comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cur inquit et t̃s t̾e̾ncias non licet dr̃e
quod similit̾ script᷑a: sicut non dicit
ita non contradicit: at si dicis. q̃ ꝓpter
unitatem tͥnitatis non dicunt᷑ tres e̾ẽn¬
unitatem tͥnitatis. dicant᷑ una ꝑsona
⁊ non tres pͣ. Ut enim ẽ ilł commune
nomen c̾ẽntie: itaut singulus quisq
dicatur e̾ẽntia. sic ilł commune ꝑso
ne uocabulum. Quid gͥ testat: ut fa¬
teamur loquendi necessitate. a grecis
conaret᷑ humana inopia. loquendo ꝓt¬
re ad hominum sensus. qd in secretario
mentis de deo tenet. siue ꝑpiã fidem.
siue ꝑ qualemcumq intelligentiam:
timuit dr̃e t̾s ẽẽntias ne intelligeret᷑
m illa summa eqͣlitate: ulla diu̾sitaᷤᷤ
Rursum nonpotͥat dr̃e: non ẽẽ tͥa que¬
dam qd quia dixit sabellius: in here¬
sim lapsus ẽ. Que siuit gͦ: qͥ. tͥa diceret.
et dix tres ꝑsonas. siue tres subsisten
ses alit̾ accipientes substantiam qͣm

Expanded text:
Cur et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura sicut non dicit, ita non contradicit? At si dicis quod propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essenunitatem Trinitatis dicantur una persona, et non tres personae. Ut enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, sic illis commune est personae vocabulum. Quid igitur restat, teamur loquendi necessitate parta haecconaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, qmentis de Deo tenet, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursum non poterat dicere non esse tria quaedam, quod quia dixit Sabellius, in haeresim lapsus est. Quaesivit ergo quid tria diceret, et dixit tres personas, sive tres substantses, aliter accipientes substantiam q
Abbreviated transcription (Latin):
bona uoluntas hominis multa dei dona s
nõ omnia. que autem non precedit ip̃a in ciᷤ
tem quippe preue nit. ut uelit. uolentem sub¬
sequitur ne fuus tra uelit. Cur enim ad¬
monemur orare ꝓ inimicis nr̃is nolentib
pie uiuere nͥ ut deus in eis opet᷑. ⁊ uelle:
Itemq cur admonem᷑ pet̾e ut accipiamꝰ nͥ ut
Iab iuo fiat quod uolumus. a quo fcm̃ est.
⁊ c̃. Ex his apparet. quod bona hominis uo¬
luntas: quedam dei dona preuenit. quia
eam preuenit gr̃a aduuians. et quib dam
preuenitur. quia eam preuenit gr̃a. oꝑais¬

Expanded text:
bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit, ipsa in eis tem quippe praevenit ut velit, volentem subsequitur ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in eis operetur et velle? Idemque cur admonemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est . Ex his apparet quod bona hominis voluntas quaedam dona Dei praevenit, quia eam comitatur gratia adjuvans; et quibusdam praevenitur, quia eam praevenit grati
Abbreviated transcription (Latin):
u quenitur cum sp̃s sanctꝰ
ꝑ quem diuidunt ur dona. ip̃e sit do¬
num. utrum concedendum sit q̃ ꝑ do-
num diudantur ac dentur dona. ad q̃
dicimus. quia ꝑ donum quod ẽ sp̃s sc̃s
quindecimo .li. de trinitate ait. ꝑdonũ
quod est sp̃c sanctus iniommunt om̃ib
hñt omnia. s hii. illa alii alia quamuis
ip̃m donum: a quo cuiq ꝓͥa diuiduntur
num dona dari.

Expanded text:
 quaeritur, cum Spiritus sanctus per quem dividuntur dona, ipse sit donum, utrum concedendum sit quod per donum dividantur ac dentur dona. Ad quod dicimus quia per donum quod est Spiritus quinto decimo libro De Trinitate ait: Per donum quod est Spiritus sanctus, in commune omnibus habent omnia, sed hi alia, illi alia, quamvis ipsum donum a quo cuique propria dividuntur,num dona dari.
Abbreviated transcription (Latin):
non ignorari debet: nescitur. Tatq ignoran¬
tia pena peccati ẽ. cum mens uicio obscura¬
tͣ ne cognoscẽ ualeat ea que scire deberet. De
hominis translatione in meliorem statũ
& de duob bonis alto hic dato. altero ꝑ

Expanded text:
non ignorari debet, nescitur. Talisque ignorannon ignorari debet, nescitur. Talisque ignorantia poena peccati est, cum mens vitio obscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet. 10. De hominis translatione in meliorem statum, et de duobus bonis, altero hic dato, altero
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe humano ñ sit absurdum uel in¬
comueniens ħ estimare. queri soiet utrum
de sensu anime et cognitione ueritatis codem
mͦ sentiendum sit. ut .s. hu qui sine peccato naᷤ¬
cerentur sensu et mentis intelligentia imꝑfec¬
ti existerent. et ꝑ accessum temporis in his pro¬
fic̾ent usq ad perfectionem. an mox conditi
ꝑfectionem sensus et cogitationis ꝓciperẽt.
ui qui sentiunt paruulos natos in statura
corporis.:⁊ usu membrorum. ꝑ accessum tẽ¬
poris profecturos non diffitentur eosden
in etordio natiuitatis sensu imꝑpfectos eris¬
t̾e.⁊ ꝑ int̾uallum temporis in sensu et cogni
quidam opponunt dicentes: si mor natiñ
hr̃ent ꝑfectionem sensus et inteiugentie.
ignorantia in eis eẽt. Ignorantia autẽ pecẽi ẽ
pena. S qui ħ dicunt: non satis diligent̾
considerant. quia ñ omnis qui aliquid nes¬
cit: uel minus ꝑfecte aliquid scit. statim
ignorant iã hr̃e ł in ignorantia. ẽẽ. dicendus
÷ quia ignorantia non dicitur nͥ id qd sciri.

Expanded text:
ore humano non sit absurdum vel inconveniens hoc existimare, quaeri solet utrum de sensu animae et cognitione veritatis eodem modo sentiendum sit, ut, scilicet hi qui sine peccato nascerentur, sensu et intelligentia mentis imperfecti existerent, et per accessum temporis in his proficerent usque ad perfectionem; an mox conditi perfectionem sensus et cognitionis perciperent. Illi qui sentiunt parvulos natos in statura corporis et usu membrorum per accessum temporis profecturos, non diffitentur eosdem in exordio nativitatis sensu imperfectos existere, et per intervallum temporis in sensu et cognitquidam opponunt dicentes: Si mox nati non haberent perfectionem sensus et intelligentiae, ignorantia in eis esset: ignorantia autem peccati est poena. Sed qui hoc dicunt non satis diligenter considerant quia non omnis qui aliquid nescit vel minus perfecte aliquid scit, statim ignorantiam habere sive in ignorantia esse dicendus est, quia ignorantia non dicitur, nisi cum id quod sciri et
Abbreviated transcription (Latin):
lla quippe duuna sententia reddam. peccata
patrum in filios. tenet eos añ regn̾ationem
usq adeo. ut etiam de legituno mat̾monio
min. Non hic dix in iniquitate uel peccato
cum ⁊ ħ: recte dici pͥoss. S iniquitates et
pecc̃a dr̃e maluit. quam in illo uno. qđ
ĩ omnes homoies ꝑtͣnsut. atq tam mag¬

Expanded text:
lla quippe divina sententia Deut. 5: Reddam peccata patrum in filios, tenet eos ante regenerationem usque adeo, ut etiam de legitimo matrimonio que hic dixit, in iniquitate vel peccato, cum et hoc recte dici possit, sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia etiam in illo uno quod in omnes homines pertransiit, atque tam mag
Abbreviated transcription (Latin):
delictum pariuilos teneat. s etiam al ia illiqͥ¬
b ita uidetur. ex eo confirmant quod etiam
paruuli ñ mͦ maiores dicuntur baptiraru
in remissione pecc̃orum. ppłalem nunium. ñ¬
Et dd̾ de legitimo matͥmonio ꝓcreatus. dicit
Non dic in iniquitate uel in peccato. Uñ putãt
ñ tantum illud unum peccatum originiale.
s etiam plura q̃ in peccato ade reppiri p̾sunt:
⁊ alia patentum pecc̃a paruuł imputari.
Uin illo uno pͥmo peccato pła repperiuntur
Possunt inquit intelligi pła peccata in una
transgressione ade. si in sua quasi membra
diuidatur. Nam et suꝑbia ẽ. illic. quia homo
in sua potuis eẽ quam dei potestate dilexit.
⁊ sacͥlegium quia deo non credidit. ⁊ homicidi¬
um qͦͤ in mortem se p̾cipitauit. Et fornicat̃o
sp̃ca: quia integritas mentis humane serpẽ¬
tina suasione corrupta ẽ ⁊ furtum quia cibꝰ
ꝓhibitꝰ. usurpatus ẽ. Et auaricia quia plusꝗ̃¬

Expanded text:
delictum parvulos teneat, sed etiam alia, illi quibus ita videtur ex eo confirmant, quod etiam parvuli, non modo majores, dicuntur baptizari in remissionem peccatorum. Et David Et David de legitimo matrimonio procreatus dicit, non dicit in iniquitate vel peccato. Unde putant non tantum illum unum peccatum originale, sed etiam plura quae in peccato Adae reperiri possunt, et alia parentum peccata parvulis imputari. 4. Quod in illo uno primo peccato plura reperiuntur. Possunt, inquit, intelligi plura peccata in una transgressione Adae, si in sua quasi membra dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se in mortem praecipitavit; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus
Abbreviated transcription (Latin):
Solꝰ namq filius bominem assumpsit. q utiq ordi-¬
ne congruo atq alto dei sapientia fecit consilio:
ut deus qui in sapientia sua mundum c̃diderat.
secundum illud. omnia in sap̃ia fecisti domine:
in eadem que in ceł sunt ⁊ que in terris restaura-¬
ret. Hec ÷ mulier euangelica. que accend̃ luc̃¬
nam ⁊ draginam decimam. que ꝑdita fuerat:
tatis lumine suȩ duunitatis accend̾. ꝑditum q
hominem reparauit. nomine regis ⁊ imagine ĩ¬
signitum

Expanded text:
Solus namque Filius hominem assumpsit: quod utique ordine congruo atque alto sapientia Dei fecit consilio, ut Deus qui in sapientia sua mundum condiderat secundum illud: Omnia in sapientia fecisti, Domine , eadem quae in coelis sunt et quae in terris restauraret. Haec est mulier evangelica, scilicrnam, et drachmam decimam, quae perdita fuerat, tatis lumine suae divinitatis accendit, perditumque hominem reparavit nomine regis et imagine insignitum
Abbreviated transcription (Latin):
I t̾ hermes. Si uir scierit urorem suam
deliquisse. ⁊ ñ eg̾it penit̾ mulier. s per¬
manet in fornicatione sua ⁊ uiuit cum
illa uir: reus erit ⁊ particeps petcati eius
Ꝙ similit̾ dimissa egit penit᷑.⁊ uolu̾it ad

Expanded text:
 Conjugiis: Si vir scierit uxorem suam deliquisse, et non egerit poenitentiam mulier, sed permanet in fornicatione sua, et vivit cum illa, vir reus erit et particeps peccati ejus. Quod si mulier dimissa egerit poenit
Abbreviated transcription (Latin):
de illa que adultio recede noluit nͥ¬
ꝑ penit̾ peccatum dele Ꝙ siuir scient̾ pa-¬
titur. consentire iidetur. Si enim in adul¬
t̾io ꝑseu̾are elegit: patronus turpitudinis
⁊ lenocim reus maritus habebitur. nͥ eam
adult̾ii ream facẽ uolu̾it. Si autem a pec-¬
cato recesserit.⁊ ꝑ penitentiam illud p᷑¬
gau̾it. pot̾it uiro reconciliari. Qñ augꝰ.
tͥ durum uidetur. ut pꝰ adult̾ium reꝯ¬
silietur coniunx. si fides ab sit: ñ durum erit.
Cur enim ad hunc deputamus adulteros
quos credimus penit̾. eẽ sanatos. Idrm ñ¬
remissio peccõrum. ñ ut pꝰ uiri diuorti¬

Expanded text:
ulterio recedere noluit,m peccatum delere. Quod si vir scienter patitur, consentire videtur . Si enim in adulterio perseverare elegit, patronus turpitudinis, et lenocinii reus maritus habebitur, nisi eam adulterii ream facere voluerit. Si autem a peccato recesserit, et per poenitentiam illud purgaverit, poterit viro reconcilia durum videtur, ut post adulterium reconcilietur coniunx, si fides assit, non erit durum. Cur enim adhuc reputamus adulteros, quos credimus vel remissio peccatorum; non ut post viri divorti
Abbreviated transcription (Latin):
entiã hũit: scit gͦ omina. Ruigenti̾a enam in
sermone quodam multa inducit. quib asserit
animam illam rerum omnium scientiam
hr̃c utens auctoritait apłi dientis. in quo sunt
c̃ creanda s. creata
Quare deus non dedit
ei potentiam omnium ut scientiam:

Expanded text:
entiam habuit; scit ergo omnia. Fulgentius etiam in sermone quodam multa inducit, quibus asserit animam illam rerum omnium scientiam habere, utens auctoritate Apostoli dicentis: In quo sunt est creanda, sed creata. 3. Quare Deus non dedit ei potentiam omnium, ut scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
scire que scit deus s non omnia posse que pͥ deus.
nec ila clare ac ꝑspicue omnia capit ut deus. ⁊ ido
ñ equatur creatori suo etiam in scientia ⁊ si om̃ia
sciat que et ip̃e: n cuis ẽ sapientia equal sap̃ie dei.
quia illa muito ẽ dignior. dignius q ⁊ ꝑtectius
omina capit. quam illus anine sap̃ia. G ⁊ in sapi¬
entia maiorem ħt sufficientiam. ds̃ qͣm anima
iohannes euangelista. Dona gͥ sp̃c sancti sñ m̃sura

Expanded text:
scire quae Deus scit, sed non omnia posse quae potest Deus, nec ita clare et perspicue omnia capit ut Deus; et ideo non aequatur Creatori in scientia, etsi omnia sciat quae et ipse; nec est ejus sapientia aequalis sapientiae Dei, quia illa multo est dignior, digniusque et perfectius omnia capit quam illius animae sapientia; ergo et in scientia majorem habet sufficientiam Deus quam anima Joannes evangelista, c. 3; dona ergo Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
sit homo. ⁊ quałr institutus. ⁊ quat ⁊ quomͦ
institutionis suꝑuis ꝓ modulo nr̃e facuita¬
tis tractauimus. Iõq suꝑ est ut qualis ł quomͦ
factus sit discutiamus. In genesi legitur. Pacia
n ħ uͦ quod dicit ad imaginem & . si. una &¬

Expanded text:
sit homo, et qualiter institutus, et qualis et quomodo institutionis, superius pro modulo nostrae facultatis tractavimus. Ideoque superest ut qualis vel quomodo factus sit discutiamus. In Genes. legitur, c. 1: in hoc vero quod dicit ad imaginem et si
Abbreviated transcription (Latin):
erecta est statura secundum quam corpꝰ anine
rõnali congruit. quia in celum erectum: De
treatione amime utrum de aliquo facta

Expanded text:
ia est erecta statura, secundum quam corpus animae rationali congruit, quia in coelum erectum eCREATIONE ANIMAE, UTRUM DE ALIQUO FACTA
Abbreviated transcription (Latin):
dei. s quia ñ omnino equalis fubat illa i¬
mago tamquam non ab illo nata. s ab co
creata. ideo ita umago dicitur q⁊ ad ima-¬
giuem quia non equatur parilitate.s acce¬
dit quadam similitudine. Fuiꝰ autem est
umago. s ñ ad imaginem. quia equał pr̃i:
dictus ẽ ꝙͦ homo ad imaginem ꝓpt̾ simili

Expanded text:
Dei. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, ideo ita imago dicitur quod et ad imaginem; quia non aequatur parilitate, sed accedit quadam similitudine. Filius autem est imago, sed non ad imaginem, quia aequalis Patri; dictus est ergo homo ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Quod res alie sunt: quib fruendum ẽ. alie
quib utendum ẽ. alie q̃ fruuntur ⁊ ut unt᷑. Ille
quib fruendum ẽ: nos beatos faciunt. Istis qͥb¬
utendum ẽ tendenteᷤad heatitudinem adiuua¬
mur. ⁊ qͣi amminiculam᷑. ut ad illas res que nos
heatos faciunt: ꝑuenire. eisꝙ ierere possimus.

Expanded text:
ruendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis qutendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus.
Abbreviated transcription (Latin):
constituti ⁊ angeli sancti. Quid sit frui et uti
ip̃am. U̾ti uero: id quod inusum uenerit. referre:
ad obtinendum illud qͦ fruendum ẽ. Alias: abu¬
ti est. non uti. nam usus illicitus: abusus ł abusio nõiari dbt¬

Expanded text:
angeli, et sancti. Frui autem est ipsam. Uti vero, id quod in usum venerit referre ad obtinendum illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illicitus, abusus vel abusio nominari deb
Abbreviated transcription (Latin):
ne hanc imaginem ab eademtͥniate
factam. ita ei comꝑet ut omnino existuri
similem s pocus in qualicumq ista simi¬
litudine: magnam qͦ dissimilitudinem
cernat. Prima simuitudo.

Expanded text:
ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam ita ei comparet, ut omnino existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat. 16. Prima dissimilitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ritatum p̃missarum q̃ iudr repugnã¬
tiam dirimintes. ꝙ uii. illa dona ⁊ in angeł
mͦ sunt ⁊ in animab sanctis feluit̾ iuuen¬
tib ⁊ in nob̾ erunt in futuro. s ñ habebunt
omina. hos usus siuie ħ officia q̃ nunc hñt.¬
Ut u̾bi gr̃a timor filiał mͦ faci time. ne offen¬
damus quem diligimus.⁊ ne separem᷑ ab eo:
facit etiam nos reu̾eri eund̾. In futuro uͦ ñ fa¬
ciet nos reu̾eri: qñ ñ timeibimus seꝑari ł of¬
fendẽ Hõ g̾ metus seꝑationis fuit ł offensio¬
nis nun̾e ẽ in angeł. ł in animab scis. nͥ ĩ nob̾
trit in futuro: s reu̾entia. q̃ ẽ mixta cũ sub

Expanded text:
tatum praemissarum quae videtur repugnantiam dirimentes, quod septem illa dona et in angelis modo sunt et in animabus sanctis feliciter viventibus, et in nobis erunt in futuro; sed non habebunt omnia hos usus, sive haec officia quae nunc habent, verbi gratia: timor filialis modo facit timere ne offendamus quem diligimus, et ne separemur ab eo; facit etiam nos revereri eumdem. In futuro vero faciet nos revereri, quando non timebimus separari vel offendere. Non ergo metus separationis vel offensionis nunc est in angelis vel in animabus sanctis; nec in nobis erit in futuro; sed reverentia quae est mixta cum sub
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem celestis ñ meaui alicnius flumii t̾res¬
tris abliutur. s ex uite fonte ꝓcedens sp̃i sanctꝰ
cuius nos breui saciamur haustu in illis celes¬
tib spiritib rediuidantus uidr̃ effluere pleno
uii. iuitutum sp̃ualium fuens mtatu. Si enim
turam cum nr̃e mintis archana tamquam
inferiora ꝑstringat celestem illam angłorum
naturam effusiore quadam sc̃ificationum
plenitudo .uii. sp̃ualium uirtutum. qͣs enum̾at
Quamuis gͥ multi dicantur sp̃c ut sp̃c sap̃ie &¬

Expanded text:
rusalem coelestis, non meatu alicujus fluvii terrestris abluitur; sed ex vitae fonte procedens Spiritus sancti, cujus nos brevi satiamur haustu, in illis coelestibus spiritibus redundantius videtur effluere, pleno septem virtutum spiritualium fervens meatu. Si enim turam, cum nostrae mentis arcana tanquam inferiora perstringat, coelestem illam angelorum naturam effusiore quadam sanctificationum plenitudo septem spiritualium virtutum, quas enumerat Quamvis ergo multi dicuntur spiritus, ut spi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur illud. Inluminat omnem ho¬
minem uenientem in hunc mundum.
Non qui nullus hominum. ẽ: quia non ĩlu¬
minctur. s quia nͥ ab ip̃o: nullus illumi¬
men crecde non cogamur omnipotentem
auquid fi uoluisse: tactumq non eẽ. qui
sine ullis ambiguitatibus suie in celo et
in terra. sicut ueritas cantat. omnia que¬
cumque uoluit fecit. profecto facere nõ
uoluit: quodcumq non fecit. Ex his aꝑte
ostenditur quoniam deus uoluntate q̃
ipse est non uult aliquid tieri. qud non li¬
at. neq ñ fieri qͦd fiat.¬

Expanded text:
intellige: Illuminat Deus omnem hominem venientem in hunc mundum , non quia nullus hominum est qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illumimen credere non cogamur Omnipotentem aliquid fieri voluisse, factumque non esse, qui sine ullis ambiguitatibus sive in coelo et in terra, sicut Veritas cantat, omnia quaecumque voluit fecit; profecto facere non voluit quaecumque non fecit. Ex his aperte ostenditur quod Deus ea voluntate quae ipse est, non vult aliquid fieri quod non fiat, neque n
Abbreviated transcription (Latin):
ba apłi: predictis non contradicant. qui de
deo loquens ait Quit dominus omnes ho¬
mines saluos fieri. quorum occasione uer¬
borum mutti a ueritate deuiarunt dicñ¬
tes deum. multa uelle fieri que non fiunt
s non est intelligendum ea ratione illud
eẽ dictum quasi uolu̾it deus aliquos sal¬
uari: et non saluentur. Quis enim tam
impie desipiat ut dicat deum malas ho¬
minum uoluntates quas uoluerit ⁊ qñ
uoluerit ⁊ ubi uoluerit in bonum non
posse conuertere: non ẽ utiq uerum quod
in psalmo dicitur quecumq uoluit fecit
si aliqua uoluit ⁊ non fecit ⁊ quod÷ ĩdigi¬
nius: iõ non fecit: quoniam ne fieret ꝗͥ
uolebat omnipotens uoluntas hominis
nes saluuos fieri. non tamen iõ debemus
ominipotentissime dĩ uoluntati aliquid de
nullum hominem fĩ saluum. nͥ quem fĩ¬
ip̃e uoluerit. non quod nullus sit hominũ:
ẽ ut uelit. quia necesse est fieti si uoluerit.

Expanded text:
ba Apostoli praedictis non contradicant, qui de Deo loquens ait: Vult omnes homines salvos fieri. Quorum occasione verborum multi a veritate deviaverunt, dicentes Deum multa velle fieri quae non fiunt. Sed non est intelligendum ea ratione illud esse dictum, quasi Deus velit aliquos salvari et non salventur. Quis enim tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, et quando voluerit, et ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Non est utique verum quod in psal. 113 dicitur: Quaecumque voluit fecit, si aliqua voluit et non fecit; et, quod est indignius: Ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat Omnipotens voluntas hominis nes salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid dernullum hominem fieri salvum, nisi quem saipse voluerit; non quod nullus fit hominum, us ut velit, quia necesse est fieri si voluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ductum et inferiorib tractandis. gub̾nandisq
deputatum̃. ẽ. Sicut enim in omnib peccorib
non. ẽ inuentum uiro adiutorium simile illi
nͥ de illo detractum in coniugium formaret᷑.
ita menti nr̃e qua suꝑnam consulimꝰ uerita¬
tem: nullum ẽ ad usum rerum temꝑalium
quarntum nͥ hominis sat ẽ simile aduitori¬
um ex anue partib quas communes cum
cietatis quasi diuatum in suo disꝑtit᷑ officio.
Et sicut una caro ẽ duorum in masculo et in
femina. sic intellictum nr̃m ⁊ actionem siue
rationem. ⁊ appetitum rõnalem uel si aliquo
mͦ signisicantius dici possunt: una mentis nͣ
complectitur. ut sicut de illis dictum ẽ erunt duo
in singuał nrũm sp̃ualit̾ sint illa tria .i. uir. mu¬
lier. serpens.
Qualiter ꝑ illa tria consumme

Expanded text:
ductum, et inferioribus tractandis gubernandisque ductum, et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non est inventum viro adjutorium simile sibi, nisi de illo detractum in conjugium formaretur; ita menti nostrae qua supernam consulimus Veritatem, nullum est ad usum rerum temporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum cietatis quasi derivatum, in suo dispartitur officio. Et sicut una caro est duorum in masculo et in femina; sic intellectum nostrum et actionem sive rationem et appetitum rationalem vel si aliquo modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut sicut de illis dictum est, Gen. 2: in singulis nostrum spiritualiter sint illa tria, scilicet, vir, mulier, serpens. 8. Qualiter per illa tria in
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. quod tał nc̃ inuno qͦ homine tempia¬
tionis est ordo ⁊ progressio. quał tunc in pͥmis
p̃cessit parentib Ut enim t unc serpens maue
dedit. sic ꝙ consũ matũ ẽ pecc̃m ita ⁊ in noħ nẽꝑ¬
serpente ẽ sensualis motꝰ anime. ꝓ muliere inte¬
tior portio rationis. ꝓ uiro supior. tationis portio.
dicitur gła uiri. atq int̾ bunc uirum ⁊ banc
muuerem. ẽ uelut quoddam spũale coniugi¬
um. naturałq contractus. quo suꝑior rõnis
porcio quasi uir debet preesse et dominari.
Inferior uͦ quasi mulier debet sub ẽe ⁊ obedire
Iõ uir secundum apłm non debet hr̃e uelam̃
s muuer Et sicut in cunctis animaub nõ ÷
reptum homini adiutorium simue: s. de illo
sumptum. quod ei formaretur ĩ coniugium.
ita in partib anime quas cum peccorib ha¬
bemus cominunes. nullum menti nr̃e simile
q̃.s. ex illa rationau mente. quia suberemꝰ intel¬
ligibuli⁊ incominutabili u̾itati tan quam

Expanded text:
non est, quod talis nunc in uno homine tentationis est ordo et progressio, qualis tunc in primis praecessit parentibus. Ut enim tunc serpens malum dedit, sicque consummatum est peccatum; ita et nunensualis motus animae, pro muliere inferior portio rationis, pro viro superior rationis portio. dicitur gloria viri. Atque inter hunc virum et hanc mulierem est velut quoddam spirituale conjugium naturalisque contractus, quo superior rationis portio, quasi vir, debet praeesse et dominari; inferior vero, quasi mulier, debet subesse et obedire. Ideo vir secundum Apostolum non debet habere velamen, sed mulier. Et sicut in cunctis animantibus non est repertum homini adjutorium simile sibi, sed de illo sumptum quod ei formaretur in conjugium; ita et in partibus animae quas cum pecoribus habemus communes, nullum menti nostrae simi ex illa rationali mente qua subhaeremus intelligibili et incommutabili Veritati, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam queri si paruulis in baptõ
datur gr̃ã. quacum gra tempꝰ hũerũt
ntendi lib̾o arbitrio p̾sint uelle & currere.
De adultis enim qui digne accipiunt sac̃m̃tũ
ñ ambigitur quin gr̃am oꝑantem ⁊ coope¬
rantem ꝑceꝑunt que in uacuum eis cedit.
si ꝑ lib̾um arbitrium pꝰ mortalit̾ delique¬
rint. qui m̾ito peccĩ gr̃am appositam ꝑdũt.
⁊ dicuntur. uñ contumeliam sp̃u sc̃o face ⁊
ip̃m a se fugare.
e pariuuilis uͦ qui non dum rõne utuis
questio ẽ. an in baptismo receꝑint grã¬

Expanded text:
ulis in Baptismo datur gratia qua, cum tempus habuerint utendi libero arbitrio, possint bene velle et operari. De adultis enim qui digne recipiunt sacramentum non ambigitur quin gratiam operantem et cooperantem perceperint; quae in vacuum eis cedit, si per liberum arbitrium post mortaliter deliquerint, qui merito peccati gratiam appositam perdunt. Unde dicuntur contumeliam Spiritui sancto facere, et ipsum a se fugare. De parvulis vero qui nondum ratione utuntur, quaestio est an in Baptismo receperint gra
Abbreviated transcription (Latin):
Menim qibitare̾ licet uͥ corꝑis domini & sangui¬
nis misia guntur. suꝑnorum ciuium adeẽ cõ¬
uentꝰ. Ii huius autem mist̾ii expletione: sicu̾
dat. S ¶ non cred̃ de illo mistio sicut u̾itashĩ.
numqui pͥ intend̾e illud confice: Et si ñ in¬
tend illui aumquid c̃ficit: Aliqui dñt¬
numquul illud confic̾e ꝗ iam eẽt recte crede.
s id ag̾e quod g̾itur. ab aliis dum ullud ẽficit᷑.
⁊ sic adhiletur intencio. ⁊ si intentio dicat᷑ dteẽ
conficiensi illud mist̾ium tam̃ ex qͦ intendit
ea drẽ ⁊ are. que ab aliis gũt᷑ implet᷑ mist̾ium.

Expanded text:
et, ubi corporis dominici et sanguinis mysteria geruntur, supernorum civium adesse conventus. In hujus autem mysterii expletione, sicut dat. Sed si non credit de illo mysterio sicut veritas habet, numquid potest intendere illud conficere? et si non intendit, numquid conficit? Aliqui dicunon quidem illud conficere, quod jam esset recte credere, sed id agere quod geritur ab aliis dum conficitur, et sic adhibetur intentio, et si intentio dicatur deesse conficiendi illud mysterium, tamen ex quo intendit ea dicere et agere quae ab aliis geruntur, impletur m
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ mandicat. Dcus nouit. De ħ celesti mist̾io
aliqua ꝑtrinximus. a catholicis sidelit̾ tenẽ¬
da Qui enim his cont̃dicit. ħeticus iudicat᷑.
Quid fanat ħeticum ⁊ qͥ sit hereticus.

Expanded text:
 manducat? Deus novit hoc. De hoc coelesti mysterio aliqua perstrinximus, a Catholicis fideliter tenenda. Qui enim his contradicit, haereticus judicatur. 2. Quid faciat haereticum, et quid sit haereticus.
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ sacram̃ta conficiant᷑. sicut ip̃e ẽ qui bapti¬
zat. ita ip̃e ẽ qui ꝑ sp̃m sanctum suam efficit
fiat officio. quorum uita eorum ocuł uidet᷑ ig¬
nobił. heu in quam magnum laq̃um incidt̃.
ut diuina et occulta mist̾ia plus ab aliis sc̃ifica¬
ta posse fĩ credant. cum unus id̃q sp̃c sc̃s in to¬
ta eccła inuisibilit̾ ea mist̾ia. ⁊ oꝑando sc̃ificet.
⁊ scĩficando benedicat. Mist̾ium iõ dicit᷑ ꝗ se¬
cretam ⁊ reconditam h̃at᷑ dispensationem. Sa¬
cͥficium uͦ qͣi sacrum fcm̃. quia p̃ce mistica c̃se
cratur ꝑ nob̾ in memoriam dominice passioĩs.
Sacͣmentum ẽ in aliqua celebratione: cum res
ita sit ut aliqͥ significate rei accipiamꝰ. Sacm̃ta
tia dicitur. latine bona grã int̾pretat᷑. Et quid
norum dispensatorum m̾itis ampliat᷑. nͨ ma¬
lorum attenuat᷑. ħ de corꝑe domini. ħ ⁊̃ de bap¬
tismate. ⁊ cͥsmate sciendum ẽ ⁊ tenendum: qr
uirtus diuina secretiꝰ oꝑatur in eis. ⁊ diuina so

Expanded text:
 sacramenta conficiantur. Sicut ipse est qui baptizat, ita ipse est qui per Spiritum sanctum suam efficit fiat officio, quorum vita eorum oculis videtur ignobilis. § 1. Heu in quaut divina et occulta mysteria plus ab aliis sanctificata posse fieri credant, cum unus idemque Spiritus sanctus in tota Ecclesia invisibiliter ea mysteria et operando sanctificet, et sanctificando benedicat! Mysterium ideo dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispensationem; sacrificium vero, quasi sacrucratur pro nobis in memoriam dominicae passionis. Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res ita re fit, ut aliquid significatae rei accipiamus. Sacramenta tia dicitur, Latine bona gratia interpretatur: et quid norum dispensatorum meritis ampliatur, nec malorum attenuatur. Hoc de corpore Domini, hoc et de Baptismate et Chrismate dicendum est et tenendum; quia virtus divina secr
Abbreviated transcription (Latin):
lime altare tuum ⁊ c̃ Iccͥto nͥ angłs uen̾it miᷤᷤ¬
sa fide uire nequaquam uocari p̃. Numqͥd
cens. maledicam benedictionib ur̃is. ꝗ si bñ¬
dictionib toꝵ si asserit maledicturum u̾itaᷤᷤ
quid erit de hostia: gͥ dicemus illam posse
bñdicto maledicti ad nicħum pot̾it redigere
uerba iissima comiinantis dĩ: Ex his colli¬
gitur ¶ heticus a catholica p̃cisus nequeat ħ
sacmcitum confice̾. qr sancti angłi qui huius
nustii elebrationi assistunt tunc ñ assunt.¬

Expanded text:
 angelus venerit, missa nequaquam jure vocari potest. Numquid cens: Maledicam benedictionibus vestris. Quod si benedictionibus eorum se asserit maledicturam Veritas, quid erit de hostia? Ergo dicemus illam posse benedictio maledicti ad nihilum poterit redigere verba verissima comminantis Dei? Ex his colligitur quod haereticus a catholica Ecclesia praecisus, nequeat hoc sacramentum conficere; quia sancti angeli, qui hujus mysterii celebrationi assistunt, tunc non adsunt
Abbreviated transcription (Latin):
tere quod ratio est eum dimitt̾e⁊ ita
non potest non dimitt̾e quod ratis ẽ.
eum dimitt̃e. ⁊ ita non p̾ non dimit¬
t̾e quod dimittit. et ad ħ dicimus Lo¬
cutiones ambiguas. eẽ ⁊ iõ det̾minan¬
non posse facere: nͥ ea q̃ rationabilia
sunt: et ea que si fierẽt rõnabilia eẽq
uerus est sensus. Si autem intelligas
eum non posse face̾ alia rationabilia
et bona nͥ ea que uult et facit: falsꝰ
iem aluid adiungunt dicentes. Si pͤ
deus aliud facere quam facit. pot̃ g
facere quod non presciuit.⁊ si pͭ facẽ
quod non presciuit: p̃ sñ prescientia
oꝑari. quia omne quod facturum se
paresciuit: facit. nec tacit aliquid ꝙ
non presciuit. Quod si pret̾ scienti¬
am eius aliquid fieri impossibile est.
omne quod prescitum ẽ. ficri necesse:
gͥ aliud fieri quam fit nulla rõne.
quod fit. Hec autem questio de pre¬
scientia facile determinati potest.
ꝑ ea que superius dicta sunt cum de
prescientia ageret᷑:
 Auctoritatib utun¬

Expanded text:
dimittit, et non potest non dimittere quod ratio est eum dimittere, et ita non potest non dimittere quod dimittit. Et ad hoc dicimus locutiones ambiguas esse, et ideo determinannon posse facere nisi ea quae rationabilia sunt, et ea quae si fierent rationabilia essent, verus est sensus. Si autem intelligas eum non posse facere alia rationabilia et bona, nisi ea quae vult et facit, falsus tem aliud adjungunt dicentes: Si potest Deus aliud facere quam facit, potest ergo facere quod non praescivit; et si potest facere quod non praescivit, potest sine praescientia operari, quia omne quod facturum se praescivit facit, nec facit aliquid quod non praescivit. Quod si praeter praescientiam ejus aliquid fieri impossibile est, omne ergo quod praescitum est, fieri necesse est; ergo aliud fieri quam fit nulla rationequod fit. Haec autem quaestio de praescientia facile determinari potest per ea quae superius dicta sunt, cum de praescientia ageretur. 5. Auctoritatibus utun
Abbreviated transcription (Latin):
ed ad ħ redemus ambiguitatem
locutionis det̾minantes. Cum enĩ
dicitur ratio. uel causa optima pe¬
nes deum est: qua facit cuncta que fa¬
cit et dimittit ea que dimittit u̾m
quidem est. quia in eo uoluntas est
equissima: ⁊ rectissima qua facit et
dimittit. que uult contra quam: fa¬
cere non potest: nec pret̾ eam facẽ
pͣ. Nec utiq contra eam fac̾et: nec
ꝑtet̾ eam si que facit dimitteret. T̃
que dimittit faceret. s eadem ma-¬
uente ratione et causa alia potuit
facere.⁊ ista dimittere. licet gͦ ratio
sit penes eum. qua alia facit alia
dimittit. pͥ tamen secundum ean¬
dem rationem ⁊ dimitt̾e q̃ facit.
et sacere q̃ dimittit.

Expanded text:
Et ad hoc respondemus, ambiguitatem locutionis determinantes. Cum enim dicitur: Ratio vel causa optima penes Deum est, qua facit cuncta quae facit, et dimittit ea quae dimittit, verum quidem est, quia in eo voluntas est aequissima et rectissima, qua facit et dimittit quae vult, contra quam facere non potest, nec praeter eam facere potest. Nec utique contra eam faceret, nec praeter eam si ea quae facit dimitteret, vel quae dimittit faceret; sed, eadem manente ratione et causa, alia potuit facere, et ista dimittere; licet ergo ratio sit penes eum, qua alia facit, et alia dimittit, potest tamen secundum eamdem rationem et dimittere quae facit, et facere quae dimittit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diuisa. quia in illo uno totum continetur.
et quia id quod sumus ⁊ quod infra nos ẽ.
ad nos tamen ꝑtinens nͨ lege diligimiis. que
in bestiis ⁊ ẽ. Ideoq ⁊ de illo quod sup̃ nos ⁊
de ilo quod iurta nos ẽ. diuisa p̃cepta sump¬
simus. In quorum alt̾o: euis ꝗ sumis ⁊ illĩ
quod infra nos ẽ. dilectio continetor.

Expanded text:
 divisa, quia in illo uno totum continetur; et quia id quod sumus, et quod infra nos est, ad nos tamen pertinens, naturae lege diligimus, quae in bestiis etiam est. Ideoque et de illo quod supra nos est, et de illo quod juxta nos est, divisa praecepta sumpsimus. In quorum altero, ejus quod sumus, et illius quod infra nos est dilectio continetur.
Abbreviated transcription (Latin):
et corpus. nosq ip̃os totos diligͥt p̃cipiam᷑.¬
Ad quod ditimus omne genꝰ diligendarum rerũ
illis duob mandatis contim̾ Qu̾attuor enim
nr̃m. P̃cipit᷑ aut̃ dcus diligi ⁊ ꝓrimus. ut autem
quisq se diligat. p̃cepio ñ e opus. Quamiumli¬
bit zenim homo extidat. a ueritate remanet.
uli dilectio sui ⁊ dilectio corꝑissui. quia nemo
umquam carnem suam hodio hũit. nam
uiri uisti qui corpus suum cruciant. ñ corpus
s corruptiones eius ⁊ pondus oderunt. Hic iu¬
detur augustinis tradẽ. quod ex p̃cepto ñ te¬
duob p̃ceptis continetur. cum ⁊ nos ip̃os ⁊ cor¬
pꝰ nr̃m dilig̾e debeamus. ad q necessarium ẽ.
de ħ p̃ceptum ñ erat dandum. nec sp̃ali pcepto
opus erat id tradi uͥ quisq se ł corpꝰ suum dili¬
geret. quia ħ in illo p̃cepto continetur. Diligeᷤᷤ
⁊ te totum intellig̾e debes. Uñ acꝰ in ed̾. Si te

Expanded text:
et corpus, nosque ipsos totos diligere praecipiamAd quod dicimus omne genus diligendarum rerum in illis duobus mandatis contineri. Quatuor enim rum; praecipitur autem Deus diligi et proximus. Ut autem quisque se diligat, praecepto non est opus. Quantumlibet enim homo excidat a veritate, remanet illi dilectio corporis sui: quia nemo unquam carnem suam odio habuit . Nam viri justi qui corpus suum cruciant, non corpus, sed corruptiones ejus et pondus oderunt. Hic videtur August. tradere quod ex praecepto non teduobus praeceptis continetur, quia cum et nos ipsos et corpus nostrum diligere debeamus, ad quid necessarium est de hoc praeceptum non erat dandum, nec speciali praecepto opus erat id tradi, ut quisque se vel corpus suum diligeret, quia hoc in illo praecepto continetur: Diliges p te totum intelligere debes. Unde August. in e
Abbreviated transcription (Latin):
tolerabiliorem penam sentiendam᷑ s. ñ ad ob
tinendam uitam. Iua etiam que in caritate
quis facit. si pꝰea ꝓlapsus fu̾it nͨ exsurrererit.
ñ ẽẽ in memoria dei: ezechiel dicit. Si au̾t̾it¬
se iustus a iusticia. ⁊ fec̾it iniquitatẽ numqͥ
uiuet: Omnes iusticie euis quas fec̾at ñ recor¬
dabuntur. In peccato suo morietur: ⁊ ñ erunt
in memoria iusticie quas fecit. In cuius lo
causa ad memoriam transacta bona reuo¬
camus. qm̃ in ꝑpetratione maloꝵ nulla di¬
bit eẽ. fidutia bonorum p̃t̾itoꝵntelligñ¬
dum ẽ ħ ad uitam ꝑcipiendam. bona p̃tita
ñ dare fiduciam.⁊ sĩ ad mitiorem penam.
Alioquin: p̃misse auctoritati augustin obui¬
aret. ⁊ bona gͥ sine caritate fc̃a. ⁊ in caritate
ñ delet sequens penitentia ad sensum mi

Expanded text:
tolerabiliorem poenam sentiendam, sed non ad vitam obtinendam. Illa enim quae in charitate quis facit, si postea prolapsus fuerit, nec exsurrexerit, non esse in memoria Dei Ezechiel dicit, c. 33: Sise justus a justitia et fecerit iniquitatem, numquid vivet? omnes justitiae ejus quas fecerat, non recordabuntur; in peccato suo morietur; et non erunt in memoria justitiae quas fecit. In cujus loccausa ad memoriam transacta bona revocamus; quoniam in perpetratione malorum nulla debet esse fiducia bonorum praeteritorum. Intelligendum est hoc, ad vitam percipiendam bona praeterita non dare fiduciam, etsi ad mitiorem poenam; alioquin praemissae auctoritati Augustini obviaret. Et bona ergo sine charitate facta, quae non delet sequens poenitentia, ad sensum mit
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo deorum excludr̃. nͨ nĩ
quantitas in diuinitate ponitur tã¬
quam dicet᷑ deus ẽ. nec multi sunt uel
numerum deorum. nec qͣntitatem in
deo ponit quia nͨ num̃us nͨ quantitaᷤᷤ
ibi ẽ¬

Expanded text:
multitudo deorum excluditur, nec numeri quantitas in divinitate ponitur: tanquam diceretur: Deus est, nec multi sunt vel numerum deorum: nec quantitatem in Deo ponit, quia nec numerus nec quantitas ibi e
Abbreviated transcription (Latin):
uinq enim mͦs flagella
contingunt. ł ut iustis m̾ita ꝑ patientiã
augeant᷑. ut iob ł ad custodiam uirtutum ne su-¬
ꝑbia temptet. ut paulo. uel ad corrigenda pec-¬
cata sicut marie lepͣ ł ad głam dĩ ut de ceco
tur. quid in interno sequatur secundum illud.
naum ñ cogit nos sentire omnia q̃ temꝑaliter
punuintur. ñ ult̾ius adeo punienda. Ham ⁊
suꝑ cundem locum ier dicat egipthios ⁊ hysra¬
elitas a deo temꝑałr punitos. ne ĩ et̾num pu¬
nirent᷑. ñ ẽ tñ de omnib gñałr intelligen¬
dum. Ait enim s̃. Ꝙ genꝰ humanum dilu-¬
uio. sodomitas igne. egipthios mari israelitas

Expanded text:
uinque enim modis flagella contingunt, vel ut justis per patientiam merita augeantur, ut Job; vel ad custodiam virtutum, ne superbia tentet, ut Paulo; vel ad corrigenda peccata, ut Mariae lepra; vel ad gloriam Dei, ut de caeco tur quid in inferno sequatur, secundum illud:  auctoritas Nahum non cogit nos sentire omnia quae temporaliter puniuntur non ulterius a Deo punienda: nam etsi super eumdem locum Hieronymus dicat Aegyptios et Israelitas a Deo temporaliter punitos ne in aeternum punirentur, non est tamen de omnibus generaliter intelligendum. Ait enim: Quod genuio, Sodomitas igne, Aegyptios mari, Israelitas
Abbreviated transcription (Latin):
diaconus non ordinetur añ tiin. annõ
Dem̃ si dignus fu̾it ad ep̃atum eligi pͭ qđ
nos etiam pari mͦ seruare uibemus. It̾ fa¬
bianus. Siquis.xrx. etaris ñ implet̾t ãnos
nullo mͦ prb̃r ordinetur. ⁊̃ si ualde sit
dignꝰ. quia ⁊ ip̃e dominusxix. annorum

Expanded text:
ordinetur ante 14 annos, de si dignus fuerit, ad episcopatum eligi potest, quod nos etiam pari modo servare jubemus. Item Fabianus: Si quis 30 aetatis non impleverit annos, nullo modo presbyter ordinetur, etsi valde sit dignus, quia et ipse Domi
Abbreviated transcription (Latin):
institutionis baptĩ ẽ innouatio m̃tis:
ut homo qͥ ꝑ pecc̃m uetus fu̾at ꝑ gr̃am
baptismi renouetur. quod fit dipositione
uiciorum ⁊ collatiõe uirtutum. Sic enim
fit quisq nouus homo: cum abolitis iur-¬
tutib ornatur peccĩs. Abolutõ peccorum
pellit feditatem. appositio uirtutum affc̃
decorem. Et ħ ẽ res huius sacram̃ti .s. int̾ior¬

Expanded text:
institutionis Baptismi est innovatio mentis: ut homo qui per peccatum vetus fuerat, per gratiam Baptismi renovetur, quod fit depositione vitiorum et collatione virtutum. Sic enim fit quisque novus homo, cum abolitis peccatis ornatur virtutibus. Abolitio peccatorum pellit foeditatem: appositio virtutum affert decorem, et haec est res hujus sacramenti,
Abbreviated transcription (Latin):
rxiexra queri solet. cur deus ho surum.¬
minem temptari ꝑmiserit. quem ad decipi¬
endum eẽ. presciebat. S non eẽt laudabile homi¬
ni si iõ bene uiutre posset. quia nemo male ui¬
uere suaderet. Cum in natura posse ⁊ in potesta¬
te hĩẽt uelle non consentire suadenti dõ u-¬
uante. et est glorios ius non consentire. quam
temptari non porse¬

Expanded text:
rea quaeri solet cur Deus hominem tentari permiserit, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile homini, si ideo bene vivere posset, quia nemo male vivere suaderet, cum in natura posse, et in potestate habere vellet non consentire suadenti, Deo juvante; et est gloriosius non consentire quam tentari non po
Abbreviated transcription (Latin):
uod ibi magnum dr̃: aliunde
magnum non est. quam eo q̃ uͭ
t̃. quia ibi magnitudo ip̃a u̾ita᷑.⁊ u̾i
ueruis ẽ. Non autem u̾iꝰ ẽ pat̾ ⁊ filiuᷤ
simul qͣm ꝑat̾ solus uel filiꝰ. Non gͥ
maiꝰ aliquid aliquid utrumq simł.

Expanded text:
uod ibi magnum dicitur, aliunde magnum non est, quam eo quo vere est; quia ibi magnitudo ipsa veritas est, verius non est. Non autem verius est Pater et Filius simul quam Pater solus vel Filius; non ergo m
Abbreviated transcription (Latin):
rum ẽ eque. et eque magnum est. Q
gͦ ibi plus u̾itatis non ht̃: non ht̃ płꝰ
magnitudinis. plus autem u̾itatiꝰ
una ꝑͣ quam alia. ł due. quam una.
ł t̃s: simul quam singula. Non gͦ plꝰ
singła. Non enim maior ẽ. que utrior
ñ ẽ Ubi: ip̃a u̾itas: ÷ magnitudo. Ecce
mͦ comuenienti:⁊ rõne catholica os¬
tensum ẽ. quomͦ indifferens sit: mag¬
nitudo tͣm pͦrum. quia nͦ una ma¬
maiꝰ aliquid quam singula. Qđ ds̃¬

Expanded text:
que verum est, et aeque magnum est. Quod ergo ibi plus veritatis non habet non plus habet magnitudinis. Plus autem veritatis una persona quam alia, vel duae quam una, vel tres simul quam singula; non ergo plus singula; non enim ibi major est quae verior non est, ubi ipsa veritas est magnitudo. Ecce modo convenienti et ratione catholica ostensum est quomodo indifferens sit magnitudo trium personarum, quia nec una maajus aliquid quam una,
Abbreviated transcription (Latin):
ed dicet hereticus hac ratione posse dix¬
isse filium oꝑari ꝑpr̃em. uel in patre ł
sp̃m sanctum cum utroq ł ꝑ utrumq qͥa
filus cum patre ⁊ sp̃c sanctus cum utroq
oꝑatur. Qui breuit̾ respondetur. lõ illud dic¬
tum eẽ.⁊ non istud ut in pr̃e monstraretur
auctoritas non enim pater a filio s filius a
patre oꝑatur. ⁊ sp̃c sanctus ab utroq Ideq ⁊ ꝑ¬

Expanded text:
ed dicit haereticus hac ratione hoc posse dixisse Filium operari per Patrem vel in Patre, et Spiritum sanctum cum utroque vel per utrumque, quia Filius cum Patre, et Spiritus sanctus cum utroque operatur. Cui breviter respondetur, ideo illud dictum esse, et non istud, ut in Patre monstraretur auctoritas. Non enim Pater a Filio, sed Filius a Patre operatur, et Spiritus sanctus ab utroque. Ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
ec autem que hic dicuntur
licet in sermonis suꝑficie aliqͥ. a fid
Alienum resonare uideantur: saneta-¬
men intelligi queunt. piumq intel-¬
dinem gͦ p̃dicationis. sub̃am dixit
nec ista sp̃e differunt . s conuenuĩt.
ueniunt. Hanc gͦ similitudinem ĩt
res sempiternas ⁊ res temporales ꝑ¬
pendens iohannes uniuersalitatis
et particularitatis nomina: q̃ reb
temporalib ꝓͥe conueniunt ad rese¬
t̾nas transtulit: augꝰ. uͦ maiorem uidẽs
dissimilitudinem quam dissimili¬
tudinem int̾ res p̃dictas: ab excellentia
tͥnitatis p̃dicta nomina remouit.
Ex qͦ sensu dixĩ p̾s differre numero.

Expanded text:
ec autem quae hic dicuntur, licet in sermonis superficie aliquid a fide alienum resonare videantur, sane tamen intelligi queunt, quod rum explanatione mallem silens cipiuntur in philosophica disciplina, veniunt. Hanc ergo similitudinem inter res sempiternas et res temporales perpendens Joannes, universalitatis et particularitatis nomina, quae rebus temporalibus proprie conveniunt, ad res aeternas transtulit, Aug. vero majorem videns dissimilitudinem quam similitudinem inter res praedictas, ab excellentia Trinitatis praedicta nomina removit. 15. Ex quo sensu dixerit personas differre numero.
Abbreviated transcription (Latin):
głica. q̃ qͣnto minꝰ g̃uat᷑. u̾eni corꝑiᷤ ponde. tanto
maꝙ̃ hac tẽt predita facultate ñ gͥ homo ⁊ angis
a se uoluntatem bonam hĩe p̾: s malam. Similit̾
⁊ de potentia inquiunt. ꝑ similitudinem uolun¬
tatis. de potentia bom ⁊ mali dissetentes. q̃ illa
sit a deo. ñ ista
Auctoritatib astruiut poientiã

Expanded text:
ica, quae quanto minus gravatur terreni corporis pondere, tanto magis hac esset praedita facultate. Non ergo homo vel angelus a se voluntatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de potentia inquiunt, per similitudinem voluntatis de potentia boni vel mali disserentes, quod illa sit a Deo, non ista. 2. Auctoritatibus astruit potentia
Abbreviated transcription (Latin):
tem. sapientia ingenita. ⁊ sapientia
patris.⁊ sapientia genita ẽ sap̃ia pris.
non est sapientia ingenita sap̃ĩa ge¬
nita. Non est igitur una tantum
tamquam sophistica:⁊ a ueritate
longinqua: cunctisq in theologia
ꝑitis patentia: arabicimꝰ. tespon¬
so indigna aduertentes. Id tam̃
adicentes quia una ÷ tantum sa¬
pientia patris s non uno mͦ dicit᷑.
Nam sapientia patris dicitur. illa
quam genuit.⁊ sapientia patris
dicttur ea quasapiens÷. diuersa:
ergo ratio dicti. Illa enim dicitur
patris. quia eam genuit.⁊ ea dicit᷑
genita: est eadem sapientia:⁊ ea
qua sapiens÷. siue ea qua sapieis :.
intelligat᷑ ꝑsona pr̃is siue ẽẽntia
patris quia ꝑͥ patris que intelligͣr
cum dicitur sapientia ingenita:
persona. Hiliique significatur. cũ
dicitur sapientia genita: una ca-¬
demq sapientia. ẽ. que tẽntia di¬
uina intelligitur: communis tͥb
ꝑsonis.
ꝯsonis. Ut intͥnitate ẽ dilectio que ẽ tͥnitaᷤᷤ¬

Expanded text:
ntia ingenita est Sapientia Patris, et Sapientia genita est Sapientia Patris; non est autem Sapientia ingenita Sapientia genita; non est igitur una tantum tanquam sophistica et a veritate longinqua, cunctisque in theologia peritis patentia abjicimus, responso indigna advertentes; id tamen adjicientes, quia una tantum Sapientia Patris, sed non uno modo dicitur. Nam Sapientia Patris dicitur illa quam genuit, et Sapientia Patris dicitur ea qua sapiens est. Diversa est ergo ratio dicti. Illa enim dicitur Patris, qui eam genuit; et ea dicita Sapientia genita est eadem Sapientia, et ea qua sapiens est; sive ea qua sapiens est intelligatur persona Patris, sive essentia Patris, quia cum dicitur Sapientia ingenita, et persona Filii quae significatur cum dicitur Sapientia genita, una eademque Sapientia est; quae essentia divina intelligitur communis tribus personis. 7. Quod in Trinitate est dilectio quae est Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
trum una tãtum fit sapientia
patris q̃ ñesse. nituntur probare ħ
mͦ. filius inquiunt. ÷ sapientetia pa¬
gͥ aliqua sapientia patris qua sapi¬
ens non est ẽ autem ⁊ sapientia pa¬
tris ingenita. ⁊ ea: pat̾ sapienꝰ est. Est gͦ
quedam sapientia patris: qua sa¬
piens: ⁊ ip̃a non est illa sapĩa.

Expanded text:
trum una tantum sit Sapientia Patris. Quod non esse nituntur probare hoc modo: Filius, inquiunt, est Sapientia Past. Est igitur aliqua Sapientia Patris, qua sapiens non est. Est autem et Sapientia Patris ingenita, et ea Pater sapiens est. Est ergo quaedam Sapientia Patris, qua sapiens est; et ipsa non est illa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omnia gͥ in ip̃o sunt: et locus non ẽ
nec in loco est. locus tamen dei: sed
impͥe dicitur templum dei. non quod
eo contineatur. Id autem nicħ meliu
quam anima mundã intelligitur. Ecce¬
bit hic dicit deum non eẽ in loco sed
intelligendum est eum non esse in loco
loqualit̾ . s. quia nec circumstriptiõem.
solet opponi sic. Cotidie fiunt creature.
que ante non erant.⁊ in eis deus est. cum
ante non ẽẽt in eis. ẽ gͦ ubi aute nõ erat
hdeo q mutabił uidetur. S licet cotidie
incipiat eẽ in creaturais in quib ante
non etat. quia ille non erant: ħ tamen
fit sine sui mutatione quałr in mudo
locum.s locus desinit eẽ
Epilogꝰ u expͥ¬
mit᷑ quare in predictam uenerit disputa

Expanded text:
et omnia ergo in ipso sunt, et locus non est, et omnia ergo in ipso sunt, et locus non est, nec in loco est; locus tamen Dei, sed improprie, dicitur templum Dei, non quod eo contineatur. Id autem nihil melius quam anima munda intelligitur. Ecce hic dicit Deum non esse in loco, sed intelligendum est eum non esse in loco localiter, scilicet quia nec circumscriptionem solet opponi sic quotidie: Fiunt creaturae quae ante non erant, et in eis Deus est, cum ante non esset in eis; est ergo ubi non erat, ideoque mutabilis esse videtur. Sed licet quotidie incipiat esse in creaturis, in quibus ante non erat, quia illae non erant, hoc tamen fit sine sui mutatione, qualiter in mundo locum, sed locus desinit esse. 16. Epilogus ubi exponitur quare in praedictam venerit discepta