comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
resurgent quippe ⁊̃ ipsi unꝰ quisq
cũ sua carne. s ut cũ diabolo ⁊
eiꝰ angłis punuantur. Utrũ sane
ipsi cum uicus ⁊ de formitatibus
suoꝵ corꝑum resurgant qͣcũq ĩ
tauert̾ in q̃rendo laborare quid
opꝰ ẽ.c̾ Neq enĩ facigare nos deb&.
in certa eoꝵ uł habitudo. ł pulcͥ¬
tudo. quoꝵ erit certa ⁊ sempit̾na
dãpnatio. Nec moueat qͦmͦ erit
in eis corpꝰ in corruptibile si dołe
uͥ felicit᷑ uiut᷑. nec u̾a ĩ corrup¬
cio nisi uͥ salꝰ nulo dolore corrũ¬
¶ putur.
Uͥ aut̃ in felix mori ñ sinit᷑. uit
ita dicã mors ipsa non morit᷑. ⁊ uͥ
dolor ꝑ petuus ñ int̾imit. s affli¬
git ipsa corrupcio ⁊ non finitur
hec in scͥpt᷑is scĩs scda mors dicit᷑.
Nec pͥma t̾n qͣ suum corpꝰ anima
relinquere cogitur. nec scd̾a qͣ pe¬
nale corpꝰ anima relinq̾re ñ ꝑmit¬
eoꝵ qui pt̾ peccatũ quod origina¬
le tͣrer̃t. nullũ in suꝑ addiderũt.
& in cet̾is quȩ addiderunt tanto

Expanded text:
resurgent quidem etiam ipsi, unusquisque cum sua carne; sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecunque in tarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo in eis erit corpus incorruptibile, si dolere feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. bi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur. Haec in sanctis Scripturis secunda mors dicitur ; nec prima tamen, qua suum corpus anima relinquere cogitur, nec secunda, qua poenale corpus anima relinquere non permiteorum qui praeter peccatum, quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt; et in caeteris quae addiderunt, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficit᷑ mͦis. aut t̾mino naturali¬
ter collate potestatis. aut miraculo
tp̃alit̾ illate possibilitatis. Aut obsta¬
culo extͥnsecus adhibite difficultatis.
aut iudicio ĩtͥnsecꝰ oꝑantis dispõnis. ⁊̃¬
minus nat᷑alit᷑ collata potestatis ÷: qͣntũ
nat᷑alit̾ posse ꝯceditur. Miraculũ tp̃alit̃
illate ĩpossibilitatis ÷ : qñ id ipsũ nat᷑ale
posse. subita ⁊ occulta uͥtute diuine pre¬
sentiȩ sine ext̾iori ĩpedim̃to ꝯpͥmitur.
Obstaculũ extͥnsecꝰ adhibete difficulta¬
tis ÷: qñ nutu diuino ꝑ alias potestateᷤ
extͥnsecꝰ obuãtes aliarũ uoluntates ne
ipsa uis diuina ꝗ̃ abintꝰ om̃i c̾ature
uoluntatẽ orte st̃ adꝑficiendã suam
uoluntatẽ ĩtorquet. Hisgͥ.iiiͬi. modis
pͣuas uoluntates angłoꝵ ⁊ hõiũ ds̃ ad
imꝑiũ suȩ uoluntatis disponit. ũ ĩ eo
⁊̃ in qͦ displicet id q̾ ÷. qd malũ ÷ plactat.
quia ÷ qđ ordinatum ÷.¬

Expanded text:
ficitur modis. Aut termino naturaliter collatae potestatis, aut miraculo temporaliter illatae impossibilitatis, aut obstaculo extrinsecus adhibitae difficultatis, aut judicio intrinsecus operantis dispositionis. Terminus naturaliter collatae potestatis est quantum naturaliter posse conceditur. Miraculum temporaliter illatae impossibilitatis est quando id ipsum naturale posse subita et occulta virtute divinae praesentiae sine exteriori impedimento comprimitur. Obstaculum extrinsecus adhibitae difficultatis est quando nutu divino per alias potestates extrinsecus obviantes alipsa vis divina, quae intus omni creaturae voluntatem ortae sunt, ad perficiendam suam voluntatem intorquet. His ergo quatuor modis pravas voluntates angelorum et hominum Deus ad imperium suae voluntatis disponit, ut in eo etiam in quo displicet id quod est quia malum est placeat quia est quod ordinatum
Abbreviated transcription (Latin):
muindi. uł rerũ parte futurꝰ st
sominũ scire arbitaor neminẽ. nͥ
sorte cui sp̃s diuinus ostendit. ⁊c̃
sgura hius mundi mundanorũ
gnium ꝯflagracione p̃tibit sicut
factũ ẽ. mundaruĩ aq̃rũ munda¬
cione diluuiũ. Illa itaq ut dixi
ꝯflagratione mundana: elem̃toru̾
corriptibiliũ qualitates quȩ corpi¬
pꝰ nr̃is corruptibilib ꝯgruebant
aitlendo penitꝰ int̾ibt: atq ipsa sub¬

Expanded text:
mundi uel rerum parte futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit, tunc figura huius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus int
Abbreviated transcription (Latin):
duobꝰ mandatis q̃ supͣ distincta st̃ in
dilectione dĩ ⁊ ꝓximi intelligendũ
sit aut idẽ cũ illis. Qd ẽ. aut̃ aĩam dili¬
gere nͥ bonũ eiꝰ amare : Sic̃ eiũ caruẽ
fuã amare dr̃ qͥ bonũ illiꝰ amat ⁊ ꝯmodũ
appetit. ⁊ odise qͥ ea quȩ aduersa illist̃.
et naria. aut studiose agit aut uolin¬
tarie sustinet. ita qͦq animã sũa ama¬
re dr qͥ amat ea quȩ bona illi funt et
salubria ⁊ quȩ ad bonũ illiꝰ cooꝑant᷑ ⁊
saluti ꝓficiunt. Qͥ aut̃ quȩ illi nocent
amat. ñ illã amat. Qui diligit inqͥt
Quał amor. Tuillã ledere ⁊ afflg̾e ñ
cessas. ⁊ amare te dicis: Si amas illã.
ama bonũ illius. Si amas illã. bene¬
fac illi si potes. opta si ñ potes. Hoc ẽ. a¬
mare: bene facere ⁊ bonũ uelle. Q
ꝑsequit᷑ odit. qͥ fouet diligit. Si me
dilig̾e uis. sic me dilige. Alioqͥn si ami¬
cos ꝑsequeris. inimicos foues. malo hostẽ

Expanded text:
duobus mandatis quae supra distincta sunt in duobus mandatis quae supra distincta sunt in dilectione Dei et proximi intelligendum sit, aut idem cum illis. Quid est autem animam diligere, nisi bonum ejus amare; sicut enim carnem suam amare dicitur qui bonum illius amat et commodum appetit; et odisse qui ea quae adversa illi sunt et noxia aut studiose agit aut voluntarie sustinet, ita quoque animam suam amare dicitur, qui amat ea quae bona illi sunt et salubria; et quae ad bonum illius cooperantur et saluti proficiunt. Qui autem quae illi nocent amat, non illam amat. Qui diligit, inquiqualis amor? Tu illam laedere et affligere non cessas, et amare te dicis. Si amas illam, ama bonum illius, Si amas illam benefac illi si potes, opta si non potes. Hoc est amare benefacere et bonum velle. Qui persequitur odit, qui fovet diligit. Si me diligere vis, sic me dilige; alioquin si amicos persequeris, inimicos foves, malo te hostem
Abbreviated transcription (Latin):
si necessitas alteriꝰ inciderit. ⁊ alterũ
pati necesse sit. melius ẽ. ut caro su¬
stineat corruptionẽ qͣm anima faciat
iniquitatẽ. Utrumq gͦ diligendũ est.
ficient̃ hõi inerat ñ erat p̃cepto ꝓuo¬
candus ut illũ hre̾t. s ãmonitione po¬
tius tẽꝑandus ne nimis hr̾et. Carnis
inqͥt apłs curam ne feceritis in desi¬
deriis. Carnẽ qͥppe suã homo ante
pece̾m ꝑ affectũ naturȩ dilexit ad
necessitatẽ. post pecc̾m aut̃ ꝑ uiciũ
ꝯcupiscentiȩ iam nc̃ dilig̾e confueuit
ad suꝑfluitatẽ. ⁊ iccirco in hac parte
precepto ñ eget. ubi ꝑuerse uoluntariꝰ
est. etiã si ñ moueat᷑. s ꝓhibitione potiꝰ
⁊ ꝯminatione ne in preceps eat si ñ
teneatur. Sio gͦ dilectio carnis in pre¬
cepto ponenda non fuit. de qua consta
in mandato constituta sit. ⁊ sit hoc man¬
datũ ẽ. homini ut diligat animã
sia utrũ hoc mandatũ aliud ab illis

Expanded text:
si necessitas alterius inciderit; et alterum si necessitas alterius inciderit; et alterum pati necesse sit, melius est ut caro sustineat corruptionem, quam anima faciat iniquitatem. Utrumque ergo diligendum est, ficienter homini inerat, non erat praecepto provocandus, ut illum haberet, sed admonitione potius temperandus ne nimis haberet, Carnis, inquit Apostolus, curam ne feceritis in desideriis . Carnem quippe suam homo ante peccatum per affectum naturae dilexit ad necessitatem; post peccatum autem per vitium concupiscentiae jam nunc diligere consuevit ad superfluitatem, et idcipraecepto non eget, ubi per se voluntarius est etiam si non moneatur, sed prohibitione potius et comminatione ne in praeceps eat si non teneatur. Sic ergo dilectio carnis in praecepto ponenda non fuit, de qua constabin mandato constituta sit; et si hoc mandatum est homini ut diligat animam suam, utrum hoc mandatum aliud ab illis
Abbreviated transcription (Latin):
uł faciendum ẽ. ꝯtineat᷑. Duo in homi¬
ne sunt. anima ⁊ corpus. sp̃s ⁊ caro.
Utrũq d̃s fecit. ⁊ utrũq homo a deo
accepit. Qd̾ aut̃ a deo est. totu bonũ
est. ⁊ qđ bonum ẽ. totũ diligendũ
est. Itaq diligere debet homo totũ qđ
a dõ honũ accepit qr bonitati ingratꝰ
esset. si qd̾ ab ipsa ẽ. bonũ ñ diligeret.
Bene gͦ facit cũ diligit corpiis suũ ita
tñ si bene diligat. id ÷ sun eo diligat
in qͦ diligendũ ẽ. Similit̾ eũ diligit
aninia suã bene facit. ⁊ melius facit
cũ diligit animã suã. qͣm facit eum
diligit carnẽ suã. ⁊ tanto meliꝰ qͣnto
melius ẽ. anima qͣm caro. Itaq in utraq
bene facit. cum utrumq bene diligit.
Cerpus quippe diligendũ ẽ. ad necessi¬
tatẽ. anima uͦ diligenda ẽ ad boni¬
tatẽ. Caro diligenda ẽ. ut contra cor¬
ruptionẽ foueat᷑. anima diligenda ẽ.
ut contra iniquitatẽ custodiat᷑. Tam̃

Expanded text:
vel faciendum est contineantur. Duo in homivel faciendum est contineantur. Duo in homine sunt: anima et corpus, spiritus et caro. Utrumque Deus fecit et utrumque homo a Deo accepit. Quod autem a Deo est, totum bonum est, et quod bonum est, totum diligendum est. Itaque diligere debet homo totum quod a Deo bonum a Deo accepit; quia bonitati ingratus esset, si quod ab ipsa est bonum non diligeret. Bene ergo facit cum diligit corpus suum; ita tamen si bene diligat, id est si in eo diligat in quo diligendum est. Similiter cum diligit animam suam benefacit. Et melius facit cum diligit animam suam, quam facit cum diligit carnem suam; et tanto melius, quanto melior est anima quam caro. Itaque in utroque benefacit, cum utrumque bene diligit. Corpus quippe diligendum est ad necessitatem, anima vero diligenda ad bonitatem. Caro diligenda est ut contra corruptionem foveatur; anima diligenda est ut contra iniquitatem custodiatur. Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ed dicis. Q. uare tria data non
sunt precepta caritatis: ut simi¬
liter diligat homo se ipsum. sic dilig̾e
iubetur dm ⁊ ꝓximumꝰ Sed consi¬
dera qr suꝑfluum foret ut illud fieri
iuberetur. ad qđ faciendum sic homo
ꝓnus fuerat ex se ut illud aut non
posset aut ñ ualeret dimittere. ⁊ si
ꝓhibetur. Non gͥ p̃cipiendũ honũ¬
ni erat ut se diligeret. sed timendũ
uł cauendũ magis erat ne nimis di¬
ligeret. Hoc siquidẽ naturȩ insitũ
erat. ut se odire ñ posset. scđm quã
nemo carnẽ suam odio habuit. cuiꝰ
cõmodum qui naturȩ insitus ẽ. appe¬
titus inseparabilit̃ diligit. ⁊ qđ aduer¬
sum est. illi semꝑ detestat᷑ ⁊ fugit. Tam
qr questio aliqua ẽẽ uidet᷑ quare pre¬
ceptũ non est. homini ut diligat se¬
ipsum sic̃ mandatũ est. ut diligat dm̃
⁊ ꝓrimũ suũ. considerare nos oportet
si forte in his duobus mandatis in qͥbꝰ
de dilectione ⁊ ꝓximi agit᷑ id etiã qd̾
ad diligendũ se homini uł p̃cipiendũ

Expanded text:
ed dicis: Quare tria data non sunt praecepta charitatis, ut similiter diligat homo seipsum, sicut diligere jubetur Deum et proximum? Sed considera, quod superfluum foret ut illud fieri juberetur, ad quod faciendum sic homo pronus fuerat ex se, ut illud aut non posset aut non vellet dimittere etsi prohiberetur. Non igitur praecipiendum homini erat ut se diligeret; sed timendum vel cavendum magis erat ne nimis diligeret. Hoc siquidem naturae insitum erat, ut se odire non posset; secundum quam, nemo carnem suam odio habuit ; cujus commodum qui naturae insitus est appetitus inseparabiliter diligit, et quod adversum est illi, semper detestatur et fugit. Tamen quia quaestio aliqua esse videtur quare praeceptum non est homini ut diligat seipsum, sicut mandatum est, ut diligat Deum et proximum suum; considerare nos oportet, si forte in his duobus mandatis in quibus de dilectione Dei et proximi agitur, id etiam quod ad diligendum se homini vel praecipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
aniniã sua diligit qͥ dm̃ diligit. qi aĩe
suȩ bonũ diligit. Qͥd enĩ putasti tibi
dictũ fiusse qñ dictũ ẽ. ut dm̃ diligas:
Fortassis estimabas tͥ dici ut dm̃ tuũ dili¬
gas sic diligis uicinũ tuũ. cognatũ tuũ.

Expanded text:
animam suam diligit, qui Deum diligit, quia animae suae bonum diligit. Quid enim putasti tibi dictum fuisse quando tibi dictum est ut Deum diligas? Fortassis existimabas tibi dici, ut Deum tuum diligas sicut diligis vicinum tuum, cognatum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
tas ꝑeat. ac si quid in illa forma
pͥore in decenter extabat. nec pari¬
litad parrium ꝯgruebat. ñ de toto
uinͣ fecerat ampritare atq seꝑare.
s ita ꝯspargere uniu̾so atq mis¬
ceie. ut nec feditatẽ faciat nec
minuat qͣntitatẽ. qͥd de oĩp̾e sẽ¬
ciendũ est.:¬

Expanded text:
tas pereat, ac si quid in illa forma tas pereat, ac si quid in illa forma priore indecenter exstabat, nec parilitati partium congruebat, non de toto unde fecerat amputare atque separare, sed ita conspergere universa atque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem, quid de Omnipotente sentiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
an quicꝗͥd eoꝵ ꝑierat mutet᷑ ĩcarnẽ.
ante artificis ꝓuidencia. ne quid
in decens fiat. Nec illud ÷ ꝯsequens.
ut iõ diu̾sa statura sit reuiuiscenciũ
singuloꝵ quia fuerat diu̾sa uiuẽ¬
cium. aut macͥ cũ ead̾ matię: aut
ut in effigia sua ciuscũq ꝓpͥetas
⁊ discermbilis similitudo seruet᷑.
Incet̾is aut̃ corꝑis bonis ęqualia cũc¬
ta reddantur. ita modificabit᷑ illa ĩ
uno qͦ mat̾ies. ut nec aliqͥd ex ea ꝑ¬
eat. ⁊ qdalicui defuerit ille suppleat.
qui ⁊ de nichilo potuit quod uoluit
oꝑari. Si aut̃ in corꝑib resurgenciũ
rationabił in eqͣlitas erit. sicut ÷ uo
lcum quibꝰ ĩpletur cͣntꝰ. h fiet cuiq
demat̾ia corꝑis sui. s ⁊ homĩẽ red¬
det angłicis cetibꝰ. ⁊ nichil ĩꝯue¬
niens eoꝵ ingerat sensibꝰ. Indecoꝵ
decebit.
i eñi statuã p̾ arcifex hõ quã
ꝓpt̾ aliꝗͣ. causam deformen
fec̾at ꝯflare ⁊ pulcherrimã redd̾e.
ita ut nicħ sub̾ȩ. s sola de formi¬

Expanded text:
ierat mutetur in carnem, rante artificis providentia ne quid indecens fiat. Nec illud est consequens ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut ut in effigie sua cujuscunque proprietas et discernibilis similitudo servetur, in caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur; ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit, ille suppleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibde materie corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecordecebit.i enim statuam potest artifex homo quam propter aliquam causam deformem fecerat conflare et pulcherrimam reddere ita ut nihil substantiae sed sola deformi
Abbreviated transcription (Latin):
sism̃toꝵ secrecissimo sinu qͦ de lap¬
sa cadau̾a recesserunt in tp̾is puc¬
to reddenda ⁊ reintegranda ꝓmit¬
titur. Ipsa namq t̾rena mat̾ies
que discedente anima fit cadauer.
non ita resurreccione reꝑabitur.
ut ea quȩ dilabunt᷑. & in alias
atq alias. aliarũ rerũ sp̃es formaᷤᷤ¬
q u̾tuntur. ꝗͣuis ad corpꝰ redeant
uñ delapse sunt. ad easdẽ qͦ corꝑis
partes ubi fuert̃ redire necesse sit.
Anoquin si capilł redit qͦd tã cre¬
bra tonsura detͣrit. si unguibꝰ qͦd
tociens dẽpsit execcio ĩ moderata ⁊
indecens. cogitatitibꝰ et ioͥ resurrec¬
cionẽ carnis non credentib occur¬
rit informitas. S quẽadmͦũ si sta¬
tua cuiꝰlib& uolublis mettlli aut
in igne liquesceretꝰ aut ꝯteret ꝰ mpul¬
uereᷤ. aut ꝯfundet᷑ in massã. ieam
uelit artifeẜ rursꝰ ex ilsis mat̾ie ꝗͣ¬
titate reꝑare. nichil int̾ ess adeuis
integͥcatẽ quȩ particula mat̾ie cẽq

Expanded text:
m secretissimo sinu, quo dilapsa cadavera recesserunt in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur. Ipsa itaque terrena materies quae discedente anima fit cadaver; non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsae sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt redire necesse sit. Alioquin si capillus redit, quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod totius dempsit exsectio immoderata et indecens cogitantibus et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed, quemadmodum si statua cujuslibet volubilis metalli, aut in igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam velit artifex rursus ex illius mensurae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem quae particula mate
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ homini. unũ tp̃ale.⁊ aliud et̃¬
num. ut tp̃ali ut̾ẽtur. et̾no frueretur.
S quia bonis uti. aut frui laudabile
ñ ⁊ nͥ bñ utaris ⁊ fruaris definita ẽ
homini m̃sura. secđ quam bonis ss ꝙã¬
libus bñ utẽtur. et̃nis bñ frueret᷑.¬

Expanded text:
s homini, unum temporale, alterum aeternum, ut temporali uteretur et aeterno frueretur. Sed quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura secundum quam bonis suis temporalibus bene uteretur, aeternis bene frueret
Abbreviated transcription (Latin):
uitam spectant subiecta sunt t̾rene
potestati. Hec aut̃ omnia dupplicit̃
ꝑcinent adius t̾rene potestacis. ut ui¬
Sicut aũ p̾lacorũ debitum ⁊ subiec¬
tis possidenda iꝰte dispensare. ⁊ eos
ꝯtra nusticiã defende: sic subiectoꝵ
debitum ÷. ẜ ĩstituta legũ. ⁊ rõabiles
ꝯsuetudines p̾latis. ⁊ in se ⁊ in suis
seruitium exhibere. Est aut̃ seruitiũ
aliud det̾imninatũ. sict̾ census ⁊ tͥbutũ
quȩ annuatim soluuntur. aliud for¬
tuitum q̃ uidelicet ꝓ culpis excasu ac¬
cidentib exigitur. qͥ ⁊ ipsum licet le
ut sciatur quid p̾lati subiectis. uł qͥd
subiecti p̾latiᷤᷤ exhibere debent ꝓ ipsa

Expanded text:
subjecta sunt terrenae potestati. Haec autem omnia dupliciter pertinent ad jus terrenae potestatis, ut viSicut autem praelatorum debitum est subjectis possidenda juste dispensare, et eos contra injustitiam defendere, sic sudum instituta legum et rationabiles consuetudines, praelatis et in se et in suis servitium exhibere. Est autem servitium aliud determinatum, sicut census et tributum quae annuatim solvuntur. Aliud fortuitum quod videlicet pro culpis ex casu accidentibus exigitur. Quod et ipsum licet secut sciatur quod Praelati subjectis, vel quod subjecti praelatis exhibere debent pro ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
dissimiles ĩuno hõie nat᷑as. magna
q̃dã desidioꝵ moles. hinc tñ fluctu¬
anitiũ.⁊ ĩ contͣria sepe motu alt̾no
tendentiũ oberrat. qͥa & aliud est
qđ subtꝰ caro ex infirmitate p̾ssa
appetit. & aliud qđ sp̃s sursũ per
contẽpłonẽ u̾itatis eleuatꝰ intendit.
S fit aliqͦtiẽs ut contͣru motꝰ c̃fusio¬
nẽ gignant. nͥ ratio media int̾ueniẽs
dundicat abĩuicẽ. ⁊ disc̾nat uo¬
luntates & appetitꝰ desid̾iaq diuidi¬
cet. qͥd sit uidelicet qd ex carne deor¬
sum trahit. qͥd qd ex sp̃u ĩ suꝑna ĩhi¬
at: sũmũ illud ⁊ in mortale bonũ
ambiẽs. Nã cũ ipsa ratio fortit̃ iudi¬
dio sese collocat. atq hinc suꝑ celes¬
tes aqͣs. illinc aũ eas q̃ sub celo sunt¬

Expanded text:
dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc inde fluctuantium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat; quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit aliquoties ut contrarii motus confusionem gignant; nisi ratio media interveniens dividat ab invicem, et discernat voluntates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judidio sese collocat, atque hinc supercoelestes aquas, illinc autem eas quae sub coelo sun
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. si iñ aliqͥd c̾retũ sciri potuisset.
Nc̃ aut̃ ĩ qͣstionibꝰ harũ rerũ ñ mͥ
multũ laborãdũ uidr̃. qͣs nec rõ ul¬
la ꝯp̃hendit. nec auctoritas cui fide̾
adhibẽda sit ꝓbat. Solũ ħ qđ legimꝰ
c̾dere sine dubitatione debemus qͥ a
factum ẽ firmam̃tum ut diuið & aqͣs
abaqͥs. ħ ÷ ut parcẽ aqͣrũ intra ambitũ
suũ ꝯcluder&. partẽ uͦ ex crinsecꝰ segre¬
Dacram̃tũ supradictoꝵ¬
uare aut̃ factum sit ut firma¬
m̃tũ aqͣs a se diuidet.
partiq supͣ atq infra partĩ earũdẽ
aqͣrũ nat᷑a consiste̾t. ñ q̃rat extͣ se

Expanded text:
i potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum non mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus credere sine dubitatione debemus, quod factum est firmamentum ut divideret aquas ab aquis; hoc est ut partem aquarum intra ambitum suum concluderacramentum supradictoQuare autem factum sit ut firmamentum aquas a se divideret, partimque supra atque infra, partim earumdem aquarum natura consisteret, non quaerat extra se
Abbreviated transcription (Latin):
ul .uiͣ. die ꝑut ratio dictau̾it ex qͥ¬
ret. qͥsqͥs uł eiꝰ partis assertionẽ eleg̾it.
si eui aũ ista ĩt̾p̾tatio nimis obsc̃a ui¬
debit᷑. maxime qd de motu firmam̃¬
ti nec dum rata sit assercio ad illam
cilior ẽ. & se ꝓmptiꝰ ad intelligẽdũ.
cõmodat rõni. Dicet gͥ dm̃ sex diebꝰ

Expanded text:
die, prout ratio dictaverit exquidie, prout ratio dictaverit exquiret, quisquis hujus partis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam cilior est et se promptius ad intelligendum commodat rati
Abbreviated transcription (Latin):
pͥme cauit. cũ nicħ eadẽ die aliqͥd
fecisse legat᷑ ꝗͣ lucẽ. utrũne usq ad
exortũ seq̃ntes diei qñ firmam̃tũ fec̃.
ahoꝑe cessasse credendus sit. cũ scͥp¬
t᷑a septima eũ die demũ reqͥeuisse
testet᷑. Cui q̃stioni gemina responsi¬
one obiuiamus. Aut enĩ dicem᷑ dm̃
ĩ illis sex diebꝰ oꝑationẽ suã ita c̃tinua
ꝑseu̾antia ꝓduxisse. ut nullo tp̃is
it̾ uallo aboꝑãdo desierit. Aut ita
sex diebꝰ oꝑatũ. ut nullũ qͥdẽ diẽ
ĩ oꝑãdo ĩtiniserit. ñ q nullo tp̃is spa
tiõẽ ꝓbare uolumꝰ q ꝯtinua fuerit
eiꝰ oꝑatio. dice̾ pot̾imꝰ. q pͥma die luce
ĩ exortu ipsiꝰ diei fec̃. de iñ ut c̃su suo
diẽ noctemq distinguer&. pͥmũ de
oriẽte adocca sũ. & rͣsu de occiden
⁊ dirigẽte cͦsum expleuit. Eodmͦ de
scd̾a die dicet᷑. qñ firmam̃tũ factũẽ.
& circũ actionis ꝑpetuȩ p̃ceptũ si¬
mul ⁊ legẽ accep̃. ħ ⁊̃ de .iii.iii.uͦ.¬

Expanded text:
eavit. Cum nihil eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum quidem diem in operando intermiserit; non quod nullo temporis spationem probare volumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidentet dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Hoc eti
Abbreviated transcription (Latin):
De oꝑe scđe diei qñ factũ :÷ firmam̃tũ
afsirmam̃tũ in medio aquarũ.
Noluit igitur ds̃ ad seq̃ns opꝰ tͣnsire.
donec diudicasset pͥmũ. Cũ gͦ uidis¬
set de luce qđ ẽẽt bonũ. tc̃ fiat fir¬
mam̃tũ. Quãtũ ad litt̾ã ꝑtin̾e uidr̃.
Factũ ẽ firmam̃tũ die scđa. pꝰ qͥd̾ in¬
illa unii̾sitatis matia de nichilo
cãtũ. ⁊ nc̃ ex illa ipsa ad talẽ formã
erutũ. ⁊ factũ firmam̃tũ. ut ambi¬
tu suo mediũ qͦdãmͦ int̾uenie̾s: mag¬
nã illã aqͣrũ ĩm̃sãq cong̾iẽ abĩuicẽ
separar&e. atq diuida. & de aqͥs face¬
ret : aqͣs ⁊ aqͣs. Hoc ẽ aqͣs qͣs ambitu
limitis sui relinquer&.
sent. si ħ humana in uestigatio re¬
linq̃nda potiꝰ quã discutienda nõ
uidae. Nã utrũ ex puro igne factum
sit. siue exaere. aut ⁊̃ ex aqͣ. uł postre¬
mo ex duobꝰ aut tͥbꝰ hoꝵ ꝯmixtis. & si

Expanded text:
e diei quando factum est firmamentum. at firmamentum in medio aquarum . Noluit igitur Deus ad sequens opus transire, donec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod esse bonum, tunc ait: Fiat firmamentum. Quantum ad litteram pertinere videtur, factum est firmamentum die silla universitatis materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa ad talem formam erutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divideret, et de aquis faceret aquas et aquas; hoc est aquas quas ambitu limitis sui relinqueret.sent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum commistis, et an
Abbreviated transcription (Latin):
uo igitur bona quȩ suꝑius dis¬
tiximus.ds̃ hõi abinitio p̃para¬
uerat. Alt̾um tp̃ale ⁊ alt̾ũ et̃num.
utrũq plenũ ⁊ ꝑfectum. Alterum
.i. tp̃ale bonũ: plenũ statĩ ꝯdito ap¬
posuit. Alt̾um .i. et̃num : plenum
pꝰm̾itũ dandũ ꝓposuit. Illi qd ded̾at
custodiam ap̃posuit cũ ꝓuidentia
sua p̃ceptum nat᷑e. ad aliud qđ ꝓpo¬
suerat uiã aꝑuit cũ gr̾a sua preceptũ
discipline. P receptum aut̃ nature tͥa

Expanded text:
ius distinximus, Deus homini ab initio praeparaverat. Alterum temporale et alterum aeternum: utrumque plenum et perfectum. Alterum, id est temporale bonum, plenum statim condito apposuit; alterum, id est aeternum plenum post meritum dandum proposuit. Illi quod dederat custodiam apposuit cum providentia sua praeceptum naturae; ad alterum quod proposuerat viam aperuit cum sua gratia praeceptum disc
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ÷ ĩparadisi. medio p̃cepit nob̾ ds̃ ne
comedemꝰ ⁊ ne tang̾emus illud ne
forte moriam᷑. Dix̃ aũ serpens ad mu¬
lierẽ. neqͣꝗͣ morte moriemini. Consi¬
date ĩcrem̃ta ꝑditionis. pͥmũ dix̾at
ds̃. ĩ qͦc̃q die comedis ex eo. morte
morieris. Deinde mulier dix̃ ne for¬
te moriamur. Nouissime serpẽs dix̃.
neqͣꝗͣ morte moriemini. Ds̃ affirma¬
uit. mulier dubitauit. diabolꝰ nega¬
uit. Neqͣꝗͣ aut̃ diabolꝰ corã muliere
u̾ba dei negare p̃sumpsisset. si ñ pꝰ ip¬
sã mulierẽ dubitãtẽ ĩuenisset. Quȩ
gͦ dubitauit ab c̃ firmãte recessit. et
negãti appropinqͣuit. Ipsa gͥ. ẜ aliqͥd

Expanded text:
s ne comederemus et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam morte moriemini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsam mulierem dubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Ipsa igitur secund
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere. qr mulier quȩ uiro subiec¬
ta fuit. diuinũ mandatũ ñ nͥ mediã¬
te uiro acciꝑe debuit. ut sermo dei
pͥmũ quasi ĩ mediate ad uirũ fieret.
Deiñ mediãte uiro ad mulierẽ qͦ quȩ
subiecta uiro fuit.⁊ ꝯsilio uiro ĩstitu¬
enda ꝑueniret.

Expanded text:
ostendere quod mulier quae viro subjecta fuit divinum mandatum non nisi mediante viro accipere debuit, ut sermo Dei primum quasi immediate ad virum fieret, deinde mediante viro ad mulierem quoque, quae subjecta viro fuit et consilio viri instituenda perveniret.
Abbreviated transcription (Latin):
fusio ⁊ timiditas neqͥcie ĩ ꝯspec¬
tũturtutis stans corã. ⁊ corã femina
hostis suꝑbꝰ ex sola malicia cogitata
etiã loq̃ret᷑ dep̃hensũ metuens. ñ
audet exire ĩu̾ba ꝑ suasionis. donec
aĩũ cẽptande ĩtrogatione p̾sentiat.
Cur inqͥt p̃cep̃ ds̃ uob ut ñ comedetis
de om̃i ligno paradisi : c̃: respondit
mulier. De fructu lignoꝵ que sunt¬

Expanded text:
fusio et timiditas nequitiae in conspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia cogitata etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu ligno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtͣrii st̃. ñ ꝗͣ uoluntati eiꝰ resistendo
ut fiat qd ñ uult. quia ñ possunt. s
resistere uolendo quia mali sunt. Et
ipsa mala uoluntas culpa ÷ qͣ aliud uo¬
lt̃: facultas aũ iusta qͣ aliud ñ posst̃.
Et cũ uolt̾ q̃ds̃ uult: ñ iõ boni sunt.

Expanded text:
rii sunt. Non quidem voluntati ejus resistendo ut fiat quod non vult quia non possunt; sed resistere volendo quia mali sunt. Et ipsa mala voluntas culpa est qua aliud volunt; facultas autem justa qua aliud non possunt. Et cum volunt q
Abbreviated transcription (Latin):
Quia nͥ esset ipsũ qd bonũ ñ ÷. ñ eẽt
q̃ ex ipso bonũ ẽ. Neq iccͥco p̾stãt ma¬
la. qm̃ ex ipsis boñ ÷. s seriuit̾t p̾stãti
⁊ largienti. quia ꝑ ipsa ñ ÷ qͦ ex ipsis

Expanded text:
quia nisi esset ipsum quod bonum non est, esset quod ex ipso bonum est. Neque idcirco praestant mala quoniam ex ipsis bonum est; sed serviunt praestanti et largienti, quia per ipsa non est quod ex ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
deo ꝯtrarii sunt.⁊ mali .⁊ peccatores.
⁊ rei. ñ ꝗͣ faciendo qd d̾s iuste fieri
nolit. s amando.⁊ approbando q
ds̃ ñ diligit. Nõ gͥ in eo quia fit q̃
fit uoluntate dĩ ĩpediunt. s ĩ ipso
q̃ fit a dilectione dĩ recedunt. ⁊ ma¬
li sũt ñ efficiendo ꝯtͣriũ ipsiꝰ uolun¬
tati. s amando ꝯtͣriũ eius dilectioni.

Expanded text:
Deo contrarii sunt et mali, et peccatores, et rei. Non quidem faciendo quod Deus juste fieri noluit, sed amando et approbando quod Deus non diligit. Non igitur in eo quia fit quod fit voluntatem Dei impediunt; sed in ipso  fit a dilectione Dei recedunt. Et mali sunt non efficiendo contrarium ipsius voluntati, sed amando contrarium ipsius dil
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum uł ꝓhibitio. aut ꝑꝑ ipsum
fit cui fit. aut ꝑꝑ ipsũ a qͦ fit. aut ꝓpt̾
aliũ ꝑ qͦ fit. Tota aut̃ p̃cepti utilitas
⁊ bonũ. siue ĩ eo qd faciend̾ p̃cipitur.
siue in eo q̃ cauend̾ mãdat᷑. ad eũ solũ
refert᷑ ꝓ qͦ sit. siue iđ sit ille. siue alius
ab eo cui fit. uł abeo aqͦ fit. finis aut̃
mãdati fructus : ⁊ ittilitas. & causa.
⁊ boñ. qd ꝯseqͥtur. pꝰ ꝯsummationem
p̃cepti.⁊ ħ bonũ ad eum tm̃ refertur

Expanded text:
ceptum vel prohibitio aut propter ipsum fit cui fit; aut propter ipsum a quo fit; aut propter alium pro quo fit. Tota autem praecepti utilitas et bonum sive in eo quod faciendum praecipitur sive in eo quod cavendum mandatur, ad eum solum refertur pro quo fit: sive idem sit ille, sive alius ab eo cui fit, vel ab eo a quo fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas et causa et bonum quod consequitur post consummationem praecepti. Et hoc bonum ad eum tantum refertu
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ eos uoluntas dei ĩplet᷑. qm̃ ñ sua
uoluntate adimplendam dĩ uolun¬
tatem dirigũt᷑. s occulta ipsiꝰ dispõne
qͣaliud ñ possunt adimplendã eius¬
uoluntatẽ ꝯducuntur. S dicis it̾m.
Si ds̃ uoluit ita ẽẽ totũ ut factũ est:

Expanded text:
per eos voluntas Dei impletur. Quoniam non sua voluntate ad implendam Dei voluntatem diriguntur, sed occulta ipsius dispositione qua aliud non possunt ad implendam voluntatem ejus conducuntur. Sed dicis iterum: Si Deus voluit ita esse totum ut factum est
Abbreviated transcription (Latin):
dĩtas ⁊ in patre .⁊ tota in filio. ⁊ to¬
ta ĩ sp̃u sc̃o. nec minor in patre solo.
quã simul in patre ⁊ filio ⁊ sp̃u scõ.
Similit̾ ⁊ de filio. ⁊ de sp̃u sc̃o ĩcel¬
ligendũs ẽ. Unũ nom̃ solũ ÷ q̃ de¬

Expanded text:
deitas in Patre, et tota in Filio, et tota in Spiritu sancto, nec minor in Patre solo, quam simul in Patre, et Filio, et Spiritu sancto. Similiter et de Filio et de Spiritu sancto intelligendum est. Unum nomen solum
Abbreviated transcription (Latin):
hõis eg̾dit᷑. duobꝰ intꝰ. duobꝰ foris. hnt̾
ꝑ rõnẽ ⁊ aspirationẽ. foris ꝑ catam
& doctrinã. Et ex his duo ad natam
ꝑtinent. duo ad gr̃ã. Ratio ⁊ c̾ata ad
enda ĩ quȩ auctoritas ꝓbat. quia
rõ humana nͥ u̾bo dei fuerit illumi¬
nata. uiã u̾itatis uide ñ pot̾. E

Expanded text:
is egreditur: duobus intus, duobus foris. Intus per rationem et aspirationem; foris per creaturam et doctrinam. Ex his duo ad naturam pertinent, duo ad gratiam: ratio et creatura ad enda sunt quae auctoritas probat, quia ratio humana nisi verbo Dei fuerit illuminata viam veritatis videre non pote
Abbreviated transcription (Latin):
la ad sig̾candum id qd dicendũ erat
de deo. ut intelligi aliqͣteniis potuis¬
set qd ꝯp̃hendi ñ pot̾at. Itẽ sic abinicio
suam noticiã deus temꝑauit ab hoĩe.
ut ne totꝰ manifestus eẽt. nec cotus
absꝰ ditus. Si eñi totꝰ manifestꝰ esset.
fides ñ ex̾ceret᷑.⁊ ĩsidelitas ꝯinnc̾etur.
Si uero totꝰ eẽt absꝯditꝰ. fides ñ uiua¬
retur. ⁊ in fidelitas excusaret᷑. Item

Expanded text:
la ad significandum id quod dicendum erat de Deo, ut intelligi aliquatenus posset quod comprehendi non poterat. Item sic ab initio suam notitiam Deus temperavit ab homine, ut nec totus manifestus esset nec totus absconditus. Si enim totus manifestus esset, fides non exerceretur et infidelitas convinceretur. Si vero totus esset absconditus, fides non juvaretur et infidel
Abbreviated transcription (Latin):
nte omnẽ
solitarius. quia cũ ipso erat sapĩa
na societate ñ eguit. qͥ sibi sufficiens
fuit. cui nicħ defuit. qñ sic̃ dictũ ẽ.
totum ĩ ipso ꝑ prouidentiã fuit. qđ
abipso ꝑ essentiã faciendũ fuit. ħ gͦ

Expanded text:
nte omnem en non solitarius, quia cum ipso erat sapientia na societate non eguit qui sibi sufficiens fuit; cui nihil defuit, quia, sicut dictum est, totum in ipso per providentiam fuit, quod ab ipso per essentiam faciendu
Abbreviated transcription (Latin):
tate plenũ. in et̾nitate ꝑfectũ. Tres aut̃
ꝑsonas nicħ aliud ẽẽ quã eẽntiã un̾a.
quia tͥbꝰ ẽẽ unũ ÷ ⁊ una e̾entia ẽ. Qua¬
ꝓpter tres unũ sunt. s tres unꝰ ñ sunt
quia si tres unũ ñ ẽẽnt. una ee̾ntia tri¬
num ñ esset:⁊ si tres unum essent tres¬
ñ essent. Iccirco tres unũ st̾ ne sub̃a¬

Expanded text:
. Tres autem personas nihil aliud esse quam essentiam unam, quia tribus esse unum est et una essentia est. Quapropter tres unum sunt, sed tres unus non sunt; quia, si tres unum non essent una essentia trium non esset, et si tres unus essent non tres essent. Idcirco tres unus non su
Abbreviated transcription (Latin):
uerat forsan
aliquis si pꝰ factum iudicium
istẽ mundꝰ ardebit. anteqͣ ꝓ illo ce¬
lum nouum ⁊t̾ra noua reponant᷑.
eo ipso tp̃e ꝯflagrationis eiꝰ ubi eit᷑
scĩ. cum eos hñtes corꝑa ĩ aliqͥ cor¬
porali loco. esse necesse sit: Possu¬
mꝰ responde futuros eos esse ĩ supio¬
ribꝰ partib. qͦ ia ñ ascendit flãma
aliꝰ incendii quẽ adm̃ũ nec unda dĩ¬
luuii. Talia quippe lł iner̃ corꝑa.
ut illic sit ubi esse uoluerit᷑. S nec
igne ꝯflagracionis illiꝰ ꝑtimescent
in mortales atq in corruptibiles fic¬
A. si iuroꝵ tũ eoꝵ corruptibilia cor¬
pora atq mortalia ĩ camino aidẽti

Expanded text:
Quaerat forsitan aliquis, si post factum iudicium iste mundus ardebit, antequam pro illo caelum nouum et terra noua reponatur, eo ipso tempore conflagrationis eius ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit. Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus, quo ita non adscendet flamma illius incendii, quem ad modum nec unda diluuii. Talia quippe illis inerunt corpora, ut illic sint, ubi esse uoluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent inmortales adque incorruptibiles facti, si uirorum trium corruptibilia corpora adque mortalia in camino
Abbreviated transcription (Latin):
incrementũ. Suꝑuacua pietate
moueris. Miserere potius tui. Ille
satis habet. Tuillum qui optimus
et ad bonũ tuum diligis qr bonũ
tuum ipse quẽ diligis. Cũ diligis
iusticiã. cui diligis.: Sibi. antibiꝰ
Cum sapientiã diligis. cũ ueritatem
et bonitatẽ diligis. cui diligisꝰ Sibi
an tibi: Ipsum lumen qd̾ iocundum
et delectabile ocłis ẽ. cum diligis. cui
diligis: Sibi. an tibi ꝰ Sic ẽ. d̾̃s tiuis.
Cũ diligis eũ intellige qr bonũ tuũ
ipse ẽ. Qd est. diligere nisi concupi¬
scere. ⁊ habere uelle. ⁊ possidere et
fruiꝰ Si non habetur uelle habere.
si habetur uelle retinere. qͣmius bo¬
num uerum nunqͣm diligi possit.
nisi cũ habetur. neq haberi nisi cũ
diligitur. Bona ista quȩ foris sunt
sepe amantur cũ non habentur. et
cum habentur non nunqͣm despici¬
untur. Non tale ẽ. bonum qd̾ ds est.
Si amatur habet᷑. si diligitur gusta¬
tur. Presens ẽ. dilectioni. Si potes

Expanded text:
incrementum? Supervacua pietate incrementum? Supervacua pietate moveris. Miserere potius tui. Ille satis habet. Tu illum qui optimus et ad bonum tuum diligis, quia bonum tuum ipse est quem diligis. Cum diligis justitiam cui diligis? Illi an tibi? Cum sapientiam diligis, cum veritatem et bonitatem diligis, cui diligis? Illis an tibi? Ipsum lumen quod jucundum et delectabile oculis est cum diligis, cui diligis? Ipsis an tibi? Sic est Deus tuus. Cum diligis eum, intellige quod bonum tuum ipse est. Quid est diligere nisi concupiscere et habere velle et possidere et frui? Si non habetur, velle habere; si habetur, velle retinere, quamvis verum bonum nunquam diligi possit, nisi cum habetur; nec haberi nisi cum diligitur. Bona ista quae foris sunt saepe amantur, cum non habentur; et cum habentur nonnunquam despiciuntur. Non tale est bonum quod Deus est. Si amatur, habetur; si diligitur, gustatur: praesens est dilectioni. Si potes
Abbreviated transcription (Latin):
habentibꝰ qd̾ ñ habent. Hic enĩ qͥđ
ditiores sunt plus habent. qͥ tñ qr
totũ ñ habent acciꝑe possunt qđ ñ
habent. Ds̃ tuus alias diuitias possidet.
Qđ tu minus habes. ille plus ht̃. et
qd̾ aliqͥd habes. ille totũ habet. Q uo¬
modo gͦ illũ amas:  Qd illi dabis
S dicis. Quãius dare ñ possum. tam̃
optare possum. Cupio ut illi bonũ
eueniat. Possibilitas quidẽ mea par¬
ua ⁊ exigua ẽ. ad illũ. affectꝰ aut̃
⁊ amor diues in illũ. Id̃ facere nͥ pos¬
sum. uelle possũ. Facerem qͥdẽ si possẽ.
s qr ñ possũ. facio qđ possũ. Ꝙͥ d facis:
Amo dm̃ meũ. Quomodo amas:
Cupio inquis bonum illi. Qđ bo-¬
num illi cuꝑe potes. qui extra illũ
bonum inuenire non potes: Deus
summũ bonũ est. ⁊ in ipso ome ẽ. bo¬
num. ⁊ omne bonũ ipse ẽ. Quid
cupis illi qui totũ habet totũ pos¬
sidet.ͣ b̾ono bonũ optas. iusticiȩ
rectum sapientię sensum. ꝑfectioni

Expanded text:
habentibus quod non habent, hi enim qui habentibus quod non habent, hi enim qui ditiores sunt plus habent, qui tamen totum non habent accipere possunt quod non habent. Deus tuus alias divitias possidet. Quod tu minus habes ille plus habet, et quod aliquid habes ille totum habet. Quomodo ergo illum amas? Quid illi dabis? Sed dicis: Quamvis dare non possum, tamen optare possum. Cupio ut illi bonum eveniat. Possibilitas quidem mea parva et exigua est ad illum, affectus autem et amor dives in illum. Quod facere non possum, velle possum. Facerem quidem si possem, sed quia non possum, facio quod possum. Quid facis? Amo Deum meum. Quomodo amas? Cupio, inquis, bonum illi. Quod bonum illi cupere potes, qui extra illum bonum invenire non potes? Deus summum bonum est, et in ipso omne bonum est, et omne bonum ipse est. Quid cupis illi qui totum habet, totum possidet? Bono bonum optas, justitiae rectum, sapientiae sensum, perfectioni
Abbreviated transcription (Latin):
si diligis qͣntũ potes : Tantũ enĩ facis qͣn¬
tũ diligis. Si tm̃ potes qͣntũ diligis. tm̃
facis qͣntũ diligis. Si aut̃ minus potes. fa¬
cis tn qͣntũ potes. Si uͦ plus potes ⁊minꝰ
diligito. qͣntũ diligis tantũ facis. Soͥ gͥ:
Ita putas tͥ iuberi ut dm̃ tuũ diligas
ut facias uł cupias illi bonũ ⁊ ñ potiꝰ
ut cupias illũ bonũ. Non illũ amas
ad bonum suũ. s amas illũ ad bonũ
tuum. et amas illum bonum tuum.
Neq enĩ sic illum amas ad bonum
tuum. ut ab illo sit bonũ tuui. ⁊ non
ille sit bonũ tuum. Itaq amas illũ
ad bonum tuuͣ. ut ipse quẽ amas fit
bonum tuum. Si enĩ illum amare
ius ad bonũ suum. qͥd̾ illi boni dare
potes qd̾ tu habeas ⁊ ipse ñ habeat.
qui totũ qd̾ habes ab ipso habes.ͣ
Oblitus es illi dicere d̃s meus es tu q̃m
bonoꝵ meors ñ eges. Qdgͦ illi dab̃
tu habes: Tu pauꝑ es. ille diues. In
hoc mundo pauꝑes dant diuitibꝰ. et
qui plus hñt acciꝑe possunt aminus

Expanded text:
si diligis quantum potes. Tantum enim facis quantum diligis. Si tantum potes quantum diligis, tantum facis quantum diligis. Si autem minus potes, facis tamen quantum potes. Si vero plus potes et minus diligis, quantum diligis tantum facis. Quid igitur? Ita putas tibi juberi ut Deum tuum diligas, ut facias vel cupias illi bonum, et non potius ut cupias illum bonum? Non illum amas ad bonum suum, sed amas illum ad bonum tuum, et amas illum bonum tuum. Neque enim sic illum amas ad bonum tuum, ut ab illo sit bonum tuum, et non ille sit bonum tuum. Itaque amas illum ad bonum tuum, ut ipse quem amas sit bonum tuum. Si enim illum amare vis ad bonum suum, quid illi boni dare potes quod tu habeas et ipse non habeat, qui totum quod habes ab ipso habes? Oblitus es illi dicere: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Quid ergo illi dabis tu habes? Tu pauper es, ille dives est. In hoc mundo pauperes dant divitibus, et qui plus habent accipere possunt a minus
Abbreviated transcription (Latin):
uscepit de natura hostiam.
pro natura. ut de nr̃o eẽt
holocaustum offerendũ ꝓ nob̾.
ut in ħ ipso ad nos ꝑtineret re¬
demptio. qr de nr̃o sumpta erat
ĩmolatio. Cuiꝰ qͥd̾ redemptionis
parcicipes efficimur si ipsi redẽp¬
cori ꝑ carnẽ ub̾ sociato ꝑfidẽ uni¬
mur. Nat᷑a qͥd̾ humana tota ꝑ
peccatum corrupta fuerat. ⁊ tõta
ꝓpt̾ pecc̃m dampnationi debita
eiat. ⁊ itcirco si tota dãpnata fuis¬
set. ĩ iusticia ñ fuisset. Uen aut̃
grã ⁊ elegit qͦsdã de massa uniuer

Expanded text:
uscepit de natura hostiam pro natura, ut de nostro esset holocaustum offerendum pro nobis, ut in hoc ipso ad nos pertineret redemptio; quia de nostro sumpta erat immolatio. Cujus quidem redemptionis participes efficimur, si ipsi redemptori per carnem nobis sociato per fidem unimur. Natura quidem humana tota per peccatum corrupta fuerat, et tota propter peccatum damnationi debita erat; et idcirco si tota damnata fuisset, injustitia non fuisset. Venit autem gratia et elegit quosdam de massa univers
Abbreviated transcription (Latin):
cII.ẜ. recributionẽ. qr illud ma¬
nifestat causã.⁊ p̾scientiã ĩnuit.
Noc uͦ manifestabit causã: ⁊ ꝯfir¬
mabit p̾scientiã. Itẽ ꝯsid̾andũ :
q iudicium alit̃ fit ubi sentencia
dictat᷑ alit̃ uͥ ꝓfert᷑. In dictanda
ꝗͥ sentencia hominis udicii. uidi¬
cat simul pat̾: ⁊ filiꝰ. ⁊ sp̃s sc̃s. In¬
ꝓferenda aut̃ uidicat solꝰ filius.
qr ĩ diuinitate sua cũ patre ⁊ filio¬
dictare hu̾it. In humanitate
sua oĩs udicii sententiã ꝓferre
solus accep̃. Propterea humani¬
tas q̃ sententiã dictare ñ ht̃. ꝗͣ¬
audio iudico. Qđ enim itꝰ audit
uͥ sẽtẽcia dictat᷑: foris uidicat uͥ
ꝓfert᷑. His itaq br̃ de disc̾tione

Expanded text:
secundum retributionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat simul Pater et Filius et Spiritus autem judicat solus Filius, quia in divinitate sua cum Patre et Spiritdictare habuit; in humanitate sua omnis judicii sententiam proferre solus accepit. Propterea humanitas quae sententiam dictare non habet quaudio judico . Quod enim intus audit ubi sententia dictatur, foris judicat ubi profertur. His itaque brevi
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾ p̃scientiã iudicati fuimus
pͥusꝗͣ essemus. Scd̾m causã udi¬
cam᷑. ex qͦ eẽ incipimus. qñ boni ut
mali sumus. Scd̃ oꝑationẽ udi¬
camur qñ oꝑibꝰ foris ostendi mus
qͣles intꝰ apud nos sumus. Scđ̾m
retͥbutionẽ uidicabimur qñ in ꝑ¬
cipiendam m̃cedẽ oꝑum cognos¬
cemus qͣles ab eterno ap̾ dm̃ p̃uisi
fuimus: ex his quatuor iudiciis
duo sunt occulta iudiciũ scđm¬

Expanded text:
Secundum praescientiam judicati fuimus antequam essemus. Secundum causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni vel mali sumus. Secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta: judicium sc
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ꝑnuntiatiõe uidelicet ⁊ sig̾cone. ad solã ꝓnũtiatiationẽ ꝑtinet gͣmatica
ad solã sig̾conẽ ꝑtinet dialetica. adꝓmuintiationẽ simul ⁊ sig̾conẽ ꝑtinet
rethorica. Cognitio rerũ circa duo u̾sat᷑ .i. formã ⁊ nat̾am. forma ẽ ĩ ext̾iora
dispositione. Nat᷑a ĩ int̾iori qͣlitate. forma rerũ. aut in numero cõsid̾atur.
ad quẽ ꝑtinet arithinetica. aut ĩꝓportione. ad quã ꝑtinet musica. aut
ĩ dim̃sione ad qũa ꝑtinet geometͥa. Aut ĩ motu ad quẽ ꝑtinet astronomia
ad ĩt̾iorẽ uero rerũ nat᷑a phisica spectat.

Expanded text:
in pronuntiatione et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significationem pertinet dialectica. Ad pronuntiationem simul et cognitionem pertinet rhetorica. Cognitio rerum est in forma et natura. Forma est in exteriori dispositione; natura in interiori qualitate. Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet arithmetica; aut in proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione ad quam pertinet geometria; aut in motu ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem vero rerum naturam physica spectat.
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ꝑ obedientiã q̃reret. Si gͦ sd̃m
hanc istituti onẽ ĩ cessisset. ꝑfectam
iusticiam tenuisset. ⁊ sicut alienus
fuisset aculpa. ita ⁊̃ lib̾ ⁊ ĩmunis ꝑ¬
mansisset a pena. Ut aũ huiꝰ istituti¬
onis modũ. utrimq ꝑfectius agnosca¬
mus: utusq uite rationẽ. ⁊ formam.
⁊ ea q̃ adutramq uitã spectare ui¬
dentur bona. eorũq usũ diligentius
nos ꝯsid̾are oportet.

Expanded text:
 obedientiam quaereret. Si ergo secundum hanc institutionem incessisset, perfectam justitiam tenuisset; et sicut alienus fuisset a culpa, ita etiam liber et immunis permansisset a poena. Ut autem hujus institutionis modum utrinque perfectius agnoscimus, utriusque vitae rationem et formam, et ea quae ad utramque vitam spectare videntur bona, eorumque usum diligentius non considerare oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
Diximus nãq suꝑiꝰ duo bona a pͥncipio
spũale. unũ uisibile aliud ĩuisibile.
unum tͣnsitoriũ. aliud et̃nũ. unũ corꝑi.
uite ĩferiori. ut utͣq uita iocũditatẽ
suã hrẽt. alia ad fom̃tũ : alia ad gau¬
dium. alia ad necessitatẽ: alia ad fe¬
licitatẽ. alia ad usũ tpis: alia ad fruc¬
tum et̃nitatis. Hoꝵ itaq bonoꝵ que
adutramq uitã ꝑtinebant. sp̃iu qui ip¬
suȩ in bono. quod sibi ad usum eiusdẽ
carnis erat. subditum. s aũ ĩbono illo:
q ñ solũ carni. s ipsi qͦ qͥ in carne suꝑi¬
or fuit. extitit dignitate p̾latũ. Qua¬
ꝓpter ad inferius qͥd̾ bonũ c̃seruandũ.
ꝓuidentia ꝑtinuit. Ad suꝑiꝰ autem
bonũ obtinendĩt obedientia neca ⁊ fu¬
it. ꝓuidentia ex rõne obedientia ex
p̃ceptione. ꝓuidentia in p̃cepto nate.
obedientia ĩp̃cepto disciplinę. Sic itaꝙ

Expanded text:
s duo bona a principio spirituale. Unum visibile, alterum invisibile; unum transitorium, alterum aeternum; unum corpori, alterum superiori, ut utraque vita jucunditatem suam haberet. Alia ad fomentum, alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam pertinebant spiritui qui ipsuae in bono quod sibi ad usum ejusdem carnis erat subditum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi quoque qui in carne superior fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex praeceptione; providentia in praecepto naturae, obedientia in praecepto disciplinae. Sic it
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ nos ⁊ sc̃ã scõꝵ obpandit᷑. qd usq
ad diem ressurrectõnis non aufer¬
mortalitas nondũ ablata. Quȩ
tm̃ omĩs infuto emedio tollenda
erit. cũ moctale ħ ĩmoetalitatẽ ⁊
corruptibile incorruptionẽ induerit.
Tunc qͥppe reuelata faciȩ ing̾dient᷑.
dã. ut eum quẽ nũc ꝑsolã fidẽ ag¬
noscimꝰ: faciȩ ad faciẽ uidendo sicu¬

Expanded text:
 oppanditur, quod usque ad diem resurrectionis non aufermortalitas nondum ablata, quae tamen omnis in futuro e medio tollenda erit, cum mortale hoc immortalitatem et corruptibile incorruptionem induerit. Tunc quippe revelata facie ingrediemur dam, ut cum quem nunc per solam fidem agnoscim