comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sam hereditatẽ in eccłia non susciꝑe. Filiorum ipsius si qđ reliqͥd.
ipsi inde faciant qđ uoluerint. Uidetur enim mͥ qͥa si eam susceꝑo
in isto facto qđ m displicet ⁊ quod doleo. eiꝰ partices ero. hoc uolui nõn
latere caritatem ur̃am. filia ipsiꝰ in monasterio feminarũ est. Filius ip¬
sius in monasterio uirorũ est. Ambos exheredauit. Illam cũ laude:
istamiꝰ elogio. id ÷ cũ uituꝑatione. Cominendauit autẽ eccłie ut non
accipiant ipsas portiuncłas. que ꝑtinent ad exheredatos: nͥ cũ
ad legittimam etatẽ ꝑuenerint. hoc eis reseruat eccłia. Deide li¬
tem dimisit inter filios suos: in qua laboro. Puella dicit. Meum
est: uostis quia hoc dicebat semꝑ pater meus. Puerdicit. Credatur pe¬
trimeo. quia moriens mentiri non potuit. Et ista ꝯtentio quale malum
est: S si pueri ipsi serui dei sunt: litẽ hanc ut illos cito finimus. Au¬

Expanded text:
haereditatem ipsam in Ecclesia non suscipere. Filiorum ipsius sit quod reliquit, haereditatem ipsam in Ecclesia non suscipere. Filiorum ipsius sit quod reliquit, ipsi inde faciant quod voluerint. Videtur enim mihi quia si eam suscepero, in isto facto, quod mihi displicet et quod doleo, ejus particeps ero. Hoc volui non latere Charitatem vestram. Filia ipsius in monasterio feminarum est: filius ipsius in monasterio virorum est. Ambos exhaeredavit: illam cum laude, istum cum elogio, id est, cum vitaccipiant ipsas portiunculas, quae pertinent ad exhaeredatos, nisi cum ad legitimam aetatem pervenerint. Hoc eis reservat Ecclesia. Deinde litem dimisit inter filios suos, in qua laboro. Puella dicit, Meum est, nostis quia hoc dicebat semper pater meus. Puer dicit, Credatur patri meo, quia moriens mentiri non potuit. Et ista contentio quale malum est? Sed si pueri ipsi servi Dei sunt, litem hanc inter illos cito finimus. Au
Abbreviated transcription (Latin):
fugorẽ ꝓfessioms tamen iubricũ tmebamꝰ etatis. fastũ: ut ip̃m argentũ
q puesle seruareturut aa legittimos annos ueniret. faceret iñ q. uirguiẽ
ap̃i deceret: qñ optime iã face posset. Dũ ħ expectant᷑: cepit ille mortux
pinqͣte. Qui dui tanqͣm de suo uirans. quia ipsiꝰ erat ñ filie: testamen¬
tum fecit. ⁊̃ estam̃tũ in qͣm fec presbit̾ socius nr̃. nobiscũ manens: Ele ec¬
cłia uiuens. cõmunẽ uitã ꝓfitens. T̃estam̃tũ fec̃: heredes constituit. Qdo
illius societatis. õ fructus natus non de arbore quam plantauit dns. S
ecdiam scripsit heredem. Nolo inunera ista. Non amo amaritudinis
frucdum. Ego illum deo querebam. Societatem ꝓfessus erat. hanc
teneret: hanc exiberet. Nichslhabebat. testamentum non faceret. ha¬
bebat aliqͥd: non se nr̃m sociũ quasi di pauꝑẽ fingeret. Magnus in¬
de mnͥ dolor est: fr̃s. Dico caritati ur̃e. ꝓꝑter hunc dolorem statui ip¬

Expanded text:
tamen lubricum timebamus aetatis; factum est ut ipsum argentum quasi puellae servaretur, ut cum ad legitimos annos veniret, faceret inde quod virginem Christi deceret, quando optime jam facere posset. Dum haec exspectantur, coepit ille morti propinquare: qui diu tanquam de suo, jurans quia ipsius erat, non filiae, testamentum fecit. Testamentum, inquam, fecit presbyter et socius noster, nobiscum manens, de Ecclesia vivens, communem vitam profitens; testamentum fecit, haeredes instituit. O dolor illius societatis! o fructus natus, non de arbore quam plantavit Dominus? Sed Ecclesiam scripsit haeredem? Nolo munera ista, non amo amaritudinis fructum. Ego illum Deo quaerebam, societatem professus erat, hanc teneret, hanc exhiberet, nihil haberet, testamentum non faceret. Habebat aliquid? non se nostrum socium quasi Dei pauperem fingeret. Magnus inde mihi dolor est, fratres. Dico Charitati vestrae, propter hunc dolorem statui
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ qđ institui loquar dno donante intentioni ure. cum diaconus lata¬
rus iegeret. cum orasent apłi motꝰ ÷ locus in quo erant ꝯgregati. & im¬
pletisunt omnes sp̃u scõ. & loquebantur uerbũ dĩ cum fiducia ominue¬

Expanded text:
nem, quod constitui loquar, Domino donante, intentioni vestrae. Cumque diaconus Lazanem, quod constitui loquar, Domino donante, intentioni vestrae. Cumque diaconus Lazarus legeret: Cum orassent, motus est locus in quo erant congregati, et impleti sunt omnes Spiritu sancto, et loquebantur verbu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uidetis ꝑ etatẽ mͦ senui. ꝑ infirmitatem corporis olim sum sener. La¬
men si dło placet quod dixi modo ipse dat uires. Non uos desero. Ora¬
te ꝓ me. ut qͣntũ in ÷ anima in hoc corpore. ⁊ qualescũq uires suꝑ peturs:
atitati ur̃e hodie de nobis ipsis sermo reddendus est. Quod enĩ
nos amant. querunt quod laudent in nobis. Qui autẽ nos ode¬
runt: detrahunt nobis. Nos autem in utroq medio ꝯstituti. adiuuante
qno d̾o nr̃o. ⁊ uitam nr̃am ⁊ famam nr̃am sic custodire debemus: ut non
erubescant de tractorib laudatores. Quo modo uiuere uelimus. quomo¬
qͥo autẽ do ꝓpitio iam uiuamus. quamuis de scriptura scã multi noueri¬
tis: tamen ad cõmemorandos uos ipsa de libro actuũ apłorũ uobis lec¬
do recitabitur. ut uideatis ubi descripta sit forma quam desidamul ur¬
plere. Dum ergo recitatur uos intentissimos uolo: ut post eius recitatio¬

Expanded text:
sicut videtis, per aetatem modo senui: sed per infirmitatem corporis, olim senex fui, tasicut videtis, per aetatem modo senui: sed per infirmitatem corporis, olim senex fui, tamen si Deo placet quod dixi, modo ipse det vires, non vos desero. Orate pro me, ut quantum inest anima in hoc corpore, et qualescunque vires suppetunt, ati vestrae hodie de nobis ipsis sermo reddendus est. Quia enim,nos amant, quaerunt quod laudent in nobis: qui autem nos oderunt, detrahunt nobis. Nos autem in utroque medio constituti, adjuvante Domino Deo nostro, et vitam nostram, et famam nostram sic custodire debemus, ut non erubescant de detractoribus laudatores. Quomodo autem vivere velimus, quomodo Deo propitio jam vivamus, quamvis de Scriptura sancta multi noveritis, tamen ad commemorandos vos, ipsa de libro Actuum apostolorum vobis lectio recitabitur, ut videatis ubi descripta sit forma, quam desideramus implere. Dum ergo recitatur, vos intentissimos esse volo, ut post ejus recitatio
Abbreviated transcription (Latin):
nens clericus fuerit: dimidius & ipse cecidit:. Si intus habuerit simu¬
lationem: totꝰ cecidit. Nolo habeat necessitatẽ simulandi. Scio quo¬
modo homines ament dericatum. Nemini eum tollo nolenti me¬
cum cominuniter uiuere. Habet deum qͥ mecum manere uult. Si
paratus ÷ pasci ã dõ ꝑ eccł̃iam ipsius & non habere aliqͥd ꝓprium.
sed aut erogare pauꝑib aut in commune mittere: maneat mecũ.
Qui hec non uult: habeat libertatẽ. s uideat utrũ habere possit fe¬
licitatis eternitatem. Sufficiant hec nunc interim caritati ur̃e. ꝙ ege
inuenturus sum aliquos habere aliquid nͥ aliqua necessitate religio¬
nis non occasioue cupiditatis. Quod ergo egero post epiphaniam ca¬
ritati ũie in dni uoluntate nunciabo. Et quomodo litem finiero in¬
ter duos fr̃o. filios p̃sbiteri ianuarii: non uobis tacebo. Multa locu¬
tus sum. Date ueniam loquaci senectuti: s timide infirmitati. Ego

Expanded text:
nctitatem, dimidius cecidit. Si intus habuerit simulationem, totus cecidit. Nolo habeat necessitatem simulandi. Scio quomodo homines ament clericatum. Nemini eum tollo nolenti mecum communiter vivere: habet Deum qui mecum manere vult. Si paratus est pasci a Deo per ecclesiam ipsius, non habere aliquid proprium, sed aut erogare pauperibus, aut in commune mittere, maneat mecum. Qui hoc non vult, habeat libertatem: sed videat, utrum habere possit felicitatis aeternitatem. Sufficiant haec nunc interim charitati vestrae: quod egerinventurus sum aliquos habere aliquid, nisi aliqua necessitate religionis, non occasione cupiditatis. Quod ergo egero, post epiphaniam charitati vestrae in Domini voluntate nuntiabo. Et quomodo litem finiero inter duos fratres, filios presbyteri Januarii, non vobis tacebo. Multa locutus sum, date veniam loquaci senectuti, sed timidae infirmitati. Ego,
Abbreviated transcription (Latin):
sectiom: & ad nona reddant codices. Et postauam eefecertt
liue in horto inie ubicumq necesse fuert facione ꝯ pus stiie
ad horam ucernarii. Hemo sibi aliquid uendicet operũ siue imn uestimes¬
to hre mquacuq re. &plica enĩ uita optamus unere. themo cũ mute¬
musrasio anquia façiat ut ñ simili idicio mur mura orio peaerehile¬
mir obediant. & pr̃em suũ post dmbonorent p posrtesieo teuereponẽ
defor abe san decet scos Sedentes ad mensa raceant auchentes lestieneit
Seserate a liquia op fuerit: ꝓponitꝰ eorũ ut sollicotꝰ Saesa co se atpreaise¬

Expanded text:
stquam refecerint, sive in horto, ubicunque necesse fuerit, faciant opus usque ad horam lucernarii. Nemo sibi aliquid vindicet proprium, sive in vestimento, sive in quacunque re: apostolica enim vita optamus vivere . Nemo cum murmure aliquid faciat, ut non simili judicio murmuratorum pereat. Fideliter obediant: patrem suum post Deum honorent; praeposito suo deferant, sicut decet sanctos. Sedentes ad mensam taceant, audientes lectionem; si autem aliquid opus fuerit, praepositus eorum sollicitus sit. S
Abbreviated transcription (Latin):
odor sumus d̾o in omn loco. Serui sub lege sunt: qui ex tuo¬
re domino deseruiunt. Liberi sub gr̃a: qui examore implẽt
domini: ibi libertas. Sic autẽ uia mandatorũ d̾i libera cur
rimus: si dilatatum cor nr̃m in caritate di habeamꝰ. Nes iila
It autem in libello hoc tanqͣm inspeculo possitis inspic̾e.
ne ꝑ obliuionẽ aliqͥd negligatis: semel in septuana uob̃
teneatur. Beatus enĩ iacob apłs dic̃. Qui ꝑspexerit inlege ꝑ¬
fecte libertatis ⁊ ꝑ manserit non auditor obliuiosus factus
s fac̾tor oꝑis: hic beatus infacto suo erit. Et bene hunc libel¬
lum dicit speculũ. quia in eo tanqͣm inspeculo inspicere
possumꝰ quales sumꝰ. siue pulchri. siue fedi. siue iusti:
siue in iusti. Htrum quisq nr̃m regularit̾ uiuat. utrũ ꝓfici¬
at an deficiat: utrum qo placeat an displiceat. Scͥptura qͥpp
mosũ. qͥd de forme sit in anima. ⁊ qͣliter pulchritudo iusti¬
cie obseruari debeat. qualiter debeat uirtutũ de cor cõpomi:¬

Expanded text:
odor sumus Deo in omni loco . Servi sunt sub lege, qui ex timore Domino serviunt; liberi sub gratia, qui ex amore implent Domini, ibi libertas . Sic autem viam mandatorum Dei curremus libere, si dilatatum cor nostrum in charitate Dei habeamus. CAUt autem vos in hoc libello tanquam in speculo possitis inspicere, ne per oblivionem aliquid negligatis, semel in septimana vobiteneatur. Beatus enim Jacobus dixit: Qui perspexerit in lege perfectae libertatis, et manserit in ea, non auditor obliviosus factus sed factor operis; hic beatus in facto suo erit . Et bene hunc libellum dicit speculum; quia in eo tanquam in speculo inspicere possumus quales sumus, sive pulchri, sive foedi, sive justi, sive injusti; utrum quisquam nostrum regulariter vivat; utrum proficiat, an deficiat; utrum Deo placeat an displiceat. Scriptura quipmosum, quid deforme sit in anima, et qualiter pulchritudo justitiae debeat observari, qualiter debeat virtutum decor co
Abbreviated transcription (Latin):
ista ep̃i mecũ monastiũ clericorũ Ecce quomͦ uiuimus. Hulli licet in
locietate nr̃a habere aliquid ꝓpͥum.S forte aliqui habent. Nullilicet.
Si quihabent: facuint quod non licet. Bene aũ iencio de frib meus. ⁊ sẽꝑ
bene credens ab hac inquisitione dissimulaui: quia ⁊ ista querere qui
male sentire inͥ uidebatur. Houeram enĩ ⁊ noui omnes qui mecuauuierent
nole ꝓpositũ nr̃n nosse legem uite nr̃e. Uenit ad nos etiã pi resoiter

Expanded text:
ista episcopii mecum monasterii clericorum. Ecce quomodo vivimus. Nulli licet in ista episcopii mecum monasterii clericorum. Ecce quomodo vivimus. Nulli licet in societate nostra habere aliquid proprium. Sed forte aliqui habent: nulli licet. Si qui habent, faciunt quod non licet. Bene autem sentio de fratribus meis, et semper bene credens, ab hac inquisitione dissimulavi, quia et ista quaerere, quasi male sentire videbatur. Noveram enim et novi, omnes qui mecum viverent, nosse propositum nostrum, nosse legem vitae nostrae. Venit ad nos etiam presbyter
Abbreviated transcription (Latin):
op̃mn. ap̃hensus presbit᷑ factus sũ: ⁊ ꝑhc gradũ ad episcopatũ ꝑuemi.Non
attuli aliquid. non ueni aqͥ hanc eccłam nisi cũ his rudimentis quib illo
tempore uestiebar. Et quia hoc disponebam ẽẽ in monast̾rio cũ fr̾ib. cog¬
nito inftituto ⁊ uoluntate mea beate memorie senet. Ualerius. dedio
m ortulũ illũ in quo nc̃ ÷ monast̾iũ. Et cepi boni ꝓ posit s colligere. com¬
pares meos nichil habentes sicut nichil habebam. ⁊ imitantes me. itt
quom ego tenue pauꝑtatulam meã uendidi ⁊ paupib erogaui. sio fae¬
cerent ⁊ illi qui metũ ẽẽ uoluissent. ut de cõmum uiuereniꝰ. Cõmune autẽ
uodis ẽẽt magnũ iuberrimũ prediũ: ipse ds. Pueni adepis copatũ. iudi
necelie habete ep̃m exibere humanitatem assidua: quib ꝙ uenientib.
tudo mmonasterio missa ẽẽt: in decens ẽẽt. Et uolui habere in domo

Expanded text:
episcopum. Apprehensus, presbyter factus sum, et per hunc gradum ad episcopatum perveni. Non episcopum. Apprehensus, presbyter factus sum, et per hunc gradum ad episcopatum perveni. Non attuli aliquid, non veni ad hanc ecclesiam nisi cum his indumentis quibus illo tempore vestiebar. Et quia hoc disponebam, esse in monasterio cum fratribus, cognito instituto et voluntate mea, beatae memoriae senex Valerius dedit mihi hortum illum, in quo nunc est monasterium. Coepi boni propositi fratres colligere compares meos, nihil habentes, sicut nihil habebam, et imitantes me, ut quomodo ego tenuem paupertatulam meam vendidi, et pauperibus erogavi, sic facerent et illi qui mecum esse voluissent, ut de communi viveremus: commune autem nobis esset magnum et uberrimum praedium ipse Deus. Perveni ad episcopatum: et vidi necesse habere episcopum, exhibere humanitatem assiduam quibuscunque venienttudo in monasterio permissa esset, indecens esset: et ideo volui habere in domo
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt tam diligentes uite nr̃e scrutatores. ut hoc sic nouerint quo modo
uolo uos nosse: dico quid sit qđ breuiter dixi. Ego quem do ꝓpitio uide
tis ep̃m nr̃m. iuuenis ueni adistam ciuitatẽ: multi ur̃m nouerunt. Quere¬
bam uͥ constituerem monasteriũ. & uiuerẽ cũ fr̃ib meis. Spem quidem
E legi in domo dĩ abiestus ẽẽ. magis quã habitare intabernaculis pes¬
catorũ Ab eis qui diligunt scłm secreuime. S eis qͥ p̃sunt popłis non
me coeqͣui. Nec in cominiuo dñi mei suꝑiorẽ locũ elegi. s inferiorẽ &e
abiestũ: ⁊ placuit illi dic̾e mͥ. ascñde sursũ. uiq ado̾ aute timebam epis
co saebam no ẽẽ ep̃m. non illo accederẽ. Cauebã boc ⁊ agebã qntũ pocerane
ut inloco humili saluarer: ne in alto ꝑiclitarer. S ut dun. añs seruus ꝯͥdic̃e¬
Nerari posse ut nobiscũ ẽẽt inmonastero qua si securus: quia locus habebat

Expanded text:
non sunt tam diligentes vitae nostrae scrutatores, ut hoc sic noverint, quomodo non sunt tam diligentes vitae nostrae scrutatores, ut hoc sic noverint, quomodo volo vos nosse: dico quid sit, quod breviter dixi. Ego, quem Deo propitio videvestrum, juvenis veni ad istam civitatem, ut multi vestrum noverunt. Quaerebam ubi constituerem monasterium, et viverem cum fratribus meis. Spem quippe se quod sum. Elegi in domo Dei mei abjectus esse, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum . Ab eis qui diligunt saeculum, segregavi me: sed eis qui praesunt populis, non me coaequavi. Nec in convivio Domini mei superiorem labjectum. Et placuit illi dicere mihi: Ascende sursum. Usque adeo autem timebam episcco sciebam non esse episcopum, non illo accederem. Cavebam hoc et agebam, quantum poteram, ut in loco humili salvarer, ne in alto periclitarer. Sed, ut dixi, Domino servus clucrari posse Deo, ut nobiscum esset in monasterio: quasi securus, quia locus habebat
Abbreviated transcription (Latin):
audeamus quãuis illi multũ impares quod dixit apłs. Imitatores mei estote:
licut & ego xp̃i. Et id̾o nolo ut aliquis de uobis inueniat male uiuendi oc¬
casionem. Prouidemus enim bona ut ait idem apłs non solum coram do
sed eciam coram hominib. Propter nos ꝯscientia sufficit nobis. Propter uos fa¬
ma tira non pollui. s pollere debet in uobis. ienete qd dixi: atq distingui¬
te. Due ressunt ꝯscientia ⁊ fama. Conscientia tibi: fama ꝓrimo tuo. Qui
fidens conscientie sue negligit famam suam: crudelis ÷ maxime in loco
isto positus. de quo dicit apłs: scribens ad discipłm suum. sirca omnes be
norum oꝑtun te ipsum prebeas exemplum. Ut ergo non uos diu teneam
p̃sertim qi ego sedens loquor. uos stando laboratis: nostis autẽ omnes aut
possumus imitemur eos scõs de qͥb loquitur liber actuum apłorũ. Nemo
dicebat aliqͥd ꝓpriũ: s erant illis omnia cõmuma. Quia forte aliqui ur̃m

Expanded text:
audeamus, quamvis illi multum impares, quod dixit Apostolus, Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Et ideo nolo ut aliquis de nobis inveniat male vivendi occasionem. Providemus enim bona, ut ait idem apostolus, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Propter nos, conscientia ma nostra non pollui, sed pollere debet in vobis. Tenete quod dixi, atque distinguite. Duae res sunt, conscientia et fama. Conscientia tibi, fama proximo tuo est necessaria. Qui fidens conscientiae suae negligit famam suam, crudelis est, maxime in loco isto positus, de quo dicit Apostolus scribens ad discipulum suum: Circa omnes te ipsum bonorum operum praebe exemplum, . Ut ergo non vos diu teneam, praesertim quia ego sedens loquor, vos stando laboratis: Nostis omnes, aut t, quantum possumus, imitemur eos sanctos, de quibus loquitur liber Actuum apostolorum: Nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia . Quia forte aliqui vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃is cotidie seipsos non cessant inspic̾e. uitã suã moresq
luos uigilant̾ pensare. ⁊ si aliqͥd deforme. uel in cõpositũ.
uel in ordinatũ inuenerint. mox scłm qͦd scͥptũ uideri
reformare ⁊ cõponere se student. qͣtinꝰ scĩ ⁊ immaculati co¬
ram dño do tam incorꝑe inueniantur qͣm in anima. ldo
psalmista ait. lunc ñ ꝯfundar. cũ ꝑspecero inomnib ma¬

Expanded text:
am suam, moresque suos vigilanter pensare. Et si quid deforme vel incompositum aut inordinatum invenerint, mox quod secundum scriptum vident, reformare et componere se student: quatenus sancti et immaculati coram Deo tam in corpore inveniantur quam in anima. Ideo Psalmista ait: Tunc non confundar cum perspexero in
Abbreviated transcription (Latin):
m semen oꝑire. Suc enim qui leminat magro si hec
arando eooꝑire dissimulauerit. ueniunt uolucres itor¬
tum quo ad seminatum ẽẽ idebatur diripurnt. ita qua m
sepesserit: ueniunt uolucres .i. cogitationes sałi hiũ uolati¬
les manes ⁊ uacue. ⁊ rapiunt quodan corde faerat semina¬
tiun. laseo post lectionem ⁊ õsuicationẽ semꝑ oranduna¬

Expanded text:
eminant in agro si hoc operire dissimulaverint, veniunt volucres, et totum quod seminatum esse videbatur diripiunt; ita quidemsepelierint, veniunt volucres, id est cogitationes hujus saeculi volatiles inanes et vacuae, et rapiunt quod in corde fuerit seminatum. Ideo post lectionem et praedicationem semper orandu
Abbreviated transcription (Latin):
orripiat inquiecos ꝯsolet᷑ pusillanimes. suscipiat in fir¬
mala inferre non debet s tolerare. ut ex sua mansueta¬
line iracundos ualeat mitigare: qͥa medicꝰ animarũ ÷.¬
Contra passiones uiciorũ debet opponere medicamenta uir¬
tutũ. ita scilicet ut pͥus mores ommũ diligenter inquirat:
ut quid cuiq in ferre debeat agnoscat. Re o ula.¬
isciplinam libenshabeat. metuendus imponat.
Et quamuis utrumq sit necessariũ. tam̃ plusa uobi
a mari oꝑtet qͣm timeri. sẽꝑ cogitans do seꝑ uob̃ reddit᷑u

Expanded text:
orripiat inquietos, consoletur pusillanimes, suscipiat infirmala inferre non debet sed tolerare, ut ex sua mansuetudine iracundos valeat mitigare. Quia medicus animarum contra passiones vitiorum debet opponere medicamenta virtutum, ita scilicet ut prius mores omnium diligenter inquirat, ut quid cuique inferre debeat agnoscat. Disciplinam libens habeat, metuendus imponat. Et quamvis utrumque sit necessarium, tamen plus a vobis amari appetat quam timeri, semper cogitans Deo se pro
Abbreviated transcription (French):
A liter cõmixtionẽ carnis
exꝑti: alit̾ ignorantes.
Aliter qͥ peccata deplorant
operii: alit̃ qͥ cogitationũ.
Aliter qui cõmissa plangut̃

Expanded text:
aliter commistionem carnis experti, aliter ignorantes; aliter qui peccata deplorant operum, aliter qui cogitationum; aliter qui commissa plangu
Abbreviated transcription (Latin):
ret: incestus culpã in mediũ deduxit. quȩ apua eos & ꝑpe¬
trata fuerat. & incorrecta remanebat dicens. Audit᷑ inter
uos fornicatio. & talis fornicatio quasis nec inter gentes:
ita ut uxorẽ patris qͥs habeat. Et uos inf̾lati estis. & non

Expanded text:
ret , incestus culpam in medium deduxit, quae apud eos et perperet , incestus culpam in medium deduxit, quae apud eos et perpetrata fuerat, et incorrecta remanebat, dicens: Auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris
Abbreviated transcription (Latin):
LiReR aminonendi sunt ꝓteruri: atq alit̃ pusilsammes.
Illi enĩdũ ualde de se p̾sumunt. ex ꝓbrando ceteros de¬
dignant᷑: isti autẽ dũ nimis infirmitatis suȩ sunt conscũ.
plerũq indesꝑationẽ cadunt. Illi singularit᷑ sũma ęstimant
cuncta quȩ agunt. isti autẽ despecta ueh em̃ter putant. ẽẽ.
q̃ faciunt: iccirco in desꝑatione frangunt᷑. Subtilit̃ itaq
ab arguente discutienda sunt oꝑa ꝓteruor: ut in qͦ sibi
placent. ostendat᷑ qͥa deo displicent. Tunc enĩ ꝓteruos meliꝰ
corrigimꝰ. cũ ea q̃ bene egisse se credunt. male acta monstra¬
noscunt: cõpendiosius ad correctionẽ ueniunt. Si alterius
culpe manifestioris & ex latere reqͥsitȩ in ꝓpͥo uitio confur¬
dant᷑: ut ex eo qͦd defendere nequeunt. cognoscant se
tenere imꝓbe quod defendunt. Unde cũ ꝓterue paulus
chorinthios aduersũ se inuicẽ uideret inflatos. ut alius
pauli. alius apollo. aliꝰ cephȩ. id÷ petri. aliꝰ xp̃i esse se dice

Expanded text:
liter admonendi sunt protervi, atque aliter pusillanimes. Illi enim dum valde de se praesumunt, exprobrando caeteros dedignantur; isti autem dum nimis infirmitatis suae sunt conscii. plerumque in desperationem cadunt. Illi singulariter summa aestimant cuncta quae agunt, isti vehementer despecta putant esse quae faciunt, et idcirco in desperatione franguntur. Subtiliter itaque ab arguente discutienda sunt opera protervorum, ut in quo sibi placent, ostendantur quia Deo displicent. Tunc enim protervos melius corrigimus, cum ea quae bene egisse se credunt, male acta monstratrare cognoscunt, compendiosius ad correctionem veniunt, si alterius culpae manifestioris ex latere requisitae improperio confunduntur; ut ex eo quod defendere nequeunt, cognoscant se tenere improbe quod defendunt. Unde cum proterve Paulus Corinthios adversum se invicem videret inflatos, ut alius Pauli,
Abbreviated transcription (Latin):
ut in suis allegationib uicti iaceant: istis uͦ aliquando
sufficit ut laudabilia alioꝵ facta cognoscant. Unde magist
egregius sapientib & insipientib debitor cũ hebreoꝵ. quos¬
dã sapientes. qͦsdã uͦ etiã tardi ores ammoneret: illis de
contẽplatione ueteris testam̃ti loquens. eoꝵ sapientiam
argum̃to superauit dicens. Quod enĩ antiquat᷑ & senescit:
ꝓpe interitũ est. Cũ uͦ solis exemplis qͦsdã trahendos cer¬
neret: in eãdẽ epistosa adiunxit. Sc̃i ludibria & uerbera
exꝑti: insuꝑ uincula & carceres. Lapidati sunt. secti sunt.

Expanded text:
ut in suis allegationibus victi jaceant; istis vero aliquando ut in suis allegationibus victi jaceant; istis vero aliquando sufficit ut laudabilia aliorum facta cognoscant. Unde et magister egregius, sapientibus et insipientibus debitor , cum Hebraeorum quosdam sapientes, quosdam vero etiam tardiores admoneret, illis de completione Testamenti Veteris loquens, eorum sapientiam argumento superavit, dicens: Quod enim antiquatur et senescit, prope interitum est . Cum vero solis exemplis quosdam trahendos cerneret, in eadem Epistola adjunxit: Sancti ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres, lapidati sunt, se
Abbreviated transcription (Latin):
UeR ammonendi sunt sapientes huiꝰ scti: .xxx.
atq alit̾ hebetes. Sapientes qͥppe ammouendi sunt:
ut amutant scire que sciunt. hẽbetes quoq ammonendi
sunt. ut appetant scire que nesciunt. In illis hoc pͥmũ
destruendum : qd ie sapientes arbitrant᷑: in istis iam
edificandũ est qͥcqͣd de sapientia suꝑna cognoscit᷑. quia
dũ minime suꝑbiunt. qͣsi ad suscipiendũ edificiũ corda
parauerunt. Cũ illis laborandũ est ut sapientiꝰ stulti
fiant: stultã sapientiã ddeserant. & sapientẽ dei stulticiã
discant: istis ũ predicandũ est ut ab ea quȩ putat stulticia
ad uerã sapientiã uicinius transeant. Illis nãq dicit᷑. Siquis
uidet᷑ int̾ uos sapiens esse in hoc seculo: stultꝰ fiat ut sit
sapiens. Istis uͦ dicit᷑. Non multi sapientes scđm carnem. Et
rursũ. Quȩ stulta sunt huiꝰ mundi elegit ds: ut confundat
sapientes. Illos plerũq ratiocinationis argum̃ta: istos non¬
numqͣm melius exempla conuertunt. Iilis nimirũ ꝓdest

Expanded text:
er admonendi sunt sapientes hujus saeculi, atque aliter hebetes. Sapientes quippe admonendi sunt, ut amittant scire quae sciunt; hebetes quoque admonendi sunt, ut appetant scire quae nesciunt. In illis hoc primum destruendum est, quod se sapientes arbitrantur; in istis jam aedificandum est quidquid de superna sapientia cognoscitur, quia dum minime superbiunt, quasi ad suscipiendum aedificium corda paraverunt. Cum illis laborandum est, ut sapientius stulti fiant, stultam sapientiam deserant, et sapientem Dei stultitiam discant; istis vero praedicandum est, ut ab ea quae putatur stultitia, ad veram sapientiam vicinius transeant. Illis namque dicitur: Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc soeculo, stultus fiat, ut sit sapiens ; istis vero dicitur: Non multi sapientes secundum carnem . Et rursum: Quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientes . Illos plerumque ratiocinationis argumenta, istos nonnunquam melius exempla convertunt. Illis nimirum prodest,
Abbreviated transcription (Latin):
uiscẽris. & obꝓbrii uiduitatis tue ñ recordab̃is. qͥa dominabit᷑
tui qͥ fecit te. Impudentes qͦq delinquentes galathas aꝑtȩ
paulus increpat dicens. O insensati galatȩ. qͥs uos fascinauit
Et rursũ. Sic stulti estis. ut cũ sp̃u cȩperitis: nunc carne
consumamini. Culpas uͦ uerecundantiũ qͣsi compatiens re¬
p̾hendit dicens. Gauisus sũ in dño uehem̃ter: q̃m tancdem
aliqͥudo refsoruistis ꝓ me sentire. sic̃ & seutiebatis. occupati

Expanded text:
visceris, et opprobrii viduitatis tuae non recordaberis, quia dominabitur visceris, et opprobrii viduitatis tuae non recordaberis, quia dominabitur tui qui fecit te . Impudenter quoque delinquentes Galatas aperte Paulus increpat, dicens: O insensati Galatae, quis vos fascinavit ? Et rursum: Sic stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummamini ? Culpas vero verecundantium quasi compatiens reprehendit, dicens: Gavisus sum in Domino vehementer, quoniam tandem aliquando refloruistis pro me sentire sic
Abbreviated transcription (Latin):
Mementote p̾positoꝵ ur̃oꝵ qui uob locuti sunt uerbũ dĩ:
quor intuentes exitũ conuersationis. imitamini fidẽ:
quatinꝰ & illos uictrix ratio frangeret. & istos ad maiora
conscendere imitatio blanda suaderet .xxxi.
dentes: atq
alit̾ uerecundi. Illos nãq ab
impudentie:
uitio ñnisi increpatio dura com pescit: ist¬
pescit: istos
autẽ plerũq ad meliꝰ exhortatio modesta cõponit. Illi
se delinquere nesciunt nisi etiã a plurib increpent᷑:
istis plerũq ad conuersionẽ sufficit. qͦd eis doctor mala
sua saltẽ lenit̾ ad memoriã reducit. Illos meliꝰ corrigit:
qͥ inuehendo rep̾hendit. Istis autẽ maior ꝑfectus adadu¬
cit᷑: si hoc quod in eis rep̾hendit᷑. qͣsi exlãtere tangat᷑.
Impudentẽ qͥppe iudeoꝵ plebẽ aꝑte increpans per
ꝓpħam dñs: ait. Frons mulieris meretricis facta est
tibi: nosuisti erubescere. Et rursũ: uerecundantẽ
refouet dicens. Confusionis adolescentiȩ tuȩ obli¬

Expanded text:
 locuti sunt verbum Dei, quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem ; quatenus et illos victrix ratio frangeret, et istos ad majora conscendere imitatio blanda suaderet. 41 CAPdentes, atque aliter verecundi. Illos namque ab impudentiae vitio non nisi increpatio dura compescit; istos autem plerumque ad melius exhortatio modesta componit. Illi se delinquere nesciunt, nisi etiam a pluribus increpentur; istis plerumque ad conversionem sufficit quod eis doctor mala sua saltem leniter ad memoriam reducit. Illos melius corrigit qui invebendo reprehendit; istis autem major profectus adducitur, si hoc quod in eis reprehenditur quasi ex latere tangatur. Impudentem quippe Judaeorum plebem Dominus aperte increpans, ait: Frons mulieris meretricis facta est tibi, noluisti erubescere . Et rursum verecundantem refovet, dicens: Confusionis adolescentiae tuae obli
Abbreviated transcription (Latin):
LT ER ammonendi sunt serui: atq alit̃ dñi. Serui
scilicet. ut in se semꝑ humilitatẽ conditionis aspitiant:
dñi uͦ. ut nature sue qua eqͣlit̃ sunt cũ serus suis conditi
memoriã non amittant. Serui ammonendi sunt ne dños
despiciant: ne dm̃ offendant. si ordinationi illiꝰ suꝑbiende
contͣdicunt. Dñi qͦq aminonendi sunt: qͥa contͣ dm̃ de
munere eiꝰ suꝑbiunt. si eos quos ꝑ conditionẽ tenent sub¬
ditos: equales sibi ꝑ naturȩ consortiũ non cogͣ noscunt.
Isti ammonendi sunt ut sciant se seruos esse dominoꝵ:
illi ammonendi sunt ut cognoscant se conseruos. eẽ. ser¬
uorũ. Istis nãq qicit᷑ Serui obedite dñis carnalib. Et
rursum. Ecũq sunt sub uigo seruitutis. dños suos

Expanded text:
ter admonendi sunt servi, aliter domini. Servi onendi sunt, ut in se semper humilitatem conditionis aspiciant; domini vero, ut naturae suae qua aequaliter sunt cum servis conditi, memoriam non amittant. Servi admonendi sunt ne dominos despiciant, ne Deum offendant si ordinationi illius superbiendo contradicunt; domini quoque admonendi sunt, quia contra Deum de munere ejus superbiunt, si eos quos per conditionem tenent subditos, aequales sibi per naturae consortium non agnoscunt. Isti admonendi sunt ut sciant se servos esse dominorum: illi admonendi sunt ut cognoscant se conservos esse servorum. Istis namque dicitur: Servi, obedite dominis carnalibus . Et rursum: Quicunque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
opus fecit. Ac si aꝑte dicat. Quid uos ꝑ ꝓteruiã huiꝰ uel illi
dicitis. qͥ ꝑ dissolutionẽ negligentie nulliꝰ uos eẽ. monstratis.¬
At contͣ pusillanimes aptius ad iter bene agendi reducimꝰ.
si quexlã illoꝵ bona ex satere reqͥramꝰ: ut dũ in eis alia rep̃.¬
hendendo corripimꝰ. alia amplectendo laudemꝰ: quatinꝰ eorũ
teneritudinẽ saus audita nutriat. quã cuspa increpata casti¬
gat. Plerũq autẽ utilius apud illos ꝓficimus. si& eorũ bene¬
gesta memoramꝰ: & si qua ab eis inordinate gesta sunt. non
iam tãquã ꝑpetrata corripimꝰ. sed quasi adhuc neꝑpetrari
debeant ꝓhibemꝰ: ut & illa que apꝓbaniꝰ islatꝰ fauor augeat.
& contͣ ea quȩ rep̃hendimꝰ: maiꝰ apris pusillanimes exhorta¬
tio uerecunda conualescat. Inde idẽ paulus cũ thessalonicen¬
ses in accepta p̃dicatione ꝑdurantes. quasi de uicino mundi
termino quadã cognosceret pusillanimitate turbatos: pͥus

Expanded text:
 hujus vel illius dicitis, qui per dissolutionem negligentiae, nullius vos esse monstratisAt contra, pusillanimes aptius ad iter bene agendi reducimus, si quaedam illorum bona ex latere requiramus, ut dum in eis alia reprehendendo corripimus, alia amplectendo laudemus, quatenus eorum teneritudinem laus audita nutriat, quam culpa increpata castigat. Plerumque autem utilius apud illos gesta memoramus: et si qua ab eis inordinate gesta sunt, non jam tanquam perpetrata corripimus, sed quasi adhuc ne perpetrari debeant prohibemus, ut illa quae approbamus illatus favor augeat, et contra ea quae reprehendimus magis apud pusillanimes exhortatio verecunda convalescat. Unde idem Paulus cum Thessalonicenses in accepta praedicatione perdurantes, quasi de vicino mundi termino quadam cognosceret pusillanimitate turbatos, prius
Abbreviated transcription (Latin):
nos ipsi in uob̃ gloriem᷑ in ecclesũs dei ꝓ patientia ur̃a &
fide. Qui cũ blanda hec uite eorũ p̾conia pͥmisisset: paulo
cito moueamini ã ur̃o sensu. neq terreamini neq¬
ꝑ iõm. neq ꝑ sermonẽ. neq ꝑ epistolã. tanquã ꝑ nos misso
quasi rustet dies dñi. Egit enĩ uerus doctor. ut pͥus audi¬
rent laudati qđ recognoscerent. & postinodũ qͦd exhor¬
tati sequerẽt᷑: quatinꝰ eoꝵ m̃tẽ ne ammontio sub uincta
concuteret. laus p̾missa solidaret. Et qͥ cõmotos eos uicini
finis suspicione cognouerat: non iam redarguebat motos
sed quasi transacta nesciens. adhuc moueri ꝓhibebat. Ut
dũ de ipsa leuitate motionis p̃dicatori suo se incognitos
crederent: tanto rep̃hensibiles fieri. qͣnto & cognosci ab
illo formidarent.xxxiii.

Expanded text:
Dei pro patientia vestra et fide . Qui cum blanda haec vitae praeconia praemisisset, paulo cito moveamini a vestro sensu, neque terreamini, neqitum, neque per sermonem, neque per epistolam tanquam per nos missam, quasi instet dies Domini . Egit enim verus doctor, ut prius audirent laudati quod recognoscerent, et postmodum quod exhortati sequerentur; quatenus eorum mentem ne admonitio subjuncta concuteret, laus praemissa solidaret; et qui commotos eos vicini finis suspicione cognoverat, non jam redarguebat motos, sed quasi transacta nesciens, adhuc commoveri prohibebat; ut dum de ipsa levitate motionis praedicatori suo se incognitos crederent, tanto reprehensibiles fieri, quanto et cognosci ab illo formidarent.
Abbreviated transcription (Latin):
tionu.¬
qui iam comissa plagũt
nec tñ deserũt atq alit̾
qui deserunt nec tamẽ
plangũt.¬
sunt qui illicita que fa¬
cuint etiam laudãt. atq¬
alit̾ qui accusant praua
nec tamẽ deuitant. hn.

Expanded text:
tionuqui commissa plangunt, nec tamen deserunt; aliter qui deserunt, nec tamen planguntqui illicita quae faciunt etiam laudant, aliter qui accusant prava nec tamen devitant;
Abbreviated transcription (Latin):
aggecliant᷑: dũ niil in om̃i parte irruptionẽ facere concupis¬
cuut. Plus usto fortassis ista dicentes uerecundie obliti sumꝰ. s nes¬
cit aliqn impudentia erubesc̾e: insi fuerit manifeste contusa.
bis gͥtͥb modis debet qͥsq int̾ epulas ꝯseruare discipliua inase¬
metipso: tiidelicet ut linguã sua aloqͣcitate restringat. ⁊o doi suc

Expanded text:
aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupisaggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restring
Abbreviated transcription (Latin):
modestia ⁊ tranqͥllitate indisciplina contin eantur. Non sic̃ qͥdã
faciunt: qͥ cũ ad edendũ assederint. inqͥeta qͦdã agitatione ⁊ con¬
fusione menbrorũ: intemꝑantiã animi sui designant. Caput extu¬
ciunt. brachia exserutit. manꝰ in altũ extendunt: ⁊ ñ sine mag¬
na tupitudine qͣsi totũ epulũ simul sint absorturi. ingentes quo¬
dam conatus ⁊ gestus satis indecoros ostendunt. Hanelant ⁊ sus¬
pirant p̾ angustia. ita ut existimes eos aliũ rugienti uentri pa¬
tentiore additum querere: quasi angustia fauciũ non possit esurien¬
t stomacho satis susficientẽ habundantia ministrare. In uno gͦ
loco sedentes. ocłis ⁊ manib q̃ ꝓpe ⁊ que longe sunt omĩa cireun¬
currunt: simul panes comminuunt. uina in calices ⁊ pateras
effundunt. discos ingirũ circumducunt: ⁊ uelut rex suꝑ obses¬
sam ciuitatẽ assultũ facturꝰ. dubitant ubi pͥmũ expugnationem

Expanded text:
modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui designant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum simul sint absorpturi, ingentes quosdam conatus et gestus satis indecoros ostendunt. Anhelant, et suspirant prae augustia, ita ut existimes eos alium rugienti ventri patentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucium non possit esurienti stomacho satis sufficientem abundantiam ministrare. In uno ergo loco sedentes, oculis, et manibus quae prope, quae longe, omnia circumcurrunt, simul panes comminuunt, vina in calices, et pateras effundunt, discos in gyrum circumducunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant ubi primum expugnationem
Abbreviated transcription (Latin):
uare disciplinam in habitu suo. ⁊ disciplinã in cibo suo. Discipli¬
uidelicet tacendi. indisciplina uidendi: indisciplina continei¬
di sese ⁊̃aciturnitas inter epulas necelsaria. i cireo q̃mlia
gua q̃ om̃i tẽꝑe ꝓnã ad peccatũ labitur. ꝑiculosiꝰ cũ ꝑ crapulam
inflaminata fuerit aqdloquendũ relaxatur. Propterea enim
diues qͥ int̾ epulas loqͣcitati seriuerat: pͦ i interno positꝰ uehe¬
mentꝰ inlingua ardebat. Custodia ocłorũ int̾ epulas ꝓpt̾ea ne¬
cessara ÷. qͥa ñ decet ibi p̾cipue ut uogos homo habea̾t ocłos
tur circumlustrando ꝓspiciat: s ut potiꝰ pudice demissis lu¬
minib eatantũ que sibi anteposita ⁊ apposita sunt attendat.
Enstodia quoq continendi sese ibi negligenda non ÷: qͣtinus uide¬
licet neq inhabitu neq in gestu indecens aliquid acit in honestã
agatur. Nichil cũ strepitu aut tumultu fiat. s omĩa menbra cum

Expanded text:
vare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplivare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Discipli tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius cum per crapulam inflammata fuerit, ad loquendum relaxatur. Propterea enim dives qui inter epulas loquacitati servierat, post in inferno positus vehementius in lingua ardebat . Custodia oculorum inter epulas propterea necessaria est; quia non decet ibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos,tur circumlustrando prospiciat, sed ut potius pudice demissis luminibus ea tantum quae sibi anteposita et apposita sunt attendat. Custodia quoque continendi sese ibi negligenda non est, quatenus videlicet neque in habitu, neque in gestu indecens aliquid aut inhonestum agatur. Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum
Abbreviated transcription (Latin):
aicit. Eñ obsecrationib loquet᷑ pauꝑ ⁊ diues affabitur rigid̾e Qntũ
autẽ sermo clamo sus a disciplinatii cauendus sit: ipse auctor. disei¬
pline ostendit. qdm ꝑ ysaiam scriptũ ÷. Non damabat neq accipi¬
et ꝑͥsonã: neq audietur foris uex eiꝰ. Uerbũ aũ asꝑũ irxosi. omi¬
no a sermonib disciplinatis secludendũ ẽẽ: ꝑ eundẽ ꝓbatur cum
aicitur ⁊ abia stulti immiscent se rixis ⁊ ose̾ius turgia ꝑuocat edis
i erbo etciã mendoso qͣntũ lit cauendũ: idẽ ipse mns̃inuat dicens
Lestis falsus non erit impunitꝰ. ⁊ qui mendacia loquitere.
ñ effugiet. S ⁊ uerbũ dulce qͣntũ ualeat insermone. liber ec¬
clesiasticꝰ patenter de monstrat: ubi dicit. Nerbũ dulce ami¬
cos multiplicat. ⁊ inimicos mitigat: ⁊ lingua eucharis gratio
n mensa ÷ dupplex custodia discipline. Ibi enĩ debet homo ser¬

Expanded text:
dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis cavendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit neque accipiet personam neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperumno sermonibus disciplinatis secludendum esse, per eumdem probatur cum dicitur: Labia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimicos mitigat, et lingua eucharis in  est duplex custodia disciplinae. Ibi enim debet homo ser
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ composite dicitur. nichilominꝰ tamen ab auditore aut norurmn
aut ociosũ si fuerit intellectũ reputatur. S ⁊ cũ ueritate necesse:
ut sermo loquendi dulcedinẽ habeat. qͥa sepe ⁊ uerttas auditori
imara efficitur. si aut sine ratione. aut sine dilectione. hoc ÷ uel
inportune uł impie contra eũ ꝓferat᷑ Singula hec scripture sa¬
tre destimoniis comꝓbemꝰ. Qa habitus indisciplinacus sermonem
contẽptibile faciat: salomon ostendit diceni. Non decent staltũ
uerba ttmposita. Et itm. Non ÷ speciosa in ore stulti parabolam.
Et iãn. fonsuite erudicio possidentis. doctrina stultorũ saau¬
tas tt in. Doctrina sua noscitur uir. Qui autẽ uanꝰ iercors pare
sc inddecent ÷ i ore stultori parabola. Qđ uͦ t pus elationis ser¬
monem hominis ingratum anditorib reddat: salomon it̃m teste¬
tur aicens. Ex celsa stulti sapientia: in porta ñ aꝑiet os suũ. Et tc̃m

Expanded text:
aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quod habitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum: Doctrina sua noscitur vir, qui autem vanus, et excors esic indecens est in ore stultorum parabola . Quod vero typus elationis sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens: Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum . Et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
sono. qua significatione quid dicat᷑. Disciplina ubet ut
loquentis sit gestus ⁊ modestus ⁊ humilis. sonus demissus
⁊ suauis: significatio uera ⁊ dulcis. Modestiã debet habere gestꝰ
loquentis. ut nec mordinate. nec impudice. nec turbulenter int̾
loquendũ menbra moueat. neq ocłorũ nutib. Aut aliqua
indecenti conformatione. siue transformatione uultꝰ placorem
sui sermonis imminuat. Humilis debet. ẽẽ. gestꝰ loquentis. ut ap̃
auitores gr̃am sermo eiꝰ inueniat. Sonꝰ loquentis debet ẽẽ demi¬
sus. ne strepitu ⁊ immoderata clamositate auditores suosaud
in iuste terreat: aut iniuste offendat. Suauis debet ẽẽ sonloq̃n¬
tis. ne plationis asꝑitate tanto fiat animis audientiũ honerosi¬
or: qͣnto ad aures qurior uenit ⁊ iniocundior. Significatio .i. sen¬
tentia sermonisido debet ẽẽ uera. qr fallax uerbũ etra sifacunde

Expanded text:
quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat animis audientium onerosior, quanto ad aures durior venit, et injucundior. Significatio, id est sententia sermonis, ideo debet esse vera, quia fallax verbum etiam si facunde
Abbreviated transcription (Latin):
timerarios. ad feruorẽ ⁊ eli tepidos. ad silentiũ uerbosos. ad u̾bum
exhortationis nimis tacitos. acd alacritatẽ segnes. ad mansuetudinẽ
impacientes. ad studiũ negligentes. ad indulgentiã crudeles. aduereci¬
diam ꝓcaces. ad quietẽ p̃cipites. ad prudentiã incautos. aq iollicitu¬
dinẽ oblimosos ad modestiam ĩuerecundos. ⁊ omiino qͥcqd dicere
illud dici conueniat considderemꝰ. Nã q̃dã st̃ loca: in quib ꝑ petitum
silentiũ seruandũ ÷. Quedã uͦ. inqͥb humanos sermones .i con¬
sabulationes ad alterutrũ edere ñ licer: exceptis his ibis qͥb hõ¬
debet sileat: nec semꝑ quando licet loquatur. Restat nunc
ut postqͣm ostendimꝰ qͥd. uł cui. ⁊ubi ⁊ quando loquendũ sit:
etiam qͣlit̾ loquendũ sit demonstremꝰ. Itẽ de modo loquendi¬
ualitas .i. modus loquendi intrib constat. hoc ÷ qͦ gestu

Expanded text:
temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem impatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpetuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabulationes ad alterutrum edere non licet, exceptis iis verbis quibus hodebet, sileat, nec semper quando licet, loquatur. Restat nunc ut, postquam ostendimus quid vel cui et ubi et quando loquendum sit, etiam qualiter loquendum sit, demonstremus. ualitas, id est motus loquendi in tribus constat, hoc est quo gestu,
Abbreviated transcription (Latin):
toris congruit ꝓferre debemꝰ: ut contͣ uiciũ quod in eo sanare cu¬
pimꝰ. competenͣs nr̃i sermonis remediũ opponamꝰ. queadiocã
supradictum ÷ cũ irreligioso de sc̃itate. cũ iniusto de iusticia. cũ pi¬
gro de multa oꝑatione loqndũ ẽẽ. Facile gͦ cui sit loquendũ agnos¬
cimꝰ. si id qͦd dicit᷑ qͣle sit diligenter consideremꝰ. qͥa id ꝓfecto unicui¬
q magis dici conuenit: qͦd ad illud ĩ qͦ ipse. plus laborat malũ sanan¬
dũ consilio commodiore occurrit. Herbi gr̃a. Qnͣdo constantiam
laudate uolumꝰ. ad pusillanmes ñ ad suꝑbos sermonẽ nr̃m dirigere
debemꝰ. qͥa cũ uiciũ suꝑbie. sub p̃textu constantie ñ nũqͣm se conte
mus: amplius in suo uicio confirmamꝰ. Exhortem᷑ gͦ ad constantiã
timidos. ad timorẽ suꝑbos. afrugalitatẽ ꝓ digos. adliberalitatẽ aua¬
ros. adhumanitatem parcos. ad parcitatem gulosos. ad ꝯsiliũ

Expanded text:
toris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cutoris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens nostri sermonis remedium opponamus, quemadmodum supradictum est: Cum irreligioso de sanctitate, cum injusto de justitia, cum pigro de multa operatione loquendum esse. Facile ergo cui sit loquendum agnoscimus, si id quod dicitur quale sit diligenter consideremus, quia id profecto unicuique magis dici convenit, quod ad illud, in quo ipse plus laborat, malum sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non ad superbos sermonem nostrum dirigere debemus, quia cum vitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegmus, amplius in suo vitio confirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, ad liberalitatem avaros, ad humanitatem parcos, ad parcitatem gulosos, ad consilium