comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do fiet hoc: responde nunc uerbum
quia sp̃s sc̃s super ueniet inte: ut
prolem gignas. et uirginitatem
non amit̃tas: Filium proferas.
& post partum in corrupta per¬
maneas Ob eata maria. scłm om¬
ne captiuum : tuum dep̃catur
assensum: Te domina: mundus
sue fidei obsidem fecit: Noli morari
uirgo. nuncio festinanter respon¬
de uerbum: et suscipe filium:
Dafidem : & senti uirtutem: Ecce
inquit ancilla dñi: fiat mihi
scđm uerbum tuum: Hec mora re¬
ueratur nuntius: & uirginalem
thalamum in greditur xp̃s: Efficitur
sub tr̃po pregnans beata dĩ genitrix.
et cuncta perscła predicatũr haec
felix Concepit mox ad credulitatẽ
uerbi. uirilis ignara consortał imple¬
tur uterus. nullo humano pollu¬
tus amplexu Extat itaq uirgo
cum concipit: uirgo grauida. uir¬
go cum parit: et uirgo post par¬
tum: Preclara ergo illa uirginitas.
et glonosa fecunditas Exultat ma¬
riã. et matrem seleta miratur : et
desp̃u scõ se peperisse gaudet:

Expanded text:
do fiet hoc, responde nunc verbum;quia Spiritus sanctus superveniet in te, ut prolem gignas, et virginitatem non perdas; filium proferas, et post partum incorrupta permaneas. O beata Maria, saeculum omne captivum tuum deprecatur assensum: te, Domina, mundus suae fidei obsidem fecit. Noli morari, Virgo: nuntio festinanter responde verbum, et suscipe filium; da fidem, et senti virtutem. Ecce, inquit, ancilla Domini: fiat mihi secundum verbum tuum. Nec mora, revertitur nuntius, et virginalem thalamum ingreditur Christus. Efficitur subito praegnans beata Dei genitrix, et cuncta per saecula praedicatur hinc felix. Concepit mox ad credulitatem verbi, virilis ignara consortii: impletur uterus nullo humano pollutus amplexu. Exstat itaque virgo cum concipit, virgo gravida, virgo cum parit, et virgo post partum. Praeclara ergo illa virginitas, et gloriosa fecunditas. Exsultat Maria, et matrem se laeta miratur, et de Spiritu sancto se peperisse gaudet:
Abbreviated transcription (Latin):
tricis. cum gaudio celebremus: Dig¬
num nam que est cum summa ei
gratulatione famulari. perquam
uirginitatis in signia pullularunt:
Si quidem ipsa uirgo extitit ante
coniugium: uirgo in coniugio:
Uirgo pregnans. uirgo pariens.
uirgo lactans. et ditata merito.
et mater non demarito: Scãe
quippe matri omnipotens filius.
nullo modo natus. uirginitatem
abstulit. quam nasciturus elegit:
Exultent ergo uirgines. uirgo
peperit xp̃m. nihil exeo quod
uouerunt putent exterminatũ.
quia mansit uirgo post partum:
Exultent uiduae natalem uirgi¬
nis celebrantes. anna uidua uir¬
ginem matrem agnouit: Exul¬
tent coniugatȩ. sollempnia beatȩ
matris frequenta neis. helisabeth
coniugata a uirgine matre dñi
est salutata: Exultent pueri:
continentiam uouentes Ipse
uero integritatem pueritiae con¬
seruauit. qui sue matri fecundi¬
tatem attulit uirginita tem
non abstulit: Ipsi gła per infinita

Expanded text:
tricis cum gaudio celebremus. Digtricis cum gaudio celebremus. Dignum namque est cum summa ei gratulatione famulari, per quam virginitatis insignia pullularunt. Siquidem ipsa virgo exstitit ante conjugium, virgo in conjugio; virgo praegnans, virgo pariens, virgo lactans. Et data marito, et mater non de marito. Sanctae quippe matris omnipotens filius nullo modo natus virginitatem abstulit, quam nasciturus elegit. Exsultent ergo virgines, virgo peperit Christum; nihil ex eo quod noverat putent exterminatum, quia mansit virgo post partum. Exsultent viduae natalem Virginis celebrantes, Anna vidua Virginem matrem agnovit. Exsultent conjugatae solemnia beatae matris frequentantes, Elisabeth conjugata Virginem matrem Domini est salutata. Exsultent pueri, continentiam voventes puero. Ipse integritatem pueritiae consecravit, qui suae matri fecunditatem attulit, virginitatem non abstulit. Ipsi gloria per infinita
Abbreviated transcription (Latin):
precellis. si formam dĩ appellem
digna existis: Sinutricem caelestis
panis uocitem: lactis dulcedinem
reples Lacta ergo mater cybum
nr̃m: lacta panem caelestem. lac¬
ta crbum angelorum lacta cum
quitalem fecit te. ut ipse fieret inte:
Qui tibi munus fecunditatis attulit
conceptus: et decus uirginitatis non
abstulit natus Qui priusquam
nasceretur te matrem creauit ex
quo nasceretur: ut illic procederet
tam quam sponsus dethalamo suo.
cum mortalibus oculis possit uideri:
Quanta fuit haec dignatio. uttrea¬
retur exte quam crẽauit: Portaretur
manibus quas formauit. sugeret
tua ubera quae ipse impleuĩt:
Quas itaq laudes claritati dĩ dica¬
mus: Quas grãs eiagamus. quinos
ita dilexit. ut propter nos homo
fieret. ut uterum nrãe conditionis
in traret. ut contumelias nati infan¬
tis subiret. atq cuncta humanitatis
netessaria sustineret A gentes ergo
quantum sufficimus geatori nr̃o
gras: natalem praeciosissime geni¬

Expanded text:
praecellis; si formam Dei appellem, praecellis; si formam Dei appellem, digna existis; si nutricem coelestis panis te vocitem, lactis dulcedine reples. Lacta ergo, mater, cibum nostrum, lacta panem coelestem, lacta cibum angelorum, lacta eum qui talem fecit te, ut ipse fieret in te; qui tibi munus fecunditatis attulit conceptus, et decus virginitatis non abstulit natus; qui priusquam nasceretur, te matrem creavit, ex qua nasceretur, ut illinc procederet tanquam sponsus de thalamo suo, quo mortalibus oculis possit videri. Quanta fuit haec dignatio, ut crearetur ex te, quam creavit; portaretur manibus, quas formavit; suggeret tua ubera, quae ipse implevit? Quas itaque laudes charitati Dei dicamus? quas gratias ei agamus? qui nos ita dilexit, ut propter nos homo fieret, ut uterum nostrae conditionis intraret, ut contumelias nati infantis subiret, atque cuncta humanitatis necessaria sustineret? Agentes ergo quantum sufficimus, creatori nostro gratias, natalem pretiosissimae illius geni
Abbreviated transcription (Latin):
matrem ostenderet. uerum se homi¬
nem paciendo tormenta monstrauit:
Tuuero beata gloriosaq maria inter
ista et propter ista laudabilis: quae
sic fecunditatis meruisti donum.¬
quae uirginitatis non ammisisti suf¬
fragium: Tues enim benedicta in t̃
mulieres: tu p̃lata cunctis uirginũ
cateruis. tusequeris agnum quo cum¬
q perrexerit: Tu uirgineos choros.
et ab incentius carnis in lecebris alie¬
nos. per albentia lilia rosasq cer¬
nantes. ad fontem perhennis uitae
potandos inuitas Tu in illa beatoꝵ
dignitatem in deptaes. plantis
roscidis oberrans inter paradrsi
amoenitatis gramineos choros
tenero poplite pergens. feliciq
palma uioles in marcescibiles car¬
pis: Tu conainnentib sine fine con¬
iuncta: an gelis archangelisq sociata.
in defessa uoce clamitare sc̃s non desi¬
nis: Sed quid dicam pauꝑ ingenio.
cum dete quicquid dixero: minor
profecto est. quam dignitas tua
meretur. Simatrem gentium uocẽ

Expanded text:
matrem ostenderet, verum se homimatrem ostenderet, verum se hominem patiendo tormenta monstravit. Tu vero, beata gloriosaque Maria, inter ista et propter ista laudabilis; quae sic fecunditatis meruisti donum, virginitatis quod non amisisti suffragium. Tu es enim benedicta inter mulieres, tu praeclara cunctis virginum catervis, tu sequeris Agnum quocunque perrexerit. Tu virgineos choros, et ab incentivis carnis illecebris alienos, per albentia lilia rosasque vernantes ad fontem perennis vitae potandos invitas. Tu in illarum beatdignitatem adepta, plantis roscidis oberrans, inter paradisi amoenitatis gramineos choros tenero poplite pergens, felicique palma violas immarcessibiles carpis. Tu concinentibus sine fine conjuncta choris, angelis archangelisque sociata, indefessa voce Sanctus clamitare non desinis. Sed quid dicam, pauper ingenio, cum de te quidquid dixero, minus profecto est quam dignitas tua meretur? Si matrem gentium te vocem,
Abbreviated transcription (Latin):
in quam archãna uiscerum. sacri
sp̃s fecunditate repleta: et erat spes
in partu. quia nonfuerat uoluptas
incõitu Stupebat preciosissima
genitrix: et apudse tacita rerum
nouitatem mirabatur: Vrebatur
aestu cogitationis ambiguȩ: et percul
mirabiliter Sciens enim suam in¬
tegritatem. mirabatur uentris uber¬
tãtem ͦ Felix maria: O genitrix glo¬
riosa. o puerpera sublimis: cuius
uisceribus auctor caeli terraeq com¬
mittitur: felicia oscula. labris im¬
pressa lactantibus: cum inter crebra
inditia reptantis infanciȩ. ut pote
uerus exte filius tibi matrĩ allude¬
ret: cumuerus expatre dñs impe¬
raret: Nam auctorem tuum ipsa concipi¬
ens: edidisti in tempore puberem. quem
habueras ante tempora conditorem:
Felix puerperium. letabile angelis.
expectabile scĩs. necessarium perditis.
congruum profligatis. qui post mul
tas assumpte carnis iniurias. et adul¬
timum uerberatus flagris. potatus
felle. patibulo affixus. utte ucram

Expanded text:
inquam, arcana viscerum sacri inquam, arcana viscerum sacri Spiritus fecunditate repleta, et erat spes in partu, quia non erat voluptas in coitu. Stupebat pretiosissima genitrix, et apud se tacita rerum novitate mirabatur. Urebatur aestu cogitationis ab igne, et perculsmirabiliter. Sciens enim suam integritatem, mirabatur ventris ubertatem felix Maria. O genitrix gloriosa, o puerpera sublimis, cujus visceribus auctor coeli terraeque committitur: felicia oscula labris impressa lactentibus, cum inter crebra indicia reptantis infantiae, utpote verus ex te filius tibi mater alluderet, cum verus ex Patre Dominus imperaret. Nam auctorem tuum ipsa concipiens, edidisti in tempore puberem, quem habueras ante tempora conditorem. Felix puerperium, laetabile angelis, exspectabile sanctis, necessarium perditis, congruum profligatis: qui potas assumptae carnis injurias, et ad ultimum verberatus flagris, potatus felle, patibulo affixus, ut te veram
Abbreviated transcription (Latin):
ficentiam suam agnosceret ex angło:
Neq enim fidem derogat nuntii:
quae dignitatem intelligit. nuntian¬
it sibi angło et dicente: Sp̃s enim sẽs
suꝑ ueniet inte: et uirtus altissimi
obumbrabit tibi: Ideoq et quod nas¬
cetur exte sc̃m: uocabitur filius dĩ:
Credidit ad monita quod audiuit.
meruit scĩficata quod credidit: Deniq
tantum se ad caeli fastigium sub¬
leuauit: ut uerbum in principio a¬
pud dm̃: Id est dĩ filiũ desum ma
caeli arche susciperet: Cumq se ꝓ
misticum diuinitatis archanum car
ninrãe fragilitatiq commisceret: latu¬
it in homine diuinitas ut diuinitati
humanitas non periret: Et sub uela¬
mento assumptȩ carnis absconditus.
p̃tiosius redemit perditos: quamsi de¬
fensaret ab inminente hoste capti¬
uos: Inmensa pietas: et supra quam
fari possit p̃dicanda maiestas:
Viscera puelle. aura sc̃i sp̃s replebat:
innupta uirginis uulua. uerbi semi¬
ne crescente turgebant: Replebantur

Expanded text:
ficentiam agnosceret ex angelo. ficentiam agnosceret ex angelo. Neque enim fidem derogat nuntii, quae dignitatem intelligit, nuntiante sibi angelo et dicente: Spiritus enim sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi: ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Credidit admonita quod audivit, meruit sanctificata quod credidit. Denique tantum sese ad coeli fastigium sublevavit, ut Verbum in principio apud Deum, id est Dei Filium, de summa coeli ara susciperet. Cumque se per mysticum divinitatis arcanum carni nostrae fragilitatique commisceret, latuit in homine divinitas, ut divinitate humanitas non periret: et sub  Al. dum sub velamento assumptae carnis absconditus, pretiosius redemit perditos, quam si defensaret ab imminente hoste captivos. Immensa pietas, et supra quam fari possit praedicanda majestas, viscera puellae aura sancti Spiritus implebantur: innupta virginis vulva, Verbi semine crescente, turgebat. Replebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
intrauit. sedulitate debita uenera¬
mut. prosit nobis ad remedium.
quod ꝑ eam se nobis dedit inp̃tium:
Meritoq beata maria singulari
a nobis p̃conio attollitur̃: quae sin¬
gulare commertium mundo pre¬
buit: Merito inter feminas tunc
etiam letabatur: cum singularem
medicinam pudico aluo gestabat
Sentiebat quidem pondera uentris.
quae pudorem non perdiderat castita¬
tis Mirabatur partus insignia.
quae nulla nouerat uiri contagia:
Obene fecunda uirginitas: quae no¬
uo inauditoq genere. et mater dici
possit. et uirgo Peperit eum aquo
concepit: portauit a quo creata exti¬
tit Si quidem ipse est auctor mariȩ.
qui est ortus exmaria Sic in enar¬
rabili modo beata maria. et mater¬
et uirgo est: dum fructus pregnatio¬
nis ex̃titit: in tegritatis expendium
non incurrit Apud quam ita cȩles¬
tis prouidentia negotii ipsius condicio¬
nem disposuit. ut magis obȩdientiam
exhiberet in mandato. cum honori¬

Expanded text:
intravit, nosque sedulitate debita veneraintravit, nosque sedulitate debita veneramur, prosit nobis ad remedium, quod per eam se nobis dedit in pretium. Merito beata Maria singulari a nobis praeconio attollitur, quae singulare commercium mundo praebuit. Merito inter feminas tunc etiam laetabatur, cum singularem medicinam pudico alvo gestabat. Sentiebat quidem pondera ventris, quae pudorem non perdiderat castitatis. Mirabatur partus insignia, quae nulla noverat viri contagia. O bene fecunda virginitas, quae novo inauditoque genere, et mater dici possit et virgo! Peperit eum a quo coepit, portavit a quo creata exstitit; siquidem ipse est auctor Mariae, qui est ortus ex Maria. Sic inenarrabili modo beata Maria et mater virgo est, dum fructus peregrinationis exstitit, et integritatis dispendium non incurrit. Apud quam ita coelestis providentia negotii ipsius conditionem disposuit, ut magis obedientiam exhiberet in mandato, cum honori
Abbreviated transcription (Latin):
cientes fratres dilectis¬
simi auctori nr̃o mul¬
tum nos debere con¬
ditos. plus redemptos
redemptionis nrãe
commertium ueneremur : Et illum
sacratissimum uterum ex quo ho¬
mini ds̃ unicus apparuit. et si non
honoramus meritis. saltem caelebre¬
mus obsequiis: scientes erroris nr̃i
tenebras partim eius fulgore res¬
persas. quia quod ꝑ proto plastine¬
glegentiam primȩ matris contu¬
max tam arrogantia quamgula
perdiderat: huius sacri uirginis
partus non solum restaurauit diruta.
sed etiam tribuit sempiterna: Et id¬
circo cunctis p̃coniis ueneremur
auctricem : quaedum auctorem
suum concepit excelsum: nobis
redemptorem ostendit inscło: Et
eam inter procellas scłi frementes
aspiciat. ipsa inter cursus mundia¬
les. continua oratione confoueat:
Heq enim dubium. illaquae meruit
pro liberandis pretium: posse libe¬
ratis impertiri sufragium: Hrã
inter haec oratio iugis ad dñm di¬
rigatur: utqui prohonore no¬
minis sui uiscera illa que scĩficaturus

Expanded text:
cientes, fratres dilectissimi, auctori nostro multum nos debere conditos, plus redemptos, redemptionis nostrae commercium veneremur, et illum sacratissimum uterum, ex quo homini Deus unitus apparuit, etsi non honorificamus meritis, saltem celebremus obsequiis; scientes erroris nostri tenebras, partim ejus fulgore respersas, quia quod protoplastorum negligentia primae matris contumax tam arrogantia quam gula perdiderat, hujus sacrae Virginis partus non solum restauravit diruta, sed etiam tribuit sempiterna. Et idcirco cunctis praeconiis veneremur auctricem, quae dum auctorem suum concepit, excelsum nobis redemptorem ostendit in saeculo.eam inter procellas saeculi frementes aspiciat, ipsa inter cursus mundiales continua oratione confoveat. Neque enim dubium illam quae meruit pro liberandis dare pretium, posse liberatis impartiri suffragium. Nostra inter haec oratio jugis ad Deum dirigatur, ut qui pro honore nominis sui viscera illa quae sanctificavit
Abbreviated transcription (Latin):
enim Magnificat anima mea
dñm: & exultauit sp̃s meus in dõ
salutari meo: Quia respexit humĩ¬
litatem ancillae suae : ecce enim
ex hoc beatam me dicent om̃s ge¬
nerationes: Quia fecit mihi mãgna
qui potens est: Causa igitur tantȩ¬
salutis in ualescentis : erat mira cu¬
lum nouum: Nouus mariae par¬
tus. partum euae euicit: & eucie
planctum. mariae cantus exdusit:¬
Deniq post illius benedicibilis p̃¬
sagium. dum tacita secum uirgo
mentis altercatione confligẽret
qualis esset ista salutatio: nuncius
interim caelestis ex sequitur: He
timeas maria: inuenisti grãm apud
dm̃: Ecce concipies inutero. et pari¬
es filium: et uocabis nomen eius
iħm. Atilla: Quomodo in quit
fiet istud. qm̃ uirum non cognosco:
&angelus adeam: Sp̃s ait sc̃s suꝑ¬

Expanded text:
enim: Magnificat anima mea enim: Magnificat anima mea Dominum; et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo: quia respexit humilitatem ancillae suae; ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Quia fecit mihi magna qui potens est. Causa igitur tantae invalescentis laetitiae erat miraculum novum. Novus Mariae partus partum Evae evicit, et Evae planctum Mariae cantus exclusitDenique post illius benedictionis praesagium, dum tacita secum Virgo mentis altercatione confligeret, qualis esset ista salutatio; nuntius interim coelestis exsequitur: Ne timeas, Maria; invenisti gratiam apud Dominum. Ecce concipies in utero et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. At illa: Quomodo, inquit, fiet istud, quoniam virum non cognosco? Et angelus ad eam: Spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
tecum inuentre. tecum in utero:
uirgo: xp̃s rex ecaelo suo. uenit
inũterum tuum Ex sinu patris: in
uterum dignatus est descendere
matris: Benedicta inquit tu in
mulieribus : quae uitam et uiris
et mulieribus peperisti Mater
generis nr̃i. penam intulit mundo.
genitrix dñi nr̃i. salutem attulit
mundo: Auctrix peccati eua: auc¬
trix meriti maria: Eua occidendo
obfuit: maria uiuificando profur
Percussit illa: ista sanauit: Pro in¬
obȩdientia enim: obȩdientia com¬
mutatur: Fides. properfidia com¬
pensatur: Laeta igitur maria gestat
infantem: exultans amplexatur
filium. portat a quo portabatur:
Hec fortuitu ut fingunt sabelliani
repperit paruulum: sed decursis
nouem mensibus peperit xp̃m:
Plaudat nunc organis maria: &
inter uel oces articulos. trmpana
puerpere concrepent: Conci nais
letantes chori : & alternantib: modu¬
lis. dulcissona carmina misceant᷑:
Audite igitur: quem ad modum
trmpanistria nr̃a cantauerit: Ait

Expanded text:
tecum in ventre, tecum in utero, tecum in ventre, tecum in utero, Virgo: Christus rex e coelo suo venit in uterum tuum, ex sinu Patris in uterum dignatur descendere matris. Benedicta, inquit, tu, in mulieribus, quae vitam et viris et mulieribus peperisti. Mater generis nostri poenam intulit mundo; Genitrix Domini nostri salutem attulit mundo. Auctrix peccati Eva; auctrix meriti Maria; Eva occidendo obfuit, Maria vivificando profuit. Illa percussit; ista sanavit. Pro inobedientia enim obedientia commutatur, fides pro perfidia compensatur. Laeta igitur Maria gestat infantem, exsultans amplexatur filium, portat a quo portabatur. Nec fortuitu, ut fingunt Sabelliani, reperit parvulum; sed decursis novem mensibus peperit Christum. Plaudat nunc organis Maria, et inter veloces articulos tympana puerperae concrepent. Concinant laetantes chori, et alternantibus modulis dulcisona carmina misceantur. Audite igitur quemadmodum tympanistria nostra cantaverit; ait
Abbreviated transcription (Latin):
DEST NOBIS DILECTISSIMI
optatus dies beatae ac
uenerabilis semꝑ uirgi¬
nis mariae: idõ cum summa exul¬
tatione gaudeat terra nr̃a. tantȩ
uirginis illustrata natale Haec
enĩm est flos campi. dequa ortum
est preciosum lilium conuallium:
percuius partum mutatur natu¬
ra. proto plastorumq deletur
culpa: Praecisum est in ea illud¬
a euae infelicitatis elogium:
dequo dicitur: Intristicia panes filios.
quia ista in letitia dñm parturiuit:
Cua enim luxit: ista exultauit:
Eua lacrimas. maria gaudium in
uentre portauit: quia illa peccato¬
rem. ista edidit in nocentem: Virgo
quippe genuit: quia uirgo con¬
cepit: Inuiolata peperit: quia in
conceptiu libido non fuit: Inutroq
miraculum: quae et sine corruptio¬
ne grauida. et in partu uirgo est¬
puerpera: Aue inquit angelus ad
eam grã plena: dñs tecum: Impleta
est maria grã: et eua uacuata est
aculpa: Maledictio euȩ: in benedic¬
tionem mutatur mariae: Aue grã
plena: dñs tecum: Tecum in corde.

Expanded text:
dest nobis, dilectissimi, optatus dies beatae ac venerabilis semper Virginis Mariae: ideo cum summa exsultatione gaudeat terra nostra, tantae Virginis illustrata die solemni. Haec est enim flos campi, de qua ortum est pretiosum lilium convallium, per cujus partum mutatur natura, protoplastorumque deletur et culpa. Praecisum est in ea illud Evae infelicitatis elogium quo dicitur, In tristitia paries filios : quia ista in laetitia Dominum parturivit. Eva enim luxit, ista exsultavit; Eva lacrymas, Maria gaudium in ventre portavit: quia illa peccatorem, ista edidit innocentem. Virgo quippe genuit, quia virgo concepit; inviolata peperit, quia in conceptu libido non fuit. Utrobique miraculum, et sine corruptione gravida, et in partu virgo puerpera. Descendit angelus deam, gratia plena, Dominus tecum. Impleta est ergo Maria gratia, et Eva vacuata est a culpa. Maledictio Evae in benedictionem mutatur Mariae: Ave, gratia plena, Dominus tecum. Tecum Dominus in corde,
Abbreviated transcription (Latin):
exhibuit Et uenerunt festinantes.
& inuenerunt mariam & ioseph.
S& infantem positum in presepio:
Uenerunt pastores festinantes. &
inuenerunt dm̃ hominẽ natum.
simul & eiusdem natiuitatis minis¬
tros: Pestinemus & nos fr̃s mei non
passibus pedum. sed bonorum ꝓfectib
operum: uidere ecendem glorificatã
humanitatẽ cum eisdem ministris.
digna seruitutis sude mercede re¬
muneratis: Festinemus uidere illũ:
indiuina patris ac sua maiestate
ac torporẽ querenda: sed clacriter
sunt xp̃i sequanda uestigia: Nc ipse
cursum nr̃m data manu iuuare desi¬
traheme post te:curremus in odorem
unguentorum tuorũ : Citis ergo uir¬
tutum gressibus sequamur: ut me¬
reamur consequi : Nemo tard& conuer¬
ti addm̃: nemo differat dedie ini
diem. ipsum ꝑ om̃ia & ante om̃ia
precantes : ut gressus nr̃os dirigat
scđm eloquium suum. & non domi¬
netur nr̃i om̃is in iusticia : Uiden¬
tes autem: cognouerunt de uerbo

Expanded text:
exhibuit. Et venerunt festinantes, exhibuit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et invenerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate ac torpore quaerenda, sed alacriter sunt Christi sequenda vestigia. Nam ipse cursum nostrum data manu juvare desiTrahe nos post te, curremus in odorem unguentorum tuorum. Citius ergo virtutum gressibus sequamur, ut mereamur consequi. Nemo tardet converti ad Dominum, nemo differat de die in diem, ipsum per omnia et ante omnia precantes, ut gressus nostros dirigat secundum eloquium suum, et non dominetur nostri omnis injustitia. Videntes autem cognoverunt de verbo
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ dignis celebremꝰ honoribus::
Transetmus ab iectis concupiscenti is
carnalibus toto mentis desiderio
usq bethleem suꝑnã. id est domum
panis uiui: Non manu factam sed
aeternam incaelis: & recolamus
amando. quia uerbum caro factũ :
lluc carne ascendit: ibi indextera
dĩ sedet: Illo eũ tota uirtutum
instantia sequamur. & sollicita
cordis ac corporis castigatione pro¬
curemus : ut quem illi inpsẽpio uidere
uagientem. nos in patris solio me
est: Quam recta & pura. fidei scãe¬
confessio : In principio erat uerbum. &
uerbum erat cpud dm̃: & ds̃ erat uerbũ:
Hoc uerbum natum ex patre non fac¬
tum est: quia crecitura ds̃ non est :
Inqua natiuitate diuina uideri ab
hominib non potuit: sed ut uideri
possit uerbũ caro factum est: & ha¬
bitauit in nobis: Uideamus ergo
inquiunt hoc uerbum quod factũ est:
Quia antequam factum eẽt. hoc ꝙꝙ¬
uidere nequiuimus: Quod fecit dñs
 & ostendit nobis. Quod incarnari
fecit dñs: & ꝑ hoc uisibile nobis

Expanded text:
nationem dignis celebremus honoribus. Transeamus, abjectis concupiscentiis carnalibus, toto mentis desiderio usque Bethleem supernam, id est, domum panis vivi non manufactam, sed aeternam in coelis, et recolamus amando quia Verbum caro factum est. Illuc carne ascendit, ibi in dextra Dei Patris sedet. Illo eum tota virtutum instantia sequamur, et sollicita cordis et corporis castigatione procuremus, ut quem illi in praesepio videre vagientem, nos in Patris solio merd factum est. Quam recta et pura fidei sanconfessio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum! Hoc verbum natum ex Patre, non factum est, quia creatura Deus non est. In qua nativitate divina videri ab hominibus non potuit; sed ut videri posset, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videamus ergo, inquiunt, hoc Verbum quod factum est, quia antequam factum esset, hoc videre nequivimus. Quod fecit Dominus et ostendit nobis, quod incarnari fecit Dominus, et per hoc visibile nobis
Abbreviated transcription (Latin):
milibus uida. ex te michi egredietur
qui sit dominator in isrł: & egressus eiꝰ
abinitio. adiebus aeternitatis: Uidebat
se in bethleem peperisse dominatoremisrł:
qui ceternus expatre ds̃ ante scła naitus::
Videbat se uirginẽ concepisse: peperisse
filium & uocasse nomen ei iħm legerat
in ꝓphetis : Ecce uirgo concipi& & pari&
filium : & uoctibitur nomen ei emmanuel :
Legerat: Bos cognouit possessorem suum.
& asinus presepe dñi sui: Uidebat dñm
positum in presepe: quo bos & cisinus

Expanded text:
millibus Juda, ex te enim egredietur millibus Juda, ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Videbat se in Bethleem peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Videbat Dominum positum in praesepi, quo bo
Abbreviated transcription (Latin):
actuum cogitationumq mundarum
sibi ad gregans multitudinem. haec
iusto moderamine gubernare. cȩlestib
scripturarum pascuis nutrire: & ꝑuigili
solertia contra in mundorũ spirituum
insidicis seruare contendit Maria aut̃
conseruaibat om̃ia uerba haec: conferens
incorde suo: Maria uirginclis pudicitiȩ
ura custodiensꝰ seereta xp̃i quae noue¬
Irat Nemini diuulgare uolebat : sed ipsũ
haec quando uell&. & quomͦ uellet
diuulgare reuerenter expectabat
Ipsa autem etdem secreta ore tacito.
uigili tameni corde sedula scrutabatur:
Et hoc est quod ait. conferens in corde suo:
Conferebcet quippel eo qu&e acta uidebat.
hisquȩ egenda legerat Uidebatꝰ nãq
se destirpe dauid ortam: in nararech
de spũ scõ filium di conceꝑisse: legerat
in propheta Exiet uirga de radic̃e
iesse & narcreus de radice eius ascend&.
& requiesc& suꝑ eũm sp̃s dñi legerat :¬
Et tu bethleem effrata pacruulus es iN

Expanded text:
actuum cogitationumque mundarum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo vellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei concepisse. Legerat in propheta: Egredietur virga de radice Jesse, et Nazareus de radice ejus ascendet, et requiescet supeparvula es in
Abbreviated transcription (Latin):
testante : qui nos patri cõmendans.
dicit inter cilia. Haec est autem
toribus edipsos: Non celauere silentio
pastores archana quae diuinitus
agnouerant: sed quibuscumq potuere
dicebant. quia & spiritales ceccłiȩ
pastores in hoc maxime sunt ordi¬
nati: ut uerbi dĩ misteria p̾diceNT.
Et mira quae inscripturis didicerin:
miranda suis cuditoribus ostendan:
Nec solum pastores. epĩ. presbiteri. &
dicicones. uel cetiam rectores monas¬
teriorum sunt intelligendi: sed &
om̃s fideles qui uel picruulȩ sua e
domus custodiam gerunt pastores
recte uocantur. inquantũ eidem
sucie domui sollicita ugilantia prȩsues ::
Et quicumq ur̃m saltim uni cuit duob
fratribus cotidiano regimine pre est:
pastoris eiusdem deb& officium implere.
quia inquantum sufficit᷑ pascere hos
uerbi dapibus uibetur: Immo unus.
uere creditur. pastoris officium tenet.
& spiritalem pascit gregem:. Uigiliasq
noctis custodit supra illum : si bonorũ

Expanded text:
testante, qui nos Patri commendans testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem toribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum autem pastores, episcopi, presbyteri et diacones, vel etiam rectores monasteriorum sunt intelligendi, sed et omnes fideles, qui vel parvulae suae domus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet officium implere. Quia in quantum sufficit, pascere hos verbi dapibus jubetur: imo unusquivere creditur, pastoris officium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
Et nos fr̃s dilectissimi quae dicta suis
nobis desciluatore nr̃o dõ uero &
homine. interĩ pia fide ꝑcipere.
plena dilectione festinemus am¬
plecti: ut haec infuturo ꝑfeq te
cognitionis uisu conprehendere
ualeamus: Haec & enim sola uera
est beatorum non solum hominiũ
sed angłorum uita: faciem ꝑpetuo
sui cernere creatoris. quam desiderabat
ardenter psalmista qui dicebat :
Ditiuit anima mea ad dm̃ uiuum:
quando ueniam & parebo ante
faciem dĩ : Cuius solius uisione. non
autem ulla terrenarum rerum
affluentia desiderium suum stici¬
are posse signetuit: cum ait :
Saciabor dum manifestabitur gła tua :¬
Uerum quia non ociosi ac desides. sed
qui uirtutum oꝑibus in sudant. diuina
contemplatione sunt digni : sollicite
p̃misit : Ego autemcũ iusticia appa¬
rebo in conspectu tuo : Uidentes ergo
pastores cognouerunt de uerbo quod
Sdictum erat illis de xp̃o. Quia uisio
dĩ cognitio eius est. et haec est sola
beata hominis uita. ipso dicente ac

Expanded text:
quae dicta sunt nobis de Salvatore nostro Deo vero et homine, interim pia fide percipere, et plena dilectione festinemus amplecti, ut haec in futuro perfectae cognitionis visu comprehendere valeamus. Haec etenim sola ac vera est beatorum non solum hominum, sed et angelorum vita, faciem perpetuo sui cernere Creatoris, quam desiderabat ardenter Psalmista, qui dicebat: Sitivit anima mea ad Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei ? Cujus solius visione non autem ulla terrenarum rerum affluentia desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de Christo, quia visio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine ipso dicente ac
Abbreviated transcription (Latin):
EQUi enim frustra becitus
iohannes dilectus dñi
discipulus incȩna suprapectus ihu
recubiusse ꝑhibetur: sed ꝑhoc tipice
docetur.: quia cęlestis haustum scipi¬
entiȩ. cȩteris excelsius de scissimo ei usdẽ
pectoris fonte potauerit: Unde et
merito: infigura quattuor animciliũ
aquilȩ uolanti cõparatur: Cunctis
quippe auib aquila celsius uolare.
cunctis animantib clarius solis radiis
infigere consueuit obtũtus Et cȩteri
euangeliste quasi interra ambulant
cũ dño. qui temporalem eius generati¬
onẽ pariter & temporalia facta suffi¬
cienter exponentes. p̾auca de diuini¬
tate dixerunt: hic dutem quasi ad
de temporalibus eiꝰ actis edisserens:
acternam diuinitatis eius potentic̃.
per quam om̃ia facta sunt: sublimius
mente uolando & limpidius specu¬
lando cognouit. ac nobis cognoscen¬
dum scribendo contradidit: Ergo
alii euangłiste xp̃m ex tempore nc¬
tum describunt : eundem in princi¬
pio iam fuisse testatur dicens.

Expanded text:
eque enim frustra beatus Joannes, dilectus Domini discipulus, in coena supra pectus Jesu recubuisse perhibetur. Sed per hoc typice docetur, quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus est: adagendas semꝑ beneficiis
eus grãs reuerti: Sienĩ illi sola adhuc
natiuitate eius cognita reuersi sunt
glorificantes & laudantes dĩ in
om̃ib quae cuidierant & uiderant.
quanto magis oport& nos qui totam
incarnationis illius seriem exordine
cognouim. qui sacramentis illius in¬
buti sumus. in om̃ib głam eius ac
lcudem: Non solum uerbo. sed cetiã
factis predicare. Nęq umquam
obliuisci. quod idõ ds̃ homo natus ÷
ut nos adimaginem & similitudine
suȩ diuinitatis renascendo reficera
ablutionem scelerum. om̃ium fluera
foecundar& aquarũ : Idõ temptatus
inheremo: ut uincendo temptatorẽ.
nobis quoq uincendi peritiam uir¬
tutemq tribuer&: Idõ mortuus.
ut mortis destruer& imperium
Idõ surrexit & ascendit incaelum.
ut nos resurgendi amortuis. atq
incaelestibus ꝑ petuo regnandi
spem exemplumq preber&:
Proquibus singulis reuersi adintuitũ
piissimȩ dispensationis eius:

Expanded text:
dignatus est, ad agendas semper beneficiis dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, quanto magis oportet nos, qui totam incarnationis illius seriem ex ordine cognovimus, qui sacramentis illius imbuti sumus, in omnibus gloriam ejus ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo reficeretad nostrorum ablutionem scelerum omnium fluenta fecundaret aquarum; ideo tentatus in eremo, ut vincendo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis, atque in coelestibus perpetuo regnandi spem exemplumque praeberet. Pro quibus singulis reversi ad intuitum piissimae dispensationis ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
filius dĩ : Legerat modum nactiuitatis
eiꝰ. non nisi angelo reuelante potuisse
cognosci : dicente esaia : Generationem aut̃
eius quis enarrabit. Legerat : Et cu
turris gregis nebulosa. filia sion : usq
te ueniet. & ueni& potestas pͥma¬
regnũ filiȩ hierłm: Audebat angłicas
uirtutes quae sunt filię suꝑnę ciui¬
tatis apparuisse pastoribus. in loco
quia conuentu petorum antiquitus
turris gregis uocaibatur. Et est unio¬
milictrio ad orientem bethleem: ubi
aetiamn unc tria pastorum illorum
monumenta in cieccłia monstrantur:
Nouerat tunc uenisse incarne dñm. cui
una & ceterna est cũ patre potestas. qui
regnum dar& aeccłie: filiȩ scilic& cce¬
lestis hierusalem: Conferebat ergo
maria ea quae fienda legerat. cũ
his quae iã facta cognouit: Non haec
tamen ore ꝓmens. sed clauso seruans
in corde Et reuersi sunt pastores glo¬
rificantes & laudantes dm̃ in om̃ibus
quȩ ciudierant & uiderant: sicut
dictum est ad illos: Discamus et nos

Expanded text:
Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus, non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicente Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Legerat: Et tu, turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas primregnum filiae Jerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quae sunt filiae supernae civitatis, apparuisse pastoribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est unomilliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse in carne Dominum, cui una et aeterna est cum Patre potestas, qui regnum daret Ecclesiae, filiae scilicet coelestis Hierusalem. Conferebat ergo Maria ea quae fienda legerat, cum his quae jam facta cognovit: non haec tamen ore promens, sed clauso servans in corde suo. Et reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Discamus et nos,
Abbreviated transcription (Latin):
feceris: conseruus trus. sum & fratrũ tuoꝵ.
Quid est quod ante redemptoris aduen¬
tum angłi abhominib ad oratur &
tacentł pastm̃odam ueto ceddrsm re¬
fugiunt urulsi udd naturam nrãm
quã prius despexerant. post quam
hanc suꝑse eidsumpta conspicusit. pros¬
tratam sibi uidere ꝑtimescunt. cꝰ Nec
ict̃ subse uelut infirmam contempnere
cuusi sunc. quam suꝑ se uidelic& in
cceli rege uenerantur. Nec habere
dedignantur hominem socium : qui
pollucit : qui in cieterna prȩsentia.
& dĩ ciues & angelis cequales sumus:
Uincem moribus. dignitatẽ nr̃am:
Nulla nos luxuria inquin&. Nulla
turpis cogitatio accus&. Non malicia
mentem mordeat. Non inuidiȩ rubigo
consumat. Non elatio inflet: Noñ
ambitio per terrena oblectamenta
dilani&. Non ira inflammet. ⁊¬
Du & enim uocati sunt homines:
Defende ergo tibi homo contra uitia
honorem di : quia ꝓpter te factus
est ds̃ homo:¬

Expanded text:
feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui polluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet. Dii etenim vocati sunt homines. Defende ergo tibi, o homo, contra vitia honorem Dei, quia propter te factus est Deus homo
Abbreviated transcription (Latin):
chori conci nunt. & congaudentes
clamant: Gloria in excelsis dõ. &
interra pax hominibus bonȩ uolunta¬
tis : ꝓ rius quippe quam redemptor
cum angelis habuimus: Aquorum
daritate atq mundicia per primȩ
culpę meritum. ꝑ cotidiana delicta
longe distabamus: Quia enim peccando
extranei eramus a dõ: extraneos nos
a suo consortio. deputtibant angeli
ciues dĩ : Sed quia cognouimus regẽ
nrm. recognouerunt nos angeli ciues
suos: Quia enim rexcceli terram nr̃ȩ
carnis assumpsit: infirmitatẽ nram
illa iam aengelica celsicudo non despicit:
Adpacem nr̃am angeli redeunt: in¬
tentionem prioris discordię post po¬
nunt: Et quos prius infirmos ab¬
iectosq despexerant: iam ut socios
uenerantur: Hinc est enim. quod loth
& iosue angelos cidorant. nec tam̃
adorare ꝓhibentur: Iohannes uero
in apocalisi a dortare angelum uoliuo.
sed tameri isdem hunc angelus. he se de¬
heat cidorare compescit dicens: Uide he

Expanded text:
chori concinunt, et congaudentes chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redemptor iam cum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo consortio deputabant angeli cives Dei. Sed quia nos cognovimus Regem nostrum, recognoverunt nos angeli cives suos. Quia enim coeli Rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt; et quos prius infirmos abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi sua adorare angelum voluit, sed tamen 1463 idem hunc angelus ne se debeat adorare compescuit, dicens: Vide ne
Abbreviated transcription (Latin):
sed scłm naturam Nam depotestate
eius scriptum est: In propria uenut:
Innatura & enim sua ante temp̃ra
natus est: in nr̃a uenit ex tempore:
Qui ergo aeternus ꝑmanens tempo¬
ralis apparuit: Alienum est ubi
descendit: & quia ꝑ prophetam dr̃
om̃is caro fęnum: factus homo.
foenum nr̃m uercit infrumentum.
qui desem& ipso a it: Nisi granum
frumenti cadens in terra mortuum
fuerit: ipsũ solum manet: Unde
& natus in presepio reclinatur: ut
fideles om̃s uidelic& scã animalia
carnis sucie frumento reficer&. ne
ab internȩ intelligentię pabulo iei una
remanerent: Quid est autem quod
uigilantibus pastoribus angelus
apparet. eosq dĩ claritas curcũ fulga.
nisi quod illi prȩceteris uidere sublimia
merentur. qui fidelibus gregibus prȩ eẽ
sollicit sciunt ĩe Dumq ipsipice suꝑ
gregem uigilant: diuinci suꝑ eos grã
largius choruscat : Regem uero natũ
angelus nunciat. eiusq uoci angłoꝵ

Expanded text:
sed secundum naturam. Nam de potestate sed secundum naturam. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna remanerent. Quid autem est quod vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, 1462 qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. 2. Regem vero natum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
missecrum sollempnia ter
hodie celebraturi sumus.
lõqui diu de euuanglica lectione non
possumus. sed nos aliquid uel breuiter
dicere. redemptoris nr̃i nactiuitas ipsa
conpellit: Quid est quod nascituro dño
mundus describitur: nisi hoc quod aꝑte
demonstratur. qui ille ueniebat in
carne : qui elȩctos suos adscriber& in
ceternitateͦ Quo contra de reꝓpbis per
ꝓphetam dicitur : Delecntur delibra
uiuentium : & cũ uistis non scribantur:
Qui bene cetiam: in bethleem nascitur:
Bethleem quippe: domus panis inter¬
pretatur: Ipse namq est: q̃ui aat:
Egosum panis uiuus: qui decaelo
descendi: Locus ergo in quo dñs nasce¬
retur. domus panis ante uoceitus est:
quia futurum ꝓfecco erat. ut ille ibi
ꝑ maceriam carnis apparer&: qui elec¬
torum mentes interna sacietate refi¬
cer&: Qui non in parentum domo. sed
inui ntiscitur : ut ꝓfecto ostenderae.
qui ꝑ humanitatẽ quã adsumpserat.
quasi in alieno nascebatur : Alienũ
uidelic& non scđm potestatem dico:

Expanded text:
missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi hoc quod aperte monstratur, quia ille veniebat in carne, qui ereprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in via nascitur, ut profecto 1461 ostenderet, quia per humanitatem suam quam assumpserat quasi in alieno nascebatur. Alienum videlicet non secundum potestatem dico,
Abbreviated transcription (Latin):
uigilias custodiebant suꝑ gregẽ suũ.
pericula temptationũ indicct.:
aquibus se suosq subiectos. om̃s qui
ꝑfectetugilant custodire ñ desistuñ.:
Et bene nato dño: pastores super
gregem uigilant: Ille & enim natꝰ
est : qui dicit : Ego sum pastor bonꝰ.:
Bonus pastor: animã suam dat
ꝓouibus suis: Sed& tempus in¬
minebat : quo idem pastor sum me
bonus. missis inmundũ pastorib
oues sucis quae longe lateq disꝑgę
errabant: adsemꝑ uirentia caelestis
uitȩ pascua reuocar& : Quorum
summo pastori precepit: si diligis
me pasce oues meas: Quod apperi¬
ens ait. Confirma fr̃s. tuos St
factum est ut discesserunt ab eis
angeli inccielum: pastores loque¬
bantur adinuicem: Transetimus

Expanded text:
vigilias custodiebant super gregem suum, vigilias custodiebant super gregem suum, pericula tentationum indicat, a quibus se suosque subjectos omnes qui perfecte vigilant, custodire non desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, missis in mundum pastoribus, oves suas, quae longe lateque dispersae errabant, ad semper virentia coelestis vitae pascua revocaret. Quarum curam summo pastori praecepit: Si diligis me, pasce oves meas . Quod apertius aperiens, ait: Confirma fratres tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur adinvicem
Abbreviated transcription (Latin):
Samus uerbum quod factum est quod
ATOINBETHLE CORDNO
scluctore sicut sacra euuan¬
gelii testatur historia. pastoribus
angelus dñi magna cum luce
apparuit : exortumq mundo solem
iusticiȩ: Non solum caelestis uoce
sermonis : uerumetiam claritate
diuinȩ lucis astruxit: Nusquã enĩ
in tota ueteris instrumenti seriae
repperimus tngelos quitam sedulo
apparuere patribus : cum luce
apparuisse : Sed hoc priuilegium
recte hodierno cempori seruatũ est.
quando exortum est intenebris lum̃
rectis corde. misericors & miserator dñs:
Uerum ne parua unius angeli uide¬
retur auccoritas. post quam unus
sccramentũ nouȩ natiuitatis edocuit.
statim multitudo ccelestium ag¬
minũ quae głam dõ caneret.
A perte demonstrans. quia ꝑ hanc na¬
tiuitatem homines adpacem unius
fidei. spei & dilectionis. atq ad głam
diuinȩ laudationis: eent conuertendi:
Significant autem mistice pastores
isti gregum: doctores quosq & rec¬
tores fidelium animarũ: Nox cuiꝰ

Expanded text:
um quod factum est, quod ato in Bethleem Domino Salvatore, sicut sacra Evangelii testatur historia, pastoribus angelus Domini magna cum luce apparuit, exortumque mundo Solem justitiae non solum coelestis voce sermonis, verum etiam claritate divinae lucis astruebat. Nusquam enim in tota Veteris Instrumenti serie reperimus angelos, qui tam sedulo apparuere patribus, cum luce apparuisse; sed hoc privilegium recte hodierno tempori servatum est, quando exortum est in tenebris lumen rectis corde, misericors et justus Dominus. Verum ne parva unius angeli videretur auctoritas, postquam unus sacramentum novae nativitatis edocuit, statim multitudo coelestium agminum, quae gloriam Deo caneret, aperte demonstrans quia per hanc nativitatem homines ad pacem unius fidei, spei et dilectionis, atque ad gloriam divinae laudationis essent convertendi. Significant autem mystice pastores isti gregum doctores quosque ac rectores fidelium animarum. Nox, cujus