comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
satrilegtum sitticie m̃s qurlount
nolterint hoc et remotis curbĩ erans
plamus dixisse discipulis. Qua ꝓpt̃
quia in exordio harum litterarum
suarum faustus sic miratur adimantum
ut ei solũ p̃ferat manicheu. compendio requi¬
ro. utrum istadñi sententia qua dixit non
inquinari hominẽ his quae in os ouis
intrant. uera an falsa sit. Si falsam dicunt:
cur eam tantꝰ eorum doctor adimantus
a xp̃o ꝓlatam dicens ad expugnaendum
testamentũ uetus obiecit: si aut̃ uera ẽ:
cur aduersus eã credunt se coinquinari.
si quacũq carne uescantur. Nisi forte
uerum respondere uelint et dicere apłm
non dixisse omĩa munda hereticis: sed
omiã munda mundis Cur enĩ nonsint
istas haec munda: idem apostolus seqͥ¬
tur et dicit In mundis aut et infidelib
nihil est mindũ: sed polluta sunt eorũ
& mens ce ronsci: entia. Unde reuera
manicheis nihsil est mundum. quando¬
quidem et ipsam di subsiantiam

Expanded text:
sacrilegum sit, et omnes qui legunt, sacrilegum sit, et omnes qui legunt, nouerint hoc et remotis turbis eum planius dixisse discipulis. quapropter quia in exordio harum litterarum suarum Faustus sic miratur Adimantum. ut ei solum praeferat Manichaeum, conpendio requiro, utrum ista domini sententia, qua dixit non inquinari hominem his, quae in os eius intrant. uera an falsa sit. si falsam dicunt, cur eam tantus eorum doctor Adimantus a Christo prolatam dicens ad expugnandum testamentum uetus obiecit? si autem uera est, cur aduersus eam credunt se coinquinari, si quacumque carne uescantur? nisi forte uerum respondere uelint et dicere apostolum non dixisse: omnia munda haereticis, sed omnia munda mundis. cur enim non sint istis haec munda, idem apostolus sequitur et dicit: inmundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. unde reuera Manichaeis omnino nihil est mundum, quandoquidem etiam ipsam dei substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
exit: Quod non ad solas turbas dñis dixit.
sicut ur̃ adimatꝰ quem post manicheum
faustus precipue laudat. cumueteri testa¬
mento calũpniaretur uoluit intelligi.
sed etiã remotꝰ aturbis. hoc idem discipłis
suis euidentius & exp̃ssius elocutus est:
Cum eiũ hanc dñi sententiam testamento
ueteri opposuissec adimatus. quia millo
scripta sunt quaedam inmunda carnium
aquib ille popłs iussus c̃. abstinere: timuit
Ne sibi dicerctur: Cur ergo uos nonquasdã
sed om̃s carnes in mundas existimatis itq.
ab edenctis omĩbus temperatis. cum tu ipse
ꝓferas euangłicum testimonium nonroin¬
quinari hominẽ ex his quae in os ingre¬
diuntur et inuentrem uaduint. atq in lacti¬
nam emittuntur: itaq has artissimas
&e fallix̾tiã suam manifestissema ueritate
p̃focantes angustias. conatuftiaadere :¬
ait dnm dixisse ad turbas quafi paucis.
ille infecreto uera diceret refiturlas aut̃
fai̾sa iactaret. cum et hoi de ãco credere

Expanded text:
exit. quod non ad solas turbas dominus dixit, exit. quod non ad solas turbas dominus dixit, sicut uester Adimantus, quem post Manichaeum Faustus praecipue laudat, cum ueteri testamento calumniaretur, uoluit intellegi, sed etiam remotus a turbis hoc idem discipulis suis euidentius et expressius elocutus est. cum enim hanc domini sententiam testamento ueteri obposuisset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam inmunda carnium. a quibus ille populus iussus est abstinere, timuit, ne sibi diceretur: cur ergo uos non quasdam, sed omnes carnes inmundas existimatis atque ab edendis omnibus temperatis, cum tu ipse proferas euangelicum testimonium non coinquinari hominem ex his, quae in os ingrediuntur et in uentrem uadunt atque in latrinam emittuntur ? itaque has artissimas et fallaciam suam manifestissima ueritate praefocantes angustias conatus euadere ait hoc dominum ad turbas dixisse, quasi paucis ille in secreto uera diceret, in turbas autem falsa iactaret, cum et hoc de domino credere
Abbreviated transcription (Latin):
humantes. sed ita diuinas ut ipsa dĩ
menbra credatis a carnis cartere dimit¬
tantur: et neiterum redeant ur̃is orati¬
onibus cõmendentur: an amplius eas
adiuiuatis uentre quãm̃te. et illa potius
dĩ natura saluatur. quac ur̃is uiscerib
exalari meriuͤit. quã quac uris precibus
comendari: ꝓptea ergo dontri ur̃o pecora
non sacrificatis. quia ca uiua absumere
Non potestis: ut eorum animas int̾cessio¬
ne ur̃i stomachi liberetis O beata olera.
quibus & manu euulsis. & ferro conci sis.
ec igne cruciatis: te dente coritritis. conoes¬
sum osł taiũ u ad urõrum intestiunoresin
aras uiua ꝑueniant: & misera perora quae
in trare non possunt: Ita delirantes ad huc pu¬
tatis. qđ ideo sumus inimici ueteris testam̃a:
quia nullam carne inmundã dicimus. tenen¬
tes apłi sententiã dicentis: omĩa munda
mundis: & illud ubi dñs ait. non quod in¬
trat in os ur̃m uos coinquinat. sed quod

Expanded text:
humanas, sed ita diuinas, ut ipsa dei humanas, sed ita diuinas, ut ipsa dei membra esse credatis, a carnis carcere dimittantur, et ne iterum redeant uestris orationibus commendentur ? an amplius eas adiuuatis uentre quam mente et illa potius dei natura saluatur, quae uestris uisceribus exhalari meruerit, quam quae uestris precibus commendari? propterea ergo uentri uestro pecora non sacrificatis, quia ea uiua absumere non potestis, ut eorum animas intercessione uestri stomachi liberetis.s o beata olera, quibus et manu euulsis et ferro concisis et igne cruciatis et dente contritis concessum est tamen, ut ad uestrorum intestinorum aras uiintrare non possunt! ita delirantes adhuc putatis, quod ideo sumus inimici ueteris testamenti. quia nullam carnem inmundam dicimus tenentes apostoli sententiam dicentis: omnia munda mundis, et illud, ubi dominus ait: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
et nosse ꝓdessei: et talibus signis prefi¬
gurari oporteret. Uos autem quanto
melius ethonestius istis quamuis iam
Nr̃o tẽpori non necessariis. tameN
significantib aliquid etdocentib sacrificus
subderemini: quã uobis auditoribus ur̃is
uiuas ȩscarum uictimas offerri iuberetis.
& crederetis Nam cum apostolus paulus
dequibusdam ꝓpt̃ epulas euangłm p̾dican¬
tibus congruentissimr di xerit. quorum
ds̃ uent̾. ẽ. quaniauos arrogantiore impi¬
etate iactatis. qui uentrẽ ur̃m non dm̃. sed
quod scelerati oris audaciȩ. ẽ di munda¬
torem dicere noncinictis: cuius porro de¬
mentiac . c̃. pios se uidera uelle quod aba¬
nimalium interfectione se cẽperant. cũ
om̃s suas ȩscas casdẽ anmas habere dicam.
quibus ut putant uiuentibus tanta uul¬
nera & manibus & dentibus ingerunt:
cur autem si carnib uesci ñ uultis. non
ipsa animalia dõ ur̃o oblata mactatis
ut ammae illȩ quas non solũ putatis

Expanded text:
et nosse prodesset et talibus signis praefiet nosse prodesset et talibus signis praefigurari oporteret. uos autem quanto melius et honestius istis quamuis iam nostro tempori non necessariis, tamen significantibus aliquid et docentibus sacrificiis subderemini, quam uobis ab auditoribus uestris uiuas escarum uictimas offerri iuberetis et crederetis! nam cum apostolus Paulus de quibusdam propter epulas euangelium praedicantibus congruentissime dixerit: quorum deus uenter, quanto uos adrogantiore inpietate iactatis. qui uentrem uestrum non deum, sed quod sceleratioris audaciae est, dei mundatorem dicere non timetis! cuius porro dementiae est pios se uideri uelle, quod ab animalium interfectione se temperent, cum omnes suas escas easdem animas habere dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanta uulnera et manibus et dentibus ingerunt! Cur autem, si carnibus uesci non uultis, non ipsa ani- . malia deo uestro oblata mactatis, ut animae illae, quas non solum putatis
Abbreviated transcription (Latin):
inquos finis scłorum obuenit. Sed in eis
uidelicet interfectio uos mouet animaliũ:
cum ista omis creatura usib hominum
quodãmodo conditionalit̾ seruiat. Sed
uos qui homini mendico esurienti panẽ
non porrigitis. misericordes estis inpetora :
quibus animas humanas ineẽ. creditis.
Dñs aut̃ iħc in ea crudelis fuit. cum demones
ingregem porcorum.cũ id ab eo peterent
ire permisit: Qui etiam nondũ demon.¬
strato ꝑpassionem sacrificio corporis sui:
cuidam leproso mundauerat ait: Uade
et ostende te sacerdoti: & offer proce quod
p̃cepit moises in testimonium illis: Magis
eiim quia et ꝑ prophetas dĩ testatur sepe¬
nullius se talis muneris indigere. et faci¬
le est ratione perspicere. qđ nec eius rei
egeat qui nullius eget. cõpellitur animꝰ
humanus inquirere: quid nos per hec
docere uoluerit. qui utiq non frustra ca
quibus non indigec sibi iubent osstrri.
nisi aliquid in eis ostenderet quod nobis

Expanded text:
in quos finis saeculorum obuenit. sed in eis in quos finis saeculorum obuenit. sed in eis uidelicet interfectio uos mouet animalium, cum ista omnis creatura usibus hominum quodam modo condicionaliter seruiat. sed uos, qui homini mendico esurienti panem non porrigitis, misericordes estis in pecora, quibus animas humanas inesse creditis. dominus autem Iesus in ea crudelis fuit, cum daemones in gregem porcorum, cum id ab eo peterent, ire permisit. qui etiam nondum demonstrato per passionem sacrificio corporis sui cuidam leproso. quem mundauerat, ait: uade et ostende te sacerdoti, et offer pro te, quod praecepit Moyses. in testimonium illis. magis enim, quia et per prophetas deus saepe testatur nullius se talis muneris indigere, et facile est ratione perspicere, quod nec eius rei egeat, qui nullius eget, conpellitur animus humanus inquirere, quid nos per haec docere uoluerit, qui utique non frustra ea, quibus non indiget, sibi iuberet offerri, nisi aliquid in eis ostenderet, quod nobis
Abbreviated transcription (Latin):
est misericordior interuos: qui se potue¬
rit ita exercere. ut nihil eius ualitudini
obsit: sepe crudos cibos sumere et multa
consumere. Uos autem et tantas penas
ȩscȩ urac irrogando crudelit̃ manducatis.
et amenbrorum diuinorũ pur gatione
cessando crudeliter ieuinatis: et audetis
tamen etiam sacrifitia testamenti ueteris
exexrari. et idolatriam nominare: &
in huius modi sacrilegium nos quoq
sociare: unde pronobis prius responde¬
mus. sic illa iam non eẽ. inoꝑibus nr̃is.
ut ea tamen inmisteri is diuinis uł sacra¬
rum scripturarũ. ad intelligenda quae
his p̃nuntia ta sunt amplectamur.: quia
et ipsa figurat nrãe fuer᷑: et omã talia
multis et uari is modis unum sacrificiũ¬
oria cuius nunc memoriam celebramus.
significauer̃ Vnde isto reuelato etsuo
tẽpore oblato. illa de agendi celebritate
sublata sunt: sed insignificandi auccori¬
tate manser̃: Scripta sunt enĩ ꝓpr̃ nos.

Expanded text:
est misericordior inter uos, qui se potueest misericordior inter uos, qui se potuerit ita exercere, ut nihil eius ualetudini obsit saepe crudos cibos sumere et multa consumere. uos autem et tantas poenas escae uestrae inrogando crudeliter manducatis et a membrorum diuinorum purgatione cessando crudeliter ieiunatis. Et audetis tamen etiam sacrificia testamenti ueteris execrari et idolatriam nominare et in huiusmodi sacrilegium nos quoque sociare. unde pro nobis prius respondemus sic illa iam non esse in operibus nostris, ut ea tamen in mysteriis diuinarum scripturarum ad intellegenda, quae his praenuntiata sunt, amplectamur, quia et ipsa figurae nostrae fuerunt et omnia talia multis et uariis modis unum sacrificium, cuius nunc memoriam celebramus, significauerunt. unde isto reuelato et suo tempore oblato illa de agendi celebritate sublata sunt, sed in significandi auctoritate manserunt; scripta sunt enim propter nos,
Abbreviated transcription (Latin):
cuer: ut hoc non tantum depomis. uerum
etiam deomnib hołoribus facerent: Si aut̃
non uellatur aue decidatur. aut quo quo
modo dematur ext̾ra uł arbore uenire
ad escam nullo pacto potest: hoc ergo faci¬
le debuit rẽ. ueniale. siue quo ei sub uenire
dubitatis inferre. Ac enimplorat arbor: cum
fructus carpitur: Hoc quippe dicere non
erubescitis. Certe nouit omiã uita quae ibi
est: et prȩsentit quis adca ueniat: Urnien.¬
cibus ergo deccis etpoma carpentib gaudere
debiit nonplorare. illum transitorium do¬
lorem. tanta felicitate cõpensans: et tantam
euadens miseriam si malios incidisset:
Cur itaq pomũ nondecerpatis. cũ decerpto
tam multas plagas doloresq in gͤratis. res¬
pondett si potestis Nec ipsa ieunia uobis
cõpetunt: Non enĩ oportet uacart fornacẽ.
inqua sp̃ĩtale aurum destercoris commix¬
tione purgatur. et amiserandis nexibus
diuina menbra soluuntur: qua ꝓpt̃ ille

Expanded text:
cuerunt, ut hoc non tantum de pomis, uerum cuerunt, ut hoc non tantum de pomis, uerum etiam de omnibus oleribus facerent. si autem non uellatur aut decidatur aut quoquo modo dematur ex terra uel arbore, uenire ad escam nullo pacto potest. hoc ergo facile debuit esse ueniale, sine quo ei subuenire ndubitatis inferre. at enim plorat arbor, cum fructus carpitur, hoc quippe dicere non erubescitis. certe nouit omnia uita, quae ibi est, et praesentit, quis ad ea conueniat. uenientibus ergo electis et poma carpentibus gaudere debuit, non plorare illum transitorium dolorem tanta felicitate conpensans et tantam euadens miseriam, si in alios incidisset. cur itaque pomum non decerpatis, cum decerpto tam multas plagas doloresque ingeratis? respondete, si potestis. nec ipsa ieiunia uobis conpetunt; non enim oportet uacare fornacem, in qua spiritale aurum de stercoris commixtione purgatur et a miserandis nexibus diuina membra soluuntur. quapropter ille
Abbreviated transcription (Latin):
sailus non solum eam non rep̃henderctis
inpatribus quando superflua non fuit.
sed etiam nunc quando iam suꝑflua est.
ipsã pocuis teneretis. quam istã urãm non
significatione acceptabilem. sed errore
damnabilẽ: quã etiam non implendo
rei estis scđm opinionẽ urae uanitatis. et
uani scđm iudicium ueritatis: Dicitis enĩ
dolorẽ sentire fructũ cum de arbore car¬
pitur: sentire cũ conciditur. cum tericur.
cum quoquitur: cũ mandicur. Non ergo
debinstis uesci. Nisi eis quae cruda et illesa
possunt trans uorari. ut unum saltem do¬
lorẽ cũ decerpuntur non auobis sed auris
auditoribus paterentur: Sed dicitis:
Iuomodo subuenimus tantę uitae. si ca
tantum absumimus quae in cocta & mol¬
lia possunt al sorberi: Si ergo ista cõpensa¬
tione cã multos cibis uris dolores infligi¬
tis. cur ab illo solo abstinctis. adquẽ maxime
ista necessitas cogit.  Nam fructus potest
et crudus comedi sicui se nonnulli ur̃i exer¬

Expanded text:
sanius non solum eam non reprehenderetis sanius non solum eam non reprehenderetis in patribus, quando superflua non fuit, sed etiam nunc, quando iam superflua est, ipsam potius teneretis quam istam uestram non significatione acceptabilem, sed errore damnabilem; quam etiam non inplendo rei estis secundum opinionem uestrae uanitatis. et uani secundum iudicium ueritatis. dicitis enim dolorem sentire fructum, cum de arbore carpitur, sentire cum conciditur, cum teritur, cum coquitur, cum manducatur. non ergo debuistis uesci nisi eis. quae cruda et inlaesa possunt transuorari. ut unum. saltem dolorem, cum decerpuntur, non a uobis, sed a uestris auditoribus paterentur. Sed dicitis: quomodo subuenimus tantae uitae, si ea tantum absumimus, quae incocta et mollia possunt absorberi ? si ergo ista conpensatione tam multos cibis uestris dolores infligitis, cur ab illo solo abstinetis, ad quem maxime ista necessitas cogit? nam fructus potest et crudus comedi, sicut se nonnulli uestri exer
Abbreviated transcription (Latin):
Na si non eas occidit. quid uos intali facto
meciuitis. : si iutem occidunt᷑ cũ decerpi¬
tur. quomodo eis in est uita. cui purgan¬
de atq recreinde. manducando atq ruc¬
cando uos adseritis sub uerurt: accipitis
eriro uiuentes cu curbitas: quas si posse¬
tis deglutire deberetis: ut post illud unũ
uulnus in quo eis cum dererpsit ur̃ au¬
dicor reus factus.ẽ: ur̃a indulgentii libe¬
randus s. altem de inceps adofficinam
iqualiculi ur̃i ubi dñiurin illo prelio
confractum reformare possetis. uilese atq
integrę ꝑuenirent. Nunc autt̃ antequã
ea cunrrendis dentes uicumbant inuiuta¬
um si hoc ꝑ alato placuerit. conciduntur
nuobis: quilius timerebris uulneribus
iiumi. quo modo uos non estis rei:indece
quemii idimodu nobis expediret. ut quod
uno li iiiseptẽ faciunt udei: uos cotidu
uentis. et atali etiam loniestico opere
rari potest: & tam̃ irridetis canquam super¬
fluam sabbati cessationẽ: Quanto utiq

Expanded text:
nam si non eas occidit, quid uos in tali facto nam si non eas occidit, quid uos in tali facto metuistis? si autem occiduntur, cum decerpuntur, quomodo eis inest uita, cui purgandae atque recreandae manducando atque ructando uos adseritis subuenire? accipitis ergo uiuentes cucurbitas, quas, si possitis, degluttire deberetis, ut post illud unum uulnus, in quo eas cum decerpsit uester auditor reus factus est uestra indulgentia liberandus, saltem deinceps ad officinam aqualiculi uestri, ubi deum uestrum illo proelio confractum reformare possitis, inlaesae atque integrae peruenirent. nunc autem antequam eis conterendis dentes incumbant, minutatim, si hoc palato placuerit, conciduntur a uobis; quibus tam crebris uulneribus earum quomodo uos non estis rei? uidete, quemadmodum uobis expediret, ut quod uno in septem diebus faciunt Iudaei, uos cotidie faceretis et a tali etiam domestico opere rari potest; et tamen inridetis tamquam superfluam sabbati cessationem. quanto utique
Abbreviated transcription (Latin):
rae partem inistis menbris quie sic
despiustis implicaret: pudendee quide
ista dicuntur hominib ꝓpt̃ nrae inor¬
calitatis corruptilnlẽ penaleq ꝓpaginẽ:
quae in de subsistit. quibimdibent
uerecundiani. impudici prtulantiam.
dĩ iusticiã sTessationẽ uero salbatoru
ia quidẽ suꝑuacuã ducunus ad obseruan¬
dum: ex quo spei reuelata ẽ. nrie quietis
aecernie: non camen adlegendi ia
intelligendum. quia propheticis tem¬
poribus cum ess nt isti quie nobis hoc
tempare patefacti sunt. non tantum ser¬
monib sed etactionibus prefiguranda
tionẽ nolitis impl ere: Iudei quippe sabba¬
to suo quod adhuc carnalit̾ sapiunt. non
solum in agro fructũ nultũ decerpunt.
sed nec indomo concidunt aut couunt:
Uos autẽ cessantes quidem. ex pectatis quis
auditorum ur̃orũ propt̃ uos pascendos
culcello uel falricula armatus in ortum
ꝓsiliat. homicida cu curbitarum: quarũ
uobis afferat mirum dictu uiua cadauera:

Expanded text:
rae partem istis membris, quae sic rae partem istis membris, quae sic despuitis, inplicaret? pudenda quidem ista dicuntur hominibus propter nostrae mortalitatis corruptibilem poenalemque propaginem, quae inde subsistit: quibus casti adhibent uerecundiam, inpudici petulantiam, deus iustitiam. Cessationem uero sabbatorum iam quidem superuacuam ducimus ad obseruandum, ex quo spes reuelata est nostrae quietis aeternae, non tamen ad legendum et intellegendum, quia propheticis temporibus cum essent ista, quae nobis hoc tempore patefacta sunt non tantum sermonibus, sed et actibus praefiguranda tionem nolitis inplere? Iudaei quippe sabbato suo, quod adhuc carnaliter sapiunt, non solum in agro fructum nullum decerpunt, sed nec in domo concidunt aut coquunt. uos autem cessantes quidem expectatis, quis auditorum uestrorum propter uos pascendos cultello uel falcicula armatus in hortum prosiliat, homicida cucurbitarum, quarum uobis adferat, mirum dictu, uiua cadauera.
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilis et in contaminabilis ꝑ manet.
deciuus sapientia diuine dirtum est
ineis libris. quos rep̃hendendo ueheĩ¬
cius inquinamini: qđ nihil inquinatu
tibi in menbro humano unde huma¬
uai generatio ꝓpagatur nqnui rege¬
nerationis humane illum cui iminda
sum omia dm̃ iussisse constitui et
ꝑ petrancur. ipsum dm̃ urin eui ni hil
.ẽ. mniurdũ exparte suae naturae com¬
maculari atq corrũpi : quid enimpatit᷑
inuariis turpibus corruptelis. quem con¬
iugali quoq concubitu creditis inquina¬
ri: audeis s iaindicere quod soletis Fygone
de eratribi ds̃ prefiguraret signaculum
iustitiae fidei. Nisi in illo menbro. s respon¬
decur. cur etibi non primo quia omia
munda mundis. quantomagis dõ: de¬
inde quia apłs hoc dixit signaculum
datuĩ abrahe iustitie fidei intali circũ¬
cisione: uos autem nolite crubescere.
si pocestis. cum uobis dicitur Ergone
de erat do uro quid ageret. ne suȩ natu¬

Expanded text:
mutabilis et incontaminabilis permanet? mutabilis et incontaminabilis permanet? de cuius sapientia diuine dictum est in eis libris, quos reprehendendo uehementius inquinamini, quod nihil inquinatumtibi in membro humano, unde humana generatio propagatur, signum regenerationis humanae illum, cui munda sunt omnia, deum iussisse constitui et perpetrantur, ipsum deum uestrum, cui nihil est mundum, ex parte suae naturae conmaculari atque corrumpi? quid enim patitur in uariis turpibus corruptelis, quem coniugali quoque concubitu creditis inquinari ? audete iam dicere, quod soletis:ergone deerat, ubi deus praefiguraret signaculum iustitiae fidei, nisi in illo membro ? respondetur: cur enim et ibi non ? primo quia omnia munda mundis, quanto magis deo. deinde quia hoc apostolus dixit signaculum datum Abrahae iustitiae fidei in tali circumcisione. uos autem nolite erubescere, si potestis, cum uobis dicitur: ergone deerat deo uestro, quid ageret, ne suae natu
Abbreviated transcription (Latin):
tanqua inmunda auersantur aut auer¬
sari se fingunt. in eas infidelitatis & erro¬
ris in mundicias inciderunt. ut cum de¬
testantur circuincisionẽ carnis quam
dixit apostolus signaculum iustitiae
fidei. in ipsis tamen carnalib menbris
diuina dĩ sui menbra credant colliga¬
ta et inquinata detineri: ut cum carnẽ
inmundã dicunt. et dm̃ illic ex parte
qua ibi tenetur inmundũ factũ dicere
compellantur: q̃uippe quẽ mundari
oportere asser̃. Quod donec fiat quantũ
fieri pocuerit: interim nunc eun ꝑ peci
omĩa quae carnes patiuntur. non tantũ
in labore etdolore afflictionii: sed etiam
in uoluptate corruptelarum: ei namq¬
se dicunt parcere quod non conbunt:
ne nodis carneis artius implicetur. et
sordidius in quinecur. Cum ergo apł s̃
dicat. omia munda mundis. utiq. homi¬
nibus qui possunt indeterius uolun¬
tatis ꝑ uersitate mutari. quancomagis
omĩa munda sunt do. qui semper incom¬

Expanded text:
tamquam inmunda auersantur aut auertamquam inmunda auersantur aut auersari se fingunt, in eas infidelitatis et erroris inmunditias inciderunt,. ut, cum detestantur circumcisionem carnis, quam dixit apostolus signaculum iustitiae fidei, in ipsis tamen carnalibus membris diuina dei sui membra credant conligata et inquinata detineri, ut, cum carnem inmundam dicunt, et deum illic ex parte, qua ibi tenetur, inmundum factum dicere conpellantur, quippe quem mundari oportere adserunt: quod donec fiat, quantum fieri potuerit, interim nunc eum perpeti omnia, quae carnes patiuntur, non tantum in labore et dolore adflictionum sed etiam in uoluptate corruptelarum. ei namque dicunt parcere, quod non concumbunt, ne nodis carneis: artius inplicetur et sordidius inquinetur. cum ergo apostolus dicat: omnia munda mundis, utique hominibus, qui possunt in deterius uoluntatis peruersitate mutari, quanto magis omnia munda sunt deo, qui semper incom
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. umbra futurorum: ostendit qua opor¬
tuerit ut illotẽpore obseruarentur. quo
ista quae nobis iam manifestirta eluxer̃.
ꝑ tales umbras figurarum futura p̃diceban¬
tur: Pinde simanichei resurrectione dñi
iustificarentur. cuius resurrectionis dies.
ex die quidem passionis tertus post diẽ
tamen sabbati. hoc est post septimu oc cuuis
fuit profecto spoliarentur cirnali uelam̃¬
to mortalium desideriorum. et cordis cir¬
cumtisione gaudentes. non cam incarne
ad umbratã figura taq deriderene cẽponre
ueteris testam̃ti: quãuis iã tempore noui
testamti fieri obseruariq noncogerent.
l. n quo eni menbro congruentius expoliatio
carnalis et mortalis concupiscenciȩ figurai.
quã unde carnalis & mortalis fecus ex¬
orir: sed sicut dicit apłs. omĩa miuda
mundis. in mundis autẽ et infidelibus
nihil e mundum. sed polluta sunt eorum
et mens et conscientia: Itaq isti qui nimis
mundi sibi uidentur. quia illa inenbra

Expanded text:
est umbra futurorum, ostendit, quam oporest umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut dicit apostolumundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. tu mundi sibi uidentur, quia illa membra
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid dicturi sunc iduersus apłm qui
ait. haec omĩa infigura contingebant in¬
illis: scripta sunt aut̃ ꝓpt̃ nos inquos fi¬
nis sclorum obuenit: Ecce ipse aperurt
cur ille literr accipiantur anobis. et cur
illa rerum signa iam necesse non su ut ob¬
seruentur anobis Cum enĩ dicit. scripta
sunt ꝓpt̾ nos: proculdubio demonstrat
quant a nobis cura legenda et incelligen¬
da. & in quanta auctoritate habendi sini.
quia ꝓpt̃̾ nos utiq seripta sunt. Cum uero
dieit. figurae mae fuer. et infigura con¬
tingebant in illis: ostendit. non opus esse
ut cum res ipsasmanfestacas aginus figu¬
rałum p̾nuntiantium celebra tionł seru.¬
mus Vndedicit alio loco. Nemo ergouos
iudicet incibo aut potu. aut in parte dieifesti:
aut neomeniȩ. aut sabbatorum: quod est
umbra futurorum: Hie rtiã cũ dicit. nemo
uos ieis iudicet: declarat quã non sit neces¬
se. ut iã haec obseruentur. Cu aut̃ dieti. quod

Expanded text:
sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: neiudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra fuos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod
Abbreviated transcription (Latin):
nondidici. quod sentio lo quor: tantur¬
pium odisse mefateor p̃ceptores. quam
ipsa precepta.
AUOUSTINUS RISEONSIT
Quem admodum et quare accipiatur
testamentum uetusꝰ. ibheredibus cestam¬
ti nouiaam supra diximus. Sed quia pau¬
lo ante depromissis ciuis faustus egit. nunc
autem depreceptis agere uoluit. respon¬
deo istos onmino nescire. quid incer sit
inter p̃cepta uite agende. et precept̃ee uitȩ
sirtuficande. Exemipli grã. nonctincupis¬
ces. preceptũ est agende uitae circum¬
cides omne masculum octauo dic. p̃re¬
ceptum.ẽ. significande uitae: Ixhac
quippe impericia manichei: et om̃s
quibus displicent littere ueteris testam¬
ti. quic quid ds̃ mandauit priori populo
ad celehrandim umbrã fucurorum non
intelligentes: et ea modo non obseruari
animaduertentes. ex more presentis tem¬
poris illit reprehendunt. quae utiq illi
rempori congruebant. quo ista quae nunc
manifestata sunt uentura significarentur:

Expanded text:
non didici; quod sentio, loquor, tam turnon didici; quod sentio, loquor, tam turpium odisse me fateor praeceptores quam ipsa praecepta. AUGUSTINUS respondit: Quemadmodum et quare accipiatur testamentum uetus ab heredibus testamenti noui, iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondeo istos omnino nescire, quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ei hac quippe inperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quicquid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt, quae utique illi tempori congruebant, quo ista, quae nunc manifestata sunt, uentura significarentur.
Abbreviated transcription (Latin):
dis Etgo quidem quia omnẽ carne in mun¬
dam existimaẽ. tu uero quia nihil inmun¬
dum. quo it troq: ab utroq nr̃o uetus
destruitur testamentũ IA AIofagie
ebdomadiͦs. scenopbagia: utq nr̃m tan¬
quam inutilia et uana contempsit Uineas
uestibus non inserere purpuras. In ad¬
ulteriis ponert uestem linostimã. bouẽ
et asinum iungere si necesse sic. in
sacrilegiis mimerare. IC aluum autem
aut reburrum et similis notę hominẽ
non constituere sacerdotem: qui a sunt
huiusmodi apud dm̃ inmundi. ut̃q
concẽpsimus. Iri sum: Nec inscdis hrebui¬
mus nec in primis. Quae omĩa: p̃cepta
sunt. et ustificationes ueteris testamenti:
Quod ergo obicis tibi mecum commune
est. siue crimen putandũ. seu recte factũ:
U terq enim nrm. uetus respuit testam̃tũ
Ergo siquid intersit int̾ meã fidẽ queris
ectuã : hoc quia tibi mentiri libet
et in lib eralit̾ agere. ut quod mente
oderis uerbo conlaudes: ego fallere

Expanded text:
dis. ego quidem, quia omnem carnem inmundis. ego quidem, quia omnem carnem inmundam existimem, tu uero, quia nihil inmundum: quo utroque ab utroque nostrum uetus destruitur testamentum. azymophagiae hebdomadas, scenopegia uterque nostrum tamquam inutilia et uana contempsit; lineis uestibus non inserere purpuras, in adulteriis ponere uestem linostimam, bouem et asinum iungere, si necesse sit, in sacrilegiis numerare. caluum aut reburrum et similis notae hominem non constituere sacerdotem, quia sunt huiusmodi apud deum inmundi. uterque contempsimus, risimus nec in secundis habuimus nec in primis: quae omnia praecepta sunt et iustificationes ueteris testamenti. quod ergo obicis, tibi mecum commune est, siue crimen putandum seu recte factum; uterque enim nostrum uetus respuit testamentum. ergo si quid intersit inter meam fidem quaeris et tuam, hoc, quia tibi mentiri libet et inliberaliter agere, ut quod mente oderis, uerbo conlaudes, ego fallere
Abbreviated transcription (Latin):
error insolam paleam. nr̃ae segetis ducit
Nam ec criticum ibi cito uideretis: si et dse
uelletis In uobis aut et qui manichei fica
sunt mali suna: & qui ficci non sunt uani
sunt: Ubi enim fides ipsa ficta ẽ. ecqui
ca simulate utitur fallit: et qui eã uerã
existimat fallitur: Nec exea portest exis¬
tere bonauita: quia ex amore suo quisq
uiuit uel bene uł male. Uos autẽ sispiri¬
talis atq intelligibilis boni caritate: ac
non corporaliũ fantasmatũ cupiditate
arderetis. ut cito dicam quod detiobis
nocissimum est. Solem istum corporrum
Non prodiuna sub stantia. et prosapien
tiȩ luce coloret is
Accipis uetus cestamentum: quomodo.
cuius precepta non seruo: puto quidem
quia nectu. ¶lam pericom̃ ego ut puden¬
quindespui: un si non fallor ec tu. Ces¬
facioniẽ sabbatorum.ii supeg uacuattr
credo quod ettui. Sacrific̾a ut idolatriã.
nondubito quod et tu porcina cerde non¬
ego sola abstineo: tu item nonsolam come¬

Expanded text:
error in solam paleam nostrae segetis ducit; error in solam paleam nostrae segetis ducit; nam et triticum ibi cito uideretis, si et esse uelletis. in uobis autem et qui Manichaei ficti sunt, mali sunt; et qui ficti non sunt, uani sunt. ubi enim fides ipsa ficta est, et qui ea simulate utitur, fallit et qui eam ueram existimat, fallitur; nec ex ea potest existere bona uita, quia ex amore suo quisque uiuit uel bene uel male. uos autem si spiritalis atque intellegibilis boni caritate, ac non corporalium phantasmatum cupiditate arderetis, ut cito dicam, quod de uobis notissimum est, solem istum corporeum non pro diuina substantia et pro sapientiae luce coleretis. Accipis uetus testamentum? quomodo, cuius praecepta non seruquia nec tu: nam peritomen ego ut pudendam despui; ac, si non fallor, et tu. Cessationem sabbatorum, ut supervacuam; credo quod et tu. Sacrificia, ut idololatriam; non dubito quod et tu. Porcina cerego sola abstineo, tu item non solam come
Abbreviated transcription (Latin):
et dedistis mihi manducare. sed esuristis
et manducastis me. aut esuriin &e mand u¬
caui uos. Neq enim ex illo iam ministra¬
tionis merito. scđm ura deliram̃ta quisquã
recipietur in regnum dĩ: quia manducare
sc̃is delid. sed quia uł manducauit quaos
anelaret. uł manducatus est a quibus ane¬
laretur incaelum: Nec illi dicerent. dñe
quando te uidimus esurientẽ et dedimus
tibi manducare: sed dicerent. quando te:
aidimus surentem et m anducasta nos
Quibus ille non responderet: cum uni exmi¬
nimis meis dedistis. mihi dedistis: sed cum
unus exminimis meis uos manducauit. ego
uos manducaui. Haec portenta sentientes
et docentes: et scđm hȩc uiuentes. audetis
uos dicere euangelica p̃cepta seruare. et ca-¬
tholice aeccłae derogare: inqua sunt tam
mulci pusilli cum magnis. quos utrosq
dñs benedicit: ꝓ suis gradibus eu angelica
mandata seruantes. & euanglica ꝑmissa
sperantes: sed ur̃m oculum. maliuolus

Expanded text:
et dedistis mihi manducare, sed: esuristis et dedistis mihi manducare, sed: esuristis et manducastis me, aut: esuriui et manducaui uos. neque enim ex illo iam ministrationis merito secundum uestra deliramenta quisquam recipietur in regnum dei, quia manducare sanctis dedit, sed quia uel manducauit, quos anhelaret. uel manducatus est, a quibus anhelaretur in caelum. nec illi dicerent: domine, quando te uidimus esurientem, et dedimus tibi manducare? sed dicerent: quando te uidimus esurientem, et manducasti nos? quibus ille non responderet: cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis, sed: cum unus ex minimis meis uos manducauit, ego uos manducaui. Haec portenta sentientes et docentes et secundum haec uiuentes audetis uos et dicere euangelica praecepta seruare et catholicae ecclesiae derogare, in qua sunt tam multi pusilli cum magnis, quos utrosque dominus benedicit pro suis gradibus euangelica mandata seruantes et euangelica promissa sperantes. sed uestrum oculum maleuolus
Abbreviated transcription (Latin):
atq samori calicem aquȩ frigidȩ porrexe¬
rit tantum in nomine discipuli. sicut ibi
sequitur. non perdet mercedem suam
Quid autẽ fallitis auditores ur̃os. quicum
suis uxoribus. et filiis. et familiis. & do¬
mibus et agris. uobis seruiunt: siquis¬
quis ista omiã non dimiserit. non accept.¬
et euangłm: sed qui a eis non resurrec¬
tionem sed reuolutionẽ ad istam morta¬
litatem ꝓmittitis. ut rursus nascantur
et uita electorum urõium uiuant tã uana
et in epta. & sacrilega. quam uos ui uitis
quando ualde laudamini: aut si melioris
meriti sunt inmelones & cucumeres. uel
in aliquos cibos alios ueniant quos uos man¬
ducaturi estis. ut ur̃is ructatib cito purgen¬
tur. merito eos amandatis euanglicis alie¬
natis. Sed et uos ipsos talia sentientes atq
suadentes. maxime inde separare debetis
Si enim haec uanitas adfidem euangłicã
ꝑ tineret: non debuit dicere dñs esuriui

Expanded text:
rtiori calicem aquae J'rigidae porrexertiori calicem aquae J'rigidae porrexerit tantum in nomine discipuli, sicut ibi sequitur non perdet mercedem suam. Quid autem fallitis auditores uestros, qui cum suis uxoribus et filiis et familiis et domibus et agris uobis seruiunt, si quisquis ista omnia non dimiserit, non accipiet euangelium? sed quia eis non resurrectionem, sed reuolutionem ad istam mortalitatem promittitis, ut rursus nascantur et uita electorum uestrorum uiuant, tam uana et inepta et sacrilega, quam uos uiuitis, quando ualde laudamini; aut si melioris meriti sunt, in melones et cucumeres uel in aliquos alios cibos ueniant, quos uos manducaturi estis, ut uestris ructatibus cito purgentur: merito eos a mandatis euangelicis alienatis; sed et uos ipsos talia sentientes atque suadentes maxime inde separare debetis. si enim haec uanitas ad fidem euangelicam pertineret, non debuit dicere dominus: esuriui
Abbreviated transcription (Latin):
et dedistis mihi manducare et cetera
Alioquin damnandi erunt illi quorum
domos tam diligenti et sollicita cura
componit apostolus. monens mulieres
subditas. eẽ. uiris suis Uiros diligere
uxores suds.: filios optẽperare parentib
Parentes filios nutrire indisciplina et
correptione dni: seruos obȩdire cũ metu
dominis carnalib. dominos quod iustu
.ẽ. et ȩquum seruis p̾stare. Sed absit
ut istos amandatis cuangelicis alienos.
ec auita aetna separandos iudicet: quia
ubi ait dñs. siquis nontulcrit crucem suc̃
et secutus me fuerit. non potest is. er disci¬
pulus. exortans firmiores ad per fecti¬
onem: ibi stacim et istas consolatus ẽ.
dicens. qui receperit iustum in nomine
iusti. mercedẽ iusti accipiet. Ic qui rece¬
perit prophetam innomiine prophetie.
mercedem prophete accipiet. Vnde
non tantum qui modicie uĩsisamotbeo uo¬
dedic ꝓpt̃ stomachuni. et frequentes in¬
firmitates cius: sed eciam qui fortiori

Expanded text:
et dedistis mihi manducare et cetera. et dedistis mihi manducare et cetera. alioquin damnandi erunt illi, quorum domus tam diligenti et sollicita cura conponit apostolus monens mulieres subditas esse uiris suis, uiros diligere uxores suas; filios obtemperare parentibus, parentes filios nutrire in disciplina et correptione domini; seruos oboedire cum metu dominis carnalibus, dominos quod iustum est et aequum semis praestare. sed absit, ut istos a mandatis euangelicis alienos et a uita aeterna separandos iudicet, quia ubi ait dominus: si quis non tulerit crucem suam et secutus me fuerit. non potest esse discipulus meus, exhortans firmiores ad perfectionem, ibi statim et istos consolatus est dicens: qui receperit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet; et qui receperit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. unde non tantum qui modicum uini Timotheo dederit propter stomachum et frequentes infirmitates eius. sed etiam qui saniori
Abbreviated transcription (Latin):
scđm apłi exortationem habent uxores
tanqua non habentes: et enunt tanquam
non tenentes. et utuntur hoc mundo tanquã
non utruces :his subiunguntur scđm
abundantes diuicias miscđiae dĩ. etiã
illi quib dicitur. Nolite fraudare in¬
uicẽ nisi ex consensu ad tẽpus. ut uacetis
orations. Et iterum ad idipsum estote :
ne uos temptet satanas ꝓpt̾ intẽperantiã
uram. hoc autẽ dico scđm ueniã. non
scđm imperium: qualibus etiam idem
apostolus dicit iam quidem omnino
delictũ est quia iudicia habens uobiscũ:
et eorum partans infirmitatẽ: paulo post
dicit sccularia igitur iudicia si habueritis.
eos qui contentibiles sunt in aeccła. hos
collocate : Neq enim illi soli qui ut sint
perfecti. uendunt uel dimittunt omĩa
sua etsecuntur dm̃ ꝑtinent ad regna
cȩlorum : sed huic miliciȩ xpĩane propt̃
quoddã quasi commertiũ caritatis. sub¬
iungitur etiam quaedã stipendiaria
multitudo cuidicetur infine. esuriui

Expanded text:
stoli exhortationem habent uxores stoli exhortationem habent uxores tamquam non habentes et emunt tamquam non tenentes et utuntur hoc mundo tamquam non utentes. his subiunguntur secundum abundantes diuitias misericordiae dei etiam illi, quibus dicitur: nolite fraudare inuicem nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi, et iterum ad id ipsum estote, ne uos temptet satanas propter intemperantiam uestram; hoc autem dico secundum ueniam, non secundum imperium. qualibus etiam idem apostolus dicit: iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. et eorum portans infirmitatem paulo post dicit: saecularia igitur iudicia si habueritis. eos qui contemptibiles sunt in ecclesia hos conlocate. neque enim illi soli, qui ut sint perfecti, uendunt uel dimittunt omnia sua et sequuntur dominum, pertinent ad regnum caelorum, sed huic militiae christianae propter quoddam quasi commercium caritatis subiungitur etiam quaedam stipendiaria multitudo, cui dicetur in fine: esuriui
Abbreviated transcription (Latin):
multi exꝑti. ecpostear continentrs quã
multi rerum suarũ distributores et relic¬
tores: quãmulti iciuniis uł crebris uel
cotidiinis uel etiam incredibilit̃ continua¬
tis corpus seruituti subitientes: quã mul¬
tae frat̃nȩ congregationes nihis habentes
ꝓpriũ. sed omĩa cõmunia: et hȩc nonnisi
aduictum et tegum̃tũ necessaria. unam
animã et cor unũ indmñ caritatis igne con¬
flantes: att in his omĩbus ꝓfessionibus.
quã multi fallaces et perditi dep̃hendunt᷑.
quãmulti etiã latent. quam multi pͥmo
recte ambulantes. ꝑuersa uoluntate cito
deficiunt. quam multi temptationib in¬
ueniuntur. quod alio animo talem uitã
adumbrata specie susceper̃: & quã multi
humiliter etfidelit̃ scm̃ custodientes pro¬
positum. usq ad finẽ ꝑ seuerant ecsalui
funt. inquorum societate quasi dispa¬
res apparent. sed eadem caricate copulan¬
toaturtur. qui propt̃ aliquã necessitudinem

Expanded text:
multi experti, et postea continentes, quam multi experti, et postea continentes, quam multi rerum suarum distributores et relictores, quam multi jejuniis vel crebris, vel quotidianis, vel etiam incredibiliter continuatis, corpus servituti subjicientes? Quam multae fraternae congregationes nihil habentes proprium, sed omnia communia, et haec nonnisi ad victum et tegumentum necessaria; unam animam et cor unum in Deum, charitatis igne conflantes? Atque in his omnibus professionibus quam multi fallaces et perditi deprehenduntur, quam multi etiam latent, quam multi primo recte ambulantes, perversa voluntate cito deficiunt; quam multi in tentationibus inveniuntur, quod alio animo talem vitam adumbrata specie susceperunt, et quam multi humiliter et fideliter sanctum custodientes propositum usque ad finem perseverant, et salvi fiunt? In quorum societate quasi dispares apparent; sed tamen eadem charitate copulantur, qui propter aliquam necessitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt intercedentibus. leuissim a pęna
sitamen illa poena dicenda est. in insulã
relegatꝰ est. quod sua sponte cotidie serui
dĩ faciunt. se aturbulento strepitii popu¬
lorum remouere cupientes: et unde pu¬
blica t̾renorum principum uota. ꝑ indul¬
gentiã solent rela xare damncctos De¬
niq non multo post: inde om̃s eadem sol¬
lẽpni sorte dimissi sunt łatemini ergo
illos fidem tenuisse ueriorem iustiorẽt.
uitam. qui ꝓea multo quam uos atrocio¬
ra sustinere meruer: aut desinite ͫ inde
iactare. quod multis de cestabiles sitis
Sed discernite quid sit ꝑsecutionẽ pati pro
blasphemia. & ꝑsecutionẽ pati proiusticia:
et proqua istarum patiimim. in ur̃is libris
etiam acq etiam diligent̃ aduertite. Qu. ĩ
multi autem in nr̃a communione uera¬
cit faciunt ista sublumora precepta euan¬
gelica. dequorum specie fallitis inperitos
Quam multi homines utriusq sexis.
abomin concubitu puri atq integri. quã

Expanded text:
ti sunt intercedentibus, levissima poena, ti sunt intercedentibus, levissima poena, si tamen illa poena dicenda est, in insulam relegatus est: quod sua sponte quotidie servi Dei faciunt, se a turbulento strepitu populorum removere cupientes; et unde publica terrenorum principum vota per indulgentiam solent relaxare damnatos. Denique non multo post inde omlemni sorte dimissi sunt. fatemini ergo illos fidem tenuisse ueriorem iustioremque uitam, qui pro ea multo quam uos atrociora sustinere meruerunt, aut desinite uos inde iactare, quod multis detestabiles sitis. sed discernite, quid sit persecutionem pati pro blasphemia et persecutionem pati pro iustitia; et pro qua istarum patiamini. in uestris libris etiam atque etiam diligenter aduertite. Quam multi autem in nostra communione ueraciter faciunt ista sublimiora praecepta euangelica, de quorum specie fallitis inperitos! quam multi hoab omni concubitu puri atque integri, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dicere quod uidere facillimũ . ẽ. quam
mul grauiora uobis patiantur aliis atq
aliis quibusq facinorib flagitiisq. pol¬
luti: illud dico si pronomine xp̃i quo quo
modo u urpato atq suscepto quisquis
paticur psicutionẽ: Iam etiam ueram fidẽ
iusticiãq tenere dicendus. ẽ. concedite ut
ille sit fidei uerioris maiorisq uistitiae.
Squem multo uobis grauiora ꝑ pessum
dotuerimus ostendere: Et milia iam uob̾
nr̃orum martirum occurrant. atq ipse
precipue cipri anus. cuius etiam litte¬
ris edocetur quod in xp̃m̃ trediderit
natũ ex uirgine MARIA: pro hae ille¬
fide quam uos de testamini. usq ad gladium
mortẽq ꝑ uenit cumgregibus xpĩanorum
Tunc ita credentib. atq ita gratii usq morien¬
tibus: faustus autẽ conuictus uel confes
sus quod manicheus. eẽt: cum aliis non¬
nullis secum ad iudicium ꝓ consulare
ꝑductis. eis ipsis xpĩanis aquibus ꝑduc¬

Expanded text:
dicere, quod uidere facillimum est, quam dicere, quod uidere facillimum est, quam multo grauiora uobis patiantur aliis atque aliis quibusque facinoribus flagitiisque polluti — illud dico: si pro nomine Christi quoquo modo usurpato atque suscepto quisquis patitur persecutionem, iam etiam ueram fidem iustitiamque tenere dicendus est, concedite, ut ille sit fidei uerioris maiorisque iustitiae, quem multo uobis grauiora perpessum potuerimus ostendere, et milia iam uobis nostrorum martyrum occurrant atque ipse praecipue Cyprianus, cuius etiam litteris edocetur, quod in Christum crediderit natum ei uirgine Maria. pro hac illefide, quam uos detestamini, usque ad gladium mortemque peruenit cum gregibus christianoram tunc ita credentibus atque ita grauiusque morientibus. Faustus autem conuictus uel confsus quod manichaeus esset, cum aliis nonnullis secum ad judicium proconsulare perductis, eis ipsis christianis a quibus perduc
Abbreviated transcription (Latin):
parte decurtatus quȩ inglobo tenebrarũ
a patre ligabitur & non lugebitur : quo¬
modo esurientẽ et sicientem iustitiam.
quam faustuiꝰ inscriptis suis ñ addidit:
Credo ne sibi deesse uideretur: si ca se adhuc
esurire ac sitire fateretur: Sed quam ius¬
ticiam isti esuriunt et siciunt. quͥbus ꝑfec¬
ta iustitia erit dãpnatis inglobo fr̃ibus.qui
nihil suo uicio peccauer̃. sed hostili tabe:
quo eos pater misit in expiabilit̾ infecti sĩ
insuper triumphare: quomodo ꝑsecutio¬
qd nes et odia sustinetis propt̃ iusticiam. qui¬
bus haec sacrilega predicare et ꝑsuadere
iusticia est : proquã impia ꝑuersitate
ꝓpt̃ xpianorum temporum mansuetu¬
dinem. quam parua et prope Nuilla
patiamini cur non cogitatis.  Sed tanquã
cęcis fatuisq lo quamini iusticię urae
uelut magnũ. ẽẽ. uultis indicium: quod
obprobria sustinetis. ꝑsetutionẽ patimin:
Porro sitanto .ẽ. quisq iustior quanto gra¬

Expanded text:
parte decurtatus, quae in globo tenebrarum parte decurtatus, quae in globo tenebrarum a patre ligabitur et non lugebitur? quomodo esurientem et sitientem iustitiam, quam Faustus in scriptis suis non addidit, credo, ne sibi deesse uideretur, si eam se adhuc esurire ac sitire fateretur? sed quam iustitiam isti esuriunt et sitiunt quibus perfecta iustitia erit damnatis in globo fratribus, qui nihil suo uitio peccauerunt, sed hostili tabe, quo eos pater misit, inexpiabiliter infecti sunt, insuper triumphare? Quomodo persecutiones et odia sustinetis propter iustitiam, quibus haec sacrilegia praedicare et persuadere iustitia est? pro qua inpia peruersitate propter christianorum temporum mansuetudinem quam parua et prope nulla patiamini, cur non cogitatis? sed tamquam caecis fatuisque loquamini, iustitiae uestrae uelut magnum esse uultis indicium, quod obprobria sustinetis persecutionemque patimini. porro si tanto est quisque iustior, quanto gra