comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inter tormenta uidebat deficere. confor¬
taret: et deo redderet animas. quas
diabolus conabatur auferre. Deniq
postquam multas martyrum mentes
a timore passionis eripuit. et ad coro¬
nam perpetuȩ gloriȩ incitauit. ipse qͦ¬
quis esset apparuit. quia lumen in te¬
nebris latere non potuit. Glarissimis
igitur uiris marcelliano & marco duo¬
bus geminis fratribus. pro xpisti nomi¬
ne in uinculis constitutis. cotidie solati¬
ipsis quam etiam seruis eorum cum qͥ¬
bus tenti fuerant salutaria consilia fi¬
dei ministrabat. quibus fugitiua secu¬
li blandimenta respuerent: et momen¬
tanea tormentorum genera non
adquiescerent. & uerbera carnificum a¬
nimo perseueranti transirent. capitalẽ
iussi sunt subire sententiã. eascilicet ratione.
ut si eode momento quo decollandi trant.

Expanded text:
inter tormenta videbat deficere, conforinter tormenta videbat deficere, confortaret, et Deo redderet animas quas diabolus conabatur auferre. 3. Denique postquam multas martyrum mentes a timore passionis eripuit, et ad coronam perpetuae gloriae incitavit: ipse quis esset, apparuit, quia lumen in tenebris latere non potuit. Clarissimis igitur viris Marcelliano et Marco duobus geminis fratribus pro Christi nomine in vinculis constitutis, quotidie solatiipsis quam etiam servis eorum, cum quibus tenti fuerant, salutaria fidei consilia ministrabat: quibus fugitiva saeculi blandimenta respuerent, et momentanea tormentorum genera non acquiescerent, et verbera carnificum animo perseveranti transirent, capitalem jussi sunt subire sententiam: ea videlicet ratione, ut si eodem momento quo decollandi erant
Abbreviated transcription (Latin):
nus uir xꝑianissimus
mediolanensium patium eruditus. ciuiᷤ
uero narbonensis orundus. diocletiano
et maximiano imperatoribus ita carus
erat in omnibus. ut principatum ei pͥmȩ
cohortis traderent. et suo eum conspectui
iuberent semper astare. Erat enim uir
totius prudentiȩ. in sermone uerax. in u¬
dicio iustus. in consilio prouidus. in com¬
misso fidelis. in interuentu strenuus. in bo¬
nitate conspicuus. in uniuersa morum
honestate prȩclarus. Hunc milites acsi pa¬
trem uenerabantur. hunc uniuersi qui p̃¬
erant palatio carissimo uenerabantur af¬
fectu Erat enim uerus dei cultor. et ne¬
cesse erat. ut quem deus perfuderat grã:
ab omnibus amaretur. Xp̃o igitur coti¬
die sedulum exhibebat officium: sed age¬
bat quatinus hoc sacrilegis regibus essec
occultum non passionis timore perterri-¬
tus. nec patrimonii sui amore constric-¬
tus. sed ad hoc tantum sub clamide ter¬
reni imperii xpisti miles agebat abscon¬
ditus. ut xꝑistianorum animos quos

Expanded text:
nus vir christianissimus Mediolanensium partibus eruditus civis vero Narbonensis, Diocletiano et Maximiano imperatoribus ita charus erat, ut principatum ei primae cohortis traderent, et suo eum conspectui juberent semper astare. Erat enim vir totius prudentiae, in sermone verax, in judicio justus, in consilio providus, in commisso fidelis, in interventu strenuus, in bonitate conspicuus, in universa morum honestate praeclarus. Hunc milites ac si patrem venerabantur; hunc universi, qui praeerant palatio, charissimo venerabantur affectu: erat enim verus Dei cultor, et necesse erat ut, quem Dei perfuderat gratia, ab omnibus amaretur. 2. Christo igitur quotidie sedulum exhibebat officium, sed agebat quatenus hoc sacrilegis regibus esset occultum, non passionis timore perterritus, nec patrimonii sui amore constrictus, sed ad hoc tantum sub chlamyde terreni imperii Christi militem agebat absconditum, ut Christianorum animos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam officiũ labioꝵ: & aperiat os eius. qui
magna dicens. B eatus estu & benedictus ser¬
mo oris tui: & beati qui credunt ꝑ te xp̃m fi¬
lium dei uiui. Ego enĩ uidi oculis meis an-¬
gelũ ad te uenientẽ de cęlo. & librũ ante ocu¬
los tuos tenentẽ: ex cuiꝰ lectione uniuersa
sermonis tui oratio decurrebat. Benedicti
qui omnib quȩ locutus es credunt: & ma¬
ledicti qui dubitauerint. uel in uno u̾bo¬

Expanded text:
ad eam officinm linguae, et aperiat os ejus qui amagna, dicens: Beatus es tu, et benedictus sermo oris tui: et beati qui credunt per te Christum Filium Dei vivi. Ego enim vidi oculis meis angelum ad te venientem de coelo, et librum ante oculos tuos tenentem, ex cujus lectione universa sermonis tui oratio decurrebat. Benedicti qui in omnibus quae locutus es credunt, et maledicti qui dubitaverint vel in uno verbo
Abbreviated transcription (Latin):
ficos lites: inter iustos in iusticiã. int̾ fratres
scandala. Ipsa tollit iudicib iusticiã. castis
pudicitiã: artificib peritiã. ipsa aufert mo-¬
rib disciplinã. Et ut altiora quȩ amatori¬
bus suis ingerit crimina memorẽ: si fratrẽ
aliquando germanus frater occidit. si filius
necauit patrẽ. si interẽptus ẽ ab amico ami¬
cus: cuius hȩc instinctu facta sunt scelera :
Cuiꝰ intuitu. cuiꝰ spe. cuiꝰ fiducia ista sunt.
nefanda cõmissa: Nunquid ñ presentis ui¬
tȩ amore seducti dũ ista cõmittunt. & illã
plusquã iustũ ẽ diligunt: in iquo odio ho¬
mines ꝑsecuntur: Ut quid enĩ pirata na-¬
uigantẽ iugulat: Ut quid latro perimit
uiatorẽ: diues opprimit pauperẽ. suꝑbus
humilẽ: & omnis nocens quẽcũq potuerit
aggrauat innocentẽ: Hȩc autẽ faciunt
mala. qui isti uitȩ seruire desiderant:
& se existimant in amore eius ꝑ tempora

Expanded text:
ficos lites, inter justos injustitiam, inter fratres ficos lites, inter justos injustitiam, inter fratres scandala. Ipsa tollit judicibus justitiam, castis pudicitiam, artificibus peritiam, ipsa aufert moribus disciplinam. Et ut altiora quae amatoribus suis ingerit crimina memoremus; si fratrem aliquando frater germanus occidit, si filius necavit patrem, si interemptus est ab amico amicus; cujus haec instinctu facta sunt scelera, cujus intuitu, cujus spe, cujus fiducia ista sunt nefanda commissa? Numquid non praesentis vitae amore seducti ista committunt, et dum illam plusquam justum est diligunt, iniquo odio homines prosequuntur? Ut quid enim pirata navigantem jugulat, ut quid latro perimit viatorem, dives opprimit pauperem, superbus humilem, et omnis nocens quemcumque potuerit aggravat innocentem? Haec autem faciunt mala, quia isti vitae servire desiderant, et se existimant in amore ejus per tempora
Abbreviated transcription (Latin):
petua gaudia cõmorant᷑: ꝓfecto uobiscum ad
illã festinarent ꝑtingere. & istã uitã ꝓ nichi¬
lo cõputantes. illam appeterent quȩ &. in ex¬
ultatione ꝑmanet. & penitus finiri ñ nouit.
Ista enĩ uita fugitiua ẽ. & tam infidelis: ut
nec amatorib suis fidẽ potuerit custodire.
Ab origine enĩ mundi in se credentes fefellit:
om̃s se expectantes decepit. & cunctos de se
p̃sumentes irrisit: & ita nullũ omĩno certũ
reddidit. ut omnib ꝓbetur fuisse mentita:
atq utinã solius mendacii culpȩ eẽt obno¬
xia: & ꝑ omĩa crimina currere suos non coge¬
ret amatores. Ipsa enĩ dat edacitatẽ gluto¬
nib: ipsa ebrietatẽ ingerit temulentis. ip¬
sa naufragiũ pudoris adulteris. ipsa execra¬
bilem tradit ꝑuersitatẽ incestis. Ipsa admo¬
net furẽ ut rapiat. iracundũ ut seuiat. men¬
dacẽ ut fallat: ipsa inter coniuges diuortia
seminat. inter amicos discordias. inter paci¬

Expanded text:
erpetua gaudia commorantur; profecto vobiscum ad erpetua gaudia commorantur; profecto vobiscum ad illam festinarent pertingere, et vitam illam pro nihilo computantes, illam appeterent, quae et in exsultatione permanet et penitus finiri non novit. Ista enim vita fugitiva est et tam infideils, ut nec amatoribus suis fidem potuerit custodire. Ab origine enim mundi in se credentes fefellit, omnes se exspectantes decepit, cunctos de se praesumentes irrisit, et ita nullum omnino certum reddidit, ut omnibus probetur fuisse mentita. Atque utinam solius mendacii culpae esset obnoxia, et per omnia crimina currere suos non cogeret amatores. Ipsa dat edacitatem glutonibus, ipsa ebrietatem ingerit temulentis, ipsa naufragium pudoris adulteris, ipsa exsecrabilem tradit perversitatem incestis; ipsa admonet furem, ut rapiat; iracundum, ut saeviat; mendacem, ut fallat. Ipsa inter conjuges divortia seminat, inter amicos discordias, inter paci
Abbreviated transcription (Latin):
rũ se obiciens dixit. O fortissimi milites xp̃i
o instructissimi diuini prelii bellatores. ꝑ
nimiã uirtutẽ animi fortiter ꝑuenistis ad
palmã: & nunc ꝑ misera blandimenta co¬
ronã deponitis sempiternã: Discat nunc
ꝑ uos xp̃i militũ fortitudo. fide potius ar-¬
mari quã ferro. Nolite uictoriarũ ur̃arum
insignia ꝑ mulierũ blandimenta abicere:
seua contra uos extiterit. & ꝑ inqua instan¬
tia seuior tamen efficit᷑ ira repetita. E rigite
igit᷑ a terrenis affectib tropheũ uri certamĩ¬
nis gloriosũ: & nolite illud omittere fletibus
paruulors. Isti quos plorantes attenditis: gau-¬
derent hodie si possent scire quȩ nostis.
Putant enĩ quod ista uita sit sola: quȩ si
finem acceperit. nulla uitalis animȩ corpo¬
re deficiente ualeat portio remanere. Si
enĩ scirent eẽ alterã uitã ignatã mortis. tri¬
sticiȩ nesciã. in qua ĩ mortalitas regnat. s ꝑ¬

Expanded text:
rum se objiciens, dixit: O fortissimi milites Christi, rum se objiciens, dixit: O fortissimi milites Christi, o instructissimi divini praelii bellatores, per nimiam virtutem animi fortiter pervenistis ad palmam, et nunc per misera blandimenta coronam deponitis sempiternam? Discat nunc per vos Christi militum fortitudo, fide potius armari quam ferro. Nolite victoriarum vestrarum insignia per mulierum blandimenta abjicere, saeva contra vos extiterit et periniqua instantia, saevior tamen efficitur ira repetita. Erigite igitur a terrenis affectibus tropaeum vestri certaminis gloriosum, et nolite illud amittere fletibus parvulorum. 10. Isti, quos plorantes attenditis, gauderent hodie si possent scire quae nostis; putant enim quod ista vita sit sola, quae si finem acceperit, nulla vitalis animae, corpore deficiente, valeat portio remanere. Si enim scirent esse alteram vitam ignaram mortis, tristitiae nesciam, in qua immortalitas regnat, et p
Abbreviated transcription (Latin):
dũ tristantes leuiter uiderẽ ex paui. Igit᷑
dũ hȩc & his similia senior ageret: ecce &¬
amboꝵs coniuges cũ natis ꝓpriis ueniunt:
& aspectib eors ꝓprios infantulos offerentes.
has eiulando uoces effundunt. Quib nos
seruituras relinquitis: quib coniugii ur̃i
traditis caritatẽ: Quid putatis erunt ho
res familiȩ. uel qui sibi diuisuri sunt uer¬
naculos quos nutristis: Heu quã ferreo.
heu quã impio crudelitatis genere. parentes
despicitis: amicos respuitis. uxores abicitis.
filios abdicatis: & uos ipsos carnifici ultrone¬
ferunt᷑. inter uxorũ lacrimas & suspiria fi¬
lioꝵ. cȩperunt milites xp̃i mollescere: & an¬
mos suos flectere ad dolorẽ. Huic spectacu¬
lo ut supradiximus intererat. Sc̃s sebastia¬
nus uir ꝑ omĩa xp̃ianissimus: quẽ occulta¬
bat militaris habitus. & clamidis obumbra¬
bat aspectus. ubi uidit athletas dei immen-¬
so certaminis pondere fatigari: in medio eo¬

Expanded text:
dum tristantes leviter viderem, expavi. 8. Igitur dum tristantes leviter viderem, expavi. 8. Igitur dum haec et alia senior prosequeretur, ecce amborum conjuges cum natis propriis veniunt, et aspectibus eorum proprios infantulos offerentes, has ejulando voces effundunt: Quibus nos servituras relinquitis? quibus conjugii nostri traditis charitatem? qui putatis erunt horres familiae? vel qui sibi divisuri sunt vernaculos, quos nutristis? Heu quam ferreo, heu quam impiae crudelitatis genere parentes despicitis, amicos respuitis, uxores abjicitis, filios abdicatis, et vos ipsos carnifici ultroneferuntur, inter uxorum lacrymas, et suspiria filiorum, coeperunt milites Christi mollescere, et animos suos flectere ad dolorem. Huic spectaculo, ut supra diximus, intererat S. Sebastianus, vir per omnia christianissimus, quem occultabat militaris habitus, et chlamydis obumbrabat aspectus. At ubi vidit athletas Dei immenso certaminis pondere fatigari, in medio eo
Abbreviated transcription (Latin):
excellentissimȩ memoriȩ & ingenii singłaris.
omniũq liberaliũ peritia litterarũ imbuti:
quȩ ista repente insania ur̃a uoluntate ꝓ.¬
genita. mortis uos fecit ẽẽ amatores: Nun¬
quã ista uiuentib placuit: nunquã mori¬
turis suũ amorẽ induxit. Ad quoscunq
autẽ ꝑuenire potuit. uiolenter amissa ẽ:
& non ẽ uoluntate abullo suscepta. Si hanc
nudus debitor sub auaro feneratore positꝰ
nulla potest ratione diligere. nec solũ non
diligere cognoscit᷑ sed timere: qua ratione
eam appetit. qui & bonis exuberat omnib
& penitus ulli nichil debet: Uenite huc¬
untes. Huc accedite patres: & ꝓhibite talia.
ne talia patiamini. Uenite huc senes: et¬
mecũ suꝑ filios plangite. qui uos uiscera
paterna habere sentitis. Deficite ploran
do oculi mei. & caliginẽ obducite funden¬
tes flumina lacrimarũ. ne uideam cedigla-¬
dio. quos dũ uirga leuis tangeret tremui:

Expanded text:
excellentissimae memoriae, et ingenii singularis, excellentissimae memoriae, et ingenii singularis, omnium liberalium peritia litterarum imbuti, quae ista repente insania vestra voluntate progenita mortis vos fecit esse amatores? Numquam ista viventibus placuit: numquam morituris suum amorem induxit: ad quoscumque autem pervenire potuit, violenter admissa est, et non est voluntate ab ullo vivente suscepta. Si hanc nudus debitor sub avaro feneratore patitur, nulla potest ratione diligere; nec solum non diligere cognoscitur, sed timere. Qua ratione eam appetit, qui et bonis exuberat omnibus, et penitus ulli nihil debet? Venite hucuntes. Huc accedite, patres, et prohibete talia, ne talia patiamini. mecum super filios plangite, qui vos viscera paterna habere sentitis. do, oculi mei, et caliginem obducite fundentes flumina lacrymarum; ne videam caedi gladio, quos dum virga levis tangeret, tremui;
Abbreviated transcription (Latin):
ta orbitas. nullis penitus tribulationib cõ¬
paranda. Omitto filios ad mortẽ ultro pro¬
perantes: quos si michi hostes auferrent. ꝑ
medias sequerer acies bellatoꝵs: si iudicia
iuolenta concluderent. carcerẽ simul irrũ¬
perẽ moritura. Nouum hoc genus pereun¬
di ẽ: in quo carnifex rogat᷑ ut feriat. uita
optatur ut pereat: mors inuitat᷑ ut ueni¬
at. Nouus hic luctus ẽ noua miseria: in
qua natoꝵe iuuentus sponte amittit᷑. & pa¬
rentũ miseranda cogit᷑ senectus ut uiuat.
Ista & his similia matre ꝓsequente. infirmꝰ
pater & grauis iam senio manib adducit᷑
ꝑgens. huius modi dabat uoces ad cȩlum.
Ad mortẽ ultro ꝓficiscentib filiis ualedi¬
cturus adueni: ut uniuersa quȩ a filiis se¬
pulturȩ meȩ exhibenda parauerã. ego in-¬
felix filios sepulturus expendã. O filii meȩ
baculũ senectutis. & geminũ meoꝵ uisce¬
rũ lumen: nati feliciter & ꝓspere educati.

Expanded text:
a orbitas, nullis penitus tribulationibus coma orbitas, nullis penitus tribulationibus comparanda. Omitto filios ad mortem ultro properantes, quos si mihi hostes auferrent, per medias sequerer acies bellatorum; si judicia violenta concluderent, carcerem simul irrumperem moritura. Novum hoc genus est pereundi, in quo carnifex rogatur ut feriat, vita optatur ut pereat, mors invitatur ut veniat. Novus hic luctus est; nova miseria, in qua natorum juventus sponte amittitur, et parentum miseranda cogitur senectus ut vivat. 7. Ista et his similia matre prosequente, infirmus pater, et gravis jam senio, manibus adducitur argens, hujusmodi dabat voces ad coelum: Ad mortem ultro proficiscentibus filiis valedicturus adveni, ut universa, quae a filiis sepulturae meae exhibenda paraveram, ego infelix filios sepulturus expendam. O filii, meae baculus senectutis, et geminum meorum viscerum lumen, nati feliciter, et prospere educati,
Abbreviated transcription (Latin):
bilis cruciatus. in cõparabilis partus est:
quo spes & gaudiũ tollitur. uita contẽpni¬
tur. respuitur gła: & contẽptis omnib pie¬
tatis affectib mortis atrocitas appetitur.
his date cladib finẽ: & uos patres eẽ dul-¬
cium filiors. uel admoniti mementote.
Hȩc & his similia amicis dicentib. mise¬
ram se clamans mater aduenit: & soluto
capite canos suȩ senectutis ostentans. in
conspectu eors uestem qua pectus tegebat᷑
scidit. Et cunctis flentib ostendebat eis
laxis pellib quas suxerant mãmas: & blan-¬
dimenta quȩ infantiȩ eors exhibuerat.
heiulando lacrimas fundendo memorabat.
Aiebat ergo ad ambos. Tu michi semper
plus blanditus es fili: & tu amplius uere¬
cundatus es. In illo imaginẽ meã peperi:
in te paternos uultus effu di. Tu patri
utilior: iste similior. Heu me heu me miserã
Circunuallant me ex omni parte incõpa¬
rabilis luctus. inaudita miseria: & gemina¬

Expanded text:
bilis cruciatus, incomparabilis partus est, bilis cruciatus, incomparabilis partus est, quo spes et gaudium tollitur, vita contemnitur, respuitur gloria, et, contemptis omnibus pietatis affectibus, mortis atrocitas appetitur phis date cladibus finem, et vos patres esse dulcium filiorum vel admoniti mementote. 6. Haec et his similia amici dicentibus, miseram se clamitans mater advenit, et soluto capite canos suae senectutis ostentans, in conspectu eorum vestem qua pectus tegebatur, scidit: et cunctis flentibus ostendebat eis laxis pellibus quas suxerant mammas, et blandimenta, quae infantiae eorum exhibuerat, ejulando lacrymans memorabat. Aiebat ergo ad ambos: Tu mihi semper plus blanditus es, fili; et tu amplius verecundatus es: in isto imaginem meam peperi, in te paternos vultus effudi; tu patri utilior, iste similior. Heu me miseram! circumvallant me ex omni parte incomparabiles luctus, inaudita miseria et gemin
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiis consensissent: & parentibus
suis q comugib & filiis & facultatibus
redderent᷑. Erant enĩ non solũ ut dixi¬
mus genere clarissimi uiri: sed & facul¬
tatib ditati. Quorũ erat pater tranqͥl¬
linus nomine & mater martia uocabat᷑.
qui illos sequebant᷑ cũ uxorib eors &
filiis. Nimio enĩ in suis nepotib duce¬
bant᷑ affectu. Unde factũ ẽ ut ab agre¬
stino chromatio urbis romȩ prefecto tri¬
gunta dierũ indutias impetrarent: in
quoꝵ spacio ageret᷑ cũ eis. quatenus ad
turificandũ ydolis consentirent. Acceden¬
tes itaq amici eoꝵ ad eos. cȩperunt dicere.
Ynde uobis tam dura mens. tamq ferreũ
pectus: quo canitiẽ patimini patris abice¬
re: & matri iam decrepitȩ nouos dolores
partus afferre: Nam illa partus sui dolo-¬
res consolationib superabat: cũ in uno do¬
lore duos filios pareret. & geminũ patri
funderet filiors affectũ. Nunc uero insana¬
bilis dolor. inconsolabilis pena: irremedia¬

Expanded text:
ent, et parentibus suis et conjugibus et filiis et facultatibus redderentur. Erant enim non solum, ut diximus, genere clarissimi viri, sed et facultatibus dilatati; quorum erat pater Tranquillinus nomine, et mater Marcia vocabatur; qui illos sequebantur cum uxoribus eorum et filiis; nimio enim in suis nepotibus ducebantur affectu. Unde factum est, ub ab Agrestio Chromatio urbis Romae praefecto triginta dierum inducias impetrarent, in quorum spatio ageretur cum eis, quatenus ad thurificandum idolis consentirent. 5. Accedentes itaque amici eorum ad eos, coeperunt dicere: Unde vobis tam dura mens, tamque ferreum pectus, quod canitiem patimini patris abjicere, et matri jam decrepitae novos dolores partus afferre? Nam illa partus sui dolores consolationibus superabat, dum in uno dolore duos filios pareret, et geminum patri funderet filiorum affectum: nunc vero insanabilis dolor, inconsolabilis poena, irremedia
Abbreviated transcription (Latin):
legendũ ꝓuocet: nec uerboꝵ fucis uerita¬
tẽ obducã. ne dũ scriptor elrgantiȩ põpã
requirit. lector tantarũ uirtutũ amittat
sp̃c scĩ spectare conueniat. Si quidẽ noue¬
rimꝰ uiatores gratiorẽ habere aquã breui
uenȩ stillantẽ fonte cũ sitiunt. quã ꝓflu¬
entes fontis riuos quoꝵ copiã sitis tẽpore
reperire ñ possunt: & ordeacius panis
dulcis soleat ẽẽ. etiã his qui centenis uici¬
bus ferculors cotidiani conuiuii copias
ructare consuert̃. Sed & hortorramena
mirantib. herbȩ agrestes placere consuert̃.
Quãobrẽ obsecro uos om̃s in quors mani¬
bus liber iste uersabit᷑ ut credatis uera eẽ
quȩ seripsimꝰ: nec me quisquã putet studio
amoris. aliquid qd̃ fide careat posuisse:
quando quidẽ meliꝰ sit penitꝰ nichil dice
quȩ etiã ipse minꝰ aut audire aut uide¬
re potui. Uinde a die natiuitatis eiꝰ nar-¬
randi iniciũ sumã: ut grã uiri ab incu¬
nabulis. quȩ fuerit agnoscat᷑.

Expanded text:
legendum provocet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requirit, lector tantarum virtutum amittat piritus sancti spectare conveniat. Siquidem noverimus viatores gratiorem habere aquam brevi vena stillantem, forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicerquae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativitatis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscatur.
Abbreviated transcription (Latin):
beati ambrosii ep̃i mediolanensis eccłiȩ
meo ꝓsequar stilo. Sed ego ut meritis tan¬
torũ uiroꝵ qui muri ȩccłiarũ sunt & elo-¬
quentiȩ fontes. ita etiã sermone me impa¬
rẽ noui: tam̃ quia absurdũ ẽẽ. ut opinor
qd̾ precipis declinare: ea quȩ a ꝓbatissimis
uiris qui illi ance me astiterunt. & maxi¬
me a sorore ipsiꝰ uenerabili marcellina di-¬
dici. uel quȩ ipse uidi cũ illi astarẽ. uel
quȩ ab his cognoui qui illũ diu̾sis ꝓuin¬
tiis post obitũ ipsiꝰ se uidisse narrarunt.
uel quȩ ad ipsũ scripta sunt cũ adhuc
obisse nesciret᷑. ad iutus orationib tuis &
meritis tanti uiri. licet inculto sermone

Expanded text:
beatissimi Ambrosii episcopi Mediolanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis ta
Abbreviated transcription (Latin):
fide potiꝰ armata quã ferro fortit̾ dimica¬
uit & uicit. Aspicit deniq blandientẽ &
det: nescit aliquid amare quod transit.
Et dũ nimis uirginitatẽ diligit: nec ludi¬
bria nec flãmas. nec supplicia. nec carnifices
metuit: postremo nec gladiũ furentis per¬
cussoris expauit. Cõpellit᷑ uirgo ornam̃ta
suscipere corporis. sed renuit: qm̃ iam sus¬
ceperat mentis. Et quia ñ de elsgantia cor¬
poris humani placere studebat. quia time¬
bat de feditate animȩ dño displicere: da
sam: tantoq studens displicere carnalib
in carnis aspectu: quanto xp̃o institit &
eius angłis cõplacere. Turbatur iuuenis
a puella contẽptus: & se munerib cõplace¬
re posse existimans. aurũ. gẽmas. conge¬
minans. uestes. predia p̾ciosa conuectat:
sed quia xp̃i caritas preciũ pecunarũ ñ¬

Expanded text:
fide potius armata quam ferro, fortiter dimicafide potius armata quam ferro, fortiter dimicavit et vicit. Aspicit denique blandientem, et det. Nescit aliquid amare, quod transit; et dum nimis virginitatem diligit, nec ludibria, nec flammas, nec supplicia, nec carnifices metuit: postremo nec gladium furentis persecutoris expavit. Compellitur virgo ornamenta suscipere corporis, sed renuit; quoniam jam susceperat mentis; et quia non de elegantia corporis humani placere studebat, quia timebat de foeditate animae Domino displicere, dabsam: tantumque studuit displicere carnalibus in carnis aspectu, quanto Christo institit, et ejus angelis complacere. Turbatur juvenis a puella contemptus, et se muneribus complacere posse existimans, aurum, gemmas congeminans, vestes, praedia pretiosa convectat. Sed quia Christi caritas pretium pecuniarum n
Abbreviated transcription (Latin):
pro xp̃i amore studeant: ac repugnatio¬
ne animi mundi dulcia recusantes. & eiꝰ
non recusantes austera: ad delectationes ꝑpe¬
tuas & ad gaudia ȩterna ꝑtingant. hecdi¬
centes non uituperamꝰ coniugũ casta cõmer
tia: sed uirginũ ꝑseuerantiã adornamus
Non enĩ uirginitas malis reb fuꝑponenda
ẽ: sed ẽ reb optimis p̃ferenda. Quȩ enim
malarũ rerũ uituꝑatione laudari. Sequan¬
tur itaq sca coniugia patriarcharũ coniu¬
ges in religione positȩ. ac diuinis litteris in¬
formatȩ: sarrã. rebeccã. rachelẽ. annã. susan¬
nã. ac sefforã imitent᷑ uxores: xp̃i uero uir
quant᷑. Huiꝰ pedissequa agnes beatissima
magnũ de se pudicitiȩ excitauit exemplũ
cũ uirginitatẽ p̃tulit uitȩ: omnẽq a se
amorẽ terrenũ ꝑ amorẽ cȩlestẽ expellens
cropheũ crucis xp̃i arripuit: & tã contra
libidines. quã etiã contra uniu̾sa supplicia

Expanded text:
pro Christi amore studeant, ac repugnatiopro Christi amore studeant, ac repugnatione animi mundi dulcia recusantes, et ejus non recusantes austera, ad delectationes perpetuas et ad gaudia aeterna pertingant. 3. Haec dicentes non vituperamus conjugum casta commercia, sed virginum perseverantiam adornamus; non enim virginitas malis rebus superponenda est, sed est rebus optimis praeferenda. Quae enim malarum rerum vituperatione laudari. Sequantur itaque sancta conjugia patriarcharum conjuges in religione positae, ac divinis 539 Litteris informatae, Saram, Rebeccam, Rachelem, Annam, Susannam, Sephoram, imitentur uxores: Christi vero virgquantur. Hujus pedissequa Agnes beatissima de se magnum pudicitiae excitavit exemplum, cur virginitatem praetulit vitae, omnemque se amorem terrenum per amorem coelestem expellens, tropaeum crucis Christi arripuit; et tam contra libidines quam etiam contra universa supplicia
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestẽ thalamũ ꝑueniret. Hinc ẽ quod
anulo fidei agnes se asserit subarratã: et
clamat se amore constrictã. O quã imi¬
tabile uirginib uirgo tui tradidisti amo¬
ris exemplũ: o quã sc̃m pectorib dandũ¬
in uirgineis tribiusti responsũ: contẽpnen¬
do mundi diuitias. execrando carnis con¬
cupiscentias: & solã xp̃i pulchritudinẽ
adamando. Accedite ad puellã puellȩ.
& discite in annis infantiȩ quales in pecto¬
re suo circa amorẽ. xp̃i flãmas accendit.
Dicit se amatori suo seruare fidẽ. & eius
corpus concupiscere solũ: qui ꝓ amore
hominũ mortis non recusauit interitũ.
Discite uirgines xp̃i amorẽ in puella fer¬
uentẽ: & omnes mundi diuitias uelut
stercora recusantẽ. Ideo enĩ sc̃oꝵ ꝑ litteras
tradunt᷑ exempla: ut unusquisq ꝓ quali¬
tate sexus & pro ętate annors modũ sui
ꝓpositi teneat: & sicut ꝑ uirginẽ uirgi¬
nes. ita ꝑ coniuigẽ conuiges uincere scłm

Expanded text:
elestem thalamum perveniret. Hinc est quod annulo fidei Agnes se asserit subarratam, et clamat se amore constrictam. O quam imitabile virginibus virgo tui tradidisti amoris exemplum! o quam sanctum pectoribus virgineis tribuisti responsum, contemnendo mundi divitias, exsecrando carnis concupiscentias, et solam Christi pulchritudinem adamando! 2. Accedite ad puellam, puellae, et discite in annis infantiae quales in pectore suo circa amorem Christi flammas accenderit. Dicit se amatori suo servare fidem, et ejus corpus concupiscere solum, qui pro amore omnium mortis non recusavit interitum. Discite, virgines Christi, amorem in 456 puella ferventem, et omnes mundi divitias velut stercora recusantem. Ideo enim sanctorum per litteras traduntur exempla, ut unusquisque pro qualitate sexus, et pro aetate annorum modum sui propositi teneat, et sicut per virginem virgines, ita et per conjugem conjuges vincere saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
aereas angłos sideraq transgrediens. uerbũ
dei in ipso sinu inuenit patris: & toto hau¬
sit pectore. Nam quis tantũ cũ inuenerit
relinquat bonũ: Ungentũ enĩ exinani¬
tũ ẽ nomen tuũ: ꝓpterea adolescentulȩ
dilexerunt & attraxerunt te. Postremo
nomen meũ ẽ illud: qm̃ quȩ ñ nubunt
neq nubent᷑. erunt sicut angłi in cȩlo. Ne¬
mo ergo miret᷑. si angłis cõparent᷑: quȩ an¬
gelors dño copulantur.

Expanded text:
aera, angelos, sideraque transgrediens, Verbum aera, angelos, sideraque transgrediens, Verbum Dei in ipso sinu Patris invenit, et toto hausit pectore. Nam quis tantum cum invenerit, relinquat boni? Unguentum enim exinanitum est nomen tuum: propterea adolescentulae dilexerunt te, et attraxerunt te . Postremo non meum est illud, quoniam quae non nubent, neque nubentur, erunt sicut angeli in coelo . Nemo ergo miretur si angelis comparentur, quae angelorum Domino copulantur.
Abbreviated transcription (Latin):
quod amari potest ocłis quib nolo. Stecit.
orauit: ceruicẽ inflexit. Cerneres trepidare
carnificẽ: quasi ipse ad dictus fuisset. Treme-
re ꝑcussoris dexterã. pallere ora alieno tim̃¬
tis ꝑiculo: cũ puella ñ timeret suo. Habetis
igit᷑ in una hora duplex martyriũ pudoris
& religionis: & uirgo ꝑmansit. & marty riũ
re & tu soror scã. uel mutis tacita morib ali¬
quid de uirginitate dicamus: ne uelut in
transitu quodã prestricto uideat᷑. quȩ prin¬
cipalis ẽ uirtus. Non ideo laudabilis uirgi¬
nitas quia & in martẏrib repperit᷑: s quia
ipsa martyres faciat. Quis autẽ humano
eam possit ingenio cõprehendere. quã nec
natura suis inclusit legib: Aut quis natu¬
rali uoce cõplecti. quod supra usũ naturȩ sit:
E celo accersiuit: qͦd imitaret᷑ in terris.
Nec ĩmerito uiuendi usũ quesiuit e celo:
quȩ sponsũ sibi inuenit in cȩło. Hȩc nubes

Expanded text:
quod amari potest oculis quibus nolo. Stetit, quod amari potest oculis quibus nolo. Stetit, oravit, cervicem inflexit. Cerneres trepidare carnificem, quasi ipse addictus fuisset: tremere percussoris dextram, pallere ora alieno timentis periculo, cum puella non timeret suo. Habetis igitur in una hostia duplex martyrium, pudoris et religionis. Et virgo permansit, et martyrium r, et tu, soror sancta, vel mutis tacita moribus, ut aliquid de virginitate dicamus; ne veluti transitu quodam perstricta videatur, quae principalis est virtus. Non enim ideo laudabilis virginitas, quia et in martyribus reperitur, sed quia ipsa martyres faciat. 11. Quis autem humano eam possit ingenio comprehendere, quam nec natura suis inclusit legibus? Aut quis naturali voce complecti, quod supra usum naturae sit? E coelo accersivit quod imitaretur in terris. Nec immerito vivendi sibi usum quaesivit e coelo, quae sponsum sibi invenit in coelo. Haec nubes,
Abbreviated transcription (Latin):
cilis. facilis coronari. Magisteriũ iuuitutis
impleuit: quȩ pre iudiciũ uehebat ȩtatis.
Non sic ad thalamũ nupta ꝓperaret. ut̾
ad supplicii locũ lȩco successugradu festi¬
na uirgo ꝓcessit. Non in torto crine ca¬
put compta sed xp̃o: non flosculis redimi¬
ta. sed morib. ꝑlere om̃s. ipsa sine fletu mi¬
rari pleriq quod tam facile uitȩ suȩ ꝓdiga:
quã nondũ hauserat iã quasi ꝑfuncta do¬
naret. Stupere uniuersi quod iã diuini¬
tatis testis exiret: quȩ ad huc arbitra sui
ꝑ etatẽ eẽ non posset. E ffecit deniq ut ei
de deo crederet᷑: cui de homine adhuc non
crederet᷑. quia quod ultra naturã ẽ. de au¬
ctore natura ẽ. Quanto terrore egit car-¬
nifex ut timeret᷑: quantis blanditus ut su¬
aderet: quanto uoto ut sibi ad nuptias ꝓ¬
ueniret. At illa. & hec sponsi iniuria ẽ ex-¬
pectare placiturã: qui me sibi prior elegit ac¬
cipiet. Quid ꝑcussor moraris: Pereat corpꝰ.

Expanded text:
cilis, facilis coronari: magisterium virtutis implevit, quae praejudicium vehebat aetatis. Non sic ad thalamum nupta properaret, ut ad supplicii locum laeta successu, gradu festina virgo processit, non intorto crine caput compta, sed Christo: non flosculis redimita, sed moribus. Flere omnes, ipsa sine fletu. Mirari plerique quod tam facile vitae suae prodiga, quam nondum hauserat, jam quasi perfuncta donaret. Stupere universi, quod jam divinitatis testis existeret, quae adhuc, arbitra sui per aetatem esse non posset. Effecit denique ut ei de Deo crederetur, cui de homine adhuc non crederetur. Quia quod ultra naturam est, de auctore naturae est. 9. Quanto terrore egit carnifex ut timeretur, quantis blanditiis ut suaderet! quantorum vota ut sibi ad nuptias perveniret! At illa: Et haec Sponsi injuria est exspectare placiturum. Qui me sibi prior elegit, accipiet. Quid, percussor, moraris? Pereat corpus
Abbreviated transcription (Latin):
to: interrogauit eum iterũ si crederet in
dose is genua simul ac plantȩ pedũ eiꝰ ita
sunt incolumes redditȩ: ac si puerulus reno¬
uatus pedib suis infontẽ descenderet: clamanᷤ
a dicens. Tu es ds̃ unus & uerus: quẽ miser iste
mundus ignorat. Hoc itaq ordine suo bap¬
tirato. uniuersi ꝓ ut cõpetebat baptirati
sunt: & ꝑ dies decẽ qui suꝑ erant dilationi
quã meruerant. in dei laudib ꝑdurantes du¬
cebant dies & noctes in ymnis & canticis: et
quasi fideles milites parabant animos suos
ad dimicandũ ꝓ xp̃i nomine in marty rio
bellaturi: ita ut in mulierib & in infantulis
amor ferueret martyrii: & inuicẽ se ad con¬
fessionẽ scĩ nominis contra diabolicas acies
prepararent.

Expanded text:
to, interrogavit eum iterum, si crederet in dosae, et genua simul et plantae pedum ejus ita sunt incolumes redditae, ut ac si puerulus renovatis pedibus suis in fontem descenderet clamans et dicens: Tu es Deus unus et verus, quem miser iste mundus ignorat. 37. Hoc itaque ordine suo baptizato, universi, prout competebat, baptizati sunt, et per dies decem qui supererant dilationi, quam meruerant, in Dei laudibus perdurantes ducebant dies et noctes in hymnis et canticis, et quasi fideles milites parabant animos suos ad dimicandum pro Christi nomine in martyrio bellaturi, ita ut et in mulieribus et infantulis amor ferveret martyrii, et invicem se ad confessionem sancti nominis contra diabolicas acies praepararent.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gaudiũ hȩc auscultare carmina. Cui dixit¬
angls diũ. Hoc auditu nos ꝑ ministerio dis¬
pensationis humanȩ sepe priuam᷑: & quod¬
nos annuntiando laboramus. demonia hu¬
mana corrũpendo corda dissipant. Rursũ¬

Expanded text:
est gaudium, haec auscultare. Cui angelus: Hoc auditu pro mysterio dispensationis humanae saepe privamur; ne quod annuntiando laboramus, daemonia corrumpendo humana corda dissipent. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
strauit ei fontẽ. Qui ex ipso ferens uas ple¬
num: detulit dominȩ suȩ. & cuncta quȩ ei
contigerant retulit. Gauisa mulier dixit.
Uel ex ipsa michi da quã attulisti. Quȩ
ut gustauit. grãs egit deo. eo quod nun¬
quã melius uinũ gustasset. Tunc precepit
omni familiȩ suȩ ex inde gustũ dare: atq
uicinis omnib qui ex eo biberunt clarue-¬
runt merita scĩ fursei. & ipsa cũ omnib su-¬
is recepit sanitatẽ. & hȩc res omnib claruit.¬
Post ea ipsa ueniens cũ omni domo sua. &
cũ parentib. se ipsos & cuncta ꝓpria deo
pro meritis sc̃i fursei uouerunt. & post ea
multis uixerunt annis. Crebrescentib de¬
inceps miraculis. beatȩ memoriȩ herche¬
noldus & coniunx eius leut sinda edifica¬
uerunt ei eccłiam. Sc̃s uero dei eligius di¬
ligenter fabricauit manib uenerabili sc̃o
furseo sepulchrũ. ubi prestant᷑ beneficia ora-¬
tionib eius. prestante dño nr̃o iħu xp̃o. qui

Expanded text:
stravit ei fontem; qui ex eo ferens vas plestravit ei fontem; qui ex eo ferens vas plenum et tulit dominae suae et cuncta quae ei contigerant retulit. Gavisa mulier dixit: 'Vel ex ipso mihi da quem adtulisti'. Quae ut gustavit, gratias agens Deo, eo quod numquam melius vinum bibisset, tunc praecepit omni familiae suae exinde gustum dare atque vicinis omnibus; qui ex eo biberunt. Claruerunt merita sancti Fursei, et ipsa cum omnibus suis recepit sanitatem; omnibus haec res damit. Postea ipsa veniens cum omni domu sua et cum parentibus, se ipsos et cuncta propria Deo pro meritis sancti Fursei voverunt et postea multis vixerunt annis. 24. Crebrescentibus deinceps miraculis, beatae memoriae Erchenaldus et coniux ipsius Leutsinda aedificaverunt ei ecclesiam; sanctus Dei vero Elegius diligenter fabricavit manibus venerabilis sancti Fursei sepulchrum. Ubi praestantur beneficia orationibus eius, praesta
Abbreviated transcription (Latin):
care. sed pre infirmitate non ualuit ire.
tamen cõpuncta in fide. & amore scĩ mi
nistrũ suũ misit. precipiens illi ut cito ꝑ¬
geret ad locũ predictũ. & posceret sibi trans¬
mittere de eulogiis scĩ fursei. Hoc crede¬
bat ex fide. quod post ea agnouit in facto:
ex gustu credebat sanari. Seruus quo do¬
mina imperauit ꝑrexit. U eniens ad ui
rũ sollicitũ qui preerat monasterio: dicit
ei. Domina mea ualde infirmat᷑: obsecrat¬
& petit. ut eulogias scĩ fursei ei transmittas.
quia ꝑ ipsas credit recipere sanitatẽ. Q ui
frater dicit ei. Certe scias nos ẽẽ absq ui
no. nisi tantũ unde uix ad missas oblatio¬
nes facimus. quia ualidissima in hoc anno
in hac terra extitit plaga. tam in popło quã
in fructib. Iile seruus ut audiuit uerba ex¬
cusantis. dixit. Dñe uel fontẽ indica mi¬
chi ut hauriam. & ex ipso deferã: ut de eo
desideriũ suũ impleat. Pergens frater. mon¬

Expanded text:
care; sed prae infirmitate non valuit ire. care; sed prae infirmitate non valuit ire. Tamen conpuncta in fide et amore sancti missum suum misit, praecipiens illi, ut cito pergeret ad locum praedictum et posceret sibi transmittere de eulogiis sancti Fursei. Hoc credebat ex fide, quod postea agnovit in facto; ex gustu credebat sanari. Servus, quo domina imperavit, perrexit. Veniens ad virum, cuius sollicitudo praeerat monasterii, dicit ei: 'Domina mea valde infirmatur; obsecrat et petit, ut eulogias sancti ei transmittatis, quia per ipsas credit recipere sanitatem'. Qui frater dicit ei: 'Certe scias nos absque vino esse, nisi tantum, unde vix ad missas oblationes facimus, quia validissima in hoc anno et in hac terra extitit plaga tam in populo quam et in fructibus'. Ille servus ut audivit verba excusantis, dixit: 'Domine, vel fontem mihi indica, ut hauriam et ex ipso deferam, ut ex ipso desiderium suum impleat'. Pergens frater, mon
Abbreviated transcription (Latin):
ter amorẽ scĩ fursei uouit. Statĩ ut credidit:
sanata ẽ. C uncti adstantes gaudio magno
repleti. eleuauerunt corpus cũ exultatione
magna: & condiderunt dextera parte alta¬
ris apłoꝵ principis. ubi conditũ iacuit
latũ est: sicq tunc inuentũ est illesum. qua¬
si eadem hora migrasset de corpore. Ibi cũ
odorib magnis condiunt membra. ubi &
uirtutes multȩ clarescunt ꝑ merita sc̃i. ibi
paralitici & lepsi curant᷑. & demoniaci libe¬
rantur: cȩci recipiunt uisũ. atq cuncta ne¬
cessaria quȩ in fide poscunt᷑. illic largiente
dño prestant᷑. Tȩtus sacerdos. letam petiit
domũ. tristes & merore plenos lȩtos dedu-¬
cit ad domũ cęlestem. Et illud non ẽ silen-¬
dum. quod in memoriã reduximus. Erat
quȩdã femina multas habens diuitias. & pos¬
sessiones. sed ualidã infirmitatẽ patiebatur
adiuuare. Quȩ admonita in somnis. ut
ꝑgeret ad sepulchrũ scĩ uiri orationib ua¬

Expanded text:
ter amorem sancti Fursei vovit; statim ut credidit ter amorem sancti Fursei vovit; statim ut credidit sanata est. 22. Cuncti adstantes, gaudio magno repleti, elevaverunt corpus cum magna exultatione et condiderunt dextra parte altaris apostolorum principis, ubi conditum iacuit latum est. Sicque tunc inventum est inlesum, quasi eadem hora migrassete corpore. Ibi cum odoribus magnis clara tegunt membra; ibi et virtutes multae clarescunt per merita sancti. Ibi paralitici et leprosi curantur et daemoniaci liberantur; ceci visum recipiunt atque cuncta necessaria, quae in fide poscuntur, illic, largiente Domino, praestantur. Laetus sacerdos laetum petiit domum; tristes et merore plenos laetos reducit in domum caelestem. 23. Et illud non est silendum, quod in memoriam reducimus. Erat quaedam femina multas Habens divitias et possessiones, sed validam infirmitatem patiebatur adiuvare. Quae ammonita in somnis, ut pergeret ad sepulchrum sancti viri orationibus va
Abbreviated transcription (Latin):
quã talia ꝓlocuta esses. Scio certissime quod
cum furor tuus contra te euersus fuerit. tu
cũ tuis. & omĩa tua tecũ ibunt in ꝑditio¬
nẽ. Subridens leutsinda dixit. Homo tri¬
ginta dieb putrefactus. quid michi faciet
mali: At enit autẽ dies. quo templũ ȩdifi¬
cationis preparatũ fuit. hoc ẽ quinto idus
feb̃r. ibi magna collecta multitudo populoꝵ
aduenit. Herchenoldus dixit. L eutsinda ecce
dies in qua ꝓbare poteris quẽ semꝑ dolose in¬
quiris. hodie deo iubente transfert᷑ sẽs ad lo¬
cũ quẽ ei preparatũ habeo. & si sic inuene¬
ris ut dicis. centuplũ restaurabo tibi pecu
nias. Tunc leutsinda lȩta effecta. ꝑrexit cũ
turba multa ad locũ ubi sc̃m iacebat corpꝰ¬
& iubet discooperire sepulchrũ: & ideo qͥa
non erat digna uidere corpꝰ. amisit lumen
oculors. Quȩ diu iacens iuxta sepulchrum:
quicquid a iuuentute acquisiuit. xp̃o ꝓp¬

Expanded text:
quam talia proveheres. Scito certissime, quod quam talia proveheres. Scito certissime, quod si furor suus contra te eversus fuerit, tu cum tuis et omnia tua tecum ibunt in perditionem'. Subridens Leutsinda dixit: 'Audite cuncti: homo triginta dies putrefactus quid mihi faciet mali?' 21. Venit autem dies, quo templum edificationis praeparatum fuit, hoc est V. Idus Febr.. Ibi magna collecta populorum adunata, Erchenaldus dixit: 'Leutsinda, ecce! dies in qua probare poteris, quem semper dolose inquiris. Hodie, Deo iubente, transfertur sanctus ad locum quem ei praeparatum habeo, et si sic inveneris, ut dicis, centuplum restaurabo tibi pecunias tuas'. Tunc Leutsinda laeta effecta perrexit cum turba multa ad locum ubi sanctum iacebat corpus; iubet discooperire sepulchrum et ideo, quia non erat digna videre corpus, amisit lumen oculorum. Quae diu iacens iuxta sancti sepulchrum, quicquid a iuventute adquisivit, Christo prop
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ipse sc̃s prius multors sc̃oꝵ condidit
pignora. idest patricii. boenis. & meldani. &
cȩteror. quos secũ detulit. Sed interĩ hoc est
nomine leutsinda furore repleta. eo quod
tam diligenter diligeret sc̃m. dixit uiro suo.
E cce me desolatam cũ filiis meis & filiab de¬
relinquis: absq pecunia & possessione. tradens
omnia nr̃a in manus eius quẽ ignoramus. un¬
de sit uel ex qua origine ortus est. Cui dicit
herchenoldus. Dulcissima mea leutsinda.
noli talia uerba loqui. Leutsinda respon¬
dit. Fac me extraneã de consortio tuo. si sic
ꝑseueras ut cȩpisti. Herchenoldus dixit. Ces¬
sa uerbosare leutsinda. Quod si furor tuus
non cessauerit. eris extranea de potestate mea.
& delitiis quas tibi tradidi. Leutsinda res¬
pondit. Utinã nunquã ꝑuenissem ad diem
illũ nuptiarũ: unde nunc reꝓba effecta sum.
Herchenoldus dixit. Carissima leutsinda si
scires quanta uobis uenerunt bona. a die
qua nobis suã tradidit familiaritatẽ: nun-¬

Expanded text:
ubi ipse sanctus prius multorum sanctorum condidit pignora, id est Patricii, Beoani, Meldani et ceterorum quos secum detulit. Sed interim, hoc est nomine Leutsinda furore repleta, eo quod tam diligenter diligeret sanctum, dixit viro suo: 'Ecce! me desolatam cum filiis meis et filiabus derelinquis absque pecunia et possessione, tradens omnia nostra in manus eius, quem nos ignoramus, vel ex qua origine ortus est. Cui dicit Erchenaldus: 'Dulcissima mea Leutsinda, noli talia verba loqui'. Leutsinda respondit: 'Fac me extraneam de tuo consortio, si sic perseveras, ut coepisti'. Erchenaldus dixit: 'Cessa verbosare Leutsinda; quod si furor tuus non cessaverit, eris extranea de potestate mea et diliciis, quas tibi tradidi'. Leutsinda respondit: 'Utinam numquam pervenissem ad diem illum nuptiarum, unde nunc reproba effecta sum!' Erchenaldus dicit: 'Karissima, si scires, quanta nobis venerunt bona a die, quo nobis suam tradidit familiaritatem, num
Abbreviated transcription (Latin):
& minans eũ cũ discipłis suis fustib & per¬
gens ad domũ suã portauit cappam uiri
idei: lactans eam mulieri suȩ. & insiliens suꝑ
eum sp̃c malignus. & suꝑ uxorẽ suã. & unicã¬

Expanded text:
et minans eum cum discipulis suis fustibus, et peret minans eum cum discipulis suis fustibus, et pergens ad domum suam, portavit cappam viri Dei, iactans eam mulieri suae. Et insiliens super eum spiritus malignus et super uxorem suam et unica
Abbreviated transcription (Latin):
orabat: & inuenerunt uiuũ. quẽ mortuũ
suspicabant᷑: canentẽ & laudantẽ dm̃ cũ ui¬
ro scõ. Tunc haimo cũ om̃i popło lȩtus effe¬
ctus. glorificans dm̃ qui ẽ głosus in scĩs sius.
dedit ei possessionẽ suã nuncupatã macerias¬
& maioc. & deprecatus est eũ. ut ab eo nun¬
quã discederet. Uir dñi hoc respuens. iter
carpebat quod cȩperat. Tunc popłi uocife¬
rantes post eũ: osculantes eius uestigia. & pe¬
tentes ab eo benedictionẽ. quos om̃s uariis
infirmitatib curabat. Sed & haimo ꝓuo¬
lutus ad pedes eius dixit. Oro te uir dei:
ut quãuis non simus digni ut nobiscũ con¬
tinuo maneas. uel tuũ transitũ nobis ma¬
nifestes. Uir dñi dixit. Quando in una no¬
cte tres horas fulgoreas uideris mutatas:
tunc me transiturũ scias. Deinde ueniens
in pagũ ambianensiũ: & in curte uocabu¬
lo antoilũ. suꝑ fluuiũ corbeiam. ubi obui¬
auit ei uir malignus exuens eũ pallio suo:

Expanded text:
orabat, et invenerunt vivum quem mortuum orabat, et invenerunt vivum quem mortuum suspicabantur, canentem et laudantem Deum cum viro sancto. Tunc Haimo cum omni populo laetus effectus, glorificans Deum, qui est gloriosus in sanctis suis, dedit ei possessionem suam noncupantem Macerias et deprecatus est eum, ut ab eo numquam discederet. Vir Domini hoc respuens. iter carpebat quod coeperat. 7. Tunc populi vociferantes post eum, osculantes eius vestigia et petentes eius benedictionem; quos omnes a variis infirmitatibus sanabat. Sed et Haimo provolutus ad pedes eius dixit: 'Oro te, vir Dei, ut quamvis non simus digni, ut nobiscum continuo maneas, vel tuum transitum nobis manifestes'. Vir Domini dixit: 'Quando in una nocte tres horas fulgureas videris mutatas, tunc me transiturum scias'. 8. Deinde veniens in pagum Ambianensem et in curtem vocabulum Antoilum super fluvium Corbeiam, ubi obviavit ei vir malignus, exuens eum pallio suo
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Nauigans autẽ uenit in galliã: statĩq
a rege flodoueo & patricio herchenoldo
honorifice susceptus. data ẽ ei a rege licen¬
tia p̃uidere omnẽ potestatẽ suã. ut sibi lo¬
cum dignum inueniret. Sed uir dñi iter
quod cȩperat petebat: ne impediret᷑. Sed lon¬
gum ẽ narrare quanta in partib transia
la: & hoc potentissimo oꝑi diuino eiusdẽ.
iungendũ ẽ miraculũ. Ueniens in pagum
pontiuũ. & in uilla quȩ dicit᷑ maioe. in
qua audiuit planctũ magnũ in domo hai¬
monis ducis. eo quod filius eẽt defunctus.
unicus quẽ habebat. Tunc petiit uir dñi
illud corpus ad custodiendũ ꝑ noctẽ: quod
impetrauit & iussit corpus poni in secreto
cellulȩ secũ clauso hostio: flectens genua. &
cũ lacrimis dñm deprecans. Pariter surgt̃.
sc̃s de puluere: & infans de feretro. Mane
autẽ facto. ueniens haimo cũ uxore sua. &
cũ turba plurima uiroꝵ ac mulierũ lamen¬
tantiũ: cũ luminib ad domũ ubi uir dñi¬

Expanded text:
5. Navigantes autem, venit in Galliam; statim a rege Chlodoveo et patricio Erchenaldo honorifice susceptus. Data ei a rege licentiam praevidere omnem potestatem suam, ut sibi condignum locum inveniret; sed vir Domini iter quod coeperat petebat, ne impediretur. 6. Sed longum est narrare, quanta in partibus transmala, et hoc potentissimo operi eiusdem divino iungendum est miraculum. Veniens in pago Pontivum et in villa quae dicitur Maioc, in qua audivit planctum magnum in domo Haimonis ducis, eo quod filius eius esset defunctus unicus quem habebat. Tunc petiit vir Domini illud corpus ad custodiendum per noctem. Quod impetravit et iussit corpus poni in secreto cellulae secum. Clauso hostio, flectens genua et cum lacrimis Dominum deprecans, pariter surgunt sanctus de pulvere, infans de feretro. Mane autem facto veniens Haimo cum uxore sua et cum turba plurima virorum et mulierum lamentantium cum luminibus ad domum ubi vir D