comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo urbani donati habita: ubi confessos tra¬
ditores iudici dõ dimisit. donatũ masculita¬
nũ. marinũ ab aquis tibilitanis. donatum
calamensem: cũ quib confessis traditorib
memoratũ traditorẽ siluanũ eis ordinauit e¬
piscopũ. Recita illi gesta apud zenophilum
consularẽ. ubi nundinarius quid̾a diaconꝰ
iratus siluano qd̾ ab eo fuerit excommuni-
catushec omnia indiciis ꝓdidit. quȩ certis
docum̃tis ⁊ responsib  restiũ & recitatione
gestorũ ⁊ multarũ epłarũ luce clarius con¬
stiterunt. Multa sunt alia quȩ illi recites. si
non contentiose ag̾e. s prudent̾ audire tio¬
luerit p̾ces donatistarũ ad constantinũ ut
ꝓpt̾ ipsam causã int̾ affros ep̃os dirimendã
iudices ex gallia ep̃os miteret: litteras etiã
eiusdẽ imꝑatoris ubi ep̃os misit ad urbẽ ro¬
mã gesta quoq in urbe roma ubiab ep̃is qͦs
ille miserat causa cognita atq discussa est.

Expanded text:
mo Urbani Donati habita, ubi confessos tramo Urbani Donati habita, ubi confessos traditores iudici deo dimisit, Donatum Masculitanum, Marinum ab Aquis Tibilitanis, Donatum Calamensem, cum quibus confessis traditoribus memoratum traditorem Siluanum eis ordinauit episcopum. recita illi gesta apud Zenophilum consularem, ubi Nundinarius quidam diaconus iratus Siluano, qcatus, haec omnia judiciis prodidit, quae certis documentis et responsionibus testium, et recitatione Gestorum et multarum epistolarum, luce clarius constiterunt. 5. Multa sunt alia quae illi recites, si non contentiose agere, sed prudenter audire voluerit: preces Donatistarum ad Constantinum, ut propter ipsam causam inter Afros episcopos dirimendam iudices ex Gallia episcopos mitteret; litteras etiam eiusdem imperatoris, ubi episcopos misit ad urbem Romam; gesta quoque in urbe Roma, ubi ab episcopis, quos ille miserat, causa cognita atque discussa est;
Abbreviated transcription (Latin):
malis. quȩ dicunt facite. quȩ autẽ faciunt
fac̾e nolite: dicunt enĩ ⁊ non faciunt. ut cer¬
ta sit syes fidelib quȩ ñ in homine s in do¬
mino collocata. ñquã tempestate sacsule¬
gi scismatis dissipetur sicut isti dissi pati
autẽ ꝑuersius ⁊ insanius quã lectoribus
easd ẽ epłaslegentib dic̾e par tecũ. & ab e¬
arũ eccłarũ pace separari: quib ipse epłȩ
tiniensi ħ ẽ ciuitatis ur̃ȩ ep̃orũ ordine
blandiatur recita ili gesta apud numa¬
ddidisse ut siluanus tunc eiꝰ subdiaconus fue-¬
capitulatã argenteã. ilucernã argenteã ita
ut ei dic̾et uictor quidã. Mortuus fueras siñ
illas inuenisses. Hunc iste siluanꝰ manifesti
scͥpsit a secundo tigisitano pͥmȩ sedis episco
po: ep̃m tunc ordinatum. Qiuiescat gͦ suꝑbaeor
lingua: ⁊ cognoscat crimina sua: ne delirans
lo quatur aliena. Recita illi &̃ suioluerit ges¬
ta eccłastica eiusdẽ tigisitani secundi. in do¬

Expanded text:
malis: Quae dicunt, facite; quae autem faciant, malis: Quae dicunt, facite; quae autem faciant, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Ut certa sit spes fidelis, quae non in homine, sed in Domino collocata, nunquam tempestate sacrilegi schismatis dissipetur; sicut isti dissipati autem perversius et insanius, quam lectoribus easdem Epistolas legentibus dicere, Pax tecum, et ab earum Ecclesiarum pace separari, quibus ipsae Epistinensi, hoc est civitatis vestrae episcoporum ordine blandintur, recita illi Gesta apud Munadidisse, ut Sylvanus tunc ejus subdiaconus fuecapitulatam argenteam, et lucernam argenteam, ita ut ei diceret Victor quidam: Mortuus fueras, siillas inuenisses.\' hunc iste Siluanum, manifeststula, quam tibi scripsit, a Secundo Tigisitano primae sedis episcopo episcopum tunc ordinatum. quiescat ergo superba eorum lingua et cognoscat crimina sua, ne delirans loquatur aliena. recita illi etiam, si uoluerit, gesta ecclesiastica eiusdem Secundi Tigisitani in do
Abbreviated transcription (Latin):
rephirino calirtys. calixto urbanus. Urba¬
no pontianꝰ. Pontiano antheros. Anthero fa¬
bianus. fabiano cornelius. cornelio luciys.
lucio stephanus. stephano sixtus. rixto dio.¬
nisiys. dionisio felix. felici euthicianus. eu¬
thiciano. Gaius. Gaio marcellus. marcello
eusebius. Eusebio melchiades. M elchi adi
siluestes. siluestro marcys. Marco iulius.
iulio liberius. liberio damasus. damaso
siriciys: siricius anastasius. In hoc ordine
successionis nullus donatista eỹc inuenit᷑.
s ex tranu̾so ex affrica ordinatũ miserunt.
qui paucis p̃sidens affris in urbe Roma mon¬
tensiũ uel cuthripitarũ uocabulũ ꝓpagauit:
In illũ autẽ ordinẽ ep̃orũ qui ducitur abi¬
pso petro usq ad anastasiũ qui nunc eandẽ
cathedrã fedet. etiã si quisꝗͣ traditor ꝑ ipsatẽpora subres¬
sisset. nichil p̾uidicaret ȩccłe ⁊ innocentib
xp̃ianis. quib dñs p̃uidens ait dep̾positis

Expanded text:
us; Zephirino, Calixtus: Calixto, Urbanus; Urbaus; Zephirino, Calixtus: Calixto, Urbanus; Urbano, Pontianus; Pontiano, Antherbianus, Fabiano Cornelius, Cornelio Lucius, Lucio Stephanus, Stephano Sixtus, Sixto Dionysius, Dionysio Felix, Felici Eutychianus, Eutychiano Gaius, Gaio Marcellus, Marcello Eusebius, Eusebio Melchiades, Melchiadi Siluester, Siluestro Marcus, Marco Iulius, Iulio Liberius, Liberio Damasus, Damaso Siricius, Siricio Anastasius. in hoc ordine successionis nullus Donatista episcopus inuenitur. sed ex transuerso ex Africa ordinatum miserunt, qui paucis praesidens Afris in urbe Roma Montensium uel Cutzupitarum uocabulum propagauit. In illum autem ordinem episcoporum, qui ducitur ab ipso Petro usque ad Anastasium, qui nunc eandem cathedram sedet, etiam si quisquam traditor per illa tempora subrepsisset, nihil praeiudicaret ecclechristianis, quibus Dominus providens, ait de praepositis
Abbreviated transcription (Latin):
mandato illiꝰ se insinuare dicit. oporter& te apo¬
stolicȩ sententiȩ memorẽ fieri qui ait: Licet si
nos aut angls de cȩlo euuangłi zauerit p̃ter
ia quod eugłrzauimꝰ uob̃: anathema sit. Eu-
quod omnib gentib annuntiabitur eugłm
eus: ⁊ tunc erit finis. Eugłizatũ tibiẽ ꝑ pro¬
ph̃icas uoces. & apłicas luteras quod habrahȩ
dictȩ sunt ꝓmissiones ⁊ semini eiꝰ qͦd est. xp̃c.
cũ ei dic̾et d̃s in semine tuo benedicentur õs
gentes. Has gͦ ꝓmissiones tenenti. si tibi an-¬
⁊ tene partis donati. cuiꝰ ordo tibi exponitur
conaretur: & alienare apromissis di. Si enĩ
ordo eỹorũ sibi succedentiũ considerandus
est. quanto certiꝰ ⁊ uere salubrit̾ numeramꝰ
minꝰ ait. suꝑ hanc petrã edificabo ȩccłã meã
& portȩ inferorũ non uncent eã: Petro enĩ
successit linus. lino clemenis. dem̃ti anacletꝰ.
lesphorus. thelesphoro higuius. higino ani¬

Expanded text:
mandato illius tibi se insinuare dicit, oporteret te apomandato illius tibi se insinuare dicit, oporteret te apostolicae sententiae memorem fieri, qui ait: Licet si nos aut angelus de caelo uobis euangelizauerit praeter id, quod euangelizauimus uobis, anathema sit. euanquod omnibus gentibus adnuntiabitur euangelium eius et tunc erit finis; euangelizatum tibi est per propheticas et apostolicas litteras, quod Abrahae dictae sunt promissiones et semcum ei diceret deus: In semine tuo benedicentur omnes gentes. has ergo promissiones tenenti si tibi anget tene partis Donati, cuius ordo tibi exponitur conaretur et alienare a promissis dei. Si enim ordo episcoporum sibi succedentium considerandus est, quanto certius et uere salubriter ab ipso minus ait: Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam et portae inferorum non uincent eam. Petro enim sulesphorus; Telesphoro, Iginus; Igino, Ani
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo ⁊ ho¬
norabili fr̃i ge¬
NERoso. fortu¬
natus alipius
augustinus. in
dño salutem:
Quoniã nobis
notã ẽẽ uoluisti
epłam quã adte donatistarũ prb̃r dedit. ꝗͣ¬
quã eam tu quoq catholico animo deriseris
tam̃ ut ei potiꝰ si non desꝑate desipit consu¬
las: hec ad eũ rescͥpta petimꝰ ꝑferas. Ille enĩ
ordinẽ. rp̃ianitatis ciuitatis ur̃ȩ tibi ut insinu¬
aret iussisse sibi angłm scͥpsit: cũ tu teneas xͥ¬
anitatem non ciuitatis tuȩ tantũ. nec tan¬
tum affricȩ uel affrorũ: s totiꝰ orbis t̾rȩ quȩ
annuntiata ẽ uel annuntiatur omnib gen-¬
tib Unde illis parũ ẽ quod se p̾cisos ẽẽ ñ pu¬
det: nec sibi subueniũt ut cũ possunt redeant
gna arida in ignẽ destinare conentur. Qua¬
ꝓpt̾ si tibi ipsi angłs astitisset quẽ sibi ille ꝓpt̾
te astitisse quantũ arbitram᷑ astuta uanita¬
te confĩgit: ⁊ hec ipsa tibi dixiss quȩ iste tibi¬

Expanded text:
ILECTISSIMO ET HONORABILI FRATRI GENEROSO FORTUNA- TUS, ALVPIUS, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quoniam nobis notam esse uoluisti epistulam, quam ad te Donatistarum presbyter dedit, quamquam eam tu quoque catholico animo deriseris, tamen, ut ei potius, si non desperate desipit, consulas, haec ad eum rescripta petimus perferas. ille enim ordinem Christianitatis ciuitatis uestrae tibi ut insinuaret, iussisse sibi angelum scripsit, cum tu teneas Christianitatem non ciuitatis tuae tantum nec tantum Africae uel Afrorum sed totius orbis terrae, quae adnuntiata est et adnuntiatur omnibus gentibus. unde illos parum est quod praecisos esse non pudet nec sibi subueniunt, ut, cum possunt, redeant gna arida in ignem destinare conentur. quapropter si tibi ipsi angelus adstitisset, quem sibi ille propter te adstitisse, quantum arbitramur, astuta uanitate confingit, et haec ipsa tibi dixisset, quae iste
Abbreviated transcription (Latin):
futurꝰ siue ꝑacto saltem pauxillo temporis
rediturus. Ecce pene factũ est quod in qͥnꝙ
uersuũ tuorũ tercio posiusti: ut magis loqͣ¬
cem quã eloquentem haberes epłam meaor.
Quod autẽ in quinto atq ultimo uersu. uii.
pedes sunt nescio utrũ numerꝰ tuũ fefellit
auditũ. an exꝑiri uolueris utrũ ego adhuc
ista diuidicare meminerĩ quȩ forte iã obli¬
ti sunt qui taliuĩ aliquando studiosi: postea
plurimũ in eccłasticis litt̾is ꝓfecerunt: Psal
Non autẽ ñ int̾yrati sumꝰ. s codicĩ latinorũ
nonnullas m̃dositates ex grecis exemplarib
em̃cdauimus. Unde fortassis fecerimꝰ aliqͥd
commoduis quã erat: non tam̃ tale. quale
ẽẽ ddebebat: Nam etiã nunc quȩ forte nos tũc
p̾terierunt. si legentes mouerint: conlatis co¬
dicib em̃damꝰ. Ita illud quod ꝑfectũ ẽ tecũ.
nos quoq requirunys::¬

Expanded text:
futurus siue peracto saltem pauxillo temporis futurus siue peracto saltem pauxillo temporis rediturus? Ecce paene factum est, quod in quinque uersuum tuorum tertio posuisti, ut magis loquacem quam eloquentem haberes epistulam meam. quod autem in quinto atque ultimo uersu septem pedes sunt, utrum numerus tuum fefellit auditum, an experiri uoluisti, utrum ego adhuc ista diiudicare meminerim, quae forte iam obliti sunt, qui talium aliquando studiosi postea plurimum in ecclesiasticis litteris profecerunt? Psaltnos autem non interpretati sumus, sed codicum Latinorum nonnullas mendositates ex Graecis exemplaribus cmendauimus. unde fortassis fecerimus aliquid commodius, quam erat, non tamen tale, quale esse debebat. nam etiam nunc, quae forte nos tunc praeterierunt, si legentes mouerint, conlatis codicibus emendamus. ita illud, quod perfectum est. tecum nos quoque requirimus
Abbreviated transcription (Latin):
nisteriũ ꝑuenit᷑ ad et̾nã salutẽ: s querit᷑
int̾ dispensatores. ut fidelis quis inueniat᷑
Et int̾ ipsos fideles in quorũ me numeroil¬
le qui non fallit᷑ computet: alius ẽ sic alius
autẽ sic: sicut unicuiq ds partitus ẽ men¬
suram fidei: Itaq te fr̃ carissime atq dul¬
cissime pascat dñs potius sapientiȩ sorib
et uiui fontis haustib irriget.Siquid au¬
tẽ ꝑ operulam nr̃am religiosissimo studio
dio conferri posse arbitraris. qr ꝙ capacem
te eẽ intelligo.&. auidũ sentio: magis in alia
nr̃a oposcula quȩ multis uoluminib com¬
phenduntur. tibi animꝰ intendendus est.
qͣm ꝑ epłas aliquio sꝑandũ: quod tuũ desi¬
derium possit explere: Aut certe in p̾sentia
sume quod potero: quã te puto tuã nobis
ioo non exib̾e: quia nonuis. Quid enĩ mag¬
num ẽ aduiuante dño: ut homo liber acuiꝰ¬
q̃m loci mun̾e uenias adnos. siuie nob̾cũ diu

Expanded text:
nisterium peruenitur ad aeternam salutem; sed quaeritur nisterium peruenitur ad aeternam salutem; sed quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, et inter ipsos fideles, in quorum me numero ille, qui non fallitur, computet, alius est sic alius autem sic, s icut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Itaque te. frater carissime atque dulcissime, pascat potius dominus sapientiae floribus et uiui fontis haustibus inriget. si quid autem per operulam meam religiosissimo studio tuo conferri posse arbitraris, quia et capacem te esse intellego et auidum sentio, magis in alia nostra opuscula, quae multis uoluminibus comprehenduntur, tibi animus intendendas est, quam per epistulas aliquid sperandum, quod tuum desiderium possit explere. aut certe in praesentia sume, quod potero, quam te puto tuam nobis ideo non exhibere, quia non uis; quid enim magnum est adiuuante domino, ut homo liber a cuiusquam loci munere uenias ad nos siue nobiscum diu
Abbreviated transcription (Latin):
Porro sacrator uistitie quis ego: cuis sacratũ ẽẽ
permagnũ est: Iauꝰ quod instauratorẽ sp̃ital
głȩ me appellas daueniã: multũ cui loquaris
ignoras. Ipse quupe in hac gł̾a sic instauror.
ut de die in diẽ non solũ quantũ accedã. sutrũ
omnino aliquio accedam: latere me fatear::
Dispensator plane salutis et̾̃nȩ cũ cet̾is innume¬
rabilib conserus meis. sum. Quod si uolens
facio mercedem habeo: si autẽ inuitꝰ tantum
dispensatio mͥ credita ẽ: Neq enĩ ẽẽ salutis il¬
luis dispensatorem ꝑ u̾bum et sacram̃tũ. sã
ħ est etiã ẽẽ participem: Nam si ꝑbonos ñ
dispensaretur: ñ recte apls diceret. Imitato¬
res mei estote: sicut et ego xp̃i. Rursus si ꝑ ma¬
los non dispensaretur: non de quib dã dñs
diceret. Que dicunt facite: quȩ autẽ faciunt
nolite facere. Dicunt enĩ et non faciunt::
Multi gͦ dispensatores sunt. per quorũ mi¬

Expanded text:
porro sacrator iustitiae quis ego. cui me sacratum esse porro sacrator iustitiae quis ego. cui me sacratum esse permagnum est? iam uero quod instauratorem spiritalis gloriae me appellas, — da ueniam — multum. cui loquaris, ignoras; ipse quippe adhuc in hac gloria sic instauror, ut de die in diem, non solum quantum accedam, sed utrum omnino aliquid accedam, latere me fatear. dispensator plane salutis aeternae cum ceteris innumerabilibus conseruis meis sum. quod si uolens facio, mercedem habeo. si autem inuitus, tantum dispensatio mihi credita est; neque enim esse salutis illius dispensatorem per uerbum et sacramentum iam hoc est etiam esse participem. nam si per bonos non dispensaretur. non recte apostolus diceret: Imitatores mei estote sicut et ego Christi. rursus si per malos non dispensaretur: non de quibusdam dominus diceret: Quae dicunt, facite. quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim et non faciunt. multi ergo dispensatores sunt. per quorum mi
Abbreviated transcription (Latin):
gis mͥ ociũ quã facultas defit. occupatissimo
scilicet eccłasticis curis a quib pauculȩ tem¬
porũ stillȩ uix recreant. uel cogitantẽ aliqͥd
uel ea quȩ magis urgent. ⁊mͥ uidentur plu¬
rib ꝓfutura dictantẽ. uel reficientẽ corꝑis
uires. nr̃ȩ necessarias seruituti: Nam uerba
non desunt quib multa possit carta com¬
pleri: s quod a nob̾ in eadem sermonis ꝓli¬
xitate defideras: adħ me idoneũ non eẽ respon¬
deo. Thesaurum enĩ sapientiȩ te desiderasse
dixisti. s minꝰ accepisse quã uoliusti. cũ ego
er illo thesauro mendicabunda p̃ce cotidi¬
anã stiyem rogem: iurq impetrem. Oracu¬
lũ autẽ legis quomͦ sum. de cuiꝰ latis atꝙ ab¬
ditis penetralib nescio longe plura quã scio
eiusq multiplices sinus. opacosq recessus.
adire ac penetrare ñ ualeo sicut uolo: et me
non aliud quã minus idoneũ ẽẽ cognosco:

Expanded text:
gis mihi otium quam facultas defit occupatissimo gis mihi otium quam facultas defit occupatissimo scilicet ecclesiasticis curis, a quibus pauculae temporum stillae uix recreant uel cogitantem aliquid uel ea, quae magis urgent et mihi uidentur pluribus profutura, dictantem uel reficientem corporis uires nostrae necessarias seruituti. nam uerba non desunt, quibus possit multa charta compleri: sed quod a nobis in eadem sermonis prolixitate desideras. ad hoc me idoneum non esse respondeo. thesaurum enim sapientiae te desiderasse dixisti, sed minus accepisse quam uoluisti, cum ego ex illo thesauro mendicabunda prece cotidianam stipem rogem uixque impetrem. Oraculum autem legis quo modo sum, de cuius latis atque abditis penetralibus nescio longe plura, quam scio. eiusque multiplices sinus opacosque secessus adire ac penetrare non ualeo, sicut uolo, et me non aliud quam minus dignum esse cognosco?
Abbreviated transcription (Latin):
tuis sensim fluentis augeri. Itaq humilita¬
tis meȩ p̾sentiãspondẽo ñ tã stlo ꝗͣ uoto: siue¬
nerabilitaus tuȩ scͥpta ꝓuisu relegero. Diui-¬
na te clementia tueatur: annis innumeris:
dñe uen̾abilis
Cur mͥ fons orbis paruo sermone meauit:
An minꝰ apta suissꝑauit corda fluentis:
Cũ pateat menc̾imnis aqͥs spectetq loqͣcem
Religionis opẽ. gratos dat sensib imbres:
Expectat qͦs plena fides ap̃i d̾stipite penoen᷑:¬
omino dilectis¬
simo. et in xp̃o¬
p̾dicando. ni¬
muĩq deside¬
rabilifr̃i audaci:
augustinus in
oño salutem. Bre¬
uem eplam tuã
s plane uehementem. flagitatricẽ ꝓlirae
epłȩ meȩ. non inuitꝰ immo etiã letus accepi:
non quod facile sufficerẽ auiditati. s quod¬
gratularer caritati tuȩ: quia et si non de ido¬
nea expetis. bonũ est tamen quod expetis
Et ad longam quidẽ eplãm conscbendã ma¬

Expanded text:
tuis sensim fluentis augeri. itaque humilitatuis sensim fluentis augeri. itaque humilitatis meae praesentiam spondeo non tam stilo quam uoto, si uenerabilitatis tuae scripta pro uisu relegero. diuina te clementia tueatur annis innumeris, domine uenerabilis. Cur mihi fons orbis paruo sermone meauit? an minus apta suis sperauit corda fluentis? cum pateat mens omnis aquis spectetque loquacem religionis opem, gratos dat sensibus imbres, expectat quos plena fides Christi de stipite pendenOMINO DILECTISSIMO ET IN praedicando, nimiumque desiderabili fratri AUDACI, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Brevem epistolam tuam, sed plane vehementem flagitatricem prolixae epistolae meae, non invitus, imo etiam laetus accepi. Non quod facile sufficerem aviditati, sgratularer caritati tuae, quia, etsi non de idoneo expetis, bonum ėst tamen, quod expetis. et ad longam quidem epistolam conscribendam ma
Abbreviated transcription (Latin):
omino uere p̃dicabili. ac
nuiũ suscipiendo. omniq
laudum gen̾e ꝓsequendo.
patri augustino: audar ĩ
domino sadutem. Habeo gr̃ara beatituoinituȩ
quod libent̃ mei sumꝑseris temptam̃ta sermo¬
nis. Tunc eiũ bonȩ fidei d filiis datur au-¬
datia. cũ paterni fontis imbrib fuerit irro¬
rata Prouocaui itaq te dulcis antistes ñ ut
p̃largi pectoris pusillũ libam̃ acciꝑem: sut
ingens diuius ub̃tim flum̃ haurirẽ: Thesau¬
rum sapientiȩ desideraui s minꝰ accepi qͣm
uolu. licet minꝰ non debet dici. s munus qd̃
oraculũ legis contulerit augustinus. sacrator
iustitiae. instaurator sp̃italis głȩ: dispensa-¬
tor salutis et̾nȩ. Tam tibi mundanꝰ orbis no¬
tus ẽ quã notatus: tam tu ei cognitus. quã
ꝓbatus. Opto itaq sapientiȩ florib pasci: et
uiui fontis haustib irrigari. Prestat cupi¬
enti: quod utriq ꝓsit: Potest enĩ seminudi
roboris uelam̃ genitale uiridari: si meruerit

Expanded text:
omino vere praedicabili ac nimium suspiciendo, omnique laudum genere prosequendo patri AUGUSTINO, AUDAX, Domino salutem. Habeo gratiam Beatitudini tuquod libenter mei sumpseris temptamenta sermonis; tunc enim bonae fidei filiis datur audacia. cum paterni fontis imbribus fuerit inrorata. prouocaui itaque, dulcis antistes, non ut praelargi pectoris pusillum libamen acciperem, sed ut ingens diuitis ubertim flumem haurirem. thesaurum sapientiae desideraui, sed minus accepi, quam uolui, licet minus non debet dici sed munus. quod oraculum legis contulerit Augustinus, sacrator iustitiae, instaurator spiritalis gloriae, dispensator salutis aeternae. tam tibi mundanus orbis notus est quam notatus, tam tu ei cognitus quam probatus. opto itaque sapientiae floribus pasci et uiui fontis haustibus inrigari. praesta cupienti, quod utrique prosit. potest enim seminudi roboris uelamen genitale uiridari, si meruerit
Abbreviated transcription (Latin):
uodius ep̃c. augꝰtino ep̃o.
Pridẽ qͦstiones misi ad scĩ¬
tatẽ tuã. unã de ratione
seruit ancillis di. altam de corꝑe salua¬
toris. de qͦ estimat᷑ qͦd substantiã di ui¬
deat. Terciã dico nunc. Anima rationa¬
lis quã saluator cũ corꝑe assũpsit. u¬
trũ in una de opimonibꝰ ẽ illis. que
ꝓponunt᷑ cũ de animȩ origine qͤritur.
si qͣ ibi potest ueritate fulciri: an qͦn¬
quã rationalis sit. ñ tam̃ ex his speci¬
eb que de animaliũ anima dicunt᷑. s
testimoniũ de dño dicens mortificatꝰ
carne uiuificatꝰ spũ. in qͦ & eis qͥ in
carcere erant p̃dicauit spiritib & cet᷑a:
hoc inserens qͦd in inferno fuerunt. ꝙ
descendens xꝑc om̃ibꝰ euangłirauit.
om̃sq a tenebris & penis ꝑ grãm lib̾a¬
uit. ut a tẽpore resurrectionis dñi u
diciũ expectet᷑. exinanitis inferis. Cͥa
gͦ in bac re sc̃ĩtati tuȩ uideat᷑. cupio nosse.

Expanded text:
opus, AUGUSTINO episcopo. Pridem quaestiones misi ad Sanctitatem tuam: unam de ratione servit ancillis Dei; alteram de corpore Salvatoris, de quo aestimatur quod substantiam Dei videat. Tertiam dico nunc: anima rationalis quam Salvator cum corpore assumpsit, utrum in una de opinionibus est illis quae proponuntur cum de animae origine quaeritur, si qua ibi potest veritate fulciri; an quanquam rationalis sit, non tamen ex iis speciebus quae de animalium anima dicuntur, sed testimonium de domino dicens: Mortificatus carne, uiuificatus spiritu, in quo et eis, qui in carcere erant, praedicauit spiritibus et cetera, hoc inserens, quod in inferno fuerunt et descendens Christus omnibus euangelizauit omnesque a tenebris et poenis per gratiam liberauit, ut a tempore rjudicium exspectetur exinanitis inferis. Quid ergo in hac re Sanctitati tuae videatur, cupio nosse.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quia ita ꝓmissũ ẽ. ita erit qͦd resta
ta donauit. ꝙ popłm cui seruis. hac
ꝑte benedictione ꝑfudit: ut ui¬
beas singulos qͦs uolueris sermo¬
nes seorsũ conscpͥtos ꝙ em̃datos mt¬
ti nob̾. Nam ꝙ ego qͦd ussisti ñ ne-¬
gligo: ꝙ de tẏchonii septẽ regulis
ꝙ clauib sic̃ sepe ĩa scpͥsi cognoscere
qͥd tͥ uideat᷑ expecto. frem̃ hylarinũ
ypponiensẽ archiatrũ. ꝙ pͥncipałe
multũ cõm̃damꝰ. Nã de frẽ romano qͥd
satagas nouimꝰ. nichilꝙ ꝑetendũ ẽ.
nͥ ut te ꝓ illo adiuuet dñs. E pło

Expanded text:
est, quia ita promissum est; ita erit. quod restat, est, quia ita promissum est; ita erit. quod restat, ista donauit et populum, cui seruis, hac te benedictione perfudit, ut iubeas singulos, quos uolueris, sermones eorum conscriptos et emendatos mitti nobis. nam et ego, quod iussisti, non neglego et de Tychonii septem regulis uel clauibus, sicut saepe iam scripsi, cognoscere, quid tibi uideatur, expecto. Fratrem Hilarinum, Hipponiensem archiatrum et principalem, multum commendamus. nam de fratre Romano quid satagas, nouimus nihilque petendum est, nisi ut te pro illo adiuuet do
Abbreviated transcription (Latin):
qui in celis ẽ. Talib delecteris in
dño. Ipse te ꝓ eis orantẽ. dignet᷑ ex¬
audire: quẽ tu ꝑ eos loquentẽ non
dedignaris audire. Eatur. ambrili¬
tur. curratur in uia dñi. benedican¬
cur pusilli cũ magnis. iocundati n
his que dicunt᷑ eis: in domõ dñi ib¬
mus. Precedant illi & seqͣnt᷑ isti. in¬
tatores facti eoꝵ sic̃ & illi xp̃i. fẽrue¬
at iter scãrum formicarũ: fraglet
oꝑa scãrum apum. ferat᷑ fructꝰ into¬
lerantia. cũ salute ꝑseuerandi usꝙ
m finẽ. Nec sinat dñs tẽptari supra
qu̾a possumꝰ ferre. s faciat cũ tem¬
tationẽ etiã exitũ ut possimꝰ sustinet
Orate ꝓ nobis. digni exaudiri. Cñ tan¬
to qͥppe sacͥficio acceditis ad dm̃: su¬
cerissimȩ dilectionis & laudis eiꝰ in
oꝑib urĩs. Orate ut etiã nob̾ hec lid¬
ant: qm̃ nouit ille quẽ oratis. cũ qͦn¬
to nr̃o gaudio uob̃ liceant. Nec suis
uota nr̃a. he multitudines solatior

Expanded text:
qui in caelis est; talibus delecteris in qui in caelis est; talibus delecteris in domino, ipse te pro eis orantem dignetur exaudire, quem tu per eos loquentem non dedignaris audire; eatur, ambuletur, curratur in uia domini; benedicantur pusilli cum magnis iucundati in his, qui dicunt eis: In domum domini ibimus; praecedant illi et sequantur isti imitatores facti eorum sicut et illi Christi; ferueat iter sanctarum formicarum, fraglent opera sanctarum apum, feratur fructus in tolerantia cum salute perseuerandi usque in finem nec sinat dominus temptari supra, quam possumus ferre, sed faciat, cum temptatione etiam exitum ut possimus sustinere. Orate pro nobis digni exaudiri; cum tanto quippe sacrificio acceditis ad deum sincerissimae dilectionis et laudis eius in operibus uestris. orate, ut etiam nobis haec luceant, quoniam nouit ille, quem oratis, cum quanto nostro gaudio uobis luceant. haec sunt uota nostra, haec multitudines solatioru
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissi liũ epm̃.¬
mo & uenabilit suspici¬
ꝙ augustinꝰ in dño sa¬
lutẽ. Impletũ ẽ gaudio os nr̃m. ꝙ
lingua nr̃a exultatione: nunti¬
antib littiͦs tuis scãm cogitatio¬
nẽ tuã. adiuuante dño qui eã in¬
spirauit ad effectũ ẽẽ ꝑductã. de
pue de sermone prborum qui te
p̃sente popło infundit᷑. ꝑ quoꝵ lin¬
grias clamat caritas tua. maiori in¬
ce in cordib hominũ qua illi inꝗ
animo geramꝰ. & ore ꝓmamꝰ. ꝙ o¬
lamo expͥmaniꝰ. quã do gr̃as: Ho
nec dici breuiꝰ. nec audiri letiꝰ. nec
intelligi gratuis: nec agi fructuos
potest. Põ grãs. qui te ꝙ tam fide
pectore ditauit erga filios tuos.
id qͦd in intimo animȩ habebas qu
humanꝰ ocłs ñ penitrat eduxit in
lucẽ. donando tͥ ñ solũ ut bene ue¬
les. uerũetiã in quib posset apr¬
rere qͦd uelles. Ita plane. fiat fiat.
Luceant hec oꝑa corã hominib. in¬
deant. gaudeant. głificent patr̃ẽ qͥ

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET VENERABILITER SUSCIPIET AUGUSTINUS 1N DOMINO SALUTEM.. Impletum est gaudio os nostrum et lingua nostra exultatione nuntiantibus litteris tuis sanctam cogitationem tuam adiuuante domino, qui eam inspirauit, ad effectum esse perductam de pue de sermone presbyterorum, qui te praesente populo infunditur. per quorum linguas clamat caritas tua maiore uoce in cordibus hominum quam illi in animo geramus et ore promamus et calamo exprimamus quam \'deo gratias? hoc nec dici breuius nec audiri laetius nec intellegi grandius nec agi fructuosius potest. deo gratias, qui te et tam fideli pectore ditauit erga filios tuos et id, quod in intimo animae habebas, quo humanus oculus non penetrat, eduxit in lucem donando tibi, non solum ut bene uelles, uerum etiam in quibus posset apparere, quod uelles. ita plane fiat, fiat. luceant haec opera coram hominibus, uideant, gaudeant, glorificent patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥseuis et hominum diem robore cordic ua¬
ab erimietate tua illis tradatur cum uene¬
siut. T̃ antam quippe sincerissimi pectoris¬
cu habemꝰ fiduciam: ut adiuuante domi¬
as dõ nr̃o non solum imꝑtitorẽ auxilii te
uelimus: uerũ etiam consilii participeo:¬

Expanded text:
praesens et hominum diem robore cordis uapraesens et hominum diem robore cordis uaab eximietate tua illis tradatur, cum nenerint. tantam quippe tui sincerissimi pectoris habemus fiduciam, ut adiuuante domino deo nostro non solum impertitorem auxilii te uelimus uerum etiam consilii participe
Abbreviated transcription (Latin):
modo eẽ differendum: s etiã ante quam ep̃os
qui ꝓfecti sunt uideas: quam primum tua
p̃stantissima ꝓ xp̃i menbris in tribulatione
maxuna constitutis. uigilantia potuerit ac¬
cerandum: suggero. peto. obsecro. flagito. Nleq
enu paruum in his malis solacium dñs
obtulit. quod te uoluit multo ampluis pos¬
se quam poteras. quando iam de tuis mul¬
tis. ⁊ magnis operib gaudebamus: Multũ
sane de quorundam. neq paucorum fide
firma et stabili gratulamur: qui ex occasi¬
one legum ipsarũ ad xp̃ianam religionem
et catholicam pacer conuersi sunt. ꝓ quoꝵ
salute sempit̾na: nos in hac temꝑali etiam
ꝑiclitari delectat: Propterea enim maximȩ
ab hominib nimium dureq peruer sis nc
inimicitiarum graues impetus sustinemꝰ
quos nonnulli eorũ nobiscum patientissi¬
me sustinent. S plurimum infirmitaii
metuimus: donec discant et ualeant adil¬
uante misdĩssima gr̃a dñi et secundum

Expanded text:
modo esse differendum, sed etiam antequam episcopos, modo esse differendum, sed etiam antequam episcopos, qui profecti sunt, uideas, quam primum tua praestantissima pro Christi membris in tribulatione maxima constitutis uigilantia potuerit, accelerandum suggero, peto, obsecro, flagito. neque enim paruum in his malis solatium dominus obtulit, quod te uoluit multo amplius posse, quam poteras, quando iam de tuis multis et magnis bonis operibus gaudebamus. Multum sane de quorundam neque paucorum fide firma et stabili gratulamur, qui ex occasione legum ipsarum ad Christianam religionem uel catholicam pacem conuersi sunt, pro quorum salute sempiterna nos in hac temporali etiam periclitari delectat. propterea enim maxime ab hominibus nimium durumque peruersis nunc inimicitiarum grauiores impetus sustinemus, quos nonnulli eorum nobiscum patientissime sustinent; sed plurimum infirmitati metuimus, donec discant et ualeant adiuuante misericordissima gratia domini saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
magis theodosii filium quam stilichonem
curasse mittendas. Proyterea quipe memo¬
ratus prb̃r harum ꝑlator cum deregione
sit mileuitana. ab ep̃o suo uenerabili fr̃e mes
seuero. qui tuam merum sincerissimam di¬
lectionem multum salutat. ꝑ ipponem regi¬
umubi ego sum. transire uissus est: qr cum
b ⁊ ꝑturbationib querebamꝰ occasionem
scͥbendi ad eximietatem tuã: et non inueni¬
ebamus: Iam quidem unam ȩpłam miserã
taquensis. s ñdum ad nos ꝑuenerant gra-¬
uiora quȩ nos uehementius agitarent. quib
comprunendis. uel corrigendis. quemadmo¬
dum meliore scd̃m uiam.xꝑi consilio succur¬
ratur. commodius ep̃i qui ꝓpterea nauigaue¬
runt. cum tanta benignitate tui cordis actu¬
ri sunt: qui potuerunt communi consilio
diligentuis deliberatum aliquid ferre. quan¬
tum temꝑis ꝑmittebat angustia. Illud tam̃
quo animum clementissimi & religiosissimi
principis gͣ eccłam ꝓuincia nouerit. nullo

Expanded text:
magis Theodosii filium quam Stilichonem magis Theodosii filium quam Stilichonem curasse mittendas. propterea quippe memoratus presbyter harum perlator, cum de regione sit Mileuitana, ab episcopo suo uenerabili fratre meo Seuero, qui tuam mecum sincerissimam dilectionem multum salutat, per Hipponem-Regium, ubi ego sum, transire iussus est, quia, cet perturbationibus, quaerebamus occasionem scribendi ad eximietatem tuam et non inueniebamus. iam quidem unam epistulam miseram taquensis; sed nondum ad nos peruenerant grauiora, quae nos uehementius agitarent, quibus comprimendis uel corrigendis quem ad modum meliore secundum uiam Christi consilio succurratur, commodius episcopi, qui propterea nauigauerunt, cum tanta benignitate tui cordis acturi sunt, qui potuerunt communi consilio diligentius » deliberatum aliquid ferre, quantum temporis permittebat angustia. illud tamen, quo animum clementissimi et religiosissimi principis erga ecclesiam prouincia nouerit, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
care potuerim. non potui p̃tmitdere per
neressitate ꝓ salute cuus sui etiam media
bieme quomodocũq ad illas partes uenire
compulsus ẽ ⁊ salutare ⁊ ammonere carita¬
ut opus tuum bonum diligentissima acce¬
lerentur instantia. quo nouerint inunici ec¬
cłȩ leges illas quȩ de idolis confringendis. et
hereticis corrigendis uiuo stilichone in affri-¬
cam missȩ sunt uoluntate imꝑatoris pus¬
simi et fidelissui constitutas. quo nesciente
uel nolente. factum siue dolose iactant. siue
libenter putant. atq hinc animos imꝑitorũ
turbulentissimos reddunt. nob̾q ꝑiculose ac
uehement̾ infestos: Hoc autem quod peten¬
do uel suggerendo ammoneo. p̃stantiam tu¬
am. non dubito omniũ ꝑ affricam collega-¬
rum meorum fieri uoluntate arbitrorq qua-¬
cumq primitꝰ exorta occasione facillime pos¬
se ac debere maturari: ut nouerint sicut diri
homines uani. quorum et aduersantiũ salu¬

Expanded text:
care potuerim, non potui praetermittere per care potuerim, non potui praetermittere per necessitate pro salute ciuis sui etiam media hieme quomodocumque ad illas partes uenire compulsus est, et salutare et admonere caritaut opus tuum bonum diligentissima acceleretur instantia, quo nouerint inimici ecclesiae leges illas, quae de idolis confringendis et haereticis corrigendis uiuo Stilichone in Africam missae sunt, uoluntate imperatoris piissimi et fidelissimi constitutas; quo nesciente uel nolente factum siue dolose iactant siue libenter putant atque hinc animos inperitorum turbulentissimos reddunt nobisque periculose ac uehementer infestos. Hoc autem, quod petendo uel suggerendo admoneo praestantiam tuam, non dubito omnium per Africam collegarum meorum fieri uoluntate. arbitror quacumque primitus exorta occasione facillime posse ac debere maturari, ut nouerint, sicut dixi, homines uani, quorum et aduersantium salu
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃i caritate
honorando filio
olimpio: augusti¬
nus in domino
sauitem. Quamuis mox ut audiuimus te
merito sublimatum. cum ipsa fama nun¬
dum certissima nob̾ eẽt. nichil aliud de a¬
nimo tuo credidimus erga ȩccłam d̃i. cuiꝰ
te ueracit̾ filium ẽẽ gaudemus. quam qd̃
litt̾is tuis mox aperuisti. tamen etiã illis
lectis. quib ultro dignatꝰ es etiã si pigri et
cunctantes ẽẽmus exortationem benuiolen¬
tissimam mitt̾e. ut instruente humilitate
nr̃a ꝑ religiosam obedientiam tuã. dominꝰ
cuius muñe talis es ecclae suȩ iamiamq sub¬
ueniat: maiore fiducia tibi scͥbimus. dñe exi¬
mie meritoq prestantissime multumq in
xp̃i caritate honorande fili. Et fr̃s quidem
multi sc̃i collegȩ mei grauit̾ eccła ꝑturbata
ꝓfecti sunt: pene fugientes ad głosissimum
comitatum. Quos siue iam uideris. siue lit¬
teras eorum ab urbe roma oportunitate cu¬
iusquam occasionis. acceperis ego tamen li¬
cet nullum cum eis consilium communi¬

Expanded text:
ISTI CARITATE HONORANDO FILIO OLVMPIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quamuis mox, ut audiuimus te merito sublimatum, cum ipsa fama nondum certissima nobis esset, nihil aliud de animo tuo credidimus erga ecclesiam dei, cuius te ueraciter filium esse gaudemus, quam quod tuis litteris mox aperuisti, tamen etiam illis lectis, quibus ultro dignatus es, etiam si pigri et cunctantes essemus, exhortationem beniuolentissimam mittere, ut instruente humilitate nostra per religiosam oboedientiam tuam dominus, cuius munere talis es, ecclesiae suae iam iamque subueniat, maiore fiducia tibi scribimus, domine eximie et merito praestantissime multumque in Christi caritate honorande fili. Et fratres quidem multi sancti collegae mei grauiter ecclesia perturbata profecti sunt paene fugientes ad gloriosissimum comitatum, quos siue iam uideris siue litteras eorum ab urbe Roma opportunitate cuiusquam occasionis acceperis, ego tamen, licet nullum consilium cum eis communi
Abbreviated transcription (Latin):
umilis saluto quod primũ
est. Suscepi autẽ tremens
sc̾itatis tuȩ u̾ba. uerberib
plena. Scio quod ueniȩ p̃¬
paratur: qui ab augustino
ꝑfectissimo sacerdote cor
ram: qui suã medico non publicat causam.
Hominẽ gͦ piissime ꝑat̾ eliminib eccłȩ ra¬
ptũ tius scĩs aspectib iussio mea. furorq sub¬
duxit. Alieno non sunt ista facta consilio. Di
rib furor abstraxit: uitȩ tuis uissionib do¬
namus illesũ. Agnosco culpas. Indigne meȩ
lacrimȩ iungantur tius fletib uistis. quo pos¬
sit hȩc nota nigro scͥpta titione deleri. Ecclȩ
mͥ introitus ñ negetur. Illic spero ueniã ubi
admisi culpã. Oblatio uͦ domꝰ mee ut tua
sanctitas uissit. ad celestis regis mensã eius

Expanded text:
umilis saluto, quod primum est: suscepi autem tremens Sanctitatis tuae verba verberibus plena. Scio quod veniae praeparatur, qui ab Augustino fectissimo sacerdote corrram, qui suam medico non publicat causam. Hominem ergo, piissime pater, e liminibus ecclesiae raptum, tuis sanctis aspectibus jussio mea furorque subduxit. Alieno non sunt ista facta consilio; sedribus furor abstraxit, vitae tuis jussionibus donamus illaesum. Agnosco culpas: indignae meae lacrymae jungantur tuis fletibus justis, quo possit haec nota nigro scripta titione deleri. Ecclesiae mihi introitus non negetur: illic spero veniam, ubi admisi culpam. Oblatio vero domus meae, ut tua Sanctitas jussit, ad coelestis regis mensam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃sentib ur̃is. securib t̃ruit: asserens
cr ipsas addispensationem diuinȩ ꝓuidentiȩ
ꝑtinere. Omnis inquit anima potestatib
sublimiorib subdita sit. Non ẽ enim potes¬
tas. nisi ad̃o. Ouȩ autem̃ sunt. ã do ordi¬
nata sunt. Qua ꝓpt̃ qui resistit potestati.
dĩ ordinationi resutit. Qui autem resis¬
tunt: ipsi sibi udicium ad quirunt. Prin¬
cipes enimꝰ sunt timori bono oꝑi s malo.
Nis autem ñ timere potestatem : bonum
fac: & habebis laudem ex illa. Dĩ enum mi¬
nster ẽ tͥ inbonum. Quod si malum fece¬
ris time: ñ enim frustra gladium portat.
Dĩ enim minister ẽ. uindex in iram ei qui
male agit. Idõq necessitate subditi estote.
ñ solum ꝓpt̃ itam. s & ꝓpt̃ conseientiam.
Idõ enim &e tͥbuta prestatis. Mmistri e

Expanded text:
de praesentibus uestris securibus terruit adserens de praesentibus uestris securibus terruit adserens et ipsas ad dispensationem diuinae prouidentiae pertinere. omnis, inquit, anima potestatibus sublimioribus subdita sit; non est enim potestas nisi a deo, quae autem sunt, a deo ordinatae sunt. quapropter qui resistit potestati, dei ordinationi resistit, qui autem resistunt, ipsi sibi iudicium adquirunt; principes enim non sunt timori bono operi sed malo. uis autem non timere potestatem? bonum fac et habebis laudem ex illa; dei enim minister est tibi in bonum. quod si malum feceris, time; non enim frustra gladium portat, dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. ideoque necessitate subditi estote non solum propter iram sed et propter conscientiam. ideo enim et tributa
Abbreviated transcription (Latin):
audatia. subdita cupiditati. in grata lenita¬
ti. atq unus morti ereptus plurimos necet:
uel ipso ꝑbeneficium nr̃m in melius com¬
mutato. moribq correcto. alius male ui¬
uendo pereat. sibiq huius impunitaͭ ꝓpo¬
sita talia uł grauiora committat. Non ut
opinor hȩc mala imputanda suñt nobis
cum int̃cedimus uobis: s potius illa bo¬
na quȩ cum id facimus intuemur &r uolu¬
mus: id ẽ commendatio mansuetudinis ad
conciliandam dilectionem u̾bo ueritatis: &
ut qui lib̾ant᷑ a temꝑali morte. sic uiuant.
ne in ȩt̃nam unde nunquam liberent᷑ in¬
currant. Prodest gͦ & seueritas ur̃a. cuius
ministerio quies adiuuatur & nr̃a: ꝑdest
& int̾cessio nr̃a eiuus ministerio seueritaᷤ
temꝑatur & ur̃a. Non uobis displiceat
quod rogamini a bonis: quia nec bonos
displicet quod timemini a malis. Nlam ho¬
minum iniquitatem etiam apls paulus
ñ tantum de iudicio futuro. uerum etiam

Expanded text:
audacia subdita cupiditati, ingrata lenitaaudacia subdita cupiditati, ingrata lenitati atque unus morti ereptus plurimos necet, uel ipso per beneficium nostrum in melius commutato moribusque correcto alius male uiuendo pereat sibique huius impunitate proposita talia uel grauiora committat. non, ut opinor, haec mala inputanda sunt nobis. cum intercedimus nobis, sed potius illa bona, quae, cum id facimus, intuemur et uolumus, id est commendatio mansuetudinis ad conciliandam dilectionem uerbo ueritatis et ut, qui liberantur a temporali morte, sic uiuant, ne in aeternam, unde numquam liberentur, incurrant. Prodest ergo et seueritas uestra, cuius ministerio quies adiuuatur et nostra; prodest et intercessio nostra, cuius ministerio seueritas temperatur et uestra. non uobis displiceat, quod rogamini a bonis, quia nec bonis displicet, quod timemini a malis. nam hominum iniquitatem etiam apostolus Paulus non tantum de iudicio futuro uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Et aliquando qui causa mortis fuit po¬
tus inculpa ẽ. quam ille qui occidit: uelut
si quisquam decipiat fide iussorem suum.
atq ille ꝓisto supplicium legitumum luat.
Nec tamen omins qui causa alienȩ mortis
ẽ reus ẽ. Quod si enim quisquam stuprũ
petat. seseq si ñ impetrarit int̾imat:: Quid
si filius timens pia patris u̾b̾a. p̃cipitio
pereat: Quid si alius homine liberato.
uel ne alius lib̾etur sibi ipse mortem in¬
ferat: Num ꝓp̃t istas alienarum mor¬
tium causas. aut sceleri consennendum
ẽ: aut uindicta peccati. quȩ ñ fit nocen¬
di s corrigendi studio. etiam pat̃na tol-
łlȩcꝰ accidunt cum. debemus eis huina¬
num dolorem: ñ ꝓpt̃ illa ne accidant.
recte factorum repͥmimus uoluntatem.
Sic etiam eum int̃cedimus ꝓpeccatore
damnando. secuntur aliquãndo quȩ uo-¬
lumus: siue i ipso qui nr̃a int̃cessione li¬
b̾atur. ut uł immanius impuinta grasset᷑

Expanded text:
et aliquando, qui causa mortis fuit, poet aliquando, qui causa mortis fuit, potius in culpa est quam ille, qui occidit, uelut si quisquam decipiat fideiussorem suum atque ille pro isto supplicium legitimum luat. nec tamen omnis, qui causa alienae mortis est, reus est. quid, si enim quisquam stuprum petat seseque, si non impetrarit, interimat? quid, si filius timens patris pia uerbera praecipitio pereat? quid, si alius homine liberato uel ne alius liberetur sibi ipse mortem inferat? num propter istas alienarum mortium causas aut sceleri consentiendum est aut uindicta peccati, quae non fit nocendi sed corrigendi studio, etiam paterna tollehaec cum accidunt, debemus eis humanum dolorem, non propter illa, ne accidant, recte factorum reprimimus uoluntatem. Sic etiam, cum intercedimus pro peccatore damnando. sequuntur aliquando, quae nolumus, siue in ipso, qui nostra intercessione liberatur, ut uel immanius inpunita grassetur
Abbreviated transcription (Latin):
ut quod eis parcere noui testamenti in dul-¬
gentia commoneremur: aut remedium sit
salutis quo peccatis. parcatur &e nr̃is. aut
commendatio mansuetudinis. ut ꝑ eos
qui parcunt ueritas p̃dicata ñ tantum
timeatur: uerum etiam diligat᷑. Plurimũ
autem int̾ ẽ. quo animo quisq parcat.
pli gr̃a manifestum aliquid ponam: quis
ñ crudelem ueriꝰ dixerit eum qui puero
tissime ludere: Quis autem ñ misericor¬
dem. qui talia ꝓhibens contemptorem u̾¬
borum etiam uerb̃ib emendauerit: Et idõ
ñ usq admortẽ ꝓtendenda ẽ discipliua.
ut sit cui ꝓdesse possit: quam quam etiã
cum homo abhomine occidit᷑. multum dis-¬
tet utrum fiat nocendi cupiditate uel in¬
uste aliquid auferendi. sit ut fit ab inimi¬
co. sicut alatrone: an uleiscendi uł obediendi
ordine. sicut a uidice. sicut a carnifice: an
euadendi uel subueniendi necessitate. sieut
int̾unitur latro auiatore. hostis amilite.

Expanded text:
ut, quod eis parcere noui testamenti indulut, quod eis parcere noui testamenti indulgentia commonemur, aut reme. dium sit salutis, quo peccatis parcatur et nostris, aut commendatio mansuetudinis, ut per eos, qui parcunt. ueritas praedicata non tantum timeatur, uerum etiam diligatur. Plurimum autem interest, quo animo quisque parcat. pli gratia manifestum aliquid ponam, quis non crudelem uerius dixerit eum, qui puero entibus ludere? quis autem non misericordem, qui talia prohibens contemptorem uerborum etiam uerberibus emendauerit? et ideo non usque ad mortem protendenda est disciplina, ut sit, cui prodesse possit. quamquam etiam cum homo ab homine occiditur, multum distet, utrum fiat nocendi cupiditate uel iniuste aliquid auferendi, sicut fit ab inimico, sicut a latrone, an ulciscendi uel oboediendi ordine, sicut a iudice, sicut a carnifice, an euadendi uel subueniendi necessitate, sicut interimitur latro a uiatore, hostis a milite.
Abbreviated transcription (Latin):
boni patris. łlabent ista omnia modos su-¬
os. causas. rationes. utilitates. Hȩc eum ti-¬
ment᷑. & cohercent᷑ mali. & quietuis inter
malos uiuunt boni: ñ quia bomi ꝓnunrti¬
andi sunt qui talia metuendo ñ p̾eccant.
Non enim bonus ẽ quispiam timore penȩ.
s amore iusticiȩ. Herumptamen ñ mutilit
etiam metu legum humana cohercet᷑ auda-¬
tia: ut & tuta sit int̃ impbos inno centia.
&e in ipsis impbis dum formidato supplicio
frenatur facͤultas. inuocato do sanetur uo-¬
luntas. S huic ordinationi rerum huma
Immo uͦ nec causa. nec locus int̃cendendi ul¬
lus esset. si ista ñ essent. Tanto enum sunt in¬
t̃cedentium & parcentium beneficia gratio¬
ra: quanto peccantium iustiora supplitia.
Nec ob aliud quantum sapio. in uet̾i testa¬
mento antiquorum temꝑib ꝓpħarum se¬
uerior. legis iundicta feruebat. nisi ut os¬
tenderet᷑ recte iniquis pęnas constitutas:

Expanded text:
boni patris. habent ista omnia modos suboni patris. habent ista omnia modos suos, causas, rationes, utilitates. haec cum timentur, et cohercentur mali et quietius inter malos uiuunt boni, non quia boni pronuntiandi sunt, qui talia metuendo non peccant — non enim bonus est quispiam timore poenae sed amore iustitiae —, uerum tamen non inutiliter etiam metu legum humana cohercetur audacia. ut et tuta sit inter inprobos innocentia et in ipsis inprobis, dum formidato supplicio frenatur facultas. inuocato deo sanetur uoluntas. sed huic ordinationi rerum humanorum: immo uero nec causa nec locus intercedendi ullus esset, si ista non essent. tanto enim sunt intercedentium et parcentium beneficia gratiora, quanto peccantium iustiora supplicia. nec ob aliud, quantum sapio, in ueteri testamento antiquorum temporibus prophetarum seuerior legis uindicta feruebat, nisi!\' ut ostenderetur recte iniquis poenas constitutas.
Abbreviated transcription (Latin):
ut peccato parcerent alieno: ilam iustissi¬
me iam ipse dampnaret qui sine peccato¬
erat. At ille ñ conscientia pauidus s ple¬
nus elementia. eum illa respondisset a ne-¬
mine se fuisse dampnatam. nec ego te. in¬
quid damnabo. Tanquam diceret᷑. Si mali¬
cia tͥ pareere potuit. quid metius in nocen¬
tiam: Et ne delictorum ũ donator s appba-¬
tor uideret᷑. uade ait iam de inceps noli
peccare: ut se homini peꝑeisse. ñ hominis
euspam sibi plaeuisse monstraret. Iam uides
gͥ dereligione descendere. nec nos societate
criminm obstringi. quod int̾cedimus ple¬
rumq etiam psceseratis: & si ñ scelerati. ta¬
men ꝓpeccatorib peccatores: &e quod uera¬
eit p̾otius quam in iuriose dictum accipias.
puto quod apud peccatores. Nec icło sane
frustra instituta sunt potestãs regis. ius gla-¬
dii cognitoris. ungulȩ carnificis: arma mi-¬
litis. disciplina dominantis. seueritas etiam

Expanded text:
ut peccato parcerent alieno, illam iustissiut peccato parcerent alieno, illam iustissime iam ipse damnaret. qui erat sine peccato. at ille non conscientia pauidus sed plenus clementia, cum illa respondisset a nemine se fuisse damnatam: Nec ego te, inquit, damnabo, tamquam diceret: Si malitia tibi parcere potuit, quid metuis innocentiam? et ne delictorum non donator sed approbator uideretur: Vade, ait, deinceps iam noli peccare, ut se homini pepercisse, non hominis culpam sibi placuisse monstraret. iam uides igitur de religione descendere nec nos societate criminum obstringi, quod intercedimus plerumque etiam pro sceleratis etsi non scelerati tamen pro peccatoribus peccatores et — quod ueraciter potius quam iniuriose dictum accipias - puto quod apud peccatores. Nec ideo sane frustra instituta sunt potestas regis, ius gladii cognitoris, ungulae carnificis, arma militis, disciplina dominantis, seueritas etiam