comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emittentes: quarum non solum le¬
sura poterat illos exterminare. sed
& aspectus ꝑ timorem occidere. Sed
& sine his uno spũ occidi poterant:
ꝑsecutionem passi ab ipsis factis sui
statere sic ante te est oibis
terrarum: & tanquam
gutta roris ante lucam que descendit
in terram. Sed misereris omnium:
qm̃ omnia potes. & dissimulas pec¬
cata hominum ꝓpter penicentiam.
Diligis enim omnia quȩ sunt : &
nichil odisti horum que fecisti Nec
ꝑmanere nisi tu uoluisses: aut quod
a te uocatũ non ẽet conseruaretur:
Parcis autẽ omnib: qm̃ tua sunt
domine qui amas animas:
quam bonus & suauis est
domine sp̃s tuus in omnibꝰ¬
corripis: & de quib peccant ammo¬
nes & alloqueris: ut relicta malitia
credant in te domine. Illos enim
antiquos inhabitatores sc̃e cuȩ terre
oꝑa faciebant ꝑ medicamina & sa¬
crificia iniusta. filiorum suorum ne-¬
catores sine misccł̃ia. & comestores ius-¬
cerum hominum. & deuoratores san¬

Expanded text:
emittentes quarum non solum laeemittentes quarum non solum laesura poterat illos exterminare sed et aspectus per timorem occidere sed et sine his uno spiritu occidi poterant persecutionem passi ab ipsis factis suisstaterae sic ante te est orbis terrarum, et tamquam gutta roris antelucani. quae descendit in terram; sed misereris omnium, quoniam omnia potes et dissimulas peccata hominum propter paenitentiam. diligis enim omnia, quae sunt, et nihil odisti horum, quae fecisti; nec anere, nisi tu uolua te vocatum non esset conservaretur? Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, Domine, qui animas amas, bonus et suavis est, Domine, spiritus tuus in omnibcorripis: de quibus autem peccant, admones alloquendo, ut relictcredant in te Domine et illos enim antiquos inhabitatores sanctae tuae terrae opera faciebant per medicamina et sacrificia iniusta et filiorum necatores sine misericordia et comestores viscerum hominum devorationem et san
Abbreviated transcription (Latin):
Hos quidem tanquam pater moners
ꝓbastr illos autem tanquam ducꝰ
rex interrogans condempnasti. Ab¬
sentes enim & p̃sentes: similiter torque¬
bantur. Duplex illos enim acceperat
cedium: & gemitus cum memoria pix¬
teritorum. Cum enim audirent per
sua tormenta bene secum agi cõme¬
morati sunt dominum: & ammiran.¬
ces in finem exitus. Quem enim in
expositione praua ꝑiectũ deriserunt:
in finem euentus mirati sunt. Non
similiter iustis faciens: ꝑ cogitationib
aucem insensatis iniquitates illorum.
cod quidam AA¬
errantes colebant mutos
serpentes & bestias suꝑua¬
cuas. im̃misisti illis multitudinem
mutorum animalium in uindidã.
ut scirent quia ꝑ quȩ peccat quis ꝑ
orbem terrarum ex materia irui¬
sa immittere illis multitudinem
ursorum. aut audaces leones. aut
noui generis ira plenas aut ignotas
bestias aut uaporem igneum. spi¬
rantes. aut odorem fumi ꝑferentes
aut horrenclas ab oculis scintillas

Expanded text:
Hos quidem tanquam pater monens Hos quidem tanquam pater monens probasti: illos autem tanquam durus rex interrogans condemnasti. Absentes enim et praesentes similiter torquebantur. Duplex enim illos acceperat taedium, et gemitus cum memoria praeteritorum. Cum autem audirent per sua tormenta bene cum illis agi, commemorati sunt Deum, admirantes in finem exitus. Quem enim in expositione probra projectum deriseruin finem eventus mirati sunt non similiter iustis faciens pro cogitationibus autem insensatis iniquitates illorum quod quidam errantes colebant mutos serpentes et bestias supervacuas inmisisti illis multitudinem mutorum animalium in vindictam ut scirent quia per quae peccat quis per creavit orbem terrarum ex materia invisa inmittere illis multitudinem ursorum aut audaces leones aut novi generis ira plenas et ignotas bestias aut vaporem igneum spirantes aut odorem fumi proferentes aut horrendas ab oculis scintillas
Abbreviated transcription (Latin):
& decantauerunt domine nom̃ sc̃m
tuum. & uictricem manum tuam
laucdauerunt pariter: qm̃ sapien¬
cia aꝑuit os mutorum. & linguas
infantium fecit disertas. Direxit
habitabantur. & in locis desertis
fixerunt casas. Sceterunt contra
hostes: & de iminicis se uindicauer̃t¬
Sitierunt & inuocauerunt te: &¬
data est illis aqua de petra altissi¬
ma & requies siti de lapide duro.
Per que enim penas passi sunt ini¬
mici illorum. a defectione pot sui.
In eis cum habundarent filii isrł
letati sunt: ꝑ hec cum illis deessent
bene cum illis actum est. Nam ꝓ
fonte quidem sempiterni fluminis.
humanum sanguinem dedisti in¬
iustis. Qui cum minuerent᷑ in tra-¬
ductione infantium occisorum: de¬
disti illis abundantem aquam in-¬
sꝑerate. ostendens ꝑsicim quȩ tunc
fuit quem admodum tuos exaltareᷤ.¬
& aduersarios corum necares. Cum
enim temptati sunt. & quidem cum
misccłia disciplinam accepunt: scie¬
runt quemadmodum cum ira ui¬
dicati impii cormenta paterentur.

Expanded text:
decantaverunt Domine nomen sanctum tuum et victricem manum tuam laudaverunt pariter quoniam sapientia aperuit os mutorum et linguas infantium fecit dissertas direxit habitabantur et in locis secretis fixerunt casas steterunt contra hostes et de inimicis se vindicaveritierunt et invocadata est illis aqua de petra altissima, & requies sitis de lapide duro. Per quae enim poenas passi sunt inimici illorum, a defectione potus sui, et in eis cum abundarent filii Israel, laetati sunt. Per haec cum illis deessent bene cum illis actum est. Nam pro fonte quidem sempiterni fluminis, humanum sanguinem dedisti injustis. Qui cum minuerentur in traductione infantium occisorum, dedisti illis abundantem aquam insperate, ostendens per sitim quae tunc fuit, quemet adversarios illorum necares. Cum enim tentati sunt, et quidem cum misericordia disciplinam accipientes, scierunt quemadmodum cum ira judicati impii tormenta paterentur.
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm dium de altissimis: & si
correctȩ sunt semitȩ eorum qui in
am ꝑsapientiam sanati sunt:
orbis terrarum cum solus creatus eẽt
custodiuit: & eduxit illum adelicto
suo. & dedit illi uirtutem continen¬
di omnia. Abhac ut recessit in iustꝰ
in ira sua: ꝑ iram homicidii fracer¬
nitas deꝑiit. Propter quod cũ aqua
deleret terram: iterum sanauit sa¬
pientia ꝑ contemptibile lignum
iustum gubernans. Hec & in consen¬
su nequitiȩ cum se nationes contu¬
lissent: sciiit iustum & conseruauit
sine querela deo. & in filiis miscdiam
fortem custoduit. Hec iustum ape¬
reuntib impiis liberauit fugientem:
descendente igne in pentapolim. Qͥ b
in testimonium nequitie fumigabun¬
da constat terra: & incerto tempore¬
fructus habentes arbores. & incredi-¬
bilis animȩ memoria¬
stans fignientum salis. Sapientiã
enim p̃cereuntes non tantum in hoc
lapsi sunt ut ignorarent bona: sed &¬
insipientie suȩ reliquerunt hominib

Expanded text:
Spiritum sanctum de altissimis? Et si Spiritum sanctum de altissimis? Et si correctae sunt semitae eorum qui iner sapientiam sanati sunt qorbis terrarum cum solus esset creatus custodivit et eduxit illum a delicto suo et dedit illi virtutem continendi omnia ab hac ut recessit iniustus in ira sua per iram homicidii fraternitatis deperiit propter quem cum aqua deleret terram iterum sanavit sapientia per contemptibile lignum iustum gubernans haec et in consensu nequitiae cum se nationes contulissent scivit iustum et servavit sine querella Deo et in filii misericordia fortem custodivit haec iustum a pereuntibus impiis liberavit fugientem descendentem ignem in Pentapoli cuius in testimonium nequitiae fumigabunda constat fructus habentes arbores, et incredibilis animae stans memoria figmentum salis. Sapientiam enim praetereuntes non tantum in hoc lapsi sunt, ut ignorarent bona, sed insipientiae suae reliquerunt hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
de scõ tuo. & in cuntate habitationis
tuȩ altare. similitudinem taberna¬
culi tui scĩ. quod p̃parasti ab inicio.
& tecum sapientia que nouit opa
tua. Que affuit tunc cum orbem
terrarum faceres: & sciebat quid pła¬
citum esset oculis tuis. & quid directũ
sciam quid acceptum sit apud tẽ.
scit enim illa omnia & intelligit. &
deducet me in oꝑib meis sobrie: &
custodiet me in sua potentia Et er̃t
accepta oꝑa mea. & disponam popu¬
lum tuum iuste: & ero dignus sediũ
patris mei. Quis enim hominũ scire¬
poterit consilium der aut quispo¬
terit cogitare quid uelit ds̃: Cogi¬
tationes enim mortalium ciide &̾
incertȩ ꝓuidentiȩ nr̃e. Corpusenim
quod corrumpitur aggrauat animã :
& depͥmit terrena inhabitatio sensũ
multa cogitantem. & difficile estima-¬
bimus que in t̾ris sunt. & quȩ in ꝓs¬
pectu sunt inuenimus cum labore.
Quȩ in celis sunt autẽ: quis inuestiga¬
bit: Sensum autem tuum quis scit
nisi tu dederis sapientiam. & miseris

Expanded text:
civitate habitationis tuae aram similitudinem tabernaculi sancti tui quod praeparasti ab initio et tecum sapientia quae novit opera tua quae et adfuit tunc cum orbem terrarum faceres et sciebat quid placitum esset oculis tuis et quid directum sciam quid acceptum sit apud te scit enim illa omnia et intellegit et deducet me in operibus meis sobrie et custodiet me in sua potentia et erunt accepta opera mea et disponam populum tuum iuste et ero dignus sedium patris mei quis enim hominum poterit scire consilium Dei aut quis poterit cogitare quid velit Dominus cogitationes erae. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam: et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Difficile aestimamus quae in terra sunt, et quae in prospectu sunt invenimus cum labore: quae in coelis autem sunt, quis investigabit? Sensum autem tuum quis scit, nisi tu dederis ei sapientiam, et miseris
Abbreviated transcription (Latin):
tia scire cuius esset hoc donum: adii
dominum. & dep̃catus sum illum &
dixi ex cotisprecordiis meis. Ds̃ patrũ¬
meorum & domine miscdie. qui fecisti
omnia uerbo tuo. & sapientia tua¬
constitusti hominem. ut dominaret᷑
creature cuȩ que a te facta est ut dis¬
ponat orbem terrarum in equitate
& iusticia. & in directione cordis iudi¬
cium iudicet. da michi dñe sedium
tuarum assistricem sapientiam. &
nolime reꝓbare apueris tuis: qm̃ ego
seruus cuns sum. & filius ancillȩ tue¬

Expanded text:
tiae scire cuius esset hoc donum adii tiae scire cuius esset hoc donum adii Dominum et deprecatus sum illum et dixi ex totis praecordiis meis Deus parentum et Domine miseriomnia uerbo tuo, et sapientia constituisti hominem, ut dominetur creaturae quae a te facta est, ut dispout in iustitia et in directione cordis iuditium iudicet, da mihi sedium tuarum assistricem sapientiam, et noli me reprobare a pueris tuis; quoniam servus tuus sum ego et filius ancillae tu
Abbreviated transcription (Latin):
orisuo imponent. Propt̾ea habebo
ꝑ hanc immortalitatem: & memo¬
riam eternam hisqui postea futum
sunt relinquam. Disponam popłos:
& nationes michi erunt subiecte. C̃i¬
mebunt me audientes reges horrend
In multitudine uideborbonus. & in
bello fortis: intrans domum meam
conquiescam cum illa. Non enim
habet amaritudinem conuersatio
illius. nec tedium conuictus ipsius:
sed leticiam & gaudium. Hec cogitais
apud me & commemorans in corcle
meo. qm̃ immortalis est in cogitatio¬
ne sapientia. & in amicitia illius dele-¬
ctatio bona. & in oꝑib manuum illiꝰ
honestas sine defectione. & in certami-¬
ne loquele illius sapientia. & p̃claritaᷤ
in communicatione sermonum illiꝰ:
circuibam querens ut michi illam
assumerem. Puer autem eram ingeni.¬
osus: & sortitus sum animam bonam.
t cum essem magister A¬
bonus: ueni ad corpus inco¬
inquinatum. Et ut scuui
qm̃ aliter non possum esse continens
nisi cłs det. & hoc ipsum erat sapien¬

Expanded text:
ori suo inponent propterea habebo ori suo inponent propterea habebo per hanc inmortalitatem et memoriam aeternam his qui post me futuri sunt relinquam disponam populos et nationes mihi erunt subiectae mebunt me audientes reges horrendi in multitudine videbor bonus et in bello fortis intrans in domum meam conquiescam cum illa non enim habet amaritudinem conversatio illius nec taedium convictus ipsius sed laetitiam et gaudium haec cogitans apud me et commemorans in corde meo quoniam inmortalitas est in cogitatione sapientiae et in amicitia illius delectatio bona et in operibus manuum illius honestas sine defectione et in certamine loquellae illius sapientia et praeclaritas in communicatione sermonum ipsius circuibam quaerens ut mihi illam adsumerem puer autem eram ingeniosus et sortitus sum animam bonam et cum essem magis bonus veni ad corpus incoinquinatum et ut scivi quoniam aliter non possum esse continens nisi Deus det et hoc ipsum erat sapien
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiȩ appetuntur in uita: quid
sapientia locupletius que omma
oꝑatur: Si autem sensus opatur:
quis horum quȩ sunt magis quam
illa est artifex: Et si iusticiam quis
diligit: labores huius magnas ha¬
bent uirtutes. Sobrietatem enim
& sapientiam docet. & iusticiam &
uirtutem: quib utilius nichil est in
uita hominib. Et si multitudinẽ
scientiȩ desiderat quis: scit preterita.
& dde futuro estimat. Seit uersutias
sermonum: & dispositiones argu¬
mentorum. Signa & monstra scit
antequam fiant. & euentus tempoꝵ
& scłorum. Proposui gͦ hanc assu-¬
mere michi ad conuiuendum: sciens
qm̃ communicabit mecum de bonis
& erit allocutio cogitationis & tedii
mei. Habebo ꝓpter hanc claritatẽ
ad turbas: & honorem apud senio¬
res. Iuuenis & acutus inueniar in nu¬
dicio. & in conspectu potentium a¬
mabilis cro: & facies principum mi¬
rabuntur me. Tacentem me sustine¬
bunt. & loquentem me respicient:
& sermocinantem me plura manus

Expanded text:
divitiae appetuntur in vita quid divitiae appetuntur in vita quid sapientiae locupletius quae omnia operatur si autem sensus operatur quis horum quae sunt magis quam illa est artifex et si iustitiam quis diligit labores huius magnas habent virtutes sobrietatem enim et sapientiam docet et iustitiam et virtutem quibus utilius nihil est in vita hominibus et si multitudinem scientiae desiderat quis scit praeterita et de futuris aestimat scit versutias sermonum et dissolutiones argumentorum signa et monstra scit antequam fiant et eventus temporum et saeculorum proposui ergo hanc adducere mihi ad convivendum sciens quoniam communicabit mecum de bonis et erit adlocutio cogitationis et taedii mei habebo propter hanc claritatem ad turbas et honorem apud seniores iuvenis acutus inveniar in iudicio et in conspectu potentium admirabilis ero et facies principum mirabuntur me tacentem me sustinebunt et loquentem me respicient et sermocinante plura manus
Abbreviated transcription (Latin):
suam munditiam. Clapor
est enim uirtutis dei. & e¬
manatio quȩdam est claritatis dei¬
omnipotentis sincera: & ideo nichil
inquinatum in illã incurrit. Can¬
dor est enim lucis eterne: & speculũ
sine macula dei maiestatis: & imago
bonitatis illius. Et cum sit una: om¬
ma potest ꝑmanensin se. omnia in¬
nouat. & ꝑ nationes in animas scãs
se transfert. Amicos dei & ꝓpħas con¬
stituit. Neminem diligit d̾s: nisi
eum qui cum sapientia habitat.
Est enim hec speciosior sole: & super
omnem stellarum dispositionem.
Luci comparata inuenitur prior:
illi enim succedit nox
apientia autem uincit
malitiam. Accingit gͦ a
fine usq ad finem forciter:
& disponit omnia suauiter. Hanc
amaui. & exquisiui eam a iuuentu-¬
te mea: & quesiui sponsam michi¬
eam assumere. & amator factus iũ
formȩ illius. Generositatem illuis¬
glorificat. contubernium habens
dei: s et omnium dominus dilexit
illam. Doctrix est enim disciplinȩ
dei: & electrix oꝑum illius. Et si

Expanded text:
suam munditiam vapor est enim virtutis Dei et emanatio quaedam est claritatis omnipotentis Dei sincera et ideo nihil inquinatum in illa incurrit candor est enim lucis aeternae et speculum sine macula Dei maiestatis et imago bonitatis illius et cum sit una omnia potest et permanens in se omnia innovat et per nationes in animas sanctas se transfert amicos Dei et prophetas constituit neminem enim diligit Deus nisi eum qui cum sapientia inhabitat est enim haec speciosior sole et super omnem stellarum dispositionem luci conparata invenitur prior illi enim succedit nox sapientiam autem non vincit malitia adtingit enim a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter hanc amavi et exquisivi a iuventute mea et quaesivi sponsam mihi adsumere et amator factus sum formae illius generositatem glorificat contubernium habens Dei sed et omnium Dominus dilexit illam doctrix est enim disciplinae Dei et electrix operum illius et si
Abbreviated transcription (Latin):
res illius. In fraude circum uenientiũ
illum affuit illi: & honestum fecit
illum. Custodiuit eũ ab inimicis:
& a seductorib tutauit eum. Et cer-¬
tamen forte dedit illi ut uinceret:
ut sciret qm̃ omnium potentior est
sapientra. Hec uenditum iustum
non dereliquit: sed a peceatorib li¬
berauit eum. Descenditq cum illo

Expanded text:
ientium illum adfuit et honestum illum fecit custodivit illum ab inimicis et a seductoribus tutavit eum et certamen forte dedit illi ut vinceret ut sciret quoniam omnium potentior est sapientia haec venditum iustum non dereliquit sed a peccatoribus libe
Abbreviated transcription (Latin):
ec popłm iustum AL¬
& semen sine querela libe¬
rauit a nationibꝰ: quȩ illũ
comprimebant. Intrauit in animã
serui dñi: & stetit contra reges hor¬
rendos in portentis & signis. & red¬

Expanded text:
ec populum justum et semen sine querela liberavit a nationibus quae illum comprimebant. Intravit in animam servi Domini, et stetit contra reges horrendos in portentis et signis .
Abbreviated transcription (Latin):
minus: & ꝑdidit eas usq ad fundamen¬
tum. Arefecit ex ipsis. & dispdidit illos:
& cessare fecit memoriam eorum a ter¬
ra. Perdicit cs memoriam suꝑborũ:
& reliquit memoriam humilium
sensu. Non est creata hominib suꝑbia:
neq iracundia nationi mulierum. Se¬
men hominum honorabitur. hoc qͦd
timet dominum: semen autem hoc
exhonorabitur quod preterit manda¬
ta ddomini. In medio fratrum rector
illorum in honore: qui timent dñm¬
honoracorum. & paupum: timor dei
est. Noli despicere hominem iustum

Expanded text:
minus et perdidit eas usque ad fundamenminus et perdidit eas usque ad fundamentum arefecit ex ipsis et disperdidit illos et cessare fecit memoriam eorum a terra perdidit Deus memoriam superborum et reliquit memoriam humilium sensu non est creata hominibus superbia neque iracundia nationi mulierum semen hominum honorabitur hoc quod timet Dominum semen autem hoc exhonorabitur hominum quod praeterit mandata Domini in medillorum in honore: et qui timent Domhonoratorum et pauperum, timor Dei est. Noli despicere hominem justum
Abbreviated transcription (Latin):
omnis iniquitas gentiũ. Regnũ agente
in gentem tranffertur: propter iniu¬
sticras & inuirias & contumelias &
diuersos dolos:
uaro autem nichil est scelestius.
Quid suꝑbit terra & emis: Hi¬
chil est iniquius q̃uã amare
pecuniam. Hic enim animam suam
uenalem habet: qm̃ in uita sua ꝓicit
intima sua. Omnis potentatus breuis
uita: langor ꝓlixior grauat medicum.
Breuem languorem precidet medicꝰ:
sic & rex hodie est & cras moriet᷑. Cum
enim morietur homo: hereditabit
serpentes & bestias & uermes ¶A¬
Nicium suꝑbiȩ hominis apostatare
a deo: qm̃ ab eo qui fecit illum recessit
cor enis. qm̃ inicium peccati omnis
suꝑbra. qui tenuerit illam adimple¬
bitur maledictis. & subuertet eum in
sinem. Propt̾ea exhonorauit dominꝰ
conuentus malorum: & destruxit eos
usq infinem. Sedes ducum suꝑborũ
destruxit dominus: & sedere fecit mi¬
cesꝑ illis. Radices gentium suꝑbarũ
arefecit d̃s: & plantauit humiles ex ip¬
sis gentib. Cerras gentium euertit do¬

Expanded text:
 gente in gentem transfertur propter iniustitias et iniurias et contumelias et diversos dolos aro autem nihil est scelestius quid superbit terra et cinis nihil est iniquius quam amare pecuniam hic enim et animam suam venalem habet quoniam in vita sua proiecit intima sua omnis potentatus brevisvita. Languor prolixior gravat medicum. Brevem languorem praecidit medicus: sic et rex hodie est, et cras morietur. Cum enim morietur homo, hereditabit serpentes, et bestias, et vermes. Initium superbiae hominis apostatare a Deo quoniam ab eo qui fecit illum recessit cor eius quoniam initium peccati omnis superbia qui tenuerit illam adimplebitur maledictis et subvertet eos in finem propterea exhonoravit Dominus conventus malorum et destruxit eos usque in finem sedes ducum superborum destruxit Deus et sedere fecit mites pro illis radices gentium superbarum arefecit Deus et plantavit humiles ex ipsis gentibus terras gentium evertit Do
Abbreviated transcription (Latin):
iri iusti sint cibi conuiuȩ: &
in timore dei sit glatio tibi. &
in sensu sit tibi cogitatus dei.¬
& omnis narratio tua in p̃ceptis altissi¬
mi. In manus artificum oꝑa laudabi¬
tur. & princepspopłi in sapientia ser-¬
monis sui: in sensu uͦ seniorum uerbũ.
T̃ erribilis est in ciuitate sua homo lin¬
guosus: & temerarius in uerbo suo o¬
dibilis est
udex sapiens iudicabit popłm suum:
& principatus sensati stabilis erit. Se¬
cundum iudicem popłi sic & ministri
eius: & qualis rector est cunitatis. tales
& in habitantes in ca. Rex insipiens ꝑ¬
det popłm suum: & ciuitates in habita¬
buntur ꝑ sensum prudentium. In ma¬
nu dei potestas terre: & execrabilis omĩs
iniquitas gentium. & utilem rectorem
in tempus suscitabit suꝑ illam. In ma¬
nu dei pocestas hominis: & suꝑ faciem
scribe imꝑonet honorem suũ. Omnis
in uirie ꝓximi ne memineris: & nichil

Expanded text:
iri iusti sint tibi convivae et in timore Dei sit gloriatio tibi et in sensu sit tibi cogitatus et omnis narratio tua in praeceptis Altissimi in manus artificum opera laudabitur et princeps populi in sapientia sermonis sui in sensu vero seniorum verbum terribilis est in civitate sua homo linguosus et temerarius in verbo suo odibilis erit iudex sapiens vindicabit populum suum et principatus sensati stabilis erit secundum iudicem populi sic et ministri eius et qualis rector est civitatis tales et inhabitantes rex insipiens perdet populum suum et civitates inhabitabuntur per sensum prudentium in manu Dei potestas terrae et exclamabilis omnis iniquitas gentium et utilem rectorem in tempus suscitabit super illam in manu Dei potestas hominis et super faciem scribae inponet honorem suum omnis iniu
Abbreviated transcription (Latin):
pientes uerbum in tribulacione mul¬
ta. cum gaudio sp̃c sc̃i: ita ut facti si¬
tsforma omnib credentib in mace¬
doma & in achaia. Auobis enim dif¬
famatus est sermo domini. ñ solum
in macedonia & in achaia sed & in
omni loco fides ur̃a quȩ est ad dm̃
ꝓfrcla est: ita ut non sit nobis necesse
quicquam loqui. Ipsi enim de nobis
annuntiant qualem introitum ha¬
buerimus ad uos: & quomͦ conũsi
estis ad dm̃ a simulachris seruire deo
uiuo & uero. & expectare filium eus

Expanded text:
ulta cum gaudio Spiritus Sancti ita ut facti sitis forma omnibus credentibus in Macedonia et in Achaia a vobis enim diffamatus est sermo Domini non solum in Macedonia et in Achaia sed in omni loco fides vestra quae est ad Deum profecta est ita ut non sit nobis necesse quicquam loqui ipsi enim de nobis adnuntiant qualem introitum habuerimus ad vos et quomodo conversi estis ad Deum a simulacris servire Deo vivo et vero et expectare Fili
Abbreviated transcription (Latin):
lebrationib decus. & orclinauit tempo¬
ra usq ad consummationem uite: ut
laudlarent nomen scm domini. & ampli¬
ficarent mane sc̃itatem dei. Xp̃c purga¬
uit peccata ipsuis. & exaltauit in ȩter¬
num cornu euis: & dedit illi testam̃tum
regium. & sedem głȩ in isrł̃. Post ipsum
surrexit filius sensatus: & ꝓꝑter illum
deiecit omnẽ potentiam inimicorum.
asomon impauit CXI¬
in cueb pacis: cui subiecit d̃s
omnes hostes. ut conderet do¬
mum in nomine suo. & pararet scĩtatem
in sempiternum O uemadmodũ eru¬
dlitus est in iuuentute sua: & impletus ẽ.
quasi flumen sapientia. & terram re¬
texit anima fua. Et replesti in compa¬
rationib eniginata: & ad insulas longe
diuulgatum est nomen tuum. & dire¬
ctuses in pace tua. li cantilenis & pro
uerdus e comparationib e iterprt¬
tationib miratȩ sunt terre: & in nomi¬
ne domini cuius est cognomen d̃s̃ isrł
Collegisti quasi auricalcum aurum:

Expanded text:
lebrationibus decus, et ornavit tempolebrationibus decus, et ornavit tempora usque ad consummationem vitae, uten Domini et amplificarent mane Dei sanctitatem Christus purgavit peccata ipsius et exaltavit in aeternum cornum ipsius et dedit illi testamentum regum et sedem gloriae in Israhel post ipsum surrexit filius sensatus et propter illum deiecit omnem potentiam inimicorum Salomon imperavit in diebus pacis cui subiecit Deus omnes hostes ut conderet domum in nomine suo et pararet sanctitatem in sempiternum quemadmodum eruditus est in iuventute sua et impletus est quasi flumen sapientia et terram retexit anima tua et replesti in conparationibus enigmata ad insulas longe distulisti nomen tuum et dilectus es in paverbiis, et comparationibus et interprationibus miratae sunt terrae. Et in nomine Domini Dei, cui est cognomen Deus Israel, collegisti quasi aurichalcum aurum,
Abbreviated transcription (Latin):
bentur. in aliis ediderunt. Singlis
uero euuangeliis ab uno incipiens.
usq ad finem librorum: dispar nu¬
merus increscit. Hic nigro colore
descͥptus sub se habet alium. ex mi¬
nio numerum discolorem. qui ad
decem usq ꝓcedens: indicat pͥor
numerus. in quo sit canone requi¬
rendus. Cum gͥ apto codice. uerbi
gr̃a illud siue illud capitulum scire
uolueris cuius canonis sit: statim
ex subiecto numero doceberis. Est
recurrens ad pͥncipia. in quib cano¬
num est distincta congeries. eodemq
statim canone extitulo frontis inuen¬
to. illum quem querebas numerum
ensdem euuangeliste. qui &e ipse e
inscͥptione signatur inuenies: atq
euicino ceterorum tramitib inspecti
quos numeros eregione habeant
ad notabis. Et cum scieris recurres
ad uolumina singulorum: & sine
mora reꝑtis numeris quos ante sig
ut in xp̃o ualeas & memineris mei

Expanded text:
bentur in aliis, ediderunt. Singulis bentur in aliis, ediderunt. Singulis vero Evangeliis, ab uno incipiens usque ad finem librorum, dispar numerus increscit  Al. accrescit. Hic nigro colore praescriptus, sub se habet alium ex minio numerum discolorem, qui ad decem usque procedens, indicat prior numerus, in quo sit Canone requirendus. Cum igitur aperto codice, verbi gratia, illud sive illud capitulum scire volueris, cujus Canonis sit, statim ex subjecto numero doceberis, et recurrens ad principia, in quibus Canonum est distincta congeries, eodemque statim Canone ex titulo frontis invento, illum quem quaerebas numerum ejusdem Evangelistae, qui et ipse ex inscriptione signatur, invenies: atque e vicino caeterorum tramitibus inspectis, quos numeros e regione habeant, annotabis. Et cum scieris, recurres ad volumina singulorum, et sine mora repertis numeris, quos ante signut in Christo valeas, et mei memineris,
Abbreviated transcription (Latin):
gelista plus dixerit. in alio quia
minus putauerint addiderunt.
uel dum eundem sensum alius alit̾
ex p̃ssit: ille qui unum equatuor pͥ¬
mum legerat. ad eius exemplum cete.¬
ros quoq c.timauerit emandandoᷤ.
Unde accidit ut apud nos mixta
suit omnia. & in marco plura. lucȩ
atq mathei. rursum in matheo.
iohannis & marci: & in ceteris reliqͦ¬
rum que aliis ꝓpͥa sunt inueniant᷑.
Cum itaq canones legeris qui sub¬
iecti sunt. confusionis errore sublato.
& similia omnium scies: &e singlis
sua queq restitues. In canone pͥmo.
concordãt quatuor: Matheus. Mar¬
cus. locas. iohannes. In scło tres:
Matheus. Marcus. lucas. In tertio
tres: Matheus. lucas. iohannes. In qͣr¬
to tres: Matheus. Marcus. iohannes.
In quinto duo: matheus. lucas. In
sexto duo: matheus. marcus. In sep¬
timo duo: Matheus. iohannes. In
octauoiuo: lucã marcꝰ Innono duo: lucã
iohes. In decimo ppͥa unꝰqͥsq quȩ nõ ha¬

Expanded text:
gelista plus dixit, in alio quia gelista plus dixit, in alio quia minus putaverint, addiderunt. Vel dum eumdem sensum alius aliter expressit, ille qui unum e quatuor primum legerat, ad ejus exemplum caeteros quoque aestimaverit emendandos. Unde accidit, ut apud nos mixta sint omnia, et in Marco plura Lucae atque Matthaei: rursum in Matthaeo plura Joannis et Marci, et in caeteris reliquorum quae aliis propria sunt, inveniantur. Cum itaque Canones legeris, qui subjecti sunt, confusionis errore sublato, et similia omnium scies, et singulis sua quaeque restitues. In Canone primo concordant quatuor, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes. In secundo tres, Matthaeus, Marcus, Lucas. In tertio tres, Matthaeus, Lucas, Joannes. In quarto tres, Matthaeus, Marcus, Joannes. In quinto duo, Matthaeus, Lucas. In sexto duo, Matthaeus, Marcus. In septimo duo, Matthaeus, Joannes. In octavo duo, Lucas, Marcus. In nono duo, Lucas, Joannes. In decimo propria unusquisque, quae non ha
Abbreviated transcription (Latin):
utiq nec inueteri testamento post
septuaginta interp̃tes emendare qͥd
licuit. nec innouo ꝓfuit emendasse
cum multarum gentium linguis. scͥp-¬
tura ante translata doceat falsa ẽẽ.
que addita sunt. Igitur hec p̃sens
p̃faciuncula pollicetur quatuor tan¬
tum euuangłia: quorum ordo iste ẽ.
Matheus. Marcus. lu cas. iohannes:
codicum grecorum emendata colla¬
tione sed ueterum. Que ne multum
a lectionis latine. consuetudine dis-¬
creparent: ita calaino imꝑauimus.
ut his tantum que sensum uidebant᷑
mutare correptis. reliqua manere
pateremur. ut fuerant. Canones
quoq quos eusebius cesariensis ep̃c.
alexandrinum secutus ammonium.
in decem numeros ordinauit: sicut
ingreco habent᷑ exp̃ssimus. Quod
siquis decuriosis uoluerit nosse
que in euuangeliis uel eadem. uel
uicina. uel sola sint: eorum distinc¬
tione cognoscat. Magnus siquidẽ
hic in nr̃is codicib error moleuit.
dum quod in eadem re. alius euan¬

Expanded text:
utique nec in veteri Instrumento post utique nec in veteri Instrumento post Septuaginta Interpretes emendare quid licuit, nec in Novo profuit emendasse: cum multarum gentium linguis Scriptura ante translata, doceat falsa esse quae addita sunt. Igitur haec praesens praefatiuncula pollicetur quatuor tantum Evangelia, quorum ordo est iste, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, codicum Graecorum emendata collatione, sed Veterum. Quae ne multum a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo temperavimus, ut his tantum quae sensum videbantur mutare, correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant. Canones quoque, quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur, expressimus. Quod si quis de curiosis voluerit nosse, quae in Evangeliis, vel eadem, vel vicina, vel sola sint, eorum distinctione cognoscat. Magnus siquidem hic in nostris codicibus error inolevit, dum quod in eadem re alius Evan
Abbreviated transcription (Latin):
est querenda de plurib. cur non ad
grecam originem reuertentes. ea que
uel ainciosis interp̃tib male edita. uł
ap̃sumptorib imperitis emendata ꝑ¬
uersius. uel alibrariis dormitantibus.¬
aut addita sunt. aut mutata corrigi¬
mus: Neq uero ego de ueteri dispu¬
to testam̃to: quod a septuaginta seni¬
orib in grecam linguam uersum. tercio
grasu ad nos usq ꝑuenit. Non quero
quicd aquuila. quid symmacus saprant:
quare theodotion inter nouos &eruete.¬
res medius inceclat. Sit illa uera in¬
cerp̃catio: quam apłi ꝓbauerunt. De
nouo nunc loquor testam̃to: quod
grecum ẽẽ non dubium est. excepto
apło matheo. qui pͥmus. in uidea
euuangelium xp̃i hebrai u luteris
edidit. hoc certe quod in nr̃o sermone
discordat. & diu̾sos riuulorum tramites
ducit: uno defonte querendum est.
Pret̾mitto eos codices. quos aluciano
& esicio nuncupatos. paucorum ho¬
minum asserit pu̾sa contentio: qͥb

Expanded text:
est quaerenda de pluribus: cur non ad est quaerenda de pluribus: cur non ad Graecam originem revertentes, ea quae vel a vitiosis interpretibus male edita, vel a praesumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus addita sunt, aut mutata, corrigimus? Neque vero ego de veteri disputo Testamento, quod a Septuaginta senioribus in Graecam linguam versum, tertio gradu ad nos usque pervenit. Non quaero quid Aquila, quid Symmachus sapiant, quare Theodotion inter novos et veteres medius incedat. Sit illa vera interpretatio, quam Apostoli probaverunt. De novo nunc loquor Testamento: quod Graecum esse non dubium est, excepto apostolo Matthaeo, qui primus in Judaea Evangelium Christi Hebraicis litteris edidit. Hoc certe cum in nostro sermone discordat, et diversos rivulorum tramites ducit: uno de fonte quaerendum est. Praetermitto eos codices, quos a Luciano et Hesychio nuncupatos, paucorum hominum asserit perversa contentio: quibus
Abbreviated transcription (Latin):
pape camaso: ⁊ cronimus. Houumops¬
mne facere cogͥs ex ueteri. ut post exempla¬
nia septurari n cõto orbe dispsa. quasi
quidam arbiter sedeam. ce quia interse
uariant. que sint illa que cum greca
dissentiant: ueritate decernam. Pius
iabor secd ꝑiculosa p̃sumptio iudicare
de ceteris. ipsum ab omnib iudicandũ
senis mutare linguam: & canescentem
iam mundum. adinitia retrahere par¬
uulorum. Quis enim doctus pariter
uel indoctus. cum inmanus uolumen
assumpserit & a saliua quam semel
imbibit. uiderit discrepare quod lac¬
titat. non statim erumpat inuocem.
me falsarium me clamans ẽẽ sacͥlegũ.
qui audeam aliquid inueterib libriᷤ
addere. mutare corrigere: Adu̾sus
quam muicdiam. dupplex causa me
consolatur. quod & tu qui summus
sacerdos es fieri iubes: & uerum non
ẽẽ. quod uariat. etiam maledicorum
testimonio c̃õpbatur. Si enim latinis
exemplarib fides est adhibenda: respõ¬
deant quib tot sunt exemplaria. pe¬
ne quot codices. Sin autem ueritas

Expanded text:
pae Damaso Hieronymus. Novum opus facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam: et quia inter se variant, quae sint illa quae cum Graeca consentiant veritate, decernam. Plus labor, sed periculosa praesumptio, judicare de caeteris, ipsum ab omnibus judicandum: senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur: quod et tu, qui summus Sacerdos es, fieri jubes: et verum non esse quod variat, etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respondeant, quibus: tot enim sunt exemplaria pene quot codices. Sin autem veritas
Abbreviated transcription (Latin):
tas facite semitas eius. Tertia uitu¬
li: que euuangelistam lucam. aza¬
charia sacerdote sumpsisse mitium
p̃figurauit Quarta iohannem
euuangelistam: qui assumptis pen¬
nis aquile. & ad altiora festinans.
de uerbo dei disputat. Cetera que
sequunt᷑: in eundem sensum ꝓfi¬
ciunt. Crura eorum recta. & pen¬
ibant. & non reuertebantur. & Nor¬
sa eorum plena oculis. & scintille
ac lampades imedio discurren¬
tes: & rota inrotam. & insingulis
quatuor facies. Unde & apocalyp¬
sis ioħis post expositionem ugii¬
ti quatuor semiorum. qui tenentes
dei. introducit fulgura & thoni¬
trua. &e septem sp̃c discurrentes.
& mare uitreum: & quatuor anima¬
lia plena ocłis. dicens. Animal pri¬
mum simile leoni. & scd̃m animal
simile uitulo. & tercium animal si¬
mile homini: & quartum simile
aquile uolanti. Et post paululum
em non habebant die ac nocte di¬

Expanded text:
tas facite semitas ejus . Tertia vitutas facite semitas ejus . Tertia vituli, quae evangelistam Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium praefigurat. Quarta Joannem evangelistam, qui assumptis pennis aquilae, et ad altiora festinans, de Verbo Dei disputat. Caetera quae sequuntur in eumdem sensum proficiunt. Crura eorum recta, et penibant, et non revertebantur: et dorsa eorum plena oculis, et scintillae ac lampades in medio discurrentes, et rota in rota, et in singulis quatuor facies. Unde et Apocalypsis Joannis, post expositionem viginti quatuor seniorum qui tenentes Dei, introducit fulgura, et tonitrua, et septem spiritus discurrentes, et mare vitreum et quatuor animalia plena oculis , dicens: Animal primum simile leoni, et secundum simile vitulo, et tertium simile homini, et quartum simile aquilae volanti. Et post paululum: em non habebant die ac nocte, di
Abbreviated transcription (Latin):
onib de diuinitate saluatoris altius
scͥbere. & ad ipsum ut ita dicam dei
uerbum. non tam aulaci. quam
felici temeritate pro rumpere. hẽ
eccłiastica narrat hẏstoria. cuma
fr̃ib cogeretur ut scriberet se ita
facturum respondisse: si indicto
ieumio. in commune omnes deum
one saturatus: in illud ꝓ hemiũ e¬
celo ueniens eructuauit. In pͥncipio
erat uerbum. & uerbum erat apud
dm̃: & ds erat uerbum. Hoc erat in
pͥncipio apud dm̃. Hic gͥ quatuor
euuangelia multo ante p̃dicta:
iezechielis quoq uolumen probat.
Inquo pͥma uisio ita contexitur. Et
in medio sicut similitudo quatuor
animalium: & uultus eorum facies
hominis. & facies leonis. & facies ui¬
tuli. & facies aquile. Prima homi
nis facies Matheum significat: qui
quasi de homine exorsus est scͥbere.
Liber generationis ihu xp̃i filui da¬
in qua uox leonis inheremo rugi¬
entis auditur. Qox clamantis in
deserto. parate uiam domini: rec¬

Expanded text:
onibus, de divinitate Salvatoris altius onibus, de divinitate Salvatoris altius scribere, et ad ipsum ut ita dicam Dei Verbum, non tam audaci, quam felici temeritate prorumpere. Et Ecclesiastica narrat historia, cum a fratribus cogeretur ut scriberet, ita facturum se respondisse, si indicto jejunio in commune omnes Deum one saturatus, in illud prooemium coelo veniens eructavit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum . Haec igitur quatuor Evangelia multo ante praedicta, Ezechielis quoque volumen probat, in quo prima visio ita contexitur: Et in medio sicut similitudo quatuor animalium: et vultus eorum facies hominis, et facies leonis, et facies vituli, et facinis facies Matthaeum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere: Liber generationis Jesu Christi in quo vox leonis in eremo rugientieremo, parate viam Domini, rec
Abbreviated transcription (Latin):
nis immobilib uehitur. Primus om¬
nium matheus est publicanus. cog¬
nom̃to leui: qui euugelium in uidea
hebreo sermone ecdidit. ob eorum
uel maxime causam qui in ihesum
crediderant. ex uideis. & nequaqͣm¬
legis umbra succedente. euuangelii
ueritatem seruabant. Scd̃s marcus
magistrum audierat p̃dicantem.
uixta fidem magis gestorum narra¬
uit. quam ordinem. Tercuis lucas
medicus. natione syrus antiochen¬
sis. cunis laus in euuangelio: qui
& ipse discipłs apł̃i pauli. in achaie
bichinieq partib uolumen condi¬
dit. quedam altius repetens. & ut
ipse in ꝓhenno confitetur. audita
domini recumbens. purissima doctri¬
narum fluenta potauit: & qui solus
de cruce meruit audire. ecce mater
tua. Is cum eẽt in asya. & iam tunc
hereticorum semina pullularent.
cherinti. hebionis. & ceterorum qui
nẽgant. xp̃m incarne uenisse. quos¬
actus est ab om̃ib pene tunc asye
ep̃is. & multarum eccłiarum legati¬

Expanded text:
nis immobilibus vehitur . Primus omnis immobilibus vehitur . Primus omnium Matthaeus est Publicanus, cognomento Levi, qui Evangelium in Judaea Hebraeo sermone edidit, ob eorum vel maxime causam, qui in Jesum crediderant ex Judaeis, et nequaqLegis umbram, succedente Evangelii veritate, servabant. Secundus Marcus,magistrum audierat praedicantem, juxta fidem magis gestorum narravit quam ordinem. Tertius Lucas medicus, natione Syrus Antiochensis cujus laus in Evangelio, qui et ipse discipulus apostoli Pauli, in Achaiae Boeotiaeque partibus volumen condidit , quaedam altius repetens, et ut ipse in prooemio confitetur, audita Domini recumbens , purissima doctrinarum fluenta potavit, et 5-6 qui solus de cruce meruit audire: Ecce mater tua . Is cum esset in Asia, et jam tunc haereticorum semina pullularent, Cerinthi, Ebionis, et caeterorum qui negant Christum in carne venisse ,st ab omnibus pene tunc Asiae episcopis, et multarum Ecclesiarum legati
Abbreviated transcription (Latin):
dus atq appellis ac reliquorum quoᷤ
enumerare longissimum est: cum
hoctantum in p̾sentiarum necesse
st dice extitisse quosclam qui sine
sp̃u de gr̃a dei conati sunt magis or¬
ainare narrationem. quam hystoriȩ
texere ueritatem. Quib iure potest
illud ꝓpheticum coaptari. Ue qui
ꝓphetant de corcle suo. qui ambulãt.
post sp̃m suum. qui dicunt hec dicit
dominus: ce dñs non misit eos.De
quib & saluator in eũugłio ioħis lo¬
quitur. Omnes qui ante me uenerẽ.
fures fuerunt & latrones. Q.ui uener̃t:
non qui missi sunt. Ipse enimait.
Uemebant: & ego non mittebam eos.
Inuementib p̃sumptio temeritatis:
in missis obsequium seruitutis est.
Eccłia autem que supra petram do¬
mini uoce funcdata est. quam introdux̃
rex in cubiculum suum. & ad quam ꝑ
foramen desc̃nsionis occulte. misit ma¬
num suam similis damule hinnulo q
ceruorum. quatuor flumina parady¬
si instar eructuans. quatuor angulos
cestam̃ti. & custos legis domimi. lig¬

Expanded text:
dis atque Apellis, ac reliquorum, quos enumerare longissimum est: cum hoc tantum in praesentiarum necesse sit dicere, exstitisse quosdam, qui sine spiritu et gratia Dei conati sunt magis ordinare narrationem, quam historiae texere veritatem. Quibus jure potest illud propheticum coaptari: Vae qui prophetant de corde suo: qui ambulant post spiritum suum, qui dicunt: haec dicit Dominus; et Dominus non misit eos . De quibus et Salvator in Evangelio Joannis loquitur: Omnes qui ante me venerunt fures fuerunt et latrones . Qui venerunt: non, qui missi sunt. Ipse enim ait: Veniebant, et ego non mittebam eos . In venientibus, praesumptio temeritatis; in missis, obsequium servitutis est. Ecclesia autem, quae supra petram Domini voce fundata est, quam introduxit rex in cubiculum suum , et ad quam per foramen descensionis occultae misit manum suam , similis damulae hinnuloque cervorum , quatuor flumina paradisi instar eructans , quatuor et angulos Testamenti et custos Legis Domini, lig
Abbreviated transcription (Latin):
de patres quidem carnis nĩte habui¬
mus eruditores: & reuerebainur eos.
Non multo magis obtemꝑabimus
patri sp̃uum: & uuemus: Et illi
quidem in tempore paucorum dierũ
scdm uoluntatem suam erudiebant
nos: hic autem ad id quod utile est
in recipiendo sc̃ificationem eiꝰ Omĩs
autem disciplina in p̃senti quidem
uidetur non esse gaudii sed meroris:
postea autẽ fructum pacatissimum
exercitatis ꝑ eam reddet iusticie.
ropter quod remissas manꝰ¬
& dissoluta genua erigite.
& gressus rectos facite pedib
uris: ut non claudicans quis erret.¬

Expanded text:
arnis nostrae habuimus eruditores et uerebamur: non multo magis obtemperabimus patri spirituum et uiuemus? et illi quidem in tempore paucorum dierum secundum uoluntatem suam erudiebant nos, hic autem ad id quod utile est in recipiendo sanctificationem eius. omnis autem disciplina in praesenti quidem uidetur non esse gaudii, sed maeroris, postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddit iustitiae. propter quod remissas manus et soluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus uestris, ut non claudicans erret
Abbreviated transcription (Latin):
habens dissolui & cum. xp̃o ẽẽ multo
magis melius. Permanere autem in
carne necessarium est ꝓpter uos. Et
hoc confidens scio. quia manebo &
ꝑmanebo omnib uobis ad ꝓfectum
urm̃ & gaudium fider: ut gratulatio
ur̃a abundet in xp̃o ihuin me ꝑ me¬
um aduentum iterum ad uos. Tan-¬
mi: ut siue cum uenero & uidero uos.
siue absens audiam de uobis. quia
statis in uno spu unanimes. collabo¬
rantes in fide eũgelii. & in nullo ter¬
reamini ab aduersariis quȩ est illis
causa ꝑditionis. uobis autẽ salutis. &
hoc adeo. quia uobis donatum est ꝓ
xp̃o. non solum ut in eum credatis.
sed etiam ut ꝓ illo patiamin. idem

Expanded text:
habens dissolvi et cum Christo esse multo habens dissolvi et cum Christo esse multo magis melius permanere autem in carne magis necessarium est propter vos et hoc confidens scio quia manebo et permanebo omnibus vobis ad profectum vestrum et gaudium fidei ut gratulatio vestra abundet in Christo Iesu in me per meum adventum iterum ad vos tani, ut siue cum uenero et uidero uos, siue absens audiam de uobis, quia statis in uno spiritu unanimes, conlaborantes fide euangelii, et in nullo terreamini ab aduersariis, qucausa perditionis, vobis autem salutis, et hoc a Deo: quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed etiam ut patiamini
Abbreviated transcription (Latin):
& mestus erat ꝑptẽa quod audieratis
illum infirmatum Dam & infirma¬
tus est usq ad mortem: sed d̾s misert᷑
est eius. Non solum autem eiꝰ. uerũ
etiam & mei: ne tristiciam suꝑ tristi¬
ciam haberem. Festinantius gͦ misi
illum: ut uiso eo iterum gaudeatis.

Expanded text:
et maestus erat propterea quod audieratis et maestus erat propterea quod audieratis illum infirmatum nam et infirmatus est usque ad mortem sed Deus misertus est eius non solum autem eius verum etiam et mei ne tristitiam super tristitiam haberem festinantius ergo misi illum ut viso eo iterum gaudeatis
Abbreviated transcription (Latin):
medio nationis praue & ꝑuerse. inter
quos lucetis sicut luminaria in mun-¬
do. uerbum uite continentes ad głam
meam in die xp̃i: quia ñ in uacuum
cucurri neq in uacuum laboraui.
Sed & si immolor supra sacrificium
gratulor omnib uobis. Idipsum au¬
tem & uos gaudete: & congratulami-¬
ni michi. Spero autem in dño iħ̃u ti¬
motheum me cito mittere ad uos: ut
ego bono animo sim cognitis quȩ
cuca uos sunt. Neminem enĩ habeo tã
unanimem: qui sincera affectione ꝓ
uobis sollicitus sit. Omnes enim sua
querunt: non que sunt iħu xp̃i Sxc
perimentum autem eius cognoscite:
qm̃ sicut patri filius mecum seruiuit
in eũgłio. huncgͥ spero me mittere¬
ad uos: mox ut uidero quȩ cura me
sunt. Confido autem in dño: qm̃ &
ipse ueniam ad uos cito: U¬
ecessarium autẽ existimaui
epafroditum frẽm & coope¬
ratorem & commilitonem
meum. ur̃m autem apłm & mini-¬
strum necessitatis meȩ mittere ad uoͤ.
qm̃ quidem omnes uos desiderabat.

Expanded text:
ter quos lucetis sicut luminaria in mundo, uerbum uitae continentes ad gloriam mihi in diem Christi, quia non in uacuum cucurri neque in uacuum laboraui. sed et si immolor supra sacrificium gratulor omnibus uobis. id ipsum autem et uos gaudete et congratulamini mihi. spero autem in domino Iesu Timotheum cito mittere ad uos, ut et ego bono animo sim, cognoscens quae circa uos sunt. neminem enim habeo tam unanimem, qui sincera affectione pro uobis sollicitus sit. omquaerunt non quae sunt Christi Iesu experimentum autem eius cognoscite quoniam sicut patri filius mecum servivit in evangelium hunc igitur spero me mittere mox ut videro quae circa me sunt confido autem in Domino quoniam et ipse veniam ad vos cito necessarium autem existimavi Epafroditum fratrem et cooperatorem et commilitonem meum vestrum autem apostolum et ministrum necessitatis meae mittere ad vos quoniam quidem omnes vos desiderabat
Abbreviated transcription (Latin):
iustum hoc sentie ꝓ omnib uobis
eo quod habeam uosin corde &mum
culis meis. & in defensione & confirm¬
tione eũgł̃ii socios gaudii mei omnes
uos esse. Testis enim michi est cͥs̃. qm
cupiam omnes uosẽe in uiscerib ep̃i
iħu. Et hoc oro ut caritas uĩa magil
ac magis abundet in omni scientia
& in omni sensu: ut ꝓbetispotiora.
ut sitis sinceres &e sine offensa in cdiem

Expanded text:
justum hoc sentire pro omnibus vobis, eo quod habeam vos in corde et in vinculis meis et in defensione et confirmatione Evangelii, socios gaudii mei omnes vos esse. Testis enim mihi est Deus quomodo cupiam omnes vos esse in visceribus Jesu Christi. Et hoc oro, ut charitas vestra magis ac magis abundet in omni scientia, et in omni sensu, ut probetis potiora, ut sitis sinceri et sine offensa in diem
Abbreviated transcription (Latin):
taq km̃i mei sicut semꝑ obedistis: ñ
in p̃sentia mea tantum. sed multoma¬
gis nunc in absentia mea cum metu
& tremore urãm salutem oꝑamini
Ds̃ est enim qui oꝑatur in uobis &
uelle & ꝑficere: ꝓ bona uoluntate. Oĩa

Expanded text:
simi mei, sicut semper obedistis, non ut in praesentia mea tantum, sed multo magis nunc in absentia mea, cum metu et tremore vestram salutem operamini. Deus est enim qui operatur 366 in vobis et velle et perficere, pro bona volunt
Abbreviated transcription (Latin):
eugłium ego uos genui. Rogo gͦ uos.
imitatores mei estote: sicut & ego xp̃i.
I deo misi ad uos ⁊̇ymotheum qui est
filius meus karissimus & fidelis in do¬
mino: qui uos cõmonefaciat uias
meas quȩ sunt in xp̃o iħu. sic̃ubiq¬

Expanded text:
elium ego vos genui. Rogo ergo vos, imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Ideo misi ad vos Timotheum, qui est filius meus charissimis et fidelis in Domino, qui vos commonefaciat vias meas, quae sunt in Christo Jesu, sicut ubiq
Abbreviated transcription (Latin):
ad uos si dominus uoluerit: & cog¬
noscam non sermonem eorum qui
inflati sunt sed uirtutem. Don enim
in sermone est regnum dei: sed in uir¬
tute Quiduults: In uirga ueniã ad

Expanded text:
ad vos, si Dominus voluerit, et cognoscam non sermonem eorum qui inflati in sermone est regnum dei, sed in uirtute. et quid uultis? ueniam ad