comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sciret ueritatẽ suꝑ causa utriusq quisq a
rancdum obligatos abbas ꝓcluxit testes suos. Quoꝵs testi¬
ficationis modus talis est.
essem inter fui concilio qd̾ tenuit papa paschalis guarestalle. &
uidi qd̾ ibidem benedixit abb̃em uirzeliacensem renaldu.
ost monacꝰ uirzeliaci factꝰ sum: & idem abbas misit me altis¬
sidoꝵ cũ petro aribaldi clerico oe aliis plurib monachis.
Gib̾to. achardo. Aimone. ox recepi ordines .iiͦii. usq ad subdiac̃.
⁊ petrus aribaldi ibi ordinatus ẽ. s quẽ ordinẽ acceꝑit nͣ
reminiscor. Alio tp̃r ab eodẽ ep̃o umbaldo subdiaconꝰ or¬
dinatꝰ sum. Postmodũ ep̃c andegauensis romã ꝑgens. uir¬
zeliaco chrisma ⁊ sc̃m̃ oleum confecit in maiore eccła. et ere¬
do indubitanter capellanos eiusdẽ uillȩ illud scm̃ chrifia
et oleum recepisse.⁊ id̃e Andegauensis me diaconũ & alios
monachos et quosdam clericos eiusdem uille alia uice ordina¬

Expanded text:
sciret veritatem super causa utriusque quisque asciret veritatem super causa utriusque quisque arandum obligatos abbas produxit testes suos. Quorum testificationis modus talis est: essem, interfui concilio quod tenuit papa Paschalis Guarestallae, et vidi quod ibidem benedixit abbatem Vizeliac. Renaldum. Post monachus Vizeliaci factus sum, et idem abbas misit me Altissiodorum cum Petro Aribaldi clerico, et aliis pluribus monachis, Giberto, Achardo, Aimone, et recepi ordines quatuor usque ad subdiaconatum, et Petrus Aribaldi ibi ordinatus est, sed quem ordinem acceperit, non reminiscor. Alio tempore ab eodem episcopo Umbaldo subdiaconus ordinatus sum. Postmodum episcopus Andegavensis Romam pergens, Vizeliaco chrisma et sanctum oleum, confecit in majore ecclesia, et credo indubitanter capellanos ejusdem villae illud sanctum chrisma et oleum recepisse; et idem Andegavensis me diaconum et alios monachos, et quosdam clericos ejusdem villae alia vice ordina
Abbreviated transcription (Latin):
nichil etiã ex fructuario seu legatario. s tantũmͦ largi¬
tionis ꝑmissionisue usu de more iuzeliacensis libertatis
que qͥbus libet itidem cuiusius ꝓuincie concesso ep̃is et
efficere in questione: cum ediuerso uizeliacensis abbas
nec longi tẽporis prescriptionẽ. nec legatarium siue
alium querilibet alienȩ acquisitionis usum pretenderet.
secl omi  ex ꝓprietario uire et antiqua ꝑpetuę possessio¬
nis inuestitione uizeliacensem eccl̃am semꝑ optinuisse pre¬
dictam libertatẽ diceret. et hanc non libertina emancipa¬
tione sibi collatam.immo sibi innatam et secũ connatam
fuisse secũq adoleuisse. atq ad hec usq tp̃ra irrefragabilit᷑
in ea ꝑdurasse sufficienter ꝑoraret. Cum aut̃ allegationes
suas testib uterq premuniret: dictum ẽ ex sententia
consessus. ut ꝓducti testes uirisurandi sacram̃to testimonia
firmarent. E orma uͦ uiram̃ti huiusmodi fuit.

Expanded text:
nihil etiam ex fructuario seu legatario, sed tantummodo larginihil etiam ex fructuario seu legatario, sed tantummodo largitionis, permissionisve usu, de more Vizeliacensis libertatis quibuslibet etiam cujusvis provinciae concesso episcopis, efficere in quaestione; cum e diverso Vizeliacensis abbas nec longi temporis prae scriptionem, nec legatarium, sive alium quemlibet alienae acquisitionis usum praetenderet, sed omnino ex proprietario jure, et antiqua perpetuae possessionis investitione Vizel. Ecclesiam semper obtinuisse praedictam libertatem diceret; et hanc non libertina emancipatione sibi collatam, imo sibi innatam, et secum connatam fuisse, secumque adolevisse, atque ad haec usque tempora irrefragabiliter in ea perdurasse sufficienter peroraret. Cum autem allegationes suas testibus uterque praemuniret, dictum est ex sententia consessus, ut producti testes jurisjurandi sacramento testimonia sua firmarent. Forma vero juramenti hujusmodi fuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
priuilegia testamento ꝑpetue libertatis heres esset con¬
stitutus. Ad qd̾ pius refert apłicus. tanto equus et li¬
berius eũ debere etiam iudicii examen expetere : quo suę
iusticiȩ magis conscius esset. sciens ꝓculdubio causam suã eo
semꝑ robustiorẽ fore. quo iudicii libramine ꝑpensa de cetero
ab om̃i questionis nodo redderetur absoluta. Qui si etiã for-¬
te qd̃ futurũ non sꝑabat possibile inconsiderato preiuidicio
in causa sua quoquomͦ grauaret᷑ : tum demu auctoritate
priuilegioꝵ cuiuslibet preiuidicii uiolentas determinatio¬
nes refragari posse ñ dubitaret. Hac ꝑmotus ratione ab̃b̃s.
acquiescit susciꝑe actionem. et iam causam suam utraq
pars ꝓsequitur. In qua ꝓsecutione definitũ est eduen¬
sem nichil ex ꝓprietario uire. nichil ex inuestitionis posses¬
sione. nichil ut sibi uidebat᷑ ex longi tpr̃is p̃scriptione.

Expanded text:
privilegia testamento perpetuae libertatis haeres esset conprivilegia testamento perpetuae libertatis haeres esset constitutus. Ad quod pius refert Apostolicus, tanto aequius ac liberius eum debere etiam judicii examen expetere, quo suae justitiae magis conscius esset, sciens procul dubio causam suam eo semper robustiorem fore, quo judicii libramine perpensa, de caetero ab omni quaestionis nodo redderetur absoluta. Qui si etiam forte, quod futurum non sperabat possibile, inconsiderato praejudicio in causa sua quoquomodo gravaretur, tum demum auctoritate privilegiorum cujuslibet praejudicii violentas determinationes refragari posse non dubitaret. Hac permotus ratione abbas acquiescit suscipere actionem, et jam causam suam utraque pars prosequitur; in qua prosecutione definitum est Eduensem nihil ex proprietario jure, nihil ex investitionis possessione, nihil ut sibi videbatur ex longi temporis praescriptione,
Abbreviated transcription (Latin):
absq alicuiꝰ controuersie calumnia tenuisse. Clemen¬
tissimus uͦ papa exGENIUS dignitati apłice auctoritatis salua
integritate ueritatis ꝑ omĩa consulendo deferens. diem
utriq parti statuit: et notatam abbi designauit aitq¬
utq uel ꝑ se uel ꝑ sufficientes responsales suos cũ muni¬
mentis eccłe aue ad eius presentiam denominato die
occurreret ad illata responsurus. ꝑ pietatis suȩ scripta
mandauit. Uterq gͥ secum adhibito sufficienti et
ut cuiq uidebatur legitimo testium comitatu. uniuer¬
sali se presentauit curiȩ. finem quisq cause suȩ ratus
tanto sub examine adepturu se fore. Interea iustitenax
merito dicendus abbas pontius accedens ad summũ ponti¬
ficem conquestus est non debere se omĩno subire¬
acti¬
onem quamlibet uel udiciũ huiuscȩ rei cuiꝰ¬
apłicam manũ et ꝑpetua possessione frueretur. et
eiusdem apłice auctoritatis ꝑ plura et antiqua romana

Expanded text:
absque alicujus controversiae calumnia tenuisse. Clemenabsque alicujus controversiae calumnia tenuisse. Clementissimus vero papa Eugenius dignitati apostolicae autoritatis, salva integritate veritatis, per omnia consulendo, deferens, diem utrique parti statuit, et notatam abbati designavit, utque vel per se, vel per sufficientes responsales suos cum munimentis Ecclesiae suae ad ejus praesentiam denominato die occurreret, ad illata responsurus, per pietatis suae scripta mandavit. Uterque igitur secum adhibito sufficienti, et ut cuique videbatur, legitimo testium comitatu, universali se praesentavit curiae, finem quisque suae causae ratus tanto sub examine adepturum se fore. Interea justi tenax merito dicendus abbas Pontius accedens ad summum pontificem, conquestus est non debere se omnino subireactionem quamlibet, vel judicium hujusce rei, cumanum et perpetua possessione tueretur, et ejusdem apostolicae auctoritatis per plura et antiqua Rom.
Abbreviated transcription (Latin):
tiam fratres suos in odium eccłȩ incitauit : et ꝑ eos quasi
potentatũ totius burgundie in ruinã et deictionẽ eccłe
appulit et impulit. Abbas uͦ nactus constantiã: pati-¬
entia sua om̃s impetus illius spreuit. fregit. cassauit. ac
uelut inanes et futiles adnichilauit. His temporib : u
niuersali eccle presidebat eugenius scissimus. Qui audi. ꝑ⁊¬
ta insania qua eduensis nitebatur adulterare castitatẽ sue
specialis filiȩ. uizeliacensis dico ecclȩ: sepe illũ ammonuit.
sepe corripuit. et intentando ni resipisceret de gradus
sui ꝑicło premonuit. Iam gͦ eduensis ab spe ꝓpͥa frus¬
tratus. et diffidens de uanitate potentiȩ sue: romanã
adiit curiam : & falsa comminiscens ueriq similia com¬
ponens. querelam aduersus abb̃em statuit. asserens ea
quȩ ab iuzeliacensi eccl̃a repetebat ꝑ longi tẽporis pres¬
criptionem hactenus ad hȩc usq tẽpora sue sedis eccłam

Expanded text:
tiam fratres suos in odium Ecclesiae incitavit, et per eos quasi tiam fratres suos in odium Ecclesiae incitavit, et per eos quasi potentatum totius Burgundiae in ruinam et dejectionem Ecclesiae appulit et impulit. Abbas vero nactus constantiam, patientia sua omnes impetus illius sprevit, fregit, cassavit, ac velut inanes et futiles annihilavit. Coram suniversali Ecclesiae praesidebat Eugenius sanctissimus, qui audita insania, qua Eduensis nitebatur adulterare castitatem suae specialis filiae, Vizeliacensis dico Ecclesiae, saepe illum admonuit, saepe corripuit, et intentando, ni resipisceret, de gradus sui periculo praemonuit. Jam ergo Eduensis a spe propria frustratus, et diffidens de vanitate potentiae suae, Romanam adiit curiam, et falsa comminiscens, verique similia componens, querelam adversus abbatem statuit, asserens ea quae ab Vizel. Ecclesia repetebat, per longi temporis praescriptionem hactenus ad haec usque tempora suae sedis Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
redictum itaq uenerabilem rontiuo abb̃em qui causam ex¬
clȩ in ratione sua acceꝑat. primũ de sinodali executione.
deinde de clericali seu sacerdotali examinatione. postremo
de sacramentoꝵ ȩccłasticoꝵ ratione cõpellans: uirisiustici¬
am ab eo deposcebat. At ille tutorem eccłȩ non actionariũ.
immo apłicę paternitatis quantũ ad ius uireliacensis eccł̃e
spectat uicariu se ẽe dicens: nichil cause eu eo se habiturũ
suꝑ hac re inscio dño papa respondit. Sic repulsus ep̃e :
ui extorquere uoluit. qd̾ surriꝑe actionali ꝓsecutione non
potuit. Cepit gͦ eccłam infestare. homines ecclȩ opprimere.
possessiones quoq illius diriꝑe : ac quicquid in se fuit posse.
totum aduersum eccl̃am in detrimentũ illius exꝑiri.
Urbitratus autẽ suum posse minus esse sufficiens ad preme¬
ditatos ꝑficiendum conatus. fr̃em suũ ducem et alios e¬

Expanded text:
Praedictum itaque venerabilem Pontium abbatem, qui causam EcPraedictum itaque venerabilem Pontium abbatem, qui causam Ecclesiae in ratione sua acceperat, primum de synodali exsecutione, deinde de clericali seu sacerdotali examinatione, postremo de sacramentorum ecclesiasticorum ratione compellans, juris justitiam ab eo deposcebat. At ille tutorem Ecclesiae non actionarium imo apostolicae paternitatis, quantum ad Vizel. jus Ecclesiae spectat, Vicarium se esse dicens, nihil causae cum eo se habiturum super hac re, inscio domino papa, respondit. Sic repulsus episcopus vi extorquere voluit, quod subripere actionali persecutione non potuit. Coepit ergo Ecclesiam infestare, homines Ecclesiae opprimere, possessiones quoque illius diripere, ac quidquid in se fuit posse, totum adversus Ecclesiam in detrimentum illius experiri. Arbitratus autem suum posse minus esse sufficiens ad praemeditatos perficiendum conatus, fratrem suum ducem, et alios e
Abbreviated transcription (Latin):
te suo destituta. archipresulem sibi eũ petebat. Quo
assumpto: eduensem ep̃atum suscepit henricus. ducis
burgundiȩ germanus. Nec mora ueteris discordiȩ incen-¬
tores hunc allocuntur : & sopitam calumpniam suꝑ ui
zeliacensi libertate renouare satagentes. cupidis aurib
ingerunt. Ille autẽ confidens de potentia generis et
diuitiarũ quib eque pollebat. nouumq aliquid tanquã
singłaris potentiȩ homo facere ꝑtẽptans : uizeliacensem¬
eccłam in ius ꝓpriũ uendicare et in diocesim redigere. ac
ꝓmore aliarum eccłarũ suȩ parrochie sibi sub dere suisq
sinodis eam parere quesiuit : sed d̾o ꝓtegente et beata
deiq dilectrice maria magdalene patrocinante clauã
de manu herculis tollere non potuit. Mlane quantu
in eo fuit. nil intẽptatum reliquit : quo sibi usurparet.
quod soli petro cessisset. Ceca quippe cupiditas totum
blanditur sibi facile: qd̾ ipso appetitu iam se sꝑat optinebe.

Expanded text:
te suo destituta, archipraesulem sibi eum petebat; quo te suo destituta, archipraesulem sibi eum petebat; quo assumpto, Eduensem episcopatum suscepit Henricus, ducis Burgundiae germanus, nec mora, veteris discordiae incentores hunc alloquuntur, et sopitam calumniam super Vizel. libertate renovare satagentes, cupidis auribus ingerunt. Ille autem confidens de potentia generis et divitiarum, quibus aeque pollebat, novumque aliquid tanquam singularis potentiae homo facere praetentans, Vizel. Ecclesiam in jus proprium vindicare, et in dioecesim redigere, ac pro more aliarum Ecclesiarum suae parochiae subdere, suisque synodis eam parere quaesivit, sed Deo protegente, et beata Deique dilectrice Maria Magdalene patrocinante, clavam de manu Herculis tollere non potuit: plane quantum in eo fuit, nihil intentatum reliquit, quo sibi usurparet quod soli Petro cessisset. Caeca quippe cupiditas totum blanditur sibi facile, quod ipso appetitu jam se sperat obtinere.
Abbreviated transcription (Latin):
priuilegiis: deuotioni eius deuotius acquieuit. monachoꝵq
non nullos ac clericoꝵ aliquos in basilica uiz eliacensis ecclȩ
ad sacros ordines ꝓmouit. Quo facto indignatus eduen¬
sis: quos adepti fuerant ordines clericis interdixit. Quã
uesanam eius temeritatem corripiens bonȩ memorie Inno¬
centius tunc tẽporis romanȩ sedis apłicus pontifex. suspen-¬
sos ab eduensi clericos suis reddidit ordinib : et ne iura
romane eccłȩ amplius temerare presumeret denunciauit.
Tum eduensis accepto gustu apłicȩ indignationis. penituit
ceptis: sed cepta dissimulare puduit. Nec destitit abb̃em
lacessire. donec suis ipsis frustratus conatib tandem in ma-¬
nu cluniacensis abb̃is et aliarũ honestarũ ꝑsonarũ ꝓposi¬
te liti renunciauit: utq inter utramq ęccłam ꝑ manu̾
iam dicti uenerabilis poncii abb̃is pristine pacis statum
nestate ac pietate decentissimus: eccła lugdunensis antisti¬

Expanded text:
privilegiis, devotioni ejus devotius acquievit, monachorumque privilegiis, devotioni ejus devotius acquievit, monachorumque nonnullos, ac clericorum aliquos in basilica Vizel. Ecclesiae ad sacros ordines promovit. Quo facto indignatus Eduensis, quos adepti fuerant ordines clericis interdixit. Quam vesanam ejus temeritatem corripiens bonae memoriae Innocentius tunc temporis Romanae sedis apostolicus pontifex, suspensos ab Eduensi clericos suis reddidit ordinibus, et ne jura Rom. Ecclesiae amplius temerare praesumeret, denuntiavit. Tum Eduensis accepto gustu apostolicae indignationis poenituit coepti; sed coepta dissimulare puduit. Nec destitit abbatem lacessere donec suis ipsis frustratus conatibus, tandem in manu Cluniacensis abbatis, et aliarum honestarum personarum propositae liti renuntiavit, atque inter utramque Ecclesiam per manum jam dicti venerabilis Pontii abbatis, pristinae pacis statum nestate ac pietate decentissimus, Ecclesia Lugdunensis antisti
Abbreviated transcription (Latin):
seu altarium consecrationes. crismatis uel scĩ olei gr̃am.
et quecũq alia huiusmodi: ubilibet et a quolibet cuiꝰis
ꝓuinciȩ catholico ep̃o acciꝑe. romanoꝵ priuilegioꝵ cle¬
mentia atq libertate apłica indulgentes illi concessert.
Tantis gͦ et tam ingenue libertatis ꝓpalata preconiis : inui¬
diosam faciem sodalib exhibebat eccłiis. Unde post
annoꝵs plura centena humbertiis quidam eduensi pre¬
sidens eccłe : pulchritudini libertatis illius neuum
maculose seruitutis inferre molitus est. Quo tp̃r¬
ã uenerabilis PoNtiUs regimen uizeliacensis eccl̃e opti¬
nebat : petri cluniacensis. et Iordani casedei abb̃m
frater uterinus. Nobilis gͦ genere nobilissimã sortitus
eccłam. de more libertatis illuis aurelianensem ep̃m
heliam inuitauit. et ut sibi celebraret sacros ordines
humiliter petiuit. Qui ꝑspectis romane auctoritatis

Expanded text:
seu altarium consecrationes, chrismatis vel sancti olei gratiam, seu altarium consecrationes, chrismatis vel sancti olei gratiam, et quaecunque alia hujusmodi, ubilibet et a quolibet cujusvis provinciae Catholico episcopo accipere, Romanorum privilegiorum clementia atque libertate apostolica indulgentes, illi concesserunt. Tantis ergo et tam ingenuae libertatis propalata praeconiis, invidiosam faciem sodalibus exhibebat Ecclesiis. Unde post annorum plura centena Humbertus quidam Eduensi praesidens Ecclesiae, pulchritudini libertatis illius naevum maculosae servitutis inferre molitus est. Quo tempore venerabilis Pontius regimen Vizel. Ecclesiae obtinebat, Petri Cluniacens. et Jordane Casae-Dei abbatum frater uterinus. Nobilis ergo genere nobilissimam sortitus Ecclesiam, de more libertatis illius Aurelianensem episcopum Eliam invitavit, et ut sibi celebraret sacros ordines humiliter petivit. Qui perspectis Romanae auctoritatis
Abbreviated transcription (Latin):
Q quod habeas. Sediam ꝓpositũ adorientes: de his hactenꝰ.
nobiliter nata nobilius fuisset educata: ingenuȩ
libertatis caput inter om̃s occidentis eccłas prefe¬
rebat. Siquidem in ipso suȩ fundationis primordio
beatissimo attitulata petro regni celoꝵs clauigero.
soli et uni apłicȩ illius sedi nobiliter a nobilissimis
auctorib suis est assignata: atq ꝑpetuȩ libertatis
dote ab ipso tunc tẽporis sumino et apłico pontifice
Nicholao subarrata. Cuius successores ad hȩc usq
tẽpora pietatis eiꝰ inherentes uestigiis. auctoritate
Napłica et dignitate romana suis priuilegiis eam corroboran¬
tes. acsi ꝓpriũ ius et alodium beati petri. ab om̃i subiecꝰti¬
one euiuslibet alterius ꝑsone uel eccl̃ȩ immunẽ penitꝰ
esse decreuerunt. Wccłastica ꝓinde officia uti sunt
sacri ordines monachoꝵ uel clericoꝵ suoꝵ. et basilicarũ

Expanded text:
 quod habeas. Sed jam propositum adordientes, de his hactenus.  quod habeas. Sed jam propositum adordientes, de his hactenus. nobiliter nata, nobilius fuisset educata, ingenuae libertatis caput inter omnes Occidentis Ecclesias praeferebat, siquidem in ipso suae fundationis primordio beatissimo attitulata Petro regni coelorum clavigero, soli et uni apostolicae illius sedi nobiliter a nobilissimis auctoribus suis est assignata, atque perpetuae libertatis dote ab ipso tunc temporis summo et apostolico pontifice Nicolao subarrata. Cujus successores ad haec usque tempora pietatis ejus inhaerentes vestigiis, auctoritate apostolica et dignitate Romana suis privilegiis eam corroborantes, acsi proprium jus et alodium beati Petri, ab omni subjectione cujuslibet alterius personae vel Ecclesiae immunem penitus esse decreverunt. Ecclesiastica proinde officia, uti sunt sacri ordines monachorum vel clericorum suorum, et basilicarum
Abbreviated transcription (Latin):
remur: dum qđ historicȩ integritati aliquatenꝰ inser¬
uiret. loquaci iactantiȩ incredulus auditor deputaret.
Utrobiq g̾ ꝓspicientes. sic medio tramite incedimus: ut et
rerũ constet cognitio integra. et falsitatis pateant penitꝰ
nulla uestigia. Sane quauis ad hȩc minus idoneos
minusue sufficientes nos e̾e̾ non ignoremus. ꝓuocamur
tam caritate eccłe : inuitamur etiã immo ut itadicam
purgemur obedientia reuerentissimi patris nr̃i Poncii
uenerabilis abb̃is. qui et si quantũ ad predecessores suos
tempore uidetur esse nouissimꝰ : attamen in defensione
libertatis eccłe sue omniũ antiquoꝵ merito constat ẽẽ
primus. Illi enĩ licet uel acquirendo uel edificando
plura contulerint: certe plus illis omnib iste labora¬
uit. dum a diripientib et euellere eã conantibus
saluam et integram atq illibatã uirilit᷑ custodiuit.
inus quippe est habere quod custodias: quam custodire¬

Expanded text:
remur, dum quod historicae integritati aliquatenus inserremur, dum quod historicae integritati aliquatenus inserviret, loquaci jactantiae incredulus auditor deputaret. Utrobique ergo prospicientes, sic medio tramite incedimus, ut et rerum constet cognitio integra, et falsitatis pateant penitus nulla vestigia. Sane quamvis ad haec minus idoneos, minusve sufficientes nos esse non ignoremus, provocamur tamen charitate Ecclesiae, invitamur etiam, imo, ut ita dicam, perurgemur obedientia reverentissimi Patris nostri Pontii venerabilis abbatis, qui, etsi quantum ad praedecessores suos tempore videtur esse novissimus, attamen in defensione libertatis Ecclesiae suae omnium antiquorum merito constat esse primus. Illi enim licet vel acquirendo vel aedificando plura contulerint, certe plus illis omnibus iste laboravit, dum a diripientibus et evellere eam conantibus, salvam et integram atque illibatam viriliter custodivit. Minus quippe est habere quod custodias, quam custodire
Abbreviated transcription (Latin):
ixinȩ bonitatis gr̾a plurib ac diuersis consulens
modis humane infirmitati. inter cetera eque
innumera suoꝵ beneficioꝵ remedia homini¬
contulit luterarũ presidia. quo uel presentium
incitaretur industria. uel absentiũ ꝓuocaret᷑ affectus. uł
futuroꝵ erudiretur posteritas. Et q̃m omĩs prudentiş
inimica obliuio rerum maxime utilium quãsepe interci¬
piebat memoriam. mos ab antiquitꝰ inoleuit patrũ moni¬
menta ꝑ luterarũ apices tanquã ꝑ usibiles sonos manda¬
re posteroꝵ notitiȩ. Quem morem et nos qͦq ꝙ modu¬
lo nr̃o imitantes. pressuras eccłȩ nr̃e quas ꝓ ingenita
sibi libertate ꝑ multa tp̃rm curricula multipliciter ꝑtu¬
lit. breui ꝯpendio ad multoꝵs utilitatẽ describere
fategimus. In quo dum breuitatẽ sectamur. arrogantiȩ
suꝑcilium omnino diffugimꝰ: qm̃ si uixta qd̾ ipsa depo¬
scit materia rerũ ꝑfectioni ineumberemꝰ. ipsa ꝓculdu¬
bio ꝑicłi enormitate quodammͦ fidei derogare uide¬

Expanded text:
ivinae bonitatis gratia pluribus ac diversis consulens modis humanae infirmitati, inter caetera aeque innumera suorum beneficiorum remedia, hominicontulit litterarum praesidia, quo vel praesentium incitaretur industria, vel absentium provocaretur affectus, vel futurorum erudiretur posteritas: et quoniam omnis prudentiae inimica oblivio rerum maxime utilium quam saepe intercipiebat memoriam, mos ab antiquitus inolevit Patrum monimenta per litterarum apices, tanquam per visibiles sonos, mandare posterorum notitiae. Quem morem et nos quoque pro modulo nostro imitantes, pressuras Ecclesiae nostrae, quas pro ingenita sibi libertate per multa temporum curricula multipliciter pertulit, brevi compendio ad multorum utilitatem describere sategimus. In quo dum brevitatem sectamur, arrogantiae supercilium omnino diffugimus: quoniam si juxta quod ipsa deposcit materia, rerum perfectioni incumberemus, ipsa procul dubio periculi enormitate quodammodo fidei derogare vide
Abbreviated transcription (Latin):
magdalene
celebiare missas maiores. ⁊ ad minusbis. In die
celebrauit
eduensis erat ibi carnotensis ep̃c.& fecit ipse sermonẽ
ad ppłm. eduensis uͦ benedictionẽ. Idem stepħs dedica.¬
centio. quo tp̃r fuit ignoro. Idem dedicauit altare de
choro monachoꝵe. &e altare de capella scĩ stepħi.  ui-¬

Expanded text:
Magdalenae Magdalenae celebrare missas majores, et ad minus bis. In die celebravit Eduensis, erat ibi Carnotensis episcopus, et fecit ipse sermonem ad populum, Eduensis vero benedictionem. Idem, Stephanus dedicacentio: quo tempore fuit ignoro. Idem dedicavit altare de choro monachorum, et altare de capella Sancti Stephani, et vi
Abbreviated transcription (Latin):
scio restitutos adño p̃p. & luteras eiꝰ uidi. In reforma¬
tione pacis audiui abb̃em ꝓmitentẽ se fidelem¬
eduensi. ⁊ talem se exhibiturũ
ipsi quales p̃decessores
eiꝰ exhibuerant se p̃decessorib
ep̃i. Uidi qd̾ abb̃ obtulit huic ep̃o priuilegiũ eusenii
⁊ tc abb̃s cluniac̾ dix̃ eduensi ep̃o. cũ opꝰ fuerit uade uir¬
zeliacũ ⁊ fac ut ep̃c. p̃sente pontio abb̃e ipsiꝰ monasterii.
oħes prior scĩ Simphoriani uiratꝰ dixit. Ego uidi quod
humbtus ep̃c eduensis celebrauit missam iurreliaco.
ce sermonẽ fecit. ⁊ hoc quadam sollennitate.⁊ tẽpore
sinodi uidit sadonẽ &e petrũ eduensem. & credit qd̾ ad
sinodũ uenirent. De reformatione pacis. hoc dix̃ se audis¬
se a quodã qd̾ ep̃c iret uirceliacũ ⁊ faceret ibi officiũ
suũ. & hoc pꝰ reformationẽ pacis.
berardꝰ archi prb̃r iuratꝰ dix̃. Uidi stepħm eduensẽ
ep̃m die pasche &e scẽ mariȩ

Expanded text:
scio restitutos a domino papa, et litteras ejus vidi. In reformascio restitutos a domino papa, et litteras ejus vidi. In reformatione pacis audivi abbatem promittentem se fidelemEduensi, et talem se exhibiturum ipsi, quales praedecessores ejus exhibuerant se praedecessoribus episcopi. Vidi quod abbas obtulit huic episcopo privilegium Eugenii, et tunc abbas Cluniac. dixit Eduensi episcopo: « Cum opus fuerit, vade Vizeliacum, et fac ut episcopus praesente Pontio abbate ipsius monasterii. » Joannes prior Sancti Symphoriani juratus dixit: « Ego vidi quod Humbertus episcopus Eduensis celebravit missam Vizeliaco, et sermonem fecit, et hoc quadam solemnitate, et tempore synodi vidit Sadonem et Petrum Eduis, et credit quod ad synodum venirent. » De reformatione pacis hoc dixit se audisse a quodam, quod episcopus iret Vizeliacum, et faceret ibi officium suum, et hoc post reformationem pacis. Eberardus archipresbyter juratus dixit: « Vidi Stephanum Eduensem episcopum die Paschae, et Mariae
Abbreviated transcription (Latin):
legreth iuratꝰ dixit idem de causa matͥmonii ob̾ti salterelli
oe helisabeth. ⁊ Aimerici cerarii ⁊ filiȩ blanchardi sarto¬
ris: qd̾ dixerat hugo de siluiniaco & benedictꝰ cocus. Et
dicit qd̾ quedã mulier uit iherosolimã. ⁊ cũ morã faceret
uir eiꝰ aliam duxit. post modũ mulier reuersa uirũ
repetiit. & in p̃sentia istius pontii cognita causa iudi¬
cio et
auctoritate abb̃is uiro suo reddita ẽ: sed
nomina
Iprimꝰ ab̃b̃s sc̃ẽ margarite uiratꝰ dixͣ
se iudisse ad sinodũ ep̃i eduensis sacerdotes uirzeliaci plu¬
rib uicib. continue an assidue ignorat. Sadũ. Petrũ.
bernardũ. ⁊ hoc tp̃r stepħi Sadũ ⁊ setrũ. humb̃ti :
b̃nardũ. andebito uł uoluntate nescit. Si simul: non
reminiscit᷑. Ueruntam̃ sepe audiui monachos dicentes qd̾
ex debito non ibant ad sinodũ. Querelam qͣndo non
ueniebant sacerdotes uirzeliaci audiui: ⁊ uindictã uł
satisfactionẽ nullam. Sacerdotes suspensos ab eduensi

Expanded text:
legreth juratus dixit idem de causa matrimonii Oberti Salterelli et Helisabeth, et Aimerici cerarii et filiae Blanchardi sartoris, quod dixerat Hugo de Silviniaco, et Benedictus cocus; et dicit quod quaedam mulier ivit Hierosolymam, et cum moram faceret, vir ejus aliam duxit, postmodum mulier reversa virum repetiit, et in praesentia ipsius Pontii cognita causa, judicio et auctoritate abbatis viro suo reddita est, sed nomina quorum primus abbas S. Margaritae juratus dixit, se vidisse ad synodum Eduensis episcopi sacerdotes Vizeliaci pluribus vicibus, continue an assidue ignorat; Sadum, Petrum, Bernardum, et hoc, tempore Stephani, Sadum et Petrum; Humberti, Bernardum; an debito vel voluntate nescit, si simul, non reminiscitur. Verumtamen saepe audivi monachos dicentes quod ex debito non ibant ad synodum: querelam quando non veniebant sacerdotes Vizeliaci audivi, et vindictam vel satisfactionem nullam. Sacerdotes suspensos ab Eduensi
Abbreviated transcription (Latin):
one triũ eccłar̃ idẽ ꝓrsus dicit
qd̾ Ansellꝰ ce hugo.
idi humbtũ qͥ nunc ÷ lugdunsis. o henricicũ qͥ nc̃ e
eduensis in burgo uirzeliac̾ et¬
quandoq in maiori
eccła hospitari: & quando in burgo suissũptib ꝓcurari.
rsus iuratꝰ dix̃ idem de chrismate &e oleo qd̾ huigo de siliui¬
niaco. ⁊ de sinodo idẽ. de questionib ⁊ terminationib¬
matrimonioꝵ idem dicit qd̃ hugo. excepto qd̾ mentionẽ
archiprb̃ri auallonensis nullam fecit.
enedic̾tus cocus abb̃is uiratꝰ dix̃ idem de causa matͥmonii
Ardiuni et siciliȩ qd̾ hugo pͥor de moret. & de matrimonio al̃iti

Expanded text:
arum idem prorsus dicit quod Ansellus et Hugo. Vidi Humbertum, qui nunc est Lugdunensis, et Henricum, qui nunc est Eduensis, in Burgo Vizel. etque in majori ecclesia hospitari, et quandoque in Burgo suis sumptibus procurari. » Ursus juratus dixit idem de chrismate et oleo quod Hugo de Silviniaco, et de synodo idem; de quaestionibus et terminationibumatrimoniorum idem dicit quod Hugo, excepto quod mentionem archipresbyteri Avalonensis nullam fecit. Benedictus cocus abbatis juratus dixit idem de causa matrimonii Arduini et Caeciliae, quod Hugo prior de Moret, et de matrimoni
Abbreviated transcription (Latin):
tuisset reclamantib frib tuis ꝯcessisse. Unde ꝗ. nec bona ur̃i monast᷑ ũ aliqͣ leuitate

Expanded text:
tuisset, reclamantibus fratribus tuis concessisse. Vnde quia nec bona uestri monasterii aliqua leuitate tuisset, reclamantibus fratribus tuis concessisse. Vnde quia nec bona uestri monasterii aliqua leuitate
Abbreviated transcription (Latin):
giter intercedere. et nos regie nobilitati tue gras exsolue¬
re debeamꝰ. Ꝙ̾ qm̃ burgenses uireliac occasione presertĩ
lapidearũ domoꝵ quas munitas habent et eleuatas ad¬
uersus antedictũ filiũ nr̃m abbem & uizeliac̾ eccłam
ita suꝑbiunt. ut nec manere ꝓ ꝑsecutione illo⁊e idem
filiꝰ nr̃ possit in monasterio. magnificentiã tuã rogamꝰ
quatenꝰ easdẽ domos ita facias dirui. ut burgensiũ suꝑ¬
bia retundat᷑. & uizeliacensis eccła occasione hac nonꝰ
u̾sis frĩb uiz eł sas &x apłicã bnd̾. Qͣnto monast̾iũ ur̃m ad ius bĩ pet̾ specialiꝰ dinoscit᷑
ꝑtin̾e.tanto ad dirigendũ &e ãpliandũ statũ ipsiꝰ attentiꝰ nos guenit laborare. ꝑuenit
aut̃ ad nos dilecte ĩ dño fili abbs te tabula nuemiularioꝵ ꝯtͣ tenorẽ p̾tulegioꝵ aplice
sedis simoni de silum ĩ pͥmordio tue p̃lationis cũ nͣdũ t eoꝵdẽ pͥulegioꝵ tenor inno¬

Expanded text:
giter intercedere et nos regie nobilitati tue gratias exsoluegiter intercedere et nos regie nobilitati tue gratias exsoluere debeamus. Et quoniam burgenses Vizeliaci, occassione presertim lapidearum domorum, quas munitas habent et eleuatas aduersus antedictum filium nostrum abbatem et Vizeliacensem ecclesiam, ita superbiunt ut nec manere pro persecutione illorum idem filius noster possit in monasterio, magnificentiam tuam regamus, quatenus easdem domos ita facias dirui, ut burgensium superbia retundatur et Vizeliacensis ecclesia occasione hac non stolicam benedictionem. Quanto monasterium uestrum ad ius beati Petri specialius dinoscitur pertinere, tanto ad dirigendum et ampliandum statum ipsius attentius nos conuenit laborare. Peruenit autem ad nos, dilecte in domino fili abbas, te tabulam nummulariorum contra tenorem priuilegiorum apostolice sedis Simoni de Siluiniaco in primordio tue prelationis, cum nondum tibi eorundem priuilegiorum tenor inno
Abbreviated transcription (Latin):
considatione ultionis eoꝵs caput contra dnm suũ erigere.
ac similem ꝑfidiam inscũarium diũ ꝯmittere non
attemptent. Data Sutrii .xii. leł iunii.
ratum et acceptũ̃ habemus. &e magnificentiã tuã
de piarũ rerũ exsecutione plurimũ ꝯmendamꝰ.
eiꝰ relatio patefecit amore dĩ et nr̃arũ reuerentia literarũ
uixta regiȩ dignitatis officiũ diligent᷑ hacꝰtenꝰ astitisti. et
contra suos &e monasterii sui ꝑsecutores auxiliui ei oe consiliũ
prebiusti. Unde qm̃ bonoꝵ intentio ad salutaria oꝑa
tanto ampliꝰ dirigit᷑ qͣnto sepiꝰ inde ꝯmonet᷑: celsitudi¬
nẽ tuã ꝑ apłica scͥpta rogamꝰ et in peccatoꝵs tͥ remissionẽ
iniungimꝰ. quatinꝰ ꝓ dĩ amore ac ꝓ bĩ petͥ et nr̃a reuo¬
rentia predictũ abb̃em diligas ꝓpensius et honores. et
ut monasteriũ ipsum adilecti filii nr̃i Niuernensis comi¬
tis oe alioꝵs omniũ infestatione defendas. ut fr̃s inibi com¬
morantes ꝓ tua et regni tui salute ad dnm debeant u¬

Expanded text:
consideratione ultionis eorum caput contra dominum suum erigere ac similem perfidiam in sanctuarium domini committere non attemptent. Data Sutrii XII Kal. Iunii.ratum et acceptum habemus et magnificentiam tuam de piarum rerum exsecutione plurimum commendamueius relatio patefacit, amore dei et nostrarum reuerentia litterarum iuxta regiae dignitatis officium diligenter hactenus astitisti et contra suos et monasterii sui persecutores auxilium ei et consilium prebuisti. Vnde quoniam bonorum intentio ad salutaria opera tanto amplius dirigitur, quanto sepius inde commonetur, celsitudinem tuam per apostolica scripta rogamus et in peccatorum tibi remissionem iniungimus, quatinus pro dei amore ac pro beati Petri et nostra reuerentia predictum abbatem diligas propensius et honores et ut monasterium ipsum a dilecti filii nostri Niuernensis comitis et aliorum omnium infestatione defendas, ut fratres inibi commorantes pro tua et regni tui salute ad dominum debeant iu
Abbreviated transcription (Latin):
nam monachi om̃s discederent: et monasteriũ funditus
esset dirutũ. Quare excõmunicauit eos: Et abstracto pilo
uestis qua oꝑiebatur: addidit. Si mons uteliaci totus in
abissum usq foret precipitatiis: pilum istum non darem. Uob̃
cõmendo thesaurũ eccle simul et oblationes custodire. ne ille
quicquã habeat uel suscipiat fortiter obseruate. Cuius gr̃a

Expanded text:
nam monachi omnes discederent, et monasterium funditus nam monachi omnes discederent, et monasterium funditus esset dirutum! Quare excommunicavit eos? » et abstracto pilo vestis qua operiebatur, addidit: « Si mons Vizeliaci totus in abyssum usque foret praecipitatus, pilum istum non darem. Vobis commendo thesaurum ecclesiae simul et oblationes custodire; ne ille quidquam habeat vel suscipiat, fortiter observate: cujus gra
Abbreviated transcription (Latin):
molere nob̃cum. ylit illis. Ite et de lignis ur̃is clibanũ suc¬
cendite. et coquite. Siquis obstiterit: uiuũ incendite. Sed
et si molinarius obstat: uiuum similiter mola cõminuite.
uersi sunt. Ita factum est ut quicquid uellent damni. iniuriȩ.
aduersitatis monasterio inferrent. pueros eccłȩ de domib suis
expellerent. uerb̃ib afficerent. et cũ magna iactantia se ad eo
afflicturos monachos deuouerent: qd̾ absolutionẽ ipsoꝵ pe¬
des requirerent. Npotestate gͥ abbatis uel ecclȩ sese penitꝰ
ablicantes. sententiã suꝑ eos datam tanꝗͣ ꝓ nichilo hebebant.
et minime ab ingressu ȩccłe sc̃ę sese cohibebant. cumulantes
peccata sua nec d̾m timentes nec sanctuaria illiꝰ reuerentes.
De his omnib et huiusmodi plurib conquestus est prior iri
presentia comitis. Ille praua et ꝑuersa ꝓmitens: eos bene
fecisse respondit. Et exaggerando ꝓlocutꝰ sic dicebat. Uti¬

Expanded text:
molere nobiscum. » Ait illis: « Ite, et de lignis vestris clibanum sucmolere nobiscum. » Ait illis: « Ite, et de lignis vestris clibanum succendite, et coquite. Si quis obstiterit, vivum incendite: sed et si molinarius obstat, vivum similiter mola comminuite. versi sunt; ita factum est, ut quidquid vellent damni, injuriae, adversitatis monasterio inferrent, pueros ecclesiae de domibus suis expellerent, verberibus afficerent, et cum magna jactantia se adeo afflicturos monachos devoverent, quod absolutionem ad ipsorum pedes requirerent. A potestate igitur abbatis vel Ecclesiae sese penitus abdicantes, sententiam super eos datam tanquam pro nihilo habebant, et minime ab ingressu ecclesiae sanctae sese cohibebant, cumulantes peccata sua, nec Deum timentes, nec sanctuaria illius reverentes. De his omnibus et hujusmodi pluribus conquestus est prior in praesentia comitis. Ille prava et perversa promittens, eos bene fecisse respondit, et exaggerando prolocutus sic dicebat: « Uti
Abbreviated transcription (Latin):
scõ petro cognominatꝰ abstulerunt spinas ⁊ ualuas resti¬
tuerunt. De eccł̃a uͦ sc̃ĩ Stepħi iniuriato clerico qui sacrilegio e¬
oꝵs resistebat. calicem. librũ. uestim̃ta sacerdotalia tulerunt.
Postea cũ magno strepitu furoris claustra monasterii ingressi.
priorem hildinũ adsistentib quibdam fratrib inuriose
conuiciis lacessibant: causantes de excõmunicatione. atq
cũ multa arrogantia postulabant inducias. Qui cũ nollet
eis acquiescere: unanimiter responder̃. Or inquiunt nos
ex cõmunicatis immeritos: faciemus ut excõmunicati uide¬
amur. Decimas itaq et censum seu alios reditus consuetos
iam amplius uob̃ non ꝑsoluemus. Ad euntesq comitẽ :
de sententia conquesti sunt. Quib ille. Non possum
inquit aliud. Ita etiã de me facient si uoluerint. Dixerͣq
bi molemus uel coquemus panes nr̃os: Monachi enĩ nolunt

Expanded text:
S. Petro cognominatus, abstulerunt spinas, et valvas restiS. Petro cognominatus, abstulerunt spinas, et valvas restituerunt. De ecclesia vero S. Stephani injuriato clerico, qui sacrilegio eorum resistebat, calicem, librum vestimenta sacerdotalia tulerunt: postea cum magno strepitu furoris claustra monasterii ingressi, priorem Hildinum assistentibus quibusdam fratribus injuriose conviciis lacessebant, causantes de excommunicatione, atque cum multa arrogantia postulabant inducias; qui cum nollet eis acquiescere, unanimiter responderunt: « quia, inquiunt, nos excommunicatis immeritos, faciemus ut excommunicati videamur. Decimas itaque et censum, seu alios reditus consuetos, jam amplius vobis non persolvemus. » Adeuntesque comitem, de sententia conquesti sunt. Quibus ille: « Non possum, inquit, aliud: ita etiam de me facient, si voluerint. » Dixeruntque: « Ubi molemus, vel coquemus panes nostros? Monachi enim nolunt
Abbreviated transcription (Latin):
quadam in capella scĩ petri suꝑiori. corã om̃i ppło exposuer
sententĩa. et illos qui designati erant ex nomine publice a¬
nathematizauerunt. ceteros cũ om̃i uilla penitus a diuinis
officiis et eccłasticis charismatib interdixer̃. solo baptisma¬
te paruuloꝵ et confessione morientiũ indulto. Indignati
gͦ sacrilegi: aliqui in eum sacerdotẽ qui sententiã ꝓtule¬
rat impetũ fecerunt. Quoꝵ primus fuit odo de palude
qui reiecto pallio querebat lapides ut iaceret in eũ. Deinde
dauid longabarba et Rob̾tus filius eiꝰ. qui soluens pallium
siũ extraxit patinos suos ut facerdotẽ ꝑcuteret: et nisi qͥdã
interuenissent: in mille frusta concideretur. Qui fugiens
ad altare : uix euasit manus impioꝵ. Sequenti deniq die
cũ sublatis ualius aditũ eccłȩ ipsius spinis obstuxisset: in¬
centores ⁊ auctores omis maliciȩ hugo et petrus uterq de

Expanded text:
quadam in capella S. Petri superiori coram omni populo exposuerunt quadam in capella S. Petri superiori coram omni populo exposuerunt sententiam, et illos qui designati erant ex nomine publice anathematizaverunt: caeteros cum omni villa penitus a divinis officiis et ecclesiasticis charismatibus interdixerunt, solo baptismate parvulorum, et confessione morientium indulto. Indignati ergo sacrilegi aliqui, in eum sacerdotem qui sententiam protulerat impetum fecerunt. Quorum primus fuit Odo de Palude, qui rejecto pallio quaerebat lapides ut jaceret in eum; deinde David Longabarba, et Robertus filius ejus, qui solvens pallium suum extraxit patinos suos ut sacerdotem percuteret, et nisi quidam intervenissent, in mille frusta concideretur, qui fugiens ad altare vix evasit manus impiorum. Sequenti denique die, cum sublatis valvis aditum ecclesiae ipsius spinis obstruxisset, incentores omnis malitiae Hugo et Petrus uterque de
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ: ita se pollicitus est facturũ in breui: explorato loco congru¬
o. Post hȩc abbas pontius suggessit germauo et maiorib clunia¬
censiũ ut facerent quatenꝰ cardinales sententiã anathematis ꝓ¬
mulgarẽt suꝑ sacrilegos ac ꝑfidos ꝓ ditores suos uteliaci et eo
fautorib. Illis hoc ipsum detrectantib et dissimilantib.
uisum est cardinalib ita ut abbas implorabat expedire. Data
a corpore xp̃i qd̾ est ȩccl̃a catholica anathematis gladio pre¬
ciderunt. Et deprecatus ẽ eos abbas ut causam suam sicuti
uiderant ocłis suis et manib suis palpauerant dño pape
ex integro pandent. Traditoq in manu eoꝵs nuncio suo qͥ
sententiã uniuersalis pontificis suꝑ comitẽ ꝑferret. rediit
ad montetũ habens libellum ex cõmunicationis ꝓditorum
uizeliacensiũ. Quẽ post ea quã uiteliaco misit. et sententiã
romanoꝵ ꝓmulgari iussit: conuenientes sacerdotes pariter

Expanded text:
eorum ita se pollicitus est facturum in brevi, explorato loco congrueorum ita se pollicitus est facturum in brevi, explorato loco congruo. Post haec abbas Pontius suggessit germano et majoribus Cluniacensium ut facerent, quatenus cardinales sententiam anathematis promulgarent super sacrilegos ac perfidos proditores suos Vizeliaci et eorum fautores. Illis hoc ipsum detrectantibus et dissimulantibus, visum est cardinalibus ita ut abbas implorabat expedire. Fertua corpore Christi, quod est Ecclesia catholica, anathematis gladio praeciderunt, et deprecatus est eos abbas ut causam suam sicuti viderant oculis suis, et manibus suis palpaverant, domino papae ex integro panderent, traditoque in manum eorum nuntio suo, qui sententiam universalis pontificis super comitem referret, rediit ad Montetum habens libellum excommunicationis proditorum Vizeliacensium. Quem posteaquam Vizeliaco misit, et sententiam Romanorum promulgari jussit, convenientes sacerdotes pariter
Abbreviated transcription (Latin):
Et erant ꝑ dies et noctes consilia in conciliabulis suis malignan¬
tes. dolos et fraudes atq insidias concinnantes. unanimiter
conspirantes. et malis grauiora. grauiorib peiora cotidie
interminantes. Interea uigilantissimꝰ abbas pontus ꝓfectꝰ
est cluniaco ubi cardinales et legati apłicȩ sedis cũ multis re¬
ligiosis et honestis ꝑsonis conuenerant. Cimq nota fecisset illis
quanta mala ꝓphani uiaeliacenses monasterio suo intulissent:
exorabat eos ut peterent a clunacense fratre uidelicet suo qua¬
tinus unã sibi imꝑtiret cellulam quo tuto di uerteret et pa¬
cem suam inuestigaret. Qui cõpatientes afflctioni illius clu¬
niacensem deprecati sunt ut misericordiã ⁊ ꝯpassionẽ prestaret
uterino fratri suo in maxima angustia posito. eiusq exiliũ
releuando siluiniacense monasteriũ ad tempus usq sopitȩ tri¬
bulationis clementer illi concederet. Annuens ille petitioni

Expanded text:
et erant per dies et noctes consilia in conciliabulis malignanet erant per dies et noctes consilia in conciliabulis malignantes, dolos et fraudes atque insidias concinnantes; unanimiter conspirantes, et malis graviora, gravioribus pejora quotidie interminantes. Interea vigilantissimus abbas Pontius profectus est Cluniacum, ubi cardinales et legati apostolicae sedis cum multis religiosis et honestis personis convenerant. Cumque nota fecisset illis quanta mala profani Vizeliacenses monasterio suo intulissent, exorabat eos ut peterent a Cluniacense, fratre vide licet suo, quatenus unam sibi impertiret cellulam, quo tuto diverteret, et pacem suam investigaret. Qui compatientes afflictioni ejus, Cluniacensem deprecati sunt ut misericordiam et compassionem praestaret uterino fratri suo in maxima angustia posito, ejusque exsilium relevando, Silviniacense monasterium ad tempus usque sopitae tribulationis clementer illi concederet. Annuens ille petitioni
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt eã et tanꝗͣ. pelaguis cooꝑuerunt caput eiꝰ. oppidani uel
qui dicunt᷑ burgenses utiq sui. ipsius quondã specietenꝰ filii nc̃
faeti alieni. et tanto grauiores quanto interiores. Et cognito qd̃
clam ab eis declinauerit abbas. mox sacro sancto iuolato templo
occupauerunt turres eiꝰ. ponentes in eis custodes et escas et arma.
atq grauiorib peiora cumulantes seruos d̾i monachos et dños
suos turpiter iniuriauerunt. et bonis omnib priuatos atq
om̃i humano destitutos auxilio infra muros monasterii reclu¬
dentes abdiderunt. ut absq externo conductu quogͣ. ꝓgredi
nemini liceret. Preterea inuaserunt colonias etia monasterii.
iura siue reditus debitos usurpauerunt. domos plurimas ȩcclȩ
diruerunt. predia. molendinos. omnẽq suppellectilem diri-¬
puerunt. mobilib et immobilib furia inuecti ñ peꝑcerunt.
menia uel clausuras monasterii solotenus confregerunt.

Expanded text:
verunt eam, et tanquam pelagus cooperuerunt caput ejus oppidani, vel verunt eam, et tanquam pelagus cooperuerunt caput ejus oppidani, vel qui dicuntur burgenses, utique sui ipsius quondam specie tenus filii, nunc facti alieni, et tanto graviores quanto interiores. Et cognito quod clam ab eis declinaverit abbas, mox sacrosancto violato templo, occupaverunt turres ejus, ponentes in eis custodes, et escas et arma, atque gravioribus pejora cumulantes, servos Dei monachos et dominos suos turpiter injuriaverunt, et bonis omnibus privatos, atque omni humano destitutos auxilio, infra muros monasterii recludentes abdiderunt, ut absque externo conducto quoquam progredi nemini liceret. Praeterea invaserunt colonias, etiam monasterii jura sive debitos redditus usurpaverunt, domos plurimas ecclesiae diruerunt, praedia, molendinos, omnemque suppellectilem diripuerunt, mobilibus et immobilibus furia invecti non pepercerunt, moenia vel clausuras monasterii solo tenus confregerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deos quos ignorauerunt. colla submittentes comiti et cete¬
ris tirannis ꝓuinciȩ. sese suaq illis dedentes: et fornican¬
tes in suꝑbia ocłoꝵ suoꝵ quantũ in ipsis fuit cõmacula¬
uerunt semen sc̃m adulterantes castitatẽ incorrupte eccłȩ
pse quoq tirannus preter omnia mala quȩ monasterio in¬
tulerat auferendo quecũq extra oppidum reꝑta sunt. atq
alia multa immanitatis et seuitiȩ plena inferendo. addidit
insuꝑ et hȩc. scilicet ut desertores dei et eccle contra omnẽ
iniusticiam contraq priuilegia apłica susciꝑet. et ipse ad
hoc eos uariis ꝓmissionib ac blandiciis impelleret. ipse
minis et terrorib irritaret. ꝓmutendo insuꝑ nunquam
sine ipsis pacem se facturũ cũ abbate. nunquã ad concordĩa abbis¬
ii
si sunt mures de cauerius suis ꝓrumpentes torrentes belial: et
insurrexerunt in eccłam matrẽ suã. et quasi abissus cireuualla¬

Expanded text:
deos quos ignoraverunt, colla submittentes comiti, et caetedeos quos ignoraverunt, colla submittentes comiti, et caeteris tyrannis provinciae, sese suaque illis dedentes, et fornicantes in superbia oculorum suorum, quantum in ipsis fuit commaculaverunt semen sanctum, adulterantes castitatem incorruptae Ecclesiae. Ipse quoque tyrannus praeter omnia mala quae monasterio intulerat, auferendo quaecunque extra oppidum reperta sunt, atque alia multa immunitatis et saevitiae plena inferendo: addidit insuper et haec, scilicet ut desertores Dei et Ecclesiae contra omnem justitiam, contraque privilegia apostolica susciperet, et ipse ad hoc eos variis promissionibus ac blanditiis impelleret, ipse minis et terroribus irritaret: promittendo insuper nunquam sine ipsis pacem se facturum cum abbate nunquam ad concordiam abbatis si sunt mures de cavernis suis prorumpentes, torrentes Belial, et insurrexerunt in Ecclesiam matrem suam, et quasi abyssus circumvalla
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ut iniustus. et iudiciũ ut iniquus recusauit. Lecte
sunt littere apłicȩ in presentia eiꝰ quib sententia excom¬
municationis in eũ ni resipisceret ꝓmulgabat᷑. Quib
auditis indignatus ẽ: ⁊ cardinalib conductũ ꝑ terram
suam diunegauit. Uix tandẽ optinuerunt illustres ꝑso¬
ne que aderant ut eis conductũ ꝑmuteret. At uͦ abbati
non nisi usq uiteliacd̃ dextras fiducie dare uoluit. Cuiꝰ
non fuit consilii eo ꝑgere : qm̃ ꝑfidi homines sui aduersus
eũ conspirauerant. Quem assumens ep̃c niuernensis
precepto cardinaliũ ex parte apłica ab eccła iambliaci eũ
eduxit. et ad portũ usq scĩ maioli ꝑduxit. Quo ꝑmeato:
ad montetũ abbas diuertit. et fuit ibi ꝑ dies aliquot.
miti ad heserunt : et obliti factoris sui qui mendicos et e-¬
genos eos locupletauerat: bonis omnib repleuerat in opes
et uagos. obliti inquã dĩ et auertentes se ab eo coluerunt

Expanded text:
tiam ut injustus, et judicium ut iniquus recusavit. Lectae tiam ut injustus, et judicium ut iniquus recusavit. Lectae sunt litterae apostolicae in praesentia ejus, quibus sententia excommunicationis in eum ni resipisceret, promulgabatur. Quibus auditis indignatus est, et cardinalibus conductum per terram suam diu negavit. Vix tandem obtinuerunt illustres personae quae aderant, ut eis conductum permitteret. At vero abbati non nisi usque Vizeliacum dextras fiduciae dare voluit. Cujus non fuit consilii eo pergere; quoniam perfidi homines sui adversus eum conspiraverant. Quem assumens episcopus Nivernensis, praecepto cardinalium ex parte apostolica ab ecclesia Jabliaci eum deduxit, et ad portum usque Sancti Majoli perduxit. Quo permeato, ad Montetum abbas divertit, et fuit ibi per dies aliquotmiti adhaeserunt, et obliti factoris sui qui mendicos et egenos eos locupletaverat, et bonis omnibus repleverat inopes et vagos, obliti, inquam, Dei, et avertentes se ab eo, coluerunt