comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus dixit: Utiq iustis. a quibꝰ ut
recederent dixit: Utiq a peccatoribꝰ.
et iniquis. Quero a talibus utrũ ipse
recesserit. Inuenio quod ñ recesserit.
Ergo alit̾ intellexerit. Nam utiq prior
faceret. quod precepit. Recessit corde:
obiurgauit atq arguit. Continendo
se a consensit: ñ tetigit immundum.
Obiurgando autẽ exu̾t liber in conspec¬
tudĩ. cui neq sua ds̃ peccata imputat.
quia non fecit: neq aliena quȩ non
approbauit. Neq negligentiã quia
non tacuit: neq suꝑbiã. quia in unitate
ꝑ mansit. Sic gͦ fr̃s mei. quotqͦt habetis
int̾ uos. qui adhuc amore scłi p̾grauant᷑
auaros. ꝑ iuros. adulteros. spectatores nu¬
garũ. consultores mathematicoꝵ. phana¬
ticoꝵ augurũ. aruspicũ. ebriosos. luxu¬
riosos: quicqͥd int̾ uos maloꝵ ẽẽ nostis.
quantũ potestis imꝓbate. ut corde rece¬
datis.: & redarguite. ut exeatis inde.
Et nolite consentire: ut immundũ non

Expanded text:
bus dixit? Utique justis. A quibus ut bus dixit? Utique justis. A quibus ut recederent, dixit? Utique a peccatoribus et iniquis. Quaero, a talibus utrum ipse recesserit? Invenio quod non recesserit. Ergo aliter intellexit. Nam utique prior faceret quod praecepit. Recessit corde, objurgavit atque arguit. Continendo se a consensu non tetigit immundum: objurgando autem exiit liber in conspectu Dei; cui neque sua Deus peccata imputat, quia non fecit; neque aliena, quia non approbavit; neque negligentiam, quia non tacuit; neque superbiam, quia in unitate permansit. Sic ergo, fratres mei, quotquot habetis inter vos, qui adhuc amore saeculi praegravantur, avaros, perjuros, adulteros, spectatores nugarum, consultores mathematicorum, fanaticorum, augurum, auspicum, ebriosos, luxuriosos, quidquid inter vos malorum esse nostis; quantum potestis, improbate, ut corde recedatis; ut redarguite, et exeatis inde; et nolite consentire, ut immundum non
Abbreviated transcription (Latin):
Uideamus si hoc ipsi fecerunt. si di¬
miserunt popłm dĩ: ꝙ se ad gentes
alias transtulerunt. Quã multa et quã
uehement̾ ieremias increpauit. in pecca¬
tores et sceleratos popłi sui. int̾ eos tam̃
erat. Unũ cũ illis templũ intrabat.
Padẽ sacramenta celebrabat. in ea homi-¬
nũ sceleratoꝵ congregatione uiuebat:
s clamando. exibat inde. hocẽ exire
inde. hoc ẽ immundũ non tangere.
Et uoluntate ñ consentire: et ore non
dentiȩ urȩ. quomodo accipienda sint
omĩa talia testimonia scripturarũ.
ut quando scriptura sonat recedere
nos a malis. ñ aliud intelligere iube¬
amur. nisi ut corde recedamꝰ. ne ma¬
ius malũ in separatione bonoꝵ com¬
mittamus. quã in maloꝵ coniunctio¬
ne fugiamus. Sicut ipsi dona tite fece¬
R ecedite. exite inde: & inmundũ ne te¬
tigeritis. Ergo ut intelligã quod dixit.
attendo quod fecit. facto suo. michi ex¬
ponit dictũ suũ. Dixit recedite. Qui¬

Expanded text:
Videamus si hoc ipsi fecerunt, si diVideamus si hoc ipsi fecerunt, si dimiserunt populum Dei, et se ad gentes alias transtulerunt. Quam multa et quam vehementer Jeremias increpavit in peccatores et sceleratos populi sui! Inter eos tamen erat, unum cum illis templum intrabat, eadem sacramenta celebrabat: in ea hominum sceleratorum congregatione vivebat, sed clamando exibat inde. Hoc est exire inde, hoc est immundum non tangere, et voluntate non consentire, et ore non dentiae vestrae, quomodo accipienda sint omnia talia testimonia Scripturarum: ut quando Scriptura sonat, recedere nos debere a malis, non aliud intelligere jubeamur, nisi ut corde recedamus; ne majus malum in separatione bonorum committamus, quam in malorum conjunctione fugiamus, sicut ipsi Donatistae feceRecedite et exite inde, et immundum ne tetigeritis. Ego ut intelligam quod dixit, attendo quod fecit. Facto suo mihi exponit dictum suum. Dixit, Recedite. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
pħa. Prius usitata ipsiꝰ uerbi consue¬
tudine. assero istã sententiã: & post ea
ostendo non meã. Plerunq accusant᷑
homines: & cũ accusati fuerint. defen-¬
dunt se. Cũ autẽ se ille qui accusat᷑
homo. rationabilit̾ iusteq defenderit:
modo inde exiit: Ratione reddita:
et defensione iustissima. Hoc ẽ quod
faciebant scĩ: quando exeutiebant pul¬
uerẽ de pedibꝰ. aduersus eos. qui sibi pa¬
cẽ nuntiatã non accipiebant. Exiit
inde speculator: cui dictũ ẽ. S peculato¬
rẽ posuite domus isrł. Illi enĩ dicit᷑.
Si dixeris iniquo. & non se auerterit ab
iniquitate. &a iua sua iniquus ille in
sua inr quitate morit᷑. & tuanimam
tuam liberabis. Hoc si facit: exit inde.
Non separatione corporis: s defensio¬
ne oꝑis sui. fecit enĩ iste. quod facien¬
dũ fuit: etiã si ille ñ obtẽꝑauit. cui ob¬
temꝑandũ fuit. Hocẽ exite inde. Cla-
clamauit ieremias: clamauit et echiel.

Expanded text:
pheta. Prius usitata ipsius verbi consuepheta. Prius usitata ipsius verbi consuetudine assero istam sententiam, et postea ostendo non meam. Plerumque accusantur homines; et cum accusati fuerint, defendunt se: cum autem se ille qui accusatur homo, rationabiliter justeque defenderit, modo inde exiit? Ratione reddita, et defensione justissima. Hoc est quod faciebant sancti, quando excutiebant pulverem de pedibus suis, adversus eos qui sibi pacem nuntiatam non accipiebant . Exiit inde ille speculator, cui dictum est, Speculatorem posui te domui Israel. Illi enim dicitur, Si dixeris iniquo, et non se averterit ab iniquitate et a via sua; iniquus ille in sua iniquitate morietur, et tu animam tuam liberabis . Hoc si facit, exit inde, non separatione corporis, sed defensione operis sui. Fecit enim iste quod faciendum fuit: etiamsi ille non obtemperavit, cui obtemperandum fuit. Hoc est, Exite inde. CAPUTclamavit Jeremias, clamavit Ezechiel.
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomodo gͦ malos pro pace tolerabimꝰ:
a quibus exire. S recedere iubemur.
ne tangamus immundũ: Nos istam
recessionẽ sp̃ualit̾ intelligimꝰ: illi cor-¬
poralit̾. Nam & ego clamo cũ ꝓpħa.
Et qualix̾unq sumus uasa. utitur no¬
bis ds̃ in dispensatione ura: clamamꝰ
et nos. & dicimus  Recedite exite
inde: it immundũ ne tetigeritis. Sed
contactu cordis. ñ corporis. Quidẽ enĩ
tangere immundũ: nisi consentire pec¬
catis: Quid ẽ autẽ exire inde:nisi fa¬
cere quod ꝑtinet ad correptionẽ maloꝵ.
quantũ ꝓ uniuscuꝰq gradiratq ꝑsona
salua pace fieri potest: Displicuit tibi
quod quisq peccauit: non tetigisti immũ¬
dũ. Redargiusti. corripusti. moniusti.
ad hibiusti etiã sires exigit congruam.
& quȩ unitatẽ ñ uiolet disciplinã: exi¬
sti inde. Attendite in facta scõꝵ ne for¬
te nr̃a uideat᷑ interp̃tatio. Quomodo
hȩc uerba intellexerunt sc̃i. sic utiq
intelligenda sunt. Exite inde dixit pro¬

Expanded text:
« Quomodo a quibus exire et recedere jubemur, ne tangamus immundum? Nos istam recessionem spiritualiter intelligimus, illi corporaliter. Nam et ego clamo cum propheta, et qualiacumque simus vasa, utitur nobis Deus in dispensationem vestram: clamamus et nos, et dicimus vobis, Recedite, exite inde, et immundum ne tetigeritis; sed contactu cordis, non corporis. Quid est enim tangere immundum, nisi consentire peccatis? Quid est autem exire inde, nisi facere quod pertinet ad correptionem malorum, quantum pro uniuscujusque gradu atque persona salva pace fieri potest? Displicuit tibi quod quisque peccavit; non tetigisti immundum. Redarguisti, corripuisti, monuisti, adhibuisti etiam, si res exegit, congruam, et quae unitatem non violet, disciplinam; existi inde. Attendite in facta sanctorum, ne forte nostra videatur interpretatio. Quomodo haec verba intellexerunt sancti, sic utique intelligenda sunt. Exite inde, inquit pro
Abbreviated transcription (Latin):
Ut enĩ metuant peccare: audiunt. Qmͣ
abundauit iniquitas: refrigescet ca¬
ritas multoꝵ. Ut cupiant ꝑseuera¬
re: audiunt quod scriptũ ẽ. Qui per¬
seuerauerit usq in finẽ. hic saluus
erit. It doleant in peccatis. audi¬
unt. Si dixerimus quia peccatũ ñ
habemus nos ipsos seducimus. et
ueritas in nobis non ẽ. Ut gaude¬
ant in operibꝰ bonis. audiunt. Hila¬
rẽ datorẽ. diligit ds̃. Itẽ sicutise in¬
firmitas eoꝵ. firmitasq habuerit.
metuunt tẽptari: cupiunt tẽptari.
Dolent intẽrptationibꝰ. gaudent intẽp
pretationibꝰ. Ut enĩ metuant tẽptari.
audiunt. Siquis p̾occupatus fuerit
in aliquo delicto. uos qui sp̃uales estis.
instruite huiꝰ modi in sp̃u mansuetu

Expanded text:
Ut enim metuant peccare, audiunt, Quoniam Ut enim metuant peccare, audiunt, Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Ut cupiant perseverare, audiunt quod scriptum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Ut doleant in peccatis, audiunt, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Ut gaudeant in operibus bonis, audiunt, Hilarem datorem diligit Deus . Item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt tentari, cupiunt tentari: dolent in tentationibus, gaudent in tentationibus. Ut enim metuant tentari, audiunt, Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu mansue
Abbreviated transcription (Latin):
rinthios. quod contristati fuerint se¬
epła illa. & si ad horã contristauerit
uos. nunc gaudeo: ñ quia contristati
estis: s quia contristati estis in peni¬
tentia. Contristati enĩ estis scd̾m dm̃:
ut in nullo detrimentũ patiamini
Mundiautẽ tristicia: mortẽ oꝑatur.
Ecce enĩ id ipsũ scđ̃m dm̃ contristari.
quantã ꝑfecit in uobis industriam.
Iuxta scripturas gͥ scãs. sanãq doctri¬
nã ciues sc̃ȩ ciuitatis dĩ in huiꝰ uitȩ
ꝑegrinatione. scđ̾m dm̃ uiuentes. me¬
tuunt. cupiuntq dolent. gaudentq
Et quia rectus ẽ amor eoꝵ: ĩstas om̃s affe¬
ctiones rectas habent. Metuunt penã
ȩternã: cupiunt uitã ȩternã. Dolent
inre. quia ipsi in semet ipsis ad huc
ingemiscunt: adoptionẽ expectantes redẽp¬
tionẽ corporis sui. Gaudent inspe. quia
fiet sermo qui scriptus ẽ: absorta ẽ
mors in uictoriã. Itẽ metuunt pec¬
care: cupiunt ꝑseuerare. Dolent
in peccatis: gaudent in oꝑibus bonisꝰ

Expanded text:
Corinthios, quod contristati fuerint seepistula illa, etsi ad horam, contristauit uos; nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis in paenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum, ut in nullo detrimentum patiamini mundi autem tristitia mortem operatur. Ecce enim id ipsum secundum Deum contristari quantam perfecit in uobis industriam.ras sacras sanamque doctrinam, cives sanctae civitatis Dei in hujus vitae peregrinatione secundum Deum viventes, metuunt cupiuntque, dolent gaudentque. Et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent. Metuunt poenam aeternam, cupiunt vitam aeternam: dolent in re, quia ipsi in semetipsis adhuc ingemiscunt, adoptionem exspectantes redemptionem corporis sui ; gaudent in spe, quia fiet sermo, qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam . Item metuunt peccare, cupiunt perseverare: dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
quendã uirũ fortẽ ciuitatis d̃i dicentẽ.
Proba me dũe. & tempta me. ure renes
meos. & cor meũ. Ut doleant in tẽpta¬
tionibꝰ: uident petrũ flentẽ. Ut gaude¬
ant intẽptationibus: audiunt iacobũ
dicentẽ. Om̃e gaudiũ existiate fr̃s
mei: cũ in tẽpt᷑ationibꝰ uariis incideri¬
tis. Non solũ autẽ ꝓpt̾ seipsos. hiis mo¬
uentur affectibꝰ. uerũ etiã ꝓpt̾ eos quos
liberari cupiunt. & ne pereant metu¬
unt. & dolent si ꝑeunt: & gaudent. si

Expanded text:
dam uirum dei fortem ciuitatis dei dicentem: proba me, domine, et temta me; ure renes meos et cor meum. ut doleant in temtationibus uident Petrum flentem; ut gaudeant in temtationibus audiunt Iacobum dicentem: omne gaudium existimate, fratres mei, cum in temtationibus uariis incideritis. Non solum autem propter se ipsos his monentur affectibus uerum etiam propter eos quos liberari cupiunt et ne pereant metuunt et dolent si pereunt, gaudent si
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc tunc contigit: & futuroꝵ exemplũ
p̾missũ ẽ. Multos falsos fr̃s passura erat
eccłia: ut ad huc & usq in finẽ. sponsum
illũ filiꝰ ꝑsequat᷑. Si enĩ inimicus expro¬
brasset michr: sustinuissẽ utiq ait. Et si
is qui oderat me. suꝑ me magna locutꝰ
fusset: abscondissẽ utiq ab eo. Quis est
inimicus: quis ẽ qui oderat me: Qui
ait. xp̃c. Odit me: aꝑtas michi indicit
inimiticias. facile ẽ. istũ uł tolerare. uł
euitare. Quid facio de abessalon: Qd
facio de iuda. qͥd de falsis fr̾ibus. qͥd de
malis filiis. & tam̃ filiis quiñ contra nos
blasphemant xp̃m s nobiscũ adorant
dis enĩ te a pagano: intrans ȩccłiam. Oͥ n¬
do autẽ & ibi inuenis quod timeas: qͥd
queris ubi te abscondas: Deniq ille
ipse apłs. qui gemit in ꝑiculis a falsis fra-¬
tribꝰ. foris inquit pugne: intus timores.
Si gͦ is qui oderat me. suꝑ me magna lo¬
cutus fuisset: absconderẽ me utiq ab
ab eo. Tu uero unanimis m̃s. Uma-¬

Expanded text:
 futurorum exemplum praemissum est? Multos enim falsos fratres passura erat Ecclesia, ut et adhuc et usque in finem sponsum illum filius persequatur. «Si» enim «inimicus exprobrasset mihi, sustinuissem utique,» ait; «et si is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo.» Quis est inimicus? quis est qui oderat me? Qui ait Christus, odit me, apertas mihi indicit inimicitias; facile est istum vel tolerare vel vitare: quid facio de Abessalon? quid facio de Juda? quid de falsis fratribus? quid de malis filiis et tamen filiis, qui non contra nos blasphemant Christum, sed nobiscum adorant dis enim te a pagano, intrans Ecclesiam. Quando autem et ibi invenis quod times, quid quaeris ubi te abscondas? Denique ille ipse apostolus qui gemit in periculis a falsis fratribus: «Foris,» inquit, «pugnae, intus timores» . «Si» ergo «is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo; tu vero unianimis meus» . Unia
Abbreviated transcription (Latin):
lle quidẽ serpens idẽ manicheos.ii.
ille error hereticorũ qui temptat
ȩccłiam. contra quẽ incantat apłs cũ
dicit. timeo ne sicut serpens euã se¬
duxit astutia sua. sic & sensus ur̃i
corrũpantur. Ille gͦ error. pectore
& uentre serpit: & terrã manducat.
Non decipit nislaut suꝑbos qui sibi
arrogant quod non sunt: aut deside
riis carnalibꝰ implicatos: qui libent̾
osos qui terrena sapiunt. et sp̃ualia
terreno ocło inquirunt. Ipse eni sa

Expanded text:
lle quidem serpens, id est ille error haereticorum, qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apostolus, cum dicit, Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur; ille ergo error pectore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes quod non sunt, cito creriis carnalibus implicatos, qui libenterosos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo inquirunt. Erunt a
Abbreviated transcription (Latin):
Ntelligendũ ẽ fuisse quosdã. ad galatł¬
qui cũ uellent eis legis seruitutem
ꝑsuadere: & uiderent eos pauli apłi
auctoritate reuocari. dicerent etiam
ipsũ paulũ id sentire: s ñ eis facile
aperire uoluisse sententiã suã. Opor¬
tunissime subiecit. Ego autẽ fr̃s si
circuncisionẽ p̃dico: quid ad huc ꝑ¬
secutionẽ patior. Etiã ab ipsis enĩ
patiebatur ꝑsecutionẽ. qui talia ꝑ-¬
suadere moliebant᷑: cũ iam eugłm
suscepisse uiderent᷑. Quos tangit &¬
alio loco. ubi ait. Periculis in falsis fra¬
tribus. Et hic in capite epłȩ: ubi dic̃.
Propt̾ sub introductos autẽ fr̃s falsos.
qui sub introierunt proscultare li¬
bertatẽ nr̃am. quã habemus in xp̃o
iħu : ut nos in seruitutẽ redigerent.

Expanded text:
ntelligendum est fuisse quosdam qui cum vellent eis istam servitutem persuadere, et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent etiam ipsum Paulum id sentire, sed non eis facile aperire voluisse sententiam suam; opportunissime subjecit, Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Etiam ab ipsis enim patiebatur persecutionem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et hic in capite Epistolae, ubi dicit, « Propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierunt proscultare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent
Abbreviated transcription (Latin):
rorsus admonitio beatissimi apl̃i
uobis euangelirauerit p̃t quã qd̃ acce¬
pistis. anathema sit. Non ait plusquã
accepistis. sed p̃t̃ quã qd̃ accepistis. Nã
si illud diceret sibi ipse p̃iudicaret. qui
cupiebat uenire ad thessalonicenses ut
suppleret que illorũ fidei defuerunt.
edd qui supplet qd̃ minus erat addit:
ñ quod inerat tollit. Qui autẽ pt̃gre¬
ditur fidei regulam: ñ accedit in ura.¬

Expanded text:
rorsus admonitio beatissimi Apostovobis evangelizaverit praeter quod accepistis, anathema sit . Non ait, plus quam accepistis; sed, praeter quod accepistis. Nam si illud diceret, sibi ipse praejudicaret, qui cupiebat venire ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei defuerunt. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit: qui autem praetergreditur fidei regulam, non accedit in via
Abbreviated transcription (Latin):
plena pax ñ ẽ. quia & illa quȩ
resistunt ꝑiculoso debellant᷑ p̃lio. & il¬
la que uicta sunt ñdũ securo trium¬
phant᷑ ocio. sed adhuc sollicito p̃munt᷑¬
ĩꝑio. Egritudo animi rationalis ẽ. cũ
bonis inferiorib delectatꝰ suꝑiora expar.¬
te appetit & ex parte ñ appetit. ideoq
in duas diuidit᷑ uoluntates. cũq una ñ¬
ẽ. tota ñ ẽ. ꝙ hoc ad hest uni. qd̃ deest
alteri. Qd si sꝑu ducimini. ñ estis sub¬

Expanded text:
plena pax non est, quia et illa quae resistunt, periculoso debellantur praelio; et illa quae victa sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntimi. Aegritudo animi rationalis est, cum bonis inferioribus delectatus, superiora ex parte appetit, et ex parte non appetit. Ideoque in duas dividitur voluntates; cumque una est, tota non est: et hoc adest uni, quod deest alteri
Abbreviated transcription (Latin):
e trauit in sanctuariũ dĩ qui audi-
uit in effabilia uerba quȩ ñ licet
homini loqui. Qui dixit quod ñ pos¬
set hominibꝰ dici & tenuit apud se
quod ñ posset dici. Ergo & audiatur
te explica magnitudinẽ ipsiꝰ nonne
forte responderet nobis: Nonẽ ualde
magnus quẽ uideo sia me potuit ex¬

Expanded text:
travit in sanctuarium Dei, qui audivit forte ineffabilia verba quae non licet homini loqui ; qui dixit quod posset hominibus dici, et tenuit apud se quod non pote, explica magnitudinem ipsius, nonne forte hoc responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me potest ex
Abbreviated transcription (Latin):
mbulantes gͦ in xp̃o & adhuc xxu¬
peregrinantes donec ꝑueniamus.
& suspirantes desiderio ciuiꝰdã ineffa¬
bilis quietis quȩ habitat in illa ci¬
uitate. de qua quiete dictũ ẽ. hoc no¬
bis ẽẽ ꝓmissũ quod oculus ñ udit.
nec auris audiuit. nec in cor homi¬
nis ascendit. ambulantes gͦ sic can¬
temus ut desideremus. Nam qui
desiderat. & si lingua taceat. cantat
corde. Qui autẽ ñ desiderat quoli¬
minũ feriat: mutus ẽ dõ. Gr̃ãs a¬

Expanded text:
mbulantes ergo in Christo, et adhuc peregrinantes donec perveniamus, et suspirantes desiderio cujusdam ineffabilis quietis quae habitat in illa civitate, de qua quiete dictum est hoc nobis esse promissum «quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» ; ambulantes ergo, sic cantemus, ut desideremus. Nam qui desiderat, etsi lingua taceat, cantat corde: qui autem non desiderat, quoliminum feriat, mutus est Deo. Videte
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Ergo nascunt᷑ intͣ uiscera eccłe qͥ d̾̃ã
paruuli. & bonũ ẽ ut formati ex eant.
ne ab ortu labantur. Generet te mat̃.
quo inte creata sit doctrina ueritatis.
continere te debent mat̾na uiscera. Si
autẽ in in sipientiã tuam concusseris
lattra matris. eũ dolore quidẽ te exeu¬
tiet foras. seil magis tuo malo quã suo.

Expanded text:
erat. Ergo nascuntur intra viscera Ecclesiae quidam parvuli; et bonum est ut formati exeant, ne abortu labantur. Generet te mater,equo in te certa sit doctrina veritatis, continere te debent materna viscera. Si autem impatientia tua concusseris latera matris, cum dolore quidem te excutit foras, sed magis tuo malo quam suo.
Abbreviated transcription (Latin):
alienati sunt peccatores. in qua do-¬
Quos iterũ parturio. donec formetur
xꝑc in uobis. Expectagͦ. formare. Noli¬
gͦ tibi tribuere iudicium. qd forte non
nosti. Carnalis es: adhuc conceptꝰ es. Eo
ipso quo accspisti nom̃ xꝑi. sacram̃to
q uodã natus es in uiscerib matris.N
enĩ ex uscerib tantũ nascit᷑ homo. sed

Expanded text:
alienati sunt peccatores, in qua doQuos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Exspecta ergo; formare. Noli tibi tribuere judicium quod forte non nosti. Carnalis es adhuc, conceptus es: eo ipso quo accepisti nomen Christi, sacramento quodam natus es in visceribus matris. Non enim ex visceribus tantum homo
Abbreviated transcription (Latin):
ungunt᷑. qd̾ t̃c regib tantũ ꝙ saceridotib
fiebat. S qd̃ ait petrus ad xꝑianũ popłm
seribens. regale saceridotiũ. utrunq nom̃
illi populo conuenire declarauit. qͦ illa unc¬
tio ꝑtinebat. Cetera itaq uicia tanqũa ua¬
litudinis & quasi m̃broꝵ animȩ atq sen¬
suũ. ꝙ ꝑ se interius in conscientia & intel¬
lectu sanat & corrigit. doctrina uͦ uel im¬
buendi ꝑ sacram̃ta uel cathecizandi per
buta ẽ. Itaq & paulus uoce dñi audita.
quid me ꝑsequeris. & ego sum iħc quem
tu ꝑsequeris. ad ananiam tam̃ missus
ẽ: ut illo sacerdotio qd̃ in eccła constitu¬
tũ ẽ sacram̃tũ doctrine fidei ꝑciꝑet. &
uerus eius approbareo᷑ color ñ qi ñ potest
añs ꝑ se ipsum om̃ia facere. nã qͥs aliꝰ hec
facit etiã in eccłus. sed ut ipsa societas
congregatoꝵ fideliũ apꝓbando inuicẽ
atq cõmunicando uerȩ fidei doctrinã.
in om̃ib que dicunt᷑ uerbis uel signan¬

Expanded text:
unguntur, quod tunc regibus tantum et sacerdotibus fiebat: et quod ait Petrus ad christianum populum scribens, Regale sacerdotium ; utrumque nomen illi populo convenire declaravit, quo illa unctio pertinebat. Caetera itaque vitia tanquam valetudinis et quasi membrorum animae atque sensuum, per seipsum interius in conscientia et intellectu Dominus sanat et corrigit: doctrina vero vel imbuendi per Sacramenta, vel catechizandi per buta est. Itaque et Paulus voce Domini audita, Quid me persequeris? et, Ego sum Jesus, quem tu persequeris; ad Ananiam tamen missus est, ut illo sacerdotio quod in Ecclesia constitutum est, sacramentum doctrinae fidei perciperet, et verus ejus approbaretur color . Non quia non potest per seipsum Dominus omnia facere; nam quis alius haec facit etiam in Ecclesia? sed ut ipsa societas congregatorum fidelium, approbando in invicem atque communicando verae fidei doctrinam in omnibus quae dicuntur verbis, vel signan
Abbreviated transcription (Latin):
unt homines qui putant sibi
in bene uiuendo sufficere con¬
scientiã. & ñ ualde curant qͥd de illis
alter existimet: ignorantes quia cum
homo uiderit hominẽ bone conscien¬
tiȩ negligentius uiuentẽ passim se cui¬
libet & ubilibet coniungentẽ. habẽn¬

Expanded text:
unt homines qui putant sibi in bene vivendo sufficere conscientiam, et non valde curant quid de illis alter existimet; ignorantes quia cum homo viderit hominem bonae conscientiae negligentius viventem, passim se cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ a fide. ut ꝑueniatur ad spetiẽ. Uia
currit᷑. patria querit᷑. In ꝑegrinatione
dicit anima nr̃a. qm̃ ante te ẽ om̃e de¬
sideriũ meũ. & gemitus mĩs a te nonẽ
absconditus. In patria uero orandi lo-¬
cus nullus erit. s tantũ laudandi.
Quare orandi locus nullus erit: Quia
nichil deest. Quod hic credit᷑. ibi ui¬
detur. Qͦa hic sperat᷑. ibi tenebitur.
Q uod hic petitur. ibi accipit᷑. Ex ł de pe

Expanded text:
go a fide, ut perveniatur ad speciem: via curritur, patria quaeritur. In peregrinatione dicit anima nostra: Quoniam ante te est omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus . In patria vero nullus orandi locus erit, sed tantum laudandi. Quare orandi locus nullus erit? Quia nihil deest. Quod hic creditur, ibi videtur; quod hic speratur, ibi tenetur; quod hic petitur, ibi accipitur. Perfe
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt. Et tam̃ ardor in spe currit.
rem nondũ tenet. Uerbi grã. amas pe¬
cunã non amares sin̾ sperares. amas
uxorẽ non ductã s adhuc ducendam.
Et forte ducenda amat᷑. ducta odio ha-¬
bebitur. Quare hoc: Quia ñ talis ap¬
paruit ducta. qualis ab animo pinge¬
batur ducenda. Ds̃ autẽ ñ uilescit p̾¬
sens: amatur absens. Quantũcunq enĩ
sibi humana mens exaggerauerit bo¬
nũ quod d̾s ẽ minus agit & ualde in¬
fra ẽ. & necesse ẽ plus inueniat adeptio
quã formabat cogitatio. Plus gͦ ama¬
bimus cũ uiderimꝰ. si potuimus a ma-
re antequã uideremus.

Expanded text:
nerunt: et tamen ardor in spe currit, nerunt: et tamen ardor in spe currit, rem nondum tenet. Verbi gratia, amas pecuniam; non amares, si non sperares: amas uxorem, non ductam, sed adhuc ducendam; et forte ducenda amatur, ducta odio habebitur. Quare hoc? Quia talis non apparuit ducta, qualis ab animo pingebatur ducenda. Deus autem non vilescit praesens, amatur absens. Quantumcumque enim sibi humana mens exaggeraverit bonum quod Deus est, minus agit, et valde infra est; et necesse est plus inveniat adeptio, quam formabat cogitatio. Plus ergo amabimus cum viderimus, si potuerimus amare et antequam videremus.
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ait. Quandiu sumꝰ in corpore:
peregrinamur a dño. ꝑfidẽ enĩ am-¬
bulamꝰ ñ ꝑ spetiẽ. Quis gͦ festinat
atq optat ad patriã remeare. & illã
spetiẽ quȩ ẽ facie ad faciẽ contẽplari.
nisi quẽ peregrinationis suȩ penitue¬
rit: Ex quo dolore penitentiȩ etiam
uox illa miserabilis erũpit et sanat.
Heu me qm̃ peregrinatio mea longin¬
qua facta ẽ. Et ne putes nondũ fide¬
lẽ ista loqui uide quid sequat᷑. In ha¬
bitaui cũ tabernaculis cedar cũ hiis
qui oderant pacẽ erã pacificus. cum
loquerer eis expugnabant me ualde.
Non solũ hominis fidelis s etiã ȩuange¬
listȩ firmissimi & marty ris fortissimi
hec uerba sunt.
tas. tunc plenũ gaudiũ. Ubi
non iam spes lactat. s res nutrit tamen¬
etiã nunc antequã res ipsa ueniat no-¬
bis antequã nos ad rem ipsã ueniamus
iocundemur in dño. Neq enĩ paruã
iocunditatẽ habet spes cuiꝰ post ea erit
res. Et in istis temporalibꝰ rebꝰ iocundi

Expanded text:
s ait: Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem . Quis ergo festinat atque optat ad patriam remeare, et illam speciem quae est facie ad faciem contemplari, nisi quem peregrinationis suae poenituerit? Ex quo dolore poenitentis, etiam vox illa miserabilis erumpit et sonat: Heu me! quoniam peregrinatio mea longinqua facta est. Et ne putes nondum fidelem ista loqui, vide quid sequitur: Inhabitavi in tabernaculis Cedar: cum his qui oderunt pacem, eram pacificus; cum loquerer eis, impugnabant me valde . Non solum hominis fidelis, sed etiam evangelistae firmissimi et martyris fortissimi haec verba sunt. tas: tunc plenum gaudium: ubi jam non spes lactat, setiam nunc, antequam res ipsa veniat nobis, antequam nos ad rem ipsam veniamus, jucundemur in Domino. Neque enim parvam jucunditatem habet spes, cujus postea erit res. Et in istis temporalibus rebus, in ju
Abbreviated transcription (Latin):
t uouit isrł uotũ dño. & dixit.
Si mͥ tradideris popłm istũ sub¬
iectũ. id est si mͥ eũ tradendo subieceris:
a nathematirabo illũ & ciuitates eius.
Hic uidendũ ẽ quomͦ dicat᷑ anathema
qd̾ uouet᷑. & tam̃ ꝓ maledicto ponitur.
sicut & de isto popło dr̃. Unde illud ẽ.
Si quis uobis euangelitauerit p̃t̃ quã
qd̾ accepistis. anathema sit. Hinc uulgo
ductũ ẽ. ut deuotatio dicat᷑. Nam
deuotare se quenquã nemo fere dieit.
nisi maledicens. Et a nathematitauit
eũ & ciuitates eius. & uocatũ ẽ nom̃
loci illius anathema. Hinc ductũ est:
ut a nathema detestabile aliquid ꝙ ab-¬
hominabile uideat᷑. Ut enĩ nichil inde
uictor in usus suos auferret. sel totũ in
penã luendã uocaret. hoc erat anathema¬
arare: qd uulgo dr̃ deuotare. Origo
autẽ huius uerbi ẽ in greca lingua ab
hus reb que uote & ꝑsolutȩ hoc ẽ ꝓmis¬
se & reddite sursum ponebant᷑ in tẽ
nere. uel figendo uel suspendendo. Si

Expanded text:
t uouit Israhel uotum domino et dixit: si mihi tradideris populum istum subiectum — id est: si mihi eum tradendo subieceris — anathemabo illum et ciuitates eius. hic uidendum est, quomodo dicatur anathemabo, quod uouetur et tamen pro maledicto ponitur, sicut et de isto populo dicitur. unde illud est: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. hinc uulgo ductum est, ut deuotatio dicatur; nam deuotare se quemquam nemo fere dicit nisi maledicens. Et anathemauit eum et ciuitates eius: et uocatum est nomen loci illius Anathema. hinc ductum est, ut anathema detestabile aliquid et abominabile uideatur. ut enim nihil inde uictor in usus suos auferret, sed totum in poenam luendam uoueret, hoc erat anathemare, quod uulgo dicitur denotare. origo autem huius uerbi est in graeca lingua ab his rebus, quae uotae et persolutae, hoc est promissae et redditae sursum ponebantur in temnere uel figendo uel suspendendo. I
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ex ꝓphetia dicunt᷑. ñ sunt
de malo uoto ĩp̃cantis. sed de p̃scio
spu ꝓnuntiantis. Nã illa que de
malo uoto sunt. ꝓhibent᷑ cũ dr̃. Be¬
nedicite. & nolite maledicere. Hec
autẽ sepe inueniunt᷑ in sermone
scõꝵ. sicut a płs paulus. alexander
natus etiam male optasse uidet᷑ apls.
Utinã & abscidantur qͥ uos contur.¬
bant. Qd̃ utiq si consideres ꝑsonã
scribentis. magis eum elegantissimo
ambiguo bene optasse intelligis. Sunt
enĩ spadones. qͥ se ipsos absciderunt

Expanded text:
cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone sicut apostolus Paulus: Alexander,natus, etiam male optasse videtur Apostolus: Utinam abscindantur qui vos conturbant! Quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelliges. Sunt enim spadones qui se ipsos absciderunt
Abbreviated transcription (Latin):
duos filios habuisse abrahã. quos
quidẽ cõmemorat apłs. & ad imaginẽ
duoꝵ testam̃torũ ẽẽ dicit. Unus ex an¬
eilla erat. alt̃ de libera. Ex ancilla isma¬
el erat. de libera sara qũẽ suscepit ex de¬
sꝑatione ꝑ fidẽ. i saac erat. Ut̃q ex se
ismael sunt om̃s qͥ carnalit̃ colunt dm̃.
ad ipsos eñĩ & uetus testam̃tũ ꝑtinet.¬
Uet testam̃tũ a deo. & nouũ testam̃¬
tũ a deo. qͦ mͦ de abrah̃a & ismael ꝙ
isaac. Sed ismael ad t̾renũ ysaac ad
bet t̾renas. t̾renã ierłm. t̾rex̃a palestinã.
regnũ t̃renũ. salutẽ t̾renã hostiũ sub¬
iugationẽ. habundantiã filioꝵ. fecun¬

Expanded text:
uos quidem commemorat Apostolus, et ad imaginem duorum testamentorum esse dicit: unus de ancilla erat, et alter de libera. Ex ancilla, Ismael erat; de libera Sara, quem suscepit ex desperatione per fidem, Isaac erat. Uterque ex sIsmael sunt omnes qui carnaliter colunt Deum. Ad ipsos enim et vetus testamentum pertinetus testamentum a Deo, et novum testamentum a Deo; quomodo de Abraham et Ismael et Isaac. Sed Ismael ad terrenum, Isaac abet terrenas, terrenam Jerusalem, terrenam Palaestinam, regnum terrenum, salutem terrenam, hostium subjugatione
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑. quomͦ ierłm t̾rena ũbra erat
celestis. & regnũ t̃renũ. ũbra erat regni
celoꝵ. Ismael in umbra. ysaac in luce.
Si gͦ ismael in umbra. ñ mirũ quia
ibi tenebrȩ. Pinguiores enĩ umbrȩ.
tenebre sunt. Ergo ismael in tenebriᷤ.
Ysaac in luce. Quicunq hic enã in
eccła t̾renã felicitatẽ querit a deo. ad¬
huc ad ysmael ꝑtinet. Ipsi sunt qui
contradicunt spiritalib ꝓficientib &
detrahunt illisꝰ habent labia iniqua
& linguas subdolas. Isti sursũ uo
lunt ascendere. illi deorsũ uolunt
p̃mere. Isti uolare uolunt ad dm̃.
sccłm carnẽ natus erat. ꝑsequebat᷑ eũ

Expanded text:
m terrena umbra erat regni coelestis, et regnum terrenum umbra erat regni coelorum. Ismael in umbra, Isaac in luce. Si ergo Ismael in umbra, non mirum quia ibi tenebrae. Pinguiores etenim umbrae tenebrae sunt. Ergo Ismael in tenebris, Isaac in luce. Quicumque hic etiam in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Deo, adhuc ad Ismael pertinent. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia iniqua et linguas subdolas. Contra quos rolunt ascendere, illi deorsum volunt premere: isti volunt volare ad Deum, secundum carnem natus erat, persequebatur eum
Abbreviated transcription (Latin):
& isti ceci oppugnatores legis
& ꝓpħarũ sic transeant ad xp̃m. ut
non sint in eis in quibꝰ obuelatũ ẽ
& ipsũ eugłm. In his enĩ qui pete¬
unt ẽẽ obuelatũ ait apłs. inquibꝰ
deus scł̃i huiꝰ excecauit mentes in

Expanded text:
 isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus s
Abbreviated transcription (Latin):
in quibꝰ ds̃ ac deinde subinferatur.
scli huiꝰ excecauit mentes infideliũ.
hocẽ infideliũ scłi huiꝰ mentes exce
cauit. S istis ñ placet ut ds bonus
mentes excecet aliquoꝵ. Non enim
attendunt saluatoris uerba dicen¬

Expanded text:
in quibus Deus, ac deinde subinferatur, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, hoc est infidelium saeculi hu. Sed istis non placet ut Deus bonus mentes excaecet aliquorum. Non enim attendunt Salvatoris verba dicen
Abbreviated transcription (Latin):
miser iste dm̃ scłi huiꝰ uult intel¬
ligi malũ tanquã illi seruierit
moy ses in uetere testamento. Quasi
hoc apłs dixerit. Ubi si necesse eẽt
intelligi dm̃ scł̃i huiꝰ ds̃ impioꝵ hoc
ẽ diabolũ qm̃ om̃s dii gentiũ demo¬
nia & utiq multo maxime princeps
demonioꝵ ñ mirũ eẽt. Q uando qͥdẽ
quorũdã ds̃ etiã uent̾ ẽ dictus. ait
enĩ apłs. quorũ ds̃ uent̾ ẽ. Nec ideo
ds uent̾ ẽ. Ita si potest dici ds̃ huius
scłi diabolus. ñ ideo diabolus d̾s̃ est
quia nec demonia sunt dii quãuis
dii gentiũ sint demonia. Potest qͥp¬
pe sc łm in malo intelligi. Unde di¬
cit apłs petrus. Eripite uos de pre¬
senti scło maligno. S cũ alit̾ pateat
intellectus quid necesse ẽ hic dia-¬
bolũ putare significatũ. ac ñ potiꝰ
dm̃ uerũ ustũ & bonũ. qui erce¬
cauit mentes infideliũ scłi huiꝰ:
Ut ñ hic distinguat᷑ inquibꝰ deus
scłi huiꝰ. ac deinde inferat᷑. exceca¬
uit mentes infideliũ s ita potius.

Expanded text:
miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daemoniorum: non mirum esset, quandoquidem quorumdam deus etiam venter est dictus: ait enim Apostolus, quorum deus venter est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. cui dicit eccłia. Miscd̃iam et
iudiciũ cantabo tibi dñe. Illuminat
gͦ miscdia. excecat iudicio. utiq eqͥssi¬
mo & si occultissimo. Inscrutabilia
sunt iudicia eius. Cui tam̃ dicitur.
cur. Hoc quippe iudei sepulchra
construebant. & monum̾ta orna¬
bant quibꝰ dicit. Edificatis sepul¬
chra ꝓpħarũ & ornatis monumenta
iustoꝵ. S illi om̃s & si ꝓ temporis
dispensatione ueteris testam̃ti mini

Expanded text:
diam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: tur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis di
Abbreviated transcription (Latin):
t cum dixisset aliis quidẽ sumꝰ
odor uitȩ in uitã. aliis odor
mortis in mortẽ. subiecit statĩ & ad
hȩc quis idoneus: Id ẽ quis idoneus
intelligere quã iuste fiat quod idem
dñs dicit. Ego ueni ut qui ñ uident
uideant. & qui uident cecifiant.
uas in honorẽ aliud in contumeliam.
Et dicit᷑ carn & sangiuni. O homo.
tu quis es qui respondeas deo: Quis
gͦ & in hac re cognoscit intellectum
dñi. aut quis confiliarius illiꝰ fuit:

Expanded text:
t cum dixisset, Aliis quidem sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem; subjecit statim, Et ad haec quis idoneus ? id est, quis idoneus intelligere quam juste fiat? Quod idem Dominus dicit: Ego veni, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant .vas in honorem, aliud in contumeliam; et dicitur carni et sanguini, O homo tu quis est qui respondeas Deo ? Quis ergo et in hac re cognoscit intellectum Domini, aut quis consiliarius illi fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ginta anni a ꝓmissione usq ad exitum
isrł ex egipto. quando facta ẽ lex in mõ¬
te syna. quȩ ñ infirmat testam̃tũ ad
euacuandas ꝓmissiones. Septuagesimo
gͦ & quinto anno uitȩ sue abrahã ficut
scriptura dicit ingressus ẽ in terram
chanaan. & genuit ysaac eũ ẽẽt annoy
centũ. Fiunt itaq a nni uiginti quinq
ex ꝓmissione usq ad natũ ysaac. Hiis
addunt᷑ om̃s anniuite ysaac: id est
centũ octoginta fiunt ducenti quinq
Tunc erat i acob annoꝵ centũ uiginti.
Nati sunt enĩ sexagenario patͥ gemi¬
ni. ipse & esau. Post decẽ autẽ annos in¬
trauit iacob in egiptũ cũ eẽt annoꝵ cen¬
uẽ. fiunt ꝓinde anni a ꝓmissione usq
quindeci. Ioseph autẽ ab illo trigesimo
& nono anno etatis suȩ in quo eũ pat̃
in egypto inuenit. uixit annos. septua¬
ginta unũ. qi om̃s etatis eius anni centũ¬
& decẽ fuerunt. Cũ itaq ad ducentos
quindeci annos accesserint septuagin-

Expanded text:
ginta anni a promissione usque ad exitum ginta anni a promissione usque ad exitum Israhel ex Aegypto, quando facta est lex in monte Sina. quae non infirmat testamentum ad euacuandas promissiones. Septuagesimo ergo et quinto anno uitae suae Abraham, sicut scriptura dicit, egressus est in terram Chanaan tum . Fiunt itaque anni viginti quinque ex promissione usque ad natum Isaac. His adduntur omnes anni vitae Isaac, id est centum octoginta , fiunt ducenti quinque: tunc erat Jacob annorum centum viginti; nati sunt enim sexagenario patni ipse et Esau. post X autem annos intrauit Iacob in Aegyptum, cum esset annoIII. fiunt proindCXV. Ioseph autem ab illo tricesimo et nono anno aetatis suae, in quo eum pater in Aegypto inuenit. uixit annos septuaginta unum, quia omnes aetatis eius anni C et X fuerunt. cum itaque ad ducentos quindecim annos accesserint septua
Abbreviated transcription (Latin):
inquit testam̃tũ confirmatũ a deo. qͦ
post quadringentos & tringinta annos
facta ẽ lex: ñ infirmat ad euacuandas
catus ẽ abrahã & credidit deo post qua¬
dringentos & triginta annos factam
legẽ dicit apłs. ñ ex tẽpore qͦ iacob intͣ¬
uit in egrptũ. Deinde etiã ipsa scrip¬
tura exodi satis hoc significat᷑. Non
em̃ dixit incolatus filioꝵ isrł. quẽ in¬
coluerunt in terra egrpti. anni qua¬
dringenti. triginta. sed apte dixit. quẽ
incoluerunt in t̃ra egrpti & in t̾ra cha¬
naan ipsi & patres eoꝵ. Ac ꝑ hoc mani¬
festũ ẽ cõputandũ ẽẽ tempus etiã pa¬
triarcharũ abrahȩ. ysaac. & iacob. ex
quo peregrinari cepit abrabã in terra
canaan id est ex illa ꝓmissione in qua
eius fidem laudat apłs usq ad illud tẽpus
quo ingressus ẽ isrł in egr̃ptũ. Toto qͥppe
isto tempore ꝑegrinati sunt patres in
terra chanaan. & deinde sem̃ isrł in egr̃p¬
to. ac sic cõpleti sunt quadringenti tri¬

Expanded text:
inquit, testamentum confirmatum a deo quae post quadrigentos et triginta annos facta est lex non infirmat ad euacuandam catus est Abraham et credidit Deo post quadringentos et triginta annos factam legem dicit Apostolus, non ex tempore quo Jacob intravit in Aegyptum. Deinde etiam ipsa scriptura Exodi satis hoc significat. Non enim dixit, incolatus filiorum Israel quem incoluerunt in terra Aegypti, anni quadringenti triginta, sed aperte dixit: quam incoluerunt in terra Aegypti Chanaan, ipsi et patres eorum. Ac per hoc manifestum est conputandum esse tempus etiam patriarcharum Abrahae, Isaac et Iacob, ex quo peregrinari coepit Abraham in terra Chanaan, id est ex illa promissione, in qua eius fidem laudat apostolus, usque ad illud tempus, quo ingressus est Israhel in Aegyptum. toto quippe isto tempore peregrinati sunt patres in terra Chanaan et deinde semen Israhel in Aegypto. ac sic conpleti sunt quadringenti tri
Abbreviated transcription (Latin):
stantia ẽ patris ꝙ filii. Unũ cũ patre ẽ:
qr eũ in forma deieẽt ñ rapinã arbitra¬
tus  ẽẽ equalis deo. Unus autẽ nobiscũ
factus ẽ. qr semet ipsũ exinaniuit formã
serui accipiens. Unus nobiscũ factus ẽ scđ̃m
sem̃ abrahȩ: in quo benedicent᷑ om̃s gen¬
tes. Quod cũ memorasset apłs ait. Non¬

Expanded text:
stantia est Patris et Filii: unum cum Patre est, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Unus autem nobiscum factus est, quia semetipsum exinanivit, formam servi accipiens: unus nobiscum factus est, secundum semen Abrahae, in quo benedicentur omnes gentes. Quod cum commemorasset, ait Apo
Abbreviated transcription (Latin):
etiã iob. Homo enĩ natus ex muliere
Non ait uenit. sed manet. Cũ hac qͥp¬
pe. om̃is homo nascit᷑. Propt̃ qd̾̃ dicto
a płs. fuimꝰ eñĩ & nos natura filu ire.
sic̃ & ceteri. In hac ira cũ eẽnt homi¬
nes ꝑ originale peccatũ. tanto grauuᷤ
& ꝑnitiosius. quanto maiora uel plura
in suꝑ addiderant. necessarius erat me¬
diator hoc ẽ reconciliator. qͥ hanc ir̃a
sacrificii singularis cuius erant umbre
om̃ia sacͥficia legis & ꝓpħarũ oblatio¬
ne placaret. Unde dicit apłs. Si enun
cũ inimici eẽmꝰ. reconciliati sumꝰ deo ꝑ
mortẽ filii eiꝰ. multomagis reconciliati
nc̃ in sanguine ipsiꝰ salui erimꝰ ab ira
nificat᷑ ꝑturbatio. qualis ẽ in animo
irascentis hominis. sed ex humanis mo¬
tib ttansiato uocabulo uindicta eiꝰ quȩ
ñ nͥ iusta ẽ irȩ nom̃ accepit

Expanded text:
etiam Job: Homo natus ex muliere,non ait veniet, sed manet; cum ea quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconcnc in sanguine ejus salvi erimus ab ira nificatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit
Abbreviated transcription (Latin):
tera sacram̃ta paululũ obseruando uera¬
a posteris detestande: Iam enĩ cũ ue-¬
nisset fides quȩ prius illis obseruatio¬
nib p̃nuntiata post mortẽ resurrectio¬
nẽ q dñi reuelata ẽ. amiserant tanqũa
uitã officii sui. Uerũptam̃ sicut defunc¬
rant quodãmͦ ad sepulturã. nec simu¬
late sed religiose. ñ autẽ deserenda con-¬
tinuo. uel inimicoꝵ obtrectationib tan¬
quã canũ morsib ꝓicienda. Proinde
sopitos cineres eruens. ñ erit pius de¬
ductor uel bauilus corporis. sed impiꝰ
sepulture uiolator.

Expanded text:
tera sacramenta paululum observando veratera sacramenta paululum observando veraa posteris detestandae? Jam enim cum venisset fides quae prius illis observationibus praenuntiata, post mortem et resurrectionem Domini revelata est, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut defuncrant quodammodo ad sepulturam, nec simulate, sed religiose; non autem deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum morsibus projicienda. Proinde erit, tanquam sopitos cineres eruens, non erit pius deductor vel bajulus corporis, sed impius sepulturae violator.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse iã petr̃u. in qua & paulus fuit.
Non itaq tẽ eũ qͥd in ea re uerũ ẽẽt
docebat. seil eius simulationẽ quagen¬
tes iudairare cogebant᷑ arguebat. ñ ob
aliud nͥ qr sic om̃ia illa simulatoria ge¬
rebant᷑. tanquã uerũ ẽẽt qd̾ dicebant illi
qui sine cirtũcisione p̃putii atq aliis ob¬
seruationib umbre futuroꝵ putabant
credentes saluos ẽe ñ posse. In cuius sen
tentiȩ ñ consensioñẽ sed simulationẽ timo¬
re petrus incuderat. ut de illo paulusur¬
rissime scriberet. qd̾ eũ uidissec ñ recte
ingredientẽ ad ueritatẽ eugłu. eiq ue¬
rissime diceret qd gentes iudaizare co¬
gebat. qd̃ paulus utiq ñ cogebat. ob hoc
illa uetera ueracit ubi opus ẽẽt obseruans
ut dãpnanda ñ ẽẽ monstraret p̃dicans
tam̃ instant̃ ñ eis sed reuelata grã fidei
saluos fideri fideles. ne ad ea quenquam
uolut necessaria suscipienda cõpelleret.

Expanded text:
fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse tentiae non consensionem sed simulationem,re Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei saluos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda conpelleret.
Abbreviated transcription (Latin):
aetreuer̃t. ne qͥsquã t̃c iudeos iudartare
ꝓhiberet. quãuis etiã ipsos iã doctrina
xꝑiana ñ cogeret. Proinde si post hoc
apłoꝵ decretũ petrus habuit illam in
anthiochia simulationẽ qua gentes co¬
geret iudaiare. qd̃ nec ipse cogebatur.
quãuis ꝓpt̃ cõm̃danda eloquia dei quȩ
iudeis sunt credita ñ ꝓhibebat᷑. quid
mirũ si constringebat paulus libere¬
debere asserere qd̃ cũ ceteris apłis se ie-¬
rosolimis decreuisse meminerat: Si
autẽ hoc ut magis arbitror ante illud
ierosolimitanũ conciliũ petrus fecit. nec
sic mirũ ẽ qd̾ eũ uolebat paulus ñ timi¬
de obtegere sed fident̃ asserere qd̃ eum
parit sentire iã nouerat. siue qd̾ cũ eo
contulerat eugłm. siue qd̃ cornelii cen¬
turionis uocatione etiã diuinitꝰ eũ de
hac re admonitũ acceꝑat. siue qd̃ ante¬
qũã illi quos timuerat uenissent antio¬
chiã cũ gentib eũ conuesci uiderat.
Neq enĩ negamus in hac sententia

Expanded text:
decreuerant, ne quisquam tunc Iudaeos iudaizare prohiberet, quamuis etiam ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde, si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia
Abbreviated transcription (Latin):
uerba iacobi. Uides inqͥt qͣuot miliast
emulatores sunt legis. Audier̃t autem
de te qd discissionẽ doceas a moyse eo
qͥ ꝑ gentes sunt iudeoꝵ. dicens ñ debere
circũ cidere filios suos. neq sed̾m consue¬
tudinẽ ingredi. Quid gͦ ẽ: Utiq opor¬
tet conuenire multitudinẽ. AAudient

Expanded text:
ides frater quot milia sint emulatores sunt legis audierunt autem de te quia discessionem doceas a Mose eorum qui per gentes sunt Iudaeorum dicens non debere circumcidere eos filios suos neque secundum consuetudinem ingredi quid ergo est utique oportet convenire multi