comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it considandum ẽ. cum sp̃s sanctus
mitti utrum etiam a si ip̃o detur.
S i cdatur a se ⁊ ꝓcedit uł mittitur a se.
ad quod dicimus quia sp̃c sanctus.⁊
deus ÷ ⁊ donum. siue datum.⁊ iõ ⁊ dat
et datur dat quidem in quantum ds̃.
⁊ datur in quantum donum. Cumau¬
tem donatio liue datio sp̃s sancti sit
operatio dei ⁊ communis sit ⁊ indi¬
uisa oꝑatio trium ꝑsonarum: donat᷑
itaꝰ sp̃s sanctus non tantum a patre
⁊ tilio. s exiam a sc ip̃o. Uñ augͣtinus.
se ip̃m dat. Sicut inquit corpus
catnis. nichil ÷ aliud quam taro. sic
in quantum datureis: quibus dat᷑
Apud se autem deus ÷ et si neminida¬
tur quia deus erat patri ⁊ filio coet̾¬
nus antequam cuiquam daretur.
Nec quia illi dant ⁊ ip̃e datur. iõ minor
est ilis. Ita enim datur sicut dei do¬
num. ut etiam semet ip̃m det sicut¬
deus. Non enim dici potest. non esse
sue potestatiᷤ deqͦdictũ est. Sp̃s uͥ uult
spirat. Ecce aꝑte dicit. quod sp̃s sc̃s se¬

Expanded text:
ic considerandum est, cum Spiritus sanctus mitti: utrum etiam a seipso detur? Si datur a se, et procedit et mittitur a se. Ad quod dicimus: Quia Spiritus et Deus est, et donum sive datum, et ideo dat et datur. Dat quidem in quantum Deus, et datur in quantum donum est. Cum autem datio vel donatio Spiritus sit operatio Dei, et communis sit et indivisa operatio trium personarum; donatur Spiritus sanctus, non tantum a Patre et Filio, sed etiam a seipso. Unde beatus s carnis. sicut enim corpus carnis nihil aliud est quam caro, sic in quantum datur eis quibus datur. apud se autem deus est, etsi nemini detur, quia deus erat patri et filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. ita enim datur sicut dei donum, ut etiam se ipDeus. Non enim dici potest non esse suae potestatis, de quo dictum est: Spiritus ubi vult spirat . Ecce aperte dicit: Quia Spiritus sanctus se
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ita redet. augꝰ in eodem. Solum pa-
trem dm dm̃s: non quia seꝑat᷑ a filio
uel a sp̃u sancto: s ħ dicentes signiti¬
camꝰ: quia illi simul cum eonon sunt
pat̾. solus enim pat̾: pat̾ ẽ. quod non
dicitur. quia ip̃e sit solus : i. sine filio
a pat̾nitatis consorcio excluduntur.
ab ut̾q s. a consorcio filiał ꝓͥetatis ex¬
cluduntur pat̾ ⁊ sp̃s sanctus. et a con-¬

Expanded text:
quod ita respondet Aug. in eodem: Solum Deum Patrem dicimus, non quia separatur a Filio, vel a Spiritu sancto; sed hoc dicentes significamus quia illi simul cum eo non sunt Pater; solus enim Pater, Pater est. Quod non dicitur quia ipse sit solus, id est, sine Filio a paternitatis consortio excluduntur. ab utroque, sed a consortio filialis proprietatis excluduntur Pater et Spiritus sanctus, et a con
Abbreviated transcription (Latin):
es queri p̃ cum nos saliatorem natum ꝓfutta¬
mͣ. cur apis eum factum dicat ex semine dđ
nasci. Auquiad gͦ sig̾cauit ħ dicto. Quia enim ñ hu¬
mano senune concreta ẽ caro domini in ut̾o uͥginiᷤᷤ
⁊ corpus effecta. s effectu ⁊ uirtute sp̃c sancti iõ apb¬

Expanded text:
ed quaeri potest, cum nos Salvatorem natum profiteamur, cur Apostolus eum factum dicat ex semine Davnasci? Aliquid ergo significavit hoc dicto. Quia enim non humano semine concreta est caro Domini in utero Virginis, et corpus effecta, sed effectu et virtute Spiritus sancti, ideo Ap
Abbreviated transcription (Latin):
includi intelliganuur. Fullum quippe gnꝰ pecc̃i t̃ quod
int̾dum ex suꝑbia ñ ꝓueniat. Hullũ ⁊̃ q̃ ex cupidita¬
te aliqñ ñ descendat. St̃ enim ñ nulli hominum qͥ ex
cupiditatt fiunt supbi. ⁊ aliqͥ er suꝑbia fiunt cupidi. Est
tatz se excellentiorem ẽt̃. ¶deoq ut excellat diuicia cu

Expanded text:
quod interdum ex superbia non proveniat; nullum etiam, quod ex cupiditate aliquando non descendat. Sunt enim nonnulli hominum qui ex cupiditate fiunt superbi: et aliqui ex superbia fiunt cupidi. Est taret se excellentiorem esse; ideoque ut excellat, divitias c
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enim in signa serenitatis ⁊ tempestatis.
Uei sunt ui signa. ⁊ temꝑa i. in distinctione
horarum temꝑis. quia priusquam fierent
ordo temporum nulus notabatur inditiis.
ł meridiana hora ł qͣlibet hora ħ quarta die
facta sunt.
lia et nͣlia

Expanded text:
Sunt enim in signa serenitatis et tempestatis;Sunt enim in signa serenitatis et tempestatis;Vel sunt in signa et tempora, id est, distinctionem horarum, quia priusquam fierent, ordo temporum nullis notabatur indiciis, vel meridiana hora, vel quaelibet hora. Haec quarta die facta sunt. LIA ET NA
Abbreviated transcription (Latin):
uia gͥ celum cet̾is elementis sp̃e prestat.
priusq aliis factum ẽ. iõ añ alia or nat᷑.
In quaito die quo fiunt sidera. Que iõ facta
sunt ut ꝑ ea illustretur inferior pars. ne i¬
cẽt habitantib tenebrosa. Infirmitatiq ho¬
nunum ꝓuisum ẽ ut trcuieunte sole poti¬
rentur diei noctis ꝙ iucissitudine ꝓꝑ. dormi¬
enti iugulandiq necessitatem ⁊ etiam ideo
ne nox udecora reman̾et.s luna ac siderib
consolarentur homines quib in nocte neces¬
sitas oꝑandi incumberet:⁊ quia quedam
animalia sunt que lucem ferre non pꝰsunt.
Quod autem subditur:⁊ sint ĩ signa ⁊ temꝑa
⁊ dies:⁊ annos. quomͦ accipiendum sit queri
solet. Ita enin dictum uidetur. qiͣ .iiii. die
cepissent temꝑa. cum pͥus tͥduum sñ temꝑe
ñfu̾it. Iõq tempora que fiunt ꝑ sidã ñ spacia
morarum s ucissitudinem aerie qualitatis
debemus acciꝑe. quia talia motib sid̾um fi¬
unt. sicut dies ⁊ anni. quos usitate nouimꝰ.

Expanded text:
uia ergo coelum caeteris elementis speciem praestat, priusque aliis factum est, ideo ante alia ornatur in quarto die quo fiunt sidera; quae ideo facta sunt, ut per ea illustretur inferior pars, ne esset habitantibus tenebrosa. Infirmitatique hominum provisum est, ut circumeunte sole potirentur homines diei noctisque vicissitudine, propter dormiendi vigilandique necessitatem, et ideo etiam ne nox indecora remaneret, sed luna ac sideribus consolarentur homines quibus in nocte operandi necessitas incumberet, et quia quaedam animalia sunt quae lucem ferre non possunt. Quod autem subditur: Et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, quomodo accipiendum sit quaeri solet. Ita enim dictum videtur, quasi quarto die coepissent tempora, cum prius triduum sine tempore non fuerit. Ideoque tempora quae fiunt per sidera, non spatia morarum, sed vicissitudinem aereae qualitatis debemus accipere, quia talia motibus siderum fiunt, sicut dies et anni quos usitate novimus.
Abbreviated transcription (Latin):
gulorum ꝑfectionem partes uniis d̃i
non sunt: Untus ẽ pat̾. iuitus: ẽ. filiuᷤ.
uirtus ẽ. sp̃c sanctus. Hoc uerum diciᷤ¬
tem ⁊ uututem de uirtute genitam.
licam: dicis. his uerbis aꝑte docetur.
ne t̾ẽncie. Aulla q illarum: tͥnitatis ps
dicenda. ẽ. nͥ una maior aliis

Expanded text:
gulorum perfectionem partes unius Dei gulorum perfectionem partes unius Dei non sunt? Virtus est Pater, virtus est Filius, virtus est Spiritus sanctus. Hoc verum dicitem de virtute genitam, licam dicis. His verbis aperte docetur qnae essentiae. Nullaque illarum Trinitatis pars dicenda est, nec una alias
Abbreviated transcription (Latin):
guli. quia sp̃ual non corporalis est
credit intelligat. Uerum. ẽ. enim qd ꝑ¬
intelligetis. his uerb̃ aꝑte ostendit
indifferentem magnitudinem tͥ¬
um pͣrum. Item in eodem. Tu nem
uirtute multa uidis cominemora¬
re: cum dicis. deus deum genuit.
bonꝰ bonum genuit. sapiens sapiẽ¬
tem. clemens clementem: potens
potentem. Numqͥ gͦ bonitas ⁊ sap̃ia
⁊ clementia ⁊ potentia: partes st̃
unius uirtutis. quam simplicem
ẽc̃ dixisti: Si dixeris partes sunt. simplex
gͦ uirtus ex partib constat. et simplex
ista uirtus te diffiniente unus. ẽ. d̃s.
gͦ deum ex partib compositum esse
dicis. Non dico inquif non sunt gͦ¬
partes. Si gͦ uͥna ꝑsona patris ⁊ illa
inuenis que pła uidentur. et parteᷤ
non inuenis quia una uirtus simp-¬
lex.ẽ. quanto magis pater et filuis et
sp̃c sanctus et ꝓpt̾ indiuiduam dei-¬
tatem unus deus est ⁊ ꝓpt̾ unius cu-¬
iusq pͥctatem tres ꝑsone sunt et ꝓꝑ sin¬

Expanded text:
guli, quia spiritalis, non corporalis est guli, quia spiritalis, non corporalis est credit intelligat. Verum est enim qintelligetis. His verbis aperte ostendit indifferentem magnitudinem trium personarum. Item in eodem: Tu nempvirtute multa videris commemorare, cum dicis: Deus Deum genuit, bonus bonum genuit, sapiens sapientem, clemens clementem, potens potentem. Numquid ergo bonitas, et sapientia, et clementia, et potentia tres partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, partes sunt, simplex ergo virtus ex partibus constat. Et simplex ista virtus, te definiente, unus est Deus; ergo Deum ex partibus compositum esse dicis. Non dico, inquis, non sunt partes. Si ergo in una persona Patris, et illa invenis quae plura videntur, et partes non inveneris, quia una virtus simplex est, quanto magis Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, et propter individuam deitatem unus Deus est, et propter uniuscujusque proprietatem tres personae sunt, et propter sin
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua tͥum pͣrum pars dei. uel di¬
plenus deus. ẽ. ⁊ tota et tota ⁊ plena di¬
uina t̾ẽntia est ⁊ iõ: nulla istarum in
Put̾as deum pr̃em cum filio ⁊ sp̃usco
unum deum cẽ non posse. Times enim
ne pater sit unius dei pais. qui con¬
stet ex tͥb Noli ħ timere. Nulla enĩ
fit partium in deitatis unitate
gͦ inquis deus pater.ẽ. pars dei. absit.
unum sunt. uͥ nulla naturum nlła
ẽ diuersitas uoluntatum. Si enim
.nͦ. unum ẽẽnt et consẽssione nõ eẽnt
non summe unum essent. Si uͦ nat᷑a
dispares ẽẽnt unum non essent.hii¬
ꝙͦ tres qui unum sunt ꝓpt̾ ineffabi-¬
lem conunctionem deitatis qua in¬
effabiliter copulantur. unus deus
quicumq unius in tribus. In tͥnita¬
de gͥ que deus est: et pater deus : et
filius deus. c̃ et sp̃c sanctus: ds̃.ẽ. ⁊ si¬
mul hii tres: unus deus. n uius tͥni¬
tatis. tercia pars ẽ. unus nec mauis.
aliquid duo: quam unus. ẽ ibi. nec
mauis aliquid sunt omnes qͣm sin¬

Expanded text:
aliqua trium personarum pars Dei vel diplenus Deus est, et tota et plena divina essentia est; et ideo nulla istarum in p. 10: Putas Deum Patrem cum Filio et Spiritu sancto unum Deum esse non posse, times enim ne Pater sit pars unius Dei, qui constet ex tribus; noli hoc timere, nulla enim fit partium in deitatis unitate inquis, Deus Pater est pars Dei; absit. unum sunt, quia ibi nulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si enim natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent. Si vero in natura dispares essent, unum non essent.ergo tres, qui unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis, qua ineffabiliter copulantur, unus Deus quicumque unus est in tribus. In Trinitate ergo quae Deus est, et Pater Deus est, et Filius Deus est, et Spiritus sanctus Deus est; simul hi tres, unus Deus. Nec hujus Trinitatis tertia pars est unus, nec majus aliquid duo quam unus est ibi, nec majus aliquid sunt omnes quam sin
Abbreviated transcription (Latin):
isqͦ addendum ÷ quod tres perso
nes eiusdem sexus ⁊ eiꝰdem temꝑationiᷤ
corꝑis. eiꝰdemq animi: unam ẽẽ nat᷑am
ł uniꝰ nature. Nam in his reb nõ tantũ
ẽ. unus homo. qͣntum treᷤ homines simł
⁊ plus aliqͥ. sunt duo homines: qͣm unꝰ
equales sunt singulis. Ex p̃missis pͥatet
quod tres ꝑͤ dicuntur diuina ẽẽntia. nͥ
secundum mat̾ialem cãm. ut tres sta¬
tue unum aurum. nͨ secundum com¬
plexionis similitudinem: uͭtͤs hominẽ
unius nature nec ut genꝰ p̃dicat᷑ d sp̃ẽb ł.¬

Expanded text:
se nes ejusdem sexus, et ejusdem temperationis corporis, ejusdem animi, unam esse naturam vel unius naturae. Nam in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul; et plus sunt aliquid homines duo, quam unus les sunt singulis. Ex praemissis patet quod tres personae dicuntur divina essentia; nec secundum materialem causam, ut tres statuae unum aurum: nec secundum complexionis similitudinem, ut tres homines unius naturae; nec ut genus praedicatur de spe
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uitam optauit om̃s q saluos fĩ uoluit .s.
ñ omnes salui sunt ⁊ ita ñ ẽ fc̃m q̃ optauit.
Sñ÷ ignorandum in eo fuisse caritatem uix¬
ta modum patͥe ñ uie. eum q ordinem dili¬
gendi implesse. qui suatur in patria ñ ĩ uia.
Qui enim in patria sunt .i. iam beatificati st̃
a dõ. iustitie dii addicti sunt. ut nil eis pla-¬
solos sicut se diligunt. Ita xͦ electos tm̃ sic̃ se¬
remissis adiuendum ẽ. de dilectione d̃i
qua ip̃e diligit nos. que ñ ẽ alia quã illa
anum minus diligit. Uñ augustinus. Incon¬
p̃hensibił ẽ dilectio atq incominutabił. qr
deus in uno qͦ nr̃m amat. quod fecit sic̃ ⁊ od̾
ungeniti sui⁊ quanitum ampluis uinge¬
nitum ip̃m: De ip̃o ⁊̃ dictum ẽ. Nicħ odisti¬

Expanded text:
itam optavit, omnesque salvos fieri voluit, sed non omnes salvi fiunt, et ita non est factum quod optavit. Sed non est ignorandum in eo fuisse charitatem juxta modum patriae, non viae; eumque ordinem diligendi implesse qui servatur in patria, non in via. Qui enim in patria sunt, id est, jam beatificati sunt, adeo justitiae Dei addicti sunt, ut nihil eis plasolos sicut se diligunt; ita et Christus ePraemissis adjiciendum est de dilectione Dei, qua ipse diligit nos: quae non est alia quam illa alium minus diligit. Unde August.: Incomprehensibilis est dilectio Dei atque immutabilis, qua Deus in unoquoque nostrum amat quod fecit, sicut et oUnigeniti sui, et quanto amplius Unigenitum ipsum? De ipso etiam dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtissime dominus in euangłio docet. in
illo seruo a qͦ dominus dimissum debitũ
petiĩt. eo quod ille conseruo suo debitum
nollet dimitt̾e. his auctoritatib inintunt᷑:
de qͦuib penituit. ⁊ indulgentiam
accep̃ it̾um pinitur: ñ uid̾r iustum. si
punitur ꝓ eo quod peccauit ⁊ ñ em̃dañ
iusticia est aꝑta. Si uͦ requiritur q̃ fu̾it
ioeriir ⁊̃ deus bis in id ip̃m iudia¬
re ⁊ duplex tribulatio consurg̾e: qd
scriptura negat. S ad ħ pͭ dici quod neq
duplex tribulatio consurgit. neq uidicat
deus bis in id id ip̃m. Hoc eium fieret: si
pꝰ condignam satiffactionem ⁊ sufficien¬
tem penam it̾um puniret. S ñ satiffac᷑.
digne ⁊ sufficient̾ qui ñ ꝑseu̾ant. De-¬
biit enim uigem pecc̃i hr̃e memoriam
ñ ad faciendum. s ad cauendum debuit.
ñ obluusci omnes retributiones dei q̃
gͥ debuit cogitare dona dei. quot mala sua
ac ꝓ ilł usq in furem gr̃as ag̾e. S quia ĩgtꝰ

Expanded text:
apertissime Dominus in evangelio docet in apertissime Dominus in evangelio docet in illo servo, a quo Dominus dimissum debitum petiit, eo quod ille conservo suo debitum nollet dimittere. His auctoritatibus innituntur de quo poenituit, et indulgentiam accepit, iterum punitur, non videtur justum. Si punitur pro eo quod peccavit et non emendavit, justitia est aperta. Si vero requiritur quod fuerat Videtur etiam Deus bis in idipsum judicare, et duplex tribulatio consurgere; quod Scriptura negat. Sed ad hoc potest dici quod neque duplex tribulatio consurgit, neque judicat Deus bis in idipsum. Hoc enim fieret si post condignam satisfactionem et sufficientem poenam iterum puniret; sed non satisfecit digne et sufficienter, qui non perseveravit. Debuit enim jugem peccati habere memoriam, non ad faciendum, sed ad cavendum. Debuit non oblivisci omnes retributiones Dei, quae ergo debuit cogitare dona Dei quot mala sua, ac pro illis usque in finem gratias agere. Sed quia ingratus
Abbreviated transcription (Latin):
seruum fclidit deus tortorib quousq redet
uuersum debitum quia ñ solum pecc̃ã q̃ pꝰ
baptisinum egit. reputabunt᷑ ei ad penam.
s etiam pecca originalia que ti ĩ baptõ st̃
dimissa. It gͥg̾. ex dictis euangłicis constat. qr
si ñ ex corde dimitimus quod in nos deliq̃¬
tentiam dimissum fuisse gaudebamus. It̾
ñ dimiseris reuocabo te: ⁊ quicquid dimi¬
seram replicabo tͥ. It̾ qui duuni bñficii oblitꝰ
suas uult uinditare imurias. ñ solum de
futuris pectatis ueniam nõ merebitur. s
etiam p̃t̾ita que iam s dimissa credebat ad
unclictam ei replicabuntur. It̾ Beda. Reu¬
tar in domum meam ⁊ c̾ Limendus ẽ. iste
uersitulus ñ exponendus: ne culpam qͣm ĩ
nob̾ extnctam credebamus. ꝑ iniuriam noᷤᷤ
uacantes oppͥmat. It̾. quencumq enim post
baptisma siue prauitas ħetica. seu munda¬
na cupiditas arripu̾it. mox omnium ꝓst̾¬
net in in ima uiciorum. It̾ augustinꝰ. Re¬
dire dimissa pecc̃a. uͥ fr̃na caritas non est.

Expanded text:
servum tradidit Deus tortoribus, quoadusque redderet universum debitum; quia non solum peccata quae post Baptismum homo egit, reputabuntur ei ad poenam, sed etiam originalia quae in Baptismo sunt ei dimissa. Item Gregor.: Ex dictis evangelicis constat quia si ex toto corde non dimittimus quod in nos delinqutentiam dimissum fuisse gaudebamus. Itemnon dimiseris, revocabo te, et quicquid dimiseram replicabo tibi. Item: Qui divini beneficii oblitus, suas vult vindicare injurias, non solum de futuris peccatis veniam non merebitur, sed etiam praeterita quae jam sibi dimissa credebat ad vindictam ei replicabuntur. Item Beda: Revertar in domum meam, etc.: Timendus est ille versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis extinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat. Item: Quaecumque enim post Baptisma sive pravitas haeretica, seu cupiditas mundana arripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Item Augustinus: Redire dimissa peccata, ubi fraterna charitas non est,
Abbreviated transcription (Latin):
non posse facẽ id quod iusticie eiꝰ
comuenire non pͥ uerum dicis.¬
t qͦ Tercia illorum ratio.
cere: nisi quod facit. Si enim debet
alia facere: non gͥ facit omne quod
debet. Si uͦ facit omne quod debet
nec pͥ facere nͥ quod debet. non gͦ pͥ
facere nisi quod facit. Item. aũ debec
dimittere quod dimittit ne facit aut
non debet. Si non debet non recte
dimittit: si uͦ debet dimitt̾e gͦ non
decet nec oportet eum facere: ⁊ si nõ¬
pͥ facere nisi quod facit. nec pͥ illud

Expanded text:
non posse facere id quod justitiae ejus non posse facere id quod justitiae ejus convenire non potest, verum dicis.4. Tertia illorum ratio. cere nisi quod facit: si enim debet alia facere, non ergo facit omne quod debet; si vero facit omne quod debet, nec potest facere nisi quod debet, non ergo potest facere nisi quod facit. Item, aut debet dimittere quod dimittit ne faciat, aut non debet: si non debet, non recte dimittit; si vero debet dimittere, ergo non decet nec oportet eum facere, st facere nisi quod faci
Abbreviated transcription (Latin):
odunt etiam non pͥ sccł̃a
tacere: nͥ quod iusticia eius exigit
faciat quod non facit. non autem pͣ
fatere: contra iustitiam suam. ñ gͥ
tes ⁊ ab eis inuoluta euoluentes sic.
rum ẽ s multa pͭ fac̾e q̃ nͨ bona st̃
nec iusta que nec sunt nec erunt
nec bene fiunt. uel fient qr numqͣm
fient. Item quod secundo oppositum
actionis uerbum de deo congrue ñ
dicitur nec proprie accipitur et in ilł
locutionibus duplex est sensus. Si
nim ipsius dĩ equissim᷑ uoluntas
accipitur qualit̾ accep̃ augustinus il¬
la uerba domini in genesi loquentis
inquit. se dix̃: quod sine dubio pot̾at
ꝑ potentiam. s non pot̾at ꝑ iꝰticiam.
quasi. Poterat quidem s non uole¬
bat. ⁊ illa uoluntaᷤ ita erat Si uͦ ꝑ ħ uer
ba intelligas eum non posse facere
nͥ illud quod si fieret iusticie eius
comueniret. uerum dicis. Similiter
discingue illud non pͭ facere quod iꝰti
facere id quod ip̃e qui est summa
iusticia non uult face: falsum est.
Si autem his uerbis intelligas eum

Expanded text:
dunt etiam: Non potest facere, nisi quod justitia ejus exigit: faciat quod non facit, non autem potest facere contra justitiam suam: non ergo t ab eis involuta evolventes sic: rum est; sed multa potest facere quae non bona sunt nec justa, quia nec sunt, nec erunt, nec bene fiunt, nec fient quia nunquam fient. Item quod secundo oppositum actionis verbum de Deo congrue non dicitur, nec proprie accipitur, et in illis locutionibus duplex est sensus; si nim ipsius Dei aequissima voluntas accipitur: qualiter accipit Aug. illa verba Domini in Gen. loquentis inquit, se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; quasi poterat quidem, sed non volebat, et illa voluntas justa erat. Si vero perba intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniret, verum dicis. Similiter distingue illud: Non potest facere quod sua  potest facere id quod ipse, qui est summa justitia, non vult facere, falsum est. Si autem his verbis intelligas eum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ꝙͦ ꝓ cremplo tationał sp̃c in parte usq
ad consortium t̾reni corporis humiliatus est:
ne forte in ħ nimis depressus uidẽtur. addid̃
dĩ ꝓuidentia. ut pꝰ mͦum cum eodem corpore.
głificato ad consortium illorum qui ĩ sua
ꝑstit̾ant puritate: sublimaret᷑: ut q̃ minꝰ ex
dispensatione creatoris sui acceꝑat conditu
pꝰ modum ꝑ gr̃am eiusdem acciperet głifican¬
dus. Sic ergo conditor deus rationales sp̃s
uaria sorte ꝓ arbitrio uoluntatis sue dispo¬
nens: illis quos in sua puritate reliquerat:
sursum in celo mansionem ut uͦ quos corpo¬
rib terrenis sociauerat. deorsum in terra habi¬
tationem constitit. uttisq regulam ꝓponẽs
obedienue. quatinus et illi ab eo ubi erant
ñ cad̾ent. ⁊ isti ab eo ubi erant ad id uͥ ñ erañ
ascenderent. Fecit itaq deus oͥmm tm ex du¬
plici sub̃̾a corpus de terra. fingens: animam
uͦ. de nichilo faciens. Lõ etiam unite sunt

Expanded text:
Quia ergo, pro exemplo, rationalis spiritus in parte usque Quia ergo, pro exemplo, rationalis spiritus in parte usque ad consortium terreni corporis humiliatus est; ne forte in hoc nimis depressus videretur, addidit Dei providentia ut postmodum, cum eodem corpore glorificato, ad consortium illorum qui in sua permanserunt puritate, sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione Creatoris sui acceperat conditus, postmodum per gratiam ejusdem acciperet glorificatus. Sic ergo conditor noster Deus rationales spiritus, varia sorte pro arbitrio voluntatis suae disponens, illis quos in sua puritate reliquerat sursum in coelo mansionem; illis vero quos corporibus terrenis sociaverat, deorsum in terra habitationem constituit, utrisque regulam imponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia, corpus de terra componens, animam vero de nihilo faciens. Ideo etiam unitae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ostendet nouum exemplum beate unio¬
nis: que ẽ int̾ deum ⁊ sp̃m. in qua diligit᷑
tori suo tanta ꝓpinquitate. ut eum totamẽ¬
te adiigerte. ⁊ cognosceret. nͥ uideret sp̃m qͥ est
aceuentissima creatura tam infunt .i. carni
que de terra c̃: in tanta dilectione uniri: ut
non ualeat artari ad hoc: ut uelit eam relin
corpe expoliari s suꝑuestiri. ꝑ quod ostendit᷑.
sp̃m creatum et sp̃m increat un meffabili a¬
more uniri. ꝑ cremplo gͥ future societatis q̃
inter deum & sp̃m rationalem in glificatõne
ciuisdem ꝑficienda erat: aniniam corporeis
indumentis & t̾renis mansionib copulauit.
uite amq materiam fecit. ad uite sensum
uegetare. ut sciret homo qua si potuit deus
tam dispar em naturam corꝑis ⁊ anune inte¬
derationem unam ⁊ in amiticiam tantam
c̃iung̾e nequaquam ei impossibile fut᷑um ra¬
tionał creature humilitatem. licet longe infe¬
riorem. ad sue głe participationem sublimare.

Expanded text:
one novum exemplum beatae unionis quae est inter Deum et spiritum, in qua diligiturtori suo tanta propinquitate, ut eum tota mente diligeret et cognosceret, nisi videret spiritum, qui est excellentissima creatura, tam infimae, id est, carni, quae de terra est, in tanta dilectione uniri, ut non valeat arctari ad hoc ut velit eam relinqcorpore expoliari, sed supervestiri, per quod ostenditur spiritum creatum Spiritui increato ineffabili amore uniri. Pro exemplo ergo futurae societatis, quae inter Deum et spiritum rationalem in glorificatione ejusdem perficienda erat, animam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulavit; luteamque materiam fecit ad vitae sensum vegetare, ut sciret homo quia, si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae in foederationem unam et in amicitiam tantam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum rationalis creaturae humilitatem, licet longe inferiorem, ad suae gloriae participationem sublimare.
Abbreviated transcription (Latin):
numquam beati fuerunt. nͥ beatitudĩem
aliquis accipiat illum statum innocentiẽ
in quo fuerunt ante peccatum. Iui uͦ qui
ꝑstit̾unt aut suam beatitudinem fut᷑am
deo reuelante p̃scierunt ⁊ ita speic̾titudi¬
ne auquo mͦ beati fuerunt uel incti exsti-¬
t̾unt. sue beatitudinis ⁊ ita: ałr beati nõ
fuerunt quam reliqui qͥ ceciderunt. M
R̃ponsio ad id quoa querebat᷑ an angłi etis

Expanded text:
nunquam beati fuerunt, nisi beatitudinem aliquis accipiat illum statum innocentiae in quo fuerunt ante peccatum. Illi vero qui perstiterunt, aut suam beatitudinem futuram Deo revelante praescierunt; et ita spei certitudine aliquo modo beati fuerunt, vel incerti extiterunt suae beatitudinis, et ita aliter beati non fuerunt quam reliqui qui ceciderunt. Mihi Responsio ad id quod quaerebatur an angeli essent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ a do erat ñ ab homine. S hominis dictus
ẽ. quia nuħ ibi gebatur. quod ñ ageͭ hõ.
Si uͦ queritur an sacram̃tum fũit satis pͥ
concedi ex eo sensu quo legalia signa dñr
sacram̃ta. Signabat enim baptismꝰ ħoħiᷤᷤ

Expanded text:
inis dictus est, quia nihil ibi gerebatur quod non ageret homo. Si vero quaeritur an sacramentum fuerit, satis potest concedi, ex eo sensu quo legalia signa dicuntur sacramenta. Significabat enim baptismus Joannis
Abbreviated transcription (Latin):
S atis ẽ uide nullo mͦ filium eqͣlem
ad significandam eius substantiã
inequał ei inuenitur. In omnib gͦ
cqualis. c̃ patri filus. ⁊ ÷ eiusdem sub¬
stantie. Equalis ẽtiam sp̃c sanctus. ⁊¬

Expanded text:
Satis est videre nullo modo Filium aequalem ad significandam ejus substantiam, inaequalis invenitur; in omnibus ergo aequalis est Patri Filius, et est ejusdem substantiae. Aequalis est etiam Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
considari op̾tet: cum tresꝑsone.
coequaies sibi sint: utrum relatiue
hoc dicatur an secundum substantiã
et si relatiue utrum secundum relati¬
onem: an secundum tẽntiam conside¬
randa fit equalitas. deinde fit equalitã.¬
dem̃ quid sit ip̃a equalititas. ad q̃ dm̃s
quia sicut simile nicħsͥ est: similit udo
enim ut ait hił. Sibi ip̃i non÷ ita eqͣ
ẽ tamen equalis patri: filius ⁊ utriq sp̃t
sanctus propt̾ summam simplicitatẽ
eẽntie: Et unitatem: equalif:gͥ filius
patri secundum substantiam. ñ scdm
telationem. Uñ augustinus in quinto
hoc quod ad patrem dr̃ filius equał
ad se dicitur. secundum sub̃am dr̃.¬

Expanded text:
cum tres personae coaequales sibi sint, utrum relative hoc dicatur, an secundum substantiam; et si relative, utrum secundum relationem, an secundum essentiam consideranda sit aequalitas; deinde, quid sit ipsa aequalitas: Ad quod dicimus quia sicut simile nihil sibi est similitudo enim ut ait Hilarius, sibi ipsi non est, ita Est tamen aequalis Patri Filius, et utrique Spiritus sanctus, propter summam simplicitatem essentiae et unitatem. Aequalis est ergo Filius Patri secundum essentiam, non secundum to. Augustinus in quinto um quod ad Patrem dicitur aequalis ad se dicitur, secundum sub
Abbreviated transcription (Latin):
atis diligent̾ eorum posuimꝰ senten turus.¬
Itiam. qui dicunt omines actus naturas. eẽ.
⁊ ĩ quanitum sunt. bonos eẽ in quo tiactatu q̃¬
dam int̾seriumus. que nõ ex eorum tantum
ꝑͣ. accipienda sunt quia ab omnib catholice
sapientib absq hesitatatione tenentur. atq auc¬
toritatum testimoniis. ⁊ rõnib eorum tͣditionem
illi qui ex bona uoluntate ꝓueniunt. ⁊ bonum
finem metiuntur.
qui dicunt malos actus nullo mͦ ẽẽ adeo. nec. eẽ.
bonos siue in eo quod sunt. siue alio mͦ:

Expanded text:
atis diligenter eorum posuimus sententiam, qui dicunt omnes actus naturas bonas esse, et in quantum sunt bonos esse. In quo tractatu quaedam interseruimus, quae non ex eorum tantum persona accipienda sunt, quia ab omnibus catholice sapientibus absque haesitatione tenentur; atque auctoritatum testimoniis et rationibus eorumdem traditionem illi qui ex bona voluntate proveniunt, et bonum finem metiuntur. QUI DICUNT MALOS ACTUS NULLO MODO ESSE A DEO, NEC ESSE BONOS SIVE IN EO QUOD SUNT, SIVE ALIO M
Abbreviated transcription (Latin):
queat diuina caꝑe nͥ humanis ex̾citatꝰ. ꝓpt̾
ex̾citationem similit̾ instituta sunt. qr c̃ hõ
ocios eẽ ñ p̾sit. ꝓponitur ei ut ił ⁊ salubris et̾ci¬
tatio in sac̃m̃tis. qͣ uanã ⁊ noriam declinet
occupatõnem. Nõ enim facile capit᷑ a temp¬
De triplici gn̾e exereitatõniᷤ.

Expanded text:
 humanis exercitatus. Propter exercitationem similiter instituta sunt, quia cum homo otiosus esse non possit, proponitur ei utilis et salubris exercitatio in sacramentis, qua vanam et noxiam declinet occupationem. Non enim facile capitur a tenDe triplici genere exercitationis.
Abbreviated transcription (Latin):
biib reb q̃ nͥ infra ip̃m sunt ex p̃cepto creato¬
ris s reu̾endo subicit. ex hac humilitate ⁊ obe¬
dientia. dõ magis placeat.⁊ ap̃ eum m̾eaiꝰ᷑ ciuiꝰ
imꝑio salutem querit in infiorib se. ⁊ siñ ab
ilł s ꝑ illa a dõ. Ppt̾ eruditionem ÷ instituta:
sunt: uͭ ꝑ id ꝗ foris in sp̃e usibili c̾nitur. ad

Expanded text:
bus quae natura infra ipsum sunt, ex praecepto Creatoris se reverendo subjicit, ex hac humilitate et obedientia Deo magis placeat, et apud eum mereatur; cujus imperio salutem quaerit in inferioribus se, etsi non ab illis, sed per illa a Deo. Propter eruditionem etiam instituta sunt, ut per id
Abbreviated transcription (Latin):
n reb corporeis: non tantum ẽ. una
quamtres simul ⁊⁊ plus sunt due
in se: infinite sunt. quia non ẽ finis.
maguitudinis earum. ac ꝑ ħ aperit᷑
la in omnib. et omnia in omnib.
⁊ unum in omnib ÷ et unum omĩa.
Ecce iam ostendimus suffiient̾: qͣłr
in tͥnitate aliqua p᷑: aliam non su-¬
ꝑet magnitudine.

Expanded text:
n rebus corporeis non tantum est una, quantum tres simul, et plus sunt duae in se infinitae sunt, et non est finis magnitudinis earum. Ac per hoc aperla in omnibus, et omnia in omnibus, et unum in omnibus est, et unum omnia. Ecce jam ostendimus sufficienter, qualiter in Trinitate aliqua persona aliam non superet magnitudine.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo uno utrum mag̃ diligat᷑ a deo
uno temꝑe quam alio. distinguenda dilei¬
tionis intelligentia. Si enim referatur ad
dilectionis effectum concessibile÷ Si uͦ ad di¬
lectionis tẽntiam inficiabile: Si deus ab¬
siq̃r utrum debeat concedi qd ds̃ ab et̾no di¬
lex̾it tos. dicimus de electis soł simplicit̾ ħ
ẽẽ concedendum. quod deus ab et̾no eos di-¬
lexit quos ad insticiam ⁊ eoronam p̃paraũ.
De ñ electis uͦ simplicit̾ ẽẽ conudñdum ꝙ
odio hñit .i. reꝓbauit: sicut legitur iatob. di¬

Expanded text:
aliquo, utrum magis diligatur a Deo uno tempore quam alio, distinguenda est dilectionis intelligentia. Si enim referatur ad dilectionis effectum, concessibile est; si vero ad dilectionis essentiam, inficiabile est. 5. Ssi quaeritur utrum debeat concedi quod Deus ab aeterno dilexit eos; dicimus de electis solis simpliciter hoc esse concedendum, quod Deus ab aeterno eos dilexit, quos ad justitiam et coronam praeparavit. De non electis vero, simpliciter est concedendum quod odio habuit
Abbreviated transcription (Latin):
tum iam mortuum corpus habebat. illa
uerba ex rali intellectu accipi posunt. deus mͦ
dat ne ligno uite. quo indignꝰ est. de quo si
gicut uerbo dixit: ita oꝑe exhibuit. Emiset
gnuum. sicut płm q malus. cum int̾ bonos ui¬
ue ceꝑit. si in melius mutari noluerit: de bo¬
norum congregatione p

Expanded text:
tum jam mortuum corpus habebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunt: Deus modo dat de ligno vitae, quo indignus est; de quo, si sicut verbo dixit, ita opere exhibuit. Emisit gruum; sicut plerumque malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione p
Abbreviated transcription (Latin):
N ost ħ consideratio adducit inquirere
quales effecti sint dum diuiderentur: a¬
uersione. ⁊ conuersione. Post creationem nã¬
q mor quidam conuersi sunt ad creatorem
suum. quidam auersi conuerti ad deum fu¬
it. ei caritate adherere. auerti: hodio hr̃e. uel
inuidere. Inuidie namq mat̃ ẽ supbia qua
uoluerunt Parificare deo. In conuersis qͣi ĩ
speculo relucere cepit dei sapientia. qua u¬
luminati sunt. auersi uero erecati sunt. ⁊ illi
quidem conuersi sunt ⁊ illuminati a deo
gr̃a apposita. Isti uͦ sunt execati. ñ iumissio¬
ne malicie. s desertione gr̃e a qua deserti
sunt. non ita quod prius deita subtratret᷑
s quia numquam ẽ. apposita ut conu̾te¬
rentur ħ ẽ. gͦ conuersio ⁊ auersio. qua di¬
uisi sunt. qui natura bonierant. ut sin aui
supra illud bonum ꝑ iusticiam boni. alii
illo corrrupto ꝑ culpam mau. conuersio:
iustos fecit. ⁊ auersio iniustos. utraq fuit uo¬
luntatiꝰ ⁊ uoluntaᷤᷤ utmq libertatis.

Expanded text:
 haec consideratio adducit inquirere, quales effecti sint dum dividerentur aversione et conversione. Post creationem namque mox quidam conversi sunt ad creatorem suum, quidam aversi. Converti ad Deum, fuit ei charitate adhaerere; averti, odio habere vel invidere. Invidiae namque mater est superbia, qua voluerunt se parificare Deo. In conversis quasi in speculo relucere coepit Dei sapientia qua illuminati sunt; aversi vero excaecati sunt. Et illi quidem conversi sunt et illuminati a Deo gratia apposita. Isti vero sunt excaecati non immissione malitiae, sed desertione gratiae a qua deserti sunt; non ita quod prius dedita subtraheretur, sed quia nunquam est apposita ut converterentur. Haec est ergo conversio et aversio, qua divisi sunt qui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam mali. Conversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis, et voluntas utriusque libertatis.
Abbreviated transcription (Latin):
unc suꝑest quod secundo ꝓponebat᷑ explica¬
re uͥ .s. illa materia substit̾it. ⁊ qͣmtum in
altitudine porrigebat᷑. ad quod nicħ tenere
um moles qͣn creata est ibidem adẽẽ uidet᷑
ꝓdiisse. uͥ nunc formata subsistit. Eratq t̃ri¬
um ħ elementum uno loco eodemiq medio sub¬
sidens cet̾is in una confusione ꝑmixtiᷤ. eisdẽ¬
iͥtumqͣ in medio cuiusdam nebult opansis:
ita inuolutum erat ut apparere ñ poss q̃ fuit.
Iua uͦ tria ĩ una commrtione. confusa cͥcumqͣ¬
in mͦ cuiusdam nebule opansis ita inuolutũ
erat ut apparere ñ poss qd fuit. Iua uͦ tria in
una commitione confusa cͥcumquaq sus¬
pensa: eo usq in altum porrigebant᷑. qͦusq
moles. q̃ ĩ inferiori parte spissior atq grossior e¬
rat. In suꝑiori uͦ: rarior ⁊ leuior atq subtilior. er¬
istebat. de qͣ rariori sub̃a putant qͥdam fuisse
aquas q̃ suꝑ firmamentum. ẽẽ. dñr. Talis fuit
mundi facies in pͥncipio pꝰꝗͣ formam reciꝑ ł¬

Expanded text:
unc superest quod secundo proponebatur explicare, ubi scilicet illa materia substiterit, et quantum in altitudine porrigebatur. Ad quod nihil temere um moles quando creata est, ibidem tunc adesse prodiit, ubi nunc formata subsistit. Eratque terrenum hoc elementum medio eodemque imo loco subsidens caetcircumquaque in modo cujusdam nebulae oppansis, ita obvolutum erat, ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una permixtione confusa circumq ita obvolutum erat, ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una permixtione confusa circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur, quousque moles, quae in inferiori parte spissior atque grossior erat, in superiori vero, rarior ac lenior atque subtilior existebat; de qua rariori substantia putant quidam fuisse aquas, quae super firmamentum esse dicuntur. Talis fuit mundi facies in principio, priusquam reci
Abbreviated transcription (Latin):
Lõ uniformit̾ id fim aqua p̃cipitur: ut in¬
telligatur liuuit aqua sordes corpis ac ues¬
tes abluir. ita baptismꝰ maculas anime
sordesq uitiorum emundando abstgit.
ł ĩõ ut nullum inopia excusaret ꝗ p̾set
sĩ si in uino ⁊ oleo fierz ⁊ ut communis
mat̾ia baptirandi ininueniretur ap̃om̃s
sanguis alt̾ius sacram̃ti signum fuit.
Nongͥ in alio liquore p̾ consecrari baptismii
ñ in aqua.
De mmisione qͦues fi debeat

Expanded text:
 uniformiter id fieri in aqua praecipitur, ut intelligatur quod sicut aqua sordes corporis ac vestis abluit, ita Baptismus maculas animae, sordesque vitiorum emundando abstergit. Vel ideo, ut nullum inopia excusaret, quod posset fieri, si in vino vel oleo fieret, et ut communis materia baptizandi inveniretur apud omni manavit, sicut sanguis alterius sacramenti signum fuit. Non ergo in alio liquore potest consecrari Baptismus nisi in aqua. 9. De immersione, quoties fieri debeat
Abbreviated transcription (Latin):
alterum uero sp̃uali. Iam ut supͣ
diximus corꝑał creatura ita ẽ locał
uel circum scriptibil̃.q. terminatur
diffimcione loci et dimensionem reci¬
piens distanciam facit. Sp̃uał uͦ: diffi
ita sit a licubi: quod non alibi. sed nec
dimensionem recipit: nͥ distantiam.
in loco facit. quia si multi sp̃c eẽnt hic
non coangustarent locum. quo minꝰ
de corꝑib contineret. Iõq augustinuᷤ
atcribuit mutationem loci: corꝑi. nõ
sp̃ui. quia licet sp̃c transeat de loco
ad locum: non tamen ita ut dimensi-¬
onib circumscriptus: interpõne sui.
faciat distantiam circum stantie sic̃
corpos

Expanded text:
antum spirituali. Nam, ut supra diximus, corporalis creatura ita est localis vel circumscriptibilis, quod determinatur definitione loci, et quod dimensionem recipiens distantiam facit; spiritualis vero ita sit alicubi, quod non alibi, sed nec dimensionem recipit, nec distantiam in loco facit, quia si multi essent spiritus hic, non eo coangustarent locum quominus de corporibus contineret. Ideoque Aug. attribuit mutationem loci corpori, non spiritui, quia licet spiritus transeat de locad locum, non tamen ita dimensionibus circumscriptus ut interparatione sui faciat distantiam circumstantiae sicut corpus
Abbreviated transcription (Latin):
dicat in iege. Quecumq tetigit ĩmund̃ i
nolebat cognosc̾e. dum eos nimis detestaret᷑
tanta eius m̾ita usq ad tͥumphum maitiriĩ
secuta sunt. ut et caritatis qua excellebat lu¬
ce. obumbratio illa fiͣguretur. ⁊ si quid pͣgan¬
dum erat passionis falce tolłetur. Nec nos qͥa
baptĩ u̾itatem ⁊ ħeticorum iniquitatem ag¬
nosumus Lõ cipͥano meliores sumus. sicut
nͥ petro. quia gentes iudaizare ñ cogimuᷤ¬

Expanded text:
dicat in lege: Quaecumque tetigerit immundus, nolebat cognoscere, cum eos nimis detestaretur, tanta ejus merita usque ad triumphum martyrii secuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce obumbratio illa fugaretur, et si quid pugnandum erat, passionis falce tolleretur. Nec nos qui Baptismi veritatem et haereticorum iniquitatem agnoscimus, ideo Cypriano meliores sumus, sicut nec Petro, quia gentes judaizare non cogimu
Abbreviated transcription (Latin):
endum ẽ. quod licet t̃ inm̾breos.¬
gatur pp̃. minist̾ium trinitatis tñ unum
baptisma reputatur. Liuuid ⁊̃ ignorandum
non ẽ. quod in mat̾no ut̾o. nullus baptrrari p
euam si mat̾ baptizetur. Uñ isidonis. Si in¬
mr̃nis ut̾is sunt. iõ baptizari ñ p̾sunt. quia qͥ
natus adhuc secundum adam ñ ẽ: scdm xͣͫ

Expanded text:
endum est, quod licet ter immergatur propter mysterium Trinitatis, tamen unum baptisma reputatur. Illud etiam ignorandum non est, quod in materno utero nullus baptizari potest, etiamsi mater baptizetur, unde Isid., rnis uteris sunt, ideo baptizari non possunt, quia qui natus adhuc secundum Adam non est, secundu
Abbreviated transcription (Latin):
sonis. confusionem atq ꝑmixtionẽ
excludimus ⁊ banc non eẽ illam sig̾ca-¬
mus. E uniq addimus distincte sunt
tib aliam. cẽ. banc personam. ⁊ aliã
illam: suis pͥetatib sig̾camꝰ ⁊ cum di¬
cimꝰ aliam ⁊ aliam. ñ diu̾sitatem ł
alienationem. ibi ponimꝰ s confusi¬
onem sabellianam excludimus.
Quomͦ ibi accipiatur discretio.

Expanded text:
sonis, confusionem atque permixtionem excludimus, et hanc non esse illam significamus. Cumque addimus. Distinctae sunt tibus, aliam esse hanc personam, et aliam illam suis proprietatibus significamus. Et cum dicimus, aliam et aliam, non diversitatem vel alienationem ibi ponimus, sed confusionem Sabellianam excludimus. 8. Quomodo ibi accipiatur discretio.
Abbreviated transcription (Latin):
tem dm̃s: deum solum. quamuis sm̃p
sit cum sp̃ib et ammab sancti̾ssolũ
dicimus: quia non aliud quam ip̃a
trinitas: deus. ẽ. Non enim illi cum
illa deus sunt. uel aliqua alia. s ip̃a
tͥnitas tantum. non illi uel alia ds
t. Et si de patre solo p̃dicta dicerent᷑ ñ

Expanded text:
eum solum, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus, quia non aliud quam ipsa Trinitas Deus est. Non enim illi cum illa Deus sunt, vel aliqua alia; sed ipsa Trinitas tantum, non illi vel alia Deus est. 4. Etsi de Patre solo praedicta dicerent
Abbreviated transcription (Latin):
t̃po quodam ħ utitur angustinꝰ q̃ solent res
significantes terum sortiri uocabula quas signi¬
ficant. Hu enm inisibił sp̃es panis uocat᷑ nomĩe
carnis. ⁊ uisibi sp̃es uini nomine sanguiis.
Inuisibr uͦ ⁊ intelligiba dicitur caro x. quia s.¬
illam spem n uidetur caro s intelligit᷑ ita et
sanguis. Caro gͦ inuisibit dt ẽẽ sacramentum
sanguint accipi debet. Quem sensum cfirmat
aug̃ aꝑiens quaut̾ predicta intelligenda sint
quia obscure dix̾at: consequent̾ dicens. ita pa¬
nem nocari corpus xͥ cum u̾e sit sacͣmentum

Expanded text:
po quodam utitur hic Aug., quo solent res significantes rerum sortiri vocabula quas significant. Hic enim visibilis species panis vocatur nomine carnis, et visibilis species vini nomine sanguinis; invisibilis vero et intelligibilis dicitur caro Chrisillam speciem non videtur caro, sed intelligitur; ita et sanguis. Caro ergo invisibilis dicitur esse sacramentum sanguine accipi debet. Quem sensum confirmat Aug., aperiens qualiter praedicta intelligenda sint, quia obscure dixerat: consequenter dicens ita panem vocari corpus Christi, cum vere sit sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
llud autem p̾ceptum ñ penitus impletur
ab homine in hac mortali uita. ẜ ex parte ñ
ex toto. quia ex parte diliguus sicut ex parte
cognoscis. In futuro enim implebitur ex
roto. uñ angustimis. cum adhc̃ ẽ aliquid carnał
concupistntie. ñ omni mͦ ex tora anima di¬
uen̾it quod ꝑfectum ẽ ut destruatur quod
ñ auferetur s angebitur ⁊ implebitur. In
qua plenitudine illud p̃ceptum caritatis
nans menti. Tunc ꝓrsus toto i tota aĩa
tota mente diliges dtum. quod ẽ summum
preceptum.
um. Questio de p̃ceptiratione

Expanded text:
llud autem praeceptum non penitus impletur ab homine in hac mortali vita, sed ex parte, non ex toto, quia ex parte diligimus, sicut ex parte cognoscimus. In futuro autem implebitur ex toto. Unde August. Cum adhuc est aliquid carnalis concupiscentiae, non omni modo ex tota anima divenerit quod perfectum est, ut destruatur quod non auferetur, sed augebitur et implebitur. In qua plenitudine illud praeceptum charitatis nans menti. Tunc prorsus toto corde, tota anima, tota mente, diliges Deum, quod est summum praeceptum. 7. Quaestio de praecepti ratione
Abbreviated transcription (Latin):
mouens linguam eius ad exprimendos so¬
nos uerborum. & signa. quib suam monstͣ¬
ret uoluntatem. serpens gͦ nec u̾ba intellige¬
bat. nec rationał c̃ factus. Cauidissimꝰ tam̃
dictus est ꝓpt̾ astutiam diaboli. iocutꝰ autẽ:
angelicum fuit. boni enim & mali angłi:
similit̾ oꝑantur. Hic queri solet: qrͣ mulier
ñ horruit serpentem. quia cum nouerit cre¬
acum eẽ. etiam officium loquendi adeo ac-¬
cepisse putauit
de modo temptationis.

Expanded text:
movens naturam ejus ad exprimendos somovens naturam ejus ad exprimendos sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec illa intelligebat, nec rationalis est factus. Callidissimus dictus est propter astutiam diaboli. Locutus est erangelicum fuit, boni enim et mali angeli similiter operantur. Hic quaeri solet quare mulier non horruit serpentem. Quia cum noverit creatum esse, ipsum etiam officium loquendi a Deo accepisse putavit. 3. De modo tentationis.
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃e columbe uenire maluiss S nõ eiat
dignum: ut sp̃c malignꝰ illam formam ho¬
nun odiosam tr̃et. in qua sp̃c sanctus appa¬
riturus erat. Non gͥ nͥ ꝑ serpentem temptan
ꝑmissus fuit diabolus. ut ꝑ illud quod foꝵꝰ
ettͣ astuciam temptantis aĩadu̾t̾e femina
quiret. diabolus enim ꝑ serpentem temꝑ¬
tabat in quo ioquebatur. lõq serpens dict̃
ẽ. callidior cunctis animantib t̾re. quia uͭ
ait aug̃. mali angeli ucet suꝑbia deiechi.
natura tamen sunt excellentiores omnib
bestiis. ꝓpt̾ eminentiam rationis qͣmuis
serpens non rationali anima s sp̃u dia¬
bolico: possit sapientissimus dici. Non gͦ mi¬
rum si diabolus sp̃u suo implers serpentẽ
sicut uates implebat: sapientissimum teddebat
omnium bestiarum quem tamen ad temptã¬
cemptaret elegerit. s cum decipe cupit nõ
potuit. nͥ ꝑ quod animal posse ꝑmissus :¬
Sic autem loquebatur diabolus ꝑ serpẽtem
loqr̃. Serpente enim ueluit organo: est usus.

Expanded text:
 specie venire maluisset. Sed non erat dignum ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua Spiritus sanctus appariturus erat. Non ergo nisi per serpentem tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tentabat, in quo loquebatur. Ideoque serpens dictus est esse callidior cunctis animan Gen., mali angeli, licet superbia dejecti, natura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentantentaret elegerit, sed cum decipere cuperet, non potuit, nisi per quod animal posse permissus Sic autem loquebatur diabolus per ignorantticos loquitur. Serpente enim velut organo est usus,
Abbreviated transcription (Latin):
ascendere. un ip̃e ꝑ suꝑbiam corruerat inuid̃
deorsum lapsus ⁊ delo inuidie factus ẽ sathã.
.i. aduersatius. Uñ ⁊ mulierem temptauit.
in qua minus quam inuiro rationem ing̾e
nouit. Sius enim malicia ad temptandam
uirtutem timida. humanam naturam in
ea parte ubi debilior uidebatur. aggressa est.
Ut si forte illic aliquatenus preualeret pꝰ mo¬
dum fiducialius ad alt̾am. que robustior
fuit pulsandam. uel pocius subu̾tendam.
accedet. Pmum gͦ solitariam feminam etplo¬
rauit ut in ea pͥmum omnem. Cuȩ temptati¬
nocere non poterat ad fraudem se conuertit
ut dolo hominem subplantaret. quem uir¬
tute suꝑare nequiret. Ne autem fraus illl̃
nimis manifestaretur: in sua sp̃e nõ uenit
ne aꝑte cognosceretur ⁊ ita repelieretur. Lce
ne nimis occulta foret fraus eiꝰ que caiu
non poss ⁊ homo simul uidet᷑ iniuriam pa¬
ti si talit̾ cucumueniri ꝑmitt̾et eum deus
ut p̃cau̾e non poss in aliena quidem forma

Expanded text:
ascendere unde ipse per superbiam corruerat, invidirat idem deorsum lapsus, et zelo invidiae factus est Satan, id est, adversarius. Unde et mulierem tentavit, in qua minus quam in viro rationem vigere novit. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte ubi debilior videbatur, aggressa est; ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit pulsandam vel potius subvertendam accederet. Primum ergo solitariam feminam exploravit, ut in ea primum omnem suae tentatinocere non poterat, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur: iterum ne nimis occulta foret fraus ejus quae caveri non posset, et homo simul videretur injuriam pati, si taliter circumveniri permitteret eum Deus ut praecavere non posset, in aliena quidem forma
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem obtinendam.ł ad mundiciã uite
habendam ueniam de mał fc̃is possc̾e: ⁊ mala
denuo it̾are. Ita ⁊̃ intelligñdum ẽ illud ꝙ⁊̃. aocꝰ.
alibi ait. Penitentia ÷ quedam dolentis uĩdic¬
continue dolendum ẽ. de peccõ. ꝙ declarat ip̃a
difinitionis uirtꝰ. Penit̾e enim ẽ penam ten̾e:
ut semꝑ puniat in se ulciscendo qͥ commisit¬
peccando. Illa penam tenet: qui semꝑ uindi¬
cat q̃ commisisse dolet. Penitentia gͥ ẽ iundic¬
ta suꝑ puniens in se ꝗ dolet commisisse. Qd
restat nob̾ nͥ dołe in uita: Abi enum dolor fi¬
uit᷑: deficit ⁊ penitentia. Si uͦ penitentia finit᷑.
qͥ relinquitur de uenia: Tam dui gaudeat. &
sꝑet de gr̃a: ꝗͣ dui sustentat᷑ a penitentia. Dic̃¬

Expanded text:
ad salutem obtinendam, vel ad munditiam vitae ad salutem obtinendam, vel ad munditiam vitae habendam, veniam de malefactis poscere, et malefacta denuo iterare. Ita etiam intelli 8. Poenitentia est quaedam dolentis vindica, c. 19: § 1. Continue dolendum est de peccato: quod declarat ipsa dictionis virtus. Poenitere enim est poenam tenere, ut semper puniat in se ulciscendo qpeccando. Ille poenam tenet, qui semper vindicat, quod commisisse dolet. Poenitentia igitur est vindicta semper puniens in se quod commisisse dolet. Quid restat nobis nisi dolere in vita? Ubi enim dolor finitur, deficit et poenitentia. 315 Si vero poenitentia finitur, quid relinquitur de venia? Tam diu gaudeat et speret de gratia, quandiu sustentatur a poenitentia. Dic