comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ulterius: sed etiã ipse trans latus. ẽ. Restat autẽ altera
dedicatio uniuersȩ domus cuius ipse xp̃s est funda¬
mentũ. quȩ differtur infinẽ: quando erit omniũ
resurrectio. non morituroꝵ amplius. Siue . domꝰ
dĩ dicatur. siue tẽplũ dĩ. siue ciuitas dĩ. idipsũ ẽ:
nec abhorret a latini eloquu consuetudine. Nã et
uirgilius imperiosissimã ciuitatẽ domũ appellat
assaraci : romanos uolens intelligi. qͥ de assaraco
per troianos originẽ ducunt. & domũ eneȩ eosdẽ ip¬
sos: quia eo duce troianicũ italiã uenissent. ab eis
condita est roma. Imitatus nãq est pocta ille litteras
sacras. in quib dicitur domꝰ iacob iã ingens popłs
scriptor huius istoriȩ in cõmemorandis generationib
ex adam ꝑfiliũ eius sech. ut ꝑ illas ꝑueniret ad noe
sub quo factũ est diluuiũ. a quo rursus contexeret᷑
ordo nascentiũ quo ꝑueniret ad abrahã a quo

Expanded text:
ulterius, sed etiam ipse translatus est; restat autem altera ulterius, sed etiam ipse translatus est; restat autem altera dedicatio uniuersae domus, cuius ipse Christus est fundamentum, quae differtur in finem, quando erit omnium resurrectio non moriturorum amplius. Siue autem domus Dei dicatur siue templum Dei siue ciuitas Dei, id ipsum est nec abhorret a Latini eloquii consuetudine. Nam et Vergilius imperiosissimam ciuitatem domum appellat Assaraci, Romanos uolens intellegi, qui de Assaraco per Troianos originem ducunt; et domum Aeneae eosdem ipsos, quia eo duce Troiani cum Italiam uenissent ab eis condita est Roma. Imitatus namque est poeta ille litteras sacras, in quibus dicitur domus Iacob iam ingens populus scriptor huius historiae Ie. in commemorandis generationibus ex Adam per filium eius Seth, ut per illas perueniret ad Noe, sub quo factum est diluuium, a quo rursus contexeretur ordo nascentium, quo perueniret ad Abraham, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
sicut alibi legitur qui spẽ suam ponit in homine :
acper hoc  inse ut sit cuus alterius ciuitatis quȩ
non scdi filiũ cam dedicatur hoc tempore idest
mortalis huius scł̃i labente transcursu: sed in illa im¬
mortalitate beatitudinis sempiterne. Nam & ipsa
ꝓpago cuius est pater sech: in ea generatione habet
dedicationis nomen quȩ septima est exc adã. annu.¬
merato adam. Septimus enĩ abillo natus ẽ. enoch:
qđ interp̃tatur dedicatio. Sed ipse est trans latus
qm̃ placuit dõ. & insignis numero inordine genera.¬
tionum quo sabbatũ consecratũ est: septimo scilicet
ab adam: Ab ipso autt̃ patre istarũ generationũ quȩ
discernuntur aꝓgenie cain idest a seth sextus est:
quoto die factus . c̃. homo. & consũ mauit ds̃ om̃ĩa
opera sua: Sed huius enoch trans latio. nr̃ȩ dedica.¬
tionis est p̃figurata dilatio: quȩ quidẽ iam facta est
in xp̃o capite nr̃o. qui sicͥ surrexit ut ñ moriatur

Expanded text:
sicut alibi legitur, qui spem suam ponit in homine ; sicut alibi legitur, qui spem suam ponit in homine ; ac per hoc nec in se, ut sit civis alterius civitatis, quae non secundum filium Cain dedicatur hoc tempore, id est, mortalis hujus saeculi, sed in illa immortalitate beatitudinis sempiternae. Nam et ista propago, cujus pater Seth, in ea generatione habet dedicationis nomen quae septima est ex Adam, annumerato Adam. Septimus enim aquod interpretatur dedicatio. Sed ipse est ille translatus, quoniam placuit Deo, et insigni numero in ordine generationum, quo sabbatum consecratum est, septimo scilicet ab Adam. Ab ipso autem patre istarum generationum, quae discernuntur a progenie Cain, id est a Seth, sextus est; quoto die factus est homo et consummauit Deus omnia opera sua. Sed huius Enoch translatio nostrae dedicationis est praefigurata dilatio. Quae quidem iam facta est in Christo capite nostro, qui sic resurrexit, ut non moriatur
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. de quo dictũ est suscitauit enĩ michi ds̃ sem̃
aliud ꝓ abel: Cur ergo ꝓprie tribuit᷑ qđ proꝵ om̃iũ
intelligitur eẽ cõmune. nisi qͥa oportebat in eo qͥ de
patre generationũ inmeliorẽ partc̃ hoc ẽ. suꝑnę
ciuitatis separatarũ primꝰ cõmemoratur exortus
prȩfigurari hominẽ idest hominũ societatẽ. quȩ
non scđ̾m hominẽ in re felicitatis terrenȩ. sed scđm
dm̃ uiuit in spe felicitatis ȩt̃nȩ : Nec dictũ est hic
sperauit in dnm dm̃. aut hic inuocauit nomen dñi
dĩ: sed sperauit inqͥt inuocare nom̃ dñi dĩ. Quid
sibi hoc uult sperauit inuocare. nisi qͥa ꝓphetia ẽ.
om̃is qui inuocauerit nom̃ dñi: saluuserit. Hoc ipsũ
enĩ qđ dicitur. & nominauit nom̃ eius enos qđ inter.¬
pretatur homo. ac deinde additur. hic sperauit inuo.¬
care nomendñi dĩ: satis ostenditur qđ non inseipso
spem ponere debeat homo. Maledictus enĩ om̃is

Expanded text:
Dei, de quo dictum est: Suscitauit enim mihi Deus semen Dei, de quo dictum est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel? Quur ergo huic proprie tribuitur, quod piorum omnium intellegitur esse commune, nisi quia oportebat in eo, qui de patre generationum in meliorem partem, hoc est supernae ciuitatis, separatarum, primus commemoratur exortus, praefigurari hominem, id est hominum societatem, quae non secundum hominem in re felicitatis terrenae, sed secundum Deum uiuit in spe felicitatis aeternae? Nec dictum est: <Hic sperauit in Dominum Deum\', aut: \'Hic inuocauit nomen Domini Dei\', sed: sperauit, inquit, inuocare nomen Domini Dei. Quid sibi hoc uult: Sperauit inuocare, nisi quia prophetia eomnis qui inuocauerit nomen Domini saluus erit. Hoc ipsum enim quod dicitur: Et nominauit nomen eius Enos, quod interpretatur homo, ac deinde additur: Hic sperauit inuocare nomen Domini Dei, satis ostenditur, quod non in se ipso spem ponere d
Abbreviated transcription (Latin):
memoratarũ pater. quid de filio eius sacra hȩc istoria
dñi dĩ Nempe clamat attestatio ueritatis. Inspe igit᷑
uiuit homo. Filius resurrettionis inspe uiuit qͦndiu
peregrinatur hic ciuitas dĩ: quȩ gignit᷑ eox fide re¬
surrectionis xp̃i. Ex duob nãq illis hominib abel
qđ interp̃tatur luctus & cius fratre ꝗͣd interpretat᷑
resurrectio. mors xp̃i & uita eius ex mortuis figura.¬
tur. ex qua fide gignit᷑ hic ciuitas dĩ idest homo
qui sperauit inuocare nomen dñi dĩ. Spe enĩ salui
facti sumus: ait apł̃s. Spes autẽ quȩ uidet᷑: non ẽ. spes.
Qđ enim uidet quis. quid sperat : Si autẽ qđ non uide¬
mus speramꝰ: ꝑ patientiã excpectamꝰ. Nam quis uacare
hoc existimet ab altitudine sacram̃ti : Nũquid enim
abel non sperauit inuocare nomen dñi dĩ. cuius
sacrificiũ scriptura tã acceptũ dõ fuisse cõmemorat:
Nũ quid ipse sech ñ sperauit inuocare nom̃ dñi

Expanded text:
memoratarum pater, quid de filio eius sacra haec historia memoratarum pater, quid de filio eius sacra haec historia Domini Dei . Nempe clamat attestatio veritatis. In spe igitur vivit homo filius resurrectionis; in spe vivit, quamdiu peregrinatur hic civitas Dei, quae gignitur ex fide resurrectionis Christi. Ex duobus namque illis hominibus, Abel, quod interpretatur Luctus, et ejus fratre Seth, quod interpretatur Resurrectio, mors Christi et vita ejus ex mortuis figuratur. Ex qua fide gignitur hic civitas Dei, id est homo, qui speravit invocare nomen Domini Dei. Spe enim salvi facti sumus, ait Apostolus. Spes autem quae videtur, non est spes: Quod enim uidet quis, quid sperat? Si autem quod non uidemus speramus, per patientiam exspectamus. Nam quis uacare hoc existimet ab altitudine sacramenti? Numquid enim Abel non sperauit inuocare nomen Domini Dei, cuius sacrificium scriptura tam acceptum Deo fuisse commemorat? Numquid ipse Seth non sperauit inuocare nomen Domini
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ tubal noema. Hucusq porrectȩ sunt gene.¬
rationes ex cain: quȩ sunt om̃s ab adã octo. annu¬
merato ipso adam: septẽ scilicet usq ad lamech.¬
qui duarũ maritus uxoꝵ fuit. & octaua ẽ. genera¬
tio infilus eius. inquib cõmemorat᷑ & femina Ubi
eleganter significatũ est terrenã ciuitatẽ usque
insui finẽ carnales habiturã generationes: quȩ
marũ feminarũq coniunctione proueniunt
Unde & ipse qđ preter euã nusquã re perit᷑ ante
diluuiũ. nominib ꝓpriis expͥmunt᷑. uxores illius
hominis. qui nominat᷑ hic nouissimꝰ pat̃. Sicut
autẽ cain qđ interpretat᷑ possesso terrenȩ ẽditor
euutatis. & filius eius in cuius nomint condita est¬
enoch qđ interp̃tatur dedicatio. indicat ciuitatẽ
& initiũ & finẽ habere terrenũ ubi nichil speratur
amplius quã qđ in hoc scło cerni potest: ita seth qđ
interp̃tatur resurrectiocũ sit generationũ seorsũ cõ¬

Expanded text:
autem Thobel Noema . Huc usque porrectae sunt generationes ex Cain, quae sunt omnes ab Adam octo, annumerato ipso Adam, septem scilicet usqqui duarum maritus uxorum fuit, et octaua est generatio in filiis eius, in quibus commemoratur et femina. Ubi eleganter significatum est terrenam ciuitatem usque in sui finem carnales habituram generationes, quae marium feminarumque coniunctione proueniunt. Unde et ipsae, quod praeter Euam nusquam reperitur ante diluuium, nominibus propriis exprimuntur uxores illius hominis, qui nominatur hic nouissimus pater. Sicut autem Cain, quod interpretatur possessio, terrenae conditor ciuitatis, et filius eius, in cuius nomine condita estEnoch, quod interpretatur dedicatio, indicat istam ciuitatem et initium et finem habere terrenum, ubi nihil speratur amplius, quam in hoc saeculo cerni potest: ita Seth, quod interpretatur resurrectio, cum sit generationum seorsus com
Abbreviated transcription (Latin):
filui dĩ. dõ generabant non sibi: id est non dominante
libidine coeundi. sed scruiente officio ꝓpagandi: ñ
familiã fastus sui. sed ciues ciuitatis dĩ: quib annun¬
ciarent tanquã angłi dĩ ut ponerent indõ spẽ suã.
similes illius qui natus ẽ de seth. filius resurrectionis :¬
& sperauit inuocare nom̃ dñi dĩ. in qua spe essent cũ
suis posteris cohȩredes ȩternoꝵ& bonoꝵ. & sub dõ patre
fratres filior&. Non autẽ illos credendũ est ita fuisse
angłos dĩ ut homines non essent sicut quidã putant.
sed homines ꝓculdubio fuisse scriptura ipsa sine ulla
ambiguitate declarat. Cũ enĩ pręmissum eẽt quod
uidentes angłi dĩ filias hominũ quia bonȩ sunt

Expanded text:
filii Dei, Deo generabant, non sibi, id est, non dominante filii Dei, Deo generabant, non sibi, id est, non dominante libidine coeundi, sed serviente officio propagandi; non familiam fastus sui, sed cives civitatis Dei: quibus annuntiarent tanquam angeli Dei, ut ponerent in Deo spem suam , similes illius qui natus est de Seth, filius resurrectionis, et speravit invocare nomen Domini Dei: in qua spe essent cum suis posteris cohaeredes aeternorum bonorum, et sub Deo patre fratres filiorum. 3. Non autem illos ita fuisse angelos Dei, ut homines non essent, sicut quidam putant, sed homines procul dubio fuisse, Scriptura ipsa sine ulla ambiguitate declarat. Cum enim praemissum esset, quod videntes angeli Dei filias hominum, quia bonae s
Abbreviated transcription (Latin):
ista sunt. Et factum ẽ. postquã coeperunt homines
multiplicari suꝑ terrã & filiȩ natȩ sunt illis. uiden
tes angłi dĩfilias hominũ qͥa bone sunt: sũpser̃
sibi uxxores ex om̃ib quas elegerunt. Et dixit dñs
annoꝵ. Gigantes auit̃ erant suꝑ terrã: in dieb illis.
Et post illud Cũ intrarent filii dĩ ad filias homi¬
nũ & gencrabant sibi: illi erant gigantes a scło homi¬
nes nominati. Hȩe libri uerba diuini. satis indicad̃
iam illis dieb fuisse gigantes suꝑterrã. quando filu
dĩ acceperunt uxores filias hominũ: cũ eas amarcał
bonas. idest pulchiras. Consuetudo quippe scriptu.¬
re huius est: etiã speciosos corpore bonos uocari.
Sed & post quã factum est: nati sunt gigantes. Sic enĩ
post illud. Cũ intrarent filui dĩ: ad filias hominũ. Ergo
& ante in illis dieb Et post illud. Qd autẽ ait & gene¬
rabant sibi: satis ostendit qđ prius ante quã sic caderent.

Expanded text:
ista sunt: Et factum est, postquam coeperunt homines ista sunt: Et factum est, postquam coeperunt homines multi fieri super terram, et filiae natae sunt illis; uidentes autem angeli Dei filias hominum, quia bonae sunt, sumserunt sibi uxores ex omnibus quas elegerunt. Et dixit Dominanni. Gigantes autem erant super terram in diebus illis et post illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum, et generabant sibi; illi erant gigantes a saeculo homines nominati. Haec libri uerba diuini satis indicant iam illis diebus fuisse gigantes super terram, quando filii Dei acceperunt uxores filias hominum, cum eas amarent bonas, id est pulchras. Consuetudo quippe scripturae huius est, etiam speciosos corpore bonos uocare. Sed et postquam hoc factum est, nati sunt gigantes. Sic enim post illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum. Ergo et ante in illis diebus, et post illud. Quod autem ait, Et generabant sibi, satis ostendit quod prius, antequam sic caderent
Abbreviated transcription (Latin):
angłi dĩ & ex mulicrib quas amauerunt non qͣsi
homines generis nr̃. sed quasi gigantes legunꝰ eẽ
natos: quasi uero corpora hominũ modũ nr̃m longe
excedentia. qđ etiã supra cõmemoraui: non etiã nr̃is
temporib nata sint. Nonne ante paucos annoscũ
romanȩ urbis qđ agothis factũ est apꝓpinqͣret
excidiũ. romȩ fuit femina cũ suo patre & sua
matit. quȩ corpore quodã modo giganteo longe
ceteris p̾mineret: ad quã uisendã. mirabilis fiebat
usquequaq concursus: Et hoc erat maxime
admirationi: qđ ambo parentes eius nec saltẽ
tam longi homines erant. quã longissimos uidere
consueuimꝰ. Potuerunt igitur gigantes nasci & pͥ¬
us quã filii dĩ qui & angłi dĩ dicti sunt qui filiab
hominũ hoc ẽ. scdm̃ hominẽ uiuentiũ miscerentur.:
filui scilicet sech filus cain. Nam & canonica scrip¬
tura sic loquit᷑ in quo libro hȩc legimus: cuius uerba

Expanded text:
angeli Dei, et ex mulieribus, quas amauerunt, non quasi angeli Dei, et ex mulieribus, quas amauerunt, non quasi homines generis nostri, sed gigantes legimus esse natos. Quasi uero corpora hominum modum nostrum longe excedentia, quod etiam supra commemoraui, non etiam nostris temporibus nata sunt. Nonne ante paucos annos, cum Romanae urbis quod a Gothis factum est adpropinquaret excidium, Romae fuit femina cum suo patre et sua matre, quae corpore quodam modo giganteo longe ceteris praemineret? Ad quam uisendam mirabilis fiebat usquequaque concursus. Et hoc erat maxime admirationi, quod ambo parentes eius nec saltem tam longi homines erant, quam longissimos uidere consueuimus. Potuerunt igitur gigantes nasci, et prius quam filii Dei, qui et angeli Dei dicti sunt, filiabus hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, miscerentur; filii scilicet Seth filiis Cain. Nam et canonica scriptura sic loquitur, in quo libro haec legimus, cuius uerba
Abbreviated transcription (Latin):
talesq asseuerant. ut hoc negare impudentiȩ uideat᷑:
non hinc audeo definire aliquid. utrũ aliqͥ sp̃s elcm̃to
aerco corporati. Nam hoc elementũ etiã cũ agitatur
flabello sensu corporis tactuq sentitur possint etiã
hanc pati libidiriẽ. ut quomodo possunt sentientib
petrũ. sienĩ ds̃ angłis peccantib ñ peꝑcit. scd carcerb
caliguuis inferi retrudens tradidit inudicio puniendos
reseruari: sed potius de illis qui primũ apostatantes
adõ cum diabolo suo principe ceciderunt: qui pͥmũ
hominẽ ꝑ inuidiam serpentina fraude deiccit:
Angłos autẽ fuisse etiã di homines nuncupatos cadẽ
scriptura scã locupletissima testis est. Nam & de iohe
scriptum est. Ecce mitto angłm meũ ante facit̃ tuã :
qui p̃parabit uiã tuam. Et malachias ꝓpħa ꝓpria
quadã id est ꝓprie sibi imꝑtita grã: dictus ẽ. angłs:
Uerum hoc mouet quosdã qđ ea illis quidicti sunt

Expanded text:
talesque asseverant, ut hoc negare impudentiae videatur: talesque asseverant, ut hoc negare impudentiae videatur: non hinc aliquid audeo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello, sensu corporis tactuque sentitur, possint etiam hanc pati libidinem, ut quomodo possunt, sentientibus Petrum, Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos reseruari; sed potius de illis, qui primum apostatantes a Deo cum diabolo suo principe ceciderunt, qui primum hominem per inuidiam serpentina fraude deiecit. Angelos autem fuisse etiam Dei homines nuncupatos eadem scriptura sancta locupletissima testis est. Nam et de Iohanne scriptum est: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam, et Malachiel propheta propria quadam, id est proprie sibi inpertita gratia dictus est angelus. Verum hoc mouet quosdam, quod ex illis, qui dicti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sunt facit eẽ angłos suos inuingendo eis officiũ
nunciandi. qui enĩ grece dicit᷑ angłos. qđ nomen
latina declinatione angłs ꝑhibetur. latina lingua
nuncius interp̃tatur: Sed utrũ eoꝵ corpora conse.¬
quenter adiunxerit. dicendo. & ministros ignẽ arden¬
tem. an qđ caritate tanquã igne spiritali feruere
debeant ministri eius. ambiguũ est: apparuisse
tamen hominib angłos intalib corporib. ut non
solũ uideri. uerũ etiã tangi possent: eadẽ uerissima
scriptura testatur. Et qm̃ ereberrima fama est multiq
se exꝑtos uel ab eis qui exꝑti essent de quoꝵ fide dubi.¬
tandũ non ẽ. audisse confirmant. siluanos & faunos¬
panos quos uulgo incubos uocant imꝓbos sacpe
exticisse mulierib & earũ appetisse ac ꝑegisse concu.¬
bitum: & quosdã doemones quos dusios galli appellant
assi due hanc immundiciã & tẽptare & efficere. plures

Expanded text:
spiritus sunt, facit esse angelos suos, iniungendo eis officium spiritus sunt, facit esse angelos suos, iniungendo eis officium nuntiandi. Qui enim Graece dicitur SyyeXoi, quod nomen Latina declinatione angelus perhibetur, Latina lingua nuntius interpretatur. Sed utrum eorum corpora consequenter adiunxerit dicendo: Et ministros suos ignem ardentem, an quod caritate tamquam igne spiritali feruere debeant ministri eius, ambiguum est. Apparuisse tamen hominibus angelos in talibus corporibus, ut non solum uideri, uerum etiam tangi possent, eadem ueracissima scriptura testatur. Et quoniam creberrima fama est multique se expertos uel ab eis, qui extandum non est, audisse confirmant, Silvanos, et Faunos, quos vulgo incubos vocant, improbos saepe exstitisse mulieribus, et earum appetisse ac peregisse concubitum; et quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant, hanc assidue immunditiam et tentare et efficere, plures
Abbreviated transcription (Latin):
bene. Unde michi uidet᷑ qđ cdiͨfinitio breuis & uera
uirtutis: ordo est amoris ꝑ pter qđ in scõ cantico
canticoꝵ: cantat sponsa xp̃i. ciuitas dĩ Ordinate
inme caritatẽ. Huius igitur caritatis hoc est dilce.¬
cionis & amoris ordine ꝑturbato. dm̃ filui dĩ negle.¬
xerunt: & filias hominũ dilcocerunt: quib duob
nominibus: satis utraq ciuitas discernit᷑. Neque
eium & illi non erant filii hominũ ꝑ naturã: Sed
aliud nom̃ coeperant habere ꝑ gram. Nam & in
eãdẽ scmptura ubi dicti sunt dilexisse filii dĩ filias
hominũ: deinde dictisunt etiã angłi dĩ: unde
illos multi putant non homines fuisse sed angłos.
quã quęstionẽ nos transcunter cõmemoratã intercio
huius operis libro reliquimꝰ insolutã. utrũ possint
angłi cũ sp̃s sint corporalit̃ coie cũ feminis. scriptũ
est enĩ. qui facit angłos suos sp̃s. id est eos qui natura

Expanded text:
bene. Unde mihi uidetur, quod definitio breuis et uera bene. Unde mihi uidetur, quod definitio breuis et uera uirtutis ordo est amoris; propter quod in sancto cantico canticorum cantat sponsa Christi, ciuitas Dei: Ordinate in me caritatem. Huius igitur caritatis, hoc est dilectionis et amoris, ordine perturbato Deum filii Dei neglexerunt et filias hominum dilexerunt. Quibus duobus nominibus satis ciuitas utraque discernitur. Neque enim et illi non erant filii hominum per naturam; sed aliud nomen coeperant habere per gratiam. Nam in eadem scriptura, ubi dicti sunt dilexisse filias hominum filii Dei, idem dicti sunt etiam angeli Dei. Unde illos multi putant non homines fuisse, sed angelos.Quam quaestionem nos transeunter commemoratam in tertio huius operis libro reliquimus insolutam, utrum possint angeli, cum spiritus sint, corporaliter coire cum feminis. Scriptum est enim: Qui facit angelos suos spiritus, id est eos, qui natura
Abbreviated transcription (Latin):
ut eis coniugib fruerent᷑ in mores societatis terrigenȩ
defluxerunt: deserta pietate quã in scã societate
seruabant. Sic enĩ corporis pulchritudo adõ quidẽ
factum. sed temporale. carnale. infimũ bonũ male
amatur. post posito dõ ȩcerno. interno. sempit̃no bono:
que admodũ iusticia deserta & aurũ amatur ab auaris.
nullo peccato auri sed hominis: ita se habet omnis
creatura. Cũ enĩ bona sit: & bene amari potest & ma¬
le. bene scilicet ordine custodito. male ordino ꝑt᷑bato.
qđ in laude quadĩ ecrti breuit̃ uersib dixi Beotuisunt
bonasunt quia tubonus ista crtast. Nl nr̃m est incis nuil qđ pcocamꝰ
anustes Orane negleato ꝓt q̃ał conditur absit. Creator autẽ
si ueraciter ametur. hoc est si ipse non aliud pillo qđ
non est ipse ametur: male amari nom potest. Nam et
ipse amor ordinate amandus ẽ &ͦ bene amatur
qđ̃ amandũ est: ut sit in nob̾ uirtus qua uiuitur

Expanded text:
ut eis coniugibus fruerentur, in mores societatis terrigenae ut eis coniugibus fruerentur, in mores societatis terrigenae defluxerunt, deserta pietate, quam in sancta societate seruabant. Sic enim corporis pulchritudo, a Deo quidem factum, sed temporale carnale infimum bonum, male amatur postposito Deo, aeterno interno sempiterno bono, quem ad modum iustitia deserta et aurum amatur ab auaris, nullo peccato auri, sed hominis. Ita se habet omnis creatura. Cum enim bona sit, et bene amari potest et male: bene scilicet ordine custodito, male ordine perturbato. od in laude quadam Cerei breuiter uersibus dixi: Haec tua sunt, bona sunt, quia tu bonus ista creasti. Nil nostrum est in eis, nisi quod peccamus amantes Ordine neglecto pro te, quod conditur abs te. Creator autem si ueraciter ametur, hoc est si ipse, non aliud pro illo quod non est ipse, ametur, male amari non potest. Nam et amor ipse ordinate amandus est, quo bene amatur quod amandum est, ut sit in nobis metus qua uiuitur
Abbreviated transcription (Latin):
& amalo ut faciat bonũ: qđ non fit sine diuino adiuto¬
no ꝓgrediente atq crescente facta est ꝑmixtio. & iniqͥ.¬
tate participata quȩdã utriusq confusio ciuitatis.
qđ malũ a sexu femineo causã rursus inuenit. non
quidẽ illo modo quo ab inicio. Nõn enĩ cuiusquã etiã
tunc fallacia seductȩ illȩ feminȩ ꝑsuascrunt peccatũ
uiris. sed abinitio quȩ prauis morib fuerant int̾rena
ciuitate idest in terrigenarũ societate. amatȩ sunt
a filiis dĩ cuub scilicet peregrinantis in hoc scło alter¬
us ciuitatis: ꝓpter pulchritudinẽ corporis. Qđ bonũ.
dĩquidem donũ est: sed ꝓpterea id largitur etiam
malis. ne magnũ bonũ uideatur bonis. Deserco itaq
magno bono & bonoꝵ ꝓprio. lapsus est factus ad bonũ
minimũ non bonis ꝓpriũ. sed bonis malisq cõmune :
ac sic filii dĩ filiarũ hominũ amore sunt capti. atque

Expanded text:
et a malo, ut faciat bonum, quod non fit sine diuino adiutoet a malo, ut faciat bonum, quod non fit sine diuino adiutono progrediente atque crescente, facta est permixtio, et iniquitate participata quaedam utriusque confusio civitatis. Quod malum a sexu femineo causam rursus invenit: non quidem illo modo quo ab initio; non enim cujusquam etiam tunc fallacia seductae illae feminae persuaserunt peccatum viris: sed ab initio quae pravis moribus fuerant in terrena civitate, id est in terrigenarum societate, amatae sunt a filiis Dei, civibus scilicet peregrinantis in hoc saeculo alterius ciuitatis, propter pulchritudinem corporis. Quod bonum Dei quidem donum est; sed propterea id largitur etiam malis, ne magnum bonum uideatur bonis. Deserto itaque bono magno et bonorum proprio lapsus est factus ad bonum minimum, non bonis proprium, sed bonis malisque commune; ac sic filii Dei filiarum hominum amore sunt capti, adque
Abbreviated transcription (Latin):
spes eiꝰ. & ñ respeã inuanitates & insanias m̃daces.
aoe oSITIS itaq duab ciuitatib una inrt huiꝰ scli
altera in spe dĩ. tanquã ex cõmuni quȩ aꝑta est in adã
ianua mortalitatis egressis. ut ꝓcurrant & excarrant
ad discretos ꝓprios ac debitos fines: incipit dinumera¬
tio tempoꝵ. in qua & aliȩ generationes adiciunt᷑ facta
recapitulatione ex adam: ex cuius origine clamnata
ueluti massa una merito etiã & damnationi tradita
fecit ds̃ alia in contumeliã uasa irȩ. alia in honorẽ uasa mi¬
sericordiȩ: illis reddens qđ debetur in poena. istis donans
qđ non debetur in grã: ut eoc ipsa etiã cõparatione uasoꝵ
irȩ. suꝑna ciuitas discat qͥa peregrinatur interris. non
fidere lib̾tate arbitru sui. sed speret inuocare nom̃ dñi
dĩ: qm̃ uoluntas in natura quȩ facta. est bona a dõ bono.
sed mutabilis ab immutabili quia ex nichilo & abono
potest declinare ut faciat malũ qđ fit libero arbitrio:

Expanded text:
et non respexit in uanitates et insanias mendaces. Propositis itaque duabus ciuitatibus, una in re huius saeculi, altera in spe Dei, tamquam ex communi, quae aperta est in Adam, ianua mortalitatis egressis, ut procurrant et excurrant ad discretos proprios ac debitos fines, incipit dinumeratio temporum; in qua et aliae generationes adiciuntur, facta recapitulatione ex Adam, ex cuius origine damnata, ueluti massa una meritae damnationi tradita, facit Deus alia in contumeliam uasa irae, alia in honorem uasa misericordiae, illis reddens quod debetur in poena, istis donans quod non debetur in gratia; ut ex ipsa etiam conparatione uasorum irae superna ciuitas discat, quae peregrinatur in terris, non fidere libertate arbitrii sui, sed speret inuocare nomen Domini Dei. Quoniam uoluntas in natura, quae facta est bona a Deo bono, sed mutabilis ab inmutabili, quia ex nihilo, et a bono potest declinare, ut faciat malum, quod fit libero arbitrio,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ utrãq concordia Uerũ quia terrenaciuitas ha.¬
buit quosdã suos sapientes quos diuina imꝓbat disciplina.
qui uel suspicati uł decepti a doemonib crederent multos
deos conciliandos cẽ reb humanis: ad quoꝵ diuersa quodã
modo officia diuersa subdita ꝑtinerent. ad aliũ corpꝰ ad aliũ
animũ. inque ipso corpore ad aliũ caput. ad aliũ ceruicẽ.
& cctera singula ad singulos: similit̃ in animo ad aliũ
ingeniũ. ad aliũ doctrinã: ad aliũ iram. ad aliũ concupis¬
centiam: inque ipsis reb uitȩ adiacentib ad aliũ pecus.
ad aliũ triticũ. ad aliũ uinũ: ad aliũ oleũ. ad aliũ siluas.
ad aliũ nũmos. ad aliũ nauigationẽ. ad aliũ bella atq
uictorias. ad aliũ coniugia. ad aliũ partũ ac foecunditatẽ.
& ad alios alia cętera: cȩlestis autẽ ciuitas unũ dm̃ solum
colendũ nosset. eiq cantũmoͥdo seruiendũ seruitute illa quȩ

Expanded text:
ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas haciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum seruitute illa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunis. ẽ. usus: sed finis utendi cuiq suus ꝓprius mul:¬
tumq diuersus. Ita etiã terrena ciuitas quȩ ñ uiuit ex
fide terrenã pacẽ appetit. in eoq defigit imperandi oboe:¬
diendiq concordiã ciuũ: ut sit ei de reb ad mortalẽ uitã
ꝑtinentib: humanarũ quȩdã cõpositio uoluntatũ. Ciui¬
tas autẽ cȩlestis uel potius pars eiꝰ quȩ in hac mortalitate
peregrinatur & uiuit exfide. etiã ista pace necesse est utat᷑:
donet ipsa cui talis paxc nec essaria est mortalitas transeat.
Acꝑhoc dũ apud cerrenã ciuitatẽ uelut captiuã uitã suȩ
pcregrinationis agit: iã ꝓmissione redẽptionis & donospi¬
ritali tanquã pignore accepto. legib terrenȩ ciuitatis
quib hȩc ad ministrant᷑ quȩ sustentandȩ mortali uitȩ
accõmodatx sunt obtẽperare ñ dubitat: ut qm̃ cõmunis
est ipsa mortalitas. seruet᷑ inreb ad eã ꝑtinentib inter

Expanded text:
communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius mulcommunis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoqdiendi concordiam civium, ut sit ei de rebus ad mortalem vitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali uitae adcommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter
Abbreviated transcription (Latin):
pars est integritatẽ refertur: satis apparet eẽ c̃sẽqueas.
ut ad pacẽ ciuicã pax domestica referatur: idest ut ordi.¬
nata imperandi oboediendiq concordia cohabitantiũ. refe¬
ratur adordinatã imperandi oboediq concordiã ciuiũ.
Ita fit: ut exlege ciuitatis p̃cepta sumcre patrẽ familias
oporteat. quib domũ suã sic regat. ut sit paci accõ¬
pacẽ cerrenã ex huius tẽporalis uitȩ reb cõmodisq sec.¬
tatur. Domus autẽ hominũ exfide uiuentiũ. expectat
ea quȩ infuturũ ȩcerna ꝓmissa sunt. terrenisq rebus
ac temporalib tanquã peregrina utitur. non quib capi¬
atur & auertatur quo tendit in dm̃. sed quib sustentet᷑
ad facilius toleranda minimeq augenda oncra corporis
corruptibilis: qđ aggrauat animã. Ic circo rerũ huic uitȩ
mortali necessariarũ utrisq hominib & utriq domui

Expanded text:
pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere patrem familias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci adcompacem terrenam ex huius temporalis uitae rebus commodisque sectatur: domus autem hominum ex fide uiuentium exspectat ea, quae in futurum aeterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui
Abbreviated transcription (Latin):
iam in illa immortalitate felicib: Quo donec ueniatur.
magis debent patres qđ dominant᷑. quã serui tolerare
qđ scruiunt. Siquis autẽ indomo ꝑ inoboedientiam
domesticȩ paci aduersat᷑: corripitur seu uerbo seu uerbe.¬
re. seu quolibet alio genere penȩ iusto atq licito: quantũ
societas humana concedit ꝓciꝰ qui corripit᷑ utilitate: ut paci
unde dissiluerat coaptet᷑: Sicut enĩ non est beneficientiȩ
adiuuando efficere ut bonũ qđ maius est amitat᷑: ita ñ
est innocentiȩ. parcendo sinere ut in malũ grauius inci-¬
cdatur. Pertinet ergo ad innocentis officiũ non solũ nemi¬
ni malũ inferre: uerũctiã cohibere apeccato uł puiure
peccatũ: ut aut ipse qͥ plectitur corrigat᷑ experim̃to: aut
alii terreant᷑ exemplo. Quia igitur hominis domꝰ uuciũ
siue particula debet eẽ ciuitatis. om̃ne autẽ iniciũ ad
aliquẽ suigeneris finẽ. & om̃is pars ad uniuersi cuius

Expanded text:
iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
fideli dilectione seruiendo. donec transeat iniqͥtas & eua-¬
cuctur om̃is principatus & potestas humana: & sit ds̃ omĩa
in om̃ib. Quocirta etiã si habuer̃ seruos iusti patres nr̃i.
sic administrabant domesticã pacẽ: ut scđm hȩc tẽporalia
bona. filioꝵ sortẽ ascruoꝵ conditione distinguerent. Ad
dm̃ autẽ colendũ. inquo ȩtna bona speranda sunt: om̃ib
domus suȩ mẽbris pari dilectione consulerent. Qđ natu¬
ralis ordo ita p̃scribit: ut nom̃ patrũ familias hinc exortũ
sit. & tam late uulgatũ. ut etiã iniq dominantes hoc se
gaudeant appellari. Qui autẽ ueri patresfamilias sunt.
om̃ib infamilia sua tanquã filiis. ad colendũ & ꝓmeren.¬
dũ dm̃ consulunt: desiderantes atq optantes uenire ad
cȩlestem domũ. ubi necessariũ nonsit officiũ imperandi
mortalib quia necessariũ nonerit officiũ consulendi

Expanded text:
fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euafideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euacuetur omnis principatus et potestas humana et sit Deus omnia in omnibus. Csic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi
Abbreviated transcription (Latin):
teligiosi: dominis iniqͥs non tam̃ liberis seruiunt: A quo
enim qͥs deuictus est: huic & scruus ad dictus ẽ Et utiq
felicius scruit᷑ homini quã libidini: cũ sȩuissimo domi¬
natu uastet corda mortaliũ. Ut alias omittã. libido ipsa
dominandi hominib aluis. illo pacis ordine quo alus alu
subiecti sunt. sicut ꝓdest humilitas seruientib. ita nocit
supbia dominantib Nullus autt̃ natura inqua prius
ds̃ hominẽ condidit. seruus est hominis aut peccati. Uerũ
&e: pocnalis seruitus ealege ordinatur. quȩ naturalẽ
ordinẽ conseruari iubet. ꝑturbari uetat: quia si contra
eam legẽ non eẽt factũ. nichil eẽt poenali seruitute co¬
hercendũ. Ideoq apłs ctiã seruos monet subditos esse
dominis suis & ex animo cis cũ bona uoluntate seruire:
ut scilicet si ñ possunt a dominis liberi ficri. suã seruitutẽ
ipsi quodã modo liberã faciant: non timore subdolo sed

Expanded text:
religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit, seruus est hominis aut peccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uocabuli seruoꝵ in latina lingua inde credit᷑ ducta: qđ
ii quuure belli possent occidi a uictorib cũ seruabant᷑
scrui fichunt a seruando appellati: qđ etiã ipsũ sine pec.¬
cati merito non est. Nam & cũ iustũ geritur bellũ ꝓpeccato
e contrario dimicat᷑: & om̃is uictoria cũ etiã malis ꝓuenit
diuino iudicio uictos humiliat. uel emendans peccata
uel puniens. Testis est homo dĩ danihel: cũ incaptiuitate
positus peccata sua & peccata popłi sui confitet᷑ dõ. & hanc
cẽ causã illius captiuitatis pio dolore testat᷑. Prima ergo
scruitutis causa peccatũ est: ut homo homini conditioruis
uinculo subdertt᷑. qđ nonfit nisi dõ iudicante: apud quẽ
non est iniquitas. & nouit diuersas poenas incritis distri.¬
buere delinquentiũ. Sicut autẽ suꝑnus dñs dicit: omĩs
qui facit peccatũ. scruus est peccati Ac ꝑhoc multi qͥdẽ

Expanded text:
uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur; et omnis uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel puniens. Testis est homo Dei Daniel. cum in captiuitate positus peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo et hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. Prima ergo seruitutis causa peccatum est. ut homo homini condicionis uinculo subderetur; quod non fit nisi Deo iudicante, aput quem non est iniquitas et nouit diuersas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit peccatum, seruus est peccati, ac per hoc multi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dominis. Sed indomo iusti uiuentis exfide. & ad huc
ab illa celesti ciuitate peregrinantis: etiã qui imperan
seruiunt eis quib uident᷑ imperare: Neq enĩ dominan-¬
di cupiditate imperant. sed officio consulendi: nec pͥn
cipandi suꝑbia. sed ꝓudendi miscła. Hoc naturalis ordo
pręscribit: ita ds̃ hominẽ condidit. Nam dominet᷑ inqͥt
suꝑcerrã. Rationalẽ factũ ad imaginẽ suam: noluit nisi
irrationabilib dominari. NoN hominẽ homini: sed
honunẽ pecori. Inde primi iusti. pastores pecoꝵ magis qͣm
reges hominũ constituti sunt: ut etiã sic insinuarit ds̃ qͥd
postulet ordo creaturarũ. quid eocigat meritũ peccatoꝵ:
Conditio quippe scruitutis: iure intelligitur imposita
peccatoriaẜ inde nusquã seripturarũ legimus seruum:
ante quã hoc uocabulo noe iustus peccatũ filii uindicarit:
Nomen itaq istud: culpa meruit ñ natura: Origo autẽ

Expanded text:
dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uidentur imperare. Neque enim dominandi cupiditate imperant, sed officio ccipandi superbia, sed providendi misericordia. Hoc naturalis ordo prescribit, ita deus hominem condidit. Nam dominetur inquit super terram. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem
Abbreviated transcription (Latin):
consulat. quẽ iubetur sicut scipsũ diligere. Sic uxori.
sic filus. sic domesticis: sic cęteris quib potuerit homi¬
nib & ad hoc sibi aꝓximo si forte indiget consuli uelit.
ac ꝑhoc erit pacatus qͣntũ in ipso est om̃i homini pace
hominũ idest ordinata concordia. cuiꝰ hic ordo ẽ: Primũ:
ut nulli noceat. Deide: ut etiã ꝓsit cui potuerit Primi¬
tus ergo: in est cisuoꝵ cura Ad eos quippe habet oportu.¬
niorẽ faciliorẽq aditũ consulendi: ud naturȩ ortdine.
uel ipsius socictatis humanȩ. Unde apłs dicit. Quisqͥs
autt̃ suis & maxime domesticis ñ ꝓuidet: fidc̃ denegat.¬
& est infideli deccrior. Hinc itaq etiã pax domestica orit᷑:
idest ordinata imprandi oboediendiq concordia coha.¬
bitantiũ. Imperant enĩ qui consulunt: sicut uir uxori.
parentes filus: domini seriuis. Oboediunt autt̃ quib¬
consulitur: sicut mulieres maritis. filii parentib: serui

Expanded text:
consulat, quem iubetur sicut se ipsum diligere sic uxori, consulat, quem iubetur sicut se ipsum diligere sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris quibus potuerit hominibus, et ad hoc sibi a proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quantum in ipso est, omni homini pace hominum, id est ordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet opportuniorem facilioremque aditum consulendi, uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non prouidet, fidem denegatet est infideli deterior. Huic itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi obediendique concordia cohabitantium. Imperant enim qui consulunt, sicut vir uxori, parentes filiis, domini serconsulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui
Abbreviated transcription (Latin):
nec morte dissolui: ut aliquid utilo cognoscat. & scđm eã
cognitionẽ uitã moresq cõponat. Sed ne ipso studio cog.¬
nitionis ꝓpt̾ humanȩ m̃tis ufirmitatẽ in pestẽ alicuiꝰ
cͥrroris incurrat: opus habet magisterio diuino cui
certus obtẽperet. & adiutorio ut lib̾ obtẽperet. Et qm̃
quãdlu est in isto mortali corpore peregrinat᷑ adño: ambu¬
lat ꝑfidẽ non ꝑspeciẽ. ac ꝑ hoc omnẽ pacẽ uel corporis
uel animȩ. uł simul corporis & animȩ refert ad illã pacẽ
quȩ honuni mortali est cũ immortali dõ. ut ei sit ordinata
infide sub ȩtna lege oboedientia. Iam uero quia duo p̃ci-¬
pua p̃cepta hoc est dilectionẽ dĩ & dilectionẽ ꝓximidocet
magister ds̃ in quib tria inuenit homo quȩ diligat.
dm̃ scipsũ. & ꝓximũ. atq illa inse diligendo ñ errat qͥ
dm̃ diligit: consequens. ẽ. ut etiã ꝓximo ad diligendũ dm̃

Expanded text:
nec morte dissolvi, ut aliquid utile cognoscat, et secundum eam nec morte dissolvi, ut aliquid utile cognoscat, et secundum eam cognitionem vitam moresque componat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicujus erroris incurrat, opus habet magisterio divino, cui certus obtemperet, et adjutorio, ut liber obtemperet. Et quoniam, quamdiu est in isto mortali corpore, peregrinatur a Domino; ambulat per fidem, non per speciem; ac per hoc omnem pacem uel corporis uel animae uel simul corporis et animae refert ad illam pacem, quae homini mortali est cum inmortali Deo, ut ei sit ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia. Iam uero quia duo praecipua praecepta, hoc est dilectionem Dei et dilectionem proximi, docet magister Deus, in quibus tria inuenit homo quae diligat, Deum, se ipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui Deum diligit: consequens est, ut etiam proximo ad diligendum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ut pax corporis ꝓdeẽt paci animȩ. Si enĩ desit pax corpo¬
ris. impedit᷑ etiã irrationalis animȩ pax: quia requiẽ
appetitionũ consequi ñ potest. Utrũq autc̃ simul ci paci
ꝓdest. quã inter sc habent anima & corpus: idest ordinacȩ
uitȩ ac salutis. Sicut enĩ pacẽ corporis amare se ostenclunt
animantia cũ fugiunt dolorẽ. & pacẽ animȩ cũ ꝓpter ex¬
plendas indigentias appetitionẽ uoluptatũ secuntur: ita
mortẽ fugiendo. satis indicant qͣntũ diligant pacẽ qua
sibi conciliant᷑ anima & corpus. Sed quia homini rationalis
anima inest: totũ hoc qđ habet cõmune cũ bestus. subdit
paci animȩ rationalis: ut mente aliquid contẽplet᷑ & sedimn
hoc aliquid agat. ut sit ei ordinata cognitionis actionisq
consensio: quã pacẽ rationalis animȩ dixeramꝰ. Adhoc
enĩ uelle debet nec dolore molestari nec desiderio ꝑt̾bari.

Expanded text:
ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corpout pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, inpeditur etiam inrationalis animae pax, quia requiem adpetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul ei paci prodest, quam inter se habent vitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem; et pacem animae, cum propter explendas indigentias appetitionum voluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant quantum diligant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur, et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc enim velle debet nec dolore molestari, nec desiderio perturbari,
Abbreviated transcription (Latin):
dedit hominib quȩdã bona huic uitȩ congrua. id est pacẽ
temporalẽ ꝓmodulo mortalis uitȩ. in ipsa salute & incolu.¬
mitate ac societate suigeneris: & quęq huic paci uł tuendȩ
uel recuptrandȩ necessaria sunt: sicut ca quȩ aptt̾ & conue.¬
nenter adiacent sensibus. lux. uox. aurȩ spirabiles. aquȩ
potabiles. & quicqͥd ad alendũ. tegendũ. curandũ. ornan¬
dũq corpus congruit: copacto eͥquissimo. ut qͥ mortalis
talib bonis pacimortaliũ accõmodatis recte usus fuerit.
accipiat ampliora atq meliora: ipsã scilict ĩmnortalitatis
d fruendũ dõ & ꝓxino indõ. Qui autt̃ ꝑpcrã: nec illa
autẽ ciuitate: refertur ad fructũ pacis enȩ: Quaꝓpter
si urrationalia essemꝰ animalia: nichil appeteremꝰ preter
ordinatã temperaturã partiũ corporis. & requiẽ appetitio¬
nũ. Nichil ergo pret̾ quictẽ earnis & copiã uoluptatum:

Expanded text:
dedit hominibus quaedam bona huic vitae congrua, id est, pacem dedit hominibus quaedam bona huic vitae congrua, id est, pacem temporalem pro modulo mortalis vitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci vel tuendae vel recuperandae necessaria sunt, sicut ea quae apte ac convenienter adjacent sensibus, lux, nox, aurae spirabiles, aquae potabiles, et quidquid ad alendum, tegendum, curandum ornandumque corpus congruit: eo pacto aequissimo, ut qui mortalis talibus bonis paci mortalium accommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora atque meliora, ipsam scilicet immortalitatis ad autem civitate refertur ad fructum pacis aeternae. Quapropter si irrationalia essemus animantia, nihil appeteremus praeter ordinatam temperaturam partium corporis et requiem appetitionum; nihil ergo praeter quietem carnis et copiam uoluptatum,