comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gtib iudeis quis eẽt. respondit. sr incipiũ qui ce loqͦr
nobis: Puimo iet ͭ uoluit celum & tertam uelitt quã¬
dam spmalem cõrꝑalemq materiam dice. & sic quead̃¬
modum singulãtim facta sunt ordine tȩxere. Quod
enim dixite celum hoc mͥ uidetur dixisse aquarum a¬
byssum. tenebrosam. adhuc quodanim fluitantem
turã. nisi conu̾̃tat ad creatorem & fiat lux. & contemple¬
nur trinitatem eẽ. indõ. Neq enimtta dicimꝰ ut ista
materies p̃cedat formã sũam. sicut p̾cedit lignum ar
S spũalis id est angłica natura. I. Sp̃s dĩ ferebatur¬

Expanded text:
ncipium, quia et loquor vobis . Primo igitur voluit coelum et terram velut quamdam spiritualem corporalemque materiam dicere, et sic quemadmodum singillatim facta sunt, ordine texere. Quod enim dixit coelum, hoc mihi videtur dixisse aquarum abyssum tenebrosam, atque quodam modo fluitantem vitam, nisi convertatur ad Creatorem, et fiat lux, et contempletur Trinmateries praecedat formam suam, sicut praecedit lignum arcsed spiritalis, id est, angelica natura. Hoc tamen int
Abbreviated transcription (Latin):
beant. exemplum de menbris corporis sumũt. ut quod pres¬
titit ds̃ corꝑi ꝑ naturã. ament &e ipse habere per grãm:
Merito ad romanos cũ scriberet. obsecro inquit uosfir̃ ꝑ miscd̾iã
sine causa non tenebras lucem & lucem tenebras eẽ. contendi¬
mus. si hostiam uiuam. Scam dõ placentem de gentis tenebra¬
rum corꝑib exhibemꝰ. S inquiunt. Quomͦ caro ꝑ quandã
similitudinẽ comparat᷑ ȩccłiȩ : Numquid ęccłia concupisc̃
lane subclita ẽ. xp̃o eccłia. qr idõ sp̃s concupiscit ad uersus car¬

Expanded text:
beant, exemplum de membris corporis sumunt, ut quod praesbeant, exemplum de membris corporis sumunt, ut quod praestitit deus corpori per naturam ament et ipsae habere per gratiam? merito ad Romanos cum scriberet, obsecro, inquit, uos, fratres, per msine causa non tenebras lucem et lucem tenebras esse contendimus, si hostiam uiuam, sanctam, deo placentem de gentis tenebrarum corporibus exhibemus. Sed, inquiunt, quomodo caro per quandam similitudinem comparatur ecclesiae? numquid ecclesia concupiscit plane subdita est
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte corꝑum ad diabolum. Quid adħ dicit doctor genti
sunt xpĩ: de sexu masculi & femine quid dicit filiꝰ ꝑ ditio¬
nis quoditerq sexus non ex dõ sit: s ex diabolo: Quid ad hec
dicit uas elestionis. Non sicut inquid mulier ex iuro ita qẽ
uir ꝑ mulierem. omĩa aut̃ ex dõ: De carne quid dicit per
manicheum sp̃i inmundus qd sit mala substancia. nec dĩ s
ininici creatura. Quid adhȩc dicit ꝑ paulum sp̃s sc̃s : Si¬
cut enim corpꝰ unum ẽ. inquit & nenbra ht multa. omĩa
autem menbra corꝑis cum suit multa unum ẽ. corpꝰ. ita &
xp̃c. Et paulo pꝰ. Posuit in quid ds̃ menbrũ singulum qͦdq
eoꝵ in corꝑe pro ut uoluit. Item paulo pꝰ. Os inquit tem¬
ꝑauit corpꝰ. ei cui deerat maiorem honorem dans: ut non
ẽẽnt scissure in corꝑe. S i dem ipsum ut proinuicem sollicita
sint menbra. siue patit᷑ unum menbrum. congaudebunt

Expanded text:
ex parte corporum ad diabolum. quid ad haec dicit doctor gentiuex parte corporum ad diabolum. quid ad haec dicit doctor gentiumembra sunt Christi? de sexu masculi et feminae quid dicit filius perditionis? quod uterque sexus non ex deo sit, sed ex diabolo. quid ad haec dicit uas electionis? sicut, inquit, mulier ex uiro ita et uir per mulierem, omnia autem ex deo. de carne quid dicit per Manichaeum spiritus inmundus? quod sit mala substantia nec dei, sed inimici creatura. quid ad haec dicit per Paulum spiritus sanctus? sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia autem mChristus. et paulo post. posuit, inquit, deus membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. item paulo post. deus, inquit, temperauit corpus, ei cui deerat maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. et siue patitur unum membrum, compatiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dĩ. & spũi carnẽ tãquam malã substanciam bone subs-¬
tanciȩ coherere : Si parũ uobis ii det᷑ respond̾e quȩ de
apłicis c̃memorauimꝰ litteris. audite ad huc alias aures
habetis. Quid de carne xpĩ dicit insanissimꝰ manicheus
quod non fuerie uera s falsa: Quid ad hec dicit beatus
apłs: Memor. esto xpm iħm resurrexisse ã mortius ex semi¬
ne dauid sccłm euangeliũ meum. Et ipse iħs xp̃s. palpate
predicat. quod incarne xpi erat falsitas: Quom in xp̃o ñ
erat ullum malũ in quo erat tam grande mendatium:
Quia uidelicet hominib nimiũ mundis malũ ẽ. caro uera
& non ẽ. malum falsa. ꝓ uͦ malum ẽ. caro uera. nascentis ex
dauid semine. & non est malum lingua falsa dicentis. pal¬
pate & iudete. quia sp̃s ossa &e carnem non habet sicut me
uidetis hr̃e. De eccl̃ia quid dicit deceptor. hominum ĩ mor-¬
tifero errore quod ex parte animarum ꝑtineat ad xp̃m.

Expanded text:
non dei et spiritui carnem tamquam malam substantiam bonae subsnon dei et spiritui carnem tamquam malam substantiam bonae substantiae cohaerere? Si parum uobis uidentur respondere, quae de apostolicis commemorauimus litteris, audite adhuc alia, si aures habetis. quid de carne Christi dicit insanissimus Manichaeus? quod non fuerit uera, sed falsa. quid ad - haec dicit beatus olus? memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum. et ipse Iesus Christus, palpate,praedicat, quod in carne Christi erat falsitas? quomodo in Christo non erat ullum malum, in quo erat tam grande mendacium? quia uidelicet hominibus nimium mundis malum est caro uera et non est malum falsa pro uera; malum est caro uera nascentis ex Dauid semine et non est malum lingua falsa dicentis: palpate et uidete quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere! de ecclesia quid dicit deceptor hominum in mortifero errore? quod ex parte animarum pertineat ad Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
sus spm. in huiꝰ uitȩ mortalitate atq langore. idõ de illa no¬
luit mulieri exemplũ subiectionis adhibere. Niris aut̃
i dõ uoluit. qr & si concupiscit sp̃s adu̾fus carnem. & in
hoc ipso consulit carni nousicut caro concupiscens ad¬
tiersus spm̃. nec sp̃ui consulit talis repugnatio nec sibi.
Nontam̃ ei sp̃s bonus siue eiꝰ naturam ꝑ puidentiam nutͥ¬
endo uel fouendo siue eius uutiis ꝑ continentiã resistendo
consuleret. nisi utraq substancia utriꝰq artificem dm̃ etiã
decore sui huiꝰ orclinis inclicaret. Quid ẽ gͦ quod uos uera
dementia. & xpĩanos eẽ iactatis. & contra scripturas xp̃ĩa¬
nas oculis clausis uel potiꝰ extinctis tanta ꝑu̾sitate contẽ¬
ditis. & xp̃m asserentes infalsa carne apparuisse mortalib
et ȩccł̃iam in anima ad xpm̃. in corꝑe ad diabolũ ꝑti¬
nere. ut & sexum uirilem atq muliebrẽ. diaboli oꝑa eẽ

Expanded text:
rsus spiritum in huius uitae mortalitate atque languore, ideo de illa norsus spiritum in huius uitae mortalitate atque languore, ideo de illa noluit mulieri exemplum subiectionis adhibere. uiris autem ideo uoluit, quia, etsi concupiscit spiritus aduersus carnem, etiam in hoc ipso consulit carni, non sicut caro concupiscens aduersus spiritum nec spiritui consulit tali repugnatione nec sibi. non tamen ei spiritus bonus siue eius naturam per prouidentiam nutriendo ac fouendo siue eius uitiis per continentiam resistendo consuleret, nisi utraque substantia utriusque artificem deum etiam decore sui huius ordinis indicaret. quid est ergo, quod uos uera dementia et christianos esse iactatis et contra scripturas Christianas oculis clausis uel potius extinctis tanta peruersitate contenditis, et Christum asserentes in falsa carne apparuisse mortalibus et ecclesiam in anima ad Christum, in corpore ad diabolum pertinere et sexum uirilem atque muliebrem diaboli opera esse,
Abbreviated transcription (Latin):
iesta custodiunt̃. Hir & uxor quales secum ẽẽ. debeant p̃¬
cepta accipiunt & exemplũ. p̃ceptum ẽ.mulieres iuiris
suis subdite sint sicut dnõ. quia uir cap̃ ẽ. mulieris. et
ita &̾ mulieres uiris suis in omĩb. Si milit᷑ & uiris
dato p̾cepto ut uxores suas diligant. ad iecit exemplũ
sic̃ xpc̃ dilexit eccłiam. S uiros & are inferiore ador¬
tatꝰ est idẽ. a corꝑe suo. non tantum a suꝑiore. id ÷ ad nõ suo
non enim solum ait. uiri diligite uxores urãs sicut xpc̃
dilexit ȩccłiam. quod ẽ. a suꝑiore. uerum &̃ dixit. uiri
debent diligere uxores suas sicut sua corꝑa. quod ÷ ab infe¬
riore. quia ce suꝑiora & inferiora bona sunt omiã. Nec tam̃
mulier a corꝑe uel carne accepit exemplum. ut ita ẽet sub¬
dita iuro sicut spiũ caro. s ut consequent̃ apłs intelligi uo¬
luit qͦd dicere p̃ter misit. Forte quia caro concupiscit̃ adu̾¬

Expanded text:
iecta custodiunt. uir et uxor quales secum esse debeant, priecta custodiunt. uir et uxor quales secum esse debeant, praeceptum accipiunt et exemplum. praeceptum est: mulieres uiris suis subditae sint sicut domino, quia uir caput est mulieris, et: ita et mulieres uiris suis in omnibus. similiter et uiris dato praecepto, ut uxores suas diligant, adiecit exemplum: sicut Christus dilexit ecclesiam. sed uiros et a re inferiore adhortatus est, id est a corpore suo, non tantum a superiore, id est a domino suo. non enim solum ait: uiri diligite uxores uestras, sicut Christus dilexit ecclesiam, quod est a superiore, uerum etiam dixit: uiri debent diligere uxores suas sicut sua corpora, quod est ab inferiore: quia et superiora et inferiora bona sunt omnia. nec tamen mulier a corpore uel carne accepit exemplum, ut ita esset subdita uiro, sicut spiritui caro; sed aut consequenter apostolus intellegi uoluit, quod dicere praetermisit, aut forte quia caro concupiscit adue
Abbreviated transcription (Latin):
nia: Quid ad hȩc dicitis manichei qui uobis uelud ex apłicis
litteris duas sine initio naturas. unam boni alteram mali.
conamini inducere. & apłicas litteras quȩ uos ab ista sacrile¬
ga ꝑu̾sitate corrigant non uultis audire: Sictit legitis. caro
concupiscit adu̾sus spm̃. & non habitat incarne mea bonum
legem in menbris meis. repugnantem legi mentis mee.
intelligite. sicut xp̃c dilexit ȩccłiam. ita & uin debent dili¬
ge̾ uxores suas. sicut sua corꝑa. Nolite in illis sce̾ scriptu¬
re testimoniis ẽẽ. insidiosi & in his surdi. & eritis in utrisq
correcti. Hȩc enim sic accipiatis ut dignum ẽ: conemini
& illa intelligere ut uerum ẽ. Tresquasdam copulas nob̃
carnem. Horum p̾ora posteriorib consulunt. posteriora p̾o¬
rib famulant᷑. Omĩa bona sunt. & in eis ordinis pulchri¬
tudinẽ quedam excellent̃ p̃posita. quȩdam decent̃ sub¬

Expanded text:
nia? quid ad haec dicitis, Manichaei? qui nobis uel ex apostolicis nia? quid ad haec dicitis, Manichaei? qui nobis uel ex apostolicis litteris duas sine initio naturas, unam boni, alteram mali, conamini inducere et apostolicas litteras, quae uos ab ista sacrilega peruersitate corrigant, non uultis audire. sicut legitis: caro concupiscit aduersus spiritum, et: non habitat in carne mea bonum, legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, ita legite: sicut Christus dilexit ecclesiam, ita et uiri debent diligere uxores suas sicut corpora sua. nolite in illis sanctae scripturae testimoniis esse insidiosi, in his surdi, et eritis in utrisque correcti. haec enim si accipiatis, ut dignum est, conemini et illa intellegere, ut uerum est. Tres quasdam copulas nobis carnem. horum priora posterioribus consulunt, posteriora prioribus famulantur, omnia bona sunt, ut in eis ordinis pulchritudine quaedam excellenter praeposita, quaedam decenter sub
Abbreviated transcription (Latin):
qualis erit utraq nrã substancia quandoquidẽ nunc in ista
corruptione & mortalitate. cum ad huc corpꝰ corruptibile aggra
infirmȩ atq terrene. ut dicat quod paulo ante cõmemo
non dico errore. s ꝓsus fu rore manichei carnem nrãm
nescio cui fabulose genti tribuunt tenebrarum quam uo¬
lunt suam sine ullo iitio malam semꝑ habuisse naturã.
cum uerax doctor uiros diligere uxores suas exemplo suȩ carnis
otꝰ deniꝙ ipse apłice epłe. locus ualde ad rem ꝑtinens recor¬
non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiꝰ modi
s ut sit scã & inmaculata ita inquit & uiri debent diligere
uxores suas sicut sua corꝑa. Qui diligit uxorem suã: se ipsũ
diligit. Dem subiunxit quod iam conmemorauimꝰ Nemo enĩ
unqmͣ carnem suam odio habuit. s nutrit & fouec eam sicut
xp̃c eccłiam. Quid adhȩc dicit inmundissimȩ impietatis insa¬

Expanded text:
qualis erit utraque nostra substantia? quandoquidem nunc in ista qualis erit utraque nostra substantia? quandoquidem nunc in ista corruptione et mortalitate, cum adhuc corpus corruptibile adgrauinfirmae atque terrenae, ut dicat, quod paulo ante commemoriam. Quo igitur, non dico, errore, sed prorsus furore Manichaei carnem nostram nescio cui fabulosae genti tribuunt tenebrarum, quam uolunt suam sine ullo initio malam semper habuisse naturam, cum uerax doctor uiros diligere uxores suas exemplo suae carnistolicae epistulae locus ualde ad rem pertinens recornon habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, sed ut sit sancta et inmaculata. ita, inquit, et uiri debent diligere uxores suas sicut corpora sua. qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit. deinde subiunxit, quod iam commemorauimus: nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fouet eam sicut Christus ecclesiam. quid ad haec dicit inmundissimae inpietatis insa
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ bone sp̃s & caro. quas ds̃ bonus & inmutabilis bonas quã¬
uis mutabiles condidit. ꝑmanebunt autem in meliꝰ cõmu¬
tate. numqmͣ indeteriꝰ iam mutande.c̃ sũpto pentiꝰ omĩ ma-¬
lo. & quod homo fecit iniuste qͦd passus ẽ. iuste. quib duob
mali generib omĩno ꝑcutientib quorum ẽ. unum pͣceden¬
tis iniquitatis. alt̾um consequentis felicitatis erit hominis
sine ulla prauitate uoluntas resta. ibi omĩb erit clarum.
atq ꝑspicuum quod nunc ã fidelib cunctis creditur. & pau¬
cis intelligit᷑ malum non eẽ. substancia. S sicut uulnꝰ in cor¬
ꝑe. ita substancia quȩ seipsam uiciauit eẽ. cepisse peste in cho¬
ata. atq ibi eẽ. desinere sanitate ꝑfesta. Omĩ gͦ malo exorto
a nobis.&. ꝑdito in nobis. bono &̾ nr̃o tisq ad culmen felicis¬
simȩ incorruptionis. & in mortalitatis. austo atq ꝑfecto.

Expanded text:
tiae bonae spiritus et caro, quas deus bonus et inmutabilis bonas, quamtiae bonae spiritus et caro, quas deus bonus et inmutabilis bonas, quamuis mutabiles, condidit. permanebunt autem in melius commutatae, numquam in deterius iam mutandae consumpto penitus omni malo, et quod homo fecit iniuste et quod passus est iuste. quibus duobus mali generibus omnino pereuntibus, quorum unum est praecedentis iniquitatis, alterum consequentis infelicitatis, erit hominis sine ulla prauitate uoluntas recta. ibi omnibus erit clarum atque perspicuum, quod nunc a fidelibus multis creditur, a paucis intellegitur, malum non esse substantiam, sed sicut uulnus in corpore ita substantia, quae se ipsam uitiauit, esse coepisse peste inchoata atque ibi esse desinere sanitate perfecta. omni ergo malo exorto a nobis et perdito in nobis, bono etiam nostro usque ad culmen felicissimae incorruptionis et inmortalitatis aucto atque perfecto
Abbreviated transcription (Latin):
Absit autem ut insint ulla uitia in illa quȩ futura ẽ. pace
regnantib quando quidem in isto bello cotidie miniunt᷑
concupiscit adu̾ sus sp̃m qͦd non habitat incar nẽ nrã bo¬
mimi. qͦd lex in menbris nr̃is repugnat legi mentis. ñ:
duarum naturarum ex contrarĩis pͥncipiis facta con¬
mixtio. s uniꝰ adu̾sus se ipsam ppt̃ peccati merit um
facta diuisio. Nonsic fuimus in adam. antequã nraͣ suo
deceptore audito ac secuto suum contempsiss atq offendis¬
s auctorem. non ex ista pͥor uita creati hominis. s posterior
pena damnati. Ex qua damnatione ꝑ ihm xpm̃ grã libera¬
ti. cum pena sua dimicant liberi. nũdum salute plena. s
iam pignore salittis accepto. Non liberati autem & peccati
rei sunt. & suppliciis implicati. Post hanc uͦ uitam reis ma¬
nebit in ȩternũ pena ꝓculpa. liberis non remanebit in et̃¬
num nec culpa nec pena. s ꝑmanebunt in et̾num substan¬

Expanded text:
absit autem, ut insint ulla uitia in illa quae futura est pace absit autem, ut insint ulla uitia in illa quae futura est pace regnantibus, quandoquidem in isto bello cotidie minuuntur concupiscit aduersus spiritum, quod non habitat in carne nostra bonum, quod lex in membris nostris repugnat legi mentis, non est duarum naturarum ex contrariis principiis facta conmixtio, sed unius aduersus se ipsam propter peccati meritum facta diuisio. non sic fuimus in Adam, antequam natura suo deceptore audito ac secuto suum contempsisset atque offendisset auctorem; non est ista prior uita creati hominis, sed posterior poena damnati. ex qua damnatione per Iesum Christum gratia liberati cum poena sua dimicant liberi nondum salute plena, sed iam pignore salutis accepto; non liberati autem et peccatis rei sunt et suppliciis inplicati. post hanc uero uitam reis manebit in aeternum poena pro culpa; liberis non remanebit in aeternum nec culpa nee poena; sed permanebunt in aeternum substan
Abbreviated transcription (Latin):
boni ꝑfectio non implet᷑. quam diu legi peccati carne serui¬
ente libido illicit. & quamuis contineat᷑: tam̃ mouet᷑. Non
enim opꝰ eẽt ut contineretur: uisi moueret᷑. Erit quandoq
etiam ꝑfectio bom: qñ consũptio mali. Illud sũmũ: hoc
erit nullum. Quod sii hac mortalitate sꝑanctum putamꝰ:
fallimur. Tunc enim erit: qñ mors non erit. & ibi erit. ubi
uita ȩterna erit. Iu illo enun scło & in illo regno erit bonum
sũmũ & malum nullum. qũ erit & ubierit sapiencie amor
sũmus. continentiȩ labor nullus. Non igit᷑ mala ÷ caro si
malo careat. id ẽ. uitio quo uitiatꝰ ẽ. homo. non factus male
s iꝑse faciens. Ex utraq enim parte. id ẽ. & anima &ͤ corꝑe
a bono dõ factꝰ bonus. ipse fecit malum quo factꝰ ẽ. malus.
a ciniꝰ reatu iam &ẽ solutꝰ ꝑ indulgentiam. ne leue existimet
ẽẽ. quod fecit. ad huc cũ suo uitio pugnat ꝑ contiuentiam

Expanded text:
boni perfectio non impletur, quandiu legi peccati carne serviboni perfectio non impletur, quandiu legi peccati carne serviente libido illicit, et, quamvis contineatur, tamen movetur. Non enim opus esset, ut contineretur, nisi moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumtio mali; illud summum, erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor nullus. non igitur mala est caro, si malo careat, id est uitio, quo uitiatus est homo, non factus male, sed ipse faciens. ex utraque enim parte, id est anima et corpore a bono deo factus bonus ipse fecit malum, quo factus est malus. a cuius mali reatu iam etiam solutus per indulgentiam, ne leue existimet esse quod fecit, adhuc cum suo uitio pugnat per continentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
uio legidĩ. carneaut̃ legi peccan. Q uomͦ carne legi peccati
Num q̃uid concupiscentiȩ consentiendo carnali: absit. S
motꝰ desideriorum illic habendo quos habere nolebat et
tam̃ habebat. s eis non consentiendo mente ser uiebat.
legi dĩ. & tenebat menbra ne fierent armapeccati. Sunt
E in nobis desideria mala quib non consentiendo non
niumꝰ male. St̃ in nobis concupiscenciȩ peccatorum. quib ñ
ob ediendo ñ ꝑficimꝰ malũ s eas habendo ñdũ ꝑficimꝰ bonũ
Utrumq ostendit apłs nec bonum hic ꝑfici. uͥmalum sic
concupiscit᷑. nec malũ hic ꝑfici. quando tali concupiscentiȩ
non obedit᷑. Illud quippe ostendit uͥait. uelle adiacet michi.
cencie male. qñ id quod non licet libet. s non ꝑficiunt᷑. cum
iegi dĩ mente seruiente libidines continentur & bonum sit.
cum id qͦd inalelibet iuncente bona delectatione nonfit. s

Expanded text:
uio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? uio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat. sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non uiuimus male; sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, ficiuntur, cum legi Dei mente serviente, libidines continentur; et bonum fit cum id quod male libet, vincente bona delectatione, non fit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ciĩ. si uĩtium quo caro concupiscit adu̾sus spm̃. Quod sa¬
natum: nec ipsum erit. & substancia atraq salua erit.
& inutraq nulla pugna erit. Audiamꝰ apłm. Scio inqͥt
quia ñ habitat inmẽ. hoc ÷ incarne mea bonũ. Hoc utiq
ait. qr uitium carnis in re bona non ÷ bonũ. Quod cum eẽ
desticent caroerit. s& uiciata uel iniciosa non erit. quiam tam̃
adnrãm ꝑtinere naturã idem dostor ostendit ꝓrius dicendo
cio quia non habitat inme quod ut exponeret addidit. hoc÷
incarne mea bonum. Seitaq dicit eẽ carnem suã. Non gͦ
ipsa ẽ inimica nrã. & quando eius uttiis resistit᷑ ipsa amat᷑.
quia ipsa curatur. Nemo enĩ um qm carnẽ suam odio
habuit sicut ipse apłs dicit. & alio loco ait. Igit᷑ ipse ego nĩ¬
te seruio legi dĩ. carne aut̃ legi peccati. Andiant qui au-¬
res hñt. Igitur ipse ego. ego mente. ego carne. s mente ser¬

Expanded text:
cum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus spiritum: quod sacum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus spiritum: quod sanatum nec ipsum erit et substantia utraque salua erit et in utraque nulla pugna erit. audiamus apostolum. scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. quam tamen ad nostram pertinere naturam idem doctor ostendit prius dicendo: scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra; et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente ser
Abbreviated transcription (Latin):
beat. Ego dixidnẽ miserere. sana animã meã quia pecca
utt̃. nõn enim sanatione indiguiss: nisi se ipsam ꝑeccã¬
do uiciass & ad u̾sus eam: caro sũa concupisceret. idẽ. ipsa
sibimet ipsi ex ea parte qua in carne infirmata.ẽ. repugna¬
ret. caro enim nichil nisi ꝑ animã concupiscit. S concupiscere
caro adusus spm̃ dr̃: quando anima carnali concupiscentia
spiui reluctatur. totum hoc nos sumꝰ. & caro ipsa quȩ disceden¬
te anima morit᷑. nrã pars infirma ẽ. ñ fagienda dimittit᷑
si recipienda ponitur. nec recepta ulteriꝰ relinquetur. Se¬
minat᷑ aut̃ corpꝰ animale resurgit corpꝰ sp̃uale. Tunc iam
ã sine ulla corꝑalis alimenti indigentia mȩternũ uiui¬
ficanda subdetur. Hec igit᷑ duo quȩ nunc inuicen adu̾¬
santur innobis qm̃ in utroq nos sumꝰ ut concordent ore¬
mꝰ. & agamꝰ. non enim alt̾um eoꝵ putare debemꝰ in imi¬

Expanded text:
beat: ego dixi, domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui beat: ego dixi, domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. non enim sanatione indiguisset, nisi se ipsa peccando uitiasset, ut aduersus eam sua caro concupisceret, id est ipsa sibimet ipsi ex ea parte qua in carne infirmata est repugnaret. Caro enim nihil nisi per animam concupiscit; sed concupiscere caro aduersus spiritum dicitur, quando anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur. totum hoc nos sumus. et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infirma est, non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta ulterius relinquetur. seminatur autem corpus animale, resurget corpus spiritale. tunc iam etiam sine ulla corporalis alimenti indigentia in aeternum uiuificanda subdetur. haec igitur duo, quae nunc inuicem aduersantur in nobis, quoniam in utroque nos sumus, ut concordent oremus et agamus. non enim alterum eorum putare debemus inimi
Abbreviated transcription (Latin):
finiat᷑ hic langor. uerum aẽ deinceps nullus oriat. ꝓpt̾ qͦd
alloquit᷑ animã suam iustꝰ &e dicit. Benedic animamea do¬
minũ. & noli obliuis oͣñs retribitiones eius quiꝓpitiꝰ sit oib
quitatib dando inclulgentiam. sanat langores dando con¬
tinentiã. Illud factum ẽ. in baptismate confitentib hoc iua
gone cercantib in quo a nobis nr̃ ꝑ eiꝰ adiutoriũ uincendus
eꝰ morb qẽ nunc illud fit quo exaudim᷑ dicentes. dimnitte
nobis debita nrã. H oc aũt cum exaudimur dicentos. ne
nos inferas in temptationẽ. unusquisqi enim temptat᷑ si ẽ
tra quod uitium medicinale poscit᷑ ad uttorium. ab illo
qui pot̃ om̃s huiꝰcemodi sanare langores. non anobisalie¬
ne seꝑatione. s in nobis mx̃ reꝑatione nature. unde & pre¬
cdictus apłs nonait. unisquisq temptat᷑ a concupiscencia.
s addidit sua. ut qui hoc audit intelligat quomͦ clamare de¬

Expanded text:
finiatur hic languor, uerum etiam deinceps nullus oriatur. propter quod finiatur hic languor, uerum etiam deinceps nullus oriatur. propter quod adloquitur iustus animam suam et dicit: benedic, anima mea, dominum, et noli obliuisci omnes requitatibus dando indulgentiam, sanat languores dando continentiam. illud factum est in baptismate confitentibus, hoc fit in agone certantibus, in quo a nobis noster per eius adiutorium uincendus est morbus. etiam nunc illud fit, quo exaudimur dicentes: dimitte nobis debita nostra; hoc autem, cum exaudimur dicentes: ne nos inferas in temptationem. unusquisque enim temptatur, sictra quod uitium medicinale poscitur adiutorium ab illo, qui potest omnes huiusce modi languores sanare, non a nobis alienae separatione, sed in nobis nostrae reparatione naturae. unde et praedictus apostolus non ait: unusquisque temptatur a concupiscentia, sed addidit: sua, ut qui hoc audit intellegat quomodo clamare de
Abbreviated transcription (Latin):
unam mali alteram boni. Prorsus ista duo ambo sunt.
bona ⁊ sp̃s bonum ÷ ce caro bonũ.⁊ hõ qui ex utroq constat
uno imꝑante. alio seruiente utiq bonũ ẽ: s mutabilebo¬
nũ. qͥd tam̃ fieri non poss nisi ab in cõmutabili bono aqͦ÷
om̃e bonum creatum. siue paruum siue magnũ.S quã¬
libet paũi ã magno tam̃ factum. &e quam libẽt magnum
nullo mͦ tam̃ factoris magnitudini comꝑandũ. Uerum in
hac bona hominis & benẽ a bono condita institutaq nat᷑a
nunc bellum ẽ. qm̃ salus nũdum ẽ. langor sanet᷑. pax est.
Langorem aut istum culpa meruit. natura non habuit.
quãm sane culpam ꝑlauacrum regenerationis dĩ grã fide¬
lib iam remisit. s sub eiꝰdem medici manib ad hũc natu¬
ra cum suo langore confligit. Intaliaut pugna santtas
ent tota uictoria nec cemꝑalis sanitas s ȩterñ̾a. uͥ ñ solum

Expanded text:
unam mali, alteram boni. prorsus ista duo ambo sunt unam mali, alteram boni. prorsus ista duo ambo sunt bona: et spiritus bonum est et caro bonum. et homo, qui ex utroque constat, uno imperante, alio seruiente, utique bonum est, sed mutabile bonum: quod tamen fieri non posse nisi ab incommutabili bono, a quo est omne bonum creatum, siue paruum siue magnum; sed quamlibet paruum, a magno tamen factum; et quamlibet magnum, nullo modo tamen factoris magnitudini comparandum. uerum in hac bona hominis et bene a bono condita institutaque natura nunc bellum est, quoniam salus nondum est. languor sanetur, pax est. languorem autem istum culpa meruit, natura non habuit. quam sane culpam per lauacrum regenerationis dei gratia fidelibus iam remisit; sed sub eiusdem medici manibus adhuc natura cum suo languore confligit. in tali autem pugna sanitas erit tota uictoria: nec temporaria sanitas, sed aeterna, ubi non solum
Abbreviated transcription (Latin):
&e luceme ardentes. Quid ẽ. lumbos accingere: Libidine
cohercere. qͦd ÷ continentiȩ. Lucernas uͦ ardentes hr̃ȩ̃:
bonis oꝑib lucere atq feruere quod ẽ. iusticiȩ. Neq
hic tacuit qno fine ista faciamꝰ. addendo atq dicendo. Et uos
similes hominib expestantib dũm suũ. qñ ueniat antp¬
tiis. Cum enim uenerit: nos remunerabit. qui continunꝰ
nos abhis quȩ cupiditas & ea quȩ imꝑauit caritas fecimꝰ
ut in eiꝰ ꝑfesta & sempit̾na pace sine ulla mali contentiõe
minui non pot̾. cum audimꝰ apłm dicentẽ spił ambulate
& conscupiscentias carnis ne ne ꝑfeceritis. Caro enim con
cupiscit adu̾sus spm̃: sp̃s aut̃ adu̾sus carnem. Hec en im
iniucem adu̾santur. ut ñ ea quȩ uultis faciatis. Ab sit ut
credamꝰ qd̾ manicheoꝵ credit insania. duas hic demonstra¬
tas eẽ. naturas. ex contrariis int̾ se pͥncipiis confligentes :

Expanded text:
et lucernae ardentes. quid est lumbos praecingere? libidines et lucernae ardentes. quid est lumbos praecingere? libidines cohercere, quod est continentiae; lucernas uero ardentes habere bonis operibus lucere atque feruere, quod est iustitiae. neque hic tacuit, quo fine ista faciamus, addendo atque dicendo: et uos similes hominibus expectantibus dominum suum, quando ueniat a nuptiis. cum enim uenerit, nos remunerabit, qui continuimus nos ab his quae cupiditas et ea quae imperauit caritas fecimus, ut in eius perfecta et sempiterna pace sine ulla mali contentione minui non potest, cum audimus apostolum dicentem: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis. caro enim copiritum, spiritus autem aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis, absit, ut credamus, quod Manichaeorum credit insania, duas hic demonstratas esse naturas ex contrariis inter se principiis confligentes,
Abbreviated transcription (Latin):
uitanda ẽ. longitudo. Nunc gͦ ad illud ꝓꝑt̾ quod diximꝰ
ista red eamꝰ. Continentia nobis opꝰ ẽ. & eam diuinũ esse
munꝰ cognoscimꝰ. ne declinetur cor nr̃m in u̾ba maligna
ad excusandas excusationes in peccatis. Cui aut peccato co¬
hibendo non habemus necessariã continentiam ne con¬
mttatur. quando & hoc ipsa cohibet ne cõmissũ si fuerit
ne faria suꝑbia defendat᷑. Uniuersalit᷑ gͦ continentia no¬
bis opus ẽ. ut declinemus amalo. ut auten faciamꝰ bonũ
ad aliam uidet᷑ uirtutẽ hoc ÷ ad iusticiã ꝑtin̾e. hoc nos
ad monet sacer psalmus uͥlegimꝰ declina amalo &e fac bo¬
num. Quo aut̃ fine ista faciamꝰ : mox addidit dicens. a¬
re pacem &e sequere eam. Pax erit ꝑfesta tunc erit nobis
qñ natura nrã creatori suo inseparabilit̾ coherente. nichil
nob repugnabit ex nobis. Hoc & ipse saluator uoluit quã¬
tum in u̾idetur intelligi: uait. Sint lumbi urĩ accinai.

Expanded text:
uitanda est longitudo. Nunc ergo ad illud, propter quod diximus uitanda est longitudo. Nunc ergo ad illud, propter quod diximus ista, redeamus. continentia nobis opus est, et eam diuinum esse munus cognoscimus, ne declinetur cor nostrum in uerba maligna ad excusandas excusationes in peccatis. cui autem peccato cohibendo non habemus necessariam continentiam, ne committatur, quando et hoc ipsa cohibet, ne commissum si fuerit nefaria superbia defendatur? uniuersaliter ergo continentia nobis opus est, ut declinemus a malo. ut autem faciamus bonum, ad aliam uidetur uirtutem, hoc est ad iustitiam pertinere. hoc nos admonet sacer psalmus, ubi legimus: declina a malo et fac bonum. quo autem fine ista faciamus, mox addidit dicens: quaere pacem et sequere eam. pax enim perfecta tunc erit nobis, quando natura nostra creatori suo inseparabiliter cohaerente nihil nobis repugnabit ex nobis. hoc et ipse saluator uoluit, quantum mihi uidetur, intellegi, ubi ait: sint lumbi uestri praecincti
Abbreviated transcription (Latin):
calem facere hominem qui peccare non poss. s maluit eũ
talem fac̾e̾ cui adiaceret ꝑeccare si uellet. non peccare si nol¬
let. hoc ꝓhibens illud p̃cipiens. ut pͥus illi ẽẽt. bonum me¬
ritum non peccare. & postea iustum p̃miũ ñ posse pecca¬
re. Nam cẽ tales scõs suos infine facturus ẽ. qui om̃ino pec¬
care non possint. Tales ht̃ quippe cẽ. nunc angłos suos
qͦs in illo sic amamꝰ. ut de nullo eoꝵ ne peccando fiat dia¬
bolꝰ formidemꝰ. qͦd de nemine homine iusto in hitiꝰ uttȩ mor¬
talitate presumimꝰ. Tales aũt om̃s futuros in illiꝰ uitȩ ĩ¬
mortalitate confidimꝰ. Omp̃s enim ds̃ qui oꝑat᷑ bona ȩciã
de nrĩs malis. qualia dabit bona cũ lib̾auerit ab omĩb
malis : Muita de bono usu mali copiostus possunt & sub¬
tiliꝰ dispitari. s neq isto hoc sermone ꝑcepimꝰ. & eiꝰ nunia

Expanded text:
talem facere hominem, qui peccare non posset; sed maluit eum talem facere hominem, qui peccare non posset; sed maluit eum talem facere, cui adiaceret peccare, si uellet, non peccare, si nollet, hoc prohibens, illud praecipiens: ut prius illi esset bonum meritum non peccare et postea iustum praemium non posse peccare. nam etiam tales sanctos suos in fine facturus est, qui omnino peccare non possint. tales habet quippe etiam nunc angelos suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando fiat diabolus formidemus: quod de nemine homine iusto in huius uitae mortalitate praesumimus. tales autem omnes futuros in illius uitae inmortalitate confidimus; omnipotens enim deus, qui operatur etiam bona de nostris malis, qualia dabit bona, cum liberauerit ab omnibus malis? multa de bono usu mali copiosius possunt et subtilius disputari; sed neque hoc isto sermone suscepimus et eius nimia
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ sc̃ͥptum ẽ. solidus cib. in quo hi qui bene ꝓfecerunt iã
intelligunt ad onũpotentiam dĩ potiꝰ id ꝑtinuisse ut ex
lib̾o arbitrio uoluttatis uenientia mala ẽẽ. ꝑmitteret.
bona. siue ignoscendo. siue sanando. siue ad itilitates
pioꝵ coaptando atq u̾tãndo. siuecẽ iustissime undicando
ꝯmĩa namiq ista bona suit. & dõ bono atq ommĩpotente dig¬
nissima. nec tam̃ fiunt nisi de malis. Quiꝰ igit᷑ meliꝰ. qͣd
omĩpotentiꝰ eo. qui cũ mali nichil faciat. bene cẽ de malis
facit : Clamant ad ouin qui male fecer uitt. dimitte nob̾
debita nrã. Exaudit. ignoscit. tiocuerunt sua mala pec¬
cantib subuenit eis. eoꝵq medetur langorib. seuiunt
suoꝵ hostes. de illoꝵ seuicia facit martires. postremode. con-¬
dem̾nat eos quos damnatione iudicat dignos. Sua licet
illa mala paciant᷑. Facit tam̃ illȩ quod bonũ ẽ.

Expanded text:
sicut scriptum est, solidus cibus, in quo hi, qui bene profecerunt, iam sicut scriptum est, solidus cibus, in quo hi, qui bene profecerunt, iam intellegunt ad omnipotentiam dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio uoluntatis uenientia mala esse permitteret. bona, siue ignoscendo siue sanando siue ad utilitates piorum coaptando atque uertendo siue etiam iustissime uindicando. omnia namque ista bona sunt et deo bono atque omnipotente dignissima nec tamen fiunt nisi de malis. quid igitur melius, quid omnipotentius eo, qui cum mali nihil faciat, bene etiam de malis facit? clamant ad eum qui male fecerunt: dimitte nobis debita nostra: exaudit, ignoscit. nocuerunt sua mala peccantibus: subuenit eorum medeturque languoribus. saeuiunt suorum hostes: de illorum saeuitia facit martyres. postremo etiam condemnat eos, quos damnatione iudicat dignos: sua licet illi mala patiantur, facit tamen ille quod bonum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ri omĩpotentissima utiq potestate ꝑmit̾et. Quasi uero
impuntta peccata eẽ ꝑmiserit &̃ in eis quos a supplitio sẽ¬
piterno remissio non lib̾at pecc̃oꝵ. nullus quippe debite
gͣuioris pene accipit ueniam. nisi qualem cumq & si lon¬
ge minorẽ quam debebat soluerte penam atq uuita inꝑtit᷑
largitas misccłiȩ: ut non relinquat᷑ &̃ iusticia discipline
Nam &e peccatum qͦd multũ uidet᷑ habet pedissequã pę¬
nam suam. ut nemo de admisso nͥ aut amaritudine do¬
leat. aut cecitate non doleat. Sicut gͦ tudicis cur ꝑmitite
ista si displicent. ita ego dico cur punit ista si placent:
Aut ꝑ hoc sicut ego confiteor quod omĩno ista nonfierent.
u ab omĩpotente ꝑmitterent᷑. ita tu confitere facienda ñ
et̃ q̃ ã iisto puniantur: ut non faciendo quȩ punit merea¬
mur ab eo dice̾̃ cur ꝑmittit eẽ. quȩ puniat. ꝑfectorum ẽ enĩ

Expanded text:
ri omnipotentissima utique potestate permitteret. quasi uero ri omnipotentissima utique potestate permitteret. quasi uero inpunita peccata esse permiserit etiam in eis, quos a supplicio sempiterno remissione liberat peccatorum. nullus quippe debitae grauioris poenae accipit ueniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debebat, soluerit poenam; atque ita inpertitur largitas misericordiae, ut non relinquatur etiam iustitia disciplinae. nam et peccatum, quod inultum uidetur, habet pedisequam poenam suam, ut nemo de admisso nisi aut amaritudine doleat aut caecitate non doleat. sicut ergo tu dicis: cur permittit ista, si displicent? ita ego dico: cur punit ista, si placent? ac per hoc sicut ego confiteor, quod omnino ista non fierent, nisi ab omnipotente permitterentur, ita tu confitere facienda non esse. quae a iusto puniantur, ut non faciendo quae punit mereamur ab eo discere cur permittit esse quae puniat. perfectorum est enim,
Abbreviated transcription (Latin):
acr usationẽ dĩ diuino iuditio miseri suo aut̃ẽ furore blas¬
phemi. Et enim adu̾sus eum ex contrario pͥncipio inducut̃t
mali substantiam repugnantẽ cui non potuissent resiste̾
nisi substanciȩ natureq suȩ partẽ eidem rebellanti conta¬
minandam corrũpendamq miscuisse. & tunc peccaredicut̃
qñ natura mali p̃ualet nature dĩ. Hȩc manicheorumn ÷ in.¬
mudissima insania. quor manichinamenta diabolica
facillime ueritas indubitata subuerite. quȩ dĩ naturã in¬
contaminabilẽ atq incorr uptibilẽ consitet᷑. Quid aut̃ fla¬
qmiose contaminationis &e corruptionis de istis mito ñ cre
dit. a quib ds̃ sũme atq in cõꝑabilit̃ bonus. contamina¬
bilis atꝙ corruptibilis creditur St̃ & hi qui eo mͦ in ex¬
cusatione peccatorum suoꝵ accusant dm̃. ut dicant ei pla¬
cere peccata nam si displicerent inquiunt nullomͦ ea fie¬

Expanded text:
accusationem dei, diuino iudicio miseri, suo autem furore blasaccusationem dei, diuino iudicio miseri, suo autem furore blasphemi. etenim aduersus eum ex contrario principio inducunt mali substantiam rebellantem, cui non potuisset resistere, nisi substantiae naturaeque suae partem eidem rebellanti contaminandam corrumpendamque miscuisset tunc peccare dicunt, quando natura mali praeualet naturae dei. haec Manichaeorum est inmundissima insania, quorum machinamenta diabolica facillime ueritas indubitata subuertit, quae dei naturam incontaminabilem atque incorruptibilem con- fitetur. quid autem flagitiosae contditur, a quibus deus, qui summe atque incomparabiliter bonus est, contaminabilis et corruptibilis creditur? Sunt et hi, qui eo modo in excusatione peccatorum suorum accusant deum, ut dicant ei placere peccata. nam si displicerent, inquiunt, nullo modo ea fie
Abbreviated transcription (Latin):
se penam remouere s ueniam. Ap̾ homines enim iudices
qm̃ falli possunt quacũq uelut purgare fallatia. qͦd ꝑperã
factum ÷ ꝓdẽe aliquid uidetur ad tempꝰ. ap̃ dm̃ aut̃ qui
falli ũ pot᷑. non ÷ adhibenda fallax defensio: s uera con¬
fessio peccatoꝵ. Et alii quidem qui sua consueuerunt excu¬
sare peccata. fato se ad peccandum querũtur impelli. tã¬
fortuitis casib agitari putant. Nec tam̃ hoc se fortuita tem̾i¬
tate. s ꝑspecta rõne saꝑe atq asseuerare contendunt. Qualis
gͦ dementia ẽ disputationes suas ratiomi tribuere. & actioẽs
suas casib subiugare: Alii totum quod male faciunt in dia¬
bolũ referunt. nec uolunt cum illo hr̃e uel partem. cũ illũ
sibi occultis suggestionib suasisse suspicari possunt. se aũ
ali suggestionib undecumꝙ fuerint consensisse dubita¬
re non possint. St̾ &̃ qui excusationẽ suã extendunt in

Expanded text:
se poenam remouere, sed ueniam. apud homines enim iudices, se poenam remouere, sed ueniam. apud homines enim iudices, quoniam falli possunt, quacumque uelut purgare fallacia quod perperam factum est prodesse aliquid uidetur ad tempus; apud deum autem, qui falli non potest, non est adhibenda fallax defensio, sed uerax confessio peccatorum. Et alii quidem, qui sua consueuerunt excusare peccata, fato se ad peccandum queruntur inpelli, tamfortuitis casibus agitari putant nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta ratione sapere atque asseuerare contendunt. qualis ergo dementia est disputationes suas rationi tribuere et actiones suas casibus subiugare? alii totum, quod male faciunt, in diabolum referunt nec uolunt cum illo habere uel partem, cum illum sibi occultis suggestionibus mala suasisse suspicari possint, se autem illis suggestionibus, undecumque fuerint, consensisse dubitare non possint. sunt etiam, qui excusationem suam extendunt in
Abbreviated transcription (Latin):
niri. Dedignaturq cum peccat coniuinci qͦd ipse peccauerit
ñ salubri humilitate suscipiens accusationem sui. s excusa¬
tionẽ potiꝰ runosa elatione conquirens. Ad hanc suꝑbiã co-¬
hercendam continentiam petiuit adnõ. illȩ cuiꝰ suꝑiꝰ u̾ba
iam posui. & sicut potui cõmendaui. Namq cũ dixisset
pone dnẽ custodiam ori meo. & ostium continentiȩ circa
labia mea. ne declines cor meum inu̾ba maligna. unde
hoc diceret eudentius explicans. ad excusandãs inquit ex¬
cusationes in peccatis. Quid enim maligniꝰ his u̾bis. quib
malꝰ malũ seneget. & de oꝑe malo conuistꝰ. qͦd negare non ua-¬
leat: Et qm̃ factũ non pot̾ teg̾e̾. nec benefactũ pot̾ dicere
⁊ a se factum uidet patere. querit in alium referre qͦd fecit.
tamqmͣ inde poss auferre qͦd meruit. nolens se ẽẽ. reum.
addit potiꝰ ad reatum. & sua excusando peccata ignorat nͣ

Expanded text:
niri dedignaturque, cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, niri dedignaturque, cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, non salubri humilitate suscipiens accusationem sui, sed excusationem potius ruinosa elatione conquirens. ad hanc superbiam cohercendam continentiam petiuit a domino ille, cuius superius uerba iam posui et, sicut potui, commendaui. namque cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea. ne declines cor meum in uerba maligna, unde hoc diceret euidentius explicans, ad excusandas excusationes, inquit, in peccatis. quid enim malignius his uerbis, quibus malus malum se neget, etiam de opere malo conuictus quod negare non ualeat? et quoniam factum non potest tegere nec bene factum potest dicere et a se factum uidet patere, quaerit in alium referre quod fecit, tamquam inde posset auferre quod meruit. nolens se esse reum addit potius ad reatum et sua excusando non accusando peccata ignorat non
Abbreviated transcription (Latin):
ã quafrenemꝰ. domemiꝰ. uincamꝰ concupiscentiã in hoc tã mag¬
no p̃lio in quouiuit homo sub grã. & cum bene ꝑugnat.
adittꝰ exultat in duõ cũ tremore. ñ desunt tam̃ ã fłrenius
bellatorib & oꝑũ carnis quamuis inuictis mortificatorib.
aliqua uulnera peccatoꝵ. quȩ sananda cotidie ueracit᷑ dicat᷑
dimitte nobis debita nrã. Contra ẽadẽ uicia & contra dia¬
bolum pͥncipẽ regemq uttiorum multo uigilantiꝰ & acus
ipsa orõne certes ne ualeant aliquid mortifere suggestiones
eiꝰ quib instigat insuꝑ peccatorẽ ad sua excusanda potius
quam accusanda peccata. acsic illa uulnera ñ mͦ non sanẽt᷑
uerum &̃ & si mortifera non erant: grauit̃ & letalit̾ inffligã¬
tur. Et hic gͦ cautiore opꝰ ẽ. continentia qua cobibeatur suꝑbꝰ
hominis appetitꝰ quo placet sibi & non uult culpabilis inue¬

Expanded text:
am, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. In hoc tam magam, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. In hoc tam magno proelio, in quo uiuit homo sub gratia et, cum bene pugnat adiutus, exultat in domino cum tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum principem regemque uitiorum multo uigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne aliquid ualeant mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius quam accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur, uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaliter infligantur. et hic ergo cautiore opus est continentia, qua cohibeatur superbus hominis adpetitus, quo placet sibi et non uult culpabilis inue
Abbreviated transcription (Latin):
cundum se ipsum uiuent cum loquitur mendatium:
de suo loquit᷑. qͦd uerum de eo ueritas dixit: Cum gͦ au¬
dis peccatum uobis non dominabit᷑. Noli de tefidere. ut
peceatum ñ dominetur: s de illo ciudicit orans quidam ses̃
tinera mea dirige sccłm u̾bum tuũ. & non dominet᷑ inichi
omis iniquitas. Et enim ne fortasse cũ audissemꝰ peccatum
uobis non dominabit᷑. nos ipsos extolleremꝰ. & uirib nrĩs ħ
tribueremus. statim hoc uidit apłr atq subiecit. Non enĩ
estis sub lege s sub grã. Grã itaq facit: ut peccatun tͥ non
dominetur. Noligͦ dete fidere. ne multo ampliꝰtͥ dñec᷑
Et cm audimus sispũ actiones carnis mortisicaueritis niuetis
non hoc tantumbonum spiũ nr̃o quasi ꝑ seipsum possit
ista tribuamus. nam ne ipsum carnalem sensum spũ mor¬
tuo potius quam mortificante separemꝰ: ilico addidit. qt

Expanded text:
cundum se ipsum uiuens, cum loquitur mendacium, cundum se ipsum uiuens, cum loquitur mendacium, de suo loquitur? quod uerum de illo ueritas dixit. Cum ergo audis: peccatum uobis non dominabitur, noli de te fidere, ut peccatum non dominetur, sed de illo, cui dicit orans quidam sanctus: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et non dominetur mihi omnis iniquitas. etenim ne fortasse, cum audissemus: peccatum nobis non dominabitur, nos ipsos extolleremus et uiribus nostris hoc tribueremus, statim hoc uidit apostolus atque subiecit: non enim estis sub lege, sed sub gratia. gratia itaque facit, ut peccatum tibi non dominetur. noli ergo de te fidere, ne multo amplius inde tibi dominetur. et cum audimus: si spiritu actiones carnis mortificaueritis, uiuetis, non hoc tantum bonum spiritui nostro, quasi per se ipsum possit ista, tribuamus. nam ne istum carnalem sensum spiritu mortuo potius quam mortificante saperemus, ilico addidit: quo
Abbreviated transcription (Latin):
ex nobismec ipsis. s sufficientia nrã ex dõ ÷. Nide si scđm ho¬
minẽ iniuebat. qui ueracit̃ ista dicebat. Ammonens gͦ apłs
hominẽ neuiuat scm hominẽ. ñ hominẽ dõ reddit. Ati
uiuere cũ ita uiuit: quia & carne sola nominata intelligit᷑
hõ qͦd iam ostendimꝰ. sicut sola anina nominata intelligi¬
miorib subdita sit. id ẽ. omĩs homo & seꝑtuaguita quinq
animȩ descenderunt in egs ptum cum ia cob idẽ. septua:¬
guita quinq homines. Noli gͦ uiuere scd̃m te ipsum ohomo
inde pieras sẽquesitꝰ es noli inqmͣ uiuere scđm te ipsum o homo¬
Si pieras inuentꝰ es noli carnis accusare naturam quando au¬
dis. Si scdiũ carnẽ uixeritis moriemini. Si enim clicipo.¬
tuit & uerissime potuit. si scđ̾m uos uixeritis moriemini.
am diabolꝰ non ht carnem. &e camen quia scđm sẽ ipsum
uiuer uoluit inueritate non stetit. auid gͦ iterum si se¬

Expanded text:
ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. uide, si secundum hoex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. uide, si secundum hominem uiuebat, qui ueraciter ista dicebat. admonens ergo apostolus hominem, ne uiuat secundum hominem, hominem deo reddit. qui uiuere, cum ita uiuit, quia et carne sola nominata intellegitur homo, quod iam ostendimus. sicut sola anima nominata intellegistatibus subdita sit, id est omnis homo, et: septuaginta quinque animae descenderunt in Aegyptum cum Iacob, id est septuaginta quinque homines. noli ergo uiuere secundum te ipsum, o homo; inde perieras, sed quaesitus es. noli, inquam, uiuere secusi perieras, inuentus es. noli carnis accusare naturam, quando audis: si secundum carnem uixeritis, moriemini. sic enim dici potuit et uerissime potuit: si secundum uos uixeritis, moriemini. nam diabolus non habet carnem et tamen, quia secundum se ipsum uiuere uoluit, in ueritate non stetit. quid ergo mirum, si se