comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omnium elementorum commirtionem ean¬
oem eciam abissum uocat dicens.⁊ tenebre e¬
rant suꝑ faciem abissi. quia confusa erat ⁊
commirta sp̃e distincta carens ead̃ &̃ mat̾ia
informis dicta ẽ. aqua suꝑ quam ferebat᷑ sp̃c
domini. sicut suꝑfert᷑ fabricandis rebus: uo¬
luntas aitificis. quia subiacebat bone uolun¬
tati creatoris. qd formandum. ꝑficiendumq
incoauerat. qui sicut dominus et conditor p̃stat
fluanti ⁊ confuse mat̾ie. ut distingueret per
terra nascuntur siue anmalia siue arbores.
⁊ ħbe & similia ab humore incipiunt formari.
atq nutͥri. his omnib uocabuł uocata ÷ illa
informis materia Ut res ignota: notis uoca¬
bulis insinuatur imꝑitiorib ⁊ uno ñ tm̃

Expanded text:
um elementorum commixtionem; eamdem etiam vocat abyssum, dicens: Et tenebrae erant super faciem abyssi, etc., quia confusa erat et commixta, specie distincta carens. Eadem etiam materia informis dicta est aqua super quam ferebatur Spiritus Domini, sicut superfertur fabricandis rebus voluntas artificis, quia subjacebat bonae voluntati Creatoris quod formandum perficiendumque inchoaverat; qui, sicut Dominus et conditor, praeerat fluitanti et confusae materiae, ut distingueret per terra nascuntur sive animalia, sive arbores, vel herbae et similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. His omnibus vocabulis vocata est illa informis materia, ut res ignota notis vocabulis insinuaretur imperitioribus, et
Abbreviated transcription (Latin):
liud ẽ enim credt indeum aliud cred̾e dõ.
aliud credt deum. Crełe q̾o ẽ. crede u̾a eẽ q̃
loquitur. ꝙ mali faciunt. Et nos credimꝰ hõi
ꝗ etiam mali faciunt. Crede in dm ẽ credendo.
amare. credendo in eum ire ĩdendo ei adhere.
⁊ euis membris incorꝑari. ꝑ hanc fidem iusti¬
ficat᷑ impius. ut dem̃ ip̃a fides incipiat ꝑ di¬
lectionem oꝑari. Oꝑa enim ea soia bona di¬

Expanded text:
liud est enim credere in Deum, aliud credere Deo, aliud credere Deum. Credere Deo, est credere vera esse quae loquitur, quod et mali faciunt, et nos credimus homini, e sit Deus, quod etiam mali faciunt. Credere in Deum, est credendo amare, credendo in eum ire, credendo ei adhaerere et ejus membris incorporari. Per hanc fidem justificatur impius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari. Ea enim sola bona
Abbreviated transcription (Latin):
substancia filium genuerit: et quod fi¬
lius sit genitus de substantia prĩs et qͣ
de deo est. natura coet̾na. ⁊ quod pat̾ idꝙ
ip̃e ẽ. genuit. Id autem quod ip̃e ẽ. ẽẽnt̾ia
diuina ẽ ⁊ ita putari potest. diuinã
essentiam genuisse. Ueement mouñt
nos hec uerba. que quom intelligenda
snt: mallem ab auis audire quam tͣ
dere. ut tamen sine p̾iudicio ⁊ demeri-¬
tate loquar: ex boc sensu dicta possũt
accipi. Natura coet̾na de deo ẽ .i. filius
coeternus patri ẽ. de pr̃e. ita: quod est
eadem cum eo natura. uel eiusdem na¬
ture. quem sensum confirmat augꝰ.
ibidem subicitns. ⁊ quod dixerat: qͣi
explanans. dicto enim natura coeter¬
na de deo ẽ: addidit. Non ẽ aliud fi¬
tellectum ex predictis uerbis fort ha-¬
bendum. aꝑit in eodem libro contra
mariminum dicens. Tnitas ħ: uniꝰ eiꝰ dẽq¬

Expanded text:
substantia Filium genuerit, et quod Filius sit genitus de substantia Patris, et quod de Deo est natura coaeterna, et quod Pater id quod ipse est genuit. Id autem quod ipse est, divina essentia est; et ita putari potest divinam essentiam genuisse. Vehementer movent nos haec verba, quae quomodo intelligenda sint, mallem ab aliis audire, quam ipse tradere. Ut tamen sine praejudicio atque temeritate loquar, ex hoc sensu dicta possunt accipi: Natura coaeterna de Deo est, id est, Filius coaeternus Patri de Patre est, itaque est eadem cum eo natura, vel ejusdem naturae. Quem sensum confirmat Aug. ibidem subjiciens, et quod dixerat quasi explanans. Dicto enim: Natura coaeterna est de Deo, addit: Non est aliud Fitellectum ex praedictis verbis fore habendum aperit in eodem libro contra Maximinum dicens: Trinitas haec unius ejusdemq
Abbreviated transcription (Latin):
uñ ꝓcedit. His utiq uerbis: apcite ostr̃¬
dit. ea ratione dici: fiium ẽẽ de sub̃a
patris: quia ẽ de pr̃e genitus: ita quod
c̃. eiusdem substantie cum eo.⁊ sp̃m
sanctum esse de substantia pr̃is ⁊ filii:
quia ab utroq ꝓcedit. ita: quod ẽ. euiᷤ¬
dem sube.¬

Expanded text:
cedit. His utique verbis aperte ostendit ea ratione dici Filium esse de substantia Patris, quia est de Patre genitus, ita quod est ejusdem substantiae cum eo; et Spiritum sanctum esse de substantia Patris et Filii, quia ab utroque procedit, ita quod est ejusdem sub
Abbreviated transcription (Latin):
habituri. Presciuit gͦ illa sola noticia.
non beneplacio auctoritatis. Uñ. dat᷑
intelligi. quod ds̃ econuerso p̃scit bona.
tamquam sua. tamquam ea que fac¬
tutꝰ ẽ. ut in illo presciendo. simul fu̾it
ip̃ius noticia: ⁊ auctoritatis beneplaci¬
tum.
tum. Contͣ hoc qͦd dictum est p̃scientiã dĩ

Expanded text:
habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctoritatis. Unde datur intelligi quod Deus, e converso, praescit bona tanquam sua, tanquam ea quae facturus est, ut illa praesciendo simul fuerit ipsius notitia, et auctoritatis beneplacitum. 5. Contra hoc dictum est, praescientiam D
Abbreviated transcription (Latin):
neplacito. prescit enim deus et p̃dicit:
etiam que non est ip̃e facturus. sicut
presciuit ⁊ p̃dixit. infidelitatem uide¬
orum.ẜ non fecit nec iõ: quia presciuit
ad peccatum infidelitatis eos coegit.
eẽnt ea habituri. Ande augustinus¬
mala eorum: nͥ ea hr̃ent. Non ideo
quemquam ad peccandum coegit.
quia futura hominum peccata pre¬
nouit. Illorum enim prescunt peccata ñ
sua. Ideoq si ea que ille presciuit ip̃o¬
rum non sunt ipsorum: non uera ille
presciuit. S quia illiꝰ p̾scĩa falli non pͥ
sinc dubio. non alius s ip̃i peccant. qͣ
deus peccaturos esse presciuit.⁊ iõ si
non malum s bonum facere. uoluis
sent: non malum factum p̃uident᷑.
ab eo qui noũ qͥd sit quisq facturus.
his uerbis aꝑte ostenditur si diligent̾
intendamus prescientiã di. non eẽ cã
malorum que prescit. quia non ea pre¬
scit tamquam facturꝰ. nͨ tamquam
sua s illorum. qui sunt ea facturi uł

Expanded text:
neplacito; praescit enim Deus et praedicit neplacito; praescit enim Deus et praedicit etiam quae non est ipse facturus, sicut praescivit et praedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; nec ideo quia praescivit ad peccatum infidelitatis eos coegit, essent ea habituri. Unde Aug., sumala eorum, nisi ea haberent. quemquam ad peccandum cogit Deus, quia futura hominum peccata praenovit, illorum enim praescivit peccata, non sua. Ideoque si ea quam ille praescivit, ipsorum non sunt, ipsorum non vera ille praescivit; sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit: et ideo, si non malum, sed bonum facere voluisent, non malum facturi praeviderentur ab eo, qui novit quid sit quisque facturus. His verbis aperte ostenditur, si diligenter attendamus, praescientiam Dei non esse causam malorum quae praescit; quia non ea praescit tanquam facturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel
Abbreviated transcription (Latin):
anc gͥ que uidetur repugnantiam
de medio udetur tollere cupienteᷤ.
dicimus tes futuras: nullatenꝰ causam
eẽ. prescientie. uel scientie. dei. nec ido
p̃sciri uel sciri: quia future uel facte
sunt. ita exponentes: quod ait origeneᷤ.
s ut ñ notetur ibi causa. nͥ sine qua ñ
sit. Ita etiam ditͣimus sc̃iam uel pre¬
scientiam dei non esse causam: eorum
que funt. nͥ talem sine qua ñ fuint.
si tamen scientiam: ad noticiam tm̃
referamus. si uͦ nomine scientie: inclu¬
ditur etiam beneplacitum. atq disp̃o:
tunc recte pͥ dici: causa eorum. que ds̃
simul et beneplacito. Hoc mͦ: forte ao.
suit. Et hic sensus ex eo adiuuatur qi
de bonis ibi tantum agit augustinus.¬
s. de creaturis. de his que deus facit.
que omnia nouit non solum scientias
etiam bñplacito. ac dispõne. Sic gͦ ibi
accipitur dei cognitio: ut non modo
noticiam s. etiam beneplacitum di sig-¬
nificet. Mala uͦ stit deus. ⁊ prescit ante¬
quam fiant. s sola noticia: non be¬

Expanded text:
anc igitur quae videtur repugnantiam de medio tollere cupientes, dicimus res futuras nullatenus causam esse praescientiae vel scientiae Dei, nec ideo praesciri vel sciri quia futurae vel factae sunt; ita exponentes quod ait Origenes: set; ut non notetur ibi causa, nisi sine qua non fieret. Ita etiam dicimus scientiam vel praescientiam Dei non esse causam eorum quae fiunt, nisi talem sine qua non fiunt, si tamen scientiam ad notitiam tantum referamus. Si vero nomine scientiae includitur etiam beneplacitum atque dispositio, tunc recte potest dici causa eorum quae Deus simul et beneplacito. Hoc modo forte accsuit. Hic sensus ex eo adjuvatur, quia de bonis ibi tantum agit August., scilicet de creaturis et de his quae Deus facit; quae omnia novit non solum scientia, sed etiam beneplacito ac dispositione. Sic ergo ibi accipitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non be
Abbreviated transcription (Latin):
uel sui. uel pr̃is. uel sp̃c sancti. uel alicꝰ a
lius. sed alterius: non quia nullus alius
semꝑ fuit. nec patris. quia pat̾ ẽ. inge¬
nitus. ⁊ innascibił. nec sui: quia nulla
res: se ip̃am gignere pot̃. nec sp̃c sancti.
quia nasci non potuit. Si enum nasci
potuit: potuit ẽẽ. filius. ⁊ ita mutabił
ẽẽ. potuit.
hic queritur quomͦ sint intelligñ

Expanded text:
vel sui, vel Patris, vel Spiritus sancti, vel alicujus alii, sed alii non; quia nullus alius semper fuit. Nec Patris, quia Pater est ingenitus et innascibilis. Nec sui, quia nulla res seipsam gignere potest. Nec Spiritus sancti, quia nasci non potuit. Si enim nasci potuit, potuit esse Filius, et ita mutabilis esse potuit. 4. Hic quaeritur quomodo intellig
Abbreviated transcription (Latin):
eterorum hereticorum imꝓbitas:
instinctu diabolice fraudulen¬
tie excitata nundum quiescit. s
intanta rerum questione: addit si
paternitas ⁊ filiatio: ĩ dõ siue in dĩa
essentia sunt: eade in gͥ ressͥ pat̾ est.
⁊ filius. nam in quo pat̾nitas ÷ pat̾:
litio est: filius.ẽ. Si gͥ una eademq¬
tes. ht̃ in se pat̾nitatem ⁊ filicionẽ
ip̃a generatur ⁊ generat. qͥ dicentes
in sabellianam beresim ꝑt̾hunt᷑.
extendentes patrem in filium. cum
ip̃m sibi filium. ip̃m ꝓponant ⁊ pa-¬
trem. Si uͦ negauerint in una dei
essentia pat̾nitatem ẽẽ. ⁊ filiatio¬
nem quom gͦ dicunt. eẽ. deum: Bis
atq aliis argum̃torum aculeis u¬
ut ueritatis formam dissecent. Respõ
contra hanc eoꝵs oppõnẽ uͥ tͣdit᷑ qd̾ pͥeta¬

Expanded text:
eterum haereticorum improbitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata, nondum quiescit, sed in tanta rerum quaestione addit: Si paternitas et filiatio in Deo sive in divina essentia sunt, eadem ergo res est sibi Pater et Filius. Nam in quo paternitas est, Pater liatio est, Filius est. Si ergo una eademqres habet in se paternitatem et filiationem, ipsa generat et generatur: quod dicentes, in Sabellianam haeresim pertrahuntur, extendentes Patrem in Filium, cum ipsum sibi Filium proponant et Patrem. Si vero negaverint in una Dei essentia paternitatem esse et filiationem, quomodo ergo dicunt esse Deum? His atque aliis argumentorum aculeis um, ut veritatis formam dissecent. 7. Responsio contra hanc eorum oppositionem, ubi traditur p
Abbreviated transcription (Latin):
s iminitatione. continuo subiunt̃ scriptura.
minitantur autem eum qui sunt ex parte ip¬
sus. Immitant᷑ quidem adam. quot quot ꝑ in¬
obedientiam transgrediuntur mandat um
dĩ. S aliud. ẽ quod etemplum ẽ. uoluntate pec¬
cantib aliud quod origo. ẽ: cum peccõ nascenti¬
b Non ẽ. ꝙͥ accipiendum pecc̃m ade: tͣnsisle in
omnes. immitationis tm̃ eremplo: s ꝓpagatõ¬
nis ⁊ originis uito.
hic aꝑit illud ce̾ pcecatuor
originale. quod transiit in posieros.

Expanded text:
 imitatione, continuo subjunxit Scriptura: Imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius. Imitantur quidem Adam, quotquot per inobedientiam transgrediuntur mandatum Dei. Sed aliud est quod exemplum est voluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. Non est igitur accipiendum peccatum Adae transisse in omnes imitationis tantum exemplo, sed propagationis et originis vitio. 4. Hic aperit illud esse peccatum originale
Abbreviated transcription (Latin):
qrͣ dicatur
originale ⁊ quomͦ ꝑtransierit uel ꝑtranseat m
omines diligent̾ inuestigandum ẽ. Quib dam
ꝑ inobedientiam unius hominis peccatores
constituti sunt multi ita ⁊ ẽ̾. Euident̾ inqͥunt:
unum hominem intrauit inmundum .s. inobe¬
ot autem dñt intrasse in mundum. non tͣ¬
ductione origͥnis.s. similitudine p̃uaricati¬
onis. om̃sq in illo uno peccasse dicunt. quia
omnib ille unus: peccandi exemplum exstitit
h male senserunt quidam ħetiei. qui dicti
ni dixisse peccatum pͥme trangressionis: in
alios homines. non ꝓpagatione s immitõne
transisze. Tñ etiam in paruulis nolunt crede
ꝑbaptismum solui originale peccm. quod ĩ nas¬
centib nullum. ẽẽ omnino contendunt. S eis
dicitur. quia si apłs peccm̃ immitationis non
ꝓpagatõnis intelligi uoluisset eius pͥncipem ñ
adam: s diabolum. dr̃ẽt: de quo in li. sapienue

Expanded text:
dicatur originale; et quomodo pertransierit vel pertranseat in omnes, diligenter investigandum est. Quibusdam per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita, etc. Evidenter, inquiunt, unum hominem intravit in mundum, scilicet inobeoc autem dicunt intrasse in mundum, non traductione originis, sed similitudine praevaricationis; omnesque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. Hoc male senserunt quidam haeretici, qui dicti ni, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed imitatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt credere per baptismum solvi originale peccatum, quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt. Sed eis dicitur, quia si Apostolus peccatum imitationis, non propagationis, intelligi voluisset, ejus principem non Adam, sed diabolum d
Abbreviated transcription (Latin):
arbit ẽ ad componendam pacem .i ad recontili¬
andum homines do. hic ẽ arbit̃. quem iob de¬
sidat. Utnam eẽt nob̃ arbit᷑. Reconciliati crum
sumus dõ. ut ait apłs ꝑ mortem xͥ. Ꝙ ñ s̾ ẽ intel
ligendum quasi nos ei sic recontiliaueri xͦ. ut in
cip amare quos odat. sicut reciliat᷑ inimicus
imico. ut dem̃ sint annu qui añ se ocdant. sed
iam nos diligenti deo reconciliati sumus. NoN
enim ex quo ei reconciliati sumus ꝑ sanguĩem
filiͥ nos cip̃ dilig̾e. s añ mundu prius quam
sumus reconciliati: ꝓpt̾ peccatum cum eo habe¬
bamus inimicicias qui habebat gͣ nos carita¬
trm: etiam cum inimicicias adu̾sus eum exce
missis peccĩs tales inimicicie fimuntur. ⁊ recon¬
conciliat deo. Reconciliat autem dum offedicła
ano. Qrͣ solus filius dicitur mediator. Nam de
pr̃e legitur. ꝗ reconciliaint sͥ mundum. Ait i¬
apłs. Ds̃ crat in xͦ. mundum sibi reconcilians.
Cum gͥ reconciliet qrͣ ñ d̾r mediator: Quia nͥ me¬

Expanded text:
arbiter est ad componendam pacem, id est, ad reconciliandum homines Deo. Hic est arbiter quem Job desiderat. Utinam esset nobis arbiter! Reconciliati enim sumus Deo, ut ligendum est, quasi nos ei sic reconciliaverit Christus, ut inciperet amare quos oderat, sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici qui ante se oderant; sed jam nos diligenti Deo reconciliati sumus. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii nos coepit diligere, sed ante mundum, priusquam sumus reconciliati? Propter peccatum eum eo habebamus inimicitias, qui habebat erga nos charitatem, etiam cum inimicitias exercebamus adverdimissis peccatis tales inimicitiae finiuntur, et reconet homines ipsos reconciliat Deo. Reconciliat autem, dum offendicula atio, quare solus Filius dicitur Mediator? Nam de Patre legitur quod reconciliaverit sibi mundum. Ait at in Christo, mundum sibi reconcilians. Cum ergo reconciliet, quare non dicitur Mediator? Quia nec me
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ ẽ. ħ idem qd pat̾ cum pr̃e unus ds. Mediat
g̾ int̾ homines ⁊ deum irinitatem sccu̾ndum.
simile deo⁊ aliquid simile hominib q̃ mediatori
congruebat. ne ꝑ omnia sumlis bominib lõge
tẽt a deo aut ꝑ omina deo simul longe tĩt abho¬
minib ⁊ ita mediator ñ ec̃i. Uirꝰ gͥ mediator xp̃c
int̾ mortales petcatores int̾ mortalem iustum
apparuit mortał cum hominib uistꝰ cum deo.
ꝑ infirmitatem ꝓpinquans nob̃ ꝑ iusticiam dõ
Recte gͥ mediator dictus ẽ qui int̾ deum ⁊ inmorta¬
lem. ⁊ hominem mortalem ẽ deus bomo reconci¬
lians hominem dio. In quan tum mediator. in
quantum ẽ homo. ĩ quantum autem u̾bum ñ
in eo reconciliantur duunis: nam ip̃e ueniens pͥ
in se humana souiauit duuinis ꝑ uiriusq nat᷑e
te. quicumq humilitatem. xͥ credendo dilȩierunt.
⁊ diligendo imuitati sunt. Ecce ħ aliqͣtenꝰ insimiat᷑
ꝑ mortem. ꝑ quam ⁊̃ nos redemit a suiture di¬

Expanded text:
 idem quod Pater, cum Patre unus Deus. Mediat ergo inter homines et Deum Trinitatem, secundum simile Deo, et aliquid simile hominibus, quod Mediatori congruebat, ne per omnia similis hominibus, longe esset a Deo, aut per omnia Deo similis, longe esset ab hominibus, et ita mediartales peccatores et immortalem justum, apparuit mortalis cum hominibus, justus cum Deo; per infirmitatem propinquans nobis, per justitiam Deo. Recte ergo Mediator dictus est, quia inter Deum immortalem et hominem mortalem est Deus et homo, reconcilians hominem Deo; in tantum Mediator, in quantum est homo; in quantum autem Verbum non in eo reconciliantur divinis? Nam ipse veniens prius in se humana sociavit divinis per utriusque naturae te quicumque humilitatem Christi credendo dilexerunt, et diligendo imitati sunt. Ecce hic aliquatenus insinuatur per mortem, per quam et nos redemit a servitute di
Abbreviated transcription (Latin):
eus enim non ẽ magnus
ea magnitudine. que non est
quod ip̃e. ut quasi ip̃e particeps eiꝰ sit.
alioquin maior e̾ẽt magnitudo qͣm
deus. deo autem non ẽ aliquid maiꝰ.
ea gͥ magnitudine magnus ẽ: que
ip̃e. ẽ. Ideoq nec tres magnitudines
dicimus. s unam magnitudinem.
nec tres magnos s unum magn¬
um. quia non participatione mag¬
nitudinis deus magnus ÷ s se ipso:
magnus est. quia ip̃e est sua mag¬
nitudo. Ita ⁊ de bonitate ⁊ et̾nita¬
te. ⁊ omnipotentia d̃i dicendum
÷ et de omnib omnino que de dõ¬
possunt ꝓnunciari: sub̾aliter qͥb
add se ip̃m dicitur  translatiue. ac ꝑ
nem de illo ꝓͥe aliquid. ore hominiᷤᷤ
dici potest. Ecce aperte docuit. quod
nomina unitatem diuine maiesta¬
tis significantia. et ad se dicuntur
sim dicuntur. nec płr s singularit̾¬
in sumina accipiunt᷑. Illa u nomina
que ꝓͥe ad singulas ꝑtinent ꝑsonas:
dr̃. ut ait augustinꝰ in eodem. Nullo
mͣ ad se ip̃am s ad aliam inuicem. ł̃

Expanded text:
eus enim non est magnus ea magnitudine, quae non est quod ipse, ut quasi particeps ejus sit; alioquin major esset illa magnitudo quam Deus. Deo autem non est aliquid majus; ea ergo magnitudine magnus est, qua ipse est. Ideoque nec tres magnitudines dicimus, sed unam magnitudinem; nec tres magnos, sed unum magnum, quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est, quia ipse est sua magnitudo. Ita et de bonitate, et aeternitate, et omnipotentia Dei dicendum est, et de omnibus omnino quae de Diter; quibus ad seipsum dicitur non translative ac per tamen de illo proprie aliquid ore hominis dici potest. Ecce aperte docuit quod nomina unitatem divinae majestatis significantia, et ad se dicuntur sim dicuntur; nec pluralitin summa accipiuntur. Illa vero nomina quae proprie ad singulas pertinent personas, dicitur, ut ait August. in eodem, nullo modo ad seipsum, sed ad aliam invicem, vel
Abbreviated transcription (Latin):
sapitutia quia scusus ꝓficiebat. si humanatuis gͦ
Quod enim ꝓficit mutatur in meluis s quod di¬
uinum ẽ ñ mutat᷑. Ꝙ gͥ mutatur ñ e dminum.
Sensus gͥ ꝓficiebat humanus. sensum gͦ suscep̃
humanum. ñ pot̾at confortari uirtus dei nͥ cres¬
ẽt deus. nec altitudo sapientie dei impłi. Que gͥ mm¬
plebatur erat ñ di s nr̃a sapientia. Nlam quomͦ un¬
plebatur qui ut omina implerz descendit: ꝑq̃
autem sensum dix̃ ysaias. quod p̃tem puer nescie¬
bat aut matrem: Scͥptum ẽ enim prius quam
sciat putr. p̃tem aut mrẽm accipiet splolia sama¬
rie. Sapientiam enim dei futura ⁊ octulta ñ tal¬
lunt. etꝑs autem cognitionis. infantia ꝑ humãm
utiq imprudentiam quod adhuc ñ didicit ig¬
norat. S u̾endum ẽ. in quami ne si duos pͥncipaleᷤᷤ

Expanded text:
sapientia. Quis sensus proficiebat? Si humanus, ergo quod enim proficit, mutatur in melius; sed quod divinum est, non mutatur. Quod ergo mutatur, non est divinum. Sensus ergo proficiebat humanus. Sensum ergo suscepit humanum. Nec poterat confortari virtus Dei nec crescere Deus, nec altitudo sapientiae Dei impleri. Quae ergo implebatur, erat non Dei, sed nostra sapientia, nam quomodo implebatur, qui ut omnia impleret descendit? Per quem autem sensum dixit Isaias, c. 8, quod patrem nesciebat puer aut matrem? Scriptum est enim: Priusquam sciat puer vocare patrem aut matrem, accipiet spolia Samariae, Sapientiam enim Dei futura et occulta non fallunt. Expers autem agnitionis infantia, per humanam utique imprudentiam, quod adhuc non didicit, ignorat. Sed verendum est, inquam, ne si duos principales
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea suiendum ẽ. qͣ illi de quib nul¬
la extant indicia int̾ ꝓpinquos uł do¬
mesticos ł uicinos. quib baptizati fuisse
doceantur: agendum ẽ uͭ renascantur ne ꝑe¬
ant. in quib quod ñ ostenditur gestum.
rõ ñ sinit uͥ uideatur. it̾atum c̃fe̾ndum eiᷤ
uiłr. quod collatum ẽe̾ nescitur: qr ñ ten̾u¬
tas int̾uenit p̃sumpsionis. uͥ ẽ diligentia
pietatis
dDe illo qui ꝓ ludo inmergitur.

Expanded text:
rea sciendum est quod illi de quibus nulla extant indicia inter propinquos vel domesticos vel vicinos a quibus baptizati fuisse doceantur, agendum est ut renascantur ne pereant; in quibus quod non ostenditur gestum, ratio sinit ut videatur iteratum. Conferendum eis videtur, quod collatum esse nescitur. quia non temeritas intervenit praesumptionis, ubi est diligentia pietatis. 5. De illo qui pro lud
Abbreviated transcription (Latin):
quare factꝰ : sol. si lux illa faciendo bat
suꝑiores partes illustrabat.⁊ ad illuminatõem
inferiorum et suꝑiorum solem fieri oꝑtebat ił
potiꝰ iõ quia fc̃o sole dici fulgor auctus ẽ. ampli
partat p̾ dici. aut de ea corpꝰ soi formatum:
aut in ea parte celi ẽẽ: in qua sol ẽ. non quod
ip̃a sit soi. s sic ei unita ut discernño ualeat.
quomͦ accipiendum sit illud dixit deus.
an sono uocis id dix̾it deus an aliter

Expanded text:
quare factus est sol, si lux illa ad faciendum diem superiores partes illustrabat, et ad illuminationem inferiorum solem fieri oportebat. Vel potius ideo, quia facto sole diei fulgor auctus est. Ampliopareat, potest dici aut de ea corpus soli formatum, aut in ea parte coeli non esse in qua sol est; non quod ipsa sit sol, sed sic ei unita ut discerni non valeat. 7. Quomodo accipiendum sit illud: Dixit Deus, an sono vocis id Deus dixerit, an aliter
Abbreviated transcription (Latin):
tum. uel auquod opus ⁊ omnia gratis con¬
donat Ꝙ quidem de ext̾ior gemitu ł plãc¬
tu accipiendum ẽ Nam sñ int̾iori nemo
adultus renouatur. s ext̾iores satisfactio¬
nes ⁊ afflictiones.i sordes penitentium ibi
dimictuntur. Multum gͥ confert bapt̃s.
baptiimum qiͣ ramus a columba portat᷑
in archam. añ intus erat iudicio di: s nc̃
&̃ iudicio eccłe intus ẽ. Cum nͦ ĩ baptimo
petcatum deleatur. ⁊ satisfactio ext̾ior impu¬
cetur.: queritur cur penalitas. ciui ꝑ peccõ
adͥditi sumus ñ tollatur. Hoc iõ fĩ tradunt
sancti. quia si a pena homines ꝑ baptimum
libarentur. ip̃am putarent bapũ p̃cium. ñ
et̾num regnum. Iõ soluto iearu peccĩ. tem¬
poraliᷤ pena tantum in. anet ut illa uita¬
uita studiosius queratur. que erit a penis
omnib aliena. Lõ etiam manet. ut sit fi¬
deli c̾tandi mat̾ia. ⁊ uinendi occasio. quia ñ
uinc̾et. si ñ pugnaret. nec pugnaret si in

Expanded text:
tum, vel aliquod opus; sed et omnia gratis contum, vel aliquod opus; sed et omnia gratis condonat. Quod quidem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactiones et afflictiones, scilicet, sordes poenitentium, ibi dimittuntur. Multum ergo confert BaptismuBaptismum, quasi ramus a columba portatur in arcam; qui ante intus erat judicio Dei, sed nunc etiam judicio Ecclesiae intus est. Cum vero in Baptismo peccatum deleatur, et satisfactio exterior non imputetur, quaeritur cur poenalitas cui pro peccato addicti sumus non tollatur. Hoc ideo tradunt fieri sancti, quia si a poena homines per Baptismum liberarentur, ipsam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut illa vita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam manet, ut sit fideli et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret si non pugnaret, nec pugnaret si in
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri de illis qui iam sũficati
sp̃u cum fide & caritata ad bapto
accedunt. quid eis conferat bapt̃s. Nichil
etuonem iam remissis pͥeccis ĩtifi¬
cari sunt. Ad quod sane dici p̃. eos ꝙͣ ꝑ fidem
cati purgatos. ⁊ a debito et̾ne pene absolu¬
tos. tamen adhuc teni̾ sacifactione tem¬
porali qua penitentes ligantur in eccłia.
Cum añ baptismum ꝑcipiuntur ⁊ a pec¬
catiꝰ si qua int̾im pꝰ coirusionem contraxe¬
runt mundantur ⁊ ab ext̾iori satisfactiõe
absoluuntur⁊ adiuitit gra. omnisq uirtꝰ¬
augerur. ut u̾e nouus homo iunt cdici p̾sit.
fomes quoq pitcati in eo amplius debili¬
tatur. Iõ ieronimus dicit quod fides que
lideles facit in aquis baptismi datur ł nu¬
tritur: quia ñ hñti aliquando ibi datur
⁊ iam. hñti ut plenius hãtur. Sic ⁊ de aliiᷤ
intelligñdum Quigͥ mundus acced ibi
fit mundior ⁊ omni hñti .iͥ. amplius dat᷑.
Quͦ omnis extior sansfactio ibi relgretur.

Expanded text:
 quaeri de illis qui jam sanctificati Spiritu cum fide et charitate ad Baptismum accedunt, quid eis conferat Baptismus. Nihil contritionem jam remissis peccatis justificati sunt. Ad quod sane dici potest eos quidem pcati purgatos, et a debito aeternae poenae absolutos; tamen adhuc teneri satisfactione temporali, qua poenitentes ligantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si quae interim post conversionem contraxerunt, mundantur, et ab exteriori satisfactione absolvuntur; et adjutrix gratia omnisque virtaugetur, ut vere novus homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo Hier. dicit quod fides quae fideles facit, in aquis Baptismi datur vel nutritur: quia non habenti aliquando ibi datur, et jam habenti ut plenius habeat datur, sic et de aliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur,
Abbreviated transcription (Latin):
se notandum ẽ. q̃ dies diuersis m̃is in scͥptura
accipitur: dicitut enim dies lut illa. que illo
tduo tenebras illuminabat ⁊ dicit̃ dies illumi¬
natio ipia aeris. Dicitur etiam dies spacium ir
ins horarum qualit̾ accipitur cum ait fc̃m est
uespe ⁊ mane dies unus. qͣ ita distinguendum:
actum est uesꝑe prius ⁊ p̾ea mane ⁊ ita fuit di¬
finis pcedentis ⁊ micium sequentis diei qͥ est
aurora que net plenam lucem nͨ omnino tene¬
bras ħt. Mane gͦ primus dies non b̾uit quia
net dies precesserat. qui sequentis diei inicio
t̾minaretur. ⁊ eo precipue quia luce apparente
nox suꝑ t̾ram plenius atq preciarus dies xxsti
tit. qui non ab aurora s. a plena uice incoauit.¬
⁊ mane sequentis diei consummatus ẽ. Unde
broa. suꝑ genesim: dfcebat uͭ dies a luce inciꝑ⁊.
⁊ in marie sequentis diei tend̃: ut oꝑa
dei a uice inchoasse ⁊ in luce completa esse:
sig̾carentur. Reliqui autem dies mane hũer
⁊ uesꝑam. quorum quisq a suo mane incipi¬

Expanded text:
 notandum est quod dies diversis modis accipitur in Scriptura. Dicitur enim dies lux illa quae illo triduo tenebras illuminabat; et dicitur dies illuminatio ipsa aeris. Dicitur etiam dies spatium viginti quatuor horarum; qualiter accipitur cum dicitur: Factum est vespere et mane dies unus. Quod ita distinguendum est: Factum est vespere prius, et postea mane; et ita fuit difinis praecedentis et initium sequentis diei, quod est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies extit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequeBeda, super Genes.: Decebat ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse et in lucem completa esse significarentur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam; quorum quisque a suo mane incipi
Abbreviated transcription (Latin):
de trinitate: insinuat dicens spm sãc¬
tum ꝓcessisse a .xͦ. quando pꝰ resurrec¬
tionem insufflauit in discipulos.
ait. accipite sp̃m sc̃m. ut cum etiam d
se ꝓcede ostendet. ⁊ ip̃e ÷ uirtus que
de illo exibat. ut legitur in euange¬
lio: et sanabat omnes. Et ut ostendet
hanc ꝓcessionem sp̃c sancti: non esse
aliud quam donationem uel d a-¬
tionem sp̃s ip̃ius: addit. Post resur
nempximi. ⁊ it̾um de celo ꝓpt̾ dilcc¬
tionem dei. quia ꝑ ip̃m donum dif¬

Expanded text:
De Trinitate insinuat, dicens: Spiritum Sanctum processisse a Christo, quando post resurrectionem insufflavit in discipulos hait: Accipite Spiritum sanctum , ut eum etiam de se procedere ostenderet. Et ipse est virtus quae de illo exibat, ut legitur in Evangelio, et sanabat omnes . Et, ut ostenderet hanc processionem Spiritus sancti non esse aliud quam donationis ipsius spiritus, addit: Post resurrnem proximi, et iterum de coelo propter dilectionem Dei; quia per ipsum donum, i
Abbreviated transcription (Latin):
dominice prime pꝰ ascensionem: ita lo¬
quit᷑. cum sp̃c gr̃̾a datur hominibus.
ꝑtecto mittitur sp̃c: a patre mittit᷑.
⁊ ciꝰ missio÷ ip̃a ꝓcessio. His uerbis aꝑte
ostendit donationem gr̃e sp̃t sancti:
dici ꝑcessionem uel missionem cius
alis. constat quia et ħ ꝓcessio. siue
missio temꝑalis : Hanc qͦ temꝑalẽ¬

Expanded text:
dominicae primae post Ascensionem ita loquitur: Cum spiritus gratia datur hominibus, profecto mittitur spiritus a patre, mittitur  est ipsa processio. His verbis aperte ostendit, donationem gratiae Spiritus sancti dici processionem vel missionem ejusdoralis, constat quia et haec processio sive missio temporalis est. Hanc quoque te
Abbreviated transcription (Latin):
si pp̃ lib̾ationem hominum fiunt ita p̾se
concedi ueniam. Multa enim mala detes¬
tanda talem secuntur errorem. Possumꝰ
enim ⁊ furando alicui ꝓdee̾ uͥ pauꝑ cn
datur sent̃ commnodum. ⁊ diues cui tollit᷑
appareat. amando moutura:⁊ si uir̾it peni¬
tendo purganda. nͨ ido peccatum gͣue nega¬
bitur tale ad ult̾ium

Expanded text:
si propter liberationem hominum fiant, ita posse concedi veniam, multa enim mala detestanda talem sequuntur errorem. Possumus enim et furando alicui prodesse, si pauper cui datur sentit commodum, et dives cui tolliturappareat amando moritura, et si vixerit poenitendo purganda; nec ideo peccatum grave negabitur tale adulterium
Abbreviated transcription (Latin):
tile anime uiuentiᷤ. ⁊ uolatile suꝑ ter¬
ram.⁊ c̾ Opus quinte diei ẽ. formatio pistiũ
et auium. quib .ii. elementa oruantur. ⁊ de
eadem materia .i. de aquis pistes & aues
creauit. uolatilia: leuans. in aera ⁊ natatilia
remittens gurgiti. De oꝑe .ui. diei
De oꝑe .ui. diei quando
creata st̃ aĩalia ⁊ reptilia terrȩ.

Expanded text:
tile animae viventis, et volatile super terram, etc. Opus quintae dici est formatio piscium et avium, quibus duo elementa ornantur; et de eadem materia, id est, de aquis pisces et aves creavit, volatilia levans in aera, natatilia remittens gurgiti. 2. De e sextae diei, quando creata sunt animalia et reptilia terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
onindigebat angelus gr̃a ꝑ quam iusti¬
ficaretur quia maius non erat .s qua ad
diligendum deum perfecte. ⁊ obriliendũ
iuaretur. oꝑans quidem gr̃a dicitur: qͥ
iustificatur impius.i. de impio fir piꝰ de
maio bonus. Cooꝑans uͦ gratia qu a in¬
uatur: ad benłuolendum effu acitet. et
drum p̃ omnib diligendum. ⁊ ad bonum
oꝑandum.⁊ ad ꝑseuerandum in bono.⁊⁊
huiusimi. de quib p̾ea plenuis agemus.
data est gͦ angelis qui perstiterunt coo¬
ꝑans gratia. ꝑ quam conuersi sunt uͭ de¬
um ꝑfecte diligerent. conuersi suntͤ a bo¬
no quod ħabant. non perdito: ad mauiᷤ
bonum quod non habebant. & ÷ facta
ista conuer sio: ꝑ gr̃am cooꝑantem lib̾o
arbitrio que gratia. illis qui cetiderunt

Expanded text:
on indigebat angelus gratia per quam justificaretur, quia malus non erat, sed qua ad diligendum Deum perfecte et obediendum adjuvaretur. Operans quidem gratia dicitur qua justificatur impius, id est, de impio fit pius, de malo bonus. Cooperans vero gratia, qua juvatur ad bene volendum efficaciter, et Deum prae omnibus diligendum et operandum bonum, et ad perseverandum in bono, et hujusmodi; de quibus postea plenius. Data est ergo angelis qui perstiterunt cooperans gratia, per quam conversi sunt ut Deum perfecte diligerent. Conversi ergo sunt a bono quod habebant non perdito ad majus bonum quod non habebant; et facta est ista conversio per gratiam cooperantem libero arbitrio, quae grat
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ alienum. nicħ seꝑabile. Etce his
uerb̾: ꝓ ut humana ꝑmittit infirmitaᷤᷤ¬
⁊ pr̃em in se. Ex eodem etiam sensu in¬
telligitur sp̃c sanctus c̾ẽ. in ut roque
⁊ singula ꝑsonarum in singuł. quia
.s. in singuł est eadem plenitudo di-¬
uinitatis. ⁊ unita similitudo nature
quia non.c̃. maior nat᷑a diuina in aliqͣ
har̃ ꝑsonarum. ẜ unus ⁊ indifferen¬
tis naturae sunt tres ꝑsone. Ideoq al¬
tera in altera ẽẽ dicitur: ut p̃dictum
.ĩ. Uñ ambrosius p̃dictorum u̾boꝵ
sententiam nob̾ aꝑiens: suꝑ epłã se¬
telligitur pat̾ ẽẽ in fiuo ⁊ filius in pa¬
tre: quia una. ẽ. eorum sub̃a. ibi est
enim unitas uͥ nulla diuersitas. Ec¬

Expanded text:
nihil alienum; nihil separabile. Ecce his nihil alienum; nihil separabile. Ecce his verbis, prout humana permittit infirmitaet Patrem in se. Ex eodem etiam sensu intelligitur Spiritus sanctus esse in utroque, et singula personarum in singulis, quia scilicet in singulis est eadem plenitudo divinitatis, et unita similitudo naturae; quia non est major divina natura in aliqua harum personarum, sed unius et indifferentis naturae sunt hae tres personae. Ideoque altera in altera esse dicitur, ut praedictum est. Unde Ambros., praedictorum verborum sententiam nobis aperiens suptelligitur Pater esse in Filio, et Filius in Patre, quia una est eorum substantia. Ibi est enim unitas, ubi nulla diversitas e
Abbreviated transcription (Latin):
q non unus. nec eundem utrumq nec
aliud confitemur. quia deum ex deo
natum. nͨ eundem natiuita᷑ nec ali¬
ud ẽc ꝑmiccit. Eandem gͥ in utroq ⁊
uittutis similitudinem et deitatis
enim filius accepit a patre. Iam si par¬
tem eiusdem qui genuit accep̃ neut̃
gͦ ꝑfectus ẽ. dest enim ei un decessit. nͥ
plenitudo in eoerit qui ex porcione cõ¬
stiterit. Neuter gͦ ꝑfectus÷. si plenitudi¬
nem suam et qui genuit ammittit.
nec qui natꝰ. t̃ consequitur. Pateam᷑ gͦ.
q pater.ẽ in filio. ⁊ filius in patre. ds̃
in deo: ut idem hilarius ait in.uiii.li.
de trinitate. Non ꝑ duplicem conueni¬
entiam gener uum coniunctionem.
nec ꝑ insituiam capacioris sube natu¬
ram s ꝑ nature unitam si militudi-¬
nem. ꝑ natiuitatem uiuentis ex iu¬
uente nat᷑e. dum res non difert. dũ
naturam dei non degenerat natiuitã
dũ ñ aliud aliquid ex deo quam deus
nascitur. dum nicħ in his nouum est:

Expanded text:
erque non unus, nec eumdem utrumque; nec erque non unus, nec eumdem utrumque; nec aliud confitemur, quia Deum ex Deo natum, nec eumdem nativitas, nec aliud esse permittit. Eamdem ergo in utroque et virtutis similitudinem, et deitatis enim Filius accepit a Patre: nam si partem ejusdem qui genuit accepit, neuter ergo perfectus est; deesset enim ei unde decessit; nec plenitudo in eo erit, qui ex portione constiterit. Neuter ergo perfectus est, si plenitudinem suam et qui genuit amittit, nec qui natus est consequitur. Fateamur ergo quod Pater est in Filio, et Filius in Patre, et Deus in Deo, ut idem Hilar. ait in lib. 7 de Trin., non per duplicem convenientium generum conjunctionem, nec ram, sed per naturae unitam similitudinem, per nativitatem viventis ex vivente natura: dum res non differt, dum naturam Dei non degenerat nativitas, dum non aliud aliquid ex Deo quam Deus nascitur; dum nihil in his novum est,
Abbreviated transcription (Latin):
horum extͣ quemlibet ip̃orum est.
ꝓpt̾ diuine nature unitatem. Ecce h
aꝑit aliquatenus: non enimplene
potest tantum ab homine reserari
archanumr ex qua intelligentia di¬
catur. singula ꝑsonarum tota esse
in alus. unde etiam hilatius Nta in¬
terius ꝑquitens: in libro .iii. de tͥnitate
ait. Aftert pleris obscuritatem ser¬
enim intelligentie humane rõnem die¬
ti huuis: non cap̃. nͥ exemplum aliq̃.
teb diuinis comꝑatio humana pr̃a
intelligendum᷑ quid sit illud. Ego in
patre et pat̾ in me .ẽ. si tamen comp̃¬
hende hoc ita ut est: ualebimus. ut q̃
natura rerum pati non posse estima-¬
tur: id diuine ueritatis ratio conseꝗͣ¬
tur. Pat̾em gͥ in filio ⁊ filium in pr̃e
ẽẽ plenitudo in utroq diuinitatis:
ꝑfecta ÷ quia plenitudo diuinitatis:
in filio. q in patre est. Hoc et in filio:
non sit etiam in eo a quo est: non duo:
unus. s alius in alio. quia non aliud
in utroq ũ unum sint in fide nr̃a ut¬

Expanded text:
horum extra quemlibet ipsorum est, propter divinae naturae unitatem. Ecce hic aperit aliquatenus: non enim plene potest tantum ab homine reserari arcanum; ex qua intelligentia dicatur singula personarum tota esse in aliis. Unde etiam Hilar., ista interius perquirens, in lib. 3 de Trin., ait: Affert plerisque obscuritatem serenim intelligentiae humanae rationem dicti hujus non capit; nec exemplum aliquod rebus divinis comparatio humana praesintelligendum est quid sit illud: Ego in Patre, et Pater in me est; si tamen comprehendere hoc ita ut est valebimus, ut quod natura rerum pati non posse aestimatur, id divinae veritatis ratio consequatur. Patrem ergo in Filio, Filium in Patre esse, plenitudo in utroque divinitatis perfecta est, quia plenitudo divinitatis est in Filio; quod in Patre est hoc et in Filio est; l habens quod non sit etiam in eo a quo est, non duo unus, sed alius in alio, quia non aliud in utroque, ut unum sint in fide nostra: ut
Abbreviated transcription (Latin):
irt Peccaret enim si illo ligno ñ uteret ur
quia p̾ceptum erat ei ut cõmedet de omni
lingno ꝑadisi nͥ de lingno scĩe boni ⁊ mrali. Sic̃
gͦ peccauit comelendo. quod erat ꝓhibitum
ita etiam peccaret si non comedet qd erat iuis¬
sum. Si non foret preceptum ut de ligno

Expanded text:
a peccaret. Peccaret enim si illo ligno non uteretur, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de illo
Abbreviated transcription (Latin):
tie.⁊ uoluntati nec auquid int̾ omnia. ł
dc omnib s suꝑ omnia ⁊ añ omnia: Nõ
enim añ uoluit uel potuit quam genuit.
sicut nec añ: fuit: quam genuit. quia ⁊ ab
e et̾no fuit.⁊ ab eter no genuit. Ex simili qͦ¬

Expanded text:
et voluntati: nec est aliquid inter omnia vel de omnibus, sed super omnia et ante omnia. Non enim ante voluit vel potuit, quam genuit: sicut nec ante fuit quam genuit; quia ab aeterno fuit, et ab aeterno genuit. Ex simili q
Abbreviated transcription (Latin):
straret᷑. sic̃ ex obedientia palma.
plantatum ꝑadisum: hominemq in eo posi¬
tum & pꝰ uniuersa animalia adeum ducta
siusq nominib designata subnectit scͥpt᷑a.
obdormiss: tulit unam de costis eiꝰ ⁊ forma¬
cipum. quatinus in ħ ⁊ suꝑbia diaboli con¬
funcdet ⁊ hominis humilitas. dei similitu¬
dine sublimaretur. diabolus quippe aluid
adeo p̾ncipium eẽ. concupierat. Iõq ut eiꝰ su¬
ꝑbia retunderet᷑. ħ homo in mun̾ẽ accepit oꝵ
diabolus ꝑuerse taꝑe uoluit .s. obtin̾e non
potuit ⁊ ꝑ ħ imago dei in homine apparuit.
Quia sicut deus omnib reb existic pͥncipum
creationis. ita homo omnib hominib pͥn¬
cipium generationis. Lo etiam ex uno homĩe
omnes esse uoluit deus. ut dum cognosc̾et᷑
se ab uno ẽẽ. omnes se qͣi unum amaient
euore de latere uiri et non de alia corpis
parte.

Expanded text:
stretur, sicut ex obedientia palma. plantatum paradisum, hominemque in eo positum, et post universa animalia ad eum ducta, suisque nominibus designata, subnectit Scripturaobdormisset, tulit unam de costis ejus, et formacipium, quantenus in hoc et superbia diaboli confunderetur, et hominis humilitas Dei similitudine sublimaretur. Diabolus quippe aliud a Deo principium esse concupierat. Ideoque ut ejus superbia retunderetur, hoc homo in munere accepit, quod diabolus perverse rapere voluit, sed obtinere non potuit. Et per hoc imago Dei in homine apparuit; quia sicut Deus omnibus rebus existit principium creationis, ita homo omnibus hominibus principium generationis. Ideo etiam ex uno homine omnes esse voluit Deus, ut dum cognoscerent se ab uno esse omnes, se quasi unum amarent. 3. Quare de latere viri, non de alia corporis parte
Abbreviated transcription (Latin):
nullum meritum sit sine lib̾o arbitrio ⁊ quro
sit ip̃a gra. an uirtus an non ⁊ si uirtus: an actꝰ
uel ñ. ut hic aꝑte insinuͣri ualeat p̃mittendũ:
tria. ẽẽ. gn̾a bonorum. alia namq sunt magna.
alia muma. alia media. Ut augustinus ait
in pͥmo .ii. retractationum. Uututes inquit: quib
anummi: sine quib recte ium ñ p̾: media bonas̃.¬
Item uitutib nemo male utitur. Oet̾is autem
bonis i. mediis ⁊ minimis non solum bene: s
ĩma ile: quisq uti pͭ. Et iõ uirtute male ne
mou ⁊ tituri quia opus uirtutis ẽ. bonus usus
istorum. quib etiam non bene uti possumus
Nemio autem bene utendo male utitur. Non
solum autem magna. s ⁊ media ⁊ minima bo¬
na eẽ prestit̾it bonitas. dei. Eece hs̃ tria genera
bonorum distincta.
Inqͥb bonis sit lib̾m arbitũ.

Expanded text:
nullum meritum sit absque libero arbitrio: et quid sit ipsa gratia, an virtus, an non; et si virtus, an actus vel non: ut hoc aperte insinuari valeat, praemittendum est tria esse genera bonorum. Alia namque sunt magna, alia minima, alia media, ut Augustinus ait in primo lib. Retract. Virtutes, inquit, quibus animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti pNemo autem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera bonorum distincta. 11. In quibus bonis sit liberum arbit
Abbreviated transcription (Latin):
entia p̃ceptorum: Ergo in p̃uaricante pecca-¬
tumẽ. s in mandate culpa ñ ẽ ñ enim con¬
sisf̾et peccatum: si interdictio ñ fuiss. Non
consistente autem peccõ ñ solum malicia s ⁊̃
uirtus. fortasse ñ eẽt. que nͥ aliqua malicie
fuissent semina: uel subsist̾e uel emin̾e non
poss Ecce p̃uaricationem legis ⁊ inobedien¬
tiam diffinit amb̃. eẽ. peccatum. Diuersorũ¬

Expanded text:
entia praeceptorum? Ergo in praevaricante peccatum est, sed in mandante culpa non est. Non enim consisteret peccatum, si interdictio non fuisset. Non consistente autem peccato, non solum malitia, sed etiam virtus fortasse non esset; quae nisi aliqua malitiae fuissent semina, vel subsistere, vel eminere non posset. Ecce praevaricationem legis et inobedientiam definit Amb
Abbreviated transcription (Latin):
animab Peccatum. ẽ uoluntas tetinendi uel
consequendi quod iusticia uetat. In utraq
assignatione de actuali pecco aq ⁊ mortali
nõ ueniali. Ex prima descriptione. ostendit᷑
peccatum. eẽ. uoluntas mala. suie locutio et
ext̾ior. Ex alt̾a uͦ tantum ostenditur eẽ. actꝰ
inu̾or. Uoluntas enim ut in suꝑiorib dc̃m:¬

Expanded text:
Animabus: Peccatum est voluntas retinendi vel consequendi quod justitia vetat. In utraque assignatione, de actuali peccato agitur et mortali, non veniali. Ex prima descriptione ostenditur peccatum esse voluntas mala, sive locutio et exterior; ex altera vero, tantum ostenditur esse actus interior. Voluntas enim, ut in superioribus d
Abbreviated transcription (Latin):
am de uoluntate dei aliquid ꝓscensus
nr̃i inbeullitate dicendum. ẽ. Scien¬
dum ẽ. gͥ quia uoluntas siue uolens
de deo secundum essentiam dicitur.
Lon enun:ei alud uelle ⁊ aliud ẽẽ. s
num. qͣ eẽ deum ita idem ẽ . ei eẽ. uolẽ¬
tẽ qͣ. eẽ deum. Nam uoluntas que
semꝑ uolens ẽ. non affectꝰ uel motꝰ ẽ.
qui in deum cadẽ ñ ualet s diuina
usya qua uolensẽ deus ÷ et huiꝰmͦi.
Q d̾ licet idem sit dõ uelle qͦd ẽẽ ñ tñ pot̾̃ dici

Expanded text:
am de voluntate Dei aliquid pro sensus nostri imbecillitate dicendum est. Sciendum est igitur quia voluntas sive volens de Deo secundum essentiam dicitur. Non est enim ei aliud velle et aliud esse, sed idem est ei esse volentem quod esse Deum. Nam voluntas qua semper volens est, non affectus vel motus est, qui in Deum cadere non valet, sed divina usia qua volens est Deus, et hujusmodi. 2. Quod licet idem sit Deo velle quod esse, non tamen potest dici
Abbreviated transcription (Latin):
aua melus forte considata atq tractata et ea
q̃h mouerẽ possunt iugilantiore aiq intelligen¬
niore si pͥ mente discutiat. Hec firuit̾ ienens qd̾
hominem n homo ĩ diunam głificat᷑ in dm
quia mutatio uel u̾sibilitas nͨ diminutionem

Expanded text:
alia melius forte considerata atque tractata, et ea alia melius forte considerata atque tractata, et ea quae hic movere possunt, vigilantiore si potest mente discutiat; hoc firmiter tenens quod hominem, nec homo in divinam glorificatus in Deum; quae mutatio vel versibilitas naturae diminutionem
Abbreviated transcription (Latin):
ens homo. sit fuius dei. ħ enim non semꝑ hũit
s. in tempore ꝑ gr̃ãm accepit. Quod uidet᷑ augꝰ.
notasse. in li. ad ꝓsꝑum ⁊ huarem dicens. Pre¬
destinatus ẽ iħt. u qui futurꝰ erat secundum
carnem filius dcl cẽt in uirtute filius dei. hii¬
⁊̃ tum dr̃ tͥ minor pr̃e secundum q̃ hõ secdm
habitum ħ intelligunt dictum .i. ĩ quantum
hĩ hominem sibi unitum. Uñ augꝰ in p̾ͥmo
habitu minor. In forma tnini serui minor ẽ prẽ
In forma dei equal ẽ pr̃i ⁊ quia secundum ha¬
bitum accipienda ẽ incarnationis rõ. iõ dm̃
humanatum ñ hominem dificatum diti tra¬
ficatum dicius. s dm̃hoĩem factum.
Quod non debet dici homo dominicus.
t licet dicatur homo deus ñ tamen dicit᷑
pͣ tiuui in duab ⁊ ex duab exist̾e naturis. ł adhe
Quod predicta non sufsiciunt ad cognoscen
absq assertione ⁊ p̃ uidicio titauimꝰ questiõim
cendum ditficili putare lictorem. istam sibi¬
nr̃am debere susfit̾ẽ disputationem. s legat ⁊

Expanded text:
eus homo sit Filius Dei; hoc enim non semper habuit, sed in tempore per gratiam accepit. Quod videtur August. notasse in lib. ad Prosperum et Hilar. dicens: Praedestinatus est Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem filius Dtur Christus minor Patre secundum quod homo, secundum habitum hoc intelligunt dictum, id est, in quantum habet hominem sibi unitum. Unde August., tohabitu minor. In forma enim servi minor est Patre; in forma Dei aequalis est Patri; et quia secundum habitum accipienda est Incarnationis ratio, ideo Deum humanatum, non hominem deificatum dici traficatum dicimus, sed Deum hominem factum. 12. Quod non debet dici homo dominicus. Et licet dicatur homo Deus, non tamen congrue persona Filii in duabus et ex duabus existere naturis, seQuod praedicta non sufficiunt ad cognoscendabsque assertione et praejudicio tractavimus quaestionem. cendum dinostram sufficere debere disputationem; sed legat et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ corporales s sp̃uales .s. discernendi scĩa
⁊̃ p̃otentia iudicandi .i. ligandi ⁊ soluendi: qͣ
dignos reciꝑe. indignos debet excludẽ. a reg¬
no. eccł̃iasticus uidex qui sicut ht̃ ius ligandi
pari condicione ꝑmisit. gͦ qui soluendi uis ñ
ht̃: nͨ ligandi ht̃. Et infra. Gertum ẽ ꝙ eccle¬

Expanded text:
scilicet discernendi scientia, et potentia judicandi, id est, ligandi et solvendi; qua dignos recipere, et indignos debet excludere a regno ecclesiasticus judex, qui sicut habet jus ligandi,pari conditione permisit. Ergo qui solvendi jus non habet, nec ligandi habet. Et infra: Certum e