comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc uiueas post tres dies resurgã. n
It seductores apud fideles. et ueraces
apud erederates incedentes patienter:
uiignoti incredulis.
illos qui non cognoscunt conuersationẽ
mtam. necualent penetrare doctrinã
nr̃am: Et inter illos aquib cognosci¬
mus eẽ ueri cultores dĩ incedamus pati¬
encissime : iuruti armis iusticiae.u¬
si morientes. a ecce uiuimus
IQuasi
moriebantur scĩ apłi et martires. cũ ꝑ
multti tormente passi crutiamenta :¬
pene usq ad mortẽ affligebantur ⁊
Deddũ ite eeñt. inꝑiculo mortis consti¬
tuti. etindespatione uitae ꝑ flagel¬
le uerbera. ecła pidationessubito uir¬
tuce dĩ roborati constabant. & qua¬
si ex morcius uitc̃ recipiebant ÷ Sele¬
gimus debeato paulo. quia cũ in liscris
tamdiueẽ flagellatus. et lapidib
obrutus. ꝑ pͥlateas quoq ciiuitditis trac¬
tis quo usq: quasi mortuus relinqueret :¬
Nocte endẽ transcurreate diluculo.
coepit inderben uerbũ dei publice

Expanded text:
adhuc vivens: Post tres dies resurgam . Ut seductores apud infideles, et veraces apud credentes incedamus patienter, qui ignoti incredulis eter illos qui non cognoscunt conversationem nostram, nec valent penetrare doctrinam nostram, et inter illos a quibus cognoscimur esse veri cultores Dei incedamus patientissime muniti armis justitiaemorientes, et ecce vivimus. Quasi moriebantur sancti apostoli et martyres, cum per multa tormenta et cruciamenta pene usque ad mortem affligebantur. Sed dum ita essent in periculo mortis constituti et in desperatione vitae, per flagella, verbera, et lapidationes subito virtute Dei roborati confortabantur, et quasi ex mortuis vitam recipiebant. Sic legimus de beato Paulo, quia cum Listris tandiu esset, flagellatus et lapidibus obrutus, per plateas quoque civitatis tractus quousque quasi mortuus relinqueretunocte eadem transcurrente diluculo coepit in Derben verbum Dei publice
Abbreviated transcription (Latin):
quae superius diximus de resio¬
eis ministretis. qui laborant iner
uos. in predicatione & doctr ina
Rogimus uos. corripite inqutos
consolamini pusilla nimeso
Apud thesalonicenses erant quidan
uagi. & ut ita dicamus girouani
ociose uiuentes. & non laborantes
manibus suis unde uiuerent nes
orationibus aut psalmodis uacar¬
tes : sed circiubant domos aliorũ
atq peragrabant deloco adloui
quȩrentes unde uiuere possent
cui rei causa : multos inquietalus¬
U el &iam inquietos uocat supbos
qui causa sũ ꝑbiȩ alios inquieta¬
bant : Iterum erant alii pusilla¬
nimes & timidi qui bonum time¬
bant in cheare: ne forte non pes¬
sent illud ad effectum perduatre.
U el si nchoabant: non libere illud
agebant. sed uerecundabantur
exꝰ hoc in p̃sentia aliorum. ipsiq
pusillanimes erant : quia adues¬
sa huius scłi pacienter ferre uon
ualebant. citoq scanda lita¬
bantur in uerbo & facto aliddi
In quietos ergo id÷ uagabunds
otiosos & instabiles uł suꝑb

Expanded text:
quae superius diximus de resureis ministretis: qui laborant inter vos, in praedicatione et doctrina. Rogamus vos, corripite inquietos, consolamini pusillanimes. Apud Thessalonicenses erant quidam vagi, et ut ita dicamus, gyrovagi otiose viventes, et non laborantes manibus suis unde viverent, neque orationibus aut psalmodiis vacantes, sed circuibant domos aliorum, atque peragrabant de loco ad locum, quaerentes unde vivere possent, cujus rei causa multos inquietabant. Vel etiam inquietos vocat superbos, qui causa superbiae alios inquietabant. Iterum erant alii pusillanimes et timidi, qui bonum timebant inchoare, ne forte non possent illud ad effectum perducere: vel si inchoabant, non libere illud agebant, sed verecundabantur ex hoc in praesentia aliorum ipsique pusillanimes erant, quia adversa hujus saeculi patienter ferre non volebant citoque scandalizabantur in verbo et facto aliorum. Inquietos ergo, id est vagabundos, otiosos et instabiles, vel superbos
Abbreviated transcription (Latin):
incendum est: quia sitalẽ fecissa eũ
ut nom possec peccare. eun bonũ illius
nonesset ꝑfectum quod p̃mium
mereretur: sed necessarium neq
etiam liberum arbitrium haberec
Creauit eñi hominẽ ad imaginem
& similitudinẽ suam. utsicut ipse
uoluntãe est bonus non necessitate:
ita & homo uoluntate esset bonus
non necessitate ͥ
Forsitan ideo

Expanded text:
pondendum est, quia si talem fecisset eum, pondendum est, quia si talem fecisset eum, ut non posset peccare, bonum illius non esset perfectum, quod praemium mereretur, sed necessarium, neque etiam liberum arbitrium haberet. Creavit enim hominem ad imaginem et similitudinem suam, ut sicut ipse voluntate est bonus, non necessitate, ita et homo voluntate esset bonus, non necessitate. Forsitan ideo
Abbreviated transcription (Latin):
aangłu deireo filium suũ & filiũ
als constituti toties replicat : ut phi¬
li prudenter & dispensatoriae¬
atũ in p̃fatione laudatus non au¬
itec negare: nesuis laudib uideret᷑
iuignus: Vt ꝓte inquit mihi minis¬
nret. qm̃sifieri posset: tudebueras
nhi in uinculis posito ministrare
ine consilio aut tuo nihil uolui
accre:hoc ÷ nolui eũ sine tuo con¬
ine uoluntate philemonis honesimũ
sbi mmi nisterium retinere. sed si hoc
sne uoluntate eius fecissor: bonum
qudem eius erat sednon uoluntariũ.
quodaũt non esset uoluntarium:
oscenderetur non esse extoto bonũ:
ulil quppe ꝑfectum bonũ ÷ iasi
quod utroneũ est ÷ Gxquo apłiscon¬
ideranda: prudentia . qui÷ id circo
igitiuũ seruũ remittit ad dñm.
possit dño suo ꝓdesse dũ abeo
uat remissus. qui ꝓdesse non po¬
d siteneretur dño ignorante neq
diolente: Quoloco querunt non nulli:
qiuare om̃ps ds noncreauerit adam:
ut nomposset pec care :ͥ Quibus res¬

Expanded text:
dcirco filium suum et filium culis constituti toties replicat, ut Philemon prudens dispensator tantum in praefatione laudatus non auderet negare, ne suis laudibus videretur indignus. Ut pro te, inquit, mihi ministraret, quia si fieri posset, tu debueras mihi in vinculis posito ministrare. Sine consilio autem tuo nihil volui facere, hoc est, nolui eum sine tuo conine voluntate Philemonis Onesimum sibi in ministerium retinere: sed si hoc sine voluntate ejus fecisset, bonum quidem erat ejus, sed non voluntarium: quod autem non esset voluntarium: ostenderetur non esse ex toto bonum. Nihil quippe perfectum bonum est nisi quod ultroneum est. Ex quo Apostoli consideranda est prudentia, qui idcirco fugitivum servum remittit ad dominum, ut posset domino suo prodesse, dum ab eo fuerit remissus: qui prodesse non poterat si teneretur, domino ignorante neque volente. Quo loco quaerunt nonnulli, quare omnipotens Deus non creaverit Adam ita ut non posset peccare. Quibus res
Abbreviated transcription (Latin):
& motus nr̃i in flam matur adlibidiñe
sed plerumq sꝓtimorem dĩ & timorem
poenarum: tefrenantur : Aut stul¬
quiun S tulti loquium. otiosus sermo ÷¬
& nullius utilitatis : quando relͣis ꝓficuls
utilitatib reb de ina ni b & inutibibus
trac tatur:¬

Expanded text:
 nostrae inflammantur ad libidinem, sed plerumque propter mortem Dei, et timorem poenarum refrenantur. Aut stultiloquium. Stultiloquium est otiosus sermo et nullius utilitatis, quando relictis proficuis et utilibus rebus, de inanibus et inutilibus tractatur
Abbreviated transcription (Latin):
& in enarrabilis dilectio: ut unicꝰ filius dei.
sem& ipsũ ꝓ nobis trader& morti: Dñs ꝓser¬
uis: creator ꝓcreatura: Sicut ergo ille pro
nobis animã posuit: ita & nossinecessitas fu¬
erit. ꝓ eius nomine animas ponere debemꝰ:
Et ñ solũ ꝓ nomine eius: sed &iã ꝓfribus nr̃is.¬

Expanded text:
et inenarrabilis dilectio ut unicus Filius Dei semetipsum traderet morti, Dominus pro servis, Creator pro creatura. Sicut ergo ille pro nobis animam suam posuit, ita et nos, si necessitas fuerit, pro ejus nomine animas ponere debemus: et non solu
Abbreviated transcription (Latin):
quisẽ tradidit inodorẽ suauitatis. lic&
legamꝰ ingenesi qđ odoratus ÷ dñs odore
suauitatis. in sacrificio qđ ei obtulit noe
niũ deleccetur Sedodorẽ suauitatis debe¬
mꝰ intelligere intentionẽ bone uoluntatis.

Expanded text:
dit in odorem suavitatis, licet legamus in Genesi , quod odoratus est Dominus odorem suavitatis in sacrificio, quod ei obtulit Noe nalium delectetur, sed odorem suavitatis debemus intelli
Abbreviated transcription (Latin):
imitamini patrẽ ur̃m dm̃ om̃ĩpotentẽ. scđm
qđ ipse uob in ad iuitoriũ bonȩ uoluntatis
& oꝑationis: p̃stiterit: Patrẽ aut̃ dico: non
ꝑ naturã. sed ꝑ adobtionẽ: Sequitur :
Etambulat
id ÷ uiuite. couersami¬
escite in dilectione uide

Expanded text:
ni Patrem vestrum Deum omnipotentem, secundum quod ipse vobis adjutorium bonae voluntatis et operationis praestiterit. Patrem autem dico non per naturam, sed per adoptionem. Sequitur: Et ambulate, id est vivite, conversaescite, in dilectione De
Abbreviated transcription (Latin):
Ortatur apłs
ephesios. ut sint imitatores dĩ : sic̃ filii k m̃i:
Imitari aut̃: est sequi. Imitatio aut̃ẽ que¬
dã imaginatio: lierbi gã: Quando disci¬
pulus conaturꝰ imitari magistrũ in aliquo
oꝑe̾. Quomodo gͦ possĩmus imitari dm̃ om̃i¬
potentẽ: uideamus: Est ille sapiens. pru
simꝰ iusti & ueraces: simꝰ & misericordes. dili¬
gentes amicos indm̃: & inimicos ꝓpt̃ dm̃
S ic̃ inquit filius carissimꝰ imitatur bonum
patrẽ in om̃i conuersatione morũ. & lenita

Expanded text:
ortatur Apostolus Ephesios ut sint imitatores Dei, sicut filii charissimi. Imitari autem est sequi. Imitatio autem est quaedam imaginatio; verbi gratia, quando discipulus conatur imitari magistrum in aliquo opere. Quomodo ergo possumus imitari Deum omnipotentem? Videamus. Est ille sapiens, prudsimus justi et veraces et misericordes, diligentes amicos in Deo, et inimicos propter Deum. Sicut, inquit, filius charissimus imitatur patrem bonum in omni conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
liberis. cumuidius necdum dõ sacrats.¬
dicia: Om̃is incontinentia adlibidinem
ꝑtinens. quocũq modo fiat: inmun dicia
A uaricia in hoc loco : duplicit̃ potest accip
Potest siquidem ꝓamore pecuniarum
accipi: potest & ꝓ adulterio. qđ & alibi
ab apło negotium appellatur: ubi dicit
uiris & uxorib: Nolite fraudari inuc̃e.
neq circũ ueniat aliquis innegotio i in
ad ulterio frẽm suum: Precipit aũt uls
ut ista quędi ximus. Nonsolũ nonsint in
nobis. sednec nominentur: quia si fuerit
fuerint sepius nisi ꝓaedificatione faclus
inclinabitur animus ad ea: Corrũ punt
eñi mores bonos: collo quia mala: Istote

Expanded text:
iberis et cum viduis necdum Deo sacratis.ditia omnis incontinentia ad libidinem pertinens, quocunque modo fiat immunditia Avaritia in hoc loco dupliciter potest intelligi: potest siquidem pro amore pecuniarum accipi, potest et pro adulterio quod et alibi ab Apostolo negotium appellatur, ubi dicit viris et uxoribus: Nolite fraudare invicem , neque circumveniat aliquis in negotio, id est in adulterio, fratrem suum . Praecepit autem Apostolus ut ista quae diximus, non solum non sint in nobis, sed nec nominentur, quia si fuerintfuerint nisi pro aedificatione, facilius declinabit animus ad ea. Corrumpunt enim mores bonos co
Abbreviated transcription (Latin):
nos dilexit odorẽ suauitatis appellat:
qr̾ multũ inhis delectatus ÷ ds̃ pater.
& quasi multa aromata in conspectu
eius eferbuerunt: Ipse deniq. xp̃c fuit
cerdos. & sacrificator : qr sem& ipsum
obtulit dõ patri. in ara crucis ꝓ nob:¬
ł ornicatio aut̃ &omĩs immundicia
Aut auaricia: nec nominetur in uob

Expanded text:
nos dilexit, odorem suavitatis appellat: quia multum in his delectatus est Deus Pater, et quasi multa aromata in conspectu ejus efferbuerunt. Ipse denique fuit erdos et sacrificator, qui semetipsum obtulit Deo Patri in altare crucis pro nobis. Fornicatio autem et omnis immunditia, aut avari
Abbreviated transcription (Latin):
despiciunt: Eumq iudicẽ futurum
minime formidant. Uelcerte xp̃m
conculcat. quicũq corpus illius in¬
dignes ꝑcipit. Siue ut terciomodo
dicamus xp̃m culcat quimale uiuendo
detabernaculo cordis sui eũ expellit
Quidixit inhabitabo in illis. & in am¬
bulabo. Sanguinẽ quoq testam̃ti
pollutũ ducit
siue utingreco
habetur cõmune siue inmundum
qui sanguinẽ passionis xp̃i ꝓnibilo
dicit quotestam̃tũ nouũ confirma¬
tũ ÷ & quo etiã ipse sc̃ificatus est
tẽpore passionis. Alio nihil ominus
modo sanguinẽ testamenti pollutũ
ducere ÷ misteriũ sanguinis xp̃i
indigne ꝑcipere : Nullãq differen¬
tiã inter illũ acreliquos potus

Expanded text:
despiciunt; eum judicem futurum despiciunt; eum judicem futurum minime formidant. Vel certe Christum conculcat quicunque corpus illius indigne percipit. Sive ut tertio modo dicamus Christum conculcat, qui male vivendo de tabernaculo cordis sui eum expellit, qui dixit: Inhabitabo in illis et inambulabo. Sanguinem quoque testamenti pollutum ducit: sive, ut in Graeco habetur, communem, vel immundum, qui sanguinem passionis Christi pro nihilo ducit, quo Testamentum Novum confirmatum est, et quo etiam ipse sanctificatur a tempore passionis. Alio nihilominus modo sanguinem testamenti pollutum ducere, est mysterium sanguinis Christi indigne percipere, nullamque differentiam i
Abbreviated transcription (Latin):
meliã fecerit. & mois̃ dicitur uel
morsi data ÷ adño. sicui & nos solici
sumus dicere in oratione dominica
cõparationẽ alege morsi. Quã siquis
trans gressus fuiss& irritã eã & in anẽ
fticiẽns. duob ueltrib testib conuictus
sine ulla miseratione & uenia aiu¬
dicib diudicatur confestim oc¬
cidebatur. Dicit ergo. Si ille qui
trans gressũs fuerat sine ulla mise¬
ratione occidebatur
Quanitoma¬
gis maiora supplicia sustinebit qͥ
filiũ dĩ conculcauerit: utiq
quanto maior est xp̃c moyse & gr̃ã
& deteriora merebitur supplicia
qui xp̃m conculcauerit. Sed quo¬
modo possumus illũ conculcare
qui indextera dĩ patris sed& eleua¬
tus suꝑ om̃s cęlos. Dũ eñi p̃cepta
illius ꝓnibilo ducimus dedignante
ea implere: tunc utiq eũ conculcamꝰ
Sicut eñi eaquȩ conculcamus pro
nihilo ducimus. & nullus honoris.
sic a quilibere peccat᷑orũ asbq
timore. & absq poemtentia xp̃m
conculcant siue condempnunt atq

Expanded text:
Moysi dicitur, vel Moysi data est a Domino, sicut et nos soliti sumus dicere in oratione Dominica comparationem a lege Moysi, quam si quis transgressus fuisset, irritam eam et inanem faciens, duobus vel tribus testibus convictus, sine ulla miseratione et venia a judicibus dijudicatus, confestim occidebatur. Dicit ergo: Si ille, inqtransgressus fuerat, sine ulla miseratione occidebatur, quanto magis majora supplicia sustinebit, qui Filium Dei conculcaverit! Utique quanto major est Christus Moyse, et gratia et deteriora merebitur supplicia, qui conculcaverit Christum. Sed quomodo possumus illum conculcare, qui in dextera Dei Patris sedet, elevatus super omnes coelos? Dum praecepta illius pro nihilo ducimus, dedignantes ea implere, tunc utique eum conculcamus. Sicut enim ea quae conculcamus, pro nihilo ducimus et nullius honoris; sic et qui libere peccant absque timore et absque poenitentia, Christum conculcant, sive contemnunt, atque
Abbreviated transcription (Latin):
baptirari. Terr& etiam utsi peccaue¬
rint pętutentiã stati studeant agere
dignã : qm̃ quicũq pęnitentiȩ medi¬
camentũ neglexerit uindicta & con¬
sũptio ignis ae terni deuorabit eum
Quaꝓpter unusquisq ad pęnitentiȩ
dũtẽpus hab& medi cam̃tũ confu¬
giat: neigni tradatur aeterno :Irritã
quis faciens legẽ moysi: sine ulla
miseratione duob ueltrib testib¬

Expanded text:
baptizari. Terret etiam, ut si peccavebaptizari. Terret etiam, ut si peccaverint, poenitentiam statim studeant agere dignam: quoniam quicunque poenitentiae medicamentum neglexerit, vindicta et consumptio ignis aeterni devorabit eum. Quapropter enusquisque ad poenitentiae, dum tempus habet, medicamenta confugiat, ne igni tradatur aeterno. Irritam quis faciens legem Moysi, sine ulla miseratione duobus vel tribus testibu
Abbreviated transcription (Latin):
piticitionẽ quefit ꝑpoertentiã: Neq
reppellit & deicit ꝑ disꝑationẽ delin¬
quentem: sed secđ̾m &cludit lauacrũ
baptismi. Non eñi ita ÷ inimicus
salutis nr̃ae: utdicer&. Non ÷ ultra
pęnitentia neq peccatorũ remissio:
sed hostia inquit ultra non ÷ hocest
crux ultranon ÷. utiterũ xp̃c cruci¬
figatur : iterũq nos baptiremur.
Namsicut xp̃c semel mortuus est
& iam non moritur. i tanos semel
baptirati instar mortis eius. & sepul¬
turȩ Sicut apłs alias dicit. Cãsepulti
cũillo ꝑbaptistnũ in mortẽ. Iam ñ pos¬
sumus rebaptizari. quanto magis ubi
plures fuerint: manor erit gr̃a eius
in illis. Terribilis ÷ aũt quȩdã ex¬
pectatio iudicii&ignis emulatio
quȩ consũptura ÷ aduersarios.
Aemulatio aliquando ꝓimitatione
ponitur: Aliquando ꝓ inuidencia:
hic aũt ꝓconsũptione: & uin.dicta
accipitur: Terret ergo apłs om̃s. ut
metuant postbaptismi lauacrum
aduicia relabi: qui ñ possunt re¬

Expanded text:
 poenitentiam; neque repellit et dejicit per desperationem delinquentium; sed secundum excludit lavacrum baptismi. Non enim ita est inimicus saluti nostrae, ut diceret, non esse ultra poenitentiam, neque peccatorum remissionem; sed hostia, inquit, ultra non est; hoc est, crux ultra non est, ut iterum Christus crucifigatur, iterumque nos baptizemur. Nam sicut Christus semel mortuus est, et jam non moritur, ita et nos semel baptizati instar mortis ejus et sepulturae, sicut Apostolus alias dicit, Consepulti cum illo per baptismum in morte, jam non possumus rebaptizari. Quanto magis ubi plures fuerunt, major erit gratia ejus in illis? Terribilis autem quaedam exspectatio judicii, et ignis aemulatio, quae consumptura est adversarios. Aemulatio aliquando pro imitatione ponitur, aliquando pro invidentia; hic autem pro consumptione et vindicta accipitur. Terret ergo Apostolus omnes, ut metuant post baptismi lavacrum ad vitia relabi: quia non possunt re
Abbreviated transcription (Latin):
Mundatus es inbaptis mate liber es
a criminib om̃ib peccatis. factus es
filius dĩ. Siad primũ reuersus
fueris grauissimũte expectat ui¬
dicium. sicut sequentia. nisi ꝑdignã
penitentiã reuocatus fustis. his autẽ

Expanded text:
Mundatus es in baptismate; liber es Mundatus es in baptismate; liber es a criminibus omnibusque peccatis; factus es filius Dei: si ad primum reversus fueris, gravissimum te exspectabit judicium sequens, nisi per dignam poenitentiam revocatus fueris. His aut
Abbreviated transcription (Latin):
societatẽ fideliũ. sed pocius conso¬
lari simpliciores. & suo exẽplo confor¬
tari. Sieñi tantũ ualet societas fide¬
lium. ut ubi duo ueltres congregatis
in nomine saluatoris. ipsesit̃ inmedio
in in uicẽ consolamini Quanto
niuideritis adppinquare diem iu¬
dicii: Inquo singularũ meritu exa¬
minabuntur ueletĩa extremum
diem uitȩ nrãe: dicit enĩ alio loco
Nihil solliciti sitis dñs em̃ ꝓpeest:
Uoluntarie eñi peccantib nobis post
acceptan noticiã ueritatis: id est
post noticiã uerefidĩ grãeq baptis¬
matis. &iã non relinꝰquit᷑ ꝓpeccatis
hostia. Sponte peccantib nobis
& libante: postquã accepimus agni¬
tionẽ fidĩ & postquã mundati sumus
in baptismate : Nom reseruatur ultra
qui ÷ hostia nr̃a. Iterũ inimolandus ÷
ꝓpeccatis nr̃is. Hoc eñi semel factũ est:
& scđo opus non est. Sed magis opus
est post acceptã grãm ꝑmanere in
fide recta: & munditia bonorũ oꝑũ.

Expanded text:
societatem fidelium, sed potius consosocietatem fidelium, sed potius consolari simpliciores, et suo exemplo confortare. Si enim tantum valet societas fidelium, ut ubi duo vel tres congregati sunt in nomine Salvatoris, ipse sit in medio invicem consolamini, quanto videritis appropinquare diem judicii, in quo singulorum merita examinabuntur, vel etiam extremum diem vitae nostrae. Dicit enim alio in loco: Nihil solliVoluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis. Id est post notitiam verae fidei gratiaeque baptismatis. Jam non relinquitur pro peccatis hostia. Sponte peccantibus nobis, et deliberate, postquam accepimus agnitionem verae fidei, et postquam mundati sumus in baptismate, non reservatur ultra qui est hostia nostra, iterum immolandus est pro peccatis nostris: hoc enim semel factum est, et secundo opus non est, sed magis opus est post acceptam gratiam permanere in fide recta et munditia bonorum operum.
Abbreviated transcription (Latin):
iorẽ caritatẽ habere. oꝑibq. meliorib
intentũ: ꝓuocemur illius exemplo
quatinus eũ sũ moꝑe imitemun &
diligamur. Exdilectionẽ quippe:
bona oꝑa ꝓcedunt. Qu aꝓpterbonũ¬
est: magnũ bonũ ÷ dilectio. Nihilq¬
est bonũ qđ nomꝑ caritatẽ fiat. quia
plenitudo legis caritas. Nondeseren¬
tes collectiõnẽ nr̃am. id÷ congre¬
gationẽ fideliũ: sicut est consuetu¬
dinis quib dam: sed consolantes.
sub audis uos inuicẽ : In hoc loco:
non solũ acmonut. sedeaiã culpauit.¬
& terruit unitatẽ caritatis scindentes.
Erant eñi multi qui conturbant con¬
gregationẽ fideliũ quasi non possent
interillas habitare. Causa suȩ sc̃i¬
tatis. & deserebant collectionẽ illorũ.
habitantes soliutdõ liberius uiderent᷑
uacare. Isti tales suꝑbia distentides¬
piceebant reliquos. & disrũpebant
caritatẽ. Quos apłs utrũq & acs¬
mon& et terret. hortans ñdeserere

Expanded text:
jorem charitatem habere, et operibus melioribus jorem charitatem habere, et operibus melioribus intentum, provocemur illius exemplo, quatenus eum summopere imitemur, et diligamus: ex dilectione quippe bona opera procedunt. Quapropter magnum bonum est dilectio, nullumque bonum, quod non per charitatem fiat: quia plenitudo legis est charitas. Non deserentes collectionem nostram, id est congregationem fidelium, sicut est consuetudinis quibusdam, sed consolantes, subaudis vos invicem. In hoc loco non solum admonuit, sed etiam culpavit et terruit unitatem charitatis scindentes. Erant enim multi qui conturbabant congregationem fidelium, quasi non possent inter illos habitare causa suae sanctitatis, et deserebant collectionem illorum habitantes soli, ut Deo liberius viderentur vacare. Isti tales typo superbiae distenti despiciebant reliquos et disrumpebant charitatem. Quod Apostolus utrumque et admonet et terret, hortans non deserere
Abbreviated transcription (Latin):
simulq ostendit. quia non fidessola.
sedetiã uita cũ uirtutib queritur. qm̃
fides sine oꝑib mortua ÷: Iudȩi cor¬
pora mundabant: Nos conscientiã:
munda. hoc÷ aquabaptismatis: Id circo
aũt dicit Corpus a quabaptis matis
abluendũ. quia dũ corpus abluitur
aqua sp̃u sc̃o sc̃ificatur anima. Tenecimꝰ
spei nr̃ae confessionẽ indeclinabilem
fidelis eñi est qui repromisit: Con¬
fessionẽ spei indedinabiliter tenemꝰ:
si non desperamus depatria cȩlesti.
&deoñub quȩ nobis ꝓmisit dñs: uelsi
firmiter ea obseruanius. Quȩ ꝓfessi
sumus inbaptis mate. Sicut eñi fidelis
& uerus remunerator ÷ xp̃s in pro¬
missionib: ita fideles uult nos esse
in ꝓmissis nr̃is quȩ uouimus tẽpore bap¬
tismatis. dicbobo uidelic& contra dicere.¬
xp̃oq seruire. Consideremus inuicẽ
in ꝓuocationẽ caritatis & bonorũ
oꝑum. hoc ÷ consideremus diligent̃
internos. & quẽcũq uiderimus ma¬

Expanded text:
simulque ostendit quia non fides sola, simulque ostendit quia non fides sola, sed etiam vita cum virtutibus quaeritur; quoniam fides sine operibus mortua est. Judaei corpora mundabant, non conscientiam. munda, hoc est aqua baptismatis. Idcirco autem dicit corpus aqua baptismatis abluendum, quia dum corpus abluitur aqua, Spiritu sancto sanctificatur anima. Teneamus spei nostrae confessionem indeclinabilem; fidelis enim est qui repromisit. Confessionem spei indeclinabiliter tenemus, si non desperamus de patria coelesti, de omnibus quae nobis promisit Dominus; vel si firmiter ea observamus quae professi sumus in baptismate. Sicut enim fidelis et verus remunerator est Christus in promissionibus, ita fideles vult nos esse in promissis nostris, quae novimus tempore baptismatis, diabolo contradicereChristoque servire. Consideremus invicem in provocationem charitatis et bonorum operum, hoc est consideremus diligenter inter nos, et quemcunque viderimus ma
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ indeclinabilem: Exuperiorib istapen¬
dent ubidicit apł̃s. Habentes itaq fr̃s
fiduciã iningressu sc̃orũ ꝑsangunẽ
xp̃i. Accedamus adeũ cũ uero corde:
quid esset inuero corde accedere ad xp̃m:
exposuit sub iungensanplenitudinefidĩ¬
ut credamus generalẽ futura quasi
dicer&: lan quia fidutiã habemufan¬
gredi in patriã cȩlestẽ. Nondebemus
hesitare qđ quorũdã sit resurrectio.
quorũ dã uero non: seduera fide debe¬
mus credere m̃s homines resurrec¬
turos. quosdã ad gloriã quosdã aũt
ad poenãi Namsiquis dehesitat. Non
hab& uerã plenãq fidem. Pocest & alit̃
intelligi. Plena fides: quȩ concipitur
corde. confitetur ore. &oꝑib bonis exor¬
nati acfide ticcedendũ ÷ addm̃ qui¬
cũq uolunt᷑ introitũ patriȩ cȩlestis
reserari: Necesse ÷ etiã utsint asꝑsi
corda. id ÷ mundati ꝑ corda a consci¬
entia mala. apeccatis. a uoluntate
mala: siue munda corda habentes

Expanded text:
 ista pendent, ubi dixit Apostolus: Habentes itaque, fratres, fiduciam in ingressu sanctorum per sanguinem Christi, accedamus ad eum cum vero corde. Quid esset in vero corde accedere ad Christum exposuit, subjungens, in plenitudine fid generalem futuram; quasi diceret: Jam quia fiduciam habemus ingredi in patriam coelestem, non debemus haesitare quod quorumdam sit resurrectio, quorumdam vero non, sedmus credere omnes homines resurrecturos, quosdam ad gloriam, quosdam vero ad poenam. Nam si quis de hoc haesitat, non habet veram plenamque fidem. Potest et aliter intelligi: Plena fides est, quae concipitur corde, confitetur ore, et operibus bonis exornatur. Hac fide accedendum est ad Dominum, quicunque volunt introitum patriae coelestis reserari. Necesse est ergo ut sint corda aspersi, id est mundati per corda a conscientia mala, a peccatis, a voluntate mala, sive munda corda habentes;
Abbreviated transcription (Latin):
meli am facio quide tabernaculo
cordis sui male uiuendo illum
eicit. ułqui ñ credit: qđ ꝑ illũ in ȩcłia
fit remissio peccatorũ. ułcerte quiblas¬
femat illũ oꝑa eius denegando. & dia¬
bolo tribuendo. unde dñs dicit. Qui
Qui id circo
sp̃s gr̃ae uocatur.
uł quia
ꝑ illũ gratis
nob dimit¬
tuntur peccata.
uł certe quia
illo discribu¬
ente diuiduntur grãe donorũ sp̃uum
fidelib quas apłs cõmemorat dicens.

Expanded text:
meliam facit, qui de tabernaculo cordis sui male vivendo illum ejicit. Vel qui non credit quod per illum in Ecclesia fit remissio peccatorum; vel certe qui blasphemat illum, opera ejus denegando, et diabolo tribuendo. Unde Dominus dicit: Qui Qui idcirco Spiritus gratiae vocatur, vel quia per illum gratis nobis dimittuntur peccata, vel certe quia illo distribuente, dividuntur gratiae donorum spirituum fidelibus, quas Apostolus commemorat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
oblatio ꝓpeccato: Nam postquã hoc
finẽ acceperunt. quia ueniente ue¬
ritate. umbra discessit: Notandũ ergo
qui ubi recordatio peccatorũ ñ est¬
quȩ in baptismatȩ ꝑfidem dominicȩ
pussionas dimittuntur: Iamñ ÷ neces

Expanded text:
oblatio pro peccato. Nam postquam hoc finem acceperunt, quia veniente veritate umbra discessit. Notandum autem, quia ubi recordatio peccatorum non estquae in baptismate per fidem Dominicae passionis dimittuntur, jam non e
Abbreviated transcription (Latin):
Uindictã reddã: & ego retribuã eis uixta
qđ merentur
Etiterũ qͥa uidicabie
dñs popłm suũ demnimicis hoc
dictũ ÷ : łgoretribuã eis qui male
faciunt: Nondehis qͥ malepatiunt᷑
Oehis uidelic& quineglegenter
uiuunt. & ꝑ pęnitentiã sepurgare
nolunt. Sedcũ male faciant. secure
ad mensã domunicã accedunt
Popłm aũt quẽ dñs iudicare dicit᷑
dupliciter possumus intelligere.
&ad lectũ scilica popłm referre
suũ. hoc : separabit plebẽ suã & discern&
bonos amalis fideles abinfidelib: qđ si
adrȩꝓbos relatũ fuerit: iudicare pro
damnare aiccipiendũ erit. Populus
creationẽ
Horrendũ ÷ incidere in
manus dĩ uiuen¬
tis Incidit
inmanus dñi:
qui iudi¬
ciũ hominis
contremqs
Incidit quoq inmanus id÷ in potestatẽ
& iudiciũ om̃ipotentis dĩ: quisquis
post peccatũ conemnt pęnitentiã
agere. Quicũq ergo peccatorest
si non pęnituerit dẽpeccatis suis. in¬
cida in orrendũ & ualde extimendũ

Expanded text:
vindictam reddam: et ego retribuam eis juxta quod merentur. Et iterum: Quia judicabit Dominus populum suum. De inimicis hoc dictum est. Ego retribuam eis qui male faciunt, non de his qui male patiuntur. De his videlicet qui negligenter vivunt, et per poenitentiam se purgare nolunt; sed cum male faciant, secure ad mensam dominicam accedunt. Populum autem, quem Dominus judicare dicitur, dupliciter possumus intelligere, et ad electum scilicet populum referre suum, hoc est separabit plebem suam; et discernet bonos a malis, fideles ab infidelibus. Quod si ad reprobos relatum fuerit, judicare pro damnare accipiendum erit. Populus creationem. Horrendum est incidere in manus Dei viventis. Incidit in manus Domini qui judicium hominis contremiscIncidit quoque in manus, id est in potestatem et judicium omnipotentis Dei, quisquis post peccatum contemnit poenitentiam agere. Quicunque ergo peccator est, si non poenituerit de peccatis suis, incidet in horrendum et valde extimendum
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis ꝑ qđ ipse ꝑrexithumulians
semet ipsũ usq ad morte: possumus eñi
noua uiã accipere aditũ patriȩ glestis
Nobis ꝑxp̃m reseratũ: qui id circo uia noua
appellatur. q̃m nulli antea gressibilis fuit.
Dicendo aũt noucẽ conatur ostendere cuncta
maiora nos habere. Si quidẽ nunc aꝑta ÷
nobis uia fidĩ ꝑquã plenissimã iustifica¬
tionẽ accepimus: & aꝑtȩsunt nob portȩ¬

Expanded text:
humilitatis, per quod ipse perrexit, humilians semetipsum usque ad mortem. Possumus, et novam viam accipere aditum patriae coelestis nobis per Christum reseratum, qui idcirco nova via appellatur, quoniam nulli antea gressibilis fuit. Dicendo autem novam, conatur ostendere cuncta majora nova nos habere. Siquidem nunc aperta est nobis via fidei, per quam plenissimam justificationem accipimus, et apertae sunt nob
Abbreviated transcription (Latin):
patebit Initiauit aũt hanc uiã nobis
xp̃s. id ÷ dedicauit & conformauit. seu
initiũ utendi dedit Peruelamen id est
ꝑ carnẽ suã. quȩ primo secciuit illã uiam
ascendendi ad patriã celestẽ. & ipsa primo
initiũ nob̾ dedit utendi. Caro aũt diũca
ñ incongrue uelamine designatur. quia
lta intra illã diuinitas uerbidĩ latebat
& sicut ꝑuelamen ꝑ ueniebat᷑ adin¬
teriora. ita ꝑhumanitatẽ ꝑuenitur
ad diuinitatis cognitionẽ. Sacerdos

Expanded text:
patebit. Initiavit autem hanc viam nobis Christus, id est dedicavit et confirmavit seu initium utendi dedit, per velamen, id est per carnem suam idemque primo secavit illam viam ascendendo ad patriam coelestem, et ipsa prima initium nobis dedit utendi. Caro autem Dominica non incongrue velaminis nomine designatur, quia  illud erant, ita intra illam divinitatis Verbi Dei latebat, et sicut per velamen perveniebatur ad interiora ita per humanitatem pervenitur ad divinitatis cognitionem. Sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
insanguine xp̃i quã initiauit nob̾
carnẽ suã & sacerdotẽ magnũ suꝑ
domũ dei: hactenus ostendit ponti¬
ficis & hostiarũ. tabernaculi quoq
& testam̃ti atq reꝓmissionis distan¬
tiam multũq differentiã. nunc inui¬
tando ortatur accedere ad eaquae
ꝑ xp̃m inueritate nob aduenerunt:
hostias offerebant. quiahostia nr̃a
uera & rationabilis est: intantũ eñi ma¬
iorẽ fiduciã habenus in ingressucȩlorũ
ꝑsangunẽ xp̃i. Inquãntũ magis co¬
heredes effectisumus. Nullus aũt ad

Expanded text:
quam initiavit nobis carnem suam, et Sacerdotem magnum super domum Dei. Hactenus ostendit pontificis et hostiarum, tabernaculi quoque et testamenti, atque repromissionis distantiam, multaque differentia: nunc invitando hortatur ad ea quae per Christum in veritate nobis advenerunt, hostias offerebant: quia hostia nostra vera et rationalis est. Intantum enim majorem fiduciam habemus in ingressu coelorum per sanguinem Christi, inquantum magis cohaerede
Abbreviated transcription (Latin):
bebanit xp̃icinci necessitate coge¬
de . quici non habebcint iuidices ei¬
les sibi. ꝑ gebant ad uidices paga¬
norũ : qui in circuitu suo ercint
Et scđm hunc sensum nondicit affi¬
matiue hoc : sed s ronice precips
qđ illi cigebanit. sicut sequentia
manifesttint ÷ Sclarici inqui
iudicia sihabueritis. illos qui non
possunt neq sciunit discernere
quasi diceret. non imporatiue has
precipio : sed rronice et denegass
Quici licet uos itti agatis: nonlł¬
buesatis telia agerea ded tales debu

Expanded text:
bebant Christiani, necessitate cogente, quia non habebant judices utiles sibi, pergebant ad judices paganorum, qui in circuitu suo erant. Secundum hunc sensum, non dicit affirmative hoc, sed ironice praecipit quod illi agebant, quod et sequentia manifestant. Saecularia, inquit, judicia si habueritis, illos qui nec possunt neque sciunt discernere Quasi diceret: Non imperative hoc praecipio, sed ironice et denegando, quia licet vos ita agatis, non debuistis taliter agere, sed debu
Abbreviated transcription (Latin):
odiũ genercit : Ne forte illi dice¬
renit om̃ino peccatũ . ẽ. simea re¬
quiro : Ideo cipłs dixit inueritate
dico. delictũ ẽ. in uobis qui pre
Siquis aufert qucie tua sunt : ne
repettis. Etqui nobis pacẽ sucĩ com̃¬
dauit : Qutire non magis in iuriã

Expanded text:
odium generat. Ne forte illi dicerent, omnino hoc peccatum non est, si mea requiro, ideo Apostolus dixit. In veritate dico, delictum est in vobis, quia coSi quis aufert quae tua sunt, ne repetas , et nobis pacem suam comdavit. Quare non magis injuria
Abbreviated transcription (Latin):
iqs posumus intelligere seculares
homides humcitcirũ legũ scieta¬
ni habentes. in ꝑsonis quoq hono¬
tibiles: qui cõpciratione illorũ
qui diuincis leges intellȩgunt. et
nisteria sccĩe trinutatis pene¬
mint contẽptibiles sunt et simpli¬
as licet et ipsi fideles sunt i¬
t est scđm hunc sensum affirma¬
ue legendũ. quia tales constitu¬
endisuat : qui et incationib: filii
decełce appellcuatur : Et tales de¬
buerant illi constituere : Vnde
aco quii ȩtic̃ me non p̃cipiente :¬
hoc facere debuissetis: Ideoq tti¬
les precipit constitui. quia illi
qui altarici debonit de serure
adiunc eloquii medittiri. et
poplis uerbũ predicationis exhi¬
bere aseculcirib negotiis et uidi¬
qui possit iudiccire int̾ frem suũ

Expanded text:
possumus intelligere saeculares homines, humanarum legum scientiam habentes, in personis quoque honorabiles, qui, comparatione illorum qui divinas leges intelligunt, et mysteria sanctae Trinitatis penetrant, contemptibiles sunt et simplices, licet ipsi fideles sint. Et est secundum hunc sensum affirmative legendum: Quia tales constituendi sunt, et a canonibus filii Ecclesiae appellantur; et tales debuerant illi constituere; unde dico, quia etiam me non praecipiente hoc facere debuissetis. Ideoque tales praecipit constitui, quia illi qui altari debent deservire, et divina eloquia meditari, et populis verbum praedicationis exhibere, a saecularibus negotiis et judiqui
Abbreviated transcription (Latin):
doctorũ et predicatorũ illũ appellat
sapientẽ. in humcinus legib: quem
p̃cipit constitui i dcdm augustinũ
aut̃. quia illi despiccibilẽ constitu¬
ebant : dixit iste : Hũquid non est
aliquis scipienis apud uos qui possit
conistitu. ut fr̃s initerse non cori¬
teridã: Etqđ peius est. hoc etic̃
apud infideles faciunt. et peccatũ¬

Expanded text:
atorum, modo appellat sapientem in humanis legibus, quem praecipit constitui. Secundum Augustinum autem, quia illi despicabiles constituebant, dixit iste: Nunquid non est aliquis sapiens inter vos qui possit constitui, ut fratres inter se non contendant? et quod pejus est, hoc etiam apud infideles faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dãpncibunt᷑ seculares homi¬
nes etmundi amatores : indig
ut de minimis uidiciis ł causis
iudicetis. de equo uidelicet ab¬
lato et aliquo furto: si non estis
malignios uidelicet sp̃s. eode mos
auxilio freti: obedientiã ethun¬
tatẽ seruauerunt. cõparatione
iudicabunt malignios sp̃s: quipsi

Expanded text:
damnabuntur saeculares homines et mundi amatores, indigniut de minimis judiciis vel causis judicetis, de equo videlicet ablato et aliquo furto, subaudis non estis Malignos videlicet spiritus, eodem modo  qui, Dei auxilio freti, obedientiam et humilitatem servarunt comparatione sui judicabunt malignos spiri
Abbreviated transcription (Latin):
risine gr̃a xp̃i etfide euanglu: quodiccir¬
conon ÷ consecutus: qui aneq opulegis
uciluit implere sine gr̃a xp̃i. neq uisti¬
ficurisinefide illius ÷ hoctam̃ deillis in¬
telligendum: qui ud fidẽ xp̃ĩ noluerunt
transire : Detranseuntib uero ad xp̃m:¬
sub infertur :
ł ĩd÷ illi qui electi sunt ex etdẽplebe
Q uod supra appellauit reliquius: nunc
electionem uocut : Etsicut in p̃cedentib
circum cisio ꝓuideis: sic & hic electio
ꝓelectis accipitur. qui conseruti sunt
iustificationẽ ꝑ fidẽ qua crediderunt
in xp̃m. quãuis et electio ad creden¬
tes gentiles etiũ possit referri: qui
unum effectisunt cũ uidȩis fidelib n
Tule ÷ illuo psalmistue : Iustus dñs et
iusticias dilexit: id ÷ iustos amutores

Expanded text:
risti, et sine fide Evangelii, quod idcirco non est consecutus, quia neque opera legis valuit implere sine gratia Christi, neque justificari sine fide illius. Hoc tamen de illis intelligendum est qui ad fidem Christi noluerunt transire. De transeuntibus vero ad Chsubinfertur:d est illi qui electi sunt ex eadem plebe. Quod supra appellavit reliquias, nunc electionem vocat: et sicut in praecedentibus circumcisio pro Judaeis, sic et hic electio pro electis accipitur, qui consecuti sunt justificationem per fidem, qua crediderint in Christum, quamvis et electio ad credentes gentiles etiam possit referri, qui unum effecti sunt cum Judaeis fidelibus. Tale est et illud Psalmistae: Justus Dominus et justitias dilexit , id est justos, amatores
Abbreviated transcription (Latin):
alterum ex iusto iudicio odio hubitũ: ⁊¬
Nã om̃s exadȩ descendentes ꝓsapia: filu
nascuntur peccuti. et idõ dãpnatione
digni qS iqui uero liberantur: bonitas
et grã est dĩ. noneorũ retributio meri¬
torum :
sent.¬
subaudid illiduo iacob et esau.
Aut aliquid egissent boniaut malrut

Expanded text:
alterum ex justo judicio odio habitum. alterum ex justo judicio odio habitum. Nam omnes ab Adae descendentes prosapia filii nascuntur peccati, ideoque damnatione digni. Si qui vero liberantur, bonitas et gratia Dei est, et non eorum retributio meritorum. sent, illi duo Jacob et Esau, aut aliquid egissent boni aut mal
Abbreviated transcription (Latin):
grui sa a ꝑ ꝓmissionẽ quadicitur¬
inisa ac uocabitur tibi sem̃: sic genti¬
lis populus sectando isaacfidem. et
uestigia habrahȩ ꝑ promissionem
quȩ facta ÷ ad illum benedictionis
grãm consequi meretur : Non solũ
aut̃ illi: sed & rebbeca ex uno con¬
cubitu habens isaac patremnrm
Ordo uerborum ÷: pariterq sensuum .÷
Nonsolum illi duo filii abrahȩ. isaac&
ismahel figurã tenuer̃ duorũ popu¬
lorum. fideliũ & infideliũ : uerum¬
etiam rebecca. trpum credentium
& reꝓborum gessit induobus filus
suis iacob & esau. habens illos exuno
concubitu patris nr̃i is a aciNecua¬
cat quod ait ex uno concubitu: nefor
te dicere posset ia cob Iuando me
genuit patermeus: boni animi et
Bonae uoluntatis erat i Quando
illius diffusa ÷ in me: Malicia autẽ
infrẽmineũ: Aut etiã nealiquis ho¬
minum hoc itadicere posset: ait apłs.
ex uno concubitu genitos ẽẽ illos duos.
Ostendens ex uocantis dono. unũ dilectũ.

Expanded text:
saac per promissionem qua diciturIsaac vocabitur tibi semen, sic gentilis populus sectando fidem et vestigia Abrahae, per promissionem quae facta est ad illum, benedictionis gratiam consequi meretur. Non solum autem illi, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Ordo verborum est pariterque sensuum: Non solum illi duo filii Abrahae Isaac et Ismael figuram tenuerunt duorum populorum, fidelium et infidelium, verumetiam Rebecca typum credentium et reproborum gessit in duobus filiis suis, Jacob et Esau, habens illos ex uno concubitu patris nostri Isaac. Nec vacat quod ait: Ex uno concubitu. Ne forte enim dicere posset Jacob: Quando me genuit pater meus, boni animi et bonae voluntatis erat, quando ver semen illius diffusa est in me, malitia autem in fratrem meum. Aut etiam, ne aliquis hominum ita dicere posset, ait Apostolus, ex uno concubitu genitos esse illos duos: ostendens ex vocantis dono unum dilectum,
Abbreviated transcription (Latin):
ante scła est genitus: Et ẽ supra omãpoten¬
tia diuinitatis: Notandũ autẽ quia cum
esset locuturꝰ deabiectione parentum suoꝵ
ñ murmurando neq rep̾hendendo iudi¬
cium dĩ talicꝓsecutꝰ est: sed potius be¬
nedixit illũ. ꝓcertosciens iusto iudicio.
cuncta ab illo moderari ac disponere
Unde & subintulit :
Non autẽ qđ exci
Et est sensus  Quis
multitudo udeoꝵ parentũ medrum.
infidelitutis errore remansisset. nolens
inxp̃m credere: non tam̃ idõ dico quod
euanuerit aut ad nullatasit ꝓmissio
dĩ. quȩ sticta ÷ ad abraham. quod insemi¬
ne eius benedicerentur om̃s gentes: qm̃
in illis est adimpleta. qui crediderunt tã
ex iudȩis quũ ex gentib qui adhucere¬
diturisunt :
don enĩ om̃s qui ex israbelĩ
la cob& israhel
nomina unius hominis fuerunt : Non
autẽ om̃s qui exstirpe illius descenderunt
om̃s ueri israhelitȩ sunt. id ÷ dm̃ uidentes inte
quia mente & fide dñ ñ cernunt: Itaq

Expanded text:
ante saecula genitus, est supra omnia potentia Divinitatis. Notandum autem, quia cum esset locutus de abjectione parentum suorum, non murmurando, neque reprehendendo judicium Dei talia prosecutus est, sed potius benedixit illum, pro certo sciens justo judicio cuncta ab illo moderari ac disponi, unde et subdit: Non autem quod exciet est sensus: Quamvis multitudo Judaeorum parentum meorum infidelitatis errore remansisset, nolens in Christum credere, non tamen ideo dico quod evanuerit, aut annullata sit promissio Dei, quae facta est ad Abraham, quod in semine ejus benedicentur omnes gentes , quoniam in illis est adimpleta qui crediderunt, tam ex Judaeis qui ex gentibus, et qui adhuc credituri sunt. Non enim omnes qui ex Israel Jacob et Israel nomina unius hominis fuerunt. Non autem omnes qui ex stirpe illius descenderunt, omnes viri Israelitae sunt, id est videntes Deum mente, quia mente et fide Deum non cernunt. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
atrł esicut filu abrahȩ scđm carnẽ eius
dicuntur filu. sed sem eiꝰ inisaac stabilit᷑:
ita modo ñom̃s qui ex eiꝰ stirpe ꝑisa ac
descendunt eius filii reputantur. sed qui
habent fidem eiꝰ & credunt in xp̃o: deqͦ
propriue diccũ ÷̃ ꝗI n semine tuobenedicen¬
tur om̃sgentes ÷ id÷ non qui filii carnis
hii filii sunt di : sed qui filii sunt ꝓmissionis.
estimantur in seminei Lic& iudȩi in insi¬
delitate ꝑmanentes. filii abrahȩ sint ꝑ¬
naturam carnis. quia deꝓsapia illius des¬
cenderunt : tamen non sunt idõ filudei.
factu est ad abrabam dexpo: inmultitu¬
dine credentium: Gentiles uero qui sunt
filii promissionis: reputantur in semi
missionem scilic& quȩfticta est eis ad
abrahã quadicitur. In semine tuobe¬
nedicentur om̃s gentes : Infigura igit᷑¬
populi gentilis: p̃ces sit uidaicus:: Qua¬
propter lic& non credant om̃s iudȩi:
tamenuerũ ÷ quod promissũ ÷ abrahȩ
misa ac uocabitur tibi semeri. id ÷ in his

Expanded text:
es filii Abrahae secundum carnem, ejus dicuntur filii, sed semen ejus in Isaac stabilitur: ita modo non omnes qui ex ejus stirpe per Isaac descenderunt, ejus filii reputantur, sed qui habent fidem ejus, et credunt in Christum, de quo praedictum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes, ifilii Dei, sed qui filii sunt promissionis, aestimantur in semine. Licet Judaei in infidelitate permanentes, filii sunt Abrahae per naturam carnis, quia de prosapia illius descenderunt, tamen non sunt ideo filii Dei, facta est ad Abraham de Christo et multitudine credentium. Gentiles vero qui sunt filii promissionis, reputantur in seminmissionem scilicet quae facta est de eis ad Abraham, cui dicitur: In semine tuo benedicentur omnes gentes. In figura igitur gentilis populi praecessit Isaac. Quapropter licet non credant omnes Judaei, tamen verum est quod promissum est Abrahae: In Isaac vocabitur tibi semen, id est in his
Abbreviated transcription (Latin):
ta dĩsuper illos: usq infinẽ :Uin¬
dictam dĩ appellat aduentum
somanorum : quando ꝑditi sunt
fame. pestilentica. gladio captiui¬
iate . Quae uindictu manebit
suꝑ illos usq infinem scłi: quia
semꝑ erunt captiui ⁊ Uel si dixe¬
rimus praȩuenit siue anteuenit
illos ira dĩ. sicut quidam codices
habent: erit sensus: Praeuenit
eos uindicta dĩ in hoc scło: quae
per manebit usq in finem. ⁊¬
Quae id circo dicitur prȩuenire illos:¬
quia uindictam futuri uiditu inqua illi¬
ͣͥ aet̾nalit̃ dampnabuntur : prae uenit
ista temporalis
esolatia uobis ore.

Expanded text:
ta Dei super illos usque in finem. Vindictam Dei appellat adventum Romanorum: quando perditi sunt fame, pestilentia, gladio, captivitate. Quae vindicta manebit super illos usque in finem saeculi, quia semper erunt captivi. Vel si dixerimus, praevenit sive antevenit illos ira Dei, sicut quidam codices habent, erit sensus: Praevenit eos vindicta Dei in hoc saeculo, quae permanebit usque in finem. Quae idcirco dicitur praevenire illos,quia vindictam futuri judicii, in qua aeternaliter damnabuntur praevenit ista temporalis. Desolati a vobis ore
Abbreviated transcription (Latin):
cimatus ÷ inꝑauo suo abraham
Adhuc enm inlubis erat abrahe: quan¬
do decimas dedit melchis edech sacer¬
doti: Uinde considerandũ ÷. quia sicut
leui in ꝑauo suo decinatus ÷: itaapłs

Expanded text:
cimatus est in proavo suo Abraham. Adhuc enim in lumbis erat Abrahae, quando decimas dedit Melchisedech sacerdoti. Unde considerandum est, quia sicut Levi in proavo suo decimatus est, ita Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tatis atq. potentiş sunt pat̾ etfilius:
itti unus uoluntaitis existuñ: Etqui
uoccint᷑ a filio uocant᷑ apatre: sicut
gelu furictus ÷ Nuib uerbis ꝑcutit
pseudo apłos. necnofi et iuidȩos: qui di¬
cebcint illũ non eẽ adõ uocatũ apłm n

Expanded text:
atque potentiae sunt Pater et Filius, ita unius voluntatis existunt, et qui vocantur a Filio, vocantur a Patre. Sicut gelii functus est. Quibus verbis percutit pseudoapostolos, necnon et Judaeos, qui dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
patris ⁊ De nomine ꝓciuli. in epła
adromcinos ꝓutinelius cognoscere
potuimus. auctoritate doctorum.
dicere studuimus: łtquomodo ipse.
uocaitus sit apłs: In hoc aut̃ qđ di¬

Expanded text:
Patris. De nomine Pauli, in Epistola ad Romanos, prout melius cognoscere potuimus, auctoritate doctorum dicere studuimus, et quomodo ipse vocatus sit apostolus. In hoc autem quod di
Abbreviated transcription (Latin):
missae uł addite. non dignitatis
causa quod suꝑ excellantur. sed ad
completionẽ illorũ postea scriptę
sunt. Epła autem ista non illũ
ordinẽ tenet incorpore epłarum
quo est conscripta: sed causa dig¬
nitatis romanoꝵ. qui tunc tepo¬
ris uniuersis gentib imꝑabant.
primatũ obtinuit. Hoͥc autem
sit apostolus p̾aulus romanis
hanc epłam. quos non ipse. non
petrus. non quilibet duodecim dis
cipulorũ. primũ insteuxit: sed qͥ¬
dam iudeoꝵ credenltiũ: Qui ab
hierosolimis romã uenientes. ubi
princeps orbis residebat cui erant
ipsi subiecti. fidẽ quam apud hiȩ¬
rosolimam didicerant : romanis
euuangeli ⁊ auerunt : Causa
autẽ scribendi hanc epłam: hec
originẽ ducebant. & propt̃ legem
quam soli int̾çȩteras. acceꝑantꝰ. des

Expanded text:
ermissae non dignitatis causa quod superexcellant, sed ad completionem illorum postea scriptae. Epistola autem ista non illum ordinem tenet in corpore Epistolarum quo scripta est, sed causa dignitatis Romanorum, qui tunc temporis universis gentibus imperabant, primatum obtinuit. Hoc autemsit apostolus Paulus Romanis hanc Epistolam, quos non ipse, non Petrus, non quilibet apostolorum duodecim primum instruxit, sed quidam Judaeorum credentium, qui ab Hierosolymis Romam venientes, ubi princeps orbis residebat, cui erant ipsi subjecti, fidem quam apud Hierosolymam didicerant Romanis evangelizaverunt. Causa autem scribendi hanc Epistolam, haec originem ducebant, et propter legem quam soli inter caeteras gentes