comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de puluere horẽm uł de lat̾e nixi mi¬
lierem. maiꝰ ui mirnołm fecit qͣm ꝙ
hic mortuos suscitauit. Seqͥ¬
tur usdeamꝰ de ligno scĩe dignoscendi
bonum ⁊ malũ proesus ⁊ noc lignũ
erat uisibł̾e ac corporale sient arbores
cet̾e. qd̾ ergo lignũ eẽt ñ est lubitan¬
dum. sed cur hoc nom̃ acceꝑit reqͥren¬
dum. mͥ añt etiã atq etiam ꝯsid̾anti
dici ñ potest qͣm placeat illa senten¬
tiã ñ fuisse illam arborem cybo noxi¬
am neq enim qui fec̃at omĩa bona
uasde in ꝑadẏso instituerat aliqͥd
mali s malum fuisse hoĩem tnsgres¬
sione p̾cepti. opoetebat añt ut homo
sub dño deo positus aliunde ꝓhibere¬
tur nt ei promerenli tlñm̃ suñ uir¬
tus eẽt ip̃a obeclientia qͣm possum
ũissime dic̃e solam ẽẽ uirtutẽ omni
crxature uõnali agenti sub dei pote¬
state primũq ẽẽ et maximũ iucium
tumoris ad ruinam sua potestate
uelle uti cmꝰ uicii nom̃ est inobedrẽ¬

Expanded text:
de puluere hominem uel de latere uiri mude puluere hominem uel de latere uiri mulierem maius ibi miraculum fecit, quam quod hic mortuos suscitauit.- Sequitur, ut uideamus de ligno scientiae dinoscendi bonum et malum. prorsus et hoc lignum erat uisibile et corpoceterae. quod ergo lignum esset non est dubitandum, sed cur hoc nomen acceperit requirendum. mihi etiam atque etiam consideranti dici non potest quantum placeat illa sententia, non fuisse illam arborem cibo noxiam — neque enim qui fecerat omnia bona ualde in paradiso institueret aliquid mali — sed malum fuisse homini transgressionem praecepti. oportebat autem ut homo sub domino deo positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, quam possum uerissime dicere solam esse uirtutem omni creaturae. rationali agenti sub dei potestate, primumque esse et maximum uitium tumoris ad ruinam sua potestate uelle uti, cuius uitii nomen est inoboedien
Abbreviated transcription (Latin):
lignum uite. et uere aliꝙ ligñ fuisse
et tñ sapĩam figninsse ñ indeo.
Islid quoꝙ addo qͣmquam corporalẽ cu¬
bũ talẽ tñ illam arborem p̃stitisse qͦ
corpꝰ hominis sanitate stabili firma¬
retur ñ sicnt ex alio cibo. s ñ nlła in¬
sprratõne salubeitatis occulta ꝓfc̃o
enim licet usitatus panis aliquid
tñ amplius habirit citiꝰ una colliri¬
de hoĩem ds̃ an intligentia famis
dieꝵ quadraginta spatio uendicauit
an forte credere clubitamus ꝑ alicinꝰ
arboris cybum cuiꝰdam altioris sig¬
nificatõnis gr̃a hoĩ dm̃i p̾slitisse ne
corpus eius uel infirmitate uel eta¬
te indet̾ins mutaretur aut in ocoa¬
sum etiam laberet᷑ qui ip̃i ꝙybo hn¬
mano p̾stitit tam mirabłem fiatũ
ut in fictilib uasoulis farma et o¬
leum deficientes refic̾ent. nec defice¬
rent. Iam hic de gen̾e contentiosoꝵ
quisquam existat ⁊ dicat dm̃ in t̾ris
nr̃is munoła talia facere debuisse in
ꝓadẏso aũt ñ debuisse qͣsi ũo ñ uel

Expanded text:
 lignum fuisse et tamen sapientiam figurasse non uideo. Illud quoque addo quamquam corporalem cibum, talem tamen illam arborem praestitisse, quo corpus hominis sanitate stabili firmaretur, non sicut ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. profecto enim licet usitatus panis aliquid tamen amplius habuit, cuius una collyride hominem deus ab indigentia famis dierum quadraginta spatio uindicauit. an forte credere dubitabimus per alicuius arboris cibum cuiusdam altioris significationis gratia homini deum praestitisse, ne corpus eius uel infirmitate uel aetate in deterius mutaretur aut in occasum etiam laberetur, qui ipsi cibo humano praestitit tam mirabilem statum, ut in fictilibus uasculis farina et oleum deficientes reficeret nec deficeret? iam hic de genere contentiosorum quisquam existat et dicat deum in terris nostris miracula talia facere debuisse, in paradiso autem non debuisse: quasi uero non uel
Abbreviated transcription (Latin):
tum est cum peccassent eos aulis¬
se uocem dñi dei ambulantis in ꝑa
subditam ei crecturam fc̃m est. nł¬
lo modo tlubitat qui fidem catholi¬
cam sapit. Adhuo enĩ et ali¬
qͣnto latius de hac re disser̾e uolui.
qr ñ nulli h̾etici putant sb̾am filii
dei nlło assumpto corpore ꝑ seip̃am
ẽẽ uisibłem. et id̃o añquam ex uir¬
gine corpus acciꝑet ip̃m uisum ẽẽ
pr̃ib opinantur tanqͣm de solo deo¬
pr̃e dc̃m sit quẽ nemo hoĩm uidet
neo uidẽ potest. qͣi fiius uisus sit.
añ acceptam serui formam etiam
ꝑ ip̃am sub̾am suam q̃ impietas
ꝓcul a oatholicis mentib repellen¬
da est. S de hoc pleniꝰ alics si dño
placu̾it disseremus. nũc t̃minato
isto uolumine id qd̾ sequitur qũo
sit mulier eo niri sui lat̃e creata
in conseqñtib sꝑandum est.¬

Expanded text:
tum est, cum peccassent, eos audistum est, cum peccassent, eos audisse vocem Domini Dei ambulantem F. amsubditam ei creaturam factum est, nullo modo dubitat qui fidem catholicam sapit. Ab hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere volui, quia nonnulli haeretici putant substantiam Filii Dei, nullo assumpto corpore, per seipsam esse visibilem, et ideo antequam ex virgine corpus acciperet, ipsum visum esse patribus opinantur, tanqpatre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiam per ipsam substantiam suam: quae inpietas procul a catholicis mentibus repellenda est. sed de hoc plenius alias, si domino placuerit, disseremus; nunc terminato isto uolumine id, quod sequitur, quomodo sit mulier ex uiri sui latere creata, in consequenti sperandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt omĩa: Ilis aũt qui eam caꝑe¬
ñ possunt. cũ loquit ᷑ d̾s ñ nisi ꝑ crea¬
turam loquitur: aut tm̃modo sp̃u¬
alem. siue in sompnis siue in ex
poris us aliqua spẽs apparet uł iuso¬
nant uoces . Si ergo adam ta¬
lis erat. ut posset caꝑe illamz locu¬
tõem dei qͣm m̃tib angłicis ꝑ suã¬
mentem ꝑ tempꝰ moũit miro. et
imp̾sserit ut que transgressiori
pena deberetur ea ip̃a ineffabłiter
u̾itate monstraũit. sicut aucliunt᷑
uł uidentur en omĩa bona p̃cepta ĩ¬
sc̃as se tranffert ex aliquo tpr̃e cũ
ip̃ius nłłus sit motus in tempore.
si aũt ad eum modum adam iustus
erat. ut ei adhuc opus ẽẽt alt̾ius
creature sanctõris ⁊ sapientioris
auccoritas ꝑ qͣm cognoso̾e̾nt dei no¬
luntutem sue iussionẽ sicut nob̾
ꝓphe sicut ip̃is angłi cur cimbigimꝰ
ꝑ aliquam huiꝰ crecturã ei ẽẽ locutũ
deũ talib uotum signis que intelli¬
gere possit. Illud enĩ qd̾ postea sc̃p¬

Expanded text:
sunt omnia. illis autem qui eam can possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suamentem per tempus moverit miro et iimpresserit, et quae transgressori poena deberetur, ea ipsa ineffabiliter veritate monstraverit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta isanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur amburam ei esse locutum Deum, talibus vocum signis quae intelligere posset? Illud enim quod postea scrip
Abbreviated transcription (Latin):
niu̾e. eint ei ergo in lignis cet̾is ali¬
m̃tum in illo autẽ sacram̃tum quid
admod̾. de xp̃o dic̃etur. petra manans
est sicientib eum. Recte qͥ ꝑ¬
pe appellatur qd̃ ad eum significandũ
p̃cessit. Ip̃e enim est ouis que ĩmola¬
tur in pascha tñ ⁊ iltud non tm̃ dicen¬
do figurabat᷑ s etiam faciendo neq
enim ouis illa ñ erat ouis: plane o¬
uis erat ⁊ occidebatur. ⁊ manduca¬
batur. ⁊ tñ eo u̾o fc̃o. aliud eciam qͥ¬
dam figurabatire. ñ sicut ille uitulꝰ
saginatus qui minimo filio reu̾tenti
in epulas cesus est. Ibi quippe ipsa
narratio siguraꝵ est. ñ reꝵ sigata
significatõe gestaꝵ . ñ .n. hoc ewͣngłi̾¬

Expanded text:
uiuere. erat ergo ei in lignis ceteris aliuiuere. erat ergo ei in lignis ceteris alimentum, in illo autem sacramentum, quidemadmodum de Christo diceretur: petra manans est sitientibus eum? recte quippe appellatur quod ad eum significandum praecessit. ipse est ouis, quae immolatur in pascha; tamen et illud non tantum dicendo figurabatur, sed etiam faciendo. neque enim ouis illa non erat ouis; plane ouis erat et occidebatur et manducabatur. et tamen eo uero facto aliud etiam quiddam figurabatur, non sicut ille uitulus saginatus, qui minore filio reuertente in epulas caesus est. ibi quippe ipsa narratio figurarum est, non rerum figurata significatione gestarum. non enim hoc euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
cendi bonũ ⁊̃ malum diligentius ꝯ¬
sid̾andum est ne cogat in allegoriã
ñ ut ista ligna fu̾int s aliud aliqͥd
nomine ligni significent. dc̃m est eĩ
de sapia lignũ uite est om̃ib ample¬
ccentib eam Uerumtũ cñ sit ihe
płm ec̃na in celis eciã in t̾rci ciuitas
qua itia significaretur condita est
et sarra ⁊ agar. qͣmuis duo testam̃¬
ta signisicarent. erant tñ milieus
ento sp̃ualis nos ieriget tñ erat. et
petrn que aqͣm sicienti poculo ligno ꝑ¬
cussa manauit de qua dic̾etur pecra
aũt erat xp̃e. aliud qͣm erant illa oĩa
significau̾nt. s tñ ip̃a eciam corporali¬
t̃ fu̾nt. Et qñ ai narrante ꝯmemora¬
ta sunt. ñ erant illa figurata locutio
s eaꝵ rerum exp̃ssa narratio. qͣrũ erat
figurata ꝓcessio. erat eigo et lignũ
uite quẽadmodũ petiri xp̃o neo sine
mist̾iis rerum sp̃ualium corporaliter
p̾sentatis. uoluit hoĩem d̾s in ꝑadiso

Expanded text:
cendi bonum et malum, diligentius ccendi bonum et malum, diligentius considerandum est, ne cogat in allegoriam, ut non ista ligna fuerint, sed aliud aliquid nomine ligni significent. dictum est enim de sapientia: lignum uitae est omnibus amplectentibus eam. uerum tamen cum sit Hieerna in caelis, etiam in terra ciuitas, qua illa significaretur, condita est; et Sarra et Agar quamuis duo testamenta significarent, erant tamen etiam ento spiritali nos inriget, erat tamen et petra, quae aquam sitienti populo ligno percussa manauit, de qua diceretur: petra autem erat Christus. aliud quam erant illa omnia significauerunt, sed tamen etiam ipsa corporaliter fuerunt. et quando a narrante commemorata sunt, non erat illa figurata locutio, sed earum expressa narratio, quarum erat figurata praecessio. erat ergo et lignum uitae quemadmodum petra Christus, nec sine mysteriis rerum spiritalium corporaliter praesentatis uoluit hominem deus in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat qua uirtute fit: si eciã minc
talia t̾ra ꝓgignat in manifesto atq
in tpr̃e suo. u̾boꝰ gͦ dei sexto tlie dicen¬
tis. ecce decli uobis ꝯuine pabulũ se¬
minale seminãs sem̃ qd̃ est suꝑ om¬
nem t̾ram ⁊ oec̾a ñ sonabili us tempo¬
rali uoce ꝓlata ũba sunt. s sicut in
ũbo eius est creandi potentia. dici aũt
hominib qd̾ sine temporalib sonis
ds̃ clix̾it ñ nisi ꝑ tꝑp̃ales sonos dici¬
potuit. futuꝵ enĩ erat ut iõ iam de
lio formatus ⁊ flatu eiꝰ aĩatus. et
quicqͥd ex illo hũani gen̾is extitisset
nt̾etur eis ad escam que suꝑ t̃ram
exortura erant ex illa uirtute geñ¬
andi qͣm t̾ra iam̃ acceꝑat. E uiꝰ fitu¬
ri causales rõnes in creatura ꝯders
tanqͣm iam extitissent loq̃batur in¬
t̾na atq intima u̾itate qua nec ocu¬
lus uioit nec auris auiliuit. s spi
rituis eius scͥbenti hoc reuelauit.
Illuo plane qd̾ sequit᷑ ⁊̃ lignũ
uite in mectio ꝑadysi ⁊̃ ligñ scie dinos¬

Expanded text:
acceperat, qua uirtute fit, ut etiam nunc talia terra progignat in manifesto atque in tempore suo. Uerba ergo dei sexto die dicentis: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram et cetera non sonabili uel temporali uoce prolata uerba sunt, sed sicut in uerbo eius est hominibus, quod sine temporalibus sonis Deus dixerit, nonnisi per temporales sonos potuit. Futurum enim erat ut homo iisdelimo formatus et flatu eius animatus et quidquid ex illo humani generis extitisset uteretur eis ad escam, quae super terram exortura erant ex illa uirtute generandi, quam terra iam acceperat. cuius futuri causales rationes in creatura condens, tamquam iam extitisset, loquebatur interna atque intima ueritate, quam nec oculus uidit nec aelauit. Illud plane, quod sequitur: et lignum uitae in medio paradiso et lignum scientiae dinos
Abbreviated transcription (Latin):
intellig̾et uoluntatẽ ac p̃ceptum
di sine ullis corporalib sonis. uł cor¬
porcilium similituclinib reꝵ s nõ
sio existimo primo hoĩ locutũ d̾m. ta¬
lia quippe scͥptura narrat ut peciꝰ
credamus sic d̾m locutũ homini in
ꝑadyso sicut etiam postea locutꝰ est
patrib sicut abrahe. sicut moysi .i.
in aliqua sp̃e corporali. hĩc est enĩ qd̾
aucliert̃ eius uocem ambulantis¬
in ꝑadyso ad uesꝑam. et abscond̾unt
locus itaq magnus neq¬
p̃cereundꝰ peeponitur ut intuecimire
qͣntum possumus. qͣntum ip̃e adiu¬
uare ⁊ donare elignatur opus diui¬
ne ꝓuidentie biꝑtitum qd̃ suꝑius
cum᷑ de agricultura loq̃remur tnͣsi¬
toria quadam occasione ꝑstrinximꝰ.
ut inde iam inciꝑet legentis animꝰ
hoc assuescere contueri qd̃ adiuuat
psimum ne quid indignum de ipsa
dei substantia sentiamus. dicimꝰ ita¬
q ip̃m sũmũ uerum unũ ac solum

Expanded text:
intellegeret uoluntatem ac praeceptum intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium similitudinibus rerum? sed non sic existimo primo homini locutum deum. talia quippe scriptura narrat, ut potius credamus sic esse deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audierin paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neqpraetereundus proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indignum de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum ac solum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾m qui solus hc̃ immortillitatem
et lucem hĩtrit in accessibłem quẽ
nemo hoĩm uidit neo uid̾e potest
neo locoꝵ uł finito uł infinito spa¬
tio ꝯtiñi nͦ tempoꝵ. uł finito us in¬
finito uolumine uariari neq enim
est in eius sb̾a qua d̾s est qd̾ breuius
q̃ in locis sunt. aut fuit in eiꝰ substã¬
tia qd̃ iam ñ est uel erit qd̃ nonclũ
est. sicut est in naturis que temporis
mutabłitatem pati possunt. Hio
ergo incõmutabili et̃nitate uiuẽs
creauit omĩa simul ex quib curre¬
rent tempora. et implerentur loca.
temporalib ⁊ localib rerũ motib
alia q̃dam corporalia ꝯdidit formãs
mat̾iam quam nec alius nec ullus
s om̃ino et ip̃e informem ac ferma¬
błem instituit ut formatõem suã
ñ tempore s origine p̾ueniret. sp̃u¬
alem aũt creniturã corporali p̃po
ra mutari posset. corporalis aũt ꝑ
tempꝰ mouetur animꝰ uł reminis¬
cendo qd̃ oblitꝰ erat. ł discendo quod

Expanded text:
atem, et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum vidit, nec videre potest, nec locorum vel finito vel infinito spatio contineri, nec temporum vel finito vel infinito volumine variari. Neque enim est in ejus substantia qua Deus est, quod brevius sse in iis quae in locis sunt: aut fuit in ejus substantia quod jam non est, vel erit quod nondum est, sicut in naturis quae possunt temporis mutabilitatem pati . Hic ergo incommutabili aeternitate vivens creavit omnia simul, ex quibus currerent tempora, et implerentur loca, temporalibusque et localibus rerum motibus alia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius, nec ullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore sed origine praeveniret. Spiritalem autem creaturam ra posset, corporalis autem per tempus movetur animus, vel reminiscendo quod oblitus erat, vel discendo quod
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm aliud aliquid ab illo expeo¬
temus qͣm eum ip̃m qui sũma uri¬
litas et salus nr̃a est. sic enĩ enm
gratis scd̾m illam uocem diligimꝰ
michi aũt adhere bonũ est deo. n
enĩ tale aliqͥd est homo ut fcũs dese¬
rente qui fecit. possit aliqͥd agere
bñ tanqͣm ex seip̃õ s tota eius accõ
poris mectico sanari ⁊ abire. Quia
meclicus corporis oꝑarius fuit excrinl¬
secus. seruiens nature intrinsecus o¬
ꝑanti sub deo qui oꝑatur omẽm sa¬
item gemino ullo oꝑe ꝓuidentie de
quo supra locuti sumus nõ engo ita
faccus debet se homo ad dñm ꝯũtere
ut cum abeo fc̃us fu̾it iustus absce¬
dat. s ita nt ab illo semꝑ fiat Eo

Expanded text:
tamquam aliud aliquid ab illo expectamquam aliud aliquid ab illo expectemus quam eum ipsum, qui summa utilitas et salus nostra est; sic enim eum gratis secundum illam uocem diligimus: mihi autem adhaerere deo bonum est. Neque enim tale aliquid est homo, ut factus deserente eo, qui fecit, possit aliquid agere bene tamquam ex se ipso: sed tota eius actio poris medico sanari et abire, quia medicus corporis operarius fuit extrinsecus seruiens naturae intrinsecus operanti sub deo, qui operatur omnem salutem gemino illo opere prouidentiae, de quo supra locuti sumus. non ergo ita se debet homo ad deum conuertere, ut, cum ab eo factus fuerit iustus, abscedat, sed ita, ut ab illo semper fiat. eo
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃. alia que ereata sunt. s pp̃ hoĩ¬
nem scͥbebatur ad eum admonen¬
dum qͣntum ei expecliat hr̃e dñm
d̾m hoc est subeius dñatione obe¬
dient̃ uiu̾e qͣm licentiose abuti
ꝓpͥa potestate nusqͣm hoc pͥus pon̾e
noluit nͥ ubi ꝑuentũ est ad eũ in
stocliendum ut ñ dr̃et sicut ⁊ oec̃a
fecit. s dicẽt ⁊ sũpsit dñs d̾s̃ hoĩem
quem fecit et posuit eum in ꝑady¬
so oꝑari eum ut iustus eẽc. ⁊ custo¬
diret ut tutus eẽt ip̃a utiq dña¬
tione sua que nõ est illi s nob̾ uti¬
lis. Ille quippe nr̃a seruitu¬
te ñ incliget nos ũo dñatione illiꝰ
incligemus ut oꝑetur ⁊ eustodiãt.
nos. ⁊ idõ uerus solus dñs est qr ñ
illi ad suam s ad nr̃am utilitatem
salutemq seruimꝰ. nam si nob̾ in¬
dig̃et eo ip̃o nõ uerus dñs eẽt. cum
ꝑnos eius adiuuaret᷑ nec̃citas sb̾
qua ⁊ ip̃e seruiret m̃ito ille in psal
tiendũ est qd̃ diximus nos illi ad
utilitatem nr̃am salutẽq seruire

Expanded text:
pter alia quae creata sunt, sed propter hominem scribebatur, ad eum admonendum quantum ei expediat habere Dominum Deum, hoc est, sub ejus dominatione obedienter vivere, quam licentiose abuti propria potestate, nusquam hoc prius ponere voluit, nisi ubi perventum est ad eum in stodiendumfecit, sed diceret: et sumsit dominus deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum, ut iustus esset, et custodire, ut tutus esset, ipsa utique dominatione sua, quae non est illi, sed nobis utilis. ille quippe nostra seruitute non indiget, nos uero dominatione illius indigemus, ut operetur et custodiat nos. sed ad nostram utilitatem salutemque seruimus; nam si nobis indigeret, eo ipso non uerus dominus esset, cum per nos eius adiuuaretur necessitas, sub qua et ipse seruiret. merito ille in psalmtiendum est, quod diximus, nos illi ad utilitatem nostram salutemque seruire,
Abbreviated transcription (Latin):
Melius est enim cdibitare de occultis
qͣm litigare de incrrtis. Illum qͥipe di¬
uitem in ardore penaꝵ et illum pau¬
ꝑem in refrig̾io gaucdioꝵ intelligen¬
dos ẽẽ non dubito. s qu̾o intesligen¬
da sit ila flamina inferni. ille sinus
abrahe isla lingua cliuitis. ille ligitꝰ
pauꝑis. illa sitis torm̃ti. illa stilla re¬
frig̾ni uix fortasse a mansuece q̃renti¬
b a contensiose añ certantib nũqͣm
inuenit᷑. cito sane sendendũ est ne
nos ꝓfunda ista q̃stio ⁊ multis ser¬
monib indigens tardet. si corporali¬
b locis aĩe ꝯtinentur. etiam exute
corporib potuit. ille latro ineum
introcliici ꝑadysum ubi fu̾at corpꝰ
primi hominis ut apcõre scͥptirmꝵ
loco si ulla necessitas flagitaũit. et¬
iam de hac re. quid q̃ramus uł arbi¬
Nũc u̾o qd̾ sapĩa noͣ sit corpus ⁊̃ id̾o̾

Expanded text:
melius est enim dubitare de occultis melius est enim dubitare de occultis quam litigare de incertis. illum quippe diuitem in ardore poenarum et illum pauperem in refrigerio gaudiorum intellegendos esse non dubito. sed quomodo intellegenda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahae, illa lingua diuitis, ille digitus pauperis, illa sitis tormenti, illa stilla refrigerii, uix fortasse a mansuete quaerentibus, a contentiose autem certantibus numquam inuenitur. cito sane respondendum est, ne nos monibus indigens tardet, Si corporalibus locis animae continentur, etiam exutae corporibus; potuit ille latro in eum introduci paradisum, ubi fuerat corpus primi hominis; ut aptiore Scripturarum loco, si ulla necessitas flagitaverit, etiam de hac re quid vel quaeramus vel arbiNunc vero, quod sapientia non sit corpus, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
la fuit. de qua nunqͣm exigitur. nt ⁊̃
ad litc̃am fc̃a monstrentur q̃ sermo¬
ne ꝓferuntur. xp̃o est ⁊̃ lapis unctꝰ
a iacob ⁊ lapis reprobatus ab eclificã¬
tib qm fcũs est in caput anguli sed
illud eciam in reb gestis fc̃m est. hoc
nem. Certum est aũt qd̃ eam signifi-¬
caret lignum uite eciam in ꝑadiso cor¬
porali qr hoc illa scͥptura clxit q̃ res su¬
is temporib gestas narrans ⁊ hoĩem
corporalit̃ factum ⁊ in corpore iuuen¬
tem ibi ꝯflitutũ narrauit. Aut
si quisqͣm putat auinias oum a ocrpore
excesserint locis corporalit uisibłib
contini cum sint sine corpore asserait
sententiai suam. Non deerunt qui sic
faueant ut illum etiã cliuitem sicien¬
tem in loco utiq corporali fuisse ꝯten¬
dant. ⁊p̃amq aĩam om̃ino ẽẽ corporea
pp̃ arentem linguam et stillã aque
de lazari digito ꝯcupitam ꝓnuntiare
non dubitent. cum quib ego de tam
magna q̃stione nulla tem̾itate ꝯfligo:

Expanded text:
la fuit, de qua nunquam exigitur ut etiam ad litteram facta monstrentur, quae sermone proferuntur. Christus est et lapis unctus a Jacob , et lapis reprobatus ab aedificantibus, qui factus est in caput anguli : sed illud etiam in rebus gestis factum est, hoc nem; creatum est autem quod eam significaret, lignum uitae etiam in paradiso corporali, quia hoc illa scriptura dixit, quae res suis temporibus gestas narrans et hominem corporaliter factum et in corpore uiuentem ibi constitutum esse narrauit. aut si quisquam putat animas, cum corpore excesserint, locis corporaliter uisibilibus contineri, cum sint sine corpore, adserat sententiam suam; non deerunt, qui sic faueant, ut illum etiam diuitem sitientem in loco utique corporali fuisse contendant ipsamque animam omnino esse corpoream propter arentem linguam et stillam aquae de Lazari digito concupitam pronuntiare non dubitent, cum quibus ego de tam magna quaestione nulla temeritate confligo.
Abbreviated transcription (Latin):
ri a que qͣm pnto potuisse aũt ꝑ lig
nũ. id ẽ ꝑ corꝑeã creaturã tãcyͣ sacra¬
m̃to quodã significari sapĩam ĩꝑa¬
diso corꝑali: ille credendum ñ existi¬
mat. qui uł tã mlta ĩ scͥpturis rerũ
de lat̾e. propterea relinq̃t hõ patrem
et matrem et adħebit uxori sue et e¬
runt cluo in carne una sacram̃tum
magnũ eẽ in xp̃o et in eccłia. mirum
est ẽtiam ⁊ uix ferenclum quẽadmod̾
uelint homines paradysum sigrren¬
te dõm. et noluit et̾iã signrate dẽm. ꝙ¬
si conceclunt sieut de agar ⁊ sarm.¬

Expanded text:
m puto; potuisse autem per num, id est per corpoream creaturam tamquam sacramento quodam significari sapientiam in paradiso corporali ille credendum non existimat, qui uel tam multa in scripturis rerum de latere, propterea relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una, sacramentum hoc magnum esse in Christo et in ecclesia. mirum est autem et uix ferendum, quemadmodum uelint homines paradisum figurate dictum et nolint etiam figurate factum. quodsi concedunt sicut de Agar et Sar
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram ⁊ omne lignũ fructiferũ qd ñt
in se fructũ semĩs seĩal ꝙ erit uobis
ad escam nũc gͦ aluid eis tũc dedit
aliud tũc dare uoluit. ñ opinor s eũ
ex hiis geu̾ib sint ista ligna infbitu¬
ta in paradẏso que iam t̾ra t̾cio cbie
ꝓclux̾at. ad huc ea ꝓclixxit in temporẽ

Expanded text:
ram, et omne lignum fructiferum, quod habet in se fructum seminis seminalis, quod erit uobis ad escam. num ergo aliud eis tunc dedit, aliud nunc dare uoluit? non opinor. sed cum ex his generibus sint ista ligna instituta in paradiso, quae iam terra tertio die produxerat, adhuc ea produxit in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Num gͦ sicut ex uino et aqua et
melle una fit potio. et singła
ꝑ totum st̾. et tñ tria st̃. Nulla eĩ pars ẽ
potionis. que ñ habeat hec tria: Non eĩ
uincta uelut si aqua et oleum eẽnt. s
oĩno cõmixta sunt. et sb̾e sunt om̃s. Et to¬
tus ille liquor. una quedam est ex trib
confecta sb̾a. Tale aliquid arbitrandũ ẽ
ẽẽ simul hec tria. m̃tem amorem noti
et mel. qmuis ex eoꝵ cõmixtione fit
una sb̃a potionis: Quomͦ aũt illa tria
ñ sint eiusdem essentie ñ uideo: cum
mens ip̃a se amet. atq ip̃a se nou̾it: atz
ita sint hec tria ut ñ alteri alicui reꝵ
mens uel amata uel nota sit. Unius
ergo eidem q̃ essentie necesse est. hec tria
sint: Et iõ si tamꝙͣ commixtione cõfu¬
sa ẽẽnt: nullom᷑ eẽnt tria. nec referri a
inuicẽ possent.

Expanded text:
Num ergo sicut ex vino et aqua et melle una fit potio, et singula per totum sunt, et tamen tria sunt nulla enim pars est potionis, quae non habeat haec tria; non enim juncta, velut si aqua et oleum essent, sed omnino commixta sunt; et substantiae sunt omnes, et totus ille liquor una quaedam est ex tribus confecta substantia; tale aliquid arbitrandum est esse simul haec tria, mentem, amorem, notiet mel, quamvis ex eorum commixtione fiat una substantia potionis. Quomodo autem illa tria non sint ejusdem substantiae, non video; cum mens ipsa se amet, atque ipsa se noverit; atque ita sint haec tria, ut non alteri alicui rerum mens vel amata vel nota sit. Unius ergo ejusdemque essentiae necesse est haec tria sint: et ideo si tanquam commixtione confusa essent; nullo modo essent tria, nec referri ad invicem possent.
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ꝑ filioꝵ gen̾ationem. Et addidit:
si ꝑmanserit infide et dilectione et scĩ¬
ficatoẽ cum sobrietate. Quasi u̾o pos¬
sit obeẽ bone uidue si uel filios ñ ha¬
buerit uel hii qͦs habuerit si in bontͤ
morib ꝑseuerare noluerĩt. s qr ea q̃

Expanded text:
fieri per filiorum generationem: et addidit, fieri per filiorum generationem: et addidit, si permanserint in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate . Quasi vero possit obesse bonae viduae, si vel filios non habuerit, vel ii quos habuerit, in bonis operibus permanere noluer
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debet uelare caput. qr u̾o illi rationa¬
li actioni que in reb corꝑalib tẽꝑalib¬
q u̾satur ꝑiculosa est nimia in infe¬
riora ꝓgressio debet hr̃e potestatem sr̃
caput ꝙ indicat uelam̃tum quo sig¬
nificatur eẽ cohibenda. Gr̃ata est enĩ
scĩs angłis. sacrata et pia significatõ.
Nam d̾s ñ ad tempus uidet. nec aliquid
noui fit in eiꝰ uisione atq scientia cũ
aliqͥd temꝑaliter ac tͣnsitorie gerit̃. sic̃
inde afficiuntur sensus uel carnales a¬
nimaliũ et hoĩm: uel ⁊̃ celestes ange¬
loꝵ. In isto quippe manifesto sexu maᷤ¬
culi et femine apłs paulus occultio¬
ris ciu̾dam rei figurasse mist̾ram uł
hinc intellegi potest. ꝙ cum alio loco
dicat ueram iuduam eẽ desolatam
sine filiis et nepotib et tñ eam spera¬
re debere in dño et ꝑsistere in or̃onib
nocte et die: hic dicat mulierẽ seduc¬
tam in p̾uaricatione frãm saluam

Expanded text:
non debet velare caput. Quia vero illi rationanon debet velare caput. Quia vero illi rationali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, periculosa est nimia in inferiora progressio; debet habere potestatem super caput, quod indicat velamentum quo significatur esse cohibenda. Grata est enim sanctis Angelis sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi fit in ejus visione atque scientia, cum aliquid temporaliter ac transitorie geritur, sicut inde afficiuntur sensus vel carnales animalium et hominum, vel etiam coelestes Angelorum. 11. In isto quippe manifesto sexu masculi et feminae apostolus Paulus occultioris cujusdam rei figurasse mysterium, vel hinc intelligi potest, quod cum alio loco dicat, veram viduam esse desolatam, sine filiis et nepotibus, et tamen eam sperare debere in Dominum, et persistere in orationibus nocte et die , hic indicat mulierem seductam in praevaricatione factam, salvam
Abbreviated transcription (Latin):
lier autem ñ et iõ ipsa hoc facere iule¬
tur. nͥ credo illud eẽ ꝙ iam dixi cum
de natura humane m̃tis agerẽ mu¬
lierẽ cum suo uiro eẽ ymaginẽ dei ut
una ymago sit tota illa substantia:
Cum aũt ad aduitoriũ distribuitur.
ꝙ ad eã ip̃am solam aitinet: ñ est y¬
mago dei. Qd̃ aut̃t ad uirũ solum at¬
tinet. ymago dei est tam plena atq
integra qͣm in unũ coniuncta muli¬
ere sicut de natura humane m̃tis di¬
ximus: quia et si tota contẽpletur
u̾itatẽ. ymago dei est. Et cum ex ea
distributt᷑ aliquid. et quadã intenti¬
one deriuat᷑ ad actionem rerum tẽm¬
ꝑalium: nichilominus ex qua parte
conspectam consulit u̾itatem. ymago
dei est. Ex qua uͦ intenditur in agenda
inferiora. ñ est ymago dei. Et q̃m qnͣ¬
tumcumq se extenderit in id ꝙ eter¬
nũ est. tantomagis inde formatur
ad ymaginẽ dei. et ꝓpt̾ea ñ est cohibenda
ut se inde contineat ac temperet. iõ uir

Expanded text:
lierem autem non, et ideo ipsa hoc facere jubelierem autem non, et ideo ipsa hoc facere jubetur? nisi, credo, illud quod jam dixi, cum de natura humanae mentis agerem, mulierem cum viro suo esse imaginem Dei, ut una imago sit tota illa substantia: cum autem ad adjutorium distribuitur, quod ad eam ipsam solam attinet, non est imago Dei; quod autem ad virum solum attinet, imago Dei est, tam plena atque integra, quam in unum conjuncta muliere. Sicut de natura humanae mentis diximus, quia et si tota contempletur veritatem, imago Dei est; et cum ex ea distribuitur aliquid, et quadam intentione derivatur ad actionem rerum temporalium, nihilominus ex qua parte conspectam consulit veritatem, imago Dei est; ex qua vero intenditur in agenda inferiora, non est imago Dei. Et quoniam quantumcumque se extenderit in id quod aeternum est, tanto magis inde formatur maginem Dei, et propterea non est cohibenda, ut se inde contineat ac temperet; ideo vir
Abbreviated transcription (Latin):
ut eadem ymago in trib uitelligat᷑
hoĩb p̾sertim cum apłs uirũ dicat
et̃ ymaginem dei et ꝓpt̾ea uelam̃tũ
ei capitis demat ꝙ mulieri adhiben¬
dum monet ita loq̃ns. Uir quidem
ñ debet uelare caput cum sit ymago
et gła dei. mulier aũt gł̾a uiri est. Qc
e dicemus ad hec: si prosua per sona
mulr̾ adimplet ymaginẽ trinitatis.
cur ca detracta de lat̾e uiri ad hue ille y¬
mago dr̃.: Aut si et una ꝑsona hoĩs ex
trib potest dici ymago dei sicut ĩ ipsa
sũma trinitate et una queq ꝑsona
ꝙ scͥptum est ingenesi: fecit d̾s hoĩem
ad ymaginen dei fecit eum masculũ
⁊ feminam fecit eos et bñdixit eos. Ad
ymaginem qͥppe dei naturã ip̃am hu¬
manam feãm dicit. que sexu ex utͦq
cõplet᷑: nec ab intelligenda ymagine
dei separat feminã. Dicto eĩ ꝙ fecit d̾s
hoĩem ad ymaginem dei. fecit eum inqͥt
mascłm et feminã. uel certe alia distĩc¬
tione mascłm et feminã fecit eos. Qm̃¬
dei unde caput uelare ꝓhibetur mul¬

Expanded text:
mago in tribus intelligatur hominibus: praesertim cum Apostolus virum dicat esse imaginem Dei, et propterea velamentum ei capitis demat, quod mulieri adhibendum monet, ita loquens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Mulier autem gloria viri est. Quid ergo dicemus ad haec? Si pro sua persona mulier adimplet imaginem Trinitatis, cur ea detracta de latere viri adhuc ille imago dicitur? Aut si et una persona hominis ex tribus potest dici imago Dei, sicut in ipsa summa Trinitate, et unaquaeque persona quod scriptum est in Genesi, Fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Ad imaginem Dei quippe naturam ipsam humanam factam dicit, quae sexu utroque completur, nec ab intelligenda imagine Dei separat feminam. Dicto enim quod fecit Deus hominem ad imaginem Dei, Fecit eum, inquit, masculum et feminam: vel certe alia distinctione, masculum et feminam fecit eos. QDei, unde caput velare prohibetur, mu
Abbreviated transcription (Latin):
inuentt᷑: manifestum est qͥd apłs
significare uoluerte. iõ figurate ae
mnystice qr deuelando muliebri capi¬
te loquebatur. Qd̃ nisi ad aliquod
secretum sacram̃ti referat᷑: in ane
remanebit.

Expanded text:
T. VII. Manifestum est quid apostolus significare uoluerit, ideo figurate ac mystice, quia de uelando muliebri capite loquebatur. quod nisi ad aliquod secretum sacramenti referatur, inane remanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
cipaliter atq in cõmittabilit̾ sunt
oĩa simul. ni solum que n̾e sunt ĩ hac
uniu̾sa creatura. uerꝵ ⁊̃ que fuer̾t et q̃
fict᷑a sunt: Ibi aũt nec fuer̾t nec futu¬
et oĩa unũ sunt. et magis unũ est. et
una uita ẽ: Sic enim omĩa ꝑ ip̃m fcã
st̃ ut qͥcqͥd fcm̃ est in his. in illo uita
sit. et fc̃a nõ sit. qr in pͥncipio ñ fcm
est u̾bum. s erat u̾bum. et apd̾ dm̃ d̾s

Expanded text:
iliter sunt omnia simul; non solum quae nunc sunt in hac universa creatura, verum etiam quae fuerunt et quae futura sunt. Ibi autem nec fuerunt, nec futuet omnia unum sunt, et magis unum est et una vita est. Sic enim omnia per ipsum facta sunt, ut quidquid factum est in his, in illo vita sit, et facta non sit: quia in principio non factum est Verbum, sed erat Verbum apud
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs ab ea dissonuerit. ñ scientiã cuiꝰ exꝑ¬
tes st̃ płimi s ip̃m sensũ auditꝰ nr̃i ue¬
hem̃ter offendat: S hoc ut demonstret᷑
lõgo sermone opus est: Ip̃is aũt auri¬
b exhiberi potest ab eo qui nouit in re¬
gulari monochordo:¬

Expanded text:
quis ab ea dissonuerit, non scientiam, cujus expquis ab ea dissonuerit, non scientiam, cujus expertes sunt plurimi, sed ipsum sensum auditus nostri vehementer offendat. Sed hoc ut demonstretur, longo sermone opus est: ipsis autem auribus exhiberi potest ab eo qui novit in regulari monochordo
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ na ñ sumꝰ: hoĩes nat᷑a sumꝰ: iusti pet¬
cato ñ sumꝰ: D̾s itaq fc̃s hõ iustus. inter¬
cessit dõ pro hoĩe ꝑcc̃ore. Non eĩ congru¬
it pcc̃or iusto: s congruit homini hõ.
Adiũgẽs gͦ nob̾ similitudĩem hũanitatis
mortẽ iusti uenientẽ ex mĩe uoliuitate:
ꝯgruentia siue ruenientia uel aeinen¬
tia uel ꝯ⁊sonantia uł siqͥd cõmodius dicit᷑.¬
ꝙ est unũ ad duo: in õĩ cõpaginatione.
uel simelius dr̃ coaptatõe creature. uales
płimũ Hanc eĩ coaptationẽ sic̃ mͥ nẽ
occuirit dicere uolui: qm greci armoniã
uocant. Neq nẽ locus est ut ostendam
qnͣtĩ ualeat ⁊ sonantia simpli ad duplũ.
que maxima in nob̾ repperit᷑. Et sic nob̾
insita naturalit̾. a quo utiq ñ ab eo qͥ
nos creauit. ut nec ĩꝑiti possint eam
ñ sentire. siue ip̃i cantantes siue alioᷤᷤ
audientes: Per hanc cͥppe uoces acru¬
tiores grauiores q ꝯcordant: tra ut qͥs¬

Expanded text:
 non sumus: homines natura sumus, justi peccato non sumus. Deus itaque factus homo justus, intercessit Deo pro homine peccatore. Non enim congruit peccator justo, sed congruit homini homo. Adjungens ergo nobis similitudinem humanitatis mortem justi venientem ex misericordiae volcongrueniia, sive convenientia, vel concinentia, vel consonantia, vel si quid commodius dicitur, quod unum est ad duo, in omni compaginatione. vel, si melius dicitur, coaptatione creaturae, valet plurimum. Hanc enim coaptationem, sicut mihi nunc occurrit, dicere volui, quam Graeci ἁρμονὶαν vocant. Neque nunc locus est, ut ostendam quantum valeat consonantia simpli ad duplum, quae maxima in nobis reperitur, et sic nobis insita naturaliter, a quo utique, nisi ab eo qui nos creavit? ut nec imperiti possint eam non sentire, sive ipsi cantantes, sive alios audientes: per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quis
Abbreviated transcription (Latin):
illo uita erat: Et ñ qualiscũq uita. s
uita erat lux hoĩm: Lux utiq rationa¬
liũ m̃tium. ꝑ qs hoĩes apecorib differ̃t.
et iõ sunt hoĩes: Non gͦ lux corporea q̃
lux ẽ carniũ. siie de celo fulgeat. siue
t̾renis ignib accendatur: nec huma
eĩ hec uident istam lucem: At illa ui¬
ta lux hoĩm erat: nec longe posita ab
uno quoq nr̃m: In illa enim uiuimꝰ.

Expanded text:
vita erat, et non qualiscumque vita, sed vita erat lux hominum: lux utique rationalium mentium, per quas homines a pecoribus differunt, et ideo sunt homines. Non ergo lux corporea, quae lux est carnium, sive de coelo fulgeat, sive terrenis ignibus accendatur, nec humanenim haec vident istam lucem: at illa vita lux hominum erat; nec longe posita ab unoquoque nostrum: in illa enim vivimus,
Abbreviated transcription (Latin):
st᷑ oĩa caro fc̃m est. et ħ̾itauit in nob̾: In¬
lumĩario qͥppe nr̃a. ꝑticipatio u̾bi est. il¬
lius scilic uite q̃ lux est hoĩm. Hinc aũ
ꝓticipationi ꝓrsus in habiles et miniᷤ
idonci eramꝰ ꝓpter in mu̾ditiã pcc̃oꝵ: Mhũ¬
dandi gͦ eramꝰ. Porro iniqͦꝵ ⁊ suꝑboꝵ una¬

Expanded text:
t omnia, caro factum est, et habitavit in nobis . Illuminatio quippe nostra participatio Verbi est, illius scilicet vitae quae lux est hominum. Huic autem participationi prorsus inhabiles, et minus idonei eramus, propter immunditiam peccatorum. Mundandi ergo eramus. Porro iniquoru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnuntiatũ cẽt in theatro. om̃s id in
suis uoluntatib inuenirent. S hoc
quoq cicero cũ sibi ex adu̾so ꝓposuisset
tra redarguit: ut qui hoc sentiunt e¬
rubescant. Ait enĩ. Ecce aũt ñ phylo¬
sophi quidẽ s prompti tñ ad disputã¬
dum õs auint ẽẽ beatos qui uiuant
ut ip̃i ueluit. hoc est ꝙ nos diximus
ut quosq delectat. S mox ille subie¬
cit. falsum id qͥdem. Uelle eĩ ꝙ ñ deceat
idest ip̃m miserrimũ. nec tam miseix
ẽ ñ adipisci ꝙ uelis ꝙͣ ad ipisci uelle
ꝙ ñ oporteat: p̃clarissime õĩno atq ue¬
rissime. Qs namq ita sit m̃te cecus et
ab omi luce decoris alienus ac teneb̾s
dedecoris inuolutus. ut eum qui neqͥ¬
ter uiuit ac turpit̾ et nullo ꝓhibente
nullo ulciscente nullo saltim rep̾hẽ¬
dere audente. insr̾ et laudantib plu¬
rimis q̃m sic̃ ait scͥptura diuina lau¬
datur pect̃or in desideriis aĩs sue et qͥ ĩi¬
qua gerit bñdicit᷑. implet õs suas fa¬

Expanded text:
ro, omnes id in suis voluntatibus invenirent. Sed hoc quoque Cicero cum sibi ex adverso proposuisset, ita redarguit, ut qui hoc sentiunt, erubescant. Ait enim: Ecce autem non philosophi quidem, sed prompti tamen ad disputandum, omnes aiunt esse beatos, qui vivant ut ipsi velint: hoc est quod nos diximus, Ut quosque delectat. Sed mox ille subjecit: Falsum id quidem. Velle enim quod non deceat, idipsum miserrimum est: nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque ita sit mente caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter, et nullo prohibente, nullo ulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, insuper et laudantibus plurimis, quoniam sicut ait Scriptura divina, Laudatur peccator in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur , implet omnes suas fa
Abbreviated transcription (Latin):
dum eã ipsam scilicet uoluntatẽ bo¬
na. qͥ de bonis quoꝵ capax est huma¬
na natura. ñ de ullius mali ꝑpetrati¬
one ł adeptione gaud̾e desiderat: et
bona qualia et in hac misera uita
eẽ possunt. prudenti. temꝑanti. for¬
ti. et iusta m̃te sectatur et qͣntum
datur ad sequit᷑ ut etiã in malis sit
bonꝰ: et finitis malis õib atq ĩple¬
tis bonis oĩb sit b̾s: ac ꝑ hoc in ista¬
mortali uita errorib erumnisq
plenissima p̾cipue fides ẽ necessa¬
ria qua in dm̃ creditur: Non eĩ que¬
cũqr bona maximeq illa quib qͥs¬
q fit bonus. et illa quib fiet beatꝰ.
unde nͥ a deo inhoĩem ueniant et ly¬
mini accedant inueniri potest: Cũ
aũt ex hac uita ab eo qui in his mi¬
scriis fidelis et bonꝰ est uentum fu̾it
ad beatam: tunc erit uere ꝙ nunc eẽ
aĩam purgatã insempit̾nã beatitudi¬
nẽ sine corꝑe collocandam putauer̾t.
talia de mundi retrorsus eternitate sẽ¬

Expanded text:
dum, eam ipsam scilicet voluntatem bodum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax est humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit beamortali vita erroribus aerumnisque plenissima, praecipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sen
Abbreviated transcription (Latin):
ob brata uita constet. atq oĩb nota
õib cara sit: qͥd putamꝰ esse cause. cur
hoꝵ duoꝵ qñ utrumq ñ possunt ma¬
gis eligare hoĩes ut oĩa que uolunt
h̾eant. qͣm ut oĩa bñ uelint ⁊ si ñ ha¬
beant: An ip̃a est prauitas genĩs hu¬
mani. ut cum eos ñ lateat nec illum
b̾m ẽẽ qui ꝙ uult ñ ht̃ nec illũ qui
ꝙ maleuult ht̃ s illũ qui et ht̃ que¬
cũq uult bona et nulla iuilt mala:
ex his duob quib b̾a uita ꝑficitur
qn utrũq ñ datur id eligatur potiꝰ
unde magis a b̾eata uita receditur:
Longius quippe ab illa est quicũq
adipiscitur male concupita qmͣ qͥ
ñ adipiscit᷑ concupita: cum potius
eligi debuerit uoluntas bona atq
ĩponi. etiã ñ adepta que appetit. Pro¬
pinquat eĩ beato qui bñ uult que¬
cumq uult: et que adeptus cũ fu¬
erit b̃s̃ erit: Et utiq ñ mala s bona
bm̃ faciunt qñ faciunt: quoꝵ bono¬
rũ ht̃ aliqͥd iam idq ñ parui estimã¬

Expanded text:
ita constet, atque omnibus nota, omnibus chara sit; quid putamus esse causae cur horum duorum, quando utrumque non possunt, magis eligant homines, ut omnia quae volunt habeant, quam ut omnia bene velint etiamsi non habeant? An ipsa est pravitas generis humani, ut cum eos non lateat, nec illum beatum esse qui quod vult non habet, nec illum qui quod male vult habet; sed illum qui et habet quaecumque vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus beata vita perficitur, quando utrumque non datur, id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propinquat enim beato, qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non munt: quorum bonorum habet aliquid jam, idque non parvi aestiman
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmo pauci hoc uolunt: si ñ est b̾e
erit. Unde nec ip̃e cum academi¬
cis oĩa dubia sint: a cademicus cice¬
ro dubitauit. Qui cum uellet ĩ hor¬
tensio dialogo ab aliqua re certa
de qua nullus ambig̾et sum̾e sue di¬
sputationis exordium. beati certe in¬
quit õs eẽ uolumꝰ. Absit ut hoc fal¬
sum ẽẽ dicamꝰ. Qͥd gͥ: An dicendum
ẽ etiã si nichil sit aliud beate uiu̾e
Nimis quidẽ hoc uidetur absurdũ.
Tale est eĩ. ac si dicamꝰ. Et qui ñ uult
gnantiã quis audiat. quis ferat:
Et tñ adhanc contrudit necessitas.
si et õs beate uelle uiuere uerum
te illud est ꝙ nos ab his angustus
possit eruere. ut qm̃ diximus ibi
quosq posuisse beatam uitã ꝙ eos
maxime dilectauit ut uoluptas e¬
picurũ uirtꝰ zenonem sic alium
aliqͥd aliud nichil dicamus eẽ b̾e
iuuere nͥ uiuere scd̃ delectationẽ su¬
am. et iõ falsum ñ eẽ ꝙ om̃s beate
uiuere uelint. qr om̃s ita uolunt¬

Expanded text:
imo pauci hoc volunt, si non est beaerit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut hoc falsum esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud beate vivereNimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult gnantiam quis audiat? quis ferat? et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate vivere velle verum te illud est quod nos ab his angustiis possit eruere, ut quoniam diximus ibi quosque posuisse beatam vitam quod eos maxime delectavit, ut voluptas Epicurum, virtus Zenonem; sic alium aliquid aliud, nihil dicamus esse beate vivere, nisi vivere secundum delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint
Abbreviated transcription (Latin):
ur ergo bĩtudo amat᷑ ab oĩb
nec tamen scitur ab om̃ib. An for¬
te sciunt õs ip̃a que sit s ñ õs sci¬
unt ubi sit et inde contentio ẽ. Qiͣ
uͦ de aliquo mundi huiꝰ agatur loco
ubi debeat qͥsq uelle uiuere qͥ uult
beate uiu̾e. ac non ita queratur ubi
sit b̾itudo sic̃ queritur que sit. Nã
utiq si in corꝑis uoluptate est: ille
b̾s est qui fruttur corꝑis uolupta¬
te. Si in uirtute animi: ille qͥ hac
friut᷑. Si in utraq: ille qͥ fruitur u¬
taq. Cum itaq alius dicit. b̾e uiu̾e
ẽ uoluptate corpis frui. alius aũt
beate uiu̾e est uirtute animi frui.
ñne aut ambo nesciuint que sit b̾a
uita aut ñ ambo sciunt: Quomͦ
gͦ ambo amant eã si nemo potest
amare ꝙ nescit. An forte falsum
ẽ ꝙ ꝓ u̾issimo certissimoq posuimꝰ
beate uiuere õs hoĩes uelle: Si enĩ
tutem uiu̾e. quomͦ be̾ uiu̾e uult qͥ

Expanded text:
ur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis voluptate: si in virtute animi, ille qui hac fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambo nesciunt quae sit beata vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod pro verissimo certissimoque posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim tutem vive
Abbreviated transcription (Latin):
lint idq unũ ardentissimo amore
appetant. et ꝓpt̾ hoc cer̾a quecũq ap¬
petunt. nec quisqͣm potest amare ꝙꝑ
om̃ino quid uel quale sit nescit. nec
potest nescire qͥd sit ꝙ uelle se seit.
sequit̃ ut õs b̃am uitã sciant. Om̃s

Expanded text:
lint, idque ardentissimo amore appetant, et propter hoc caetera quaecumque appetant; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit, quod se velle scit, sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
lib que sensu corpis sentiunttur ra¬
tiocinatur ea que scientia dr̃ actio¬
nis. Si bene: ut eam notitiã referat
ad finem sũmi boni. Si aũt male:
ut eis fruatur taniqͣm bonis talib
in quib falsa beatitudine conqͥescat.
Cum gͦ huic intentioni m̃tis que
in reb temꝑalib et corꝑalib ꝓpt̾
actionis officium ratiocinandi u¬
uacitate uersatur carnalis ille sen¬
sus uel animalis ingerit quandã
in lecebram fruendi se: id est tamꝙͣ
bono quodam pͥuato et ꝓprio non
siue disciplinã. qua in euitandis ma¬
lis bonisq appetendis actio nr̃a uer¬
satur: et quicquid ꝓpt̾ exempla uł ca-¬
uenda uel mnittanda et ꝓpter quaꝵq
rerꝵ que nr̃is accõmodata sunt usib
necessaria docum̃ta. historica cognitõe
colligunus. Schis gͦ sermo cum fit:
eũ scientie sermonem puto discernen
ẽẽ et futura ẽẽ dñr. sine ulla mutabi¬
litate tempoꝵ. Non eĩ sic fuer̾t ut ẽẽ

Expanded text:
libus quae sensu corporis sentiuntur, ralibus quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam illecebram fruendi se, id est tanquam bono quodam privato et proprio, nonsive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernenesse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse