comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
phetam loquitur. celum ⁊ t̾ram mi¬
pleo: Et alii. Deus de prope egosum
⁊ non ds delonge. Sed abisse dicitur
liberũ illis relinquendo arbitrium.
utrũ uellent operari inumea anño.
propinquasset Tempus frnctuum
fuit. ex quo int̾fectis omnib hostib.
terran repromissionis securi incolere
ceꝑunt. Et pulchre non pro uentum
sed tempus dicit fructiuim: quia nul¬
lus huius uinee prouentus. nullus
prõtu populi extitit bom oꝑis fric¬
tus. slisit seruos suos adagricolas:
ut acciꝑent fructus etus. Et agricole
aprehensis serius eius: alium cecide¬
runt. alium occiderunt. Alium uero
lapidauerunt. Seri qui primi ad
agricolas missi sunt: moyses legis¬
lator ⁊ aaron. ⁊ reliqui sacerdotes in¬
telliguntur: qui ꝑ quadraginta an¬
gis qũa illis d̾s dederat exigebant.
Sed agricole missos ad se seruos ceci¬
derunt. flagellantes eos tierberib
lingarum. Scriptũ est enĩ Irritaue¬
runt inoysen in castris: ⁊ a aron scm̃

Expanded text:
phetam loquitur: Coelum et terram imphetam loquitur: Coelum et terram impleo . Et alibi: Deus de prope ego sum, et non Deus de longe . Sed abiisse dicitur, liberum illis relinquendo arbitrium, utrum vellent operari in vinea, an non. propinquasset. Tempus fructuum fuit, ex quo interfectis hostibus terram promissionis securi coeperunt incolere. Et pulchre non proventum, sed tempus fructuum dicit, quia nullus hujus vineae proventus, nullus protervi populi exstitit boni operis fructus. Misit servos suos ad agricolas, ut acciperent fructus ejus. Et agricolae apprehensis servis ejus, alium ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt. Servi qui primum ad agricolas missi sunt, Moyses legislator, et Aaron, et reliqui sacerdotes intelliguntur, qui per quadraginta angis quam illis Deus dederat, exigebant. Sed agricolae missos ad se servos occiderunt, flagellantes illos verberibus linguarum. Scriptum est enim: Irritaverunt Moysen in
Abbreviated transcription (Latin):
qu̾a de om̃ib gentib in populũ sibi
reculiarem elegit. Hec est illa uinea.
te qua ysaras incantico locutuis: ao
ultimũ addidit. Uinea enim domi¬
ni sabaoth: domus israhel est. De qua ⁊
psalmista dicit Uineam de egẏpto
transtulisti: eiecisti gentes ⁊ planta¬
sti eam. Et sep̾e cirrundedit ei. ⁊ fodit
in eatorcular: ⁊ elificauit tuxim. et
locauit eam agͥcolis. Sepes. uel mu¬
iũ urbis uł anglica presiclia designat.
Sep̃e gͦ uinee cirrundeddit. quia et
munimie muroꝵ. ⁊ auxilio angłoꝵ
illam plebem uallauit. Gorcalar al¬
tare quia sicut intorculari une ex¬
primuntur. ita in altarideo hostiẽ
immolan̾tur. hec sũt illa torcularia:
quoꝵ titulo tres psalmi prenotant᷑.
Hec est ĩlla turris: ad qũa loquit᷑
quib ds uibem templum unier¬
sam simul plebem tradidit guber¬
uandam. ⁊ ꝑegre profectus est. Pro¬
fectus est pcregre non loci mutrmo¬
ne. slam quo potest recedere quiꝑ pao¬

Expanded text:
quam de omnibus gentibus in populum sibi quam de omnibus gentibus in populum sibi peculiarem elegit. Haec est illa vinea, de qua Isaias in cantico locutus, ad ultimum addidit: Vinea Domini sabaoth domus Israel est , de qua et Psalmista dicit: Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam . Et sepem circumdedit ei, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam agricolis. Per sepem vel murum urbis angelica praesidia designat. Sepem ergo vineae circumdedit, quia ex munimine murorum, et auxilio angelorum illam plebem vallavit. Torcular, altare: quia sicut in torculari uvae exprimuntur, ita in altari Deo hostiae immolantur. Haec sunt illa torcularia, quorum titulo tres Psalmi praenotanturaec est illa turris, ad quam loquiturquibus Deus urbem templumque et universam simul plebem tradidit gubernandam. Et peregre profectus est. Profectus est peregre, non loci mutatione; nam quo potest recedere, qui per pro
Abbreviated transcription (Latin):
assurus pro salute hominum
dei filius uenit iherusalem: ⁊¬
umphali pompa ab exultantib tur¬
bis exceptus quotali gła inimicoꝵ
suoꝵ animes ad suam nec̃e matu¬
randam amplus incitaret: ibiqꝑ
pquinꝙ dies non cessauit docens
populũ Et ꝓpositis similitudinib
scribarum ⁊ phariseoꝵ scelera redor¬
guens. Nam quia ipłi int̾ngauerãt
cum cum eos de templo mirabili
aucdoritate eiceret in qua potestate
ista facis eiq in sermone laq̃os te¬
tenderant. cũ simulata tieneratione
interrogabant. utrũ liceret. daricesa-
ri censum annon: id ciro ipsi suis ai¬
tib separantur a dño. ⁊ imparabõlis
conceperant: ⁊ passionis eius totum
cõplectitur sacram̃tum. Homo enim¬
iste pat̃ familias d̾s omĩpotens est:
qui sic homines in mundo. quasi do¬
minus suos famulos possidet in do¬
mo. Hic est ille pater familias qui
habuit dtios filios: quiq scl̃m alt̃i¬
in uineam suã. Qui plantaiit i¬
neam plebem indelicet israheliticã:

Expanded text:
assurus pro salute hominum Dei Filius venit Hierusalem triumphali pompa, et ab exsultantibus turbis exceptus est, quo tali gloria inimicorum suorum animos ad suam necem maturandam amplius incitaret; ibique per quinque dies non cessavit docens populum, et propositis similitudinibus, Scribarum et Pharisaeorum scelera redarguens. Nam quia ipsi interrogaverant eum, cum eos de templo mirabili auctoritate ejiceret, in qua potestate ista facis? eique in sermone laqueos ttenderant, cum simulata veneratione interrogabant, utrum liceret dare censum Caesari, an non: idcirco ipsi suis artibus superantur a Domino, et in parabolis conceperant, et passionis ejus totum complectitur sacramentum. Homo iste paterfamilias, Deus omnipotens est, qui homines in mundo, quasi dominus suos famulos possidet in domo. Hic est ille paterfamilias, qui habuit duos filios, quique secundum alteriin vineam suam, qui plantavit vineam, plebem videlicet Israeliticam,
Abbreviated transcription (Latin):
Aũt illi. Malos male ꝑdet. et uineã
reddent ei fructum temporib̾suis. Ue¬
mens dñs malos male ꝑdidit: incre¬
locum. gentẽ. simul ⁊ regnum eis an¬
ferendo. ⁊ in om̃s mundi terminos
longe lateq. disseminando. Locauit
autem uineam aliis agricolis. quia
nobis scripturarum mist̾ĩa. ⁊ suã
cognitionem tribuit ea conlitione.
ut suis temporib fructum reddam᷑.
id est nouerimus: quid imo quoq
tempore nos loqui. uł agere conrie¬
niat. Sed hoc qd̃ illi dixerunt qd̾
scilicet malos male ꝑderet. ⁊ uincã
aliis locabit agricolis: dñs ipse di¬
uinttus ꝓcuratum prophetico ostẽ¬
dit exemplo. respondens. Numqũa

Expanded text:
Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam ructum temporibus suis. Veniens Dominus malos male perdidit, quia increlocum, gentem, simul et regnum eis auferendo, et per omnes mundi terminos longe lateque disseminando. Locavit autem vineam aliis agricolis, quia nobis Scripturarum mysteria, et suam cognitionem tribuit ea conditione, ut suis temporibus fructum reddamus, id est, noverimus quid unoquoque tempore nos loqui vel agere conveniat. Sed hoc quod illi dixerunt, quod scilicet malos male perderet, et vineam suam aliis locaret dominus, ipse divinitus procuratum prophetico ostendit exe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlim sangumĩe populum: extrapor¬
łam passus est. Sine eiecerunt eum
ettra uineã ⁊ occiderũt: quia peius
ꝑ incredulitat̾e a suis eum cordib.
expulerunt. ac si crucis supplitio af¬
fecerunt. hoc olim presignabat qd
moyses intab̾nacło d̾i attare holocau¬
sti in quo uictimarũ sanguis essum¬
debatur. non intab̾naculum sea ad
crucis ara extra porta iherosolimoꝵ
erigenda erat. ⁊ xp̃c d̾i patris filius
in domo iudeoꝵ hoc est inmentibus
coꝵ non recipiendus. sed foris cẽt im
runt eum. ⁊ eiecerunt extra uineam.
ꝑtinatiã infidelitatis illoꝵ denotat.
qui nec post eius passione ⁊ resurre¬
dionem credere noluerunt. sed qua¬
si cadauer in utile proiecerunt pre¬
dicatores uerbi illus a suis finib
exeludentes ⁊ ad nationum populos
transiitentes. Cum gͦ uenerit dñs
umee. quid faciet agricolis illis. In¬
terrogat eos clñs non q̃d ignoraret
quid illi responsuri essent. sed ut eos
ꝓpria ipsoꝵ responsione condẽpnet:

Expanded text:
extra portam passus est . Sive ejecerunt eum extra vineam, et occiderunt quia prius per incredulitatem a suis eum cordibus expulerunt, ac sic crucis supplicio affecerunt. Hoc olim praesignabat quod Moyses in tabernaculo Dei, altare holocausti, in quo victimarum sanguis effundebatur, non intra tabernaculum, sed ad crucis ara extra portam Hierusalem erat erigenda, et Christus Dei Patris Filius non in domo Judaeorum, hoc est, in mentibus illorum recipiendus, sed foris esset immorunt eum, et ejecerunt eum extra vineam , pertinaciam infidelitatis illorum denotat, qui nec post ejus passionem et resurrectionem credere voluerunt, sed quasi cadaver inutile projecerunt, praedicatores verbi illius a suis finibus excludentes, et ad nationum populos transmittentes. Cum ergo venerit dominus vineae, quid faciet agricolis illis? Interrogat eos, non quod ignoret quid responsuri essent, sed ut eos propria eorum responsione condemnet.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa eoꝵ: nolite facere. Dicunt enim:
Randis in hoc loco. ddñi osten¬
ditur patientia. secd nec minor
eius declaratur beniuolentia. Scri
begͦ ⁊ pharisei granissimis hunc q̃¬
stionib lacessire cupiebant: ipse au¬
tem ad eoꝵ subiectionem et uenera¬
tionem. turbas hortabatur. dicens.
Suꝑ cathedram moysi: ⁊ reliqͣ. Ca¬
thedra autẽ sedi le est ligneum. sus-¬
tentationi corporis undiq aptum:
⁊ id̾o magistris ⁊ doctorib congruũ.
Der cathedram namq: aliquando bo¬
na. aliquando mala significatur do¬
ctrina. Mala: sicut in primo psal¬
mo legitur. In cathedra pestilencie
non sedit. Bona: sicut idem psalmi-¬
sta alibi ait. Exaltent eũ in eccł̃ia ple¬
bis: ⁊ in cathedea senioꝵ laudent eũ.¬

Expanded text:
im randis in hoc loco Domini ostenditur patientia, sed non minor ejus declaratur benevolentia. Scribae ergo et Pharisaei gravissimis hunc quaestionibus lacessere cupiebant, ipse autem ad eorum subjectionem et venerationem turbas hortabatur, dicens: « Super cathedram Moysi. » Et reliqua. Cathedra autem sedile est ligneum, sustentationi corporis undique aptum, et ideo magistris et doctoribus congruum. Per cathedram namque aliquando bona, aliquando mala significatur doctrina: mala, sicut in primo psalmo legitur: « In cathedra pestilentiae non sedit: » bona, sicut Psalmista alibi ait: « Exaltent eum in ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eu
Abbreviated transcription (Latin):
ab eoꝵ imitatione obseruanda re¬
uocat cum subiungit. Scd̾m uero
oꝑa eoꝵ: nolite facere. Dicunt enim:¬
in eccłia bene docet ⁊ male uiuit:
scriba est ⁊ phariseus. Sed quamuis¬
cunis uita despicitur restat ut eius
predicatio contempnatur: tamen
propt̾ mala oꝑa. bona oꝑatio non ẽ

Expanded text:
a revocat, cum subjungit: « Secundum vero opera eorum nolite facere. » Quiin Ecclesia bene docet, et male vivit, Scriba est et Pharisaeus. Sed cujus vita despicitur, restat ut ejus praedicatio contemnatur, tamen pro
Abbreviated transcription (Latin):
deus est. ⁊ qui t̾rena uobis tribuit:
ut celestia adipisci possitis. Nolite
uocari rabbi id est magistri. ut ho¬
norem ei debitũ ad ur̃a gloriã infle¬
ctatis. Om̃s enĩ uos frẽs estis. Inqui¬
b uerbis ostenditur nontantum
carnalem quantũ spiritalem nati¬
uitatem: esse laudandum cũ ait.
Omnes enĩ uos frẽs estis. Et patr̃e
nolite uocare uob̾ suꝑ t̾ram. Unus
est eñi pat̾ ur qui in celis ẽ. Nec uo

Expanded text:
Deus est, et qui terrena vobis tribuit, Deus est, et qui terrena vobis tribuit, ut coelestia adipisci possitis. Nolite vocari Rabbi, id est magistri, ut honorem ei debitum ad vestram gloriam inflectatis. « Omnes autem vos fratres estis. » In quibus verbis ostenditur, non tantum carnalem, quantum spiritalem nativitatem esse laudandam cum ait: « Omnes enim vos fratres estis. » « Et Patrem nolite vocare vobis super terram. Unus est eni
Abbreviated transcription (Latin):
dentes: in uicem se pungerent ac
ꝑ hoc legis recordarentur. et qͥ hoc
haberet religiosior putarenir. Iuxta
hanc similitucline fuit illa fimbͥa
dnĩ non suꝑstitione pharisaica su
lia. Qũa mulier que qduodecim ãnis
fluxum sanguins passa erat accedẽs
retro tetigit. ⁊ non est sccłm suꝑstitio¬
ne phari̾acã puncta: sed dñi miseri¬
cordia sanata. Aliquid aũt has ⁊ hu
recubitus incenis: qd ꝑtinet aduen¬
tris ingluuiem. Et primas cathedras
insynagogis: quod ꝑtinet ad ina¬
nem gloriam. Et salutationes in-
foro. ⁊ uocari ab hominib rabi: qd̾
ꝑtinet ad indebitam reuerantiam.
Sed eoꝵ uitiis patefactis: dñs ab e-¬
oꝵ imitatione. suos copescte clicens.
Uos aũt nolite uocari rabbi: unus
est enĩ magist̾ ur. Ac si diceret. uos
electi qui unũ ⁊ uerũ habetis magi
strũ illum scilicet a quo procedit om¬
nis sapientia. ⁊ cum quo fuit sem¬
ꝑ et est ante euum. quoꝵ fidutia

Expanded text:
dentes invicem se pungerent, et dentes invicem se pungerent, et per hoc legis recordarentur, et qui hoc haberet, religiosior putaretur. Juxta hanc similitudinem fuit illa fimbria Domini, non superstitione pharisaica suplia, quam mulier, quae duodecim annis fluxum sanguinis passa erat, accedens retro tetigit , et non est secundum superstitionem Pharisaeorum compuncta, sed Domini misericordia sanata. Ad quid autem has et hrecubitus in coenis. » Quod pertinet ad ventris ingluviem; « et primas cathedras in synagogis: » quod pertinet ad inanem gloriam; « et salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi: » quod pertinet ad indebitam reverentiam. Sed eorum vitiis patefactis, Dominus ab eorum imitatione suos compescuit, dicens: « Vos autem nolite vocari Rabbi. Unus est enim magister vester. » Ac si diceret: Vos estrum, illum scilicet, a quo procedit omnis sapientia, et cum quo fuit semper, et est ante aevum, quorum fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei hypocrite. qui similes estis
sepulcris dealbatis: ⁊ reliqͣ. Quorũ
nitia m dñs decegit: cũ ad huc sub¬
iungit dicens. Dilatant eñi phyla¬
cteria sua: Et magnificãt fimbrias.
Cum dedisset dñs legem ꝑ moysen:
ad extremum intulit. Ligabis eam
indigitis tuis. ⁊ erit ĩmota ante
oculos tuos: ⁊ meditaberis in eis
die acnocte: Et est sensus. ligabis
eam indigitis tuis: id est oꝑe adĩ¬
plebis. Erit in mota ante oculos
menbrami lis scribebant. ⁊ ea fron¬
tib suis circũ ligabant. ut inuicẽ
se salutantes atq obuiantes: precep¬
torum legis recordarentur. ⁊ ipsa pi¬
ctaciola filacteria uocabant. Iusserat
quoq dñs inlege ut in quatuor ã¬
gulis palliorum iacinctinas fimbri¬
as ponerent a dismheliticũ populũ
dmoscendum. Scribe gͦ ⁊ pharisei
auaritie sectatores lucrum demuli¬
erculis captantes longissimas fim¬
brias faciebant. inquarũ suminita¬
tib accutissimas spinas ligabant.
ut in conuiniis uel synaggogis se¬

Expanded text:
qui similes estis sepulcris dealbatis , » et reliqua. Quorum vitia Dominus detegit, cum adhuc subjungit, dicens: « Dilatant enim phylacteria sua, et magnificant fimbrias. » Cum dedisset Dominus legem per Moysen, ad extremum intulit: « Ligabis eam in digitis tuis, et erunt immota ante oculos tuos et meditaberis in eis die ac nocte . » Et est sensus: Ligabis eam in digitis tuis, id est opere adimplebis. Et erunt immota ante oculos membranulis scribebant, et ea frontibus suis circumligabant, ut invicem se salutantes atque obviantes, praeceptorum legis recordarentur, et ipsa pictatiola phylacteria vocabant. Jusserat quoque Dominus in lege , ut in quatuor angulos palliorum hyacinthinas fimbrias ponerent, ad Israeliticum populum dignoscendum. Scribae ergo et Pharisaei, avaritiae sectatores, lucrum de mulierculis captantes, longissimas fimbrias faciebant, in quarum summitatibus acutissimas spinas ligabant, ut in conviviis vel in synagogis se
Abbreviated transcription (Latin):
ei alapas. flagellatus est. ad colũp¬
nam religatus. in qua hodieq. fusi
cruoris. indicia feruntur apparere.
Qd̃ uero prius flagellatus. deinde
crucifixus est: ex romano more fa¬
ctũ est. quireos et morti adiudica-¬
tos. primum flagellis uerberabãt:
deinde securi cedebant. Et die tercia
resurget. Solet scriptura sc̃a tris-¬
tib leta subiungere. Unde ⁊ clñs p̃-¬
dictam sue passionis ignominiam.
rie euacuauit. subdens die t̾cia re-¬
surget. Et iure die t̾cia: quia auc-¬
tor iite lui a morte teneri non po¬
tuit. De quo psalmista dicit. Detor¬
rente inuia bibit. Qͥa uidelicet
mort̾e nr̃a intransitu gustauit:
⁊ caro illuis corruption̾e non uidit.
bunc accessit ad eum mat̾ filiorũ
zebedei cum filiis suis: adorans ⁊

Expanded text:
ei alapas ? Flagellatus est, ad columei alapas ? Flagellatus est, ad columnam religatus, in qua usque hodie fusi cruoris indicia feruntur apparere. Quia vero prius flagellatus, deinde crucifixus est, ex Romano more factum est, qui reos et morti adjudicatos primum flagellis verberabant, deinde securi caedebant. Et die tertia resurget. Solet Scriptura divina tristibus laeta subjungere. Unde et Dominus praedictam suae passionis ignominiam ria evacuavit, subdens: Tertia die resurget. Et jure die tertia, quia auctor vitae diu a morte teneri non potuit. De quo Psalmista dicit: De torrente in via bibet ; quia videlicet mortem nostram in transitu gustavit, et caro illius corruptionem non vidit. Tunc accessit ad eum mater filiorum Zebedaei cum filiis su
Abbreviated transcription (Latin):
proprio filio suo non peꝑcit: sed pro
nobis om̃ib tralidit illum. Gradi¬
dit se ipse filius: eodem apostolo di¬
cente. Qui dilexit nos ⁊ tradidit
semet ipsũ pro nobis G̃radidit eñ
uidas irideis. Indei nichilominus:
tradiderunt eͦum pilato. Pilatus
ut ddictũ est: tradidit eum militib.
Si gͦ eum d̾s pater tradidit. ⁊ si se
ipse tradidit. quid iudas uel ind̾i
peccaueruit. qui tantũ sceleris ad¬
Sed in re una: dispar fuit affectus.
Qo̾ eñi ds̃ pater cum coet̾no sibi fi¬
lio fecit amore ⁊ dilectione humani
ddicitur. ⁊ continirs laudib p̃dica¬
tur. Illi uero et̾na maledictione. et
supplitio condempnant᷑ Gradetur
inquit gentib ͣ illudendlum.
et flagellandum. Illusus est dñs
quando sicut ait euangłium sus-
cipientes eum milites: uelauerũt
faciem enis. ⁊ inluerunt eum pur-¬
pura. ⁊ plectentes corona despinis:
posuerunt suꝑ caput eils. ⁊ arim-¬
uinem indextera euis. ⁊ uenientes
dicebant. Auerex uideoꝵ. Et dabãt

Expanded text:
proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Tradidit se ipse filius, eodem Apostolo dicente: Qui dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Tradiditque eum Judas Judaeis, Judaei nihilominus tradiderunt eum Pilato. Pilatus, ut dictum est, tradidit eum militibus. Si ergo Deus Pater tradidit eum, et si se ipse tradidit, quid Judas et Judaei peccaverunt? Quid tantum sceleris adibus? Sed in re una dispar fuit affectus. Quod enim Deus Pater cum aeterno sibi Filio fecit, amore et dilectione humani dicitur, et continuis laudibus praedicatur, illi vero aeterna maledictione et supplicio condemnantur. Tradetur, inquit, gentibus ad illudendum et flagellandum. Illusus est Dominus, quando sicut evangelium refert suscipientes eum milites velaverunt faciem ejus, et induerunt eum purpura, et plectentes coronam de spinis, posuerunt super caput ejus, et arundinem in dexteram ejus, et venientes dixerunt: Ave, rex Judaeorum. Et dabant
Abbreviated transcription (Latin):
reprobauerunt edificantes hic fac¬
tus est incaput anguli. a domino
factum est istud ⁊ est mirabile in
oculis nr̃is: Ipsos quos suꝑius co¬
lonos uocauerat: nunc edificantes
appellat: quia principes ⁊ sacerdo¬
tes udeoꝵ sublitã plebem ad offe¬
randos iusticie fructus quasi uine¬
am excolere: ipsi ⁊ iam hanc ut do¬
mino inhabitatore digna fieret.
quasi domũ construere ⁊ exoruare
debuerant. Nlani ⁊ apłs huic sensuz
astipulatur fidelib loquens. D̾i agͥ¬
cultura estis: d̃i eclificatio estis Sed
illi qu quasi mali coloni fructum
uince reddere noluerant. ipsi qual
mali cem̾tarii electum ⁊ preciosum
lapidem. uł infundamento uel in
angulo domus di ponencum sub¬
trahere. hoc est fidem xp̃i auditori¬
b conabantur eriꝑc. Ait g. slum¬

Expanded text:
unt aedificantes, hic factus est in caput anguli: A Domino factum est illud, et est mirabile in oculis nostris? Ipsos quos superius colonos vocaverat, nunc aedificantes appellat, quia principes et sacerdotes Judaeorum, subditam plebem ad offerendos justitiae fructus, quasi vineam excolere, ipsi etiam hanc ut Domino ad inhabitandum digna fieret, quasi domum construere et exornare debuerunt. Nam et Apostolus huic sensui astipulatur, fidelibus loquens: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis . Sed illi quasi mali coloni, fructum vineae reddere nolunt, et quasi mali cementarii, electum et pretiosum lapidem, vel in fundamento vel in angulo domus Dei ponendum, subtrahere, hoc est, fidem Christi auditoribus conabantur eripere. Ait ergo: Nun
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicitur. suꝑ cathedram moysi:¬
⁊ reliqua. Hic cathedra moysi: doctͥ¬
nam legis significat. Quẽ pro eo
moysi dicitur: quia a dño data spe-¬
strata. Suꝑ cathedram gͦ moysi.
seclerunt scribe ⁊ pharisei: quia in
doctrma legis quieuerunt. Et id̾o do¬
minus ad eoꝵ doctrinã audiendam
mrbas ortabatur: quia quamuis ma¬
le uiuerent. tamen bona docebant.
Qũa quia uulgaris populus intel¬
ligere non poterat: illi specialiter a
ño ad docendum populum accepe¬
rant. In eo eñi quod bene docebant:
audiendi erant. In eo q̃d male uiue¬
bant: nec audiendi. nec imitandi erãt.
Unde ⁊ bene dicitur. Om̃a enĩ quecũ¬
q ddixerint uobis seruate ⁊ facite.
Quia eñi non suam doctrinam. sed
dei predicationem docebant: ideo ad
eoꝵ doctrinam audiendam uel obser¬
uendam populum in uita uerat. Et
quia ad eoꝵ predicationem obserũa

Expanded text:
cum dicitur: « Super cathedram Moysi. » Hic cathedra Moysi doctrinam legis significat, quae pro eo Moysi dicitur, quia a Domino data spestrata. Super cathedram ergo Moysi sederunt Scribae et Pharisaei, quia in doctrina legis quieverunt. Et ideo Dominus ad eorum doctrinam audiendam turbas hortatur, quia quamvis male viverent, tamen bona dicebant. Quia quam vulgaris populus intelligere non poterat, illi specialiter a Domino ad docendum populum acceperant. In eo enim, quod bene docebant audiendi erant: in eo quod male vivebant, nec audiendi, nec imitandi erant. Unde et bene dicitur: « Omnia ergo quaecunque dixerint vobis, servate et facite. » Quia enim non suam doctrinam, sed Dei praedicationem docebant, ideo ad eorum doctrinam audiendam vel observandam populum invitabat; et quod ad eorum praedicationem obser
Abbreviated transcription (Latin):
Si alius uenerit in nomine suo:
illum accipietis. Ꝙ autẽ q̃rit glo¬
riam eius qui misit illũ. hic ue¬
rax ẽ. ⁊ iniusticia in illo non est.
Seutiq dñs his uerbis insinuat.
qui cũ ꝑdiuinitatẽ eqͣlis esset pa¬
tri. tam̃ ꝑ suscept̾a serui formam
apparens in tempore qui erat crea¬
tor tempoꝵ. non suam quesiuit

Expanded text:
suo, illum accipietis . Qui autem quaerit gloriam ejus qui misit eum, hic verax est, et injustitia in illo non est. Se utique Dominus his verbis insinuat, qui cum per divinitatem aequalis esset Patri, tamen per susceptam servi formam apparens in tempore, qui erat creator temporum, non suam, sed Pat
Abbreviated transcription (Latin):
quando paterecur. Huius hore remi¬
Consũmatũ est. Et inclinato capi
te tradidit sp̃m. Non gͥ potuerunt
eũ iudei comprehende. quia ipse mor¬
tẽ suam ⁊ ministros mortis sue in
sua habebat potestate. At cũ ipse uo¬
luit pati. etiam si uoluissent a nece
eus abstinere iudei non potuissent.
In alt̾o gͥ misericordia. in alt̾o ueri¬
tas prerogata est. Miscd̃ia quidem
mhumilitate carnis qua pati po¬
tuit. Ueritas in potestate diuinita¬
tis. quando nec ipse uoluit compre¬
hendi nequiuit. Utrũq ꝓpt̾ nrãm
salutẽ gestũ est ꝓpt̾ quos homo fac¬
tus fuerat: qui homin̾e fecerat. ne
periret qd fecerat. Non gͦ simus in¬
grati tantis beneficiis. que ab ipso
inmeriti accepimus ⁊ inligni. Obe¬
cdiamus preceptis eiꝰ. ut simus com¬
potes promissionis euis. queramus
sp̃itali desiderio uultũ eius. queramꝰ
faciem eiꝰ semꝑ. queramus eum nõ
sicut iudei ut eum occidamus. sed ut
ab ipso uiuificemur. queramus non

Expanded text:
quando pateretur. Hujus horae remiquando pateretur. Hujus horae remicte tradidit spiritum . Non ergo potuerunt eum Judaei comprehendere, quia ipse mortem suam et ministros mortis suae in sua habebat potestate, ac cum ipse voluit pati, etiam, si voluissent a nece ejus Judaei abstinere, non potuissent. In altero igitur misericordia, in altero veritas praerogata est. Misericordia quidem in humilitate carnis, qua pati voluit; veritas in potestate divinitatis, qua donec ipse voluit comprehendi nequivit. Utrumque propter nostram salutem gestum est, propter quos homo factus fuerat, qui hominem creaverat, ne periret quod fecerat. Non ergo simus ingrati tantis beneficiis, quae ab ipso immeriti accepimus et indigni. Obediamus praeceptis ejus, ut simus compotes promissionis ejus. Quaeramus spirituali desiderio vultum ejus, quaeramus faciem ejus semper. Quaeramus eum, non sicut Judaei, ut eum occidamus, sed ut ab ipso vivificemur. Quaeramus non
Abbreviated transcription (Latin):
sciatis: quia ab ipso sum:. Et ille me mi¬
sit. Pulcherrime ⁊ qua breuissime: di¬
uinitatẽ simul ⁊ humanitatẽ suã
complexus est. Ab ipso inquid̃ sum.
Quia filius d̾i de d̾õ patre natus sum.
debet cuius ẽ filius. Et ipse me misit
hoc ẽ incarnari constituit. Hoc q̃d̾ est
me uidetis. q̃ presentẽ adtenditis. Cũ
autẽ audimus ddm patr̃e misisse fili¬
ũ. non cogitemus nature dissimili¬
tudin̾e. sed patͥs auctoritatẽ. Quere¬
bant gͦ eũ app̃hendere. ⁊ nemo in eũ
misit manus. quia nondum uene¬
rat hora eius. Nemo inquid̃ in illũ
misit manus. hoc est nullus uim
fecit. nullus eũ raꝑe p̾sũpsit. quia
nondum uenerat hora eius. hora ui¬
delicet uoluntatis illius. Sicut enĩ
uoluntate natus ẽ. sic et uoluntate
passus est. Nam sicut ante scla pre¬
ordinauit mr̃em uirginem de qua
nasceretur. sic etiã presciuit ⁊ preele-¬
git mortem qua pateretur. ⁊ tempꝰ

Expanded text:
sciatis, quia ab illo sum, et ille misciatis, quia ab illo sum, et ille misit. Pulcherrime et quam brevissime divinitatem simulque humanitatem suam complexus est: Ab ipso, inquit, sum, quia Filius de Deo Patre natus sum. debet cujus est Filius. Et ipse me misit, hoc est, incarnari constituit, hoc est, quod me videtis, quod me praesentem attenditis. Cum autem audiamus Deum Patrem misisse Filium, ne cogitemus naturae dissimilitudinem, sed Patris auctoritatem. Quaerebant ergo eum apprehendere, et nemo in eum misit manus, quia nondum venerat hora ejus. Nemo, inquit, in eum misit manus, hoc est, nullus vim fecit, nullus eum capere praesumpsit, quia nondum venerat hora ejus, hora videlicet voluntatis ejus. Sicut enim voluntate natus, sic et sua voluntate passus est. Nam sicut ante saecula praeordinavit matrem virginem de qua nasceretur, sic etiam praescivit et praeelegit mortem quam pateretur, et tempus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m cred̾e nolebant. quia humani¬
tatem solam in eo considerabant. di¬
uinitatẽ ꝑpendere non ualebant.
Unde ⁊ dominis illis adutrũq res¬
pondit. indelicet ⁊ de humanitatis
fragilitate. ⁊ de diuinitatis maie¬
state. Clamabat enĩꝰ docens in t̾e¬
plo. Et me scitis: ⁊ unde sim scccis.
Hoc desua dixit humanitate. scłm
qũa ⁊ locũ natiuitatis eius ⁊ paren¬
tum nobilitatẽ. ⁊ uultus eius effigi¬
em nouerant. Sciebant gͦ eum quia
de regia stẏrpe descenderat. ⁊ nobilita¬
tis lampade illustris latere non pote¬
rat. Et ameipso non ueni. sed est ue¬
rus qui misit me qũe nos non scitis.
Hoc ad suam retulit diuinitatem.
scałm qũa ignorabant eũ esse di filiũ.
ciebant etiam d̾m patrem quiuerus
est ipsius genitor ueritatis. qũe nes¬
ciebant quia ignorantes filiũ d̾i. ⁊ in
eum non credentes ad dĩ patris scien¬
tiam ꝑuenire non merebant᷑. Deni¬
q subiungit. Ego aut̃ẽ noui eũ. Sig̾
eum cognoscere uultis: a me querite ut

Expanded text:
m credere nolebant, quia solam humanitatem considerabant, divinitatem perpendere non valebant. Unde et Dominus illis ad utrumque respondit, videlicet de humanitatis fragilitate, et de divinitatis majestate. Clamabat enim docens in templo: Et me scitis, et unde sim scitis. Hoc de sua dixit humanitate, secundum quam et locum nativitatis ejus, et parentum nobilitatem, et vultus effigiem noverant. Sciebant ergo eum quia de regali stirpe descenderat, et nobilitatis lampade illustris latere non poterat. Et a me ipso non veni, sed est verus qui misit me, quem vos nescitis. Hoc ad suam retulit divinitatem, secundum quam ignorabant eum esse Dei Filium, ciebant etiam Deum Patrem, qui verus est ipsius genitor veritatis, quem nesciebant, quia ignorantes Filium, nec in eum credentes, ad Dei Patris notitiam pervenire non merebantur. Denique subjungit: Ego autem novi eum. Si ergo eum noscere vultis, a me quaerite ut
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere posse dat consilium quid
agentes ad illud ꝑtingere ualerent.
Si quis uoluerit uoluntatem eius
facere. cognoscet᷑ͤ doctrina mea utrũ
quis uoluerit uoluntatem patͥs face¬
re. hoc est siquis uoluerit in filium
euis credere. cognoscet de doctrina me¬
a hoc est intelliget. Ergo intellectus
merces est fidei. Non ergo intelligen¬
dum ẽ ut credamus. sed prius creden¬
dum ut intelligamus. Scriptũ nã¬
q est. Si non credideritis. non intel¬
ligetis. Ergo faciamus uoluntate
patris. hoc est credamus in filio d̾i pa¬
tris. Hoc est uoluntas patris. iuxta
quod alibi idem filius dicit. hoc est
opus d̾i. ut credatis ineum. que mi¬
sr̃ ille. Cognoscenda sane est necessa¬
rio huius uerbi structura. Aliud
eñi est cũ dicimus ꝑdatiuum casũ
credo tibiꝰ aliud ꝑ accusatiũ credo
in te. Dicimus certe credere nos pau¬
lo sed non in paulum. dicimus nos¬
credere petro: Sẽd non in pecr̃n. Ergo

Expanded text:
posse intelligere, dat consilium quid posse intelligere, dat consilium quid agentes ad illud pertingere valerent. Si quis, inquit, voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina mea, utrum quis voluerit voluntatem Patris facere, hoc est, si quis voluerit in Filium ejus credere, cognoscet de doctrina mea, hoc est, intelliget. Ergo intellectus est merces fidei. Non ergo intelligendum est ut credamus, sed prius credendum ut intelligamus. Scriptum namque est: Si non credideritis, non intelligetis . Ergo faciamus voluntatem Patris, hoc est, credamus in Filium Dei Patris. Haec est voluntas Patris, juxta quod alibi idem Filius dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Cognoscenda sane est necessario hujus verbi structura; aliud enim est cum dicimus per dativum casum Credo tibi, aliud per accusativum, Credo in te. Dicimus certe nos credere Paulo, sed non in Paulum. Dicimus credere nos Petro, sed non in Petrum. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ait ista doctrina non est mea: sed mea
doctrina non est mea. Querendum
gͦ quid sit: mea doctrina non est m̃a.
Si em̃ sua. quomͦ non sua: Sed reco¬
lamus quid beatus ioħ̾s in exordio
huins euangłii dixerit: ⁊ ibi repperi¬
re poterimus solutione huius que¬
stionis. Ait eñi. In principio erat uer¬
bũ. ⁊ uerbum erat apd̾ deum: ⁊ deus
erat uerbum. Que est gͦ doctrina pa¬
tris nisi uerbum patris. uerbũ em̃
alicuius est uerbum. ⁊ id̾o suã doctͥ¬
nam dixit non suam. quia ipse non
a se est: sed est uerbum patris. Qd̃ gͦ
ait. mea doctrina non est mea: tale ẽ
ac si diceret. Ego qui doceo: non sum
ameipso. Cum eñi credamus ⁊ confi¬
lem. nec ullam recipiamus int̾ gene¬
rantem ⁊ genitũ uł nat᷑e. uł sustan¬
cie differantian. Tam̃ ille pat̾. ille fi¬
lius. ⁊ pat̾ quidẽ de nullo. quia dese
imum lumen. una potentia. una
maiestas. Sed quia hoc tã profun¬
dum myst̾ium uidebat non omnes

Expanded text:
ait, Ista doctrina non est mea, sed Mea ait, Ista doctrina non est mea, sed Mea doctrina non est mea. Quaerendum ergo quid sit, mea doctrina non est mea. Si enim sua, quomodo non sua? Sed recolamus quid beatus Joannes in exordio hujus evangelii dixerit, et ibi reperire poterimus hujus solutionem quaestionis. Ait enim: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quae est ergo doctrina Patris, nisi verbum Patris? Verbum enim, alicujus est verbum. Et ideo suam doctrinam dixit non suam, quia ipse non a se est, sed verbum Patris est. Quod ergo ait: Mea doctrina non est mea, tale est ac si diceret: Ego qui doceo, non sum a meipso. Cum enim credamus et confivinitatem, nec ullam recipiamus inter generantem et genitum vel naturae vel substantiae differentiam, tamen ille Pater, ille Filius. Et Pater quidem de nullo, quia de se unum lumen, una potentia, una majestas. Et quia hoc tam profundum mysterium videbat non omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in una ciuitate: fugite in aliam. Et
mirabantur inquid iudei. Etl irabã¬
tur: non tam̃ ab infidelitate conu̾¬
tebantur. Sed unde mirarentur. aꝑ¬
itur cum subditur. Unde hic litt̾as
scit cum non d dicerit: Nouerant
ubi natus. ⁊ qũeadmodum fuerit
ecluicatus: nunquam eñ uiderant
lnt̾as cliscentem. Audiebant tam̃
eum delege disputantem. legis et
ꝓphetarum testimonia proferentẽ.
quod nemo alius faceret. qui ipsã
legem non legisset. Nemo autem
ipsam lege legeret: nisi prius litt̾as
Didicisset. Hac de causa mirabant᷑:
nequaquã mirarentur si ille legẽ
nosset. qui ipsam legem dedissẽt.
Uerum hec illoꝵ ammiratio: facta
est ueritatis magistro altioris doctri¬
ne insinuande occasio. Respondit
eñi dñs aliquid profundum. et at-¬
tentius inspitienlum. Nam sequit᷑.
Respondit eis iħs. Mea doctrina nõ
est mea: sed cius qui me misit. Pau¬
as uebis anasi contrariũ aliquuido¬
minus dixisse uidetur. Non enim

Expanded text:
in una civitate, fugite in aliam . Et in una civitate, fugite in aliam . Et mirabantur, inquit, Judaei. Mirabantur, non tamen ab infidelitate convertebantur. Sed unde mirarentur aperitur, cum subditur: Unde hic litteras scit, cum non didicerit? Noverant ubi natus, et quomodo fuerat educatus. Nunquam eum viderant litteras discentem, audierant tamen eum de lege disputantem, legis et prophetarum testimonia proferentem, quod nemo alius faceret qui legem ipsam non legisset. Nemo autem ipsam legem legeret, nisi prius litteras didicisset. Hac de causa mirabantur,nequaquam mirarentur, si ille legem nosset, qui ipsam legem dedisset. Verum haec illorum admiratio, facta est veritatis magistro, altioris doctrinae insinuandae occasio. Respondit enim Dominus aliquid profundum, et attentius inspiciendum. Nam sequitur: Respondit eis Jesus: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit. Paucis verbis quasi contrarium aliquid Dominus dixisse videtur. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
Nlectione que hanc precedit: narrat
sc̃s euangłista. quia ambulabat do¬
minus in galileam. Non eñi uolebat
eum occidere. Cum gͦ ibi ẽẽt. ⁊ ut
ita dictum sit ꝓpt̾ concitatã contra
se ꝑsecutionem delitesceret. essetq
cis. Quos uidens dñs labilem et
caducam huius mundi gloriam
querere. ⁊celestem parui pendere: res-¬
pondit. Uos ascendite ad diem festũ:
non ascendam ad diem festũ istum.
Cum gͥ hec ⁊ plura alia. ad redargu¬
endos confundendosq humane lau¬
dis cupilos dixͣset. tunc quidem
mansit in galilea. Iam uero mediã¬
te die festo. Nam ꝑ octo nos dies ip¬
sa agebatur sollempnitas. sicut lec
tum est nunc. ⁊ ipse iħ̾s ascendit:
⁊ mirabantur iudei dicentes. Quo¬
modo hic lnt̾as scit cum non clidlice¬
Ecce ad est qui querebatur. docet qͥ
latebat. palam loquitur: et non te¬
netur. Sed illud erat exempli: hoc
potestatis. latuit eni ut nos docert
ꝑsecutionem debere fugere: sccłm qd¬
⁊ alibi p̃cepit. Si nos ꝑsecuti fueruit

Expanded text:
lectione quae hanc praecedit, narrat sanctus evangelista quia ambulabat Dominus in Galilaeam, non enim volebat eum occidere. Cum ergo ibi esset, et ut ita dictum sit propter concitatam contra se persecutionem delitesceret, essetquecis . Quos videns Dominus labilem et caducam hujus mundi gloriam quaerere, et coelestem parvipendere, respondit: Vos ascendite ad diem festum, ego non ascendam ad diem festum istum. Cum igitur haec et plura alia ad redarguendos confundendosque humanae laudis cupidos dixisset, tunc quidem mansit in Galilaea. Jam autem mediante die festo nam per octo dies agebatur ipsa solemnitas, sicut nunc lectum est, et ipse Jesus ascendit. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didiceEcce adest qui quaerebatur, docet qui latebat, palam loquitur, et non tenebatur. Sed illud erat exempli, hoc potestatis. Latuit enim, ut nos doceret persecutionem fugere, secundum quod alibi praecipit: Si persecuti vos fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
bata nullo rationis ordine pre-¬
dita. Demon̾ũ habes. Quis te q̃¬
rit int̾ficere: Oscelus inexpiabi¬
le. Oblasphemia . in hoc scło neq
infuturo remittenda. Nam peius
fuit hoc dicere. qũa xp̃m occidere.
Ci namq dicebant demonũ habes.
qui suo imꝑio demonia expelle¬
bat. Obturande essent aures ad
t̃a celestem contumeliam. nisi ip¬
sius dñi exemplo disceremuis habe¬
re patientiam. Neq eñi afuriosis
⁊ turbatis hec audiens turbatus ẽ.
sed in sua ueritate tͣnquillus per¬
manens non reddidit malũ pro
malo nec maledictũ pro malecli¬
cto. Quib si respondere uoluiset.

Expanded text:
bata, nullo rationis ordine praebata, nullo rationis ordine praedita. Daemonium habes. Quis te quaerit interficere? O scelus inexpiabile! o blasphemia neque in hoc saeculo neque in futuro remittenda! Nam pejus fuit hoc dicere quam Christum occidere, ei namque dicebant: Daemonium habes, qui suo imperio daemonia expellebat. Obturandae essent aures ad tam scelestam contumeliam, nisi ipsius Domini exemplo disceremus habere patientiam. Neque a furiosis et turbatis haec audiens turbatus est, sed in sua veritate tranquillus permanens, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto. Quibus si respondere voluisset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos qui puri homines sumus.
nec ex nobis boni quicqua possu¬
mus. totũ do tribuanuus: ad euis
laribem głamq referamus. cum
uł boni aliquid facimus. uł eius
largiente clem̃tia: recte scripturas
illius intelligimus. Sed nos econ¬
tra bona que aginus nob̾ suꝑbeas
scribimus. mala uero nr̃a creatori
nr̃o inrogamus. causantes q̃d ta
In antixp̃o uero in iusticia ẽ et ue¬
rax non est. quia suam non dei glo¬
riam q̃siturus ẽ nou ẽ a d̾o missus
sed uenire ꝑmissus. Nonne moy¬
ses dedit uob̾ legẽ. ⁊ nemo ex uo¬
bis facit legẽ: Qui me queritis in¬
t̃ficere: Illi quidem głabantur se
legis precepta implere: sed reuin¬
cuntur aꝑta sententia. Lex enim:
homicidium uetat. Quomõdo gͥ
legem faciebant. qui saluatorem
int̃ficere cogitabant: nam si legẽ
recte legissent. ⁊ opere implessenit.
in ipsis scripturis suis xp̃m agno¬
scerent: ⁊ numquam de eius mor¬
te tractassent. Respondit ei turba.
Turba inquid semꝑ incerta ⁊ tir¬

Expanded text:
ut nos qui puri homines sumus, nec ex nobis boni quidquam possumus, totum Deo tribuamus, ad ejus laudem et gloriam referamus, cum vel boni aliquid facimus, vel ejus largiente clementia recte Scripturas illius intelligimus. Sed nos e contrario bona quae agimus, nobis superbe ascribimus, mala vero nostra creatori nostro irrogamus causantes quod taIn Antichristo vero injustitia est, et verax non est, quia suam, non Dei gloriam, quaesiturus est. Non est a Deo missus, sed venire permissus. Nonne Moyses dedit vobis legem? et nemo ex vobis facit legem: quid me quaeritis interficere? Illi quidem gloriabantur se legis praecepta implere, sed aperta revincuntur sententia. Lex enim homicidium vetat, quomodo ergo legem faciebant, qui Salvatorem interficere cogitabant? Nam si legem recte legissent, et opere implevissent, in ipsis Scripturis suis Christum agnoscerent, et nunquam de ejus morte tractassent. Respondit ei turba. Turba, inquit, incerta semper et tur
Abbreviated transcription (Latin):
exigit. que ꝑ dilectionem oꝑatur.
Siquis gͦ facit uoluntatem patͥs.
credendo in filium eius. cognoscet de
doctrina quia non aliuinde. non de
nichilo sed de patre est manens in
patre. equał patri. Quia semet ip¬
so loquitur. głam ꝓpriam querit.
Quib uerb̾ antixpistũ notat. the-¬
saurum malicie ⁊ ꝑditionis filrũ.
qui ut apłs ait. aduersatur ⁊ extol¬
litur supͣ om̃e q̃d dicitur d̾s. aut
q̃d colitur. ita ut in tẽplo d̾i sede¬
at ostendens se tamqũa sit deus.
Hic gͦ cumuenerit. asemet ipso
loquetur sua se auctoritate uenis¬
se. non a d̾o missũ dicens. nec d̾is
alibi dñs dicit. Ego ueni in nomi

Expanded text:
tur. Si quis ergo facit voluntatem Patris credendo in Filium ejus, cognoscet de doctrina Christi, quia non aliunde, non de nihilo, sed de Patre est, manens in Patre, aequalis Patri. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Quibus verbis Antichristum notat, thesaurum malitiae, et perditionis filium: Qui, ut Apostolus ait, adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam sit Deus . Hic ergo cum venerit, a semetipso loquetur sua se auctoritate venisse, non a Deo missum dicens, nec Dei, alibi dic
Abbreviated transcription (Latin):
acdiiudicare debemus. Dicebant gͦ
quidam ex iherosolimis. Nonne hic
est qũe qͥuerebant int̾ficere: Ccce ñc¬
palam loquitur: ⁊ nichil illi dlicũt.
Isti qui hoc dicebant. nouerant qͥa
añs auideis querebatur. sed ñ intel¬
ligebant qd̾ sua potentia nontene¬
batur. atq id̾o putauerũt prinçipes
iam credicdisse. quia ipse ẽet xp̃c.
Dicunt eñi. Nñquid uere cognoue¬
runt pr̃icipes quia hic ẽ xp̃e. Sed
ostendunt se nondũ credidisse cũ
subiũgunt. Sed istũ nouimus ũde
sit. Xpistus autem cũuenerit. nemo
scit undesit. Quid est qd̾ dicunt xp̃e
curuenerit nemo scit unde sit: Nã
herode locum natiuitatis xp̃i inqui¬
rente. responderunt qd̃ in bethleem
nasciturus ẽet. ⁊ ipsa sua uerba ꝓphe¬
tica auctoritate confirmauerunt.
Ed nouerãt locũ natiuitatis ens
non ant̃e pot̾ant cõprehendere gene¬
ratioñe lminitatis illius ꝓphetadi¬
cente. generatioñe eius quis enarra¬

Expanded text:
ac dijudicare jubemur. Dicebant autem ac dijudicare jubemur. Dicebant autem quidam ex Hierosolymis: Nonne hic est quem quaerunt interficere? Ecce palnunc loquitur, et nihil ei dicunt. Isti qui hoc dicebant, noverant quia Dominus a Judaeis quaerebatur, sed non intelligebant quod sua potentia non tenebatur, atque ideo putaverunt principes jam credidisse quia ipse esset Christus. Dicunt ei: Nunquid vere cognoverunt principes quia hic est Christus? Sed ostendunt se nondum credidisse, cum subjungunt: Sed istum novimus unde sit. Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Quid est quod dicunt: Christus cum venerit, nemo scit unde sit? Nam Herode locum nativitatis Christi requirente, responderunt quod in Bethlehem nasciturus esset, et ipsa sua verba, prophetica auctoritate confirmaverunt. Sed noverant locum nativitatis ejus, non autem poterant comprehendere generationem divinitatis ejus propheta dicente: Generationem ejus quis enarra
Abbreviated transcription (Latin):
sed iustum iuditiũ iudicate. Sctłm
faciem iudicare est: ꝑsoña in iuicli¬
cio considerare. Et isti ꝑsonalit̾ ui¬
dicabant. quia illis qui in sabbato
paruulos circumcidebant non ira-
min̾e saluum fecisset. Iustum in¬
quid̃ iuditium iudicate. qd̾ si faci¬
tis neq me neq moysen condẽpna¬
bitis. sed ueritate ꝑspecta nullatenꝰ
mea oꝑa moysi preceptis contraire
uidebitis. Sane hec dñi ãmonitio.
ñ solis ẽ facta iudeis. nos etiam clo¬
minus monuit. nos instruxit. Si
g uerba eius audiamus. quasi pre
ditium iuditate. Magni laboris est
hoc uitium effugere. idẽ non adm
tuitũ ꝑsone iudicare. sed iustũ pro¬
us hoc potest implere. nisi ille qui
om̃s equalrẽ diligit. qui in iudic̃a¬
dis causis ñ adtendit ambitũ sed me¬
ritũ. nec considerat quis iudicandus.
sed unde sit iudicandum. Nec hoc
dicimus de illis quos pro graduum
honore diuerso modo iubemur hono¬
rare. sed de illis quoꝵ causas discere

Expanded text:
sed justum judicium judicate. Secundum sed justum judicium judicate. Secundum faciem judicare est personam in judicio considerare. Et isti personaliter considerabant, quia illis qui in sabbato parvulos circumcidebant, non irascminem salvum fecisset. Justum, inquit, judicium judicate; quod si facitis, neque me, neque Moysen condemnabitis, sed veritate perspecta, nullatenus mea opera Moysi praeceptis contraire videbitis. Sane haec Domini admonitio, non solis facta est Judaeis, nos etiam Dominus monuit, nos instruxit. Sic ergo verba ejus audiamus, quasi praeicium judicate. Magni laboris est hoc vitium effugere, id est, non ad intuitum personae judicare, sed justum judus hoc potest implere, nisi ille qui omnes aequaliter diligit, qui in judicandis causis non attendit ambitum, sed meritum, nec considerat quis judicandus, sed unde sit judicandus. Nec hoc dicimus de illis, quos pro graduum honore diverso, modo jubemur honorare, sed de illis quorum causas dicere
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃ia peccata ꝑ eã dimittebant᷑.
excepto q̃d ianuam regni celestis neqͣ¬
quam aꝑire pot̾at. Nongͦ a tam uti¬
li ⁊ ꝓficuare. ꝓpt̾ manis ocii sabbatum.
uacͤare debebant. Mystice uͦ illa circũ¬
cisio figurabat babtisma qd nũc in
eccł̃ia geritur. quo uerissime peccata
omnia dimittuntur: ⁊ celeste regnũ
credentib apperitur. Exhibebatur ue¬
ro circumcisio inuirili membro. ꝑ̃ qd
humana ꝓpagatio ministratur. ut
ostend̾etur ꝑ unũ homine peccatum
intrasse in mundum. ⁊ ꝑpeccatum
mort̾e. ⁊ sicut om̃is cũ preputio nas¬
citur. ita etiam om̃is homo cũ origi¬
nali peccato generatur. a quo cum
om̃ib uitiis ꝑ baptismũ quod est ne¬
ra ⁊ sp̃italis circumcisio expoliamir.
Petrinis autem cultris circumcidebã¬
nem simplex aqua baptismatis sp̃i¬
tali potentia fecundatur ut homi¬
nib sp̃italem possit p̾stare genera¬
tionem. Nolite iudicare scdm faciẽ.

Expanded text:
quia omnia peccata per eam dimittebantur, quia omnia peccata per eam dimittebantur, excepto quod januam regni coelestis nequaquam aperire poterat. Non ergo a tam utili et proficua re, propter inanis otii sabbatum, vacare debebant. Mystice vero illa circumcisio figurabat baptisma quod nunc in Ecclesia geritur, quo verissime omnia peccata dimittuntur, et coeleste regnum credentibus aperitur. Exhibebatur vero circumcisio in virili membro, per quod humana propagatio ministratur, ut ostenderetur per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et per peccatum mortem. Et sicut omnis homo cum praeputio nascitur, ita etiam omnis homo cum originali peccato generatur, a quo cum omnibus vitiis per baptismum, quod est vera et spiritualis circumcisio, exspoliamur. Petrinis autem cultris circumcidebannem, simplex aqua baptismatis spirituali potentia fecundatur, ut hominibus spiritualem possit praestare generationem. Nolite judicare secundum faciem,
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Uacabitis ut custodiatis sabba¬
tum. an circũcidetis infantem ut
impleatis octaui diei saciumentũ:
Sed noui quia circumcidetis. qm̃
signũ salutis est. ⁊ non debet homo
in sabbato uacare a salute. Ergo nec
michi indignamini. quia totum
homine sanum feci in sabbato. qͥa
⁊ curatus est. ut sanus c̃et incorpore.
et credidit ut sanus ẽẽt in anima.
Si circuncisionẽ accipit homo in sa¬
bbato. ut non soluatur lex moysi. mi
chi indignamini quia totũ homiñe
sanũ feci in sabbato: Illa quippe circũ¬
cisio. obtres precipue causas data fu¬
erat. Primo ut signũ ẽẽt magne fid̾i
abrahe. sccdo ut ꝑ eam acet̾is nationi¬
b discernerentur in corpore. sicut fim¬
briis pallioꝵ distinguebantur in ue¬
ste. Tercio: ut illam inuirili membro
suscipientes castitatem mentis ⁊ cor¬
poris se obseruare debere cognoscerent.
⁊ tantũdem ualebat tunc circumcisio.
quantũ ⁊ in nouo testam̃to babtisma.

Expanded text:
tis? Vacabitis et custodietis sabbatis? Vacabitis et custodietis sabbatum, an circumcidetis infantem, ut impleatis octavae diei sacramentum? Sed novi quia circumcidetis, quoniam signum salutis est, et non debet homo in sabbato vacare a salute. Nunc ergo mihi indignamini, quia totum hominem sanum feci in sabbato. Quia et curatus est ut sanus esset in corpore, et credidit ut sanus esset in anima. Sed si circumcisionem accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi, mihi cur indignamini, quia totum hominem sanum feci in sabbato? Illa quippe circumcisio ob tres praecipue causas data fuerat. Primo, ut signum esset magnae fidei Abrahae. Secundo, ut per eam a caeteris nationibus discernerentur in corpore, sicut fimbriis palliorum distinguebantur in veste. Tertio, ut illam in virili membro suscipientes, castitatem mentis et corporis se observare debere cognoscerent. Et tantum valebat tunc circumcisio, quantum et in novo testamento baptisma,