comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sullaua naeẽ sentiebant. Naturȩ tam̃ rerũ sub unius ueridĩ pecugimine
atq imperio constitutȩ religiosũ cultũ quidõ debetur exhibendũ patabant
seruientes . Vt ait apłs. Creature potius quã creatori quiẽ benedictus inscła
Nu iusdĩ ueri erat auxiliũ necessariũ : a quomitterent᷑ sc̃i uiri & ueracit̃ pii
qui prouera religione morirent᷑ ut falsa eauiuentib: tollerent᷑ ucero augu¬
moderantes sediste a cademicus quiom̃a eẽ c̃tendit incerta indignus ẽ qui habeat
ullã in his reb: auctoritatẽ. Disputat apud eũ quintus lucilius balbus in scđo de
deoꝵ natura libro & cũ ipsesuꝑstitiones exnatura rerũ uelut fisicas & philo¬
sophicas inserat . indignatur tam̃ institutioni simulacroꝵ & opinionib: fabulosis
italoquens Videtis neigie᷑ ut aphisicis reb: beneatq: uti lit̃ inuentis ratiosit trao¬

Expanded text:
si illa uana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius ueri Dei regimine si illa uana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius ueri Dei regimine adque imperio constitutae religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuentibus tollerentur. CAPUmoderantes . Sed iste Academicus, qui omnia esse contendit incerta, indignus est qui habeat ullam in his rebus auctoritatem. Disputat apud eum Q. Lucilius Balbus in secundo de Deorum Natura libro, et cum ipse superstitiones ex natura rerum velut physicas et philosophicas inserat, indignatur tamen institutioni simulacrorum et opinionibus fabulosis, ita loquens: Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene atque utiliter inventis, ratio sit trac
Abbreviated transcription (Latin):
ratis nr̃a pȩneme moria retrorsus t̃minꝰ cessit. Quando uilian det&ꝵ illorũ
oraculis deditꝰ immoderato ausu nauesiussit incendi quib: alimonia portabat
qua exerutus destitutus mox &iã ipso hostili uulnere extincto intantã ẽre¬
dactus in opiã ut inde nullus euader& undiq hostib: incurfantib: militẽ im¬
peratoris morte turbatũ nisi plac& pacis illic imperii fines constituerent᷑:
Vbi hodie quȩ ꝑ sistunt ñ quide tanto decrim̃to quantũ c̃cesserat hadrianꝰ sed
mediatam̃ cõpositione defixi Vanoigitur augurio deus t̃minꝰ noncessit io .ui.
quicessit adrianiuoluntati cessit &iã iuliani temeritati & iouimanineces¬
sitati. Vider haec intellegentio res grauio resq romani sed contrac̃suetudinẽ
ciuitatis quȩ demonicis ritib: fuerat obligata parũ ualebant quia & ipsi& iam¬

Expanded text:
ratis nostra paene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Iulianus deorum illorum ratis nostra paene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Iulianus deorum illorum oraculis deditus inmoderato ausu naues iussit incendi, quibus alimonia portabatur; qua exercitus destitutus mox etiam ipso hostili uulnere extincto in tantam est redactus inopiam, ut inde nullus euaderet undique hostibus incursantibus militem imperatoris morte turbatum, nisi placito pacis illic imperii fines constituerentur, ubi hodieque persistunt, non quidem tanto detrimento, quantum concesserat Hadrianus, sed media tamen conpositione defixi. Uano igitur augurio deus Terminus non cessit Ioui, qui cessit Hadriani uoluntati, cessit etiam Iuliani temeritati et Iouiani necessitati. Uiderunt haec intelle- gentdores grauioresque Romani; sed contra consuetudinem ciuitatis, quae daemonicis ritibus fuerat obligata, parum ualebant, quia et ipsi, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
romanus exercitus fususẽ : hocẽ uersus infugã falsũq ostendit auspiciũ qđ iuuen¬
tasilla ñ cesserat ioui e gens martia superantib: atq in rũpentib gallis inipsa
urbe contritaẽ & termini imperii deficientib: multis ad anmbalẽ ciuitatibus
in angustũ fuerant coartati. ita euacuata ẽ pulcritudo auspiciorũ remansit c̃tra
iouẽ c̃tumaciañ deoꝵ sed demonioꝵ aliude enĩ ñ cessisse aliud undecesseras redisse
quã quã & postea inorientalib: partib: adriani uoluntate mutatis t̃ mini imperii
romani Illenãq tresꝑuintias nobiles armeniã. me sopotamiã asspriã ꝑsarũ
c̃cessit imperio ut deus illec̃minus qui romanos t̃minos scđłm istostuebatur &
ꝑ illud pulcherrimũ auspiciũ loco ñ cesserat ioui. plus adrianũ regẽ hominũ
quã rege deoꝵ timuisse uidebatur receptis quoq alio tẽpore ꝓuincis memo¬

Expanded text:
Romanus exercitus fusus est, hoc est uersus in fugam, falsumque ostendit auspicium, quo IuuenRomanus exercitus fusus est, hoc est uersus in fugam, falsumque ostendit auspicium, quo Iuuentas illa non cesserat Ioui, et gens Martia superantibus adque inrumpentibus Gallis in ipsa Urbe contrita est, et termini imperii deficientibus multis ad Hannibalem ciuitatibus in angustum fuerant coartati. Ita euacuata est pulchritudo auspiciorum, remansit contra Iouem contumacia, non deorum, sed daemoniorum. Aliud est enim non cessisse, aliud unde cesseras redisse. Quamquam et postea in orientalibus partibus Hadriani uoluntate mutati sunt termini imperii Romani. Ille namque tres prouincias nobiles, Armeniam, Mesopotamiam, Assyriam, Persarum concessit imperio, ut deus ille Terminus, qui Romanos terminos secundum istos tuebatur et per illud pulcherrimum auspicium loco non cesserat Ioui, plus Hadrianum regem hominum quam regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio tempore prouinciis memo
Abbreviated transcription (Latin):
minũ & iuuentatẽ necio uiregi deorũ loco cedere uoluisse sic eni inquiunt
significatũ ẽ martiã gentẽ idẽ romanã nemini locũ que tener& daturã ro¬
manos qq̃ terminos ꝓpt̃ dm̃ terminũ neminẽ cõmoturũ . Iuuentute giã ro¬
manci apptꝰ deã iuuentatẽ nemini eẽ cessurã. Uideant ergo quomodo habeant
istũ rege deoꝵ suoꝵ & datorẽ regnsui ut eũ auspiciaista  aduersario ponerent
Cuinꝰ cedere pulchrũ eẽt. qua qua haecsiueras ñ habent om̃mo quidtimeant. Non
em̃ c̃fessuris qđł chi cesserint xpõ qui iouicedere noluer̃ saluis quippe imperu
finib: xp̃o cedere potuer & desedib: locorũ & maxime decordecredentiũ Sed
ante quã xp̃s uenir& incarne antequã deniq: ista scriberent᷑ que delibris eorũ
ꝓferimꝰ sedtam̃ postea quã factũ ẽ subregetarquinio illudauspitiũ aliquociens

Expanded text:
minum et Iuuentatem nec Ioui regi deorum loco cedere uoluisse? Sic enim, inquiunt, minum et Iuuentatem nec Ioui regi deorum loco cedere uoluisse? Sic enim, inquiunt, significatum est, Martiam gentem, id est Romanam, nemini locum quem teneret daturam, Romanos quoque terminos propter deum Terminum neminem commoturum, iuuentutem etiam Romanam propter deam Iuuentatem nemini esse cessuram. Videant ergo quo modo habeant istum regem deorum suorum et datorem regni sui, ut eum auspicia ista pro aduersario ponerent, cui non cedere pulchrum esset. Quamquam haec si uera sunt, non habent omnino quid timeant Non enim confessuri sunt, quod di cesserint Christo, qui Ioui cedere noluerunt; saluis quippe imperii finibus Christo cedere potuerunt et de sedibus locorum et maxime de corde credentium. Sed antequam Christus uenisset in carne, antequam denique ista scriberentur, quae de libris eorum proferimus, sed tamen postea quam factum est sub rege Tarquinio illud auspicium, aliquotiens
Abbreviated transcription (Latin):
oppieron i uieos In huicemo direb: diunis hocẽ ludis scȩnicis homorabilius digni¬
usq coluer quandoe amorsib poetarũ quibideos dilacerari uidebant sen subtracer
dando cis licentiã male tractan dilomines quos libete & ipsos scenicos ñturpes
iudicauer: sed dignos &iã p̃claris honorib habuer̃ sicut autẽ potuer auream
pecuniã habere romani quãiuis deũ aurinũ ñ colerent sic̃ & argenteã haberepo¬
tuerꝰ & aerea sinec argentinũ nec eius patre colerent aesculanũ & sic om̃a quȩre¬
te cerepig& sicergo & regnũ inuito quidem dõuero nullo modo haberepossent.
Nuis uero astis falsis & multis ignoratis siue contẽptis att illo uno cognito &e fidesin¬
cera ac morib: culto & melius hic regnũ haberent quantũ cũq haberent & post
baec acciperent sẽpit̃nũ si ue hic haberent siueñ haberent. Nã illud qualeẽ qđ

Expanded text:
conferrent, qui eos in huiusce modi rebus diuinis, hoc est ludis scaenicis, honorabilius digniconferrent, qui eos in huiusce modi rebus diuinis, hoc est ludis scaenicis, honorabilius digniusque coluerunt, quando et a morsibus poetarum, quibus deos dilacerari uidebant, se non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scaenicos non turpes iudicauerunt, sed dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt. Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, quamuis deum Aurinum non colerent: sic et argenteam habere potuerunt et aeream, si nec Argentinum nec eius patrem colerent Aesculanum, et sic omnia quae retexere piget. Sic ergo et regnum inuito quidem Deo uero nullo modo habere possent; dis uero istis falsis et multis ignoratis siue contemtis adque illo uno cognito et fide sincera ac moribus culto et melius hic regnum haberent, quantumcumque haberent, et post haec acciperent sempiternum, siue hic haberent siue non haberent. CAPUT XXVIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
maior ẽ deorũ iniuria dequib: inpune fingunt᷑ : sed ñ te audiunt : demones sunt
prauadocent turpib: gaudent ñ solũ ñ deputant iniuriã sideillis ista fingant᷑
Sedeam potius iniuria ferre ñ poss̃. siꝑ eoꝵ solẽnia ñ agant᷑ iã uero siaduersus
eos iouẽ int̃ pelles maxime obeã causã quiaeius plurima crimina ludisscȩnicis
actitant᷑ nonne &iã sid eum iouẽ ñcupatis a quo regiturtotus atq adminis trat᷑
icmundus eo illifit a uobis maxima iniuria qđ eũ cũ istis colendũ putatis eorum¬
queregẽ eẽꝑhibetis. Nullo igitur modo ditales quita lib placantur uel potius accusant᷑¬
honorib itmaiusit erimꝰ qđ eis falsis oblectant᷑ qũa sideillis uera dicerent᷑ romanum
sonoenũ augere &s c serua repotiussent hoc enĩ si possent grecis potius donũ tã grande

Expanded text:
maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. praua docent, turpibus gaudent: non solum non deputant iniuriam, si de illis ista fingantur, sed eam potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cum istis colendum putatis eorumque regem esse perhibetis? honoribus, ut maius sit crimen quod eis falsis oblectantur, quam si de illis uera dicerentur, Romanum imperium augere et conseruare potuissent. Hoc enim si possent, Graecis potius donum tam grande
Abbreviated transcription (Latin):
deos deformant ut necbonis hominib: conparent᷑ cũ aliũ faciunt furari. aliũ ad¬
ulterare. Sic itẽ aliquid alit̃ turpit̃ atq: inepte dicere hac facere tres int̃sedetais
certas se dep̃ mio pulcri tudinis uictas duas auenere troiã euertisse iouẽ ipsũ con¬
uerti lnbouem autcignũ tũ aliqua concũbat deã homininubere saturnũ libe¬
ros deuorare nihildeniq posse confingimi raculoꝵ atq uitioꝵ qđ ñ ĩbirepperiat᷑.
atq ab deoꝵ natura longe absit. Osceuola pontifex maxime ludostolle si potes p̃cipe
populis netales honoresdus in mortalib: deferant ubicrimina deoꝵ libeat mi¬
rari & quȩ fieri poss̃ placeat imitari Si autẽ tibi responderit populus uos nobis in¬
portastis ista pontifices deosipsos roga. quib: instigantib: ista iussistis netalia sibiui¬
beant exhiberi quaes imalas & ypterea nullo modo dedeorũ maiestate credenda

Expanded text:
deos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furari, alium addeos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere; Saturnum liberos deuorare: nihil denique posse confingi miraculorum adque uitiorum, quod non ibi reperiatur adque ab deorum natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate credenda,
Abbreviated transcription (Latin):
reciuitatib: qđ habeat aliqua suꝑuacua. aliquaeiã quȩ absit populis nosse De suꝑ ua¬
cuis non magnacausaẽ . sol& enĩ & auiris peritis dici : suꝑflua ñ nocent quȩs autẽ illa
quȩ prolata in multitudinẽ nocent hae inquid ñ eẽdeos herculem aesco lapiũ castorẽ
pollucẽ ꝓditur enĩ adactis quod homines fuer & humana conditione defecerint
habeat necaetatẽ nec lefinita corporis mẽbra. haec pontifex nossepopulos ñ uult
nã falsaeẽ ñputat expedire igitur exestimat falli inreligio ne ciuitates qđ dice¬
re&iã in libris rerũ diuinarũ uarro ipseñ dubitat p̃clara religio quocon fugiat
liberandus infirmꝰ & cũ ueritatẽ qualiberet᷑ inquirat credat᷑ ei expedireqđ fallit:
poeticũ sanedeax genuscur sceuola respuat eisdẽ litteris ñ tacet᷑. quia sic iudelic&

Expanded text:
re ciuitatibus, quod habeat aliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De superuare ciuitatibus, quod habeat aliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De superuacuis non magna causa est; solet enim et a iuris peritis dici: Superflua non nocent. Quae sunt autem illa, quae prolata in multitudinem nocent ? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem; proditur enim a doctis, quod homines fuerint et humana condicione defecerint.habeat nec aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic uidelicet
Abbreviated transcription (Latin):
homines malignis demonib: aquorĩ dominatione ñ liberat. nisi gratiadi ꝑihim̃¬
xpm dnmnriñ. Vi compulsoseẽ e hiberetalib: dus quȩ reto consilio poterant
turpia iudicari in illiscerte ludis poetica numinũ crimina frequentant᷑. qui
Iudico gentib: numinib: iussu senatus instaurabantur. in illis ludis corrapto¬
rem pudicitiae iouõ turpissimi histrionescantabant agebant placebant sullud
fingebatur ille iras ceretur siautẽ suis criminib: &iã fictis delectabatur quan¬
do coleretur nsi diabolo seruiretur. ita neis teromanũ condere dilatare Con¬
seruare Imperiũ quouis romano cuitalia displicebant homine abiectior
istedares felicitatẽ quitã infelicit̃ colebatur & nisuta coleret᷑ Infelicius iras
tradita deoꝵ unũ a poetis alterũ aphilosophis tertiũ a principibus ciuitatis.
primũ genus nugatoriũ dicittẽ qđ multa dedis fingant᷑ indigna scđm non congrue¬

Expanded text:
homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi gratia Deihomines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi gratia Deim nostrum, ui conpulsos esse exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi ita coleretur, infelicius irasctradita deorum: unum a poetis, alterum a philosophis, tertium a principibus ciuitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de dis fingantur indigna; secundum non congrue
Abbreviated transcription (Latin):
sued icoromano patrifamilias dictũ ẽ in sonis insenatũ nitiare ut ludiro manilis¬
taurarentur qđ primo eorũdie in quodã selerato quipopulo spectante suppliciũ
duci iussusẽ numinib: uidelic& &dudis hilaritatẽ quaerentib: tristedis plicuis¬
set imperiũ . Cũ ergo ille quiso niocõ monitus erat postero die iussa facere ñ aususe ĩt
secunda nocte hocidẽ rursus seuerius imperatũ ẽ. Amisi filiũ quian fecit t̃tia
nocte dictũ ẽ homini qđ maioreipoena sin facere imminer& cũ &iã sien audere
in morbũ incidic acrem & horribilẽ : Tũ uero examicorũ sententia ad magistratꝰ
rẽdetulit : att: in lectica adlatuse insenatũ exposito que sonio recepta continuo
ualitudine pedib suis sa ñ abscessit. T antostupefactus miraculo senatus quadra¬
plicata petunia ludos censuit instaurari : quis ñ uideat quisanũ sapit subditos

Expanded text:
rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani insrustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci iussus est, numinibus uidelicet ex ludis hilaritatem quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem. Tum uero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit adque in lectica adlatus est in senatum expositoque somnio recepta continuo ualetudine pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non uideat, qui sanum sapit, subditos
Abbreviated transcription (Latin):
seruiat unidõ datori felicitatis. Non estipse quẽ nominant iouem. Namsie¬
ũ datorem felicitatis agnoscerent Nonutiq alium uel aliã aquoda rec᷑ felicitas
nomine ipsius felicitatis inquirerent Neque ipsũ iouem cũtantis iniuris colen¬
dũ putarent. iste alienarũ dicitur adult̃ uxorum istepueri pulchri inpudicus
ferebat diuna mallẽ ad nosmerito displicuit uirograui dum& criminũpoeta confitor
Curergo ludiscꝓnici ubihati dictitantur canttant᷑ actitantur. deoru hi norib: exhibnt᷑
intentes diumas ac doctissim& conscribunt᷑. Hicexclam& cicero non contra figm̃ta pot¬
nteiꝰ Sedaontia insaituta maiorũ : a nexla marent & illi quid nos fecimꝰ sipsidi istasuis
honoribus ex hbenda flagitauer̃. atracit̃ inperar̃ cladẽ nisifiereꝰ p̃ñtiar̃ quia
son dertue aliquuid sȩueris sime iundicar quia hio quos electũ fuerat factũe placatos
uis monstrar : Nint̃ eoꝵ cõmemorit᷑ uirtutes & mirandafaota qđ dicã stito latinio

Expanded text:
seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri inpudicus ferebat: diuina mallem ad nos.\' Merito displicuit uiro graui diuinorum criminum poeta confictor. Quur ergo ludi scaenici, ubi haec dictitantur cantitantur actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicesse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio
Abbreviated transcription (Latin):
duturus di Dati aet̃ na cũ sũs angelisuis insuaciuitate celesti ad cuiuis societatẽ
pialtuss ut raꝑ ducit. quae none hib& seruititẽ reliģionis qũa latriã greci
pocant i nisi uniuerodõ sine que hanceis terrenã ꝑa gloriã excellentis simim¬
prrir concede reri nonredderet᷑ mertis bonis artib: eeꝵ idẽ uirtutib quib
adtantã gloriã ꝑ ue mrenitebantur. Detalibus enim quꝓpt̃ hocbem ali¬
uid factre uident᷑ ut glorificent᷑ ab hominib eiamdñs ait. Am̃dico uob

Expanded text:
daturus Deus uitam aeternam cum sanctis angelis suis in sua ciuitate caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, quam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum, id est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boni aliquid facere uidentur, ut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait: Amen dico uob
Abbreviated transcription (Latin):
manorũ causas quaesiuit : Quibus eos inritar& adbellũ saguntũ ergoferoctt̃ obserdaebat
qđ ubiroms auditit̃ ẽ missi legati ad anmibalẽ ut abei obsidione discedere contempti
carthagine ꝑgunt que remoniaq deponunt federis rupti infeito negotio romam
sedeunt. Pumeaemore agunt᷑ miserailaciuitas opulentissima suae reipublus
romaneq carissia octauo uelnono apoenis mense deletaẽ Cuius interitũ legere
qu antomagis soribere hortorisiẽ breuitor tam̃ eũ cõ memorabo ad rẽ qui ppe quadtagit᷑
multũ ꝑtine primosame contibuit Nã &ica suȩ tadaueribꝰ ñ nullis pastoa ꝑ hibetur
Deindeomniũ fessarerũ. nes altim captiua inmanꝰ anibalis ꝓuenir& ingentẽ rogũ ꝓub¬
licestruxit . inquẽ ardentẽ ferro & iã trucidatos om̃s sesuosq m̃ser hic aliqui dagerent

Expanded text:
manorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum ergo ferociter obsidebat: manorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum ergo ferociter obsidebat: quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa ciuitas opulentissima, suae rei publicae Romanaeque carissima, octauo uel nono a Poenis mense deleta est. Cuius interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breuiter tamen eum commemorabo; ad rem quippe quae agitur multum pertinet. Primo fame contabuit; nam etiam suorum cadaueribus a nonnullis pasta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiua in manus Hannibalis perueniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent
Abbreviated transcription (Latin):
diu in anit̃ habuistis. Neforte aliquid utile inde facere possint nr̃a mancipia : Vnde
nr̃a numina nihil facere potiustis tunc&ia stipendis sufficiendis cũ defecissor aera¬
riũ inusus publicos opes uenerepriuate adõ uno quoq id qđ habuit conferente ut
pritr singulos anulos aureos singulasq bullas mistrabilia digntatis insgnia ni¬
hil sibiauri senatus ipse : quante magis ceteriordines tribusq: relinquerent: quisfer¬
r& istos sinris temporib: ad hanc inopiã cogerent᷑ cũ eos modo uixferamꝰ quancdoꝓsuꝑ¬
flua uoluptateplura donantur hnstrionib: quamtunc legionib ꝓextrema salute con¬
tatas : Sedinhis omnib: belli punic iscđi malis nihil mistrabilius ac miserabili querella
dignius quã exitiũ sagunti norũ fuit haec quippe inspamae ciuitas amicis sima populi
tomani dũ eidẽ populo fidem seruat euersaẽ. Hinceni hannibal facto foederero¬

Expanded text:
diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra mancipia, unde vos, nostra numina, nihil facere potuistis. Tunc etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes venere privatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos annulos aureos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis caeteri ordines tribusque relinquerent! Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur, cum eos modo vix feramus, quando pro superflua voluptate plura donantur histrionibus, quam tunc legionibus pro extrema salute cot. Sed in his omnibus belli Punici secundi malis, nihil miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae civitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem servat, eversa est. Hinc enim Annibal fracto foedere Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo quẽ nomine ipsius felicitatis colendũ eẽcensebant. Confirmo prorsus a quodamdeo
quemnesciebant eos credidisse darifelicitatẽ ipseergo quaeratur. ipsecolatur & suffi¬
citrepudiet᷑ srepitus in nu merabiliũ demonioꝵ illi non sufficiat hic deuscui ñ sufficit
munus eiꝰ illi inquã ñ sufficiat ad colendũ dĩ dator felicitatis cui ñ sufficit ad accipien¬
dũ ipsa felicitas cuiautẽ sufficit ñ enĩ hab& homo quid amplius optare debeat.

Expanded text:
ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat
Abbreviated transcription (Latin):
buli declinatione sicutres ipsȩ nominant᷑ ut peccunia dictaẽ dea quȩd at pecuniã non
omnino pecuma dea ipsaputata ẽ ita uirtui quaedat uirtutẽ honor qui honorẽ concor¬
diaquȩ con cordiã uictoria quȩdat uictoriã it a inquiunt cũ felicitas deadicit᷑ ñ ipsa
quȩdatur. sed num̃ illud adtenditur a quo felici tas datur ista nobis reddita ratione
multo falaciuseis quoꝵ corñnimis obduruit ꝑ suadebimꝰ fortasse qđ uolumꝰ siem̃ iã
humana infirmitas sensit ñ nisi ab aliquodeo da reposse felicitatẽ & hoc senser̃ ho¬
mines quitã multos colebant deos . Inquib: & ipsũ eoꝵ regẽ iouẽ quia nom̃ eiꝰ a quoda¬
ret᷑ felicitas ignorabant idõ ipsius rei nomine quã credebant ab illo darieũ appella¬
re uoluer̃ . Satis ergo iudicar̃. nec abipso ioue dariposse felicitatẽ quẽ iã colebant sed utiq

Expanded text:
buli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non buli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud adtenditur a quo felicitas damulto facilius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt homines, qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique
Abbreviated transcription (Latin):
sectatur deidonadeos sibi faciens e ipsũcũ eadonas̃ obstinatione suꝑbae uoluntatis
offendens. siceni careren potest infelicitatẽ quitã quã deam felicitatem colit.
et dm̃ datorẽ felicitatis relinquid sicut carere non potest fame quipa nẽ pictũ lingit. &
ab homine quiuerũ hab& ñ petit: lib& autẽ corũ conside rarerationes usque a deq ne in qui¬
unt maiores nr̃os insipientes fuisse credendũ ẽ ut haec nescirent munera diuina ẽe ñ deos
ed qm̃ sciebant neminitalia nisi aliquodeo largiente concedi quoꝵ deoꝵ nomina ñ in ueni¬
ebant earũ qominib: appellabant deos quas ab eis senciebant. Darialiqua uocabula inde
flectentes sicut ab ello bellonã ñcupauer̃. ñ bellũ : sic ut acunis cuma ñ cuna sic̃ a segitib:
segetiã nsegetẽ a pomis pomonã ñpomã sicut abub: bubonã ñbouẽ. dutterte nulla uoca¬

Expanded text:
sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tamquam deam felicitatem colit et Deum datorem felicitatis relinquit, sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit et ab homine, qui uerum habet, non petit. CAPUT unt, maiores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uoca
Abbreviated transcription (Latin):
ab omnib petebatur. q̃uiseni aliquid ab aliquodõ nsifelicitatẽ uelit accipere uel qđ
adfelicitatẽ ex est mat ꝑdenere : pro indesi felicitas hab& in potestate cũ quo homine
sit habe autẽ sidea ẽ . quȩtandẽ stultitiaẽ ab aliquo eã dõ petere qua possis aseipsa
inpetrare. hancergodeam suꝑdeos ceteros honorare & ĩa loci dignitate debuerunt
S icutem̃ apud ipsos legitur romaniueteres nescio que sũ manũ cui noeturna fulmin&
tribuebant coluer̃. magisquã iouẽ. atquẽ diurna fulmina ꝑtenerene sed postquã
uuii tẽplũ insigne acsublime constructũ ẽ ꝓpt̃ aedis dignitatẽ sicadeũ multitudo con¬
pbix̃ ut uix inueniat᷑ qui sũ maninom̃ qđ audire iã ñ potest sesaltim legis se memine¬
& falsorũ dece multitudo noxia relinquatur. quã stultorũ hominũ multitudo uana

Expanded text:
ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel quod ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel quod ad felicitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est: quae tandem stultitia est ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa inpetrare? Hanc ergo deam super deos ceteros honorare etiam \' loci dignitate debuerunt. Sicut enim aput ipsos legitur, Romani ueteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Iouem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Ioui templum insigne ac sublime constructum est, propter aedis dignitatem sic ad eum multitudo confluxit, ut uix inueniatur qui Summani nomen, quod audire iam non potest, se saltem legisse memineet falsorum deorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo uana
Abbreviated transcription (Latin):
copitoliũ ita constructũ ẽ uit &siã istitres intus essent tã obscuris signis ut hocuix homines
doctis simiscirent. nullo modo igitur felicitatẽ iuppiter ipse contempner& sicut atermi¬
nomarte iuuentate contẽptusẽ sed ipsi&siã qui noncesserant ioui profectocederent felici¬
tati queillis rege fecerat iouẽ autsiñ cederent ñ id conteptuei facerent sed iđ indomofeli¬
citatis obscuriẽe mallent qua sineilla in locis propriiseminere. itadea felicitate in lo¬
coamplis simo & cl sissimo constituta discerent ciues. undeomnis boniuoti petendum
eaauxiliũ : acsic ipsa suadente natura aliorũ deorũ suꝑflua multitudine derelita
coleretur una felicitas uni supplicaretur unius tẽplũ frequentaretur. aciuibus
qui felices ẽẽ uellent quoꝵ eẽt nemoqui noll& atq ita ipsa ascipsa pateretur quȩ

Expanded text:
Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretur, unius templum frequentaretur a ciuibus qui felices esse uellent, quorum esset nemo qui nollet, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
eretur &iã ipse iuppit̃ ceder& ut ipsũ uerticẽ collis capito linifelicitas potius obtene¬
re Nonenĩ quispiã resister& felicitati : nisi quod fieri ñ pot ÷ quiẽe uell& infelix
Nullo modo omnino siconsuleretur facer& iuppit̃ qđ eifecer tresdii. mars terminꝰ.
xuuentas quimaiori & regisuo nullo modo cedere loco uoluer. Nam sicut habent eoꝵ
littere cũ rextarquinius capitoliũ fabricari uell& eumꝙ locũ quieidignior aptiorq
uidebatur abdiis aliiscerner& p̃occupatũ. Nonaudens aliquid contraeoꝵ facerear¬
bitriũ & credens eos tanto numini suo queprincipi uolunta teces suros qui a multieram
ulic ubi capitolium consaitutũ ẽperauguriũ quesiuit utrũ condere locũ uellent ioui atq
ipsi lñcedere om̃s uluer̃ pret̃ illos. quoscõ memoraui martẽ terminũ iuuentatẽ atq idõ

Expanded text:
eretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineeretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret Felicitati, nisi, quod fieri non potest, qui esse uellet infelix. Nullo modo omnino, si consuleretur, faceret Iuppiter, quod ei fecerunt tres di, Mars, Terminus Iuuentas, qui maiori et regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dea colenda ulsaẽ curnonuel inlustrus ceteris colebatur : quis enĩferat qđ neq
int̃ deos consenti entes quos dicunt in consiliũ iouis ad hiberi nec int̃deos quoselectos
uocant felicitas constituta ẽ ut tẽplũ aliquod ei fier& quod & loci sublimitate & ope¬
ris dignitate p̃mꝓr&. Curenĩ ñ aliquid melius quã ipsi ioui : Nãq & iã ioui regnũ
nisi felicitas dedit si tam̃ cũ regnar&. felix fuit & potiorẽ felicitas regno Nemoenĩ
dubitat facile inueniri hominẽ quisetimeat fieri regem. Nullusautẽ inuenitur
quise nolit eẽ felicẽ ipsiergodii siꝑ auguria uel quo libe modo posse eos consuliputant
Dehacre consulerentur utrũ uellent felicitati lococedere. Si forttaliorũ aedib uelal¬
tarib: iam fuis s& locus occupatus Vbiaedes maior atq: sublimior felicitati constru¬

Expanded text:
dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati constru
Abbreviated transcription (Latin):
deã istã nosse aut coler& Praesente quippefelicitate omnis paucor &pallor ñ ꝓpici¬
atus absceder& sed pulsus aufuger&. De hndequid ẽ hoc quodiã romanũ imperiũ longe
late que troscȩbat & adhuo nemo felicitatẽ colebat anidõ grandius imperiũ qua feli¬
cius fuit : Nã quomodo ibieẽt uera felicitas ubiuera nerat piaetas : pieta se enĩue¬
ra uerax ueridĩ cultus. Noncultus falsorũ totdeoꝵ quoti demoniorũ Sed e postea iã
indeorũ numerũ felicitate suscepta magnabellorũ ciuiliũ infelicitas sub secuta es
anforte iustaẽ indignata felicitas qđ & tã sero e ñ adhonorẽ sed adcontumeliã potius
inuitataẽ ut cũ eacoleretur priapus. &cloacina & pauor & pallor & febris & cetera
non nomina colendorũ sed crimina colentiũ ad extremũ sicũ turba indignissimatanta

Expanded text:
deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitideam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in deorum numerum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ut felix fiat : Curdeniq tam sero huictantȩdeae posttot romanos principes. Lu¬
cullus aedem constituit : curipse romulus felicẽ cupiens condere ciuitatẽ ñ huie
templã potisimũ struxit. necprept̃ aliquid duscateris supplicauit quando nihil
sihaec adess&. Na & ipse nec priusrex nec ut putant postea deusfier& si hancdeam ꝓpitiã
non haber& Vt quidergo constituit romanis deos ianũ iouem martẽ picu faunu tibe¬
rinũ herculem &siquos alios. ut quid titus tatius addidit saturnũ. opem. solem lunã
uulcanũ lucem & quoscũq alios addidit Int̾quosetiã deã cluecinã felicitate neglecta :
Vt quid numa totdeos & totdeas sineista a neã forte intanta turba uidere non potuit.
ostilius certe rexdeos & ipsenguos pauorẽ atq pallorem ꝓpiciandos ñ introducer& si

Expanded text:
ut felix fiat? Quur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Luut felix fiat? Quur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem cupiens condere ciuitatem non huic templum potissimum struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Ut quid ergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios? Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si
Abbreviated transcription (Latin):
sinesciaseũ ualşe uidim opitulari atq ita ignores cureidebeais supplicare. hac&iam
alia similitudine ad firmat dicens. Non modo bene ui uere sediuiuere ommino nemi¬
nem posse sugnoras quis na sit faber quispistor quistittor a quo quid utensile petere
pom ÷ que adutorẽ adsumere que ducẽ que dactorem. Comodo milli dubiũeẽ adserens
seuet utilã dogritione deorũinisciatur quã quisq ds uim & facultatẽ acpotestatẽcuiꝰ q
rei habeat. Ex eoenĩ poterimꝰ inquid scire quẽ cuiusq causa. dm̃ ad uocare att inuo¬
caredebeamꝰ. Nefaciamꝰ ut mimi solent & optemꝰ alibero aqua alyphis uinũ fm̃agna
saneutilitas : quis non huicgratias ager& siuera monstrar& & siunũ uerũ dm̃ a quo
oisent omnia bona hominib: colendũ docer& sed unde nuncagitur silibri sacraecꝵ¬
umuersa conferre & compendio facere felicẽ : quis enĩoptat aliquid ꝓ p̃t̃ aliut quã

Expanded text:
si nescias eum ualetudini opitulari, adque ita ignores quur ei debeas supplicare. Hoc etiam si nescias eum ualetudini opitulari, adque ita ignores quur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine adfirmat dicens, non modo bene uiuere, sed uiuere omnino neminem posse, si ignoret quisnam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo quid utensile petere possit, quem adiutorem adsumere, quem ducem, quem doctorem; eo modo nulli dubium esse adserens ita esse utilem cognitionem deorum, si sciatur quam quisque deus uim et facultatem ac potestatem cuiusque rei habeat. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cuiusque causa deum aduocare adque inuocare debeamus, ne faciamus, ut mimi solent, et optemus a Libero aquam, a Lymphis uinum\'. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si uera monstraret, et si unum uerum Deum, a quo essent omnia bona, hominibus colendum doceruniuersa conferre et conpendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam
Abbreviated transcription (Latin):
neque addepellenda mala quereretur. Curenĩ ese inuocanda ꝓpt̃ fessos diua fes¬
sona ꝓpt᷑ hostes depellendos Diua pelloniã ꝓp̃t egros medicus uel a pollo uelaescola¬
pius uelambosimul quando eẽt gande periculũ nec deus spiniensis utspinas exa¬
gris eradicares necdea rubigo ut non accedere rogaretur una felicitate psente &
tuente ut uelnulla mala exorerentur uel facillime pelle rentur : p̃ostremoqmñ de
dub: istis deab: uirtute & felicitate tractamꝰ. Sifelicitas uirtutise praemiũ Ndea
seddĩdonũ ẽ siautẽ deaẽ curñ dicatur & uirtutẽ ipsa conferre quando quidẽ &iã
tare seciuib: suis quia non solũ cõmemorat deos quoscoli oporteat a romanis uerũ &iã
sormaq hosse & qđł sit medicus ignorare. itadicit nihil prodesse scure diñ ẽe scolapiũ

Expanded text:
neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos diua Fesneque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa conferre, quando quidem etiam tare se ciuibus suis, quia non solum \'commemorat deos, quos coli oporteat a Romanis, uerum etiaformamque nosse, et quod sit medicus ignorare: ita dicit nihil prodesse scire deum esse Aesculapium,
Abbreviated transcription (Latin):
belli gerarent. deae uictoriae ut uncerent. Deo honorino ut honorarent᷑
Deaepec cuniae ut pecð niosieent. deo aesculano & filio eiꝰ argentino ut haberent
aeraetm argenteãq pecuniã . Namidõ patrẽ argentini aesculanũ posuerunt :
qui a prius erea pecunia in usucoepit eẽ postargentea : miror autẽ qđ argentinus
non genuit aurinũ : quia & aurea subsecutaẽ quẽ dm̃ istisi haberent sicut sat̾ no
iouem itae patri argentino & auo aesculano aurinũ preponerent quidergo erat
necesse ꝓpt̃ haec bona uel animi uel corporis uel externa tantã deorũ turbam¬
ta calere e inuocare quos ne queom̃s cõmemoraui nec ipsi potuer̃ omnib: bonis humanis
minu tatim singillatio digestis deos minutos &singulos ꝓuidere cũposse magno faciliq:
cmpendi una deafelicitas cuncta c̃ferre. Ne solũ adbana capienda quisquã alius sed

Expanded text:
belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea. Miror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nii ad ingeniosũ posse uenire. Quidopus erat deo catio patre quicatos id esecauto fa¬
cer& cũ hoc posse conferrefelicitas. Ingeniosũ quippenasci felicitatisẽ unde& iam
sin potuit anondũ nato colidea felicitas. ut hoc eiconciliata donar&s conferr& hoc
parentib: eiꝰ cultorib: suis ut eis ingeniosi fili nascerentur. Quido puserat par¬
turientib: inuocare lucinã cũ siad eẽt felicitas. Nonsolũ bene parerent sed& iã
bonos quid necesse eratopi deae cõm̃ darenascentes : deo uaticano uagientes dece
cuninȩ iacentes. Deae ruminȩ suggentes. deostatilino stantes deae adeonȩ ade¬
untes. ab eone ab euntes . deaem̃ tiubonã haberent m̃tẽ. Deo uolũno & deae uolũ¬
nae utbon auellent. Dus nuptialib: utbene coniugarent᷑. Dus agrestib ut fructꝰ
uberrimos caperent & maxime ipsidiuȩ frutessi tmarti & bellone ut bene

Expanded text:
nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos fanisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent mentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene