comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cesserit qͥ spẽ salutis euangelicȩ in circũcisione carnis atq eiꝰ modi obser-¬
uacionib esse p̃dicarent. et sine his nemini xp̃m ꝓdesse ẽcenderent:
cũ contͣ nichil ꝓdesset xp̃s eis qͥ eo animo circũcidert᷑t ibi esse salutĩ
putarent. Unde aẽ illud. Ecce ego paulꝰ dico uob̾. qͥa si circu̾cidamini.
xp̃s uob nichil ꝓderit. Ex hac gͥ lib̾tate paulus pat̾nas obseruationes ob-¬
seruauit. ħ unũ cagens et pͣdicans. ne sine his salus xp̃iana nulla puta.¬
ret᷑. Petrus aut̃ simulatione sua tãꝗͣ in uidaismo salus esset cogebat
g̃s uidai zare. qđ uerba pauli ostendunt dicentis. qmͦ gͦs cogis iudara¬
re . Non enĩ cogerent᷑ nisi uid̾ent eũ sic ea obseruare. quasi pt̃ illa salꝰ
esse ñ posset. Petri gͦ simulatio lib̾tati pauli nẽ. cõpiranda. & ideo

Expanded text:
cesserit, qui spem salutis euangelicae in circumcisione carnis atque eius modi obsercesserit, qui spem salutis euangelicae in circumcisione carnis atque eius modi obseruationibus esse praedicarent et sine his nemini Christum prodesse contenderent, cum contra nihil prodesset Christus eis, qui eo animo circumciderentur, ut ibi esse salutem putarent, unde est illud: ecce ego Paulus dico uobis, quia, si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. ex hac igitur libertate Paulus paternas obseruationes obseruauit, hoc unum cauens et praedicans, ne sine his salus christiana nulla putaretur. Petrus autem simulatione sua, tamquam in iudaismo salus esset, cogebat gentes iudaeizare, quod uerba Pauli ostendunt dicentis: quomodo gentes cogis iudaeizare? non enim cogerentur, nisi uiderent eum sic eas obseruare, quasi praeter illas salus esse non posset. Petri ergo simulatio libertati Pauli non est conparanda. et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
rent hab̾e tãꝗͣ signaculũ. cuiꝰ utilitas iã tẽpore p̃terisset. Non
enuĩ si salus ex eo iã nulla esset. etiã exitiũ inde metuendũ fuit. idõq
et timotheus cũ in p̾putio uocatꝰ esset. tam̃ qͥa de uidea matre ort᷑
erat. et ostende cognatis suis debebat ad eos lucrifaciendos. ñ hse
didicisse in disciplina xp̃iana. ut illa sacram̃ta qͣlegis ueteris essent
abommaret᷑. circũcisus ẽ. ab apło. ut ħ modo demonstrarent ui-¬
deis. ñ idõ g̃s ñ ea susciꝑe qrmala s̃. & ꝑniciosa a patrib obseruata.¬
s qͥa iã saluti ñ necessaria pꝰ aduentũ tanti sacramͣti. qđ̃ ꝑ tã longa
tepora tota uetꝰ illa scriptura ꝓpheticis figuracionib parturiuit.
et titũ circũcidet dũ hurgerent uidei. nͥ sub introducti falsi fr̃
fieri uellent ut hab̾ent qđ de ipso paulo disseminarent. tãꝗͣ eoꝵ ueritati

Expanded text:
renter habere tamquam signaculum, cuius utilitas iam tempore praeterisset; non renter habere tamquam signaculum, cuius utilitas iam tempore praeterisset; non enim, si salus ex eo iam nulla esset, etiam exitium inde metuendum fuit. ideoque et Timotheus, cum in praeputio uocatus esset, tamen, quia de iudaea matre ortus erat et ostendere cognatis suis debebat ad eos lucrifaciendos non hoc se didicisse in disciplina christiana, ut illa sacramenta, quae legis ueteris essent, abominaretur, circumcisus est ab apostolo: ut hoc modo demonstrarent iudaeis non ideo gentes non ea suscipersed quia iam saluti non necessaria post aduentum tanti sacramenti, quod per tam longa tempora tota uetus illa scriptura propheticis figurationibus parturiuit. nam et Titum circumcideret, cum hoc urgerent iudaei, nisi subintroducti falsi fratres ideo fieri uellent, ut haberent, quod de ipso Paulo disseminarent, tamquam eorum ueritati
Abbreviated transcription (Latin):
illa eiꝰ s̃. Circu̾cisus qͥs uocatꝰ. ẽ. ñ adducat pͣpuciũ. In pͣpucio qͥs
seruatio mandatoꝵ dĩ Unꝰquisq in qͣ uocatione uocatꝰ ẽ in ea ꝑ-¬
maneat. Quomͦ enĩ potest adduci p̃putiũ qđ p̃cisũ ẽ. S ñ addu¬
cat dix̃. Non ita uiuat qͣsi p̃putiũ adduxerit. id.ẽ qͣsi in eã par¬
tẽ quã nudauit. rułrsus tegm̃ carnis ad traxerit. et qͣsi udeus
esse destiterit. sic̃ alibi dicit. Circũcisio tua pͣputiũ facta est.
in consuetudine patrũ suoꝵ. s ut neut᷑ in alt̾a cogeret᷑. potesta¬
tẽ aut̃ hab̾et qͥsq manendi in sua c̃suetudine ñ necessitatem
Neq enĩ si uellet uideus ubi nullũ ꝑturbaret recede a uidaicis
saria nͣ uetarent. neq ab illo ꝓ hib̾et᷑ si uellet qͥsqͣm gentiliũ idõ
circũcidi. ut ħ ipsũ ostendet. ñ sȩdetestari qͣsi naxiũ. s indiffe¬

Expanded text:
uerba eius sunt: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uerba eius sunt: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis servatio mandatorum Dei. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat . Quomodo enim potest adduci praeputium quod praecisum est? Sed non adducat dixit, non ita vivat, quasi praeputium adduxerit; id est, quasi in eam partem quam nudavit, rursus tegmen carnis attraxerit, et quasi Judaeus esse destiterit: sicut alibi dicit, Circumcisio tua praeputium facta estin consuetudine patrum suorum: sed ut neutri in alteram cogerentur; potestatem autem haberet quisque manendi in sua consuetudine, non necessitatem. Neque enim si vellet Judaeus, ubi nullum perturbaret, recedere a Judaicis  uenirent, neque ab illo prohiberetur, si uellet quisquam gentilium ideo circumcidi, ut hoc ipsum ostenderet, non se detestari quasi noxium, sed indiffe
Abbreviated transcription (Latin):
nec rep̾hensa inueniunt᷑. uł repͣhendi ñ possunt. ut aut indole ꝓfici¬
entiũ & spe apꝓbent᷑. aut significationis alicuiꝰ causa ñ sint om̃ino mdacia.
s& idõ de libris noui testam̃ti exceptis figuratis significationib dñi
si uitã moresq scq̃ꝵ et facta ac dicta cͣsides. nichil tale ꝓferri potest.
qđ ad imitationẽ ꝓuocet m̃ciendi. Simulatio enĩ petri & barna.¬
bȩ ñ solũ cõmemorata.uerũ etiã rep̃hensa e̾. atq correcta. Non
enĩ ut nͣnulli putant ex eadẽ simulatione etiã paulꝰ apłs. aut
timotheũ circu̾cidit. aut ipse qͣdã ritu iudaico sacram̃ta celebra¬
uit. s ex illa lib̾tate sententię suȩ qͣ p̃dicauit nec gentib ꝓdesse
circu̾cisionẽ. nec uideis obesse. unde nec illos astringendos ad ẽ¬
suetudinẽ uideoꝵ. nec illos a patͣna det̾rendos censuit. Unde uba

Expanded text:
nec reprehensa inueniuntur uel reprehendi non possunt, ut aut indole proficinec reprehensa inueniuntur uel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium et spe adprobentur aut significationis alicuius causa non sint omnino mendacia. Et ideo de libris noui testamenti exceptis figuratis significationibus domini, si uitam moresque sanctorum et facta ac dicta consideres, nihil tale proferri potest, quod ad imitationem prouocet mentiendi. simulatio enim Petri et Barnabae non solum commemorata, uerum etiam reprehensa atque correcta est. non enim, ut nonnulli putant, ex eadem simulatione etiam Paulus \'apostolus aut Timotheum circumcidit aut ipse quaedam ritu iudaeico sacramenta celebrauit, sed ex illa libertate sententiae suae, qua praedicauit nec gentibus prodesse circumcisionem nec iudaeis obesse. unde nec illos astringendos ad consuetudinem iudaeorum nec illos a paterna deterrendos censuit. unde illa
Abbreviated transcription (Latin):
eis accidisse. qͣctiq sic accider̃. ut eodẽ ꝓphetico spͣu memoriȩ litteris¬
q mandanda uidicarent᷑. De obstetricib aut̃ quia n eas possunt
dic̃e ꝓpħico sp̃ñ. significandi futuri ueri gra aliud ꝓ alio renunti¬
assȩ phiraoni. Etiã si aliqͥd ipsis nescientib qđ ꝑ eas actũ .ẽ. significauit.
ꝓ gͣdu suo dicunt apꝓbatas & remutieratas adõ. Qui enĩ nocendi cau¬
sa m̃tiri solet. si iã c̃sulendi causa mͣtiat᷑. multũ ꝓfec̾. S aliud ẽ. qđ
ꝑse ipsũ laudabile ꝓponit᷑. aliud qđ indet̾ioris eõparatione p̃ponit᷑.¬
Alitt̃ enĩ gͣtulam᷑ cũ sanꝰ ẽ. hõ. alti̾ cũ meliꝰ habet egrotꝰ. Nã in seriptu¬
ris ip̃sis. iustificata etiã sodoma dr̃ in cõparatione scelerũ popłi isrł.
et ad hanc regulã dirigunt onła m̃dacia q̃ ꝓferunt᷑ de uet̾ib libris.

Expanded text:
eis accidisse, quaecumque sic acciderunt, ut eodem prophetico Spiritu memoriae litteriseis accidisse, quaecumque sic acciderunt, ut eodem prophetico Spiritu memoriae litterisque mandanda iudicarentur. de obstetricibus autem, quia non eas possunt dicere prophetico spiritu significandi futuri ueri gratia aliud pro alio renuntiasse Pharaoni, etiamsi aliquid ipsis nescientibus quod per eas actum est significauit, pro gradu suo dicunt adprobatas et remuneratas a deo. qui enim nocendi causa mentiri solet, si iam consulendi causa mentiatur, multum profecit. sed aliud est, quod per se ipsum laudabile proponitur, aliud, aliter enim gratulamur, cum sanus est homo, aliter, cum melius habet aegrotus. nam in scripturis ipsis iustificata etiam Sodoma dicitur in conparatione scelerum populi Israhel. et ad hanc regulam dirigunt omnia mendacia, quae proferuntur de ueteribus libris
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ñ.ñ. Qd aut̃ ãpliꝰ ẽ. a malo. ẽ. Hinc et apłs cũ exuendũ uetere̾ hõem
pciꝑet. quo nomine om̃a peccata intelligunt᷑. cͣsequent᷑ ait in pͥmis
ponens. Qua ꝓptͣ deponentes mdaciũ. loquimini ueritatẽ. Nec illis ꝗͣ
ueterib libris mͣdacioꝵ excẽpla ꝓlata s̃ t̾reri se dicunt. ubi qͥ¬
gestũ. ẽ. figurate accipi potest. ꝗͣuis re uera c̃tigerit. Quicqͥd aut̃ fi-¬
gurate fit. aut drͣ. ñ ẽ. m̃daciũ. Ditus enĩ enuntiatio. ad id qđ enun-¬
tiat. referenda .ẽ. Om̃e aut̃ figurate aut factũ aut dictũ. ħ enuntiat
qđ significat eis qͥb intelligendũ ꝓlatũ. ẽ. Unde credendũ.ẽ. illos
homines qͥ ꝓpħicis tẽporib digni auctoritate fuisse cõmeniorant᷑.
om̃a q̃ scripta s̃ de illis ꝓpħice gessisse atq didcisse. nec minꝰ ꝓpħice

Expanded text:
 non; quod autem amplius est, a malo est. hinc et apostolus, cum exuendum ueterem hominem  non; quod autem amplius est, a malo est. hinc et apostolus, cum exuendum ueterem hominem praeciperet, quo nomine omnia peccata intelleguntur, consequenter ait in primis ponens: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. Nec illis, quae de ueteribus libris mendaciorum exempla gestum est, figurate accipi potest, quamvis revera contigerit: quidquid autem figurate fit aut dicitur, non est mendacium. Omnis enim enuntiatio, ad id quod enuntiat, referenda est. Omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enuntiat quod significat eis quibus intelligendum prolatum est. Unde credendum est illos homines qui propheticis temporibus digni auctoritate fuisse commemorantur, omnia quae scripta sunt de illis, prophetice gessisse atque dixisse: nec minus prophetice
Abbreviated transcription (Latin):
te ñ respondente grauiꝰ affligi. audebis ne aut uerũ dic̾e in ꝑnicie̾ hõis.
luit silere potiꝰ. quã honesto et mnisericordi mdatio ualitudin
tulari: : His atq talib copiosissime se arbitͣnt᷑ urgere. ut si c̃sulendi
causa exrigit. aliqͣndo mͣtiam᷑. Contͣ illi qͥb placet nunꝗͣ mͣtiendũ.
multo fortiꝰ agunt. utentes pͥmo auctoritate diuina. qm in ipso
decalogo scriptũ. ẽ. falsũq testimoniũ ñ dicas. &ͦ geñe cõplectit᷑ om̃e
m̃daciũ. Quisqͥs enĩ aliqͥd adnuntiat : testimoniũ ꝑhibet animo suo. S
ne qͥs cͣcedat ñ om̃e m̃daciũ falsũ testimoniũ esse appellandũ. qͥd
dicturꝰ est ad id qđ scriptũ ẽ os qđ m̃tit᷑ occidit aam: Qđ ne qͥs ar
bitret᷑. exceptis aliqb mͣtientib posse intelligi. alio loco legat. ꝑdes
om̃s qͥ locunt᷑ mdaciũ. Unde ore suo ipse dñsait. Sit in ore ur̃o ẽ¬

Expanded text:
te non respondente grauius adfligi, audebisne aut uerum dicere in perniciem hominis te non respondente grauius adfligi, audebisne aut uerum dicere in perniciem hominis aut silere potius quam honesto et misericordi mendacio ualitudini eius opitulari? his atque talibus copiosissime se arbitrantur urgere, ut, si consulendi causa exigit, aliquando mentiamur. Contra illi, quibus placet numquam mentiendum, multo fortius agunt, utentes primo auctoritate diuina, quoniam in ipso Decalogo scriptum est: falsum testimonium ne dicas, quo genere complectitur omne mendacium; quisquis enim aliquid enuntiat, testimonium perhibet animo suo. sed ne quis contendat non omne mendacium falsum testimonium esse appellandum, quid dicturus est ad id, bitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intelligi, alio loco legat, Perdes omnes qui loquuntur mendacium . Unde ore suo ipse Dominus: Sit, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ utrũ aliqͣndo sit utile falsũ aliqͥd enuntiare cũ uoluntate fallen-¬
di. Nã qͥ ħ sentiunt. habent testimonia sententiȩ suȩ cõmemorantes
sarã cũ risisset angłis negasse qđ riserit. iacob a patre int̾rogatũ res-¬
pondisse qđ ipse esset esau maior filiꝰ eiꝰ. agyptias qͦq obstetrices ne-
infantes hebrei nascentes int̾ficerent᷑. etiã dõ apꝓbante et remuneran-¬
te m̃titas. & multa eiꝰ todi exẽpla eligentes. eoꝵ hominũ mdacia cõ¬
memorant qͦs culpare ñ audeas. atq ita fatearis aliq̃ndo ẽẽ posse ñ solu̾
rep̃hensione ñ dignũ. s etiã dignũ laude mdatiũ. adnuntiantes ut nͣ
solos p̃mant diuinis libris deditos. s etiã om̃s hões. sensũq cõmunem
dicentes. Si qͥs ad te c̾fugiat qͥ mdatio tuo possit amorte lib̾ari. ñ es
m̃titurꝰ. si aliqͥd egrotꝰ in t̾roget qđ ei scire ñ expedit. qͥ etiã possit

Expanded text:
us: utrum aliquando sit utile falsum aliquid enuntiare cum uoluntate fallenus: utrum aliquando sit utile falsum aliquid enuntiare cum uoluntate fallendi. nam qui hoc sentiunt, adhibent testimonia sententiae suae, commemorantes Sarram, cum risisset, angelis negasse quod riserit; Iacob a patre interrogatum respondisse, quod ipse esset Esau maior filius eius; Aegyptias, quoque obstetrices, ne infantes Hebraei nascentes interficerentur, etiam deo adprobante et remunerante mentitas et multa eius modi exempla eligentes eorum hominum mendacia commemorant, quos culpare non audeas atque ita fatearis aliquando esse posse non solum reprehensione non dignum, sed etiam dignum laude mendacium. addunt etiam, quo non solos premant diuinis libris deditos, sed etiam omnes homines sensumque communem dicentes: si quis ad te confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari, non es mentiturus? si aliquid aegrotus interroget, quod ei scire non expedit, qui etiam possit
Abbreviated transcription (Latin):
abẽ. om̃e m̃datiũ. Nulla enĩ definitionũ illarũ tim̾da. ẽ. cũ bene sibi c̾s¬
cius ẽ. animꝰ ħ se enuntiare qđ uerũ esse aut nouit. aut opinat᷑. aut cre¬
dit. neq uelle aliqͥd nͥ qd enuntiat ꝑsuade. S utrũ sit utile aliqͣndo
mͣdaciũ. multo maior magis q necessaria qͣstio.ẽ. Utrũ gͦ mͣtiat᷑. quis¬
qͥs fallendi ñ habet uoluntatẽ. uł etiã id agit ne fallat᷑ qͥ alicui denun-¬
tiat. ꝗͣuis enuntiationẽ ipsã falsã hab̾e uoluerit. qͥa idõ uoluit ut ue.¬
rũ ꝑsuadet. et utrũ mͣtiat᷑ qͥs qͥs etiã uerũ uolens enuntiat causa
fallendi. dubitari potest. Nemo aut̃ dubitat m̃tiri euͣ. qͥ uolens fal¬
sũ enuntiat causa fallendi. Qua ꝓpt̾ enuntiationẽ cũ uoluntate
ad fallendũ ꝓlatã. manifestũ ẽ. ẽ̾e m̃datiũ. S utrũ ħ solũ sit mͣ¬
datiũ. alia qͣstio. ẽ. Intͣimn de ħ gen̾e in qͦ oñs consentiunt inqͥra.¬

Expanded text:
abest omne mendacium. nulla enim definitionum illarum timenda est, cum bene sibi conscius est animus hoc se enuntiare, quod uerum esse aut nouit aut opinatur aut credit, neque uelle aliquid nisi quod enuntiat persuadere. Sed utrum sit utile aliquando mendacium, multo maior magisque necessaria quaestio est. utrum ergo mentiatur quisquis fallendi non habet uoluntatem uel etiam id agit, ne fallatur, cui aliquid enuntiat, quamuis enuntiationem ipsam falsam habere uoluerit, quia ideo uoluit, ut uerum persuaderet; et utrum mentiatur quisquis etiam uerum uolens enuntiat causa fallendi, dubitari potest. nemo autem dubitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa fallendi. quapropter enuntiationem falsam cum uoluntate ad fallendum prolatam manifestum est esse mendacium. sed utrum hoc solum sit mendacium, alia quaestio est. Interim de hoc genere, in quod omnes consentiunt, inquiram
Abbreviated transcription (Latin):
in his reb qͣs multũ diligit ñ offendat᷑. qͦ possit ad ȩt̃nã ueritatẽ ꝑueni¬
re discedendo. ñ intelligit pͥmo nullũ esse flagiciũ qđ ñ eadẽ ẽditione¬

Expanded text:
in his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem perueniin his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem peruenire discendo, non intell
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e discedendo inde. ad boni aliqͥd aliquẽ ꝑuenirẽ. Aut si ẽ. aliqđ bonũ
etͣ nũ qd ñ cõplectat᷑ ueritas. ñ erit uerũ. et idõ nec bonũ erit. qͥa falsum
erit. Ut aut̃ animꝰ corpori. ita ueritas etiã ipsi animo pͣponenda. ẽ. ut
ea ñ solũ magis ꝗͣ corpꝰ s etiã magis ꝗͣ se ipsũ appetat animꝰ. Ita qͥppe¬
erit integrior et castior. cũ eiꝰ potiꝰ ĩmutabilitate ꝗͣ sua mutabilitate
ꝑ fruit᷑. Si aut̃ loth cũ ita iustꝰ esset ut angłos etiã hospites suscipe mere¬
ret᷑. stupͣndas filias sodomitis obtulit. ut feminarũ potiꝰ ab eis corpora
ꝗ uiroꝵ corrũꝑent᷑. qͣnto diligentiꝰ atq ẽstantiꝰ anuni castitas in ueri¬
tate seruanda e cũ ueriꝰ ipse corpori suo ꝗͣ corpꝰ uirile femineo corpori
p̾ferat᷑. Qđ si qͥsꝗͣ putat idõ cuiꝗͣ ꝓalio esse m̃tiendũ ut intiͣ uiuat. aut

Expanded text:
dicere, discedendo inde posse ad boni aliquid aliquem pervenire. Aut si est aliquod bonum dicere, discedendo inde posse ad boni aliquid aliquem pervenire. Aut si est aliquod bonum aeternum quod non complectatur veritas, non erit verum: et ideo nec bonum erit, quia falsum erit. Ut autem animus corpori, ita etiam veritas ipsi animo praeponenda est; ut eam non solum magis quam corpus, sed etiam magis quam se ipsum appetat animus. Ita qerit integrior et castior, cum eius potius inmutabilitate quam sua mutabilitate perfruetur. si autem Loth, cum ita iustus esset, ut angelos etiam hospites suscipere mereretur, stuprandas filias Sodomitis obtulit, ut feminarum potius ab eis corpora quam uirorum corrumperentur, quanto diligentius atque constantius animi castitas in ueritate seruanda est, cum uerius ipse corpori suo quam corpus uirile femineo corpori praeferatur I Quodsi quisquam putat ideo cuiquam pro alio esse mentiendum, ut interim uiuat aut
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. animꝰ corp̾ore. tanto sceleratiꝰ corrũpit᷑. Ibi gͦ seruari potest pudi¬
cicia. ubi nulla nͥ uoluntaria potest esse corruptio. Certe enĩ si stu-¬
prator corpꝰ inuaserit. qͥ nec uiẽt᷑ria possit. nec ullo consilio uł mdacio
euitari. necesse.ẽ. fateam᷑ aliena libidine pudicitiã ñ posse uiolari.
Qua ꝓpt̾ q̃m nemo dubitat meliorẽ e̾e̾ animũ corpore. integritati
corporis integritas animi p̾ponenda. ẽ. q̃ in ȩt̾nũ seruari potest. Quis
aut̃ dicerit integrũ animũ esse m̃tientis: &enĩ libido quoque
ipsa recte definit᷑ appetitꝰ animi. qͦ ętͣnis bonis q̃libet tẽporalia
pͣponunt᷑. Nemo itaq potefer̾unẽe aliqͣndo ẽẽ m̃tiendũ. nͥ qui
potuerit ostende ętͣnũ aliqd bonũ optineri posse mdacio. S cũ tan-¬
to qͥsq ab et̾nitate discedat. qͣnto aueritate discedit. absurdissimũ ẽ.

Expanded text:
est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudiest animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuitari, necesse est fateamur aliena libidine pudicitiam non posse uiolari. quapropter quoniam nemo dubitat meliorem esse animum corpore, integritati corporis integritas animi praeponenda est, quae in aeternum seruari potest. quis autem dixerit integrum animum esse mentientis? etenim libido quoque ipsa recte definitur adpetitus animi, quo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. nemo itaque potest potuerit ostendere aeternum aliquod bonum obtineri posse mendacio. Sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, quanto a veritate discedit; absurdissimum est
Abbreviated transcription (Latin):
qui aliqͣndo putant oportere mͣtiri: Pudicitia qͥppe corporis quia
tũ honorabili ꝑsona uidet᷑ occurrere. & ꝓse flagitare tͣndac
ut si stupͣtor irruat qͥ possit mdatio deuitari. sine dubitatione m̾ci¬
endũ sit. facile respondĩ potest nullã e̾ẽ pudicitiã corporis. nͥ ab
integritate animi pendeat. qͣ disrupta cadat necesse.ẽ. etia̾ si intac¬
ta uideat᷑. & idõ ñ in reb tẽ poralib esse numerandũ. qͣsi q̃ inuitis pos¬
sit auferri. Nullo mͦ gͥ se animꝰ mdacio corrũpit ꝓcorpore suo qđ scit
manere incorruptũ. si ab ipso animo incorruptio ñ recedat. O.d enĩ uio¬
lent̃ n pͣcedente libidine patit᷑ corpꝰ. uexatio potiꝰ ꝗͣ corruptio nomi-¬
nanda.ẽ. Aut si om̃is uexatio corruptio.ẽ. ñ om̃is corruptio turpis ẽ.
s qͣm libido ꝓcurauerit. aut cui libido c̃senserit: qͣnto aut̃ p̃stantior

Expanded text:
qui aliquando putant oportere mentiri? Pudicitia quippe corporis quia qui aliquando putant oportere mentiri? Pudicitia quippe corporis quia multum honorabili persona uidetur occurrere et pro se flagitare mendacium, ut, si stuprator inruat, qui possit mendacio deuitari, sine dubitatione mentiendum sit, facile responderi potest nullam esse pudicitiam corporis, nisi ab integritate animi pendeat: qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta uideatur, et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae inuitis possit auferri. nullo modo igitur se animus mendacio corrumpit pro corpore suo, quod scit manere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior
Abbreviated transcription (Latin):
endũ .ẽ. Eiũ uͦ isti qͥ stomacant᷑ et indignantur. si nolit aliqͥs tnͣdacio
ꝑimere aãm suã. ut aliꝰ senescat in carne. qͥd si etiã furto nostro.
qͥd si adulterio lib̾ari posset aliqͥs de morte Idõ ne furandũ est
aut mechandũ : Nesciunt enĩ ad ħ se cogere. ut si laqueu̾ ferat hõ
orũ petat. c̃firmans qđ sibi collũ ligabit. nͥ ei c̃cedat᷑ qđ pecti
c̃sentiat᷑ ꝓpt̾ ãam sic̃ ipsi dicunt lib̾andã. Qd si absurdũ et nefari¬
ũ. ẽ. cur aam suã qͥsq mͣdacio corrũpat ut alt̾ uiuat in corpore. cũ
tudinis dãnaret᷑ inde ñ.ẽ. in ista qͣstione ad tende̾nͣ. nͥ utrũ u¬
quitas sit m̾daciũ. Qd̃ cũ supͣ cõmemoratis documtis asserat᷑. uiden-
mꝰ numꝗͣ omĩno inciendu̾.. Non enĩ dici potest esse aliqͥd in tẽporalib
cõmodis. salute ac uita corporali maiꝰ aut cariꝰ. Unde si nec ipsa pre-¬
ponenda .ẽ. ueritati. qͥd obici potest ꝓptͣ qd m̃tiendũ esse c̃tendant.

Expanded text:
endum est. enimuero isti, qui stomachantur et indignantur, si nolit aliquis mendacio perimere animam suam, ut alius senescat in carne, quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit aliquis de morte? ideone furandum est aut moechandum? nesciunt enim ad hoc se cogere, ut, si laqueum ferat homo et stuprum petat, confirmans, quod sibi collum ligabit, nisi ei concedatur, quod petit, consentiatur propter animam, sicut ipsi dicunt, liberandam. quod si absurdum et nefarium est, cur animam suam quisque mendacio corrumpat, ut alter uiuat in corpore, cum,tudinis damnaretur? proinde non est in ista quaestione adtendendum, nisi utrum iniquitas sit mendacium. quod cum supra commemoratis documm omnino esse mentiendum? non enim dici potest esse aliquid in temporalibus commodis salute ac uita corporali maius aut carius. unde si nec ipsa praeponenda est ueritati, quid obici potest propter quod mentiendum esse contendant,
Abbreviated transcription (Latin):
demꝰ aliqͣndo esse m̃tiendũ. Cũ enĩ doctrina salutaris parti credendis
parti intelligendis reb cͣstet. nec ad ea ꝗͣ intelligenda s̃ ꝑueniri possit
nͥ pͥus credenda credant᷑. qͦmͦ credendũ .ẽ. ei qͥ putat aliqͣndo esse nͣti

Expanded text:
demus aliquando esse mentiendum. Cum enim doctrina salutaris, partim credendis, partim intelligendis rebus constet; nec ad ea quae intelligenda sunt perveniri possit, nisi prius credenda credantur: quomodo credendum est ei qui putat aliquando esse menti
Abbreviated transcription (Latin):
multis docum̃tis litteraruͦ scãrũ. et eo maxie qͦ scriptũ. ẽ. Odisti
dnẽ om̃s qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ. ꝑdes om̃s qͥ locunt᷑ m̃daciũ. Aut enim
ut solet scriptura seqͣnti u̾su exposuit suꝑiorẽ. ut qͣm latiꝰ solet pa-¬
tere iniqͥtas. intelligamꝰ nominato mͣdacio tãꝗͣ spetiẽ iniquitatis
nificare uoluerit. aut si aliqͥd int̾ esse arbitrant᷑. tanto peiꝰ.ẽ.
ciii. qͣnto grauiꝰ positũ .ẽ. ꝑdes quã odisti. Forte enĩ odit aliquẽ dĩ ali.¬
qͣnto mitiꝰ. ut eũ nͣ ꝑdat. Quẽ uero ꝑdit. tanto uehem̃tiꝰ odit. qͣnto se.¬
ueriꝰ punit. Odit aut̃ om̃s qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ. at om̃s qͥ loquunt᷑ m̃daciũ¬
ĩꝑdit. Quo cͣstituto. qͥs eoꝵ qͥ ħ asser̃ cõmouebit᷑ illis exẽplis cũ dicit᷑.
qͥd si hõ ad te c̃fugiat qui mͣdacio tuo possit a morte lib̾ari: Illa eni
mors qͣm stulte timent hões qͥ peccare ñ timent. nͥ anutiã s

Expanded text:
et eo maxime, quod scriptum est: odisti. domine, omnes qui operantur iniquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium. aut enim, ut solet scriptura, sequenti uersu exposuit superiorem, ut, quoniam latius solet patere iniquitas, intellegamus nominato mendacio tamquam speciem iniquitatis significare uoluerit, aut, si aliquid intcium, quanto grauius positum est perdes quam \'odisti. forte enim odit aliquem deus aliquanto mitius, ut eum non perdat; quem uero perdit, tanto uehementius odit, quanto seuerius punit. odit autem omnes, qui operantur iniquitatem; at omnes, qui loquuntur mendaciucommouebitur illis exemplis, cum dicitur: quid? si ad te homo confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari? illa enim mors, quam stulte timent homines, qui peccare non timent, non animam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsã ueritatẽ falsitatẽq attinet. ꝗͣrit᷑ qͥs eoꝵ. aut ut᷑q neut̃ ue m¬
titꝰ sit. Si enĩ mͣdatiũ .ẽ. enuntiatio cũ uoluntate falsũ enuntiandi. il¬
le potiꝰ m̃titꝰ.ẽ. qͥ falsũ dic̾e uoluit. et dix̃ qđ uoluit. ꝗͣuis ne falleret di¬
xerit. Si aut̃ mͣdaciũ ẽ. qͣlibet enuntiatio cũ uoluntate fallendi. ñ ille
s iste mͣtitꝰ .ẽ. qͥ etiã uerũ dicendo fallere uoluit. Qd̃ si m̃datiũ ẽ enun¬
tiatio cũ uoluntate alicuiꝰ falsitatis. aͣbo m̃titi s̃. qͥi et ille suã enuntia-¬
tiationẽ falsã e̾ẽ uoluit. et ille de uera sua falsũ credi uoluit. Porro si
mͣdatiũ . ẽ. enuntiatio falsũ enuntiare uolentis ut fallat. neut̃ mtitꝰẽ.
qͥa et ille habuit uoluntatẽ falsũ dicendo uerũ ꝑsuade. & iste ut falsũ:
nouimꝰ cũ opꝰ. ẽ. enuntiamꝰ. & id uolumꝰ ꝑsuade qđ enuntiamꝰ::

Expanded text:
ad ipsam ueritatem falsitatemque adtinet, quaeritur, quis eorum an uterque neuterue mad ipsam ueritatem falsitatemque adtinet, quaeritur, quis eorum an uterque neuterue mentitus sit. si enim mendacium est enuntiatio cum uoluntate falsum enuntiandi, ille potius mentitus est, qui falsum dicere uoluit et dixit quod uoluit, quamuis, ne falleret, dixerit; si autem mendacium est quaelibet enuntiatio cum uoluntate fallendi. non ille, sed iste mentitus est, qui etiam uerum dicendo fallere uoluit. quodsi mendacium est enuntiatio cum uoluntate alicuius falsitatis, ambo mentiti sunt, quia et ille suam enuntiationem falsam esse uoluit et ille de uera sua falsum credi uoluit. porro si mendacium est enuntiatio falsum enuntiare uolentis, ut fallat, neuter mentitus est, quia et ille habuit uoluntatem falsum dicendo uerum persuadere et iste, ut falsum cognouimus, cum opus est, enuntiamus et id uolumus persuadere
Abbreviated transcription (Latin):
titꝰ.ẽ. ille qͥa uoluntatẽ habuit nͥ fallendi. et ille qͥa uoluitatẽ habuit
nes. ille aitt̃ ñ peccasse uł et iã bene fecisse. qͥ falsũ dicendo egit. ut hõ ꝑ-¬
niciẽ deuitaret. S possunt exẽpla ista cũti. ut et ille aliqͥd grauiꝰ euͦ pati
uelit quẽ falli ñ uult. multi enĩ qͣdã uera cognoscendo sibi intuler̃ ꝑ-¬
niciẽ. si talia fuer̃ ut eos latere debuerint. et iste aliqͥd cõmodi uelit
ad ipisci eũ quẽ uult falli. Nonnulli enĩ qͥ sibi mortẽ intulissent si ali¬
qͥd mali qd uere cͣtigerat de caris suis cognouissent. falsũ putando sibi
peꝑcerͣ. atq ita falli eis ꝓfuit. sic̃ aliis offuit uera cognosc̾e. Non gͦ id agit᷑
qͦ animo c̃sulendi aut nocendi. uł ille falsũ dix̾ ne falleret. uł iste uerũ
dix̃ ut falleret. s exceptis cõmodis aut incõmodis eoꝵ qͥb locuti s̃. qͣntũ

Expanded text:
titus est? ille, quia uoluntatem habuit non fallendi, et ille, quia uoluntatem habuit titus est? ille, quia uoluntatem habuit non fallendi, et ille, quia uoluntatem habuit nes, ille autem non peccasse uel etiam bene fecisse, qui falsum dicendo egit, ut homo perniciem deuitaret. sed possunt exempla ista conuerti, ut et ille aliquid grauius eum pati uelit, quem falli non uult — multi enim quaedam uera cognoscendo sibi intulerunt perniciem, si talia fuerunt, ut eos latere debuerint — et iste II aliquid commodi uelit adipisci eum, quem uult falli. nonnulli enim, qui sibi mortem intulissent, si aliquid mali, quod uere contigerat, de caris suis cognouissent, falsum putando sibi pepercerunt; atque ita falli eis profuit, sicut aliis offuit uera cognoscere. non ergo id agitur, quo animo consulendi aut nocendi uel ille falsum dixit, ne falleret, uel iste uerum dixit. ut falleret; sed exceptis commodis aut incommodis eorum. quibus locuti sunt, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
tentia uidicandi s̃. De illis itaq ñ parua qͣstio .ẽ. qͦs ꝓposumꝰ. unũ qͥ
scit aut putat se falsũ dic̃e. & idõ dic̃ ne fallat. uelut si aliqͣm uiam
nouerit obsidi a latronib. et timens ne ꝑ illã ꝑgat hõ cuiꝰ saluti ꝓspic̃.
& eu̾ scit sibi ñ crede. dicat eã uiã ñ hab̾e latrones ad ħ ut ille nͦ eat.
sibi credenti dicat latrones in illa uia ẽeᷤ. ubi re uera eos esse cognouit.
ut ille qͥ uut ꝑ illã uiã magis ꝑgat. atq ita in latrones incidat. dũ
putat falsũ esse qđ ille dixerit. Quis gͦ istoꝵ mͣtit᷑. ille qͥ eligit fal¬
sũ dice ne fallat. an ille qͥ eligit uerũ dic̾e ut fallat. Ille quidẽ
falsũ dicendo elegit ut ueru̾ se ꝗͣret᷑ cui dix̃ anforte ãbo m̃titi s̃.¬
ille qͥa uoluit falsũ dic̾e. iste qͥa uoluit fallere. An potiꝰ neut̃ eoꝵ mͣ-¬

Expanded text:
tentia iudicandi sunt. de illis itaque non parua quaestio est, quos proposuimus: unum, qui tentia iudicandi sunt. de illis itaque non parua quaestio est, quos proposuimus: unum, qui scit aut putat se falsum dicere et ideo dicit, ne fallat — uelut si aliquam uiam nouerit obsideri a latronibus et timens, ne per illam pergat homo, cuius saluti prospicit et eum scit sibi non credere, dicat eam uiam non habere latrones ad hoc, ut iliac non eat, sibi credenti dicat latrones in illa uia esse, ubi reuera eos esse cognouit, ut ille, cui dicit, per illam uiam magis pergat atque ita in latrones incidat, dum putat falsum esse quod ille dixerit. quis ergo istorum mentitur: ille, qui elegit falsum dicere, ne fallat, an ille, qui elegit uerum dicere, ut fallat? ille, qui falsum dicendo egit, ut uerum sequeretur cui dixit, an iste, qui ille, quia uoluit falsum dicere, iste, quia uoluit fallere. an potius neuter eorum men
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd alit̃. ꝗͣ scis ẽẽ uł putas. Si aut̃ m̃dariũ nͦ ẽ. nͥ cũ aliqͥs enuntiat uo-¬
luntate fallendi. ñ mͣtit᷑ iste qͥ ꝓpt̾ea falsũ loqͥt᷑. ꝗͣuis nouerit uł putet
uł putat. Unde si appareat fieri posse ut aliqͥs ꝓpt̾ea falsũ dicat. ne fal-¬
lat᷑ ille cui dr̃. existit aliud e cͣtͣrio genꝰ ꝓpt̾ea uerũ dicentis ut fallat.
Qui enĩ uerũ idõ loqͥt᷑. qͥa sentit sibi ñ credi idõ posse qđ dr̃ q̃m ab ipso¬
dr̃. qͣm ob rẽ cũ idõ uerũ dic̃ ut falsũ putet᷑. ido uerũ dic̾ ut fallat.
Querendũ gͦ ẽ. qͥs potiꝰ m̃tiat᷑. utrũ ille qͥ falsu̾ dic̃ ne fallat. an ille
qͥ uerũ dic̃ ut fallat. cũ et ille sciat uł putet falsũ se dic̃e. & iste sci¬
at uł putet ueru se dic̃e. lã enĩ diximꝰ eũ qͥ nesc̃ falsũ e̾ẽ qđ enuntiat

Expanded text:
quid aliter quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nisi cum aliquis enuntiat uoquid aliter quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nisi cum aliquis enuntiat uoluntate fallendi, non mentitur iste, qui propterea falsum loquitur, quamuis nouerit uel putetuel putat. unde si adpareat fieri posse, ut aliquis propterea falsum dicat, ne fallatur ille, cui dicitur, existit aliud e contrario genus propterea uerum dicentis, ut fallat. qui enim uerum ideo loquitur, quia sentit sibi non credi, ideo utique uerum dilat. quaerendum ergo est, quis potius mentiatur: utrum ille, qui falsum dicit, ne fallat, an ille, qui uerum dicit, ut fallat, cum et ille sciat uel putet falsum se dicere et iste sciat uel putet uerum se dicere. iam enim diximus eum, qui nescit falsum esse quod enuntiat,
Abbreviated transcription (Latin):
untiat. ꝗͣuis re uera ita sit ut enuntiat. Ex animi enĩ sui sententia.
ñ ex rerũ ipsarũ ueri tate uł falsitate. m̃tiens aut ñ ñitiens udican¬
dus. ẽ. Potest itaq ille qͥ falsũ ꝓuero enuntiat. qđ tam̃ uerũ esse opi
nat᷑ errans dici et temerariꝰ: Alentiens aut̃ ñ recte dr̃. qͥa cor duplex
cũ enuntiat ñ habet. nec falle̾re cupit. s fallit᷑. Culpa uero m̃tientis ẽ.
in enuntiando animo suo fallendi cupiditas. siue fallat siue ñ. uł cũ ei
putat᷑. ita etiã nosse uł putare. enuntiat. ꝗͣ ꝗͣ subtilissime qͣratur¬
utrũ cũ abest uoluntas fallendi. absit omĩno mͣdatiũ. Quid enim
si qͥsq falsũ loquens qđ falsũ e̾ẽ existimat. idõ tam̃ fac̃ qͥa putat
sibi ñ credi. ut eomͦ falsa fide absterreat eu̾ cui loqͥt᷑. quẽ sentit sibi
nolle crecde: Hic enĩ studio nͦ fallendi mͣtit᷑. si mͣdariũ ẽ. enuntiare ali¬

Expanded text:
untiat, quamuis reuera ita sit, ut enuntiat. ex animi enim sui sententia, untiat, quamuis reuera ita sit, ut enuntiat. ex animi enim sui sententia, non ex rerum ipsarum ueritate uel falsitate mentiens aut non mentiens iudicandus enatur, errans dici et temerarius; mentiens autem non recte dicitur, quia cor duplex cum enuntiat non habet nec fallere cupit, sed fallitur. culpa uero mentientis est in enuntiando animo suo fallendi cupiditas; siue fallat, cum ei creditur faputatur ita etiam nosse uel putare ut enuntiat. Quamquam subtilissime qabsit omnino mendacium. Quid enim? si quisque falsum loquens, quod falsum esse existimat, ideo tamen facit, quia putat sibi non credi, ut eo modo falsa fide absterreat eum, cui loquitur, quem sentit sibi nolle credere? hic enim studio non fallendi mentitur, si mendacium est enuntiare ali
Abbreviated transcription (Latin):
scire qđ nescit. Quisqͥs aut̃ ħ enuntiat. qđ uł creditũ animo
uł putatũ tenet. etiã sifalsuꝰ sit nͣ mͣtit᷑. Hoc enĩ debet enun¬
tiationis suȩ fidiͦ. ut illud ꝑeã ꝓferat qđ animo tenet. et sic ha¬
bet ꝓfert. Nec idõ tam̃ sine uitio.ẽ. qͣmius ñ m̃tiat᷑. si aut ñ creden¬
da credit. aut qđ ignorat nosse putat etiã si uerũ. sit. Incognitũ
enĩ habet ꝓcognito. Qua ꝓptͣ ille m̃tit᷑ qͥ aliud habet in animo. ẽt
aliud uͣbis uł quib libet significationib enuntiat. Unde etiã duplex
cor drͣ ẽẽ mͣ̃tientis. idẽ. duplex cogitatio. Una rei eiꝰ qͣm uerã e̾e uel
cit uł putat. et ñ ꝓfert. alt̾a eiꝰ rei quã ꝓ ista ꝓfert. sciens falsi
uł putans. Ex qͦ sit ut possit falsũ dic̃e m̃tiens. si putat ita e̾ẽ ut dic̃.
quis ñ ita sit  ut possit uerũ dic̃e m̃tiens. si putat falsũ e̾e et ꝓuero en¬

Expanded text:
scire quod nescit. Quisscire quod nescit. Quisuel opinatum tenet, etiamsi falsum sit, non mentitur. hoc enim debet enuntiationis suae fidei, ut illud per eam proferat, quod animo tenet, et sic habet, ut profert. nec ideo tamen sine uitio est, quamuis non mentiatur, si. aut non credenda credit aut quod ignorat nosse se putat, etiamsi uerum sit; incognitum enim habet pro cognito. quapropter ille mentitur, qui aliud habet in animo et aliud uerbis uel quibuslibet significationibus enuntiat. unde etiam duplex cor dicitur esse mentientis, id est duplex cogitatio: una rei eius, quam ueram esse uel scit uel putat et non profert; altera eius rei, quam pro ista profert sciens falsam esse uel putans. ex quo fit, ut possit falsum dicere non mentiens, -si putat ita esse, ut dicit, amuis non ita sit; et ut possit uerum dicere mentiens. si putat falsum esse et pro uero en
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. errat᷑. Qui enĩ se uere repͣhendunt. ħ nimiũ dicunt esse.
Ipsa aut̃ ueritas fortasse adhuc dicat. ñdũ .ẽ. satis. Sane qͥsqͥs legis
nichil rep̾hendas. nͥ cũ totũ legeris. atq ita minꝰ rep̾hendis. Eloqͥ¬
uͦ noli qͣrere. multũ enĩ de reb laborauimꝰ. et de celeritate absol¬
uendi tã necessarii cotidianȩ uitȩ oꝑis. unde hactenꝰ ꝓpͥe nulla fuit
enĩ euidentissimã ex ꝓnuntiatione. atq ipso iocantis affectu sic¬
nificationẽ animi. neqͣꝗͣ falsitatis. et si ñ uera enuntiantis.
Quo gen̾e. utrũ sit utendũ ꝑfectis animis alia qͣstio ẽ qͣm modo
enodandã ñ suscepimꝰ Exceptis gͦ iocis pͥrs agendũ .ẽ ne m̃ti
xistimetur qͥ ñ mͣtit᷑. Quaꝓpt̾ uidendũ. ẽ. qd sit m̃aitiũ.I¬
sentit se ignorare qđ credit. qͣmuis de re qͣm se ignorare nouit.
om̃no m̃ dubitet. sic enĩ firme credit. Qui opinat᷑ aut̃. putat se

Expanded text:
tatis erratur. qui enim seuere reprehendunt, hoc nimium dicunt esse; tatis erratur. qui enim seuere reprehendunt, hoc nimium dicunt esse; ipsa autem ueritas fortasse adhuc dicat: nondum est satis. sane quisquis legis, nihil reprehendas, nisi cum totum legeris; atque ita minus reprehendes. eloquium noli quaerere; multum enim de rebus laborauimus et de celeritate absoluendi tam necessarii cotidianae uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit enim euidentissimam ex pronuntiatione atque ipso iocantis affectu significationem animi nequaquam fallentis, etsi non uera enuntiantis: quo genere utrum sit utendum perfectis animis, alia quaestio est, quam modo enodandam non suscepimus — exceptis ergo iocis prius agendum est, ne mentiri existimetur qui non mentitur. Quapropter uidendusentit se ignorare quod credit, quamvis de re quam se ignorare novit omnino non dubitet, si eam firmissime credit; qui autem opinatur, putat se
Abbreviated transcription (Latin):
AGNA questio.ẽ. de mͣdatio. ꝗͣ nos in ipsis cotidianis
actib nr̃is sepe cͣturbat. ne aut temere accusemꝰ m̃da¬
tiu qđ ñ ẽ m̃datiũ. aut arbitrem᷑ aliꝗͣdo ẽẽ mͣtiendũ.
honesto qͦdã & officioso ac misericordi mdatio. Quã
uestionẽ tã sollicite ꝑtͣctabimꝰ. ut qͣramꝰ cũ qͣrentib Utrũ¬
aliqͣntũ inueniamꝰ. nichil nob̃ temere affirmantib. lectori bene
attendenti. satis indicabit ipsa tͣctatio. latebrosa: ẽ. enĩ nimis. et
qͥb dã qͣsi cau̾nosis. anfractib. sepe intentionẽ qͣrentis eludit. ut im
uelut elabat᷑ e manib qđ inuentũ erat. mͦ rursus appareat. et
rursus absorbeat᷑. ad extremũ tam̃ sententiã nr̃am. uelut certior
indago cõphendit. in qua si utilis erroi ͭ.ẽ. cuͦ ab omũ errore ueri¬
tas lib̾et. atq in om̃ĩ errore falsitas ĩplicet. Nuꝗͣ errari tutiꝰ eoc-¬
istimo. ꝗͣ cũ in amore nimio ueritatis. et reiectione nimia falsi-¬

Expanded text:
Magna quaestio est de mendacio, quae nos in ipsis cotidianis actibus nostris saepe conturbat, ne aut temere accusemus mendacium, quod non est mendacium, aut arbitremur aliquando . esse mentiendum honesto quodam et officioso ac misericordi mendacio. quam quaestionem tam sollicite pertractabimus, ut quaeramus cum quaerentibus; utrualiquantum inueniamus, nihil nobis temere adfirmantibus lectori bene adtendenti satis indicabit ipsa tractatio. latebrosa est enim nimis et quibusdam quasi cauernosis anfractibus saepe intentionem quaerentis eludit, ut modo uelut elabatur e manibus quod inuentum erat, modo rursus adpareat et rursus absorbeatur. ad extremum tamen sententiam nostram uelut certior indago conprehendet. in qua si ullus error est, cum ab omni errore ueritas liberet atque in omni errore falsitas inplicet, numquam errari tutius existimo, quam cum in amore nimio ueritatis et reiectione nimia falsi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ & si cũ aliqͦ labore intelligit᷑. habet tam̃ ñ inutilẽ ingenu et mͣ¬
tis exxercitationẽ. magisq morib ad ueriloqͥũ diligedũ ꝓfpeti.
Hunc qͦq auferre statuerã de opꝰculis meis. qͥa. et obscurꝰ et anfractu¬
osus. et omĩno molestꝰ mͥ uidebatur. ꝓpt̾ qd eũ uec edidã. Deinde c̾uen
scripsissẽ alteruͦ cuiꝰ titulus .ẽ. contͣ mͣdatiũ. multomagis iftĩ

Expanded text:
 aliquo labore intellegitur, habet tamen non inutilem ingenii et mentis administrationem magisque moribus ad ueriloquium diligendum proficit. hunc quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus et omnino molestus mihi uidebatur, propter quod eum nec edideram. deinde, cum postea scripsissem alterum, cuius titulus
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ad illã ouẽ q̃ etiã ex multis una ẽ. ñ ꝑtin̾e moꝵ suoꝵ fructibꝰ c̃¬
uincunt᷑. in qͥbꝰ in finẽ usq ꝑdurant. Quia scđm p̾sci entiã dĩ. sicut
multȩ oues errant eactiꝰ. sic multi lupi insidiant᷑ int̾iꝰ. Int̾ qͦs tamͣ no¬
uit dñs qͥ s̃ eiꝰ. qͥ ñ audiunt nͥoue pastoris. etiã cũ clamat᷑ ꝑ similes

Expanded text:
tamen ad illam ouem, quae etiam ex multis una est, non pertinere morum suorum fructibus cotamen ad illam ouem, quae etiam ex multis una est, non pertinere morum suorum fructibus conuincuntur, in quibus in finem usque perdurant, quia secundum praescientiam dei, sicut multae oues errant exterius, sic multi lupi insidiantur interius, inter quos tamen nouit deus qui sunt eius, qui non audiunt uocem nisi pastoris, etiam cum clamat per similes
Abbreviated transcription (Latin):
cos ñ inueniebat᷑. ipsũ qͦq sacram̃tũ illic ñ eẽ putabat᷑. S c̾ũtentibꝰ ocłos
ad int̾ioris paleȩ multitudinẽ cũ & hi qͥ in ipsa unitate ꝑu̾si st̃ & ꝑdite
uiuunt appareant remissionẽ peccatoꝵ nec dare posse nec hab̾e.qr ñ ma-¬
lignis s bonis filuis dictũ ẽ. si cui dimiseritis peccata. dimittent᷑ ei. si cui
tenueritis tenebunt᷑. hab̾e tam̃ & darc & acciꝑe baptismi sacram̃tũ. satis e
luã pastoribꝰ eccłiȩ catholicȩ toto orbe diffusȩ. ꝑ qͦs pꝰea plenaru ẽcilii aue¬
toritate originalis consuetudo firmata ẽ. etiã ouẽ quȩ foris errabat et
dñicũ caracterẽ afallacibꝰ dep̃datoribꝰ suis foris acc̾eꝑat. uenientẽ ad
xep̃ianȩ unitatis salutẽ ab errore corrigi. a captiuitate lib̾ari. auulnere
sanari. caracterẽ tam̃ in ea dñicũ agnosci potiꝰ ꝗͣ spbari qͣn doquidẽ
ipsũ caracterẽ multi & lupi & lupis infigt qͥ uident᷑ qͥdẽ intͦ eẽ. uetun.

Expanded text:
sacramentum illic non esse putabatur. sed conuertentibus oculos ad interioris paleae multitudinem, cum et hi qui in ipsa unitate peruersi sunt et perdite uiuunt appareant remissionem peccatorum nec' dare posse nec habere, quia non malignis, sed bonis filiis dictum est: si cui dimiseritis peccata, dimittentur ei; si cui tribus ecclesiae catholicae toto orbe diffusae, per quos postea plenarii concilii auctoritate originalis consuetudo firmata est, etiam ouem, quae foris errabat et dominicum caracterem a fallacibus depraedatoribus suis foris acceperat, uenientem ad christianae unitatis salutem ab errore corrigi, a captiuitate liberari, a uulnere sanari, caracterem tamen in ea dominicum agnosci potius quam improbari, quando quidem ipsum caracterem multi et lupi et lupis infigunt, qui uidentur quidem intus esse, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Uictꝰ miꝰus saluus ẽ. honor mͦs saluus ẽ. & lac & lana satis. ẽ.
michi. Eat qͥsq qua potest. Ergo integra tͥ st̃ om̃a. si eat quisq
qua potest: Nolo te p̾positũ facere. unũ te constituo de ipsa
plebe. Si ꝑatit᷑ unũ m̃brũ. cõpatiunt᷑ om̃a m̾bra. Proinde ipse
apłs cũ eos cõmemoraret quales fuerint erga illũ. ne quasi oblitus
eoꝵ honorificentiȩ uidetur. testimoniũ phibet qđ sic̃ angłm dĩ
susceꝑint eũ. qđ si fieri posset occulos suos uellent eruerẽ. et illi
dare. & tam̃ accedit ad ouẽ languidã. ad oue̾ putridã. secare
memorauimꝰ: et inditꝰ.ẽ. lanis ouiũ. s tam̃ oues nͨ neglexit. Non
enĩ sua querebat. s quȩ iħu xxpi. Absit qͦ ut dicamꝰ uobis. Uiuite
ut uultis. securi estote. ds̃ neminẽ ꝑdet. tantũmͦ fidẽ xp̃i anã
mnete. Non ꝑdet ille qͦs redemit. ñ ꝑdet ꝓ quibꝰ sanguir

Expanded text:
gat. Victus meus salvus est, honor meus salvus est, et lac et lana satis est gat. Victus meus salvus est, honor meus salvus est, et lac et lana satis est mihi. Eat quisque qua potest.Ergo integra tibi sunt omnia, si eat quisque qua potest? Nolo te praepositum facere: unum te constituo de ipsa plebe. Si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra. Proinde ipse apostolus cum eis commemorat, quales fuerint erga illum, ne quasi oblitus eorum honorificentiae videretur, testimonium perhibet, quod sicut angelum Dei susceperint eum: quod si fieri posset, oculos suos vellent eruere, et illi dare. Et tamen accedit ad ovem languidam, ad ovem putridam, secare memoravimus; et indutus est lanis ovium: sed tamen oves non neglexit. Non enim sua quaerebat, sed quae Jesu Christi. Absit ergo ut dicamus vobis: Vivite ut vultis; securi estote, Deus neminem perdet. Tantummodo fidem Christianam tenete: non perdet ille quod redemit; non perdet pro quibus sangu
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. qr nuditatẽ contegit. Est eni unꝰ quisq homo infirmꝰ. & qͥd est
quisqͥs uob̾ p̃est. nͥ qđ uos estis: Carnẽ portat. mortalis . ẽ. man¬¬
ducat. dormit. surgit. natꝰ ẽ. moriturꝰ .ẽ. Si gͦ cogites qͥd sit scdđm
se ipsũ. homo.ẽ. & tu honorando tam̃ ãpliꝰ. ueluti contegis quod
infirmũ.ẽ. Uidete cuiꝰ modi indum̃tu acceꝑat a bona dĩ plebe i¬
dem paulꝰ. cũ diceret. Sic̃ angłm dĩ excepistis me. Lestimonium
eniꝰ uob̾ ꝑhibeo. qr si fieri potuisset. occulos ur̃os eruissetis & dedis.¬
setis mͥ. S cũ tantꝰ illi honor exchibit᷑ e̾ẽt. nunqͥd ꝓpt̾ ipsũ honorẽ
sibi eochibitũ ne forte negaret᷑. et minꝰ ille cũ argueret laudaretur.
peꝑcit errantibꝰ: Nã si hoc fecisset. eẽt illos qui seipsos pascunt non
oues. Diceret ꝙͦ apud se ipsũ. Quid ad me ꝑtinet: Quis qđ uelit a¬

Expanded text:
re, quia nuditatem contegit. Est enim unusquisque homo infirmus. Et quid est, re, quia nuditatem contegit. Est enim unusquisque homo infirmus. Et quid est, quisquis vobis praeest nisi quod vos estis? Carnem portat, mortalis est, manducat, dormit, surgit, natus est, moriturus est. Si ergo cogites quid sit, secundum seipsum homo est: infirmum est. Videte cujusmodi indumentum acceperat a bona Dei plebe idem Paulus, cum diceret: Sicut angelum Dei excepistis me. Testimonium enim vobis perhibeo, quia si fieri posset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi . Sed cum tantus illi honor exhibitus esset, nunquid propter ipsum honorem sibi exhibitum, ne forte negaretur, et minus ille cum argueret laudaretur, pepercit errantibus? Nam si hoc fecisset, esset inter illos qui se ipsos pascunt, non oves. Diceret apud seipsum. Quid ad me pertinet? quisque quod velit, a
Abbreviated transcription (Latin):
accend̾et᷑ in domo. ñ ne adiceres oleũ ne extingueret᷑: Porro lucer¬
na si accepto oleo ñ luceret. ñ erat plane digna quę in candelabro
poneret᷑. s quȩ continuo frangeretur. Unde gͦ uiuit᷑ ẽ. necessita¬
illud sit pͣciũ eiꝰ qđ sumunt qͥ annuntiant unde uiuant. Si enĩ
sic uendunt. magnã rẽ uiliuendunt. Accipiant sus tentationem
necessitatis a popło. mercedẽ dispensationis a dño. Non enĩ. ẽ. idone
us popłs redde mercedẽ illis. qͥ sibi in caritate euangłu seruiunt.
Non expectant illi mercedẽ. nͥ et unde isti salutẽ. Quid aut̃ istis in-¬
crepat᷑.Unde arguunt᷑: Quia cũ sumerent. & lanis se tegerent.
ximꝰ qͥd sit lac consumere. queramꝰ qͥd sit lanis tegere. Qui p̃bet lac
potũ p̾bet & qͥ p̃bet lanã.honorẽ pͣbet. Ista st̃ duo quȩ a popłis quȩ¬
rẽ honoris & laudis. & enĩ uestim̃tũ ꝓpt̾ea bene intelligit᷑ in hono¬

Expanded text:
accenderetur in domo, nonne adjiceres oleum ne exstingueretur? Porro si lucerna accepto oleo non luceret, non erat plane digna, quae in candelabro poneretur, sed quae continuo frangeretur. Unde ergo vivitur, necessitaillud sit pretium ejus, quod sumunt qui annuntiant unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili vendunt. Accipiant sustentationem neceus populus reddere mercedem illis, qui sibi in charitate Evangelii serviunt. Non exspectent illi mercedem, nisi unde et isti salutem. Quid ergo istis increpatur, unde arguuntur? quia cum lac sumerent, et lanis se tegerent, d quoniam diximus, quid sit lac consumere quaeramus, quid sit lanis tegere. Qui praebet lac, potum praebet; et qui praebet lanam, honorem praebet. Ista sunt duo, quae a pastoet laudis quaerunt. Etenim vestimentum propterea bene intelligitur in hono
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ reuocantẽ. P rrauer᷑ inqͥt oues meȩ in omem montẽ &. oͣmem eol¬
lẽ altũ. hoc ẽ. in omẽm tumorẽ terrenȩ suꝑbiȩ. St̃ enĩ & montes

Expanded text:
ipsum revocantem: Erraverunt, inquit, oves meae in omnem montem, et in omnem colipsum revocantem: Erraverunt, inquit, oves meae in omnem montem, et in omnem collem altum; hoc est, in omnem tum