comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hõ inunitate ꝑsone ꝯuinctus ẽ. deo.
in reb uͦ et̃ius sũma ueritas recte
tribuit᷑ dei u̾bo. Qõ uͦ idem ipse est
unigenitꝰ a patre plenꝰ gr̾e ⁊ u̾itatis.
id tactũ ÷ ut ipse sit in reb ꝓ nobis
temꝑalit̾ gestis. cui ꝑ eandẽ fidem
mundam᷑: ut eũ stabilit̾ contẽplem᷑.
in reb et̾nis. Illi autẽ p̃cipu gentũ̃
philosophi. qui inuisibilia dei ꝑ ea
que facta sunt intellecta conspicere
potuerunt: tñ quia sñ mediatore
id ẽ. sine hoĩe xp̃o philosopati sunt:
quẽ nec uenturũ ꝓpħis. nec uenis¬
se apłis crediłunt ueritatẽ deti¬
nuert̃ sic̃ de illis dictũ ẽ. in inqͥta¬
te. Non potuerunt in his reb infi-¬
mis constituti. nͥ querere aliqua
remedia: ꝑ que ad illa quȩ intel¬
lexer̃t sublimia ꝑuenirent atq iͣ
indeceptores demones incidunt.
ꝑquos factumẽ ut inmutarẽt głam
incorruptibił dei. in similitudinẽ
imaginis corruptibilis hõis ⁊ uo-¬

Expanded text:
homo in unitate personae conjunctus est Deo: homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem praecipui gentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et vo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.x ͨ. in quo st̃ om̃s thesauri sapientie
⁊ scientie absconditi. Quatenꝰ nouerat
apłs thesauros istos. qͣntũ eor penetͣ¬
u̾at. ⁊ in eis ad qnͣta ꝑuen̾at. quis
pot̃ nosse: Ego tñ scd̾m id qd scͥptum
ẽ. unicuiq autẽ nr̃indat᷑ manifesta¬
tio sp̃s ad utilitatẽ. alii quidẽ dat᷑
scientia humanis. attributa sit reb:
utrũq agnosco iixͦ. ⁊ mecũ om̃is eiꝰ
fidelis. Et cũ lego u̾bum factũ caro ẽ.
⁊ habitauit in nob: inu̾bo intelligo
uerũ dei filiũ. incarne agnosconer
hõis filiũ. ⁊ utrũq simul in unam
ꝑsonã dei ⁊ hõis. ineffabili gr̾e largi¬
tate coniunctũ. ꝓpt̃ qd̾ sequit᷑ ac dic̃.
Et uidimꝰ głam eiꝰ. głam quasi unige¬
niti a patre. plenũ gr̾e iueritatis.
si gr̃am referamꝰ ad scientiã. uerita-¬
tem ad sapientiã: puto nos ab illa
duarum istarũrerum distinctione
qmͣ ꝯmendauimꝰ ñ ab horrere. In reb
enĩ ꝑ tempꝰ ortis. illa sũma gr̾a ẽ qd̃

Expanded text:
esus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Quatenus noverat Apostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidscientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque simul in unam personam Dei et hominis ineffabili gratiae largitate conjunctum. Propter quod sequitur et dicit, Et vidimus gniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Si gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commendavimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus ortis, illa summa gratia est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
reconciltati salui erimꝰ in uita ipsuis
In uita salui qͥ ꝑ mortẽ reconciliati. eͥs
enĩ dubitet daturum amicis uitã suã
y quib inunicis dedit mortẽ suam:
ion solum autẽ inquit s ⁊ głamur in

Expanded text:
reconciliati salvi erimus in vita ipsius. reconciliati salvi erimus in vita ipsius. In vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam, pro quibus inimicis dedit mortem suam? Non solum autem, inquit, sed et gloriamur in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob̃ ẽ dei filiꝰ. qui nullũ habebat occisꝰ.
s alui gͦ erimꝰ ab ira ꝑ ipsum. Ab tra utiq
dei quȩ nicb̾ ẽ. aliud ꝗ uista uindicta.
N on enĩ sic̃ hoĩs animi ꝑturbatio ẽ. ira
dei: s illuis ira ẽ. cui dic̃ alio loco sc̃a
scͥptura. Tu autẽ d̾s uirtutũ. cum tran-¬
quillitate uidicas. Sigͦ uista diuina
uindicta tale nom̃ accepit etiã recon¬
ciliatio dei. quȩ recte intelligit᷑. nisi
cũ talis ira funt᷑. Nec inimici eramꝰ deo:
nͥ quẽadmodũ iusticiȩ st̃ inimica pec¬
cata. Quib remissis. tales inimicitie fi¬
munt᷑. ⁊ reconciliant᷑ tusto. quos ipse
iustificat. Quos tñ etiã inimicos utiq
dilex̃. qñquidem filio ꝓpͥo ñ peꝑcit.
s ꝓ nob̾ om̃ib cũ adhuc inimici essemꝰ
tradidit eũ. Recte gͦ apłs secutꝰ adiun¬
xit. Sienĩ cum inimici eemꝰ reconcilia¬
ti sumꝰ deo ꝑ mortẽ filii eiꝰ ꝑ qmͣ facta
ẽ illa remissio peccatoꝵs: multomagᷤᷤ

Expanded text:
 nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, et jam reconciliatio Dei quomodo recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remissis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo, quos ipse justificat: quos tamen etiam inimicos utique dilexit, quando quidem Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus cum adhuc inimici essemus tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo, per mortem Filii ejus, per quam facta est illa remissio peccato
Abbreviated transcription (Latin):
ũ cedit᷑. dissentiendo frenet᷑. Quȩ
duo aliena fuisse a para dyso ante
peccatũ dubitare quis possit: Nã
neq illa honestas faciebat aliquid
indecorum. neq illa felicitas pacie¬
bat᷑ aliquid inpaeatũ. Oportebat
itaq ut ista carnalis concupiscen¬
tia nulla ibi eẽt om̃ino. qñ conci¬
piebat᷑ uirginis partus: in qͦ nicħ
& eum tam̃ occisurus auctor mortis
auctoris uite morte uincendꝰ. iuictor
pͥmi adam ⁊ tenens genꝰ humanũ
uictꝰ a scđo adam ⁊ amittens genus
xͥanũ. lib̾atum ex hummano genere
ab humano cͥmine. ꝑ eũ qui ñ erat
in cͥmine. quãus eẽt ex gen̾e: ut de¬
ceptor ille ab eo uineeret᷑ gn̾e quod
uicerat cͥmine. Et hoc ita gestum ẽ.
ut homo ñ extollat᷑ s quigłatur

Expanded text:
non ceditur, dissentiendo frenetur: quae non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neque illa honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patiebatur aliquid impacatum. Oportebat itaque ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi esset omnino, quando concipiebatur virginis partus, in quo nihil et eum tamen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens genus christianum, liberatum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur; sed qui glor
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾e assumere hoĩem ds. ꝑ quẽ
gen̾is humani uinc̾et inimicum.
⁊ tñ ex uirgine cuiꝰ conceptũ sp̃s
ñ caro. fides ñ libido p̾uenit. Nec
int̾fuit carnis concupiscentia ꝑ ꝙͣ.
seminant᷑ ⁊ concipunt᷑ ceteriqui
trahunt. originale peccatũ. s eape¬
nitus remotissima. credendo non
ꝯcunbendo scã ẽ. fecundata uirgi¬
bat᷑ namq ñ transgressionis con¬
tagione uitiata natura: s om̃i¬
um taliũ uitior sola medicina.
ꝑ quẽ renascerent᷑ libandi apecc̃õ.
qui nasci ñ possent sine peccato.
Qmuis enĩ carnali cõcupiscentia
que mnẽ. genitalib m̃bris bene
utat᷑ eastitas coniugalis. ht̃ tam̃
motus ñ uoliuitarios. quib osten¬
dit uł nullam se in conꝑacdiso ante
peccatũ eẽ. potuisse uł ũtalem fuisse si
fuit. ut aliqñ resisteret uoluntati. Nẽ
autẽ talem illã eẽ. sentimꝰ ñ repug¬
nans legim̃tis. etiã si nulla ẽ causa
genandi stimulos ingerat coeundi.
ubi si ei cecidit᷑ peccando satiet᷑. si

Expanded text:
e assumere hominem Deus, per quem generis humani vinceret inimicum; et tamen ex virgine, cujus conceptum spiritus, non caro: fides, non libido praevenit . Nec interfuit carnis concupiscentia, per quam seminantur et concipiuntur caeteri, qui trahunt originale peccatum: sed ea penitus remotissima, credendo, non concumbendo sancta est fecundata virgibatur namque non transgressionis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, quibus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret voluntati. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans legi mentis, etiam si nulla est causa generandi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si
Abbreviated transcription (Latin):
cͦ.S qͥ hoc dicit. ñ discernit aliam
nẽ eẽ. tͥnitatẽ. qñ presentẽ fidem te¬
nemꝰ uidemꝰ. amamꝰ. innob̾: aliam
tẽ futuram qñ ñ ipsam s eiꝰ uelut
imaginarũ uestigiũ in memoria
reconditũ recordatione contuebim̃.
nẽtis. ⁊ qd̾ inde impͥmit᷑ in acie re¬
cordantis. t̾cia uoluntate iungemꝰ.
Qͦd ut possit intelligi: sumamꝰ exem¬
plũ cde corꝑalib reb de quib in li¬
bro xiͦ. satis locuti sumꝰ. Ns empe ab
inferiorib ad fuꝑiora ascendentes.
uł ab ext̾ĩorib ad intĩora ingredien¬
tes pͥmã reꝑimꝰ tͥnitatẽ in corꝑe qr

Expanded text:
tur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam tur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione contuebimur,nentis, et quod inde imprimitur in acie recordantis, tertia voluntate jungemus. Quod ut possit intelligi, sumamus exemplum de corporalibus rebus, de quibus in libro undecimo satis locuti sumus . Nempe ab inferioribus ad superiora ascendentes, vel ab exterioribus ad interiora ingredientes, primam reperimus trinitatem in corpor
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eiꝰ immortalitate ꝑduret. quid
uͦ meliꝰ in eiꝰ natura ereatum ẽ.
qm qd̃ ad sui creatoris imaginẽ
facta ẽ: Non gͥ in fidei retentione
c̃templatione. dilectiõe. quȩ ñerit
semꝑ: s in eo qͦ semꝑerit inuenien¬
da ẽ. qm dici oporteat imaginẽ clĩ.
to diligentiꝰ atq abstrusus ꝑseruta¬
bim᷑. Dici enĩꝑ ot̃ ñ ꝑire istam tri¬
nitatẽ. etiam cũ fides ipsa tͣnsierit.
qr sic̃ nunc eã ⁊ memoria tenemꝰ ⁊
cogitatione cernimꝰ. ⁊ uoluntate di¬
ligimꝰ: ita etiã tunc ctĩ eam nos ha¬
buisse memoria tenebinꝰ ⁊ recolemꝰ.
&e hoc utrq t̾cia uoluntate iunge¬
niꝰ: eadem tͥnitas ꝑmanebit Qm̃ si
nullũ in nob̃ qͣsi uestigiũ tnͣsiens re¬
liquerit ꝓfecto nec in memori nr̃a
eiꝰ aliquid habebimꝰ quo recurramꝰ
eam p̃t̾itam recordantes. atq utr̃q
intentione t̾cia copłantes. ⁊ qd̾ erat
scilicet in memoria ñ inde cogitan¬
tib nob. ⁊ qd inde cogitatione forma¬

Expanded text:
cum ejus immortalitate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, quam quod ad sui Creatoris imaginem facta est ? Non igitur in fidei retentione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione tertia copulantes, et quod erat scilicet in memoria, non inde cogitantibus nobis, et quod inde cogitatione forma
Abbreviated transcription (Latin):
id̾s erat. udeo sic uicit natꝰ eyuir¬
gine: quia ds humilit̾ ñ quomo¬
do alios seos regebat illũ hoĩem s
gerebat. hec tanta dona dei isi qͣ
alia sc̃ quȩ de hac re nob ⁊querere
nunc et disserere longum ẽ nͥ uerbũ
caro fieret nulla eẽnt. hec aũ omia q̃¬

Expanded text:
 et ideo sic vicit natus ex virgine, quia Deus humiliter, non quomodo alios sanctos, regebat illum hominem, sed gerebat. Haec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de hac re nobis et quaerere nunc et disserere longum est, nisi Verbum caro fieret, nulla essent. CAPUT XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
quatenꝰ ꝓ illis ipse mortuus ẽ .x. carniᷤᷤ
mors carnis de peccato pͥmi hõis ori-¬
ginalit uenerit. tñ bonus eiꝰ usus
głosissimos marty res fecit. Et ideo ñ
solũ ipsa s omĩa huiꝰ scłi mala dolo-¬
res laboresq hõium. quamꝗͣ. de pecca-¬
tor ⁊ maxime de peccati originalis
m̾itis ueniant. uñ facta ẽ. ⁊ ipsa ui-¬
ta uincło mortis obstricta: tñ ⁊ remis¬
sis peccatis reman̾e debuerunt. cũ
gratulans. beatitudinẽ uͦ ꝗͣ. liberata
uita futura sñ fine habitura ẽ. fide¬
lit̃ & pacient̃ expectans. Diaboluis enĩ
a dñatu ⁊ a cordib fideliũ foras imᷤ¬
sus. in qͦrum dap̃natione atq infi¬
delitate licet damnatꝰ etiã ipse regna-¬
bat. tantũ ꝓ conditione mortalitatis
huiꝰ adu̾sarii finit᷑. ꝗtum eis expedi-¬
re nouit. de qͦ sacre litt̾e ꝑsonant ꝑ
os apłicũ. fidelis ds qui ñ ꝑmittat
uos tẽptari suꝑ io ꝗd̾ potestis s faciet¬

Expanded text:
quatenus pro illis ipse mortuus est Christus, carnis quatenus pro illis ipse mortuus est Christus, carnis mors carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae personant per os apostolicum: Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari su
Abbreviated transcription (Latin):
facta. cũ pͥmũ uocatus ẽ. narrat apłs
paulus. Nam int̾ cetã quȩ audiuit. &̃
hoc sibi dictũ sic loquit᷑. Ad hoc enuntͥ
apparui. ut constituam te ministrũ ꝙ
testem eoꝵ que a me uides. quib etiã
p̃eo tͥ. lib̾ans te de popło ⁊ de gentibꝰ in
quas ego nito te aꝑire ocłos cecoꝵ eͣt
au̾tant᷑ a tenebris ꝙ a potestate sathane
ad dm̃: ut accipiant remissionẽ pecca¬
toꝵs. ⁊ sortem quȩ in scĩs .⁊ fidem quȩ¬
ẽ in me. Uñ & ex hortans idem apłs cre-¬
dentes ad gr̾arum actionẽ do patͥ: qui
eruit nos inquit de potestate tenebra-¬
rũ. et tnͣstulit in regnum filii caritatiᷤᷤ
sue. in quo habemꝰ redẽptionem. in re¬
missionẽ peccatoꝵ. In hac redemptio¬
ne tanqͣm p̃cium ꝓ nob̾ datus ẽ. san¬
guis .xͥ. Quo accepto diabolus ñditatꝰ
ab om̃i debito liber. indebite fuso suo
sanguine redemisset. ꝑ eccatorib retib
uiuolum traheret ad sccłȩ acsempi¬

Expanded text:
facta, cum primum vocatus est, narrat apostolus Paulus. Nam inter caetera quae audivit, etiam hoc sibi dictum sic loquitur: Ad hoc enim tibi apparui, ut constituam te ministrum et testem eorum quae a me vides, quibus etiam praeeo tibi, liberans te de populo et de gentibus, in quas ego mitto te aperire oculos caecorum, ut avertantur a tenebris, et a potestate sataad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem quae in sanctis, et fidem quae in me est . Unde et exhortans idem apostolus credentes ad gratiarum actionem Deo Patri: Qui eruit nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae, in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum . In hac redemptione tanquam pretium pro nobis datus est sanguis Christi, quo accepto diabolus non ditatus ristus ab omni debito liber indebite fuso suo sanguine redemisset, peccatorum retibus involutum traheret ad secundae ac sempi
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑpeccatũ mors: ⁊ ita in om̃s hoĩes
mors ꝑtransiit. in qͦ om̃s peccau̾unt.
at cȩt̾a in quib ꝓlixius de duob hõĩb
lis post̾i eiꝰ obligati sumꝰ: alt̾o autẽ scd̾o
adam. qui ñ homo tantũ s etiã ds:
Quo ꝓ nob̾ soluente qd̃ ñ debebat. a de¬
bitis & pat̾nis ⁊ ꝓpriis lib̾ati sumꝰ. Rro¬
unde quẽ ꝓꝓten unũ illũ tenebat
diabolus om̃s ꝑ eiꝰ uiciatã carnalem¬

Expanded text:
 peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt : et caetera, in quibus prolixius de duobus hominibus lis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quoniam propter unum illum tenebat diabolus omnes pe
Abbreviated transcription (Latin):
enĩcum inimici eẽmꝰ reconciliati su
dõ ꝑ mortẽ filiĩ eiꝰ: multomagis recon¬
ciliati salui erimꝰ inuita ipsius. Quoᷤ
peccatores dix̃pͥus: hos pꝰteriꝰ inimi¬
cos dĩ. Et quos pͥus iustificatos in san¬
guine iħu xp̃i. eos posteriꝰ reconcilta¬
tos ꝑ mortẽ filii dei. & qd̾ pͥus saluos
ab ira ꝑ ipsũ: eos p̾ea saluos inuita
ipsiꝰ. Non gͦ ante istã gr̃am qͦquomo¬

Expanded text:
cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus ẽ. nec ideo illi tanc
unitate dõ uͦ coniunctꝰ una cũ illo
ꝑsona filiꝰ dei fieret. ullis ẽ. p̃ced en¬
tib m̃itis assecutꝰ: s ex quo eẽ. homo
cepit ex illo e. ⁊ds. uñ dictum est
u̾bum caro factum ẽ. Est etiã illud
ut suꝑbia hõis quȩ maximo impe-¬
clim̃to ẽ. ne inhereat᷑ deo: ꝑ tantam
dei humilitatẽ redargui posset atq
sanari. Discit quoq qmͣ longe reces¬
serit a deo qd illi ualeat ad medici¬
nalem dolorẽ. qñ ꝑtalem media-¬
torem redit: qui hõib ⁊ d̾s duu¬
nitate subuenit. ⁊ hõ infir mitate
conuenit. Qd̃ autẽ maiꝰ obedientie
nob p̃beret᷑ exemplũ qui ꝑ inobe-¬
dientiã ꝑieramꝰ. qmͣ deo pͥat̾ d̃s
filius obediens usq ad mortẽ cru-¬
cis: Quid p̾mium ipsiꝰ obedientie
uͥ ostenderet᷑ meliꝰ qmͣ in carne
tanti mediatoris q̃ ad uitã resur¬
rexit et̾nam: ꝑtinebat etiã ad iꝰ¬
ticiam bonitatẽq creatoris: ut ꝑ
eandẽ rationalem creaturam

Expanded text:
Filius Dei, ne ideo illi tanquunitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo homo esse coepit, ex illo est et Deus: unde dictum est, Verbum caro factum est . Etiam illud est, ut superbia hominis quae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod autem majus obedientiae nobis praeberetur exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque ad mortem crucis ? Quid, praemium ipsius obedientiae ubi ostenderetur melius, quam in carne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit aeternam? Pertinebat etiam ad justitiam bonitatemque Creatoris, ut per eamde
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis ille qm̃ eiꝰ erat qͥ nullũ ha¬
buit omĩno peccatũ. ad remissionem
nr̃oꝵ fusus ẽ. peccators. Ut quia eos
diabolus mĩto tenebat. quos peocati
reos ꝯditione morus obstrinxit. hos
ꝑ eũ merito dimitt̾et. quẽ nulliꝰ pec¬
cati reũ imm̃ito pena mortis affecit.
Hac iusticia uictꝰ. et hoc uincłmꝰ uinetꝰ
ẽ. fortis: ut uasa eiꝰ eriꝑent̃. quȩ apud
eũ cum ipso ⁊ angłis eiꝰ fuerant. uasa

Expanded text:
guis ille, quoniam ejus erat qui nullum habuit omnino peccatum, ad remissionem nostrorum fusus est peccatorum, ut quia eos diabolus merito tenebat, quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis, ut vasa ejus eriperentur , quae apud eum cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
suam ñ derelinquet: quoadtisq usticia
conu̾tat᷑ in uiditium. ⁊ qui hñt eam:
om̃s recto st̃ corde. Hoc gͥ temꝑe qͦ disfer¬
t̃ potentia popłi cdĩ. ñ repellet dñs ple¬
bem suam. ⁊ hereditatẽ suam ñ dere¬
linquet. qͣntalibet acerba ⁊ indigna.
ipsa humilis atq infirma paciat᷑. quo¬
adusq usticia qm nẽ ht̃ infirnitaᷤ pio¬
rum conuertat᷑ inuiditiũ. hoc est
uidicandi accipiat potestatẽ. Qd uistis
in finẽ seruat᷑: cum p̃cedentẽ uistici¬
am ordine fuo fuerit potentia subse-¬
cuta. Potentia quippe ad iũncta usti¬
cie uł iusticia accedente potentie: ui¬
diciariam potestatẽ facit. Ptinet autẽ

Expanded text:
sque justitia convertatur in judicium, et qui habent eam, omnes recto sunt corde . Hoc ergo tempore quo differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet; quantalibet acerba et indigna ipsa humilis atque infirma patiatur, quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justis in fine servatur, cum praecedentem justitiam ordine suo fuerit potentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae, judiciariam potestatem facit. Pertine
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas inuenit᷑. Et ibi fodit᷑ pecca¬
tori fouea. uͥ uident᷑ mali płimum
posse. Cantat autẽ iustꝰ ⁊ dicit. Beatꝰ
homo quẽ tu erudieris dñe. ⁊ exlege
tua docueris eũ. ut mitges ei a dieb

Expanded text:
infirmitas invenitur, et ibi foditur peccainfirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum: ut mitiges ei
Abbreviated transcription (Latin):
bolo. Non autẽ diabolus potentia dĩ
s iusticia suꝑandꝰ fuit. Nam quuid
om̃ipotente potentꝰ aut cuiꝰ creature
potestaᷤ potestati creatoris cõꝑari pot̾s
s cũ diabolus uitio ꝑu̾sitatis sue factus
sit amator ꝓ otentie. ⁊ desertor oppugna¬
torq iusticie. sic enĩ ⁊ hoĩes eum tanto
magis unitant᷑. qnͣtomagis neglecta uł
etiam ꝑ osa iusticia potentiȩ student
eiꝰq uł adeptione letant᷑ uł inflam¬
mant᷑ cupiditate: placuit dõ ut ꝓpt̾
eruendum hoĩem de diaboli potestate
nꝰ potentia diabolus s iusticia uin¬
ceret᷑. atq ita ⁊ hoĩes imitantes xp̃m:
iusticia quererent diabolũ iunc̾e ñ
potentia. Dam qd potentia qͣsi mali
aliquid fugienda sit. s ordo seruandꝰ
ẽ quo pͥor ẽ. iusticia. Nam qnͣta potũ¬
tia potest eẽ. mertaliũ: teneant gͦ mor¬
tales iusticiã: potentia ĩmortalib da¬
bit᷑. Cin coꝑata qnͣtalibet eor hõium
qui potentes uocant᷑ in t̾ra: ridicula

Expanded text:
us potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui potentes vocantur in terra, ridicula
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fieret mors xͥ: Immo cur ñ pret̾¬
missis aliis innum̾abilib modis qͥb
ad nos lib̾andos uti posset omp̃s.
ipsa potissimũ eligeret᷑: ut fieret
uͥ nec de diuinitate eiꝰ aliquid ĩmi¬
nutum ẽ. aut mutatũ. ⁊ de huma¬
nitate suscepta. tantũ beneficii col-¬
latum ẽ. hõib ut ad eo filio sempit̃¬
no. eodẽq hominis filio mors tem-¬
ꝑalis indebita redlet̃. qua eos a
sempit̃na morte debita lib̾aret: Pec¬
cata nr̃a diaboluis tenebat. ⁊ ꝑ illa nos
m̾̃ito figebat inmorte. Dimisit ea ille
qui sua ñ habebat. ⁊ ab illo immĩto
ꝑductꝰ : ad mortẽ. Tanti ualuit sanguis
ille. ut neminẽ xͦ. indutũ in ȩt̾namor¬
m̃dat gͦ caritatẽ suã ds in nob̃. qm̃ cũ

Expanded text:
n fieret mors Christi? Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna mormendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum
Abbreviated transcription (Latin):
uult bona & nulla uult male ex his
duob quib beata uita ꝑ ficit᷑. qñ utrũq
ñ dat᷑id eligat᷑ potius. unde magis a
beata uita recedit᷑. longis quippe ab
illa ẽ quiẽq adipiscitur male concu¬
pita. qmͣ qui nã adipiscit̾ concupita.
cum potiꝰ eligi debuerit uoluntas bona
atq p̃poni. etiam ñ ad epta quȩ appetit:
Propinquat enĩ beato qui bene uult q̃¬
cunq uuld: iquȩ ad eptus cũ fuerit be¬
attis erit. Et utiq ñ mala s bona bea¬
tum faciunt. qñ factũt. Quors bonor
ht̃ aliquid iam idq ñ parui estiman
eã ipsam scilicet uoluntatẽ bonam:
quide bonis quors capax ẽ. humana
natura ñ de ullius mali ꝑpetratione
uł adeptione gaudẽ desidat. ib ona qͣ¬
lia & in hac misera uita eẽ.ꝑossunt.
prudenti temꝑanti. forti. ⁊ tusta m̃te
sectat᷑. & qnͣtum dat᷑ assequit᷑. ut euã
in malis sit bonꝰ. & finitis malis om̃ib
atq impletis bonis om̃ib sit beatus.

Expanded text:
vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus beata vita perficitur, quando utrumque non datur, id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propinquat enim beato, qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non mala, sed bona beatum faciunt, quando faciunt: quorum bonorum habet aliquid jam, idque non parvi aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax est humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit beatus.
Abbreviated transcription (Latin):
uolens ferat: quia fieri ñ potuit qd̾
uolebat. Ne oppͥmat᷑ gͦ sustinet. s pre¬
mi nollet. Quomͦ gͦ uiuit ut uult.
An quia uolens fortis ẽ. ad ferenda q̃
boꝵ beatitudo mortaliũ. głatium se
uiuere ut uoluit: quia uolentes
patienter ferunt. quȩ accide sibi uo¬
lunt. hoc ẽ. enĩ aiunt qd sapienter
dixit terentius. qm̃ non potest id
fieri qd̃ ius. id uelis qͦd ñ possis. Com¬
mode hoc dictum eẽ. quis negat: s
consilum ẽ. datũ misero: ne eẽt mi¬
serior. Beato autẽ quales se eẽ. uolunt
om̃s. ñ recte nec uere dr̃. Nonpot̾fieri¬
qͦd uis. si enĩ beatus est: quicquio fieri
uult pot̃. quia ñ uult qd̾ fieri ñ pot̾.
S ñ ẽ. mortalitatis huiꝰ hec uita nec erit
nͥ qñ & immortalitas erit. Ques inul
lom dari homini posset. frustra eti¬
am beautudo quereret᷑: quia sine im¬
mortalitate ñ potest eẽ. Cum gͦ beati

Expanded text:
volens ferat, quia fieri non potuit quod volens ferat, quia fieri non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit ut vult? An quia volens fortis est ad ferenda quae erborum beatitudo mortalium, gloriantium se vivere ut volunt, quia volentes patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter dixit Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, ne esset miserior. Beato autem, quales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potetus est, quidquid vult fieri potest; quia non vult quod fieri non potest. Sed non est mortalitatis hujus haec vita, nec erit nisi quando et immortalitas erit. Quae si nullo modo dari homini posset, frustra etiam beatitudo quaereretur; quia sine immortalitate non potest esse. CAPUT VI
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ sine ulla spe tali. sine ulla tali mer¬
cede cruciat᷑. qnͣtalibet adhibeat tole¬
rantiã. non ẽ. beatus ueracit᷑: s miser
fortit̃. Neq enĩ ꝓptẽa miser non ẽ: quia
miserior eẽt si etiam impatient̃ mise¬
riam sustineret. Porro si i̾ta ñ patitur
uult. Ut enĩ alia omittam que corꝑe
illeso ad antim ꝑtinent offensiones
sine quib uiuere uellemꝰ. &. sunt in¬
numerabilia: uellet utiq si posset
ita saluũ atq incolumẽ habere corpꝰ
et nullas ex eo pati molestias. ut idha¬
beret in potestate. aut inipsius in¬
corruptionẽ corꝑis. Qd quia ñ habet
ac pendet incerto: ꝓfecto ñ uiuit
ut uult. Qmͣuis enĩ ꝑ fortitudinẽ
sit paratus exciꝑe. ⁊ equo ferre ani¬
mo. quicqͥd adu̾sitatis accidit: ma¬
uult tñ ut ñ accidat. & si possit fa¬
cit. atq ita paratus ẽ. in utrũq ut
qͣntum in ipso ẽ. alterũ oꝑtet alterũ
uitet. Et si quod uitat incurrit. icdo

Expanded text:
vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mervero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter, sed miser fortiter. Neque enim propterea miser non est, quia miserior esset, si etiam impatienter miseriam sustineret. Porro si ista non patitur, vult. Ut enim alia omittam, quae corpore illaeso ad animi pertinent offensiones, sine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto non vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tiebant enĩ aliter beatum eẽ. neminẽ
posse: ñ habendo qd uellet. ⁊ mehil
paciendo qd̃ nollet. Quis autẽ ñ qua¬
lenc̃q uitã qua delectat᷑. ⁊deo bea¬
tam uocant. uellet sic eẽ in sua pote¬
state. ut eam posset habere ꝑꝓetuam:
Et tñ quis itaẽ. quis uult pati molestias
quas fortit̃ toleret. qͣmus eas uelit pos¬
sit q tolerare si patit᷑: Quis uelit in tor¬
mentis tuu̾e. etiam qui potest in eis
ꝑ pacientiã tenendo iusticiam lau¬
dabiliter uiu̾e: Transitura cogitaue¬
runt hȩc mala qui ea ꝑtuler̾t uł cupi¬
endo hab̾e. ul timendo aniutere. quod
amabant. siue nequiter. siue lauda¬
biliter. Nam multi ꝑ tnsitoria mala
ad ꝑmensura bona fortiter tetende¬
runt. Qui ꝓfecto spe beati sunt: etiã
cum sunt intransitoriis malis: ꝑque
ad bona ñ transitoria ꝑuenuint s
qui spe beatus nondum beatuis
ẽ. Expectat namq ꝑ patientiã bea¬
titudinem: quam ñdum tenet. Qui

Expanded text:
tiebant enim aliter beatum esse neminem tiebant enim aliter beatum esse neminem posse, nisi habendo quod vellet, et nihil patiendo quod nollet. Quis autem non qualemcumque vitam qua delectatur, et ideo beatam vocat, vellet sic esse in sua potestate, ut eam posset habere perpetuam? Et tamen quis ita est? Quis vult pati molestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possitque tolerare si patitur? Quis velit in tormentis vivere, etiam qui potest in eis per patientiam tenendo justitiam laudabiliter vivere? Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, vel timendo amittere quod amabant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad bona permansura fortiter tetenderunt. Qui profecto spe beati sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perveniunt. Sed qui spe beatus est, nondum beatus est: exspectat namque per patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
erunnisq plenissima p̃cipue fides ẽ
necessarta: qua in dm̃ credit᷑. Non
enĩ quȩc̃q bona maxime illa quib
quisq sit bonꝰ. et illa quib fiet beatus
unde nͥ a deo in hoĩem ueniant ⁊ ho¬
mini accedant: inueniri pot̃. Cum
autẽ ex hac uita ab eo qui in his mise¬
riis sidelis & bonꝰ ẽ. uentum fuerit ad
beatam: tunc erit uerũ qd̾ nunc essẽ
hullo mͦ pot̾: ut sic homo uiuat quo¬
mꝰ uult. Non enĩ uolet male uiuere
in illa felicitate. aut uolet aliquid qd̾̃
deerit: aut deerit qd̃ uoluerit. Quic¬
quid amabit᷑ aderit. nec desidabitur
qd̃ ñ aderit. Om̃e qd ibi eritbonum
erit. ⁊ sumꝰ ds. st̃mmũ bonũ erit. atq
ad fruendum amantib p̾sto erit. ⁊ qd̾
ẽ. omĩno beatissimũ. ita semꝑ fore cer¬
tum erit. Nunc uͦ fecer̃t qͥdem fibi phi¬
sophi sic̃ eor cuiq placuit uitas beataᷤᷤ
suas. ut quasi ꝓpͥa uirtute possent qd̾
cõmun mortaliũ conditione ñ ꝑ o¬
terant sic scilicet uiu̾e ut uellent. Sen¬

Expanded text:
fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruendum amantibus praesto erit; et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Nunc vero fecerunt quidem sibi philosophi, sicut eorum cuique placuit, vitas beatas suas, ut quasi propria virtute possent, quod communi mortalium conditione non poterant, sic scilicet vivere ut vellent. Sen
Abbreviated transcription (Latin):
eandẽq ꝑpetuã que mors potiꝰ: dicen¬
da ꝙ uita: eadẽ fides ht̃. de qua ⁊ i
hoc libro sic̃ potui ꝓspatio tẽꝑis dispu¬
taui: cũiam ⁊ in quarto libro huius
oꝑis multa de hac dixerĩ. s ibi ꝓpt̃
aliud. hic ꝓpt̾ aliud. Ibi scilicet ut os
eos quidñt eũ quimisit. ⁊ eũ qui
missus equales natura eẽ. ñ ꝑosse:
hic autẽ ad distinguendã actiuam
scientiã. a contẽplatiua sapientia.
P lacuit quippe uelut gradatim ascen¬
dentib inutq reqͥrere apd int̾iorem
hoĩem qͣnoam sui cuiꝰq gn̾is tͥnita¬
tẽ. sic̃ pͥus apd̾ ext̾iorem quesuumꝰ.
dulo. si tñ uł hoc possumꝰ saltem in
enigmate ⁊ ꝑspecłm contuendam.
exercitatiore in his inferiorib reb m̃te
soł uocib memorie cõmendau̾it. neᷤᷤ¬
ciens quid significent sic̾ solent qͥ
grece nesciunt. u̾ba greca tenere
memorit᷑. uł latina similit̾ uł cuiꝰq
alt̾ius lingue qui eiꝰ ignari sunt:
ñne hñt qnͣdam in suo animo tͥni¬

Expanded text:
eamdemque perpetuam, quae mors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; sed ibi propter aliud, hic propter aliud: ibi scilicet ut osteos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut priusdulo, si tamen vel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente solis vocibus memoriae commendaverit, nesciens quid significent; sicut solent qui graece nesciunt, graeca verba tenere memoriter, vel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trini
Abbreviated transcription (Latin):
debit᷑ explicabo. Quadam iusticia dei
inpotestatẽ diaboli traditum ẽ genꝰ hui¬
manũ. pecc̃o pͥmi hominis in omnes
utriꝰq sexus cõmixtione nascentes ori¬
ginalit̾ transeunte. ⁊ parentũ pͥmorũ
debito. uniu̾sos posteros obligante. hec
traditio pͥus ingenesi significata est.
Ubi cũ serpenti dictum ẽẽt tram man¬
ducab̾. hõi dictum ẽ. t̾ra es: ⁊ int̾ram
ibis. Eo qd̃ dictum ẽ. int̾ram ibis. mors
corꝑis p̃nunt᷑a ẽ: qr nec ipsam fuerat
exꝑturus si ꝑmanxisset. ut factus ẽ.
rectꝰ. Qđ uͦ iuuenti ait t̾ra es: osten¬
dit totum hoĩem indet̾uis cõmuta¬
tum. Tale enĩ ÷ t̾ra es: quale ẽ. illud.
Non ꝑmanebit sp̃s m̃s inhõib istis.

Expanded text:
diaboli. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in homini
Abbreviated transcription (Latin):
nus. inse manens qd̃ erat. & a nobis ꝓ
nob̾ accipiens qd ñ erat. pret̾ suȩ na¬
turȩ detrunentũ nr̃e. dignatus in tre
consortiũ pͥus sine ullo malo suo m̾ito
mala nr̃a ꝑferret. ac sic iam credenti¬
b qnͣtum nos diligat ds. et quod des¬
ꝑabamus iam sꝑantib dona in nos sua
sine ullis bonis meritis nr̃i. immo
precedentib et malis meritis nr̃is ui¬
debita largitate conferret: Quia & ea
que dicunt̃ merita nr̃a: dona sunt
eiꝰ Ut enĩ fides ꝑ dilectionẽ oparet᷑:

Expanded text:
nus, in se manens quod erat, et a nobis pro nus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis nostris, imo praecedentibus et malis meritis nostris, indebita largitate conferret? 14. Quia et ea quae dicuntur merita nostra, dona sunt ejus. Ut enim
Abbreviated transcription (Latin):
dendum dei filus particeps nostre
mortalitatis effectus ẽ. Nos itaq qui¬
dicunt ita ne defuit deo modus ali¬
us. quo libaret homines a miseria
mortalitatis huiꝰ ut uiigenitum
filiũ dm̃ sibi coȩt̾̃num hoĩem fieri
uellet induendo humanã ammã
& carnẽ. mortalẽq factum mortẽ
ꝑpeti. parum ẽ. sic refellere: ut istũ
et diuine congruum drgnitati.
uerũ etiam ut ostendamus ñ aliũ
modũ possibilem deo defuisse cuus
potestati cuncta equalit̾ subiaceꝵ
s sanande nr̃ȩ miseriȩ. conuenien¬
tiorem modũ alium ñ fuisse. necesse
oportuisse. Quid enĩ tam necessari¬
um fuit aderigendam spem nr̃am.
m̃tesq mortalium conditione ipsius
mortalitatis abiectas ab ĩmortalitatis
desꝑatione lib̾andas. qͣm ut demonstra¬
retur nobis qͣnͣti nos pendet d̾s. quan¬
tũq diligeret: Quid uͦ huius rei tan¬
to isto uuditio manifestius atq p̃clariꝰ
quam ut dei filius immutabilit̾ bo¬

Expanded text:
dendum Dei Filius particeps nostrae dendum Dei Filius particeps nostrae mortalitatis effectus est? dicunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, ut istum et divinae congruum dignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bo
Abbreviated transcription (Latin):
tatione humana: s diuina aucto¬
ritate ꝓmitit. Et ideo cũ dictum
ẽẽt in euangłio. quod iħc dederit
potestatem filios dei fieri. his quire
ceꝑunt eum. ⁊ quid sit recepisse eũ
breuit̃ fuisset expositum. dcendo cͤ¬
dentib in nomine eiꝰ quoq mͦ filii
dei fierent eẽt adiũctum. qui ñ ex
sanguinib neq ex uoluntate carniᷤᷤ
neq ex uoluntate iuri sed ex deona¬
ti sunt: ne ista hõium quam uidemꝰ
& gestamus. infirmitas tantã excel-¬
lentiam desꝑaret: ilico annexum ẽ.
& u̾bum caro factum ⁊ habitauit
in nob̾. ut a contrario suaderet᷑. qd̃
increlibile indebat᷑. si enĩ natura
dei filius. ꝓpter filios hominu̾ mĩa
factusẽ. hominis filius. hoc ẽ. enum
uerbum caro factum ẽ. ⁊ habitauit
in nobis: qnͣto credibilius naturafi-¬
bitare indeo. in quo solo ⁊ de quoso¬
lo eẽ. possint beati participes inmor¬
talitatis eius effecti ꝓꝓter qd̃ ꝑsua¬

Expanded text:
tatione humana, sed divina auctotatione humana, sed divina auctoritate promittit. Et ideo cum dictum esset in Evangelio, quod Jesus dederit potestatem filios Dei fieri iis qui eum receperunt; et quid sit recepisse eum, breviter fuisset expositum, dicendo, Credentibus in nomine ejus; quoque modo filii Dei fierent, esset adjunctum, Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt: ne ista hominum quam videmus et gestamus infirmitas tantam excellentiam desperaret, illico annexum est, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; ut a contrario suaderetur quod incredibile videbatur. Si enim natura Dei Filius propter filios hominum misericordia factus est hominis filius; hoc est enim, Verbum caro factum est, et hanto est credibilius, natura fiet habitare in Deo, in quo solo et de quo solo esse possunt beati participes immortalitatis ejus effecti; propter quod persua
Abbreviated transcription (Latin):
assit. que in est eis quib dedit iħc po¬
destarẽ filios dei fieri: nulla questio ẽ.
humanis quippe argum̃tationib ħ
inuenire conantes. uix pauci magno
p̾diti ingenio. abundantes ocio. doctͥ¬
nisq subtilissimis eruditi. ad indagan¬
dam soluis animȩ ĩmortalitatem ꝑue-¬
nire potuerunt. Cui tam̃ anime bea-¬
tam uitam ñ inuenerunt stabilem.
idẽ. ueram. Ad miserias eam quippe
uite huiꝰ: etiam pꝰ beatitudinẽ redire
dixerunt. & qui eorum de hac erubu¬
erunt sententia. & animã purgatam
in sempit̾na beatitudine sine corp ore
collocandam putau̾unt: talia de mũ¬
diretrorsus et̾nitatem sentiunt: ut
hanc de anima sententiã suam ip¬
si redarguant. qd̾ hic longum est de-¬
monstrare: s in libro duodecimo
de ciuitate dei satis a nobis ẽ. quan¬
tũ arbitror explicatũ. fides autẽ ista
totum hoĩem immortalem futurũ.
qui utiq constat ex anima ⁊ corꝑe
& ob hoc uerebeatum. ñ argumen¬

Expanded text:
adsit, quae inest eis quibus dedit poadsit, quae inest eis quibus dedit potestatem Jesus filios Dei fieri, nulla quaestio est. Humanis quippe argumentationibus haec invenire conantes, vix pauci magno praediti ingenio, abundantes otio, doctrinisque subtilissimis eruditi, ad indagandam solius animae immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram: ad miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic longum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, explicatum . Fides autem ista totum hominem immortalem futurum, qui utique constat ex anima et corpore, et ob hoc vere beatum, non argumen
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quando illam ꝓpter qͣm solam istaᷤᷤ
amauimꝰ ñ amamꝰ. Deinde quomodo
erit uera illa tam ꝑspecta tã exani¬
nata. tam eliquata. tam certa senten¬
tia. beatos eẽ. om̃s homines uelle. supĩ
qui iam beati sunt: beati eẽ. nec uo¬
lunt nec nolunt: dut si uolunt ut
ueritas clamat. ut natura compellit.
cui sũme bonus ⁊ ĩmutabilit̾ creatus
creator hoc indidit. si uolunt inqm
beati eẽ. qui beati sunt. b eati non eẽ
utiq uolunt. Si autẽ beati non eẽ. uo¬
lunt ꝓculdubio nolunt consumi et
ꝑire quod beati sunt. Nec nͥ uiuen¬
tes beati eẽ. possunt. Nolunt gͥ perire
quod iuuunt. Immortales gͦ ẽẽ. nolũt
quicunq uere beati uł sunt. uł eẽ. cu¬
piunt. Non autẽ uiuit beate: cui nõ
ad ẽ. quod uult. Nullo mͦ gͥ eẽ. poterit
uita ueracĩt beata: nͥ fuerit sempit̃¬
natura quam tam̃ desidabilem con¬
fitet᷑: non parua questio ẽ s si ficdes

Expanded text:
mus, quando illam propter quam solam istas mus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Deinde quomodo erit vera tam illa perspecta, tam examinata, tam eliquata, tam certa sententia, beatos esse omnes homines velle, si ipsi qui jam beati sunt, beati esse nec nolunt, nec volunt? Aut si volunt, ut veritas clamat, ut natura compellit, cui summe bonus et immutabiliter beatus Creator indidit hoc; si volunt, inquam, beati esse qui beati sunt, beati non esse utique nolunt. Si autem beati non esse nolunt, procul dubio nolunt consumi et perire quod beati sunt. Nec nisi viventes beati esse possunt: nolunt igitur perire quod vivunt. Immortales ergo esse volunt, quicumque vere beati vel sunt vel esse cupiunt. Non autem vivit beate, cui non adest quod vult: nullo modo igitur esse poterit vita veraciter beata, nisi fuerit sempitenatura, quam tamen desiderabilem confitetur, non parva quaestio est. Sed si fides
Abbreviated transcription (Latin):
mi ꝓpt̃ qd cetera & qͦd prȩcȩt̾is diligit.
Non gͥ potest uita beata eẽ. & nolentẽ
deserere. quia beatus nemo nolens fit.
Ac ꝑ hoc qnͣtomagis nolentẽ deserendo
miserũ facit: quȩ si nolenti p̃sto eẽt
miserum faceret. Si autẽ uolentem
deserit: etiam sic quomͦ beata uita
erat quam fiuire uoluit. qui habe¬
bat: Restat ut dicã neutrun eẽ. in a¬
nimo beati .i. eum deseri a beata ui¬
ta cum ꝑ mortẽ deserit tota uita
nec nolle nec uelle. adutrunq para¬
to et ȩquo corde consistere.s nec ista
beata ẽ uita quȩ talis ẽ. ut quẽ beatũ
facit amore eiꝰ uidigna sit. Quomͦ enĩ
ẽ beata uita quam ñ amat beatꝰ: Aut
quomͦ amat᷑. qđ utrunq uigeat. an
ꝑeat. indifferent̃ accipit᷑. Nlisi forte
uirtutes quas ꝓpter solam beatitudi¬
nẽ sic amamus. ꝑsuadẽ nob̾ audent.
ut ipsam beatitudinem ñ ameniꝰ. Qd̃
si faciunt etiã utiq ipsas amare desisti¬

Expanded text:
mi propter quod caetera et quod prae caeteris diligit. mi propter quod caetera et quod prae caeteris diligit. Non igitur potest vita et beata esse, et nolentem deserere: quia beatus nolens nemo fit; ac per hoc quanto magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodo beata vita erat, quam perire voluit qui habebat? Restat ut dicant neutrum esse in animo beati; id est, eum deseri a beata vita, cum per mortem deserit tota vita, nec nolle nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus? Aut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat, indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter solam beatitudinem sic amamus, persuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desisti