comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas desꝑat᷑. sine qua uera beatitudo
eẽ. non pot᷑. Ille qtuppe beate utuit. qdꝰ
iam suꝑius dixinius & astruendo fixi¬
mus: qui uiuit ut uult. nec male ali¬
quid uult. Nemo autẽ male uult im¬
mortalitatẽ: si eiꝰ humana capar ẽ.
deo donante natura. Cuiꝰ si capax ñ ÷
nec beatiudinis capar ẽ. Ut enĩ homo
beate uiuat. oportet ut iuuat. Quem
porro morientẽ. ipsa uita deserit. bea¬
ta uita cũ illo manere qu̾opot̃: cum
autẽ deserit: aut nolentẽ ꝓculdubio
nolentẽ: quomͦ ẽ beata uita quȩ ita ẽ
in uoluntate ut non sit in potesta¬
te: Cumq beatus nemo sit aliquid
uolendo nec habendo: qnͣto minꝰ bea-
tus ẽ. qui ñ honore. ñ possessione. ñ
qualibet alia re. s ipsa beata uita no¬
lens deserit᷑. qñ ei nulla uita erit. Uñ
et si nullus sensus relinquit᷑ quo sit mi¬
sera ꝓptẽa enĩ beata uita discedit. qm̃
tota uita discedit: miser ẽ. tamen qmͣ¬
diu sentit quia scit se nolente consu¬

Expanded text:
sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem deserit, aut nolentem deserit prnolentem, quomodo beata vita est, quae ita est in voluntate, ut non sit in potestate? Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ipsa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim beata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit, quia scit se nolente consu
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Qd t̾ibum latina lingua antea ñ
habebat: s habe poterat sic̃ potuit qñ
uoluit. hȩc autẽ apłi sentẽtia p̃cedens
u ait. adhuc cũ infirmi eõ iuta tempꝰ
seqñtib quarũ in una dixit peccatoreᷤ.
in alia immicos dĩ: tanqm in illis sin¬
głis reddide singła. peccores ad infir¬
mos. inmicos dĩ referens ad impios.

Expanded text:
ngua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios.
Abbreviated transcription (Latin):
tia uͦ qua reuixͣ mortuus nunqͣm pꝰ¬
ea moriturus. S potentia diabolum
uiciss etiã si ab illo ñ potuisset occi¬
di: qmͣuis maioris sit potnͣtie etiam
ipsam mortẽ uincere resurgñdo. qm
uitare uiuendo. S aliudẽ. ꝓpt̃ qd iu¬
stificam᷑ in xͥ sanguine: cũ ꝑ remissio¬
nẽ peccors eruimĩ de diaboli potestate.
hoc ad id ꝑtinet. qd̃ a xp̃o iusticia dia¬
bolus uincit᷑. ñ potentia. Ex infirmi¬
tate quippe ꝙͣ. suscepit in carne mor¬
tali. ex ĩmortali potñtia crucifixus
Qd̾̃ infirmũ ÷ dei. fortus ẽ. hõib Nonẽ¬

Expanded text:
tia vero, quia revixit mortuus, nunquam posttia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestate: hoc ad id pertinet, quod a Christo justitia diabolus vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia crucifixus Quod infirmum est Dei, fortius est homin
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ illum eẽ. opꝰ erat ⁊ hoĩem ⁊ dm̃.
N isi enĩ homo eẽt: ñ posset occidi. hisi
ab eo potentie p̾latam fuisse iusticiam¬
s ei defuisse potentiam putaremus.
Nunc uͦ humana ꝓ nob̃ passus ẽ. qr hõ
erat.s si noluisset. etiã hoc ñ pati po¬
tuisset: quia ⁊d̾s erat. Ideo gratior
facta ẽ. in humilitate iusticia: quia
posset si noluisset humilitatẽ ñ ꝑpeti.
tanta induunitate potentia. Ae sic
moriente tã potente nob̾ in ortalib
ĩpotentib ⁊ cõmendata ẽ. iusticia &
ꝓmissa potentia. horum enĩ duũ
unũ fecit mouendo. alt̾um resurgñ¬
do. Quid eniꝰ iustius qmͣusq ad mortẽ
crucis ꝓ iusticia ꝑuenire. Et quidpo¬
tentius qm resurgere a mortiuis ⁊ in
celũ cum ipsa carne in qua ẽ occi¬
sus ascende: Et iusticta gͦ pͥus ⁊ po¬
tentia pꝰ ea diabolũ iuncit. Iusticia
scilicet quia nullũ peccatũ habuit
& ab illo ẽ. iniustissime occisus. Poten¬

Expanded text:
autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi am potentiae praelatam fuisse, sed ei defuisse potentiam putaremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo erat; sed si noluisset, etiam hoc non pati potuisset, quia et Deus erat. Ideo gratior facta est in humilitate justitia, quia posset si noluisset humilitatem non perpeti tanta in divinitate potentia: ac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus impotentibus, et commendata est justitia, et promissa potentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; poten
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ineo nicbil morte dignũ inueni¬
ret: occidit eũ tam̃. Et utiq iustum ẽ.
ut debitores qͦs tenebat liberi dunit-¬
tant᷑. in eũ credentes quẽ sine ullo de-¬
buo occidit. hoc ẽ. qd̃ iustificari dici¬
mur insanguine .xͥ. Sic quippe uire-¬
missionẽ peccators nr̃ors. innocens
ille sanguis esfusus ẽ. Unde se dicit
in psalmis inmortuis lib̃um. Solus
enĩ a debito mortis lib̃ ẽ. mortuus.
Hinc ⁊ in alio psalmo dic̃. quȩ ñ rapiti
tẽ ex soluebam: rapinã uolens utel¬
ligit peccatum. qr usurpatum ẽ. contͣ
licitũ. Unde ꝑ os etiam carnis sue
sic̾ in euangłio legit᷑ dic̃. Ecce ueñ
om̃s inquit qr uoluntatẽ patͥs mei
facio: surgite eamꝰ hinc. ⁊ ꝑgit inde
ad passionẽ: ut ꝓ debitorib nr̃is qd
tpse ñ debebat exsolũet. Nunquid
isto uire equissimo diabolus uin-¬
ceret᷑. si potentia xp̃c cum illo ag̾e
ñ uisticia uoluisset. S pꝰposuit qd̾
potuit. ut pͥꝰ ageret qd̃ oportuit. Iõ

Expanded text:
cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in sanguine Christi. Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens ille sanguis effusus est. in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tauimꝰ due res. bene uelle. & posse qd̾
uelis: ñ debet eẽ illa ꝑt̾isitas quȩ mn
eadem disputatione notata ẽ. ut ex
duab reb quȩ faciunt beatũ posse
qd̃ uelit homo eligat. ⁊ uelle qd̾ opor¬
tet neglegat: cũ pͥus debeat habere¬

Expanded text:
tavimus, duae res, bene velle, et posse quod velis, non debet esse illa perversitas, quae in eadem disputatione notata est, ut ex duabus rebus quae faciunt beatum, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bona iam uoluntas eiꝰ. quomͦ erite
Optandũ iraq ẽ. ut potestas nẽ detur:
s contͣ uitia. ẜpt̃ que uincenda potñ-¬
tes nolunt eẽ. hoĩes. & uolunt ꝓpter
uincendos hoĩes. Ut quid hoc nͥ ut
uere uincti falso uicant. nec sint
uieritate s opinione uictores. Uelit hõ
prudens eẽ uelit fortis. uelit temꝑant
uelit iustꝰ. Atq ut hec ueracit᷑ possit.
potentiã plane optet. atq appetat:
ut potens sit in se ipso. ⁊ miro modo
adu̾sum seipsum ꝓ seipso. cetera tͦ que
bñ uult. ⁊ tñ ñ potest sicuti ẽ immor

Expanded text:
a jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit homo prudens esse, velit fortis, velit temperans, velit justus, atque ut haec veraciter possit, potentiam plane optet, atque appetat ut potens sit in seipso, et miro modo adversus se ipsum pro se ipso. Caetera vero quae bene vult, et tamen non potest, sicut est i
Abbreviated transcription (Latin):
inmici eẽmꝰ. Suꝑiꝰ autẽ idem apłs noᷤᷤ
peccõres . rinimicos dĩ. duob identidẽ
nõib appellauit. uno uelut mitissimo
alio plane atͦcissimo dicens. Si enĩ xp̃c
cũ infirmi eẽmꝰ adhuc uixta tempꝰ ꝓ
impiis mortuus:. Quos infirmos eosdẽ
impios nũcipauit. Leue aliqͥd uidet᷑
infirmitas s aliqñ talis ẽ ut impietaᷤ¬
nominet᷑. Nisi tamen infirmitas eẽt.

Expanded text:
ei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietanominetur. Nis
Abbreviated transcription (Latin):
a potestate om̃ip otentis. alienꝰ ÷ sic̃ neq
ã bonitate. Nam ⁊ maligni angłi ũn
qͣlicunq subsiste̾nt uita. nͥ ꝑ eũ qui
iuuificat omĩa: Sigͦ cõmissio peccors
ꝑ irã dei iustam hoĩem sub dedit cdia

Expanded text:
a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ indesiłiis carniis nr̃e. facientes
uoluntates carnis ⁊ asfectionũ. ⁊ eramus
natura filii ire sic̃ ⁊ ceteri. filii diffidñ¬
tie sunt infideles. & quis hoc ñ ÷ anteqͣm
fidelis fiat: Quo circa om̃s hoĩes ab ori¬
gine sub pͥncipe st̃ potestatis aeris. qͥ
oꝑat᷑ in filiis diffidentie. Et qd dix̃ ab
fuisse. sic̃ ceteros. Natura scilicet ut est
depͣuata ꝓ ecc̃o: ut ñ recta creata ẽ ab
initio. Modus autẽ iste qͦ traditus: hõ
in diaboli potestatẽ. ñ ita debet intel¬
ligi. tanꝗͣ hoc ds fecerit. aut fieriiꝰ¬
serit: s qd tantũ ꝑmiserit. uste tam̃.
Iulo eĩ deserente peccantẽ. peccatiauctor
ilico inuasit. Nec ita sane ds deseruit
creat᷑am suã. ut ñ se illi exhib̃et dm̃
creantẽ. ⁊ uiuificantẽ. ⁊ intͣ penalia
mala etiã bona malis multa p̃stantẽ
Non enĩ continuit inira sua misera¬
tiones suas. Nec hoĩem a lege sugpo¬
testatis amisit. qñ in liaboli potesta¬
te eẽ. ꝑmisit: quia nec ipse diabolus

Expanded text:
eriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in diaboli potestate esse permisit: quia nec ipse diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ parcens ꝓ nob eũ tradet: Nonne
iudet᷑ hec illi adu̾sa ẽẽ sententiat In
illa morit᷑ ꝓ nob̾ filiꝰ ⁊ reconciliat᷑ nob̾
pat̃ ꝑ eiꝰ mortẽ. in hac autẽ tanͣm
pͥor nos dilexerit pat̾: ipse ꝓpter nos
filio ñ parcit. ipse ꝓ nob̾ eũ tradit
ad mortẽ. s uideo qdꝰ antea pater di¬
lexit nos: ñ solum ante qmͣ ꝓ nob̾ filiꝰ
moreret᷑. s anteqm condet mundũ. ip̾o
teste apło qui dic̃. Sic̃ elegit nos imp¬
so añ mundi constitutionẽ. Nec filius
patre sibi ñ parcente ꝓ nob̾. uelut inui¬
tus ẽ traditus: quia ⁊ de ipso dictum ẽ.
Qui me dilexit .⁊ tradidit seipsũ ꝓ me.

Expanded text:
n parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me
Abbreviated transcription (Latin):
ic enim uirtutes quȩ sunt inani¬
mo humano qnius alio atq alio
modo singulȩ intelligant᷑. nullo mͦ tnͣ
seꝑant᷑ ab inuicem. Ut quicunq fue¬
rint equales. uerbi gr̾a infortitudine:
equales sint. & prudentio. & iusticia.
et temꝑantia si enĩ dixeris equales eẽ.
istos fortitudine. s illum prestare pru-¬
dentia: sequit᷑ in eius fortitudo minus
prudens sit. Ac ꝑ hoc nec fortitudine
equales sunt. quando ẽ. illud fortitudo
prudentior. Atq ita deceteris uirtutib
inuenies: siom̃s eadem consid̾ãtione ꝑ¬
curras. N on enĩ de uirib corꝑis agitur.
s de animi fortitudine. Qnͣto gͦ magis
inilla incõmutabili et̾naq substantia
incomparabilit̾ simpliciore qua ẽ. ani¬
mus humanꝰ: hec ita se hñt. Huma¬
no quippe animo ñ hoc ẽ esse quod ẽ
fortem eẽ. aut prudentẽ aut iustum
aut imꝑantẽ. Potest enĩ esse animꝰ: &¬

Expanded text:
it: Virtutes quae sunt in aniit: Virtutes quae sunt in animo humano quamvis alio atque alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur ab invicem, ut quicunque fuerint aequales, verbi gratia, in fortitudine aequales sint, et prudentia, et justitia, et justitia. Si enim dixeris aequales esse istos fortitudine, sed illum praestare prudentia; sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano quippe animo non hoc est esse quod est fortem esse, aut prudentem, aut justum, aut temperantem: potest enim esse anim
Abbreviated transcription (Latin):
uł nr̃a inuicem nob̾cum nusqͣm dixit.
maior ẽ: magnitudine maior. Cum
le maior ẽ. ea magnitudine qua magnꝰ
ẽ. Ergo equalis. Nam unde equalis si ñ
eo quo ẽ. cui non ẽ. aliuo ẽẽ. & aliud
magnũ esse: Aut si et̃nitate pater ma-¬
ior ẽ: non ẽ. equalis filius quacunqre.
Unde enim equalis: si magnitudine di-¬
ueris: non est pat̾ magnitudo que mi-¬
nus et̃na ẽ. Atq ita cȩtera. An forte
in uirtute equalis ẽ. in sapientia u̾o
non ẽ equalis. S quomͦ equalis ẽ. uir¬
tus quȩ minus sapit: An in sapientia
equalis ẽ. in uirtute autẽ non ẽ. equa¬
lis S quomͦ equalis ẽ. insapientia quȩ
minus potens ẽ: Restat gͦ ut si in
At scͥpͥtura clamat. N on rapina arbi¬
tratus est eẽ. equalis cdeo. Cogitur gͦ
quiuis aduersarius ueritatis. qui
libet uł una re equalem deo filium
confiteri. Eligat qmͣ uoluerit. Hinc
enim ostenditun in om̃ib eẽ. equalem
quȩ de suba eius dicunt᷑.¬

Expanded text:
vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, major, magnitudine major: cum le major est ea magnitudine qua magnus est: ergo aequalis. Nam unde aequalis, si non eo quo est, cui non est aliud esse, et aliud magnum esse? Aut si aeternitate Pater major est, non est aequalis Filius quacumque re. Unde enim aequalis? Si magnitudine dixeris, non est par magnitudo, quae minus aeterna est, atque ita caetera. An forte in virtute aequalis est, in sapientia vero non est aequalis? Sed quomodo est aequalis virtus quae minus sapit? An in sapientia aequalis est, in virtute autem non est aequalis? Sed quomodo aequalis est sapientia, quae minus potens est? Restat ergo ut si in At Scriptura clamat, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Cogitur ergo quivis adversarius veritatis, qui libet vel una re aequalem Deo Filium confiteri. Eligat quam voluerit: hinc ei ostendetur in omnibus esse aequalem, quae de substantia ejus dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
et nos unum: cum suos discipłos pa¬
tricõmendaret. Et uͦ paultis & apollo
quia & ambo homĩes idem sentiebant:
qui plantat inquit & quiregat unũ
sunt. Cum gͦ sic dr unum: ut ñ addat᷑
quid unum. & plura unũ dicant᷑. ea¬
dem natura atq eẽntia non dissidens
neq dissentiens significat᷑. Eum uͦ ad¬
ditur quid unũ: pot̾ aliquid significa¬
ri ex plurib unũ factum qnͣuis diu̾¬
sis natura. Sic̃ anima & corpus hon
utiq unũ. quid enĩ tam diu̾sum. nisi
addatur aut sub intelligat᷑ quidunũ
idẽ. unus homo aut unum anima¶In¬
de apłs. Qui adheret meretrici inquit
unum corpus efficit᷑. Non dixit unum
sunt aut unumẽ. s ad didit corpus: tan¬
qmͣ ex duob diuersis mascłino et fe-¬
mino uniun corpꝰ adiunctione compo-¬
sis duob ita ut sine humano sp̃u beatꝰ
stra ut existimo cum tantum in ȩuan-¬
głio scdm ioħem & tociens diceret do¬
minꝰ de sua unitate uł sua cum patre.

Expanded text:
t nos unum , cum suos discipulos Pat nos unum , cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt . Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicantur, eadem natura atque essentia, non dissidens nec dissentiens significatur. Cum vero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum, quamvis diversis natura. Sicut anima et corpus non sunt utique unum; quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal. Inde Apostolus: Qui adhaeret meretrici, inquit, unum corpus est: non dixit, Unum sunt, aut, Unum est; sed addidit, corpus, tanquam ex duobus diversis masculino et feminino unum corpus adjunctione composis duobus, ita ut sine humano spiritu beastra, ut existimo, cum tanta in Evangelio secundum Joannem et toties diceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ dr̃. ac si diceret᷑. Hoc quod non ẽ. filius
sine patre. de hoc qd̃ non ẽ pater sine filio.
Idẽ. hoc ẽ. lum̃ quod lumen ñ ẽ. sine patre:
de hoc lumnĩe patre quod lum̃ non ẽ. sine
lio. ꝑfecte intelligat᷑. quod non precessit
genitor illuo qd̃ genuit. Quod si ita est:
hoc solum de eis dici ñ potest illud de
illo. qd̃ simul ambo ñ sunt. Sic̃ uerbu̾
de u̾bo dici ñ potest. quia ñ simul am¬
bo u̾bum. s solus filus. Nec imago de
imagine: quia ñ simul ambo imago. Nec
filius de filio. quia ñ simul ambo filius.
scđm quod dr̃. Ego & pater unũ sumus.
Unum sumꝰ enim dictum ẽ. qd̾ ille hoc. &
ego sedm essentiam ñ scd̾m relatuium¬
t nescio utrum inueniat᷑
in scpͥturis dictum unũ sunt: qͦ¬
rͣum ẽ. diuersa natura. Si autẽ ⁊ aliqua
plura eiusdem naturȩ sint & diuersa
sentiant: ñ sunt unũ in qnͣtum diuersa
sentiunt. Nam si iam unũ essent ex eo qd̃

Expanded text:
modo dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius modo dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius sine Patre, de hoc quod non est Pater sine Filio, id est, hoc lumen quod lumen non est sine Patre, de hoc lumine Patre quod lumen non est sine lio, perfecte intelligatur quod non praecessit genitor illud quod genuit. Quod si ita est, hoc solum de eis dici non potest, illud de illo, quod simul ambo non sunt. Sicut Verbum de verbo dici non potest, quia non simul ambo verbum, sed solus Filius: nec imago de imagine, quia non simul ambo imago: nec Filius de Filio, quia non simul ambo filius, secundum quod dicitur, Ego et Pater unum sumus . Unum sumus enim dictum est, Quod ille, hoc et ego secundum essentiam, non secundum relativumt nescio utrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si jam unum essent ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
et u̾bum erat apud dm̃: multum ẽ ut
sic intelligat᷑. u̾bum qd̃ solus ẽ. filiꝰ erat
apud dm̃. qd̾ ñ solus ẽ. pater: s pater
q filius simul ds. S quid mirum si
induab quibꝰdam reb louge int̾ se
cdiu̾sis potest hoc dici: Quid enĩ tam
diu̾sum qͣm anima & corpus: Potest
tam̃ dici amniꝰ erat apud hominẽ. id ẽ.
in homĩe: cũ ñ sit animꝰ corpus homo
autẽ animꝰ simul & corpꝰ sit. Ut etiam
qdꝰ consequent̾ scͥpͥtum ẽ. & ds erat u̾¬
bum sic intelligatur. u̾bum quod non
ẽ. pater: cłs erat simul cum patre. Ita¬
ne gͦ dicimꝰ ut pater sit geuerator ma¬
gnitudinis hoc ẽ. generator uirtutis. uł
ds de deo lum̃ de lumine: Non eñi ambo
sinil ds de deo. s solus filius fle deo scili-¬
cet patre. Nec ambo simul licm̃ de lumine
s solus filius de lumine patre. Nisi forte
ad insinuandum & biussime inculcan¬
diun qd coet̾nus ẽ. patͥ filius. ita dictũ
ẽ. ds de deo. lum̃ de lumĩe. & si quio hoc

Expanded text:
 ut sic intelligatur, Verbum, quod solus est Filius, erat apud Deum, quod non solus est Pater, sed Pater et Filius simul Deus. Sed quid mirum, si in duabus quibusdam rebus longe inter se diversis potest hoc dici? Quid enim tam diversum, quam animus et corpus? Potest tamen dici, Animus erat apud hominem, id est, in homine: cum animus non sit corpus, homo autem animus simul et corpus sit. Ut etiam quod consequenter scriptum est, Et Deus erat Verbum , sic intelligatur: Verbum quod non est Pater, Deus erat simul cum Patre. Itane ergo dicimus, ut Pater sit generator magnitudinis, hoc est generator virtutis, vel Deus de Deo, lumen de lumine? Non enim simul ambo Deus de Deo, sed solus Filius de Deo, scilicet Patre: nec ambo simul lumen de lumine, sed solus Filius de lumine Patre. Nisi forte ad insinuandum et brevissime inculcandum quod coaeternus est Patri Filius, ita dictum est, Deus de Deo, et lumen de lumine, et si quid hoc
Abbreviated transcription (Latin):
na facta stint: & unitatẽ quandam in se
ostendunt. & sp̃em & orcłinem. Quicquid
enĩ horum ẽ & unum aliquid ẽ. sicut st̃
naturȩ corporum ingemaq animarum:
& aliqua specie format᷑ sicut sunt figurȩ
uł qualitates corporum ac doctrine uł
artes animarum: & ordinem aliquem pe¬
tit aut tenet. sic̃ sunt dera uł colloca¬
tiones corporum & amores uł delectatio¬
nes animarũ. Oportet gͥ ut creatorem
ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta conspicientes.
tͥniratem intelligainus: cuiꝰ increatura
quomͦ dignum ẽ. apparet uestigium. In
illa enim truutate summa. origo ẽ. rerũ
om̃ium. & ꝑfectissima pulc hriudo. & be¬
atissima delectatio. Itaq illa tria & ã sẽ
inuicem det̾minari uident᷑. & a se infi¬
nita sunt. S hic in reb corporeis ñ tan

Expanded text:
ina facta sunt, et unitatem quamdam in se ina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, ingeniaque animarum, et aliqua specie formatur sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae, vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Crper ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et ad se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Sed hic in rebus corporeis, n
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere: s id qd̃ intelligere hoc iuiere.
Hoc eẽ. est unum omĩa: tanquam u̾bum
ꝑfectum cui ñ desit aliquid & ars quȩ¬
dam om̃ipotentis atq sapientis dei ple-¬
na om̃ium rationum uiuentium in cõ¬
mutabilium & om̃s unum in ea. sic̃ ipsa
unum de uno: cum quo unũ. Ibi nouit
omia ds: que fecit ꝑipsam. Et id̾o cum
sunt: ac ñpotus ideo facta sunt uel
mutabilia. quia ĩmutabiliter ab eo scĩ¬
unt᷑. Iue gͥ meffabilis quidam conplexus
patris & nuaginis: non ẽ. sine ꝑfectione.
sine caritate. sine gaudio. Illa gͦ dilectio
delectatio. felicitas uł beatitudo. sitam̃
aliqua humana uoce digne dr̃. usus ab
illo appellatus ẽ. breuiter & ẽ. intrintate
sp̃c sc̃s. non genitus. s genitori genĩtiq
suauitas. ingemti largitate atq ub̾tate
ꝑfundens om̃s creaturas ꝓ captu earũ:
ut ordinem suum teneant. & locis suis
adquiescant. Hȩx gͥ onña quȩ arte duu¬

Expanded text:
intelligere, sed id quod est intelligere, hoc vivere, intelligere, sed id quod est intelligere, hoc vivere, hoc esse est, unum omnia: tanquam Verbum perfectum, cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideo cum sunt: ac non potius ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua humana voce digne dicitur, usus ab illo appellatus est breviter, et est in Trinitate Spiritus sanctus, non genitus, sed genitoris, genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earut ordinem suum teneant, et locis suis acquiescant. Haec igitur omnia quae arte div
Abbreviated transcription (Latin):
gine: usus in munere. Et quia ñ me¬
diocris auctoritatis in tractatione scͥptu¬
rarum ꝙ assertione fidei uir extitit:
hilarius enim hoc in libris suis posuit
horum u̾borum. id ẽ patris & imaginis.
& mtineris. ȩt̃nitatis. speciei. & usus.
abditam scruptatus intelligentiã quan¬
tum ualeo. ñ eum sectitum arbitror ĩ
ȩt̾nitatis uocabulo. nͥ qd̾ pater non ht̃
patrem de quo sit: filius autẽ de pa¬
tre ut sit atq ut illi coet̾nus sit. Ima¬
go entm si ꝑfecte implet illud cuiusima¬
go ẽ: ipsa cogquat᷑ ei. ñ illud imagiu
sue. In qua imagine sp̃iem nomĩnaũ.
credo ꝓpter pulchritudinẽ. tibi iam ẽ.
tanta congruentia. & pͥma equalitas. et
pͥma similitudo. nulla in re dissidens. &
nullo mͦ mequalis. & nulla ex parte
dissimilis. s ad identidem respondens
ei cuiuis imago ẽ. U bi ẽ. pͥma & sũma
uita. cui ñ ÷ aliud uiuere & aliud eẽ. s
intellectus cui non: aliud uiuere & aliud

Expanded text:
gine, usus in Munere. Et quia non megine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; horum verborum, id est, Patris, et Imaginis, et Muneris, aeternitatis, et speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliud esse, sed intellectus, cui non est aliud vivere et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum iam caro factum loquit᷑. scdm
quam humilitatẽ eius etiam maior est
pater sic̃ dicit. qm̃ pater maior me ẽ ut
hoc ipsum dm̃ esse qd illi cum patre
unum ẽ. caput sit hominis mediatoris.
qdđ ipse solus ẽ: Siemi mentẽ recte di¬
cimus pͥncipale hominis. idẽ. tanqmͣ
caput humanȩ sub̾ȩ. cum ipse homo
cum m̃te sit homo: cur ñ multo congru¬
entius. multoq magis u̾bum cum pa¬
tre qd simul d̃s ẽ. captit est xp̃i. qͣmius
xp̃c homo nͥ cum uerbo qd̾ caro fac¬
tum ẽ. intelligi ñ possit: S hoc ut iã
diximus: aliquanto diligentius postea
considabimus. Nunc autẽ equalitas
trutatis. & una eademq sub̃a quan¬
tum b̃uiter potuimus demonstrata ẽ:
ut quoquom se habeat ista quȩstio qͣm
discutiendam acriore intentione distu¬
limus nicħ impediat quo minus fateam᷑.
sũmam equalitatem patris & filii et
trinitate ꝑsonarum insinuare ꝓpria:
ȩt̾nitas inquit in patre. species inima¬

Expanded text:
jam Verbum caro factum loquitur, secundum jam Verbum caro factum loquitur, secundum quam humilitatem ejus etiam major est Pater, sicut dicit, Quoniam Pater major me est ; ut hoc ipsum Deum esse, quod illi cum Patre unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est . Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur non multo congruentius, multoque magis Verbum cum Patre quod simul Deus est, caput est Chris homo nisi cum Verbo quod caro factum est, intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Patris et Filii etTrinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in Ima
Abbreviated transcription (Latin):
S: quid agimus de illo testimonio dm̃.
patri enim dicebat & patrẽ nomina¬
uerat. ad quem loquebat᷑ cum ait. hȩc
est autẽ uita ęt̾na ut cognostant te
unim uerum dm̃: Qđ quidẽ arriam
sic solent acciꝑe: quasi ñ sit filius ds
uerus. Quib exculsis: uidendum ẽ. an
intelligere cogamur. cum dictum ẽ ꝑ¬
tri. ut̃ cognoseant te unum & uerum
dm̃ tanquam hoc insinuare uoluerit.¬
quia & solus pat̃ ds uerus ẽ. neñ intel¬
ligemus dm̃. nisi ipsa tria simul patrem
ntatem. ñ tres ueros deos s unum uerũ
dm̃: An qm̃ addidit & quẽ misisti iħm
xp̃m. subaudiendum ẽ. unum uerum
dm̃. & ordo u̾borum ẽ ut te & quem misisti
tanta pace uni adherens ut ꝑ hanc u-¬
trumq unum sit: iam ex hoc intelliga¬
tur etiam ipsa pax qmuis ñ comme
cum int̾ͥnitate sit xp̃c ut sit trinitas:
An qd̃ ẽ. pater cum filio. caput est ei qd̾
ẽ. solus filius. cum filio enĩ pater ds. so¬
lus autẽ filius xp̃c est. maxime quia

Expanded text:
id agimus de illo testimonio Domini? Patri enim dicebat, et Patrem nominaverat ad quem loquebatur, cum ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum . Quod quidem Ariani sic solent accipere, quasi non sit Filius verus Deus. Quibus exclusis videndum est an intelligere cogamur, cum dictum est Patri, Ut cognoscant te unum verum Deum; tanquam hoc insinuare voluerit,quia et solus Pater Deus verus est, ne non intelligeremus Deum, nisi ipsa tria itatem, non tres veros deos, sed unum verum Deum. An quoniam addidit, Et quem misisti Jesum m; subaudiendum est, unum verum Deum; et ordo verborum est, Ut te et quem misisti tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sit, jam ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemocum in Trinitate sit Christus ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Deus, solus autem Filius Christus est: maxime quia
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ dilectione pleniores. Et quo fusi do
plenus ẽ. qui plenus ẽ. dilectione: At enĩ
caritatem iuideo. et qͣntum possum eã
mente couspicio. et credo scͥpture dicen¬
ti. qm̃ d̾s caritas ẽ. et qui manet in ca¬
ritate in deo manet. S cum eam uideo¬
ñ in ea uideo tͥnitatem. Immouͦ uides
tͥnitatem: si caritatẽ uides. S cõmone¬
bo si potero ut uide te uideas: assit
tantum ut moueam᷑ caritate ad ali¬
quod bonum. Quia cum diligimus
caritatem: aliquid diligentem diligi¬
mus ꝓpter hoc ipsum. quia diligit
aliquid. Ergo qui diligit caritas. ut
possit etiam ipsa carit̾as diligi:C¬
tas enim non est quȩ nichil diligit.
Si autẽ se ipsam diligit diligat aliqͥd
oportet: ut caritatem se diligat. Sic̃
enim u̾bum indicat aliquid. indic.
etiam seipsum. s ñ se u̾bum indicat
nisi se aliquid indicare indicet: sic
& caritas diligit qͥdem se. s nisi se
aliquem diligentem diligat. ion ca¬
ritatem se diligit:

Expanded text:
sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus est qui plenus est dilectione? at enim caritatem uideo et, quantum possum, eam mente conspicio et credo scripturae dicenti: quoniam deus caritas est, et qui manet in caritate, in deo manet. sed cum eam uideo, non in ea uideo trinitatem. immo uero uides trinitatem, si caritatem uides. sed commonebo, si potero, ut uidere te uideas. adsit tantum ipsa, ut moueamur caritate ad aliqucharitatem, aliquid diligentem diligimus, propter hoc ipsum quia diligit aliquid. Ergo quid diligit charitas, ut possit etiam ipsa charitas diligi? Caritas enim non est, quae nihil diligit. Si autem se ipsam diligit, diligat aliquid oportet, ut charitatem se diligat. Sicut enim verbum indicat aliquid, indicat etiam se ipsum, sed non se verbum indicat, nisi se aliquid indicare indicet: sic et charitas diligit quidem se, sed nisi se aliquid diligentem diligat, non charitatem se diligit.
Abbreviated transcription (Latin):
uontosissima celssitudo. Et ideo sequit᷑
dicens. Et inuenietis requiem anmab
ur̃is Dilectio enim ñ inflatur. et d̾s cli
lectio ẽ. et fideles in dilectione ad qui¬
estunt. illi. reuocati abstrepitu qui fo¬
ris ẽ. ad gaudii silentia. Ecce d̾s dilectio
ẽ. Ut quid imus et cur imus insulli¬
mia celorum et ima t̾rarum. querenteᷤᷤ
eũ quid ẽ. apud nos: sinos eẽ. uelimus
diligam. Uiligat fr̃em et diligat ean¬
dem dilectionem. Magis enĩ nouit di¬
lectionẽ qua diligit. qm fr̃em quem
diligit. Ecce iam pot̾ notiorem dm̃ ha¬
bere quam frẽm. Plane notiorem quia
p̃sentiorem. notiorẽ quia intiorem. noti¬
orem quia cerciorem. Amplectere dile¬
ctionẽ dm̃. et dilectione amplectere de¬
um. Ipsa ẽ. dilectio quȩ om̃s bonos an¬
głos. et om̃s deiseruos consotiat uincło
scĩtatis. nosq et illos coniungit inu¬
cem nob̾. et subuingit sibi. Quantogͥ
saniores sumꝰ. a tumore suꝑbiȩ: tanto

Expanded text:
ventosissima celsitudo. Et ideo sequitur ventosissima celsitudo. Et ideo sequitur dicens: Et invenietis requiem animabus vestris . Dilectio enim lectio est, et: fideles in dilectione adquiescunt illi, reuocati ab strepitu, qui foris est, ad gaudia, silentia. ecce deus dilectio est, et quid imus et currimus in sublimia caelorum et ima terrarum quaerentes eum qui est apud nos, si nos esse uelimus diligam; diligat fratrem, et diligat eamdem dilectionem. Magis enim novit dilectionem qua diligit, quam fratrem quem diligit. ecce iam potest notiorem deum habere quam fratrem, plane notiorem, quia praesentiorem, notiorem, quia interiorem, notiorem, quia certiorem. amplectere dilectionem deum et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iora sua deser̃t: quib int̾ior ẽ ds
Itaq etiã si aliquam scãm celestemq
potestatẽ uł aucdierint uł ut cunq co¬
gnou̾uit: facta magis eius appetunt.
quȩ humana mirat᷑ infirmitas: ñ imi¬
tant᷑ pietatem qua diuina requies com¬
parat᷑. Malunt enĩ hõc suꝑbe posse qd̾
angłs: qmͣ deuote hoc eẽ. qd̾ angłs.
N on enim sẽs quisqm potestate sua
gaudet. s eiꝰ a quo ht̃ posse: quicquid
congruent̃ potest. ut nouit potentius
ẽẽ. coniungi omipotenti pia uoluntate.
ꝓpͥa potestate et uoluntate posse. quod
tes faceret ampliora: et temꝑalib uiso¬
litis intentos atq suspensos ad ȩt̾na atq
int̾iora com̃teret: uenite inquit ad me
et onerati estis. & ego uos reficiam. Tol¬
lite iugum meũ suꝑ uos. St ñ dixit
discite ame quia triduanos mortuos
suscito. s ait. Discite a me qtuia mtitis
sum et humilis corde. Potentior ẽ. enĩ
ut cutior solidissima humilitas: quam

Expanded text:
interiora sua deserunt, quibus interior est deus. interiora sua deserunt, quibus interior est deus. itaque etiam si aliquam sanctam caelitem potestatem uel audierint uel utcumque cogitauerint, facta magis eius appetent, quae humana miratur infirmitas, non imitantur pietatem, qua diuina requies comparatur. malunt enim superbe hoc posse quod angelus, quam deuote hoc esse quod angelus. non enim sanctos quisquam potestate sua gaudet, sed eius a quo habet posse quidquid congruenter potest, et nouit potentius esse coniungi omnipotenti pia uoluntate, quam propria uoluntate posse quod tes doceret ampliora et temporalibus insolitis intentos atque suspensos ad aeterna atque interiora conuerteret: uenite, inquit, ad meet onerati estis, et reficiam vos; tollite jugum meum super vos. Et non ait, Discite a me quia quatriduanos mortuos suscito; sed ait, Discite a me quia mitis sum et humilis corde. Potentior est enim et tutior solidissima humilitas, quam
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ. ut ipximũ diligat. quia hoc p̃ce¬
pit ds: siue tantũ ꝑximi dilectionẽ
scͥptura cõmemorat sicuti ẽ. illud. In¬
uicem onera ur̃a portate. et sic adim¬
plebitis legem xp̃i. Et illud. om̃is enĩ
lex in uno sermone implet᷑. in eo qd̾
scͥptum ẽ. diliges ꝓximũ tuum tan¬
quam te ipsum. Et inȩuangłio. O mĩa
quecunq uultis ut faciam uob̃ homi¬
nes bona: hȩc et uos facite illis. Hȩc
ꝑimus in seripturis sc̃ĩs. in quib sola
dilectio ꝓximi ad ꝑfectionẽ ꝓximiui
det᷑. & taceri dilectio dei: cum inutͦq
ẽ. ut et ipsam p̃cipue dilectionem di¬
ligat. Deus autem dilectio ẽ. & qui
manet in dilectione in deo manet ⁊¬
ds in eo. Consequens ẽ. gͦ ut p̃cipue dm̃
diligat. Quappt̾ qui q̃runt dm̃ ꝑ istas
potestates quȩ mundo p̾sunt uł partib
mundi: auferunt᷑ ab eo longeq iactan¬
tur. non int̾uallis locorũ s diu̾sitate
affectuũ. Exterus enĩ conant᷑ ire. et

Expanded text:
est, ut et proximum diligat, quia hoc praecipit deus — siue tantum proximi dilectionem scriptura commemorat, sicuti est illud: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi, et illud: omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod scriptum est: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, .et in euangelio: omnia, quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona, haec et uos facite illis; haec us in Litteris sanctis, in quibus sola dilectio proximi ad perfectionem praecipi videtur, et taceri de dilectione Dei; cum in utroque it, consequens est ut et ipsam praecipue dilectionem diligat. Deus autem dilectio est, et qui manet in dilectione, in deo manet. consequens ergo est ut praecipue deum diligat. Quapropter qui quaerunt deum per istas potestates, quae mundo praesunt uel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque iactantur, non interuallis locorum, sed diuersitate affectuum; exterius enim conantur ire et
Abbreviated transcription (Latin):
nos ita mouemꝰ corpus uiuendo sic̃
illa corꝑa moueri aduertimꝰ. Neq
enĩ corpus uiuũ mouetur. aꝑitur
ulla uia ocłis nr̃is adiudendum ani¬
mum. rem quȩ ocłis uideri ñ potest:
s illi moli aliquio in eẽ. sentimus.
quale nobis mest ad mouendum si-¬
nuliter molem nr̃am. qd est uita et
anima. Neq quasi humanȩ ꝓrudñ-¬
tiȩ rationisq ꝓpͥum ẽ. Et bestiȩ qͥp¬
pe sentiunt inuere. non tantũ se ipsaᷤ.
s etiam inuicẽ atq alterutrũ et nos
ipsos. nec animas nr̃as uident. s ex
inotib corꝑis. idq statim et facillime
quadam conspiratione naturali. Ani-¬
mũ gͥ cuiuslibet & ex nr̃o nouimꝰ et
ex nr̃o credimus quem ñ noumus.
non enĩ tantũ sentimꝰ animũ: s etiã
scire possumꝰ quid sit animꝰ. consida¬
tione nr̃i. habemus enĩ animũ. S
quid sit iustꝰ unde nouimꝰ: Dixera¬
mus enĩ nos apłm ñ alia causadi¬
ligere: nͥ quod sit ustus animꝰ. No¬

Expanded text:
nos ita movemus corpus vivendo, sicut nos ita movemus corpus vivendo, sicut illa corpora moveri advertimus. Neque enim cum corpus vivum movetur, aperitur ulla via oculis nostris ad videndum animum, rem quae oculis videri non potest: sed illi moli aliquid inesse sentimus quale nobis inest ad movendum similiter molem nostram, quod est vita et anima. Neque quasi humanae prudentiae rationisque proprium est. Et bestiae quippe sentiunt vivere, non tantum se ipsas, sed etiam se invicem atque alterutrum, et nos ipsos. Nec animas nostras vident, sed ex motibus corporis, idque statim et facillime quadam conspiratione naturali. Animum igitur cujuslibet et ex nostro novimus, et ex nostro credimus quem non novimus. Non enim tantum sentimus animum, sed etiam scire possumus quid sit animus consideratione nostri: habemus enim animum. Sed quid sit justus, unde novimus? Dixeramus enim nos Apostolum non alia causa diligere, nisi quod sit justus animus. No
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑. Redi gͦ mecũ et considemꝰ cur
diligamis apłm. Nunqͥdnam ꝓpt̃ hu¬
manã speciem qͣm notissimam habe¬
mus. eo qd̃ credimus eum hominem
fuisse: Non utiq Alioquin nunc nõ
ẽ. quem diligamꝰ. quando qͥdem homo
ille iam non ẽ. anima eiꝰ a corꝑe seꝑata
ẽ. s io quod in illo amamꝰ: etiam nunc
iuiuere credimꝰ. Amamus enim ani-¬
mũ uistum. Ex qua gͦ speciali aut
generali corpore regula nisi quia
scimꝰ et quid sit aminuis & quid sit
iustꝰ. & animꝰ qͥdem quio sit non in¬
congrue nos dicimus ideo nosse: quia
& nos habemus ammũ. Neq enĩ un-¬
quam ocłis uidimꝰ. & ex similitudĩe
uisorum płium notionem gen̾alem
specialemue ꝑcepimꝰ: s potuis ut dixi
quia & nos habeniꝰ. Quid enĩ tam in¬
time scitur: seq ipsum eẽ. sentit. qmͣ
id qͦd etiam cetera sentiunt᷑ .i. ipse a¬
nimus: Nam et motꝰ corporum quib
preter nos alios uiu̾e sentimus. ex
nr̃a similitudine agnoscim᷑: quia. ĩ

Expanded text:
it: « Redi ergo mecum et consideremus cur diligamus apostolum. Nunquidnam propter humanam speciem, quam notissimam habemus, eo quod credimus eum hominem fuisse? Non utique; alioquin nunc non est quem diligamus, quandoquidem homo ille jam non est? Anima enim ejus a corpore separata est, sed id quod in illo amamus etiam nunc vivere credimus: amamus enim animum justum. Ex qua ergo generali aut speciali regula, nisi quia scimus et quid sit animus, et quid sit justus? Et animus quidem quid sit, non incongrue nos dicimus ideo nosse, quia et nos habemus animum. Neque enim unquam oculis vidimus, et ex similitudine visorum plurium notionem generalem specialemve percepimus; sed potius, ut dixi, quia et nos habemus. Quid enim tam intime scitur, seque ipsum esse sentit; quam id quo etiam caetera sentiuntur, id est, ipse animus? Nam et motus corporum, quibus praeter nos alios vivere sentimus, ex nostra similitudine agnoscimus: quia et
Abbreviated transcription (Latin):
ullȩ. Quigͦ non ẽ. in lumine qͥ mi¬
rum si ñ uidet lum̃ .i. non uidet
dm̃ quia intenebris ẽ: frẽm autẽ
uidet humano uisu. quo uideri ds
non pot̃. S si eum quẽ tudet huma¬
no uisu. sp̃uali caritate diligeret.
uideret dm̃ qui ẽ. ipsa caritas ui¬
su intĩore quo uideri ꝑ otest. Itaq qͥ
frẽm quem uidet ñ diligit. deum

Expanded text:
n est in lumine, quid mirum, si non uidet lumen, id est non uidet deum, quia in tenebris est? fratrem autem uidet humano uisu, quo uideri deus non potest. sed si eum quem uidet humano uisu spiritali caritate diligeret, uideret deum, qui est ipsa caritas, uisu interiore, quem uideri potest. itaque qui fratrem, quem uidet, non diligit, deum,
Abbreviated transcription (Latin):
rit dñs reuelare quia ꝑfiltum reue
u̾bum qd̃ uos ꝓferimꝰ temꝑale & tran-¬
sitorium & seipsum ostendit et illud
de quo loquimur: quantomagis uer
bum ꝑ quod facta sunt omĩa. qd ita
ostendit patrem sicuti ẽ. pater. quia
et ipsum ita ẽ. & hoc ẽ. qd pater quia¬
tia ẽ. et eẽntia: Nam scdm qd̃ u̾bum
non hoc ẽ. qd̾ pater. quia u̾bum non
ẽ. pater. et u̾bum relatiue dr̃. sic̃ filuᷤᷤ
sapientia dei. quia de patre uirtu¬
te et sapientia etiã ipse uirtus et
sapientia ẽ. & sic̃ lumen de patre lu¬
mine. et fons uitȩ apud dm̃ patrem
utiq fontẽ uitȩ. qm̃ apud te inquit
fons uite. & inlumine tuo uidebimꝰ
lum̃: quia sic̃ pater ht̃ iritam in se-¬
met ipso. sic dedit filio uitam hab̾e¬

Expanded text:
rit Filius revelare . Quia per Filium revelrit Filius revelare . Quia per Filium revelverbum quod proferimus temporale et transitorium est, et seipsum ostendit, et illud de quo lobum Dei, per quod facta sunt omnia? Quod ita ostendit Patrem sicuti est Pater: quia et ipsum ita est, et hoc est quod Pater, sectia est et essentia. Nam secundum quod Verbum, non hoc est quod Pater: quia Verbum non est Pater, et Verbum relative dicitur, sicut Filius, sapientia Dei, quia de Patre virtute et sapientia, etiam ipse virtus et sapientia est, sicut lumen Dei et de Patre lumine, et fons vitae apud Deum Patrem utique fontem vitae: Quoniam apud te, inquit, fons vitae. In lumine tuo videbimus lumen ; quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio
Abbreviated transcription (Latin):
aminꝰ id qd̃ non uidet: fingat sibi aliqͥd
quod non ẽ. & sꝑet diligatq qd̃ falsum
ẽ. Quod si fit ñ erit caritas de corde puro.
et conscientia bona. et fide non ficta: qui
finis precepti ẽ. sicut idem apłs ait:

Expanded text:
animus id quod non videt, fingat sibi aliquid animus id quod non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod falsum est. Quod si fit, non erit charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae finis praecepti est, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ sic̃ idem ait facie ad faciem. Quem
tam̃ nͥ iam nunc diligamꝰ. nunqͣm uide-¬
bimus. S quis diligit qd̾ ignorat: sciri
enĩ aliquid et ñ diligi pot̃. diligi autẽ qd̾
nescit᷑: quero utrũ possit. Quia si ñ potest
nemo diligit dm̃ ante quã sciat. Et quid
ẽ. dm̃ scire. nͥ eum m̃te conspicere. firme¬
q ꝑcipere: Non enimẽorpus ẽ. ut carneis
ocłis inquirat᷑. S et pͥusquam ualeamus
conspic̃e atq ꝑcipere dm̃. sic̃ cõspici et
ꝑcipi potest. qd mundi cordib licet. bea
ti mundi cordes quia ipsi dm̃ uidebunt:
nͥ ꝑ fidem ctiligatur ñ poterit cor mun-¬
dari. quo ad eum uidendum sit aptum &
idonenin. U bi funt enĩ illa tria ꝓpt̾ quȩ
in anmo eclificanda om̃tum duunorũ
librorꝰ. machinam̃ta consurgunt. fides.
spes. caritas. nͥ in amino credente qd̾ non¬
dum uidet. sꝑante atq amante quod cre-
N imirum autem cauendum ẽ. ne credens

Expanded text:
Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nunquam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi potest: diligi autem quod nescitur, quaero utrum possit; quia si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere, firmeque percipere? Non enim corpus est, ut carneis oculis inquiratur. Sed et priusquam valeamus conspicere atque percipere Deum, sicut conspici et percipi potest, quod mundicordibus licet; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : nisi per fidem diligatur, non poterit cor mundari, quo ad eum videndum sit aptum et idoneum. Ubi sunt enim illa tria, propter quae in animo aedificanda omnium divinorum Librorum machinamenta consurgunt, fides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et sperante atque amante quod crediNimirum autem cavendum est, ne credens