comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& filius & sp̃c sc̃s. adimaginem
sisteret homo imago des. b̃s aut̃¬
tamen ut pater ipse sit & filius.
alterutrum singła dicuntur.
sicut uerbum quod ñ dr nͥ filuis.
merum ammittunt: sicut in
euuangłio scriptum ẽ: ego & pa¬
ter unum sumus. Et unũ dix.¬

Expanded text:
Spiritus sanctus ad imaginem sisteret homo imago Dei, Deus auttamen ut Pater ipse sit et Filius alterutrum singula dicuntur; sicut Verbum quod non dicitur nisi Filius, merum admittunt, sicut in Evangelio scriptum est: Ego et Pater unum sumus . Et unum dix
Abbreviated transcription (Latin):
pͣm dei uirtutem & dei
sapieni sit. qm genuit. & hac
uirtute potens quã genuit.
& quia semper potens & sa¬
piens: semꝑgenuit uirtutẽ
& sapientiam. Bixeramus enĩ.
Si ita ẽ: cur non & magnitudiniꝰ
sue pater sit. qua magnus ẽ. &
bonitatis qua bonus. & iusticiȩ
qua uistus: c alia si qua sunt:
Aut si hȩc omĩa plurib uoca¬
bulis meadem fapis¬

Expanded text:
m Dei virtutem. et Dei sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapi
Abbreviated transcription (Latin):
semper atq incomn¬
exceptis illis temporalib uo¬
cib dei quȩ increatura funt:
nam sonant & transeunt:
Dicens gͦ. illo coȩterno uerbo¬
non singulus intelligitur. s
cum ipso uerbo. sine quo ñ ẽ
utiq dicens. Ita ne & sapiens
sicut dicens. ut ita sit sapien¬
tia sicut uerbum: & hoc sit
erbum ẽẽ quod ẽ ẽẽ sapienti¬
in. hoc ciam ẽẽ uirtutem.
at uirtus & sapientia. & uer¬
bum idem sit: & relatiue di¬
catur sicut filius & imago:
atq ille non singulus potens
uel sapiens. s cum ipsa uir¬
tute atq sapientia quam ge¬
nuit. sicut non singulus di¬
ceus. s eo uerbo & cum eo uer¬
bo quod genuit: atq ita mag¬
nus ea. & cum ea magnitudi¬
ne quam genuit. & si ñ alio
magnus. alio ds. s eo magnus
quo ds. quia non aliud illi ẽ mag¬
num ẽẽ. aliud dm̃ eẽ: consequeis
ẽ. nec d̾s singulus. s ea & cũ
ea ditate quam genuit. ut sic
sit filius deitas patris sicut
sapientia & uirtus patris: O
sicuti ẽ uerbum & unago ꝑa¬

Expanded text:
semper atque incommexceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbonon singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est Verbum et imago Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ic queramus dili¬
itius quantum dat
.quod paulo ante dis¬
limus. utrum & sin
ci cd̾s. auit magnus. aut
piens aut uerus. aut

Expanded text:
c quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et sindici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
natur ininfirmitate. corruptio¬
ne. contumelia. coipus animale.
mago uero quȩ renouatur in
spu mentis. inagnitione dei.
non exterius. s interuis de die
indiem: ipsa ꝑficietur uisione
quȩ tunc ent post iudicium
facie ad faciem. nunc autem
ꝓficit ꝑ specłm inenigmate.
ꝓpter crius ꝑfectionem die¬
tum intelligendum ẽ: sumiles
ei erunus. qm̃ uidebimus eũ
sicuti ẽ. Hoc enun donum tunc no¬
bis dabitur: cum dictum fuerit. Ne¬
nite benedicti patris mei. possidete
parattim uobis regnum. Tunc qͥp¬
pe touetur impus ne uideat clari¬
tatem d̃i. quando ibunt sinistri
in supplictum ecerĩi: euntib dex¬
tris inuitam ȩterna. Hȩc ẽ autem
sic̃ ait ueritas uta eterna: lit cognos

Expanded text:
natur in infirmitate, corruptionatur in infirmitate, corruptione, contumelia corpus animale. Imago vero quae renovatur in spiritu mentis in agnitione Dei, non exterius, sed interius de die in diem, ipsa perficietur visione, quae tunc erit post judicium facie ad faciem, nunc autem proficit per speculum in aenigmate . Propter cujus perfectionem dictum intelligendum est, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc enim donum tunc nobis dabitur, cum dictum fuerit, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Tunc quippe tolletur impius, ut non videat claritatem Domini , quando ibunt sinistri in supplicium aeternum, euntibus dextris in vitam aeternam . Haec est autem, sicut ait Veritas, vita aeterna, ut cog
Abbreviated transcription (Latin):
futuros. fide uera. spe certa. firma¬
q teneamus. Sic enim nunc ean¬
dem imaginem poitare possirmus:
nondum inuisione s infide. nonłu
inre. s inspe. De corpous quippe
resurrectione. tunc lo quebatur apls¬
cum hȩc diceret. At uero illa ima
go de qua dictum ẽ. faciamus
hominem adimaginem & simil¬
tudinem nr̃am: quia non dictum ẽ
ad meam uel ad tuam. adimagi-¬
nẽ trinitatis factum hominem
credimus: & quanta potuimus
inuestigatione comp̃hendunus
Et ido scđm hanc potius & illud
intelligendum ẽ. quod ait apłs
iohes: similes ei erimus qm̃ uide¬
bunus eum sicuti ẽ. quia & de illo
dixit de qͦdixerat. filii di sumus:
& unmortalitas carnis illo ꝑfi¬
cietur momento resurrectionis:
de quo ait apłs paulus. In ictu
ocł in nouissima tuba: & mortui
resurgent incorrupti & nos in mu¬
tabunur. In ipso namq ictu
ante iudicium resurget inuir¬
tute. inincorruptione. ingła.
corpus sp̃uale: qd nune seini¬

Expanded text:
es nos futuros, fide vera et spe certa firmaes nos futuros, fide vera et spe certa firmaque teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus, nondum in visione, sed in fide; nondum in re, sed in spe. De corporis quippe resurrectione tunc loquebatur Aposcum haec diceret. CAPUgo, de qua dictum est, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ; quia non dictum est, Ad meam, vel, Ad tuam: ad imaginem Trinitatis factum hominem credimus, et quanta potuimus investigatione comprehendimus. Et ideo secundum hanc potius et illud intelligendum est quod ait apostolus Joannes, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est: quia et de illo dixit, de quo dixerat Filii Dei sumus . Et immortalitas carnis illo perficietur momento resurrectionis, de quo ait apostolus Paulus, In ictu oculi, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti; et nos immutabimur . In ipso namque ictu oculi ante judicium resurget in virtute, in incorruptione, in gloria corpus spirituale, quod nunc semi
Abbreviated transcription (Latin):
qm cum apparuerit: similes ei
erimus. q̃m uidebimus eum si¬
cuti ẽ. Hinc apparet. tunc in ista
imagine dei fieri eius plenam
similitudinem. quando eius plenã
ꝑcepit uisionem: quamqͣm possit
hoc a iohanne apło. etiam de unmor¬
calitate corꝑis dictum uidi. Et in hac
quippe similes erimus do: s tantũ¬
mͦ filio. quia solus intrinitate corpꝰ
accepit: in quo moituus resurrexit:
atq id ad suꝑna ꝑuexit. Nam cd̾r
etiam ista imago filii d̃i: in qua sic̃
ille immoitale coipus habebumus.
conformes facti in hac parte ñ patris
imaginis. aut sp̃c sc̃i: s tantũmodo
filii. quia de hoc solo legitur. & fide
sanissima accipitur. uerbum caro
caro eius incontumelia. resurrexit
ingła. Scdm hanc imaginẽ filii.
cui ꝑ immoitalitatem conforna¬
mur incorpore: & lam illud agi¬
mus qd̃ dic̃ idem apłs. Sicut por¬
taimus imaginem terreni. porte¬
mus &e imaginem eius qui de orlo ẽ.
ut scilicet qui scđm adam mortales

Expanded text:
quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Hinc apparet tunc in ista imagine Dei fieri ejus plenam similitudinem, quando ejus plenam perceperit visionem. Quanquam possit hoc a Joanne apostolo etiam de immortalitate corporis dictum videri. Et in hac quippe similes erimus Deo, sed tantummodo Filio, quia solus in Trinitate corpus accepit, in quo mortuus resurrexit, atque id ad superna pervexit. Nam dicitur etiam ista imago Filii Dei, in qua sicut ille immortale corpus habebimus, conformes facti in hac parte, non Patris imaginis aut Spiritus sancti, sed tantummodo Filii, quia de hoc solo legitur, et fide sanissima accipitur, Verbum caro caro ejus in contumelia, resurrexit, in gloria. Secundum hanc imaginem Filii, cui per immortalitatem conformamur in corpore, etiam illud agimus quod dicit idem apostolus, Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est : ut scilicet qui secundum Adam mortales
Abbreviated transcription (Latin):
ligi uoluit. nͥ qd̃ meminerit sui
sui meminisset: nͥ & ad res p̾sen¬
tes memoria ꝑtineret. Qua propt̾
sicut inreb preteritis ea memoria
dicitur qua fit ut ualeant reco¬
li & recoidari. sic inre p̾senti qd
sibi ẽ mens. memoria sine absur¬
ditate dicenda ẽ. qua sib p̾sto ẽ
ut sua cogitatione possit intelli¬
gi. & utrumq sui amoie coniun

Expanded text:
ligi voluit, nisi quod meminerit sui? ligi voluit, nisi quod meminerit sui? sui meminisset, nisi ad res praesentes memoria pertineret. Quapropter sicut in rebus praeteritis ea memoria dicitur, qua fit ut valeant recoli et recordari: sic in re praesenti quod sibi est mens, memoria sine absurditate dicenda est, qua sibi praesto est ut sua cogitatione possit intelligi, et utrumque sui amore conjun
Abbreviated transcription (Latin):
inquib ẽ etiam tullius. intria
ista prudentiam diuiserunt:
memouam. intelligentiã. ꝓuiden¬
tiã. Memoriã scilicet p̃teritis.
intelligentiã p̾sentib prouidin¬
tiam reb tribuentes futuris:
qͣm ñ habent certã nͥ p̃scii futu¬
rorũ. quȩ ñ ẽ munus hominum.
nͥ detur desuper. ut ꝓpħis. Unde
scriptura sapientiȩ de hominib
aiens. cogitationes inquit moita¬
lium tinidȩ & incerte ꝓuidentie
nt̃ȩ : memoua uero de preteritis
& intelligentia de p̃sentib certa
ẽ. s pͣsentib utiq corpoialib re¬
b.Nam corporales corpoialiũ
p̾sentes sunt aspectib oculorum:
s qui dicit memoriam ñ ẽẽ p̾sen¬
tium. atcendat queadinodũ dictu
sit in ipsis scłarib litt̾is. ubi
maioris cure fuit uerborum in¬
tegritas quam ueritas rerum: nec
talia passus ulixes. oblitꝰue sui ẽ
itachus discrimine tanto. Uirgi¬
liꝰ enim cum sui nonoblitum
diceret ulixem. quid aluid intel¬

Expanded text:
in quibus est etiam Tullius, in tria in quibus est etiam Tullius, in tria ista prudentiam diviserunt, memoriam, intelligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providentiam rebus tribuentes futuris, quam non habent certam nisi praescii futurorum; quod non est munus hominum, nisi detur desuper, ut Prophetis. Unde Scriptura sapientiae de hominibus aiens: Cogitationes, inquit, mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae . Memoria vero de praeteritis, et intelligentia de praesentibus certa est, sed praesentibus utique incorporalibus rebus: nam corporales corporalium praesentes sunt aspectibus oculorum. Sed qui dicit memoriam non esse praesentium, attendat quemadmodum dictum sit in ipsis saecularibus litteris, ubi majoris fuit curae verborum integritas quam veritas rerum: Nec talia passus Ulysses, Oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto. Virgilius enim cum sui non oblitum diceret Ulyssem, quid aliud intel
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. neq enim aduenticia sibi ipsa
ẽ. quasi ad seipsam quȩ iam ertit
uenent aliunde eadem ipsa quȩ
non erat. aut non aliunde uene¬
rit: s inseipsa quȩ iam erat na¬
ta sit ea ipsa quȩ non erat. sicut
quȩ iam erat oritur fides quȩ ñ
erat. aut post cognitionem suz
recordando seipsam. uelut in me¬
moria sua constitaitam uidet. qͦ¬
si non ibi fuerit anteqm seipsa
cognosceret. cum profecto exquo
ẽẽ ceꝑit. numqͣm sui meminis¬
se. numqͣm se intelligere. num¬
qͣm se amare destiterit. sicut ia
ostendimus: ac ꝑ hoc quando
ad seipsam cognitione contierti¬
tur. fit trintas. inqua iam &
uerbum possit intelligi. Forma¬
cur quippe ex ipsa cognitio. uo¬
luntate utrumq ungente.
Ibi gͦ magis agnoscenda ẽ ima¬
go qͣm querius. ix¬
memora qua mens sui
meminisse ꝑhibetur: quȩ sibi sem¬
per ẽ presens. Memoria enim p̃-¬
teritoꝵ ẽ: ñ p̾sentium. Nam qui¬
dam cum de uirtutib agerent.

Expanded text:
est: neque enim adventitia sibi ipsa est: neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi ad se ipsam quae jam erat, venerit aliunde eadem ipsa quae non erat; aut non aliunde venerit, sed in se ipsa quae jam erat, nata sit ea ipsa quae non erat; sicut quae jam erat, oritur fides quae non erat: aut post cognitionem sui recordando se ipsam velut in memoria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam se amare destiterit, sicut jam ostendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogitatione, voluntate utrumque jungente. Ibi ergo magis agnoscenda est imago quam quaerimus. memoria, qua mens sui meminisse perhibetur, quae sibi semper est praesens. Memoria enim praeteritorum est, non praesentium: nam quidam cum de virtutibus agerent,
Abbreviated transcription (Latin):
N om̃ium istarum quas cõmemo¬
rauimus temporalium rerum sei¬
entia. quȩdam cognoscibilia cog¬
nitionem interpositione tempo¬
ris antecedunt: sicut sunt ea
sensibilia quȩ iam erant in re¬
b anteqͣm cognoscerentur. uel ea
omĩa que ꝑ histouam cognoscun¬
tur: quedam uero simul eẽ in¬
cipiunt. uelut si aliquid uisi¬
bile quod omino non erat ante
nostros oculos oriatur. cogn¬
tionem nr̃am utiq ñ precedit:
aut si aliquid sonet ubi ad est
auditor. sunul profecto incipi¬
unt eẽ. simulq desinunt & so¬
nus & eius auditus. Uerumta¬
men siue tempore precedentia
siue simul ẽẽ incipientia. cog¬
noscibilia cognitionem gignunt.
non cognitione gignuntur. Cog¬
nitione uero uero facta. cum ea
quȩ cognosermus posita in memo¬
ria recordatione reuisuntur: qͥs
non uideat priorem ẽẽ tempore
in memoua recentionem. qͣm in
recordatione uisionem. & huius
utriusq tercia uoluntate iunctio¬
nem: porro autem in mente ñ sic

Expanded text:
n omnium istarum, quas commemon omnium istarum, quas commemoravimus, temporalium rerum scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione temporis antecedunt; sicut sunt ea sensibilia quae jam erant in rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia quae per historiam cognoscuntur: quaedam vero simul esse incipiunt; velut si aliquid visibile, quod omnino non erat, ante nostros oculos oriatur, cognitionem nostram utique non praecedit; aut si aliquid sonet, ubi adest auditor, simul profecto incipiunt esse, simulque desinunt et sonus et ejus auditus. Verumtamen sive tempore praecedentia, sive simul esse incipientia cognoscibilia cognitionem gignunt, non cognitione gignuntur. Cognitione vero facta, cum ea quae cognovimus, posita in memoria recordatione revisuntur; quis non videat priorem esse tempore in memoria retentionem, quam in recordatione visionem, et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic
Abbreviated transcription (Latin):
temperantia sine repugnatione
libidinum erunt in illa felicita¬
te: ut prudentie sit nullum bo¬
num deo preponere. uel ȩquare:
fortitudinis ei firmissime cohere
noxio delectarz. Nunc autem
quod agit iusticia in subuenien¬
do miseris. quod prudentia in
precauendis in sidiis. quod forci¬
tudo in ꝑferendis molestiis: qd
temperantia incohercendis delec¬
tacionib prauis. non ibi erit.
ub om̃ino nichil mal erit. ac
ꝑ hoc ista uirtutũ oꝑa q̃ huic mortali
uitȩ sunt necessaria. sicut fides ad
qͣm referenda sunt. in preteritis ha¬
bebuntur. & aliam nunc facunt
ttinitatem cium ea p̾sentia tenemꝰ
aspicunus. amamus. aliam tunc
factura sunt. cum ea non ẽẽ s fuis¬
se per quȩdam eorum uestigia quȩ
pretereundo in memoria derelin¬
quent re ꝑiemus. quia & tunc
trinitas erit: cum illud qualecũ¬
q uestigium & memouter reti¬
uetibitur. & agnoscetur ueracit᷑:
& hoc utrumq tertia uoluntate
ungetur. uii

Expanded text:
temperantia sine repugnatione temperantia sine repugnatione libidinum, erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum Deo praeponere vel aequare; fortitudinis, ei firmissime cohnoxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis non ibi erit, ubi omnino nihil mali erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus; quia et tunc trinitas erit cum illud qualecumque uestigium et memoriter retinebitur et agnoscetur ueraciter et hoc utrumque tertia uoluntate iungetur. II
Abbreviated transcription (Latin):
sola etiam deor ẽ uita laudanda.
ex quo intelligi potest cetera neces¬
sitatis eẽ. unum hoc uoluntatis.
Ita ille tantus orator cum philoso¬
phiam predicaret. recolens ea quȩ
a philosophis accepat. & pclare
ac suauiter explicans. in hac tan¬
tum uita qͣm uidemus erumpnis
& errorib plenam. om̃s quatuor
necessarias dixit ẽe uirtutes: nullã
uero earum cum ex hac uita emi¬
grabimus. si liceat ibi uiuere ubi
uiuitur beatȩ. s bonos animos
sola beatos ẽẽ cognitione & scientia:
hoc ẽ contemplatione naturȩ
inqua nil est meluis & amabiliꝰ
eanatura quȩ creauit om̃s cet᷑as
instituitq naturas. cui regenti
ẽe subditum. si usticia ẽ. immor¬
talis ẽ om̃ino iusticia: nec in illa
ẽẽ beatitudine desinet. s talis
actanta erit. ut ꝑfectior & ma¬
ior ẽẽ non possit. Fortassis & aliȩ
tres uirtutes. prudentia sine ul¬
lo iam ꝑicło errous: fortitudo si¬
ne molestia colerandoiũ maloꝵ.

Expanded text:
sola etiam deorum est vita laudanda. sola etiam deorum est vita laudanda. Ex quo intelligi potest, caetera necessitatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitur beate; sed bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae qua nihil est melius et amabilius: ea est natura, quae creavit omnes caeteras, instituitque naturas. Cui regenti esse subditum, si justitiae est, immortalis est omnino justitia: nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et major esse non possit. Fortassis et aliae tres virtutes, prudentia sine ullo jam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ne illis priuseẽt. tamen animus
erat. desinant ẽẽ cum adęterna ꝑ¬
duxerint. nonnuila quęstio est.
Quib dam enum uisum ẽ defitu¬
ras. Et de trib quidem. pruden¬
tia. fortitudine. temperantia. cũ
hoc dicitur: non nichil dici uidet᷑.
iusticia uero immortalis ẽ. & ma¬
gis tunc ꝑficietur in nobis qͣm
ẽe cessabit. De om̃ib tamen qua¬
tuor. magnus auctor eloquentiȩ
tullus in hortensio dialogo dispu¬
tans. si nobis inquit cum ex hac
uita migrassemus : in beatorum
insulis immortale euum ut fa¬
bule ferunt degere liceret. qͥd
opus eẽt eloquentia.cum iudicia
nulla fierent. aut ipsis etiam ur¬
cutib Nec enim fortitudine
egeremus. nullo proposito. aut
labore. aut ꝑitulo. nec iusticia
cum eẽt inchil quod appeteret᷑
alienz. nec temperantia que re¬
geret eas quȩ nulle ceñt libidineᷤ.
nec prudentia quidem egeremꝰ:
nullo delecto proposito bonors
nitione naturȩ & scientia: qua

Expanded text:
ne illis prius esset, tamen animus ne illis prius esset, tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint, nonnulla quaestio est. Quibusdam enim visum est desituras: et de tribus quidem, prudentia, fortitudine, temperantia, cum hoc dicitur, non nihil dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquentiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorumnitione naturae et scientia, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ad ea conuerso recordantis aspec¬
tu. & ex uoluntate quȩ tercia duo
ista coniungit.i
a uero quȩ oruntur inani¬
mo ubi non fuerunt. sic̃
fides & cetera huismodi. & si ad¬
uẽtitia uidentur cum doctrina
in seruntur. non tamen fous po¬
sita uel foris ꝑacta sunt. sic̃ illa
quȩ creduntur: s intus omĩno
in ipso animo ẽẽ ceꝑunt. Fides
eim non ẽ quod creditur: s qͣ
creditur. & illud credit᷑. illa con¬
spicitur. Tamen quia ẽẽ cȩꝓie
in animo. qui iam erat animus
anteqͣm in illo ista eẽ cȩpisset:
aduenticium quiddam uidet᷑.
& in pret̾itis habebitur. quando
succedente specie iam eẽ destite¬
rit. Aliamq nunc trinitatem
facit ꝑ suam ꝑresentiam. retenta.
conspecta. dilecta: aliam cunc
faciet. ꝑ quoddam sui uestigiũ
quod in memoria preteriens dere¬
liquerit: sierit iam supradictũ ẽ.
tutes quib in hac moitalitate
bene uiuitur. quia & ipse inei¬
piunt eẽ ianimo. qui cum si¬

Expanded text:
ad ea converso recordantis aspecad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra dictum est. tutes, quibus in hac mortalitate bene vivitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum si
Abbreviated transcription (Latin):
rierunt. qͣmuis quȩ preteriert
non ipsa sint: s eorum qued̾a
signa preteritor. quib uisis uel
auditis cognoscautar fuisse atq
transisse. Quȩ signa uel in locis
ita sunt sicut monumenta mor¬
tuorum. & quȩcumq similia:
uel inlitteris fide dignis. sicut
ẽ om̃is grauis & approbande auc¬
tortatis historia: uel inanimis
eorum qui ea iam nouerunt.
eis quippe iam nota & aliis utiq
sunt noscbilia quorum scienti¬
am preuenerunt. & qui ea nosse
uus quib nota sunt docentib
possunt: quȩ om̃ia & quando
discuntur quanda faciunt tri¬
nitatem specie sua: quȩ noscibi¬
lis fuit etiam anteqͣm nosceret᷑.
eiq adiuncta cognitione discentiꝰ
quȩ tunc ẽẽ incipit quando dis¬
citur. ac tercia uoluntate quȩ
utrumq conungit. & eum cog¬
nita fuerint alia trinitas dum reco¬
luntur fit iam interius in ipso
animo ex his imaginib. quȩ cum
discerentur sunt unp̃sse uimemo¬
ria. & informatione cogitationis.

Expanded text:
rierunt: quamvis quae praeterierunt, rierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis
Abbreviated transcription (Latin):
interioris oꝑib constituta. quȩ dis¬
tinguenda fuit a sapientia.
unde quȩ sciuntur uelut adueti¬
tia sunt inanimo. siue cogni¬
tione historica illata. ut sunt
facta & dicta quȩ tempore ꝑa¬
guntur. & transeunt. uel inna¬
tura rerum suis locis & regioni¬
b constituta sunt: siue in ipso
homine quȩ non erant orruntur:
aut aliis docentib. aut cogitati¬
onib propriis. sicut fides qua
plurimum in libro tercio deci¬
mo cõmendauimus: sicut iurtu¬
tes quib si uere sunt in hac mor¬
talitate ideo bene uiuitur. ut
beatȩ in illa que diuinit̾ꝰ ꝓmittit᷑
immortalitate uiuatur. Hȩc
atq huiusmodi habent intẽ¬
pore ordinem suum: inqͦ nobis
trinitas memoriȩ uisionis & a¬
moris facilius apparebat. Nã
queda eoꝵ p̃ueniunt cognitionẽ
discentium. Sunt enim cognos¬
cibilia & anteqͣm cognoscantur:
suiq cognitionem indiscentib
gignunt. Sunt autem uel in lo¬
cis srus. uel quȩ tempore prete¬

Expanded text:
interioris operibus constituta, quae disinterioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praete
Abbreviated transcription (Latin):
potest: qd̃ tam magtum bonum
nis ꝑ hoc quod imago eius ẽ non
ꝑotest. ui¬
cce gͦ mens meminit sui:
intelligit se. diligit se. Hoc
si cernimus: cernimus trinitatẽ.
Nondum quidem dm: s iam i¬
maginem cłi. Non forinsecus acce¬
pit memoria quod teneret. nec fo¬
ris inuenit quod aspiceret intellec¬
tus. sieut corporis oculus. nec ista
duo uelut formam corporis. & eã
quȩ inde acta ẽ inacie contuentiꝰ
uoluntas foris iunxit: nec ina¬
ginem rei quȩ fous uisa e. quo d̾a
modo raptam & in memoriam
reconditam. cogitatio cum ad eã
conuerteretur inuenit. & inde
formatus ẽ recordantis obtutus.
ungente utrumq tercia uolun¬
tate. sicut ineis ostendebamus
trinitatib fieri quȩ inreb corpo¬
ralib re ꝑiebantur. uel ex corpo¬
rib ꝑ sensum corpous introisꝰ
quod̾am trahebantur. de quib
om̃ib in libro undecimo disse¬
ruimus. Nec sicut fiebat uel
apparebat. quando de illa scientia
disserebamus iam in hominis

Expanded text:
potest; quod tam magnum bonum, potest; quod tam magnum bonum, nisi per hoc quod imago ejus est, non potest. Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis
Abbreviated transcription (Latin):
ccernam: quanta potui ueritate
ac breuitate disserui. quandoqͥ¬
dem rem tam mulciplicem atq
copiosam. mulcoꝵ atq magnois
disputationib multis magnisq
celebratam. uno strictam uolumi¬
ne inclus. ostendens etiam in ipsa
trinitatem. s nondum quȩd sit
iam ꝑuenimus disputationẽ. tib
principale mentis humane qͦ no¬
uit d̾m uel potest nosse. consideran¬
dum suscepuntis: ut eo reꝑiamꝰ
imaginem dei. Quamuis enĩ mens
humana non sit eius naturȩ cuiꝰ
ẽ d̾s. imago tamen nature illius
qua natura melioi nulla ẽ: ib que¬
renda & inuenienda ẽ in nobis. qͦ
etiam natura nr̃a nichil habet me¬
lius. S prius mens inseipsa con¬
sideranda ẽ anteqͣm sit particeps
cħ: & inea re ꝑienda ẽ imago eius.
Diximus enim eam & si amissa di
participatione obsoletam atq de¬
formem: dei tamen imaginẽ ꝑma¬
nere. Eo quippe ipso imago eiꝰ ẽ.
quo eius capax ẽ. eiusq ẽẽ particepꝰ

Expanded text:
aeternam, quanta potui veritate aeternam, quanta potui veritate ac brevitate disserui: quandoquidem rem tam multiplicem atque copiosam, multorum atque magnorum disputationibus multis magnisque celebratam, uno strictim volumine inclusi, ostendens etiam in ipsa trinitatem, sed nondum quae Dei sit jam pervenimus disputationem, ubi principale mentis humanae, quo novit Deum vel potest nosse, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago ejus est, quo ejus capax est, ejusque particeps esse
Abbreviated transcription (Latin):
ligentia uoluntate. Hanc aut̃
nunc dico intelligentiam qua in¬
celugimus cogitantes. id ẽ quan¬
do eis repertis quȩ memoriȩ p̃sto
fuerant. s non cogitabantur.
cogitatio nr̃a formatur. & eam uo¬
luntatem siie amorem uel dilec¬
tionem quȩ istam ꝓlem parentẽ
q coniungit. & quodam utriq
cominunis ẽ. Hinc factum est
ut etiam ꝑ exterioia sensibilia
quȩ ꝑ oculos carnis iudentur.
legentium ducerem tarditatẽ
in undecimo scilicet libro: atq
inde cum eis ingrederer ad homi¬
nis interious eã potentia qua ra¬
tiocinatur de tempoialib reb.
differens illam pͥncipalit᷑ domi¬
nantem qua contem platur ȩt̾nas
Atq id duob uoluminib egi.
duodecimo utrumq discernens:
quorum unum ẽ suꝑuis. alterũ
inferius: quod suꝑiori ẽẽ subditu
debet. Terciodecimo autem de
munere inferious quo humana¬
rum rerum scientia salubris con¬
tinetur. ut in hac temporali
uita id agamus qͦ consequamur

Expanded text:
ligentia, voluntate. Hanc autem ligentia, voluntate. Hanc autem nunc dico intelligentiam, qua intelligimus cogitantes, id est, quando eis repertis quae memoriae praesto fuerant, sed non cogitabantur, cogitatio nostra formatur; et eam voluntatem, sive amorem, vel dilectionem, quae modo utrisque communis est. Hinc factum est ut etiam per exteriora sensibilia quae per oculos carnis videntur, legentium ducerem tarditatem, in undecimo scilicet libro; atque inde cum eis ingrederer ad hominis interioris eam potentiam qua ratiocinatur de temporalibus rebus, differens illam principaliter dominantem qua contemplatur aeternas: atque id duobus voluminibus egi, duodecimo utrumque discernens, quorum unum est superius, alterum inferius, quod superiori subditum esse debet; tertio decimo autem de munere inferiorum rerum scientia salubris continetur, ut in hac temporali vita id agamus quo consequamur
Abbreviated transcription (Latin):
diget: ut possit ad ueram sapi¬
entiam ꝑuenire. Propt̾ hoc ita¬
q uolui de cogitatione adhibe¬
re qualecumq documentum :
quo posset ostend quom ex his
que memoria continentur re¬
cordantis acies in formetur. &
tale aliquid gignatur ubi ho¬
mo cogitat. quale iu illo erat
ubi ante cogitationẽ menune¬
rat. quia facilius dinoscitur
quod tempore accedit. & ubi pa¬
rens prolem spacio temporis
antecedit. Nam si nos referamꝰ
ad interioiem mentis memoriã
qua sui meminit. & interioie
intelligentiam qua se intelli¬
git. & interioiem uoluntatem
qua se cdiligit: ubi hec tria si¬
rentur siue non cogitarentur :
uidebitur quidem unago illiꝰ
trinitatis & ad solam memouã
ꝑtinere. S quia ibi uerbum ẽẽ
sine cogitatione non potest: cogi¬
tamus enim om̃e qd̃ dicimus. eti¬
am illo interiore uerbo qd ad nul¬
llius gentis ꝑtinet lingũa. in
trib ulis potius inago ista cog¬
noscitur. memoria scilicet. intel¬

Expanded text:
diget, ut possit ad veram sapidiget, ut possit ad veram sapientiam pervenire. 10. Propter hoc itaque volui de cogitatione adhibere qualecumque documentum, quo posset ostendi quomodo ex iis quae memoria continentur, recordantis acies informetur, et tale aliquid gignatur ubi homo cogitat, quale in illo erat ubi ante cogitationem meminerat: quia facilius dignoscitur, quod tempore accedit, et ubi parens prolem spatio temporis antecedit. Nam si nos referamus ad interiorem mentis memoriam qua sui meminit, et interiorem intelligentiam qua se intelligit, et interiorem voluntatem qua se diligit, ubi haec tria sirentur, sive non cogitarentur; videbitur quidem imago illius trinitatis et ad solam memoriam pertinere: sed quia ibi verbum esse sine cogitatione non potest cogitamus enim omne quod dicimus, etiam illo interiore verbo quod ad nullius gentis pertinet linguam, in tribus potius illis imago ista cognoscitur, memoria scilicet, intel
Abbreviated transcription (Latin):
& tunc quodamm procedere in
medium. atq inconspectu m̃tis
uelut apertius constitui. quando
cogitantur. Tunc enim seipsa
mens & meminisse & intelligere
& amare inuenit etiam unde ñ
cogitabat:. quando aliud cogita¬
bat. S unde dui noncogitaueri¬
mus. o unde cogitare nͥ cõmoni¬
ti non ualemus. lo nos nescio qͦ
eodemq miro modo si diei potest
scire nescimus. Deniq recte ab
eo qui cominemorat ei euz cõme¬
morat dr. scis hoc. s scire te nes¬
cis. cõmemoiabo & inuenies te sei¬
entem: quod te nescire putaueras.
Id agunt & licterȩ quȩ de his re¬
b conscriptȩ sunt: quas res du¬
ce ratione ueras ẽẽ inuenit lec¬
toi. Nonquas ueras ẽẽ credit ei
qui scripsit sieut legitur his¬
toua: s quas ueras eẽ etiam ip¬
se inuenit. siue apud se. siue in
ipsa mentis luce ueritate. qui uͦ
nec admonitꝰ ualet ista contuerz.
magua cecitate cordis. tenebris
ignorantie demersus ẽ altius.
& mirabiliore diuina ope in¬

Expanded text:
et tunc quodam modo procedere in et tunc quodam modo procedere in medium, atque in conspectu mentis velut apertius constitui, quando cogitantur: tunc enim se ipsa mens, et meminisse, et intelligere, et amare invenit, etiam unde non cogitabat, quando aliud cogitabat. Sed unde diu non cogitaverimus, et unde cogitare nisi commoniti non valemus, id nos nescio quo eodemque miro modo, si potest dici, scire nescimus. Denique recte ab eo qui commemorat, ei quem commemorat dicitur: Scis hoc, sed scire te nescis; commemorabo, et invenies te scientem quod te nescire putaveras. Id agunt et litterae, quae de his rebus conscriptae sunt, quas res duce ratione veras esse invenit lector: non quas veras esse credit ei qui scripsit, sicut legitur historia; sed quas veras esse etiam ipse invenit, sive apud se, sive in ipsa mentis luce veritate. Qui vero nec admonitus valet ista contueri, magna caecitate cordis, tenebris ignorantiae demersus est altius, et mirabiliore divina ope in
Abbreviated transcription (Latin):
q posse ut nouerit homo aliqͥd
quod noncogitat. quando aliunde
non inde cogitat. Duarum gͥ uel
plurium disciplinarum ꝑitus.
quando unam cogitat. aliam uł
alias etiam si non cogitat. nouit
tamen. S numquid recte pos¬
sumus dicere. iste musicꝰ nouit
quidem musicam. s nunc eam
non intelligit. quia non ea cogi¬
tat: intelligit autem nunc geo¬
metricam. hanc enim cogitat:
Ab surda ẽ quantum apparet
ista sententia. Quid etiam illa
si dicamuis. iste musieus nouit
quidem musicam. s nunc ea
non amat quando ñ eã cogitat.
ipsam cogitat: Nonne similit᷑
absurda ẽ : Rectissime uero dici¬
mus. iste quem ꝑspicis de geome¬
trica disputantem: etiam ꝑfectꝰ
ẽ musicus. Nam c memut¬
eius disciplinȩ: & intelligit & d
ligit eam: s qͣmuis eam nouerit¬
& amet: nunc illam non cogitat.
qm̃ geometricam de qua dispu¬
cat cogitat. Hinc ammonemur
ẽẽ nobis in abdito mentis quarũ¬
dam rerum quasdam noticias.

Expanded text:
que posse ut noverit homo aliquid que posse ut noverit homo aliquid quod non cogitat, quando aliunde, non inde cogitat. Duarum ergo vel plurium disciplinarum peritus, quando unam cogitat, aliam vel alias etiam si non cogitat, novit tamen. Sed numquid recte possumus dicere, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non intelligit, quia eam non cogitat; intelligit autem nunc geometricam, hanc enim nunc cogitat? Absurda est, quantum apparet, ista sententia. Quid etiam illa, si dicamus, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non amat, quando eam non cogitat; ipsam cogitat: nonne similiter absurda est? Rectissime vero dicimus, Iste quem perspicis de geometrica disputantem, etiam perfectus est musicus; nam et meminit disciplinae ejus, et intelligit eam et diligit: sed quamvis eam noverit et amet, nunc illam non cogitat, quoniam geometricam de qua disputat, cogitat. Hinc admonemur esse nobis in abdito mentis quarumdam rerum quasdam notitias,
Abbreviated transcription (Latin):
dealiis reb nonde luteris cogitat.
Hec autem duo gignens & genitũ.
dilectione tercia copulantur. quȩ
nichil ẽ aliud qͣm uoluntas. fru¬
endum aliquid appetens uel te¬
nens: ideoq etiam illis trib no¬
minib insinuandam mentis
mentem semꝑ suz meminisse. sẽꝑ¬
q seipsam intelligere & amare
qͣmuis non semꝑ se cogitare dis¬
cretam ab eis quȩ non sunt quod
ipsa ẽ. cuca eiusdem libri decuni
finem diximus: querencłi ẽ qͦnãmͦ
ad cogitationem ꝑtineat intellectꝰ.
uoticia uero cunisq rei que ĩ ẽ inti.
etiam quando non deseipsa cogita¬
tur. ad solam dicatur memoriã
ꝑtinere. Si enim hoc ita ẽ. non
habebat hȩc tria. ut & sui memi¬
uisset. & se intelligeret & amaret.
s meminerat sui tantum: & pos¬
tea cum cogitare se ceꝓit. tunc se
ter diligentius illud consideremꝰ
exemplum qd adibuimus ub
ostenderetur aliud ẽẽ rem qͣmq
ñ nosse. aliud non cogitare. fieri¬

Expanded text:
de aliis rebus, non de litteris cogitat. de aliis rebus, non de litteris cogitat. aec autem duo, gignens et genitum, dilectione tertia copulantur, quae nihil est aliud quam voluntas fruendum aliquid appetens vel tenens. Ideoque etiam illis tribus nominibus insinuandam mentis mentem semper sui meminisse, semperque se ipsam intelligere et amare, quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, circa ejusdem libri decimi finem diximus: quaerendum est quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; notitia vero cujusque rei, quae inest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et amaret: sed meminerat tantum sui, et postea cum cogitare se coepit, tunc se ter diligentius illud consideremus exemplum, quod adhibuimus, ubi ostenderetur aliud esse rem quamque non nosse, aliud non cogitare; fieri
Abbreviated transcription (Latin):
rum disciplinarum ꝑitꝰ. eaquȩ
nouit euis memoua continent᷑
nec ẽ inde alqͥd inconspectu m̃tes
eius. nͥ unde cogitat: cetera inar¬
chana quadam noticia sunt recon¬
dita quȩ memoria nuncupatur.
ideo trinitatem sic cõmendabamꝰ.
ut illud unde formatur cogican¬
tis obtutus. in memoram ponere¬
mus. ipsam uero conformationem
tanqͣm unaginem quȩ inde impͥ¬
mit᷑. & illud quo utrumq conun¬
gitur. amoiem seu uoluntatem.
Mens gͥ quando se cogitatione
conspicit: intelligit se & recognos¬
cit. Signit gͦ hunc intellectum.
& cognitionem suam. Res quippe
incorporea intellecta conspicitur
& intelligendo cognoseittir: nec
ita sane gignit istã notitiã suã mẽs.
quando cogitando intellectam se
conspicit. tanqm sibi ante incog¬
nita fuerit. s ita sib nota erat.
quemad modum note sunt res-
quȩ memoria continentur. etiã¬
si non cogitentur: qm̃ dicunus
hominem nosse litteras. etiam cũ

Expanded text:
rum disciplinarum peritus ea quae rum disciplinarum peritus ea quae novit, ejus memoria continentur, nec est inde aliquid in conspectu mentis ejus, nisi unde cogitat; caetera in arcana quadam notitia sunt recondita, quae memoria nuncupatur. Ideo trinitatem sic commendabamus, ut illud unde formatur cogitantis obtutus, in memoria poneremus; ipsam vero conformationem, tanquam imaginem quae inde imprimitur; et illud quo utrumque conjungitur, amorem seu voluntatem. Mens igitur quando cogitatione se conspicit, intelligit se et recognoscit: gignit ergo hunc intellectum et cognitionem suam. Res quippe incorporea intellecta conspicitur, et intelligendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istam notitiam suam mens, quando cogitando intellectam se conspicit, tanquam sibi ante incognita fuerit: sed ita sibi nota erat, quemadmodum notae sunt res quae memoria continentur, etiamsi non cogitentur: quoniam dicimus hominem nosse litteras, etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi a seipsa Et ubi ponitur incon¬
spectu suo: nisi ante seipsam. Non
gͦ ibi erit ubi erat quando in conspee¬
tu suo nͨ erat : quia hic posita. in¬
de sublata ẽ. S si conspicienda mi¬
grabit. conspectura ubi manebit
An quasi geminatur. ut & illic sit
& hic: id ẽ & ub conspicere. & ub
conspiez possit: & uise sit conspiez¬
ensante se conspieua. Nichil hors
nobis ueritos consulta respondet:
qm̃ quando isto mͦ cogitamꝰ. ñ nisi
corporum fictas imagines cogita¬
mꝰ: qd mentem ñ ẽẽ paucis certiss¬
mum ẽ mentib a qͥb potest de hac
re ueritas consul. Proinde restat
ut aliquid ꝑtinens ad erus naturã
sit conspectus eius: & in eam qͣn¬
do seꝰ cogitat. non quas ꝑ loci spa-¬
cium s. incorpore a couuersione
reudcetur. Cum uiero ñ se cogitat.
non sit quidem inconspecta suo.
nec de illa suus formetur obtutꝰ.
s tamen nouerit se tanqͣm ipsa
sib sit memora sui. sicut multa¬

Expanded text:
nisi a se ipsa? et ubi ponitur in connisi a se ipsa? et ubi ponitur in conspectu suo, nisi ante se ipsam? Non ergo ibi erit ubi erat, quando in conspectu suo non erat; quia hic posita, inde sublata est. Sed si conspicienda migravit, conspectura ubi manebit? An quasi geminatur, ut et illic sit et hic, id est, et ubi conspicere, et ubi conspici possit; ut in se sit conspiciens, ante se conspicua? Nihil horum nobis veritas consulta respondet: quoniam quando isto modo cogitamus, non nisi corporum fictas imagines cogitamus, quod mentem non esse paucis certissimum est mentibus, a quibus potest de hac re veritas consuli. Proinde restat ut aliquid pertinens ad ejus naturam sit conspectus ejus, et in eam, quando se cogitat, non quasi per loci spatium, sed incorporea conversione revocetur: cum vero non se cogitat, non sit quidem in conspectu suo, nec de illa suus formetur obtutus, sed tamen noverit se tanquam ipsa sit sibi memoria sui. Sicut multa
Abbreviated transcription (Latin):
quando qui ab illo occisus ẽ resur¬
rexit. Illud ẽ maius & ad intelli¬
gendum profunduis uidere d a¬
bolum uictum: quando sib
uicisse uidebatur. id ẽ quando
xͦ occisus ẽ. Tunc enim sanguis
ille qm̃ eiuserat qui nullum ha¬
buit om̃ino peccatum. ad remis¬
sionem nrõrum effusus ẽ pecca¬
torum: ut quia eos diabolus
merito tenebat quos peccati reoꝰ
conditione mortis obstrunxit.
hos ꝑ eum merito dimitteret.
quem nullius peccati reum im¬
metito pęna mortis affecit. Hac
iusticia uictus. & hoc uncło uine¬
tꝰ ẽ fortis. ut uasa eius eriꝑent᷑
que apud eum cum ipso & an¬
głis eius fuerant uasa ire. &
in uasa mi scđiȩ uerterentur.
Hȩc quippe uerba ipsius dni
mum uocatus ẽ. narrat apłs
paulus. Naminter cetera quȩ
audiuit: etiam hoc sibi die¬
tum sic loquitur. Ad hoc enĩ
tͥ apparui. ut constituam te
ministrum: & testem eoium
quȩ a me uides. quib etiã pre¬
eo tͥ. liberans te de ppło & de

Expanded text:
quando qui ab illo occisus est resurquando qui ab illo occisus est resurrexit. Illud est majus, et ad intelligendum profundius, videre diabolum victum, quando sibi vicisse videbatur, id est, quando Christus occisus est. Tunc enim sanguis ille, quoniam ejus erat qui nullum habuit omnino peccatum, ad remissionem nostrorum fusus est peccatorum, ut quia eos diabolus merito tenebat, quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis, ut vasa ejus eriperentur , quae apud eum cum ipso et angelis ejus fuerant vasa irae, et in vasa misericordiae verterentur . Haec quippe verba ipsius Domiimum vocatus est, narrat apostolus Paulus. Nam inter caetera quae audivit, etiam hoc sibi dictum sic loquitur: Ad hoc enim tibi apparui, ut constituam te ministrum et testem eorum quae a me vides, quibus etiam praeeo tibi, liberans te de populo et de
Abbreviated transcription (Latin):
tentia. Horum enun duoꝵs. u¬
num fecit mouendo alterum
resurgendo. Quio enim iustiꝰ
qͣm usq ad mortem crucis ꝓ us¬
ticia ꝑuenire: Et qͥd potentiꝰ
qͣm resurgere amortuis: & in
celum cum ipsa carne inqua ẽ
occisus ascendere. Et iusticia
gͦ prus: & potentia postea dia¬
bolum uicit. Iusticia scilicet
quia nullum peccatum habu¬
it. & ab illo ẽ iustissime occisus:
potentia uero quia reuixit mor¬
tuus numqͣm postea moutus
S potentia diabolum uicis¬
set. etiam si abillo ñ potuisset
occid: qͣmuis maiouis sit po¬
tentiȩ. etiam ipsam moitem
iuunicere resurgendo qͣm uitare
uiuendo. S aliud ẽ ꝓpt̃ quod
iustificamur in xͥ sanguine:
cum ꝑ remissionem peccatorũ
eruimur de imici potestate.
Hoc ad id ꝑtinet quod a xͦ ius
ticia diabolus uincitur: ñ po¬
tentia. Ex infirmitate quippe
qm suscepit incarne moital
non ex immortal potentia cru
te ait apłs. Quod infirmum ẽ dei
difficile uidere diabolum uictũ

Expanded text:
tentia. Horum enim duorum utentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestate: hoc ad id pertinet, quod a Christo justitia diabolus vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia cructe ait Apostolus, Quod infirmum est Dei, difficile videre diabolum victum,