comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in eius nomine eitiebat Vnde mihi uidet᷑
etiam hoc loco dñs scđm marci fidem
idõ dixisse qua aliis etiam locis dixit: quia
satisꝑtinebant adhanc ipsam eius senten¬
tiam qua uetuit phibere uirtutes in no¬
mine suofieri. Etiam ab illo qui cũ disci¬
pulis eum non sequebatur: Sicenĩ contexit.
Qui enim non est aduersum uos. prouob̾ est.
Quisquis enim potum dederituobis calicẽ aquȩ
in nomine meo quia xp̃iestis. amendico uobis
non ꝑda mercedem suam : Vnde ostendit
etiam illũ dequo iohannes suggesserat. &¬
unde iste eius sermo eortꝰ est : quod nonita
separabat᷑ a sotietate discipulorũ ut eam
tam ꝗhereticus in probar&. sed sicut solent
homines nondum audĩre xp̃i suscipere sa¬
cramenta. & tamen nomini fauere xp̃iano
ita ut xp̃ianos etiam suscipiant. & non ob
aliud eis. nisi quia xp̃i anisunt obsequant᷑.
Dequalib dicit. quod non ꝑdunt mer¬
cedem suam. Nonquia iã tuti ađq secu¬

Expanded text:
in ejus nomine ejiciebat. Unde mihi videtur in ejus nomine ejiciebat. Unde mihi videtur etiam hoc loco Dominus secundum Marci fidem ideo dixisse quae aliis etiam locis dixit, quia satis pertinebant ad hanc ipsam ejus sententiam, qua vetuit prohiberi virtutes in nomine suo fieri, etiam ab illo qui cum discipulis, eum non sequebatur. Sic enim contexit: Qui enim non est adversum vos, pro vobis est: quisquis enim potum dederit vobis calicem aquae in nomine meo, qnon perdet mercedem suam. unde ostendit etiam illum, de quo Iohannes suggesserat et unde iste eius sermo exortus est, quod non ita separabatur a societate discipulorum, ut eam tamquam hereticus inprobaret, sed sicut solent homines nondum audere Christi suscipere sacramenta et tamen nomini fauere christiano, ita ut Christianos etiam suscipiant et non ob aliud eis, nisi quia Christiani sunt, obsequantur, de qualibus dicit, quod non perdunt mercedem suam, non quia iam tuti adque secu
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis non ꝑd& mercedem suam: Et
quis quis scandali zauerit unũ ex hispus¬
illis credentib in me. bonum est ei magis
si circumdaret᷑ mola asinaria collo eius
& inmare mitteret᷑. Etsi scandalizaue¬
rit temanus tua: abscide illã Bonũ est
tibi debilẽ introire inuitã. quã duas manꝰ
habentẽ ire ingehennam inignẽ in extin¬
guibilẽ. Vbi mermis eoꝵ non moritur
oe ignis non extinguitur. Et cetera usq
ad illud ubi ait: Habete in uobis salem
& pacem habete int̃uos Haec marcus dnm̃¬
locutum. posteaquam illum qui in no¬
mineeius eitiebat daemonia. & cũ discipulis
non eũ sequebat᷑. uetuit ꝓhibere. contex
tim cõmemorat aliquaponens. quȩnullus
alius euuangelistarum posuit Aliqua uͦ
que matheus quoq posuit. & aliqua itidẽ
qua & matheus& lucas. Sed & illi exaliis
occasionib & aliorerum ordine. non hoc
loco ubi deillo suggestum est. quicũ disci¬
pulis xp̃ĩnon eum sequebat᷑ : & dae monia

Expanded text:
uobis, non perdet mercedem suam. et quisquis scandalizauerit unum ex his pusillis credentibus in me, bonum est ei magis, si circumdaretur mola asinaria collo eius et in mare mitteretur. et si scandalizauerit te manus tua, abscide illam; bonum est tibi debilem introire in uitam quam duas manus habentem ire inguibilem, ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur, » etc., usque ad illud ubi ait, « Habete in vobis salem, et pacem habete inter vos » . Haec Marcus Dlocutum, posteaquam illum qui in nomine eius eiciebat demonia et cum discipulis non eum sequebatur uetuit prohiberi, cotim commemorat; aliqua ponens quae nullus alius Evangelistarum posuit, aliqua vero quae Matthaeus quoque posuit, et aliqua itidem quae et Matthaeus et Lucas: sed illi ex aliis occasionibus, et alio rerum ordine, non hoc loco ubi de illo suggestum est, qui cum discipulis Christi non eum sequebatur, et daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
festũ eũ facerent. ut adimpleret᷑ qđ dic̃¬
tũ ẽ ꝑ isaiã ꝓphetã dicentẽ & cetera usq
ad illud qđ ait & in nomine eiꝰ gentes spe¬
rabunt. hoc solus iste cõmemorat. illi duo
in alia ꝑrexerunt. Ordinẽ sane reigeste
uidet᷑ marcꝰ aliquantulũ tenuisse : quidic̃
iħm cognita maligna aduersũ se disposi¬
tione iudeq secesiisse ad mare cũ discipu¬
lis suis & ad eũ turbas confludcisse & sanas¬
se eũ plurimos. Vnde aut̃ cȩperit in
Aliud irȩ ñ qđ ordine sequeret᷑ uix appa¬
r& utrũ ubi dicit conuenisse ad eũ turbas
Potun enĩ hoc iã & alio tẽpore. Anubrdia
ascendit in montẽ qđ & lucas uidet cone¬
morare dicens. Factũ ẽ aut̃ in illis dieb
exut in montẽ orare : dicendo enĩ mulis
dieb satis ostendit ñ continuo fictũ

Expanded text:
eretur quod dictum est per Esaiam prophetam dicentem, et cetera usque ad illud quod ait: et in nomine eius gentes sperabunt. hoc solus iste commemorat, illi duo in alia perrexerunt. ordinem sane rei gestae uidetur Marcus aliquantulum tenuisse, qui dicit Iesum cognita maligna aduersum se dispositione Iudaeorum secessisse ad mare cum discipulis suis et ad eum turbas confluxisse, sanasse eum plurimos. unde autem coeperit in aliud ire, non quod ordine sequeretur, uix apparet, utrum ubi dicit conuenisse ad eum turbas -potuit enim hoc iam et alio tempore — an ubi dicit: ascendit in montem. quod et Lucas uidetur commemorare dicens: factum est autem in illis -diebus, exiit in montem orare; dicendo enim in illis diebus satis ostendit non con
Abbreviated transcription (Latin):
interrogatos esse perlubeant.
Licꝙ sabbato brenefacere anmale:
animã saluã facere anꝑdere
Itaq intellegendũ est qđ illi prius
interrogauerint dnm̃ silic& sabato
currart: Deinde qđ intellegens
cogitationrs eorũ aditũ accusandi
querentiũ. constituerit in mrdio
illoꝵ quẽ fuerat sanaturus & int̾ro¬
gauerit quȩ marcꝰ & lucas eũ int̾rogas¬
se cõmemorant. Actẽ illis tacentib
ꝓposuisse similitudinẽ de oue. & con¬
clusisse qđ liceat sabbato benefacere.
Postremo circũ spectis eis cũ ira sicut
marcꝰ dicit contristatũ suꝑ cȩcitatẽ cordis
eoꝵ dixisse homini. extende manũ tuã¬

Expanded text:
erhibeant: licet sabbato bene facere an male? animam saluam facere an perdere? itaque intellegendum est quod illi prius interrogauerint dominum, si licet sabbato curare, deinde quod intellegens cogitationes eorum aditum accusandi quaerentium constituerit in medio illum quem fuerat sanaturus et interrogauerit quae Marcus et Lucas eum interrogasse commemorant, ac tunc illis tacentibus proposuisse similitudinem de oue et conclusisse, quod liceat sabbato bene facere,. postremo circumspectis eis cum ira, sicut Marcus dicit, contristatum super caecitate cordis eorum dixisse homini: extende manum tua
Abbreviated transcription (Latin):
inde transisset. S ed quot post dies
insinagogã eorũ urnerit postea¬
quã a segete illa trarsiit. anrecta
ontinuoq illucierit non ex pressũ
est acperhoc locus datur narriti¬
oni luce: quidicit alio sabbato huñ
manũ sanatã. Sed potest mourre
quamodo mathrus dutrit. qđ ipsi
interrogaurrint dnm̃ silic& sabbato
curare uolentes inurnire accusandi¬
occasionẽ. Ipse urro illis deoux ꝓpo¬
surrat similitudinẽ dicens. Quis
erit er uobis homo quihabet our̃
unã. & si ceciderit hec sabbatis in
fourã. non ne tenrbit & leuabit

Expanded text:
inde transisset, sed post quot dies inde transisset, sed post quot dies in synagogam eorum uenerit, posteaquam a segete illa transiit, an recta continuoque illuc ierit, non expressum est. ac per hoc locus datur narrationi Lucae, qui dicit alio sabbato huius manum sanatam. sed potest mouere, quomodo Mattheus dixerit, quod ipsi interrogauerant dominum, si licet sabbato curare, uolentes inuoccasionem; ipse vero illis de ove proposuerit similitudinem, dicens: Quis erit ex vobis homo qui habeat ovem unam, et si ceciderit haec sabbatis in foveam, nonne tenebit et levabi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait: Dñs estenĩ filius hominis
ctiam sabhati. Hoc quoque sine
ulla repugnantiȩ questione. con me¬
moratur etamarco etaluca: sẽdilli
nondicunt millo tp̃r: Vnde fortasse
magis mathrus reigrestȩ hic ordiraẽ te¬
nuit illi aut̃ recordationissuȩ: nis
latius accipitur dđ dictũ est in illotp̃r.
idest ꝗd hȩc multa etdiuersa gerebant᷑.
ratꝰ ẽ quẽ adi nodũ narr̃ matħi c̃ cord&e cũ marto
inde transis& uenit insin ago gam eoꝵ:
Etecce homo manũ habrns aridã & cet̾r
usque adillud ubi ait. Et restitu tarst
sanitati. sicut altera. Deisto sanato
qui manũ habebat aridã. et iam
marclius & lucas. nontacent. Possa aut̃
pdtari eodir factũ. & dispicis q deisto
sanato quoniã sabbatũ et hic con¬
memoratur: nisi lucas aprriusset
alio sabato factũ esse desanitate
ariar manus: proinde qđ ait matheus.
ettũ in de transisset urnit insinago¬
gã corũ. non quidem urnit nisi cũ

Expanded text:
ubi ait, Dominus est enim Filius hominis ubi ait, Dominus est enim Filius hominis etiam sabbati . Hoc quoque sine ulla repugnantiae quaestione commemoratur et a Marco et a Luca : sed illi non dicunt, In illo tempore. Unde fortassis magis Matthaeus rei gestae hic ordinem tenuit, illi autem recordationis suae: nisi latius accipiatur quod dictum est, In illo tempore, id est, quo haec multa et diversa gerebantur.ratus est, quemadmodum narratio Matthaei concordet cum Marco inde transisset, venit in synagogam eorum. Et ecce homo manum habens aridam, et caetera, usque ad illud ubi ait, Et restituta est sanitati sicut altera . De isto sanato, qui manum habebat aridam, etiam Marcus et Lucas non tacent . Posset autem putari eo die factum et de spicis et de isto sanato, quoniam et sabbatum hic commemoratur; nisi Lucas aperuisset alio sabbato factum esse de sanitate aridae manus: Proinde quod ait Matthaeus, et cum inde transisset, uenit in synagogam eorum, non quidem uenit nisi cum
Abbreviated transcription (Latin):
disti harc asapientib & prudentib¬
ot cetera usq ad illud ulnait : iugũ enĩ
meũ suaueest etonus mrũ leue. Huiꝰ
loa etlucas meminit. sedia parte.
Nondiat enĩ ipse. Uenite ad me om̃s
qui laboratis etalia quesecuntur.
Semel aut̃ hoc dictũ ad nõ. sedlucam
non totiĩ qđ dictũ est conmemorasse
crodibile est. Mahirus rnĩdicit. In il¬
lotempore ryspondens ilis̃ dixit. Postea¬
quã exprobrauit ciuitatib lucas aut̃
post illam exprobrationẽ ciuitatũ. in¬
ter ponit quꝑ̧dã. non tanien multa atq:
hoc ita sub iungit In ipsa ora exulta
heus non in illo tẽpore dicer&. seditupsa
hora . tampauca in ter ponit lucas m
medio ut rtiã eadem hora dictũ non
spicas uellentes manducauerunt. quẽ¬
ad modũ int̾ se congruant matheus
martꝰ & lucas in narrandiordine.
equitur matheus etdiat. In illo tẽpori
abiit iħis sabato persata. disapuli aut̃ eiꝰ
esurientes̃ ȩprrunt uelle respicaset
manducare & cetera usqur ad illud

Expanded text:
 prudentibus, etc., usque ad illud ubi ait, Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Hujus loci et Lucas meminit, sed ex parte. Non dicit enim ipse, Venite ad me, omnes qui laboratis, et alia quae sequuntur. Semel autem hoc dictum a Domino, sed Lucam non totum quod dictum est commemorasse, credibile est. Matthaeus enim dicit, In illo tempore respondens Jesus dixit, posteaquam exprobravit civitatibus: Lucas autem post illam exprobrationem civitatum interponit quaedam, non tamen multa; atque hoc ita subjungit, In ipsa hora exsultthaeus non In illo tempore diceret, sed In ipsa hora, tam pauca interponit Lucas in medio, ut etiam eadem hora dictum non scipuli spicas vellentes manducaverunt, quemadmodum inter se congruant Matthaeus, Marcus et Lucas in narrandi ordine. 81. Sequitur Matthaeus, et dicit: In illo tempore abiit Jesus sabbato per sata; discipuli autem ejus esurientes coeperunt vellere spicas, et manducare, etc., usque ad illud
Abbreviated transcription (Latin):
e sacerdotis. de quo idemscripsit
Team de filiab Aaron hoc ẽ de tribu
erdotũ habebat uxorem. Cũ ergo
atheus circa regis lucas cirta sater¬
tis ꝑsonam gerer& intentionem.
iq humanitatem dp̃imaxime cõ¬
endauerunt. Scđ̾m hominẽ quippe

Expanded text:
riae sacerdotis. de quo idem scripsit, riae sacerdotis. de quo idem scripsit, quod eam de filiabus Aaron, hoc est de tribu sacerdotum, habebat uxorem. Cum ergo Mattheus circa regis, Lucas circa sacerdotis personam gereret intentionem, utique humanitatem Christi maxime commendarunt. secundum hominem quippe
Abbreviated transcription (Latin):
icerdos. illud ad regendos nos. illud ad
xpandos has duas ꝑsonas apud patres
ngillatim cõmendatas suã figurã egis
declarauit. siue titulo illo qui crucieiꝰ¬
p instinctu pilatꝰ respondit qđ scripsi
ripsi. Praedictũ quippe erat in psalmis
ferre atq accipere docuit. Vnde pro¬
retã de se p̃misit dicentẽ. Tues sacer¬
s in aeternum scđm ordinẽ melchise¬
eth : multisq aliis documentis diui¬
arũ scripturarũ. rex & sacerdos xp̃c
Spar&. Hinc & ipse dauid cuiꝰ ñ frus¬
a crebrius filius dictus ẽ quã filius
Srahȩ & que cõmunit̃ tenuerunt
Satheus & lutas. ille A quo ꝑ salomo¬
e descender&. iste ad quẽ ꝑ natham
cender&. qũa quã aꝑte reax fuit. figu¬
uit tam̃ & sacerdotis ꝑsonam. quando¬
nes ꝓpositionis manducauit quos ñ li¬
pat᷑ manducare nisi solis sacerdotibus.
accedit. qđ solus etiã lucasnaiaa
memorat ab angło manifestatã cogna
fuisse elisab&h quȩ uxor erat tacha¬

Expanded text:
rex et unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad rex et unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eiuo instinctu Pilatus respondit, Quod scripsi scripsi : praedictum quippe erat in Psalmis,offerre atque accipere docuit; unde proetiam de se praemisit dicentem: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. multisque aliis documentis diuinarum scripturarum rex et sacerdos Christus apparet. hinc et ipse Dauid, cuius non frustra crebrius filius dictus est quam filius Abrahae et quem communiter tenuerunt Mattheus et Lucas, ille a quo per Salomonem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quamquam aperte rex fuit, figurauit tams manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus. huc accedit, quod solus etiam Lucas Mariam commemorat ab angelo manifestatam cognatam fuisse Elisabeth, quae uxor erat Zacha
Abbreviated transcription (Latin):
alius inuenit᷑. sed sicut unicuiq in spira¬
tũ ẽ ñ suꝑfluã cooperationẽ sui laboris
adiunxit. Nã matheus suscepisse intelli¬
git᷑ in carnationẽ dñi scđm strrpem
regiã & pleraq scđm hominũ p̃sentẽ
uitã facta & dicta eiꝰ. Marcus eũ subsecutꝰ
tãquã pedi secꝰ. & breuiator eiꝰ uidetur.
Cũ solo quippe iohanne nihil dixit. solus
ipse ꝑ pauca cũ sololuca pauciora. cũ ma¬
theo a plurima. &multa pęne totidẽ
atq ipsis uerius siue cũ solo siue cũ cȩteris
consonante. Lucas aut̃ cirta sacerdotalẽ
dñi stirpẽ atq ꝑ sonã. magis occupatꝰ appa¬
r&. Nã & ad ipsũ dauid ñ regiũ stẽma secu¬
rꝰ ascendit. sed ꝑ eos qui reges ñ fuerunt¬
texit ad natham filiũ dauid. qui nec ipse
rex fuit : ñ sicut matheus qui ꝑ salomonẽ
regẽ descendens. cȩteros etiã reges ex
ordine ꝑsecutꝰ ẽ. seruans in eis de quo

Expanded text:
alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiraalius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnationem domini secundum stirpem regiam et pleraque secundum hominum praesentem uitam facta et dicta eius. Marcus eum subsecutus tamquam pedisequus et breuiator eius uidetur. cum solo quippe Iohanne nihil dixit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Mattheo uero plurima et multa paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem domini stirpem adque personam magis occupatus apparet. nam et ad ipsum Dauid non regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
us autem scribendi. Ad cognoscendum
quippe atq p̃dicandũ primi utiq fuer̃
qui secuti dnm in carne p̾sentẽ dicentem
Audierunt facientẽq inderunt. atq ex eiꝰ
ore ad euangelizandũ missi sunt. Sed in
conscribendo euangło qđ diuit᷑ ordinatũ
ẽe credendũ ẽ ex numero eoꝵ quos ante
passionẽ dñs elegit. primũ atq ultimũ
locũ duo tenuerunt. Primũ matheus
ultimũ ioħs. ut reliqui duo qui ex illo nu¬
mero ñ erant. sed tam̃ xp̃m in illis loquen¬
tẽ fecuti erant tãquã filii amplectendi.
Ac ꝑhoc in loco medio constituti. utroq ab
eis latere munirent᷑. hoꝵ sane quattuoꝵ.
solus matheus hebraeo scripsisse ꝑhibet᷑
eloquio cȩterigreco. Ꝙ quãuis singuli
suũ quendã narrandi ordinẽ tenuisse ui¬
deant᷑. ñ tam̃ unꝰ quisq eoꝵ uelut alterius
p̃cedentis ignarus uoluisse scribere reppe¬
rit᷑. ł ignorata p̃termississe quȩ scripsisse

Expanded text:
us autem scribendi. ad cognoscendum us autem scribendi. ad cognoscendum quippe adque praedicandum primi utique fuerunt qui secuti dominum in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tamquam filii amplectendi ae per hoc in loco medio constituti utroque ab eis latere munirentur. Horum sane quattuor solus Mattheus Hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, ceteri Graeco. et quamuis singuli suum quendam narrandi ordinem tenuisse uideantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ non solũ annunti andi uerũ etia s criben¬
di euangłm tribueret᷑ aucloritas. Hi sunt
mare e lucas. Cȩteri autẽ homines quide
dñi uel de apłoꝵ actib aliqua scribere qmatt
uel ausi sunt. non tales suis tẽporib: eaetiter
ut eis fidẽ haber& eccła atq in auslorttaite
canonitã scõe libroꝵ eorũ scripta reciper&
Nec solũ quia ili ñ tales erant quib narporaib
eredioporter&. sed etiã quia scriptis suis
quecdã fallaciter in diderunt. quȩ catholica
Aem apłica regula fidei & sanddo etriolacon¬
demnat lstigit᷑ quattuor euangelistȩ uni¬
uerso terrarũ orbe notissimi. & obhocfor¬
tasse quattuor qm̃ quattuor sunt prtes
dilatari ipio sui numeri sacram̃to quodam¬
modo declararunt. hoc ordine scripsisre
ꝑhibent᷑. Primꝰ matheus. demdt mart
tertiolucas ultimo ioħs. Vnde dtiusris
fuit ordo cognoscendi atq prsicandis eis¬

Expanded text:
bantur, non solum adnuntiandi, uerum etiam scribenbantur, non solum adnuntiandi, uerum etiam scribendi euangelium tribueretur auctoritas. hi sunt Marcus et Lucas. ceteri autem homines, qui de domini uel de apostolorum actibus aliqua scribere conati uel ausi sunt, non tales suis temporibus extiterunt, ut eis fidem haberet ecclesia adque in auctoritatem canonicam sanctorum librorum eorum scripta reciperet, nec solum quia illi non tales erant, quibus narrantibus credi oporteret, sed etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica adque apostolica regula fidei et sana doctrina condemnat. Isti igitur quattuor euangelistae uniuerso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quattuor, quoniam quattuor sunt partes ti ecclesiam dilatari ipso sui numeri sacramento quodammodo declararunt, hoc ordine scripsisse perhibentur: primus Mattheus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Iohannes. unde alius eis fuit ordo cognoscendi adque praedicandi, ali
Abbreviated transcription (Latin):
iħim xpm̃ etiã p̃sentẽ in carne uiderunt.
Cuiꝰ non solũ eaquȩ exore eiꝰ audita uel ab illo
sub oculis sins operata dicta meminerant.
uerũ etiam quȩ priusquã illi ꝑdiscipulatũ
Adhȩserant in eiꝰ natiuitate ueł infantia ue
pueritia diuinitꝰ gesta & digna memoria.
sine ab ipso siue a parentib ei siue a quibus¬
lib& alus certissimis indicus & fidelissimis
testimonis requirere & cognoscere potuer
imposito sibi euangeligandi munere generi
humano anmintiare curarunt. Quoꝵ quida
hoc ẽ matheus & iołisi etiam scripta de illo
quȩ scribenda uisa sunt libris singulis edi¬
derunt. Ac ne putaret᷑ qđ aitin& ad ꝑcipien¬
dũ & p̃dicandũ euangeliũ int̃ et aliquidi
utrũ illi annuntient qui eundẽ dnm hic in
carne apparentẽ discipulatu famulante secu¬
tisunt. an hiqui ex illis fidelit̃ cõꝑta credider
diuina ꝓuidentia ꝓturatũ ẽ ꝑ sp̃m scmut¬
quib dã etiã ex illis qui primos apłos seque¬

Expanded text:
istum etiam praesentem in carne uiderunt, cuius non solum ea, quae ex ore eius audita uel ab illo sub oculis suis operata dicta et facta meminerant, uerum etiam quae, priusquam illi per discipulatum adhaeserant, in eius natiuitate uel infantia uel pueritia diuinitus gesta et digna memoria siue ab ipso siue a parentibus eius siue quibuslibet aliis certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, inposito sibi euangelizandi munere generi humano adnuntiare curarunt. quorum quidam, hoc est Mattheus et Iohannes, etiam scripta de illo, quae scribenda uisa sunt, libris singulis ediderunt. Ac ne putaretur, quod adtinet ad percipiendum et praedicandum euangelium, interesse aliquid, utrum illi adnuntient, qui eundem dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt, an hi, qui ex illis fideliter conperta crediderunt, diuina prouidentia procuratum est per squibusdam etiam ex illis, qui primos apostolos seque
Abbreviated transcription (Latin):
conconora euaxGelista
NTER Om mes diuimonũ
euangeliũ merito excellit. Qđ enilex
& ꝓphȩ futurũ p̃nuntiauer hoc red¬
ditum atq cõpletũ in euangeliode¬

Expanded text:
ncordia evangelistarum: Inter omnes divinas Evangelium merito excellit. Quod enim lex de prophetae futurum praenuntiaverunt, hoc redditum atque completum in Evangelio de
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est aet̾nitas ual&. tantũ adfidem ueritas.
Duo illa sursum sunt aetnitas & ueritas. duo st
deorsum qđ ortũ est & fides Vt ergo ab m
adsumma reuocemur atq id quod ortume
reciput aet̾utatem: ꝑfidem ueniendum est
adueritatem᷑: quia omiã quae incontrarium
ꝑgunt . ꝑ aliquid medium reducunt᷑: Abae¬
terna uistitia. tẽporalis iniquitas nos alieni¬
bat. Opus ergo erat meda iustituat empo¬
rali quae medietas tẽporalis ess& deimis
usta desũmis atq ita se nec abrumpens a sũ¬
mis & contemporans imis ima reddera
sũmis. Idõ xp̃s mediator di & hominũ dic¬
tus ẽ. int̃ dm̃ in mortalẽ & homine morta¬
lem dĩ & homo reconcilians hominem
dõ manens id qđ erat factus quod non erit.
pset̃ nob fides utreb ortis. quiẽ ueritas in
aet̃nis. Hoc magnũ & inenarrabile sacra¬
mentũ. hoc regnum & sacerdotiũ antiquis
ꝑ proph&iã reuelabat᷑ : posteris etoꝵ peuan

Expanded text:
tum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. tum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas, duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur adque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium redducuntur, ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, adque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imis ima redderet summis. ideo Christus mediator dei et hominum dictus est inter deum inmortalem et hominem mortalem deus et homo, reconcilians hominem deo, manens id quod erat, factus quod non erat. ipse est nobis fides in rebus ortis qui est ueritas in aeternis. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam reuelabatur, posteri
Abbreviated transcription (Latin):
pler&ur qđ dictũ est ꝑesaiã ꝓph&ã dicentẽ.
Ipse infirmitates nrãs accep̾it. &ȩgrotationes
Accepir. Hoc adeiusdem diertempus prn¬
re satis indicat cũ coniungit. uespere an
facto. Sic & marcus cum de ipsa socrupar
sanata diociss& & ministrabat eis. hocidem
iecit. Uespere aut̃ facto cum occidisa
adferebant ad eum om̃s male habentes .ꝗ
demonia habentes. Et erat om̃is ciut

Expanded text:
ur quod dictum est per Esaiam prophetam dicentem: ipse infirmitates nostras accepit et aegrotationes portauit. hoc ad eiusdem diei tempus pertinere satis indicat, cum coniungit uespere autem facto. sic et Marcus, cum de ipsa socru Petri sanata dixisset et ministrabat eis, hoc idem subiecit: uespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes et demonia habentes, et erat omnis
Abbreviated transcription (Latin):
noueram eum. sed qui misit me bap̃tira¬
rsinaqua. ille mihi dixit. suꝑquẽ inderis
spm descendente᷑ & manentẽ suꝑ eum. hic
est quibaptizat inspũ scõ. Sienm tunc
eum cognouit cum columba uidit descen¬
dentem suꝑ eum. quaerendum est quo¬
modo dixerit uementi ut baptitar &ur.
ego magis ate debeo baptizari hoc em̃
ea dixit antequã columba destender&.
łx quo appar&. quamuis eum iam noss&.
nam &iam in utero matris exultauit. cũ
adelisab& ħ maria ueniss&. aliquid tam̃
meo quod nondum nouerat columbae
descensione didicisse. quod ipse scilic& bap¬
titar& inspũ scõ. propria quadam & di¬
uma potestate. ut nullus homo qui acce¬
piss& adõ baptismum. &iam sialique bap¬
titar&. poss& dicere suum ẽe quodtrade¬
equitur matheus & dicit. Itato iħu.¬
Tunc iħs ductus est indesertum ab
spũ ut temptaretur adiabolo. Etcum

Expanded text:
noveram eum, sed qui misit me baptizanoveram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto . Si enim tunc eum cognovit, cum columbam vidit descendentem super eum, quaerendum est quomodo dixerit venienti ut baptizaretur, Ego magis a te debeo baptizari : hoc enim ei dixit antequam columba descenderet. Ex quo apparet, quamvis eum jam nosset nam etiam in utero matris exsultavit, cum ad Elisabeth Maria venisset , aliquid tamen in eo quod nondum noverat, columbae descensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in Spiritu sancto propria quadam et divina potestate: ut nullus homo qui accepisset a Deo Baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum eSequitur Mattheus et dicit: tunc Iesus ductus est in desertum ab spiritu, ut temtaretur a diabolo. et cum
Abbreviated transcription (Latin):
minibus admon&ur exeo quod dictumẽ
inte  cõplaciit mihi. ex quo satis appi¬
r&  qui lib& euangelistarum caclestis
uocis &iam uerba tenuerit. alius adean¬
dem sententiã familiarius explican dam
uerba narisse. ut intellegatur hoc dic¬
tum ẽẽ ab om̃ibus. tam quã dicer&ur.
inte placitum meum constitmi. hoc est
ꝑte gerere quod mihi plac&. Illud uen
quod non nulli codices habent scđm luca
hoc illa uoce somnsse. quod inpsalmosem¬
tumest filius ms estu. ego hodie gemintꝰ
quam quã in antiquoꝵibus codicibus gr¬
cis noninuenire ꝑhibeatur. tam̃ sialiqui¬
bus fide dignis exemplaribus confirmi¬
ri possit. quid aliud quam utrumq in
telligendum est. quolib& uerboꝵ ordine
decaelo sonuisse: XU. Quo modo scđm¬
io hanne euangelistim dicat iohannis
citur . non quando factumẽ narratur.
sed uerba iohannis baptistȩ referuntur
cõmemorantis quid uiderit. In quo quae¬
ritur quẽ ad modum dictum sit & ego ñ

Expanded text:
minibus, admonetur ex eo quod dictum est minibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid atelligendum est quolibet verborum ordine de coelo sonuisse? CAPUT XV.-- Quomodo secundum Joannem Evangelistam dicat Joannes citur, non quando factum est narratur, sed verba Joannis Baptistae referuntur commemorantis quid viderit. In quo quaeritur, quemadmodum dictum sit, Et ego non
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ hicẽ filius ms. ut illis potuuis qui
audiebant indicar&ur quod ipse essa
filius dĩ. atq ita dictum referre uoluit.
tues filius ms. acsi illis dicer&ur. hicest
filius m̃s. Non enim xp̃o indicabatur
quod sciebat. sed audiebant qui aderant
ꝓpt᷑ quos &iam ipsa uox facta est. samuero
quod alius dicit in quomihi complacin. alius
inte complacuit. alius inte cõplacuit mihi.
si quaeris quidhorum in illa uoce sonuerit.
quodlib& accipe. dum modo intellegas eos
qui non eandem locutionẽ retulerũnt: ean¬
dem retulisse sententiam. Quae diuersita
locutionũ adhoc &iam utilis est. neuno mo¬
do dictum mimus intellegatur. & alit quã
series hab& iter praetetur. Quod enim
dictumẽ in quo mihi complacui. siuelit qui
ita intellegere ut ds̃ infilio sibi cõplacuisse
uideatur. admon&ur exeo quod dictũ ẽ
inte complacui. Si rursus ex hoc uno in¬
tellegat quisq infilio patrẽ placuisse ho¬

Expanded text:
tum est hic est filius meus, ut illis potius qui tum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te conplacuit mihi, si quaeris, quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse ho
Abbreviated transcription (Latin):
debeo baptitarͥ. & tuuems ad me
Respondens aut̃ ih s̃. dixit ei. Sine mo¬
do sic enim det& nos implere omnem
iustitiam. Tunc dimisit eum. At tes¬
tantur & c&eri. uenisse iħm adiohan¬
nem. baptiratũ aut̃ tres cõmemorant.
sedtacent qđ matheus ait dixisse dño
io hannem uł iohanni dnirespondisse¬
einde sequitur matheus. Baptrca¬
tus aut̃. confestim ascendit deaqua.¬
&rł. Et ecce aꝑtisunt ei caeli. & ii¬
dit spm̃ dĩ descendente sicat columbam
Auementẽ suꝑse. & ecce uoꝵ decaelis dicens.
Hic est filius ms dilectus. in quo mihi compla
cui. Hoc & alii duo martus & lucas simi¬
lit narrant. sed de uerbis uocis quae de
caelo facta est. uariant locutione salua
tamen sententia. Quod enim mathe
us ait dictum hic est filius mis dilectus
& alii duo dicunt tues filius m̃s dilectus ad
eiꝰdem sententiã explicandam ual&. sicut
superius tractatum ẽ. Vox enim caeles¬
tis unum horum dixit. sed euangelista
ostendere uolint achid ualere quoddic¬

Expanded text:
ari et tu uenis ad me? respondens autem Iesus dixit ei: sine modo, sic enim decet nos implere omnem iustitiam. tunc dimisit eum. adtestantur et ceteri uenisse Iesum ad Iohannem. baptizatum autem tres commemorant, sed tacent quod Mattheus ait dixisse domino Iohannem uel Iohanni dominum respondisseeinde sequitur Mattheus: baptizatus autem confestim ascendit de aqua. et ecce aperti sunt ei caeli et uidit spiritum dei descendentem sicut columbam uenientem super se. et ecc.e uox de caelis dicens: hic est filius meus dilectus, in quo mihi ccui. Hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant: sed de verbis vocis quae de coelo facta est, variant locutionem, salva tamen senteus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
legeretur dicere . sidicer& in illis diebus
cas aut̃. ꝑ potestates terrenas. signantius
satempora expssit p̃dicationis uł baptism
hannis dicens. Anno aut quinto decimno
peru tiberii caesaris. ꝓcurante pontio pil
udaeã. te trarcha aut̃ galileȩ herode. pha¬

Expanded text:
telligeretur dicere, si diceret, In illis diebus. telligeretur dicere, si diceret, In illis diebus. Lucas autem per potestates terrenas signantius ipsa tempora expressit praedicationis vel baptismi Joannis dicens: Anno autem quinto decimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pilato Judaeam, tetrarcha autem Galilae
Abbreviated transcription (Latin):
dum est de ipso iohanne quattuor euan¬
gelistarum narrationes. que ad modũ int̾
se nondiscordent. nonut hoc a nobis ꝑom̃ia
requiratur aut exigatur quod modo feci¬
mus de primordus nati exmaria ap̃ĩ. qũe¬
ad modum int̾se matheus lucasq consen¬
tiunt. ut exutriusq narratione unã fa¬
ceremus. demonstrantes tardiorib: quẽ¬
lib& eoꝵ cõmemorando qđ alt̾ tract&.
ułtacendo qđ alt̃ cõmemorat. non im¬
pedire intellectũ ueracis narrationis al¬
terius. ut hoc exemplo sicut ame factũ
est. siue alio modo cõmodius fieri possit.
indeat unus quisq & inc&eris talib locis
fieri posse. quod hic factum e̾eꝰ ꝑspexcerit.
Iamergo ut dixi. uideamus quattuor euan¬
gelistarum. debaptista iohanne comsens
Matheus ita sequitur. Indieb aut̃ illis ued
ioħs baptista p̃dicans in deserto uidacae i
cus non dix̃ inillis dieb quia nullã seriẽ
ante p̃miserat. in quarũ rerum dieb in¬

Expanded text:
dum est de ipso Iohanne quattuor euandum est de ipso Iohanne quattuor euangelistarum narrationes quemadmodum non inter se discordent, non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut exigatur quod modo fecimus de primordiis nati ex Maria Christi, quemadmodum inter se Mattheus Lucasque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. cus non dixit, In diebus illis; quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus in
Abbreviated transcription (Latin):
parate uiã dnĩ. rectas facte semitas eius.
Funt ioħs indeserto baptizans & p̃dicans bap¬
tismum poenitentiȩ. in remissionẽ pecca¬
torũ. & t&era. Et lucas post uerba ubiait.
& iħc ꝓficiebat sapientia aetate & grã. apud
dm̃ & homines. de iohannis pͥdicatione
iam sequitur dicens. Anno aut̃ quinto de¬
cimo imperu tiberii caesaris. ꝑcurante
pontio pilato iudaeam. tetrarcha autẽ
galileȩ. herode. philippo aut̃ fratre eius.
te trartha ituraeae. & traconitidis regi¬
onis & lisarua abilinȩ tetrarcha. subprim¬
cipibus sacerdotũ anna & carpha. factũ
est uerbum dnĩ suꝑ iohannẽ ⁊ achariȩ
filium in deserto. & c&era. Ioħs quoq
apostolus in euangelistis quattuor emi¬
nentissimus. postea quam choit de uer¬
bo dĩ. qui est ipse filius ante omĩa scła cre¬
aturȩ. quia omĩa ꝑ ipsum factasunt. intu¬
lit continuo de iohannis praedicatione.
ac testimonio dicens. łuit homo missus
adõ cuinom̃ erat ioħs. Vnde iam uiden¬

Expanded text:
us. fuit Iohannes in deserto baptizans et praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, et cetera. et Lucas post uerba, ubi ait: et Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines, de Iohannis praedicatione iam sequitur dicens: anno autem quinto decimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pontio Pilato IGalilaeae Herode, Philippo autem fratre ejus tetrarcha Ituraea et Trachonitidis regionis, et Lysaniae Abilinae tetrarcha; sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, fest uerbum domini super Iohannem filium Zachariae in deserto, et cetera. Iohannes quoque apostolus in euangelistis quattuor eminentissimus, posteaquam dixit de uerbo dei, qui est ipse filius ante omnia saecula creaturae, quia omnia per ipsum facta sunt, intulit continuo de Iohannis praedicatione ac testimonio dicens: fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. unde iam uiden
Abbreviated transcription (Latin):
sũ agnoscer& carnẽ factũ ut habitar& in
nobis. qđ acceperit carnẽ. ñ qđ fuerit
mutatꝰ in carnẽ. Nisi enĩ carnis assũp¬
tio seruata in cõmutabili diuinitate facta
e&. ñ diceret᷑ ego & pat̃ unũ sumꝰ. Neq
enĩpat̃ & caro unũ sunt. Et hoc deseip

Expanded text:
sum agnosceret carnem factum, ut habitaret in sum agnosceret carnem factum, ut habitaret in nobis, quod acceperit carnem, non quod fuerit mutatus in carnem. nisi enim carnis adsumtio seruata incommutabili diuinitate facta esset, non diceretur: ego et pater unum sumus, neque enim pater et caro unum sunt. et
Abbreviated transcription (Latin):
regum ẽ ñ eẽ sine comitũ obsequio.
habuit sibi tam quã comitẽ ad iunctum.
qui sua uestigia quodã modo sequeret᷑
bat. ꝓpterea lucas cuiꝰ cirta sacerdotium
xp̃i erat intentio ñ habuit tãquã socium
sub sequentẽ. qui suã narrationẽ quodam¬
modo breuiar&. Tres tam̃ isti euangelistȩ
in his reb madcime diuersati sunt : quas
xp̃c ꝑ humanã carnẽ tẽporalit̃ gessit. Por¬
ro autẽ ioħs ipsã maxime diumnitatẽ dñi
qua patri ẽ aqualis intendit. eãq p̃cipue
suo euangło quantũ int̾ homines suffice¬
re credidit cõmendare curauit. Itaq
longe a trib istis superius fert᷑. ita ut hos
uideas quodã modo in t̾ra cũ xp̃o homine
conuersari. illũ aut̃ transcendisse nebu¬
lã qua tegit᷑ om̃is t̃ra & ꝑuenisse ad liqui¬
dũ cȩlũ unde acie m̃tis acutissima atq
firmissima uider& in principio uerbum
dm̃ apud dm̃ ꝑͣ quẽ facta sunt om̃a & ip¬

Expanded text:
regum est non esse sine comitum obsequio. regum est non esse sine comitum obsequio. habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodammodo sequereturbat, propterea Lucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breuiaret. ia Tres tamen isti euangelistae in his rebus maxime deuersati sunt, quas Christus per humanam carnem temporaliter gessit; porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transcendisse nebulam, qua tegitur omnis terra, et peruenisse ad liquidum caelum, unde acie mentis acutissima adque firmissima uideret in principio uerbum deum aput deum, per quod facta sunt omnia, et ip
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ descender&. iste ad quẽ ꝑ natham
ascender&. qua qua aꝑte rex fuit. figu¬
rauit tam̃ & sacerdotis ꝑsonam. quando
panes ꝓpositionis manducauit quos ñ li¬
cebat᷑ manducare nisi solis sacerdotibus.
Huc accedit. qđ solus etiã lucas iaa
cõmemorat ab angło manifestatã cogna¬
tã fuisse elisab&h quȩ uxor erat zacha¬
riȩ sacerdotis. de quo idem scripsit
qđ eam de filiab Aaron hoc ẽ de tribu
sacerdo tũ habebat uxorem. Cũ ergo
matheus cirta regis lucas cirta sacer¬
dotis ꝑ sonam gerer& intentionem.
utiq humanita tem xp̃imaxime cõ¬
mendauerunt. Scđm hominẽ quippe
ep̃i& rex & sacerdos effectus ẽ. cui
dedit ds sȩdem dauid patris sui & reg¬
ni eiꝰ ñ ẽ fins. ut ess& ad int̃pellan¬
dũ ꝓ nobis mediator dĩ & hominũ
homo xp̃siłis. Non autem habuit
t̃a quam breuiatorem coniunctum
lucas sicut martũ matheus. & hoc
forte ñ sine aliquo sacram̃tto. qusa

Expanded text:
nem descenderet, iste ad quem per Nathan nem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quamquam aperte rex fuit, figurauit tamen et sacerdotis personam, quando panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus. huc accedit, quod solus etiam Lucas Mariam commemorat ab angelo manifestatam cognatam fuisse Elisabeth, quae uxor erat Zachariae sacerdotis. de quo idem scripsit, quod eam de filiabus Aaron, hoc est de tribu sacerdotum, habebat uxorem. Cum ergo Mattheus circa regis, Lucas circa sacerdotis personam gereret intentionem, utique humanitatem Christi maxime commendarunt. secundum hominem quippe Christus et rex et sacerdos effectus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator dei et hominum homo Christus Iesus. non autem habuit tamquam breuiatorem coniunctum Lucas sicut Marcum Mattheus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia
Abbreviated transcription (Latin):
rex fuit: ñ sicut matheus qui ꝑ salomonẽ
regẽ descendens. cȩteros etiã reges ex
ordine ꝑsecutꝰ ẽ. seruans in eis de quo
sacerdos. illud ad regendos nos. illud ad
expiandos. has duas ꝑsonas apud patres
singillatim cõmendatas suã figurã egis¬
se declarauit. si ue titulo illo qui crucieiꝰ
suꝑ fixus erat rex iudeoꝵ unde archa¬
no instinctu pilatꝰ respondit qđ scripsi
scripsi. Praedictũ quippe erat in psalmis
ne corrũ pas tituli in scriptionẽ siue qđ
Ad ꝑsonã sacerdotis attin& in eo qđ nos
offerre atq accipere docuit. Vnde pro¬
phetã de se p̃misit dicentẽ. Tues sacer¬
dos in eternum. scđm ordinẽ melchise¬
dech: multisq aliis documentis diui¬
narũ scripturarũ. rex & sacerdos xp̃c
appar&. Hinc & ipse dauid cuiꝰ ñ frus¬
tra crebrius filius dictus ẽ quã filius
abrahȩ & que cõmunit̃ tenuerunt
matheus & lutas. ille a quo ꝑ salomo¬

Expanded text:
rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, de quo rex et unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eius superfixus erat, rex Iudaeorum, unde arcano instinctu Pilatus respondit: quod scripsi scripsi, praedictum quippe erat in psalmis: ne corrumpas tituli inscriptionem, siue, quod ad personam sacerdotis adtinet, in eo quod nos offerre adque accipere docuit, unde prophetiam de se praemisit dicentem: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. multisque aliis documentis diuinarum scripturarum rex et sacerdos Christus apparet. hinc et ipse Dauid, cuius non frustra crebrius filius dictus est quam filius Abrahae et quem communiter tenuerunt Mattheus et Lucas, ille a quo per Salomo
Abbreviated transcription (Latin):
deant᷑. ñ tam̃ unꝰ quisq eoꝵ uelut alterius
p̃cedentis ignarus uoluisse scribere reppe¬
rit᷑. ł ignorata p̃termississe quȩ scripsisse
Alius inuenit᷑. sed sicut unicuiq in spira¬
tũ ẽ. ñ suꝑfluã cooperationẽ sui laboris
adiunxit. Nã matheus suscepisse intelli¬
git᷑ in carnationẽ dñi scđm strrpem
regiã. & pleraq scđm hominũ p̃sentẽ
uitã facta & dicta eiꝰ. Marcus eũ subsecutꝰ
tã quã pedi secꝰ. & breuiator eiꝰ uidetur.
Cũ solo quippe iohanne nihil dixit. solus
ipse ꝑpauca cũ solo luca pauciora. cũ ma¬
theo u plurima. &multa pęne totidẽ
atq ipsis uerius siue cũ solo siue cũ cȩteris
consonante. Lucas aut̃ cirta sacerdotalẽ
dñi stirpẽ atq ꝑsonã. magis occupatꝰ appa¬
r&. Nã & ad ipsũ dauid ñ regiũ stẽma secu¬
rꝰ ascendit. sed ꝑ eos qui reges ñ fuerunt
texcit ad natham filiũ dauid. qui nec ipse

Expanded text:
deantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius deantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnationem domini secundum stirpem regiam et pleraque secundum hominum praesentem uitam facta et dicta eius. Marcus eum subsecutus tamquam pedisequus et breuiator eius uidetur. cum solo quippe Iohanne nihil dixit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Mattheo uero plurima et multa paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem domini stirpem adque personam magis occupatus apparet. nam et ad ipsum Dauid non regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse
Abbreviated transcription (Latin):
demnat ltigitꝰ quatuor Cuangesifte uin¬
uesso terrarũ orbȩ notissimi & obhoc por¬
dasse quattuor qm̃ quattuor sunt poe tes
modo del arirunt. hoc ordanes quosiire
fuit ordo cognoscendi atq pisle aliuis aus¬
us autem scribendi. Ad cognoscendum
quippe atq p̃dicandũ primi utiq fuer̃
qui secuti dñm in carne p̃sentẽ dicentem
Audierunt facientẽq inderunt. atq ex eiꝰ
ore ad euangelizandũ missi sunt. Sed in
conscribendo euangło qđ diuitꝰ ordinatũ
ẽẽ credendũ ẽ ex numero eoꝵ quos ante
passionẽ dñs elegit. primũ atq ultimũ
locũ duo tenuerunt. Primũ matheus.
ultimũ ioħs. ut reliqui duo qui ex illo nu¬
mero ñ erant. sed tam̃ xp̃m in illis loquen¬
tẽ secuti erant tãquã filii amplectendi.
Ac ꝑhoc in loco medio constituti. utroq ab
eis latere munirent᷑. hoꝵ sane quattuoꝵ.
solus matheus hebreo scripsisse ꝑhibet᷑
eloquio cȩterigreco. Ꝙ quãuis singuli
suũ quendã narrandi ordinẽ tenuisse ui¬

Expanded text:
demnat. Isti igitur quattuor euangelistae uniuerso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quattuor, quoniam quattuor sunt partes omodo declararunt, hoc ordine scripsissefuit ordo cognoscendi adque praedicandi, alius autem scribendi. ad cognoscendum quippe adque praedicandum primi utique fuerunt qui secuti dominum in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tamquam filii amplectendi ae per hoc in loco medio constituti utroque ab eis latere munirentur. Horum sane quattuor solus Mattheus Hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, ceteri Graeco. et quamuis singuli suum quendam narrandi ordinem tenuisse ui
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tes quoq scc̃o ꝓpt̾ libros. intanto auc
toritatis culmine collocandos. in recolen¬
do quaescriberent sine dubio gubnans
& regens aliũ sic aliũ uero sic. narrationẽ
suã ordinare ꝑmiserit. quisqͥs pia diligen¬
tia quaesiuerit diuinitꝰ aduitꝰ poterit
inuenire. Hoc tam᷑ nonẽ huius oꝑis
mimꝰ. qđ nunc suscepimꝰ. tantũ ut demon¬
stremus euangelistas neq sibi neq int᷑
se repugnare quolib& ordine uł eas¬
dẽ res. uł alias factoꝵ dictoꝵq xp̃i. unꝰ¬
quisq eoꝵ potuerit uoluerit uenerare.
Quaꝑpt᷑ ubi ordo tempoꝵ non appar& nihil
nostra int̾ eẽ deb&. quem narrandi
ordinẽ quilib& eo tenuerit : Vln
aut̃ appar&. siquid mouerit. qđ sibi
aut aliteri repugnare uideat᷑. utiq
considerandũ & enodandum est: XXII.

Expanded text:
mentes qumentes qutoritatis culmine conlocandos in recolendo quae scriberent sine dubio gubernans et regens alium sic, alium uero sic narrationem suam ordinare permiserit, quisquis pia diligentia quaesierit, diuinitus adiutus poterit inuenire. hoc tamen non est huius operis munus, quod nunc suscepimus, tantum ut demonstremus euangelistas neque sibi neque inter se repugnare, quolibet ordine uel easdem res uel alias factorum dictorumque Christi unusquisque eorum potuerit uolueritue narrare. quapropter ubi ordo temporum non apparet, nihil nostra interesse debet, quem narrandi ordinem quilibet eorum tenuerit, ubi autem apparet, si quid mouerit, quod sibi aut alteri repugnare uideatur, utique considerandum et enodandum est. XXII.