comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ost uindictam scelerum que facta ẽ
a domino caede galliarũ prosequente
uuandaloꝵ crudelitate. miscdiam caeli distillaue¬
runt. cum ad mitigandã gentis francoꝵ barbari¬
ca ferocitate suꝑuenturã dunnȩ anima duersionis
ꝓpt̃ iniquitates ꝑseuerantes ultionẽ: mundo pres¬
sulem a deo pͣdestinatum renagiũ pontificẽ. hoc
ordine protulerunt. Erat quidã uenerabilis ac
dignus ꝓfessione & nomine montanus monachus
interclusione solitariã uitam ducens. ieiuniis. ui¬
giliis. atq orationib continue uacans. necuon ce¬
terarũ uirturũ insignib adeo diuinitati se com¬
mendabilem reddens. ut angelicis sepius fruere¬
tur aloquiis. & caelestib frequent᷑ uisionib ac re¬
uelationib inrere̾ẽt. Is gͦ cum puigil in oratione
pro pace scę eccłiȩ quȩ multis ac diuersis afflictio¬
nib apud gallicarum & belgicarũ ꝓuintias uexa¬
batur. dei onmpotentis clementiã indefessis pͣcib

Expanded text:
ost vindictam scelerum, que facta est a Domino cede Galliarum, prosequente Wandalorum crudelitate, misericordiam caeli distillaverunt, cum ad mitigandam gentis Francorum barbarica ferocitate superventuram divinae animadversionis propter iniquitates perseverantes ultionem mundo praesulem a Deo predestinatum Remigium pontificem hoc ordine protulerunt. 1. Erat quidam venerabilis ac dignus professione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orationibus continue vacans nec non ceterarum virtutum insignibus adeo divinitati se commendabilem reddens, ut angelicis sepius frueretur alloquiis et caelestibus frequenter visionibus ac revelationibus interesset. Is ergo cum pervigil pro pace sanctae Ecclesiae, quae multis ac diversis afflictionibus apud Galliarum et Belgicarum provincias vexabatur, Dei omnipotentis clementiam indefessis precibus
Abbreviated transcription (Latin):
partes simulit᷑ compositio fuci infecerit
ipatori tribus libellis oblaris preces effũ¬
dit. ut in eius conspectu collectis aduersa
riis ess& ei contra hereticos disceptandi de
religione licentia. ne ueritarem falsitas ob
ꝑfidia rebellar&. Unde ualens et ursanꝰ
conscientiae reatu ꝑterrit. quoniam sida¬
retur facultas certandi. mox se recognosce¬
bant hilarii contentione ꝓsterni. soluci¬
tant imꝑatoris animum iam malignari
parte captiuum. ut ipsum beatissimum
redire ad gallias purgerent. dicentes illo
proficere. Quo obtentu ad gallias conpul¬
sus reuertitur. putans magis amplius se
pati auxilium. quod illuc ꝑturbationẽ
eccłȩ relinquebar tͣmium non secutũ.
quae uolente domino usq in hodierna die
eius orationib ꝑseuerant. Sed mea ling¬
ua non sufficit singula de scõ spirim. qua
ꝑeum & oꝑatus est & locutus. sicut illi dig¬
num est. cuncta ꝓferre. O& michi pius ue¬

Expanded text:
partes similiter conposito fugo inficeret partes similiter conposito fugo inficeret imperator| tribus libellis oblaeis praecibus effudit . ut in eius| conspectu collectis aduriis esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsitas obuperfidia rebellaret. 28 Vnde Valens et Vrsatius conscientiae reatu perterriti, quoniam si daretur facultas certandi, mox se recognoscebant Hilarii contentione prosterni, sollicitant imperatoris animum tantum in maligna parte captivum, ut ipsum beatissimum redire ad Gallias perurgueret, dicentes illo proficire . quo optentu ad gal| lias conpulsus reuertitur. Putans magis amplius| se pati auxilium quod illuc perturbationem ecclesie| relinquebat terminum non secuto. quae volente domino usque in hodiernum diem eius orationibus perseverant. 53 Sed mea lingua non sufficit singula de sancto spiritu qui per eum et operatus est et locutus, sicut illi dignum est, cuncta proferre. Det mihi pius ve
Abbreviated transcription (Latin):
tib uestigus eius inherens usa pic lauis per¬
ducꝰta ẽ. parrem se habere non a quo ge¬
nerata est. sed per quem regenerara est
praedicabat. Cum uero seleutiã ꝑueniss&.
magno fauore a cuncꝰtis exceptus ẽ. eo qđ
diuina miscda tam uirum prudentissimũ
& singulari eruditione comꝑtũ. in spec¬
ta culo mundi ꝓducer&. ubi erat de fide cẽ¬
sendũ. Hinc post examinarionẽ agnitis
synodi dirigitur ad imperarorẽ legario.
Lum qua pexit sc̃s hilarius. quaniuis
ei non fuiss& iniunctũ. metuens ne ad¬
huc contra religionis doginata. respirar&
damnata ꝑfidia Ded disserere lougũ est
qualit᷑ ariminensi synodo composira men¬
tione aluid ex alio referens. fraus herenca
gatis seleucensib ꝑ imꝑatoris iniquita¬
tem. ipsa ẽ inlara calumina. Quo tamͣ
athleta xp̃i beatus hilarius agnoscens.
grauit᷑ apud ariminũ diaboli pͣualuis¬
se mendatiũ. in tantum ut & orientales

Expanded text:
tibus, vestigiis ejus inhaerens, usque Pictavos pertibus, vestigiis ejus inhaerens, usque Pictavos perducta est; patrem vero se habere, non a quo generata est, sed per quem regenerata est, praedicabat. 8. Cum vero Seleuciam pervenisset, magno favore a cunctis exceptus est, eo quod divina misericordia talem virum prudentissimum et singulari eruditione compertum in spectaculo mundi produceret, ubi erat de fide censendum. 25 Hinc post examinationem agnitis synodi dirigitur ad imperatorem legatio: cum qua perrexit sanctus Hilarius, quamvis ei non fuisset iniunctum, metuens ne adhuc contra reldamnata perfidia. Sed disserere longum est qualiter in Ariminensi synodo, composita mentione aliud ex alio referens, fraus haeretica gatis Seleucensibus per imperatoris iniquitatem ipsa est illata calumnia. Quod tamen athleta Christi beatus Hilarius agnograuiter apud ari| minium diabuli preualuisse mendacium. In tantum| orientalis
Abbreviated transcription (Latin):
excipiens. & quasi sponsum futurũ in epła
parris amplectens. admonitionẽ secuta ẽ.
nulli se in coniugio resoluens. Sed qualit᷑
ad illum sponsũ ꝓuenerit. locus in sequen¬
ti seruatur. Inrerea cum toto orbe arria¬
ne heresis ꝑuersitas pullular&. dato gene¬
ralit᷑ imꝑatoris edicto. ut omines orienta¬
les ep̃i apud seleutiam isauriae oppidum
conuenirent. discepraturi quid sentirent
de fidei ueritate. tunc intͣ reliquos quarto
iam exilii anno de frigia sc̃s hilarius in pͣ¬
dum adiss&. die dominico ingressus est tẽ¬
plum. Mox florentia puella gentilis
increpans multitudinẽ populi. uoce mag¬
na seruum dei aduenisse testata ẽ. & ad pe¬
des eius occurrens non cessauit petere. nsi
signum crucis ab ipso sibi fieri fidelit᷑ inpe¬
trass&. Quam florentius patͣ securus est. et
cuncta familia in nonie dui meruit pa¬
rit᷑ baptizari. Quae florentia relicꝰtis parẽ¬

Expanded text:
excipiens et quasi sponsum futurum in epistola excipiens et quasi sponsum futurum in epistola patris complectens admonitionem secuta est, nulli in coniugio se resolvens. Sed qualiter ad illum sponsum pervenerit, locus in sequenti servatur, 21 Interea cum toto orbe Arrianae haeresis perversitas pullularet, dato generaliter imperatoris edicto, ut omnes orientales episcopi apud Seleuciam Isauriae oppidum convenirent disceptaturi, quid sentirent de fidei veritate, tunc inter reliquos quarto iam exilii anno de Frigia sdum adisset, die Dominico ingressus est templum; moxque Florentia puella gentilis, irrumpens multitudinem populi, voce magna servum Dei illuc advenisse testata est, et ad pedes ejus accurrens non cessavit petere, nisi signum crucis ab ipso sibi fieri fideliter impetrasset. Quam Florentius pater secutus est, et cuncta familia in nomine Domini meruerunt pariter baptizari. Quae Florentia, relictis paren
Abbreviated transcription (Latin):
Ded ipse interuentu orationis assiduae.
caelestẽ illi sponsũ sine contaminatione
puderat. Mox oportunitate reꝑta. manu
propria subscriptam filiae direxit aepistolã.
suffiriente sale conditam. & uelut aro¬
maticis unguentis infusã. quae tenetur
picꝰtauis pro munere conseruata. indicãs
ei eoquod talem sponsũ parer anxius pro¬
uidiss& cuius nobilitas caelos ascender&.
pulchritudo rosarum & lilii comꝑationẽ.
praceder&. oculi geminarũ lumina lu¬
minarent. uestis. candorẽ niuis opprimer&.
ornamenta. maestimabili fulgore uerna¬
rent. diuitiae. intra se. regna concluderet᷑.
sapientia in compͣhensibilis emanar&: dul¬
cedo. faui mella postponer&. pudicitia. in¬
conraminata ꝑsister&. odor. suauitare fla¬
graret. thesauri. sine defectione constaret.
Aadens gͦ monitis. ut filia nulli se prius
marito coniungeret. quam ut patrem ex¬
specꝰtar& pollicitũ. & sponsũ parit᷑ cum
promissione uenturũ. Quod apra dulcit᷑

Expanded text:
Sed ipse interventu orationis assiduae, Sed ipse interventu orationis assiduae, coelestem illi sponsum sine contaminatione providerat. Mox opportunitate reperta manu propria susufficienti sale conditam et velut aromaticis unguentis infusam, quae tenetur Pictavis pro munere conservata: indicans ei, eo quod talem sponsum pater anxius providisset, cuius nobilitas caelos ascenderet, pulchritudo rosarum et lilii comparationem praecederet, oculi gemmarum lumina luminarent, vestis candorem nivis opprimeret, ornamenta inaestimabili fulgore vernarent, divitiae Ultra se regna concluderent, sapientia incomprehensibilis emineret, dulcedo favi mella postponeret, pudicitia incontaminata persisteret, odor suavitate flagraret, thesauri sine defectione constarent. 20 Addens ergo monitis, ut filia nulli se prius male divisa coniungeret, quam ut patrem exspectaret pollicentem et sponsum pariter cum promissione venturum. Quod Abra dulciter
Abbreviated transcription (Latin):
enim poterat ante insuꝑabilẽ sci hilarn fa¬
cundiã hereticus obtinere. sꝑans hostis fidei
aliquas se nebulas splendori catholico posse
pͣtendere. si retrusus exilio talis uir a certami¬
ne defuiss&. Quoniã ut dictũ est qui ꝓuer¬
sus uoluit illi confligere ac si murus & claudꝰ
nec uerba poterat ꝓferre nec currere. s qua¬
si natans in pelagus ante fluctum eius elo¬
quentiae mergebatur. Itaq in frigia asiae
regionem missus exilio. ad uirtutis augnien¬
tum gra̾s agit. quia quantũ pro nomine xpĩ.
longius discebat de solo ꝓprio. tantũ mereba¬
tur fieri uicini&r caelo. Qui dum ad locum
ꝑueniss&. obrabilẽ. nobis tacendum non est.
quod illi concessum est. Nam & eo tempe
scõ sibi spũ reuelante cognouit. quod bea¬
tissimã apram filiã suam quam cũ ma¬
tre pictauis reliquerat. quidã iuuenis no¬
bilissimus. pradiues. pulcherrimus. con¬
iugii uinculo sibi quarrer& adnectendã.

Expanded text:
enim poterat ante insuperabilem sancti Hilarii faenim poterat ante insuperabilem sancti Hilarii facundiam haereticus obtinere, 16 Sperans hostis fidei aliquas se nebulas splendori catholico posse praetendere, si retrusus exilio talis vir a certamine defuisset: quoniam, ut dictum est, quis perversus voluit confligere ac si mutus et claudus nec verba poterat proferre nec currere, sed quasi natans in pelagis ante fluctum eius eloquentiae mergebatur. 17 Itaque in Frigia Asiae regione missus exilio ad virtutis augmentum gratias egit, quia quantum pro nomine Christi longius discedebat de solo proprio tantum merebatur fieri vicinior caelo. Qui dum ad locum pervenisset optabilem, nobis tacendum non est quod illi concsancto sibi Spiritu revelante, cognovit quod beatissimam Abram filiam suam, quam cum matre Pictavis reliquerat, quidam juvenis nobilissimus, praedives, pulcherrimus, conjugii vinculo sibi quaereret adnectendam.
Abbreviated transcription (Latin):
tidie opinio famulatrix uirtutũ. nec erat
eius fama contecta. circinmectas tantũ gal¬
lias ilustrare. sed exreras nationes & regi¬
ones implebat meritoꝵ grã ꝑcurrente.¬
Id actum est. ut toto orbe uelocit᷑ beati põ¬
tificis grã militar&. lgitur constanm im¬
peratoris tempore cum arriana heresis ue¬
nenata de radice flore toxico pullularer.
tunc uir scĩssimus timore nudus. feruore¬
fidei uestitus. quasi signifer belligerator ꝑ
medias acies inter hostiles fremitus. intͣ here¬
reticos gladios se ingerebat xp̃i caritare secu¬
rus. nichil de sua morte formidans. illud so¬
lum metuens quod absit p̾iudicio religio¬
nis inlatione iuiuer&. Hinc a ualente & ur¬
satio qui praua crudelitate ecclesiã dei tur¬
bare ꝑtiuacit᷑ insistebant. imperatori ꝑsua¬
sum est ut uirum eruditissimum de quolo¬
quimur. & dyonisiũ mediolanensẽ. & eusebi¬
um uertellense exilio condempnarent. Nichil

Expanded text:
tidie opinio, famulatrix virtutum; nec erat tidie opinio, famulatrix virtutum; nec erat fama ejus contenta circumjectas tantum Gallias illustrare, sed exteras nationes, et regiones implebat, meritorum id actum est, ut toto orbe velociter beati pontificis gloria militaret. 14 Igitur Constantii imperatoris tempore cum Arriana haeresis venenata de radice flore toxico pullularet, tunc vir sanctissimus timore nudus fidei fervore vestitus quasi signifer belligerator per medias acies inter hostiles fremitus inter haereticos gladios se ingerebat, Christi caritate securus, nihil de sua morte formidans, illud solum metuens, quod absit, praeiudicio religionis inlato ne viveret 15 Hinc a Valente et Vrsatio, qui prava credulitate ecclesiam dei turbare pertinaciter insistebant, imperator! persuasum est, ut virum eruditissimum de quo loquimur et Dionysium Mediolanensem et Eusebium Vercellensem exilio condemnaret. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ut non dicã conuiuium. sed neq salutatio
fuerit cum his pereuntib cominunis uira.
Hic dauitico suffultus exemplo. ne cum me¬
retricis mensa participandum. fier&e illi i
scandalum. O quam ꝑfectissimũ laicum.
cuus imitatores ipsi esse desiderant sacer¬
dotes: cui non fuit aliud uiuere nisi xpmͣ
cum dilectione timere. & cum timore di¬
ligere. cuius sequaces currunt ad gloriam.
diuertentes ad poenã. credenti saccedunt
proemia. recusanti tormenta. Qui tamen¬
nunc illos de pio religionis opere cõmonẽs.
nunc alios de confessione mastimabilis sca̾
informans. nunc reliquos ꝓmissione regni
caelestis inuitans. non cessauit in plebe uer¬
ba ueritatis. fructũ fidei redundantia semi¬
nare. Quo cognito de scõ hilario. quoniam
tantũ lumen & si uoluiss& latere non potu¬
populi. aut potius dei spuͣ ꝓclamante uir
olim ministeriis depuratus. aliquando sacis
altarib sacerdos electus ẽ. Crescebat in eoco¬

Expanded text:
ut non dicam convivium, sed neque salutatio ei ut non dicam convivium, sed neque salutatio ei fuerit cum his praetereunti communis. Vitabat haec, Davidico suffultus exemplo, ne cum haereticis mensam participando, fieret illi in scandalum. O quam perfectissimum laicum, cujus imitatores ipsi etiam esse desiderant sacerdotes; cui non fuit aliud vivere, nisi Christum cum dilectione timere, et cum timore diligere, cujus sequaces currunt ad gloriam, divertentes ad poenam; credenti succedunt praemia, recusanti tormenta! Qui omnes de pio religionis opere commonens, nunc alios de confessione inaestimabilis sanctae Trinitatis informans, nunc reliquos promissione regni coelestis invitans, non cessabat in plebem verba veritatis, fructum fidei redundantia, seminare. 4. Quo cognito de sancto Hilario, quoniam tantum lumen, etsi voluisset, latere non potupopuli, aut potius Dei Spiritu proclamante, vir olim mysteriis deputatus, aliquando sacris altaribus sacerdos electus est. Crescebat in eo quo
Abbreviated transcription (Latin):
aquitaniae oriundus quae ab ocȩano
brittannico.fere milia octoginta seiun¬
gitur. apud gallicanas familias nobili¬
tatis lampade non obscurus. immo ma¬
gis pre cȩxeris grã generositatis ornatus
iitore pectoris addito quasi refulgens luci¬
fer. inter astra ꝓcessit. cuius a cunabulis tan¬
re sapientiae primitiua lactabatur infantia.
ut iam tunc potuiss& intelligi xpmͣ in suis
causis pro obtinenda uicꝰtoria necessariũ sibi
iussis similit᷑ ꝓpagare. Deniq coniuge᷑ ha¬
bens & filiam ita plenitudine domini uene¬
rabilis animus ecclesiasticae regulae tradidit
informandus. ut adhuc laicali ꝓposito con¬
stitutus. diuino nuru pontificis grãm possi¬
der&. Ita scipsum ꝓpria disciplina coercebat
introrsus. quasi fururam speciem indicans.
ut in reprehensibilis in templo xp̃i p̃parare¬
tur sacerdos. Nam quod int̾ mortales ualde
uidetur difficile tam cautum esse qui se a ui
simus hostes catholicae religionis abhorruit.

Expanded text:
Aquitaniae oriundus, quae ab oceano Britannico fere milia nonaginta seiungitur, apud Gallicanas familias nobilitatis lampade non obscurus, immo magis prae ceteris gratia generositatis ornatus, nitore pectoris addito, quasi refulgens lucifer inter astra processit. 7 Cuius a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatur infantia, ut iam tunc potuisset intellegi, Christum in suis causis pro obtinenda victoria necessarium sibi iussisse militem propagari. 8 Denique coniugem habens et filiam ita plenitudine domini venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus divino nutu pontificis gratiam possideret: ita intonsus, quasi futuram speciem indicans, ut irreprehensibilis in templo Christi praepararetur sacerdos. Nam quod inter mortales adhuc valde videtur difficile tam cautum esse quemquam, qusimus hostes catholicae religionis abhorruit,
Abbreviated transcription (Latin):
monacho uidelic& p̃posito monasterii sui chro-¬
dobaldo nomine ꝑ quendã missũ iussisset. ut
uehicula ac uinũ in usib frm monasterio defe¬
rendũ pͣparite deber&: dicitur inobediens exti¬
tisse. S eum nocte eadem ultio diuina subse¬
cuta ẽ. Nan ȩo it᷑ agente ut ad uirũ dei ꝑge¬
ret excusatimis causa quod uehicula minime
haber&: ita dicitur omni corꝑis compage para¬
lisi dissolutus ut nec manũ quidẽ nec pede̾ pos¬
set mouere. Oiuiq iam carne uelut mortua:
in solg prebrre intabs anclabat spiritus. Tenuiq
flani donsit ti ut ualebat intebatur. qđ ob ino¬
bedientiã alcontum mnã hec ppeti mereretur.

Expanded text:
monacho, videlicet praeposito monasterii sui, Chromonacho, videlicet praeposito monasterii sui, Chrodobaldo cognomine, per missum iussisset, ut vehicula ad vinum in usibus fratrum monasterio deferendum praeparare deberet, dicitur inoboediens extitisse. Sed eum nocte eadem ultio divina subsecuta est. Nam eo iter agente, ut ad virum Dei pergeret excusationis causa, quod vehicula minime haberet, ita dicitur omni corporis conpage paralisi dissolutum, ut nec manum quidem vel pedem posset moveri; omni iam carne praemortua, in solo pectore vitalis anelabat spiritus, tenuique flatu confiteri, ut valebat, nitebatur, quod ob inoboedientiam et contumatiam haec perpeti merebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
torem & redemptorẽ tuũ adorare debeas. adores
demones & idola muta. que nec tibi nec sibi pos¬
sunt ꝓdẽe̾. Nunc gͥ accipe securim. & hanc ne¬
fandã arbore̾ quamtotius succidere festina: ꝑ
quã lumen ainisisti corꝑis. & animȩ ꝑdidistisa¬
lutẽ. Consi lo eniͣ. quod si firmit᷑ credideris: In¬
men pristinuĩ a dño consequi possis. Oeducta
autẽ mulier puelle suȩ manib ad arborẽ citiꝰ
puenit: atq eam excidere conabatur. Lunc uir
dñi amandus eã ad se aduocans. signũq cru¬
cis suꝑ oculos eius imprimens. inuocato xp̃i no¬
mine pristinȩ reddidit sanitati. instructã qua¬
lit̾ se agere deberet relinquens. Omnibusq di¬
eb uite sue. caste ac sobrie se exibuit. & correc¬
tioren uiram deinceps gerens. mores coͣmura¬
uit in melius. Hoc quoq quod ad cumulũ lau¬
dis eius dñs ostendere dignatus ẽ: non uidetur
silentio contegi. Quodã itaq temꝑe cũ cuidam

Expanded text:
torem et redemptorem tuum adorare debeas, adoras torem et redemptorem tuum adorare debeas, adoras daemones et idola muta, quae nec tibi nec sibi possunt prodesse. Nunc igitur accipe securem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen amisisti corporis et animae perdidisti salutem; confido enim, quod si firmiter credideris, lumen pristinum a Domino consequi possis'. Educente autem illa puellae suae inanibus, adexit atque eam excidere conabatur. Tum vir Domini Amandus eam ad se advocans, signum crucis super oculos eius inprimens, invocatoque Christi nomine, pristinae reddidit sanitati; instructamque, qualiter se agere deberet, relinquens, omnibus diebus vitae suae caste atque sobrie se exhibuit, et correctiorem vitam deinceps gerens, moresque commutavit in melius. 25. Hoc quoque, quod ad cumulum laudis eius Dominus ostendere dignatus est, non videtur silentio contegi. Quodam itaque temporae cum cuidam
Abbreviated transcription (Latin):
nistris: uir dm̃ mortẽ in columis euasit. Nec
illud quoq Stereundũ putaui. qđ pͣsbit̾o
quodã nomine erchengisilo. uenerabiliata
fideli uiro narrante didici. Quadã die dũ uir
dnͣ amandus in pago beluacensi uerbũ dni
pͣdicaret. ꝑuenit ad quendã locum cui uoca¬
bulum ẽ rosonto. secus aronnã fluuiũ. Eratq
ibi mulier quedã ceca: quȩ lougo iam tẽꝑe
amisso lumine. nichil pretͣ tenebras agnoue¬
rat. Ingressus autem uir dei domũ illius. coe¬
pit ꝑcunctati ab ea. qualit̾ ei hec cecitas erie¬
nisset. Responditq illa. quod non ob causa
aliam ei ipsa cecitas euenisset. nisi qđ augu¬
ria uel idola semꝑ coluerat: insuꝑ ostendit eilo¬
cum in quo pͣdictum idolũ adorare consueue¬
rat: scilic& orborem qu& erat doemoni dedica.¬
ta. Ad quam uir dni ait. Non miror si ꝓhac
stultitia ceca facta sis: s admiror clementiã dñi
qui te tam diii exspectando sustentat: ut cũ fac¬

Expanded text:
nistri, vir Domini mortem incolomis evasit. 24. Nec nistri, vir Domini mortem incolomis evasit. 24. Nec illud quoque praetereundum putavi, quod, presbitero quodam nomen Erchengisilo venerabili atque fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pago Belloacinse verbum Domini praedicaret, pervenit ad quendam locum, cui vocabulum est Rosonto, secus Oronnam fluvium, eratque ibi mulier quaedam caeca, quae longo iam tempore, amisso lumine, nihil praeter tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter ei haec caecitas evenisset. Respondente illa, quod non ob causam aliam ei ipsa caecitas evenerat, nisi quod auguria vel idola semper coluerat, insuper ostendente ei locum, in quo praedictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quae erat daemoni dedicata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stultitia caeca facta sis, sed admiror clementiam Domini, qui te tamdiu expectando sustentat, ut, cum fac
Abbreviated transcription (Latin):
endũ monasteriũ ostendere deberent. tan¬
tũmodo cum illis ꝓperare deberet. S eoꝵ
fallatia. reuelanre deo. latere non poruit.
non inscius erat uir dñi amandus quo in
loco eũ interimere disponerent. Tandẽ ꝑ¬
uenerunt ad suꝑciliũ montis: ut eũ ibi ca-¬
pite truncarent. S subito orta tempestare¬
pluiie grandinisq omne̾ illius montis lo-¬
cũ tenebrose obtexerunt nubes: ita ut ap-¬
paritores. qui ad intͣfitiendũ eũ fuerant
missi. amisso lumine nichil penitus uiderẽt
Spemq uͥtȩ iam nullã habentes. ꝓstrati pe-¬
dib scĩ uin. ueniã postulabant: & ut eos ui-¬
uos abire sineret. humilit᷑ depͣcabantur.
Lunc uir dmi ad consueta recurrit pͣsidia.
scilicet ad orationũ auxilia. ꝓfusisq uberri-¬
me lacrimis. tamdiu orationi incubuit. do-¬
nec reddita sanitate. lumine etiã apparito¬
res recepto. non absq metu uel stupore ad
ꝓpria remearent. Taliq ꝑculsis timore mi-¬

Expanded text:
endum monasterium ostendere deberent; tanendum monasterium ostendere deberent; tantummodo cum illis illuc properare deberet. Sed eorum fallacia, revelante Deo, latere non potuit. non inscius vir Domini Amandus, quo in loco eum interimere disponerent, tandem pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur. pluvia grandineque, omnem illius locum montis tenebrosa obtecuit nubis, ita ut apparitores, qui ad interficiendum eum fuerant missi, amisso lumine, nihil penitus viderent, spemque vitae nullam habentes, prostrati pedibus sancti viri, veniam postolabant, et ut eos vivos abire sineret, humiliter depraecabantur. Tunc vir Domini ad consueta recurrit praesidia, scilicet ad orationum auxilia: profusis in oratione lacrimis, tamdiu orationi incubuit, donec, reddita serenitate, lumine etiam apparitores recepto non absque metu vel stupore ad propria reverterentur; talique perculsi timore mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpessi fuerant passiones. edificauit cenobi¬
um : atq ex hisdem frib plures postea ab¬
bares. seu honorificos uidimus uiros. Eodẽ
fere temꝑe. uir sc̃s dni amandus hilderi-¬
cum adiit regem : eumq humilit᷑ postula.¬
uit: quatinus ei aliquod municipiũ ad con-¬
struendũ monastenũ. non ãbitionis grã. sed
ob animarũ salutẽ largiri dignarer᷑. De¬
ditq pͣfatus rex locum qui nuncupatur
nanto: in quo uir dnĩ sagaci intentione coe¬
pit edificare cȩnobiũ. Mummulus autẽ
quidã oridensis urbis antistes. ualde ferebat
moleste. qđ idem un dñi eundẽ locũ
impetrauerat a rege. nuidiȩ facib accen¬
sus. eundẽ uirũ dniͣ extinguere conabatur.
Missisq agilib uiris. iussit ut eundẽ ui¬
rum dei a loco ipso contẽptibilit̾ iniuriis af¬
affectũ eicerent. aut certe in eodem pimirer
loco. Uenientesq ad eum ministri si mulato
dolo dixerunt quod ei locum aptũ ad constru¬

Expanded text:
perpessi fuerant passiones, aedificabat coenubiperpessi fuerant passiones, aedificabat coenubium, atqueex eis dem fratribus plures postea abbates vel honorificos vidimus viros. 23. Eodem fere tempore vir sanctus Domini Amandus ad Hildericum adiit regem eique humiliter postolavit, quatenus ei aliquod municipium ad construendum monasterium non ambitionis gratia, sed ob animarum salutem largire dignaretur. Deditque praefatus rex ei locum noncupante Nanto, in quo vir Domini sagaci intentione coepit aedificare coenobium. Mommolus autem quidam Ozidinsis urbis antestis valde ferebatur moleste, quod isdem vir Domini eundem locum impetraverat a rege, invidiae que facibus accensus, eundem virum Domini extinguere conabatur, missisque agilibus viris, ut eundem virum Dei a loco ipso contemptibiliter iniurias adfectum eicerent aut certe in eodem punirent loco. Venientesque ad eum ministri, simulato dolo, dixerunt, quod ei locum aptum ad constru
Abbreviated transcription (Latin):
litatis more. ep̾s a quam in manib fuude¬
rer: secretius pͣcepit ministro ut eandem
aquã. in qua uir dei manus abluerat. dili¬
genter in secrerario eccłȩ custodiendã de¬
portaret. Quod ita factum ẽ. Prefatus¬
quod eadẽ iiri dei benedictio salurẽ fide.¬
lib restituere poosset. Eodem quoq temꝑe
quidã cecus sedebat anre fores templi men-¬
dicans: qui multo iam temꝑe corꝑale̾ ami¬
serat insũ. Ad quẽ ciuitatis ipsius ep̃s ait.
Ohomo si fidem habes ablue oculos tuos.
ex aqua in qua uir dei amandus abluit
manus. Confido enim quod ꝑ ipsius sci¬
tatẽ. pristinam consequęris salutẽ. Cũq
idem cecus oculos ex eadem aqua abluis¬
set. statim iubente deo pustinũ recepit
usũ: ita ut omnia clare uideret. His ita
paclis. idem uir dni amandus. in fines re-¬
meauit franc&: elegitq sibi locum pͣdica¬
tionis aptum. In quo cum frib qui cũ eo ꝑ
diuersas ꝓuintias multas ꝓ nomine xp̃i

Expanded text:
litatis more episcopus aquam in manibus fundelitatis more episcopus aquam in manibus funderet, secretius praecepit ministro, ut eandem aquam, in qua vir Dei manus abluerat, diligenter in sacrario ecclesiae custodiendam deportaret. Quod ita factum esquod eadem viri Dei benedictio salutem restitui possit. Eodem quoque tempore homo quidam caecus sedebat ante fores templi mendicans, qui multo iam tempore corporalem amiserat visum. Ad quem civitatis ipsius episcopus ait: 'O homo, si habes fidem, ablue oculos tuos ex aqua, in qua vir Dei Amandus abluit manus; confido enim, quod per ipsius sanctitatem pristinam consequaris salutem'. Cumque hisdem caecus oculos ex eadem aqua abluisset, statim, iubente Deo, pristinum recepit visum, ita ut omnia clare videret. 22 . His ita peractis, isdem vir Domini Amandus in finibus remeavit Francorum elegitque sibi locum praedicationis aptum, in quo cum fratribus, qui cum eo per diversis provinciis multas pro nomine Christi
Abbreviated transcription (Latin):
omni errori dedita. idola etiam pro deo cole.
atq in accessibilia diffusa erat loca: freraq
agilitare pugnandi. frequent᷑ fines occupa¬
bat francoꝵ. Uir autẽ dñi amandus e&ꝵ. mi-¬
seratus enorẽ. enixe elaborare cepit. ut eos a
diaboli reuocaret seruitio. Oum autẽ eis uer-¬
bum pͣdicarer diumũ. atq ȩuangeliũ adnͣ¬
tiaret saluris. unus ẽ ministris assurgens leuis¬
cachinnaus risui uerba. quẽ uulgus mimilo¬
gum uocat. seruũ xpi deta here cepit.
enuangeliũq quod pͣdicabat pro nichilo
ducere. Sed eadem mox hora arrep¬
tus a demone miser. ꝓpriis se cępit
ob iniutiã quã dei mrogauerar seruo hec
ꝓperi mereretur: sicq in ipso constitus tor¬
mento. sp̃m ex halauit extremũ. Illis autẽ
adhuc in eꝙ. cecitate ꝑmanentib dũ uir
sc̃s ad alia demigraret loca. ꝑuenit adci¬
uitatẽ quandã. Ubi cum ab ep̃o ciuitaris il¬
lius honorifice fuiss susceprus. & ei hospita¬

Expanded text:
omni errore dedita, idola etiam pro Deo colereomni errore dedita, idola etiam pro Deo colerera atque inaccessibilia diffusa est loca, fretaque agilitate pugnandi, frequenter finibus occupabat Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum miseratus errori enixaeque laborans, ut eos a diaboli revocaret instinctu, dum eis verbum praedicaret divinum atque euangelium adnuntiaret salutis, unus e ministris adsurgens leviscachinnans risui verba, quem vulgo mimilogum vocant, servum Christi detrahere coepit euangeliumque quod praedicabat pro nihilo duci. Sed eadem mox hora arreptus a daemone, miser propriis se coepit ob iniuriam, quam Dei inrogaverat servo, haec perpeti mereretur; sicque in ipso constitutus tormento, spiritum exalavit extremum. 21. Illis autem adhuc in eorum caecitate permanentibus, et vir sanctus ad alia demigraret loca, pervenit ad civitatem quendam. Ubi cum ab episcopo civitatis illius honorifice fuisset susceptus, dum ei hospita
Abbreviated transcription (Latin):
pͣdicauit. Multi etiam quod dictu nefas ẽ.
sacerdores atq leuitȩ pͣdicationem illius re-¬
spuentes. audire contempserunt. At ille se-¬
cundum ȩuuangelii pͣceptum puluerẽ de
pedib in testimonium excutiens. ad alia ꝓpe-¬
rabat loca. Igitur tandem paruam reppen-¬
ens insulã. cui uocabulum eͣ chanelaus iux¬
ta scaldum fluuiũ aliquantis dieb cũ fr̃ib
bi dei. contemptores ꝑ bienniũ fere ingens artri¬
uit plaga. ira ut euersȩ domus & agn in soliru¬
dinem ẽe̾nt redacti: necnon etiam uici uel
castra destruerentur. nullusq pene in his re¬
gionib remaner&. qui uirũ dei contempse¬
rat pͣdicantem. Nec multopost cum a frib
quos ob anmarũ curam ꝑ diuersa reliquerat
tandem p̾ce accepta ꝑuenit ad eos. Audiuitq
ab eis. gente̾ quam uacceiam appellauit an-¬
tiquitas. quȩ nunc uulgo nuncupatur uuas¬
coma. nimio errore deceptã: ut auguris. uel

Expanded text:
praedicavit. Multi etiam, quod dictu quoque nefas est, praedicavit. Multi etiam, quod dictu quoque nefas est, sacerdotes atque levitae praedicationem illius respuentes, audire contempserunt; at ille secundum euangelii praeceptum pulverem de pedibus in testimonium excutiens, ad alia properabat loca. 19. Igitur tandem, parvam repertam insulam cui vocabulum est Chanelaus iuxta Scaldum fluvium, aliquantis diebus cum fratribus bi Dei contemptoribus per biennium fere ingens adtrivit plaga, ita ut eversae domus, agri in solitudine redacti, necnon etiam vici vel castra destruerentur, nullusque pene in his regionibus remaneret, qui virum Dei contempserant praedicantem. 20. Nec multo post, cum a fratribus, quos ob animarum cura per diversa reliquerat tandem, praece accepta, pervenit ad eos audivitque ab eis gentem quendam, quem Vaceiam appellavit antiquitas, quam nunc vulgo nuncupatur Wascones, nimio errore deceptam, ita ut auguriis vel
Abbreviated transcription (Latin):
rum: & benedicens eũ. catecuminũ fecit.
Cumq finita oratione. nemo ex circum stante
multitudine respondisset amen: aperuit dnͣsos
pueri. atq audientib cuncꝰtis clara uoce respon¬
dit amen. Statimq eum regenerans sacto bap¬
tismate. impositoq nomine sigeb̾to. rege̾ atq
omnẽ eius exercitum sc̃s amandus. magno re¬
pleuit gaudio. Hͦis ita gestis. adueniente obi¬
tus sui die. traic̃ctensium ep̃s felicit᷑ inigrauit
gregataq multitudine sacerdotũ populiq tur-¬
ba non modica. ad regendam traiectensiu ec¬
clesiam eum p̾posuit. Illo uero rennuente atq
se indignum uociferante. omnes una uoce cla¬
mabant. dignũ eum ẽę sacerdotio: atq ob ani-¬
marũ sollicitudinẽ. ęccłam magis quã pecu¬
mȩ questum debere susciꝑe. Coactus igitur
a rege ac saçerdotib pontificalem suscepit
cathedrã. Sicq ꝑtrienniũ fere uicos uel cas¬
tra circiuens: uerbum dmi constant᷑ omnib

Expanded text:
rum benedicensque eum caticuminum fecit. rum benedicensque eum caticuminum fecit. Cumque, finitam orationem, nemo ex circumstante multitudine respondisset : 'Amen', aperuit Dominus os pueri, atque, audientibus cunctis, clara voce respondit: 'Amen'. Statimque eo regenerans sacro baptismate, inpositoque nomine Sygiberto, regem atque omnem eius exercitum tunc sanctus Amandus magno replevit gaudio. 18. His ita gestis, adveniente obitus die, Treiectensium episcopus feliciter migravit gregataque multitudine sacerdotum populique turbam non modicam, ad regendam Treiectensium ecclesiam eum praeposuit. Illo vero rennuente atque se indignum vociferante, omnes una voce clamabant, dignum eum esse sacerdocium atque ob animarum sollicitudinem ecclesiam magis quam pecuniae questu debere suscipere. Coactus igitur a rege vel sacerdotibus, pontificalem suscepit cathedram, sicque per triennium fere vicos vel castra circumiens, verbum Domini constanter omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
bere frequentare: e conspectu regis absces
sit. Sratim igitur rex misit ad eum uirũ illus¬
trem dadonẽ. atq cum eo uenerabile̾ uirũ
eligiũ. qui tunc in palatio regis sub scłari de¬
gebat habitu. quos postea tamen egregios sa¬
cerdotes atq preclaros in meritis. signis quoq
atq uirtutib fuisse. plurimis comꝑtum est.
Hi uero humilit᷑ uirũ dei petierunt. ut pre¬
cib regis daret assensũ. atq filiũ ipsius sacͦ
dignaretur diluere fonte. & ut eu enutrire
atq lege imbuere diuina quantotius assen¬
tiret: dicentes quod si hoc uir dei nͣ rennuer&.
ꝑ hanc familiaritatẽ. libenus in regno ipsiꝰ
uel ubicumq eligeret haberet licentiã pre¬
dicandi. seu nationes quam plures. ꝑ hanc
gratiã se posse conquirere fatebantur. Tan
rum afferni pͣcepit: qui fatebatur non plus
a naniuitate habere. quam dies ciicit᷑ quadra¬
gnnta. Accepit igitur uir scs in manib pue¬

Expanded text:
bere frequentare rebere frequentare resit. Tunc demum rex misit ad eum virum inlustrem Dadonem atque cum eo venerabilem virum Eligium, qui tunc in palatio regis sub saeculare degebantur habitu, quos tamen postea egregios sacerdotes atque praeclaros in meritis, signis quoque atque virtutibus fuisse, nulli dubium est. Hi humiliter ad virum Dei petierunt, ut praecibus regis daret adsensum atque filium ipsius sacro dignaretur dilui fonte, et ut eum enutriret atque legem inbueret divinam, quantotius adsentiret, dicentesque, quod si hoc vir Dei non rennueret, per hanc familiaritatem liberius in regno ipsius, vel ubicumque eligeret, haberet licentiam praedicandi, seu et nationes quam plures per hanc gratiam se posse conquiri fatebantur. Tandpuerum adduci praecepit, qui ferebatur non plus a nativitate habere dies scilicet quam quadraginta. Accepto igitur vir sanctus in manibus pue
Abbreviated transcription (Latin):
dei gentib pͣdicabat. Cumq amandus
randem fuisset reꝑtus. & ut ad regem ire
deberet ammonitus. memorans illud apłi
pͣceptum. potestatib sublimiorib se sub¬
di debere. tandem ꝑuenit ad regem. qui
in illis dieb in uilla cui uocabulum cli¬
piaco eͣ morabatur. Uisoq rex beatissi¬
mo amando: magno repletus ẽ gaudio.
ꝓstratusq pedib beati uii: dep̾cabatur
ur tanto sceleri quod in eum ꝑꝓetrauerat.
ueniam largiri dignaretur. S ille ut erat
mitissimus. atq supra modũ patiens. citi¬
us eum eleuauit a terra: facinusq in se ꝑ¬
perratum clementissime indulsit. Tunc rex
ad scm ait amandum. Penitet me ualde:
quod stulte aduersum te egerim. Precor gͥ
digneris annuere. Dedit micbi dñs filiũ
non meis pͣcedentib meritis: pͣcorq ut eum
sacro digneris abluere baptismate. atq infi¬
lium tibi spũalem susciꝑe. Quod uir dñi uehe.¬
rantem deo non oportere implicari scłarib ne

Expanded text:
Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris tandem fuisset repertus et, ut ad regem ire deberet, admonitus, memorans illud apostoli praeceptum, potestatibus sublimioribus se subdi debere, tandem pervenit ad regem, qui tunc illis diebus in villa cui vocabulum Clypiaco est morabatur, visoqmo Amando, magno repletus est gaudio, prostratusque pedibus ejus, deprecabatur ut tanto sceleri, quod in eum perpetraverat, veniam largire dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra modum patiens, citius eum elevavit a terra atque veam clementissime indulsit. Tunc rex ad sanctum ait Amandum: 'Penitet enim me valde, quod stulte adversum te egerim. Praecor igitur, digneris annuere. Dedit mihi Dominus filium, non meis praecedentibus meritis, praecorque, ut eum sacro digneris abluere baptismate atqlium tibi spiritualem suscipere. Quod ille vehetantem Deo non oportere implicari negotiis sae
Abbreviated transcription (Latin):
gelium xp̃i gentilib pͣdicabat. Paucis¬
uero ex eis in xp̃o regeneratis. uidens enaͣ
sibi non satis ad crescere fructum. & mar¬
tirium quod semꝑ querebat. nondũ se ad¬
epturũ : ad ꝓprias iterum reuersus ẽ oues.
Curamq gerens earum: ad cęlestia regna
pͣdicando ꝑduxit. Interea dagobertus rex.
amori mulierũ plus quam oportebat dedi¬
tus. omniq spurtitia libidinis inflamina¬
tus. sobolem minune idebatur habere.
S tamen ad domini confugit auxilium. de¬
pͣcabaturq sedulo ut ei filium dare digna¬
retur. qui post eum regni sui gubernaret
recepit. cui ipse puerum traderet. qui eu sa¬
cro baptismate regenerare deberet. Stanmq
accersitis ministris. ut scmͣ ꝑquirerent aman¬
dum sagaci intentione pͣcepit. Nam du¬
dũ ipse pontifex dum pro capitalib crimi¬
nib quod nullus ex sacerdotib facere ausus
absq iniuria de regno eius fuerat expulsus.
Ille uero remotiora ꝑquirens loca: uerbum

Expanded text:
gelium Christi gentibus praedicabat. Paucisgelium Christi gentibus praedicabat. Paucisque ex his in Christo regeneratis, videns etiam sibi minime adcrescere fructum et martyrium, quem semper quaerebat, minime adepturum, ad proprias iterum reversus est oves, curamque gerens earum, ad caelestia regna praedicando perduxit. 17. Interea Dagobertus rex, amore mulierum plus quam oportebat deditus omnique spurcitia libidinis inflammatus, sobolem minime videbatur habere, sed tamen ad Domini confugit auxilium depraecabaturque sedule, ut ei filium dare dignaretur, qui post eum regni sui gubernaret re coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate regenerare deberet. Statimque, arcessitis ministris, ut sanctum perquirerent Amandum, sagaci intentione praecepit. Nam dudum ipse pontifex, dum pro capitalibus criminibus, quod nullus ex sacerdotibus facere ausus absque iniuria de regno eius fuerat expulsus, atque remotiora perquirens loca, verbum
Abbreviated transcription (Latin):
culum longe lateq diuulgatũ est: statiͣ
incole regionis illius cursu cęleri ad eum
cucuirerunt: & ut eos faceret xp̃ianos hu¬
militer postulabant. Fana etiam que ante
adorare consueuerant ꝓpriis destruentes
manib ad uirum dei omnes unanimiter
ꝑuenerunt. Nam ubi destruebant᷑ fana
uir domini amandus tã ex munficentia
regis. quam ex collatione religiosoꝵ. uit&.
religiosatumq feminarũ. stan̾m monaste¬
ria aut ȩccłas construebat: uerbiq saen
pabulo populũ refitens. omniũ corda
mandatis cȩlestib illuminabat. Cũ autẽ
uir sc̃s uideret pͣdicatione sua quosdam¬
ad deum conuerti : ex hoc maiori aestu-¬
abat desiderio. quatinus adhuc alii comi̾-¬
terentur. Audiuit deniq quod sclaui ni-¬
mio errore decepti a diaboli laqueis tene¬
rentur oppͣssi. illucq martirii palmã se as-¬
sequi posse confidens. transfretato danu-¬
bio eadem circinens loca. libera uoce ȩuan¬

Expanded text:
culum longe lateque divulgatum est, statim culum longe lateque divulgatum est, statim incolae regionis illius cursu celeri ad eum cucurrerunt, et ut eos faceret christianos, humiliter postolabant. Fana etiam, quae ante adorare consueverant, propriis destruentes manibus, ad virum Dei cultum omnes unanimiter pervenerunt. Nam ubi fana destruebantur, vir Domini Amandus tam ex munificentia regis, quam et de conlata religiosorum virorum religiosarumque feminarum statim monasteria aut ecclesias construebat, verbique sacro pabulo populum reficiens, omnium corda mandatis caelestibus inluminabat. 16. Cum iam vir sanctus videret praedicatione sua nonnullos converti, et adhuc maiori aestuans desiderio, quatenus adhuc alii converterentur, audivit, quod Sclavi, nimio errore decepti, a diaboli laqueis tenerentur oppressi, maximeque martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetato Danubio, eadem circumiens loca, |libera voce euan
Abbreviated transcription (Latin):
miliarit᷑ orare consueuerat deferri fecit.
fr̃ibusq cellula egressis. ipse suꝑ defunc̾¬
iubente deo anima in corpus rediit: atq
cum uiro dei loqei cȩpit. Adueniente
itaq matutinali tempore : conuocatis
frib aquam iussit afferri. Suspicantib
autem illis. quod corpus ad sepeliendũ
ut mos eͣ abluere deberet. subito cellulã
ingressi. uiderunt eunde̾ hominẽ queni
mortuũ reliquerant sanum cum uiro dĩ
sedente̾. atq incolumem colloquente̾. Mi¬
ranq uebement᷑ ceꝑunt: quod uiuũ uide¬
bant. quem paulo ante mortuũ reliquerant.
tes cunctos. uehementissime obrestari cepit.
ut ne cuiquam uniquã ꝓderent hoc uideli¬
cet quod ꝑ eum dñs operari dignatus ẽ: asse¬
rens non suȩ hoc ẽe̾ asscribendũ uirtuti: s
miscđȩ domini. qui in se sꝑantib ubiq dig¬
natur adesse. Loto itaq omni corpore atq
cicatricib carnem carni restiruit incolume᷑.¬

Expanded text:
miliariter orare consueverat, eum deferri fecit, miliariter orare consueverat, eum deferri fecit, fratribusque cellulam egressis, ipse super defunciubente Deo, anima in corpore rediit, adque cum viro Dei loqui coepit. Adveniente itaque matutinarum tempore, convocatis fratribus, aquam iussit adferri; suspicantibus autem illis, ut corpus ad sepeliendum, sicut mos est, abluere deberet, subito cellulam ingressi viderunt eundem hominem, quem mortuum reliquerant, sanum cum viro Dei sedentem atque incolomem conloquentem, mirareque vehementer coeperunt, quod vivum videbant, quem paulo ante mortuum reliquerant. is vehementissime obtestare coepit, ut ne cuiquam umquam proderent, hoc videlicet, quod per eum Dominus operare dignatus est, adserens, non suae hoc esse adscribendum virtuti, sed misericordiae Domini, qui in se sperantibus ubique dignatur adesse. Loto itaque omni corpore atque cicatricibus, carnem carni restituit, ita u
Abbreviated transcription (Latin):
te didicimus. qui testabatur se pͣsentem fuisse
quando hȩc gesta resẽ. Aiebat namq quod
comes quidam ex genere ftancoꝵ nomine dot-¬
to. congregata non minima multitudine
ad dirimendas resederat actiones. Tum subito
a licꝰtorib ante cum p̾sentatus ẽ quidam re¬
us. quem onnis turba adclamabat dignum
delissime affecꝰtus. uebement᷑q cesus. corpore
&iam semiuiuus. Cumq pͣfatus dotto decre-¬
uiss ut eum patibulo deberent affigere: uir
domini amandus adueniens. obnixa pͣce pos¬
tulare cepit. ut ei intam concedere dignaret᷑.
Sed ut erat seuus atq omni belua crudelioe
nichil apud eum obtinere potuit. Tandẽq
ã ministris uel ab apparitorib idem fur ad-¬
fixus patibulo ẽ: atq extremum ex alauit syi¬
constipatus catͣua. Sc̃s uero uir domini
amandus citius ad patibulum cucurrit.
hominẽq iam mortuum inuenit: depo¬
sirumq de ligno ad cubiculũ in quo fa-¬

Expanded text:
te, didicimus, qui testabatur se presens fuisse, te, didicimus, qui testabatur se presens fuisse, quando haec gesta res est. Agebat namque, quod comes quidam ex genere Francorum cognomine Dotto, congregata non minima multitudine ad dirimendas resederat actiones. Tunc subito a lictoribus ante eum praesentatus est quidam reus, quem omnis turba adclamabat dignum deliter adfectus vehementerque caesus, corpore etiam semivivus. Cumque hisdem Dotto decrevisset, ut eum patibulo deberent adfigi, vir Domini Amandus adveniens, obnixa praece postolare coepit, ut ei vitam concedere dignaretur. Sed, ut erat saevus atque omni belua crudelior, nihil cum eo obtinere potuit. Tandemque a ministris vel apparitoribus hisdem fur adfixus patibulo est atque extremum exalavit spiconstipatus caterva, sanctus vir Domini Amandus citius ad patibulum cucurrit hominemque iam mortuum invenit, depositoque de ligno, ad cubiculum, in quo fa
Abbreviated transcription (Latin):
quis digne enarrare suffitiet. quantas ibi
quam frequent᷑ ab incolis loci illius cesus sit.
necnon & a mulierib uel a rusticis non absq
imuria sit repulsus: uerum etiã & in flumen¬
sepe pͣcipitatus. Que omnia uir sc̃s ꝓnichi¬
lo deputans. uerbum dñi non destitit mone¬
re: memorans illam sc̃i euuangelii sententiã
quȩ ait. Maiorem caritate᷑ nemo habet.
quã ut animã suam ponat quis pro amicis
sus. Comites etiã illius qui eum fuerant ger-¬
mana cantare secuti. ob inediã uel sterilita¬
tem loci ad ꝓpria remeantes. eũ ibidem solũ
reliquerunt᷑. Ipse uero in pͣdicationis ꝑmanẽs
offitio. alimentũ ꝓpriis ad quirebat manib
Sane captiuos innumeros redimens sacro bap-¬
tismate emundabat: et ut in oꝑib bonis ꝑsiste¬
rent. fideliter hortabatur. Illud etiam oꝑepͣti¬
um huic scedulȩ ad nectendũ putauimuis. qđ
uiro uenerabili p̃s bitero nomine bono narran¬

Expanded text:
 digne enarrare sufficiat, quantas ibid digne enarrare sufficiat, quantas ibidquodque ab incolis loci illius frequenter caesus sit, necnon etiam a mulieribus vel a rusticis non absque iniuria sit repulsus, frequenter etiam et in flumine praecipitatus? Quae omnia vir sanctus pro nihilo deputans, verbum Dei non distitit monere, memorans illam sancti euangelii sententiam, quae ait: Maiorem caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Comites etiam illius, qui eum germana fuerant caritate secuti, ob inaediam vel sterelitatem loci ad propria remeantes, eum ibidem solum reliquerunt. Ipse etiam in praedicationis permanens officio, alimentum propriis adquirebat manibus, atque captivos innumeros redimens, sacro baptismate emundabat, et ut in operibus bonis persisterent, fideliter ortabatur. 14. Illud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, viro venerabili praesbitero nomine Bono narran
Abbreviated transcription (Latin):
amandus. audiuit pagum e̾ȩ̾ quendã pret̾
fluenta scaldi fluuii. cui uocabulum ẽ gan¬
irretiuit. ut incolȩ terre illius relicto deo. ar¬
bores & ligna pro deo colerent: atq fana uel
idola adorarent. Propter ferocitatẽ enĩ gen¬
tis illius. uel ob tͣre infecunditatẽ. omnes sacer¬
dotes a pͣdicatione loci illius se subtraxerant:
& nemo audebat in eodem loco. uerbũ adñ¬
tiare dni. Quo audiro uir sc̃s. magis e&. mise¬
ratus ertorẽ. quam de uitȩ suȩ ꝑiculo ꝑtimes
urbis cathedre pͣsidebar sacerdorali adiii. eũq
humilit̾ postulauit. ut ad regem dagober
tum ꝑgeret. epistolasq ex iussu illius acci-¬
peret. ut si quis se non sponte ꝑ baptismi
lauacrũ regenerare uoluisset. coacꝰtus ãrẽ¬
ge sacro ablueretur baptismate. Quod
ita factum ẽ. Percepta namq a rege potes¬
tate. & benedictione a pontifice. illuc uir
dni amandus ꝑrexit mtrepide. Uix enim¬

Expanded text:
Amandus, audivit pagum quendam praeter Amandus, audivit pagum quendam praeter fluenta Scaldi fluvii, cui vocabulum Ganinretitum, ita ut incolae loci illius, relicto Deo, arbores et ligna pro Deo colerent atque fana vel idola adorarent. Propter ferocitatem enim gentis illius vel ob terrae infecunditatem omnes sacerdotes a praedicatione loci illius se subtraxerant, et nemo audebat in eodem loco verbum adnuntiare Domini. Quo audito, vir sanctus magis eorum miseratus errori, quam de vitae suae periculo pertimescurbi cathedram praesedebat sacerdotalem, adiit eique humiliter postulavit, ut ad regem Dagobertum quantotius pergeret epistolasque ex iussu illius acciperet, ut si quis se non sponte per baptismi lavacrum regenerare voluisset, coactus a rege sacro ablueretur baptismate. Quod ita factum est. Perceptaque a rege potestate vel benedictione a pontifice, illuc vir Domini Amandus perrexit intrepide. Quis enim