comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interioramentẽ: nead peccatũ dilectatione rerũ tempo¬
raliũ traheretur. Ergo in firmabatur lexper carnem:
id ẽ non efficiebat iustos deditos carni: sed ds̃ filiũ suum
misit in similitudinẽ carnis peccati. Non eñĩ caro peccatierat.
quae non carnadi dilectatione natuerat: sed ta meninerat¬
in eacsimilitudo carnispeccati: quia mostadis caro erat.
Mostẽ autẽ non meruit adã: nisi peccando Sedquid fecit
dñs: depeccato dã pnauit peccatũ in carne: id ẽ suscipi¬
endo carnẽ hominis peccatoris: &docendo quẽ admodum
uiueremus peccatũ in ipsa carnedampnauit. ut ae ternoꝵ
caritate sp̃s flagrans. nonduceretur captiuus in conseni¬
sionẽ libidinis. Vtiustitia inquid legi simpleretur in nobis.
qui non secundũ carnẽ ambulamus : sed secundũ spm̃ Itaq
precepta legis ꝑcaritatẽ impleta sunt: quaetimerenon
potenent Quienĩ scđm carnẽ sunt. quȩ carnissunt scpiunt
id ẽ carnaliabona prosũ mis bonis concupiscunt. Quiautẽ

Expanded text:
et mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Itaque praecepta legis per charitatem impleta sunt, quae per timorem non poterant. Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt: id est, carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
Subhis enĩ uerbis ite uerbũ carni uolunt ẽẽ copulcctũ atq
incretũ : ut nullaibi non solũ menis. sed nec animahumana
intersistat. Quibꝰ primo respondendũ .ẽ ideo sic ẽẽ illud
in euangelio positũ : quia usque caduisibilẽ carnẽ ad sũptio
illa humanȩ naturȩ ad nõ facta ẽ. atq: intoto cilla unitate
susceptionis: principalit̃ uerbũ .ẽ. extrema autẽ atq ul

Expanded text:
Sub his enim verbis ita Verbum volunt carni esse copulatum atque concretum, ut nulla ibi non solum mens, sed nec anima humana intersistat. 2. Quibus primo respondendum est, ideo sic esse illud in Evangelio positum, quia usque ad visibilem carnem assumptio illa humanae naturae a Domino facta est, atque in tota illa unitate susceptionis principaliter Verbum est, extrema autem atque ul
Abbreviated transcription (Latin):
Causam quoque eius trinã. eẽ opostet Quasit  qua hoc sit
qua sibi amicasit. Creaturȩ autẽ causam id .ẽ. auctorem dm̃
dicimus Opostetergo ẽe trinitatẽ quianihil prȩstantius
intellegentius . &beatius inuenire ꝑfecta ratio potest. Ideo &iã
cum ueritas quaeritur plusquã tria genera qua estionum c̃e
non possunt utrum omninosit. ut rum hocaliquid sit.

Expanded text:
causam quoque eius trinam esse oportet, qua sit, qua hoc sit, qua sibi amica sit. creaturae autem causam, id est auctorem, deum dicimus. oportet ergo esse trinitatem, qua nihil praestantius, intellegentius et beatius inuenire perfecta ratio potest. ideoque etiam, cum ueritas quaeritur, plus quam tria genera quaestionum esse non possunt, utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit,
Abbreviated transcription (Latin):
multo sceleratius & flagitiosius quȩ lex prohib& conmittunt᷑.
quã sinulla lege prohiberentur. Tuncitaque absostacerit
mors inuictoria: cum ꝑ scĩficationẽ in omni hominis paste
perfecte delectatione sp̃italiũ delectatio carnalis obseruat᷑¬

Expanded text:
multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. Tunc itaque absorpta erit mors in victoria, cum per sanctificationem in omni hominis parte, perfecta delectatione spiritualium delectatio carnalis observet
Abbreviated transcription (Latin):
ut donec sanetur uulnus nrm: nonita molestetur ut perimat
etiambonã uoluntatẽ. Hanc autẽ mostẽ peccato meruimus.
quod peccatũ erat Ant eomni modo in libero arbitrio .
cumin para drso nullus dolor denegate delectationis.
uoluntatibone : hominis resistebat Sicuti nunc uerbi gractia.
siquis quã exsistat : quem nunc quã uenatio delectacuit : omni
modo liber ẽ. utrum uenari uelit annolit Neceum cruciat
quisquis hoc prohibet. At siista libestate maleusus uenatus
fuerit. Contrax prohibentis imperiũ paulatim subripiens
delectatio mostificat animã. Vt sise abstinereuelit. sine
molestia &angore non possit : cum id ante tota sanitacte nor
ageret Ergo aculeus mostis peccatũ . ẽ: quia peccatũ facti ẽ
delectatio : qua eiam possit resistere uoluntati Et cũdolore¬
cohiberi quã delectationẽ : quia indefectu .ẽ. animȩ deterio¬
rieffecte iure mostẽ uocamus. uistus autẽ peccati : lex ẽ : quia

Expanded text:
ut donec sanetur vulnus nostrum, non ita molestet, ut perimat ut donec sanetur vulnus nostrum, non ita molestet, ut perimat etiam bonam voluntatem. Hanc autem mortem peccato meruimus, quod peccatum erat ante omni modo in libero arcum in\' paradiso nullus dolor denegatae delectationis bonae uoluntati hominis resistebat, sicuti nunc. uerbi gratia, si quisquam exsistat, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat! animam, ut, si se abstinere uelit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. ergo aculeus. mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio,\' quae iam possit resistere uoluntati et cucohiberi. Quam delectationem quia in defectu est animae deterioris effectae, jure mortem vocat vocamus. Virtus autem peccati lex est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Absosta ẽ mors inuictoria. ubi ẽ mors contentiotua i
ubi ẽ mors aculcustuus. Aculcus autẽ mostis peccatũ : uistus
autẽ peccati. lex Mostẽsignificari arbitror hodoco : carnia¬
lem consuetudinẽ quaeresistit bonȩ uoluntati: dilectione
temponeliũ fruendorũ Non enĩ diceretur ubi .ẽ. moss conten¬
tiotua: si non restitisset & repugnas sec ipsius Contentio etiã
illo loco discribitur. Caro concupiscit aduersus sp̃m: sp̃sad
faciatis. Fi tergo perscĩficationẽ ꝑ fectam: ut om̃is carnalis
appetitus spui : nr̃o in luminato: &uiuificato : id .ẽ. bonae
uoluntatis subiciatur. Et sicut nunc uidemus multis pueri¬
libus delectationibus noscarere : quȩ nos pueros sidenegarent᷑
acerrime cruciabant Itec credentiũ ẽ deomni carnali delecta¬
tione: futurũ ẽe cumperfecta scitas. totũ hominẽ repara¬
uerit. Nunc autẽ : quã diu .ẽ. in nobis quod resistat bonȩ uoluri¬
tati: auxiliodĩ perbonos homines &bonos angelos indigemꝰ.

Expanded text:
. Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum, virtus vero peccati lex . Morte significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae voluntati delectatione temporalium fruendorum. Non enim diceretur? Ubi est, mors, contentio tua? si non restitisset et repugnasset. Ipsius contentio etiam illo loco describitur: Caro concupiscit adversus spiritum, et non quae vultis illa faciatis . Fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui nostro illuminato et vivificato, id est, bonae voluntati subjiciatur. Et sicut nunc videmus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparaverit. Nunc autem quamdiu est in nobis quod resistat bonae voluntati, auxilio Dei per bonos homines et bonos Angelos indigemus,
Abbreviated transcription (Latin):
tia Nãsi non una recipit dis similitudinẽ similitudo : quod fieri¬
posse omuis uerissima negat ratio.
trũ & peccatũ & recte factũ in libero sit uoluntatis arbitrio
Quid quid sinecausa fit. temerefit. Quid quid temerefit:
non fit prouidentia. Siergo causa aliqua fiunt in munido
non prouidentia uniuersus mundus adminis tratur. Sinon
prouidentia. uniuersus mundus administractur. Estaliquoc
natura atq: substantia. quaeadopus prouidentiȩ non pesti¬
nieat. Omne autẽ quod ẽ : inquantũ ẽ bonũ ẽ Sum meenĩ
ẽ illudbonũ cuius pasticipatione sunt bonacetera Et omne

Expanded text:
tia. Nam si non una est, recipit similitudinem similitudo; quod fieritia. Nam si non una est, recipit similitudinem similitudo; quod fieriposse omnis verissima negat ratio. XXIV. Utrum peccatum et recte factum in libero sit voluntatis arbitrio. Quidquid casu fit, temere fit: quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, non providentia universus mundus administratur. Si non providentia universus mundus administratur, est ergo aliqua natura atque substantia quae ad opus providentiae non pertineat. Omne autem quod est, in quantum est, bonum est. Summe enim est illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera. E
Abbreviated transcription (Latin):
entiã. Itẽ illa quae pasticipatione sunt uel fasta uel &erna
uel pulchra uelbona uel sapientia : recipiunt ut dictum .ẽ
ut possint nec fasta ẽẽ nec aeterna : Nec pulchra necbona
nec sapientia. Atipsa fastitas. ac ternitas. pulchritudo. bo¬
nitas. sapientia : nullomodo recipiunt. aut corruptionẽ
aut ut it adicã temporalitatẽ aut turpitudinẽ. aut mali¬
tiam. Ergo &iã illa quae participatione similia sunt re¬
cipiunt dis similitudinẽ : aut ipsa similitudo nullomodo
exaliqua paste potest ẽẽ dissimilis. Vnde fit . ut cũ simili¬
tudo patris filius dicitur. quia eius pasticipatione similias.
quaeq sunt uel interse ueldõ similia. Ipsa enĩ .ẽ. species pri¬
ma : qua sunt uti tadicã speciata et forma quae formata st
omia sapientia ex nulla paste patripotest ẽẽ dissimilis
Idẽigitur quod pater. Ita: ut iste filius sit: illepater

Expanded text:
entiam. Item illa quae participatione sunt vel casta, vel aeterna, entiam. Item illa quae participatione sunt vel casta, vel aeterna, vel pulchra, vel bona, vel sapientia, recipiunt, ut dictum est, ut possint nec casta esse, nec aeterna, nec pulchra, nec bona, nec sapientia: at ipsa castitas, aeternitas, pulchritudo, bonitas, sapientia, nullo modo recipiunt aut corruptionem, aut, ut ita dicam, temporalitatem, aut turpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quae participatione similia sunt, recipiunt dissimilitudinem: at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo Patris Filius dicitur, quia ejus participatione similia sunt quaecumque sunt vel inter se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma qua formata sunt omnia; ex nulla parte Patri potest esse dissimilis. Idem igitur quod Pater, ita ut iste Filius sit, ille Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
xeternũ xternitate : &omnepulchrũ pulchritudine: &omne
bonũbonitate. Ergo & om̃is sapiens: sapientia. Et omnesi¬
mile similitudine Sed duobꝰ modis fastũ fastitate dicitur.
uel quod eã gignat. ut ea sit fastũ fastita tegignit: eccui prin¬
cipiũ atq causa ẽ ut sit. Miterautẽ cum pasticipatione
fastitatis : quidque fastũ ẽ qđ potestaliquando ẽẽ Non
fastũ Atq: itadeceteris intellegendũ. Nã &anima ȩternu¬
tatẽ uel in tellegitur uel creditur consequi : sed &erna eter¬
nitatis pasticipatione fit. Non autẽ aeternus ds̃. sed quod
ipsius &ernitatis ẽ auctor. Hoc & depulchritudine
& debonitate : licet intellegi. Quã obrem cũ sapiens ds̃ dicitur:
& sapientia sapiens dicitur. sinequa eũ uel fuis se aliquando.
uel ẽe posse nesasiẽ credere Nonpaesticipatione sapientiȩ
sapienis dicitur: sicuti anima quae & ẽẽ. & non . eẽ sapiens
potest . sed quod eã ipsegenuerit : qua sapiens dicitur sapi¬

Expanded text:
ternum est, et omne pulchrum pulchritudine, et omne bonum bonitate. Ergo et omne sapiens sapientia, et omne simile similitudine. Sed duobus modis castum castitate dicitur: vel quod eam gignat, ut ea sit castum castitate quam gignit, et cui principium atque causa est ut sit; aliter autem cum participatione quando esse non castum; atque ita de caeteris intelligendum est. Nam et anima aeternitatem vel intelligitur vel creditur consequi, sed aeterna aeternitatis participatione fit. Non autem ita aeternus Deus, sed quod ipsius aeternitatis est auctor. Hoc et de pulchritudine et de bonitate licet intelligi. Quamobrem cum sapiens Deus dicitur, et ea sapientia sapiens dicitur, sine qua eum vel fuisse, aliquando, vel esse posse nefas est credere, non participatione sapientiae sapiens dicitur, sicuti anima, quae et esse et non esse sapiens potest: sed quod ipse eam genuerit, qua sapiens dicitur, sapi
Abbreviated transcription (Latin):
bile quod non habeat simile falso. it autin ternos scire non possit
Namut alia pretermittã om̃ia quae percorpus sertimus: &iã
cumea non ad siiut sensibus: imaginestame. aumpatimur.
tam quã prorsus ad sint uel in somno uel in furore Qđ cum patimꝰ
omnino utrum ea ipsis sensibus sentiamus. animagines sensi¬
biliũ sint . discernerenonualemus. Sugitur sunt imagines. seri¬
sibiliũ falsae quae discerni ipsis sensibus nequeunt. &nihil per¬
cipi potest : nisi quoda falso discernitur. Non .ẽ. constitutum
iudicium ueritatis insensibus. Quam obrem saluberrime ammone¬
mur auestiab hocmurido qui profecto corporeus. ẽ & sersibilis.
& addm̃ id ẽ ueritatẽ quae intellectu & interiore mente capit᷑.
quae semꝑmanet . & eiusdem modi .ẽ. quae non habet imaginem
falsi a quo discerni non possit tota alacritate conuestiA

Expanded text:
bile quod non habeat simile falso, ita ut internosci non possit. bile quod non habeat simile falso, ita ut internosci non possit. Nam ut alia praetermittam, omnia quae per corpus sentimus, etiam cum ea non adsunt sensibus, imagines tamen eorum patimur tanquam prorsus adsint, vel in somno, vel in furore. Quod cum patimur, omnino utrum ea ipsis sensibus sentiamus, aut imagines sensibilium sint, discernere non valemus. Si igitur sunt imagines sensibilium falsae, quae discerni ipsis sensibus nequeunt, et nihil percipi potest nisi quod a falso discernitur, non est judicium veritatis constitutum in sensibus. Quamobrem saluberrime admonemur averti ab hoc mundo, qui profecto corporeus est et sensibilis; et ad Deum, id est veritatem, quae intellectu et interiore mente capitur, quae semper manet et ejusdem modi est, quae non habet imaginem falsi, a qua discerni non possit, tota alacritate converti.
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa localiter moueri: sicut uidemus cardiremoueri aliquid
ꝑmagnũ spatium loci : & tamenipsum cardinẽ non moueriloco
uod corporis senisibus percipiueritas riequeat Omrie
quod corporcus sensus attingit : quod etserisibiledicitur si ne
ulla in termissione. temporis cõmutatur. Velud cum capilli ca¬
pitis nr̃i crescunt : uel corpus uergit in senectutem. aut iniu¬
uentutem efflorescit: perpetuo id fit : nc comnino in termit¬
tte fieri. Quod autẽ non manet: percipinon potest: Illudenĩ
rercipitur: quod scientia cõprehenditur Comprehendiaut
non potest quod sincin termissione mutatur. Non ẽ igitur
expectanda sinceritas ueritatis. a sensibus corporis. Sed neqͥs
dicat ẽe aliqua sensibilia. eodẽ modo semꝑmanentia. & qua estio¬
nem nobis desole& stellis afferat. in quibus facile conuincinon
potest : Illud ceste nemo ẽ. qui noncogatur fateri : nihil. ẽẽ sensi¬

Expanded text:
 ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine moveri aliquid  ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine moveri aliquid per magnum spatium loci, et tamen ipsum cardinem non moveri loco. IX. Utrum corporeis sensibus percipi veritas possit. Omne quod corporeus sensus attingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur: velut cum capilli capitis nostri crescunt, vel corpus vergit in senectutem, aut in juventam efflorescit, perpetuo id fit, nec omnino intermittit fieri. Quod autem non manet, percipi non potest: illud enim percipitur quod scientia comprehenditur. Comprehendi autem non potest quod sine intermissione mutatur. Non est igitur exspectanda sinceritas veritatis a sensibus corporis. Sed ne quis dicat esse aliqua sensibilia eodem modo semper manentia, et quaestionem nobis de sole atque stellis afferat, in quibus facile convinci non potest; illud certe nemo est qui non cogatur fateri, nihil esse sensi
Abbreviated transcription (Latin):
emalo : Omne quod ẽ. aut corporeum .ẽ. aut incorporeũ
Corporeum sensibili incorporeũ autẽ intellegibili spe¬
tie continetur. Omneigitur quod ẽ. sine aliqua spetie non .ẽ.
Vbi autẽ aliquac speties necessario . ẽ. aliquis. ẽ modus.
Et inodus aliquidboni ẽ Sũmum ergomalũ nullũ mõdũ
habet. Caretenim omnibono Non ẽigitur quia nulla specie
continetur. Totumque hoc nomerimali . despeciei priuatiorł¬
boni repertum. ẽ
UIII.
uae propriȩ inanimante anima dicatur Anina : ali¬
quando itadicitur. ut cũ mente intellegatur Vel cũdicimꝰ.
hominẽ exanima &corpore constare : aliquando ita. u
mente dicatur. Sed cum ptamentedicitur.
ptamente dicitur.
exhis operibus intellguur: qua chabemus cũ bestus cõmu¬
trum perse anima mouecctur. Moueri ꝑse animã sentit:
qui sentit in se ẽe uoluntatem. Namsi uolumus : non alius
denobis uult: Et istemodus animȩ spontaneus . ẽ. Hoc enĩ
Corpus suũ tameri localiter mouet: non gacode monstratut¬

Expanded text:
malo. Omne quod est, aut est corporeum, aut incorporeum. Corporeum sensibili, incorporeum autem intelligibili specie continetur. Omne igitur quod est, sine aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species, necessario est aliquis modus, et modus aliquid boni est. Summum ergo malum nullum modum habet; caret enim omni bono. Non est igitur; quia nulla specie continetur, totumque hoc nomen mali de speciei privatione repertum est. VII. Quae proprie in animante anima dicatur. Anima aliquando ita dicitur, ut cum mente intelligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis operibus intelligitur quae habemus cum bestiis commuia. VIII. Utrum per se anima moveatur. Moveri per se animam sentit, qui sentit in se esse voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim corpus suum tamen localiter movet, non ex eodem monstratur et
Abbreviated transcription (Latin):
Non opostet moueri cũ magicis
astibus miraculafiunt Plerumque similia miraculis
quaefiunt perscos seruosdĩ sicut scriptũ.ẽ. in exodo Qđ
magipharaonis fecerunt non nulla similiter sicut fecit
mosses Nonergo haec opostet mirari: quia omĩa quaeuisi¬
biliterfiunt. etiã perinferiores potestates aeris huius. non
absurde fieriposse creduntur Sed hoc inter . ẽ. quod cũ sci
talia faciunt in nominedĩ: dñiomniũ rerum de sublimio
ribus appacratibus iubetur inferiori creaturȩ. Cũ autẽ
mali homines malis astibus operaentur similia. Inmanus
suas dantur cũ exccudiuntur ademonibus Digni sunt enĩ
quitali exccuditione decipiantur: ut poena illis fiaat hoc
qđ uidentur imperare beneficium. cum ex cis exhibent. qua¬
si priuatim inferiores potestates quaedã miraculac ut eos
habeant subiugatos. Permis sutamen diuino promeritis
Animarum. suacuique tribuuntur

Expanded text:
Non oportet moueri, cum magicis artibus miracula fiunt plerumque similia miraculis, quae fiunt per sanctos sernos dei, sicut scriptum est in Exhodo, quod magi Pharaonis fecerunt nonnulla similiter, sicut fecit Moyses. non ergo haec oportet mirari, quia omnia quae uisibiliter fiunt etiam per inferiores potestates aeris huius non absurde fieri posse creduntur. sed hoc interest, quod, cum sancti talia faciunt in nomine dei, a deo omnium rerum de sublribus apparatibus jubetur inferiori creaturae; cum autem mali nomines magicis artibus operantur similia in manus suas dantur cum exaudiuntur a daemonibus. Digni sunt enim qui tali exauditione decipiantur, ut poena illis fiat hoc quod videntur impetrare beneficium, cum eis exhibent quasi privatim inferiores potestates, quaedam miracula, ut eos habeant subjugatos, permissu tamen divino pro meritis animarum sua cuique tribuuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ida eas plato. non solũ sunt ideae sed ipseuere sunt . qui a¬
et̃ne sunt & eius modiatq: in cõmutabiles manent. quarũ
pasticipatione fit ut sit quicquid .ẽ quomodo ẽ. sed ani¬
rationalis intereas res quȩ sunt ad õ condite omĩa superat & dõ
ꝓxima ẽ. quando pura .ẽ. eique inquantũ caritate quo heserit
inquantũ ab eolumine illo intellegibili ꝑfusa quodã modo et
inlus tractacernit. non ꝑcorporeo soculos. sed ꝑ ipsius sui prin¬
cipale qđ excellit Id ẽ perintellegentiã suã istas rationes
quarũ uisione fitbeatissima . quas rationes ut dictũ ẽ siue
idȩas siue formas siue speties siuerationes lic& uocare & mul¬
tis conceditur appellare qđ lib& sed paucissimis uidere
quoduerum est

Expanded text:
ideas Plato: non solum sunt ideae, sed ipsae verae sunt, quia aideas Plato: non solum sunt ideae, sed ipsae verae sunt, quia aeternae sunt, et ejusmodi atque incommutabiles manent; quarum participatione fit ut sit quidquid est, quoquomodo est. Sed anirationalis inter eas res quae sunt a Deo conditae, omnia superat; et Deo proxima est, quando pura est; eique in quantum charitate cohaeserit, in tantum ab eo lumine illo intelligibili perfusa quodam modo et illustrata cernit, non per corporeos oculos, sed per ipsius sui principale, quo excellit, id est per intelligentiam suam, istas rationes, quarum visione fit beatissima. Quas rationes, ut dictum est, sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes licet vocare, et multis conceditur appellare quod libet, sed paucissimis videre quod verum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uere atq uniuersalẽ rerũ incolomitatẽ ordinẽq: ipsũ quo ea
quȩ mutant᷑. suo tẽ porrles cursus cestomoderamine cȩlebraca¬
Sũ midĩ legibus contineri & gubernari quo c̃stituto atque
concessoquis audeat dicere dm̃ in ordincbiliter omĩa con¬
didisse : qđ sidici recte uel credinon potest. restat ut om¬
nia ratione sint condita. nec eadẽ ratione hominũ queȩquus¬
.ẽ. Hoc enĩ absurdũ ẽ existimare. Singulaigitur ꝓpriis
sunt creata rationibus. Has autẽrationes ubi ẽẽ arbi¬
traendũ .ẽ nisi in ipsa mente creatoris :: non enĩ extrase
quicquã positũ intuebat᷑. ut scđm id constitueret qđ consti¬
tuebat Nã hocopinarisa crilegũ .ẽ Qđ si hac rerũ omniũ
creandarũ creaturarum ue. rationes diuina mente conti¬
nent neq indiuinam̃te quicquã nisiet̃nũ atq: in cõmuto¬
bile potest ee atq hasrationes rerũ principales appellat.

Expanded text:
vere, atque universalem rerum incolumitatem, ordinemque ipsum quo ea vere, atque universalem rerum incolumitatem, ordinemque ipsum quo ea quae mutantur, suos temporales cursus certo moderamine celebrasummi Dei legibus contineri et gubernari? Quo constituto atque concesso, quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse? Quod si recte dici vel credi non potest, restat ut omnia ratione sint condita. Nec eadem ratione homo, qua equus: hoc enim absurdum est existimare. Singula igitur propriis sunt creata rationibus. Has autem rationes ubi arbitrandum est esse, nisi in ipsa mente Creatoris? Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat: nam hoc opinari sacrilegum est. Quod si hae rerum omnium creandarum creatarumve rationes in divina mente continentur, neque in divina mente quidquam nisi aeternum atque incommutabile potest esse; atque has rerum rationes principales appellat
Abbreviated transcription (Latin):
oriantur neque in tercant scđm eas tamen formaridicitur
Omne qđ oriri & interire potest &omne qđ oritur. &IN¬
terit. Anima uero eas negatur intucriposse . nisi ratio¬
nalis ea sui paste qua excellit . id. ẽ ipsamente atq ratio¬
ne quasi quadã facie uel oculosuo interiore. atq intelle¬
gibile & ea quidẽ ipsa rationalis anima non omis & qualib&.
sed quȩ scã &purx fuerit haccasseritur illiuisioni. eẽ ido¬
nea id ẽ quȩ illũ ipsũ oculũ quouidentur. ista sanũ. & sin¬
cerũ & serenũ & similẽ his rebus qua suidere intendit ha¬
buerit Quis autẽ religiosus & uerx religione inbutus.
quãuis nondũ haec possit intueri negaretamenaudeat
immo non etiã profiteatur omĩa quȩ sunt. id .ẽ. quȩcũq
in suo genere propria quad ã natura continent᷑. ut sint auc¬
toredõ eẽ procreata eoque auctore omiã quaeuiuunt ui¬

Expanded text:
oriantur, neque intereant; secundum eas tamen formari dicitur oriantur, neque intereant; secundum eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et omne quod oritur et interit. Anima vero negatur eas intueri posse, nisi rationalis, ea sui parte qua excellit, id est ipsa mente atque ratione, quasi quadam facie vel oculo suo interiore atque intelligibili. Et ea quidem ipsa rationalis anima non omnis et quaelibet, sed quae sancta et pura fuerit, haec asseritur illi visioni esse idonea: id est, quae illum ipsum oculum quo videntur ista, sanum, et sincerum, et serenum, et similem his rebus quas videre intendit, habuerit. Quis autem religiosus et vera religione imbutus, quamvis nondum possit haec intueri, negare tamen audeat, imo non etiam profiteatur, omnia quae sunt, id est, quaecumque in suo genere propria quadam natura continentur, ut sint, Deo auctore esse procreata, eoque auctore omnia quae vivunt vi
Abbreviated transcription (Latin):
satis testatur: sed etiã in librissuis cõmemorrt. Hosergo
siqui fuerunt non existimandũ ẽ idaea signorasse quã¬
uis alio fostas senomine uocitauerint: sed de nomine
actenus dictũ sit Remuideamus quȩ maxime consideran¬
da atq noscenda .ẽ. in potestate constitutis uocabulis
ut quoduellet quisque appellat rem quã cognouerit
Ideasigitur latine possumꝰ. uel formas uelspecies dicere
ut uerbũ euerbo triens fereuideam᷑ Si autẽ rationes
ca suocemus ab interp̃tandi quidẽ propriȩtate discedimus
Rationes enĩ grece. loigui appellantur nonidaei sed tamen
quisquis in hocuocabulo utiuoluerit. arçipsanon abhor¬
rebit. Sunt nãq: idȩae principales quȩd ã formȩ uelra¬
tiones rerũ stabiles atq: in cõmutabiles quaeipse formȩ
non sunt. acperhoc xternȩ acsemꝑ eodẽ modo se se. haben¬
tes quȩ diuina intellegentia continentur. &cũ ipse neque

Expanded text:
satis testatus est, sed etiam in libris suis commemorat. Hos ergo, satis testatus est, sed etiam in libris suis commemorat. Hos ergo, si qui fuerunt, non existimandum est ideas ignorasse, quamvis alio fortasse eas nomine vocaverint. Sed de nomine hactenus dictum sit: rem videamus, quae maxime consideranda atque noscenda est, in potestate constitutis vocabulis, ut quod volet quisque, appellet rem quam cognoverit. 2. Ideas igitur latine possumus vel formas vel species dicere, ut verbum e verbo transferre videamur. Si autem rationes eas vocemus, ab interpretandi quidem proprietate discedimus; rationes enim graece λόγοι appellantur, non ideae: sed tamen quisquis hoc vocabulo uti voluerit, a re ipsa non aberrabit. Sunt namque ideae principales formae quaedam, vel rationes rerum stabiles atque incommutabiles, quae ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae ac semper eodem modo sese habentes, quae in divina intelligentia continentur. Et cum ipsae neque
Abbreviated transcription (Latin):
quo infirmus ẽ minus diligimus illũ in eo consideremꝰ
qui mostuus .ẽ. propterillũ. Xpm̃ autẽ non diligere
non in firmitas. sedmoss ẽ. Quaꝓpter ingenticura &im¬
plorta dĩmi seri cordia cogitandũ ẽ. nexp̃m neglegamꝰ
ꝓpter infirmũ : cũ in firmũ debeamꝰ diligere ꝓpt̃ xp̃m¬
ꝑhibetur. non tamer si hoc nomen ante quamipse
instituerat nonerat. Ideo uel resipse noneraent quasi i dȩ¬
as uocauit uel anullo erent intellecte. sed alio fostassis
ad quealio nomine ab aliis adquealiis nuncupatȩs. Lic&
enĩ cuiq rei incognite. quaca nulla habebat usitatum
nomen qđ lib& nomenin ponere Nãnon .ẽ. uerisimile
sapientes aut nullos fuisse ante platonẽ aut istas quas
plato ut dictũ .e. idȩas uocat. quȩcumq ressint non in¬
tellexisse Si quidẽ tanta in eis uis constituitur. ut nisi his
ipse non solũ peregrinando sãpientiȩ perficiende causa

Expanded text:
quo infirmus est, minus diligimus, illum in eo consideremus quo infirmus est, minus diligimus, illum in eo consideremus qui mortuus est propter ipsum. Christum autem non diligere, non infirmitas, sed mors est. quapropter ingenti cura et implorata dei misericordia cogitandum est, ne Christum neglegamus propter infirmum, cum infirmum debeamus diligere proptrhibetur: non tamen si hoc nomen antequam ipse institueret, non erat, ideo vel res ipsae non erant, quas ideas vocavit, vel a nullo erant intellectae; sed alio fortasse atque alio nomine ab aliis atque aliis nuncupatae sunt. Licet enim cuique rei incognitae, quae nullum habeat usitatum nomen, quodlibet nomen imponere. Nam non est verisimile, sapientes aut nullos fuisse ante Platonem; aut istas quas Plato, ut dictum est, ideas vocat, quaecumque res sint, non intellexisse: siquidem tanta in eis vis constituitur, ut nisi his ipse non solum peregrinando sapientiae perficiendae gratia
Abbreviated transcription (Latin):
remetietur uobis. Sepeautẽ illa quȩ bonasunt prius
apparent in quibus etiã temerariũ beniuolentiȩ iudici¬
um cauendũ ẽ necũ totũ bonũ putaueris: eaque postea
mala appacruerint securũ et in parrtũ te inueruanit
&grruius offendant ut eũ quẽ tenere dilexeres. acer¬
bius oderis quod nefas .e. Quia etiã sinullaceius bona prece¬
derent. & haec quae postquã apparuenant malac. prius
eminerent toleranda tamenenant donec omia cũ illo
ageres quibus tedia sanari solent: quanto magis cũ ec
bona p̃cesserunt. quaetã quã pignera nosdebent. ad pos¬
teriora toleranda constringere: Ipsa ẽ ergo lex xp̃i. ut in¬
uicẽ onerx nr̃a postemus. Xpm̃ autẽ diligendo facile susti¬
nemus infirmitatẽ alterius. &iamquẽ nondũ propter
sit cũ dicer& Et periit infirmus intua scientia frater
propterquẽ xp̃s mostuus. ẽ ut illũ infirmũ ꝓpt̃ uitiũ

Expanded text:
remetietur nobis. saepe autem illa quae bona sunt prius remetietur nobis. saepe autem illa quae bona sunt prius apparent; in quibus etiam temerarium beniuolentiae iudicium cauendum est, ne, cum totum bonum putaueris, ea quae postea mala apparuerint securum et imparatum te inueniant et grauius offendant, ut eum quem temere dilexeras, acerbius oderis. quod nefas est, quia etiam si nulla eius bona praecederent et haec quae post apparuerant mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent; quanto magis, cum ea bona praecesserunt, quae tamquam pignera nos debent ad posteriora toleranda constringere ? Ipsa est ergo lex Christi, ut inuicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sit, cum diceret: et peribit infirmus in tua scientia frater, propter quem Christus mortuus est, ut, si illum infir. mum propter uitium,
Abbreviated transcription (Latin):
accidit ut eiusquẽ uolumus inamicitiã recipere : prius
Nobis in notescant mala. qm̃bona. quibus offensi et
quodã modo reꝑcussi relinquimus eũ: & ad bonor ũ ei
quae foste o ccultior sunt indagatione non ꝑuenimus
suos: ut eius infirmatoleremus ut adquȩdã sana in quo¬
rũ dilectione adquiescamus ꝑcaritatis toleraentiam
ꝑducamus. Aitenũ Non ẽ opus sanis medicus. sed egro¬
tantibus. Ideoq si propter xp̃i caritatẽ etiã cũ qui om¬
ni ex paste fostassis egrotat rep̾ellere ab animo nonde¬
bemus qm̃ sanari potest per uerbũ dĩ: quar tominus eũ
qui propternos uideri potest totus aegrotus: quia
quedã eius sautia in primo ingressu. amicitia. non potui¬
mus sustinere & qđ ẽ grauius cũ offersione animi de
toto homine ausi sumus temerariã preiudicii ferre
sententiã : nontimentes qđ dictũ ẽ. Nolite iudicere
neiudicemini Et inqua mensura mensi fueritis. inea¬

Expanded text:
accidit ut ejus quem volumus in amicitiam recipere, prius accidit ut ejus quem volumus in amicitiam recipere, prius nobis innotescant mala quam bona, quibus offensi et quodam modo repercussi relinquimus eum, et ad bonorum ejus, quae forte occultiora sunt, indagationem non pervenimus.suos, ut ejus infirma toleremus, ut ad quaedam sana, in quorum delectatione acquiescamus, per charitatis tolerantiam perducamur. ait enim: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. ideoque si propter Christi caritatem etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per uerbum dei, quanto minus eum qui propter nos uideri potest totus aegrotus, quia quaedam eius saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere et, quod est grauius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praeiudicii ferre sententiam, non timentes quod dictum est: nolite iudicare, ne iudicemini, et: qua mensura mensi fueritis,
Abbreviated transcription (Latin):
occultũ i stecogitationes deprimentes suꝑbiã. & acuentes
caritatẽ faciunt onera fraterna inuicẽ : non solũ ȩquo
animo sed etiã libentissime sustineri: Nullo modo acitem
dequo quã homine in cognito ferenda sententia .ẽ. & ne¬
monisi ꝑ amicitiã cognoscitur. et ideo amicorũ malo
firmius sustinemus: quia bona eorũ nos delectent &
tenent. Nullius itaque repudianda .ẽ. amicitia sese in¬
gerentis. ad amicitiã copulandã. Non ut statĩ recipia¬
tur sed ut recipiendus optecur atque ita tractetur
ut recipi possit Illũ enĩ receptũ inamicitiã possumus
dicere : cui om̃ia nr̃a consilia refundere audeamus
Et siquis quã ẽ qui senon audet ingerere ad amicitiã fa¬
ciendã quur aliquonr̃o tẽporxlihonore. aut dignitate
reuocetur:  Descendendũ ẽ. ad eũ &offerendũ illi
quadã comitate et sũ missione. animi. qđ petere ꝑ se
ipsenonaudet sane quãuis rarius tamen aliquotiens

Expanded text:
occultum. Istae cogitationes deprimentes superbiam, et acuentes occultum. Istae cogitationes deprimentes superbiam, et acuentes charitatem, faciunt onera fraterna invicem, non solum aequo animo, sed etiam libentissime sustineri. Nullo modo autem de quoquam homine incognito ferenda sententia est: et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. 6. Nullius itaque repudianda est amicitia sese ingenerentis ad amicitiam copulandam; non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur, ut recipi possit. Illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia consilia nostra refundere audeamus. Et si quisquam est qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, cum aliquo nostro temporali honore aut dignitate revocetur; descendendum est ad eum, et offerendum illi quadam comitate et submissione animi, quod petere per se ipse non audet. Sane quamvis rarius, tamen aliquoties
Abbreviated transcription (Latin):
suspicantur & hu maxime qui mendatiis suis defendendis
quedã negare non possunt alicuius magni exempli patro¬
ciniũ requirunt Deinde etiã illud cogitandũ nullũ. ẽe.
hominẽ qui non possit habere aliquodbonũ qđ tu nondũ
hadies etiã silateat: in quosine dubio possitte ẽe superi¬
or. Quȩ cogitatio ad contunderidã &edomandã suꝑbiam
ualet: ne arbi treris qm̃tua quidẽ bona eminent &appa¬
rent ideo alterũ nulla habere quelateant Et fostasse
maioris ponderis bona quibus tesuper& nescientẽ. Non enuĩ
fallitnos. aut adulatione potius utia postolus iubet. cum
dicit nihilꝑ contenitionẽ. neque ꝑ in a nẽ gloriã : sed inhu¬
militate mentis alter. alterũ existimantes superiorem
sibi Non hocitaque debemus existimare ut non existime¬
mus sed nos existimare fingamus. Seduere existimem.
sibonũ nr̃m quo illo uidemur superiores. ẽẽ non sit

Expanded text:
suspicantur, et hi maxime qui suis mendaciis defendendis, suspicantur, et hi maxime qui suis mendaciis defendendis, quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium quaerunt. 5. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem qui non possit habere aliquod bonum quod tu nondum habes, etiamsi lateat, in quo sine dubio possit te esse superior. Quae cogitatio ad contundendam edomandamque superbiam valet, ne arbitreris quoniam tua quaedam bona eminent et apparent, ideo alterum nulla habere quae lateant, et fortassis majoris ponderis bona quibus te superat nescientem. Non enim falli nos, aut adulatione potius uti, Apostolus jubet, cum dicit, Nihil per contentionem neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis alter alterum existimantes superiorem sibi . Non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus, sed nos existimare fingamus; sed vere existimemusi bonum nostrum, quo illo videmur superiores esse, non sit
Abbreviated transcription (Latin):
rat nonquesua sunt unusquis que interidens: sed quȩ aliorũ
Huic sententia contexuit quoddictũ .ẽ. Nã ita sequitur
Hoc sentite inuobis quod etinxp̃o inũ Ad hocdũ taxat
ut quẽ admodũ ille ineo dũ uerbũ caro factũ.ẽ. & habi
tauit in nobis & sine peccatocũ. eẽt. peccata nrã suscepit.
non adtendit sua sed nr̃a ita etnos libenter ad eius imi¬
tationẽ inuicẽ onera nr̃a postemus. Huic cogitationi:
accidit etiã illa cogitactio quia ille suscepit Nosautẽ ho
animi siue corporis quã in homine alio uidemus: etiã nos
habere potuimus aut possumus. Hoc ergo exhibeamus ei
cuius infirmitatẽ postareuolumus. quod ab illo nobis
uelimus exhiberi. si fostenos inea. essemus. et ipsẽ non¬
eẽt Ad hoc pestinet. qđ ipsea postolus ait. Omnibus
om̃ia factus sũ. ut om̃s lucrifacerẽ. Cogiando scilic& ineo
uitio etiã se cẽ potuisse: undecupiebat aliũ liberari. Con¬
patiendo enĩ potius id agebat non mentiendo sicut quidam

Expanded text:
rat, Non quae sua sunt unusquisque intendens, sed ea quae aliorum . Huic sententiae contexuit quod dictum est; nam ita sequitur: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu. Ad hoc duntaxat, ut quemadmodum ille in eo quod Verbum caro factum tauit in nobis, et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra, ita et nos libenter ad eius imitationem inuicem onera nostra portemus. Huic enim cogitationi accedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nosanimi siue corporis, quam in homine alio uidemus, etiam nos habere potuimus aut possumus. hoc ergo exhibeamus ei cuius infirmitatem portare uolumus, quod ab illo nobis uellemus exhiberi, si foesset. Ad hoc pertinet quod ipse Apostolus ait, Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem : cogitando scilicet in eo vitio etiam se esse potuisse, unde cupiebat alium liberare. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam
Abbreviated transcription (Latin):
gis sepostant & quasi incũbunit sibi quasi unus tristis
eẽt & alius gauderet Si autẽ aduersũ se tristes sinit
prorsus setolenrre nonpossunt. Et ideo inhuius modi
affectionibus suscipienda ẽ aliquantulũ ipsa egritudo
dequauis perte aliũ liberacri & sic suscipienda : ut ad au¬
xiliũ non adaequalitatẽ miseria eualeat. quẽ ammodũ
seinclinet quimanũ iacenti porrigit. Nonenĩ sẽ. proiecit
ut ambo iaceant. sed incuruat tamen ut iacentẽ erigat
Nequeulla res officio sumptũ laborẽ ad postantia onera
aliorũ facit libenter inplendi : nisi cogitamus quanta pro
nobis ꝑtuleritdr̃s. Hincenĩ ad moriens ait a postolus¬
Hoc sentite iriuobis: quodet in xp̃o inu. Quicũ in formadi
cẽt non rapinã arbitractus ẽ esse seaequalẽdõ. sed semet

Expanded text:
gis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis gis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis eprorsus se tolerare non possunt; et ideo in hujusmodi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritudo de quavis per te parte alium liberari, et sic suscipienda ut ad auxilium, non ad aequalitatem miseriae valeat: quemadmodum se inclinat qui manum jacenti porrigit. Non enim se projicit ut ambo jaceant, sed incurvat tantum ut jacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis pertulerit Dominus: hinc enim admonens ait ApostolusHoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitrat
Abbreviated transcription (Latin):
nra inuicẽ postacreualeamus. Verbi gratia. irã fratris
tunc postabis. cumtu aduersus eũ nonirasceris. Vt rursus
eo tempore quote ira p̃occupauerit. ille telenitate & tirp¬
quillitate subpostet. Hoc exemplũ adidꝑtinet cũ diuersa
sunt onera postantiũ onera sua Quã uis ipsa diuersa non sit
infirmitas Inambobus enĩ ab inuicẽ irapostatur. Addiuer
sũ autẽ infirmitatis genus aliud exemplũ uidendũ ẽ ue¬
luti siquis inse loquacitatẽ uicerit: & pertinaciã nondũ
uicerit. Aliusuero adhuc loquax sediam ꝑtinax non
sit Debet illehuius loquacitatẽ et istelllius ꝑtinaciã.
donec illudi nillo & hocinisto sanetur caritate postare
Parquippe infirmitas in duobus siuno accidat tẽpore
tolenare seinuicẽ nonualent cũ aduersũ se intenditur
Nam aduersus aliquẽ testiũ. et duo iratisibi conueniunit¬
& setolerant quã quã nec tolerxrescinuicẽ dicendis.
sed potius seinuicẽ consolari sicut et tristes dereuna ma¬

Expanded text:
ra invicem portare valeamus. Verbi gratia, iram fratris tunc portabis, cum tu adversus eum non irasceris, ut rursum eo tempore quo te ira praeoccupaverit, ille te lenitate et tranquillitate supportet. Hoc exemplum ad id pertinet, cum diversa sunt opera portantium onera sua, quamvis ipsa diversa non sit infisum autem infirmitatis genus aliud exemplum uidendum est; ueluti si quis in se loquacitatem uicerit et pertinaciam nondum uicerit, alius uero adhuc loquax, sed iam pertinax non sit, debet ille huius loquacitatem et iste illius pertinaciam, donec illud in illo et hoc in isto sanetur, caritate portare. par quippe infirmitas in duobus si uno accidat tempore, tolerare se inuicem non ualent, cum aduersum se intenditur. nam aduersus aliquem tertium et duo irati sibi conueniunt et se tolerant, quamquam nec tolerare se inuicem dicendi sunt, sed potius se inuicem consolari. sicut et tristes de re una ma
Abbreviated transcription (Latin):
nihil melius. quã anima munda intellegitur
e & ad cuius bonitatẽ id tantũ pertinet ut sit omne quod ẽ. Nop
ẽe ad eum pestinere nullo pacto potest. Omne autẽ quod deficit.
ẽ causa deficiendi id ẽ tendendi adr̃o ẽẽ. Quia ut itadicã essendi
causa ẽ. Bonigitur tantũ modo causa ẽ. & propt̃ ea ipse sũ mũ
bonũ quo circa maliauctornon ẽ qui omniũ quae sunt auccor
ẽ. Quia in tantũ sunt inquantum bona sunt. XXIII
Im̃non patinecessitatẽ. Vbinulla indigentiaa: nulla neces¬
sitas Vbinullus defectus. nulla indigentia Nullus autẽ de

Expanded text:
nihil melius quam anima munda intelligitur.est, et ad cujus bonitatem id tantum pertinet ut sit omne quod est, non esse ad eum pertinere nullo pacto potest. Omne autem quod deficit, est causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse; quia, ut ita dicam, essendi causa est. Boni igitur tantummodo causa est: et propterea ipse summum bonum est. Quocirca mali auctor non est, qui omnium quae sunt auctor est: quia in quantum sunt, in tantum bona sunt. XXII. eum non pati necessitatem. Ubi nulla indigentia, nulla necessitas: ubi nullus defectus, nulla indigentia. Nullus autem de
Abbreviated transcription (Latin):
nos nutrir& : ad aliã plenissimã &euidentissimã noneffi¬
ceremuridonei. Qđ si etiã dedño inũ xp̃o non secundũ uer¬
bum in principiodm̃ apuddm̃. sed secundũ puerũ qui profi¬
ciebat aetate & sapientia. pius intellectus ammittit propria
illa susceptione seruata : quae cõmunis eicumceteris homini¬
festum ẽ. Non enĩ nos coheredes eius eẽ possumus: nisi et ipse
heressit Siautẽ pietas non admittit ut primo expaste uider&
homo dominicus. deinde ex toto quã quam in sapientiã profi¬
ceredictus sit : corpore suo intellegatur heres: id ẽ ecdesia
filii eius matrisdicimur: quamuis ex nobis constet. Sedrursum
dabotibi gentes hereditatẽ tuã: nisi foste huiusmundi quo pri¬
us tãquã dominante tenebamur. Post autẽ cum dicimus.
mostuo illo quinos possidebat: cumei renuntiamus morim.¬

Expanded text:
nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non effinos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonei. Quod si etiam de domino nostro Jebum in principio Deum apud Deum, sed secundum puerum, qui proficiebat aetate et sapientia , pius intellectus admittit, propria illa susceptione servata, quae communis ei cum caeteris hominifestum est. Non enim nos cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit. Si autem pietas hoc non admittit, ut primo ex parte videret homo Dominicus, deinde ex toto quanquam in sapientia proficere dictus sit; in corpore suo intelligatur haeres, id est Ecclesia, filii ejus matris dicimur, quamvis ex nobis constet. 3. Sed rursum Dabo tibi gentes haereditatem tuam : nisi forte hujus mundi, quo prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus, mortuo illo qui nos possidebat: cum ei renuntiamus morim
Abbreviated transcription (Latin):
mus qm̃ uidebimus cũ sicuti ẽ. Hereditatẽ nos eius patris
moste a dipiscimur. quia morinon . ẽ: quando quidem ipse
fit hereditas. nos secundũ illud quod scriptum ẽ dñs pars
hereditatis meae : sed qm̃ cim uocati sumus adhuc paruuli .¬
& ad sp̃itedia contẽplanda minusidoneis. usque adhumilli¬
mas nr̃ascogitationes semiseri cordia diuina porrexit
Vt quomodo cumcernere Niteremur qđ non euidenter atͥque
perspicue cernebamus: idipsũ moritur qđ in enigmate cerne¬
bamus: cum faciead faciẽ cernere coeperimus: Conuenient̃
enĩ dicitur. moriturũ ẽe qđ auferetur. Cũ autẽ uenerit id¬
qđ perfectũ .ẽ : aufcretur qđ ex paste ẽ. Ita nobis quodã mod
morit᷑ pater inenigmate : Etidẽ ipse fithereditas: cũ faciead
faciẽ possidetur Nonquia ipsemoritur : et in ꝑfecta in cũ nr̃a
uisio ꝑfectauisione ꝑ imitur. Et tamen nusi illa prior

Expanded text:
mus, quando videbimus eum sicuti est . Quam haereditatem non ejus Patris mus, quando videbimus eum sicuti est . Quam haereditatem non ejus Patris morte adipiscimur, qui mori non potest; quandoquidem ipse fit haereditas nostra, secundum illud quod scriptum est, Dominus pars haereditatis meae : sed quoniam, cum vocati sumus adhuc parvuli, et ad spiritualia contemplanda minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se divina miseratio porrexit, ut quomodocumque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus, idipsum moritur quod in aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter ergo dicitur moriturum esse quod auferetur: Cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex parte est . Ita nobis quodam modo moritur Pater faciem possidetur. Non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur. Et tamen nisi illa prior
Abbreviated transcription (Latin):
chereditatedĩ. Sicut a postolus adhebreosdicit. Tes¬
tamentũ testatoris moste firmatur. proptereae
mostuo ꝓuobis xp̃o nouũ testamentũ firmatũ eẽ ad serit
Cuius similitudo uetus testamentũ erat : in quomoss testato¬
ris peruictimã prefigurabat᷑. Siergo quȩratur quo modo simꝰ
scđm uerba eius dẽ a postoli coheredes xp̃i. et filui atq heredes
dĩ cũ hereditas moste discessoris firma teneatur : Nec ullo
aliomodo heredites possit intellegi : respondetur. ipso quidem
mostuo facnios ẽe heredes qm̃ filii etiã eiꝰ dictisumꝰ Nonie¬
iuncoit inquid fili sponsi : quã diu cũillis ẽ sponsus. heredes
ergo cius dicimur. quiac reliquid niobis pacis ecclesi aesticȩ posses¬
sionẽ perfidẽ dispensationis temporalis: quã in hacuitte
pos sidemus : qđ tesiatus ẽ dicens. Pacẽ meã douobis : pacẽ¬
meã relinquo uobis Coheredes autẽ eius efficimur. cũ in
finesłi absorbetur mors inuictoria Tunc enĩ similes ei eri¬

Expanded text:
e suae, sicut Apostolus ad Hebraeos dicit, Testamentum testatoris morte firmatur : propterea mortuo pro nobis Christo, novum testamentum esse asserit, cujus similitudo vetus testamentum erat, in quo mors testatoris per victimam praefigurabatur. Si ergo quaeratur quomodo simus secundum verba ejusdem Apostoli cohaeredes Christi, fiatque haeres Dei, cum haereditas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo haereditas possit intelligi, respondetur, ipso quidem mortuo nos factos esse haeredes, quo filii etiam ejus dicti sumus. Non jejunant, inquit, filii sponsi, quandiuergo ejus dicimur, quia reliquit nobis pacis ecclesiasticae possessionem, per fidem dispensationis temporalis, quam in hac vita possidemus, qeretur. Cohaeredes autem ejus efficimur, cum in fine saeculi absorbebitur mors in victoria . « Tunc enim similes ei eri