comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ram. Aliud qui dicit. In principi¬
o fecit d̾s celum ⁊ terram. id est in
u̾bo suo sibi coet̾no fecit d̾s uniu̾¬
sam istam molem corporei mũdi
huiꝰ cum om̃ib qͣs ꝯtinet mani¬
festis notisq naturis. Aliud qͥ
dicit. In pͥncipio fecit deus celum
et t̾ram. idẽ in u̾bo suo sibi coet̾no
fecit informem mat̾iem creature
spiritalis et corꝑalis. Aliud qui
dicit. In pͥncipio fecit d̾s celiun ⁊
t̾ram id est. ĩ uerbo suo sͥ coeterno.
fecit d̾s informem mat̾iem crea¬
ture corporalis. ubi confisum ad¬
huc erat celum et t̾ra que nẽ iam
distincta atq formata in istius
mũdi mole sentimꝰ. Aluid qui
dicit. In pͥncipio fecit d̾s celum
⁊ t̾ra. id ẽ in ipso exordio faciendi
atq operandi fecit d̾s informem
mat̾iem confuse habentem celũ
⁊ t̾ram. unde formata nc̃ eminẽt
et apparent cũ om̃ib que in ei
sunt. Item ꝙ actinet ad intellet¬
tũ uerboꝵ seq̃ntiũ ex illis õib
ueris aliud sibi tollit qui dicit

Expanded text:
qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus uniuersam istam molem corporei mundi huius cum omnibus quas continet manifestis notisque naturis; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit informem materiam creaturae spiritalis et corporalis; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus informem materiam creaturae corporalis, ubi confusum adhuc erat caelum et terra, quae nunc iam distincta atque formata in istius mundi mole sentimus; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in ipso exordio faciendi atque operandi fecit deus informem materiam confuse habentem caelum et terram, unde formata nunc eminent et apparent cum omnibus, quae in eis sunt. Item quod adtinet ad intellectum uerborum sequentium, ex illis omnibus ueris aliud sibi tollit, qui dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃tum st̾: Quia neq in for¬
mes tam honorabilem sed ẽ acci¬
pere meruissent. nec scͥptum est. qͣ
uoce formate sint. Unde si aliquid
fecisse nec sana fides nec certus am¬
bigit intellectus: nec iõ ulla sobͥa
doctrina dicere audebit istas aquas

Expanded text:
firmamentum sunt, quia neque inforfirmamentum sunt, quia neque informes tam honorabilem sedem accipere meruissent nec scriptum est, qua uoce formatae sint? unde si aliquid en deum fecisse nec sana fides nec certus ambigit intellectus, nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas aquas
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Non aĩt cõmemorasse scͥpturã
ꝙ hanc informitatẽ fecerit deus. sic̃
alia multa ñ commemorauit. ut
cherubun et seraphim et que apłs
distincte ait. Sedes. dñationes. pͥn¬
cipatus. potestates. que tñ omnia
deum fecisse manifestũ est. Aut
si in eo ꝙ dictum ẽ fecit celum et t̾¬
ram comp̾hensa sunt oĩa quid de
aqͥs dicimus super quas ferebatur
sp̃c dei: Si enĩ terra noĩata simul
intelliguitt᷑ quomͦ iam t̾re nomĩe
mat̾ies informis accipitur. qͣndo
tam speciosas aquas uidemꝰ: Aut
si ita accipitur. cur ex eadem in for¬
mitate scriptũ est. fr̃m firmam̃itũ.
et uocatum celum: Neq scͥptum ẽ
factas eẽ aquas. ñ enĩ ad huc infor¬
mes sunt et in uise. quas ita decora
specie fluere cernimꝰ. Alut si tunc
acceperunt istam speciem cũ dixit
d̾s ꝯgreget᷑ a qua que ẽ sub firma¬
m̃to ut congregatio sit ip̃a forma¬
tio. qͥd rndebitis de aquis que suꝑ

Expanded text:
num: non autem conmemorasse scripturam, num: non autem conmemorasse scripturam, quod hanc informitatem fecerit deus, sicut alia multa non commemorauit, ut Cherubim et Seraphim, et quae apostolus distincte ait, sedes, dominationes, principatus, potestates, quae tamen omnia deum fecisse manifestum est. aut si in eo, quod dictum est: fecit caelum et terram, conprehensa sunt omnia, quid de aquis dicimus, super quas ferebatur spiritus dei? si enim terra nominata simul intelleguntur, quomodo iam terrae nomine materies informis accipitur, quando tam speciosas aquas uidemus? aut si ita accipitur, cur ex eadem informitate scriptum est factum firmamentum et uocatum caelum neque scriptum est factas esse aquas? non enim adhuc informes sunt et inuisae, quas ita decora specie fluere cernimus. aut si tunc acceperunt istam speciem, cum dixit deus: congregetur aqua, quae est sub firmamento, ut congregatio sit ipsa formatio, quid respondebitur de aquis, quae super
Abbreviated transcription (Latin):
ita tẽptauerit. si ñ nult istã infor¬
mitatẽ mat̾iem celi et t̾re noĩe ap¬
pellatam uideri. Erat gͦ aliquid ꝙ
nõ fecerat d̾s. unde celum et t̾ram
faceret. Neq enĩ scriptura narra¬
uit ꝙ istam materiem d̾s fecerte.
nͥ ut intelligamꝰ eã celi et t̾re aut
solius terre uocabulo significa¬
tam cum dic̾etur. in pͥncipio d̾s
ferit celũ et t̾ram: ut id quod seqͥ¬
tur t̾ra aũt erat inuisibilis et in¬
composita. qͣmuis informẽ ma¬
t̾iem sic placuerte appellare. Nõ
tñ intelligamꝰ nisi eam qͣm fecit
lum et t̾ram. Respondebunt asser¬
tores duaꝵ istaꝵ sententiaꝵ qͣs
extremas possiimus aut illius
aut illius cum hec audierint. et
dicent. Informem quidẽ istam
materiam ñ negamus a deo fac¬
tam. a quo sunt om̃ia bona ualde
qr sicut dicimus amplius bonũ
eẽ ꝙ creatũ atq formatum ẽ ita
fatemur minꝰ bonũ esse ꝙ fem ẽ
creabile atq formabile. s tam̃ bo¬

Expanded text:
ita temptauerit: "si non uultis hanc inforita temptauerit: "si non uultis hanc informitatem materiae caeli et terrae nomine appellatam uideri, erat ergo aliquid, quod non fecerat deus, unde caelum et terram faceret; neque enim scriptura narrauit, quod istam materiem deus fecerit, nisi intellegamus eam caeli et terrae aut solius terrae uocabulo significatam, cum diceretur: in principio fecit deus caelum et terram, ut id, quod sequitur: terra autem erat inuisibilis et inconposita, quamuis informem materiam sic placuerit appellare, non tamen intellegamus nisi eam, quam fecitlum et terram," respondebunt assertores duarum istarum sententiarum, quas extremas posuimus, aut illius aut illius, cum haec audierint, et dicent: "informem quidem istam materiam non negamus a deo factam, deo, a quo sunt omnia bona ualde, quia, sicut dicimus amplius bonum esse quod creatum atque formatum est, ita fatemur minus bonum esse quod factum est creabile atque formabile, sed tamen bo
Abbreviated transcription (Latin):
celum celi. et terra scilicet omnis
natira corꝑea sub quo nomine in-¬
telligatur etiã hoc celum corꝑeũ.
idẽ unde fieret oĩs inuisibilis ui¬
sibilis q creatura. Alliud qui diẽ.
Terra autem erat inuisibilis et in¬
composita. et tenebre erant super
abyssum. Non illã informitatẽ
nomine celi et t̾re scͥptura appel¬
lauit. s iam erat inquit ip̃a in¬
formitas. qͣm terrã inuisibilem
et incõpositam tenebrosamq ab¬
yssum nominauit. de qua celum
et t̾ram dm̃ fecisse p̾dixerat spiri¬
talem scilicet corꝑalemq creatu¬
ram. Aliud qui dicit. Terra aũ
erat inuisibilis et incõposita et
tenebre erant suꝑ abyssum. id est
informitas. quedam iam mat̾ies
erat. unde celum et t̾ram dm̃ fecis¬
se scͥptura p̾dixit. Totam scilicet
corꝑeam mundi molem in duas
maximas partes superiorẽ atq
inferiorem distributam cũ omni¬
b que in eis sunt usitatis notisq
creaturis. Cum eĩ duab istis extre¬
mis sententiis resistere quisquã

Expanded text:
caelum caeli — et terra, scilicet omnis natura corporea, sub quo nomine intellegatur etiam hoc caelum corporeum, id est unde fieret omnis inuisibilis uisibilisque creatura; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, non illam informitatem nomine caeli et terrae scriptura appellauit, sed iam erat, inquit, ipsa informitas, quam terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum nominauit, de qua caelum et terram deum fecisse praedixerat, spiritalem scilicet corporalemqne creaturam; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, id est informitas quaedam iam materies erat, unde caelum et terram deum fecisse scriptura praedixit, totam scilicet corpoream mundi molem in duas maximas partes superiorem atque inferiorem distributam cum omnibus quae in eis sunt usitatis notisque creaturis. Cum enim duabus istis extremis sententiis resistere quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
quo sunt oĩa. Uerum est om̃e ꝙ
ex informi formatur prius esse
informe. deinde formatum. Ex his
om̃ib ueris de quib ñ dubitarte
quoꝵ int̾iori oculo talia uidere do¬
nasti. et qui moysen famulũ tuũ
in sp̃u ueritatis locitũ esse immo¬
baliter crediure. ex his gͦ om̃ib a¬
liud sibi tollit qui dicit in pͥnti

Expanded text:
quo sunt omnia. uerum est omne, quod quo sunt omnia. uerum est omne, quod ex informi formatur, prius esse informe, deinde formatum. Ex his omnibus neris, de quibus non dubitant, quorum interiori oculo talia uidere donasti et qui Moysen, famulum tuum, in spiritu ueritatis locutum esse immobiliter credunt, ex his ergo omnibus aliud sibi tolli
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse te celum et t̾ram. et uerum
ẽẽ prĩcipiũ sapĩam tuã. in qua
fecisti omĩa. Item ueꝵ est ꝙ mũ¬
dus iste uisibilis ht̃ magnas
partes suas celum ⁊ t̾ram. breui
complexione factaꝵ oĩum condi¬
taꝵq naturaꝵ. Et uere est quod
õe mittabile insinuat notitie
nr̃e quandã informitatẽ. qua for¬
nã capit. uel qua mutat᷑ et uer¬
tit᷑. Uerum ẽ nulla temꝑa perpe¬
ti ꝙ ita coheret forme incominuta¬
bili. ut qͣmuis sit mutabile non¬
mutet᷑. Uerum ẽ informitatem
que ꝓpe nichil est uices tempoꝵ
hr̃e non posse. Uerũ est ꝙ unde fit
aliqͥd potest quodam genere locu¬
tionis hr̃e iam nom̃ eius rei que
inde fit. unde potuit uocari celũ
et t̾ra quelibet informitas. unde
fc̃m est celum et terra. Uerum ẽ
oĩum formatoꝵ nichil eẽ infor¬
mi uicinius qͣm t̾ram et abyssũ.
Uerũ est ꝙ ñ solum creatum atq
formatũ s etiã quicquid creabi¬
le atq formabile est. tu fecisti ex

Expanded text:
fecisse te coelum et terram; et verum est Principium esse Sapientiam tuam in qua fecisti omnia . Item verum est, quod mundus iste visibilis habet magnas partes suas coelum et terram, brevi complexione factarum omnium conditarumque naturarum. Et verum est, quod omne mutabile insinuat notitiae nostrae quamdam informitatem, qua formam capit, vel qua mutatur et vertitur. Verum est, nulla tempora perpeti quod ita cohaeret formae incommutabili, ut qmutetur. uerum est informitatem, quae prope nihil est, uices temporum habere non posse. uerum est, quod, unde fit aliquid, potest quodam genere locutionis habere iam nomen eius rei, quae inde fit: unde potuit uocari caelum et terra quaelibet informitas, unde factum est caelum et terra. uerum est omnium formatorum nihil esse informi uicinius quam terram et abyssum. uerum est, quod non solum creatum atque formatum sed etiam quidquid creabile atque formabile est tu fecisti, ex
Abbreviated transcription (Latin):
turaꝵ et memoria futuraꝵ et¬
fectus sensusq distendit᷑ ita tͥ
aliquid accidit incõmutabilit̾
et̾no. Hoc est uere eterno creato¬
ri m̃tium. Sicite gͦ nosti in pͥn¬
cipio celum et t̾ram sine uarie¬
tate notitie tue. tta fecisti in pͥn¬
cipio celum et t̾ram sine disten¬
tione actionis tue. Qui intel¬
ligit confiteatur tͥ et qui ñ in¬
telligit: ꝯfiteatur tͥ. O qͣm ex¬
celsus es. et humiles corde sunt
domus tua. Tu eĩ erigis elisos et
ñ cadunt quoꝵ celsitudo tu es.

Expanded text:
turarum et memoria praetturarum et memoria praetfectus sensusque distenditur, ita tibi aliquid accidit incommutabiliter aeterno, hoc est uere aeterno creatori mentium. sicut ergo nosti in principio caelum et terram sine uarietate notitiae tuae, ita fecisti in principio caelum et terram sine distentione actionis tuae. qui intellegit confiteatur tibi, et qui non intellegit confiteatur tibi.s o quam excelsus es! et humiles corde sunt domus tua. tu enim erigis elisos, et non cadunt quorum celsitudo tu es.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. et intelligant te ante oĩa
temꝑa et̾num. creatorem oĩum
tẽꝑum. neq ulla tempora tibi
esse coet̾na nec ullam creaturã.
etiam si est aliqua supͣ tempora
dñe deus m̃s quis ille sinus est
alti secreti tui: Et qͣm longe inde
me ꝓiecerunt ꝯseq̃ntia delicto¬
rum meoꝵ: Sana oculos meos.
et congaudeam luci tue. Certe
si ẽ tam grandis scĩa et p̾scienti¬
a pollens animus. cui cuncta
p̾tertta et futura ita nota sint
sicut mͥ unum canticum notis¬
simũ nimiũ mirabilis est ani¬
mus iste. atq adhorrorem stu¬
pendus. quiꝓpe quem ita non
ticum. quid et qͣntum eius abie¬
rit ab exordio quid et qͣntum re¬
stet ad finem. S absit ut tu cõ¬
ditor uniu̾sitatis conditor aĩaꝵ
et corporum absit ut ita nou̾is
om̃ia futura et p̾terita. Longe
et longe mirabilius longeqz se¬
cretius. Neq enĩ sicut nota cã¬
tantis. notum ue canticum au¬
dientis expectatione uocum fu¬

Expanded text:
sunt, et intellegant te ante omnia sunt, et intellegant te ante omnia tempora aeternum creatorem omnium temporum neque ulla tempora tibi esse coaeterna nec ullam creaturam, etiamsi est aliqua supra tempora. Domine deus meus, quis ille sinus est alti secreti tui et quam longe inde me proiecerunt consequentia delictorum meorum? sana oculos et congaudeam luci tuae. certe si est tam grandi scientia et praescientia pollens animus, cui cuncta praeterita et futura ita nota sint sicut mihi unum canticum notissimum, nimium mirabilis est animus iste atque ad horrorem stupendus, quippe quem ita non ticum quid et quantum eius abierit ab exordio, quid et quantum restet ad finem. sed absit ut tu, conditor uniuersitatis, conditor animarum et corporum, absit ut ita noueris omnia futura et praeterita: longe tu, longe mirabilius longeque secretius. neque enim sicut nota cantantis notumue canticum audientis exspectatione uocum fu
Abbreviated transcription (Latin):
mã suꝑne uocationis. ubi audi¬
am uocem laudis et contempler
delectatõem tuã nec uenientem
nec p̾tereuntẽ. Nunc uͦ anni mei
in gemitib. et tu solatiũ meũ
dñe pat̾ meus et̾nus es: at ego ĩ
tẽꝑa dissilui quoꝵ ordinem ne¬
scio et tu multuosis uarietatib
inte confluam purgatus et liqui¬
dus igne amoris tui et stabo atq
solidabor in te informa mea ueri¬
tate tua. nec patiar questiones ho-¬
minũ qui penali morbo plus siti¬
unt qͣm capiũt ⁊ dicũt. Qͥd faciebat
d̾s ante qm faceret celũ et tram::
Alut quid ei uente in m̃tem ut a¬
liquid faceret. cum antea nũqmͣ
aliquid fecerit.: Da illis dñe bñ
cogitare quid dicant. et inuenire
qr non dicttur nũ qmͣ ubi ñ est tẽ¬
pus. Qui gͦ dicitur nũqͣm fecis¬
se. quid alind dicitur nͥ nullo tẽ¬
pore fecisse: Nideant itaq nł¬
lũ tempꝰ esse posse sine creatura
et desiuant istam uanitatẽ loqͥ.
Extendant᷑ etiam in ea que autte

Expanded text:
mam supernae uocationis, ubi audimam supernae uocationis, ubi audiam uocem laudis et contempler delectationem tuam nec uenientem nec praetereuntem. nunc uero anni mei in gemitibus, et tu solacium meum, domine, pater meus aeternus es; at ego in tempora dissilui, quorum ordinem nescio, et tumultuosis uarietatibusin te confluam purgatus et liquidus igne amoris tui. Et stabo atque solidabor in te, in forma mea, ueritate tua, nec patiar quaestiones hominum, qui poenali morbo plus sitiunt, quam capiunt, et dicunt: "quid faciebat deus, antequam faceret caelum et terram?" aut "quid ei uenit in mentem, ut aliquid faceret, cum antea numquam aliquid fecerit?" da illis, domine, bene cogitare, quid dicant, et inuenire, quia non dicitur numquam, ubi non est tempus. qui ergo dicitur numquam fecisse, quid aliud dicitur nisi ; nullo tempore fecisse? uideant itaque nullum tempus esse posse sine creatura et desinant istam uanitatem loqui. extendantur etiam in ea, quae ante
Abbreviated transcription (Latin):
to breuiata expectatione ꝓlonga¬
tur memoria. donec tota expecta¬
tio consumat᷑. Cum tota illa actõ
functa transierit in memoriã. et
ꝙ in toto cantico. hoc in singulis
particulis eius fre. atq in singu¬
lis syllabis eiꝰ. hoc in actione lon¬
giore. euius forte particula est il¬
lud canticũ. hoc in tota utta hoĩs
cuius partes sunt õs actiones ho¬
minis. hoc intoto scło filioꝵ
hoĩm. cuius partes sunt omnes
uite hoĩm. S qm̃ melior est mi¬
scdĩa tua suꝑ uitam. ecce disten
sio uita mea est. et me suscepit
dexta tia in dñs deo mediatore fi¬
lo homins uit̾ te unũ et nos mł¬
tos in multis ꝑ multa. ut ꝑ eũ
ad p̾hendam in quo et app̾hensus
sum et a ueterib dieb collgas se¬
quens unũ. pret̾cta oblitus non ĩ
ea que fittura et transitura suite
s in ea que aute sunt: ñ distentus
s extentus. Non scd̾m distensionẽ
s scd̾m intentionẽ sequor ad pal¬

Expanded text:
to breuiata expectatione prolongato breuiata expectatione prolongatur memoria, donec tota expectatio consumatur, quum tota illa actio finita transierit in memoriam. et quod in toto cantico, hoc in singulis particulis eius fit atque in singulis syllabis eius, hoc in actione longiore, cuius forte particula est illud canticum, hoc in tota uita hominis, cuius partes sunt omnes actiones hominis, hoc in toto saeculo filiorum hominum, cuius partes sunt omnes uitae hominum. Sed quoniam melior est misericordia tua super uitas, ecce distentio est uita mea, et me suscepit dextera tua in domino meo, mediatore filio hominis inter te unum et nos multos, in multis per multa, ut per eum adprehendam, in quo et adprehensus sum, et a ueteribus diebus colligar sequens unum, praeterita oblitus, non in ea, quae futura et transitura sunt, sed in ea quae ante sunt non distentus, sed extentus, non secundum distentionem, sed secundum intentionem sequor ad pal
Abbreviated transcription (Latin):
et meminit. ut id ꝙ expestat ꝑ id
ꝙ adtendit tnͣseat in id ꝙ memi¬
nerit. Qͥs gͥ negat futura nondũ
eẽ. S tñ ian est in animo expec¬
tatio fitturoꝵ. Et qͥs negat p̾teri¬
nimo menioria p̾teritoꝵ. Et quis
negat p̾sens tempus carere spatõ.
qr in puncto p̾terit: S tñ perdu¬
rat adtentio per qm pergat ab esse
ꝙ ad erit. Non gͥ longum tempus
futiꝵ ꝙ ñ est. s longũ futurum
longa expectatio futuri ẽ. Neq lõ¬
gum p̾teritũ tempus ꝙ non est. s
longum p̾teritũ. longa memoria
p̾teriti est. Sicturuis sũ canticum
ꝙ noui. anteqͣm incipiam: inrto¬
tum expectatio mea tendit᷑. Cum
aũt cepero. qͣnͣtum ex illa inp̾teri¬
tũ decerpsero tendit᷑ et memoria
mea atq distendit᷑ uita huiꝰ acti¬
onis mee in memoriã. Propter
ꝙ dixi. et in expectationem ꝓpter
ꝙ dicturꝰ sum. Presens tñ ad est
intentio mea ꝑ qm traicit᷑ quod
erat futurũ. ut fiat p̾teritum. E
qͣntomagis agitur et agre̾: tan¬

Expanded text:
et meminit, ut id quod expectat per id quod adtendit transeat in id quod meminerit. quis igitur negat futura nondum esse? sed tamen iam est in animo expectatio futurorum. et quis negat praeterianimo memoria praeteritorum. et quis negat praesens tempus carere spatio, quia in puncto praeterit? sed tamen perdurat attentio, per quam pergat abesse quod aderit. non igitur longum tempus futurum, quod non est, sed longum futurum longa expectatio futuri est, neque longum praeteritum tempus, quod non est, sed longum praeteritum longa memoria praeteriti est. Dicturus sum canticum, quod noni: antequam incipiam, in totum expectatio mea tenditur, cum autem coepero, quantum ex illa in praeteritum decerpsero, tenditur et memea, atque distenditur vita huius actionis mee in memoriam, propter quod dixi; et in expectationem propter quod dicturus sum; presens tamen adest attentio mea, per quam traicitur quod erat futurum, ut fiat praeteritum. quod quanto magis agitur et agitur, tan
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliqua ꝑte cresc̾e posse dum tondit᷑
nisi descrescat ex alt̾a uł angeri lati¬
cudine nisi crassitudine minuatur.
aut nllñ ẽẽ corpꝰ manente nature sue
qͣntitate qd̃ undiq cresdait msi rares¬
cat qũo igitur implebit aĩa ex illa stil
inqͣm implebit carnem qͣm uiuificat
nisi tanto raxior fu̾it qͣnto grandiꝰ
quod aĩauertit. timuit uidelicet ne
defic̾et etiã minuendo. si cresõet. ⁊̃ nõ
timuit ne defic̾ẽt rarescendo cum
cresc̾et. s quid amplius immorer qũ
et sermo ꝑgit in ꝓligiorem modum
qͣm pecit c̾minandi noõitas est sñia
mea iam satis nota sit uł quid certũ
teneam uł uñ adhuc dubitem et qͣ¬
re dubitem: pinde ⁊ hoo uolum̃ iam
concludatur ut que seqũitur deinde

Expanded text:
ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantitate, quod undique crescat, nisi rarescat? quomodo igitur inplebit anima ex illa stillinquam, inplebit carnem, quam uiuificat, nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius, quod animauerit? timuit uidelicet, ne deficeret etiam minuendo, si cresceret, et non timuit, ne deficeret rarescendo, cum cresceret. sed quid amplius inmorer, quando et sermo pergit in prolixiorem modum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea iam satis nota sit, uel . quid certum teneam uel unde adhuc dubitem et quare dubitem? proinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde
Abbreviated transcription (Latin):
tñ continens inten lineam moduli
totum qd̃ nar̾a est auri uł argenti
de hino cum in laminã massa laxa¬
tur maior efficitur initio suo ꝑ di¬
latatõem pond̾is certi ñ ꝑ adiectõ¬
tõem. dum extenlitur ñdum auge¬
tur. ⁊ si sio quoq augetur dum ex¬
tentitur. licet enim et hĩtum augeri
cum statu nõ licet. tuno ⁊ splendor
ip̃e ꝑibetur auri uł argenti qui pri¬
ns fu̾at quidem et in massa s obs¬
curior non tñ millus. tũc et alii at¬
q alii hĩtus accedunt ꝓ facilitate
mat̾ie qua dixe̾it eam qui agit. ni¬
cha conferens mocdulo nisi effigiem
ita et aĩs increm̃ta reputanda nõ
substantia s ꝓuocatiua. Quis hũo
cred̾et cum isto corde tam disertum
ẽẽ potuisse s tremenda ista sunt
ñ ridenda. ad hoc enĩ nũquam cogere¬
tur si aliquid cogitare posset. qd̾ et
sit. ⁊ corpus ñ sit : quid aũt absuroiꝰ
qͣm putare massam cuiꝰ piam n alli

Expanded text:
tamen continens intra lineam moduli tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri uel argenti. dehinc cum in lamminam massa laxatur, maior efficitur initio suo per dilatationem ponderis certi, non per adiectionem, dum extenditur, non dum augetur. etsi sic quoque augetur, dum extenditur; licet enim et habitu augeri, cum statu non licet. tunc et splendor ipse prouehitur auri uel argenti, qui prius fuerat quidem et in massa, sed obscurior, non tamen nullus . tunc. et alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numquid cogeretur, si aliquid cogitare posset, quod et sit et corpus non sit? quid autem absurdius quam putare massam cuiuspiam metalli
Abbreviated transcription (Latin):
ris dc̃a leg̾ent uł audirent sicut sep¬
tem pice ⁊ septem boues septem an¬
ni sunt. Sicut lintheum quatuor li¬
neis alligatum uł ut cliscus plenus
uariis animalib orbis t̾raꝵ est cum
om̃ib gentib. sic omĩa cet̾a et multo
magis que de reb incorporeis corpora
lib significantur ñ reb s ymagi¬
nib Noluit tñ t̾cuilliams
aĩam cresc̾e sb̾a sicut corpus. asserẽs
etiam timoris sui cãm ne etiã de
ꝑus eam locarit̃ tentit. ñ inuen̾it
exitum increm̃toꝵ eius qͣm uubo
de semine exiguo equari corporis
qͣntitaiti et ait. s uis eiꝰ in quo na¬
turalia aiuicie peculia ꝯsita retinẽ¬
tur saluo substantie moctulo quo
a primordio inflata est paulatumn
cum carne ꝑluccitur. hoo forte nõ
intelligẽmus nisi adhibita similitu¬
dine planum fac̃et qd̃ dicebat. ꝯsti¬
tue uiquit c̾cum pondus auri uelar¬
genti rudem adhuc massam. collẽus
hĩtus est illi et futuro int̾im. minor

Expanded text:
ris dicta legerent uel audirent: sicut sepris dicta legerent uel audirent: sicut septem spicae et septem boues septem anni sunt, sicut linteum quattuor lineis alligatum uelut discus plenus uariis animalibus orbis terrarum est cum omnibus gentibus, sic omnia cetera et multo magis, quae de rebus incorporeissignificantur non rebus, sed imaginibus. Noluit tamen Tertullianus animam crescere substantia sicut corpus, adserens etiam timoris sui causam: ne etiam pus eam localiter tendit, non inuenit exitum incrementorum eius, quam uult de semine exiguo aequari corporis quantitati, et ait: sed uis eius, in quo naturalia peculia consita retinentur, saluo substantiae modulo, quo a primordio inflata est, paulatim cum carne producitur. hoc forte non intellegeremus, nisi adhibita similitudine planum faceret, quod dicebat. constitue, inquit, certum pondus auri uel argenti, rudem adhuc massam: conlectus habitus est illi et futuro interim minor,
Abbreviated transcription (Latin):
s absit ut eam talem cum euigila¬
uerit credat. alioquin qñ se alit̃ ud̾it
qd̾ magis crebrum est aut mutata
erit anuna eius. aut nec tũc anime
uidetur sb̃a s ymago corporis incorpo¬
rea que miromodo sic in cogitatõne for¬
inaitur. Quis enĩ ethiops ñ pene sẽ¬
per nigrum se uidit in sompnis. aut
si in alio colore se uiclit ñ magis mi¬
ratus est si fuit cum illo memoria:
aerio tñ colore ac lucido nescio utrñ se
minqͣm iuelisset. si minqͣm istum le¬
gisset uł audisset Quid ͤ qd
ducuntur hoĩes talib uisis ⁊ de scͥp¬
turis nob̾ uolunt p̃soribere tale ali¬
quid ẽẽ nõ aĩam s ip̃m d̾m̃ qͣlis figu¬
ralit̃ sc̃oꝵ sp̃itib demonstratus est
qualis etiam in sermone allegorico
ponitur. similia quippe sunt alla ui¬
corde suo simulacra errant uane o¬
ꝓinionis. nec intelligentes ita scõs
de sius insis talib inlicasse qͣuter
intlicant si talia cdiuinitꝰ in sign¬

Expanded text:
sed absit, ut eam talem, cum euigilased absit, ut eam talem, cum euigilauerit, credat; alioquin quando se aliter uiderit, quod magis crebrum est, aut mutata erit anima eius, aut nec tunc animae uidetur substantia, sed imago corporis incorporea, quae miro modo sicut in cogitatione formatur. quis enim Aethiops non paene semper nigrum se uidit in somnis aut, si in alio colore se uidit, non magis miratus est, si fuit cum illo memoria? aerio tunquam vidisset, si nunquam istum legisset, vel audisset. 43. Quid, quod ducuntur homines talibus visis, et de Scripturis nobis volunt praescribere, tale aliquid esse, non animam, sed ipsum Deum, qualis figuraliter sanctorum spiritibus demonstratus est, qualis etiam in sermone allegorico ponitur? similia quippe sunt illa viituentes in corde suo simulacra vanae opinionis, nec intelligentes ita sanctos de suis uisis talibus iudicasse, qualiter iudicarent, si talia diuinitus in figu
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa passibłis ⁊ cõmutabłis ẽẽ cre¬
datur qsd̃ absit a corde xp̃iano. It̾um
etiam cum aĩe colorem daret aereũ
ac lucidum. uentum est ad sensus
quib eam m̃bratim quasi corpus
instruere conatus est et ait. hic erit
hõ int̃ior. alius ext̾ior. duplex umis.
hñs et ille oculos et aures suas qui¬
b ppłs d̾m audire et uide debuerat
hñs ⁊ cet̃os artus ꝑ quos in cogitatio¬
nib utitur. et in sompnis fungitur.
occe quib aurib et quib oculis de¬
buit aulire et uid̾e d̾m ppłus quib
aĩa in sompnis singitur. cum sup̃m
cercullianũ quisqͣm uid̾et in somp¬
ns. nũquam se dic̾et ab eo uisum et
tum eo locutum qñe uicissim ipse
ñ uiclisset. Postremo si aĩa seip̃am
indet in somp̃nis cum iacentib utiq
in Loco uno m̃broᷤ corporis sui ip̃a ꝑ
uarias ymagines euagatur quis
loris ac lucitli. nͥ forte ut cet̾a q̃ simi¬
lit̾ falso uidot᷑ nam ⁊ hoc potest uide̾.

Expanded text:
omnia, passibilis et commutabilis esse creomnia, passibilis et commutabilis esse credatur: quod absit a corde christiano. item cum animae etiam colorem daret aerium ac lucidum, uentum est ad sensus, quibus eam membratim quasi corpus instruere conatus est et ait: hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter unus; habens et ille oculos et aures suas, quibus populus dominum audire et uidere debuerat, habens et ceteros artus per quos et in cogitationibus utitur et in somnis fungitur. Ecce, quibus auribus et quibus oculis debuit audire et uidere deum populus, quibus anima in somnis fungitur, cum, si ipsum Tertullianum quisquam uideret in somnis, numquam se diceret ab eo uisum et cum eo locutum, quem uicissim ipse non uidisset. postremo, si anima se ipsam uidet in somnis, cum iacentibus utique uno loco membris corporis sui ipsa per uarias imagines euagatur, quasloris et lucidi, nisi forte ut cetera, quae similiter falso uidet? nam et hoc potest uidere.
Abbreviated transcription (Latin):
cemꝰ nũc epõ dic̾e ceꝑamus si traduce
animaꝵ a ꝑentib uł ñ dubitant qͥ¬
dam qõ ita sit uł clubitant an itasit.
aĩam tñ ẽẽ cocpus ñ audeant cred̾e̾
aut clice. maxiie p̃p qd̾ clixi. ne d̾m
quoq ip̃m nicħ aliud opinentur eẽ
qm corpus. et si ecellentissimũ et si
nature cuiꝰdam ꝓprie cet̃a suꝑgredien
anus qr corpus eẽ aĩam creclidit. nõ ob
aliud nisi qd̃ eam incorpoream cogita¬
re ñ potuit. et idõ timuit ^ nicħ eẽt fi
corpꝰ non eẽt nec de deo uoluit alit̾ sa¬
ꝑe. qui sane qm̃ acutus est int̾dum
contra opinionem suam uisa u̾itate
suꝑatur. quid enim u̾ius dic̃e potn¬
it qͣm qd ait in quedam loco omne
corporale passibłe est. debuit ergo mu¬
tare sententiã qͣ paulo suꝑius dyce¬
rat eciam dm̃i corpꝰ eẽ. neq enim arbi¬
tror eum ita desipuisse. ut eciam dei
naturam passibilem credet ut iam
ñ xp̃o in carne tm̃ neq in carne et
anima s in ip̃o ũbo ꝑ qd̃ fẽa sunt

Expanded text:
cemus. Nunc quod dicere coeperamus, si de traduce animarum a parentibus vel non dubitant quidam quod ita sit, vel dubitant an ita sit, animam tamen corpus esse non audeant credere aut dicere; maxime propter quod dixi, ne Deum quoque ipsum nihil aliud opinentur esse quam corpus, etsi excellentissimum, etsi naturae cujusdam propriae caetera supergredientanus, quia corpus esse animam credidit, non ob aliud nisi quod eam incorpoream cogitare non potuit, et ideo timuit ne nihil esset, si corpus non esset, nec de Deo valuit aliter sapere: qui sane quoniam acutus est, interdum contra opinionem suam visa veritate superatur. Quid enim verius dicere potuit, quam id quod ait quodam loco, Omne corporale passibtare sententiam, qua paulo superius dixerat etiam deum corpus esse. neque enim arbitror eum ita desipuisse, ut etiam dei naturam passibilem crederet, ut iam non Christus in carne tantum neque in carne et anima, sed in ipso uerbo, per quod facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
si corpus ñ fu̾it nicħ̾ sit. ac ꝑ hoo
tanto magis timent eciã de deo cre¬
d̾e qd̾ corpus ñ sit qͣnto magis timẽt
d̾m cred̾e nicħ ẽẽ. Ita enim feriunt᷑
in phantasias uel phantasmata y¬
maginũ que cogitatio de corporib ñ
et insticiam et sapĩam ꝑingant
quodam mͦ cortlib suis cum formis
et colorib quas nõ possint incorpo¬
reas cogitare nec tñ clicunt qñ in¬
aticia uel sapĩa mouentur ut uel
laudẽt eas. uł sod̾m eas aliqͥd agant
qm̃ colorem qͣm stat ram que lu-¬

Expanded text:
si corpus non fuerit, nihil sit, ac per hoc si corpus non fuerit, nihil sit, ac per hoc tanto magis timent etiam de deo credere, quod corpus non sit, quanto magis timent deum credere nihil esse. ita enim feruntur in phantasias uel phantasmata imaginum, quae cogitatio de corporibus ueet iustitiam et sapientiam pingant quodammodo in cordibus suis cum formis et coloribus, quas non possunt incorporeas cogitare, nec tamen dicunt, quando iustitia uel sapientia mouentur, ut uel laudent eas uel secundum eas aliquid agant, quem colorem, quam staturam, quae l
Abbreviated transcription (Latin):
suis. consuetudo tam̃ matris eccłie
in baptizanlis ꝑuulis nequaꝙͣ
sꝑnenda est. neq ullo mͦ suꝑflua
deputanda. nec omĩno credenda nͥ
apsica eẽt traditio. ht enĩ et illa
ꝑua etas magnũ testimonii pon¬
dus que prima ꝓ xp̃o m̾uit sangͥ¬
nem fund̾e Admoneo sa¬
ne qͣntum ualeam si quos ista pͥeo¬
cupauit opinio ut animas credãt
ex ꝑentib ꝓpagari qͣntum possunt
seipsos consid̾ent et int̾im sapiãt
corpora non ẽẽ animas suas. nulla
enim ꝓprior natura est qua cliligẽ¬
ter inspecta possit etiã d̾s qui supͣ
ominẽ creaturã suam incõmutabił
ꝑmanet incorporalit cogitari qͣm
ea que ad ip̃ius ymagĩem fc̃a est.
Et nicħ uicinius aut fortasse ni¬
chil tam conseqñs qͣm ut crelito
qdͣ aĩa corpꝰ sit. etiam d̾s corpus eẽ
credatur pp̃ hoc enim corporalibus
assuefacti et affc̃i sensib nolunt a¬
nimam cred̾e aliuo eẽ qͣm corpꝰ. ne

Expanded text:
suis. consuetudo tamen matris ecclesiae suis. consuetudo tamen matris ecclesiae in baptizandis paruulis nequaquam spernenda est neque ullo modo superflua deputanda nec omnino credenda, nisi apostolica esset traditio. habet enim et illa parua aetas magnum testimonii pondus, quae prima pro Christo meruit sangm fundere. Admoneo saantum ualeam, si quos ista praeoccupauit opinio, ut animas credant ex parentibus propagari, quantum possunt se ipsos considerent et interim sapiant corpora non esse animas suas. nulla enim propior natura est, qua diligenter inspecta possit etiam deus, qui supra omnem creaturam suam incommutabilis permanet, incorporaliter cogitari, quam ea, quae ad ipsius imaginem facta est, et nihil uicinius aut fortasse nihil tam consequens, quam ut credito, quod anima corpus sit, etiam deus corpus esse credatur. propter hoc enim corporalibus adsuefacti et adfecti sensibus nolunt animam credere aliud esse quam corpus, ne,
Abbreviated transcription (Latin):
ria uel pene paria ex utroq lat̾e
rõnum testimoniũq monum̃ta
pnuntiarem nisi eoꝵ sententia qui
aĩas ex ꝑentib creari putant de
baptismo ꝑuuloꝵ p̾pond̾aret. de qͥ¬
b quid eis respond̾i possit nonlum
mͥ int̾im occurrit. Siquid forte post¬
ea deus deo̾it si qͣm etiã scͥbendi con-¬
cesserit facultatem stucliosis talm̃
ñ grauabor. nũc tñ ñ eẽt contendẽ¬
dum testimoniũ paruuloꝵ ut qͣsi
refelli si u̾itas contra est negligat᷑
ante denuntio. aut enĩ de hac re ni¬
chil querentlũ est ut sufficiat fidei
nr̃e scire nos quo pie uiuendo nẽ¬
turi sumꝰ ⁊ si nesciamus uñ uen̾tmꝰ.
aut si non impudent̃ estuat aĩa
rõnalis etiam hoc nosce de seipsa
absit ꝑuicatia ꝯtendendi. assit di¬
bigentia requirendi hũilitas petẽ¬
di ꝑsenerantia pulsandi ut si nob̾
expedire nouit qui melius qͣm ⁊¬
nos. quid nob̃ expecliat utiq no¬
uit. det etiam hoc qui dat bona filiis

Expanded text:
ria uel paene paria ex utroque latere ria uel paene paria ex utroque latere rationum testimoniorumque momenta pronuntiarem, nisi eorum sententia, qui animas ex parentibus creari putant, de baptismo paruulorum praeponderaret. de quibus quid eis responderi possit, nondum mihi interim occurrit; si quid forte postea deus dederit, si . quam etiam scribendi concesserit facultatem studiosis talium, non grauabor. nunc tamen non esse contemnendum testimonium paruulorum, ut quasi refelli, si ueritas contra est, neglegatur, ante denuntio. aut enim de hac re nihil quaerendum est, ut sufficiat fidei nostrae scire nos, quo pie uiuendo - uenturi sumus, etsi nesciamus, unde uenerimus; aut, si non inpudenter aestuat anima rationalis etiam hoc nosse de se ipsa, absit peruicacia contendendi, adsit diligentia requirendi, humilitas petendi, perseuerantia pulsandi, ut, si nobis hoc expedire nouit, qui melius quam nos quid nobis expediat utique nouit, det etiam hoc, qui dat bona data filiis
Abbreviated transcription (Latin):
tixit ut uł corpus ẽẽ aĩam uł aliꝙ
corpoream qͣlitatem siue coaptatõ¬
nem si ita dicenda est qͣm greci an¬
uoniam uocant. ñ credam nec quoli¬
bet ista garnente me crediturũ c̃ẽ¬
ꝯfidam adiiuuante deo m̃tem meã.
Est aliud testimoniũ ñ
negligendum qd̃ ꝓ se possunt ꝓfer¬
re qui uenire desuꝑ animas credunt
dicente ip̃o deo qd̃ est natum ex car-¬
ne caro est ⁊ qd̾ natum est ex sp̃ũ. sp̃o
est. quid aũt hac inquiunt sñia det̾¬
minatius ñ posse ex carne aĩam nas¬
ci quid enim aliud aĩa qͣm sp̃c uite
creatus utiq ñ creator contra quos
illi alii. quid enim nos inquit aliud
sentimꝰ qui dicimus carnem ex car¬
ne aĩam ex anima ex utroq constat
homo de quo utrũq uenire sentimꝰ.
tur. qd̃ illud clñs ñ de carnali geña¬
tõne. s de sp̃nali regen̾atione dice¬
bat. Hiis igitur qͣntum
pro tpr̃e potuimꝰ ꝑtracͥtis omĩa pa-¬

Expanded text:
taxat, ut uel corpus esse animam uel aliquam taxat, ut uel corpus esse animam uel aliquam corpoream qualitatem siue coaptationem, si ita dicenda est, quam Graeci appovCav uocant, non credam nec quolibet ista garriente me crediturum enfidam adiuuante deo mentem meam. Est aliud testimonium non neglegendum, quod pro se possunt proferre, qui uenire desuper animas credunt, dicente ipso domino: quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est ex spiritu, spiritus est. quid hac, inquiunt, sententia determinatius non posse ex carne animam nasci? quid est enim aliud anima quam spiritus uitae, creatus utique, non creator? contra quos illi alii: quid enim, inquiunt, nos aliud sentimus, qui dicimus carnem ex carne, animam ex anima? nam ex utroque constat homo, de quo utrumque uenire sentimus,tur, quod illud dominus non de carnali generatione, sed de spiritali regeneratione dicebat. His igitur, quantum pro tempore potuimus, pertractatis omnia pa
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sumi qd̃ nõ hẽat iliã uim
seminaiiẽ s tñ corporalem sb̾am que
diuinitꝰ nõ de ꝓpagine concubentiũ
in carnem xp̃i assumpta atq forma¬
ta est. hoc aũt de aĩa quis audeat af¬
firmare quod utrumq hẽat ⁊ ma¬
t̃iem seminis manifestam et rõem
seminis occultam: s quid laborem
ure que ꝓsuadere u̾bis nemini for¬
sitan potest nisi si tm̃ ac tale inge¬
niũ sit qd̃ possit loqñtis p̾ualere
conatũ nec totũ expectare a sermo¬
e Breuit̃ itaq colligam¬
si potuit ⁊ de aĩa sieri qd̃ cum de caro¬
ne dic̾emus forsitan intellõm sit ita
est detracluce aĩa xp̃i ut ñ secum la¬
uem p̃uarioatõnis attraxĩt. si aũt
sine isto reatu ñ posset inde eẽ non
est inde.iam de cet̾arum animarũ
aduentu uteũ ex ꝑentili an desuꝑ
sit uincant qui potuerint. ego ad¬
huc int̾ utrosq ambigo et moueor
alicñ sit. aliqñ autẽ sic saluo eo dũ¬

Expanded text:
aliquid sumi, quod non habeat illam uim aliquid sumi, quod non habeat illam uim seminalem, sed tantum corporalem substantiam, quae diuinitus non de propagine concumbentium in carnem Christi adsumta atque formata est. hoc autem de anima quis ualeat adfirmare, quod utrumque habeat, et materiem seminis manifestam et rationem seminis occultam? sed quid laborem in re, quae persuaderi uerbis nemini forsitan potest, nisi tantum ac tale ingenium sit, quod possit loquentis praeuolare conatum nec totum expectare a sermone? breuiter itaque conligamsi potuit et de anima fieri - quod cum de carne diceremus, forsitan intellectum sit — ita est de traduce anima Christi, ut non secum labem praeuaricationis adtraxerit; si autem sine isto reatu non posset inde esse, non est inde. iam de ceterarum animarum aduentu, utrum ex parentibus an desuper sint, uincant qui potuerint. ego adhuc inter utrosque ambigo et moueor aliquando sic, aliquando autem sic, saluo eo dum
Abbreviated transcription (Latin):
oatricis pͥuto qd̾ eciã ip̃i qui animaꝵ
traclucem defencdunt ꝯsentiant. ꝑ
semen quappe ꝯcũbentis patris tͥnͣf¬
funeli etiam seinen anime uolunt
a quo geñe conceptõnis xp̃e alienus
est ⁊ qd̾ in abraham si s̃ cdm aĩam
funisset etiam ip̃e decimatus eẽt. ñ¬
aũt decimsitũ eẽ scͥptura testatur
q̃ nitic enoq sac̃dotium eiꝰ alienitico
snedotio diftinguit an forte dicent
sicut potuit ibi eẽ scd̃m carnẽ et nõ
matõne potu̾it: hio sendetur qr u
tiq simplicem aĩe sb̃am increm̃tis
angeri corporalib nec issi putau̾nt
qui eam corpus existimant quorũ
in ꝑte sunt maxime qui eam ex ꝑcitti¬
b creari opinãtur proinde in cceporis
semine potest ẽẽ uis inuisibilis que
incorporeslit̃ num̾os agit ñ oculis
sed intessc̃u cliscernenda ab ea corpu¬
lentia que uisu tactu q sentitur et
ip̃a qͣntitas corporis humani que
utiq mocdulũ seminis incomꝑabi¬
lit᷑ excelit satis ostendit posse inde

Expanded text:
atricis, puto quod etiam ipsi qui animarum traducem defendunt consentiant: per semen quippe concumbentis patris transfundi etiam semen animae uolunt, a quo genere conceptionis Christus alienus est; et quod in Abraham si secundum animam fuisset, etiam ipse decimatus esset: nautem decimatum scriptura testatur, quae hinc quoque sacerdotium eius a Leuitico sacerdotio distinguit. An forte dicent: sicut potuit ibi esse secundum carnem et non matione potuerit? hic respondetur: quia utique simplicem animae substantiam incrementis augeri corporalibus nec illi putauerunt, qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ei parentibus creari opinantur. proinde in corporis semine potest esse uis inuisibilis, quae incorporaliter numeros agit, non oculis, sed intellectu discernenda ab ea corpulentia, quae uisu tactuque sentitur . et ipsa quantitas corporis humani, quae utique modulum seminis inconparabiliter excedit, satis ostendit posse inde
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex ilło tm̃ campo ubi res ip̃a demon¬
strabatur. s ex coto orbo t̃rarũ resim¬
rectuos hoĩes ⁊ hoo ꝑ flatum qͣtuor
mũdi ꝑtium fuisse significatũ neq
enim etiam flatus ille ex corpore dñi
et ait. accipite sp̃m scm s utiq sig¬

Expanded text:
non ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonnon ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex corpore domini et ait: accipite spiritum sanctum, s
Abbreviated transcription (Latin):
gendun est a nobis qd̾ uel ꝯp̾hen¬
dere homo ñ ualet uł sĩ iam uale¬
at mirũ si ꝑsuadere cuiqͣm potest
nisi tali qui etiam ulło homine do¬
cere conante. potest et ip̃e tale ali¬
quid iutellig̃e potius est igitur de
ris s diuina testimonia ꝑscruta-¬
xi. Qd̾ ergo ex angłis tan¬
quam ꝑentib deus creet animas
nissia michi de canonicis libris ce¬
currit auccoritas. Mratominus
itaq ex munli corporeis elem̃tis
nisi forte illud mouet qd̾ apud e¬
zechielem ꝓpħam cum demonstra¬
tur resurrectõ mortuoꝵ recdunte¬
uificentur ut surgant sic enĩ soͥp¬
tum est ⁊ dixit michi dñs ꝓpħ̾a fr̃¬
hec dixit dñs a quatuor ꝑtib uen¬
toꝵ celi. ueni et sꝑim. in mortuos
hos et niuant. ⁊ ꝓphaui sicut p̾¬
cepit mͥ dñs. et introiuit sp̃c uite
in cos et reuixerunt ⁊ steterunt sr̃
pedes suos congregatio młta ualde.
Ubi mͥ udetur ꝓphetice significatũ

Expanded text:
gendum est a nobis, quod uel conprehengendum est a nobis, quod uel conprehendere homo non ualet uel, si iam ualet, mirum, si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo homine docere conante potest etiam ipse tale aliquid intellegere. tutius est igitur de ris, sed diuina testimonia perscrutari. Quod ergo ex angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud mouet, quod apud Ezechielem prophetam, cum demonstratur resurrectio mortuorum, redinteuificantur, ut surgant. sic enim scriptum est: et dixit mihi dominus: prhaec dicit dominus: a quattuor partibus uentorum caeli ueni et inspira in mortuos hos, et uiuant. et prophetaui, sicut pcepit mihi dominus, et introiuit spiritus uitae in eos, et reuixerunt et steterunt super pedes suos, congregatio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice significatum
Abbreviated transcription (Latin):
tasse q̃rendi. s affrrmandi tem̃ita¬
tem ut me si quis iam recte certꝰ
est docere dignetur. si quem u̾o nec
diuini eloquii nec ꝑspicue rõnis
auctoritas s sua p̃sumptõ certum
mus aĩe naturam noc in naturã
corporis ꝯũti ut que iam fuit aĩa
fiat corpus. neo in naturã aĩe irratõ¬
nalis ut que fuit aĩa hominis fi¬
at pecoris nec in naturam dei ut
que fuit aĩa fiat qd̃ est ds̃ atq ita
uicissim nec corpus nec aĩam irra¬
et fieri aĩam humanam. Illud eciã
nõ minus certum ẽẽ debet. aĩam
nõ ẽẽ nisi creaturã dei. quap̃p si neq
de corpore neq de anima irratõnali
neq de serp̃o deus aĩam hoĩs fecit.
restat ut aut de nlło eam faciat
aut de aliqua. sp̃uali tñ ratõnali
crentura. sed de millo fieri aliquid
ꝯsummatis oꝑib quib creauit om¬
nia simul iolentum est uelle mon¬
strare et utrum ꝑspicuis documĩ¬
tis obtiñe possit ignoro. Nec exi¬

Expanded text:
tasse quaerendi, sed affirmandi temeritatasse quaerendi, sed affirmandi temeritatem: ut me, si quis recte jam certus est, docere dignetur; si quem vero nec divini eloquii, nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumptio certum mus, animae naturam nec in naturam corporis converti, ut quae jam fuit anima, fiat corpus; nec in naturam animae irrationalis, ut quae fuit anima hominis, fiat pecoris; nec in naturam Dei, ut quae fuit anima, fiat quod est Deus: atque ita vicissim nec corpus, nec animam irraet fieri animam humanam. Illud etiam non minus certum esse debet, animam non esse nisi creaturam Dei. Quapropter si neque de corpore, neque de anima irrationali, neque de seipso Deus animam hominis fecit, reaut de aliqua spiritali, tamen rationali creatura. sed de nihilo fieri aliquid consummatis operibus, quibus creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. nec exi
Abbreviated transcription (Latin):
dandaꝵ in seip̃o hr̃e ñ ĩtreata ciliqua
condidisse. s quia ñ alt̾ius geñis ore¬
atura est aĩa quam illiuis sed̾m quam
sexto clie fcũs est homo ad ymaginẽ
meim fec̾at quales ⁊ nũc facit ⁊ nõ
aliquid nouum creature genus nũc
facit. qd̾ tũc in consũmatis oꝑibus
ñ creauit nec contra illas cansales
pagatio ꝯt̾inuata suocessione ꝑten¬
ditur tales congruit aĩas inseri qͣ¬
les nũo facit atq inserit.
Quap̃p nichil iam tim̃tes ne contra
ũba ubri hinꝰ que de prima illa sex
dieꝵ conlitõne ꝯscͥpta sunt q̃libet
haꝵ trium sententiaꝵ ꝓbabilitas
nicerit sentire uideamur suscipia-
ri possit ut si ñ liquidam de qua du¬
bitari ultra ñ debeat. tñ certe accep¬
tabłem de hac re sñĩam nauciscamur.
ut eam tenẽ doneo certum aliqͥd elu¬
cescat ñ sit absurdum. qd̾ si hec qui¬
ꝑiterq nutantib. saltem ñ uide¬
bitur nr̃a dubitatio laborem deui-¬

Expanded text:
dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alterius generis creatura est anima quam illius, secundum quam sexto die factus est homo ad imaginem mam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis operibus non creauit, nec contra illas causales pagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamuri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quipariterque nutantibus, saltem non videbitur nostra dubitatio laborem devi
Abbreviated transcription (Latin):
tib corpora sine ñ ratõ anime uel¬
ut in parente ratõ ꝓlis sed ipsa oĩ¬
no cum fcus est clies fc̃a sit anima
sicut ip̃e alies sicut celum et t̃ra
et celi luminaria ꝯgruent̃ dẽm est.
fecit d̾s hoĩem ad ymaginẽ suam
hoc u̾o tcium qũo nõ repugnet ei
suĩe qua. ⁊ sexto die factus accipit᷑
homo ad ymagĩem dei ⁊ post chiem
septimũ iusibilit̃ creaitus ñ tam
facile uideri potest. nouas quippe a¬
nimas fĩ q̃ neq ip̃e neq ratõ eaꝵ
tanqͣm in ꝑente ꝓlis sexto illo die
fc̃a sit cum hiis oꝑib a quib ꝯsum¬
matis et inchoatis deus in die sep¬
timo requieuit. si dix̃imus cauen¬
dum est ne frustra tam cliligent̃
scͥpturra ꝯmendet sex dieb ꝯsum¬
masse dm̃i omĩa oꝑa sua que fecit
bona ualde si aliquas adhuc natu¬
ras fũat creaturus quas nec ip̃as
nec eaꝵ ibi rõnes causalit̃ fec̾it nisi
intelsigatur rõem quidẽ singillatim
faciendaꝵ aĩaꝵ nascentib quibq

Expanded text:
ibus corpora, siue non ratio animae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse dies, sicut caelum et terra et caeli lumina, congruenter dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque