius prosapia. Arietes, inquit, Nabaioth ministrabunt tibi. Per arietes qui ducatum, praestant gregibus intelliguntur principes et duces gentium. Nabaioth unus fuit filiorum Ismaelis. Interpretatur autem Cedar tenebrae vel moeror; Nabaioth prophetia. Ipsi qui superius appellati sunt cameli et dromedarii, ipsi erant pecus Cedar, id est, filii tenebrarum et moeroris, quibus Apost
Abbreviated transcription (Latin):
uersatio. Gregesigitur camelaium & dromedariaiũ id ÷
diuites huius scłi & pͥotentes om̃sq gentiles qui uelo cit̃ ad sidẽ
xp̃i uenerunt resolutis uinculis in iquitatis. animas suas ef¬
funderunt dño  & om̃s reuertentes de captiuitate di aboli
& sue conuersationis munus dño offarentes id ÷ sidẽ purã
que ꝑsaurũ designatur & aiationes mundas que intellegunt᷑
ꝑthus uene runt ad eccłȩ primitiue sotietatẽ. & exor nauerunt eam
suis orationibus & sius uirtutibus. Nec sua solũ modo salute sunt eaenti
sed alus laudem dñp p̃dicauerunt. Hoc ÷ dñm ił ux pmfiliũ di patris
ẽẽ dixerunt quiẽ laus & gła ipsius. & magestatem x p̃i id ÷ miracula &
iurcuies. quaso peratus ÷ & quo modo ꝑipsum om̃a ds̃ pater feceri
alus pate fecerunt YOme pecus cedar comgregabit᷑ tibi: arietes
naba ioth ministrabunt tibi Quante adlitterã ꝑtinet: pecus appel¬

Expanded text:
versio. Greges igitur camelorum et dromedariorum, id est versio. Greges igitur camelorum et dromedariorum, id est divites hujus saeculi et potentes, omnesque gentiles qui velociter ad Christi fidem venerunt, resolutis vinculis iniquitatis animas suas effuderunt Domino, et omnes revertentes de captivitate diaboli et suae conversationis munus Domino offerentes, id est per fidem puram quae per aurum designatur, et orationes mundas quae intelliguntur per thus, venerunt ad Ecclesiae primitivae societatem, et exornaverunt eam suis orationibus et suis virtutibus. Nec sua solummodo salute sunt contenti, sed aliis laudem Domini praedicaverunt, hoc est, Dominum Jesum Chrisa ipsius, et majestatem Christi, id est miracula et virtutes quas operatus est, et quomodo per ipsum omnia Deus Pater fecerit, aliis patefecerunt. « Omne pecus Cedar congregabitur tibi, arietes Nabaioth ministrabunt tibi. » Quantum ad litteram pertinet, pecus appel
Abbreviated transcription (Latin):
liq p̃dicator & seriptor. & iosep ab arimatia. & illi dequib dñs dix
ẜ acilius ÷ camelum ꝑ foramen acus transire: quã diuitẽ intra¬
re in regnũ dĩ. Dromedarius uel dromas. dromadis. quod
utrũq facit animal: minus camelo sedue lotius. Ideoq: ꝑdro¬
medrarios debemus intelligero gentiles : qui uelo cit̃ ad fidẽ
dñi concurrerunt. Madian& epha regiones sunt trans
arabiã habundante sca melis ac dromedarus. Om̃isq ꝓuintia
appellatur saba : dequa fuit regina saba queuenit audire sa¬
pientiã salo monis. ꝑ quas regiones significabatur: quod om̃s
gentes & regiones ad dñi fidem erant uenturae Nec uacat
amisterio : quod aurũ & thus dicuatur offerre. ꝑ aurum
siquidem: intelligit᷑ sensus sidei. Perthus: orationes mun¬
de sicuo psalmist adecdarat. dirigatur oratiomea: sicut
incensũ in conspectutuo. Madian : iniquitas int̃ pretatur
epha: resolutus ueleffundens. Saba captiuitas uel con¬

Expanded text:
lii praedicator et scriptor, et Joseph ab Arimathia, et illi de quibus Dominus dixit: « Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum Dei . » Dromedarius, vel dromas dromadis, quod utrumque facit, animal est minus camelo, sed velocius. Ideoque per dromedarios debemus intelligere gentiles, qui velociter ad fidem Domini concurrerunt. Madian et Epha regiones sunt trans Arabiam, abundantes camelis ac dromedariis, omnisque provincia appellatur Saba, de qua fuit et regina Saba, quae venit audire sapientiam Salomonis. Per quas regiones significabatur, quod omnes gentes et regiones ad Domini fidem erant venturae. Nec vacat a mysterio, quod aurum et thus dicuntur offerre. Per aurum siquidem intelligitur sensus fidei, per thus orationes mundae, sicut Psalmista declarat: « Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo. » Madian iniquitas interpretatur; Epha resolutus vel effundens; Saba, captivitas vel con
Abbreviated transcription (Latin):
Misie nim xp̃i passionem & resur rectionem crediderimus & ꝓ nr̃a redẽp¬
tione cum hecoma ẽe passũ cognouerimus: non saluabimur lic& pap¬
tizemur Si uero crediderimus cius passionem &resur rectionẽ
& nr̃am redẽptionem ꝑ hec nobis ad futuram: Non merebimur q¬
saluari nisiba prati fucrimuf in nomisce trinitatis I Tunc u¬
debis & afflues & mirabitur & dilatabitur cortuũ. quando conuer
sa suer it adte multitudo maris. fortitudo gentiũ uenerit abi
Iunc inquid cũ leuaueris oculostuos & siliitui delonge uener int
filieq tuȩ lac suxerint : uidebis ab omnibus partibus mundi uenire
tibi filios & afflues fidelibus sicuti fluuius aquis. Et mirabit ur
cartuum p̃mulatudine populorũ: immodila tabiur siue ãplifi¬
cabit᷑ cortuum. in latitudineletitiȩ p̃magnitudine gaudu. Sicut
enĩ qui intristitia ÷ positus. quasi quodam modo coangustatur: Ita qui
in letitia consistit quasidilatatur De hacdilatatione letitȩ dicit apłs

Expanded text:
isti passionem et resurrectionem crediderimus, et pro nostra redemptione eum haec omnia esse passum cognoverimus, non salvabimur, licet baptizemur. Si vero crediderimus ejus passionem et resurrectionem, et nostram redemptionem per haec nobis affuturam: non merebimur salvari, nisi baptizati fuerimus in nomine sanctae Trinitatis. « Tunc videbis et afflues, et mirabitur et dilatabitur cor tuum: quitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi. » Tunc inquit cum levaveris oculos tuos, et filii tui de longe venerint, filiaeque tuae lac suxerint, videbis ab omnibus mundi partibus venire tibi filios, et afflues fidelibus sicuti fluvius aquis. Et mirabitur cor tuum prae multitudine populorum, imo dilatabitur sive amplificabitur cor tuum in latitudine laetitiae, prae magnitudine gaudii. Sicut enim qui in tristitia est positus, quasi quodammodo coangustatur, ita qui in laetitia consistit, quasi dilatatur. De hac dilatatione et laetitia dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
bulabant inte nebris peccatorum & reges inlendepris ortuscui : quan¬
fuerit exciqua & spu sco & cetera. Et quot quot credide runt in eum:
de dit cis potestatem filios dĩ fieri Reges hic : du plictter intellegunt᷑ꝰ¬
÷ ed reges huius scli ut constantinus. eradius teodosius aliiq quã plu¬
rimi qui fidem xp̃i habuerunt: uel&iam reges sunt sc̃i qui filii regis
existentes sem& ipsos bene rexerunt. de quibus dicitus Cor regis
in manudi ÷ & quo cumq uoluerit uert& illud Nos om̃s &reges
&gentes in lumine a postolorum ambulamus. & insplendore ortͦ
illius : quia e andem fidẽ habemus Eteodẽ baptismate tenascimur
NLeua incircuitu oculos tuos & uide : om̃s isti congregatisuener̃ tibi¬
Eccłae primitiue dicitur Oeccła primitiua. leua oculosmentis
incircuitu tuo : & uide hoc ÷ considera Om̃s isti congregatis uenerunt
tibi Id ÷ ad hoc uenerunt ut tibi sotientur in unitate fidei. uelut
tui filisint. De illis loquitur: de quib scripsit lucas in actibus apłoꝵ¬

Expanded text:
bulabant in tenebris peccatorum. « Et reges in splendore ortus tui » quanfuerit ex aqua et Spiritu sancto , etc. » Et « quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . » Reges hic dupliciter intelliguntur, vel reges saeculi hujus, ut Constantinus, Heraclius, Theodosius, aliique quamplurimi qui fidem Christi habuerunt. Vel etiam reges sunt sancti qui filii regis existentes, semetipsos bene rexerunt, de quibus dicitur: « Cor regis in manu Dei, ad quodcunque voluerit vertet illud . » Nos omnes et reges et gentes in lumine apostolorum ambulamus, et in splendore ortus illius, quia eamdem fidem habemus, et eodem baptismate renascimur. « Leva in circuitu oculos tuos et vide; omnes isti congregati suntulos mentis in circuitu tuo: et vide, hoc est, considera. Omnes isti congregati sunt, venerunt tibi, id est, ad hoc venerunt ut tibi socientur in unitate fidei, vel ut tui filii sint. De illis loquitur de quibus scripsit Lucas in Actibus apo
Abbreviated transcription (Latin):
ge ueniunt & ad fidẽ dñi congregantur de quibus dicit apłs et si
multos habets patres scđm carnem. tam̃ ꝑ euuange liũ egouosge¬
nui  E liȩuero lac sugentes : anime sunt fidelium utriusq sxsus¬
lactantes id est sim plicem cibum querentes: quibus dicit apłs pauilus
Tamquã paruulis inxp̃o : lacuobis potũ dedi non escam. Nondũ enĩ
poteratis & p&rus. Quasimodo geniti infantes lac concupiscitis
uenient adte ꝑsidem ab idolatria recedendo: et filietue anime
fidelium simplitium. lac id ÷ simplicẽ doctrinã sugent Quod sidixeri¬
mꝰ & filuitui delatere surgent. quod quidã codices habent: it aerit
intellegendum. Legimus ineuuangelio iohannis. quod unus militũ
xx costa lateris adȩ formata : Quodita ÷ coniunctũ: utneq

Expanded text:
ge veniunt, et ad fidem congregantur: de quibus dicit Apostolus: « Et si ge veniunt, et ad fidem congregantur: de quibus dicit Apostolus: « Et si multos habetis patres secundum carnem, tamen per Evangelium ego vos genui . » Filiae vero lac sugentes animae sunt fidelium utriusque sexuslactentes, id est, simplicem cibum quaerentes, quibus dicit apostolus Paulus: « Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi non escam, nondum enim poteratis . » Et Petrus: « Quasi modo geniti infantes, lac concupiscitis . » venient ad te per fidem ab idololatria recedendo, et filiae tuae animae fidelium simplicium lac, id est, simplicem doctrinam sugent. Quod si dixerimus, et filiae tuae de latere surgent, quod quidam codices habent, ita erit intelligendum: Legimus in Evangelio Joannis quod « unus milituex costa lateris Adae formata est . Quod ita est conjunctum
Abbreviated transcription (Latin):
celo ÷ quando sp̃s suꝑ aplos in linguis igneis requieuit Uuel aliter
Leua inquidõ eccła primitiua oculostuos & considera ab oriente &
occidente omnib:q partibus mundi: omns sisti gentiles incir¬
cuitu tuo commorantes congregabuntur ad fidẽ tuã & ueniunt
tibi ut tui sint filii De hoc alio in loco dicitur Gaude filia sion: quia
ecceuerio & habitabo in medio tui. & uenient gentes multe ad te
÷ fulutui de longeuenient : & filiȩ tue lac sugent. Quidã codices ha¬
bent filiȩ tue de late resurgent: quod nec in ebraica ueritate. neq
ea inclinat᷑ Folu& filiȩ primitiuȩ ecđae de longe uemientes : sunt
gentiles qui longe adõ recesserant ꝑido latiriam non lo co sed merito
dequibus dicit apłs NUosquieratis longe facti estis ꝓpe quanto ma¬
gis enim quisq peccat : tanto longuis adõ recedit ł iluergo primitiue
dide sunt om̃s credentes robustiores infide & intellectu : qui ꝑ sedelom¬

Expanded text:
ctus super apostolos in linguis igneis requievit. Vel aliter: Leva, inquit, o Ecclesia primitiva, oculos tuos, et considera ab oriente et occidente omnibusque mundi partibus: omnes isti gentiles in circuitu tuo commorantes congregabuntur ad fidem tuam, et venient tibi, ut tui sint filii. De hoc alio in loco dicitur: « Gaude, filia Sion, quia ecce venio et habitabo in medio tui, et venient gentes multae ad te . » « Filii tui de longe venient, et filiae tuae lac sugent. » Quidam codices habent, filiae tuae de latere surgent, quod nec in hebraica veritate nequeea inclinatur. Filii et filiae primitivae Ecclesiae de longe venientes, sunt gentiles qui longe a Deo recesserant per idololatriam, non loco sed merito. De quibus dicit Apostolus: « Vos qui eratis longe, facti estis prope. » Quantum enim quisquis peccat, tanto longius a Deo recedit. Filii ergo primitivae Ecclesiae sunt omnes credentes robustiores in fide et intellectu, qui per se de lon
Abbreviated transcription (Latin):
quando comuersa fuerit adce multitudo maris id ÷ orns nationes
istius mundi que intelleguncur ꝑmare. sor titudo gentium uenerit
tibi reges uidelic& principes ac potentes huius scłi  in undatio id ÷
abundantia camelorũ operiette siue e arnabit: dromedarii ma¬
dian & efa ÷ Om̃s de sab auenient durũ & tus deferentes: & lau¬
dẽ dño adnunti antes Camelus: animal÷ gipbosũ honera
as suetũ ferre. Ideoq ꝑ camelos non in congrue intellegunt᷑
diuctes huuis scłi qui hon era diuitiarum & peccatorũ por tant
& pos sunt dicere cũ ps almista Qm̃ iniquita tes meȩ suꝑ gres

Expanded text:
ad te per fidem multitudo maris, » id est, omnes nationes istius mundi qui intelligitur per mare, fortitudo gentium venerit tibi, reges videlicet, principes ac potestates hujus saeculi. « Inundatio, » id est abundantia « camelorum operiet te » sive exornabit, « dromedarii Madian et Epha. Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. » Camelus animal est gibbosum, onera assuetum ferre. Ideoque per camelos non incongrue intelliguntur divites hujus saeculi, qui onera divitiarum et peccatorum portant, ut possint dic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑman& & non uult meaudire : tu qui seruus m̃s es & dcctus m̃s audimandata
mea & opere adimple Hae dicit dñs facenste incorpore. & formanste in anima
ab utero auxilia tortuus quia cũ non esses fecitte Noli timere seruem̃sia cob : &
ratissime quẽ clegi Dicit beatus hieronimꝰ quia isrł secundum ꝓprietatẽ hebre
Ilinguae ꝓpriae rectus si uerectissimꝰ int̃ pretatur. Hoc aut̃ qđ uir uidens dm̃ dicit̃:
non inscriptione litterarũ ÷ sed in sono uocis consistit Vnde qđ hicdicitur. Politi¬
mere seruem̃s ia cob & rectissime quẽ degi: Tale ÷ acsi diceretur & isrł quẽ degi¬
Effundã enĩ a quã hoc ÷ doctrinã ueteris & nouites tam̃o suꝑsitientẽ gentilitatem :
& fluenta diuinorũ doquiorũ suꝑ aridã Gentilitas quȩ cratsitiens ipsa erat:¬
& arida : quia non habebat humorem dilectionis dĩ & ꝓximi. Effundã enĩ spm̃¬

Expanded text:
permanet et non vult me audire, tu qui es servus meus, electus meus, audi mandata permanet et non vult me audire, tu qui es servus meus, electus meus, audi mandata mea et opere adimple. « Haec dicit Dominus faciens te » in corpore « et formans te » in anima, « ab utero auxiliator tuus » quia cum non esses feci te. « Noli timere, serve meus Jacob et Rectissime, quem elegi. » Dicit beatus Hieronymus, quia Israel secundum proprietatem Hebraeae linguae proprie rectus, sive rectissimus, interpretatur. Hoc autem quod vir videns Deum dicitur, non in scriptione litterarum est, sed in sono vocis consistit; unde quod hic dicitur: Noli timere, serve meus Jacob et Rectissimenti « super sitientem » gentilitatem « et fluenta » divinorum eloquiorum « super aridam. » Gentilitas quae erat sitiens, ipsa erat et arida: quia non habebat humorem dilectionis Dei et proximi. « Effundam enim sp
Abbreviated transcription (Latin):
signũ uł om̃is ille populus qui mortuus ÷ in deserco peccando contra dnm̃ inter¬
pretes aut̃ dicunt᷑ quasi int̃parces : qui int̃duos discurrunt pacẽ ferentes: Quos in
hoc loco morsen & aaron possumus intellegere : quȩ preuaricatis ad aquas contra¬
dictionis hoc ÷ a uoluntate dĩ declinauerun Et contaminaui principes scõs
id ÷ contaminari ꝑmisi morsen & aaron. Quos idcirco concaminas se sc̃dicit : quia
terram repmissionis non in trauerunt. Dedi ad internecionẽ iacob hoc ÷ ad inter fec¬
tionem & isrł in blas phemiã ut nullus p̃terduos & his quide aegrpto egressi sunt in¬
trar& in terrã reꝓmissionis : sed cadauera coꝵ iacerent in solitidine p̃t̃ iosua & caleph
li : Nunc aut̃ alloquit̃ quoꝵ a postolorũ & credentes & uideis cũ priuilegio nominis
& dignitate honoris. Et nunc õchorus a postolorũ quia isr ł carnalis in in fidelitate

Expanded text:
signum: vel omnis ille populus qui mortuus est in deserto peccando contra Dominum . Intersignum: vel omnis ille populus qui mortuus est in deserto peccando contra Dominum . Interpretes autem dicuntur, quasi inter partes, qui inter duos discurrunt pacem ferentes: quos in hoc loco Mosen et Aaron possumus intelligere, qui praevaricati sunt ad aquas contradictionis , hoc est, a voluntate Dei recesserunt. « Et contaminavi principes sanctos, » id est contaminari permisi Mosen et Aaron. Quos idcirco contaminasse dicit, quia terram repromissionis non intraverunt. « Dedi ad internecionem Jacob, » hoc est ad interfectionem. « Et Israel in blasphemiam, » ut nullus, praeter duos ex his qui de Aegypto egressi sunt, intraret in terram repromissionis; sed cadavera eorum jacerent in solitudine, praeter Josue et Cali: nunc autem alloquitur chorum apostolorum et credentes ex Judaeis, cum privilegio nominis et dignitate honoris. Et nunc, o chorus apostolorum, quia Israel carnalis in infidelitate
Abbreviated transcription (Latin):
recor dabor postquã fructus dignos paenitentie feceris Reduc me in memoriã
&iudicemꝰ simul hoc÷ recordare omniũ bonorũ qua tibi feci quo modo ed igi
te dedomo seruitutis & in trodixi interrã omnib: meliorẽ in signis & miraculis
& potentia magna & quẽ ad modũ deleui a facie tua gentes multas & fortes
Etiudicem᷑ simul : iđ discerntimꝰ qiđ facerctibi debuerã qđ non fecerim & argue
me : Quisensus plenus habetur in michea  Populus ms̃ quđ fecitibi aut qiđ moles¬
tus fui ÷ respondo mihi Marra siqiđ habes ut iustificeris Loquere tũ prior
si qiđ boni facisti : nesi ego coepero loqui dicas qđ ꝓpt̃ mea multiloquia ne queas
respondere Patertuus primꝰ pec cauit : & inter pretestui p̃uaricatis unt in me
Pater corũ uł abrahã intellegendus ÷ qui peccauit dubitans in rȩꝓmissione & petens

Expanded text:
ltra non recordabor, postquam fructus dignos poenitentiae feceris. « Reduc me in memoriam, ltra non recordabor, postquam fructus dignos poenitentiae feceris. « Reduc me in memoriam, et judicemur simul. » Hoc est recordare omnium bonorum quae tibi feci, quando eduxi te de domo servitutis, et introduxi in terram omnibus meliorem in signis et miraculis et potentia magna, et quemadmodum delevi a facie tua gentes multas et fortes. Et judicemur simul, id est, discernamus quid facere, tibi debueram quod non fecerim, et argue me. Qui sensus plenius habetur in Michea: « Popule meus, quid feci tibi, aut quid molestus fui tibi, responde mihi . » « Narra si quid habes, ut justificeris, » loquere tu peccator si quid boni fecisti, ne si ego coepero loqui dicas, quod propter mea multiloquia nequeas respondere. « Pater tuus primus peccavit, et interpretes tui praevaricati sunt in me. » Pater eorum vel Abraham intelligendus est, qui peccavit dubitans in repromissione, et petens
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiũ uerũ qđ iã impletũ ÷ in figura ad huctenent. & om̃a qua offerredño ui¬
dentur ꝓnihilo ducuntur lic& idolis non immolent ea. Dicit ergo dñs iacob & isra¬
heli carnalit̃ agenti Non me inuo casti ia cob : Nec laborasti in me isrł. Et ÷ sensus
Destus agri dra conib: & strutionib: hoc ÷ gentilib: melaudantib: tuncquaquã me
in uocare uoliusti nec laborare ut peccatũ negationis paenitentia deleres : & lic&
uid eatur tibi qđ holo causta & uictime atq: incensa quȩ offers placeant mihi ñ
dedetor in cis quia ad huc inuotustate peccati ꝑmanens non uis transire ad nouita¬
tom euuangelu SEgo sum ego sũ quidelco iniquitates tuas ꝓpt̃ me : & peccatorũ
tuorũ ultra non recordabor : Allo quit᷑ modo iud eos & ortatur ad poenitentiam
ꝓmittens cis ueniã delictorũ Egosũ inquã pius & miscricors quidelebo iniquita

Expanded text:
sacrificium verum quod jam impletum est, in figura adhuc tenent, et omnia quae offerre Domino visacrificium verum quod jam impletum est, in figura adhuc tenent, et omnia quae offerre Domino videntur, pro nihilo ducunt, licet idolis non immolent ea. Dicit ergo Dominus Jacob et Israeliti carnaliter agenti: Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel. Et est sensus: Bestiis agri, draconibus, struthionibus, hoc est gentilibus me laudantibus, tu nequaquam me invocare voluisti, nec laborare ut peccatum negationis poenitentia deleres. Et licet videatur tibi quod holocausta et victimae atque incensa quae offers placeant mihi: nec delector in eis, quia adhuc in vetustate peccati permanens, non vis transire ad novitatem uitur modo Judaeos et hortatur ad poenitentiam, promittens eis veniam delictorum. Ego sum, inquit, pius et misericors, qui delebo iniquitat
Abbreviated transcription (Latin):
lamũ : & ad ipeuictimarũ tuarũ non in hebriastime id ÷ non sũ delectatus Cala¬
mus : surculus ÷ arboris a romatice Tus aut̃ & calamũ : ꝓ omnib: pigmentis po¬
suit Nonemis ĩ inqiđ argento calamũ : & alipe urmnar hoc ÷ non pre¬
crpitibi dare aurũ & argentũ tuũ ut emeres & inde uaria genera & p̃tiosa odo¬
ramentorũ & pigmentorũ ad offorendũ mihi quia non placobant oculis ma¬
iestatis meae eo qđ communia cẽtidolis Verũ tam̃ seruire mefecisti in peccatistuis
Seruire facimꝰ dm̃ omnipotentẽ in peccatis nr̃is : quando nolumꝰ conuerti ab iniqui¬
tatib: & illepius & misericors e pactat nos ad paenitentiã Prebuistimibi laborẽ¬
in iniquitatib: tuis Idem sensus ÷ Potest & ad hoc caldeos referri : quipost dñi
as consionẽ noluerunt conuerti & ad eos quihuc usq: in infidelitate ꝑmanentes

Expanded text:
lamum, et adipe victimarum tuarum non inebriasti me, » id est, non sum delectatus. Calalamum, et adipe victimarum tuarum non inebriasti me, » id est, non sum delectatus. Calamus, surculus est aromaticus. Thus autem et calamum pro omnibus pigmentis posuit. Non emisti, inquit, argento calamum, hoc est, non praecepi tibi, dare aurum et argentum tuum, ut emeres exinde varia genera et pretiosa odoramentorum et pigmentorum ad offerendum mihi, quia non placebant oculis majestatis meae, eo quod communia essent idolis: « Verumtamen servire me fecisti in peccatis tuis. » Servire facimus Deum omnipotentem in peccatis nostris, qui nolumus converti ab iniquitatibus, et ille pius et misericors exspectat nos ad poenitentiam. « Praebuisti mihi laborein iniquitatibus tuis. » Idem est sensus. Potest hoc et ad Judaeos referri, qui post Domini ascensionem noluerunt converti, et ad eos qui hucusque in infidelitate permanentes,
Abbreviated transcription (Latin):
obtulis sete mihi uictimas &immolas se arietes : sed ut suas ame non essesus¬
ceptos quia mihi & idolis cõmunes erant Illũq: sensũ repetit dequo superius
Nũ qiđ sacrifitiũ obtuliscis mihi filu isrł ꝑ xlannos & nom potius dõ ur̃o molod¬
non enĩ uult dñs partẽ sed totũ : nec delectatur sacrificio carnali sed spĩtali.
dequo psalmista dicit Sacrificiũ dõ sps̃ contribulatus : & car contritũ & humi¬
liatũ ds̃ non spernit : Nonte seruire feci in oblatione : nec labor ẽ tibi prebui in
bare Precpit dñs offerrisibi oblationes : & offerrithus ꝑ singula sabbata qua¬
re ergo nunc ista dicit : Acsidicer& aliis uerbis Ideo non fecite seruire : qui a
non ex quisiuiate p̃tiosũ quippiã ut in p̃parandis cis labora rete facerem uł ideo
non fecte seruire quia sus cipiobã sacrificiatua Nonemis ti mibi argento ca¬

Expanded text:
obtulisse te mihi victimas, et immolasse arietes: sed scias a me non esse susobtulisse te mihi victimas, et immolasse arietes: sed scias a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit de quo superius « Nunquid sacrificium obtulistis mihi, filii IsrNon enim vult Deus partem, sed totum. Nec delectatur sacrificio carnali, sed spirituali de quo Psalmista dicit: « Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernit . » « Non te servire fecit in oblatione, nec laborem tibi praebuit in thure. » Praecepit Dominus offerri sibi oblationes, et offerri thus per singula sabbata. Quare ergo nunc ista dicit? Ac si diceret aliis verbis: Ideo non te feci servire, quia non exquisivi a te pretiosum quippiam, ut in praeparandis eis laborare te facerem. Vel etiam ideo non feci te servire, quia suscipiebam sacrificia tua. « Non emisti mihi argento ca
Abbreviated transcription (Latin):
desp̃itali ÷ intollegendum: Honme in uocasti iacob: Pos sumus hoc referre
ad illos quiante aduentũ dñ idola coluer̃ : uł ad illos quip ost dñi as censionẽ
credere noluerunt ꝑmanentes in in fidelitate sua Dicamꝰ primũ decis qui¬
anttꝰ aduentũ dñi p̃uaricatis in udolis. Sepe inuocauit isrł dm̃m & & audi¬
uit eũ illo aut̃ tẽpore quando ista loquebat isaias & ꝑ sona dni. Lic& in uo¬
car& ore non inuocabat opere Non inuo casti in quđ me ia cob : sic̃ inuocanđ
erã : quia me inuocasti ore idola uero mente & corde & opere. Nec laborasti
mihi uł non laborasti in me solũ modo Non obtulis timihi aruetẽ holo ca usti
tui : & uictimistus non glorificastme Sȩpo quidẽ uidebat᷑ offerre dño holo caus¬
ta : sed nonsuscipiebat ipse eoqđ communia essent illi & idolis Dño offerebat
manu : & idolis immolabat corde Ac sidiar& alus uerbis Arbitraris quidc̃

Expanded text:
de spirituali est intelligendum. Non me invocasti, inquit, Jacob. Possumus hoc referre de spirituali est intelligendum. Non me invocasti, inquit, Jacob. Possumus hoc referre ad illos qui ante adventum Domini idola coluerunt, vel ad illos qui post Domini ascensionem credere noluerunt adventum Domini praevaricati sunt in idolis. Saepe invocavit Israel Dominum et exaudivit eum. Illo autem tempore, quando ista loquebatur Isaias ex persona Domini, licet invocasset ore, non invocabat opere. Non invocasti, inquit, me, Jacob, sicut invocandus eram: quia me invocasti ore, idola vero mente et opere. Nec laborasti mihi: vel non laborasti in me solummodo. « Non obtulisti mihi arietem holocausti tui, et victimis tuis non glorificasti me. » Saepe quidem videbatur offerre Domino holocausta, sed non suscipiebat ipse, eo quod communia essent illi et idolis. Domino auferebat manu, et idolis immolabat corde. Ac si diceret aliis verbis: Arbitraris quidem
Abbreviated transcription (Latin):
crea tura : Per dracones qui uenenũ habent & interficiunt : Possumus in¬
tellegere homicidas & malitiosos homines plenos sanguine ꝓximorum
Strictio auis ÷ magna : breuitatẽ pennarũ habens. uolatu non capex ꝑ quã
significantur hrpocrite Quipennas quidc̃ iudentur habere uirtutum : sed
adaltiora nequeunt scandere Ideo inqiđ me glorificabunt gentiles. qui homi¬
ude & malitiosi antea erant bestialit̃ uiuentes : quia dedi indeserto corũ scien¬
nã ueteris & noui testamenti. ut darem populo meo credenti in me potum
bat & Ac uentre cius fiuent a quc uiue. Populũ istũ sub̵ gentilẽ credentẽ
inmo: formaui mihi ut esset xp̃i anus. Laudẽ meã narrabit: hoct na¬
tuitatem ieã passionem resurrectionss triumphũ as censionisq meg
goriã Non me in uocasti ia cob nec laborasti in me isrł Sicutiiã superius

Expanded text:
creaturam . Per dracones, qui venenum habent et interficiunt, possumus increaturam . Per dracones, qui venenum habent et interficiunt, possumus intelligere homicidas et malitiosos homines, plenos sanguine proximorum. Struthio avis est magna, brevitatem pennarum habens, volatus non capax: per quam significantur hypocritae, qui pennas quidem videntur habere virtutum, sed ad altiora nequeunt ascendere. Ideo inquit me glorificabunt gentiles, qui homicidae malitiosi antea erant bestialiter viventes, quia dedi in deserto eorum scientiam Veteris et Novi Testamenti, ut darem populo meo credenti in me potum bat. Et de ventre ejus fluent aquae vivae . « Populum istum, » subaudis gentilem credentem in me, « formavi mihi » ut esset Christianus. « Laudem meam narrabit, » hoc est nativitatem meam, passionem, resurrectionis triumphum, ascensionis meae gloriam. « Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel. » Sicuti jam superius
Abbreviated transcription (Latin):
equũ ꝓmultis qua drigis & aequitib: dexit : sicut agmen & robustum ꝓmultis
nec resurgent : quia somno ꝑ petuo in uolutis Contriti sunt ab aquis multis
in momento quasi linũ : & & tincti sunt. Siuiti linũ in momento sucuditur
&cito & tinguitur : sic illi in momento mortuisunt & &tincti sunt de t̃ra¬
Ne mominereis o apłi priorũ q doxi uidelicet uiã factã ame in mari. & semitã
in iordano : & antiqua ne intucamini quia maiora facturus sum ego &uos
in deserco gentiliũ ubi non erat doctrina sp̃italis dabo flumina suentiã
uid elice ueteris & noui testamenti haec sunt noua quae superius se promi¬
nt facere Glorificabit me bestia agri dracones & strutiones : quia dedi in
desgrto aquas & flamina minuio ut darẽ potũ populo meo Bestias appel¬
lat genales quimore bestiarũ uiuebant : ignorantes ercator̃ & ad orantes

Expanded text:
equum, pro multis quadrigis et equitibus dixit, sicut agmen et robustum pro multis equum, pro multis quadrigis et equitibus dixit, sicut agmen et robustum pro multis Nec resurgent » quia somno perpetuo involuti sunt. « Contriti sunt » ab aquis multis in momento. « Quasi linum exstincti sunt. » Sicuti linum in momento succenditur, et cito exstinguitur: sic illi in momento mortui sunt, et exstincti sunt de ter« priorum » quae dixi , videlicet viam factam a me in mari, et semitam in Jordane, « et antiqua ne intueamini, » quia majora facturus sum ego, et vos in deserto gentilium, ubi non erat doctrina spiritualis, dabo flumina: scientiam videlicet Veteris et Novi Testamenti. Haec sunt nova quae superius se promisit facere. « Glorificabit me bestia agri, dracones et struthiones, quia dedi in deserto aquas, et flumina in invio, ut darem potum populo meo. » Bestias appellat gentiles, qui more bestiarum vivebant ignorantes Creatorem, et adorantes
Abbreviated transcription (Latin):
flumina peritis simi naute &istebant. Altiori aut̃ intellegentia id crco hoc
dicit : quia animas miserorũ hominũ ꝑfluctus istius scłi demones quiꝑ eos in¬
tellegunt᷑ uagare faciebant. Propt̃ uos in qiđ õ apłi filii mei msi in babilonem
hoc ÷ immundũ quidegebat in confusione peccatoꝵ & de traxi desuꝑbia poten¬
tes huius sđi uniuersos & demones &iã detraxi decordib: hominũ qui glori¬
mor ses quẽ ad modũ fecit in mari rubro prebens uobis iter ꝑsiccum mare :
egresso & aegipto & introitus interrã rȩꝓmissionis haberet miraculũ : ĩpse
gelii & pulitq demones decordib: hominũ quib: principabantur . p̃bens uiã
apłis & p̃dicatorib: suis in mari hoc ÷ in hoc mundo ut libere possent p̃dicare
Ego edixi qua drigã de aegypto & acquũ : agmen & robustum quadrigã &

Expanded text:
flumina peritissimi nautae exsistebant. Altiori autem intelligentia, idcirco hoc flumina peritissimi nautae exsistebant. Altiori autem intelligentia, idcirco hoc dicit, quia animas miserorum hominum per fluctus istius mundi daemones, qui per eos intelliguntur, vagari faciebant. Propter vos inquit, o apostoli mei, misi in Babylonem, hoc est in mundum qui degebat in confusione peccatorum, et detraxi de superbia potentes hujus saeculi universos, et daemones etiam detraxi de cordibus hominum, qui gloriMoses: « Quemadmodum fecit in mari Rubro, praebens vobis iter per siccum mare, segressio ex Aegypto et introitus in terram repromissionis haberet miraculum, ipse igelii, expulitque daemones de cordibus hominum quibus principabantur, praebens viam apostolis et praedicatoribus suis in mari , hoc est in hoc mundo, ut libere possent praedicare. « Ego eduxi quadrigam de Aegypto et equum, agmen et robustum. » Quadrigam et
Abbreviated transcription (Latin):
qui demanumea eruat aliqiđ : hoc ÷ depotestate filii mei uł demea Operabor
salutem gentiũ & quis auert& iđ quis destru& illud qđ ego fecero : quis opera¬
tus ÷ salutẽ gentiũ nisi ipse quiuerus ÷ ds̃ : nullus H &c dicit dñs redẽptor
Propt̃ uos õ apłi filumei misi in babilonẽ & detraxi uectes uniuersos : & calde¬
os in nauib: gloriantes. Quantũ ad litterã ꝑtin& : babilon ideo interp̃tatur
confusio quia ibi confusũ ÷ labium uniuerse t̃rae Quantũ uero ad altiorẽ
intellectũ attin& : hunc mundũ significat qui adueniente dño in carne. in
confusione peccatoꝵ positus erat ꝑ uectes intillegamus reges & principes
potentesq: ifaus scđi : quia sicuti uectib: portatior aliqiđ sic illoꝵ munimi¬
ne pompa huius mundi p̃r aet Quantũ uero istorico congruit in tellectui :
ideo dicit calileos gloriantes in nauibus suis quia habentes multa & magna

Expanded text:
qui de manu mea eruat » aliquid, hoc est de potestate Filii mei, vel de mea. « Operabor » salutem gentium « et quis avertet, » quis destruet « illud » quod ego fecero? Quis operatus est salutem gentium; nisi ipse qui verus est Deus? Nullus. « Haec dicit Dominus redemptor apostoli filii mei, « misi in Babylonem, et detraxi vectes universos, et Chaldaeos in navibus gloriantes. » Quantum ad litteram pertinet, Babylon ideo interpretatur confusio, quia ibi confusum est labium universae terrae. Quantum ad altiorem intellectum attinet, hunc mundum significat, qui adveniente Domino in carne in confusione peccatorum positus erat. Per vectes intelligamus reges et principes potentesque istius saeculi, quia sicut vectibus portatur aliquid, sic illorum munimine pompa hujus mundi ferebatur. Quantum vero historico congruit intellectui, ideo dicit Chaldaeos gloriantes in navibus suis, quia habentes multa et magna
Abbreviated transcription (Latin):
isrł creatoristui ut adores idola que in aduentu filii mei destruendas. tibiq ipsi

Expanded text:
Israel, « creatoris tui, » ut adores idola, quae in adventu Filii mei destruenda sunt, tibique ipsiIsrael, « creatoris tui, » ut adores idola, quae in adventu Filii mei destruenda sunt, tibique ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
coxicarnes & eo & comedi & dereliquo cius idolũ faciã : Ante truncũ ligni ꝓci¬
dã : non faciã Quare : quia parseiuscinis ÷ Cor insipiens ad orauit illud.
& non liberabit animã succ̃ & neq dic& forte id ÷ forsitant᷑ mendatiũ ÷ in manu¬
mea Cũ sabricar& uł ad oraret idolũ : debuerat ista cogitare & dicere apud se¬
met ipsũ Certe in manumea id ÷ in operatione mea mendaciũ ÷ : quia hoc qđ
ꝓdõ colo & teneo opera manuũ mearũ ÷ ł ł acc debuerunt uigilimente ꝑpen¬
dere cultores idolorũ : sed non fecer̃ Capient᷑ iniquita tesua : nec liberabunt᷑ auxi¬
lio deorũ suorũ Memento horũ ia cob & isrł qm̃ seruus m̃s estu. Modo allo¬
quit̃ populũ israheliticũ & fideles qui in aduentu dnĩ credider̃ cũ omã ita sint
ut doꝵi &idola scias eẽ figmenta & compositiones hominũ : nec obliuis caris õ

Expanded text:
coxi carnes eo et comedi, et de reliquo ejus idolum faciam? Ante truncum ligni procicoxi carnes eo et comedi, et de reliquo ejus idolum faciam? Ante truncum ligni procidam? » Non faciam, quare? « Quia pet non liberabit animam suam neque dicet forte mendacium mea. » Cum adoraret vel fabricaret idolum, debuerat ista cogitare et dicere apud semetipsum: Certe in manu mea, id est in operatione mea mendacium est, quia hoc quod pro deo colo et teneo, opera manuum mearum est. Haec debuerunt vigili mente perpendere cultores idolorum, sed non fecerunt. Capientur in iniquitate sua, nec liberabuntur auxilio deorum suorum. « Mementote horum Jacob, et Israel, quia servus meus es tu. » Modo alloquitur populum Israeliticum, et fideles qui in adventu Domini crediderunt. Cum omnia ita sint ut dixi, et idola scias esse figmenta et compositiones hominum: « nec obliviscaris, » o
Abbreviated transcription (Latin):
cra fundant᷑ & in cir cinno tornata. in deos repente consurgant. p̃sertĩ cum ui¬
litas artis in fame & siti artificis demonstretur : Succidit ille lignarius.
cedros ad fabricanda idola : tulit ilicẽ & quercum quaȩ stecerant ꝑmulta tem¬
pora int̃alia ligna saltus & fabricatꝰ ÷ in de simulacrũ. Planta uit pinum¬
ut faceret & ea dm̃. quã pluuia ꝑ multos dies nitriuit : & facta ÷ illa pinꝰ homi
nib: &x parteꝰ in focũ Sũ psit ex cis. uidelicet &cedro ilice quercu & pino &
cale fact ÷ ex eis Reliquũ aut̃ eius dm̃ fecit : iđ reliquũ qđ remansit fabri¬
cauit sibi in idolũ Non recogitant in mente sua qđ ego fecerom eos. neq cognoscunt
quia ipsi nons̃ di sed opera manuũ hominũ neq: sentiunt iđ non intellegunt:
ut dicant apud se Medictatẽ eius combussi igne & coxi suꝑ carbones ei: panes:

Expanded text:
cra fundantur et in circino tornata in deos repente consurgant: praesertim cum vicra fundantur et in circino tornata in deos repente consurgant: praesertim cum vilitas artis in fame et siti artificis demonstretur? « Succidit » ille lignarius « cedros » ad fabricanda idola, « tulit ilicem, et quercum, quae steterant » per multa tempora « inter alia ligna saltus: » et fabricatus est inde simulacrum. « Plantavit pinut faceret ex ea deum, « quam pluviae » per multos dies « nutriunt. nibus in focum. Sumpsit ex eis » videlicet ex cedro, ilice, quercu et pino « et calefactus est ex eis. » « Reliquum autem ejus deum fecit, » id est reliquum quod remansit, fabricavit sibi in idolum. « Non recogitant in mente sua » quod ego fecerim eos, « neque cognoscunt » quia ipsi non sunt dii, sed opera manuum hominum, « neque sentiunt, » et non intelligunt « ut dicant » apud se. « Medietatem ejus combussi igne, et coxi super carbones ejus panes:
Abbreviated transcription (Latin):
ũ & pauebunt recordantes peccatorũ suoꝵ & confundent᷑ simul sub errore
suo Faber ferrarius lima operatus ÷ idolũ Esuri& formator ei: : qui a non
dabit ei cibũ ds̃ suus & de ficiet p̃labore & non bib& aquã & las sefcet id ÷
si non biberit aliunde aquã las sesc& quia non p̃bebit ei ds̃ suus potum
Artif& lignarius extendit normã hoc ÷ p̃para uit regulã ut posset ad recti¬
artificiũ ÷ lignarui gracile & recuruũ & quouacant᷑ tabulȩ domꝰ ut una
alteri conectat̃ Eccit illud idolũ in angularib: hoc ÷ quadratum & in cir¬
cinno tornauit illud hoc ÷ in torno & rotunditate : & fecit ibi in quadra¬
to uł in rotundo imaginẽ uiri quasi spetiosũ habitantẽ indomo. Quis enĩ possit
hoc credere qđ ascia lima & teretro malleoq: formet᷑ ds̃ & uł in prunis simula¬

Expanded text:
« et pavebunt, » recordantes peccatorum suorum « et confundentur simul » ab errore « et pavebunt, » recordantes peccatorum suorum « et confundentur simul » ab errore suo. « Faber ferrarius lima operatus est » idolum: « esuriet » formator ejus, quia non dabit ei cibum deus, suus « et deficiet » pro labore, « et non bibet aquam, et lacesset, » id est si non biberit aquam aliunde lacesset, quia non praebebit ei deus suus potum. « Artifex lignarius extendit normam, » hoc est praeparavit regulam, ut posset ad rectiartificium est lignarii, gracile et recurvum, ex quo cavantur tabulae domus ut una alteri connectatur. « Fecit illud » idolum « in angularibus, » hoc est quadratum, « et in circino tornavit illud, » hoc est in torno et rotunditate, « et fecit » ibi in quadrato, vel in rotundo « imaginem viri quasi speciosum hominem habitantem in domo. » Quis enim possit hoc credere, quod ascia, lima, et cerebro malleoque formetur Deus, et vel in primis simula