comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rã in cõmutabilẽ di aliquid morta¬
lis assũpsisse creaturae. iticomutabi¬
lit̃ per manens. non fallacit̾ sed uera¬
cit faceret att pateretur. quic quid
eandem creaturã facere acpati pro
generis humani unde sũptura erat
salute congrueret. quã uid¬
labilẽ & corruptibilẽ credere dĩ nadi¬
ram : nec inquinatã atq oppressam
totã posse liberari atq purgari. sed
atterna globi pęna. sũma dei neces¬
sitate clãpnari sed inquis: ꝓptea cre¬
didi quae non mihi ostendit: quia
duas naturas boni scilicet & mali.
mihi in hoc ipso mundo euidenter
ostendit: at hoc ipsũ est infelix. un¬
de deceptus es: quia sicut in illa
scriptura euangłiea. ita in hoc mun¬
do nihil mali putare potiusti: nisi
quo tuus carnalis sensus offensus
est: sicut serpentẽ. ignẽ. uenenum.
et similia: Nec aliquid boni: nisi qđ
eundem tuũ carnale sensũ aliqua
iocunditate ꝑmulsit. sicut saporum

Expanded text:
ram incommutabilem Dei aliquid mortaram incommutabilem Dei aliquid mortalis assumpsisse creaturae, in qua incommutabiliter permanens non fallaciter, sed ueraciter faceret atque pateretur, quicquid eandem creaturam facere ac pati pro generis humani, unde sumpta erat, salute congrueret, quam uiolabilem et corruptibilem credere dei naturam nec inquinatam atque obpressam totam posse liberari atque purgari, sed aeterna globi poena summa dei necessitate damnari ? Sed, inquis, propterea credidi, quae non mihi ostendit, quia duas naturas, boni scilicet et mali, mihi in hoc ipso mundo euidenter ostendit. at hoc ipsum est, infelix, unde decepta es, quia sicut in illa scriptura euangelica, ita in hoc mundo nihil mali putare potuisti, nisi quo tuus carnalis sensus offensus est, sicut serpentem, ignem, uenenum et similia, nec aliquid boni, nisi quod eundem tuum carnalem sensum aliqua iucunditate permulsit, sicut saporum
Abbreviated transcription (Latin):
exitũ teatricum longa illa fabula
ura reperire non possit: postremo
unde scis ẽẽ. octo terris. et decem caelos.
quod athlas mundum ferat. splendi¬
tenensq suspendat. & innumerabilia
talia: unde scis haec: plane inquis.
manicheus me docuit: Sed infelix
credidisti. Neq eni uidisti: Si gͦ admilia
fabulosorũ fantasmatũ quib turpiter
grauidata es te auetoritati ignotissi¬
mę̧ & furiosissime subdidisti. ut idõ
haec omia crederes quia millis cons¬
cripta sunt libris. quib miseribili
errore credendũ . ẽẽ. censiusti. cũ tibi
nulla demonstrentur. cur ñ potius
euangłicae auctoritati tã fundatie.
tã stabilitȩ. tanta gła diffamatae. atq
ab apłorum tẽporib usq ad nr̃a tẽpora
ꝑsuccessiones certissimas cõmendate.
nonte subdis ut c redas. ut uiuas.
ut discas etiã omia illa quaete offen¬
dunt exuana & ꝑuersa opir aone
te offendere: potiusq ẽẽ. uerum natu¬

Expanded text:
exitum theatricum longa illa fabula exitum theatricum longa illa fabula uestra reperire non possit? postremo unde scis octo esse terras et decem caelos, quod Atlas mundum ferat splenditenensque suspendat et innumerabilia talia? unde scis haec? plane, inquis, Manichaeus me docuit. sed, infelix, credidisti; neque enim uidisti. si ergo ad milia fabulosorum phantasmatum, quibus turpiter grauidata es, te auctoritati ignotissimae et furiosissimae subdidisti, ut ideo haec omnia crederes, quia in illis conscrerrore credendum esse censuisti, cum tibi nulla demonstrentur; cur non potius evangelicae auctoritati, tam fundatae, tam stabilitae, tanta gloria diffamatae, atque ab Apostolorum temporibus usque ad nostra tempora per successiones certissimas commendatae, non te subdis, ut credas, ut videas, ut discas etiam omnia illa quae te offendunt, ex vana et perversa opinione te offendere: potiusque esse verum, natu
Abbreviated transcription (Latin):
fatemini accipere: Et precipue crucis
eiꝰ misticam fixionẽ. qua passionis
animae tirãe uulnera demonstrantur:
Deinde inquit prȩcepta salutaria eiꝰ.
et parabolas. cunctuq sermonem
drificum: qui maxime duarum
preferens naturarũ discretionẽ. ipsi¬
us. ẽẽ. nonuenit indubiũ: Uidetis
ergo id uos agere. ut omĩs demedio
scripturarũ auferatur auccoritas.
a sius cuiq animꝰ auccorsit. quid
inquaq scriptura ꝓbet. quid impro¬
bet: id est ut non auctoritati scriptu¬
rarum subitiatur adfidem. sed sibi
scripturas ipse subiciat: Non ut ideo
illi placeat aliquid. quia hoc in subli¬
mi auccoritate scriptũ legitur: sed
ideo recte scriptum uideatur. quia
hoc illi placuit: Quo te cõmittis anima
misera: infirma: carnalib nebulis
inuoluta. quo te cõmittis.: remoue
ergo auctoritatẽ. uideamꝰ. remoue
auctori tatẽ. redde rationem: łone
ratio tua perducitur. ut nisi dĩnatu¬
ra uiolabilis corruptibilisq credat᷑.

Expanded text:
fatemini accipere et praecipue crucis fatemini accipere et praecipue crucis eius mysticam fixionem, qua passionis animae uestrae uulnera demonstrantur. deinde, inquit, praecepta salutaria eius et parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. uidetis ergo id uos agere, ut omnis de medio scripturarum auferatur auctoritas et suus cuique animus auctor sit, quid in quaque scriptura probet, quid inprobet, id est, ut non auctoritati scripturarum subiciatur ad fidem, sed sibi scripturas ipse subiciat, non ut ideo illi placeat aliquid, quia hoc in sublimi auctoritate scriptum legitur, sed ideo recte scriptum uideatur, quia hoc illi placuit. quo te committis, anima misera, infirma, carnalibus nebulis inuoluta? quo te committis? remoue ergo auctoritatem, uideamus, remoue auctoritatem, redde rationem. eone ratio tua perducitur, ut nisi dei natura uiolabilis corruptibilisque credatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dequalibus diac apls:. Animilis aute
homo: non percipit ca quac sunt sp̃s
dĩ dehoc enim munda ee. dicuntur.
quandu non possunt sapere amplius
quã sunt ista corporea. quae in hoc
mundo senser: sicut nec uos aliud
sapitis. qui cum lucem istam solis &
lunȩ miremina: talia uobis omĩa
diuina finxistis auetore illo uani¬
loquo. quẽ decepti et deceptores.
paraclitũ dicitis: Proinde nullomo¬
do ualentes ostendere quomodo
sit ille paraclitus: non unde. ẽ. docea¬
tis firmissima aliqua auccoritate
uos cõperisse. queni ad modũ haec
scripta euangłica. ex quib nonomĩa
Restat ergo ut dicatis hoc uos ea rati¬
one comperisse : quia talia ibi sunt
quae xp̃i głam decolorent. Scilicet
quia natus exuirgine ibi narratur.
quia circũcisus. quia ꝓillo oblatum
sacrificiũ quod tunc offerebatur.
quia baptriatus. quia tẽptatus adi
moniis exuetere testamento quae
illis inserta sunt litteris: cętera uos
scđm id quod faustus loquitur

Expanded text:
de qualibus dicit apostolus: animalis autem de qualibus dicit apostolus: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei. de hoc enim mundo esse dicuntur, quamdiu non possunt sapere amplius quam sunt ista corporea, quae in hoc mundo senserunt; sicut nec uos aliud sapitis, qui, cum lucem istam solis et lunae miraremini, talia uobis omnia diuina finxistis auctore illo uaniloquo, quem Paracletum dicitis. Proinde nullo modo valentes ostendere quomodo sit ille Paracletus, non est unde doceatis firmissima aliqua auctoritate vos comperisse quemadmodum haec scripta evangelica, ex quibus non omnia Christi. Restat ergo ut dicatis, hoc vos ea ratione comperisse, quia talia ibi sunt, quae Christi gloriam decolorent: scilicet quia natus ex virgine ibi narratur, quia circumcisus, quia pro illo oblatum sacrificium quod tunc offerebatur, quia baptizatus, quia tentatus a diamoniis ex Veteri Testamento quae illis inssecundum id, quod Faustus loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quia non intratur inueritatẽ. nisi ꝑ
dixisse paulum cum uenerit qđ per¬
fectum est: nisi deꝑfectione illa. quae
in perceptione uitie aet̾nę futura est:
Hoc enuĩ cũ loqueretur. uidemꝰ enĩ inqͥt
Nunc perspeculum in eniginate: tunc
aut̃ facie adficiem : Hic certe nisi aꝑte
in sanire uolueritis: fatnini non uos
uidere dĩn facie ad faciem: Non ergo
aduos uenit illud quod ꝑfectũ. ẽ. ÷ hoc
eni modo plane quid dehacre senserit.
satis apłs explicauit: Nec futurũ . ẽ. hoc
scĩs. nisi cũ factum fuerit qđ etiam
ioh innes dicit: Filuidi sumus: et nondu
apparuit quid erimꝰ : Scimꝰ quia cũ
apparuerit similes ei erimꝰ. qm̃ uide¬
bimꝰ eũ sicuti . ẽ : Iunc introducente
in omnẽ ueritatẽ spũscõ. cuiꝰ nunc
pignus accepimꝰ: quod aute dictum
.ẽ inundus eũ accipere non potest.
dehis utiq dictum .ẽ. qui solent inscrip¬
turis mundi nomine appellari ama¬
tores mundi uł impii uł carnales.

Expanded text:
quia non intratur in ueritatem nisi pequia non intratur in ueritatem nisi pedixisse Paulum: cum uenerit quod perfectum est, nisi de perfectione illa, quae in perceptione uitae aeternae futura est. hoc enim cum loqueretur, uidemus enim, inquit, nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. hic certe nisi aperte insanire uolueritis, fatebimini non uos uidere deum facie ad faciem. non ergo ad uos uenit illud, quod perfectum est. hoc enim modo plane quid de hac re senserit, satis apostolus explicauit . nec futurum est hoc sanctis, nisi cum factum fuerit, quod etiam Iohannes dicit: filii dei sumus, et nondum adpadparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est, tunc introducente in omnem ueritatem spiritu sancto, cuius nunc pignus accepimus. quod autem dictum est: mundus eum accipere non potest, de his utique dictum est, qui solent in scripturis mundi nomine appellari, amatores mundi uel inpii uel carnales,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi audeat coaptare.: Nũquid enim
.ẽ. heresis quae nonueritatẽ se nominet:
ce quanto .c. suꝑbior. tantomagis se
etiã perfectum nominet ueritate: ut
& in omnẽ ueritatẽ se polliceatur in¬
ducere. & doctrina apłorũ suo errori
contrariã. quasi per illam uenerit qđ
quod perfectũ . ẽ. euacuare conetur:
It qm̃ tenet aeccła quod uehementius
apłs cõmendauit. siquis uob euange¬
li tauerit. p̃ter quams accepistis: inathe.¬
ma sit: Cum coeperit iliud annun¬
tians ab uniuerso orbe anathemari.
continuo dicat. hoc est quod scriptũ
est: mundus eum acciꝑe non potest:
Inde ergo probare poteritis qđ auob̾
exigitur. paraclitũ. ee. illũ a quo didi¬
cistis quod euangłica scripta non sint
aplorum. quandoquidem etam nos
ꝓbamus nonẽe paraclitũ sp̃m scmn.
nisi qui ihu clarificato mox uenit:
Ideo enĩ nondũ erat datus. quia iħe non¬
du fuerat glorificatus : Probamus etiã
ipsũ inducere in omnẽ ueritatem.

Expanded text:
sibi audeat coaptare ? numquid enim sibi audeat coaptare ? numquid enim est haeresis, quae non ueritatem se nominet et quanto est superbior, tanto magis se etiam perfectam nominet ueritatem, ut et in omnem ueritatem se polliceatur inducere et doctrinam apostolorum suo errori contrariam, quasi per illam uenerit, quod perfectum est, euacuare conetur? et quoniam tenet ecclesia, quod uehementius apostolus commendauit, si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit', cum coeperit aliud adnuntians ab uniuerso orbe anathemari, continuo dicat: hoc est, quod scriptum est: mundus eum accipere non potest? Unde ergo probare poteritis, quod a uobis exigitur, paracletum esse illum, a quo didicistis, quod euangelica scripta son sunt apostolorum? quandoquidem etiam nos bamus non esse paracletum spiritum sanctum, nisi qui Iesu clarificato mox uenit. ideo enim nondum erat datus, quia Iesus nondum fuerat clarificatus. probamus etiam ipsum inducere in omnem ueritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
uos inducet in omnẽ ueritatemꝰ
Qd iudelicet non omnẽ ueritatẽ paulꝰ
& cȩteri apłi docuissent: ac locum
.catafrigarum paraclito reseruassent ÷
Adhoc et illud traxer̃ quod paulus ait
exparte enim scimꝰ: & exparte ꝓphe
tamus: Cũ autẽ uenerit quod ꝑfectũ
est: quod exparte est euacub bitur
Vt scilicet ex parte sciens & prophetans
apłs dixerit. quod uult faciat. non
peccat si nubat: & ideo ꝑfeccum
pataclita ftigis hoc euacua uerit:
Adhec cumeis dictum fuerit. qđ sint
dent hinc etiã in se illud. ẽe. comple¬
tum. quod deparaclito dictũ ẽ: quod
mundus eũ acciꝑe non potest: Nonne
ista sunt qua etia uos dicere soletis.
ipse uos inducet. in omnẽ ueritatem.
& cum uenerit qđ perfecrum est. qđ
exparte est euacuabitur. et mundus
eum accipere ñ potest. deuro maiucheo
.ẽẽ. predictũ: It quae tandẽ poteric
heresis exoriri sub paradyci nomine.
quae non haet omĩa ueri similiter

Expanded text:
uos inducet in omnem ueritatem, uos inducet in omnem ueritatem, quod uidelicet non omnem ueritatem Paulus et ceteri apostoli docuissent ac locum Cataphrygarum paracleto reseruassent. ad hoc et illud traxerunt, . quod Paulus ait: extamus: cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabiturut scilicet ex parte sciens et prophetans apostolus dixerit: quod uult faciat; non peccat, si nubat, et ideo perfectum paracleti Phrygiae hoc euacuauerit. ad haec cum eis dictum fuerit, quod sindent hinc etiam in se illud esse conpletum. quod de paracleto dictum est, quod mundus eum accipere non potest. nonne ista sunt, quae etiam uos dicere soletis: ipse uos inducet in omnem ueritatem et: cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, euacuabitur et: mundus eum accipere non potest, de uestro Manichaeo esse praedictum? et quae tandem poterit haeresis exoriri sub paracleti nomine, quae non haec omnia uerisimiliter
Abbreviated transcription (Latin):
contineretur: Nã etiã nunc: non nul¬
lae codicũ mendositates. uel deantiqͥ.¬
orib uł delingua p̃cedente emendant᷑:
Ita ergo aut cogimini ueraces illos
codices confiteri. et continuo euertent
heresim ur̃am: aut si fallaces eos dixe¬
titas. coui aucortate piricdlitum
non poteritis asserere: et uos euerttas
heresim ur̃am : huc accedit. quia ea
dicta sunt inꝓmissione paracliti:
ut manicheũ post tam multos annos
uenientẽ. abista suspitione ꝓrsus
exeludant: Quia enĩ post resurrecti¬
onẽ & ascensionẽ dñi continuo uen
Si haec ita causa erat ut non daretur.
quia nondũ erat glorificatus iħs.
ꝓculdubio clarificato iħu. iã causa
erat ut statĩ daretur : Nã & catafriges
se ꝓmissũ paraclitũ suscepisse dixer̃.
ethinc afide catholica deuiar̃. conan¬
tes prohibere quod paulus concessit:
ae dãpnare scđas nuptias quas ille
permsit: Subhis uerbis insidiantes.
quia scriptum est deparaclico. ipse

Expanded text:
contineretur. nam etiam nunc nonnulcontineretur. nam etiam nunc nonnullae codicum mendositates uel de antiquioribus uel de lingua praecedente emendantur. ita ergo aut cogimini ueraces illos codices continuo, et continuo euertent haeresim uestram, aut si fallaces eos dixeritis, eorum auctoritate paracletum non poteritis adserere, et uos euertistis haeresim uestram. Huc accedit, quia ea dicta sunt in promissione paracleti, ut Manichaeum post tam multos annos uenientem ab ista suspicione prorsus excludant. quia enim post resurrectionem et ascensionem domini continuo uentsi haec itaque causa erat, ut non daretur, quia nondum erat clarificatus Iesus, procul dubio clarificato Iesu iam causa erat, ut statim daretur. nam et Cataphrygae se promissum paracletum suscepisse dixerunt et hinc a fide catholica deuiarunt conantes prohibere, quod Paulus concessit, et damnare secundas nuptias. quas ille permisit, sub his uerbis insidiantes, quia scriptum est de paracleto: ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quae depromissione paracliti in euan¬
gelio leguntur. talia esse demonstra¬
retis ut non omnino nisi demani¬
cheo ur̃o possent in telligi: sicut
ostenduntur in prophetis ea dicta
.ẽe. de xp̃o. quac in alium cadere
omnino nonpossunt : tam̃ cum ea
dehis codicib ꝓferretis quos dicitis
infalsatos. hoc ipsum illic falsum. ce
a corruptorib maioribus uris in mis¬
sũ. eẽ. diceremus: quod illic demani¬
cheo sic scriptũ legeretis. ut de
alio intelligere non possemꝰ. Quid
faceretis dicite michi. nisi clamaretis
nullomodo uos potiusse falsare
codices. qui iã inmanib essent om¬
niũ xp̃ianorũ. quod inox ut facere
coepissecis. uetustiorũ exẽplarium
ueritate conuinceremini Qu a igitur
causa auobis corrũpi nonpossent.
hac causa anemine potuer: Quisquis
enĩ hoc primitꝰ ausus esset: multo¬
rum codicũ uetustiorũ conlatione
confutaretur: Maxime quia non una
lingua. sed multis eadẽ scriptura

Expanded text:
quae de promissione Paracleti in Evanquae de promissione Paracleti in Evangelio leguntur, talia esse demonstraretis, ut non omnino nisi de Manichaeo vestro possent intelligi, sicut ostenduntur in Prophetis ea esse dicta de Christo, quae in alium cadere omnino non possint; tamen cum ea de iis codicibus proferretis, quos dicitis infalsatos, hoc ipsum illic falsum et a corruptoribus majoribus vestris immissum esse diceremus, quod illic de Manichaeo sic scriptum legeretis, ut et alio intellegere non possemus . quid faceretis, dicite mihi, nisi clamaretis nullo modo uos potuisse falsare codices, qui iam in manibus essent omnium christianorum ? quia mox ut facere coepissetis, uetustiorum exemplarium ueritate conuinceremini. qua igitur causa a uobis corrumpi non possent, hac causa a nemine potuerunt. quisquis enim hoc primitus ausus esset, multorum codicum uetustiorum conlatione confutaretur, maxime quia non una lingua, sed multis eadem scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
b aliis. ee. conscriptas:: hoc saltem
docete. istũ ipsum paraclitum. ẽẽ. a quo
didicistis. haec apłorum non esse An
dicetis ipsũ xp̃s promisit etmisit.
respondetur uob Omino istũ xp̃e nec
ꝓmisit nec misit: & simul ostenditur.
quando miserit que ꝓmisit: Quod gͦ
cuni xp̃s miserit hoc probate: Vñde
asseritis personam ur̃ĩ auctoris. uel
potius deceptoris : respondetis ex euan¬
gelio uos ꝓbare: Ex quo eu angelio:
quod non totum accipitis. qđ falsa.¬
tum. ẽe. uos dicitis : Quis ergo testẽ
suũ prius ipse dicat falsitatẽ ei se
corruptum. et tunc ꝓducat ad testi¬
monium. si enim quod uultis ei
credimus. et quod non uultis ei non
credimꝰ: iã non illi. sed uobis credimꝰ:
Si autẽ uobis credere uellemus. testem
clitus sic est promissus ut diceretur.
ipse uos inducet in omnẽ ueritatem:
Quomodo autem uos ille inducet
inueritatem. qui uos docet xpm̃. ẽẽ.
falacem: huc acedit. quia si omĩa

Expanded text:
ab aliis esse conscriptas ? hoc saltem ab aliis esse conscriptas ? hoc saltem docete istum ipsum paracletum esse, a quo didicistis haec apostolorum non esse. an dicetis: ipsum Christus promisit et misit? respondetur uobis: omnino istum Christus nec promisit nec misit; et simul ostenditur, quando miserit, quem promisit. quod ergo eum Christus miserit, hoc probate. unde adseritis personam uestri auctoris uel potius deceptoris? respondetis ex euangelio uos probare. ex quo euanQuod non totum accipitis, quod falsatum esse vos dicitis. Quis ergo testem suum prius ipse dicat falsitate esse corruptum, et tunc producat ad testimonium? Si enim quod vultis ei credimus, et quod non vultis ei non credimus, jam non illi, sed vobis credimus. Si autem vobis credere vellemus, testem etus Spiritus sanctus sic est promissus, ut diceretur, Ipse vos inducet in omnem veritatem : quomodo vos autem ille inducet in veritatem, qui vos docet Christum esse fallacem? Huc accedit, qui si omnia
Abbreviated transcription (Latin):
signo ꝓmitteret in lingius omnib
hoc .ẽ in omib gentib futura aeccłam:
quae illũ sicut patrẽ & filiũ uerissime
pdicaret : Uos ergo iã dicite. quare
non accipiatis omĩa ex libris noui
cestamenti. utriun quia non sunt
apłorum xp̃i. anquia praui aliqͥd
altera paganorii est q̃ui dicunt apłos
xp̃i non recta docuisse: Uos ergo qđ
dicitis. unde ostenditis scripturas illas
non abapłis ministratas: respondetis.
quia multa sunt ineis et inter se &
sibi contraria Omĩno falsissimũ est ⁊
Uos non intelligitis: Nã quid
tale ꝓtulit faustus. quod ita uobis
uideretur: ita non esse monstratum est.
& quicquid
tale auobis ꝓlatu fuerit: hoc docebi¬
mus: Quis aute ferat lectorem uel
uiditorẽ. scripturã tantȩ auetoritatis.
ficilius quã uitium suac tarditatis
audere culpare : an hoc dicitis. uos
paraclitum dociusse scripturas istas
apłorum non esse. sed subeorũ nomini

Expanded text:
signo promitteret in linguis omnibus, signo promitteret in linguis omnibus, hoc est in omnibus gentibus futuram ecclesiam, quae illum sicut patrem et filium uerissime praedicaret. Uos ergo iam dicite, quare non accipiatis omnia ex libris noui testamenti: utrum quia non sunt apostolorum Christi, an quia praui aliquidaltera paganorum est, qui dicunt apostolos Christi non recta docuisse. uos ergo quid dicitis? unde ostenditis scripturas illas non ab apostolis ministratas ? respondetis: quia multa sunt in eis et inter se et sibi contraria. omnino falsissimum est; uos non intellegitis. nam quicquid tale protulit Faustus, quod ita uobis uideretur, ita non esse monstratum est; et quicquid tale a uobis prolatum fuerit, hoc docebimus. quis autem ferat lectorem uel auditorem scripturam tantae auctoritatis facilius quam uitium suae tarditatis audere culpare? an hoc dicitis uos paracletum docuisse scripturas istas apostolorum non esse, sed sub eorum nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ergo comparatio. ẽ. quã faustus osten¬
dit. ita uobis paraclitum ex nouo testa¬
nĩto quod creditis elegisse. et quod
respuatis demonstrauisse: cum
ipso nouo testamto fuerit ꝓphetatus.
sicut nobis xp̃s fecit exuetere: quo
similiter ꝓphetatus . ẽ.: Hoc enim
aliqua ueri simili ratione diceretur.
si esset aliquid inueteris testamenti
libris. quod nos diceremus non recte
dictum. non diuinitus ⁊ ussum. pon
ueraciter Icriptum: Nichil horum
dicimus: sed accipimus omĩa siue
tunc in prophetia
ussa et obseruata. nunc iã cõpleri
uideamus Peinde paraclitum sicut
promissu legunus in his libris
quorum non omia uultis accipere.
ita etinissu legimus uico libro que
nominare etiam formidatis: In actib
quippe apłorum sicut sepe etpaulo
ante cõmemoraui. apertissime legit᷑
missus die pentetostes sp̃s ses: qui
etiam opere manifestauit quis esset:
Linguis enim om̃ib locuti sunt qui
eum primitꝰ acceperunt: ut hoc etiã

Expanded text:
ergo conparatio est, quam Faustus obtenergo conparatio est, quam Faustus obtendit, ita uobis paracletum ex nouo testamento, quod credatis, elegisse. et quod respuatis, demonstrauisse, cum ipse nouo testamento fuerit prophetatus, sicut nobis Christus fecit ex uetere, quo similiter prophetatus est. huc enim aliqua uerisimili ratione diceretur, si esset aliquid in ueteris testamenti libris, quod nos diceremus non recte dictum, non diuinitus iussum, non ueraciter scriptum. nihil horum dicimus, sed accipimus omnia, siue tunc in prophetia iussa et obser- - uata nunc iam conpleri uideamus. deinde paracletum sicut promissum legimus in iis libris, quorum non omnia uultis accipere, ita et missum legimus in eo libro, quem nominare etiam formidatis. in actibus quippe apostolorum, sicut saepe et paulo ante commemoraui, apertissime legitur missus die pentecostes spiritus sanctus, qui etiam opere manifestauit, quis esset. linguis enim omnibus locuti sunt, qui eum primitus acceperunt, ut hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscimus: Ac per hoc quisquis illa
tunc etiã oꝑa quae ad significandum
agi iubebantur non obseruabat. penas
duunitus confitutas reccissimo
iuditio persoluebat. sic nunc siqͥs
sacram̃ta noui testam̃ti ꝓtẽporis rati¬
one distiita. fuerit ausus sacrilega
temeritate uiolare: Quemadmodum
enim tunc iusti uiri. qui ꝓ illis sacra¬
mentis nec mortem recusauer iure
laudantur: ita nunc ꝓistis martires
scĩ ÷ Et sicut eger non debet rephendere
medicinalẽ doccrinam. si aliud illi
hodie preceperit aliud cras. prohibens
etiam quod ante p̃ceperat: Sic enini
se habet sanandi cius corporis ratio.
ita genus humanum abadam usq
infinẽ scłi quandui corpus quod
corrũpitur aggrauat animã. ȩgrum
atq sautiũ non debet diuinam rep̃¬
hendere medicinã: si in quibusdam
hoc idem. in quibusdã uero aliud
prius. aliud posterius obseruandum
.ẽe. precepit. preseram quia ͤ aliud
se p̾cepturam. ẽe. promisit: Nulla

Expanded text:
cognoscimus. ac per hoc quisquis illa cognoscimus. ac per hoc quisquis illa tunc etiam opera, quae ad significandum agi iubebantur, non obseruabat, poenas diuinitus constitutas rectissimo iudicio persoluebat, sicut nunc si quis sacramenta noui testamenti pro temporis ratione distincta fuerit ausus sacrilega temeritate uiolare. quemadmodum enim tunc iusti uiri, qui pro illis sacramentis nec mortem recusauerunt, iure laudantur, ita nunc pro istis martyres sancti. et sicut aeger non debet reprehendere medicinalem doctrinam, si aliud illi hodie praeceperit, aliud cras prohibens etiam quod ante praeceperat — sic enim se habebat sanandi eius corporis ratio — ita genus humanum ab Adam usque in finem saeculi quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam, aegrum atque saucium non debet diuinam reprehendere medicinam, si in quibusdam hoc idem, in quibusdam uero aliud prius, aliud posterius obseruandum esse praecepit, praesertim quia se aliud praecepturam esse promisit. Nulla
Abbreviated transcription (Latin):
sint. & quae uere peccata sunt.
quam obcausã conscripta sint: serua¬
ta magisq cõmendata scripturae
ipsius ueneratione. sufficienti iam
sermone monstrauimus: Nec non
demaledicto eius qui pendet inligno.
et eius qui non suscitauerit semen
in isrł: iã primũ suo loco respondimꝰ.
cum haec ante dilueremus obiecta:
Et prorsus omĩa suie dequib singil¬
lati iam anteriorib huiꝰ operis
partib disseruimus. suic quae in
isto cui respondeniꝰ. sermone suo faus¬
tus similia posuit. una firmissima
ueritatis ratione defendimus: quan
desc̃arum scripturaru auctoritate
percepimus: Quecũq scripta sunt
in illis libris ueteris testam̃ti: omĩa
uerissime atq utilissime ꝓ aeterna
uita scripta. ẽt. laudamꝰ. iccipiinus.
atq ꝓbamus : Sed quae in his manda¬
ta corporali operatione non obser¬
uamus. & rectissime tunc mandata
intelligimus. & umbram futurorum
esse didicimus: et nunc iã impleri

Expanded text:
sunt, et quae vere peccata sunt, sunt, et quae vere peccata sunt, quam ob causam conscripta sint, servata magisque commendata Scripturae ipsius veneratione, sufficienti jam sermone monstravimus: necnon de maledicto ejus qui pendet in ligno, et ejus qui non suscitaverit semen in Israel, jam primum suo loco respondimus, cum haec ante dilueremus objecta : et prorsus omnia, sive de quibus singillatim jam anterioribus hujus operis partibus disseruimus, sive quae in isto, cui respondemus, sermone suo Faustus similia posuit, una firmissima veritatis ratione defendimus, quam de sanctarum Scripturarum auctoritate percepimus. Quaecumque scripta sunt in illis libris ueteris testamenti, omnia uerissime atque utilissime pro aeterna uita scripta esse laudamus, accipimus, adprobamus; sed quae in his mandata corporali operatione non obseruamus, et rectissime tunc mandata intellegimus et umbram futurorum esse didicimus et nunc iam inpleri
Abbreviated transcription (Latin):
ratã: cuiꝰ facti ꝓphetia iã gentibus
ad fidem accedentibus incipiebat
impleri: trans acto uero illo tẽpore
quo illi duo parietes unus excirtum¬
cisione. alter expreputio uenientes.
quam uis in angulari lapide concor¬
darent. tamen suis quibusdam ꝓpri¬
etatib distintus eminebant: A tubi
aeccła gentium talis effecta est. ut
in ca nullus israbelita carnalis ap¬
pareat. quis iã hoc xp̃ianus obier¬
uat. ut turdos uel minutiores auicu¬
las non attingat. nisi quarũ sanguis
effusus est : Aut leporem non edat.
simanu aceruice percussus. nullo
cruento uulnere occisus est: & qui
forte adhuc pauci tangere ista for¬
midant: aceteris irridentur: Ita
omniũ animos in hac re tenuit
illa sententia ueritatis. non quod
intrat in os ur̃m uos coinquinat
sed quod exit. Nullam cibi naturã
quam societas ammittit humana.
sed quac iniquitis committit. pec
rum factis. ecquae stultis atq in¬
eruditis uidentur peccata dum non

Expanded text:
ratam, cuius facti prophetia iam gentibus ratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat inpleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant. at ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis adpareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non adtingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris inridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniquitas committit perum factis, et quae stultis atque ineruditis videntur peccata, dum non
Abbreviated transcription (Latin):
infigurit᷑ prȩceptum . ẽ. id est ipsi noe
post diluuium. quod iam quid signui¬
ficaret ostendiis. pleriq intelligunt
& inactibus apłorum hoc legi p̃ceptũ
ab ipłis. ut abstinerent gentes tantũ
afornicatione. & ab unmolatis & asan¬
guine: id est ne quicquam ederent
carnis. cuiꝰ sanguis non esset effusꝰ:
Quod alii non sic incelligunt: sed asan¬
guine prȩceptum esse abstinendumꝰ
Nequis homiciditi se contaminet.:
hoc nunc discutere longum est
& non necessarium: Quia et si hoc
tunc apostoli pręceper ut animaliũ
sanguine abstinerent xp̃ianiꝰ Ne
pfocatis carnibus uescerentur.
clegisse michi uidentur ꝓtempore rem
facilem. & nequaquam obseruantib
oncrosam: in qua cum ifrahelitis etiam
gentes ꝓpt̃ angularem illũ lapidem
duos inse condentẽ. aliquid cõmunit̃
obseruarent : simul & ammonerent
in ipsa arca noe quando dis̃ hoc iussit.
ieccłam omniũ gentium fuisse figu¬

Expanded text:
in figura praeceptum est, id est ipsi Noe in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post diluuium — quod iam quid significaret ostendimus — plerique intellegunt. et in actibus ■ apostolorum hoc legi praeceptum ab apostolis, ut abstinerent gentes tantum a fornicatione et ab inmolatis et a sanguine, id est ne quicquam ederent carnis, cuius sanguis non esset effusus. quod alii non sic intellegunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia et si hoc tunc apostoli praeceperunt, ut animalium sanguine abstinerent christiani, ne praefocatis carnibus uescerentur, elegisse mihi uidentur pro tempore rem facilem et nequaquam obseruantibus onerosam, in qua cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem aliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe. quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figu
Abbreviated transcription (Latin):
ticino & immolaticio non uescimꝰ
et hoc auditt. et calumpniis uanita¬
tis uerum aliquando prȩponite:
Cur enim non expediat immolaticio
uesci xp̃iano: apostolus dicit : Nolo
uos inquit socios fieri demoniorum:
Neq enim ipsam imolationem rep̃¬
hendit. quam faciebant patres. prefigu¬
rantes sangunem sacrifiecu quo nõs
xp̃s redemit: sed quae immolant
gentes. demoniis inquit im molant
& non dõ: Deinde adiecit quod dixit:
nolo uos socios fieri demoniorum:
Nam sinatura ipsa immolaticiae
carnis. eẽt. in munda. utiq etnescien¬
tẽ contaminaret: Neq eominꝰ ipsa
ẽct. quominꝰ absciente acciperetur
sed ꝓpt̃ conscientiam. nedemonibus
cõmunicasse uideatur: Morticinũ¬
autẽ puto. quod adȩscam usus homi¬
nu non ãmisit: eoquod non occisorũ
sed mortuorũ animaliũ morbida
caro est: Nec apta ad salutẽ corporis.
cuius causa sumimꝰ aluntum: Nam
quod detffundendo sanguine antiqͥs

Expanded text:
ticino et immolaticio non uescimur, ticino et immolaticio non uescimur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat immolaticio uesci christiano apostolus dicit: nolo uos, inquit, socios fieri daemoniorum. neque enim ipsam immolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes, daemoniis, inquit, immolant, et non deo. deinde adiecit quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa immolaticiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus coautem puto quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cuius causa suminus alimentum. nam quod de effundendo sanguine antiquis
Abbreviated transcription (Latin):
tione dñi quinquaesimum diem.
quo nobis spm̃ scm̃ paraclitun quẽ
ꝓmiserat mlsit: Quod futurum etiã
per udȩoium pascha significatum
est: cum quinquagesimo die post cele¬
brationẽ ouis occisȩ. morses digito
dĩ scriptam legem accepit inmonte:
Legite euangelium: & aduertite ibi
sp̃m scm appellatum digitum dĩ
Ea quippe auniuersaria in aeccła
celebrantur: quae insigniter excel¬
lentia certis dieb facta sunt: ut eorũ
necessariam salubremq memoriam.
festiuitas concelebrata custodiat Si
uultis ergo nosse quare celebramus
pascha: quia tunc ꝓnobis immolatus
.ẽ. xp̃s: Si uultis nosse quare non
illud ritu uidaico celebremus : quia
illa erat uenturi ueri prȩfiguratio.
haet completi cõmemoratio: ł uturum
autem et preteritum: nec ipsis uerb̃
nr̃is comodo enuntiatur. unde iã
satis in hoc opere locuti sumus : Si
autem ethoc queritis. cur ex omnib
cibis aquibus in umbra futurorum
populus ille est prohibitus nos mor¬

Expanded text:
tione domini quinquagesimum diem, tione domini quinquagesimum diem, quo nobis Spiritum sanctum paracletum quem promiserat misit, quod futurum etiam per Judaeorum pascha significatum est, cum quinquagesimo die post celebrationem ovis occisae Moses digito Dei scriptam legem alegite euangelium et aduertite ibi spiritum sanctum appellatum digitum dei. ea quippe anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat si uultis ergo nosse quare celebramus pascha: quia tunc pro nobis immolatus est Christus. si uultis nosse quare non illud ritu iudaico celebramus: quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec completi commemoratio. futurum autem et praeteritum nec ipsis uerbis nostris eodem modo enuntiatur; unde iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc quaeritis, cur ex omnibus cibis, a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos mor
Abbreviated transcription (Latin):
Nec qđ ita ut iudei celebramus insultat.
cum ouem magis nos habeamus in
re presentis euangłu. non in umbra
futuri : eiusq occasionẽ cum cotidie.
tum maxime anniuersaria sollẽpni¬
tate non uenturam presignemus.
sed fictam cõmemoremus: Ideo sane
dies paschae sollẽpnitatis nostrȩ. ad
diem celebrationis umbraticae iudȩorũ
Non occurrit: ut et dnicum diem
quo xp̃s resurrexit complecteremur:
Atima uero qui recte fidei xp̃iani sunt.
non infermento ueteris uitae. hoc
.ẽ. malitiae: sed in ipsius fidei ueritate
& sinceritate custodiunt. Non septem
diebus: sed omĩ die. quod significa¬
tum est numero dierum septetio.
quo cotidie omĩs uoluitur dies: quod
& si aliquantum laboriosum est in
hoc scło. qm̃ angusta et arta uia est
quae ducit aduitam: merces tamen
certa seruatur: Nam ipse labor signi¬
ficatus . ẽ. illis px cridiis. quod ali¬
quantulum sub amara sint: Pentecos.¬
ten. etiam idest apassione et resurrecᷤ¬

Expanded text:
nec quod ita ut Iudaei celebramus insultat. nec quod ita ut Iudaei celebramus insultat. cum ouem magis nos habeamus in re praesentis euangelii, non in umbra futuri, eiusque occisionem cum cotidie tum maxime anniuersaria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commemoremus, ideo sane dies paschae sollemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, conplecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt, non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die: quod significatum est numero dierum septenario, quo cotidie omnis uoluitur dies. quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod aliquantulum subamara sint. Pentecosten etiam, id est a passione et resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
cifixus .ẽ. aut in nomine pauli bap¬
tirati estis. tanquã diceret: Defunc¬
co fr̃ĩ uos genui. xpĩani uocamini.
non pauliani ÷ At uero qui electus
ab aeccła. ministerium euangelizandi
renuerit: abipsa a eccła merito dig.¬
neq contẽpnutur : hoc est enim quod
in eus facie iubetur expuere: non
sane sine signo huuis obprobru.
ut calciamento pedis unius exuatur.
ne sit ineorum sorte quibus ipse
apostolus ait: tetalciati pedes. ĩnpre¬
parationem euangelii pacis: Et dequi¬
bus commemorat ꝓpheta: quã speciosi
pedes corum qui annuntiant pacem.
qui annuntiant bona: Qui enum sic
euangelicã fidem tenet. ut et sibi ꝓsit
et aeccłae ꝓdesse non renuat: bene
incelligitur utroq pede cilciatus:
Qui autẽ sibi putat quia credidit satis
esse consultum. curam uero lucrandorũ
refugit aliorum. calcuti illius non
figuratum significabit. sed iase un¬
pletum portabit obprobrium. Quid
qđ et pascha anobis obicit celebrari:

Expanded text:
cifixus est? aut in nomine Pauli bapcifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? tamquam diceret: "defuncto fratri uos genui; christiani uocamini, non Pauliani." at uero qui electus ab ecclesia ministerium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia merito digneque contemnitur. hoc est enim, quod in eius faciem iubetur expuere, non sane sine signo huius obprobrii, ut calciamento pedis unius exuatur, ne sit in eorum sorte, quibus ipse apostolus ait: et calciati pedes in praeparatione euangelii pacis, et de quibus commemorat propheta: quam speciosi pedes eorum, qui adnuntiant pacem, qui adnuntiant bona. qui enim sic euangelicam fidem tenet, ut et sibi prosit et ecclesiae prodesse non rennuat, bene intellegitur utroque pede calciatus. qui autem sibi putat, quia credidit, satis esse consultum, curam uero lucrandorum refugit aliorum, decalciati illius non figuratum significabit, sed in se inpletum portabit obprobrium. Quid? quod et pascha a nobis obicit celebrari
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibitum: quid significet quȩrendũ
est non reprehendendum. quia eoipso
quo iam non obseruatur: non dãpna¬
tum sed impletum ꝓbatur unde
multa et sepe iam diximus: Uelut
hoc ipsum quod modo non intelligens
fiustus. mandatis ueteris testam̃ti
ꝓcrimine obiecit: quod uxorem fris
adhoc frater iussus: ducere. ut
non sibi sed illi sõbolem suscitaret.
eiusq uocaret nomine. qđ indidem
nasceretur: quid aliud infigura pre¬
monstrat. Nisi quia unusquisq euan¬
geli predicator ita debet in aecrla
laborare. ut defuncto fratri hoc est
xp̃o suscitet semen qui ꝓ nobis mor¬
tiuis est. et quod suscitatum fuerit
eius nomen accipiat. deniq hoc
implens apostolus. noniã carnaliter
in pręmissa significatione. sed spĩta¬
liter incompleta ueritate: qulos
in xp̃o ihu per euangelium se comme¬
morat geniusse. succenset eis et etis
increpans corrigit. uolentes. eẽ. pauli:
Num quid paulus inquit ꝓuobis cru¬

Expanded text:
prohibitum, quid significet quaerendum prohibitum, quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso quo iam non obseruatur, non damnatum, sed impletum probatur. unde multa iam et saepe diximus. Velut hoc ipsum, quod modo non intellegens Faustus mandatis ueteris testamenti pro crimine obiecit, quod uxorem fad hoc frater iussus est ducere, ut non sibi, sed illi sobolem suscitaret eiusque uocaret nomine, quod inde nasceretur, quid aliud in figura praemonstrat, nisi quia unusquisque euangelii praedicator ita debet in ecclesia laborare, ut defuncto fratri, hoc est Christo, suscitet semen, qui pro nobis mortuus est, et quod suscitatum fuerit, eius nomen accipiat? denique hoc inplens apostolus non iam carnaliter in praemissa significatione, sed spiritaliter in conpleta ueritate, quos in Christo Iesu per euangelium se commemorat genuisse, suscenset eis et eos increpans corrigit uolentes esse Pauli: numquid Paulus, inquit, pro uobis cru
Abbreviated transcription (Latin):
dimus. quia semen abrahę xp̃m
esse docet apłs: nobisq ad corpus
euis pertenentib dicit: Ergo ab rac
semen estis: Porro si quȩsitum
a nobis fuerit cur illuis testam̃ti
auctoricatem teneamus. cuius
ritũ non obseruamus. &e ad hoc
ex literis apostolicis respondemꝰ:
Ait tnim apostolus: Nemo ergo uos
iudicet incibo et potu. aut in parte
diei festi. aut neomeniae. auc sabbato¬
rum: quod est umbra futurorum: lta
quippe et cur ea legi atq accipi opor¬
teat ostendit. idẽ. ne prophetiam
extinguamus. quia inumbra facta
sunt futurorum & curare nos non
debere eos qui nos hinc iudicare
uoluerint: quod corporaliter iam
non obseruemus. sicut alibi tale quid.¬
dam dixit : haec infigura contiitebant
illis: scripta sunt autẽ propter cor¬
rep̾tionẽ nrãm. in quos finis scłorum
obuenit. Cum ergo tale aliquid legit᷑
in instrumento ueteris testamenti.
quale a nobis obseruari uel iussum
non est innouo testamento. uel etiam

Expanded text:
dimus, quia semen Abrahae Christum dimus, quia semen Abrahae Christum esse docet apostolus nobisque ad corpus eius pertinentibus dicit: ergo Abrahae semen estis. porro si quaesitum a nobis fuerit, cur illius testamenti auctoritatem teneamus, cuius ritum non obseruamus, et ad hoc ex litteris apostolicis respondemus. ait enim apostolus: nemo ergo uos iudicet in cibo et potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. ita quippe et cur ea legi atque accipi oporteat, ostendit, id est ne prophetiam extinguamus, quia in umbra facta sunt futurorum, et curare nos non debere eos, qui nos hinc iudicare uoluerint. quod corporaliter iam non obseruemus, sicut alibi tale quiddam dixit: haec in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter correptionem nostram, in quos finis saeculorum obuenit. cum ergo tale aliquid legitur in instrumento ueteris testamenti,. quale a nobis onon est in nono testamento uel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
menti accipitis. sed et ineis libris
in quibus approbatis aliqua: multa
resputis. reprehenditis. accusatis.
acorruptorib inserta esse contendius
Nolite inexemplum assumere distinc̾¬
tionem fidci uel obseruationis nrae.
sed rationem reddite prȩsũptionis urȩ
A nobis enun si queratur cur non eo
ritu colamus dr̃ quo coluer̃ hębrei
patres tẽpore ueteris testamenti.
respondemꝰ aliud nobis dmn p̃cepisse
per patres noui testamenti. neq hoc
contra uetꝰ testam entum: cũ & in
illo id sit ante prexlictum: S ic enĩ
hoc ipsum prenuntiatum est ꝑꝓphe¬
tam: Ecce dies ueni unt dicit dñs.
et consummabo super domũ isrł
quod feci patrib eorum indie
qua apprehendi manum eorum.
ut cicerem eos det̾ra aegipti: Ecce
quia ethoc prophetatum. ẽ.: non
perseueraturum illud testamentũ.
sed uenturum nouum: hic si ob¬
iectum fuerit non nos pertinere
addomum istł & domum uida.
ex doctrina a postolica nos defen¬

Expanded text:
menti accipitis, sed et in eis libris, menti accipitis, sed et in eis libris, in quibus adprobatis aliqua, multa respuitis, reprehenditis, accusatis, a corruptoribus inserta esse contenditis, nolite in exemplum adsumere distinctionem fidei uel obseruationis nostrae, sed rationem reddite praesumptionis uestrae. A nobis enim si quaeratur, cur non eo ritu colamus deum, quo coluerunt Hebraei patres tempore ueteris testamenti, respondemus aliud nobis deum praecepisse per patres noui testamenti neque hoc contra uetus testamentum. cum et in illo id sit ante praedictum. sic enim hoc ipsum praenuntiatum est per prophetam: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domum Israhtestamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut eicerem eos de terra Aegypti. ecce quia et hoc prophetatum est, non perseueraturum illud testamentum, sed futurum nouum. hic si obiectum fuerit non nos pertinere ad domum Israhel et domum Iuda, ex doctrina apostolica nos defen
Abbreviated transcription (Latin):
times debere. quae continent euangelia:
cum tu ut supra ostensum est testatłiti
uettris supremum liquorẽ. uix sũmis
ut aiunt hbris attingas ⁊
A MOUSPINUS RESPONDIT
os ueteris testamenti scriptu¬
ras onis ut dignum. ẽ. ueras
diunasq laudamus: uos scripturas
noui testamenti. tinquã falsatas cor¬
ruptasq pulsatis: Nos ea quae nunc
delibris testamenti ueteris non obser¬
uamus. congruenter tamen illo tẽpore
atq illi populo fuisse p̃cepta. nosq
in eis ipsis quae non obseruamus quȩ
significata intelligamus. & spĩtaliter
teneamus. non solum dicimus: sed
in apostolicis litteris q̃uoq ostendimꝰ
& docemus: uos autẽ omĩa quae
in libris noui testamenti non accipitis.
omnino reprehenditis. nec axp̃o nec
abapostolis eius dicta uel conscripta
asscueratis: Uidetis ergo quantum
inter nos et uos qđ ad hancsfattinet:
distet: Cum itaq auobis quęritur
quare. non omĩa in libris noui testa¬

Expanded text:
times debere, quae continent euangelia, times debere, quae continent euangelia, cum tu. ut supra ostensum est, testamenti ueteris supremum liquorem uix summis, ut aiunt. labris adtingas. AUGUSTINUS respondit: Nos ueteris testamenti scripturas omnes, ut dignum est, ueras diuinasque laudamus, uos scripturas noui testamenti tamquam falsatas corruptasque pulsatis. nos ea, quae nunc de libris testamenti ueteris non obseruamus, congruenter tamen illo tempore atque illi populo fuisse praecepta nobisque in eis ipsis, quae non obseruamus, significata, quae intellegamus et spiritaliter teneamus. non solum dicimus, sed in apostolicis quoque litteris ostendimus et docemus; uos autem omnia, quae in libris noui testamenti non accipitis, omnino reprehenditis nec a Christo nec ab apostolis eius dicta uel conscripta adseueratis. uidetis ergo, quantum inter nos et uos, quod ad hanc rem adtinet, distet. cum itaque a uobis quaeritur, quare non omnia in libris noui testa
Abbreviated transcription (Latin):
tes ea quae in honorem edaudem filu
maiestatis. uel abipso dicta conperi¬
mus. uel ab eius apłis : sed iam
perfectis ac fidelibus dissimulauimꝰ
cetera: quae aut simpliciter tunc et
ignoranter arudibus dicta. aut
obliq et maligne ab inmicis obiecta.
aut inprudenter abscriptorib: affir¬
mata sunt et posteris tradita dico
autẽ hoc ipsum natum exfemina
turpiter. circumcisum iudaice. sacri¬
ficasse gentiliter. baptiratum humi¬
liter. circumductum adiabolo per
deserta. et ab eo temptatum quam
miscrrime: his igitur exceptis. &
siquid ei abscriptoribus extestam̃to
uetere falsa sub testificatione in iec¬
tum est: credimus cętera: Precerea
crucis eius misticam fixionem. qua
nr̃ae animae passionis monstrantur
uulnera: cũ precepta salutaria eius.
cum parabolas. cunctumq sermonẽ
dĩficum. qui marime duarum prę¬
sẽ ferens Naturarum discretionem.
ipsuis ẽẽ. nonuenit indubium ÷ Nichil
ergo est iam cur me omĩa credere exis¬

Expanded text:
tes ea, quae in honorem et laudem filii tes ea, quae in honorem et laudem filii maiestatis uel ab ipso dicta conperimus uel ab eius apostolis, sed iam perfectis ac fidelibus dissimulauimus cetera, quae aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus adfirmata sunt et posteris tradita? dico autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, circumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento uetere falsa sub testificatione iniectum est, credimus cetera, praeterea crucis eius mysticam fixionem, qua nostrae animae passionis monstrantur uulnera, tum praecepta salutaria eius, tum parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. nihil ergo est iam, cur me omnia credere exis