comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
requies non adhue insicram̃to spei.
quo inihoc tempore conso ciatur eccła
quandiu bibitur quod dexp̃i latere mana¬
uit: sed iam inipsa ꝑfectione salucis ȩt̃nȩ.
cum traditur regnum dõ et patri: ut in
illa perspicua contemplatione. in com¬
mutabilis ueritatis nullis misterus
corporalibus egeamus: Nimis longum
est ut uel tam breuiter quam hȩc cucur¬
ri cuncta contingam. cur sex centesimo
& uno anno uitę noe id est ꝑ actis sexcen¬
tis annis aperitur arcȩ cectum & tan¬
quam reuelatur quod erat abscondicũ
sacramentum: Cur uicesima septima
die scdi mensis dicitur siccasse terra.
tanquam finita. eẽt. iam baptirandi
necessitas: innumero dierum quinqua¬
gesimo et septimo: Ipse ẽ. enim dies scdi
mensis uicesimus sepcumus: Qui nume¬
rus exilla coniunctione sp̃s & corpo¬
ris septies octõnos habet. uno addito
ꝓpter unitatis iunculum: Curde arca
coniunca ex eant: qui disiuncti intraue¬

Expanded text:
requies, non adhuc in sacramento spei, requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. Nimis longum est, ut uel tam breuiter quam haec cucurri, cuncta contingam: cur sescentesimo et uno anno uitae Noe, id est peractis sescentis annis aperitur arcae tectum et tamquam reuelatur, quod erat absconditum sacramentum? cur uicesima septima die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo. ipse est enim dies secundi mensis uicesimus septimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intraue
Abbreviated transcription (Latin):
crando nouo homine. ad tenędam quie¬
tis & resurrectionis fidem: Qnͥ posi
dies qu adraginta emissus coruus
non esi reuersus. aut aquis utiq
incerceptus. aut aliquo suꝑ natante
cadauere illectus : significat homines
inmundicia cupiditatis teterrimos.N.
teneri: Id columba einissa non inuen¬
ta requie reuersa est. ostendii ꝑ nouũ
cestimentum requiem scĩs ini hoc mun¬
do nonee. promissam: Post xl enim dies
emissa .ẽ: qui numerꝰ uitat quae in hoc
mundo agitur significat: Deniq post
septẽ dies dimissa propt ill im septena¬
riam operationem spirituale. oliue
tructuo sum surculum reculit: quo
significiret nonnullos etiam extra
aeccłam baptiracos. si cis pinguedo ñ
de fuerit caritictis. postrriore tẽpore
qua si uesꝑe inore colunibe tanquã
mosculo pacis. adunitacis societatem
posse ꝑduci: Quod post alios dies¬
septem dimissa reuersa non est. signi¬
ficat finem scłi. quando erit scorum

Expanded text:
crando nouo homine ad tenendam quiecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
requieuit: Qd enim promititur inspe.
hoc exhibetur in re. Porro quia ipsa
septima requies. cum octiua resur recti¬
one coniungitur: neq enim reddito cor¬
pore finitur requies quae post hanc
uitam excipit scõs. sed pocius totum
hominem non ad huc sp̃e sediam rẽ.
ipsa omĩ exparte et sp̃s ae corporis per¬
fecta inmortali salute renouatum. in
aet̃ne uitac munus assiuit: Quia ergo
septuma requies cum octaua resurret¬
tione con iungitur. & hoc insacramco
regenerationis nrac. idẽ. in baptis mo
altum ꝓfundumq misteriuir est: quin.¬
decim cubitis suꝑ ereuit aqua excedens
altitudinem montium. id estͥ sicram̃tũ
trauscendi omnẽ sapientiam suꝑboru: iqͦui
Septem quippe ei octo coniuncti. qum¬
decun fiunt: & quia septuaginta a septe.
&e oetoginta abocto denomiantur.
coniuncro utroq numero. centum quin¬
quaginta diebus exaltata est aqua:
eandem commendans nobis acq con¬
firmars alticudinẽ b. iptisnui inconse¬

Expanded text:
requieuit. quod enim promittitur in spe. requieuit. quod enim promittitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hoipsa ex omni parte spiritus et corporis perfecta et immortali salute renovatum, in aeternae vitae munus assumit. Quia ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, regenerationis nostrae, id est in baptismo, altum profundumque mysterium est: quindecim cubitis supercreuit aqua excedens altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in conse
Abbreviated transcription (Latin):
& sexcenti. & sex milia. & sexaginta
milia. & sexcenta milia. & sexcencies.
eundem articulum numerus in infinita
increm̃ta consurgit: Et quod uiccsimus
&e septimus dies mensis commemoratur.
ad euisdem quadraturae significationẽ
ꝑtinet. quac iam inquadratis lignis ex¬
posita est: Sed hic cuidentius. quia nol
id omẽ opus bonum parites ide. quo¬
dammodo cum quadratos trinitas ꝑficit.
in memoria quadm̃ recolimus. in incel¬
ligencia quac ognoscimus. in uoluntate
qua diligimus: Tria enim ter: & hoc ter
fiunt uugiati septen. qui ẽ. numeri
ternarii quadratus: Qued septimo men¬
se arca sedit hoc x̃. requieuit. ad illam
septimanã requiem significatio recurrit:
Et quia ꝑfecti requieseunt. ibi quoq illius Quo¬
quadraturae numerus iteratur : Nam
uicesima septima die sedi mensis cõmen¬
datum est hoc sacramĩtũ: & rursus uice¬
sima. septuna die septimi mensis eadem
commendatio confirmata ẽ: cum arca

Expanded text:
t sescenti et sex milia et sexaginta t sescenti et sex milia et sexaginta milia et sescenta milia et sescenties, eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca
Abbreviated transcription (Latin):
netur decem quippe quater ducca
quadraginta fiunt. siue ille reatus
quad ad dies ꝑtinec exrerum prospr¬
ricate. siue quod ad noctes ex rerum
aduersitate contractatus sic: sacramento
baptismi caelestis abluitur: Qđ noc quin¬
gencorum erat annoium cumei locutus
.e. dñs ut arcam sibi faceret: & sexcentos
agebat annos cum ineã eẽt. ingressus:
unde incelligitur ꝑcentdm annos arca
stibricataꝰ Quid aliud centum anni¬
indentur significare. nisi aetates singu¬
las scłi : uñde ista sexta ȩtas quae comple¬
tis quingentis usq ad sexcentos signifi¬
catur. in manifestatione euangelica ȩx¬
clesiam constru t. & ideo qui sibi ad
uitam consulu. sic uelut quadratum
lignum paratus ad opus bonum. & in¬
tret in fabricam scãm: quia et secundus
mensis auni sexcentesimi quo intrat
not in arcam. eandem senariam etatem
significat: Duo enim menses: sexagena¬
rio numero concluduntur: a senario autẽ
numero & sexaginta cognominantur.

Expanded text:
netur — decem quippe quater ducta netur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni significare nisi aetates singulas saeculi? unde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur e
Abbreviated transcription (Latin):
congregat. ȩccła propt̃ circuncisionem
& prepucium. ueł criperticam propĩ
tres filios noe: quorum progenie reple¬
cus est orbis Et ideo arcȩ inferiora ista
dicta sunt: quia in hac terrena uita. est
diuersitas gentium: In summo autẽ
om̃s inunura consummamur Et non
est ista uocrietas: quia omĩa et in om̃ĩb
xp̃s ost. tanquam uno cubito desupei
celȩsti unicate consummans: Quod post
septem dies ex quo ingressus est noc
in arcam. factum .ẽ. diluuium: quia
inspe futurȩ quietis quae septimo die
significata.ẽ. baptiramin: qđ pret ar¬
cam omĩs caro quam terra sustentabat
diluuio consimmimata est. quia p̃ter
ȩccłs societatem a qua baptismi quã¬
uis eadem sic: non soluni non ualet
ad salutem. sed ualet pocius ad ꝑniciẽ:
Quod qua̾dra ginta diebus et quadragin¬
ta noctibus pluit: quia omĩs reacus
peccatorum qui inderem preceptis
legis admittitur. ꝑ uniuer sum orbẽ
terrarumꝰ quattuor partibus conti¬

Expanded text:
congregat ecclesia propter circumcisionem congregat ecclesia propter circumcisionem et praeputium, uel tripertitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non est ista uarietas: quia omnia et in omnibus Christus est tamquam nos uno cubito desuper caelesti unitate consummans. Quod post septem dies, v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus conti
Abbreviated transcription (Latin):
addico consummatur : P ropẽ quod
dictum est: studentes seruare unitatẽ
sp̃s in uinculo pacis: Mali autẽ in
binario numero ad scismata faciles.
et quod ã modo diuisibiles ostendun¬
tur: quod ipse noe cum suis octa¬
uus enumeratur : qui i in xp̃o spes
resurrectionis nrãc apparuit. qui
occauo die idẽ. post sabbati septimũ
primo amortius resurrexit. qui dies
apassione tercuis: innumero autẽ
dierum qui per omẽ tempris uoluun¬
cur. et octauus & primus .ẽ. Quod
arca collectit ad unum cubitum de suꝑ
cõ sũmatur: sicut aeccła corpus
xp̃i inunitatem collecta sublimat
etper ficit: Vnde dicit in eu angłio:
Qui mecum non collign spargit: quod¬
telis adicus ei fit a laterẽ: nemo qui ppe
intrat in ecđam. nisi persacram̃tũ
remissionis peccatorum: hoc aucẽ.
de xp̃i latere aperco manauit: Quod
instriora arcę bi camerata & tricame¬
rata construunttir: sicut exomnibus
gentibus uel bi ꝑcitam mulcicudinẽ

Expanded text:
addito consummatur: propter quod addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca conlecta ad unum cubitum desuper consummatur: sicut ecclesia corpus Christi in.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiam nisi per sacramentum remissionis peccatorum; hoc autem de Christi latere aperto manauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
qui foris sunt: cedat frat̾na iunctura:
ec soluatur uinculum pacis: Est en ĩ
bitumen feruentissimũ & uiolentissi¬
mũ glucen. significans dilectiones
ardores ui magna fortitudi ius ad
cenendam societatẽ sp̃ĩtalei. omiã
colerantẽ: Qđ cuncta animalum ge¬
nera iarcam clauduntur. sicut om̃s
gences quas etiam petro demonstratꝰ
discus ille significat. acccła continet:
Qd munda &e inmunda ibi sunc anima parnt¬
lia. sicut in aeccł& sacramentis. ẽtboni
& mali uersantur: Qđ septena sunt
munda. et bina inmunda: nonquia
pauciores sunt mali quamboni. sed
quia boni seruant unitatem sp̃s in
uinculo pacis: Sc̃m autem sp̃m diuina
scriptura in septiformi operatione cõ¬
mendat: Sapientiae. & intellectus.
consilu. & fortitudinis. scientiae. & pi¬
etatis. & cimoris dĩ : Unde et ille nume¬
rus quinquaginta dierum ad aduen¬
cum sc̃ĩ sp̃s ꝑtinens: insepties septenis
qui fiunt quadraginta nouem. uno

Expanded text:
qui fqui fet solvatur vinculum pacis; est enim bitumen ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem, vi magnae fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem. Quod cuncta animalium genera in arca clauduntur, sic et omnes gentes, quas etiam Petro demonstratas discus ille significat, quem Ecclesia continet. Quod munda et immunda ibi sunt animalia, sic et in Ecclesiae sacramentis et boni et mali versantur. Quod septena sunt munda et bina immunda, non quia pauciorequia boni seruant unitatem spiritus in uinculo pacis. sanctum autem spiritum diuina scriptura in septiformi operatione commendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde et ille numerus quinquaginta dierum ad aduentum sancti spiritus pertinens in septies septenis, qui fiunt quadraginta nouem, uno
Abbreviated transcription (Latin):
diffusa est in cordihus nris: ꝑ spm̃
simo enuim die post refur rectionem
tium dilatauit:dͥ trecentis cubius
longa est. ut series quinquaginta
compleantur. sicut ser etatibus
omne huius sł̃i cepus exriditur.
inquibus omnib. xp̃s nunquam desti¬
tit predicari Inquinta ꝑ prophetiam
prenuntiatus. in sexta ꝑ euangelium
diffamatus: Qđd eius alcitudo triginta
cubitis surgit. que numerum decies
habet intrecentis cubitis longitudo:
¶ ui.a.xp̃s est alcitudo nr̃a. qui triginta
annorum ętatem gerens. doctrin.ain
euangelicã consitrauit. contestans lege
non se uenisse soluere sed implere:
Legis autẽ cor indecem preceptis agnos¬
citur: Unde decies tricenis arcę lon¬
gitudo ꝑficitur. Unde & ipse noc ab
adam decimus compucatur: Qd bitu¬
mune gluttinantur ares ligna intrin¬
secus & extrinsecus. ut in compiige
unitatis significetur colerantia cari¬
catis: ne scandelis aeccłam temptanti¬
bus. siue abeis qui intus siue abeis

Expanded text:
diffusa est in cordibus nostris per diffusa est in cordibus nostris per simo enim die post resurrectionem stium dilatavit . Quod trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur: sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, quibus omnibus Christus nunquam destitit praedicari; in quinque per Prophetiam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus. Quod ejus altitudo triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo: quia Christus est altitudo nostra, qui triginta annorum aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecravit, contestans Legem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur . Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus : ut in compage unitatis significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab eis qui intus, sive ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
antur. tamen exigunt ꝓlixitatem
dissertationis. quia pluribus attesta¬
tionibus indigent: Ut omit tam ergo
talia quẽ non moueat ad salubrem
fidem quod enoc septimus a badam
dõ placuit & translatus ẽ:& septima
requies predicatur ad quam trans fer.¬
tur omis qui tanquam sextodie.
sex ta aetate scłi xp̃i aduentu for¬
matur.: Quod noe cum suis ꝑ aquam
& lignum liberatur. sicui familia
xp̃i ꝑbaptismum crucis passione sig¬
natum : quod delignis quadratis eadẽ
archa fabricatur. sicut a eccła descis
construitur adomẽ opus bonum semꝑ
paratis : quad ratum enim. quacumq
uerttris firmniterstat: Quod sexies
longa adlatitudinem suam. & decies
ad altitudinẽ suam humani corporis
instar ostendit. quia incorpore
humano xp̃s apparuit Qđ cubitis
quinquaginta latitudo eius ex pan¬
ditur. sicut dicic apłs. cor nr̃m dila¬
tatum . ẽ: Unde nisi caritate sp̃itali:
ꝓpt̃ quod item ipsedicit: Caritas di

Expanded text:
antur, tamen exigunt prolixitatem antur, tamen exigunt prolixitatem dissertationis, quia pluribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab Adam deo placuit et translatus est: et septima requies praedicatur, ad quam transfertur omnis, qui tamquam sexto die sexta aetate saeculi Christi aduentu formatur? quod Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmiter stat. quod sexies longa ad latitudinem suam et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, quia in corpore humano Christus adparuit. quod cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur: sicut dicit apostolus: cor nostrum dilatatum est. unde nisi caritate spiritali? propter quod ipse item dicit: caritas dei
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ ẽẽ. naturam et substantiam d̃: Sed ideo
non possunt: quia non quiescunt: Sabba¬
tum enim cordis: non intelligunt: Nã
si quiescerent sicut dictum ẽ. ad cam.
peccatum suum ad se conuerterent. idẽ.
sibi cribuerent. nongenti nescio cui tene¬
brarum: atq ita ꝑ grãm dĩ eidem percato
dominarentur: Nunc uero et ipsi &e om̃s
qui diuersis erroribus contumaces
resistendo ueritati. exeunt a faciedĩ.
sicut cam: sicut iudei ꝑditi. habitant
in terra commotionis: id est inperturba¬
cione carnali cantra iocunditatẽ dĩ. hocẽ.
contra eden: quod int̾pretatur epulatio.
ubi est plantatus paradisus Lani cętera
pauca demultis breuit̾q ꝑstringam.
Ne propositum operis huius ecresgon¬
sidnis meae. nimia longitudine sermo¬
nis impediam: Quem enim non moueat
adquerendum et intelligendum xp̃m
in illis libris. ut ea omittam quae quã¬
uis canto suauius contemplentur.
quanto ex abdicioribus locis enucle¬

Expanded text:
se esse naturam et substantiam dei. sed ideo se esse naturam et substantiam dei. sed ideo non possunt, quia non quiescunt; sabbatum enim cordis non intellegunt. nam si quiescerent, sicut dictum est ad Cain, peccatum suum ad se conuerterent, id est sibi tribuerent, non genti nescio cui tenebrarum, atque ita per gratiam dei eidem peccato dominarentur. nunc uero et ipsi et omnes, qui diuersis erroribus contumaces resistendo ueritati exeunt a facie dei, sicut Cain, sicut Iudaei perditi, habitant in terra commotionis, id est in perturbatione carnali contra iucunditatem dei, hoc est contra Eden, quod interpretantur epulationem, ubi est plantatus paradisus. iam cetera pauca de multis breuiterque perstringam, ne propositum operis huius et responsionis meae nimia longitudine sermonis inpediam. Quem enim non moueat ad quaerendum et intellegendum Christum in illis libris, ut ea omittam, quae quamuis tanto suauius contemplentur, quanto ex absconditioribus locis enucle
Abbreviated transcription (Latin):
gentium communione discreti. nisi
quicũq eorum ad xp̃m transierit ut
iam non inueniatur cain: ne exeat
a facie dĩ. ne habitet interra naitd.
quod dicitur incerpretari commotio
Contra quod malum. dñs rogatur in psal¬
mo: Ne dederis in motũ pedes meos &̃
manus peccatorum non moutant me:
& qui tribulant me: exulcabunt simotus
fuero: & dñs adextris est mihi nec com¬
mouear: & innumerabilia calia quod
paciuntur oms qui ex eunt a faciȩ di:
idẽ. amiscdia dilectionis eius: inde
dicitur in quodam psalmo: tgo dixi
in abundantia mea: non mouebor
na torneam: Seduide quidͥ sequitur:
One inuoluntate tua: prestitisti decorimeo
uirtutem: Auertitisti faciemtuã ame.¬
& factus sum conturbatus : Vnde intelli¬
gitur omnẽ aiumã participatione lucis
dĩ. non ꝑse ipsam. eẽ. pulchram & decorã.
et uir tute pollentẽ: Quod & isti mani¬
chei si considerarent & intelligerent: non
in tantã blasphemiã caderent: putando

Expanded text:
gentium communione discreti, nisi gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Naim, id quod dicitur interpretari "commotio." contra quod malum deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccatorum non moueant me, et: qui tribulant me, exultabunt, si motus fuero; et: dominus a dextris est mihi, ne commouear et innumerabilia talia: quod patiuntur omnes, qui exeunt a facie dei. id est a misericordia dilectionis eius. unde dicitur in quodam psalmo: ego dixi in abundantia mea, non mouebor in aeternum. sed uide, quid sequitur: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. unde intellegitur omnem animam participatione lucis dei, non per se ipsam, esse pulchram et decoram et uirtute pollentem. quod et isti Manichaei si considerarent et intellegerent, non in tantam blasphemiam caderent putando
Abbreviated transcription (Latin):
ita perdiderit: septt̃ uindictas ex sol¬
uet. Id ẽ. auferet abeis septem uindic¬
cas quibus alligati sunt propt̃ reatũ
occisi xpĩ : ut hõc tocotempore quo
septenario dierum numero uoluitur.
magis quia non interit gens iudea
satis appareat fidelibus xp̃ianis. quã
subietionem mneuerim: quisuperbo
regno dñm incerfecer: It posiut dns
dĩ cainͣ signum: ne cum occidat omĩs
qui in uenerit: hoc reuera multum
murabile .e. q̃ue ad modum ons gentes
quae aromanis subiugatae sunt in ritũ
romanorum sacrorum transierint. eaqͥ.
sacrilegia obseruanda & celebranda sus¬
ceperint. gens autẽ iudea siue sub paga¬
nis regibus siue sub xp̃ianis non ami¬
serit signum legis suae. quo acȩteris
gentibus populisq distinguitur: ł tomis
imperator uel rex qui eos in regno suo
inuenit. cum ipso signo eos inuenit nec
occidit: ide. non efficit ut non sinit iu¬
dei. certo quodam et propri o suae
obseruationis signo a cetrrarum

Expanded text:
ita perdiderit, septem uindictas exsolita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis adpareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint, qui superbo regno dominum interfecerunt. Et posuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc reuera multum mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit, ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum
Abbreviated transcription (Latin):
timore sub uimimerubilibus populis
xp̃ianis. id eołrespondit cau: et dixit:
M aior est causa mea si cicis me aticie terrȩ
&e afaciȩ cua abscondar: et ero genens
& tremens super cerrã: & erit omis qui
inuenerit me occidet: Uert inde gemit
&e tremit: ne regno etiam terreno ꝑdico.
ista iusibili morte occidatur : h. ncdicu
maiorem causam. quam illã quod
ei terra nondac uircutem suam. ne
spĩtalit moriatur: carnalit̃ enĩ sapit.
&e abscondi a facir dĩ. id est iracum ha¬
bere dm̃ graue non putat: risi ne in¬
ueniatur & occidatur: carnalit sapit
tanquã oꝑans terram: cuuis uirtutẽ
non accipit. Sapere autẽ scđm carnẽ.
mors est: quam ille non incelligens
a misso regno gemit: & mortẽ corpo¬
ralẽ tremit: Sed quid ei respondit ds.
non sic inquit: Omis qui occiderit
cam septem uindictas ex soluet: Id est
non sic quomodo dicis non corporali
morte interibit genus impium car¬
nalium uideorum: Quicũq enim eos

Expanded text:
timore sub innumerabilibus populis timore sub innumerabilibus populis cbristianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit, omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat, nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondet deus? non sic, inquit; omnis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet; id est non sic, quomodo dicis: non corporali morte interibit genus inpium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos
Abbreviated transcription (Latin):
huc exercet operationem legis carnalit̃.
quae non ei dat uircutem suam: quia
in eius carne ipsi operati sunt salutem
nrãm crucifigendo xp̃m. q̃ui mortuus
est propt̃ delicta nr̃a: nec eis dedit eadẽ
terra uirtutem suam: quia non iustifi¬
cati sunt uirtute resurrectionis eius
qui resurrexit propt̃ iustificationem
nr̃am. quia & s erucifixuse exinfir¬
mitate. sed uiuit inuirtute dĩ sicut dic̃
a postolus: haec ergo est ustus terrae illius:
quam non ostendit impi is & incredu¬
l P Vnde ne resurgens eis aquibus erat
crucifixus apparuit. tanquam cain ope¬
ranti terram ut granum illud semina¬
retur. non o stendens cadem terra fruc¬
tum uirtutes suae: qm̃ operaberis in¬
quit terram. & non adiciet uirtutem
suam daretibi: Gemens et tremens eris
in terra: Nunc ecce quis non uideat:
quis non agnoscat in tota terra quacũq
dispersus est ille populus: quomodo
genat merore amissi itgnuide tremat

Expanded text:
huc exercet operationem legis carnaliter, huc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia tauit, id est in eius carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed uiuit in uirtute dei, sicut dicit apostolus. haec ergo est uirtus terrae illius, quam non ostendit inpiis et incredulis. unde nec resurgens eis, a quibus erat m. 2 S crucifixus, adparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. Gemens et tremens eris in terra. nunc ecce, quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat
Abbreviated transcription (Latin):
sed ideo maledietus intelligitur abhac
t̾ra. qm̃ operatur terrã quae non adiciet
uirtute suam dare illi: Id est ideo popłm
iudȩoru maledictum agnoscit etosten
terrenam circum cisionem. terrenum
sabbatum. terrenũ arimũ. terrenum
pascha: quae omis terrena operatio
habet occultã uirtutem intelligendę
giae xp̃i. quae nondatur iudeis inim¬
pietate & infidelitate per seuerantib:
quȩ nouo testamento reuelata e. & ñ
transeuntibus addñm non eis aufert
uelamen. quod in lectione ueteris ces¬
tamenti manet: quia in solo xp̃o eua¬
cuatur: non ipsa lectio ueteris testam̃¬
⁊ quae habet absconditã uirtutem.¬
sed uelamen quo absconditur: Vnde xp̃o
incruce passo uelum templi conscissum . ẽ.
ut per xp̃i passionem reuelentur secreta
sacraientorum fidelibus. adibendum
eius sanguinem ore aperto in confersio¬
ne tranicuntibuss ꝑ pcerea populus ille
sicut cam id huc operatur terram: ad¬

Expanded text:
sed ideo maledictus intellegitur ab hac sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem suam dare illi; id est, ideo populum Iudaeorum maledictum agnoscit et ostenterrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegendae gratiae Christi, quae non datur Iudaeis in inpietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem,sed uelamen. quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, ad
Abbreviated transcription (Latin):
& non adiciet uirtutem suam dare tͥ:
Cemens &e tremens. tris interra: Nondix̃
maledicta terra: sed maledictus cu a t̾ra
quat aperuit ossuum excipere sangui
.ẽ. enim populus iudaicus infidelis
a terra. id est ab aeccła: quac a peruit
osfuugo inconfessione pecatorum.
accipere sanguine xp̃i qui fusus est in re¬
missionẽ peccatorum demanii ꝑsecutoris:
Nolentis. eẽ. subgra sed sublege: ut eet abȩccła
maledictus. id ẽ. ut eum incelligeret et osten¬
deret ȩccła maledictum: dicente apło:
Quicumq enim ex operibus legis sunt.
sub maledicto sunc legis: Deinde cum
dixissec maledictus cũ aterra quae ape¬
ruit ossuum acciperẽ sanguinem frĩs
tui de manu tua: nondixit qm̃ operabe¬
ris eam. sed ait. qm̃ operaberis terram: &
non adiciet uir tutem suam dare tibi:
Vnde non est necesse candem terram intel¬
ligere operari cam quae aperuit os
accipere sanguinem fr̃is demanu eius.

Expanded text:
et non adjiciet virtutem suam dare tibi: et non adjiciet virtutem suam dare tibi: gemens et tremens eris in terra. Non dixit maledicta terra, sed maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere accipeest enim populus Iudaicus infidelis a terra, id est ab ecclesia, quae apuerit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab ecclesia maledictus, id est ut eum intellegeret et ostenderet ecclesia maledictum dicente apostolo: quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra, quae aperuit. os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius;
Abbreviated transcription (Latin):
se : nec eius se. ee. custodem Usq ad huc
quid nobis respondent iudȩi. cum eons
dĩ uoce hoc est scarum scripturarum
uoce interrogamꝰ de xp̃o. nisi nescire
exp̃m quemdicimus.: falla x enĩ
cain ignoratio. iudeorum est falsa nega¬
tio: Essent autem quodãmmodo xpĩ
custodes: si xp̃ianam fidem accipere
& custodire uoluissent: Nam qui cus¬
todic incorde suo xp̃m. nondicit qđ
cam. numquid ego custos sum frĩs mei:
Dicit dñs id cain: quid fecisti: uox san¬
guinis fris tui clamat adme decerra⁊
Sic arguit inscripturis scĩs: uex diuina
iudeos Habet enim magnã uocem xp̃i
sanguis in terra: cum eo accepto. ab omi¬
bus gentibus respondetur amen. Hȩc . ẽ.
dlara uox sanguinis. quam sanguis ipse
exprimit exore fidelium. eosem sangui¬
em ne redemptorem Dicit dĩ ad cam: Ft̃
nunc maledictus tu aterra quae aperuit
ossuum accipere sangumem fris cui
de manu tua: qm̃ operaberis terram

Expanded text:
se nec eius se esse custodem: usque adhuc se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis terram
Abbreviated transcription (Latin):
eritis. ad se conuertissent peccatum
suum in confessione. sicut in psalmo
scriptun .ẽ. medico dicentis: ł godixi
dñe miserere mei sana anima meam.
unc autem ignorantes di iustitiam. & suã
uolentes constituere: c̃lati deoperibus
legis. non humiliati de peccatis suis ñ
quieuer: & regnante peccato ineorum
mortali corpore ad obediendum desi¬
deriis eius. offender in lapidem offen¬
sionis: & exarser̃ odia aduersus cum
cuius opera uidentes dõ accepta. ẽe.
doluer̃. illo qui cecꝰ natus iam uide¬
bat sibi dicente: scimus quia peccato¬
res ds̃ non exaudic: sed qui cum colue¬
ric &e uoluntatem eius fecerit. hunc
exaudit: Ianquam hoc eis diceret:
Suꝑ sacrificium cain non respicit: sed
super sacrificium abeł minor nacu
populi minorus natu. populo iudeorũ
maiore natu: Ille in campo. iste in
caluarie loco: Interrogat ds̃ cain
hon tanquam ignarus eum a quo dis¬
cat sedcanquam udex reũ quẽ punut
ubi sit fr̃ euis : Respondet ille nescire

Expanded text:
tunc ad se converterent peccatum suum in confessione, sicut in Psalmo XL scriptum est, medico dicentes: Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, elati de operibulegis, non humiliati de peccatis suis non quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit. ipopuli minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire
Abbreviated transcription (Latin):
clarescit toto orbe terrarum. ut
omniũ tergi uersantium oculos
feriat: uerum ͤ dehis quae in ipsa
iudȩorum gente iam facta sunt:
Q uod sacrarium euersum est quod
cessauit hostia. & sacerdos. & unc¬
tio pristina: Quae omĩa danihel
cine prenuntiaruit ficura. quon¬
UIuI do ungi scm̃ scorum liquide propheta¬
uit: Cum igitur illa omĩa iam fac¬
ta sunt: exigitur abcis etiam unctꝰ

Expanded text:
clarescit toto orbe terrarum, ut clarescit toto orbe terrarum, ut omnium terferiat, uerum etiam de iis. quae in ipsa Iudaeorum gente iam facta sunt, quod sacrarium euersum est. quod cessauit hostia et sacerdos et unctio pristina: quae omnia Danihel tunc praenuntiauit futura. quando ungui sanctum sanctorum liquide prophetauit. cum igitur illa omnia iam facta sint, exigitur ab eis etiam unct
Abbreviated transcription (Latin):
illam iacob puero suo. & isrł elecco
suo: Post hȩc interris uisus est. &
cum hominib conuersacus est.
¶ uis non eundem saluatorẽ apud dani¬
helem agnoscat. cum antiquo dierum
offertur filius hominis. & acctpit
regnum sine fine. ut seruiant ei
om̃s gentes. : iam uero si locum illũ
quẽ commemorauit dñs exeiusdem
damhelis prophetia. cum uideritis
abominationẽ uastationis stantẽ¬
in loco scõ. qui legit intelligat: si
supputatis etiam temporibus ebdo¬
madum ille numerꝰ per tractetur.
non solum xp̃c : sed etiam tempus
repperitur. quo cum oportuit ueni¬
re passurum: quamquã et sine
computatione temporum manifestis
rerum effectibus iudeos urgere
soleamus. cũ quibus nobis non
utrum in xp̃o sit salus nr̃a. sed
utrum iam uenerit passusq fue¬
rit disceptatio est: Conuincuntur
aut̃ rebus ipsis aꝑtissimis. non solũ
defide omnium gentiũ quas ei
seruituras eadem cui cedere cogun¬
tur scriptura predixit. quae ita

Expanded text:
illam Iacob puero suo et Israhel electo illam Iacob puero suo et Israhel electo suo; post haec in terris uisus est, et cum hominibus conuersatus est? Quis non eundem saluatorem agnoscat apud Danihelem, cum antiquo dierum offertur filius hominis et accipit regnum sine fine. ut seruiant ei omnes gentes? iam uero si locum illum, quem commemorauit dominus ex eiusdem Danihelis prophetia: cum uideritis abominationem uastationis quaein loco sancto; qui legit, intelligat , si supputatis etiam temporibus hebdomadum, ille numerus pertractetur; non solum Christus, sed etiam tempus reperitur, quo eum oportuit venire passurum. Quanquam, et sine computatione temporum, manifestis rerum effectibus Judaeos urgere soleamus, cum quibus nobis, non utrum in Christo sit salus nostra, sed utrum jam venerit, passusque fuerit disceptatio est. Convincuntur autem rebus ipsis apertissimis, non solum de fide omnium gentium, quas ei servituras eadem, cui cedere coguntur, Scriptura praedixit, quae ita
Abbreviated transcription (Latin):
dinumerauer̃ omiã ossa mea. Ipsi
uero considerauer̃ & conspexerunt
ne. diulerunt sibi uetimenta mer
& suꝑ uestem meã miserunt sorcem:¬
uI ¶Quis nisi nunium cęcus iam impleri
noncernat. commemorabuntur &
conuertuntur addnm untuersi fines
terrae. & ad orabunt in conspectu eiꝰ
uniuersae patriȩ gentium. quid
illud in cuangło. tristis. ẽ. anima mea
usq ad mortem. & nunc auima inca
curbata esi. nonne prius inpsalmo
sonuit dormiui conturbatus: & un¬
de factumest ut dormir&: quorum
uocibus adclamatũ . ẽ. crucifige cru¬
cifige nonne & in psalmo secutus
prenuntiat. filii hominũ dentes eorũ
arma et sagittę. & lingua corum
gladius acutus. : quid aute fecerunt.
quid nocuer̃ resurrecturo suꝑ caelos
ascensuro. & totum orbem terrarũ
gła sui nominis possessuro.  uide
utrum hoc psalmus ante tacuerit:
Sequitur enim: Exaltare super cęlos
incelligere ꝑmissus est ubi hieremias
dicit nimirũ desapientia. tradidit

Expanded text:
dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexeru diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestimenta mea miserunt sortem? quis nisi nimium caecus iam inpleri non cernat: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium? quid illud in euangelio: tristis est anima mea usque ad mortem, et: nunc anima mea turbata est? nonne prius in psalmo sonuit: dormiui conturbatus? et unde factum ' est, ut dormiret? quorum uocibus adclamatum est: crucifige, crucifige, nonne et in psalmo secutus praenuntiat: filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus? quid autem fecerunt, quid nocuerunt resurrecturo et super caelos ascensuro et totum orbem terrarum gloria sui nominis possessuro? uide, utrum hoc psalmus ante tacuerit; sequitur enim: exaltare super caelos. intellegere permissus est. ubi Hieremias dicit nimirum de sapientia: tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
in sani: Nempe ista manifesta sunt.
nempe oms̃ ñ dico ñ solũ calupnias
contradictionis. sed etiam nebulas
dubitationis expellunt: Ialia quęrite
primo in illis libris: talibus primo
credite: quae nunc ame nec omĩa
commemorari possunt. quia nimiũ
.ẽ.: nec multa quia longum .ẽ.: Nec
pauca uelle ne sola ex istimentur
abeis qui illam non legunt: It ne
fidelis ac diligens lector me repre¬
hendat. cum plura euidentiora rep¬
pererit. qđ ista potissimũ posuerĩ:
quae mihi occurrere in presentia
potuer: Inuenietis enim multa. quę
omnino nec tali saltẽ indigeant
ammonitione. quali modo usus sũ
in uerbis iacob Quis enim iam quȩ¬
rat expositorem. dũ legit uelut ouis un
aduictimã ductus est: & omĩa quȩ
illic multipliciter et euidenter dicun¬
tur: quia liuore eius sanati sumus.
quia peccata nr̃a ipse portauit.: quis
non quasi euangłm cantari arbitre¬
tur. foderunt manꝰ meas & pedes.

Expanded text:
insani ? nempe ista manifesta sunt, insani ? nempe ista manifesta sunt, nempe omnes, non dico calumnias contradictionis sed etiam nebulas dubitationis expellunt. talia quaerite primo in illis libris, talibus primo credite, quae nunc a me nec omnia commemorari possunt, quia nimium est, nec multa, quia longum est, nec pauca uellem. ne sola existimentur ab eis. qui illa non legunt, et ne fidelis ac diligens lector me reprehendat, cum plura euidentiora reppererit, quod ista potissimum posuerim, quae mihi occurrere in praesentia potuerunt; inuenietis enim multa, quae omnino nec tali saltem indigeant admonitione, quali modo usus sum in uerbis Iacob. quis enim iam quaerat expositorem, dum legit: uelut ouis ad uictimam ductus est, et omnia, quae illic multipliciter et euidenter dicuntur: quia liuore eius sanati sumus, quia peccata nostra ipse portauit? quis non quasi euangelium cantari arbitretur: io derunt manus meas et pedes,
Abbreviated transcription (Latin):
est enim gloriosa ȩccła. quam sibi ex¬
iba  non habentem macu¬
lam aut rugam: cui dicitur etiam
ꝑ isaiam: Si fuerint peccata ur̃a sicut
fenitium: tanquam niuem de albabo:
Vnde. nisi dimissis peccatis.: in quo gͦ
uino. nisi illo dequo dicitur. qđ pro
multis effundetur in remissionẽ pec¬
catorum: Ipse est enim botrus ille qui
pependit inligno: Propt̃ea & hic uide
quid adiungat: & insanguine uuę
amictũ suum: lam uero fulgere ocu¬
los eius auino. illa incorpore euis
menbra cognoscunt: quibus donatum
est scã quadam ebrietate alienatȩ m̃tis
abinfra. labentibus temporalib ęt̾nã
lucẽ sapientię contuere: Unde quiddã
paulo ance cõmemorauimꝰ: dicente
paulo: S iue enim mente excessimus
dõ: Hi sunt fulgentes oculi auino:
Sed cunei qui lequicus. siue ceps¬
rantes sumus uobis: nec paruuli relin¬
quuntur ad huc lacte nutriendi.
quia ce hic sequitur: dentes candidi¬
ores lacte: Quid adhȩc respondetis

Expanded text:
est enim gloriosa ecclesia. quam sibi exest enim gloriosa ecclesia. quam sibi exhibet non habentem maculam aut rugam; cui dicitur etiam per Esaiam: si fuerint peccata uestra sicut phoenicium. tamquam niuem dealbabo. unde nisi de dimissis peccatis ? in quo ergo uino nisi illo, de quo dicitur, quod pro multis effundetur in remissionem pecca- , torum? ipse est enim botrus ille, qui pependit in ligno. propterea et hic uide, quid adiungat: et in sanguine uuae amictum suum. iam uero fulgere oculos eius a uino, illa in corpore eius membra cognoscunt, quibus donatum est sancta quadam ebrietate alienatae mentis ab infra labentibus temporalibus aeternam lucem sapientiae contueri. unde quiddam paulo ante commemorauimus dicente Paulo: siue enim mente excessimus, deo. hi sunt fulgentes oculi a uino. sed tamen quia sequitur: siue temperantes sumus, uobis, nec paruuli relinquuntur adhuc lacte nutriendi, quia et hic sequitur: et dentes candidiores lacte. Quid ad haec respondetis,
Abbreviated transcription (Latin):
uidit. nec uidere pocest. Eo enum
quod diccum est quis suscita bit eũ:
satis ex pressa est tanquam ignoti
significatio: Si defuit princeps ex
iudo et dux exfemoribus eius:
donec uenirent oportuno tempore.
quac promissa tanquam reposita
fuerant: Sunt enim litterae certissime
historie ipsorum quoq iudeorum: quib
ostenditur primũ hęrodem alienige¬
nam regem fuisse in genie iudȩorum.
quo tempore xp̃s natus est : lta non
defuit rex desemine iuda: dones
uenirent quae reposita erant illi:
Sed quia non solum iudeis fidelibus
plt qued ẜromissume uide qus
sequatur : It ipse  expectatio gentium:
Ipse alligauit aduineam pullũ suum.
idẽ populum suũ incilicio: clamans
& predicans agite poenitentiam: ad¬
ꝓpropinquauit enĩ regnun caelorũ:
opulum autem gentium illi cognos¬
ratum: In quo etiam sedit. ducens cũ
in hierusalẽ : idẽ. in uisionem pacis.
docens mansuetof uias suas: Si
non lauat inuino stolam suã. Ipsa

Expanded text:
uidit nec uidere potest — eo enim, uidit nec uidere potest — eo enim, quod dictum est: quis suscitabit eum? satis expressa est tamquam ignoti significatio — si defuit princeps ex Iuda et dux ex femoribus eius. donec uenirent oportuno tempore, quae promissa tamquam reposita fuerant. sunt enim litterae certissimae historiae ipsorum quoque Iudaeorum, quibus ostenditur primum alienigenaquo tempore natus Christus est . Ita non defuit rex de semine Juda, donec venirent quae reposita erant illi. Sed quia non solis Judaeis fidelibus profuit quod promissum est, vide quid sequatur: Et ipse exspectatio gentium. Ipse alligavit ad vineam pullum suum, id est, populum suum, in cilicio praedicans et clamans, Agite poenitentiam; appropinquavit enim regnum coelorum . Populum autem Gentium illi subditum cognosratum, in in Hierusalem, id est in uisionem pacis, docens mansuetos uias suas. si non lauat in uino stolam suam: ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
diores lacte: łalsa ista. obscura sint
ista: si non in xp̃o euidentissima luce
cletruerint: Si non cum laudant fr̃s
głam querentes sed ipsius: sinon sunt
manus eiꝰ suꝑdorsa inimicorum eius.
si non deprununcur atq uruantur
ad terram. crescentibus populis xp̃i.¬
anis quicũq illi adhue aduerlantur:
S inon eum adorauer̃ filii iacob: in
reliquiis quae ꝑelectionem grãe salus̨
facce sunt: Si non ipse. ẽ. catulus leonis:
qm̃ nascendo par uulus factus. ẽ.: Propt̃
hoc additum: de germinatione filius
meus: Causa quippe reddita est. quareleonil
catulus. in cuius laude alibi scriptum
est: Catulus leonis. fortior iumentis:
Hoc . ẽ. etiam paruulꝰ fortior maiorib:
Si non ascendi incruce. recumbens iͥn
clinato capite reddidit sp̃m̃ꝰ Si non
dormiuit ut leo: quia in ipsa morte
non est uictus. sed uicit. & ut catulus
leonis: Inde enim mortuus: unde
& natus : Si non ille eum suscitauit
amortuis : quem neno hominum

Expanded text:
diores lacte. falsa sint ista. obscura sint diores lacte. falsa sint ista. obscura sint ista, si non in Christo euidentissima luce claruerunt, si non eum laudant fratrgloriam quaerentes, sed ipsius; si non sunt manus eius super dorsa inimicorum eius; si non deprimuntur atque curuantur ad terram crescentibus populis christianis, quicumque illi adhuc aduersantur; si non eum adorauerunt filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae saluae factae sunt; si non ipse catulus est leonis, quoniam nascendo paruulus factus est — propter hoc additum: de germinatione filius meus. causa quippe reddita est, quare catulus, in cuius laude alibi scriptum est: catulus leonis fortior iumentis, hoc est etiam paruulus fortior maioribus si non ascendit in cruce recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum; si non dormiuit ut leo, quia et in ipsa morte non est uictus, sed uicit, et ut catulus leonis - inde enim mortuus unde et natus — si non ille eum suscitauit a mortuis, quem nemo hominum