comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta cum hec audiunt repbi ⁊ uer¬
ba p̃dicatorum despicuint: quod
isftis ad salutem. illis est ad dampna¬
tonem: Quo in loco questio orit᷑.
quare cdicat angłos habere septem
plagas nouissimas: cum ab ipso
mundi ecordio usq ad finem scł̃i
i iiuiemamus quosdam uulne.¬
iatos ad salutem. quosdam admor¬
tem Primus quippe homo in para¬
dyso constitutus. accepit p̃ceptum
adeo. ne tangeret pomum ligni sci¬
entie boni ⁊ mali: qd p̾ceptum siser¬
nass. ad uitam illi ꝓfuiss: uexũ
contempsit hoc p̃ceptum: ⁊ qd̵ illi
est ei in mortem: sic q ex salubri p̃¬
cepto. uulneratus est ⁊mortuus:
Moysi quoq ds dedit p̾cepta lega¬
lia dicens. non occides. non adulte¬
rabis. ⁊ cet̾a his similia: que quidã
seruantes. sicut moyses. iosue. ⁊
multi alii. habuerunt uitam in
eis: econtra ceteri contempnentes.
uulnerati sunt: quia ꝑdiderunt
presentem uitam ⁊ futura: Ipso
quoq dño predicante creliderũt

Expanded text:
tra cum haec audiunt reprobi, verba praedicatorum despiciunt. Quod istis est ad salutem, illis est ad damnationem. Quo in loco quaestio oritur, quare dicat angelos habere septem plagas novissimas, cum ab ipso mundi exordio usque ad finem saeculi ita inveniamus quosdam vulneratos ad salutem, quosdam ad mortem. Primus quippe homo in paradiso constitutus accepit praeceptum a Deo ne tangeret pomum ligni scientiae boni et mali; quod praeceptum si servasset, ad vitam illi profuisset. Verum contempsit hoc praeceptum: et quod illi est ei in mortem: sicque ex salubri praecepto vulneratus est et mortuus. Moysi quoque dedit Deus praecepta legalia, dicens: Non occides, non adulterabis , et caetera his similia. Quae quidam servantes, sicut Moyses, et Josue, et multi alii, habuerunt vitam in eis. Econtra caeteri contemnentes, vulnerati sunt, quia perdiderunt praesentem vitam et futuram. Ipso quoque Domino praedicante, quid
Abbreviated transcription (Latin):
numerus sepe ꝓ uniuersitate ponit
ꝓpt̾ hoc iudelicet tempꝰ quod septem
dieb uoluitur: ꝑseptem ãgelos uo¬
ipsum qd̃ ⁊ ꝑ celum. id est uniuiend¬
lis eccłia intelligitur: S quia aue¬
tor huius hystorie frequenter ageie¬
re redit ad speciem: ꝑ septem anglis
intelligamꝰ in hoc loco specialiter p̾
dicatores: dequib scriptum est ange¬
li pacis amare flebunt. ⁊ alibi. labia
sacerdotis custodiunt scientiam: Cea
uero sint septem plage. insequentib
manifestatur cum ipsi angli septem
fialas accepisse dicunt᷑. plenas tra
dez. Hoc sunt enum phiale qd̾ angłi
id est scĩ precdicatores: Quia septem
habent plagas. hoc est notitiam uni¬
uerse scripture. quia uulnerantur
corda bonorum ad salutem. corda
uero impiorum ad ꝑniciem. audi
unt quidam indiuino eloquis
oddulteri. ⁊ ceteri quos commemo¬
ed apostolus regnitm dei ren possi¬
des lise: ⁊ timmentes gehenne ⁊gnemi.
aunera a in corde ⁊ redeunt ad dm̃
qlanenta penitentie: talio. nodo

Expanded text:
sitate ponitur, propter hoc videlicet tempus, quod per septem dies volvitur, per septem angelos idipsum quod et per coelum, id est, universalis Ecclesia intelligitur. Sed quia auctor historiae frequenter a genere redit ad speciem, per septem angelos intelligamus in hoc loco specialiter omnes praedicatores, de quibus scriptum est: Angeli pacis amare flebunt et alibi: Labia sacerdotis custodiunt scientiam , etc. Quid vero sint septem plagae, in sequentibus manifestatur, cum ipsi angeli septem phialas accepisse dicuntur lenas irae Dei. Hoc sunt enim phialae, quod angeli, id est sancti praedicatores. Qui septem habent, hoc est notitiam omnium Scripturarum qua vulnerantur corda bonorum ad salutem, corda vero impiorum ad damnati quidam in divino eloquio adulteri, et caeteri quos memorat Apostolus, regnum Dei possidebunt : et timentes gehennae ignem, vulnerantur in corde, et redeunt ad Deum per lamenta poenitentiae: talique modo
Abbreviated transcription (Latin):
unde ⁊ qd̾ subungit magnum.
iuxta hunc sensum non est referẽ¬
dum ad lacum. s ad cliabolum.
qui magnus appellatur. ꝓpt̾ suꝑ¬
bie iactantiam: Magnum enim
id est diabolum cum om̃i corpore
cum diabolo ⁊ anglis eius: Et cal¬
catus est lacus: id est calcati sunt
qui erant in lacu. hoc̃ ineterna
morte dep̾ssi sunt: non iam ut
purgentur. s ut penitus intere¬
ant Eetra cuutatem. id est extra
scõium societatem: cum quuib
iam nulla erit repborum cõmu¬
mo: Et ecunt sanguis de lacu
usq ad frenos equorum: ꝑ sangͥ¬
nem qui egreditur de lacu. id est des¬
cententia districti iudicis. iundie¬
ta intelligitur sanguinis. uelom¬

Expanded text:
Unde et quod subjungit magnum, Unde et quod subjungit magnum, juxta hunc sensum non est referendum ad lacum, sed ad diabolum, qui magnus appellatur propter superbiae jactantiam. Magnum enim, id est, diabolum cum omni corpore cum diabolo et angelis ejus. Et calcatus est lacus, id est, calcati sunt, qui erant in lacu, hoc est in aeterna morte, depressi sunt, non jam ut purgentur, sed ut penitus intereant. Extra civitatem, id est, extra sanctorum societatem, cum quibus jam nulla erit reproborum communio. Et exivit sanguis de lacu usque ad frenos equorum. Per sanguinem qui egreditur de lacu, id est sententia districti judicis, vindicta intelligitur sanguinis vel
Abbreviated transcription (Latin):
lo. ⁊ cetã: Qui habet falcem messo¬
riam. ipse ⁊ uindemiatoriam: ⁊ qͥ
dixit messori mete. ipse ⁊ uindemia¬
tori uindemia: nam qd̵ sunt sege¬
tes. hoc sunt ⁊ botri. similiter quod
palee. hoc ⁊ umatia: Cetera supra¬
clictum est: Uindemiauit omnes
botros uinee terre: id est collegit om¬
nes a terra ⁊bonos ⁊malos. frumẽ¬
tum uidelicet ⁊ ⁊izania: ⁊ uinũ
mundum id est scõs recondidit
in dominicum promptuarium:
uinatia uero. id est. reꝓbos misit
in lacum ire dei: ꝑlacum uero ire
dei dampnatio intelligitur infer¬
ni. uel sententia diuini iuidicii: in
quem lacum mittent᷑ repbi. tum
audierint ite in ignem eternum:
Nisi enim uocabulum laci infer¬
num designaret: nequaquam ꝓphe¬
ta diceret. omnes interfecti ruentes¬
q gladio. qui descenderunt incircũ¬
cisi ad t̾ram ultimam. ⁊ portauerũt
ignominiam suam cum his qui
descendunt in lacum: ⁊ psalmista.
saluasti me adescendentib in lacũ.

Expanded text:
lo, etc. Qui habet falcem messolo, etc. Qui habet falcem messoriam, ipse et vindemiatoriam. Et qui dixit messori, Mete: ipse et vindemiatori, Vindemia. Nam quod sunt segetes, hoc et botri, similiter quod sunt paleae, hoc et vinacia. Caetera supradicta sunt. Vindemiavit omnes botros vineae terrae, id est, collegit omnes a terra, et bonos et malos, frumentum scilicet et zizania. Et vinum mundum, id est sanctos, recondidit in Dominicum promptuarium: vinacia vero, id est reprobos, misit in lacum irae Dei. Per lacum vero irae Dei, damnatio intelligitur inferni, vel sententia divini judicii, in quem lacum mittentur reprobi, cum audierint: Ite in ignem aeternum. Nisi enim vocabulum lacus infernum designaret, nequaquam propheta diceret, omnes interfecti ruentesque gladio, qui descenderunt incircumcisi ad terram ultimam, et portaverunt ignominiam suam cum his qui descendunt in lacum. Et Psalmista: Salvasti me a descendentibus in lacum .
Abbreviated transcription (Latin):
angłs qui exiuit detemplo: qm̃
in iudicio ex secreto diuinitatis sue
informa humana omnib appare¬
bitz Clamans uoce magna ad se¬
dentem supra nubem: Sicut supͣ¬
dictum est: quod est nubes. hoc est
angłs. cui clamat xp̃c. id est eccl̃ia:
que ꝓpter unitatem capitis etiam
supra nubem. hoc est supra se ipsã
sedere dicitur: Non enim erat con¬
ueniens. ut liceret clamauit ange¬
lus qui sedebat supra nubem adeã¬
dem nubem: ideoq mutauit nubẽ
id est eccł̃iam in angłi nom̃:. tamẽ
qd̃ est nubes. hoc ⁊ angłs sedens su¬
pra nubem: Mitte falcem tuam.
metatur: id est ad est tempus quo
⁊ electi remunerari. ⁊ reꝓbi iusto dĩ
iuidicio debent dampnari Qm̃ aru¬
it messis terre: id est finis uniuscu¬
iuisq aduenit: quo ⁊ palee id est re¬
probi tradent᷑ igni: ⁊ frumenta in
dñi cellario recondent᷑. Et misit qͥ
sedebat falcem suam int̾ram. ⁊ cet̾a.
cernens cuncta examinabit: Et aliꝰ
angelus exiuit de templo qd̃ est in ce¬

Expanded text:
angelus exivit de templo, quoniam in judicio ex secreto divinitatis suae, in forma humana hominibus apparebit. Clamans voce magna ad sedentem supra nubem: Sicut supradictum est, quod est nubes, hoc est angelus, cui clamat Christus, id est Ecclesia, quae propter unitatem capitis, etiam supra nubem, hoc est, supra seipsam sedere dicitur. Non enim erat conveniens ut diceret: Clamavit angelus qui sedebat supra nubem, ad eamdem nubem, ideoque mutavit nubem, id est Ecclesiam, in angeli nomen. Tamen quod est nubes, hoc et angelus sedens supra nubem. Mitte falcem tuam. hora ut metatur: Id est: adest tempus, quo et electi remunerari, et reprobi justo Dei judicio debent condemnari. Quoniam aruit messis terrae: id est, finis uniuscujusque advenit, quo et paleae id est reprobi tradantur igni, et frumenta in Domini cellario recondantur. Et misit qui sedebat falcem suam in terram, etc. Idcernens, cuncta examinabit. Et alius angelus exivit de templo, quod est in coe
Abbreviated transcription (Latin):
sius in cantationib: licet iuirgami¬
ysi deuorauerit uirgas illorum: D¬
inde conuerrit moyses aquas nilim
sanguinem: fecerunt ⁊ ipsi similice
aquas ꝙysternarum quas sibi foderi
egyptii. non ualentes bibere deaquu
deaqua fluminis. fecit moyses rano¬

Expanded text:
cantationibus, licet virga Moysi devoraverit virgas illorum; deinde convertit aquas Nili in sanguinem; fecerunt et ipsi similiter aquas cisternarum quas sibi foderant Aegyptii, non volentes bibere de aqua fluminis. Fecit etiam Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
subiectos. s etiam ipsos reges ⁊ pͥrci¬
runt. uel diuersis uitiis seruie¬
runt. sententia diuini iudicii
comp̃bendit: Porro qd̾ sequitur
ꝑstadia mille sexcenta: in hoc nu¬
mero ut supra lictum est omnis
sũma reꝓborum exprimitur. qui
ꝑ orbem quadri ꝑtitum. lacitudi¬
aliud signum incelo. magnum
⁊ mirabile: angłos septem. haben¬
qm̃ in ipsis consummata ira cłi¬

Expanded text:
ubjectos, sed etiam ipsos reges et princit diversis vitiis servierunt, sententia divini judicii comprehendet. Porro quod sequitur: Per stadia mille sexcenta, in hoc numero ut supradictum est omnis summa reproborum exprimitur, quae per orbem quadripartitum, latitudialiud signum magnum et mirabile, angelos septem, habenquia in ipsis consummata est i
Abbreviated transcription (Latin):
amimab Sedens ergo supͣnulẽ.
ałia est in sius p̃dicatorib consti¬
suta: ad quos loquitur xp̃c precipi¬
endo dicens. micte falcem tuam acu¬
am. id est p̃licationem diuinam
inuideis: hoc est enim qd ipse etsdi¬
si:. ite tantum ad ories que perie¬
runt domus isił: Et mete: id est se¬
para uideos a terreno sensu. uł atr̃e¬
nis desideriis: ne iam carnalit̾ acci¬
piant. si uolueritis ⁊ audierius

Expanded text:
animabus. Sedens ergo supra nubem, animabus. Sedens ergo supra nubem, Ecclesia est in suis praedicatoribus, ad quos loquitur Christus praecipiendo dicens: Mitte falcem tuam acutam, id est praedicationem divinam in Judaeos. Hoc est enim quod ipse eis dicit: Ite tantum ad oves quae perierunt domus Israel .-- Et mete, id est separa Judaeos a terreno sensu vel a terrenis desideriis, ne jam carnaliter accipiant: Si volueritis
Abbreviated transcription (Latin):
at ista fahe: quia uelociter m̃tẽ¬
ominis aterrenis desideriis. a socie¬
Ae malorum saperat. Et al ter
inls eciuit de templo. Ipse desig
dse. Exiuit detemplo. hoc est de
sua in uisibili maiestate: quan¬
d ueibum caro factum est. ⁊ habi¬
tauit in nobis: quia cum ess in¬
unsibilis in sua natura. accepit car¬
nem ⁊ animam in utero uirgina¬
li. ⁊ factus est uisibilis in nr̃a sub¬
stantia: Hinc paulus ait. qui cũ
informa dei ess exinaniuit semet¬
ipsum. factus obediens usq admor
tem:⁊ipse dñs. exiui a patre ⁊ue-
ni in mundum: Templum quip
pe est filius. ⁊ templũ uerbi ipseho¬
mo assumptus: ⁊ templum pat̾s
ifilii eccł̃ia: dequa paulus dicit.
templum dĩ sc̃m est. qd̃ estis uos :
fxiuit ergo de templo:quando ui¬
sibilis ad hrimanos ꝓdiit aspeciꝰtis:
Clamans ucce magna ad seclentem
suꝑ nubem: In hoc loco qui designa¬
tur ꝑnubem. ipse ⁊ ꝑ sedentem supͣ
nubem: est enim genus ingenere.
sunit supra dictum est dearca. ⁊ octo

Expanded text:
quia velociter hominem a terrenis desideriis et societate malorum separat. Et alter angelus exivit de templo. Ipse designsit. Exivit de templo, hoc est, de sua invisibili majestate, quando Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , quia, cum esset invisibilis in sua natura, accepit carnem et animam in utero virginali, et factus est visibilis in nostra substantia. Hinc Apostolus ait: Qui cum in forma Dei esset, exinanivit semetipsum, factus obedienstem . Et ipse Dominus: Exivi a Patre, et veni in mundum . Templum quippe Patris est Filius, et templum Verbi ipse homo assumptus, et templum Patris et Filii Ecclesia, de qua Paulus dicit: Templum Dei sanctum est quod estis vos . Exivit ergo de templo, quando visibilis ad humanos prodiit aspectus. Clamans voce magna ad sedentem super nubem. In hoc loco qui designatur per nubem, ipse et per sedentem supra nubem. Est enim genus in genere, sicut supradictum est de arca Noe et octo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ duodecim stellas. duodecim apl̃
intelliguntur. ⁊ ꝑ illos omnun
do p̾dicatorum. quo coronatur es
id est ornatur ⁊ circumdatur.⁊e
quorum societate letatur in capiꝰ¬
te. id est in mente sua Et inmani
sua falcem acutam: id est in potssi¬
te sua iudiciariam potestatem uel
dignitatem. quiã ipse xp̃c etiam
sus fidelib dedit. dicens discipłis
sedebitis suꝑ sedes duodecim. iudli¬
cantes duodecim trib isrł: Pocest
etiam fahe intelligi diuina p̃dica¬
tio: quam alibi dñs gladium ap¬
pellat. dicens. non ueni pacem mit¬
tere in terram. s gladium: Quate
gladius diuina p̃dicatio appella¬
tur: Quia ꝑ ipsam separantur
boni a malis. ueluti membra a me¬
bris: Hanc falcem habet xp̃c inma¬
nu. id est in oꝑatione sua: quia en
que docuit uerbis. pͥmum ipse mi¬
pleuit oꝑib: uicta illud. pͥmum
quidem sermonẽ feci de omnib qͦ
cepit ih̾c facere. ⁊ docerez uolens qͥpo
dñs instruere p̃dicatorem. quomo¬
do p̾dicare deberet: pͥmum in seiplo

Expanded text:
 duodecim stellas duodecim apostoli intelliguntur, et per illos omnis ordo praedicatorum, quo coronatur Christus, id est ornatur et circumdatur, et ex quorum societate laetabitur in capite, id est in mente sua. Et in manu sua falcem acutam, id est in potestate sua judiciariam potestatem vel dignitatem, quam ipse Christus etiam suis fidelibus dedit, diebitis super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel . Potest etiam falx intelligi divina praedicatio, quam alibi Dominus gladium appellat, dicens: Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . Quare gladius divina praedicatio appellatur, quia per ipsam separantur boni a malis, veluti membra a membris. Hanc falcem habet Christus in manu, id est in operatione sua, quia ea quae docuit verbis, primum ipse implevit operibus, juxta illud. Primum quidem sepit Jesus facere et docere . Volens quippe Dominus instruere praedicatorem quomodo praedicare deberet, primum in seipso
Abbreviated transcription (Latin):
cdĩ. ut exhibcatis corpora ur̃a hosti¬
am iuuentem scãm. deo placentẽ.
Angłs itaq exiuit de altari: idest
potestatem suꝑ ignem: Ignis. sp̃ẽ scs̃
inlingius igneis descendit: Unde
merito queritur. quomodo angls
qui utiq xp̃c̃ intelligitur potesta¬
tem habeat suꝑ ignem. id est sup
sit eum patre ⁊ sp̃u sc̃õ: Non enio

Expanded text:
Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiDei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem . Angelus itaque exivit de altari, id estpotestatem super ignem. Ignis Spiritus sanin linguis igneis descendit. Unde merito quaeritur quomodo angelus, qui utique Christus intelligitur, potestatem habeat super ignem, id est supesit cum Patre et Spiritu sancto. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
inquib ds̃ habitat Si enim in
in angłis qui sine peccato sunt: Ipsi
itaq sunt templum di: quia in euis
tugiter ꝑsistunt contemplatione:
Eeiuit ergo de templo quod est in
celo: non quo acontemplatione
angłorum recederet: s quia assim̃¬
do carnem hominib uisibilis appa¬
ruit. halens ⁊ ipse falcem acutam.
id est iuditiariam potestatem: qͥa
pater non iudicat quẽquam. s
omne iudicium dedit filio: uelsi¬
cut dictum est. in falce acuta. p̃¬
dicatio intelligitur suꝑna que
diuidit patrem a filio. ⁊ filium
a patre: ⁊ cefa. sicut in euangłio
dñs dicit. id est reꝓbos a bonis. Et
alius angłs exunt de altari: Qui
ꝑ supiorem. ipse designatur ⁊ ꝑhũc
angłm: id est xp̃c nuntius pater¬
ne uioluntatis: Altare autem ip̃e
est qui ⁊ pontifex: xp̃e scilicet ꝑ qũe
munera nr̃a d̾o patri dirigimus
petentes nos exaudiri ꝑ xp̃m: om̃s
lus dicit. obsecro uos ꝑ misccłiam

Expanded text:
in quibus Deus habitat. Si enim in in quibus Deus habitat. Si enim in in angelis, qui sine peccato sunt! Ipsi itaque sunt templum Dei, quia in ejus sunt jugiter contemplatione. Exivit ergo de templo, quod est in coelo, non quo a contemplatione angelorum recederet, sed quia assumendo carnem, hominibus visibilis apparuit. Habens et ipse falcem acutam, id est judiciariam potestatem, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Vel sicut dictum est, in facie acuta praedicatio intelligitur superna, quae dividit patrem a filio, et filium a patre, etc., sicut in Evangelio Dominus dicit, id est reprobos a bonis. Et alius angelus exivit de altari. Qui enim superior est, ipse designatur et per hunc angelum, id est Christus nuntius paternae voluntatis. Altare autem ipse est, qui et pontifex, Christus scilicet, per quem munera nostra Deo Patri dirigimus petentes nos exaudiri per Christum.tolus dicit: Obsecro vos per misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
aruit messis: id est p̃parata sunt cor¬
da ppłorum ad credendum: ⁊ ideo
tempꝰ est. ut excidantur a terra. ⁊
colligant᷑ ad fidem cłi om̃ipotentis:
De hac messe. ipse in euanglio dicie:
messis quidem multa oꝑarii autẽ
pauci: Et misit qui sedebat supra
nubem falcem suam suꝑ terram.
quia ad uocem xp̃i ceperunt p̃di¬
care udeis pͥmum. quousq eice¬
rent eos afinib suis: unde pau¬
lus ⁊ barnabas dicerunt eis. uobis
quidem oportebat primum loqui
uerbum dei. ⁊ cetera: Et messa
est terra: collecti sunt omnes qͦtqͦt
fuerunt p̃ ordinati ad uitam eter¬
nam: de quib scriptum est.si fue¬
rit numerus filiorum isrł quasi
arena maris. reliquie salue fient:
Et alius angłs exiit de templo
qd̾ est in celo Superius dixerat an
głm de templo exisse: nunc ubi boc
templum iusum fuerit indicare
curauit. Hic quoq angłs: xp̃c.¬
porro celum hic simplicit᷑ debemus
intelligere habitationẽ celorum:
ubi est templum. id est sc̃i angłi.

Expanded text:
is terrae, id est praeparata sunt corda populorum ad credendum, et ideo tempus est ut excidantur a terra, et colligantur ad fidem Dei omnipotentis. De hac messe ipse in Evangelio dicit: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Et misit, qui sedebat super nubem, falcem suam in terram, quia ad vocem Christi coeperunt praedicare Judaeis primum, quousque ejicerent eos a finibus suis, unde Paulus et Barnabas dixerunt eis: Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei, etc., .-- Et messa est terra, id est collecti sunt omnes, quotquot fuerant praeordinati ad vitam aeternam, de quibus jam scriptum est: Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient . Et alius angelus exivit de templo quod est in coelo. Superius dixerat a gelum de templo exisse, nunc autem ubi hoc templum visum fuerit, indicare curavit. Hic quoque angelus Cporro hic coelum simpliciter debemus intelligere habitationem coelorum, ubi est templum, id est sancti angeli,
Abbreviated transcription (Latin):
norlua est inmari: H ie atoto paro
ntilliitur: neq enim omnes sub
milii sensu legis moriuine. quia
n iuisti gratias ea que ulis m
ura contingebant sp̃ualiter in¬
cigunt: Tale est ⁊ illud: omnes
Slinauerunt simul inuitiles fã
unt: non est qui faciat bonum.
non est usq ad unum: Nam ⁊ in
hos mare. id est in sacra scriptura
ontinetur uita piscium. centum
quinquaginta trium. qui captti
sunt re te apłorum: hoc est enim pi¬
s iecte apłorum capi. qd̃ est in elec¬
trum parte aquas in sanguinem
mimne conuerti: Omnis enimani¬
ma mortua in mari ꝓhis tantũ
accipienda est. qui in lege nichil ali¬
ud nisi litteram attendunt sicut
uider: qui maxime ex eo tempore sũt
mortui. quo ceperunt uiuere fideles
ꝑsensus sp̃uales: Et tercius effudit
sialam suam suꝑ flumina. ⁊ super
fontes aquarum: ⁊ facta sunt san¬
guis: Quod est primus angłs. hoc
est sccłs: hoc terciuis: hoc denique om¬
nes. idest cuncti p̾dicatores : Porro ꝑ

Expanded text:
ortua est in mari. Hic a toto pars intelligitur. Neque enim omnes sub carnali sensu legis moriuntur, quia nunc multi Dei gratia ea quae illis in figura contingebant, spiritualiter intelligunt. Tale est et illud, Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Nam et in hoc mari, id est in sacra Scriptura, continetur vita piscium centum quinquaginta trium qui capti sunt reti apostolorum. Hoc est enim pisces reti apostolorum capi, quod est, in electorum parte aquas in sanguinem minime converti. Omnis ergo anima mortua in mari, pro his tantum accipienda est, qui in lege nihil aliud nisi litteram attendunt, sicut Judaei, qui maxime ex eo tempore non sunt mortui, quo coeperunt vivere fideles per sensus spirituales. Et tertius effudit phialam suam super flumina et super fontes aquarum, et factus est sanguis. Quod est primus angelus, hoc secundus, hoc tertius, hoc denique omnes, id est cuncti praedicatores. Porro per
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ insequentib dicit idẽ iohannes.
qui autem acceperit eius testimo¬
nium. signauit quia d̾s uerax ẽ
quia uidelicet sunt non nulli.
quorum nemo testimonium xp̃i
accipit. sicut sunt uidei miseri:
⁊iterum sunt non nulli qui ac¬
cipiunt testimonium eiꝰ ⁊ sciunt
quia l̃s uerax est: Sic ergo ⁊ hoc
loco intelligendum est quod dicit᷑

Expanded text:
ibus dicit idem Joannes: Quia autem accipit ejus testimonium, signabit quia Deus verax est, quia videlicet sunt nonnulli, quorum nemo testimonium Christi accipit, sicut miseri Judaei: et iterum sunt nonnulli qui accipiunt testimonium ejus, et sciunt quia Deus verax est. Sic ergo et in hoc loco intelligendum est quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
unum animal. id est dñs ihinꝰ B
tione: Ut enim possent esseauolo
id est nuntii uite eterne. fati siir
fiale. repleti uerbo sapientie. Sni
absurdum erat dicere. inmusq
conuentens. unum animal da
septem anglis. septem angłos.: ui¬
riauit sermonem dicens. tuim

Expanded text:
unum animal, id est Dominus Jesusunum animal, id est Dominus Jesustione. Ut enim possent angeli esse, id est nuntii vitae aeternae facti sunt phialae repleti verbo sapientiae. Sed quia absurdum erat dicere minusque conveniens: Unum animal dedit septem angelis septem angelos, variavit sermonem, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ad concupiscendum eam. iam me¬
chatus est eam in corde suo: Uel cer¬
te ꝑ zonam auream uinculum
caritaus intelligitur: quia scĩ ñ
timore penali s ꝑcaritatem se in¬
uicem solo dĩ amore constringu̾t.
siue etiam ꝑzonas aureas sapien¬
tia designatur. de qua scriptum
est: accipite sapientiam sicut au¬
rumz ⁊ona aurea cinguntur
angłorum pectora: quia suꝑna
sapientia replentur electorum cor¬
da. qua ⁊ tpsi d̾m iugiter laudãt
⁊ alios ad laudandum ꝓuocant.
Et unum exquatuor animãb de¬
dit septem angłis septem fialas au¬
reas. plenas iracundie dĩ iuuen¬
tis inscła słorum Supertus le¬
gimus qd̾ uiderit quatuor anima¬
lia: que tam quatuor euangłistas
quam omnes scõs. siue etiam ip̃m
dñm significant: qui factus est ho¬
mo temporalit̾ nascendo exuirgine.
factus est uitulus in passione qͣ
semet ipsum obtulit dõ in ara
crucis: factus est leo resurgenis per¬
gesimo die ascendendo in ceniso qr

Expanded text:
ad concupiscendum eam, jam maead concupiscendum eam, jam maechatus est eam in corde suo . Vel certe per zonam auream vinculum charitatis intelligitur, quia sancti non timore poenali, sed per charitatem se invicem solo Dei amore stringunt. Sive etiam per zonas aureas sapientia significatur, de qua scriptum est: Accipite sapientiam sicut aurum. Zona aurea cinguntur angelorum pectora, quia superna sapientia replentur electorum corda, quia et ipsi Deum jugiter laudant, et alios ad laudandum provocant. Et unum ex quatuor animaangelis septem phialas aureas, plenas iracundia Dei viventis in saecula saeculorum. Superius legimus quod viderit quatuor animalia, quae tam quatuor Evangelistas quam omnes sanctos, sive etiam ipsum Dominum significant, qui factus est homo temporaliter nascendo ex virgine: Factus est vitulus in passione, qua semetipsum obtulit Deo in ara crucis: Factus est leo tertia die reagesimo die ascendens ad coelos. Istud
Abbreviated transcription (Latin):
entem in hunc mundiĩ: uel si le¬
gamus uestiti lapidib pretiosi. si¬
cut in quibdam codicib inuenit᷑.
ꝑhos lapides designantur uirtu¬
tes. spes uidelicet. fides. caritas. casti¬
tas. humilitas. ⁊ ceta huuis modi:
quib ornant᷑ fideles: Alia transla¬
tio habet. uestiti linteo mundo: ꝑ
quod puritas uite ⁊ in nocentia ca¬
stitatis intelligitur: Nam linum
exterra nascitur. ⁊ multo labore
ad candorem uenustatis ꝑducit᷑.
quia uidelicet castitas sine pura
uita cum multo labore ⁊ mortifica¬
tione carnis adquiritur: Ex his
uestimentis salomon dicit. om̃i
temꝑe sint uestimenta tua candi
da Et precincti ad pectora ⁊onis
aureis: ꝑzonam qua p̃cingeban¬
tur eorum pectora. uinculum ca¬
stitatis ostenditur: ⁊ significat᷑
solum opus libidinis. s etiam ip¬
sa restringitur cogitatio uigore
mentis: Uetus enim dicit. qui ad¬
ulterium commiserit. puniatur:
nouũ uero. qui uiderit mulierem

Expanded text:
entem in hunc mundum. Vel, si leentem in hunc mundum. Vel, si legamus, Vestiti lapidibus mundis, sicut in quibusdam codicibus invenitur, per hos lapides designantur virtutes: spes videlicet, fides, charitas, castitas, humilitas, et caeterae hujusmodi, quibus ornantur fideles. Alia translatio habet, Vestiti lino mundo, per quod puritas vitae et innocentiae castitas intelligitur. Nam linum ex terra nascitur, et multo labore ad candorem venustatis perducitur, quia videlicet castitas sive vita pura cum multo labore et mortificatione carnis acquiritur. De his vestimentis Salomon dicit: Omni tempore sint vestimenta tua candida .-- Et praecincti ad pectora zonis aureis. Per zonam qua praecingebantur eorum pectora, vinculum castitatis ostenditur, et significatur solum opus libidinis, sed etiam ipsa restringitur cogitatio vigore mentis. Vetus enim dicit: Qui adulterium commiserit, puniatur: Novum vero: Qui viderit mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
suie ad temporalia ministrandũ:
quasi de templo egrediunt᷑: sicq
sit ut initernis in hiemtes. intẽplo
secleant: ruisus ⁊ curam ꝓximorũ
non negligentes. de templo exeant:
uerbi gr̃ã. est quilibet doctor uł ho¬
mo ꝓcesserus ad publicum. ut faci¬
at sermonem ad ppłm: qui prius
residens colligit se se intra seipsum.
meditando. qualiter. quib. ⁊ quo¬
modo debeat loqui: qualiter in co¬
hare sermonem. qualiter uel fini¬
re. Etce dum ita intra secretum m̃¬
tis sue inhabitat. quasi intemplo
moratur: cum autem ꝓcedit ad
p̃dicandum. ⁊ ea que mente trac¬
tauerat publice ꝓfert: quasi a tẽ¬
plo. idẽ a secreto mentis sue foras
egreditur: Uestiti lapide mundo
bene lapis dicitur. quo elecli circũ¬
dant᷑. quia murus est inpenitra¬
bilis: mundus. quia peccatum ñ
fecit. nec dolus inuentus est inore
eius Candidus uocatur: quia can¬
dor est lucis eterne: ⁊ lux uera que
illuminat omnẽ hominem ueni¬

Expanded text:
sive ad temporalia ministrandum, sive ad temporalia ministrandum, quasi de templo egrediuntur. Sicque fit ut internis inhiantes, in templo sedeant, et rursus curam proximorum non negligentes, de templo exeant, verbi gratia: Est quilibet doctor vel homo processurus ad publicum, ut faciat sermonem ad populum, qui prius residens colligit sese intra seipsum, meditando qualiter, quibus et quomodo debeat loqui, qualiter inchoare sermonem, qualiterve finire. Ecce dum ita intra secretum mentis suae inhabitat, quasi in templo moratur. Cum autem procedit ad praedicandum, et ea quae mente tractaverat, publice profert, quasi a templo, id est a secreto mentis suae foras egreditur. Vestiti lapide mundo et bene lapis dicitur, quo electi circumdantur, quia murus est impenetrabilis. Mundus, quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Candi vocatur, quia candor est lucis aeternae, et lux vera quae illuminat omnem hominem veni
Abbreviated transcription (Latin):
o in quo sunt omnes thesaurer
pprentie ⁊ scientie absconditi ue¬
am qucq ipsum dm̃i eorpusin
do st uerus panis qui de celo des¬
andit ibi ⁊ uirga est caron que
sonduerat: id est sacerdotum sp̃u¬
ale . quod uertim sacerdotum. eccl̃ie
qlignabat: Dicit autem iohennes
htum templum tabernacłi testi¬
monis in celo: cum unum sit sicut
arerat cabernacłm ⁊ celum: tanqͣm
gmus diuidens ꝑ partes. sicut supͣ
intelliguntur peccatores: quia
septenarius numerus ꝓ uniuersi¬
tate ponitur: Isti habent septem pla
adꝑniciem: Templum autem de
quo exierunt angłi. secretum cordis
illorum intelligitur: Quando enĩ
sci p̃dicatores contemplatiomi inser¬
uiunt: ab omnib scł̃i actibr sealie¬
nos rectlunt: diina elcquia medi¬
tantur: ⁊ quasi tunc intemplo hoc
est in secreto mentis sue morantur:
S quia non ita debent insistere ꝓpͥ¬
is. ut relinquant etiam aliorum
necessitates: quando iterum ꝓcedũt
ad publicum. ad p̾dicandum. ad
carnalium mores componendum:

Expanded text:
 in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, urnam quoque ipsum Domini corpus, in quo est verus panis qui de coelo descendit. Ibi et virga est Aaron, quae fronduerat, id est sacerdotium spirituale, quod verum sacerdotium Ecclesiae praesignabat. Dicit autem Joannes apertum templum tabernaculi Testimonii in coelo, cum unum sit sicut dixerat tabernaculum et coelum, tanquam genus dividens per partes, sicut supraintelliguntur praedicatores, quia septenarius numerus pro universitate ponitur. Isti habent septem plagmdam ad perniciem. Templum autem de quo exierunt angeli, secretum cordis eorum intelligitur. Quando enim sancti praedicatores contemplationi inserviunt, ab omnibus saeculi actibus se alienos reddunt: et cum divina eloquia meditantur, quasi in templo, hoc est, in secreto mentis suae morantur. Sed quia non ita debent insistere propriis, ut relinquant etiam aliorum necessitates, quando iterum procedunt ad publicum, ad praedicandum, ad carnalium mores componendos,
Abbreviated transcription (Latin):
li ultra non dominabit᷑. Et nu¬
bes autem ⁊ supra nubem sedens
unum sunt. id est caput ⁊ memi¬
bra: unde ⁊ cum dñs suꝑ nubem
sedet. uuq ipsa nubes cum dño
sedet: Habentem in capite suo co¬
ronam auream: ꝑ quam uictoia
xp̃i designatur: qui primum io
di abolo triumphauit. ⁊ elissdr¬

Expanded text:
li ultra non dominabitur . Et nuli ultra non dominabitur . Et nubes autem, et supra nubem sedens, unum sunt, id est caput et membra. Unde et cum Dominus super nubem sedet, utique ipsa nubes cum Domino sedet. Habentem in capite suo coronam auream, per quam victoria Christi designatur, qui primum de diabolo triumphavit, e
Abbreviated transcription (Latin):
t uidi ⁊ ecce nubẽ
candidam: ⁊ suꝑ
nubem sedentem
similem filio ho¬
minis. sub audi¬
tur uidi: Nubes
candida caro et
anima nr̃i redemptoris intelligi¬
tur: quam non fuscauit macula
peccati: De hac nube. ꝑ ꝓpħ̾am di¬
citur: ecce dñs ascendet suꝑ nubem
leuem. ⁊ ingredietur egyptum:
Suꝑ nubem quippe leuem ascen¬
dit ⁊ in egyptum uenit: quando
carnem nr̃e mortalitatis accepit. ⁊
in hoc mundo natus aparuu: Su-¬
diuinitatis potentia p̾sidet etiam
humanitati sue: Hel certe ꝑnubẽ
candidam. eccl̃ia intelligitur. fon¬
te baptismatis apeccatis munda¬
ta: ꝑfidem enim xp̃i ⁊ baptismũ
illius mundatur ab omnib pec¬
catis: uixta illud. fide munclans
corda eorum. hinc nubi p̾sidet
ut gallina pullos suos ꝓtegit ⁊¬
gubernat: Quare autem ip̃se nõ
iam simplicit᷑ homo. s similis fi¬
lio hominis dicat᷑. supra clictum
est:quia uidelicet surgens amor¬
tius. metasq humanitatis trans¬
cendens. iam non morit᷑: mors il¬

Expanded text:
t vidi, et ecce nubes candida, et supra nubem sedentem similem Filio hominis, subauditur, vidi. Nubes candida, caro et anima nostri Redemptoris intelligitur, quam non fuscavit macula peccati. De hac nube per prophetam dicitur: Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingredietur Aegyptum . Super nubem quippe levem ascendit, et in Aegyptum venit, quando carnem nostrae mortalitatis accepit, et in hoc mundo natus apparuit. Supdivinitatis potentia praesidet etiam humanitati suae. Vel certe per nubem candidam Ecclesia intelligitur, fonte baptismatis a peccatis mundata. Per fidem enim Christi et baptismum illius mundatur ab omnibus peccatis, juxta illud: Fide mundans corda eorum . Hinc inibi praesidet lut gallina pullos suos, protegit et gubernat. Quare autem ipse non jam simpliciter homo, sed similis Filio hominis dicatur, supra dictum est, quia videlicet surgens a mortuis, metasque humanitatis transcendens, jam non moritur, mors il
Abbreviated transcription (Latin):
loco scõ: ⁊ quid ab eo audit: Ecce iam sanꝰ
factꝰ es: iam noli peccare. ne quid t̃ deteriꝰ
contingat. Nunc ille postea qͣm uidit
iħm ⁊ cognouit iħm auctorem sanitatiᷤᷤ
sue: ñ fuit piger in euͣngelizando qͦm
uiderat: ab iit ⁊ nuntiauit iudeis. qͥa iħx
ẽẽt. qui eum fecit sanum. Ille annuntia¬
bat. ⁊ illi insaniebant. Ille salutem suam
pdicabat: ⁊ illi salutem suam ñ quere
hominib in sabro. dixi quid soleat respõ¬
dere: quia ium̃ta sua ñ contempnebant
sabr̃o uł liberando uł alendo. Deportato
grabato quid respondit: Manifestũ opꝰ
corporale factum erat ante oculos uideoꝵ:
ñ sanitas corporis. s oꝑatio corporis. q̃
ñ uidebat᷑ ita necessaria. quẽ admodũ sa¬
nitas. Aꝑte gͦ dñs dicat sacram̃tũ sab¬
bati ⁊ signum obseruandi uniꝰ diei ad
tempꝰ datum ẽẽ iudeis: impletionẽ ue¬
ro ip̃am sacram̃ti in illo uenisse.

Expanded text:
loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es; noli peccare, ne quid tibi deterius contingat. 12. Tunc ille, posteaquam vidit Jesum, et cognovit Jesum auctorem sanitatis suae, non fuit piger in evangelizando quem viderat: Abiit, et nuntiavit Judaeis quia Jesus esset qui eum sanum fecerat. Ille annuntiabat, et illi insaniebant: ille salutem suam praedicabat, illi salutem suam non quaerhominibus sabbato, dixi quid soleat respondere, quia jumenta sua non contemnebant sabbato, vel liberando vel alendo. De portato grabato quid respondit? Manifestum opus corporale factum erat ante oculos Judaeorum: non sanitas corporis, sed operatio corporis; quae non videbatur ita necessaria, quemadmodum sanitas. Aperte ergo Dominus dicat sacramentum sabbati, et signum observandi unius diei ad tempus datum esse Judaeis; impletionem vero ipsam sacramenti in illo venisse.
Abbreviated transcription (Latin):
dine intentionis uidet᷑ ds. Turba strepitũ
habet. uisio ista secretũ desiderat. eolle gͣ¬
batũ tuũ: porta portatꝰ ꝓximũ tuũ: et
ambula ut ꝑuenias. Noli iħm quere¬
re in tba: ñ est tanqͣm unꝰ de turba: p̃ue¬
nit omnẽ turbam. prior ascendit de ma¬
ri piscis ille magnꝰ. ⁊ in celis sedet. int̃pel¬
lans ꝓ nob̾ tanqͣm sacerdos magnꝰ. Unꝰ
intrauit in interiora ueli: turba foris
stat. Ambula tu qui portas ꝓximũ tu¬
um: si didicisti portare. qui solebas por¬
sti ihm. si clũ uides iħm. Quid postea seq̃¬
tur: Qm̃ ñ destiit ille tollendo grabatũ
suum. ⁊ ambulando: uidit eũ postea iħe
in templo. In turba ñ eum uidit: in tem¬
plo uidit. Dñs quidẽ iħe ⁊ in turba illũ
uidebat ⁊ intemplo: ille aũ languidꝰ in¬
turba th̾m ñ cognoscit. in templo cog¬
nostit. ẜuenit gͦ ille ad dñm. uidit eũ
in templo uidit eum in loco sacrato. in

Expanded text:
dine intentionis videtur Deus. Turba strepitum dine intentionis videtur Deus. Turba strepitum habet; visio ista secretum desiderat. Tolle grabatum tuum, porta portatus proximum tuum; et ambula, ut pervenias. Noli Jesum quaerere in turba, non est tanquam unus de turba: praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in coelis sedet interpellans pro nobis: tanquam sacerdos magnus, unus intravit in interiora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui portas proximum tuum; si didicisti portare, qui solebas porsti Jesum, nondum vides Jesum: quid postea sequitur? Quoniam non destitit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non eum vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in templo: ille autem languidus Jesum in turba non cognoscit, in templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ e̾ẽt homo: s qd̃ portabat gͣbatum
suũ. Si sanitas ñ erat differenda. nũq̃d
⁊ opꝰ fuerat imperandũ: Non t̾ licet fa
suũ. Et ille auctorem sanitatis sue. obi¬
ciebat calumpniatorib. Qui inqͥt me
fecit sanum. ille mͥ dixit: tolle grabatũ
tuũ ⁊ ambula. Non acciꝑem iussionem.
a quo acceperam sanitatem: Et illi. Qͥs
ẽ ille homo qui tͥ dixit. tolle grabatum
tuũ ⁊ ambula: S qui sanꝰ erat faccꝰ. nesci¬
ebat quis ẽẽt. a quo hoc audierat. Iħx aũ
cũ hoc fecisset ⁊ iussisset: declinauerat ab
eo in turba. Uidete. quẽadmodũ ⁊ hoc im¬
pleat᷑. Portamꝰ ꝓximũ.⁊ ambulamꝰ ad d̾m:
⁊ ille si dum nouerat ih̃m. Sacram̃tũ hoc
cõmendatũ ẽ: quia in eũ crecdimꝰ quẽ ñ¬
dũ uidemꝰ. ⁊ ut ñ uideat᷑ declinat in tͦba.
Difficile. ẽ in tͣba uideri xp̃m: solitudo q̃dã
necessaria est menti nr̃e. quadam solitu¬

Expanded text:
factus esset homo; sed quod portabat grabatum factus esset homo; sed quod portabat grabatum suum. Si sanitas non erat differenda, numquid et opus fuerat imperandum? Non licet tibi, tum tuum. Et ille auctorem sanitatis suae objiciebat calumniatoribus: Qui, inquit, me fecit sanum, ipse mihi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Non acciperem jussionem a quo receperam sanitatem? Et illi: Quis est ille homo qui tibi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula? 11. Sed qui sanus erat factus nesciebat quis esset, a quo hoc audierat. Jesus autem, cum hoc fecisset, et jussisset, declinaverat ab eo in turba. Videte quemadmodum et hoc impleatur. Portamus proximum, et ambulamus, ad Deum; erat Jesum. Sacramentum hoc commendatum est, quia in eum credimus quem nondum videmus: et ut non videatur, declinat in turba. Difficile est in turba videre Christum: solitudo quaedam necessaria est menti nostrae; quadam solitu
Abbreviated transcription (Latin):
plet᷑. nisi inuicem onera nr̃a portemꝰ. Suf¬
ferentes inquit inuicem in dilectione. stu¬
dentes seruare unitatẽ sp̃c. in uinculo pa¬
cis. Cum ẽẽs languidꝰ. portabat te ꝓximꝰ
tuus: sanus factus es: porta ꝓximũ tuũ.
Inuicem onera ur̃a portate: ⁊ sic adimple¬
bitis legem xp̃i. Sic adimplebis o homo
qd̃ t̾ deerat. tolle gͦ grabatũ tuũ. S cũ tu¬
leris: noli remanere. ambula diligendo
xximũ. ⁊ curam habendo de ꝓximo. iter
agis. Quo iter agis. nisi ad dñm d̾m:
eum ꝑuenias. cum quo manere deside¬
ras. Tolle gͦ grabatũ tuũ ⁊ ambula. fecit
hoc ille.⁊ scandalizati sc̃ uidei. Uidebant
enim hominẽ die sabbati portantem gra¬
batũ suũ. nec calumpniabant᷑ dño. qd̾ sa¬
nsi eum fecerat sabbato. ut ers respondere
posset. quia si cuiꝰqͣm eoꝵ ium̃tũ in pi¬
teũ cecidisset: utiq die sabbati erueret
illud. et solueret iuim̃tũ suũ. Non itaq
iam illi obiciebant. qd̃ die sabẽ sanus

Expanded text:
ra portemus. Sufferentes, inquit, invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Sic adimplebis, o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, ambula. Diligendo proximum, et curam habendo de proximo tuo, iter agis. Quo iter agis, nisi ad Dominum Deeum pervenias, cum quo manere desideras. Tolle ergo grabatum tuum, et ambula. 10. Fecit hoc ille, et scandalizati sunt Judaei. Videbant enim hominem die sabbati portantem grabatum suum, nec calumniabantur Domino quod sanum eum fecerat sabbato, ut eis respondere posset quia si cujusquam eorum jumentum in puteum cecidisset, utique die sabbati erueret illud, et salvaret jumentum suum : non itaque jam illi objiciebant quod die sabbati sanus
Abbreviated transcription (Latin):
res facta: acceptuiri sumꝰ mercedem. dena¬
riũ. Ip̃a enim merces reddit᷑ oꝑariis in
uinea laborantib. scđdm eungłiũ: qd̃
uos credimꝰ reminisci. Neq enĩ omnia
cõmemoranda sunt: tamqͣm riidib ⁊¬
indiget qͣntũ arbitror. quare in tollendo
grabato dilectio ꝓximi cõmendet᷑: nisi for¬
te hoc nos offendit qd̃ ꝑ gͣbatũ rem qͣndã
stolidam ⁊ insensatam ꝓximꝰ cõmendat᷑.
Non irascat᷑ ꝑximus: si cõmendat᷑ nobis
unde aqͣ ꝓfluxit. Petra aũ erat xp̃c Qͥd¬
tam̃ qͣlecumq lignũ. qͦmͦ nec illa qͣli scũq
petͣ. s unde aqua ꝓfluxerat. sitientib: nͨ
qͣliscumq lapis. s angularis: q̃ in semet¬
ip̃o copulauit duos parietes e diu̾so ueni¬
entes. Sic nec qͣlecumq lignum ꝓximũ
acceperis: s grabatum. Qd gͦ in grabato
obsecro te. quid nisi quia ille languidus¬
in grabato portabat᷑. sanus aũ grabatũ
portat: Q̾d dictum ẽ. ab apło. inuicem

Expanded text:
e facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium , quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibindiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commendetur: nisi forte hoc nos offendit, quod per grabatum, rem quamdam stolidam et insensatam, proximus commendatur. Non irascatur proximus, si commendatur nobisunde aqua profluxit: Petra autem erat Ctamen qualecumque lignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxerat sitientibus; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui in semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c hunc ieiunii numerũ impleuit. ꝑ
moysen sigurata ẽ. lex: ꝑ heliam signi
liũ. Ideo in illo monte tres apparuert: u¬
bi se discipulis ostendit in claritate uul¬
tus ⁊ uestis sue. Apparuit enim medius
um euͣngelii haberet a lege ⁊ ꝓphetis.
Siue gͦ in lege siue in ꝓphetia. siue in e¬
uͣngelio. qͣdragenariꝰ nob̃ numerꝰ in ie
generale ẽ. abstinere ab mniquitatib ⁊
illicitis uoluptatib scł̃i. Qd̃ est ꝑfectũ
ieuiniũs Ut abnegantes impietatẽ ⁊ se¬
culares cupiditates temperant̾. ⁊ pre.⁊
iuste uiuamꝰ in hoc seculo. Huic ieuinio
qͣm m̾cedem addit apłs: Sequit᷑ ⁊ dicit.
Expectantes illam beatam spem. ⁊ mani¬
festationẽ głe magni di. ⁊ saluatorĩ nr̃i
iħu xp̃i. In hoc gͦ scło. qͣsi qͣdragesimam

Expanded text:
 hunc jejunii numerum implevit . Per Moysen significatur Lex, per Eliam signifr Evangelium. Ideo in illo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius um testimonium haberet a Lege et Prophetis . Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis niquitatibus et illicitis voluptatibus saeculi, quod est perfectum jejunium, ut abnegantes impietates et saeculares cupiditates, temperanter et juste vivamus in hoc saeculo. Huic jejunio quam mercedem addit Apostolus, sequitur et dicit: Exspectantes illam beatam spem et manifestationem gloriae beati Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi. In hoc ergo saeculo quasi quadragesimam
Abbreviated transcription (Latin):
gĩa reos faciebat: qͦs confitentes gr̃a libe¬
rabat. Nam hoc dicit apłs Si enun data
ẽẽt lex que posset uiui ficare: omnino
ex lege eẽt iusticia. Quare gͦ data ẽ lex:
Sequit᷑ ⁊ dicit S conclusit scriptura
omnia sub peccato. ut ꝓmissio ex fide ih̾u
xp̃i daret᷑ credentib. Quid euidentiꝰ.: Non¬
ne ũba hec exposuerunt nob̾. ⁊ qͥnq portit̃
⁊ languentiũ multitudinẽ: Quinq por¬
ticus lex ẽ. Quare qͥnq porticꝰ ñ sanabãt
languentes: Quia si data cẽt lex q̃ posset
uiuificare: omnino ex lege ẽẽt iusticia.

Expanded text:
gratia reos faciebat, quos confitentes gratia libegratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data ra omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino
Abbreviated transcription (Latin):
iuuante. facio qd possum. De hac pisci¬
na. que qͥnq porticib cingebat᷑. in qͥb
iacebat magna multitudo languen¬
tũi. assidue nos tractasse memini. ⁊ rẽ
dicturus sũ qͣm mecũ plures recogno¬
scant. potius qͣm cognoscant. Uerum ni¬
chil est ab re etiam nota repetere. ut ⁊ qͥ
ñ nouerant instruant᷑. ⁊ qui nouerant
confirment᷑. Pinde tanqͣm nota breuit
ꝑstringenda sunt. ñ otiose inculcanda.
Discina illa ⁊ aqua illa. popłm m uide¬
t̃ significasse iudeorum. Significari
enĩ popłos nomine aquarũ aꝑte nobis
indicat apocalipsis iohannis: ubi ei cũ
ostenderentur a que multe. ⁊ int̾rogasset
qͥd ẽẽnt: responsum accepit. popłos esse.
Aqua gͦ illa idest populus ille. qͥnq li¬
bris moysi. tanqͣm qͥnq porticib clau¬
debantur. S illi libri ꝓdebant langui¬
dos: ñ sanabant. Lex enim peccatores cõ¬
uincebat. ñ absoluebat: ⁊ deo littera si ne

Expanded text:
juvante facio quod possum. 2. De hac piscijuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine
Abbreviated transcription (Latin):
salute et̾na intelligerent: qͣm qͥd ꝓ tempo¬
rali salutẽ corpora mererent᷑: Corporum
enim salus. que uera expectat᷑ a dño: erit
in fine. in resurrectione mortuoꝵ. Tc̃ qd̃
uiuer. ñ moriet᷑: tunc qd̾ satiabit᷑. ñ esu¬
riet aut sitiet: tunc qd̾ renouabit᷑ ñ uete¬
rascet. Nuncuero in illis factis dñi ⁊ sal
te clausi sunt. ⁊ paralyticoꝵ m̃bra con¬
stricta. morte dissoluta st̃. ⁊ qͥcqͥd sana¬
tũ est temporalit̾ in m̾bris mortalib
in fine defecit: anima uͦ que creclidit ad
uitam et̾nam tnsitũ fecit. Anime gͦ cre¬
diture cuiꝰ peccata dimittere uenerat.
ad cuiꝰ languores sanandos se humilia¬
uerat. de hoc languido sanato magnũ
signũ dedit: cuiꝰ rei ⁊ cuiꝰ signi ꝓfundũ
sacram̃tũ. qͣntũ dñs donare dignatur¬
uob̃ attentis. ⁊ orando adiuuantib in¬
firmitatẽ nr̃am loquar ut potero. Qcq̃d
aũ ñ possum. supplebit in uob̃ ip̃e qͦ ad¬

Expanded text:
salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temposalute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in illis factis Domini et ste clausi sunt; et paralyticorum membra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo ad