comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frmorib menbris. qualialib& ineodem corpore membra simus Omitto alias innu¬
pinbiles aecclesi asticas curas: quas fortasse nemo credit. nisi qui ex ꝑtus ẽ.: Non ergo
lieanis onera grauia & humeris ur̃is imponimꝰ. quȩ nos digito nontangimus: quando¬
plem sioffien nr̃i salua ratione possemus. uid& ille qui ꝓbat corda nr̃a. mallemus haec
agere uȩ uitagits bertunur quam ca quȩ nos ageot cogimurs Sane omba

Expanded text:
infirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore membra simus. omitto alias innuinfirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore membra simus. omitto alias innumerabiles ecclesiasticas curas, quas fortasse nemo credit, nisi qui expertus est. non ergo alligamus onera grauia et umeris uestris inponimus, quae nos digito non tangimus, quandoquidem si officii nostri salua ratione possemus — uidet ille, qui probat corda nostra —, mallemus haec agere, quae ut agatis hortamur, quam ea quae nos agere cogimur. sane om
Abbreviated transcription (Latin):
ro aut nos constituite. adiuchcandum: sed eos qui contemptibiles sunt in aecclesia. hos inquid
licate adreuerentiam uobis dico: Sic non est interuos quisquã sapiens qui possit inter
ten sium iudicare. sed frat̃ cum fr̃e iudicat᷑ & hoc apud infideles: Sapientes ergo
pmnlocis consistebant. fideles & scõs. nonqui hac atque hac ꝓpt̃ euangelium discurre¬
it. taltum negotiorũ exam inatores esse uoluit: Vnde numquam de illo scriptũ .ẽ. quod
diando talibus uacauit. aquib: nos excusare non possumus. & iam si contemptibiles simus
mxhos collo cari uoluit si sapientes defuissent. potius quam ut negotia xp̃ianorum
forentur inforum: Quem tamen laborifm non sine consolatione dñi suscipimus ꝓspe
tae aternȩ: ut fructum feramus cum tolerantia: Serui enm sumꝰ eiꝰ aecclesiae: & maxime

Expanded text:
ferte aut nos constituite ad iudicandum, sed eos, qui contemptibiles sunt in ecclesia, hos, inquit, ferte aut nos constituite ad iudicandum, sed eos, qui contemptibiles sunt in ecclesia, hos, inquit, collocate? ad reuerentiam uobis dico. sic non est inter uos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iudicatur, et hoc apud infideles? sapientes ergo qui in locis consistebant fideles et sanctos, non qui hac atque hac propter euangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse uoluit. unde numquam de illo scriptum est, quod aliquando talibus uacuit, a quibus nos excusare non possumus, etiamsi contemptibiles simus, quia et hos conlocari uoluit, si sapientes defuissent, potius quam ut negotia christianorum deferrentur in forum. quem tamen laborem non sine consolatione domini suscipimus pro spe uitae aeternae, ut fructum feramus cum tolerantia. serui enim sumus eius ecclesiae et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
susiunt: Quamquam enim dicere possumus. quis tmilitat suis stipendus umquam quis
dinat uincam & defructuei nonedit. quis pascit gregem. & delacte gregis non ꝑcipit.: tam̃
n uim incuius nomine securus haecdico testem inuoco suꝑ ammam meã. qm̃ quantũ
ilncum at̾tin& commodum. multo mallẽ ꝑsingulos dies certis horis. quantum inbene mo¬
dauis monasterns consticutum. ẽ. aliquid manibus operari. & ceteras horas habere adle¬
stnidim &orandum. aut aliquid dediuinis litceris agendum liberas: quam tu multuosis si mas
quoitates causarum alienarum pati denegotus saecularibus. uel iudicando dirimendis. uel
ruenendo precidendis: Quibus nos molestus idẽ affixit apłus: non utique suo. sed eius
ap̃cum loquebatur arbitrio: Quas tamen ipsum ꝑpessum fuisse non legimꝰ: aliter enim:
ulibant apostolatꝰ eiꝰ discursus : Naec chixit. secularia igit᷑ iudicia sihabueritis ad nos de¬

Expanded text:
non sinant. quamquam enim dicere possumus: quis militat suis stipendiis umquam? quis non sinant. quamquam enim dicere possumus: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gr in cuius nomine securus haec dico, testem inuoco super animam meam, quoniam, quantum ad meum adtinet commodum, multo mallem per singulos dies certis horis, quantum in bene moderatis monasteriis constitutum est, aliquid manibus operari et ceteras horas habere ad legendum et orandum aut aliquid de diuinis litteris agendum liberas, quam. tumultuosissimas perplexitates causarum alienarum pati de negotiis saecularibus uel iudicando dirimendis uel interueniendo praecidendis: quibus nos molestiis idem adfixit apostolus non utique suo, sed eius qui per eum loquebatur arbitrio, quas tamen ipsum perpessum fuisse non legimus. aliter enim se habebant apostolatus eius discursus. nec dixit: saecularia igitur iudicia si habueritis, ad nos de
Abbreviated transcription (Latin):
san uines fuos tnilla uel mila roecione se audisse uuere &e adeos pgert mentun te¬
tuerint. sab ģenerali nomine monachorum ur̃m ꝓpositum blaspbematur: cambonis
occassionem turpium nundinarum. quibus ȩxistimatio ura leditur & infirmis esftab¬
culum ponitur: Miseremini ergo & compatimini & ostendite hominib nonus nio
facilem unc tum. sȩdꝑangustam & astam uiam huius ꝓpositi. rcenum di querere: fõ
uobis causa ẽ. quac a postolo fuit. ut amputetis occasionẽ his quiquerunt ocasionem: Vt
qui illoꝵ putorib prefocantur. inodore ur̃o bono reficiantur: NTon alligamis oneri
quid &iris humeris imponimus. quȩ nos digito attingere nolumus: Querite & cosaite
ins acupationum nostrirum. & in aliquibus nr̃oꝵ &eim corpoꝵ in firmitates. &aet desia¬
q qubus seruinus talem iam consuetudinẽ. ut nos adilla oꝑa ad quȩ uos hortamur u. acare

Expanded text:
nsanguineos suos in illa uel in illa rensanguineos suos in illa uel in illa renotuerint, sub generali nomine monachorum vestrum propositum blasphematur, tam bonumoccasionem turpium nundinarum, quibus existimatio vestra laeditur, et infirmis ofculum ponitur? miseremini ergo et conpatimini et ostendite hominibus non uos in otio facilem uictum, sed per angustam et artam uitam huius propositi regnum dei quaerere. eadem uobis causa est, quae apostolo fuit, ut amputetis occasionem his. qui quaerunt occasionem, ut qui illorum putoribus praefocantur. in odore uestro bono reficiantur. Non alligamus onera grauia et uestris umeris inponimus, quae nos digito adtingere nolumus. quaerite et cognoscite labores occupationum nostrarum et in aliquibus nostrorum etiam corporum infirmitates et ecclesiarum, quibus seruimus, talem iam consuetudinem, ut nos ad illa opera, ad quae uos hortamur, uacare
Abbreviated transcription (Latin):
nt facile respondebunt: Di& nos ꝑ aliquam uel infirmitatẽ uel occupationẽ non
possimus oꝑari. sic nos ille pasc& uest & quem ad modum aues & lilia quȩ nibil ope¬
naitur huius modi:: Cum autẽ possumꝰ. nondebemꝰ temptare dnm nrm̃: quia &
lor qđ possumus eiꝰ munere possumꝰ. & cum hio uiuimus. illo largiente uiuimus.
mlareitꝰ ẽ. ut possimus : Ꝙideo de istis necessariis solliciti nonsumus: quia cũ hȩc
pelimus agere. ille nos pascit & uestit. a quo pascuntur homines atq uestiunt᷑:
ta nobiscum dileccione parturias donaet ineis a postolica disciplina ftrscata
eortas subbabitu monachoꝵ isquequaque dispst cinrcam euntes puincas nilpba
tuissos. nusquam firos muisquam stantes moisqrã selentes Ali merb res inuieton uistar
parturuui uenditant: ali finbrias &ephilacteria sua magnificant:ala pareitis ulca¬

Expanded text:
nt, facile respondebunt: si et nos per aliquam uel infirmitatem uel occupationem non nt, facile respondebunt: si et nos per aliquam uel infirmitatem uel occupationem non possimus operari, sic nos ille pascet et uestiet, quemadmodum aues et lilia, quae nihil operantur huius modi, cum autem possumus, non debemus temptare deum nostrum, quia et hoc, quod possumus, eius munere possumus et, cum hinc uiuimus, illo largiente uiuimus, qui largitus est, ut possimus. et ideo de istis necessariis solliciti non sumus, quia, cum haec possumus agere, ille nos pascit et uestit, a quo pascuntur bomines atque uestiuntur; anta nobiscum dilectione parturias, donec in eis apostolica disciplina formetur.hypocritas sub habitu monachorum usquequaque dispersit, circumeuntes prouincias, nusquam missos, nusquam fixos, nusquam stantes, nusquam sedentes. alii membra martyrum, si tamen martyrum, uenditant; alii fimbrias et phylacteria sua magnificant; alii parentes uel co
Abbreviated transcription (Latin):
imp̃henderet᷑ : & eum sicut tres pueros demedis ignib: liberar&:: A ut propter
hii naec dñs dicere debuit. siuos ꝑsecuti fuerint in una ciuitate fugite in aliam.
qua ipse dixit. siquid p&ieriti s̃ in nomine meo. dabitur uobis Sicut ergo quisquis
ientibus perecutionẽ discipulis xp̃i obicer& huiꝰ modi questionem cur non stetissent
atius. & inuocato dõ ꝑ eiꝰ mirabilia sic eruerentur ut danihel aleonib. ut p&rus
nunculis: responderent nonse oportiusse temptare dm̃. sed tunc eum talia si uell&
sse facturum: cum ipsi quid facerent non haberent: Cum uero eis fugam in potes¬
at̃ dedisl&: &iam siꝑ illam liberantur. non nisi ab ipso liberari. Sic &iam dĩ seruis
uuantbus & ualentib exemplo & precepto a postolico manibus suis uictum transigere.
ais exeuangelio mouerit questionẽ deuolatilib caeli quae non seminant. neque
ntant: neque congregant in apothecas. & deliliis agri. quia non laborant ne quae¬

Expanded text:
henderetur et eum sicut tres pueros de mediis ignibus liberaret. aut propter hoc nec dominus dicere debuit: si uos persecuti fuerint in una ciuitate, fugite in aliam, quia ipse dixit: si quid petieritis in nomine meo, dabitur uobis. sicut ergo quisquis fugientibus persecutionem discipulis Christi obiceret huius modi quaestionem, cur non stetissent potius et inuocato deo per eius mirabilia sic eruerentur ut Danihel a leonibus, ut Petrus ex uinculis, responderent non se oportuisse temptare deum, sed tunc eum talia si uellet esse facturum, cum ipsi quid facerent non haberent; cum uero eis fugam in potestatem dedisset, etiamsi per illam liberantur, non nisi ab ipso liberari: sic etiam dei seruis uacantibus et ualentibus exemplo et praecepto apostolico manibus suis uictum transigere, si quis euangelio mouerit quaestionem de uolatilibus caeli, quae non seminant neque metunt neque congregant in apothecas, et de liliis agri, quia non laborant neque ne
Abbreviated transcription (Latin):
Nã illud querert᷑ stultũ c̃. siunusquis ħorũ. quiscũ dubitat cũ
potius qͥrenouat̾ quã qui corrũpit̾ dicere. utrũ autẽ ambo magna
questio est. Nã siexterior homo ẽ.adam & interioi xp̃c. bene ambo
incelliguntur. Sed cũ adam sic̃ adõ factus c̃. bonꝰ non manserit.
& diligendo carnalia carnalis effectus sit. non absurde uideripo¬
test hoc ipsum ci fuisse carcre imaginem & similitudinem dĩ.¬
Et interious sit resurrectio & renouatio quac nc̃ fit scđm mortem pͥoris
uitac id est peccati. & scđm regerationẽ nouac uitae idest iusticia.
Quos item duos hominẽ si appellat. ut unũ ueterem quẽ debemus
exuere. alterũ nouum &cum intuendum cõmemoret. Iuorũ rursus
illum appellat imaginem terraeni hominis scđm peccatũ primi

Expanded text:
 si unus, quis horum? quis enim dubitat eum potius qui renouatur quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio est. nam si exterior homo est Adam et interior Christus, bene ambo intelleguntur. sed cum Adam, sicut a deo factus est, bonus non manserit et diligendo carnalia carnalis effectus sit, non absurde uideri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine dei et similitudinem et interioris sit resurrectio et renouatio, quae nunc fit secundum mortem prioris uitae, id est peccati, et secundum regenerationem nonae uitae, id est iustitiae? quos item duo homines sic appellat, ut unum ueterem, quem debemus exuere, alterum nouum et eum induendum commemoret. quorum rursus illum appellat imaginem terreni hominis, quia se
Abbreviated transcription (Latin):
legis debetur quac ꝓp̃ceptũ data est. Quomodo autem ñ sit incon¬
gruũ quod dr̃ etiam corpꝰ factũ ad similitudinẽ dĩ. facile intelligit
qui diligenter attendit quod dictũ c̃. & fccit ds̃ omĩa bona ualde.
Nemo eni dubitat. quod sit ipse primitus bonus. Multis enim¬
non facta. Aliac inqͣntum solum uiunt. qͥa ille summe &pͥmitꝰ¬
uiuit. Aliac inqͣntũ sunt. quia ille summe & pͥmitus est. Et idco
quac tantũiodo sunt nec tamen uiuunt aut sapiunt ñꝑfecte sed
exigue st̃ ad similitudinẽ cius. Quia &ipsabona sunt in ordine suo.
cũ sit ille suꝑ omĩa bonus aquo bona sunt omĩa. Porroq uiuunt
sit abtior. magis hoc adimaginẽ & similitudinẽ dĩ quã caetera api
malium corpora facta iure uideri potest: Iamen quia homo sine uita
non recteappellatur. ñcorpꝰ solum homo exterior. neq sola uit a
quac insensuẽ. corporis. sed utrumque simul rectꝰ intelligitur.¬

Expanded text:
diso per praeceptum data est. Quomodo autem non sit incongruum quod dicitur etiam corpus factum ad similitudinem Dei, facile intelligit qui diligenter attendit, quod dictum est, Et fecit Deus omnia valde bona . Nemo enim dubitat quod sit ipse primitus bonus; multis enimnon facta, aliae inuiuit, aliae in quantum sunt, quia ille summe ac primitus est. et ideo quae tantummodo sunt nec tamen uiuunt aut sapiunt, non perfectae, sed exiguae sunt ad similitudinem eius, quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille supra omnia bonus, a quo bona sunt. omnia uero, quae uiuunt sit aptius, magis in hoc ad imaginem et similitudinem Dei, quam caetera corpora animalium factum jure videri potest. Tamen quia homo sine vita non recte appellatur; non corpus solum homo exterior, neque sola vita quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rectiu
Abbreviated transcription (Latin):
UAENITUA QUTADAODŨ POTUERINT ANGELI CŨFILIAB HOMINUM
concubere. unde gigantes nati cẽ. ꝑhibentur. quãuis non mlli
latini et greci codices ñ angelus habeant sed filios di. Quos quidem
ad soluendũ istã questionẽ. iustos homines esse crediderunt. qͥ potue¬
runt &iam angłorũ nomine nuricupari. Nam de homine iohanne
quo modo uel exhominũ concubitu nati st̃ gigantes. uel feminis
misceri potuer̃ sinhomines sed angłi fuer. Sed degigantibus id est
nimiũ grandib atq fortib puto ñẽẽ. mirandũ quod ex hominibus
nasci potuerint. quia & post diluuiũ quidem talis fuisse repperunt᷑
& quȩd ã corpora hominũ in incredibilẽ modũ ingentia. Nrĩs quoq
temporib extiterunt. ñ solũ uirorũ ueram. sed &iam feminarum
Vnde credibilius ẽ. iustus homines appellatos uel angelus uel filios
dĩ. concupiscentia lapsus peccasse cũ feminis. quia angelꝰ carnem non
habentem usq ad illud peccatũ descendere potuisse:

Expanded text:
uaeritur quemadmodum potuerint angeli cum filiabus hominum concumbere, unde gigantes nati esse perhibentur, quamuis nonnulli et latini et graeci codices non angelos habeant, sed filios dei, quos quidam ad soluendam istam quaestionem iustos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. nam de homine Iohanne qmisceri potuerint, si non homines, sed angeli fuerunt. sed de gigantibus, id est nimium grandibus atque fortibus, puto non esse mirandum quod ex hominibus nasci potuerunt, quia et post diluuium quidam tales fuisse reperiantur et quaedam corpora hominum in incredibiporibus extiterunt non solum uirorum uerum etiam feminarum. unde credibilius est homines iustos appellatos uel angelos uel filios dei concupiscentia lapsos peccasse cum feminis quam angelos carnem non habentes usque ad illud peccatum descendere potuisse;
Abbreviated transcription (Latin):
conũsionẽ. cẽ. debere peccati. utnulli alii quã sibi sciat tribuere debere
quod peccat. Haec ẽ. enĩ salubris pęnitentiac medicinac &uenie peticio.¬

Expanded text:
conversionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere conversionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec est enim salubris poenitentiae medicina, et veniae petitio
Abbreviated transcription (Latin):
dum disccrnuntur recte uel loca tempora udresipsc quac offeruntur.
uel qui offtrt & cui offertur. uel hii quib ad uescendũ distribuitur qͦd
oblatum ẽ. ut diuisionem hic discretionem intelligimꝰ. Inquo autem¬
horum displicuerit camn: ñ facile inueniri potest. Sed qm̃ ioħs apl̃s
quia hoc ipso male diuidebat. dans dõ aliquid suum. sibi autem
seipsum. Quodomĩs faciunt. qͥñdĩ sed suã sec tuntes uoluntatem.
redimi ut eorũ nonopitulentur. sanandis pͣuis cupiditatib sed explen¬
dis. Boni quippe adhoc utuntur mundo ut fruantur dõ. mali¬
autem ut fruantur mundo. uti uolunt dõ. Itaq cain iratus quod¬
ñ elatus emulari. Sed c̃tristutus ẽ. et c̃cidit facies cius. Hoc peccatũ
maxime arguit ds̃. tristitiã de alterius bonitute. Et hoc int̾rogat¬
didicerat. anfris doluerit bonitutẽ quae dõplacuit cũ insacrifitiũ
& tu dominabcris illius: Potest quidem intelligi adipsũ hominem

Expanded text:
dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae quae offeruntur uel qui offert et cui offertur uel hi, quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamhorum, displicuerit Cain, facile non potest inveniri. Sed quia hoc ipso male diuidebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem se ipsum. Quod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, o putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. autem contra ut fruantur mundo uti uolunt deo: qui tamen euemulari; sed contristatus est et concidit facies eius: hoc peccatum maxime arguit deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratdidicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad ipsum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
militabat: In euangelio eni scriptũ est de inceps. et ipse iter faciedit pra
tates et castella prȩdicans et euangeli zans regnũ d̃ ꝓ duodetim cũ illo ete
lieres aliquac̃ quȩ erant curatae abspiritibis malignis et in firmitads

Expanded text:
militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedicans et euangelizans regnum dei et duodecim cum illo, et mulieres aliquae quae erant curatae ab spiritibus malignis et infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
ammiculus cumq disciplinae ꝑceptio usu roborata. uel abitum
a litus gͦ inea rem dicitur. quae nob̾ utbeatur accidit. Ucrumptameri
hocnter est quod quedã eorũ quae accidunt nob̾ utabitũ faciant non
mutantur a nobis. sed ipse nos mutant. inscipsa integira & inconcussa
quem accidit homini. non ipsa mututur sedhominẽ mutat. quem
destulto sapientem facit: Quedam uͦ sicaccidunt ut& mutant &mu¬
untur. sicatierbus. & ipse amittens speciem suã. cũmcorpꝰ nr̃m uer

Expanded text:
cujuscumque disciplinae perceptio, usu roborata atque firmatabitus ergo, in ea re dicitur, quae nobis ut habeatur, accidit: verumtamen hoc interest, quod quaedam eorum quae accidunt nobis, ut habitum faciant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant, in se ipsa integra et inconcussa cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur, sicuti cibus et ipse amitte
Abbreviated transcription (Latin):
o s intalligamus. Sedidõ cum predixisset pastores. subiuncxit etdoc
utirtelligerent pastores ad officiũ suũ ꝑtinere doctrinã. Idco cium
ut quosdam autem pastores. quosdam uero doctores. sed cũ supiora
poloctionis genere distingueret dicendo quosdam apłos. quoslam
u s̃ ꝯphicas. quosdam uͦ euuangłistas: hos tamquã unũ aliquid deduo¬
ius pomiib amplexus ẽ. quos autẽ pastores & doctores.
liiii.

Expanded text:
res intellegamus, sed ideo, cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intellegerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. ideo enim non ait: "quosdam autem pastores, quosdam uero doctores", sed, cum superiora ipso locutionis genere distingueret dicendo: quosdam apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam uero euangelistas, sed hos tamquam unum aliquid de duobus nominibus amplexus est: quosdam autem pastores et doctores. CXCIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝓpheta ueritatis negat: Ualde namq inter se diuersa sunt:
ipse c̃. & nonsum. Quomodo ergo ꝓpheta ueritatis ẽ. siciusdẽ
ueritatis sermonib concors ñ ẽ: Sed si subtiliter ueritas ipsa
requirit᷑. hoc quod int̾se contrariũ sonuit. quomodo contra¬
riũ non sit inuenit᷑. Ad zachariã nãq de iohannis ꝓmissione
angelus dicit: Ipse prȩcedet ante illũ inspũ & uirtute helia
Qui id circo uenturus inspũ & uirtute dicitur: quia sicut he

Expanded text:
hoc propheta Veritatis negat? Valde namque inter se diversa sunt Ipse est et Non sum. Quomodo ergo propheta Veritatis est, 1457 si ejusdem Veritatis sermonibus concors non est? Sed si subtiliter veritas ipsa requiratur, hoc quod inter se contrarium sonuit, quomodo contrarium non sit invenitur. Ad Zachariam namque de Joanne ang. Qui idcirco venturus in spiritu et virtute Eliae dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tior dictus ẽ. serpens. ꝓpterastutiã diaboli quae in illo & de illo
agebat dolum. quẽ ad modũ dr̃ prudens uel astuta lingua quã
locutus ẽ. serpens homini. sic̃ ASINA in qua sedebat balaam locutus
est homini. nisi quod illud opus fuit diabolicum. hoc angelicum
Habent ciuĩ quȩdam boni & mali angeli oꝑa similia. sic̃ morses et

Expanded text:
ta dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum: quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et
Abbreviated transcription (Latin):
Nũquid diabolus aliquid ad instructionẽ nr̃am significare uoluerit.
sed cũ accedere actemptandũ non possit nisi ꝑmissus nec ꝑ aliud
possit nisi ꝑ quod ꝑmittebatur accedere: Suam quippe habet cupi
ditatẽ nocendi. facultatẽ autẽ ñnisi quacdatur uel ad subuertenda
ac ꝑdenda uasa ire. uel adhumilianida siue ꝓbanda uasa miscđiae:¬
Quid ergo mirũ siꝑserpentẽ aliquid agere ꝑmissus c̃. diabolus.
temptare feminã pisi ꝑserpentem. nec uirũ nisi ꝑfeminam
Sed inserpentem ipse locutus est utens cũ uelud organũ ad expͥm̃dos¬
uerborum sonos & signa corporalia ꝑque ꝯmuliet suadentis iptellige¬
ret uoluntatem. In ipsa uͦ muliere quia illa rationalis creatura erat.

Expanded text:
non quo diabolus aliquid ad instrustionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset nisi per quod permittebatur accedere? quidquid ditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa mises tentare feminam nisi per serpentem, nec virum nisi per feminam. Sed in serpente ipse locutus est, utens eo velut organo, mouerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret, uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat,
Abbreviated transcription (Latin):
duob passerib in unũ passcrẽ. hoc ẽ. spiritalis substantię subtilita
uolandi natura subpetit. malus qui uolandi usũ terreno uicio labn:¬
Qui st̃ quinq cũ sex ꝑsonarũ uideat᷑ cc̃. subiectio. Patris & filii
tris & filiȩ. Socrui & nurus: Eadem enĩ mater quȩ socrus accipi p
Quac enĩ mater ẽ. filii. socrus eiꝰ uxoris est. Domus una. homo uns¬
In hac gͦ domo. duo intres: & tres induo diuident᷑. Duos legimus
frequentur animã & corpus: ut illud: si duo ex uobis consenstrintꝰ¬

Expanded text:
duobus passeribus in unum passerem, hoc est spiritalis substantiae subtilitatuolandi natura subpeditat. est etiam malus passer, qui uolandi usum terrenae uitio labenim quinque, cum sex personarum uideatur facta subiectio, patris et filii, matris et filiae, socrus et nurus? quamquam eadem mater quae socrus accipi possit; quae enim mater est filii socrus eius uxoris est, ut iuIn hac ergo domo duo in tres, tres in duos dividuntur. Duos legimus frequenter animam et corpus . Quod si duobus in terra convenerit
Abbreviated transcription (Latin):
plorastis: adiohannẽ ꝑtinet. cuiꝰ abstinentia acibis & potir lutu
onientiae significabat. Quod autẽ ait. cantauimꝰ & ñ s altastis: ad
ipsũ dñm qui utendo cũ ceteris cibo & potu. laetitiã regni signifi¬
cabat. Acilli nec humiliari cũ iohanne. nec cũ xp̃ogauderẽ uoluer̃.
dicentes illũ demoniũ habere. istũ uoracẽ & ebriosũ: & amicum

Expanded text:
plorastis, ad Joannem pertinet, cujus abstinentia a cibis et potu, luctum poenitentiae significabat. Quod autem ait, Cantavimus tibiis, et non saltastis, ad ipsum Dominum, qui utendo cum caeteris cibo et potu, laetitiam regni figurabat. At illi nec humiliari cum Joanne, nec cum Christo gaudere voluerunt; dicentes illum daemonium habere, istum voracem et ebriosum, et amicum
Abbreviated transcription (Latin):
filius. Sic enĩ potius dictũ est. ut intelligamꝰ & patit̃ & ipsũ filiũ ꝑsi
reuelari: qisai ĩpse ẽ. mentis nrac̃ lumen. Et quod postea intulit. s¬

Expanded text:
Filius; sic enim potius dictum est, ut intelligamus et Patrem, et ipsum Filium per Filium Filius; sic enim potius dictum est, ut intelligamus et Patrem, et ipsum Filium per Filium revelari, quia ipse est menti
Abbreviated transcription (Latin):
IEUE FUNT IONAS inuentre cȩti trib: dieb & trib noctibus: Sic erit
filius hominis incorde terrac trib dieb: & tribus noctib. Sextae
feriac dici partẽ qua scpultꝰ ẽ. cũ p̃terita nocte. pronocte & die accipies:
& prototo die sabbat⁊ noctẽ & diẽ. & noctẽ dnĩcã cũ eodẽ die illucescente.
Ac phoc accipiendo partẽ prototo. habes triduũ: & tres noctes. Quod
enĩ dicunt᷑ decc̃ menses pregnantis. nouẽ sunt pleni: & iniciũ decimi pro
toto accipitur. Et qđ se dñs ostendit in monte. post sex dies factũ dicit
unꝰ cuangłista. alter uͦ post octo dies dic̃: partẽ posterioiẽ primi dici
in quo futurũ hoc dñs ꝓmisit. & partẽ priorẽ nonissimi dici inquo com¬
ꝑletũ ẽ. quod ꝓmisit. prototis integris diebus ad numerans.
Non ita intelligendũ ẽ. qͣsi filius a nullo possit cognosci nisi apa¬
tre solo: paterautẽ non solũ a filio. sed &iam abeis qͥb reuelaucrat

Expanded text:
tribus diebus et tribus noctibus; sic erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. Sextae feriae diei partem qua sepultus est cum praeterita nocte, pro nocte et die accipias, hoc est pro toto die; sabbati noctem et diem; et noctem dominicam cum eodem die illucescente: ac per hoc accipiendo partem pro toto, habes triduum et tres noctes. Quod enim dicuntur decem menses praegnantis, novem sunt pleni; sed initium decimi pro toto accipitur. Et quod se Dominus ostendit in monte, post sex dies factum dicit unus evangelista ; alter vero post octo dies dicit , partem posteriorem primi diei in quo futurum hoc Dominus promisit, et partem priorem novissimi diei in quo completum est quod promisit, pro totis atque integris diebus annumerans: Non ita intelligendum est quasi Filius a nullo possit tre solo, Pater autem non solum a Filio, sed etiam ab eis quibus revelaverit
Abbreviated transcription (Latin):
Beati critis cũ uos oderint homines. Habes fortitudinẽ: sedcã quon
odiũ meditat᷑ excrimine. sed ꝑsc̃cutionẽ patitur exfide. Conexas¬
igitur sibi sunt concatenatęq uirtutes: ut qui unã habet. plures
bere uidcatur. Et scĩs una competit uirtus: & si unũ regnũ diuns¬
negat quod scit adusũ omĩb cõmuniter datum. Qui miscret: lan

Expanded text:
beati eritis, cum uos oderint homines. habes fortitudinem, sed eam quae non odium mereatur ex crimine, sed persecutionem patiatur ex fide; sihabere videatur: 1371 et sanctis una competit virtus, sed ejus qunegat quod scit omnibus ad usum communiter datum. Qui miseretur, la
Abbreviated transcription (Latin):
imico potest: Fiuis &iam presidio atq momento iimiti¬
dus in ꝑtimnescit. cuiꝰ pecpto & dono diligit inimic̾. Huic uero
intribulationib parũc. ñ contristuri: nisi etiã gaudeat dei¬
ens quod tribulatio patientiã operatur. patientia ꝓbationẽ.
ꝓbicio spc̃. spes aute non confundit. quia caritas di diffusa c̃.

Expanded text:
imico potest? eius enim praesidio atque munimento inimicitias non pertimescit, cuius praecepto et dono diligit inimicos. huic uiro in tribulationibus parum est non contristari, nisi etiam gaudeat, sciens quod tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes autem non confundit; quoniam carita
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ꝓsubstantiã suã nonloqui nisi adcreandas om̃s naturas. adspiri¬
tales uero atq intellectuales nonsolum creandas sed &iam illumi¬
nandas qui possunt capere locutionem cius qualis est in uerbo cius
in extasi mentis insimilitudinẽ rerũ corporalium. Siergo adam
talis erat ut possit capere illam locutionẽdi. quã mentibus ari¬
gelicis ꝑsua p̃bet substantiam. non dubiũ ẽ. quod ciꝰ mentem
ꝑtempus mouerit miro et ineffabili modo ĩ motꝰ ipse ꝑtempus
ipsa incõmutabilis sapientia quae in animas scãs se transfert ex
aliquo tẽpore. cũ ipsius nullius sit motus intempore. Siautem
ad eum modũ ad am iustus erat ut ciopus ẽẽt alterius creaturae
substantiã. sed ꝑsubditã creaturã ei factũ ẽ. nullomodo dubitat
gine corpus acciperet. ipsũuisũ esse patrib opinantur tamquã
de solo dõ patre dictum sit. quẽ nemo hominũ uidit. nec uidere
potest. quia filius uisus sit ante acceptam serui formã. &iam ꝑipsã

Expanded text:
sed per substantiam non loqui, nisi ad creandas naturas. Ad spiritales vero atque intellectuales non solum creandas, sed et illuminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis est in uerbo eius,in extasi in similitudine rerum corporalium talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempusipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae substantiam, sed per subditam creaturam ei factum est, nullo modo dubitat gine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiam per ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
utoperemur iubemur. uel quodlex nontantũ historiae. sed &iam
spirtaliter sentienda sit. Incanãq & hrstoriȩ oportet fidem te¬
nerc̃ &spiritaliter legem intelligere.
cupat spetiem. sicut unaqueq ciuitas pars est utiq uniũsitatis

Expanded text:
ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum historice, sed etiam ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum historice, sed etiam spiritaliter sentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritaliter legem intelligere. 7. cupat speciem, sicut unaquaeque civitas pars est utique universitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cius corpore uidcantur. Quac regula intellectorem uigilans
requirit lectorem. quando scriptura cũ ad alios iam loquatius
tamqua ad cosipsos ad quos loquebatur uidctur loqui ud a
ipls. uut de aluis iam loquatur tamquam unũ sit utrumq corpꝰ.
anc̃. in canticis canticorum. Fusca sum &ipetiosa ut uiberna¬
cula ccũar ut pellis salomonis. Non enim ait fusca fui ut tarer¬
uli cedar &spetiosa sũ ut pellis salomonis. sed utrumq se esse
duic ꝓpitr temporalem unitatẽ. intra unam retiam piscium
as ducam cȩcos inuiam quã nesciunt & semitã quã non calcaue¬
uasi sunt retro. quãuis illi non significentur his uerbis. Sed qm̃
nunc muno sunt. tamquã de ipsis loquitur. de quib loquebat᷑.
non tamen semꝑ inuno crunt. Ipse ẽ. quippe ille seruus cũme¬
moratus in cuangłio. cuiꝰ dñs cũuenerit diuidet eũ & partẽ ciꝰ¬
ponet cũ rpocritis.
legis Lex est ꝑquã p̾cepta facienda ammonemur. grã ꝑquã

Expanded text:
cclesia". quae regula intellectorem uigilantem requirit, quando scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum. que corpus inet in Cantico canticorum: fusca sum et speciosa ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis. non enim ait: fusca fui ut tabernacula Cedar et speciosa sum ut pelles Salomonis, sed utrumque se esse dixit propter temporalem unitatem intra una retia piscium Deus: Ducam caecos in viam quam non noverunt, et semitas quas non noveversi sunt retro, quamvis alii jam significentur his verbis. Sed quoniam nunc in uno sunt, tanquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur; non tamen semper in uno erunt: ipse est quippe ille servus commemoratus in Evangelio, cujus Dominus cum venerit dividet eum, et partem ejus cum hypocritis lege, per quam praecepta facienda admonemur; gratia, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
tem eantũ sunt. Et duodecim pduodecim. centũ qr adragin¬
iaquactuos. quo numero significatur uniuersitas scõium
napocalipsi
EX IA REGULA est de recapitulatione in obscuritate scrip¬
turatum satis uigilanter inuenta. Sic enĩ dicuntur quedã
quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione
narentur. cũ ad priora quae pretermissa sunt narratio latent̃
tuocatur. Quod nisi ex hac regula intelligatur. erratur.
Bicut ingenesi legitur. Et plantauit inquit dñs ds paradi

Expanded text:
decem centum sunt et duodecim per duodecim centum XLIdecem centum sunt et duodecim per duodecim centum XLIIII, quo numero significatur uniuersitas sanctorum in Apocalypsi Tyconius "recapitulationem" uocat, in obscuritate scripturarum satis uigilanter inuentam. sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrentur, cum ad propria, quae praetermissa sunt, latenter narratio reuocetur; quod nisi ex hac regula intellegatur, erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit, dominus deus pa
Abbreviated transcription (Latin):
ducam uos interrã urãm. Hic ergo isrł spiritalis abillo seled
carnali quiẽ unus gentis nouitate grãe non nobilitatt pte
&mente non gente distinguitur. Sed altitudo ꝓpheticbi
de illo uel adillum loquitur. latenter transit adhunc: Et uns
iam de isto uel adistũ ioquatur. adhuc de ille uel adilli u¬
detur loqui. Non intellectũ scripturarũ nobis hostiliter
inuidens. sed exercens medicinaliter nobis¬
scripturis aut a parte totum aut a toto partem. Quitropus
sinodoche dr̃ sicut unus euangelista post dies octo factum
Hunc modum locutionis quod signisicatur ap arte totum &us
illa de resurrectione dñi soluitur questio. Fars enim nouiss¬
ma diei quo passus est nisi ꝓtoto die accipiatur. adiuncta
ous dics accipiatur. Adiuncto scilicet dc alucescente dnĩco.
oi possunt esse tres dies &tres noctes quib se incorde terla
rdidit dñis futurum. Picrumq enim numeri huius modipro
nucs so tempore ponuntur. sicut septies indic laudabo te idest

Expanded text:
Christus. hic ergo Israhel spiritalis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nossynecdoche aut a parte totum aut a toto partem facit intellegi, sicut unus euangelista post dies octo factum Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est, atotus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae r agnoscunt. plerumque enim numeri huius modi pro uniuerso tempore ponuntur, sicut: septies in die laudabo te, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nonuialcat ad melius. nihil indulgeant quod uertie q
ni pudeat. ita dominent᷑ ut cis seruire delectet. Inlaidui
autẽ peccatis molesti ñ sint inimicicias uitent. cautisine
none eũ hominib. satis c̃. seruare unũ hoc uulgare pieta
nemni faciant quod pati nolunt. Su pbi minus curtito¬

Expanded text:
non ualeat ad melius, nihil indulgeant, quod uertat inon ualeat ad melius, nihil indulgeant, quod uertat iinari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, one cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare prouerbium: nemini faciant, quod pati nolunt. rem publi
Abbreviated transcription (Latin):
ate autem disciplina ipsa dĩ lexẽ. quac apud eũ fixa et in¬
concussa sẽꝑ manet & insapientiã animꝰ transcribitur. &tanto
escunt uuere meluus tcintoq sublimius. quanto & ꝑfectius cũ
contplantur. ac intelligendo &iuuendo custodiunt diligentius:
Hut igitur disciplina cis qui illã nosse desiderant. simul adre¬
iltera eruditionisẽ. A dolescentib ergo studiosis ita uiuendũ
A ut aueneris rebus ab illecebris uentrĩs & gutturis. Abimo¬
detato corporis cultu & ornato. ab inarubus nexibus ludorum
acor poit somni atq pigritiae. ab emundatione trectatione
Rattorib ucro abhonoiũ pocestatũq abicionibus. ab ipsiuis & iam
laudibus in modica cupiditate se abstincant. amorẽ aut peon¬
niae totius suie speicertis simũ uenenũ esse credant. pe
enerutte saciant inuihil audacter. In peccatis autẽ suon
palent omnino iram uel ita frenent ut neminẽ odenit
cuoit nenuimiũ sit. cũignoscunt ñ parũ. Nihil natiora

Expanded text:
et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul gemialtera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum ac torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant. nihil eneruiter faciant, nihil audacter. in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae simuindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum. nihil puniant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fuisse romano: & ꝓpt̾ca paulũ apłm non id aꝑte scriltrus¬
luisse. ne calũpniã incurreret quod romano imperio mac
neronẽ uoluerit intelligi: cuiꝰ facta uelut antixpĩ uidbunsꝰ
inuigore ipsius ȩtatis inqua fuit cũ crederet᷑ extinctꝰ donec su
ad tantũ numerũ qui antixpõ magnũ popłm fatiat. Ortari¬
auitemi apłm fideles. ut infine quãtenent tenaciter perscueru
teriũ iniquitatis quod nc̃ occultũ c̃. Et tunc reulabit̃ ille¬
iniquus. quod cũ dixisse nondubiũ ẽ: ñ ueniet adiuuos ad
aortuos iudicandos xpc̃. nii prius uenerit ad seducendos inan¬

Expanded text:
dictum fuisse Romano et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse, ne calumniam uidelicet incurreret, quod Romano imperio maleNeronem uoluerit intellegi, cuius iam facta uelut antichristi uidebantur. cisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuit, cum crederetur extinctus, donec suo ad tantum numerum, qui antichristo magnum populum faciat, etautem apostolum fideles, ut in fide quam tenent tenaciter perseuerenterium iniquitatis, quod nunc occultum est. Ad iquod tamen eum dixisse non dubium est: non ueniet ad uiuos et mortuos iudicandos Christus, nisi prius uenerit ad seducendos in an
Abbreviated transcription (Latin):
ñ receper̃ ut salui ficrent Et idõ mittet illis ds̃ operationẽ erroris
ut credant mendatio. & iudicent᷑ om̃s qui ñ credider̃ ueritati. sed
consenser̃ iniquitati. Nullidubiũ c̃. enĩ de antixpõ ista dixisse.
diemq iuditii. Hunc enĩ appellat diẽ dnĩ nesse uenturũ: nisi
merito dici potest refuga. quanto magis de isto: Sedinquo
teplo disit sessurꝰ incertũ c̃: utrũ in illa ruina tẽpli qd̾ asalomone
rege constructũ c̃.: anuere in acccłia. Nonenĩ tẽplũ alicuus q¬
scitis: idest quid sit in mora. quac causa sit dilationis eiꝰ ut suc
in suo tempore scitis. Qm̃ scire illos dixit: Aꝑte hoc diccro

Expanded text:
erationem erroris, ut credant mendacio et iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. Nulli dubium est eum de Antichristo ista dixisse, diemque iudicii hunc enim appellat diem Domini non esse uenturum, nisi merito dici potest, quanto magis de isto! Sed in quo templo Dei sit sessurus, incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. Non enim templum alicuius scitis, id est quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, ut reueletur in suo tempore, scitis. quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicer
Abbreviated transcription (Latin):
sidiligatis cum. Sed quomodo tẽptat ut sciat. quelaters
potest̾ antequã temptet: Non ergo ds̃ nescit: sed dictũ c̃. u
sicut fossa cȩca dicitur. Nonquia ipsa oculos ꝑdidit. sed qu
ita legitur. Tristes lupinos ait quidã. hoc ẽ. amaros. A
quia ipsi sint tristes. sed quia gustati contristant. hoc ẽ i

Expanded text:
scitur quaestio, quomodo tentat ut sciat, quem latere nihil potest antequam tentet. Non ergo Deus nescit: sed dictum est, uicam. Fossa caeca dicitur, non quia ipsa oculos perdidit, sed quia am. Tristes lupinos ait quidam , hoc est amaros: non quia ipsi sunt tristes, sed quia gustati contristant, hoc est, tristes
Abbreviated transcription (Latin):
illis coniugatis patribus & matribus scĩs quibus ideo isti meliores non sine
quã uis coniugati non sint : quasi coniugati essent pares non essent cacepos
omnino huius temporis coniugatos. uel post expertum concubitum coni¬
nentes: a se superari non dubitent: Non quantum ab anna susanna. sidiu¬
tũ ambae amaria superantur. quod ad ipsam pertin& scam̃ carnisu
tegritatem loquor. Namquae alia sint mariae merita qui sigront
Mores itaque congruos huic tadito ꝓposito adiungant. ut de prie pali¬
ti praemio certam securitatem gerant. scientes sanesibi at que omnlas
esinter sedis tasftae ꝓmeritis gloriae luce filgentibus. hoc tamen magno in com¬
nu ne praestari. ut cum abraham & isaaci & ia cob recumbant in regno dei. qui

Expanded text:
illis coniugatis patribus et matribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, illis coniugatis patribus et matribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a Maria superantur. quod ad ipsam pertinet sanctam carnis integritatem, loquor; nam quae alia sint Mariae menta, quis ignorat? mores itaque congruos huic tanto proposito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem gerant, scientes sane sibi atque omnibus etsi inter se distante pro meritis gloriae luce fulgentibus, hoc tamen magnum in commune praestari, ut cum Abraham et Isaac et Iacob recumbant in regno dei, qui
Abbreviated transcription (Latin):
utuntur. At uõ continentes. uel mares qui de functis uxoribus uel feminr
quae defunctis uiris. uel utrique qui pari consensu continentiam deo uoue¬
runt. sciant sibi quidem mercedis amplius deberi. quam coniugalis ab¬
tas poscit. sed scõrũ patrũ nubtias. qui ꝓphetice conuingebantur. quinq
in concubitu nisi ꝓlem. neque in ipsa ꝓle nisi quod in carne uenturo xp̃i
ꝓficer& requarebant. non solum ꝓ̃suo pro posito non contemnant : uerum
&iam suo ꝓposito sine dubitatione p̃ponant: Pueros quoque acuirgines
in tegritatem ipsam deo dicantes. multo maxime commonemus ut tan¬
ta norint humilitate tuendum esse quod in terra interim uiuht. quanto
magis caeli est quod uouerunt: Nempe scriptũ est : Quanto magnis s
tanto humiliate in omnibus : Nostrum ergo est demagnitu dine eorum liqͥ
dicere. illorũ demagna humilitate laudareͥ : Excep̃tis Igitur quibis ui

Expanded text:
utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi quidem mercedis amplius deberi, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret requirebant, non solum prae suo proposito non contemnant, uerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines integritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nempe scriptum est: quanto magnus es, tanto humila to in omnibus. nostrum ergo est de magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogitare. exceptis igitur quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
itque contra p̃ceptum : qua nulla lege ꝓphibebant᷑: Illos uero qui mnlicite femi¬
nsusi sunt uł arguit in scripturis illis diuina sententia. uel nobis lectio iudican¬
dos atq uitandos : non ad ꝓbandos imitandosuȩ ꝓponit: Nsostros autem qui con¬
uiges habent quantum possumus ad monemus ne secundam suam infirmitatẽ
dellis sc̃ĩs patrib aud eant iudicare. comparantes. ut ait apostolus. sema ipsos.
sibim&e ipsis & ideo non intelligentes quantas uires habeat animus iustiet ae
contra libi dines seruientis : nec carnalibus huius cemodi motibus adquese
eosque in concubitũ ultra generandi necessitatem ꝓlabi aut ꝓ gredisina:
quantum ordo naturae. quantum morum consuetudo quantũ legũ scita
praescribunt: Hoc qui ppe ideo de illis patribus homines suspicantur qͥu
ipsi per in continentiam uel nubtias elegerunt uel coniuigibus intemperatꝰ

Expanded text:
neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite femineque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel arguit in scripturis illis diuina sententia uel nobis lectio iudicandos atque uitandos, non adprobandos imitandosue proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus homines suspicantur, quia ipsi per incontinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter
Abbreviated transcription (Latin):
sũ antiqui patres in opere exercuerunt. illã uero continentiam in anmi habitii
tenuierunt: Qui ꝓfecco ꝑoboedientiam. quia usti & scĩ erant. & ad omne opus bo¬
iumsem ꝑ parati. & iam si ab omni concubitu abstinere iuberent᷑: efficerent:
Quanto enim facilius possent uel iussione. uel exortatione dei non concumbe¬
x qui prolem. cui uni propagandae concumbendo seruiebat. oboediendo
poterant immolare: Quae cumita sunt. hereticis quidem. siue maniche is
siue quicum que alii patribus ueteris testamenti deplurib: calumniantur
ixoribus hoc esse argumentum deputantes. quo eorum conuincant in continen¬
tum. satis suꝑ queres ponsum est : si tamen capiunt nonesse peccatum quodneque
untra naturam conmittitur quia non lasciuiendi. sed gignendi causa illis fe¬
minis utebantur. neque contra morem quia illis temporib: ea factitabantur

Expanded text:
sancti antiqui patres in opere exercuerunt; illam vero continentiam in animi habitu sancti antiqui patres in opere exercuerunt; illam vero continentiam in animi habitu tenuerunt, qui profecto per oboedientiam, quia iusti et sancti erant et ad omne opus bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione dei non concumbere, qui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant, oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Manichaeis siue quicumque alii patribus ueteris testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur;