comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lectionis auertunt: cõmunis meror. reicit librũ. et solius
mutuae consolationis fecundari munere oꝑitur: Quis ibi
diuinus sapor nr̃orũ animos adtigit. quac suꝑnȩ caritatis¬
dulcedo mentibus mortailiũ se in lapsa diffuderit. Quis aut
scriptis explicet. aut relatu condignę uocis suffitiat ex plica¬
tortionib tabidus: sed multo amplius spe di uinȩ contemplatio¬
nis erectus. Credo quod om̃is tibi tunc corporei crutiat dolor
fugerit : cũ diuinũ illud internos cȩpit colloquiũ agitari. Ibi
ꝑ quisitionis nos accessione lustrabat. His igitur ferculorũ
dopib inuitati: caepimꝰ inter nos querere : quo se haberent ani¬
mae defunctorũ. ante illã corporũ ultimã resurrectionẽ: Sicq.
collatione mutua noscerem : quid futuri posł hanc uitã essem.
ut uiuacit̃ & ueracit̃ de hoc negotio cogitantes : tanto certius pre¬
sentia fugerem. quanto futura ꝑscrutantes nosceremꝰ auidius

Expanded text:
lectionis avertunt, communis moeror rejicit librum, et solius lectionis avertunt, communis moeror rejicit librum, et solius mutuae collationis fecundari munere opperitur. Quis ibi divinus sapor nostros animos attigerit, quae supernae charitatisdulcedo mentibus mortalium se illapsa diffuderit, quis aut scriptis explicet, aut relatu condignae vocis sufficiat explicatortionibus tabidus, sed multo amplius spe divinae contemplationis erectus. Credo quod tunc omnis tibi dolor corporei cruciatus fugerit, cum divinum illud inter nos coepit colloquium agitari. Ibi perquisitionis nos accensione lustrabat. His ergo ferculorum dapibus invitati, coepimus inter nos quaerere quomodo se habeant animae defunctorum ante illam ultimam corporum resurrectionem, sicque collatione mutua nosceremus, quid futuri post hanc vitam essemus: ut vivaciter et veraciter de hoc negotio cogitantes, tanto certius praesentia fugeremus, quanto futura perscrutantes nosceremus avidius.
Abbreviated transcription (Latin):
IDALIO ABCILENENSIS SEDIS EEO. IU¬
CLARA REDEMPTOR OMNIGM
exceptione conspicuum. quo p̃sen¬
ti anno pariter inurbe regia
positi. passionis dominicae festũ
festiuo cordiũ ardore suscepimus :
quis recolendũ dignisq ex plicare af¬
fatibus ualeat: Illo tunc actũ ẽ. ut
congrua tanttie festiuitatis silentia ex petentes. remotiorẽ
secreti locũ intraremꝰ. Illic diuinȩ passionis conpluendi im¬
bribus discretis ambo fratrib lectulorum exctpimꝰ. ubi dũ
aeternae lucis speculũ cõmunias tangerem: sacralectio in ma¬
nibus sumpta est. lectũ ẽ indiuturno silentio dominicȩ tune
passionis secreta: congestas euangelioꝵ concordiis scrutabtnt᷑:
t ubi uentũ ẽ ad quendã lectionis desiderabilẽ locũ. quẽ nunc
recordari non ualeo : concutim᷑. gemuim. suspirauim. sublime
quoddã iubilĩ in nr̃is mentib nascitur: et subito in quodã
contemplationis arcae ꝓtrahimur . ob ortȩ lacrimȩ conatũ

Expanded text:
Idalio, Barcinonensis sedis epis Juclara redemptorum omnium exceptione perspicuum, quo praesenti anno pariter in urbe regia positi passionis Dominicae festum festivo cordium ardore suscepimus, quis recolendum dignis valeat affectibus explicare? Illo tunc actum est, ut congrua tantae festivitatis silentia expetentes, remotiorem secreti locum intraremus. Illic divinae passionis compluendi imbribus, discretis ambo stratibus lectulorum excipimur, ubi dum aeternae lucis spiculo communius tangeremur, sacra lectio in manibus sumpta est. Lectum est in diurno silentio. Dominicae tunc passionis secreta, congestis Evangeliorum concordiis, scrutabamur. At ubi ventum est ad quemdam lectionis desiderabilem locum, quem nunc recordari non valeo, concutimur, gemimus, suspiramus. Sublime quoddam jubilum in nostris mentibus nascitur, et subito in quamdam contemplationis arcem pertrahimur. Obortae lacrymae conatum
Abbreviated transcription (Latin):
quue ꝓhis agimus: ostendant unde sibi spem uitȩ pollice¬
de humane stirpȩ naturae Qui enim primus omĩũ sur¬
rexit. eius plenitudinis ẽ portio qui precessit Et piaecre¬
ditur hoc quod ẽ incapite inchoatum: inmenbris quoq
eẽ complendum: Quia sicut in adc̃ omnes moriuntur: itri

Expanded text:
quit, ostendant unde sibi spem vitae pollicede humanae stirpe naturae. Qui enim primus hominum resurrexit, ejus plenitudinis est portio quam praecessit: et pie creditur, hoc quod est in capite inchoatum, in membris quoque esse complendum: Quia sicut in Adam omnes moriuntur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
sit errorem: Nobis uero ista reuiuescant. nobis ꝓfutura
seruentur : quibus si abstudio deest sectori meliora deillorũ
qui facẽ sucte conuersutionis p̃ferunt. uenire debet exemplũ:

Expanded text:
sit errorem. nobis uero ista reuiuiscant, nobis profutura sit errorem. nobis uero ista reuiuiscant, nobis profutura seruentur, quibus si ab studio deest sectari meliora, de illorum, qui facem conuersationis suae praeferunt, uenire debet exemplo.
Abbreviated transcription (Latin):
sit bonum. ut pliantes as surgunt bucinis. ut aequorũ caeleri¬
tus ad potiorẽ cursum ferratũ calce prouocatur. ita uiuorũ
rum gesta relegie: ad defunctorum fidelium frugem ꝓ¬
niat: orationum & elemosinarum catena retineatur Non
licet ꝑ aecutes perire. si quid iustu oꝑatio serenis actib amica
suspitiat. Itaq bonae oꝑationis diuturnitas mortulis na¬
turae sine pugne periculo uincit angustia: ꝑ quã obtimo¬
rũ conuersatio ipsis decidentib nescit occultũ. Restituet᷑
quidẽ corpus origini. & destinatus a suꝑis. sp̃s ad ꝓprium
rationibus mandata fuerit: eorum uitalis ẽ obitus Carnis¬
quoq uinculis absolutus non desiderat. quae inter certami¬
na mundi gessit agnos sed illos humanus carcer sine liber¬
tutis dis pendio refũdit opifici. dum inter polluta gradiens
nitorẽ suum anima deonr̃o intentu geminauit: & ꝑman¬
datorum caelestium linetis lenocinantẽ huius lucis non sen¬

Expanded text:
IO. Ut praeliantes assurgunt buccinis; ut equorum celeritas ad potiorem cursum ferrata calce provocatur: ita dum majorum rum gesta relegit, ad disciplinarum frugem pniat, linguarum catena retinetur: non licet per aetates perire, si quid lectio serenis actibus amica susceperit. itaque eloquentiae diuturnitas mortalis naturae sine congressionis periculo uincit angustiam, per quam optimorum conuersatio ipsis decidentibus nescit occasum. restituitur quidem corpus origini et destinatus a superis spiritus ad proprium libris mandata fuerit, eorum uitalis est obitus. di uinculis absolutas non desiderat quae inter incerta mundi gessit agnosci, sed illos humanus carcer sine libertatis dispendio refudit opifici, dum inter polluta gradiens nitorem suum anima deo nostro intenta geminauit et per mandatorum caelestium lineas lenocinantem huius lucis non sen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓciobis agere. Amplectentes igitur dilectissimi xp̃iane
spei unicum pignus non diuellamus a compage corporis xp̃i.
liter in quo habitet xp̃o: nisi quia caro nri generis. factuẽ
caro deitritis. et in illo sumus deo repleti. inquo crucifixi. in
quo sepulti. in quosumus & iam suscitati. ut possimus cũ aplo
dicere. nra autẽ conuersatio in caelis ẽ. Unde &iã saluato¬
rem ex pectumus dñm ihm xp̃m. qui reformauit corpus¬

Expanded text:
CAP. V. Amplectentes igitur, dilectissimi, christianae spei unicum pignus, non divellamur a compage corporis Christi: liter in Christo habitat, nisi quia caro nostri generis, facta est caro Deitatis; et in illo sumus Deo repleti, in quo crucifixi, in quo sepulti, in quo sumus etiam suscitati; ut possimus cum Apostolo dicere: Nostra autem conversatio in coelis est: unde etiam Salvatorem exspectamus D
Abbreviated transcription (Latin):
succurreritis fidelit̃. quorũ meritis adiuina clementia quod
postulatur exigitur: Scriptũ enim meminim:. suis dicen¬
te dnõ discipulis:. Si conuenerit duobus aut trib ur̃m. quic¬
quid petieritis. impetrabitis Eredimus redemptore iusto¬
petituros duos sufficere dixisse. licet coniecture ꝑpendi: si pos¬
sit trib aliquid denegari: ꝓuotorũ utilitate poscentib His er¬

Expanded text:
ste uim patitur, quorum meritis a diuina clementia quod postulatur exigitur. scriptum enim meminimus dicente discipulis domino: si conuenerit duobus aut tribus uestrum, quicquid petieritis impetrabitis. credo redemptorem iustopetituros duos dixisse sufficere. licet coniectura perpendi, si possit tribus aliquid denegari pro suorum utilitate poscentibus. his er
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓdigiis darũ posse fieri xp̃ianum
non tu menscm. si intemperatis et asperis moribus
agat Temperatis autẽ et plucidis morib & iam absq
signorũ efficatia: & scm̃ et ꝑfectũ et dĩ hominẽ fie¬
ri. recte credimus:
ex hoc desinit ẽẽ iustus uel sanctus cũ affectu teneat
scĩtutem:ͥ & ideo ueracit se om̃s sc̃ ꝓnuntiant pecca¬
tores. quia inuerittite habent quod plungant: et
si non reprehensione conscientiae: certe mobilitute
et mutubilitacte praeuaricatricis naturae

Expanded text:
digiis clarum posse fieri Christianum, non tamen sanctum, si intemperatis et asperis moribus agat; temperatis autem et placidis moribus etiam absque signorum efficacia, et sanctum, et perfectum, et Dei hominem fieri, recte credimus. ex hoc desinit esse justus, vel sanctus, cum affectu teneatitatem. Et ideo veraciter se omnes sancti pronuntiant peccatores, quia in veritate habent 44 quod plangant; et si non reprehensione conscientiae certe mobilitate et mutabilitate praevaricatricis naturae
Abbreviated transcription (Latin):
ad scientiã rationalem:
memor unus quisq p̃teritorum malorũ suorũ erit:
Quantum enim ad experientis sensũ: ꝓrsus in-¬
memor erit Nam & peritissimus medicus. sicut arte
sua omnes fere morbos corporis nouit: sicut autẽ corpore
sentiuntur plurimos nescit quos ipse pasus est: Vt ergo
scientiae malorũ ducae sunt Alna qua potentia mentis
non latent: Altera qua eacperientis sensib inherent:
Aliter quippe sciuntur uitia omiã ꝑsapientiae doctrinã. ali¬
ter ꝑinsipientis pessimam uittt̃. Ita et obliuiones malorũ
duȩ sunt Aliter namq obliuiscitur eruditus & doctus:
aliter expertus et passus Ille si peritiã neglegat: iste si
miseria careat: Secundum hanc obliuionẽ qute posteriore
loco est posita. non erunt memores sci p̃teritorum malorũ :
carebunt enim omnib ut paenis deleantur: Desensib
eorum ea taentũ potentia scientiaq magna in eis erit.
nonsolum sua p̾terita: sed &iam dampnatorũ eossem¬

Expanded text:
ad scientiam rationalem, memor quisque praeteritorum suorum malorum erit; quantum autem ad experientis sensum prorsus immemor erit. Nam et peritissimus msciuntur, omnes fere morbos corporis nouit; sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. ut ergo scientiae malorum duae sunt, una, qua potentiam mentis non latent, altera, qua experientis sensibus inhaerent — aliter quippe sciuntur uitia omnia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam uitam — ita et obliuiones malorum duae sunt. aliter ea namque obliuiscitur eruditus et doctus, aliter expertus et passus; ille, si peritiam neglegat, iste, si miseria careat. secundum hanc obliuionem, quam posteriore loco posui, non erunt memores sancti praeteritorum malorum; carebunt enim omnibus, ita ut penitus deleantur de sensibus eorum. ea tamen potentia scientiae, quae magna in eis erit, non solum sua praeterita sed etiam damnatorum eos sem
Abbreviated transcription (Latin):
Iuod sine fine
deum uidebim. et quod ipse fuit finis desideriorũ ñorũ La¬
ipse deus tunc nobis erit in p̃miũ. & quod tunc onestt nra desideria
mirifice impleantur. LXII.¬
discipulis atq dicentibus. quod signũ aduentus
tui erit & cõsum mationis scłi: respondisse eundem
dñm legimus Dei de aut̃ illa & ora nemo scit.
neq angeli inccelo. neq filius: nisi pater solus. Quam quã hoc
ipsum quod se dicit nescire non arbitrandus ÷ hoc ipse filius igno¬
rare: sed quod sic sciat. ut nolit aliis dicere: Nam cumdicat idẽ
dñe ꝑ prophetã. dies ultionis in corde meo: indicat se quide sci¬
re sed nolle hominib indicare:.

Expanded text:
Quod sine fine Dominum videbimus, et quod ipse sit finis desideriorum noipse Dominus tunc nobis erit in praemium, et quod tunc honesta nostra desideria mirifice impleantur. Seipdiscipulis, atque dicentibus: Quod signum adventus tui erit, et consummationis saeculi? respondisse eumdem Dominum legimus: De die autem illa et hora nemo scit, neque angeli in coelo, neque Filius, nisi Pater solus . Quanquam hoc ipsum quod se dicit nescire, non arbitrandus est hoc ipsum Filius ignorasse, sed quod sic sciat, ut nolit aliis dicere. Nam dum dicit ipse Dominus per prophetam: Dies ultionis in corde meo , indicat se quidem scire, sed nolle aliis indicare.
Abbreviated transcription (Latin):
Spem perdideram. fiduciam amiseram:
Diffideram animo. fractus fuerat animus: In de spera¬
tione : consederat animus: lam egressus sum ad spem : lam
recepi fiduciã: Spem indulgentie lam habeo. De pietate
dĩ spero. De bonitate dĩ non dubito. habitabo iam inspe:
t̃rexit me ad spem: pietas eius: Dedit mihi spem uitȩ: inpeni¬
tentia Si ds̃ igitur respexerit. Si in auxiliũ mihi accesserit :
Si adimplendo quod cupio adiuuauerit: hoe facere de creiu
hoc statui Defixum est hoc animomeo: E uelli hoc animo
tibi optata tribuat. Ds uotis tuis faueat Ds uotoꝵ
Pete obsecra. Non taceas: Frumpe in uoce. Clama fortiter:
Flange iniquitates tuas: Mala scelerum tuoꝵ de plora: Quȩ
male gessisti: fletibus dele: Quȩ inlicite comisisti. lacrimnis
ablue: ꝑloratu: scelera delui solert: homo¬

Expanded text:
spem perdideram, fiduciam amiseram, diffideram animo, fractus fuerat animus, in desperationem pene conciderat animus. Jam regressus sum ad spem, jam recepi fiduciam, spem indulgentiae jam habeo, de pietate Dei spero, de bonitate Dei non dubito, habitabo in spe, erexit me ad spem pietas ejus, dedit mihi spem vitae in poenitentia. Si Deus igitur respexerit, si in auxilium mihi accesserit, si ad implendum quod cupio adjuverit, hoc facere decrevi, hoc statui, defixum hoc in animo meo est, evelli hoc ab animo tibi optata tribuat, Deus votis tuis faveat, Deus votopete, obsecra, ne taceas, erumpe in vocem, clama fortiter, plange iniquitates tuas, mala scelerum tuorum deplora, quae prave gessisti fletibus dilue; quae illicite commisisti, lacrymis ablue: ploratu scelera dilui solent, m
Abbreviated transcription (Latin):
lugeo : Plura enĩ ministat dolor. Non ualeo consolari miser
Inpatiens est enĩ dolor meus : Infinitust mecor meus : Nullatenꝰ
linitur uulnus meum : Nullus lacrimis modus est : lam
quid tantum diffidis animo. Cur adeo mente
pusillanimitate deiceris: Quare in aduersis adeo frangers:
Omitte tristiciã. desine tristis esse. Tristiciã repelle ate
Mesticie noli sub cumbere. Nolitẽ multũ dare mesticiȩ: Repelle
acorde dolorem: Ab animo exdude dolorem: In hibe impetum¬

Expanded text:
lugeo, plura enim ministrat dolor; non valeo consolari miser, lugeo, plura enim ministrat dolor; non valeo consolari miser, impatiens enim est dolor meus, infinitus est moeror meus. Nullatenus linitur vulnus meum, nullus lacrymis modus est, nulluquid tantum diffidis animo? cur adeo mente pusillanimitate dejiceris? quare in adversis adeo frangeris? Omitte tristitiam, desine tristis esse, tristitiam repelle a te, moestitiae noli succumbere, noli te multum dare moestitiae, repelle a corde tuo dolorem, ab animo exclude dolorem, inhibe
Abbreviated transcription (Latin):
interitus. casusq me subruerunt : Cur infelix natus sum .s Cur
in hanc miseram uitã ꝓiectus sum. Ut quid miser hanc lucem
uidi . ut quid misero huius uitae ortus occurrit. Utinã
citius egrederer de scło : quã libet fessus qua qua iam ratione
quẽ duleis & miseris: Omors quã suaus es amare uiuentib:
Quam iocunda es õmors: tristibus atq merentibus: Accedat
engo adutae magnũ malũ mostis grande solatiuꝰ det finda
misereri incipiat. Madlorũ omniũ finem ponit: Mors cssa¬
miaite terminũ prebet: Omnẽ calamitatem: mors adiit:
infeliciter esse: Ad comparationẽ miseriarum mearũ felica¬
ores esse mortuos quã uiuentes dico: P arcite dolori meo qugso:¬
Pareite merori meo quȩso Ignoscite angustiȩ mene ÷ uenia
date Indulgete meis doloribus: Intanto dolore contra me
cõmoueri nolite: Pereuss anẽ eni meam plango. Ca¬
mitatem meã de ploro. familiarem cladem miseriae meae

Expanded text:
interitus, casusque me subruerunt. 19. Cur infelix natus sum? cur interitus, casusque me subruerunt. 19. Cur infelix natus sum? cur in hanc miseram vitam projectus sum? ut quid miser hanc lucem vidi? ut quid misero hujus vitae ortus occurrit? Utinam velocius egrederer a saeculo quam sum ingressus, quacunque jam ratione quam dulcis es miseris! o mors, quam suavis es amare viventibus! quam jucunda es, o mors, tristibus atque moerentibus! 20. Accedat ergo ad vitae magnum malum mortis grande solatium, sit vitaemisereri incipiat. Mors malorum omnium finem imponit, mors calamitati terminum praebet, omnem calamitatem mors adimit. infeliciter esse; ad comparationem miseriarum mearum feliciores sunt mortui quam viventes; parcite dolori meo, quaeso: moerori meo, quaeso, ignoscite; angustiae meae veniam date, indulgete meis doloribus, in tanto dolore contra me commoveri nolite; percussionem enim meam plango, calamitatem meam deploro, familiarem cladem miseriae meae
Abbreviated transcription (Latin):
supplicia: Cotidie crudescit in me: sceuitia corporis mei: Carni¬
fices nouis me cruciatibus lacerant: Inaudito genere poenarũ :¬
uiscera mea & membra dilaniant: Quio quid possunt : super me
tormentis. Mille laceratus supliciis: Caro mea plagis secta :¬
conputriuit: Semi usta latera : saniẽ effundunt: Lacerata
membra: putredinẽ diffluunt: Cum fletibus sangius manat :
cum lacrimis cruor stillat. Non est solus fluuius lacrimarum :
sed uulnerum: Consumstus sum indolore miser : Indolore &
animus et corpus defecit: Mens iam uicta est: Anima dolore
preclusa est: Multa in tollerabilia sensi: multa acerba sustinui.
malta grauia pertuli: Tam graue et crudele uulnꝰ: Num¬
quã ex coepi Inopinato uulnere oppressus sum: momentaneo
interitu ꝑculsus su ln ꝓuisa me in tantis malis calamitas uitae
con iecit. ignorantẽ oppressit: Subita calamitas. repentini

Expanded text:
supplicia, quotidie crudescit in me saevitia. 17. Corporis mei carnisupplicia, quotidie crudescit in me saevitia. 17. Corporis mei carnifices novis me cruciatibus lacerant, inaudito genere poenarum viscera mea et membra mea dilaniant, quidquid possunt super me tormentis, mille laceratus suppliciis. Caro mea plagis secta computruit, semiusta latera saniem effundunt, lacerata membra putredine diffluunt, cum fletibus sanguis manat, cum lacrymis cruor stillat; nec est solus fletus lacrymarum, sed vulnerum. 18. Consumptus sum dolore miser, in dolore et animus, et corpus deficit: mens jam victa est, anima dolore praeclusa est, 479 multa intolerabilia sensi, multa acerba sustinui, multa gravia pertuli; tam grave et crudele vulnus nunquam excepi, inopinato vulnere oppressus sum momentaneo interitu percussus sum, improvisa me in tantum malum calamitas vitae conjecit. Ignorantem me oppressit subita calamitas, repentini
Abbreviated transcription (Latin):
Ex sanguis effectus sum: ł marcuit cormeũ: P auore estuo
formidinis metu tabesco: Timor & tremor: animam meam
Si exilii damnationẽ gemo: uinculo seruitutis ad dictus : Con¬
ditionis pondere pressus. seruili opere mancipatus: In algore
Inniue. Infrigore: Intempestatibus tetris.: In omni labore. Ini
omni periculo positus: Post damna bonoꝵ: Post amissionem omniũ
rerũ. In ops & pauꝑ effectus sum: Egeo. mendi co. publice poso
alimoniã: Nemo egenti manũ porrigit : Omnes mendicantem
spernunt: Esurientem me : nec micis suis reficiunt: In os sitienti.
nullus distillat guttã refrigerii : Nullus mihi prebet ł modicã
undã roris. effectus sum enĩ cunctis abominabilis: Omnes ut
ulcero sum contem nunt. ut foetentẽ expuunt. ut leprosum
tangere horrent: Iacet caro ad flicta ferro : lacet pressa
catenis: lacet ligata uinculis: Iacet uincta conpedibus: Non
de sunt tormenta : Non de sunt cruciamenta. Non sunt minus

Expanded text:
exsanguis effectus sum, 478 emarcuit cor meum, pavore aestuo, formidinis metu tabesco, timor et tremor animam meam sic exsilii damnationem gemo, vinculo servitutis addictus, conditionis pondere pressus, servili opere mancipatus, in algore, in nive, in frigore, in tempestatibus tetris, in omni labore, in omni periculo positus. Post damna bonorum, post amissionem omnium rerum, inops et pauper effectus sum, egeo, mendico infelix, publice posco eleemosynam, egenti nemo manum porrigit, spernunt, esurientem nec micis suis reficiunt, in os sitientis nullus distillat guttam refrigerii, nullus praebet mihi vel modicum undae rorem, effectus sum enim cunctis abominabilis. Quicunque me intuentur, omnes ut ulcerosum contemnunt, ut fetentem exspuunt, ut leprosum tangere horrent. Jacet caro astricta ferro, jacet pressa catenis, jacet ligata vinculis, jacet vincta compedibus, non desunt tormenta, non desunt cruciamenta, non desunt mihi
Abbreviated transcription (Latin):
S homo ea naturae qualitate creatus est: ut in mor¬
talitatis ac mortis admodum capax. Nl ec sic in morta¬
lis fuerit. ut & iam si peccaret mori nomposset: nec sic morta¬
lis. ut si noluisset peccare : morti succumberet: A rbitrii quoq
libertate donatusest ipse: ut beatus eẽt. si noluis set peccare cũ
posset: Aut miser. quicũ potiuisset iuttire peccatũ non aliqͣ
necessitate: sed ꝓpria uoluntaite peccasset: Et quia nee recte
factum. nec peccatum dic potest. sinc alicuius custodia uel
dissertione p̃cepti: in para diso p̃ceptũ constitutus Accepit.
ut qui posse non mori & posse mori abuit in tatura: Aut
ex secutio p̃cepti uittilis ꝓbatus oboediens. sic fieret in morta¬
lis ut mori ultra non posset: aut p̃uaricatione eiꝰ in oboedi¬
ens deprehensus. sic inciperet ẽẽ mortalis: ut mortẽ uitare
non posset: Haec mihi uiditur causa. quia prim homo pre¬
ceptum accepit: et iustã eẽ pęnã. quae peccanti merito suae p̃uari¬
cationis accessit. Unded

Expanded text:
s homo ea naturae qualitate creatus est, ut immortalitatis et mortis admodum capax, nec sic immortalis fieret, ut etiamsi peccaret, mori non posset; nec ita mortalis, ut si noluisset peccare, morti succumberet. Arbitrii quoque libertate donatus est, ut jure aut beatus esset qui noluisset peccare cum posset, aut miser, qui cum potuisset peccatum vitare, non aliqua necessitate, sed propria voluntate peccasset. Et quia nec recte factum, nec peccatum dici potest sine alicujus custodia vel desertione praecepti, in paradiso praeceptum constitutus accepit, ut qui posse non mori, et posse mori habuit in natura, aut exsecutione praecepti vitalis probatus obediens, sic fieret immortalis, ut mori ultra non posset; aut praevaricatione ejus deprehensus inobediens, sic inciperet esse mortalis, ut mortem vitare non posset. Haec mihi videtur causa, qua primus homo prceptum accepit: et justa poena esse, quae peccanti merito suae praevaricationis accessit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ce modi: aperire oculos tuos. O mĩ potenti dño oculos aperire
est. uditiu exercere. quae feriat uidere. Nam quasi clausis
oculis nonuult aspicere: quem nonuult ferire. Unde mox
deipso quoq uiditio adiungit. & ad ducere eum tecũ inuidi¬
tium. Sed quia contemplatus ẽ adiuditium uenientẽ deum: rur¬
sum considerat infirmitatẽ suã. U idec quia mundus ꝑseip¬
sum eẽ nompossit. qui uit eẽ nom possit de inmunditi p̃cessit.
Atq subiungit. Quis potest facere mundũ demn mundo
concepto semine. non ne tu quisoluses: Is qui perse est mun
dus solus mundare p̃ualet inmunditiã. Homo enim in
corruptibili carne uiuens: habet temptationũ in mun¬
ditias in pressas insemetipso: quia nimirũ eas trax̃ abori¬

Expanded text:
cemodi aperire oculos tuos? Omnipotenti Deo oculos aperire 392 est judicia exercere, quem feriat videre. Nam quasi clausis oculis non vult aspicere quem non vult ferire. Unde mox de ipso quoque judicio adjungitur: Et adducere eum tecum in judicium? Sed quia contemplatus est ad judicium venientem Deum, rursum considerat infirmitatem suam. Videt quia mundus per semetipsum esse non possit, qui ut esse possit, de 4. Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es? Ipse,- qui per se solus est mundus, mundare praevalet immunda. Homo enim in corruptibili carne vivens, habet tentationum immunditias impressas in semetipso, quia nimirum eas traxit ab ori
Abbreviated transcription (Latin):
credimus ad salutẽ : nisi deo inuitante
uenire : Nullum inuitatum salutẽ suam: nisi deo
auxiliante operari nullum nisi orantẽ auxilium ꝓ¬
mereri Nullum dei uoluntatte perire. sed ꝑseipsũ
pelectione arbitrii: Nec ingenuitatis libertas atq
potesias semel homini adtributa: ad serulem cogat᷑
necessitatẽ:¬

Expanded text:
credimus ad salutem nisi Deo invitante venire; nullum invitatum salutem suam nisi Deo auxiliante operari; nullum nisi orantem auxilium promereri; nullum Dei voluntate perire, sed per seipsum pro electione arbitrii, ne ingenuitatis libertas atque potestas semel homini attributa, ad servilem cogatur necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i non peribit: non delongitudine. sed de numero capillo¬
rũ dictum multo aptius possit intelligi Vnde & a libi diẽ.
Ca pilli capitisurĩ: numerati sunt: Ete idẽ doctor simili
decorpore ut deform. e nihil sit incorpore. simul intelligitur ea quȩ
deformẽ factura fuerant enormitatẽ ad seipsã accessurã eẽ non
locis in quibus menbrorũ forma turpetur: Uelud si delimouas
fieret quod rursus in eundem limum redactũ detoto iterũ fier&.
non eẽt necesse utilla parslimi quae inur alsa fuerat aich alsam

Expanded text:
ri non peribit, non de longitudine, sed de numero capillorum dictum multo aptius possit intellegi; unde et alibi dicit: Capilli capitis uestri numerati sunt. Neque hoc ideo de corpore, ut deforme nihil sit in cordeformem factura fuerant enormitatem, massae ipsi accessura esse, non locis in quibus membrorum forma turpetur. Velut si de limo uas fieret, quod rursus in eundem limum redactum totum de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi, quae in ansa fuerat, ad ansam
Abbreviated transcription (Latin):
non cum carne moritur
quia non cum carne. ut superius diocimus seminatur
Sed formato inuentre matris corpore: dĩ uiditio creari
& infundi. ut uiuat homo intus in utero & sic procedat
natiuitate in mundo:
tantum & carne. A nima cũ ratione sua: et car¬
necũ sensibus suis. Quos tamen sensus absq ani¬
mae: sotietate non mouet caro. anima uero & sine cc¬
ne: rationale suum tenet.

Expanded text:
non cum carne moritur, quia non cum carne, ut superius diximus, seminatur; sed formato in ventre matris corpore, Dei judicio creatur, et infunditur, ut vivat homo intus in utero, et sic procedat nativitate in mundum.et corpore. Anima cum ratione sua, et corpore cum sensibus suis. Quos tamen sensus absque 324 animae societate non morne rationale suum tenet.
Abbreviated transcription (Latin):
da est. in mutatio Nam uixta quod beatus agustinꝰ.
hieronimus. lulianus pomerius. caeteriq testantur. resurrectio com¬
munis omĩb ert bonis & malis In muttitio autẽ. solis danda est uis¬
tis: quae utiq glorificationẽ insinuat aeternȩ beatitudinis

Expanded text:
da est immutatio. Nam, juxta quod beatus Augustinus, Hieronymus, Julianus Pomerius caeterique testantur, resurrectio communis erit omnibus bonis et malis, immutatio vero solis danda est justis, quae utique glorificationem insinuat aeternae beatitudinis.
Abbreviated transcription (Latin):
quod sicut non omnes reꝓbi qui ineterno igne
mersuri sunc una cademq supplitii qualitate demp¬
nandi sunt: sic omnes qui ꝑ purgatorias penas salui eẽ cre¬
ut quod in ręꝓbis agitur discretione penarũ. hoc inistis qui
ꝑignem saluandi sunt mensura temporis agatur: Sed
tanto illis minus ignis purgatorii extendetur supplitium.
quantũ hicminus uel amplius bona transitora dilexerunt :
uxcti illud quod beatus agustinus in suis libris depcienis pur¬
gatoriis agens intercetera dicit: Tale &iam aliquid post
hanc uitam fieri incredibile non ÷: etutrum ita sit queri
potest: Ꝙ̾ aut inuenire aut latere non nullos fideles¬
ꝑ ignẽ quendã purgatoriũ. quantomagis minus ue ba¬
na peuntiai dilexerunt. tento tardius citiusq salua¬
ni. Non tamen tales dequalib dictũ ẽ quod regnũ dei non
possidebunt: nisi conuenient̃ penitentib eadẽ crimina re¬
mittuntur Conuenient̃ autẽ dixi: ut steriles inelemo¬

Expanded text:
quod sicut non omnes reprobi qui in aeternum ignem damnandi sunt, una eademque supplicii qualitate ardebunt, sic omnes qui per graves purgatorias poenas salvi esse creut quod in reprobis discretione poenarum, hoc in istis qui per ignem salvandi sunt, mensura temporis agitetur. Sed tanto illis minus vel majus ignis purgatorii extendetur supplicium, quanto hic minus vel amplius bona temporalia dilexerunt: juxta illud quod beatus Augustinus in suis libris de poenis purgatoriis agens, inter caetera sic dicit: « Tale etiam aliquid post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit quaeri potest, et aut inveniri, aut latere nonnullos fidelium per ignem purgatorium quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusve salvari. Non tamen tales de quibus dictum est, quod regnum Dei non possidebunt , nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemo
Abbreviated transcription (Latin):
cyprianus doctor clarus &
martyr mirificus. ad fortunatũ scribens deex orcatio¬
ne martyrii . sic intercetera dicit Quantti ẽ dignitas: et
quanta securitas exire hinc laetũ exire inter pressuras
et angustias gloriosum: clcudere in momento oculos quib¬
homines uidebantur et mundus. & aperire eosdẽ statim
ut deus uideatur & xp̃c: Tanta felicitas migrandi: quan¬
ta uelocitas Terris repente subtraheris: ut in regnis cae¬
lestib reponaris Haec o portet mente et cogitatione cõ¬
plecti: haec die ac nocte meditari Tanti ergo doctoris¬
emur. si hic inbene placitis sibi oꝑibus uixerimus
Q uod & iam modo scõrũ animae: iam cum xpõ in caelis regnent

Expanded text:
Cyprianus, doctor clarus, et magister mirificus, ad Fortunatum scribens de exhortatione martyrii, inter caetera sic dicit : « Quanta est dignitas, et quanta securitas, exire hinc laetum, exire inter pressuras et angustias gloriosum, clhomines uidebantur et mundus, aperire eosdem statim, ut Deus uideatur et Christus. tam feliciter migrandi quanta uelocitas. terris repente subtraheris, ut in regnis caelestibus reponaris. haec oportet mente et cogitatione conplecti, haec die ac nocte meditari. si talem persemur, si hic in beneplacitis sibi actibus vixerimus. Quod etiam modo sanctorum animae jam cum Christo in coelis regnent
Abbreviated transcription (Latin):
pomerius dicit Sp̃s illi qui nec tam ꝑ feccȩ
scĩttitis excunt. ut ire in ꝑadisum statim post depositionẽ suorum
corporũ possint: nec tam criminose ac dampnabiliter uiuunt.
ut  insus criminibus ꝑseuerent. et cum diabolo et angelis eiꝰ dampna¬
ri mereantur: aecclesia ꝓeis hic efficaciter supplicante. A me
dicinalib penis expiati: corpora sua cũ beata in mortalitatȩ
recipient. ac regni caelestis facti participes. in eosineullo defec
XI. Quod ante
resurrationẽ corporũ non sicuideatur deus ascis spiritib de

Expanded text:
Pomerius dicit: « Spiritus illi qui nec tam perfectae sanctitatis hinc exeunt, ut ire in paradisum statim post depositionem suorum corporum possint, nec tam criminose ac damnabiliter vivunt, aut ita in suis criminibus perseverant, ut cum diabolo et angelis ejus damnari mereantmedicinalibus expiati, corpora sua cum beata immortalitate recipient, ac regni coelestis facti parXI. Quod ante resurrectionem corporum non sic videatur Deus a sanctis spiritibus de
Abbreviated transcription (Latin):
quib intueris. & ista uteris uisione. itei tuauĩdefunctus fueris
nihil agentib oculis carnis tuae uita tibiinerit qua uiuas sen¬
susq quosentias: Caue iam deinceps: nec dubites uitã manere
post mortẽ: Ita sibi homo fidelis ablatã dixithuius rei dubi¬
tationẽ

Expanded text:
quibus me intueris et ista uteris uisione, ita, cum defunctus fueris, quibus me intueris et ista uteris uisione, ita, cum defunctus fueris, nihil agentibus oculis carnis tuae uita tibi inerit, qua uiuas, sensusque, quo. sentias. caue iam deinceps, ne dubites uitam manere post mortem. ita sibi homo fidelis ablatam dicit huius rei dubitationem
Abbreviated transcription (Latin):
quare cęrtissimũ recordabatur facilitate narrauit Hinc ille¬
ꝑ cunc łcitus ẽ utrũ nã id quod narrauerat in somnis uidis set
anuigila is Respondit: Insomnis A tille homini Bene
inquit recolis: uerũẽ. Illa insomnis uidisti: sed nunc &iã
in somphus teuidere scias Hoc cum audisset. ita eẽ cre¬
didit: atq id responsione firmauit: Tum qui hominẽ duce¬
bat: adiecit & ait Ubi ẽ modo corpus tuũ: Ille respondit¬
Incubiculo et inlectulo meo Scisne inquit ille in eodẽ cor¬
pusculo nunc eẽ inligatos & clausos. et otiosos oculos tuos.ni¬
hilq illis oculis teuidere : respondit Scio. Tunc ille. Qui
quid responderet: obticuit: Cui hesitanti. ille quod his int̾¬
rogationib docere moliebatur: appaeruit: Et continuo:
Sicut inquit oculi illi carnis tuae utiq indormiente atq in lec¬
tulo iacente nunç uacant nec aliquid oꝑ ant̾. et taimen sunt isti

Expanded text:
qua recentissimos recordabatur facilitate, narrauit. hic illequa recentissimos recordabatur facilitate, narrauit. hic ille percontatus est, utrumnam id. quod narrauerat, in somnis uidisset an uigilans; respondit: In somnis. at ille: \'Bene, inquit, \'recolis; uerum est, in somnis illa uidisti; sed etiam nunc in somnis te uidere scies\'. hoc cum audisset iste, ita esse credidit atque id responsione firmauit. tunc, qui hominem docebat, adiecit et ait: <Ubi est modo corpus tuum? ille respondit: \'In cubiculo meo. \'scisne\', inquit ille, \'in eodem corpusculo nunc esse inligatos et clausos et otiosos oculos tuos nihilque illis oculis te uidere?\' respondit: \'Scio\'. tunc ille: \'Ququid responderet, obticuit. cui haesitanti ille, quod his interrogationibus docere moliebatur, aperuit et continuo: \'Sicut\', inquit, \'illi oculi carnis tuae utique in dormiente atque in lectulo iacente nunc uacant nec aliquid operantur et tamen sunt isti,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui mortui sunt corpore.
deum spũ benedicunt atq conlaudant: scđm illud Bene¬
sed & iam interpellare dicuntur In euangelio quoq euiden¬
pter quod inquid non confunditur deus uocari deus eorum:
parauit enim illis ciuitatẽ scãm P ecito quoq agustino
audire cepit a dextera parte sonos suauissimae cantilenae. ul¬
tra solitã nott̃q suauittitẽ: Tunc ille intentu quid nã eẽt.
hymnos eẽ dix̃ bectorũ atq scõrũ Asinistra autẽ parte
quid se uidisse retulerit: nonsatis memini Euigilauit et sompnũ
um fugit: tantũq deillo. quantũ desompno cogittuut Aliauͦ
nocte. ecce eidẽ uiuenis ipse etdẽ rursus apparuit: atq ab illo
utrũ cognosceretur interrogauit Respondit se quidẽ eum
bene pleneq cognoscere: Tunc ille quesiuit ubi se nosset: nec
memoriae defuit: iste id ipsum iterũ respondit. totũq uisum
illum. hy mnosq scõrũ ad quos audiendos eoduce uenerat.

Expanded text:
um mortui sint corpore, deum spiritu benedicunt atque conlaudant secundum illud: benesed etiam interpellare dicuntur. in euangelio quoque euidenpropter quod, inquit, non confunditur deus uocari deus eorum: parauit eaudire coepit a dextra parte sonos suauissimae cantilenae ultra solitam notamque suauitatem; tunc ille intento, quidnam esset, ait hymnos esse beatorum atque sanctorum; sinistra autem parte quid se uidisse rettulit, non satis memini. euigilauit et somnium aufugit tantumque de illo quantum de somnio cogitauit. Alia uero nocte ecce idem ipse iuuenis eidem rursus apparuit atque, ab illo utrum cognosceretur, interrogauit; respondit iste, quod eum bene pleneque cognosceret, tum ille quaesiuit, ubi se nosset. nec memoriae defuit, quid iste identidem responderet, totumque uisum illum hymnosque sanctorum, ad . quos audiendos eo duce uenerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi humanitus ulciscunt᷑: & maxime uoxilla dominica eis ẽ
in memoriã reuocanda : qui sine peccato ẽ p̃rior in illam
lapidẽ iaclat: Non qui sine ipso peccato est qm̃ loquimur
de pudicis uiris. sed qui sine peccato ẽ: Quod si esse se dixerint:
se ipsos seducunt. & ueritas in eis non ẽ : Porro si se non seducunt¬
& est in eis ueritas: non erit in eis cruenta seueritas : Scientes enĩ¬
se non esse sine peccato : dimittunt ut dimittatur eis. nec
ab eis benignitas & pietas excludunt᷑: Magis enĩ haec exdu¬
duntur : si peccatis coniuigũ ab eis impetretꝰ ueniã licentia
libidinis non cura pietatis. id est ut ꝓpter ea parcant ql licet
eis alteras ducere. & non potius ꝓpter ea quia uolunt et sibi
dñm parcere ÷ Quanto itaq: melius & honestius xp̃iana deniq
professione dignius. ut parcant adulterũ sanguini uxorum.
qđ scriptũ ẽ eis dicimus: Dimitte iniusticiã ꝓximo tuo : &

Expanded text:
ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in illam lapidem iaciat. non qui sine ipso peccato est. quoniam loquimur de pudicis uiris, sed qui sine peccato est: quod si esse se dixerint. se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enise non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et
Abbreviated transcription (Latin):
ut impleat bonis qui de terret amalis: Respondeamꝰ & iam
ad illud: ubi putas maritos ad puniendas ad ulteras sine ulla
miseratione cõpelli : cũ uolunt eas mori. si eis uiuentibus non eis
licet alteras ducere : Quã crudelitatem uolens exaggerare dixisti
Non mihi uidetur amantissime pater hic diuinus esse sensus.
ubi benignitas & pietas excludit᷑: Ita ista dicis : quasi ꝓpterea
mariti parce redebant adulteris feminis. quia licet eis
ad ulteras ducere. aut si non licet non pareant ut liceat. quin
immo ꝓptea debent peccatricibs prebere misericordiam : ut
& ipsi ꝓsuis peccatis miseri cordiã consequant᷑ & multo magis
hoc eis fatiendũ est: qui dimissis uxoribus ad ulteris. cupiunt
uiuere continent̃: tanto quippe debent esse misericordiores :
quanto uolunt esse scĩores. ut castitatẽ inse ipsis seruando
diuinitus ad uiuent᷑. dũ castitatẽ ab uxoribus uiolatam. nec

Expanded text:
ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crudelitatem uolens exaggerare dixisti: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. ita istuc dicis, quasi propterea mariti parcere debeant adulteris feminis. quia licet eis alteras ducere, ut, si non licet, non parcant, ut liceat. quin immo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt uiuere continenter. tanto quippe debent esse misericordiores, quanto uolunt esse sanctiores, ut castitate in se ipsis seruanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec
Abbreviated transcription (Latin):
si uxor esset in languore insanabili atq diuturno. &iam¬
si alicubi esset corporea separata. quo maritꝰ non posset accedere :
Postremo adhuc exortarer : &iam simulier uolens uiuere
continent᷑. quã uis contra disciplinã quia non ex consensu
tamen pudicũ pudica dimitteret: Puto eni xp̃i anum neminẽ
reluctari adulterum esse : qui ł diu languente ł diu absente
continenter uiuere cupiente sua uxore. alteri com mixtus ẽ
feminȩ : Sifergo & dimissa ad ultera ad ulter ẽ cũ adultera.
qm̃ non ille aut ille. sed om̃is qui dimittit uxorẽ suã & ducit
alterã : moechatur : qua ꝓpter si conugali uinculo inmunis
minus ad petit᷑ uita scõꝵ : exorreat᷑ poena moechorum. & timore
salutem frenet᷑ concupiscentia. si amore non eligitur continentia:
Si enĩ ubi est timor operetur laborꝰ erit & amor: Non enĩ
confidendũ ẽ de nr̃is uiribus. sed oratio adiungenda conatibus.

Expanded text:
si uxor esset in languore insanabili atque diuturno, aut etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, aut etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere: postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier volens vivere continenter, quandiu contra disciplinam, quia non ex consensu, tamen pudicum reluctari adulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente uel continenter uiuere cupiente sua uxore alteri commixtus est feminae. sic ergo et dimissa adultera adulter est cum altera, quoniam non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur concupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus,
Abbreviated transcription (Latin):
coniugibus adulteris poenitendo sanatis: nisi ad costodiendã
continentiã. qm̃ mulier alligata ẽ. quã diu siue moechus
siue castus uir eius uiuit: moethatur siut alteri nupserit:
& uir eius alligatus quã diu siue moecha siue casta
uxor eius uiuit: moechat᷑ si alterã duxerit: haec namq
alligatio quando quidem non soluit᷑: &iamsi ꝑ repudiũ
conuix act̾ista cõiuge separetur : multo minus soluitur
si non separata moechatur: Ac ꝑ hoc non eam soluit nisi
mors conuigis : non in adulteriũ corruentis sed de corpore
ex euntis: Qua ꝓpter si rescesserit mulier ab adultero uiro.
& ei reconciliari non uult: maneat innupta: & si dimi¬
serit uir adulterã mulierẽ. & eam non uult recipere
neopq st poenitentiã: custodiat continentiã & si non
ex uoluntate eligendi potioris boni : certe ex in ne cessitate
uitandi ꝑniciosi mali: Ac ꝑ hoc ad hoc exortarer : &iam¬

Expanded text:
coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam continentiam, quoniam mulier alligata, quamdiu siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatur, si alteri nupserit, et uir alligatus, quamdiu siue moecha . siue casta uxor eius uiuit, moechatur, si alteram duxerit. haec namque alligatio quandoquidem non soluitur, etiamsi per repudium coniux a casto coniuge separetur, musi non separata moechetur: ac per hoc non eam solvit nisi mors conjugis, non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. Quapropter si recesserit mulier ab adultero viro, et ei reconciliari non vult, maneat innupta; et si dimiserit vir adulteram mulierem, et eam non vult recipere nec post poenitentiam, custodiat continentiam, et si non ex voluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate vitandi perniciosi mali. Ac per hoc ad hoc exhortarer, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
malũ suũ. ut bonũ exterminent Nuptiarum: id est ꝓpagationẽ
filioꝵ: De in continentibus quippe loquebat᷑ apłsubiait .i¬
retro : post satanan: Cum itaq dicebat uolo uniores nubere.
hoc itaq monenebat. ꝓpter ruinã continentie fulciendam
Sene forte ab eis sola carnalis concupiscentiȩ cogitaret᷑
infirmitas : Cui tantũ modo esse opere conubis seruiendũ.
nuptiarũ aut ł contemneret ł neglegeret᷑ bonũ: continuo
sub iunxit. filios ꝓcreare. matres familas esse: Qui uero
eligunt continere : aliud utiq melius eligunt quã est
nuptiarũ bonũ. hoc est generatio filioꝵ: Unde eligitur
continentia ut bona nuptiarum melius aliquid capessant᷑.
quanto potius custodiendũ est ut adulteriũ caueatur  cum
enĩ dixisset apłs. qđ si se non continetꝰ nubat. Melius est
enĩ nubere quã uri : non dixit melius est moechari quã
uri: Non est igit᷑ ad qđ exortem᷑ eos qui reconciliari timent

Expanded text:
malum suum, ut bonum exterminent nuptiarum, id est propagationem filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur apostolus, retro post satanan. cum itaque dicebat: uolo iuniores nubere, hoc utique monebat propter ruinam continentiae fulciendam. sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere conubii seruiendum, nuptiarum autem uel contemneretur uel neglegeretur bonum, continuo subiunxit: filios procreare, matres familias esse. qui uero eligunt continere, aliquid utique melius eligunt. quam est nuptiarum bonum; hoc est generatio filiorum. unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur, quanto potius custodienda est, ut adulterium caueatur! cum enim dixisset apostolus: quodsi se non continet, nubat, melius est enim, inquit, nubere quam uri, non dixit \'melius est moechari quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent
Abbreviated transcription (Latin):
amas mortẽ quã uitã: Ecce unde te conuinco: amas tunicã
tuã: bonã eã uis n amas uillã tuã bonã illã uis: Amas filiũ
tuum.: bonũ eũ uis: Amas amicũ tuũ : bonũ eũ uis: amas
domũ tuci: bonã eã uis: Quid est qđ & iam bonã uis habere
mortem  Cotidie enĩ rogas. ut qm̃ mors uentura est : Bonã
mortẽ mihi ds̃ det dicis: ds auertat ame: malã mortem:
Plus amas ergo mortem tuã : quã uitã tuã: Mori male
times. male uiuere non times: Corrige male uiuere :

Expanded text:
amas mortem quam vitam. Ecce unde te convinco. Amas tunicam amas mortem quam vitam. Ecce unde te convinco. Amas tunicam tuam, bonam eam vis: amas villam tuam, bonam eam vis: amas filium tuum, bonum eum vis: amas amicum tuum, bonum eum vis: amas domum tuam, bonam eam vis. Quid est quod etiam bonam vis habere mortem? Quotidie enim rogas, ut quoniam mors ventura est, bonam mortem tibi Deus det; et dicis, Deus avertat a me malam mortem. Plus ergo amas mortem tuam, quam vitam tuam. Mori male times, male vivere non times. Corrige male vivere
Abbreviated transcription (Latin):
prouerbiũ : quantũ habebis tantus eris: ut habas quantũ ceteri
aut quantũ pauci. aut plus quã ceteri. aut plus quã pauei .:
habeas inde honorẽ : habeas inde dignitatẽ: & ubi erunt ista
om̃ia cum mors uenerit : quo modo stimulat : quo modo metus
iste interpellat : quomodo nomen ipsum ame cõmemoratum
omniũ corda ꝑcussit: quomodo timorẽ ur̃m teste gemitu
de clarastis : Audiui audiui gemuistis. mortẽ timetis: Si timetis
quare non cauetis: mortem timetis: quid timetis: uentura
ẽ: timeam . Nontimeã : uenire habet: Sero cito uentura ẽ .i
time : qđ si nolis non erit: quid  peccare: Peccare time i
quia si a maueris peccata : In aliam mortem inrues. quo
posses non uenire si non amares peccata: modo autem ꝑuersus.
plus amas mortem quã uitam: Absit in quã : quis ÷ hominum¬
qui plus amet mortẽ quã uitam: foste conuincote : quia plis

Expanded text:
proverbium: Quantum habebis, tantus eris. Ut habeas quantum caeteri, proverbium: Quantum habebis, tantus eris. Ut habeas quantum caeteri, aut quantum pauci; aut plus quam caeteri, aut plus quam pauci; habeas inde honorem, habeas inde dignitatem. Et ubi erunt ista omnia, cum mors venerit? Quomodo stimulat, quomodo metus iste interpellat? Quomodo nomen ipsum a me commemoratum omnium corda percussit? Quomodo timorem vestrum teste gemitu declarastis? Audivi, audivi: gemuistis, mortem timetis. Si timetis, quare non cavetis? Mortem timetis: quid timetis? Ventura est: timeam, non timeam, venire habet; sero, cito, ventura est. time, quod si nolis, non erit. Quid? Peccare. Peccare time, quia si amaveris peccata, in aliam mortem irrues; quo posses non venire, si non amares peccata. Modo autem perversus plus amas mortem quam vitam. Absit, inquis. Quis est hominumqui plus amet mortem quam vitam? Forte convinco te, quia plus