comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dipłs ait Spũ ambulate et
Misrici earnis siue corporis note¬
pus suũ domabat refreticins il¬
lud aprauis delectationib ꝓtinꝰ
manifestait subdens:
Neforte
inquit cũ ciliis predicauerim:
ipse reprobus efficiar
robus dr̃ laude dignus : et cidꝓba¬
tus Vnde econtrci in ꝓb laude

Expanded text:
ias ait: Spiritu ambulate, et desideria carnis sive corporis ne pepus suum domabat, refrenans illud a pravis delectationibus, protinus manifestat subdens, ne forte, inquit, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar. Probus dicitur laude dignus et approbatus, un
Abbreviated transcription (Latin):
qua dicit scilomonił ili concup
scpientiã : ł tpsalmiste ic onui¬
piuit anima mea: desiderar
iustificationes tuas : Concupia¬
nobis ut concupicimus cibos inlu¬
tos etultrai modũ. et ut facuinꝰ
homicidiũ. furtũ. ut ꝑpetrenꝰ
adulteriũ : etcct̃a huius modi

Expanded text:
cit Salomon: Fili, concupisce sapientiam . Et Psalmista: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas . Concupinobis ut concupiscamus cibos illicitos et ultra modum, ut faciamus homicidium, furtum, ut perpetremus adulterium, e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥđa illorum subaudis qu ii
ciuem aidmodũ scriptũ ÷
in exodo :ldos gr̃ dicitur speue
siue forma. inde diminuciut
dicitur idolũ : formula exa¬
quo metallo siue ex lapidil
lliguisił atria quoq greco uoce¬
NVo dicit seruicus que omipi dõso¬

Expanded text:
qui Quemadmodum scriptum est, in Exodo: Idos Graece, dicitur species sive forma, inde diminutive dicitur idolum formula ex aliquo metallo, sive ex lapidibus vel ignis. Latria quoque Graeco vocabulo dicitur servitus, quae omnipo
Abbreviated transcription (Latin):
qui deccielis ueriturus erat m̃
spirittlis parus: quispiritalit ps¬
ret : Vnde et mcnna prima fen
siue prima scibbati. quae nuncis
reuerentiã dominicȩ resurra¬
tionis dies dominica uoccit᷑ Pn
uenuit deccielo ad saturi tatẽ puss
Bibebant aut̃ despiritali
ad firmare qđ postquã morsess
cussit uirgbis silicem. popilis
bibit ac iumentai. semꝑ secuta
sit eos illa petra: ł tubicũq fig¬
bant tentoria. uoluebatur in
medio castrorũ nullo homine
inpellente : emittens largissimo
riuulos. ad sacietatẽ popłi et
umentorũ : Dicunt aut̃ tt̃idiu no
fcictũ eẽ. ꝑ quad ragintei annos
usq dũ uenirenit in terra iadi¬
an ubi foderunit puteos. et in ul¬
nerunt aquã dulcẽ satis abud¬
deq: Quidc̃ etiã somniatido
fingunt qđ ttintȩ parutatd
fuerit ille lcpis: ut maria sor
mor si ferret illã inpectore suo pillã
uusti solitudinẽ. Ded illi quitcilias
łauom odo seđm litterã impletũ¬

Expanded text:
quia de coelis venturus erat Christus, spiritualis panis, qui spiritualiter pasceret. Unde et manna prima feria, sive prima sabbati, quae nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis dies Dominica vocatur, primum venit de coelo ad saturitatem populi. Bibebant autem de spiritali,affirmare quod postquam Moyses percussit virga bis silicem, populusque bibit ac jumenta, semper secuta sit eos illa petra, et ubicunque figebant tentoria, volvebatur in medium castrorum, nullo hominum impellente, emittens largissimos rivulos ad satietatem populi et jumentorum. Dicunt autem tandiu hoc factum esse per quadraginta annos, usque dum venirent in terra Madian, ubi foderunt puteos, invenerunt aquam dulcem satis abundeque. Quidam etiam somniando fingunt quod tantae parvitatis fuerit ille lapis, ut Maria soror Moysi ferret illum in pectore suo per illam vastam solitudinem. Sed illi qui talia vel quomodo secundum litteram impletu
Abbreviated transcription (Latin):
onunici suꝑius dictti deserpentibus
mltigde qui eos deuorcuut : infigu¬
u entiagebatit illis Nidetimus
quoiodo serpentes igniti quib: illi
taditi sunit infigurã fuerunt: et
scrpens aeneus qui supensus : amor¬
uabant᷑ : Serpentes illi qui morden¬
doueneniũ in fundebanit demo¬
ues significcinit : qui suggerenido
dobis uenienũ mortiferde delecta¬
tionis infundunt. quib: etic̃ tradi¬
mur: si serpentẽ aeneũ in ligno pen
pens aeneus qui similitudinẽ ser¬
pentis habebat. sed itm̃ uenenium
non habebait. quẽ qui aspiciebanit
mortẽ tẽporcilẽ amorsib serpen¬

Expanded text:
 superius dicta de serpentibus et de igne, qui eos devoravit in figura contingebant illis. Videamus quomodo serpentes igniti quibus illi traditi sunt, in figura fuerunt; et serpens aeneus, qui suspensus enabantur . Serpentes illi qui mordendo venenum infundebant, daemones significabant, qui suggerendo nobis venenum mortiferae delectationis infundunt. Quibus etiam tradimur, si serpentem aeneum in ligno pend. Serpens aeneus qui similitudinem serpentis habebat, sed tamen venenum non habebat, quem qui aspiciebant, mortem tempor
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib: sed potius seruici uerbi.
et exemplis his quib: p̃dicois a¬
tigare corpus ÷ multis tribula¬
tionib quoie suꝑius enumerau¬
mus affligere: et ei illa dare
quee aduitã aet̾riã ꝓficicidõ¬

Expanded text:
operibus, sed potius serviam verbis et exemplis his quibus praedico. Castigare corpus est multis tribulationibus quae superius enumeravimus, affligere; est illa ei dare quae ad vitam aeter
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ : qđ modo consecraturꝰ. et ꝑ¬
cipitur ab aeccła: Vel quia muni
dana lege et consuetudine pa¬
rcita sunt: sed uirtute dĩ sine
cõmixtione elementorũ aquȩ
uidelicet acftirine ad tempus
crecita est illa ȩsca atq eis da¬
ta. et ciqua similit̾ non consue¬
tudine mundanti. sed uirtute
spiritali omĩpotentis dĩ eis ꝑ¬
fluxit depetra: lccirco et ille¬
cib panis angelorũ dictus est.
quici uirtute omĩ potentis dĩ¬

Expanded text:
Domini quod modo consecratur et pDomini quod modo consecratur et percipitur in Ecclesia, vel quia non mundana lege et consuetudine parata sunt, sed virtute Dei sine commistione elementorum, aquae videlicet et farinae. Ad tecreata est illa esca atque eis data, et aqua similiter non consuetudine mundana, sed virtute spiritali omnipotentis Dei, eis profluxit ex petra. Idcirco et ille panis angelorum dictus est, quia virtute omnipotentis D
Abbreviated transcription (Latin):
do nubes se int̾posuit int̾illos et
aegiptios. ẽtiq fuerunt ad extris
et &sinistris: Et post modũ ꝓtecti
sunt ꝑdiem ab ipsi nube accilore
presenti. baptizciti dicuntur
fuisse ꝑmorsen: innubẽ quae
erat post ipsos. et in mari ꝑcuius
mediũ transierunt: Siue etiã
in hoc dicunt᷑. eẽ. baptizati ꝑmo
yseri innube et inmari: quia omĩa
queie factai sunt illis infigurci: no¬
bis eueniunt inueritate : Nam
sicut illi ꝑmor seri ducẽ exegip¬
to liberciti sunt et mortẽ euciser̃
te originalis peccati et actucilis
te sunt liberciti: baptisma signi¬
ficcit. qđ rubore scnguinis xpĩ
consecraitur : ꝑ quod nos amorte
ae t̃ici libertimur : Et om̃s etinde
esca spiritade manducciuerun.
et om̃s eunde potũ spiritalem
biberun Manna qu&e deccelo
id÷ deisto aere eis data est. et
aquã quȩ depetrai fluxit. dicit
spiritalia. eẽ : ł quia spirittili¬
t̃ intelligenda sunt : Significci¬
bant enim corpus et scinguinẽ

Expanded text:
do nubes se interposuit inter illos et do nubes se interposuit inter illos et Aegyptios, et aquae fuerunt a dexteris et a sinistris; et postmodum protecti sunt per diem ab ipsa nube a calore ati sunt, baptizati dicuntur fuisse per Moysen in nube quae erat post ipsos et in mari per cujus medium transierunt. Sive etiam in hoc dicuntur baptizati per Moysen in nube et in mari, quia omnia quae facta sunt illis in figura, nobis eveniunt in veritate. Nam sicut illi per Moysen ducem ex Aegypto liberati sunt, et mortem evaserunt te originalis peccati et actualis lte sunt liberati baptisma significat, quod rubore sanguinis Christi consecratur, per quod nos a morte aeterna liberamur. Et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt. Manna quod de coelo, id est de isto aere eis datum est, et aquam quae de petra fluxit, dicit spiritalia esse; vel quia spiritaliter intelligenda sunt: significabant enim corpus et sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbo ad meã partẽ ꝑtinere. ł ñ
adꝓbo uos dignios laude eẽ : Ii¬
meas igit᷑ apłs reꝓbari et indig¬
nus laude apparere dicebat ⁊¬
deo castigo corpus meũ et serui¬
tuti subitio: ne forte alii ꝑcipi¬
ant palmã uictoriȩ. p̃diccitione
meri edocti. et ipse ego alienus
existã alcuide. et p̃mioremune¬
rcitionis: audiens ad nĩo recepisti
mercedẽ tuã. neforte etic̃ aluis
parte narraibo: Rm patres
Et om̃s mare transierunt
quii mortẽ eueserunt. Et om̃s
in mor seid÷ ꝑ moyseri duc¬
torẽ. baptizciti suÑ in nube et
in mari : id÷ amorte liberati¬
sunt Rucitũ adueritatẽ histo¬
ricie ꝑtinet: iuda ei egredientes
de aegipto sub nube fuerunt quia
nubes ꝑdiem graidiebat᷑. siue fere¬
bat᷑ suꝑ eosi Alciori aut̃ sensu se¬
cundũ ambrosiũ subnube fuerunN:
quici omĩci gestai sunt illis in obs¬
curitate. et figura scccta sunt
In hoc uero qui nubetocti surit ab
aduersariis suis aegipti is. quan¬

Expanded text:
probo ad meam partem pertinere, vel non approbo vos dignos laude esse. Timens igitur Apostolus reprobari et indignus laude apparere, dicebat: Ideo castigo corpus meum, et subjicio servituti, ne forte alii percipiant palmam victoriae praedicatione mea edocti, et ego ipse alienus existam a laude et praemio remunerationis, audiens a Domino: Recepisti mercedem tuam, ne forte etiam aliis parte narrabo, quoniam patres ierunt, quia mortem evaserunt. Et omnes in Moyse, id est per Moysen ductorem, baptizati sunt in nube et in mari, id est a morte sunt liberati. Quantum ad veritatem historiae pertinet, Judaei egredientes de Aegypto, sub nube fuerunt, quia nubes per diem gradiebatur sive ferebatur super eos . Altiori autem sensu, secundum Ambrosium, sub nube fuerunt, quia omnia quae gesta sunt illis in obscuritate et in figura facta sunt. In hoc vero, quia nube tecti sunt, adversariis suis Aegyptiis, quan
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: Nemo ascetidit in ccelum
nisi qui deccelo descendit filus
hominis qui ÷ incaelo: cũ corpo¬
re uidelicet suo qđ ÷ a eccła
Dic currite.
fideles
infide recte credendo ethene
uiuendo : ut cõprehendatis
palma ꝑhennis remunercitio¬
nis :ollicite ac uirilit̃ uulta¬
postolus ut curraimus : quia mas¬
na ÷ ꝓmissio adquã tendimus
Om̃is aut̾ qui inagoNe
id ÷ incertamine etpugna cn¬
tendit seu desudat. ab omib se
cr sun illorũ Hec solum animiai
mestione et suꝑfluci potetione
out iofrericibant sed etiq̃ le¬
s plũ betis noctib ponebcuat
a libos. nefluxũ libidinis per
sns paterent᷑ qm̃ libido nimi
debilictit corpus: ł tsi illi om̃s
cu se pparabant cũ scires
unũ coronandũ. et illi solũ modo
reꝓmissum brcuiiũ qui pͥor ueni¬
et licet om̃s post illũ ad eundẽ
locũ puenis sent: quant omagis

Expanded text:
s: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo , cum corpore videlicet suo, quod est Ecclesia. Sic currite, o fideles in fide, recte credendo et bene vivendo, ut comprehendatis palmam perennis remunerationis. Sollicite ac viriliter vult Apostolus ut curramus, quia magna est promissio ad quam tendimus. Omnis enim qui in agone, id est in certamine et pugna, contendit sive desudat, ab omnibus se cursum illorum. Nec solum animi a comestione, et superflua potatione corpus refrenabant, sed etiam laminas plumbeas noctibus ponebant circa lumbos, ne fluxum libidinis per somnum paterentur, quoniam libido nimium debilitat corpus; et si illi omnes ita se praeparabant, cum scirent unum coronandum, et illi solummodo repromissum bravium qui prior veniret, licet omnes post illum ad eumdem locum pervenissent, quant
Abbreviated transcription (Latin):
Neq fornicem̃. sicut quidc̃ exip¬
sid fornicati sunt
subaudis cũ madianitis : etceci¬
der̃ uncidie uiginti tria milia
Hoc in terrai madicit factũ est .ni
Ethoc retributũ ÷ illis quando
cũ icidianitis se cõ maculauer̃.
adorcintes primũ idolci
Ante hostia domorũ illarum ⁊
Nã balcan. ariolus filius beor cer¬
nens animos uideorũ ꝓnos ad
libi dinc̃. et ꝓcliuos ad idolai co¬
lenda. seductus etcaptus amore
pecuniarũ : dedit balac regi
moabitarũ atq madianita¬
rũ consiliũ. ut constitueret pu¬
ellcis uiueniculas et meretri¬
ces indomorũ hostiis: cõpteis or¬
nam̃to meretricio. et ante
hostica domorũ idola et aras.
utuenientes isrihelitę cape¬
renit᷑ amore illcrũ etcoireñ
cũ illis: ita toim̃ ut primũ ad¬
orarent idola : Quo facto:
cognouit ipse ircĩdi. contra il¬
los excittidci Vnde factũ ÷
ut uingintitria milia abigne ce¬
lesti consumerent᷑ : Etpene omnes

Expanded text:
Neque fornicemur, sicut quidam ex ipNeque fornicemur, sicut quidam ex ipsis fornicati sunt, subaudis cum Madianitis, et ceciderunt una die viginti tria millia. Hoc in terra Madian factum est, et hoc retributum est illis quando se cum Madianitis commaculaverunt, adorantes primum idola ante ostia domorum illarum. Nam Balaam ariolus filius Beor, cernens animos Judaeorum pronos ad libidinem, et proclivos ad idola colenda, seductus et captus amore pecuniarum dedit Balac regi Moabitarum atque Madianitarum consilium, ut constitueret puellas juvenculas et meretrices in domorum ostiis, comptas ornamento meretricio, et ante ostia domorum idola et aras, ut venientes Israelitae, caperentur amore illarum, et coirent cum illis, ita tamen, ut primum adorarent idola: quo facto, cognovit ipse iram Dei contra illos excitandam. Unde factum est ut viginti tria millia ab igne coelesti consumerentur, et pene omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ses asceridisset in montẽ addm̃. et
mortinte aliquanatis dieb: : coni¬
ueuer̃ ad ciaron petentes ue fa¬
ceret eis deos. qui illos p̃cederent
dicentes : fac nobis deos qui p̃cedeñ
tios : Mor sienĩ qui eduxit nos deae¬
gypto : nescimus quidacciderit :̃ Tunc
sicut historici narrat. Accipietis aa¬
ron abeis armillas et inaures. fecit
inde uitulũ conflatilẽ : quie colebañ
acgiptii Staitĩq aedificcintes arcis
ante illũ : immolauerunt ei hos¬
ncis dicentes: hii sunt duitui isrł:
etcita: Cõpletoq scicrificio: sede¬
runt admcinducandũ etbibendũ
Aesic post modũ surrexer̃ ludere
addiuersa locei ÷ et cidchoros. et
insuꝑ ceꝑunt fornicari: Quci ꝓpt̃
multitudo illorũ int̾fecta ÷ a
fratrib suis. uibente morse: etdno
uolente: Qđ factũ ideo replicat
apłs. ut ñ se crederent corilithii
in munes. eẽ. Acrimine : qui inido¬
lio epulabanit᷑ : I do latra quoq
est omis aucirus. qui nũmum quasi
dm̃ colit : timenis illũ amittere n

Expanded text:
se ascendente montem ad Deum, et morante aliquantis diebus, convenerunt ad Aaron, petentes ut faceret eis deos, qui illos praecederent, dicentes: Fac deos qui praecedant nos. Moysi enim, qui eduxit nos de Aegypto, nescimus quid acciderit . Tunc sicut historia narrat, accipiens Aaron ab eis armillas et inaures, fecit inde vitulum conflatilem, quem colebant Aegyptii, statimque aedificantes aras ante illum, immolaverunt ei hostias, dicentes: Ii sunt dii tui, Israel, etc. Completoque sacrificio, sederunt ad manducandum et bibendum, ac postmodum surrexerunt ludere ad diversa joca et ad choros, et insuper coeperunt fornicari. Quapropter multitudo illorum interfecta est a fratribus suis, jubente Moyse et Domino volente. Quod factum ideo replicat Apostolus, ut non crederent Corinthii se immunes esse ab hoc crimine, qui in idolio epulabantur. Idololatra quoque est omnis avarus qui nummum quasi Deum colit, timens illum amittere.
Abbreviated transcription (Latin):
erant p̾pirciti currebaint Sed
unus qui cet̃os precurrebat
prior ꝑueniendo ad breuuum.
accipiebat solus remunertitio¬
nẽ sucie uictoriae  lnnro aut̃
cursu. om̃s quibene currunt :
premiũ sui laboris ꝑcipient n
Nec dolebunt se incassum cucur¬
risse : cũ om̃s qui ꝑuenerint re¬
munercitionẽ acceperinit .i¬
Ile uero unus : significcit nune
electorũ. qui cõparatione rei
pciruissimus erit. licet inse id
ret : Multi incipiunt currere I
ante deficuuuit et lcisescunt qũ
qui ꝑueniunt ad palmã uito
Significat ille unus unitcitẽ sen

Expanded text:
erant parati currebant, sed erant parati currebant, sed unus qui prae caeteris currebat, prior perveniendo ad bravium, accipiebat solus remunerationem suae victoriae. In nostro autem cursu, omnes qui bene currerint, praemium sui laboris percipient, nec dolebunt se incassum cucurrisse, cum omnes qui pervenerint, remunerationem acceperint.lle vero unus significat numerum electorum, qui comparatione reproborum parvissimus erit, licet in se ficeret: Multi incipiunt currere, sed ante deficiunt et lassescunt quam qui perveniunt ad palmam victoriae. Significat enim unus ille, un
Abbreviated transcription (Latin):
stadiũ : qđ mensurcibat᷑ ceritũ
tt̃ ponebatur aurũ ł argentũ
Aut aequus. siue palliũ. ł aliqđ
p̃miũ.: qđ brauiũ greco uoca¬
bulo dicebait᷑. lcitine uero palma
uictoricie appellari potest: uel
corona : Cunctisq ad sttintib ui¬
ris ac mulierib: ad spectaiculum
illud: currebant om̃s. sed unus qͥ
prior p̃currebat : accipiebat
brauium ceteris inuanũ currenti¬
b. qui& nullius utilittitis presta¬
bait eis suus cursus: nisi risum et
cachinnũ populis excitabant:
Dibi aut̃ magnã uerecundiam .
Altiori uero intelligentia: ꝑsta¬
diũ ꝑ qđ illi currebant. debemꝰ
intelligere fidẽ nrcũm. intra cuiꝰ
mettis currere debemus ab exor¬
dio fidei nraae. usq ad t̾minum
huius uitae : quo usq ꝑueruamꝰ
adbrciuiũ reꝓmissum. dequo do¬
minus ait : Qui ꝑseuerauerit
usq in finẽ hic saluus erit illoc
tameni disttit int̾̃ illorũ cursũ
et nrm̃. quia ibi om̃s qui ad hoc

Expanded text:
stadium, quod mensurabatur centum stadium, quod mensurabatur centum tam ponebatur aurum vel argentum, aut equus sive pallium, aut aliquod praemium, quod bravium Graeco vocabulo dicebatur, Latine vero palma victoriae appellari potest vel corona, cunctisque astantibus viris et mulieribus, ad spectaculum illud currebant omnes: sed unus qui prior currebat, accipiebat bravium, caeteris in vanum currentibus; quia nihil utilitatis praestabat eis suus cursus, nisi risum et cachinnum populis excitabant, sibi autem verecundiam magnam. Altiori vero intelligentia, per stadium, per quod illi currebant, debemus intelligere fidem nostram intra cujus metam currere jubemur ab exordio fidei nostrae usque ad terminum hujus vitae, quousque perveniamus ad bravium repromissum, de quo Dominus dicit: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Hoc tamen distat inter illorum cursum et nostrum, quod ibi omnes qui ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Volens et desideratis egregius p̃dica¬
tor corinthios om̃sq fideles ꝓuocare
ad cursum bonȩ oꝑationis quatinꝰ
fortit̃ insud cudo ꝑtingere mere¬
ant᷑ adbrcuuũ aet̾ne uocationis:¬
dait in de cõparationsm. cuiꝰ exẽ¬
plo accendant᷑: aduictoriã cap¬
tandã aet̾riã inquienis Nescitis
qđ hi qui instadio currunt. etẽt.i
ł uit quo di temp̃ore gigts quidã
nomine hercules apud gregos for¬
tissimus. omũq uirtute corporis
roboreus. agilitate quoq seu uelo¬
citate pedũ incursu uel ocissimus.
atq ꝑnitiosissimus : qui uno anheli¬
tu cucurrit. atq ut it adicamus
sus: sicq substitit uno in loco :đ
spactiũ sui cursus stadiũ appella¬
uit abstainido : et ẽ. octtiua pars
miliarii : Inde postmodũ in oleuit
mos apud grecos. et consuetudo
duiturti : ut ex singulis urbib
castellis. oppidis. necnon etuil¬
lulis. uiuenes se p̃pararent : qua¬
tinus adueruente festiuitate
deorũ. possenit currere ad illud

Expanded text:
Volens et desiderans egregius praedicator, Corinthios omnesque fideles provocare ad cursum bonae operationis quatenus fortiter insudando pertingere ad bravium aeternae vocationisonem, cujus exemplo accedamus ad victoriam aeternam captandam, inquiens: Nescitis quod hi qui in stadio currunt, etc. Fuit quodam tempore gigas quidam nomine Hercules, apud Graecos fortissimus, omnique virtute corporis roboreus, agilitate quoque seu velocitate pedum in cursu velocissimus atque pernicissimus, qui uno anhelitu currit, atque ut ita dicamus sus: sicque subdit uno in loco, quod spatium sui cursus stadium appellavit, a stando: et est octava pars milliarii. Inde postmodum inolevit mos apud Graecos et consuetudo diuturna, ut ex singulis urbibus, castellis, oppidis, necnon et villulis, juvenes se praeparent, quatenus adveniente festivitate deorum, possent currere ad illud
Abbreviated transcription (Latin):
morum & conuersationis : Ium̃ta quip¬
luxuriȩ. & turpitu dinib: uitiorum
uitã finire : Nunc uero liberuti a pec¬
cato.serui autem fueti dõ: habetis fruc
tuur̃m insanctificationem. finem
uero uitam eternam ⁊ Nunc in
qui antea eratis serui diaboli: Habe¬

Expanded text:
morum et conversationis. Jumenta quipmorum et conversationis. Jumenta quipluxuriae, et turpitudinibus vitiorum vitam finire. Nunc vero liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam. Nunc, inqui antea eratis servi diaboli, habe
Abbreviated transcription (Latin):
ditiis peccatoꝵ. in quibus nunc erubes¬
citiss Namfinis illorũ morsest.
Romani antequã ad dñĩfidẽ uenirent.
om̃ib: uitus. om̃ibq. turpitud inibus
sunt iam suꝑius commemorata : Ueni¬
entes autem erubescebant acuerecun¬
dabantur : non solum infacto sedetiam
in retordatione eorum : Unde apłs¬
uolens eos confirmare. neadilla re¬
uerterentur : aiebat : Dicite mihi.
quem fructum d ÷ quid boni consecu¬
ti estis. uł quam remunerationẽ bonã
habiustis in illis immunditus quas
ꝑpetrastis antequã ad fidẽ ueniretis:
in quarum recordatione & memoria
nunc erubescitis. & ueretundamini:
Namfinis id ÷ consumatio illorum pec¬
catorũ. mors ȩterna ÷  quando homo
inpeccatis criminalib moritur. et¬
terminũ facit uitę : Finis peccatoꝵ
mors ÷ illi. quia mortẽ aet̃nã inde
accipit ille ⁊ Detalib dicit ꝓph&a: ⁊¬
Computruerunt umenta: instercore
suo: Iumenta appellant᷑ homines
qui inrationubilit̃ uiuunt: sinehonestate

Expanded text:
ditiis peccatorum, in quibus tunc erubescitis? Nam finis illorum mors est. Romani antequam ad fidem Domini venirent, omnibus vitiis omnibusque turpitudinibus sunt superius commemorata. Venientes autem ad fidem erubescebant ac verecundabantur, non solum facto, sed etiam in recordatione eorum, unde volens eos confirmare, ne ad illa reverterentur, aiebat: Dicite mihi quem fructum, id est quid boni consecuti estis vel quam remunerationem bonam habuistis in illis immunditiis quas perpetrastis antequam ad fidem veniretis, in quarum recordatione et memoria nunc erubescitis et verecundamini? Nam finis, id est consummatio illorum peccatorum, mors aeterna est. Quando homo in peccatis criminalibus moritur, eterminum vitae facit, finis peccatorum mors est illi: quia mortem aeternam inde accipit. De talibus dicit Propheta: Computruerunt jumenta in stercore suo . Jumenta appellantur homines qui irrationabiliter vivunt, sine honestate
Abbreviated transcription (Latin):
situm uoluntatis suae:
Predestinare ÷̃: p̃ordinare & p̃finire. quan¬
do illud qđ facturi sumus longeante
p̃finiumus incorde. quando & quona¬
illud oꝑe implcanus: Adoptio art su
optio: dicitur electio: linde dicinop
p̃finiuit & statuit inuoluntite &lsia

Expanded text:
situm voluntatis suae. Praedestinare est praeordinare et praefinire, quando illud quod facturi sumus, longe ante finimus in corde, quando et quoillud opere impleamus. Adoptio autem sive optio dicitur electio. Unde dicimus praefinivit, et statuit in voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipse laudetur & glorificetur ab
gratis redemit. & dedit remissions
peccatorũ : & sic post modũ ga¬
tis & acceptis nos fecit sibi: Etho
ꝑ passionem dilecti filii sui
Sicit beatus hiero nimus quia
ingreco sermone non habetur filo
suo. nisi tantum modo absolute d¬
lecto: ut ostendatur dilectus esst
omĩ creaturae rationabili Ita aue
uenit agrã gratificare: sicut aul¬
cia iustificare: In quo iđ ÷ imp¬

Expanded text:
ut ipse laudetur et gratificetur ab c est gratis redemit et dedit remissionem peccatorum: et sic postmodum gratos et acceptos nos fecit sibi, et hoc per passionem dilecti Filii sui. Dicit beatus Hieronymus, quia in Graeco sermone non habetur, Filio suo, sed tantummodo absolute: dilecto ut ostendatur dilectus esse omni creaturae rationabili. Ita autem dicitur a gratia gratificare, sicut tia justificare. In quo, i
Abbreviated transcription (Latin):
constitutionẽ: ut essemꝰ scĩ &imme¬
culati inconspectu eiꝰ incaritate:
Exsuꝑiorib ista pendent: Sic inquit be¬
talem uidelic& atq corporalẽ p̃destina¬
uit om̃s credentes inxpõ: ut ipse sit ca¬
put omniũ inse credentiũ. & om̃s creden¬
tes sint eius menbra: Et hoc ideo: ut essemꝰ
scĩ & immaculati in conspectu dĩ pa¬
tris incaritate & dilectione quadeus¬

Expanded text:
constitutionem, ut essemus sancti et immaconstitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Ex superioribus ista pendent. Sic, inquit, betualem videlicet atque corporalem, praedestinavit omnes credentes in Christo, ut ipse sit caput omnium in se credentium, et omnes credentes sint ejus membra, et hoc ideo, ut essemus sancti et immaculati in conspectu Dei Patris in charitate et dilectione, qua
Abbreviated transcription (Latin):
scło om̃s benedictiones .i. om̃s uirtutes
siue omĩa dona sp̃s scĩ: usquequo illud
impleatur qđ alibi idem apłsait. cum
tradiderit regnũ dõ & patri: tunc erit
ds̃ omĩa in om̃ibus Nam & inp̃senti
setulo dona sp̃s scĩ singulis diuidun¬
tur. ñ tam̃ omĩe singũlis dantur. q
alii datur ꝑ sp̃m sermo sapienciae. alu
sermo scienciae: &ceta usq dũ subiun¬
gitur. hȩc omĩa oꝑatur unus atq
idem sp̃s. diuidens singulis ꝓut uult:
Quae questio triplicit̃ soluitur. uel qđ
neralitate hab&. caritate frat̾nitatis
hocfaciente: Uerbi grã. quia unus ha¬
b& caritatẽ. alius castitatẽ. alius absti¬
nenciam. alius mansuetudinẽ: alius
sapienciã. Liel quia in om̃ĩ benedictio¬
ne quã habemus: ab illo benedicunur:
lieł tercio modo potest ẽẽ: p̃teritũ cũ¬
pus ꝓfuturo. ut sit sensus: uibenedi¬
c& nos post generalẽ resurreionen:
inom̃i benedictione spiritali: Sequitur:
Sicut elegit nod inipso. ante mundi

Expanded text:
saeculo omnes benedictiones, id est virtutes sive omnia bona Spiritus sancti, usquequo illud impleatur quod alibi idem Apostolus ait: Cum tradiderit regnum Deo Patri, tunc erit Deus omnia in omnibus . Nam in praesenti saeculo dona Spiritus sancti singulis dividuntur, non tamen omnia singulis dantur, quia alii datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae, etc., usque dum subjungitur: Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult? Quae quaestio tripliciter solvitur: vel quia quod neralitate habet, charitate fraternitatis hoc faciente. Verbi gratia: quia unus habet charitatem, alius castitatem, alius abstinentiam, alius mansuetudinem, alius sapientiam; vel quia in omni benedictione quam habemus, ab illo benedicimur; vel tertio modo potest esse praeteritum tempus pro futuro, ut sit sensus: Qui benedicet nos post generalem resurrectionem, in omni benedictione spirituali. Sequitur: Sicut elegit nos in ipso ante mundi
Abbreviated transcription (Latin):
detio cẽporalis ÷: turma siliorum¬
& famulorũ: atq ancillarũ: Benedictio
exuberancia frugũ. quȩ &iam bene¬
dictio usq ad animancia ꝑuenit. sicut
legitur ingenesi: qđ benedixerit ds̃ om̃i
creature dicens. crescite & multiplicami¬
ni: & replete t̾ram: Benedictio uͦ spiri¬

Expanded text:
dictio temporalis est turba filiorum, famulorum atque ancillarum: Benedictio exuberantia et frugum. Quae etiam benedictio usque ad animantia pervenit, sicut legitur in Genesi, quod benedixit Deus omni creaturae, dicens: Crescite et multiplicamini, et replete t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmundo clar&: Hoc aut̃ distat inter
immaculatũ. ẽẽ. & scm̃: quia imma¬
culatus: ÷ puer ł aliquis hominũ.
quando ab om̃ib maculis peccatoꝵ
mundatur inbaptismate Sc̃s uero
efficitur labore & studio. tradendo cor¬

Expanded text:
mundo . Hoc autem distat inter immaculatum et sanctum: quia immaculatus est puer vel aliquis hominum, quando ab omnibus maculis peccatorum mundatur in baptismo: sanctus vero efficitur labore et studio, tradendo cor
Abbreviated transcription (Latin):
pacis: Et est sensus: Sicuti¬
lle quicalciatos heib& pedes serpentes
intiquũ. spinas quoq id÷ punctio¬
a passionum. omnẽq asꝑitatẽ hiuus
ate cõtẽpnite: & liberi ad p̾licationẽ
ungłui incedite: Aliter: Percalcia¬
nta que exmortius animalib fuiti:
debemus intelligere dicta & exempla.
habemus. cum dictis & exemplis p̃ce¬
dentiũ patrũ muniti: securi ad p̃di¬
cationem euangłu pacis accedimus:
Puangłium autem pacis dr̃. quia ibi
continetur pax quam xp̃c apłis cõm̃¬

Expanded text:
pacis; et est sensus: Sicut ille qui calceatos habet pedes, serpentes antiquum, spinas quoque, id est punctiones passionum, omnemque asperitatem vitae hujus contemnite, et liberi ad praedicationem Evangelii incedite. Aliter: per calceamenta quae ex mortuis animalibus fiunt, debemus intelligere dicta et exempla habemus, cum dictis et exemplis praecedentium patrum muniti, securi ad praedicandum Evangelium pacis accedimus. Evangelium autem pacis dicitur, quia ibi continetur pax quam Chris
Abbreviated transcription (Latin):
maxime autẽ quideces aris domosunt:
Quare ad didit. maxime aut̃ qui dete
acuer&. & instigar& ad fidem seruan¬
da & bonis oꝑibus baborandum quasi
dicer&: Ophilipenses. ad tendite :
Si illi qui apparitores imꝑatoris sunt¬
& ei semꝑ assistere debent in palatio
illius. ueniunt ad fide ꝓnihilo de¬
putantes iram imꝑatoris. & uirilit̃
infide & doctrint̃ laborant : quanto
magis uos debetis feruenti animo
fidem seruare bonisq oꝑibus insistere.
qui longe remoti abaula regali ñ¬
estis aulici neq terremini iussu ma¬
lignorũ principum: Nam manente
aplo in carcere indomo imperatoris.
multi ex domo cesaris ueniebant
adeum & docci ab illo baptizabant᷑.
intantu : ut sicut iam diximus domũ
redemptio atq remissio peccatorũ
maneat cũ spũ ur̃o. idest incorde ur̃o
& mente. quia si manserit inm̃te.
manebit & incorpore AMENI.

Expanded text:
Maxime autem qui de Caesaris domo sunt. Quare addidit: Maxime autem illos quacueret et instigaret ad fidem servandam, et bonis operibus laborandum, quasi diceret: O Philippenses, attendite: si illi qui apparitores sunt imperatoris, et ei semper assistere debent in palatio illius, veniunt ad fidem pro nihilo deputantes iram imperatoris, et viriliter in fide et doctrina laborant, quanto magis vos debetis ferventi animo fidem servare, bonis operibus insistere, qui longe ab aula regali remoti estis, neque terremini jussu malignorum principum. Nam manente Apostolo in carcere in domo imperatoris, multi ex domo Caesaris veniebant ad eum: et docti ab illo, baptizabantur in tantum ut jam diximus domum es vel salus, et redemptio atque remissio peccatorum maneat cum spiritu vestro, id est in corde vestro et mente: quia si manserit in mente, manebit et in corde, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
Msterium incarnationis passionisq
fili dei. Ac redemptionis generis
humani absconditum fuitꝰ abinitio
mundi sapientibus huius seculi:
pltriarbis aut̃ & ꝓphetis. aliisq quã¬
plurimis iustis: pate faccum est:

Expanded text:
Mysterium incarnationis passionisque Filii Dei et redemptionis generis humani absconditum fuit ab initio mundi sapientibus hujus saeculi, patriarchis autem et prophetis aliisque quamplurimis justis patefactum est.
Abbreviated transcription (Latin):
& cẽpus meae resolutionis iss
immolare inde cõponitu delio
delibas: & delibor delibaris. hue
tione ponitur : Acsidicero : Es
num immolor : Sacerdos pauli dleros¬
quei extitit nero: sedeius immo l ẽysier¬
eo nonest reputata ad grãm: ⁊ fiui¬
s aĩt illorũ. gratissimum sacri¬
um fuit dõ iꝰ Bonum certam̃¬

Expanded text:
 tempus meae resolutionis instimmolare: inde componitur: delibo, debas, et delibor, delibaris, hic olatione ponitur, ac si diceret: Ego enim jam immolor. Sacerdos Petri et Pauli exstitit Nero, sed ejus immolatio non est reputata ad gratiam, mors autem illorum gratissimum sacrificium fuit Deo. Bonum certam
Abbreviated transcription (Latin):
& postet ad alia transeundũ iꝰ Conss¬
pitia sub audis ẽ mihi multeo in uos.
siue ꝓ tito qui ẽ sotius meus in p̃dicati¬
one & inuos adiutor docendo: sicut
urãm & conuersationẽ scam̃ qͥ n il¬
los̾ Id÷ intitum. lucã & apollo. hos¬
tendite caritatẽ uram in facie aec¬
desicirum: id ÷ in presentia fideliũ
mos ẽ scribere uobis i
corinthum: metropolim ciuitatẽ
habitant :
Ut nondicamꝰ uos in hac
substantia defectus dictionis: uł sentintiȩ:
In hoc loco est non modicussensus: &¬
huius modi. ut nos dicamus uos
in hac substantia sub audis carnali
uel temporali minus fecisse. qui in
omnibus ꝑ fecti estis: bona uolunta¬
te florentes:
Iecessariũ ergo existi

Expanded text:
 postea ad alia transeundum. Confidentia, subaudis mihi est, multa in vos. Sive pro Tito, qui est socius meus in praedicatione, et in vos adjutor docendo sicut evestram et conversationem sanctam. In illos, id est in Titum, Lucam et Apollo, ostendite charitatem vestram in faciem ecclesiarum, id est in praesentia fidelium.mihi est scribere vobis. Corinthum metropolim civitatem habitant. Ut non dicamus vos in hac substantia. Defectus dictionis et sententiae in hoc loco est non modicus et hujusmodi: Ut non dicamus vos in hac substantia, subaudis carnali et temporali, minus fecisse, qui in omnibus perfecti estis, bona voluntate florentes. Necessarium existi
Abbreviated transcription (Latin):
debant: quia in omnib quae agebant.
dõ placere querebant: Prouidebant &¬
coram corinthiis: quia tales fratres ad
cos dirigebant ad recipiendas donatio¬
nes quae mittendȩ erant scĩs hierosoli¬
mam. qui sua ꝓ xpõ similit̃ reliqueranT .n
Necerant cupidi diuiticrũ. Aut amato¬
res terrenarum rerum: ne forte occa¬
sionem inuenirent corinthu dicendi .i
dos multet misimus. sed illi quos ad nos
direxit flrati sunt ea: cũ debuissent
illa augere . Alit̃ : Coram dõ ut dixi¬
mus bonꝰa ꝓ ud& : quidõ placere de¬
siderat: & coram hominibus: qui sine¬
querela incedit nesit nimis iustus. sed a pud
om̃s in omniuita sua & conuersatione sua:¬
in rep̃hensibilis habeatur: Misim
nrm subaudis apollo. qui uobiscũ iam
ꝓpt̃ quorum dã malam conuersationẽ :¬
& duriciã morumꝗl¬

Expanded text:
debant, quia in omnibus quae agebant, Deo placere quaerebant. Providebant et coram Corinthiis, quia tales fratres ad eos dirigebant ad recipiendas donationes, quae mittendae erant sanctis Hierosolymam qui sua pro Christo similiter reliquerant, nec erant cupidi divitiarum, aut amatores terrenarum rerum, ne forte occasionem invenirent Corinthii dicendi: Nos multa misimus, sed illi quos ad nos dixerit, furati sunt ea, cum debuissent illa augere. Aliter. Coram Deo, ut diximus, bona providet, qui Deo placere desiderat: et coram hominibus, qui sinequerela incidit ne sit nimis justus, sed apud omnes in omni vita sua et conversatione irreprehensibilis habeatur. Misimunostrum, subaudis Apollo qui vobiscum jam propter quorumdam malam conversationem et duritiam morum
Abbreviated transcription (Latin):
ld ÷ cũ tito fratrem cuius lausin
euuangłio ẽ: ꝑ om̃s aecclesias
Lucas qui & lucius: tocito nomine¬
hic intelligitur. qui iã euuangłs
conscriptum habebat mirifice
quod legebatur per om̃s aeideus
& insuꝑ actus a postolorũ. Pop
ulat ab omnibus fidelib laudem

Expanded text:
 cum Tito, fratrem cujus laus est in Evangelio per omnes ecclesias. Lucas qui et Lucius tacito hic nomine intelligitur, qui jam Evangelium conscriptum habebat mirifice, quod legebatur per omnes ecclesias, et insuper Actus apostolorum, quo labore ab omnibus fidelibus laudem
Abbreviated transcription (Latin):
duhios nom bene agit. quia non hab&
uam scorũ pauperum qui sunt bie¬
osolimis: sicut alii a posto li habent.
aosolis: quando ad gentes missi sunt:
Vnde ide m apostolus: alias dic̃ Cons¬
utuer̃ inquiens a postoli. ut nos ego
& barnabas ingentes operam darȩ¬
mus p̃dicandi: tantũ ut pauperũ
memores essemus¬

Expanded text:
hoc non bene agunt, quia non habent curam sanctorum pauperum qui sunt Hierosolymis, sicut alii apostoli habent, apostolis, quando ad gentes missi sunt. Unde idem apostolus alias dicit: Constituerunt, inquiens, apostoli, ut nos, ego et Barnabas in gentes operam daremus praedicandi tantum ut pauperum memores essemus
Abbreviated transcription (Latin):
ille÷ cȩlestis: sed etiã ipsac̃tius
discipline atq eruditionis: Non eñi
tules erudiunt. sed ad qđ eis uidetur:
sicut apłs manifestat dicens: E tilli
quidem patres carnales exquorũ
semine sũpsimus. Intẽpore paucorũ
dierũ scđm suã uolunttitem
erudit nos: hoc ÷ adsalutẽ adutili¬
catẽ ani mȩ ñrȩ. in recipiendo
sc̃ificationẽ eius illi quidẽ patres
carnales adhoc erudiunt nos: ut

Expanded text:
ed etiam ipsa causa disciplinae atque eruditionis. Non enim tales erudiunt, sed ad id quod eis videtur, sicut Apostolus manifestat, dicens: Et illi quidem, patres carnales, ex quorum semine corpora sumpsimus, in tempore paucorum dierum, secundum suam voluntatem erudit nos, hoc est ad salutem et utilitatem animae nostrae: in recipiendo sanctificationem ejus. Illi quidem patres carnales ad hoc erudiunt nos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quia & ego sc̃s sũ: Adhoc inquã
nos erudit & castigit. utnos dignos
efficict suis munerib: lina quȩq
& eñigens scđmsuã uoluntatẽ filios¬
suoserudit. sic̃ consuetudo fuit roma¬
noꝵ suos filios erudire Inre milictri:
grecorũ litteris instituere suos: Om̃is
aũt disciplina. inp̃senti quidem.
nonuidetur non esse gaudi i sed
ineroris: posteti autem fructũ
pacittssimũ exercittitis per
ecim reddet iustitia e
Om̃is inquiđ disciplina. cãhumana
quã diuina: cunc quando discitur.
ñuidet᷑ esse disciplina gaudiisȩd
limeroris: ldõ aũt hanc̃ omnẽ & di¬
uinã & humanã disciplinã uoca

Expanded text:
quia ego sanctus sum . Ad hoc, inquam, nos erudit et castigat, ut nos efficiat dignos suis muneribus. Unaquaeque etenim gens secundum suam voluntatem filios erudit, sicut consuetudo fuit Romanorum suos filios erudire in re militar et Graecorum litteris instituere suos. Omnis autem disciplina in praesenti quidem videtur non esse gaudii, sed moeroris. Postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddet justitiae. Omnis, inquit, disciplina tam humana quam divina, tunc quando discitur, non videtur esse disciplina gaudii, sed moeroris. Ideo autem hanc omnem et divinam et humanam
Abbreviated transcription (Latin):
sas manus ab ono oꝑe. & torpentes
otio pigriciȩ & soluta genua eri¬
gite. adbona oꝑa agenda Per
pedes aut̃ & genua. debemꝰ acciꝑe
oꝑci sicut & ꝑ manus. ꝑ gressus aũt
intellectũ. intentionẽq mentis:
fectũ intellectũ habeant: quod
bona intentione fiant Recte in¬
quid ambulate. neclaudi catio plus
ad crescat: sed potius adstatum
rectitudinis erigat: remissas manꝰ
& genua solutu mandat erigere.
sicut & bscuas p̃cipit dicens: Confor¬
tate manus dissolutas. & genua de¬
bilic roborate: ut non elaudicans
qui serret id÷ utñ hesitans
tudinis. magis aũt sanetur apecca¬
tis. credendo recte indm̃: acsidicer&:
qui ñ credio recte. melius ÷ ut firmlis
& tenatius credat. quatinꝰ om̃ibus
modis inueniat medicinã animȩ
suȩ: hisaut̃ uerbis hesitationes eorũ
tangit. ad hoc utsine aliqua dubita¬
tione credent in eũ : Pacem sequi¬
mini cum omnibus sub auditur.
bonis. & sc̃i moniã. si neque nemo

Expanded text:
sas manus a bono opere, et torpentes sas manus a bono opere, et torpentes otio pigritiae. Et soluta genua erigite, ad bona opera agenda. Per pedes autem et genua debemus accipere opera, sicut et per manus: per gressus autem intellectum, intentionemque mentis; fectum intellectum habeant quod bona intentione fiant. Recte, inquit, ambulate, ne claudicatio plus accrescat, sed potius ad statum rectitudinis erigatur. Remissas manus et genua soluta mandat erigere, sicut et Isaias praecipit, dicens: Confortate manus dissolutas, et genua debilia roborate , ut non claudicans quis erret, id est, ut non haesitans via rectitudinis, magis autem sanetur a peccatis credendo recte in Deum, ac si diceret: Qui non recte credit, melius est ut firmius et tenacius credat quatenus omnibus modis inveniat medicinam animae suae. His autem verbis haesitationes eorum tangit, ad hoc ut sine aliqua dubitatione crederent in Deum. Pacem sequimini cum omnibus, subaudis bonis, et sanctimoniam sine qua nemo
Abbreviated transcription (Latin):
patitur frigus. omẽmq laborẽ:
a tuero cũꝑuenerit adꝑfectionem:
gtud&. letttur. gratissimãq
mercedẽ recipit: sicut apłs dic̃:
Postea inquiens cũꝑuenerit ad
culmen ꝑfectionis. redd& eadẽ
disciplina peccatissimũ fructũ
iustitiȩ ꝑ eã exercitatis. id÷ ꝑ eandẽ
disciplinã ꝓbatis atq ꝑfectis:
fructũ pacatissimđi uocat gra¬
tissim̃tatq acceptissuã rẽmu¬
nerationẽ. quã ꝑcipiunthii qui ꝑ
eandẽ disciplina exercentur atq
ꝓbantur: Uerbi gr̃a: romani
tirones qui indisciplina rei mi¬
littiris sunt exercitati: mulcti con¬
traria pͥmũ sustinentes. postea ga¬
uisi sunt monarchiã totius orbis
possidentes: Similit̃ intelli gendũ
dehis qui indisciplina affliguntur.
qui p̃mia ȩc̃nti recepturi sunt. sicut
sc̃i apłi. martires & doctnes ecdiȩ :¬
quia ꝓpt̃ disciplinã merces p̃miũ
redditur. gaudiũq subsequitur:
uel ꝓpt̃ea ut possitis heriditatem
suꝑnã cũbonis filiis ꝑcipere. remis¬

Expanded text:
rigus omnemque laborem; at vero cum pervenerit ad perfectionem, gaudet et laetatur, gratissimamque mercedem recipit, sicut Apostolus dicit. Postea inquiens cum pervenerit ad culmen perfectionis, reddet eadem disciplina pacatissimum fructum justitiae per eam exercitatis: id est, per eamdem disciplinam probatis atque perfectis. Fructum autem pacatissimum vocat gratissimam atque acceptissimam remunerationem, quam percipiunt ii, qui per eamdem disciplinam exercentur atque probantur, verbi gratia: Romani tirones, qui in disciplina rei militaris sunt exercitati, multa contraria primum sustinentes, postea gavisi sunt, monarchiam totius orbis possidentes. Similiter intelligendum de iis qui in disciplina affliguntur, qui praemia aeterna recepturi sunt: sicut sancti apostoli, martyres et doctores Ecclequia propter disciplinam mercedis praemium redditur, gaudiumque subsequitur; vel propterea ut possitis haereditatem supremam cum bonis filiis percipere. Remis
Abbreviated transcription (Latin):
crimis inquisiss&: quare
non inuenitpęnitentiȩ locum.
id ÷ ueniã ꝑ penitentiã quãcũ
lacrimis quȩ siuit : quia noniti
quesuut ut debuit: Lacrimȩ eñ
ille indignationis fuerunt
potius amissihonoris. & ran¬
coris contra fratrẽ: quãhumi¬
litaitis uereq penitentiȩ unde
& dix̃: uenient dies luctus pa¬
tris mei. ut occidã ia cob frẽm
meũ: quaꝓpt̃ quãquã cũla¬
crimis in quisiss& ecĩic̃i adillũ
locũ benedictionis ñ potuit ꝓuenire.
ut fr̃ suus ita eñi debuerat penitere
sicut depetro legimus: quod cũ dm̃
negtiss&. egressus foras fleuit
amarissime: Id circo illi remissũ :
tã grande peccatũ qm̃ sicut debuit
penitentiã egit: Noneñi acceffistis
ad tracttibilẽ & acces sibilẽ ignẽ.
& tube solũ & uõcem uerborum:
Mos ÷ illorũ quicõ parationẽfticiunt.
ut ulterã partẽ deprimant atq ex¬
tenuent: utres alterius partis emineat
Sic & apłs excõparatione illorũ qui

Expanded text:
nquisisset eam. Quare non invenit poenitentiae locum, id est veniam per poenitentiam, quam cum lacrymis quaesivit? Quia non ita quaesivit ut debuit: lacrymae enim illae indignationis fuerunt potius amissi honoris et rancoris contra fratrem, quam humilitatis veraeque poenitentiae: unde et dixit: Venient dies luctus patris mei, et ocpter quanquam cum lacrymis inquisisset eam, jam ad illum locum benedictionis non potuit pervenire, ut frater suus. Ita enim debuerat poenitere, sicut de Petro legimus, quod cum Dominum negasset, egressus foras flevit amarissime: idcirco illi remissum est tam grande peccatum, quoniam sicut debuit, poenitentiam egit. Non enim accessistis ad tractabilem et accessibilem ignem, et tubae sonum, et vocem verborum. Mos est illorum qui comparationes faciunt, ut alteram partem deprimant atque extenuent, ut res alterius partis emineat. Sic et Apostolus ex comparatione illorum quae
Abbreviated transcription (Latin):
ibi utipsi ex toco troreꝑculsi ad dm̃
celorũ confugiũ facerent: Tenebrȩ
aũt siuecaligo. obscuritatẽ ipsius
legis designat: Turbo siue cõmotio
uentinũ qom̃inatagnẽ ipsius legis.
tube sonitus. p̃sentiã. & aduentũ
dĩ om̃i potentis: unde idẽ apłs
alias dicit. in uissu & in uoce archangli
& intuba dĩ descedlet decaelo:
Pertubã aut̃ intelligitur. ĩpsiuox
angłorũ: Non eñi ÷ puctindum
qđ ceneti aut corneatuba di angl¬

Expanded text:
ibi, ut ipsi ex toto terrore perculsi, ad Deum ibi, ut ipsi ex toto terrore perculsi, ad Deum coelorum confugium facerent; tenebrae autem, sive caligo, obscuritatem ipsius legis designat. Turbo sive commotio ventorum comminationem ipsius legis Tubae sonitus, praesentiam et adventum Dei omnipotentis. Unde idem apostolus alias dicit: In jussu, et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo. Per tubam autem intelligitur ipsa vox angelorum; non enim est putandum quod aenea, aut cornea tuba Dei ang
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑsionis scinguinis legalis. & emun¬
dactionẽ sanguinis xp̃i: Multum
eñĩ meliora sunt isttĩquã fuissent
illa łbi eñi umbra requiescebat.
hicueritts tenetur &panditur:
non accessistis inquit ad tractabi
lẽ & accessibibem ignẽ : Id ÷ acces¬
sistis ad uisibile &̃palpabile
lum̃ ignis. qđ uisu corporeo trac¬
tari possit. sicut deuerti uideuico
populo legimus. sed ad inusibilem
& in conp̃hensibilẽ dm̃. hȩc insina
monte facta referuntur: quando
data÷ lex ignis uidelic&. turbo.
caligo. ꝓ̃cella tubesonus & uox uer¬
borũ uisus ÷ inquit dñs ds̃ in monte
sina Turbo ÷ uentus ualidus au¬
ferens stipulas & leuici queq puluerẽ
t̃rȩ in uoluens. plerũq etiã eti tollit
que ponderosci sunt: Caligo esbt̃e¬
nebrositus fumi & ignis ꝓcellartẽ
pestts & pluuia facta sunt istt
quandolex dabatur utcorda iu¬
deorũ ꝓnai ad peccundũ concu¬
terentur : neipsã legẽ auderent
trans gredi. unde & t̾remotus extitit

Expanded text:
aspersionem sanguinis legalis, et emundationem sanguinis Christi: multo enim meliora sunt ista, quam fuissent illa: ibi enim umbra requiescebat, hic veritas tenetur et panditur. Non enim accessistilem et accessibilem ignem, id est, non accessistis ad visibile et palpabile lumen ignis quod visu corporeo tractari possit, sicut de veteri populo Judaico legimus, sed invisibilem et incomprehensibilem Deum. Haec in Sina monte facta referuntur, quando data est lex, ignis videlicet, turbo, caligo, procella, tubae sonus, et vox verborum. Visus est, inquit Dominus Deus in monte Sina . Turbo est ventus validus auferens stipulas et levia quaeque ac pulverem terrae involvens, plerumque etiam extollit quae ponderosa sunt. Caligo est tenebrositas fumi et ignis. Procella est tempestas et pluvia. Facta sunt autem ista, quando lex dabatur, ut corda Judaeorum prona ad peccandum concuterentur, ne ipsam legem auderent transgredi. Unde et terraemotus exstitit
Abbreviated transcription (Latin):
Uinculũ ꝑfectionis ÷ caritas: quia
ꝑ illã omĩa bona ligantur nepe¬
reant. si homo ꝓdilectione dĩ & proxi¬
mi omĩa agit: Unde dr̃ dilectio
quod duos homines lig&: uł homi¬

Expanded text:
im perfectionis est charitas, quia per illam omnia bona ligantur ne pereant: sic homo pro dilectione Dei et proximi omnia agit: unde dicitur dilectio, quia duos homines ligat, vel homi
Abbreviated transcription (Latin):
lus cernens hominẽ adhoc factum
ut locum głae acciꝑet. que ille suꝑ¬
biendo ꝑdiderat: in uidia ductus. in¬
terfecit illum in anima. Simili¬
ter cain inuidia com motus con¬
tra fratrem suum abel. quod res¬
pexis set dñs adillũ inflãmando
munera eius. Adipsũ uero non
respexiss&. munera eius inflam¬
mando: interfecit illum
quitd sed animi ꝑtinatia defendi¬
tur. & ubi nonueritas queritur: sed
animositas id ÷ suꝑbia fatigatur
Loquendo contra alterũ sine aliqua
utilitate: contentio maxima pͥo¬
test dici dolus. Int̾̃ dolorẽ & dolũ
hoc distat : quia dolor ad infirmi¬
tatem corporis ꝑ tin& dolus
uero ÷: mentis calliditas. Dictus
ab eo quod deludat uerbis fictis:
nter dolũ autẽ & insidias & fraudẽ
hoc inter ÷. quod dolus animofit
nsidię. loco siue telo. Fraus: cir¬
ca fidem mutua.

Expanded text:
lus cernens hominem ad hoc factum lus cernens hominem ad hoc factum ut locum gloriae acciperet, quem ille superbiendo perdiderat, invidia ductus interfecit illum in anima . Similiter Cain invidia commotus contra fratrem suum Abel, quia respexisset Dominus ad illum, inflammando munera ejus, ad ipsum vero non respexisset nec ad munera ejus inflammando, interfecit illum quid, sed animi pertinacia defenditur: vel ubi non veritas quaeritur, sed animositas, id est superbia fatigatur. Loqui contra alterum sine aliqua utilitate contentio maxima potest dici. Dolo. Inter dolorem et dolum hoc distat, quia dolor ad infirmitatem corporis pertinet, dolus vero est mentis calliditas, dictus ab eo quod deludat verbis fictis. Inter dolum autem et insidias et fraudem hoc interest, quia dolus animo fit, insidiae loco sive zelo, fraus vero circa fidem mutuam.