comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iu dicia tua nonsum oblitus Adhisi testimo¬
nus tuis. dñe: noli me confundere. Uiam
ueritatis elegi ubi currerẽ: iudiciatua non sum
oblitus ut currerẽ. Adhȩsi testimonus tuis
cum currerem: dñe noli me confundere quo
curro ꝑtendam: quotendo ꝑueniã. Non enim
uolentis neq currentis : sed miserentis. ẽ. dĩ
Deniq̃ sequitur. Uiam mandatorum tuorum
cucurri: cum dilatasti cor meum. Noncurrerẽ :
nisi dilatasses cormeum: Prorsus isto uersu
exponitur: quẽ ad modum dictum sit uiam
ueritatis elegi. iudicia tua non sum oblitus.
adhȩsi testimonus tuis Curs̃ ẽ quippe iste
lnae mandatorum dĩ. Etquia potius eiꝰ beneficia
quã sua merita dño allegat: tanquam diceret᷑ ei
quomodo istam cucurristi eligendo. & dĩ udicia
non obliuiscendo. & eiꝰ testimonus adherendo.
an ꝑteipsum isti potiusti. Non. Ait : Quid ergo:
meũ Non gͦ ꝓͣprium & quasi nullius tuae opis
indiguum arbitriũ meũ: sed cumdilatasti cor

Expanded text:
udicia tua non sum oblitus. Adhaesi testimoniis tuis; Domine, noli me confundere. Viam veritatis elegi,» ubi currerem: «judicia tua non sum oblitus,» ut currerem. «Adhaesi testimoniis tuis,» cum currerem: «Domine, noli me confundere;» quo curro pertendam, quo tendo perveniam. Non enim volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Denique sequitur: «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum.» Non currerem, nisi dilatasses cor meum. Prorsus isto versu exponitur quemadmodum dictum sit, «Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus, adhaesi testimoniis tuis.» Cursus est quippe iste viae mandatorum Dei. Et quia potius ejus beneficia quam sua merita Domino allegat; tanquam diceretur ei, Quomodo istam viam cucurristi, eligendo, et Dei judicia non obliviscendo, et ejus testimoniis adhaerendo, an per teipsum ista potuisti? Non, ait. Quid ergo? er proprium, et quasi nullius tuae opis indigum arbitrium meum; sed «cum dilatasti cor
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ꝓfunda. ẽ ista sententia: & si ad iuuerit
dñs. operosius disputatione alia penetranda
est. Nam & quod additum. ẽ. ꝓpt̾ea dilexi
testimonia tua semꝑ. multo amplius eã ꝓfundã
facit. Dicit enim apostolus: lex iram oꝑatur.
Huiusq dicti rationem reddens: ubi enim non .ẽ.
lex inquit. nec p̃uaricatio: Ita ostendens nonom̃s
eẽ. p̃uaricatores. Non enĩ om̃s habent legem
Non autem om̃s habere legem: alio loco euden¬
tius ait. Qui sine lege peccauer̃: sine lege pe¬
ribunt: Quid sibi ergo uult. p̃uaricatores depu¬
taui omĩ peccatores t̃rae : sed hic quaestionẽ
ꝓposusse suffecerit: alio sidĩ donauerit sermo¬
ne tractandam. nehuiꝰ plixitas eam cogat angus¬
tius explicari: quam ut benepossit quod exp̃lica¬
tur intelligi

Expanded text:
erit Dominus, operosius disputatione alia penetranda est. Nam et quod additum est: «Propterea dilexi testimonia tua semper,» multo amplius eam profundam facit. Dicit enim Apostolus: «Lex iram operatur,» hujusque dicti rationem reddens: «Ubi enim non est lex,» inquit, «nec praevaricatio» ; ita ostendens non omnes esse praevaricatores. Non enim omnes habent legem. Non autem omnes habere legem, alio loco evidentius ait: «Qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt» . Quid sibi ergo vult: «Praevaricatores deputavi omnes peccatores terrae?» Sed hic quaestionem proposuisse suffecerit, alio, si Deus donaverit, sermone tractandam, ne hujus prolixitas eam cogat angustius explicari, quam ut bene possit quod explicatur intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
grauetur. et disc& aliquid decanticis sion
Ille autem con tristatus abscesũt: Dicamꝰ post
illum: quomodo cantauimus canticum dñi
interra aliena: Et ille quidem discessit. spem
tamen diuitib dñs dedit. Nam contristati dis¬
cipuli. dixer̃. Quis nã potest saluus fieri :
et respondit eis. Quod hominib impossibile. ẽ:¬
dõ facile. ẽ.: Habent enĩ & diuites quendã modũ
suum. et acceper̃ canticũ desion: Canticũ deqͦ
suꝑbe sapere. neq sperare in incerto diuitiarum.
sed indõ uiuo. qui prestat nobis omĩa abundan¬
ter ad fruendum. Adiungens quid debeant
agere: iã tangit organum non suspendit: Diui¬
tes sint inoꝑib bonis. facile tribuant. cõmuni.¬
cent. thes aurizent sibi fundamentũ bonum

Expanded text:
gravetur; et discet aliquid de canticis Sion. gravetur; et discet aliquid de canticis Sion. Ille autem contristatus abscessit. Dicamus post illum, «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» Et ille quidem discessit; spem tamen divitibus Dominus dedit. Nam contristati discipuli dixerunt: «Quisnam potest salvus fieri?» Et respondit eis: «Quod hominibus impossibile est, facile est Deo» . Habent enim et divites quemdam modum suum, et acceperunt canticum de Sion, canticum de superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum.» Adjungens quid debeant agere, jam tangit organum, non suspendit: «Divites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thezaurisent sibi fundamentum b
Abbreviated transcription (Latin):
Inter uerba captiuantium.¬
ẽt inter uerba dolosorum. & inter uerba male
quȩrentium. interrogantium & discere nolen¬
rogauit. Magister bone quid faciam ut uitam
consequar aeternã : Nonne deuita aeterna
quaerens. quasi decanticis syon int̾rogauit.
Serua mandata: ait illidñs. Et ille defastu
cum audisset: respondit. Iamomĩa haec inqͥt
impleui a iuuentute mea: Et dñs dixit illi ꝗͥd¬
dam decanticis Et nouerat quod non caperet.
sed exemplum nobis dedit. quomodo multi
quęr̃ quasi consilium ad uitam aet̾nã Ettandiu
nos laudant: quandiu respondeamꝰ quod quęr̃
Dedit deillo docum̃tum tanquã nobis dicturi s
aliquando talib hominib: quomodo cantabi¬
mꝰ canticum dñi int̾ra aliena: Ecce ait: Uis
ẽẽ ꝑfectus: uade uende omĩa quae habes & da
pauperib. & habebis thesaurum incaelo. et
ueni sequere me. Ut discat multa mandata
cantica decanticis syon: prius impedimenta
reiciat. expeditus ambul&: ne ullo onere pre¬

Expanded text:
inter verba captivantium, inter verba dolosorum, inter verba male interrogantium, quaerentium et discere nolenrrogavit: «Magister bone, quid faciam ut vitam aeternam consequar?» Nonne de vita aeterna quaerens, quasi canticum Sion interrogavit? «Serva mandata,» ait illi Dominus. Et ille de fastu, cum audisset, «Jam omnia haec,» inquit, «implevi a juventute mea.» Et Dominus dixit illi quiddam de canticis Sion, et noverat quod non caperet; sed exemplum dedit nobis, quomodo multi quaerant quasi consilium ad vitam aeternam, et tamdiu nos laudent, quamdiu respondeamus quod quaerunt. Dedit de illo documentum, tanquam nobis dicturis aliquando talibus hominibus, «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» Ecce ait: «Vis esse perfectus? Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me.» Ut discat multa cantica de canticis Sion, prius impedimenta rejiciat, expeditus ambulet, ne ullo onere prae
Abbreviated transcription (Latin):
traria sunt ista cantica: non sunt contraria:
Uidete quid diuitib dictum sit. Non superbe
sapere. neq sperare in incerto diuitiarum.
bona oꝑari tribuere. thesaurizare fundam̃tum
bonum infuturũ: Pauperib autẽ quid dictũ
.ẽ.: qui uolunt diuites fieri : incidunt intẽp¬
tationẽ. Nondixit qui diuites sunt: sed qui
uolunt diuites fieri. Nam si iam diuites. eẽnt.
alterum canticum audirent: Diues audit
cum intertales uersamini qͥ non fapiunt canti¬
cum sron: suspendite ut dixi organa insalicib
in medio eiꝰ. differte quae dicturi estis. Incipiunł
ẽẽ. ligna fructuosa. mutantur arbores. & habe¬
bunt̃ fructum bonũ: ibi iam lic& nobis can¬
tare in au res audientium: Sed cũ int̃ istos obs¬
trepentes. male in terrogantes. ueritati resisten¬
tes uersamini : obstringite uos. non eis uelle
placere. ne obliuiscamini hierłm. & dicat una
anima ur̃a. facta una exmultis pace xp̃i Dicat

Expanded text:
traria sunt ista cantica? Non sunt contraria. traria sunt ista cantica? Non sunt contraria. Videte quid divitibus dictum sit: «Non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum», bona operari, tribuere, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum. Pauperibus autem quid dictum est? «Qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem.» Non dixit, qui divites sunt; sed, «Qui volunt divites fieri.» Nam si jam divites essent, alterum canticum audirent: dives audit cum inter tales versamini, qui non capiunt canticum Sion, suspendite, ut dixi, organa in salicibus in medio ejus; differte quae dicturi estis. Incipiunt esse ligna fructuosa, mutantur arbores, et habebunt fructum bonum: ibi jam licet nobis cantare in aures audientium. Sed cum inter istos obstrepentes, male interrogantes, veritati resistentes versamini, obstringite vos non eis velle placere, ne obliviscamini Jerusalem; et dicat una anima vestra, facta una ex multis pace Christi, dicat
Abbreviated transcription (Latin):
uenerint hominẽ dicentẽ sibi. quid ẽ quod facis.
ꝑdis res tuas tanta erogando. thesauriza filus
tuis Cũ uiderint non tapere. & intellexerint
lignum ẽẽ salicis : non facile dicant. quare
agant et quid agant Suspendant organa.
insalicib babr lonis Pręter salices autem
cantent. noncessent. operentur. Nonenim
ꝑdunt quod ẽrogant. Seruo commendant &
tutum .ẽ. xp̃o cõmendant & perit : Audistis
canticũ diuitum. decanticis syon : audite canti¬
cum pauperum: Idem paulus loquitur. Nihil
intulimus inhunc mundũ.nec auferre aliqͥd
possumus. Habentes uictum & tegumentum:
his contenti simus. Nam qui uolunt diuites
fieri: incidunt intẽptationem et desideria
multa. stulta et nociua. quae mergunt homi¬
nem in interitum et ꝑditionẽ. Haec sunt flumi¬
na babrlonis. Radix. ẽ. omniũ maloꝵ auari¬
tiaꝰ Quã quidam appetentes: naufragauerunt
a fide et inseruer̃ se dolorib multis Ergo con¬

Expanded text:
venerint hominem dicentem sibi: Quid est quod facis? venerint hominem dicentem sibi: Quid est quod facis? perdis res tuas tanta erogando; thesauriza filiis tuis. Cum viderint non capere, et intellexerint lignum esse salicis, non facile dicant quare agant, et quid agant, suspendant organa in salicibus Babylonis. Praeter salices autem cantent, non cessent, operentur. Non enim perdunt quod erogant. Servo commendant, et tutum est; Christo commendant, et perit? 14. Audistis canticum divitum de canticis Sion; audite et canticum pauperum. Idem Paulus loquitur: «Nihil intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus: victum et tegumentum habentes, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et desideria multa, stulta et noxia, quae mergunt hominem in interitum et perditionem.» Haec sunt flumina Babylonis. «Radix est enim omnium malorum avaritia; quam quidam appetentes naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis» . Ergo con
Abbreviated transcription (Latin):
Primo non superbe sapere. Ixtollunt enĩ diuitiȩ
Et quos extollunt: flumina extollunt illa
Quid ergo his precipitur: Ante omĩa ñ superbe
saperẽ. Quod faciunt diuitiae : hoc caueant
indiuiti is. caueant indiuitiis suꝑbiam Ipsum
enĩ malũ.ẽ. quod important maxime diuitiae
incautis hominib. Non enim aurum malũ
relinquens creatorem & conuersꝰ adcreaturã
Hoc ergo sibi p̃cauieat nesit suꝑbus. & super
fluuĩum babylonis sedeat. Hoc enim illi dictũ
ẽ : non suꝑbe sapere. Ergo sedeat. neq speret
in incerto diuitiarum ł rgo suꝑflumen babrlo¬
nis : Sienĩ sperauerit in incerto diuitiarum :
trahitur a flumine babrlonis Siuero humi¬
liauerit se. & non superbierit. & non sꝑauerit
in incerto diuitiarum : sed&e suꝑ fluuiũ. suspi¬
rat aeternã hierłm. recordatur sron: et ut
perueniat adsyon. erogat Eccehabes canticũ.:
quod diuites acceperunt decanticis syon. Ope-¬
rentur. tangant organa . nonuacent: cum in¬

Expanded text:
primo, «non superbe sapere.» Extollunt enim divitiae; et quos extollunt, flumina illa tollunt. Quid ergo his praecipitur? Ante omnia, «non superbe sapere.» Quod faciunt divitiae, hoc caveant in divitiis; caveant in divitiis superbiam. Ipsum enim malum est quod important maxime divitiae incautis hominibus. Non enim aurum malum relinquens Creatorem, conversus ad creaturam. Hoc ergo ibi praecaveat, ne sit superbus, et super fluvium Babylonis sedeat. Hoc illi enim dictum est, «Non superbe sapere:» ergo sedeat. «Neque sperare in incerto divitiarum:» ergo super flumina Babylonis sedeat. Si enim speravit in incerto divitiarum, trahitur a flumine Babylonis. Si vero humiliaverit se, et non superbierit, et non speraverit in incerto divitiarum, sedet super fluvium, suspirat aeternae Jerusalem recordatus Sion; et ut perveniat ad Sion, erogat. Ecce habes canticum quod divites acceperunt de canticis Sion. Operentur, tangant organum, non vacent, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
hoc & supra posuerat: quando eos
dixerat aquas multas. Tu enim ne aquas mul¬
tas bonas putares: exposuit eas ingladio malig¬
no. Nunc ergo exponat q̃uiddixit. quorum os
locutum est uanitatẽ: et dextera eorum. dextera
iniquitatis. Quam uan̾itatẽ locutum. ẽ: os eorũ:

Expanded text:
hoc et supra posuerat, quando eos dixerat aquas multas. Tu enim ne aquas multas bonas putares, exposuit eas in gladio maligno. Nunc ergo exponat quod dixit, «Quorum os locutum est vanitatem,» «et dextera eorum dextera iniquitatis.» Quam vanitatem locutum est os e
Abbreviated transcription (Latin):
lii codices habent in aet̾num : quod
ex ambiguo greco factum est. Sed si in hoc scło
intelligendum est non in aet̾num. quomodo
exponens cuius testam̃ti memor fuit adiungit
& dicit.
t Uerbi quod mandauit in mille
enerationes Quid adhuc: cum aliquo fine
potest intelligi : sed deinde dicit. q
suit ad abraham: & iuram̃ti sui ad isaac

Expanded text:
lii codices habent, «in aeternum;» quod ex ambiguo graeco factum est. Sed si in hoc saeculum intelligendum est, non in aeternum; quomodo exponens cujus testamenti memor fuerit, adjungit et dicit: «Verbi quod mandavit in mille generationes?» Quod adhuc cum aliquo fine potest intelligi; sed deinde dicit: «Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
UAMUIS ORDO PSAL MORUM
qui mihi magni sacram̃ti uidentur
continere secretũ. nondum mibi
fuerit reuelatus : tamen
quod oms̃ centum quinquaginta numeran¬
tur. etiam nobis qui totius ordinis eorum
altitudinem adhuc aciem mentis nonpene¬
trauimus. insinuant aliquid unde non
impudenter quantũ dñs adiuũat disputare

Expanded text:
uamvis ordo Psalmorum, qui mihi magni sacramenti videtur continere secretum nondum mihi fuerit revelatus; tamen quia omnes centum quinquaginta numerantur, etiam nobis qui totius ordinis eorum altitudinem adhuc acie mentis non penetravimus, insinuant aliquid, unde non impudenter, quantum Dominus adjuvat, disputare
Abbreviated transcription (Latin):
ibi habeamus : & non sine causa audiamus
sursum cor. leuemus corsursum. ne putres-¬¬
cat interra: qm̃ placent nobis quodibi aguał
angli. modo nos spe posteare: sed cum illue
uenerimus. Laudate ergo eum in excelsis. Lau

Expanded text:
ibi habeamus, et non sine causa audiamus: ibi habeamus, et non sine causa audiamus: Sursum corda. Levemus cor sursum, ne putrescat in terra; quoniam placet nobis quod ibi agunt Angeli. Modo nos spe; postea re, cum illuc venerimus. «Laudate» ergo «eum in excelsis.»
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. ne qui contendit uincatur. Si autem non
consentiendo uincamus: molestiã tam̃ patimur
Resistendo delectationib noncessat. & non moritur
hostis: nisi inresurrectione mortuoꝵ. Sed pre¬
sumus. fidamus. erigunt nos aggeus & zacha¬
rias : cantant futuram liberationem nr̃am Si
illi popło cantauer̃ & impletũ. ẽ. xpĩano po¬
pulo quod cantatur non implebitur: securi
estote tentũ modo inista peregrinatione uitȩ
quomodo agatis uidete Nõnuobis placeat
amor babylomae: ne obliuiscamini ciuitatẽ
hierłm. Et si corpus ur̃m adhuc inbaby lonia
det ergo tota creatura dñm: quia hoc ibi fac¬
turi sumus. quod hic p̃meditamur. Laudate
dñm decaelis : laudate eum in ex celsis
Primo decaelis dicit: postea deterra: laudatur
enim ds̃: quifecit caelum & terrã Caelestia
tranquilla sunt. pacata sunt. ibi semꝑ gaudiũ:
nulla mors. nulla ȩgritudo. nulla molestia:
Laudant dm̃ beati: nos autem i usum ad huc sumꝰ

Expanded text:
est ne qui contendit vincatur; si autem non est ne qui contendit vincatur; si autem non consentiendo vincamus, molestiam tamen patimur resistendo delectationibus. Non cessat, et non moritur hostis, nisi in resurrectione mortuorum. Sed praesumamus, fidamus, erigunt nos Aggaeus et Zacharias; cantant futuram liberationem nostram. Si illi populo cantaverunt, et impletum est; christiano populo quod cantatur, non implebitur? Securi estote: tantummodo in ista peregrinatione vitae quomodo agatis, videte. Non vobis placeat amor Babyloniae, ne obliviscamini civitatem Jerusalem. Etsi corpus vestrum adhuc in Babylonia det ergo tota creatura Dominum; quia hoc ibi facturi sumus, quod hic praemeditamur. 5. «Laudate Dominum de coelis; laudate eum in excelsis.» Primo de coelis dicit, postea de terra: laudatur enim Deus qui fecit coelum et terram. Coelestia tranquilla sunt, pacata sunt; ibi semper gaudium, nulla mors, nulla aegritudo, nulla molestia; semper laudant Deum beati: nos autem adhuc jusum
Abbreviated transcription (Latin):
iẽ p̃buer̃ tunc captiuo popul
scdm carnẽ : idẽ constituto inbaby lonia sub
regib alienigenis. Ostendebant enini ꝑ ꝓphe¬
tiam futurum tempus liberationis acaptiuita¬
te instaurationis hierłm: sed illa omĩa infigu¬
ra gestt sunt. habent ueritatẽ suam: Eigura¬
ta sunt in antiquis: presentia ostenduntur
in nobis. Modo ergo quiddicit apłs quandiu
sumus incorpore peregrinamur adnõ: non¬
dum sumꝰ inpatria. Quando erimus inpatria:
Quando triumphabimꝰ deuicto inimico diabolo.
quando mors nouissima inimica destruetur
tunc fiet sermo qui scriptus. ẽ. ab sorta ẽ mors
inuictoria Ubiẽ mors contentiotua : Ubi est
mors aculeus tuus:: quando ergo nulla erit
mortis contentio. quae modo ẽ & facit nos ge¬
mere exdefectu. ex mobilitate rerum. exfragi¬
litate carnis humanae. cotidie nobiscũ conten¬
dunt tẽptationes. contendunt cõtidie delectatio¬
nes. & sinon consentimus. tamen molestiam
patimur. & contendimus: & magnũ periculũ

Expanded text:
ebuerunt tunc captivato populo secundum carnem, id est, constituto in Babylonia sub regibus alienigenis. Ostendebant enim per prophetiam, futurum tempus liberationis a captivitate, instaurationis Jerusalem. Sed illa omnia in figura gesta sunt ; habent veritatem suam: figurata sunt in antiquis, praesentia ostenduntur in nobis. Modo ergo quid dicit Apostolus? «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino» . Nondum sumus in patria: quando erimus in patria? Quando triumphabimus devicto inimico diabolo, quando «mors novissima inimica destruetur: tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus» ? Quando ergo nulla erit mortis contentio, quae modo est, et facit nos gemere ex defectu et mutabilitate rerum, ex fragilitate carnis humanae? Contendunt nobiscum quotidie tentationes, contendunt quotidie delectationes: etsi non consentiamus, tamen molestiam patimur, et contendimus, et magnum periculum
Abbreviated transcription (Latin):
dicturꝰ est: inqͥb magnifices. Nonutiq nisi
ille lauddandusest: auctorom̃iũ magnificoꝵ.
Confessionẽ & cdecore̾ induisti. Odnedsnis: qͥ

Expanded text:
dicturus est; in quibus magnificis non utique nisi ille laudandus est auctor omnium magnificorum. «Confessionem et decorem induisti.» O Domine
Abbreviated transcription (Latin):
i Non in caelo ubisolem & lunam
uident operadĩ quae colunt: sed incaelo sursũ.
quod transgreditur omĩa corpora cęlestia &
t̃restria. Nec sic est incaelo ds̃ nr̃ : quasi sub¬
tracto caelo.ruinam sine sede formidet: Incaelis
enim & int̾ra: Omĩa quaecũq uoluit fecit
Nec indiget oꝑib suis. tanquam in eis collocetur
ut maneat. sed insua aeternitate persistit.
inqua manens omĩa quecũq uoluit fecit incęlo
et interra Neq enĩ iam eũ portabant ut abeo
fieri possint: quando nisi fierent eum portare
nonpossent Ergo inquib ẽ ipse. tanquã indi¬
gentia continet: non abeis tanquam indigens
continetur. Siuesic intelligatur incaelis &
in terra omĩa quaecũq uoluit fecit. uel insupe¬
rioribus uel in inferiorib populi sui. uolunta¬
riam grãm suam constituit. nequis deoperũ
meritis glorietur : quia siue montes gestiant
uelut arietes: siue colles uelut agni ouium.
a facie dĩ cõmota est terra: ne interrenis sordib

Expanded text:
 Non in coelo, ubi solem et lunam vident, opera Dei quae colunt; sed «in coelo sursum,» quod transgreditur omnia corpora coelestia et terrestria. Nec sic est in coelo Deus noster, quasi subtracto coelo ruinam sine sede formidet. «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Nec indiget operibus suis, tanquam in eis collocetur, ut maneat; sed in sua aeternitate persistit, in qua manens omnia quaecumque voluit fecit in coelis et in terra: neque enim jam eum portabant, ut ab eo fieri possent; quando, nisi fierent, eum portare non possent. Ergo in quibus est ipse, tanquam indigentia continet, non ab eis tanquam indigens continetur. Sive sic intelligatur, «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit,» vel in superioribus, vel in inferioribus populi sui voluntariam gratiam suam constituit, ne quis de operum meritis glorietur: quia sive montes gestiant velut arietes, sive colles velut agni ovium; a facie Domini commota est terra, ne in terrenis sordibus
Abbreviated transcription (Latin):
Auertiti a suꝑbo
Et enim aliquando abundabam: & in abundantia
mea elatus sum: Ego enimdixi aliquando in abun¬
dantia mea: non mouebor in aeternum: Dixi. ñ
mouebor in abundantia mea. ignorans iustitiam
tuã & constituens meã: sed tu dñe in uoluntate
tua p̃stitisti decori meo uirtutem: Dixi in abun-¬
dantia mea: non mouebor in aeternũ: Verũ autẽ
atẽ mihi erat: quicquid abundabã. Et ut hoc ꝓba¬
res ate mihi fuisse: auertisti faciem tuã ame.
& factus sum conturbatꝰ. Post hanc conturbationem
inqua factus sum quia auertisti faciem tuã. post
tedium sp̃s mei. post conturbatum cormeũ in me
exeo quod auertisti faciem tuã. iam factus sũ sicut
t̃ra sine aquatibi. Ne auertas faciem tuã. Auertisti
a superbo : redde humili. Neauerttis faciemtuã ame:¬

Expanded text:
Avertisti a superbo. Etenim aliquando abundabam, et in abundantia mea elatus eram: «Ego» enim «dixi» aliquando «in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Dixi, Non movebor, in abundantia mea,» ignorans justitiam tuam, et constituens meam; sed tu, «Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem. Dixi in abundantia mea, Non movebor;» verum autem a te mihi erat quidquid abundabam. Et ut hoc probares a te mihi fuisse, «avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus» . Post hanc conturbationem in qua factus sum, quia avertisti faciem tuam; post taedium spiritus mei, post conturbatum cor meum in me, ex eo quod avertisti faciem tuam; jam factus sum sicut terra sine aqua tibi: «Ne avertas faciem tuam.» Avertisti a superbo, redde humili. «Ne avertas faciem tuam a me
Abbreviated transcription (Latin):
pe me: Repetit quodammodo: qđ petiuit
Nã quod prius dixerat. appropinqu& oratio
mea inconspectutto dñe: huic simile est
quod ait posterius. Introe postulatio mea in
conspectutuo dnẽ & quod prius. scđm eloqͥũ
tuum da mihi intellectũ: huic congruit quod
posterits. scđm eloquium tuũ eripẽme Acci¬
piendo quippe intellectum eripitur: q̃uod
ꝑ seipsũ non intelligendo decipitur
bunt inquit labia mea ymnum: cũ docue¬
ris me iustificationes tuas

Expanded text:
pe me.» Repetit quodammodo quod petivit. Nam quod prius dixerat, «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine;» huic simile est quod ait posterius, «Intret postulatio mea in conspectu tuo, Domine;» et quod prius, «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum;» huic congruit quod posterius, «Secundum eloquium tuum eripe me.» Accipiendo quippe intellectum eripitur, qui per seipsum non intelligendo decipitur.bunt,» inquit, «labia mea hymnum, cum docueris me justificationes tuas
Abbreviated transcription (Latin):
cisus resurrexisti: Sanguine tuo peccata gentiũ
deluisti: ad dexteram patris sedens. undiq pacien¬
tes. & ad te confugientes collegisti. Facta ẽ ergo
cecitas ex parte isrł. facta est ut plenitudo gentiũ
intraret. & sic omĩs isrł saluus fier&e. & om̃s ini

Expanded text:
cisus resurrexisti, sanguine tuo peccata Gentium cisus resurrexisti, sanguine tuo peccata Gentium diluisti, ad dexteram Patris sedens undique patientes et ad te confugientes collegisti. «Facta est» ergo «caecitas ex parte Israel, facta est ut plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvu
Abbreviated transcription (Latin):
resur rexisti: Vt sederes addexteram patris.
ascendisti. łrgo ut addexteram patris sederes.
mortuus es. Demorte enim resurrectio. de resur¬
rectione ascensio: deascensione addexterã sessio
hoc totum ergo amorte coepit. Excellentia huiꝰ¬
claritatis: principium habet humilitatis. Te
itaq sedente ad dexterã patris. implen tur tẽpora
gentium. ponuntur immiciom̃s scabellum
pedum tuorum. Et adhoc ut ꝑueniatur : prius
dominaberis in medio inimicoꝵ tuoꝵ. Ad hoc
enim uirgam uirtutis suae emit& dñs exsyon
Ut autem morereris. & ꝑ mortẽ tuam deleretur
cẏrographum peccattrum. & predicaretur
poenitentia & remissio delictoꝵ ꝑ om̃s gentes.
incipientib ab hierusalem : cȩcitas iudȩorum
fecit. Aliis illuminandis. aliorum cęcitas mili¬
tauit: Caecitas enim exparte isrł facta est: ut
plenitudo gentium intraret. & sic omĩs isrł saliuꝰ
fieret. Caecitas exparte isrł facta occidit te: oc¬

Expanded text:
resurrexisti; ut sederes ad dexteram Patris, resurrexisti; ut sederes ad dexteram Patris, ascendisti: ergo ut ad dexteram Patris sederes, mortuus es. De morte enim resurrectio, de resurrectione ascensio, de ascensione ad dexteram sessio: hoc totum ergo coepit a morte. Excellentia claritatis hujus, principium habet humilitatis. Te itaque sedente ad dexteram Patris, implentur tempora gentium, ponuntur inimici omnes scabellum pedum tuorum, et ad hoc ut perveniatur, prius dominaberis in medio inimicorum tuorum: ad hoc enim «virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion.» Ut autem morereris, et per mortem tuam deleretur chirographum peccatorum , et praedicaretur poenitentia et remissio delictorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem, caecitas Judaeorum fecit. Aliis illuminandis, aliorum caecitas militavit: «Caecitas» enim «ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret» . «Caecitas ex parte Israel facta» occidit te; oc
Abbreviated transcription (Latin):
Prius dominare in medio inimi¬
coꝵ tuorum: int̾ frem̃tes gentes. Numquid enĩ
postea cum acceperint honorem suum scient suã
dã nationem impii. in medio inimicoꝵ suoꝵ
dominabitur. Et quid mirum si tunc domina¬
bitur secum in aet̾num regnantib iustis. & ȩt̃nis
poenis ardentib impis : quid mirum si tunc:
modo inmedio inmicorum tuoꝵ. nunc inisto tran¬
situ scłoꝵ. inistt ꝓpagatione & successione mor¬
talitatis humanȩ. nunc dumtorrens temporum
p̃ter labitur. adhoc directa. ẽ uirga uirtutis tuae
exsyon: ut domineris in medio inĩmicorũtuoꝵ.
dominedauid: dominare inmedio paganorum.
udȩoꝵ. hereticorum. fr̃m falsorum. dominare in medio
inimicorum tuoꝵ. hunc uersum non bene in¬
telligimus: si nonfieri iam uidemus.
Sede ergo adextrisdĩ: occultare ut cre¬
daris. donec impleantur tempora gentium: Sic
enim scriptum est Quẽ oportebat caelum reci¬
pere : donec impleantur tempora gentium.
Vt enim resurgeres: mortuus es. Vt ascenderes.

Expanded text:
Prius «dominare in medio inimicorum tuorum:» inter frementes gentes. Numquid enim postea cum acceperint honorem suum sancti, et suam damnationem impii, in medio inimicorum suorum dominabitur? Et quid mirum si tunc dominabitur, secum in aeternum regnantibus justis, et aeternis poenis ardentibus impiis? quid mirum si tunc? Modo in medio inimicorum tuorum, nunc in isto transitu saeculorum, in ista propagatione et successione mortalitatis humanae, nunc dum torrens temporum praeterlabitur, ad hoc directa est virga virtutis tuae ex Sion, ut domineris in medio inimicorum tuorumDomine David, dominare in medio Paganorum, Judaeorum, haereticorum, falsorum fratrum. «Dominare in medio inimicorum tuorum.» Hunc versum non recte intelligimus, si non fieri jam videmus. Sede ergo a dextris Dei, occultare ut credaris, donec impleantur tempora gentium. Sic enim scriptum est: «Quem oportebat coelum recipere, donec impleantur tempora gentium» . Ut enim resurgeres, mortuus es; ut ascenderes,
Abbreviated transcription (Latin):
tuor retributionum : duae priores ꝑtinent ad
iustitiam. ut retribuantur mala ꝓ malis. bonte
ꝓbonis Tertia ꝑtinet admiscđiam: ut retribu¬
antur bona ꝓmalis. Quartam ds̃ nescit. Nul¬
li enim malum ꝓbono retribuit. Haec autem

Expanded text:
tuor retributionum duae priores pertinent ad tuor retributionum duae priores pertinent ad justitiam, ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis: tertia pertinet ad misericordiam, ut retribuantur bona pro malis: quartam Deus nescit; nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
Si bona ꝓbonis
sibi postulauit s tribui : iam custodierat uerba
dĩ. Non autem dixit retribue seruotuo quia
custodiuui uerbatua. tanquã mercedem bonã
ꝓbono obedientiae flagitaret: sed dixit. retribue
.ẽ. aliud quam dicere. mortuos ea custodire
non posse. infideles dẽniq dequibus dicitur.
sine mortuos sepelire mortuos suos Qua¬
ꝓpt̃ simortuos intelligimus infideles. uiuos
autem fideles: qm̃ iustus ex fide uiuit. nec pos¬
sunt custodiri uerba dĩ nisi ꝑfidem quae per
dilectionẽ oꝑatur. hãc sibi poseit qui dicit.
retribue seruo tuo uiuiam. & custod iã uerba
tua. Et qm̃ ante fidem non homini debentur
nisi mala ꝓmalis: retribuit autem dĩ ꝑ inde¬¬
bitã grã bona ꝓmalis: Hanc retributionem¬
rogat qui dicit. ecce nunc retribue seruotuo ui¬
uam & custodiam uerbatua. Quattuor enim
retributiones sunt aut mala ꝓmalis retribuun¬
tur. sicut ds̃ ignem aeternum retributurus. ẽ.
impiis. aut bona ꝓbonis. sicut regnũ aet̾num

Expanded text:
Si bona pro bonis sibi retribui postulavit, jam custodierat verba Dei. Non autem dixit, Retribue servo tuo, quia custodivi verba tua; tanquam mercedem bonam pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Retribuea.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea custodire non posse? infideles videlicet, de quibus dicitur, «Sine mortuos sepelire mortuos suos» . Quapropter si mortuos intelligimus infideles, vivos autem fideles; quoniam justus ex fide vivit , nec possunt custodiri verba Dei nisi fide, quae per dilectionem operatur : hanc sibi poscit qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homini debentur nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionemrogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quatuor sunt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis sicut regnum aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
nas: quis quis a nomine eiꝰ timuerit: cadet
Cum ceciderit euertetur quod erat: ut aedificetur
quod nonerat. Iudicabit ingentib: replebit rui¬
nas. Quisquis contumax es in xp̃m: casuram
turrem in altum erexisti. bonum. ẽ. ut teipsum de¬
icias humilis reddaris. sedenti addexterã patris.
pedibus ꝓuoluaris. ut fiat inte ruina construen¬
da Hamsi ꝑmanes in mala altitudine. tunc deiciẽ¬¬
ris quando nonedificaberis. Et enim detalibus
dicit alioloco scriptura. destrue eos. & non ȩdifi¬
cabis eos aculdubio nondiceret dequib dam
destrue eos. et non aedific abis eos: nisi quosdam
ita destruer& ut aedificaret: Quod fit hoc tẽpore:
cum xp̃s ingentibus ita iudicat: ut repleat rui¬
nas Conquas sabit capita suꝑt̾rã multa

Expanded text:
nas? Quisquis a nomine ejus timuerit, cadet: nas? Quisquis a nomine ejus timuerit, cadet: cum ceciderit, evertetur quod erat, ut aedificetur quod non erat. «Judicabit in gentibus, replebit ruinas.» Quisquis contumax es in Christum, casuram turrem in altum erexisti. Bonum est ut teipsum dejicias, humilis reddaris, sedentis ad dexteram Patris pedibus provolvaris, ut fiat in te ruina construenda. Nam si permanes in mala altitudine, tunc dejicieris, quando non aedificaberis. Etenim de talibus dicit in alio loco Scriptura, «Destrue eos, et non aedificabis eos» . Procul dubio non diceret de quibusdam, «Destrue eos, et non aedificabis eos;» nisi quosdam ita destrueret, ut aedificaret. Quod fit hoc tempore, cum Christus in gentibus ita judicat, ut repleat ruinas. «Conquassabit capita super terram multa
Abbreviated transcription (Latin):
parens. Nam ille adextris dĩ est & ualide exalto
clamauit. saule saule. quid me ꝑsequeris. sed
tamen quamuis decaelo non diceret. quid me per¬
sequeris. quem nemo tangebat. nisi ita in caclo
addexterã patris sederet: ut & in terra quasi in
sed nunc ꝓ occultis F rit enim & iudicium mani¬
festum: iudicabit ingentibus. Modo eninfit:
perit memoria eorum cumstrepitu In ipsopsal¬
mo est ꝓoccultis. perit memoria eorum cũstrepi¬
tu: & dñs in aeternum ꝑmanet Parabit in iu¬
dicio sedemsuã. & ipse iudicabit orbem terra¬
rum in aequitate. Ibidictum. ẽ. increpasti gen¬
tes & perut impius. nomen eorum delesti in
aet̾num hoc occulte agitur. Indie irae suae
conquassabit reges. iudicabit ingentibus
Quomodo : audi quid sequitur. Replebit
ruinas Modo sic iudicat ingentib: ut reple¬
at ruinas. Nam quando infinẽ iudicauerit.
damnabit ruinas Replebit ruinas quas rui¬

Expanded text:
parens. Nam ille a dextris Dei est, et valide ex alto parens. Nam ille a dextris Dei est, et valide ex alto clamavit, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Sed tamen quamvis de coelo, non diceret, «Quid me persequeris?» quem nemo tangebat, nisi ita in coelo ad dexteram Patris sederet, ut et in terra in Sed nunc, «Pro occultis;» erit enim et judicium manifestum: «Judicabit in gentibus.» Modo enim fit, «Periit memoria eorum cum strepitu.» In ipso psalmo est, «Pro occultis: Periit memoria eorum cum strepitu, et Dominus in aeternum manet; paravit in judicio sedem suam, et ipse judicabit orbem terrarum in aequitate.» Ibi dictum est, «Increpasti» «gentes, et periit impius; nomen eorum aelesti in aeternum» : hoc occulte agitur. «In die» ergo «irae suae conquassavit reges. Judicabit in gentibus.» Quomodo? Audi quod sequitur: «Replebit ruinas.» Modo sic judicat in gentibus, ut repleat ruinas: nam quando in fine judicaverit, damnabit ruinas. «Replebit ruinas:» quas rui
Abbreviated transcription (Latin):
quassaris. Si ergo tanta est ira occulti quod erit
iudicium manifesti: Audistis iram occulti.
dequa psalmus scribitur. ꝓoccultis filii Honus
psalmus sibene memini. inscribitur ꝓoccultis filii:
& ibi ostenditur iudicium occultum irae occultae.
Irato dõ uiuunt: qui in lapidem illum offendunt
conquassantur. Et quo ualet quod conquassantur
Audi & deiudicio futuro. Quia qui offenderit in
lapidemillum ait. conquassabitur. Suꝑquem
uero ceciderit lapis ille. conteret eum Cumgͦ
offenditur in eum quasi humilis iacet. & tunc
conquassat. Cum autẽ conter&: desuꝑ ueniet
V idete quemadmodum his binis uerbis: conquas¬
sabit & conteret: Offenditꝰ eum. & ueni& super
rum: distributa sunt duo tempora humilitatis
& claritatis xp̃i. occultae poenȩ: & iudicii futu¬
ri lum non conteret ueniens: quem nonquassat
iacens. lacens dico: tanquam contẽptibilis ap¬

Expanded text:
quassaris. Si ergo tanta est ira occulti, quod erit quassaris. Si ergo tanta est ira occulti, quod erit judicium manifesti? Audistis iram occulti, de qua psalmus inscribitur, «Pro occultis filii:» nonus psalmus, si bene memini, inscribitur, «Pro occultis filii;» et ibi ostenditur judicium occultum irae occultae. Irato Deo vivunt qui in lapidem illum offendunt; conquassantur. Et quo valet quod conquassantur? Audi et de judicio futuro: «Quia qui offenderit in lapidem illum,» ait, «conquassabitur; super quem vero ceciderit lapis ille, conteret eum» . Cum ergo offenditur in eum, quasi humilis jacet; tunc conquassat: cum autem conteret, desuper veniet. Videte quemadmodum his binis verbis, conquassabit et conteret, offendit in eum et veniet super eum, distributa sunt duo tempora, humilitatis et claritatis Christi, occultae poenae et judicii futuri. Eum non conteret veniens, quem non conquassat jacens. Jacens dico, tanquam contemptibilis ap
Abbreviated transcription (Latin):
adextris tuis cui iurasti & non pęnitebit te
Quid agst sacerdos in aeternum: quid ãget.
qui est addexteram dĩ & interpellat ꝓnobis.
tanquam sacerdos in trans in interiora. uel inscã
scõrum. insecreta caelorum. ille solus non habens
peccatum. & ideo facile mundans apeccatis:
ille gͦ ad extris tuis conquassabit indie¬
iraesuae reges. Quos reges qͥuaeris. excidit
Hos reges conquassabit głasua: & pondere no¬
minis sui Infirmos reddidit reges: ut non pos¬
sent efficere quod uolebant. Conati enim sunt
multum delere nomenxp̃ianum deterra. &
non potuer̃: : quia qui offenderit in lapidẽ illum
conquassabitur. Offenderunt gͦ in lapidem
offensionis: & ideo conquassati sunt reges. cum
dicunt: quis ẽ. xp̃c. Nescio quis uidȩus. nescio
quis galileus. sic occisus. sic mortuus Lapis¬
est ante pedes tuos. quasi uiliter & humilit̃ iacens:
Ideo contẽpnendo offendis. offendendo cadis: cadendo

Expanded text:
a dextris tuis,» cui jurasti, et non poenitebit te: quid agit sacerdos in aeternum? quid agit, qui est ad dexteram Dei, et interpellat pro nobis , tanquam sacerdos intrans in interiora vel in sancta sanctorum, in secreta coelorum, ille solus non habens peccatum, et ideo facile mundans a peccatis ? Ille ergo «a dextris tuis conquassavit inirae suae reges.» Quos reges, quaeris? Excidit ristum ejus» ? Hos reges conquassavit gloria sua, et pondere nominis sui infirmos reddidit reges, ut non possent efficere quod volebant. Conati enim sunt multum delere nomen christianum de terra, et non potuerunt; quia «qui offenderit in lapidem illum, conquassabitur» . Offenderunt ergo in lapidem offensionis, et ideo conquassati sunt reges, cum dicunt: Quis est Christus? Nescio quis Judaeus, nescio quis Galilaeus, sic occisus, sic mortuus. Lapisest ante pedes tuos, quasi viliter et humiliter jacens: ideo contemnendo offendis, offendendo cadis, cadendo
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc confitemini.
qm̃ suauis est. Sigustastis: confitemini: Nonpo¬
test autem confiteri : qui gustare noluit: Unde
enĩ dicturus. ẽ suaue. eẽ. quod nescit: Uos autẽ
sigustastis quã suauis . ẽ. dñs: confitemini dño
qm̃ suauis est. Si gustastis auiditate :: confessi¬
in aeternũ hic enĩ ita positum . ẽ in scłm: quia
& in nonnullis scripturae locis inscłm id est qđ
grece eEIcAIO NA dicitur. in aeternũ intelligi¬
tur . Neq enĩ miscđia eius ad tempus. ẽ & non
in aet̃num : cumideo sit suꝑ homines haeceius

Expanded text:
Hoc confitemini, quoniam suavis est: si gustastis, confitemini. Non potest autem cone dicturus est suave quod nescit. Vos autem omnes si gustastis quam suavis est omnibus, Confitemini Doquoniam suavis est:» si gustastis aviditate, confessiin aeternum. Hic enim ita positum est, «in saeculum,» quia et in nonnullis Scripturae locis, «in saeculum,» id est, quod Graece εἰς αἰῶνα dicitur, in aetornum intelligitur. Neque enim misericordia ejus ad tempus est, et non in aeternum; cum ideo sit super homines haec ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cui patria cõmissa ẽ. aeterna in caelis: Hoc scio
quia tẽptatio. ẽ. uita humana super terrã. & iu¬
gum graue. ẽ. super filios adam. Uerum me
plus delectat scđm istam disputare sententiam.
ut ideo nos int̾ra inquilinos uel in colas. ẽẽ. dica¬
mus: quia supernã patriã unde pignꝰ accepimꝰ.

Expanded text:
cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam . Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepim
Abbreviated transcription (Latin):
AX PECTATIONI CARITATIS URAE DESTQUIN¬
tib magnissimi psalmi sermo redden¬
dus ẽ. ab illo uersu scilicet ubi ait: Inco¬
la ego sum int̾ra ne abscondas a me mandata tua.
siue ut nonnulli codices habent. inquilinꝰ egosum
ttiã interp̃tati sunt. Inquilini non habentes pro¬
priam domũ: habitant in alieño. Incolae autem
uel ad uenȩ. utiq aduenticii ꝑhibentur: ubi mag¬
na deanuma exoritur quȩstio. Neq enim scđm
corpus dictum uideri potest incola uel aduena.
uel inquilinus sum int̾ra: cum det̾ra corpus
originem ducat. Sed dehac profundis sima quȩs¬
tione: nihil audeo definire: Siue enun ꝓpter
animã quae absit ut putetur ext̾ra merito dici
potuerit inquilinus uel incola. uel aduena ego
sum in t̾ra. siue scđm totum hominẽ quia para-¬
disi aliquando ciuis fuit. ubi utiq non erat qui
ista dicebat. siue quodẽ. ab omni controuersia
liberius non omĩs homo poss it hocdicere: sed

Expanded text:
xspectationi Charitatis vestrae de sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum dvena» interpretati sunt. Inquilini non habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri potest, «Incola,» vel «advena,» vel «inquilinus sum in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive quod est ab omni controversia liberius, non omnis homo possit hoc dicere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Putaremꝰ
enim scriptoris errorem eẽ. eũq diceremus
ꝓ eo quod ẽ infecta fecisse interfecta nisi habe¬
remus beneficium dĩ. qui scripturas suas in
multis linguis. ẽẽ uoluit. atq ita. ẽe scriptũ
in terfecta ẽ. terra insanguinib inspectis grecis
codicib uideremꝰ: Quidẽ gͦ int̾fecta ẽ terra.
nisi hoc referatur ad homines qui habitabant
int̾ra tropica locutione. qua significatur ꝑ
id quod contin& id quod continetur. Sicut
dicun us malam domũ. inqua mali habitant.¬
& bonam inqua boni: łpsi namq interficiebant
animas suas immolando filios suos. & effun¬
dendo sanguinem paruuloꝵ aconsensione
illius sceleris alienorum : unde dictum est
effunder̃ sanguinẽ innocentem. Ergo interfec¬
ta.ẽ. t̾ra in sanguinib. & contaminata est in
oꝑibus eoꝵ

Expanded text:
Putaremus enim scriptoris errorem, eumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse «interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit; atque ita esse scriptum, «Interfecta est terra in sanguinibus.» inspectis graecis codicibus videremus. Quid est ergo, «Interfecta est terra,» nisi hoc referatur ad homines qui habitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus, et contaminata est in operibus eo
Abbreviated transcription (Latin):
Currebant ibi aquae.
currebant ꝓphetiae. Quȩre modo apud iudȩos
ꝓphetam: non inuenis Posuit enĩ flumina
indesertum :¬
& exitus aquarum insitim.

Expanded text:
Currebant ibi aquae, currebant prophetiae: quaere modo apud Judaeos prophetam, non invenis. «Posuit» enim «flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim.
Abbreviated transcription (Latin):
deest. Si autem c̃upit maiora adhuc quãquȩ
habet: adhoc accesser̃ diuitiae ut aegestas
crescer& In illa uero ciuitate. uerȩ erunt diui¬
tiae : quia ibi nihil nobis deerit. quia nec
indigebimꝰ aliqua re. & uera sanitas erit
Quae.ẽ. uera sanitas: cum absorta fuerit mors
inuictoriam. & cum corruptibile hoc induerit
incorruptionem. & mortale hoc induerit im-¬
mortalitatem: tunc erit uera sanitas. Tunc erit
uera & perfecta iustitia : ut nihil mali non
solum facere. sed nec cogitare possimus Mo¬
do autẽ in opes. pauperes & egentes. dolentes
sus piramꝰ. gemimus. oramus. leuamꝰ oculos
do. despiciunt nos. Abundant enũ & illi:
Qui infelices sunt in hoc scło. despiciunt nos.
quia & ipsi abundant. & iustitia . ẽ. in corde
ipsoꝵ: sed falsa. Ideo non ꝑueniunt aduerã.
qui a repleti sunt falsa: Tu autẽ ut ꝑuenias
adueram: esto egens & mendicus ipsius iusti¬
tiae. & audi euangłiũ B eati qͥ esuriunt &

Expanded text:
deest: si autem adhuc cupit majora, quam quae deest: si autem adhuc cupit majora, quam quae habet, ad hoc accesserunt divitiae, ut egestas cresceret. In illa vero civitate verae erunt divitiae, quia ibi nihil nobis deerit; quia nec indigebimus aliqua re, et vera sanitas erit. Quae est vera sanitas? Cum absorpta fuerit mors in victoriam, et cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; tunc erit vera sanitas, tunc erit vera et perfecta justitia, ut nihil mali non solum facere, sed nec cogitare possimus. Modo autem inopes, pauperes, egentes, dolentes suspiramus, gemimus, oramus, levamus oculosdo, despiciunt nos; abundant enim: et illi qui infelices sunt in hoc saeculo, despiciunt; quia et ipsi abundant, et justitia est in corde ipsorum, sed falsa. Ideo non perveniunt ad veram, quia repleti sunt falsa. Tu autem ut pervenias ad veram, esto egens et mendicus ipsius justitiae; et audi Evangelium: «Beati qui esuriunt et
Abbreviated transcription (Latin):
non fatigaretur: ibi habet deficere. Lassatus
.ẽ. uigilando : dormiturꝰ. ẽ. Nũquid quia
dormiuit nondeficit: Lassatus. ẽ. ieiunando.
refecturus est. Si plus refecerit: inde deficit
Innulla re potest ꝑ seuerare ista infirmitas
Iustitia quid: quanta iustitia . ẽ. in tertantas
tẽptationes : possum us continere abhomi¬
cidio. ab adulterio. afurtis. aꝑiuriis. a fraudib
Num quid abiniquis cogitatiois: nib:
Numquid & asuggestionib malarum cupidita¬
tum : Quae. ẽ. ergo iustitia nr̃a Totum ergo
esuriamꝰ. totum sitiamꝰ. & ueras diuitias. & uerã
sanitatẽ. & ueram iustitiam. Quae sunt uerȩ
diuitiae : cęlestis illa mansio in hierus alem:
Quis enim dicitur diues in hac terra: quando
laudatur diues. quid dicitur: multũ diues. ẽ.
nihil illi de est. Laus certa laudantis illa est.
nam ista non est. Cumdicit nihil illide ẽ: atten¬
de si nihil illideest. Sinihil cupit: nihil illi

Expanded text:
non fatigaretur, ibi habet deficere. Lassatus non fatigaretur, ibi habet deficere. Lassatus est vigilando, dormiturus est: numquid quia dormivit, non deficit? Lassatus est jujunando, refecturus est: si plus refecerit, inde deficit. In nulla re potest perseverare ista infirmitas. Justitia quid? Quanta justitia est inter tantas tentationes? Possumus continere ab homicidio, ab adulterio, a furtis, a perjuriis, a fraudibus: numquid ab iniquis cogitationibus? numquid et a suggestionibus malarum cupiditatum? Quae est ergo justitia nostra? Totum ergo esuriamus, totum sitiamus, et veras divitias, et veram sanitatem, et veram justitiam. Quae sunt verae divitiae? Coelestis illa mansio in Jerusalem. Quis enim dicitur dives in hac terra? Quando laudatur dives, quid dicitur? Multum dives est; nihil illi deest. Laus certa laudantis illa est: nam ista non est, cum dicitur, Nihil illi deest. Attende si nihil deest. Si nihil cupit, nihil illi