comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum sum usq ad consummationẽ secħ
sic cet̾a. P lerumq significata res ex
similitudine rei. significantis nom̃ sus¬
cipit: ut ibi. Ego sum uitis uera. Dem̃.
Ego sum uitis: uos palmites. Sic etiã
ligitur quoq res significans apellati¬
one significate rei: ut ibi. Nidit aꝑtoᷤᷤ¬
nificationẽ sp̃s. descendentẽ tamꝗͣ co¬
lumbã. hoc est sic̃ rem que uere co¬
lumba erat. In quẽ modum dr̃ głam
a patre. Item. Quidam de hic stantib
ñ gustabunt mortẽ. donec uideant
filium hominis uenientẽ in regno
suo .i. significantẽ uidelie ꝑ tͣnsfigu¬
rationẽ suum futurũ aduentũ in reg
nogłȩ. Itẽ cum uidas accepta bucella
exisset. dixit iħs. Nunc clarificatꝰ ẽ. fi¬

Expanded text:
iscum sum usque ad consummationem saeculi . Sic caetera. Plerumque significata res, ex similitudine rei significantis nomen suscipit, ut ibi: Ego sum vitis vera . Deinde: Ego sum vitis, vos palmites . Sic etiamia. Intelligitur quoque res significans appellatione significatae rei, ut ibi: Vidit conificationem spiritus, descendentem tanquam columbam, hoc est, sicut rem quae vere columba erat: In quem modum dicitur, a Patre. Item: Quidam de hic stantibus non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo , id est, significantem videlicet per transfigurationem suum futurum adventum in regno gloriae. Item: Cum Judas accepta buccella exisset, dixit Jesus: Nunc clarificatus est Fi
Abbreviated transcription (Latin):
alii uͦ sic. N̾ sum dignus soluere corri¬
giam calciam̃ti eiꝰ. Itẽ maths. Hic ẽ fi¬
luis meus dilectus in qͦ mͥ cõplacui.
Marchꝰ. Tues filius m̃s dilectus. inte
complacui. Lucas. Tu es filius m̃s di¬
lectꝰ: in te complacuit mͥ. Sentencia
eadem est. Sic ⁊ similia.
Euenit iuixta opmionẽ fieri re
i. qui putatur eẽ pater. & ibi. Dam ĩ
disco caput iohannis baptiste. ⁊ cõtͥsta¬
tus est rex .i. reputatus ẽ. cõtristari.
Sic ⁊ similia. Sepe numero desi¬
gnatur in euangłio causa noĩe sui ef¬
fectus: ut a subiectis exemplis apparae.
Exi sp̃s surde ⁊ mute .i. faciens sur¬
dum ⁊ mutũ. Ego sũ resurrectio.i. fa¬
ciens resurgere. De illa die uł hora.
nemo scit. neq angłi. neq filiꝰ. Filius
nescit .i. ñ facit suos scire. Añꝗͣ gallu
cantet ter me negabis .i. habebis cau¬
dum. Erat hora t̾cia: ⁊ crucifixert eũ.
i. ut crucifigeretur firmit̃ statuert̃.

Expanded text:
sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus . Item Matthaeus: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui , Marcus: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui . Lucas: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui mihi . Sententia eadem est. Sic et similia. Evenit juxta opinionem fieri rerid est, qui putatur esse pater. Et ibi: Da mihi in disco caput Joannis Baptistae. Et contristatus est rex , id est reputatus est contristari. Sic et similia. Saepenumero designatur in Evangelio causa nomine sui effectus, ut a subjectis exemplis apparet: Exi, spiritus surde et mute , id est faciens surdum et mutum. Ego sum resurrectio , id est, faciens resurgere. De die illa vel hora nemo scit, neque angeli neque Filius , Filius nescit, id est, non facit suos scire. Antequam gallus cantet, ter me negabis , id est, habebis caudum . Erat hora tertia, et crucifixerunt eum , id est, ut crucifigeretur firmiter statuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
głe crucifixissent. Itẽ quedã scd̾m
animã xp̃i. quedã scd̾m corpꝰ intelli¬
Spũalis enim ñ corporalis fuit unctio
illa. De corpore accipienda sunt ut hec.
Erit filius hominis ĩ xorde t̾re. Si exal¬
tatꝰ fuero atra. Tulerunt dñm meũ.

Expanded text:
e crucifixissent . Item quaedam secundum animam Christi, quaedam secundum corpus intelliSpiritualis enim, non corporalis fuit unctio illa. De corpore accipienda sunt, ut haec: Erit Filius hominis in corde terra . Si exaltatus fuero a terra . Tulerunt D
Abbreviated transcription (Latin):
Ułita. falx ẽ iudiciũ quod secat om̃ia.
qm̃ adẽ. messis.i. consũmatio scłi inqua
uistigaudebt qui in lacrimis semina¬
uer̃t. Homo uͦqͥslibet semen iactat intrã.
cũ cordi suo bonã intentionẽ inserit. Dor¬
mit quia iam inspeboni oꝑis quiescit
Nocte surgit ac die semen: quia int ad
dũ ille nescit: quia cũ adhuc metirun¬
crem̃ta sua ñ ualet. uirtus concepta ad
ꝑꝓfectũducit᷑. Ultro tra fructificat. qͥa
pͥmũ ꝓducit herbã. hĩis adhuc teneri¬
tudinem inchoationis bone. deinspi¬
cam. cũ uirtus animo concepta se ad fru¬
ctum boni oꝑis ꝑtrahit. deiũ plenũ fru¬
iñtum. quando iam uirtus ad robustũ
⁊ ꝑfectum opus ꝓmouet̾. falcẽ mittit
qui iam paratꝰ ad mrium optat dissol
cũ ꝑmortẽ oꝑaricessat. metens fruc
messis qñ om̃ia sua bona rep̃sentant᷑
ei coram angłis dei. M cxl.

Expanded text:
ita: Falx est judicium, quod secat omnia, quoniam adest messis, id est consummatio saeculi, in qua justi gaudebunt qui in lacrymis seminaverunt. Homo vero quilibet semen jactat in terram, cum cordi suo bonam intentionem inserit; dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nocte surgit ac die semen, quia intra adum nescit ille; quia, cum adhuc metiri incrementa sua non valet, virtus concepta ad profectum ducitur. Ultro terra fructificat, quia primum producit herbam, habens adhuc teneritudinem inchoationis bonae; deinde spicam cum virtus animo concepta, se ad fructum boni operis pertrahit; deinde plenum frumentum, quando jam virtus ad robustum et perfectum opus promovetur. Falcem mittit, qui jam paratus ad martyrium optat dissolvcum per mortem operari cessat, metens fructmessis, quoniam omnia bona sua repraesentantur ei coram angelis Dei. M.
Abbreviated transcription (Latin):
spicã. deinde plenũ frum̃tũ inspica.
Et cũ se ꝓdux̾ it fructus statimmit¬
tit falcem: qm̃ ad ẽ. messis. Regnũ
dĩ ẽ eccła que regitur adõ. ⁊ ipsa re¬
git homines ⁊ uicia calcat. Homo
mitio uͦ hominis. mors ẽ. saluatoris.
Ex urgit semen nocte ac die pꝰsom¬
num .xͥ. quia nũs credentiũ inter
aduersa ⁊ prospera magis magisq¬
multiplicatur. Semen g̾minat bo¬
na intentione ⁊ crescit inoꝑe dum
nescit ille .i. nescire nos facit quis
que fructũ afferat infinẽ dũ dicit.
Qui ꝑseu̾au̾it usq infinẽ: ipse sal¬
uabitur. Ultro t̾ra fructificat. dũ uolun¬
tatem nr̃am ds̃ expectat dicens. Si uis

Expanded text:
spicam, deinde plenum frumentum in spica. Et cum produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest messis. Regnum Dei est Ecclesia, quae regitur a Deo, et ipsa regit homines et vitia calcat. Homo mitatio hominis, mors est Salvatoris. Exsurgit semen nocte et die. Post somnum Christi, numerus credentium per adversa, et prospera magis magisqmultiplicatur. Semen germinat bona intentione, et crescit in opere, dum ille nescit, id est nescire nos facit, quis quem fructum afferat in finem, dum dicit: Qui perseveraverit usque in finem, ipse salvabitur . Ultro terra fructificat, dum voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tibi. Aut ñ licet mͥ quod uolo fac̾e: A nocu¬
lustuus nequã ẽ. q egobonussũ: Nolo ut
coequał ⁊ concorꝑał tibi fiat ppłs gentilis.
Nonne potestas ẽ iuidicis uł uisticiã fac̾e.
uł miscd̾iã cui uult impende: Cauegͦ ne
occasione bonitatis inuido ocło ꝓximum
respicias. mͥaut soli inuisibili immortali
scłoꝵ regisecretamea. honor⁊gła in scła
buntur nouissimi ⁊ pͥmi. Sicut eni in co¬
ronanec initiũ ẽ nec finis: itaint̃ scõsqͣn¬
tũ adtp̃s in illo scło nemo nouissimꝰ dr̃. ne¬
mopͥmꝰ. Multi eñi st̃ uocati. pauci uͦ
eccłȩ parietes implent. s ad regnui pauci
ꝑducunt᷑. Alit. Nonnulli ꝑ pͥmos intelli¬
gunt ñsolũ bonos. s ⁊ quosdam qͥceꝑunt¬

Expanded text:
od volo facere? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? » Volo ut coaequalis et concorporalis tibi fiat populus gentilis. Nonne potestas est judicis vel justitiam facere, vel misericordiam cui vult impendere. Cave ergo ne occasione bonitatis invido oculo proximum respicias. Mihi autem soli invisibili et immortali saeculorum Regi secreta mea honor et gloria buntur novissimi et primi. Sicut enim in corona nec initium est nec finis, ita inter sanctos quantum ad tempus, in illo saeculo nemo novissimus mus. Multi enim sunt vocati, pauci vero ecclesiae parietes implent, sed ad regnum pauci perducuntur. Aliter: Nonnulli per primos intelligunt non solum bonos, sed et quosdam q
Abbreviated transcription (Latin):
ores acciꝑe qui post modicũ tp̃ris accipi¬
ent. Itaq nouissimi in labore er̃t pͥmi
inꝑmio. ⁊ pͥmi in labore nouissimi in
pmio. Et quia denarius illis uita et̃na
e equales er̃t in illa m̃cede pͥmi sicut
abel. noe. tanꝗͣ pͥma uł tcia hora uocati
ad regnii: ⁊ nouissimi qui ab aduen¬
tu corporeo dñi quasi in undecima
horasine aliqua tarditate ꝑueniunt.
Meritoꝵ quidẽ diu̾sitate ful gebt aliꝰ
magis alius minus: idoq pat famili
asꝓmisit se daturũ singuł quod ui¬
stum fu̾it. Ueruntam̃ equał erit uita
etna om̃ib. nulli longior uł breuior
quia ñ habebit finẽ. Alit.Sero factũ
ẽ. cũ cuiq finis uite uenit. Anouissi¬
mis denarios pat familias redde cepit.
qui ad paradisi requi ẽ pͥus latronẽ
quã petrũ ꝑduxit. Quilatro ⁊ si ꝑ eta¬
tem n uenit ad undecimã. uenit tam̃¬
adsero ꝑpenã. Sic aliqn pͥus remun̾an¬
tur serouenientes quia pͥꝰ de corꝑibus

Expanded text:
iores accipere, qui post modicum temporis accipiiores accipere, qui post modicum temporis accipient. Itaque novissimi in labore, erunt primi in praemio; et primi in labore, novissimi in praemio. Et quia denarius ille vita aeterna est, aequales erunt in illa mercede primi, sicut Abel, Noe, tanquam prima vel tertia hora vocati ad regnum, et novissimi, qui ab adventu corporeo Domini quasi in undecima hora sine aliqua tarditate perveniunt. Meritorum quidem diversitate fulgebunt, alius magis, alius minus, ideoque paterfamilias promisit se daturum singulis quod justum fuerit. Verumtamen aequalis erit vita aeterna, omnibus nulli longior vel brevior quia non habebit finem. Sero factum est, cuicunque finis vitae venit. A novissimis denarios paterfamilias reddere coepit; qui ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum perduxit. Qui latro et si per aetatem non venit ad undecimam, venit tamen sero per poenam. Sic aliquando prius remunerantur sero venientes qui prius de corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
apub̾tate dõ seruire ceꝑint. sexte. qui
a matura etate. none qui iam declinan¬
te exate ad seniũ. undecimȩ. qui ulti¬
ma senectute. Torpentes gͦ usq ad ulti¬
mam etatẽ recte increpant᷑ de ocio. ut
uł inultimis resipiscant. Nullus qͥp¬
pe conduxit taleslicet eis uite uias p¬
dicaret: qr soluis dĩ ẽ intꝰ doc̾e. cui ndui
obediert. Cum sero aut factu eet di¬
cit dñs uineȩ ꝓcuratori suo. hoc ẽ. uł pa¬
rios ⁊ redde illis m̃cedẽ: incipiens a no¬
uissimis usq ad pͥmos. Considera qr
sero ñ alio mane reddit ds̃ mcedẽ. Ergo
adhuc stante scło isto iudiciũ erit ꝓpt̃
duas rones. pͥmũ quia uentura beatitu¬
do ẽ mnces uisticiȩ. deinde ne pecc̃oresu
deant bĩtudinẽ dicente ꝓpha. Tollatur
impiꝰ ne uideat głam di. Cum uenissent
gͦ qui circa undecimã horamuen̾ant.¬
citate resurronis om̃s iusti simulacep¬
turi sint. tam̃ quia alii accipient post
una horam. alii post multas. illi dñr pͥ¬

Expanded text:
a pubertate Deo servire coeperunt; sextae, qui a matura aetate; nonae qui jam declinante aetate ad senium; undecimae qui ultima senectute. Torpentes ergo usque ad ultimam aetatem recte increpantur de otio, ut vel in ultimis resipiscant. Nullus quippe conduxit tales, licet eis vias vitae praedicaret, quia solius Dei est intus docere cui nondum obedierunt. « Cum sero autem factum esset, dicit Dominus vineae procuratori suo, » hoc est, vel Parios et redde illis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. » Considera quia sero non alio mana reddit mercedem. Ergo adhuc stante saeculo isto, judicium erit propter duas rationes. Primum quia ventura beatitudo est merces justitiae, deinde ne peccatores videant beatitudinem, dicente propheta: « Tollatur impius ne videat gloriam Dei . » « Cum venissent ergo qui cicitatem resurrectionis omnes justi simul accepturi sint, tamen quia alii accipient post unam horam, alii post multas; illi dicuntur pr
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ lucratus ẽ de ea. Si gͦ ille nerit in¬
punis iniudicii dieqͥ ociosus stetit info¬
ro. quid faciet peccor ⁊ mnam suã ꝑdẽs:
teru aut exiit circa sextã ⁊ nona hora
⁊̃ fecit similit̾. Circa undecima uͦ exiit⁊¬
statis totadie ociosi: Dict̃ ei. Quia nemo
nos conduxit. Dicitillis. Ite ⁊ uos inumea.
Primahora uolunt adam missum inui¬
sionẽ abrahe. Sexta ab abraham usq ad
moy sen qn lex data ẽ. Nona moysen ⁊ pro¬
condux̾at isrł dicens. hoc fac ⁊uiues. s
gt̃s nemo conduxit. Debitu nanq erat
iustificatione saluari. Alit̃. Mane ẽ pue

Expanded text:
nihil lucratus est de ea. Si ergo ille non erit imnihil lucratus est de ea. Si ergo ille non erit impunis in die judicii, qui otiosus stetit in foro, quid faciet peccator et mnam suam perdens? Iterum autem exiit circa sextam et nonam horam, et fecit similiter. Circa undecimastatis tota die otiosi? Dicunt ei: Quia nemo nos conduxit. Dicit illis: Ite et vos in vineam. Prima hora volunt Adam missum in visionem Abrahae. Sexta ab Abraham usque ad Moysen, quando lex data est. Nona, Moysen et proconduxerat Israel, dicens: Hoc fac, et vives , sed gentes nemo conduxit. Debitum namque erat justificatione salvari. Aliter: Mane est pue
Abbreviated transcription (Latin):
erc. ꝑforũ mundus accipit᷑ in quo calum¬
nie. inuirie. contentiones. diũsoꝵ negoti¬
orũ difficultates semꝑ tumultuose. ⁊ ubi
om̃iauenalia st̃. Pecc̃ores dicunt᷑ mortui n
ociosi. Sic̃ eñi surdus apud dm̃ dr̃qͥ ñau
diabłs uidet ñds: sic qui diabło uiuit mor¬
tuusẽ dõ. Raptor ñ ẽ ociosuss mortuus.
Ebriosus. fornicarius. ñ st̃ ociosi s mortui.
IUe aũt qui nichil tollit ẽ ociosus. niside
suis det impotentibꝰ. Uisñ eẽ ociosus: Nicħ
tollas⁊ de tuis des ꝓdõ. ut ñ tibi uiuas s
manducare debes ⁊ bibe. Nisñ ẽẽ ociosus:
Si sine uxore es ne quesieris uxore. s oꝑa¬
re uitẽ castitatis. Si dicis non possum ab¬
stinere. ostendotͥ ut ⁊ uxore habeas ⁊ ca¬
stitatis uitem colas. abstine te amenstru¬
ata. ⁊ ap̃gnante. erubesce fac̃e quot ani¬
malia non faciunt. Ut quid seruus acci¬
piens mnam adno suo audiuit serue ne¬
quã. ⁊ ut qͥo missus e in tenebras: Quia

Expanded text:
er forum mundus accipitur, in quo calumniae, injuriae, contentiones, diversorum negotiorum difficultates semper tumultuosae, et ubi omnia venalia sunt. Peccatores dicuntur mortui, non otiosi. Sicut enim surdus apud Deum dicitudiabolus videt, non Deus; sic qui diabolo vivit, mortuus est Deo. Raptor non est otiosus, sed mortuus. Ebriosus, fornicarius, non sunt otiosi, sed mortui. Ille autem qui nihil tollit, est otiosus, nisi de suis det impotentibus. Vis non esse otiosus? Nihil tollas, et de tuis des pro Deo, et non tibi vivas, sed manducare debes et bibere. Vis non esse otiosus? Si sine uxore es, ne quaesieris uxorem, sed operare vitem castitatis. Si dicis, non possum abstinere, ostendo tibi ut et uxorem habeas, et castitatis vitem colas. Abstine te a menstruata et a praegnante. Erubesce facere quod animalia non faciunt. Ut quid servus accipiens mnam a Domino suo, audivit: Serve nequam? et ut quid missus est in tenebras? quia
Abbreviated transcription (Latin):
adculturã uineȩ uocat. Qui qn ñ agnoᷤ¬
citur insecreto ẽ. s qn agnoscit᷑ exit con¬
duc̃e oꝑarios ex occulto ꝑcedens ad no¬
ticiam. Uinea aũt ẽ eccła que ab abel
iusto usq ad ultimũ ȩlectum qͣi tot
palmitesmittit. qͦt scos ꝑfert. Oꝑarii
uͦ st̃ p̃dicatores ⁊ unus qu̾isq dũ fide
recta ꝑsistit in diuinȩ legis obedientia.
Conuentione aũt facta cũ oꝑariis exde¬
nario dirno misit eos in uineam suã.
Conuentio fuit confirmata ꝓmissio. quod
ad imaginẽ dĩ reformandi essent. si eccłam
edificando decalogi mandatis insisterent.
Indenario gͦ figurã regis habente. qui olim
ꝓdecẽ nummis computabat᷑. ⁊ obedientiȩ
pmiũ. ⁊ qr ex decalogi obseruantia oꝑari¬
isdatur. manifeste significat᷑. Et egressꝰ
circa horam tc iã uidit aliosstantes in foro
ociosos. ⁊ dixit illis. Ite iuos in uineã meã

Expanded text:
ad culturam vineae vocat. Qui quando non agnoscitur, in secreto est; sed quando agnoscitur, exit conducere operarios, ex occulto procedens ad notitiam. Vinea autem est Ecclesia, quae ab Abel justo usque ad ultimum electum quasi tot palmites mittit, quot sanctos profert. Operarii vero sunt praedicatores, et unusquisque, dum fide recta persistit in divinae legis obedientia. « Conventione autem facta cum operariis ex denario diurno, misit eos in vineam suam. » Conventio fuit confirmata promissio quod ad imaginem Dei essent reformandi, si Ecclesiam aedificando Decalogi mandatis insisterent. In denario igitur figuram regis habente, qui olim per X nummos computabatur, et obedientiae praemium, et quia ex Decalogi observantia operariis datur, manifeste significatur. « Et egressus circa horam tertiam vidit alios stantes in foro otiosos, et dixit illis
Abbreviated transcription (Latin):
cet itaq sapientia cħ. etiã in hac uita.
s lux eius tenebris ignorantiȩ nr̃ȩ ñ
apparet. qr tã sapient̃ a do oĩa condita
st̃ seu disposita. ut in se ipsis iã habe¬
ant unde hanc de se cognitionẽ p̃be¬
re queant. quȩ futurȩ bĩtudini reser¬
uanda ẽ. At uͦ ut tenebre illuminarẽ¬
tur a luce. missus est iohs. ad testimo¬
nium ꝑhibendũ ueritat. Ioħis gͥ no¬
bilitas ñ solum a parentib s etiã a ꝓ¬
genitorib monstrat᷑. ñ scłari potesta¬
te. sublimis. s religione. ut quasi he¬
peditario uire infusam sib fidẽ aduen

Expanded text:
in hac vita, sed lux ejus tenebris ignorantiae nostrae non apparet; quia tam sapienter a Deo omnia condita sunt seu disposita, ut in seipsis jam habeant, unde hanc de se cognitionem praebere queant, quae futurae beatitudini reservanda est. At vero ut tenebrae illuminarentur a luce, missus est Joannes testimonium perhibere veritati. Joannis igitur nobilitas, non solum a parentibus, sed etiam a progenitoribus monstratur; non saeculari potestate sublimis, sed religione, ut quasi haereditario jure infusam sibi fidem adven
Abbreviated transcription (Latin):
&e lux in tenebris lucet. hoc est ubi¬
etiã ipsa ñ uidetur. nec aduertitur. ab
his qͥ quasi ceq sub sole manẽt. Q s enĩ
nouit sensum dñi: hoc ẽ. ex se perci¬
pere.sufficit rationes. quas ds̃ habet
in omnib condendis seu disponendis.
Unde ae subdit᷑. & tenebre eã ñ comp̃.¬
henderunt. Illi uidelicet. qͥ nondũ ꝑ eã
sunt illuminat. eã ꝑciꝑe nullatenus

Expanded text:
 lux in tenebris lucet. Hoc est, ubietiam ipsa non videtur nec advertitur ab his, qui quasi caeci sub sole manent. Quis enim novit sensum Domini? hoc est, ex se percipere sufficit rationes, quas Deus habet in omnibus condendis seu disponendis? Unde et subditur: Et tenebrae eam non comprehenderunt. AMBR. Illi videlicet, qui nondum per eam sunt il
Abbreviated transcription (Latin):
de rationales creature. ut beate fierẽt
illuminande erant. In futura ⁊ enĩ ui¬
ta. que uere uita dicenda ẽ. cognitio
sapientiȩ dĩ & rationum eiꝰ. ꝑ qͣs opti¬
me. cũcta sunt condita. ⁊ disposita tã¬
to breuiorẽ quẽq efficiet. qͣnto ampliꝰ
cuiq innotuerit: ⁊ participanone sui.
magis illuminauerit eũ. Nã sapore
qͦdã spũalis gustꝰ id tunc experiendo
cognoscet᷑ in ipsa rei spẽ. qd̾ nũc tenet᷑
in fide. De qͣ cognitione ipsa u̾itas ad pa¬
trẽ. hec ẽ autẽ uita et̾̃na. ut cognoscãt

Expanded text:
de rationales creaturae, ut beatae fierent, de rationales creaturae, ut beatae fierent, illuminandae erant. In futura etenim vita, quae vere vita dicenda est, cognitio sapientiae Dei et rationum ejus, per quas optime cuncta sunt condita et disposita, tanto beatiorem quemque efficiet, quanto amplius cuique et innotuerit, et participatione sui magis illuminaverit eum. Nam sapore quodam spiritualis gustus id tunc experiendo cognoscetur in ipsa rei specie, quod nunc tenetur in fide. De qua cognitione ipsa veritas ad Patrem: Haec est autem vita aeterna, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bo nominat. rerum rationes &e cau¬
sas ĩmutabiles. atq et̃nas: Uñ augus¬
tinus. libro questionũ. lxxx.iii.Oĩa
ratione condita ft̃.⁊ ñ eadẽ ratione hõ
qͣ equus. Hoc enĩ absurdum ẽ. estima¬
re.Singula gͥ propriis st̃ creata rati¬
onib has aut̃ rationes arbitͣndũ est
ẽẽ in ipsa m̃te creatoris. N enĩ extͣ se
quicquã positũ intuebat᷑. ut scđm
id constitueret quod constituebat. Ad̾
si hec rerũ omĩum creandarũ uarie
rationes diuina m̃te continent᷑. neq
in diuina m̃te quicquã nisi et̃nũ atq
incõmutabile potest eẽ. he rationes
rerum principales et̾ne atq ĩcõmu¬
tabiles manent. quarum participati¬
one fit. ut sit quicqͥd ẽ. qͦ qͦmodo est.
has quidem rationes. siue ideas suie
formas. siue spẽs. siue rationes licet
uocare.⁊ multis conceditur. apellare.
s paucissimis uidere qd̾ uerum est.
oe uita erat lux hominum. Idest un¬

Expanded text:
bo nominat rerum rationes et caubo nominat rerum rationes et causas, immutabiles atque aeternas. Unde Augustinus Libro quaestionum octogintaratione condita sunt, et non eadem ratione homo qua equus. Hoc enim absurdum est existimare. Singula igitur propriis sunt creata rationibus. Has autem rationes arbitrandum est esse in ipsa mente Creatoris. Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat. Quod si hae rerum omnium creandarum variae rationes divina mente continentur, neque in divina mente quidquam non aeternum atque incommutabile potest esse, hae rationes rerum principales, aeternae atque incommutabiles manent, quantum participatione fit, ut sit quidquid est, quoquo modo est. Has quidem rationes sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes, licet vocare, et multis conceditur appellare, sed paucissimis videre quod verum est. Et vita erat lux hominum. Id est, un
Abbreviated transcription (Latin):
portando omiã non pondere labo¬
ris. sed infatigabil uirtute quomã
nulla creatura per se subsistere ualet
nisi ab ipso sustentet᷑ qui illã creauit.
Extͣomĩa est: sed non exclusus.
Grecus lib̾ ñ ht̃ sine ipso. s extra
ipsum. Similit̃ ibi. Extra me nichil
potestis facere. Ut autẽ intelligas or¬
tum & mutationẽ creaturarum fieri
absq omni mutatione m̃tis diuine qͣ
ĩmutabilis &e primeua rerũ ratio est.
subponit. Quod factum ẽ. in ipso ui¬
ta erat. Sciendum qr in proprie & fi¬
gurate dicunt᷑ effectus fuisse. ubi eoꝵ
cause originales precesserunt. Sic enĩ
dici solet. Om̃s fiumus in lumbis ade
idẽ. a causa ibi p̃cedente propagati
sumꝰ. Ita etiam dr̃ arcͥa fuisse. in m̃te
artificis. qr eius dispositio & ordo ibi
p̃cessit. Similit̃ quoq dr̃. Quod factũ
est. ẽrat in ipso uita. hoc est a uita in
uerbo habita. contraxit qd̾ factũ est.
⁊ fieri. & subsistere. Uitã uero in uer¬

Expanded text:
portando omnia, non pondere laboportando omnia, non pondere laboris, sed infatigabili virtute; quoniam nulla creatura per se subsistere valet, nisi ab ipso sustentetur qui illam creavit. Extra omnia est, sed non exclusus. » Graecus liber non habet sine ipso, sed, extra ipsum. Similiter ibi: Extra me nihil potestis facere . Ut autem intelligas ortum et mutationem creaturarum fieri absque omni mutatione mentis divinae, quae immutabilis et primaeva rerum ratio est, supponit: Quod factum est, in ipso vita erat. Sciendum quia improprie et figurate dicuntur effectus fuisse, ubi eorum causae originales praecesserunt. Sic enim dici solet: Omnes fuimus in lumbis Adae, id est, a causa ibi praecedente propagati sumus. Ita etiam dicitur arca fuisse in mente artificis, quia ejus dispositio et ordo ibi praecessit. Similiter quoque dicitur: Quod factum est, erat in ipso vita, hoc est, a vita in Verbo habita, contraxit quod factum est, et fieri et subsistere. Vitam vero in Ver
Abbreviated transcription (Latin):
tis. appetat retinere uł conseqͥ quod
iusticia uetat utiq absentia gr̃ȩ cuiꝰ ẽ
motũ uoluntatis dirigere ⁊ ordinare
in ordinatio uoluntatis ẽ malum est
peccatum est nicħ tñ de subsistenti¬
bus ẽ. de hac quippe grã ait psalmiᷤ¬
ta. Miscd̾ia enis p̃ueniet. ⁊ subseque¬
tur me. & nequis forte putaret aliqͣ
seu omĩa que per di uerbum cepert̃
extͣ ipsum eẽ quasi ꝑ semetipsa sub¬
sisterent a diecit:
t sine ipso factum est nichil. Ta¬
le ẽ. gͥ sine ipso ncħ factũ ẽ. ac
si dicat. extͣ ipsum nichil factũ sub¬
sistit. Sapientia enĩ attingit a fine
usq ad finem fortit᷑. sdẽ. aminima
creatura usq ad maximã. Unde do¬
minus ꝑpropħam. Cȩlũ ⁊ t̾ram ego
ĩpleo. Ierominꝰ de essentia dĩ. Q cȩ¬
lum ⁊ terrã implet. proculdubio
nullus est locus. ab eius p̃sentia
absens. Suꝑ omnẽ qͥppe creaturam
p̃sidec. regendo. atq imperando.
Subtꝰ omiã est subsistendo. atq

Expanded text:
tis appetat retinere vel consequi quod tis appetat retinere vel consequi quod justitia vetat, utique absentia gratiae, cujus est motum voluntatis dirigere et ordinare, inordinatio voluntatis est, malum est, peccatum est, nihil tamen de subsistentibus est. De hac quippe gratia ait Psalmista: Misericordia ejus praeveniet et subsequetur me . Et ne quis forte putaret aliqua seu omnia, quae per Dei Verbum coeperunt, extra ipsum esse, quasi per semetipsa subsisterent, adjecit: Et sine ipso factum est nihil. Tale est igitur, sine ipso factum est nihil, ac si dicat: Extra ipsum nihil factum subsistit. Sapientia enim attingit a fine usque ad finem fortiter , id est a minima creatura usque ad maximam. Unde Dominus per prophetam: Coelum et terram ego impleo . Hieronymus de essentia Dei: Qui coelum et terram implet, procul dubio nullus est locus ab ejus praesentia absens. Super omne quippe creaturam praesidet, regendo atque imperando. Subtus omnia est, subsistendo atque
Abbreviated transcription (Latin):
pio apud dm̃. Qͣrtũ autem rerũ ip¬
sum u̾bum eẽ principiũ osterroit
scilicꝰ om̃ium naturarũ postea fa¬
ctarum. & hocẽ. Qmĩa ꝑ ipsũ
facta sunt. Omĩs creatura.⁊ corpo¬
rea ⁊ incorporea. omne qd̾ natura¬
lit̾ in est substanciis. ueluti qͣntitaᷤᷤ
qͣlitas. motus ⁊ cet̾a ꝑ dĩ uerbũ cepe¬
runt eẽ. Malum uͦ non est factũ¬
per ipsum. qr nulla spẽ continet᷑. nul¬
la natura sua subsistit. s solũ priuatio
boni est.Sic̃ enĩ naturalis luminis
lucis absentia sunt. ⁊ in edia comestio¬
nis exclusio. ita malũ dicimus absenti¬
am boni. qd̾ si ad esset rationali erea¬
ture. naturalit̃ competerce. Et enĩ cũ
uoluntas in m̃te nascit᷑. motꝰ quidẽ
naturat est. ⁊ si gr̃a p̃sens fuerit. quę
libero arbitrio cooperetur uoluntatis
motũ dirigendo ⁊ ordinando in his qͦ
iusticiȩ st̃ uoluntas bona ẽ. ⁊ remune¬
ratione digna est. Si uͦ motꝰ uolunta¬

Expanded text:
pio apud Deum. Quarum autem rerum ippio apud Deum. Quarum autem rerum ipsum Verbum esset principium, ostendit, scilicet omnium naturarum postea factarum. Et hoc est: Omnia per ipsum facta sunt Omnis creatura et corporea et incorporea, omne quod naturaliter inest substantiis, veluti quantitas, qualitas, motus, etc., per Dei Verbum coeperunt esse. Malum vero non est factuper ipsum, quia nulla specie continetur, nulla natura sua subsistit, sed solum privatio boni est. Sicut enim naturalis luminis lucis absentia sunt, et inedia, comestionis exclusio, ita malum dicimus absentiam boni, quod si adesset, creaturae rationali naturaliter competeret. Etenim cum voluntas in mente nascitur, motus quidem naturalis est; et si gratia praesens fuerit, quae libero arbitrio cooperetur, voluntatis motum dirigendo et ordinando in his quae justitiae sunt, voluntas bona est, et remuneratione digna est. Si vero motus volunta
Abbreviated transcription (Latin):
N PRIACIETO erat uerbum. ⁊
uerbum erat apud dm̃. et d̾s erat uer¬
bum. Hoc erat in principio apud dm̃
yerbum. idẽ. sapientia nata. dispo.¬
nens om̃ia. Erat in principio rerũ
scilie creandarum antequam aliqͥd fi.¬
eret. In hoc uidelic et̾nalit̃ erat uer¬
bũ ut ẽẽt principium. id est origo
ipso ait. Ego principiũ qͥ ⁊ loquor
uob̾. Ac si dicat. Egosum illa suꝑna
sapientia. in cuiꝰ dispositione oĩa pꝰ cõ¬
duntur m̃te quã cõpleantur opere.
Unde &e scriptum est. Qͥ fecit quȩ
futura sunt. &e alibi. Omĩa in sapiẽ¬
tia fecisti. hoc autẽ u̾bũ a quo natũ
sit. id ẽ. cuiꝰ sapientia sit. det̾minat
euangłista dicens. & uerbum erat
apud dm̃. tamquam sapientia in ip-¬
so cuiꝰ est. At ne sapientia ista di.
aliud quam ds̃ putaret᷑. sicut hoĩs
uł angeli sapientia aliud est quam
hõ ipse uł angłs.cuii ꝑ aceidens inẽ.
addit. & ipsum uerbũ erat d̃s̃. Tria
uerbũ existens. ds̃ erat in princi¬

Expanded text:
rbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Verbum, id est sapientia nata, disponens omnia, erat in principio, rerum scilicet creandarum, antequam aliquid fieret. In hoc videlicet aeternaliter erat Verbum, ut esset principium, id est origo ipso ait: Ego principium, qui et loquor vobis . Ac si dicat: Ego sum illa superna sapientia, in cujus dispositione omnia prius conduntur mente, quam compleantur opere. Unde et scriptum est: Qui fecit quae futura sunt. Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . Hoc autem Verbum a quo natum sit, id est cujus sapientia sit, determinat Evangelista, dicens: Et Verbum erat apud Deum, tanquam sapientia in ipso cujus est. At ne sapientia ista Dei aliud, quam Deus putaretur, sicut hominis vel angeli sapientia aliud est quam homo ipse vel angelus, cui per accidens inest, addit: Et ipsum Verbum erat Deus. Tria Verbum, existens Deus, erat in princi
Abbreviated transcription (Latin):
effectus u̾itatis euangłicȩ corrumꝑet.
Si aut feritum phariseorũ ⁊ herodiᷤ
traditiones ꝑu̾sas ⁊ heretiea sig̾cat dog¬
mata. constat quia cibi quib pastus
eppłs dĩ uerã doct᷑nam integͣmq sig¬
nificant. Qm̃ crebro de fide in eu̾gło
legitur. ne nusquã dictum sit breuit̃
aꝑiamꝰ quid sit fides uł de quib habea¬
tur.fidesẽ existimatio rerii ñ appa¬
rentium. hoc e. sensib corporeis ñ subia¬
centiũ. supra opinionem ⁊ infra agni¬
tionem constituta. Supra opinionẽ.
quia plusẽ credere quã opinari. In¬
fra agnitionem. quia minus ẽ crede qͣ
cognosce. Ido ennẽdimus. ut aliq̃noo

Expanded text:
itatis evangelicae corrumperet. Si autem fermentum Pharisaeorum et Herodis traditiones perversas et haeretica significat, dogmata constat quia cibi quibus pastus est populus Dei veram doctrinam integramque significant. Quoniam crebro de fide in Evangelio legitur, ne nusquam dictum sit, breviter aperiamus quid sit fides, de quibus habeatur. Fides est existimatio rerum non apparentium, hoc est, sensibus corporeis non subjacentium, supra opinionem, et infra agnitionem constituta. Supra opinionem, quia plus est credere, quam opinari; infra scientiam, quia minus est credere, quam scire. Ideo enim credimus, ut aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
ligimus. Cum enĩ sit spes expectatio fida
futuri cõmodi ex fide nascitur expecta¬
re.⁊ ex caritate fidutia impetͣndi. Hinc
amat ꝓculdubio recte credit ⁊ sꝑat.
Qui uero ñ amat inanit̃ credit ⁊sꝑat:
quãuis ad uerã felicitatẽ ꝑtineant. Li¬
cet eni sꝑare ñ possit fieri sine amore
tam pot᷑ fieri ut id ñ amet sine quo ad
id quod sꝑat ñ pot̃ ꝑueniri: ut siquis
tat. fides. spes. caritas. Siͨ fidei succedit
spes quã uidebimꝰ. ⁊ spei succedit bea¬
titudo ipsa ad quã ꝑuenturisumꝰ ca¬
ritas aũt ⁊̃ istis decedentib augebitur
potiꝰ.Si eñi credendo diligimus quod
ñdũ uidemꝰ. qͣntomagiscũ uide cepi¬
mus : Et sisꝑando diligimꝰ quoñdum
ꝑuenimꝰ. quantomagis cũ puen̾imꝰ:
Ido maior est caritas. quia fide ⁊ spe
decedentib. ipsa ꝑmanet. Idem in .uiii.

Expanded text:
ligimus. Cum enim sit spes exspectatio fida futuri commodi, ex fide nascitur exspectare, et ex charitate fiducia impetrandi. Hinc amat, procul dubio recte credit et sperat. Qui vero non amat, inaniter credit et sperat, quamvis ad veram felicitatem pertineant. Licet enim sperare non possit fieri sine amore, tamen potest fieri ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest perveniri: ut si quistat: fides, spes, charitas, sed fidei succedit spes, quam videmus, et spei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus; charitas autem etiam istis decedentibus, augebitur potius, si enim credendo diligimus quod nondum videmus, quanto magis cum videre coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum pervenimus, quanto magis cum pervenerimus? Ideo major est charitas, quia fide et spe decedentibus, ipsa permanet. » Idem in octavo
Abbreviated transcription (Latin):
s reb ipsisp̃sentib cͥdit᷑. Quod fut᷑m
ẽ cũ iam ꝑ spem manifestã se contem¬
plandam pbebit scĩs ipsa dĩ sapien¬
tia. De qua fide rerulucisq ipsius p̃¬
sentiȩ forsitan paulus dicit. Iusticia
eni dĩ in eo reuelat᷑ exfide infidẽ. Dic̃
eni alio loco. Nos aũt reuelata facie
głam dñi speculantes. in eandẽ ima¬
eñi dicit hic de gła ingłam. ita ⁊ ibi

Expanded text:
entibus, creditur quod futurum est, cum jam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis Dei sapientia. De qua fide rerum lucisque ipsius praesentatae forsitan Paulus dicit: Justitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem. Dicit enim et alio loco: Nos autem, revelata facie Dei gloriam speculantes, in eamdem imaenim dicit hic de gloria in gloriam ita et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
fidi nom̃ transfert᷑ ad designandã cer¬
titudinẽ manifeste uisionisquã habi¬
turisumꝰ. Hoc aũt fit uł ex illa regła
qua nomen cause ponit ꝓeffectu. uł
ex alia scđm quã significata res ꝑsimi¬
litudinẽ suscepit rei significantis no¬
men. Est eniipsa fides qua ne ꝑspecu¬
lum in enigmate dinc̾nimꝰ sacram̃tũ
illius futurȩ uisionis qua di facieat
faciẽ sicuti ẽ uidebimꝰ. ⁊ ꝑfidẽ ducimꝰ

Expanded text:
ertur ad designandam certitudinem manifestae visionis, quam habituri sumus. Hoc autem fit vel ex illa regula, qua nomen causae ponitur pro effectu, vel ex alia secundum quam significata res per similitudinem suscipit rei significantis nomen. Est enim ipsa fides qua nunc per speculum in aenigmate Deum cernimus, sacramentum illius futurae visionis, qua Deum facie ad faciem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̾credendo. Ubi gra. Resurrectio
gnalis cum ñdumsit. ꝑfidẽ tam̃ iam
tis quã de futuris. tam de bonis quam
de malis ut aug̃. in pͥncipio encheridi¬
on disserit.Spes aũt de bonis ẽ tantir
defuturis. Est eñi spesfuturoꝵ bonorũ
expectatio cũ fidutia adipiscendi ex
gr̃a dĩ i ex bona conscientia. Spes eñi
stat int̾ spẽ u illa ⁊̃ partẽ fidĩque ẽ.
de bonis futuris in nob̾. quia fide intelli¬
gimus futura nobbona. ⁊ spe confident̃
expectamꝰ ea. Post ꝗͣ gͦ tenebitur res. iã
non erit expectatiospei. Ex fide aũt tan¬
quã fundam̃to om̃ium bonoꝵ. spes ⁊ ca¬
ritas oruint᷑. Quid eni sꝑari. uł sꝑatum
amari pot̾. nisi credatur: Credi aut po¬

Expanded text:
in nobis credendo. Verbi gratia: Resurrectio in nobis credendo. Verbi gratia: Resurrectio generalis cum nondum sit, per fidem tamen jam tis quam de futuris, tam de bonis quam de malis, et Augustinus in principio Enchiridion disserit. Spes autem de bonis est tantum et de futuris. Est enim spes futurorum bonorum exspectatio cum fiducia adipiscendi ex gratia Dei et ex bona conscientia. Spes enim stat inter spem et illam etiam partem fidei quae est de bonis futuris in nobis, quia fide intelligimus futura nobis bona, et spe confidenter exspectamus ea. Postquam ergo tenebitur res, jam non erit exspectatio spei. Ex fide autem tanquam fundamento omnium bonorum, spes et charitas oriuntur. Quid enim sperari vel speratum amari pot
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscamus. Quȩ aũt st̃ apparentia
fidem ñ hñt. s agnitionẽ. Hoc eñi ue¬
racit dr credi. quod ñ ualet uideri.
Nam credi iam non potest quod ui¬
deri pot̃. Attam̃ ex reb quas uidemꝰ
agitur in nob̃. ut ea credamꝰ quȩ non
uidemꝰ. Hȩc ita ͤ a ffirmant augustinꝰ
libro dialo gorũ ⁊ in scdo libro homeli¬
arum euangłii. cęt̾iq doctores. Fides
gͦ ẽ quod ñ uides credere. ꝑfidẽ eniam¬
ꝑfectũ ẽ. indebis quod credidisti. Et
qͥm minus ẽ crede ꝗ uide: cessabit fideᷤᷤ
quia uidebitur sp̃es. Cessabit credendi
ex istimatio. qm manifesta erit uerita¬
ere eni dicebant antiqui ostende. Ita
corꝑei sensus indicant nob̃ apparentia.
fides uͦ extenditur ad ñ apparentia suo
mͦ ostendens ea. quousq uere intelli¬
gentie uisio succedat. fides itaq ẽ sub¬
stantia sꝑandaru rerũ. quia dum ea
que ñ uidemꝰ credimꝰ aut fuisse. aut ẽẽ.
aut futura ẽẽ. ipsa fides facit ea subsist̾e

Expanded text:
cognoscimus. Quae autem sunt apparentia, fidem non habent, sed agnitionem. Hoc enim veraciter dicitur credi, quod non valet videri. Nam credi jam non potest, quod videri potest. Attamen ex rebus quas videmus agitur in nobis ut ea credantur quae non videmus. Haec ita esse affirmant Augustinuslibro Dialogorum, et in secundo libro homiliarum Evangelii, caeterique doctores. Fides ergo est quod non vides credere: per fidem enim amperfectum est, videbis quod credidisti. Et quoniam minus est credere quam videre cessabit fides, quia videbitur species. Cessabit credendi existimatio, quando manifesta erit veritaere enim dicebant antiqui ostendere. Itaque corporei sensus indicant nobis apparentia. Fides vero extenditur ad non apparentia, suo modo ostendens ea, quousque vera intelligentiae visio succedat. Fides itaque est substantia sperandarum rerum, quia dum ea quae non videmus credimus aut fuisse, aut esse, aut futura esse, ipsa fides facit ea subsistere
Abbreviated transcription (Latin):
quia panes ñ hinsidõ ait nob̾ ut caue¬
amus a ferm̃to .i. apanib phariseorũ.
Sciens aũt iħc eos male intellexisse
cauete aferm̃to phariseoꝵ redargu¬
it eos inde ⁊ inducit ad sanũ intellec¬
tum. Et hoc ẽ quodsequitur. Scien ᷤᷤ
aut iħe dixit. Quid cogitatis int̾ uos
modice fidĩquia panes n habetis: ñ¬
dum intelligitisneq recordamini.
adhuc cecatum habetis corur̃m: Ocu¬
los hntes nuidetis. ⁊ aures hntes non
auditis: Neq recordamini qnqͥnq

Expanded text:
quia panes non habemus. Ideo ait nobis ut caveamus a fermento, id est, a panibus Pharisaeorum: Sciens autem Jesus eos male intellexisse, cavete a fermento Pharisaeorum, redarguit eos inde, et inducit ad sanum intellectum: et hoc est quod sequitur: Sciens autem Jesus dixit: Quid cogitatis inter vos, modicae fidei, quia panes non habetis? Nondum intelligitis neque recordamini? adhuc caecatum habetis cor vestrum? Oculos habentes non videtis? et aures habentes non auditis? Neque recordamini quando quinque
Abbreviated transcription (Latin):
uł in hac seu illa ciuitate p̃dicasse uł ñ.
nullii incurrimus ꝑicłm. Ca uͦdũtaxat.
que ad fidẽ catholicã spectant sincre¬
dantur damnationẽ paruint. Est aut
fides catholica .i. umũsał que ita om̃ib
necessaria ẽ. ut nemo discretus absq
ea saluari possit. Uñ athanasiꝰ cũ p̃mi¬
sisset. hec ẽ fides catholica. statim illud
aꝑiens unde sit dicta catholica addi
ad differentiã fidi hereticoꝵ nubiẽq
cũ eccła dilatatȩ. s qͣi inangulo lati¬
tantis. Fides aũt catholica partim
circa diuinitatis naturã. partimcir¬
ca diuina beneficia. ⁊ quascunq ficdĩ
rectissimas dispensationes uł ordina¬
quia fides ñ dr̃ magna uł parua eo
quod ad multas uł paucas res ꝑtine¬
at. s qm firmit uł tepide credit ea.
Intensam uͦ fidẽ atq constantẽ lau¬
dat dns ubi dicit. omulier magna ẽ
fidestua. Et de fide centurionis. Nõ
multo plura credentiũ fide remissã
increpat diens. Quid cogitatis int̾

Expanded text:
 illa civitate praedicasse, vel non, nullum incurrimus periculum. Ea vero duntaxat quae ad fidem catholicam spectant, si non credantur, damnationem pariunt. Est autem fides catholica, id universalis, quae ita omnibus necessaria est, ut nemo discretus absque ea salvari possit. Unde Athanasius cum praemisisset, « Haec est fides catholica, » statim illud aperiens, unde sit dicta catholica, addiad differentiam fidei haereticorum, non ubique cum Ecclesia dilatatae, sed quasi in angulo latitantis. Fides autem catholica partim circa ipsam Divinitatis naturam, partim circa divina beneficia et quascunque Dei rectissimas dispensationes vel ordinaquia fides non dicitur magna vel parva, eo quod ad multas vel paucas res pertineat, sed quoniam firmiter vel tepide creditur ea. Intensam quippe fidem atque constantem laudat Dominus ubi dicit: O mulier, magna est fides tua . Et de fide centurionis: Non tolorum vero multo plura credentium, fidem remissam increpat, dicens: Quid cogitatis inter
Abbreviated transcription (Latin):
Tbi ioseph petit corpus iħu apilato. ⁊
sepelit una cum inchodemo.
bi uidei signant monumentum.
clxxiii
biprima die sabbati suscitat᷑ iħs a
nunciauerunt sacerdotib de resur¬
clxxu. T¬
bi iħs apparuit mulierib post resur
clxxuiu
bi iħs duobus euntib in castellum
pulis suis .
clxxuiii

Expanded text:
bi Joseph petit corpus Jesu a Pilato et sepelit una cum Nicodemo. CLXXII. Ubi Judaei signant monumentum. CLXXIII. Ubi prima die Sabbati suscitatur Jesusnuntiaverunt sacerdotibus de resurCLXXV. Ubi Jesus apparCLXXVI. Ubi Jesus duobus euntibus in castellum discipulis suis. CLXXVIII
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥs scit peccare frẽm suũ peccatũ
ñ ad mortẽ. postulabit. ⁊ dabit ei ds̃
uitã: aperte ostendit. ñ pro omĩ fra¬
tre orandum. Ergo cũ dñs ꝓ ꝑsecu¬
torib orate iubeat. patet aliqͣ pec¬
cata frm̃ ẽẽ gͣuiora ꝑsecutione mi¬
micoꝵ. Reccatũ ad mortẽ ẽ. cũ xp̃i¬
anus oppugnat xͥpĩanũ aduersus
gr̃am dĩ.⁊ nũꝗͣ penitet. Quaꝓpter
dñs in cruceait. Pat̃ ignosce iłł. qr
nesciunt qͥd faciunt. ⁊ beatꝰ stepħs
orat ꝓ eis qui eũ lapidabant. qr ñ¬

Expanded text:
ccare fratrem suum peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit ei Deus vitam , aperte ostendit, non pro omni fratre orandum. Ergo cum Dominus pro persecutoribus orare jubeat, patet aliqua peccata fratrum esse graviora persecutione inimicorum. Peccatum ad mortem est, cum Christianus oppugnat Christianum adversus gratiam Dei, et nunquam poenitet. Quapropter Dominus in cruce ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt , et beatus Stephanus orat pro eis qui eum lapidabant, quia nu
Abbreviated transcription (Latin):
homo proximꝰ. ẽẽ censendꝰ ẽ. Multi
putant sufficere uirtutib ñ odis¬
se inunicos. s eos diligere huma
cis orabant ⁊ mortuos dd̾ planxit
inumicos. Non uident. qr dñs ĩpoᷤᷤ¬
sibilia ñ uissit. hoc paulꝰ testatur
dicens. Maledicim᷑: ⁊ benedicimꝰ.
blasphemam᷑ ⁊ obsecramꝰ. Benefaci¬
te his qͥ uos odert̃. Unde paulꝰ Si
esurierit inimicꝰ tuus ciba illũ. si
d̾s nulli negat. quãuis sit blasphe¬
mus: ⁊ impiꝰ. Sine discretione omĩ¬
b indigentib simplicit̃ tribuamus.
ñ querentes cui: s quare damus
Qͥsqͥs enĩ in qͣcumq necessitate mo

Expanded text:
homo proximus esse censendus est. Multi putant sufficere virtutibus non odisse inimicos; sed eos diligere, humacis orabant , et mortuos David planxit inimicos . Non vident quia Dominus impossibilia non jussit. Hoc Paulus testatur, dicens: Maledicimur, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus . Benefacite his qui vos oderunt. Inde Paulus: Si esurierit Deus nulli negat, quamvis sit blasphemus et impius. Sine discretione omnibus indigentibus simpliciter tribuamus, non quaerentes cui, sed quare demus. Quisquis enim in quacunque nec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qr penitenti ñ sit ignoscendũ:
ne contͣ dñi sentenciã qͣ semꝑ ig¬
noscendũ petenti fr̃i p̃cepit ueni¬
amus: s qr magnitudo peccati mi¬
sit eũ in desperatione cũ dixisset.
Peccaui. tͣdens sanguinẽ iustum.
Qd̃ fortasse ẽ peccare in spm̃ scm̃
scilicet oppugnare ꝑ muidiã fr̾nã
caritatẽ. Qd̾ peccatũ. neq hic neq
in futõ remittet᷑. Qͥ solẽ suũ ori¬
ri facit suꝑ bonos ⁊ malos:⁊ pluit

Expanded text:
scendum, ne contra Domini sententiam, qua semper ignoscendum petenti fratri praecepit, veniamus; sed quia magnitudo peccati misit eum in desperationem, cum dixisset: Peccavi tradens sanguinem justum . Quod fortasse est peccare in Spiritum sanctum, scilicet oppugnare per invidiam fraternam charitatem. Quod peccatum neque hic, neque in futuro remittetur. Qui solem suum oriri
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendum ẽ. de sole cõmuni.
⁊ de pluura aquȩ: quã de sole uisti¬
ciȩ ⁊ de pluuia doctrinȩ ueritatis. Sol
enĩ spũalis ñ orit᷑ nisi bonis. qd̾ plan¬
gunt iniqͥ: in ubro sapientie salomo¬
nis dicentes s olũ ortus est nobis.¬

Expanded text:
ipiendum est hoc de sole communi et de pluvia aquae, quam de sole justitiae et de pluvia doctrinae veritatis. Sol enim spiritualis non oritur nisi bonis: quod plangunt iniqui, in libro Sapientiae Salomonis dicentes: Sol non ortus est nobis
Abbreviated transcription (Latin):
um date. nichil inde sꝑantes: Id est
ñ in homine spem mercedis figa¬
tis. s in dõ qͥ uobis reddet qd̾ illo iu¬
bente facietis. hinc est illd̾. Mutua¬
bit᷑ peccator.⁊ ñ soluet. iustꝰ autem¬
miseretur ⁊ retribuet. Et erit mer¬
ces ur̃a multa. ⁊ eritis filii altissimi
qr ipse benignus est suꝑ ingͣtos &e
malos. Unus filius dĩ est naturali¬
ter. iusti uͦ st̃: eius filii ꝑ adoptio¬
nẽ. heredes quidẽ di. coheredes
autẽ xp̃i. Quanto gͦ excelsius est
giendo. uł eos ad celestia inspirando
Estote gͦ misericordes. sicut ⁊ pat̾
sibilis est. Sic̃ autẽ zelat sine aliqͦ
liuore. irascit᷑ sine aliqͣ ꝑturbatioẽ.
penitet eũ sine alieuiꝰ suȩ pͣuitatis
correctione. ita est patiens sine ul¬
la passione.⁊ miseret᷑ sine aliqͦ do¬
lore.Estote gͦ uos ꝑfecti. sic̃ ⁊ pat̾
ur̃ cȩlestis ꝑfectꝰ est. Sic̃ similitu¬
dius ẽ. ñ quantitatis. Sensus gͦ ta¬

Expanded text:
um date, nihil inde sperantes, id est, um date, nihil inde sperantes, id est, non in homine spem mercedis figatis, sed in Deo, qui vobis reddet quod illo jubente facietis. Hinc illud est: Mutuabitur peccator, et non solvet; justus autemmiseretur, et retribuet Et erit merces vestra multa, et eritis filii Altissimi, quia ipse benignus est super ingratos et malos. Unus filius Dei est naturaliter, justi vero sunt ejus filii per adoptionem, haeredes quidem Dei, cohaeredes autgiendo, vel eos ad coelestia inspirando. Estote ergo misericordes, sicut et Pater sibilis est. Sicut autem zelat sine aliquo livore, irascitur sine aliqua perturbatione, poenitet eum sine alicujus suae pravitatis correptione, ita est patiens sine ulla passione, et miseretur sine aliquo dolore. Estote ergo vos perfecti, sicut Pater vester coelestis perfectus est. Sicut similitudinis est, non quantitatis. Sensus ergo ta
Abbreviated transcription (Latin):
uobis facunt. que uobis ẽ. grã: Si¬
quidẽ ⁊ peccatores hoc faciunt. Et si
mutuũ dederitis his a qͥbus sꝑatis
reciꝑe quȩ grã est uobis: Nam et
peccator es peccatorib fenerant᷑. ut
recipiant eqͣlia. Et si salutaueritis
fr̃s. ur̃os tantũ. nonne ⁊ echici ħ¬
hoc faciunt: Si tales int̾ se nat᷑a
duce norunt ẽẽ benefici. qntũ uob̃
gͣdus ꝓfessionis exunior. necesse ẽ.
ut cura uirturis sit uberior: qͣtinus
etiã ñ amantes caritatis: sinu am¬
plectamini. Peccatores st̃ ualde mi¬
qui.⁊ gͣuib peccatoꝵ sarcinis hone¬
rati. Magna enĩ distantia ẽ. int̾ pec¬
cantes ⁊ peccatores. sic̃ int̃ ridentes
⁊ irrisores. int̾ scribentes: ⁊ scͥptoreᷤᷤ
nã etiam iust peccant. Fenerantur
hoc ẽ. commodant salutaueritis idẽ
salutẽ optaueritis. hechnici grece
dicuntur gentiles. Uerumptam̃
diligite inimicos urõs: ⁊ benefacite¬
muerut̃. huic infirmitati diuina
medet᷑ auctoritas dicens. Et mutu¬

Expanded text:
Siquidem et peccatores hoc faciunt. Et si mutuum dederitis his a quibus speratis recipere, quae gratia est vobis? Nam et peccatores peccatoribus fenerantur, ut recipiant aequalia. Et si salutaveritis fratres vestros tantum, nonne et ethnici hoc faciunt? BEDA. Si tales inter se natura duce norunt esse benefici, quantum nobis gradus professionis eximior, necesse est ut cura virtutis sit uberior, quatenus etiam non amantes charitatis sinu amplectamini? Peccatores sunt valde iniqui, et gravibus peccatorum sarcinis onerati. Magna enim distantia est inter peccantes et peccatores, sicut inter ridentes et irrisores, inter scribentes et scriptores: nam etiam justi peccant. Fenerantur, hoc est, commodant. Salutaveritis, id est salutem optaveritis. Ethnici Graece, Latine dicuntur gentiles. L. M. Verumtamen diligite inimicos muerunt. Huic infirmitati divina medetur auctoritas, dicens, Et mutu
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ cordasananda. uuln̾ũ st̃. ẜuata uesti¬
gia. Multisitaq docum̃tis ꝑsuadet resur¬
rectionẽ p̃bendo se ⁊ ocuł uidendũ. ⁊ mani¬
bꝰ contectandũ. & dum palpanda ossa car¬
tum sp̃uał potentie. ⁊ palpabile ꝑu̾itatẽ
nat᷑e. Un bt̃s iob. U rursũ circundabor pel¬
le mea.⁊ incarne mea uidebo din. U scien

Expanded text:
tium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Multis itaque documentis persuadet resurrectionem, praebendo se et oculis videndum et manibus contrectandum. Qui dum palpanda ossa cartum spiritualis potentiae, et palpabile per veritatem naturae. Unde B. Job: Et rursus circumdabor pelle