comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ facit hȩc eadẽ & filius facit similit̃.
& si qua alia sunt quȩ xp̃c diumitatẽ
in qua ȩqualis ẽ patri recte intelligen¬
tib intiment pęne solus ioħs in euan¬
gło suo posuit tã quã de pectore ipsius
dñi suꝑ qđ discumbere in eiꝰ conuiuio
solitus erat secretũ diuinitatis eiꝰ uberi¬
us & quodã modo familiarius biberit.
Proinde cũ duȩ uirtutes ꝓpositȩ sint
animȩ humanȩ una actiua altera contem¬
platiua. illa quaitur ista qua puenit᷑. illa
qua laborat᷑ ut cor mundet᷑ ad uidendũ dĩ
ista quauatat᷑ & uidet᷑ ds̃. Illa ẽ in p̃ceptis
exercendȩ uitȩ huiꝰ tẽporalis. ista in doctri¬
na uitȩ illius sẽpiternȩ. Ac ꝑ hoc illa opera¬
t. ista requiescit: quia illa ẽ inpurgatione
ẽ in opere bonȩ conuersationis. ista uero
magis infide: & apud ꝑ paucos ꝑspeculũ
in enigmate : ex parte in aliqua uisione
in cõmutabilis ueritatis. Hȩ duȩ uirtutes.
induab uxorib iacob figuratȩ intelligunt᷑.

Expanded text:
acit, haec eadem et filius facit similiter, et si qua alia sunt, quae Christi diuinitatem, in qua aequalis est patri, recte intellegentibus intiment,. paene solus Iohannes in euangelio suo posuit, tamquam de pectore ipsius domini, super quod discumbere in eius conuiuio solitus erat, secretum diuinitatis eius uberius et quodammodo familiarius biberit. Proinde cum duae uirtutes propositae sint animae humanae, una actiua, altera contemplatiua, illa qua itur, ista quo peruenitur, illa qua laboratur, ut cor mundetur ad uidendum deum, ista qua uacatur et uidetur deus: illa est in praeceptis exercendae uitae huius temporalis, ista in doctrina uitae illius sempiternae. ac per hoc illa operatur, ista requiescit, quia illa est in purgationest in opere bonae conuersationis, ista uero magis in fide et aput perpaucos per speculum in enigmate et ex parte in aliqua uisione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes in duabus uxoribus Iacob figuratae intelleguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
matris suȩ . & multos filioꝵ isrł conuert&
addnm̃ dm̃ ipsoꝵ. Et ipse p̃ced& ante illũ
inspũ & uirtute heliae. ut conuertat cor¬
da patrum infilios. & incredulos ad pru¬
dentiam iustaꝵ. parare dño plebẽ ꝑfectã.
Et dixit zacharias ad angłm. Vnde hoc
sciam: Ego enim sum senex. & uxor mea
ꝓcessit in diebus suis. Etrespondens angłs
dixit ei. ł gosum gabrihel qui adsto antẽ
dm̃ & missussum loqui adte & tibi euan¬
gelurare. Etecce eris tacens & non poteris
loqui. usq indiem quohaec fiant. ꝓeo qđ
non credidisti uerbis meis. quae implebunt᷑
in tempore suo. Et erat pleps expectans
tachariã & mirabantur qđ tardar & ipse
intemplo. E gressus aut̃ non poterat lo

Expanded text:
matris suae et multos filiorum Israhel conuertet ad dominum deum ipsorum et ipse praecedet ante illum in spiritu et uirtute Heliae, ut conuertat corda patrum in filios et incredulos ad prudentiam iustorum parare domino plebem perfectam. et dixit Zacharias ad angelum: unde hoc sciam? ego enim sum senex et uxor mea processit in diebus suis. et respondennte Deum, et missus sum loqui ad te, et haec tibi evangelizare: et ecce eris tacens, et non poteris loqui usque in diem quo haec fiant, pro eo quod non credidisti verbis meis, quae implebuntur in tempore suo. Et erat plebs exspectans Zachariam, et mirabantur quod tardaret ipse in templo. E
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est aet̾nitas ual&. tantũ adfidem ueritas.
Duo illa sursum sunt aetnitas & ueritas. duo st
deorsum qđ ortũ est & fides Vt ergo ab m
adsumma reuocemur atq id quod ortume
reciput aet̾utatem: ꝑfidem ueniendum est
adueritatem᷑: quia omiã quae incontrarium
ꝑgunt . ꝑ aliquid medium reducunt᷑: Abae¬
terna uistitia. tẽporalis iniquitas nos alieni¬
bat. Opus ergo erat meda iustituat empo¬
rali quae medietas tẽporalis ess& deimis
usta desũmis atq ita se nec abrumpens a sũ¬
mis & contemporans imis ima reddera
sũmis. Idõ xp̃s mediator di & hominũ dic¬
tus ẽ. int̃ dm̃ in mortalẽ & homine morta¬
lem dĩ & homo reconcilians hominem¬
dõ manens id qđ erat factus quod non erit.
pset̃ nob fides utreb ortis. quiẽ ueritas in
aet̃nis. Hoc magnũ & inenarrabile sacra¬
mentũ. hoc regnum & sacerdotiũ antiquis
ꝑ proph&iã reuelabat᷑ : posteris etoꝵ peuan

Expanded text:
tum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. tum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas, duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur adque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium redducuntur, ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, adque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imis ima redderet summis. ideo Christus mediator dei et hominum dictus est inter deum inmortalem et hominem mortalem dDeo, manens id quod erat, factus quod non erat: ipse est nobis fides in rebus ortis, qui est veritas in aeternis. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium, antiquis per prophetiam revelabatur, posteri
Abbreviated transcription (Latin):
quae trinitas unus ds̃ est: consultũ est di¬
uina ꝓuidentia mortalibus. quoꝵ tẽpora¬
lis uita in rebus orientib & occidentib
occupata tenebatur. ut eadem ipsa dĩ
sapientia adunitatem ꝑsonȩ suȩ homine
ad sumpto in quo temporalit̃ nasceretur inu
moreretur. resurger& congrua saluti nr̃ȩ q
do & faciendo patiendo. & sustmendo ficre
deorsm homimibus exemplũ rede undi crc
quisursum sunt angłis exemplũ manendi. N
enim & manima rationalis naturat tempora
aliquid oriretur. idest inciper& ẽẽ qđ nono
numquam exuita pessima & stulta. adsapientis
ate: obtimam ꝑuenir&. Acꝑ hoc cumreb: aec̃¬
nis contẽplantium ueritas ꝑfruatur. rebus uu
ortis fides credentiũ debeatur purgatur ha¬
mo prerum temporalium fidem ut aet̾naru
ꝑcipiat urtutẽ. Nam & quidam eoꝵ nobi¬
lissimus philo sophus plato in eo libro quẽ tin¬
eum uocuant. sicait. Quantũ adid quodor¬

Expanded text:
quae Trinitas unus Deus est; consultum est diquae Trinitas unus Deus est; consultum est divina providentia mortalibus, quorum temporalis vita in rebus orientibus et occidentibus occupata tenebatur, ut eadem ipsa Dei Sapientia ad unitatem personae suae homine assumpto, in quo temporaliter nasceretur, viveret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo, fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, et eis qui sursum sunt Angelis exemplum manendi. Nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid orireton erat, numquam ex uita pessima et stulta ad sapientem adque optimam perueniret. ac per hoc, cum rebus aeternis contemplantium ueritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in eo libro, quem Timaeum uocant, sic ait: quantum ad id quod or
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. cum aliud nihil quam homo fuerit. quã¬
iis excellentissimȩ sapientiȩ. uerum &iam
dediis eorum non hoc docuisse quod ab illo
didicissent. Vnde factum est ut eos dedo
legas uanitates ubiq iam euertit sicut per
debent nec xp̃m aliud dedus eoꝵ uł nosse
uł docere potuisse quã dr̃ urł ꝑproph&ras
&misit. Incuius nomine scđm pollicitati¬
onem quã patribus fecit cum benedicerent᷑
om̃s gentes. factum est ut & ipse dr̃ isrł uni¬
uersȩ trae uocaretur: nec dscipulos eius
asin magistri doctrina de uiasse. cum de¬
os gent̾ium coli ꝓhibuerint. ne uł insen¬
satis simulacris supplicaremus. uł soci&atẽ
cũ demonibus haberemus uł creaturȩ
potius quã creatori religionis obsequio
seruiremus. Quaꝓpt᷑ cumsit ipseaps
sapientia dĩ ꝑ quã creatasunt omĩa cũq
nullȩ m̃tes rationales siue angłorum.
siue hominũ nisi participatione ipsius
sapientes fiant cui ꝑ spm̃ scm̃ ꝑquẽ cari

Expanded text:
omnia, cum aliud nihil quam homo fuerit quamomnia, cum aliud nihil quam homo fuerit quamuis excellentissimae sapientiae, uerum etiam de dis eorum non hoc docuisse quod ab illo didicissent. unde factum est, ut eos de deo legas uanitates ubique iam euertit, sicut per debent nec Christum aliud de dis eorum uel nosse uel docere potuisse, quam deus Israhel misit, in cuius nomine secundum pollicitationem, quam patribus fecit, cum benedicerentur omnes gentes, factum est, ut et ipse deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, nec discipulos eius a sui magistri doctrina deuiasse, cum deos gentium coli prohibuerint, ne uel insensatis simulacris supplicaremus uel societatem cum demoniis haberemus uel creaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. Quapropter, cum sit ipse Christus sapientia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales siue angelorum siue hominum nisi participatione ipsius sa
Abbreviated transcription (Latin):
nibus rep̃henderunt : aut deos suos fran¬
gant quitalia desuis cultoribus exeger̃.
sitam̃ iam inueniunt uł quos frangant
noxia defluebant blasphemando inputare
desistant ne magis nos unde amplius xpĩ
potestas laudetur ad moneant. Multa hinc
dicerem : nisi me iam bbrũ istũ concludere
atq ad ꝓpositam intentionẽ redire suscep¬
ti oꝑis necessitas coger&. Cum enĩ euan¬
gelicas quaestiones ubi uidentur quibus¬
dã quat tuor euangelistȩ non int̾se con¬
stare. soluere ad grederer: ut potui expositis in¬
tentionib: singuloꝵ Primo mihi discutiendũ
occurrit. quod ñ nulli quaerere solent. cur
ipsius xp̃i nulla scripta ꝓferamus. Itaenim
uolunt & ipsum credi nescio quid aliud
scripssisse qđ diligunt. nihilq sensisse con¬
tra deos suos. sedeos potius magico ritu co¬
luisse: & discipulos eius ñ solũ deillo fuisse
mentitos. dicendo illũ dm̃ ꝑ quẽ facta sunt

Expanded text:
nibus reprehenderunt, aut deos suos frannibus reprehenderunt, aut deos suos frangant, qui talia de suis cultoribus exegerunt, si tamen iam inueniunt uel quos frangant noxia diffluebant, blasphemando inputare desistant, ne magis nos unde amplius Christi potestas laudetur admoneant. Multa hinc dicerem, nisi me iam librum istum concludere adque ad propositam intentionem redire suscepti operis necessitas cogeret. cum enim euangelicas quaestiones, ubi uidentur quibusdam quattuor euangelistae non inter se constare, soluere adgrederer, ut potui expositis intentionibus singulorum primo mihi discutiendum occurrit, quod nonnulli quaerere solent cur ipsius Christi nulla scripta proferamus. ita enim uolunt et ipsum credi nescio quid aliud scripsisse quod diligunt nihilque sensisse contra deos suos, sed eos potius magico ritu coluisse, et discipulos eius non solum de illo fuisse mentitos dicendo illum deum, per quem facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tam turpem. ut tanto minus ibi esse homo debe¬
at quanto fuerit magis uirbonus: Et tamen
du eorum tali dedecore placabant᷑. quale : u̾iris
bonis remouendum ẽẽ censebant. Est &iam
hinc euisdem ipsius ciceronis aꝑta confessio. ubi
ait sibi floram matrẽ ludorũ celebritate pla¬
candam: Inquibus ludis. tanta ex hiberi turpi¬
tudo consueuit: ut ineorum cõparatione cete¬
ri honesti sint: a quibus tam̃ &iam ipsis agendis
uriboni ꝓhibentur. Quȩ est ista flaramat̃.
qualis dea est: quam celebrior & habenis estu¬
sioribus laxata conciliat & ꝓpitiat turpitudo
Quanto iam honestius inscaenã roscius in¬
trabat. quã cicero deam talẽ colebat᷑. Si
deminuta rerum copia quae in haec celebran¬
da fundunt᷑ dii gentium offenduntur.
appar& qualessint quitalibus delectantur.
Siaut᷑ ipsi irati ista minuunt: atilius irascant᷑
quã placantur. Quappt̃. aut philosophos
suos arguant quitalia in luxuriosis homi¬

Expanded text:
tam turpem, ut tanto minus ibi homo esse debetam turpem, ut tanto minus ibi homo esse debeat, quanto fuerit magis uir bonus? et tamen di eorum tali dedecore placabantur, quale a uiris bonis remouendum esse censebat. est etiam hinc eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, ubi ait sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam. in quibus ludis tanta exhiberi > turpitudo consueuit, ut in eorum conparatione ceteri honesti sint, a quibus tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. quae ista est Flora mater, qualis dea est, quam celebrior et habenis effusioribus laxata conciliat et propitiat turpitudo? quanto iam honestius in scaenam Roscius intrabat, quam Cicero deam talem colebat? si deminuta rerum copia, quae in haec celebranda funduntur, di gentium offenduntur, apparet, quales sint qui talibus delectantur. si autem ipsi irati ista minuunt, utilius irascuntur quam placantur. quapropter aut philosophos suos arguant, qui talia in luxuriosis homi
Abbreviated transcription (Latin):
tis rerum humanarum deminutione ꝑ xpĩ¬
ana tempora conqueruntur. si libros phylo¬
sophorum suoꝵ legant ea rep̃hendentium
quae nunc eis &iam recusantibus & murmu¬
rantibus sub trahuntur. Tum uero magnam
laudem reperient temꝑorum xpĩanorum.
Quid enim eis minuitur felicitatis. nsi quodpes¬
sime luxurioseq ab utebant᷑ in magnam
creatoris iniuriam : nisi forte hinc sunt tem¬
pora mala. quia ꝑ om̃s pene ciuitates cadunt
theatra. caueae turpitudinum & publicȩ
professiones flagiiorum cadunt. & fora uł moe¬
nia inquib demoma colebantur: Vnde enim
cadunt. nisi inopia rerum. quarum lasciuo & sa¬
crilego usu constructa sunt. Nonne cycero eoꝵ
cum rastium quendam laudarent histrionẽ.
ita peritum dixit. ut solus ess& dignus qui inscae¬
nam deber& intrare. Itau bonum. ut solus essae
dignus quieo non debera accedere: Quidali¬
ud aꝑtissimȩ ostendens. nisi illam scaenam ẽe

Expanded text:
tis rerum humanarum deminutione per christitis rerum humanarum deminutione per christiana tempora conqueruntur, si libros philosophorum suorum legant ea reprehendentium quae nunc eis etiam recusantibus et murmurantibus subtrahuntur, tum uero magnam laudem repperient temporum christianorum. quid enim eis minuitur felicitatis, nisi quod pessime luxurioseque abutebantur in magnam creatoris iniuriam? nisi forte hinc sunt tempora mala, quia per omnes paene ciuitates cadunt theatra, caueae turpitudinum et publicae professiones flagitiorum, cadunt et fora uel moenia, in quibus demonia colebantur. unde enim cadunt nisi inopia rerum, quarum lasciuo et sacrilego usu constructa sunt? nonne Cicero eorum cum Roscium quendam laudaret histrionem, ita peritum dixit, ut solus esset dignus qui in scaenam deberet intrare, ita uirum bonum, ut solus esset dignus qui eo non deberet accedere? quid aliud apertissime ostendens nisi illam scaenam esse
Abbreviated transcription (Latin):
di antiquis libris admonitũ aliquid & p̃dictum
contra apĩanã fidem. & contra ꝓph&arũ nr̃orum
exp̃ssam iam i nom̃ibus gentibus tam ꝑspicuam ue¬
ritatem : Offendimus inquiunt deos nr̃os. &
deseruerunt nos. ideo adũsus nos xpĩani p̃ua¬
luerunt & humanarum felicitas defessa ac demi¬
nuta dilabitur. Hoc sibi certe ꝑxpĩanos fuisse
euenturum legant exlibris uatũ suoꝵ. sedeale¬
gant ubi si non xp̃s quia eum deorũ suoꝵ uolunt
fuisse cultorem. saltem dĩ isrł in ꝓbatus & detes¬
tatussit. quem constat istoꝵ euersorẽ: sednũ¬
quam hoc ꝓferagit. nisi huomodo forte confin¬
xerint. Quod cum ꝓtulerint: apparebit eo
ipso certe. quod tanta ignota ꝓfertur. Quae
utiq debuit anteꝗ hõc qđ predictũ est accidis¬
s& indeqꝵ templis om̃ium gentium recitari:
ut praestruerentur & p̾monerent᷑ quinunc
nolunt ẽẽ xp̃iam Deinde quod defelicita¬

Expanded text:
di antiquis libris admonitum aliquid et praedictum di antiquis libris admonitum aliquid et praedictum contra christianam fidem et contra prophetarum nostrorum expressam iam in omnibus gentibus tam perspicuam ueritatem? offendimus, inquiunt. deos nostros et deseruerunt nos, ideo aduersus nos Christiani praeualuerunt et humanarum rerum felicitas defessa ac deminuta dilabitur. hoc sibi certe per Christianos fuisse euenturum legant ex libris uatum suorum, sed ea legant, ubi si non Christus, quia eum deorum suorum uolunt fuisse cultorem, saltem deus Israhel inprobatus et detestatus sit, quem constat istorum euersorem. sed numquam hoc proferent, nisi quod modo forte confiuxerint. quod cum protulerint, apparebit eo ipso certe, quod tanta res tam ignota profertur, quae utique debuit, antequam hoc quod praedictum est accidisset, in deorum templis omnium gentium recitari, ut praestruerentur --et praemonerentur qui nunc nolunt esse Christiani. Deinde quod de felicita
Abbreviated transcription (Latin):
boli & demonũ eruit eam. ipse ds̃ isrł uniũsȩ t̾rę
iam uocetur. discipuli xpĩ finxerunt. Quod
qđ netardissimis quidẽ atq obtunsissimis. obscu¬
rum dubiumue relinquetur. Hinc inquã in¬
telligant xpĩ ꝑuersi laudatores. & xpĩans re¬
ligionis ex secratores. &iam xpĩ hscipulos con¬
tra deos eoꝵ ea didicisse atq docuisse. quae doctrina
contin& xp̃i. quia ds isrł quia haec om̃ia quȩ istico¬
iert uolunt ab ominanda atq euertenda. In libris
ꝓph& arum p̃cipisse inuenitur ipse ds̃ uniu̾sȩ t̾rae
uocatur. Si enim xpm mira dem̃tia suspicantar
deos eorum coluisse. acꝑhos eum tanta potiusse.
num quid & ds̃ isrł deos eoꝵꝵ colint. quidese Pom̃s gen¬
tes colendo &rde illis ab ominandis atq euertendis
ubiuaticinia fanaticorum & diuinationes phyto¬
num : uͥbi auguria uł auspicia. uł aruspicia. uł ora¬
cula demonum : Cur non ꝑfertur existius mo¬

Expanded text:
boli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniuersae terrae boli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniuersae terrae iam uocetur, discipuli Christi finxerunt, quod quod ne tardissimis quidem adque obtunsissimis obscurum dubiumue relinquitur, hinc, inquam, intellegant Christi peruersi laudatores et christianae religionis exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum ea didicisse adque docuisse quae doctrina continet Christi, quia deus Israhel, qui haec omnia, quae isti colere uolunt, abominanda adque euertenda in libris prophetarum praecepisse inuenitur, ipse deus uniuersae terrae, uocatur. si enim Christum mira dementia suspicantur deos eorum coluisse ac per hos eum tanta potuisse, numquid et deus Israhel deos eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de illis abominandis adque euertendisubi uaticinia fanaticorum et diuinationes pythonum? ubi auguria uel auspicia uel haruspicia uel oracula demonum? cur non profertur ex huius mo
Abbreviated transcription (Latin):
occupans. ut longius quã romani imperii uira ten¬
dunt᷑. usq in ꝑsas &indos aliasq barbaras gentes
funiculos porrigat . ut indextram ꝑueros xp̃ianos.
& insinistrã ꝑfictos xp̃ianos. intam multis populis
nom̃ eius extendatur. ut sem̃ eius heredit& gentes
ut ciuitates quae a uero dq̃ cultu & auera religione
desertȩ fuerant. iam nunc in habit&. ut nontimu¬
erit hominũ minas & furias. quando in sanguine
martyrum tamquã honore purpureo uestiebat᷑.
ut pͣualer& tam multis tamq uehem̃tib: & poten¬
tibus ꝑsetut᷑ionibus suis. ut non erubescer& quod de¬
testabilis fuerit. Quando magnũ erat crimen
fieri uł esse xp̃ianum ut confusionẽ in ꝑp&tuum
obliuiscatur. quia ubi habundauerat peccatum suꝑ¬
habundauit grã. ut ignominiȩ udiitatis suȩ me¬
mor nonsit. quia paululum derelicta obꝓbrio¬
subiecta. tam eminenti gła reflorescit: Numqͥd
postremo ut dñs quifecit eam. & adominatu da¬

Expanded text:
occupans, ut longius, quam Romani imperii iura tenoccupans, ut longius, quam Romani imperii iura tenduntur, usque in Persas et Indos aliasque barbaras gentes funiculos porrigat, ut in dextram per ueros Christianos et in sinistram per fictos Christianos in tam multis populis nomen eius extendatur, ut semen eius herodite gentes, ut ciuitates, quae a uero dei cultu et a uera religione desertae fuerant, iam nunc inhabitet, ut non timuerit hominum minas et furias, quando in sanguine martyrum tamquam honore purpureo uestiebatur, ut praeualeret tam multis tamque uehementibus et potentibus persecutoribus suis, ut non erubesceret quod detestabilis fuerit, quando magnum erat crimen fieri uel esse Christianum, ut confusionem in perpetuum obliuiscatur, quia, ubi abundauerat peccatum, superabundauit gratia, ut ignominiae uiduitatis suae memor non sit, quia paululum derelicta et obprobriis obiecta tam eminenti gloria reflorescit? numquid postremo, ut dominus, qui fecit eam et a dominatu dia
Abbreviated transcription (Latin):
uident quã uera nuntiata sint ꝑ proph&as. Et
qui ñ audier̃ ipsum isaiam loquentẽ. ĩam in lit¬
teris eius dequo ista sit locutus intelligunt. Nĩ &¬
in ipsa gente iudaeorũ. quis credidit auditui
qui ꝑeos ad nuntiabat᷑. cui reuelatum est quando
manib: suis ea scelera inxp̃o ad mittebant. quae futu¬
ra p̾dixerant ꝓphetȩ quos habebant. Nempe iam
hereditate possid& multos. & fortiũ partitur spolia
cumea quae diabolus & demones possidebant. per
aeccłarũ suarum fabricas & quos lib& necessarios
usus illis expulsis ꝓditisq distribuit. Qui dergo
obtrectatores: Numquid ut ista ꝑ proph&as tan
discipuli eius ista finxerunt: Numquid ut dila¬
tetur aeccła diffusa ꝑ gentes. quondã sterilis. nino
in pluribus filus quã illa synagoga quae legẽ siue
regem tamquã uirũ acceperat᷑ : Numquid ut sic
dilat& locum tab naculi sui. om̃s nationes & linguas

Expanded text:
uident, quam uera nuntiata sint per prophetas. et uident, quam uera nuntiata sint per prophetas. et qui non audierunt ipsum Esaiam loquentem, iam in litteris eius, de quo ista sit locutus, intellegunt. nam in ipsa gente Iudaeorum quis credidit auditui hristus, qui per eos adnuntiabatur, cui reuelatum est, quando manibus suis ea scelera in Christo admittebant, quae futura praedixerant prophetae quos habebant? nempe iam hereditate possidet multos et fortium partitur spolia, cum ea quae diabolus et demones possidebant per ecclesiarum suarum fabricas et quoslibet necessarios usus illis expulsis proditisque distribuit. Quid ergo istianorum obtrectatores? numquid, ut ista per prophetas tantdiscipuli eius ista finxerunt? numquid, ut delectetur ecclesia diffusa per gentes quondam sterilis, nunc in pluribus filiis quam illa synagoga, quae legem siue regem tamquam uirum acceperat, numquid, ut sic dilatet locum tabernaculi sui omnes nationes et linguas
Abbreviated transcription (Latin):
lunt. Ille itaq sicut ouis ad immolandũ duc¬
tus. ille int̾ iiquos deputatus. ille uulneratꝰ
ꝓpt̾ peccata nrã. cuius liuore sanati sumus.
Cuius facies iniriata est. nec magni aestimata.
palmis caesa. & sputis inlita. cuius deformis
incruce positio. Ille ab iniquitatib populi isrł
ductus ad mortẽ. ille quinon habebat speciẽ neq
decorẽ. quando colaphis ꝑcutiebatur. quando
spinis coronabatur. quando pendens in ridebat᷑.
Ille qui sicut agnus coram tondente non hab&
uocẽ sic non aperuit ossuum. cũ ei dicer& ur
ab insultantibus. ꝓph&ita nobis xp̃e . Nempe
iam exaltatus ẽ iam honorificatus ẽ uehem̃t᷑
Nempe iam mirant᷑ gentes multȩ suꝑeum. iam
continuerunt reges ossuũ. quod aduersus
xp̃ianos leges sȩuissimas ꝓmulgabant. Nẽ pe
quib non est nuntiatũ de illo iãmuident. &
qui non audier̃. iam intelligunt: qm̃ gentes
quibus ñ nuntiauerunt ꝓph&ȩ. magis ipsȩ

Expanded text:
lunt. ille itaque sicut ouis ad immolandum duclunt. ille itaque sicut ouis ad immolandum ductus, ille inter iniquos deputatus, ille uulneratus propter peccata nostra, cuius liuore sanati sumus, cuius facies iniuriata. est nec magni aestimata, palmis caesa et sputis inlita, cuius deformis in cruce positio, ille ab iniquitatibus populi Israhel ductus ad mortem, ille qui non habebat speciem neque decorem, quando colaphis percutiebatur, quando spinis coronabatur, quando pendens inridebatur, ille qui, sicut agnus coram tondente non habet uocem, sic non aperuit os suum, cum ei diceretur ab insultantibus: prophetiza nobis, Christe. nempe iam exaltatus est, iam honorificatus est uehementer. nempe iam mirantur gentes multae super eum. iam continuerunt reges os suum, quo aduersus Christianos leges saeuissimas promulgabant. nempe quibus non est nuntiatum de illo, iam uident, et qui non audierunt, iam intellegunt. quoniam gentes, quibus non nuntiarunt prophetae, magis ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
quae ñ parturis: qm̃ multi filii desertȩ. ma¬
gis quã quȩ eius hab& uirũ. Dixit enim
dñs. dilata locum tabnaculi tui. &auleas
tuas confige. Non est quod parcas. Porrige lon¬
gius funiculos. & palos ualidos constituȩ. Etiamatq
&tiam. indextram atq sinistram partẽ exten¬
de. Sem̃ enim tuum. hereditabit gentes.
& ciuitates quae desertȩ erant in habitabis.
Non est quod m&uas. pręualebis enim: nec
erubescas quod detestabilis fueris. Confu¬
siomem enim in ꝑp&uum obliuisceris. igno¬
miniȩ uiduitatis tuȩ non eris memor. qͥuia
ego sum dñs quifaciote. Dñs nom̃ ei & qui
eruit te. ipse ds̃ isrł uniuersȩ t̃rae uocabitur
Quid contra hanc eindentiã exp̃ssionẽq rerũ
& p̃dictarum & impl&arum. dici potest :
Side xp̃i diumitate discipulos eius putant ẽe
m̃titos. numquid de xp̃i passione dubitabunt
resurrexisse non solent credere: at illa onña ab
hominibus humana ꝑpessum. &iam libent᷑
credunt: quia hominẽ tantũ modo crediuo¬

Expanded text:
filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim dominus. \'dilata locum tabernaculi tui et aulas tuas confige; non est, quod parcas. porrige longius funiculos et palos ualidos constitue. etiam adque etiam in dextram adque sinistram partem extende. semen enim tuum hereditabit gentes, et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est, quod metuas, praeualebis enim, nec erubescas, quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris. ignominiae uiduitatis tuae non eris memor, \'quoniam ego sum dominus qui facio te, dominus nomen ei, et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. Quid contra hanc eaidentiam expressionemque rerum et praedictarum et impletarum dici potest? si de Christi diuinitate discipulos eius putant esse mentitos, numquid de Christi passione dubitabunt? resurrexisse non solent credere; at illa omnia ab hominibus humana perpessum etiam libenter credunt, quia hominem tantummodo credi uo
Abbreviated transcription (Latin):
habens despũ scõ. Hoc quem ad modum fac¬
tum sit quod hic p̃ter misit. lucas exposint
post cõmemoratum conceptũ iohanins ita nar¬
rans. Inmense aut̃ seato. missus est angłi
gabrihel adõ inciuitate galileę tui nom̃

Expanded text:
habens de Spiritu sancto. Hoc quemadmodum fachabens de Spiritu sancto. Hoc quemadmodum factum sit, quod hic praetermisit, Lucas exposuit post commemoratum conceptum Joannis, ita narrans: In mense autem sexto missus est angelus Gabr
Abbreviated transcription (Latin):
cem p̃ceptis legis ostenditur. Porro pecca¬
tum est. legis trans gressio. Et utiq trans¬
gressio denarii numeri. congruent̾ unde¬
nario figuratur. Vnde & uela cilicina iu¬
bentur intab̵naculo undecim fieri. Quisaut̃
dubit& ad peccatisignificationẽ ciliciũ ꝑtine¬
re : Ac ꝑ hoc quia umuersum tempus septe¬
nario dierum numero uoluitur. conuement᷑
underario septies multiplicato admimerum¬
septuagesimum & septimum cuncta peccata
ꝑueniunt. In quo numero &iamfit plena
remissio peccatorum. expiante nos carne
sacerdotis nr̃ĩ. a quo nunc iste numerus in¬
cipit. & reconciliante nos dõ. adquẽ nunc
bae specie i hoc baptismo ubn numerus
lucae. in his quae de concepto & de
infantia uł pueritu xp̃i alius p̃ter¬
mittit. aluis commemorat.
ost enumeratas generationes. matheus
ita sequitur. Xp̃i aut̃ generatio sic erat.
Cum ess& disponsata mat᷑ eius maria ioseph.
ante quam conuenirent inuenta est mutero

Expanded text:
cem praeceptis legis ostenditur. porro peccacem praeceptis legis ostenditur. porro peccatum est legis transgressio et utique transgressio denarii numeri congruenter undenario figuratur, unde et uela cilicina iubentur in tabernaculo undecim fieri. quis autem dubitet ad peccati significationem cilicium pertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur, conuenienter undenario septiens multiplicato adseptuagesimum et septimum cuncta peccata perveniunt. In quo numero etiam fit plena remissio peccatorum, expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit; et reconciliante nos Deo, ad quem nuncum, qui in columbae specie in hoc baptismo, ubi numerus Lucae in his quae de conceptu et de infantia vel pueritia Christi alius praetermittit, alius commemorat. 14. Post enumeratas generationes Matthaeus ita sequitur: Christi autem generatio sic erat. Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero
Abbreviated transcription (Latin):
exequit᷑. certissime ꝓrsus abolitione indi¬
cat peccatoꝵ. Quia enim xp̃i aliqua mi¬
quitas. qui nullam habuit. Non est utiq
comuncta iniquitatibus hominũ. quas in
sua carne suscepit. Idõ numerus penes
matheum excepto xp̃o est quadragenari¬
us. Quia uͦ iustitiȩ suȩ patrisq nos expi¬
atos abomĩ peccato purgatosq conium¬
git. ut fiat quod ait apłs. qui aut̃ adher&
dñõ unus sp̃s est. idõ ineo numero quiẽ
penes lucam. & ipse xp̃s a quo incipit enu¬
meratio. & ds̃ adquem ꝑuenit connume¬
rant᷑. & fit numerus septuaginta septem.
quo significatur om̃nũ prorsus remissio
&abolitio peccatoꝵ. quam &iam ipse dñs
ꝑ huius numeri misterium euident̃ exp̃ssit.
dicens. remittendum ẽẽ peccanti nonsolum
septies. sed oeiam septuagies septies. Nec frus¬
tra iste numerus ad peccatoꝵ omiũ ꝑtin&
mundationẽ sidiligentius inquiratur. De¬
narius quippe tamꝗ iustitiȩ numerus. inde¬

Expanded text:
exsequitur, certissime prorsus abolitionem indiexsequitur, certissime prorsus abolitionem indicat peccatorum. quia enim Christi aliqua iniquitas, qui nullam habuit, non est utique coniuncta iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit, ideo numerus penes Mattheum excepto Christo est quadragenarius. quia uero iustitiae suae patrisque nos expiatos ab omni peccato purgatosque coniungit, ut fiat quod ait apostolus: qui autem adhaeret domino unus spiritus est, ideo in eo numero, qui est penes Lucam, et ipse Christus, a quo incipit enumeratio, et deus, ad quem peruenit, connumerantur et fit numerus septuaginta septem, quo significatur omnium prorsus remissio et abolitio peccatorum. quam etiam ipse dominus per huius numeri mysterium euidenter expressit dicens remittendum esse peccanti non solum septiens, sed etiam septuagiens septiens. Nec frustra iste numerus ad peccatorum omnium pertinet mundationem, si diligentius inquiratur. denarius quippe tamquam iustitiae numerus in de
Abbreviated transcription (Latin):
tionis originem ipse suscepit. quia ꝑ adop¬
tionẽ efficimur filii dĩ credendo infiliũ
dĩ. Per carnalem uͦ generationẽ filius di
potius ꝓpt̃ nos filius hominis factus est.
Satis aut̃ demonstrauit non se idõ dixisse io¬
seph filium heli qđ de illo genitus. sed quod
ab illo fuerit adoptatus. Cum enm & ipsũ
adam filium dĩ dixit cunsit factus adõ. sed
ꝑ grãm quã postea peccando amisit. tamquã
filius paradiso constitutus sit. qua ꝓpt̾ in
cendens enarrat. istȩ ascendens. Qđ enim
dicit apłs misit ds̃ filium suum insimilitudi¬
nem carnis peccati. haec est susceptio pec¬
catoꝵ. Quod aut̃ addit ut depeccato dãp¬
nar& peccatum in carne. hȩc est expiatio
peccamꝵ. Proinde matheus ab ipso dauid
ꝑsalomonem descendit incuius matre ille
peccauit. Lucas uero adipsum dauid ꝑnat¬
han ascendit. ꝑquẽ ꝓph&am ds̃ peccatũ illius
expiauit. Ipse quoq numerus quẽ lucas

Expanded text:
tionis originem ipse suscepit, quia per adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii dei credendo in filium dei. per carnalem uero generationem filius dei potius propter nos filius hominis factus est. satis autem demonstrauit non se ideo dixisse Ioseph filium Heli, quod de illo genitus, sed quod ab illo fuerit adoptatus, cum et ipsum Adam filium dixit dei, cum sit factus a deo, sed per gratiam quam postea peccando amisit tamquam filius in paradiso constitutus sit. Quapropter in cendens enarrat, iste ascendens. quod enim dicit apostolus: misit deus filium suum in similitudinem carnis peccati, haec est susceptio peccatorum; quod autem addit: ut de peccato damnaret peccatum in carne, haec est expiatio peccatorum. proinde Mattheus ab ipso Dauid per Salomonem descendit, in cuius matre ille peccauit; Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum illius expiauit. ipse quoque numerus, quem Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
rem futurum. Haec tunc infigura p̃parahat
ds̃ reb inueritate uenturis. Nam & ipse
iechonias ubi angulus iste p̃figuratus est in¬
terpretatur p̃paratio dĩ. Sic ergo iam non
quadraginta duȩ quod faciunt ter quattu¬
or decem. sed ꝓpt̾ unum bis numeratũ. xl
adnum eremus. qui huic regendȩ uitȩ nr̃ȩ
sid&. quem uł ista mortalitate nobiscum par¬
ticipandam. quia descendentem uoluit signi¬
ficare matheus. ideo & ipsas generationes
ab abraham usq adioseph. & usq adipsius xp̃i
natiuitatẽ descendendo cõmemorauit ab mi¬
tio euangłi sui. Lucas aut̃ non abinitio sed
abaptismo. xp̃i generationis narrat. Nec
descendendo. sed ascendendo. tam quã sacer¬
dotem mexpiandis peccatis magis ad signans.
nbi eum uox decaelo declarauit. Ubi testi¬
monũ ioħs ipse ꝑibint dicens. Ecce quitollit
peccata mundi. Ascendendo aut̃ transit.
& abraham. & ꝑuenit addm̃. Cui mundati
& expiati reconciliamur merito. & adop¬

Expanded text:
rem futurum. haec tunc in figura praeparabat rem futurum. haec tunc in figura praeparabat deus rebus in ueritate uenturis. nam et ipse Iechonias, ubi angulus iste praefiguratus est, interpretatur \'praeparatio dei\'. sic ergo iam non quadraginta duae, quod faciunt ter quattuordecim, sed propter unum bis numeratum quadadnumeremus, qui huic regendae uitae nostrasidet. Quem ad istam mortalitatem nobiscum participandam quia descendentem uoluit significare Mattheus, ideo et ipsas generationes ab Abraham usque ad Ioseph et usque ad ipsius Christi natiuitatem descendendo commemorauit ab initio euangelii sui. Lucas autem non ab initio, sed a baptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo, sed ascendendo. tamquam sacerdotem in expiandis peccatis magis signans, ubi eum uox de caelo declarauit, ubi testimonium Iohannes ipsi perhibuit dicens: ecce qui tollit peccata mundi. ascendendo autem transit et Abraham et peruenit ad deum, cui mundati et expiati reconciliamur. merito et adop
Abbreviated transcription (Latin):
ph&andũ & prae nuntiandũ
maxime ꝑtiner& qđ praenuntiabatur
exqua ess& gente uenturus. Cum enim
quat̃ denas generationes tribus distinxiss& ar¬
ticulis dicens. ab abraham usq addauid genera¬
tiones ẽẽ quat tuor decim. & ad auid usq ad trans¬
imgrationẽ babiloniȩ alias quat tuor decim.
totidemq alias usq ad natiuitatẽ xp̃i. non tam̃
eas duxit insũmam. ut dicer& fuit omĩa quad¬
raginta duȩ. Vnus quippe in illis ꝓgenerato¬
ribus bis numeratur. id est iechonias a quo fac¬
taest quaedam in extraneas gentes deflexio.
quando in babiloniam transmigratũ est. Vbi
aut̃ ordo arectitudine flectitur. atq ut eat
indiũsum quasi angulum facit. illud qđ inan¬
gulo est bis numerat᷑. infine scilic& prioris or¬
dinis. & incapite ipsius deflexionis. Ethoc ip¬
sum iam p̃figurabat xp̃m acircumcisione ad
p̃putium. tamꝗ ab hierusalem ad babilomam.
quodã modo migraturum. & hinc atq hinc u¬
trisq inse credentibus tamꝗ lapidem angula¬

Expanded text:
phetandum et praenuntiandum maxime pertineret, quod promittebatur, ex qua esset gente uenturus. cum enim quater denas generationes tribus distinxisset articulis dicens ab Abraham usque ad Dauid generationes esse quattuordecim et a Dauid usque ad transmigrationem Babyloniae alias quattuordecim totidemque alias usque ad natiuitatem Christi, non tamen eas duxit in summam ut diceret: fiunt omnes quadraginta duae. unus quippe in illis progeneratoribus bis numeratur, id est Iechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur adque, ut eat in diuersum, tamquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet prioris ordinis et in capite ipsius deflexionis. et hoc ipsum etiam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tamquam ab Hierusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum et hinc adque hinc utrisque in se credentibus tamquam lapidem angula
Abbreviated transcription (Latin):
responsis eius. & uidentes ad miratisunt.
Etdixit mat̃ eius adillum. Fili. quid fecisti
nobis sic: Ecce pat᷑ tuus & ego. dolentes
quaerebamus tẽ. & ait adillos. Quid est
quod me quaerebatis: Nesciebatis quia
in hs quae patris mei sunt oport& me e̾e :
Etips non intellexerunt uerbum quodlo¬
cutus ẽ ad illos. Etdescendit cum eis &ue

Expanded text:
rati sunt. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. Et ait ad illos: Quid est quod me quaerebatis? Nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos. Et descendit cum e
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ista responsio. qui eũ de sua potesta
dolose interrogauerant. sed aiunt illi:
dictũ ẽ. id est illi ipsi dño : singulari ꝓno¬
mone non plurali : qđ in codicib grecis
sine ullo scrupulo ambiguitatis appanis
Est quidã sermo dñi apud euangelistã io¬
hannẽ ubi hoc qđ dico facilius possit in¬
tellegi Dicebat ergo inquiđ̃ iħs ad eos
qui crediderunt ei iudaos: Siuos ꝑ mans¬
ritis in sermone meo uere discipuli mei erit
& cognoscetis ueritatẽ. & ueritas libera bit
uos. Et responderunt ei: Semen abraha
sumus & nemini seruiuimus umquã : Quon
tudicis liberi eritis: Respondit eis iħs: Ami
amen dico uobis quia om̃is qui facit peccatun

Expanded text:
fuerit ista responsio, qui eum de sua potestate fuerit ista responsio, qui eum de sua potestate dolose interrogaverant; sed, Aiunt illi, dictum est, id est, illi ipsi Domino, singulari pronomine, non plurali, quod in codicibus graecis sine ullo scrupulo ambiguitatis apparet. 138. Est quidam sermo Domini apud evangelistam Joannem, ubi hoc quod dico, facilius possit intelligi. Dicebat ergo, inquit, Jesus ad eos qui crediderunt ei, Judaeos: Si vos manseritis in sermone meo, uere discipuli mei eritis, et cognoscetis ueritatem, et ueritas liberabit uos. et responderunt ei: semen Abrahae sumus et nemini seruiuimus umquam. quomodo tu dicis: liberi eritis? respondit eis Iesus: amen amen dico uobis. quia omnis qui facit peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
& umeã locabit aliis agricolis: Quorũ
responsionẽ non solũ propterea dño tribue¬
runt marcus & lucas qđ hoc ipse dixerat
qui a ueritas est : quȩ etiã ꝑ malos atq nesa¬
entes sȩpe loquit᷑. occulto quodã instine¬
tumentẽ hominis mouens. non sc̃ĩtatis il.¬
lius merito. sed iure ꝓpriȩ potestatis. uerĩ
etiã qui a tales esse potuer. ut non frustra
in ipso corpore dñi iã sicut menbra depu¬
tarentur ut merito eorũ uex illi retribu¬
eretur cuius mẽbra erant : qui iã baptiza¬
uerat plures quã iohannes. & habebat
turbas discipulorũ sicut ipsel euangeliste
sepe testantur. & unde erant etiã illi qui¬
genti fratres. quibus eũ apostolus paulus
post resurrectionẽ praesentatũ esse com¬
memorat. Prȩsertim qui a & scdm̃ eunde
matheũ non ita dictũ ẽ. Aiunt illi. malos
male ꝑd&: ut in eo qđ positũ est illi plu¬
ralis numerus accipiendus sit : tã quã eori

Expanded text:
et uineam locabit aliis agricolis. quorum et uineam locabit aliis agricolis. quorum responsionem non solum propterea domino tribuerunt Marcus et Lucas, quod hoc ipse dixisset, quia ueritas est, quae etiam per malos adque nescientes saepe loquitur occulto quodam instinctu mentem hominis mouens non sanctitatis illius merito, sed iure propriae potestatis, uerum etiam quia tales esse potuerunt, ut non frustra in ipso corpore domini. iam sicut membra deputarentur, ut merito eorum uox illi tribueretur cuius meverat plures quam Joannes , et habebat turbas discipulorum, sicut ipsi Evangelistae saepe testantur, et unde erant etiam illi quingenti fratres, quibus eum apostolus Paulus post resurrectionem praesentatum esse commemorat : praesertim quia et secundum eumdem Matthaeum non ita dictum est, Aiunt illi, Malos male perdet, ut in eo quod positum est, illi, pluralis numerus accipiendus sit, tanquam eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Quiutiq si temptantes & in imi aquȩ siuerant.
non in eis possunt intellegi qui credi de¬
rant at que illud clarũ ex ꝓpheta testi¬
moniũ dño ꝑhibuerant. qui etiã inodo
respondere potuissent. non nescientes
sed credentes. malos male ꝑ d& & uineã
lo cabit aliis agricolis Hoc ommino
mouere non deb&. ut idõ putemꝰ non
fuisse credentes in illa multitudine : quȩ
tunc dñi parabolas audiebant: Iacuit
nãque idẽ matheus brsuitatis causa qđ
lucas nontacuit. parabolas istas silic&
non ad eos solos dictã qui depotestate in¬
terrogauerant. sed ad plebem Sic enĩ ait
Coepit autẽ dicere adplebẽ parabolã hanc
Homo plantauit uineã & ceter̃: In hac ercͦ
plebe intelligendũ est etiã illos esse
potuisse. qui sic eũ audirent. quo modo
cui dixerant : benedictus quiuenit in
nomine dñi Et ipsos uel ex ipsis fuisse
qui responderunt malos maleꝑd& :

Expanded text:
qui utique si temtantes et inimici quaesierant, qui utique si temtantes et inimici quaesierant, non in eis possunt intellegi qui crediderant adque illud clarum ex propheta testimonium domino perhibuerant, qui etiam modo respondere potuissent non nescientes, sed credentes: malos male perdet et uineam locabit aliis agricolis. hoc omnino mouere non debet, ut ideo putemus non fuisse credentes in illa multitudine, quae tunc domini parabolas audiebat. tacuit namque idem Mattheus breuitatis causa quod Lucas non tacet, parabolam istam scilicet non ad eos solos dictam qui de potestate interrogauerant, sed ad plebem. sic enim ait: coepit autem dicere ad plebem parabolam hanc: homo plantauit uineam, et cetera. in hac ergo plebe intellegei\\dum est etiam illos esse potuisse qui sic eum audirent, quomodo cui dixerant: benedictus qui uenit in nomine domini, et ipsos uel ex ipsis fuisse qui responderunt: malos male perdet
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝓphecia. Cũ uenienti magna caelebri¬
tate occurrentes acclamarent. bene¬
dictus qui uenit in nomine dñi: Nec mo¬
ueat qđ idẽ matheus principes sacredo¬
tũ & senio res populi. dixit accessisse
addominũ & que sissse inqua potestate
haec facer& & quis ei dederit hanc pos¬
testatẽ quando eos debaptis mo iohan¬
nis uicissim in terro gauit. unde essec
decaelo anexhominib Quib respon¬
dentib qđ nescirent : ait: Nec ego uob̃
dico. inqua potestate haec facio Inde
enĩ secutus est contextim loquedo &
Ait Quid autẽ uobis uidetur. homo
habebat duos filios & ceter̃ Sine ulla cuiꝰ¬
quã rei uel ꝑ sonae inter positione. scđm
matheũ sermo contexitur. usq ad hoc qđ
delocata agricolis ninea commemoratur:
otest enĩ putari eũ om̃ia eũ principi bus
sacerdotũ e seniorib populi locutũ fuisse
aquib fuerat defua potestate in terrogat᷑

Expanded text:
ta prophetia, cum uenienti magna celebrita prophetia, cum uenienti magna celebritate occurrentes acclamarent: benedictus qui uenit in nomine domini. Nec moueat, quod idem Mattheus principes sacerdotum et seniores populi dixit accessisse ad dominum et quaesiuisse, in qua potestate haec faceret et quis ei dederit hanc potestatem, quando eos de baptismo Iohannis uicissim interrogauit, unde esset, de caelo an ex hominibus; quibus respondentibus, quod nescirent, ait: nec ego uobis dico, in qua potestate haec facio. inde enim secutus est contextim loquendo et ait: quid autem uobis uidetur? homo habebat duos filios, et cetera sine ulla cuiusquam rei uel personae interpositione secundum Mattheum sermo contexitur usque ad hoc quod de locata agricolis uinea commemoratur. potest enim putari omnia eum principibus sacerdotum et senioribus populi locutum fuisse, a quibus fuerat de sua potestate interrogatus.
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ scriptũ ẽ. lapidẽ quẽ reꝓbauerunt
aedifi cantes hic factus ẽ incaput an¬
guli: Hancͤ sentent &e uolunta tem
intimat siue Nũ quã legistis ⁊ siue.
nec hoc legistis: siue. quid ẽ ergo hoc
quod scriptũ ẽ Restat ergo ut in¬
tellegamus inplebe qu& Audiebat
quosdã respondisse Quod matheus
cõmemorat dicens. Aunt illi Ma¬
los male ꝑ d&. & in neã suã locabit
aliis agricolis. Quosdã uero illud
qđ lucas nontacuit. hoc ẽ absit. His
ergo qui illud dño respanderant. illi
Alii responderunt. Absit: Sed illorum
responsio quib isti reculerunt absit :
propterea dño tributa est Amarco &
luca quia sicut dixi pereos ipsa ueri
tas locuta ẽ. Siue ꝑ nescientes simali
erant. sicut ꝑ caiphan quinesciens
quid dixerit. cũ ess& pontifex ꝓphe¬
tauit : siue ꝑscientes ac iam intelli¬
gentes atq credentes Ibi enĩ erat
etiam illa multitudo. ꝑ quã iã erat imple¬

Expanded text:
quod scriptum est, Lapidem quem reprobaverunt quod scriptum est, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Hanc enim sententiae voluntatem intimat, sive Nunquam legistis, sive Nec hoc legistis, sive Quid est ergo hoc quod scriptum est. 136. Restat ergo ut intelligamus in plebe quae audiebat, quosdam respondisse quod Matthaeus commemorat dicens, Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis; quosdam vero illud quod Lucas non tacuit, hoc est, Absit. Iis ergo qui illud Domino responderant, illi alii respresponsio quibus isti rettulerunt absit, propterea domino tributa est et a Marco et a Luca, quia, sicut dixi, per eos ueritas ipsa locuta est, siue per nescientes, si mali erant, sicut per Caifan. qui nesciens. quid dixerit, cum esset pontifex., prophetauit, siue per scientes ac iam intellegentes adque credentes. ibi enim erat etiam illa multitudo, per quam iam erat imple
Abbreviated transcription (Latin):
locabit Aliis agri colis qui reddant ei
fructũ tẽporib suis. Cũ scđ̾m lucã talib
uerbis contra dixerint dicentes. absit :
Et re uera quod secutus dñs ait delapide
reꝓbato ab aedificantib & factũ in
capite anguli ita inlatũ est: ut hoc tes¬
timonio conuincerentur. illi parabo¬
lae contra dicentes Nam & ipse matħ
hoc sic conmemorat dictũ : tã quã con¬
tradicentib cũ ait Nũ quã legistis
in scripturis lapidem que reꝑuerunt : ba¬
Aedificantes hic factus ẽ in caput an¬
guli: Quid ẽ enĩ nũ quã legistis.
Nisi quia hoc respondebant. quod efs&
contrariũ : Hoc & marcus signifi¬
cat. quia haec ipsa uerba ia refert:
Nec scripturã hanc legistis. lapidẽ quẽ
reꝓbauerunt aedificantes. hic factus ẽ
incaput anguli Quȩ sententia scđm
luca magis apparet loco suo dicta. post
illorũ contradictonẽ qua dixerunt.
absit: Tantundem enĩ ual&̃. sicut
hoc etiã ipse ponit. Quid ergo hoc

Expanded text:
locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis, cum secundum Lucam talibus uerbis contradixerint dicentes: absit? et reuera quod secutus dominus ait de lapide reprobato ab aedificantibus et facto in capite anguli, ita inlatum est, ut hoc testimonio conuincerentur illi parabolae contradicentes. nam et ipse Mattheus hoc sic commemorat dictum tamquam contradicentibus, cum ait: numquam lein Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Quid est enim, Nunquam legistis, nisi quia hoc responderant, quod esset contrarium? Hoc et Marcus significat, qui haec ipsa verba ita refert, Nec Scripturam hanc legistis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Quae sententia secundum Lucam magis apparet loco suo dicta, post illorum contradictionem qua dixerunt, Absit. Tantumdem enim valet, sicut hoc etiam ipse ponit, Quid est ergo hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ed illud magis mou&. quod lucas non
solũ eos hoc respondisse nondicit haec
etiã uerba ipse quoq sicut in arcus dño
Ad tribuens. uerũ etiã contrariã reculis¬
se responsionẽ dicentes. absit Ita enĩ
narrat: Quid ergo faci& illis dñs uineae :
ueni & & ꝑd& colonos istos. & dabit un¬
neam Aliis Quodudito dixerant illi.

Expanded text:
Sed illud magis mouet, quod Lucas non Sed illud magis mouet, quod Lucas non solum eos hoc respondisse non dicit haec etiam uerba ipse quoque sicut Marcus domino adtribuens, uerum etiam contrariam rettulisse responsionem dicentes: absit. ita enim narrat: quid ergo faciet illis dominus uineae? ueniet et perdet colonos istos et dabit uineam aliis. quo audito dixerun