comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ÷ : cuius corpus publicum et
tas rerũ in explebilis: uł adulteriũ: riti¬
& est in hocloco. nonsolũ ad pecuniã:
sed etiam ad coitũ referenda. Ne
cati: Vnde dicitur. Ego noui: nequiti
Inuidia. Inuidus quidinu
quetur. et scinditur induplicẽ passi¬
onẽ. cũ aut quod ipse ÷ aliũ ẽe non
uult : aut tiliũ uidens esse meliorẽ
dol& se non eẽ consimilem Intermn ꝗ¬
uadiam autem & zelũ hocdistat qđ iudiu
⁊elus uel emulatio quȩ unũ sunt.
aliquando inbonã partẽ ponitur
ut ibi. ⁊ elus dñi exercituũ faciet hoc
onitur & in malã partẽ. sicut deio¬
seph legitur: quod emulantes siue
Zelarites eum fratres sui. id est
in uidentesilli: uendiderunt illum
nuidia uero: semꝑ inmalã partem
pitur. Homicidium dicitur:
ab homine & cedo uerbo: Vnde dicit᷑
homicida : hominẽ cedens. Recte
autẽ post inuidiã statimisequitur
homicidiũ : quia ex inuidia ꝓcedit
homicidium. Uerbi gratia: Diabo¬

Expanded text:
siquidem est, cujus corpus publicum et siquidem est, cujus corpus publicum et tas rerum inexplebilis, vel adulterium: et est in hoc loco non solum ad pecuniam, sed etiam ad coitum referendum. Necati. Unde dicitur: Ego novi nequitiaminvidia. Invidus dicitur quetur, et scinditur in duplicem passionem: cum aut quod ipse est, alium esse non vult, aut alium videns esse meliorem, dolet se non esse consimilem. Inter invidiam autem et zelum hoc distat, quia zelus vel aemulatio quae unum sunt, aliquando in bonam partem ponitur, ut ibi: Zelus Domini exercituum faciet hoc ; ponitur et in malam partem, sicut de Joseph legitur, quod aemulantes sive zelantes eum fratres sui, id est invidentes illi, vendiderunt illum . Invidia vero semper in malam partem Homicidio. Homicidium dicitur ab homine et caedo verbo, inde dicitur homicida hominem caedens. Recte autem post invidiam subsequitur homicidium statim, quia ex invidia procedit homicidium, verbi gratia: Diabo
Abbreviated transcription (Latin):
mnoticia : tradidit illos ds̃. id est ire ꝑ¬
misit in reprobũ sensũ. ut faciant ea
quae non conueniunt: hoc est quae
et diuinȩ & humanȩ leges prohibent
Illi dicuntur dm̃ habere in noticia:
qui eũ sẽꝑ tanquã presentem timens
& dum considerant eius presentiam
ubiq eẽ: peccare non audent : Illi
autẽ dicuntur illum non habere
in noticia: qui nolunt considerare
presentiam illius. Ut ubiq sine ti¬
more liberius peccent. Repletos
om̃i iniquitute. Iniquitus est quȩ squiades
et a nomia dicitur : quicquid contra
dĩ legem fit. Nam nomos. lex
A nomĩa uero: quasi sinelege. Etdi¬
citur iniquitas mentis ac cerbitus.
dũ malũ corde concipitur. Pecca saud
tum ÷ ꝑpetratio mali ini quitas
autẽ & peccatũ. ita distinguitur.
qđ iniquitas adm̃tis a cerbitatem
siue duriciam refertur ut diximus
Peccatũ autẽ: ad prolapsionẽ corpo
appellabantur ubi publicę mere¬
trices prosternebantur : Fornicator

Expanded text:
in notitia, tradidit illos Deus, id est ire perin notitia, tradidit illos Deus, id est ire permisit, in reprobum sensum ut faciant ea quae non conveniunt, hoc est quae et divinae et humanae prohibent leges. Illi dicuntur Deum habere in notitia, qui eum semper tanquam praesentem timent: et dum considerant ejus praesentiam ubique esse, peccare non audent. Illi autem dicuntur illum non habere in notitia, qui nolunt considerare praesentiam illius esse ubique, ut sine timore liberius peccent. Repletos omni iniquitate. Iniquitas est, quae et anomia dicitur, quidquid contra legem Dei fit. Nam nomos lex, anomia vero quasi sine lege: et dicitur iniquitas mentis acerbitas, dum malum corde concipitur. Peccatum est perpetratio mali. Iniquitas autem et peccatum ita distinguuntur, quia iniquitas ad mentis acerbitatem sive duritiam refertur, ut diximus; peccatum autem ad prolapsionem corporappellabantur, ubi publicae meretrices prosternebantur. Fornicator
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ a masculi relicto natura¬
li usu femine: ex arserunt in
÷desideriis suis. masculi in mascu¬
los turpitudinem operantes
N aturalis usus est: ut uir et mulier
muno concubitu coennt: Contra na¬
turã est : ut masculus masculũ pollu¬
At. & mulier mulierem i Si quis re¬
licta coniuge cũ alia concubuerit.
turpi tudinẽ quidẽ operatur et pec¬
cat. sed non contra naturã: Qui ue¬
ro cum ipsa coniuge in alio m̃bro
quã decet concubuerit. contrana¬
turam oꝑatur : & grauissimũ scelus¬
etrat : Etmercedem quã oportu¬
it insemet ipsis recipientes : Id est
quia primum dmñ cognoscentes non
honorauerunt uisto uidicio dĩ. merce¬
non seruarent sibi honorem. traditi
passionibus turpis simis siue etiam
mercedẽ ȩternae dampnationis
receperunt. quã promeruerunt pri
talibus operibus : Dequa idem egre¬
gius p̃dicator: alius dicit: S ti penꝰ¬
d̾ium inquiens peccati: mors est:
Et sicut non probauerunt. id ÷ nonele¬
gerunt nec dilexerunt dm̃ habere

Expanded text:
autem masculi relicto naturali usu feminae, exarserunt in desideriis suis masculi in masculos turpitudinem operantes. Id est naturalis usus est ut vir et mulier in unum concubitum coeant: contra naturam vero est, ut masculus masculum polluat, et mulier mulierem. Si quis, relicta conjuge, cum alia concubuerit, turpitudinem quidem operatur et peccat, sed non contra naturam. Qui vero cum ipsa conjuge aliter quam debet concubuerit, ratur, et gravissimum scelusetrat, et mercedem quam oportuit in semetipsis recipientes, id est quia primum Deum cognoscentes non honoraverunt, justo Dei judicio mercenon servarent sibi honorem, traditi passionibus turpissimis. Sive etiam mercedem aeternae damnationis receperunt, quam promeruerunt pro talibus operibus: de qua idem egregius praedicator alias dicit: Stipendium, inquiens, peccati mors est . Et sicut non probaverunt, id est non elegerunt nec dilexerunt, Deum habere
Abbreviated transcription (Latin):
destruer& eũ quih abebat mort is
imperium id est diabolum: &
liberaret eos quitimore mortis
ꝑtotam uittĩ obnoxii erant
seruituti Ad mirabile quid
quȩ fuerunt illi quondc̃ forcici ad
ꝑ cussit. sicut dauid abftracto gladio
golicie meo caput illius amputtuit :
in quo quondã uictor ille solebat
fieriq Quic ergo chabolus ꝑmortẽ
hominis in mundo principatum
p̃sumpserat. ꝑ mortẽ xp̃i tẽporalẽ
uinci debebat: quaqpropter partici¬
pauit xp̃s carni & sanguini. ut mori
potuisset adtẽpus. sicq dũ mortu
us ÷̃ qui peccatũ nonfecerat. destriyẽ
habolũ quipeccatũ adtulerat.:
ꝑ quod mors in orbẽ uenerat : Siue
etiã in hoc destruxit diabolum
& mortẽ : quici sẽꝑ mortuus est
peccato dũ non peccauit. Destructo
aũt imperio diaboli liberauit
electos suos: quiti more mortis
ꝑtotã uitã suc̃ quaui uebant
in hoc mundo ob noxii. id ÷ debiti
& ad stricti erant seruituti mortis
& diaboli: in hoc em̃ timebant moret̃:

Expanded text:
mortis imperium, id est diabolum; et liberaret eos qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti. Admirabile hic dquae fuerunt illi quondam fortia adves illum percussit: sicut David, abstracto gladio Goliae, in eo caput illius amputavit, in quo quondam victor ille solebat fieri. Quia ergo diabolus per mortem hominis in mundo principatum praesumpserat, per mortem Christi temporalem vincebatur. Quapropter participavit Christus carni et sangnini, ut mori pous est, qui peccatum non fecerat, destruxit diabolum qui peccatum attulerat, per quod mors in orbem venerat. Sive etiam in hoc destruxit diabolum et mortem, quia semper mortuus est peccato, dum non peccavit. Destructo autem imperio diaboli, liberavit electos suos, qui timore mortis per totam vitam suam quandiu vivebant in hoc saeculo, obnoxii, id est debiti et astricti erant servituti mortis et diaboli. In hoc enim timebant mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
lib dictũ ÷ quiꝑ hoc fr̃s fuerunt
dñ quie fuerũ corpus & sanguinẽ
habuit sicut & illi habuerunt: quo
loco confunditur manes Cumsuis:
quic asumenda carnẽ particeps
extitit illorũ: sicut enĩ illi pueri
& nos carne & sanguine consitaus:

Expanded text:
 quod per hoc fratres fuerunt Domini, quia verum corpus et sanguinem habuit, sicut illi habuerunt. In quo loco confunditur manifeste cum squia assumendo carnem particeps exstitit illorum: sicut enim illi pueri et nos carne et sanguine constamus,
Abbreviated transcription (Latin):
exparte humainitatis loquents
Nam homo susceptus a uerbo tae
confidentiam suc̃ in dr̃ patres
positã habebat: unde diceba
suis supplicans diebat q Pater. uolo ut
abi egosum : & istisint mecũ: Quos etiã
ehortuns ut confidentiam haberent:
dixit: Confidite ẽgo uici mundum :
terũ he cce ego & pueri mei.
haec duo testimonia sump¬
tasunt exoraculo aesaye ꝓphae. lo¬
quentis inꝑsona filii dĩ : Isti aut̃
sunt pueri scĩ uidelic& tipł̃i: quib¬

Expanded text:
Patre humanitatis loquentis: nam homo susceptus a verbo totam confidentiam suam in Deum Patrem positam habebat: unde dicebat: suis supplicans aiebat: Pater, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . Quos etiam exhortans ut confidentiam haberent, dixit: Confidite, ego vici mundum . Et iterum: Ecce ego et pueri mei Haec duo testimonia sumpta sunt ex oraculo Isaiae prophetae loquentis in persona Filii Dei. Isti autem sunt pueri, sancti videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
Iudeis quiuenerant aiuideci quiutrũq uo¬
lebant agere. & iudai zare & euuangłm
obseruare : uolebant credentes in seruitu¬
tem redigere legis ut obseruarent sabbati
otium : & irent hiero solimis offerre legales
hostias & maxime ut circumcisione
obseruarent. dicentes nullo modo eos posse
saluare sine circum cisione. precipue cũ
hoc non solum legissit p̃ceptum: sed longe
ante legem familiari allocutione dixerit
ds̃ ad abraham Masculus cuius caro
legis & impedim̃tũ carnis: uolebant uidȩi
corinthios redigere : Quib: ipsedicit . i¬
Sustinetis enim Id ÷ pacio

Expanded text:
ea, qui utrumque volebant agere, et judaizare, et Evangelium observare, volebant credentes in servitutem redigere legis, ut observarent sabbati otium, et irent Hierosolymam offerre legales hostias, et maxime ut circumcisionem observarent, dicentes nullo modo posse eos salvari sine circumcisione, praecipue cum hoc non solum sit legis praeceptum, sed longe ante legem familiari allocutione dixerit Deus ad Abraham: Masculus cujus praeplegis et impedimentum carnis volebant Judaei Corinthios redigere, quibus ipse dicit: Sustinetis enim, id est pati
Abbreviated transcription (Latin):
diciu & impudi ciciu atq luxu¬
ri potest appellari: quocũq
modo fiat: Luxuriu uero est
noxius humor suꝑ habundans:
Idolorũ seruitus.

Expanded text:
ditia, impudicitia, luxuria, potest appellari quocunque modo fiat. Luxuria vero est noxius humor superabundans. Idolorum servitus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ei dimitteretur. dimisit nobis
omĩa peccata in baptismo: ita nos
dimittamus proximo in nospetcan¬
ti. qui habemus quod nobis dimit¬
tatur. & a deo & apximo
Suꝑ¬

Expanded text:
quod ei dimitteretur, dimisit nobis omnia peccata in baptismate, ita et nos dimittamus proximo in nos peccanti, qui habemus quod nobis dimittatur et a Deo et a proximo. Su
Abbreviated transcription (Latin):
dȩi aliem afide xpĩ. inimiti suntd
Carissimi uero illi: qui ꝑ electionẽ sius
destinationem dĩ sunt iustificati: Dequ
dicitur: Iui elegit nos inipso cante nus¬
di constitutionem: ut essemus scĩes
qm̃ exemplar iusticiȩ etfidei p̃cedentiũ
patrũ. illi qui credunt ueracit̾ tenent :¬
ie penitentia enĩ: sunt dona & uoca

Expanded text:
i a fide Christi inimici sunt Dei: charissimi vero illi, qui per electionem, sive praedestinationem Dei, sunt justificati: de qua dicitur: Qui elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et quoniam exemplar justitiae et fidei praecedentium patrum illi qui credunt veraciter tenent. Sine poenite
Abbreviated transcription (Latin):
enim carnilis minister extitic dñs
qu antequã uenuiret in mundũ ꝑ incar¬
nationis misteriũ. ipse ÷ quod ÷ uerbũ dĩ¬
patris: ministrauit illã dando. et p̃ci¬
piendo ut obseruaret᷑. quia ipseloque¬
batur ꝑ angłm ad scõs patres. sic̃ inli¬
brisꝓpheticis sepissime manifestat᷑ :
ubidicit᷑ : Ossiue uerbũ dnĩlocutũ est.
Ueniens etiã incarnẽ minist ex titit circũ¬
cisionis. quia illã insemet ipso suscepit.
ñ ut illã preciperet seruari & custodi¬
ripost suũ aduentũ: sed ostenderetle

Expanded text:
enim carnalis minister exstitit, quia antequam veniret in mundum per Incarnationis mysterium, ipse qui est Verbum Patris, ministravit illam dando et praecipiendo ut observaretur, quia ipse qui loquebatur per angelum ad sanctos patres, sicut in libris propheticis saepissime manifestatur, ubi dicitur: Os, sive verbum Domini locutum est, veniens in carne etiam minister exstitit circumcisionis, quia illam in semetipso suscepit, non ut illam praeciperet servari et custodiri post suum adventum, sed ut ostenderet le
Abbreviated transcription (Latin):
ones quas patres ꝓmiserant desalutegenti¬
um: & quaep̃dixerant de eadẽ circũ cisi¬
onespirittili i Nisienĩ ꝑ grãm baptisma¬
tis mundarent᷑ gentiles. et ꝑ fidẽ dñi sal¬
uacoris: nequaquã infiliationẽ abra¬
hae transirent. nequaquã etiã essẽcom
pletũ quod dicit morses: In nouissimis die¬
bus circumeidet dñs cortuũ & ñcarnem
tuã. id÷ mundabit illud ab infidelitute
om̃ib q peccatis ꝑ baptismũ : Illud qͦq
ezechihel ꝰ ꝓpħȩ dicentis Effundã suꝑ
uos aquã mundã : aquũ uidelicetbap¬
natis : Gentes autẽ si per mise¬
ricordia

Expanded text:
ones quas patres promiserant de salute gentiones quas patres promiserant de salute gentium, et quae praedixerant de eadem circumcisione spiritali. Nisi enim per gratiam baptismatis mundarentur gentiles et per fidem Domini Salvatoris, nequaquam in filiationem Abrahae transirent, nequaquapletum quod dicit Moyses : In novissimis diebus circumcidet Dominus cor tuum, et non carnem tuam, id est mundabit illud ab infidelitate omnibusque peccatis per baptismum; illud quoque Ezechielis prophetae, dicentis: Effundam super vos aquam mundam , aquam videlicet baptis. Gentes autem super misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis : Ecce quom odo fuit dñs iħs:
minister circũcisionis spiritalis :ẜ ossumꝰ.
etiam ethoc ueracit̃ dicere. quia cotidie
administrat ipse eandẽ circũcisionẽ:
dimittendo peccata in baptis mate
Mmisteriũ et enĩ tinguendicorpora.
tradidit suis fidelib: potestictẽ autẽ
dimittendi peccata. sibi proprie reseruauit ⁊
Sicut iohes p̃cursor deeo dic̃ turbis: Ipseuos
baptz abit inspũ scõ et ignii Et iterũ
inquit ioħes : Hesciebam eũ quod sibi e&̃
seruaturus potestatẽ bapti ⁊andi. nul¬
liq traditurꝰ : Sed qui misit me baptiza¬
re. ille mihi dixit: Suꝑquẽ uideris sp̃m
descendentẽ. & manentẽ suꝑ eũ: hic est
qui baptizat. Apło dicente. xpm̃ iħm¬
patris. ad confirmandas promissiones
patrũ. id ÷ ut confirmaret ds̃paterꝓ
missiones suas. quas locutus ÷ ad scõspu¬
tres desalute gentiũ. dicens abrahae.
in semine tu obenedicentur om̃s gentes:
siue utuerax apparer& cõplendo ꝓmissi¬

Expanded text:
do fuit Dominus Jesus minister circumcisionis spiritalis. Possumus etiam et hoc veraciter dicere, quia quotidie administrat ipse eamdem circumcisionem dimittendo peccata in baptismate. Ministerium etenim tingendi corpora tradidit suis fidelibus, potestatem dimittendi peccata sibi proprie reservavit, sicut Joannes praecursor ejus de eo dicit turbis: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Et iterum: Ego, inquit Joannes, nesciebam eum quod sibi esset servaturus potestatem baptizandi, nullique traditurus, sed qui misit me baptizare, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat . Apostolo dicentePatris, ad confirmandas promissiones patrum, id est ut confirmaret Deus Pater promissiones suas, quas locutus est ad sanctos patres de salute gentium, dicens Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes , sive ut verax appareret complendo promissi
Abbreviated transcription (Latin):
ta: sed melius ÷ altiorisensu decircũcisi¬
one spiritali intelligendũ. id ÷ degr̃a
baptismatis : Circũ cisiospiritalis quae
est expolictio utiq uitiorũ quaefit ꝑ
baptismũ. cuiꝰ minister extitit ipse dñs:
inse suscipiendo et aliis dando Susce¬
pit enĩ baptismũ quando baptizatus :¬

Expanded text:
t, sed melius, id est altiori sensu de circumcisione spiritali intelligendum, id est de gratia baptismatis. Circumcisio spiritalis quae est? Exspoliatio utique vitiorum quae fit per baptismum, cujus minister exstitit ipse Dominus in se suscipiendo et aliis dando. Suscepit enim baptismum quando baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi potest : Adam qui peccatũ
actulit mundo. exemplar siue forma
sicuti ille exuirgine terra factus est.
ita xp̃s ex uirgine maria natus est n¬
Uł a contraria parte aliter accipitur
caput peccati : aliter caput iusticiȩ n
quiꝰ sicut adã peccatũ attulit et mor¬
tem. ita xp̃s iustificationẽ & uitã
ALITER: Sidixerimꝰ qui est forma futu¬
ris. utquidã codices habent: eritsensꝰ
Exemplar ÷ futuris posteris suis inpeccato
quisicut ille peccator & mortalis ex¬
titit: ita om̃s ꝑ osteri eius peccatores
& mortales nati sunt: et nascuntur
cotidie : trans ducto originali petca¬
to inpostero s ut beatus agustinꝰ dicit.
et a morte aeterna Sicut enim nullꝰ
homo extra adam. id ÷ extra proge¬
nem illiuis: ita nullus extrapeccatũ
illius p̃ter xp̃mi¬
ini S ed non sicut de¬
lictum adue.ita & donum iusti¬
ficationis ÷ Hoc ÷ maius fuit donũ
xp̃i quo nob̾ remissio peccatorum
uenit: quam peccatum adae ꝑ qđ
uenit mors ÷ Etplus p̃ualuit usti ei

Expanded text:
peccatum attulit mundo, exemplar sive forma sicut ex virgine terra ille factus est, ita Christus ex virgine Maria natus est. Vel a contraria parte, aliter accipitur caput peccati, aliter caput justitiae: quia sicut Adam peccatum attulit et mortem, ita Christus justificationem et vitam. Aliter: Si sic dixerimus, qui est forma futuris, ut quidam codices habent, erit sensus: Exemplar est futuris posteris suis in peccato, quia sicut ille peccator et mortalis exstitit, ita omnes posteri ejus peccatores et mortales nati sunt et nascuntur quotidie, transducto originali peccato in posteros, ut beatus Augustinus dicit, et morte aeterna: sicut enim nullus homo extra Adam, id est extra progeniem illius, ita nullus extra peccatum illius praeter Christum. Sed non sicut delictum, Adae, ita et donum justificationis, hoc est majus fuit donum Christi, quo nobis remissio peccatorum venit, quam peccatum Adae, per quod venit mors. Et plus praevaluit justitia
Abbreviated transcription (Latin):
Scito praenoscens qđ peregrinũ sit
sementuum in terra non sua &
affligent eos maleq tracttbunt
annsis quadringentis : Non enĩ
possumus inuenire quomodo
ꝑ quia dringentos annos sint af¬
flicti maleq tractati: Marrat nãq.
scriptura. quia post mortem ioseph
surrexit rex inaegipto quignora¬
bat ioseph: & cepit affligere filios
israhel: Sed sciendum eꝰ quia qđ
dicit peregrinum erit semĩtuum
in terra non sua: ad omne tẽpus
quadrãgentor annorũ ẽ referendũ :
quo abraham & ĩsaac atq iacob.
in terra non sua peregrini & adue¬
nȩ fuerunt. & filii eorum post eos
longo tẽpore: Quod aut̃ subiungit
seruituti eossubicient maleq trac¬
tabunt annis quadringentis: ad
extremam partem & adultimũ¬
tempus quadrĩgẽtoꝵ annorum
ẽ referendum inquo illi afflictis.
amorte uidelic& ioseph: usq ad
egressionem illorum de aegiptia¬
ca seruitute : Nam si exlege he¬
redittis. iam non ex ꝓmissio¬

Expanded text:
Scito praenoscens quod peregrinum erit Scito praenoscens quod peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et affligent eos, maleque tractabunt annis quadringentis . Non enim possumus invenire quomodo per quadringentos annos sint afflicti, maleque tractati. Narrat namque Scriptura quia post mortem Joseph surrexit rex in Aegypto qui ignorabat Joseph, et coepit affligere filios Israel. Sed sciendum est quia quod dixit, Peregrinum erit semen tuum in terra non sua, ad omne tempus quadringentorum annorum est referendum, quo Abraham, Isaac et Jacob in terra non sua peregrini et advenae fuerunt, filiique eorum post eos longo tempore. Quod autem subjungit, Servituti eos subjicient, maleque tractabunt annis quadringentis, ad extremam partem et ad ultimum quadringentorum annorum est referendum, in quo illi afflicti sunt a morte Joseph, usque ad egressionem illorum de Aegyptiaca servitute. Nam si ex lege haereditas, jam non ex promissio
Abbreviated transcription (Latin):
Lex quae post quadringentos & trigintu
annos facta est ueldatii inmonte sina.
non irritũ facit subaudis testamentũ:
ad euacu andam uel ad destruendã
ꝓmissionem abrahae: Irritures ÷:
in anis & uacuci  Verbigra : Sicut
solent eẽ folliculi grani frum̃ti: aut
ciceris siue alicuius leguminis uł se¬
minis ÷ Lex ergo quae data ÷ filuis
israhel post factam reꝓmissionem
a dabraham. nonfecit uacuum &
inane illud testim̃tũ: ut illa ꝓmis¬
sio euacuaretur : De hoc numero
qua dringentorum & triginta annoꝵ.
uario modo doctores disputant. ꝑ
longas ambages & circiuciones illũ
colligentes : Sednos om̃a illa sue¬
cincte ꝑstringentes. cõpendioso utamur
ex̾cito: computantes ipsos annos:S
Auocutione abrahae de terra chal¬
dearum. usq ad ingressum ia cob
in degiptum: computantur anni
ducenti quindecim ÷ Qui simul
iuncti: cõplent numerũ quadrin¬
gentorũ & trigintu annorum .i
ta÷ ad abraham: dicendũ ÷ &iam
quomodo illud in telligendũ sitquod

Expanded text:
Lex quae post quadringentos et triginta annos facta est, vel data in monte Sina, non fecit irritum, subaudis testamentum, ad evacuandam vel ad destruendam promissionem Abrahae. Irrita res est inanis et vacua; verbi gratia: sicut solent folliculi esse grani frumenti, aut ciceris, sive alicujus leguminis vel seminis; lex ergo quae data filiis Israel post factam promissionem ad Abraham, non fecit vacuum et inane illud testamentum, ut illa promissio evacuaretur. De hoc numero quadringentorum et triginta annorum, vario modo doctores disputant, et per longas ambages circuitum illum colligentes; sed nos omnia illa succincte perstringentes, compendioso utamur exitu, computantes ipsos annos. A vocatione Abrahae de terra Chaldaeorum usque ad ingressum Jacob in Aegyptum computantuducenti quindecim; qui simul juncti complent numerum quadringentorum triginta annorum, t ad Abraham. Dicendum etiam est quomodo illud intelligendum sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
positro ÷ donec uenur& senes
beatus agustinus ex pontusla
epłam i adgalathas primuis ar
distinxit:Quidigitur selpo
relegens ea quae dic tauerat. poro¬
lex aut quid ꝓfuit. uelquarior
est. si abrahae hereditus preni¬
sionem data est : Ad hoc repons

Expanded text:
r omnes lex? Beatus Augustinus, exponens hanc epistolam ad Galatas primum ita distinxit: Quid igitur? sed postea relegens ea quae dictaverat, correlex? aut quid profuit? vel quare data est, si Abrahae haereditas per repromissionem data est? Ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
uł traire uel preuaricari : Idto
ergo datu : lex post reꝓmissionen:
ut homines cõpescer& & ꝓhiber a
peccutis: qui ꝓni erant ad transge¬
diende precepta omnipotentis de
& natura lemlegem: Statim enimus
egressus ẽ populus de ergastulo agy¬
tiorum. antequã transir& mare. nur¬
murauit. rursusq transito mar mis¬
murauit : Atq dumꝑuenissent Ada
temsina. postquã acceperunt dam¬
ante illud ÷ Prota libus ergo & huus¬
cemodi trangressionibus: data e

Expanded text:
evaricari; ideo ergo data est lex post repromissionem, ut homines compesceret et prohiberet a peccatis, qui proni erant ad transgredienda praecepta omnipotentis Dei et naturalem legem. Statim enim ut egressus est populus de ergastulo Aegyptiorum, antequam transiret mare, murmuravit, rursumque transito mari murmuravit; atque dum pervenissent ad montem Sina, postquam acceperunt dnclinati sunt ante illud. Pro talibus ergo et hujusmodi transgressionibus data est
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ hereditis terrae reꝓmissi¬
onis. quam possedit infilus suis.: uł
hereditas tocius mundi quampos¬
sid& inxpo. qui desinu eius natus
ẽ: iam non ess& reꝓmissio illa
dacio sedlex: Hereditatem enĩ¬
tocius mundi: abrahamin xp̃o
possid&: Abrahae aut̃ non per
legem donauit hereditutẽ tocius

Expanded text:
Abrahae haereditas terrae repromissionis, quam possedit in filiis suis, vel haereditas totius mundi, quam possedit in Christo, qui de semine ejus natus est, jam non esset repromissio illa datio, sed lex. Haereditatem totius mundi Abraham in Christo possidet; Abrahae autem non per legem donavit Deus haereditatem totius
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ nun: quiseditionẽ populi com¬
pescere nisi sunt. creduli ꝓmissionib
dñi: Notandum aũt tres requies
ab apło: in hac ȩpła cõmemorari
Vnã sabbati qua requieuit ds̃ ab
oꝑib suis. scdãm in palestinai inqua
ingressi israhelitȩ : requieturi
erant amiseria & laborib multis.
Terciam quoq quł uera ÷ requies
regnũ iudelic& caelorũ. ad quam
quosꝑuenire contigerit. plenis sime
requiescent alaboriberũnisq
sifidẽ rectam & głam spei firmã
retinuerimus: Molite obelurare
corda ur̃a. nesimilia patiamini
qualia ꝓgenitores ur̃i passisunt:
pruati requie ꝓmis sci i Ortatur
eeñt infideles & increduli. & per¬
derent requiem ȩternã sibi ad ño
ꝓmissam: sicut ꝑdiderunt patres
inquit obdurare corda ur̃a sicia
sub audis obdurauerunt patres
ur̃i in exacer batione.

Expanded text:
filium Nun, qui seditionem populi comfilium Nun, qui seditionem populi compescere nisi sunt, creduli promissionibus Domini. Notandum autem tres requies ab Apostolo in hac Epistola commemorari: unam sabbati, qua requievit Deus ab operibus suis; secundam in Palaestina, in quam ingressi Israelitae requieturi erant a miseria et laboribus multis; tertiam quoque quae vera est requies, regnum videlicet coelorum, ad quam quos pervenire contigerit, plenissime requiescent a laboribus aerumnisque si fidem rectam et gloriam spei firmam retinuerimus, nolite obdurare corda vestra, ne similia patiamini, qualia progenitores vestri passi sunt privati requie promissa. Hortabatur essent infideles et increduli, et perderent requiem aeternam sibi a Domino promissam, sicut perdiderunt patres inquit, obdurare corda vestra, sicut obduraverunt patres vestri. In exacerbatione.
Abbreviated transcription (Latin):
urbes munitas. uirosq in expug¬
nabiles esse inea: ut pote destirpe
enarchin hoc ⁊̃ gigantũ: Israhelitȩ
uero ingrati & insensati. quos opor¬
tebat recordari tantorũ dĩ bene¬
ficiorũ. quomodo eos clausos in me¬
dio tanti exercitus egiptiorũ eri¬
puerit depericulis: Fluuorũq fontes
depetra sine defectu donauerit.
manna tribuerit. aliqq innumera¬
bilia beneficia eis contulerit. nec dõ
crediderunt desꝑantes de eius poten¬
tia. nechorũ aliquid rememorati sunt :
sedtimore desꝑabili ꝑterriti. mur¬
murando dixerunt : Utinã non
introducat nos dñs interrã illam:
Aeuertamur in aegiptũ ÷ Ds igitur
iratus quod sic cito obliti fuissent
beneficiorũ acmirabiliũ. uirauit
quod non eẽt intratura generatio
illa in requiem. & patriam olim pa¬
trib ꝓmis sami Sicq illa sexcenta
milic quȩ egressasunt de aegipto
perierunt p̃ter duos tantũ modo.
calep uidelic& filiũ iephone. & iosue

Expanded text:
urbes munitas, virosque inexpugurbes munitas, virosque inexpugnabiles esse in ea, ut pote de stirpe Enachim, hoc est gigantum. Israelitae vero ingrati et insensati, quos oportebat recordari tantorum Dei beneficiorum, quomodo eos clausos in medio tanti exercitus Aegyptiorum eripuerit de periculis, fluviorumque fontes de petra sine defectu donaverit, manna tribuerit, aliaque innumerabilia beneficia eis contulerit, nec Deo crediderunt, desperantes de ejus potentia, nec horum aliquid rememorati sunt, sed timore desperabili perterriti, murmurando dixerunt: Utinam non introducat nos Dominus in terram illam, revertamur in Aegyptum. Deus igitur iratus quod sic cito obliti fuissent beneficiorum ac mirabilium ejus, juravit quod non esset intratura generatio illa in requiem et patriam olim patribus promissam, sicque illa sexcenta millia quae egressa sunt de Aegypto perierunt, praeter duos tantummodo: Caleph videlicet filium Jephonae et Josue
Abbreviated transcription (Latin):
Despe paulus
suꝑius loquutus fuerat beatus apl
quod oporteat sperare ea quȩ futusa
sunt: & dat inde testimonium pro¬
phsticũ sub cõparatione. quomodo
illi perierunt qui de sperauerunt
depotentia omp̃is di: & quid ꝓmerus¬
runt pauci qui sub spe cerca pro¬
missis dĩ crediderunt : Quia ergo
obscure locutus ÷ apls. neces seest re¬
plicare historiam ueteris testoimenti :
it manifestior fiat oratioi łductus
populus hisraheliticus deaegyptiaca
seruitute insignis & mirabilib dñi
Cũmultã uam deserti ꝑ ambulas sent
pasti adño manna aqua depetra¬
potaiti eiusq ꝓtectione tutati Con¬
silium inierunt om̃s mit tere desin¬
gilis tribubus principes specula¬
tores. quideberent speculari atq
considerare terrã adño sibi ꝓmissc̃. ii
quiꝑgentes: lustrauerunt terram . i¬
reuersi quesunt post spaciũ quadra¬
ginta dierũ ad multitudinẽ : nunci¬
antes terrã fertilis simã magnorũq
sructuum ꝓcreatricẽ. sed habere

Expanded text:
De spe paulo superius locutus fuerat beatus Apostolus, quod oporteat sperare ea quae futura sunt, et deinde testimonium propheticum sub comparatione, quomodo illi perierunt qui desperaverunt de potentia omnipotentis Dei, et quid promeruerunt pauci qui sub spe certa promissis Dei crediderunt: quia ergo obscure locutus est Apostolus, necesse est replicari historiam Veteris Testamenti, ut manifestior fiat oratio. Eductus populus Israeliticus de Aegyptiaca servitute in signis et mirabilibus Domini, cum multam viam desertam perambulassent, pasti apotati, ejusque protectione tutati, consilium inierunt omnes mittere de singulis tribubus principes speculatores, qui deberent speculari atque considerare terram a Domino sibi promissam. Qui pergentes lustraverunt terram; reversique sunt post spatium quadraginta dierum ad multitudinem, nuntiantes terram fertilissimam, magnorumque fructuum procreatricem, sed habere
Abbreviated transcription (Latin):
dire ÷ Haec quicũq fecerit deo minis¬
trabit et merebitur ab illo audire cũ
electis: quã diu fecistis uni ex his minins
ꝯmeis. mihi fecistis
huius scłi: quã habuerunt scĩ maro¬
res. i ħ lon in parua inquit. neq iuns
diea pacientico: sedinmulta er liles¬

Expanded text:
dire. Haec quicunque fecerit, Deo minisdire. Haec quicunque fecerit, Deo ministrabit, et merebitur ab illo audire cum electis: Quandiu fecistis uni ex his minimis meis, mihi fecistis .hujus saeculi: quam habuerunt sancti martyres. Non in parva, inquit, neque in modica patientia, sed in multa exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie est scandalũ : ruma uel in pac¬
rationis exemplo uel nemit co¬
lizemus in aliquo sermone ued feco
At ñ uscuperetur ĩinisteriuuntico.
Eox ꝑsona suc loquitur apłs omĩa¬
p̃dicatorũ iungens sȩcũ chorinthuss
Ministeriũ p̃diccitoris uituꝑat atq eo¬
tempnitur: si quod p̃diccinit uerbis it
p̃dicantes in publico : et aliud a peats
inoccultobona dicentes in ꝓpatulos
ui oꝑantesS ed in om̃ib subaudisnẽs
actib i uerb. exibecemus ⁊ p̃parem̃no e¬
litat. et dõ seruit uerbodoetrinȩ efͥn¬
tu bonȩ oꝑationis. Quicũq enĩda
minister uult eẽ : deo debec in omnbus
ministrare : Ut inomnib quae agit
cognoscatur ueri dei cultor eẽ : Ve¬
bi gracia. ut doceat insciũ. Pascatt esu¬
rientẽ. potet sicientẽ : Uestiat nu¬
dũ. cale fatiat algeatẽ. Colligat
uagantẽ. Visiteo infirmũ. Sepelio
mortuũ. Et in hisomnub non queras
laudẽ humanã : sed dei gratiã.: Non
hominib placere: sed dĩ p̃ceptis oue¬

Expanded text:
prie est scandalum, ruina, vel impedioperationis exemplo, vel neminem scandalizemus in aliquo sermone vel facto; ut non vituperetur ministerium nostrum. Ex persona sua loquitur Apostodicatorum, jungens se cum Corinthiis. Ministerium praedicatorum vituperatur atque contemnitur: si quod praedicant verbis ageidelicet praedicantes in publico, et aliud agentes in occulto: bona docentes in propatulo, operantes. Sed in omnibus, subaudis nostris actibus et verbis, exhibeamus et praeparemus nerbo doctrinae et fructu bonae operationis. Quicunque enim Dei minister vult esse, Deo debet in omnibus ministrare, ut in omnibus quae agit cognoscatur veri Dei esse cultor, verbi gratia, ut doceat inscium, pascat esurientem, potet sitientem, vestiat nudum, calefaciat algentem, colligat vagantem, visitet infirmum, sepeliat mortuum, et in his omnibus non quaerat laudem humanam, sed Dei gratiam: non hominibus placere, sed Dei praeceptis obe
Abbreviated transcription (Latin):
one aet̾na. Non p̃dicantes alia iN
publico. & alia agentes clanculo: &
insimulatione neq in humana sapien¬
tia: quae in flathominem sine caritate
In longanimitate : Longa¬
Longanimitas
e: longa animi ꝑseuerantia. & paci¬
entia in aduersis huius słi
Iaduauitute. Ut nulli non solũ factis.

Expanded text:
one aeterna: non praedicantes alia in one aeterna: non praedicantes alia in publico, et alia agentes clanculum, ein simulatione, neque in humana sapientia, quae inflat hominem sine charitate. In longanimitate. Longanimitas est longa animi perseverantia, et patientia in adversis hujus saeculi. In suavitate, ut nulli non solum factis
Abbreviated transcription (Latin):
in actibus a postoloꝵ. quia usq ad mediã
noctem suum ser monẽ ꝓtraxit: quando
euticus qui int̃p̃tatur a mens de tercio
cenaculo cecidit. eo qđ neglegens ess&
inscudio audiendi uerbum dei Inie
subaudis simus pacien¬
tes: Aliquando uolunticrie. aliquando
inuitus ieiunabat: & ne uentris causa
inclinaretur. dõ grãs agebat Sicut
enĩmedicina archiatri id÷ medici
necessaria ẽ uulneribus: ita animȩ
nrãe necessaria sunt ieiunia. in casti¬
tate mentis & corporis : Castitas cor¬
poris ẽ : in maculate & inpollute custo¬
dire a bomni libi dinis delectatione
astitus mentis integritas ẽ fidei: quia
ueri ẽ castitus quae nec mente pollu¬
itur: Uel &iam in castitate dicit: id÷
insinceritute & in tegritate uerbi dei
simus dediti: ut non adulteremus uer¬
bum dĩ. non quaerentes głam ꝓpriã
seddĩ: Non ꝓlucris temporalibus p̃di¬
cationi insistentes: sed ꝓ remunerati¬

Expanded text:
in Actibus apostolorum, quia usque ad mediam in Actibus apostolorum, quia usque ad mediam noctem suum sermonem protraxit , quando Eutychus, qui interpretatur amens, de tertio coenaculo cecidit, eo quod negligens esset in studio audiendi verbum Dei. In jejuniis simus patientes. Aliquando voluntarie, aliquando invitus jejunabat, et ne ventris causa inclinaretur, Deo gratias agebat. Sicut enim medicina archiatri, id est summi medici, necessaria est vulneribus: ita animae nostrae necessaria sunt jejunia. In castitate mentis et corporis. Castitas corporis est, immaculate et impollute custodiri ab omni libidinis delectatione. Castitas mentis, integritas est fidei quia illa vera est castitas quae nec mente polluitur. Vel etiam in castitate dicit, id est in sinceritate et integritate verbi Dei simus dediti, ut non adulteremus verbum Dei, non quaerentes gloriam propriam, sed Dei: non pro lucris temporalibus praedicationi insistentes, sed pro remunerati
Abbreviated transcription (Latin):
nouisius Rdec essitas dicit᷑ eo qđ in nece
I posita: id÷ inpericulo mortis. ubi pce
pis pls pa. Omĩis indigentia & in opia.
angustia uocatur:
bus retrusus ÷ ꝓ xp̃i nomine. ubi non
cessauit donum dei p̃dicare: contempter
sua salute : Admon& aut̃ cũ multa paci¬
entia si necessitis fuerit talia pati pro
sustinuit usq ad decollationẽ:¬
onib sub audsimꝰ In multa pacientia.
Sediciones ꝓprie adciues ꝑtinent: & sut ꝑ
tumultus & conturbationes. siue con¬
itiones: In laboribus¬
a postolus non solum laboribat in p̃¬
dicatione. sed &iam in labore manuũ
desudabat: unde sibi uictum & uesti¬
iñtum ad quirebat. In labore scilic&
sceno factoriȩ artis. negrauis ess& suis
auditoribus: si ab eis aliquid accipe¬
r& certus hoc sibi ꝓficere apud dm̃
a n pse non solũ die non cessabat a¬
labore nec requiescebat: sed&iam tantũ
erat sollicitus circa officium sibi delega¬
tum: ut nec nocte cessar& aut ap̃dicati¬
one aut ab alio o pere : Unde legimus

Expanded text:
essitas dicitur eo quod in nece sit posita, id est in periculo mortis, ubi praetiis. Omnis indigentia et inopia, angustia vocatur. bus retrusus est pro Christi nomine, ubi non cessavit donum Dei praedicare, contempta sua salute. Admonet autem cum multa patientia, si necessitas fuerit talia pati pro sustinuit usque ad decollationea patientia. Seditiones proprie ad cives pertinent, et sunt tumultus et conturbationes sive conntiones. In laboribusapostolus non solum laborabat in praedicatione, sed etiam in labore manuum desudabat: unde sibi victum et vestitum acquirebat in labore scilicet scenofactoriae artis, ne gravis esset suis auditoribus, si ab eis aliquid acciperet, certus hoc sibi proficere apud Deum. ti. Ipse non solum die non cessabat labore nec requiescebat, sed etiam tantum erat sollicitus circa officium sibi deligatum, ut nec nocte cessaret aut a praedicatione, aut ab alio opere; unde legimus
Abbreviated transcription (Latin):
incruce depositus ẽ. in sepulchrum :
De sepulchro uiuus resurrex: & iam non
moritur : Similit̃ & nos quundo in¬
terrogante sacerdote iuxta fontem
stantes abrenuntiamꝰ diabolo & om̃ib
pompis eiꝰ : quasi tunc morimur :
Cũ uͦ infontẽ descendim: quasi tunȩ cũ¬
xp̃o insepulchro sepelimur : Et cum
defonce eximus mundati tunȩ quasi
resurgimus: Secd eauendũ est: Uit sicut
xpc̃ iꝰam n moritur. ata & nos non
moriam in peccato:

Expanded text:
istus, positus est in sepulcrum, de sepulcro vivus surrexit, et jam non moritur. Similiter et nos quando interrogante sacerdote juxta fontem stantes, arbrenuntiamus diabolo et omnibus pompis ejus, quasi tunc morimur, cum vero in fontem descendimus, quasi tunc.in sepulcro sepelimur: et cum de fonte eximus mundati, tunc quasi resurgimus. Sed cavendum est, ut sicut Christus jam non moritur ita et nos non moriamur in pecc
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓputium ꝓuno ioest ꝓcarnalibus ponuntur¬
peccatis: uł delicta ad̾trans gressionem¬
Delens quodaduersum noserat curographum¬
manus decreti. quoderat contrarius nobis

Expanded text:
eputium pro uno, id est pro carnalibus peccatis, vel delicta ad transgressionemDelens quod adversus nos erat chirographum decreti quod erat contrarium nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Illis scilic& : qui audiunt & eredunt
Cum una ess& p̃dicatio a postoloꝵ quam
impendebant omnib: & uolentibus cre¬
dere & nolentibus: quibusdam erat ipsct
p̃dicatio gustus & odor mortis ad mortẽ
aet̃ namꝰ: pocius quã ad p̃sentẽ quã habe¬
mus. Communit̃ cum anim alib
& pecoribus : quia aet̾nalit̾ indedamp¬
nabantur. qđ nolebant obedire uer¬
bis euuangłii Quibusdam aut̃ erat
odor & gustus uitae ad uitã aet̾nam
ꝑcipiendam: qui ꝑ illũ saluabantur :
S icut enim credentes ꝑ illam salui fiebant.
itti increduli dampnabantur. qui a
in excusabiles erant i Et ad haec
subaudis discernenda. quis tantum
idoneus & aptus predicator est. ut
possit discernere . qui sint eius predicet¬
tione saluandi. & qui dampnandi :
Nullus : Idõq: omnibus impendendus
ẽ sermo p̃dicationis :
Nonenĩ sumus
nos apłi sic̃plurimi : adulterantes ũbũ łi.
Hic ꝑcutit: pseudo a postolos: Sicut enĩ
adult̃ non causa amoris filioꝵ adul¬

Expanded text:
illis qui audiunt et credunt. Cum una esset praedicatio apostolorum, quam impendebant omnibus et volentibus credere, et non volentibus, quibusdam erat ipsa praedicatio gustus et odor mortis ad mortem aeternam, potius quam ad praesentem, quam habemus communiter cum animalibus et pecoribus, quia aeternaliter inde damnabantur, quod nolebant obedire verbis Evangelii; quibusdam autem erat odor et gustus vitae ad vitam aeternam percipiendam, qui per illam salvabantur. Sicut enim credentes per illam salvi fiebant, ita increduli damnabantur, quia inexcusabiles erant. Et ad haec, subaudis discernenda, quis tam idoneus et aptus praedicator est, ut possit discernere qui sint ejus praedicatione salvandi atque damnandi? Nullus. Ideoque omnibus impendendus est sermo praedicationis. Non enim sumus nos apostoli sicut plurimi adulterantes verbum Dei. Hic percutit pseudoapostolos. Sicut enim adulter non causa amoris filiorum adul
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut ex dõ id ÷ ex spũ scõ dccepinsꝰ
itup̃dicumus qui unius sub stante ns¬
tens cum patre & filio unus ẽ ds
Coram dõ subaudis loquimur. idi si p
camus quasi inp̃sentiai dĩ semꝑ simis
positi: & ipse sit noster auctor eur
enim: ipse ubiq presens ad esti Inxĩo¬

Expanded text:
d sicut ex Deo, id est ex Spiritu sancto accepimus, ita praedicamus quia unius substantiae existens cum Patre et Filio unus est Deus, coram Deo subaudis loquimur, id est, sic praedicamus quasi in praesentia Dei semper simus positi, et ipse sit noster adjutor. Revera enim ipse ubique praesens adest. In
Abbreviated transcription (Latin):
idest laudare
Numquid nonse & alios non laud auit
paulo superius  Fecit utiq ut super¬
us. & iterum isto in loco atq insequentib
Sed cum sapientici dicat ꝑsalomonẽ.
laud& te alienus & non õs tuũ. quar
se laudabat apostolus: Nimirum
idcirco: ut chorinthios ab amore psei¬
do apostoloꝵ retraher& ad suum
amorem. alioꝵq. ueredicoꝵ aposo¬
lorum
Aut num quid egemꝰ comla

Expanded text:
Id est laudare. Nunquid non se et alios jam laudavit paulo superius? Fecit utique et superius, et iterum isto in loco atque in sequentibus. Sed cum sapientia dicat per Salomonem: Laudet te alienus, et non os tuum , quare se laudabit Apostolus? Nimirum idcirco ut Corinthios ab amore pseudoapostolorum retraheret ad suum amorem, aliorumque veridicorum apostolorum. Aut nunquid egem
Abbreviated transcription (Latin):
dõ ꝑmitterte. diciletticã uidelic&
cetertisq artes ꝑquas sꝑciat se sc¬
pientes eẽ : illc̃i adnihilũ deducit
et stultã . eẽ. maui festcit :
piens ubi scriba. hoc adui
deorũ sapientes: et ad scribas ui¬
delic& et phariscieos ꝑtinet :
inquisitor ł conquisitor huiꝰ scłi
Adphilosophos gentiũ qui sapientiã
conqui rebanit cũ ceteris. deoc¬
cultis et abditis reb:. et dencituris
creciturtirũ. et maxime ad astro¬
logos: qui cursu et moderatione duo¬
decĩ signorũ. solis quoq elunȩ : etqͥnq
planetarũ: Dixerunt omĩa quae
interris agunt᷑ consistere . et dm̃ non
curare dehis que in t̾ris cigunt᷑: neq
de hominib: neq de animanitibus
Dehis ergo dicit apłs Ubi sunt modo
sapientes et scribe iudcieorũ. et ubi
sunt philosophi gentiũ. et astrologi:
in iecła nullũ haberit locũ ÷
stultã fecit ds̃. sapientiã huiꝰ mundi.

Expanded text:
mittente, dialecticam videlicet, caeterasque artes per quas sperant sapientes esse, illam ad nihilum deducit, et stultam esse manifestat. Ubi sapiens? ubi scriba? Hoc ad aeorum sapientes, scribas videlicet et Pharisaeos, pertinet, ubi inquisitor vel conquiinet gentium, qui de sapientia conquirebant et de caeteris occultis et abditis rebus, et de naturis creaturarum, et maxime ad astrologos, qui cursu et moderatione duodecim signorum, solis quoque et lunae, et quinque planetarum, dixerunt omnia quae in terris aguntur consistere, et Deum non curare de his quae in terris aguntur, neque de hominibus, neque de animantibus. De his ergo dicit Apostolus: Ubi sunt modo sapientes et scribae Judaeorum? et ubi sunt philosophi gentium et astrologi? In Ecclesia nullum habent locum. Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mu
Abbreviated transcription (Latin):
neq illa sapientici. neq uirtus mira¬
culoꝵ. sed ex dõ. pernos tam̃ ministrat᷑. n
Aesi dicer& aliis uerbis ⁊ Thesaurũ
gratiȩ spiritilis quem p̃dicamus.
& ꝑ quod signe mira culoꝵ facimus.
in corpore fragilibaiulamus : Per
quod &ia m frequent̃ dũ alios sana¬
mus: ipsi infirmamur. subiacen¬
tes fami. siti. nuditati. Ut quod
facimus. non nr̃a uirtute uel nr̃is
meritis. sed sublimitas potentiȩ dĩ
ẽẽ intelligatur qͥ
nom̃ib modisa

Expanded text:
 illa sapientia, neque virtus miraculorum, sed ex Deo, quae per nos tamen ministratur, ac si diceret aliis verbis: Thesaurum gratiae spiritalis quod praedicamus, et quod signa miraculorum facimus in corpore fragili bajulamus, et quod etiam frequenter dum alios sanamus ipsi infirmamur, subjacentes fami, siti, ut quod facimus, non nostra virtute, vel nostris meritis, sed sublimitas potentiae Dei esse intelligantur. In omnibus modis
Abbreviated transcription (Latin):
mescũ. posteti ortiati intẽplo .i
łgosum minimus apłorum i¬
ausa humilitcitis hoc dicit :Sic
at matheus qui uocat se publica¬
nĩqł etic̃ minimus tempore. et
uecitione : quid ultimus : uoca¬
tus: mciximus aut̃ labore. digni¬
tate. et p̃dicatione : sicut ipse
insequeritib mairufestat ubi di¬
cit. habunidcintius siquidem om¬
nib illis laborciui. Grc̃i aut̃ di
sum id quod sum : id ÷ qđ

Expanded text:
stea oranti in templo. Ego enim sum minimus apostolorum. Causa humilitatis hoc dicit, sicut et Matthaeus, qui vocat se publicanum. Vel etiam minimus est tempore et vocatione, quia ultimus est vocatus. Maximus autem labore, dignitate et praedicatione, sicut ipse in sequentibus manifestat, ubi dicit: Abundantius siquidem omnibus illis laboravi. Gratia autem Dei sum id quod sum, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tis mirticulis : facile doetrinci susci¬
piebcit᷑ illorum quici illi cogni¬
tionẽ unius di habebatit ⁊̃ Pau¬
lus uero gentib uitici uirtute sq
miscentib⁊ illi uidȩis ꝓphetic̃

Expanded text:
tis miraculis, facilis doctrina suspiciebatur illorum, quia illi cognitionem unius Dei habebant: Paulus vero gentibus, vitia virtutesque nescientibus. Illi Judaeis prophetiam
Abbreviated transcription (Latin):
subciudissolus labora
cordo eorũ ttngendo et illus¬
trcnido ad credendũ : et mihi
uerbũ p̃diccitiorus ministrando
Siue eru̾ego siue illi
subau¬
dis sicut suprei memortiui: quod
xp̃c mortius ÷ surrexit. celos ascen¬
si testes dei. id: ꝓdo testimo

Expanded text:
subaudis solus laboravcorda eorum tangendo et illustrando ad credndum, et mihi verbum praedicationis ministrando. Sive enim ego, sive illi, subaudis sicut supra commemoravi, quod Christus mortuus surrexit, coelos ascens
Abbreviated transcription (Latin):
subaudissimortu non resurgunt: ⁊¬
in his locis sillogismis dicilecticis
utitur apłs: ł tuidet᷑ denegare:
qđ confirmait: Hon enĩ sunit
falsi testes apłi: quia et xpc̃¬
re surrexit. et mortui resurg lnT .i.
Etsi ita ÷ ut quida urm dicunit.
adhuc estis in pecccitis urisqͥi
baptizati in fide mortis xp̾i
et resurrectionis fuistis. ut re¬
missionẽ acciperetis peccatorũ.
Ergo non crededtes xp̃m resur¬
rexisse. in peccatis suis maue¬
bant : qui baptismũ non ꝓd÷
nisi infide xpi : Ergo etqui
dormierun in xp̃o. id ÷ cre¬
dentes ex uobis in xp̃m qui iã
mortui sunt:¬

Expanded text:
si mortui non resurgunt. In his locis, syllogismis dialecticis utitur Apostolus, et videtur negare quod confirmat. Non sunt enim falsi testes apostoli, quia et Christus surrexit, et mortui resurgent. Et si ita est, ut quidam vestrum dicunt, adhuc estis in peccatis vestris, quia baptizati in fide mortis Christi et resurrectionis fuistis, ut remissionem acciperetis peccatorum. Ergo non credentes Christum resurrexisse, in peccatis suis manebant, quia baptismus non prodest, nisi in fide Christi. Ergo et qui dormierunt in Christo, id est credentes ex vobis in Christum, quia jam mortui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ epłcis sucis : ł eticĩ in hoc plus
illis laiboreuit: quia illi exp̃di
sucirũ uiuebat Nł plus labora¬
uit: quii illi iudcieis qui habe¬
barit scripturtis quib uitica¬

Expanded text:
aut per epistolas suas. Vel etiam in hoc plus illis laboravit, quia illi ex praesuarum vivebat. Vel plus laboravit, quia illi Judaeis qui habebant Scripturas quibu
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ mortui sunit: quod id eo diat:
quia fticilius poterunt suscita¬
ri cixpo de sumno mortis. quã
a socio suo desomno lectuli
biturũ. donec uideree xp̃mia
mortuis suscitatũ i De in de
apłis omnib et inmo¬
te ubi constituercit eos ire. et
quatido ccielos petit: NIouissi¬
me ciit̃ om̃iu tam quam ab¬
ortiuo : uisus ÷ et mihi
Ab ortiuus ÷ : q̃ui sine legitimo tẽ¬
pore nasceridi nascitur. extra
tempus uidelicet congruum:
aut antequã debeat ncisci ais
post : lulius cescir fuit aborti¬
uus. qui post legitimũ tempa
cũ cesari e natus ÷ secto matii
utero : sic et apłs ab ortiuis qus¬
dcĩmodo extitit : quia post cẽs

Expanded text:
est mortui sunt, quod ideo dicit, quia facilius poterunt suscitari a Christo de somno mortis, quam quis a socio suo de somno lectuli.biturum donec videret Christum a mortuis suscitatum. Deinde apostolis omnibus, in monte ubi constituerat eos ire, et quando coelos petiit. Novissime autem omnium, tanquam abortivo visus est et mihi. Abortivus est, qui sine legitimo tempore nascendi nascitur: extra tempus videlicet congruum, aut antequam debeat nasci, aut post. Ut Julius Caesar fuit abortivus qui post legitimum tempus cum caesarie natus est, secto matris utero: sic et Apostolus abortivus quodammodo exstitit, quia post tempus