comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id circo prodidit uidas: sed quia futurus eẽt proditor. ea quȩ ille ex propositi
sui nequitia gesturiis erat p̃dixerunt propħȩ. Cum utiq uidas in potesta¬
te habusset ut ẽet similis petro & iohanni si uolusset. Sed elegit peocumȩ
cupiditatem: magis quam apłici consorcũ głam. Et hanc eius uoluntatem
futuram p̃uidentes propłȩ. librorum tradidere moniantis. Ut autem
scias quia non in p̃scientia dĩ unicuiq salutis causa ponitur. sed in propo
sito & actibus suis. uide paulum uerentem ne forte cum aliis pͣdicauerit
ipse reprobus efficiatur. macerare. corpus suum & subicere seruituti.¬
Adhuc aduersum eos qui nobis mouent inuꝰmodi questiones: etiã hȩc
possumus dicere. Si quos p̾scut illos & p̃destinauit. non autem om̃s pre-¬
destinauit: eigo non om̃s p̃seũt: & scđ̃m eos erunt aliqua quȩ ignoret ds.

Expanded text:
idcirco prodidit Judas; sed quia futurus esset proditor, ea quae ille ex propositi idcirco prodidit Judas; sed quia futurus esset proditor, ea quae ille ex propositi sui nequitia gesturus erat praedixerunt prophetae: cum utique Judas in potestate habuisset ut esset similis Petro et Joanni, si voluisset: sed elegit pecuniae cupiditatem magis quam apostolici consortii gloriam: et hanc ejus voluntatem futuram praevidentes prophetae, librorum tradidere monumentis. Ut autem scisito et actibus suis, vide Paulum, verentem ne forte, cum aliis praedicanerit, ipse reprobus efficiatur, macerare corpus suum, etc. Adhuc adversum eos qui nobis hujusmodi quaestiones movent, etiam haec possumus dicere: Si quos praescivit, illos et praedestinavit; non autem omnes praedestinavit; ergo non omnes praesciit: et secundum eos, erunt aliqua quae ignoret Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
cauit idest quos scd̾m propositum boni uocauit: illos & iustificauit. Quod
et si scđm propositum ad dm̃ referatur. id est ut scđ̾m propositum dei
qui soiens in eis religiosam mentem & salutis in eẽ desideriũ uocati dicant᷑.
non uidebitur his quȩ exposumus etiam hoc eẽ contrarium. Hoc ergo
pacto neq in p̃scientia dĩ uł salutis uł ꝑdicionis nr̃ȩ causa consistit: neq
iustificatio ex sola uocatione pendebit. neq głificari de nr̃a penitus po¬
testate sublatum est. Nam & si cõmum intellectu de p̾sẽntia sentiamus:
non propt̾ea erit aliquid quia id scit ds̃ futurum: sed quia futurum scit᷑
a dõ antequam fiat. Nam & si uerbi gr̃ã fingimus dm̃ non p̃noscere aliqͥd
futurum : sine dubio erat quod est ita ut est. ut puta uidas proditor factꝰ
est. & hoc ita futurum propħȩ p̃dixerunt. Non ergo quia propħȩ p̃dixert̃

Expanded text:
cavit, id est, quos secundum propositum boni vocavit, illos et justificavit. Quod cavit, id est, quos secundum propositum boni vocavit, illos et justificavit. Quod et si secundum propositum ad Deum referatur, hoc est, ut secundum propositum Dei, qui sciens in eis religiosam mentem, et salutis inesse desiderium, vocati dicuntur, non videbitur his quae exposuimus etiam hoc esse contrarium. Hoc ergo pacto neque in praescientia Dei vel salutis vel perditionis nostrae causa consistit; neque justificatio ex sola vocatione pendebit, neque glorificari de nostra penitus potestate sublatum est. Nam et si communi intellectu de praescientia sentiamus, non propterea erit aliquid, quia id scit Deus futurum: sed quia futurum est, scitur a Deo antequam fiat. Nam et si, verbi gratia, fingeremus Deum non praenoscere aliquid, futurum sine dubio erat quod est, ita ut est: ut puta, Judas proditor factus est, et hoc ita futurum prophetae praedixerunt. Non ergo quia prophetae praedixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen om̃s scd̾m propositum uocati sunt. Nam in qui scd̾m propositum
bonum et bonam uoluntatem quam circa dĩ cultum gerunt uocantur: ipsi
sunt qui scđm propositum uocati dicuntur. E tisti sunt qui uocati ustisi¬
cantur. Bono ẽorum ẽnm proposito : deerat sola uocatio. Hi uero qui non
habent bonum fixum q propositum uł erga diuinum cultum uł erga
opus bonum: uocantur quidem & ipsi ne eis excusatio relinquatur: et
in ipsi non possunt causari cum uidicantur. ut dicant. quia et nos si uocati
fuissemus potuissemus utiq ustificari. & non solum iustificari. sed & głifi¬
cari. Idõ ergo uocantur quidem & ipsi: sed quasi in petrosa tra seminetur
semen cito quidem ex oritur. increscente autem tribulationum sole quia
non habent altam radicem boni propositi. continuo arescunt & ꝑ eunt. Et
ipsi sunt de quibus dicit apłs: quia naufragauerunt a fide. Quos ergo uo-¬

Expanded text:
tamen omnes secundum propositum vocati sunt. Nam hi qui secundum propositum tamen omnes secundum propositum vocati sunt. Nam hi qui secundum propositum bonum, et bonam voluntatem quam circa Dei cultum gerunt, vocantur, ipsi sunt qui secundum propositum vocati dicuntur: et isti sunt qui vocati justificantur. Bono enim eorum proposito deerat sola vocatio. Hi vero qui non habent bonum fixumque propositum, vel erga divinum cultum, vel erga opus bonum, vocantur quidem et ipsi, ne eis excusatio relinquatur, et haec ipsa possint causari cum judicantur. Quia et nos si vocati fuissemus, potuissemus utique justificari, et non solum justificari, sed et glorificari. Ideo ergo vocantur quidem et ipsi; sed quasi in petrosa seminetur semen, cito quidem exoritur; increscente autem tribulationum sole, quia non habent altam radicem boni propositi, continuo arescunt et pereunt. Et ipsi sunt de quibus dicit Apostolus: Qui naufragaverunt a fide . Quos ergo vo
Abbreviated transcription (Latin):
sermonem: ut illos ostenderet p̃cognitos a dõ in quibus sciens quales
ẽẽnt. amorem suũ affectum q posuisset. scdm etiam illud quod scriptũ
est. Cognouit dñs eos qui sunt eiꝰ. Cum utiq quantum ad istam cõmunem
scientiam ꝑtinet ds̃ non solunt eos qui sui sunt. sed et eos qui errant a se
non ignoret. Sed cognouisse suos dicitur. hoc est indilectione habuisse
sibiq sociasse. Ita ergo quos p̃stũt ds̃. illos & p̾destinauit. Et quos p̃desti.¬
nauit. illos eduocauit. Et quos uocauiti illos et iustisicauit. Sciꝑest nobis
adhuc illius quȩstioitis ab solutio. quomͦ quos uocauit illos &e iustificauit .⁊
cum scd̾m ea quꝑ supn diximiis constet multos ẽẽ uocatos. paueos autẽ
electos. Sed uidetur michi quȩdam uocationis differentia scđm illud
quod in suꝑiore capitulo exposumus: quia om̃s quidem uocati sunt nõ

Expanded text:
sermonem, ut illos ostenderet praecognitos a Deo, in quibus, sciens quales sermonem, ut illos ostenderet praecognitos a Deo, in quibus, sciens quales essent, amorem suum Deus, affectumque posuisset, secundum illud quod scriptum est: Cognovit Dominus eos qui sunt ejus: cum utique quantum ad istam communem scientiam pertinet, Deus non solum eos qui sui sunt, sed et eos qui errant a se non ignoret. Sed cognovisse suos dicitur, hoc est, in dilectione habuisse sibique sociasse. Ita ergo quos praesciit Deus, illos et praedestinavit, et quos praedestinavit, illos et vocavit, et quos vocavit, illos et justificavit. Superest nobis adhuc illius quaestionis solutio, quomodo quos vocavit, illos et justificavit, cum secundum ea quae supra diximus constet multos esse vocatos, paucos autem electos. Sed videtur mihi esse quaedam vocationis differentia, secundum illud quod in superiore capitulo exposuimus, quia omnes quidem vocati sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
bolas illi ad quos missi fuerant serui et excusauer̃ se: uocati fuerant. sed
non sunt iustificati. Et ille qui ingressus conuuuum regis non habuit uest
nuptialem: uocatus est. sed non est iustificatus. Cum ergo hȩc singła ita
scdm ea quȩ supra exposumnis quomodo noscat uł p̃noscat ds̃. ad consuetudi¬
nem scripturȩ redeundum puto. quȩ uernacula quadam appellatione in
hoc sermone. idest incognoscendo uti solet: uł ut cum dicit Cognouit aut̃
adam uxorem suam. Pro eo quod ut dicat admixtus est uxori suȩ. Et iterũ
de rebecca dicit. Uirgo erat: uir non cognouerat eam. Sed & de filiis leui di¬
citur cum p̃uaricatores punirent: quia non cognouerat unusquisq patrẽ
suũ. aut matrem suam. In quo sine dubio ostenditur: quia non uinxit affec¬
tum suum & amorem cum patre uł matre. Sed et multa. seđm hunc sen-¬
sum in scripturis decognoscendo inuenies dicta. Et idõ etiam in p̾̃senti

Expanded text:
bolas , illi ad quos missi fuerant servi, et excusaverunt se, vocati fuerant, sed bolas , illi ad quos missi fuerant servi, et excusaverunt se, vocati fuerant, sed non justificati; et ille qui ingressus convivium regis non habuit vestem nuptialem, vocatus est, sed non est justificatus. Cum ergo haec singula ita secundum ea quae supra exposuimus, quomodo noscat vel praenoscat Deus, ad consuetudinem Scripturae redeundum puto, quae vernacula quadam appellatione in hoc sermone, id est, in cognoscendo uti solet: velut cum dicit: Cognovit autem Adam uxorem suam , pro eo ut dicat, admistus est uxori suae. Et iterum de Rebecca dicit: Virgo erat, vir non cognoverat eam . Sed et de filiis Levi dicitur, cum praevaricatores punirent, quia non cognoverit unusquisque patrem suum aut matrem suam . In quo sine dubio hoc ostenditur, quia non junxit affectum suum et amorem cum patre vel matre. Sed et multa secundum hunc sensum in Scripturis de cognoscendo invenies dicta: et ideo etiam in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia uocatus non est. ideo non est uocatus. quia non est p̃destinat᷑.
Et qui p̃destinatus non est. ideo non est p̃destinatus quia nonẽ pre¬
cognitus. Et uide inquam absurdam sentenciam decidant hi. qui
p̃scientiam dĩ in hoc accipiunt. T̃antum posuimus non p̃scusse dm̃¬
gentiam hoc quod dicit. quia quos uocauit illos et iustificauit.
ingentem fenestram pate faciemus ins qui negant eẽ in hominis
potestate ut salius fiat. Auint enum. Si deus quos prescũt illos et predes¬
tinauit. et quos predestinauit illos et uocauit. et quos uoeauit illos et iusti¬
ficauit : nichil culpe. habent hi qui non iustificant᷑. qui nec uocatisunt. nec
predestinati. nec precogniti. Cum etiam illud nobis ad uertat᷑ quod non om̃s
est non est certe glorificatꝰ. Sedet illi dequibus dicit apłs quia naufragauer̃
afide. Uocati quidem fuerant: sed non iustificati. Et scđm euanglii para¬

Expanded text:
st praedestinatus; st praedestinatus; et qui praedestinatus non est, ideo non est praedestinatus, quia non est praecognitus. Et vide in quam absurdam sententiam decidant hi qui praescientiam Dei in hoc accipiunt tantumgentiam, hoc quod dicit, quia quos vocavit, illos et justificavit, ingentem fenestram patefaciamus his qui negant esse in hominis potestate ut salvus fiat. Aiunt enim: Si Deus quos praesciit, illos et praedestinavit; et quos praedestinavit, illos et vocavit; et quos vocavit, illos et justificavit: nihil culpae habent hi qui non justificabuntur, quia nec vocati sunt, nec praedestinati, nec praecogniti. Tum etiam illud nobis aperte adversatur, quod nest, non est certe glorificatus. Sed et illi de quibus dicit Apostolus, quia naufragaverunt a fide , vocati quidem fuerant, sed non sunt justificati. Et secundum Evangelii para
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ quȩ eum totum at ex integro suscepit. et in semet ipsa formauit. Ipso¬
autẽ iłni anima dicenda est quȩ se ꝑ omĩa uerbo ac sapientiȩ dĩ ita
coaptauit: ut in nullo prorsus ab eius similitudine decolor haberet᷑.
Ita uit quicũq summã ꝑfectionis ac beatitudinis consectatur. ad illꝰ¬
se imaginem ac similitudinem tendat. quȩ primo lom & suꝑ om̃scȩt̃os
filũ dĩ imago est. ita ut sit ipse primogenitus in multis fratribus in
his uidelicet quorum conformatione imaginis filũ dĩ primatũ tenet.
pͥscũt hos pdestinauit: et nunc addit. quos autẽ p̃destiauit. illosec
uocauit: & quos uocauit: illos et iustificauit. Et si p̾scut oe p̾destinauit
iustificatus eẽ quia uocatus est: Et qui uocatus est propt̾ea iustificatꝰ
eẽ quia p̃destinatus est E t qui p̃destinatus est propt̾ea p̃destinatꝰ
eẽ. quia p̃cognitus est. Et rursum e contrario intelligis. si quis autem
iustificatus non est. ideo non est iustificatus quia non est uocatus.:

Expanded text:
, quae eam totam atque ex integro suscipit, et in semetipsa formabitur, ipsa Jesu anima dicenda est, quae semper omnia verbo ac sapientiae Dei ita coaptat, ut nullo prorsus ab hujus similitudine decolor habeatur: ita ut quicunque summam perfectionis ac beatitudinis consectatur, ad illius imaginem ac similitudinem tendat, quae primo loco et super omnes caeteros Filii Dei imago est: ita ut sit ipse primogenitus in multis fratribus, in his videlicet quorum conformatione imaginis Filii Dei primatum tenet.praescivit, hos praedestinavit: et nunc addit, Quos autem praedestinavit, illos et vocavit et quos vocavit, illos et justificavit. Et si praescivit et praedestinajustificatus esse quia vocatus est, et qui vocatus est, propterea justificatus esse quia praedestinatus est, et qui praedestinatus est, propterea praedestinatus esse quia praecognitus est, et rursum e contrario intelliges. Si quis autem justificatus non est, ideo non est justificatus, quia non est vocatu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpse donatus est nobis: quomi non cum ipso nobis omũis creatura dona¬
bitur Quaniuis serino lnc duplicitꝰ possit intelligi: id est quod cũ
illo om̃ia donabit. Nami ae. P potest uitleri quod si habemus in nob
pax est & cȩt̾a om̃ia quȩ de eo scripta sunt: cum hac plenitudine uir¬
tutum nobis omĩa donabuntur. ut iam non unum ex om̃ibus creaturis
et paruũ t̃rȩ hunc locum quem nunc uidemus habitare teneamus: s
omĩa quęcũq creauit ds̃ uisibilia et inuisibilia. occulta & manifesta
temporalia et ȩt̾̃na cum xp̃o pariter habeamus. Podest autẽ hoc & alio
modo sic intelligi quod dixit cum ipso nobis om̃ia donabit: hoc est
ipsi quidem ut heredi. nobis uero ut coheredibus eiꝰ parit̃ cum ipso utu¬
uersa ꝑfrui dabitur creatura. Quis accusabit aduersus electos dĩ.¬

Expanded text:
ipse donatus est nobis, quomodo non cum ipso nobis omnis creatura donaipse donatus est nobis, quomodo non cum ipso nobis omnis creatura donabitur? quamvis sermo hic dupliciter possit intelligi, id est, quod cum illo omnia donavit. Nam et hoc potest videri quod si habemus in nobipax est, et caetera omnia quae de eo scripta sunt cum hac plenitudine virtutum nobis omnia donabuntur, ut jam non unum ex omnibus creaturis, et parvum terrae hunc locum quem nunc videmur habitare, teneamus: sed omnia quaecunque creavit Deus visibilia et invisibilia, occulta et manifesta, temporalia et aeterna cum Christo pariter habeamus. Potest autem et alio modo sic intelligi quod dixit: Cum ipso omnia nobis donabit, hoc est, ipsi quidem ut haeredi, nobis vero cohaeredibus ejus pariter cum ipso universa perfrui dabitur creatura. Quis accusabit adversus electos D
Abbreviated transcription (Latin):
Tradet autem frater fratrẽ in mortem. et parentes filios: sed tradidisse
eum dicitur hoc ipso quod cum in forma dĩ ẽẽt. passus est eum exiani¬
re se ipsum. & formam serui susciꝑe: & usq ad mortem crucis ꝑuenne.
ut in ipso om̃ibus exemplum obȩdientiȩ poneret. & uiam resurrectionis
mortius aꝑiret. Pro om̃ibus ergo tradidit eum : non solum pro scĩs. non
solum pro magnis. scã oe pro minimis om̃ino. Nec minimus quidẽ qui ẽ.¬
in ȩccła contempnendus est. Et ido dñs ipse dicebat. Si quis scandalira¬
uerit unum ex pusillis istis minimis: expedit molam asinariam ligari
circa collum es & p̾cipitari eum in mare. quantut scandaliz et unum
ex his. Ds ergo qui nos p̃ciosos proprũ filui sui pro nobis p̾ciosum fun¬
dencło sanguinem fecit: quomꝰ non cum ipso om̃ia nobis donauit Ni
Iullo enim pacto creator siao creatura potest anferri. Et si creator

Expanded text:
Tradet autem frater fratrem in mortem, et parentes filios: sed tradidisse Tradet autem frater fratrem in mortem, et parentes filios: sed tradidisse eum dicitur hoc ipso quod cum in forma Dei esset, passus est eum exinanire seipsum, et formam servi suscipere, et usque ad mortem crucis pervenire: ut in ipso omnibus exemplum obedientiae poneret, et viam resurrectionis mortuis aperiret. Pro omnibus ergo tradisolum pro magnis, sed pro minimis omnino, qui in Ecclesia, contemnendus est: et ideo Dominus ipse dicebat: Si quis scandalizaverit unum ex pusillis istis minimis, expedit molam asinariam ligari circa collum ejus, et praecipitari eum in mare, quam scandalizet unum ex his. Deus ergo qui nos pretiosos proprii Filii pro nobis pretiosum fundendo sanguinem fecit, quomodo non cum ipso omnia nobis donabit? Ni adaequari. Nullo enim pacto creatori suo creatura potest conferri. Et si creator
Abbreviated transcription (Latin):
& qui aduersetur ei: sed quamuis inquit appropient suꝑ me ut ȩdant
carnesmeas qui tribulant me inimici mei: tam̃ dño defendente uitam
meam. infirmati sunt & ceciderunt. Dat p̃terea indicium maximum
ingentis erga nos amoris dĩ: qui in tantum nos inquit dilexit ut nec
proprio filio peꝑcerit: sed pro nobis om̃ibus ad passionem tradiderit
eum. Et ut maiore nos administratione constringeret. addidit sermo¬
nem ingentis arcani consciuĩ dicens: quia proprio filio suo non peꝑat
Dixerat enim suꝑiꝰ: quia etiam nos qui sp̃m adoptionis accepimus filii
dĩ sumus. Ne ergo cõmuni ista appellatione filiorum. unum aliquem
ex his tradidis pͥrtaretur qui in filios uidebantur assciti: addidit ꝓpͥo
filio. ut eum qui solus ex ipso do̾ in effabili natiuitate generatur ostendẽt.
ẜro nobis engo om̃ibus tradidit eum: non illa traditione qua seriptum ẽ.

Expanded text:
et qui adversetur ei; sed quamvis, inquit, appropient super me ut edant et qui adversetur ei; sed quamvis, inquit, appropient super me ut edant carnes meas qui ambulant inimici mei, tamen, Domino defendente vitam meam, infirmati sunt et ceciderunt. Dat praeterea indicium maximum ingentis erga nos amoris Dei, qui in tantum nos, inquit, dilexit ut nec proprio Filio pepercerit; sed pro nobis omnibus ad passionem tradiderit eum. Et ut majore nos admiratione constringeret, addidit sermonem ingentis arcani conscium dicens, quia proprio Filio non pepercit. Dixerat enim superius, quia etiam nos qui spiritum adoptionis accipimus, filii Dei sumus. Ne ergo communi ista appellatione filiorum unum aliquem ex his tradidisse putaretur qui in filios videbantur asciti, addidit proprio Filio, ut eum qui solus ex ipso Deo ineffabili nativitate generatur, ostenderet. Pro nobis ergo omnibus tradidit illum, non illa traditione qua scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
uł quod sp̃m adoptionis accipimꝰ. uł quod sumus filũ dĩ & heredes. et
coheredes xp̃i. uł quod primicias sp̃s accepimus. uł quod ipse sp̃s int̾pel¬
lat pro nobis gemitibus menarrabilibus. uł quod uniuersa creatura nob̾
congemiscit. & condolet. uł quod omiĩa nobis cooꝑantur in bonum diligen
et iustificati et glorificati. Horum & enim om̃ium ułuti a nacefaleo sin
ad liȩc om̃ĩa quȩ supradiximꝰ. Quia si ds̃ pro nobis est ut hȩc nobis
cunc ta concesserit. quis eẽ aduersum nos poterit:: non quo omĩno ne¬
minem nobis eẽ dicat aduersamum: alioqum quomodo stabit illud
quod dictum esta petͥro aduersarius ur diabolus sicut leo rugiens cireuit
querenis quem deuoret: Sedd hoc est quod ostendit. quia dõ agente ꝓ nob̾.
contemptibilis & nullus efficitur aduer sarius nr̃. Similit̾ hoc & dauid
dicit. Dñs illimninatio mea et saluator meus. Quem timebo: Dñs defen¬
sor iutȩ meȩ. a quo trepidabo: Non ergo nullum dicit ẽẽ quẽ metuat

Expanded text:
 quod spiritum adoptionis accepimus; vel quod sumus filii Dei et haeredes, et cohaeredes Christi; vel quod primitias Spiritus accipimus; vel quod ipse Spiritus interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus; vel quod universa creatura nobis congemiscit et condolet; vel quod omnia nobis cooperantur in bonum diligentet justificati, et glorificati. Horum etenim omnium veluti anacephaleon ead haec omnia quae supra diximus: quia si sic Deus pro nobis est, ut haec nobis cuncta concesserit, quis esse adversum nos poterit? Non qui omnino neminem nobis esse dicat adversarium: alioquin quomodo stabit illud quod dictum est a Petro: Adversarius vester diabolus sicut leo rugiens circuit, quaerens quem devoret? Sed hoc est quod ostendit, quia Deo agente pro nobis, contemptibilis et nullus efficitur adversarius noster. Similiter autem et David dicit: Dominus illuminatio mea et salvator meus, quem timebo? Dominus defensor vitae meae, a quo trepidabo? Non ergo nullum dicit esse quem metuat,
Abbreviated transcription (Latin):
sima enim spacia intelligentiȩ misticȩ & spũalis equitabo. Persecuti
ille me consitebitui donm patre suo qui in cęlis est. Fames. si affue¬
rit. turbare ineinon potest.i habeo enm panen utte. qui de gelo
descendit. & reficit animas esurientes. Nec aliquando potest panis
iste deficere: Est enim ꝑfectus & ȩternus. Nuditas non me confundit:

Expanded text:
sima enim spatia intelligentiae mysticae et spiritalis equitabo. Persecutisima enim spatia intelligentiae mysticae et spiritalis equitabo. Persecutiille me confitebitur coram Patre suo qui in coelis est . Fames si adfuerit, turbare me non potest: habeo enim panem vitae qui de coelo descendit, et reficiet animas esurientes: nec aliquando potest panis iste deficere; est enim perfectus et aeternus. Nuditas me non confundit:
Abbreviated transcription (Latin):
Et quod iam non sumus debitores carni ut scđm carnem uiuamꝰ. quia
spũ actus carnis mortificamꝰ: Et quod ꝑ sp̃m adoptionis filii dĩ effec¬
⁊i sumus:: et si filũ. etiam heredes dĩ coheredes autem xp̃i. Et quod
uniuersa creatura congemiscit nobis & condolet. reuelationem filioꝵ
dĩ expectans: Et quod diligentibus nobis dm̃ omĩa cooꝑantur inbo¬
num. & quod p̃scĩt et p̃destinauit nos conformes imaginis filiĩ sui.
qui scđm propositum uocati sumus. Cum pro ins inquit om̃ibꝰ bene-¬
ficiis quȩ consecuti sumus fixi & radicati sumus in caritate dĩ: qͥs
nos ab ea poterit separare.: ⁊̃ ribulatio si uenerit: dicemus ad dm̃.
In tribulatione dilatastime. Angustia si fuerit mundi & ex neces
sitate ueniens : sapientiȩ dĩ & scientiȩ latitudinem requiremus.
in qua nos angustare non poterit mundus. R edeo enim ad serip¬
turarum diuinarum amplissimos campos: intellectum uerbi dei
sp̃ualem requiram et nulla me in eo ecartabit angustia. Per largis¬

Expanded text:
m carnem vivamus, quia spiritu actus carnis mortificavimus; et quod per spiritum adoptionis filii Dei effecti sumus, et si filii, etiam haeredes Dei, cohaeredes autem Christi; et quod universa creatura congemiscit nobis et condolet, revelationem filiorum Dei exspectans; et quod diligentibus nobis Deum omnia cooperantur in bonum; et quod praescivit et praedestinavit nos conformes imaginis Filii sui, qui secundum propositum vocati sumus: cum pro his, inquit, omnibus beneficiis quae consecuti sumus, fixi et radicati sumus in charitate Dei, quis nos ab ea poterit separare? Tribulatio si venerit, dicemus ad Deum: In tribulatione dilatasti me . Angustia si fuerit mundi, et ex necessitate corporis veniens, sapientiae Dei, et scientiae latitudinem requiremus, in qua non angustare non potest mundus. Redibo enim ad Scripturarum divinarum amplissimos campos: intellectum verbi Dei spiritalem requiram, et nulla me in eo coarctabit angustia. Per largis
Abbreviated transcription (Latin):
usq adliuc. Suꝑiꝰ dixerat. E xistimo enĩ quod non sunt condigne pas¬
siones huiꝰ temporis. ad futuram głam. Et cum ibi se existimare dixe¬
ritm his scire se dicit quod om̃is creatura congemiscat de condoleat.
quo scilicet nichil in hoc sensu dubitacionis habeatur. Creatura enim licet
non uolens subiecta sit. tam̃ qm̃ uoluntati cedit eiꝰ qui subiecit. etiã affec¬
tum quendam & caritatem circa eos exhbet pro quibus uidetur eẽ sub¬
iecta: & pro doloribus eorum dolet. & pro gemitibus gemit. Siuero ut in
alũs exemplaribus inuenitur ita legamus congemiscit & parturit. scđm
illum sensum accipiemꝰ parturit qđ dicit apłs genuisse se ꝑ euangeliũ
eos quos ꝑ fidem xp̃i produxit ad lucem: uł sicut de aliis dixit. Filioli mĩ
quos iterum parturio donec formetur xp̃c in uobis. Parturit ergo & cre¬
atura eos quos regenerat ad salutem: quod si etiam hoc legentibus uisum

Expanded text:
us. Superius dixerat: Existimo enim quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam: et cum ibi se existimare dixisset, hic scire se dicit quod omnis creatura congemiscat et condoleat, quo scilicet nihil in hoc sensu dubitationis habeatur. Crenon volens subjecta sit, tamen quoniam voluntati cedit ejus, qui subjecit eam, affectum quemdam et charitatem circa eos exhibet, pro quibus videtur esse subjecta, et pro doloribus eorum dolet, et pro gemitibus gemit. Si vero, ut in aliis exemplaribus invenitur, ita legamus, congemiscit et parturit, secundum illum sensum accipiemus, quod dicit Apostolus, genuisse se per Evangelium, eos, quos per fidem Christi perducit ad lucem. Vel sicut de aliis dixit: Filioli mei, quos iterum pario, donec formetur Christus in vobis . Parturit ergo et creatura eos quos regenerat ad salutem. Non solum autem illa, sed
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est. Cum udicatur exeat condempnatus. Uide ergo quomͦ
audias quia iłic int̾pellat pro nobis. Ipse est enim de quo & alibi serip¬
tum est. Quia pater neminem uidicat : sed om̃ẽ uidicium dedit filio.
Et sicut ipse est hostia & sacerdos. & ipse est in forma serui et in for-¬

Expanded text:
scriptum est: Cum judicatur, exeat condemnatus . Vide quomodo scriptum est: Cum judicatur, exeat condemnatus . Vide quomodo audias, quia Jesus interpellat pro nobis. Ipse est enim, de quo et alibi scriptum est, quia Pater neminem judicat, sed omne judicium dedit Filio ; et sicut ipse est hostia et sacerdos, et ipse est in forma servi et in for
Abbreviated transcription (Latin):
enim fueris electus. nisi in om̃ibus te exhibueris probabilem dõ. ha¬
bebis accusatorem. Si enim causa tua mala est. si te tuũ erunen astrin¬
gio: quid tibi proderit aduocatus. etiam siiħe sit qui int̾pellatꝰ.Iho
enim ueritas est. Non potest ergo pro te ueritas. fallere. In hoc tibi opi¬
tulabitur aduocatus. ne acousatoris calumnus inuoluaris ne tibi pͣte¬
rita peccata quȩ ꝑbaptismum deleca sunt impitentur. Si uero pret̾
hȩc iterum dełimquas. nec ullis liȩc penitentiȩ lacrimis. dęluas accusa¬
tori tuo erintorandi te macerum dabis. Et quanius ałic int̃pellet ꝓ
nobis: non potest tam̃ dicere iħc tenebras lucem eẽ. neq amarũ dulce.
S iergo ius uincere cum uidicaris: fac quod de iusto dictum est. Dispo¬
ne sermones tuos in uidicio. p̃para oꝑa tua ad exitum. mem̃to nouissi
morum tuorum et non peccabis: ne tibi contingat illud quod de qͣdã

Expanded text:
enim fueris electus, nisi in omnibus te exhibueris probabilem Deo, haenim fueris electus, nisi in omnibus te exhibueris probabilem Deo, habebis accusatorem. Si enim causa tua mala est, si te tuum crimen astringit, quid tibi proderit advocatus, etiamsi Jesus sit qui interpellat. Jesus enim veritas est: non potest ergo pro te veritas fallere. In hoc tibi opitulabitur advocatus, ne accusatoris calumniis involvaris, ne tibi praeterita peccata, quae per baptismum deleta sunt, imputentur. Si vero post haec iterum delinquas, nec ullis haec poenitentiae lacrymis diluas, accusatori tuo criminandi te materiam dabis. Et quamvis Jesus interpellet pro nobis, non potest tamen dicere Jesus tenebras lucem esse, neque amarum dulce. Si ergo vis vincere cum judicaris, fac quod de justo scriptum est: Dispone sermones tuos in judicio ; Praepara opera tua ad exitum; Memento novissimorum tuorum, et in aeternum non peccabis : ne tibi contingat illud quod de quodam
Abbreviated transcription (Latin):
pro nobis: Uidetur michi quod ait quis accusabit electos dĩ: de dia¬
bolo dicere. Nullus enim ita electus et ita magnus. quem ille non
audeat accusare. nisi illum solum qui peccatum nonfecit: qui & di¬
cebat. Nunc uenit p̾nceps huiꝰ mundi et in me nichil inuenit. Sed
quam uis ille exerat nequitiam propositi sui. dõ iustificante & delen¬
te sicut nubem iniquitatem electorum suorũ. et sicut caliginem
peccata eorum et a prioribus delictis eos dcalbante ut niuem & sicut
lanam candidam faciente. quid proficiet accusator: Sed et cũ xp̃s
pro eis mortuus sit. inimo potiꝰ a mortuis resurrexit. & stet a dextͥs
patris & int̾pellet pro his. qui eos poterit condempnare: In suꝑio¬
ribus dixit. sc̃s sp̃s int̾pellat inquit pro nobis gemitibus inenarrabi
erit ultra qui audeat condempnare : Sed diligentus intuere quomͦ
apłs nusquam in sermonibus sius ab insita sibi cautela discedat. Nõ
dixit quis accusabit aduersus uocatos: sed aduersum electos. Nisi

Expanded text:
 Videtur enim mihi quod ait, Quis accusabit electos Dei? de diabolo dicere. Nullus enim ita electus et ita magnus, quem ille non audeat accusare, nisi illum solum qui peccatum non fecit, qui et dicebat: Nunc venit princeps hujus mundi, et in me nihil invenit . Sed quamvis ille exerat nequitiam propositi sui, Deo justificante et delente sicut nubem iniquitatem electorum suorum, et sicut caliginem peccata eorum, et a prioribus delictis eos dealbante ut nivem, et sicut lanam candidam faciente , quid proficiat accusator? Sed et cum Christus pro eis mortuus sit, imo potius a mortuis resurrexit, et iste a dextris Patris, et interpellet pro eis, quis eos poterit condemnare? In superioribus, Sanctus Spiritus interpellat, inquit, pro nobis gemitibus inenarrabilerit ultra qui audeat condemnare? Sed diligentius intuere quomodo Apostolus nusquam in sermonibus suis ab insita sibi cautela discedat: Non dixit. Quis accusabit adversum vocatos, sed adversum electos. Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
mamur a gła ingłam tamquam adñi spu. Est ergo & hȩc gła quã iusti¬
ficati quiq in p̃senti uita ꝑcipiunt: est & illa quȩ sꝑatur in futuro cum
corpus hoc humilitatis nr̃ȩ seminatur in contumelia surget in gła : et
ab stella differt in gła. ita erit & resurrectio mortuorũ. Quid ergo di¬
cemus ad hȩc : Si deus pro nobis. quis aduersum nos: qui filio proprio

Expanded text:
a in gloriam, tanquam a Domini spiritus. Est ergo et haec gloria quam justificati quique in praesenti vita percipiunt; est et illa quae speratur in futuro, cum corpus hoc humilitatis nostrae quod seminatur in contumelia, surget in gloria: ab stella differt in gloria, ita erit et resurrectio mortuorum. Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro
Abbreviated transcription (Latin):
ut sp̃s saluus fiat. Quod si sp̃s eiꝰ qui suscitauit iłm a mortuis habi¬
de his qui ad similitudinem mortis xp̃i corpora sua mortificant ne
peccent. necessario nunc m̃tionem facit eiꝰ qui suscitauit iłim ãmor¬
tus. ut similitudo & pari ratione qua cõmortui sunt & consepulti.
ostendit dicens. propterĩhabitãtem sp̃m eius in uobis. Si enm sp̃s xp̃i ha¬

Expanded text:
ut spiritus salvus fiat. Quod si spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuisut spiritus salvus fiat. Quod si spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuisde his, qui ad similitudinem mortis Christi corpora sua mortificant ne peccent, necessario nunc mentionem facit ejus qui suscitavit Christum a mortuis, ut simili modo, et pari ratione qua commortui sunt, et consepulti, ostendit dicens, propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis. Si enim Spi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo dĩ annunciando. pro regno cȩlorum p̃dicando. pro littera legis
qui non usq ad mortem uenire paratus est. non est eius discipulus qͥ
ergo non est talis nec talem in se sp̃m gerit: Hic creatura quidem eius ẽ
sicut fere siluarum et uim̃ta in montibus & boues. sed discipulus eius
non est. Sic ergo si quiꝰ sp̃m xp̃i non habet: hic non est eiꝰ. Si aut̃ xp̃c
ꝓpt̾ iusticiam. Sp̃m xp̃i & xp̃m in hoc loco unum mͥ atq idem dicere
uidetur. In quo ergo xp̃c est ipse dicit. quia semꝑ mortem xp̃i in corꝑe
nr̃o circumferimus. Mors autem corpori peccati causa. idest ne pecoet
impunitur. Quod si corpus peccato mortuũ est: sp̃s necessario ad fa¬
ciendam iusticiam uiuit. Qui enim in corpore mortuus est nec seruit
peccato: necesse est ut in spu uiuat & iusticiȩ seruiat. Sic & idem
apłs in quodam loco dicit tradidisse se quendam in int̾itum carnis :

Expanded text:
verbo Dei annuntiando, pro regno coelorum praedicando, pro littera legis verbo Dei annuntiando, pro regno coelorum praedicando, pro littera legis qui non usque ad mortem venire paratus est, non est ejus discipulus. Qui ergo non est talis, nec talem in se spiritum gerit, hic creatura quidem ejus est, sicut ferae silvarum, et jumenta in montibus, et boves, sed discipulus ejus non est. Sic ergo: Si quis Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Duabus m Christi, et Christum, in hoc loco unum mihi atque idem dicere videtur; in quo ergo Christus est, ipse dicit, quia semper mortem Christi in corpore nostro circumferimus; mors autem corpori peccati causa, id est, ne peccet, imponitur. Quod si corpus peccato mortuum est, spiritus necessario ad faciendam justitiam vivit: qui enim in corpore mortuus est, nec servit peccato, necesapostolus in quodam loco dicit tradidisse quemdam in interitum carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & tua mea. propterea dixit̾ quia de meo accipiet. Cum in quã tantã
hanc unitatis inter patrem & filium aspicio. rationem. sp̃s dĩ & sp̃s xp̃i.¬
unꝰ atq idem mͥ sp̃s dici uidetur. P ossumꝰ tam̃ & hoc mͦ intelligere qđ
dixit. Si quis autem spm xp̃i non habet hic non est eiꝰ. Quia & reuera
abrupte pronunciatum uidetur ut si quiᷤ non tantꝰ & talis eẽ meruerit
qui sp̃m xp̃i habere dignus sit. continuo xp̃i eẽ denegetur: Cum in psal¬
mis dicat. Meȩ sunt om̃s fere siluarum. uimenta in montibus & boues.
Et si fere & ium̃ta eius sunt. quom̃ homines non sunt eiꝰ  Sed potest ut
dixit hoc sic intelligi : ut illud in euangłio: Iui non tollit crucem suam
& sequitur me: non est me dignus. Et hic ergo qui non habet in se spm̃¬
xp̃i hoc est qui non eodem sp̃ũ agitur. ut pro iusticia. pro ueritate. pro

Expanded text:
sunt, et tua mea sunt, propterea dixi, quia de meo accipiet, cum tantam sunt, et tua mea sunt, propterea dixi, quia de meo accipiet, cum tantam hanc unitatis inter Patrem et Filium aspicio rationem, Spiritus Deius atque idem mihi Spiritus dici videtur: possumus tamen et hoc modo intelligere, quod dixit: Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus, quia et revera abrupte pronuntiatum videtur, ut si quis non tantus, et talis esse meruerit, qui Spiritum Christi habere dignus sit, continuo Christi esse denegetur, cum in Psalmis dicat: Meae sunt omnes ferae silvarum, jumenta in montibus, et boves , et si ferae, et jumenta ejus sunt, quomodo homines non sunt ejus? Sed potest, ut dixi, hoc sic intelligi, ut illud in Evangelio: Qui non tollit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus ; et hic ergo, qui non habet Spiritum Christi, hoc est, qui non eodem spiritu agitur et pro justitia, pro veritate, pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ inhabitantem spm eius in uobis. Quod constantibus & dialectica
arte collectis utatur syllogismis apłs paulus. uł in hoc loco uł in aliis
epłis sius. non michi nunc exponendum uidetur: ne forte non tam
scientiȩ eiꝰ quam sermonis in quo non uult se peritũ dici assertores
eẽ uidea o. Et idõ propositi magis capituli sensum discutere proꝑa¬
bimus: in suꝑioribus ubrdixit. Uos autem in carne non estis sed in
sp̃i. si tam̃ sp̃s dĩ habitat in uobis. Dupplici modo qͥdẽ in spũ eẽ ex
planauimꝰ: idest uł legem non scđm licteram sed scd̾m sp̃ualẽ sensũ
intelligere. uł etiam mortificato corpore. sp̃s & non carnis legibꝰui
xp̃m aut spm̃ eiꝰ qui suscitauit iłmia mortius. S ed quantũ uł conse.¬
quentiam loci p̾sentis intueor. uł illud quod saluator in euangeluĩs
de spũ sc̃o dicit. quia a patre procedit. & de meo accipiet. & huiꝰ uerbi
explanationem in consequentibus iungit dicens. Pater om̃ia mea tua

Expanded text:
 habet, hic non est ejus. Quod constantibus et dialectica arte collectis utatur syllogismis apostolus Paulus, vel in hoc loco vel in aliis Epistolis suis, non mihi nunc exponendum videtur, ne forte non tam scientiae ejus quam sermonis, in quo non vult se peritum dici, assertores esse videamur; et ideo propositi magis capituli sensum discutere properabimus in superioribus, ubi dixit: Vos autem in carne non estis, sed in spiritu; si tamen spiritus Dei habitat in vobis, legem non secundum litteram sed secundum spiritalem sensum intelligere, vel etiam mortificato corpore spiritus et non carnis legibus piritum ejus qui suscitavit Jesum a mortuis. Sed quantum vel consequentiam loci praesentis intueor, vel illud quod Salvator in Evangelio de Spiritu sancto dicit, qui a Patre procedit, et de meo accipiet , et hujus verbi explanationem in consequentibus jungit dicens: Pater, omnia mea tua
Abbreviated transcription (Latin):
& pͥncipalis appellatur tenere. Sicut enim multi sunt filũ dr̃ut scͥpt᷑a
dicit ego dixi dĩ estis & filiĩ excelsi om̃s.:⁊ unus tamen est natura¬
filuis et unigentꝰ. de patre ꝑquem om̃s fili appellantur: ita et sp̃s mult qͥdẽ
sunt sed unus est qui uere expatre deo procedit. et cȩteris om̃ibus uocabuls
ac sc̃ificationis suȩ giãm donat. Qđ autem plures sint sp̃s. dedari et idem
piulus. aqd hebreos seribens. et dicens. Nonne om̃s sunt ministeriales sp̃s.
ad ministeriũ missi: propter eos qui hereditatem capunt salutis. Seđd et¬

Expanded text:
itum sanctum, qui et principalis appellatur, tenere. Sicut enim multi sunt filii Dei, ut Scriptura itum sanctum, qui et principalis appellatur, tenere. Sicut enim multi sunt filii Dei, ut Scriptura dicit: Ego dixi, dii estis et filii Excelsi omnes , unus tamen est naturaFilius et Unigenitus de Patre, per quem omnes filii appellantur; ita et spiritus multi quidem sunt, sed unus est, qui vere ex ipso Deo procedit, et caeteris omnibus vocabuli ac sanctificationis suae gratiam donat. Quod autem plures sint spiritus, declarat et idem Paulus ad Hebraeos scribens, et dicens: Nonne omnes sunt ministeriales spiritus ad ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis? . Se
Abbreviated transcription (Latin):
in sequenti. Non enim accepistis inquit spm̃ seruitutis iterũ in timore:
In hoc ostendit. spm̃ seruitutis alium eẽ. quam illum quem supͣ dixit
clamamus abba pater. In hoc sp̃m ad optionis ostendit ipsum eẽ quẽ
supra dixit sp̃m dĩ: de quo & alibi repetit. Ipse sp̃s testioniũ reddit
qui datur in timore: uł hic qui ei de inuocatione patris testimoniũ
p̃bet. Om̃s enim homines ut uidetur aguntur in aliquo spũ: sicut ips
paulus scripsit. Scitis autem & uos cum essetis gentes: quomͦ ad idola
muta agebamini. In hoc ostendit: quia etiam gentes ad idola agunt᷑
clarat sermo. Dauid quoq qui dicit sp̃m scm̃ tuũ ne auferas a me. &
spũ principali confirma me: de eodem dicere udetur. Quemq pͥn-¬
cipalem sp̃m propt̾ea arbitror nominatum. ut ostenderetur ẽẽ qui¬

Expanded text:
in sequenti: Non enim accepistis, inquit, spiritum servitutis iterum in timore; in sequenti: Non enim accepistis, inquit, spiritum servitutis iterum in timore; in hoc ostendit spiritum servitutis alium esse, quam illum, quem supra dixi iorum in quo clamamus, Abba, Pater; in hoc spiritum adoptionis ostendit ipsum esse, quem supra dixit Spiritum Dei, de quo et repetit, ipse Spiritus testimonium reddit qui datur in timore, vel hic qui ei de invocatione Patris testimonium praebet. Omnes ergo homines, ut videtur, aguntur aliquo spiritu, sicut ipse Paulus scripsit : Scitis autem et vos, cum gentes essetis, quomodo ad idola muta agebamini; in hoc ostendit quia etiam gentes ad idola aguntur clarat sermo. David quoque, qui ait: Spiritum sanctum tuum ne auferas a me, et spiritu principali confirma me , de eodem dicere videtur, quemque principalem spiritum propterea arbitror nominatum, ut ostenderetur esse qui
Abbreviated transcription (Latin):
rit actus carnis. Sed & illud scire debemus quod ista mortificatio au̾tuũ
carnis. ꝑ pacientiam fiat: & non ad subitum. sed paulatim primo lan-¬
guescere eos necesse est in his quȩ incipiunt. Tum deinde cum ardentiꝰ
ꝓficere ceꝑint. & abundantiore sp̃ũ repleriactus carnis non solum lan¬
guere. sed et tabescere incipient. Ubi uero ad ꝑfectum iam uenerint
ita ut nulla in eis prorsus uł in facto. uł indictu. uł in cogitatu pec¬
cati oriantur inditia: tum plane actus carnis mortificasse & ad in-¬
tegrum morti tradidisse credendi sunt. ExPLIert Liẽ¬
leges. in hac ȩpła a paulo sub uno uocabulo legis osten¬
dimus. ⁊ & diuersas mortes sub una mortis appellatioẽ.
nominari: ita et diuersos sp̃s nunc uidemꝰ. sub uno noĩe
sp̃s indicari. Ait ergo in p̃senti loco. Quicũq enĩ sp̃u dei
aguntur. in filũ sunt dĩ. In quo utiq: ipsum dĩ spm̃ dicit. Et iterum

Expanded text:
rit actus carnis. Sed et illud scire debemus, quod ista mortificatio actuum rit actus carnis. Sed et illud scire debemus, quod ista mortificatio actuum carnis per patientiam fiat, et non ad subitum, sed paulatim. Primo languescere eos necesse est in his, qui incipiunt; tum deinde cum ardentius proficere coeperint et abundantiore spiritu repleri, actus carnis non solum languere sed et tabescere incipient; ubi vero ad perfectum jam venerint, ita ut nulla in eis prorsus vel in facto, vel in dicto, vel in cogitatu, peccati oriantur indicia, tum plene actus carnis mortificasse et ad integrum morti tradidisse credendi sunt. Cum ergo dileges in hac Epistola Pauli, sub uno vocabulo legis ostendimus, et diversas mortes sub una mortis appellatione nominari; ita et diversos spiritus nunc videmus sub uno nomine Spiritus indicari. Ait ergo in praesenti capitulo: Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, in quo utique ipsum Dei Spiritum dicit, et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
cationem. Iui gͦ scd̾m sp̃m agens mortificat actus carnis: iuuet ꝓpt̾ ĩ habitã¬
tẽ in se sp̃muitȩMortificat autem quiuis actus carnis homodo fructus ẽ
sp̃s caritas: odium est carnis est actus: odium gͦ ꝑ caritatem mortificatur.
et extinguitꝰ. Gaudium similit̃ fructus est sp̃s: tͥsticia uero huius scłi
quȩ mortẽ oꝑatꝰ. carnis ẽ actus. Hȩc ergo exainguit᷑. sisit in nobis gaudiũ
sp̃s. ł ax fructus est sp̃s: dissensio et discordia carius est. Sed certum est dis¬
cordiã mortificari posse ꝑpacem. Sic et pacientia sp̃s. impactͣaam carnis
extinguit : & bonitas maliciam ꝑimit: & mansuetudo ferociam. et cõtinẽ¬
tia interꝑantiam. & castitas impudicitiam necat. Laliq ordine qͥ ꝑ sp̃m act
cõmunem. sed illam peccati dicit. Si enim scđm carnem iuxeritis morie¬
mini. Ita et uitam non hanc cõminiem sed illam dicit ȩt̃nam. adquam
ꝑueniet omĩis qui scđm ea quȩ suꝑiꝰ exposumꝰ ꝑfectus spũ mortificaue¬

Expanded text:
cundum spiritum agens mortificat actus carnis, vivet propter inhabitantem in se spiritum vitae; mortificat autem quisque actus carnis hoc modo. Fructus est spiritus charitas; odium carnis est actus, odium ergo per charitatem mortificatur et exstinguitur; gaudium similiter fructus est spiritus; tristitia vero hujus saeculi quae mortem operatur, carnis est actus; haec ergo exstinguitur si sit in nobis gaudium spiritus. Pax fructus est spiritus; dissensio et discordia carnis est actus, sed certum est, discordiam mortificari posse per pacem. Sic et patientia spiritus impatientiam carnis exstinguit, et bonitas malitiam perimit, et mansuetudo ferociam, et continentia intemperantiam, et castitas impudicitiam necat, talique ordine qui per spiricommunem, sed illam peccati dicit, Si enim secundum carnem vixeritis moriemini, ita et vitam non hanc communem, sed illam dicit aeternam, ad quam perveniet omnis qui secundum ea quae supra exposuimus perfectus spiritu mortificave
Abbreviated transcription (Latin):
Et sit quodã modo magister ipse incipienti discipulo similis ea loquẽs
& ea meditans. quȩ incipiens loqui debeat ac meditari: Ita ergo et
tatem quid orare debeat scđm quod oportet: ipse uelut magister ora-
sequitur. ipse & offert gemitꝰ quibus nr̃ sp̃s doceatur ingemisoereut
repropicietur sibi dm̃. Si uero sp̃s quidem doceat. & nr̃ sp̃s id est mens
nr̃a non sequatur: suo uitio infructuosa eifit magistri doctrina. Et
istud paulus in mysterium intra hominem geri sciens dicebat. Nam
si linguis loquar sp̃s meus orat. sed mens mea. sine fructu est. sp̃m
suum dicens. grãm sc̃i sp̃s quȩ a dõ hominibus datur. Unde & cohor¬
tanfneos ut non habeamus in fructuosum hoc scĩ sp̃s beneficium. ad¬
dit & dicit. Quid ergo est orabo spũ. orabo & m̃te. Psalmũ dicam
sp̃u. psalmum dicam & m̃te. Igitur quam ius hȩc in enarrabilia

Expanded text:
et fit quadammodo magister ipse incipienti discipulo similis ea loquens et fit quadammodo magister ipse incipienti discipulo similis ea loquens et ea meditans quae incipiens loqui debeat ac meditari. Ita ergo et tem quid orare debeat secundum quod oportet, ipse velut magister oratisequatur. Ipse offert gemitus, quibus noster spiritus doceatur ingemiscere, ut repropitiet sibi Deum. Si vero Spiritus quidem doceat, et noster spiritus, id est, mens nostra non sequatur, suo vitio infructuosa ei fit magistri doctrina. Et istud Paulus mysterium intra hominem geri sciens, dicebat: Nam si loquar linguis spiritus meus orat, sed mens mea sine fructu est : spiritum suum dicens gratiam sancti Spiritus quae a Deo hominibus datur. Unde et cohortans nos ut non habeamus infructuosum hoc sancti Spiritus beneficium, addit et dicit: Quid est ergo? Orabo spiritu, orabo et mente: psalmum dicam spiritu, psalmum dicam et mente? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ditus. Sed uideamus quid est quoa dicit: ipse sp̃s pro nobis int̾̃pel¬
lat. Hoc enim &e ioħs iłm facere designat cum dicit. Filioli hȩc seri¬
bo uobis: ut non peccetis. Si autem et peccauerit aliquis nr̃m: aduocatũ
habemus apud patrem iustum iħm qui & interpellat pro nobis. Et hic
sp̃s int̾pellat pro nobis. Hoc autem facit sp̃s. uiuans infirmitatẽ nr̃am.¬
Quȩ autem sit infirmitas nr̃a: ex carnis infirmitate descendit. Ipsa est
enim quȩ concupiscit aduersus sp̃m: & dum concupiscentias suas inge-¬
rit. puritatem sp̃s impedit: et sinceritatem orationis obfuscat. S ed̃
ubi uiderit sp̃s dĩ laborare sp̃m in aduersando carni & adherendo
sibi: porrigit manum & adiuuat infirmitatem eiꝰ: et uelut si magist̃
suscipiens rudem discipłm et ignorantem pęnitus litteras ut eũ docere
possio & instruere. necesse habet inclinare se ad discipuli rudim̃ta:
et ipse prius dicere nomen literȩ ut respondendo discipulus discat:

Expanded text:
t. Sed videamus quid est, quod dicit: Ipse Spiritus pro nobis interpellat. Hoc enim Joannes Jesum facere designat, cum dicit: Filioli, haec scribo vobis, ut non peccetis; si autem et peccaverit aliquis nostrum, advocatum habemus apud Patrem justum Jesum, qui et interpellat pro nobis . Et hic Spiritus interpellat pro nobis. Quae autem sit infirmitas nenim quae concupiscit adversus spiritum: et dum concupiscentias suas ingerit, puritatem spiritus impedit, et sinceritatem orationis obfuscat. Sed ubi viderit Spiritus Dei laborare spiritum nostrum in adversando carni, et adhaerendo sibi, porrigit manum, et adjuvat infirmitatem ejus: et velut magister suscipiens rudem discipulum, et ignorantem penitus litteras, ut eum docere possit et instituere, necesse habet inclinare se ad discipuli rudimenta, et ipse prius dicere nomen litterae, ut respondendo discipulus discat,
Abbreviated transcription (Latin):
cum int̾dum nec ipse quidem nr̃ sp̃s quod sentit et intelligit sermo‸ possit
exponere: Scimus enim quia diligentibus dm̃ om̃ia cooꝑantur in bonũ:
his qui scđ̾m propositum uocati sunt scĩ. Nam quos p̾scuut & p̃destinauit
Si sp̃s inquit int̾pellat pro nobis gemitibus in enarrabilibus: et uniuersa cre¬
atura congemiscit & dolet usq nunc. quȩ liberabitur tunc demũ a serui-¬
tute corruptionis cum libertas głȩ filiorum dĩ aduenerit: quomͦ non cõpe¬
tenter pronunciabitur quia scimus quod diligentibus dm̃ omĩa cooꝑant᷑
in bonum: In tantum enim om̃ia cooꝑantur et conlaborant his qui diligũt
dm̃: ut & ipse sp̃s aduiet. nec dedignetur diuma natura dux eẽ in t̾ris

Expanded text:
cum interdum ne ipse quidem noster spiritus quod sentit et intelligit sermone possit cum interdum ne ipse quidem noster spiritus quod sentit et intelligit sermone possit exponere. Scimus autem quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propoSpiritus, inquit, interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus, et universa creatura congemiscit, et dolet usque nunc, quae liberabitur tunc demum a servitute corruptionis, cum libertas gloriae filiorum Dei advenerit, quomodo non competenter pronuntiabitur quia scimus quod diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum? In tantum enim omnia cooperantur in bonum et collaborant his qui diligunt Deum, ut et ipse Spiritus adjuvet, nec dedignetur divina natura dux esse itineris