comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& incaelo cũ sit ignitus. & micans fulgentibus
stellis polus. aqua esse possit intellegi. quȩ uel
supra cęlũ est. uel de illo superiori loco in terrã
largo frequenter imbre dimittitur. Quae
plurib colligere possumus. siquid ad aedisica¬
tionẽ ecclesiȩ ista ꝓficere uiderimus: Sed
quia his occupari infructuosum negotiũ est.
ad illa magis intendamus animũ. in quib uita
sit profectus aeternȩ. De qualitate igitur
& substantia cęli. satis est ea ꝓmere quȩ in
isaiae scripturis repperimus. qui medio cribus
& usitatis sermonib qualitatẽ naturȩ caelestis
expressit dicens. quod firmauerit cęlũ sicut
fumũ subtilem eius naturã. nec solidã cupiens
declarare Ad speciem quoq eius abundat.
qđ ipse de caeli firmamento locutus est: quia¬
fecit ds̃ caelũ sicut camerã. qđ intra caeli ambitũ
uniuersa claudantur. quȩ uel in mari geruntur
& terris. Quod similiter significatur cũ legitur:

Expanded text:
et in caelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus et in caelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intellegi, quae uel supra caelum est uel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demittitur. quae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem ecclesiae ista proficere uideremus. sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibus uitae sit profectus aeternae. De qualitate igitur et substantia caeli satis est ea promere quae in Esaiae scriptis repperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae caelestis expressit dicens quod firmauerit caelum sicuti fumum, subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. ad speciem quoque eius abundat quod ipse de caeli firmamento locutus est quiafecit deus caelum sicut cameram, quod intra caeli ambitum uniuersa claudantur, quae uel in mari geruntur et terris. quod similiter significatur, cum legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uult omĩa eius uistute manent atq consistunt¬
& finis eorũ indĩ uoluntate recurrit. & eius ar¬
bitrio resoluuntur. In principio itaq tẽporis.
caelũ & terrã ds̃ fecit. Tempus enĩ abhoc mun¬
do non ante mundũ. dies autẽ temporis portio
est non principiũ. Et quãquam lectionis
serie possimus astruere qđ primo diem fecerit
dñs & noctẽ quȩ sunt uices temporũ. & secun¬
do die firmamentũ fecerit. quo discreuit aquã
quae sub cȩlo est. & aquã quae super caelum.
tamen satis est ad p̃sentẽ assertionẽ. qđ in principio
caelũ fecerit. Vnde prerogatiua generationis.
& causa & terrã fecerit. inqua ess& generationis
substantia. In his enĩ quattuor illa elementa
creata sunt. ex quib: generantur omia ista
quȩ mundi sunt. Elementa autẽ quattuor.
aer. ignis. aqua. & terra. quae in omnib sibi
mixta sunt. Siquidẽ & in terra repperies ignẽ.
qui ex lapidib & ferro frequenter excutitur.

Expanded text:
uult omnia eius uirtute manent atque consistunt etuult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem recurrit et eius arbitrio resoluuntur. I In principio itaque temporis caelum et terram deus fecit. tempus enim ab hoc mundo, uonlion ante mundum, dies autem temporis portio est, non principium. et quamquam lectionis serie possimus astruere quod primo diem fecerit dominus et noctem, quae sunt uices temporum, et secundo die firmamentum fecerit, quo discreuit aquam quae sub caelo est et aquam quae super caelum, tamen satis sufficit ad praesentem adsertiouem quod in principio caelum fecerit, unde praerogatiua generationis et causa, et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. in his enim quattuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt. elementa autem quattuor, caelum ignis aqua et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt, siquidem et in terra ignem repperias, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia. siue sedes. siue dominationes. siue principa¬
tus siue potestates. Omĩa inquit ꝑ ipsum. & in
ipsũ creata sunt. Quid ẽ. in ipsum creata.
Quia ipse est heres patris. eo qđ apatre in ipsum
transierit hereditas. sicut᷑ pater dicit ¶Poscet
ame & dabo tibi gentes hereditatẽ tuã
Quȩ tamen hereditas apatre transiuit
infiliũ & inpatrẽ reuertitur afilio. Egre¬
gie itaꝙ apłs. et hoc loco filiũ dixit auc¬
torem omnium. & maiestate sua conti¬
nentẽ omĩa & ad romanos depatre ait
Om̃ ex ipso & peripsũ et in ipso sunt omĩa
Exipso principium & origo substantia
uniuersorũ. id est ex uoluntate eius &
potestate. Omĩa enim exerus uoluntate
coeperunt : quia unus ds̃ pater ex quo
omĩa. Et enĩ tamquã ex suo fecit. qui unde uoluit
fecit. Per ipsũ continuatio. in ipsum finis
Ex ipso ergo materia. ꝑ ipsum operatio. quae ligauit
atq construxit uniuersa in ipsũ. quia & quã diu

Expanded text:
sibilia, siue sedes siue dominationes sine principasibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipsum omnia. ex ipso principium et origo substantiae uniuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso ergo materia, per ipsum operatio, quae ligauit atque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ umbra corpori. & fulgor lumini. naturali
magis societate quã uoluntate arbitr a
ergo ait morses. quia fecit ds̃ calũ & terrã. Non
dixit quia sub esse fecit. non dixit quia causa mundo
ut ess& p̃buit. sed fecit quasi bonus qđ for& utile.
tens qđ amplissimũ preuidebat. Quomodo autẽ
quasi umbra esse poterat. ubi corpus non erat. cũ
incorporei dĩ corporea adumbratio esse non possit.
Quomodo &iã incorporei luminis splendor possit
esse corporeus : Sed si quȩris splendorẽ dĩ. filius
est imago dĩ inuisibilis. Qualis ergo ds̃. talis est
imago: In uisibilis ds̃ & iam imago in uisibilis
Est enĩ splendor gloriae paternȩ.atq eius imago
quinon erat. uerbũ autẽ dĩ in principio erat.
& erat semꝑ. Sed & iã angeli. dominationes.
& potestates. & si aliquando cȩperunt. erant
tamen iam quando hic mundus est factus
Omĩa namq creata & condita sunt uisibilia & inui¬

Expanded text:
enim umbra corpori et fulgur lumini naturali enim umbra corpori et fulgur lumini naturali magis societate quam uoluntate arbitra. pulchre ergo aitMoysesquia fecit deus caelum et terram. non dixit quia subesse fecit, non dixit quia causam mundo ut esset praebuit, sed fecit quasi bonus quod foret utile, tens quod amplissimum praeuidebat. quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei dei corporea adumbratio esse non potest? quomodo etiam incorporei luminis t splendor possit esse corporeus? sed si quaeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis ergo deus, talis et imago. inuisibilis deus, etiam imago inuisibilis; est enim splendor gloriae paternae atque eius imago qui non erat; uerbum autem dei in principio erat et erat semper. sed etiam angeli, dominationes et potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inui
Abbreviated transcription (Latin):
incorporis motu aut sono uocis. cessauit motus
aut̃ sonus. nihil suꝑfuit nec remansit spectan¬
tibus uel audientib. aliae theoretice quȩ uigo¬
rem mentis exerceant. Aliae huiusmodi. ut
cessante quoq operrtionis officio. operis mu¬
nus appareat. ut aedificatio atque textura.
qua &iã tacente artifice peritiam eius ostendan.
ut operatori operis sui testimoniũ suffraget᷑.
Similiter &iã hic mundus diuinȩ maiestatis in¬
signe est. ut ꝑ ipsum dĩ sapientia manifestet᷑
Quẽ uidens propheta. simul & ad inuisibilia ocu¬
los mentis attollens. ait. Quã magnificata
sunt opera tua dñe. omĩa insapientia fecisti.
Nec utiq ociose factũ legimus. quia gentiles ple¬
riq qui coaeternũ dõ mundũ uolunt esse. quasi
adum brationẽ uistutis diuinȩ asserunt. & iã
sua sponte subsistere. Et quãuis causam
eius dm̃ esse fateantur. causa tamen factũ
uolunt non ex uoluntate & dispositione sua.
sed ita ut causa umbrae corpus est. Adher&

Expanded text:
in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantibus uel audientibus —, aliae consultius, quae uigorem mentis exerceant, aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similiter etiam hic mundus diuinae maiestatis insigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens propheta simul et ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. Nec otiose utique factum legimus quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbrationem uirtutis diuinae, adserunt etiam sua sponte subsistere. et quamuis causam eius deum esse fateantur, causam tamen factum uolunt non ex uoluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est, adhaeret
Abbreviated transcription (Latin):
ESTITA DIUERSIS TERRA GERMINIBUS¬
minis uult̾ sui luminib stellarũq signi¬
tũ decore fulgebat suꝑerrt elem̃tũ ter¬
tiũ mare scilic& ut & ipsigrã uiuificationis di¬
uniũ sauiuificat. Et maxime tunc primũ uerbo
dĩ iussa uiridescere. uiui ficationis suȩ munerȩ
pullulabat. Uacabat aqua. & adiuinȩ operati¬
onis feriatabene ficio uidebat᷑. Hab& adhuc
creator qđ illi ẽferat. qͦ munia t̾rarũ possit. ue

Expanded text:
Vestita diversis terra germinibuminis vultus sui luminibus, stellarumque insignitum decore fulgebat. Supererat elementum tertium, mare scilicet; ut et ipsi gratia vivificationis diuniuersa uiuificat et maxime tunc primum uerbo dei iussa uiridescere accinctus suae munere pullulabat: uacabat aqua et a diuinae operationis feriata beneficio uidebatur. habet adhuc creator quod illi conferat, quo munia terrarum possit ae
Abbreviated transcription (Latin):
perent. Dixit itaq ds̃. Producant aquȩ repti¬
lia animarũ uiuentiũ secundũ geñ. & uolatilia
uolantia scđm firmatũ cȩli. Uenit mandatũ.
& subito aqͣ iussos fundebat᷑ in part̾. generare
fluuios. uiuificare lacꝰ mare ipsũ coepit diũsa
reptiliũ genera parturire. Et scđm geñ effudere
qdcũq formauerrt. Non exigui gurgites. Non

Expanded text:
s: producant aquae reptilia animarum uiuentium secundum genus et uolatilia uolantia secundum firmamentum caeli. uenit mandatum et subito aqua iussos fundebatur in partus; generare fluuii, uiuificare lacus, mare ipsum coepit diuersa . reptilium genera parturire et secundum genus effundere quodcumque formauerat. non exigui gurgites, non
Abbreviated transcription (Latin):
igem.
sed uistute spirabat gram:. Ego tam̃ & odorẽ ipsũ
t̃rȩ simplitem atq sincerũ ꝓgrã benedictionis
accipiam. quẽ fraus nulla cõposuit. sedueritas
indulgentiae ex lestis infudit. Deruq int̾̃ be¬
nedictiones sacratissimas cõputat᷑: Vt tribuat
nobis dñs arorecȩliuĩ uini &olei atq frum̃ti.
cui est honor lausgloria ꝑ p&uitas a seculis &

Expanded text:
gem, sed virtutum spirabat gratiam; ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis accipiam, quem fraus nulla composuit, sed veritas indulgentiae coelestis infudit. Denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis Dominus a rore coeli vim vini, olei, atque frumenti: cui est honor, laus, et gloria, perpetuitas a saeculis, et
Abbreviated transcription (Latin):
nascatur. qui ortus est in lectione
Prȩclarus dies qui terrã anaufragio
liberauit dicente dõ. Congrege tͥ
aqua quȩ sub cȩlo est. in congregatione una
De quo prȩfationẽ adoriri plac&. Congrege¬
tur aqua dictũ est: & congregata ẽ. Et fre¬
quenter dicit᷑. congregetur populus. & non
congregatur. Non mediocris pudorsẽ : impe
rio dĩ insensibilia elementa parere. & homines
non obȩdire. quib sensus ab ipso tributus auctore
est. Et fortasse hic pudor fecerit ut hodie
plures conueniretis. Ne quo die congregata est
aqua in congregatione una. eodie populus nequa¬
quã congregatus in ecclesia dñi uideretur
Nec hoc solũ obȩdientis aquȩ exemplũ habemus
Nam & alibi scriptũ est. Uiderunt te aquȩ ds̃.
uider̃ te aquȩ & timuerunt. Neq enĩ ueri
simile non uidet᷑ de aquis dictũ. quando alibi
quoq: idem ꝓpheta ait. Mare uidit & fugit.
iordanis conuersus . ẽ. retrorsũ. Hoc enĩ uere factũ
quis ignorat. qđ hebreoꝵ transitũ mare fugerit.

Expanded text:
nascatur, qui ortus est in lectione. Praeclarus dies, qui terram a naufragio liberavit, dicente Deo: Congregetur aqua quae est sub coelo in congregatione una . De quo praefationem adoriri placet. Congregetur aqua dictum est, et congregata est; et frequenter dicitur, Congregetur populus, et non congregatur. Non mrio dei insensibilia elementa parere et homines non oboedire, quibus sensus ab ipso tributus auctore est. et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conueniretis, ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, et hodie populus nequaquam congregatus in ecclesiam domini uideretur. nec hoc solum oboedientia aquae exemplum habemus; nam et alibi scriptum est: uiderunt te aquae, deus, uiderunt te aquae et timuerunt. neque enim ueri simile non uidetur de aquis dictum, quando alibi quoque item propheta ait: mare uidit et fugit, Iordanes conuersus est retrorsum. hoc enim uere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitus mare fugerit?
Abbreviated transcription (Latin):
rabiles dicunt esse mundos. ut scripsit demo¬
critus. cui plurimum de physicis auctorita¬
tis u&ustas d&ulit. Ipsum quoq mundũ
semper fuisse & fore aristotiles usurpat di¬
cere. Contric autem plato non semper fuis¬
se. & semper fore presumit astruere. pluri¬
mi uero nec fuisse semper nec semper fore
scriptis suis testificantur. Inter has dissen¬
siones eorum. quȩ potest esse ueri ȩstimatio.
cum alii mundum ipsum dm̃ esse dicant qđ
ei mens diuina ut putant in esse uideatur.
substantiae. ut primogenitȩ creaturȩ priuilegio po¬
tionib. qui mutuis disputationib se refellunt. nobis
autẽ satis est ad salutẽ. non disputationũ controuersia:
sed p̃ceptorũ ueritas. nec argumentationis astutia.
sed fides mentis. ut seruiamus creatori potius quã

Expanded text:
rabiles dicunt esse mundos, ut scribit Demorabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis uetustas detulit, ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore praesumit adstruere, plurimi uero non fuisse semper nec semper fore scriptis suis testificantur. inter has dissensiones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, substantiae, ut primogenitae creaturae priuilegio potionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt: nobis autem satis est ad salutem non disputationum controuersia, sed praeceptorum ueritas nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut seruiamus creatori potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
emplar. & materiam. Sicut plato discipuliq
eius. & ea in corrupta & increata ac sine mi¬
tio esse asseuerarent. dm̃q non tam quã crea¬
torem materiae sed tam quã artificẽ ad
exemplar hoc est id ȩa intendentẽ. fecisse
mundum demateria quam uocant ẏleN.
quȩ gignendi causas rebus omnib dedisse
asserctur. Ipsum quoq. mundũ incorruptũ.
nec creatum aut factum aestimarent. Alii quoq
ut aristotiles cum suis disputandum putauit.¬
ut duo principia ponerent materiã & speciem.
& tertium cum his quod operatorium dicitur.
cui suppeter& competenter efficere quod ad¬
oriundum putass&: Quid igitur tam in con¬
ueniens. quam ut a &ernitatem operis cũ dĩ
omnipotentis coniungerent axernitate. uel
ipsum opus dm̃ esse dicerent. ut cȩlum & terrc̃
& mare diuinis prosequerentur honoribus.
Ex quo factum est. ut partes mundi deos
esse crederent. quam uis deipso mundo non
mediocris inter eos questio sit. Nam phita¬
goras unum mundum asserit: alii innume¬

Expanded text:
emplar et materiam, sicut Plato discipulique eius, et ea incorrupta et increata ac sine initio esse adseuerarent deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est ideam intendentem fecisse mundum de materia, quam uocant ὕλην, quae gignendi causas rebus omnibus dedisse adseratur, ipsum quoque mundum incorruptum nec creatum aut factum aestimarent, alii quoque, ut Aristoteles cum suis disputandum putauit, duo principia ponerent, materiam et speciem, et tertium cum his, quod operatorium dicitur, cui subpeteret competenter efficere quod adoriendum putasset. quid igitur tam inconueniens quam ut aeternitatem operis cum dei omnipotentis coniungerent aeternitate uel ipsum opus deum esse dicerent, ut caelum et terram et mare diuinis prosequerentur honoribus? ex quo factum est ut partes mundi deos esse crederent, quamuis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. nam Pythagoras unum mundum adserit, alii innume
Abbreviated transcription (Latin):
principia constituerent omnium. dm̃. & ex
emplar. & materiam: Sicut plato discipuliq
eius. & ea in corrupta & increata ac sine mi¬
tio esse asseuerarent. dm̃q nontam quã crea¬
torem materiae sed tam quã artificẽ ad
exemplar hoc est id ȩa intendentẽ. fecisse
mundum de materia quam uocant yleN.
quȩ gignendi causas rebus omnib dedisse
assertctur. Ipsum quoq. mundũ in corruptũ.¬

Expanded text:
principia constituerent omnium, Deum, et emplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; et ea incorrupta, et increata, ac sine initio esse asseverarent: Deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est, ideam intendentem, fecisse mundum de materia, quam vocant hylen, quae gignendi causas rebus omnibus dedisse asseratur: ipsum quoque 2 mundum incorruptu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuin demiam colligit. uasa praus
quibus uinũ infundit᷑ muclare con¬
sueuit. Ne sors aliqua uini grãm de¬
Icolor&. Quicdenĩ prodest
ponere uitẽ ordine. fodere
quot annis. aut a ratris sulcos ducere. puta¬
re. subrigare. adiungere ulmis & quodam
conubia copulare. sitanto labore uina que sita
inuase coacescant: Matutinos quoque solis
ostus siquisspectare desiderat emunidat ocu¬
los suos. nequid pulueris. nequid purgam̃toꝵ
oculis eĩ insideat. quo inturntis hebetetur &¬
obscuret᷑ obtutꝰ. neue aliqua caligonebulosa.
corporros uisus spectantis obducat. Nobis in
lectione exoriendus est sol. qui ante ñ fuerat.

Expanded text:
ui uindemiam colligit uasa prius quibus uinum infunditur mundare consueuit, ne sors aliqua uini gratiam decoloret. quid enim prodest ponere uitem ordine, fodere quodannis aut aratris sulcos ducere, putare, subrigere, adiungere ulmis et quodam conubio copulare, si tanto labore uina quaesita in uase coacescant? matutinos quoque solis ortus si quis spectare desiderat, emundat oculos suos, ne quid pulueris, ne quid purgamentorum oculis eius insidat, quo tuentis hebetetur optutus, neue aliqua caligo nebulosa corporeos uisus spectantis obducat. nobis in lectione exoriundus est sol, qui ante non fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
iaculatur intendit. Incisus aer. statĩ inse ipsum
resolutus est. Ubi ergo erit ylen. rusi forte di¬
catur quadã dementi intentione. quia in dõ erat
Ergo ds̃ id ẽ inuisibilis naturȩ atq in uio labilis.

Expanded text:
jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo Deus, qui est invisibilis naturae atque inviolabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iã rlen sine principio dicentes. definiant
ubi nã erat. Si in loco. ergo &iã locus sine prin¬
cipio fuisse astruitur. inquo erat materia rerũ
quȩ principiũ non habebat. Quod si absurdũ ui¬
detur de loco credere. uidete neforte uolatilem
terrã debeamus aestimare. quȩ non habens funda¬
mentũ. alarũ remigiis suspendebatur. Vnde
ergo ei alas sumemus. Nisi forte huc deriuemus
ꝓphetici sermonis interp̃tationẽ. apennis terrȩ
prodigia audiuimus & illud: ue terrae auium
penne : Sed si sic accipiamus. in quo aere uo¬
labat terra: Sine aere enĩ. uolare non po¬
terat. Sed aer adhuc esse non poterat. quia
non erat sine rerũ materia elementorũ facta
distinctio. cũ ipsa adhuc elementa facta non
essent. Ubi ergo erat materia ista. alarũ
suffulta remigiis : Inaere nonerat. quia
aer corpus est mundi. Corpus autẽ esse
aerem doc& lectio. quia emissa sagitta. in locũ quẽ

Expanded text:
sed etiam hylen sine principio dicentes, definiant sed etiam hylen sine principio dicentes, definiant ubinam erat. Si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse adstruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. Quod si absurdum videtur de loco credere, videte ne forte volatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum, alarum remigiis suspendebatur. Unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc derivemus prophetici sermonis interpretationem: A pennis terrae prodigia audivimus ? Et illud: Vae terrae navium pennae ? Sed hoc si accipiamus, in quo aere volabat terra? Sine aere enim volare non poterat, sed aer adhuc esse non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectio , quia emissa sagitta in locum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
creature. qui est benedictus in scła. TERR
teM ERAT IN UISIBILAS ET IN COMPOSITA
ONus artifex prius fundamentũ ponit. postea
fundamento posito. aedificationis membra distin¬
guit. adiungit ornamentũ. Posito igit᷑ funda¬
mento terrae. & confirmata cęli substantia. duo enĩ
ista sunt uelut cardines rerũ. subtexuit: Terra
autẽ erat inuisibilis & incõposita. Quid est erat:
Et neforte infinitũ & sine principio extendant opi
sicut phrlosophi dicunt &iã secundũ scripturã di¬
uinã non habuit initiũ. uerũ hoc dicentib respon¬
debis. quia scriptũ est. Erat autẽ cam operarius
terrae. Et de eo qui iubaldictus est hab& scrip¬
tura. Hic erat pater. qui demonstrauit psalteriũ
& cytharã. Et homo erat in ausithidi regione.
cui nomen iob. Desinant ergo deuerbo quȩstionẽ
mouere. cũ presertim premiserit morses. quia
fecit ds̃ terrã. Erat ergo. ex quo facta est
Nam sisine principio eã dicunt esse. lam non solũ dm̃.

Expanded text:
creaturae, qui est deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum — subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne forte in infinitum et sine principio extendant opinsicut philosophi dicunt, etiam secundum scripturam diuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de uerbo quaestionem mouere, cum praesertim praemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo faNam si sine principio eam dicunt esse, jam non solum Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
ESTITA DIUERSIS TERRA GERMINIBUS¬
uirebat: Cȩlũ quoq sol& luna ge¬
minis uult̾ sui luminib stellarũq signi¬
tũ decore fulgebat suꝑerrt elem̃tũ ter¬
uniũ sauiuificat. Et maxime tunc primũ uerbo
dĩ iussa uiridescere. uiui ficationis suȩ munerȩ
pullulabat. Uacabat aqua. & adiuinȩ operati¬
onis feriatabene ficio uidebat᷑. Hab& adhuc
creator qđ illi ẽferat. qͦ munia t̾rarũ possit. ue

Expanded text:
colla diuersis terra germinibuuirebat omnis, caelum quoque sole et luna geminis uultus sui luminibus stellarumque insignitum decore fulgebat. supererat elementum teruniuersa uiuificat et maxime tunc primum uerbo dei iussa uiridescere accinctus suae munere pullulabat: uacabat aqua et a diuinae operationis feriata beneficio uidebatur. habet adhuc creator quod illi conferat, quo munia terrarum possit ae
Abbreviated transcription (Latin):
& alternȩ lucis occasus est. cuiꝰ ex ueteri testam̃to
sollempnis est celebratio. Deniq hoc tempore ueterũ
sacrificia offerri adoleriq altario aromata & thura
functus officio dicens: Dirigatur oratio mea usq uesꝑ¬
tinum. In nouo autẽ testam̃to eo tempore dñs & salua¬
tor nrͣ cenantib apłis mysterium sui corporis & sangni¬
nis initium tradidit. ut tempus istua sacrificii uesꝑti
num ostenderet scłi finẽ. Proinde in honore ac memo¬
ria tantoꝵ sacramentoꝵ his temporib adesse uos decet
dĩ conspectib & ꝑsonare in eiꝰ cultib orationũ nr̃arum¬

Expanded text:
 alternae lucis occasus est: cujus ex Veteri Testamento solemnis est celebratio. Denique hoc tempore veterum sacrificia offerri adolerique altario aromata et thus functus officio dicens: Dirigatur oratio mea sicutinum . In Novo quoque Testamento eodem tempore Dominus et Salvator noster coenantibus apostolis mysterium sui corporis et sanguinis in initio tradidit: ut tempus illud sacrificii vesperum saeculi ostenderet. Scilicet proinde in honore ac memoria tantorum sacramentorum his temporibus adesse nos decet Dei conspectibus, et personare in ejus cultibus, orationum n
Abbreviated transcription (Latin):
estiuitates annuas dedicationis eccłarũ ex more ueterũ
celebrari in eugłio legimꝰ: ubi dr̃. facta sunt encenia in
hierosolimis. Eccenia quippe. festiuitates erant aedicationis
templi. Grece eium chenon. dr nouũ. Quandocũq enĩ aliqͥd
nouũ fuerit dedicatũ. encenia uocantur. Illum enĩ diẽ quo
aies festus agebatur apud eos. Qui usus in illis exoleuit:

Expanded text:
estivitates annuas dedicationis ecclesiarum ex more veterum celebrari in Evangelio legimus, ubi dicitur: Facta sunt autem encaenia Jerosolymis . Encaenia quippe festivitas erat dedicationis templi; Graece enim caenon dicitur novum. Quandocunque enim aliquid novum fuerit dedicatum, encaenia vocatur. Illum enim diem, quopse dies apud eos festus agebatur, qui licet usus in illis exolevit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatores magis qua auditores faciat. Uetus opinio ẽ lecto¬
res ꝓnuntiandi causa p̾cipuã curã uocis habuisse. ut
exaudiri in tumultũ possent Unde & dudũ lectores
pͣcones uel proclamatores uocabant᷑¬

Expanded text:
tatores magis, quam auditores faciat. Vetus opinio est, lectotatores magis, quam auditores faciat. Vetus opinio est, lectores pronuntiandi causa praecipuam curam vocis habuisse, ut exaudiri in tumultu possent. Unde et dudum lectores praecones vel proclamatores vocabant
Abbreviated transcription (Latin):
si quasi confirmatiue ñ seruato genere ꝓnuntiationis
suȩ dicatur. magna ꝑuersitas oritur. Sic gͣ ꝓnuntiandũ
ẽ: ac si diceret: Ds ne. qui iustificat. Subaudit᷑ ñ. Necesse
la conuenient᷑q ꝓnuntientur. Preterea & accentuum
uim oportet lectorẽ scire. ut nouerit in qua sillaba
uox ꝓtendatur ꝓnuntiantis. Perũq enim imꝑiti lec¬
tores in uerboꝵ accentib errant. & solent irridere noꝰ
imꝑitiȩ hi qui uidentur habere noticiam. aetraheutes
& iurantes penitus nescire nos qd̃ aicimnꝰ. Porro uor
lectoris simplex erit & clara & ad om̃e ꝓnuntiations
genus accommodata. pleno suco uirili. agrestem & sub¬
rusticũ effugiens sonũ. ñ humilis nec adeo sublimis. non
fracta nec tenera. uichilq femineũ sonans. neq cõmoto
corpore.s: tantũ cum grauitatis specie. Aurib enĩ & cor¬
ai consulere debet lector. ñ oculis. ne eos ex se ipso spec¬

Expanded text:
si quasi confirmative, non servato genere pronuntiationis si quasi confirmative, non servato genere pronuntiationis suae, dicatur, magna perversitas oritur. Sic ergo pronuntiandum est, ac si diceret: Deusne qui justificat? Subauditur ut subaudila convenienterque pronuntientur. Propterea et accentuum vim oportet lectorem scire, ut noverit in qua syllaba vox protendatur pronuntiantis. Plerumque enim imperiti lectores in verborum accentibus errant, et solent irridere nos imperitiae hi qui videntur habere notitiam, detrahentes et jurantes penitus nos nescire quod dicimus. Porro vox lectoris simplex erit, clara, ad omne pronuntiationis genus accommodata, plena virili succo, agrestem et subrusticum effugiens sonum, non humilis, nec adeo sublimis, non fracta vel tenera, nihilque femineum sonans, neque cum motu corporis, sed tantum cum gravitatis specie. Auribus enim et cordi consulere debet lector, non oculis, ne potius ex seipso eos spec
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt gͥ lectores qui uerbũ dĩ p̾dicant. quib dr: cla¬
na ne cesses. quasi tuba exalta uocẽ tuã. Isti quippe
dum orainantur. pͥmum de eoꝵ conuersatione ep̃c
uerbum facit ad ppłm. deinde corã plebe tradit eis
codicẽ apicũ diuinoꝵ ad dĩ uerbũ annuntiandu Q ui
autẽ ad huiꝰ modi ꝓuehitur gradum. iste erit doctri¬
na & libris imbutus. sensuumq & uerboꝵ scientia or¬
natus. ita ut distinctiones sententiarũ intelligat. ubi
fimatur iunctura. ubi adhuc pendeat oratio. ubi sen¬
tentia extrema claudatur Sicq expeditus usũ ium ꝓ
nuntiationis tenebit ut ad intellectũ om̃ium mentes
sensusq ꝑmoueat. discernendo genera ꝓnuntiationis
atq exprimendo om̃ium sententiarũ ꝓprios affectꝰ. No
magis & illa ambigua sententiarũ adhibenda cogitatio
ẽ Multa enĩ sunt in scripturis. quȩ nisi ꝓprio molo ꝓ¬
nuntient᷑. in contrariam recedunt sententiã. sicuti est.
Quis accusabit aduersꝰ electos dĩ : Hs̃ qui iustificat: d̾

Expanded text:
: Clama, ne cesses: quasi tuba exalta vocem tuam . Isti quippe dum ordinantur, primum de eorum conversatione episcopus verbum facit ad populum. Deinde coram plebe tradit eis codicem apicum divinorum, ad verbum Dei annuntiandum. Qui autem ad hujusmodi provehitur gradum, iste erit doctrina et libris imbutus, sensuumque ac verborum scientia perornatus: ita ut distinctionibus sententiarum intelligat ubi finiatur junctura, ubi adhuc pendeat oratio, ubi sententinuntiationis tenebit, ut ad intellectum omnium mentes sensumque promoveat, discernendo genera pronuntiationum, atque exprimendo proprios sententiarum affectus, mods, in quo magis maxime illa ambigua sententiarum adhibenda cognitio est. Multa enim sunt in Scripturis, quae nisi proprio modo pronuntientur, in contrariam recidunt sententiam: sicuti est: Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
martyrum sollempnitates antiqui patres in uencra¬
tionis mysterio celebrari sanxerunt. uel ad excitandã imi¬
mitationẽ : uel ut meritis eoꝵ consotiem᷑. atq orationib
adiuuemur. Ita tam̃ ut nulli martyrũ s ipsi do martyrũ
sacrificemꝰ. quamuis in memoriis martyrũ constituamꝰ
altaria. Nemo enĩ antistitum in locis scoꝵ corpoꝵ assistenᷤᷤ¬
altari aliquando dixit. offerimꝰ tibi petre aut paule aut
cipriane: s qd̾ offertur offertur do qui martyres corona-¬
uit apud memorias eoꝵ quos coronauit. ut ex ipsoꝵ. locoꝵ
ammontione maior affectus exurgat ad augendã carita-

Expanded text:
martyrum solemnitates antiqui Patres in venerationis mysterio celebrari sanxerunt, mitationem, vel ut meritis eorum consociemur, atque orationibus adjuvemur . Ita tamen ut nulli martyrum, sed ipsi Deo martyrum sacrificemus, quamvis in memoriis martyrum constituamus altaria. Nemo enim altari aliquando dixit: Offerimus tibi Petre, aut Paule, aut Cypriane? Sed quod offertur, offertur Deo, qui martyres coronavit, apud memorias eorum quos coronavit; ut ex ipsorum locorum admonitione major affectus exsurgat, ad augendam charita
Abbreviated transcription (Latin):
sic om̃s quos illis temporib ȩccłarũ pͥncipes ordinabant
sorte eligebant. Nam cleros sors interp̃tatur. Unde &
hereditas grece. clerõnomia appellatur. & heres clero¬
nomus. Proinde gͦ clericos uocari auint eo qd̃ in sor¬
te hereditatis dũi dentur. uel ꝓ eo qd̃ ipse dñs sors he¬
reditatis illoꝵ sit. sicut de eis scriptũ ẽ. loquente dño
ego hereditas eoꝵ. Unde oportet qui d̾m hereditate
possident. absq ullo impedim̃to scłi dõ seruire. stu¬
aeant & pauꝑes sp̃u eẽ contendant: ut congrue il¬
lua psalmistȩ dicere possint. dñs pars hereditatis in ex̧¬

Expanded text:
et omnes quos illis temporibus Ecclesiarum principes ordinabant sorte eligebant. Nam cleros sors interpretatur, unde et haereditas graece cleronomia appellatur, et haeres cleronomos. 2. Proinde ergo clericos vocari aiunt, eo quod in sortem haereditatis Domini dentur, vel pro eo quod ipse Dominus sors eorum sit, sicut de eis scriptum est, loquente Domino: Ego haereditas eorum. Unde oportet ut qui Deum haereditate possident absque ullo impedimento saeculi Deo servire studeant, et pauperes spiritu esse contendant, ut congrue illud Psalmistae dicere possint: Dominus pars haereditatis me
Abbreviated transcription (Latin):
cio ꝑmissũ ñ fuerat. nisi tantũ illud ut scriptũ ẽ lignũ
fructiferum. & herbã seminalẽ dedi uobis in escã: postea
uͦ ꝑeoe data sunt in esũ cuncta animalia. iumq tunc
attebuta licentia est. Sed postqu̾a xp̃c qui est principiũ
& fs apparuit. hoc qd̾ in principio suspenderat etiã in
tempoꝵ fine retraxit. loquens ꝑ apłm suum.B onũ est
nͨ manducare carne̾. & ñ bibere uinum. Et iterũ Qui
infirmꝰ est: olera manaucet. Non gͥ quia carnes malȩ sunt
ido ꝓhibentur. sed quia epulȩ earũ carnis luxuriã ging-¬
quia eũ post resurrectionẽ accepit dñs : possumꝰ mandu¬
care. Hoc enim nec saluator uec apłi prohibuer uNit:¬

Expanded text:
nitio permissum non fuerat, nisi tantum illud, ut scriptum est: Lignum fructiferum et herbam seminalem dedi vobis in escam . Postea vero per Noe data sunt in esum cuncta animalia, vinique tunc attributa licentia est . Sed postquam Christus, qui est principium et finis, apparuit, hoc quod in principio suspenderat etiam in temporum fine retraxit, loquens per Apostolum suum: Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum. Et iterum: Qui infirmus est, olera manducet . 2. Non igitur quia carnes malae sunt, ideo prohibentur, sed quia earum epulae carnis luxuriam gigquia eum post resurrectionem accepit Dominus possumus manducare. Hoc enim nec Salvator nec apostoli vetuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
taq om̃is qui in eccłastici ministerii gradib ordinati
ricos hinc appellatos doctores nr̃i aicunt. quia mathias
UONTÃ ORIGI¬
nes causasq officioꝵ quȩ
in commune ab eccla ce¬
lebrantur ex parte ali¬
qua explicuimꝰ : deinceps
exordia eoꝵ qui diumo
cultui ministeria reli¬
gionis impen¬
dunt or

Expanded text:
Itaque omnes qui in ecclesiastici ministerii gradibus ordinati ricos hinc appellatos doctores nostri dicunt, quia Mathias uoniam origines et causas officiorum quae in communi ab Ecclesia celebrantur ex parte aliqua explicuimus, deinceps exordia eorum qui divino cultui ministeria religionis impendunt or
Abbreviated transcription (Latin):
uinitatis habitat corꝑaliter. In patre autẽ & filio &
sp̃u sco. salutaris baptisii dona consistunt. Unde nequa¬
quã baptismi scificatur officio. nisi qͥ sub trinitatis tinguit᷑¬
na baptismꝰ detur: manifeste in regenerationis sollẽp¬
uitate nichil agi tur. nisi tota trmitas inuocetur.
Nam & dñs dũ a ioħe baptizaret᷑. eundẽ baptismũ sub tri¬
uitatis sacram̃to legitur ꝑegisse. Dicente enĩ año filiꝰ m̃s

Expanded text:
vinitatis habitat corporaliter . In Patre autem, et Filio, et vinitatis habitat corporaliter . In Patre autem, et Filio, et Spiritu sancto salutaria baptismi dona consistunt. Unde nequaquam baptismi sanctificatur officio, nisi qui sub Trinitatis tingitna, baptisma detur, manifeste in regenerationis solemnitate nihil agitur, nisi tota Trinitas invocetur. 5. Nam et Dominus, dum a Joanne baptizaretur, eumdem baptismum sub Trinitatis sacramento leg
Abbreviated transcription (Latin):
quo consecram᷑ in sanguine. Est & t̾ciũ baptisma lacri¬
marũ: qd̃ laboriosiꝰ transigit᷑. sicut ille qui ꝑ singłas
noctes stratũ suũ lacrimis rigat. qui imitat᷑ conu̾sionẽ
manasse & humilitatẽ nimuitarũ. ꝑ quã miscdiam con
plo stautis alonge. & ꝑcutientis pectus suũ. quiq nec
ausus fuit oculos suos eleuare ad celũ. Baptismũ enĩ
aqua ẽ. quȩ tempore passionis de latere xp̃i ꝓfluxit.
nullũq aliud elementũ ẽ qd̃ in hoc mundo purget uniũ¬
sa qd̃ uiuificet cuncta. Idõq cũ baptizam᷑ in xp̃o. ꝑ ipsam
renascim᷑ ut purificati uiuificem᷑. Eons aut̃ origo om̃iũ
głarum ẽ. cuiꝰ septẽ gradus sunt. tres in descensũ ꝓpter
tria quib renuntiamꝰ. tres alii in ascensũ ꝓpter tria quę
confitem᷑. Septimꝰ uͦ is ẽ qui & quartus similis filio ho¬
minis extinguens fornace̾ ignis. stabilimentũ pedũ. fun¬

Expanded text:
quo consecramur ex sanguine. 3. Est tertium baptisma lacryquo consecramur ex sanguine. 3. Est tertium baptisma lacrymarum, quod laboriosius transigitur, sicut ille qui per singulas noctes stratum suum lacrymis rigat , qui imitatur conversionem Manasse , et humilitatem Ninivitarum, per quam misericoplo stantis a longe, et percutientis pectus suum, quique nec ausus fuit oculos ad coelum elevare . Baptismus enim aqua est, quae tempore passionis de latere Christi profluxit. Nullumque aliud elementum est, quod in hoc mundo purget universa, vivificet cuncta, ideoque cum baptizamur in Christo, per ipsam renascimur, ut purificati vivificemur. 4. Fons autem origo omnium gratiarum est, cujus septem gradus sunt: tres in descensu propter tria quibus renuntiamus; tres alii in ascensu propter tria quae confitemur; septimus vero id est, qui et quartus similis filii hominis, exstinguens fornacem ignis , stabilimentum pedum, fun
Abbreviated transcription (Latin):
repetens ab origine pandã: baptizauit moyses in
nube & in mari. & in typo & in figura. Ita eni paulus
uͦ sp̃c scĩ. manna panis uitȩ. Nic enĩ sicut patrũ exem¬
lũ in aqua. nec tam̃ in spu: sed hoc solum aadidit qd̃
in penitentia baptizauit. sicut ait paulꝰ in actib apłoꝵ¬
sc̃o baptizaturus erat. baptismo ioħis manifestaret᷑ in istł.
quando sp̃c scĩ descensione & patris uoce filiꝰ aĩ palam
baptizo in aqua. mediꝰ autẽ ur̃m stat que uos nescitis.
ipse uos baptizabit in sp̃u scõ & igni. Hec ẽ ꝑfectio bap
fieri filii dĩ. Tria enim sunt genera baptismi. Prmĩu
baptismũ. quo sordes peccatos ꝑ regenerationis laua-¬
crũ abluunt᷑. Scd̃m baptismũ. quo quis sanguine suo
ꝑ martyriũ baptitat᷑. Quo baptis mo etiã xp̃c bap¬
tizatus ẽ. ut & in hoc sicut & in ceteris formã credenti¬
bus daret: sicut dicebat ad discipłos suos filios zebedei.
Potestis bibere calicẽ que ego bibiturus sũ. & baptismo

Expanded text:
repetens ab origine pandam, baptizavit Moyses in nube, et in mari, in typo et in figura, ita enim Paulus Spiritus sancti, manna panis vitae. Illic enim, sicut Patrum exemn enim solum in aqua, nec tamen in Spiritu, sed hoc solum addidit, quod in poenitentiam baptizavit, sicut ait Paulus in Actibus aposturus erat, Joannis baptismate manifestaretur in Israel, quando Spiritus sancti descensione et Patris voce Filius Dei palam o in aqua; medius vestrum stat quem vos nescitis . Ipse vos baptizabit Spiritu sancto et igni . Haec est perfectio baptfieri filii Dei. Tria enim sunt genera baptismi ut imum, quo sordes peccatorum per regenerationis lavacrum abluuntur. Secundum, quo quis sanguine suo per martyrium baptizatur, 466 quo baptismo etiam Christus baptizatus est, ut et in hoc, sicut et in caeteris, formam credentibus daret, sicut dicebat ad discipulos suos, filios Zebedaei: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum, et baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
Duȩ sunt uainq pactiones credentiuꝰ. Prima autẽ pactio
ẽ. in qua renuntiatur aiabolo & pompis eiꝰ. & uniu̾sȩ con¬
uersationi illiꝰ. Scd̾a pactio ẽ. in qua se credere in patr̃ẽ

Expanded text:
Duae sunt autem pactiones credentium. Prima enim pactio est in qua renuntiatur diabolo, et pompis, et universae conversationi illius. Secunda pactio est qua se credere in Patre
Abbreviated transcription (Latin):
est in bumilitate dõ seruientes Ex eoꝵ ordine fuit
ille nathanael qui in eugłio ioħis diuma ꝓditione cõ¬
monitus saluatorẽ meruit confiteri. quiq etiam ad
prinũ diuinitatis inditiũ fidelis enituit. ꝓtestante do
ac dicente. Ecce uere isrłita. in quo dolꝰ ñ ẽ. Denq
isti oblationes in templo dñi suscipiunt a ppłis. Isti obe¬
adiunt officiis leuitarũ. Isti quoq uasa corꝑis & sangui¬
nis xp̃i diaconib ad altarium offerunt De quib qͥdẽ
placuit patrib. ut quia sacra nusteria contrectant.
casti & continentes ab uxorib sint. & ab om̃i carnali
immunditia sint lib̃i. iuxta qd̃ illis ꝓpħa docente iu¬
betur. Nundammi. qui fertis uasa dm̃i. Higͥ cũ ordi

Expanded text:
 in humilitate Domino servientes. Ex eorum ordine fuit ille Nathanael qui in Evangelio Joannis, divina proditione commonitus, Salvatorem meruit confiteri, quique etiam ad primum divinitatis judicium fidelis enituit, protestante Domino ac dicente: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . isti oblationes in templo Domini suscipiunt a populis, isti obediunt officiis Levitarum, isti quoque vasa corporis et sanguinis Christi diaconibus ad altaria Domini offerunt. De quibus quidem placuit Patribus ut, quia sacra mysteria contrectant, casti et continentes ab uxoribus sint, et ab omni carnali immunditia liberi, juxta quod illis, propheta dicente, jubetur: Mundamini. 430 qui fertis vasa Domini . Hi
Abbreviated transcription (Latin):
resoluta abstinentia in sola leticia. iusticia. celebrant᷑ ꝓpt
figurã futurȩ resurrectionis: ubi iã ñ labor sea requies
erit leticiȩ. Idoq his dieb nec genua in oratione flectunt᷑:
quia sicut quidã sapiens ait in flexu genuũ penitentiȩ
& luctꝰ inditiũ ẽ. Unae etiã ꝑ om̃ia similẽ illis sollempni¬
tatem dieb añico die custodimꝰ. in qua maiores nr̃i nec
ieiuniũ agendum. nec genua ẽẽ flectenda ob reuerentiam
añicȩ resurrectionis tradiderunt.¬

Expanded text:
resoluta abstinentia in sola laetitia celebrantur, propter figuram futurae resurrectionis, ubi jam non labor, sed requies erit laetitiae. Ideo his diebus nec genua in oratione flectuntur, quia sicut quidam sapientum ait, in flexu genuum poenitentiae et luctus indicium est. Unde etiam per omnia eamdem in illis solemnitatem quam Dominico die custodimus, in qua majores nostri nec jejunium agendum, nec genua esse flectenda, ob reverentiam Dominicae resurrectionis, tradiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
soluta. Unde oportet his horis psallendi orandiq fre¬
quentiam nos in scĩs habere officiis. finẽq nr̃m uel si
aduenerit sub tali actu expectare securiꝰ. Est autem
qd̃dam genꝰ hereticoꝵ. suꝑfluas estimantium sacras
uigilias. & sp̃uali oꝑe infructuosas. dicentes iura teme¬
rare diuina. qui noctem fecit ad requiem. sicut diẽ
ad laborem. Q ui heretici greco sermone nictarontes. id ẽ
suminculosi uocantur
De. matutinis. xxii¬

Expanded text:
soluta. Unde oportet his horis, psallendi orandique fresoluta. Unde oportet his horis, psallendi orandique frequentiam nos in sanctis habere officiis, finemque nostrum, vel, si advenerit, sub tali actu exspectare securius. Est autem quoddam genus haereticorum, superfluas existimantium sacras vigilias, et spiritali opere infructuosas, dicentes jura temerari divina, qui noctem fecit ad requiem, sicut diem ad laborem. Qui haeretici Graeco sermone νυκτάζοντες, hoc est somniculosi, vocantur. De matutinis.
Abbreviated transcription (Latin):
tio. familiare bonũ om̃ib scĩs. Isaias deniq ꝓpħa ex
& ꝓpħico scĩficatus unguento. dicit: media nocte surgebã.¬
usq iustitiȩ tuȩ. Hoc namq tempore uastator angłs
transiens. pͥmogenita egyptioꝵ ꝑcussit. Unde & nos
uigilare oportet. ne ꝑiculo egyptioꝵ admisceaniur.
truxit. Ande ad uigilandum auditores suos excitans dic̃:
seati sunt illi: quos cum uenerit dñs. inuenerit uigi¬
nocte. & si galli cantu. & inuenĩt eos uigilantes. beati
sunt. Itaq & uos estote parati. quia nescitis qua hora filiꝰ
hominis uenturꝰ ẽ. Si quidẽ nec uerbis solum docuit
uigilias: s etiam confirmauit exemplo. Nam testatur
eugłm. quia erat xp̃c ꝑnoctans in oratione dĩ. P aulus
qͦ. & sileaᷤᷤ in custodia publica circa mediũ noctis orantes.
ymnum audientib cunctis uincti dixisse memorant᷑.
ubi repente ter remotu facto & concussis carceris fun¬
dam̃tis. & ianuȩ sponte aꝑtȩ. & om̃ium uincula sunt

Expanded text:
tio familiare bonum est omnibus sanctis. Isaias quoque excet prophetico sanctificatus unguento ita canit: Media nocte surgebaustificationis tuae . Hoc namque tempore vastator angelus transiens, primogenita Aegyptiorum percussit. Unde nos vigilare oportet, ne periculo Aegyptiorum admisceamur. truxit. Unde et ad vigilandum auditores suos excitans dicit: Beati sunt servi illi, quos cum venerit Dominus, invenerit viginocte, et si galli cantu, et inveniat illos vigilantes, beati sunt. Itaque et vos estote parati, quia nescitis qua hora Filius hominis venturus est . Si quidem nec verbis solum docuit vigilias, sed etiam confirmavit exemplis. Nam testatur Evangelium, quia erat Jesus pernoctans in orationibus Dei . Paulus et Silas in custodia publica circa medium noctis orantes hymnum, audientibus cunctis, vincti dixisse memorantur. Ubi repente terraemotu facto, et concussis carceris fundamentis, et januae sponte apertae, et omnium vincula sunt
Abbreviated transcription (Latin):
matutinoꝵ antiquitate & auctoritate testis est idẽ¬
Dauid ꝓpħa dicens: In matutiuis meditabor in te. quia
fuisti adiutor ms dñe. Et alibi. Preuenerunt oculi mei
ad te diluculo: ut meditarer eloquia tua. Cassianꝰ autẽ
dicit. matutine sollempnitatis officium nouo adhuc tẽ¬
pore institutũ primitus in bethleem monasterio. ubi dñs¬
nr iħc xp̃c ꝓ redemptione salutis ex uirgine nasci digna¬
tus est. sicq ex illo ꝑ uniuersum mundum eiusdẽ cele¬
brationis inualuit consuetudo. D iluculo autẽ ꝓinde ora¬
tur: ut resurrectio xp̃i celebretur. Matutina autẽ luce
radiante dñs & saluator ab inferis resurrexit quando cep̃
oriri fidelib lux. quȩ moriente xp̃o occiderat peccatorib.
Siquidẽ & eo tempore cunctis spes futurȩ resurrectionis
creditur. cum iusti & om̃s ab hac temporali morte quasi a
sopore somni resurgentes euigilabunt

Expanded text:
uidem antiquitate et auctoritate testis est propheta dicens: In matutinis meditabor in te, quia fuisti adiutor meus, domine. Et alibi: Prevenerunt oculi mei ad te diluculo, ut meditarer eldicit, matutinae solemnitatis officium novo adhuc tempore institutum esse primitus in Bethleem monasterio, ubi Dsalutis ex virgine nasci dignatus est; sicque ex illo per universum mundum ejusdem celebrationis inoluit consuetudo. Diluculo autem proinde oratur, ut resurrectio Christi celebretur. Matutina enim luce Dominus et Salvator noster ab inferis resurrexit, quando coepit oriri fidelibus lux, quae moriente Christo occiderat peccatoribus. Siquidem et eodem tempore cunctis spes futurae resurrectionis creditur, cum justi et omnes ab hac temporali morte, quasi a sopore somni resurgentes, evigilabunt
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas sacras quattuor sunt. in quib ꝑ abstinentiã &
lamentũ penitentiȩ dño supplicandũ est. Et licet om̃ib
eb ieumare & abstinere conueniat. his tam̃ tempori

Expanded text:
Scripturas sanctas, quatuor sunt, in quibus per abstinentiam et lamentum poenitentiae Domino supplicandum est; et licet omnibus diebus orare et abstinere conveniat, his tamen tempori
Abbreviated transcription (Latin):
te modulaminis moueant᷑. Sic namq & beatissimus
auoustinꝰ in libris confessionũ suarũ consuetudine̾ ca¬
nendi approbat in eccla: ut ꝓpter oblectamentũ inquit
aurium infirmior animꝰ ad affectũ pietatis exurgat
Nam in ipsis ait scĩs dictis religiosiꝰ & ardentiꝰ mouen¬
tur animi nr̃i ad flaminã pietatis cũ cantat᷑ quã si
ñ cantet᷑. O m̃s enim affectꝰ nr̃i ꝓ sonoꝵ. diu̾sitate
uł nouitate nescio qua occulta familiaritate excitan¬

Expanded text:
te modulaminis moveantur. Sic namque et beatissimus te modulaminis moveantur. Sic namque et beatissimus Augustinus, in libro Confessionum suarum , consuetudinem canendi approbat in Ecclesia, ut per oblectamentum, inquit, aurium, infirmior animus ad affectum pietatis exsurgat. Nam in ipsis sanctis dictis religiosius et ardentius moventur animi nostri ad flammam pietatis, cum cantatur, quam si non cantetur. Omnes enim affectus nostri, pro sonorum diversitate vel novitate, nescio qua occulta familiaritate excitan