comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam hr̃e in semet ip̃o. omnia uiua sua:
ex iuuente testatus ẽ. Quod autem ex
uiuo uiuum natum ẽ. ht̃ natiuitatis
ꝑfectum sine no ui tate nature. Nõ
enim nouum ẽ. s. ex uiuo generatur
in uiuum. quia nec ex nichilo ẽ ⁊ uita¬
ẽ ꝑ nature unitatem ⁊ ꝑfecte natiui-¬
tatis sac̃mentum. ut ⁊ in uiuente ui¬
uat: et in se hat uitam uiuentem.
Ecce ⁊ hic hs̃ quia gencratur a uiuo ui¬
uens filius. Item in eodem. in deo to¬
tum quodẽ uiuit. Deus enim uita est.
et ex uita: non potest quicquam ẽẽ nͥ
uiuum. neq ex diriuatione. s ex uirtu¬
uiuit: ⁊ dum totum quod ex eo nascit᷑
uirtꝰ ẽ. ht̃ natiuitatem filius non de-¬
mutationem. Et hic dicit: quia nas¬
citur. Item: in .ix. libro donat pat̾ filio
tantum ẽt̃ quantum ip̃e ẽ. cui in nas¬
cibilitatis imaginem: sacͣmento na¬

Expanded text:
ipso ; omnia viva sua ex vivente testatus est. Quod autem ex vivo vivum natum est, habet nativitatis profectum sine novitate naturae. Non enim novum est, quod ex vivo generatur in vivum; quia nec ex nihilo aest per naturae unitatem et perfectae nativitatis sacramentum, ut et in vivente vivat, et in se habeat vitam viventem. Ecce et hic habes quia generatur ex vivo vivens Filius. Item in eodem: In Deo totum quod est vivit: Deus enim vita est, et ex vita non potest quicquam esse nisi vivum, neque ex derivatione, sed ex virtuest vivit, et dum totum quod ex eo nascitur virtus est, habet nativitatem Filius, non demutationem. Et hic dicit quia nascitur. Item in lib. 9 de Trin.: Donat Pater Filio tantum esse quantum est ipse; cui innascibilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Sumus dic̃e semꝑ nafritur. non ĩqͣm
ita comuenienter. non ita congrue.
ad explanationem ueritatis pͥ tamen
dici: si sane intelligatur. semꝑ enim
lium nasci ex patre. in libro septimo d
tͥnitate. his uerbis. Uiuens deus ⁊ nat᷑e
tterne uiuentis: potestas ẽ ⁊ quod cum
sacramento scienuie sue ex eo nascitur.
non potuit aluid esse quam uiuens.
nam cum ait. sicut misit me uiuens pa¬
ter. et ego uiuo ꝓp patrem: docuit uitã
in se ꝑ uiuentem patrem inẽẽ. ecce hic
h̃s̃: quia filius nascitur ex patre. Item

Expanded text:
sumus dicere, semper nascitur. Non, inquam, ita convenienter, non ita congrue ad explanationem veritatis; potest tamen dici, si sane intelligatur: Semper enim lium nasci ex Patre, in lib. 7 de Trin., his verbis: Vivens, Deus, et naturae aeternae viventis potestas est; et quod cum sacramento scientiae suae ex eo nascitur, non potuit aliud esse quam vivens. Nam cum ait: Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem, docuit vitam in se per viventem Patrem inesse. Ecce hic habes quia Filius nascitur ex Patre. Item
Abbreviated transcription (Latin):
ed forte dices. nec dei filius: pͥ a se.
ncc sp̃c sanctus sed solus pater. Ille
enun pͭ a se: qui est a se. filius autem
quia non est a se: sed a patre. nec p᷑ a
se s a patre. ⁊ sp̃c sanctus ab utroq
d quod dicimus quia licet filius non
possit a se nec operetur a se: pͬ tamẽ
hilarius in li. nono de trinitate. Natͣe
inquid cui contradicis heretite: hec u¬
nitas est. ut ita ꝑ se agat filius: ne a
se agat. ⁊ ita non a se agat. ut ꝑ se a¬
cẽ. quia naturalem ht̃ potentiam.
candem: quam et pat̾ qua potens est
et operatur. s quia illam ht̃ a pr̃e ñ
a se: ideo a patre non a se: drͣ posse
⁊ agere. homo autem uel angelus
gratuitam ht̃ potentiam qua potens
ẽ. Lõ gͥ uere ac ꝓͥe deus trinitas omp̃s
dicitur quia ꝑ se .i. naturali potentia
pͭ quicquid uult fieri ⁊ quicquid uult
se posse. Aicħ enim uult fieri quod
non possit facere uel per se uel ꝑ crea¬
turam. ⁊ nicħ uult se posse quod non

Expanded text:
ed forte dices: Nec Dei Filius potest a se, nec Spiritus sanctus, sed solus Pater. Ille enim potest a se, qui est a se; Filius autem, quia non est a se, sed a Patre, non potest a se, sed a Patre; et Spiritus sanctus ab utroque. Ad quod dicimus quia licet Filius non possit a se, nec operetur a se, potest tamen Hilarius, in lib. 9 de Trinit.: Naturae, urae cui contradicis haeretice, haec unitas est, ut ita per se agat Filius, nec a se agat: et ita non a se, ut per se aesse, quia naturalem habet potentiam eamdem quam et Pater, qua potens est et operatur; sed quia illam habet a Patre non a se, ideo a Patre, non a se dicitur posse et agere. homo autem vel angelus gratuitam habet potentiam, qua potens est. Ideo ergo vere ac proprie Deus Trinitas omnipotens dicitur, quia per se, id est, naturali potentia potest quicquid vult fieri, et quicquid vult se posse. Nihil enim vult fieri quod non possit facere per se, vel per creaturas; et nihil vult se posse, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
tate. et tatione uidicare .i discern̾e in quib
constat lib̾um arbitrium. nec creati sunt
uolentes auerti uel conuerti. s habiles ad uo¬
lendum ħ uel illud. ⁊ pꝰ creationem sponta¬
nea uoluntate aliie legerunt malum alii bo
num. et ita discernit deus lucem a tenebriᷤ
sic̃ dicit scriptura .i. angłos bonos a malis.
⁊ lucem appellauit diem tenebras noctem

Expanded text:
t, et ratione judicare, id est discernere; in quibus constat liberum arbitrium, nec creati sunt volentes averti vel converti, sed habiles ad volendum hoc vel illud; et post creationem spontanea volunum; et ita discernit Deus lucem a tenebris, sicut dicit Scriptura, id est angelos bonos a malis, et lucem appellavit diem, et tenebras noctem;
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea nuuiatenus ambigendum ẽ. quedam
peccata absq ullo scrupulo penas ee̾ ut in¬
iulia. que ẽ dolor aliem boni et ira. Que ctiam
ñ ĩ quantum pene sunt peccã sunt. Ita ⁊ de cu¬
piditate &. timore ⁊ alii e huiusmi sentiend ẽ.
tio passio. Omnis cupiditas ꝑturb̃o. Omnis gͥ
cupiditas passio. omnis uͦ passio cum ẽ. ĩ nob̃. ip̃a
passione patimui:. omnis gͥ cupiditas cum ẽ in
nob̾. in ip̃a cupiditate patimur: ĩ quamtum cu¬
piditas ẽ. patimur. Omnis autem passio ĩ qͣm
tum patimur ip̃am. ñẽ pecc̃m. Ita ⁊ de timore ñ
eñi consequens ẽ ut si patimur timorem iõ ñ
su peccm. quia multa sunt peccã q̃ patimͣ s nõ
ĩ quantum patimur ea.
Quod uerb̃ augi. p̃¬
missis quedam sententi ie romini obuiare

Expanded text:
rea nullatenus ambigendum est quaedam peccata absque ullo scrupulo poenas esse, ut invidia, quae est dolor alieni boni, et ira; quae etiam non in quantum poenae sunt, peccata sunt; ita etiam de cupiditate et timore, et aliis hujusmodi, sentio, passio; omnis cupiditas, perturbatio. Omnis ergo cupiditas, passio. Omnis vero passio cum est in nobis, ipsa passione patimur. Omnis ergo cupiditas cum est in nobis, ipsa cupiditate patimur; et in quantum cupiditas est, patimur ea. Omnis autem passio in quantum ipsa patimur, non est peccatum; ita et de timore. Non enim consequens est ut si patimur timorem, ideo non sit peccatum, quia multa sunt peccata quae patimur, sed non in quantum patimur eis. 8. Quod verbis Augustini praemissis quaedam sententia Hieronymi obviare
Abbreviated transcription (Latin):
extrinsecus euangłiũ ⁊ homines possus:.
nõ solum bomꝑ ucritatem .s. ⁊̃ mali ꝑ occa-¬
sionem: ita cieationem rerum uisibilium.
deus interius oꝑatur. Ert̾iores autem oꝑa¬
tiones. atq contemꝑationes siue occasiones
⁊ corꝑum mobilitates. in membris t̾renis
it pigris. Unde qu ibcumq angel iuei¬
nas cãs ab elementis contrahere. quanto
faciliꝰ ÷ tanto mirabiliores ĩ huiꝰmi oꝑib eoꝵ
existunt cełitates s ñ ÷ creatoꝵ nͥ qͥ pͥncipałr
causarum cardine conqłt ac ministra¬
re creaturam quod fatit solus creator ds̃
alind autem ꝓ distributis ab illo intib
& facultatib aliquam oꝑationem fo¬
rinsecus admouere. ut tunc uel tunt: sic
uel sic: ereat quod creatur. Ista quippt
originaliter ac p̾mordialit. in qͣdam tex¬
tura elementorum cuncta iam trea-¬
ta sunt. s. acceptis oportunitatib ꝓde¬

Expanded text:
re autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisDeus interius operatur. Exteriores autem operationes atque contemplationes, sive occasiones,et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. Unde qualibuscumque angelis vicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in hujusmodi operibus eorum existunt celeritates; sed non est creator nisi qui principaliter causarum cardine condere ac ministrare creaturam, quod facit solus creator Deus; aliud autem pro distributis ab illo viribus ac facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic, exeat quod creatur. Ista quippe originaliter et primordialiter in quadam textura elementorum cuncta jam creata sunt, sed acceptis opportunitatib
Abbreviated transcription (Latin):
deoq cum constet omina bona que fiunt eiꝰ
fieri uoluntate. que si fieri nollet. nullatenꝰ
fierent. recte queri solet. utrum ⁊ mala omnia
que funt .i. peccata: dei fiant uoluntate. an¬
eo nolente: fiant. Super hoc diuersi uariã
sentientes uel sibi contradicere inueniunt᷑
alii enim dicunt quod deus uult mala ẽẽ.
uel fieri: non tamen uult mala. alii uͦ: quod
non uult mala eẽ. nec fieri. in hoc tamen cõ¬
ueniunt ⁊ hii ⁊ illi: quod utͥq fatentur: de¬
um mala non uelle. Atriq tamen ratio¬
nib ⁊ auctoritatib innituntur ad muniẽ¬
dam suam assertionem. Qu
Quare dicunt qͥ¬
dam deum uelle mala cẽ. uel fieri.

Expanded text:
deoque, cum constet omnia bona quae fiunt ejus fieri voluntate, quae si fieri nollet nullatenus fierent, recte quaeri solet utrum et mala omnia quae fiunt, id est, peccata, Dei fiant voluntate, an nolente eo fiant. Super hoc diversi varia sentientes sibi contradicere inveniuntur. Alii enim dicunt quod Deus vult mala esse vel fieri, non tamen vult mala. Alii vero quod nec vult mala esse nec fieri. In hoc tamen conveniunt et hi et illi, quod utique fatentur Deum mala non velle. Utrique vero rationibus et auctoritatibus innituntur ad muniendam suam assertionem. 5. Quare dicunt quidam Deum velle mala esse vel fieri.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ minuatur in homine ⁊ mag̃⁊ minus.
ꝑ diu̾sa temꝑa habeatur. ut rum con¬
cedendum sit: quod sp̃s sanctus auge
uel minuatur: in homine. Item ca-¬
ritas. non hñti datur. ut ħat.⁊ ħnti
tas ẽ.⁊ non ħnti datur lit ħat. et hñti
ut plenus ħat. S quomꝰ dat᷑ ñ bñti
cum ip̃e ut sit deus. uͥq ⁊ in omnib
creaturis totꝰ: et quomͦ plenius dat᷑ł
habetur sine sui mutatione.
sio ad primani questionem

Expanded text:
 minuatur in homine, et magis et minus per diversa tempora habeatur, utrum concedendum sit quod Spiritus sanctus augeavel minuatur in homine. Item: Charitas non habenti datur, ut habeat, tur ut habeat, et habenti ut plenius habeat. Sed quomodo datur non habenti, cum ipse ut Deus sit ubique et in omnibus creaturis totus; et quomodo plenius datur vel habetur sine sui mutatione? 8. Responsio ad primam quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
unum sunt . s pͥ. ac nominib distin¬
guntur. Ecce apte dicit ieronimꝰ ꝓͥe¬
tates ẽẽ personas. ⁊ ꝑsonas ẽẽ subsistñ¬
tias. Uñ manifestum fit quod dicimꝰ .s.
dicit ẽẽ. ypostases. ⁊ eas dicit entes. ita
confitemur ⁊ tres ypostases. secundũ
u̾itatem. entes .i. personas

Expanded text:
tinguuntur. Ecce enim aperte dicit Hieron. proprietates esse personas, et personas esse substantias. Unde manifestum fit quod diximus, scdicit esse hypostases; et eas dicit entes, ita confitemur, et tres hypostases secundum veritatem entes, id est, personas
Abbreviated transcription (Latin):
imilter etiã itebatur pela¬
gius uerb̃ augustimi contra gr̃am. q̃ in li. de
nere quemquam. quia ñ fecit. quod fac̾e non
potuit. summe iniquitatis & insanie. ẽ bis au¬
ditis: eriuit pelagius dicens. Cur gͦ paruuli. &¬

Expanded text:
imiliter et innitebatur Pelagius verbis Augustini contra gratiam, qui in libro de nere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et insaniae est. His auditis exiliit Pelagius, dicens: Cur ergo parvuli
Abbreviated transcription (Latin):
talia. quia ex eis oruintur omnnia mala. Nullum
enim malum . ẽ. quod ñ ab aliquo horum ougi¬
nem that.
De supbia que ÷ radix omnis mali.
quia ut ait. gg̃ radix cuncti mali. c̃ suꝑbia.

Expanded text:
talia, quia ex eis oriuntur omnia mala. Nullum enim malum est, quod etiam non ab aliquo horum originem trahat. 9. De superbia, quae est radix omnis mali. quia, ut ait Greg., radix cuncti mali est superbia.
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑtiri. Nullus enim dei gratiam m̾e-¬
ri potest: ꝑ quem iustificatur. potest
tamen meteri ut non apponatur: u
penitus abiciatur. Et quidem aliqui
sint. Aui uͦ ita uiuunt ut ⁊ si nõ mere¬
antur gr̃am iustificationis: nõ tamẽ
mentur omnino repelli. ⁊ gr̃am sibi
subtrai. Ideoꝙ dixit in quibdam pec¬
catorib precrðe quod digni sint: stifica¬
tione.⁊ ⁊a aliis quo digni sunt obtusi

Expanded text:
impartiri. Nullus enim Dei gratiam mereimpartiri. Nullus enim Dei gratiam mereri potest, per quam justificatur; potest tamen mereri ut non apponatur, ut penitus abjiciatur. Et quidem aliqui sint; alii vero ita vivunt, ut etsi non mereantur gratiam justificationis, non tamen merentur omnino repelli, et gratiam sibi subtrahi. Ideoque dixit in quibusdam peccatoribus praecedere quo digni sint justificatione, et in aliis quo digni sint obtusio
Abbreviated transcription (Latin):
luntas dei iniusta eẽ non p. Uenit enĩ
de occultissimis meritis quia et ip̃i pec¬
catores: cum ꝓp generale peccatum u¬
nam massam facerintnon tamen nul¬
la inter eos ẽ diuersitas. Precedit gͦ ali¬
quid in peccatorib quo quamuis nondũ
sint iustificati: digni efficiuntur iusti¬
ficatione. ⁊ idem precedit in aliiꝰ pecca¬
torib quo digni sunt obtusione. Esccce
hic uidetur augustinus dr̃e quod ip̃a
dei uoluntas qua alios eligit: alios re¬
alios reprobare.⁊ quod ꝓ meritis alũs
apponitur gratia iustificationis. aliis
non Unde: obtunduntur. S quid
intellig̾e uoluerit: ignoratur. nͥ forte⁊
cum retractasse: nam ibidem etiam¬
quedam alia continue subdit. que in
utrumq legenti patebit. Unde ueri-¬
simile. ẽ: in p̃missis etiamꝰ retractasse.
Potest tamen ex eosensu accipi fore dic¬
tum: non quia aliquis predestinatur
ꝓ meritis. uel iustificationis gr̃am
mereatur: s quia aliqui non adeo ma-¬
li sunt: ut mereantur sibi gr̃am non

Expanded text:
luntas Dei injusta esse non potest, venit enim de occultissimis meritis: quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerunt, tamen nonnulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa Dei voluntas qua alios eligit, alios realios reprobare; et quod pro meritis aliis apponitur gratia justificationis, aliis non, unde obtunduntur. Sed quid intelligere voluerit, ignoratur; nisi forteeum retractasse. Nam ibidem quaedam alia continue subdit, quae in utrumque legenti patebit. Unde verisimile est in praemissis etiam hoc retractasse. Quidam tamen ex eo sensu accipiunt fore dictum, non quia aliquis praedestinetur pro meritis, vel justificationis gratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo mali sunt, ut mereantur sibi gratiam non
Abbreviated transcription (Latin):
t quod angri ꝓficiant in cognicione ac
ꝑ ħ in beatitudine: testimoniis sc̃õrum
Quis este qui uenit de edom.t.u.d.b: Est ĩ psal¬
mo. Quis est rer głe: ex quib apparet: quod mis¬
terium uerbi incarnati plenius cognouerunt
angłi: pꝰ implecionem: quam ante. et sicut in
cognitione huus mistrrii ꝓfecerunt. ita dñt
eos in deitatis cognitione ꝓficere. Quod autẽ
in huius misterũ cognitione ꝓfecint eiudñt
doiet apłus dicens. que sit duspensatio sacͣmen¬
ti absconditi a secui uideo uͭ innotescat mul¬
tiformis sapientia dei ꝑ eciłiam pͥncipib ⁊ po¬
testatib in celestib suꝑ quem locum dicit ie¬
ronimus. angelicas dignitates prefatum mis¬
t̾ium ad purum non intellexisse donec com¬

Expanded text:
t quod angeli proficiant in cognitione, ac per hoc in beatitudine, testimoniis sanctorumQuis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus iste rex gloriae? Ex quibus apparet quod mysterium Verbi incarnati plenius cognoverunt angeli post impletionem quam ante. Et sicut in cognitione hujus mysterii profecerunt, ita dicunt eos in deitatis cognitione proficere. Quod autem in hujusmodi mysterii cognitione profecerint, evidenter it apostolus, que sit dispensacio sacramenti absconditi a seculis in deo, ut innotescat multiformis sapiencia dei per ecclesiam principibus et potestatibus in celestibus. Super quo verbo dicit Ieronimus angelicas dignitates prefatum misterium ad purum non intellexisse, donec com
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ħ hc̃ ꝗ ñ solũ sac̾oos ẜ oĩs ĩ q̃ rͥ habitat.
bñdictionem prestat. S ana ẽ bñdidtio q̃ solis
bonis communiter. exhibetur Demq uu
digne ia agunt. nͨ subditos mala iuta sacer¬
dotis ledit. si bona faciunt que ille dicit. Uñ
gg̃. Multi dum plus uitam sacdlotum
quam᷑ suam discutiunt merroris foneam.
dilabuntur. minus considantes quod nõ
eos inta sacerdotum ledet. si humilit bonis
sac̾dotum ammonitionib aurem accom

Expanded text:
at, at, benedictionem praestat. Sed alia est benedictio quae solis bonis communiter exhibetur. Denique digne id agunt. Nec subditos mala vita sacerdotis laedit, si bona faciunt quae ille dicit. Unde Gregorius: Multi, dum plus vitam sacerdotum quam suam discutiunt, in erroris foveam dilabuntur, minus considerantes quod non eos vita sacerdotum laederet, si humiliter bonis sacerdotum admonitionibus aurem accom
Abbreviated transcription (Latin):
uidicariam potestatem alii apłi. ht̃ ⁊ omnis
eccłia in ep̃is ⁊ presbit̾is: s. iõ petrus eam
sp̃alit̾ accepit. ut om̃s intelligant ꝗ qͥc q
ab unitate fidei ⁊ societate eccłe se seꝑau̾int.
ł Ꝙ sacerdos ⁊̃ si malus sit. grãm tamen
tranffundat ꝓ sue dignitatis officio augꝰ
ostenait dicens. Dictum ẽ a domino ĩ num̾i:
ad moysen ⁊ aaron sacdotes. uos ponite no¬
men meum suꝑ filios isrł. ego. d̾. benedicam
officii ⁊ ordinis. hinc aduertamus. Dictum. ẽ
a semet ip̃o non dixit. s cum esser pontifex
ñ ꝑsonam stqui digni ł indigni. s ordĩem
traditionis. ut quamuis aliquis bomi m̾iti
sit. ñ tamen possit benedic̾e. nͥ fu̾it ordinatꝰ.
ut officii minist̾ium exhibeat. dei autem:
effectũ tribuere benedictionis. Hinc eiudñt
ostenditur ordinem ñ priuari potestate
tͥbuendi gr̃am. ad ministri indignitatem.
nem tribuunt. Nec solum is qu sacdotium
moyses idoneꝰ ÷ ut bñdictionem prestet.

Expanded text:
judiciariam potestatem alii apostoli; habet et omnis Ecclesia in episcopis et presbyteris Sed ideo Petrus eam specialiter accepit, ut omnes intelligant quod quicumque ab unitate fidei et societate Ecclesiae se  sacerdos etiam si malus sit, gratiam tamen transfundat pro suae dignitatis officio, Augustinus ostendit dicens: « Dictum est a Domino, in Numeris, ad Moysen et Aaron sacerdotes: Vos ponite nomen meum super filios Israel, ego Dominus benedicam officii et ordinis, hinc advertimus. Augustinus a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex non personam sequi digni vel indigni, sed ordinem traditionis: ut quamvis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere nisi fuerit ordinatus, ut officii ministerium exhibeat. Dei autem est effectum tribuere benedictionis. Hinc evidenter ostenditur ordinem non privari potestate tribuendi gratiam ob ministri indignitatem. edictionis tribuunt; nec solum is qui sacerdotium Moyses, idoneus est ut benedictionem praestet.
Abbreviated transcription (Latin):
poñ augustinus. Si enim cedem sũt
idem ẽ. gͦ pr̃i eẽ prẽm et genuisse fili¬
um. quod utiq quidam concedunt.
Si autem hoc ẽ: cui gͦ comuenit ũ sit
pat̾: ei comuenit genuisse filium.
Natura gͦ diuina si pat̾. ẽ genuit fili¬
um. si uero ñ genuit: pat̾ non . ẽ. S
quis audeã dr̃e: aut qd ip̃a genuit fi¬
lium. aut quod ip̃a pat̾ non sit: Si
autem ip̃a pat̾ ẽ: nec filium genu¬
it. non. ẽ gͦ idem dic̾e aliquid ẽẽ pa¬
trem: ⁊ gign̾e filium⁊ ita non uidt
una eademq ẽẽ ꝓͥetas.¬

Expanded text:
ponit Aug. Si enim eaedem sunt, idem est ergo Patri esse Patrem, et genuisse Filium, quod utique quidam concedunt. Si autem hoc est, cui ergo convenit ut sit pater, ei convenit genuisse filium. Natura ergo divina si pater est, genuit filium; si vero non genuit, pater non est. Sed quis audeat dicere quod ipsa genuit filium, aut quod ipsa pater non sit? Si autem ipsa pater est, nec filium genuit, non est ergo idem dicere aliquid esse patrem, et gignere filium. Et ita non videbitur una eademque
Abbreviated transcription (Latin):
uid autem inter nasci ⁊ ꝓcedere int̾¬
sit: de illa excellentissima natura
loquens explicare quis poteste tion om̃e
quod ꝓcedit nascitur quamuis omne
ꝓcedat quod nascitur. Sic̃ non omne
quod bipes. c̃. homo est. quamuis bipes
sit omnis qui homo ÷: ħ scio distinguere
autem int̾ illam gen̾ationem ⁊ istam
ꝓcessionem: nescio non ualeo. non suf
lis. sicut ꝓpha de filio loquens: ait.
G enerationem eius quis. e Ita de sp̃u¬

Expanded text:
uid autem inter nasci et procedere intersit, de illa excellentissima natura loquens explicare quis potest? Non omne quod procedit nascitur, quamvis omne procedat quod nascitur: sicut non omne quod bipes est, homo est, quamvis bipes sit omnis qui homo est. Haec scio, distinguere autem inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufflis, sicut propheta de Filio loquens ait: Generationem ejus quis ena
Abbreviated transcription (Latin):
deant᷑ nͨ indiuina scͥpta fas sit sentire aliquid
esse contrarietas: requiramus intelligenti¬
am ueritatis.
Quid sit tenendum docet preiissas ane

Expanded text:
deantur, nec in divina Scriptura fas sit sentire aliquid esse contrarietatis, requiramus intelligentiam veritatis. 3. Quid tenendum sit docet praemissas a
Abbreviated transcription (Latin):
ante omnem creaturam creati sunt angeli.
sepe uita. sapientia ⁊ lur dicitur. Nam sa¬
pientia illa que deus ẽ: creata non ẽ. Piliuᷤᷤ
enim sapientia patris ẽ. genita ñ facta nec
creata. ⁊ tota trinitas. una sapientia est.
que non facta nec creata ẽ. nec genita uelꝓ
cedens de angelica gͥ uita: illud accipien-¬
dum ẽ. de qua dicit scriptura. quando fc̃a
dicit. In principio creauit deus celum et ter-¬

Expanded text:
ante omnem creaturam creati sunt angeli. saepe vita, sapientia et lux dicitur. Nam sapientia illa quae Deus est, creata non est. Filius enim sapientia Patris est genita, non facta nec creata, et tota Trinitas una sapientia est, quae non facta nec creata est, nec genita vel procedens. De angelica ergo vita illud accipiendum est, de qua dicit Scriptdicit: In principio creavit Deus coelum et ter
Abbreviated transcription (Latin):
oritur questio satis necessaria ex suꝑiorib
causam trahens. dictum : enim supta uolun¬
tatem ineẽ naturalit̾. homini. sicut intelłs.
⁊ memoria. que autem homini naturali᷑ st̃
quaituncumq uicientur bona tamen ẽẽ nõ
desinunt. quia ñ ualet uicium bonitatem ĩ

Expanded text:
oritur quaestio satis necessaria, ex superioribus causam trahens. Dictum est enim supra, voluntatem inesse naturaliter homini, sicut intellectus et memoria. Quae autem homini naturalia sunt, quantumcumque vitientur, bona tamen esse non desinunt, quia non valet vitium bonitatem in
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ne culibet misttaris excepto sidere.
matrimonii. Aparie enim totum intelli¬
git᷑. llomine gͥ mechie omns concubit᷑ illicitꝰ
illorum membrorum. ñ legitimus usus ꝓbi¬
birus debet intelligi. d¬
uartum ẽ. ñ furtum facies. Ti sacrilegi¬
um ⁊ rapina omnis ꝓibetur. Nõ enim
tam usurpationem rei aliene. Satlegium¬
aut raꝑe nicħ int̾est Commoda fr̃i ruo ⁊ acci¬
pe quod dedisti ⁊ nil suꝑfluum queras: qui a
suꝑ habundantia usuras computatur. Est
enim usura ut ait augustinus. cum quis plꝰ

Expanded text:
 ne cuilibet miscearis, excepto foedere matrimonii, a parte enim totum intelligitur. Nomine ergo moechiae omnis concubitus illicitus, illorum quoque membrorum non legitimus usus prohibitus debet intelligi. rtum est: Non furtum facies, ubi sacrilegium et rapina omnis prohibetur. Non enim tam usurpationem rei alienae. Saaut rapere nihil interest. Commoda fratri tuo et accipe quod dedisti, nihilque superfluum quaeras, quia superabundantia in usura computatur. » -- « Est enim usura, » ut ait B. Augustinus, « cum quis plus
Abbreviated transcription (Latin):
quib ip̃e persone determinantur.
sint ip̃e ꝑsone. ⁊ sint deus .i. diuina
essentia. anita siÑ in ꝑsonis. ut non
sint ꝑsone. ac ꝑ hoc: nec diuina c̾ẽn¬
tia. Quod enim in personis. sint ꝓͥe¬
tates nemo itificiari audeat cum
aꝑte clamet auctoritas quod in ꝑͣ
multis sanctorum testimoniis as-
simꝰ uocabuł. cum gͦ ꝓͥetates ip̃e ab
et̾no fuerint. quib ip̃e ꝑsone deter¬
minantur ⁊ differunt quomͦ c̾e̾nt si
in eis ñ essent: Et quom in eis esseñ
tiplicitas: Quo circa sicut ꝓͥctateᷤᷤ ẽẽ in
in expõne fidei: ita dicentes. Sa bel¬
lii hesim declinantes tres ꝑsonas ex¬
p̃ssas sub ꝓͥetate distinguimꝰ. Non
enim nomina tantummͦ s etiam

Expanded text:
quibus ipsae personae determinantur, sint ipsae personae, et sint Deus, id est, divina essentia; an ita sint in personis, ut non sint personae, ac per hoc nec divina essentia. Quod enim in personis sint proprietates, nemo inficiari audet, cum aperte clamet auctoritas quod in permultis sanctorum testimoniis astrulis. Cum ergo proprietates ipsae ab aeterno fuerint, quibus ipsae personae determinantur et differunt, quomodo essent si in eis non essent? et quomodo in eis essent,tiplicitas? Quocirca sicut proprietates esse inin Expositione fidei ita dicens: «Sabellii heresim declinantes, tres personas expressas sub proprietate distinguimus. Non enim nomina tantummodo, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ri. nͨ non ⁊ boetũ: euident̾ monstra¬
uimus. deumN eẽ. omnino: q in se
ht̃. excepto qd pat̾ ht̃ filium. nec ÷
filius. ⁊ filius ht̃ p̃rem nec est pat̾.
⁊ sic. ẽẽ. in natura tͥum: ut qͥ ht̃ hoc
sit qͥ bt̃. ⁊ totum qd ibi ÷ unum esse
unam uitam . e̾c̾. que mͦ ñ it̾amꝰ: ne
fastidium lectori ing̾amꝰ. Si gͦ ꝓͥeta¬
tes ibi sunt. singła earum : id: in
quo ÷ ⁊ unum eademq uita
singulȩ sunt. Dateamur gͥ
ꝓprietates esse in tͥb ꝑsonis ⁊ ip̃as

Expanded text:
travimus Deum hoc esse omnino quod in se habet, excepto quod Pater habet Filium, nec est Filius, et Filius habet Patrem, nec est Pater; et sic esse in natura trium, ut qui habet, hoc sit quod habet: et totum quod ibi est, unum esse, unam vitam esse, quae modo non iteramus, ne fastidium lectori ingeramus. Si ergo proprietates ibi sunt, singula earum est id in quo est, et unum eademque vita singulae sunt. Fateamur ergo et proprietates esse in tribus personis, et ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
ic dicendum ẽ. aliquos suscipe sacͣ¬
m̃tum. ⁊ rem sacram̃ti. aliquos sacm̃
tũ ⁊ rem. aliquos rem ⁊ ñ sacm̃tum. Sacra¬
m̃tum ⁊ rem simul suscipiunt om̃s par¬
iuili. qui in baptismo ab originali mun¬
dantur peccato. Quamuis quidam dififi¬
deantur illis qui ꝑituri sunt paruuł ĩ bap¬
tismo dimitti pecc̃a innitentes illiu̾bo aug̾i.
ñ intelligentes illud ita accipiendum. qr
elfaciunt ad salutem. s solis electis. Ham ꝙ
omnib paruuł in baptismo remittatur
dicit. A paruulo inquit recens. nato usq ad
decrepitum senem: sicut nullus ꝓhibet᷑ a
bapt̃o. ita nullus ẽ qui ñ pectõ moratur

Expanded text:
ic dicendum est aliquos suscipere sacramentum et rem sacrementi, aliquos sacramentum et non rem, aliquos rem et non sacramentum. Sacramentum et rem simul suscipiunt omnes parvuli, qui in baptismo ab originali mundantur peccato; quamvis quidam diffiteantur illis qui perituri sunt parvulis, in baptismo dimitti peccata, innitentes illi verbo Aug. non intelligentes illud ita esse accipiendum, quia , non hoc eis faciunt ad salutem, sed solis electis. Nam quod omnibus parvulis in baptismo remittatur I: « A parvulo, inquit, recens nato usque ad decrepitum senem sicut nullus prohibetur a baptismo, ita nullus est qui non moriatur
Abbreviated transcription (Latin):
dem angelos uotat. Celum enim in quo
posita sunt luminaria. non in pͥncipio. s
secunda die factum est. Ex his liquet. qͥ
in empiteo omnes angeli fuerunt ante qͥ¬
rumdam runam. simulq creati sunt an¬
geli cum celo empireo⁊ cum intormi mat̾ia
omnium corporalium. Quod simul creatas
iusibilium rerum mat̾ia⁊ inuisibiliũ
natura ⁊ utraq informis scdm aliqͥd:

Expanded text:
dem angelos Dei vocat. Coelum enim in quo dem angelos Dei vocat. Coelum enim in quo posita luminaria, non in principio, sed secunda die factum est. Ex his liquet quod in empyreo omnes angeli fuerunt ante quorumdam ruinam, simulque creati sunt angeli cum coelo empyreo, et cum informi materia omnium corporalium. 7. Quod simul creata est visibilium rerum materia et invisibilium natura, et utraque in formis secundum a
Abbreviated transcription (Latin):
nan sicut fulgur de celo cadentem. nec ap¬
pellatur hic celum firmamentum quod se¬
iunda die factum est: s celum splendidũ.
quod dicitur ẽpireum .i. igneum a splendo¬
re. non a calore quod factum angeł ẽ repletũ stat̃i.
quod c̃. supͣ firnidrentum⁊ illud emptreum.
quidam expositorum sacre script̃e nomune
celi intelligi uolunt: uͥ scriptura dicit. In
principio creauit deus celum ⁊ tetram. Ce¬
lum inquit stb non uisibile firmamentũ.
hic appeliat. s empiteum .i igneum. ł intellec¬
tuale quod non ab ardore. s a splendore dici¬
tur quod statim factum repletum ẽ angeł.¬
Uñ cum me laudarent. astra matutina & ce¬
tera. de ħ quoq beda ita ait. ħ suꝑiꝰ celum
quod a uolubilitate mundi secretum ẽ mor
ut creatum est sanctis angeł impletum:
quos in principio cũcelo t̾ra conditos testat᷑
dominus dicens. Ubi eras cum me lauda¬
rent astra matutina. ⁊ iubilarent omnes
tilii dei: astra matutina: ⁊ filios dei: eos.¬

Expanded text:
nam tanquam fulgur de coelo cadentem; nec appellatur hoc coelum firmamentum quod secunda die factum est, sed coelum splendidum quod dicitur empyreum, id est, igneum a splendore, non a calore; quod statim factum angelis est repletum, quod est supra firmamentum: et illud empyreum quidam expositorum sacrae Scripturae nomine coeli intelligi volunt, ubi Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum, inquit Strabus, non visibile firmamentum hic appellat, sed empyreum, id est, igneum vel intellectuale; quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim factum repletum est ange cum me laudabant astra matutina? etc. De hoc quoque Beda ita ait: Hoc superius coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo et terra conditos testatur Dominus dicens: Ubi eras, cum me laudabant astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei. Astra matutina et filios Dei eos
Abbreviated transcription (Latin):
am ostensum. ẽ. quando creata fu̾it angelica
natura. Flunc attendendum ẽ. ubi facta fu̾it.
estimoniis quoruindam auctoritatum eui¬
denter monstratur. angelos añ casum fius¬
se in celo. ⁊ iñ corruisse quoidam ꝑ suꝑbiam.¬

Expanded text:
 ostensum quando creata fuerit angelica natura; nunc autem attendendum est ubi facta fuerit. Testimoniis quarumdam auctoritatum evidenter monstratur angelos ante casum fuisse in coelo, et inde corruisse quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
uoiens petcat. quia qui p̃ resist̾e ñ togitur cede. Qua¬
ꝓpt̾ peccatum sine uoluntare. eẽ. ñ posse i̾ussimum
ẽ. cum uoluntas mala peccm̃ sit mortale. con¬
stat ip̃am. eẽ. uoiuntarium peccatum. Quid ir ut
ait augustinus tam ĩ uoluntate quam ip̃a uolũ

Expanded text:
olens peccat; quia qui potest resistere, non cogitur cedere, quapropter peccatum sine voluntate esse non posse verissimum est, cum voluntas mala peccatum sit mortale, constat ipsam esse voluntarium peccatum. Quid enim, ut ait Augustinus, tam in voluntate, quam ipsa volu
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Utrumq sacramentum ẽ ⁊ quadam c̃se¬
cratione datur illud quidem cum baptizatur.
ñ licet it̾ari: quia neut̾ͥ facienda ẽ in uiria ꝙ in¬
dubitant̾ ⁊ de confirmatione tenendum est.
De aliis uͦ utrum it̾ari ualeant ł debeant. p̾ea dis¬
seremus.

Expanded text:
it: Utrumque sacramentum est, et quadam consecratione datur, illud quidem cum baptizatur, non licet iterari, quia neutri facienda est injuria; quod indubitanter etiam de Confirmatione tenendum est. De aliis vero utrum iterari valeant vel debeant, postea disseremus.
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam tres sunt: quid tres sunt
queramꝰ qͥ comiunẽ hant. Non
enim possunt dier: tres pattes quia tan¬
tum pater ibi pat̾ ẽ. nec tres filii. cum
nec pat̾ ibi sit filus. nec sp̃c sanctus.
dicitur nec pat̾. ẽ. nec filius. Quid gͥ
tres: si tres persone esse diuntur
commune est eis: id quod ꝑsonest.
Qerte enim quia pater. ẽ. ꝑsona ⁊ filiꝰ:¬
cuntur tres ꝑsone: ꝓpt̾ea gͦ dicimus
tres personas quia commune ẽ eis:
id quod ꝑsona. ẽ. ex p̃dictis aperte in¬
telligi pͥ qua necessitate dictum sit
commnune est. id quod persona est.

Expanded text:
quoniam tres sunt, quid tres sint quoniam tres sunt, quid tres sint quaeramus, quid commune habeant. Non enim possunt dici tres patres, quia tantum Pater ibi Pater  Pater ibi non sit filius, nec Spiritus sanctus. ditres? Si tres personae esse dicuntur, commune est eis id quod persona est. Certe enim quia Pater est persona, et Filicuntur tres personae. Propterea ergo dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est. Ex praedictis aperte intelligi potest, quia necessitate dictum est et tribus commune est id quod persona est.
Abbreviated transcription (Latin):
ua necessitate. non solum latinꝰ ser¬
mo. s etiam grecus. eadem pene
suꝑ hac re laborans nominum penu¬
tia coartatur. Uñ augustinus quida
g̾cis uel latinis necessitate de ineffa
de in effabilib ut fari aliquo mͦ pos¬
semus: dictum ẽ. a grecis. Una eẽntia
tres substantia .i. tina usia. ttes yposta-¬
ses. aut̃ enim g̾ci accipunt sub̃am:
quam latini. a latinis autem dic̃m:
una ẽẽntia. uel substantia. tres ꝑsone
quia non aliter in sermone nr̃o .i. la
tino: eẽncia quam sub̃a solet intelli¬
gi ⁊ ut intelligat᷑ saltim in enigmate:
placuit ita dici. uͭ cum quercretur qͥ tͥa
ꝓnunciat. cum ⁊ patrem non dicit ẽẽ
nec pr̃em dicit ẽẽ: nec filium. cum g
queritur quid tria uel quid tres: ꝯfe¬
rimus nos ad inueniendum aliqd̃
nomen qͦ complectamur hec tria ne-¬
q occurrit animo. quia sr eminen¬
tia diuinitatis:. usitati eloquii facł¬
tatem exced. Ueriꝰ enim cogitat᷑ ds̃
quam dicitur⁊ uerus ÷: quam cogi¬

Expanded text:
ua necessitate non solum Latinus sermo, sed etiam Graecus eadem pene super hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineffabde ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, dictum est a Graecis, una essentia, tres substantiae, id est, una usia, tres hypostases. Aliter enim Graeci accipiunt substantiam quam Latini. A Latinis autem dictum est, una essentia vel substantia, tres personae, quia non aliter in sermone nostro, id est, Latino, essentia quam substantia solet intelligi. Et ut intelligatur saltem in aenigmate, placpronuntiat, cum et Patrem non dicit esse nec Patrem dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod nomen, quo complectamur haec tria. Neque occurrit animo, quia supereminentia divinitatis, usitati eloquii facultatem excedit. Verius enim cogitatur Deus quam dicitur; et verius est quam cogi
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam agit. si sñ oris confessione cͥminis
indulgentia impetratur. Est ⁊ alus modꝰ
ligandi ⁊ soluendi qͥ ꝑ excominunicatio¬
nem g̾itur. dum aliquis. ẜ cãnonicam dis¬
ciplinam t̾cio uocatꝰ ad emendationem
manifesti delicti. ⁊ satiffac̾e iuli pendens.
sententia eccłẽ. a loco orationis.⁊ satram̃¬
toꝵ commnunione ⁊ fidelium consortio.
p̃ciditur ut erubescat. ⁊ pudore sceleris
gate cominuniomi admittitur. ⁊ eccłe re
conciliatur. Hec autem eccle anathema¬
tizatio hanc penam illis qui digne ꝑcal¬
luntur infligit. quia grã dei ꝓtectio illis
amplius subtrabitur ac sibi ip̃is relinquũ¬
tur. ut sit eis lib̃um ruere ĩ int̾itum pee¬
datur potestas. Orationes quoq eccłe ⁊ bñ¬
dictionum ac m̾itorum suffragia: eis
nequaquam suffragari putantur.

Expanded text:
sione criminis indulgentiam imprecatur. Est et alius modus ligandi et solvendi, qui per excommunicationem geritur, dum aliquis secundum canonicam disciplinam tertio vocatus ad emendationem manifesti delicti, et satisfacere vilipendens, sententia Ecclesiae a loco orationis, et sacramentorum communione, et fidelium consortio praescinditur, ut erubescat, et pudore sceleris gatae communioni admittitur, et Ecclesiae reconciliatur. Haec est autem Ecclesiae anathematizatio; hanc poenam illis qui digne percelluntur, infligit, quia gratia Dei et protectio illius amplius subtrahitur, ac sibi ipsis relinquuntur, ut sit eis liberum ruere in interitum pecdatur potestas. Orationes quoque Ecclesiae, et benedictionum ac meritorum suffragia, eis nequaquam suffragari putantur.
Abbreviated transcription (Latin):
penirentie contitentib imponunt. Soluũt
cum de ea aliquid dimittunt ł ꝑ eam pur¬
gatos ad sacram̃torum cominunionem ad¬
sacerdotes dimitt̾e peccã ł retincre. Uñ suꝑiꝰ¬
augꝰ dix̃. Quib remittunt remittit deus
⁊ c̾ Opus eium iusticie ex̾cent in pecc̃ores.
aliquid relaxant & sac̾mentoꝵ communi¬
omi conciliauit. alia oꝑa in peccatores ex̾ce
nequeunt. Et notandum quia quos satis¬
factione penitentie ligant. eo ip̃o a peccis
solutos ostñdunt: quia ñ imponitur ali¬
cui satiffactio penitentialis nͥ quem sa¬
cerdos u̾e penitentem arbitratur. Alii nõ
imponit. ⁊ eo ip̃o peccatum a do retin̾i¬

Expanded text:
poenitentiae confitentibus imponunt. Solvunt, poenitentiae confitentibus imponunt. Solvunt, cum de ea aliquid dimittunt, vel per eam purgatos ad sacramentorum communionem adsacerdotes dimittere pecca dixit: Quibus remittunt, et remittit Deus, etc. Opus enim justitiae exercent in peccatores, aliquid relaxant, vel sacramentorum communioni conciliant; alia opera in peccatores exercere nequeunt. Et notandum est quia quos satisfactione poenitentiae ligant, eo ipso a peccatis solutos ostendunt, quia non imponitur alicui satisfactio poenitentialis, nisi quem sacerdos vere poenitentem arbitratur. Aliis vero non imponunt; et eo ipso peccatum retin
Abbreviated transcription (Latin):
concessit: quib tamen tribuit potestatem . li.
solutos. uñ & dominus leꝓsum ꝓͫ sanitati
ꝑ se restituit. dem̃ ad sacerdotes misit. quoꝵ
iudicio ostendetur mundatꝰ. ita etiam laza¬
rum iam iuuificatum obtulit discipulis
soluendum. quia et si aliquis ap̃ deum
culpis ł retinendis. ita oꝑatur sacerdos
euangłicus ⁊ iudiat: sicut olim legał in
illis qui contaminati erant lepra q̃ peccm̃
quidam ñ intelligentes aliqui confumunt
de suꝑcilio phariseorum ut dampnare in¬
noxios ł solu̾e se putent noxios: cum apud
deum ñ sententia sacerdotum s reorum ui¬
ta queratur. In leuitico ostende se sacdotib
ubentur leꝓsi: quos illi ñ faciunt leꝓsosł
reptionem ⁊ ignorantiam ini̾dum uidicat.
Deus autem semꝑ uidicat secundum u̾itatẽ¬
⁊ in remittendis ⁊ in retinendis culpis id iuris
sub lege habebant legales in curandis lep
dimissa a deo ł retenta uidicant ⁊ osten¬
dunt. Ponunt enim sacerdotes nomen suꝑ

Expanded text:
concessit, quibus tamen tribuit potestatem solvensolutos. Unde Dominus leprosum sanitati prius per se restituit, deinde ad sacerdotes misit, quorum judicio ostenderetur mundatus. Ita etiam Lazarum jam vivificatum obtulit discipulis solvendum. Quia etsi aliquis apud Deum culpis vel retinendis, ita operatur sacerdos evangelicus et judicat, sicut olim legalis in illis qui contaminati erant lepra, quae peccquidam non bene intelligentes, aliquid sumunt de supercilio Pharisaeorum, ut damnare innoxios, vel solvere se putant noxios, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed reorum vita quaeratur. In Levitico ostendere se sacerdotibus jubentur leprosi : quos illi non faciunt leprosos vel reptionem et ignorantiam interdum judicat. Deus autem semper judicat secundum veritatem remittendis vel retinendis culpis. Id juris sub lege habebant legales in curandis leprdimissa a Deo vel retenta judicant et ostendunt. Ponunt enim sacerdotes nomen Domi
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtͥe dicit: deum apud semet ip̃m
sua: s in presentia. cum tamen eius
p̃sentia: non sit aliud quam eius
natura. quia ip̃ius presentia: ẽ. eius
noticia. Potest tamen: ad electos re¬
quia eos ita nouit: ac si essen⁊.
Utr̃
mala debeant dici ẽẽ indõut st̃ omĩa bo¬
a. Cũ utͦq sint in eiꝰ cognitione.⁊

Expanded text:
aperte dicit Deum apud semetipsum aperte dicit Deum apud semetipsum sua, sed in praescientia sua; cum tamen ejus praescientia non aliud sit quam ejus natura, quia ipsius praescientia ejus est notitia. Potest tamen ad electos requia eos ita novit ac si essent. 2. Utrum mala debeant dici esse in Deo, ubi sunt omnia bona, cum utraque sint in ejus cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
Dgͦ sacrii eloquĩ prudñtia
fac̾e curauit: ne dei immensitatem si¬
militudine creature metiremur. dir̾ãt
enim scriptura sacra: quia ds̃ pater. ẽ.
⁊ quod deus filius: Et audiuit ħ hõq hõiẽ
cep̃. ita esse in creatore: ut uid̾at in crea¬
turis. a quib hec nomina: translata st̃
ad creatorem. In quib pat̾: pͥor fiuio:
filius est posterior patre. ⁊ exantiquita¬
te: in patre defectus. Ex posteritate: in fi¬
lio imꝑfectio sensus: solet notari. Ideo
occurrit script᷑a. dicens patrem: potñtem.
ne uideat᷑ pͥor filio.⁊ iõ minus potens ⁊ fi¬
lium sapientem. ne uideatur p̾terior pr̃e.
et dictus est hr̃e sp̃m: deus ⁊ uidebat᷑ ħ:
quasi nomen inflationis ⁊ timoris und
humana conscientia. ad deum ꝓ rigore
⁊ crudelitate: accede meruit. Iõ scͥptura
temꝑauit sermonem suum. sp̃m bonũ
nominãs ne crudeł put aretur qui mitiᷤᷤ
erat. non quod pat̾ solus sit potens ł mag̃
potens. ⁊ filius solus sapiens. uel mag̃ sa¬

Expanded text:
go sacri eloquii prudentia facere curavit, ne Dei immensitatem similitudine creaturae metiremur. Dixerat enim Scriptura sacra, quia Deus Pater est, et quod Deus Filius est; et audivit hoc homo qui hominem coepit ita esse in Creatore ut viderat esse in creaturis, a quibus haec nomina translata sunt ad Creatorem, in quibus pater est prior filio, filius est posterior patre, et ex antiquitate in patre defectus, ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem, ne videatur prior Filio, et ideo minus potens; et Filium sapientem, ne videatur posterior Patre, et dictus est habere Spiritum Deus; et videbatur hoc quasi nomen inflationis et tumoris. Unde humana conscientia ad Deum pro rigore et crudelitate accedere metuit. Ideoque Scriptura temperavit sermonem suum, Spiritum bonum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; non quod Pater solus sit potens vel magis potens, et Filius solus sapiens vel magis sa
Abbreviated transcription (Latin):
x premissis apparet rõnalem creat᷑am
in angelicam ⁊ humanam fuisse distĩc
mana. Cum itaq de his tractandum sit .s. de
sp̃uali et corporali creatura: de iationali ⁊ de
aroris: ad cognitionem cieature dignioris rõ
nr̃a intendat. deiñ ad considationem corpo¬
ree. tam illius que ÷ rationał. quam illiꝰ que
non ẽ rationał descendat uͭ tͥnitatis increate
sacramentum tͥꝑtite creaturȩ. tiq contrea¬
torum: atq contingentium sequatur do

Expanded text:
x praemissis apparet rationalem creaturam in angelicam et humanam fuisse distinctmana. Cum itaque de his tractandum sit, scilicet de spirituali et corporali creatura, de rationali et de atoris ad cognitionem creaturae dignioris ratio nostra intendat, deinde ad considerationem corporeae tam illius quae est rationalis quam illius quae non est rationalis descendat, ut Trinitatis increatae sacramentum tripartitae creaturae, eique concretorum atque contingentium sequatur doc
Abbreviated transcription (Latin):
Loqui sͥ .s. contra mentem sub artestatione ui¬
falsum uirat peierat: tunc qui alicui ꝓ¬
mitit dare sub c̾to t̾mino aliquid. ꝙ tñ nõ
faciet ex quo uiranit. peierauit quia falsum
uirauit. Hõ enim ita fut᷑um erat ut uirauit.
Ad ħ dici p̃. qui ñ omnis qui uirat ꝗ falsum:
ex quo uirat ꝑuirus ẽ sicut iste de quo agimꝰ
s ex quo ppositum mutat ł t̾minum t̾rans¬
greditur. Iuratio talis fit ꝑuirium.

Expanded text:
licet contra mentem, sub attestatione jufalsum jurat, pejerat, tunc qui alicui promittit dare sub certo termino aliquid quod tamen non facit, ex quo juravit, pejeravit, quia falsum juravit. Non enim ita futurum erat ut juravit. Ad hoc dici potest quia non omnis qui jurat quod falsum est, ex quo jurat perjurus est, sicut iste de quo agimus; sed ex quo propositum mutat vel terminum transgreditur, juratio talis fit perjurium
Abbreviated transcription (Latin):
ed melius creditur ⁊ ille pierare. qui fal¬
sum uoluntate fallendi uirat: ⁊ qͥ falsum
putans quod u̾um ẽ uirat ⁊ qui u̾um putans
falsum uirant. ł cum falluntur. aut putat
bomo u̾um eẽ quod falsum ÷ ⁊ tem̾e uirat. auͥ
cħominus cum scełe iurat. Distant autem
ista ꝑuiria duo que commemoraui. fac illum
uirationem int̾ponit. Da alium qui scit fal¬
sum tẽ. ⁊ dicit u̾um eẽ ⁊ urat tamquam u̾um
sit ꝗ scit falsum ẽẽ. Nidetis quam ista detestan¬
⁊ urat tamquam u̾um sit ⁊ forte u̾um ẽ u̾bi
gra ut intelligatis. Piuit in illo loco. int̾ro¬
gas hominem. ⁊ dicit pluisse ⁊ tune pluit ibi
s putat ñ pluisse ꝑuirus ẽ. It̾est quemadmo¬
dum u̾bum ꝓcedat. ex animo reã lĩgmũ
facit nͥ tea mens. his eindent᷑ traditur. ꝗ tͥplicit̾
peurat homo ut supͣ dmmus. dum uel sciens
falsum uirat. ł putans falsum q̃uum ẽ uirat.¬

Expanded text:
ed melius creditur et ille pejerare, qui falsum voluntate fallendi jurat, et qui falsum putans quod verum est, jurat, et qui verum putans fallunt, vel cum falluntur, aut putat homo verum esse quod falsum est, et temere jurat, aut t, et nihilominus cum scelere jurat. Distant autem ista perjuria, quae duo commemoravi: Facit illum jurationem interponit. Da alium, qui scit falsum esse, et dicit verum esse, et jurat tanquam verum sit quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanet jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi gratia, ut intelligatis: Pluit in illo loco; interrogas hominem, et dicit pluisse; et tunc pluit ibi, sed putat non pluisse, perjurus est. Interest quemadmodum verbum procedat ex animo, ream linguam non facit, nisi rea mens sit. His evidenter traditur quod tripliciter pejerat homo, ut supra diximus: dum vel sciens falsum jurat, vel putans falsum quod veru
Abbreviated transcription (Latin):
mala. P redestinatio uͦ de bonis salu-¬
tatib est.⁊ de hominib saluandis.
Ut enim ait augustinus in li. de predes-¬
tinatione sanctorum. p̃destinatio est
gratie preꝑatio. que sine prescientia.¬
eẽ. non pͭ. pͭ autem sine predestinatio¬
ne: cẽ prescientia. Predesti natõne
quippe: ds̃ ea presciuit: que fuerat. ea
facturus. s prescit deus etiam q̃ non¬
ẽ ip̃e facturus .i. omnia mala predesti¬
nauit. eos quos elegit. reliquos uͦ: re¬
ꝓbauit .i. ad mortem et̾nam presciuit
peccaturos.

Expanded text:
. Praedestinatio vero, de bonis salutaribus est, et de hominibus salvandis; ut enim ait Aug. in lib. de Praedestinatione sanctorum, c. 10, praedestinatio est gratiae praesse non potest. Potest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que fuerat ipse facturus, est ipse facturus, id est omnia mala. Praedestinavit eos, quos elegit; reliquos vero reprobavit, id est ad mortem aeternam praescivit peccaturos.
Abbreviated transcription (Latin):
hic augustinus tenebras dicit non eẽ. ali¬
quid cũ alaibi tenebre int̾ creataturas ponã¬
tur. q̃ bñ dicunt. dominum ubi dicitur. Be
nedicite lux ⁊ tenebre domino. Lõq sciendũ
est: tenebras diuetsis mͦis accipi .s. ꝓ luciᷤ ab
s enscia. qualit̾ supͣ accep̃ augꝰ. uita quam
acceptõnem non sunt aliquid uel ꝓ aere ob
nondum lucis gr̃a opus suum deus uenus¬
iauerat. que p̾ea in pͥmo die formata. ẽ. Duo hͥ
ꝯsid̾anda st̃ qr illa mat̾ia c̃fusa sit dicta infor¬
mis. & il adesse prodiit quantumq in altũ

Expanded text:
hic Augustinus tenebras dicit non esse aliquid, cum alibi tenebrae inter creaturas ponantur quae benedicunt Dominum; unde dicitur, Dan. 30: Benedicite, lux et tenebrae, Domino. Ideoque sciendum est tesentia, qualiter supra accepit Aug., juxta quam acceptionem non sunt aliquid; vel pro aere obsunderetur; sed nondum lucis gratia opus suum Deus venustaverat, quae postea in primo die formata est. 5. Duo hic consideranda sunt: quare illa materia confusa sit dicta informis, et ubi ad esse prodiit, quantumque in alt