comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dent. Alii aut̃ neq intenebris sunt neq
cȩti st̃: s quia claudunt ocłos ñ uident
Et scit has differentias quȩ pͥncipalis cor¬
dis nr̃i sunt scͥptura diuina. Dicit enĩ
saluator his qui sunt inuincłis exite:
& his qui intenebris ut eis reueletur.
Et sedentib in regione & umbra mor¬
tis: lux orta ẽ eis. Isti ñ uiderunt ideo qͥa
fuerunt intenebris: donec oriret᷑ eis
lux Surdi audite et ceci aspicite. Et isti
idõ ante ñuiderunt. qͥa naturalit̃ cȩci
erant. Qui uͦ extra ista sunt. quiq com
multo peiores sunt. ii sunt qui ideo ñ
uident: quia ocłos sponte clauserunt.
hoc autẽ ita eẽ ut asseruimꝰ saluator mͥ
testimonio erit dicens. Si ceti eẽtis. ñha
beretis peccatum. Nunc autẽ dicitis quia
habeant potestatem uidendi: s clausert̃
ocłos ne uiderent. Et si qͣndo uideris inge¬
niosam ad intelligendũ animã. & uelo¬
cem et alacrem ñ meditantẽ eloqͥa dei.
cognosce quia ñ ꝓpter cecitatem ñ uidet

Expanded text:
dent: alii autem neque in tenebris sunt, neque caeci sunt, sed quia claudunt oculos, non vident. Et scit has differentias, quae principales cordis nostri sunt, Scriptura divina. Dicit enim Salvator his, qui sunt in vinculis, Exite: et his, qui in tenebris: ut eis reveletur. Et sedentibus in regione, et umbra mortis, lux orta est eis. Isti non viderunt ideo, quia fuerunt in tenebris, donec oriretur eis lux. Surdi, audite; et caeci, aspicite. Et ideo isti non viderunt ante, quia naturaliter caeci erant. Qui vero 1133 extra ista sunt, quique ad multo pejores sunt: ii sunt, qui ideo non vident, quia oculos sponte clauserant. Hoc autem ita esse, ut asseruimus, Salvator mihi testimonio erit dicens: Si caeci essetis, non beretis peccatum. Nunc autem dicitis quia habeant possibilitatem videndi, sed claudentes oculos, non vident. Et si quando videris ingeniosam ad intelligendum animam, et velocem et alacrem, non meditantem eloquia Dei, cognosce quia non propter caecitatem non videt
Abbreviated transcription (Latin):
audiã corporalit̃. neq ista mͥ causa fit ut ñ
audiã sermones dĩ. Quomͦ eñĩ nichil mͥ
nocet cecitas corporalis si ñ fuerit obceca¬
ta anima mea: sic neq leuitas neq gra-¬
uitudo auditionis corporalis impedit

Expanded text:
audiam corporaliter, neque ista mihi causa fit, ut non audiam corporaliter, neque ista mihi causa fit, ut non audiam sermones Dei. Quomodo enim nihil mihi nocet caecitas corporalis, si non fuerit obcaecata anima mea: sic neque levitas, neque gravitudo auditionis corporalis impedit
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝑinguis est: eodẽmͦ etiã corporei intel¬
lectꝰ et cogitationes. Ex quo cum duo pro¬
posita sint: incrassari cor ex scłarib cu¬
ris. et attenuari ex sollicitudine sp̃uali.
cũ quis cogitat eaquȩ dnĩ sunt ꝓiciens
pinguedinẽ excorde et sciens quia si incͤs¬
satum fuerit cor eiꝰ neq accipiat sermoneᷤ
dĩ neq uideat salutis sacram̃ta: deponamꝰ
& nos crassitudinẽ et assumamus eã quȩ¬
benedicta est tenuitatem ut et nos dicamꝰ
quomͦ ꝓphetes. Sitiuit inte aiã mea quã
multiplicit tͥ caro mea. Interra deserta¬
et inuia et inaqͦsa sic inscõ apparui tͥ. Non
quia si sc̃s fuero naturalium s carnis pru¬
dentia tabescit. Et si prudentia carnis ex ta¬
buerit: tunc inscõ apparebo deo. hȩc in ex¬
planationem eiꝰ qͦd dictum ẽ incrassatum ẽ.¬
enim cor popłi huiꝰ. Seqͥt᷑ autẽ & aurib suiᷤ
grauit᷑ audierunt. Nichil mͥ nocet si gͣuiter

Expanded text:
ris pinguis est, eodem modo etiam corporei intelris pinguis est, eodem modo etiam corporei intellectus, et cogitationes. Ex quo cum duo posita sint, incrassari cor ex saecularibus curis, et attenuari ex sollicitudine spiritali, cum quis cogitat ea, quae Domini sunt, projiciens pinguedinem ex corde, et sciens, quia si incrassatum fuerit cor ejus, neque accipiat sermones Dei, neque videat salutis sacramenta, deponamus et nos crassitudinem, et assumamus eam, quae dicta est tenuitatem, ut et nos dicamus quomodo Prophetes: Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea. In terra deserta, invia et inaquosa, sic in sancto apparui tibi , non quasi sanctus fuerim naturaliter, sed si carnis prudentia tabescit, et si prudentia carnis extabuerit, tunc in sancto apparebo ei. Haec in explicationem ejus, quod dictum est: Incrassatum est cor populi hujus. VI. Sequitur autem: Et auribus suis graviter audierunt. Nihil mihi nocet si graviter
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ in corde corporeo. siue mundũ ẽ corno¬
strum siue ĩmundũ. Immundũ quidẽ
qͣndo cogitationes pessimȩ eg̾diunt᷑ ex eo.
homicidia. adulteria. furta falsum testi¬
monium. blasphemie: mundũ autẽ qͣndo
cogitationes sc̃ȩ et intellectꝰ diuini et mens
pura. Propter hoc arbitrandum est atte¬
nuatũ eẽ dictum. attenuatũ ascõ sp̃u eius
qui saluat᷑: incrassatum autẽ amalitia &
est scd̾m sapientiã qͥa sit multifariꝰ tenuis.
tilem spm̃. Differt quippe hic sp̃s ab omib
spiritib intellectualib mundis. subtili¬
b Est gͦ pͥncipale cordis tenue quidẽ qͦd¬
spũale est: pingue autẽ qͦd excorporalis
materiȩ uitio concretum est plenum ẽ.¬
cogitationib corporalib quȩ sunt inrepre¬
hensione. Sic dr̃ incrassatum est cor popłi
huiꝰ. Intellige ex eo incrassatum eẽ cor eor
qͥa nichil sit ineo p̃ter humanas et carne¬
as sollicitudines. Quomͦ enĩ mat̾i̾a corpo¬

Expanded text:
dicitur in corde corporeo, sive mundum est cor nostrum, sive immundum: immundum quidem quando cogitationes pessimae egrediuntur ex eo, homicidia, adulteria, furta, falsum testimonium, blasphemiae: mundum autem quando cogitationes sanctae, et intellectus divini, et mens pura: propter hoc arbitrandum est attenuatum quidem esse dictum, attenuatum a sancto Spiritu ejus, qui salvatur: incrassatum autem, et praefocest secundum sapientiam, quia sit multifarius, tenuis, tilem spiritum. Differt quippe hic spiritus ab omnibus spiritibus intellectualibus, mundis, subtilibus. Est ergo principale cordis tenue quidem, qpale cordis tenue quidem, quod ex corporalis materiae vitio concretum est, plenum cogitationibus corporalibus, quae sunt in reprehensione. Sic dicitur: Incrassatum est cor populi hujus. Intellige ex eo incrassatum esse cor, quia nihil sit in eo praeter humanas et carnales sollicitudines. Quomodo enim materia corpo
Abbreviated transcription (Latin):
punctum. ñ te pigeat dice̾ quia maiꝰ sit
hc̃ sp̃ualit̃ leꝓsum qͣm quendã carnalit̃
fuisse purgatum. Et hȩc quidẽ largius
ꝓfudit oratio: cupiens ostendere qͥd sit
hoc qͦd dictum est. et uidentes uidebitis
cessarium est intelligi et hoc inde. Non
eadem ẽ corporalis et sp̃ualis pinguedo.
neq eadẽ est corporalis tenuitas et sp̃u¬
alis Et enĩ qͦd corporalit̃ crassum fit: in
carne fit. Et nichil mͥ nocet cor carneũ
si incrasset᷑: neq ꝓclest si a languore
uel aqͣc̃q causa attenuet᷑. Talit̃ autẽ
estimo fieri cor carneum eorum qui
formidine continent᷑ Quomͦ enĩ coti
tabescunt ab egrotatione sic aiunt et
crassitudinem & quicqͥd pingue est
circa cor eoꝵ extenuari. Quid gͦ mͥ no¬
cet sicorporale cor meum incrassetur:
Esto uͦ & attenuari cor meũ qͥd mͥ ex isto
ꝓdest: S cum nuncupatiuo cũ corpo¬
reo corde uocabulum aiẽ nr̃e pͥncipa¬

Expanded text:
punctum, non te pigeat dicere, quia majus sit punctum, non te pigeat dicere, quia majus sit hunc spiritaliter leprosum, quam quemdam carnaliter fuisse purgatum. Et haec quidem largius profudit oratio, cupiens ostendere quid sit hoc, quod dictum est: Et videntes videbitisrium est intelligi et hoc unde sit, non eadem est corporalis, et spiritalis pinguedo, neque eadem est corporalis tenuitas, et spiritalis. Etenim quod corporaliter crassum est, in carne fit, et nihil mihi nocet cor carneum si incrassetur, neque prodest, si a languore, vel a quacumque causa attenuetur. Tale autem existimo fieri cor carneum eorum, qui formidine continentur. Quomodo enim toti tabescunt ab aegrotatione, sic aiunt et crassitudinem, et quidquid pingue est circa cor eorum, extenuari. Quid ergo mihi nocet, si corporale cor meum incrassatur. Esto vero et attenuari cor meum, quid mihi ex isto prodest? Sed cor nuncupativo cum corporeo corde vocabulo animae nostrae principa
Abbreviated transcription (Latin):
apłi his maiora fecerint: neq eorum
successores. Uerum sermo scͥpture tale
qͥddam locutꝰ est. His quȩ ego feci corpo-¬
ralib: uos maiora facietis. Ego feci re-¬
surgere ex mortuis corporalit᷑: uos resur¬
gere facietis ex mortuis sp̃ualit̃. Ego cȩ¬
cis sensibile hoc lumen infudi: uos
lib quȩ fecit iħc ego uideo fieri: ꝑ fi¬
delissimos discipłos iħ u An ñ cȩci nẽ
uident et claudi ambulant & leꝓsi
mundant᷑ et reliqua fiunt: Siis qui heri
obcecatꝰ est accedens ad idolum quasi
addm̃. hodie inuocet dm̃ uiuum. pͥsti¬
na delinquens ñne uidet: Anñ qͥheri
claudꝰ erat ꝓpter peccatum. nc̃ ꝑ doctͥnã
discipulors iter uerum edoctꝰ stabili
gradit᷑ pede: Qui heri aridam habe¬
bat manum et otiosam adbenefacien¬
dum hodie recipiens manum: habet
eam uiuentẽ. Si uideris aliquẽ pollu¬
tum et lepram in anima habentem
subito penitere ac doctͥnȩ sermone cõ¬

Expanded text:
Apostoli his majora fecerint, neque eorum Apostoli his majora fecerint, neque eorum successores. Verum sermo Scripturae tale quiddam locutus est: 1130 His, quae ego feci corporalibus, vos majora facietis. Ego feci resurgere ex mortuis corporaliter, vos resurgere facietis ex mortuis spiritaliter. Ego caecis sensibile hoc lumen infudi, vos libus, quae fecit Jesus, ego video fieri per fidelissimos discipulos Jesu. An non caeci nunc vident? et claudi ambulant, et leprosi mundantur? et reliqua fiunt? Si is, qui heri obcaecatus est accedens ad idolum, quasi ad Deum, hodie invocet Deum vivum, pristina derelinquens, nonne videt? An non qui heri claudus erat propter peccaturinam iter verum edoctus stabili graditur pede? Qui heri aridam habebat manum, et otiosam ad benefaciendum, hodie recipiens manum, habet eam viventem? Si videris aliquem pollutum, et lepram in anima habentem subito poenitere, ac doctrinae sermone com
Abbreviated transcription (Latin):
tum est uidentes uidebitis et ñ scietis ha¬
beat sensum. Nam siñ eaquȩ uidebant᷑
habebant aliquem sensum sacratum ut
cum carnalib ocłis etiam sp̃ualiter in¬
spicerent᷑: ñ quam dixisset uidentes ui¬
debitis et ñ scietis. Ad approbationem
autem hors et alteriꝰ scͥpti de eungłio
testimonium ꝓferimꝰ. qͦd uixta eos qͥ
tantum litteram secunt᷑ m̃datium ẽ.
dicit saluator et dñs nr̃ ad discipuloᷤ
in eungłio scdm ioħm. Si credideritiᷤ
ñ solum quȩ ego facio facietis. s & ma¬
iora horum facietis. Uideamꝰgͦ si maio¬
ra aliqͤ fecerint discipłi. Quid maiꝰ est
quam mortuum resuscitare: Quis
eutycum resuscitau̾it a mortuis: & pe¬
trus tabitam quȩ int̾p̃tat᷑ dorcas. Ista
autẽ & alia istiꝰ modi inueniri posst̃.
nati fuerunt. Exhibeant quos cȩcos
abutõ. manib apłorum curatos aspe¬
xerint. Et alia infinita potest de euͣn¬
geliis inuenire qui querit.quia neq

Expanded text:
tum est: Videntes videbitis, et non scietis, hatum est: Videntes videbitis, et non scietis, habeat sensum. Nam si non ea, quae videbantur, habebant aliquem sensum sacratum, ut cum carnalibus oculis etiam spiritaliter inspicerentur, numquam dixisset: Videntes videbitis, et non scietis. Ad approbationem autem horum, et alterius scripti de Evangelio testimonium proferemus, quod juxta eos, qui tantum litteram sequuntur, mendacium est. Dicit Salvator et Dominus noster ad discipulos in Evangelio secundum Joannem: Si credideritis, non solum quae ego facio, facietis, sed et majora horum facietis . Videamus ergo si majora aliqua fecerint discipuli? Quid majus est quam mortuum suscitare? Quis Eutychum resuscitaverit a mortuis; et Petrus Tabitham, quae interpretatur Dorcas . Ista autem, et alia istiusmodi inveniri possunt: nati fuerunt. Exhibeant hi quos caecos ab utero manibus Apostolorum curatos aspexerint . Et alia infinita potest de Evangeliis invenire qui quaerit, quia neque
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qͦd dictum est uidentes uidebitis &
ñ scietis: s suꝑ peccatores. S & cuncta
eungłioꝵ oramꝰ uidentes dupliciter
uidere quomͦ facta sint uixta corpus
qͣndo saluator nr̃ uenit ad terras. Et enĩ
similitudo erat et tẏpus futurorum
unum qͦdq qͦd fiebat in corpore. ueluti
nescio quis a natiuitate cecus uisum re-¬
iste erat gentilium populus. cui saluator
reddidit uisum saliua sua ungens ocłoᷤ
eius. et mitens ad siloam quod interp̃¬
tatur missus. Mittit quippe hos quos
sp̃u unxit ut crederent adsiloam id ẽ
ad apłos & magistros ꝓpt̾ quod scͥptũ ẽ
de siloa quia int̃p̃tatur missus. Et qͦti¬
enscunq incipimꝰ ab iħ u uisitari ut re¬
cipiamꝰ animȩ ocłos mittimͣ ad siloam
legit ea quȩ inęu̾ngeliis facta st̃: oret ne
etiam inse compleat᷑. uidentes uidebitis
& ñ scietis. Si autẽ ut estimant simplici-
tum facta sunt et ñ erant exempla al-¬
teriꝰ rei: exponant quomͦ hoc qͦd dic¬

Expanded text:
hoc quod dictum est: Videntes videbitis, et non scietis, sed super peccatores. Sed et cuncta Evangeliorum oremus videntes dupliciter videre, quomodo facta sint juxta corpus, quando Salvator noster venit ad terras. Etenim similitudo erat, et typus futurorum unumquodque, quod fiebat in corpore. Veluti nescio quis a nativitate caecus visum revitate erat gentilium populus, cui Salvator reddidit visum, saliva sua ungens oculos ejus, et mittens ad Siloam, quod interpretatur missus. Mittebat quippe eos, quos spiritu unxit ut crederent, ad Siloam, id est ad Apostolos et magistros, propter quod scriptum est de Siloa, quia interpretatur missus. Et quotiescumque incipimus a Jesu visitari, ut recipiamus animae oculos, mittit nos ad Siloam, legit ea quae in Evangeliis facta sunt, oret ne etiam in se compleatur: Videntes videbitis, et non scietis . IV. Si autem, ut existimant simpliciortum facta sunt, et non erant exempla alterius rei, exponant quem hoc, quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipari uiro. Uult eẽ mulieres benedo¬
centes ut ad castitatem suadeant ñ adoles¬
centes s adolescentulas: indecens quippe
est ut mulier magistra uirifiat. s ut ca¬
stitatem suadeant adolescentulis: & amare
uiros et lib̾os suos. Discamus gͦ lauare
pedes discipłors. Ista ꝓpter hoc dicta sunt.
Uidentes uidebitis et ñ scietis. Qm̃ siquid
fiebat a saluatore abhis quidem qui non
intelligebant uidebat᷑ iuxta corpus ñ
uidebat᷑ iuxta rationem. Abhis uͦ qui
intelligebant uidebat᷑ quidem iuxta¬

Expanded text:
principari viro. Vult esse mulieres bene doprincipari viro. Vult esse mulieres bene docentes, ut ad castitatem suadeant non adolescentes, sed adolescentulas: indecens quippe est, ut mulier magistra viri fiat, sed ut castitatem suadeant adolescentulis, et amare viros et liberos suos. Discamus ergo lavares pedes discipulorum. Ista propter hoc dicta sunt: Videntes videbitis, et non scietis. Quoniam si quid fiebat a Salvatore, ab his quidem, qui non intelligebant, videbatur juxta corpus, non videbatur juxta rationem: ab his vero, qui intelligebant, videbat
Abbreviated transcription (Latin):
entes excłȩ: mittunt aqͣm de scripturis in
peluem animȩ qͦd est scd̾m scͥpturas. et
datum imitantes iħm: sic et prb̃i. Utinã
ego accipiam nc̃ aqͣm quȩ possit animȩ
cat cum fuerit lotꝰ. Laui pecdes meos qͦmͦ
inquinabo eos: Hoc enim sponsa dicit
in cantico canticorum. ñ ostendens corporeos
pedes lotos. s pedes non offendentes de qͥb
dicit salomon. Pes autem tuus ñ offendat.
De quib & inpsalmis scͥptum est. Mei autẽ
pene moti sunt pedes. Uerũ & quȩ constitu¬
unt᷑ uiduȩ in ecclesiis. si sc̃orum inquit pe¬
des lauit. Si autẽ uis aꝑtiꝰ audire quomͦ
uidua lauat scõrum pedes. audi paulum
in alio loco constituentem uidius &dicentẽ.
Bene docentes ut pudicas efficiant adolescen¬
tulas. lauantes sordes pedum uiuencularũ.
Et iste uiduȩ dignȩ sunt eccłastico honore:
alis doctrinȩ. scõrum uͦ ñ mascłoꝵ: s mulierũ.¬
Docere enĩ mulierem ñ ꝑmittit neque

Expanded text:
entes Ecclesiae, mittunt aquam de Scripturis in entes Ecclesiae, mittunt aquam de Scripturis in pelvim animae, quod est secundum Scripturas, et datum imitantes Jesum, sic et presbyteri. Utinam et ego accipiam nunc aquam, quae possit animae cat cum fuerit lotus: Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos ? Hoc enim sponsa dicit in Canticis Canticorum, non ostendens corporeos pedes lotos, sed pedes non offendentes. De quibus dicit Salomon: Pes autem tuus non offendat . De quibus et in psalmis scriptum est: Mei autem pene moti sunt pedes . Verum et quae constituuntur viduae in Ecclesiis: Si sanctorum, inquit, pedes lavit . Si autem vis apertius audire, quomodo vidua lavat sanctorum pedes, audi Paulum in alio loco constituentem viduis, et dicentem: Bene docentes, ut pudicas efficiant adolescentulas, lavantes sordes pedum juvencularum. Et istae viduae dignae sunt ecclesiastico honore, italis doctrinae, sanctorum vero non masculorum, sed mulierum.Docere enim mulierem non permittit, neque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat hoc negotium corporale s sp̃ua¬
le: saluator nudatus mittit sp̃ualẽ
aquam inpeluem scđm scripturas
et lauat pedes discipulorum suorũ
ut cum mundi fuerint ascendant
addicentem ego sum uia et ñ pleni
pulue̾ quẽ eos excutẽ uoluit suꝑ in¬
dignos et ñ suscipientes pacem neq
dignos eoꝵ quȩ dicebant᷑. Et qͥa hoc
erat qͦd significabatur: idõ ait. Quod
ego facio tu nescis mͦ: scies autem post ea.
Erat autem hoc qͦd et reliquis dictum ẽ.¬
et benedicitis. Sum et enĩ Sigͥ ego dñs et
magister ur̃ laui pedes ur̃os. et uos debe¬
tis inuicem lauare. Ergo hoc dicit ut ep̃s
mittens aquam inpeluem et exutꝰ uesti¬
b suis et p̃cinctus linteo me extendente la¬
uet pedes meos: Siquidem uos inquit de
bit. Nemo enĩ quib cunq uenientibus
assumens linteum diaconꝰ uel p̃sbiter
siue ep̃c lauat pedes. S si intelligas ea quȩ
scͥpta sunt. qui uere beati sunt epĩ serin¬

Expanded text:
non erat hoc negotium corporale, sed spiritanon erat hoc negotium corporale, sed spiritale. Salvator nudatus mittit spiritalem aquam in pelvim secundum Scripturas, et lavat pedes discipulorum suorum, ut cum mundi fuerint, ascendant ad dicentem: Ego sum via , et non pleni pulvere, quem excutere voluit super indignos, et non suscipientes pacem, neque dignos eorum quae dicebantur. Et quia hoc erat quod significabatur, ideo ait: Quod ego 1128 facio, tu nescis modo, scies autem postea. Erat autem hoc, quod et reliquis dictum eet bene dicitis. Sum etenim, Si igitur ego dominus et magister lavi pedes vestros, et vos debetis invicem lavare. Ergo hoc dicit, ut episcopus mittens aquam in pelvim et exutus vestibus suis, et praecinctus linteo, me extendente, lavet pedes meos? Siquidem vos, inquit, debit. Nemo enim quibuscumque venientibus assumens linteum diaconus, vel presbyter, sive episcopus, lavat pedes. Sed si intelligas ea, quae scripta sunt, qui vere beati sunt episcopi servi
Abbreviated transcription (Latin):
meũ iħm xͫͣ uocẽ tm̃ dictor audiere ñ sensũ:⁊ hoc
ex eo manifestum est quia foris adpopulũ
in parabolis loquebatur discipulis autem
secreto dissoluebat ea. Porro autem
qͦd euenit aure audietis et ñ intelligetis.
Porro quia de aduentu dñi hoc sit ꝓphe
tatum populo: ipse saluator dicit. Be¬
ne ꝓphetauit de uob̃ isaias inquiens
aure audietis et ñ intelligetis. Conceda¬
musgͦ quia sermones dñi popłs aus
uidet ea quȩ saluator faciebat. statim ui¬
dens potuit intellige̾ cur facta sint. uelu¬
ti exemplum assumamus lauit pedes dis¬
cipuloꝵ. Et uidebant quidem bene qͦmͦ
& alii qui erant prȩsentes S quid: Tan¬
tum quod fiebat ñ etiam cur fiebat. Si¬
militudo quippe erat lauatio pedum
qua lauit uerbum dei pedes discipu¬
lorum. Iccirco ait saluator ad recusan¬
tem petrum & dicentem. ñ lauabis
pedes nros peluem positam. linteo
te p̃cinctum et seruientem nobis. et
detergentem pedes nr̃os. Uerum quia

Expanded text:
em tantum dictorum audiere, non sensum. Et hoc ex eo manifestum est, quia foris ad populum in parabolis loquebatur: Discipulis autem secreto dissolvebat eas. Prophetat autem, quod evenit: Aure audietis, et non intelligetis . Porro quod de Adventu Domini hoc sit populo prophetatum, ipse Salvator dicit: Bene prophetizavit de vobis Isaias dicens: Aure audietis, et non intelligetis. Concedamus ergo quia sermones Domini populus auscvidit ea, quae Salvator faciebat, statim videns potuit intelligere cur facta sint. Veluti exemplum assumamus lavit pedes discipulorum. Et videbant quidem bene quomo alii, qui erant praesentes, sed id tantum quod fiebat, non etiam cur fiebat. Similitudo quippe erat lavatio pedum, quia lavit Verbum Dei pedes discipulorum. Idcirco ait Salvator ad recusantem Petrum, et dicentem: Non lavabis pedes nostros, et pelvim positam, linteo te praecinctum, et servientem nobis, et detergentem pedes nostros. Verum quia
Abbreviated transcription (Latin):
quia id ipsum fecerit moyses qͦd ysaiaᷤ
Ergo audacit᷑ fec̃ comparans duos scõs
et beatos uiros. et decernens & dicens
uerecundiꝰ moy sen fecisse qͣm ysaiam.
Moyses qͥppe magnitudinẽ considera-¬
bat p̃eẽ popło adeducendũ eũ de t̾ra
egypti repugnare egyptioꝵ incanta¬
torib & maleficiis: ꝓpt̃ hocait. Proui¬
de alium quẽ mutas. Iste aut̃ ñ ex pec¬
tans uidere quid ei iubet᷑ ut dic̾e̾t etiã
si electꝰ fuisset. eice in quit sũ ego mite
ut dicat quȩ erant inoptata dicenti.
An non erat in optabile statim iussũ
ꝓpħare a maledictionib inciꝑe dicen¬
tem. aure audietis et ñ intelligetis. &
uidentes cernetis & ñ uidebitis: Incras-¬

Expanded text:
quia idipsum fecerit Moyses, quod Isaias. quia idipsum fecerit Moyses, quod Isaias. Ego audacter feci, comparans duos sanctos, et beatos viros, et decernens, et dicens verecundius Moysem fecisse, quam Isaiam. Moyses quippe magnitudinem considerabat, praeesse populo ad educendum eum de terra Aegypti, et repugnare Aegyptiorum incantationibus et maleficiis. Propter hoc ait: Provide alium quem mittas. Iste autem non exspectans audire quid ei juberetur ut diceret, ac si electus fuisset: Ecce, inquit, sum ego, mitte ut dicat, quae erant inoptata dicenti. An non erat inoptabile statim jussum prophetizare, a maledictionibus incipere dicentem: Aure audietis, et non intelligetis, et videntes cernetis, et non videbitis: Incras
Abbreviated transcription (Latin):
idens isaias dñm sabaoth
sedentem suꝑthronum
excelsum et eleuatum.
uidens autẽ & seraphim
circumstantia eum et remissa peccato¬
rum accipiens ꝑ eum ignẽ qui allatꝰ
de altario labia eius cũ tactu purga¬
uit. ait audisse se uocẽ dñi ñ imꝑantiᷤ
s excitantis atq dicentis. Quẽ mittam
& quis ibis ad popłm istũ: Deinde dic̃
respondisse se dño. Ecce sum ego mitte
me. factꝰ autẽ ego in loco. et scrutans ea
quȩ scͥpta sunt: inuenio aliud fuisse
moy sen aliudisaiam. Moy ses enĩ electꝰ
adductionẽ popłi de t̾ra egypti ait pro¬
uide aliũ quẽ mittas & uidet᷑ contͣdicẽ
dm̃ isaias uͦ ñ electꝰ s audiens quẽ mittã
& quis ibit. ecce inqͥt ego sum mitte me.
Dignũ ẽ gͦ sp̃ualib sp̃ualia cõparare
& requirere quis eduob meliꝰ fecerit.
Moyses qui postqͣm electꝰ ẽ. recusauit.
an ysaias qui ne electꝰ qͥdem ipse se ob¬
tulit ut mitt̾e̾t᷑ ad popłm. Nescio enĩ
si potest qͥs eam contrarietatẽ negotioꝵ

Expanded text:
idens Isaias Dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum, videns autem et seraphim circumstantia eum, et remissam peccatorum recipiens per eum ignem, qui allatus de altario, labia ejus contactu purgavit, ait se audisse vocem Domini non imperantis, sed excitantis atque dicentis: quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Deinde dicit se respondisse Domino: Ecce sum ego: mitte me. Factus autem in hoc loco, et scrutans ea, quae scripta sunt, invenio aliud fecisse Moysen, aliud Isaiam. Moyses enim electus ad eductionem populi de terra Aegypti, ait: Provide alium quem mittas , etiam videtur contradicere Deo. Isaias vero non electus, sed audiens quem mittam, et quis ibit: Ecce, inquit, ego sum, mitte me. Dignum est ergo spiritalibus spiritalia comparare, et requirere, quis e duobus melius fecerit: Moysesne, qui postquam electus est, recusavit: an Isaias, qui ne electus quidem ipse se obtulit, ut mitteretur ad populum. Nescio enim si potest quis eam contrarietatem negotioru
Abbreviated transcription (Latin):
grauit̃ audierunt. & ocłos clauserunt
ne qͣndo uideant ocłis & aurib audi¬
ant. & corde intelligant. & conuertan¬
tur & sanem eos. Bifariam sciens ser¬
monis auditionem et duplicẽ noscens
consticutionem. hoc ẽ aliud cor corpora¬

Expanded text:
os clauserunt: nequando videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur, et salvem eos. Bifariam sciens sermonis auditionem, et duplicem noscens constitutionem, hoc est aliud eorum corpora
Abbreviated transcription (Latin):
dice̾ quȩ ꝓpħare Nolebat. Quia autem
cõparauimꝰ isaiam et moysen: componã
⁊ aliã ꝓximã comparationẽ isaiȩ & ionȩ.
Ille mittit᷑ p̃dicare eu̾sionẽ niniuitis pꝰ
tres dies. ⁊ piget eum ꝓficisci nolentem
causa maloꝵ ciuitatis iste uͦ ñ expectanᷤ
qͥd ei ĩꝑaret᷑ ut dice̾t ait. Ecce sum ego
mitte me. Bonum ẽ ñ ꝓsilire adeas quȩ
a deo sunt dignitates et pͥncipatꝰ et ministeria
eccłȩ s imitari moy sen: et dice cum eo ꝓuide
alium quẽ mittas. Neq enĩ ad pͥncipatũ eccłȩ
uenit qͥs aluari uult et si p̃ est s adseruitutẽ:
si oportet dicere id de euͣngelio. Principes
qͥdem gentiũ dominant᷑ eis et qui potestatẽ
habent in illis magistratꝰ uocant᷑. Non sic aũ
erit in uob̃. Nec enĩ dominant᷑ pͥncipes i

Expanded text:
izare nolebat. 1125 Quia autem comparavimus Isaiam et Moysem, componamus et aliam proximam comparationem Isaiae et Jonae. Ille mittitur praedicare eversionem Ninivitis post tres dies, et piget eum proficisci nolentem causa malorum civitatis. Iste vero non exspectans quid ei imperaretur ut diceret, ait: Ecce ego sum, mitte me. Bonum est non prosilire ad eas, quae a Deo sunt, dignitates, et principatus, et mysteria Ecclesiae, sed imitari Moysen, et dicere cum eo: Provide alium, quem mittas. Neque enim ad principatum Ecclesiae venit, qui salvari vult, etsi praesi oportet dicere et de Evangelio: Principes quidem gentium dominantur eis, et qui potestatem habent in illis, magistratus vocantur. Non sic autem erit in vobis: nec enim dominantur principes in
Abbreviated transcription (Latin):
uissimꝰ. Qui uocat᷑ gͦ ad episcopatum ñ ad
pͥncipatũ uocat᷑. s ad seruitutem tociꝰ eccłȩ.
Siuis credere de scͥpt᷑is quia in eccłaseruus
sit om̃ium qui p̃est. suadet tͥ ipse saluator
& dñs quitalis tantꝰq factꝰ est inmediodis¬
cipuloꝵ ñqͣsi discumbens: s quasi ministns.
Accipiens enĩ linteum postqͣm exutꝰ est
uestim̃tis: p̃cinxit se. Et mitens aquam
inpeluem: cepit lauare pedes discipłors
& detergere linteo quo erat p̾cinctꝰ. Et do-¬
cens qͦd oporteat ẽẽ pͥncipes tanqͣm seruos
ait. Uos uocatis me dñm & magistrum: &¬

Expanded text:
issimus. Qui vocatur ergo ad episcopatum, non ad principatum vocatur, sed ad servitutem totius Ecclesiae. Si vis credere de Scripturis, quia in Ecclesia servus sit omnium, qui praeest, suadeat tibi ipse Salvator et Dominus, qui talis tantusque factus est in medio discipulorum, non quasi discumbens, sed quasi ministrans. Accipiens enim linteum, postquam exutus est vestimentis, praecinxit se, et mittens aquam in pelvim, coepit lavare pedes discipulorum, et detergere linteo, quo erat praecinctus. Et docens quales oporteat esse principes tamquam servos ait: Vos vocatis me
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa scĩ cõpungunt᷑. et requirit᷑ inter
moy sen & isaiam: satisfaciamꝰ etiã
suam. Moy ses ñaccepit remissionem
peccatoꝵ ut diceret quasi iam consciꝰ
se mundatum. mute me. ꝓpt̃ qͦd ait.
ꝓuide alium quẽ mutas. Habebat
enĩ in conscientia int̾fectionẽ egyptii.
forte autẽ ut homo sciebat se & alia¬
quȩdam hab̃e peccata: ꝓpterea re-¬
cusabat. Iste autẽ ñ quasi natura ui¬
stus postulat ministerium: s quasi
grãm consecutꝰ. Si & moyses similem
grãm ꝑcepisset. audissetq ecce abstuli
iniquitates tuas. et hoc. circũ munda¬
ui peccata tua: ñ qͣm forte dixisset.
Prouide aliũ quẽ mutas. Habet gͦ ali¬
quid rationis et moy ses recusans:
& isaias dicens ecce sum ego: mitte
me. S uideamus etiã ea quȩ p̃cepit
dñs ut popło diceret. Uade et dic po¬

Expanded text:
quia sancti compunguntur, et requiritur inter quia sancti compunguntur, et requiritur inter Moysen, et Isaiam, satisfaciamus pro Msuam. Moyses non accepit remissionem peccatorum, ut diceret quasi jam conscius se mundatum, mitte me, propter quod ait: Provide alium quem mittas; habebat enim in conscientia interfectionem Aegyptii, forte autem ut homo sciebat se et quaedam alia habere peccata, propterea recusat. Iste autem non quasi natura justus postulat ministerium, sed quasi gratiam consecutus. Sic et Moyses, si similem gratiam percepisset, audissetque, ecce abstuli iniquitates tuas, et hoc circummundavi peccata tua, neutiquam forte dixisset: Provide alium quem mittas. Habet ergo aliquid rationis, et Moyses recusans, 1127 et Isaias dicens: Ecce ego sum, mitte me. III. Sed videamus etiam ea, quae praecipit Dominus ut populo diceret
Abbreviated transcription (Latin):
cet subtilis sis uocis tarcdȩq linguȩ: tra¬
de te sermonidĩ. Dicis post ea. Os meum
aꝑui et attraxi sp̃m. Hȩc quidẽ ꝓpt̾ hoc
qͦd ait ysaias ecce sum ego mitte me.
Uidens seraphim uidens dñm saba¬
oth sedentem thronũ excelsum. & ele¬
uatum: dixit. Omiser ego qm̃ com¬
punctꝰ sum. qui cum homosim: et im¬
munda labia habeam. inmedio quoq
popłi labia ĩmunda habentis habitẽ:
regem dñm sabaoth uidi ocłis meis.
Hoc dicens et miserũ se faciens meret᷑
auxilium suscipiente deo humilita¬
tem eiꝰ. Quod est istud auxilium: Mis¬
sus est ait ad me unus de seraphim &
habebat inforfice carbonem quem at¬
tulerat de altari et tetigit labia mea
& dixit Ecce abstuli iniquitates tuas
et peccata tua circũ purgaui. Consecu¬
tꝰ est beneficium mundꝰ effectꝰ et remis¬
sionẽ accipiens peccatoꝵ. cum audis
dicere. ecce ego mitte me. s ubi audi¬
erat ecce abstuli iniquitates tuas. Igit᷑

Expanded text:
cet subtilis vocis sis, tardaeque linguae, tracet subtilis vocis sis, tardaeque linguae, trade te sermoni Dei. Dices postea: Os meum aperui et attraxi spiritum . Haec quidem propter hoc, quod ait Isaias: Ecce sum ego, mitte me. II. Videns Seraphim, videns Dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum, dixit: O miser ego, quoniam compunctus sum, quia cum homo sim, et immunda labia habeam, in medio quoque populi labia immunda habentis habitem, regem Dominum Sabaoth vidi oculis meis. Hoc dicens et miserum se faciens, meretur auxilium, suscipiente Deo humilitatem ejus: Quod est istud auxilium? Missus est, ait, ad me unus de Seraphim, et habebat in forcipe carbonem, quem attulerat de altari, et tetigit labia mea et dixit: Ecce abstuli iniquitates tuas, et peccata tua circumpurgavi. Consecutus est beneficium, mundus effectus, et remissionem accipiens peccatorum. Cum audissdicere: Ecce ego, mitte me. Sed ubi audierat: Ecce abstuli iniquitates tuas. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
gister laui uob̃ pedes: & uos debetis alteru¬
ad soliũ cęleste sicut scͥptum est. Sedebitis
suꝑ thronos duo decim iudicantes duodecĩ
trib isrł Audi uͦ et paulum tam p̃clarũ
uirum dicentem quia seruus fuerit oĩũ
credentium. Ego enĩ sum ait minimus
ꝑsecutꝰ sum eccłam dĩ. forro si hoc ñ uide¬
t᷑ approbare seruitutẽ eius s tantum hu¬
militatem: audi eum dicentẽ. Facti sumꝰ
paruuili inmedio ur̃m. quasi si nutrix
foueat filios suos: cum possemꝰ graues eẽ
humilium ipsiꝰ dnĩ sermonũ atq facto¬
rum et apłi eiꝰ et facere qͦd factum est a
moyse ut etiam siuocat᷑ aliquis ad prin¬
cipatum: dicat. Prouide aliũ quẽ mit¬
tas. Deo dicit. ñ sũ dignꝰ ante heri & nu¬
diꝰ t̾ciꝰ exilis uocissũ et tardilinguis. Et
qͥa dixit humilit̾ exilis sum et tardilin¬
guis: audit a dõ. Quis dedit homini. et qͥs
fecit surdũ et mutũ uidentẽ & cȩcũ : Nõne
ego dñs ds̃: Crede deo: consecrate ei. Li¬

Expanded text:
ster lavi vobis pedes, et vos debetis alteruad solium coeleste, sicut scriptum est: Sedebitis super thronos duodecim judicantes duodecim tribus Israel . Audi vero et Paulum tam praeclarum virum dicentem, quia servus fuerit omnium credentium: Ego enim sum, ait, minimus secutus sum Ecclesiam Dei . Porro sic hoc non videtur approbare servitutem ejus, sed tantum humilitatem; audi eum dicentem: Facti sumus parvuli in medio vestrum, quasi si nutrix foveat filios suos, cum possemus graves esshumilium ipsius Domini sermonum atque factorum, et Apostoli ejus, et facere quod 1126 factum est a Moyse, ut etiamsi vocatur aliquis ad principatum, dicat: Provide alium, quem mittas . Deo dicit: Non sum dignus ante heri et nudiustertius. Exilis vocis sum et tardilinguis. Et quia Deo dixit humiliter, exilis vocis sum, et tardilinguis, audit a Deo: Quis dedit os hominis, et quis facit surdum et mutum, videntem et caecum? Nonne ego Dominus Deus? Crede Deo, consecra te ei. Li
Abbreviated transcription (Latin):
scdm scͥpturas dicã trans¬
latꝰ est & ñ inuenit᷑: qͥa ad scłm futurũ
festinat ac tendit. De huiꝰmodi anima
dicit ds̃. Egosum dñs ds̃ tuus qͥ eduxi
te de t̾ra egypti Nongͦ hec adillos tan¬
tum dicunt᷑. qui de egypto ꝓfecti sunt:
s multomagis ad teqͥ nunc audis ista. si
tam̃ ꝓficiscaris exegypto. & egyptiis ul¬
tra ñ seruias: dicit hȩc dñs. Ego sũ dñs
ds̃ tuus qͥ eduxite de t̾ra egypti de do¬
mo seruitutis. Uide si ñ negotia scłi &

Expanded text:
secundum Scripturas dicam translatus est, et non invenitur quia ad saeculum futurum festinat ac tendit, de hujusmodi anima dicit Deus: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti. Non ergo haec ad illos tamen dicuntur, qui de Aegypto profecti sunt, sed multo magis ad te qui nunc audis ista; si tamen proficiscaris ex Aegypto, et Aegyptiis ultra non servias, dicit haec Deus: Ego sum Dominus Deus tuus qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis.
Abbreviated transcription (Latin):
& septuaginta arbores palmarum
etiã si raphidin p̃terieris cet̾osq ꝓfe¬
ctꝰ ascenderis: nondum ad huiꝰcemodi
uerba idoneus iudicaris. s cũ uen̾is ad mon¬
tẽ syna. Multis ergo ante laborib perac¬
tis multis erumpnis et tẽptationibus
suꝑatis uix aliqͣndo mereberis p̃cepta
susciꝑe lib̾tatis: et audire adño. Ego sũ
dñs ds tuus qͥ eduxite det̾ra egypti de
domo seruitutis. Uerũ hic sermo ñdum
legis. Et si ñ occurrerint om̃ia: initia sal¬
tem ꝓut dñs dederit ex plicemꝰ. Primũ¬

Expanded text:
et septuaginta arbores palmarum; et septuaginta arbores palmarum; etiamsi Raphidim praeterieris, caeterosque profectus ascenderis, nondum ad ejuscemodi verba idoneus judicaris, sed cum veneris ad montem Sina. Multis ergo ante laboribus peractis, multis aerumnis et tentationibus superatis, vix aliquando mereberis praecepta suscipere libertatis, et audire a Domino: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Verum hic sermo nondum legis, et si non occurrimus omnia initia, saltem, prout Dominus dederit, explicemus. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutis ad comparationẽ iudeȩ et
cõparationem cȩlestis ierłm quȩ ut ita¬
dicã mat̾ est lib̾tatis totꝰ hic mundus
& oniia quȩ in hoc mundo sunt. domꝰ¬
sunt seruitutis Et qm̃ de paradyso li¬
b̾tatis ꝓpena peccati ad huiꝰ mundi uen¬
tum fuerat seruitutem: iccirco pͥmꝰ
sermo decalogi idest pͥma mandatoꝵ
dĩ uox exlib̾tate ꝓfertͣ dicens. Ego sũ
dñs ds̃ tuus qui eduxi te de t̾ra egyp¬
ti de domo seruitutis. Hanc uocẽ in
egypto positꝰ audire ñ poteris etiam¬
si tͥ inuingat᷑ ut pascha facias. etiã si
accingas lũbos & sandalia accipias in
pedib etiã si uirgã teneas in manu. &
arima cũ amaritudine manduces.
Et qͥd dico inegypto positꝰ hȩc audi¬
re ñ pot̾is:S ne inde quidẽ ꝓfectus
in pͥma statim mansione hec audire
pot̾is nec inscd̃a nec in t̾cia. nec cum
transieris rubrum mare. Etiã si ad
myrram ueneris et fuerit tͥamaritu¬
do indulcedinẽ uersa etiã siinhelim
ueneris ad duodecim fontes aqͣrum

Expanded text:
servitutis ad comparationem Judaeae et comparationem coelestis Hierusalem, quadicam, mater est libertatis, totus hic mundus, et omnia quae in mundo sunt, domus est servitutis. Et quoniam de paradiso libertatis pro poena peccati ad hujus mundi ventum fuerat servitutem, idcirco primus sermo decalogi, id est prima mandatorum Dei vox, de libertate profertur dicens: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Hanc vocem in Aegypto positus audire non poteras, etiamsi tibi injungatur ut Pascha facias, etiamsi accingaris lumbos et sandalia accipias in pedibus, etiamsi virgam teneas in manu, et azyma cum amaritudine comedas. Et quid dico, in Aegypto positus haec audire non poteras? Sed ne inde quidem profectus, in prima statim mansione haec audire potuisti, nec in secunda nec in tertia, nec cum transieris mare Rubrum, etiamsi ad Maram veneris, et fuerit tibi amaritudo in dulcedinem versa; etiamsi in Elim veneris ad duodecim fontes aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa cõplectens simul abiurat. &
abicit. & ñ solum idolũ fieri uetat. s
& similitudinẽ omĩum. quȩ int̾ra st̃
& inaquis & incęlo. Addit aut̃ & dicit
Non adorabis ea neq coles ea. Aliud ẽ
colere aliud adorare. Potest quis int̃¬
dum et inuitꝰ adorare sic̃ ñ nullis re¬
gib scĩ adulantes. cũ ł os in huiꝰ modi
studia deditos uiderint. adorare se
simulant idola. cum incorde ipsorum
certũ sit quia nichil sit idolum. Cole
re uͦ est: toto his affectu & studio man¬
cipari. Utrũq gͦ resecat sermo diuinꝰ.
ut neq affectu colas. neq spetiẽ ado-¬

Expanded text:
universa complectens, simul abjurat et abjicit, et non solum idolum fieri vetat, sed et similitudinem omnium, quae in terra sunt, et in aquis, et in coelo; addit autem et dicit: Non adorabis ea neque coles : aliud est colere, aliud adorare. Potest quis et interdum et invitus adorare, sicut nonnulli regibus adulantes, cum eos in hujusmodi studia deditos viderint; adorare se simulant idola cum in corde ipsorum certum sit quia nihil sit idolum. Colere vero, est toto vis affectu et studio mancipare. Utrumque ergo resecat sermo divinus, ut neque affectu colas, neque specie ado
Abbreviated transcription (Latin):
exhis quȩ sunt uel incelo uel int̾ra uł
inaqͥs format᷑ sicut suꝑ tꝰ diximꝰ. Ue¬
runtam̃ ñ sicut de his quȩ int̾ra st̃.b
inmari similitudinib in ꝓmtuẽ pro¬
nuntiare: ita de cȩlestib etiã nͥqͥs di¬
eat de sole & luna & stellis hoc posse
sentiri. Et horũ nãq formas ex pͥmere
gentilitas solet. S qͥa moy ses eruditꝰ
erat in omi sapientia egyptioꝵ. etiã
ea quȩ apud illos erant. in occultis &
reconditis ꝓhibe cupiebat. sic̃ u̾bi cau

Expanded text:
ex his quae sunt vel in coelo vel in terra vel ex his quae sunt vel in coelo vel in terra vel in aquis, formatur sicut superius diximus. Verumtamen non sicut de his quae in terra sunt vel in mari similitudinibus, in promptu est pronuntiare. Ita etiam de coelestibus, nisi quis dicat de sole et luna et stellis hoc posse sentiri, et horum namque formas exprimere gentilitas solet. Sed quia Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, etiam ea quae apud illos erant in occultis et reconditis prohibere cupiebat. Ego enim su
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ñ addidit quia & similitudineᷤᷤ
Aliud gͦ est facere idolum. aliud simi
illuminare qignet᷑. Ego sic arbitror ac¬
cipiendum qͦd uerbi causa siquis de quo¬
libet metallo auri uel argenti uel lig¬
ni uel lapidis faciat spetiem quadru-¬
pedis alicuiꝰ. uel serpentis uel auis & sta¬
tuat illam adorandam: ñ idolum s si¬
militudinẽ fecit. Uel etiam si picturã
adhoc ipsum statuat: nicbilominus
similitudinem fecisse dicendꝰ ẽ. Idolũ
est aut̃ qͦd non ẽ: Speties quã ñ uidit
ocłs s ipse sibi animus fingit. Uerbi
grã ut si qui humanis m̃bris caput
canis aut arietis formet. uel rursum
in uno hominis habitu duas facies
fingat. aut humano pectori postremaᷤᷤ
partes equi aut piscis adiungat. Hȩc
& his similia qui facit: ñ similitudinẽ
s idolum facit. facit enĩ qđ ñ est: nec
ht̃ aliqͥd simile sui. Et iccirco hȩc scienᷤ
apłs: dixit qͥa idolum nichil ẽ in mun¬
do. Non enĩ aliq̃ ex reb extantib speti¬

Expanded text:
itudinem Aliud ergo est facere idolum, aliud simililluminare dignetur, ego sic arbitror accipiendum quod, verbi causa, si quis in quolibet metallo auri, vel argenti, vel ligni, vel lapidis, faciet speciem quadrupedis alicujus, vel serpentis, vel avis, et statuam illam adorandam, non idolum, sed similitudinem fecit: vel etiam si picturam ad hoc ipsum statuat, nihilominus similitudinem fecisse dicendus est. Idoluest autem quod non est? Species quam non vidit oculus, sed ipse sibi animus pingit. Verbi gratia, ut si quis humanis membris caput canis aut arietis formet, vel rursum in uno hominis habitu duas facies fingat, aut humano pectori postremas partes equi et piscis adjungat. Haec et his similia qui facit, non similitudinem, sed idolum facit. Facit enim quod non est, nec habet aliquid simile sui; et idcirco haec sciens Apostolus dicit quia idolum nihil est in mundo. Non enim aliqua ex rebus exstantibus
Abbreviated transcription (Latin):
uandã qͦ possit ex ea fieri legitimꝰ pater.
Hoc gͦ exemplo intelligamꝰ omnẽ ani¬
mã & ꝓstitutã eẽ demonib & habere
płimos amatores. ita ut intret ad ea mͦ
quidẽ sp̃c fornicationis illo discedente¬

Expanded text:
vandam, quo possit ex ea fieri legitimus pater. vandam, quo possit ex ea fieri legitimus pater. Hoc ergo exemplo intelligamus omnem animam, aut prostitutam esse daemonibus, et habere plurimos amatores, ita ut intret ad eam modo quidem spiritus fornicationis; illo discedente
Abbreviated transcription (Latin):
ds tius ⁊elans. Uide benignitatẽ dĩ qͦmͦ
ut nos doceat et ꝑfectos faciat: ipse fra¬
gilitatẽ humanoꝵ ñ recusat affectuũ.
Quis enĩ audiens dm̃ zelantẽ ñ c̃ti nuo
miret᷑ & humanȩ fragilitatis uitium
putet: S om̃ia ꝓpt̃ nos agit & patit᷑ as̃
& ut possimꝰ edoceri: notis et usitatis
nob̾ affectib loquit᷑. Uideamꝰ gͦ quid
ẽ hoc qͦd dicit qͥa ds̃ zelans ego sũ. S ut
ẽtemplari faciliꝰ possint diuina: de
humanis scđm ea quȩ suꝑiꝰ disser uimꝰ
doceamꝰ exemplis. Omĩs mulier aut
sub uiro est & subiecta ẽ legib uiri: aut
meretͥx est & utit᷑ lib̃tate peccandi Qͥ
gͦ ingredit᷑ admeretͥcẽ: scit se ad eã ing̾s¬
sum eẽ mulierẽ quȩ ꝓstituta ẽ et cunc¬
tis uolentib patet. Et idõ indignari
ñ potest si cũ ea etiã alios uideat amato¬
res. Q ũ legitimo utit᷑ matͥmonio. ñ patit᷑
uti uxorem potestate peccandi: s accen¬
dit᷑ relo adcastitatẽ matͥmonii conser¬

Expanded text:
Dominus zelans. Vide benignitatem Dei, quomodo ut nos doceat et perfectos faciat, ipse fragilitatem humanorum non recusat affectuum. Quis enim audiens Deum zelantem, non continuo miretur, et humanae fragilitatis vitium putet? Sed omnia propter nos et agit et patitur Deus: et ut possimus edoceri, notis et usitatis nobis affectibus loquitur. Videamus ergo quid est quod dicit, quia Dominus zelans ego sum. Sed ut contemplari facilius possint divina de humanis, secundum ea quae superius disseruimus, doceamus exemplis. Omnis mulier aut sub viro est et subjecta est legibus viri, aut meretrix, et utitur libertate peccandi. Qui ergo ingreditur ad meretricem, scit se ad eam ingressum esse mulierem, quae prostituta est, et cunctis volentibus patet; et ideo indignari non potest, si cum ea etiam alios videat amatores. Qui vero legitimo utitur matrimonio, non patitur uti uxorem potestate peccandi, sed accenditur zelo ad castitatem matrimonii conser
Abbreviated transcription (Latin):
at qͦmͦ dictum ẽ ñ er̃t tͥ dii alii p̃t̃ me.
Si dixisset ñst̃ dii p̃ter me: absolutior
sermo uideret᷑. Nc̃ aut̃ qͥa dixit tͥ non
s ne illi sint cui hȩc p̃cepta dant᷑ inhi¬
Si quidẽ st̃ qui dicunt᷑ dii siue incȩlo

Expanded text:
 mandato: Non erunt tibi dii alii praeter me. Si dixisset, Non sunt, absolutior sermo videretur; sed quia dicit, Non sed ne illi sint, cui haec praecepta dantur, inhiSi quidem sunt qui dicuntur d
Abbreviated transcription (Latin):
infilios: ut qm̃ patres. id ẽ diabolus et
angłi eiꝰ cȩt̾iq principes mundi ac recto¬
res tenebrarũ harũ. et ipsi enĩ efficiun¬
t᷑ patres peccati sicut & diabolus. qm̃
inqͣm patres isti indigni sunt qui in p̃¬
senti scło corripiant᷑. s infuto᷑ recipient
ti fuerint & ad consortium sociati pec¬
cati: hic recipiunt quȩ gesserunt. ut
& ultra diabolo socii ñ efficiant᷑ inpęna.
Quia gͦ misericors ẽ ds̃. ⁊ om̃s homines

Expanded text:
in filios, ut quomodo patres, id est diabolus et in filios, ut quomodo patres, id est diabolus et angeli ejus, caeterique principes mundi ac rectores tenebrarum harum et ipsi enim efficiuntur patres peccati sicut et diabolus, quomodo, inquam, patres isti indigni sunt qui in praesenti saeculo corripiantur, sed in futuro recipiunt ti fuerint ad consortium societatemque peccati, hi recipiunt quae gesserunt: ut  ultra diabolo socii non efficiantur in poena. Quia ergo misericors est Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃gͦ uideamꝰ scđm hanc qͣm diximꝰ ꝓge¬
niẽ qͦmͦ ds̃ peccata patrũ reddat infilioᷤ.
int̾ciã & qͣrtã ꝓgeniẽ un ipsos ñ reddat
patres. Nicħ enĩ de patͥb dix̃. Diabolꝰ gͦ
qͥa peccandi iam modũ excessit sicut
ꝓpħa dicit. quẽ ad modũ uestim̃tũ in
sanguine c̃cretũ ñ erit mundũ: ita et
ipse ñ erit mundꝰ. In hoc scło neq corri¬
pit᷑ ꝓpeccato neq flagellat᷑: oĩa nanq
seruata sunt ei in futurñ. Unde & ipse
sciens sͥ illud statutũ tempꝰ eẽ penarũ:
dicebat ad saluatorẽ. Quid uenisti ante
tempꝰ ꝑdere nos: Dum gͦ stat hic mun¬
dus. peccata sua ñ recipit diabolus qͥ
est peceantiũ pater: reddunt᷑ in fili¬
os id ẽ in eos qͦs genuit ꝑpeccatũ. Et¬
enĩ homines incarne positi corripi¬
unt᷑ a dño. uerberant᷑ flagellantur.
Non uult enĩ dñs mortẽ peccatoris: sed
ut conu̾tat᷑ & uiuat. Et ꝓpt̾ea benignus
& misericors dñs reddit peccata patrũ

Expanded text:
go videamus secundum hanc quam diximus progeniem, quomodo Deus peccata patrum reddat in filios in tertiam et quartam progeniem, et in ipsos non reddat patres. Nihil enim de patribus dixit. Diabolus ergo quia peccandi jam modum excessit, sicut propheta dicit, quemadmodum vestimentum in sanguine concretum, non erit mundum, ita et ipse non erit mundus in hoc saeculo, neque corripitur pro peccato, neque flagellatur. Omnia namque ei servata sunt in futurum. Unde et ipse sciens sibi illud statutum tempus esse poenarum, dicebat ad Salvatorem: Quid venisti ante tempus torquere nos ? Dum ergo stat hic mundus, peccata sua non recipit diabolus, qui est peccantium pater. Redduntur autem in filios, id est in eos quos genuit per peccatum. Etenim homines in carne positi corripiuntur a Domino, verberantur, flagellantur. Non enim vult Dominus mortem peccatoris, sed ut revertatur et vivat. Et propterea benignus et misericors Dominus reddit peccata patrum
Abbreviated transcription (Latin):
tui. Uisitat gͥ te post peccatũ. & cõmo¬
net te in flagello. & uirga te uisitat ꝓ
peccato. cui te diabolus pat̃ subiecit.
ut reddat illud tͥ in scło. id ẽ. dũ incorpo¬
re degis. & sic cõplet᷑ reddi peccata pa-¬
trum infilios filiorũ: int̾ciã & quar¬
tam ꝓgeniem Ds̃ enĩ zelans ẽ & aĩas qͣs
sibi despondit infide si uult illas ꝑma¬
nere incontaminatione peccati: sed
uult eas cito purgari. uult eas uelocit᷑
abicere om̃s ĩmundicias suas. si cui for¬
te subreptum est. Siuͦ ꝑmanent in pec¬
catis. et dicunt ñ audiemꝰ uocem dñi. s
facientes faciemus uoluntates nr̃ãs. et
incendemꝰ thura reginȩ cȩli sicut expro
debatis sermones meos. itaq & ego
in urãm ꝑditionem ridebo. uel adil¬
lam que posita est illis in euͣngłio: di¬
cente dño. Discedite a me maledicti
inignẽ et̃num. quẽ p̃parauit ds̃ diabo¬
lo & angłis eius. Ego opto ut dũ in hoc

Expanded text:
empus peccatum et commonet te: et in flagello et in virga te visitat pro peccato, quod tibi diabolus pater subjecit, ut reddat illud tibi in signum, id est, dum in corpore degis: et sic completur, reddi peccata patrum in sinus filiorum in tertiam et quartam progeniem. Dominus enim zelans est et animam quam sibi despondit in fide, non vult illam permanere in contaminatione peccati, sed vult eam cito purgari, et velociter abjicere omnes immunditias suas, sicuti forte surreptum est. Si vero permanet in peccatis et dicit, Non audiemus vocem Domini, sed facientes faciemus voluntates nostras, et incendemus thura reginae coeli, sicut exprobdebatis sermones meos, itaque et ego vestram perditionem irridebo . Vel illa quae posita est illis in Evangelio, dicente Domino: Discedite a me in ignem aeternum, quem praeparavit Deus diabolo et an
Abbreviated transcription (Latin):
nit. & tc̃ dicit. Reu̾tar indomũ meã
unde ex iui.Et si ueniens inuenerit eã
uacantẽ mundatã & ornatã: uadit¬
& adducit secum alios septẽ sp̃s neqͥ¬
ores se & intrans indomiũ illã habitat
in ea. Et erunt nouissima hominis illiꝰ

Expanded text:
icit, Revertar in domum meam unde exivi. Et si veniens invenerit eam vacantem, mundatam, et ornatam, vadit, et adducit secum septem alios spiritus nequiores se: et intrant in domum illam, et habitant in ea. Et erunt novissima hominis illius