comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Em̃ quippe doluerũt ꝙͣtũ se dolorib ĩserne¬
rant. sicut apostołũ dixisse supͣ ꝯmemoraui.
Oportebat eñ ut eis adderetur eciã exꝑimẽ¬
torũ distipliua: aquibz tan diu fuerat ne¬
glecta uerboꝵ. Nan nũ dixit apłs. qui uolũt
diuites ficri madũt in temptacõem et cet̾a.
ꝓfecto in diuitiis cupiditatẽ ⁊ep̾hendͭ non
facultatẽ quã p̾cepit alibi dicẽs. Precipe
diuitib huiꝰ nũdi non suꝑbe sapere. neq
sperare ĩ incerto diuitiaꝵ: s in deo uiuo qui

Expanded text:
Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inserueTantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut apostolum dixisse supra commemoraui. Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo ui
Abbreviated transcription (Latin):
niergunt hoĩes in interitũ et ꝑdicionẽ. Radix
eni est oĩiun malorũ. auaritia. Quã quida
appetenles a side perrauerũt et inseruerũt se
dolorib niultis. Quib ergo teruene diuitie
illa uastacione perierut. si eas sit habebant
que a dinodir ab isto foris paupere intꝰ diuibe
audierãt: id est si mũdo utebant᷑ tãꝙͣ non
Utentes . poturrũt dicere qd ille grauite tẽptatꝰ
et minime superatꝰ. nudus exii de utero ma¬
tus mee. nudus reuertar in terrã. Dñs dedit
dñs abstulit sicut dño placuit ita fam̃ est sit
nõm dñi benedictũ. Ut bonus seruus magnas
fatultates haberet. p̃am sui dm̃i uolũtatem
cui pedissequus mẽte ditesceret: nec ꝯtrista¬
retur eis rebus uinens relictis quas cito fue¬
rat moriẽs relicturiꝰ. Illi autẽ infirmmores
qui trruenis hiis bonis ꝙnois ea nõ p̾ponerẽt
xp̃o aliquãtula tñ iupiditate coherebãt ꝙͣtũ
hor amando petrauerũt ꝑdendo senserunt

Expanded text:
eritum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iuti sũt in eccliie: ut nõ parcant obuir¬
gando pcla. Nec ideo iñ ab huiuscemodi
culpa penitꝰ alienꝰ est: qui licz ppͥositus
non sit in eis tamẽ quib uite huiꝰ netes¬
sitate ꝯuĩgitur multa monenda uel argu¬
enda nouit et negligẽter deuitãs eorũ
offensiones ꝓpter illa quib in hac uita nõ
ut debuit ulitur. s plusꝙͣ debuit delecta¬
tur. Denide habent aliam causã boni qͣre
tpalib affligant᷑ malis qualẽ habuit
iob: ut sibi ip̃i hũanus aĩmꝰ sit ꝓbatꝰ et
togͥnitus. quãta uirtute pietatis gratis deũ
et piis ꝙ eis non in bonũ uerteret᷑: nisi
forte putandũ est apostolitã illã uacare
sententiã ubi ait. Sunꝰ enĩ: qr diligẽtil
deñ oĩa cooperãtur in bonũ. ¶ Ta. ꝯͫ¬

Expanded text:
tuti sunt in ecclesiis, ut non parcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Deinde habent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. A
Abbreviated transcription (Latin):
punire. Flagellant enĩ suuul non qr siuil
anũt malam uitã s qr suul amiãt tꝑalẽ
uitã. non quidẽ equaliter s tñ simul: quã
boni ꝯtẽpnere deberent: ut illi correpti atz
toruerti ꝯse querẽtur et̾nã. dd quã ꝯsequẽdã
si nollent ẽẽ soni. ferrent᷑ et diligerentur
mimici: qr donec uinuĩt. semꝑ intertũ est.
utrũ uolurtatẽ sint ĩmeliꝰ mutaturi. Qua

Expanded text:
punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere deberent, ut illi correpti adque correcti consequerentur aeternam, ad quam consequendam si nollent esse socii, ferrentur et diligerentur inimici, quia donec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem s
Abbreviated transcription (Latin):
uite gradũ tenẽt. nec cõiugalib uiiculis
irretiti sunt. uictu paruo at tegnuẽto utũ
tur plerũq sue fame ac saluti dũ insidiae
atq impetus maloꝵ timent: ab eoꝵ rep̾¬
heusione sese abstiuent. Et ꝙͣuis nõ ĩtũ
eos metuat. ut ad sumuilia ꝑpetranda qͥbus¬
libet eoꝵ eruorib atq ĩprobitatib cedãt:
ea ip̃a tñ que tũ eis nõ ppetrant nolunt
plerũq torripere cũ fortasse possuit aliquos
coruipiendo coruigere: ne si non potuerint
sua salus ac fama in periculũ exitiũq ꝑ¬
ueniat. nec ꝯsideracoe qua suã famã ac sa¬
lutem uiderites necessariã utilitati erudiẽ¬
dorũ hõmi s ea potiꝰ infirmitate qua delectat
lingua blandiens et humanꝰ dies. et zefor¬
mdat᷑ uulgi iudiciũ. et tarnis excruciatio
Non inͥ itaq uidet᷑ hec parua ẽẽ cansa quare
cũ malis flagellãt᷑ et boui: qñ deo placet
ꝓditus mores eniã lꝑaliũ penaꝵ afflictione

Expanded text:
vitae gradum tenent, nec conjugalibus vinculis vitae gradum tenent, nec conjugalibus vinculis irretiti suntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione
Abbreviated transcription (Latin):
uiuũt et a maloꝵ factis abhorrẽt. parcũt
tnĩ pctis alienis que dedocere aut obiirgare
deberent: dũ eoꝵ offeusionẽ cauent. ne sibi
noceant in hiis rebus quibz licite boni atq
inuotẽtes utũtur. s cupidiꝰ quã oportebat
eos qui ni hͦ mũdo peregrinãtur. et spem
superne prie pre se gerũt. Non solũ quippe
infirmiores uitã ducẽtes ꝯuigalẽ. filios ha¬
bentes uel habere querẽtes. domos ac fanui¬
lias possidentes. qͦs apłs in eccliis alloquit᷑
docens et monẽs quẽadmodũ uiuere debeãt.
et uxores cũ marilis. et mariti cũ uxorib.
et filii cũ parentib. et parẽtes cũ filiis. et
seruicũ dñs. et dñi tũ seruis multa tꝑalia¬
multa terrena libenter adipistũt᷑ et moleste
amictũt᷑ ꝓpter q̃ nõ audent offendere hoĩes
qͦꝵ sibi uita cõtamiuatissima et constelera¬
tissima displicet: uerũ eciã hii qui suꝑiorẽ

Expanded text:
uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa tmulta terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi vita contaminatissima et consceleratissima displicet: verum etiam hi, qui superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
reb. sine quas adipisti ad huc appetit nr̃a
cupiditas siue quas amictere foruudat ĩfir¬
mitas. ita ut quãuis bonis maloꝵ uita dis
pliceat. et ideo tũ eis nõ intidant in illam
dãpuarionem que post hant uitã talib p̾pa¬
parcũt dũ eos in suis licz leuib et uenialib
metuñt iure cũ eis temporaliter flagellant᷑
ꝙiis in et̾uũ minime pumiãt᷑. iure istam
uitam qñ diuinitꝰ affligũt᷑ cũ eis amaram
sentiũt : cuiꝰ amando dulcedinẽ peccantib
eis amari esse noluerũt. Nam si ꝓpterea qͥsq.
obiurgandis et torripiendis male agẽtib
partit. qr oportuniꝰ tempus inqͥrit uel eisdẽ
ip̃is metuit ne deteriores ex hꝰ efficiant᷑. ul
ad bonã uitam et piã erudiendos ĩpediant
alios ĩfirmos et p̾mant atq auertãt a fide:
non uidetur ẽẽ cupiditatis occasio: s ꝯsiliũ
caritatis. Illud ẽ tulpabile: qd qui disimilit᷑

Expanded text:
rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuipliceat et ideo cum eis non incidant in illam dampnacionem, que post hanc vitam talibus preparcunt, dum eos in suis licet leuibus et ueniabilibus, metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamuis in aeternum minime puniantur, iure istam uitam, quando diuinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter
Abbreviated transcription (Latin):
tantes ꝙͣuis longe absint a farmorosis
flagitiosis atq impiis tiĩ nõ usq adeo se
a delictis deputant alienos: ut net tꝑalia
ꝓ eis mala ꝑpeti seuidicẽt dignos. Excepte
em̃ ꝙ unusquisq quãlibet laudabiliter
uiuẽs cedit in quibusdam tarnali ꝯcupĩe¬
et si uon ad fatiuorũ mimanitatẽ et gur¬
gitẽ flagicioꝵ atq ĩpietatis ab omina¬
nonem. ad aliqua tiĩ prta uel rara uel¬
tanto ebriora quãto minora. hͦ gͦ excepto
quis tandem facile reperit᷑. qui eosdem ipos
ꝓpter qͦꝵ horrendã suꝑbiã luxuriãqz et
auariciã atq execrabiles miquitates et
impietates deus sicut minãdo p̾dixit. ꝯterit
teruas sic habeat ut habendi sunt. sit cũ
eis uiuat. ut iũ talib est uiuendũ. Plerũq
enĩ ab eis docendis ãmonendis aliqñ et
obirgandis et corripiendis male dissi¬
muilant᷑. uel laboris piget: uel cũ os eorũ
uereñdami᷑. offendere uel tũ ĩmicitias deui¬
tamꝰ ne impediãt et noceant in istis tꝑalib

Expanded text:
tantes, quamuis longe absint a facinerosis flagitiosis adque inpiis. tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Excepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cedit in quibusdam carnali concupietsi non ad facinorum immanitatem et gurgitem flagitiorum atque impietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata vel rara vetanto crebriora, quanto minora: hoc ergo excepto, quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam, luxuriam et avaritiam, atque exsecrabiles iniquitates et imterras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ed multi inqͥunt xpĩami etiã cap¬
Etiuducti sũt. Hoc sane miseruiniũ
est: si aliqͦ duci potuerũt ubi deñ suũ nõ
ĩuenerũt. Sũt autẽ in scupturis sitĩs
huiꝰ eciã cladis magna solacia. fuerũt
ĩ taptiuitate tres pueri. fuit damel. fuer̃t
alii ꝓphete nec deꝰ de fuit ꝯsolator : sic gͦ
non deseruit fideles suos sus dñacione gẽ¬
tis licet barbare. tñ hũane: qͥ ꝓphetã nõn
deseruit nec in uiscerib belue. Hec qͣ illi
cũ quib agimꝰ malunt iridere ꝙͣ credere
qui bĩ in suis literis credũt arionẽ metimmeũ
nobilissimũ titharistã cũ eiectꝰ eẽt de naui
exceptũ delphiui dorso: et ad terras esse
ꝑuectũ. Uerũ illud nr̃m de iona ꝓpheta
incredibilius est. Plaue incredibiliꝰ. qr
mirabiliꝰ: et mirabiliꝰ qr potencius.

Expanded text:
ed multi, inquiunt, Christiani etiam captiui ducti sunt. Hoc sane miserrimum est, si aliquo duci potuerunt, ubi Deum suum non inuenerunt. Sunt in scripturis sanctis huius etiam cladis magna solacia. Fuerunt in captiuitate tres pueri, fuit Daniel, fuerunt alii prophetae; nec Deus defuit consolator. Sic ergo non deseruit fideles suos sub dominatione gentis, licet barbarae, tamen humanae, qui prophetam non deseruit nec in uisceribus beluae. Haec quoque illi, cum quibus agimus, malunt inridere quam credere, qui tamen in suis litteris credunt Arionem Methymnaeum, nobilissimum citharistam, cum esset deiectus e naui, exceptum delphini dorso et ad terras esse peruectum. Verum illud nostrum de Iona propheta incredibilius est. Plane incredibilius quia mirabilius, et mirabilius quia potentius.
Abbreviated transcription (Latin):
est ut ea ꝑkractemꝰ. tũ sufficiant ista que
diximꝰ. Sed si ea que sustentãdis uiuẽtib
sunt necessaria situt untꝰ et amiaꝰ. ꝙͣuis
tũ graui afflictione desint non frangũt
in bonis ꝑferendi tolerandiq uirtutẽ. nec
eradicãt ex aĩo pietatẽ s exertitatã facũt
fecũdiorem quãto magis nĩ desiit ea que
curandis fimerib ꝯdendis q corporib de¬
functoꝵ adhiberi solent nõ efficũt mise¬
ros in occultis pioꝵ sedib iami quietos. dlt
ꝑ hoc qñ ista cadauerib xp̃iauoꝵ in illa
magne urbis uel etiã alioꝵ opidorũ ua¬
stacione de fuerũt uet uinoꝵ tulpa ẽ qui
non potuerũt ista p̾bere. nec pena mor¬
tuoꝵ qui non possunt ista sentire

Expanded text:
sta quae diximus. sed si ea quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut uictus et amictus, quamuis cum graui afflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtutem nec eradicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea, quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhiberi solent, non efficiunt miseros in occultis piorum sedibus iam quietos! ac per hoc, quando ista cadaueribus Christianorum in illa magnae urbis uel etiam aliorum oppidorum uastatione defuerunt, nec uiuorum culpa est, qui non potuerunt ista praebere, nec poena mortuorum, qui non possunt ista sentire
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicandũq cõmendat: ꝙ unguẽtũ p̾ciosũ
suꝑ mẽbra eiꝰ effũderit atq ħ ad eũ sepeli¬
endũ fecerit. Et laudabiliter ꝯmemorãtur
in euãgelio: qui corpus eiꝰ decruce acceptũ
diligent atq honorifice tegendũ sepeliẽdũ¬
q turarũt. Uerũ iste anctoritates nõ hoc
admouent. ꝙ insit ullus cadauerib sensus:
s ad dei ꝓuidẽciam tui placent eciã talia
astruendam. Ubi et illud salubriter distit᷑
quãta possit ẽẽ remuneratio pro elemosinis
quas uiuẽtib et senciẽtib exibemꝰ: si ne
hͦ apud deũ perit qd̾ ex animis hõmi mẽ¬
bris officii diligentieq ꝑ soluit᷑. Sũt qͥdẽ
et alia q̃ sti prĩarche de corporib suis uel

Expanded text:
praedicandumque commendat. quod unguentum pretiosum praedicandumque commendat. quod unguentum pretiosum super membra eius effuderit atque hoc ad eum sepeliendum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus eius de cruce acceptum diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribus sensus, sed ad dei prouidentiam, cui placent etiam talia astruendam. ubi et illud salubriter discitur, quanta possit esse remuneratio pro elemosynis, quas uiuentibus et sentientibus exhibemus, si neque hoc apud deum perit, quod exanimis hominum membris officii diligentiaeque persoluitur. sunt quidem et alia, quae sancti patriarchae de corporibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo tñ ꝯtempuẽda et abicienda
sunt corꝑa de fiuictoꝵ maxĩe q iustoꝵ
atq fideliũ: quib tãꝙͣ organis et uasis
ad oĩa bona oꝑa santꝰ usus est sp̃s. Si eñi
paterua uestis et amilus ac si quid huiꝰ
modi tanto cariꝰ est posteris quãto erga
parentes maior existit affectꝰ: nullouiꝰ
ip̃a spernẽda sunt corpora utiq multo fami¬
liariꝰ atq quinctiꝰ quã quelibet indumẽta
gestamꝰ. Hec enĩ nõ ad ornamẽtũ uel adiu¬
toriũ qd̾ ⁊ adhibet᷑ extrinsecus: s ad ip̃am
naturã hoĩs ꝑtiuẽt. Unde et antiqꝵ iustoꝵ
fumera offitiosa pietate turata sũt. et exequie
celebrate et sepultura ꝓuisa: ip̃iq du uiue¬
rent de sepeliendis uel etiã transferendis
sus corporib filiis mandauerũt. Et tho¬
bias sepeliendo mortuos deũ ꝓmeruisse teste
anglo ꝯmendat᷑. ip̃e qͦ dñs. die t̾tio resur¬
recturꝰ religiose mulieris bonũ opꝰ p̾dicat.

Expanded text:
ec ideo tamen contemnenda et abicienda sunt corpora defunctorum maximeque iustorum atque fidelium, quibus tamquam organis et uasis ad omnia bona opera sancte usus est spiritus. si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam natfunera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrecturus religiosae mulieris bonum opus praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
ut fugientes inde nõnuilli usq ad ro¬
mana opida ꝑuenirent: Hec atq
huismodi michi cogitanti: nõ uidet᷑
ẽẽ diffimiendus numerus ꝑsecutõnũ
quibz exerteri oportet ecclĩam. Sz rur¬
sus affiriare aliqͣs futuras a regib
preter illam nouissimã de qua nullus
ambigit xp̃ĩanus: non minoris est
temeritatis. Itaq hͦ in medio relinqͥmꝰ.
nentrã partem questionis huiꝰ astri¬
entes: sine destruentes : s tñi m ͦ ab¬

Expanded text:
ut fugientes inde nonnulli usque ad Rout fugientes inde nonnulli usque ad Romana oppida pervenerint? Haec atque hujusmodi mihi cogitanti, non videtur esse definiendus numerus persecutionum, quibus exerceri oportet Ecclesiam. Sed rursus affirmare aliquas futuras a regibus, praeter illam novissimam, de qua nullus ambigit Christianus, non minoris est temeritatis. Itaque hoc in medio relinquimus, neutram partem quaestionis hujus astruentes, sive destruentes
Abbreviated transcription (Latin):
inuenis qui multis ut torquerent᷑ appre¬
hensis per totũ diem p̾mus est totus. ĩter
ungulas crutiatusq psallentis libertatẽ
atq hilaritatẽ miratus horruiss. et in
reteris deformins erubestere tiniuiss. Po¬
stremo nr̃a meroria ualẽs supͣdicti ua¬
lentimani fr̃ arrianus. nõne magna
ꝑsecucione ꝑ orientis partes catholitã
uastant eccłiam; Quale est autẽ non
ꝯsiderare eccłiam ꝑ totũ mũdũ fructificã¬
tem atqz crestentem. posse in aliquibz
gentib ꝑsecucõem pati a regib. et qñ
in aliis non patitur: insi forte non est
ꝑsecucio cõputanda. qñ rex gothorũ in
ip̃a gothia ꝑsecutus est xp̃ianos crude¬
litate mirabili. cũ ibi non ẽẽnt nisi tatho¬
lin. quoꝵ plurimi martirio cororiati
sunt. sicut a quibusdam fr̃ĩb qui tũc
illic pueri fuerant et se ista uidisse ĩ¬
cuctanter recordabantur audininus.
Quid modo in ꝑside: Nonne ita in

Expanded text:
iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adpreiuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonpersecutione per Orientis partes catholicam vastavit Ecclesiam? Quale est autem, non considerare, Ecclesiam per totum mundum fructificantem atque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio computanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt: sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant, et se ista vidisse incunctanter recordabantur, audivimus? Quid modo in Perside? nonne ita in
Abbreviated transcription (Latin):
factus est uastabat ecclĩam. ubi ip̃e qͣz
iam fidem quã ꝑsequebatur euãgelisãs
qualia faciebat est passus siue ꝑ iudeã
sine ꝑ alias gẽtes quacũq xp̃m feruẽ¬
tissimus p̾dicabat: Cur gͥ eis a nerone
uidetur ordiendũ cũ ad neronis tẽpora
inter atrocissimas ꝑsecucões de quib
niuis longũ est cũcta dicere eccliã cres¬
cendo ꝑuenerit: Quod si a regib fctãs
ꝑsecutiones ĩmimero existimãt ẽẽ debere:
rex fuit herodes qui etiã post astensũ dñi
grauissimã fecit. Deinde quid respondẽt
eciã de iuliano: quẽ non nunerãt ĩ decẽ:
din ip̃e nõ est eccliam ꝑsecutus. qͥ xpĩa¬
nos liberales lrãs docere at distere uetuit:
Sub quo ualentimianns maior qͥ post
eum tertiꝰ imperator fuit. fidei xp̃iane
confessor exlitit. miliciaq p̾uatꝰ est:
ut omictã q̃ apud antiochiã facere cepe¬
rat. nisi uniꝰ fidelissimi et ꝯstantissumi

Expanded text:
factus est, uastabat ecclesiam, ubi ipse quoque factus est, uastabat ecclesiam, ubi ipse quoque iam fidem, quam persequebatur, euangelizans, qualia faciebat, est passus, siue per Iudaeam siue per alias gentes, quacumque Christum feruentissimus praedicabat? Quur ergo eis a Nerone uidetur ordiendum, cum ad Neronis tempora inter atrocissimas persecutiones, de quibus nimis longum est cuncta dicere, ecclesia crescendo peruenerit? Quod si a regibus factas persecutiones in numero existimant esse debere: rex fuit Herodes, qui etiam post adscensum Domini grauissimam fecit. Deinde quid respondent etiam de Iuliano, quem non numerant in decem? An ipse non est ecclesiam persecutus, qui Christianos liberales litteras docere ac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi et constantissimi
Abbreviated transcription (Latin):
nissima autixp̃i ꝑsecutio similis uideat᷑
uudecime plage qua egiptii dũ hostili¬
ter ꝑsequerentur hebreos. in mari rubro
ppło dei ꝑ siccũ transeñte perierũt. S
ego illa re gesta in egipto ista̾ ꝑsecucões
prophetice significatas eẽ non arbitror:
quãnis ab eis qui hoc putant exquisite
et ingeniose illa singula hiis singulis
comparata uideantur nõ prophetico spũ
s cõiectura mẽtis hũaue: que aliquãdo
ad uerũ ꝑuenit. aliqñ fallitur. Quid
enĩ qui hͦ sentũt dicturi sunt de ꝑsecucõe
qua ip̃e dñs crucifixus est: In qͦ eam
muero posituri: Si autẽ hac excepta
existimant ꝯputandũ tanꝙͣ ille nime¬
rande sint q̃ ad corpus ꝑtiuent nõ qua
ip̃m caput est appetitũ et occisum: quid
dio trucidatus. ubi apłs petrus ut orci¬
deretur inclusus et ꝑ angłmn liberatus.
ubi fugati atq dispersi de iherosolimis
frẽs. ubi saulus qui postea paulus apłs

Expanded text:
uissima Antichristi persecutio similis uideatur uissima Antichristi persecutio similis uideatur undecimae plagae, qua Aegyptii, dum hostiliter sequerentur Hebraeos, in mari Rubro populo Dei per siccum transeunte perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamuis ab eis. qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis conpai-ata uideantur, non prophetico spiritu, sed coniectura mentis humanae, quae aliquando ad uerum peruenit, aliquando fallitur. Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero posituri? Si autem hac excepta existimant conputandum, tamquam illae numerandae sint, quae ad corpus pertinent, non qua ipsum caput est adpetitum et occisum: quid dio trucidatus, ubi apostolus Petrus ut occideretur inclusus et per angelum liberatus, ubi fugati adque dispersi de Hierosolymis fratres, ubi Saulus, qui postea Paulus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ pͥuũ iustũ impiꝰ frater occidit. et
deiceps usq in huiꝰ stl̃ fiuẽ. int̾ ꝑsecu¬
tiones mũdi. et cõsolaciones dei. ꝑegri¬
uando ꝓcurrit ecclia.¬
putant impletis decẽ ꝑsecucionibz que
fuerũt: nulla suꝑesse preter uudecimã.
q̃ in ip̃o antixp̃i tꝑe sit futura.
Roide ne illud quidẽ teniere puto
ẽe dicendũ siue credendũ. qd̾ non¬
ullis uisum est uel uidetur. nõ ampliꝰ
eccłiam passurã ꝑsecuciones usq ad tẽpus
antixp̃i: quã qd̾ iam passa ẽ id ẽ deciuia.
ant undecima. eadẽqz nouissima sit ab
antixp̃o. Primã quippe ꝯputãt a uerone
q̃ facta est. Scdãm a domiciano. A traiano
tertiã. Quartã ab authonino. a seuero
quĩtã. sextã a maxiiuino .. aderio septĩã
Octauã a ualeriano. ab aureliano nouã.
decimã a dyocleciauo et maxiiiano.
Plagas eñ egiptiorũ qm̃ decẽ fuerunt
anteꝙͣ exire inde inciperet ppłs dei putãt
ad hũt intellectũ ẽẽ referendas: et no-¬

Expanded text:
it, et deinceps usque in hujus saeculi finem, inter persecutiones mundi et consolationes Dei peregrinando procurrit Ecclesia.putant, impletis decem persecutionibus quae fuerunt, nullam iam superesse praeter undecimam, quae in ipso Antichristi tempore sit futura. Proinde ne illud quidem temere puto esse dicendum siue credendum, quod nonnullis uisum est uel uidetur, non amplius ecclesiam passuram persecutiones usque ad tempus Antichristi. quam quot iam passa est, id est decem, ut undecima eademque nouissima sit ab Antichristo. Primam quippe conputant a Nerone quae facta est, secundam a Domitiano, a Traiano tertiam, quartam ab Antonino, a Seuero quintam, sextam a Maximino, a Decio septimam, octauam a Valeriano, ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maximiano. Plagas enim Aegyptiorum, quoniam decem fuerunt, antequam exire inde inciperet populus Dei, putant ad hunc intellectum esse referendas, ut no
Abbreviated transcription (Latin):
do. Traditur sane tã mirabilẽ ac stupẽ¬
dũ plaueq diuinũ ĩ eoꝵ uerbis fuisse ꝯ¬
seusũ: ut cũ ad hͦ opus separatim sin¬
guli sederint ita eñ eorũ fidẽ ꝑtholo¬
meo regi placinit explorare in nullo
uerbo quod idem significaret et tãtũdẽ
ualeret. uel in uerborũ ordiue alter ab
altero discreparet: s tanꝙͣ si unus eẽt
rant: ut illaꝵ scripturaꝵ non tanꝙͣ
humanaꝵ. s sicut erant tãꝙͣ diuinarũ
etiã isto modo ꝯmendaretur auctoritas
credituris qũq gentib profutura. Quod
iam uidemus effectum.

Expanded text:
do. Traditur sane tam mirabilem ac stupendo. Traditur sane tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamquam unus esset rant, ut illarum scripturarum non tamquam humanarum, sed, sicut erant, tamquam diuinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque gentibus profutura, quod iam uidemus effectum.
Abbreviated transcription (Latin):
magnus ꝯgnonimatus ẽ mirificẽtissimã
minimeq diuturuã potentiã qua uniu̾sã
asyam ymo iã pene totũ orbem. partim
ui et armis. partim terrore subegerat.
qñ inter cet̾a orientis etiã iudeã ingress.ꝰ
obtinuit: eo mortuo comites eiꝰ cũ regnũ
illud amplissimũ non pacifice inter se
possessuri diuisissent. s potius dissipassẽt
gi filius. multos ex iudea captiuos in
egiptũ transtulit. Huit autẽ succedẽs
aliꝰ ptholomens qui est appellatus
phila delphus. om̃s qͦs ille adduxerat
subiugatos liberos redire ꝑmisit: ĩsuꝑ
et dona regia in tẽplũ dei misit. petiuit¬
q ab elenzaro tũc pontifice dari sibi
scripturas quas ꝓfecto audierat fauia
predicante diuiuas. et ideo ꝯcupiuerat
habere in bibliotheca quã nobilissimã
fecerat. Has ei cũ idem pontifex misiss
lingue utriusqz doctissum. hebree stilicz
atq grece. Quoꝵ interpretacio ut sep¬
tuaginta uocetur: iam obtinuit ꝯsuetu¬

Expanded text:
gnominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, immo paene totum orbem, partim ui et annis, partim terrore subegerat, quando inter cetera Orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit; eo mortuo comites eius cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent gi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. Huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit; insuper et dona regia in templum Dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupiuerat habere in bibliotheca, quam nobilissimam fecerat. Has ei cum idem pontifex misissetlinguae utriusque doctissimi, Hebraeae scilicet adque Graecae, quorum interpretatio ut Septuaginta uocetur, iam obtinuit consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
Hot si nullis magicis artib factũ est
cur credere dubitãt. eadẽ uirtute diuina
ꝑ totũ nũdũ id fieri potuisse qua hoc
factũ est: Si antẽ ut iherosoluuis. sic
ad cultũ noĩs xp̃i accende̾tur tanta
hõmi multitudo que illũ in crute uł
fixerat prensum uel riserat fixũ. iam
maleficiũ illud fecerat petrus. ex ip̃o
ao querendũ ẽ qñ trecenti sexagĩta
quĩq completi suit. Mortuus est ergo

Expanded text:
Hoc si nullis magicis artibus factum est, Hoc si nullis magicis artibus factum est, cur credere dubitant, eadem virtute divina per totum mundum id fieri potuisse qua hoc factum est? Si autem ut Jerosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce, vel fixerat prensum, vel riserat fixum, jam maleficium illud fecerat Petrus, ex ipso anno quaerendum est, quando trecenti sexaginta quinque completi sint. Mortuus est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ in hac qõe soluenda iude initiũ
sinuimꝰ: p̾sertim qr tũt datus ẽ etiã
sp̃s sc̃s. sicut eũ dari post resurrectionẽ
xp̃i oportebat in ea tiuitate ex qͣ debuit
intipere lex stdã. hͦ est testamentum
nouũ. Prima eñ fuit ex monte syna
ꝑ moysen: quod testamentũ dr̃ uetus.
p̾dictũ est. Ex syon lex ꝓdiet. et u̾bũ¬
dnĩ de ihrlm. Dude et ip̃e per oñs gẽ¬
tes dixit p̾dicari oportere in noĩe suo
penitenciã: s tñ incipientib ab ihrłm.
resurrexerat. crederetur. Ibi hec fides
tã insignib mniciis incanduit. ut aliqͦt
hõii milia ad cristi nomen mirabili
alacritate cõuersa. uenditis suis rebus
ut egenis distribuerentur. ꝓposito scto
et ardentissima caritate ad paupertatẽ
uolũtariã ꝑuenirent. atq inter fremẽ¬
tes et sanguinẽ sicientes indeos sen usq
ad mortem ꝓ ueritate certare. nõ armata
potentia. sz potentiore patientia p̃ꝑarẽt

Expanded text:
melius in hac quaestione soluenda inde initium melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia tunc datus est etiam Spiritus sanctus, sicut eum dari post resurrectionem Christi oportebat in ea ciuitate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est testamentum nouum. Prima enim fuit ex monte Sina per Moysen, quod testamentum uocatur uetus. praedictum est: Ex Sion lex prodiet et uerbu Jerusalem . Unde et ipse per omnes gentes dixit praedicari oportere in nomine suo poenitentiam, sed tamen incipientibus ab Jerusalem . resurrexerat, crederetur: ibi haec fides tam insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum millia in Christi nomen mirabili alacritate conversa, venditis suis rebus ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima charitate ad paupertatem voluntariam pervenirent, atque inter frementes et sanguinem sitientes Judaeos, se usque ad mortem pro veritate certare, non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent.
Abbreviated transcription (Latin):
apłos institutus est aute aliqͦt anuos
auni trecenti sexagnntaqͥuq ꝯpleti sũt:
quid aliud querimiꝰ unde ista falsitas
refellatur: Ut eñ in xp̃i natiuitate
huiꝰ rei non pouanius muitiũ. qr infãs
et puer discipulos non habebat. tñ
qñ habere cepit ꝓculdubio tũc ĩnotuit
ꝑ eius corporalẽ pñciã doctrina et reli¬
gio xpĩana. id est postea ꝙͣ in fluuio
iordane ministerio iohĩs ẽ baptizatus.
Propter hoc enĩ de illo ꝓphetia illa
p̾cesserat. dñabitur a mari usq ad
mare et a flumine usq ad terminos
orbis terre: s qm̃ priusꝙͣ passus ẽẽt.
et resurrexiss a mortuis. noudũ fides
oĩb fuerat de finita. in resurrectione
quippe xp̃i diffiuita est. nam sic apłs
paulus a theuienstbz loquitur dicens.
iã nũt nũtiat hoĩb. oñs ubiq agere
penitentiam. eo ꝙ statuit diem iudica¬
re orbem in equitate in uiro quo defini¬
uit fidem oĩb resustitãs illũ a mortius.

Expanded text:
apostolos institutus est, ante aliquot annos apostolos institutus est, ante aliquot annos anni trecenti sexaginta quinque conpleti sint, quid aliud quaerimus, unde ista falsitas refellatur? Ut enim in Christi natiuitate huius rei non ponamus initium, quia infans et puer discipulos non habebat, tamen quando habere coepit, procul dubio tunc innotuit per eius corporalem praesentiam doctrina et religio Christiana, id est, postea quam in fluuio Iordane ministerio Iohannis est baptizatus. Propter hoc enim de illo prophetia illa praecesserat: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sed quoniam, priusquam passus esset et resurrexisset a mortuis, nondum fides omnibus fuerat definita in resurrectione quippe Christi definita est, nam sic apostolus Paulus Atheniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis:
Abbreviated transcription (Latin):
occisus et dilaniatus et ritu nephario se-¬
pultus est. ut sectã sibi aduersariã tam
ꝓlixo tꝑe cõualestere. tot tantarũq ꝑse¬
cutionũ horrendas crudelitates nõ resistẽ¬
do s patiendo suꝑare. et ad suoꝵ simulatro¬
rũ temploꝵ sacrorũ oraculoꝵ euersionem
ꝑuenire ꝑmicterẽt: Quis postremo est
deus non noster utiq s ipoꝵ. qͥ uel illectꝰ
tanto stelere uel impulsus est ita prestare:
Non enĩ alicui demoni s deo dicũt illi
uersus. hͦ petrũ arte magita defiuisse. Ta¬
lẽ deũ habent: qui xp̃m non habent.¬
¶ Capłm li4ͣ. ¶ Destultissimo mẽdatio
pagauoꝵ: quo xpĩauã religionẽ non
ultra trecẽtoꝵ sexagintaquinq annoꝵ
mensuram esse fiuxerunt.
Et atqz huiusiuodi multa colligerẽ¬
si nondũ ãms iste trãsisset quen
diuinatio ficta ꝓmisit: et decepta uanitas
credidit. Cũ uero ex quo nominis xp̃i
cultus ꝑ eius in carue presenciã et ꝑ

Expanded text:
occisus, et dilaniatus, et ritu nefario seoccisus, et dilaniatus, et ritu nefario sepultus est, ut sectam sibi adversariam tam prolixo tempore convalescere, tot tantarumque persecutionum horrendas crudelitates, non resistendo sed patiendo superare, et ad suorum simulacrorum templorum, sacrorum oraculorum euersionem peruenire permitterent? Quis postremo est deus, non noster utique, sed ipsorum, qui uel inlectus tanto scelere uel inpulsus est ista praestare? Non enim alicui daemoni, sed deo dicunt illi uersus haec Petrum arte magica definisse. Talem deum habent, qui Christum non habent. CAPUT LIIII. De stultissimo mendacio paganorum, quo Christianam religionem non ultra trecentos sexaginta quinque annos mansuram esse finxerunt. Haec adque huius modi multa colligeremsi nondum annus ipse transisset, quem diuinatio ficta promisit et decepta uanitas credidit. Cum uero, ex quo nominis Christi cultus per eius in carne praesentiam et per
Abbreviated transcription (Latin):
sine mora sumere fiuẽ. O hõmi corda doc¬
torũ. o ingenia lrãta digna credere ista
distipulus petrus ab eo magicas artes
non didicerit. s ip̃o inuocente tamẽ eiꝰ
maleficus fuerit. nomenqz illiꝰ ꝙͣ suũ
coli maluerit magicis artib suis. ma¬
guis laboribz et ꝑiculis suis postremo
etiã effusione saugiuis sui. Si petrus
maleficus fecit ut xp̃m sic diligeret
mundus: quid fecit ĩnocens xp̃s ut eũ
sic diligeret petrus Respondeant igit᷑
ip̃i sibi. et si possũt intelligãt illa suꝑua
grã factũ ẽẽ ut ꝓpter eternã uitã xp̃m di¬
ligeret mũdus qͣ gr̃a factũ est ut et ꝓptꝰ
eteruã uitã ab illo accipiendã. et usq ad
tꝑalem mortem pro illo patiendã xpm
diligeret petrus. Deiude isti dii qui sũt
qͥ possũt ista p̾dic̾e̾. nec possũt au̾tere
ita succũbentes uni malefico et uniꝰ cele¬
ri magico. qͦ puer ut dicũt anuiculus

Expanded text:
sine mora sumeret finem.s o hominum corda docsine mora sumeret finem.s o hominum corda doctorum!s o ingenia litterata digna credere ista istum, quod eius discipulus Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? Respondeant igitur ipsi sibi et si possunt intellegant illa superna gratia factum esse, ut propter aeternam uitam Christum diligeret mundus, qua graaeternam vitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti dii qui sunt, qui possunt ista praedicere, nec possunt avertere, ita succumbentes uni malefico, et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus
Abbreviated transcription (Latin):
hũanis: non ab eis tertũ aliqͥd de st̾pture¬
tanonice auctoritate ꝓfertur. Dũm uero
de hac re calculantiũ digitos resoluit
et quiestere iubet ille qui dicit. non est
urin scire tꝑa que pater posuit in sua
ptãte. Sz hec qr euãgelita sentencia
est. mirũ non est non ea repressos fuisse
deorũ multoꝵ falsorũq cultores. quo¬
minus fingerent demonũ responsis qͦs
tãꝙͣ deos colunt diffiuitũ eẽ. ꝙͣto tẽpore
mansura ẽẽt religio xp̃iana. Cũ em̃
uiderent nec tot tantisq ꝑsecucionib
eam potuisse cõsumi. s hiis pociꝰ mira
incrementa sumpsisse: excogitauerũt
nestio qͦs uersus grecos tanꝙͣ consulẽti
cuidam diuino oraculo effusos. ubi xp̃m
quidem ab limꝰ tãꝙͣ sacrilegi trimine
faciũt ĩuocẽtem. petrũ autẽ maleficio
fecisse subiũgũt. ut coleretur xp̃i nomẽ
ꝑ trecentos sexaginta quĩq annos: de¬
inde completo memorato numero ãnoꝵ.

Expanded text:
humanis, non ab eis aliquid certum de scripturhumanis, non ab eis aliquid certum de scripturcanonicae auctoritate profertur. Omnium uero de hac re calculantium digitos resoluit et quiescere iubet ille, qui dicit: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Sed haec quia euangelica sententia est, mirum non est non ea repressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus fingerent daemonum responsis, quos tamquam deos colunt, definitum esse quanto tempore mansura esset religio Christiana. Cum enim uiderent nec tot tantisque persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tamquam consulenti cuidam diuino oraculo effusos, ubi Christum quidem ab huius tamquam sacrilegii crimine faciunt innocentem. Petrum autem maleficia fecisse subiungunt, ut coleretur Christi nomen per trecentos sexaginta quinque annos, deinde conpleto memorato numero annorum,
Abbreviated transcription (Latin):
interficiet spũ oris sui: et euacuabit
illuminacõe pñtie sue. Hic queri solet
qñ illud erit. importuue omniuo. Si
eñ hoc nobis nosse ꝓdesset: a qͦ melius
ꝙͣ ab ip̃o deo magistro interrogantib
discipulis diceretur: Non enĩ siluerũt
iude apud eũ. s a pũte quesierũt dicẽtes
Dñe : si hoc tꝑe rep̾sentabis regnũ isrł:
det ille. non est inquit ur̃in nosse tẽpora
que pater posuit in sua ptãte. Non utiq
illi de hora uel die uel amno s de tꝑe int¬
rogauerãt: qñ istud accepere responsum.
Frustra igit̾ auuos qui remauẽt huit
stlo ꝯputare ac diffiuire conanuir. cũ hͦ
stire non ẽẽ nr̃m ex ore ueritatis audiamꝰ.
qͥs tñ alii quadringentos alii quĩgentos.
alii eciã nille ab asteusione dñ usq ad
eius ultimũ aduẽtũ ꝯpleri posse dixerũt.
Quẽadmnodũ autẽ quisq eoꝵ astruat
opinionẽ suã longũ est demonstrare: et
non necessariũ. Comecturis quippe utũt᷑

Expanded text:
interficiet spiritu oris sui, et evacuabit illuminatione praesentiae suae . Hic quaeri solet, Quando istud erit? Importune omnino. Si enim hoc nobis nosse prodesset, a quo melius quam ab ipso Deo magistro interrogantibus discipulis diceretur? Non enim siluerunt inde aput eum, sed a praesente quaesierunt dicentes: Domine, si hoc tempore repraesentabis regnum Israel? At ille: Non est, inquit, uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Non utique illi de hora uel die uel anno, sed de tempore interrogauerant, quando istud accepere responsum. Frustra igitur annos, qui remanent huic saeculo, conputare ac definire conamur, cum hoc scire non esse nostrum ex ore Veritatis audiamus; quos tamen alii quadringentos, alii quingentos, alii etiam mille ab adscensione Domini usque ad eius ultimum aduentum conpleri posse dixerunt. Quem ad modum autem quisque eorum adstruat opinionem suam, longum est demonstrare et non necessarium. Coniecturis quippe utuntur
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝓphãm: uel aliter eadẽ ꝑ hũc at per
illũ dixit ut uoluit. Quicquid porro
apud utrosq ĩuenitur. ꝑ utrosq dicere
uoluit unus atq idem sp̃s. s ita ut illi
p̾cederent ꝓphetando. isti sequẽtur ꝓ he¬
tite illos interp̾tando: qr sicut in illis ua
et cõcordancia dicẽtib unus pacis spũs
fuit: sic et ĩ istis nõ secũ ꝯferẽtib. et tñ tãꝙͣ¬

Expanded text:
que prophetam uel aliter eadem per hunc ac per que prophetam uel aliter eadem per hunc ac per illum dixit. ut uoluit. Quidquid porro aput utrosque inuenitur, per utrosque dicere uoluit unus adque idem Spiritus; sed ita ut illi praecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos interpretando; quia sicut in illis uera et concordantia dicentibus unus pacis Spiritus fuit, sic et in istis non secum conferentibus et tamen tamq
Abbreviated transcription (Latin):
tuaginta: similiter ad capita uersuũ ia¬
centib uirgulis sicut scribũt᷑ uncie signa¬
uerũt. Et multi todices has notas ha¬
bentes usq qͣq diffusi sunt et latini. Que
autẽ non p̾termissa uel addita s aliter
dtã sunt. siue aliũ seusũ faciũt eciam
ip̃m non abhorrentem sine alio modo
eñdem sensum explitare monstrẽtur;
nisi utrisq codicib iuspectis nequeãt
reperiri. Si gͦ ut oport nichil aliud
ĩtueamur in stripturis illis nisi qd̾ per
hoĩes dixerit dei sp̃s: quicquid est in
hebreis codicib et nõ est apud int̾pretes
septua giuta: noluit ea ꝑ istos s ꝑ illos
ꝓphetas dei sp̃s dicere. Quicqͥd ꝟo est
apud septuaginta. in hebreis autẽ codi¬
cibus non est: ꝑ istos ea maluit. ꝙͣ ꝑ
illos idem sp̃s dicere: sit ostendẽs utrosq
fuisse ꝓphetas. Isto enĩ modo alia per
ysaiam alia ꝑ ihereniã alia ꝑ aliũ aliũ¬

Expanded text:
tuaginta, similiter ad capita versuum iatuaginta, similiter ad capita versuum iacentibus uirgulis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt et Latini. Quae autem non praetermissa uel addita, sed aliter dicta sunt, siue alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in scripturis illis. nisi quid per homines dixerit Dei Spiritus, quidquid est in Hebraeis codicibus et non est aput interpretes septuaginta, noluit ea per istos, sed per illos prophetas Dei Spiritus dicere. Quidquid uero est aput Septuaginta, in Hebraeis autem codicibus non est, per istos ea maluit quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. Isto enim modo alia per Esaiam, alia per Hieremiam, alia per alium alium
Abbreviated transcription (Latin):
pretati sunt. Qui ꝓfecto auctoritate diui¬
na et aliud dicere potuit tãꝙͣ ꝓpheta ille
utrũq dixiss. qr utrũq idem sp̃s diceret.
et hͦ ip̃m aliter. ut si non eadem uerba.
idem tñ sensus bene intelligentibz diluces¬
teret: et aliquid p̾ternictere et aliqͥd addere:
ut eciã huic ostenderetur non humanam
fuisse in illo oꝑe seruitutẽ. quã uerbis dicebat
interpres. s diuinã potiꝰ potestatẽ que
mentem replebat et regebat interpretis
Nõmilli autẽ codices grecos int̾pretatoĩs
septuaginta ex hebreis coditib eniẽdan¬
dos putarũt: nec tñ ausi sũt detrahere
qd̾ hebrei non habebant. et septuaginta
posuerũt. s tñim᷑ addiderũt que ĩ hebreis
ĩuenta apud septuagiuta nõ erãt. eaq
signis quibusdam in stellaꝵ modũ fitis
ad capita eorũdem uersuũ notauerunt
que sigua asteristos uocant. Illa uero
q̃ non habent hebrei. habent autẽ sep¬

Expanded text:
pretati sunt; qui profecto auctoritate diuipretati sunt; qui profecto auctoritate diuina et aliud dicere potuit, tamquam propheta ille utrumque dixisset, quia utrumque idem Spiritus diceret, et hoc ipsum aliter, ut, si non eadem uerba, idem tamen sensus bene intellegentibus dilucesceret, et aliquid praetermittere et aliquid addere, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere seruitutem, quam uerbis debebat interpres, sed diuinam potius potestatem, quae mentem replebat et regebat interpretis. Nonnulli autem codices Graecos interpretationis Septuaginta ex Hebraeis codicibus emendandos putarunt; nec tamen ausi sunt detrahere, quod Hebraei non habebant et Septuposuerunt, sed tantummodo addiderunt, que in Hebreis inventa, apud Septuaginta non erant, eaque signis quibusdam in stellarum modum factis ad capita eorundem versuum notaverunt, que signa asteriscos vocant. Illa vero que non habent Hebrei, habent autem Sep
Abbreviated transcription (Latin):
s ex hebreo in latiuũ eloquiũ easdẽ st̾ptu¬
ras ꝯuerterit. d eius tm̃n lrãꝵ laborem
ꝙͣuis iudei fateantur ẽẽ ueracem septuagĩ¬
ta uero interpretes ĩ multis errasse ꝯtẽdãt.
tiĩ eccł̃ie xpĩ tot hõm auctoritati ab eleaz a¬
ro tũc pontifice ad hoc tm̃ opus electorum.
neminem iudicãt p̾ferendũ: qr et si non
eis unus apparuisset sp̃s siue dubitacione
diuinus. s inter se uerba interp̾tatois sue
septuaginta docti more hoĩ ꝯtulissent.
ut qd̾ placiuiss oĩb hoc maneret: nullus
eis unus interpres debuit anteponi. Cũ
uero tñi in eis signũ diuinitatis aꝑꝑuit.
ꝓfecto quisquis alius illarũ scripturarum
ex hebrea in quãlibet aliã linguã ĩterpres
est uerax aut ꝯgruit illis septuaginta ĩter¬
pretib: aut si non ꝯgruere uidet᷑: altitu¬
do ibi ꝓphetica ẽẽ credenda ẽ. Sp̃s eñ qui
in ꝓphetis erat qñ illa dixerũt idem ip̃e
erat etiã in septuaginta uiris. qñ illa ĩter¬

Expanded text:
sed ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem . scripturas conuerterit. Sed eius tam litteratum laborem quamuis Iudaei fateantur esse ueracem, septuaginta uero interpretes in multis errasse contendant: tamen ecclesiae Christi tot hominum auctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba interpretationis suae septuaginta docti more hominum contulissent, ut, quod placuisset omnibus, hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, profecto quisquis alius illarum scripturarum ex Hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est uerax, aut congruit illis septuaginta interpretibus, aut si non congruere uidetur, altitudo ibi prophetica esse credenda est. Spiritus enim, qui in prophetis erat, quando illa dixerunt, idem ipse erat etiam in septuaginta uiris, quando illa inter