comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te diuidas. nonne malũ est: Res
enĩ quasdã dõ optulit. siue red¬
didit. & hoc recte fȩcit. se ipsũ
autẽ sibimet retinuit. quia cor
suũ cultui uel religioni eiꝰ
non subdidit. cui res exteriores
obtulit. Proinde non mirũ quod
dũ cupiditate sua grassatur ꝑ
mundũ. miserabilem uitȩ est
consecutus exitũ. Tradunt naͣq
historiȩ quod tamyris regina sci¬
tarũ. comp̃hensũ insidiis uniuer¬
sũ eius cuuipso rege trucidauit ex¬
ercitũ. ducenta milia ꝑsarũ caputq
oyri amputatũ in utrẽ humano
sanguine repletũ coniecit. cũ hac
ex probratione crudeliatis. Sacia
te inquid sanguine quẽ sitisti cuiꝰq
on nihil spectat ad rẽ presentem
Inunc reminisei. quia in titulo psal¬
mi sexagesimi quarti iheremiam
& aggeũ sp̃s propheticus composu¬
it. quorũ alter scilicet ihere mias
captiuitatẽ alã futurã pͣdixit. &
pͣsens uidit. alter uero uide lic& ag¬
geus soluta captiuitate reuersio¬

Expanded text:
te dividas, nonne malum est? Res te dividas, nonne malum est? Res enim quasdam Deo obtulit, sive reddidit, et hoc recte fecit. Seipsum autem sibimet retinuit, quia cor suum cultui vel religioni ejus non subdidit, cui res exteriores obtulit. Proinde non mirum quod cum cupiditate 589 sua grassatus per mundum, miserabilem vitae est consecutus exitum. Tradunt namque historiae, quod Tamiris regina Scytharum comprehensum insidiis universum ejus cum ipso rege trucidavit exercitum, ducenta millia Persarum, caputque Cyri amputavit, in utrem humano sanguine repletum conjecit, cum hac exprobratione crudelitatis: Satia te, inquit, sanguine quem sitisti, cujusque onnihil spectat ad rem presentem nunc reminisci, quia in titulo psalmi sexagesimi quarti Iheremiam et Aggeum spiritus propheticus composuit, quorum captivitatem illam futuram praedixit, et praesens vidit; alter vero, scilicet Aggaeus, soluta captivitate reversio
Abbreviated transcription (Latin):
umquid hoc ipsũ ignorauit.
aut pͣteriuit uerbũ uerbũ¬
dĩ quod fut ura ess& inꝑfecta
laus ut diximus inore uel moꝑe
cyrio Deniq ubi tale de illo
de promsit oraculũ hec dicit dñs xp̃o
meo cyro. cuius apprendi dexterã.
& cȩtera. tandẽ ita conelusit. Assi¬
milauite & non cognouistime.
Ego dñs & ñ est amplus. Extra me
non est ds̃. Accinxi te. & ñ cognouis¬
ti me. Numquid nulla aut praua
exprobratio est. dũ dieit & non
cognouisti me  Et quo modo ñ
cognouit. cũ dixerit ip se est ds̃
qui est in ihrłmꝰ uere non cogno¬
uit. quãuis ira confessus fuerit.
Multũ in illa confessione siue cog¬
nitione defuit. quia quod ibi loqͥ¬
tur ipse qui acemxit eũ ds̃. ego
dñs. & ñ est amplius. extra me non
est ds surda aure p̃teriuit. Hoc
ille audire uel intelligere noluit.
immo ꝑstitit in insipientia stulto¬
rũ seruientiũ ereature potius
quã creatori. Proinde recte dica¬
tur illi. Si recte offeras & non rec¬

Expanded text:
unquid hoc ipsum ignoravit aut praeterivit Verbum Dei, quod futura esset imperfecta laus, ut diximus, in ore vel opere Cyri? Denique ubi tale de illo deprompsit oraculum: « Haec dicit Dominus christo meo Cyro, cujus apprehendi dexteram, » et caetera: Tandem ita conclusit: « Assimilavi te, et non cognovisti me, ego Dominus, et non est amplius, extra me non est Deus, accinxi te et non cognovisti me » Nunquid nulla aut parva exprobratio est, cum dicit: « Et non cognovisti me? » Et quomodo non cognovit cum dixerit: « Ipse est Deus qui est in Jerusalem? » Vere non cognovit, quamvis ita confessus fuerit. Multum in illa confessione sive cognitione defuit, quia quod ibi loquitur, ipse qui accinxit eum Deus, « ego Dominus et non est amplius, extra me non est Deus, » surda aure praeterivit. Hoc ille audire vel intelligere noluit, imo perstitit in insipientia stultorum servientium creaturae potius quam Creatori. Proinde recte dicatur illi: Si recte offeras, et non rec
Abbreviated transcription (Latin):
erat c̃ditꝰ. Om̃s iuniores ft̃. hic erat
pͥmus. Testat᷑ hoc ipse đs. qͥ ad beatũ
iob mirabilit᷑ illũ describens. ipse in¬
qt pͥncipiũ ẽ uiarũ dñĩ. Elyphar
quoq themanites cũ de eodẽ uisto
uro nimis male sentit. putans eũ
c̃tra dm suꝑbire. & imitari linguã
blasphemantiũ. nũquit ait pͥmus¬
I homo natꝰ estu. & ante colles formatꝰ:
ut imitari uidearis adã qͥ suꝑbiȩ
spũ deceptꝰ periit. immo & diabolũ
qui ante colles. idẽ ante cęt̾os angłos
formatꝰ c̃tra creatorẽ suꝑbiit. Cũ
ig᷑ nullũ haber& ex omĩb angłis c̃sciũ¬

Expanded text:
ecit deus. Omnes iuniores sunt, hic erat primus. Testatur hex: ipse deus. qui ad beatum Iob mirabiliter illum describens: Ipse, inquit, principium est viarum dei. Eliphaz quoque Themanites, dum de eodem iusto viro nimis male sentit putans eum contra deum superbire et imitari linguam blasphemantium: Numquid, ait, primus homo natus es tu et ante ut imitari videaris Adam, qui superbiae spiritu deceptus periit, imo et diabolum qui ante colles, id est ante caeteros angelos formatus, contra Creatorem superbivit. Cum igitur nullum haberet ex omnibus ang
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ illi. qͥ głam suã quę rebant ñ đi.
quos delectabat seriure creaturȩ
xime liquet ex eo qͦđ tandẽ dr̃ ei.
Ecce deductꝰ es cũ lignis uoluptatis
ad t̾rã ultimã. in medio incircũcisoꝵ
dormies. cũ his qͥ int̾fecti st̃ gladio.
uẽ putar& esse posse ex omib .xii.
angłis. qͥ dicente ipso ego creatura
di nͨ sũ. ego ã nullo factꝰ sũ s ego
feci mem& ipsũ. obuar& et dice¬
r& falsũ tu loqueris  Quẽ time¬
r& posse inueniri teste̾ di. qͥ testi¬
ficaretur ut dicer& ille te fecit :
Uerus nãq testis ille ẽ & tertus. qͥ
qͦd uidit & audiuit hoc testatur.

Expanded text:
s illi, qui gloriam suam quaerebant, non Dei; quos delectabat servire potius creaturae xime liquet ex eo quod tandem dicitur ei: « Ecce deductus es cum lignis voluptatis ad terram ultimam, in medio circumcisorum, dormies cum his qui interfectuem putaret posse esse ex omnibus angelis, qui dicente ipso: Ego creatura dei non sum, ego a nullo factus sum, sed ego fecti memetipsum, obviaret et diveret: Falsum tu loqueris? Quem timeret posse inveniri testem dei, qui testificaretur ut diceret: Ille te fecit? Verus namque testis ille est et certus, qui quod vidit et audivit hoc testatur.
Abbreviated transcription (Latin):
mus haberetur. & ad oraretur ut
đs. & eleuati st̃ rami eius prȩ aqͥs
multis. qͥa maior quã erat cȩpit ha¬
beri aput maximã partẽ angłoꝵ
p̃multa sapientia qua sese cõmenda¬
uit. De qͥb pꝰ aliqua sic dicit. Et
emulata st̃ eũ omĩa ligna uolupta¬
tis. quȩ erant in paradyso đi. Notan¬
dũ qͥd uł qualit̃ dixerit. qͥa ñ ait.

Expanded text:
mus haberetur et adoraretur ut mus haberetur et adoraretur ut deus. Et elevati sunt rami eius pre aquis multis, quia maior. quam erat cepit haberi apud maximam partem angelorum pre multa sapientia, qua sese commendavit. De quibus post aliqua sic dicit: Et emulata sunt eum omnia ligna voluptatis, quę erant in paradiso dei. Notandum quid vel qualiter dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ autẽ hoc fieri poss&. nͥ ipsoꝵ
r&. qͦd apͣ se habebat huiꝰcemodi c̃si¬
liũ. cȩpit p̃dicare semetipsũ. omĩb
angłis. c̃fidens ut erat plenꝰ sapien¬
tia. qͦd efficatiã haber& ad ꝑsua-¬
dendũ. ut crederet᷑ sibi dicenti.
ego feci mem& ipsũ. ds ego sũ. Qua¬
lescũq suit illȩ linguȩ angłoꝵ ni¬
mirũ c̃stat eũ hoc desemet ipso pͣdi¬
casse. qͦ in eũ ꝓpheticę scripture
ueritatis testatȩ st̃. Nec uͦ ut cũq
s magna scientiȩ qua plenus erat
arte p̾dicabat omĩb angłoꝵ cȩtib
đm se ẽẽ. Qͥd enĩ aliud ꝑ illud in¬
nuttꝰ qͦd loco supͣ memorato inter
cȩt᷑a quȩ dñs dicit ẽtra eũ sub no¬
mine assur. flumina inqͥt mana¬
bant incircuitu radicũ eiꝰ. & riuos
suos emisit ad uniu̾sa ligna regionis
qͥa sapientiã suã multã effundendo.
uniũ sas angłoꝵ multitudines circũ¬
uenire. & insententiã suã deducere
laborauit. ut apud illos tanꝗ̃ altissi¬

Expanded text:
do autem hoc fieri posset nisi ipsorum et, quod apud se habebat huiuscemodi consilium, cępit predicare semetipsum omnibus angelis confidens ut erat plenus sapientia, quod efficaciam haberet ad persuadendum, ut crederetur sibi dicenti: Ego feci memetipsum, deus ego sum. Qualescumque sint illię linguę angelorum, nimirum constat eum hoc de semetipso predicasse, quod in eum prophetice; scripturę veritatis testatę sunt. Nec vero utcumque, sed magna scientię, qua plenus erat, arte predicabat omnibus angelorum cętibus deum se esse. Quid enim aliud per illud innuitur, quod loco supra memorato inter cetera, quę dominus dicit contra eum sub nomine Assur: Flumina eius, inquit, manabant in circuitu radicum eius, et rivos suos emisit ad universa ligna regionisquia sapientiam suam multam effundendo universas angelorum multitudines circumvenire et in sententiam suam deducere laboravit, ut apud illos tamquam altissi
Abbreviated transcription (Latin):
cõplacuit hester. cõputantur an
ni ducenti. Nimirũ antequã illuc
trans ferretur. proauus eius cis.
& pͣdestinauerat. econtra iudeũ
cũ neptȩ paruula mardocheum
ut tali intẽ pore haber&e u̾bum
cłi pͣparatũ in illis humilibus fu¬
turȩ carnis suȩ pͣsidiũ ne excide¬
retur arbor. quȩ datura erat
talẽ fructũ xpͣm salutẽ om̃ium

Expanded text:
complacuit Hester, computantur anni complacuit Hester, computantur anni fere ducenti. Nimirum antequam illuc transferretur proavus eius Cis, et predestinaverat econtra Iudeum cum nepte sua parvula Mardocheum, ut tali in tempore haberet verbum dei preparatum in illis humilibus futurę carnis suę presidium, ne excideretur arbor, quę datura erat talem fructum, Christum salutem omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ficandũ te̾płũ dm̃ ñ dubiũ inquã
quin idt̃ spͣs idẽ ds animo huuis
inmiseru. quatinus mnibi rema¬
ner&. ut tali in tẽpore pararet᷑
adoptiua eius hester. Qui sc̃os oms
p̾sciuit & pͣdestinauit. uocauit &
iustificauit. atq magnificauit. ip¬
se mardocheu̾ magnȩ in paruula
neptȩ. pietatis opifice̾ pͣscunt & pͣ¬
parauit. pͣscunt inquã antequã
in babi lone̾ captiuus eũ iechonia
duceretur ꝓauus eius cis. Non ociose
hic cõmonendũ erat. quia non ipse
mardocheus sed cis proauus eius.
subaudiendus est. ubi p̾misso. erat
uir uideus in susis eiuitate. uoca¬
bulo mardocheus. filius iau: filii
semei. filu cis de stirpe iemini.
statĩ sequitur. qui translat us
fuerat. de iherłm. eo tẽpore quo
iheconiã rege̾ uida nabugodo¬
nosor rex babylonis. transtule¬
rat. Siquide̾ ab illa priore trans¬
migratione in babrlonẽ. usq
ad tereuĩ annũ regis assueri quan¬
do conuiuinͣ celebrauit. & offensus
depulit regina̾ uasti. & loco eius

Expanded text:
ficandum templum domini, non dubium, inquam, quin idem spiritus, idem deus animo huius immiserit, quatenus inibi remaneret, ut tali in tempore pararetur adoptiva eius Hester. Qui sanctos omnes prescivit et predestinavit, vocavit et iustificavit atque magnificavit, ipse Mardocheum magnę in parvula nepte pietatis opificem prescivit et preparavit; prescivit, inquam, antequam in Babylonem captivus cum Iechonia duceretur proavus eius Cis. Non otiose hic commonendum erat, quia non ipse Mardocheus, sed Cis proavus eius subaudiendus est, ubi premisso: Erat vir Iudeus in Susis civitate vocabulo Mardocheus, filius Iair filii Semei filii Cis de stirpe Iemini, statim sequitur: qui translatus fuerat de Iherusalem eo tempore, quo Iechoniam regem Iuda Nabuchodonosor rex Babylonis transtulerat. Siquidem ab illa priore transmigratione in Babylonem usque ad tertium annum regis Assueri, quando convivium celebravit et offensus depulit reginam Vasti et loco eius
Abbreviated transcription (Latin):
um igitur casu & ñ potius ꝑ dĩ
ꝓuidentiã euenit. ut iste uir
siue pat̾ eius. seu pat̾ patris euis.
in captiuitate remansit. & in ihrłm
non ascendit. post edictũ quo da¬
ta est licentia repatriandi
Naud dubiũ quin sp̃s idẽ. qui spͣm
suscitauit ascendentui sicut serip

Expanded text:
um igitur casu et non potius per dei providentiam evenit, ut iste vir sive pater eius seu pater patris eius in captivitate remansit et in Iherusalem non ascendit post edictum, quo data est licentia repatriandi? Haud dubium, quin spiritus idem, qui spiritum suscitavit ascendenti
Abbreviated transcription (Latin):
ut pote dui. uiuentiũ & multipli¬
cit᷑ generantiũ : At tam̃ unꝰ ille om¬
nipotenti uerbo đi suffecit. ad reti¬
nendã siue ꝑficiendã uictoriȩ suȩ
palmã ut nihilominus quandoq
ꝑficer& bonũ ꝓpositũ. qͦd intendat

Expanded text:
utpote diu viventium et multipliutpote diu viventium et multipliciter generantium? Attamen unus ille omnipotenti Verbo Dei suffecit ad retinendam 539 sive perficiendam victoriae suae palmam, ut nihilominus quandoque perficeret bonum propositum, quod i
Abbreviated transcription (Latin):
iareth genuit enoch. & enoch genu¬
it matussalam. & matussalã genuit
lamech: & lamech genuit noȩ. Istȩ
generationes noȩ. generationeserant
filioꝵ diꝰ nã generationes cam. gene¬
rationes dicuntur filioꝵ hominũ
cũ scriptura sic dicit. Cũq cępis¬
sent homines multiplicari suꝑ
t᷑ram. filiasq ꝓcreassentꝰ uidentes
filii đi filias hominũ qͦd essent
pulchrȩ: accepert̃ sibi uxores
ex omĩb quas elegerant. Cũ igit᷑
ingenerationib suis. id ẽ ingeneratio¬
nib filioꝵ dĩ . solus noȩ uistꝰ. atq per¬
fectus fuetit magna et dolenda.
demonstrat᷑ accidisse corruptio fi¬
lioꝵ di. ꝑ cõmixtionẽ filiarũ homi¬
nũ : quarũ pulchritudo mentes &.
oculos cȩpitl & sine dubio corda
ꝑuertit : sc̃ recentiori tpr̃e salo¬
monẽ quoq sapientissimũ ꝑmulie¬
res alienigenas c̃stat esse depraua¬
tũ. Unus autẽ numero quid erat
in illa tanta multiplicitate hominũ

Expanded text:
Iareth genuit Enoch et Enoch genuIareth genuit Enoch et Enoch genuit Matusalam, et Matusalam genuit Lamech, et Lamech genuit Noe. Istę generationes Noe generationes erant filiorum dei; nam generationes Cain generationes dicuntur filiorum hominum, cum scriptura sic dicit: cumque cępissent homines multiplicari super terram filiasque procreassent, videntes filii dei filias hpulchrae, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant . » Cum igitur in generationibus suis, id est generationibus filiorum Dei, solus Noe justus atque perfectus fuerit, magna et dolenda demonstratur accidisse corruptio filiorum Dei per commistionem filiarum hominum, quarum pulchritudo mentes et oculos coepit, et sine dubio corda pervertit, sicut recentiori tempore Salomonem quoque sapientissimum, per mulieres alienigenas constat esse depravatum . Unus autem numero quid erat in illa tanta multitudine hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
q te ingentẽ magnã: ñ uideret᷑
iustificari ds insermonib suis.
uctoriãq ꝓpostti ꝑegisse uerbũ ueri¬
tatis. Moysesnãq & si de genere abra¬
hȩ. ñ tam̃ erat de tribu uidal idoq
& si ita facer& eũ đs ingentẽ magnã.
ut de linea eius xp̃s nasceretur: non
omĩno uicisset uerbũ dĩ. qͥa ñ tribu
ut ex ea nasceretur. Igitur eundem
đm quẽ iratũ unigen ti moyses fide¬
lit᷑ tenuitꝰ noȩ carnẽ uniũsam dele¬
re uolent̾e rationabilit᷑ dimisit :
qͥa udelic& ꝑditio multitudinis.
nihil impediebat iuictoriã uerbi.
siue ꝓpositi diꝰ dũ mͦ suꝑess& uel
unus ad suscitandũ semen mulieris:
inimicitias habiturũ contͣsem̃ ser¬
dño. Item. Noȩ uir uistꝰ atq ꝑfectꝰ
fuit: ingenerãtionib: suis. Porro
generationes eius ab eo quẽ posuit
ds ꝓ abel: iudelic& sethdeducebant᷑.
Sethꝰ nãq genuit enos. & enos genuit
chaynan. & chaynan genuit mala¬
leel. & maladeel genuit iareth. et

Expanded text:
e in gentem magnam, non videretur iustificari deus in sermonibus suis victoriamque propositi peregisse verbum veritatis. Moyses namque etsi de genere Abrahę, non tamen erat de tribu Iuda. Ideoque etsi ita faceret eum deus in gentem magnam, ut de linea eius Christus nasceretur, non omnino vicisset verbum dei; quia non tribui ut ex ea nasceretur. Igitur eundem deum, quem iratum uni genti Moyses fideliter tenuit, Noe carnem universam delere volentem rationabiliter dimisit, quia videlicet perditio multitudinis nihil impediebat victoriam verbi sive propositi dei, dummodo superesset vel unus ad suscitandum semen mulieris inimicitias habiturum contra sedomino. Item: Noe vir iustus atque perfectus fuit in generationibus suis. Porro generationes eius ab eo, quem posuit deus pro Abel, videlicet Seth, deducebantur. Seth namque genuit Enos, et Enos genuit Cainan, et Cainan genuit Malaleel, et Malaleel genuit Iareth et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ p̃cauens infuturũ. Q d enim:
Si ꝓpt᷑ uitã longiusculã: quia tẽ
uiuebat alius annos nongentos. tri¬
ginta: alius ñgentos quinq. alius
ñgentos sexaginta duos. alius ñgen¬
tos sexaginta nouẽ. ut matussalã.
si inqu̾a ꝓptͣ tantulã uiuendi morã
quȩ ad ętͣnitatẽ cõꝑata. ne mom̃ti
quidẽ uł puncti rationẽ optinet.
ita suꝑbiebant homines: iuri famo¬
si. a scło potentes atq gygantes. id est
di cͣtepͣtum habentes: m̃te suꝑbissimi.
& carne torruptissimi. sic̃ ipsa scrip¬
tura semel & iterũ atq t̾cio. immo
& quarto inculcans ac replicans:
manifeste asserit. quid egissent. uł
quales fuissentꝰ. si sese nũquã mori¬
turos c̾ẽ scirent : ꝑpendat qͥ po¬
test. quia reuera nec leuit dictũẽ
p̾cauens infut᷑um. nec leue fuit
aut paruũ qͦd p̾cauit ds impedi¬
mͣtum salutis suoꝵ ad et̾nã głam
p̃dest inatoꝵ: cupiens bonũ usq
ad uictoriã ꝑducere ꝓpositum.

Expanded text:
est, praecavens in futurum. Quid enim si propter vitam longiusculam, qua tunc vivebat, alius annos nongentos triginta, alius nongentos quinque, alius nongentos sexaginta duos, alius nongentos sexaginta novem, ut Mathusala. Si, inquam, propter tantulam vivendi moram, quae ad aeternitatem comparata, nec momenti quidem, vel puncti rationem obtinet, ita superbiebant homines, viri famosi a saeculo, potentes atque gigantes, id est Dei contemptum habentes, mente superbissimi, et carne corruptissimi, sicut ipsa Scriptura semel et iterum atque tertio, imo et quarto inculcans et replicans manifeste asserit, quid egissent vel quales fuissent, si sese nunquam morituros esse scirent? Perpendat, qui potest, quia revera nec leviter dictum est, praecavens in futurum; nec leve fuit aut parvum quod praecavit Deus impedimentum salutis suorum ad aeternam gloriam praedestinatorum, cupiens bonum usque ad victoriam perducere propositum.
Abbreviated transcription (Latin):
re omĩs caro fenũ: & omĩs gła eius
tanquã flos feni. & sic̃ facile ẽ fenũ
ex siccari. & florẽ eiꝰ cadere uento
flante: sic facile fuit uerbo đi tan¬
tã multitudinẽ delere. Porro ipsũ
uerbũ dñĩ manens in ȩt̾numꝰ obȩ¬
dientem sibi manere fecit hominẽ
unum: gubernans eũ ꝑ contemp¬
tibile lignũ.

Expanded text:
fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . » Et sicut facile est fenum exsiccari, et florem cadere vento flante, sic facile fuit Verbo Dei, tantam multitudinem delere. Porro ipsum Verbum Domini manens in aeternum, obedientem sibi manere fecit hominem unum, gubernans eum per contemptibile lignum.
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. uł possessionẽ t̾rȩ chanaan.
quã tẽ erant intraturiꝰ quantũ
aspiciebat ad honor ẽ đi. salutẽq
generis humani: ut ess& ds uerax
& uictor ꝓpositi. uixta illud. ut
uistificeris in sermonib tius: et
uncas cũ uidicaris. Abrahȩ nãq
ꝓmiserat. immo et eũ iuiram̃to
reꝓmiserat ds̃. qͦd benedicerent᷑
quod de tribu uida xp̃s idem fo¬
r& nascit᷑us. Non inqt auferet᷑
seeptrũ de uida. & dux de fęmo¬
rib eius: donec ueniat qͥ mitten

Expanded text:
carnis vel possessionem terrę Chanaan, carnis vel possessionem terrę Chanaan, quam tunc erant intraturi, quantum aspiciebat ad honorem dei salutemque generis humani, ut esset deus verax et victor propositi iuxta illud: Ut iustificeris in sermonibus tuis et vincas cum iudicaris. Abrahę namque promiserat, immo et cum iuramento repromiserat deus, quod benedicerentur quod de tribu Iuda Christus idem foret nasciturus. Non, inquit, auferetur sceptrum de Iuda et dux de femoribus eius, don
Abbreviated transcription (Latin):
uistus atq ꝑfectꝰ & tacetꝰ nullã¬
q p̾ce̾ ꝓ inuistis offert. ut đm te¬
neat. ut irã eus suspendat: exem¬
pli grã. sic̃ eundẽ dm tenuit moy¬
ses. dicentẽ sibi. Dimitte me ut
iraseat᷑ furor ms ẽtra eos& deleã
eos: faciãq te ingentẽ magnã. Noc
ille fecit ut uere mitis & iustꝰ. nulla¬
tenꝰ ambiens ut fier& ipse ingentẽ
magnã: magisq alus quã sibi ẽsuleas.
s ñ ꝓinde immitis. aut in iustꝰ noȩ:
qui cũ ꝑaretur unꝰ cũ filus suis
ad reꝑationẽ orbis tͣrarũͥ ñ int̾ces¬
sisse legitur: aut elaborasse: ut ira¬
tũ ccͣtis uiuentib & cẽtos delere
uolentẽ tenere posset eundẽ dđm.
Moysi nãq alia infide . & dilectioẽ
cordis sui fuit causa. quã ea cuiꝰ
solius sensũ p̃bere udet᷑ litta dic̃s
recordare abrahã ysaac. & isrł.
seruoꝵ tuoꝵ qͥb uirasti dare t̾rã
hanc. & cęt̃a. Nã ille nͣ tantũ ad¬
tendebat multiplicationẽ seminis

Expanded text:
justus atque perfectus, et tacet, nullamque precem pro injustis offert, ut Deum teneat, ut iram ejus suspendat, exempli gratia, sicut eumdem Dominum tenuit Moyses, dicentem sibi: « Dimitte me ut irascatur furor meus contra eos, et deleam eos, faciamque te in gentem magnam , » hoc ille fecit, ut vere mitis et justus, nullatenus ambiens, ut fieret ipse in gentem magnam, magisque aliis quam sibi consulens. Sed non proinde immitis aut injustus Noe, qui cum pararetur unus cum filiis suis ad reparationem orbis terrarum, non intercessisse legitur aut elaborasse, ut iratum cunctis viventibus et cunctos delere volentem tenere posset eundem deum. Moysi namque alia in fide et dilectione cordis sui fuit causa quam ea, cuius solius sensum prebere videtur littera dicens: Recordare Abraham, Ysaac et Israel servorum tuorum, quibus iurasti dare terram hanc et cetera. Nam ille non tantum attendebat multiplicationem seminis
Abbreviated transcription (Latin):
liuuium. quasi te̾ pͥmũ decernens di
ad imaginẽ meã factus. ñ ꝑmanebit
in homine in ȩt̃num : Qͥd inquã nͥ
omĩb scłis satisfactũ esse uult ab
exꝑim̃tis quod sapienter & utilit᷑.
rationabiliter & misericorditer
fecerit hoc ipsũ qͦd hominẽ morte
animȩ iã mortuũ ꝑ peccatũ. in
corpore mortalẽ esse uoluit̾. edicen¬
do illi qͥa pulius es & inpuluerem
reuerteris: pͣueniendo illum & eici¬
endo de ꝑadyso uoluptatis. ne forte
mittens manũ sumer& et comedẽt
tle ligno uitȩ: et uiuer& inet̾nũ:
lgit᷑ eũ dicit. ñ ꝑmanebet spẽ nĩs in¬

Expanded text:
luvium, quasi tunc primum decernens dixluvium, quasi tunc primum decernens dixad imaginem meam factus, non permanebit in homine in ęternum? Quid inquam nisi omnibus seculis satisf actum esse vult ab experimentis, quod sapienter et utiliter, rationabiliter et misericorditer fecerit hoc ipsum, quod hominem morte animę iam mortuum per peccatum in corpore mortalem esse voluit edicendo illi: Quia pulvis es et in pulverem reverteris, preveniendo illum et eiciendo de paradyso voluptatis, ne forte mittens manum sumeret et comederet de ligno vitę et viveret in ęternum. Igitur cum dicit: Non permanebit spi
Abbreviated transcription (Latin):
um. p̃misit dic̃s. ñ ꝑmanebit sp̃s
ms in homine mȩtͬnum. quaa caro
est. N ne & antequã hoc dicer&
auferebat spm hominũ ds. & defi¬
ciebantͥ & inpuluerẽ suũ reuer¬
tebantur. Nonne & pͥmo homini
dixerat. donec reuertaris intͣram
de qua sup̃tus es: quia puluis es&
inpuluerẽ reuerteris. Immon̾ne
& iccirco emiserat eũ de paradyso:
ne uiuer& in ȩt̃num: Dixit enĩ cũ
ẏronia grauissima: dix̃ iã tc̃ dolore
cordis tartꝰ intͥnsecꝰ. Eccẽ adã quasi
unꝰ ex nobis factus ẽ. sciens bonũ &
malũ. statĩq subunxit. Nẽ gͦ ne
forte mittat manũ suã. & sumat etiã
de ligno uitȩ. & comedat. & iuuat
in ȩtͣnum: emisit eũ dñs ds de para¬
dẏsouoluptatis. Qd gͦ sibi uuit. qͦd
quando filii đi. filias hominũ uxo¬
res acceperant Illȩq genuerant
gygantes. id ẽ uiros famosos & poten¬
tes ã scło: quando corrupta iã erat
tra. omĩsq caro corruperat uiam
suã: cũ ꝓpt̃ hoc uellet indicere di¬

Expanded text:
 premisit dicens: Non permanebit spiritus meus in homine in ęternum, quia caro est? Nonne et antequam hoc diceret, auferebat spiritum hominum deus et deficiebant et in pulverem suum revertebantur? Nonne et primo homini dixerat: Donec revertaris in terram, de qua sumptus es, quia pulvis es et in pulverem reverteris? Immo nonne et idcirco emiserat eum de paradiso, ne viveret in ęternum? Dixit enim cum hyronia gravissima, dixit iam tunc dolore cordis tactus intrinsecus: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est sciens bonum et malum, statimque subiunxit: Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitę et comedat et vivat in ęternum, emisit eum dominus deus de paradyso voluptatis. Quid ergo sibi vult, quod quando filii dei filias hominum uxores acceperant illęque genuerant gigantes, id est viros famosos et potentterra omnisque caro corruperat viam suam, cum propter hoc vellet inducere di
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ quȩ uident᷑. ꝓfecto si ma¬
nifestius. ꝓpͥisq nominib iã tẽ
enũtiata fuiss& de futuro scło
illa dulcedo uitȩ ętͣnȩd& reqͥes
paradysi quȩ sub nomine tͣrȩ.
intelligitur lacte & melle manan¬
tis. paruuli quidẽ quib lacte opus
erat tanꝗͣ solidũ eybũ fastidirent suꝑ¬
bi au tẽ etiã tanquã porei mar¬
garitas c̃culcarent.

Expanded text:
tantum, quę videntur. Profecto, si matantum, quę videntur. Profecto, si manifestius propriisque nominibus iam tunc enuntiata fuisset de futuro sęculo illa dulcedo vitę ęternę et requies paradysi, quę sub nomine terr? intelligitur lacte et melle manantis, parvuli quidem, quibus lacte opus erat, tamquam solidum cibum fastidirent, superbi autem etiam tamquam porci margaritas conculcarent.
Abbreviated transcription (Latin):
atq dicentes reuera in duxisti
nos intͣram quȩ fluitriuis lactis
& mellis. & dedisti nobis possessiones
agroꝵ & uinearũ ñne porci erant.
qui c̃culcarent si obiectas sibi iu
dissent margaritas regni cȩlorũ:
regnũ cȩloꝵ. fere nusquã in omĩ pen¬
tatheuco ulla fit m̃tio de gła eius¬
dẽ regni. ił cõminatio gehennȩ ig¬
nis uerbis manifestis: pͣter illud dic
succensꝰ ẽ in furore meo: & ardeb̃
usq ad inferni nouissuma. M inȩ st᷑
ad det̾rendũ ne peccent. de gladio.
de fame de pestilentia de malis
bestiis : ꝓmissiones uͦ ad excitandũ
bonũ studiũ de agris. de uineis.
de oppidis. seu uillis. & ciuitatib
muratis. de ficis . & oliuetis. de
tͣra fluente ruus lactis & mellis.
Quib uidelic& nominib quȩcũq
uulgo intelligunt᷑. leuiora st̃ his
quȩ ã spũ alib spũalit᷑ sentiunt᷑.
s multo efficatius animos ẽtin¬
gunt attendentiũ. ił expectan¬
Nuĩ ñ illa quȩ ñ uidentur: s illa

Expanded text:
duxisti nos in terram, quae fluit rivis lactis et mellis, et dedisti nobis possessiones agrorum vinearum . » Nonne porci erant, qui conculcarent objectas sibi cum vidissent margaritas regni coelorum? regnum coelorum, fere nusquam in omni Pentateucho ulla fit mentio de gloria ejusdem regni, vel comminatio gehennae ignis verbis manifestis, praeter quod dictum succensus est in furore meo et ardebit usque ad inferni novissima. Minę sunt ad deterrendum, ne peccent; de gladio, de fame, de pestilentia, de malis bestiis, promissiones vero ad excitandum bonum studium, de agris et de vineis, de oppidis sive villis et civitatibus muratis, de ficetis et olivetis, de terra fluente rivis lactis et mellis. Quibus videlicet nominibus, quęcumque vulgo intelliguntur, leviora sunt his, quę a spiritualibus spiritualiter sentiuntur, sed multo efficacius animos contingunt attendentium vel exspectantium non illa, quę non videntur, sed illa
Abbreviated transcription (Latin):
latentia significari putamꝰ. Nã si
euisdẽ ꝓphetiȩ textũ in pͣcedentib
ac subsequentib attendas nimirũ
c̃stat dicta hȩc esse de sacrȩ legis
institutionẽ. quã ã dño in manu
lestib sacram̃tis. Quisqͥs hȩc atten¬
dis: ꝓfecto uerã & c̃ gruã ꝑspicis il¬
lã parabolã uerbi incarnati dicen¬
tis. Simile ẽ regnũ cęloꝵ thesauro
abscondito in agro: quẽ qui enuenit
homo abscondit. & p̾gaudio illius
uadit. & uendit uniũsa quȩ hab&.
& emit agrũ illũ. Si quidẽ lute¬
ratura illa insuꝑficie quodã modo
aggressus ẽ. s in eiusmodt agro. thesau¬
rus absconditus ẽ. sapientię cęlestis ł¬
thesaurus desidabilis : quẽ qui inue¬
nit. id ẽ qͥ intelligit: recte gratiulat᷑.
& ueracit᷑ dnõ dicit. Bonũ mͥ lex o¬
ris tui : suꝑ milia auri et argenti
Quanti hoc inuento delectati. uni¬
uersa quȩ habebant uendiderunt.
& agrũ eusmodi emerunt. ut ex¬

Expanded text:
latentia significari putamus? Nam si latentia significari putamus? Nam si eiusdem prophetię textum in precedentibus ac subsequentibus attendas, nimirum constat dicta hęc esse de sacrę legis institutione, quam a domino in manu lestibus sacramentis. Quiquis hęc attendis, profecto veram et congruam perspicis illam parabolam verbi incarnati dicentis: Simile est regnum cęlorum thesauro abscondito in agro, quem qui invenit Homo abscondit et pre gaudio illiusvadit, et vendit universa quae habet, et emit agrum illum » Siquidem litteratura illa in superficie quodammodo agnoscibilis est. Sed in hujusmodi agro thesaurus absconditus est sapientiae coelestis thesaurus nobilis, quem qui invenit, id est, qui intelligit recte gratulatur et veraciter Domino dicit: « Bonum mihi lex oris tui super millia auri et argenti » Qui hoc invento delectati, universa quae habebant, vendiderunt, et agrum hujusmodi emerunt, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
tũ tubȩ. fistulȩ. & eytharȩ. sambucȩ.
psalterii . & symphoniȩ. & omĩs gene¬
ris musicoꝵ ut festiua sonoꝵ suaui¬
tate in ebriati om̃s ppłi. & tͥb &
linguȩ caderent ad orando statuã
aureã hominis corruptibilis. qͦd
uere cadere est.¬

Expanded text:
tum tubę, fistulę et cytharę, sambucę, tum tubę, fistulę et cytharę, sambucę, psalterii et symphonię et omnis generis musicorum, ut festiva sonorum suavitate inebriati omnes populi et tribus et lingue caderent adorando statuam auream hominis corruptibilis, quod vere cadere est.
Abbreviated transcription (Latin):
stulȩ. & cytharȩ. sambucȩ. psalterii.
& sẏmphoniȩ. & uniu̾si generis mu¬
sicoꝵ cadentes adorate statuã aure¬
am quã eͣstituit nabugodonosor
rex. Siquis autẽ nͣ ꝓstratus ado¬
rauerit. eadẽ hora mittet᷑ inforna¬
cẽ ignis ardentis. Nulla usquam
script᷑a meminit quẽquã ante illũ
tantũ habuisse fundandȩ idolatriȩ
studiũ. tam horribile ne dic̃a pͣti¬
osũ c̃flasse uł fudisse sẏmulachrũ.
tã crudele ꝓcultu idoli ꝓposuisse
tͣram. recte nihilominꝰ uniũsitas
impioꝵ idolatriȩ studentiũ seri¬
bitur uł demonstratur habens po
culũ in manu sua. aureũ. plenũ
abhominationũ. & immundicie
fornicationis eius. & in fronte eiꝰ
scriptũ mysteriũ. babylon magna
mat᷑ fornicationũ. & ab hominationũ
t̃rȩ. Calicẽ siue poculũ babylonis. dul¬
cẽ intelligimus deceptionẽ eiꝰmodi.
uł simile̾ illi. quã tc ꝓpinabat rex
illius nomine & re babylonis. ubi
ad illiciendos ppłos ad hibuit soni¬

Expanded text:
i, et symphoniae, et universi generis musicorum, cadentes adorate statuam auream quam constituit Nabuchodonosor rex. Si quis autem non prostratus adoraverit, eadem hora mittetur in fornacem ignis ardentis . » Nulla usquam Scriptura meminit quemquam ante illum tantum habuisse fundandae idololatriae studium, tam horribile, ne dicam pretiosum conflasse, vel vidisse simulacrum, tam crudele pro cultu idoli proposuisse terram, recte nihilominus universitas impiorum idololatriae studentium scribitur vel demonstratur: « Habens poculum aureum in manu sua, plenum abominationum et immunditiae fornicationis ejus, et in fronte ejus scriptum: Mysterium, Babylon magna, mater fornicationum et abomination terrae . » Calicem sive poculum Babylonis, dulcem intelligimus deceptionem ejusmodi vel similem illi, quam tunc propinabat rex illius nomine et re Babylonis, ubi ad illiciendos populos adhibuit soni
Abbreviated transcription (Latin):
uitateꝰ qua habebant de ꝓmissioẽ
dłi suspirantiũ. Quantã enĩ pu¬
tas illos habuisse mesticiam &
cordis lassttudinẽ quã suspiroi¬
osam. eũ uiderent tardare reg¬
nũ di .& interea regna mundi
caputq regnoꝵ regnũ babylo¬
nis. quasi sub solẽ matutino para¬
ris residere in soliis & subsilire
in currib & in eqius Oportune
tale somniũ. tantũ ẽtinens
mysteriũ. meyentuĩ fatigationi
rannos. & pͣfectos. om̃sq pͥncipes regio¬
nũ. ut cͣuenirent ad dedicationẽ sta¬
tuȩ quã erexerat nabugodonosor rex.
Ecce qualit̃ ad uiuat impleri uerita¬
tẽ di. uerãq int̾pretationẽ somnũ
sui. maliis seruus dñi. Ecce causa
ꝓptͣ quã in somnio designatꝰ fuerat
ꝑ aurcũ caput statuȩ dicente inter¬
p̃te. N uiꝰ statuȩ capit ex auro opti¬
mo erat. & tu rex capit aureũ es.
Grande caput ydolatrie. reuera fac¬
tus ẽ nabugodonosor talẽ statuã fa¬
ciendo. & multitudinẽ ppłoꝵ. ac pͥn¬

Expanded text:
em quam habebant de promissione dei suspirantium. Quantam enim putas illos habuisse mestitiam et cordis lassitudinem quam suspiriosam, cum viderent tardare regnum dei et interea regna mundi caputque regnorum regnum Babylonis quasi sub sole matutino paratis residere in soliis et subsilire in curribus et in equis? Opportune ergo tale somnium tantum continens mysterium merentium fatigationifectos omnesque principes regionum ut convenirent ad dedicationem statuae, quam erexerat Nabuchodonosor rex . » Ecce qualiter adjuvat impleri veritatem Dei, veramque interpretationem somnii sui malus servus Domini, ecce causam propter quam in somnio designatus fuerat per aureum caput statuae, dicente interprete: « Hujus statuae caput ex auro optimo erat, et tu, rex, caput aureum es . » Grande caput idololatriae revera factus est Nabuchodonosor, talem statuam faciendo, et multitudinem populorum ac prin
Abbreviated transcription (Latin):
n dieb illis ait scriptura. cȩpit
dñs tedere suꝑ isrł. udelic& qͥa
incorrigibilis erat ille carnalis ifrł
& in corrigibiles eiꝰ reges. ita ut
nullus eoꝵ receder& ã peccatis ihero¬
boã. id ẽ ã cultu uttuloꝵ quos fecit
iheroboã qͥ peccare fecit isrł. Quo

Expanded text:
n diebus illis, ait scriptura, cępit dominus tedere super Israel, videlicet quia incorrigibilis erat ille carnalis Israel et incorrigibiles eius reges, ita ut nullus eorum recederet a peccatis Iheroboam, id est a cultu vitulorum, quos fecit Iheroboam, qui peccare
Abbreviated transcription (Latin):
uidã. s tantũ suꝑ isrł. id ẽ super
decẽ tͥb. uixta quod ipse pͣdixerat
in ꝓpheta sup̃ memorato. Qͥa ñ ad¬
dam inquit ultra misereri domui
isrł. s obluuone obliuiscar eoꝵ &
domui uida miserebor. Hoc ꝑti¬
net ad firmam̃tũ ueritatis đi
ut iustificeris ds insermonibus
tius. & uincas cũ uidicaris. Opor¬
tuit plane misereri domui uida.
& domui dauid. oportuit in quã
custodiri. & defendi bonã radicẽ
il lius styrpis. unde nascit᷑us erat

Expanded text:
sed tantum super Israel, id est super decem tribus, iuxta quod ipse predixerat in propheta supra memorato: Quia non addam, inquit, ultra misereri domui Israel, sed oblivione obliviscar eorum et domui Iuda miserebor. Hoc pertinet ad firmamentum veritatis dei, ut iustificeris deus in sermonibus tuis et vincas cum iudicaris. Oportuit plane misereri domui Iuda et domui David, oportuit, inquam, custodiri et defendi bonam radicem illius stirpis, unde nasciturus erat
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt dñs urbẽ hane. nec mittet in
eã sagittã. nec occupabit eã clypeus.
nec circũdabit eã munitio. ꝓtegãq
urbe̾ hanc. & saluabo eã ꝓpt᷑ me &
ꝓpt̾ daiid seruũ meũ. De ihrłm
quippe egredient᷑ reliquiȩ. & qͦd
saluetur de monte syon. factũ ẽ
igͣ in nocte illa. uenit angłs dñĩ
& ꝑcussit castra assyrioꝵ centũ octo¬
ginta qͥnq milia. Nimirũ obluuo
qua oblitus ẽ decẽ tͥbuũ nihil noci¬
tura erat ꝓposito đi. dũ mͦ super¬
ess& tͥb uł domꝰ illa. unde opor¬
tebat xp̃m nasci.

Expanded text:
inquit Dominus, urbem hanc, nec mittet in eam sagittam, nec occupabit eam clypeus, nec circumdabit eam munitio, protegamque urbem hanc et salvabo propter me et propter David servum meum. De Iherusalem quippe egredientur reliquię et quod salvetur de monte Syon. Factum est igitur in nocte illa, venit angelus domini et percussit castra Assyriorum centum octoginta quinque milia. Nimirum oblivio, qua oblitus est decem tribuum, nihil nocitura erat proposito dei, dummodo superesset tribus vel domus illa, unde oportebat Christus nasci.
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑcussit eos ait azahel. inuniuer¬
sis finib isrł. Hoc fuit iniciũ tedii.
Porro plenũ tediũ dñi pꝰmodũ fuit.
quando cȩpit rex assyrioꝵ samariã.
& transtulit isrł in assyrios. posuit¬
q eos in hayla & in abor uixta flu¬

Expanded text:
cussit eos, ait Azahel, in universis finibus Israel. Hoc fuit initium tedii. Porro plenum tedium domini postmodum fuit, quando cepit rex Assyriorum Samariam et transtulit Israel in Assyrios posuitque eos in Haila et in Abor iuxta flu
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse. ut neq tẽplũ qͦd in egipto
fecerat onias. neq tẽplũ quod in
monte garizim fecerant sama¬
rite. s solũ templũ qͦd erat ihe¬
rosolimis legitimũ furisse. &¬
Utile fuisse ut meiꝰmodi c̃tenti¬
onibꝰ suꝑarent iudei qͥ erant in
regione iudea qr inde salus quȩ
ex iudeis ẽ erat uentura. xi
Qualis ista salutatio sit & qͥd ad
pͣdictã intentionẽ ꝑtineat. bene¬
faciat uob̃ dr̃ ad aperiat cor ue¬
strũ in lege sua. et cet᷑a. xii.

Expanded text:
fuisse, ut neque templum, quod in Ęgypto fecerat Onias, neque templum, quod in monte Garizim fecerant Samaritę, sed solum templum, quod erat Iherosolimis, legitimum fuisse Utile fuisse, ut in eiusmodi contentionibus superarent Iudei, qui erant in regicxne Iudea, quia inde salus, quę ex Iudeis est, erat ventura IQualis ista salutatio sit, et quid ad prędictam intentionem pertineat: Benefaciat vobis deus, adaperiat cor vestrum in lege sua et cętera His
Abbreviated transcription (Latin):
modi sermonib in monte synai du¬
as tabulas testimonii lapideas: scrip¬
tas digito đi. Non gͦ mirũ. si in re-¬
stauratione ciuitatis uł tẽpli. lit¬
teras quas digitus dĩ scripsit per
hominẽ immutari placuitꝰ cũ in
ẽstructione tabnaculi quandoq
destituendi. tabulas quas ipse ds
p̃parauerat homo fregerit: & alias
iussu dĩ p̃ciderit. Potuit in utroq
scilic& et in alteratione tabularũ
& indemutatione litrerarũ eiusdẽ
rei esse portentũ. lquia udelicet
futurũ erat ut omĩa quȩ tẽ insti¬
tuit ds̃ ñdũ homo factus. ꝑtran¬
sirent :nã ecce uetera st̃ & transie¬
runt. & noua omĩa facienda erant
ut nc̃ facta st̃ quȩ instituit idem
ds̃ homo factus. sac̃ dos in ȩtͣnum

Expanded text:
modi sermonibus in monte Sinai, duas tabulas testimonii lapideas scriptas digito Dei. » Non ergo mirum si, in restauratione civitatis vel templi, litteras quas digitus Dei scripsit, per hominem immutari placuit, cum in constructione tabernaculi quandoque destruendi tabulas, quas ipse Deus praeparaverat, homo fregerit, et alias jussu Dei praeciderit. Potuit in utroque, scilicet et in alteratione tabularum, et in demutatione litterarum ejusdem rei esse portentum? Quia videlicet futurum erat ut omnia quae tunc instituit Deus nondum homo factus pertransirent. Nam ecce vetera sunt, et transierunt, et nova omnia facienda erant, ut nunc facta sunt, quae instituit idem Deus homo factus Sacerdos in aeternum,
Abbreviated transcription (Latin):
to cognoscere potest uerbũ diͬsa¬
pientrã đũ usibilib signis. Sub
istis signis pͥmũ illi ppło credita
stͣ eloquia dei & instructus ẽ de
ad oranda maiestate unius et soliuis
ueri idei . quod unꝰ ipse cc̃ta creaue¬
quȩ in eis ft̃ : qd hominẽ ad imagi¬
nẽ suã creauerit. qͦd ad abrabam.
& ysaac. & iacob. locutus sit. &
sem̃ eoꝵ in popłm sibi peculiarẽ ele¬
gerit. & sub eisdẽ signis leges eius
accepit.ł quarũ tota sũma ẽ inpͣcep¬
tis decalogi. quȩ ipse scripsit in ta¬
bulis: & sub eisdẽ signis cęrimonias
eius. id ẽ ritũ uł ordinẽ eidẽ đo sacrifi

Expanded text:
to cognoscere potest verbum dei, sato cognoscere potest verbum dei, sapientiam dei, visibilibus signis. Sub istis signis primum illi populo credita sunt eloquia dei et instructus est de adoranda maiestate unius et solius veri dei, quod unus ipse cuncta creaveque, in eis sunt, quod hominem ad imaginad Isaac et Jacob locutus sit, et semen eorum in populum sibi peculiarem elegerit, et sub eisdem signis leges ejus accepit, quorum summa tota est in praeceptis Decalogi, quae ipse scripsit in tabulis, et sub eisdem signis caeremonias ejus, id est, ritum vel ordinem eidem Deo sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
ut publicũ cͣuentũ nr̃m habeamꝰ¬
ascitũ: & semꝑ habere possimus di
uerbũ. Eatenꝰ homines pauei instrue¬
ti fuerant hoc uerbo quoꝵ notissi¬
mi st̃ abrahã. ysaac. & iacob ad quos
fiebat đi sermo. ñ huiꝰ modi lectione
s occulta inspiratione: & iccirco
paucissimi uerbũ ꝑcipiebant. qͥa
tali instructione ñ multi digni
erant. Literȩ date. c̃festim. uiã
fecert᷑ multitudini. ad ꝑcipien¬
dũ uerbũ diͭ ac ꝑ hoc recte dixerĩ
quia litterarũ auctorẽ. suie inuen¬
torẽ pͥmũ. ñ hominẽ quẽ ꝑiã. sed
ipsũ dđm esse decuit : cuius hoc t̾ciũ
munꝰ e. ad cognitionẽ ualens uerbi
sui. qđ homini litteras dedit. Pri¬
mũ nãq ẽ donũ đi. quod homo ut¬
pote rationalis. uerbũ illud potest
meditariꝰ scđm qͦd solus ex cc̃tis ani¬
mantib linguã habens eloquentẽ
ipsã meditationẽ suã ual& eloqui:
tͣciũ. quod cũ litteras didicerit.
manu scribere. & alioꝵ manu scrip¬

Expanded text:
ntum nostrum habeamascitum, et habere semper possimus Dei Verbum. Eatenus homines pauci instructi fuerant hoc Verbo, quorum notissimi sunt, Abraham, Isaac et Jacob, ad quos fiebat Dei Verbum, non hujusmodi lectione, sed occulta inspiratione, et idcirco paucissimi Verbum percipiebant, quia tali instructione non multi digni erant. Litterae datae confestim viam fecerunt multitudini ad percipiendum Verbum Dei. Ac per hoc recte diquia litterarum auctorem sive inventorem primum non hominem quempiam, sed ipsum deum esse decuit, cuius hoc tertium munus est ad cognitionem valens verbi sui, quod homini litteras dedit. Primum namque est donum dei, quod homo utpote rationalis verbum illud potest meditari; secundum quod solus ex cunctis animantibus linguam habens eloquentem ipsam meditationem suam valet eloqui; tertium quod cum litteras didicerit manu scribere et aliorum manu scrip
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio: quantũ ds̃ & uerbum
eiꝰ subuenit generi humano. Uiginti
duȩ sic̃ iã dictũ ẽ litterȩ sunt. &¬
de impensis tã paruisꝰ quã magnũ
c̃structũ ẽ ȩdificiũ: Primo ex
ipsis positũ est fundam̃tum scrip¬
turarũ. id ẽ scripturę illȩ quȩ

Expanded text:
uxilio, quantum deus et verbum eius subvenit generi humano! Viginti duę sicut iam dictum est litterę sunt, et de impensis tam parvis quam magnum constructum est ędificium! Primo ex ipsis positum est fundamentum scripturarum, id est scripturę illę, quę
Abbreviated transcription (Latin):
scripserat. quando dix̾ ei. ascende
ad me inmontẽ & esto ibi: daboq
tibi duas tabulas lapideas. & le¬
gẽ ac mandata quȩ scripsi & qͥđe¬
a grecis cabtmus quo tpr̃e dux
othoniel filus isrł p̾erat. & lati¬
nis litt̾as tradidit carmͣtis. quo
tprẽ popłm isrł uidicabat iair:
s hoc fieri potuit humana indu¬
stria ꝑ imitationẽ scripturȩ pͥo¬
ris. & diuini oꝑisꝰ ut iã ñ essec
impossi bile fieri in alia lingua
qͦd homini ꝑ sem&. ipsũ đs oftende¬
rat in una: scilie& hebraica.

Expanded text:
scripserat, quando dixit ei: Ascende scripserat, quando dixit ei: Ascende ad me in montem et esto ibi, daboque tibi duas tabulas lapideas et legem et mandata, quę scripsi. Equidem Grecis Cathmus, quo tempore dux Othoniel filiis Israel preerat et Latinis litteras tradidit Carmentis, quo tempore populum Israel iudicabat Iair. Sed hoc fieri potuit humana industria per imitationem scripturę prioris et divini operis, ut iam non esset impossibile fieri in alia lingua, quod homini per semetipsum deus ostenderat in una, scilicet hebraica.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc inqt locitus ẽ dnsͥ & scripsit
ea in duab tabulis lapideis. quas
tradidet mͥ ltẽ de tabulis seđis
quas fecit pͥorib fractis. Cũq dolas¬
sem inqͥt duas tabulas lapideas in¬
star pͥorũ. ascendi in montẽ. habens
eas in manibus: scripsitq in tabu¬
lis uixta id quod prius seripserat
uerba decẽ. Itẽ in exodo. Dedit qͦq
moysi cõpletis huiuscemodi sermo¬
nib in monte synai duas tabulas
testimonii lapideas: scriptas digito
di. Ac deinceps. Precide ait tibi
duas tabiulas lapideas in star prioꝵ:
& seribã suꝑ eas uerba quȩ habue¬
rtͣ tabulȩ quas fregisti. Quorsum
ista tot testimonia: uidelicet ut
liquido ẽst& qͦd qui homini ratio¬
nẽ. & uocẽ. sute linguã ad loquen¬
dũ dedit idem ipse ds. littͣas. id est
ipsas elem̃torũ figuras primus ꝑ
sem& ipsũ c̃scripsit. & ei qͥ pͥmus
ex omĩb hominib scribere meruit.
scilicet moysi scriptas c̃tradidit.
Necdũ quippe uł ipse moyses qͥcͥꝗͣ

Expanded text:
erba locutus est Dominus, et scripsit ea in duabus tabulis lapideis, quas tradidit mihi . » Item, de tabulis secundis, quas fecit, prioribus fractis: « Cumque dolassem, inquit, duas tabulas lapideas instar priorum, ascendi in montem habens eas in manibus, scripsitque in tabulis, juxta id quod prius scripserat, verba decem . » Item in Exodo: « Dedit quoque Moysi completis hujuscemodi sermonibus in monte Synai duas tabulas testimonii lapideas scriptas digito dei. Ac deinceps: Precide, ait, tibi duas tabulas lapideas instar priorum et scribam super eas verba, quę habuerunt tabulę, quas fregisti. Quorsum ista tot testimonia? Videlicet ut liquide constet, quod qui homini rationem et vocem sive linguam ad loquendum dedit, ipse idem deus litteras, id est ipsas elementorum figuras primus per semetipsum conscripsit et ei, qui primus ex omnibus hominibus scribere meruit, scilicet Moysi scriptas contradidit. Necdum quippe vel ipse Moyses quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc unũ opus ẽ. quod homo hab& ex
artificio sũmi opificis di: & de cc̃tis
oꝑib đi quȩ multa st̃ hoc unũ opꝰ
ẽ. qͦd homini manu sua uissit oꝑari.
Nã & in tabulis oꝑe suo scriptura
sua scripsit: & homini in libro seribẽ
uissit. Exempli grã. Scribe hoc inqͥt
ob monim̃tum in libro: & trade au¬
rib iosue. Delebo enĩ memoriam
amaleg sub cęlo. Nũquid hoc tantũ
illi scribere uissit. qͦd amaleg pͥnci¬
piũ gentiũ. id ẽ pͥmus ex omib gen¬
tib uenisset & pugnass& ẽtra isrł.
& iccirco memoria eius delenda
& digne sciendũ ẽ. quod uisserit
illi scribere. inpͥncipio creauit ds̃
cȩlũ & t̾rã : quãuis ñ sit p̾missũ. di¬
xit dñs ad moysen. scribe hoc in
libro. inpͥncipio creauit ds cęlũ
& t̾ram. Qͦd si utilitatẽ huiꝰ oꝑis
scilic& manu scribendi rite ꝑpen¬
disꝰ ꝓfecto fateris decere. uł decu¬
isse dđm maiestatis. qͦd figurarũ
huiꝰmodi scilic& litterarũ: ñ alius

Expanded text:
od homo habet ex artificio summi opificis dei, et de cunctis operibus dei, quę multa sunt, hoc unum opus est, quod homini manu sua iussit operari. Nam et in tabulis opere suo scriptura sua scripsit et homini in libro scribere iussit. Exempli gratia: Scribe hoc, inquit, ob monimentum in libro et trade auribus Iosue, delebo enim memoriam Amalech sub cęlo. Numquid hoc tantum illi scribere iussit, quod Amalech, principium gentium, id est primus ex omnibus gentibus, venisset idcirco memoria ejus delenda  digne sciendum est, quod iusserit illi scribere: In principio creavit deus cęlum et terram, quamvis non sit premissum: Dixit dominus ad Moysen: Scribe hoc in libro: In principio creavit deus cęlum et terram. Quod si utilitatem huius operis, scilicet manu scribendi, rite perpendis, profecto fateris decere vel decuisse deum maiestatis, quod figurarum huiusmodi scilicet litterarum non alius
Abbreviated transcription (Latin):
uolutꝰ quẽ ipsũ ẽẽ malachiã acci¬
pimꝰ. qͥ in ordine duodecĩ ꝓpħarũ
ẽ nouissimꝰ cũ ipsas quoq tabulas in
qͥb scriptura di litterȩ sculptȩ fu¬
erant. quas nimirũ ñ moyses p̃cidit.
s moysi ipse dedit. frangi placuerit.¬
& alias moyses ipse fecerit. quauis
nec in illis seripserit. dicente dño
ad eũ p̃cide tibi duas tabulas la¬
pideas. instar pͥorũ. & scribã suꝑ
eas uerba quas habuert᷑ tabulȩ
quas fregisti Nã de pͥorib tabu¬
lis qͦd ñ moyses illas p̾ciđit. sed dñs
ipse & scripserit. & illi dederit:
manifesta ẽ auctoritas scripturȩ
quȩ dicit. Dixit autẽ dñs ad moy¬
sen. Ascende ad me in montẽ. & esto
ibi: daboq tͥ tabulas lapideas. &
legẽ ac mandata quȩ scripsi. Itẽ alio lo

Expanded text:
 quem ipsum esse Malachiam accipimus, qui in ordine duodecim prophetarum est novissimus, – cum ipsas quoque tabulas, in quibus scriptura dei litterę sculptę fuerant quas nimirum non Moyses precidit, ised Moysi ipse dedit, frangi placuerit et alias Moyses ipse fecerit, quamvis nec in illis scripserit dicente domino ad eum: Precide tibi duas tabulas lapideas instar priorum, et scribam super eas verba, quę habuerunt tabulę, quas fregisti? Nam de prioribus tabulis, quod non Moyses illas preciderit, sed dominus ipse et scripserit et imanifesta est auctoritas Scripturae, quae dicit: « Dixit autem Dominus ad Mosen: Ascende ad me in montem, et esto ibi, daboque tibi tabulas lapideas, et legem ac