comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mas hostias offerebant: ceterũ ex quo
cõmisse pͥuaritatõis causa inde dimissi
sunt. atq hũana in eis natu ra dãpna¬
ta est. excepto uno mediatore. et post la¬
uacrũ regeneracõis quibq ad huc par¬
uulis. nemo mũdus a sorde: sicut stͥptũ
est: nec in fãs cuiꝰ est uniꝰ diei uita sr̃
terrani. Qd̾ si respondetur. etiã eos me¬
rito diti posse offerre hostias ĩiustitia. qͥ
non habere. et ideo non dicat. qr ex fide
uiuit: nũquid dicturus est quispiau
hͦ fidei tp̃s illi fiui ẽẽ corquãdũ. qñ igni
iudicii nouissuui mũdabũtur. qͥ offerett
hostias ĩiustĩa: dit ꝑhͦ qm̃ post talem
mũdacionẽ nullũ pcm̃ iustos habituros
eẽ credendũ est: ꝓfecto illud tp̃s quantũ
actinet ad nõ habere prtm. nulli tp̃i cõpa¬
raudũ est nisi qñ pͥmi hoĩes in paradiso

Expanded text:
mas hostias offerebant. Caeterum ex quo mas hostias offerebant. Caeterum ex quo commissae praevaricationis causa inde dimissi sunt, atque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore, et post lavacrum regenerationis quibusque adhuc parvulis, Nemo mundus a sorde, sicut scriptum est, nec infans, cujus est vita unius diei super terram . Quod si respondetur, etiam eos merito dici posse offerre hostias in justitia, qunon habere ; et ideo non dicat, quia ex fide vivit: numquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus illi fini esse coaequandum, quando igne judicii novissimi mundabuntur, qui offerant homundationem nullum peccatum justos habituros esse credendum est, profecto illud tempus, quantum attinet ad non habere peccatum, nulli tempori comparandum est, nisi quando primi homines in paradi
Abbreviated transcription (Latin):
siã tũc in ista ꝯsuetudine nõ futu¬
ram. dixit filios leui oblaturos hostias
ĩiustitia. Non gͦ in pcto ac ꝑ hͦ non pro
pito. Unde intelligi pt̃ in eo qd̾ secutꝰ
adiũxit atq ait. et placebit dño sacri¬
ficiũ iude et ihrłm sicut dieb pristinis
et sicut annus pͥorib frustra sibi iudeos
std iñ legem ueteris testamẽti sacrifitioꝵ
suoꝵ p̾terita tp̃a polliceri: nõ enĩ tũt ĩ
iusticia s in pctĩs hostias offerebãt: qñ
pro pctĩs p̾cipue ac pͥmiciis offerebant
usq a deo ut sacerdos ip̃e quẽ debenius
utiq credere ceteris fuisse iustiorẽ scdm̃
dei mandatũ: soleret pͥmũ pro suis of¬
ferre pitis. deinde ꝓ ppłi. Quaꝓpter ex¬
ponere nos oportet quomiͦ sit accipiẽdũ
qd̾ dictũ est: sicut dieb pristinis. et sicut
anis priorib. Fortassis enĩ tp̃s illud ꝯ¬
memorat: qͦ primi hoĩes in paradiso
fuerũt. Tũt enĩ puri atq integri ab
oĩ sorde ac labe pãi. seipõs deo mũdissi¬

Expanded text:
suam tunc in ista consuetudine non futuram dixit filios Leui oblaturos hostias in iustitia; non ergo in peccato ac per hoc non pro peccato. Unde intellegi potest in eo quod secutus adiunxit adque ait: Et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem. sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus, frustra sibi Iudaeos secundum legem ueteris testamenti sacrificiorum suorum praeterita tempora polliceri. Non enim tunc in iustitia, sed in peccatis hostiapro peccatis praecipue ac primitus offerebant, usque adeo ut sacerdos ipse, quem debemus utique credere caeteris fuisse justiorem, secundum Dei mandatum soleret primum pro suis offerre peccatis, deinde pro populi . Quapropter exponere nos oportet quomodo sit accipiendum quod dictum est, Sicut diebus pristinis, et sicut annis prioribus. Fortassis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. Tunc enim puri atque integri ab omni sorde ac labe peccati se ipsos Deo mundissi
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦ a me ꝯmemorata sũt ordĩe ẽẽ uentura
Duo nobis ad hͦ opus ꝑtiuentes reliqͥ sũt
libri: ut adiuãte dño ꝓmissa ꝯpleamꝰ.
Quoꝵ erit unus de maloꝵ supplicio: aliꝰ
de felicitate iustorũ. In quib maxime
sicut deꝰ douauerit argumẽta reuellent᷑
hũana. q̃ cõtra p̾dcã ac ꝓmissa diuina sa¬
pienter sibi miseri ⁊id̾e̾ uidẽt᷑: et salubri fider
mitͥmẽta uelut falsa et ridẽda ꝯtẽpuũt. Qͥ
u̾o scdm̃ deũ sapũit: oĩa q̃ ĩcredibilia uidẽt᷑¬
hoĩb. tñ scͥpturis stĩs qͣrũ iã ueritas młtis
modis asserta ẽ ꝯtinẽt᷑: maximũ argu¬
mentũ tenent ueratẽ dei õĩpotẽtiã: quem
certũ habent nullo ͦ ĩ eis potuisse mẽtiri.
et posse fat̾e̾ qd̾ ĩpossibile ẽ infideli¬

Expanded text:
eo quo a me commemorata sunt ordine esse uentura. Duo nobis ad hoc opus pertinentes reliqui sunt libri, ut adiuuante Domino promissa conpleamus; quorum erit unus de malorum supplicio, alius de felicitate iustorum; in quibus maxime, sicut Deus donauerit, argumenta refellentur humana, quae contra praedicta ac promissa diuina sapienter sibi miseri rodere uidentur et salubris fidei nutrimenta uelut falsa et ridenda contemnunt. Qui uero secundum Deum sapiunt, omnia, quae incredibilia uidentn Scripturis sanctis, quarum jam veritas multis modis asserta est, continentur, maximum argumentum tenent veracem Dei omnipotentiam, quem certum habent nullo modo in eis potuisse mentiri, et posse facere quod impossibile est infideli
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dampnabũt᷑ cũ impiis parẽtib suis
dolebũt tñ tanꝙͣ ip̃i fecerint qd̾ ab illis
factũ est. Non igitur dolebũt reatu trimĩs:
s pietatis affectu. Sane ubi dixerũt
septuaginta int̾pretes. et aspitient ad
me ꝓ eo ꝙ insultauerũt: sic int̾pretatũ
est exhebreo: et aspirient ad me quem
ꝯfixerũt. Quo quidem uerbo eiudẽtius
non defuit passiom. Nam et detẽto et alli¬
gato. et adiuditato. et obprobrio ignom¬
niose uestis induto. et spinis coronato. et
calamo in capite ꝑcusso. et irridenter fixis
genib adorato. et crucẽ suã portanti. et
in ligno iam pendenti: utiq insultauẽrt.
Proinde interpͥtatõem non sequẽtes unã
s utrãq iũgentes. cũ et insultauerũt. et
confixerũt leginiꝰ: plenius ueritatẽ domi¬
nice passionis agnostuuꝰ. Cum ergo in
ꝓphetitis lrĩs ad nouissiuũ iudiciũ faciẽ¬
dũ deus legitur ẽẽ uenturus. et si eiꝰ alia
distinctio non ponatur: tñimͦ ꝓptꝰ ip̃m¬

Expanded text:
non damnabuntur cum impiis parentibus suis; dolebunt tamen tanquam ipsi fecerint, quod ab illis factum est. Non igitur dolebunt reatu criminis, sed pietatis affectu. Sane ubi dixerunt Septuaginta interpretes, Et aspicient ad me pro eo quod insultauerunt, sic interpretatum est ex Hebraeo: Et adspicient ad me, quem confixerunt; quo quidem uerbo euidentius non defuit passioni. Nam et detento et adligato et adiudicato et obprobrio ignominiosae uestis induto et spinis coronato et calamo in capite percusso et inridenter fixis genibus adorato et crucem suam portanti et in ligno iam pendenti utique insultauerunt. Proinde interpretationem non sequentes unam, sed utramque iungentes, cum et insultauerunt et confixerunt legimus, plenius ueritatem dominicae passionis agnoscimus. Cum ergo in propheticis litteris ad nouissimum iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius alia distinctio non ponatur, tantummodo p
Abbreviated transcription (Latin):
adiũgendo atq ditẽdo. Et aspicient
ad me ꝓeo ꝙ insultauerũt: et plangẽt
super eo planctũ qiͣ s⁊ carissimũ siue
dilectũ: et dolebũt dolore qiͣ sr unigeitũ
Penitebit quippe in die illa iudeos eciã
ad eũ aspexerint in sua maiestate ue-¬
rigendi. Non itaq hoc loto ip̃i intelli¬
gendi sunt ubi dictũ est: et effundã suꝑ
doniũ dauid. et super habitatores ihrłm¬

Expanded text:
 dicendo: Et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt, et plangent super eo planctum quasi super carissimum siue dilectum et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Paenitebit quippe Iudaeos in die illa, etiam ad eum adspexerint in sua maiestate uenrigendi. Non itaque hoc loco ipsi intellegendi sunt, ubi dictum est: Et effundam super domum Dauid et super habitatores H
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ ĩsultauerũt. et plangent s⁊ eo
planctũ qͣi super carissimũ: et dolebũt
dolore qiͣ super unigenitũ. Nñquid nͥ
dei est auferre om̃s gẽtes municas
site ciuitatis ihrłm. q̃ uenuuĩt contra
eam. id est cõtrarie sũt ei. uel sic alii
sũt int̾pretati. ueniũt sr eã. id est aut

Expanded text:
t plangent super eo planctum quasi super carissimum, et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Numquid nisi Dei est auferre omnes gentes inimicas sanctae ciuitatis Hierusalem, quae ueniunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut alii sunt interpretati, ueniunt super ... eam,
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes et leuitas eligi nũc uidenus:
qui non isto noĩe qd̾ sepe assecũtur ĩdinni.
sz ea que non est bonis malisq qnunis
sanctitate pensandi sunt. Hec cũ de ista
que nũc imꝑtitur ecclie ꝓspitua nobisq
notissima dei miseracõe dixiss: ꝓmisit
et fines ad qͦs per ultinũt iudiciũ facta
bonoꝵ maloꝵqz discretione ueniet᷑ dicẽs
ꝑ ꝓpħam : uel de dũo dicens ip̃e ꝓpheta
Quomiͦ enĩ celũ nouũ et terra noua
manebit corã me dicit dñs: sic stabit
semen ur̃in. et nomen ur̃in: et erit mẽsis
ex mense. et sabbatũ ex sabbato: et ueiet
oĩs caro in ꝯspectu meo adorare in ihrłm
mẽbra hoĩm qui pͥuaritati sũt in me.
Uernus eoꝵ non morietur: et ignis
eorũ non extinguetur: et erũt uisui

Expanded text:
sacerdotes et Leuitas eligi nunc uidemus; sacerdotes et Leuitas eligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensandi sunt. Haec cum de ista. quae nunc inpertitur ecclesiae, perspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promisit et fines, ad quos per ultimum iudicium facta bonorum malorumque discretione uenietur, dicens per prophetam, uel de Domino dicens ipse propheta: Quo modo enim caelum nouum et terra noua manebit coram me, dicit Dominus, sic stabit semen uestrum et nomen uestrum, et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato. Veniet omnis caro in conspectu meo adorare in Hierusmembra hominum, qui praeuaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. et
Abbreviated transcription (Latin):
cauerũt. et egent glĩa dei. Et relictu¬
rum se dicit sr eos signa. q̃ utiq mirã¬
tes credant in eũ: et emissurũ ex illis
saluatos in gentes diuersas. et longin¬
quas insulas: qr non audierũt nomẽ
turos gliam eius in gentib: et adduc¬
turos frẽs istorũ quib loquebatur id ẽ
in fide sub deo pr̃e frẽs israhelitarum
electoꝵ. Adducturos autẽ ex oĩb gẽti¬
b numꝰ dño iniumentis. et uehitulis
que iumenta et uehicula bene ĩtelligũ¬
tur adiutoria ẽẽ diuina: ꝑ cuiusq gn̾is
ministeria dei uel augelica uel hũana.
uinitus adiuuantur. ibi credũt: et
israel: offerentib ei suas hostias. cũ
psaliuis in domo eiꝰ: qd̾ ubiq iã facit
ecclia: et ꝓuusit ab ip̃is se accepturum
sibi sacerdotes. et leuitas: qd̾ nichilonũꝰ
fieri nũt uidemus. Non enĩ ex genere
carnis et sangiuĩs sicut erat p̾mũ scdm̃
ordinem aaron. s sicut oportebat ĩtesta¬

Expanded text:
cauerunt et egent gloria Dei. Et relictucauerunt et egent gloria Dei. Et relicturum se dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in eum: et emissurum ex illis saluatos in gentes diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen turos gloriam eius in gentibus et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum; adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in iumentis et uehiculis quae iumenta et uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diuina per cuiusque generis ministeria Dei, uel angelica uel humana uinitus adiuuantur, ibi credunt, et Israel offerentibus ei suas hostias cum psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: et promisit ab ipsis se accepturum sibi sacerdotes et Leuitas; quod nihilo minus fieri nunc uidemus. Non enim ex genere carnis et sanguinis, sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed, sicut oportebat in testa
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o hic positũ est. multi uuluerati erũt
a dño: isto uuluere fiet mors secũda.
Potest quidẽ et ignis et gladiꝰ et
uulius accipi ĩ bouo. Nam et ignen
dñs uelle se dixit mictere in mũdũ: et
uise sunt illis lingue diuise uelut ignis
qñ uenit sp̃s sauctus: et non ueni ĩ qͥt
idem dñs pacẽ mictere in terrã. s gla¬
diũ. Et sermonẽ dei dicit stͥptura gla¬
diũ bis acutũ ꝓpter aciem geniiam
dnm ẽẽ uenturũ: quẽ adiuodũ hec ĩtel¬
ligenda sunit clarũ est. Deinde breuiter
cõmemoratis eis qui ꝑ hͦ iudiciũ ꝯsu¬
mentur sus figura tiboꝵ in lege uetere
uetitoꝵ. a quib se non abstimierũt.
peccatores impiosq significãs: reca¬
pitulat ab micio gr̃ãm noui testamẽ¬
ti. a pͥmo saluatoris aduentu usq ad
ultimũ iudiciũ de qͦ nũt agimꝰ: ꝓdu¬
cens fiuiensqz sermonem. Narrat nãq
riam eiꝰ. Oñĩs eiĩ sicut dicit apłs pec¬

Expanded text:
vero hic positum est, Multi vulnerati erunt vero hic positum est, Multi vulnerati erunt a Domino: isto vulnere fiet mors secunda. Potest quidem et ignis, et gladius, et vulnus accipi in bono. Nam et ignem Dominus velle se dixit mittere in mundum . Et uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis, quando uenit Spiritus sanctus: et: Non ueni, inquit idem Dominus, pacem mittere in terram, sed gladium, et sermonem Dei dicit scriptura gladium bis acutum propter aciem geminam Dominum esse uenturum, quem ad modum haec intellegenda sint, clarum est. Deinde breuiter commemoratis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura ciborum in lege uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque significans recapitulat ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudicium, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namqueriam. Omnes enim, sicut dicit apostolus, pec
Abbreviated transcription (Latin):
suos a ꝯtemptorib suis: De quib se¬
quẽcia cõtexẽs. et ꝯminabitur ĩ qͥt cõ¬
tiuuatib: siue nt ait aliꝰ interpres. ĩ¬
credulis. Nec tũc ꝯminabit᷑: s q̃ m̃it
ditũtur minatiter: tũc efficaciter ĩple¬
bitur oĩs terra et in gladio eiꝰ oĩs caro.
multi enĩ uuluerati erũt a dño. Siue
igne siue tempestate. siue gladio. penã
iudicii significat: qñ quidem ip̃m dnm
qiͣ ignem dicit ẽẽ uenturũ eis ꝓfecto
quib penalis erit eiꝰ aduentus. Curuꝰ
uero eius nã pluraliter dicti sũt: ange¬
lita ministeria nõ ĩcõuenienter acci¬
pimiꝰ. Quod autẽ ait omĩem t̾rã et
onĩem tarnẽ ĩ eiꝰ igne et gladio iudicari
nõ eciã ibi spũales ĩtelligauiꝰ et sitõs.
s t̾renos atq caruales: de qͣlibus dictũ
mors est: et qͣles oĩno tars appellant᷑
a dũo ubi dicit. non puanebit sp̃s
mens in hoĩb istis: qm̃̃ taro sũt. Qd̾

Expanded text:
suos a contemtoribus suis? De quibus sesuos a contemtoribus suis? De quibus sequentia contexens: Et comminabitur, inquit. cotumacibus, sive, ut ait alius interpres, incredulis. Nec tunc comminabitur: sed quae nunc dicuntur minaciter, tunc efficaciter implebitur omnis terra et in gladio eius omnis caro; multi uulnerati erunt a Domino. Siue igne, siue tempestate, siue gladio poenam iudicii significat: quando quidem ipsum Dominum quasi ignem dicit esse uenturum, eis profecto quibus poenalis erit eius aduentus. Currus uero eius nam pluraliter dicti sunt angelica ministeria non inconuenienter accipimus. Quod autem ait omnem terram et omnem carnem in eius igne et gladio iudicari, non etiam hic spiritales intellegamus et sanctos, sed terrenos adque carnales, de qualibus dictum no caro appellantur a Domino, ubi dicit, Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam caro sunt . Quod
Abbreviated transcription (Latin):
in cor ip̃oꝵ s leticiã et exultatõem ĩue¬
nient in ea. Ecce ego faciã ihrłm exul¬
in ihrłm. et letabor in pplõ meo: et ultra
nõ audietur ĩ illa uox fletus: et tela. q̃
quidã ad illos carualles nulle ãnos refer¬
re conãtur. Locutiones eiñ tropite ꝓpriis
ꝓphetico more mistentur: et ad intellectũ
spũalem intentio sobria. cũ quodã utili
ac salubri labore ꝑueniat. Pigricia uo
carnalis uelut ĩerudite atq inexercitate
tarditas mentis ꝯtenta lrẽ suꝑficie: ui¬
chil putat ĩteriꝰ requirendũ. Hec de
ꝓpheticis uerbis que ante istũ locum
scriptã sũt: satis dixerimus. In hͦ autẽ
loco unde ad illa digressi suuiꝰ cũ dixiss.
et ossa ur̃ant herba exorientur. ut resur¬
rectionem carius qͥdẽ. s tñ bonoꝵ se nũe
ꝯmemorare monstraret adiũxit: ꝯgno¬
scetur manus dm̃ colentib eũ. Quid
est hͦ nisi manus distiuguẽtis cultores

Expanded text:
in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuein cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsulm et laetabor in populo meo; et ultra non audietur in illa uox fletus, et cetera, quae quidam ad illos carnales mille annos referre conantur. Locutiones enim tropicae propriis prophetico more miscentur, ut ad intellectum spiritalem intentio sobria cum quodam utili ac salubri labore perueniat; pigritia uero carnalis uel ineruditae adque inexercitatae tarditas mentis contenta litterae superficie nihil putat interius requirendum. Haec de propheticis uerbis, quae ante istum locum scripta sunt, satis dixerim. In hoc autem loco, unde ad illa digressi sumus, cum dixisset: Et ossa uestra ut herba exorientur, ut resurrectionem carnis quidem, sed tamen bonorum se nunc commemorare monstraret, adiunxit: Et cognoscetur manus Domini colentibus eum. Quid est hoc nisi manus distinguentis cultores
Abbreviated transcription (Latin):
ris genibusq portati. Rudes eñ nos et no¬
nos blandissimis adiutoriis insolita nobis
illa bti̾tudo sustipiet: ibi uidebimiꝰ et gau¬
debit cor nr̃m. Net expͥssit quid uidebimꝰ
S quid nisi deũ: Ut impleatur in nobis
promissum euãgelitũ: btĩ mũdo corde: qm̃
ip̃i deũ uidebunt. Et oĩa illa q̃ nũt non
uidemus. tredentes autẽ ꝓ modulo capaci¬
tatis hũane. longe minꝰ ꝙͣ sunt atqz ĩcom¬
parabiliter cogitanius: et uidebitis inquit
et gaudebit cor ur̃mn. Hic creditis: ibi ui¬
debitis. S quĩ dicit. et gaudebit cor ur̃m
ba exorientur: ubi resuruectionẽ corporũ
siriuxit: uelut qd̾ non dixerat ⁊ eddẽs. Neq
enĩ tũ uideriuiꝰ fient: s cũ fuerint facta
uidebimꝰ. Nam et de telo nouo ac terra
noua iam supra dixerat: dũ ea q̃ sanctis
punctũtur in fine sepe ac multiformiter
diceret. Erit inquit telũ nouũ et t̾ra noua:¬
et nõ erũt meniores priorũ. nec astendet

Expanded text:
ris genibusque portati. Rudes enim nos et noris genibusque portati. Rudes enim nos et nouos blandissimis adiutoriis insolita nobis beatitudo illa suscipiet. 1m ib uidebimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expressit quid uidebimus; sed quid nisi Deum? ut inpleatur in nobis promissum euangelicum: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum uidebunt, et omnia illa, quae nunc non uidemus, credentes autem pro modulo capacitatis humanae longe minus quam sunt adque incomparabiliter cogitamus. Et uidebitis, inquit, et gaudebit cor uestrum. Hic creditis, ibi uidebitis. Sed quoniam dixit: Et gaudebit cor uestrum,ba exorientur; ubi resurrectionem corporum strinxit, uelut quod non dixerat reddens; neque enim cum uiderimus fiet. sed cum fuerit facta uidebimus. Nam et de caelo nouo ac terra noua iam supra dixerat, dum ea, quae sanctis promittuntur in fine, saepe ac multiformiter diceret. Erit, inquit, caelum nouum et tet non erunt memores priorum nec ascendet
Abbreviated transcription (Latin):
bitis. et gaudebit cor ur̃i: et ossa ur̃a¬
sicut herba exorient᷑. Et ꝯguostetur ma¬
nus dñ colentib eũ. et ꝯminabit᷑ ꝯtuma
tib. Etce eñ dñs ut ignis ueniet. et ut
tempestas currus eiꝰ: reddere in indigna¬
In igne enĩ dñi iudicabitur oĩs terra: et
pacis. ꝓfecto abũdantiã patis illiꝰ debemͦ
accipere: qua maior ẽẽ non possit. Hac
utiq in fine rigabiuuir: de qua in p̾cedẽti
libro abũdanter locuti sumus. Hoc flu¬
men se in eos declinare dicit. quib tãtã
btĩtudinem pollicetur: ut intelligamꝰ
in illiꝰ felicitatis regione que in celis ẽ.
hͦ fliuuine oĩa satiari. Sz qr et teruenis
corporib pax ĩtorruptõis atq ĩmortali¬
tatis inde influet: ideo decliuare se dixit
hoc flumen. ut de suꝑnis quodãmͦ eciam
inferiora ꝑfundat: et hoĩes equales ange
post labores erũpnaꝵ curarũq mortaliũ
ꝯsolabimur: tanꝙͣ paruili etꝰ in hume¬

Expanded text:
bitis, et gaudebit cor uestrum et ossa uestbitis, et gaudebit cor uestrum et ossa uestra ut herba exorientur. Et cognoscetur manus Domini coleic: Ecce enim dominus ut ignis ueniet, et ut tempestas currus eius, reddere in irain igne enim domini iudicabitur omnis terra, et pacis profecto abundantiam pacis illius debemus accipere, qua maior esse non possit. Hac utique in fine rigabimur; de qua in praecedenti libro abundanter locuti sumus. Hoc flumen se in eos declinare dicit, quibus tantam beatitudinem pollicetur, ut intellegamus in illius felicitatis regione, quae in caelis est. hoc flumine omnia satiari; sed quia et terrenis corporibus pax incorruptionis adque inmortalitatis inde influet, ideo declinare se dixit hoc flumen, ut de supernis quodam modo etiam inferiora perfundat et homines aequales angelpost labores aerumnarum curarumque mortalium consolabimur, tamquam paruuli eius in ume
Abbreviated transcription (Latin):
qd dictũ est diligentius et distuctiꝰ uelimiꝰ
intueri: ad pͥmam referendum est qd̾ ditĩn
est. resirrgent mortui: ad scdm̃ uero quod
sequitur et resurgent qui erant in sepłcris.
Iamn et si illos inqͥramius sc̃tos qͦs hic ui¬
nos ĩuenturus est dñs. eis ꝯgrue deputa¬
bitur qd̾ adiũxit. et letabũtur oĩs qͥ sũt
in terra: ros eñ qui abs te est: sanitas
illis est. Sanitatem loco isto ĩmortalita¬
tem rectissime accipinuis. Ca nãqz est
pleuissiura sanitas que non reficitur ali¬
mentis. tanꝙͣ cottidiauis medicamentis.
Item de iudicii die spem prius dãs bonis
deinde terrẽs malos: idem ꝓpheta sit loqͥt᷑.
Hec ditit dñs. Ecte ego decliuno in eos ut
flumen. patis: et ut torrens mũdans
głiam gentiũ. Filii eoꝵ suꝑhuneros por¬
tabũt: et sr̃ genua ꝯsolabũtur. Quẽad
modũ si quẽ mater ꝯsoletur. ita ego uos
ꝯsolabor. et ĩ ihrłm ꝯsolabimini: et uide¬

Expanded text:
quod dictum est diligentius et distinctius uelimus quod dictum est diligentius et distinctius uelimus intueri, ad primam referendum est quod dictum est: Resurgent mortui; ad secundam uero quod sequitur: Et resurgent qui erant in sepulcris. Iam si et illos inquiramus sanctos, quos hic uiuos inuenturus est Dominus, eis congrue deputabitur quod adiunxit: Et laetabuntur omnes qui sunt in terra; ros enim, qui abs te est, sanitas illis est. Sanitatem loco isto inmortalitatem rectissime accipimus; ea namque est plenissima sanitas, quae non reficitur alimentis tamquam cottidianis medicamentis. Item de iudicii die spem prius dans bonis, deinde terrens malos idem propheta sic loquitur: Haec dicit Dominus: Ecce ego declino in eos ut flumen pacis et ut torrens inundans gloriam gentium. Filii eorum super umeros portabuntur et super genua consolabuntur. Quem ad modum si quem mater consoletur, ita ego uos consolabor; et in Hierusalem consolabimini, et uide
Abbreviated transcription (Latin):
uiuos iuditaturus et mortuos. oportet
si xpp̃iaui ẽẽ uolumꝰ ut credamꝰ. S non
ideo de hat re maius est fides nr̃a; si quẽ¬
admodũ futura sit ꝑfecte ꝯp̾hende̾ non
de hͦ iudicio dei nouissimo eciã ꝓphetici
ueteres libri quid p̾mĩciauerint: ꝙͣtũ
satis ẽẽ uidebitur debeniꝰ ostendere. Que
sicut arbitror non tanta mora necesse
erit tractari et exponi: si istis q̃ pͥmisimꝰ
lector curauerit adiuuari.¬
¶ Capłm. zi. ¶ Quid ysaias ꝓpħa
de mortuoꝵ resurectione et retribucione
iudicii sit locutus.
Ropheta psaias resurgent inquit
mortui. et resurgent qui erãt in sepul¬
chris: et letabuntur om̃s qui sunt in terra.
Ros enĩ qui abs te est. sauitas illis ẽ: terra
uero impioꝵ cadet. Totũ illud superius
ad resurrectionem ꝑtinet beatoꝵ. Qd̾ aũt
ait. terra uero impioꝵ tadet. bene ĩtelligr̃
dictũ: corꝑa uero npioꝵ ruiua dãnacõis
excipiet. Iam porro si de bonoꝵ resurrectõe

Expanded text:
uiuos iudicaturus et mortuos, oportet, si christiani esse uolumus, ut credamus. sed non ideo de hac re inanis est fides nostra, si quemadmodum futura sit perfecte comprehendere non de hoc iudicio Dei nouissimo etiam prophetici ueteres libri quid praenuntiauerint, quantum satis esse uidebitur, debemus ostendere; quae, sicut arbitror, non tanta mora necesse erit tractari et exponi, si istis. quae praemisimus, lector curauerit adiuuari. CAPUT XXI. Quid Esaias propheta de mortuorum resurrectione et de retributione iudicii sit locutus. Propheta Esaias: Resurgent, inquimortui, et resurgent qui sunt in monumentis, et laetabuntur qui sunt in terra. Ros enim qui abs te est, sanitas est illis . Vere uero inpiorum cadet. Totum illud superius ad resurrectionem pertinet beatorum. Quod autem ait: Terra uero inpiorum cadet, bene intellegitur dictum: \'Corpora uero inpiorum ruina damnationis excipiet.\' Iam porro si de bonorum resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
seruit deo. Et quid ampliꝰ. qr custodiui¬
mus mandata eiꝰ: et qr ambulauiutꝰ
supplices ante faciẽ dm̃ oĩpotẽtis.2 Et
nũt nos beatos ditiuius alienoi : et edi¬
ficantur om̃s qui facĩt iniquitatem:
est nonissiuũ p̾mĩtiare iudiciũ: ubi ma¬
li nec saltẽ falso suit btĩ s appertissime
saltẽ miseria laborẽt: s clara ac sẽpit̾ua
btĩtudine ꝑfruant᷑. Dixerat quippe istoꝵ
talia quedã uerba eciã superiꝰ dicentiũ
Oĩs qui facit malũ bonus ẽ in ꝯspectu dm̃:
et tales eis placent. Ad hec inꝙͣ contra
deũ murmura ꝑuenerũt. legẽ moysi
carnaliter accipiendo: unde et ille ĩ psalmo
septuagesimosidõ. pene ꝯmotos dicit fuisse
pedes suos. et effusos gressus suos utiq ĩ
lapsũ: qr zelauit ĩpctorib pacẽ peccatoꝵ
intuẽs: ita ut inter cetera diceret. Quoniꝰ
et laui in ĩuocentibz manus meas: ut
autẽ solueret hãc difficilimã questionẽ

Expanded text:
seruit Deo, et quid amplius, quia custodiuiseruit Deo, et quid amplius, quia custodiuimus mandata eius et quia ambulauimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem. est nouissimum praenuntiare iudicium, ubi mali nec saltem falso sint beati. sed apertissime saltem miseria laborent, sed clara ac sempiterna beatitudine perfruantur. Dixerat quippe istorum talia quaedam uerba etiam superius dicentium: Omnis, qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent. Ad haec, inquam, contra Deum murmura peruenerunt legem Moysi accipiendo carnaliter. Unde et ille in psalmo septuagensimo secundo paene commotos dicit fuisse pedes suos et effusos gressus suos, utique in lapsum, quia zelauit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter cetera diceret: Quo modet laui in innocentibus manus meas? Ut autem solueret hanc difficillimam quaestionem,
Abbreviated transcription (Latin):
cie in illiꝰ uite manifestatõe clarebit.
Tũt ꝓfecto erit iudiciũ: quale nuĩꝙͣ fuit¬
¶ Capłm.2s. ¶ De lege mopsi spirita¬
liter intelligenda: ne dãpnabilia muir¬
mura carnalis sensus ĩcurrat.
Uod uero subiũgit idem ꝓpħa memẽ-¬
tote legis moysi serui mei quã
mandaui ei in oreb ad om̃em istł p̾cepta
et iudicia. oportune cõmenorat. post
declaratũ futurũ tam magnũ inter ob¬
seruatores legis ꝯtemptoresq discrimẽ:
simul eciã ut distãt legẽ spiritaliter ĩtel¬
ligere: et ĩueiiant in ea xp̃m. ꝑ quẽ
indicẽ fatienda est inter bonos et ma¬
los ip̃a distrecio. Non enĩ frustra idem
dñs ait iudeis. Si crederetis moysi: cre¬
deretis et mͥ. de me enĩ ille stͥpsit. Car¬
naliter quippe accipiendo legẽ. et eius
ꝓmissa terrena. rerũ celestiũ figuras
eẽ nestientes. in illa murmura corrne¬
rũt: ut dicere auderẽt. Uanus ẽ qui

Expanded text:
tiae in illius uitae manifestatione clarebit, tiae in illius uitae manifestatione clarebit, tunc profecto erit iudicium quale numquam fuit. CAPUT XXVIII. De lege Moysi spiritaliter intellegenda, ne in damnabilia murmura carnalis sensus incurrat. Quod uero subiungit idem propheta: Mementote legis Moysi serui mei, quam mandaui ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Christum, per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Carnaliter ■ quippe accipiendo legem et eius promissa terrena rerum caelestium figuras esse nescientes in illa murmura conruerunt. ut dicere auderent: Vanus est qui
Abbreviated transcription (Latin):
unde cõuincat puriiatq ꝯstientiam.
rũ et maloꝵ: ꝑ quã nouissimi iudicii
discietio de claratur.
lłud eniã qd̾ aliud agẽs ĩ ortauoderiõ
libro ex isto ꝓpheta posui: ad iudinũ
suũ qui seruit ei: et cõuertar et uidebitis
quid sit inter iustũ et ĩpiũ: et int̾ seruiẽ¬
tem deo et eũ qui nõ seruit ei: qr ecre dies
uenit ardes sicut clibanus. et ꝯburet
eos: et erũt om̃s alieuigene. et uinu̾
qui facũt iniquitatẽ stipula: et succẽ¬
det eos dies ueniẽs dicit dũs oĩpotens:
et non reliuquetur in eis radix neqz
ramus. Et orietur uobis qui timetis
nomen meũ sol iusticie. et sanitas
in pẽnis eiꝰ: et egredientui et salietis
situt uituli de uintulis relaxati: et ꝯ¬
cultabitis iniqͦs: et erũt tiuis sub pe¬
dib ur̃is: dicit dñs om̃ps. Hec distãcia
p̾ͥmioꝵ atq peuaꝵ iustos diriuẽs ab
ĩiustis. q̃ sub isto sole in huiꝰ uite uani¬
tate non ceruitur. qñ sus illo sole iusti¬

Expanded text:
puniatque conscientiam. rum et malorum, per quam novissimi judicii discretio declaratur. Illud etiam, quod aliud agens in octavo decimo libro ex isto propheta posui  capite 35,suum qui seruit ei; et conuertar et uidebitis quid sit inter iustum et iniquum, et inter seruientem Deo et eum qui non seruit ei. Quia ecce dies uenit ardens sicut clibanus et conburet eos, et erunt omnes alienigenae et uniuersi, qui faciunt iniquitatem, stipula, et succendet eos dies ueniens, dicit Dominus omnipotens, et non relinquetur in eis radix neque ramus. Et orietur uobis, qui timetis nomen meum, sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius, et egrediemini et salietis sicut uituli de uinculis relaxati; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris, dicit Dominus omnipotens. Haec distantia praemiorum adque poenarum iustos dirimens ab iniustis, quae sub isto sole in huius uitae uanitate non cernitur, quando sub illo sole iusti
Abbreviated transcription (Latin):
deus se esse uenturũ/ non ꝯsequẽter ĩtelli¬
gitur xp̃s: dñs enĩ deus. et p̃r est et filiꝰ
deus loquatur in ꝓpheticis libris et tnĩ
sit apparet. et tñ ad illud ultimũ iudinũ
dñs deus dicitur ẽẽ uenturꝰ: possit ihs̃
xp̃s intelligi. Est locus apd̾ ysaiã ꝓpħam :
qui hͦ qd̾ dico euidenter ostendit. Deus
enĩ ꝑ ꝓphetam. audi me iuquit iacos
et istł et ifrł quẽ ego uoco. Ego sum
p̾mus. et ego in sempit̾uũ. et manus
mea fundauit terrã: et dextera mea
firmauit celũ. Uocabo eos et stabũt si¬
mul: et congregabũtur om̃s et audiẽt.
Quis enũciauit hec: Diligẽs te. feci
uolũtatẽ tuã suꝑ babilonẽ ut auferoẽ
semen chaldeoꝵ. Et locutꝰ sũ. et ego
uocaui et adduxi eũ: et ꝓsperã feti uiã
eiꝰ. Diccedite ad me: et audite hec. Non
fiebant ibi erã. Et nũc dũs deꝰ misit
me. et sp̃s eius. Nempe ip̃e est qͥ loque¬
batur sicut dũs deus. nec tñ intellige¬

Expanded text:
ur esse uenturum, non consequenter intellegitur Christus. Dominus enim Deus et Pater est et FiliusDeus loquatur in propheticis libris, et tamesic apparet et tamen ad illud ultimum iudicium Dominus Deus dicitur esse uenturus, possit Iesus Christus intellegi. Est locus aput Esaiam prophetam, qui hoc quod dico euidenter ostendit. Deus enim per prophetam: Audi me, inquit, Iacob et Israel quem ego uoco. Ego sum primus et ego in sempiternum, et manus mea fundauit terram, et dextera mea firmauit caelum. Vocabo eos, et stabunt simul, et congregabuntur omnes et audient. Quis ei nuntiauit haec? Diligens te feci uoluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus sum et ego uocaui; adduxi eum et prosperam feci uiam eius. Accedite ad me et audite haec. Non ndo fiebant, ibi eram. Et nunc Dominus Deus misit me et Spiritus eius. Nempe ipse est, qui loquebatur sicut Dominus Deus; nec tamen intellege
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc tp̃e non eã spũaliter sicut oportuerat
accepturos: continuo subiecit. Ecte ego
mictã uobis heliam thesbitẽ auteꝙͣ ueĩat
dies dñi magnus et illustris: qui cõuer¬
tet cor prĩs ad filiũ et tor hoĩs ad ꝓxiuiũ
suũ: ne forte ueniẽs ꝑcutiã t̾rã penitꝰ.
Per hũc heliã magnũ mirabilẽq ꝓphe¬
tordibq fideliũ. Ipẽ quippe ante aduẽtũ
iudicis saluatoris nõ ĩmerito sperat᷑ esse
uenturus qui eciã nũc uiuere nõ ĩmerito

Expanded text:
adhuc tempore non eam spiritualiter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subjecit: Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magnus et illustris, qui convertet cor patris ad filium, et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque prophecordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito
Abbreviated transcription (Latin):
tali carne ac mẽte sc̃toꝵ: q̃ figurabat᷑
in illarũ corporib hostiarũ. Deinde
ꝓpter eos qui nõ mũdacõe. s dãpnatõe
sunt digni. et accedã inquit ad uos
in iudiciũ. et ero testis uelox sr malefi¬
cos et sĩ adulteros. et cet̾a. qͥb dãpna¬
bilib enumeratis criminib addidit:
qm̃ ego dñs deus uester et non mutor.
danꝙͣ diceret. Cũ uos mutauerit et
ĩdeterius tulpa ur̃a. et ĩmeliꝰ gr̃a mea:
ego nõ iutor. Testẽ uero se dicit futurũ:
qr in iuditio suo nõ indiget testib: eñq
uelocẽ. siue qr repente uẽturꝰ est: eritq
iudiciũ ip̃o ĩopinato eiꝰ aduẽtu celerri¬
mũ: qd̾ tardissimũ putabatur: siue
qr ip̃as ꝯuincet siue ulla ẜmonis ꝓlixi¬
tate ꝯstiencias. In cogitacõib eiꝰ sicut
scriptũ est: impii interrogatio erit.
Et apłs. Cogitacõib inquit accusã¬
tib. uel eciã excusantib in die qua
iudicabit deus occulta hõim: scdm̃ euã¬

Expanded text:
 figurabatur in illarum corporibus hostiarum. Deinde propter eos, qui non mundatione, sed damnatione sunt digni: Et accedam, inquit. ad uos in iudicium, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros. et cetera, quibus damnabilibus enumeratis criminibus addidit: Quoniam ego Dominus Deus uester, et non mutor; tamquam diceret: \'Cum uos mutauerit et in deteriuego non mutor. Testem vero se dicit futurum, quia in judicio suo non indiget testibus: eumque velocem, sive quia repente venturus est, eritque judicium ipso inopinato ejus adventu celerrimum, quod tardissimum videbatur; sive quia ipsas convincet sine ulla sermonis prolixitate conscientias. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, impii interrogatio erit . Et Apostolus, Cogitationibus, inquit, accusantibus, vel etiam excusantibus in die qua judicabit Deus occulta hominum, secundum Evan
Abbreviated transcription (Latin):
qualis solus ĩuentus est xp̃s sine ullo
oĩno pct̃o: proiude qr post iudiciũ cũ
fuerinit etiã igne mũdati. qui eiusmodi
mondacione sũt digni. in oĩb sanctis
nullũ ĩuenietur oĩuo pcc̃m: atq ita
seipis offerent ĩ iustitia. ut tales ho¬
stie oĩno ĩmatulate. ac sine ullo uitio
sunt future: erũt ꝓfecto sicut pristiuis

Expanded text:
solus inuentus est Christus, sine ullo omnino peccato. Proinde quia post iudicium, cum fuerint etiam igne mundati, qui eius modi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum inuenietur omnino peccatum, adque ita se ipsos offerent in iustitia, ut tales hostiae omni modo inmaculatae ac sine ullo uitio sint futurae, erunt profecto sicut pristinis
Abbreviated transcription (Latin):
rentes hostias ĩiusticia. Et placebit do-¬
miuo sacaificiũ iude et ihr̃łm sicut in¬
dieb pristiuis: et situt ãnis prioribus.
Et accedam ad uos ĩ iudicio: et ero testis
uelox suꝑ maleficos et suꝑ adulteros: et
super eos qui iurant ĩ noĩe meo mẽdaciter.
et qui fraudant mercedẽ mercenarios:
et oppriuiũt ꝑ potẽciã uiduas: et ꝑcutiũt
pupillos et ꝑuertũt iudiciũ aduene: et
qui non timent me dicit dñs oĩpotẽs.
Qnĩ ego dñs deus uester: et nõ mutor.
Ex hiis que dicta sunt uidetur euidẽtiꝰ
apparere in illo iudicio quasdã quoꝵdã
purgatoriis penas futuras. Ubi eñi dr̃
quis sustiuebit diem introitꝰ eiꝰ. aut qͥs
ferre poterit ut aspitiat eũ. qr ip̃e ĩgre¬
ditur qͣiͣ ignis ꝯflatorii. et qiͣ herba lauã

Expanded text:
ia: et placebit Domino sacrificium Juda et Jerusalem, sicut diebus pristinis, et sicut annis prioribus. Et accedam ad vos in judicio, et ero testis velox super maleficos, et super adulteros, et super eos qui jurant in nomine meo mendaciter. Et qui fraudant mercede mercenarios, et opprimunt per potentiam viduas, et percutiunt pupillos et peruertunt iudicium aduenae, et qui non timent me, dicit Dominus omnipotens; quoniam ego Dominus Deus uester, et non mutor. Ex his quae dicta sunt uidetur euidentius apparere in illo iudicio quasdam quorundam purgatorias poenas futuras. Ubi enim dicitur: Quis sustinebit diem introitus eius, aut quis ferre poterit, ut adspiciat eum? Quia ipse ingredit
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ et situt aurũ. et emũdabit filios
leui. et fundet eos sicut aurũ et argẽtũ:
quid aliud intelligendũ est: Dint tale
aliquid et y saias. lauabit dñs sordes fi-¬
lioꝵ et filiaꝵ spon: et sangnĩem enũda¬
bit de medio eoꝵ spũ iuditii et spũ ꝯbu¬
stionis. Nisi forte sit eos dicendũ ẽ eniũ¬
dari a sordib. et eliquari quodãuiͦ cũ
ab eis mali ꝑ penale indiciũ separãtur:
ut illoꝵ segregacio atqz dãpuacio pur

Expanded text:
s Leui, et fundet eos sicut aurum et argentum: quid aliud intellegendum est? Dicit tale aliquid et Esaias: Lauabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum spiritu iudicii et spiritu combustionis. Nisi forte sic eos dicendum est emundari a sordibus et eliquari quodam modo, cum ab eis mali per poenale iudicium separantur, ut illorum segregatio adque da
Abbreviated transcription (Latin):
te illi iustos eiꝰ. Profecto enĩ ꝑange¬
licũ iuinisterm̃ tãta res ꝑagenda est
Si autẽ q̃rimꝰ. qͦs iustos ei cõgregatu-¬
ri suit augłi: qui disponũt inqͥt testa¬
mentũ eiꝰ sr̃̾ sacrifitia. Hec est omĩs
iustoꝵ uita: disponere testamẽtũ dei
sr̃ sacrificia. Dut enĩ oꝑa nusericordie
sũt sr̃ sacrificia id ẽ sacrifitiis p̃ponẽda.
iuxͣ sentenciã dei dicẽtis mĩam magis
uolo ꝙͣ sacrifitiũ aut si suꝑ sacrifitia.

Expanded text:
te illi iustos eius; profecto enim per angete illi iustos eius; profecto enim per angelicum ministerium res tanta peragenda est. Si autem quaerimus, quos iustos ei congregaturi sunt angeli: Qui disponunt, inquit, testamentum eius super sacrificia. Haec est omnis uita iustorum: disponere testamentum Dei super sacrificia. Aut enim opera misericordiae sunt super sacrificia, id est sacrificiis praeponenda, iuxta sententiam Dei dicentis: Misericordiam uolo quam sacrificium; aut si super sa
Abbreviated transcription (Latin):
in nubibus ĩ oburã xp̃o in aera. Nam
sũ. hũt uidetur hẽre seusum stdm̃ rectã
fidem: ut celũ intelligat᷑ in eis qͥ cum
illo iudicaturi sũt: et terra in eis qui
iuditãdi sũt: ut aduocauit celũ sursũ
s ĩiudiciarias eriget sedes. Potest et
illud intelligi. aduocauit celũ sursũ.
aduocauit angelos in suꝑuis et extel¬
sis lotis. tũ quib destendat ud faciẽdũ
iudiciũ. aduocanit et t̾rã: id ẽ hoĩes
in t̾ra utiq iudicandos. Si aũt utrũq
subaudiendũ est tũdr̃ et t̾rã id est et
aduocaiit et sursũ. ut iste sit seusus.
aduocauit celũ sursũ. et t̾rã aduotauit
sursum: nichil meliꝰ intelligi existimo
ꝙͣ oñis qui rapientur in obuiã xp̃o in
aera: s celũ dictũ ꝓpter aĩas. t̾rã ꝓpter
corpora. Disteruere porro ppłm suũ qͥd
est. nisi ꝑ iudiciũ seꝑare bonos a malis
tanꝙͣ oues ab hedis: Deinde ꝯuersio
sermonis adangłos fcã est. Congrega¬

Expanded text:
in nubibus in obuiam Christo in aera. Nam in nubibus in obuiam Christo in aera. Nam hunc uidetur habere sensum secundum rectam fidem, ut caelum intellegatur in eis, qui cum illo iudicaturi sunt, et terra in eis, qui iudicandi sunt; ut aduocabit caelum sursum ra\', sed \'in iudiciarias eriget sedes\'. Potest et illud intellegi aduocabit caelum sursum \'aduocabit angelos in supernis et excelsis locis, cum quibus descendat ad faciendum iudicium\'; aduocabit et terram, id est homines in terra utique iudicandos. Si autem utrumque subaudiendum est, cum dicitur et terram, id est et aduocabit. et sursum, ut iste sit sensus: Aduocabit caelum sursum, et terram aduocabit sursum: nihil melius intellegi existimo quam omnes qui rapientur in obuiam Christo in aera, sed caelum dictum propter animas, terram propter corpora. Discernere porro populum suum, quid est nisi per iudicium separare bonos a malis, tamquam oues ab haedis? Deinde conuersio sermonis ad angelos facta est: Congrega
Abbreviated transcription (Latin):
mutare tya et legẽ: et dabit᷑ in manu
eiꝰ usq ad tp̃s et tꝑa: et diiuidiũ tẽporis.
Et iudiciũ sedebit. et p̾ncipatũ remone¬
bit ad exterminandũ et ꝑdendũ usq in
finẽ: et regnũ et ptas. et magnitudo
regũ qui sub oĩ celo sunt: data est sctis
altissimi. Et regnũ eiꝰ regnũ sepit̾uũ:
et onĩs p̾ncipatus ip̃i sermẽt et obandi¬
ent. Hucusq inquit fiuis ẜmonis.
Ego dauiel multũ cogitacões mee ꝯtur¬
babant me: et forma mea ĩuiutata ẽ
super me: et u̾liũ ĩtorde meo ꝯseruaui.
Quatuor illa regna exposuerũt qͥdã assi¬
rioꝵ. ꝑ sarũ. macedonũ et romanoꝵ. Quã
u̾o ꝯuenienter id fecerunit: qui nosse desi¬
derant legant p̾sbiteri iheronimi librũ
in dauielẽ satis erudite diligẽterq ꝯst̾p¬
tũ. Antixp̃i tñ aduersus ecclĩam seuis¬
siuiũ reg̾nũ licet exigno spacio tẽporis
sustiuendũ donec dei ultnmo iudicio re¬

Expanded text:
mutare tempora et legem: et dabitur in manu mutare tempora et legem: et dabitur in manu eius usque ad tempus et tempora et dimidium tempus. Et iudicium sedebit, et principatum remouebunt ad exterminandum et perdendum usque in finem; et regnum et potestas et magnitudo regum, qui sub omni caelo sunt, data est sanctis Altissimi. Et regnum eius regnum sempiternum; et omnes principatus ipsi seruient et obaudient. Huc usque, inquit, finis sermonis. Ego Daniel; multum cogitationes meae conturbabant me, et forma mea inmutata est super me, et uerbum in corde meo conseruaui. Quattuor illa regna exposuerunt quidam Assyriorum, Persarum, Macedonum et Romanorum. Quam uero conuenienter id fecerint, qui nosse desiderant, legant presbyteri Hieronymi librum in Danielem satis erudite diligenterque conscriptum. Antichristi tamen aduersus ecclesiam saeuissimum regnum licet exiguo spatio temporissustinendum, donec Dei ultimo judicio re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ umibras stella facem ducẽs multa cũ
luce cucurrit illã sũmã suꝑlatentẽq
tulmuina tecti ceruimus ydeã clarã se cõ-¬
qua dei iudiciũ ultimũ declarat᷑. et qͦꝵ
Ropheta malachiel siue malachĩ
qui et augls dictus est. qui etiã
ezdras sacerdos cuiꝰ alia nn canonẽ stͥpta
recepta sũt. ab aliqͥb creditur. nã de illo¬

Expanded text:
bras stella facem ducens multa cum luce cucurrit. Illam, summa super labentem culmina tecti, cernimus Idaea claram se conqua Dei iudicium ultimum declaratur et quormundatio. Propheta Malachiel siue Malachi, qui et angelus dictus est, qui etiam Esdras sacerdos, cuius alia in canonem scripta recepta sunt, ab aliq
Abbreviated transcription (Latin):
fulgebũt sicut claritas firmamẽti: et ex
iustis multi sicut stelle in scłã. Et adħut
sententie illi euãgelice ẽ locꝰ ille sumi¬
liuius de resuruectione dũ taxat mor¬
tuorũ corporũ. Nam qui illit dicti sũt
esse in monumẽtis. ip̃i hit dorientes
in terre aggere: uel sicut alii int̾preta¬
ti sunt in terre puluere. Et sicut ibi
ꝓcedũt dictũ est. ita hic exsurgẽt. Si¬
cuti ibi qui bona fecerũt in resurrectio¬
nem uite. qui autẽ mala egerũt in
resurrectionem iudicii: ita et isto loco
hii in uitã eteruã. et hii in opprobriũ et
ĩ ꝯfusionẽ et̾uã. Non autẽ diu̾sũ putet᷑.

Expanded text:
fulgebunt sicut claritas firmamenti, et ex iustis multi sicut stellae in saecula et adhuc. Sententiae illi euangelicae est locus iste simillimus de resurrectione dutuorum corporum. Nam qui illic dicti sunt esse in monumentis, ipsi hic dormientes in terrae aggere; vel, sicut alii interpretati sunt, in terrae pulvere. Et sicut ibi, procedent, dictum est; ita hic, exsurgent. Sicut ibi, Qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem judicii; ita et isto loco, Hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et in confusionem aeternam . Non autem diversum putetur,
Abbreviated transcription (Latin):
qñ sunt gentib subditi nõ uicissim eodẽ
uiͦ spoliarentur: s ip̃i spolia fierẽt isra¬
helitaꝵ. Hoc enĩ apłis ꝓmiserat dicẽs.
facian uos pistatores hõun. Et un eoꝵ
ex hot iã inqͥt hoĩes cris capiẽs. Spo¬
lia ergo fient. s in bonũ tãꝙͣ erepta
uasa illi forti: s fortiꝰ alligato. Item
ꝑ eñdem ꝓphetã dñs loquẽs. et erit ĩqͥt
in die illa. querã auferre om̃s gentes
que ueniĩt contra ihrłm. et effundã

Expanded text:
quando sunt gentibus subditi, non vicissim eodem quando sunt gentibus subditi, non vicissim eodem modo spoliarentur, sed ipsi spolia fierent Israelitarum. Hoc enim Apostolis promiserat, dicens, Faciam uos piscatores hominum, et uni eorum: Ex hoc iam, inquit, homines eris capiens; spolia ergo fierent, sed in bonum, tamquam erepta uasa illi forti, sed fortius adligato. Item per eundem prophetam Dominus loquens: Et erit, inquit, in die illa quaeram auferre omnes gentes quae ueniunt
Abbreviated transcription (Latin):
ten misit oĩpotẽs. Quis quẽ. inisi
deus pr̃. deũ filiũͤ Nam ita scaptum
est. Hec dicit dñs om̃ps. Post gloriã
misit me sr̃ gentes. q̃ spoliauerunt
uos: qr qui tetigerit uos. qͣiͣ tangit
pupillã oclĩ eiꝰ. Ecte ego inferau
manũ meã suꝑ eos: et euũt spolia hiis
audeat intelligere uisi xp̃m loquẽtem.
stilz ouibz q̃ perierant domꝰ istł: ait
nãq in euãgelio. Non sũ missus nisi
ad oues q̃ perierũt domus isrł: qͣs hic
ꝯparauit pupille oclĩ dei: ꝓpter excel¬
lentissiuiũ dilectionis affectũ. Ex quo
genere oniũ. eciã ip̃i apłi fuerũt. S
post glĩam resurrectionis utiq sue.
que auteꝙͣ fieret ait euãgelista. iħs
nondũ erat glorifitatus: eciã s̾ gẽtes
missus est in apłis suis: ac sic ĩpletũ
est qd̾ in psaluio legit᷑. Qrues me de
contradictionib ppłi: ꝯstitues me in
capilt genciũ: ut qui spoliauerant¬
israhelitas. quib i srahelite seruierant.

Expanded text:
em misit omnipotens: quis quem. nisi Deus Pater Deum Filium? Nam ita scriptum est: Haec dicit Dominus omnipotens: Post gloriam misit me super gentes, quae spoliauerunt uos; quia qui tetigerit uos, quasi qui tangit pupillam oculi eius. Ecce ego inferam manum meam super eos, et erunt spolia his, audeat intellegere nisi Christum loquentem, scilicet ouibus quae perierant domus Israel? Ait namque in euangelio: Non sum missus nisi ad oues quae perierunt domus Israel; quas hic comparauit pupillae oculi Dei propter excellentissimum dilectionis adfectum; ex quo genere ouium etiam ipsi apostoli fuerunt. Sed post gloriam resurrectionis utique suae quae antequam fieret, ait euangelista: Iesus nondum erat glorificatus etiam super gentes missus est in apostolis suis, ac sic inpletum est quod in psalmo legitur: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in caput genIsraelitas, quibusque Israelitae servierant,
Abbreviated transcription (Latin):
tuaꝵ sunt celi. ip̃i peribũt: ꝙͣ nullũ eoꝵ
ab oꝑe dei tã nullũ eoꝵ a ꝑdicõe seceruit᷑.
Non eniĩ dignabũtur de petri apłi locucõe
quẽ uehementer oderũt. hebreoꝵ defend̾e̾
pietatem. deoꝵ suoꝵ oraculis approbatã:
ut saltem ne totus mũdus ꝑiturus eẽ
credatur. sic a toto pars accipiatur in eo
qd̾ dictum est. ip̃i peribũt. cũ soli celi
infimi perituri suit: quẽ admodũ ĩ apo¬
stolita illa epła a toto pars accipit᷑ ꝙ di¬
luuio ꝑisse dictus mũdus: ꝙͣuis sola
eiꝰ cũ suis celis pars na ꝑierit. S qr
hͦ ut dixi non dignabũtur. ne uel apłi
petri approbent sensũ: uel tm̃ ꝯcedant
ꝯflagracõi nouissime. ꝙͣtũ dicimꝰ ualuis¬
se diliiũ: qui nullis aquis. nullis flã¬
mis. totũ genus hũanũ pire posse cõ¬
tendunt: restat ut dicant. ꝙ ꝓpterea dii
eoꝵ hebream sapĩam laudauerũt: qr
istum psalmũ non legerant. In ꝑsaluio
eciã qͣdragesimuonono. de iudicio dei no

Expanded text:
eli, ipsi peribunt. quam nullum eorum ab opere Dei, tam nullum eorum a perditione secernitur. Non enim dignabuntur de Petri apostoli locutione, quem uehementer oderunt, Hebraeorum defendere pietatem, deorum suorum oraculis adprobatam, ut saltem, ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dictum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem ad modum in apostolica illa epistula a toto pars accipitur, quod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. Sed quia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobent sensum, uel tantum concedant conflagrationi nouissimae, quantum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, nullis flammis totum genus humanum perire posse contendunt: restat ut dicant, quod propterea di eorum Hebraeam sapientiam laudauerunt, quia istum psalmum non legerant. In psalmo etiam quadragensimo nono de iudicio Dei no