comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ qd̃ extali cõuigio ad qͥratur mł¬
titudo nũmismati¶ ¶Uiso qũo regl̃
et prĩcipes ui siuis cõnigibus debent
q̃rere ex tiõra boua de leui pz qͣles
conuiges singli ciuies acciꝑe debeant
zlam si reges et principes decet acti¬
pere nobiles cõinges ut ĩt̾ eos sit
pax et digna societas in oĩ cõiugio
nimia in paritas. ui eẽ uitanda.
uit̾ eos digna societas. S iuirꝰ al¬
t̾i ultͣ qmͣ leges cõuigii reqͥrant
dũari conabitur sic ⁊ si minis se¬
nes uiuẽcule nubat qr uiuenes so¬
cietate senuĩ nõ gaudent tanta in¬
parilitas etatis erit ꝙdam ĩ sitanĩ¬
tum ut sibi cõuiges fidem nõ ser¬
uent q̃renda sũt gͦ ĩ cõuige tͥa p̾dic¬
ta bona extĩora iudelicet honorabi¬
litas gnis młtitudo amicoꝵ et płã¬

Expanded text:
 quam ex tali coniugio acquiratur multitudo numismatis. Viso quomodo reges, et principes in suis coniugibus debent quaerere exteriora bona: de levi patet quales coniuges singuli cives accipere debeant. Nam si reges, et principes decet accipere nobiles coniuges, ut inter eos sit pax et digna societas; in omni coniugio nimia imparitas vitatur esse vitanda. inter eos digna societas, sed unus alteri, ultra quam leges coniugii requirant, dominari conabitur. Sic etiam si nimis senes iucietate senum non gaudent, tanto imparitas aetatis erit quoddam incitamentum, ut sibi coniuge fidem non servent. Quaerenda sunt ergo in coniuge tria praedicta bona exteriora. videlicet, honorabilitas generis, multitudo amicorum, et plu
Abbreviated transcription (Latin):
ħ aut̃ nõ eẽt nisi cõuigiũ ordĩet᷑
in ꝙͣdam societatẽ debitam et nͣlẽ
cũ gꝰ debite et congrue nobłic no¬
bili societur. Neges et pͥncipes qs
coustat ẽẽ nobiles gen̾e̾ ꝓ ut cõui¬
giũ ordinatur in societarẽ dignã
et cõgruam debent sibi ipeores q̃rẽ
nam pax int̾ hoĩes se ht̃ qiͣ sanitas
r u hũanoꝵ sic enĩ uidemꝰ ĩ uno et
et int̾ hoĩes pp̃ ĩ uirias et ĩeqͣlitares
qͣs int̾ se ex c̾cent consur gunt distus¬
siones et bella qrͣe sicut ad eẽ sanũ
reqͥritur ut quis hẽatur nm fortẽ
ut possit nociua l expelłẽ sicadeẽ
pacificũ reqͥritur hũndancia ciui¬
lis po ͤ et płalitas amicoꝵ. Nam ẜ¬
ph̃m in rech̾. hoĩes libent̃ ĩ iustisi¬
cant cũ possunt. qui gͦ caret ciuili
poͣ et nõ ẽ ĩuuicus amicis de leui ĩ¬
iuriam parit᷑ nõ sũtur uiuere in
eẽ pacifico. cõugiũ gͥ prout ordi¬
natur ad ẽẽ pacificũ q̃renda ẽ ex
eo amicoꝵ plãlitas ħ aut̃ ut p ex

Expanded text:
hoc autem non esset, nisi coniugium ordinaretur in quandam societatem debitam et naturalem. Cum ergo debite et congrue nobili societur: reges et principes, quos constat esse nobiles genere, prout coniugium ordinatur in societatem dignam et congruam, debent sibi uxores quaerere Nam pax inter homines se habet quasi sanitasu humorum. Sicut enim videmus in uno et et inter homines propter iniurias, et inaequalitates quas inter se exercent, consurgunt dissensiones et bella. quare sicut ad esse sanum requiritur, quod quis habeat naturam fortem, ut possit nociva expellere, sic ad esse pacificum requiritur abundantia civilis potentiae et pluralitas amicorum. Nam phum in Rhetoricis, homines libenter iniustificant, cum possunt. Qui ergo caret civili potentia et non est munitus amicis, de levi iniuriam patitur, et non sinitur vivere in esse pacifico. Coniugium igitur prout ordinatur ad esse pacificum, quaerenda est ex eo amicorum pluralitas. Hoc autem ut patet
Abbreviated transcription (Latin):
dere esse ꝑsonas magͣnes ⁊ reu̾en¬
dos qmͣ alios uõ ad ostentatõm s
ne regia dignitas cõpempnatur
osteuso qͣlr̃ sũt mĩstris offica con¬
mutenda et qũo sunc erga eos sol

Expanded text:
e esse personas magis graves et reverendas quam alios, non ad ostentationem, sed ne regia dignitas contemnatur. Ostenso qualiter ministris sunt officia committenda, et quomodo sunt erga eos sol
Abbreviated transcription (Latin):
amant. Sz huc qui ex amore nĩstuͣt
si ꝑdiuturuitatẽ cprĩs cõstet ipõs eẽ
beniuolos fideles et prudentes po¬
terũt eis apperire secreta magis et
nnꝰ pro ut de eoꝵ fideli ͭ ͤ et prudẽ¬
cia ꝑsone pͥncipis plus constabit
qͣlr̃ aut̃ ꝓ laboribus sunt bñficia
ex hũda mistris qd̃ ultimo dicebat᷑
ẽẽ tractand̾ de leui pate̾ p ͭ uaui re¬
ges et pͥncipes ĩ quoꝵ potestate ẽ
milta tribuere m̾cedes mĩstrorum
retinere nõ dũt. s dũt ipĩs maio¬
ra erminora bũficia tͥbuere pro¬
ut apparebit ipõs unꝰ uł amplius
meruisse¬
bẽtes qmͣ nũstnͣtes ñ decer ĩ eloqͥis hũ

Expanded text:
amant. Sed iis, qui ex amore ministrant, si per diuturnitatem temporis constet ipsos esse benivolos, fideles, et prudentes, poterunt aperire secreta magis, et minus, prout de eorum fidelitate, et prudentia, personae principis plus constabit. Qualiter autem pro laboribus sunt beneficia exhibenda ministris. quod ultimo dicebatur esse tractandum, de levi potest patere. Nam reges et principes, in quorum potestate est multa tribuere, mercedes ministrorum retinere non debent: sed debent ipsis maiora et minora beneficia tribuere,, prout apparebit ipsos minus vel amplius meruissebe
Abbreviated transcription (Latin):
teu qr decens est qui credũtur er
ẜui mores. Ex hoc gͦ curialitas ue¬
uisse uidetur. nara curia ꝓprie nõ
dr̃ uisi domus nobiliũ et magr̃oꝵ
et qr decer nobiles et magnos eẽ no¬
biles ẜm mores. Iñ sũptũ est ut di¬
cautur e ͤ curiales hũres mores no

Expanded text:
 decens est qui creduntur et es secundum mores. Ex hoc ergo curialitas venisse videtur. Nam curia proprie non dicitur nisi domus nobilium et magnorum: et quia decet nobiles et magos esse nobiles secundum mores, inde sumptum est, ut dicantur esse curiales habentes mores nob
Abbreviated transcription (Latin):
u̾e̾nda nõ gͦ decet pͥncipem tam fa¬
niularẽ se exibere mũstric ut hẽat᷑
incontẽptu et ut nõ appareat ꝑso¬
ua reu̾enda nec d se sic excellẽtẽ
ostend̾e ut oĩno appareat austerꝰ
et honerosus ĩ oĩbus .n. ut tͣditur
ĩ erh̾. mediũ laudatur et extrema
qͣ famibaritas eẽt laudabilis ĩ ciuie
uł ĩ milite que nõ eẽt laudanda ĩ¬

Expanded text:
tam familiarem se exhibere ministris, ut habeatur in contemptu, et ut non appareat persona reverenda: nec debet se sic excellentem ostendere, ut omnino appareat austerus et onestus. In omnibus enim ut traditur in Ethi. medium laudatur, et extrema qua familiaritas esset laudabilis in cive vel milite, qu
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ sicut iusticia legalis se ht̃ ad
ĩplectõnem legis uam ut ĩ proseꝙ̃¬
do patebit sicut legalis usticia est
quodã modo urtus oĩs. qr lex oẽm
uir tutẽ ĩplere ubet sic curialitas
est quodam modo onũs uirtus. qr no¬
bilitarem moꝵ qiͣ oĩs uirnus ꝯcomi¬
tari d possumus enĩ distinguere du¬
ẜm u̾tatem ut nobilitatẽ morum
nobilitas enũ ĩ excessu alicurꝰ boni
nobilior alio nisi in aliquo exced̾e̾t

Expanded text:
m, sicut iustitia legalis se habet ad impletionem legis. Nam ut prosequendo patebit sicut legalis iustitia est quodammodo omnis as est quodammodo omnis virtus, quia nobilitatem morum quasi omnis virtus concomitari debet. Possumus enim distinguere duam secundum veritatem, ut nobilitatem morum. Nobilitas autem, in excessu alicuius boninobilior alio, nisi in aliquo excederent
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sicut ĩ pͥmo libro dicebatur
de restabilius est ĩ rege ñ hrẽ u̾am es¬
timatõm de fine qmͣ ĩ ppło eo qd̃ po¬
pulus a rege dirigitur sicur detesta¬
bilius est in sagntante nõ cognos¬
c̾e signũ qmͣ in saguta eo qd̾ sagit¬
ta a sagutante dirigatur¬
Quot sunt spẽs cõmutatõnũ et que fuit ue

Expanded text:
in primo libro dicebatur, detestabilius est in rege non habere veram aestimationem de fine quam in populo, eo quod populus a rege dirigitur, sicut detestabilius est in sagittante non cignoscere signum, quam in sagitta: eo quod sagitta a sagittante dirigaturQuot sunt species commutationum, et qua fuit ne
Abbreviated transcription (Latin):
fuutas possessiones. decet gͥ om̃s ci¬
ues et mlt̾o magis reges er p̾ͥncipes e ͤ
ꝯtentos tantis possessionibus et dĩ¬
cus qnͣtas reqͥrit exigencia sin status
Nam nõ saciari possoĩbus et dĩcus¬

Expanded text:
finitas possessiones. Decet igitur omnes cives et multo magis reges et principes esse contentos tantis possessionibus, et divitiis, quantas requirit exigentia sui status. nam non satiari possessionibus et di
Abbreviated transcription (Latin):
guit phs pͥmo poł et ut supͣ ĩ pͥmo
libro diffuseꝰ dixunꝰ alr̃ appetitus fi¬
nis et alr ea que sunt ad finẽ. nam
finis apperitur ĩ infinitũ ea u̾o que
uare nũqmͣ posset medicus tantã
saitarem induc̾e qͥnsi eẽt possi ᷝ ͤ uel¬
let eam maiorem effic̾e̾. Medicus
gͦ saĩtateni qiͣ appetit induce in¬
fuitã. s potõnem appetit dare ẜm
mod̾ et m̃surã sanitatis coĩt̾ gꝰ hoĩes
qi fł̾am estimatõm hũt de fine et
purant ip̃i finem udĩtiis eẽ ponen¬

Expanded text:
mo Polit. et ut supra in primo libro diffusius diximus, aliter appetitur finis, et aliter ea quae sunt ad finem. Nam finis appetitur in infinitum: ea vero qunare, non posset medicus tantam sanitatem inducere, quin si esset possibile vellet eam maiorem efficere: medicus ergo sanitatem quasi appetit inducere infinitam, sed potionem appetit dare secundum modum et mensuram sanitatis. communiter ergo homines quia falsam aestimationem habent de fine, et putant ip
Abbreviated transcription (Latin):
beũ ĩ ouo ad nutͥm̃tũ auis et lacĩ
ub̃ibut ad nut̾m̃tũ fetus. Si gub̾¬
nator domꝰ nõ uult contͣ nmͣ age̾.
bũ sufficiant ad gub̃natõm domꝰ
d illis ẽẽ cõtẽptus ¶Scd̾a uia ad
ĩuestigand̾ ħ idem sĩtur ex silĩ¬
tudine qmͣ ht̃ ars gub̾natoĩs do¬
mus adartes alia. Nam possiones
sunt q̃dam organa artis gub̾na¬

Expanded text:
nutrimentum avis, et lac in uberibus ad nutrimentum foetus: si gubernator domus non vult contra naturam agere, bene sufficiant ad gubernationem domus, debet illis esse contentus. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex similitudine quam habet ars gubernationis domus ad artes alias. nam possessiones sunt quaedam organa artis guberna
Abbreviated transcription (Latin):
pitur tanto uñ etidem exñs ad
płã se ex tendit licet appetitus stĩti¬
tiuus unꝰ et idem exñs ftur ĩ om̃e
intellectabilia ꝑ intllcm et ag̾dimꝰ
bona ardua sicut est aluis appetitus
sensitiuus ꝑ quẽ proseqͥnsꝰ bona sẽ¬
sibilia delectabilia et ag̾dim᷑ t̾ribi¬
lia. qrͣe si oĩs uirtus moralis uł ẽ
ĩ mellcũ uł ĩ appetitu et appetitus
aliuc ẽ intelł̾e̾tuiꝰ et uolũtas alius sẽ
sitius et hoc dup̾ irascibilis .s. et

Expanded text:
pitur, tanto unum et idem existens ad plura se extendit, licet appetitus sensititivus unus, et idem existens fertur in omne delectabilia per intellectum, et aggredimur bona ardua: sicut est alius appetitus sensivitus, secundum quem prosequimur bona sensibilia delectabilia, et aggredimur terribilia. Quare si omnis virtus moralis, vel est in intellectu, vel in appetitu: et appetitus alius intellectivus ut voluntas, alius est sensitivus: et hoc duplex, irascibilis scilicet, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ a nõ ꝯͥente ⁊ rendunt ĩ locũ deorsũ
ꝑ frigiditatẽ u̾o resistunt qͣrus ne cor¬
rũpũtur aꝓp̾a natura et deserent ꝓ¬
cupicibilem fugiũt mala t̾stia et
ꝑ secũtur bona delectabłia ꝑ ural ͤ¬
u̾o ag̾ duĩtur tõtͣria que possent ea
ab hiꝰ delectablibus ꝓhib̾e ut leo ꝑ
ꝯcupiscibilem ꝑgitut proseqͣtur
qd̃ cõcupiscibilis respecit bonũ et
ardui. Nam cum bonũ ẜm sedicat
dũ concupisciblis que ẜm se rendit
ĩqͥetem et in boma delectabli̾a et fu¬
u̾o ẜm qmͣ agredini᷑ et resistimꝰ pro¬
hibentibus et nocuuis et rendit ĩ boͣ
et mala sensibilia nõ ẜ̃m se consid̾a¬
ta. S ut hñt rõm ardui et difficilis
nam arduitas et difficulstas potissi¬
me suut repugnancia et prohibenͣ
mala et pro se q̃rerẽtur bona nisi de¬

Expanded text:
orsum per frigiditatem vero resistunt contrariis, ne corrumpantur a propria natura, et deserant pcupiscibilem fugiunt mala tristia, et prosequuntur bona delectabila. Per o aggrediuntur contraria, quae possent ea ab huiusmodi delectationibus prohibere. Ut Leo per concupiscibilem pergit, ut prosequatur quod concupiscibilis respicit bonum, et ardui. Nam cum bonum secundum sedum: concupiscibilis, quae secundum se tendit in quietem et in bona delectabilia, et fuum quam aggredimur, et resistimus prohibentibus, et nocivis, tendit in bona, et mala sensibilia, non secundum se considerata, sed ut habent rationem ardui, et difficilis: nam arduitas, et difficultas potissime sunt repugnantia, et prohibentia, mala, et prosequerentur bona, nisi de
Abbreviated transcription (Latin):
uam ut ꝑeam resist̾e̾t et aget ĩ cõtͣ¬
ra corruptiua. Si gͥ igni et rebus
maiatis nͣ de dit duplicẽ poͣm unã ꝑ¬
ꝑꝙͣ agunt ĩ phibencia et cõtͣria mlto
magis ħ dedit ałibus. tͥbuit gͦ eus dupli¬
cem appetitũ sensitinũ iũ ꝑ quẽ pro¬
irem ut concupiscibilẽ et aliũ ꝑquẽ
resistunt et ag̾diũtur ꝓhibitiua er¬

Expanded text:
ut per eam resisteret, et ageret in contraria corruptiva. Si ergo igni, et rebus inanimatis natura dedit duplicem potenper quam agunt in prohibentia et contraria: multo magis hoc dedit animalibus. Tribuit ergo eis duplicem appetitum sensitivum, unum per quem pronem, ut concupiscibilem: et alium per quem resistunt, et aggrediuntur prohibitiva
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uirtutes. S solum eẽ hũt ĩ iitel¬
lectu et appetitu ĩ nob̾ aut̃ duphe est
appetitus intellectiuus et sensituns
nam sicut appetitus nͣlis Seqͥtur for¬
mam nͣlit̾ ad eptam sic appetitꝰ cõg̾ͥti

Expanded text:
um esse habent in intellectu, et appetitu. In nobis autem duplex est appetitus, intellectivus, et sensitivus. Nam sicut appetitus naturalis sequitur formam naturaliter adeptam, sic appetitus cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
uiuẽtes uita politica ribꝰ¬
credunt felicitatẽ ponẽdã
esse ĩ honoribus eo qd nͨ płim̃ ciuie ᷤ
maxie honorari desiderantisũt aut̃
in honoribus tͥa attendenda ꝑ que
tͥplici uia uenari possuumꝰ felicita¬
tem ĩ eis nõ esse ponẽdã pͥmo .ii. ho

Expanded text:
iventes vita politica credunt felicitatem ponendam esse in honoribus, eo quod ut plurimum Cives maxime honorari desiderant. Sunt autem in honoribus tria attendenda, per quae triplici via venari possumus, felicitatem in eis
Abbreviated transcription (Latin):
gis est ĩ honorante ꝙͣ ĩ honoraro ¶O
cũ felicitas sit maxime ĩ ip̃o felicita¬
to uł ĩ ip̃o bĩficato ĩ honoribus nõ
est pouẽda felicitas. Indecens ẽ ergo
cuilibet hoĩ pon̾e suam felicitatẽ ĩ ho¬
se credat ẽẽ felicẽ si sit famosus a¬
pud hoĩes uł si sir in ppłis głiosus

Expanded text:
gis est in honorante, quam in honorato. Sed cum felicitas sit maxime in ipso felicitato, vel in ipso beatificato, in honoribus non est ponenda felicitas. Indecens est ergo cuilibet homini ponere suam felicitatem in hose credat esse felicem, si sit famosus apud Homines, vel si sit in populis gloriosus.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dam remun̾atio eo ipõ qd̃ dantes
nõ hñt aliqurd magius qd̾ ret̾bu¬
ant congruit principi ħ modo hono¬
tio danciũ et nõ ꝓpͥe honor darus qd̾
si tũ principes nõ acceptarent hnͣc
affectõnem danciũ s reqͥrent agẽte
sibi cõmissa alia extĩora bona ut¬
puta aurũ argentũ ut dĩcias ali¬
as tyranui essent nam ex hoc effi¬
c̾e̾ntur ppłi p̾dacores¬
D̾ ñ decet regiam maiestatẽ suã fe

Expanded text:
a remuneratio: nam eo ipso, quod dantes non habent aliquid maius quod retribuant, congruit principi hoc modo honotio dantium, et non proprie honor datus. Quod si tamen principes non acceptarent hanc affectionem dantium, sed requirerent a gente sibi commissa alia exteriora bona, utputa aurum, vel argentum, vel divitias alias, Tyranni essent: nam ex hoc efficerentur populi praedatoresd non decet regiam maiestatem suam fe
Abbreviated transcription (Latin):
as apd̃ dm̃i sit ĩgłia et ĩfama uł sit
apd̾̃ ip̃m in clara noticia cũ laude
nisi sit bonꝰ et b̃s ut exigit status
suus. licet gͦ sit sit de uoticia dĩ ⁊
defama ⁊ degłia apd̾ ipñi neqͣquͣ¬

Expanded text:
s apud Deum sit in gloria, et in fama, vel sit apud ipsum in clara notitia cum laude, nisi sit bonus, et beatus, ut exigit status suus. Licet ergo sic sit de notita Dei, et de fama, et de gloria apud ipsum Deu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑu̾sitas. qr felicitas magis sit ĩ alio
esse sensibłr maĩm. Nam si aliquis
inclinanc se reu̾etur aliũ uł hono¬
rat ip̃m constat inclinatõmi illam
ꝓprie eẽ incliãte nõ ĩ eo cuiꝰ ĩ cł̾iatõ
exhibetur. actñs .ii. ꝓpͥe est in suo st̃o
gis tñ est ĩ sb̃o. Inclinatõ ergo illa et¬

Expanded text:
perversitas, quod felicitas magis sit in alioperversitas, quod felicitas magis sit in alioesse sensibiliter verum: nam si aliquis inclinat se reverenter ad alium, vel honorat ipsum, constat inclinationem illam proprie esse in inclinante, non in eo cui inclinatio exhibetur. Accidens enim proprie est in suo subiecto, gis tamen est in subiecto. Inclinatio ergo illa
Abbreviated transcription (Latin):
lunt inaxume honorari est ut appa¬
taliũ nõ est debicũ testĩoniũ sape
et u̾cutis qͣre si honor est bonũ or¬
dinatũ ad uirtutẽ in honore. Nõ
erit ponẽda felicitas. S pociur ĩ
ipĩs uirtutibꝰ uł ĩ actibus eaꝵ ¶Sõ¬
nõ debite po felicitas ĩ honoribus
qr houor nõ est bonũ int̾usecũ. S
extͥnserũ dcm̃ est eñi qd̃ honor est
reue̾ncia exhĩta in signũ u̾tutis.
Signũ aut̾ uł testimoniũ si plene
maĩfestare uult ipm̃ signatũ o
nõ sunt nob̾ nota et maĩfesta. s
extͥuseca suõ .n. cognoscimꝰ que qͥs
ĩ corde cogitat. S que ext̾ius rep̃¬
sentat Neu̾encia gͦ que est honor
si debet maĩfestare u̾tutẽ eius cui
exhibet᷑ nõ sufficit qd̃ fit cogitata
q̃dam exnĩora signa qrͣe si felicitas
nõ est ponẽda ĩ bonis ex tͥnsetis q̃
sunt bona minora. S uitͥnsecis
que sunt maiora in honoribꝰ feli¬
citas poni nõ debet ¶ Ecio ħ idem p
ex eo qd̾̃ honor magis est ĩ honorã¬

Expanded text:
lunt honorari, est, ut appatalium non est debitum testimonium Sapientiae, et virtutis quare si honor est bonum ordinatum ad virtutem, in honore non est ponenda felicitas, sed potius in ipsis virtutibon debite ponitur felicitas in honoribus, quia honor non est bonum intrinsecum, sed extrinsecum, dictum est enim quod honor est reverentia exhibita in signum virtutis: signum autem, vel testimonium, si plene manifestare vult ipsum signatum, oportet non sunt nobis nota, et manifesta, sed extrinseca: non enim cognoscimus quae quis in corde cogitat, sed quae exterius repraesentat. Reverentia ergo, quae est honor, si debet manifestare virtutem eius cui exhibetur, non sufficit, quod si cogitata uaedam exteriora signa. Quare si felicitas non est ponenda in bonis extrinsecis, quae sunt bona minora; sed in intrinsecis, quae sunt bona maiora, in honoribus felicitas poni non debet. Tertio hoc idem patet ex eo quod honor magis est in honoran
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ leges disc̾uitur quid iuris ab illo
addiscit uidex quid iustũ ĩ agibilibꝰ
hũanis ꝑ cuiꝰ leges regularur ĩ iu¬
diᵈͦ a leg̾ latore gͦ discis uidex qͥd
ustũ. s a ꝑtibus disci quid ftm̃ uł
nõ fcm̃. Si aut̃ discit ab eis quidiꝰ
leges conditas alegũ latore qͣre cũ
sermones passionales indinent uo¬
lũtatem faciant appar̾e aliquid iustũ
uł ñ iustũ eo qd̃ passionari ut amã¬
tes et odientes et gaudentes et tͥstan¬
ces nõ ꝑiter urdicamꝰ ꝑmuitt̾e passio¬
ualer sermones ĩuidicio est ꝑ mu̾t̾e
ordionẽ uidicandi qr est fac̾e ꝑres
legis latores et ten̾e supp̾mũ gͣdum
ĩ uidido que debent tenere infimũ ꝑ
nando iudicem ei faciũt appar̾e̾ ali¬

Expanded text:
per leges discernitur quid iuris ab illo per leges discernitur quid iuris ab illo addiscit iudex quid iustum in agibilibus humanis per cuius leges regulatur in iudicando, a legislatore ergo discit iudex quid iustum. Sed a partibus discit quid factum, vel non factum. Si autem discit ab eis quid iuleges conditas a legumlatore. Quare cum sermones passionabiles inclinet voluntatem, et faciant apparere aliquid iustum, vel non iustum, eo quod passionati, ut amantes, et odientes, et gaudentes, et tristantes non pariter iudicamus, permittere passionales sermones in iudicio, est pervertere ordinem iudicalegislatores, et quod teneant supremum gradum in iudicando, quae debent tenere infimum. nando iudicem, ei faciunt apparere ali
Abbreviated transcription (Latin):
ab alt̾a uero recedat ꝑ iram et odi¬
um ꝙͣ regula tortuosa ꝑũse indi¬
cabit et qi hoc faciũt sermones
passiouales ꝑimitt̾e talia ĩurdinio
nicħ est aliud qmͣ regulam obli¬
obligari. regulam: cõueĩens est suᷤ¬
tinere ĩuiditio passionales sermo¬
nes. Daro rñ qd̃ contingat susti¬
ueri aliquos passionales sermones
qr ut uiseꝙ̃tibus patebit pro moreᷤᷤ
debent eẽ iudices ad misẽndũ ꝙͣ ad
puniẽdũ pocuit sustinẽdi sunt ser¬
moues passionales prouocantes ad
ad iranꝗsã uia om̃s pasionales ser¬
mones ꝓmutendos nõ eẽ siũtur ex eo
mediũ et aliquid tanqmͣ medium
et aliquio tanqmͣ infimũ. tanqmͣ
supp̃mũ quid̃ ẽ rex ip̃e ur pͥnceps uł
alius leg̃ lator tanqmͣ me diũ nõ ẽ
ip̃e uidex. s tanqmͣ infimũ estibi
reus uł uicusatus s uł ꝑtes litigan¬
tes. Est enĩ uidex medus int̾ leg̃¬
ut̾sq uam a leg̾ larore accipit quid
iustum et quid nõ iustũ. Si enĩ

Expanded text:
ab altera vero recedat per iram et odium, quasi regula tortuosa perverse iudicabit, et quia hoc faciunt sermones passionales, permittere talia in iudicio nihil est aliud quam regulam obliobliquari regulam, inconveniens est sustinere in iudicio passionales sermones. Dato tamen quod contingat sustinere aliquos pasisonales sermones, quia ut insequentibus patebit proniores debent esse iudices ad miserandum quam ad puniendum, potius sustinendi sunt sermones passionales provocantes adad iram. Secunda via omnes passionales sermones permittendos non esse, sumitur ex eo m, et aliquid tanquam medium, et aliquid tanquam infimum: tanquam supremum quidem est rex ipse vel princeps, vel alius legislator: tanquam medium vero est ipse iudex: sed tanquam infimum est ibi reus, vel incusatus, vel partes litigantes: est enim iudex medius inter legiutrisque. Nam a legislatore accipit quid iustum, et quid non iustum, Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
nõ inficitur ẜ̃m altũi contrarioꝵ
dat rectũ iudiciũ de sensibłibus ut
qmͣ du lingua uõ est in scã aliquo
hũore. recte iudicat dicens amaꝵ
eẽ amaꝵ et dulce. dulce si u̾o ĩficra¬
hũore tunc ũ qiͣ existens in me o
s cõtͣcta ad altm contͣrioꝵ ꝑu̾se ui

Expanded text:
m alterum contrariorum, dat rectum iudicium de sensibus; ut quamdiu lingua non est infectio aliquo humore, recte iudicat, dicens amarum esse amarum, et dulce dulce. Si vero inficiahumore, tunc non quasi existens in medio, sed contracta ad
Abbreviated transcription (Latin):
d dĩdi ĩuidicõ nisi ꝑtuẽs ad rem
uł ad uegñi de quo est litigiũ passio¬
nare aut̃ uidicem ut uarrare ĩ uirias
quas ꝑ adũsa udici intulit uł nar¬
rare bona que ip̃i iud̾ contulerũt et
hoc modo ꝓuocare iudicẽ ad bñuo¬

Expanded text:
dici in iudicio nisi pertinens ad rem vel ad negocium, de quo est litigium: passionare autem iudicem, aut narrare iniurias quas pars adversa iudici intulit, vel narrare bona quae ipsi iudici contulerunt, et hoc modo provocare iudicem ad malivo
Abbreviated transcription (Latin):
dicio ꝑcedant ut sermones
pasfiones prõuocantes ad passiones
ut ad iram et odiũ ĩ iudicio prohibe¬
antur młti enĩ litigãtiũ cognoscẽ¬
ces se hr̃e malam cãm ñ narrant
lim ctͣ adu̾sarios et ad benig̾tatem
et ad mĩam erga se ip̃os. s qd̾ tales
is ut recte uidicet sic d se hr̃e uiter
ꝑtes li tigantes sicut lingͤ uolens dis¬
c̾ueie de saporibus ut si cut qͥlz alius
seusus uolens disc̾uere de ꝓprus sen¬
sibilibus hr̃e se d int̾ ip̃os sapores

Expanded text:
dicio procedant, ut sermones passionales, provocantes ad passiones, ut ad iram et odium; in udicio prohibeantur: multi enim litigantium cognoscentes se habere malam causam, non narrant um circa adversarios, et ad benignitatem et misericordiam erga seipsos. Sed quod tales is, ut recte iudicet, sic debet se habere inter partes litigantes, sicut lingua volens discernere de saporibus, vel sicut quilibet alius sensus volens discernere de propriis sensibilibus, habere se debet inter ipsos sapor
Abbreviated transcription (Latin):
cia distributiua ex hoc .n. est int̾ali¬
quos cõmutatiua insticia. qr uius
huũdat ĩ uno in quo alt̾ deficit er
deficit ĩ alio in quo ille huũidat. io̾
ut quilz sue indigencie prouidẽt
ĩuenta fuit cõmutatiua iusticia
ꝯ ͭ .n. aliquẽ hũndare ĩ pectiña ĩqͣ
alt̾ deficit et defice̾ in frurũto in
fectus reducit᷑ ad eqͣlitatẽ qr unꝰ
dat pectiũam qͣ hũndat et recipit
frum̃tũ quo indiget. alt̾ u̾o t̾buit
frum̃tũ quo effluebat ⁊ suscipit
pettuĩam qͣ caret est gͦ ꝯmutatiua¬

Expanded text:
tia distributiva. Ex hoc enim inter aliquos commutativa Iustitia; quia unus abundat in uno, in quo alter deficit: et deficit in alio, in quo ille abundat. Ideo ut quilibet suae indigentiae provideret, inventa fuit commutativa Iustitia enim aliquem abundare in pecunia, in qua alter deficit: et deficere in frumento, infectus reducitur ad aequalitatem: quia unus dat pecuniam qua abundat, et recipit frumentum quo indiget. Alter vero tribui frumentum qu affluebat, et suscipit pecuniam qua caret. Est igit
Abbreviated transcription (Latin):
tũ qͣliber in eqͣlitas egrotat et ĩ fir¬
mat ip̃m sic ñ q̃l ĩiusticia corrũpit
totalit̾ regnũ et policiciam tũ per
ꝙͣlibet ĩiusticiam regnũ et politicia
nnfirmat᷑ et disponitur ad corruptõ¬

Expanded text:
uaelibet inaequalitas aegrotat, et infirmat ipsum: sic non quaelibet Iniustitia corrumpit totaliter regnum, et politiam, tamen per quamlibet Iniustitiam regnum, et politia infirmatur, et disponitur ad corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ. qr recedẽte ea corpꝰ dissoluitur
et marcessit sic sic iusticia continz
urbanitares .i. cuitates et regna.
qr sine ea dissoluitur ciuiras et nõ
pꝰsũt regna sb̾sist̾e̾. ualde gͦ ĩuiria¬
t᷑ regno et regi qui iusticiam obs̃¬
uat. Si gͥ iusticia est rm̃ bonũ regs
et regni sũmo oꝑe rex stud̾e d ut
i suo regno seruet᷑ iusticia ñ so¬
lum huc qui ĩ regno nati sũt. s ⁊
uegetur iusticia manifeste regni
et regno infertur ĩ uiria¬
ges er print̾ esse iustos et ĩ suo reg¬
no iusticiam obseruare.

Expanded text:
corpus, quia recedente ea, corpus dissolvitur, et marcescit: sic iustitia continet urbanitates idest civitates, et regna, quia sine ea dissolvitur civitas, et non possunt regna subsistere. valde igitur iniuriatur regno et regi, qui Iustitiam non observet. Si igitur Iustitia est tantum bonum regis, et regni, summo opere rex studere debet, ut in suo Regno, servetur Iustita, non solum iis, qui in regno nati sunt, sed eque enim negetur Iustitia, manifeste regi et Regno infertur iniuriges, et principes esse iustos, et in suo Regno iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ ẜm poͣm gressiuam qͣ pollet sd̃¬
uenit indigentie ocłi qr portat eũ
uirent ut nisi manus purgaret ocu¬
lum et ocłe dirige̾t mauũ et nisi pe¬
des portarent capud et capd̃ dĩg̾e̾t
pedes corpus nͣle nõ posset sb̃sist̾e. sic
qr nllt hõ sufficit sibi adiuiuẽd̾ nisi
cuies ꝑ cõmutatĩam iusticiam sibi
iᵈ ĩ quo deficit cuntas durare nõ pos¬
set. Sicut gͦ ĩ m̃bris eiusdẽ corporis
pro ut hñt ordinẽ ad se ĩuicem ⁊ sibi
ĩuicẽ sue ĩdigencie sb̃uẽiunt estĩ
eis quedam cõmutarilia iusticia si

Expanded text:
gressivam qua pollet, subvenit indigentiae oculi, quia portat eum. nirent: ut nisi manus purgaret oculum, et oculus dirigeret manum: et nisi pedes portarent caput, et caput dirigeret pedes: corpus naturale non posset subsistere. Sic quia nullus homo sufficit sibi ad vivendum, nisi cives per commutativam Iustitiam sibi illud in quo deficit, civitas durare non posset. Sicut ergo in membris eiusdem corporis prout habent ordinem ad se invicem, et sibi invicem suae indigentiae subveniunt, est in eis quaedam commutativa
Abbreviated transcription (Latin):
tõ assimłatur cͥdam corꝑi nͣli. Sic̃
enĩ uidemꝰ corpꝰ alis cõstare exdiu̾¬
sis m̃bris cõuexis et ordinatis ad
se ĩuicẽ sic ꝙ libet regnũ et q̃lib
cõgregatõ constat ex diu̾sis ꝑsonis
cõuexis et ordinatis ad unũ aliqͥd.
Ut gͦ liceat figuralit̾ loqui ĩ mĩbris
euisdem corporis est qͦdã mͦ dupłx
iusticia ꝯmutatĩa et dist̾ butiua
Iusticia .ii. ꝓp̾e sũpta nõ est nͥ ad al

Expanded text:
 assimilatur cuidam corpori naturali. Sicut enim videmus corpus animalis constare ex diversis membris connexis, et ordinatis ad se invicem: sic quodlibet regnum, et quaelibet congregatio constat ex diversis personis connexis, et ordinatis ad unum aliquid. Ut ergo liceat figuraliter loqui, in membris eiusdem corporis est quodammodo duplex Iustitia, commutativa, et distributiva. Iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
suam ꝓporcõm er dignitatẽ ĩ fluit
eis spm̃ uitalem et motũ ita ꝙ prĩ¬
cipiũ uite ĩ pͥncipiũ mouẽdi ẽ ĩ cor¬
de sicut forte principiũ senciendi
est in cẽbro. Sicut et ĩcuubus ẽ dist̾¬
butiua iusticia pro ut ordinatur
ad unũ aliqͥd ut ad regẽ uł ad ducẽ¬

Expanded text:
suam proportionem, et dignitatem influit eis spiritum vitalem, et motum: ita quod principium vitae, et principium movendi est in corde, sicut forte principium sentiendi est in cerebro. Sic et in civibus est distributiva Iustitia, prout ordinantur ad unum aliquid, ut ad regem,
Abbreviated transcription (Latin):
methafo ͤ tũ et ꝑ ꝙͣdam sili̾tudinẽ
est iusticia enudem ad se ip̃m et in
menbris eusdem corporis possumꝰ
aliquo modo contẽplari iusticiam
unius enĩ er eiusdem corporis mẽ¬
bra hñt ordinem ad se ĩuicemet
ordinantur ad iũ aliquid ut ad
cor a quo recipĩt motũ et uitalẽ ĩ¬
fluenciam. ut gͦ m̃bra hñt ordiuẽ
ad se ĩuicem ẽ ĩ eis qͦdã modo iustã

Expanded text:
ilitudinem, est Iustitia eiusdem ad se ipsum, et in membris eiusdem corporism possumus aliquo modo contemplari Iustiam. Unius enim, et eiusdem corporis membra habent ordinem ad se invicem; et ordinantur ad unum aliquid, ut ad cor, a quo recipiunt motum, et vitalem influentiam. Ut ergo membra habent ordinem ad se invicem, est in eis quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
et durare nõ posser illa ciiitas cuius
cies eẽut integre mali et ĩ ullõ uel¬
lent impłe legem nec uellent in ali¬
quo ꝑticiꝑe legẽ et iusticia¶ Ex ꝑte
gͥ ipĩus legalis iusticie que est ꝑftã
uirtus curꝰ oppoĩtũ est ꝑftã malicia

Expanded text:
et durare non posset illa civitas, cuius cives integre essent mali, et in nullo vellent implere legem, nec vellent in aliquo participare legalem Iustitiam Ex parte igitur ipsius legalis Iustitiae, quae est perfecta virtus, cuius opposit
Abbreviated transcription (Latin):
regni. Negnũ .n. et oĩs politicia est
quidam ordo et qͥdam principatus
Cũ gͥ ordo ⁊ principatus sit ipõrũ
pein cuiꝰ est leges fr̾e ut declarari
galem iusticiam nõ seruaret᷑ ĩ eis
ordo nec ad leges net ad principem.
Non gͦ ult̾ius seruaret᷑ ĩ eis polici¬
cia nec eẽt ult̾ius regnũ. facile ẽ¬

Expanded text:
regni. Regnum enim et omnis politia est quidam ordo, et quidam principatus. Cum igitur ordo, et principatus sit ipsorum pem, cuius est leges ferre, ut declarari galem Iustitiam, non reservaretur in eis ordo nec ad leges, nec ad principem. Non ergo ulterius reservaretur in eis politia, nec esset ulterius regnum. Facile e
Abbreviated transcription (Latin):
Icebatur ĩ p̾cedenti capͦ
duas eẽ iusticias unam
gu̾alem et aliam spãlem
ad hoc aut̾ ut regna sb̃sistant ⁊ pa¬
cifice maueant utͣq iusticia est ne¬
cessaria q̃d qͥdem absq iusticia ge¬
nerali regna durare nõ possint du¬
plici uia ĩuestigare possumꝰ. pͣ sũt᷑
ex ꝑte ipius iusticie gn̾alis. ẜa u̾o
quodam modo oĩs uirtur hr̃e .n. hiꝰ¬

Expanded text:
icebatur in praecedenti capitulo duas esse Iustitias, unam generalem, et aliam specialem, Ad hoc autem ut regna subsistant et pacifice maneant, utraque Iustitia est necessaria. Quod quidem absque Iustitia generali regna durare non possint, duplici via investigare possumus. Prima sumitur ex parte ipsius Iustitiae generale. Secunda, quodammodo omnis virtus. Habere enim hu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ in temꝑancia cõuigũ alioꝵ. De¬
eas amare opositatẽ. qi cũ aliqͣ ꝑ a
ociosa existit leinus inclirat᷑ ad ca
que rõuetat. Nam mens hisãna ut
statim gͦ cũ quis nõ dat se boĩs et
licitis ex̾cicus eius m̃t uagat᷑ ctͥa
alia et occupatur cogitatoĩbꝰ tur¬
iugiũ et qͣlr̃ om̃s ciues ⁊ maxĩe re¬
ges er principes se hr̃e debenr ĩ dutẽ

Expanded text:
coniugum aliorum. deetiam amare operositatem: quia cum aliqua persona ociosa existat, levius inclinatur ad ea quae ratio vetat. Nam mens humana ut statim ergo cum aliquis non dat se bonis et licitis exercitiis, eius mens vagatur circa alia et occupatur cogitationibus turiugium, et qualiter omnes cives, et maxime reges et
Abbreviated transcription (Latin):
uestigare debent quõ polleant toeͣ¬
libus boĩs ut qd̾ suit magne statu¬
ra et qd̾ hẽant formositatẽ et płcͥ¬
tudinẽ corͣlem ¶ Ftio qr nõ suffic̾
affluere boĩs exnioribus et polłe corͣli¬
bus boĩs uͥ assint ibi bona m̃tis ⁊ aĩe
debent inqͥre quõ uxores ducẽde sĩt
licita et honesta.

Expanded text:
estigare debent, quomodo polleant corporalibus bonis: ut quod sint magnae statura, et quod habeant formositatem et pulchritudinem corporalem. Tertia, quia non sufficit affluere bonis exterioribus, et pollere corporalibus bonis, nisi adsint ibi bona mentis et animae, debent inquirere, quomodo uxores ducendae sint licita et honesta.
Abbreviated transcription (Latin):
et principes qnͣto ipĩ cͣ ꝓpͥos filios eo
qd̃ ex eis dispendeat bonũ cõe et sa¬
lus regni plus sollicitari debent ꝙͣ
uxore formositas et płc̾tudo. Nam
et hoc facit ad bonũ ꝓlis. Nam sic̃
ut płimũ ex magnis uascũtur magͥ
sic et ex płc̾s nastũt᷑ płc. qrͣe si decet
om̃s ciues et maxĩe reges et prĩtipes
solliciͬͥ ut polleant filus magnis et
pulc̾s decet eos in suis uxoribus q̃rẽ
magnitudinẽ et pulc̾tudinẽ corlẽ¬

Expanded text:
et principes, quanto ipsi circa proprios filios, eo et principes, quanto ipsi circa proprios filios, eo quod ex eis dependeat bonum commune et salus regni, plus solicitari debent, quuxore formositas et pulchritudo. nam et hoc facit ad bonum prolis. Nam sicut ut plurimum ex magnis nascuntur magni: sic et ex pulchris nascuntur pulchri. quare si decet omnes cives, et maxime reges et principes solicitari, ut polleant filiis pulchris et magnis; decet eos in suis uxoribus quaerere magnitudinem, et pulchritudinem cor
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa nõ siulia que q̃renda sunt in
bit qd̾ aut̃ ħ bona corporis magͥtu¬
do uidelicet et pulcͥ̾rudo q̃renda sĩt
u uxore sic pot̾ ostendi naui lz con¬
uigiũ ut inp̾cedenti ca ͦ dicebatur
ordinetur ad societatẽ debitam ad
productõm et ad foruicatõm uitan¬
daui. smo pͥncipalius ur᷑ ordiuari cõ¬
iugiũ ad hec duo bona qmͣ ad t̾a
pͥdca nõ bonũ fidei ut qd̾ cõiuges.
sibi fidem seruent ꝙͣ slando form¬
catõmi uitant et bonũ ꝓlis magis
et ad proleni debite producẽdam ĩ
ꝯuige q̃ri debent. uidemꝰ aut̃ qd̾ ma¬
gnitudo coris facit ad bouã ꝓlis. Nã
filu ĩ ꝙͣtitare corporis ut płimũ mr¬
dam modo hñt a mr̃e. sic̃ gͦ ĩ alus
alibus ut płimũ ex magno pu̾e magͣ
ꝓcedũt sic. et ĩ oĩbus si ꝑentes magͥ
existant filu ut płimũ magni uascũ¬
tur decet gͦ om̃s ciuec pp̃ bonũ ꝓlis
ut filii eoꝵ polleant magni ͤ corͣli
q̃re̾ in suis uxoribus magnitudinẽ
corporis tanto cũ magni ħ decer reges

Expanded text:
a quae quaerenda sunt in bit. Quod autem haec bona corporis, magnitudo videlicet, et pulchritudo quaerenda sint in uxore, sic potest ostendi. Nam licet coniugium, ut in praecedenti capitulo dicebatur, ordinetur ad societatem debitam, etproductionem, et ad fornicationem vitandam. immo principalius videtur ordinari coniugium ad haec duo bona, quam ad tria praedicta. Nam bonum fidei ut quod coniuges sibi fidem servent, quam servando fornicationem vitant et bonum prolis magis et ad prolem debite producendam, in coniuge quaeri debent. Videmus autem quod magnitudo corporis facit ad bonum prolis. Nam filii in quantitate corporis ut plurimum matrodammodoalibus, ut plurimum ex magno genere magna procedunt: sic et in hominibus, si parentes magni existant, filii ut plurimum magni nascuntur. Decet omnes cives propter bonum prolis, ut filii polleant magnitudine corporali, quaerere in suis uxoribus magnitudinem corporis: tanto tamen magis hoc decet reges
Abbreviated transcription (Latin):
fusius dixinꝰ ip̃as passiones mot̾et
ad qͣs mlres maxĩe uiuitant᷑ lz sin¬
gulis uirtutibus ẜm mod̃ eis con¬
da est aliqͣ nuprui potissime ĩ qͥrẽd̃
est urr̃ polleat temꝑancia eo qd̾ ad
ĩ temꝑanciam femine maxĩe nut¬
rentur. Decet gͦ om̃s ciues ħ ĩ suis
ꝯuigibus q̃re tanto tũ ħdecet re¬

Expanded text:
fusius diximus ipsas passiones moderet, ad quas mulieres maxime incitantur; licet singulis virtutibus secundum modum eis conda est aliqua nuptui, potissime inquirendum est, utrum polleat temperantia, eo quod ad intemperantiam foeminae maxime incitentur. Decet ergo omnes cives hoc in suis coniugibus q
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ Go decet ip̃m eẽ ꝓuid̾ futuroꝵ.
Nam sicuc alioꝵ director d cogitare
ti fuint qui ab eo sunt dirigendi. sic
deber ꝑ uide futura ut adhibeat medi¬
tam̃ta ad ea ꝑ que impossũt ĩ facilius
obliqͣri possint ¶ Etio decet ip̃m eẽ tau¬
tñ. qr ut in pͥmo libro tetigimꝰ sicur
ĩcognostẽdo et speculando est ad hñda
cautela ne fła ãmudeant᷑ ueris. sic et
inagendis ꝯueĩt hoĩem ẽẽ cantũ ne
mala ãmisceantur boĩs. q̃dam enĩ ẜ
rent bona sicur q̃dam fl̾a apparent
sicur doctorem in spetulabilibꝰ sic decer
esse diligentem et cautũ ut ꝓponat
suis auditoribus uera sine amixtio¬
ne fłoꝵ. sic qui uiuenes dirig̾e d ẽẽ
caurus ꝓpouens sibi bona sine ãmix¬

Expanded text:
o decet ipsum esse providum futurorum. Nam sicut aliorum director debet cogitare ita obliquati fuerint qui ab eo sunt dirigendi: sic debet providere futura, ut adhibeat medicamenta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio decet ipsum esse cautum, quia ut in primo libro tetigimus, sicut in cognoscendo et speculando est adhibenda cautela, ne falsa admisceantur veris: sic in agendis convenit hominem esse cautum, ne mala admisceantur bonis. quaedam enim rent bona: sicut quaedam falsa apparent sicut doctor est in speculabilibus, sic decet esse diligentem et cautum, ut proponat suis auditoribus vera sine admixtione falsorum. Sic qui vult iuvenes dirigere debet esse, cautus proponens eis bona sine admix
Abbreviated transcription (Latin):
fili nobiliũ et maxune regũ ex pͥn¬
cipũ noluit om̃o ad ꝓfũdicatẽ scĩe
ingredi. S sufficiat eis aliqͣ dehus
tem debent inqre eo qd̃ doct̾napru¬
denciũ facilis et qui clare intlligit
Clare loqͥtur. Illa gͦ modica q̃ scire
cupĩt facilus claruis et rectuis i¬
uidere qͣlr debet esse prudens ĩ agi¬
bilibus ut instruat in bonis moribꝰ
licet enu̾are possemꝰ oĩa ilła octo q̃
ĩ pꝰ libro depeutenͣ tetigunꝰ sufficat
tñ ad p̾sens qͣtuor de ilłis enu̾are. doc¬
tor enĩ pũoꝵ nobłiũ d esse sic prudẽs
magibilibus ut sit memor ꝓuiduc
cantus et cͥcũspectus. d enĩ eẽ memor
recolendo p̾tĩta. Nam sicut uolens
rectificare uirgam nũqm eam recti¬
ficare posser nisi cognosc̾e et exqͣ ꝑte
eẽt oblica. Sic uolens alios rectifica¬
re nũqmͣ eos congrue rectificare poss

Expanded text:
filii nobilium, et maxime regum, et principum nolint omnino ad profunditatem scientiae ingredi, sed sufficiat eis aliqua de hiene scientem debent inquirere, eo quod doctrina prudentium facilis, et qui clare intelligit, clare loquitur. Illa ergo modica quae scire cupiunt, facilius, clarius, et rectius ividere, qualiter debet esse prudens in agibilibus ut instruat in bonis moribuslicet enumerare possemus omnia illa octo quae in primo libro de prudentia tetigimus, sufficiat tamen ad praesens quatuor de illis enumerare. Doctor enim puerorum nobilium debet esse sic prudens in agibilibus, ut sit memor, cautus, providus, et circumspectus. Debet enim esse memor, recolendo praeterita. Nam sicut volens rectificare virgam, nunquam eam rectificare posset nisi cognosceret ex qua parte esset obliquata: sic volens alios rectificare nunquam eos congrue rectificare posset
Abbreviated transcription (Latin):
t̾tii etħ concupisciblem siue
sensualitatẽ assimulat pu̾o
et rõm assiłãt pedagogo sicut gͦ cõ¬
cũpiscibłic indiger rõne dirigente
et regłante sic pũ indiget magrõ
et pedagogo. qrͣe sicut rõ sꝑ dep̾cat᷑
optima instigare. Sigͥ indoct᷑na
pueroꝵ finis intentus est instigarõ
ad oprima qr ex fine accipienda est
qͥ possit uiuenes sibi cõmissos ad op¬
tima induc̾e optunam aut̃ et bonũ
gist̾ pu̾od nobiliũ et maxime regũ
et pͥncipũ t̾a in se hr̃e d. debet .n. ẽẽ
sciens inspeculabilibus prudens ĩ agi¬
bilibus et bonus ĩuita ad hoc aut̃ ꝙ
or dc̃a et t̾rio qd̃ fit indicats tam de
uiuẽtis qmͣ de hus que ab aluc intel¬
lexit uiuẽtinus enĩ esse d qr qui
nllo̾ modo scit aliq̃ ĩuenire. S solũ
noiit alioꝵ dcã referre magis est re¬
citaror qmͣ doctor decer gͥ ip̃m ẽ iuuẽ
et ꝑspicacem. Nam sicut ulłt bñ erꝑ
fcẽ sibi sufficit in uita. s ad hoc qd̾ hẽ¬

Expanded text:
thicorum, concupiscibilem sive sensualitatem assimilat puero, et rationem assimilat paedagogo. Sicut ergo concupiscibilis indiget ratione dirigente et regulante: sic puer indiget magistro et pedagogo. Quare sicu ratio semper deprecatur optima instigare. Si igitur in doctrima puerorum finis intentus est, instigatio ad optima; quia ex fine accipienda est qui possit iuvenes sibi commissos ad optima inducere. Optimum autem et bonum, gister puerorum nobilium, et maxime regum et principum, tria in se habere debet. Debet esse sciens in speculabilibus. Prudens in agibilibus. Et bonus in vita. Ad hoc autem quod orum dicta. Et tertio quod sit iudicativus tam de inventis, quam de iis quae ab aliis intellexit. Inventivus enim esse debet: quia qui nullo modo scit aliqua invenire, sed solum novit aliorum dicta referre, magis est recitator, quam doctor. decet igitur et perspicacem. Nam sicut nullus bene et perfecte sibi sufficit in vita sed ad hoc quod habe
Abbreviated transcription (Latin):
nes hũt alies et alias condicõnes erst̾
ꝓni ad alia et alia. sic sũt ałr et ałr in¬
struendi. talis gͦ d eẽ doctor uiuenũ
ut eos et ꝑdebitos sinones ⁊ ꝑdebitas
mointõnes inducat ad bonũ u̾mq
ad bonũ quis inducit᷑ nõ solũ moni¬
et honestus. Nam qr etas iuuenilis
ualde est prona ad ĩtemꝑanciam et
ad illicita declinarent. p gͦ talem
q̃rend̃ ẽẽ doctorem qui qnͣtũ ad sciẽ¬
ciam speculabiliũ sit uiuentus ex se
intellectuuis alioꝵ iudicatius tã
ad prudenciam agibiliũ decet ip̃m¬

Expanded text:
nes habent alias, et alias conditiones, et sunt proni ad alia et ad alia: sic sunt aliter et aliter instruendi. talis ergo debet esse doctor iuvenum, ut eos per debitos sermones, et per debitas monitiones inducat ad bonum. Verum quia ad bonum quis inducitur non solum moniet honestus. Nam quia aetas iuvenilis valde est prona ad intemperantiam ead illicita declinarent. Patet igitur talem quaerendum esse doctorem, qui quantum ad scientiam speculabilium sit inventivus ex se, intellectivus aliorum, et iudicativus tam ad prudentiam agibilium, decet ip
Abbreviated transcription (Latin):
mouẽt brachia et erigũt humeros
uł faciũr alia que ad locutõm des̾
uiũt nich̃. Sic gͦ disciplinãdi sũt
iuiuenes ut h̃eant gestus et ut sic
utant᷑ motibus menbroz ur deser¬
iiũt ad oꝑa que intendũt. Nama¬
gere aliquos motus m̃broꝵ nõ de¬
seruientes oꝑi intento uł ꝓcedit ex
ex aliquo alio uicio ¶Nis uisis. restat
ex sequit᷑ de t̾cio qd̃ apponebat᷑ in pͥn¬

Expanded text:
eros, eros, vel faciunt alia, quae ad locutionem nihil deserviunt. Sic ergo disciplinandi sunt iuvenes, ut habeant tales gestus, et ut sic utantur motibus membrorum, ut deserviant ad opera quae intendunt. Nam agere aliquos motus membrorum non deservientes operi intento, vel procedit ex ex aliquo alio vitio. Hiis visis, restat exequi de tertio, quod proponebatur in prin
Abbreviated transcription (Latin):
endi sunt piũ erga ludos ut nõ oso
ꝓhibeantur a ludis. S ut mod̾ate
hẽant ludos houestos et lib̾aies. Nã
ludi turpes et eloͥa turpia et de dut¬
tõnerin honeste ꝓhibende sunt aui¬
uenibus ut uult ph̃s. uiiͦ. poł biso
qͣlr̃ uiuenes se hr̃e debeant ctͣ ludos
Nestat uidere qͣlr̃ se hr̃e debeaut ctͣ
morus aĩe. uidemuc etũ prudentes
et bouos hr̃e gestus oruaros et ho¬
nestos. cohibũt .n. tales sua m̃bra
ue aliꝙ̃ motũ hẽant ex quo quis
ut aues et bestre. aues enĩ et alia
alia ex nͣli iustuictu agencia non
indigent disciplina ut hõ qui u¬
titur rõne et intllcũ et ad agend̃
tur ad opus sibi debitũ. hõ .n. nõ
audit ꝑ os. S ꝑ aurẽ frustͣ gͥ cũ
quis uult audire aliũ retiier os
aꝑtũ. sic ⁊̃ hõ nõ loqͥtur pedibus nec
maĩbus nec spatulis. S hore sic̃
gͦ hñt indisciplinatos gestus qui
cũ uolũt audire alios ora tenent
tus qui cũ uolũt loqui exrendũt

Expanded text:
endi sunt pueri erga ludos, ut non omnino endi sunt pueri erga ludos, ut non omnino prohibeantur a ludis: sed ut moderate habeant ludos honestos, et liberales. Nam ludi turpes, et eloquia turpia, et deductiones inhonestae prohibendae sunt a iuvenibus, ut vult Philosophus 7. Politicor iuvenes se habere debeant circa ludos. Restat videre, qualiter se habere debeant circa motus animae. Videmus enim prudentes et bonos habere gestus ordinatos et honestos: cohibent enim sua membra, ne aliquem motum habeant, ex quo quis ut aves et bestiae. Aves enim et alia animalia ex naturali instinctu agentia non sic indigent disciplina, ut homo, qui utitur ratione et intellectu; et ad agendumtur ad opus sibi debitum. Homo enim non audit per os, sed per aurem. Frustra ergo, cum quis vult audire alium, retinet os pertum. Sic etiam homo non loquitur pedibus, nec manibus, nec spatulis, sed ore. Sicut ergo habent indisciplinatos gestus, qui cum volunt audire alios, tenent tus, qui cum volunt loqui, extendunt
Abbreviated transcription (Latin):
clarari pͭ. pͥmo. ex iusitatõne illicite
sollicitud̾is ẜo ex adeptõne funs in¬
tenti pͥma ua sicp. Nam mens hu¬
mana nescit occiosa esse. Cũ gͦ quis
uacat ocio et nõ uitendit aliquibꝰ
delectacoĩbus liciris statim incipit
uagari cogitaudo de illicitis. uñ pħs.
duccio et uitarõ sollicitudis. qͣre ne
sollicitem᷑ ctͣ aliqͣ sollicita et uictemꝰ
delectarõnes illicitas expedit alũ ha¬
bere aliquos ludos et aliqͣs deductões
licitas et honestas qui sũt aut̾ alli
ludi et que sunt ille deductõnes ccͣ
ad eptõne finis intenti. Nam nõ sꝑ
pp̃ continuos labores deficia a cõse¬
cuc̃one finis cxpedit aliquos ludos
et aliqͣs deductõnes int̾ pon̾e suis cu¬
ris ut ex hoc aliꝙͣ req̾eni recipiẽtes
epro et qr alũ quis ꝯstituit sibi fi¬
nem in quo dui laborat añqmͣ con¬
seqͣtur illũ. id̾o oz. Int̾pon̾e aliquos
ludos et aliqͣs delectatõnes ne defici¬
at consecutõne fuus. Sic gͦ instru¬

Expanded text:
one illicitae solicitudinis. Secundo, ex adeptione finis intenti. Prima via sic patet. Nam mens humana nescit ociosa esse: cum ergo quis vacat ocio, et non intendit aliquibus delectationibus licitis, statim incipit vagari cogitando de illicitis: unde Philductio et vitatio solicitudinis. quare ne solicitemur circa aliqua illicita, et vitemus delectationes illicitas, expedit aliquando habere aliquos ludos, et habere aliquas deductiones licitas et honestas. Qui sunt autem illi ludi, et quae sunt illae deductiones, circa adeptione finis intenti. Nam non semper : ne ergo propter continuos labores deficiat a consecutione finis, expedit aliquos ludos et aliquas deductiones interponere suis curis, ut ex hoc aliquam requiem recipientes,epto, et aliquando quis constituit sibi finem, in quo diu laborat, antequam consequatur illum, ideo oportet interponere aliquos ludos, et aliquas delectationes, ne deficiat a consecutione finis. Sic ergo instru
Abbreviated transcription (Latin):
stenso quõ uiuenes debent ẽẽ
abstinentes incibo sobru ĩ po¬
tu temperati in uenereis con¬
thendo cõnugiũ in etate debita et mo¬
deste se hr̃e cũ ipxore iam ducta. nestar

Expanded text:
stenso, quomodo iuvenes debent esse abstinentes in cibo, sobrii in potu, temperati in venereis, contrahendo coniugium in aetate debita, et modeste se habere cum uxore iam ducta. Restat
Abbreviated transcription (Latin):
ad cͥa ordinari uñr. uidel ad delec¬
tatõm utilitatẽ er honorẽ esse oẽ
enĩ bouũ uł est delectabile uł uti¬
le uł honestũ sine honorabile bonũ
eũ honectũ bonũ honorabile dici pͥ
nam honestũ id̾ est qd̃ honoris sta¬
tus. Si gͦ uestim̃ta querũtur pp̃
bonũ delectabile sic q̃rũt᷑ delictata
et mollia si pp̃utile sic q̃rũtur can¬
da ad repellend̃ frigus tp̃r yemali
uł nõ calida rpr̃e estino. Si u̾o q̃rã¬
tur pp̃ bonũ honor abile sic q̃rñtur¬

Expanded text:
lectationem, utilitatem, et honorem. Omne enim bonum vel est delectabile, vel utile, vel honestum sive honorabile. Bonum enim honestum, bonum honorabile dici potest: nam honestum idem est, quod honoris status. Si ergo vestimenta quaeruntur propter bonum delectabile: sic quaeruntur delicata, et mollia. Si propter utile: sic quaeruntur calida ad repellendum frigus tempore hyemali, vel non calida tempore aestivo. Si vero quaerantur propter bonum honorabile: sic q