comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oblatio ethostiadĩ inodorem
suauitatis. FORNICATIO
AUTEM AUTOMNIS IN¬
MUNDITIA . AUTAUARI¬
TIA NECNOMINETURIN
UOBISSICUTDECETSEÕS
Isiphilo sophorum quida¬
crnicus extitisset quido¬
cer& omnem titillationẽ car¬
nis et fluxum seminis non uitan¬
dum . Num quam sc̃s apostolus
scribens adeffessios adfornicati¬
onemetiam omneminmundi¬
tiam copulas set. & ad inmundi¬
tiam iunxissetauaritiã. Non
hanc qua pecunias cupimus con¬
gregare: sed illam dequa suprx
diximus Ne super grediatur
auarus in negio fitremsuum
Id est in adulteriine gotiũ qđ est
insatiabilis peromnia turpitud¬
num lasciui aeque discur sus.
Quod congruenter & turpiti¬
dinis genere lit̃ accipit nome¬
AUTSTULIILOꝗuTUM
AUI SCURILITAS. QUAC
ADREM NON PERTINE
tultiloquium esse aestimo
non solum eorũ quialiqu
nanent turpia ut risũ moue¬
ant. & fatuitate simulatama¬
gis inludant eis quibus placere
desidenant : sed etiam eorum
quis apientes sacculiputantur

Expanded text:
oblatio et hostia Dei in odorem oblatio et hostia Dei in odorem suavitatis. Fornicatio autem et omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetur invobis, sicut decet sanctos. Nisi philosophorum quidacynicus exstitisset, qui doceret omnem titillationem carnis et fluxum seminis non vitandum, nunquam sanctus Apostolus, scribens ad Ephesios, ad fornicationem etiam omnem immunditiam copulasset, et ad immunditiam junxisset avaritiam. Non hanc, quod pecunias cupimus congregare, sed illam, de qua supra diximus: Ne supergrediatur avarus in negotio fratrem suum , id est, in adulterii negotium, quod est insatiabilis per omnia turpitudinum lasciviaeque discursus, quod congruenter et turpitudinis generaliter accipit nomen. Stultiloquium aut scurrilitas, quae ad rem non pertintultiloquium esse aestimo non solum eorum qui aliqua narrant turpia, ut risum moveant, et fatuitate simulata magis illudant eis quibus placere desiderant; sed etiam eorum qui sapientes saeculi putantur,
Abbreviated transcription (Latin):
onenimputo quod in
ceteris quoq quaecũq
ds̃ fecerit homo eum possit
imitari: sed uerbi causa ut quo
modo ille est clemens. et pluit
superbonos et malos. sicetiam
nos bonitatem nostram super
omnes homines effundamus
Quod cum fecerimus. erimus
filiidilecti. siue ipsius pauli. siue
quod melius puto dĩ. Imitati¬
one etiamnonnatura filiidĩ
sumus: sicut ait saluator. ut si¬
tis filii patris ur̃i qui in cȩlis est
ETAMBULATE INDILEC¬
TIONE SICUTET XP̃S
DILEXIT NOS ET TRA¬
DIOITSEMETIPSUM
PRONOBIS OBLATIONẼ
ET HOSTIA MDOINODO¬
REM SUAUITATIS
proaliorum salute
usq: ad sanguinem con¬
trpeccatum dimicał
Ita ut etanimam suam tradat
procis iste ambulat in caritate
imitans xp̃m. qui nos intantũ
dilexit. ut crucemprosa lute
hominum sustiner& : Quomo¬
do enimille trardidit semet¬
ipsum pronobis. sicet ipsepro
quib: potest libent̃ occumbens
imitabitur eum qui oblationẽ
& hostiam in odorem suauitatis
sepatri trardidit Fietiam ipse

Expanded text:
on enim puto quod in caeteris quoque, quaecunque Deus fecerit, homo eum posset imitari, sed verbi causa, ut quo modo ille est clemens, et pluit super bonos et malos, sic etiam nos bonitatem nostram super omnes homines effundamus. Quod cum fecerimus, erimus filii dilecti, sive ipsius Pauli, sive, quod melius puto, Dei. Imitatione enim non natura filii Dei sumus, sicut ait Salvator: Ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est . Et ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis, oblationem et hostiam Deo, in odorem suavitatis. Qui pro aliorum salute usque ad sanguinem contra peccatum dimicat, ita ut et animam suam tradat pro eis, iste ambulat in charitate, imitans Christum, qui nos in tantum dilexit, ut crucem pro salute hominum sustineret, quomodo enim ille tradidit semetipsum pro nobis, sic et ipse pro quibus pimitabitur eum qui oblationem et hostiam 640 in odorem suavitatis se Patri tradidit, et fiet etiam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Disparis temporis labores habue¬
runta postoli et prophetae. sed gau¬
dio pariter perfruentur mercedẽ
simul accepturi sunt uitã aecerna
Rogauerunt cum ut ibi maner&.
& mansit ibi duos dies. & reliqua
Xp̃snuntiatur perxp̃ia nosamicos.
tam quam muliere hocestecclesia
adnuntiante. A d xp̃mueniunt
qui forissunt & nondũ sunt xp̃iani
Credunt peristam famammanet
apudeos biduo. hoc estdat illis duo
pnrecepta caritatis. idest dilectio¬
nem dĩ et proximi. & multo plures
& firmus credunt qnmipse est ue¬
resaluator mundi

Expanded text:
Disparis temporis labores habueDisparis temporis labores habuerunt apostoli et prophetae, sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam aeternam. Rogaverunt eum, ut ibi maneret, et mansit ibi duos dies et reliqua. Christus nuntiatur per Christianos amicos, tanquam muliere, hoc est, Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, qui foris sunt, et nondum sunt Christiani. Credunt per istam famam. Manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis, id est, dilectionem Dei et proximi, et multo plures et firmius credunt, quoniam ipse est vere Salvator mundi
Abbreviated transcription (Latin):
NONNEUOS DICITIS QD
ADHUC QUATTUOR MEX¬
SESSUNT ET MESSIS UE¬
NIT ETCETERA¬
amistamulier fructus matu¬
ruserat. &enentalbȩ messes
& falcem quaerebant. quia quod
Antra perprophetas seminatũ
fuenat. maturum factumerat:
falcm et triturrm desiderabat
Messores tantummodomitten¬
dienent. Vnde et dñs inquit illis
MISTUOS QUOQUE METE¬
RE QUOD NONSEMINASTIS
ALNSEMINAUERUNT.
ET UOS IN EORUM LABO¬
RES IN TROISTIS
C̃ abonruerunt e Ipse
abrrham isaac. lacob
morses &ceteripatri¬
archae. &omnes prophetae.
legite laboreseorum Inomnib:
eorum labor ibus prophetia est
xp̃i. &ideo seminatores. Ergo
iam in iuda ea messis parxtaerat
Quid indefactum . ẽ. e deipsames¬
se eiecta sunt pauca grarna. & se¬
minauerunt orbem tenrrum.
& surgitalia messis quae in finescłi
metenda est. Istaergo messis
crescit intertitania. Cuius mes¬
sores non a postoli. sed angeli sunt.
Videte quid dictum sit. simulgau¬
deat. & qui seminat & qui mecet

Expanded text:
Nonne vos dicitis, quod Nonne vos dicitis, quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit, etc. Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Quia quod antea per prophetas seminatum fuerat, maturum factum erat, falcem et trituram desiderabat. Messores tantummodo mittendi erant, unde et Dominus inquit illis: Misi vos quoque metere quod non seminastis, alii seminaverunt et vos in eorum labores introistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, Isaac, Jacob, Moyses et caeteri patriarchae et omnes prophetae. Legite labores eorum, in omnibus eorum laboribus, prophetia est Christi, et ideo seminatores. Ergo jam in Judaea messis parata erat. Quid inde factum est. De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis, quae in fine saeculi metenda est. Ita ergo messis crescit inter zizaniam, cujus messores non apostoli, sed angeli sunt. Videte quid dictum sit: simul gaudeat qui seminat, et qui metet.
Abbreviated transcription (Latin):
proborum. sed dequalib fuer
apostoli quales fuerunt pro¬
phetae. Quales fuerunt illiom¬
nes scĩ qui omnia suauendider
& pretiarerum suarum adpe¬
des a postolorum posuerunt
Non repulit enim ds̃ plebemsiã
quam pnresciuit: Audiuit hoc
mulier ista & addidit
SCIOQUIAMES STASUE¬
NII QUIDIEITUR XP̃S. CŨ
ERGOUENERIT ILL.ENO¬
BISAONUNTIABITOMNTA
amergo dignaenat cuimani¬
festar&ur Messia sautem
unctus est. Vnctus grece xp̃s. ẽ.
aebnrice messias est
Ieliquit ergo hydriam suã
mulier audito egosum qͥ
loquor tecum. & recepto in cor
hydriam dimitteret & euan¬
gelitare currerete hydria¬
greco nomine appellatur
quasidicatur aquarium Signi¬
ficat enimin hoclococupiditatẽ
Proiecitcupiditatem. & prope¬
nruit adnuntiare ueritatem.
Discant quiuolunt euangelita¬
re proiciant hydriamadputeũ
sicut illa onere abiecto currit
adciuitatem : Et dicit illis ho¬
minib: Venite etuidete ho¬
minem quimihi dix̃ omnia quȩ

Expanded text:
proborum, sed de qualibus fuerunt proborum, sed de qualibus fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt. Non repulit enim Deus plebem suam, quam praescivit. Audivit hoc mulier ista, et addidit: Scio quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit ille, nobis annuntiabit omniaam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est, unctus Graece Christus est, Hebraice Messias. Ergo Reliquit ergo hydriam suam mulier, audito: Ego sum, qui loquor tecum. Et recepto in cordhydriam dimitteret, et evangelizare curreret? PrGraeco nomine appellatur. quasi dicatur aquarium. Significat enim in hoc loco cupiditatem, projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui nolunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum, sicut illa onere abjecto, currit ad civitatem, et dicit illis hominibus: Venite et videte hominem, qui mihi dixit omnia quacunque
Abbreviated transcription (Latin):
Intellectum me capias noner¬
rore deme aliquid falsum sen
tias : DICITEIMULIER
DNEUIODEO QUIAPROP¬
HETA ESTU
unccoepit uenire uir. Ñ¬
dumplene uenit prop¬
betam dñm. putabat Eratqui¬
dem & propheta: Nam descipso
ait Non est propheta sine
honore nisi in patria sua Item
de illo dictum est ad moser:
Prophetam eis suscitabo de
fractrib: eorum similem tui.
Similem scilicet adformam
carnis. Non ademinentiam
maiestatis patres nr̃ iin mon¬
te hocado rxuerunt. & cetenr
CREDEMIHI
quia prcesens est uirtinis ca¬
pistia desse intellectu. quand
me prophetam appellast: Ero
mulier crede mihi quia uenitho¬
nr & nunc est. quaeergo hono
quando ueriadorrtores adom¬
bunt patrem. Insp̃uetueritate
quia sp̃s est ds̃ & eos quia donent
eum inspuet ueritate opostet
adonrre. NOSADORAMUS
QUODSCIMUS. UOS ADORA¬
TIS QUO DNESCITIS QUIA
SALUS EXIUD ASISEST
ultum dedit exiudaes
iuda eorum dictum est. sed non¬
omniumiudaeorum: Nonre¬

Expanded text:
intellectum, me capias, non erintellectum, me capias, non errore de me aliquid sentias falsum. Dicit mulier: Domine, video quia propheta es tu. Tunc coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat, erat quidem et propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua ; item de illo dictum est ad Moysen: Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui . Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Patres nostri in monte hoc adoraverunt. Dicit crede mihi. quia praesens est vir tuus, coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Ergo mulier, crede mihi, quia venit hora, et nunc est. Quae ergo hora? quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Quia spiritus est Deus, et eos, qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis, quia salus ex Judaeis est. Multum dedit ex JudaeiJudaeorum dictum est, sed nonomnium Judaeorum, non re
Abbreviated transcription (Latin):
NONESTTUUS UTR
HOCUERE DIXISTI
tiquippe intellexeruN¬
quinq uiros mulieris
huius quinq: libros mosi
Vtebantur eis samaritani. & sub
eadem legeenant. Namin de illis
& cirum cisio inent : ALITER
Videtur mihi quinq: uirosanimȩ.
quinq: sensuscorporis esse qua¬
re autemuiri dicti sunt e quia.
legitimia dõ quippefacti & adõ
donatianimae. Infirma estad¬
huc quae istis quinq: sensibus
regitur. & subistisquinq uiris
agit. Vbi uero intellectus sapi¬
entia in butus regere coeperit
Animam et discr&us coeperit
secernere iusta & in iustabona
& mala. Vt ilia & inutilia. casti¬
tatem et inpudicitiam. Hanc
ut amet &illam utuitet. carita.¬
tem &odium. Inihacut sit. In illo
ut nonsit. hicuir quinq: illis uiris
inista muliere non successerat.
Vbiergo non succedit intellec¬
tus. error dominatur. Deisto
illi dñs dixit. Hunc quem habes
non est uirtuus. Error autem
istenoneraet legitimus uir. sed
adulter Vocaitaq: nonadul¬
terum in quit dñs sed uirũtuũ.

Expanded text:
tuus vir, hoc vere dixisti. Multi quippe intellexerunquinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur eis Samaritani, et sub eadem lege erant. Nam inde illis et circumcisio inerat. Aliter videtur mihi, quinque viros animae, quinque sensus corporis esse. Quare autem viri dicti sunt, quia legitimi a Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc, quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit, ubi vero intellectus, sapientia imbutus, regere coeperit animam, et discretus coeperit secernere justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, et illa ut vitet, charitatem et odium in hac ut sit, in illo ut non sit, hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi ergo non succedit intellectus, error dominatur. De isto illi Dominus dixit: Hunc quem habes non est tuus vir. Error autem iste, non erat legitimus vir, sed adulter. Voca itaque, non adulterum, inquit Dominus, sed virum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
dicame Non potestanimus fidelis
explere. qui coe perit inde satiari
pedit. ut ualeamus concesso sermo¬
ne aliquatenus uerbatuae maies¬
tatis exponero¬

Expanded text:
ditas. Non potest animus fidelis expleri, qui coeperit inde satiari. emus, ut valeamus concesso sermone aliquatenus verba tuae majestatis exponer
Abbreviated transcription (Latin):
et facite. Secundũ uerdoperaeorũ: nolite facere. D¬
cunt enim: & non fatiunt: Alligant enĩ onera grauia & n¬
portabilia: et in ponunt in humeros hominum digito
autem suo nolunt eamouere . Omnia uero operasua feci¬
unt : ut uideantur ab ominihus. dilatant enimphilate¬
ria sua: & magnificant fimtrias. Amant auteiu primoi

Expanded text:
ndum opera uero eorum nolite facere: dicunt enim et non faciunt. alligant autem onera grauia et inportabilia et inponunt in umeros hominum, digito autem suo nolunt ea mouere. omnia uero opera sua faciunt, ut uideantur ab hominibus. dilatant enim phylacteria sua et magnificant fimbrias.
Abbreviated transcription (Latin):
Surrexit : & abiit sareptha. cumque uenisset ad portã
cuitatis : appaxiit ei mulier uidua colligens lignae uoca¬
uit eam dixitque ei. damihi paululumaquae inuassa ut bibã
Cumque illa pergeret ut adiferret : clamouit post ergum ei
dicens. Ad fermihi obsecro &buc cellam panis in manutua
quae respondt. Viuit dñ sdstuus: quia non habeo panemni¬
si quantum pugillus capere potest farmae in hydria & pau¬
sulum dcimlechito Encolligo duoligna: ut ingrediar
fatram illud mihi &silio meo ut comedamus et morid mur
Ad quã helias ait nolitimere: seduade & facsi cut dixisti
uerum tamen mihi primũ facde ipsa farinola subcineritũ
panem paruulum: & adferadme. Tibi autema silio tuo
fatiespost ea. Haec autem dicit dñs dñs rahel. Hydria fa¬
rinae non defitiet: nec lecitus olei minuetur usque ad
diem inquadaturusest dñs pluluam super fatiem terrae
quae abiit : & fecit iuxtauerbum heliae et comedit ipse illa
& domuseiustota. Exilla die hydria farmae non defecit:

Expanded text:
. Cumque venisset ad portam civitatis, apparuit ei mulier vidua colligens ligna, et vocavit eam, dixitque ei: Da mihi paululum aquae in vase, ut bibam. Cumque illa pergeret ut afferret, clamavit post tergum ejus, dicens: Affer mihi, obsecro, et buccellam panis in manu tua. Quae respondit: Vivit Dominus Deus tuus, quia non habeo panem, nisi quantum pugillus capere potest farinae in hydria, et paululum olei in lecytho: en colligo duo ligna, ut ingrediar et faciam illud mihi et filio meo, ut comedamuad quam Helias ait noli timere sed vade et fac sicut dixisti verumtamen mihi primum fac de ipsa farinula subcinericium panem parvulum et adfer ad me tibi autem et filio tuo facies postea haec autem dicit Dominus Deus Israhel hydria farinae non deficiet nec lecythus olei minuetur usque ad diem in qua daturus est Dominus pluviam super faciem terrae quae abiit et fecit iuxta verbum Heliae et comedit ipse et illa et domus eius et ex illa die hydria farinae non defecit
Abbreviated transcription (Latin):
icut in principio mulier auc¬
tor culpae uiro fuit. uir ex se¬
cutor erroris. itanunc quae
surrectionem prior uidit.
uiros obprobrium sustineret
quacculpam uiro trans fuderat.
transfudit & gratiam. Vna¬
rectionem mos xp̃ianus appel
lit. quem matheus solus in eu¬
angeliis primam sabbati nomi¬
nauit. CUCURRIT ERCO
ET UENIT AD SIMONEM
PETRU ETAD ALIŨDISC̃¬
DÑM MEŨ. ET NESCIO
UBI POSUERUNT EUM
Imore nimio turbata. dum
Qquem quaesiuit non inuenit.
cucurrit discipulis nuntiare:
ut aut secum quaererent. Aut
secum dolerent ablatum dnm
tuit . dum corpus illius tantũ¬
modo quaereret insepulchro.
EXIIT ERCOPETRuS EΙ
Illealius discipulus.
ETUENERUNT ADMOUU¬
MENTŨ CURREBANTAU¬
tẽ duo simtil. Et ille ala¬
us discipulus praccu¬
CURRIT CIUS PETRO
ETUENIT PRIUS AOMO¬
UUM ENTUM
Iduestenda hic & commen¬
danda recapitulatio. quo
modo reditum est adid quod
ctum est Cum enim iam dixis¬
set uenerunt ad monumentũ.
regressus est ut nanirret quo¬
modo uenerunt atque ait

Expanded text:
im in principio mulier auctor culpae uiro fuit, uir exsecutor erroris, ita nunc quae surrectionem prior uidit cuiros obprobrium sustineret, quae culpam uiro transfuderat, transfudit et gratiam relat, quem Matthaeus solus in Evangelistis primum sabbati nominavit. Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum et ad alium discinumento, et nescio ubi posuerunt eum. Amore nimio turbata, dum quem quaesivit, non invenit. Cucurrit discipulis nuntiare, ut aut secum quaererent, aut secum dolerent ablatum Domituit, dum corpus illius tantummodo quaereret in sepulcro. Exivit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul, et ille alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda recapimodo reditum est ad id quodctum est. Cum enim jam dixisset. Venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quomodo venerunt, atque ait:
Abbreviated transcription (Latin):
lauacri. & sanguinem suae
passionis. NON INA QuA
ter niuc̃m ablutionem
dignatus . ẽ. ut nobis baptis¬
mi sacramentum consecraret
ac traderet. uerum etiam
sanguinem suum dedit pro
nobis. sua nos passione rede¬
mit. cuius sacramentis semꝑ
refecti nutriremur ad salu¬
tem. ET SP̃S ESTQuites¬
TIFICATUR. QuMxp̃s¬

Expanded text:
lavacri, et sanguinem suae lavacri, et sanguinem suae passionis. Non in aqua ter nostram ablutionem dignatus est, ut nobis baptismi sacramentum consecraret ac traderet, verum etiam sanguinem suum dedit pro nobis, sua nos passione redemit, cujus sacramentis semper refecti, nutriremur ad salutem. Et Spiritus est qui testificatur, quon
Abbreviated transcription (Latin):
NE QUODNATUM EST
EXDÕ UINCIT MUNDU
deonamq mandata diuina non
Isunt grcuia. quia omnes qui
uenc deuotione his mancipantur.
menta parimente contempnunt
Ipsam quoq mostem uelut ingres¬
sum patriae caelestis amantes.
& nequis sua uir tute uelluxus
uel labores se superare confideret.
consulte subiungit . ET HAEC
EST UICTORIA QUAEUIN¬
CIT MUNDUFIDES NR̃A
llanimirum fides . quae perdilec¬
tionem openrtur. Illa fides.
qua eius humiliter auxilium fla¬
gitamus quicit. inmundo pres¬
sunrm habebitis. sed confidite e¬
gouicimundum. QuIS EST
AUTẼ QUIUINCT MUUDŨ.
NISI QUI CREDIT QÑMO
Ih̃S EST FILIUS DĨ
incit mundum. qui ihm̃ esse
filium dĩ credens. digna edem¬
fidei operir iungit. Sed num¬
quid sola diuinitatis eius fides
Vide sequentia. HIC EST
uiergo erat aeternus di¬
filius factus .ẽ. ho¬
mo intempore. Vt quinos per
diuinitatis suie potentiam cre¬
auenat. perhumilitatis suae
infirmitatem recrearet
Quiuenit per aquam. & san¬
guinem. Aquam uidelicet

Expanded text:
ne quod natum est ex Deo, vincit mundum. Ideo namque mandata divina non sunt gravia, quia omnes qui vera devotione his mancipantur, menta pari mente contemnunt, ipsam quoque mortem velut ingressum patriae coelestis amantes. Et ne quis sua virtute mundi vel luxus vel labores se posse superare confideret, consulte subjungit: Et haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra. Illa nimirum fides, quae per dilectionem operqua ejus humiliter auxilium flagitamus qui ait: In mundo pressuram habebitis; sed confidite, ego vici mundum. Quis est autem qui vincit mundum, nisi qui credit quod Jesus est Filius Dei? Vincit mundum, qui Jesum esse Filium Dei credens, digna eidemfidei opera jungit. Sed nunquid sola divinitatis ejus fides sufficere? Vide sequentia. Hic est,hristus. Qui ergo erat aeternus Filius Dei, factus est homo in tempore, ut qui nos per divinitatis suae potentiam creaverat, per humanitatis suae infirmQui venit per aquam et sanguinem, aquam videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
tatem uocant. hoc pricetexunt
nomine culpam. Pot est autẽ
iuxta illud a postolipauli gene¬
iliter accipi. uos in libestatẽ
uocati estis fr̃s. tantum Neli¬
bestatem in occasionem carnis
detis. Liberi enim recte uoca¬
mur. quia perbaptisma a pec¬
catorum sumus nexibus abso¬
luti. quia adiemonica seruitu¬
te redempti. quia filiidĩ effec¬
ti. Nontamen dono libestatis
potior peccandi facultatem
uellicentiam accepimus. quin¬
immo sipeccamus mox libesta¬
teperdita serui efficimur
tius peccet. talis suam libesta¬
tem inuelamen malitiae mutat.
Vult autem nos beatus petrus
liberos. eẽ. seruitio culparum.
ut serui creatoris nr̃i boni &
fideles permanere possimus.
Vnde subsequenter adiungit.
SCO SICUT SERUID̃I OM¬
NES HONORATE. FRAT̃¬
NITATEM DILIGITE

Expanded text:
tatem vocant: hoc praetexunt tatem vocant: hoc praetexunt nomine culpam. Potest autem juxta illud apostoli Pauli generaliter accipi. Vos in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis. Liberi enim recte vocamur quia per baptisma a peccatorum sumus nexibus absoluti, quia a daemonica servitute redempti, quia filii Dei effecti. Non tamen dono libertatis potiorem peccandi facultatem vel licentiam accipimus; quinimo si peccamus mox libertate perdita servi efficimur tius peccet, talis suam libertatem in velamen malitiae mutat. Vult enim nos beatus Petrus liberos esse a servitio culparum, ut servi creatoris nostri boni et fideles permanere possimus: unde subsequenter adjungit: Sed sicut servi Dei omnes honorate, fraternitatem diligit
Abbreviated transcription (Latin):
tuae uistus pacientiae coronam
laudis meretur. Nam & hoc in¬
tendisse beatum petrum in hac¬
sententia. uerba sẽquentia docent
quibus dicitur. QUIA SIC ESI
UOLUNTAS DĨ.UT BENEFA¬
UENTES OBMUT ESCEREPA¬
CIATIS IN PRUDENTIUM
HOMINUCO ICNORANTIÃ
Maec est ergolaus bonorum ad
quam duces a rege dicit missos. dũ
ignortentiam ducum in prudenti¬
um boni ad laudem suam perpe¬
tuam bene se agendo utuntur
QUASI LIBERI ET NON QUA¬
ST UELA MEN HABENTES
MALITIAE LIBERTATEM
uasi liberi bona faciunt. qui
Equomaiore apud homi¬
nes libestate utuntur. eo astius
immo liberius diuino famulatui
subiugantur. Sed & illi quasi libe¬
ribene faciunt. qui in exemplum
io sephpatriarchae tam &siserui¬
tio de primuntur hominum. ser¬
ui esse uitiorum nulla aste com¬
pelluntur. At uero libestatem
suam inuelamen malitiae uertunt.
qui quominus humani famulatus
iugo cohibentur. eolatius peccato¬
rum dominio mancipantur . Et
cum uitis in pune seruiunt. liber¬

Expanded text:
tuae virtutis patientia coronam tuae virtutis patientia coronam laudis meretur. Nam et hoc intendisse beatum Petrum in hacsententia verba sequentia docent, quibus dicitur: Quia sic est voluntas Domini, ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam. Haec est ergo laus bonorum, ad quam duces a rege dicit missos, dum ignorantia ducum imprudentium, boni ad laudem suam perpetuam bene se agendo utuntur. Quasi liberi et non quasi velamen habentes malitiae libertatem. Quasi liberi bona faciunt, qui quo majore apud homines libertate utuntur, eo arctius, imo liberius divino famulatui subjugantur. Sed et illi quasi liberi benefaciJoseph patriarchae tametsi servitio deprimuntur hominum, servi esse vitiorum nulla arte compelluntur. At vero libertatem suam in velamen malitiae vertunt, qui quominus humani famulatus jugo cohibentur, eo latius peccatorum dominio mancipantur, et cum vitiis impune serviunt, liber
Abbreviated transcription (Latin):
subdi. Ne uel in hoc fidei & re¬
ligioni xp̃ianae possit detrahi.
quod per eam humanae condi¬
tionis iunx turbentur. Nam
& ita potest recte intellegi qđ
dictum . ẽ. omni humanae cre¬
atunre. ut significetur & fidelibus
& incredulis rerum dominis
ADUIN DICTACO MALEFAC¬
toru. Laud̃e uero BoNorũ
on quod omnes qui a regibus
mittuntur duces uel malefacto¬
res. punire uel laudare bonos no¬
uerint. sed quae esse debeat actio
boniducis simpliciter nanuit.
Hoc est ut malefacientes coherceat :¬
& bene agentes remuneret. Qui
etiam si iniuste agit. sibonos dam¬
nat. Nihilominus adlaudem eo¬
rum pertinent quae facit. si pati¬
enter eius inprobitatem tolerant.
& sapienter eius stultitiae resistuNT
nontimere potestatem. bonum
fac & habebis laudem exilla
Nondicit ab illa sed ex illa. quia
& si potestas temundana non lau¬
dat immo etiam si persequitur.
si occidit gladio ut paulum. si
crucifigit ut petrum. habebis
malefacit inte iustum & innoxiũ.

Expanded text:
subdi, ne vel in hoc fidei et resubdi, ne vel in hoc fidei et religioni Christianae possit detrahi, quod per eam humanae conditionis jura turbentur. Nam et ita potest recte intelligi quod dictum est, Omni humanae creaturae, ut significetur et fidelibus et incredulis rerum dominis. Ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Non quod omnes quidem reges aut duces vel malefactores punire vel laudare bonos noverint, sed quae esse debeat actio boni judicis simpliciter narrat, hoc est ut malefacientes coerceat, beetiam si injuste agit, si bonos damnat, nihilominus ad laudem eorum pertinet quae facit, si patienter ejus improbitatem tolerant, et sapienter ejus stultitiae resistunt. n timere potestatem, bonum fac et habebis laudem ex illa, non dicit, ab illa, sed ex illa. Quia et si potestas te mundana non laudat, imo si etiam persequitur, si occidit gladio, ut Paulum, si crucifigit, ut Petrum, habebis malefecit, in te justum et innoxium
Abbreviated transcription (Latin):
bonus . eẽ. probaretur &iustus
Glorificent inquit dm̃ indie
uisitationis. hoc est intempore
retributionis quanta uobis sit
gloria perdm̃ donanda iam
Nunc cognoscant increduli. cũ
uos instanter inter obstantia pe¬
ricula illum sequi perspexe¬
rint. SUBIECTI ESTDIE
OMNT HUMANAE CRE¬
aturac. PRopter dc̃
mni humanae creatunre dicit.
omni dignitati hominum. om¬
ni personae . omni principatui.
cuiuos diuina dispositio subdi
uoluerit. hoc est enim quodait
propter dm̃. Quia non est
potestas nisi a dõ. & qui potesta¬
ti resistit. dĩ ordinationi resis¬
tit. Quam creatuitem subse¬
SIUE REC QUASI PRAE¬
CELLENTI. SIUE DUCB
TAM QUA ABEO MISSIS
deo regi tantum acducibus
non autem & dominis dicit.
quia hoc in loco illos specialiter
ut prcefati sumus instruit.
qui sunt dñi seruorum. Subse¬
quenter uero & seruos quomo¬
do dominis famulentur am¬
monet. Docet ergo fideles
famulos uidelicet aeterni re¬
gis etiam mundi potestatibus

Expanded text:
bonus esse probaretur et justus. bonus esse probaretur et justus. Glorificent, inquit, Deum in die visitationis, hoc est, in tempore retributionis. Quanta vobis sit gloria per Deum donanda jam nunc agnoscant increduli, cum vos instanter per obstantia pericula illum sequi perspexerint. Subjecti estote omni humanae creaturae propter Deum. Omni humanae creaturae dicit omni dignitati hominum, omni personae, omni principatui cui vos divina dispositio subdi voluerit. Hoc est enim quod ait, propter Deum, quia non est potestas nisi a Deo, et qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Quam creaturam subseSive regi, quasi praecellenti, sive ducibus, tanquam ab eo missis. Ideo regi tantum ac ducibus, non autem et dominis dicit, quia hoc in loco illos specut praefati sumus, instruit qui sunt domini servorum. Subsequenter vero et servos quomodo dominis famulentur admonet. Docet ergo fideles famulos videlicet aeterni Regis, etiam mundi potestatibus
Abbreviated transcription (Latin):
patriam incaelis habere memine¬
rint. Namq: hoc distare inhac ui¬
ta inter electos solet &reprobos.
quod electi peregrini nunc & ex su¬
les patriam expectant in futuro :
Tantoq minus inpiocesenti gaudiis
delectantur caducis. quanto futura
sine fine gaudia se sperant accipere.
& in aeternum regnare cum xp̃o.
At uero reprobi hichabent patriam.
cuius solum uitae desideriis norunt
in hiare . Ideoq posthancuitam
in ex ilium religantur perpetuũ.
ubi cunctis carentes uoluptatibus
sola intormentis patuntur ad¬
uersa. UT IN EO Quod dE¬
TRACTANT DEUOBIS TÃ
BUS. EXBONIS OPERIBUS
UOS CONSIDERANTES CLO¬
RIFICENT DM INDIE UI¬
SITATIONIS.
Plerumq contigit ut pagani¬
I qui fidem xp̃ianorum uitupe¬
nrbant quare deos suos dereli¬
quissent. post modum conside¬
ientes castam eorum conuersa¬
tionem & iuctum inxp̃o ani¬
mum. cessarent eis detrahere:
magisq dm̃ glorificare: ac lau¬
dare inciperent. qui bonitate
ac iustitia cultorum suorum

Expanded text:
patriam in coelis habere meminepatriam in coelis habere meminerint; namque hoc distare in hac vita inter electos solet et reprobos, quod electi peregrini nunc et exsules patriam exspectant in futuro, tantoque minus in praesenti gaudiis delesine fine gaudia se sperant accipere, et in aeternum regnare cum Christo. At vero reprobi hic habent patriam, cujus solum vitae desideriis norunt inhiare, ideoque post hanc vitam in exsilium relegabuntur perpetuum, ubi cunctis carentes voluptatibus sola in tormentis patiantur adversa. Ut in eo quod detractant de vobis, etc. bus, ex bonis operibus nos considerantes glorificent Deum in die visitationis. Plerumque contigit ut pagani qui fidem Christianorum vituperabant quare deos suos dereliquissent, postmodum considerantes castam eorum conversationem et invictum in Christo animum, cessarent eis detrahere, magisque Deum glorificare ac laudare inciperent qui bonitate ac justitia cultorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
IAMQUAM ADUENAS
ET PEREGRI NOS
Aduenac latine. grece dicuntur
Aproselrti. Quo nomine appel¬
labant iuda ei eos qui degentibus
nati indm̃ credere. eius circumcisi¬
one accepta: iudaico more iuxtadi
legem uitam ducere uoluerunt
Dequorum numero fuere quidam
eorum qui indie scõ pente costes
quo apostoli sp̃m scm̃ inignis uisio¬
ne perceperunt. ad puredicationẽ
eorum xp̃o crediderunt. dicente
scripturr. quod iudaeiquoq & pro¬
selrti adessent. Sed & nos siuerr¬
citer cum propheta dõ dicere pos¬
sumus. qnm̃ in colae nos sumus
apud te intenir & peregrini sicut
omnes patres nr̃i. Ad nos quoque
epistolas beati petri scriptas crede¬
re. & quasi nobis missas legere de¬
bemus : ABSTINEREUOS A
CARNALIBUS DESIDERTIS
QUAE MILITANT AD UERSUS
ANI MAM.
um concupiscentis blandienti¬
bus caro eneruiter subiugatur:
iam uitiorum exercitus firmiter
aduersus animam armatur
Quos competenter aduenas uocat &
peregrinos. ut eominus terrenis
rebus animum subponant. quo se

Expanded text:
tanquam advenas et peregrinos. Advenae Latine, Graece dicuntur προσήλυτοι. Quo nomine appellabant Judaei eos qui de gentibus nati, in Deum credidere, ejusque circumcisione accepta Judaico more, juxta Dei legem, vitam ducere voluerunt. De quorum numero fuere quidam eorum qui in die sancto Pentecostes, quo apostoli spiritum sanctum in ignis visione perceperunt, ad praedicationem eorum Christo crediderunt, dicente Scriptura, quod Judaei quoque et proselyti adessent . Sed et nos si veraciter cum Propheta Deo dicere possumus, quoniam Incola nos sumus apud te in terra, et peregrini, sicut omnes patres nostri; ad nos quoque Epistolas beati Petri scriptas credere, et quasi nobis missas legere debemus. Abstinete vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam. Dum concupiscentiis blandientibus caro enervatur, subjugatur, jam vitiorum exercitus firmiter adversus animam armatur. Quos competenter advenas vocat et peregrinos, ut eo minus terrenis rebus animum supponant, quo se
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ageremus ostendit. Quam
etiam ipse petrus exponendo sub¬
iungit dicens. PERRESURREC¬
TERA DĨ
eglutiens mortem. ut uitȩ
aeternae participes efficeremur
profectus incaelum. Sicut enim
ipse resurgens amortuis ascendit
incaelum & sed et adextrisdĩ. sic
etiam nobis perbaptisma uiam
salutis ac regni caelestis introitũ
patere signauit. B ene autem Ait
deglutiens mortem Quod enĩ
degluttimus. agimus ut uistute
nr̃i corporis absumtum. nusquã
pareat. Et deglut tiuit mor tem
dñs quam resurgens a mortuis
ita funditus consumpsit. ut nihil
contiix se ultra per ad tactum ali¬
cuius corruptionis ualeret. Ac
manente specie ueri corporis. ab¬
esset prorsus labes omnis priscae
fragilitatis. Quod ipsum & nobis
infine promittitur futurum. di¬
cente apostolo cum de nostra re¬
surrectione loqueretur. Tunc
fiet sermo quiscriptus .ẽ. Ab sor¬
ta ẽ mors inuictoria. Bene ab¬
sorta. quia cum & nos uitae aeter¬
nae participes fuerimus effecti.

Expanded text:
vitam ageremus, ostendit. Quam vitam ageremus, ostendit. Quam etiam ipse Petrus exponendo subjungit dicens. Per resurrectera Dei, deglutiens mortem ut vitae aeternae participes efficeremur; profectus in coelum. Sicut enim ipse resurgens a mortuis ascendit in coelum et sedet a dextris Dei, sic etiam nobis per baptisma viam salutis ac regni coelestis introitum patere signavit. Bene autem ait, deglutiens mortem; quod enim deglutimus, agimus, ut virtute nostri corporis absumptum, nusquam pareat; et deglutivit mortem Dominus, quam resurgens a mortuis ita funditus consumpsit; ut nihil contra se ultra per attactum alicujus corruptionis valeret, ac manente specie veri corporis abesset prorsus labes omnis priscae fragilitatis. Quod ipsum et nobis in fine promittitur futurum, dicente Apostolo cum de nostra resurrectione loqueretur: Tunc fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est, mors, victoria. Bene absorpta, quia et cum nos vitae aeternae participes fuerimus effecti,
Abbreviated transcription (Latin):
TIAEBONAE INTERRO¬
GATIOINDM.
biest enim conscientiabona.
nisiubiest fides non ficta : Do¬
cet namq apostolus paulus.
quod finis puceceptiest cari¬
tas decorde puro. & conscien¬
tiabona. & fide non ficta
Quodergo aqua diluiuii non sal¬
uauit extra arcam positos sed
occidit. sine dubio prcefigu¬
yerbat omnem hereticum licet
habentem baptismatis sacram̃tũ.
Non aliis sed ipsis aquis ad infer¬
na mergendum. quib arca sub¬
leuatur ad caelum. Ipse quoq
octonarius numerus animarũ
quae saluae factae sunt ꝑaquam
significat quia scã ecclesia insa¬
cixmentum dominicae resur¬
rectionis baptismi lauacrum
percipitur. ut sicut ipse resur¬
rexit amortuis ꝑgloriam pa¬
tris. ita & nos expurgati a pec¬
catis per aquam regenerationis.
in nouitate uitae ambulemus:
Octauonamq hoc est post septimã
scibbati dñs amortuis resur¬
gens. & exemplum nobis futu¬
ure resurrectionis. & myste¬
rium nouae conuersationis
qua interris positi caelestem

Expanded text:
tiae bonae interrotiae bonae interrogatio in Deum. Ubi est enim conscientia bona, nisi ubi est fides non ficta? Docet namque apostolus Paulus, quod finis praecepti est charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. Quod ergo aqua diluvii non salvavit extra arcam positos, sed cecidit, sine dubio praefigurabat omnem haereticum, licet habentem baptismatis sacramentum, non aliis, sed ipsis aquis ad inferna mergendum quibus arca sublevatur ad coelum. Ipse quoque octonarius numerus animarum quae salvae factae sunt per aquam significat, quia sancta Ecclesia in sacramentum Dominicae resurrectionis baptismi lavacrum percipit, ut sicut ipse resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos expurgati a peccatis per aquam regenerationis in novitate vitae ambulemus. Octavo namque die, hoc est post septimam sabbati, Dominus a mortuis resurgens et exemplum nobis futurae resurrectionis et mysterium novae conversationis, qua in terris positi coelestem
Abbreviated transcription (Latin):
iustus promiustis ut nos adducat
dm̃. mostificatos corpore sed uiui¬
quondam noncrediderant indieb
illis cum expectaret patientia.
ANIMAE SALUAEPACTE
SUNT Peraquam. quod
ET UOS NUNCSICMLIS POR¬
mȩ saluos facit Baptism
Tormam baptismi: assimila¬
Itam dicit arcae &aquis dilu¬
uii . Et recte omnino: quod
ipsa fabricatio arcae delignis
leuigatis constructionem sig¬
nut ecclesiae. quae fit decollec¬
tione animarum fidelium ꝑ
architectos uerbi. & quod pe¬
reunte orbe toto pauci idest
octo animae saluae factae sunt
per aquam. significat quod
ad comparationem pereuntiũ
gentilium. iudaeorum. hersti¬
corum & falsorum fidelium.
multo breuior . ẽ. numerus
electorum. Vnde deangus¬
ta porta & arta uia quaeducit
aduitam. dicitur. & pauci
sunt qui inueniunt eam: Et
iterum. Nolite timere pusil¬
lus grex. quia complacuit
patri ur̃o dare uobis regnum
De quo pusillo grege. & hic
apte subiungitur. NON
CARNIS DEPOSITIO SOR¬
DIUM. SED CONSCIEN¬

Expanded text:
justus pro injustis, ut nos adducat justus pro injustis, ut nos adducat ad Deum, mortificatos corpore, sed viviquondam non crediderant in diebus illis, cum exspectaret patientia. animae salvae factae sunt per aquam. Quod et nos nunc similis formae salvos facit baptisma. Formam baptismi assimulatam dicit arcae, et aquis diluvii. Et recte omnino quod et ipsa fabricatio arcae de lignis levigatis constructionem signat Ecclesiae, quae fit de collectione animarum fidelium per architectos verbi, et quod pereunte orbe toto pauci, id est, octo animae salvae factae sunt. Per aquam significat quod ad comparationem percuntium, gentilium, Judaeorum, haereticorum et falsorum fidelium multo brevior est numerus electorum. Unde, de angusta porta et arcta via quae ducit ad vitam dicitur: Et pauci sunt qui inveniunt eam, et iterum: Noli timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. De quo pusillo grege et hic apte subjungitur: Non carnis depositio sordium, sed conscien
Abbreviated transcription (Latin):
indieb noe. consolatio uel exosta¬
tio praedicata fuerit. haec̃ ille di¬
xerit. Sed catholica fides habet.
quod descendens ad inferna dñs
non incredulos inde. sed fideles so¬
lum modo suos educens. ad caeles¬
tia secum regna ꝑduxerit. Neq
exutis corpore animab & infero¬
rum carcere damnatis. salutem
quam antemostem neglexerant
prrediciuerit. sed carcere scelerũ¬
inclusis in hac uita. uel perseipsum
uel persuorum exempla siue uerba
fidelium cotidie uiam uitae demon¬
strat. de quib dicit. QUI INCRE
DULI ERANT ALIQUANDO
EXPECTABANT DPATIENIÃ
INDIEBUS NOECUM FABRI¬
GARETUR ARCA
Uam & ipsadĩ patientia prredica¬
tio eius erat. cum noe centum an¬
nos arcae operib: insistens: quid
mundo futurum esset cotidiana
operis ex secutione monstrabat :
Quia paulus ait. An ignoras
quia patientia dĩ ad paenitentiam
te adducit. & cetenx: Alia trans¬
latio hunc locum ita habet. Xp̃s
semel propeccatis nr̃is mostuus ẽ.

Expanded text:
in diebus Noe, consolatio vel exhortain diebus Noe, consolatio vel exhortatio praedicata fuerit. Haec ille dixerit. Sed catholica fides habet, quod descendens ad inferna Dominus, non incredulos inde, sed fideles solummodo suos educens, ad coelestia secum regna perduxerit, neque exutis corpore animabus, et inferorum carcere damnatis, salutem quam ante mortem dilexerant, praedicaverit, sed carcere sceleruinclusis in hac vita, vel per se ipsum, vel per suorum exempla, sive verba fidelium quotidie viam vitae demonstrat, de quibus diduli fuerant aliquanao, quando exspectabat Dei patientia, in diebus Noe cum fabricaretur arcaNam et ipsa Dei patientia praedicatio ejus erat, cum Noe centum annos arcae operibus insistens, quid mundo futurum esset quotidiana operis exsequia Paulus ait: An ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit, etc. Alia translatio hunc locum ita habet: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est,
Abbreviated transcription (Latin):
nae patriae sitiunt merito pro¬
clament iuxta illud psalmistȩ
Educ de carcere animam meam.
ad confitendum Nomini tuo
Distat namq multum. inter
utrumq carcerem: Siquidem
reprobi incarcere sunt pecca¬
toris &ignonentiae. iusti uero
incarcere licet tribulationũ
positi. luce semꝑ iustitiae di¬
latato indm̃ corde fruuntur :
Quod designauerunt a postoli pau¬
lus & sileas. cum media nocte IN
mitio carceris horrore uinctili¬
cet & flagellati. ymnum dõ lau¬
dis laetissima uoce canebant. Qui¬
dam hunc locum ita interp̃tatus. ẽ:
quod consolationem illam dequa
dñs apostolis dicit. multi prophe¬
te &iusti cupierunt uidere quae
uos uidetis & nonuiderunt. & au¬
dire quae auditis & non audierunt
Dequa & psalmista. Defecerunt
inquit oculi mei ineloquium tuum
dicentes. quando consolaberis me
Sc̃i quie scentes in inferno desidera¬
uerint quod descendente in infer¬
nadño. etiam his qui incarcere e¬
ient & increduli quondam fuer̃

Expanded text:
ernae patriae sitiunt, merito proernae patriae sitiunt, merito proclament, juxta illud Psalmistae: Educ de carcere animam meam ad confitendum nomini tuo . Distat namque multum inter utrumque carcerem, siquidem reprobi in carcere sunt peccatorum et ignorantiae, justi vero in carcere licet tribulationum positi, luce semper justitiae dilatato in Deum corde perfruuntur; quos designaverunt apostoli Paulus et Silas, cum media nocte in intimo carceris horrore, vincti licet et flagellati, hymnum Deo laudis laetissima voce canebant. Quidam hunc locum ita interpretatus est, quod consolationem illam de qua dicit apostolis Dominus: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae vos videtis, et non viderunt, dire quae vos auditis, et non audierunt , de qua et Psalmista: defecerunt, inquit, oculi mei in eloquium tuum, dicentes: Quando consolaberis me ? Sancti quiescentes in inferno desideraverunt, quod descendente in inferna Domino, etiam his qui in carcere erant, et increduli quondam fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
noluissent. & ipsos offerri
dõ patrigaudebat. Siqui autẽ
detrahebant debonis tamquã
demalefactoribus. hiuenien¬
te diluuio confundebantur
Nam & deutroq potest in¬
tellegi quodait. inquo idest
in quo &eis qui in carne conclu
eandem procedicationem suam
hisqui in infidelitate persiste¬
rent confusio nasceretur.
Quidam codices habent. IN
quo & his qui incarcere erant
spũ ueniens precedicauit. qđ
ad eandem priruorum atq in¬
credulorum intentionem re-¬
spicit. qui quo tenebris obscu¬
yctum habent sensum. etiam
merito inhac uita incarcere
conclusi esse dicuntur. In quo
uidelicet carcere interioribus
adhuc tenebris hocest caeci¬
tate mentis & operibus inius¬
tis gnruantur. donec carne
soluti intenebias exteriores
& incarcerem proiciantur ae¬
ternae damnationis. De quo
dñs in euangelio. Et iudex
inquit tradat te ministro. &
incarcerem mittaris: Quam¬
uis etiam scĩ in hac uita se incar¬
cere positos cum gaudium suꝑ¬

Expanded text:
voluissent, et ipsos offerre voluissent, et ipsos offerre Deo Patri gaudebat. Si qui autem detrahebant de bonis tanquam de malefactoribus, hi veniente diluvio confundebantur. Nam et de utroque potest intelligi quod ait, in quo, id est, et in eis qui in  eamdem praedicationem suam his qui in infidelitate persisterent confusio nasceretur. Quidam codices habent, In quo et is qui in carcere erant, Spiritu veniens praedicavit. Quod ad eamdem pravorum atque incredulorum intentionem respicit, qui quoniam tenebris obscuratum habent sensum, merito etiam in hac vita in carcere conclusi esse dicuntur. In quo videlicet carcere, interioribus adhuc tenebris, hoc est, caecitate mentis et operibus injustis gravantur, donec, carne soluti, in tenebras exteriores et in carcerem projiciantur aeternae damnationis; de quo Dominus in Evangelio: Et judex inquit tradat te ministro, et in carcerem mittaris . Quamvis etiam sancti in hac vita se in carcere positos, cum gaudium sup
Abbreviated transcription (Latin):
Uiui ficat pater. uiui ficat filius
uiuificat sp̃s sc̃s. Pater uidelicet
& filius. quia scriptum. ẽ. sicut
enim suscitat pater mostuos &
testimonio declanctur quod
dicitur defilio. ut nos offerret
dõ. mostificatos quidem carne
uiuificatos autem sp̃u. Ideoq
quorum una operatio est. ho¬
rum. eẽ. dispar substantia uel
essentia non possit. IN Quo
ET HIS QUI INCARCERE
ui nr̃is temporibus carne
ueniens iter uitae mun¬
do pitredicauit. ipse etiam
ante diluuium eis quitunc
incredulierant & carnaliter
uixerant spũ ueniens pnredi¬
erat in noe ceterisq qui tunc
fuere scĩs . & per eorumbonã
conuersationem prxuis illius
a eui hominib: ut ad meliorr
conuerterent puredicauit.
Conclusos namq: incarnedicit.
ait. qđ omnis caro corruperat
uiam suam. Quod autem dicit
in quo significat in eo quod p̃¬
miserat. ut nos offerret dõ
Quia & tunc siqui ad puredica¬
tionem dñi quamꝑuitam fide¬
lium puretendebat credere

Expanded text:
Vivificet Pater, vivificet Filius, Vivificet Pater, vivificet Filius, vivificet Spiritus sanctus. Proinde licet et filius, quia scriptum est: Sicut enim suscitat Pater mortuos et testimonio declaratur, quo dicitur de Filio, ut nos offerret Deo, mortificatos quidem carne, vivificatos autem Spiritu; ideoque quorum una operatio est, horum dispar esse substantia vel essentia non possit. In quo et iis qui in carne temporibus in carne veniens iter vitae mundo praedicavit, ipse etiam ante diluvium eis qui tunc increduli erant et carnaliter vivebant, Spiritu veniens praedierat in Noe caeterisque qui tunc fuere sanctis, et per eorum bonam conversationem pravis illius aevi hominibus, ut ad meliora converterentur praedicavit. Conclusos namque in carne dicit ait: Quia omnis caro corruperat viam suam . Quod autem dicit, in quo, significat in eo quod praemiserat, ut nos offerret Deo. Quia et tunc si qui ad praedicationem Domini, quam per vitam fidelium praetendebat, credere
Abbreviated transcription (Latin):
&uiuificatione sp̃s quam ha¬
bent hi qui prod̃o perpatientiã
laborent: dicit &apłs paulus
Et si exterior homo nr̃ corrũ¬
pitur. sed tamen is quiintus. ẽ.
renouatur dedie indiem: Of¬
fest ergonos dõ patrixp̃s. cum
post mostificationem carnis pro
illo immolari gaudemus. id est
uitam nitc̃m laudabilem incon¬
spectu patris ostendit. Uel cer¬
te offest nosdõ. cum absolutos
carne in aeternum nos regnum
introducit. Sane hoc̃ quod dici¬
tur uiuificatos autem sp̃ũ. sc̃s
athanasius alexandriae pontifex
non adhominis spm qui mortifi¬
cata carne melius uiui ficatur
dicente propheta dedño ut uiifi¬
cet sp̃m humilium. & uiuificet
cor contritorum: sed ad gratiã
potius refert sp̃sscĩ. qui mortifi¬
cantib carnem suam. uitam retri¬
buit sempiternam. Vtitur enĩ
& hoc testimonio contra arrianos.
qui aequalitati scaẽ trinitatis con¬
tradicunt. astruensq: indiuiduã
diuinae operationis unitatem.

Expanded text:
et vivificatione spiritus, quam haet vivificatione spiritus, quam habent hi qui pro Domino per patientiam laborant. Dicit et apostolus Paulus: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed tamen is qui intus est renovatur de die in diem . Offert ergo nos Deo Patri Christus, cum post mortificationem carnis pro illo immolari gaudemus, id est, vitam nostram laudabilem in conspectu Patris ostendit. Vel certe offert nos Deo, cum absolutos carne, in aeternum nos regnum introducit. Sane hoc quod dicitur: Vivificatos autem spiritu, sanctus Athanasius Alexandriae pontifex, non ad hominis spiritum, qui mortificata carne melius vivificatur, dicente Propheta de Domino: Ut vivificet spiritum humilium, et vivificet cor contritum, sed ad gratiam potius refert Spiritus sancti, qui mortificantibus carnem suam vitam tribuit sempiternam. Utitur enim et hoc testimonio contra Arianos, qui aequalitati sanctae Trinitatis contradicunt, astruensque individuam divinae operationis unitatem.