comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum exira de terra egypti linguã
quã non nouerat audunt. Audies
quam linguã non noueras: quam mͦ
audiuit & recognoscunt testantes &
scientes qui nor̃t. Audies ubi debeas
habere cor: quod mͦ cũ dicerẽ multi
intellexert̃ & acclamauert̃. Reliqͥ
multi stetert̃: quia ñdtũ linguam
quam ñ nouerant audiȩrt̃. Accelerẽt

Expanded text:
«cum exiret de terra Aegypti, linguam «cum exiret de terra Aegypti, linguam quam non noverat, audivit.» Audies linguam quam non noveras: quam modo audiunt et recognoscunt, testantes et scientes qui norunt. Audies ubi debeas habere cor: quod modo cum dicerem, multi intellexerunt, et acclamaverunt; reliqui muti steterunt, quia nondum linguam quam non noverant, audierunt. Accele
Abbreviated transcription (Latin):
Nolo enim inquit uos ignorare fr̃s.
quia patres nr̃i om̃s sub nube fuert̃.
& om̃s ꝑ mare transier̃t. & om̃s in mo¬
ysen baptitati sunt in nube & in mari.¬
Nichil gͦ aliud significabat transitꝰ
ꝑ mare. nisi sacramentũ baptiratoꝵ:
nichil aliud in sequentes egyptũ nisi
abundantiã p̃teritoꝵ delictoꝵ. Uide¬
tis euidentissima sacram̃ta: Prȩmunt
egyptii. urgent. Instant gͦ peccata: s
usq ad aquam. Quid ergo tunes qui
nondũ uoliusti uenire ad baptismũ
xp̃i. transire ꝑ mare rubrũ: Quid ẽ
rubrum: Sanguine dñi consecratũ.
Quid cimes uenire: Conscientia. forte
aliquoꝵ immaniũ delictoꝵ stimulat
& excruciat in te animũ: & dicit tͥ
tã magnum esse illuo quod cõmisisti.
ut desꝑes tibi dimitti. Time ne re¬
maneat aliquid peccatoꝵ: si uixit ali¬
quis egyptioꝵ. Cum aut̃ transieris
mare rubrum. cum eductus fueriꝰ
a delictis tuis. in manu potenti &
brachio forti: ꝑcepturus es mysteria
quȩ ñ noueras quia & ipse ioseph

Expanded text:
nolo enim, ait, uos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per mare transierunt et omnes in Moysen baptizati sunt in nube et in mariNihil ergo aliud significabat transitus per mare, nisi Sacramentum baptizatorum; nihil aliud insequentes Aegyptii, nisi abundantiam praeteritorum delictorum. Videtis evidentissima sacramenta: premunt Aegyptii, urgent; instant ergo peccata, sed usque ad aquam. Quid ergo times, qui nondum venisti, venire ad baptismum Christi, transire per mare Rubrum? Quid est rubrum? Sanguine Domini consecratum. Quid times venire? Conscientia forte aliquorum immanium delictorum stimulat, et excruciat in te animum, et dicit tibi tam magnum esse illud quod commisisti, ut desperes tibi dimitti: time ne remaneat aliquid peccatorum, si vixit aliquis Aegyptiorum. Cum autem transieris rubrum mare, cum eductus fueris a delictis tuis in manu potenti et brachio forti , percepturus es mysteria quae non noveras; quia et ipse Joseph,
Abbreviated transcription (Latin):
ut uindicta quȩ in hac uita: agitur
in occulto. post innotescat in nationi¬
b ante oculos nr̃os. Homo nãq cũ
datur in reꝓbum sensum. in interio¬
re sinu accipit supplicioꝵ meritum
futuroꝵ Opprobrium eoꝵ quod ex¬
ꝓbrauert̃ tibi dnẽ. Hoc eis redde
septuplum in simi eoꝵ. id est ꝓ isto
obꝓbrio eos in occultis eoꝵ plenissime
rȩpba. Ibi enim exꝓbrauert̃ nomen
tuum: te arbitrantes in seruis guis

Expanded text:
ut vindicta quae in hac vita agitur ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde septuplum in sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes in servis tuis
Abbreviated transcription (Latin):
os quippe mortificatoꝵ dicit. qui non
solum non sunt t̾riti p̃cedentiũ passi¬
onib sed in eũ ꝓ cuius nomine pas¬
sos eos nouerant. ex hortante illorũ
gła ad imitandum accensi copiosis¬
simis agminib credidert̃. Ideo dix̃
scłm magnitudinẽ brachii tui.
Nes enĩ tam magna secuta ẽ in płis
xp̃ianis: ut eam qui se aliquio ꝑse¬
quendo ꝓficere putabant. nullomͦ
crederent secuturam. Redde inqͥt
eoꝵ. Non male optat. s iusta prȩ¬
nuntiat: & uera ꝓphetat. Septenario
aut̃ numero idest septupla retribu¬
tione ꝑfectionem penȩ uult intestigi:
quia isto numero plenitudo signifi¬
cari solet Unde & illud ẽ in bonis
accipi& in hoc scło septies cantum.
quod positum ẽ ꝓ omnib quasi i¬
chil habentes & omnia possidentes.
Uicmos dicit: quia int̃ illos habitat
ȩccła usq in diem separationis. Non
enim mͦ fit discessio corporalis. In si¬
nu eoꝵ dicit utiq nunc in occultis.

Expanded text:
os quippe mortificatorum dicit, qui non os quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent secuturam. 16. vers. 1eorum. Non mala optat; sed justa prnuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, utique nunc in occultis;
Abbreviated transcription (Latin):
in semor ipsis ingemiscunt grauati.
habitaculũ quoo de celo ẽ super¬
indu cupientes. quia & mors terro¬
ri est es merori uita mortalis. Phis
ꝓpħa gementib ingemit: ut intret
in conspectu dei gemitus eoꝵ. Posst̃
& illi intelligi compediti. qui p̃ce ptiᷤ
sapientiȩ sunt colligati. quȩ pacient̃
sustentata in ornamenta uertuntur.
Unde scriptum ẽ. Inice pedem tuũ
in compedes eius. Scdm magnitudi¬
nem inquit brachii cui recipe in
adoptionem filios mortificatoꝵ. Uel
sicut aliis in codicib legitur. posside
filioꝵ mortificatoꝵ Ubi satis uidetur¬
mͥ ostendisse scriptura quis fuerit
gemitus compeditoꝵ. qui ꝓ nomine
xp̃i ꝑsecutiones grauissimas ꝑtuler̃t̃.
quȩ in isto psalmo aꝑtissime ꝓphetan¬
tur. In diuersis enim passionib consti¬
cuti orabant ꝓ ęccła. ne infructuosuᷤs
ess posteris sanguis illoꝵ: ut dñica se¬
ges unde inimici eam putabant pe¬
riturã. inde feracius pullular&. fili¬

Expanded text:
in semetipsis ingemiscunt gravati , in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditorum, qui pro nomine Christi persecutiones gravissimas pertulerunt, quae in isto psalmo apertissime prophetantur. In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Fili
Abbreviated transcription (Latin):
micos dilexisse. nec cuiꝗͣ uoluisse
nͥ bonũ. quod ẽ pietas in hoc scło.
ȩternitas in futuro. In penis autẽ
eoꝵ odia fuisse uitioꝵ: quȩ ipsa etiã
unũquẽq hominũ odisse oport&
gemitus cõpeditoꝵ: non facile quisꝗͣ
repperit. comectos in compedes a ꝑ¬
secutorib scõs. Et si accidit in tam
magna atq multiplici uarietate pe¬
narum: tam raro accidit ut non
credendum sit in isto uersu quod
cõmemorar& potissimũ elegisse pro¬
phetã. S nimirũ compedes sunt:
infirmitas & corruptibilitas corporis
quȩ aggrauat animã ꝑeius enim
fragilitatem. uelut quoꝵdã doloꝵ
molestiarũq materiam: ad impieta¬
tem poterat cõpellere ꝑsecutor. Ab
his compedib concupiscebat dissolui
ȩuuangelium ministrabat. Bonec
gͦ corruptibile hoc induat in cor¬
ruptionem. & mortale hoc induat
in mortalitatẽ. uelut cõpedib çaro
infirma ꝓmptũ impedit spm̃. Has
gͦ compedes non sentiunt nisi qui

Expanded text:
micos dilexisse, nec cuiquam voluisse micos dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autemeorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit oportet gemitus compeditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupiscebat dissolvi bus Evangelium ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
illius quẽ odit miseria delectetur
Et cũ deo dimittit iudiciũ: ut plus
noceat ds̃ quã ipse nocere possit ex¬
optat. Et cum dat cybũ inimico e¬
surienti potumq sicienti: malitiosȩ
sapit quod scriptum ẽ. Hoc enĩ fa¬
ciens. carbones ignis congeres super
caput eius. Agit enim ut amplius
aggrau& &. ei excit& indignationẽ
dei quã carbonib ignis significari
putat: non intelligens illum ignẽ
esse pęnitenciȩ urentẽ dolore. quo-¬
usq caput erectum suꝑbia benefi¬
ciis inimici ad humilitatẽ salu¬
brem. deponitur & in bono illius
huius malũ iuncitur. Unde apl̃s
uigilant᷑ adiungit. Noli uinci
a malo: s uince in bono malum.
Quomͦ autem potest uincere in
bono malũ insuꝑficie bonus &
in alto malus: qui opere parcit
& corde seuit. manu mitis. uolun¬
tate crudelis: Sic gͦ specie poscen¬
tis in hoc psalmo futura in impi¬
os undicta ꝓphetatur: ut intel¬
ligamus scõs homines dei suos ini¬

Expanded text:
illius quem odit, miseria delectetur: illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intelligamus sanctos homines Dei suos ini
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ sine miscđia. s ei qui ñ facit mi¬
scdiam. Quod aut̃ adiungit quia pau¬
peres facti sumus nimis: hoc uult
intelligi. anticipare nos miscđias dei
ut nr̃a pauꝑtas id ẽ infirmitas eo mi¬
serante adiuuetur ad eius p̾cepta fa¬
cienda: ne ad iudicium eius damp
salutaris nr̃: satis exponit quã uolu
quippe infirmitas. cui salutaris neces¬
sarius ẽ. Cum uͦ adiuuari nos uult:
nec ingratus est grẽ. nec tollit libe¬
rum arbitrium. Qui enim aduiuat᷑
etiã ꝑ se ipsum aliquid agit. Addit
etiam. ꝓpt̃ głam nominis cui dñe li¬
bera nos: ut qui głatur non in se¬
ipso sed in dño głetur. Et ꝓpicius
esto inquit peccatis ur̃ĩs ꝓpt̾ nomen
tuum. non ꝓpt̃ nos. Nam quid aliud
merentur peccata ur̃a. quã debita¬
& debita & digna supplicia: Sed
ꝓpicius esto peccatis nrĩs ꝓpt̾ nomen
uid&: uindicari se ita gaud& ut
non iusticia dei quẽ non diligit s

Expanded text:
autem sine misericordia, sed ei qui non fecit miautem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta facienda, ne ad judicium ejus damnaSalutaris noster, satis exponit quam voluequippe infirmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum arbitrium: qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, ut qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino glorietur . Et propitius esto, inquit, peccatis nostris propter nomen tuum: non propter nos; nam quid aliud merentur peccata nostra, quam debita et digna supplicia? sed propitius esto peccatis nostris propter nomen videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
solum uulgo loquentiũ. uerumetiã
disertissimoꝵ auctoꝵ eloquentiȩ nec
ab ipsa diuina scriptura hoc genꝰ
locutionis alienum ẽ. Posuit enim &
ipsam ranã ꝓ ranis. locustã ꝓ locu¬
stis. & innumerabilia talia. Quod uͦ
dictum ẽ comederunt iacob: hoc be¬
ne intelligitur quod multos in suũ
malignum corpus hoc ẽ in suã soci¬
etatem terrendo transire coegerũt
pessimȩ uoluntatis ex ira di digna
reddenda suit non camen eos ali¬
quid aduersus hereditatẽ eiꝰ ualere
potiusse. nisi eam uoluiss& ipse pro
peccatis eius flagellando emendare
Unde subiungit. Ne memineris
iniquitatum urarũ antiquarũ. Non
aic prȩgeritarum. quȩ possent esse re
centiores: sed antiquarũ. hoc ẽ a paren¬
tib uenientium. Calib quippe iniqui¬
tatib dampnatio non correptio debetͣ
Cito anticipent nos miscłiȩ tuȩ. Antici¬
pent utiq ad iudicium tuũ. Super¬
exaltat enim miscdia udiciũ. Iudiciũ

Expanded text:
solum vulgo loquentium, verum etiam solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt.pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim misericordia in judicio; judicium
Abbreviated transcription (Latin):
& inimicos non solũ ipsũ dñm
scire nolentes sed & nomen eius ñ
gestauit eccłȩ. sicut esau ueteris
synagogȩ. unde dictum ẽ. Et maior
seruio minori. Potest in hoc nomi¬
ne intelligi ea de qua loque bamur
hereditas dei. in quam uuadendã
atq uastandã post resurrectionẽ
& ascensionẽ dnĩ gentes ꝑsequendo
uenerunt: Sed locum iacob quo¬
modo intueamur intelligendum
est. Magis enĩ locus iacob illa ci¬
uitas putari potest. inqua erat
ꝙ templum. quo uniuersam gentem
illam sacrificandi & adorandi causa
& pascha celebrandi dñs p̾ceꝑat con¬
uenire. Nam si xp̃ianoꝵ conuentus
inhabitatos atq comp̃ssos a ꝑsecuto¬
rib ꝓpħa uella intelligere. loca deso¬
lata uideretur dicere debuisse non
locum. Sed possumus accipere ꝓ
numero plurali numerũ singularẽ
positum: sicut uestem ꝓ uestib mili¬
tem ꝓ militib pecus ꝓ pecorib. Mul¬
tus enim huiusmodi mos ẽ dici nec

Expanded text:
et inimicos non solum ipsum dominum et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed et non ejus nomen gestavit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi moris est dici, nec
Abbreviated transcription (Latin):
digna plagis uapulabit paucis ser¬
uus autem qui sit uoluntatem dñi
sui & non facit digne. plagis uapu¬
labit multis: si maior ira dei ẽ in
gentes quȩ dm̃ non cognouerunt:
In eo quippe quod ait effunde irã
tuam: satis hoc uerbo indicauit
quã multam iram uoluit intelligi.
unde postea dicit. redde uicinis nr̃is
septies tantum. Aut quia multum
inter est int̾ seruos qui licor nesciãt
uoluntatem dñĩ sui. tamen inuo¬
cant nom̃ eius: & alienos a familia
tanti patrisfamilias. qui sic igno¬
rant dm̃. ut nec inuocent dm̃. inuo¬
cant enim ꝓ eo uel simulachra uł
dęmonia. uł quãlib& creaturã. ñ
creatorem qui ẽ benedictus in scła.:
Neq enim istos de quib hoc pro¬
phetat. ita nescientes significat sui
dni uoluntatem ut tamen ipsũ
dñm timeant: s ita ipsum dñm ne¬
scientes ut nec inuocent eum. & ini¬
Multum gͦ distat int̾ seruos uolun¬
tatem dnĩ nescientes. & tam̃ in fa¬
milia eius atq in domo uiuentes:

Expanded text:
plagis, vapulabit paucis; servus autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis , si major ira Dei est in gentes quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et iniMultum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus atque in domo viventes,
Abbreviated transcription (Latin):
habitare in tabernaculis peccatoꝵ.
Ipse elegit abici in domo dñi. s ille
qui inuitauit ad conuiuium. eligen¬
tem inferiorem locum uocat ad suꝑi¬
orem.&. dicit illi. ascende: ipse tam̃
non elegit nisi esse in domo dei. in
quoc̃q loco. non tam̃ extra limen.

Expanded text:
habitare in tabernaculis peccatorum.» habitare in tabernaculis peccatorum.» Ipse elegit abjici in domo Domini; sed ille qui invitavit ad convivium, eligentem inferiorem locum vocat ad superiorem, et dicit illi, «Ascende» . Ipse tamen non elegit nisi esse in domo Domini, in quocumque loco, non tamen extra limen.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ẽ cũ milib dierũ: Imus a mi¬
lib dierum ad unũ diem. Ad unũ¬
tib in uirtutem. Elegi abici in domo
dĩ: magis quam habitare in tab̾na¬
culis peccatoꝵ. lnuenit iste conuallem
plorationis: inuenit iste humilitatẽ
unde ascendat. Seit quia si se extol¬
lere uoluerit cad&: si se humiliauerit.
erigetur. Eligit abici. ut subleuetur.
Quam multi preter tabernasculũ
hoc torcularis dominici. id ẽ prȩcer
ȩccłam catholicam uolentes sublima¬
ri .&. amantes honores suos. nolunt
cognoscere ueritatem. Si esset illis
in corde uersus iste. elegi abici in do¬
mo dei magis quam habitare in tab̾¬
naculis peccatoꝵ: nonne abicerent
honores. & currerent ad conuallem
plorationis & hinc inuenirent ascen¬
sus in corde. & hinc irent a uirtutib
in uirtutem. ponentes spem suam in
xp̃o: non in nescio quo homine. Bona
uox. gaudenda uox. eligenda uox:
elegi abici in domo dnĩ. magis quam

Expanded text:
nobis est cum millibus dierum? Imus a minobis est cum millibus dierum? Imus a millibus dierum ad unum diem, sicutibus in virtutem. 15. «Elegi abjici in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum.» Invenit enim iste convallem plorationis, invenit iste humilitatem unde ascendat: scit quia si se extollere voluerit, cadet, si se humiliaverit, erigetur; elegit abjici, ut sublevetur. Quam multi praeter tabernaculum hoc torcularis dominici, id est, praeter Ecclesiam catholicam volentes sublimari, et amantes honores suos, nolunt cognoscere veritatem? Si esset illis in corde versus iste, «Elegi abjici in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum;» nonne abjicerent honores, et currerent ad convallem plorationis, et hinc invenirent ascensus in corde, et hinc irent a virtutibus in virtutem, ponentes spem suam in Christo, non in nescio quo homine? Bona vox, gaudenda vox, eligenda vox: «Elegi abjici in domo Domini, magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
in syon. ꝓtector nr̃ aspice ds. Sub
umbra alarum tuarum. sꝑab̃t: ideo
pro a tector nr̃ aspice deus: & respice
in faciem xp̃i tui. Quando enĩ non
respicit ad faciem xp̃i sui ds: Quid
ẽ respice in faciem xp̃i tui: ꝑfaciem
innotescimus. Quid ẽ gͦ. respice in fa¬
ciem xp̃i cur fac innotescere omnib
omnib xp̃m tuum. Respice in faciem
xp̃i tui. notus sit omnib xp̃c tuus: ut
possimus ire a uirtutib in uirtutem.
ut possit suꝑ abundare grã. qm̃ a
bundauit peccatum. Quia melior ẽ¬
dies una in atrus tuis suꝑ milia. Atͥa
illa sunt. in qua suspirabat: in qua &
deficiebat. Desiderat &. deficit anima
mea in atria dnui. Alelior ẽ ibi unꝰ dies.
suꝑ milia dierum. Milia dierũ desi¬
derant homines: & multũ hic¬
uolunt uiuere. Contempnant milia
dierum: desiderent unũ diem. qui ñ
hab& ortum & occasũ. Unũ diem.
diem sempiternũ: cui ñ cedit hest̾¬
nus. quem non urg& crastinus. Ipse
unus dies desideretur a nobis. Quid

Expanded text:
eus.» Sub umbra alarum tuarum sperabunt ; ideo, «Protector noster aspice, Deus. Et respice in faciem Christi tui.» Quando enim non respicit in faciem Christi sui Deus? quid est, «Respice in faciem Christi tui?» Per faciem innotescimus: quid est ergo, «Respice in faciem Christi tui?» Fac innotescere omnibus Christum tuum. «Respice in faciem Christi tui:» notus sit omnibus Christus tuus, ut possimus ire a virtutibus in virtutem, ut possit superabundare gratia, quoniam abundavit peccatum. 14. «vedies una in atriis tuis super millia.» Atria illa sunt in quae suspirabat, in quae deficiebat. Desiderat et deficit anima mea in atria Domini: melior est ibi unus dies super millia dierum. Millia dierum desiderant homines, et multum volunt hic vivere: contemnant millia dierum, desiderent unum diem, qui non habet ortum et occasum; unum diem, diem sempiternum, cui non cedit hesternus, quem non urget crastinus. Ipse unus dies desideretur a nobis. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
testis ferre. Ipsa ẽ mensura ꝓ uirib
tuis. ipsa ẽ mensura ut erudiaris: ñ
ẽ. Inde asaph: electi sunt qui irent
ad gentes. & p̃dicarent xp̃m: & di¬
cerecur eis. Quis ẽ iste nouoꝵ demo¬
nioꝵ anñtiator: Posiusti nos in con¬
tradictionem uicinis nr̃is. Eum enĩ
p̃dicabant. cui contradicebat᷑. Quẽ
p̃dicabant: Mortuum resurrexisse
xp̃m. Quis hoc audiat: Quis hoc
nouerit: Noua res: s signa conseque¬
bantur. & incredibili rei fidẽ mira¬
cula faciebant. Contradicebat᷑. sed
contradictor uincebatur. & ex contͣ¬
dictore fidelis efficiebatur. Ibi tam̃
magna flãma ibi martyres cibati de
pane lacrimarum. & potati in lacri¬
mis: sed in mensura. ñ ampliꝰ quã po¬
terant ferre. ut post mensuram lacri¬
marũ sequeret᷑ corona gaudioꝵ. Et
inimici nr̃i subsannauert̃ nos. Et ubi
sunt qui subsannauer̃t: Diu dictũ ẽ
Qui sunt isti colentes mortuũ: ado¬
rantes crucifixum: Biu dictum ẽ.

Expanded text:
testis ferre . Ipsa est mensura, pro viribus testis ferre . Ipsa est mensura, pro viribus tuis: ipsa est mensura, ut erudiaris, non est; nam de Asaph electi sunt qui irent ad Gentes, et praedicarent Christum, et diceretur eis: Quis est iste novorum daemoniorum annuntiator ? Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris. Eum enim praedicabant cui contradicebatur. Quem praedicabant? Mortuum resurrexisse Christum. Quis hoc audiat? quis hoc noverit? Nova res! sed signa consequebantur, et incredibili rei fidem miracula faciebant. Contradicebatur, sed contradictor vincebatur, et ex contradictore fidelis efficiebatur. Ibi tamen magna flamma: ibi martyres cibati de pane lacrymarum, et potati in lacrymis; sed in mensura, non amplius quam poterant ferre ut post mensuram lacrymarum sequeretur corona gaudiorum. Et inimici nostri subsannaverunt nos. Et ubi sunt qui subsannaverunt? Diu dictum est: Qui sunt isti colentes mortuum, adorantes crucifixum? diu dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
rexit & ascendit in celum agnouit.
Compunctꝰ ẽ: dixerit & de illo hoc
testimoniũ quod mͦ agnoscimꝰ in hoc
psalmo: illumina faciem tuam &.
salui erimus. Obcexisti faciem tuã
& egrotauimꝰ : illumina illam & sal
irasceris in orationẽ serui tui: lam
serui cui. Irascebaris in orationẽ ini¬
mici tui. adhuc irasceris in orationẽ
serui tui: Conuertisti nos: agnoui¬
mus. Et adhuc irasceris in orationẽ
serui tui: Ita plane irasceris ut pa-¬
ter corrigens: non ut uidex damp¬
nans. Ita plane irasceris. quia scrip¬
tum ẽ. Fili accedens ad seruitutem
dei sta in iusticia & timore. & prȩ¬
para animã tuam ad temptatio¬
nem. Ne putes iam transisse iram
dei. quia conuersus es. Transiit. s ne
dampuor in eternum. Flagellat autem.
non parcit: quia flagellat omnẽ filiũ
quẽ recipit. Si flagellari detrectas.
nem filium quẽ recipit. Flagellat om¬
marum. & potũ dabis nobis in la¬
crimis in mensurã. Quid ẽ in mensu¬
ꝑmittit uos temptari. supra quã po¬

Expanded text:
ascendit in coelum, agnovit, compunctus est: dixerit et de illo totum hoc testimonium quod modo agnoscimus in hoc psalmo, Illumina faciem tuam, et salvi erimus. Obtexisti faciem tuam, et aegrotavimus: illumina illam, et sairasceris in orationem servi tui? Jam servi tui. Irascebaris in orationem inimici tui, adhuc irasceris in orationem servi tui! Convertisti nos, agnovimus, et adhuc irasceris in orationem servi tui! Ita plane irasceris, ut pater corrigens, non ut judex damnans. Ita plane irasceris, quia scriptum est, Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem . Ne putes jam transisse iram Dei quia conversus es; transiit, sed ne damnet in aeternum. Flagellat autem, non parcit, quia flagellat omnem filium quem recipit . Si flagellari detrectas, nem filium quem recipit: flagellat ommarum, et potabis nos in lacrymis in mensura. Quid est, in mensuvos permittit tentari supra quam po
Abbreviated transcription (Latin):
nem & aruit: eundemq hominem
unũ fecit & benedictum & claudũ
Uides claudicasse popłm uidȩoꝵ.
uide ibi & benedictum genꝰ apłoꝵ
Excita gͦ potentiam tuã. Qndiu
uideris infirmus: Crucifixus ex
infirmitate. resurge in uirtute.
conuertas non c̃uertem᷑. Et illumi¬
na faciem tuam & salui erimus.
Numquid ille obscurã hab& faciẽ:
Non hab& obscuram faciẽ: s op¬
posuit ei nubem carnis. & tanquã
uelum infirmitatis & non ẽ putatꝰ
ipse cũ pender& in ligno. agnoscẽ¬
dus cũ seder& in celo. Nam ita ẽ

Expanded text:
nem, et aruit, eumdemque hominem nem, et aruit, eumdemque hominem unum fecit et benedictum et claudum . Vides claudicasse populum Judaeorum: vide ibi et benedictum genus Apostolorum. Excita ergo potentiam tuam: quamdiu videris infirmus? Crucifixus ex infirmitate, resurge in virtute :convertas, non convertemur. Et illumina faciem tuam, et salvi erimus. Numquid ille obscuram habet faciem? Non habet obscuram faciem, sed apposuit ei nubem carnis, et tanquam velum infirmitatis, et non est putatus ipse cum penderet in ligno, agnoscendus cum sede
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cationẽ uideamꝰ. Effrem fructifi¬
catio. beniamin filius dextere. ma¬
nasse oblitus. Appare enĩ corã fructi¬
ficato. coramsilio dextere. appare co¬
ram oblito: ut iam non sis oblitus.
s uenias illi in mentẽ qui liberasti.
Si enim gentes cõmemorabuntur.
fines terrȩ. populus ipse de abrahã
ueniens non habuit parietẽ suum.
qͥ gaudeat in angulo. cũ scriptũ sit
reliquiȩ saluȩ fient: Excita poten¬
tiam tuã. Nam infirmus eras qͣn¬
do dicebat᷑. Si filius dei ẽ: descen¬
dat de cruce. Nichil ualere uideba¬
ris. Prȩualuit suꝑ te ꝑsecutor. Et
demonstrasti hoc antea. quia & ia
angłs. & p̃ualuit homo ꝙ uictus
ẽ angłs: Et uictor homo tenet
angłm. & dicit. Non te dimittam.
nisi benedixeris me. Magnum sa-¬
cramentũ. Et stat uictꝰ ꝙ benedi¬
xit uictorem. Uictus quia uoluit:
carne infirmus. maiestate fortis ei
benedixit. Uocaberis inquit isrł.
Tetigit tamen & fȩmoris latitudi¬

Expanded text:
rpretationem videamus: Ephraem, Fructifirpretationem videamus: Ephraem, Fructificatio; Benjamin, Filius dexterae; Manasses, Oblitus. Appare enim coram fructificato, coram filio dexterae, appare coram oblito, ut jam non sit oblitus, sed venias illi in mentem qui liberasti. Si enim Gentes commemorabuntur, fines terrae ; populus ipse de Abraham veniens, non habuit parietem suum qui gaudeat in angulo, cum scriptum sit, Reliquiae salvae fient ? Excita potentiam tuam. Nam infirmus eras, quando dicebatur: Si filius Dei est, descendat de cruce . Nihil valere videbaris: praevaluit super te persecutor; et demonstrasti hoc antea, quia et JaAngelus? et praevaluit homo, et victus est Angelus; et victor homo tenet Angelum, et dicit: Non dimittam te, nisi benedixeris me. Magnum sacramentum! Et stat victus, et benedicit victorem: victus, quia voluit; carne infirmus, majestate fortis. Et benedixit: Vocaberis, inquit, Israel. Tetigit tamen et femoris latitudi
Abbreviated transcription (Latin):
tenens aduos parietes de diuerso ue-¬
mentes. sed in angulo concordantes.
Qui sedes suꝑ cherubin. Cherubin
sedes est głȩ dei. & incerp̾tantur ple¬
nitudo scientiȩ. Ibi sed&. deus in ple¬
nitudine scientiȩ. Lic& intelligamꝰ
cherubin sublimes esse cęloꝵ potes¬
tates atq uirtutes: tamen si uis. eris
cherubin. Si enim cherubin sedes
est dei. audi quid dicat scriptura.
Anima iusti. sedes sapientiȩ. Quomͦ
inquis ero plenitudo scientiȩ: Quis
hoc impl&: Habes unde impleas.
Plenitudo legis caritas. Noli ꝑ multa
ire atq distendi. Terra. te ramoꝵ
diffusio. Radicem tene: & de mag¬
nidadine arboris noli cogitare. Sit
in te caritas. & necesse ẽ plenitudo
scientiȩ consequatur. Quĩ enĩ nescit
qui caritatem scit. quandoquidem
uimus quia non apparebas. Coram
effrem. & beniamin. & manasse.
Appare inquit coram gente udȩoꝵ
coram pło isrł. Ibi enun effrem
ibi manasses. ibi beniamin. S int̾¬

Expanded text:
, tenens duos parietes de diverso ven, tenens duos parietes de diverso venientes, sed in angulo concordantes. Qui sedes super Cherubim. Cherubim sedes est gloriae Dei, et interpretatur Plenitudo scientiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scientiae. Licet intelligamus Cherubim sublimes esse coelorum potestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura: Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, quandoquidem vimus, quia non apparebas. Coram Ephraem, et Benjamin, et Manasse. Appare, inquam, coram gente Judaeorum, coram populo Israel: ibi enim Ephraem, ibi Manasses, ibi Benjamin. Sed inte
Abbreviated transcription (Latin):
in melius. Et ait testimoniũ ipsius asaph.
bonũ testimoniũ ueritatis. Deniq hoc
testimoniũ & xp̃m & uineã confitet᷑.
hoc ẽ caput &. aorpus. regem & plebẽ.
pastorẽ & gregem: & totum omnium
non sit generatio quȩ cor ñ direxit su¬
um. s generatio iam dirigens. Ergo
audiamus quid dicat in hoc testimonio.
sideratur ut ueniat. Ergo dirigentes
inueniat. Qui deducis inquit uelut
oues ioseph. Ipsum iosepħ uelut oues
Iyse ioseph oues sunt: & ipse ioseph
ouis ẽ. Audito ioseph quãquã & in¬
terp̃tatio eius. nominis multũ iuu&
significat enĩ augmentũ. & utiq id̾o
uenit ille ut mortificatũ granum
multiplicit̃ surgeror. Hoc ẽ augeret᷑
populus dei: tamen ex eo quod iã
nostis contigisse de ioseph ueniat
in mentẽ a frib uenditus. ueniat
a suis ex honoratus. apus alienigenas
exaltatus: & intelligitis in cuiꝰ grege
esse debeamus. simul cum illis qui iã¬
cor dirigunt suum. ut lapis reꝓbatꝰ
ab ȩdificantib fiat in caput anguli

Expanded text:
ph: bonum testimonium veritatis. Denique hoc testimonium et Christum et vineam confitetur; hoc est caput et corpus, regem et plebem, pastorem et gregem, et totum omnium non sit generatio quae cor non direxit suum , sed generatio jam dirigens. Ergo audiamus quid dicat in hoc testimonio. sideratur ut veniat. Ergo dirigentes inveniat: Qui deducis, inquit, velut oves Joseph: ipsum Joseph velut oves. Ipse Joseph oves sunt, et ipse Joseph ovis est. Audito Joseph, quanquam et interpretatio ejus nominis multum juvet; significat enim Augmentum, et ideo utique venit ille, ut mortificatum granum multipliciter surgeret , hoc est, augeretur populus Dei: tamen ex eo quod jam nostis contigisse Joseph, veniat in mentem a fratribus venditus, veniat a suis exhonoratus, apud alienigenas exaltatus , et intelligetis in cujus grege esse debeamus, simul cum illis qui jam dirigunt cor suum, ut lapis reprobatus ab aedificantibus fiat in caput anguli
Abbreviated transcription (Latin):
mus. factum ẽ quod gentes eiecte st̃
amorrei. cethei. iebusei. iergesei.&.
ȩuei. Quib expulsis & uictis: intro¬
ductus ẽ populus ex egypto liberatꝰ
in terram ꝓmissionis. Unde uinea
eiecta sit. & ubi plantata sit. audi¬
uimꝰ. Uideamus quid deinde fac¬
tum ẽ: quomͦ credidit. quantũ cre¬
uerit. quid occupauerit. Uineam ex
egypto transtulisti. eiecisti gentes &

Expanded text:
us, factum est. Quot gentes ejectae sunt! Amorrhaei, Cethaei, Jebusaei, Gergesaei, et Evaei: quibus expulsis et victis, introductus est populus ex Aegypto liberatus in terram promissionis. Unde vinea ejecta sit, et ubi plantata sit, audivimus. Videamus quid deinde factum est; quomodo crediderit, quantum creverit, quid occupaverit. Vineam ex Aegypto transtulisti; ejeci
Abbreviated transcription (Latin):
Quare aut̃ in conualle plorationis.:
Et ex qua conualle plorationis ad illũ
locum gaudii ueniemus: Nam &
benedictionem dalnit inquit qui le¬
gem dedit. Afflixit nos lege Ip̃ssit nos
lege: ostendit nobis corcular: uidimus
p̃ssuram: carnis nr̃e cribulationẽ cog¬
nouimus: ingemuimus rebellante pec¬
cato aduersum mentẽ nr̃am: clamaui¬
mus: miser ego homo. Sub lege ge¬
muimus: quid restat. nisi ut benedi¬
ctionem a& qui legem dedit Adue¬
ni& grã post legem ipsa ẽ benedic¬
cio. Et quid nobis prestitit ista grã
& benedictio: Ambulabunt de uirtuti¬
b in uirtutem. Hic enim ꝑ gratiam
multȩ uirtutes dantur. Alii quidem
cdatur ꝑ sp̃m sermo sapientiȩ: alui ser¬
mo scientię scd̃m euudem sp̃m. Alii
fides: alii donatio sanitatũ: alii ge

Expanded text:
Quare autem, «in convalle plorationis?» Et ex qua convalle plorationis ad illum locum gaudii veniemus? «Nam et benedictionem,» inquit, «dabit qui legem dedit.» Afflixit nos Lege, pressit nos Lege, ostendit nobis torcular; vidimus pressuram, carnis nostrae tribulationem cognovimus, ingemuimus rebellante peccato adversus mentem nostram, clamavimus, «Miser ego homo:» sub Lege gemuimus; quid restat, nisi ut benedictionem det qui Legem dedit? Adveniet gratia post Legem; ipsa est benedictio. Et quid nobis praestitit ista gratia et benedictio? «Ambulabunt a virtutibus in virtutem.» Hic enim per gratiam multae virtutes dantur: «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae, secundum eumdem Spiritum, alii fides, ali
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu eus: Ego sum inquit
uia. & ueritas & uita. Mlerito un¬
pleuit cerram. Noc dictum ẽ mͦ de
uinea ista. quod ꝑfectum ẽ usq in
finem. Uerumtamen quid prius:
Oꝑuit montes umbra eiꝰ & arbusta
eius cedros dei: extendit palmites eiꝰ
usq ad mare. & usq ad flum̃ ꝓpagi¬
nes eius. Hoc desiderat officiũ expo¬
sitoris: non sufficit lectoris & lauda¬
toris. Aduiuante me intendo. Sol&
enim uineȩ eius cõmemoratio in hoc
psalmo caliginem facere minꝰ intentis
Et enĩ magnitudo uineȩ huius iam
a nobis explicata ẽ: & unde facta ẽ.
& unde facta sit magna p̃dictum.
Uiam fecisti in conspectu eius. & plan¬
tasti radices eius: & impleuit t̾ram.
Hoc de ꝑfectione ipsius dictum ẽ.
S camen prima gens uidea. fuit ui¬
nea ista Gens autem uidȩa: usq ad
mare & usq ad flum̃ regnauit. Usq
ad mare. Appar&. in scriptura. quod
mare ibi uicinũ sit. & usq ad flu¬
men iordanis. Cransiordanem enim
aliquid udeoꝵ collocatum ẽ: infra

Expanded text:
onspectu ejus? Ego sum, inquit, via, veritas et vita . Merito implevit terram. Hoc dictum est modo de vinea ista, quod perfectum est usque in finem: verumtamen quid prius? Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei. Extendisti palmites ejus usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Hoc desiderat officium expositoris, non sufficit lectoris et laudatoris: adjuvate me intendendo; solet enim vineae hujus commemoratio in hoc psalmo caliginem facere minus intentis. Etenim magnitudo vineae hujus jam a nobis explicata est; et unde facta est, et unde facta sit magna, praedictum est. Viam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram: hoc de perfectione ipsius dictum est. Sed tamen prima gens Judaea fuit ista vinea. Gens autem Judaea usque ad mare, et usque ad flumen regnavit. Usque ad mare: apparet in Scriptura quod mare ibi vicinum sit . Et usque ad flumen Jordanem. Trans Jordanem enim aliquid Judaeorum collocatum est; intra
Abbreviated transcription (Latin):
deo nr̃o: ñ obliuiscamur dm̃ manen¬
tem: ꝙ fabricemꝰ in nob̃ dm̃ recentẽ.
Qui eduxi te de terra egypti loquit᷑
deus. Dilata os tuum. & ad implebo
illuo. Angustias pateris inte ꝓpt̃ re
centem dm̃ constitutũ in corde tuo.
Frange uanum simulachrũ: deice de
conscientia fictum idolũ. Dilata os
tuum confitendo: amando: & implebo
obaudiuit płs meus uocem meam.
Non enu loqueretur ista nisi ppło
suo. Scimus enim quia quȩc̃q lex
loquitur. his qui in lege sunt loquit᷑.
Et non obaudiuit populꝰ m̃s uocem
meã: ꝙ isrł non intenoit mͥ. Quis:
Cui: Isrł mͥ. O ingrata anima. per
me anima. a me uocata anima. a me
in spem reducta. ame a peccatis ablu¬
ta. Et isrł non intendit mͥ. Baptiran¬
tur enim & transeunt ꝑ mare rubrũ:
s in uia murmurant. Contradicunt:
conqueruntur: sedicionib ꝑturban¬
tur: ingrati ei qui liberauit a ꝑse¬
quentib hostib qui ducit ꝑ siccũ:

Expanded text:
Deo nostro; non obliviscamur Deum manenDeo nostro; non obliviscamur Deum manentem, et fabricemus in nobis deum recentem. «Qui eduxi te de terra Aegypti:» loquitur Deus. «Dilata os tuum, et adimplebo illud.» Angustias pateris in te propter deum recentem constitutum in corde tuo; frange vanum simulacrum, dejice de conscientia tua fictum idolum: «dilata os tuum,» confitendo, amando; «et adimplobaudivit populus meus vocem meam.» Non enim loqueretur ista, nisi populo suo: scimus enim quia quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt dicit . «Et non obaudivit populus meus vocem meam; et Israel non intendit mihi.» Quis? cui? «Israel mihi.» O ingrata anima! per me anima, a me vocata anima, a me in spem reducta, a me a peccatis abluta: «Et Israel non intendit mihi.» Baptizantur enim et transeunt per mare Rubrum; sed in via murmurant, contradicunt, conqueruntur, seditionibus conturbantur, ingrati ei qui liberavit a persequentibus hostibus, qui ducit per siccum,
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑtimescit. S uideamꝰ de popło
isto. Si me audieris inquit: ñ erit
in te deus recens. Mouꝙ me: quod
dixit. in te. Non enim dixit ad ce qͦsi
simulachrum forusecus adhibitũ: s
in te in corde tuo. In unagine fantas¬
matis tui in deceptione erroris tui tec̃
portabis dm̃ tuum recentẽ remanens
uetustus. Si gͦ me audieris. me in¬
quit. quia ego sum qui sũ: ñ erit in
te deus recens. neq adorabis dm alie¬
num. Si enim in te non sit: ñ adorab̾
dm alienũ. Si cu ñ cogites dm̃ falsũ:
non adorabis dm̃ fabricatũ. Non
erit in ce ds recens: ego enim sũ. Qͥd
uis adorare quod non ẽ: Ego enim
sum dñs ds tuus. Quia ego sũ qui
sũ. & ego quidem inquit sũ qui sũ
suꝑ omnem creaturam. tibi camen
temporalit̃ quio p̃stiti: Qui eouxi
te de terra egypti. Non tantũ illi
terra egypti: om̃s ꝑ mare rubrum
transiuimus. Inimici nrĩ ꝑsequentes
nos. in aqua ꝑiert̃. Non simꝰ ingrati

Expanded text:
um pertimescet. Sed videamus de populo um pertimescet. Sed videamus de populo isto: «Si me audieris,» inquit, «non erit in te deus recens.» Movet me, quod dixi, «in te:» non enim dixit, A te, quasi simulacrum forinsecus adhibitum; sed, «in te,» in corde tuo, in imagine phantasmatis tui, in deceptione erroris tui tecum portabis deum tuum recentem, remanens vetustus. «Si» ergo «me audieris; me,» inquit, quia ego sum qui sum ; «non erit in te deus recens, nec adorabis deum alienum.» Si enim in te non sit, «non adorabis deum alienum:» Si tu non cogites deum falsum, non adorabis deum fabricatum; «non enim erit in te vis adorare quod non est? «Ego enim sum Dominus Deus tuus:» quia ego sum qui sum. Et ego quidem sum, inquit, qui sum super omnem creaturam: tibi tamen temporaliter quid praestiti? «Qui eduxi te de terra Aegypti.» Non illiterra Aegypti, omnes per mare Rubrum transivimus, inimici nostri persequentes nos in aqua perierunt. Non simus ingrati
Abbreviated transcription (Latin):
cordis fabricare fantasma quale uolu¬
erit: S om̃s. hi in posteriorib con¬
sentiunt: id ẽ simili uanitate detinent᷑
Unde samson nr̃ qui etiam int̾p̃tat᷑
sol ipsoꝵ. eor scilicor quib luccȩ. non
omnium sicuti ẽ oriens suꝑ bonos &
ram enĩ habebat xp̃i: colligauit ut
dicere &perã caudas uulpiũ: & ibi ig¬
nem alligauit. ignem ad incendendum
s messes alienigenarũ. Pinde tales
consentientes in posteriorib tanquam¬
in caudis colligati trabunt ignẽ cor¬
rumpentẽ. s ñ incendunt nr̃oꝵ segetes
Nouit enĩ dñs qui st̃ eius: & recedat
ab iniquitate omnis qui inuocat nom̃
dnĩ. In magna aut̃ domo ñ solũ st̃
uasa aurea. & argentea: s & lignea
ꝙ fictilia. Et alia quidem sunt in
honorem: alia uͦ in contumeliam.
Si quis aut̃ mundauerit se ab huiꝰ¬
modi: erit uas in honorem utile dño
ad omne opus bonũ paratũ. Et ideo
nec caudas uulpium nec faces uulpi¬

Expanded text:
cordis fabricare phantasma quale volucordis fabricare phantasma quale voluerit? Sed omnes hi in posterioribus consentiunt, id est, simili vanitate detinentur. Unde Samson noster, qui etiam interpretatur Sol ipsorum, eorum scilicet quibus lucet; non omnium, sicuti est oriens super bonoram enim habebat Christi, colligavit, ut dicere coeperam, caudas vulpium, et ibi ignem alligavit; ignem ad incendendum, sed messes alienigenarum. Proinde tales consentientes in posterioribus, tanquam caudis colligati, trahunt ignem corrumpentem; sed non incendunt nostrorum segetes. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus; et recedat ab iniquitate omnis qui invocat nomen Domini. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia: et alia quidem sunt in honorem, alia vero in contumeliam. Si quis autem mundaverit se ab hujusmodi, erit vas in honorem, utile Domino, ad omne opus bonum paratum» ; et ideo nec caudas vulpium, nec faces vulpi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid restat nisi ut dicat᷑. nescimꝰ:
S camen si hoc non dolo s igno¬
rantia dicit᷑. non remaneat in tene¬
bris: ex uulpe fiat ouis. Credat
inuisibili. incorruptibili soli deo¬
ñ recenti. soli. ab eo quod ẽ solus.
non ab eo quoo ẽ sol: ne nos ipsi
uulpi fugienti aliam cauernã aꝑuisse
uideamur: quamꝗͣ nec nom̃ solis for¬
midabimꝰ. Est enim inscripturis nris
sol iusticiȩ. ꝙ sanitas in penus eius.
Ab ȩstu solis huius: umbra appecit᷑
Sub alis autem solis huiꝰ : ab estu
fugitur. Sanitas enim in pennis eiꝰ
Ipse ẽ sol de quo dicturi st̃ impu.
Ergo errauimus auia ueritatis: & ius.¬
ticiȩ lumen non lux̃ nobis: & sol ñ
Ie cetus nob̾. Dicturi sunt adoratores
solis. Sol non ẽ ortus nob̃: quia cum
adorant solem quẽ facit oriri super
bonos & malos. non ẽ eis ortus sol qui
solos illuminat bonos. Faciunt ergo
sibi deos recentes quiq quales uolunt
Quid enim impedit officinã decepti

Expanded text:
Quid restat nisi ut dicatur, «Nescimus?» Quid restat nisi ut dicatur, «Nescimus?» Sed tamen si hoc non dolo, sed ignorantia dicitur, non remaneat in tenebris: ex vulpe fiat ovis, credat invisibili, incorruptibili soli Deo, non recenti; soli, ab eo quod est solus, non ab eo quod est sol, ne nos ipsi vulpi fugienti aliam cavernam aperuisse videamur. Quanquam nec nomen solis formidabimus. Est enim in Scripturis nostris: «Sol justitiae, et sanitas in pennis ejus» . Ab aestu solis hujus umbra appetitur: sub alas autem solis hujus ab aestu fugitur; sanitas enim in pennis ejus. Iste est sol de quo dicturi sunt impii: «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luest ortus nobis» . Dicturi sunt adoratores solis, «Sol non ortus est nobis;» quia cum adorent solem quem facit oriri super bonos et malos , non est eis ortus sol qui solos illuminat bonos. Faciunt sibi ergo deos recentes quique quales volunt: quid enim impedit officinam decepti
Abbreviated transcription (Latin):
hac ẽẽ unde caperentur: respondert̃.
Nescimus. Et dñs. Nec ego dico uo
bis in qua potestate ista facio. Uos
dicitis uos nescire quod scitis: ego uo¬
bis non dico qd̃ quęritis. Quia ex
nulla parte exire ausi estis: in urĩs
tenebris remansistis. Optemperemus
gͦ & nos si possumus dicenti uerbo dĩ.¬
capite nobis uulpes paruulas exter¬
minantes uineas. Uideamus si & nos
quasdam uulpeculas caꝑe possumꝰ
ꝓponamus ad foramen utrũq ut
unde uulpes exire uoluerit capiat᷑.
Uerbi grã. Manicheo facienti sibi
dm̃ recentem & in corde suo ponen¬
ti quod non ẽ: dicamus. & int̾roge¬
mus eum. Substantia dei corrupti¬
bilis ẽ. an incorruptibilis: Elige qd̃
uis.&. exi qua uis: s non effugies.
Si dixeris corruptibilis: non a pło
s ate ipso lapidaberis. Si autem
dixeris incorrupcibilem dm̃: in cor¬
ruptibilis quomͦ timuit gentẽ te¬
nebrarum: Quid factura erat in¬
corruptibili gens corruptionis:

Expanded text:
hac esse unde caperentur, responderunt, hac esse unde caperentur, responderunt, «Nescimus.» Et Dominus: «Nec ego vobis dico in qua potestate ista facio» . Vos dicitis vos nescire quod scitis; ego vobis non dico quod quaeritis: quia ex nulla parte exire ausi estis, in vestris tenebris remansistis. Obtemperemus ergo et nos, si possumus, dicenti verbo Dei «Capite nobis vulpes pusillas, exterminantes vineas:» videamus si et nos quasdam vulpeculas capere possumus; proponamus ad foramen utrumque, ut unde vulpes exire voluerit, capiatur. Verbi gratia, manichaeo facienti sibi deum recentem, et in corde suo ponenti quod non est, dicamus et interrogemus eum: Substantia Dei corruptibilis est, an incorruptibilis? Elige quod vis, et exi qua vis, sed non effugies. Si dixeris, Corruptibilis; non a populo, sed a teipso lapidaberis: si autem dixeris incorruptibilem Deum; incorruptibilis quomodo timuit gentem tenebrarum? quid factura erat incorruptibili gens corruptionis?