comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse. utine putarent quia uenis¬
set legem soluere sed adimplere :
Nec hoc mentitus . ẽ: nec ͤ fellit indiffe
renter enim & absolute. nominauit
legem: Sunt autem legũ gn̾ra tria:
Unum quidem hebreorum: quod pec¬
cati & mortis paulus appellat: Taliud
uero gentium: quod naturale uocat:
Gentes enim inquit naturaliter quȩ
legis sunt faciunt: & cius modi lege
non habentes. ipsi sibi sunt lex. qui
ostendunt opus legis scriptum in
cordibus suis Nertium uero gems
est ueritas: Quod per inde signifi¬
cans a postolus dicit: Lex enim
sp̃s uitae in xp̃o iħu: liberauit me
alege peccati & mortis : Tribus
ergo existentibus legibus. & iħu
a sieuerante nobis quia nonuenit
soluere legem sed adimplere: non
parua cura acdiligentia opus est.
dequa carum dixerit intelligere:
Item prophetae alii sunt iudȩorum.
alii gentium: alii ueritaus: Sed
de iudȩorum quidem nullus que.¬
sierit. notum. ẽ cnim. Pegentium
uero siquis ambigit. audiat pau¬

Expanded text:
dixisse, uti ne putarent, quia venisdixisse, uti ne putarent, quia venisset Legem solvere, sed adimplere. Nec hoc ipsum mentitus est, nec renter enim et absolute nominauit legem. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero gentium, quod naturale uocat. gentes enim, inquit. naturaliter, quae legis sunt. faciunt; et eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. tertium uero genus legis est ueritas, quod perinde significans apostolus dicit: lex enim spiritus uitae in Christo Iesu liberauit me a lege peccati et mortis. tribus ergo existentibus legibus et Iesu . adseuerante nobis, quia non uenit soluere legem, sed adinplere,. non parua cura ac diligentia opus est. de qua earum dixerit intellegere. item prophetae alii sunt Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Pau
Abbreviated transcription (Latin):
on ueni soluere legem et
propbas sed adimplere:
Ecce iam consentio dictum:
Querendum tamen est cur hoc dixe¬
rit iħe Otrumne compalpandi
iudȩorum furoris causa. quia idem
sacrosc̃a sua ab eodem conculcari
uidentes indignarentur: cumq¬
acsi impium ac male sanum ne
audiendum quidem existimarent.¬
uars nȩdum sequendum: an ut nos qui
ei credebamus exgentibus insti¬
tueret atq informaret. pacienter.
ac marigere mandatorum subire
iugum. quod ceruicibus nrĩs uidȩ¬
orum lex imponeret: acꝓphetae¬
Sed hoc quidem nec te ipsum putare
credo: Quod iħc in hoc uerbũ
protulerit. ut nos aebreorum legi
addiceret ac prophetis: ac ꝑ hoc
si haec nonfuit causa dicendi: illa
alia debet. ẽẽ quam dixi : ludȩos
enim uerbis semper atq operib
xp̃i. uehementer insidiatos. eẽ: nemo
qui nesciat: Ex quibus cumidẽ
colligerent legem ac prophetas
suos ab eodem solui. indignarentur
necesse est: Ae per hoc reprimendi
furoris eorum grã non abrẽ fuerit

Expanded text:
on ueni soluere. legem et prophetas, sed adinplere. ecce iam consentio dictum. quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Iesus. utrumne conpalpandi Iudaeorum furoris causa. quia idem sacrosancta sua ab eodem conculcari uidentes indignarentur eumqac si impium ac malesanum, ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum: an ut nos qui ei credebamus ex Gentibus, institueret atque informaret, patienter ac morigere mandatorum subire jugum, quod cervicibus nostris Judaeorum Lex imponeret ac ProphetaeSed hoc quidem nec teipsum putare credo, quod Jesus hoc verbum protulerit, ut nos Hebraeorum Legi addiceret ac Prophetis. Ac per hoc, si haec non fuit causa dicendi, illa alia debet esse quam dixi. Judaeos enim verbis semper atque operibus Christi vehementer insidiatos esse, nemo qui nesciat. Ex quibus cum iidem colligerent Legem ac Prophetas suos ab eodem solvi, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
imetores dli &e xp̃i sui mendues
habeantur ÷ Iama uero etiam ipsa con¬
sulta. & uos pessimos iactat. ce xp̃m
ex semine dauid contra uos p̾dicare.
noncessat: Uocem patris decȩlo non
audistis. opera xp̃i quibus descipso
testificabatur non uidistis: Codices
inquibus haec scripta sunt ut speciȩ
xp̃iana fallatis uelut accipitis: ne
camen contra uos legant᷑ in falsatos
dicitis: Profertis inde xp̃m dicentem.
si mihi non creditis. õperibus credite:
& ego sum qui testimonium peribeo
deme: & testimonium ꝑ ibet de me

Expanded text:
imitatores dei et Christi sui mendaces imitatores dei et Christi sui mendaces habeantur. fama uero etiam ipsa consulta et uos pessimos iactat et Christum ex semine Dauid contra uos praedicare non cessat. uocem patris de caelo non audistis, opera Christi, quibus de se ipso testificabatur, non uidistis; codices, in quibus haec scripta sunt, ut specie christiana fallatis, uelut accipitis; ne tamen contra uos legantur, infalsatos dicitis. profertis inde Christum dicentem: si mihi non creditis, operibus credite, et: ego sum, qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibet
Abbreviated transcription (Latin):
libros proferre cogeretur: quorum
famȩ credidistis. uidete utrum idone
testis sit: diligenter considerate: quo
uos precipitetis: Mala enim multa
de uobis fama disseminat: cui credi
non uultis: Quae igitur ratio est
hanc dexp̃o uelle ueracem. quam
deuobis uultis eẽ mendacem: Quid
qđ etiam famȩ xpĩ contradicitis : ea
quippe clarior. ea prepollencior
aures & mentes. & linguas omnium
gentium ten&e: quae xpo ex semine
dauid scđm scripturas hebreas dis¬
seminato. implet quod ibi scriptum
.ẽ. promissum abrahe & isaac & iacob:
in semine tuo benedicentur omnes
gentes: Quid ergo responditis. cui¬
nam de xp̃o credideritis. quibus
testes aliemgenȩ non placent. nr̃o¬
rum porro librorum auctoritas. tot
gentium consensione per successiones
apostolorum. episcoporum. conciliorũ¬
q roborata: uobis aduersa est ur̃orum¬
autem nulla ẽ: quia & atam paucis
dacem colunt÷ Unde contra eorum mendacem
doctrinam fit: nisi & ipsi tanquam

Expanded text:
libros proferre cogeretur, quorum libros proferre cogeretur, quorum famae credidistis, uidete utrum idonea testis sit, diligenter considerate. quo uos praecipitetis. mala enim multa de uobis fama disseminat, cui credi non uultis. quae igitur ratio est hanc de Christo uelle ueracem. quam de uobis uultis esse mendacem? quid? quod etiam famae Christi contradicitis. ea quippe clarior, ea praepollentior, aures et mentes et linguas omnium gentium tenet, quae Christo ex semine Dauid secundum scripturas Hebraeas disseminato inplet, quod ibi scriptum est promissum Abrahae et Isaac et Iacob. in semine tuo benedicentur omnes gentes. quid ergo respondetis, cuinam de Christo credideritis, quibus testes alienigenae non placent? nostrorum porro librorum auctoritas tot gentium consensione per successiones apostolorum, episcoporum conciliorumque roborata uobis aduersa est; uautem nulla est, quia et a tam paucis dacem colunt. unde contra eorum mendacem doctrinam fit, nisi et ipsi tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
tulerit uobis aliquos & prophetas.
scđm ad sertionem suam xp̃m p̃nun¬
tiantes: quid facietis ei. qualem faus¬
tus cateurandum sub exemplo pro¬
posuit. qui neq ipsis neq illi credere
ducet. sed libros aperiet. quos non
prose sed contra se apertos repperi&:
Ibi enim xp̃mnatum ex maria uir¬
gine. ibi filium dĩ faccum ex semine
dauid scđm carnem: legimus & doce¬
mus : Quod si eos in falsatos dixerit: sobiata.¬
ipse cestium suorum fidem oppuggna¬
bit: Si autem alios quos dicat
apłorum nrorum codices protulerit.
quomodo eis ipse auctoritatẽ dabit.
quam ꝑ aecclesias xp̃i abipsis apłis
constitutas non accipit. ut inde
ad posteros firmata commendatio.¬
ne transcurreret. quomodo ille
cui non credo profert mihi scriptu¬
ras quibus deillo credam. et eis ipse
conatur dare auctoritatem. cum
cgo ipsi noneredam: si au tem
famȩ de xp̃o credidistis. hoc enum et
faustus magnis angustiis coartatus
transeunter̃ attigit: ne scilicet aut cos

Expanded text:
tulerit uobis aliquos et prophetas tulerit uobis aliquos et prophetas secundum adsertionem suam Christum praenuntiantes. quid facietis ei. qualem Faustus catechizandum sub exemplo proposuit, qui neque ipsis neque illi credere ducet. sed libros aperiet: quos non pro se. sed contra se apertos reperiet. ibi enim Christum natum ex Maria uirgine. ibi filium dei factum ex semine Dauid secundum carnem legimus et docemus. quod si eos infalsatos dixerit, ipse testium suorum fidem obpugnabit; si autem alios, quos dicat apostolorum nostrorum. codices protulerit, quomodo eis ipse auctoritatem dabit, quam per ecclesias Christi ab ipsis apostolis constitutas non accepit. ut inde ad posteros firmata commendatione transcurreret ? quomodo ille, cui non credo, profert mihi scripturas. quibus de illo credam. et eis ipse conatur dare auctoritatem, cum ego ipsi non credam? Si autem famae de Christo credidistis — hoc enim et Faustus magnis angustiis coartatus transeunter adtigit, ne scilicet aut eos
Abbreviated transcription (Latin):
modo inquit ipse dauid inspũ dicit
eum dñm. dixit dñs dño meo sede ad
dexteram meã. donec ponam inimi¬
scabellum
pedum tuorum: Ecce in quam nos
dm̃ uos ostendite aliquam prophetiã
urãm. unde xp̃i nomen didiceritis:
Manicheus enim ur̃: non fuit ꝓpheta
uenturi.xp̃i: A postolum quippe eiꝰ
se dicit: impudentissȩma quidem
fallacia: Nam constat non solum post
tertullianum: uerum etiam post
ciprianum hanc heresem ex ortam:
uos dexp̃o quare credidistis: Quem¬
nam testem uobis sui apostolatus
adduxit. : nomenq ipsum xp̃i quod
nonscimus nisi in regno iudȩorum.
augto insacerdotib &e itgibus instiłum:
ut non solum ille aut ille homo. sed
uniuersa ipsa gens totumq regnum
prophetͥa fieret xp̃i. xp̃ianiq. regni :
cur iste inuasit. cur usurpauit. qui
prophetis hebreis uos uetat credere.
ut uos falsi xpi. fallaces discipulos.
falsus & fallax apostolus faciat.
Postremo ne diceretur ei. mentiris: pro¬

Expanded text:
modo, inquit. ipse Dauid in spiritu dicit modo, inquit. ipse Dauid in spiritu dicit eum dominum: dixit dominus domino meo, sede ad dexteram meam. donec ponam inimiscabellum pedumtuorum?ecceinquamnos istum deum; uos ostendite aliquam prophetiam uestram. unde nomen Christi didiceritis. Manichaeus enim uester non fuit propheta uenturi Christi: apostolum quippe eius se dicit inpudentissima quidem fallacia; nam constat non solum post Tertullianum, uerum etiam post Cyprianum hanc haeresim exortam. uos de Christo quare credidistis? quemnam testem uobis sui apostolatus adduxit? nomenque ipsum Christi, quod non scimus nisi in regno Iudaeorum in sacerdotibus et regibus institutum. ut non solum ille aut ille homo, sed uniuersa ipsa gens totumque regnum propheta fieret Christi christianique regni. cur iste inuasit, cur usurpauit. qui prophetis Hebraeis uos - uetat credere, ut uos falsi Christi fallaces discipulos falsus et fallax apostolus faciat? postremo ne diceretur ei "mentiris," pro
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendo scilicet euangłm quod ds̃
ante promiserat sicut apłs cõmemorat
ꝑ prophetas suos. inscripturis scĩs de
filio suo: qui factus est ei ex semine dauid
scđm carnem: Unde ꝓpheta isaias dicit:
T rit radix iesse. qui exurget regnare in
gentibus: In cum gentes sperabunt:
Et ecce uirgo concipi&e & pariet filium.
& uocabitur nomen cius emmanuel.
quod interpretatur nobiscum ds̃: ne ibslali
abhebreis prophetis prenuntiatum¬
Hoc enuim uidetur tetigisse faustus cum
ait. xpm quidem nr̃m fi lium dr̃dice
uirginis filium. ex hebrea prophetia:
Nam utiq et iudȩi carnales ne hoc solũ
putarent. et̃ . xp̃m. quod propt̃ nos fac¬
tus . ẽ. honio ex semine dauid: ammo¬
nec cosipse dñs exprophetia ciusdem
dauid: quaerens ab eis quid eis uide¬
retur de xp̃o. cuius eum cẽ. dicerent
filium: Qui cum respondissent dauid:
Ne hoc solum ut dixi putaretur. &
non respicerent ad emmanuel quod
inter pretatur nobiscum ds̃: & quo¬

Expanded text:
accipiendo scilicet euangelium, quod deus accipiendo scilicet euangelium, quod deus ante promiserat, sicut apostolus commemorat, per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. unde propheta Esaias dicit: erit radix Iesse, qui exsurget regnare in gentibus; in eum gentes sperabunt, et: ecce uirgo concipiet et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuhel. quod interpretatur: nobiscum deus. ne Hebraeis prophetis praenuntiatumhoc enim uidetur tetigisse Faustus. cum ait Christum quidem nostrum filium de uirginis filium ex Hebraea prophetia. nam utique et Iudaei carnales ne hoc solum putarent esse Christum. quod propter nos factus est homo ex semine Dauid, admonet eos ipse dominus ex prophetia eiusdem Dauid quaerens ab eis, quid eis uideretur de'" Christo. cuius eum esse dicerent filium. qui cum respondissent: Dauid, ne hoc solum, ut dixi. putaretur et non respicerent ad Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus," et: quo
Abbreviated transcription (Latin):
de didicerine: Si amanicheo: quero
ipse manicheo. quomodo crediderint
ut alios taccam. homines afri. homi¬
ni ꝑsȩ: cum faustus reprehendat roma¬
nos & grecos uel alias gentes. si hebreis
ꝓphetis canquani alienigenis dexp̃o
crediderint. Dicat᷑ illis accommo datiora
esse uaticinia sibille & orfei. uel
siqua forte alia sunc uatum gentilium:
ut credatur in xp̃m̃. nec attendat in
nullis aecclesiis illa recitari : cum he¬
brei ꝓphetę in omnib gentibus clare¬
ant. acq ad xp̃ianam salutem tanta
fidelium examina adducant: Dicere
autẽ non eẽ. aptam gentibus hebream
prophetiam ut credant in xp̃m: cum
uideat oms gentes ꝑ hebream ꝓphetiã
credere inxp̃m.: ridicula insania est:
Displicet uobis talis xp̃s. qualis ꝑhębreos
prenuntiatus est: & tam̃ onis populi
gentiunt apud quos. hebream ꝓphetiã
Nullum pondus auctoritatis habere
arbitramini. intalem xp̃m credunt
qualis ꝑ hȩbreos prenuntiatus est:

Expanded text:
de didicerint. si a Manichaeo, quaero de didicerint. si a Manichaeo, quaero ipsi Manichaeo quomodo crediderint, ut alios taceam, homines Afri homini Persae. cum Faustus reprehendat Romanos et Graecos uel alias gentes, si Hebraeis prophetis tamquam alienigenis de Christo crediderint, dicatque illis adcommodatiora esse uaticinia Sibyllae et Orphei uel si qua forte alia -sunt uatum gentilium, ut credatur in Christum. nec adtendat in nullis ecclesiis illa recitari, cum Hebraei prophetae in omnibus gentibus clareant atque ad christianam salutem tanta fidelium examina adducant. dicere autem non esse aptam gentibus Hebraeam prophetiam, ut credant in Christum. cum uideat omnes gentes per Hebraeam prophetiam credere in Christum. ridicula insania est. Displicet uobis talis Christus, qualis per Hebraeos praenuntiatus est; et tamen omnes populi gentium, apud quos Hebraeam prophetiam nullum pondus auctoritatis habere arbitramini. in talem Christum credunt, qualis per Hebraeos praenuntiatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ hebreorum testimona conferunt:
quae magis constet ex gentibus quam
ex iudȩis Sane si sunt aliqua ut fama
est sibillȩ de xp̃o presagia. aut her me¬
tis quem dicunt trimegistum. aut
orsti. aliorumq ingentilitate uatũ.
haec nos aliquanto adfidem iuuare
pocerunt. qui exgentilibus effici¬
mur xpĩani: hęb reorum uero
testimonia. nobis etiam si sunt uera :
ante fidem in utilia sunt. postfidẽ
super uacua: quia ante quidem
eis credere non poteramus: nunc
uero ex suꝑfluo credimus:
A UOUSTINUS RESPONDIT
Prosit nobis hoc loco adbreuitatem
respondendi: superior tam prolixa
responsio: P uto enim iã qui illam lege¬
rit. ridet istum calia delirantem. &
adhuc dicenteni xp̃m filium dĩ hebreos
non prenuntiasse prophetas: inqua
sola gente nomen ipsum qđ dicitur
xp̃s. & in rege & in sacerdote sacratis¬
simũ fuit: nec inde sublatum antequã
ipse uenisset. qui in illis figurabatur :
R espondeant autem ipsi: xpi nomen un¬

Expanded text:
nae Hebraeorum testimonia conferunt, nae Hebraeorum testimonia conferunt, quae magis constet ex gentibus quam ex ludaeis. sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis. quem • dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum, haec nos aliquanto ad fidem iuuare poterunt, qui ex gentibus efficimur christiani ; Hebraeorum uero testimonia nobis, etiamsi sint uera, ante fidem inutilia sunt, post fidem superuacua. quia ante quidem eis credere non poteramus. nunc uero ex superfluo credimus. AUGUSTINUS respondit: Prosit nobis hoc loco ad breuitatem respondendi superior tam prolixa responsio. puto enim iam qui illam legerit, ridet istum talia delirantem et adhuc dicentem Christum filium dei Hebraeos non praenuntiasse prophetas: in qua sola gente nomen ipsum, quod dicitur Christus, et in rege et in sacerdote sacratissimum fuit nec inde sublatum, antequam ipse uenisset, qui in illis figurabatur. respondeant autem ipsi, Christi nomen un
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quem accipies: andiccurus eris. per
xp̃m uicis sim: idẽ. ut alter alterum
xp̃m: S ed paganus utriusq eorum con¬
ditione liber: uec prophetis de xp̃o di¬
centibus crederet. nec xpõ de prophetis :
I ta cotum nulli alii quam suae fidei
deb&. quicumq sit exgentibus xp̃i¬
anꝰ : Atq ut exemplofiat id quod
dicimus apertius: ponamus aliquem
nunc anobis catezirari gentilẽ.
cui adsidentes dicamus: Crede xp̃o:
quia ds̃ est: Iile uero unde hoc mihi
probatis dicat: & nos respondentes
dicamus exprophetis: Rursum illo
querente quibus prophitis: nos respon¬
deamus: hebreis: atq. ille subridens.
dicat: Sed his ego minime credo: Nos
autem respondeamus : quid quod eos
xp̃s confirmat. idem uero multoma¬
gis ridens dicat: Quid qđ ego nec ipsi
credo quid fiet his ita tractatis:
Nonne herebimus. et ille risis nobis
tanquam in prudentibus remeabu
ad sua: ita nihil ut dixi aeccłae. xp̃ia¬

Expanded text:
per quem accipies ? an dicturus eris "per per quem accipies ? an dicturus eris "per Christum uicissim," id est ut alter alterum ae Christum ? sed paganus utriusque eorum condicione liber nec prophetis de Christo dicentibus crederet nec Christo de prophetis. ita totum nulli alii quam suae fidei debet. quicumque fit ex gentibus christianus. atque ut exemplo fiat id, quod dicimus. apertius, ponamus aliquem nunc a nobis catechizari gentilem. cui adsidentes dicamus: "crede Christo, quia deus est," ille uero "unde hoc mihi probatis" dicat, et nos respondentes dicamus ex prophetis'. rursum illo quaerente "quibus prophetis" ? nos respondeamus Hebraeis. atque ille subridens dicat: sed his ego minime credo. nos autem respondeamus: quid? quod eos Christus confirmat. idem uero multo magis ridens dicat: quid ? quod ego nec ipsi credo. quid fiet his ita transactis ? nonne haerebimus et ille risis nobis tamquam inprudentibus remeabit ad sua? ita nihil, ut dixi, ecclesiae christia
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. filium dĩ. hebreorum aliquos
annuntiasse prophetas. nescio an pro¬
bare quis possit. cum res cęperit
examinari: Uerum tam̃ si hoc etiã
ita hcbeat. quid adnos: illos mance
haec reprehensio.: qui ex iudaismo
forte ad ap̃ianismum conuersi. sub
testimoniis ut per ibes ꝓphetarũ
postea neglexerint eos. ut benefici¬
orum ingrati: Porro autẽ nos natu¬
sticoribus aliis: quos gencilitas uates
appellat. atq ex his postea sumus
ad xp̃ianos conuersi: non ante effec¬
ti iudȩi. ut merito hebraicorum
ꝓphetaruni sequeremur fidem: eun¬
tes ad xpĩanismum: sed sola exciti
fama & uirtutũ opinione. atq sapi¬
entia liberatoris nr̃i ibu: Unde si
mi hi adhuc in pat̾na religione mo¬
ranti predicator adueniensꝰ xp̃m
uellet exprophetis insinuare.
hunc ego protinus dementẽ putarẽ.
qui gentilȩ mihi et longe alterius
religionis homim. demagis dubus
dubia conaretus astruqrt quid¬
opus item erat aliis ꝓphetis qui ꝓistis

Expanded text:
id est filium dei Hebraeorum aliquos id est filium dei Hebraeorum aliquos adnuntiasse prophetas nescio an probare quis possit, cum res coeperit examinari. uerumtamen etiam si hoc ita se habeat, quid ad nos? illos manet haec reprehensio. qui ex iudaismo forte ad christianismum conuersi sub testimonis, ut perhibes. prophetarum postea neglexerint eos ut beneficiorum ingrati. porro autem nos natuefatoribus aliis, quos gentilitas uates appellat. atque ex his postea sumus ad christianismum conuersi, non ante effecti Iudaei, ut merito Hebraicorum prophetarum sequeremur fidem euntes ad christianismum. sed sola exciti fama et uirtutum opinione atque sapientia liberatoris nostri Iesu. unde si mihi adhuc n paterna religione moranti praedicator adueniens Christum uellet ex prophetis insinuare, hunc ego protinus dementem putarem. qui gentili mihi et longe alterius religionis homini de magis dubiis dubia conaretur astruopus item erat aliis prophetis, qui pro istis
Abbreviated transcription (Latin):
formati ꝑfectiq nascamur: Hoc
fausto promoribus patriarcharũ
et prophetarũ. ex uoce par uulorũ
nrõrum breuiter responderim: in¬
ter quos et meipsum deputauerim.
dum tamen non reprehendam uitã
scõrum antiquorum. etiam si non
intelligam quam mistice uixerint:
Quorum uitam nobis laudabiliter
apostoli euangelio suo predicarunt.
sicut illi sua prophetia fucuros apłos
predi xerunt: ut clament ad se in¬
uicem duo testamenta. sicut duo
Cum uero cęperit faustus patriarchas
et prophetas non generali atq inde¬
finita reprehensione sicut hic fecit.
sed proprie facta eorum commemo¬
rando criminari: ad iuuabit me
dñs ds̃ eorum qui . ẽ. etiam nr̃. ut
ad singula congruenter apteq res¬
pondean. Nunc uero illos homi¬
nes faustus manicheis uicuperat.
paulus apostolus laudat: eligat quis¬
q cui credat.
FAUSI OSDIXIT
Quomodo xp̃m colitis. prophe
repudur¬
tas quorum ex presagiis accipitur
fuisse uenturus. xp̃m quidem nr̃m

Expanded text:
formati perfectique nascamur. Hoc formati perfectique nascamur. Hoc Fausto pro moribus patriarcharum et prophetarum ex uoce paruulorum nostrorum breuiter responderim: inter quos et me ipsum deputauerim. dum tamen non reprehendam uitam sanctorum antiquorum. etiam si non intellegam. quam mystice uixerint. quorum uitam nobis laudabiliter apostoli euangelio suo praedicarunt, sicut illi sua prophetia futuros apostolos praedixerunt, ut clament ad se inuicem duo testamenta, sicut duo cum uero coeperit Faustus patriarchas et prophetas non generali atque indefinita reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum commemorando criminari. adiuuabit me dominus deus eorum, qui est etiam noster, ut ad singula congruenter apteque respondeam. nunc uero illos homines Faustus Manichaeus uituperat. Paulus autem apostolus laudat; eligat quisque. cui credat.FAUSTUS dixit: Quomodo Christum colitis prophetas repudiantes, quorum ex praesagiis accipitur fuisse uenturus? Christum quidem nostrum.
Abbreviated transcription (Latin):
iustificat gentes ds̃: prenuntiauit
abrahȩ dicens. quia insemine tuo be¬
nedicentur oms gentes: Apostoli uer¬
ba sunt: ad cuius tam claram. tamq
omnib notissimã uocem si aur̃is fal¬
lacissimis somniis euigilaretis: seque¬
remini uestigia patris nri abraham:
& in eius semine benediceremini cũ
omnibus gentibus: Ipse enim accepit
sicut dicit apłs. signum circumcisionis
signaculum iustitiae fidei. quae est
inpreputio: ut sit pat̾ omniũ creden¬
tium ꝑ preputiũ. ut deputetur et illis
ad iustitiam: ut sic pater circũcisionis.
his qui nonsolun excircucisione sunt
sed & his qui sequuntur uestigia quȩ
.ẽ. in prepucio fidei patris nr̃i abrahȩ
Cuiꝰ ergo iusticia fidei nobis ad exẽplũ
imitanda proposita est. ut et nos iusti¬
ficati cx fide paceni habeamꝰ addm̃.
incelligere debemus quẽ ad modum
uixerit non reprehendere. Ne ance
ꝑ abortum labamur ex utero matris
aeccłae. quam per stabilem conceptũ

Expanded text:
iustificat gentes deus, praenuntiauit iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens quia in semine tuo benedicentur omnes gentes. apostoli uerba sunt. ad cuius tam claram tamque omnibus notissimam uocem. si a uestris fallacissimis somniis euigilaretis, sequeremini uestigia patris nostri Abraham et in eius semine benediceremini cum omnibus gentibus. ipse enim accepit, sicut dicit apostolus, signum circumcisionis signaculum iustitiae fidei, quae est in praeputio. ut sit pater omnium credentium per praeputium. ut deputetur et illis ad iustitiam: ut sit pater circumcisionis his. qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur uestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abraham. cuius ergo iustitia fidei nobis ad exemplum imitanda proposita est, ut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere debemus, quemadmodum uixerit, non reprehendere, ne ante per abortum labamur ex utero matris ecclesiae. quam per stabilem conceptum
Abbreviated transcription (Latin):
Non ergo quod dicimus necessariam
simplicem fidem. contrarium . ẽ ei qđ
dicimus ut ꝓphetis credatur: Magis
enim ad hoc per tinet ut prophecis
eredatur: priusquam purgata et robo¬
rata mente possit intelligi qui per
ppleta sie loquelutus: At ctuĩ
si xp̃m prophecauer̃. nondigne neque
congruenter sua ꝓphetatione uixerunt:
Vnde hoc scitis. : anquid sit uel bene uł
male uiuere iudicare uos potestis. quo¬
rum iustiti .a. ẽ pocius succurrendum. ẽẽ.
melom non sentienti. ut eum uos man¬
ducetis. quam mendico esurienti ut
manducandum aliquid detis: catholicis autẽ
paruulis antequam sciant quae sit
anime humanȩ ꝑfecta iustitia. et quan¬
tum intersit inter ipsam cui suspił at᷑
& istã qua hic uiuitur: sufficit deillis
uiris hoc existimare quod cõmendat
apłicȩ doctrine sanitas. quia iustus
exfide uiuit: Credidit autẽ abraham
dõ: & deputatum . ẽ. illi adiustitiam:
Preuidens enu scriptura quia ex fide

Expanded text:
non ergo quod dicimus necessariam non ergo quod dicimus necessariam simplicem fidem, contrarium est ei. quod dicimus, ut prophetis credatur; magis enim ad hoc pertinet, ut prophetis credatur, priusquam purgata et roborata mente possit intellegi, qui per prophetas sic loquebatur. At enim si Christum prophetauerunt, non digne neque congruenter sua prophetatione uixerunt. unde hoc scitis? an quid sit uel bene uel male uiuere, iudicare uos potestis, quorum iustitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum uos manducetis. quam mendico esurienti ut manducandum aliquid detis? catholicis autem paruulis, antequam sciant, quae sit animae humanae perfecta iustitia, et quantum intersit inter ipsam, cui suspiratur, et istam, qua hic uiuitur, sufficit de illis uiris hoc existimare, quod commendat apostolicae doctrinae sanitas. quia iustus ex fide uiuit. credidit autem Abraham deo et deputatum est ei ad iustitiam. praeu idens enim scriptura, quia ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: Nisi credideritis: non incelligetis:
At. ea ip̃sa est simplea fides : qrla credimꝰ
antequam cognoscamus super eminen¬
tem scientiam caritatis xp̃i. ut imple¬
amur in omnẽ plenitudinẽ di: non
sine causa dispensationẽ humilitatis
cius qua humanitus natus et passus
est. a prophetis ꝑꝓpheticam genteni.
ꝑꝓpheticum p opulum. ꝑ ꝓpheticum
regnum tanto ante p̃dictam: nisi quia
in illa stultitia quae sapientior est
hominib. & iilla infirmitate quę
fortior est hominibus. magnũ aliquid
latet adiustificationem & glorificati¬
onem nrãm: & ibi sunt om̃s thesauri
sapientiae & sciencię absconditi:
Qui nulli aperiuntur: si sibi ꝑmater.¬
ntem carnem cibum traiectum. id est
ꝑ apostolica et ꝓphetica ubera lactis
alimenta contẽpserit: & tanquam in¬
fantilem uictum quasi pregrandi
aetate fastidiens. prius inuenena here¬
cicorum. quam sapiencię cibum cui
se idoneũ cemere arbitratur in ruerit:

Expanded text:
dicit: nisi credideritis, non intellegetis. dicit: nisi credideritis, non intellegetis. at ea ipsa est simplex fides, qua credimus, antequam cognoscamus supereminentem scientiam caritatis Christi, ut inpleamur in omnem plenitudinem dei, non sine causa dispensationem humilitatis eius, qua humanitus natus et passus est, a prophetis per propheticam gentem. per propheticum populum, per propheticum regnum tanto ante praedictam, nisi quia in illa stultitia, quae sapientior est hominibus, et in illa infirmitate. quae fortior est hominibus. magnum aliquid latet ad iustificationem et glorificationem nostram. et ibi sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, qui nulli aperiuntur, si tibi per maternam carnem traiectum cibum, id est per apostolica et prophetica ubera lactis alimenta contempserit et tamquam iufantilem uictum quasi praegrandi aetate fastidiens prius in uenena haereticorum quam in sapientiae cibum, cui se idoneum , temere arbitratur, inruerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tur : sicut scriptum est: Quam speci¬
osi pedes eorum qui annuntiant pacẽ.
qui annuntiant bona: Videtis certe:
que admodum predicationẽ doctrinş
apostolicę propheticum testimonium
comitetur : Ut enĩ noncontempneren¬
tur Neq fabulosa ducerentur quae
apłi annuntiabant: demonstrabantur
haec aprophetis ante fuisse predic¬
ta: Quia & si attestabantur miracu¬
la. non defuissent sicut nunc etiam
adhuc quidam musitant. qui magi.¬
cȩ potentiae cuncta illa tribuerent.
nisi talis eorũ cogitatione contestatio
prophetica uinceretur: Magicis enĩ
artibus longe ancequam nascerentur.
ꝓphetas sibi consticuere aquibus pre¬
nuntiarentur. nemo utiq diceret:
Sed uidelicet uetat nos faustus deuero
xp̃o hebreis prophetis testibus crede¬
re: qui defalso xp̃o ꝑsarum errorib
credidit: Uerł disciplina catholica
ꝓpt̃ea simplici fide prius nutriri opor¬
tere docet mentem xp̃ianam.
ut cam capacem faciat adimelligen¬
da suꝑna & aet̾na : Sic enim ce ꝓpheta

Expanded text:
ur? sicut scriptum est: quam speciosi pedes eorum qui adnuntiant pacem, qui adnuntiant bona! uidetis certe, quemadmodum praedicationem doctrinae apostolicae propheticum testimonium comitetur. ut enim non contemnerentur neque fabulosa ducerentur, quae apostoli adnuntiabant, demonstrabantur haec a prophetis ante fuisse praedicta, quia etsi adtestabantur miracula, non defuissent — sicut etiam nunc adhuc quidam mussitant — qui magicae potentiae cuncta illa tribuerent, nisi talis eorum cogitatio contestatione prophetica uinceretur. magicis enim artibus longe antequam nascerentur. prophetas sibi constituere, a quibus praenuntiarentur, nemo utique diceret. sed uidelicet uetat nos Faustus de uero Christo Hebraeis prophetis testibus credere, qui de falso Christo Persarum erroribus credidit. Uerum disciplina catholica propterea simplici fide prius nutriri oportere docet mentem christianam. ut eam capacem faciat ad intellegenda superna et aeterna. sic enim et propheta
Abbreviated transcription (Latin):
& hominẽ negando errauerunt: &
rursus quidam hominẽ pucando
& dm̃ negando. aut contempserunt.
aut in homine spemsuam ponentes.
in illud maledictum inciderunt:
Hic ergo iste gentiles si turbaretur.
& diceret contra fidem nrãm istum
ꝓphetam locu tum fuisse: quia nos
scđm apłicam doctrinam non tantũ¬
modo dm̃ xp̃m diceremus. ut in eo
spes securissime ponatur. sed etiam
medicitorem dĩ & hominũ hominẽ
iħm xp̃m. istum autem dm̃ cantum
dixisse. de natura uero humana
nullam fetisse mentionẽ: ibidem
ciusdem prophetę̧ uocem audirec se
ammonentis. et corrigentis graue
cor ꝑ omĩa: & homo est & quis cog¬
noscet eum.: ideo quippe homo: ut
graues corde ꝑ formã serui ex fide
sanarentur. & eum agnoscerent
dm̃ qui propter eos factus ẽ. homo:
ne in homine spes eorum essec.
sed in homine dõ: & tamen graue
cor p omia: lt homo esl fõrmam
serui accipiens. & quis agnoscit cum
qui cum informa dĩ eẽt: non rapinam

Expanded text:
et hominem negando errauerunt; et et hominem negando errauerunt; et rursus quidam hominem putando et deum negando aut contempserunt aut in homine spem suam ponentes in illud maledictum inciderunt. hic ergo iste gentilis si turbaretur. et diceret contra fidem nostram istum prophetam locutum fuisse, quia nos secundum apostolicam doctrinam non tantummodo deum Christum diceremus, ut in eo spes securissime ponatur, sed etiam mediatorem dei et hominum hominem Iesum Christum, istum autem deum tantum dixisse, de natura uero humana nullam fecisse mentionem: ibidem eiusdem prophetae uocem audiret se admonentis et corrigentis: graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscet eum? ideo quippe homo, ut graues corde per formam serui ex fide sanarentur et eum agnoscerent deum, qui propter eos factus est homo, ne in homine spes eorum esset, sed in homine deo. et tamen, graue cor per omnia, et homo est formam serui accipiens. et quis agnoscit eum? qui cum in
Abbreviated transcription (Latin):
dictus homo qui spem suam ponit
in homine. & confirmat carnem
brachii sui: & adño recedit cor eius:¬
hamarir &e erit sicut tramarix quae indeser¬
mirie to est: Non uidebit cum uenient bo¬
na. & habitabit inter iniquos in
terra deserta: in t̾ra salsa. quae non
in habitabitur : It benedictus homo
qui confidit indño: & erit dñs spes
eius: Et erit tanquã lignũ fructife¬
rum setus aquam: & inhumore
mittit radices suas. Non timebit
cd̃ uenerit ęstus. et erunt in eo ꝓ¬
pagines nemorose: In anno siccita¬
tis non timebit: & non deficiet faci¬
endo fructum: Hic certe cum
maledictum diceret eum qui spem
ponit in homine. eamq maledicti¬
onẽ ꝓpheticis similitudinibus
explicaret: & benedictum qui in
dño confideret. eamq benedictio nẽ
congrus itdem similitudinibus texer&e:
turbaretur fortasse ille quomodo ei
non expropria natura. sed nr̃a morta¬
litate suscepta homine diceremus:
Sic enim quidam dm̃ credendo xp̃m.

Expanded text:
dictus homo qui spem habet dictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus: et erit sicut tamarix quae in deserto est; non videbit cum venient bona, et habitabit inter iniquos in terra deserta, in terra salsa quae non inhabitabitur: et, Benedictus homo qui confidit in domino, et erit dominus spes eius, eritque tamquam lignum fructiferum secus aquam, et in humore mittet radices suas; non timebit cum uenerit aestus. et erunt in eo propagines nemorosae; in anno siccitatis non timebit et non deficiet faciendo fructum. hic certe cum maledictum diceret eum, qui spem ponit in homine, eamque maledictionem propheticis similitudinibus explicaret, et benedictum, qui in domino confideret eamque benedictionem congruis itidem similitudinibus texeret: turbaretur fortasse ille, quomodo ei.non ex propria natura, sed ex nostra mortalitate suscepta hominem diceremus. sic enim quidam deum credendo Christum
Abbreviated transcription (Latin):
idq ipsum a prophetis predictum
.ẽẽ. disceret: Audiret hieremiã dicentẽ.
sic dicetis diĩ qui cęlum et terram ñ
fecerunt. perrant a terra  subeģlo:
Item alio loco cum eundem ꝓphecam
dicentẽ audiret. dñs fortitudo mea
& ad uitorium meum & refugium
indie malorum. ad te gentes uenient
ab extremo terrae etdicent. quam
falsa posseder̃ patres nr̃i simulachra.
& non ẽ. in eis utilitas: si faciet homo
deos & ipsi non sunt dii. propt̃ ea
ecce ego ostendam ill i intempo¬
re illo manum meam: ostendam
illis et scient uirtutem meam. qm̃
ego dnis hec audiens descriptura
prophetica. et cernens u niuersa terra
quid dicam quem admodum mouere¬
tur adfidem quando & hoc reb ipsis
probamus. cum ꝑ prophetiam
ante tempora conscripta. & his tempo¬
ribus impletam. corda fidelium sic
hominẽ sic̃ magni quidam homines
fuerunt xp̃m putaret: idem ꝓpheca
hoc illi decogitatione ex cuteret:
ibi enim sequitur & dicit: Male¬

Expanded text:
idque ipsum a prophetis praedictum idque ipsum a prophetis praedictum esse disceret, audiret Hieremiam dicentem: sic dicetis illis: dii, qui caelum et terram non fecerunt, pereant a terra et de sub caelo. item alio loco cum eundem prophetam dicentem audiret: domine, fortitudo mea et adiutorium meum et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: quam falsa possederunt patres nostri simulacra, et non est in eis utilitas! sic faciet homo deus et ipsi non sunt dii. propterea ecce ego ostendam illis in tempore illo; manum meam ostendam illis et scient uirtutem meam, quoniam ego dominus. haec audiens de scriptura prophetica et cernens in uniuersa terra quid dicam, quemadmodum moueretur ad fidem, quando et hoc rebus ipsis probamus, cum per prophetiam ante tempora conscriptam et his temporibhominem, sicut magni quidam homines fuerunt, Christum putaret, idem propheta hoc illi de cogitatione excuteret. Ibi enim sequitur et dicit: Male
Abbreviated transcription (Latin):
ret. quae nunc ꝑsequi longum est:
U ideret etiam ipsos reges terrę xp̃i im¬
perio iam salubriter subiugatos. om¬
nesq gentes eidem seruientes. & legere¬
tur ei de psalmo tanto ante predictum.:
adorabunt cum ons reges terrę. oñs
gentes seruient ei: totumq ipsũ psal¬
mũ quifigurat canquam in salomone¬
dicitur si legere uellec. inueniret. xp̃m
uere regem pacificum: hoc enim nom̃¬
salomonis incerp̃tatur: in quo cognos¬
ceret completa omiã quae ibi dicunt᷑.
longe remotissima ab illo homine
salomone rege isrł: Illum itidem
psalmũ ubi ds̃ unctus adõ dicitur. &
utiq xp̃s ipsa unctione declaratur:
idemq xp̃s ds̃ apertissime ostenditur.
cum ds̃ unctus insinuatur: si conside¬
rare uellet quae ibi dexp̃o. quae de
ipsa aeccła dicta sunt. quȩ ibi quidẽ
predicta legeret. inorbe autẽ terrarũ
impleta conspiceret: uideret quoq
ipsa simulachrit gentium ꝑxpĩ
nomen sic perire de orbe terrarum.

Expanded text:
ret, quae nunc persequi longum est. ret, quae nunc persequi longum est. uideret etiam ipsos reges terrae Christi imperio iam salubriter subiugatos omnesque gentes eidem seruientes et legeretur ei de psalmo tanto ante praedictum: adorabunt eum omnes reges, terrae, omnes gentes seruient ei totumque psalmum ipsum, qui figurate tamquam in Salomonedicitur, si legere uellet, inueniret Christum uere regem pacificum — hoc enim Salomonis nomen interpretatur ■— in quo cognosceret conpleta omnia, quae ibi dicuntur, longe remotissima ab illo homine Salomone rege Israhel. illum itidem psalmum, ubi deus unctus a deo dicitur et utique Christus ipsa unctione declaratur idemque Christus deus apertissime ostenditur, cum deus unctus insinuatur, si considerare uellet, quae ibi de Christo, quae de ipsa ecclesia dicta sunt, quae ibi quidem praedicta legeret, in orbe autem terrarum inpleta conspiceret, uideret quoque ipsa simulacra gentium per Christi nomen sic perire de orbe terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
huius scl̃i ꝑsccutiones prius ꝑtulerit
xp̃iana religioģͦut si lateret. ꝑ ipsam
historiam gentium & imperiales leges
literis memoriȩq mandatas. ei facile
ꝓbarecur. Quod tanto ante predictum
exꝓpheta cognoscer& dicente. ut quid
fremuer̃ gentes. & populi meditati sunc
in ana: Adstiterunc reges terrae. &
principes conuener̃ inunum: aduers.
dñm &e aduersus xp̃m eius. quod non¬
deipso dauid fuisse dictum in eodem
ipso psalmo facile apparet: Ibi enim
dicitur etiam illud quod homines
quamlibet ꝑcinacissimos. ĩpsit rerum
manifestatione confundit: dñs dixic
adme filius meus estu. ego hodie genui
te: postula a me &e dabo tibi gentes
hereditatem tuam. & possessionẽ tuã
terminos terrȩ: qđ genti iudȩorum
in qua regnauit dauid non eẽ conces¬
sum. xp̃i autẽ nomine longe latet
om̃s gentes occupante nemo dubitat
completum esse: credo moueretur: cũ
hinc &e alia multa exprophetis audi¬

Expanded text:
huius saeculi persecutiones prius pertulerit huius saeculi persecutiones prius pertulerit christiana religio; aut si lateret, per ipsam historiam gentium et imperiales leges litteris . memoriaeque mandatas ei facile probaretur. quod cum tanto ante praedictum ex propheta cognosceret dicente: fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersus dominum et aduersus Christum eius.de ipso David fuisse dictum, in eodem ipso psalmo facile apparet. Ibi enim dicitur etiam illud, quod homines quamlibet pertinacissimos ipsa rerum manifestatione confundit, Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodistula a me e.t dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae: quod genti Iudaeorum, in qua regnauit Dauid, non esse concessum, Christi autem nomine longe lateque omnes gentes occupante nemo dubitat esse conpletum — credo, moueretur, cum hinc et alia multa ex prophetis audi
Abbreviated transcription (Latin):
Si ergo ne scripturarum auccoritatis
antiquitas. nec miraculorum pocestas
nec morum sanitas. nec rationis ueri¬
tas uos asserit: abite confusi. & re¬
dite confessi ipsum. eẽ. xp̃m omniũ
in se credentium saluatorem: cuius
nomen ce cuius aeccłam ita exibent
presentia tempora. sicut preterita
nuntiarunt: non perquemlibet de
cauernosis latebris procedentẽ. sed
quadam gente & quodam regno ad
hoc propagato & insticuto: ut ibi de
illo cuncta figuris prenuntiarentur.
quae nunc expressa rebus agnosce
nobis aliquem catezizandum gentilẽ.
in quo faustus defecisse nos risit: ubi
non ridendus sed plangendus ipse
defecit: Si enim dixerimus homini
gentili. crede xp̃o quia ds̃ est. et res¬
pondit unde credo. prolataq auctori¬
tate ꝓphetarum eis se non credere
dixerit quod illi hebrȩi sint. ipse
paganus : ostendunus fidem prophe¬
tarum ex his quȩ uentura ceciner̃.
& uenisse cernuntur : Credo enim
qd cum non lateret: quantas artgib

Expanded text:
si ergo nec scripturarum auctoritatis si ergo nec scripturarum auctoritatis antiquitas nec miraculorum potestas nec morum sanitas nec rationis ueritas uos adserit. abite confusi et redite confessi ipsum esse Christum omnium in se credentium saluatorem: cuius nomen et cuius ecclesiam ita exhibent praesentia tempora, sicut praeterita nuntiarunt. non per quemlibet de cauernosis latebris procedentem, sed quadam gente et quodam regno ad hoc propagato et instituto. ut ibi de illo cuncta figuris praenotarentur, quae nunc expressa rebus agnoscernobis aliquem catechizandum gentilem. in quo Faustus defecisse nos risit, ubi non ridendus, sed plangendus ipse defecit. si enim dixerimus homini gentili: crede Christo, quia deus est. et responderit: unde credo? prolataque auctoritate prophetarum eis se non credere dixerit, quod illi Hebraei sint, ipse paganus: ostendimus fidem prophetarum ex his, quae uentura cecinerunt et uenisse cernuntur. credo enim, quod eum non lateret, quantas a regibus
Abbreviated transcription (Latin):
requirat: quid dicitis. quid profertis:
quam rationem. quam ueritatem.
fabula illa .ẽ. longa &e uana. puerile
ludibrium. & muliebreꝰ uocamentum.
& anicula deliramentum. continens
inicium truncum. et medium pũtri¬
dum: & finen ruinosum: Cum enĩ
uobis ex eius uncio dictum fuerit.
in mortali. in uisibili. incorruptibili
dõ. quid factura erat gens tenebrarũ.
sicum ea pugnare uoluisset: et de
medio eius quomodo .e. corruptibilis
& in commutabilis ds. cuius menbra
in pomis & holeribus manducando
& digerendo conceritis ut purgetis.
et define eius quid fecit anuna mise¬
ra. ut inglobo tenebrarum ꝑpetuo
uinculo puniatur. quae non suo uicio
sed alieno maculata. dõ suo deficien¬
te mundari non potuit. quomitente
polluta est.: hesitantibus uobis & qͥtł
rohponde acl non mueuientib. compi¬
ciuntur tam mult & cam grandes. &
tam preciosi codices uri: & multum
dolendi labores antiquariorum. &
sacelli miserorum. & panis deceptorũ:

Expanded text:
requirat. quid dicitis ? quid profertis? requirat. quid dicitis ? quid profertis? quam rationem, quam ueritatem? fabula illa est longa et uana, puerile ludibrium et muliebre auocamentum et aniculare deliramentum continens initium truncum et medium putridum et finem ruinosum. cum enim uobis ex eius initio dictum fuerit: inmortali, inuisibili, incorruptibili deo quid factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset ? et de medio eius: quomodo est incorruptibilis et incontaminabilis deus, cuius membra in pomis et oleribus manducando et digerendo conteritis. ut purgetis? et de fine eius: quid fecit anima misera, ut in globo tenebrarum perpetuo uinculo puniatur. quae non suo uitio, sed alieno maculata deo suo deficiente mundari non potuit, quo mittente polluta est? haesitantibus uobis et quid respondeatis non inuenientibus conspiciuntur tam multi et tam grandes et tam pretiosi codices uestri et multum dolentur labores antiquariorum et saccelli miserorum et panis deceptorum.
Abbreviated transcription (Latin):
habere: ipsȩ testimonium ꝑibent deme:
It sicrederetis moysi: crederetis & mihi 
Deme enim ille scripsit & habent ibi
moysen & prophetas: audiant eos &
Neq siquis amortus resurrexcrit
credent ei: Vnde hu c existis. unde
confiditis.  scripturas tanta auctorita¬
te firmatas commendatasq resputis.:
miracula non facitis: Quae si facere¬
tis: etiam ipsa in uobis caueremus:
prestruente nos dño et dicente exur¬
gent multi pseudo xpĩ & pseudo pro¬
phetę: & facient signa & prodigia
multa. ut fallant si fieri potest etiã
eleccos lece p̃dixiuobis usq ad eo
nihil credi uoliut aduersus confirma¬
tam script᷑rarum auctoritatem. quae
fidem suam rebus ipsis ꝓbat: quę
ꝑtemporũ successiones haec imple¬
ri & efficit ostendit. quȩ tanto ante¬
quam fierent p̃nuntiauit: Restat
ut rationem uos exibere dicatis tam
certam & inuictam: ut ꝑ seipsam
declarata ueritate. nullam testis auc¬
toritatẽ. nullam miraculi ueritatem

Expanded text:
e, et: si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, et: habent ibi Moysen et proph etas, audiant eos, et: nec si quis a mortuis resurrexerit, credent ei! unde huc existis? unde confiditis? scripturas tanta auctoritate firmatas commendatasque respuitis, miracula non facitis: quae si faceretis. etiam ipsa in uobis caueremus praeinstruente nos domino et dicente: exurgent multi pseudochristi et pseudoprophetae et facient signa et prodigia multa, ut fallant, si fieri potest, etiam electos; ecce praedixi uobis. usque adeo nihil credi uoluit aduersus confirmatam scripturarum auctoritatem, quae fidem suam rebus ipsis probat, quae per temporum successiones haec inpleri et effici ostendit, quae tanto antequam fierent, praenuntiauit. Restat, ut rationem uos exhibere dicatis, tam certam et inuictam, ut per se ipsam declarata ueritate nullam testis auctoritatem, nullam miraculi ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
nonpertinet ad euangelium: Quid erge
respondebis apostolo dicenti. memor
esto iħm ap̃m resurrexisse amortuis
Eex semine dauid scđm cuanglm meum:
Sides certe quam nescias uel te nescire
fingas. quid sit euangelium: nec exdoc¬
Etrina apostolica. sedexuro errore
nomines euangł̃m: Aut si hoc appellas
euangłm quod apostoli appellauerunt.
aberr̃as ab euangelio. qui non credis
xp̃m exsemine dauid: quod apostolul
t scđm suum euangelium p̾dicari testatus
est: Quod autem erat apłi pauli euan¬
gelium: hoc etiam cȩterorum apłorum
& omnium fidelium dispensatorum¬
E tanti sacramenti: hoc enim alibi dicit:
Etiue ergoego siue illi: sic p̃dicamus. &¬
EE sic cisdlidistis: Non enim om̃s illi euan¬
E÷ quippe originis factorum. dictorum.
passionum dñi iħu xp̃i: proprie dicti¬
⁊ sent cuangelistae: Nam etipsum no.¬
men si quaeramus quid latine inter¬
Eprecetur: bonun nuntium dicitur

Expanded text:
non pertinet ad euangelium. quid ergo non pertinet ad euangelium. quid ergo respondebis apostolo dicenti: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum? uides certe, quam nescias uel te nescire fingas, quid sit euangelium, nec ex doctrina apostolica sed ex uestro errore nomines euangelium. at si hoc appellas euangelium, quod apostoli appellauerunt, aberras ab euangelio, qui non credis Christum ex semine Dauid, quod apostolus secundum suum euangelium praedicari testatus est. quod autem erat apostoli Pauli euangelium, hoc etiam ceterorum apostolorum et omnium fidelium dispensatorum tanti sacramenti. hoc enim alibi dicit: siue ergo ego siue illi; sic praedicamus et sic credidistis. non enim omnes illi euanes quippe originis, factorum, dictorum, passionum domini Iesu Christi proprie dicti sunt euangelistae. nam et ipsum nomen si quaeramus quid latine interpretetur, bonus nuntius dicitur