comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caritate plenum. Hinc ẽ qͦd cat̾uȩ
martẏrum mortẽ huiꝰ scħ libenter
affectant: quia uolunt ꝓ temꝑali in¬
teritu ꝑpetuo se eẽ uiefuros. Beatis¬
sima transinigratio: ex hoc scło in
patri. omĩa subiecisti sub pedib eius:
hoc ipse dñs nunc ait discipulis. Int̾
omina. etiã mors ipsa quȩ ei ad tẽpꝰ
p̃ualere uisa ẽ: eius pedib substrata ẽ¬
Illi enim data ẽ potestas: qͥ paulo ante
crucifixꝰ sepultus iacuerat. In oęlo aut̃ẽ
& in t̾ra data ẽ potestas: ut qͥ regna¬
bat in cȩlo. ꝑ fidẽ credentiũ regnaret
& in t̾ra. Priꝰ ꝗͣ a morte resurgeret. no¬
uerant angłice uirtutes se subditas
homini assumpto: s oeci homines de¬
dignabant᷑ ei subici: qu̾e mortalitate
cognouerant indutũ. Contẽnebant
eiꝰ uirtutẽ diuinã: cui infirmitatẽ
in passionib inesse cernebant huma¬
nam. Propt̃ qͦd ipse mediator notum
fieri uolens quia data sit es omnis

Expanded text:
charitate plenum. Hinc est quod catervae charitate plenum. Hinc est quod catervae martyrum mortem hujus saeculi libenter affectant, quia volunt pro temporali interitu perpetuo se esse victuros: beatissima transmigratio ex hoc saeculo in Patri: Omnia subjecisti sub pedibus ejus , hoc ipse Dominus nunc ait discipulis. Inter omnia etiam mors ipsa, quae ei ad tempus praevalere visa est, ejus pedibus substrata eIlli enim data est omnis potestas, qui paulo ante crucifixus, sepultus jacuerat. In coelo autem et in terra data est potestas, ut qui regnabat in coelo, per fidem credentium regnaret et in terra. Priusquam a morte resurgeret, noverant angelicae virtutes se subditas homini assumpto, sed caeci homines dedignabantur ei subjici quem mortalitate cognoverant indutum. Contemnebant ejus virtutem divinam, cui infirmitatem in passionibus inesse cernebant humanam. Propter quod ipse mediator motum fieri volens, quia data sit ei omnis
Abbreviated transcription (Latin):
neq ibi pͥmum usus sit. Quia galilea
transmigratio facta uł reuelatio dicit᷑:
& utraq interp̾tatio ad unum finẽ
respicit. Significat autem qͦd sicut xp̃c
de morte uenit ad uitam: ita sequaces
eius de morte transmigrant ad utta.
Et in specie suȩ diuinitatis eum con¬
templantes: sine fine collaudant. eu
congruit reuelatio: quia quicũq mͦ
reuelamꝰ ad eũ uiam nr̃am. & eus
uestigia sequimur. głam dñi specu¬
lantes. in eandem imaginẽ transfor¬
mamur. Quidam autẽ dubita uer̃t.
ꝓpt̾ hoc qͦd lucas ait. Conturbati uͦ
& cont̾riti: existimabant se sp̃m ui-
t exprobrauit meredulitatẽ illorũ
& duritiam cordis: quia his qui
uiderant eum resurrexisse ñ credidert̃.
Ncrepauit discipulos cum eos corpo¬
ralit̾ foret relicturus: ut uerba quȩ
reuertens dicebat. in corde audientiũ
artius imp̾ssa remanerent. Expro¬
brat incredulitatẽ & duriciam cordis.
ut succedat credulitas. & eor carneũ

Expanded text:
neque ibi primum visus sit? Quia Galilaea neque ibi primum visus sit? Quia Galilaea transmigratio facta vel revelatio dicitur, et utraque interpretatio ad unum finem respicit: signifde morte venit ad vitam, ita sequaces ejus de morte transmigrant ad vitam. Et in specie suae divinitatis eum contemplantes, sine fine collaudant. Cui congruit revelatio; quia quicunque modo revelamus ad eum viam nostram, et ejus vestigia sequimur, gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur . Quidam autem dubitaverunt, propter hoc quod Lucas ait: Conturbati vero et conterriti, existimabant se spiritum t exprobravit incredulitatem illot duritiam cordis, quia his qui viderant eum resurrexisse non crediderunt. » Increpavit discipulos, cum eos corporaliter foret relicturus, ut verba, quae revertens dicebat, in corde audientium arctius impressa remanerent. Exprobrat incredulitatem et duritiam cordis, ut succedat credulitas et cor carneum
Abbreviated transcription (Latin):
ioħem significat᷑. Nemo tam̃ istos in¬
signos apłos separet: quia & in eo
qͦd significabat petrus. ambo erant.
ꝙ in eo quod significabat ioħes. ambo
futuri erant. Significando sequebatur
iste: manebat ille. Credendo autem
ambo mala huiꝰ miseriȩ tolerabant:
ambo futura bona expectabant. Nec
ipsi soli: s uniu̾sa hoc facit eccłia.
culum ad liganda & soluenda pec¬
cata claues regni cęloꝵ petrus accepit.
eisdẽq sc̃is ꝓptͣ uitȩ et̾̃nȩ quietissimũ
sinũ. suꝑ pectꝰ dñi iohẽs discubuit.
Qd uirgo ẽ ioh̾es futurȩ inte conue
ndecim autem discipuli abiert̃
ingalileam in mont̾e uͥ consti¬
tuerat illis ih̃e : & uidentes eũ
adorauerunt. quidam aut̾e ddubitaue-¬
runt. IN monte apparutt: ut signi-¬
ficaret corpis assumptum iam super
omnia terrena subleuatũ. Quare aut̾ẽ
specialit̃ se in galileam p̾cessurũ & ibi
uidendum p̃dixit: cum neq ibi solum

Expanded text:
Joannem significatur. Nemo tamen istos inJoannem significatur. Nemo tamen istos insignes apostolos separet; quia et in eo quod significabat Petrus ambo erant, et in eo quod significabat Joannes ambo futuri erant. Significando sequebatur iste, manebat ille. Credendo autem ambo mala hujus miseriae tolerabant, ambo futura bona exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit Ecclesiaculum, ad liganda et solvenda peccata claves regni coelorum Petrus accepit, eisdemque sanctis propter vitae aeternae quietissimum sinum super pectus Domini Joannes discubuit. Quod virgo est Joannes, futurae vitae convenM. 355X Undecim autem discipuli abierunt in Galilaeam, in montem ubi constituerat illis Jesus. Et videntes eum adoraverunt; quidam autem dubitaverunt . In monte apparuit, ut significaret corpus assumptum jam super omnia terrena sublevatum. Quare autem specialiter se in Galilaeam praecessurum et ibi videndum praedixit, cum neque ibi solum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ imitationẽ ꝑferendi temꝑalia ma¬
la. significata ẽ ꝑ petrum: altera quȩ
finem non habet. & plenitudinẽ ex¬
pectat. ꝑ ioħ̾em. Unde ait dñs. sic eũ
uolo manere. id ẽ sic uolo ut ȩccłia
celestis expectet: donec ueniens ad iu¬
dieium ꝑ implebo illam. In hac uita
ciligit nos d̾s ut nos liberet a malis:
in illa nos amphꝰ diligit. in qua ñ ẽ
qͦd ei displiceat. Hac ratione ostendit᷑
cur amphꝰ ioh̃em quam petrũ ama¬
uerit xp̃c : ñ cur amphꝰ petrus quam
iohes amauerit xp̃m. Nam si iohes
uitam significabat in qua ampliꝰ di¬
ligendꝰ est dñs: cur eum ioħes minꝰ
diligebat: Propt̾ea scilicet qr dictũ
ẽ uolo eum manere. idest expectare
donec ueniam: & ꝓpt̾ea qr ipsũ amo¬
rem qui tunc amphor erit nondũ
de miseria liberari uolumꝰ plꝰ amamꝰ.
Er hoc ꝑ petrum significatur. Werita¬
tis autem contemplationẽ qualis fu¬
tura ẽ minus amamus: quia ñdũ
nouimꝰ eam nec habemꝰ. Et hoc ꝑ

Expanded text:
 imitationem perferendi temporalia mala, significata est per Petrum; altera quae finem non habet, et plenitudinem exspectat, per Joannem. Unde ait Dominus: Sic eum volo manere, id est, sic volo ut Ecclesia coelestis exspectet, donec veniens ad judicium perimplebo illam. In hac vita diligit nos Deus, ut nos liberet a malis, in illa nos amplius diligit, in qua non est quod ei displiceat. Hac ratione ostenditur, cur amplius Joannem quam Petrum amaverit Christus, non cur amplius Petrus quam Joannes amaverit Christum. Nam si Joannes vitam significabat, in qua amplius diligendus est Dominus, cur eum Joannes minus diligebat? Propterea scilicet quia dictum est: volo eum manere, id est, exspectare donec veniam, et propterea quia ipsum amorem, qui tunc amplior erit, nondumde miseria liberari volumus, plus amamus. Et hoc per Petrum significatur. Veritatis autem contemplationem qualis futura est, minus amamus, quia nondum novimus eam nec habemus. Et hoc per
Abbreviated transcription (Latin):
agnos meos. Quid ẽ aliud pasce
agnos meos: quãm̃ si diceret. si diligis¬
me pasce oues meas. Głam meã in
eis quere non tuam: ne sis in eoꝵ socie¬
tate: qui seipsos amantes. ꝑtinent ad
temꝑa ꝑiculosa. Heretiei & scisma¬
tiei de furtis dominicis peculia feceit.¬
& greges non xp̃i s suos contra xp̃m
pascere uoluerunt. Plane in ipsis dep̃¬
dationib suis titulũ ilhꝰ posuerunt:
ut p̃dȩ ipsoꝵ quasi defencierent᷑ ꝑ titu¬
lum potentis. Qd facit xp̃c quando
tales conu̾tuntur: qui foris ab eccłia
titulũ eiꝰ baptismatis acceꝑunt: Eieit
p̾datorem. titulũ ñ depontc: posside
domum: quia inuenit ibi titulũ suũ.
Qͥd enim opꝰ ẽ: ut mutet nom̃ suũ:¬

Expanded text:
AUGUST. Quid est aliud: Pasce agnos meos, quam si diceret: si me diligis, pasce oves meas? Gloriam meam in eis quaere, non tuam. Ne sis in eorum societate, qui seipsos amantes, pertinent ad tempora periculosa. Haeretici et schismatici de furtis Dominicis peculia fecerunt, et greges non Christi, sed suos, contra Christum pascere voluerunt. Plane in ipsis depraedationibus suis titulum illius posuerunt, ut praedae ipsorum quasi defenderentur per titulum potentis. Quid facit Christus, quando tales convertuntur, qui foris ab Ecclesia, titulum ejus baptismatis acceperunt? Ejicit praedatorem, titulum non deponit, possidet domum, quia ibi invenit titulum suum. Quid enim opus est ut mutet nomen suu
Abbreviated transcription (Latin):
trans cendit quenicũq liquorem ei suꝑ¬
fundas. Suauis autem est dñs unuier¬
sis: & miserationes eiꝰ suꝑ omĩa oꝑa
eiꝰ. Tempꝰ diluculi demonstrat lucem
euangħii exortam: remota umbra le¬
gis. Cotidie in templo sol iustitiȩ dilu¬
culo oritur: cum peccatores ad se ueni
clarificat. Sessio est humilitas incar¬
nationis: qua miseretur & docet.

Expanded text:
transcendit, quemcunque liguorem ei suptranscendit, quemcunque liguorem ei superfundas. Suavis autem est Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera ejus . Tempus diluculi, demonstrat lucem Evangelii exortam, remota umbra legis. Quotidie in templo sol justitiae diluculo oritur, cum peccatores ad se venietratione clarificat. Sessio est humilitas incarnationis, qua miseretur et docet.
Abbreviated transcription (Latin):
s diu intrando & non exhauriendo
mergit nauem. Et quia d̾s peccato¬
res flagellat in hoc scło ad emunda¬
tionem: ferto patrem erudientẽ. ne
sentias iudicem pumentem.¬
sunt unusquisq in domum
suã. Ih̾c autem ꝑrexit ad mont̾e oli¬
ueti: & diluculo iterum uenit in tem¬
plum. Et omnis populus uenit ad
eum: & sedens docebat eos. Reu̾sis
uniu̾sis qui secuti fuerant eum de ci¬
uitate: ꝑuenit bethamiã. quȩ ẽ in
monte oluieti. Ne mireris si nocte il¬
luc uenerit. si nocte nichodemo pͣdi¬
cauerit: de qͦ alibi legitur. qr erat
ꝑnoctans in oratione dei. Legis etiam
quod ante p assionẽ ierosoluns ꝑacta
grna. & ymno dicto: exiit cũ discipislis
pietatis & miscłiȩ designat: unde nobis
crisia. idest unctio. qua ungunur. ut
contra diabolũ luctemur. Oleos grece
misc̃ia. oliuetũ uocat᷑ oleon: & unctio
olei. fessis & dolentib membris afferc
leuamen. Oleum p̃minet: & confesti

Expanded text:
sed diu intrando et non exhauriendo sed diu intrando et non exhauriendo mergit navem. Et quia Deus peccatores flagellat in hoc saeculo ad emendationem, ferto patrem erudientem, ne sentias judicem punientem.sunt unusquisque in domum suam. Jesus autem perrexit ad montem Oliveti, et diluculo venit iterum in templum. Et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos Reversis universis, qui secuti fuerant eum de civitate, pervenit Bethaniam, quae est in monte Oliveti. Ne mireris si nocte illuc venerit, si nocte Nicodemo praedicaverit, de quo alibi legitur, quia erat pernoctans in oratione Dei . Legis etiam quod ante passionem Hierosolymis peracta coena, et hymno dicto, exiit cum discipulis spietatis et misericordiae designat, unde nobis chrisma, id est, unctio qua ungimur, ut contra diabolum luctemur. Eleos Graece misericordia, olivetum vocatur oleon, et unctio olei fessis et dolentibus membris affert levamen. Oleum praeeminet et confestim
Abbreviated transcription (Latin):
qua de causa eodem sꝑũ agente qͥ¬
dam fortasse minus eruditi uocm¬
amore ipsus mali oꝑatur. odit luc̃e
quia decegit mala: & ita ñ uenit ad
lucem ut ei ungatur. s fugar. ne ma¬
la quȩ diligio arguant᷑. Qyi autem
facio ueritatem uenit ad lucem: ut
manifestentur oꝑa eiꝰ quia in dõ fa¬
cta sunt. Quia initium boni ẽ ac¬
cusatio mali: ueritatẽ facit. id est ea qͣ
ueritas iubet: qͥcũq ammonitꝰ ꝑ lucẽ
sua mala accusat. ut hȩc eiꝰ accusatio
& alia bona quȩ fecit manifestent᷑.
quod illuminatione diuina sunt fa¬
cta. Qui uult gͦ uenire ad lucem.
non tantum a grandib peccatis ab-¬
stineat. s etiam a minorib ueram
confessionẽ faciat : qm̃ plura minu¬
ta peccata si negligantur occidunt.
Nam minutȩ gititȩ flumen implent:¬
& minuta grana harenȩ si multa siit
opprimunt nauem. Et hoc facit sen¬
tina neglecta: qͦd fluctus irruens.
Paulatim intrat aqua ꝑ sentinam:

Expanded text:
qua de causa eodem spiritu agente, ququa de causa eodem spiritu agente, quidam fortasse minus eruditi vocamore ipsius mali operatur, odit lucem, quae detegit mala: et ita non venit ad lucem, ut ei jungatur; sed fugit, ne mala quae diligit arguantur. Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, utmanifestentur opera ejus, quia in domo sunt facta. » Quia initium boni est accusatio mali, veritatem facit, id est ea quae veritas jubet. Quicunque admonitus per lucem sua mala accusat, ut haec ejus accusatio et alia bona quae fecit manifestentur quod illuminatione divina sunt facta. Qui vult ergo venire ad lucem, non tantum a grandibus peccatis abstineat, sed etiam a minoribus veram comessionem faciat, quoniam plura minuta peccata, si negligantur, occidunt. Nam minutae guttae flumen implent, et minuta grana arenae si multa sunt opprimunt navem. Et hoc facit sentina neglecta, quod fluctus irruens. Paulatim intrat aqua per sentinam;
Abbreviated transcription (Latin):
UNe ihc ductus est in desertũ
a spũ. ut temptaretur a diabo¬
lo. Consulte lucas pͥmo po¬
suit. ih̾c autem plenus sp̃u sc̃o
regressus est a iorclane. ne dubitaretur a
quo spũ ductus fuit in desertũ scd̃m
matħm. uł expulsus scłm marcũ. Pro¬
culddubio non uirtute mali sp̃c ih̾c agit᷑
in desertum. s uoluntate sui sp̃c. ut ster¬
nat aduersarium. Ubi nobis p̾monstrat.
ut post baptismum accingamur contra
ctiabolum. relictis mundi illecebris & so¬
it. Obtulit se temptatori quadragin¬
ta dieb & quadraginta noctib. ut
indicet quia siue hic prospera blandiant᷑
quod ad cties ꝑtinet. sine aduersa feriant
quod noctis figurȩ congruit. semꝑ fideli¬
bus adest aduersariꝰ. non cessans ẽos im¬
pedire temptando.

Expanded text:
esus ductus est in desertum a spiritu, ut tentaretur a diabolo. Consulte Lucas primo posuit: Jesus autem plenus Spiritu sancto, regressus est a Jordane, ne dubitaretur a quo spiritu ductus fuit in desertum secundum Matthaeum, vel expulsus secundum Marcum. Procul dubio non virtute mali spiritus Jesus agitur in desertum, sed voluntate sui spiritus, ut sternat adversarium. Ubi nobis praemonstrat, ut post baptismum accingamur fortiter contra diabolum, relictis mundi illecebris et soit. Obtulit se tentatori quadraginta diebus et quadraginta noctibus, ut indicet quia sive hic prospera blandiuntur, quod ad dies pertinet; sive adversa feriant, quod noctis figurae congruit, semper fidelibus adest adversarius, non cessans eos impedire tentando.
Abbreviated transcription (Latin):
nrendebat demonum princeps ex
mutatione lapidum in panes. uirtutẽ
potestatis in d̾o aguoscere.& in homi¬
ne oblectamento cibi. patientiã esurtu¬
onis illudere. Uerum dñs de ꝰ uͤterono¬
mio testimonium sumens. ostendit ñ¬
in sol pane hoc solitario. s in uerbo d̾i
alimoniam ȩternitatis eẽ sꝑandam.

Expanded text:
ntendebat daemonum princeps, ex mutatione lapidum in panes, virtutem potestatis in Deo agnoscere, et in homine, oblectamento cibi patientiam esuritionis illudere. Verum Dominus de Deuteronomio testimonium sumens, ostendit, non in pane hoc solitario, sed in omni verbo Dei, alimoniam aeternitatis esse sperandam .
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ uehementem fuisse. quando
herodes non redetintib ad se magis
iratus fecit conteri naues de tharso ci¬
litiȩ. quibus magi credebantur occulte
rediisse. Et mittens occidit omnes
pueros qui erant in bethleem & in
om̃ib finibus eus. a bimatu &
infra. scd̾m tempus qͦd exquisierat

Expanded text:
m vehementem fuisse, quando Herodes, non redeuntibus ad se magis, iratus fecit conteri naves de Tharso Ciliciae, quibus magi credebantur occulte rediisse. Et mittens, occidit omnes pueros qui erant in Bethlehem et in omnibus finibus ejus, a bimatu et infra secundum tem
Abbreviated transcription (Latin):
el ita. Regnum dei uł se ipsum
significat. de quo alibi dicit reg
num dĩ intra uos est. & medius stat̾
int̾ uos quem uos nescitis. uł regnũ
scͥpturȩ ablatum uideis & traditum
nobis. uł regnum cęloꝵ. Quasi dicat.
Si in sp̃u d̾i eicio demonia. sinedubio
sciatis aditum regni cęlestis
patefactum creI d dentib. Di¬
gitus dei est quem confessi sunt magi.
qui contra moysen & aaron signa
faciebant cticentes. digitus dei ẽ iste. qͦ
& tabulȩ lapidee scriptȩ sunt in mon¬
te sẏna. Ipse enim scripsit qui scri¬
benda dictanit. Beda¬
anus & brachium dei. filius eꝰ ẽ
& digitus eius sp̃s sc̃s. Qui cdigitꝰ
dicitur propt̾ particionem donorum
quȩ in e dantur unicuiq propria.
siue hominum. siue angłoꝵ. In nulla
enim membris magis apparet parti¬
tio quam in digitis.

Expanded text:
Vel ita: Regnum Dei vel seipsum Vel ita: Regnum Dei vel seipsum significat, de quo anum Dei intra vos est ; » et « Medius stat inter vos quem vos nescitis . » Vel regnum Scripturae ablatum Judaeis et traditum nobis, vel regnum coelorum quasi dicat: Si in spiritu Dei ejicio daemonia, sine dubio sciatis aditum regni coelestis patefactum credentibus. Digitus Dei est quem confessi sunt Magi, qui contra Moysen et Aaron signa faciebant dicentes. « Digitus Dei est iste , » quo et tabulae lapideae scriptae sunt in monte Sina. Ipse enim scripsit qui scribenda dictavit. Manus et brachium Dei Filius ejus est, et digitus ejus Spiritus sanctus. Qui digitus dicitur propter partitionem donorum qui in eo dantur, unicuique propria, sive hominum, sive angelorum. In nullis enim membris apparet magis partitio quam in digitis.
Abbreviated transcription (Latin):
erunt.
ilios uideoꝵ uł exorcistas gentis
illius significat. uł apłos ex eoꝵ
stẏrꝑe. generatos. Quasi dicat. Si in
filiis ur̃is expulsionem demonum dõ
attribuitis. quare in me non idem
ignobilia & contemptibilia huiꝰ
mundi. in quib non malignitas sed
meȩ uirtutis simplicitas apparet. te¬
stes mei erunt. quod in sp̃u sc̃o eicio
demonia. Et erunt ur̃i iudices. de hoc
qͦd mͥ imponitis ꝑ bcelzebub oꝑari.
Uel exorcistȩ qui filii ur̃i sunt & de¬
mones fugant ab obsessis iuidices u̾ri
erunt non potestate ut mei discipli
s comparatione. dum illi expulsionẽ
demonum dõ assignant. uos beelze¬
bub principi demonioꝵ. Porro
si in digito dei eicio demonia. ꝓ fecto
ꝑuenit in uos regnum dei.
i ego in sp̾u dei
eicio demones. nec alĩt possunt
filii ur̃i eicere. proculdubio ꝑuenit in
uos regnum dei. quo subuertitur reg¬
num diaboli. cum qͦ & uos sub uerti¬
mini. Regnum dei ẽ potestas qua
damnantur impii. & a fidelibus se¬
cernuntur.

Expanded text:
erunt. » Filios Judaeorum vel exorcistas gentis illius significant, vel apostolos ex eorum stirpe generatos. Quasi dicat: Si in filiis vestris expulsionem daemonum Deo attribuitis, quare in me non idem ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non malignitas, sed meae virtutis simplicitas apparet, testes mei erunt, quod in Spiritu sancto ejicio daemonia. Et erunt vestri judices de hoc quod mihi imponitis per Beelzebub operari. Vel exorcistae, qui filii vestri sunt et daemones fugant ab obsessis judices vestri erunt, non potestate ut mei discipuli, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principe daemoniorum. « Porro, si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. » Si egoejicio daemones, nec aliter possunt filii vestri ejicere, procul dubio pervenit in vos regnum Dei, quo subvertitur regnum diaboli, cum quo et vos subvertimini. Regnum Dei est potestas qua damnantur impii, et a fidelibus scernuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
animaliũ. & uultus eoꝵ facies hominis
ꝙ facies leonis. & facies uituli. & facies
aquile Prima hominis facies mathm
significat. qui quasi de homine exorsus ẽ
scribere. Liber generationis ihũ xp̃i. Sed̾a
Marcum. in qͦ uox leonis in heremo ru¬
gientis auditur. Uox clamautis in deser¬
to. Certia uituli. quȩ lucam a ⁊acharia
sacerdote sumpsisse initium p̃figurat.
Quarta ioħem. qui ad altiora festinans
de uerbo dei cdisputat. Et in apocalypsi.
eadem significatio ẽ uͥ dicit᷑. Animal pͥ¬
mũ simile leomi. sccł̾m. simile uttulo. tciũ
simile homine. quartũ. simile aqͥle uolanti

Expanded text:
facies hominis, et facies leonis, et facies vituli, et facies aquilae . Prima hominis facies Matthaeum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere: Liber generationis Jesu Christi . Secunda Marcum, in quo vox leonis in eremo rugientis auditur: Vox clamantis in deserto . Tertia vituli, quae Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium praefigurat . Quarta Joannem, qui ad altiora festinans, de verbo Dei disputat . Et in Apocalypsi eadem significatio est, ubi dicitur: Animal primum simile leoni, secundum simile vitulo, tertium simile homini, qu
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis. Auferam cor lapideum de car-
ne ur̃a. Merito lapidib gentes signan¬
tur. quȩ lapides coluerunt. in naturã
lapidum non usu corꝑis. s mentis ha-¬
bitu conuersȩ. Unde illud. Similes il¬
lis fiant qui faciunt ea. & om̃s qͥ con¬
fidunt in eis. De quib lapidib filii
abrahȩ suscitati sunt: quia semini exꝰ
scilicet xp̃o uniti sunt gentiles ꝑ fidẽ.
Unde eis dẽ gentib paulus dicit. Si au¬
tem uos xp̃i. gͦ abrahȩ semen estis.¬

Expanded text:
Judaeis: Auferam cor lapideum de carne Judaeis: Auferam cor lapideum de carne vestra . Merito lapidibus gentes comparantur, quae lapides coluerunt, in naturam lapidum non usu corporis, sed mentis habitu conversae. Unde illud: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia semini ejus, scilicet Christo, uniti sunt gentiles per fidem. Unde eisdem gentibus Paulus dicit: Si autem vos Christi; ergo Abrahae semen estis
Abbreviated transcription (Latin):
genimina uiperarum uocantur.
quia maloꝵ parentum acta imitantes.
bonis inuident. eosq ꝑsequunt᷑. & ita
uenenati filii de uenenatis parentibus
nati sunt. Cum gͥ penitentia & correcti¬
one maxie incdigerent: increpantur.
quia ñ prius deponunt uenena. ut sic
ad baptismum ueniant. Uentura ira
ẽ extrema dei uindicta. qũa tẽ fugere
peccator non ualet. qui nunc ad lanĩta
penitentie non recurrit. Facite g
fructum cdignum penitentiȩ. & ne ueli¬
tis cticere intra uos patrem habemus
abraham. Dico enim uobis. quia potest
d̃s de lapidib istis suscitare filios abrahe.
ructum dicit ñ qualẽcũq s dignum
penitentiȩ ut quanto quis grauius pec¬
cauit. tanto amphꝰ pro qualitate cul¬
pe peniteat. & bona oꝑa maiori lucro
faciat. S uidei de generis nobilitate
gloriantes. idcireo se peceatores non
agnoscebant. quia de abrahã descen-¬
derant. Per lapides intelliguntur cor¬
da gentilium. ad intellectum dei in¬
sensibilia. Unde etiam dicitur qͥb d̾a

Expanded text:
genimina viperarum vocantur; quia malorum parentum acta imitantes, bonis invident, eosque persequuntur, et ita venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Cum igitur poenitentia et correctione maxime indigerent, increpantur, quia non prius deponunt venena, ut sic ad baptismum veniant. Ventura ira est extrema Dei vindicta, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne velitis dicere intra vos: Patrem habemus Abraham. Dico enim vobis, quoniam potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Fructum dicit non qualemcunque, sed dignum poenitentiae: ut quanto quis gravius peccavit, tanto amplius pro qualitate culpae poeniteat, et bona opera majori lucro faciat. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco peccatores non agnoscebant, quia de Abraham descenderant. Per lapides intelliguntur corda gentilium, ad intellectum Dei insensibilia. Unde etiam dicitur quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
ante suum factum locutio. ipsius
sui facti ẽ imiitabilis ratio. quȩ ñ ha¬
bet sonum strepentẽ & transeuntẽ. s in¬
se sempit̾nȩ manentẽ. & temꝑalit̃ ope¬
rantem.

Expanded text:
ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem.
Abbreviated transcription (Latin):
d cogitationes phariseorũ re¬
spondit. ut uł sic compelle¬
rentur credere. Iuxta litteram patet
quod omne reg̃num solidum & fir¬
mum̃ si ꝑ partes diuiditur. cũ alii
ab aliis uł perimuntur uł oppͥmun¬
tur in solitudinẽ redigitur. uacuatũ
ab habitatorib. Eadem qͦq ratio ẽ
domus siue ciuitatis. qͦd matheus¬
ponit. Concordia namq paruȩ res
crescunt. cdiscordia maxime dilabunt᷑.
Quo autem hȩc spũalit̃ tendant. ex¬
ponit. Si autem & sathanas in se¬
ipsum diusus est: quom stabit reg¬
num ipsiꝰ : Non potest stare s fin̾e
habet: quia dicitis in beelzebub eice¬
re me demonia.
ligant qͦd uelint. Si sathanas
sathanan non potest eicere.
nichil con . tra dñm dicunt.
Si autem potest. recedant ã regno
eius qͦd diusum stare non potest.
ne in riuna eius parit̃ in uoluant᷑.

Expanded text:
d cogitationes Pharisaeorum respondit ut vel sic compellerentur credere. Juxta litteram patet quod omne regnum solidum et firmum, si per partes dividitur, cum alii ab aliis vel puniuntur vel perimuntur, in solitudinem redigitur, vacuatum ab habitatoribus. Cadere quoque ratio est domus sive civitas. Quod Matponit. Concordia namque parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur. Quo autem haec spiritualiter tendant, exponit: Si autem et Satanas in seipsum divisus est, quomodo stabit regnum ipsius? Non potest stare, sed finem habet; quia dicitis in Beelzebub ejicere me daemonia. ligant quod velint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum dicant. Si autem potest, recedant a regno ejus, quod divisum stare non potest, ne in ruina ejus pariter involvantur.
Abbreviated transcription (Latin):
men quipp̃e dico uobis. donec tran¬
seat glum & terra. iota unũ aut
unus apex non p̃teribit ex lege. donec
omnia fiant.
s ebreũ. & interp̃tatur uerum. s
ideo nec grecus nec latimis ausus ẽ inter¬
p̃tari. ut pro amen dico uobis. diceret
uerum dico uobis. ne uilesceret nudatũ.
oth uł iota dicitur minima littera Magi¬
ebrȩ linguȩ & etiam grece. sicut apud
nos minima littera dicitur .i. Unus
apex est unus ductus litterȩ. in sũmũ.
luntatis ad effectum. Ista quid̃e quasi
animȩ membra dicuntur dextera cõ-¬
paratione corporis. cuius fragilitate
ꝓeliuiores sumus ad peccandum. Magist̃.¬
unt etiam qui ꝑ oculũ dextrum
contemplationis studiũ accipiuis.
de ꝑ dexteram manum actiuȩ uitȩ oc-¬
cupationem. Cui gͦ expedit. de altero
transeat ad alterum.

Expanded text:
men quippe dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit ex lege, donec omnia fiant. sed Hebraeum, et interpretatur verum; sed ideo nec Graecus, nec Latinus ausus est interpretari, ut pro, amen dico vobis: diceret, verum dico vobis, ne vilesceret nudatum. Ioth vel iotha, dicitur minima littera linguae Hebraeae et etiam Graecae, sicut apud nos minima littera dicitur I. Unus apex, est unus ductus litterae in summum, sluntatis ad effectum. Ista quidem quasi membra animae, dicuntur dextera comparatione corporis, cujus fragilitate procliviores sumus ad peccandum. Sunt etiam qui per oculum dextrum, contemplationis studium accipiunt, et per dexteram manum activae vitae occupationem. Cui ergo expedit, de altero transeat ad alterum.
Abbreviated transcription (Latin):
qui dimiserit uxorem suam excepta
fornicationis causa. facit eã mechari.
Et qui dimissam duxerit. adulterat.
oyses dari ussit libellũ repudii. el̃¬
ꝓpt̃ duritiam maritoꝵ. non con¬
cedens discidium. s auferens homicidi¬
um. Multo enim mehus ẽ licet lugu¬
brem euenire discordiam. ꝗͣ ꝑ odium
sanguinem fundi.

Expanded text:
suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari. Et qui dimissam duxerit, adulterat. Moyses dari jussit libellum repudii propter duritiam maritorum, non concedens dissidium, sed auferens homicidium. Multo enim melius est, licet lugubrem, evenire discordiam, quam per odium sanguinem fundi.
Abbreviated transcription (Latin):
Nauro regen: in thure dm̃. in myr¬
ra mortalem intellige. Furũ nãq
ad tributum. thus ad sacrificium.
myrra ad sepulturam ꝑtinet mor¬
tuorum. quia solent myrra condi¬
ri ne putrescant.
Hylari

Expanded text:
auro regem, in thure Deum, in myrrha mortalem intellige. Aurum namque ad tributum, thus ad sacrificium, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum, quia solent myrrha condiri ne putrescant. HILAR
Abbreviated transcription (Latin):
furt alligari fortem. Spolia seu uasa
sunt homines ab eo clexepti. quȩ uictor
xp̃e distribuit. quod ẽ insigne trium¬
phantis. quia captiuam ducens captiui¬
tatem decdit dona hominib: quosdam
apłos. alios euglistas. hos prophetas.
alios pastores ordinans & doctores.
fuit gͦͣ domum forts diripere. ereptos
a chabolo ȩccłiȩ adumare. & ꝑ distinctas
graduum dignitates promouere.
ui non ẽ mecum contra me ẽ. & qͥ ñ
colligit mecum spargit.
oe consequent᷑¬

Expanded text:
fuit alligari fortem. Spolia seu vasa, fuit alligari fortem. Spolia seu vasa, sunt homines ab eo decepti, quae victor Christus distribuit, quod est insigne triumphantis, quia captivam ducens captivitatem, dedit dona hominibus, quosdam apostolos, alios evangelistas, alios prophetas, alios pastores ordinans et doctores . Fuit ergo domum fortis diripere, ereptos a diabolo Ecclesiae adunare, et per distinctas graduum dignitates promovere. Qui non est mecum, contra me est; et qui non congregat mecum, spargit. Hoc consequent
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s libros legis ac ꝓpħarum sua
inspiratione describit. De quib in psal¬
mo scriptum est. Uidebo &ȩlos tuos oꝑꝗ
digitoꝵ tuoꝵ. Per oelos enim libros le¬
gis ac propħarum. ꝑ digitos uͦ scõs ut
cdictum est ꝓpħas mystice insinuauit.
ut qͦm potest quisquam intrare
in domum fortis. & uasa eiꝰ diripere
in quib confidebat. nisi prius alliga¬
uerit forrem. & t̾ẽ domũ illiꝰ diripiat:
stendit dñs ꝑ manifestã parabos¬
lam: quia uirtute diuinitatis ho
mines a demonio liberat. Fortis ẽ dia¬
bolus. domꝰ illꝰ mundus in maligno
positus. in qͦ usq ad aduentum salua¬
toris quasi pacato imperio sine contra¬
dictione quiescebat. Unde dñs. Uenit
princeps mundi. & in me non habet
quicquam. Et iterum. Nunc pͥnceps
hunis mundi eicietur foras. Fortior
illo fute ipse dñs. qui arma eins abstu¬
lit. icdest astutias & dolos nequitiȩ sp̃u¬
alis. & sic adimendo potestatem a sedu¬
ctione electoꝵ compescere coegte. qͦd

Expanded text:
sanctus libros legis ac prophetarum sua inspiratione describit. De quibus in psalmo scriptum est: « Videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum . » Per coelos enim libros legis ac prophetarum, per digitos vero sanctos, ut dictum est, prophetas mystice insinuavit. « Aut quomodo potest quisquam intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere in quibus confidebat, nisi prius alligaverit fortem, et tunc demum vasa illius diripiat? » Ostendit Dominus per manifestam parabolam, quia mines a daemonio liberat. Fortis, est diabolus; domus illius, mundus in maligno positus, in quo usque ad adventum Salvatoris, quasi pacato imperio sine contradictione quiescebat. Unde Dominus: Venit princeps mundi, et in me non habet quidquam . Et iterum: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras . Fortior illo fuit ipse Dominus, qui arma ejus abstulit, id est, astutias et dolos nequitiae spiritualis: et sic adimendo potestatem, a seductione electorum compescere coegit: quod
Abbreviated transcription (Latin):
orum figura fuere duodecim
filii iacob: duodecim principes
plebis isrł. duodecim lapides in ueste
sacerdotis. duodecim fontes reperti
in elim. duodecim panes ꝓpositionis.
duodecim exploratores a moyse mis¬
si. duodecim lapides altaris. duode¬
cim lapides de iordane eleuati. duo
decim boues sub mari eneo. duodeciͣ
sunt apti. ad dispensanda diuina my
non solum duodecim appellat

Expanded text:
orum figura fuere duodecim filii Jacob , duodecim principes plebis Israel , duodecim lapides in veste sacerdotis , duodecim fontes reperti in Helim , duodecim panes propositionis , duodecim exploratores a Moyse missi , duodecim lapides altaris , duodecim lapides de Jordane elevati , duodecim boves sub mari aeneo Josue IVsunt apostoli ad dispensanda divina mysteria. non solum duodecim appellat
Abbreviated transcription (Latin):
atis est xp̃iano rerum
creatarum causam non nͥ crecdere
bõnitatem creatoris. qui ẽ d̾s unus:
nullamq ẽẽ naturam quȩ non aut
ipse sit. aut ab ipso. eumq trinũ patre
scilicet & filium & spm̃ sc̃m.

Expanded text:
atis est Christiano rerum creatarum causam non nisi credere de bonitate Creatoris qui est Deus unus; nullamque esse naturam, quae non aut ipse sit aut ab ipso, eumque tripartitum, Patrem scilicet et Filium et Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
ii enim sunt montes in altitu¬
dine montis ab illo qui specialit᷑
pientes pacem populo in cordibus
suis scriptam. Sic & moyses legem
spũalit᷑ intelligens. in uertice mon¬
tis in quo d̾s loquebatur ei ꝑ angłm
suscepit illam. s in lapictib scͥptam.
Illa enim seruis. ista filiis data est.
s suum dicitur aꝑire.¬

Expanded text:
i enim sunt montes in altitudine montis, ab illo qui specialiter um, suscipientes pacem populo in cordibus suis scriptam. Sic et Moyses legem spiritualiter intelligens, in vertice montis, in quo Deus loquebatur ei per angelum, suscepit illam, sed in lapIlla enim servis, ista filiis data est. Os suum dicitur ape
Abbreviated transcription (Latin):
neq eñi ultͣ mori potert̃: s sunt sicut
angħ dĩ in celo: & filii sunt dĩ. cum
suit filii resurrectionis. Hoc ñ ita
intelligendũ ẽ qd̾ indigni id est ꝑec¬
catores. uł minime resurrecturi. uł
ad nuptias resurrecturi sint creden-¬
di: sed quod dñs ut ad resurrectio¬
nis głam excitet. de electis solummͦ
uoluerit facere sermonẽ. Resurrectu¬
ri equales er̃t angłis: & in castitate.
& in immortalitate. Conubia quip
quando quidẽ ipsã resurrectionẽ nega¬
bant: s defensionem erroris sui puta¬
bant se inuenisse: apud se dicentes.
Sicut ñ ẽ possibile ut mulier qͦ fure
septẽ uiroꝵ sit uniꝰ uxor pͥuata. aut
om̃iũ cõmunis: sic ñ ẽ possibile. ut fi¬
at resurrectio mortuoꝵ. Quare dñs
cum de ieuiniis & elemosinis cet̾isq
uirtitib sp̃ualib locutus fuisset: ñ

Expanded text:
cut angeli Dei in coelo, et filii sunt Dei, cum sint filii resurrectionis. Haec non ita intelligendum est, quod indigni, id est peccatores, vel minime resurrecturi, vel ad nuptias resurrecturi sint credendi; sed quod Dominus, ut ad resurrectionis gloriam excitet, de electis solummodo voluerit facere sermonem. Resurrecturi aequales erunt angelis et in castitate et in immortalitate. quandoquidem ipsam resurrectionem negabant, sed defensionem erroris sui putabant se invenisse apud se dicentes: Sicut non est possibile, ut mulier quae fuit septem virorum sit unius uxor privata, aut omnium communis: sic non est possibile, ut fiat resurrectio mortuorum. Quare Dominus, cum de jejuniis et eleemosynis caeterisque virtutibus spiritualibus locutus fuis
Abbreviated transcription (Latin):
les. oꝑa sunt animalium. p̃cipue ta¬
men actꝰ libidinis: sic & om̃s qͥ dem
uirtutes sp̃uales res sunt angłicȩ.
p̾cipue tam̃ castitas. Ubi matħs
& marcus habent. neq nubent neq
nubentur: greco idiomati latina con¬
suetudo non respondet. Nubere eñi
ꝓpͥe dicunt᷑ mulieres: & uiri uxores
ducere. S nos simplicit᷑ dictũ intel¬
ligamus: neq nubent uiri. neq nu-¬
bentur mulieres. Hoc respicit ad iur¬
tutem dei sequentia uͦ ad hoc quod
dixerat. erratis nescientes scripturas.
uia uͦ resurgant mortui. ñ legistis
in libro moysi suꝑ rubum qr dictũ

Expanded text:
les opera sunt animalium, praecipue tamen actus libidinis: sic et omnes quidem virtutes spirituales res sunt angelicae, praecipue tamen castitas. Ubi Matthaeus et Marcus habent, neque nubent, neque nubentur, Graeco idiomati Latina consuetudo non respondet. Nubere enim proprie dicuntur mulieres, et viri uxores ducere. Sed nos simpliciter dictum intelligamus, neque nubent viri, neque nubentur mulieres. Hoc respicit ad virtutem Dei, sequentia vero ad hoc quod dixerat: Erratis, nescientes Scripturas. Quia vero resurgant mortui, non legistis in libro Moysi super rubum, quia dictum
Abbreviated transcription (Latin):
mebat. Sic in nobis eloqͥũ diuinum
ignitũ ẽ : nec spinas nr̃as sub maledi¬
cto germinatas absumit. Inquiens d̾s
abraham. d̃s ysaac. d̃s iacob: ter dm̃
nominando tͥnitatẽ significat: dm̃ tte¬
rant habere in t̾ra uiuentiũ. Si eni
abraham. ysaac. & iacob moriẽntes
ꝑiissent. non diceretur d̾s eoꝵ esse:
quia non essent. Nunc autẽ quomͦ
negabuntur ẽẽ futuriq semꝑ illi qͦ¬
rum se eẽ ꝓfitetur ȩt̾nitas: Non est
d̾s mortuoꝵ qui omnino ꝑierinc. ut

Expanded text:
mebat. Sic in nobis eloquium divinum ignitum est, nec spinas nostras sub maledicto germinatas absumit. Inquiens: Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob, ter Deum nominando, Trinitatem significat; Deum iterant habere in terra viventium. Si enim Abraham, Isaac et Jacob morientes periissent, non diceretur Deus eorum esse, quia non essent. Nunc autem quomodo negabuntur esse, futurique semper illi, quorum se esse profitetur aeternitas? Non est Deus mo
Abbreviated transcription (Latin):
orũ. Pharisei suaꝵ traditionũ quas
deuterosin. idest scdam legẽ uocant.
iustitiam p̃ferebant: unde & diuisi uo¬
cabant᷑ a populo. Saducei autẽ qͥ iusti
int̾p̃tant᷑. corꝑis & animȩ resurrectio¬
nem negabant: putantes interire ani¬
mas cum corpore. Qͦ circa turꝑitudi¬
nem fabulȩ fingunt: uł pocest fieri
ut in gente eoꝵ. hoc aliquando accide¬
rit. In lege enim litterȩ cogebatur
nubere inuita: s in lege sp̃c cõm̃dat᷑
castitas. Mystice septem fr̃es sine fili¬
is defuncti reꝓbis quibq congrima.
qͥ ꝑ totã huius scħ uitam quȩ sept̾e
dieb uoluit᷑ a bonis oꝑib steriles
existunt. & ad ultimũ ipsa mundana
conu̾satio quasi uxor eoꝵ infecunda
transit. Et ait illis iħc. Erratis uesci¬
entes scrĩpturas: neq uirtutem dei.
filii scł huiꝰ nubunt: & traduntur

Expanded text:
aditionum, quas deuterosin id est secundam legem vocant, justitiam praeferebant, unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem qui justi interpretantur, corporis et animae resurrectionem negabant, putantes interire animas cum corpore. Quocirca turpitudinem fabulae fingunt, vel potest fieri, ut in gente eorum hoc aliquando acciderit. In lege enim litterae, cogebantur nubere in vita, sed in lege spiritus, commendatur castitas. Mystice, septem fratres sine filiis defuncti, reprobis quibusque congruunt, qui per totam hujus saeculi vitam, quae septem diebus volvitur, a bonis operibus steriles existunt, et ad ultimum ipsa mundana conversatio, quasi uxor eorum infecunda, transit. Et ait illis Jesus: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. Filii saeculi hujus nubunt et traduntur
Abbreviated transcription (Latin):
uunt ei: qui ȩterna dispositione sua
uita ẽ animaꝵ. & resurrectio corpoꝵ
Unde alibi dñs. Qui credit in me
etiam si mortuus fuerit uiuet. Po¬
terat aꝑtiora de resurrectione testi¬
tes turbȩ: mirabantur in doctrina
eius. L Respondentes autẽ qͥd̾ã
scribarum: dreerunt. Magister. be¬
ne dixisti. Nota cum insidiatorib
& conculcatorib dñs secreta myste¬
ria loquatur: non tam̃ scm dat ca¬
nib: s aderant ydonei quos ꝓpter
alioꝵ immunditiam ñ oportebat
negligi. Ubi de manu arida tͣcta¬
tur: xp̃c calum matorib pͥmũ sub
qͥd̾a questione auctoritatẽ ꝓfert: de¬
inde rationem. Hic autẽ priꝰ ratio¬
nẽ posuit dicens. in resurrectione eñs
neq nubent neq nubentur: deiide
auctoritatẽ. ego sum d̾s abraham.
Hoc fecit ut calummatorib prius
auctoritatẽ ꝓferamꝰ : deinde ratio¬
nẽ. Int̾rogantib autẽ qͦcũq ꝓposi¬
to priꝰ rationẽ exponamꝰ: postea
aucloritate confirmemꝰ Calunuinato¬

Expanded text:
a vita est animarum, et resurrectio corporum. Unde alibi Dominus: Qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet . Poterat apertiora de resurrectione testites turbae, mirabantur in doctrina ejus. Respondentes autem quidam Scribarum, dixerunt: Magister, bene dixisti. BEDA. Nota, cum insidiatoribus et conculcatoribus Dominus secreta mysteria loquatur, non tamen sanctum dat canibus; sed aderant idonei, quos propter aliorum immunditiam non oportebat negligi. CHRYS. Ubi de manu arida tractatur, Christus calumniatoribus primum sub quadam quaestione auctoritatem profert, deinde rationem. Hic autem prius rationem posuit, dicens: In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur, deinde auctoritatem, Ego sum Deus Abraham. Hoc fecit, ut calumniatoribus prius auctoritatem proferamus, deinde rationem. Interrogantibus autem quocunque proposito, prius rationem exponamus, postea auctoritate confirmemus. Calumniato
Abbreviated transcription (Latin):
genus ad inferna descendere. no¬
uum est regnum cȩloꝵ iuste iuuentes
penetrare. Predicator gͦ doctus & no¬
ua scit ꝓferre de suatitate regni. & ue¬
tusta de terrore supplicii. ut ut ꝑenȩ
t̃reant. qͦs p̾mia non inuitant. Et̃
factum ẽ cum consummasset ihe pa¬
rabolas istas. transiit inde.Lx xUIIl

Expanded text:
genus ad inferna descendere; Novum est, regnum coelorum juste viventes penetrare. Praedicator ergo doctus, et nova scit proferre de suavitate regni, et vetusta de terrore supplicii, ut vel poenae terreant, quos praemia non invitant. Et factum est, cum consummasset Jesus parabolas istas, transiit inde. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
liqueat affectum patnę maiestatis. idest
dulcectinem ctiuinȩ bonitatis. sp̃s sc̃ uo¬
cabulo expͥmi. Spu namq oris ur̃i id ẽ
anelitu. affectꝰ animi maxime patefi-¬
unt. cum scilicet aut pre amore suspi¬
ramus. aut pre doloris uł laboris an¬
gustia gemimus. Unde hoc loco sp̃s pro
bono affectu ponitur. iuxta illud sapien¬
tiȩ. Benignus ẽ sp̃s sapientiȩ. Et in psal¬
mo. Sp̃s tuus bonus deducet me. Et
le. donatum uͦ ex tempore.
Uius autem trinitatis necnon geni¬
turȩ filii a patre. ac processionis sp̃c ab
utroq. huiusmodi uestigia ꝓponre docto¬
rum uigilantia.

Expanded text:
liqueat affectum Paternae majestatis, id est liqueat affectum Paternae majestatis, id est dulcedinem divinae bonitatis, Spiritus sancti vocabulo exprimi. Spiritu namque oris nos, id est anhelitu, affectus animi maxime patefiunt: cum scilicet aut prae amore suspiramus, aut prae doloris vel laboris angustia gemimus, unde hoc loco spiritus pro bono affectu ponitur, juxta illud Sapientiae: Benignus est spiritus sapientiae . Et in Psalmo: Spiritus tuus bonus deducet me . Etle; donatum vero, ex tempore. Hujus autem trinitatis nec non geniturae Filii a Patre, ac processio Spiritus ab utroque, hujusmodi vestigia proponit doctorum vigilantia.
Abbreviated transcription (Latin):
Unde illud. Omnia ꝑ ipsum facta sunt.
Et alibi. Omnia in sapientia fecisti.
Inde dextera siue manus patris appel¬
latur. ꝑ quem pat̾ omnia oꝑatur. Qͥ
etiam bene patris mens siue ratio. siue
angelus consilii ctictus ẽ: quia in hac
sapientia rationabilit̃ pat̾ omĩa dispo¬
nit. siue mundum creando. siue eundem
lapsum reparando. Et in hoc pat̾ uerũ
consilium nr̃e ignorantiȩ dedit. cũ sapi¬
entiȩ incarnatio nos iusitauit. S Hiui¬
nȩ autẽ gr̃ȩ oꝑatio & omnia que ad diui¬
nȩ caritatis bonitatem manifestiꝰ spec¬
tant sp̃ui sc̃o ascribunt᷑. sicut ẽ remissio
peccatoꝵ distributio quoꝵeumq bonoꝵ:
ex sua bonitate. ñ ex meritis nr̃is ꝓueni¬
ens. Hinc ẽ qͦd aqua & spũ. ñ aq̃ua &
patre uł filio regenerari diciur. cum
tamen totsꝰ trinitatis oꝑatio in singulis
eadem sit. Onu̾a deniq sacram̃ta quȩ
in eccłia conficiunt᷑ ex bonitate di. spũs
sunt attribuenda. ut ex hoc patenter

Expanded text:
Unde illud: Omnia per ipsum facta sunt . Unde illud: Omnia per ipsum facta sunt . Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . Inde dextera sive manus Patris appellatur, per quem Pater omnia operatur. Qui etiam bene mens Patris sive ratio, sive angelus consilii dictus est, quia in hac sapientia rationabiliter Pater omnia disponit, sive mundum creando, sive eumdem lapsum reparando. Et in hoc Pater verum consilium nostrae ignorantiae dedit, cum Sapientiae incarnatio nos visitavit. Divinae autem gratiae operatio et omnia quae ad divinae charitatis bonitatem manifestius spectant, Spiritui sancto ascribuntur; sicut est remissio peccatorum, distributio quorumcunque bonorum ex sua bonitate, non ex meritis nostris proveniens. Hinc est quod aqua et Spiritu , non aqua et Patre vel Filio regenerari dicimur, cum tamen totius Trinitatis operatio in singulis eadem sit. Omnia denique sacramenta, quae in Ecclesia conficiuntur ex bonitate Dei, Spiritui sunt attribuenda: ut ex hoc patenter
Abbreviated transcription (Latin):
& specialit ꝓprietati patris ascribit. quȩ
ad potestatem attinere uidentur.
Dic qͦq ꝑsonȩ filii quȩ ad rationem
uł sapientiã ꝑtinent. specialit̾ assignan¬
tur iuxta illud. Pat̾ om̃e iudiciũ dectre
filio. Potentia siquidem sapientiȩ in
discretione iudicii oedit. ubi ęquitas ma¬
gis ẽ examinanda. quamus & potentia¬
exercenda. Qd autem supponitur. quia
tera mala missum etiam a patre filiũ
respuerunt. Unde filius ait. Si ñ uenis¬
sem & locutus eis ñ fuissem: peccatũ ñ
haberent. Nunc autẽ excusationẽ ñ ha¬
bent de peccato. Ad hoc etiam illa inscrip¬
tio psalmi ꝑtinet. quȩ agit ꝓ occultis
filii. idest iudiciis de quib dictum ẽ. ui¬
dicia tua abyssus multa: quia sicut di¬
ctum ẽ sapientiȩ ẽ uidicare. idest quid
exiusticia cuiq debeatur agnoscere.
nominat. Sapientiam quippe. in qua
omĩa ad integrum nouit. Uirtutem uͦ.
ꝑ quam bonoꝵ omniũ efficatiã cõplet.

Expanded text:
et specialiter proprietati Patris ascribit, quae et specialiter proprietati Patris ascribit, quae ad potestatem attinere videntur. Sic quoque personae Filii quae ad rationem vel sapientiam pertinent, specialiter assignantur, juxta illud: Pater omne judicium dedit Filio . Potentia siquidem Sapientiae in discretione judicii cedit, ubi aequitas magis est examinanda, quam exercenda. Quod autem supponitur quia ftera mala missum etiam a Patre Filium respuerunt. Unde Filius ait: Si non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato . Ad hoc etiam illa inscriptio Psalmi pertinet, quae ait, pro occultis Filii , id est, judiciis de quibus dictum est: Judicia tua abyssus multa . Quia sicut dictum est, sapientiae est judicare, id est, quid ex justitia cuique debeatur agnoscere. nominat Sapientiam quippe, per quam omnia ad integrum novit; virtutem vero, per quam bonorum omnium efficaciam complet.
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam assignant᷑. patͥ specialit̾ attri-¬
buuntur. quȩ ad sapientiam spectant.
filio. quȩ ad bonitatem ꝑtinent: spiritui
scõ. ut a subiectis declaratur exemplis.
Att filius. Quȩ pat̾ posuit in sua potesta¬
te. Et alibi. Sicut disposuit michi pat̾.
Quotiens autẽ ipsa humantias filii
opem unttȩ sibi diuinitatis implorat.
aut aliquas p̃ces ei fundit. solo patris
utitur uocabulo. ipsam scilicet cõmemo¬
rando potentiam. qua poteus ẽ d̾̃s effice
re quod rogatur. uelut cum dicitur
Pat̃ sc̃e. serua eos. Pat̾ in manus tuas
commendo sp̃m. Et similia. quȩ ad ora¬
tionem ꝑtinent. Hinc usus ȩccłiȩ ad so¬
lum patrem locutionẽ dirigit. in specia¬
lib orationib. quȩ in celebrationibus
missarum fiunt. Apłs qͦq cum ait
patrem suscitasse ih̃m a mortuis. uel
uiificaturũ ẽe corpora nr̃a. uł filium
aut sp̃m sc̃m misisse. uł ei filium obedis¬
se. cum inquam talia dicit. quasi ꝓprie

Expanded text:
tentiam assignantur, Patri specialiter attritentiam assignantur, Patri specialiter attribuuntur; quae ad sapientiam spectant, Filio; quae ad bonitatem pertinent, Spiritui sancto ut a subjectis declaratur exemplis. Ait Filius: Quae Pater posuit in sua potestate . Et alibi: Sicut disposuit mihi Pater Quoties autem ipsa humanitas Filii, opem unitae sibi divinitatis implorat, aut aliquas preces ei fundit, solo Patris utitur vocabulo, ipsam scilicet commemorando potenre quod rogatur, ueluti cum dicit: Pater sancte, serua eos Pater, in manus tuas meum , et similia quae ad orationem pertinent. Hinc usus Ecclesiae ad solum Patrem locutionem dirigit in specialibus orationibus, quae in celebrationibus missarum fiunt. Apostolus quoque cum ait Patrem suscitasse Jesum a mortuis, vel vivificaturum esse corpora nostra, vel Filium aut Spiritum sanctum misisse, vel ei Filium obedisse; cum, inquam, talia dicit, quasi proprie