comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apnauerat. nũ in gallias
delendu
xp̃ianitatis nomen ꝑsemetipsum emer¬
serat. Ueniens itaq apud ciuitatem. Se¬
nonicensem: quoscumq ibi reppẽrit
xp̃ianos simul & beatam columbam
uirginem. gladio animaduerti p̾cepit.
Deinde uero ferocitatis sue comites: ad
inuestigandos xp̃ianos ꝑ omnẽ galliam
misit. E gressi gͥ funesti satellites acons¬
spectu imꝑatoris: circumibant urbes.
& castella. nec ñ & latebrosa siluarũ. Et
ut suoꝵ criminũ singuli potirentur effec¬
tu: pagos quosq sibi indagandi sollicitu¬
dine diuiserunt. Tum demũ pagus autis¬
siocdorensis: insortem impiissimi alexan¬
dri sacrilateris ꝓtectoris obuenit. Uocaba¬
tur eo tempore sacrilateris ꝓtector: cuiꝰ
erat officium custodiendi imꝑatorem ne
ab aliquo qͦ quomodo uulnerari subito po¬
tuisset. Plurimi & enim xp̃ianoꝵ exdiuer¬
sis ciuitatib p̾ceptum dñi sequentes ubi
ait. Cum uos ꝑsecuti fuerint in una ciui¬
tate fugite in aliam: relinquentes ꝓ pͥas¬

Expanded text:
amnaverat, etiam in Gallias ad delendum Christianitatis nomen per semetipsum emerserat. Veniens itaque apud civitatem Senonicensem, quoscunque ibi reperit Christianos simul et beatam Columbam virginem gladio animadverti praecepit. Deinde vero ferocitatis suae comites ad investigandos Christianos per omnem Galliam misit. Egressi igitur funesti satellites a conspectu imperatoris circumibant urbes, et castella, nec non et latebrosa silvarum. Et ut suorum criminum singuli potirentur effectu, pagos quosque sibi indagandi sollicitudine diviserunt. Tum demum pagus Autissiodorensis in sortem impiissimi Alexandri sacri lateris protectoris obvenit. Vocabatur eo tempore sacri lateris protector cujus erat officium custodiendi imperatorem, ne ab aliquo quoquomodo vulnerari subito potuisset. Plurimi etenim Christianorum ex diversis civitatibus praeceptum Domini sequentes, ubi ait: Cum vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam, relinquentes pr
Abbreviated transcription (Latin):
lino.&. marcello presulib. qui etiã ab eisdẽ
tyrannis martyrizati sunt. Qui beatus uir
fidelit̾ cursũ uitȩ ꝑ agens. ii.⁊̃ maii:
migrauit ad xp̃m. & sepultus est apud
montẽ autricũ. secus predecessorem su

Expanded text:
lino, et Marcello praesulibus, qui etiam ab iisdem lino, et Marcello praesulibus, qui etiam ab iisdem tyrannis martyrizati sunt; qui beatus vir fideliter cursum vitae peragens, II Non. Maii migravit ad Christum, et sepultus est apud montem Autricum secus praedecessorem su
Abbreviated transcription (Latin):
tura: tr̃s quos secũ ab urbe deduxerat
ibidem relinquens. ut ceptũ predicati¬
onis expleret offitiũ interannũ expetiit.
ubi tunc p̃cipua paganoꝵ multitudo.
ad festa iouis celebranda sũmope con¬
currebat. Quid ibi egerit. uł quos agone
pxp̃i nomine ꝑtulerit: hystoria passionis
eius euidentissime declarat. hic beatis¬
simus pontifex nimia iam ꝑsecutione
seuiente aburbe quidem ẽ egressus. sed
martyriũ suũ capitis abscisione comple¬
uit. Sub die .x . Uiͦ. kalendarũ iuliarum.
imꝑantib galieno & ualeriano. emili¬
a no & basso consulibus. ii.
anñ.xxix. hic in p̃dicationis offi¬
tio fideliter elaborans. felici cursu
migrauit ad xp̃m. iͦii. idus mai: & sepultꝰ
est inmonte autrico. fuit autẽ temporib
alexandri & maximi imꝑatoꝵ: Aurelia¬
xuii. Fuit autẽ temporib diocliti¬
ani. & maximiani. caro & carino
consulib: amministrantib apud urbem
romã dignitatẽ sacerdotii. Gaio. Marcel¬

Expanded text:
um ab urbe deduxerat, ibidem relinquens, ut coeptum praedicationis expleret officium, Interranum expetit, ubi tunc praecipua paganorum multitudo ad festa Jovis celebranda summopere concurrebat. Quid ibi egerit, vel quos agones pro Christi nomine contulerit, historia passionis ejus evidentissime declarat. Istic beatissimus pontifex nimia jam persecutione saeviente, ab urbe quidem est egressus, sed martyrium suum capitis abscissione complevit, sub die decimo sexto Kalendarum Juniarum, imperatoribus Galieno et Valeriano, Aemiliano et Basso consulibus. CAP.annos 33. Hic in praedicationis officio fideliter elaborans, felici cursu migravit ad Christum III Idus Maii, et st in monte Autrico. Fuit autem temporibus Alexandri et Maximi imperatorum, Aurelia17. Fuit autem temporibus Diocletiani et Maximiani, Caro et Carino consulibus, administrantibus apud urbem Romam dignitatem sacerdotii Gaio, Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
co gradiu mancipauit: iouianũ subcliaco¬
nem ẽẽ consticuit. Iuuinianũ uͦ lectorem cũ
ẽẽt uir ꝑ om̃ia eloquens. atq indiuinis scͥp¬
turis ad pͥme eruditus: eis comitẽ colloca¬
uit. Hos & enim sũmi dei cultores. beatissi¬
mus syxtus papa urbis rome. cũ om̃i fidu¬
tia ad portum marinũ usq ꝑducens: uer¬
bum dñi specialius p̾cipiebat usq admor¬
tem fiducialit̾ p̾dicare. Athlete quippe
cli naualitramite massiliam petentes: lug¬
dunũ usq ꝑducti. celare se nullatenus
potuerunt. Ex inde ad autricũ ꝑuenienteᷤ:
Ubi nobiliũ ingens tunc resederat turba:
deorum uanas obseruans culturas. Scis¬
scitantib uͦ paganis. xp̃ianos se ẽẽ testa¬
tisunt: & ob predicationẽ uerbi duuni
sese inibi aduenisse. Tunc deniq beatis¬
simiᷤ sacerdotib p̃dicatione fulgentib ꝓ
uirtutũ assiduitate quas ꝑipsos diuina
exercebat potentia. quicqͥd ipsuis loci. ꝑ̃¬
moꝵ fuit. ad xp̃ianitatis gr̃am conuola¬

Expanded text:
co gradui mancipavit, Jovianum subdiaconum esse constituit, Jovinianum vero lectorem, cum esset vir per omnia eloquens, atque in divinis Scripturis apprime eruditus eis comitem collocavit: hos etenim summi Dei cultores beatissimus Sixtus papa urbis Romae, cum omni fiducia ad portum Marinum usque perducens, verbum Domini specialius praecipiebat usque ad mortem fiducialiter praedicare. Atlhetae quippe Domini navali tramite Massiliam petentes Lugdunum usque perducti, celare se nullatenus potuerunt, exinde ad Autricum pervenientesubi nobilium ingens tunc recederat turba, deorum vanas observare culturas: sciscitantibus vero paganis, Christianos se esse testati sunt, et ob praedicationem verbi Domini sese inibi advenisse. Tunc denique beatissimis sacerdotibus praedicatione fulgentibus pro virtutum assiduitate quas per ipsos divina exercebat potentia quotquot ipsius loci primorum fuit ad Christianitatis gratiam convol
Abbreviated transcription (Latin):
presentes parit̃ ⁊ futi qd̾ nos intuitu diuine pietatis ⁊ ob remedium anime nr̃e
⁊ parentum nr̃oꝵ damꝰ ⁊ concedimꝰ imꝑpetuum eccł̃ie autissiod̾: quicqͥd uiris habeba¬
mus in regalib autissiod̾ uacante se. Itaꝙ decanus ⁊ capłm eiꝰdem ecclie custodient
regalia sede uacante. ⁊ omnes ꝓuentꝰ qui exinde ꝓcedent: ⁊ prebendas siquas in¬
terim uacare contigerit: ad opus futĩ ep̃i Saluo seruitio nr̃o. equitationis ur̃e
ex̃citus. ⁊ submonitionis sicut ep̃i autissiod̾ nob̾ fecerunt. Qd̃ ut ꝑpetuum robur
obtineat: sigilli nr̃i auctoritate ⁊ regii nominis karactere inferuis annotato:

Expanded text:
edium animae nostrae et parentum nostrorum, damus et concedimus in perpetuum Ecclesiae Autissiodorensi quidquid juris habebamus in regalibus sede vacante. Itaque decanus et capitulum ejusdem Ecclesiae custodient regalia sede vacante, et omnes proventus qui exinde procedent et praebendas, si quas interim vacare contigerit, ad opus episcopi salvo servitio nostro, equitationis nostrae, exercitus et submonitionis, sicut episcopi Autissiodorenses nobis fecerunt. Quod ut perpetuum robur obtineat, sigilli nostri auctoritate et regii nominis character
Abbreviated transcription (Latin):
bat qͥa idem monasteriũ antique beatitu¬
dinis retinens statũ. odore suauis simo
redolebat. Qui beatus uir quã excellentis¬
sime memorie quanteq sc̃itatis exciterit.
libellus de uita ipsius editus. plenius ma¬
nifestat. Sc̃s itaq alodius obtimoꝵ locu¬
ples stipendiis meritoꝵ: in pace discessit
IIII. hełclaꝵ octobriũ atq in beati cierma¬
ni basilica decent̾ sepultus ẽ. Post cuius
decessum: mansit ciuitas absq ep̃o anuis
x. obseuitiã scilicet uastantium gallias
barbaroꝵ. Fuit aut̃ temporib leonis mag¬
ni.atq hylarii romanoꝵ pontificũ: im

Expanded text:
bat, quia idem monasterium antiquae beatitudinis retinens statum odore suavissimo redolebat, qui beatus vir quam excellentissimae memoriae, quantaeque sanctitatis exstiterit, libellus de vita ipsius editus plenius manifestat. Sanctus itaque Alodius optimorum locuples stipendiis meritorum in pace decessit IV Kalendarum Octobrium, atque in beati Germani basilica decenter sepultus est. Post cujus descessum mansit civitas absque episcopo annis 10, ob saevitiam scilicet vastantium Gallias barbarorum. Fuit autem temporibus Leonis magni atque Hilarii Romanorum pontificum, im
Abbreviated transcription (Latin):
mato: in pontificatꝰ sortẽ ei succedere meru¬
it. Is imitator & heres magistri: multis uerbo
& exemplo ꝓfuit. Huiꝰ presulatus tẽpore. sc̃s
Marianus a partib bituricensiũ ad uenienᷤ.
monasterio scĩ germani se sociari postula

Expanded text:
mato, in pontificatus sortem ei succedere merumato, in pontificatus sortem ei succedere meruit. Is imitator et haeres magistri, multis verbo et et exemplo profuit, hujus praesulatus tempore sanctus Marianus a partibus Bituricensium adveniens, monasterio sancti Germani se sociari postula
Abbreviated transcription (Latin):
popłoꝵ excipit᷑: atq intra principalis cui
sederat eccłie ambitũ collocat᷑. Ibi ꝑ decẽ
continuos dies ingentib offitioꝵ in pen¬
sis excolit᷑: donec om̃ib q̃ ad ius sepulchri¬
ꝑtinent officiosissime apparatis. ut uirũ
decebaat apłicũ sepulture trad̾etur. Rite
om̃ib p̃paratis. cũ & confluentiũ nulla
eẽt reqͥes. & qͥ conuenerant uix iã regionis
amplitudine caꝑent᷑: die hłdarũ octobriũ
intra sepulchri ablita thesaurꝰ celestis de¬
ponit᷑. tanto orbis t̾rarũ officio. tanta hu¬
mani generis pietate. ut luce clarius consta¬
ret omĩb sũmi incelo ẽẽ meriti: cuiꝰ int̾riᷤ
tanta ꝓuidebant᷑ honori. Fuit aut̃ ciuitas
dies.xii. Hic alodius cuiꝰ meriti uel
dignitatis extiberit: hinc colligi
ualet. quod beatõ ciermano adhuc suꝑsti¬
te monasterio illius archimandrites pre¬
fuit. ipso quoq post ad celestia regna subli¬

Expanded text:
populorum excipitur, atque intra principalis, cui populorum excipitur, atque intra principalis, cui sederat, ecclesiae ambitum collocatur; ibi per decem continuos dies ingentibus officiorum impensis excolitur, donec omnibus quae ad jus sepulcritinent officiosissime apparatis ut virum decebat apostolicum, sepulturae traderetur. Rite omnibus praeparatis, cum et confluentium nulla esset requies, et qui convenerant vix jam regionis amplitudine caperentur, die Kalendarum Octobrium intra sepulcri abdita thesaurus coelestis deponitur, tanto orbis terrarum officio, tanta humani generis pietate, ut luce clarius constaret omnibus, summi in coelo esse meriti, cujus in terris tanta providebantur honori. Fuit autem civitasdies 22. Hic Alodius cujus meriti vel dignitatis exstiterit, hinc colligi valet, quod beato Germano adhuc superstite monasterio illius archimandrita praefuit. Ipso quoque post ad coelestia regna subli
Abbreviated transcription (Latin):
nus satis ambitiose instructũ: magno
ꝓsequentiũ agmine ꝓmouet᷑ ad gallias.
Saturnꝰ erat beatissimi cermani prb̾r
& discipłs. cuiꝰ suꝑius m̃tionẽ fecimus: uite
sc̃itate p̃clarus. Iseo ꝓfecto in italiã: iussu
ac uice illius in urbe remanserat. Qua gͦ
nocte głos us dñi cõfessor apud rauennã
felici migrauit excessu: iste autissiodori
positꝰ. Sacrũ eiꝰ transitũ angło nuntiãte cog¬
nouit. ac diuina instructus reuelatione
popłis denuntiauit. Quoꝵ ingenti secum
coacta multitudine ad alpiũ uga ꝓꝑat:
ubi excipiunt gallie patronũ proprium:
tanto eius funeri ꝓpensius seruiture. qͣn¬
to pociorem famulatũ reuerentie mixt̾
amoris excorquebat affectus. Expͥlie gͥ
halendarũ augustarũ die. qua cõfessor
exumius sarcina leuiatꝰ carnis. celestib
ẽ insinuatus sacrariis. tercus & qͥnqͣgesi¬
mus uoluebat᷑ dies. cũ sacri thesaurus cor¬
poris. ꝓ pͥe refusus urbi sollempni obseqͥo

Expanded text:
nus satis ambitiose instructum magno nus satis ambitiose instructum magno prosequentium agmine promovetur ad Gallias. Saturnus erat beatissimi Germani presbyter et discipulus, cujus superius mentionem fecimus, vitae sanctitate praeclarus. Is eo protecto in Italiam, jussu ac vice illius in urbe remanserat. Qua ergo nocte gloriosus Domini confessor apud Ravennam felici migravit excessu, iste Autissiodori positus sacrum ejus transitum angelo nuntiante cognovit, ac divina instructus revelatione populis denuntiavit, quorum ingenti secum coacta multitudine ad Alpium juga properat, ubi excipiunt Galliae patronum proprium tanto ejus funeri propensius serviturae, quanto potiorem famulatum reverentiae mistus amoris extorquebat affectus. Ex pridie igitur Kalendarum Augustarum die, qua confessor eximius sarcina levatus carnis, coelestibus est insinuatus sacrariis, tertius et quinquagesimus volvebatur dies, cum sacri thesaurus corporis propriae refusus urbi solemni obsequio
Abbreviated transcription (Latin):
sua certatĩ om̃s studia contulerunt. Acoliꝰ¬
regalis p̃positus cubiculi. cuiꝰ dudũ puerũ
ab atrocissimi demonis peste curauerat. ue¬
nerabile corpus multi formi aromatũ com¬
posicione confecit. Augusta ut uiuo obse¬
quuta fuerat. mortuo quoq exanimo de
seruire desiderans: sacriglebam cadaueriᷤᷤ
oꝑosis ac ualde subtilib cumulauit indu¬
mentis. ad id deuehendũ conseruandũq
excip̃sso mundissima loculo coaptato. Qb
ita compositis: neqͥd sc̃i deesset offitiis. an¬
xie p̾cauit imꝑator. iter instruxit: euesti¬
ones necessarias p̾buit: ministros comite ᷤᷤ¬
q deducendo funeri destinauit. qͦs ex¬
pensarũ & tocius humanitatis impen¬
diis copiose ꝓsecutus ẽ. Ep̃is ea fuit cura
ꝑmaxima: ne sacris exsequiis uł ad horã
deessent offitia religionis. que ipsi & in
p̾senti instruunt. & ne ꝓcessu itineris
deficiant. ordinatione premittunt. Ita fu¬

Expanded text:
sua certatim studia omnes contulerunt. Acolisua certatim studia omnes contulerunt. Acoliregalis praepositus cubiculi cujus dudum puerum ab atrocissimi daemonis peste curaverat venerabile corpus multiformi aromatum compositione confecit. Augusta ut vivo obsecuta fuerat, mortuo quoque ex animo de ervire desiderans, sacri glebam cadaveris operosis ac valde subtilibus tumulavit indumentis, ad id devehendum conservandumque ex cypresso mundissima loculo coaptato. Quibus ita compositis, ne quid deesset sanctis officiis anxie praecavit imperator, iter instruxit, evectiones necessarias praebuit, ministros comitesque deducendo funeri destinavit, quod expensarum et totius humanitatis impendiis copiose prosecutus est; episcopis ea fuit cura permaxima, ne sacris exsequiis vel ad horam deessent officia religionis, quae ipsi et in praesenti instruunt, et ne processu itineris deficiant, ordinatione praemittunt. Ita fu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ triumpho ad ꝓpͥa sunt reuersi. Testant᷑
hodieq quã plurimi selectione didicisse.
p̃lictos hereticos acermano sc̃issimo celes¬
tino pape fuisse transmissos. hic itaq
diuinissimꝰ pontifex orbiq intenebris agẽ¬
tilum̃ in extinguibile datus domnꝰ cer¬
manus ep̃s. post mirabilem in scło uitã.
post gallias britanniasq ipsam deniq
italiam. doctrina & miracłis resꝑsas: axp̃o
uocatus. salutiferoq cõfortatus uiatico.
apud rauennã italie ciuitatẽ sp̃u sc̃o ple¬
nus obiit. ualentiniano iuniore constan¬
tii filio cũmatre placidia orbis t̾rarũ obti¬
nente monarchiã. Aqͥb ibidem ꝓ admi¬
ratione sc̃itatis atq adsiduitate miracłoꝵ.
ut liber gestoꝵ eiꝰ satius explicat honorifi¬
ce susceptus: dño xp̃o sibi apparente obitꝰ
sui p̃noscens diem. multa licet cũ difficul¬
tate obtinuit: ut gleba sui corꝑis ꝓpͥe red¬
deret᷑ ciuitati. Tum in apparatu defuncti.

Expanded text:
cum triumpho ad propria sunt reversi. Testantur cum triumpho ad propria sunt reversi. Testantur hodieque quamplurimi didicisse praedictos haereticos a Germano sanctissimo, Coelestino papae fuisse transmissos. Hic itaque divinissimus pontifex, orbique in tenebris agenti lumen inexstinguibile datus Dominus Germanus episcopus, post mirabilem in saeculo vitam, post Gallias Britanniasque, ipsam denique Italiam doctrina et miraculis respersas, a Christo vocatus, salutiferoque confortatus viatico, apud Ravennam Italiae civitatem Spiritu sancto plenus obiit, Valentiniano juniore Constantii filio cum matre Placidia orbis terrarum obtinente monarchiam, a quibus ibidem pro admiratione sanctitatis atque assiduitate miraculorum, ut liber Gestorum ejus latius explicat, honorifice susceptus, Domino Christo sibi apparente obitus sui praenoscens diem, multa licet cum difficultate obtinuit, ut gleba sui corporis propriae redderetur civitati. Tum in apparatu defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
gore.s clamore alleluia. totius exercitꝰ uoce
ad sid̾a leuata: hostes infugã uertit imma¬
nes. Comp̃ssa itaq ꝑuersitate dampnabi¬
li eiꝰq auctorib confutatis. animisq om̃iũ
fidei puritate cõpositis beatissimi sacerdoteᷤᷤ
ea qua uenerant ꝓsꝑitate redierunt. Igit᷑
ñ multo interiecto tempore: iterũ exbri¬
tanniis nuntiat᷑. pelagianã ꝑuersitatẽ ite¬
rato paucis auctorib dilatari. Qui assũp¬
to secũ seuero treueroꝵ archiep̃o tocius
scĩtatis uiro: iterũ ad supra dictã pelagia¬
nã heresim destruendã. britannias peciit.
Predicatio deinde ad plebẽ de p̾uaricatio¬
nis em̃datione cõuertit᷑. om̃iumq iudi¬
tio prauitatis auctores capiunt᷑: sicq sacer¬
dotib tradunt᷑ ad mediterranea deducẽ¬
di. Qd̃ intantũ salubrit̾ factũ est: ut in
illis locis nc̃ fides intemerata ꝑduret. Itaq
om̃ib rite compositis. beatissimi sacerdotes

Expanded text:
gore, sed clamore alleluia, totius exercitus voce gore, sed clamore alleluia, totius exercitus voce ad sidera levata, hostes in fugam vertit immanes. Compressa itaque perversitate damnabili, ejusque auctoribus confutatis, animisque omnium fidei puritate compositis, beatissimi sacerdotes ea qua venerant prosperitate redierunt. Igitur non multo interjecto tempore iterum et Britanniis nuntiatur Pelagianam perversitatem iterato paucis auctoribus dilatari. Qui assumpto secum Severo Treverorum archiepiscopo totius sanctitatis viro, iterum ad supradictam Pelagianam haeresim destruendam Britannias petiit; praedicatio deinde ad plebem ei praevaricationis emendatione convertitur, omniumque judicio pravitatis auctores capiuntur, sicque sacerdotibus traduntur ad Mediterranea deducendi, quod in tantum salubriter factum est, ut in illis locis nunc fides intemerata perduret. Itaque omnibus rite compositis, beatissimi sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
pelagianã ꝑuersitatẽ in locis suis late ppłos
occupasse. & quã pͥmũ fidei catholice deb̾e
succurri. Obquã causam sinodus numero¬
sa collecta ẽ: om̃iumq iuditio duo p̃clara
religionis lumina uniuersoꝵ p̃cib ambi¬
terrã corporib cȩlũ meritis possidentes
& qͣnto laboriosior necessitas apparebat:
tanto eã ꝓnͣptius heroes deuotissimi sus¬
ceꝑunt. celeritatẽ negotii fidei stimulis
maturantes. Hi itaq oceanũ marẽ xp̃o
duce conscendentes: brittanniã ꝑuenert.
Quã insulã beati pontifices suis p̃dicatio¬
nib atq uirtutib im pleuer̃t. Tandẽ per¬
acto conflictu cũ pelagianis. confirmãt
antistites fidem uerbo ueritatis simul &¬
miracłoꝵ signisised & bellum saxonũ picto¬
rũq aduersus brittones eo tempore iunctiᷤ
uirib susceptũ diuina uirtute retunduñ:
cũ germanꝰ ipse dux belli factus. ñ tubeclan¬

Expanded text:
Pelagianam perversitatem in locis suis late populos Pelagianam perversitatem in locis suis late populos occupasse, et quamprimum fidei catholicae debere succurri: ob quam causam synodus numerosa collecta est, omniumque judicio duo praeclara religionis lumina universorum precibus ambiterram corporibus, coelum meritis possidentes, et quanto laboriosior necessitas apparebat, tanto eam promptius heroes devotissimi susceperunt, celeritatem negotii fidei stimulis maturantes. Hi itaque Oceanum mare, Christo duce, conscendentes in Britanniam pervenerunt, quam insulam beati pontifices suis praedicationibus atque virtutibus impleverunt: tandem peracto conflictu cum Pelagianis, confirmant antistites fidem verbo veritatis simul lorum signis; sed et bellum Saxonum Pictorumque adversus Britones eo tempore junctis viribus susceptum, divina virtute retundunt, cum Germanus ipse dux belli factus, non tubae clan
Abbreviated transcription (Latin):
quadã uetustissima a xp̃ianis qͥ tunc exis¬
tebant rarissimi passim cõgesta sũt. Hoꝵ
memoria longo labentiũ tempoꝵ obscu¬
rata defluxu: ad tempus usq germani
sc̃issimi cunctis ignota delicuit. Quo p̃su¬
le ds̃ in cuiꝰ conspectu suoꝵ semꝑ ẽ mors
p̃ciosa scoꝵ. disponens illoꝵ patrocinio
popłis subuenire: ueneranda eoꝵ corꝑa
declarauit: ubi eccłiam edificauit ac mo¬
nasteriũ monachoꝵ ẽẽ consticuit. Hoc
uͦ cenobiũ: ꝑmansit usq ad tẽpora qͦ huni
omnẽ pene galliam deuastarunt. Quoꝵ
ꝑsecutione idem monasteriũ destructũ:
atq ad solitudinẽ iterũ recdactũ ẽ. Caput
qͦq p̃scripti beatissimi pͥsci mr̃is miris mo¬
dis eidem sco pontifici reuelauit om̃ps ds̃.
Cui recondendo quatuor aburbe milib ba¬
silicã construens cõsecrauit: sicq popłis co¬
lendã tradidit. E odem tp̃re exbricanniis
clirecta legatio: gallicanis ep̃is nuntiauit

Expanded text:
quadam vetustissima a Christianis qui tunc exisquadam vetustissima a Christianis qui tunc existebant rarissimi passim congesta sunt. Horum memoria longo labentium temporum obscurata defluxu, ad tempus usque Germani sanctissimi cunctis ignota delituit. Quo praesule Deus in cujus conspectu suorum semper est mors pretiosa sanctorum, disponens illorum patrocinio populis subvenire, venerenda eorum corpora declaravit, ubi ecclesiam aedificavit ac monasterium monachorum esse constituit. Hocum permansit usque ad tempora quibus Hunni omnem pene Galliam devastarunt. Quorum persecutione idem coenobium destructum, et ad solitudinem iterum redactum est. Caput quoque praescripti beatissimi Prisci martyris, miris modis eidem sancto pontifici revelavit omnipotens Deus, cui recondendo quatuor ab urbe millibus basilicam construens consecravit, sicque populis colendam tradidit. Eodem tempore ex Britanniis directa legatio Gallicanis episcopis nuntiavit
Abbreviated transcription (Latin):
dona obtulit. U uarchiacũ in pago seno¬
nico cũ uniu̾sis appendiciis suis. In ꝑago
quoq autissiodorensi: coruallem cũ ap¬
pendiciis suis. nec ñ & molinis similit̾ cũ
appendiciis suis. In qͦ etiã oratorio sc̃m
saturnũ uitȩ ꝓbatissimũ suũq discipu¬
lum ordinauit᷑ prb̃m: ut sub ꝓfessione sa¬
cerdotalis ticuli mr̃m in ibi memoriis deser¬
uiret. Fẽcit & basilicã sc̃i albani m̃ris infra
muros ipsius urbis quã in honore euisdẽ
mris dedicauit. reliquiasq ipsius qͣs secum
abritaniis detulerat. ibidem honorifice
composuit. Quot sane uenerabiliũ marty¬
rũ busta pontificatus eiꝰ tempore ab eodẽ
beatissimo pontifice cõꝑta claruert̃. quis
iure excipiendũ iudicet: Sc̃e gͥ illius mul¬
titudinis quã cũbeato prisco apud locũ
quotiacũ aureliane ꝑsecutionis trucida¬
uit immanitas: sacratissima corpora ꝓpt̾
seuientẽ rabiem clam sub ducta. incist̾na

Expanded text:
dona obtulit, Vuarchiacum in pago Senodona obtulit, Vuarchiacum in pago Senonico cum universis appendiciis suis, in pago quoque Autissiodorensi Corvallem cum appendiciis suis, nec non et molinis similiter cum appendiciis suis. In quo etiam oratorio sanctum Saturninum vitae probatissimum suumque discipulum ordinavit presbyterum, ut sub professione sacerdotalis tituli martyrum inibi memoriis deserviret. Fecit et basilicam sancti Albani martyris infra muros ipsius urbis, quam in honore ejusdem martyris dedicavit, reliquiasque ipsius quas secum a Britanniis detulerat, ibidem honorifice composuit. Quot sane venerabilium martyrum busta pontificatus ejus tempore ab eodem beatissimo pontifice comperta claruerunt? Quis jure excipiendum judicat? Sanctae igitur illius multitudinis, quam cum beato Prisco apud locum Quotiacum Aurelianae persecutionis trucidavit immanitas, sacratissima corpora propter saevientem rabiem clam subducta in cisterna
Abbreviated transcription (Latin):
cum appendiciis suis. Multa deniq & a¬
lia que nobis modernis in cognita: dõ uͦ
& monachos ẽẽ constituit. eoꝵq stipendii
hec p̾dia delegauit. Id est uillam cui mon¬
ticellus nom̃ est: ad uinũ colligendum.
Fontanetũ uͦ ad frum̃ta serenda: agrum
aut̃ cui miciglis uocabulũ ẽ ad bucularũ
ceterarũq pecudũ nutrim̃ta seruanda. uͥ¬
& post modũ sc̃s Marianus afr̃ib eiusdẽ
monasterii missus ẽ ad eadem peocora
custodienda. Monstrat᷑ hodieq in eodem
monasterio oratoriũ eiusdem sc̃i cerma¬
ni nõie consecratũ: ubi incunctant̾ no¬
uimꝰ fuisse cellulam afflictionũ eiꝰ & cru¬
ciatuũ consciã. cui nescio hostiolũ anfeneᷤᷤ¬
tram dixerĩ. tanta erat humilitate ꝑ exi¬
guũ: ut nemo quãuis quantilli corporis
nisi ꝓnus ꝑĩde repꝑe potuerit. fecit & ba¬
silicam in honore sc̃oꝵ martyrũ agaunen¬
siũ mauricii scilicet socioꝵq eiꝰ: ubi & hec

Expanded text:
cum appendiciis suis; multa denique et acum appendiciis suis; multa denique et alia, quae nobis modernis incognita, Deo vero et monachos esse constituit, eorumque stipendiis haec praedia delegavit, id est villam cui Monticellus nomen est ad vinum colligendum, Fontanetum vero ad frumenta serenda, agrum autem, cui Miciglis vocabulum est, ad bucularum caeterarumque pecudum nutrimenta servanda, ubi postmodum sanctus Marianus a fratribus ejusdem monasterii missus est ad eadem pecora custodienda. Monstratur hodieque in eodem monasterio oratorium ejusdem S. Germani nomine consecratum, ubi incunctanter novimus fuisse cellulam afflictionum ejus et cruciatuum consciam, cui nescio ostiolum an fenestram dixerim tanta erat humilitate perexiguum, ut nemo quamvis quantelli corporis nisi pronus perinde repere potuerit. Fecit et basilicam in honore SS. martyrum Agaunensium, Mauricii scilicet, sociorumque ejus, ubi et haec
Abbreviated transcription (Latin):
fortunã: in possessionib & p̃diis ditissimo¬
rũ ditissimus. Om̃iumqͤ ei exiure pat̾no
cesserunt. In uita sua heredem fecit ȩccłiã:
quã eiꝰ exparte maxima patrimoniis ho¬
die constare cognoscimꝰ. Sunt autẽ p̃dia
hec numero ꝑ plura. quantitate ꝑ maxi¬
ma. finib spaciosa. sibiq cũ termina situs
qͣlitate iocundissima. redituũ ub̾tate p̃¬
clara. hoꝵ in uno. cui epponiacꝰ ex uetus¬
tate nom̃ ẽ: uenerabilis genitor eiꝰ rustic̾
suꝑius nominatus. cũ gẽnitrice germa¬
dedicata. decenter conditi requiescunt. hic
beatissimus pontifex: basilice scĩ stepħi ꝓ
thomartyris agrũ nobilissimũ cui uarci¬
acus nomen ẽ. cum uniuerso apparatu
& appendiciis suis contulit. Similit̾ uer¬
cisum mirabile in se continentẽ palatiũ:
cũ appenditiis suis. Pauliacũ quoq seu.
Marciniacũ. S & tociacũ cũ suis similit̾
appendiciis. Fundũ quoq patriniacum

Expanded text:
fortunam, in possessionibus et praediis ditissimofortunam, in possessionibus et praediis ditissimorum ditissimus: omnium quae ei ex jure paterno cesserunt, in vita sua haeredem fecit Ecclesiam, quam ex parte maxima patrimoniis constare hodie cognoscimus. Sunt autem praedia haec numero perplura, quantitate maxima, finibus spatiosa, sibique contermina, situs qualitate jucundissima, redditum ubertate praeclara: horum in uno cui Epponiacus ex vetusto nomen est venerabilis genitor ejus Rusticus superius nominatus cum genetrice Germadedicata, decenter conditi requiescunt. Hic beatissimus pontifex basilicae sancti Stephani protomartyris agrum nobilissimum, cui Varciacus nomen est, cum universo apparatu et appendiciis suis contulit. Similiter Vercisum mirabile in se continentem palatium cum appendiciis suis, Poliacum quoque, seu Marciniacum, sed et Tociacum cum suis similiter appendiciis, fundum quoque Patriniacum
Abbreviated transcription (Latin):
ge. substantia dispensat᷑ inpauꝑes: pauꝑ¬
tas ambit᷑. O uirũ cui sũma semꝑ debent᷑:
qͥ amore uite̾ et̾ne. uoluntariã amplexuᷤ
pauꝑiem. totũ xp̃o dedit: sibi nichil reti¬
nuit. Iam uͦ enarrari ñ potest. qͣ hostilita¬
te uim sibi ipse consciuerit: quas cruces
quȩ ue supplicia corporis sui ꝑsecutor in¬
duerit. Nam qualem quantumq se exi¬
buerit idõ lingua mortalis ex pedire non
sufficit: quia supra hominẽ fuit omne¬
quod gessit. Quib itaq miraculis clarue¬
rit p̃termittimus: quia extant libri ad ml¬
toꝵ utilitatẽ ex inde compositi. Eccłiam
cui p̃fuit: ñ spiritalib solũmodo uerũ &
temporalib copiosissime extulit in crem̃¬
tis. Cuiꝰ in possessionib facultas. ante ipsũ
qͣm fuerit ꝑexilis: facile colligi potest. si
qualib eã copiis auctam reliquit equis
rationib in spectet᷑. Nam quantũ ad na¬
tales. nobilissimus fuit nobiliũ. Qͣntũ ad

Expanded text:
ge, substantia dispensatur in pauperes, paupge, substantia dispensatur in pauperes, paupertas ambitur. O virum cui summa semper debentur, qui amore vitae aeternae voluntariam amplexus est pauperiem, totum Christo dedit, sibi nihil retinuit! Jam vero enarrari non potest qua hostilitate vim sibi ipse consciverit, quas cruces quaeve supplicia corporis sui persecutor induerit; nam qualem quantumque se exhibuerit, ideo lingua mortalis expedire non sufficit, quia supra hominem fuit omnequod gessit. Quibus itaque miraculis claruerit praetermittimus, quia exstant libri ad multorum utilitatem exinde compositi. Ecclesiam, cui praefuit, non spiritalibus solummodo, verum et temporalibus copiosissime extulit incrementis, cujus in possesionibus facultas ante ipsum quam fuerit perexilis facile colligi potest, si qualibus eam copiis auctam reliquit et queis rationibus inspectetur. Nam quantum ad natales, nobilissimus fuit nobilium; quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
rata secũ turba clericoꝵ atq nobiliũ ui¬
roꝵ manus initiens. Germanũ app̃hen¬
dit: & inuocato nõie dñi cesariẽ eius capi¬
ti cdetraxit. Talib eũ exortans uerbis. atq
cõfirmans. Satagere te oportet uenerabi¬
lis frat̾: quo incontaminatũ atq in macłã¬
tũ custodias honorem a dño tͥ cõmissum.¬
Scito nanq: quia me decedente om̃psds
tibi pastorale cõmisit officiũ. Qd̃ & factũ
ẽ. ł aucisitaq dieb interpositis. sc̃s amator
axp̃o uocatus ultimũ sp̃m exalauit. Cũ
subito uniuersi popłi. Germanũ uno ore
ꝓclamant antistitẽ. Quoꝵ uotis ñ ualens
resistere: suscepit sacertdotiũ tricesima die
post obitũ sc̃i amatoris. inuitus. coactus.
ad dictus. s repente mutat᷑ exom̃ib. Dese.¬
ritur mundi milicia: celestis assumit᷑. Scl̃i
pompa calcat᷑. humilitas conuersationis
erigitur. Uxor insororem mutat᷑ excõiu¬

Expanded text:
rata secum turba clericorum atque nobilium virata secum turba clericorum atque nobilium virorum, manus injiciens Germanum apprehendit, et invocato nomine Domini caesariem ejus capitis detraxit, talibus eum exhortans verbis atque confirmans: Satagere te oportet, venerabilis frater, quo incontaminatum atque immaculatum custodias honorem a Domino tibi commissumscito namque quia me decedente omnipotens Deus tibi pastorale commisit officium. Quod et factum est. Paucis itaque diebus interpositis, sanctus Amator a Christo vocatus ultimum spiritum exhalavit: cum subito universi populi Germanum uno ore proclamant antistitem. Quorum votis non valens resistere, suscepit sacerdotium, tricesima die post obitum sancti Amatoris invitus, coactus, addictus; sed repente mutatur ex omnibus, deseritur mundi militia, coelestis assumitur, saeculi pompa calcatur, humilitas conversationis erigitur, uxor in sororem mutatur ex conju
Abbreviated transcription (Latin):
posco celsitudinẽ tuã ut licentiã tribuaᷤᷤ
mnͥ roganti eundem cermanũ tonsora¬
re.Cui p̃fectus. Licet necessaruis sit atq
utillimus rei publice nr̃e: tam̃ qͥa ds̃ sibi
illũ elegit sicut tua beatitudo testatur
contra dĩ preceptũ uenire ñ possum. Hac ita¬
q accepta licentia uir beatissimꝰ: regressus
est ad propͥa. Accidit autẽ quadam die ut
Germanus stipatus congerie suoꝵ eccłiã
seĩ stepħi ingredi uoluisset. Qd̃ comꝑiens
beatus amator: ei obuiã factus ẽ. Sicq eos
ad locutus ẽ: dicens. Ex onerate filii h̾m̃i
iaculis manus. & arma ex humeris uͬris
reicite. & sic domũ dĩ in gredimini: qm̃
hȩc domus ẽ orationis ñ martis statio pe¬
tulantis. Illi uͦ hȩc audientes. uiro dĩ cici¬
us obediunt. Tunc sc̃s amator uidens
ciermanũ illustrissimũ nichil oneris
truculenti portantẽ: p̾cepit ostiariis
fores eccłiȩ repagulis artare. Ipse uͦ glome¬

Expanded text:
posco celsitudinem tuam, ut licentiam tribuas posco celsitudinem tuam, ut licentiam tribuas mihi roganti eumdem Germanum tonsorari. Cui praefectus: Licet necessarius sit atque utilissimus reipublicae nostrae, tamen quia Deus sibi illum elegit sicut tua beatitudo testatur contra Dei praeceptum venire non possum. Hac itaque accepta licentia, vir beatissimus regressus est ad propria. Accidit autem quadam die, ut Germanus stipatus congerie suorum ecclesiam sancti Stephani ingredi voluisset, quod comperiens beatus Amator, ei obviam factus est, sicque eos allocutus est dicens: Exonerate, filii charissimi, jaculis manus, et arma ex humeris vestris rejicite, et sic domum Dei ingredimini, quoniam haec domus est orationis, non Martis statio petulantis; illi vero haec audientes viro Dei citius obediunt. Tunc sanctus Amator videns Germanum illustrissimum nihil oneris truculenti portantem, praecepit ostiariis fores ecclesiae repagulis arctare, ipse vero glome
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ plena conflueret: post auditoria gal¬
licana intra urbem romã iurisscientiam
plenitudini ꝑfectionis ad iecit᷑. Tantũq¬
apud romanos dignitatis. potestatis. & gle
adeptus ẽ munus: ut etiam togam mere¬
retur. In quo actu dum multiplici laudiᷤ
luce resplenderet: sublimẽ genere diuitiis
morib eustachiã nomine sortit᷑ uxorem.
Sicq eum respublica transmisit ad gal¬
lias: ut illic culm̃ ducatꝰ tociusq potesta¬
tis obtineret dignitatẽ. Cumq huiꝰmodi
fungeret᷑ offitio. sc̃s amator qͥ tunc tẽporiᷤᷤ
autissiodorensem regebat eccłiam. Eduã
ꝓfectus ẽ diuina pulsatus reuelatione:
ubi iulius p̃fectus acxei publice rector p̾si¬
debat. Quem ad gressus sc̃s amator: sic ad¬
loquit᷑. Finẽ meũ dño michi innotescente :
cognoui. Et qͥa ñ est alter qͥ regim̃ sc̃ȩ ec¬
cłie suscipiat nͥ illustrissimus germanus
sicut mͥ dñs ds̃ m̃s reuelare dignatus est :

Expanded text:
rarum plena conflueret, post auditoria Galrarum plena conflueret, post auditoria Gallicana intra urbem Romam juris scientiam plenitudini perfectionis adjecit; tantumqapud Romanos dignitatis, potestatis et gloriae adeptus est munus, ut etiam togam mereretur. In quo actu dum multiplici laudis luce resplenderet, sublimem genere, divitiis, moribus, Eustachiam nomine, sortitur uxorem, sicque eum respublica transmisit ad Gallias, ut illic culmen ducatus, totiusque potestatis obtineret dignitatem. Cumque hujusmodi fungeretur officio, sanctus Amator, qui tunc temporis Autissiodorensem regebat Ecclesiam, Eduam profectus est, divina pulsatus revelatione, ubi Julius praefectus ac reipublicae rector praesidebat. Quem aggressus sanctus Amator sic alloquitur: Finem meum, Domino mihi innotescente, cognovi, et quia non est alter qui regimen sanctae Ecclesiae suscipiat, nisi illustrissimus Germanus sicut mihi Dominus Deus meus revelare dignatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ermanus natione autissiodorensis.
ex patre rustico. matre germanilla.
sedit anñ .xxx. dies.x.xu. Militauit
autem sub ualentiniano maiore atq gra¬
tiano: dignitate uͦ sacerdotii functus ẽ
sub teodosio. archadio. & honorio. usq ad
ualentinianũ iuniorem. Constantii & pla¬
cidie filiũ: presulantib apud urbem ro¬
mam innocentiõ. zosimo. Bonifatio atq
celestino. Nam ut ingestis pontificalib
legimus: cum bonifatio sub ꝯtentione
Eulalius simul ordinatus ẽ eodem die
audiens placidia augusta cũ filio suo
ualentiniano augusto dũ sederent ra¬
uenne: retulit honorio augusto medio¬
lano sedenti. E odem tempore ambo au¬
gusti missa auctoritate: hoc p̾ceꝑunt.
ut ambo ab urbe exirent donec exami¬
narent᷑. hec id̃o p̃misimus: ut qͦ tẽpore
beatus Germanus floruerit cercus de-¬
monstraremꝰ. fuit enĩ nolissimus gen̾e:
& ab ipsis infantie rudim̃tis studiis lib̾a¬
lib institutus. Atq ut ineũ ꝑfectio lite¬

Expanded text:
ermanus, natione Autissiodorensis, ex patre Rustico, matre Germanilla, sedit annos 25, dies 30. Militavit autem sub Valentiniano majore atque Gratiano, dignitate vero sacerdotii functus est sub Theodosio, Arcadio et Honorio, usque ad Valentinianum Juniorem, Constantii et Placidiae filium, praesulantibus apud urbem Romam Innocentio et Zozimo, Bonifacio atque Coelestino. Nam ut in Gestis pontificalibus legimus, cum Bonifacio sub contentione Eulalius simul ordinatus est eodem die audiens Placidia Augusta cum filio suo Valentiniano Augusto, dum sederent Ravennae, retulit Honorio Augusto Mediolano sedenti; eodem tempore ambo Augusti missa auctoritate hoc praeceperunt, ut ambo ab urbe exirent donec examinarentur. Haec ideo praemisimus, ut quo tempore beatus Germanus floruit certius demonstraremus: fuit enim nobilissimus genere et ab ipsis infantiae rudimentis studiis liberalibus institutus, atque ut in eum perfectio litte
Abbreviated transcription (Latin):
ens: pͥmũ quidem denegauit se ei nulla¬
tenus consentire. sed postea ualidissima
correptus infirmitate : sc̃o uiro qd̃ desi¬
dabat traclidit. Tunc famulus dñi com¬
pos effectus uoti sui: eandem domum
hec ẽ hactenus basilica: in honorẽ ꝓtho¬
mris stepħi xp̃ianis popłis frequentata.
Siquidem in hac eadem basilica germa¬
num uirũ nobilissimũ omniq strenui¬
tate pollentẽ. qui eo tempore culm̃ duca¬
tus apud gallias a romanis principib ob¬
tinuerat. angło docente ui arripuit. cesa¬
riemq capitis totondit. ac demũ dño sibi
reuelante successorem elegit. Hic deniq
febre correptus sub die kalendarũ maia¬
rum.pontificalem thronũ ascendens in¬
ter manus obsequentiũ clericoꝵ nec non
& cateruas flentiũ popłoꝵ: hora diei t̾cia.
emisit sp̃m. Continuo itaq chorus sc̃oꝵ
qͦd ẽ dictu mirabile aduenit. sp̃mq eius
cum hymnis ac laudib inspecie colum¬
be deuexit ad celum. Qui sepultus ẽ comi¬

Expanded text:
ens, primum quidem affirmavit se ei nullatenus consentire, sed postea validissima correptus infirmitate, sancto viro quod desiderabat tradidit. Tunc famulus Domini compos effectus voti suhactenus basilica in honore protomartyris Stephani christianis populis freSiquidem in hac eadem basilica Germanum virum nobilissimum omni strenuipollentem, qui eo tempore culmen ducatus apud Gallias a Romanis principibus obtinuerat, angelo docente ubi arripuit, caesariemque capitis totondit, ac demum Domino sibi revelante successorem elegit: hic denique febre correptus sub die Kalendarum majorum pontificalem thronum ascendens inter manus obsequentium clericorum, necnon et catervas flentium populorum, hora diei tertia emisit spiritum. Continuo itaque chorus sanctorum quod est dictu mirabile advenit, spiritumque ejus cum hymnis et laudibus in specie columbae devexit ad coelum, qui sepultus est comi
Abbreviated transcription (Latin):
oarie que deappendiciis eccłie maioris extitit: nussarum celebrarent᷑ sollempnia.
qd̾ fcm̃ est. Nichilominus more solito quasi nichil timeret᷑ sollempniter omnespul¬
sabant᷑ campane. quarum pulsationib qnͣtum de humana ratione fuerat ñ nisi
fortis machina restitisset. S dilata est ruina: ut et uirtus diuina que contine¬
re potuit: ⁊ benignitas que parcere uoluit: mnearum casu repentino euidentiꝰ
appareret: om̃i tunc concussione cessante. Porro loco diuina exenuendi officia
sic transiata: translati sunt ⁊ libri quimusu cotidiano existunt. omnesq pa¬
riter qui in armario turri meridionali supposito seruabant᷑: acsi statim turres riunã
facere crederent᷑. Missaꝵ expletis sollempniis iam cõmuniter canoniciad prandiũ¬
residebant. cum ecce repentino fragore turris mendio nał concusa corruit in opposi¬

Expanded text:
Mariae, quae de appendiciis ecclesiae majoris exstitit missarum celebrarentur solemnia, Mariae, quae de appendiciis ecclesiae majoris exstitit missarum celebrarentur solemnia, quod factum est nihilominus more solito, quasi nihil timeretur omnes pulsabantur campanae, quarum pulsationibus quantum de humana ratione fuerat non nisi fortis machina restitisset, sed dilata est ruina, ut et virtus divina quae continere potuit, et benignitas quae apparere voluit, in earum casu repentino evidentius appareret, omni tunc concussione cessante. Porro, loco divina exsequendi officia sic translato, translati sunt et libri qui in usu quotidiano existunt omnibusque qui in armario turri meridionali supposito servabantur, ac si statim turres ruinam facere crederentur. Missarum solemniis expletis jam convenerant canonici ad prandiurandium, cum ecce repentino fragore turris meridionalis concussa corruit in opposi
Abbreviated transcription (Latin):
quidam de hoc ceꝑunt conferre sermone. qui et ad canonicos usq ꝑuenit. uocat᷑ ma¬
gister oꝑis iminente iam hora t̃cia. Int̾rogat᷑ si de lapsu turrium eẽt presentialit metu¬
endum. ⁊ si posset conuentꝰ secure subillis diuina officia celebrare. Quo constanter
affirmante timend̾ ñ eẽ. quidam de disciput eiꝰ qui presens aderat clixit. qd̾ nec per
horam securum eẽt manere sub ip̃is. Quemoburgare cepit magist. quasi metum
sas que totam eoꝵ machinam ne rueret ꝯtinebant. Qui cam instantiꝰ queret᷑¬
ut de securitate habenda nichil nͥ cercum diceret quasi querentium importu¬
nitate deuictꝰ dixit. ncħ omĩno certum. dicere ualeo ignarus qͥd parent temꝑa
secutura. Ad hec uerba quasi quodam mentis p̃sagio: in hoc fuit consona omĩum
sententia: ut ꝑ acta ꝓcessione que instabat: erat enim hora tercia: in ecclia beate

Expanded text:
quidam de hoc coeperunt conferre sermonem qui et ad canonicos usque pervenit. Vocatur maquidam de hoc coeperunt conferre sermonem qui et ad canonicos usque pervenit. Vocatur magister operis imminente jam hora tertia, interrogatur si de lapsu turrium esset praesentialiter metuendum et si posset secure conventus sub illis divina officia celebrare: quo constanter affirmante timendum non esse, quidam de discipulis ejus qui praesens aderat, dixit quod nec per horam securum non esset manere sub illis; quem objurgare coepit magister quasi metum dentes quae totam eorum machinam ne rueret continebant. Qui cum instantius quaereretur de securitate habenda, nihil nisi certum diceret, quasi quaerentium importunitate devictus, dixit: Nihil omnino certum dicere valeo, ignorans quid parent tempora futura. Ad haec verba quasi quodam mentis praesagio, in hoc fuit consona omnium sententia ut peracta processione quae instabat, erat enim hora tertia in ecclesia B.
Abbreviated transcription (Latin):
ncidenter se naxruidum hic ingerit ad comtemplationẽ pietatis diuine illud poste¬
ris transmittandũ miratulum qd̾ in ueteris oꝑis demolitione noscitur contigisse.
Nam anno dm̃. mͦ. ccͦ. septimo decimo dñica aute aduentũ in honores scẽ tͥnitatis diem
agebamꝰ sollempñe. Erant ieccłia uetidueturres altrinsecꝰ altitudinis ñ modice.
⁊ soliditatis imense. una meridionał. altera aquilonaris infra se totam chori ampli¬
tudiñe ⁊ canoncoꝵ sedilia continentes. hee sublato sibi ob nouam fabricam ueteriˢ
oꝑis adminiculo ꝑ qd̃ solide antea subsistebant: rimas agere ceꝑunt. contuuiatis¬
sue integritate modico prius hiatu soluta. ñ tamen ꝓindebatur qd̾ tam festuiã
cussione nõ inmerito debere ruere miterent᷑. ⁊ unu̾sos pariter opprirere qͥ eo die
frequentus ad eccłiam conuenerant festiuitatis obtentu: si putarent᷑ de ꝓximo
ruiture. Turris tamen meridionalis: maiore solito pandebatur hiatu. Qd̾ intuentes

Expanded text:
ncidenter se narrandum hic ingerit ad contemplationem pietatis divinae illud posteris transmittendum miraculum quod in veteris operis demolitione noscitur contigisse; nam anno Domini 200 septimo decimo, Dominica ante Adventum, in honore sanctiss. Trinitatis diem agebamus solemnem, erant in ecclesia veteri duae turres altrinsecus altitudinis non modicae et soliditatis immensae, una meridionalis, altera aquilonalis, infra se totam chori amplitudinem et canonicorum sedilia continentes. Hae sublato sibi ob novam fabricam veteris operis adminiculo per quod solide antea subsistebant, ruinas agere coeperunt suae continuitatis integritate modico prius hiatu soluta, non tamen providebatur quod tam festinam cussione non immerito debere ruere timeretur et universos pariter opprimere qui eo die frequentius ad ecclesiam convenerant festivitatis obtentu, si putarentur de proximo ruiturae; turris tamen meridionalis majore solito pandebatur hiatu, quod intuentes
Abbreviated transcription (Latin):
ta deliberatõnis fornace decoqueet multis sibi hec
ascribentib lentitati quod interdum. sed raro dis¬
pendioso ꝑagi contingebat exitu. que maturato
compendio potuerant expediri et licet esset in ne¬
gotus et reb prosꝑe gerendis sollicitus. uixtñ ũ¬
quam secularium occupatõnũ frequẽtia tanta
fuit cui diuinũ obsequium hora debita non pre¬
ferret. Erat si quidẽ illi quasi moris innati iustie
ex̾cere rigorem bene mĩtos remunare maleficoᷤ
punire. ita quod qñq nõ ex typo malicie sed ex
telo iusticie uirga mansuetudine aliqͣntulum:
excedebat oppͥssis compati supplicib ꝑc̾e humi¬
les exaltare suꝑbos deprim̾e et debellare rebelles
Et hac fuit insuꝑ a domino felicitate donatus ꝙy¬
in omnib que pro honore dei.⁊ iurib eccarum
suarum aggssus est: semper uictoriam. dedit illi
dominus omnip̾c. et eius opera cum gr̃a et fauore
direx̃ Qualr ciuies uirduneñ expugnauit

Expanded text:
ta deliberationis fornace decoqueret, multis sibi haec ta deliberationis fornace decoqueret, multis sibi haec ascribentibus lenitati, quod interdum, sed raro, dispendioso peragi contingebat exitu quae maturato compendio potuerant expediri, et licet esset in negotiis et rebus prospere gerendis sollicitus, vix tamen unquam saecularium occupationum frequentia tanta fuit, cui divinum obsequium hora debita non praeferret. Erat siquidem illi quasi moris innati justitiae exercere rigorem, bene meritos renuntiare, maleficos punire, ita quod quandoque non ex typho malitiae, sed ex zelo justitiae virgae mansuetudinem aliquantulum excedebat, oppressis compati, supplicibus parcere, humiles exaltare, superbos deprimere et debellare rebelles: et hac fuit insuper a Domino felicitate donatus, qin omnibus quae pro honore Dei et juribus ecclesiarum suarum aggressus est semper victoriam dedit illi Dominus, et ejus opera cum gratia et favore direxit. Qualiter cives Virdunenses expugnavit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt coram eo filu mr̃is sue. Erat enim uirstatu¬
ra procerus corpore bene compositus corde magna¬
nimus eccͣstice rei augmentator industrius proui¬
dus dispensator publice utilitatis et plebis tuta¬
tor indefessus in sermone modestus in or̃one de¬
uotus: in altari angelicus cuius tantus mellice
reboans uelut tuba sonora replebat aulam di
et spiritib dulcisonis animos audientium delec¬
tabat. Nec minor consilio in concliis et collegii
p̾latorum corporali uenustate ceteris p̾minens¬
uenerando gestu et imperioso quodam modo p̾do¬
minari uidebat᷑ aspectu. Si quid au̾t incumbebat.
uidiciali disceptandum examine coram ip̃o seu ali¬
ud ordinand̾ per suasionib et rõnib facilem acse¬
dulum p̾bebat auditũ et audita duudicante re¬
uoluens animo uibransq om̃ia nichł ex p̾cipi¬
ti fauiebat. Unde hunc ab ipsis discretõnis sue pͥ¬
mortliis morem contrarerat ut agenda sua fã¬

Expanded text:
sunt coram eo filii matris suae. Erat enim vir statusunt coram eo filii matris suae. Erat enim vir statura procerus, corpore bene compositus, corde magnanimus, ecclesiasticae rei augmentator industrius, providus dispensator publicae utilitatis, et plebis tutator indefessus, in sermone modestus, in oratione devotus, in altari angelicus, cujus cantus melodice reboans, velut tuba sonora, replebat aulam Dei, et spiritibus dulcisonis animos audientium delectabat. Nec minor consilio in conciliis et collegiis praelatorum corporali venustate caeteris praevenerando gestu et imperioso quodammodo praedominari videbatur aspectu; si quid autem incumbebat judiciali disceptandum examine coram ipso, seu aliud ordinandum, persuasionibus et rationibus facilem ac sedulum praebebat auditum, et audita dijudicante revolvens animo, libransque omnia, nihil ex praecipiti faciebat. Unde hunc ab ipsis discretionis suae primordiis morem contraxerat, ut agenda sua tan