comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audientiã appellatũ. alioꝵ fr̾m iere a sincepinia.
qui utiq caulam tpsam diu̾so iot uariubant.E
primo quidem tam ingradibus qnã inuanib
ꝑsonarum discordasse: postino lum  moinalto re :
computatores eiꝰ parentele dici conuenisse. Cea
in huiusmodi casibus summope conlidanda ẽ qͣlita
ꝑsonarũ. que aliquid contͣ quos libet asti u.re uelitꝰ
Que etiam uisiurandum prestare debent. quod neq
eos de quib agitur. sed potius quia cridant it iieru
eẽ. et ita affirmant sea suis antecessorib audiriae Iu
quib omnib nondebet aliq̃ uar ietas uł ꝯtͣi utas

Expanded text:
dientiam appellatum, aliorum fratrum scripta suscepimus, qui utique causam ipsam diverso modo narrabant. Et primo quidem tam in gradibus quam in nominibus personarum discordasse, postmodum vero in altero eorum computatores ejusdem parentelae dicuntur convenisse. Ceterum in hujusmodi casibus summopere consideranda est qualitas personarum, que aliquid contra aliquos astruere velint, qui etiam iusiurandum prestare debent, quod nequeeos de quibus agitur, sed potius quia credant ita verum esse et ita se a suis antecessoribus audivisse in quibus omnibus non debet aliqua varietas vel contrarietas
Abbreviated transcription (Latin):
respondisset dña satio est S muiꝰ est ut̾q gͦ est eccĩe
et spnãlia .s. gladiuis et mat̾ialis e io quid̃ ꝓ eccĩa ille
u̾b et ali eccĩa ex̾tendus ille sac̾ dotis i mlttis uiam s sane
ad nuto suc̾dotis et ad iussum imꝑatoria¬
A

Expanded text:
go est ecclesie et spiritualis et materialis. Sed is quidem pro ecclesia, ille vero et ab ecclesia exercendus, ille sacerdotis, is militis manu, sed sane ad nutum sacerdotis et ad iussum imperatoria
Abbreviated transcription (Latin):
caput et collum de auro erant et pectꝰ et brachia de pẽto
uont et semora ex ere Tibie autem feriee pedum no qued
pars feriea et qued fctilis Et ab scisus ẽ bipis sie mambue
be monte et ꝑcrissit statuã in pedibus et const̾rt ead et redt¬
cta ast in fauillã que rapitur benco et non ẽ ĩuenta lotios

Expanded text:
 et brachium de argento, venter et femora ex aere, tibiae autem ferreae, pedum quaedam pars ferrea, quaedam fictilis. Et abscissus est lapis de monte sine manibus, et percussit statuam in pedibus, et contrivit eam, et redacta est in favillam, quae rapitur vento, et non est inventus locus
Abbreviated transcription (Latin):
sulis nr̃am largitictem ꝯcessimꝰ ea ꝓrsus rõe ut per manus bere¬
tissum põĩs nũi siluestri pontificis successorq eiua omĩa dippoliãtur
gundeat eñ una nobistũ om̃ĩs ppłi et genciũ nacões ĩ uimõro
orbe tiar eortantos om̃s ut deo nro ⁊ paluatori xp̃o ĩmẽ
sas una nobistũ cefe̾ntes gr̃as qm̃ ip̃e deua ĩ celis de suꝑ et in
et bocto siluestro pr̃i mõ sũmo pontifiꝰ Et ullis orbia rõe
pape et omnib eis successorib pontificib qui usq ĩ fine mũdi¬

Expanded text:
s libertatem concessimus, ea prorsus ratione, ut per manus beatissimi patris nostri Silvestri pontificis successorumque ejus omnia disponantur. Gaudeat ergo una nobiscum omnis populus, et gentium nationes in universo osas una nobiscum referatis gratias, quam ipse Deus in coelis desuper et in etiam beato Silvestro Patri nostro summo pontifici, et universalis urbis Romae papae, et omnibus ejus successoribus pon
Abbreviated transcription (Latin):
dccĩa qm̃ quorl sũiis ligata pentificũ fide beati petri apłi Iua
hẽat resoluendi ut pote que diũ eccĩa fus hẽat indicandi Itom¬
stĩtinꝰ donaria ĩ mensa conctulit et fabricam templi p̾me sedis
tio suis q successerib ꝓfutina concederet Idem uero pesidens
sanlte sluodo que apłid inceam qggata est et q̃relam qsꝓd¬

Expanded text:
ibet sententiis ligata pontificum sedes beati Petri apostoli ius habeat resoluendi. utpote quae de omni ecclesia fas habeat iudicandi s donaria immensa contulit, et fabricam templi primae sedis tro, suisque praesulibus profuturam concederet. Idem vero praesidens in sancta synodo, quae apud Nicaeam congregata erat, cum querelam q
Abbreviated transcription (Latin):
ucam apłicam pr̃atem exstimes si hec sentis dissentia ab eo qui
ait Non est ptãs insi a deo ꝓuide qd seqm᷑ qui ptãti cesistit
dei ordiãcõi resistit et si pͥncipalĩ pro te facit non tñ singlartt̃
denĩ adem ait Omĩa aĩa pc̃atib sublumorib subdita sit non
ait sublimõri tanꝙͣ in uno s sibłuorib tanꝙͣ ĩ młtia non

Expanded text:
cam potestatem existimas. Si hoc sentis, dissentis ab eo qui ait: Non est potestas nisi a Deo. Proinde quod sequitur, Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit; etsi principaliter pro te facit, non tamen singulariter. Denique idem ait: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Non ait, Sublimiori, tanquam in uno, sed sublimioribus, tanquam in multis. Non
Abbreviated transcription (Latin):
sauerit et uoñtas et ilłis issa ptãt debeat patiocunu et illi ipẽ
posressiones debeat̃ in ncc̃ĩtate obseq̃u sic̾ .i. regia ptãs patrs¬
cmmin quod debet alteri nõ potest dare/ sic ipã possessio etia as
debetur iure negare nõ potest sic̃ scriptũ est in euuage ͦ reddice
q̃ sunt ceraris cesai et q̃ dei des ¶E forte dicetur ꝙ aliqui sunt

Expanded text:
trocinium, et illi ipse possessiones debeant in necessitate obsequium. Sicut enim regia potestas patrocinium quod debet alteri non potest dare; sic ipsa possessio etiam ab rocinio debetur jure negare non potest. Sicut scriptum est: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt De
Abbreviated transcription (Latin):
nia notand̾ ẽ ꝙ talis est erga ho
feratur: etiam si ad sũmũ qͥs ꝑue¬
fetor sit aboletur om̃is: uͥ sacrum
tem gre quani acceperat obũbra¬
ĩiuo cunulos lib̾alitatis amplificat
reniuiscit sollicite suscitatus ⁊ ce¬
lebrata resurrectõnis grã letus ad

Expanded text:
i crede, et talis est erga homfertur, etiamsi ad summum quis pervefetor sit, aboletur omnis, ubi sacrum tem gratiae quam acceperat, obumbra, imo cumulo suae liberalitatis amplificat, revisit sollicite suscitatum, et celebrata resurrectionis gratia laetus ad
Abbreviated transcription (Latin):
plarũ hospitalari iherosolimi¬
tani. non teuentur dare decimas de
possessoibꝰ suis quas ꝓprus manibus
uł sumptibꝰ excolunt. Setus si eas
tradunt alus excolendas. ut .ĩ .e.t.¬

Expanded text:
plarii et hospitalarii Hierosolimitani non tenentur dare decimas de possessionibus suis, quas propriis manibus vel sumptibus excolunt. Secus est si tradant rusticis excolendas ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
Neiuo pot̃ eccͣsticis obsequus deser¬
uire ⁊ in monastica regła dese or¬
diuate persist̾e̾ ut districtõem mo¬
uasterii teneat qui cotidie ĩ mi¬
iistĩo eccͣstico cogitur ꝑ mauere.

Expanded text:
esiasticis obsequiis deservire et in monachica regula ordinate persistere, ut ipse districtionem monasterii teneat, qui cottidie in ministerio ecclesiastico cogitur permanere.
Abbreviated transcription (Latin):
miis: ut pote si ad mut̾ilatõem mẽ¬
broꝵ uł effusionem sanguinis est
olenta. Si uõ claustralis aliquis
in religiosani personam alteriꝰ
claustri manus u̾eci̾t molentas
per abbe̾m ꝓpͥũ ⁊ eius qui passus
est ĩuiriam absoluatur. ꝙ sĩ clĩ¬
cũ percussit scłarem: ñ uisi per

Expanded text:
mis, utpote si ad mutilationem membri uel effusionem sanguinis sit . Si uero claustralis aliquis in religiosam personam alterius claustri manus iniecerit uiolentas, per abbatem proprium et eius qui passus est iniuriam absoluatur. Quod si clericum percusserit secularem, non nisi per
Abbreviated transcription (Latin):
ctum. utrũ aũt in rem an ĩ ꝑso¬
nam pactum fcm̃ sit nõ uiuiꝰ
ex uerbis ꝙͣ ex mente ꝯ̃hentium
na pacto inseritur ñ ut ꝑsona¬
le sit pactum. s ut demonstre¬
tur cum quo pactum fcm̾ sit.

Expanded text:
tam. utrum autem in rem an in personam pactum factum est, non minus ex uerbis quam ex mente conuenientium na pacto inseritur, non ut personale pactum fiat, sed ut demonstretur, cum quo pactum factum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tit manus suas ab omi mun̾e̾.
sequio. aliud a manu. aliud a lĩ¬
gua. ¶Munꝰ ab obsequio ẽ ser¬
uitus ĩ debite impensa. ¶Muuꝰ
a manu pecunia ẽ. ¶Munꝰ a
lingua fauor ẽ. ut .i. & .i. sunt

Expanded text:
tit manus suas ab omni munere. obsequio, aliud a manu, aliud a lingua. Munus ab obsequio est seruitus indebite impensa, munus a manu pecunia est, munus a lingua
Abbreviated transcription (Latin):
qui pomꝑam multitudiuis q̃¬
runt. ⁊ putant ex hac turba
aliꝙͣ sibi dignitatis acquiri.
hic passim uu̾osa płalitas ⁊̃ ĩ
hus locis ubi solitudo ẽ taliũ
reperitur dũ parrochias exten¬
di cupuit. aut quibꝰ aliud p̃¬
stare ñ possũt diuinos ordĩes

Expanded text:
qui pompam multitudinis quaerunt, et putant ex hac turba aliquid sibi dignitatis acquiri. Hinc passim numerosa popularitas etiam his locis, ubi solitudo est, talium reperitur, dum parochias extendi cupiunt, aut quibus aliud praestare non possunt divinos ordines
Abbreviated transcription (Latin):
nia notand̾ ẽ ꝙ talis est erga ho
puĩam si ei sincere ⁊ simplr̃ of¬
feratur: etiam si ad sũmũ qͥs ꝑue¬
fetor sit aboletur om̃is: uͥ sacrum
tem gre quani acceperat obũbra¬
ĩiuo cunulos lib̾alitatis amplificat
reniuiscit sollicite suscitatus ⁊ ce¬
lebrata resurrectõnis grã letus ad

Expanded text:
i crede, talis est erga homenitentiam, si ei sincere et simpliciter offeratur, etiamsi ad summum quis pervefetor sit, aboletur omnis, ubi sacrum tem gratiae quam acceperat, obumbra, imo cumulo suae liberalitatis amplificat, revisit sollicite suscitatum, et celebrata resurrectionis gratia laetus ad
Abbreviated transcription (Latin):
diẽs ꝯstituit eẽ distuctos. ut dũ
ueu̾entiam inmores potioribꝰ ex¬
hibe̾nt ⁊ potiores minoribꝰ dile¬
ctoẽm ĩpenderent uera ꝯcordia
fieret ex diu̾sitate ꝯtextio. Non eĩ¬

Expanded text:
dines constituit esse distinctos, ut dum reverentiam minores potioribus exhiberent, et potiores minoribus dilectionem impenderent, una concordiae fieret ex diversitate contextio, e
Abbreviated transcription (Latin):
tas per diu̾sa offiçia ⁊ robur cor¬
poris seruat ⁊ pulcritudinẽ rep̃¬
sentat: ita uarietas personarum
ꝑ diu̾sa nich̾oꝰ officia distribu
ta. ⁊ fortitudinem ⁊ uenustatẽ
sc̃ẽ dei ecclĩe mnanifestat .u. lex.

Expanded text:
 per diuersa officia, & robur corporis seruat, & pulchritudinem repræsentat: ita varietas personarum, per diuersa nihilominus distributa officia, & fortitudinem & venustatem sanctæ Ecclesiæ Dei manifest
Abbreviated transcription (Latin):
cole .u. Aipellatore aũt cessante
cũ uiiis mensis sr̃est ex bien¬
no licet uictori ingredi ut q̃
ue in. suas afferat allegato¬
nes ut uł ꝯͣfirmetur uł rescm¬
datur suĩa om̃i cañ absente ĩ¬
Sccuprente sñia firma manet

Expanded text:
 1. Appellatore cessante, quum unus mensis superest ex biennio, licet victori ingredi ut reus ve non, suas afferat allegationes, et vel confirmetur vel rescindatur sententia, omni casu absente isecu
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur qui celauit adu̾sario.
ueq ei denũciauit si medo timu¬
idem aristo putat eũ quoq clã
facere qui celandi auimũ ht̃
⁊ id existimat aut existimare

Expanded text:
um, qui celauit aduersarium neque ei denuntiauit, si modo timuIdem Aristo putat eum quoque clam facere, qui celandi animo habet id existimat aut existimare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥetate alicuiꝰ rei ꝯtrou̾sia sit ⁊
ante q̃rit᷑ utͫ ex litigatoribꝰ possi¬
deat ut petere debeat. qr nisi ante
potest petitoris actio institui. qr
euulis ⁊ naturalis ratio facit ut
alius possideat ⁊ alius a possiden¬

Expanded text:
etate alicuius rei controversia sit et ante quaeritur, uter ex litigatoribus possidere et uter petere debeat. namque nisi ante essio sit, non potest petitoria actio institui, quia et civilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a possiden
Abbreviated transcription (Latin):
cia ⁊ testimenia que nec iusta
nec uera sunt uendenda iuiqua
⁊ falsa uendiitur: multo scelera¬
tius mnique pecunia sumitur. qr
scelerate ⁊̃ ꝙͣuis a uolentibꝰ datur.

Expanded text:
cia et testimonia, quae nec iusta et uera uendenda sunt, iniqua et falsa uenduntur, multo sceleratius utique pecunia sumitur, quia scelerate etiam quamuis a uolentibus datur.
Abbreviated transcription (Latin):
nciderit te uidice̾: dirige libͣm.
iudicii. uec fectat anior nec mu¬
nera palpent. Munꝰ eĩ a uorma
recti discorquet acimen: uidi¬
cis. ⁊ ceca inuoluit caligine

Expanded text:
inciderit te iudice, dirige libram Justicię, nec flectat amor, nec munera palpent; Munus enim a norma recti distorquet acumen Judicis et tetra inuoluit caligine
Abbreviated transcription (Latin):
turba aũt iiquoꝵ cũ facultas
est ĩ ppłis ꝓmendi sermone gn̾a¬
li obiurgatõne fie̾nda est. ⁊ ma¬
xime si occasionem atq oportuni¬
tatem p̾bu̾t aliꝙ flagellũ diũ
cesuper quo eos appareat ꝓ suis

Expanded text:
turba autem iniquorum, cum facultas est in populis promendi sermonem, generali obiurgatione ferienda est et maxime si occasionem atque opportunitatem praebuerit aliquod flagellum desuper domini, quo eos appareat pro suis
Abbreviated transcription (Latin):
Sĩ quis modestie uescuis ⁊ pudo¬
ris ignarus improbo petulanti¬
q maledc̃o uoĩa nr̃a credidi̾t las¬
cescenda ac temulentia turbulẽ¬
tus obtractator fui̾t pene uolu

Expanded text:
Si quis modestiae nescius et pudoris ignarus inprobo petulantique maledicto nomina nostra crediderit lacessenda ac temulentia turbulentus obtrectator temporu
Abbreviated transcription (Latin):
ius dr̃ locus in quo ius redditur
applłone collata ab eo ꝙ fit m
eo ubi fit. quem locum det̾mĩa¬
re hoc moto possumꝰ. uͥcũq uidex
salua maiestate imperu sui sal̃¬
uo q more maioꝵ iis dice̾ ꝯsti¬

Expanded text:
ur locus in quo ius redditur, appellatione collata ab eo quod fit in eo ubi fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salua maiestate imperii sui saluoque more maiorum ius dicere consti
Abbreviated transcription (Latin):
ħ barũ que medicinales sunt ali¬
quas obseruatõnes aut incanta¬
dõnes liceat atcendere isi tantũ
cũ suubolo diumno aut orõne diũ¬
ca ut tm̃i deus creator ouũum
⁊oũs honoretur. Idem exemplum

Expanded text:
herbarum, quae medicinales sunt, aliquas observationes aut incantationes liceat attendere, nisi tantum cum symbolo divino, aut oratione dominica, ut tantum Deus creator omnium et Dominus honoret
Abbreviated transcription (Latin):
set cã honesta ⁊ subesset uccĩtas
ut si eẽt ꝯtentio de electõue aliqͦ¬
rũ ⁊ eet̾ paritas utrobiq in om̃ibꝰ¬
mathie possent fieri sort̾es. ⁊ ut
ait beda. dicens. Gi qui ncc̃itate
aliqͣ ꝯpulsi deumi putant sortibꝰ¬

Expanded text:
set causa honesta et subesset necessitas, ut si esset contentio de electione aliquorum et esset paritas utrobique in omnibMathie possent fieri sortes. Et hoc ait Beda dicens: Si qui necessitate aliqua compulsi deum putant sortib
Abbreviated transcription (Latin):
di. per quas ⁊ laici qui fui̾nt de
falsitate ꝯuicti legitime puniã
si cli̾ci fu̾nt officiis ⁊ bñficus ec¬
cli asricis spolientur. Laici tã diu
maueant excoĩcadõni sẜiecti do¬
uec satisfaciant ꝯpetenter. ita
tamen ut in laicis ⁊ in clĩcis ma¬
licia grauiꝰ ꝙͣ negligentia pũĩaturꝰ¬

Expanded text:
di, per quam et laici qui fuerint de falsitate convicti legitime puniantsi clerici fuerint, officiis et beneficiis ecclesiasticis spolientur; si laici, tandiu maneant excommunicationi subjecti donec satisfaciant competenter; ita tamen ut in istis et in illis malitia gravius quam negligentia puniatur
Abbreviated transcription (Latin):
pecudũ iuiniero est. ⁊ gregatim
equi. muli. asini. ⁊ sues. canis¬
leones. panthere. elephautes aũt ⁊
cameli ꝙiͣ nuxti sunt. nam ⁊ iunĩ¬
toꝵ operaui p̃stant ⁊ natura eoꝵ
fera est. s quia in hiis p̾ualet¬

Expanded text:
pecudum numero sunt et gregatim equi muli asini. sed an sleones pantherae. elefanti autem et cameli quasi mixti sunt nam et iumentorum operam praestant et natura eorum fera est
Abbreviated transcription (Latin):
¶Apostasia ẽ dem̾aris recessus a
quis recedit a fide. ut uiliauꝰ apo¬
Inobedĩe qua quis tnͣs greditur
spontanea uoluntate p̃ceptũ. ut
adam ⁊ eua. ⁊ qͥ sacͥs canoĩbꝰ obe¬

Expanded text:
Apostasia est temerarius a quis recedit a fide, ut Iulianus apoie qua quis transgreditur spontanea voluntate preceptum, ut Adam et Eva, et qui sacris canonibus obe
Abbreviated transcription (Latin):
t̾uita damen incendia si tñ eui¬
tari ñ possent per negligen¬
tiam tam̃ eoꝵ apud quos orta
sunt dampno uicnus fuu̾it ci¬
uiliter ex̃centur. ut qui iacta᷑
effcũs eit dampni disceꝑtet uł
modice uindicetur. ut ibi.⁊. Et̃.¬

Expanded text:
tuita incendia, si, cum uitari possent, per neglegentiam eorum, apud quos orta sunt, damno uicinis fuerunt, ciuiliter exercentur ut qui iactura adfectus est, damni disceptet uel modice uindicaretur.In e
Abbreviated transcription (Latin):
datis. ¶Saraceni dũr qui nec
nouũ nec uecus recipuĩt testam̃¬
tũ. qui nou se ab agar ancilla
abrahe de qua eoꝵ fuit origo a¬
garenos uocari uolunt s pocius
a sara eius uxore ⁊ libã se sarace¬
nos uocauu̾nt. Ount tam̃ inter
saracenos quidam qui receꝑunt
.U. libros moysi s ꝓphãs respue¬
ruit. hii dur samaritam a sama¬

Expanded text:
tie Sarraceni dicuntur qui nec novum nec vetus recipiunt testamentum; qui non se ab Agar ancilla Abrahe, de qua eorum fuit origo, agarenos vocari volunt, sed potius a Sara eius uxore et libera, se sarracenos appellaverunt. Sunt tamen inter sarracenos quidam qui receperunt V libros Moysi, sed prophetas respuerunt. Hi dicuntur samaritani. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. ait eĩ. Multoꝵ caritas ĩor¬
diuata ẽ. Ꝙ eĩ pͥmũ est ponũt ter¬
ciũ uł qrͣtum. primo diligendꝰ ẽ¬
deus. Scdo: parentes. Iude filii. pt̾ea
domestici. qui si boni suit malis fili¬

Expanded text:
tatem, ait: Multorum charitas inordinata est; quod in primo est, ponunt tertium vel quartum, Primo Deus diligendus est, secundo parentes, inde, filii, post domestici; qui si boni sunt, malis fili
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ turba post uidue filiũ. slebãt
marcha ⁊ maria supplicantes ꝓ
frẽ. ẜlebat ⁊ turba que mariam
fu̾at secuta lacrimis marie admo¬
nita ui quo doceniur publice peĩ¬
tñtibꝰ ũ ꝓpriũ sed eccłie sufficere

Expanded text:
 turba post filium viduae. Flevit Martha et Maria, supplicantes pro fratre. Flebat etiam turba, quae Mariam fuerat secuta, lacrimis Mariae admonita. In quo docemur publice peccantibus non proprium, sed ecclesiae sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Sicut ergo bona que põdo mo¬
riuntur per ꝑuiam remiuiscunt
ad p̾mium: sic ⁊ mala q̃ per peĩ¬
tentiam delentur reuiniscunt
ad suppliciũ. Unde ꝓph̾a ex ꝑsõa
peiutentis deplorat dicens. putru¬
erunt ⁊ corrupte sẜ cicatrices mee¬

Expanded text:
is. Sicut ergo bona, quae peccato moriuntur, per poenitentiam reviviscunt ad praemium: sic et mala, quae per poenitentiam delentur, reviviscunt ad supplicium. Unde Propheta ex persona poenitentis deplorat dicens: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices me
Abbreviated transcription (Latin):
humane fragilitati ꝙͣiuis parnae
tam̃ crebra ib̾repiuit᷑. que si collcã
ꝯtra nos fiũnt ita uos grauabit
uuo gnͣdi fluctu uauis operiat᷑¬
⁊ obruatur. an paulatim sb̾repẽs
aqua in sentinam ⁊ per negli¬
manifestamꝰ hr̃e nos qd̃ nobis
dimictat᷑. atq in huis uerbis hu¬
miliantes aĩas urãs cotidianã
quodam modo agere puĩam ñ

Expanded text:
ragilitati, quamvis parva, tamen crebra subrepunt; quae si collecta contra nos fuerint, ita nos gravabunt uno grandi fluctu navis operiatur et obruatur, an paulatim subrepens aqua in sentinam per neglimanifestamus habere nos. quod nobis dimittatur, atque in his uerbis humiliantes animas nostras cotidianam quodam modo agere paenitentiam non
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ modico piꝑis assi reuͣ. pacientes ceł̾it̾ ad¬
innant᷑. que it̾m ñ asse ieiunis sũpte fit
ͣ uenenũ p̃t̾ea sic̃ ext̾iori cortice asse pistẽ¬
t᷑ c̃̾mõ uet̾i ł adipe suis ⁊ ursi frũt allopici¬
am hñtib iuuatiẽ locis denudatis capulos re

Expanded text:
euma patientes celeriter adiuvant. Que tamen non asse <a> ieiunis sumpte fiunt contra venenum. Postea, si cum exteriori cortice asse pistentur cum veteri adipe suis vel ursi, fiunt allopiciam habentibus iuvative locisque denudatis capillos re
Abbreviated transcription (Latin):
eaꝵ .n. saporitas ac unctuositas ĩnuit illas
t̾błis et gͦssus mollificans scoͫ. tardꝰ addi¬
ge̾nd̾ facilis q adeg̾end̾ Tarditas digõ¬
nis fit ꝓp̃ unctuositatẽ cibũ facientẽ na¬
tare ĩ sũmitate sto . et cohibentẽ eñ ĩ loco
coctõnis descẽdẽ. facilitas sue egõnis est

Expanded text:
enim saporositas ac unctuositas innuit illas tribilis et crossus, mollificans stomacum, tardius ad digerendum facileque ad egerendum. Tarditas digestionis fit propter unctuositatem cibum facientem natare in summitate stomaci et cohibentem eum ad locum decoctionis descendere. Facilitas sue egestionis est
Abbreviated transcription (Latin):
aqͦsus ẽ et modicũ carnis hñs cortices sb̃ti¬
les. ossa exigna. In nigrã gͦsse carnis et
tͥmĩ et ruffũ supͣdcõꝵ medios. alb leuit̾
mitͥt facile dig̾it᷑. uenas cito ꝑforat et nr᷑.
ꝓuocat. Nigra dura ẽ dig̾i. S ꝯfortatiua

Expanded text:
aquosus, modicum carnis habens, cortices subtiles, ossa exigua, in nigrum crosse carnis et citrinum et rufum supradictorum medium. Alba leviter nutrit, facile digeritur, venas cito perforat, urinam provocat. Nigra dura est digeri, sed confortativa
Abbreviated transcription (Latin):
In dolore forti c̾ca uentrem extremitatũ frigiditas. malũ.
In ut̾o hñti tenasmos suꝑueniens: ab ortire facit.

Expanded text:
In dolore forti circa uentrem, si infrigdant articuli, malum. In utero habenti tenismos innatus, abortire facit.
Abbreviated transcription (Latin):
i dolores: sñ ulceratiõe.⁊ podagͣm.⁊ spasmos: hor płima
Stupor ii. mediocͥs dolorem minuit.
a qua q̃ citocalefit. ⁊ cito infrigdat᷑: leuissima. rĩt bonũ.

Expanded text:
spasmata, horum plurima tupor modicus dolorem minuit. Aqua, quae cito calefit et cito infrigdatur, leuissima est.
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃.nigrores. frigora febͥentia. spasmos. tetanos.
Est aũ uͥ ĩ tetano sñ uuln̾e iuuene bñ carnoso. estate media.
frigide multe ĩfusio. caloris reuocationẽ fac̃. calor uͦ ħ lib̾at.

Expanded text:
facit, rigores febrium, spasmos et tetanos. Est, quando in tetano sine uulnere in iuuene bene carnoso, aestate media, frigida multa perfusa uaporis reuocationem facit, uapor autem ha
Abbreviated transcription (Latin):
aut feminis cca menstruoꝵ eruptiones ueterescere consueue¬
adolescentibus uͦ: sanguinis sputa. ptisis. febres acute. s runt¬
epilempsie. ⁊ alie egͥtudines. maxime uͦ p̃dicte.

Expanded text:
ue feminis circa menstruarum eruptiones, ueterescere solent. luuenibus autem sanguinis sputum, ptysis, febres acutae, epilempsiae, et aliae aegritudines, maxime aute
Abbreviated transcription (Latin):
ab ext̾ioribus nempe colores adueniũt. sic̃ ex frigore scotis. ex calo¬
re ethiopibꝰ. ⁊ ex aliis multis accidñtibꝰ Sunt ⁊ alii spũales ei

Expanded text:
Ab exterioribus plerumque colores adveniunt, ut ex frigore Scotis, ex calore Ethyopibus et ex aliis multis accidentibus, sunt et alii spiritales
Abbreviated transcription (Latin):
y dropicis que nascunt᷑ uuln̾a ĩcorꝑe: ñ facile sanant᷑.
c aput dolñti ⁊ cͥcũ dobãti. sanies: aut aqua defluens. scd̃m nares.

Expanded text:
Ydropicis, quae nascuntur uulnera in corpore, non facile sanantur. Caput dolenti et circumdolenti, sanies, uel humor fluens per nares
Abbreviated transcription (Latin):
Q c̃q ex pleuretide empiꝗ fiunt: si pͣgent᷑ ĩ xͣl. diebꝰ. a qua die
ruptura fit: soluunt᷑. Si uͦ ñ: in ptisin tͣnseunt

Expanded text:
quicumque ex pleuretide empici fiunt, si purgentur in XL diebus a qua die ruptura fit, quiescunt. Si vero non, in ptisim transeunt
Abbreviated transcription (Latin):
incipit instrumentu seu testamentu Gerardi comitier
fundatoris monasterioꝵ uidelicet pultariensis et Hizeliac̃
mentum confirmantib et corroborantib in ꝑpetuu.
MNIBUs xp̃i fidelib pietate.
amore. desiderioq feruenti beatã
uitam expectantib. et in uni¬
tate xpĩanitatis sub obȩdientia
preceptoꝵ di ubiq manentib.
siue his qui presentes sunt. siue
his qui futuri. atq in compage
& uinculo caritatis iucturi.
oe usq ad consummationem

Expanded text:
Incipit instrumentum seu testamentum Gerardi comitis, fundatoris monasteriorum, videlicet Pultariensis et Vizeliacenmentum confirmantibus et corroborantibus in perpetuum. Omnibus Christi fidelibus, pietate, amore, desiderioque ferventi beatam vitam expectantibus, et in unitate christianitatis sub obedientia præceptorum Dei ubique manentibus, sive his qui præsentes sunt, sive his qui futuri, atque in compage et vinculo caritatis victuri, et usque ad consummationem
Abbreviated transcription (Latin):
nno uerbi incarnati millesimo cente¬
simo sexagesimo quinto. uicesima
sexta diẽ mensis undecimi. quinta
feria quȩ precedebat aduentum
dñi. guilelmus comes nuernis
et mater eiꝰ yda ingres¬
si sunt oppidũ untꝙ uizeliaci.
cum multitudine armatoꝵs.
quasi funditus illud euersuri. Et comes quidem
declinauit in hospitium monasterii qd̃ adiacet
domui helemosinarie quȩ est in introitu claustri
mater uero eiꝰ omnium maloꝵ incitatrix descen¬
dit in domum simonis de siluiniaco. Et facꝰtus
est timor magnus suꝑ om̃s inhabitantes oppidũ.

Expanded text:
nno Verbi incarnati millesimo centesimo sexagesimo quinto, vicesima sexta die mensis undecimi, quinta feria quae praecedebat adventum Domini, Guillelmus comes Nivernis et mater ejus Ida ingressi sunt oppidum Vizeliaci cum multitudine armatorum, quasi funditus illud eversari. Et comes quidem declinavit in hospitium monasterii quod adjacet domui eleemosynariae, quae est in introitu claustri; mater vero ejus, omnium malorum incitatrix, descendit in domum Simonis de Silviniaco, et factus est timor magnus super omnes inhabitantes oppidum.
Abbreviated transcription (Latin):
matostes in eodem monasterio indicat ne fet uot erderi
quues quio cũq mocio populari conuentu ualeat ꝓtur bars.
nenss imnaoisionaticos exinde ullus presumat exige oenefsei¬
etiona nsumsticelium aut nligiosoꝵ iurorn ator beneti¬
cntione quã iubet apłs cunctis exhibendam as poslibili¬
ueri locia sundens. iDe cetero notum fieri uolumꝰ qe cdeste¬
quas iese p enet abbas Ab eodẽ ep̃o impetrauerait seuti
ante cesse es eiꝰ ab ep̃is ipsius sedis ꝑ succedentia grinpora
arliuiasis fecisse noscuntur. ut sub confirmatione ia
pauilog ii cnso boraremꝰ. qd oe fecimus. exc̃onaun eantes
ut mlsas augustudunensis eccłe ep̃c aliqũa elum nasi
ab batibis a en loa suie monachis de ipsis inferat. qclis
at miniere. aut in aliam transferre par rochuana
Siquis ie regum. ep̃ors. sacerdotũ. abbatũ ulicĩt auat
slaruis ꝑsnaru contra hane nr̃ȩ institutionis pagina

Expanded text:
stationes in eodem monasterio indicat, ne seruorum dei stationes in eodem monasterio indicat, ne seruorum dei quies quocunque modo populari conuentu ualeat perturbari, neque mansionaticos exinde ullus presumat exigere. Susceptionem autem fidelium aut religiosorum uirorum atque beneficientiam, quam iubet apostolus cunctis exhibendam, pro possibilierum etiam suademus. De cetero notum fieri uolumus quia deuequas ipse predictus ab eodem episcopo impetrauerat, sicuti antecessores eius ab episcopis ipsius sedis per succedentia tempora ordinatis fecisse noscuntur, ut sub confirmatione nostri priuilegii corroboraremus, quod et fecimus, excommunicantes ut nullus Augustudunensis ecclesie episcopus aliquam calumniam abbati eiusdem loci siue monachis de ipsis inferat aecclesat minuere aut in aliam transferre parrochiam. Siquis uero regum, episcoporum, sacerdotum, abbatum, iudicum aut secularium personarum contra hanc nostrae in
Abbreviated transcription (Latin):
tiusq decessorib a nob̾ nr̃isq antecessorib ꝑ paginam
priuilegii concessa atq firmata sunt aliquas inuasiones
uel rapinas siue uiolentias inferre. si non uult auctorita¬
te dĩ et scĩ petri & nr̃a apłica ex comunicatione a corpore
disiunctum. Hoc qͦq capitulo p̃senti subiungimus ut
locum auariciȩ secludamꝰ nulli unꝗͣ. de regib. nulli de
ep̃is uel sacerdotib uel de quib eũq fidelib ꝑ se suppositãue
ꝑsonam de ordinatione eiusdem abb̃is uel clericoꝵ aut
prb̃roꝵ. aiel de largitione chrismatis aut consecratione
basilicȩ uel de quib cũq causis ad idem monasterium
ꝑtinentib audere in qualibet specie exenii loco quicquã
acciꝑe. neq eundem abbatẽ ꝓ ordinatione sua aliquid
dare. H eq epc eiuitatis ipsiꝰ pamohne uñ ab abodis ipsus
maonasteri inutatus iidem publicas missas agat. neq

Expanded text:
tuis que decessoribus a nobis nostris que antecessoribus per paginam tuis que decessoribus a nobis nostris que antecessoribus per paginam priuilegii concessa atque firmata sunt, aliquas inuasiones uel rapinas siue uiolentias inferre, si non uult auctoritate dei et sancti Petri et nostra apostolica excommunicatione a corpore disiunctum. Hoc quoque capitulo presenti subiungimus ut locum auariciae secludamus, nulli unquam de regibus nulli de episcopis uel sacerdotibus uel de quibuscumque fidelibus per se suppositam ue personam de ordinatione eiusdem abbatis uel clericorum aut presbiterorum uel de largitione chrismatis aut consecratione basilicae uel de quibuscumque causis ad idem monasterium pertinentibus audere in qualibet specie exenii loco quicquam accipere neque eundem abbatem pro ordinatione sua aliquid dare. Neque episcopus ciuitatis ipsius parrochiae, nisi ab abbate ipsius monasterii inuitatus, ibidem publicas missas agat neque
Abbreviated transcription (Latin):
tantũm in testamento traditionis a fundatorib qͥ ex
ex eodẽ monasterio hanc scãm sedem romanã heredem
fecerunt. et iam delegatam unam uidelicet librã argenti.
annis singłis successores nr̃i accipientes. pie paternitatis
suffragium eidem monasterio et tibi successoribq tuis ac
monachis sub iam dicti patris benedicti regula ibidem de¬
gentib sollicitudine pastorali uigilanter contra omnes
infestantes impendere studeant. Item constituimus ut
obeunte te abbate predicti monasterii. ñ alius ibi qͣcunq
obreptionis astutia ordinetur. nͥ quẽ consensus monachoꝵ
scđm timorẽ di et institutionẽ regule beati benedicti
rex aut pontifex uel abbas aut comes. uel qualiscũq
magna paruaq ꝑsona auariciȩ cupiditate corruptus
aut diabolica suggestione deceptus audeat uel p̃sumat
contra tuum honorẽ o uenerabilis Eldrade abbas qͣlic̃q
modo insurgere in tua uita. aut de tuo honore mo¬
lestias tͥ inferre. uel de omnib reb monasterii quȩ tͥ

Expanded text:
tantummodo in testamento traditionis a fundatoribus, qui ex ex eodem monasterio hanc sanctam sedem Romanam heredem fecerunt, etiam delegatam, unam uidelicet libram argenti, annis singulis successores nostri accipientes, piae paternitatis suffragium eidem monasterio et tibi successoribus que tuis ac monachis sub iam dicti patris Benedicti regula ibidem degentibus sollicitudine pastorali uigilanter contra omnes infestantes impendere studeant. Item constituimus ut obeunte te abbate predicti monasterii non alius ibi quacunque obreptionis astutia ordinetur, nisi quem consensus monachorum secundum timorem dei et institutionem regulae beati Benedicti rex aut pontifex uel abbas aut comes uel qualiscumque magna parua que persona, auariciae cupiditate corruptus aut diabolica suggestione deceptus, audeat uel presumat contra tuum honorem, o uenerabilis ELDRADE abbas, qualicumque modo insurgere in tua uita aut de tuo honore molestias tibi inferre uel de omnibus rebus monasterii, quae tibi
Abbreviated transcription (Latin):
in pace ac lib̾tate sua dimiserit. tã ipsum comitẽ quam
burg uizeliaci qͥ tante nequitie factores existunt. excom¬
municationi auctoritate nr̃a subiciat. &e in tota t̾ra eius¬
preter baptisia paruuloꝵ &e morientiũ penitentias omĩa
diuina ꝓhibeat celebrari. Presentiũ uob̾ itaq auctorita¬
te mandamꝰ. quatenꝰ &e sententiã ipsam pꝰꝗͣ uob̾ ab eodẽ
fr̃e denunciata fuerit firmit̾ obseruetis. & ꝑ ur̃as parro¬
chias obseruari inuiolabilit̃ faciatis. Dat̾ Lat̾ .uiii. hł Iañ.

Expanded text:
in pace ac libertate sua dimiserit, tam ipsum comitem quam in pace ac libertate sua dimiserit, tam ipsum comitem quam burgenses Vizeliaci qui tante nequitie factores existunt, excommunicationi auctoritate nostra subiciat et in tota terra eiuspreter baptisma paruulorum et morientium penitentias omnia diuina prohibeat celebrari. Presentium uobis itaque auctoritate mandamus, quatenus et sententiam ipsam, postquam uobis ab eodem fratre denunciata fuerit, firmiter obseruetis et per uestras parrochias obseruari inuiolabiliter faciatis. Dat Laterani VIII Kal.
Abbreviated transcription (Latin):
ando peccata in quib culpa ẽ relaxare undictam ab
aliquib suggerente diabolo cominutunt᷑ : tanta ẽ eis
imponenda correptio. ut ipsi pena docente cognoscant quã
graue fuerit qd̾ patrarunt. & ceteros a similib p̃sũptionib
eccłasticȩ correptionis cimor inhibeat. Inde siquidẽ: qd̾
tirannid̃ quã in uizeliac̾ monast̾io qd̾ utiq beati petri
uris existit feritate barbarica exereuerat ut resipisceret
districtiꝰ ꝯmoneres. & si a tanta nequitia nollet desistere
in eũ ce in burgenses Uireliaci exꝯmunicationis. & in t̾ris
ipsiꝰ comitis interdicti sententiã ꝓmulgares. s sicut
audiuimꝰ quib dã occasionib mandatũ ipsiꝰ unde ñ modicũ
ammiramur nondum: ex toto ꝯpletum. Q̾ ideo nos qͥ
diuina disponente clem̃tia in officio ei apłatꝰ successimꝰ. qm̃
prefatum monasteriu canꝗͣ speciale patrimoniũ beati Petri
cogimur defensare : memorati p̃decessoris nr̃i uestigiis

Expanded text:
ando peccata, in quibus culpa est relaxare vindictam, ab aliquibus suggerente diabolo committuntur, tanta est eis imponenda correptio, ut ipsi, poena docente, cognoscant quam graue fuerit quod patrarunt et ceteros a similibus presumptionibus aecclesiasticae correptionis timor inhibeat. Inde siquidem est quod tirannidis, quam in Vizeliacensi monasterio, quod utique beati Petri iuris existit, feritate barbarica exercuerat, ut resipisceret districtius commoneres et si a tanta nequitia nollet desistere, in eum et in burgenses Vizeliaci excommunicationis et in terris ipsius comitis interdicti sententiam promulgares; sed sicut audiuimus, quibusdam occasionibus mandatum ipsius, unde non modicum ammiramur, nondum est ex toto completum, et ideo nos, qui diuina disponente clementia in officio ei apostolatus successimus, quoniam prefatum monasterium tanquam speciale patrimonium beati Petri cogimur defensare, memorati predecessoris nostri uestigiis i
Abbreviated transcription (Latin):
duximus reuocandam. Statuentes ut idem monasteriũ
cluniacensi eccłȩ in nullo penitus subiacere debeat. nec
alicui teneatur nͥ tantũ romane eccłe respond̾e. ⁊ electionẽ
ita liberam ꝑ omĩa habeatis. ut cluniacensiũ abb̃m ꝯsiliũ
uel consensus. nullomodo requiratur. immo illum uobis
in abbatẽ dari uolumꝰ et preponi: quẽ fr̃s cõmuni con¬
sensu uel fr̃m pars consilii samioris scd̃m dĩ timorem et
beati benedicti institutionẽ elegerint. et romanꝰ pontifex
aut preuiderit ordinandum. aut suggestione monachoꝵ
eiusdem loci consenserit ordinatu. Ut aũ hec nr̃a institutio
futuris semꝑ tẽporib inuiolabiliter obseruetur. eã aucto¬
ritate apłica confirmamꝰ. et p̃sentiᷤᷤ scripti pͥuilegio com¬
minimꝰ. Statuentes ut nulli oĩo hominũ liceat hanc
paginã nr̃e constitutionis infringere. uel ei aliquatenꝰ
contraire. Siqͥs aũ hoc attẽptare presumpserit. sc d̾o

Expanded text:
duximus revocandam, statuentes ut idem monasterium duximus revocandam, statuentes ut idem monasterium Cluniacensi Ecclesiae in nullo penitus subjacere debeat, nec alicui teneatur, nisi tantum Rom. Ecclesiae respondere; et electionem ita liberam per omnia habeatis, ut Cluniacensium abbatum consilium vel consensus nullo modo requiratur; imo illum vobis in abbatem dari volumus, et praeponi, quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et B. Benedicti institutionem, elegerint et Romanus pontifex aut praeviderit ordinandum, aut suggestione monachorum ejusdem loci consenserit ordinatum. Ut autem haec nostra insfuturis temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica confirmamus, et praesenti scripti patrocinio communimus statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc ausu temeritatis infringere uel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attemptare presumpserit, secundo
Abbreviated transcription (Latin):
confirmasse. ita quidẽ ut aibeunte abbate qui ibidẽm ẽẽt
ꝓ tp̃r institutus. alius ibi deberet cõmuni fr̃m consensu
uel partis consilii sanioris. cluniacẽĩs abbatũ consilio sub¬
rogari. Nos uͦ deuotionis ur̃e constantiã et fidei firmitatẽ
ꝗͣ in hoc tp̃r ꝓcelloso tam uos ꝗͣ bone memorie pontiꝰ
uizeliacensis abbas circa romanam eccłam habiustis.
diligentius attendentes. consid̾antes etiã quã manifeste
cluniacensis eccła tpr̃ huiꝰ turbationis errauerit. et quomͦ
a pristina religione et honestate corruens ab unitate ecclẽ
se fecerit alienã. predicto monasterio ur̃o in deuotione &
fide eccłe firmissime ꝑmanente. et religione ꝑ dĩ gr̃am
ibidem plenarie restituta. ut utraq eccła fructũ uideat᷑
ꝓ meritis reportare: cominissionem illam ꝗͣ idẽ antecessor
nr̃ paschalis pͣp fecerat. de cõmuni fr̃m̃ nr̃oꝵ consilio

Expanded text:
confirmasse, ita quidem ut, obeunte abbate, qui ibidem esset confirmasse, ita quidem ut, obeunte abbate, qui ibidem esset pro tempore institutus, alius ibi deberet communi fratrum consensu, vel patris consilii sanioris, Cluniacensium abbatum consilio subrogari. Nos vero devotionis vestrae constantiam, et fidei firmitatem, quam in hoc tempore procelloso tam vos quam bonae memoriae Pontius Vizel. abbas, circa Romanam Ecclesiam habuistis, diligentius attendentes, considerantes etiam quam manifeste Cluniacensis Ecclesia tempore hujus turbationis erraverit, et quomodo a pristina religione et honestate corruens, ab unitate Ecclesiae se fecerit alienam, praedicto monasterio vestro in devotione et fide Ecclesiae firmissime permanente, et religione per Dei gratiam ibidem plenarie restituta, ut utraque Ecclesia fructum videatur pro meritis reportare, commissionem illam, quam idem antecessor noster Paschalis papa fecerat, de communi fratrum nostrorum consilio
Abbreviated transcription (Latin):
l exander ep̃c seruus seruoꝵ d̃i. dilectis filiis. Will̃o
abbati uizeliacensis monasterii eiusq fr̃ib tam
presentib quã futuris monasticam uitã ꝓfessis. iN
ꝑpetuum. Sacro sca romana eccła que unicuiq respon¬
det ꝓ suoꝵ qualitatib meritoꝵ. eos quos fideles filios¬
repꝑit. benigniori tractare grã consueuit. et qͦs fer¬
uentiores cirea suum obsequium intuetur. honoris
prerogatiua ẽ solita decorare. Antecessor aũ nr̃ bonȩ
memoriȩ paschalis papa sicut ex priuilegio p̃decesso¬
ris nr̃i felicis recordationis calixti papȩ cognoiumus.
uizeliacense monasteriũ qd̃ ꝓpͥe ac specialiter beati
petri uris existit. cluniacensis ȩccłȩ feruorẽ religionis
que tunc temporis inibi habebatur attendens. cum
religio in eodem uizeliacensi monasterio tunc ex parte
maxima deꝑisset cõmisisse dinoscitur. et predictus
calixtus papa id ipsum auctoritatis suȩ priuilegio

Expanded text:
LEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WILLELMO LEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WILLELMO abbati Vizel. monasterii, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris monasticam vitam professis in perpetuum. Sacrosancta Romana Ecclesia, quae unicuique respondet pro suorum qualitatibus meritorum, eos, quos fideles reperit, benigniori tractare gratia consuevit, et quos ferventiores circa suum obsequium intuetur, honoris praerogativa est solita decorare. Antecessor autem noster bonae memoriae Paschalis papa, sicut ex privilegio praedecessoris nostri felicis recordationis Calixti papae cognovimus Vizel. monasterium, quod proprie ac specialiter B. Petri juris existit, Cluniacensis Ecclesiae fervorem religionis, quae tunc temporis inibi habebatur, attendens, cum religio in eodem Vizel. monasterio tunc ex parte maxima deperisset, commisisse dignoscitur, et praedictus Calixtus papa et idipsum auctoritatis suae privilegio
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinem usq restiterunt. Igitur alexander papa
egressus ab urbe ianuensium: in portu magalone ap¬
plicuit. Cui prenominatꝰ occurrens guillelmꝰ abbas
uizeliacensis. quemadmodũ predecessor illiꝰ pontius
primitias legationis apłice non absq suoꝵ et quoꝵdam
magnatoꝵ inuidia susceꝑat. ita et hic ipsum summũ
pontificem a littore maris ꝓdeuntẽ. omniũ sacerdotũ
gallie prior excepit. &̾ inuenit gr̃am in conspectu
alexandri. et magnificauit eũ alexander corã fre¬
quentia totius romanȩ eccłȩ. Et iterũ retractat d
comitis Gerardi testamento. munimentis etiã antiquoꝵ
priuilegioꝵ collatis cum modernis. immunitatem
libertatis eccłȩ uizeliacensis et libertatẽ eligendi uel
substituendi abbat̃e. cõmuni consilio et uoluntate atq
noꝵs carclinalium alexander papa in confistorio mon¬
tis pessulani iuxta subscriptũ exemplar confirmauit.

Expanded text:
sanguinem restiterunt. Igitur Alexander papa sanguinem restiterunt. Igitur Alexander papa egressus ab urbe Januensium, in portu Magalonae applicuit; cui praenominatus occurrens, Guillelmus abbas Vizeliacensis, quemadmodum praedecessor illius Pontius primitias legationis apostolicae, non absque suorum et quorumdam magnatorum invidia susceperat, ita et hic ipsum summum pontificem a littore maris prodeuntem omnium sacerdotum Galliae prior excepit, et invenit gratiam in conspectu Alexandri, et magnificavit eum Alexander coram frequentia totius Romanae Ecclesiae, et iterum retractato comitis Gerardi testamento, munimentis etiam antiquorum privilegiorum collatis cum modernis, immunitatem libertatis Ecclesiae Vizeliacensis et libertatem eligendi vel substituendi abbatem communi consilio et voluntate, atque um, subdiaconorum, cardinalium, Alexander papa in consistorio Montis pessulani juxta subscriptum exemplar confirmavit.
Abbreviated transcription (Latin):
aduenticii prefati habundantia multa abuterent᷑.
& a uicinis locoꝵ indigenis bonoꝵ eccłe rapinam
paterentur. desidie et ignauie potius quã debite
libertati consulentes. comitem niuernensem induxert̃.
et sub specie familiaritatis. materiã ei dederunt
inconsuete tirannidis. et inusitate consuetudinis.
Eoꝵs etenĩ temporib et indebite iusticie exactio. et
ꝓcurationum frequentia. occasionũq grauamina. atq
malarum consuetudinũ submissio moleuit. ꝑ que omĩa
nr̃is tẽporib eadem eccła pene ad nichilũ redacta est.
Paulatim enĩ serpendo pestiferum uirus tã cluniace
seruitutis quã comitis tirannidis. a planta pedis usq
ad uerticem om̃s illius eui seniores infecit: usq ad beate
memorie Poncium quem fecunda uiroꝵ illustrium.
aruernica nobis tellus ꝓtulit. et hunc de quo in pre¬
de rupe merloti ꝓles edidit. Hii nempe ueri filii
uere matris uicem doluerunt. et ꝓ iusticia illius ad

Expanded text:
adventitii praefati abundatia multa abuterentur, adventitii praefati abundatia multa abuterentur, et a vicinis locorum indigenis bonorum Ecclesiae rapinam paterentur, desidiae et ignaviae potius quam debitae libertati consulentes, comitem Nivernensem induxerunt, et sub specie familiaritatis materiam ei dederunt inconsuetae tyrannidis et inusitatae consuetudinis. Eorum etenim temporibus et indebitae justitiae exactio, et procurationum frequentia, occasionumque gravamina, atque malarum consuetudinum submissio inolevit; per quae omnia nostris temporibus eadem Eccpaulatim enim serpendo pestiferum virus tam Cluniacae servitutis quam comitis tyrannidis, a planta pedis usque ad verticem omnes illius aevi seniores infecit usque ad beatae memoriae Pontium, quem fecunda virorum illustrium Arvernica nobilis tellus protulit, et hunc de quo in praede Rupe Merloti proles edidit. Hi nempe vere filii verae matris vicem doluerunt, et pro justitia illius ad
Abbreviated transcription (Latin):
ignobiliter disꝑsi sunt. alienigenis subintroeuntibus in
liberrimo solo : qui quasi sub sennacherib undecunq:
congregati unum suꝑstitionis samaritanoꝵ nomen
fecere. EI gͦ in tempore tẽptationis suꝑcilium cluniaci
intumuit. et monasterium qd̾ hactenus specialiꝰ eccłe
romane membrum extiterat a romana unitate
ex orbitauit. uire placuit apłico ex amini ut beati petri
uterina filia uizeliacensis eccła. denuo scismaticoꝵ non
subiaceret calumnie. presertim cũ ipse catholicus papa
alexander eque ut paschalis et quilibet alii apłici pre¬
decessores sui dõ auctore beati petri clauib frueretur.
quib merito fidei remittendum uel soluendũ censebat᷑.
qd̾ aliqñ sub optentu religionis cõmissũ uel ligatum
pretendebatur. Ob insolentiam deniq cluniacensiũ.
non solum in hac parte. umo etiã in toto corpore
libertas eccłe uizeliacensis ꝑiclitabatur. Nam cum

Expanded text:
ignobiliter dispersi sunt, alienigenis subintroeuntibus in ignobiliter dispersi sunt, alienigenis subintroeuntibus in liberrimo solo, qui quasi sub Sennacherib undecunque congregati, unum superstitionis Samaritanorum nomen fecere. Quia ergo in tempore tentationis supercilium Cluniaci intumuit, et monasterium quod hactenus specialius Ecclesiae Romanae membrum exstiterat, a Romana unitate exorbitavit, jure placuit apostolico examini, ut beati Petri uterina filia Vizeliacensis ecclesia denuo schismaticorum non subjaceret calumniae, praesertim cum ipse catholicus papa Alexander aeque ut Paschalis, et quilibet alii apostolici praedecessores sui, Deo auctore, beati Petri clavibus frueretur, quibus merito fidei remittendum vel solvendum censebatur, quod aliquando sub obtentu religionis commissum vel ligatum praetendebatur. Ob insolentiam denique Cluniacensium non solum in hac parte, imo etiam in toto corpore, libertas Ecclesiae Vizeliacensis periclitabatur; nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
optentu quemlibet assensum de ipsa electione sibi usurpa¬
re uel quocũq modo requirere presumeret. Hanc siquidẽ
libertatem cum ꝑ trecentos ferme annos ab ipso suȩ
fundationis pͥncipio uizeliacensis eccła quiete et absq
calumnia optinuisset. tamq de suis quã de alioꝵ fr̃ib
monasterioꝵs sibi patres indifferenter prefecisset. cluni¬
acenses longe post exorti. ꝑ surreptionem sͥ uendicare
nisi sunt. assensum quidẽ primum. deinde uͦ arbitriun
mentiebantur traditam sibi curam ordinis ȩccłȩ uzeliacensis.
Ob quã ꝓrsus causam eadẽ eccła sub Innocentio sedo papa
graue scandalum ꝑtulit. reclamando libertatẽ ingenitam.
dum ꝑ uolentiam eiusdem Innocentii et comitis niuernensis
intruso a cliniacensib quodã alberico. fere om̃s sepefati
monasterii frẽs iuinculis colligati. et ꝑ ꝓuinciam. italiam.
germaniam. lotaringiam. Franciam ⁊ aquitaniã hac illacq

Expanded text:
eligionisve obtentu quemlibet assensum de ipsa electione sibi usurpaeligionisve obtentu quemlibet assensum de ipsa electione sibi usurpare, vel quocunque modo requirere praesumeret. Hanc siquidem libertatem, cum per trecentos fere annos ab ipso suae fundationis principio Vizeliacensis ecclesia quiete et absque calumnia obtinuisset, tamque de suis quam de aliorum fratribus monasteriorum sibi Patres indifferenter praefecisset, Cluniacenses longe post exorti per subreptionem sibi vindicare nisi sunt; assensum quidem primum, deinde vero jus i traditam sibi curam ordinis ecclesiae Vizeliacensis ob quam prorsus causam eadem ecclesia sub Innocentio II papa grave scandalum pertulit reclamando libertatem ingenitam, dum per violentiam ejusdem Innocentii et comitis Nivernensis intruso a Cluniacensibus quodam Alberico, fere omnes saepe fati monasterii fratres vinculis colligati, et per Provinciam, Italiam, Germaniam, Lotharingiam, Franciam, et Aquitaniam, hac illacque