comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo coriangeułi. &s eum angłis co¬
ronandi. Quod ait in loge ur̃a.
sic dictum est tanquam diceret.
in leg: quȩ uobis data ẽ a deo.
sicur dicimus: ꝑanem nr̃m cotidi¬
anum. & tam̃ dicimus. da nobis
hodie. Dicebant gͦ ei. Ubi ẽ pat̾
Neq me scitis: neq patr̃ẽ meũ.
Si me sciretis: forsitan & patrem
meum sciretis. Me hominem
tantum ꝑutatis: id̾o patr̃e meũ
hominẽ queritis. Ille qui omma
scit: quando dicit forsitan. ñ dubi¬
tat i increpat. O homo cum in
corde tuo ẽ uerbum. aliud ẽ quã
sonus: s ut transeat ad me : so¬
num quasi ueliculum querit. As¬
sumit sonum. imponit se qͦ dam
in uehiculũ. transcurrit aer̾e: uenit
ad me. nec recedit a te. Sonꝰ aut̾e
ut ueniret ad me rocessit a te: nec
ꝑstitit apud me. Uerbum gͦ qͦd
erat in corde tuo: nũqͥd sono pre¬
tereunte p̾teriit : Sonts medius
transuolauit: uerbum uͦ qͦd as¬
sumpsit sonuni. est apua: ꝙ
ũ recessit a te. Hoc atrende: sqͥs

Expanded text:
lo conjungendi et cum angelis colo conjungendi et cum angelis coronandi. Quod ait, in lege vestra, sic dictum est, tanquam diceret, in lege quae vobis data est a Deo; sicut dictum est: Panem nostrum quotidianum; et tamen dicimus: da nobis hodie . Dicebant ergo ei: Ubi est Pater Neque me scitis, neque Patrem meum. Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis. Me hominem tantum putatis, ideo Patrem meum hominem quaeritis. Ille qui omnia scit, quando dicit forsitan, non dubitat, sed increpat. O homo! cum in corde tuo est verbum, aliud est quam sonus, sed ut transeat ad me, sonum quasi vehiculum quaerit, assumit sonum, imponit se quodammodo in vehiculum, transcurrit aerem, venit ad me, non recedit a te. Sonus autem ut veniret ad me, recessit a te, nec perstitit apud me. Verbum ergo quod erat in corde tuo, nunquid sono praetereunte praeteriit? Sonus medius transvolavit, verbum vero quod assumpsit sonum, est apud me, et non recessit a te. Hoc attende, quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
ab auctoritate legis quod uerum
sit testimonium suum et patris: ubi
est stabilis ueritas. Expofuit eis legẽ:
si ingrati non essent. Magna questio
est et ualde uidetur mͥ res in myste
rio constituta: tibi ds dicit in ore
duoꝵ uel trrum testium stat omẽ
uerbum. Humani generis consue¬
tudo sic se habet: s duobꝰ falsis te¬
stibus urgebat᷑ susanna: et uniuersuᷤ
populusmentitus est contra xp̃m.
Ergo ꝑ mysterrum trinitas cõmendia¬
ta ẽ. uis habere bonam causamt
Habeto duos uł tres testes: patrem
et filium et spm̃ scm̃. Que trinitas
suffragabat᷑ fusanne inconscientia:
excitans unum testem: danielem. et
duos conuincens. Fligamus et nos no¬
bis dm testem. Non enim de dignat᷑
testis esse: qui iudex est. Testis est: qͥa
non querit alium unde cognoscat
quis sis: iudex quia potestatem ha¬
bet mortificandi et uiuificandi dam¬
nandi et ab soluendi et in gehennas
p̾cipitandi et in celos leuandi: diabo¬

Expanded text:
ab auctoritate legis, quod verum ab auctoritate legis, quod verum sit testimonium suum et Patris, ubi est stabilis veritas. Exposuit eis legem, si ingrati non essent. Magna quaestio est, et valde mihi videtur in mysterio res constituta, ubi Deus dicit: In ore duorum vel trium testium stat omne verbum . Humani generis consuetudo sic se habet, sed duobus falsis testibus urgebatur Susanna , et universus populus mentitus est contra Christum. Ergo per mysterium Trinitas commendata est. Vis habere bonam causam? Habeto duos vel tres testes: Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Quae Trinitas suffragabatur Susannae in conscientia, excitans unum testem Danielem, et duos convincens. Eligamus et nos nobis Deum testem. Non enim dedignatur testis esse, qui judex est. Testis est, quia non quaerit alium unde cognoscat quis sis; judex, quia habet potestatem vivificandi et mortificandi, damnandi et absolvendi, in gehennas praecipitandi et in coelos levandi, diabo
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥ me misit ꝑat᷑. Sensus ẽ. Id̾o
uerũ ẽ iudicium m̃eum: qr uerꝰ
di filius sum. Erubesce sabelliane:
audis filiũ. audis patr̃e. Distingue
ꝑsonas intelligentia non ꝑfidia: ne
quasi fugiens caribdun. inscillam
incurras. Caribdis te uorat. si dieis
ipsum ẽẽ patrem qui ẽ filiꝰ: in scil¬
leis scopulis naufragaris. si filium
filius argintum: nam una subi. dan¬
tia ẽ una diuinitas. un. cetͥritas.
ꝑfecta equalitas. Audi filiu.n: ego et
pat̾ unum sumꝰ. Utrumq audi. ex  aũ
et sumꝰ. et caribdi et ã scilla lib̾abis.
In eo quod dixit unum. liberat te ab
arrio: in eo quod dixit sumꝰ. liberar
te ã sabellio. Cum dicis alius est pat̾
alius filits. recte dicis: si autẽ dicas
alitid: erras. Et in lege uia scriptũ
est quia duorum hominũ testimo¬
nium uerũ ẽ. Ego sum qui testimo¬
nium ꝑhibeo de me ipso: et testimo¬
nium ꝑhibet de me qui misit me
pat̾. Nunc et si differo iuditium:
non differo testimonium. Probat

Expanded text:
et qui misit me, Pater. Sensus est: Ideo verum est judicium meum, quia verus Dei Filius sum. Erubesce, Sabelliane; audis Filium, audis Patrem. Distingue personas intelligentia, non perfidia, ne quasi fugiens Charybdim, in Scyllam incurras. Charybdis te vorat, si dicis ipsum esse Patrem qui est Filius, in Scyllaeis scopulis naufragaris, si Filium Filius argentum: nam una substantia est, una divinitas, una coaeternitas, perfecta aequalitas. Audi Filium: Ego et Pater unum sumus . Utrumque audi, et unum, et sumus, et a Charybdi et a Scylla liberaberis. In eo quod dixit: unum, liberat te ab Ario; in eo quod dixit: sumus, liberat te a Sabellio. Cum dicis, alius est Pater, alius Filius, recte dicis: si autem dicas aliud, erras: Et in lege vestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui testimonium perhibeo de meipso, et testimonium perhibet de me qui misit me, Pater. Nunc etsi differo judicium, non differo testimonium. Probat
Abbreviated transcription (Latin):
ihẽ. Si filii abrahȩ estis: oꝑa abranȩ
facite. Nuuc autẽ queritis me int̾¬
ficere: hominem qui ueritatẽ uobis
locutus sum: quam audiui a deo.
Hoc abraham non fecit. Uos facitis
oꝑa patris ur̃. Adhuc non dicit
qͥnis ẽ pat eoꝵ. s abraham laudat.
& illis degeners damnat. eo qu id
hx : potius̃ ꝑ contrarium pix bant᷑

Expanded text:
Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo. Hoc Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri. Adhuc non dicit quis est pater eorum, sed Abraham laudat, et illos degeneres damnat, eo quod hae, potius per contrariu
Abbreviated transcription (Latin):
de ordinandis p̾sbiteris uł diaconib
non ait siquis sine peccato ẽ. qr si
hoc dixisset. nullus ordinaret᷑: s ait.
siquis sine crimine ut ẽ homicidiũ.
adulterium. aliqua immunditia for¬
nicationis. furtũ. fraus. sacrilegiũ.
& similia. Quȩ cũ cȩꝑit xp̃ianus
non habere. incipit erigere caput ad
libertatem: s nondum ẽ ꝑfecta lib̃¬
tas. quia nondũ ȩt̾nitas. Libertas
ꝑfecta ẽ eẽ in dño: cum hoc corrup¬
tibile induec incorruptionẽ: & hoc
mortale induet immortalitatem.
qui capit dum capitri. Egua cit
onem abrahȩ. in qua oet uera liber¬
tas ꝑ se filiũ. Ego q od uicti apud
patrem loquor: & uos quȩ uidistis
apud patrem ur̃m factas. U eritate
uidi: me scilicet. qui sum ueritaĩ
patris. Pesponderunt & dixerunt
ei. Pat̾ nr̃. abraham ẽ. P rouoca¬
bant eum ut aliquid mali diceret.
de abraham: querentes s xasionem
faciendi qͦd cogitabant. Dixit eis

Expanded text:
de ordinandis presbyteris vel diaconis de ordinandis presbyteris vel diaconis non ait: si quis sine peccato est; quia si hoc dixisset, nullus ordinaretur; sed ait, si quis sine crimine , ut est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium et similia. Quae cum coeperit Christianus non habere, incipit erigere caput ad libertatem, sed nondum est perfecta libertas, quia nondum aeternitas. Libertas perfecta est esse in Domino, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, et hoc mortale induet immortalitatem . qui capit, dum capitur. Agnoscit onem Abrahae, in qua esset vera libertas per se filium. Ego quod vidi apud Patrem, loquor, et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis. Veritatem vidi, me scilicet, qui sum veritas Patris. Responderunt et dixerunt ei: Pater noster Abraham est. Provocabant eum, ut aliquid mali diceret de Abraham, quaerentes occasionem faciendi quod cogitabant. Dixit eis
Abbreviated transcription (Latin):
manet in gt̃num: filꝰ manes in ẽtnũ.
Si g filiꝰ uos liberauerit: uere liberi
ertis. Focłia ẽ domus. seruus est
peceator corde impenitenti ꝑtinax.
lon dixit non ẽ in domo: qr multi
nent. Cum autẽ scͥptura dicat. qͥs
głabitur mundum se ẽẽ a peccato:
erto xpͥc solus in ȩccłia: Cui erit cap̃.
sine corpore: Terruit gͦ ne peccatũ
amaremꝰ dicendo: om̃is qͥ facit pecca¬
tũ. seruus ẽ peccati. Spem dedit ne
cuffideremꝰ cdicendo: filius manet in
gtͣnum. Spes enim nr̃a ẽ: ut a libe¬
ro liberemur. Sciendum ẽ qͦd multi
iusti dicti sunt sine querela: idest
sine crimine. Nulla enim querela
iusta ẽ de his in reb humanis: qͥ
ñ habent crimen. Crimen autẽ est
peccatum graue: accusatione & dãp¬
natione clignissimũ. S d̃ĩ gr̃a in no¬
bis peccatum consumit᷑. M muitur
autem in uita ꝑficientiũ: qͦd in ui¬
ta consumit᷑ ꝑfectoꝵ. Prima ẽ gͦ li¬
bertas: carere criminib. Id̾o apłs

Expanded text:
ius manet in aeternum. Si ergo Filius vos liberavit, vere liberi eritis. Ecclesia est domus, servus est peccator corde impoenitenti pertinax. Non dixit: non est in domo, quia multi nent . Cum autem Scriptura dicat: Quis gloriabitur mundum se esse a peccato , erit Christus solus in Ecclesia? Cui erit caput sine corpore? Terruit ergo, ne peccatum amaremus, dicendo: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Spem dedit ne diffideremus, dicendo: Filius manet in aeternum. Spes enim nostra est, ut a libero liberemur. Sciendum est quod multi justi dicti sunt sine querela, id est sine crimine. Nulla enim querela justa est de his, in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Sed Dei gratia in nobis peccatum consumitur. Minuitur autem in vita proficientium, quod in vita consumitur perfectorum. Prima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
I: peccata infirmitatis. alia imꝑitię:¬
octo alia maliciȩ. Infirmitas & imꝑicia¬
g contraria suntt uirtuti & sapiẽntiȩ:¬
toꝰ malicia contraria ẽ bonitati. Quis¬
nt̃: quis gͥ nouit quid sit sapientia d̃.
potest existimare quȩ sunt peccata
uenialia: & quisqͥs uouit quid sit bo¬
nitas dei. potest existimare qͥb pecca¬
tis certa pena debeat᷑ s hie ꝙ in fil¬

Expanded text:
nt peccata infirmitatis, alia imperitnt peccata infirmitatis, alia imperitiae, alia malitiae. Infirmitas et imperitia contraria sunt virtuti et sapientiae; malitia est contraria bonitati. Quisquis igitur novit quid sit sapientia Dei, potest existimare quae sint peccata venialia: et quisquis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare quibus peccatis certa poena debeatur, et hic et in fu
Abbreviated transcription (Latin):
ut reformareo: querit & ipse nũmũ
suũ. sicut cesar suũ. Unde ait. Res¬
dite quȩ sunt oesaris cȩsari. & que
sunt dĩ dõ. Liberabit. hoc uerbum
retulit dñs ad libertatem. Nã qͦm
saluat nichil ẽ aliud quã saluim
quam liberum facit. Qͦd in grͣeo
plenius. ẽ. Nam latine plerumq li¬
berare dicimus. non ad libertatẽ sed
ad salutẽ: ut aliquis dicitur impro
prie liberare ab infirmitate. P espon¬
derunt ei. Semen abrahe sumus: &
nemini seruiumꝰ umquã. Quomͦ
tu dicis liberi eritis: Eredentes
non responderunt: s iñcrecluli iactate
se eẽ semen abrahȩ. O pellis inflata.
Non intelligebas nisi libertatẽ tempo¬
ralem scđm quam mentiris etiam di¬
cens. nemini seruiuimus uniquam.
Nonne ioseph ẽ uenundatus. Non¬
ne scĩ propłȩ captiuui: Nonne ser¬
uiebant parentes tui in egypto:
lateres faciendo: Nonne uos ipsi sol¬
uebatis tributa romanis: Pespon
ex langore n̾ature. nec ex ignorantia
leui: seruus ẽ peccati. Alia eñ st̃¬

Expanded text:
e nummum suum, sicut et Caesar suum. Unde ait: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Liberabit, hoc verbum retulit Dominus ad libertatem. Nam quomodo salvat, nihil aliud est quam salvum prie, quam liberum facit. Quod in Graeco planius est. Nam Latine plerumque liberare dicimus, non ad libertatem, sed ad salutem: ubi aliquis improprie dicitur liberari ab infirmitate. Responderunt ei: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Quomodo tu dicis, liberi eritis? Credentes non responderunt, sed increduli jactant se esse semen Abrahae. O pellis inflata. Non intelligebas nisi libertatem temporalem, secundum quam mentiris etiam, dicens: Nemini servivimus unquam. Nonne Joseph est venundatus? . Nonne sancti prophetae captivati? Nonne serviebant parentes tui in Aegypto, lateres faciendo? . Nonne vosipsi solvebatis tributa Romanis? Respondex languore naturae, nec ex ignorantia levi, servus est peccati. Alia enim su
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis homo quando de se ꝑhibe¬
re uult testimoniũ laudabile: ar¬
rogans & suꝑb uidetur. Idõ scͥptũ
est. Non laudet te os tuum: s os
pximi tui. S hoc homini clictũ ẽ
qui mentiri potest: lux aute men¬
tiri non potest. U os scđ̾m carnẽ
iudicatis: ego ñ iudico quẽquam.
Sybaudis scd̾m carnem ut uos.
Uel modo non iudico. Unde alibi.
ego ñ ueni ut iudicẽ mundũ. s ut
saluem: non iudiciun denegando
s differendo. Prius enim erat mise¬
ricordia p̃roganda. & post exercen¬
dum iudiciũ. ut ait psalmista. Mi¬
sericordiam & iudicium: cantabo tͥ

Expanded text:
Omnis homo quando vult de se perhibeOmnis homo quando vult de se perhibere testimonium laudabile, arrogans et superbus videtur. Ideo scriptum est: Non laudet te os tuum, sed os proximi tui . Sed hoc homini dictum est, qui mentiri potest. Lux autem mentiri non potest. Vos secundum carnem judicatis, ego non judico quemquam. Subaudis: secundum carnem ut vos. Vel modo non judico. Unde alibi: Ego non veni ut judicem mundum, sed ut salvem , non judicium denegando, sed differendo. Prius enim erat misericordia praeroganda, et post exercendum judicium, ut ait Psalmista: Misericordiam et judicium cant
Abbreviated transcription (Latin):
teritis. ne desperarent: s nͥ potestis
dum tales estis. Pixerunt ergo
iudei ad se ipsos. Quo hic iturus ẽ.
quia non inueniemus eũ: Nũqͥd
in disꝑsionem gentium iturus est:
& docturus gentes : Qͥs ẽ hic ser¬
mo quem dixit queretis me & ñ
inuenietis. & ubi sum uos ñ pote¬
stis uenire: Nesciuerunt quid
dixerunt: s quia dñs uoluit pro¬
phetauerunt. Iturus erat dñs ad
gentes: non p̃sentia corꝑis sui. sed
quia lucem ferre non poterant. Pu¬
tair ñ credendum ei quia solus
de se testecur. obliti p̃missarũ pro¬
phetiȩ lucernarum. & ipsius iobannis
bapristȩ. qui euident̃ de eo ostendit.
ospondit ihe: ꝙ dixio eis. Et si ego
destimonium ꝑhibeo de me ipso:
uerũ ẽ cestimomũ meum: quia
scio undȩ ueni & quo uado. Uos
autem nescitis unde uenio aut qͦ
uado. Patrem dat intelligi: a
quo testimonium suũ confirmat᷑.
Quod qr illi nesciunt scd̾m carn̾e
iudicant. & id̃o arrogans eis uidet᷑.

Expanded text:
teritis, ne desperarent: sed, non potestis, teritis, ne desperarent: sed, non potestis, dum tales estis. Dixerunt ergo Judaei ad seipsos: Quo hic iturus est quia non inveniemus eum? Nunquid in dispersionem gentium iturus est, et docturus gentes? Quis est hic sermo quem dixit? Quaeretis me, et non invenietis: et ubi sum, non potestis venire. Nesciverunt quid dixerunt, sed quia Dominus voluit, prophetaverunt. Iturus erat Dominus ad gentes, non praesentia corporis sui, sed quia lucem ferre non poterant. Putant non credendum ei, quasi solus de se testetur, obliti praemissarum prophetiae lucernarum, et ipsius Joannis Baptistae, qui evidenter de eo ostendit. Respondit Jesus et dixit eis: Etsi ego testimonium perhibeo de meipso, verum est testimonium meum, quia scio unde veni, et quo vado. Vos autem nescitis unde venio, aut quo vado. Patrem dat intelligi, a quo testimonium suum confirmatur. Quod quia illi nesciunt, secundum carnem judicant, et ideo arrogans eis videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
runt occidere eum. I lxxx.
ixit gͦ iħe. Adhuc modicum
tempꝰ uobiscũ sum: & uado ad
eũ qͥ me misit. Nondũ uolentẽ
app̃hendere non potuerunt: s do¬
centem aucdierunt. Missio xp̃i a pa¬
tre fuit exinanitio eius idest appa¬
ritio in terris: reu̾sio autẽ. resurꝰ¬
rectionis & ascensionis glorificatio.
qua innotuit cordib hominũ fuis¬
se & ẽẽ cum patre. & equalis patri.
ueretis me. & non inuenietis.
redicit qͦd pꝰ resurrectionem suam
sint eum quesituri. & ñ inuenturi:
fide uł corporalit᷑. Sciendum quia
multi compuncti post resurrectio¬
nem dñi crediderunt: pro quib
in cruce pendens dignatus ẽ orare
ita. Pater ignosce illis: quia neseunt
quid faciunt. Et ubi sum ego.
uos non potestis uenire. Non
dixit ubi ero. s ubi sum: quia sic
uenit diuinitas ad nos. ut de o lo
ñ recederet. Homo enim scł̃m corpͤ
in loco ẽ. & de loco migrat: & cum
ad aliũ locũ uenerit. in loco unde
uenit ñ ẽ. D̾s autem implet om̾a:

Expanded text:
runt occidere eum. A. 80X Dixit ergo Jesus: Adhuc modicum tempus vobiscum sum, et vado ad eum qui me misit. Nondum volentem apprehendere non potuerunt, sed docentem audierunt. Missio Christi a Patre, fuit exinanitio ejus, id est apparitio in terris; reversio autem resurrectionis et ascensionis glorificatio, qua innotuit cordibus hominum, fuisse et esse cum Patre, et aequalem Patri. Quaeretis me, et non invenietis me. Praedicit quod post resurrectionem suam sint eum quaes turi, et non inventuri fide vel corporaliter. Sciendum quia multi compuncti post resurrectionem Domini, crediderunt, pro quibus in cruce pendens, dignatus est orare ita: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Et ubi sum ego, vos non potestis venire. Non dixit: ubi ero, sed: ubi sum; quia sic venit divinitas ad nos, ut de coelo non recederet. Homo enim secundum corpus in loco est, et de loco migrat; et cum ad alium locum venerit, in loco unde venit, non est. Deus autem implet omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
mecum est : non reliquit me solũ:
quia ego quȩ placita sunt ei facio.
semꝑ. P redicit qͦs dam de eis pꝰ
passionẽ suã cognituios qͥs eẽt:
& credituros in illum. Exaltario¬
nẽ dicit hic passionis. ñ ghficatio¬
nis: crucis. non &li. Emeipso niebil
facio: idest a me ipso ñ sũ. Hoc
rra magnam seꝑe cõmemorat. Cũ
ar iho simul sint. unus missus est.
alter misit. qm̃ missio incarnatio
est : quȩ tantum est filii. ñ etiã pa¬
tris. In nulla enĩ specie: legitur
pat̾ apparuisse. Patris enĩ potentia
quȩ ex mundi creatione specialiter
manifesta ẽ. ꝑ nullam singularem
creaturã declarat᷑ exp̃sse. ueluti eius
sapientia in humanitate xp̃i. ueluti
multiformis gr̃a bonitatis eiꝰ in igne¬
N linguis. siue in columba. Sicnt¬
gͦ in solis racdio calor & splendor ab
inuicem nequeunt separari. s calor
siccat. splendor illuminat: & sicut
ratio in anima ẽ. s anima uuiimꝰ.
ratione intelligimꝰ. sic & filiꝰ solus

Expanded text:
mecum est, et non reliquit me solum, quia ego quae placita sunt ei, facio semper. Praedicit quosdam de eis post passionem suam cognituros quis esset, et credituros in illum. Exaltationem dicit hic passionis, non glorificationis; crucis, non coeli. A meipso nihil facio, id est a meipso non sum, hoc rem magnam saepe commemorat, cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit, quoniam missio incarnatio est, quae tantum est Filii, non etiam Patris. In nulla enim specie legitur Pater apparuisse. Patris enim potentia, quae ex mundi creatione specialiter manifesta est, per nullam singularem creaturam declaratur expresse, veluti ejus sapientia in humanitate Christi, veluti multiformis gratia bonitatis ejus in divisione linguarum, sive in columba. go in solis radio calor et splendor ab invicem nequeunt separari, sed calor siccat, splendor illuminat; et sicut ratio in anima est, sed anima vivimus, ratione intelligimus, sic et Filius solus
Abbreviated transcription (Latin):
i mauseritis in sermone meo. idest
si ꝑseueraueriis usq in finẽ in fide.
quȩ in uobis cȩpit eẽ ꝑ sermonem:
tunc discipuli mei eritis. ut cognosca¬
tis ueritatẽ quam modo creditis.
quȩ modo carne tecta loquit᷑ uo-¬
bis. & latet uos. Nondũ apparuit
quid erimus: s tand̾e uidebimus
eũ sicuti ẽ: cum signauerit nos lu¬

Expanded text:
i manseritis in sermone meo, id est si perseveraveritis usque in finem in fide, quae in vobis coepit esse per sermonem, tunc discipuli mei eritis, ut cognoscatis veritatem quam modo creditis: quae modo carne tecta, loquitur vobis et latet vos. Nondum apparuit quid erimus, sed tandem videbimus eum sicuti est , cum signa
Abbreviated transcription (Latin):
docebat in templo: ꝓprium cuius
officium est. cognitione᷑ dĩ asserere. &
intelligentiam nominis eius. po¬
testatisq pͣstare. Adhoc eñi missꝰ
uenerat. ex ȩternitate deductus.
opulus itaq suspensus erat. idest
elongatus a sermone principum:
doctrinam xp̃i confitens ẽẽ potiorẽ:
& quod ipsi principess damnatio¬
nis causam in eo ñ inuenirent.¬

Expanded text:
docebat in templo, proprium cujus officium est cognitionem Dei afferre, et intelligentiam nominis ejus potestatisque praestare. Ad hoc enim missus venerat, ex aeternitate deductus. Populus itaque suspensus erat, id est elongatus a sermone principum, doctrinam Christi confitens esse potiorem, et quod ipsi principes damnationis causas non invenirent
Abbreviated transcription (Latin):
el dñi mensȩ possunt intelligi
scripturarum compositores sen
interptes. Et tunc ait illi. O nu¬
lier magna ẽ fides tua. fiat tibi sicut
uis. Et sanata est filia eiꝰ ex illa hora.
dis. magna fides ęccłiȩ. magna
patientia & humilitas p̾dicatur. quȩ
credidit posse sanari filiam. & totiens
contempta passa est in p̾cib ꝑseuera¬
re. & humilitate se non canib s ca¬
tulis comparauit. qua propt̃ liberata
bi datur exemplum catheci⁊an¬
di & baptizandi infantes. qͦ ꝑ
fidem & confessionem parentum in
baptismo liberantur a diabolo. Mab.¬
xod autem dñs puerum centu¬
rionis & filiam chananeȩ ñ ue¬
Eniens ad eos sanat. significat gentes
ad quas non uenit ꝑ p̃sentiam corꝑis
saluandas ꝑ uerbum suum.

Expanded text:
el Domini mensae possunt intelligi Scripturarum compositores seu interpretes. Et tunc ait illi: « O mulier, magna est fides tua. Fiat tibi sicut vis. Et sanata est filia ejus ex illa hora. dis, magna fides Ecclesiae, magna patientia et humilitas praedicatur, quae credidit posse sanari filiam, et toties contempta, passa est in precibus perseverare, et humilitate se non canibus, sed catulis comparavit: quapropter liberata Ubi datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, qui per fidem et confessionem parentum in baptismo liberantur diabolo. Quod autem Dominus puerum centurionis et filiam Chananaeae, non veniens ad eos sanat, significat gentes, ad quas non venit, per poenitentiam corporis salvandas per verbum suum.
Abbreviated transcription (Latin):
& anna ꝓuecti ihm̃ excipiunt &
Glaudant. significat fidelem sẏnagogam.
quȩ post longam expectationem pro¬
missionum. non ficta fide eum receꝑunt
qui p̃nuntiabat᷑. Et ut ꝑfecerunt
omnia scd̃m legem dñi. reuersi sunt in
galileam in ciuitatem suam nazarech.

Expanded text:
 Anna provecti Jesum excipiunt et laudant, significat fidelem Synagogam, quae post longam exspectationem promissionum non ficta fide eum receperunt qui praenuntiabatur. « Et ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam in civitat
Abbreviated transcription (Latin):
ymnos & cantica & psalmos. Soluit᷑
lingua ut eructet uerbum bonũ. qͦd
ñ possunt minȩ nec uerbera cohibere.
Unde paulꝰ. Ego uinctus sum. s uer¬
bum dei non est alligatum. Et p̃ce¬
pit illis. ne cui dicerent. N lxxx.¬
uanto autẽ eis
p̾cipiebat. tantomagis plus p̃di¬
cabant. & eo amphꝰ ammirabantur
Mene omnia fecit. & surdos fecit
audire. & mutos loqui. Non in
uirtutib głandũ eẽ docuit. s in eru¬
ce & humiliatione. Humilitas enim
rdo u̾erboꝵ ẽ. Quanto autẽ eis
Inagis p̃cipiebat: tanto plus

Expanded text:
hymnos et cantica, et psalmos. Solvitur hymnos et cantica, et psalmos. Solvitur lingua, ut eructet verbum bonum, quod non possunt minae nec verba cohibere. Unde Paulus: « Ego vinctus sum; sed verbum Dei non est alligatum . » « Et praecepit eis ne cui dicerent. Quanto autem eis raecipiebat, tanto magis plus praedicabantBene omnia fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui. Non in virtutibus gloriandum esse docuit, sed in cruce et humiliatione. Humilitas enim rdo verborum est: Quanto autem eis magis praecipiebat, tanto plus
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã unꝰ homo uaria peste
absumptus in ꝓthoplasto cecatur dũ
uidec. surdus fit dum audit. dũ obo¬
rat emungit᷑. obmitteseit dũ loquit
mancus fit dum manum erigis. in¬
curuat᷑ dum erigit᷑. ydropieus st dũ
coneupiscit. claudꝰ dum ꝓgredit᷑. lepra
suffundit᷑ dũ nudat᷑. demone implet
dũ diuinitatẽ appetit. morit᷑ morte.
dũ audacter excusat. Patriarchȩ autẽ
& ꝓphȩ incarnationẽ desiderantes. mi¬
sericordiȩ manum p̾cantur imponi.
Semꝑ a turbulentis cogitationib ꝙ
actis inordinatis. sermonibq incõpo¬
sitis. quasi de turba educit᷑. qui sanar
meretur. Digiti qui in aures mittunt᷑
sunt uerba sp̃c sc̃i de quo dicitur. digi
ni generis ut dicat. Credo in dm̃ patĩs
ꝙ cetera. Suspiciens in elum ingemu¬
it. idest gemere nos docuit. & in celum
thesaurum nr̃i cordis erigere. qͦd post
compunctionẽ a friuola lȩtitia carins
purgatur ut dicitur. Rugiebam a ge¬
mitu cordis mei. Aꝑiuntur aures ad

Expanded text:
tanquam unus homo varia peste assumptus in protoplasto caecatur, dum videt; surdus fit, dum audit; dum odorat, emungitur; obmutescit, dum loquitur; mancus fit, dum manum erigit; incurvatur, dum erigitur; hydropicus fit, dum concupiscit; claudus, dum progreditur; lepra suffunditur, dum nudatur; daemone impletur, dum divinitatem appetit; moritur morte, dum audacter excusat. Patriarchae autem et prophetae incarnationem desiderantes misericordiae manum precantur imponi. Semper a turbulentis cogitationibus et actis inordinatis sermonibusque incompositis quasi de turba deducitur qui sanari meretur. Digiti qui in aures mittuntur sunt verba Spiritus sancti, de quo dicitur: « Digni generis, ut dicat: « Credo in Deum Patrem, » etc. « Suspiciens in coelum ingemuit » , id est gemere nos docuit, et in coelum thesaurum nostri cordis erigere, quod post compunctionem a frivola laetitia carnis purgatur, ut dicitur: « Rugiebam a gemitu cordis mei . » Aperiuntur aures ad
Abbreviated transcription (Latin):
dest hominẽ curare. an a ꝑditione ñ
liberare: Preueniens calumniã quȩ si¬
bi parabatur. arguit uideos estimantes
in sabbato etiam a bonis oꝑib ferian¬
dum. cum lex dicat. Omne opus seruile
non facietis in eo. S de peccato dictũ ẽ
opus seruile. omnis enuim qui facit
peccatum seruus ẽ peccati More au¬
tem scͥpturarum animan pro homi¬
ne posuit. ut illud. Hȩ sunt animȩ.
quȩ exierunt de femore iacob. Uel id̾o
curaturus corpus de ammȩ saluatione
interrogat. quia ipsa manus salutem
animȩ significabat. quȩ a bonis oꝑib
cessans aridam quodãmͦ dexterã hãbe¬
re uidebatur. Nullum si quid̾e summe
durauit dor pharaonis idest ñ emol-¬
lunit. s indurari ꝑmisit. At illi ta¬
cebant. Et circunispectis omnib dixte
homini. Extende manum tuam. Et
extendit. & restituta ẽ sanitati manꝰ
eius sicut & altera. Non habentes
quid respondeant tacent. & dñs cir¬
cumspicit om̃s. quasi incredulitati
eoꝵ irascens. Manus iubet᷑ extendi

Expanded text:
est, hominem curare, an a perditione non liberare? Praeveniens calumniam quae sibi parabatur, arguit Judaeos, existimantes in Sabbato etiam a bonis operibus feriandum, cum lex dicat: Omne opus servile non facietis in eo . Sed de peccato dictum est opus servile: omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati . More autem Scripturarum, animam pro homine posuit, ut illud: Hae sunt animae quae exierunt de femore Jacob . Vel ideo curaturus corpus de animae salvatione interrogat; quia ipsa manus sanatio salutem animae significabat, quae a bonis operibus cessans, aridam quodammodo dextram habere videbatur. Nullum siquidem summe pduravit cor Pharaonis , id est non emollivit, sed indurari permisit. At illi tacebant. Et circumspectis omnibus, dixit homini: Extende manum tuam. Et extendit, et restituta est sanitati manus ejus sicut et altera. Non habentes quid respondeant, tacent; et Dominus circumspicit omnes, quasi incredulitati eorum irascens. Manus jubetur extendi;
Abbreviated transcription (Latin):
iabolus propt̾ea inimicus homo
appellatur. quia d̾̃s ẽẽ desiuiit.
Unde in nono ꝑsalmo scriptum est
de co. Exurge dñe. non confortetur ho¬
mo. Uigilent gͦ p̃positi ecclłie. ne in

Expanded text:
iabolus propterea inimicus homo appellatur, quia Deus esse desideravit. Unde in nono psalmo scriptum est de eo: Exsurge, Domine, non confortetur homo . Vigilent ergo praepositi Ecclesiae, ne i
Abbreviated transcription (Latin):
uidam canes intelligunt post fi
tores non possunt sustinere. amphꝰ
nocent quam tacendo. Unde dñs.
Multa habeo uobis dicere. s ñ potestis
engłium. Margaritȩ sunt allegoriȩ. quȩ
tanquam de ꝓfundo trahuntur. Ide gͥ
potest dici scm̃ & margarita. s sc̃m ex eo
qͦd non debet corrumpi. margarita ex
eo qͦd ñ debet contemini. Conat᷑ autem
qͥsq corrumpere. qͦd ñ uult ẽẽ
integrum. contemnere qͦd uile ducit.
Canes sunt ueritatis oppugnatores: por¬
ci contemptores. Cauendum est gͦ. ne
quid aꝑiatur non capienti. Meliꝰ eñi
querit qd̃ clausum est. quam id quod
aꝑtum est. aut infestet aut negligat.
Qd̃ autẽ dñs nr̃ quedam dixisse inue¬
nitur quȩ multi qui aderant uł resisten¬
do. uł contemnendo ñ ceꝑunt. ñ ꝑutan¬
dum est eum scm̃ dedisse canib. Non
enim eis dedit qui caꝑe non poterant.
sed qui poterant.

Expanded text:
uidam canes intelligunt, post fitores non possunt sustinere, amplius nocent quam tacendo. Unde Dominus: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis Evangelium. Margaritae sunt allegoriae, quae tanquam de profundo trahuntur. Idem igitur potest dici sanctum et margarita, sed sanctum ex eo quod non debet corrumpi; margarita ex eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere, quod non vult esse integrum, contemnere, quod vile ducit. Canes sunt veritatis oppugnatores, porci contemptores. Cavendum est ergo ne quid aperiatur non capienti. Melius enim quaerit quod clausum est, quam in quod apertum est aut infestet aut negligat. Quod autem Dominus noster quaedam dixisse invenitur, quae multi qui aderant, vel resistendo vel contemnendo non conceperunt, non putandum est eum sanctum dedisse canibus. Non enim eis dedit qui capere non poterant, sed qui poterant.
Abbreviated transcription (Latin):
hominem cum actib suis. & induite
nouum cum actib suis. Et nemo
mittit uinum nouum in utres uete¬
res. Alioquin rumpet uinum no¬
uum utres. & ipsum effundet᷑. & utreᷤᷤ
ꝑibunt. S uinum nouum in utres
nouos mittendum est: & utraq con¬
seruantur. Hic discipulos ueterib
comparat utrib. & dicit eos cito pos¬
se disrumpi. si spũalib p̃cepris im¬
plerentur. quia rudes mentes nouȩ
uitȩ mysteria ꝑati ñ possunt. & ita
doctrina effundit᷑. idest nichil ꝓdest.
ꝙ mentes pondere peccatoꝵ sũsfocant᷑
Unde a iudeis dicebatur. quia musto
pleni erant. Cum gͥ doctrina memo¬
riȩ traditur. & mens non ẽ sine fru¬
ctu. tunc utraq conseruantur. Altẽ.
Cauendum ẽ doctori. ne animȩ ad-¬
huc in uetustate malitiȩ ꝑduranti.
nouoꝵ mysterioꝵ sacramenta cõmit¬

Expanded text:
hominem eum actibus suis, et induite hominem eum actibus suis, et induite novum cum actibus suis . Et nemo mittit vinum novum in utres veteres. Alioquin rumpet vinum novum utres, et ipsum effundetur, et utres peribunt. Sed vinum novum in utres novos mittendum est, et utraque conservantur. Hic discipulos veteribus comparat utribus, et dicit eos cito posse disrumpi, si spiritualibus praeceptis implerentur; quia rudes mentes novae vitae mysteria pati non possunt: et ita doctrina effunditur, id est, nihil prodest; et mentes pondere peccatorum suffocantur, Unde Judaeis dicebatur, quia musto pleni erant . Cum igitur doctrina memoriae traditur, et mens non est sine fructu, tunc utraque conservantur. Aliter. Cavendum est doctori, ne animae adhuc in vetustate malitiae perduranti, novorum mysteriorum secreta commit
Abbreviated transcription (Latin):
T fecit ei conuiuium magnum
leui in domum suam. Beda.
uI in domicilio xp̃m recipit int̾¬
no. maximis delectationib ꝑ asci¬
tur. Itaq libent̾ dñs in greditur. & in
eius recumbit affectu. Et factum ẽ dis¬
cumbente eo in domo. ecce multi publi¬
cani & peccatores uenientes discumbe¬
bant cum ihu & discipulis eiꝰ. Erant
enim multi. qui & sequebant᷑ eum .
d coniuuia peccatoꝵ sepe ibat dñs.
ut sp̃uales cybos preberet. Discum¬
bentes uiderunt publicanum a pecca¬
tis ad meliora conuersum. locum in¬
uenisse penitentiȩ. & ob id ñ desꝑant
de salute p̾sertim illi qui iam pen̾tten¬
tes sequebantur dñm. Et uidentes
scribȩ & pharisei quia manducaret
cum peccatorib & publicanis. dice
consuetudim deditis. quia & illine ui¬
detur quasi scissio fieri. & ipsi uetusta¬
ti ut lucas ait non conuenit. Nã mi¬
sceri non debent actus ueteris & noui
hominis. Non enim placet spomso dis¬
color uestis. Unde apłs. Exuite ueterẽ

Expanded text:
t fecit ei convivium magnum Levi in domo sua. BEDA. Qui in domicilio Christum recipit interno, maximis delectationibus pascitur. Itaque libenter Dominus ingreditur, et in ejus recumbit affectu. Et factum est, discumbente eo in domo, ecce multi publicani et peccatores venientes discumbebant cum Jesu enim multi qui et sequebantur eum. Ad convivia peccatorum saepe ibat Dominus, ut spirituales cibos praeberet. Discumbentes viderunt publicanum a peccatis ad meliora conversum, locum invenisse poenitentiae, et ob id non desperant de salute, praesertim illi qui jam poenitentes sequebantur Dominum. Et videntes Scribae et Pharisaei quia manducaret cum peccatoribus et publicanis, diceconsuetudini deditis: quia et illic videtur quasi scissio fieri, et ipsi vetustati, ut Lucas ait, non convenit. Nam misceri non debent actus veteris et novi hominis. Non enim placet sponso discolor vestis. Unde Apostolus: Exuite veterem
Abbreviated transcription (Latin):
arcte credens regulus iste. figurat
iudeos ad fidem difficile uenientes
qualis erat thomas cum audiret. Ue¬
ni mitte huc manum tuam. & noli
eẽ incredulus sed fidelis.¬

Expanded text:
arde credens regulus iste figurat Judaeos ad fidem difficile venientes, qualis erat Thomas cum audiret: « Veni, mitte huc manum tuam: et noli esse incredulus, sed fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
tendi. s necessitatis extorsio. cogens in¬
uitos. Presentia saluatoris tormentũ
ẽ demonum. magnumq torm̃tum est
eis a lesione hominum cessare. & tanto
grauius dimittunt. quanto diutiꝰ possi¬
dent. Ridicule putant quidam demo¬
nia nosse filium di. & diabolũ ignora¬
re. eo qͦd minoris malitię sint satelli¬
tes quam ille cuiꝰ satellites sunt. sed
tam demones quam diabolus magis
suspicantur filium dei ẽẽ qu̾a noscant.
Die quod tͥ nomen ẽ: At ille dixit.
Legio. quia intrauerunt demonia
multa in eum.

Expanded text:
tendi, sed necessitatis extorsio cogens intendi, sed necessitatis extorsio cogens invitos. Praesentia Salvatoris, tormentum est daemonum, magnumque tormentum est eis, a laesione hominis cessare: et tanto gravius dimittunt, quanto diutius possident. Ridicule putant quidam daemonia nosse Filium Dei et diabolum ignorare, eo quod minoris malitiae sint satellites, quam ille cujus satellites sunt; sed tam daemones quam diabolus magis suspicantur Filium Dei esse, quam noscant. Dic, quod tibi nomen est? At ille dixit: Legio, quia intraverunt daemonia mu
Abbreviated transcription (Latin):
duos. marcus & lucas unum oc¬
currisse memorant. quia unus eoꝵ ce¬
lebrioris ꝑsonȩ & maioris insamȩ fu¬
it. & id̾o ẽius curatio famosioꝵ.
Inus enim habebat demonia iã tem¬
porib multis. Et uestimento ñ indu¬
ebatur. neq in domo manebat. s in
monumentis. Et neq cathenis iam
quisquam eum poterat ligare. qm̃ se¬
pe compedib & cathenis uinctus dis¬
rupisset cathenas & compedes cõmi¬
nuisset. Et nemo poterat eũ domare.
& semꝑ nocte ac die in montib erat.
clamans. & concidens se lapidib Ui¬
dens autẽ ih̃m a longe occuerit & ado¬
rauit eũ. Et clamans uoce magna
dixit. Quid nobis & tͥ iħu fili dei al¬
tissimi: Uenisti ante tempus torque¬
re nos : Dicebat enim illi ih̃c. Exi
sp̃e immunde.
eicere demones quem demonia negant
aliquid secum cõmune habere. quia
pax aut societas nulla est illis cũ eo.
demon confitetur filium dei. Ieronꝰ¬
on tamen uoluntatis ista c̃fessio
est. quam p̃mium sequitur confi-¬

Expanded text:
duos, Marcus et Lucas unum occurrisse memorant; quia unus eorum celebrioris personae et majoris insaniae fuit, et ideo ejus curatio famosior. Unus enim habebat daemonia jam temporibus multis, et vestimento non induebatur: neque in domo manebat, sed in monumentis, et neque catenis jam quisquam eum poterat ligare, quoniam saepe compedibus et catenis vinctus, dirupisset catenas, et compedes comminuisset, et nemo poterat eum domare, et semper nocte ac die in montibus erat clamans, et concidens se lapidibus. Videns autem Jesum a longe, occurrit et adoravit eum. Et clamans voce magna, dixit: Quid nobis et tibi, Jesu Fili Dei altissimi? Venisti ante tempus torquere nos? Dicebat vero illi Jesus: Exi, spiritus immunde, ejicere daemones, quem daemonia negant aliquid commune secum habere, quia pax aut societas nulla est illis cum eo. am, quem daemon confitetur Filium Dei. Non tamen voluntatis ista confessio est, quam praemium sequitur confi
Abbreviated transcription (Latin):
xoniam crebro de fide in euan¬
gelio legitur. ne nusquã dictũ
sit breuit᷑ aꝑiamus quid sit fides.
de quib habeatur. scdm quid mag¬
na uł modica dicatur. fides ẽ existi¬
matio rerum ñ apparentiũ. hoc ẽ
sensib corporeis non subiacentium:
supra opinionem. & infra agnitio¬
nem constituta. Supra opinionem.
quia plus est credere quam opinari.
Infra agnitionẽ. quia minus ẽ cre¬
dere quam cognoscere. Idõ eñĩ cre¬
dimus. ut aliquando cognoscamus.
non habent s agnitionem. Hoc eñĩ
ueracit᷑ dicitur credi. quod ñ ualet
uideri. Nam credi iam ñ potest:
quod uideri potest. At tam̃ ex reb
quas uidemus. agitur in nobis. ut
ea credantur quȩ ñ uidemus. Hȩe
ita eẽ affirmant augustinus sepissime
dialogoꝵ. ꝙ in sccło libro omeliarum
euangłii. ceteriq doctores. Fides gͦ ẽ.
quod ñ uides eredere. ꝑ fidem eñi am¬
bulamus. non ꝑ spetiem. Cum autẽ
uenerit qͦd ꝑfectum est. uidebis quod

Expanded text:
oniam crebro de fide in Evangelio legitur, ne nusquam dictum sit, breviter aperiamus quid sit fides, de quibus habeatur, secundum quid modica vel magna dicatur. Fides est existimatio rerum non apparentium, hoc est, sensibus corporeis non subjacentium, supra opinionem, et infra agnitionem constituta. Supra opiquia plus est credere, quam opinari; infra scientiam, quia minus est credere, quam scire. Ideo enim credimus, ut aliquando sciamus. non habent, sed agnitionem. Hoc enim veraciter dicitur credi, quod non valet videri. Nam credi jam non potest, quod videri potest. Attamen ex rebus quas videmus agitur in nobis ut ea credantur quae non videmus. Haec ita esse affirmant Augustinus saepissimeDialogorum, et in secundo libro homiliarum Evangelii, caeterique doctores. Fides ergo est quod non vides credere: per fidem enim ambulamus, non per speciem. Cum autem venerit quod perfectum est, videbis quod
Abbreviated transcription (Latin):
designari non umnerito credas. qui phi
diendos cibos ualere desierit. nullo iam
usui aptum erit. neq terre ut lucas
air quam germinare prohibet. neq
sterquilinio. qͦd agricitturam fecun¬
dare ñ sinit. sic qui recedit ab agniti¬
one ueritatis. nec fructũ boni oꝑis fer¬
re uec alios excolere ualet. sed ab eccłia
eicitur. & in hȩc uerba irridetur. Hic
homo cȩꝑit etificare. & non potuit
egimus urbes quasdam ira uictoꝵ
sale seminatas. ut nullum in ipsis ger¬
men oriretur. Itaq sal int̃dum obest.
& nisi concliat ad nichilum ualet. Beda¬
ic sal sapientiȩ sine pace. ñ uirtu¬
tis est donum. s damnationis
angnientum. In excusabilit eñ mere¬
bitur supplicium. qui si uoluisset po¬
tuit uitare peccatum. Ideo mareus
ait. Habete in uobis salem. & pacem
inter uos.¬

Expanded text:
designari non immerito credas, qui phildesignari non immerito credas, qui phildiendos cibos valere desierit, nullo jam usui aptum erit, neque terrae, ut Lucas ait, quam germinare prohibet, neque sterquilinio, quod agriculturam fecundare non sinit ; sic qui recedit ab agnitione veritatis, nec fructum boni operis ferre, nec alios excolere valet; sed ab Ecclesia ejicitur, et in haec verba irridetur: Hic homo coepit aedificare, et non potuit Legimus urbes quasdam ira victorum sale seminatas, ut nullum ipsis germen oriretur. Itaque sal interdum obest, et nisi condiat, ad nihilum valet. Sic sal sapientiae sine pace non virtutis est donum, sed damnationis augmentum. Inexcusabiliter enim merebitur supplicium, qui si voluisset, potuisset vitare peccatum. Ideo Marcus ait: Habete in vobis sal et pacem inter vos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpostoli condientes genus huma¬
nun. merito sal terrȩ sunt nuncupat.
puuir istem doctrinȩ modo salliendi re¬
Rmantes ⁊orpora eternitati. Sal enimn
cybos condit. carnes siorat. & p̾dicat aon
a uermib & putrectine uitioꝵ illesam
seruat suo creatori humanã naturam.
rod si sal euanuerto in qͦ salliet
No nichilum ualec ultra nisi ut ꝓpieia¬
tur foras. & conculetur ab hominib:
Aria homo conuersioni subiacet ꝙ so¬
lus beatus est qui usq in finem ꝑseue¬
rauerit. ido apł monentur in iuirtu¬
ce traditȩ sibi potestatis ꝑsistere. ne
accepti saꝑoris sensu amisso. uuuficare
drrupta non possint.  de eccłia pro¬
ieeti conculcentur ab hominib. idẽ
uiles habeantur ab hominibus. si¬
ꝯcut aliquid conculeatum. Beda¬
i sal euanuerit. idest si doctor con¬
dimento ueritatis refectꝰ ad apo¬
stasiam redierit. quo alio corrigetꝰ
Hine est illud cuiusdam sapientis. Qs
medebitur incantatori a serpente ꝑ cus¬
so: Qua sententia idȩ socios ipiui ꝙ

Expanded text:
postoli condientes genus humanum, merito sal terrae sunt nuncupati per virtutem doctrinae modo saliendi, reservantes corpora aeternitati. Sal enim cibos condit, carnes siccat: et praedicatio a vermibus et putredine vitiorum illaesam servat suo Creatori humanam naturam. Quod si sal evanuerit, in quo salietur? Ad nihilum valet ultra, nisi ut projiciatur foras, et cia homo conversioni subjacet, et solus beatus est, qui usque in finem perseveraverit, ideo apostoli monentur in virtute traditae sibi potestatis persistere, ne accepti saporis sensu amisso, vivificare corrupta non possint, et de Ecclesia projecti, conculcentur ab hominibus, id est viles habeantur ab hominibus, sicut aliquid conculcatum. Si sal evanuerit, id est si doctor condimento veritatis refectus, ad apostasiam redierit, quo alio corrigetur? Hinc est illud cujusdam sapientis: Quis me debitur incantatori serpente concusso . Qua sententia Judae socios, ipsumque
Abbreviated transcription (Latin):
ascenderet nauem. rogabat eum
uir a quo demonia exierant ut cũ e
eẽt. & ñ admisit eum. s ait illi. Uade
in domum tuam ad tuos. & narra
quanta tͥ dñs fecerie. & misertus est
tui. Et abiit p̃dicans in decapolim
quanta sibi fecisset ihe: & omnes mi¬
rabantu&.

Expanded text:
m, rogabat eum vir a quo daemonia exierant ut cum eo esset. Et non admisit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et narra quanta tibi Dominus fecerit, et misertus est tui. Et abiit praedicans in Decapolim quanta sibi fecisset Jesus: et omnes mirabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
on repugnat quod mareꝰ eubłistas
circa montem fuisse porcos narrat.
lucas autem in monte. Grex eni tam
magnus fuit. ut aliquid eius ẽẽt in
monte. aliquid circa montem. Magut¬
emones ante tempꝰ debita sibi
tormenta formidantes peture
in porcos mutti: & mittuntur. Sic pec¬
cator unusqͥsq ipse sibi auctor ẽ pe¬
nȩ. Unde in ysaia. Intrate flamnam.
quam accendistis uobis. Qyi autem
pascebant eos fugerunt. & nuntiaue¬
runt in ciuitatẽ & in agros omnia.
Et ecce tota ciuitas exiit obuiam ibu
Et uiso eo inuenerunt homine seden¬
tem a quo demonia exierant. uestitum
ac sana mente ad pedes eius. & timue¬
eoꝵ transeat. non de suꝑbia faci¬
unt̃. s de humilitate. qua se p̃sentia

Expanded text:
on repugnat quod Marcus circa montem fuisse porcos narrat, Lucas autem in monte. Grex enim tam magnus fuit, ut aliquid ejus esset in monte, aliquid circa montem. Daemones ante tempus debita sibi tormenta formidantes, petunt in porcos mitti, et mittuntur. Sic peccator unusquisque ipse sibi actor est poenae. Unde in Isaia: Intrate in flammam quam accendistis vobis . Qui autem pascebant eos, fugerunt, et nuntiaverunt in civitatem et in agros omnia. Et ecce tota civitas exiit obviam Jesu: et viso eo, invenerunt hominem sedentem a quo daemonia exierant, vestitum ac sana mente ad pedes ejus, et timuerum transeat, non de superbia faciunt, sed de humilitate, qua se praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
detur. Pena p̾dicit᷑: ut qͥ
pudore ñ uincitur. timore corriga¬
tur. Etiam hodie ue illi qͥ alta¬
rib sacroscĩs malignus accedit. &
p̃cordis aliquo scelere pollutis. Honũ
erat ei: si natus ñ fuisset homo ille.
Si in utero matris mortuus fuisset.
ne uiuus nasceret᷑ : in comparatione
mali qͦd postea ꝓmeruit. bonũ sibi
ẽẽ ꝗͣ cet̾a maria: id ẽ minus amarũ.
el usitate & simplicit̃ dictũ ẽ. mul¬
to melꝰ eẽ ñ subsistere. ꝗͣ male sub¬
sistere. ut si de aliqͦ pessimo diceret᷑.
Meliꝰ ẽẽt illi: si numquã fuisset.

Expanded text:
ERON. Poena praedicitur, ut qui pudore non vincitur, timore corrigatur. BEDA. Etiam hodie vae illi qui altaribus sacrosanctis malignus accedit, et praecordiis aliquo scelere pollutis. Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille. Si in utero matris mortuus fuisset, ne vivus nasceretur, in comparatione mali quod postea promeruit, bonum sibi quam caetera maria, id est, minus amarum. Vel usitate et simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere, quam male subsistere, ut si de aliquo pessimo diceretur: Melius esset illi si nunquam fuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
magistrũ. manum misit in parapside.
ut audacia bonã conscientiã mentiret᷑.
It notandũ qͦd om̃s auodecim de
eod̾e uase in circuitu cybos cum dño
sumebant: in cenaculo strato quasi
iacendo more antiquo recũbentes.
Alioquin ꝓcdtor ꝑ intinctionẽ ma-¬
ms exp̃sse notatus eẽt: si nullꝰ de
aliis ad escam dñi manum extendis
draturã uasis. alt̾ quia eẽt fictile de¬
signat. Filius quid̾e hominis ua¬
dio: sicut scͥptũ ẽ de illo. Mcclxxxii.

Expanded text:
magistrum, manum mittit in paropsidem, magistrum, manum mittit in paropsidem, ut audacia bonam conscientiam mentiretur. Et notandum quod omnes duodecim de eodem vase in circuitu cibos cum Domino sumebant, in coenaculo strato, quasi jacendo, more antiquo recumbentes. Alioquin proditor per intinctionem manus expresse notatus esset, si nullus de aliis ad escam Domini manum extendissdraturam vasis,, alter quia esset fictile designat. Filius quidem hominis vadit, sicut scriptum est de illo. M.
Abbreviated transcription (Latin):
ocenltum crimen: itt uidens ꝓdi¬
cos se latere non posse. peniteat facti.
slec tam̃ designat eum ex nomine. ne
apte ooargutus. impudentior fiat.
Mntit qͥ erũ in numero: ut con¬
scs penitentiã agat. Turbatus ẽ dñs
potestate: traustigurans in se affe
do turbamur: ñ desꝑemꝰ. Pereant
argumenta philosopħoꝵ. qͥ negant
in sapientẽ cadere ꝑturbationes ani¬
seria. s miscłia. Qͦd eñ dñs tur¬
batur sp̃ii. significat turbandos sp̃u¬
ales ex caritate: cum urgens causa.
xirania a tritico ante messẽ cogit
contristari: & dicere ei singillat̃.
Nũqͥd ego sum dñe:. Houerant
undecim apħ qͦd nichil tale cogna¬
rent: s plꝰ credunt magistro quã
sibi. & timentes fragilitat̾e suam
cristes querunt de peccato. cuiꝰ non
habent conscientiam. Rel .xiii.
yib ait. Qui intingit manũ
mecum in catino: hic me tradet.
eteris contristatis & retrahentib
manus & iutt̾dicentib eybos ori suo:
uidas impudentia qua ꝓditurꝰ erat

Expanded text:
occultum crimen, ut videns proditor se latere non posse, poeniteat facti, nec tamen designat eum ex nomine, ne aperte coargutus, impudentior fiat. Mittit ergo crimen in numero, ut conscius poenitentiam agat. Turbatus est Dominus potestate, transfigurans in se affecdo turbamur, non desperemus. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes aniseria, sbatur spiritu, significat turbandos spirituales ex charitate, cum urgens causa zizania a tritico ante messem cogit contristari et dicere singulatim: Nunquid ego sum, Domine? Noverant undecim apostoli quod nihil tale cogitarant, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam, tristes quaerunt de peccato, cujus non habent conscientiam. R. 163 M. bus ait: Qui intingit mecum manum in catino, hic me tradet. Caeteris contristatis et retrahentibus manus, et interdicentibus cibos ori suo, Judas impudentia qua proditurus erat