comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ꝑ uim accipiebant. Quo audito: presul comitem cõ¬
uenit. ⁊ cum ab incrpta iuolentia eius ammonitione
cessare non uellet: in ipsum ex communicationis. ⁊ in terram
suam interdicti sententiam gen̾alitet ꝓmulgauit. Hec ħ
etiam contentus. dnm papã ꝑmintios suos suꝑ hoc con¬
suluit. Aquo priuilegia ⁊ confirmationem tam decimarũ
quam aliarũ rerum eccłie obtinuit. Huncios autẽ eiꝰ pre¬
uenit miscdia dñi. que ⁊ comitis amiciciã ⁊ decimarum
iestitutionẽ cum humili satifacione ei contulit. Ita quod
qͥcqͥd clericis aut hominib eccł̃ianim ablatum fuerat: u¬
niciuq ad ꝓbationem suam. uel ad nutũ suũ restitueret᷑.
Item idem comes de assensu regio conmuaã autissiodori de
nouo instiuere uoluit. Cui tt̃e p̃sumptiom p̃sul insignis
se confident̃ opponens: suꝑ hoc mregia curia causam uen¬
tilandam suscepit. ñ tñ absq ꝑiculo ⁊ expensarum nume¬

Expanded text:
etiam per vim accipiebant. Quo audito praesul comitem conetiam per vim accipiebant. Quo audito praesul comitem convenit, et cum ab incoepta violentia ejus admonitione cessare non vellet, in ipsum excommunicationis et in terram suam interdicti sententiam generaliter promulgavit, nec hoc etiam contentus, domnum papam per nuntios suos super hoc consuluit, a quo privilegia et confirmationem tam decimarum, quam aliarum rerum Ecclesiae obtinuit; nuntios autem ejus praevenit misericordia Domini, quae et comitis amicitiam et decimarum restitutionem cum humili satisfactione ei contulit, ita quod quidquid clericis aut hominibus Ecclesiarum ablatum fuerat, unicuique ad probationem suam vel ad nutum suum restitueretur. Item idem comes de assensu regio communiam Antissiodori de novo instituere voluit, cui item praesumptioni praesul insignis se confidenter opponens, super hoc in regia curia causam ventilandam suscepit, non tamen absque periculo et expensarum nimie
Abbreviated transcription (Latin):
duit: qd̾ nec sua. nec alie sibi subdite eccłie de uiris sui
in tegritate aliqͥd detrm̃ĩti omm̃o senserunt. Nec tantũ
eccłarum ĩmo ⁊ ppłi. atq ciitatis inqua sedebat se pat̾¬
num ⁊ tutorem spũaliter. ⁊ temꝑaliter exhibuit. Siqͥdẽ
cum Guido comitat ad eptus eẽt. consilio seductus ꝑ uersi
non tm̃ eccłiarum. s ⁊ tocius cuutatis antiquis consue¬
tudinib obuiare conatus est. In pͥmis eni torcularia in
ius suum redigere temptauit. ita qd̃ intota urbe nulli
liceret torcular habere: insi sub trbuto comiti amniatim
reddendo. Cui p̃sumptioni p̃sul inclitus ita uirilit̃ restitit:
qd̾ nec clerus. nec popłs antiquam lib̾tatem amisĩt: nec
in aliquo grauatus fuerit. Ioem comes alias decimas ume¬
arum assensu etiam eccłiañ ad qͥs ꝑtinebant iuolenter
eccupauit. ita quod insingulis portis custodes constituti.
Abonti transeunte decimam partem uindemie. aut plus

Expanded text:
duit, quod nec sua, nec aliae sibi subditae Ecclesiae de juris sui duit, quod nec sua, nec aliae sibi subditae Ecclesiae de juris sui integritate aliquod detrimenti omnino senserint: nec tantum Ecclesiarum, imo et populi atque civitatis, in qua sedebat, se patronum et tutorem spiritualiter et temporaliter exhibuit. Siquidem cum Guido comitatum adeptus esset consilio seductus perverso non tantum Ecclesiarum, sed et totius civitatis antiquis consuetudinibus obviare conatus est; in primis enim torcularia in jus suum redigere tentavit, ita quod in tota urbe nulli liceret torcular habere nisi sub tributo comiti annuatim reddendo: cui praesumptioni praesul praedictus ita viriliter restitit, quod nec clerus, nec populus antiquam libertatem amiserit, nec in aliquo gravatus fuerit. Idem comes alias decimas vinearum assensu etiam Ecclesiarum, ad quas pertinebant, violenter occupavit, ita quod in singulis portis custodes constituti ab omni transeunte decimam partem vindemiae, aut plus
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ hospitalitatis. immo eã quorisq uixit pie ⁊ liberalit̾
exercuit. Omib se affabilem. oppressis misericordem. et
egenis benignum incomꝑabili  hibebat simplicitate. Ui¬
gilus ⁊ orationib insistens. uix aliqnͣdo ob dormiebat
uel euigilabat: quinpsalmodia in eius ore resonaret.
Missam cotidie celebrabat. nisi forte aliqua grandis su¬
per ueniret necessitas. Egiutans raro cũ familia sua
loquebatur nisi forte de negociis suis. s aut solus tacite
psallebat: aut imo desociis ad uocato psalmos ⁊i letanias.
uel cotum psalt̾ium aut partem illius uixta uie qͣnti¬
tatem decantabat. Grãm ⁊ amorem principium. p̃latorũ eccłie.
⁊ popłi tocius: ei diuma contulit benignitas. Temꝑe suo
crebra fuit comitũ niu̾siũ mutatio. Unde maiori ecclłie
sue ⁊ aliis: qmͣ plures em̃sere tribulationes ⁊ angustie.
Quas deo adtuuante uir pius ⁊ humilis ita sedare stu¬

Expanded text:
tus est hospitalitatis, imo eam quousque vixit, pie et liberaliter tus est hospitalitatis, imo eam quousque vixit, pie et liberaliter exercuit. Omnibus se affabilem, oppressis misericordem, et egenis benignum incomparabili exhibebat simplicitate; vigiliis et orationibus insistens, vix aliquando obdormiebat vel evigilabat, quin psalmodia in ejus ore resonaret. Missam quotidie celebrabat, nisi forte aliqua grandis superveniret necessitas. Equitans raro cum familia sua loquebatur, nisi forte de negotiis suis, sed aut solus tacite psallebat, aut uno de sociis advocato psalmos et litanias vel totum psalterium aut partem illius juxta vitatem decantabat. Gratiam et amorem principum, praelatorum Ecclesiae et populi totius, ei divina contulit benignitas: tempore suo crebra fuit comitum Nivernensium mutatio; unde majori Ecclesiae suae et aliis quamplures emersere tribulationes et angustiae, quas Deo juvante vir pius et humilis ita sedare stu
Abbreviated transcription (Latin):
generositate: nobiliores tñ morib ⁊ feliciores fuert̃ natoꝵ
ꝓpagatione. Non eñi hunc tm̃ presulem nutu dei genuer̃t:
s ⁊ hugonem senonũ uenãbilem archiep̃m qui pͥmogenitꝰ
eoꝵ fuit. Uir uidelicet modestus. liberalis. ⁊ omni moꝵ
honestate preditꝰ. Ptedictꝰ Wiulł iniuuentute sua pri¬
mum archidiaconatũ ⁊ pꝰ ea p̃positutam eccłie senoneñ ad¬
minstrauit. in qua ad ministratione ita floruit: qd̾ milli
elicoꝵ ingalliis largitate. hospitałitatis gr̃a. expense: ifa¬
milie numerositate: scds exsticerit: hiuus consilio ⁊ ꝓuiden¬
duxit beate recordationis alexandrũ papam t̾ciũ. nindũ
plene confirmatũ. qd̃ etiam reges ⁊ principes facere formi¬
dabant. Inqua receptione ⁊ quamdui apd̾ eos morata est
curia: qm laudabilit se ut̃q habuit: non est facile dictu.
Ad ep̃atum diuma bonitate arcesitus. famã scłarem: ilaudis
humane lenocinia ꝓrsus p̾ponens: consuete tñ neqͣgm obli¬

Expanded text:
generositate, nobiliores tamen moribus et feliciores fuerunt natorum propagatione. Non enim hunc tantum praesulem nutu Dei genuerunt, sed Hugonem Senonum venerabilem archiepiscopum, qui primogenitus eorum fuit, vir videlicet modestus, liberalis, et omni morum honestate praeditus. Praedictus Willelmus in juventute sua primum archidiaconatum et postea praeposituram Ecclesiae Senonensis administravit, in qua administratione ita floruit, quod nulli clericorum in Galliis largitate, hospitalitatis gratia, expensae et familiae numerositate secundus exstiterit: hujus consilio et prudendixit beatae recordationis Alexandrum papam tertium, nondum plene confirmatum: quod etiam reges et principes facere formidabant, in qua receptione, et quandiu apud eos morata est curia, quam laudabiliter se utrinque habuit, non est facile dictu. Ad episcopatum divina bonitate accersitus, famam saecularem et laudis humanae lenocinia prorsus postponens, consuetae tamen nequaquam obli
Abbreviated transcription (Latin):
cumi. domos furnum edificauit ⁊ inmagna parte inuro
curirndedit. uineas plantari fecit. ⁊ homines. ⁊ multa
alia ibid̾ cũ prato decam ad quisiuit. Apud charbuiacũ
emit mille solid̾. qͥeqͣd Girardꝰ poters mules ibi habebat. Iord̾
etiã ꝑta ⁊i multa alia comꝑauit.⁊ forestas instituit. Apd̾
aporniacũ emit p̾ta. uineas. ⁊ t̾ra arabiles: ad qͥsiunt etiã
ibid̾ feodũ t̾re iteri raaudi. ⁊ fcodum. Wiułłm miltts.¬

Expanded text:
cum domos et furnum aedificavit, et in magna parte muro cum domos et furnum aedificavit, et in magna parte muro circumdedit, vineas plantari fecit; et homines et multa alia ibidem cum prato decani acquisivit; apud Charbuiacum emit mille solidos quidquid Girardus Poteret miles ibi habebat; ibidem etiam prata et multa alia comparavit, et forestas instituit; apud Apoiniacum emit prata, vineas et terras arabiles; acquisivit etiam ibi feodum Iteri
Abbreviated transcription (Latin):
responsales se constituert̃. uita absoluit eũ. Suꝑ qua ab¬
solutionis benignitate non tantũ ꝑcerun. aut populi.
frequenciꝰ nominare solitꝰ erat. Unde ei post. ca dedit ⁊ eccl̃e
sue inꝑpetuum possidendos omnes homines quos inualle ca¬
pelle scĩ andree habebat. Hichilominus etiã concessit infine
suo tornodori donum qd̃ mat̾ sua ꝓ anima ipsuis ⁊ suorũ
fecit eidem ep̃o de hom̃ĩb qͦs uarciaci habebat. quoꝵ ibi. xxx.
aut plures erarit familie. qͦs pꝰ mortem comitis idem pontifex
ꝑ manum ⁊ pͥiulegiũ pii regis lodouici obtinuit. ñ tñ absq
magno labore ⁊ maximis expensis.eua ilua¬
Ad qͥsiuit aut̃ apd̾ uarziacum qͥoqͥd
matħs caliga laxa in eodẽ castro ⁊ castellania habebat. que
possiones magni erant p̃cii ⁊ redditꝰ nc in parte erarũ sitaẽ
merare. Upꝑd̾ coruol aquisiutt ꝗ̃ plures homĩs. A pd̾ Gia¬

Expanded text:
responsales se constituerunt, et ita absolvit eum; super qua abresponsales se constituerunt, et ita absolvit eum; super qua absolutionis benignitate non tantum procerum aut populi, frequentius nominare solitus erat. Unde ei postea dedit et Ecclesiae suae in perpetuum possidendos omnes homines, quos in valle capellae sancti Andreae habebat; nihilominus etiam concessit in fine suo Tornodori donum, quod mater sua pro anima ipsius et suorum fecit eidem episcopo de hominibus quos Varziaci habebat, quorum ibi triginta aut plures erant familiae, quos post mortem comitis idem pontifex per manum et per privilegium pii regis Ludovici obtinuit, non tamen absque magno labore et maximis expensis. Acquisivit autem apud Varziacum quidquid Matthaeus Caliga laxa in eodem castro et Castellania habebat, quae possessiones magni erant pretii et redditus: nunc in parte earum sita estmerare; apud Corruel acquisivit plures homines, apud Gia
Abbreviated transcription (Latin):
instiͣͤuere. Tantas autẽ ꝑsecutiones ⁊ grauissimas insulta-¬
ciones p̃dicti comitis ⁊ suoꝵ quando ⁊ quomͦ uoluit diui¬
na pacificauit clementia.Siqͥde cũ comes fere continua
corꝑis graueretur molestia. grauiori tñ cepit apud clamici-¬
autẽ t̃c̃ temꝑis ex comiiucat᷑. Cũ aũt de uita eiꝰ dubi¬
tarent. ceperunt omnes ep̃is qui aderit supplicare suꝑ¬
cius absolutione. eduensis uͦ ⁊ niu̾neñ p̃cibus eoꝵ nullo mͦ
uoluerunt uł ausi sunt ad quiesce̾. presul uͦ wiulł ea qͣ
erat pietate ⁊ confidentia motus: ait baronibus. absit boc
dedeciis ⁊ obꝓbrium sempit̾num a nob̃ qui hic p̃sentes sumꝰ.
quod tantus uir ⁊ comes nr̃ inter manus nr̃as excõmu¬
nicatus moriatur. Ego me pͥmo int̃pono responsalem
uirliliac̃. eccł̃ie ⁊ aliis: ꝓ quib in eo lata est sententia.
Quo audito: barones gauisi immo mag̃ ad mirantes et
magnificantes consiliũ. iliberalitatẽ p̃sulis: om̃s similit̃

Expanded text:
instituere. Tantas autem persecutiones et gravissimas insultationes praedicti comitis et suorum, quando et quomodo voluit divina pacificavit clementia, siquidem cum comes fere continua corporis gravaretur molestia, graviori tamen coepit apud Clamiciautem tunc temporis excommunicatus. Cum autem de vita ejus dubitarent, coeperunt omnes episcopi qui aderant supplicare super absolutione; Eduensis vero et Nivernensis precibus eorum nullo modo voluerunt vel ausi sunt acquiescere, praesul vero Willelmus ea qua eratdedecus et opprobrium sempiternum a nobis, qui hic praesentes sumus, quod tantus vir et comes noster inter manus nostras excommunicatus moriatur: ego me primo interpono responsalem Virziliacae Ecclesiae et aliis pro quibus in eo lata est sententia; quo audito barones gavisi, imo magis admirantes, et magnificantes consilium et liberalitatem praesulis, omnes similiter
Abbreviated transcription (Latin):
squalore ac senio laborare aliiscircumꝙͣ capita sua extollentib mira specie uenꝰ¬
statis: eam disposuit noua structura. ⁊ studioso ꝑitoꝵ in aice cementaria artifi¬
cio decorare. ne ceteris specie studio ue penitus impar eẽt. Eamꝙ fecit apostiori
ꝑte funditus demoliri. ut deposito antiquitatis uet̾no in elegantiorẽ iuuenesce¬
ret speciem nouitatis. In cuiꝰ sumptuosis impendiis: qnͣta laigitione ꝓfuius extice¬
rit: enunciauit fabrica peinnanni. que ultra speratũ ꝓmota ĩ ĩmensum extulit caput
suum. Quippe circiter septingentes libras de pprio primo anno p̃ter oblationes fide¬
lium. ⁊ preter uiriditionis sue ꝓuentꝰ quos ad hoc abinitio deputauit insumptus
eiusdem temꝑis erogauit. Ceteris uero amus: qnͣdoq ꝑ obdomadam decem libras¬
qñdeẜ ampluis qͣndoq centum soł ad munus pret premissa. ⁊ p̃ter questas diocesie sue¬
de lapsu ⁊ miraculo turrium.

Expanded text:
squalore ac senio laborare, aliis circumquaque capita sua extollentibus mira specie venustatis, eam disposuit nova structura, et studioso peritorum in arte caementaria artificio decorare, ne caeteris specie studiove penitus impar esset, eamque fecit a posteriori parte funditus demoliri ut disposita antiquitatis veterana in elegantiorem juvenesceret speciem novitatis: in cujus sumptuosis impendiis quanta largitione profluus exstiterit enuntiavit fabrica primi anni, quae ultra speratum promota in immensum extulit caput suum. Quippe circiter septingentas libras de proprio primo anno praeter oblationes fidelium et praeter jurisdictionis suae proventus quos ad hoc ab initio deputavit, in sumptus ejusdem operis erogavit; caeteris vero annis quandoque per hebdomadam decem libras, quandoque centum solidos ad minus praeter praemissa et praeter questas dioecesis sDe lapsu et miraculo turrium.
Abbreviated transcription (Latin):
cedonũ andreiamq sitã eỹis ualde congru¬
entem. cũ silius. t̾ris cultis & incultis agau¬
frido bolsario & abheredib suis p̃cio.xxx.
librarũ & amplius eis dato dimidiam cõqͥ¬
siuit. sibiq ac successorib suis in ꝑpetuũ ha¬
bendam censuit. Apud altissiodoꝵ qͥdem clau¬
sos uinearũ ep̃ales uetustate cõsumꝑtos.
& pene emortuos. inuiriditatẽ pͥstinã & fe¬
cunditatẽ bonã redux̃. Consuetudinẽ qͦq
pͣuã om̃ia uidelicet ep̃alis domꝰ utensilia. q̃
comites moriente ep̃o raꝑe suis usib atq usur¬
pare solebant. a uniore Willmo comite sibi
ac successorib suis in ꝑpetuũ habendũ obti¬
nuit: & ut memorie cõm̃daret᷑ scͥpto hoc
firmari p̃cepit. In noĩe sc̃e & in diuidue trini¬

Expanded text:
cedonum Andraiamque sitam, episcopis valde congrucedonum Andraiamque sitam, episcopis valde congruentem, cum silvis, terris cultis et incultis, a Gaufrido Bolsario et ab haeredibus suis, pretio XXX librarum et amplius eis dato, dimidiam conquisivit, sibique ac successoribus suis in perpetuum habendam censuit. Apud Antissiodorum quidem clausos vinearum episcopales vetustate consumptos, et pene emortuos, in viriditatem pristinam et fecunditatem bonam reduxit; consuetudinem quoque pravam, omnia videlicet episcopalis domus utensilia, quae comites moriente episcopo rapere suis usibus atque usurpare solebant, a juniore Willelmo comite sibi ac successoribus suis in perpetuum habendum obtinuit, et ut memoriae commendaretur scripto hoc confirmari praecepit:
Abbreviated transcription (Latin):
dorensi. & canonicis eiꝰdem eccłiȩ & successorib
eoꝵ qͣndã pͥuã cõsuetudinẽ qͣm antecessoreᷤᷤ
mei solebant caꝑe. scł de domo eỹali. & dere¬
dimissionẽ tali cõsuetudine facio. ne deincep
aliqͥs heres m̃s inde qͥcquã caꝑe p̃sumat. aut
si qͥeqͣm inde caꝑe p̃supserit. totũ honorem
meũꝑdat. facta ẽ autẽ hȩc dimissio pͥus suꝑ
altare sc̃ĩstepħi. pꝰ modũ in eadem ȩccłia pub¬
lice dñica die pͥdie uł sept̾. A pogniaci etiam
clausũ ep̃alem destructũ & male dissipatũ
infertilitatẽ suã redur̃: & furnũ ab epali iu¬
re sublatũ. & molendinũ in icauna flumine¬
ditioni restituit seruos & ancillas plures ad¬
qͥsiuit. & firmitatẽ oppidi destructam. forti
maceria nouisq machinis. circũquaq renoua¬
tis fossatis. firmit̾ muniuit. Consuetudinẽ

Expanded text:
dorensi, et canonicis ejusdem ecclesiae et successoribus eorum, quamdam pravam consuetudinem, quam antecessores mei solebant capere, scilicet de domo episcopali et de redimissionem talis consuetudinis facio, ne deinceps aliquis haeres meus inde quidquam capere praesumat, aut si quidquam inde capere praesumpserit, totum honorem meum perdat. Facta autem est haec dimissio prius super altare sancti Stephani; postmodum in eadem eie pridie Kalend. Septemb. » Apogniaci etiam clausum episcopalem destructum et male dissipatum in fertilitatem suam reduxit, et furnum ab episcopali jure sublatum ad molendinum in Icauna flumineditioni restituit; servos et ancillas plures acquisivit, et firmitatem oppidi destructam, forti maceria novisque machinis circumquaque renovatis fossis firmiter munivit. Consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ diligentib animarũq suarũ salu¬
tẽ qͣrentib qr ego Willmus niuernensis cõ¬
sul adremissionẽ peccatoꝵ meoꝵ & patris
mei. & matris mee. & antecessoꝵ meoꝵ. lau¬
dante urore mea adelaya comitissa: dimito

Expanded text:
eritatem diligentibus animarumque salutem quærentibus, quod ego Willelmus Nivernensis consul, ad remissionem peccatorum meorum et patris mei et matris meæ et antecessorum meorum, laudante uxore mea Adelaya comitissa, dimitto
Abbreviated transcription (Latin):
tur ab illa hora. qua unctus estsusq ad tertiam
eius diei pomeridianam, nichil mundanũ nibal
terrenum uoluens: sed semper de regno dei loques.
spe maxima. fide maiore constanti et infracto aĩo

Expanded text:
tur ab illa hora, qua unctus est, usque ad tertiam tur ab illa hora, qua unctus est, usque ad tertiam ejus diei pomeridianam nihil mundanum, nihil terrenum volvens, sed semper de regno Dei loquens, spe maxima, fide majore, constanti et infracto animo
Abbreviated transcription (Latin):
pro cuiuslibet celebratione: duodecim libras turo¬
nenses canonicis distribui uoluit.Quod et hae¬
redes continuo fideliterq praestiterunt.Ubi tero
Iouis dies subsequens illucescere coepit, saero se
perungi oleo postulauit. Unctionem hanc extre¬
mam non eo die sed Ueneris mane congrega.¬
to canonicorum choro per manus uenerabilis
cantoris mente sanus animo constans: intelle¬
ctn uigens ut etiam ad plalmos et uersiculos om̃es
rite distincteq responderet: cum ea qua potuit
humilitate et reuerentia suscepit. Peracta unctiõe
rogataq ab ipso cantore et canonicis uniuersis
qui dolentes lachrĩabundiq adstabant offensa¬
rum uenia: eorum sese precibus commendans:
ultimum illis recedentibus uale dixit. Aderat'
prȩfatus Franciscus nepos qui et si pro dignita:¬
te decanus enim erat munus et obsequium hoc
unctionis extremȩ Patruo amantissimo deberet:
Tamen ob ingruentes lachrymas  luctumq
in explebilem: omnino exequi non potuit.Igi:¬

Expanded text:
pro cujuslibet celebratione duodecim libras Turonenses canonicis distribui voluit; quod et haeredes continuo fideliterque praestiterunt. Ubi vero Jovis dies subsequens illucescere coepit, sacro se perungi oleo postulavit, unctionem hanc extremam non eadem, sed Veneris mane, congregato canonicorum choro per manus venerabilis cantoris, mente sanus, animo constans, intellectu vigens, ut etiam ad psalmos et versiculos omnes rite distincteque responderet, cum ea qua potuit, humilitate et reverentia suscepit; peracta unctione rogataque ab ipso cantore et canonicis universis, qui dolentes lacrymabundique astabant, offensarum venia, eorum sese precibus commendans, ultimum illis recedentibus vale dixit. Aderat praefatus Franciscus nepos, qui etsi pro dignitate decanus enim erat munus et obsequium hoc unctionis extremae patruo amantissimo deberet, tamen ob ingruentes lacrymas luctumque inexplebilem, omnino exsequi non potuit. Igi
Abbreviated transcription (Latin):
nauit. Organa ea tempestate. et bellissima et
argutissima nulli sumptui parcens: insteui
curauit. Pallia duo aurea preciosissima maio¬
ri altari accommoda. planetas pluuialia ali¬¬
aq: sacerdotalia uestimenta ꝙ plurima. atiro:
margaritis: et lapidibus preciosis intexta. quan¬
ta nulla alia Etalliarum ecclesia splendidiora la¬
beat: elargitus est. Eius ope maxima et fre¬
quenti suffragatione ea pars prouinciae Autis¬¬
siodorensis: quȩ est trans Uonam uidelicet Ho¬
iacentia loca: quȩ olim seuiente passim inter Frã¬
corum regem et Burgundiones bello, Senonẽsi
iurisdictioni adscripta fuerat. Altissiodorensis
praetoris iurisdictioni: per supremae curiȩ parla¬
menti: siue. Senatus Parisiensis arrestum resti¬
tuta est. Irrepsit prohdolor eo tempore Lute¬
rane haereseos noud impudentia. Ad quam
radicitus extirpandam: et a fidelium theatro¬
penitus explodendam prouincialia concilia per
Senonenses archiprestiles. Poncherium et de

Expanded text:
navit, organa ea tempestate et bellissima et argutissima nulli sumptui parcens instrui curavit; pallia duo aurea pretiosissima majori altari accommoda, planetas, pluvialia, aliaque sacerdotalia vestimenta quamplurima auro, margaritis et lapidibus pretiosis intexta, quanta nulla alia Galliarum ecclesia splendidiora habeat, elargitus est, et ejus ope maxima a frequenti suffragatione ea pars provinciae Antissiodorensis quae est trans Jonam, videlicet Doacentia loca, quae olim, saeviente passim inter Francorum regem et Burgundiones bello, Senonensi jurisdictioni ascripta fuerat, Antissiodorensis praetoris jurisdictioni per supremae curiae parlamenti, sive senatus Parisiensis arrestum, restituta est. Irrepsit proh dolor! eo tempore Lutherianae haereseos nova impudentia, ad quam radicitus exstirpandam, et a fidelium theatro penitus explodendam provincialia concilia per Senonenses archipraesules Poncherium et de
Abbreviated transcription (Latin):
quot perannos laudabiliter rexisset. Patruo
iam ad senium uergente ei Episcopatum Anti¬
ciodorensem tum Deruensi Monasterit quibus
preerat uolens ac spontaneus eiurante dimissopon¬
tisicatu Regiensi Anticiodorensis eeclesir Ceno¬
biq deruensis regimini tommunibus omnium
uotis presiciiur. Ante uero quam publite ac solem.¬
niter pro more: apopulo reciperetur et in ecclesiam
suam plausibiliter admitteretur. Rex hominis
animum uario multipliciq tum dotrine. tum
uirtulis genere ornatum non ignarus eum ad
summum Pontificem Clementem seꝑtimum. ota¬
torem destinat. Ubi quam ꝑrudenter quam sans¬
te quamq feliciter rem gesserit neminem qui uel
mediccriter publiea negocia intellexerit nestire
tertum est. Nam preter satrum illud ac łelix in¬
ter Henricum frantisci regis secundum filium.
poniugium innumera alia eat ardua lrait com¬
missa negocia multis ex uoto suctessere. Neque
nero silentio pretereundum. quod in ea legalio.¬

Expanded text:
quot per annos laudabiliter rexisset, propatruo quot per annos laudabiliter rexisset, propatruo jam ad senium vergente, et episcopatum Antisiodorensem cum Dervensi monasterio, quibus praeerat volens ac spontanee ejurante, dimisso pontificatu Regiensi Antissiodorensis Ecclesiae coenobiique Dervensis regimini communibus omnium votis praeficitur. Ante vero quam publice ac solemniter pro more a populo reciperetur, et in Ecclesiam suam plausibiliter admitteretur, Rex hominis animum vario ac multiplici tum doctrinae, tum virtutis genere ornatum, non ignarus, eum ad summum pontificem Clementem septimum oratorem destinat. Ubi quam prudenter, quam sancte quamque feliciter rem gesserit, neminem, qui vel mediocriter publica negotia intellexerit, nescire certum est; nam praeter sacrum illud ac felix inter Henricum secundum filium Fconjugium, innumera alia, eaque ardua huic commissa negotia multis ex voto successere. Neque vero silentio praetereundum, cum in ea legation
Abbreviated transcription (Latin):
N desuncti Pairui locum suffectus est Fran¬
ciscus nepos: Calteri adintauilla Fritatio¬
rum presidis: et Anne a placida sede dicte silius.
Qui tenellus adhuc puer: prima Cirammalites
rudimenta Preris hauriens: hint Luletiam a paren¬
tibus missus apud Regiam illam Nauarrorum
scholam mansuetioribus Musis liberalibusque dis¬
ciplinis institutus. Pictauum dem Patauiumq
Luris prudentie dicata gymnasia adiens. Iuris
utriusque et Ciuilis et pontificu archana didicit.
tanla morum ac ute integritate. ut inde reuersus
in Regis francisci primi aulam accersitus fuerit.
Thelauraria Pictauensi. Prioralu Choisiaco
in agro Meldensi Sacerdotioque Rycciano in¬
Liogonum sinibus insignitus donãtusque. Hoc
iplum procurante Regia parente diua ludoica'
cui tum a saeris et elecmosynis Eranciscus hic
nepos erat. Quo in munere dum citra ullam
lame ac nominis notam strenue uersatur uacan¬
ie Regiensi ecclesia ad illam nominante Rege
Pastor constituitur. Eam ecclesiam quum ali¬

Expanded text:
n defuncti patrui locum suffectus est Franciscus nepos, Galteri a Dintavilla Tricatiorum praesidis et Annae a Placida Sede dictae filius. Qui tenellus adhuc puer, prima grammaticae rudimenta Trecis hauriens, huc Lutetiam a parentibus missus apud regiam illam Navarrorum scholam, mansuetioribus musis liberalibusque disciplinis institutus, Pictavum dein Pataviumque jurisprudentiae dicata gymnasia adiens, juris utriusque et civilis et pontificii arcana didicit, tanta morum ac vitae integritate, ut inde reversus in regis Francisci primi aulam accersitus fuerit, thesauraria Pictavensi, prioratu Choisiaco in agro Meldensi, sacerdotioque Ryceiano Lingonum finibus insignitus donatusque hoc ipsum procurante regia parente Ludovica, cui tum a sacris et eleemosynis Franciscus hic nepos erat. Quo in munere, dum citra ullam famae ac nominis notam strenue versatur, vacante Regiensi Ecclesia, ad illam nominante rege pastor constituitur. Eam Ecclesiam cum ali
Abbreviated transcription (Latin):
deum se uocantem expectabat.Atq in hoc per¬
seuerans. paulo ante quartam corpus humo
relinquens beatam ccelo animam reddidit.
Funus ducendum: tum funalibus cereis. tum
pompis ab ordine genere et dignitate non alie¬
nis tum etiam precibus et eleemosinis publicis
priuatisq. ad implendum quoq testamentum
cui erat a patruo datus exequutor praefatus
Franciscus nepos quanta potuit diligentia cura¬
uit. Successione demum temporis nobile pa¬
truo mausoleum marmorea eius effigie uenusta¬
tum: magna omnium admiratione. sculpi fin¬
gi pingi iussit.
Nobilitas uirtus et magnificentia tecum
Hic Francisce iacent. haec celo munia digna.¬

Expanded text:
Deum se vocantem exspectabat, atque in hoc perseverans, paulo ante quartam corpus humo relinquens, beatam coelo animam reddidit. Funus ducendum tum funalibus cereis, tum pompis ab ordine, genere et dignitate non alienis, tum etiam precibusque et eleemosynis publicis, privatisque ad implendum quoque testamentum, cui erat a patruo datus exsecutor praefatus Franciscus nepos, quanta potuit, diligentia curavit. Successione demum temporis nobile patruo mausoleum marmorea ejus effigie venustatum, magna omnium admiratione sculpi, fingi, pingi jussit: Nobilitas, virtus et magnificentia tecum, Hic, Francisce, jacent, haec coelo munia digna
Abbreviated transcription (Latin):
cessorem: nuper Rhegiensem episcopum: Antis¬
siodoresis ecclesie decanum et canonicum: in cu¬
ius fauorem: iampridem suum Antissiodoren¬
sem episcopatum resignauerat: exequutorẽ nuĩ¬
cupauit. Testans autem. Duodecim quod
aiunt obitus annuos et perpetuos: quolibet
ultimo die Ueneris cuiusq mensis in Autissio¬
dorensi ecclesia celebrandos pie fundatit. Et

Expanded text:
cessorem nuper Regiensem episcopum, Antiscessorem nuper Regiensem episcopum, Antissiodorensis Ecclesiae decanum et canonicum, in cujus favorem jampridem suum Antissiodorensem episcopatum resignaverat. exsecutorem nuncupavit. Testans autem duodecim, quod aiunt, obitus annuos et perpetuos quolibet ultimo die Veneris, cujusque mensis in Antissiodorensi ecclesia celebrandos pie fundavit, et
Abbreviated transcription (Latin):
stillionensi monasteriis contłgisse supradictũ est
ea non mediocriter adauxerit. Tandem quum
in. Autissiodorensi episcopatu annos decem et
septem menser unum dies tiginti sex sedissets
Sexagesimo sexto aetatis sua anno: die Ueneris.
que fuit penultima Aprilis millesimo quingen¬
tesimo trigesimo. longo profluuio uentris uni¬
uersa carnis uiam est ingressus. Sentiens itaq
uita sua finem dierumq terminum a domino
sibi constitutum, aduentasse die dominico mor¬
tem eius precedente audito sacro praetiaq pec:¬
catorum suorum diligenti ac generali confessione
salutiferum Eucharistiae uiaticum pro. Christia¬
no more: digne reuerenterq suscepit. Die uero
Martis subsequente. audito item sacro necnon
iterata confessione rursum deuote magnaq: cor¬
dis contritione cõmunicauit. Tum aduocatis
notariis: testamentum condidit. In quo Fran¬
ciscum a Dintauilla. illi ex fratre nepotem: suio¬

Expanded text:
stillionensi monasteriis contigisse supra dictum est stillionensi monasteriis contigisse supra dictum est ea non mediocriter adauxerit. Tandem cum in Antissiodorensi episcopatu annos decem et em, mensem unum, dies viginti sex sedisset, sexagesimo sexto aetatis suae anno, die Veneris quae fuit penultima Aprilis millesimo quingentesimo trigesimo, longo profluvio ventris universae carnis viam est ingressus. Sentiens itaque vitae suae finem dierumque terminum a Domino sibi constitutum adventasse, die Dominico mortem ejus praecedente, audito sacro, praeviaque peccatorum suorum diligenti ac generali confessione, salutiferum eucharistiae viaticum pro Christiano more digne reverenterque suscepit; die vero Martis subsequenti, audito item sacro, nec non it rata confessione, rursum devote magnaque cordis contritione communicavit. Tum advocatis notariis testamentum condidit in Franciscum a Dintavilla illi ex fratre nepotem suc
Abbreviated transcription (Latin):
magno fidei zelo feruens nunꝙ non adstitit
Proserpente sensim: et clanculum suppullulante
per uicimiora loca perniciosa illa lue. diocesim su¬
am diligenti cura et prouida circunspectione
usque adeo totatus est:ut ex grege sibi credito
uirus id exitiale qui hausisset repertus sit nemo.
Regum ILudouici duodecimi et Francisci pri'¬
mi quibus ut charissimus ila eorum consilia.¬
rius et eleemosinarius ordinarius erat curiam
quotannis tribus quatuorue mensibus continuis.
magno satellitio apparata eleganti sumptuq
maximo frequentabat. Unde ut sunt hominũ
mores: principibus: nobilibus et aulicis omni¬
bus acceptissimus erat.Tanta deniq morum
elegantia tanta animi facilitate. tanta in rebꝰ
agendis cautione et prouidentia fuit ut nichil
ei dissidii controuersiae nichil odi et inuidiae
minus: cum capitulo aut canonicorum aliquo
unquam intercesserit. Tantumq abfut: ut ex
eccdesiae iuribus: reditibusue aliquid propterea
deperderetur. ut etiam quod et in Dertensi et Ca¬¬

Expanded text:
magno fidei zelo fervens, nunquam non astitit, proserpente sensim et clanculum suppullulanti per viciniora loca perniciosa illa lue, dioecesim suam diligenti cura et provida circumspectione usque adeo tutatus est, ut ex grege sibi credito virus id exitiale qui hausisset repertus sit nemo. Regum Ludovici duodecimi et Francisci primi quibus ut charissimus, ita eorum consiliarius et eleemosynarius ordinarius erat. Curiam quotannis, tribus quatuorve mensibus continuis magno satellitio, apparatu eleganti, sumptuque maximo frequentabat. Unde, ut sunt hominum mores, principibus, nobilibus et aulicis omnibus acceptissimus erat. Tanta denique morum elegantia, tanta animi facilitate, tanta in rebus agendis cautione et providentia fuit, ut nihil ei dissidii, controversiae nihil, odii et invidiae minus cum capitulo aut canonicorum aliquo unquam intercesserit, tantumque abfuit ut ex ecclesiae juribus redditibusve aliquid propterea deperderetur, ut etiam quod et in Dervensi et Ca
Abbreviated transcription (Latin):
a Leone Decimo pontifice maximo a Cista¬
ricensi ecclesia: ad Antissiodorensem transla¬¬
tus est. Anno aetatis suȩ Quadragesimo no¬
no. Die quinta Martii. Puer, humaniori¬
bus literis. Dinioni primum, postea Hedue
operam dedit.Ubi inter codeuos. omnium
iudicio dectissimus habitus non mediocrem
de se expectationem prȩbuit. Postremo Pa¬
piae. Caesareis legibus. pontificiisq sanctio¬¬
nibus annis quinq gnauiter incumbens se¬
datis bellis compositisq rebus: inter Chri¬
stianissimum Francia regem Iudouicum
undecimum et Burgundiones: iuris utri¬
usq doctor: domum parentesq reuertit.
Paucis inde mensibus in Reuerendissimi
domini Georgu ab Ambasia Rothomagẽ¬
sis archiepiscopi postea Cardinalis et legati
familiam. ob animi et corporis praestantes
egregiasq dotes adscitus, fratrum parentõq
fauore adiutus: magnas in Ludouici duode¬
cimi Regis curia amicitias comparauit. Erãt
autem tunc temporis: Eulielmus pot Torna¬

Expanded text:
a Leone X pontifice maximo a Cistaricensi Ecclesia ad Antissiodorensem translatus est, anno aetatis suae quadragesimo nono, die 5 Martii. Puer humanoribus litteris Divioni primum, postea Heduae operam dedit, ubi inter caeteros omnium judicio doctissimus habitus, non mediocrem de se exspectationem praebuit. Postremo Papiae Caesareis legibus pontificiisque sanctionibus annis quinquo graviter incumbens, sedatis bellis, compositisque rebus inter Christianissimum Franciae regem Ludovicum XI et Burgundiones, juris utriusque doctor, domum parentesque revertitur. Paucis inde mensibus in reverendissimo domini Georgii ab Ambasia Rothomagensis archiepiscopi, postea cardinalis et legati familiam, ob animi et corporis praestantes egregiasque dotes ascitus, fratrum parentumque favore adjutus, magnas in Ludovici duodecimi regis curia amicitias comparavit. Erant autem tunc tempore Guillelmus Pot, Torna
Abbreviated transcription (Latin):
palatium magnificum: cui facellum ornatissimũ
appendet. granaria ingentia eaq duplicia, pe¬
nu: cellarium maximum: paucis annis postꝙͣ
cocnobio illi est prefectus eductis eiectisq rude¬
ribus et ruinis qua: ut in aliis bellorum in¬
cendus: antecessorumq: Coenobiarcharum ne¬
gligentia obtigerant: incredibili impensa: maio¬
req diligentia extruxit. In Castillionensi uero
monasterio claustrum capitulum: dormitoriũ
nona a funcdamentis erexit. Ecclesiam autem
refectorium: domumq abbatialem quibus
nullam monasterii faciem Martius furor reli¬
querat ita reparauit: ut notia omnia. hospitiq
arridentia uideantur.Eorum monasteriorum
fructus: census et reditus solerti adeo prouidẽ¬
tia ampliauit, auxitq: ut non immerito. funda¬
tor potius quam administrator et dici et haberi
debeat. Porro quantum ad Autissiodorensem
ecclesiam attinet. Templum ipsum: seu aedem
diuo prothomartyri Stephano in ea urbe sacrã
mirifice adornauit. Pulpitum ad epistolas et

Expanded text:
palatium magnificum, cui sacellum ornatissimum appendet, granaria ingentia eaque duplicia, penu, cellarium maximum, paucis annis, postquam coenobio illi est praefectus, eductis ejectisque ruderibus et ruinis, quae, ut in aliis bellorum incendiis antecessorumque coenobiarcharum negligentia obtigerant, incredibili impensa majoreque diligentia exstruxit. In Castillionensi vero monasterio, claustrum, capitulum, dormitorium nova a fundamentis erexit. Ecclesiam autem, refectorium domumque abbatialem, quibus nullam monasterii faciem Martius furor reliquerat, ita reparavit, ut nova omnia, hospitiaque arridentia videantur; eorum monasteriorum fructus, census, et redditus solerti adeo providentia ampliavit, auxitque, ut non immerito fundator potius quam administrator et dici et haberi debeat. Porro quantum ad Antissiodorensem Ecclesiam attinet, templum ipsum seu aedem divo protomartyri Stephano in ea urbe sacram mirifice adornavit, pulpitum ad Epistolas et
Abbreviated transcription (Latin):
scopales Uarziaci et Regennarum reparauit.
restaurauitq. Regennis turrim egregiam: pa¬
latium: deambulatoriũq magnificentissimũ
a fundamentis extruxit.In monasteriis Der¬
uensi et Castillionensi qua bellis ita diruta
repererat ut nec abbati domus, nec monachis
ipsis regularia loca claustra uidelicet dormito¬
ria et refectoria superessent, que nunc illie con¬
spiciuntur aedificia quanta industria. quante
diligentie quanteq magnificenti&e uir fuerit
satis ostendunt. In Deruensi namq mona¬
sterio: chorum ecclesie campanile, pinnaco¬
lum nauis: ualuas: claustrum: et domum ab¬
batialem que bella incendia longaq abba¬
tum et monachorum paupertas et incuria la¬
befactarant ita reparauit:ut noua omnia.lon¬
geq prioribus adificiis sumptuosiora: paucis
annis: uideri potuerint. Castram prȩferea sum¬
meuera totius patria propugnaculũ tutamen
et prȩsidium: turribus quatuor munitissimum:
fossato duplici: pontibus: aquarum ductibus

Expanded text:
scopales Varziaci et Regennarum reparavit, restauravitque Regennis turrim egregiam, palatium deambulatoriumque magnificentissimum a fundamentis exstruxit. In monasteriis Dervensi et Castillonensi quae bellis ita diruta repererat, ut nec abbati domus, nec monachis ipsis regularia loca, claustra videlicet, dormitoria, et refectoria superessent, quae nunc illic conspiciuntur aedificia, quantae industriae, quantae diligentiae, quantaeque magnificentiae vir fuerit satis ostendunt. In Dervensi namque monasterio chorum ecclesiae, campanile, pinnaculum, navis valvas, claustrum, et domum abbatialem, quae bella, incendia, longaque abbatum et monachorum paupertas et incuria labefactarant, ita reparavit, ut nova omnia longeque prioribus aedificiis sumptuosiora paucis annis videri potuerint. Castrum praeterea Summeurae totius patriae propugnaculum, tutamen et praesidium, turribus quatuor munitissimum fossato duplici, pontibus, aquarumductibus,
Abbreviated transcription (Latin):
bus magnus Francia uenator. et Cialterus
Regius ceconomus seu Regii hospitii magi¬
ster. Polizei dominus fratres:eidem Christia¬
nissimo Regi Ludouico duodecimo charis¬
simi: et a consilus. Quorum opera et auxilio
sacerdotia seu beneficia multa eaq peropi¬
ma nempe Castillionis ad Sequanam coe¬
nobium. Deruense monasterium predictũq
Cistaricensem episcopatum facile obtinuit
Quunq Anno domini millesimo quingẽ¬
tesimꝰ decimo uacante sede Haeduensis eccle¬
sie cuius iampridem canonicus etat a ma¬
iori sanioriq capituli parte: in episcopum
postulatus esset rogante uolenteq prȩfato
Rege Ludouico: iuri suo cessit in fatiorem
domini Iacobi Hurault.Obtinuerat autem
iuuenis parrochiam de Riceyo prebendas in
ecclesiis Heduensi. Belnensi, et Diuionensi
prioratumq de Choysiaco in Meldensi dioce¬
si. Ouibus omnibus. Autissiodorensem epi¬
scopatum suscipiens cessit solo sibi Dertiẽsi
monasterio reseruato. Possessione episcopatꝰ

Expanded text:
bus magnus Franciae venator, et Galterus regius oeconomus, seu regii hospitii magister, Polizei dominus, fratres, eidem Christianissimo regi Ludovico duodecimo charissimi, et a consiliis, quorum opera et auxilio sacerdotia seu beneficia multa, eaque peropima, nempe Castilionis ad Sequanam coenobium, Dervense monasterium, praedictumque Cistarensem episcopatum obtinuit. Cumque anno Domini millesimo quingentesimo decimo, vacante sede Heduensis Ecclesiae, cujus jampridem canonicus erat, a majori saniorique parte capituli in episcopum postulatus esset, rogante volenteque praefato rege Ludovico, juri suo cessit in favorem domini Jacobi Hurault; obtinuerat autem juvenis parochiam de Riceyo, praebendas in Ecclesiis Heduensi, Balnensi, et Divionensi, prioratumque de Choysiaco in Meldensi dioecesi, quibus omnibus Antissiodorensem episcopatum suscipiens cessit, solo sibi Dervensi monasterio reservato Possessione episcopatus
Abbreviated transcription (Latin):
pho de hospitali: sociis ꝙ astantib mortis sue diem p̃dixit. et apd̾ pontiniacũ locũ
cisfc̃ieñ ordinis ut ad maiores suos qui ibi tanqmͣ loci fundatores dormiunt: se tu¬
mulari precepit. Ac seqñti die diumis omnes qui aderant informans eloquiis.
seꝙ eorum orationib recõmendaus: canonicos ettam presentes eccl̃ie parisieñ se¬
dulo ad concordem electionem exhortans: colloquendo: int̾ manus religiosoꝵ extre¬
mum emisit sp̃m. ut de die mortis sue predicentis ueritas ꝓbaretur. Sicq apud
pontiniacum ꝓut preceꝑat depor tatus ⁊ tumulatꝰ in capella b̾ithome martͥ¬
ris ante principale altare beato in dño fine quieuit. Mortuus est aũt in festo bi
Glem̃tis apud scm̃ slodo aldum de qua iam supra diximis. anno dñi. oͦ. cͦe. xͦ. t̾cio¬
decim annos ⁊ dimidium. Parisius aũt circiter tres annos ⁊ dimidium fere. sub

Expanded text:
pho de Hospitali, sociisque astantibus, mortis suae diem praedixit, et apud Pontiniacum locum pho de Hospitali, sociisque astantibus, mortis suae diem praedixit, et apud Pontiniacum locum Cisterciensis ordinis, ut ad majores suos, qui ibi tanquam loci fundatores dormiunt, se tumulari praecepit, ac sequenti de divinis omnes qui aderant informans et eloquiis, seque eorum orationibus recommendans, canonicos etiam praesentes Ecclesiae Parisiensis sedulo ad concordem electionem exhortans, colloquendo, inter manus religiosorum extremum emisit spiritum, ut de die mortis suae praedicentis veritas probaretur, sicque apud Pontiniacum, prout praeceperat, deportatus et tumulatus in capella B. Thomae martyris ante principale altare beato in Domino fine quievit. Mortuus est autem in festo B. Clementis apud sanctum Clodoaldum, de quo jam supra diximus, anno Domini millesimo ducdecim annos et dimidium, Parisiis vero circiter tres annos et dimidium fere sub
Abbreviated transcription (Latin):
s cum parisieñ cathedre trib annis ⁊ fere dimidio bene ⁊ laudabilit̃ prefuisset.
et tranquillass omĩa fere excepta causa scolarium qui uiriditioni eccłie sue et
cancellarii in quib dam se emancipare uolebant. quedaisibi met ip̃is auctorita¬
te ꝓpria statuta condentes. ac sibi us condendi huiꝰmodi in preuidiciũ ep̃i ⁊ can¬
cellarii ut credebat ep̃s atcribuere laborantes. cronica tandem quartane fractꝰ
ualitudine ex quo frater suuis mauasses sepedictꝰ de hac uita migrauerat: de mũ
cũ iam conualuisse uideret᷑ de quartana: febre correptus continna licet lenta:
domui sue disposuit ueluti illa egritudine consũmandꝰ. Uocatis ꝙ pridie qmͣ de¬
sungeret᷑ maiorib de capitulo suo: apud scm̃ Glodoaldum uillam ep̃alem ubi
decumbebat infirmus. iurisꝙ religiosis abbate uidelicet s ci uictoris. Dño Radul¬

Expanded text:
Is, cum Parisiensi cathedrae tribus annis et fere dimidio bene et laudabiliter praefuisset, Is, cum Parisiensi cathedrae tribus annis et fere dimidio bene et laudabiliter praefuisset, et tranquilla omnia fere, excepta causa scholarium, qui jurisdictioni ecclesiae suae et cancellarii in quibusdam se emancipare volebant, quaedam sibimetipsis auctoritate propria statuta condentes, ac sibi jus condendi hujusmodi in praejudicium episcopi et cancellarii, ut credebat episcopus, attribuere laborantes, chronica tandem quartanae fractus valetudine, ex quo frater suus Manasses saepe dictus de hac vita migraverat, demum cum jam convaluisse videretur de quartana febre correptus continua, licet lenta, domui suae disposuit, veluti illa aegritudine consummandus, vocatisque pridie quam defungeretur majoribus de capitulo suo apud sanctum Clodoaldum villam episcopalem, ubi decumbebat infirmus, virisque religiosis, abbate videlicet sancti Victoris domino Radul
Abbreviated transcription (Latin):
tam regali et ep̃ali instrumento et capłĩ etiam inde confecto ut suꝑ preteritis
usꝙ ad illum diem ñ sit iterum controũsiam suboririri. Quoꝵdam scolarium
sicearioꝵ qui de nocte incedentes armati raptus. ad ulteria comittentes ⁊ furta:
et cedes plerumq uł flagra: pacemq nonsolum scolarrum et: securitatẽ s et
ciuium ip̃oꝵ turbabant. sic ext̃minauit de uilla. ut quosdam quasi huiꝰmodi pre¬
cipuos siccariorum: in carcerem ꝑpetuum retruserit quodam ext̾minauerit pa¬
cemq ac securitatem toti atalib redididerit cuitati. cui nõ solum noctes sed et
dies ip̃iualde erant suspecti. Multa gessit in ep̃atu preclara ⁊ ꝑpetua digna me¬
moria: que uela nob̾ ignota relinquunus. uł ꝓpter legendi fastidium subticemꝰ.¬
Nunc de beato exitu qd̾ ad nrãm ꝑuenit noticiam dissera mus. de b̾eatol eiꝰ exitu

Expanded text:
tam regali et episcopali instrumento, et capituli etiam inde confecto, ut super praeteritis tam regali et episcopali instrumento, et capituli etiam inde confecto, ut super praeteritis usque ad illum diem non possit iterum controversia suboriri quorumdam scholarium sicariorum, qui de nocte incedentes armati raptus, adulteria committentes, et furta, et caedes plerumque, vel flagitia, pacemque non solum scholarium et securitatem, sed et civium ipsorum turbant, sic exterminavit de villa, ut quosdam quasi hujusmodi praecipuos sicariorum in carcerem praecipuum retruserit, quosdam exterminaverit, pacemque ac securitatem toti a talibus reddiderit civitati. Cui non solum noctes, sed et dies ipsi valde erant suspecti. Multa gessit in episcopatu praeclara ac perpetua digna memoria, quae vel vobis ignota relinquimus, vel propter legendi fastidium subticemNunc de beato ejus exitu, quoad nostram pervenit notitiam, disseramus. De beato ejus exitu.
Abbreviated transcription (Latin):
unc de hiis que gessit parisius Giull̃s predictus paucaque nob̾ occurrunt de
multis breuiter ꝑstringamus. Cadem longanimitate ⁊ constantia quafr̃
euis manasses aurelianeñ ep̃s de quo p̃diximꝰ aduersus regem regales ꝙ minist
ecclie iura ꝓsequens: controuersias que usq tunc metu regio ꝑ ep̃oꝵ dissimula¬
tionem remanserant in decise: tum quo ad uis qd̾dam qd̃ eccł̃ia in castellulo reg̃
De ꝑuo ponte scilicet habere debebat. tum suꝑ halis apud campellos a dño rege
factis. tum suꝑ iusticia ⁊ mensuris de territo rio quodam apud scm̃ uctorẽ quod
feodum Clausum brunelli dicitur ad concordem consonantiã ꝑ compositionẽ rede-¬
git. cuiꝰ obtentu: Rex philippris qui tunc agebat inceptris redditus annuales ugi¬
tilibraꝵ parisieñ monete ep̃o eiusq successorib ⁊ centum soł capitulo imꝑpetuũ
assignauit. Sic gͥ ꝓcurante iura regni ac sacerdotii distincta ꝑ compositione ini-¬

Expanded text:
unc de his quae gessit Parisiis Guillelmus praedictus, pauca, quae nobis occurrunt de multis, breviter perstringamus. Eadem longanimitate et constantia, qua frater ejus Manasses Aurelianensis episcopus, de quo praediximus, adversus regem regalesque ministros ecclesiae jura prosequens, controversias quae usque tunc metu regio per episcoporum dissimulationem remanserant indecisae, tum quod jus quoddam quod ecclesia in castelludo regis de parvo ponte scilicet habere debebat, tum super halis apud campellos a domino rege factis, tum super justitia et mensuris de territorio quodam apud sanctum Victorem, quod feodum clausum Brunelli dicitur, ad concordem concordantiam per compositionem redegit. Cujus obtentu, rex Philippus, qui tunc agebat in sceptris, redditus annuales viginti librarum Parisiensis monetae episcopo ejusque successoribus et centum solidos capitulo in perpetuum assignavit, sic igitur procurante jura regni ac sacerdotii distincta per compositionem ini
Abbreviated transcription (Latin):
riales comitis ut quod superhus attentauerant
in pristinum statum reduce̾nt et monetam ip¬
o p̾senciam recolende memorie lugd̃. tunc regiᷤᷤ
francorum uiri xp̾ianissimm cum littis fide digniˢ
fc̃m attestantib personalit experiit cui rei dampno
seriem et querelam patefaciens popularem obti¬
nuit ab eodem monete fabricatores expelli et e¬
ce declamari.¬
ce declamari. Qualr compulit templarios amou̾e
cãpaña ꝙͣ in domo sua de monastallo apenderant

Expanded text:
riales comitis ut quod super his attentaverat riales comitis ut quod super his attentaverat in pristinum statum reducerent et monetam ipo praesentiam recolendae memoriae Ludovici tunc regis Francorum viri Christianissimi cum litteris fide dignis factum attestantibus personaliter expetiit, cui rei damna, seriem et querelam patefaciens popularem, obtinuit ab eodem monetae fabricatores expelli et ece declamari. Qualiter compulit Templarios amovere campanam quam in domo sua de Monastello appendera