comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui iam nouit quid ꝑtineat ad xp̃ianam fidem quae catholica
dicitur ꝑ orbem t̾rarum sparsa: et contra omnes impios et pecca¬
tores. neglegentes autem suos dño gubernante secura. Qm̃ ergo
dicebamus apłm paulum dixisse. habere conluctationem ad¬
uersus rectores tenebrarum. et spiritalia nequitiȩ in cȩlestibus.
et ꝓbauimus etiam istum aerem terrȩ proximum cȩlum uocari:
oportere debere aduersus diabolum et angłos eius nos dimicare.
qui gaudent ꝑturbationibus nr̃is. Nam ĩpse apłs alio loco
diabolum principem potestates aeris huius appellat.
Quamuis ille locus ubi ait spiritalia nequitiae in cȩlestibus pos¬
sit et aliter intelligi. ut non ipsos p̃uaricatores angłos incȩlesti¬
bus. eẽ dixerit. sed nos potius de quibus alto loco dicit.
conuersatio nr̃a incelis est: ut nos incȩlestibus constituti. id est
inspiritalibus prȩceptis dĩ ambulantes. dimicemus aduersus

Expanded text:
qui iam nouit, quid pertineat ad christianam fidem, quae catholica qui iam nouit, quid pertineat ad christianam fidem, quae catholica dicitur per orbem terrarum sparsa et contra omnes inpios et peccatores, neglegentes autem etiam suos domino gubernante secura. Quoniam ergo dicebamus apostolum Paulum dixisse habere nos conluctationem aduersus rectores tenebrarum et spiritalia nequitiae in caelestibus et probauimus etiam istum aerem terrae proximum caelum uocari, oportet credere aduersum diabolum et angelos eius nos dimicare, qui gaudent perturbationibus nostris. nam et ipse apostolus alio loco diabolum principem potestatis aeris huius appellat. quamuis ille locus, ubi ait: spiritalia nequitiae in caelestibus, possit et aliter intellegi, ut non ipsos praeuaricatores angelos in caelestibus esse dixerit, sed nos potius, de quibus alio loco dicit: conuersatio nostra in caelis est, ut nos in caelestibus constituti, id est in spiritalibus praeceptis dei ambulantes dimicemus aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
non poterit. aeternis uinculis conligaret. Quis ergo ista Non
exe cretur : Tuis non intelligat impia. ee et nefanda : Sed illi
quando capiunt homines: non ista prius dicunt. Quȩsi dicerent.
riderentur aut fugerentur abomnib. Sed eligunt capitula de
scripturis. quae simplices homines non intelligunt. et ꝑ illa deci¬
piunt animas imperitas. quȩrendo unde sit m̃alum sicut in isto
capitulo faciunt. quod ab apło scriptum est: rectores harum
tenebrarum. et spiritalia nequitiae incȩlestibus. Quȩrunt enim
deceptores illi: et interrogant hominem scripturas diuinas Non
intelligentem. unde sint in cęlo rectores tenebrarum. Ut cum
respondere non potuerit. traducatur abeis ꝑcurtositatem. qui a
omnis anima in docta curiosa est. Qui autem fidem catholicã bene
didicit. et honis moribus et uera pietate munitus est. quamuis eoꝵ
heresem nesciat: respondet illis tamen. Nec enim decipi potest

Expanded text:
non potuerit, aeternis uinculis conligaret? quis ergo ista non non potuerit, aeternis uinculis conligaret? quis ergo ista non execretur? quis non intellegat inpia esse et nefanda? sed illi quando capiunt homines, non ista prius dicunt — quae si dicerent, riderentur aut fugerentur ab omnibus — sed eligunt capitula de scripturis, quae simplices homines non intellegunt, et per illa decipiunt animas inperitas quaerendo, unde sit malum. sicut in isto capitulo faciunt, quod ab apostolo scriptum est: rectores harum tenebrarum, et spiritalia nequitiae in caelestibus. quaerunt enim deceptores illi et interrogant hominem scripturas diuinas non intellegentem, unde sint in caelo rectores tenebrarum, ut, cum respondere non potuerit, traducatur ab eis per curiositatem, quia omnis anima indocta curiosa est. qui autem fidem catholicam bene didicit et bonis moribus et uera pietate munitus est, quamuis eorum haeresim nesciat, respondet illis tamen. nec enim decipi potest,
Abbreviated transcription (Latin):
enim eam ꝑ ipsam commixtionem ꝑ didisse intellectum et bea-¬
titudinem suam: et magnis erroribus et cladibus. eẽ implicatã.
Quam si aliquando ueltotam purgari dicerent. magnã tameN
impietatem contra omnipotentem dm̃ affirmarent: cuius partẽ
crederent tanto tempore inerroribus & pęnis. ẽẽ. iactatam sine
aliquo peccati crimine. Nunc uero infelices audent adhuc
dicere nec tõtum posse purgari. & ipsam partem quȩ purgari non
potuerit ꝓ ficere aduinculum : ut inde in uoluat᷑ et in ligetur
militiae sepulchrum. et sic ibi semꝑsit pars ipsa dĩ misera quae
nihil peccauit. & affigitur in aeternum carceri tenebrarum.
Hoc illi dicunt: ut simplices animas fallant. Sed quis tam simplex
est ut ista non sentiat e̾ẽ sacrilega. ⁊ Quibus affirmant omnipo¬
tentem dm̃ necessitate oppressum. eẽ ut partem suam bonam
et innocentem tantis cladibus obruendam. et tanta immunditia
inquinandam darec et nontotam liberare posset: Et quod liberare

Expanded text:
enim eam per ipsam commixtionem perdidisse intellectum et beatitudinem suam et magnis erroribus et cladibus esse inplicatam. quam si aliquando uel totam purgari dicerent, magnam tamen inpietatem contra omnipotentem deum adfirmarent, cuius partem crederent tanto tempore in erroribus ac poenis esse iactatam sine aliquo peccati crimine. nunc uero infelices audent adhuc dicere nec totam posse purgari; et ipsam partem, quae purgari non potuerit, proficere ad uinculum, ut inde inuoluatur et inligetur m, et sic ibi semper sit pars ipsa dei misera, quae nihil peccauit et affigitur in aeternum carceri tenebrarum. hoc illi dicunt, ut simplices animas fallant. sed quis tam simplex est, ut.ista non sentiat esse sacrilega, quibus affirmant omnipotentem deum necessitate oppressum esse, ut partem suam bonam et innocentem tantis cladibus obruendam et tanta inmunditia inquinandam daret et non totam liberare posset et quod liberare
Abbreviated transcription (Latin):
quorum ammonitionem ipse certe populus a mor¬
te peruicatiae reuocaretur. Illi uero eosdem
occidentes.: in suae nequitiae ꝑuersitute manere
uoluerunt:

Expanded text:
quorum admonitionem ipse certe populus a tumore peruicaciae reuocaretur. Illi uero eosdem occidentes in suae nequitiae peruersitate manere uoluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
forma: sed imago. Exhis enim formis quae preter
materiam sunt. istae formae uenerunt: quae suNt IN
materia. et corpus efficiunt. Nam cȩteras quae iN

Expanded text:
forma sed imago. Ex his enim formis quae praeter materiam sunt, istae formae uenerunt quae sunt in materia et corpus efficiunt. Nam ceteras quae in
Abbreviated transcription (Latin):
uidemur: seuee acciabitem sed eam quac sit
substantia. et ultra supsiũtin. Neque enim aliud
est quod est. et aliuai quod anuesti sed idem estesses
VIM CM DICIIUR magnus uel maxinus quantitate

Expanded text:
uidem, sed non accidentem, sed eam quae sit substantia, et ultra substantiam; neque enim aliud est Deus quod est, aliud quod justus est, sed idem est esse tem cum dicitur magnus vel maximus, quantitate
Abbreviated transcription (Latin):
uarietate uel ꝓut cuiqua bne iuisum est subsistit &regitur
Sola ergo nunc est fidelium expectatio qua ere¬
dimus a ffutis finem mundi. omnia core cibilia
transitura: Resurrecturos homines ad examene
futuri iudicui. Receyturos ꝓmeritis singulos.
& iperpetuum atq in aternum debitis finibus
pꝰmansuros: solumq esse p̃mium beatitudinis
contemplationem conditoris Ianta dum taxat
quanta. headura ad ereatorem fieri potest: ut

Expanded text:
arietate, vel prout cuique bene visum est, subsistit et regitur. Sola ergo nunc est fidelium exspectatio, qua credimus adfuturum finem mundi, omnia corruptibilia transitura, resurrecturos homines ad examen futuri judicii, recepturos pro meritis singulos, et in perpetuum atque in aeternum debitis finibus permansuros; solumque esse praemium beatitudinis, contemplationem Conditoris; tantam duntaxat, quanta a creatura ad Creatorem fieri potest: ut
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃m corpus conuertimus. ut cybus ipse scđm corpus hoc
efficiatur quod nos sumus. sic malis moribus ꝑnequitiam
et suꝑbiam. et impietatem. hoc efficitur quisq quod diabolus
idest similis eius: & subicitur ei sicut subiettum est nobis
corpus nr̃m. et hoc est quod dicitur manducari a serpente.
Quisquis itaq timet illum ignem qui paratus est diabolo & angłis
eius : det oꝑa triumphare deillo insemet ipso. Fos enim qui
foris nos oppugnant intus uincimus. uintendo concupiscen¬
tias ꝑquas nobis dominantur: & quos inuenerint sui similes
secum adpenas trahunt. Sic et apłs dicit: quod insemetipso
pugnat aduersus potestates exteriores Ait enim. Non est
nobis colluctatio aduersus carnem et sanguinem. sed aduersus
principes et potestates huius mundi harum tenebrarum. ad¬
uersus ñequitiae spiritalia in cȩlestibus. Cȩlum enim dicit᷑

Expanded text:
in nostrum corpus conuertimus, ut cibus ipse secundum corpus hoc in nostrum corpus conuertimus, ut cibus ipse secundum corpus hoc efficiatur quod nos sumus, sic malis moribus per nequitiam et superbiam et inpietatem hoc efficitur quisque quod diabolus, id est similis eius, et subicitur ei, sicut subiectum est nobis corpus nostrum. et hoc est, quod dicitur manducari a serpente\'. quisquis itaque timet illum ignem, qui paratus est diabolo et angelis eius, det operam triumphare de illo in semet ipso. eos enim, qui foris nos oppugnant, intus uincimus uincendo concupiscentias, per quas nobis dominantur. et quos inuenerint sui similes, secum ad poenas trahunt. Sic et apostolus dicit, quod in semet ipso pugnet aduersus potestates exteriores. ait enim: non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates huius mundi, rectores harum tenebrarum, aduersus spiritalia nequitiae in eaelestibus. caelum enim dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs triumphantem naturam hominis portans. scitote iN¬
quit quia ego uicimundum. Multi autem dicunt. Quomodo
possumus uincere diabolum. quem nonuidemus: Sed habemus
magistrum. qui nobis demonstrare dignatus est: quomodo iN¬
uisibiles hostes uincantur. De illo enim. dixit apłs. Ex uens
se carne: principatus et potestates exemplauit fiducialiter
triumphans eos insemet ipso. Ibi ergo uincuntur inimicȩ no¬
bis inuisibiles potestates: ubi uincuntur inuisibiles cupiditates.
Et idõ quia innobis ipsis uincimus temporalium rerum cupidita¬
tes. Necesse est in nobis ipsis uincamus & illum. qui ꝑipsas cupi¬
ditates regnat in homine. Quando enim dictum est diabolo
terram manducabis: dictum est peccatori. terra es & int̾ram ibis.
Datus est ergo in cybum diaboli : peccator. Nonsimus terra.
si nolumus m̃anducari a serpente. Sicut enim qđ manducamꝰ

Expanded text:
ipse dominus iam triumphantem naturam hominis portans, scitote, inipse dominus iam triumphantem naturam hominis portans, scitote, inquit, quia ego uici mundum. Multi autem dicunt: quomodo possumus uincere diabolum, quem non uidemus? sed habemus magistrum, qui nobis demonstrare dignatus est, quomodo inuisibiles hostes uincantur. de illo enim dixit apostolus: exuens se carne principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. ibi ergo uincuntur inimicae nobis inuisibiles potestates, ubi uincuntur inuisibiles cupiditates. et ideo quia in nobis ipsis uincimus temporalium rerum cupiditates, necesse est, ut in nobis ipsis uincamus et illum, qui per ipsas cupiditates regnat in homine. quando enim dictum est diabolo: terram manducabis, dictum est peccatori: terra es, et in terram ibis. datus est ergo in cibum diaboli peccator. non simus terra, si nolumus manducari a serpente. sicut enim quod manducamus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nonquia extra mundum missus est quomodo quidã heretici
putant. sed foras abanimis eorum qui co herent uerbo dĩ et non
diligunt mundum cuius ille princeps est. quia dominatur eis
qui diligunt temporalia bona. quae hoc mundo uisibili continent᷑.
Non quĩa ipse dñs est huiusmundi : Sed princeps cupiditatum
eterum quibus concupiscitur omne quod transit. ut ei subiace¬
ant qui neglegunt aeternum dm̃. et diligunt instabilia et nuta¬
bilia. Radix est enim omniũ malorum cupit᷑as: quã quidam
appetentes afide errauerunt. et inseruerunt sẽ dolorib multis.
ꝑhanc cupiditatem regnat in homine diabolus: et cor eius tenet.
Tales sunt omnes. qui ciligunt istum mundum. Mittitur autẽ¬
diabolus foras: quando extoto corde renuntiatur huic mundo
Sic enim renuntiatur diabolo qui princeps est huiusmundi:
cum renuntiatur corruptelis et pompis et angłis eius. Ideoq

Expanded text:
non quia extra mundum missus est, quomodo quidam haeretici non quia extra mundum missus est, quomodo quidam haeretici putant, sed foras ab animis eorum, qui cohaerent uerbo dei et non diligunt mundum, cuius ille princeps est, quia dominatur eis, qui diligunt temporalia bona, quae hoc mundo uisibili continentur, non quia ipse dominus est huius mundi, sed princeps cupiditatum earum, quibus concupiscitur omne quod transit, ut ei subiaceant qui neglegunt aeternum deum et diligunt instabilia et mutabilia. radix enim est omnium malorum cupiditas: quam quidam adpetentes a fide errauerunt et inseruerunt se doloribus multis. per hanc cupiditatem regnat in homine diabolus et cor eius tenet. tales sunt omnes, qui diligunt istum mundum. mittitur autediabolus foras, quando ex toto corde renuntiatur huic mundo. sic enim renuntiatur diabolo, qui princeps est huius mundi, cum renuntiatur corruptelis et pompis et angelis eius. ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
EPISCOPI DEAGONE CRIS TIANO.
ORONA UIETORIAE: NON EROMIT INUR NISI
CERTANTIBUS: In diuinis autem scripturis: assidue
Sinuenimus promiti coronam siuicerimus. Sed Ne
Ilongum sit multa commemorare: apud apłm paulũ
manifestissime legitur. Opus ꝑfeci. cursum consummaui. lam̃
iduersarius: quem siuicerimus coronabimur. Ipse est enim quem
dñs nr̃ prtor uicit. ut etiam nos in illo ꝑmanentes uincamus
Et dĩ quidem uircus atq sapientia. et uerbum ꝑ quod facta sunt
omnia. qui filius dĩ unicus est: suꝑ omnem creaturam semꝑ
in commutabilis manet. Et qm̃ sub illo est creatura etiam quae
non peccauit. quantomagis subillo est omnis creatura pecc̃atrix:
Ergo qm̃ sub illo sun omnes sc̃i angłi. multomagis sub illo sunt
omnes p̃uaricatores angłi: quorum diabolus princeps est. Sed qͥa
naturã nr̃am deceperat. dignatus est unigenitus dĩ filius ipsam naturã i
ipsum significat dicens. Princeps huius mundi . missus est foras

Expanded text:
I. DE AGONE CHRISTIANO. Corona uictoriae non promittitur nisi certantibus. in diuinis autem scripturis adsidue inuenimus promitti nobis coronam, si uicerimus. sed, ne longum sit multa commemorare, apud apostolum Paulum manifestissime legitur: opus perfeci, cursum consummaui, fidemaduersarius, quem si uicerimus coronabimur. ipse est enim, quem dominus noster prior uicit, ut etiam nos in illo permanentes uincamus. et dei quidem uirtus atque sapientia et uerbum, per quod facta sunt omnia, qui filius dei unicus est, super omnem creaturam semper incommutabilis manet. et quoniam sub illo est creatura etiam quae non peccauit, quanto magis sub illo est omnis creatura peccatrix! ergo quoniam sub illo sunt omnes sancti angeli, multo magis sub illo sunt omnes praeuaricatores angeli, quorum diabolus princeps est. sed quia naturam nostram deceperat, dignatus est unigenitus dei filius ipsam naturam noipsum significat dicens: princeps huius mundi missus est foras,
Abbreviated transcription (Latin):
enim Nonsecundum aes quod est materia: sed¬
secundum formam qua in eo insign ita est effigies anima¬
lis dicitur: Ipsum quoque aes non secundum terram

Expanded text:
enim non secundum aes quod est materia, sedsecundum formam qua in eo insignita est effigies animalis dicitur, ipsumque aes non secundum terram
Abbreviated transcription (Latin):
iungit. sicut in dõ. sicut inueritate: sicut inceteris
quae superius dixi. Sp̃s quoq sc̃s non est idem

Expanded text:
iungit sicut in deo, sicut in ueritate, sicut in ceteris quae superius dixi. Spiritus quoque non est idem
Abbreviated transcription (Latin):
sidebunt t̾ram : petamus ut ueniat regnum eiꝰ. siue in nos ipsos ut
mitescamus nec ei resistamus. siue decęlo intras inclaritate aduentꝰ
domini: qͥuo nos gaudebimus et laudabimur: dicente illo. Uenite
benedicti patris mei accipite regnum quod uob̾ paratum est abo¬
rigine mundi. In domino enim inquit ꝓpheta laudabitur ani¬
ma mea : audiant mites et iocundentur. Si scientia est qua beati
sunt qui lugent qm̃ ipsi consolabuntur: oremus ut fiat uoluritas eiꝰ
sicut in cȩlo et in terra. Quia. cum corpus tanquam t̾ra: spiritui tafa¬
quam cȩlo summa. et tota pace consenserit. non lugebimus. Nam nullꝰ
alius huiꝰ temporis luctus est: nisi cum aduersum se ista confligunt

Expanded text:
sidebunt terram; petamus ut veniat regnum ejus, sive in nos ipsos, ut mitescamus, nec ei resistamus; sive de coelo in terras in claritate adventus Domini, quo nos gaudebimus, et laudabimur, dicente illo, Venite, benedicti Patris mei, accipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . In Domino enim, inquit propheta, laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Si scientia est qua beati sunt qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur; oremus ut fiat voluntas ejus sicut in coelo et in terra, quia cum corpus tanquam terra, spiritui tanquam coelo, summa et tota pace consenserit, non lugebimus: nam nullus alius hujus temporis luctus est, nisi cum adversum se ista confligunt
Abbreviated transcription (Latin):
opinionẽ contrariã refellamus. aut ea quȩ illi nota sunt non
explicemus latius. sed breuiter complicemus. Eligamusq aliqͣ
ex his quae mistice dicta sunt in scĩs libris. et maxime in ipsa
narratione quȩ aperiendo et reuelando nr̃ sermo dulcescat.
Q uod nimis tardus est et ab omni tali suauitate absurdus et auer.¬
sus: misericorditer sufferendus ẽ. Breuiterq decursis cęceris. ea
qua maxime necessaria sunt deunitate catholica. de temptatio¬
nibus. de xp̃iana con uersatione. ꝓpt̃ futurũ iudicium t̾ribilit̃
inculcanda sunt. Magisq pro illo ad dm̃. quam illi dedõ multa
dicenda. Sepe etiam fit. ut qui primo libenter audiebat.
uel audiendo uł stando fatigatus. non iam laudans sed oscitans
labia dẽducat. et seabire uelle etiam inuitus ostende̾t. Quod

Expanded text:
opinionem contrariam refellamus, aut ea quae illi nota sunt non opinionem contrariam refellamus, aut ea quae illi nota sunt non explicemus latius, sed breviter complicemus, eligamusque aliqua ex his quae mystice dicta sunt in sanctis Libris, et maxime in ipsa narratione, quae aperiendo et revelando noster sermo dulcescat. Quod si nimis tardus est, et ab omni tali suavitate absurdus et aversus, misericorditer sufferendus est, breviterque decursis caeteris, ea quae maxime necessaria sunt, de unitate Catholicae, de tentationibus, de christiana conversatione propter futurum judicium terribiliter inculcanda sunt, magisque pro illo ad Deum, quam illi de Deo multa dicenda. 19. Saepe etiam fit ut qui primo libenter audiebat, vel audiendo vel stando fatigatus, non jam laudans, sed oscitans labia diducat, et se abire velle etiam invitus ostendat. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad terminũ prestitutum: cd̾mmoueri non uidemus audientẽ. Qđ siue
non audeat religionis timore constrictus. uoce aut aliquo motu
corporis significare apꝓbationẽ suam. siue humana uerecundia
reprimatur. siue dicta non intelligat siue comtempnat: quando¬
quidem nobis non cernentib animum eius in certum est: omnia
sermone temptanda sunt quae adeum excitandum. & tam quã
de latebris eruendum possint ualere. Nam et timor nimius
atq impediens declarationem iudicu eius blanda exhortatio¬
ne pellendus est. et insinuando frat̾nam societatem uerecundia
temperanda. et interrogatione quaerendum utrum intelligat.
et danda fidutia ut siqũid ei contradicendum uidet᷑ liber ⁊ pferat
Quaerendum etiam de illo. utrum haec aliquando iam audierit.
& fortassis eũ tamquã nota et ꝑ uulgata non moueant. Et agendũ
ꝓeius responsione. ut aut planius et enodatius loquamur. aut

Expanded text:
ad terminum praestitutum, cum moveri non videmus audientem; quod sive ad terminum praestitutum, cum moveri non videmus audientem; quod sive non audeat, religionis timore constrictus, voce aut aliquo motu corporis significare approbationem suam, sive humana verecundia reprimatur; sive dicta non intelligat, sive contemnat: quandoquidem nobis non cernentibus animum ejus incertum est, omnia sermone tentanda sunt, quae ad eum excitandum et tanquam de latebris eruendum possint valere. Nam et timor nimius atque impediens declarationem judicii ejus, blanda exhortatione pellendus est, et insinuando fraternam societatem verecundia temperanda, et interrogatione quaerendum utrum intelligat, et danda fiducia, ut si quid ei contradicendum videtur, libere proferat. Quaerendum eum de illo utrum haec aliquando jam audierit, et fortassis eum tanquam nota et pervulgata non moveant; et agendum pro ejus responsione, ut aut planius et enodatius loquamur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
extrgere in admirationem laudemq omni creantis dĩ. ubi amoris fruc¬
tuosissimus finis est. Q uanto ergo magis delectare nos oportet cũ ipsũ
dm̃ iam discere homines accedunt: ꝓpt̃quem discenda sunt quȩcumq
discendẽ sunt: et in eorum nouitate in nouari. Ut refrigidioꝵ ẽ solita
nr̃a p̃dicatio. in solita eorum auditione feruescatꝰ Huc accedit ad com-¬
parandã lȩticiam. quod cogitamus & consideramus dequa erroris
morte in uitam fidei trañseat homo. Et si uicos usitatissimos cum
beneficia hilaritate transimus. quando alicui forte qui errando la¬
borauerat demonstramus uiam. quanto alacrius et cum gaudio
maiore in doctrina salutari etiã illa quae ꝓpt̃ nos recẽxere non
opus est ꝑ ambulare debemus. cum animã miserandam &errorib
scłi fatigatã. ꝑ itinera pacis ipso qui nobis eã prestitit iubente
deducimusꝰ Sedre uera multum est ꝑdurare in loquendo usq¬

Expanded text:
exsurgere in admirationem laudemque omnicreantis Dei, ubi amoris frucexsurgere in admirationem laudemque omnicreantis Dei, ubi amoris fructuosissimus finis est: quanto ergo magis delectari nos oportet, cum ipsum Deum jam discere homines accedunt, propter quem discenda sunt quaecumque discenda sunt; et in eorum novitate innovari, ut si frigidior est solita nostra praedicatio, insolita eorum auditione fervescat? Huc accedit ad comparandam laetitiam, quod cogitamus et consideramus, de qua erroris morte in vitam fidei transeat homo. Et si vicos usitatissimos cum benefica hilaritate transimus, quando alicui forte qui errando laboraverat, demonstramus viam: quanto alacrius et cum gaudio majore in doctrina salutari, etiam illa quae propter nos retexere non opus est, perambulare debemus; cum animam miserandam et erroribus saeculi fatigatam per itinera pacis, ipso qui nobis eam praestitit jubente, deducimus? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Et copuilatis cordi eorũ. etiã nobis noua uidebuntur. Tantum eni ualet
animi compatientis affectus. ut cum illi afficiuntur nobis loquentib
et nos illis discentib habitemus ininuicem. Atq: ita et illis quȩ audiunt
quasi loquantur in nobis. et nos in illis discamus quodam modo quȩ docemꝰ
Nonne accidere hoc solet cum loca quaedam ampla et pulchra
uel urbium uel agrorum que iam nossepe uidendo sine aliqua uo¬
luptate preteribamus ostendimus eis qui antea numquam uiderant. ut
nra delecꝰtio in eorum nouitateͥs delectatione renoustur et tantomagis
quanto sunt amiciores. quia ꝑamoris uinculum in quantum in illis
sumus. In tantum et nobis noua siunt quae uetera fuerꝰ Sed si inrebus
contemplandis aliquantum proficimus: ñ uolumus eos quos diligimꝰ
letari et stupere cum intuentur oꝑa manuum hominum: sed uolu¬
mus eos in ipsam artem consiliumue institutoris attollere. atq inde

Expanded text:
et copulatis cordi eorum etiam nobis nova videbuntur. Tantum enim valet et copulatis cordi eorum etiam nobis nova videbuntur. Tantum enim valet animi compatientis affectus, ut cum illi afficiuntur nobis loquentibus, et nos illis discentibus, habitemus in invicem; atque ita et illi quae audiunt quasi loquantur in nobis, et nos in illis discamus quodam modo quae docemus. Nonne accidere hoc solet, cum loca quaedam ampla et pulchra, vel urbium vel agrorum, quae jam nos saepe videndo sine aliqua voluptate praeteribamus, ostendimus eis qui antea nunquam viderant, ut nostra delectatio in eorum novitatatis delectatione renovetur? Et tanto magis, quanto sunt amiciores; quia per amoris vinculum in quantum in illis sumus, in tantum et nobis nova fiunt quae vetera fuerunt. Sed si in rebus contemplandis aliquantum profecimus, non volumus eos quos diligimus laetari et stupere, cum intuentur opera manuum hominum; sed volumus eos in ipsam artem consiliumve institutoris attollere, atque inde
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ dĩ stat: habens signaculum hoc. Nouit dñs qui sunt eiꝰ.
et recedat abiniquitate om̃is qui nominat nomen dñi. Ista cogitan¬
tes et inuocantes dñm in cor nr̃m. minus timebimus incertos ẽxitus
ꝑ pessio molestiarum. ꝓmisericordi oꝑe. sinon in eo nrãm głam
requiramus. Tunc enim.ẽ. uere opus bonum. cum acaritatẽ i acu-¬
latur agentis intentio. et tamquã adlocum suũ rediens. rursus in
caritate requiescȩt. Lectio uero quae nos delectat. aut aliqua
auditio melioris elogun. ut eã promendo sermoni nr̃o p̃ponere
uolentes cum pigntia uel tedio la quamur: alacriores nos suscipret io cundionq
ꝓ restabitur post laborem.: et maiore fiducia dep̃cabimur ut loquatur
nobis ds̃ quomodo uolumus. si suscipiamus hilariter ut loquatur ꝑ nos
quomodo possumus. Ita fit: ut diligentib dm̃ omnia concurrant
dimus. congruamus eis. ꝑ frat̾num. paternum. maternumq a morem.

Expanded text:
mentum Dei stat, habens signaculum hoc: novit Dominus qui sunt ejus; mentum Dei stat, habens signaculum hoc: novit Dominus qui sunt ejus; et recedat ab iniquitate, omnis qui nominat nomen Domini . Ista cogitantes, et invocantes Dominum in cor nostrum, minus timebimus incertos exitus iam ipsa perpessio molestiarum pro misericordi opere, si non in eo nostram gloriam requiramus. Tunc enim est vere opus bonum, cum a charitate jaculatur agentis intentio, et tanquam ad locum suum rediens, rursus in charitate requiescit. Lectio vero quae nos delectat, aut aliqua auditio melioris eloquii, ut eam promendo, sermoni nostro praeponere volentes, cum pigritia vel taedio loquamur, alacriores nos suscipiet, jucundiorque praestabitur post laborem; et majore fiducia deprecabimur ut loquatur nobis Deus quomodo volumus, si suscipiamus hilariter ut loquatur per nos quomodo possumus: ita fit ut diligentibus Deum omnia concurrant dimus; congruamus eis per fraternum, paternum, maternumque amorem,
Abbreviated transcription (Latin):
demalo alterius mala diaboli in similitudine atq imitatione lȩcari:
Non numquã etiam cum recte omnia uereq dicantur. aut non in¬
tellec tum aliquid. aut contra opinionem et consuetudinem ueteris
erroris ipsa nouitate asperum offendit et ꝑturbat audientem. Quod
si apparuerit. sanabilemq: p̃bet: auctoritatum rationumq copia
sine ulla dilatione sanandus. ẽ. Si autem tacitat᷑e occulta offensio
est: dĩ medicina opitulari potest. At si resili erit ec curari recusa¬
uerit. consoletur nos dominicũ illud exemplum qui offensis homi¬
nibus exuerbo suo. & tamquã durum refugientib: etiã his qui re-¬
manserant ait. Numquid et uos uultis ire : Satis enim fixum
atq immobile debet corde retineri. hierusalem captiuam ab huius
scłi babilonia decursis temporibus liberari. nullumq ex illa. ẽẽ
periturum. quia qui perierit non exilla erĩt. Firmũ enim funda¬

Expanded text:
de malo alterius mala diaboli similitudine atque imitatione laetari? de malo alterius mala diaboli similitudine atque imitatione laetari? Nonnunquam etiam, cum recte omnia vereque dicantur, aut non intellectum aliquid, aut contra opinionem et consuetudinem veteris erroris ipsa novitate asperum, offendit et perturbat audientem. Quod si apparuerit, sanabilemque se praebet, auctoritatum rationumque copia sine ulla dilatione sanandus est. Si autem tacita et occulta offensio est, Dei medicina opitulari potest. At si resiluerit, et curari recusaverit, consoletur nos dominicum illud exemplum, qui offensis hominibus ex verbo suo, et tanquam durum refugientibus, etiam iis qui remanserant ait, Numquid et vos vultis ire ? Satis enim fixum atque immobile debet corde retineri, Jerusalem captivam ab hujus saeculi Babylonia decursis temporibus liberari, nullumque ex illa esse periturum; quia qui perierit, non ex illa erat. Firmum enim funda
Abbreviated transcription (Latin):
mur. ne indefensionem nr̃i erroris. maiore precipitemur errore
Quod si nemo nobis dixerit. nosq et illos qui audier̃ omnino
latuerit: nullus dolor . ẽ. si nonfiat iterum. Plerumq autem
nos ipsi recolentes quae dixerimus rep̃hendimus aliquid. et ignoramꝰ
quomodo cum diceretur acceptumsit. magisq dolemus quando in nob̃
feruet caritas. sicum falsum. eet. libenter acceptum est. Idõq opor¬
tunitate reꝑta. sicut nos ipsos in silentio rep̃hendimus. ita curandũ
est ut etiã illi sensim corrigantur: qui non dĩ uerbis. sed plane nr̃is
in aliquam lapsi sunt falsitatem. Si uero aliqui liuore uesano cȩci
errasse nos gaudent. susurrones. detractores. dõ odibiles. p̃beant
nobis materiam exercendȩ patientiae cum misccłia: quia & patien¬
tia dĩ adpęnitentiã eos adducit. Quidenim est detestabilius. et qđ
magis thesaurizet irã in die irȩ. et reuelationis iusti uidicii dĩ. quam

Expanded text:
mur, ne in defensionem nostri erroris majore praecipitemur errore. mur, ne in defensionem nostri erroris majore praecipitemur errore. Quod si nemo nobis dixerit, nosque et illos qui audierunt omnino latuerit, nullus dolor est, si non fiat iterum. Plerumque autem nos ipsi recolentes quae dixerimus, reprehendimus aliquid, et ignoramus quomodo cum diceretur acceptum sit; magisque dolemus, quando in nobis fervet charitas, si cum falsum esset, libenter acceptum est. Ideoque opportunitate reperta, sicut nos ipsos in silentio reprehendimus, ita curandum est ut etiam illi sensim corrigantur, qui non Dei verbis, sed plane nostris in aliquam lapsi sunt falsitatem. Si vero aliqui livore vesano caeci errasse nos gaudent, susurrones, detractores, Deo odibiles ; praebeant nobis materiam exercendae patientiae cum misericordia, quia et patientia Dei ad poenitentiam eos adducit. Quid enim est detestabilius, et quod magis thesaurizet iram in die irae et revelationis justi judicii Dei , quam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃da fiunt alitibus: Si enim intellectus delectat inpenetrabilibus
sincerissimis: hoc etiã intelligere delectet quomodo caritas quanto
officiosius descendit ininfima. tanto robustius recurrit inintima
ꝑbonam conscientiã nihil quaerendi abeis ad quos descendit
quae iam parata sunt et melius dicta legere uel audire. et ideo
incerco exitu ad tempus coaptare quȩ lõquimur. tantum aueritate
rerũ non aberret animus. facile. ẽ. ut si in uerbis auditorem aliqͥd
offenderit. exipsa occasione discat quam sit re intellecta con¬
tempnendũ siminus integre. aut siminus ꝓpriae sonare potuit qđ
idõ sonabat. ut res intelligeretur. Q uodsi humanȩ infirmitatis
intentio. etiam abipsa rerum ueritate aberrauerit. quamquam in
cathecizandis rudibus ubi uiastriᷤ tissima tenenda. ẽ. difficile po¬
test accedere: Tamen neforte accidat ut etiam hinc offendat᷑
auditor. non aliunde nobis debet uideri accidisse. nisi quia
ds̃ experiri nos uoluit. utrum cummentis placiditate corriga¬

Expanded text:
da fiunt alitibus . Si enim intellectus delectat in penetralibus sincerissimis, hoc etiam intelligere delectat, quomodo charitas, quanto officiosius descendit in infima, tanto robustius recurrit in intima per bonam conscientiam nihil quaerendi ab eis ad quos descendit,quae jam parata sunt et melius dicta legere vel audire, et ideo piget incerto exitu ad tempus coaptare quae loquimur: tantum a veritate rerum non aberret animus, facile est ut si in verbis auditorem aliquid offenderit, ex ipsa occasione discat quam sit re intellecta contemnendum, si minus integre, aut si minus proprie sonare potuit, quod ideo sonabat ut res intelligeretur. Quod si humanae infirmitatis intentio etiam ab ipsa rerum veritate aberraverit; quanquam in catechizandis rudibus, ubi via tritissima tenenda est, difficile potest accidere: tamen ne forte accidat ut etiam hinc offendatur auditor, non aliunde nobis debet videri accidisse, nisi quia Deus experiri nos voluit, utrum cum mentis placiditate corriga
Abbreviated transcription (Latin):
stantia. et materia et motu caret: In naturalibus
igitur racionabiliter. in mathematicis disciplinaliter¬

Expanded text:
stantia et materia et motu caret, in naturalibus igitur rationabiliter, in mathematicis disciplinaliter
Abbreviated transcription (Latin):
non posse eutiche ꝓponente monstrcciuimus.
tamen neque tam amens quisquam huc usque
extitit ut unam in eo crederet naturam. sed gemi¬
nas esse personas. restect ut ea sit uera ratio quam
fides catholica ꝓnuntiat geminaem substantiam

Expanded text:
non posse Eutyche proponente monstrauimus neque tamen tam amens quisquam huc usque exstitit, ut unam in eo naturam crederet sed geminas esse personas, restat ut ea sit uera quam fides catholica pronuntiat geminam substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
quam fraudem passa ẽẽt. ostendit. Tum uero prefectus
primo sibi reus quod suis minis ad id uentum essec pro¬
nuntiat tanquam in alium fe sententiam diceret de
ACYNDINI bonis auri libram fisco inferendam: Illam uero
mulierẽ dominã in eã t̾ram. unde ꝓ auro terram accepit induci
Nihil hinc in aliquã partem disputo. liceat cuiq existimare qd
uelit. Non enim de diuinis auctoritatib de prompta his¬
toria est:: sed tamen narrato facto non ita respuit hoc
sensus humanus quod in illa muliere uiro iubente com¬
missum est: quemadmodum antea cum sine ullo exemplo res
ipsa poneret᷑ horruimꝰ. Sed in hoc ȩuangłu capitulo nihil
fortius considerandum est quã t᷑otũ malũ esse fornicationis.
ut cũ tanto uinculo sibi coniugia constringant᷑: haec una eu¬
sa solutionis excepta sit. Quae sit autẽ fornicatio: iã tracꝰ
non peierabis. Reddes autem domino: iuisturandum tuum.

Expanded text:
quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam; illam vero mulierem dominam in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum esse fornicationis, ut cum tanto vinculo sibi conjugia constringantur, haec una causa solutionis excepta sit: quae sit autem fornicatio, jam tractaNon pejerabis, reddes autem Domino jusjurandum tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
daturum. Tum illa quȩ sciret non se habere sui corporis
potestatẽ sed uirũ suum. ꝑtulit ad eum. dicens paratam ses
esse pro marito id facere. si tamen ipse conuigalis dominꝰ
cui tota illa castitas deberet᷑: tanquam de rẽ sua prouita
sua uellet id fieri. Egit ille gr̃as: et ut id fieret impe¬¬
rauit : N ullomodo uidicans ad ulterinum e̾ẽ. concubitũ.
qd et libido nulla et magna mariti caritas se uolente ec
iubente fagitaret. Uenit mulier in uillam illius diuitis.
fecit quod uoluit impudicꝰ. Sed illa corpꝰ non nisi marito
dedit Non con cumbere ut solet sed uiuere cupienti:
accepit aurum. Sed ille qui dedit. fraude subtraxit
quod dederat: et sub posuit simile ligamentũ cum terra
Quod ubi mulier iam domi suae posita inuenit ꝓsiliuit iNi
publicum: eadem mariti caritate clamatura quod fecerat.
quȩ facere coacta est. Intpellat p̃fectum: fatet᷑ omĩa.

Expanded text:
daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mariti charitate clamatura quod fecerat, qua facere coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
cere debere uideat᷑: sicut antiochiae factum ẽẽ ꝑ hibet᷑.
ante quinquaginta annos ferme constantu temporibus.
Cam ACYNDINS tunc p̃fectus qui etiã consul fuit. cum
quendã librȩ auri debitorẽ fisci exigeret: nescio unde cõ¬
motus. quod plerumq inistis potestatibus periculosum est
quibus quodlibec licet ut potius putat᷑ lice̾re : comminatꝰ est
urans et uehementer affirmans: quodsi certo die quem consi¬
ttuerat memoratum aurum non exsolueret: occideretur.
Itaq cum ille teneretur in mani custodia: nec se posset debi¬
to illo expedire : dies metuendus imminere atq properare
cepit. Et forte habebat uxorẽ pulcherimam: sed nullius
pecuniae: qua subueniret uiro. Cuiꝰ mulieris pulchri¬
tudine cum quidam liues. eẽt. accensus. et cognouiss et
maritum eiꝰ in illo discrimine constitutum: misit ad eam
pollicens ꝓ una nocte si ei misceri uellet. se auri librã

Expanded text:
cere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur cere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur ante quinquaginta ferme annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cognovisset maritum ejus in illo discrimine constitutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑. utrũ si uxoris ꝑ missu siue sterilis. siue quae
concubitũ pati non uult adhibuerit sibi alterã uir
non alienã neq auiro se uinctã: possit. ẽẽ sine crini-¬
ne fornicationis. Et in historia quidem ueteris testa¬
menti inuenit᷑ exemplum. sed nunc p̃cepta maiora sunt.
in quae ꝑ illũ gradum generatio humana ꝑ uenit. Trac¬
tanda sunt illã addistinguendas aecates dispensationis di¬
uine ꝓuidentia e. quȩ humano gent̾ri ordinatissim e
subuenit: Non autẽ aduiuendi regulas usurpandas.
ut ꝑmittente uxore quae maritalis corporis habet potes
tatẽ possit uir cum altera quae nec aliena uxxor. sit nec
auro disuincta concumbere: sed non est ita existimandum:
ne hoc eciã femina uiro ꝑmittente facere posse uideat᷑
Qđ omniũ sensus excludit: quam quã nonnullȩ causȩ possint
existere. ubi et uxor consensu mariti ꝓ ipsomarito hoc fa¬

Expanded text:
quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concubitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem ad vivendi regulas usurpandas. ut permittente uxore, quae maritalis corporis potestatem habet, possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, ne hoc etiam femina, viro permittente, facere posse videatur, quod omnium sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae possint existere, ubi et uxor, mariti consensu, pro ipso marito hoc fa
Abbreviated transcription (Latin):
quam ducit. Iubet᷑ enim et illa manere innupta: aut
uiro reconciliari. Sed si discesserit inquit auiro. Multũ
autẽ interest: utrum dimittat an dimittat᷑. Si enim ipsa
uirum dimiserit. et alteri nupserit: uidet᷑ cupiditate
mutandi conuigii uirum priorẽ reliquisse. Quae sine
dubio: adulterina cogitatio est. Si autẽ dimittatur
auiro cum quo. eẽ. cupiebat. mȩchatur quidẽ qui eã
duxerit. scd̃m dñi sententiã. Sed utrum et ipsa tali
crimine teneat᷑ in certum est: quamuis multominꝰ in ueni¬
ri possit quomodo cum uir et mulier pari consensu sibi
misceant᷑. unꝰ eorũ męchus sit: et non sit alter. Huc acce¬
dit. quia si mȩchat᷑ ille ducendo eam quae soluta est
auiro. quanquã non dimiserit sed dimissa sit: ipsa eum
facit mȩchari. quod mhilominꝰ dominꝰ uetat. Ex quo
colligit᷑ siuȩ dimissa fuerit. siue dimiserit: oportere
illã manere innuptã. aut uiro reconciliari. Rursum

Expanded text:
quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, inquit, a viro. Multum autem interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, secundum Domini sententiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationis. Quam fornicationẽ sic̃ supͣ consideratũ
est: generalem et uniuersalem intelligere cogimur. Cũ
autẽ ait excepta. causa fornicationis: non dixit cuius
tit aqua ipse cogit᷑ fornicari. causa fornicationis utiq di¬
mittit. Uelut si aliquem cogat uxor sacrificare ydolis. qͥ
talẽ dimittit: causa fornicationis dimittit. Nontantũ
illius. sed et suae. Illius quia fornicatur. suae ne fornicet᷑.
Nihil autẽ iniquius quam fornicationis causa dimittere
uxorem: si et ipse conuincit᷑ fornicari. Occurrit enim
illud. Iti quo enĩ alterum udicas: te ipsum comdempnas.
Fadem agis: quae uidicas. Qua ꝓpt̃. qͥs qͥs fornicationis cau¬
sa uult abicere uxorem : prior debet. ee afornicatiorie
purgatus. Quod similiter etiã. de femina dixerim. Quod
autẽ dicit. quisquis solutã auiro duxerit moechat᷑: queri
potest utrũ quomodo męchat᷑ ille qui ducit. sic et illa

Expanded text:
fornicationis; quam fornicationem, sicut supra consideratum fornicationis; quam fornicationem, sicut supra consideratum est, generalem et universalem intelligere cogimur. 47. Cum autem ait, excepta causa fornicationis; non dixit cujus tit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis, qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae: illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus: quod similiter etiam de femina dixerim. 48. Quod autem dicit, Quisquis solutam a viro duxerit, moechatur; quaeri potest utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa
Abbreviated transcription (Latin):
bus siue utroq consentiente. scĩficati erant. Qđ non
fieret. si uno credente dissotiaret᷑ coniugium: et nori
toleraret᷑ infidelitas coniugis. usq ad oportunitatẽ
credendi. Hoc est ergo consilium eiꝰ cui credo dictũ. c̃ẽ
si quid suꝑ erogaueris. rediens reddam tibi. Porro si infi-¬
delitas forncatio est & idolatria infidelitas. & auaritia
idolatria: non est dubitandum et auaritiã fornicationem
ee. Quis ergo iam quamlibet illicitã concupiscentiam
potest recte afornicationis genere sȩparare. si auaritia
frnicatio est: Ex quo intelligiturꝰ ꝓpt̾ illicitas concupis¬
centias non tantum quae instũpris cum alienis uiris aut fe¬
minis committunt᷑. sed omnino quas libet quȩ animã corpo.¬
re male utentem alege dĩ aberrare faciunt. et ꝑnitiose
turpiterq corrumpĩ : possit s crimine et uir uxorẽ dimit¬
tere et uxor uirum. quia exceptã facit dñs causam

Expanded text:
bus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non bus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Hoc est ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid supererogaveris, rediens reddam tibi . 46. Porro si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo jam quamlibet illicitam concupiscentiam potest recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur, quod propter illicitas concupiscentias, non tantum quae in stupris cum alienis viris aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet, quae animam corpore male utentem a lege Dei aberrare faciunt, et perniciose turpiterque corrumpi, possit sine crimine et vir uxorem dimittere, et uxor virum: quia exceptam facit Dominus causam
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ ergo hoc & dñs p̾cipiat ne dimittat uir uxorem nisi ciufi
fornicationis. quare hic dicis. ego diconon dominꝰ: Quia
scilicẽt idolatria quãñ secunt᷑ infideles: et quaelibet noxia
suꝑstitio: fornicatio est. Dominꝰ autẽ ꝑ misit causa fornicatio¬
nis uxorem dimitti: sed quia ꝑmisit non iussit. Dedit locũ
apło monendi : ut qui uoluerit non dimittat uxorem infi¬
delem. Quosic fortasse possit fidelis fieri. Sanctificatꝰ
est enim inquit uir infidelis in uxore: & scificata est
mulier: in fratre. Credo iamꝓuenerat ut nonnullȩ feminȩ
ꝑ uiros fideles. & uiri ꝑ uxores fideles infidem uenireN
et quamuis rion dicens nomina. exẽplis tamen ortatꝰ est
ad confirmandũ consiliũ suum. De inde seqͥtur. Alioquin
filii ur̃i immundi essent: nunc autẽ scĩ sunt. Iam enim
erant paruuli xp̃iani: qui siue auctore uuo ex parenti¬

Expanded text:
Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri fidelis. Sanctificatus est enim, inquit, vir infidelis in uxore; et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Credo, jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem venirent; et quamvis non dicens nomina, exemplis tamen hortatus est, ad confirmandum consilium suum. Deinde sequitur: Alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Jam enim erant parvuli christiani, qui sive auctore uno ex parenti