comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consecratur. Accipe que sunt uerba. Dicit sacerdos. Fãc nob̾ inquit hanc
oblationem. scriptam ratã rationabilẽ. acceptabilem.: quod est figura cor¬
scis manib suis accepit panem. respexit ad cȩlum ad te scẽ pater om̃p̃s
eterixe ds̃ grãs agens: benedix̃. fregit. fractumq aplis suis et discipłis
sius tradidit dicens. Accipite & edite ex hoc om̃s. Hoc est enĩ corpꝰ meum.
quod pro multis confringetur. Similiter et calicem. post quam cenatum
est pridie quam pateretur accepit. resperit ad celum ad te scẽ pater
omp̃s ȩterne ds̃. gr̃as agens benedixit. apłis suis et discipuł traqidit
dicens. Accipite et bibite ex hoc om̃s. Hic est enĩ sangius m̃s. Uide
singula. Qui pridie quam pateretur inquit. in scĩs manib sis accepit
panem. Ante quam consecretur. panis est. Ubi aut̃ uerba xp̃i accesse¬

Expanded text:
, quia verbis coelestibus consecratur? Accipe, quae sunt verba. Dicit sacerdos: Fac nobis, inquit, hanc , quia verbis coelestibus consecratur? Accipe, quae sunt verba. Dicit sacerdos: Fac nobis, inquit, hanc oblationem adscriptam, rationabilem,  acceptabilem, quod est figura corsanctis manibus suis accepit panem, respexit ad cęlum, ad te, sancte pater omnipotens aeterne deus, gratias agens benedixit, fregit fractumque apostolis et discipulis suis tradidit, dicens: Accipite et edite ex hoc omnes! Hoc est enim corpus meum, quod pro multis confringetur. Similiter etiam calicem, postquam cęnatum est, pridie, quam pateretur, accepit, respexit ad caelum, ad te, sancte pater omnipotens ęterne deus, gratias agens benedixit, apostolis et discipulis suis tradidit, dicens: Accipite et bibite ex hoc omnes! Hic est enim sanguis meus. Visingula. Qui pridie, inquit, quam pateretur, in sanctis manibus suis accepit panem. Ante, quam consecretur, panis est: ubi autem verba Christi accesse
Abbreviated transcription (Latin):
rum suia consuetudine demersum est. Misit lignum hely seus. statim fer¬
ram eleuatum ÷ & aquis suꝑnatauit. Utiq contra consuetuidinẽ ferri
Est enĩ materies grauior: quam aquarum est elementũ. Ex his gͥ omĩb
non intelligis qnͣtum oꝑetur sermo oelestis: Si oꝑatus est in fonte terre¬
no. si oꝑatus est sermo celestis in aliis reb. non oꝑatur in celestib sacramen¬
tis: Ergo didicisti quod ex pane corpꝰ fiat xp̃i. & quid uinum.: Aqua
in calicem mutitur: s fit sanguis consecratione uerbi cȩlestis. S forte¬
dicis. Spetiem sanguinis non uideo. s habet similitudinẽ. Sic̃ enĩ mortis
similitudinem sumpsisti. ita eciã similitudinẽ preciosi sangiuinis bibis ut
nuliꝰ horror cruoris sit. & pretium cam̃ oꝑetur redemptionis. Didi¬
cisti engo quia quod accipis corpꝰ est xp̃i: Uis scire quia uerb celestib¬

Expanded text:
rum sua consuetudine demersum est: misit lignum Elisaeus, statim ferrum sua consuetudine demersum est: misit lignum Elisaeus, statim ferrum elevatum est, et aquis supernatavit : utique contra consuetudinem ferri; est enim materies gravior, quam aquarum est elementum. 19. Ex his igitur omnibus non intelligis quantum operetur sermo coelestis? Si operatus est in fonte terreno, si operatus est sermo coelestis in aliis rebus, non operatur in coelestibus Sacramentis? Ergo didicisti quod ex pane corpus fiat Christi, et quod vinum et aqua in calicem mittitur: sed fit sanguis consecratione verbi coelestisdicis: Speciem sanguinis non video. Sed habet similitudinem: sicut enim mortis similitudinem sumpsisti, ita etiam similitudinem 371 pretiosi sanguinis bibis; ut nullus horror cruoris sit, et pretium tamen operetur redemptionis. Didicisti e
Abbreviated transcription (Latin):
es: nona creatura ẽẽ cepisti. Uis scire quam noua creatura: Omiꝰ inqͥt
in xp̃o. noua creatura. Accipe ergo quemadmodũ sermo xp̃i creaturã
omẽm mutare consueuerit. & mutet quando uult instituta naturȩ.
Quom̃ requiris: Accipe. & primo omĩum de generatione eiꝰ sumanius
exemplum. Consuetudo est ut non generetur homo. nisi ex uiro & mulie¬
re. et consuetudine coniugati. S quia uoluit dñs. qͥa hoc elegit sac̾mentũ:
gine: Accipe aliud ẽ ligebatur ppłs indeorum ab egiptiis. intercdusus erat
mari. Diuino imꝑio uirga moy ses tetigit aquas: & se unda diuisit. Hon
ritiq scam sue nature consuetudinem: s scdm GRACIAm celestis
imꝑñ. Accipe afiud. Sitiebat ppłs. uenit ad fontem: amarus erat fons
hoc est mittanit consuetudinẽ nature sue: & accepit dulcedinẽ gĩe
Accipe & qͣrtum exemplum. Ceciderat ferrum securis in aquas: quafi fer¬

Expanded text:
es, nova creatura, esse coepisti. Vis scire quam nova creatura? Omnis, inquit, es, nova creatura, esse coepisti. Vis scire quam nova creatura? Omnis, inquit, in Christo nova creatura . 17. Accipe ergo quemadmodum sermo Christi creaturam omnem mutare consueverit, et mutet, cum vult, instituta naturae. Quomodo requiris? Accipe, et primo omnium de generatione ejus sumamus exemplum. Consuetudo est ut non generetur homo, nisi ex viro et muliere, et consuetudine conjugali: sed quia voluit Dominus, quia hoc elegit sacramentum,  Accipe aliud. Urgebatur populus Judaeorum ab Aegyptiis, interclusus erat mari: divino imperio virga Moyses tetigit aquas, et se unda divisit; non utique secundum suae naturae consuetudinem, sed secundum gratiam coelestis imperii . Accipe aliud. Sitiebat populus, venit ad fontem: amarus erat fons, hoc est, mutavit consuetudinem naturae suae, accepit dulcedinem gratiae . Accipe et quartum exemplum. Ceciderat ferrum securis in aquas, quasi fer
Abbreviated transcription (Latin):
pamis iste. panis est ante uerba sacramentorũ. Ubi accesserit consecratio: de
cratio aut̃ quib uerb est & cuiꝰ sermonib: Domimi iħu. Nam reliqua oĩa
quȩ dicuntur. laus deo refertur. Oratione petitur pro ppło. pro regib. ꝓ cet̾is.
ubi uenatur ut conficiatur uenerabile sac̾mentuim. iam non suus sermonibꝰ uti
Saceidos. s ttitur sermonib xꝑi. Ergosermo xp̃i. hoc conficit sac̾mentum. qs
ut inciperent eẽ que non erant. quanto magis oꝑatoriꝰ. ẽ. ut sint quȩ erant.
et in aluid conmutentur. Celum non erat. mare non erat. terra non erat.
Sed audidicentẽ daiud ipse dix̃ & facta sunt: ipse mandauit & creata sunt. Ergo
cibi ut respondeam. Non erat corpꝰ xp̃i ante consecrationem. s post consecra¬
tionem dico tͥ. quia iam corpꝰ est xp̃i. lpse dix̃. & factum est: ipse mandaũ
et creatum. est. Tu ipse eras: s eras nectis creatura. Post ea quam consecratꝰ

Expanded text:
panis iste panis est ante upanis iste panis est ante ucratio autem quibus verbis est, et cujus sermonibus? Domini Jesu. Nam per reliqua omnia, quae dicuntur, laus Deo defertur; oratione pubi venitur ut conficiatur venerabile sacramentum, jam non suis sermonibus utitur sacerdos, sed utitur sermonibus Christi. Ergo sermo Christi hoc conficit sacramentum. 15ut inciperent esse quae non erant, quanto magis operatorius est, ut sint quae erant, et in aliud commutentur? Coelum non erat, mare non erat, terra non erat; sed audi dicentem David: Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt . 16. Ergo tibi ut respondeam, non erat corpus Christi ante consecrationem: sed post consecrationem dico tibi quia jam corpus est Christi. Ipse dixit, et factum est: ipse mandavit, et creatum est. Tu ipse eras, sed eras vetus creatura: postea quam consecratus
Abbreviated transcription (Latin):
sedech panem & uinum. Quis ẽ. melchisedech:. sie patre inquit. siue
matre: fine gen̾ationis ordine. neq intium dierum: neq uite finem h̃ns.
Hoc habet ad. hebreos epistola. Sine patre ĩqͥt &e sine matre habens. simił filio
dei. Sine matre natus est dĩ filiꝰ. generatione celesti. quia ex solo deo patre
natus ÷. et iterum sine patre natꝰ :: quando natꝰ. ẽ. de uirgine. Non em̃
ex iurui semine generatus est: s natus de spũ scõ. & iurgine maria
utero editus uirginali: sumlis ꝑ omĩa filio dei. Sacerdos quoq erat
melchisedech: qͥa & xꝑc sacerdos cui dicitur. In es sacerdos in ecñtam
iħe De celo ista sac̃menta uenerunt. Consiltum enĩ omẽ de cȩlo est. Uere
aut̃ magnum est & diuinum miraculum. quod ppło pluit manna de cȩlo. et
ñ laborabat ppłs et manducabat. Tu forte dices. Meus panis. est usitatus. Sed¬

Expanded text:
sedech panem et vinum. Quis est Melchisedech? Sine patre, inquit, sine sedech panem et vinum. Quis est Melchisedech? Sine patre, inquit, sine matre, sine generationis ordine, neque initium dierum, neque finem vitae habens: hoc habet ad Hebraeos epistola. Sine patre, inquit, et sine matre est. Similis cui? Filio Dei. Sine matre 368 natus est Dei Filius generatione coelesti, quia ex solo Deo Patre natus est: et iterum sine patre natus est, quando natus ex Virgine est; non enim ex virili semine generatus est: sed natus de Spiritu sancto et virgine Maria, utero editus virginali, similis per omnia Filio Dei. Sacerdos quoque erat Melchisedech; quia et Christus sacerdos, cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum Jesus? De coelo ista sacramenta venerunt; consilium enim omne de coelo est. Vere autem magnum et divinum miraculum quod populo pluit Deus manna de coelo, et non laborabat populus, et manducabat.
Abbreviated transcription (Latin):
he iudei dicti sunt: temꝑe scĩ uorsi. Et si tunc d̾s iudeis manna¬
murmurantib pluit e celo: tibi tamen sacramentoꝵ horum fi-¬
gura precessit. quando abraham erat: quando uernaculos trecen-¬
cos decem& octo collegit. et ibi ꝑsecutꝰ est aduersarios. de capti¬
uitate eruens nepotem suum: Iunc uictor uenit. Oocurrit iti
melchisedech sacerdos. & obtulit illi panem & uinum. Quis ha¬
buit panem & uinum: Abraham non habuit. S quis habuit.
Melchi sedech. spse ergo auctor sacramentoꝵ. Quis est melchisedech.
qui significatur rex iusticiȩ. rex pacis. quis est iste rex iusticie: Hũqͥd
homo quisqmͣ potest rex esse iusticie.: Quis gͦ rex iusticie. nisi insticia
dei. Quiꝰ : dĩ paxnisi di sapientia. qui potuit dicere pacem meam do
accipis anteriora esse: quãsunt aiorsi sacramenta. Quecunq uidei se¬
habere dicunt: et prius cepisse ppłm xpĩanum. quam cepisse ppłm ude¬
orum. Sed nos in predestinatione: illum in nomine. Optulit ergo melchi¬

Expanded text:
 tempore sancti Moysis. Et si tunc Deus Judaeis murmurantibus manna pluit e coelo, tibi autem sacramentorum horum figura praecessit, quando Abraham erat, quando vernaculos trecentos decem et octo collegit, et tibi persecutus est adversarios, de captivitate eruens nepotem suum; tunc victor venit, occurrit illi Melchisedech sacerdos, et obtulit ei panem et vinum . Quis habuit panem et vinum? Abraham non habuit. Sed quis habuit? Melchisedech. Ipse ergo auctor sacramentorum . Quis est Melchisedech? Qui significatur rex justitiae, rex pacis. Quis est iste rex justitiae? Numquid homo quisquam potest rex esse justitiae? Quis ergo rex justitiae, nisi justitia Dei, qui est Dei pax, Dei sapientia? Qui potuit dicere: Pacem meam doaccipis, anteriora esse quam sint Moysi sacramenta, quaecumque Judaei habere se dicunt; et prius coepisse populum Christianum, quam coepisse populum Judaeorum: sed nos in praedestinatione, illum in nomine. 12. Obtulit ergo Melchi
Abbreviated transcription (Latin):
sionem peccatorum funditur. Debeo illum semꝑ acciꝑe. lit semꝑ michi
peccata dimitantur. Qui semꝑ peoco: semꝑ debeo habere medicinam. In¬
terim et hodie qñtum potuimus explanauimꝰ: sed crastina die sabbato
et dirĩca. de orationis ordine dicemus: quemadmodũ possumus. Dñs
ds̃ nr̃ conseruet tiob grãm quam dedit. & oculos quos uob̃ aꝑuit
plenius illuminare dignetur. ꝑ unigenitũ filium suũ regem & sal

Expanded text:
missionem peccatorum funditur; debeo illum semper accipere, ut semper mihi missionem peccatorum funditur; debeo illum semper accipere, ut semper mihi peccata dimittantur. Qui semper pecco, semper debeo habere medicinam. 29. Interim et hodie quantum potuimus, explanavimus: sed crastina die sabbato et Dominica de orationis ordine dicemus, quemadmodum possumus. Dominus Deus noster conservet vobis gratiam quam dedit, et oculos quos vobis aperuit, plenius il
Abbreviated transcription (Latin):
qui mandicauit: mortiuis est. Qui mandiicau̾it hoc corpꝰ: fiet ei remis¬
sio peccatorum. & non morietur in ȩternum. Ergo non ociose cũ acci-¬
pis: respondes tu. amen. iͣ in spũ confidens qd̾ accipias corpꝰ ap̃i. entu pettens: dicit
ut scias aut̃ hoc esse sac̾mentum. huiꝰ figura ante precessit. Demde
quantũ sit sacramentum cognosce. Uide quid dicat. Quocienscunq hoc fe-¬
ceritis. totiens conmemorationẽ mei facietis. donec iterum adueniam. Et
sacerdos dicit. Ergo memores głorissime passionis eiꝰ. & ab inferis resur-¬
rectionis. & in celum ascensionis. offerimus cibi hauc ĩmadatã hostiã. rationa¬
bilẽ hostiã ĩcruentã hostiã. hc̃ panem sanc̾tũ. & calicem uite ȩternȩ. Qt petimꝰ
et precamur: ut hanc oblationem suscipias in sublum altari tuo ꝑ manꝰ
angłorum tuorũ. sic̃ susciꝑe dignatus es intinera pueri tui iusti abel.
et sacrifitium patriarchȩ nr̃i abrahȩ. & quod tͥ optulit summꝰ saceidos

Expanded text:
iciparis alimento. Qui manducaverit hoc corpus, fiet ei remissio peccatorum, et non morietur in aeternum. Ergo non otiose dicis tu 'amen', iam in spiritu confidens, quod accipias corpus Christi. Cum tu petieris, dicit Ut scias autem hoc esse sacramentum, hujus figura ante praecessit. Deinde quantum sit sacramentum, cognosce. Vide quid dicat: Quotiescumque hoc feceritis, toties commemorationem mei facietis, donec iterum adveniam . 27. Et sacerdos dicit: Ergo memores gloriosissimae ejus passionis, et ab inferis resurrectionis, et in coelum ascensionis, offerimus tibi hanc immaculatam hostiam, rationabilem hostiam, incruentam hostiam, hunc panem sanctum, et calicem vitae aeternae: et petimus et precamur, ut hanc oblationem suscipias in sublimi altari tuo per manus angelorum tuorum, sicut suscipere dignatus es munera pueri tui justi Abel, et sacrificium patriarchae nostri Abrahae, et quod tibi obtulit summus sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
esca. sed spũalis est: Unde ⁊ apłs de tipoeius dicit. quia patres nr̃i
escam spu̾alem manducauerunt: ⁊ potum spu̾alem biberunt:
Corpus enim di. corpus est spu̾ale Corpus xp̃i. corpus est diuini sp̾c.
firmit & potus iste letificat cor hominis. ut ꝓpħa memorautt:
U ndeoa depti om̃ia. sciamuᷤ regeneratos nos ẽẽ: Nec dicamus. quomͦ
regenerati sumus: Nunquid in uentrem matris nostre introiuimus. &
renati sumꝰ: Non agnosco usum naturȩ: Sed nullus hic nature
ordo. ubi excellentia gratie. x̃ Deniq non semꝑ usus naturȩ. gene¬
rationem facit: Generatum ex uirgine xp̃m dnm̃ confitemur: et
nature ordinem denegamus: Non ȩnim ex uiro maria concȩpit. sed
de sp̃u sco in utero accępit. ut dicit matheus : quia inuenta est in
utȩro habens de spũ scõ: Si gͦ superueniens spiritꝰ sanctꝰ in uir¬

Expanded text:
esca, sed spiritalis est. Unde et Apostolus de typo ejus ait: Quia patres nostri esca, sed spiritalis est. Unde et Apostolus de typo ejus ait: Quia patres nostri escam spiritalem manducaverunt, et potum spiritalem biberunt ; corpus enim Dei corpus est spiritale: corpus Christi corpus est divini Spiritfirmat, et potus iste 342 laetificat cor hominis, ut Propheta memoravit . 59. Unde adepti omnia, sciamus regeneratos nos esse: nec dicamus, quomodo regenerati sumus? Numquid in ventrem matris nostrae introivimus, et renati sumus? non agnosco usum naturae. Sed nullus hic naturae ordo, ubi excellentia gratiae est. Denique non semper usus naturae generationem facit: generatum ex Virgine Christum Dominum confitemur, et naturae ordinem denegamus. Non enim ex viro Maria concepit: sed de Spiritu sancto in utero accepit, ut dicit Matthaeus: Quia inventa est in utero habens de Spiritu sancto . Si ergo superveniens Spiritus sanctus in Vir
Abbreviated transcription (Latin):
ut non iam ꝓphetica cedantur securi. s euangłica ub̃tate fecun-¬
dentur. Deniq fertilitate earum etiam dominus delectatꝰ. respondit᷑.
Ingressus sum inhortum meum soror mea sponsa. uindemiaui
myrram cum unguentis meis. manducaui cibum meum cum
melle meo. bibi potum meum cum lacte meo. Quare autẽ cibũ
et potum dixerit.Fidelis intellige: Illud autem non dubiũ.
quod in nobis ipse manducat & bibit: sicut in nobis legisti. quia
in carcere ẽẽ se dicit. Unde & eccłia uidens tantam gr̃am. hor¬
tatur filios suos. hortatur ꝓximos. ut adsacramenta concurrant:
dicens Edite ꝓximi mei : uibite. & in ebriamini fr̃s ꝑm̃i Q uid eda¬
mus: Quid bibamus: Alibi tͥ per ꝓphetam spiritꝰ sc̃s expressit
dicens: Gustate & uidȩte. qm̃ suauis est dominus. beatꝰ uir qui sperat
meo: In illo sacramento xp̃c est: quia corpus est xp̃i Non gͦ corporalis

Expanded text:
ut non jam prophetica caedantur securi, sed Evangelica ubertate fecunut non jam prophetica caedantur securi, sed Evangelica ubertate fecundentur . 57. Denique fertilitate earum etiam Dominus delectatus respondet: Ingressus sum in hortum meum, soror mea Sponsa: vindemiavi myrrham meam cum unguentis meis, manducavi cibum meum cum melle meo, bibi potum meum cum lacte meo . Quare cibum et potum dixerit, fidelis intellige. Illud autem non dubium, quod in nobis 341 ipse manducat et bibit, sicut in nobis legisti quia in carcere esse se dicit . 58. Unde et Ecclesia videns tantam gratiam, hortatur filios suos, hortatur proximos, ut ad sacramenta concurrant, dicens: Edite proximi mei, et bibite, et inebriamini, fratres mei . Quid edamus, quid bibamus, alibi tibi per Prophetam Spiritus sanctus expressit dicens: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus: beatus vir qui sperat in eo . In illo sacramento Christus est; quia corpus est Christi: non ergo corporalis
Abbreviated transcription (Latin):
cuorum sicut odor libam: Oitꝰ conclusus soror mea sponsam̃et¬
oit conchusus. fons signatꝰ: quo significat signatum debere apud
te manere misterium: ne uiolecur oꝑibus male uite. att adul¬
terio castitatis. ne diuulget᷑ quib non conuenit. ne garrula loqua¬
citate disꝑgat᷑ inꝑfidos: Bona debet gͦ fidei cue ẽẽ custodia: ut
itemerata uitȩ ac silentii integritas ꝑseueret: Unde &. eccłia
altitudinem seruans misteriorum celestium: reicit a se grauiores
ueriti ꝓcellas. et iuitat uernantis grẽ suauitatem:  sciens
quod hoccꝰ suus xp̃o displicere non possit. ipsũ aduoeat sponsũ¬
dicens. Exurge aquilo et ueni auster: ꝑfla hortum meum et flu-¬
ent aromata illius. Descendat frater meus inhortum suum: et
edat fructum pomiferarum suarum. Bonas enim arbores & fructi-¬
feras habet. quȩ radices suas tinxerunt insacrifontis irriguo. &
inbonos fructus nouȩ fecunditatis germine pullulauerunt.

Expanded text:
tuorum sicut odor Libani. Hortus conclusus, soror mea sponsa, htuorum sicut odor Libani. Hortus conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, fons signatus . Quo significat signatum debere apud te manere mysterium, ne violetur operibus malae vitae, atque adulterio castitatis, ne divulgetur quibus non convenit, ne garrula loquacitate dispergatur in perfidos. Bona ergo debet esse fidei tuae custodia, ut intemerata vitae ac silentii integritas perseveret. 56. Unde et Ecclesia altitudinem servans mysteriorum coelestium, rejicit a se graviores venti procellas, et invitat vernantis gratiae suavitatem: et sciens quod hortus suus Christo displicere non possit, ipsum advocat Sponsudicens: Exsurge aquilo, et veni auster: perfla hortum meum, et defluant unguenta mea . Descendat frater meus in hortum suum, et edat fructum pomiferarum suarum . Bonas enim arbores et fructiferas habet, quae radices suas tinxerint sacri fontis irriguo, et in bonos fructus novae fecunditatis germine pullulaverint;
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo generauit: ⁊ hoc quod conficimꝰ corpus ex uirginȩ est:
Quis hc queris nature ordinem in xp̃i corpore. cum p̃ter no-¬
turam sit ipse dñs ihesus partus ex uirgine: Tera uttq caro ae¬
xp̃i que crucifixa est. que sepulta est uere ergo carnis ilnis hoc
sacramentum est: Tpse cdamabat domimis ihesus: Hoc est corpꝰ
meum. Ante benedictionem uerborum celestium alia species no¬
minatur: post consecrationem corpꝰ significat᷑: Ipse dicit
sanguinem suum nte consecrationem aliud dieitur. post cõ¬
pascit eccłiã suã ap̃c: quib anime firinat᷑ substantia: Meritoq uidẽs
ꝓfactum eiꝰ gre continentem: dicit ad eam: Quam decora facta sunt
ubera cua soror mea sponsa. quam decora facta sunt auino:. Eit
odor uestimentoꝵ cuorum suꝑ om̃ia aromata: Eauus distillans la¬
bia tua osponsa. mel & lac sub lingua tua. ⁊ odor uestimentorum

Expanded text:
Virgo generavit. Et hoc quod conficimus corpus, ex Virgine est: Virgo generavit. Et hoc quod conficimus corpus, ex Virgine est: quid hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse Dominus Jesus partus ex Virgine? Vera utique caro Christi, quae crucifixa est, quae sepulta est: vere ergo carnis illius sacramentum est. 54. Ipse clamat Dominus Jesus: Hoc est corpus meum . Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur . Ipse dicit sanguinem 340 suum. Ante consecrationem aliud dicitur, post conpascit Ecclesiam suam Christus, quibus animae firmatur substantia: meritoque videns profectum ejus gratiae continentem, dicit ad eam: Quam decora facta sunt ubera tua, soror mea sponsa! Quam decora facta sunt a vino: et odor vestimentorum tuorum super omnia aromata! Favus distillans labia tua, o sponsa, mel et lac sub lingua tua, et odor vestimentorum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam heliseus lignum in aquam: et ferrum natauit: Utiq
et hoc p̾ter naturam factum cognoscimꝰ: G rauioe est enim
nis numeramꝰ gr̃am: Quod si tantum ualuit humana be¬
nedictio ut naturam conuerteret. quid dicimus de ipsa con¬
secratione diuina. ubi uerba ipsa domini saluatoris oꝑantur:
Nam sacͣmentum istud quod accipis. xp̃i sermone conficit᷑:
Q uod si tantum ualuit sermo heliȩ ut ignem de cęlo depo¬
neret. non ualebit xp̃i sermo. ut species nutet elȩmentor:ꝰͣ
De totiꝰ mundi operib legisti. quia ipse dixit & facta sunt.
mutare quod non erant: Non enim minus est nouas reb
date: quam mutare naturas: Sed quid argumentis utim᷑.
suis ireamur exemplis: incarnationisq asruamꝰ misterii ue¬
uttatem: Ns unquis nocure usus pcessit. cum ihesus dominꝰ ex ma¬
ria nascetetur Si ordinem querimꝰ: uiro mixta femina ge¬
nerare consueuit. Li iquet igitur quod p̃ter nature ordinem

Expanded text:
etiam Elisaeus lignum in aquam, et ferrum natavit . Utique etiam Elisaeus lignum in aquam, et ferrum natavit . Utique et hoc praeter naturam factum cognoscimus; gravior est enim ropheticae benedictionis numeramus gratiam? Quod si tantum valuit humana benedictio, ut naturam converteret ; quid dicimus de ipsa consecratione divina, ubi verba ipsa Domini Salvatoris operantur? Nam sacramentum istud quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum valuit sermo Eliae, ut ignem de coelo deponeret: non valebit Christi sermo, ut species mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti: Quia ipse dixit, et facta sunt: mutare quodare quam mutare naturas. Sed quod argumentis utimur, suis utamur exemplis, incarnationisque astruamus mysterii ueritate. Nunquid nature usus precessit, cum Iesus dominus ex Maria nasceretur? Si ordinem querimus, uiro mixta femina generare consueuit. Liq
Abbreviated transcription (Latin):
undiq erat ppłs hebreorum. hinc eg:ptiis uallatꝰ inde mare clausus.
Uirgam leuauit moyses. separauit se aqua. & in murorũ spetiẽ conge-¬
lauit atq inter undas uia pedestris apparuit. Iordanis retrorsum cõn-¬
uersus contra naturam in sui fontis reuercit exordium: Non¬
ne claret naturam uel maritimorũ fluctuum. uel fluiuał
cursus ẽe mutatam: S itiebat popłs patrum : tetigit moy-¬
ses petram. et aqua de petra fluxit: N u̾quid non preter
naturam operata est gr̃a. ut aquam uomeret petra. quam
non habebat natura: Marath fluuiuᷤᷤ amarissimꝰ erat:
ut sitiens popłs bibere non possit: Misit mosses lignũ in
aquam. & amaritudinem suam aquarum natura deposuit.
quam subito infusa grã temperauit: Subheliseo ꝓphetauni
ex filiis ꝓphetarum. excussum est ferrum de securi. et statim
mersum est: R ogauit heliseum qui amiserat ferrum: misit

Expanded text:
undique erat populus Hebraeorum, hinc Aegyptiis vallatus, inde mari clausus: undique erat populus Hebraeorum, hinc Aegyptiis vallatus, inde mari clausus: virgam levavit Moyses, separavit se aqua, et in murorum specie congelavit, atque inter undas via pedestris apparuit . Jordanis retrorsum conversus contra naturam in sui fontis revertit exordium . Nonne claret naturam vel maritimorum fluctuum vel fluvialis cursus esse mutatam? Sitiebat populus patrum, tetigit Moyses petram, et aqua de petra fluxit. Numquid non praeter naturam operata est gratia, ut aquam vomeret petra, quam non habebat natura? Merrha fluvius amarissimus erat, ut sitiens populus bibere non posset. Misit Moyses 339 lignum in aquam, et amaritudinem suam aquarum natura deposuit , quam infusa subito gratia temperavit. Sub Elisaeo propheta uni ex filiis prophetarum excussum est ferrum de securi, et statim mersum est. Rogavit Elisaeum, qui amiserat ferrum: misit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in deserto ħȩc autẽ infigura facta sunt nostra  ognorusti
pͥstantiora: Pocior ẽ. emin lux quam umbra: ueritas quam figura
corpiis auctoris. quam manna de celoforte dicas aliud iuideo R
Quo modo tu michi aseri quod xp̃i corpus accipiam.
Et hoc nobis adhuc suꝑest ut probemus. Quantis gͥ titimur exemplis. pro¬
bemus hoc non ẽẽ quod natura formauit. s quod benedictio consecrauit:
maioremq uim ẽẽ benedictionis quam naturȩ. quia benedictione etiam
natura ipsa mutatur. Uirgam tenebat mor̃ses: proiecit eam. & facta:
serpens. Ruisus prendit caudam serpentis. & in uirge naturam reu̾tit.
Uides gͥ ꝓphetica gr̃a. bis mutatã ẽẽ naturam & serpentis ec uirge: Curre-¬
bant egypti flumina puro aquarum meatu: subito defontium uenis san-¬
gius cepit emanare: non erat potus in fluuiis. Rułsus ad ꝓphete pre-¬
ces cruor cessauit fluminũ. aquarum natura remeauit. Circonclusus

Expanded text:
sunt in deserto . Haec autem in figura facta sunt nostra. Cognovisti sunt in deserto . Haec autem in figura facta sunt nostra. Cognovisti praestantiora; potior est enim lux quam umbra, veritas quam figura, corpus auctorquomodo tu mihi asseris quod corpus Christi accipiam? Et hoc nobis adhuc subemus non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit: majoremque vim esse benedictionis quam naturae; quia benedictione etiam natura ipsa mutatur. 51. Virgam tenebat Moyses, projecit eam, et facta est serpens . Rursus prehendit caudam serpentis, et in virgae naturam revertit. Vides igitur prophetica gratia bis mutatam esse naturam et serpentis et virgae? Currebant Aegypti flumina puro aquarum meatu, subito de fontium venis sanguis coepit erumpere; et non erat potus in fluviis . Rursus a prophetae prece cruor cessavit fluminum, aquarum natura remeavit. Circumclusus
Abbreviated transcription (Latin):
in deserco motui sunt. ¶sta autem esco quam accipis. iste panis
uiuis qui descendit de celo. uite ecerne substantantiã sub ministrat.
Q quicumq hunc manducauerit non moriet᷑ inet̾num. Et corp
est ap̃i. C onsidera nunc utrum p̾stantior sit panis angłorum an¬
caro xpi q̃ue utiq est corpꝰ uite: M anna illudecelorn hoc sipp celu
Tuud celi hoc comini celorum: Iiuto coruptiom obnoeim su a
temon diem seruianetur. Hoc abienum ab omĩ corruptiore Q uodqa
relugtiose gustauierit: eor rptionẽ sentire non poterit. Iuis de petru aq̃
flureto cibi sanguis ẽ xp̃o. Illos ad horam satiauit aqua. te sanguis
diluit in eternum. ludeus bibit & sitit: tu cum biberis sitire non
poteris. Et ulud in umbia: hoc in ueritate. Si illud qͦd miraris
patres facta est. Bibebant inquit de consequenti petra: petra aute
crat xp̾c sed non inplurib eorũ conplacitum est deo nam ꝓstiisi

Expanded text:
in deserto mortui sunt. Ista autem esca, quam accipis, iste panis in deserto mortui sunt. Ista autem esca, quam accipis, iste panis vivus, qui de coelo descendit, vitae aeternae substantiam subministrat, et quicunque panem hunc manducaverit, non morietur in aeternum, quia corpus est Christi. Considera nunc, utrum pcaro Christi que utique corpus est uite. Manna illud e celo, hoc supra celum. Illud celi, hoc domini celorum. Illud corruptioni obnoxium si in alterum diem seruareturgiose gustaverit, corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit , tibi sanguis e Christo : illos ad horam satiavit aqua, te sanguis diluit in aeternum. Judaeus bibit, et sitit: tu cum biberis, sitire non poteris: et illud in umbra, hoc in veritate. 49. Si illud quod miraris, patres facta est: Bibebant, inquit, de consequenti eos petra: petra autem erat Christus. Sed non in pluribus eorum complacitum est Deo; nam prostrati
Abbreviated transcription (Latin):
pelesit s n elt sedech. qui iniducitur sine matie. sine patre neq: ũtiũ dierũ neq
finem habens: similis aut̃ filio dei. De quo ait apłs paulus ad hebreosi
quia manet sacerdos in ꝑpetuum. quia int̃pretatione latina dr̾ rer iusticie
auistus sit: Rocest rex pacis cum uix possit et pacisicus: sine matre sceam
diuinitatem: quia ex patre deo genitꝰ est unius substante cum patre.
Sine patre scd̃m in carnationẽ. qͥa natus ex uirgine est. Inttium & finem
non habens: quia ipse est initium et finis omĩum. pͥmus & nouisfimus.
Non g̃ humani s: diuint: muneris sac̃mentũ. quod accepisti ab eo ꝓlatũ
qui benedixit fidei patrem abraham illum. euiꝰ grã & geslta muiraris
P robatum est antiquiora eẽ eccłie sac ramento. ¶ unc cognosce potio
celi ꝑ ascebant᷑ alimento: U nde diccum est: Panem angłorum man¬
ducauit homo s tñ panem illum qui manducauerunt. omnes

Expanded text:
protulit, sed Melchisedech; qui inducitur sine patre, sine matre, neque initium dierum, neque protulit, sed Melchisedech; qui inducitur sine patre, sine matre, neque initium dierum, neque finem habens, similis autem Filio Dei: de quo ait Paulus ad Hebraeos: Quia manet sacerdos in perpetuum ; qui interpretatione Latina dicitur rex justijustus sit? Potest esse rex pacis, cum vix possit esse pacificus? Sine matre secundum divinitatem; quia ex Patre Deo genitus est, unius substantiae cum Patre: sine patre secundum incarnationem, qui natus ex Virgine est: initium et finem non habens, quia ipse est initium et finis omnium, primus et novissimus. Non igitur humani, sed divini est muneris sacramentum quod accepisti, ab eo prolatum qui benedixit fidei patrem Abraham, illum cujus gratiam et gesta miraris. 47. Probatum est antiquiora esse Ecclesiae sacramenta, nunc cognosce potiorcoeli pascebantur alimento. Unde dictum est: Panem angelorum manducavit homo . Sed tamen panem illum qui manducaveru
Abbreviated transcription (Latin):
parasti in conspectui meo mensam. aduersus eos qui tribulant me: Impin¬
guasti inoleo caput meum. & poculum tuum inebrians: quam preclar̃ est.
unc illud consideremus: ne quis forte usibilia uidens. qm̃ que sunt iniusi-¬
bilia non uidentur. nec posiunt humanis oculis comprehendi: dicat.
ludeis deusmanna pluit: pluit coturnices: eccłiȩ aut̃ illi dilecte. hec suntꝰ
que preparauit: de quib dictum est qͦd oculus non uidit. nec auris audi-¬
uit. nec inoor hominis ascendit. quȩ preparauit d̃s diligentib eum. Ergo
ne quis hoc dicat. Summostudio uolumus comprobare. quia et anti-¬
qͥora sunt sacram̃ta eccłie quam sinagoge.: et prestantiora quam manna est.
Antiquiora docet lectio genesis. que decursa est. Sinagoga enim ex lege
morsi principium sumpsit. Abraham uͦ longe anterior qui uictis hosti¬
bus et nepote pioprio recepto cum potrretur uictoria: tunc iali occurrit¬
melchiscdehc. et protulit ea que abrabam ueneratus acceptt. Non abralami

Expanded text:
asti in conspectu meo mensam 337 adversus eos qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum, et poculum tuum inebrians quam praeclarum est! 44. Nunc illud consideremus, ne quis forte visibilia videns quoniam quae sunt invisibilia, non videntur, nec possunt humanis oculis comprehendi dicat forte: Judaeis Deus manna pluit, pluit coturnices : Ecclesiae autem illi dilectae haec sunt quae praeparavit; de quibus dictum est: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus eum . Ergo ne quis hoc dicat, summo studio volumus comprobare quod et antiquiora sunt sacramenta Ecclesiae quam Synagogae, et praestantiora quam manna est. 45. Antiquiora docet lectio Genesis quae decursa est ; Synagoga enim ex lege Moysi principium sumpsit : Abraham vero longe anterior, qui victis hostibus, et nepote proprio recepto. cum potiretur victoria; tunc illi occurritMelchisedech, et protulit ea quae Abraham veneratus accepit. Non Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
Mete uidex mortuoꝵ macte rex uiuẽtiũ
dext̾ inparentis arce qui clius uͥtutib
omĩũ uent᷑us inde uistus ultor cͥminũ
Te senes & te inuentus paruuloꝵ te cho¬
rꝰ eͣba matrum uͥgiñesq simplices puel¬
lule uoce concordes pudicis ꝑ sirepãt ẽcẽtib
Fluminũ lapsus ⁊ unde litoꝵ crepidines
imber estus nix pruina silua ⁊ aura nox
dies oĩb te concelebrãt seloꝵ scł is
hyonꝰ cͥnca exequias d functi

Expanded text:
te iudex mortuorum, macte rex viventium, dexter in parentis arce qui cluis virtutibus, omnium venturus inde iustus ultor criminum. te senes et te iuventus, parvulorum te chorus, turba matrum virginumque, simplices puellulae, voce concordes pudicis perstrepant concentibus. fluminum lapsus et undae, litorum crepidines, imber, aestus, nix, pruina, silva et aura, nox, dies omnibus te concelebrent saeculorum saeculis. Hymnus circa exequias defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
Ne iuoatta potuis : mortifer exodore plat
Appositã memorãt arã fouea stetisse sũmo
Pege sub hac salis aut micã iec᷑⁊ suis litarẽt
S̾urgite pulu̾oͤo m̃sos liqͣ aridꝰ uorauit
pcipitẽq globum sũdo tenꝰ ĩplicaũ imo:
C orꝑa candor ht̃. cãclor uelnt adsuꝑna m̃tes
Candicla massa dehinc dici m̃uit ꝑ oẽ sedũ
Letior int̾ea iã thasciꝰ ob diem suor
Sisnit̃ inclomiti ꝓ cõsuł eminꝰ surori
Ede i sus erat qͥd iuu̾et uni cultor ĩ qͥt
t rado salutif i mist̾ia consecͣtade.¬

Expanded text:
e tacta potens, et mortifer ex odore flatus. Appositam memorant aram fovea stetisse summa Lege sub hac, salis aut micam, jecur aut suis litarent Gurgite pulvereo mersos liquor aridus voravit, ipitemque globum fundo tenus inplicavit imo. corpora candor habet, candor vehit ad superna mentes, Candida Massa dehinc dici meruit per omne saeclum. laetior interea iam Thascius ob diem suorum sistitur indomiti proconsulis eminus furori, edere iussus erat quid viveret: unicultor, inquit, trado salutiferi mysteria consecra
Abbreviated transcription (Latin):
acolum̃ ut num̾ũ reddã tͥ debitũq. soluã
sorso his cdñm ꝑ mouerat influebat inde
S decus egregium discͥmĩe sagnuĩs petũdũ
son tͣpidare locens nec ced̾e nec dolore uĩci

Expanded text:
incolumem ut numerum reddam tibi debitumque soincolumem ut numerum reddam tibi debitumque soVocibus his Dominum permoverat: influebat inde Ad decus egregium discrimine sanguinis petendum, Non trepidare docens, nec cedere, nec dolore vinci,
Abbreviated transcription (Latin):
Se fore pͥncipiũ pulcͤ necis : duce̾ eruors
S eq capt̃ gladio sũmitt̾e sangiunẽ dicare
Qͥ sociare aĩam xͦ. uelit ut cõmes seqͣt᷑
Conscia cortareae caliginis abdicata soli
Clausus in his specub sc̃s cip̾anꝰ &. catena
Nexꝰ utranq manũ nom̃ pat̾s ĩuocat sup̃mũ
Op̃s genitor aͥ. els̃ & creator orb̾
xpẽ parens homĩs quẽ diligis ⁊ uetas ꝑire
Ille ego uꝑis quẽ cu bonꝰ oblitũ uenenis
Criminib uariis cinctũ miseratꝰ abluisti
Iamq cuum siei manclas sio cipͥanꝰ alt̾
At nouuꝰ ex uet̾i nec iam reus aut nocẽs ut añ
Si luteum facili carsmate corpꝰ ex piasti¬
U ise libens cenebris ergastula ceca dissi patis
E ripe corꝑeo decarc̾e uincłisq mũdi
hanc aĩam liceat fuso tͥ sangiuẽ ĩmolari
Ne qua ferrũ repͥmat clem̃tia uidicẽ tirãni
Neu sciat inuidia mitesc̾e głam negare
d a qͦ neqͥs iners sit de grege que tuus dre¬
ecalat inpatiens pene citub et ueqͥs tuoꝵ

Expanded text:
pium pulchrae necis, et ducem cruoris, Seque caput gladio submittere, sanguinem dicare: Qui sociare animam Christo velit, ut comes sequatur. Conscia tartareae caliginis, abdicata soli. Clausus in his specubus sanctus Cyprianus, et catena Nexus utramque manum, nomen Patris invocat supremi: s genitor Christi Deus et creator orbis, Christe parens hominis, quem diligis et vetas perire, ille ego, vipereis quem tu bonus oblitum venenis, criminibus variis tinctum, miseratus abluisti iamque tuus fieri mandas, fio Cyprianus alter et novus ex veteri nec iam reus aut noeens, ut ante. si luteum facili charismate pectus expiasti, vise libens tenebris ergastula caeca dissipatis, eripe corporeo de carcere vinculisque mundi hanc animam, liceat fuso tibi sanguine inmolari, ne qua ferum reprimat dementia iudicem, tyranni neu sciat invidia mitescere, gloriam negare. da quoque ne quis iners sit de grege quem tuum regene cadat inpatiens poenae titubetve quis tuorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ualerianus opum pͥnceps erat atq galienus
constituere simul penam capĩs dm̃ fatt̾ta
M ilia t̾rigenũ spͣcissima usserãt sac̾ri
Contͣ. aĩos ppłi elocto  cipͥanꝰ incitabat
N eqͥs abegregie uͥtutis honore discreparet
N eu fidĩ p̃cium qͥs sum̾e degener tim̾et
Esse leuenq cruciatũ simͦ conferas sut᷑ a
Que ds̃ ex uiris int̾mĩa fortib spopondit

Expanded text:
Valerianus opum princeps erat, atque Gallienus; Valerianus opum princeps erat, atque Gallienus; 1207 Constituere simul poenam capitis Deum fatenti. Millia terrigenum spurcissima jusserant sacrari. Contra animos populi doctor Cyprianus incitabat, Nequis ab egregiae virtutis honore discreparet, Neu fidei pretium quis sumere degener timeret, Esse levem cruciatum, si modo conferas futura Quae Deus ipse viris intermina fortibus spopondit:
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃c̃ ille dĩ qͥflux̾at actor in ꝓphetas
fontib eloquii te celitꝰ actus irrigauit
Oniue candidiꝰ lingue genꝰ onouũ saporẽ
Ut liquor ambrosiꝰ cor mitigat imbuit palatũ
Sedem aĩẽ penetͣt m̃tem fouet ⁊ perrat art̾¬
S ic els̃ int̾iꝰ sentit᷑ ⁊ indit᷑ medulis
U ñ bonũ subelitũ t̾ris cded̾is pat̾ reuela
De erat apłicis scͥptis opulentus executor
e ligit᷑ locuples facundia q̃ doc̾et urbem
Q ueq uolinnĩb pauli famulata clisputar
Q uo mage cruda hominũ p̃cordia ꝑpolita nos
Fraude pucditiciam ꝑfring̾e nilsacrũ putare o
Sepe ⁊̃ magic̃ cãtamꝰ mire ꝑ sepulchra
& geniale thori uis solu̾et asluãte nupta
luxurie rabiẽ cante cohib repñte xp̃c
discutit ⁊ tenebras depectore pellit⁊ furorẽ
Implet amore sui dat cred̾e dat prd̾e facdi
Iãq siga alia ẽ. quã q̃ fuit oris y nitoris
e xuit᷑ tenui uultus cute tͣnsit in seuerã
Deflua cesaries c̃pescit᷑ ad breues capillo

Expanded text:
s ille Dei qui fluxerat auctor in prophetas, Fontibus eloquii te coelitus actus irrigavit. O nive candidius linguae genus, o novum saporem! Ut liquor ambrosius cor mitigat, imbuit palatum, Sedem animae penetrat, mentem fovet, et pererrat artus: Sic Deus interius sentitur, et inditur medullis. Unde bonum subitum terris dederis, Pater, revela. Deerat apostolicis scriptis opulentus exsecutor; 1205 Eligitur locuples facundia quae doceret orbem, Quaeque voluminibus Pauli famulata disputaret; Quo mage cruda hominum praecordia perpolita nossent Fraude pudicitiam perfringere, nil sacrum putare; Saepe etiam magicum cantamen inire per sepulcra, Quo geniale tori jus solveret, aestuante nupta. Luxuriae rabiem tantae cohibet repente Christus, Discutit et tenebras de pectore, pellit et furorem: Implet amore sui, dat credere, dat pudere facti, Jamque figura alia est quam quae fuit, oris, et nitoris: Exuitur tenui vultus cute, transit in severam, 1206 Deflua caesaries compescitur ad breves capillos,
Abbreviated transcription (Latin):
Ille dõ m̾itas gͣtes agit ꝙ. canis cũ phãs
Fluit habire uir̃ mesta affrica qͦ docẽte
A e minꝰ inuolitat t̾ris nec ab hoc recedit
Nec libie popłos tantum regit exit isq ĩ otũ
Seniq doctor humi ẽ. idẽ qͦ martir in supnis
Insiruit hͥ c hoĩes illic̃ pia dona dlat pat᷑ nꝰ¬

Expanded text:
ille Deo meritas grates agit et canit triumphans. flevit abire virum maesta Africa, quo docente nec minus involitat terris nec ab hoc recedit nec Libyae populos tantum regit; exit usque in ortum denique doctor humi est, idem quoque martyr in supernis, instruit hic homines, illinc pia dona dat patron
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidiũ tulit salutare qd uetꝰ lex ñ potinit ne gr̃e beneficiũ in auire uideamͥ legi uet̾i ser¬
uientes. Lex uetꝰ ñ utiq criminis nom̃ ÷ s tp̃ris ł etatis. senuit enĩ: qr cessauit. Lex
aũ sp̃s ipsa ÷ lex fidei qr fides in aĩo ÷ nec oꝑib addiscit᷑ s corde ẽdit᷑. Et mens ipsa intel¬
ligit nat̾e suȩ eẽ. qd̾ credit. hec ocłis cernit᷑ aut manib palpat᷑. ⁊ q̃ spant̾ dona ñ inuisibi¬
dic̃: lex sp̃suocat᷑ ut cotũ hõem faciat spũalẽ. Q̾dͥ gͦ dicemꝰ: lex peccatũ ẽ : absit Am̃ legẽ
mortis hancdix̃ ut erutos nos ab eagͦtulat᷑. ⁊ in illo dõ seruire negat. Ne unꝗͣ hanc asse¬
rere putaret᷑: ħ purgat c̃ dic̃ absit. S peccatũ ũ cognoui nͥ ꝑ legẽ. Ngͦ peccatũ ÷ lex: s¬

Expanded text:
praesidium contulit salutare, quod vetus lex non potuit; ne gratiae beneficium inanire videamur, legi veteri serpraesidium contulit salutare, quod vetus lex non potuit; ne gratiae beneficium inanire videamur, legi veteri servientes. Lex vetuex autem spiritus est ipsa lex fidei, quia fides in animo est, nec operibus addiscitur, sed corde creditur, et mens ipsa intelligit, naturae suae esse quod credit, nec oculis cernitur, nec manibus palpatur. Est et alia indicit, lex spiritus vocatur; ut totum hominem faciat spiritalem. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Quoniam legem mortis hanc dicit, et erutos nos ab ea gratulatur, et in illa Deo servire negat; ne iniquam hanc asserere putaretur, hoc purgat, cum dicit: Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per Legem. Non ergo pe
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ peccati lex ÷ ñ genitͥr: reos faciens peccatores. Nc̃ aũ soluti sumꝰ a lege mortis in qͣͦ
detinebam̃ soluti sumꝰ a lege: dũ remissionẽ peccatoꝵ accepimꝰ. N enĩ ht̃ iã in nos potesta¬
tẽ. Infidis enĩ ⁊ peccatorib dñat᷑. lȩx aut̃ mortis idõdicta ÷ qr punit reos mortificat enĩ
le ee̾ ꝑhib̾e peccare : S qr ħ ñ potuit ut saluaret hõẽ remutendo peccata: lex fidĩ data
ẽ q̃ credentes lib̾aret a dnĩo legis ut possint reꝑare se ad uitã qͦs lex tenebat reos mor-¬
tis. Ipsis enĩ lexmortis ẽ qͥb ira oꝑat᷑ causa peccati ita ut seruiamꝰ innouitate sp̃s ⁊ ñ in
uetustate litt̾e. hic legẽ tangere putat᷑ qm qͥdẽ ad cõꝑationẽ legis fidĩ inferiorẽ faẽ ñ¬
tam̃ inimicã iudicat. Nã idõ dic̃ nos eruditos a lege mortis ut seruiamꝰ lege fidei q̃ nob̾

Expanded text:
enim peccati Lex est, non genitrix, reos facieenim peccati Lex est, non genitrix, reos faciedetinebamur. Soluti sumus a Lege, dum remissionem peccatorum accepimus; non enim jam habet in nos potestatem, infidis enim et peccatoribus dominatur. Lex autem mortis ideo dicta est, quia punit reos; mortificat autem le esse prohibere peccare? Sed quia hoc non potuit, ut salvaret hominem remittendo peccata, lex fidei data est, quae credentes liberaret a dominio Legis; ut possent reparare se ad vitam, quos Lex tenebat reos ad mortem. Ipsis enim Lex mortis est, quibus iram operatur causa peccati. Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Hic legetamen inimicam judicat. Nam ideo dicit nos erutos a lege mortis, ut serviamus legi fidei, quae nobis
Abbreviated transcription (Latin):
qr ante fidẽ in carne eramꝰ sub peccato enĩ uiuebamꝰ. ħ ÷ carnales sensus seq̃ntes uitiis: ⁊ pec¬
catis subiacebamꝰ. Sensꝰ aut̃ carnis ÷ ñ crede spĩalia. id÷ sine comixtione iuri uͥginẽ peꝑisse.
iex aqͣ. ⁊ sp̃u scõ hoiẽ denuo nasci. ⁊ solutã ammã a copula carnis: rursꝰ in carne resur¬
g̾e. de his diffidens: in carne: hinc uitia aut peccatoꝵ q̃ ꝑlegẽ ostendunt᷑ oꝑabant᷑ iuqͥt
inm̃bris nr̃is ut fructificarent morti. Manifestũ÷ qi ñ c̃dit s peccato agic ⁊ captiuus chit᷑
adiutia admittenda: ut fructũ faciat morti scd̾e. Lucrũ enĩ tẽ fac̃ mors: c̃ peccat᷑. In m̃briᷤ
tñ dic̃ uitia oꝑari ñ in corꝑe. ne occasio ee̾t male tc̃tantib corpꝰ: qi in mali loqͥo lingua arguit᷑.
cũ peccatoꝵs q̃ dnãri in carne agentib dicit ꝑ legẽ oscendi. ñ ꝑ leg̃ fieri demonstt᷑. Index

Expanded text:
quia ante fidem in carne eramus; sub peccato enim vivebamus, hoc est, carnales sensus sequentes, vitiis et peccatis subjacebamus. Sensus autem carnis est, non credere spiritalia, id est, sine commixtione viri virginem peperisse, et ex aqua et Spiritu sancto hominem denuo nasci, et solutam animam a copula carnis rursus in carne resurgere. De his diffidens, in carne est, hinc: Vitia, ait, peccatorum, quae per Legem ostenduntur, operabantur in membris nostris, ut fructificarent morti. Manifestum est quia qui non credit sub peccato agit, et captivus trahitur ad vitia admittenda; ut fructum faciat morti secundae: lucrum enim tunc facit mors, cum peccatur. In membris tamen dicit vitia operari, non in corpore, ne occasio esset male tractantibus corpus; quia in maliloquio lingua arguitur, tamen peccatorum quae dominari in carne agentibus dicit, per Legem ostendi, non per Legem fieri demonstrat; index
Abbreviated transcription (Latin):
a lege iubet᷑: ⁊ uoluntas : faciendi.S ut impleat᷑ uͥtꝰ ⁊ pocestas deest qr sic p̾ssus : potestate¬
pecc̃i ut ñ possit irȩ qͦ uult neq ualeat otͣdicẽ qr potestatis eꝰ: alt̃ ÷ dñs. hõ enĩ iã ꝯsuetudine
peccandi gͣuat᷑: ⁊ faciliꝰ succũbit peccõ ꝗͣ legi: ꝗͣ scit bona docẽ. ac si uelit bona facere: p̃mit il¬
lũ ꝯsuetudo adiutore inimico. N enĩ qd̾ uolo facio bonũ s qͥ nolo malũ ħ ago. Sepe repetit
pecc̃m. Si aut̃ qͥ nolo ħ facio iã ñ ego oꝑor illud s qd̾ habitat in me pecc̃m H ÷ qd̾ iã sup mem

Expanded text:
a Lege jubetur, et voluntas est faciendi: sed ut impleatur, potestas et virtus a Lege jubetur, et voluntas est faciendi: sed ut impleatur, potestas et virtus ut non possit ire quo vult, neque valeat contradicere; quia potestatis ejus alter est Dominus. Homo enim jam consuetudine peccandi gravatur, et facilius succumbit peccato quam legi, quam scit bona docere; ac si velit bona facere, premit illum consuetudo, adjutore inimico. Non enim quod volo, facio bonum: sed quod nolo malum, hoc ago. Saepe repetit, peccatum. Si autem quod nolo, hoc facio; jam non ego operor illud, sed quod habitat in me
Abbreviated transcription (Latin):
in habitat in me ħ ÷ incarne bonũ. Ndic̃ sic̃ qͥb̾dã indet̾ in carne mala s q̃ habitat in carne
ñ eẽ bonũ. s eẽ peccatũ Aͦ mͦ inhabitat in carne peccatũ c̃ ñ sit substantia s p̾uaricatio
boni: Qm̃ pͥmi hõis corpꝰ corruptũ ÷ ꝑ pecẽm ut possit dissolui: ipsa peccati corruptio
ꝑ ꝯditionẽ offensionis manet in corꝑe. robur tenens diuinȩ sententiȩ data in adã. qd̾ ÷ si¬
gnũ diaboli cuiꝰ instinctu peccauit. ꝑ id gͦqd facticausa manet: in habitare dr̃ pecc̃m in car¬
ne. Ad qm diabol accedit qͣsi ad suã legẽ: ⁊ manet qͣsi in pecc̃o pecc̃m. qr caro iã pecc̃i ÷ ut de¬
cipiat hõem suggestionib mał: ne hõ faciat qd p̾cspit lex. Nlã uelle adiacet mͥ. Lã bona asserit
q̃ iubet lex ut nat᷑alit̾ sibi plac̾e̾ dicat ⁊ uelit face. ꝑ ficere aũ bonũ ñ inuenio. Et placet gͦ qd̾

Expanded text:
in carne, non esse bonum, sed peccatum. Quomodo inhabitat in carne peccatum, cum non sit substantia, sed praevaricatio boni? Quoniam primi hominis corpus corruptum est per peccatum ut possit dissolvi: ipsa peccati corruptio per conditionem offensionis manet in corpore, robur tenens divinae sententiae datae in Adam, quod est signum diaboli, cujus instinctu peccavit. Per id ergo quod facti causa manet, inhabitare dicitur peccatum in carne, ad quam diabolus accedit, quasi ad suam legem, et manet quasi in peccato peccatum; quia caro jam peccati est, ut decipiat hominem suggestionibus malis; ne homo faciat, quod praecipit lex. Nam velle adjacet mihi. Tam bona asserit, quae jubet Lex, ut naturaliter sibi placere dicat, et velit facere. Perficere autem bonum non invenio. Et placet ergo quod