comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
igiturꝰ pugnantib uos ferte presidiũ: & auxi¬
lium de cȩlo supplicib animis implorate. A¬
gite quȩ agitis. & state in gradu quo statis.
& licet nichil uobis conscii sitis. iudicio ta¬
men uestro non eftimetis uos iustos: quia
solus ds̃ quos iustificat tudicat. & ꝑfectissi¬
mus quisq iudicũ diuini districtum exa¬
men ignorat. Iudicari autẽ ab humano die
non multũ curetis: neq uestra ꝓͥa neq ali¬
ena iudicia approbantes. sub timore dei sic
state ut nec uos quempiã uidicantes aliqͣn¬
do excollamini. nec aliorũ curantes iudi¬
cia. excidatis in nugas: singula uero ꝓseqͦn¬
tes uos seruos inutiles reputetis. undũ est
autẽ quo nos obedientia uocat. & huius do
& cum multa reuerentia ubiq susceptus
demũ romã ꝑuenit. In cuiꝰ aduentu tam dñ
papa. qͣm fratres letati sunt. & communica¬
tis cum eo consilus scdm̃ rerũ ꝓuentus. &
statum causarũ. abbas alia ui̾a opus ag¬
greditur: nec in currib nec in equis spẽ

Expanded text:
igitur pugnantibus vos ferte praesidium, et auxilium de coelo supplicibus animis implorate. Agite quae agitis, et state in gradu quo statis: et licet nihil vobis conscii sitis, judicio tamen vestro non aestimetis vos justos; quia solus Deus quos justificat judicat, et perfectissimus quisque judicii 1109 divini districtum examen ignorat. Judicari autem ab humano die non multum curetis, neque vestra propria, neque aliena judicia approbantes; sub timore Dei sic state, ut nec vos quempiam judicantes aliquando extollamini: nec aliorum curantes judicia, excidatis in nugas: singula vero prosequentes, vos servos inutiles reputetis. Eundum est autem quo nos obedientia vocat, et hujus do cum multa reverentia ubique susceptus, demum Romam pervenit. In cujus adventu tam dominus Papa, quam fratres laetati sunt; et communicatis cum eo consiliis, secundum rerum proventus et statum causarum Abbas alia via aggreditur: nec in curribus, nec in equis spem
Abbreviated transcription (Latin):
dente edomito suꝑest lucta. Orantib uob̾
uibila: tib iericho ruet. & cum extende¬
titis ad dm̃ cum moy se manꝰ. amalech uic¬
tus aufugiet. Iosue pugnat. ał ut ad con¬
summationẽ iuctorie dies sufficiat prote¬
lata. soli ut stet non tam orat qmimꝑat.
⁊meretur fides tam hlis obedientiam.
qͣm de hoste pstrato uictoriam. Nobis

Expanded text:
dente edomito, superest lucta. Orantibus vobis et dente edomito, superest lucta. Orantibus vobis et jubilantibus Jericho ruet; et cum extenderitis ad Deum cum Moyse manus, Amalech victus aufugiet. Josue pugnat, et ut ad consummationem victoriae dies sufficiat protelata, soli ut stet, non tam orat, quam imperat: et meretur fides tam solis obedientiam, quam de hoste prostrato victoriam. Nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea litterȩ apostolice uirum dei uocant:
ce ut adsit. lah oranti egcłie. supplicant cardi¬
nales. Intermitutur studia: & que modo cõ¬
tinua erant. intes polats discuisib resumũ¬
tur. Nalla uacat suꝑes eruus dei autibrat.
aut meditatur aut legit aut co cionatar. Ui¬
catos᷑ a multis parcib fratres di profuniseꝙ
suspirans affatro. Uidetis fr̃s. i quantis
tribulationib laboret eccłia. Pars qi dem
petri. & in italia um aquitania auctore deo
elisa: iam non partu s obortit. Enasati funt
in his regionib scismad. De fensores. Romę
magna pars nobilium Unocentiũ seguitur.
& fauent ci mu fid liui: qui tamen teme¬
rariȩ multitudini s impetum tormidantes.
non audent publice confiteri. quepi in no¬
centio firmauere consensũ. Conuitatos ht̃
petrui homines perditos. quos corruꝑit pe¬
cuuia: & inuiationib eorũ occupaitis. non sy.¬
monis petri fidem. s symonis in igi repre¬
sentat prestigia. Conta una gentem: occi¬

Expanded text:
nterea litterae apostolicae Virum Dei vocant, et ut adsit laboranti Ecclesiae, supplicant cardinales. Intermittuntur studia, et quae modo continua erant, interpolatis discursibus resumuntur. Nulla vacatio superest: Servus Dei aut orat, aut meditatur, aut legit, aut concionatur. Vicatos a multis partibus fratres, diu profundeque suspirans, affatur: « Videtis, fratres, in quantis tribulationibus laboret Ecclesia. Pars quidem Petri, et in Italia, et in Aquitania, auctore Deo elisa, jam non parturit, sed abortit. Evasati sunt in his regionibus schismatis defensores. Romae magna pars nobilium Innocentium sequitur, et favent ei multi fidelium: qui tamen temerariae multitudinis impetum formidantes, non audent publice confiteri, quem Innocentio firmavere, consensum. Conjuratores habet Petrus homines perditos, quos corrupit pecunia: et munitionibus eorum occupatis, non Simonis Petri fidem, sed Simonis Magi repraesentat praestigias. Contra unam gentem, Occi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm iniquus est. S qui omnẽ hominẽ dili¬
gens. nullũ aliqn inimicũ ht̃ uirtute sua:
gratis iniquitate aliena. Caritas aũ quȩ totũ
eum possidet patiens est. benigna est: sapi¬
encia uincens maliciã. pacientia imꝑacien

Expanded text:
quam iniquus est. Sed qui omnem hominem diliquam iniquus est. Sed qui omnem hominem diligens, nullum aliquando inimicum habet virtute sua, gratis iniquitate aliena. Charitas autem quae totum eum possidet, patiens est, benigna est, sapientia vincens malitiam, patientia impatient
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia curcũuallant sci̾tatis. karismata
sc̃ĩ sp̃c illustrant: qdq maiꝰ his omnib &
difficillimũ est in reb humanis. hȩc eiom¬
nia sine inuidia adesse uident᷑. Compescit
aũ ab eo inuidiã. qđ om̃i inuidia maior ẽ.
in qͣntũ neqͥtia cordis humani. hoc sepe ces¬
sat hõi inuidere quo non potest aspirare:
plo humilitatis. aut mutat in meliꝰ ꝓuoca¬
tione caritatis: aut si nequior uel durior est.
obruit ponde auctoritatis. Quis enĩ tam
efficacis & affectuosȩ prudentie hodie in¬
uenit᷑ ad fouendã caritatẽ uͥ est. ad ꝑuocan¬
dã ubi non est: Tã ad quoscumꝙͣ potest
beneficus. ad om̃s beniuolꝰ. tantã hñs gra¬
ciã ad amicos. ꝑacientiã ad inimicos: Si
qͥ nulli aliqn̾ uoluit inimicari. Sic̃ enim
amicitia non nͥ duorũ est. nec nisi int̾ duoᷤ
Amicos haberi potest: sic nec inimicitia nͥ
duoꝵ forsitan inmnicoꝵ. Qͥ enĩ odit uel
non diligit diligentẽ se. non tã inimicus

Expanded text:
tatis, charismata sancti Spiritus illustrant: quodque majus his omnibus et difficillimum est in rebus humanis, haec ei omnia sine invidia adesse videntur. Compescit autem ab eo invidiam, quod omni invidia major est, in quantum nequitia cordis humani hoc saepe cessat homini invidere, quo non potest aspirare. plo humilitatis, aut mutat in melius provocatione charitatis, aut, si nequior aut durior est, obruit pondere auctoritatis. Quis enim tam efficacis et affectuosae prudentiae hodie invenitur ad fovendam charitatem ubi est, ad provocandam ubi non est? tam ad quoscumque potest beneficus, ad omnes benevolus, tantam habens gratiam ad amicos, patientiam ad inimicos? si qui nulli aliquando voluit inimicari. Sicut enim amicitia nonnisi duorum est, nec nisi inter duos amicos haberi potest; sic nec inimicitia nisi duorum forsitan inimicorum. Qui enim odit, vel non diligit diligentem se, non tam inimicus,
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑. & amet᷑. quo ꝑresente ubicumq fuit
nil cont᷑ iusticiã audeat᷑. cui ubicumq a¬
liquid loquit᷑ uel agit ꝓ iusticia. obedia¬
tur. Ciusmodi fultꝰ auctoritate. in eccłia
dĩ cũ obedientie uel caritatis uiget neces¬
sitas: nullã refugit in cõmoditatẽ laboris
sui. Cuius enĩ uoluntati sic deculit. cuis
consilio sic se humiliauit potestas omnis
ges suꝑbi. principes & tiranni. milites ꝙ
raptores. sic eũ timent & reuerent᷑: ut ui¬
deat᷑ in eis impletũ. qł in euangelio le¬
quit dedi uobis potestatẽ calcandi suꝑ
serpentes & scorpiones. & suꝑ omnẽ urtũ¬
tẽ inimici: & nichil uobis nocebit. Porro
inter sp̃uales. & uͥ spiritualia sputualit᷑
examinant᷑: longe ei alia auctoritas ẽ.
Sic̾ enĩ dr̾ ꝑ prophetã de sc̃is anmalib
dͥa cum fieret uox supͣ firmam̃tũ qł iũmminebat
capiti eorũ stabant. ꝙ submittebant ql. cnuu¬

Expanded text:
atur et ametur: quo praesente, ubicumque fuerit, atur et ametur: quo praesente, ubicumque fuerit, nihil contra justitiam audeatur; cui ubicumque aliquid loquitur vel agit pro justitia, obediatur. 70. Ejusmodi fultus auctoritate in Ecclesia Dei, cum obedientiae vel charitatis urget necessitas, nullam refugit incommoditatem laboris sui. Cujus enim voluntati sic detulit, cujus consilio sic se humiliavit omnis potestas,ges superbi, principes et tyranni, milites et raptores sic eum timebant et reverebantur, ut videatur in eis impletum quod in Evangelio lesuis, dedi vobis potestatem calcserpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit. Porro inter spirituales, et ubi spiritualia spiritualiter examinantur, longe ei alia auctoritas est. Sicut enim dicitur per prophetam de sanctis animalibus, quia cum fieret vox supra firmamentum quod imminebat capiti eorum, stabant, et submittebant alas su
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. NTot sunt & tantȩ quas in hc̃ modũ
de eõ audiuimꝰ & uidimꝰ uirtutes. & cura
diũsas hominũ necc̾itates diũsȩ opitulati¬
ones. ut siqͥs omĩa uelit uel ũbo ꝑminciare
uel scripto: fastidiosis incrediu̾itatẽ. uel
incredulis possit genare fastidiũ. In om¬
nib aũ oꝑib suis qͣm purus ei sit oculus
intentionis: manifeste denunciat corpus
lucide eiꝰ oꝑationis. Summos qͥppe hono
ꝑsequentes. non iactanter resꝑuendo. s re-¬
ligiose & racionabilit̃ declinando. qͥd in om¬
ni oꝑatione sua semꝑ quesierit. quo ambi¬
erit: manifeste declarat. Cumq dignꝰ esset¬
ut cogeret᷑. nescio quo iudicio dĩ. & singu¬
laus reuerentia sc̃itatis iã olim apud om̃s
obtinuit: ne aliq̃n ad aliqͥd cont᷑ uolun¬
tatẽ suã cogat᷑. S cũ hoc modo mundi
hiliꝰ fugit honorẽ. om̃ium honorũ non
effugit auctoritatẽ. dignꝰ in cõscientiis
ominiũ qui in timore & amore dĩ time¬

Expanded text:
in hunc modum de eo audivimus et vidimus virtutes, et circa diversas hominum necessitates diversae opitulationes, ut si quis omnia velit vel verbo pronuntiare vel scripto, fastidiosis incredulitatem, vel incredulis possit generare fastidium. In omnibus autem operibus suis quam purus ei sit oculus intentionis, manifeste dedenuntiat corpus lucidae operationis. Summos quippe honorpersequentes, non jactanter respuendo, sed religiose et rationabiliter declinando, quid in omni operatione sua semper quaesierit, quid ambierit, manifeste declarat. Mediut cogeretur, nescio quo judicio Dei, et singularis reverentia sanctitatis jam olim apud omnes obtinuit, ne aliquando ad aliquid contra voluntatem suam cogatur. Sed cum hoc modo mundi hujus fugit honorem, omnium honorum non effugit auctoritatem, dignus in conscientiis omnium, qui in timore et amore Dei time
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc uniuersa narrari. Otias autem ipse est qͥ
& azarias: duplici nomine & uno quidem
atq eodem tempore ysaiam. osee. iohel &e amoᷤ
ꝓpħasse ex regibꝰ qui ponuntur in titulo cog¬
noscimus: s principium uerbi dñi fuit iN
pater ysaiȩ. non ut pleriq autumant t̾cius
duodecim ꝓpħarum est. s alius: diuersisq
apud hebreos scribuntur litteris. Iste primã
& extremam litteras habet aleph & sade. Ille
ain &e samech Q iste scd̾m quosdam interp̃tat᷑
fortitudo siue robustus: ille popłs durus uel
grauis: de quo in amos plenius diximꝰ: Non
solum autem hic ꝓpħa. s &e alii cum habeant
in titulo uisio quam uidit isaias siue abdiad.
non inferunt quid ui derint: uerbi gr̃a. uidi
dnm̃ sabaoth sedentem suꝑ thronũ excelsum
&e eleuatũ. et seraphim duo in cireurdi eiudꝰ

Expanded text:
haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntur in titulo, cognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in pater Isaiae, non ut plerique autumant, tertius duodecim Prophetarum est, sed alius; diversisque apud Hebraeos scribuntur litteris. Iste primam et extremam litteras habet ALEPH et SADE ; ille AIN et SAMECH : et iste secundum quosdam interpretatur fortitudo, sive robustus; ille populus durus vel gravis: de quo in Amos plenius diximus. Non solum autem hic propheta, sed et alii cum habeant in titulo: Visio quam vidnon inferunt quid viderint. Verbi gratia: Vidi Dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum et Seraphim duo in circuitu ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiuda in quo significantur duȩ tribus septuagin¬
ta & theodotion posuere iudeam: quȩ totã t̾ram
duodecim tribuum ostendit oe ꝓ eo quod nos
ex hebreo uertimus suꝑ uidam &e ierłm. illi int̃¬
p̃tati sunt contra uideam &e ierłm Simmacꝰ
more suo manifestius de uida &e ierłm: ut nec
ꝓẜꝑa nec aduersa uelit titulo demonstrarris
ea quȩ de iuda & ierłm in utramq partem
ꝓpħicus sermo p̃dixerit. Ergo ysaias princi
min: exceptis decem quȩ in samaria erant. et
uocabantur effraim ce isrł: quasq sub ozia
rege uidȩ & ierłm. phus rex assirioꝵ uastare
iam cȩꝑat Oeniq quin quagesimo & scdo in¬
perii eius anno regnante apud samariam
faceȩ filio romeliȩ: uenit teglatphalasar rex
assirioꝵ: & cępit achion & abel domum maacha
et ianuę & cedes. & asor. et galaad. & galileam
omnem t̾ram neptalim: & transtulit eos in
assirios. Ox quo ostenditur uicina euersione
samariȩ: in commonitionem duarũ tribuum

Expanded text:
uda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et Jerusalem: illi interpretati sunt, contra Judaeam et Jerusalem. Symmachus more sprospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerusalem in utramque partem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principmin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur Ephraim et Israel; et quas sub Ozia rege Juda, et Jerusalem, Phul rex Assyriorum vastare jam coeperat. Denique quinquagesimo et secundo imperii ejus anno, regnante apud Samariam Phacee filio Romeliae, venit Teglathphalasar rex Assyriorum, et cepit Ajon et Abel, domum Maacha: et Janoe et Cedes et Asor et Galaad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit eos in Assyrios . Ex quo ostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ. anna uidet. anna uidet. ħ enim
eidem feminȩ nomen erat: copiosius un¬
diq confluebant.
⁊ sterea uir sanctus accelerans decliabat
turbas. & egrediebat᷑: cum iuuenis qͥdã
alt̃o oculo cȩcꝰ ab ut̃o matris suȩ secutus

Expanded text:
alterum, « Anna videt, Anna videt » hoc enim alterum, « Anna videt, Anna videt » hoc enim eidem feminae nomen erat, copiosius unconfluebant. 43. Interea Vir sanctus accelerans declinabat turbas, et egrediebatur, cum juvenis quidam, altero oculo caecus ab utero matris suae, secutus
Abbreviated transcription (Latin):
ris & pre cȩteris gracias referentem:
N pago senonico apud castrũ qđ triangu¬
lum uocant int̾ missarũ sacra sollempnia.
femina cuiꝰ ibidẽ ꝑ annos .x. cecitas omnib
innotuerat: sub manu uiri dei imirantib
omnib uisum recepit. Apd̾ monasterio¬
lum qͦq ubi iona & sequana confluunt
presente pussimo principe comite theobal¬
do. aliis quoq astantib non paucis poten¬
tib uiris: offerenti diuina sacrificia iuiro
dei pataliticã feminã obtulerunt. Quam
expletis sollempniis tangens & erigens ip¬
sa hora sanã remisit ad ꝓpͥa: ita ut suis illa
pedib abeunte grabatum in quo fuerat
asportata in eadem basilica uacuũ remansis¬
iusdẽ quoq diocesis castrũ iouiniacũ
transeunti eidem famulo xp̃i. instra¬
ta publica cȩcã feminã offerebant. Substi¬
tit & breuiter orans eidem feminȩ manus¬
Uita
udere uisa est. exultatio magna secuta ẽ
omniũ qui aderant: & clamantes alter ad

Expanded text:
ris, et prae caeteris gratias referentem. ris, et prae caeteris gratias referentem. In pago Senonico apud castrum quod Triangulum vocant, inter Missarum sacra solemnia, femina cujus ibidem per annos decem caecitas omnibus innotuerat, sub manu Viri Dei, mirantibus omnibus, visum recepit. Apud Monasteriolum quoque, ubi Yona et Sequana confluunt, praesente piissimo principe comite Theobaldo, aliisque astantibus non paucis potentibus viris, offerenti divina sacrificia Viro Dei paralyticam feminam obtulerunt: quam expletis solemnibus tangens et erigens, ipsa hora sanam remisit ad propria, ita ut suis illa pedibus abeunte, grabatum in quo fuerat apportata, in eadem basilica vacuumEjusdem quoque dioecesis castrum Joviniacum transeunti eidem famulo Christi, in strata publica caecam feminam offerebant: substitit, et breviter orans eidem feminae manuuit, videre visa est, et exsultatio magna secuta est omnium qui aderant, et clamantes alter ad
Abbreviated transcription (Latin):
ec longe ab eodẽ uico apud oppidũ
argulerias post missarum similiter
cȩlebrãtionẽ feminã claudã quȩ ibidẽ inł¬
to tempore mendica iuuebat. cum basilicã
egrederetur signans & sanans: populũ mł¬
tum qui undiq fuerat congregatꝰ am¬
ratione & exultacione reꝑleuit.
N exitu quoq oppoidi qđ rosnaiũ uocant:
paraliticũ hominẽ sic ext̾enuatũ corꝑore.
ut solam circũ ferre uideretur pallidȩ mor¬
tis imaginẽ. inpositũ plaustro transeunti
uiro dei offert̃. Is quoꝙ ubi signatus est de¬
poni & incedere uissus: plaustrũ suum
suis pedib incolumis sequebat᷑. uehem̃t̾
stupentib. & in dei laudem acclamantib
lio tempore ꝓximũ castrum bienam
transiens. obuiã habuit populũ mul¬
tum: sicut ubiq semꝑ & undiq in ipsiꝰ
occursum confluebat innumera multitudo
Ubi cernentib cunctis feminã claudã ex
eodẽ oppido tetigit. & erexit: quam & ibi¬
dẽ postea uidimus occurrentẽ ei cum cȩce¬

Expanded text:
ec longe ab eodem vico, apud oppidum Argillerias, post Missarum similiter celebrationem feminam claudam, quae ibidem multo tempore mendica vivebat, cum basilicam egrederetur, signans et sanans, populum multum qui undique fuerat congregatus, admiratione et exsultatione replevit. In exitu quoque oppidi quod Rosnaium vocant, paralyticum hominem sic extenuatum corpore, ut solam circumferre videretur pallidae mortis imaginem, impositum plaustro transeunti Viro Dei offerunt. Is quoque ubi signatus est, deponi et incedere jussus, plaustrum suum suis pedibus incolumis sequebatur, vehementer stupentibus et in Dei laudem acclamantibus Alio tempore proximum castrum Brenam transiens, obvium habuit populum multum, sicut ubique semper et undique in ipsius occursum confluebat innumera 1147 multitudo. Ubi cernentibus cunctis, feminam claudam ex eodem oppido tetigit et erexit, quam et ibidem postea vidimus occurrentem ei cum caete
Abbreviated transcription (Latin):
men dei famulo ꝑ grãm quam acceꝑat
signa facere magis facile uidebantur. qͣm
nobis facta narrare.
gredienti aliquando monasterium
patri sancto homo quidam de finib
illis occurrens: sanandũ filiũ offerebat.
Nam intra monasteriũ quidẽ infirmis
imponere manum difficiliꝰ acquiescebat:
ne udelicet si concursus illuc hominũ
fieret. quies cȩnobii turbaret᷑ & disciplina
periret. Erat autem predictus puer ille
fatuus cȩ mentis inops: claudus quoq &¬
& exaudit: & audito eo multa facere ꝓ quo tã¬
ta facit in oculis nostris. Quib ille ut sem¬
ꝑ erat cautus comꝑetent̃ huiꝰmodi gloriã
declinare: non propt᷑ me inqͥt s propterꝰ
uos facit.

Expanded text:
men Dei famulo per gratiam quam acceperat, men Dei famulo per gratiam quam acceperat, signa facere magis facile videbatur, quam nobis facta narrare. Egredienti aliquando monasterium Patri sancto homo quidam de finibus illis occurrens, sanandum filium offerebat. Nam intra monasterium quidem infirmis imponere manum difficilius acquiescebat, ne videlicet, si concursus illuc hominum fieret, quies coenobii turbaretur, et disciplina periret. Erat autem praedictus puer ille fatuus et mentis inops, claudus quoque exaudit; et audito eo multa facere, pro quo tanta facit in oculis nostris. » Quibus ille, ut semper cautus erat competenter hujusmodi gloriam declinare: » Non propter me, inquit, sed propter vos facit.
Abbreviated transcription (Latin):
hableia nom̃ est uico: qui insignem
beati martini basilicã ht̃. Nam &
tundus ipse ad possessionẽ spectat eccłie
soris. hunc uero uicum di famulo transe¬
unti : claudum adolescentẽ populus of¬
ferebat. Quem ad eius erectionẽ erectũ.
protiniis & libere gradientẽ. ad predictã
beati martini basilicã deduxert̃: magni¬
fice dñm collaudantes. qui martini sui spi¬
ritum suscitau̾at in bernardo.
onnullas ętiam sanitates. quas in ma¬
nu fidelis serui mirabiliter xp̃c ef¬
fecit. ꝑ uisum ei mirabiluis preostendit:
multas ipse cum fierent animi uͥtute per¬
sensit. ad aliquas ȩtiam spiritu suggeren¬
te non rogatus accessit. E quib ne uide¬
aturꝰ in inm̃sũ processisse narracio. exem¬
pla pauca subicimꝰ: illud etiam e regio¬
ne monentes ne qͥs forte tam breuiter scͥ¬
bi oꝑa tanta miretur. Siquidẽ multa
ex ħis in tã breui fieri uidimꝰ: ut tam ce¬
leriter ea ꝓloqui nequeamꝰ. Et cum dici
soleat nichil esse facilius dictu: huic ta¬

Expanded text:
hableia nomen est vico, qui insignem beati Martini basilicam habet. Nam et fundus ipse ad possessionem spectat ecclesisoris. Hunc vero vicum Dei Famulo transeunti claudum adolescentem populus offerebat: quem ad ejus orationem erectum protinus, et libere gradientem, ad praedictam beati Martini basilicam deduxerunt, magnifice Dominum collaudantes, qui Martini sui spiritum suscitaverat in Bernardo. Nonnullas etiam sanitates, quas in manu fidelis Servi sui mirabiliter Christus effecit, per visum ei mirabilius praeostendit; multas ipse, cum fierent, animi virtute persensit: ad aliquas etiam spiritu suggerente non rogatus accessit. E quibus, ne videatur in immensum processisse narratio, exempla pauca subjicimus, illud etiam e regione monentes, ne quis forte tam breviter scribi opera tanta miretur: siquidem multa ex his in tam brevi fieri vidimus, ut tam celeriter ea proloqui nequeamus. Et cum dici soleat nihil esse facilius dicto; huic ta
Abbreviated transcription (Latin):
tam: maxima cum exultacione clama¬
bat. Uideo diem uideo om̃s homines
uideo capillatos. Plaudens quoq manib
& tripudians: deus inquit ex hoc iã non
offendã ad lapides pedes meos.
Nurbe ȩciã cameraco: cȩlebranti missarũ
sollempnia uio dei. surdũ & mutũ a na¬
tiuitate puerũ offerebant. Quẽ audien¬
tem ꝓtinus & loquentẽ qui ꝑꝑiꝰ aderãt.
suꝑ᷑ gradũ ligneum statuere: ut de loco
eminentior nouo sermone populũ salu¬
taret. Nec mirũ qđ mira plebis deuotio.
mira ꝓtinꝰ uociferatio sit secuta. Et hec
quidem suꝑ his que in regno germaniȩ
in manu serui sui mirabilit̾ oꝑatus est
ds̃: e plurib pauca sufficiant. Nã & in
hẏspaniis ubi presens ipsȩ non fuit: scĩ¬
tatis eius indicia claruert̃.
um enĩ fidelis seruus & prudens

Expanded text:
tam. maxima eum exsultatione clamatam. maxima eum exsultatione clamabat: « Video diem, video omnes homines, video capillatos. » Plaudens quoque manibus et tripudians: « Deus, inquit, ex hoc jam non offendam ad lapides pedes meos. » In urbe etiam Cameraco celebranti Missarum solemnia Viro Dei surdum et mutum a nativitate puerum offerebant. Quem audientem protinus et loquentem, qui propius aderant, super gradum ligneum statuere, ut de eo loco eminentiori novo sermone populum salutaret. Nec mirum quod mira plebis devotio, mira protinus vociferatio sit secuta. Et haec quidem super iis quae in regno Germaniae in manu Servi sui mirabiliter operatus est Deus, e pluribus pauca sufficiant. 35. Nam et in Hispaniis, ubi praesens ipse non fuit, sanctitatis ejus indicia claruerunt. Cum enim fidelis servus et prudens
Abbreviated transcription (Latin):
silica oblatã in lectulo idẽ xp̃i seruuᷤ
erexit: ꝓtinꝰ  incolumẽ suis ꝑedib abire
precepit. Huiꝰ ex multo tẽꝑore nerui fe¬
morũ fuerant sic retracti: ut nec erigi ul¬
icenꝰ posset nec consifte pedib suis
am ex ꝑsonis aliis ꝑsistebant. qui stu¬
diosius obseruart̃. ad eiusdẽ iuri scĩ
oracionẽ. & manꝰ impositionẽ in ciuitate
predicta infra tͥduũ qđ ibi fecit .xii. clau¬
dos erectos. mancos .ii. sanatos. quinq. ce¬
cos illuminatos: loquelã redditã mutis
.iiI. & decẽ surdis auditũ.
quisgrani sede regia dũ in illa famo¬
sissima toto romanoꝵ orbe capella.
uir beatus missarũ sollempnia celebraret:
claudo homini gressũ. & cęt̾is qͣtuor. uisũ
nes pret̾ innum̃a alia quȩ breuitatis
studio preterimꝰ: iuxt̾a oppidulũ qd fon¬
Quas sacratissimis digitis suis aperiens
uir beatus: diuino munere & iugorẽ ꝑas¬
pebus & pupillis prestitit claritatẽ. Cõ¬
festĩ deniq idẽ puer lucẽ miratus igno¬

Expanded text:
i servus erexit protinus, et incolumem suis pedibus abire praecepit. Hujus ex multo tempore nervi femorum fuerant sic retracti, ut nec erigi ullatenus posset, nec consistere pedibus suis. Nam ex personis aliis perhibebant, qui studiosius observarunt, ad ejusdem Viri sancti orationem et manus impositionem, in civitate praedicta, intra triduum quod ibi fecit, duodecim claudos erectos, mancos duos sanatos, quinque caecos illuminatos, loquelam redditam mutis tribus, et decem surdis auditum. 34. Aquisgrani sede regia, dum in illa famosissima toto Romanorum orbe capella Vir beatus Missarum solemnia celebraret, claudo homini gressum, et caecis quatuor visum nes, praeter innumera alia, quae brevitatis studio praeterimus, juxta oppidum quod Fonquas sacratissimis digitis suis aperiens Vir beatus, divino munere et vigorem palpebris, et pupillis praestitit claritatem. Confestim denique idem puer lucem miratus igno
Abbreviated transcription (French):
Nsio ysaiȩ filii
amos quam
uidit super
iudam et ie.¬
rusalem. iN
diebus oriȩ.
ioatham achat.
ezechiȩ re

Expanded text:
sio Ysaię filii Amos, quam vidit super Iudam et Iherusalem in diebus Ozię, Ioathan, Achaz et Ezechię re
Abbreviated transcription (Latin):
miserabilis pastore inigrante ꝑsonuit. Parca¬
mus pagine. & quantũ possumꝰ stringamꝰ
oculos. ꝑalpebras complodamꝰ adũsus lacͥ¬
mas. quib in illo suȩ claritatis abscessu ual¬
lis nostra fluebat: ęccłie ꝑtinꝰ uniũsȩ calicẽ
sui propinatura meroris. cui hactenꝰ con¬
sueuerat stillare dulcedinẽ gaudia fund̾e.
fluere consolationes.
um fidelis minister & sacerdos altis

Expanded text:
miserabilis, pastore migrante, personuit. Parcamiserabilis, pastore migrante, personuit. Parcamus paginae, et quantum possumus, stringamus oculos, palpebras complodamus adversus lacrymas, quibus in illo suae claritatis abscessu vallis nostra fluebat, Ecclesiae protinus universae calicem sui propinatura moeroris, cui hactenus consueverat stillare dulcedinem, gaudia fundere, fluere consolationes. Dum fidelis minister et sacerdos Altis
Abbreviated transcription (Latin):
felix transitꝰ de labore ad refrigeriũ. de
expectacione ad premiũ. de agone ad bra¬
uiũ. de morte ad uitã. de fide ad noticiam.
de peregrinatione ad patriã: de mundo ad
patrẽ. De quo transitu eiꝰ multa nouimꝰ ap¬
paruisse qͣm multis. & quidẽ non indigna
relatu. s difficile nimis singula uestigare:
& scribere omnia nimis longũ. Nam &
usq modo multipharie muttisq modis pa¬
ternus erga filios amor. uere ȩtiã nunc.
imino nunc ueriꝰ uiuens & uigens. crebͥs
reuelationib eorũ dignat᷑ solari lacͥmas.
releuare mesticiã: ut quo dulcius ei gau¬
dent. minus anxie doleant sibi. Siqua
tamen ex his mninus prolixã desideran¬
tia narracionẽ lector scire desid̾at: ꝓprio
magis & nouissimo credimꝰ reseruanͣda ca¬
pitulo. Interim cȩta ꝓsequentes quanta po¬
sumꝰ iuolentia animos auertamꝰ ab illo tã
graui gemitu & rugitui. quo nimirũ grex

Expanded text:
Felix transitus de labore ad refrigerium, de Felix transitus de labore ad refrigerium, de exspectatione ad praemium, de agone ad bravium, de morte ad vitam, de fide ad notitiam, de peregrinatione ad patriam, de mundo ad a. 86. De quo transitu ejus multa audivimus apparuisse quam multis, et quidem non indigna relatu; sed difet scribere omnia nimis longum. Nam et usque modo multifarie multisque modis paternus erga filios amor, vere etiam nunc, imo nunc verius vivens et vigens, crebris revelationibus eorum dignatur solari lacrymas, relevare moestitiam, ut quo dulcius ei congaudent, minus anxie doleant sibi. Si qua tamen ex his, minus prolixam desiderantia narrationem, lector scire desiderat, proprio magis et novissimo credimus reservanda capitulo. 14. Interim caetera prosequentes, quanta possumus violentia animos avertamus ab illo tam gravi gemitu et rugitu, quo nimirum grex
Abbreviated transcription (Latin):
tus est dies. Ad cuius exitum uicini ep̃i
cum abbatũ & fratrũ copiosa multitudi¬
ne fuerant congregati. Hora autẽ diei pe¬
ne tercia singularis lucerna sue genationi
sanctus acuere beatus abbas bernardus. a
corpore mortis in terrã uiuentiũ feliciter xͦ
duce migrauit : ex filioꝵ circum stantiuo
ꝙ inter graues singultus ac lacrimas uberes
ut cumq psallentiũ choro. ad multorum
quos ipse premiserat cȩtus transiens leta¬
bundos. ad sanctorũ cuneos gratulantes
ad obuia agmina angeloꝵ. Felix anima
quam sic leuabant excelsa suorum pͥuilegia
meritoꝵ: quã sic pia filiorũ ꝓsequebantur
inferioꝵ uota. sic quoq suꝑioꝵ desideria sa¬
cra trahebant. Felix illi & uere serenus di¬
es: quo plenus ei meridies xp̃c illuxit. Dies
cunctis uitȩ suȩ dieb tantis ab eo expecꝰ¬
tatus desideriis. expetitus suspiriis. freq̃n¬
tatus meditacionib. oracionib premunitꝰ.

Expanded text:
tus est dies, ad cujus exitum vicini episcopi tus est dies, ad cujus exitum vicini episcopi cum abbatum et fratrum copiosa multitudine fuerant congregati. Hora autem diei pene tertia singularis lucerna suae generationis, sanctus ac vere beatus abbas Bernardus, a corpore mortis in terram viventium feliciter Christo duce migravit, ex filiorum circumstantium et inter graves singultus ac lacrymas uberes utcunque psallentium choro ad multorum, quos ipse praemiserat, coetus transiens laetabundos, ad sanctorum cuneos gratulantes, ad obvia agmina angelorum. Felix anima, quam sic levabant excelsa suorum privilegia meritorum, quam sic pia filiorum prosequebantur inferiorum vota; sic quoque superiorum desideria sacra trahebant! Felix illi et vere serenus dies, quo plenus ei meridies Christus illuxit: dies cunctis vitae suae diebus tantis ab eo exspectatus desideriis, expetitus suspiriis, frequentatus meditationibus, orationibus praemunitus!
Abbreviated transcription (Latin):
fectu seruũ inutilẽ esse se diceret. & arborẽ
sterilẽ reputaret: ex cuiꝰ uita nullus sibi
fructus. nullus alteri cuiquã ꝓueniret.
Nam & solitus erat in familiari collocu¬
tione fateri: uix credere se hominibus
qd sic eum sibi utilẽ crederent ut dice¬
bant. S nec paruũ sese in suis suꝑ hoc
cogitacionib ꝑhibebat aliquando susti¬
nuisse conflictũ. qđ nec tam ueraces ho¬
mines fallere uelle. nec tam prudentes fal¬
li posse se uerisimile uideretur: cũ alteru¬
trum excusare non posset. Quẽ enĩ totus
mirabat᷑ orbis. solus ipse qđd erat mira¬
biliꝰ non uidebat. suȩ udelicet oꝑationis
opimonis ue splendorẽ: sicut ille quondã
uir simplex & rectus nec solem cũ fulgeret
nec lunã incedentẽ clare uidisse se memo
ouissime cum exterioris rabat:¬
habitaculi undiq iam soluta cõpago.
desideranti animȩ liberũ prestaret egressũ.:
magnꝰ ille dies illuxit quo ꝑpetuus illi or¬

Expanded text:
fectu servum inutilem se esse diceret, et arborem fectu servum inutilem se esse diceret, et arborem sterilem reputaret, ex cujus vita nullus sibi 1156 fructus, nullus alteri cuiquam proveniret. Nam et solitus erat in familiari collocutione fateri, vix credere se hominibus, quod sic eum sibi utilem crederent ut dicebant. Sed nec parvum sese in suis super hoc cogitationibus perhibebat aliquando sustinuisse conflictum, quod nec tam veraces homines fallere velle, nec tam prudentes falli posse verisimile videretur cum alterutrum excusare non posset. Quem enim totus mirabatur Orbis, solus ipse quod erat mirabilius non videbat suae videlicet operationis opinionisve splendorem, sicut ille quondam vir simplex et rectus, nec solem cum fulgeret, nec lunam incedentem clare vidisse se memorabat . 13. Novissime cum exterioris habitaculi undique jam soluta compago, desideranti animae liberum praestaret egressum, magnus ille dies illuxit, quo perpetuus illi or
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Igit᷑ ante patͥs huius excessũ acce¬
dentes ad eũ filii. quos ꝑ euuangeliũ ge¬
nuerat: piissimũ eius animũ lacͥmabili
supplicatione pulsabant : & hȩc atq huiꝰ¬
modi loquebant᷑. Numqͥd non misere¬
ris huic monast̾io pat̾. numqͥd non com¬
pat̾is nob̃. quos tanto pietatis affectu ma¬
ternis lactasti uberib pat̾na consolatioe
fouisti: Quomͦ sic exponis labores tuos qͦs
in loco hoc laborasti: quomͦ dilectos hac¬
tenus filios sic relinquis: Tunc uero flens
ipse cũ fletib & columbinos oculos in celũ
porrigens. ac mente tota apostolicũ illũ
concipiens sp̃m. testabat᷑ coartatũ se e duobꝰ.
& quid eligeret ignorantẽ: diuinȩ totũ tͥ¬
buere arbitrio pietatis. Nam & hinc pat̾¬
na illũ urgebat caritas. filioꝵ uotis annu¬
ere ut maneret : & inde trahebat xpisti
desideriũ ut migraret. Cui tamen abolun
iam atq altiꝰ radicata in pectore eius hu¬
militas ꝑsuaserat. ut ex intimo cordis af¬

Expanded text:
. Igitur ante Patris hujus excessum accedentes ad eum filii, quos per Evangelium ipse genuerat, piissimum ejus animum lacrymabili supplicatione pulsabant, et haec atque hujusmodi loquebantur: « Nunquid non misereris huic monasterio, Pater? nunquid non compateris nobis, quos tanto pietatis affectu maternis lactasti uberibus, paterna consolatione fovisti? Quomodo sic exponis labores tuos, quos in loco hoc laborasti? quomodo tam dilectos hactenus filios sic relinquis? » Tunc vero flens ipse cum flentibus, et columbinos oculos in coelum porrigens, ac mente tota apostolicum illum concipiens spiritum, testabatur coarctatum se e duobus, et quid eligeret ignorantem , et divinae totum tribuere arbitrio pietatis. Nam et hinc paterna illum urgebat charitas, filiorum votis annuere, ut maneret: et inde trahebat Christi desiderium, ut migraret. Cui tamen ab olim jam atque altius radicata in pectore ejus humilitas persuaserat, ut ex intimo cordis af
Abbreviated transcription (Latin):
insidiatur inuenire non possit u̾nũ figat
ddentẽ. & uulnꝰ infligat. Hec iꝑse dictaui
sic me habens: ut ꝑ notam uobis manũ
agnoscatis affectum:
oc exemplar epistolȩ quam ut nos
diximꝰ. & ipsa quoꝙ eiusdẽ uerba de¬
clarant: pater sanctus exitu iam imminẽ¬
te dictauit. Exc cuiꝰ tenore possit nmirũ
diligens lector sacrũ illiꝰ uel ex parte ali¬
qua pectus agnoscere: qͣnta illi in ipsa
sui ruma corporis. tranquillitas mentis. se¬
renitas animi. suauitas sp̃c. quanta sub
fiduciȩ culmine radix humilitatis. S &
exangues. singultus graues. crebra suspuia.
anxias cogitaciones. Nimirũ cum the¬
saurus tantus & tam amabilis adhuc no
set diutius ietinendi. nec facultas pariter
cõmeanhi. Nec lugendũ nobis ullatenus
suꝑ illũ qui in gaudiũ dñi dei sui felici

Expanded text:
insidiatur, invenire non possit unde figat insidiatur, invenire non possit unde figat dentem, et vulnus infligat. Haec ipse dictavi, sic me habens, ut per notam vobis manum agnoscatis affectum. » 11. Hoc exemplar epistolae, quam, ut nos diximus, et ipsa quoque ejus verba declarant, Pater sanctus exitu jam imminente dictavit. Ex cujus tenore posset nimirum diligens lector sacrum illius vel ex parte aliqua pectus agnoscere, quanta illi in ipsa sui ruina corporis tranquillitas mentis, serenitas animi, suavitas spiritus, quanta sub fiduciae culmine radix humilitatis. Sed nexsangues, singultus graves, crebra suspiria, anxias cogitationes. Nimirum cum thesaurus tantus et tam amabilis adhuc in set diutius retinendi, nec facultas pariter commeandi. Nec tamen lugendum eis ullatenus super illum, qui in gaudium Domini Dei sui felicit
Abbreviated transcription (Latin):
ubi totum sibi uendicat amaritudo: nisi qł
solum nichil comedẽ ut cumꝙ delectabile
est. Somnꝰ recessit a me: ne uel beneficio so¬
piti sensus dolor unqͣm recedat. Defectus sto¬
machi fere totũ qđ ꝑacior est. Frequenter
in die & in nocte exigit confortari modico
ad modũ qualicumꝙ liquore: nam ad soli¬
dum omne in exorabiliter indignatur. Hoc
parum qđ clignatur admitt̃e. non sine gͣui
molestia sumit: s timet grauiorẽ si sese ua¬
cuum omnino dimiserit. Quod si plusculũ
quid interdũ ad mittere acquiescat: id gra¬
uissimũ. Pedes & crura intumuert̃: quemad¬
modũ ydropicis contingẽ solet: c in his om¬
nib ne quid lateat amicũ de statu amici
sollicitũ: sodm interiorẽ hominẽ ut minꝰ
sapiens dico. spiritus promptus est in carne
infirma. Orate saluatorẽ qui non uult mor¬
tem peccatoris : ut tempestiuũ iam exitum
non differat. s custodiat. Curate munire
uotis calcaneum nudum meritis: ut is qui

Expanded text:
ubi totum sibi vindicat amaritudo? nisi quod solum nihil comedere utcunque delectabile est. Somnus recessit a me, ne vel beneficio sopiti sensus dolor unquam recedat. Defectus stomachi fere totum quod patior est. Frequenter et in die, et in nocte exigit confortari modico admodum qualicunque liquore: nam ad solidum omne inexorabiliter indignatur. Hoc parum quod dignatur admittere, non sine gravi molestia sumit: sed timet graviorem, si se vacuum omnino dimiserquid interdum admittere acquiescat, id gravissimum. Pedes et crura intumuerunt, quemadmodum hydropicis contingere solet. Et in his omnibus, ne quid lateat amicum de statu amici sollicitum, secundum interiorem hominem ut minus sapiens dico spiritus promptus est in carne infirma. Orate Salvatorem, qui non vult mortem peccatoris, ut tempestivum jam exitum non differat, sed custodiat. Curate munire votis calcaneum nudum meritis: ut is qui
Abbreviated transcription (Latin):
micoꝵ saluti prouidꝰ. infestꝰ errori. hec atq
huꝰmodi ut dixi. & ab aliis solemꝰ audire.S nẽ ea
ꝑ supra scriptũ frẽm plura et stestatiora cognoui¬
mus. Porro autẽ de pudicicia coniugali. ut eam
quoq in te laudare & amare possemꝰ. nunquid
audiremꝰ nͥ ab aliqͦ interiore familiari tuo. qui
uitã tuã non in suꝑficie. s penitꝰ nosset: De hoc
itaq bono tuo dei dono. meqͦq delectat familia¬
rius & aliquanto diutiꝰ loqui tecũ. Sciome nor
ẽẽ. oneri tͥ. si aliqͥd ꝓmissum mitto. qd̾ legendo
diutius sis nobiscum. Nam et hoc comꝑi: qd̾
inter tuas multas magnasq curas. facile ac li¬
benter legas. nr̃isq opusculis etiã quȩ ad alios
conscͥpsimꝰ. siqua in manꝰ tuas uenire potuer̃t.
admodũ delecteris. Quantomagis qd̾ ad te
scribit᷑. tanquã presenti loquar. et aduertere
dignaberis attentius. & acciꝑe gratius: Abhac

Expanded text:
micorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque micorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque huius modi, ut dixi, et ab aliis solemus audire; sed nunc ea per supradictum fratrem plura et testatiora cognouimus. Porro autem de pudicitia coniugali, ut eam quoque in te laudare et amare possimus, quid audiremus nisi ab aliquo interiore familiari tuo, qui uitam tuam non in superficie, sed penitus nosset? de hoc itaque tuo bono, dei dono, me quoque delectat familiarius et aliquanto diutius loqui tecum. scio me non esse oneri tibi, si aliquid prolixum mitto, quod legendo diutius sis nobiscum. nam et hoc comperi, quod inter tuas multas magnasque curas facile ac libenter legas nostrisque opusculis, etiam quae ad alios conscripsimus, si qua in manus tuas uenire potuerunt, admodum delecteris. quanto magis quod ad te scribitur, ubi tamquam praesenti loquar, et aduertere dignaris attentius et accipere gratius! ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
adulantis incurrã. dñe illustris et merito
prestantissime. atq in . xp̃i dilectione kme
fili. Laudes itaq tuas in xp̃o siue magis in te
laudes . xp̃i. uide quid mͥ delectationis. et leti¬
ciȩ fuit audire ab illo. qui nec fallere me pos¬
set propter fidem suã. et eas ignorare non po¬
set ꝓpter amiciciã tuã. S alia et ab aliis. et si
non tã multa uel certa ueruntamen audiui¬
mꝰ fides tua quã sit sana et catholica. quã pia
expectatio futuroꝵ. que dei fratrũq dilectio.
quã non suꝑbe sapias in excelsis honoribꝰ. nec
sꝑes in incerto diuiciarũ. s in deo uiuo. & diues
sis in oꝑibus bonis. Quam sit domꝰ tua reqͥes
solatiũq scõꝵ. et t̾ror impioꝵ. Quantȩ tͥ cure
sit neqͥs insidiet᷑ menbris. xp̃i. cooꝑtus uelami¬
ne nominis.xp̃i. siue in uet̾ibꝰ eius. siue in re¬
centioribus inimicis. Quamq sis eorũdem ini¬

Expanded text:
adulantis incurram, domine inlustris et merito adulantis incurram, domine inlustris et merito praestantissime atque in Christi dilectione carissime fili. Laudes itaque tuas in Christo, siue magis in te laudes Christi, uide quid mihi delectationis et laetitiae fuit audire ab illo qui nec fallere me posset propter fidem suam et eas ignorare non posset propter amicitiam tuam. sed alia et ab aliis, etsi non tam multa uel certa, uerumtamen audiuimus, fides tua quam sit sana et catholica, quam pia expectatio futurorum, quae dei fratrumque dilectio, quam non superbe sapias in excelsis honoribus nec speres in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo et diues sis in operibus bonis, quam sit domus tua requies solaciumque sanctorum et terror impiorum, quantae tibi curae sit, ne quis insidietur membris Christi, coopertus uelamine nominis Christi, siue in ueteribus eius siue in recentioribus inimicis, quamque sis eorundem ini
Abbreviated transcription (Latin):
OMino illustri & merito prestantissimo
atq in. xp̃i dilectione kmo filio uale¬
rio. augustiuꝰ in dño salutẽ. Cũ diu mo¬
leste haberẽ. quod aliquotiens scripserim.
& nulla tue sublimitatis rescripta merue¬
rim. repente eplastres tuȩ benignitatis ac¬
cepi. Unã non adme solũ datã ꝑ coepiscopũ
meũ uindemialẽ et non longe ꝑ conp̃sbite¬
rũ firmũ duas. Qui uir sc̃s nobisq ut ab il¬
lo sciri potuisse familiarissima cartrate
coniunctꝰ. multꝗ nobiscũ de tua excellentia
colloquendo. & ueraciter insinuando qualem
te in.xp̃i uisceribꝰ nouerit. non solũ eas quas
memoratꝰ ep̃c. uel quas ipse attulit. s etiã il¬
las quas ñ accepisse querebam᷑ litteras uicit.
Et ideo de te narratio eiꝰ suauior nob̃ erat. qͥa
ea dicebat que ipse non posses ne quidẽ me in¬
quirente rescribere. ne tuarũ laudũ qd sc̃a
scripta prohibet fieres pͣdicator. quanquam
et ego uerear hȩc ad te scribere. ne suspicionẽ

Expanded text:
omino inlustri et merito praestantissimo atque in Christi dilectione carissimo filio Valerio Augustinus in domino salutem. Cum diu moleste haberem, quod aliquotiens scripserim et nulla tuae sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae benignitatis accepi: unam non ad me solum datam per coepiscopum meum Vindemialem et non longe post per conpresbyterum Firmum duas, qui uir sanctus nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima caritate coniunctus multa nobiscum de tua excellentia conloquendo et ueraciter insinuando qualem te in Christi uisceribus nouerit non solum eas quas memoratus episcopus uel quas ipse attulit, sed etiam illas quas non accepisse querebamur litteras uicit. et ideo de te narratio eius suauior nobis erat, quia ea dicebat, quae ipse non posses ne quidem me inquirente rescribere, ne tuarum laudum, quod sancta scriptura prohibet, fieres praedicator. quamquam et ego uerear haec ad te scribere, ne suspicionem
Abbreviated transcription (Latin):
culũ oris eius. & loquebatur recte.
N enislẽ urbis diocesi loco cui nomen
domnamant. cum uirꝰ sc̃s missarũ sollemꝑnia
celebrasset: cȩcum illi filium obtulit pater.
Expuens autẽ in cligitos suos. & palpebraᷤᷤ
eius limens: eadẽ hora uidentẽ reddidit
patri suo

Expanded text:
culum oris ejus, et loquebatur recte. In ejusdem urbis dioecesi loco, cui nomen Domnamant, cum Vir sanctus Missarum solemnia celebrasset, caecum illi filium obtulit pater. Exspuens autem in digitos suos, et palpebras ejus liniens, eadem hora videntem illum reddidit patri suo
Abbreviated transcription (Latin):
Arbitrio. Fuit tam̃ eidẽ guilłõ spȩciali ualen¬
tior gen̾alis causa scribendi. uidelicet utilitas
tocius eccłiȩ cłi. ne cũ abscondit᷑ uas plenũ the¬
sauro desiderabili: ipse quoꝙ thesaurus pariter
abicondatur. Uñ non inm̃tto conquerat᷑. quȩ
exponi desiderat dicens. Thesaurus inuisus.
&̾ sapientia abscondita. quȩ utilitas in utsq:
Exponit iste diuitias salutis. thesaurũ desi¬
derabilẽ. ne lateat cũ gleba: qd gleba non ẽ.
s preciosissima margarita. Accidit tam̃ ei cõ¬
tra ddesidiũ suũ. quia sic̃ ipse in prefatione su
uereri se denunciarat: p̃occupatus morte ñ
expleuit qͣntũ animo conceꝑat Etilo mandã¬
dũ. Itaq qui accedit ad lectionẽ oꝑis huiꝰ
facile satis intelliget a qͣnta ꝑfectione ꝑiꝰ
puer & religiosus bernardus uelut alt̾ be¬
nedictus. primordia conũsionis fuerit ag
p̃sagia futurȩ sanctitatis illuis uite pariter

Expanded text:
Arbitrio. Fuit tamen eidem Guillelmo, speciali valenArbitrio. Fuit tamen eidem Guillelmo, speciali valentior, generalis causa scribendi, videlicet utilitas totius Ecclesiae Dei; ne cum absconditur vas plenum thesauro desiderabili, ipse quoque thesaurus pariter abscondatur. Unde non immerito conqueritur, qui exponi desiderat dicens: Thesaurus invisus, et sapientia abscondita: quae utilitas in utrisque? Exponit iste divitias salutis, thesaurum desiderabilem ne lateat cum gleba quod gleba non est, sed pretiosissima margarita. Accidit tamen ei contra desiderium suum: quia, sicut ipse in praefatione sua vereri se denuntiarat, praeoccupatus morte non explevit, quantum animo conceperat stylo mandandum. Itaque qui accedit ad lectionem operis hujus, facile satis intelliget, a quanta perfectione pius puer et religiosus Bernardus, velut alter Benedictus, primordia conversionis fuerit aggpraesagia futurae sanctitatis illius vitae pariter
Abbreviated transcription (Latin):
Rescriptũ opꝰ qđ de uita scĩssimi ui¬
ri bernardi clareuallis abbatis. con¬
scriptũ est a uenerabili guillelmo pͥdem
scĩ theoderici abbate. s tunc iã monacho
signiacensis cenobii. ad qđ desidio solitu¬
dinis &e qͥetis sese contulerat: usq add tẽp̃
scismatis adũsus innocentiũ papã a petro
leonis conflati. digestũ esse cognoscitur.
fuit aũ p̃fatio fideli uiro spãlis causa sc̃¬
bendi. amicicia & familiaritas: quib uiro
di multo tempore coniunctꝰ erat. Uñ ꝙ
tantã apud ulũ inuenerat grãm: ut iux
alter magis intimꝰ inueniret᷑ ad secreta mutuȩ
dilectionis communicanda. ad spiritaliũ myᷤ¬
terioꝵ conferenda colloquia. Cuiꝰ familiarita¬
tis gr̃a. ex eo precipue usꝙ mͦ ꝑdit ad mani¬
festacionẽ. ꝙ plures epistolas idẽ sc̃s scͥꝑ sit
ad illũ: in quib quid de eo sentiat. manifes¬
te liquet legentib illas. Scͥpsit etiã ad ip̃m
librũ apologeticũ: & alterũ de gr̃a & libero

Expanded text:
escriptum opus, quod de vita sanctissimi viri Bernardi Clarae-Vallis abbatis conscriptum est a venerabili Guillelmo pridem Sancti-Theoderici abbate, sed tunc jam monacho Signiacensis coenobii ad quod desiderio solitudinis et quietis sese contulerat, usque ad tempus schismatis adversus Innocentium papam a Petro Leonis conflati, digestum esse cognoscitur. Fuit autem praefato fideli viro specialis causa scribendi, amicitia et familiaritas, quibus viro Dei multo tempore conjunctus erat. Unde et tantam apud illum invenerat, gratiam, ut vix alter magis intimus inveniretur ad secreta mutuae dilectionis communicanda, ad spiritualium mysteriorum conferenda colloquia. Cujus familiaritatis gratia ex eo praecipue usque modo prodit ad manifestationem, quia plures epistolas idem sanctus scripsit ad illum, in quibus quid de eo sentiat, manifeste liquet legentibus illas. Scripsit etiam ad ipsum librum Apologeticum, et alterum de Gratia et Libero
Abbreviated transcription (Latin):
diuine u̾tutis oꝑa clarueit᷑. Si quidem
p̃cerea quȩ minis oliligent̾ curaiumus
uestigare. qđ om̃is nr̃a curiositas signoꝵ
muftitudine uinceret᷑. qͣtuor illic claulos
lunlis &e imitis. auditũ prestitit & loque

Expanded text:
tutis opera claruerunt. Siquidem praeter ea quae minus diligenter curavimus vestigare, quod omnis nostra curiositas signorum multitudinem vinceretur, quatuor illic claudos surdis et mutis auditum praestitit et loque