comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret manib sius bonũ ut habeat unde tͥbuere
cui opus ẽ. Hoc gͦ scire sufficit. qͥa ce in ipso oꝑe
corꝑali id quod bonũ erat oꝑabatur apłs: qͣndo
autem soleret oꝑari. idest quib tempoꝵ spa¬
chis. ne ab euglitando impediretur quis possit
comp̃hendere: Sane quia ce diurnis ce no¬
cturnis horis oꝑabatur: ipse ñ tacuit. Ue¬
rumptam̃ isti qui tamqm̃ multum negoti¬
osi &e occupati de temꝑe oꝑationis inquirt̃:
quid agunt: Numqͥd ipsi ab ihrłm ꝑ circu¬
itum usq ad illiricum terras eugłio reple¬
uerunt: Aut quicqͥd gentium barbararũ
remansit: adhuc obeundum &e implendũ
de pace eccłȩ susceꝑunt: Nsouimus eos in
quandam scãm societatem ociosissime con¬
gregatos. Mirandam rem fecit apls: qui
reuera in tanta sollicitudine omnium ec¬
clesiarum. & ꝓpagatarum & ꝓpagandaꝵ
ad eius curam laboremq ꝑtinentium eti¬
am manib oꝑabatur. Propterea tñ eũ

Expanded text:
ret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere ret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum est operabatur apostolus. Quando autem soleret operari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ? sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, ipse non tacuit uerumtamen isti, qui tamquam multum negotiosi et occupati de tempore operationis inquirunt, quid agunt? numquid ipsi ab Hierusalem per circuitum usque ad Illyricum terras euangelio repleuerunt? aut quidquid gentium barbararum remansit adhuc obeundum et inplendum de pace ecclesiae susceperunt? nouimus eos in quandam sanctam societatem otiosissime congregatos. mirandam rem fecit apostolus, qui reuera in tanta sollicitudine omnium ecclesiarum, et propagatarum et propagandarum, ad eius curam laboremque pertinentium etiam manibus operabatur; propterea tamen, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sutoꝵ. rusticoꝵ. ce his similia. Neꝙ honestas¬
hoc ipsa rep̃hendit: quod rep̃hendit suꝑbia eo¬
rum qui honesti uocari amant. s eẽ ñ amant.
Non gͥ dedignaretur apłs siue rusticanũ aliqͦd
opus aggredi: siue in opificum labore uersari.
Qui enĩ ait sine offensione estote uideis ce gre-¬
cis ce eccłȩ dĩ: quos in hac causa reuereri posset
ignoro. Iudeos dixerint: pecora patͥarche paue¬
runt. Si grecos quos etiam paganos dicimꝰ:
etiam philosophos multum honorabiles sibi¬
sutores habebant. Si eccłam dĩ: homo ille ui¬
stus ce ad testimonium comugale semꝑ man¬
sure uirginitatis electus eui desponsata erat
urgo maria que peꝑit xp̃m. faber fuit. Quic¬
quid gͦ horum cum innocentia &e sine fraude
homines oꝑantur: bonum ẽ. Nam precauet
hoc ce ipse apłs: ne quisqmͣ ex necessitate susten¬
tande uite in mala oꝑa delabatur. Qui fura¬
batur inquit iam ñ furetur: magis autẽ labo¬

Expanded text:
sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestassutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehendit superbia eorum, qui honesti uocari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirgo Maria, quae peperit Christum, faber fuit. quidquid horum ergo cum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur. qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem labo
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. unde uitam istam sustentaret: quod erat
ipsum opus: Et qñdo uacabat ei ce opari ce
eugłm p̃dicare: Cũi respondeo. Puta me nesei¬
re: corꝑaliter tñ oꝑatum fuisse ce inde in carne
uixisse: ñ autem usum fuisse potestate quam
dñs apłis dederat. ut eugłm annuntians de
eugłio uiueret: ea que supra dicta s̃ sine ulla
dubitatione testantur. Neq enĩ aut uno loco.
aut breuiter dictum ẽ: ut possit eiuꝰius astutis¬
simi tergiuersationẽ in aliam tnsduci ꝑuertiꝙ
sententiam. Cum gͥ tante auctoritatis tam ma¬
gnis ce crebͥs molib contradicentiũ conteratur
aduersitas: quid a me querunt uel quale opus
faciebat. Unum scio. quia nec furtum facie¬
bat. nec effractor aut latro erat. nec auriga aut
uenator. aut histrio. aut t᷑piluctus: s innocen¬
ter ce honeste que apta s̃ humanis sensib oꝑa¬
batur. sicut sese habent oꝑa fabroꝵ. structoꝵ.

Expanded text:
apostolus, unde uitam istam sustentaret, quod erat apostolus, unde uitam istam sustentaret, quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium praedicare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non utentem potestate, quam dominus apostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantur. neque enim aut uno loco aut breuiter dictum est, ut possit cuiusuis astutissimi tergiuersatione in aliam traduci peruertique sententiam. cum igitur tantae auctoritatis tam magnis et crebris molibus contradicentium conteratur aduersitas, quid a me quaerunt, uel quale opus faciebat uel quando faciebat? unum scio, quia nec furta faciebat nec effractor aut latro erat nec auriga aut uenator aut histrio nec turpilucrus; sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum, structorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tuix foueat filios suos. Promde attende se¬
quentia. Itaq inquit desiderantes uos pla¬
cet imꝑtire uob̃ ñ solum eugłm dĩ. uerũetiã
animas nrãs: qm̃ carissimi nob̾ facti estis.
&uordamini enĩ fr̃s laborem nr̃m ce erumnã:
nocte ac die oꝑantes. ne quẽ ur̃m grauaremus.
Hoc gͦ suꝑius ait: cum possemus uobis oneri eẽ
hitionib ãgitati odissent quasi uenale eugłm:
amqͣm pat̾nis mat̾nisq uiscerib tremefactus
loefecit. Sic etiam in actib apłoꝵ. idem loquit᷑.
um a mileto mittens ephesum uocasset inde
presbiteros eccłȩ: quib inter multa argentum
ilnquit uel aurum uel uestem nullius ꝯcupiui.
psiscitis: qm̃ necessitatib meis ce eoꝵ. qui mecũ
ierunt he manus seruierunt. Omnia ostendi
lobis. qm̃ sic laborantes oportet iuiuare infir¬
os: memores etiam uerboꝵ. dm̃ iħu. qͥa ipse di¬
i.Beatius est magis dare qm̃ acciꝑe. Hic for¬
E aliquis dicat Si eorꝑale opus opabatur

Expanded text:
trix foveat filios suos. Proinde attende setrix foveat filios suos. Proinde attende sequentia: Ita, inquit, desiderantes vos, placet impertire vobis non solum Evangelium Dei, verum etiam animas nostras; quoniam carissimi nobis facti estis. recordamini enim, fratres, laborem nostrum et aerumnam, nocte et die operantes, ne quem uestrum grauaremus: hoc ergo superius ait: cum possemus oneri uobis essepicionibus agitati odissent quasi uenale euangelium, tam quam paternis maternisque uisceribus tremefactus hoc. fecit. sic etiam in Actibus apostolorum idem loquitur, cum a Mileto mittens Ephesum uocasset inde presbyteros ecclesiae, quibus inter multa, argentum, inquit, uel aurum uel uestem nullius concupiui. ipsi scitis, quoniam necessitatibus meis et eorum qui mecum fuerunt, hae manus seruieruvobis, quoniam sic laborantes oportet juvare infirmos, memores etiam verborum Domini Jesu, quia ipse dixit: Beatius est magis dare quam accipere . CAPUtasse aliquis dicat: si corporale opus operabatur
Abbreviated transcription (Latin):
quos erat nichil tale acciꝑet. Numqͥd pecca¬
dum inquit feci me ipsum humiliando. ut
in uobis. Alias ȩccłas spoliaui accipiens stipen¬
nium ad urãm ministrationẽ: &e cum apud uos
susem ce egerem. nemini grauis fui. Nam id
quod deerat mͥ adimpleuerunt fr̃s qui uene¬
uint a macedonia: ce in omnib sine onere
me uobis custodiui. & custodiam. Est ueritas
xp̃i i me: quia gła hec ñ infringeturm me
i regionib achaiȩ. Quare: Quia uos ñ dili
¶Ds̃ scit. Quod autẽ facio. ce faciam: ut am¬
pitem occasionem eorum. qui uolunt inue-¬
nit occasionem ut ce in quo głantur tales
mnueniantur sicut &e nos. De hac gͥ occasioẽ
quam hic dicit uelle se amputare uoluit in¬
teali qͦd ibi ait. neq in occasione cupidita¬
ts ds̃ testis ẽ. Et quod hic dixit. me ipsum hu¬
miliando ut uos exaltaremini: hoc in pͥma
id eosdem chorinthios factus sum insirmꝰ
nfirmis. Hoc ad thessalonicenses: factus
sum paruulus in medio ur̃m. tamqͣm si nu¬

Expanded text:
quos erat, nihil tale acciperet. numquid peccatum, inquit, feci me ipsum humiliando, ut  euangelizaui uobis? alias ecclesias spoliaui accipiens stipendium ad uestram ministrationem; et cum apud uos fuissem et egerem, nemini grauis fui. nam id quod deerat mihi adinpleuerunt fratres qui uenerunt a Macedonia, et in omnibus ingrauate me in uobis custodiui et custodiam. est ueritas Christi in me, quia gloria haec non infringetur in me in regionibus Achaiae. quare? quia uos non diligo? deus scit. quod autem facio et facturus sum, ut amputem occasionem eorum qui uolunt occasionem, ut in quo gloriantur, inueniantur sicut et nos. de hac igitur occasione, quam hic dicit uelle se amputare, uoluit intellegi quod ibi ait: neque in occasione cupiditatis, deus testis est. et quod hic dixit: me ipsum humiliando, ut uos exaltaremini, hoc in prima ad eosdem Corinthios: factus sum infirmis infirmus, hoc ad Thessalsum parvulus in medio vestrum, tanquam si nu
Abbreviated transcription (Latin):
iohanna uxor chuze ꝓturatoris herodis. ce susan-¬
na: ce alie multe q̃ ministrabãt ei de facultatib
sius. Hoc exemplũ dñi imitabantur apħ.
ad accipiendum debitum s̃ cibum: de quo idẽ
dñs aꝑtissime loquitur. Euntes inq̃t p̃dica-¬
te dicentes: qͥa appropinquabit regnũ celoꝵ.
Infirmos curate: mortuos suscitate: leprosos

Expanded text:
uratoris Herodis et Susanna et aliae multae, quae ministrabant eis de facultatibus suis. hoc exemplum domini imitabantur apostoli ad accipiendum debitum sibi cibum; de quo idem dominus apertissime loquitur. euntes, inquit, praedicate dicentes, quia adpropinquauit regnum caelorum. infirmos curate, mortuos suscitate, lepr
Abbreviated transcription (Latin):
cet: possent hec uerba in aliam tnͣs duci sen¬
tentiam. Cum uͦ multis aliis locis epł̃arũ sua¬
rum quid hinc sentiat aꝑtissime doceat. suꝑ¬
fluo conant᷑ ce gͥ ce ceteris caliginem ꝓducere :
ut quod utiliter illa caritas monet ñ solũ
facere nolint. s nec intelligere ip̃si ut ab ali¬
is intelligi uelint: ñ timentes qͦd scͥptum est.
Noluit intelligere ut bene ageret. Prius enĩ
demonstrare debemus beatum apłm paulũ
oꝑa corꝑalia seruos dĩ oꝑari uoluisse q̃ sinẽ
haberent in magnam spualem mercedem.
ad hoc ut ipso uictu ce tegumento a nullo m¬
indigerent. s manib suis sͥ hec ꝓcurarent:
deinde ostendere illa eugl̃ica p̃cepta de quib
ñnulli ñ solum pigritiam s etiam arrogan¬
tiam suam fouent. apłico p̃cepto ce exemplo
ñ eẽ contraria: iudeamus itaq unde ad hoc ue¬
nerit apłs. ut diceret. si quis ñ uult oꝑari nec
manducet. &e quid deinde contexat: ut ex ipsa

Expanded text:
cet, possent haec uerba in aliam traduci sencet, possent haec uerba in aliam traduci sententiam; cum uero multis aliis locis epistularum suarum, quid hinc sentiat, apertissime doceat, superfluo conantur et sibi et ceteris caliginem obducere, ut quod utiliter illa caritas monet non solum facere nolint, sed nec intellegere ipsi aut ab aliis intellegi uelint, non timentes quod scriptum est: noluit intellegere, ut bene ageret. Prius ergo demonstrare debemus beatum apostolum Paulum opera corporalia seruos dei operari uoluisse, quae finem haberent in magnam spiritalem mercedem ad hoc, ut ipso uictu et tegumento a nullo indigerent, sed manibus suis haec sibi procurarent; deinde ostendere euangelica illa praecepta, de quibus nonnulli non solum pigritiam, sed etiam adrogantiam suam fouent, apostolico praecepto et exemplo non esse contraria. uideamus itaque, unde ad hoc uenerit apostolus, ut diceret: si quis non uult operari, nec manducet, et quid deinde contexat, ut ex ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
dinib loquentem: de uictu ce tegumento
spũali monuisse ut ñ inde sint solliciti ser¬
ui eius. sicut dixit: cum uos attraxerint ad
udicia nolite cogitare quid loquamini. ñ¬
sapientie spiritalis ẽ. de quo illos noluit
cogitare. ꝓmittens quod eis nichil inde sol¬
licitis p̃staretur: apłm autẽ iam more a¬
postolico aꝑtius ilisserentem. & magis ꝓpͥe
qmͣ figurate loquentem. sicut multa ac pe¬
ne omnia se habent in epistolis apłicis ꝓ¬
prie de oꝑe corporali ciboq dixisse qui nõ
uult oꝑari nec manducet: redderet᷑ illis
dubia sententia eorum. nisi cetera dñica
ueeba considerantes muemient aliqͥd un¬
de ꝓbarent eum de uictu &e uestitu corꝑali
ñ curando locutum fuisse cum diceret. noli¬
te solliciti ẽẽ quid manducetis. aut qͥd bibatis.
aut quo uestiamini: uelut si animo auerterẽt
quod ait. Hec enĩ omĩa: gentes inquirunt.
Ibi enim ostendit se de ipsis corꝑalib &e tem

Expanded text:
dinibus loquentem de uictu et tegumento dinibus loquentem de uictu et tegumento spiritali monuisse, ut non inde sint solliciti serui eius — sicut dicit: cum uos adtraxerint ad iudicia. nolite cogitare quid loquamini; dsapientiae spiritalis est, de quo illos noluit cogitare promittens, quod eis nihil inde sollicitis praestaretur — apostolum autem iam more apostolico apertius disserentem et magis proprie quam figurate loquentem, sicut multa ac paene omnia sese habent in epistulis apostolicis, proprie de opere corporali ciboque dixisse: qui non uult operari, nec manducet, redderetur illis dubia sententia eorum, nisi cetera dominica uerba considerantes inuenirent aliquid, unprobarent eum de uictu et uestitu corporali non curando locutum fuisse, cum diceret: nolite solliciti esse quid manducetis et quid bibatis, et quo uestiamini, uelut si animo aduerterent quod ait: haec enim omnia gentes quaerunt; ibi enim ostendit de ipsis corporalibus et t
Abbreviated transcription (Latin):
ili pigro seruo quid ꝓfuit accipere talentum
ꝓ abscondere. nec oꝑari lucbra dñica: An
it ei auferretur in fine: oe ipse in exteriores
aenebras mitteretur: Sic inquiunt ce nos
facimus. Legimus cum fr̃ib nr̃is qui ad
nos ab esti scł̃i ueniunt fatigati: ut apud
nos in uerbo dĩ. ce in orationib. psalmis. hĩ¬
ns. canticis spiritualib requiescant. Al¬
soquimur eos. ssolamur. exhortam᷑. edifi¬
cantłs eos. si quid eoꝵ uite ꝓ suo gradui esse
ꝑspicimus. Calia oꝑa si ñ faceremus: ꝑicu¬
Tose a dño alimenta spiritalia sumeremus.
hoc enĩ dixit. apłs: qui ñ uult oꝑari. nec
manducet. Ita se isti arbitrantur apłicȩ ce
credunt de ñ curanda corꝑali ce temꝑali ui¬
te huiꝰ indigentia p̃cepisse. ce apł̃m de opere
e cibo sp̃u ali dixisse. qui ñ uult oꝑari nec
manducet: nec attendunt qͥa si alius dice¬
ret dñm quidem in parabolis ce similitu¬

Expanded text:
illi pigro seruo quid profuit accipere talentum illi pigro seruo quid profuit accipere talentum et abscondere nec operari lucra dominica? an ut ei auferretur in fine et ipse in exteriores tenebras mitteretur? sic, inquiunt, et nos facimus: legimus cum fratribus, qui ad nos ab aestu saeculi ueniunt fatigati, ut apud nos in uerbo dei et in orationibus, psalmis, hymnis, canticis spiritalibus requiescant. alloquimur eos, consolamur, exhortamur, aedificantes in eis. si quid eorum uitae pro suo gradu esse perspicimus. talia opera si non faceremus, periculose a domino alimenta ipsa spiritalia sumeremus; hoc enim dixit apostolus: qui non uult operari, non manducet. ita se isti arbitrantur apostolicaeet euangelium credunt de non curanda corporali et temporali uitae huius indigentia praecepisse et apostolum de opere et cibo spiritali dixisse: qui non uult operari, non manducet. Nec adtendunt, quia, si alius diceret dominum quidem in parabolis et in similitu
Abbreviated transcription (Latin):
tur uobis: Nolite gͦ solliciti ẽẽ in crastinm.
Crastinus enĩ dies: sollicitus erit sͥ ipsi. Sufi¬
cit enĩ diei malicia sua. Ecce inquiunt ubi
nos dñs iubet de uictu oe tegumento nro ẽt
securos. Quomodo gͦ apls sentire aduersus dm̃
posset. ut nos p̃ciꝑet ita debere eẽ sollicitos qͥd
manducemus. aut quidbibamus. aut unde
cooꝑiamur: ut nos etiam opificum artib eu¬
ris. laborib oneraret: Quaꝓpter ieo quod
ait. qui ñ uult oꝑari nec manducet: operi
spiritalia inquiunt debemus acciꝑe: de quli
alio loco dr.Unicuiq sicut dñs dedit. Eg
plantaui. apollo rigauit: ds̃ autẽ incremii¬
tum dedit. E paulopost. Unusquisꝙ su¬
am mercedem accipiet: scđłm suũ laborem.
Dei enĩ sumus cooꝑatorii. Dei agri cultura. d
edificatio estis. Sod̾m grãm que data es i
it sapiens architectus fundam̃tum posui.
ando. & fundamentũ ponendo: ita qui nõ
iuilt oꝑari nec manducet. Quid enĩ ꝓdest
manducando spualiter idest pasci uerbo dĩ

Expanded text:
 solliciti esse in crastinum; crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipse. sufficit diei malitia sua. ecce, inquiunt, ubi nos dominus iubet de uictu et tegumento nostro esse securos. quomodo ergo apostolus sentire aduersus dominum posset, ut nos praeciperet ita esse debere sollicitos quid manducemus et quid bibamus et unde cooperiamur, ut nos etiam opificum artibus, curis, laboribus oneraret? quapropter in eo, quod ait: qui non uult operari, non manducet, opera spiritalia, inquiunt, debemus accipere, de quibus alio loco dicitur: unicuique sicut dominus dedit. ego plantaui, Apollo rigauit, sed deus incrementum dedit, et paulo post: unusquisque suam mercedem accipiet secundum suum laborem. dei enim sumus cooperarii; dei agricultura, dei aedificatio estis. secundum gratiam quae data est mihi ut sapiens architectus fundamentum posui. cando et fundamentum ponendo, ita qui non uult operari, non manducet. quid enim prodest manducare spiritaliter, id est pasci uerbo dei,
Abbreviated transcription (Latin):
angłi possent ministrare. ce loculos habelat
quib mitteretur pecunia. que conferebaull
utiꝙ a fidelib bonis eorum uictui necissaei
quos loculos iude commendauit. ut etaml
reo si euitare ñ possemus dolerare in ȩcila h
remus: ille enim ea que mittebantur sicut
uillo scͥptum ẽ auferebat. ce mulieres uolu¬
ꝑ ut se ad p̃paranda ce ministranda necessaria
equerent᷑. ostendens quid euglistis &e ministͥs
ditamqm militib a plebib dĩ. tamqͣm ꝓun¬
ualib deberetur. uti qui nollet sicut paulus
apłs noluit. ampliꝰ impenderet eccł̃e ñ exigẽdo
stipendium debitum s cotidianum uictum
desius laborib transigendo. Audierat enim
stabulariꝰ ad quem uuilneratus ille ꝑductus
ł si quid amplius erogaueris in redeundo red¬
dam tibi. Ampliꝰ erogabat apls paulus: qui
sus ut ipse testatur stipendiis militabat.
In eugłio enĩ scͥptum ẽ deinceps. Et ipse iter
faciebat ꝑ ciuitatem ce castellum p̃dicans
ce eugłizans regnum dĩ: ce cum illo duode¬

Expanded text:
eli ministrare, et loculos habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam prouincialibus deapostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedicans et euangelizans regnum dei et duode
Abbreviated transcription (Latin):
neq calciamenta. neq uirgam. Dignus ẽ enĩ
aut dñs. quod idem apłs cõmemorat. Ad hoc
enim dixit illa omnia ne portarent: ut cũ opꝰ
st̃t ab eis acciꝑent quib annuntiabant regnũ
dei. Nequis autẽ arbitretur solis duodecĩ hoc
suisse ꝯcessum: uide quod etiam lucas narret.
lost hec inquid designauit dñs & alios septua¬
sinta duos: & misit illos binos ante faciem
siam. in omnem ciuitatem &e locum quo erat

Expanded text:
ue calciamenta neque uirgam; dignus enim est tuit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo et misit illos binos ante faciem suam
Abbreviated transcription (Latin):
suum manducent. Quid ad hec dici potest.
qnͣdoquidem ne ciuiqͣm liceret postra ñ pro uo¬
luntate hoc s pro caritate interp̃tari. exem¬
plo suo docuit quid p̃ceꝑit. Illi enĩ tamqͣm
apło. p̃dicatori eugłii. militĩ xp̃i. plantatori
uincȩ. pastori gregis ꝯstituerat dñs ut de
eugł̃io uiueret: ce tñ ipse stipendium sͥ debi¬
tum ñ exegit: ut formam se daret eis qui exi¬
gere indebita cupiebant: sicut ad chorinthi¬
os dixit. Quis militat siuis stipendiis umꝗͣ:
Qͥs plantat uineam. &e de fructu eiꝰ ñ edet:
Quis pascit gregem: ce de lacte gregis ñ ꝑcipit:
Ergo quod s debebatur acciꝑe noluit: ut exem¬
plo eius cohercerentur qui sͥ talia ñ ita ordina
ti i eccła deberi arbitrabant᷑. Quid ẽ enĩ qͦd
ait neq panem gratis ab aliquo manduca-¬
uimus. s in labore ce fatigatione die ac nocte
buerimus potestatem. s ut nos formã daremꝰ
uobis qua mntaremmi : Audiant gͦ quib
hec p̃cipit. idest qui ñ hanc potestatem habent.¬

Expanded text:
c dici potest, quandoquidem ne cuiquam postea liceret hoc pro uoluntate, non pro caritate interpretari, exemplo suo docuit quid praeceperit? illi enim tamquam apostolo praedicatori euangelii, militi Christi, plantatori uineae, pastori gregis constituerat dominus, ut de euangelio uiueret; et tamen ipse stipendium sibi debitum non exegit, ut se formam daret eis qui exigere indebita cupiebant. sicut ad Corinthios dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quia plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? ergo quod sibi debebatur, accipere noluit, ut exemplo eius cohercerentur, qui sibi non ita ordinati in ecclesia talia deberi arbitrabantur. quid est enim, quod ait: neque panem gratis ab aliquo manducauimus, sed in labore et fatigabuerimus potestatem, sed ut nos formam daremus vobis, qua nos imitaremini? Audiant ergo quibus hoc praecepit, id est, qui non habent hanc potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
tione die ac nocte oꝑantes nequẽ ur̃m graua¬
remus: ñ qͥa ñ habuerimus potestatem. s ut.
nos metipsos formam daremus uobis. qua
nos imuitaremini. Nam ce cum apud uos
eẽmus. hoc uobis p̃cipiebamus: qm̃ si quis
ñ uult oꝑari nec manducet. Audiuimus
enĩ quosdam inter uos ambulare inqͥete:
nichil oꝑantes. s curiose agentes. His autẽ
qui eiusmodi s̃. p̃cipimus ae obsecramus in

Expanded text:
tione die ac nocte operantes, ne quem uestrum grauaremus: non quia non habuerimus potestatem, sed ut nosmet ipsos formam daremus uobis, qua nos imitaremini. nam et cum apud uos essemus, hoc uobis praecipiebamus, quoniam, si quis non uult operari, nec manducet. audiuimus enim quosdam inter uos ambulare inquiete nihil operantes, sed curiose agentes. his autem, qui eius modi sunt, praecipimus et obsecramus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c habitans in interiore tuo. tibiq sollici¬
tudinem paterne ac fraterne caritatis in-¬
spirans. utrum filiis ce frĩb monachis qui
beato apło paulo obedire negligunt dicen¬
ti. qui ñ uult oꝑari nec manducer: ꝑmit¬
tenda sit ista licentia: uoluntatem ac linguã
tuam assumens in opussuum. imꝑauit mͥ
exte. ut hinc ad te aliquid scͥberem. Assit ita¬
q mͥ ipse etiam quo ita paream: ut ei me pa¬
rere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi
laboris intelligam. Erimum gͦ uidendũ qͥd
dicant illius ꝓfessionis homines qui oꝑari
nolunt: demde si ñ recte eos sentire inue¬
nerimus quod ad eorum correctionẽ respo
in quo uel agͥcole uel opifices laborant p̃e¬

Expanded text:
r Iesus Christus habitans in interiore tuo tibique sollicir Iesus Christus habitans in interiore tuo tibique sollicitudinem paternae et fraternae caritatis inspirans, utrum filiis et fratribus nostris monachis, qui beato apostolo Paulo oboedire neglegunt dicenti: qui non uult operari, non manducet, permittenda sit ista licentia, uoluntatem ac linguam tuam adsumens in opus suum imperauit mihi ex te, ut hinc ad te aliquid scriberem. adsit itaque ipse etiam mihi, quo ita paream, ut ei me parere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi laboris intellegam. Primum ergo uidendum quid dicant illius professionis homines qui operari nolunt, deinde, si eos non recte sentire inuenerimus, ad eorum correctionem et ad in quo uel agricolae uel opifices laborant, p
Abbreviated transcription (Latin):
illa necessitas compulit. Cum apo
carthaginem monasteria eẽ cepissent: alii
se sius manib transigebant obtemꝑantes
apło: alii uero ita ex oblationib religioso¬
rum uuere uolebant. ut nichil oꝑantes
unde necessaria uel haberent uel supplerẽt:
se potius implere p̃ceptum eugłicum existi¬
marent atꝙ tractarent. ubi dñs ait. Re¬
spicite uolatilia celi: ce lilia agri. Unde eti¬
am inter aliquos inferioris ꝓpositi. s tam̃
studiose feruentes. existere ceperant tumul¬
tuosa certamina. quib eccl̃a turbaretur:
aliis hoc. aliis illud defendentib. Huc acce¬
debat. qͦd criniti erant quidam eorum qui o¬
ꝑandum ñ eẽ dicebant᷑. Unde contentiones
hinc reprehendentium. inde quasi pugnan-¬
tium: pro partium studiis augebantur.
Propter hec uenerabilis senex aurelius eccłş
ipsius ciuitatis ep̃c. ut hinc aliquid sc̃berẽ
issit: &e feci.
ussioni tue scẽ frater aureli tanto deuoti¬
us obtemꝑare me oportuit: qntomagis mͥ

Expanded text:
illa necessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant, obtemperantes Apostolo; alii vero ita ex oblationibus religiosorum vivere volebant, ut nihil operantes unde necessaria vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem jussit; et feci. Iussioni tuae, sancte frater Aureli, tanto deuotius obtemperare me oportuit, quanto magis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
nec splendor calorẽ. Et hec nec confuseri
s̃. nec distincte tria: s cũ unũ sint trras
simul oꝑant᷑. Et cum inseꝑabilit̃ oꝑer
aliud igni tͥbuit᷑. aliud splendori. aliibl
lori. Nam cum ad ignẽ refers ustioneaa
oꝑatur ce splendor ce calor. Et cum adsie¬
dorem refers illuminationẽ: simul oꝑau
&e ignis ce calor. Et̃ cum ad calorem resfts
calefactionẽ: simul oꝑat᷑ &e ignis. e ald
ce splendor. Itaꝙ cum dr̃ qd̾ ds̃ fecerio nill¬
dum: intelligit᷑ parit᷑ cum filio &e ꝑfiliu¬

Expanded text:
nec splendor calorem. Et haec non confuse unum nec splendor calorem. Et haec non confuse unum sunt, nec disjuncte tria; sed cum unum sint, tria sunt. Simul operantur, et cum inseparabiliter operantur, aliud igni tribuitur, aliud splendori, aliud calori. Nam cum ad ignem refers ustionem, ibi operatur et splendor et calor: et cum ad splendorem refers illuminationem, simul operatur et ignis et calor: et cum ad calorem refers calefactionem, simul operatur ignis et calor et splendor. Ita cum dicitur quod Deus fecerit mundum, intelligitur Pater cum Filio, et per Fili
Abbreviated transcription (Latin):
s sp̃s patͥs &e filii ẽ. Tres ꝑsone. s unus ẽ
Quom inqͥs tres nominas: ce unũ dicis: p¬
stende hoc aut ratione. aut aliqua sin¬
litudine. ꝑ quã intelligi possit quidnan
stas qͥa aliquã similitudinẽ que occuni
ex eius creatura ponit nr̃a infirmitas
ꝑ quã intelligere possit ur̃a caritas si
enĩ ille ꝑmitteret: quis nr̃m de eiꝰ diins¬
tate loqui auderet: Non uacat qd om̃s
creatura subiecta sit creatori: in nullam
alia specie uoluit apparere ds̃ nr̃. qͣm mi
ne. Nam ce sco moysi in rubo in flamma
apparuit. &e filiis isrł ducatũ in columms
ignis p̃buit: &e suꝑ discipłos congregatis
donum sp̃s scĩ in linguis igneis effudit
Habet enĩ hoc elementũ magnũ sac̃mo¬
tum: ꝑ quod exerceat q̃rentis ingenum
Ecce in igne quedã tria ꝯspicimus. lumu
splendorẽ. & calorem: &e cum sint tria ti
unũ lumen ẽ. Simul exurgunt: simuls
consistunt. Nec lumen p̃cedit splendoit

Expanded text:
s est Patris et Filii: tres personae, sed unus Deus. Quomodo, inquis, tres nominas, et unum dicis? Ostende hoc aut ratione, aut aliqua similitudine, per quam intelligi possit quidnam estas, quia aliquam similitudinem quae occurrit ex ejus creatura ponit nostra infirmitas, per quam intelligere possit vestra Charitas. Nisi enim ille permitteret, quis nostrum de ejus divinitate loqui auderet? Non vacat quod omnis creatura subjecta sit Creatori: in nulla tamen alia specie voluit apparere Deus noster quam in igne. Nam et sancto Moysi in rubo in flamma apparuit , et filiis Israel ducatum in columna ignis praebuit , et super discipulos congregatos donum Spiritus sancti in linguis igneis effudit . Habet enim hoc elementum magnum sacramentum, per quod exerceat quaerentis ingenium. Ecce in igne quaedam tria conspicimus; ignem, splendorem et calorem: et cum sint tria, unum lumen est. Simul exsurgunt, simulque consistunt: nec ignis praecedit splendorem,
Abbreviated transcription (Latin):
ti xp̃m &e resurgere a mortuis: ce p̃dicari
in nomine eiꝰ penitentiam ce remissio¬
nem peccoꝵ. in om̃s gentes. Om̃s gentes:
totus mundus ẽ. Ecclesia totum pos¬
sidet quod a uiro suo accepit in dote. Que¬
cumq congregatio cuiꝰlibet heresis in an-¬
gulis sedet: concubina ẽ ñ matrona. O
heresis arriana quid insultas: Quid ex¬
sufflas: Quid etiã ad tempꝰ multa usur¬
pas: Iniuriam a te patit᷑ dña ab ancil¬
la: multas ei ingeris contumelias. Li¬
cet hec doleat ñ te multo metuit spon¬
sa xp̃i sc̃a catholica. Cum enĩ respexe¬
rit ille sponsus. ertieris tu ut ancilla cũ
filiis tius: qm̃ ñ erunt heredes filii ancil¬
le cum filiis libere. Cognoscat᷑ una scã &
uera regina catholica: cui regnum xp̃e
tale dedit. quod eam ꝑtotum mundũ
diffundens ab omĩ macula e ruga mun¬
dans totam pulchram suo aduentui p̃¬

Expanded text:
ristum pati et resurgere a mortuis, et praedicari ristum pati et resurgere a mortuis, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes . Omnes gentes totus mundus est. Ecclesia totum possidet, quod a viro suo accepit in dote. Quaecumque congregatio cujuslibet haeresis in angulis sedet: concubina est, non matrona. O haeresis ariana, quid insultas, quid exsufflas, quid etiam ad tempus multa usurpas? Injuriam a te patitur domina ab ancilla; multas ei ingeris contumelias: licet haec doleat, non te magno metuit sponsa Christi sancta Catholica. Cum enim respexerit ille sponsus, ejicieris tu ut ancilla cum filiis tuis; quoniam non erunt haeredes filii ancillae cum filiis liberae . Cognoscatur una sancta et vera regina Catholica, cui regnum Christus tale dedit, quod eam per totum mundum diffundens, ab omni macula et ruga mundans, totam pulchram suo adventu p
Abbreviated transcription (Latin):
nobis se ipsa uita ingessit: xp̃c ẽ enĩ ds̃
uerus: ce uita et̾̃na. Uenit ad nos ꝑditos:
ce redemit inuentos. Uenit huc ad regi¬
onem mortalium. ipsa uera uita: dedit
gustum saporis sui. Gustauimus. uidimꝰ:
qm̃ suauis ẽ. Precessit nos. inuitauit ut
sequam᷑: ce ad tam magnũ illud donum
cuiꝰ talem suscepimus gustũ sequi formi¬
damus. Uenit ad te uita: repende uicẽ.
ueni ce tu ad illam. Suscepit uehiculum
mortis ut transiens liberaret te: suscipe ce
tu mortem. ut cum ad illam ueneris ita ab
filioꝵ. nec habebit dm̃ patrem. qui eccle¬
siam noluit habere matrem: nichilq ei
ualebit quod credidit uel fecit tanta bona
sine fine summi boni. Eccła mater ẽ spi¬
ritalis. eccła sponsa xp̃i ẽ: gr̃a eius deal¬
bata. p̃cioso sanguine dĩtata: totum pos¬
sidet qd̾ a uiro suo accepit in dote. Lego:
tabulas matͥmoniales eiꝰ recitabo. Audi¬
te heretici quid scͥptum sit. Oportebat pa¬

Expanded text:
nobis ipsa vita ingessit? Christus est enim Deus nobis ipsa vita ingessit? Christus est enim Deus verus et vita aeterna. Venit ad nos perditos et redemit inventos: venit huc ad regionem mortalium ipsa vera vita: dedit gustum saporis sui; gustavimus, vidimus quoniam suavis est. Praecessit nos, invitavit ut sequamur; et ad tam magnum illud donum, cujus talem suscepimus gustum, sequi formidamus? Venit ad te vita; repende vicem, veni et tu ad illam. Suscepit vehiculum mortis, ut transiens liberaret te: suscipe et tu mortem, ut cum ad illam veneris, ita ab filiorum: nec habebit Deum Patrem, qui Ecclesiam noluerit habere matrem; nihilque ei valebit quod credidit vel fecit tanta bona sine fine summi boni. Ecclesia, mater est spiritualis: Ecclesia, sponsa Christi est; gratia ejus dealbata, pretioso sanguine dotata. Totum possidet quod a viro suo accepit in dote. Lego tabulas matrimoniales ejus, recitabo. Audite, haeretici, quid scriptum sit: Oportebat Ch
Abbreviated transcription (Latin):
nidas uehiculum mortis: Proficisceris qͥ¬
dem: ce iniuriam patiet᷑ ad tempus caro
ia. Reuerteris cum summo rege regnans:
etalis tͥ reddetur que nequeat corrum¬
piae tecum maneat sempit̾na: si ad hoc
pgis ut melior efficiaris. Non credis qm̃
meliori. &e in regno celoꝵ. quodamm am
minstrati. melius tͥ p̃parabit᷑ hospiciũ :
Si hec t̾rena. lutea. fragilis tantam tͥ exhi-¬
buit pulchritudinẽ: restaurata &e celestis
ffecta qͣlem tͥ exhibebit decorem: Si hanc
antum diligis que paululum manet. ce
isit in tempore: illam qnͣtum amabis. q̃
atore suo numqͣm carebit. qm̃ in et̾na uita
ia ꝑcipiamus. Uita et̾na dilectissimi nũ¬
sn uilescat: semꝑꝙ dulcescat. Si amatur
lita: quare ñ querit᷑ uera: Si amatur
lta: talis querat᷑ que nunqͣm finiatur.
tsi amatur: quare ñ queritur: Aut si
ieritur quia hic ñ ẽ: ad eum locũ ubi ẽ
sart ñ festinatur: Quid quod etia ultro

Expanded text:
midas vehiculum mortis? Proficisceris qumidas vehiculum mortis? Proficisceris quidem, et injuriam patietur ad tempus caro tua: reverteris cum summo Rege regnans, et talis tibi reddetur quae nequeat corrumpi, et tecum maneat sempiterna. Si ad hoc pergis ut melior efficiaris, non credis quoniam meliori et in regno coelorum quodam modo administranti melius tibi praeparabitur hospitium? Si haec terrena, lutea, fragilis, tantam tibi exhibuit pulchritudinem; restaurata et coelestis effecta qualem tibi exhibebit decorem? Si hanc tantum diligis, quae paululum manet et transit in tempore; illam quantum amabis, quae decore suo nunquam carebit, quoniam in aeternum vita rna percipiamus. Vita aeterna, dilectissimi, nunquam vilescat, semperque dulcescat. Si amatur vita, quare non quaeritur vera? Si amatur vita, talis quaeratur quae nunquam finiatur. Et si amatur, quare non quaeritur? aut si quaeritur, quia hic non est, ad eum locum ubi est quare non festinatur? Quid, quod etiam ultro se
Abbreviated transcription (Latin):
libertate noue uite induta aduersis
diabolum cum adiutorio diuno ual¬
at fortiter dimicare: eumq a quo l¬
ta ẽ ita suꝑet. ut in regno dei translata de
hoste deuicto secura regnet cum suo capite
ntessaria: qm̃ magnũ p̃mium ꝓmittitur.
gec attendatis quid nunc fit s quid nũc
st: Quod enim nunc fit: multos mouet.
Quem enĩ ñ mouet cum uidet tantã spe¬
um. tantam pulchritudinẽ. tantũq de¬
inem. hominẽ formatũ resolui in pulue¬
no. ossa disꝑgi. t̾ram t̾re mandari: Nõ te
sta xpĩane det̾reant. Seminatus ẽ ho¬
mo: ñ ꝑditus. Anima quidẽ discedente:
habitaculũ eiꝰ soluit᷑. Non enĩ ẽ p̃sto illa
dña que curam gerat luteȩ domui: atq
uuis restauret rumas. Uadit enĩ: ut ma¬
qno p̃mio regnum comparet sempit̾nũ.
luid gͦ metius o anima: Cp̃o dño dica¬
ia es: atꝙ ipso donante bene uiuis. & ad
rgnum dĩꝑuenire contendis. Utqͥd for¬

Expanded text:
libertate novae vitae induta, adversus libertate novae vitae induta, adversus diabolum cum adjutorio divino valeat fortiter dimicare, eumque a quo superata est ita superet, ut in regno Dei translata, de hoste devicto secura, regnet cum suo capite necessaria, quoniam magnum praemium promittitur. Nec attendatis quid nunc fit, sed quid tunc fit: quod enim nunc fit, multos movet. Quem enim non movet, cum videt tantam speciem, tantam pulchritudinem, tantumque decorem, hominem formatum resolvi in pulveres, ossa dispergi, terram terrae mandari? Non te ista, christiane, deterreant. Seminatus est homo, non perditus. Anima quidem discedente habitaculum ejus solvitur: non est enim praesto illa domina, quae curam gerat luteae domus, atque ejus restauret ruinas. Vadit enim, ut magno praemio regnum comparet sempiternum. Quid ergo metuis, o anima? Christo Domino dicata es; atque ipso donante bene vivis, et ad regnum Dei pervenire contendis. Utquid for
Abbreviated transcription (Latin):
apłs eum dicat dei urtutem &e dĩ sapsa¬
tiam: Si uirtus ce sapientia patͥs filiue
ẽ. qui eum minorem dicit contumela
estis corpus xp̃i &e membra. Et alio lau
Nescitis inquit. qͥa m̃bra ur̃a in uob̃tm¬
sos gradus componit: ipse se ab unitat
precidit. Quomͣ exultas arriane. qd tre¬
as ueritatem: cum te malus error acahs¬
lica doctrina seꝑans. hereticumꝙ ꝓtitĩ
a cõmunione totius orbis secernens. i
uno angulo dampnauerĩt: Cauete siu
doctrinas hereticoꝵ: tamqm insidias
lupoꝵ. Oues xp̃i: audite uocẽ pastu
ur̃i. Qui intrat ꝑ ostium in ouile aui
ille pastor ẽ. ait. Qui autẽ ascendit ꝑei
partem: fur ẽ ce latro. Cauete fures: a¬
te latrones. Non quiescit pastor clani¬
re: ñ sinit etiã suos canes tacere. Non
sequestret oius a summo pastore: ue
ipsa se in depredationẽ nequissimi sł¬
expectate. Reddetur uobis nouitas l
baptysmum: uetustate discedente.¬
onerabitur anima sarcinis pecc̃oꝵ i

Expanded text:
s eum dicat Dei Virtutem et Dei Sapientiam ? Si Virtus et Sapientia Patris Filius est, qui eum minorem dicit, Deo Patriestis corpus Christi et membra : et alio loco, Nescitis, inquit, quia membra vestra temsos gradus componit, ipse se ab unitate praecidit. Quomodo exsulias, ariane, quod teneas veritatem, cum te malus error a catholica doctrina separans, haereticumque protestans a communione totius orbis secernens in uno angulo damnaverit? Cavete, fratres, doctrinas haereticorum, tanquam insidias luporum. Oves Christi, audite vocem pastoris vestri. Qui intrat per ostium in ovile ovium, ille pastor est, ait: qui autem ascendit per aliam partem, fur est et latro . Cavete fures, cavete latrones: non quiescit pastor clamare, non sinit etiam suos canes facere. Non se sequestret ovis a summo pastore, ne ipsa se in depraedationem nequissimi ofexspectate: reddetur vobis novitas per Baptismum, vetustate discedente; deonerabitur anima sarcinis peccatorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
miracula facientem. dum fel ce acetun
darent: dum lancea ꝑfoderent. Quals¬
lis uox ueluti uictorie eoꝵ. fuit. dicens¬
um.si filius dei ẽ descendat de crud s
hoc ille ꝑeos clamabat qui patientiam x
nserre cupiebat: ut excitatus insultatioĩ
iudeoꝵ. demonstraret potentiã: s ꝑd̾et
piientiam. Ille autẽ rex fortis. &e singulare
onsilium. ꝑ quod nascitur ce regitur omẽ
Inisiliũ utrãꝙ aciẽ respiciebat. utiã ꝙ aciẽ qͥuabat

Expanded text:
miracula facientem, dum fel et acetum miracula facientem, dum fel et acetum darent, dum lancea perfoderent? Qualis vox veluti victoriae eorum fuit dicentium, Si Filius Dei est, descendat de cruce ? Sed hoc ille per eos clamabat, qui patientiam Christo auferre cupiebat, ut excitatus insultationibus Judaeorum, demonstraret potentiam, sed perderet patientiam. Ille autem Rex fortis, et singulare consilium per quod nascitur et regitur omne sanum consilium, utramque aciem res
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ad hoc uenerat: egressus ẽ ad eos&
illis. Quem queritis: At illi. Iħm naram¬
num. Ait illis. Ego sum. Qndo autẽ iͥs
illis ego sum: abierunt retro &e cecidetiut
in t̾ram. Ecce radius uere lucis latens ab¬
huc sub nube carnis respexit tenebras:
ce ꝓstrauit ad t̾ram. Quomͦ tunc uudeia¬
debunt illam respicere claritatem: qnas
istam infirmitatẽ minime tolerare por
erunt: S ut impleret ꝓpter qd uencim
exurgunt rursus tenebre: dat eis porti¬
tem in se. Capiunt tenebre lucem: nsiui¬
dam. s occidendam. Fmittit se lux ab eoct¬
ri. duci. suspendi. occidi: ut expoliatꝰ nile
carnis fulgorem redderet maiestatis. slis
tñ acta s̃ in illo certamine: Qm fortiors
sͥ eẽ iudebantur ministri diaboli dum fi¬
merent dentib. dum irriderent. dũ caps
agitarent. dum spineam coronã impons¬
rent. dum uestim̃ta eiꝰ conscinderent. dln
uiderent illum pendentẽ quẽ uiderans

Expanded text:
qui ad hoc venerat, egressus est ad eos, qui ad hoc venerat, egressus est ad eos, et ait illis: Quem quaeritis? At illi: Jesum Nazarenum. Ait illis: Ego sum. Quando autem illis dixit, Ego sum, abierunt retro, et ceciderunt in terram . Ecce radius verae lucis latens adhuc sub nube carnis, respexit tenebras, et prostravit ad terram. Quomodo tunc Judaei audebunt illam respicere claritatem, quando istam infirmitatem tolerare minime potuerunt? Sed ut impleret propter quod venerat, exsurgunt rursus tenebrae: dat eis potestatem, capiunt tenebrae lucem, non sequendam, sed occidendam; permittit se lux ab eis teneri, duci, suspendi, occidi, ut exspoliatus nube carnis, fulgorem redderet majestatis. Quae tandem acta sunt in illo certamine? Quam fortiores sibi esse videbantur ministri diaboli, dum fremerent dentibus, dum irriderent, dum caput agitarent, dum spineam coronam imponerent, dum vestimenta ejus conscinderent, dum viderent pendentem illum quem viderant
Abbreviated transcription (Latin):
hec omĩa ipsum nr̃m regem aduersarius
diabolus existimauit carne ꝑimendũ. tã¬
qͣm capite ꝓstrato cetera membra s̃ facilius
subiugaret. falsusꝙ in hoc qd̃ uidebat dm̃
latere in carne minime cogitabat. Inscius
tanti sacramenti qd ille mediator eẽt. ce
ita temꝑaret dm̃ in homine. ut ho
coniungeret dõ. occidit qͣsi potentẽ
nẽ defendentẽ homines: &e sensit di
rantem om̃s qͦs creauerat homines.
in ipsa passione: uide spectaculũ dar¬
taminis. Armatur iudas ut p̃cio ue
magistrũ: &e qui erat in numero diser
osculum falsũ: in quo erat nequitie sii
fingit pacem: plenus malitia in conosi
citantur iudei. ueniunt cum fascib si
ternis. ce armis: querunt multi unis
ce ueniunt filii tenebrarũ ferentes in na¬
nib lucem: ꝑ quã illam uerã aliis deno¬
trarent. quam ipsi cecati corde ñ potuns
retinere. Dominꝰ autẽ iħc sciens omĩa aus
uentura erant suꝑ se. ñ enĩ aliqͥd ignorili

Expanded text:
haec omnia ipsum nostrum Regem adversarius haec omnia ipsum nostrum Regem adversarius diabolus existimavit carne perimendum, tanquam capite prostrato caetera sibi membra facilius subjugaret: falsusque in hoc quod videbat, Deum latere in carne minime cogitabat: inscius tanti sacramenti, quod ille Mediator esset, et ita temperaret Deum in homine, ut hominem conjungeret Deo; occidit quasi potentem hominem defendenliberantem omnes quos creaverat homines. Denique in ipsa passione videte spectaculum tanti certaminis. Armatur Judas ut pretio vendat magistrum, et qui erat in numero disciporum, dat osculum falsum, in quo erat nequitiae signum: fingit pacem plenus malitia in corde. Excitantur Judaei, veniunt cum facibus, laternis et armis: quaerunt multi unum, et veniunt filii tenebrarum, ferentes in manibus lucem, per quam illam veram aliis demonstrarent, quam ipsi caecati corde non poterant retinere. Dominus autem Jesus sciens omnia quae ventura erant super se non enim aliquid ignorabat
Abbreviated transcription (Latin):
ipse pro om̃ib dignatus ẽ mori: ne eius ex¬
ercitus a diabolo in anima posset occidi.
Hoc agebat in illo p̃lio diabolus: si gͥꝯsen¬
tiretur. Animas ꝑdere cupiebati eȩ salutẽ
corꝑib ꝓmittebat. Xp̃c mori docebat
ad tempus: ce animam ce corpus uiuere
ineternũ. Ille dicebat. si mͥ consenseritis da¬
bo uobis uitam istã temꝑalem: xp̃c dice¬
bat si a me ñ discesseritis. nec temꝑalem
ꝑditis. & et̾nam accipietis. Diabolus dice¬
bat nolite ꝑdere istã lucem: xp̃c dicebat
ego qui feci ce istam. dabo meliorem. Quod
ñ habet: &e hec lux mea ẽ. & hec uita a me
creata ẽ: s illa. ꝓpter quã docendãm ueni
multo excellentior ce melior ẽ. Transite a¬
a bono in melius: ne diabolo consentien¬
do remaneatis in peius.In hoc tam mag¬
no certamine dum diabolus captiuat:
xp̃c liberat. Diabolus decipit: xp̃c reddi¬
mit. Diabolus occidit: xp̃c restituit. Int̃

Expanded text:
ipse pro omnibus dignatus est mori, ne ejus exipse pro omnibus dignatus est mori, ne ejus exercitus a diabolo in anima posset occidi. Hoc agebat in illo praelio diabolus, si sibi consentiretur: animas perdere cupiebat, et salutem corporibus promittebat. Christus mori docebat ad tempus, et animam et corpus vivere in aeternum. Ille dicebat, Si mihi consenseritis, dabo vobis vitam istam temporalem; Christus dicebat, Si a me non discesseritis, nec temporalem perditis, et aeternalem accipietis. Diabolus dicebat, Nolite perdere istam lucem; Christus dicebat, Ego qui feci et istam, dabo meliorem. Quod non habet, et haec lux mea est, et haec vita a me creata est: sed illa propter quam docendam veni, multo excellentior et melior est. Transite a bono ad melius, ne diabolo consentiendo remaneatis in pejus. In hoc tam magno certamine dum diabolus captivat, Christus liberat; diabolus decipit, Christus redimit; diabolus occidit, Christus restituit. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
nes ꝑmanetis. filios suscipitis: integri¬
tatem ñ amittitis. Accepistis ab illo no¬
men mat̾num: ut decus castitatis in
uos ꝑmaneat sempit̾num. Amate quod
estis: seruate qd̾ accepistis. Imitamini
fideles matrem capitis urĩ: sponsi ur̃i.
Non uobis denegabit pignora: qui natꝰ
est de iurgine maria. Quod tante matͥ
contulit. & in sua carne seruauit: hoc
etiam uobis donauit uirgo mat̃. sc̃a ca¬
ro xp̃i ab omni contagione integra. Sed
nec ipsa caro eiꝰ sterilis fuit. dum ꝑ eam
libertate assumpta: siduciã sui accipiat
amma xp̃iana. Non enĩ erubescere debet
in crucifixum se credidisse xp̃m. Crux illa
fidelib ñ ẽ obꝓbrium. s triumphus. Crux
illa uexillum nr̃um ẽ contra aduersari.¬
Aduersariꝰ diabolus carnẽ ꝑempturũ se
eẽ dicebat: rex autẽ nr̃ ut doceret quomͦ
suus exercitus uinceret in se demonstraũ
mortem corꝑis ñ eẽ timendam. dũ prior

Expanded text:
nes permanetis, filios suscipitis, integrines permanetis, filios suscipitis, integritatem non amittitis. Accepistis ab illo nomen maternum, ut decus castitatis in vos permaneat sempiternum. Amate quod estis, servate quod accepistis. Imitamini fideles matrem capitis vestri, sponsi vestri: non vobis denegavit pignora, qui natus est de virgine Maria. Quod tantae matri contulit, et in sua carne servavit, hoc etiam vobis donavit virgo mater, sancta caro Christi, ab omni contagione integra. Sed nec ipsa caro ejus sterilis fuit, dum per eam libertate assumpta, fiduciam sui anima capiat christiana. Non enim erubescere debet in crucifixum se credidisse Christum. Crux illa fidelibus non est opprobium, sed triumphus. Crux illa vexillum nostrum est contra adversariAdversarius diabolus carnem perempturum se esse dicebat: Rex autem noster ut doceret quomodo ejus exercitus vinceret, in se demonstravit mortem corporis non esse timendam, dum prior