comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfanis istis nouitatibꝰ. quibus hic disputando
resistimꝰ. tu potestate curando et in stando effi¬
caciter restitisti. Tercia. qmͣ quiddã litterarum
ab eis conscriptũ. in tuas manꝰ uenisse cogno¬
ui. Qd̾ licet fide robustissima irriseris. bonu̾
est tamen. ut etiã nouerimꝰ defendendo adiu¬
uare. quod credimꝰ. Et apłs enim petrus paratoᷤ
ẽẽ nos pͣcepit ad satiffactionẽ omĩ poscenti nos ra¬
tionẽ de fide et spe nr̃a. et apłs paulus. sermo
inquit ur̃ in grã conditꝰ sit sale. ut sciatis quo¬
modo oporteat uos unicuiq respondere. Ista
sunt p̃cipue que me compulerunt. ut hoc uo¬
lumine tecũ haberẽ. qualẽ dñs dignaret᷑ do¬
nare sermonẽ. Nã mͥ nunquã placuit. cuiqͣm
illustri uiro & tanta quanta es ipse sublimi¬
tate conspicuo. pͣsertim non ociosa dignitate
iã fruenti.s adhuc actibꝰ publicis eisdemq mi¬
litaribus occupato. aliqͥd meoꝵ opusculoꝵ legen¬
dũ. non ame petenti non tã diligent̾ quam

Expanded text:
fanis istis nouitatibus, quibus hic disputando resistimus, tu potestate curando et instando efficaciter restitisti; tertia, quoniam quiddam litterarum ab eis conscriptum in tuas manus uenisse cognoui, quod licet fide robustissima inriseris, bonum est tamen, ut etiam nouerimus defendendo adiuuare quod credimus; et apostolus enim Petrus paratos nos esse praecipit ad confessionem omni poscenti nos rationem de fide et spe nostra, et apostolus Paulus; sermo, inquit, uester in gratia conditus sit sale, ut sciatis quomodo oporteat uos unicuique respondere. ista sunt praecipue quae me compulerunt, ut in hoc uolumine tecum haberem qualem dominus dignaretur donare sermonem. nam mihi numquam placuit cuiquam inlustri uiro et tanta quanta es ipse sublimitate conspicuo, praesertim non otiosa dignitate iam fruenti, sed adhuc actibus publicis eisdemque militaribus occupato, aliquid meorum opusculorum legendum non a me petenti non tam diligenter quam
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat copulatum. Hȩc bona nuptiulia laudet
unuptiis. qͥ laudare uult nuptias. Carnis autẽ
concupiscentia ñ ẽ nuptiis imputanda sed tołan¬
da. Non est enu ex naturali conubio ueniens bo¬
num: s exantiqͦ peccato accidens malum. ꝓpt̾ gͦ
hanc fit ut etiam de iustis & legitimis nuꝑtiis filiꝰ¬
orum dei. ñ filii dei s filii scłi generent᷑. qͥa & ii qͥ
generant si iam regenerati sunt ñ exhoc gen̾art̃
quo filii dei sunt. s ex qͦ adhuc filii scłi. Dñica qͥꝑ¬
pe sententia est. fili i seculi huius generant & ge¬
nerant᷑. Ex qͦ itaq sumus adhuc filii seculi huius. ex¬
terior homo nr̃ corrumpitur. ex hoc & huiꝰ seculi fi¬
lii generant᷑: nec filii dei nisi regenerent᷑ fu̾nt. S
ex quo sumus filii dei. int̾ior renouat᷑ de die indiẽ
qͣnuis & idem exterior ꝑ lauachrũ regenerationiᷤᷤ
sanctificatus sit. & spem futurȩ incorruptionis ac¬

Expanded text:
fuerat copulatum. haec bona nuptialia laudet fuerat copulatum. haec bona nuptialia laudet in nuptiis, qui laudare uult nuptias. carnis autem concupiscentia non est nuptiis inputanda, sed toleranda. non enim est ex naturali conubio ueniens bonum, sed ex antiquo peccato accidens malum. Propter hanc ergo fit, ut etiam de iustis et legitimis nuptiis filiorum dei non filii dei, sed filii saeculi generentur, quia et hi qui generant, si iam regenerati sunt, non ex hoc generant quod filii dei sunt, sed ex quo adhuc filii saeculi. dominica quippe sententia est: filii saeculi huius generant et generantur. ex quo.itaque sumus adhuc filii saeculi huius, exterior homo noster corrumpitur, ex hoc et huius saeculi filii generantur nec filii dei nisi regenerentur fiunt; sed ex quo sumus filii dei, interior renouatur de die in diem, quamuis et ipse exterior per lauacrum regenerationis sanctificatus sit
Abbreviated transcription (Latin):
uolo iuniores uxores ducere. ut adutrunq sexum
ꝑtineat filios ꝓcreare. patres & matres familias eẽ
nullam occasionẽ dare aduersario maledicti grã
Innuptiis tam̃ bona nuptialia diligantur. ꝑles
fides. sacram̃tum. Sed ꝓles. ñ ut nascat᷑ tantũ:
uerum etiam ut renascatur. Hascitur nanq
adpenam. nisi renascatur ad uitam. Fides aut̃
ñ qualẽ habent inter sẽ etiam infideles: ⁊elantes
carnem. Quis enim qͣmlibet impiꝰ uult adult̾ã
uxorem: Aut quȩ mulier qͣnlibet impia uult ad¬
ulterum uirum: Hoc inconubio bonum nat᷑a¬
le ẽ quidem: carnale tamen. S mẽbrũ. xp̃i con¬
iugis adulterium comugi debet timere ñ sibi:
& axp̃o sperare fidei p̃mium quã exhibet comu¬
gi. Sacram̃tũ uͦ. qͦd nec separati & adult̾ati amit¬
tunt. coniuges concordit̾ casteq custodiant. So-¬
lum est enim qͦd etiã sterile coniugium tenet
iure pietatis. iã spe fȩcunditatis amissa. ꝓpt̾ qͣm

Expanded text:
uolo iuniores uxores ducere, ut ad utrumque sexum uolo iuniores uxores ducere, ut ad utrumque sexum pertineat filios procreare, patres et matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia\'. In nuptiis tamen bona nuptialia diligantur: proles, fides, sacramentum. sed proles, non ut nascatur tantum uerum etiam ut renascatur; nascitur namque ad poenam, nisi renascatur ad uitam. fides autem, non qualem habent inter se etiam infideles zelantes carnem; quis enim uir quamlibet inpius uult adulteram uxorem? aut quae mulier quamlibet inpia uult adulterum uirum? hoc in conubio bonum naturale est quidem, carnale tamen. sed membrum Christi coniugis adulterium coniugi debet timere, non sibi et a Christo sperare fidei praemium, quam exhibet coniugi. sacramentum uero, quod nec separati et adulterati amittunt, coniuges concorditer casteque custodiant. solum est enim quod etiam sterile coniugium tenet iure pietatis iam spe fecunditatis amissa, propter quam
Abbreviated transcription (Latin):
centia quȩ inparadyso nec ante peccatum fuit.
nec post peccatum eẽ ꝑmissa est. quia necesse est
incorpõre mortis huius ut sit: ñ ei seruiatur. sed
ipsa potius ñ nisi ad ꝓpagandam ꝓlem seruire
cogaturr. Aut quia hoc tempꝰ qͦd iam eẽ diximus
continendi abamplexu ñ habet huiꝰ officii necessi-¬
tatẽ. adiacente undiq in oĩbꝰ gentibꝰ tanta fertili¬
tate gignendorũ spiritalit̾ filiorum : illud potius
excellentis continentiȩ bonũ qͥ potest caꝑe capiat.
& femina si se ñ continet nubat. Bonum ẽ enim
homini mulierẽ ñ tang̾e. Uerũ quia ñ om̃s capi¬
unt uerbum hoc. sed quibꝰ datum ẽ. restat ut ꝓpt̾
fornicationes unusqͥsq suam uxorẽ habeat. & una-¬
quȩq uirũ suum. habeat. Ae sie infirmitas in con¬
tinentiȩ ne cadat inruinã flagitiorũ. excipiatur
honestate nuptiarũ. Quod enim ait apłs de fȩminis
uolo gͥ iuniores nubere. hoc & de maribꝰ dici potest.

Expanded text:
centia, quae in paradiso nec ante peccatum fuit centia, quae in paradiso nec ante peccatum fuit nec post peccatum esse permissa est, quia necesse est in corpore mortis huius ut sit, non ei seruiatur, sed ipsa potius nonnisi ad propagandam prolem seruire cogatur. aut quia hoc tempus, quod iam esse diximus, continendi ab amplexu non habet huius officii necessitatem adiacente undique in omnibus gentibus tanta fertilitate gignendorum spiritaliter filiorum, illud potius excellentis continentiae bonum qui potest capere, capiat;  femina, si se non continet, nubat. bonum est enim homini mulierem non tangere. uerum quia non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est, restat, ut propter fornicationes unusquisque suam uxorem habeat et unaquaeque uirum suum habeat ac sic infirmitas incontinentiae, ne cadat in ruinam flagitiorum, excipiatur honestate nuptiarum. quod enim ait apostolus de feminis: uolo igitur iuniores nubere, hoc et de maribus dici potest:
Abbreviated transcription (Latin):
ut exponant filios qui nascuntum inuitis. Oderuis
enim nutrire uel habere. qͦs gignere metuebant.
Itaq cum in suos seuit qͦs nolens genuit. tenebrosa
do manifesta crudelitate conuincit᷑. Aliqͣndo eo
usq ꝑuenit hȩc libidinosa crudelitas uł libido
erudelis. ut etiam sterilitafis uenena ꝓcuret: &e si
nichil ualuerit. conceptos fȩtus aliquo modo in¬
tra uiscera extinguat ac fundat. uolendo suam
ꝓlem priꝰ interire quam uiuere. aut si inut̾o iã
uiuebat. occidi ante quam nasci. Arsus si ambo
tales sunt: coniuges ñ sunt. Et si abinitio tales
fuerunt: non sibi ꝑ conubium sed ꝑ stuprũ potiꝰ
conuenert̃. Si autẽ ambo ñ sunt tales. audeo di¬
cere. aut illa est quodã anͦ mariti meretrix: aut
ille adulter uxoris. Quia gͥ nuptiȩ tales eẽ ñ pos¬
sunt quales primorum hominum si peccatum ñ
p̃cessisset esse potuerunt. sint tales quales sc̃orũ
patrum fuerunt: ut pudenda carnis concupis¬

Expanded text:
ut exponant filios, qui nascuntur inuitis. oderunt ut exponant filios, qui nascuntur inuitis. oderunt enim nutrire uel habere, quos gignere metuebant. itaque cum in suos saeuit, quos nolens genuit tenebrosa do manifesta crudelitate conuincitur. aliquando eo usque peruenit haec libidinosa crudelitas uel libido crudelis, ut etiam sterilitatis uenena procuret et si nihil ualuerit, conceptos fetus aliquo modo intra uiscera extinguat ac fundat, uolendo suam prolem prius interire quam uiuere, aut si in utero iam uiuebat, occidi ante quam nasci. prorsus si ambo tales sunt, coniuges non sunt; et si ab initio tales fuerunt, non sibi per conubium, sed per stuprum potius conuenerunt. si autem non ambo sunt tales, audeo dicere: aut illa est quodam modo mariti meretrix aut ille adulter uxoris. Quia igitur nuptiae tales esse non possunt, quales primorum hominum, si peccatum non praecessisset, esse potuerunt, sint tales, quales sanctorum patrum fuerunt, ut pudenda carnis concupis
Abbreviated transcription (Latin):
nis uoluptate: Quȩ tam̃ uoluptas non ꝓpt̾ nupti¬
as cadit inculpam: sed ꝓpter nuptias accipit ueni
am. Quo circa etiam hinc sunt laudabiles nuptiȩ.
quia & illud quod ñ ꝑtinet adse. ignosci faciunt ꝓpt̾
se. Neq enim etiã iste concubitꝰ qͦ seruitur concupis¬
centiȩ sic agitur: ut impediat᷑ fȩdus qͦd postulant
nuptiȩ. Sed tam̃ aliud est ñ concumb̃e. nisi sola
uoluntate generandi. qͦd ñ habet culpam: aliud
aũt carnis qͥdẽ concumbendo appet̾e uoluptateos.
s ñ preter coniugẽ: qͦd uenialem habet culpam.
Quia & si ñ causa ꝓpagandȩ ꝓlis concumbitur: ñ
tamen huius libidinis causa ꝓpagationi ꝓlis ob-¬
sistitur: siue uoto malo. siue oꝑe malo. Nam hoc
qui faciunt. quanuis uocentur coniuges. coniuges¬
tam̃ non sunt: nec ullam nuptiarũ retinent ueri¬
tatẽ. s honestum nomen uelandȩ turpitudim ob¬
tendunt. ꝓduntur autẽ: qͣndo eo usq ꝓgrediunt᷑.

Expanded text:
nis voluptate? Quae tamen voluptas non propter nuptinis voluptate? Quae tamen voluptas non propter nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias acciam. quocirca etiam hinc sunt laudabiles nuptiae, quia et illud, quod non pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. neque enim etiam iste concubitus, quo seruitur concupiscentiae, sic agitur, ut inpediatur fetus, quem postulant nuptiae. Sed tamen aliud est non concumbere nisi sola uolautem carnis quidem concumbendo appetere voluptatem, sed non praeter conjugem, quod venialem habet culpam, quia et sine causa propagandae prolis 644 concumbitur, tamen huius libidinis causa propagationi prolis obsistitur siue uoto malo siue opere malo. nam qui hoc faciunt quamuis uocentur coniuges, non sunt nec ullam nuptiarum retinent ueritatem, sed honestum nomen uelandae turpitudini obtendunt. produntur autem quando eo usque progrediuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
fraudare inuicẽ ne tẽptet eos sathanas ꝓpter intẽ¬
pantiam siram. ñ quidẽ scđ̾m imꝑium p̃cipiunt᷑.
tam̃ scđm ueniam concedunt᷑. Sic enĩ scriptum
est. Uxori uir debitum reddat. Similiter aũt &
uxor uiro. Oulier sui corporis potestatẽ non habet
sed uir. Similiter aut̃ & uir sui corporis potestatẽ
ñ habet: sed mulier. Nolite inuicẽ fraudare. nisi ex
consensu ad tempꝰ: ut uacetis orationi. & ad ipsum
iterum estote. ne uos temptet sathanas ꝓpter intẽ¬
ꝑantiam urãm. Hoc aut̃ dico scđm ueniam: ñ scd̃m
imꝑium. Ubi gͦ uenia danda est. aliquid ẽẽ culpȩ
nulla ratione negabitur. Cum gͥ culpabił ñ sit gene¬
randi intentione concubitꝰ qui ꝓprie nuptiis un¬
putandꝰ est. qͥd scd̃m ueniam concedit apłs: nisi qͦd
coniuges dũ se ñ continent. debitum abalt̾utro
carnis exposcunt. ñ uoluntate ꝓpaginis. sed libidi¬

Expanded text:
fraudare inuicem, ne temptet eos satanas propter intemfraudare inuicem, ne temptet eos satanas propter intemperantiam suam, non quidem secundum imperium praecipiuntur, tamen secundum ueniam conceduntur. sic enim scriptum est: uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. mulier sui corporis potestatem non habet, sed uir; similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi et iterum ad ipsum estote, ne uos temptet satanas propter intemperantiam uestram. hoc autem dico secundum ueniam, non secundum imperium. ubi ergo unulla ratione negabitur. Cum igitur culpabilis non sit generandi intentione concubitus, qui proprie nuptiis imputandus est; quid secundum veniam concedit Apostolus, nisi quod conjuges, dum se non continent, debitum ab alterutro carnis exposcunt, non voluntate propaginis, sed libidi
Abbreviated transcription (Latin):
tar ea quȩ sunt dñi. qͦmͦ placeat dño. Qui aut̃ ma¬
trimonio iunctꝰ ẽ. cogitat ea quȩ sunt mundi qͦmͦ
placeat uxori. Atq ita qͦdammͦ exponit qͦd supͣdi
.cerat. qui habent uxores tanquã ñ habentes. Qui
eium sic habent uxores. ut cogitent ea quȩ sunt do¬
mini qͦmͦ placeant dño. nec inhis quȩ sunt mundi
cogitent placere uxoribꝰ. tanquã ñ habentes st̃.
Qd ea felicitate fit. qͣndo & uxores tales sunt. ut
eis mariti ñ ideo placeant quia diuites. qͥa subli-¬
mes. quia gen̾e nobiles. qͥa carne amabiles. s qͥa
fideles. quia religiosi. quia pudici. qͥa uiri boni st̃.
Uerum inconiugatis ut hȩc obtanda atq lau¬
danda. sic alia toleranda sunt. ne indamnabilia
flagitia. idest infornicationes uł adult̾ia corruat᷑.
ꝓpter qͦd uitandum malum etiam illi concubitus
coniuigum. quia ñ fiunt causa generandi. set uic¬
trici concupiscentiȩ seruiunt. in quibꝰ iubent᷑ non

Expanded text:
tat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino;qui autem matat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino;qui autem matrimonio iunctus est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori, atque ita quodam modo exponit quod supra dixerat: qui habent uxores, tamquam non habentes sint. qui enim sic habent uxores, ut cogitent ea quae sunt domini, quomodo placeant domino, nec in his quae sunt mundi cogitent placere uxoribus, tamquam non habentes sunt. quod ea facilitate fit, quando et uxores tales sunt, ut eis mariti non ideo placeant, quia diuites, quia sublimes, quia genere nobiles, quia carne amabiles, sed quia fideles, quia religiosi, quia pudici, quia uiri boni sunt. Verum in coniugatis ut haec optanda atque laudanda, sic alia toleranda sunt, ne in damnabilia flagitia, id est in fornicationes uel adulteria conruatur. propter quod uitandum malum etiam illi concubitus coniugum, qui non fiunt causa generandi, sed uictrici concupiscentiae seruiunt, in quibus iubentur non
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã ñ possidentes. & qui utunt᷑ hoc mundo
qͣsi ñ utantur. Preterit enim figura huiꝰ mundi
Uolo uos sine sollicitudine eẽ. Hȩc enĩ om̃ia ut ex¬
ponendo aliquid hinc breuit̾ dicam: sic existimo
intelligenda. Hoc inquit dico fr̃s. Tempꝰ breue
est. Non adhuc populus dei ꝓpagandꝰ ẽ. gen̾atio¬
ne carnalit̾: sed iam regeneratione spiritalit̾ col¬
ligendus. Reliquum ẽ gͦ: ut & qui habent
uxores. ñ carnali concupiscentiȩ subiugent᷑. Et
qui flent tristitia p̃sentis mali: gaudeant spe fu-¬
turi boni. Et qui gaudent ꝓpt̾ temporale aliqͦd
cõmodũ: tumeant et̾num iudicium. Et qͥ emt̃
sic habendo possideant: ut amando ñ hereant.
Et qui utuntur hoc mundo. tͣnsire se cogitent
ñ manere. Pret̾it enim figura huiꝰ mundi. Uo¬
lo uos inquit sine sollicitudine eẽ. Hoc ẽ uolo
uossursum cor in ea quȩ ñ p̃t̾eunt uos habere. De¬
inde subiungit. & dicit. Qui sine uxore ẽ. cogi¬

Expanded text:
undo, quasi non utantur; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. haec omnia, ut exponendo aliquid hinc breuiter dicam, sic existimo intellegenda. hoc, inquit, dico, fratres: tempus breue est; non adhuc populus dei propagandus est generatione carnaliter, sed iam regeneratione spiritaliter colligendus. reliquum est ergo, ut et qui habent uxores, non carnali concupiscentiae subiugentur, et qui flent tristitia praesentis mali, gaudeant spe futuri boni, et qui gaudent propter temporale aliquod commodum, timeant aeternum iudicium, et qui emunt sic habendo possideant, ut amando non haereant, et qui utuntur hoc mundo, transire se cogitent, non manere; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos, inquit, sine sollicitudine esse, hoc est: uolo sursum cor in his quae non praetereunt uos habere. deinde subiungit et dicit: qui sine uxore est, cogi
Abbreviated transcription (Latin):
tus scĩ est. quẽ habetis a deo & ñ estis ur̃i. Emꝑti
enim estis p̃cio magno: glorificate & portate deũ
incorpore ur̃o. Hoc totum ñ solum ꝓpt̾ presenteos
scĩficationẽ. s maxime ꝓpter illam spem dictum
est de qua idem alio loco dicit. S & nos ipsi pͥmi¬
tias spiritus habentes. & ipsi innobismet ipsis in¬
gemiscimus. adoptionẽ filiorum dei expectantes
redemptionẽ corporis nr̃i. Si gͦ redemptio corporiᷤᷤ
nr̃i scđm apostolum expectatu: ꝓfecto qͦd expec¬
tatur adhuc sꝑatur. nondum tenet᷑. Unde adiun¬
git dicens. Spe enim salui facti sumus. Spes aũt
quȩ uidetur. ñ ẽ spes. Quod enim uidet quis quid
sꝑat: Si autẽ quod ñ uidemus sꝑamꝰ: ꝑ patientiã
expectamus. Non itaq ꝑ hoc quod expectamus
s ꝑ hoc qͦd toleramus carnales filii ꝓpagantur.
Absit gͦ ut fidelis homo cum audit abapło dili-¬
gite uxores ur̃as. concupiscentiam carms diligat
inuxore. quam nec inseipso debet dilig̾e: audiers

Expanded text:
habetis a deo, et non estis uestri; empti enim estis pretio magno. glorificate ergo deum in corpore uestro. hoc totum non solum propter praesentem sanctificationem, sed maxime propter illam spem dictum est, de qua idem alio loco dicit: sed et nos ipsi primitias spiritus habentes et ipsi in nobismet ipsis ingemiscimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. si ergo redemptio corporis nostri secundum apostolum expectatur, profecto quod exspectatur adhuc speratur, nondum tenetur. unde adiungit et dicit: spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. non itaque per hoc quod expectamus, sed per hoc quod toleramus, carnales filii propagantur. absit ergo, ut fidelis homo, cum audit ab apostolo: diligite uxores uestras, concupiscentiam carnis diligat in uxore, quam nec in se ipso debet diligere audiens
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. lasciuiarũ ardor. nuptiarũ pudor. Cur gͦ
coniuges ñ manent qͥ ex consensu concũb̃e desi¬
nunt: si mansert̃ coniuges ioseph & maria. qͥ
concumb̃e nec cepert̃: Hȩc enim ꝓpagatio filio¬
rum quȩ inscĩs patribꝰ ꝓpt̾ generandũ & con¬
cede oportuit. officiosissima fuit: nunc iã ñ
habet illam necessitatẽ. Patet quippe iã ex õĩbꝰ
gentibꝰ spiritalit̾ gignendorũ. undecunq car-¬
naliter nati fuerint. copia filiorum. Et qͦd scrip¬
tum ẽ tempꝰ amplectendi. & tempꝰ continendi
abamplexu. ꝑ illud atq hoc tempꝰ agnoscit᷑ dis¬
tributum. Illud quippe fuit amplectendi: hoc
loqueretur ait. Hoc aũt dico fr̃s. Tempꝰ breue
est. Reliquum ẽ ut & hi qui habent uxores tan¬
quam ñ habentes sint. & qui flent quasi ñ flentes.¬

Expanded text:
tium, lasciuiarum ardor, nuptiarum pudor. cur ergo tium, lasciuiarum ardor, nuptiarum pudor. cur ergo non coniuges maneant, qui ex consensu concumbere desinunt, si manserunt coniuges Ioseph et Maria, qui concumbere nec coeperunt? Haec enim propagatio filiorum, quae in sanctis patribus propter generandum et conisti praecedere oportuit, officiosissima fuit, nunc iam non habet illam necessitatem. patet quippe iam ex omnibus gentibus spiritaliter gignendorum, undecumque carnaliter nati fuerint, copia filiorum. et quod scriptum est: tempus amplectendi et tempus continendi ab amplexu, per illud atque hoc tempus agnoscitur distributum; illud quippe fuit amplectendi, hoc loqueretur, ait: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est ut et qui habent uxores tamquam non habentes sint,
Abbreviated transcription (Latin):
luit qui futurus erat sine peccato. ñ in carne pec¬
cati. s insimilitudine carnis peccati. Ut hinc etiã
doceret. omnẽ quȩ de concubitur nascit᷑. carnẽ
ẽẽ peccati. qͣndo quidẽ sola quȩ nͣ inde nata est
ñ fuit caro peccati. quanquã concubitꝰ coniugaliᷤᷤ
qͥ fit intentione generandi ñ sit ipse peccatũ. quia
bona uoluntas animi sequentẽ ducit. non ducen¬
tem sequit᷑ corporis uoluptatẽ. nec humanũ arbi¬
triũ trahitur subiugante peccato. cũ iuste redigit᷑
in usũ generandi plaga peccati. Huiꝰ plage quidã
pruritꝰ in adulterioꝵ & fornicationũ ꝙ quorumli¬
bet stuproꝵ atq ĩmundiciarũ feditatibꝰ regnat.
inconubioꝵ uͦ necessitudinibꝰ seruit. Ihi de dñota¬
liturpitudo damnat᷑. hic de pedissequo tali ho¬
nestas u̾ecundat᷑. Nonest gͥ hec libido nuptiarũ
bonũ s obscenitas peccantiũ. necessitas generan¬

Expanded text:
luit, qui futurus erat sine peccato non in carne pecluit, qui futurus erat sine peccato non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati, ut hinc etiam doceret omnem quae do concubitu nascitur carnem esse peccati, quandoquidem sola quae non inde nata est non fuit caro peccati, quamuis coniugalis concubitus, qui fit intentione generandi, non sit ipse peccatum, quia bona uoluntas animi sequentem ducit, non ducentem sequitur corporis uoluptatem nec humanum arbitrium trahitur subiugante peccato, cum iuste redigitur in usum generandi plaga peccati. huius plagae quidam pruritus in adulteriorum et fornicationum et quorumlibet stuprorum atque inmunditiarum foeditatibus regnat, in conubiorum uero necessitudinibus seruit. ibi de domino tali turpitudo damnatur, hic de pedisequo tali honestas uerecundatur. non est igitur haec libido nuptiarum bonum, sed obscenitas peccantium, necessitas generan
Abbreviated transcription (Latin):
longe infra formã dei erant. nͥ quia semet ipsum
exinaniuit formã serui accipiens. cuiꝰ formȩ pa¬
rentes erant: S cũ illo nͣ seminante illa pepisset.
ꝓfecto nec ipsiꝰ formȩ serui parentes amb̾o essent.
nͥ int̾ se etiã sine carnis cõmixtione coniuges eẽnt.
Unde & series generationũ cũ parentes. xp̃i cone¬
xione successionis cominemorant᷑. usq ad ioseph
potiꝰ sicit factũ est fuerat ꝑducenda. ne in illo con¬
iugio uirili serui utiq potiori fieret iniuria. cũ
ueritati nichil ꝑiret. qͥa ex semine dauid ex quo
Omne itaq nuptiarũ bonum. impletũ in illis pa¬
rentibꝰ rpĩ. ꝓles. fides. sacramentũ. Prolẽ cognos¬
cimꝰ. ipsũ dnm iħm xp̃m. Fidem: qͥa nullũ adul¬
teriũ. Sacramentũ. quia nullũ diuortiũ. Solus
ibi nuptialis concubitꝰ non fuit. quia incarne
peccati fieri ñ poterat. sine illa carnis concupis¬
centia que accidit ex peccato. sine qua concipi uo¬

Expanded text:
nt, nisi quia semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens, cuius formae parentes erant? sed cum illo non seminante illa peperisset, profecto nec ipsius formae serui parentes ambo essent, nisi inter se etiam sine carnis commixtione coniuges essent. unde et series generationum, cum parentes Christi conexione successionis commemorantur, usque ad Ioseph potius, sicut factum est, fuerat perducenda, ne in illo coniugio uirili sexui utique potiori fieret iniuria, cum ueritati nihil periret, quia ex semine Dauid, ex quo Omne itaque nuptiarum bonum inpletum est in illis parentibus Christi, proles, fides, sacramentum. prolem cognoscimus ipsum dominum Iesum, fidem, quia nullum adulterium, sacramentum, quia nullum diuortium. Solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat sine illa carnis concupiscentia, quae accidit ex peccato, sine qua concipi uo
Abbreviated transcription (Latin):
& eadẽ hora uidentẽ illum remisit ad ȩc¬
clesiã suã
N trecensiũ urbe multa ꝑ hunc dei famu¬
lum miracula claruert̃. E quib duo que
p̾sentib ep̃is godefrido lingonensi. & hen¬
rico trecensi. facta sunt: memoramꝰ. Puellã
curuã in predicti trecensis ep̃i domo: ꝑro¬
pinqui &̾ noti cum multis ei precib offe¬
rebant. Tantus uero concursus erat. ut cũ
eam signatã dei famulus ac si molle lutũ
intra sacras manus mirabilit̃ formans e¬
rexisset. & erectã incedere precepisset. locꝰ
non potuerit inueneri. Demũ suꝑ mensã
magnã quȩ ꝓpe posita erat statuert illã
& erecta libere gradiebat᷑ magnifice do¬
minũ collaudantib uniuersis. Hanc qͦꝙ
adhuc suꝑstitẽ ab his qui eã nouere nuꝑ
audiumus:
N eadẽ urbe filiã mutã patͥ sancto obtu¬
lit mat̾: cui morbus eꝑilempsie loquen

Expanded text:
 eadem hora videntem illum remisit ad ecclesiam suam. In Trecensium urbe multa per hunc Dei famulum miracula claruerunt: e quibus duo quae praesentibus episcopis Godefrido Lingonensi, et Henrico Trecensi facta sunt, memoramus. Puellam curvam, in praedicti Trecensis episcopi domo, propinqui et noti cum multis ei precibus offerebant. Tantus vero concursus erat, ut cum eam signatam Dei Famulus, ac si molle lutum intra sacras manus mirabiliter formans erexisset, et erectam incedere praecepisset, locus non potuerit inveniri. Demum super mensam magnam quae prope posita erat, statuerunt illam, et erecta libere gradiebatur, magnifice Dominum collaudantibus universis. Hanc quoque adhuc superstitem ab his qui eam novere, nuper audivimus. In eadem urbe filiam mutam Patri sancto obtulit mater, cui morbus epilepsiae loquen
Abbreviated transcription (Latin):
sidens qͣm frat̾na caritate residens iiter eos
quasi unus ex eis. Ubi cum ad cellulã ĩ
qua iacebat facto uespere. & conuentuso¬
luto dei famulus diuertisset. surdũ ei pue¬
rum obtulert̃. Erat autẽ puer ille de ui¬
cina eadẽ: & sicut postea didicimꝰ. ex lon¬
go ante tempore uigilans incustodia gre¬
gis sui. subito terrore ꝑcussus: amiserat ꝓi¬
sus auditum. Orans itaq pater sanctus.
& puero manus imponens. utrũ audiat sciᷤ¬
citatur. At ille mira deuotione proclamãs
audio dñe audio . tam firmit᷑ amplexatꝰ
est eum: ut uix ab eo possit auesli. Auditũ
est uerbũ. oblatus est puer summo pon¬
tifici aliisq ꝑsonis: cȩleberrimũꝙ hoc mi¬
raculũ fuit.
eneratꝰ pater sc̃s ad monasteriũ in di¬
ocesi bisuntina cui nom̃ est carus locꝰ

Expanded text:
sidens, quam fraterna charitate residens inter eos, quasi unus ex eis. Ubi cum ad cellulam, in qua jacebat, facto vespere et conventu soluto, Dei Famulus divertisset, surdum ei puerum obtulerunt. Erat autem puer ille de vicinia eadem, et sicut postea didicimus, ex longo ante tempore vigilans in custodia gregis sui, subito terrore percussus, amiserat prorsus auditum. Orans itaque Pater sanctus, et, puero manus imponens, utrum audiat sciscitatur. At ille mira devotione proclamans, « Audio, domine, audio; » tam firmiter amplexatus est eum, ut vix ab eo posset avelli. Auditum est verbum, oblatus est puer summo pontifici aliisque personis, celeberrimumque hoc miraculum fuit. Venerat Pater sanctus ad monasterium in dioecesi Bisuntina, cui nomen est Charus-Loc
Abbreviated transcription (Latin):
tiarum tanquã bonꝰ ex arbore bona. ꝓculdubio
nasci homo de fornicatione non debuit. Mala quip¬
pe arbor. bonos fructꝰ non facit. Porro si dixerit
non illic arboris loco ponendũ eẽ ad ulterium. s na¬
turam potius humanam de qua nascitur homo. ita
etiam hic non erit arbor conubium. s natura hu¬
mana de qua nascitur homo. Nichil proinde ua¬
let ad istam questionẽ similitudo illa ȩuangłica. qͥa
non sunt nuptiȩ causa peccati quod trahitur a nas¬
cente. expiatur in renascente: s uoluntariũ peccatũ
primi hominis. originalis est causa peccati. Dicis
iterum inquit. Nã sicut peccatũ siue hinc siue in¬
de a paruuliᷤ trahat᷑. opꝰ ẽ diaboli: sic homo siuehinc

Expanded text:
tiarum tamquam bonus ex arbore bona, procul dubio tiarum tamquam bonus ex arbore bona, procul dubio nasci homo de fornicatione non debuit; mala quippe arbor bonos fructus non facit. porro si dixerit non illic arboris loco ponendum esse adulterium, sed naturam potius humanam, de qua nascitur homo., ita etiam hic non erit arbor conubium, sed natura humana, de qua nascitur homo. nihil proinde ualet ad istam quaestionem similitudo illa euangelica, quia non sunt nuptiae causa peccati, quod trahitur a nascente et expiatur in renascente, sed uoluntarium peccatum hominis primi originalis est causa peccati. \'dicis iterum\', inquit, \'nam sicut peccatum, siue hinc siue inde a paruulis trahatur, opus est diaboli, sic homo, siue
Abbreviated transcription (Latin):
arum. S habent illud in corpore mortis huius pa¬
ratum etiam si nolunt. sine quo non possunt imp¬
plere quod uolunt. Non gͥ ab earum institutione
que benedicta est ad eas uenit. s ab eo quod ex uno
homine peccatum intrauit in mundũ. & ꝑ pecca¬
tum mors. ita in om̃s homines mors ꝑtransiit in
quo om̃s pecrauerunt. Quid est gͦ quod ait ex frue¬
tibus suis arbor cognoscitur: Quia hoc in euangłio
d ixisse dnm̃ legituꝰ. nunquid in de dñs loquebatur.
& non potius deduabus uoluntatibus hominum
bona scilicet et mala. istam bonã illam uͦ in alam
arborem dicens. qͥa de bona uoluntate oꝑa bona
nascuntur. & mala de mala. nec possunt bona de
mala. & mala de bona nasci: Quod si nuptias
tan quã arborẽ bonam. scđ̾m istam quam comine¬
morauit euangłicam similitudinẽ posuerimꝰ. ꝓfecto
econtrario fornicationem posituri sumus arborem
malam. Quam obrem si homo ita dicit᷑ fructus nup¬

Expanded text:
arum, sed habent illud in corpore mortis huius paarum, sed habent illud in corpore mortis huius paratum, etiamsi nolunt, sine quo non possunt inplere quod uolunt. non igitur ab earum institutione, quae benedicta est, ad eas uenit, sed ab eo quod ex uno homine peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. Quid est ergo quod ait: \'ex fructibus suis arbor agno- 25 scitur\', quia hoc in euangelio dixisse dominum legimus? numquid inde dominus loquebatur et non potius de duabus uoluntatibus hominum, bona scilicet et mala, istam bonam, illam malam arborem dicens, quia de bona uoluntate opera bona nascuntur et mala de mala nec possunt bona de mala et mala de bona? quodsi nuptias tamquam arborem bonam secundum istam quam commemorauit euangelicam similitudinem posuerimus, profecto e contrario fornicationem posituri sumus arborem malam. quamobrem si homo ita dicitur fructus nup
Abbreviated transcription (Latin):
qd illa ẽ a dño benedictio nuptiarũ. creseite
et multiplicamini & replete terram. Peccatũ au¬
tem quod male anascentibꝰ trahitur non ad nup¬
tias ꝑtinet. s ad malũ qd̾ accidit hominibꝰ. quoꝵ
coniunctione sunt nuptiȩ. Nam malũ pudendȩ li¬
bidinis potest eẽ sine nuptiis. & potuerunt eẽ nup¬
tiȩ sine illo. Ad conditionẽ autẽ ꝑtinet corporis. non
uite illiꝰ. s mortis huiꝰ. ut nunc non possint ẽẽ nup¬
tiȩ sine illo quamuis ipsum possit eẽ sine illis.
Nam utiq sine nuptiis ẽ pudenda carnis concupi ᷤ¬
centia. quando adulteria & quȩq stupra atq im¬
munda cõmittit lõge contraria pudiciciȩ nupti¬
arum. aut quando nulla ista cõmittit. quia homo
nulla consensione ꝑmittit. & tamen surgit & moue¬
tur & mouet. & plerumq in somnis ad ipsius oꝑis
similitudinẽ & sue motionis ꝑuenit finem. Hoc
gͦ malum. nec in ipsis nuptiis malum est nupti¬

Expanded text:
quod illa est a domino benedictio nuptiarum: crescite quod illa est a domino benedictio nuptiarum: crescite et multiplicamini et replete terram. peccatum autem, quod inde a nascentibus trahitur, non ad nuptias pertinet, sed ad malum quod accidit hominibus, quorum coniunctione sunt nuptiae. nam malum pudendae libidinis et potest esse sine nuptiis et potuerunt esse nuptiae sine illo; ad conditionem autem pertinet corporis non uitae illius, sed mortis huius, ut nunc non possint esse nuptiae sine illo, quamuis ipsum possit esse sine illis. nam utique sine nuptiis est pudenda carnis concupiscentia, quando adulteria et quaeque stupra atque inmunda committit, longe contraria pudicitiae nuptiarum, aut quando nulla ista committit, quia homo nulla consensione permittit, et tamen surgit et mouetur et mouet et plerumque in somnis ad ipsius operis similitudinem et suae motionis peruenit finem. hoc ergo malum nec in ipsis nuptiis malum est nupti
Abbreviated transcription (Latin):
furtiuũ triticũ seminantis. de quo bona utiq mes¬
sis nascit᷑. astruit & confirmat ut potest. Illud
autem altm̃ quod diximꝰ nuptiarũ bonũ malo
originali quod inde trahitur non potest accusari
non uult consentire quod uerũ sit. qͥa si concesserit
non pelagianꝰ hereticꝰ. s xpĩanus catholicꝰ erit.
Prorsus inquit si malum denuptiis trahitur ac¬
cusari possunt. excusari non possunt. & in diabo¬
li iure opus earum fructꝰq constituis. quia om̃is¬
causa mali exꝑs boni ẽ. E ad hoc cȩt̾a attexit. ut
ꝓbet causam mali bonam eẽ non posse. & ideo nup¬
tias quia bonũ sunt. causam mali non ẽẽ. ac ꝑ
hoc de illis peccatorem qui necessariũ habeat sal¬
uatorẽ nasci omnino ñ posse. quasi nos nuptias
causam dicamꝰ ẽẽ peccati. quãuis homo qͥ ex illis
nascit᷑ non nascatur sine peccato. Nuptiȩ insti¬
tutȩ sunt causa generandi ñ peccandi. Propter

Expanded text:
furtiuum triticum seminantis, de quo bona utique mesfurtiuum triticum seminantis, de quo bona utique messis nascitur, adstruit et confirmat, ut potest. illud autem alterum quod diximus: \'nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari\', non uult consentire quod uerum sit, quia si consenserit, non Pelagianus haereticus, sed catholicus catholicus erit. prorsus'>, inquit, \'si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari non possunt, et in diaboli iure opus earum fructcausa mali, expers boni est. » Et ad hoc caetera attexit, ut probet causam mali bonum esse non posse; et ideo nuptias, quia bonum sunt, causam mali non esse; ac per hoc de illis peccatorem, qui necessarium habeat salvatorem, nasci omnino causam dicamus esse peccati. quamuis homo, qui ex illis nascitur, non nascatur sine peccato, nuptiae institutae sunt causa generandi, non peccandi. propter
Abbreviated transcription (Latin):
sit paruulis necessarius. qͦs peccata prorsus aquibus
saluantur negant habere. hȩctanta ꝑuersitas et
tante inimica gr̃ȩ dei quȩ data ẽ ꝑ ihm xpm̃ dnm̃¬
nrm̃ qͥ uenit querere & saluare qd̾ ꝑierat. insinuare
se nititur cordibꝰ parũ intelligentiũ. laude operum
diuinoꝵ. hocẽ laude naturȩ humane. laude seminiᷤ.
laude nuptiarum. laude utriꝰq sexus cõmixtionis.
laude fecunditatis. quȩ omnia bona sunt. Nolo enĩ
dicere laude libidinis: qͥa etiã ipse eã nominare con¬
funditur. ut aliud aliquid non ipsam laudare uide¬
atur. Ac ꝑ hoc mala quȩ acciderunt naturȩ. non
discernendo ab ipsiꝰ bonitate naturȩ. non eam quia
falsum est ostendit sanã.s sanari non ꝑmittit egro¬
tam. E ideo illud quod diximus quod adulterioꝵ
culpam bonũ quod inde nascitur idest homo non
potest excusare. uerum eẽ concedit. & hoc unde
nulla int̾ nos questio est. etiã similitudine furis

Expanded text:
sit parvulis necessarius, quos peccata prorsus a quibus sit parvulis necessarius, quos peccata prorsus a quibus salventur negant habere. Haec tanta perversitas et tantae inimica gratiae Dei, quae data est per m, qui uenit quaerere et saluare quod perierat, insinuare se nititur cordibus parum intellegentium laude operum diuinorum, hoc est laude naturae humanae, laude seminis, laude nuptiarum, laude utriusque sexus commixtionis, laude fecunditatis, quae omnia bona sunt. nolo enim dicere: laude libidinis, quia eam et ipse nominare confunditur, ut aliud aliquid, non ipsam laudare uideatur. ac per hoc mala, quae acciderunt naturae, non discernendo ab ipsius bonitate naturae non eam, quia falsum est, ostendit sanam, sed sanari non permittit aegrotam. et ideo illud quod diximus, \'quod adulteriorum culpam bonum quod inde nascitur, id est homo non potest excusare\', uerum esse concedit et hoc, unde nulla inter nos quaestio est, etiam similitudine furis
Abbreviated transcription (Latin):
quide nuptuis nascitur. non criminibꝰ s seminibꝰ
imputatur. Seminũ uͦ scausa in conditione corpoꝵ
est. Quibus corporibus qͥ male utitur. bonimeritũ
non genꝰ sauciat. Liquido gͥ inquit claret. bonũ
non ẽẽ causam mali. Si gͦ inquit trahit᷑ & de nup¬
tĩs origmale malum. causa mali conuentio ẽ nupti¬
arum. &e necesse est malũ eẽ. ꝑ quod et ex quo malus
fructus apparuit. dicente dnõ in ȩuuangłio: ex fruc¬
tibus suis arbor agnoscitur. Quomͦ inquit tu audi¬
endus putaris. qui dicis bonum eẽ coniugiũ. de quo
nichil aliud quam malum ꝓdire definis: Constat
gͥ rea eẽ comugia. si peccatũ inde originale deducitur.
nec posse defendi nͥ fructus eoꝵ innocens approbetur.
Defenduntur autẽ. & bona ꝓnuntiantur. Fructus gͥ
approbatur innocuus. Adhec responsurus priꝰ uolo
intentũ eẽ lectorẽ. nil agere istos. nͥ ut saluator non

Expanded text:
« qui de nuptiis nascitur, non criminibus, sed seminibus « qui de nuptiis nascitur, non criminibus, sed seminibus imputatur. Seminum vero causa in conditione corporum est: quibus corporibus qui male utitur, boni meritum, non genus sauciat. Liquido igitur, » inquit, « claret, bonum non esse causam mali. Si ergo, » inquit, « trahitur et de nuptiis originale malum, causa mali est conventio nuptiarum: et necesse est malum esse, per quod et ex quo malus fructus apparuit, dicente Domino in Evangelio, Ex fructibus suis arbor agnoscitur » . « Quomodo » inquit, « tu audiendus putaris, qui dicis bonum esse conjugium, de quo nihil aliud quam malum prodire definis? Constat igitur rea esse conjugia, si peccatum inde originale deducitur; nec posse defendi, nisi fructus eorum innocens approbetur. Defenduntur autem, et bona pronuntiantur: fructus ergo approbatur innocuus. » 42. Ad haec responsurus, prius volo esse intentum lectorem, nihil agere istos, nisi ut salvator non
Abbreviated transcription (Latin):
generatione factũ. ꝓpter originale delictũ: & utrunq
breuitate respondeo. Immo utrunq uerum est. ne¬
utrum falsum. Uerum est inquit quod ad ulterioꝵ
culpam homo qui inde nascitur non potest excusare:
quia qd̃ adulteri fecerunt ad uicium ꝑtinet uolup¬
tatis. quod autem genuerunt ad laudem spectat fecun¬
ditatis. Quia siquis furtiuũ triticũ serat. non nascit᷑
messis obnoria. Uituꝑo itaq inquit furem. s laudo
segetem. Innocentẽ ꝓmuintio qui nascitur ex generosita¬
te seminum dicente apło. d̃s illi dat corpꝰ ꝓut uult. &
Nunicuiq seminum propriũ corpus: condemno uͦ fla¬
gitiosum. qͥ ex ꝓpositi ꝑuersitate peccauit. Ad hec ad¬
sungit & dicit. Prorsus autem si malum de nuptiis
trahit᷑. accusari possunt. excusari non possunt. et
in diaboli iure opus eoꝵ fructũq constituis. quia
omnis causa mali exꝑs boniest. Homo autẽ inqͥt

Expanded text:
generatione factum propter originale delictum et utrumquegeneratione factum propter originale delictum et utrumquebreuitate respondeo: immo utrumque uerum est, neutrum falsum. \'uerum est\', inquit, \'quod adulteriorum culpam homo, qui inde nascitur, non potest excusare, quia quod adulteri fecerunt, ad uitium pertinet uoluntatis, quod autem genuerunt, ad laudem spectat fecunditatis, quia, si quis furtiuum triticum serat, non nascitur messis obnoxia. uitupero itaque\', inquit, \'furem, sed laudo segetem. innocentem pronuntio qui nascitur ex generositate seminum dicente apostolo: deus illi dat corpus prout uult et unicuique seminum proprium corpus, condemno uero flagitiosum, qui ex propositi peruersitate peccauit\'. Ad haec adiungit et dicit: \'prorsus autem si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari non possunt, et in diaboli iure opus earum fructumque comnis causa mali, expers boni est. Homo autem, » inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑuersũ uitare conant᷑. de nuptiarũ fructu ipsis
manicheis conuincunt᷑ ꝑniciosiora sentire. credendo
paruulos. xpõ medico non egere. Definis inquit homi¬
nem si de fornicatione nascatur reũ non eẽ. side con¬
iugio innocentẽ non eẽ. huc ꝑuenit enĩ puod dix¬
isti bonũ naturale de adulteriis posse subsistere. ma¬
lum originale etiam de coniugio trahi. Frustra om¬
nino conatur apud intelligentẽ lectorẽ quȩ sunt
recta ꝑuertere. Absit enĩ ut dicamꝰ hominẽ si de for¬
nicatione nascat᷑ reum non eẽ. S dicimꝰ hominem
siue de coniugio siue de fornicatione nascat᷑. bonũ
here ꝓpter originale peccatũ. Quod gͦ dicimꝰ bonũ
naturale etiã de adult̾iis posse subsistere. malum
autem originale etrã de coniugio trahi. non huc ꝑ¬
uenit quo ille conat᷑ abducere. non nasci reum de ad¬
ulteriis. nec mnocentẽ de nuptiis. s ex utroq reum

Expanded text:
in peruersum uitare conantur, de nuptiarum fructu ipsis in peruersum uitare conantur, de nuptiarum fructu ipsis Manicheis conuincuntur perniciosiora sentire credendo paruulos Christo medico non egere. \'Definis\', inquit, \'hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, si de coniugio, innocentem non esse. huc enim peruenit quod dixisti bonum naturale de adulteriis posse subsistere, malum originale etiam de coniugio trahi\\ frustra omnino conatur apud intellegentem lectorem quae sunt recta peruertere. absit enim, ut dicamus hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, sed dicimus hominem, siue de coniugio siue de fornicatione nascatur, bonumhere propter originale peccatum. quod ergo dicimus bonum naturale etiam de adulteriis posse subsistere, malum autem originale etiam de coniugio trahi non huc peruenit, quo ille conatur adducere, non nasci reum de adulteriis nec innocentem de nuptiis, sed ex utroque reum
Abbreviated transcription (Latin):
uirginũq sentire. Nec ego id dico. quod isti hoc senti¬
ant. Ueruntamen ꝑ iouinianũ catholicis mani¬
cheos obicientẽ. non eẽ hoc nouũ. noui heretici re¬
cognoscant. Nos itaq nuptias bonũ dicimꝰ eẽ ñ
malum. S sicut arriani sabellianos nos ẽẽ crimi¬
nantur. quãuis non dicamꝰ unũ eundẽq eẽ patrẽ
et filiũ & spm̃ scm̃ qd̾ sabelliam dicunt. s dica¬
mus unã eandemq eẽ naturã patris et filii et
sp̃s sc̃i. qd̾ catholici: ita pelagiani nob̃ manicheoᷤᷤ
obiciunt. quã uis non dicamꝰ malũ ẽẽ nuptias.
quod dicunt manichei.s dicamꝰ malũ primũ ho¬
minũ pͥmis coniugibꝰ accidisse. & inde in om̃s ho¬
mines ꝑtransisse quod dicunt. catholici. Sicut gͥ¬
arriani dũ sabellianos fugiunt in peiuis aliquidꝰ
inciderunt qͥa tͥnitatis ausi sunt non ꝑsonas discer¬
nere s nat᷑as. ita pelagiani dũ manicheoꝵ pestem

Expanded text:
uirginumque sentire. nec ego id dico, quod isti hoc sentiuirginumque sentire. nec ego id dico, quod isti hoc sentiant; uerumtamen per Iouinianum catholicis Manicheos obicientem non esse hoc nouum noui haeretici recogmalum. Sed sicuti Ariani Sabellianos nos esse criminantur, quamvis non dicamus unum eumdemque esse Patrem et spiritum sanctum, quod Sabelliani dicunt, sed dicamus unam eandemque esse naturam patris et filii et spiritus sancti, quod catholici dicunt: ita Pelagiani nobis Manicheos obiciunt, quamuis non dicamus esse malum nuptias, quod dicunt Manichei, sed dicamus malum primum hominum primis coniugibus accidisse et inde in omnes homines pertransisse, quod dicunt catholici. sed sicut Arriani, dum Sabellianos fugiunt, in peius aliquid inciderunt, quia trinitatis ausi sunt non personas discernere, sed naturas, ita Pelagiani dum Manicheorum pestem
Abbreviated transcription (Latin):
homo. s peccatũ malũ est cum quo nascit᷑ omĩs ho¬
mo. Ds̃ quippe fecit & facit hominẽ.s ꝑ unũ ho¬
minem peccatum intrauit in mundũ. & ꝑpecca¬
tum mors. ita in om̃s homines mors ꝑtransĩt in quo
om̃s peccauerunt. Nouo inquit genere disserendi.
& catholicũ ꝓfiteris. & manicheo patrocinaris. di¬
cendo nuptias & magnũ bonũ. ⁊ magnũ malum.
Prorsus quid loquatur ignorat. siue ignorare se si¬
mulat. Aut enĩ non intelligit. aut non uult intelli¬
gi quid dicamus. S si non intelligit. poccupatio¬
ne impedit᷑ erroris. Si autẽ non uult quid dicamꝰ
intelligi. ꝑuicaciȩ uiciũ est quo suũ defendit erro¬
rem. & iouinianꝰ qui paucos ante annos nouellã co-¬
natus ẽ heresim condere. manicheis patrocinari
dicebat catholicos. quod aduersus eũ scãm uirgini¬
tatem nuptiis p̃ferebat. S responsurus est iste.
non se quod iouimanus de indifferentia nuptiarũ

Expanded text:
homo; sed peccatum malum est, cum quo nascitur omnis hohomo; sed peccatum malum est, cum quo nascitur omnis homo. deus quippe fecit et facit hominem, sed per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. \'Nouo\', inquit, \'genere disserendi et catholicum profiteris et Manicheo patrocinaris, dicendo nuptias et magnum bonum et magnum malum\'. prorsus quid loquatur, ignorat siue ignorare se simulat. aut enim non intellegit aut non uult intellegi quid dicamus. sed si non intellegit, praeoccupatione inpeditur erroris; si autem non uult quid dicamus intellegi, peruicaciae uitium est, quo suum defendit errorem. etlouinianus, qui paucos ante annos nouellam conatus est haeresim condere, Manicheis patrocinari dicebat catholicos, quod aduersus eum sanctam uirginitatem nuptiis praeferebant. sed responsurus est iste non se quod Iouinianus de indifferentia nuptiarum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicit eam honũ non ẽẽ. bonũ negat conditȩ creato¬
rem. qͥ autem negat ei malum inesse misericordem
uiciatȩ inuidet saluatorem. Qua ꝓpter in hominibꝰ
nascentibus nec excusanda sunt adulteria ꝑ bonũ
quod inde aconditore bono creatũ est. nec accusanda
coniugia ꝑ malũ quod ibi a misericorde saluatore sa¬
nandum ẽ. Ostende inquit sine cõmixtione nuptias
corporales. Non ostendo ego nuptias corporales sine cõ¬
mixtione. s nec ipse ostendit eandẽ commxtionẽ sine
confusione. In paradyso autem si peccatũ non p̾cessisset
non eẽt quidem sine utriusq sexus commixtione ge¬
neratio. s eẽt sine confusione cõmixtio. Esset quippe
in coeundo tranquilla membroꝵ obedientia. non
pudenda carnis concupiscentia. Proinde coniugiũ
bonũ est. unde ordinate seminatus nascit᷑ homo.
& fructus coniugii bonꝰ. quod ẽ ipse quiita nascit᷑

Expanded text:
ergo dicit eam bonum non esse, bonum negat conditae creatoergo dicit eam bonum non esse, bonum negat conditae creatorem; qui uero negat ei malum inesse, misericordem uitiatae inuidet saluatorem. quapropter in hominibus nascentibus neque excusanda sunt adulteria per bonum, quod inde a conditore bono creatum est, nec accusanda coniugia per malum, quod ibi a misericorde saluatore sanandum est. \'Ostende\', inquit, 'sine commixtione nuptias corporales\\ non ostendo ego nuptias corporales sine commixtione, sed nec ipse ostendit eandem commixtionem sine confusione. in paradiso autem si peccatum non praecessisset, non esset quidem sine utriusque sexus commixtione generatio, sed esset sine confusione commixtio; esset quippe in coeundo tranquilla membrorum oboedientia, non pudenda carnis concupiscentia. proinde coniugium bonum est, unde ordinate seminatus nascitur homo, et fructus coniugii bonus, quod est ipse qui ita nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Promde pudenda libidine qui licite concũbit
malo bene utitur. qui autẽ illicite malo male utit᷑.
Rectius enim accepit nomen mali quam honi. unde
erubescunt & boni & mali. Meliusq credimꝰ ei qͥ
dicit scio quia non habitat in me. hoc ẽ in carne
mea bonum. quã huic qui hoc dicit bonũ. unde si
confunditur confitetur malũ. si autẽ non confundit᷑
addit impudentiã peius malũ. Recte gͥ diximus
ita nuptiarũ bonũ malo originali quod inde trahi¬
tur non potest accusari. sicut adulterioꝵ malum
bono naturali quod inde nascitur non potest ex¬
cusari. Qmͣ natura humana quȩ nascitur uel
de coningio uel de adult̾io dei opus est. quȩ si ma-¬
lum esset̃ non eẽt generanda. simalũ non haberet¬
nonẽẽt regeneranda. Atq ut ad unũ uerbũ utrunq
concludam. natura humana si malũ eẽt. saluanda
non eẽt. si ei mali nichil inẽẽt. saluanda non eẽt. Qui

Expanded text:
tur. Proinde pudenda libidine qui licite concumbit, tur. Proinde pudenda libidine qui licite concumbit, malo bene utitur; qui autem illicite, malo male utitur. Rectius enim accipit nomen mali quam boni, quoniam erubescunt boni et mali. Meliusque credimus ei qui dicit: Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum ; quam huic, qui hoc dicit bonum, unde si confunditur, confitetur malum; si autem non confunditur, addit impudentiam pejus malum. Recte ergo diximus, ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono naturali quod inde nascitur, non potest excusari\', quoniam natura humana, quae nascitur uel de coniugio uel de adulterio, dei opus est. quae si malum esset, non esset generanda; si malum non haberesset regeneranda. atque ut ad unum uerbum utrumque concludam: natura humana si malum esset, saluanda non esset; si ei mali nihil inesset, saluanda non esset. qui