comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod scipio affricanus in hys pauia
gessisse legitur cui cum uirgo no¬
bilis ouni in se decoris adiuracoe
conuerteus occulos adducta esset
eam sponso nomine alicio reddi¬
dit. adicieus et aurum quod pa¬
rentes in redempcoem cap ͭ ͤ actule¬
rant. ut esset uirgini in dotem
aut marito ĩ nuuius nmpciale
staqz multiplici magiuificentia
uiuuer sa gens uicta. que forte
alias cessura nou fuerat roma¬
ui imperii populo accessit. ¶ Ca¬
nullo falistos obsidenti iãgr̃
ludi liberos falistoꝵ tanꝙͣ aui¬
bulaudi causa extra murum
eductos tradidit dicens. recentis
obsidibus ciuitatem neccessario
sacturaui imꝑata. Camillus
uero nou solui spuit ꝑfidiam
sed restrictis manibus post ter¬
ga magistrum uirgis agendũ
ad parentes pueris tradidit. adeptꝰ
beneficio uictoriam. quam fraude
non concupierat. nam falisti ob
hanc iusticiam sponte se dedideriũ
¶Ertat quoq eiusdem canulli
non Ignobilior titulus. cum enim

Expanded text:
quod Scipio Africanus in Hispania quod Scipio Africanus in Hispania egisse legitur, cui cum virgo nobilis omnium in se decoris admiratione convertens oculos, adducta esset, eam sponso nomine Alicio reddidit, adjiciens et aurum, quod parentes in redemptionem captivae attulerant, ut esset virgini in dotem, aut marito in munus nuptiale. Itaque multiplici magnificentia universa gons victa, quae forte alias cessura non fuerat, Romani imperii populo accessit. Camillo Faliscos obsidenti, magister ludi liberos Faliscorum tanquam ambulandi causa, extra murum eductos, tradidit, dicens retentis obsidibus, civitatem, necessario facturam imperata. Camillus vero non solum sprevit perfidiam, sed restrictis manibus post terga, magistrum virgis agendum ad parentes pueris tradidit, adeptus beneficio victoriam, quam fraude non concupierat. Nam Falisci ob hanc justitiam sponte se dediderunt. Exstat quoque ejusdem Camilli non ignobilior titulus. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
sola deos equat demencia nobis
Neu dubie suspectus agas neu.
salsus amicisz. rumorum ue
auidus qui talia curat manes
horrebit strepitus. uulla non
auxius hora. nou sic excubie nꝰ
circunstancia pila ꝙͣ tuta uir
amor non extorquebis amari
halterua fides ħsuplex grã
douat.¶. llex cum hieme duces
crercitum resideret adiguem re¬
iognoscere pretereuntes copias
cepit. Cumqz conspexisset quẽd
ꝓpe exauimatum frigore iussit
eum sedere in locosuo diceu
di in parsis uatus ces in regia
cella recedisse capitale foret sed
in macedonia nato concẽditur
fertur et aliud de eodem ꝙ cum
uirgo exuic pulcritudinus sini¬
time gentis principi desponsata
uiter captiuas ad ee uuciaret᷑
ei abstineucia suuma pepercit
ut ne illam quid̃ aspexerit. qua
mor ad sponsum remissa uumer¬
se gentis pet ha beneficum sͥ
mentes conciliauit. sic humani¬
tate suorum alienorum aninos
sibi iusticia deuiuxit. Sinule ẽ

Expanded text:
sola deos aequat clementia nobis. sola deos aequat clementia nobis. Neu dubie suspectus agas, neu falsus amicis, Rumorumve avidus: qui talia curat, inanes Horrebit strepitus, nulla non anxius hora. Non sic excubiae, nec circumstantia pila, Quam tutatur amor; non extorquebis amari: Hoc alterna fides, hoc simplex gratia donat. Alexander cum hieme ducens exercitum, resideret ad ignem, recognoscere praetereuntes copias coepit, cumque conspexisset quemdam prope exanimatum frigore, jussit eum sedere in loco suo, dicens: « Si in Persis natus esses, in regia ella resedisse capitale foret, sed in Macedonia nato conceditur. » Fertur et aliud de eodem, quod cum virgo eximiae pulchritudinis, finitimae gentis principi desponsata, inter captivas adesse nuntiaretur, ei abstinentia summa pepercit, ut ne illam quidem aspexerit. Qua mox ad sponsum remissa, universae gentis per hoc beneficium sibi mentes reconciliavit. Sic humanitate suorum, alienorum animos sibi justitia devinxit. Simile est
Abbreviated transcription (Latin):
bris cohereat. het ille. Et quide
eleganter et uere. sed ut michi
uidetur coherencia fidelis et
firia ee nou pt. ubi non est
tencix uiuo uoluntatum. et
quasi ipãrum animarum con¬
glutiacio. que si deffuerini
hoñ frustra s̾ congruunt oꝑa
cum dolus in ꝑuiciem pergat
sine affectu proficiendi. Silato¬
res inquit iob et callidi ꝓuoant
iram dei neqz clamabunt cum
uincti fuerint. morietur in tem¬
pestate aima eorum et uita eor
inter effeminatos. O peribz nãq
causam prestat nunc pudor. ti¬
mor interdum. sed runctura Illa
solidissima est que ex adipe fidei
et dilectionis procedi. et in solo
uir tutis fundamento subsistit
opera tamen quia mor arguͭ ͣ
sunt gram pariint. quia nichil
ptiluis. nichil efficacius est ad sta¬
tum magratuum et processũ
fude est illud imperatoris uel si
manis uer sisicatoris egregii dum
tamen ideui eos sensisse uon am¬
bigas. Sis pius in primis ua
cum unicaniur in omni mini̾e

Expanded text:
bris cohaereat. » Haec ille, et quidem bris cohaereat. » Haec ille, et quidem eleganter et vere. Sed, ut mihi videtur, cohaerentia fidelis et firma esse non potest, ubi non est unio tenax voluntatum, et quasi ipsarum animarum conglutinatio. Quae si defuerit, hominum frustra sibi congruunt opera, cum dolus in perniciem pergat, sine affectu proficiendi. Simulatores, inquit Job, et callidi provocant iram Dei, neque clamabunt, cum vincti fuerint. Morietur in tempestate anima eorum, et vita eorum inter effeminatos . Operibus namque causam praestat nunc pudor, timore interdum. Sed junctura illa solidissima est, quae ex adipe fidei et dilectionis procedit, in solo virtutis fundamento subsistit. Opera tamen quia morum argumenta sunt, gratiam pariunt, quia nihil utilius, nihil efficacius est ad statum magistratuum, et processum. Inde est illud imperatoris, aut si mavis versificatoris egregii, dum tamen idem eos sensisse non ambigas. Sis pius in primis, nam cum vincamur in omni Munere,
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicibus spoliantur. ui¬
bentur in se concurrere populi
et orbem coucutere ut poten¬
tibus Isti succedant heredes. Isti
uamq sucedunt oninib fure
suo. nec desidera᷑ iolempuitas
cestamenti ab intestato emer¬
gunt. uelis uolis hos habebis hx¬
redes. in secularibus licteris fer¬
tur dixisse plato. ꝑuide ẽ cum
subditos oppinit magratus ac
si caput corporis intumescat. ut
a membris aut oumino. aut
suie molestia ferri uou possit.
hanc autem passioneui sine
granssimo dolore membroꝵ
tolerari uel curari impossibile
est. si uero incurabilis fuerit
passio sic uiuere ꝙͣ mori m¬
serus est. Miseris autem nichil
utilius est. ꝙͣ ut cumqz fuure
ĩdem est ac si tutor pupillum
persequa᷑ uel eum suo mucro¬
ne ingules ob cuius deffensic̃ẽz
ab eodem traditum tͥ gladium
accepisti. rem namq publicã
frui iure pupilli per celebre
est. et eam tunc demuni recte
ꝓcedere cum caput eius se in¬
utile cẽ cognoscit. nͥ fideliter mẽ¬

Expanded text:
multiplicibus spoliantur, jumultiplicibus spoliantur, jubentur in se concurrere populi, et orbem concutere, ut potentibus isti succedant haeredes? Isti namquo succedunt omnibus jure suo, nec desideratur solemnitas testamenti, ab intestato emergunt; velis nolis, hos habebis haeredes. In saecularibus litteris fertur dixisse Plato: « Perinde est cum subditos opprimit magistratus, ac si caput corporis intumescat, ut a membris aut omnino, aut sine molestia ferri non possit. Hanc autem passionem sine gravissimo dolore membrorum tolerari vel curari, impossibile est. Si vero incurabilis fuerit passio, sic vivere quam mori miserius est. Miseris autem nihil utilius est quam utcunque finire idem est ac si tutor pupillum persequatur, vel eum suo mucrone jugules, ob cujus defensionem, ab eodem traditum tibi gladium accepisti. Rem namque publicam frui jure pupilli percelebre est, et eam tunc demum recte procedere, cum caput ejus se utile esse cognoscit, nisi fideliter mem
Abbreviated transcription (Latin):
uasi inquit
qui miaũ lapidem macerii
mercurii sic qui dat insipienti ho¬
norem. hoc a diuersts diuersomodo
exponi᷑. Ego sapiencior uenia
impetrata aceruum credo mer¬
curii in quo consistit raco calcu¬
laudi quia mercurius numen
eorum est qui negociacione i
excent et raciociiis suis diligen¬
ter mingilant. mictere ergo la¬
pidem in aceruum quo regitur
racio calculandi est totani tur¬
bare calculi racoem et honorem
conferre insipienti. est rei pu¬
blice subuertere uitam. Et ini¬
possibile est ut alios ytiliter
regat quem ꝓprius subuertit
error. Ait euiiii. ubi nou est
gubernator populus corruet.
Et alibi rex isipiens perdet
populum suum. et ciuitates iu¬
habitabiuitur super sensum
prudencium. Omnns potenta¬
xior grauat medicum. breuem
languorem prescidet medicus.
sicͦ rex est hodie et cras morie᷑
Cum enum morietur homo he¬
reditabit serpentes et bestias
et uerines. Numꝙͣ que so pau¬
peres oppͥimiuitur. Inuir iis cicte¬
nuantur. ex actionibus rapiniᷤ

Expanded text:
uasi, inquit, qui mittit lapidem in acervum Mercurii, sic qui dat insipienti honorem. Hoc a diversis diverso modo exponitur. Ego, sapientiorum venia impetrata, acervum credo Mercurii, in quo consistit ratio calculandi, quia Mercurius numen eorum est qui negotiationem exercent, et ratiociniis suis diligenter invigilant. Mittere ergo lapidem in acervum, quo regitur ratio calculandi, est totam turbare calculi rationem: et honorem conferre insipienti, est reipublicae subvertere vitam. Et impossibile est, ut alios utiliter regat, quem proprius subvertit error. Ait enim: Ubi non est gubernator, populus corruet . Et alibi: Rex insipiens perdet populum suum, et civitates habitabuntur super sensum prudentium. Omnis potentaxior gravat medicum. Brevem languorem praecidet medicus, sic et rex hodie est, et cras morietur. Cum enim morietur homo, haereditabit serpentes, et bestias, et vermes . Nunquid, quaeso, pauperes opprimuntur injuriis, attenuantur exactionibus, rapinis
Abbreviated transcription (Latin):
Illi ideosie uocabant quasi aliis
inclusis aumalibus grauidũ
sicut Ille troianus equs gra¬
iudus armatis fuit. ¶ Cenci
t̾malchionis apud petronium
si potes ing̾dere Et porcum sic
grauidare posse mirabecis. u
forte adiuracioniem multipłex
ignota et in audita luxuria
nos usu uel abusu edocti non
miraniur uisa sunt adiuiranda
tiumno et stupenda maioribus
uam et porcum non iam troia¬
num sed domesticum diciuius
et in hunc modum farciendo
ꝙͣ plura saciuius ec̃ troiana.
bro tercio de agricultura hoc ꝯͦ
imper iustitutum est saguiari
et lepores. Cum exceptos a lepo¬
rario quond̾ in caueis et loco
clauso faciem puigues et co¬
deais luxus effecit sagiatas
hoc parro. nichil auteni Istoꝵ
luxus icun habet uotami sed

Expanded text:
illi ideo sic vocabant, quasi aliis illi ideo sic vocabant, quasi aliis inclusis animalibus gravidum, sicut Trojanus ille equus gravidus armatis fuit. Coenam Trimalchionis apud Petronium, si potes, ingredere, et porcum sic gravidari posse miraberis, nisi forte admirationem multiplex, ignota et inaudita luxuria nos usu vel abusu edocti non miramur, visa sunt admiranda, imo et stupenda majoribus. Nam et porcum jam non Trojanum, sed domesticum dicimus, et in hunc modum faciendo quamplurima facimus esse Trojana. bro tertio De agricultura: « Hoc quoque nuper institutum est, saginari et lepores, cum exceptos e leporario concludant in caveis, et loco clauso faciant pingues. Sed et cochleas luxus effecit saginatas. » Haec Varro. Nihil autem istorum luxus jam habet notam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse cene, que ab hora diei no¬
na fere usqr ad duodecumam noc¬
tis et hoc quid̃ tempore equidia¬
li protracta est. in hanc utiqz
caunsuus hospes constantino¬
politanas babylouicas alexan¬
driuas palestinas t̾politanas
barbarorum syrias femcieisqz
conctessit delicias. ac si sicilia
calabria apulia campaniaqz
nou sufficiat conuiuium in¬
struere delicatum copiam re¬
rum nuinisterii disciplinam
sedulitaiem obsequin urbam¬
tatem hospitis plenius et
melius reseret uir iuigularis
eloquii. Et qui oiuibus quos
uiderum trium linguarum grã
prestat. Is quidem est iohannes
thesaurius eboraci nam et
ĩpse interfuit sed quod sine
rubore fidelium dici uel audiri
uou pot infidelibus teste ma¬
crobio plura turpia et luxutio¬
sa uidebantur que scło nr̃o
placent et obtinente luxu mag¬
uifica appellantur nam ticus
in suaisione legis fainne obicit
seculo suo quod porcum troia¬
num mensis inferan quen

Expanded text:
fuisse coenae, quae ab hora diei nofuisse coenae, quae ab hora diei nona fere, usque ad duodecimam noctis, et hoc quidem tempore aequidiali, protracta est. In hanc itaque Canusinus hospes, Constantinopolitanas, Babylonicas, Alexandrinas, Palaestinas, Tripolitanis, Barbarorum, Syras, Phoeniciasque congessit delicias, ac si Sicilia, Calabria, Apulia, Campaniaque non sufficiant convivium instruere delicatum. Copiam rerum, ministerii disciplinam, sedulitatem obsequii, urbanitatem hospitis plenius et melius referet vir singularis eloquii, et qui omnibus, quos viderim, trium linguarum gratia praestat. Is quidem est Joannes thesaurarius Eboraci. Nam et ipse interfuit. Sed, quod sine rubore fidelium dici vel audiri non potest, infidelibus, teste Macrobio, plura turpia et luxuriosa videbantur, quae saeculo nostro placent, et obtinente luxu, magnifica appellantur. Nam Titius in suasione legis Fanniae objicit saeculo suo, quod porcum Trojanum mensis inferant; quem
Abbreviated transcription (Latin):
uitudinem clipeum inuerue
appellaiit in hac phasianorum
et panonuun cerebella luignas
phenicopter̃ murenaru lactes
excortis maris partibus peti¬
tarum cominiscuit. ¶ Nuꝙͥ
iulio uel augusto menior est
metellus pontisex luxuriosissi¬
uius cuius cenam faciliꝰ est
referre ꝙͣ iuntelligere. ¶ Nant
et ipẽ famosam fiuino iusamẽ
fecit cenam et auticeiium
uel ut ait portuuianus para¬
cenium tauta instruxit luxu¬
ria ut non modo splendorem
ceue ciuilis sed etiam egipcuui
luxum excederet. quis tunc lu
ruriam accusaret aliorum:
quando tot rebus farta fuit
ceua pontificum. nam et ipã
eduliorum genera uel dictu
turpia sunt et nratibus licet
niuus in luxus spłendore glo¬
nentur pro parte maudita
si quis ea nosse desiderat re¬
ceuseat saturnalia percurrat
portiani aiuilia iustituta.¬
¶ Ne tamen uiciorum lon¬
ge petantur exempla iuaoꝵ
erroribus suos ur̃a etas adie¬
at. ¶ Nemini meipsum in
apulia diuitis cuiuidam iter¬

Expanded text:
nitudinem, clypeum Minervae nitudinem, clypeum Minervae appellavit. In hac phasianorum et pavonum cerebella, linguas phoenicopterum, murenarum lactes ex certis maris partibus petitarum commiscuit. Nunquid Julio vel Augusto major est Metellus pontifex luxuriosus, cujus coenam facilius est referre quam intelligere? Nam et ipse famosam, imo infamem fecit coenam, et anticoenium, vel, ut ait Portunianus, paracoenium, tanta instruxit luxuria, ut non modo splendorem coenae civilis, sed etiam Aegyptium luxum excederet. xuriam accusaret aliorum, quando tot rebus facta fuit coena pontificum? Nam et ipsa eduliorum genera vel dictu turpia sunt, et nostratibus, licet nimis in luxus splendore glorientur, pro parte inaudita. Si quis ea nosse desiderat, recenseat Saturnalia, percurrat Portuniani civilia instituta. Ne tamen vitiorum longe petantur exempla, majorum erroribus suos nostra aetas adjecit. Memini me ipsum in Apulia divitis cujusdam inter
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt. ¶Quod forte eo
reserri pot ꝙ utenti graciora
sunt ea q̃ neccessitas appetit
ꝙͣ que irritacio gule funenit.
sed forte pusilli animi uidetur
qui ad hunc modum prime
mense luxuriam cohibet aut
qui facit in talibus legis meu
lam luxurie obsequinitur ser¬
uiunt uaintati et nequiciam
aut neglitenciam iuami nitu¬
tur liberalitatis ymagine con¬
solari. ¶ Quis cesare augu¬
sto frugalior qui in suiuino
fastigii culiume secundario
cant contentus erat et nou
uisi neccessitate urgente come¬
debat uel amiico ¶Quis ne¬
rone gulosior aut sumptuosior
et tamen hie numꝙͣ maguns
aut laudatus erit alicui sapiẽti
non magis ꝙͣ.G. caligula aui
uitelliꝰ sed etiam miꝰ . uam et
hie pñdia ceuas et comessacoes
iminodice frequentabat. famo¬
sissuua super ceteras suit cena
ii qua inuitatus a fratre
finit habens duo mlia lectissi¬
uiorum piscium septem mi¬
lia auiumi hanc quoqz exupe¬
rauit ipse in dedicacione pati¬
ue quenn ob immensam mag¬

Expanded text:
non sunt. » Quod forte eo non sunt. » Quod forte eo referri potest, quod utenti gratiora sunt ea quae necessitas appetit, quam quae irritatio gulae invenit. Sed forte pusilli videtur animi, qui ad hunc modum primae mensae luxuriam cohibet, aut qui facit in talibus legis sumplam. Luxuriae obsequuntur, serviunt vanitati, et nequitiam aut negligentiam suam nituntur liberalitatis imagine consolari. Quis Caesare Augusto frugalior, qui in summo fastigii culmine secundario cant, contentus erat, et non nisi necessitate urgente comedebat, vel amico! Quis Nerone gulosior aut sumptuosior? Et tamen hic nunquam magnus, aut laudatus erit alicui sapienti, non magis quam C. Caligula aut Vitellius, sed etiam minus. Nam et hic prandia, et coenas, et comessationes immodice frequentabat. Famosissima super caeteras fuit coena, in qua invitatus a fratre fuit, habens duo millia lectissimorum piscium, septem millia avium. Hanc quoque exsuperavit ipse in dedicatione patriae, quam ob immensam mag
Abbreviated transcription (Latin):
reforiata referi por tumanꝰ
qui sumptuaria legis insistes
mentis siue ferculis statuit
ee contentai dum tamen
bellaria parentetica pro nec¬
cessitate aut diguitate per¬
souarum aut exercenda libe¬
ralitate, aut sollempnitate
diei primis mensis licuerit
iniuiscere. ¶ Solempina
quid̃ pulmenta suiit que
in onines pertranseunt et
a grecis catholica hoc est un¬
uer salici nominantur parẽ¬
tetica uero, que ex causa nec¬
cessitatis aut urbanitatis in
preceptam aliqua racione ue¬
niunt parteu. sic dicta eo ꝙ so¬
lempnibus .i. uniuersalibus
particulariter soleant int̾poi
nec enum pulmenta in olere
aut legumine dum taxat con¬
stare certum est tum ex multis
tum ex eo ꝙ patriarcha ysacic
de uenacione sili sͥ pulmentũ
fieri imꝑauit ¶ Significant
autem bellaria. omnem gems
mense secunde quomam ibi
ioleut appour, que pulcriora
surit et delicaciora. ¶ Hoc auite
bellaria inquit ea maxine
mellita sunt que mellita

Expanded text:
reformata, refert Portunianus; reformata, refert Portunianus; qui sumptuariae legis insistensmentis, sive ferculis, statuit esse contentam, dum tamen tellaria parenthetica, pro necessitate aut dignitate personarum, et aut exercenda liberalitate, aut solemnitate diei, primis mensis licuerit immiscere. Solemnia quidem pulmenta sunt, quae in omnes pertranseunt, et a Graecis Catholica, hoc est universalia nominantur. Parenthetica vero, quae ex causa necessitatis, aut urbanitatis, in praeceptam aliqua ratione veniunt partem: sic dicta, eo quod solemnibus, id est universalibus, particulariter soleant interponi. Nec enim pulmenta in olere aut legumine duntaxat constare certum est, tum ex multis, tum ex eo quod patriarcha Isaac de venatione filii sui sibi pulmentum fieri imperavit. Significant autem bellaria omne genus mensae secundae, quoniam ibi solent apponi quae pulchriora sunt et delicatoria. Utitur autem « Bellaria, inquit, ea maxime mellita sunt, quae mellita
Abbreviated transcription (Latin):
custodia iugiter ingilarent
sic et q̃ ubiqz locorum placu¬
isse audierant in urbem tra¬
iecerunt ut esset unde possent
grami in se oun et gloriam
prouocare. Siuule ad seusse
bisus est Rex anglorum
Guillermus primus cuius
uirtuti normnannia cenoman¬
ius ei tandem maior britan¬
nia cessit. ¶ Assumpto namq
regn diademate et pace cõpoĩta
legatos iuisit a dextraneas
naciones ui a preclaris omn
domibus quicquid eis mag¬
inficum aut mrificum uide¬
retur asferrent. ¶ Dessluxit
ergo usulam opulentam. et
que fere sola boius suis est ini
orre contenta quicquid mag¬
inficencie iuimo luxurie potuit
inueniri. ¶ Laudabile quidem
suit magñi uiri ꝓpo ͫ qui
uirtutes onn orbi suo uolebat
in fundere. sed meo arbitratu
laudabilius excitisset si in gen
⁊ promulgasset. ¶Sane fructuo¬
sius ect. eam roborare uerto
et opere ꝙͣ lascunendi ab aucͭ
multorum magnorumqz ꝓpa¬
gare audaciauz. ¶ Decus egis¬
se garum cesarem pace urbi

Expanded text:
custodia jugiter vigilarent. custodia jugiter vigilarent. Sic et quae ubique locorum placuisse audierant, in urbem trajecerunt, ut esset unde possent gratiam omnium in se, et gloriam provocare. Simile aliquid fecisse visus est rex Anglorum Willelmus primus, cujus virtuti Normannia Cenomannis, et tandem major Britannia cessit. Assumpto namque regni diademate, et pace composita, legatos misit ad exteras nationes, ut a praeclaris omnium domibus quidquid eis magnificum aut mirificum videretur, afferrent. Defluxit ergo in insulam opulentam, et quae fere sola bonis suis est in orbe contenta, quidquid magnificentiae, imo luxuriae potuit inveniri. Laudabile quidem fuit magni viri propositum, qui virtutes omnium, orbi suo volebat infundere. Sed in eo arbitratu laudabilius exstitisset, si in gen promulgasset. Sane fructuosius esset, eam roborare verbo et opere, quam lasciviendi ab auctoritate multorum magnorumque propagare audaciam. Secus egisse C. Caesarem pace urbi
Abbreviated transcription (Latin):
autiquos fuisse in precio.
¶Ego autem testimounz
palam faicio uel eo magis
ꝙ gram eius uideo adepulas
quasi post liumo rediisse.
Quippe qui dignacione nr̃a
cum init̾sim coniniuo sacro
aiimaduertam hunc pistem
acorant uninstris cum
tibicĩe introferri longum erit.
si omma, que leges cibarias
induxerunt uel a cibariis legi¬
bus nata sunt: uoluero euar¬
rare. cum nullo luxus moꝵ
seruone ualeat comprehendi.
et sunit plurima sclo nostro
incognita que illi uel uerb
expriuere pel exercere moribus
potuerunt. ¶ Sicut enum gre¬
cia capta ferum uictoreni et
artes intulit ag̾sti lacio sic
oun gencium mores boi et
mali romanum uictorem
prosecuti sunt si quidem
numina mno demonia gen¬
cium supersticiosius ꝙͣ reli¬
giosius aduocabant magnãq
sibi uisi sunt assequi religio¬
nem quia nullam respuerãt
falsitateu deos tutelares nõ
tam pio ꝙͣ impio cultu om¬
ibus subtrahebani ut om̃s
in unai urbe collecti In illuis

Expanded text:
antiquos fuisse in pretio. antiquos fuisse in pretio. Ego autem testimoniis palam facio, vel eo magis quod gratiam ejus video ad epulas quasi postliminio rediisse. Quippe qui indignatione vestra, cum intersim convivio sacro, animadvertam hunc piscem a coronatis ministris cum tibicine introferri. Longum erit si omnia quae leges cibarias induxerunt, vel a cibariis legibus nata sunt, voluero enarrare; cum nec luxus morum sermone valeat comprehendi, et sint plurima saeculo nostro incognita, quae illi vel verbis exprimere, vel exercere moribus potuerunt. Sicut enim Graecia capta ferum victorem cepit, et artes Intulit agresti Latio, sic omnium gentium mores boni et mali Romanum victorem persecuti sunt. Siquidem numina, imo daemonia gentium, superstitiosius quam religiosius advocabant, magnamque sibi visi sunt assequi religionem, quia nullam respuerant falsitatem. Deos tutelares non tam pio quam impio cultu, omnibus subtrahebant, ut omnes in una urbe collecti, in illius
Abbreviated transcription (Latin):
nulla est in angiportu au¬
phora quam nou impleant
quippe qui uesicam pleuam
habent uini ueniunt in coni¬
cium tristes iubent dicere quo¬
rum ne gocium est uarrant
Iudex testes poscit ipsus id in ict̾
nisse tabulas poscit licteras
iuspicit uix pͥ uino substiaet
palpebras. Euirti in consilium
Ibi ħ oracio quid michi ne¬
gocii est cum istis nugatoribz
pocius ꝙͣ potenus mulsum
mixtum uiogreco Edimus
turdum puiguem bonumqz
piscem lupum germanun
qui inter pontes captus fuit
ħ ticius. Sed et plinius sui
temporis eleganter tetigit gu¬
lain cum eium scriberet de
pisce ancipensem qui licet ra¬
rus eet precium eius uiluerat
post premissa subiecit iuillo
in honore nunic est quod equid
miror cum si rarus inuenta
sed non diu itetu h parsimouia¬
¶ Nai temporibus ieueri
principis samonicus serenus
uir seculo suo doctus subiciens
bium ait piscẽ huric nullo
in hononore traiam temꝑib
extitisse uerum abeo dici apd̃̾

Expanded text:
nulla est in angiportu amnulla est in angiportu amphora, quam non impleant, quippe qui vesicam plenam vini habent. Veniunt in comitium tristes, jubent dicere quorum negotium est. Narrant: Judex testes poscit, ipsus it mictum. visse. Tabulas poscit, litteras inspicit, vix prae vino sustinet palpebras. Eunti in concilium, ibi haec oratio: Quid mihi negotii est, cum istis nugatoribus? Potius quam potemus mulsum mistum cum vino Graeco. Edimus turdum pinguem, bonumque piscem, lupum germanum, qui inter pontes captus fuit. » Haec Titius. Sed et Plinius sui temporis eleganter tetigit gulam. Cum enim scriberet de pisce acipensere, qui licet rarus esset, pretium ejus viluerat, post praemissa subjecit: « Nullo in honore nunc est, quod equidem miror, cum sit rarus inventu. » Sed non diu stetit haec parcimonia. Nam temporibus Severi principis, Sammonicus Serenus vir saeculo suo doctus, subjiciens bium, ait, piscem hunc nullo in honore Trajani temporibus exstitisse; verum ab eo dici apud
Abbreviated transcription (Latin):
uridecimo rerum humanarum
ad uictum optuua fert ager
campann frumentum fa¬
lerius uiium cassinas oler¬
tusculauus ficum mel taren¬
tuius piscem tiberis ħ uarro
sed irter eos p̾cipuum locumi¬
lippus uel lupus tenuit et
quidem is qui inter duos pou¬
tes captus esset id õudurt.
tum inulti alii tum etiam
gaiis titius uir etatis lucima¬
ue in oracione qua legem phan¬
mam suasit cuius uerba ideo
ponenda sunt quia nou solum
de lupo uiter duos pontes cap¬
to erunt testunomo sedetiaui
mores quibus tunt plĩqz ui¬
uebant facile publicabunt
describens eium prodigos hoies
ui forum ad iudicandum ebri¬
os conieautes queqz sole aut
inter se sermocinari su aat
ludunt alea studiose delibuti
unguentis scorti stipati ubi
hore decem iuni, Iubent puerd
uocari ut conucium eat per¬
cunctatiun quid uiforo ge¬
stum sit qui suaseruit qui
dissuaseriit. quot tribus
iusserint quot uetueruit. iude
ad comicium uadunt ne li¬
tem suaun iaciant duin eant

Expanded text:
undecimo Rerum humanarum. undecimo Rerum humanarum. « Ad victum optimum fert ager Campanus frumentum, Falernus vinum, Cassinas oleTusculanus ficum, mel Tarentinus, piscem Tyberis. » Haec Varro. Sed inter eos praecipuum locum lupus tenuit, et quidem is qui inter duos pontes captus esset. Id ostendunt cum multi alii, tum etiam C. Titius, vir aetatis Lucinianae, in oratione, qua legem Fanniam suasit: cujus verba ideo ponenda sunt, quia non solum de lupo inter duos pontes capto erunt testimonio, sed etiam mores, quibus tunc plerique vivebant, facile publicabunt. Describens enim homines prodigos, in forum ad judicandum ebrios commeantes, quaeque soleant inter se sermocinari, sic ait: « Ludunt alea studiose, delibuti unguentis, scortis stipati. Ubi horae decem sunt, jubent puerum vocari, ut comitium eat percunctatum, quid in foro gestum sit, qui suaserint, qui dissuaserint, quot tribus jusserint, quot venerint. Inde ad comitium vadunt, ne litem suam faciunt: dum eunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sexterciuui sine contencõe iuua¬
luisset manum tamen ad alte¬
rius auris uionem similiter
adiuouit t̾ imimacius plancus
udex seuerissimus suꝑatum
anchonium mature puiniciass
¶Ipse autem uiuo cuius fu̾it
magiitudius uide colligi pote¬
rat quod qui superfuit post ea
uicta regina et capta egipto
romain delatus dissectusqz est
et facta ex una margarita
due impoĩteqz sumilacro uene¬
ris ut monstruose magnitu¬
diuis in templo quod panthe¬
on appellatur. ¶ dhus et si¬
nulibus deueruit intempe¬
rantissimus et flagicio sissimus
non populi romau sed uirtu¬
tum publicus hostis ne edictum
quod trium iuratus tempore
de sumuptibus posuit legis uo¬
men habeat aut uigorem lo¬
cum autem iuimo et nccitatẽ
legibus fuisse cibarus uel exeo
constat ꝙ cibariorum diligen᷑
regulam luxuria adinuenit
testatur hoc marcus uarro qui
euuatis que in quibus ytalie
partibus optima ad uictum
gignantur pisti tibiuo hiis
uerbis tribui paliuam in libro

Expanded text:
sestertium sine contentione evasestertium sine contentione evaluisset, manum tamen et ad alterius unionem auris similiter admovit, nisi Munatius Plancus iudex severissimus superatum Antonium mature pronuntiasset. Ipse autem unio cuius fuerit magnitudinis inde colligi poterat, quod qui superfuit postea victa regina et capta Aegypto Romam delatus dissectusqueet factae ex una margarita duae, impositaeque simulacro Veneris, ut monstruosae magnitudinis, in templo, quod Pantheon appellatur. Sed his, et similibus, demeruit intemperantissimus et flagitiosissimus, non populi Romani, sed virtutum publicus hostis, ne edictum quod triumviratus tempore de sumptibus posuit, legis nomen habeat, aut vigorem. Locum autem, imo et necessitatem legibus fuisse cibariis, vel ex eo constat, quod cibariorum delegendorum regulam luxuria adinvenit. Testatur hoc M. Varro, qui enumeratis, quae in quibus Italiae partibus optima ad victum gignantur, pisci Tiberino his verbis tribuit palmam, in libro
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid mari aut terre aut
etiam celo gigueretur ad sacien¬
dami inglumem suam natum
existuans faucibus aut den¬
tibus suis subderet eaqz re captꝰ
de romano imperio facere uellet
egipaum regnum. ¶ Cleopa¬
tra uxor q̃ unnci a rõmanis
nec luxuria dignaretur spon¬
sioue ꝓuocauit insumere posse
in unam cenam sexteraum cen¬
cies Id nurum authomo uisum
nec moratus sponsione conten¬
dit ¶ Dignus culma numatiꝰ
placus qui tam honesti certa¬
iunus arbit̾ electus est altera
die cleopatra per temptans au¬
touium pollucibilem saue parai
uit ceuam sed quam non mi¬
raretur authouius quippe qui
ommna que apponebantur ex
cotidiaiis opibus aguosceret.¬
tune regia arrideus phralamn
poposcit cui non nichil aceti ac̃s
infudit dimsitqz festina bunida
Iluc uionem ex altera aure
demptum Et euudem mature
dissolutum uti natura est eius
lapidis absorbuit. et ꝙͣuis eo
fuito spousione uicisset quippe
cum Ipsa margarita cencie

Expanded text:
quidquid mari, aut terra, aut quidquid mari, aut terra, aut etiam coelo gigneretur, ad satiandam ingluviem suam natum existtibus suis subderet eaque re captus de Romano imperio facere vellet Aegyptium regnum, Cleopatra uxor, quae vinci a Romanis nec luxuria dignaretur, sponsione provocavit insumere se posse in unam cenam sestertium centies. Id mirum Antonio visum, nec moratus sponsione contendit, dignus sculna Munatio Planco, qui tam honesti certaminis arbiter electus est. Altera die Cleopatra pertemptans Antonium pollucibilem sane cenam paravit, sed quam non miraretur Antonius, quippe qui omnia quae apponebantur ex cotidianis opibus agTunc regina arridens phialam poposcit, cui nonnihil aceti acris infudit, dimisitque festinabunda illuc unionem ex altera aure demptum, et eumdem dissolutum, uti natura est eius lapidis, absorbuit: et quamvis eo facto sponsione vicisset, quippe cum ipsa margarita centies
Abbreviated transcription (Latin):
triumphatore orbis uilis adu¬
lator et homo uicus soididus ir¬
umphauit captus est tamen
cescir uirtutis ymagine eoꝙ
prosusione peccunie et conui¬
scacionibus et latrouum et
histrionum scipatu magnisitꝰ
uulgariter uidebatur. Ergo bn
agitur cum principibus ppłarib
qui ex neccessitate coguntur ad
custodiam sane pilissinus ne¬
bulonibus adiaaei. ¶Maui
in re publica uemo tyrampno¬
rum cesare magis accessit ad
printipem licet enim rem pu¬
blicaui oppressisset popalus tñ
romanus omina que ip̃e dec̾ue¬
rat approbauit forte ueritus
sedicionem ciuilis belli recidua
passionem opino tamen pre¬
naluui ut quia suuima uirtu¬
te sdesi clemenca preditus sue¬
rat statuta eius quasi ex ma¬
runa par te benigniora pplus
approbaret ¶Unde in laude
euis acero ait milla de uirtu¬
tibus tius nec adiuirabilior nec
gracior iisericordia est pium
ergo aminum egregie uirtutis
ymagine facile supplantauit
authonius. ¶ Dic enm cumi

Expanded text:
triumphatore orbis, vilis adutriumphatore orbis, vilis adulator, et homo vitiis sordidus triumphavit. Captus est tamen Caesar virtutis imagine, eo quod profusione pecuniae, et conviscerationibus, et latronum, et histrionum stipatu, magnificus vulgariter videbatur. Ergo bene agitur cum principibus popularibus, qui ex necessitate coguntur, ad custodiam famae, vilissimis nebulonibus adulari. Nam in republica nemo tyrannorum, Caesare magis accessit ad principem. Licet enim rempublicam oppressisset, populus tamen Romanus omnia quae ipse decreverat, approbavit, forte veritus seditionem, et civilis belli recidivam passionem. Opinio tamen praevaluit, ut quia summa virtute, id est clementia, praeditus fuerat, statuta ejus quasi ex magna parte benigniora populus approbaret. Unde in laudem ejus Cicero ait: « Nulla de virtutibus tuis nec admirabilior, nec gravior misericordia est. » Pium ergo animum egregiae virtutis imagine facile supplantavit Antonius. Hic enim, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sic occulis auium testibus fac¬
tis luxuris modus fieret. hoc
auteui idealtuto probau por¬
o tiuiranus. quia axpud pplui
castigatum ex postenioris re¬
spectu aureunp laudi erat pru¬
galitas et pauperłas nonꝰ
poterat ee contemptiũ uel
rubori. ¶ Net uexendum erat
ut ad cencam ribonam quispi¬
ami incitatas. Iut prudenter
oreueret supernonire euu sa¬
bulis nou euocatos cuit equidẽ
turpe eristuatur u ͫ sporite
irruere in conunuran aliis
preparatum nec hom̃o sine
uota uel in fratre memorãtũ
est. ¶ Ceterum leges ille ua¬
lupate sen ualisrage licet
portumiam iudicio optime sue¬
tint obstimnacione tamen lireurie
et uiciorum inuicta concordia
nullo abrogante irrite facte sũt
¶Antonius et si nulli sump¬
tuarie legi paruerit legem tam
adecohibendis sumptibus tulit.
hono quid̃ temerarius sed ma¬
n inualidus et luxurie deditus
usqz quaqz sumptuumqz n̾uto
magno pompeio successit ex de¬
creto. ¶ Gan cesaris de quo

Expanded text:
sic oculis civium testibus facsic oculis civium testibus factis, luxuriae modus fieret. Hoc autem ideo tuto probat Portunianus, quia apud populum castigatum, et posterioris respectum aurium, laudi erat frugalitas, et paupertas non poterat esse contemptui vel rubori. Nec verecundum erat ut ad coenam alienam quisquam invitatus impudenter irrueret. Supervenire enim fabulis non evocatos, haud equidem turpe existimatur. Verum sponte irruere in convivium aliis praeparatum, nec Homero sine nota, vel in fratre memoratum est. Caeterum leges illae valvipatae, seu valvifragae, licet Portuniani judicio optimae fuerint, obstinatione tamen luxuriae, et vitiorum invicta concordia, nullo abrogante irritae factae sunt. Antonius etsi nulli sumptuariae legi patuerit, legem tamen de cohibendis sumptibus tulit. Homo quidem temerarius, sed manu invalidus, et luxuriae deditus usquequaque, sumptuumque merito, Magno Pompeio successit ex decreto Caii Caesaris: de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ra precia rebus umposita est
ised quibus tebus qmͣ exqui¬
sitis et pene incocritis gene¬
ribus deliciarum quos. illis
pisces quasq ĩr offulas no¬
iuinat ettamemp̾ciasillis
minorai corostitut ¶uAusu
dicere ut uiliras edulium aĩos
houn ad parandas obsonioꝵ
copias incitaret. Et gule ser¬
iuire etiam, qui parius eent fa¬
cultatibus possent ergo ad¬
pͥme luxuriosus et prodigus
bideri pot cui hec tanta in epu¬
us uel gratuita ponantur¬
¶ Preterea lucius silla lepidꝰ
consul auiꝰ restio lehes tradur¬
culisse abarias sic eium sumꝑtu¬
arias leges cato appellat. ¶ Dis¬
serunt. tamen qd cibarie gu¬
lam ingulant. simptuarie
altumodiam ui ait portumanꝰ
luxuriam prohibent hoc aute
magne libertatis laudibus es¬
fert ꝙ cum multe leges de
cenis et sumptibus ferrentur
ad populum castigantissine
Illus uigor din optinuit que
uil obscenum hz quia iul pro¬
bat ocultum. ¶ Precepit ei
ut patentibus ianius prar¬
sicaretur et ceiutaretur ut

Expanded text:
ra pretia rebus imposita. ra pretia rebus imposita. Sed quibus rebus? Quam exquisitis et pene incognitis generibus deliciarum? Quos illic pisces, quasque illic offulas nominat, et tamen pretia illis minora constituit. Ausim dicere, ut vilitas edulium animos hominum ad parandas obsoniorum copias incitaret, et gulae servire, etiam qui parvis essent facultatibus, possent. Ergo apprime luxuriosus et prodigus videri potest, cui haec tanta in epulis vel gratuita ponantur. Praeterea Lucius Sylla, Lepidus consul, Anius Restio, leges tradutulisse cibarias. Sic enim sumptuarias leges Cato appellat. Differunt tamen, quod cibariae gulam jugulant, sumptuariae alcrimodam, ut ait Portunianus, luxuriam cohibent. Hoc autem magnae libertatis laudibus effert, quod cum multae leges de coenis et sumptibus ferrentur ad populum, castigatissime illius vigor diu obtinuit, quae nil obscenum habet, quia nil probat occultum. Praecepit enim ut patentibus januis pransitaretur, et coenitaretur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
populum lex orchia peruenit.
prescribens sumnam ei nume¬
rum conuinarum. ¶ Derump¬
tamen immoderacoem sump¬
tuum nequaꝙͣ cohibuit quin
unicuiq liceret: pro arbitrio bo¬
na sua inter paucos consum̾e
¶decuta est ergolex fannia
que etiam sumptibus modi
fecit. scciptaqz est in ouines
ut non solum aues urbani
sed omines ubiqz p̾talie lege
sumptuaria tenerentur. nam
ii eo didie legis ius ꝯsistit¬
at iitis adiecta est et liciuia ꝙ
uumero coniuorum et quan¬
titati sumptuum et caucioni
locorum dierum temporum pͥ¬
scripsit regulani ne cocidicans
uceret exultare comuuninis dies
certos prefuens quibus ꝑmis¬
sum conuinari. Ergo etian
sobrii etate seculi prescripao
iegumi cohercetur expensa ce¬
narum si quidem ab iuicio cepit
radix luxurie pullulare. unde
et uetus uerhum est. leges bo¬
ne ex malis moribus procte¬
antur. lex quoqz coruelra sump¬
tuaria adiecta est prioribus
in qua non coniuitiorim ma¬
gni ficencia prohibita est uec
gulo modus sactus sed nino¬

Expanded text:
populum lex Orchia pervenit, praescribens summam, et numerum convivarum: verumtamen immoderationem sumptuum nequaquam cohibuit, quin unicuique liceret pro arbitrio bona sua inter paucos consumere. Secuta est ergo lex Fannia, quae in sumptibus modum fecit, scriptaque est in omnes, ut non solum cives urbani, sed omnes ubique Italiae lege sumptuaria tenerentur. Nam in eo Didiae legis vis consistitAt istis adjecta est et Licinia, quae numero convivarum, et quantitati sumptuum, et cautioni locorum, dierum et temporum, praescripsit regulam: ne quotidianis liceret exsultare conviviis, dies certos praefiniens, quibus permissum est convivari. Ergo etiam sobrietate saeculi, praescriptione legum coercetur impensa coenarum. Siquidem ab initio coepit radix luxuriae pullulare. Unde et vetus verbum est: « Leges bonae ex malis moribus procreantur. » Lex quoque Cornelia sumptuaria, est adjecta prioribus, in qua non convivorum magnificentia prohibita est, nec gulae modus factus, sed mino
Abbreviated transcription (Latin):
loquio peccatum nou deeit sed
iiuto et in caritate dei erhor¬
tor lectorem quo mei memor
in oracionibus suis impetrer
ui silius dei uiu et uirginis
intenerate deus et homo ma¬
ufestet se ipsumi et palam
faciat uiam qua nobis uicc¬
deudum est in ueneplacito suo
Et dirigat in co gressus nr̃os

Expanded text:
loquio peccatum non deest, sed loquio peccatum non deest, sed invito, et in charitate Dei exhortor lectorem, quod mei memor in orationibus suis impetret, ut Filius Dei vivi, et Virginis intemeratae, Deus homo, manifestet se ipsum, et palam faciat viam, qua nobis incedendum est in beneplacito suo, et dirigat in eo nostros
Abbreviated transcription (Latin):
curiales suit quidem quia li¬
bris corum numꝙͣ derogam
in aliquo Si preces uicas au¬
dire uolueruit improbitatis
iudicio tenebuntur obnoxii
quia ut ait marcialis Impbe
facit qui in alieno libro iuge¬
mosus est. ¶Que autem de
curialibus migis dicta sunt
in nullo eorum sed forte in me
aut mei suuilibus deprehendi
et plane nuius arta lege con¬
stringor si meipsum et am¬
cos castigare et emendare no
licet ¶ Profecto qui ad ħͥ ruga¬
bit ncres sroutem contrahet
aui faciem rubore uestiet aut
pallore confudet cuius labia
coutraheutur aut saliem toxi¬
cabitur luigna genua trement
manus ꝓt̾inet seipsum iuitis
ur̃is conunicet obnorium. ¶ In
quibus fuit propositi semper
a nugis ad bona transire seria
et ad id quod decet aut prodest
restituere uitam. ¶ Qui autẽ
iustum repreheusiomi locum ui¬
derit ea ex caritate licenter uta¬
tur et de emuendacione meai
adquirai sibi et possidcat p̾miu
uite. Scio enum quia in multi¬

Expanded text:
curiales sunt quidam, quia licuriales sunt quidam, quia libris eorum nunquam derogavi in aliquo. Si preces meas audire noluerint, improbitatis judicio tenebuntur obnoxii, quia, ut ait Martialis, improbe facit, qui in alieno libro ingeniosus est. Quae autem de curialibus nugis dicta sunt, in nullo eorum, sed forte in me, aut mei similibus deprehendi; et plane nimis arcta lege constringor, si me ipsum et amicos castigare et emendare non licet. Profecto qui ad haec rugabit nares, frontem contrahet, aut faciem rubore vestiet, aut pallore confundet, cujus labia contrahentur, aut salient, toxicabitur lingua, genua trement, manus proterviet, se ipsum nugis nostris convincet obnoxium, in quibus fuit propositi semper a nugis ad bona transire seria, et ad id quod decet aut prodest, instituere vitam. Qui autem justum reprehensioni locum viderit, ea ex charitate licenter utatur, et emendatione mea acquirat sibi et possideat praemium vitae. Scio enim quia in multi
Abbreviated transcription (Latin):
felici cingens obsidione nou
modo ꝓuniciales usq ad ro¬
damui et alpes territai sed
inunicionibus diruptis ppłisqz
subact᷑ quasi uiuersis pus
tumuneat tiniore pͥncipes hispa¬
uos concussit et gallos in tau¬
tis rerum tnmultibus quesocu¬
stodi iunocenciam et uide et
dicta et predica equitatem
nec canore nec odio nec iuuors
uel spe declines a uia recta.¬
¶ Iusti emm hereditabunt cer¬
ram et ut auctoritaie constai
altissum semeu impiorum peri¬
bit. Si hec que tibi suicera deuo¬
cione curaui scribere in tanto
tumultu legere non uacat aut
quia insipida sunt sensibu
uerbis inculta non placent ue
ipsa deuocio non displiceat que
honori tuo studeat inseriure si
probaneris intencionem patro¬
cina beris operi sin autem ut
uolueris condempnetur. ¶ Quid
enum ad alios ut serui iudi¬
cent alienum lib̾ eium hic ui
quilz suotͥ domno stat aut ca¬
dit multitudius imꝑite non
forundo iudicia meis tamen
rogo parcant opusculis et si

Expanded text:
felici cingens obsidione, non felici cingens obsidione, non modo provinciales, usque ad Rhodanum et Alpes territat, sed munitionibus diruptis, populisque subactis, quasi universis praesens immineat, timore principes Hispanos concussit et Gallos. In tantis rerum tumultibus, quaeso, custodi innocentiam, et vide, et dicta, et praedica aequitatem, nec amore, nec odio, timore vel spe declines a via recta. Justi enim haereditabunt terram, et ut auctoritate constat Altissimi, semen impiorum peribit . Si haec quae tibi sincera devotione curavi scribere, in tanto tumultu legere non vacat, aut quia insipida sunt sensibus, verbis inculta non placent, vel ipsa devotio non displiceat, quae honori tuo studuit inservire. Si probaveris intentionem, patrocinaberis operi. Sin autem, ut volueris condemnetur. Quid enim ad alios, ut servum judicent alienum? Liber enim hic, ut quilibet suo, tibi domino stat aut cadit. Multitudinis imperitae non formido judicia, meis tamen rogo parcant opusculis; et si
Abbreviated transcription (Latin):
in sempiternum. Et iusti in
perpetuum uient et in pace
sunt licet mori insipientibz
uideantur. ¶ Ecce habes uiam
uerissimam et fidelissimam
ad assequendum statum que
desiderat epycurus et si eam te¬
nueris beatus es et bene tibi
erit. ¶Had bene beateqz ui¬
uendi põt iola sufficere adco
quidem ut extra posita uniuersa
aut nichil aut nimimum per¬
fectiouis adiciant. ¶ Dec in¬
hibeo quin uestibus niteas de¬
auratis circundatis uarietate
quin epuletis cotidie splendide
quin primos honores habras
et ut paucis multa complectar
quin tempori sed et peruersis
moribus rectus tamen ui es
lpẽ in omnnbus morem geras
et suis leuocunis irridentem
trrideas mundum. ¶Maior
enim es ꝙͣ ut debeas aut possis
licet iam sic ceperit multo
capi tendiculis eius ¶ Rex il¬
lustris angiorum. Heuricus
secundus maximus regum
britanmne si iuicis gestorum
fuerit exitus concolor circa ga¬
rõnam et ut dicitur te auc ͭ ͥ
te duce fulminat et tholosam

Expanded text:
in sempiternum? Et justi in in sempiternum? Et justi in perpetuum vivent , et in pace sunt, licet mori insipientibus videantur. Ecce habes viam verissimam et fidelissimam, ad sequendum statum quem desiderat Epicurus. Et si eam tenueris, beatus es, et bene tibi erit . Haec ad bene beateque vivendum potest sola sufficere; adeo quidem, ut extra posita universa, aut nihil, aut minimum perfectionis adjiciant. Nec inhibeo quin vestibus niteas deauratis circumdatus varietate, quin epuleris quotidie splendide, quin primos honores habeas: et, ut paucis multa complectar, quin tempori, sed et perversis moribus, rectus tamen, ut es ipse, in omnibus morem geras, et suis lenociniis irridentem irrideas mundum. Major enim es, quam ut debeas, aut possis licet jam hic ceperit multos capi tendiculis ejus. Rex illustris Anglorum Henricus secundus, maximus regum Britanniae, si initiis gestorum fuerit exitus concolor, circa Garumnam, et, ut dicitur, te auctore, te duce, fulminat, ut Tolosam
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatis habeant nͥ aliquid
conferant beatitudun sed his
omissis aut pocius p̾missis di¬
co qui a hec sola sunt, que sola
possunt facere et seruare btin
cum ab altero iusticie ramo
proueuiat ne cui uoceatur ab
altero ut s̾ quisqz et aliis ꝓsit
uis tibi constare que dico uis¬
ne beatus esse. ¶Porro beaitus
uir qui tuuet dominnun po ͣͬ¬
ue desideras non modo ipse
sed potens in terra erit semẽ
eius an fauorem sectaris et
laudes houn generacio rector
benedicetur. ¶In ad celebrita¬
tem dilaitaris et ad opulancia
signum expandis gloria et
duncie in domo eius, an perpe¬
tuitatem queris operibus ini
memoria eterna eriuit iusti
uis ne securus eẽ ab audicione
mala nou tunebit sed omnes
despiciet iuiurcos grãm ne
lingue afectas labia iustorũ
diitillant gram ¶ Item mẽ¬
moria iusti cuui laudibus
nomen impiorum putrescet
uis tibi sutura inuotescere
expectacio iustorum leticia uis
Iocuuditatem tibi prorogari

Expanded text:
utilitatis habeant, nisi aliquid utilitatis habeant, nisi aliquid conferant beatitudini. Sed his omissis, aut potius praemissis, dico quia haec sola sunt, Quae sola possunt facere et servare beatum, cum ab altero justitiae ramo proveniat, ne cui noceatur, ab altero, ut sibi quisque et aliis prosit. Vis tibi constare quae dico? visne beatus esse? Porro beatus vir qui timet Dominum . Potentiamne desideras? Non modo ipse, sed potens in terra semen erit ejus . An favorem sectaris, et laudes hominum? Generatio rectorum benedicetur . An ad celebritatem dilataris, et ad opulentiam sinum expandis? Gloria et divitiae in domo ejus . An perpetuitatem quaeris operibus? In memoria aeterna erit justus . Visne securus esse? Ab auditione mala non timebit, sed omnes despiciet inimicos . Gratiamne linguae affectas? Labia justorum distillant gratiam. Item: Memoria justi cum laudibus, nomen impiorum putrescet . Vis tibi futura innotescere? Exspectatio justorum laetitia . Vis jucunditatem tibi prorogari
Abbreviated transcription (Latin):
bideat et nunc quia lignum
pulcrum est uisu et ad uesceu¬
dum suane et fructum uere
beatitudius. et semper letum
tranquille uite statum dabit
in tempore suo. Porro Iocuidꝰ
tinrior qui in dilectionis reue¬
renciaui cadit, non nouit gciari
aut p̾scriptam sͥ p̾uaricari
legeii, sed timoris foras mit¬
tit aculeos / et ex amore facit
bona sponte sua adherens iu¬
sticie Et quasi uiribus obediẽ
cum gracia quodaminodo uio¬
leuter uititur adquirere uita
qui per inobedienciam ex le¬
ui tate arbitrii cucurru in mor¬
tem. ¶ Timor iunocentiam
parit iusticiam benefaciendi
mandatorum obedientia pro¬
mouet / rectoqz calle ad ueraut
beatitudiuem iustus ꝑducitur
uam et his est quem deduxit
dominus per uias rectas daus
ei scienciam sauctorum houe¬
stans eumi in laboribus et in
omnibus complens ei beatitu¬
dinem proqua fideliter et uti¬
liter laboratur possem dicere
quia tendunt ad filium neqz
enim istud ambiguum est cum
et iusidelium doginata nichil

Expanded text:
videat et nunc quia lignum videat et nunc quia lignum pulchrum est visu, et ad vescendum suave, et fructum verae beatitudinis, et semper laetum tranquillae vitae statum dabit in tempore suo. Porro jucundus timor qui in dilectionis reverentiam cadit, non novit otiari, aut praescriptam sibi praevaricari legem, sed timoris foras mittit aculeos, et ex amore facit bona, sponte sua adhaerens justitiae, et quasi viribus obedientiae cum gratia quodammodo violenter nititur acquirere vitam, qui per inobedientiam ex levitate arbitrii cucurrit in mortem. Timor innocentiam parit, justitiam benefaciendi mandatorum obedientia promovet, rectoque calle ad veram beatitudinem justus perducitur. Nam et is est quem deduxit Dominus per vias rectas, dans ei scientiam sanctorum, honestans eum in laboribus, et in omnibus complens ei beatitudinem, pro qua fideliter et utiliter laboratur . Possem dicere quia tendunt ad Filium. Neque enim istud ambiguum est, cum et infidelium dogmata nihil