comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deferentes eiusdem uerbis at que sententiis quas proferunt
uincimus quasi elatum goliam suo gladio detruncamus
Ad sumens autem dauid capud philistei adtulit illud inhieru¬
salem: armauero eius posuit inta bernaculo suo Quod dic̃
adtulis sed auid capud philistei inhierusalem anticipatio ẽ
quod postea fecit. Arma uero eius id est philistei non est
intellegendum quod in suoposuerit tabernaculo. sed inta¬
bernaculo dnĩ Dequo tabernaculo postea haec aba himelech
sacerdote accepit. Eoautem tempore quouiderat saul diuid
egredientem contraphili steum. Aita dabner principem
miliciae Dequa strrpe descendit: hic adulescensabner
Dixitq abner. Uiuatanimatua rex si noui: secundum illuc
locutionis genus hocdictum est. quod dictum est illud. bene¬
dixit nabothdõ etregi Acsidiceret . non uiuat animatua rexs. noui.
autuideam mortemtuam si noui. Aliter quia si coniunctio aliquan¬

Expanded text:
deferentes, eisdem verbis atque sententiis quas proferunt deferentes, eisdem verbis atque sententiis quas proferunt vincimus, quasi elatum Goliam suo gladio detruncamusAssumens autem David caput Philistaei, attulit illud in Jerusalem: arma vero ejus posuit in tabernaculo suo. Quod dicit attulisse David caput Philistaei in Jerusalem, anticipatio est, quintelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea haec ab Abimelech sacerdote accepit. Eo autem tempore quo viderat Saul David egredientem contra Philisthaeum, ait ad Abner principem militiae: « De qua stirpe descendit hic adolescens, Abner? Dixitque Abner: Vivat anima tua, rex, si novi. » Secundum illud locutionis genus hoc dictum est quo dictum est illud: « Benedixit Naboth Deo et regi . » Ac si diceret: Non vivat anima tua, rex, si novi; aut: Videam mortem tuam, si novi. Aliter: quia si conjunctio aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
suis quando credebant magi eius quosille inmanu habebat et de
quibus tetras animas trucidabat. Conuertunt linguas suas con¬
tradiabolum et sic goliae gladiosuo caput inaditur. Item uir
recta fide plenus quae scis solent adiustitiam deputare ea
ipsa scripturae sacrae quae ereticus affert testi monia collegit
eterroriseius pertinaciam in de conuincit Contranos namq
dum sacraelegis testimonia ad portant. secum nobis afferunt
undeuincantur. Vnde etdauid typum dni. quiuidelicetforts
manu inter p̃tatur: golia suero reuelatus sic e transmigrans
hereticorum superbiam signans. hoc rebus locuti sunt quod
nos uerbis a perimus. Coliasquippe cum gladio. Dauid. uero
cum perapastorale uenitad praelium sed eundem goliam
dauid superans suo occidit gladio. Quod nos quoq agimus qui
praemissidauid membra exeius fieridignatione meruimus
am cumsu perbientes hereticos et sacraescripturae sententias

Expanded text:
suis, quando credebant maligni ejus, quos ille in manu habebat, et de suis, quando credebant maligni ejus, quos ille in manu habebat, et de quibus caeteras animas trucidabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, et sic Goliae de gladio suo caput inciditur. Item vir certa fide plenus, quae sanctis solet ad justitiam computari, ea ipsa Scripturae sacrae, quae haereticus affert, testimonia colligit, et erroris ejus pertinaciam inde convincit. Contra nos namque dum sacrae legis testimonia adportant, secum nobis afferunt unde vincantur. Unde et David typum Domini, qui videlicet fortis manu interpretatur; Golias vero, revelatus sive transmigrans, haereticorum superbiam signans, hoc rebus locuti sunt quod nos verbis aperimus. Golias quippe cum gladio, David vero cum pera pastorali venit ad praelium. Sed eumdem Goliam David superans, suo occidit gpraemissi David membra ex ejus fieri dignatione meruimus: nam cum superbientes haereticos, et sacrae Scripturae sententias
Abbreviated transcription (Latin):
quaer itaccipere sed satagitdare . Hocmater gratisdat
et contristatur. side sit quia ccipiat Quomodo ergo ostendit
dauid legem si ne gratia operari non posse : nisicumillos. lapi¬
desquinq quibus significabatur lex in librisquinq coniun¬
gere uolens gratiae posuitinua saẽ pastorali quolac mul¬
geri consuerat. His armatus processit aduersus goliam
su perbum seiactantem et deise p̃sumentem Tulit unum
lapidem et deiecit diabolum infrontepercussit et cecidit ex eoloco
corporis ubi signum xp̃i non habuit. H oc quoq licet adtendas quin¬
q lapides posuit unummisit quinq librielecti sunt sed unitasuicit
Plenitudo ergolegiscaritas ut aita postolus. Sufferente sinuicẽ
in dilectione studentes seruare unitatem sp̃s inuinculo pacis
Deinde illo percussoatq deiecto gladium eius abstulit & deinde
illica put ab scidit et fecit hoc noster dauid: dei ecit diabolum de

Expanded text:
quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat. Quomodo ergo ostendit David legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque quibus significabatur lex in libris quinque conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgeri consueverat. His armatus processit adversus Goliam superbum, se jactantem et de se praesumentem. Tulit unum lapidem et dejecit diabolum. In fronte percussit, et cecidit in eo loco corporis ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas. Quinque lapides posuit, unum misit. Quinque libri electi sunt, sed unitas vicit. « Plenitudo ergo legis charitas, ut ait Apostolus: sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . » Deinde, illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde caput abscidit. Et fecit hoc noster David, dejecit diabolum de
Abbreviated transcription (Latin):
lapides tulit Deposuit ergo corporalia sacramenta legis
quae non sunt inpositagentibus Deposuit quae non obser¬
uint quia enim inueteri lege & legimus et non obseruamus
sed tamen ad aliquam significationem p̃missa & posita in tel¬
legimus Deniq: haec arma deposuit tam quam onera sacram̃¬
torum ueteris legis et ipsam legemaccepit Quinq enim lapi¬
des quinq librosmoysi significant Tulitergo illosquinq: lapi¬
des deflumine id est desaeculo Labitur enim mortale sa eculũ
et p̃terfluit quicquid uenit inmundum Frant enim in flumine
tam quam lapides inpopulo illo primo. Frantillic inuti les.
& uacabant nihil proderant transiebat supra fluuius. Sed
quid fecit dauid ut lex ipsa utilis e&. accepit gratim. Lexenĩ
sinegratia implerinon potest plenitudo legis Karitas ẽ
quia ergogratia facit legemimpleri. significatur enim¬
gratia lacte Hoc estenim in carne gratuitum ubimater non

Expanded text:
lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, quae non sunt imposita gentibus. Deposuit quae non observamus. Quia enim in veteri lege et legimus, et non observamus, sed tamen aliquam significationem praemissa et posita intelligimus. Denique haec arma deposuit, tanquam onera sacramentorum veteris legis, et ipsam legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine, id est, de saeculo. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant enim in flumine, tanquam lapides in populo illo. Primo erant illic inutiles et vacabant, nihil proderant, transibat supra fluvius. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest. « Plenitudo legis charitas est . » Quia ergo gratia facit legem impleri significatur gratia lacte. Hoc est enim in carne gratuitum, ubi mater non
Abbreviated transcription (Latin):
nimiae magnitudinis qui benepotest significare diaboli
supbiam quam dauid noster singulari certamine congres¬
sus prostrauit ac populumdĩ atimoreeiu seripuit quileonẽ. & ursũ
necauit: ursum uidelicet diabolum. leonem antixristum alterũ
nunc hominibus latenter insidiantem. alterum in posterum mani¬
festissime seuientem Istedauid inp̃lio gigantem superauit cum
aduersus populumdĩ alienigene dimicarent. Prouocauit suꝑ¬
bia humilitatem prouocauit diabolu sxpm Accepit arma
bellica scs dauid ut aduersus goliam procederet. Haec cerma
pera etatem et paruam staturam corporis porta renonua lu it
abiecit onerantia accepitquinq lapides deflumine et posuit
inuase pastorali Hisarmatus processit etuicit hocquidem
ille dauid. Sed simysteria perscrutemur. indauidxp̃s intelle¬
gitur qui temporereuelationis noui testamenti insinuanda e¬
& commendandae gratiae p̃uidens arma deposuit. quinq

Expanded text:
nimiae magnitudinis, qui bene potest significare diaboli nimiae magnitudinis, qui bene potest significare diaboli superbiam, quem David noster singulari certamine congressus prostravit, ac populum Dei a timore ejus eripuit, qui leonem et ursum necavit; ursum, videlicet diabolum; leonem, Antichristum: alterum nunc hominibus latenter insidiantem, alterum in posterum manifestissime saevientem. Iste David in praelio gigantem superavit, cum adversus populum Dei alienigenae dimicarent. Provocavit superbia humilitatem, provocavit diabolus Christum. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem et parvam staturam corporis portare non valuit, abjecit onerantia, accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus processit et vicit. Hoc quidem ille David. Sed si mysteria perscrutamur, in David Christus intelligitur, qui tempore revelationis Novi Testamenti insinuandae et commendandae gratiae praevidens, arma deposuit, quinque
Abbreviated transcription (Latin):
autem erat filius uiri et frathei debethleem iuda cui nomen erat isai.
qui babebi toccofilios Quaeritur curhic octo filios haberedicatis
cumin paraly pome non non plus quam septem legantur Quodita
soluitur pathanitaq prophetam filium semmaa filii sui quem
in loco filii educauerat et nutrierat interfilios adnumerat
Nametioram simuele septem cius filii leguntur adducti fuisse
& octauus ẽe in pascuis inter quos nathan adductum fuisse
manifestum est. qui et ionathanuocatur De quo inexeremi
parte simuelis dicitur. Percussit eumionathan filuis semiu
fratris dauid & notandum quodubi cumq prophetauocats
nathan scribitur non ionathan Pugnauero philistinorũ
contrais tabel non in conuenienter malignorum spuum
p̃lium aduersum ecclesi amdi accipi potest Inde egreditur
decastris scilicet philistinorum uir spurius goliatħ nomine

Expanded text:
autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon non amplius quam septem leguntur? Quod ita solvitur: Nathan itaque prophetam, filium Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios numerat. Nam coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti fuisse, et octavus esse in pascuis, inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte Samuelis dicitur: « Percussit autem eum Jonathan, filius Sammaa, fratris David . » Et notandum quod ubicunque propheta vocatur, Nathan scribitur, non Jonathan. « Pugna vero Philisthinorum contra Israel, » non inconvenienter malignorum spirituum praelium adversus Ecclesiam Dei accipi potest. Inde egreditur, de castris scilicet Philisthinorum, vir spurius, nomine Goliath,
Abbreviated transcription (Latin):
degeth altitudinis cubitorum sex et palmo et cassis arear suꝑ ca¬
puteius. edorica amata induebatur Porro pondus loricae eius
quinq milia siclorum aeris et ocreas aereas habebat in cruribus
& clipeus a ereus tegebat humeroscius. Hastileaut̃ hasta eeiuserat
quasi liciatorium texentium Ipsumaut ferrum hastaceius sexcen¬
tos sidos habebat ferri et armigereius antecedebat eum stansq cla
mabat aduersus falangasi srł et dicebateis: Quareuenistisparati
ad plium Numquid ego non sumphilisteus etuosseruisauls ł ligito
ex uobis uirum et descendat ad singula recertamen siqui uerit ꝑug¬
nare mecum et percus seritine erimus uobisserui Siautem ego
pualuero et percussero eum uo seruiericis et serui etis nobis
Et aiebit philisteus Ego ex probraui agminibus israhelis hodie
Date mibi uirum etin eat mecum singula recertamen: Spurius
dicitur quia patregigante matreuero getheanatus erat Dauid

Expanded text:
de Geth, altitudinis sex cubitorum et palmo, et cassis aerea super cade Geth, altitudinis sex cubitorum et palmo, et cassis aerea super caput ejus, et lorica induebatur. Porro pondus loricae ejus quinque millia siclorum aeris. Et ocreas aereas habebat in cruribus, et clypeus aereus tegebat humeros ejus. Hastile autem hastae ejus erat quasi liciatorium texentium. Ipsum autem ferrum hastae ejus sexcentos siclos habebat ferri, et armigemabat adversum falangas Israhel et dicebat eis quare venitis parati ad proelium numquid ego non sum Philistheus et vos servi Saul eligite ex vobis virum et descendat ad singulare certamen si quiverit pugnare mecum et percusserit me erimus vobis servi si autem ego praevaluero et percussero eum vos servi eritis et servietis nobis et aiebat Philistheus ego exprobravi agminibus Israhelis hodie date mihi virum et ineat mecum singulare certamen dicitur, quia ex patre gigante, matre vero Gethaea, natus erat. David
Abbreviated transcription (Latin):
etecha inter eleutero polim et aeliam aetecha interp̃tat᷑
fortitudo si ue decipula Dumasiue dommim intribuiu da
uicus grandis est: inda roma hoc est adaustralem plagam
Duma interpraetatur silentium siue gaudium  Porro saul
& uiriis rahel congregati inualle terebinthi Terebintus est
insicimis subqua abscondit ia cobidola iuxtaneopolim: Etdi¬
rexerunt aciem ad pugnandum contra philisthum. & cetera
H inciosephus Post non multa si quidem tempora palestini
denuo congregati. et magnum superomnes i srahelitas ex¬
ercituum colligentes intersochot. et atecha castrametiais
C ontra quos saul denuo produxitexercitum. et superquendam montẽ
castra ponens coegit palestinos priora quidem castra relinquere
ex aduersomontis quemsiul ad praehenderat aduenire diuisitq
corum ex ercitus medius mons quierat positus intereos
Etegressus est uirspurius de castrisphilistinorum nominegoliath

Expanded text:
Azecha inter Eleutheropolim et Aeliam. Azecha interpretatur Azecha inter Eleutheropolim et Aeliam. Azecha interpretatur fortitudo sive decipula. Duma sive Dommim in tribu Juda vicus grandis est in Daroma, hoc est ad australem plagam, Duma interpretatur silentium sive gaudium. « Porro Saul et viri Israel congregati in valle Terebinthi. » Terebinthus est in Sichimis, sub qua abscondit Jacob idola juxta Neapolim. « Et direxerunt aciem ad pugnandum contra Philisthiim, » etc. Hinc Josephus: « Post non multa siquidem tempora Palaestini denuo congregati, et magnum super omnes Israelitas exercitum colligentes inter Socho et Azecha castrametati sunt. Contra quos denuo Saul produxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora quidem castra relinquere, et ex adverso montis, quem Saul aprehenderat, advenire. Divisitque eorum exercitus medius mons, qui erat positus inter eos. » « Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum, nomine Goliath,
Abbreviated transcription (Latin):
rit ad p̃hensidauid ertharaeius uesamam sedabat. Quid enim
persiuli mn nisi elatio potentium et quid perdauid innuitur nisi hu¬
milis uita scõrum ¶ Cum ergo saul ab inmundospũ arripitur
dauid canente eius uesania temperatur : quia cum sensus poten¬
tium perelationem in furorem uertitur dignum est ut ad salutẽ
mentis quasi dulcedine crthare locutionis nostrae tranquilli¬
tatis reuocetur
osthaec philistum agmina sua in proelium conduxerunt in sochod
iudie &ca strametati sunt inter sochoth. et techa infinibus dom¬
mim Sochot ẽ oppidum in tribuiuda. Suntautemusq hodie
uiculi duo pergentibus aeliam deeleuthero poleis in nonomilia¬
rio uiae publicae unus inmonte & alter in camspo situs qui sochot
nuncupantur. Interpraetatur uero ramus uel humilitas
techa ciuitate cananeorum in partetribus iudae ad quam
usq persecutus est iesus quinq reges sed ethodie uocaturuilla

Expanded text:
ret, apprehensa David cithara ejus vesaniam sedabat. Quid enim ret, apprehensa David cithara ejus vesaniam sedabat. Quid enim per Saulem, nisi elatio potentium? Et quid per David innuitur, nisi humilis sanctorum vita? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus insania temperatur; quia cum sensus potentium per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis, quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revoceturost haec, Philisthiim agmina sua in praelium conduxerunt in Socho Judae, et castrametati sunt inter Socho et Azecha, in finibus Dommim. » Socho est oppidum in tribu Juda. Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli in novo milliario viae publicae: unus in monte, et alter in campo situs,qui Socho nuncupantur. Interpretatur vero ramus vel humilitas. Azecha civitas est Chananaeorum in parte tribus Judae, ad quam usque persecutus est Jesus quinque reges . Sed et hodie vocatur villa
Abbreviated transcription (Latin):
bilis moderatusq concentus concordiuarietate conpactaordi¬
natae etdesiae insinuat unitatem Quaeuariis modis cotidis
resonat et suauitate mrstica modulatur. Iste adhuc puerin
erthare suauiter immofortiter canens malignum spm quiopera¬
batur in saule compescuit. Non quod erthare illius tantauirtus
erat sed quod figuracrucis xpĩ quae deligno et extensioneneruorũ
neirsticae gerebatur ipsaque passio quae cantabatur iamtunc sp̃s demo¬
nicos opprimebat tropologicae autem hocfacto dauid ad conpa¬
cundum proximo instruimur Plerumq enimsu perbus diues
exortationis blandimento placandus .ẽ . quia etplerumq dura
uulnera perlenia fomenta mollescunt et furor in sanorum sepe
ad salutem medico blandimente reducitur Cumq eis indulcedi¬
nem condescenditur languor in saniae mitigatur : Neq enim
neglegenter intuendum ẽ : quod cum saulem sp̃s aduersus inuade¬

Expanded text:
bilis moderatusque concentus, con cordi varietate compacta, ordibilis moderatusque concentus, con cordi varietate compacta, ordinate Ecclesiae insinuat unitatem, quae variis modis quotidie resonat, et suavitate mystica modulatur. Iste adhuc puer in cithara suaviter, imo fortiter canens, malignum spiritum qui operabatur in Saule, compescuit; non quod citharae illius tanta vis erat, sed quod figura crucis Christi, quae de ligno et extensione nervorum mystice gerebatur, ipsaque passio, quae cantabatur, jam tunc spiritus daemoniacos opprimebat. Tropologice autem, hoc facto David ad compatiendum proximo instruimur. Plerumque enim superbus dives exhortationis blandimento placandus est: quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medico blandiente, reducitur; cumque eis in dulcedinem condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est quod cum Saulem spiritus adversus invade
Abbreviated transcription (Latin):
et alibi dictum est Etiam sopordnĩ quioccupaueratmilites
eiusdem saul cum dauid. hastam et scihpumabstulis set a capite
dormientis non quia soportuncin dño erat utipsedormiret
sed quia ille sopor qui tunchomines ad praehenderet nutudĩ erat
in fusus nedauid seruieius in eo loco praesentiam sentiret. Dicitur
ergo sps̃dĩmalus hocest minis terdĩ ad facienduminsaul quod
eum pati iudex omnium potentissimus iudi cabat qm̃sps̃ ille
uoluntate quamalus erat non eratdĩ Creatura uero qui
conditus erat et potestate qua non sua sed dñĩ omnium aequitate
acceperat dĩerat F ormi dariigitur non debetquianihil nisi
permissusualet: Nam et in euangelio expellenda dehomi
illatimenda est quaecum hostem seui re permiserit eiadusũ
Iusti iudicii et iniustaillius uoluntas seruit. Erat autem dd
incanticis musicis eruditus. Diuersorum enim sonorum rationi¬

Expanded text:
et alibi dictum est etiam : « Sopor Domini, » qui occupaverat milites et alibi dictum est etiam : « Sopor Domini, » qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis; non quia sopor tunc a Domino erat ut ipse dormiret, sed quia ille sopor qui tunc homines apprehenderat, nutu Dei erat infusus, ne David servi ejus in eo loco praesentia sentiretur. Dicitur ergo spiritus Dei malus, hoc est, minister Dei ad faciendum in Saul quod eum pati Judex omnium potentissimus judicabat, quoniam spiritus ille voluntate qua malus erat, non erat Dei; creatura vero qua conditus erat, et potestate, quam non sua, sed Domini omnium aequitate acceperat, Dei erat; formidari igitur non debet, quia nihil, nisi permissus, valet. Nam et in Evangelio expellenda de hominilla timenda est, quae cum hostem saevire permiserit, ei ad usum justi judicii et injusta illius voluntas servit. Erat autem David in canticis musicis eruditus. Diversorum enim sonorum rationa
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem. &idem sp̃s dñĩ peracceptam iustissimam potestatem
Vndeergo sp̃s dñĩ appellatus diabolus propt̃ ministerium qui a omnib:
etiam spiritibus malis beneutitur ds uel addampnationem quorun¬
dim. uel ad emendationem uelad probationem et quamuis mabig¬
nitas a dõ non sit potestastamen nisiad oest Sicutantiquus humani
generis in imicus quialicet afflictionemiustorum semperappetat
tamensi ab auctorenostro potestatem non accipit ad temptationis
articulum nullatenus conualescit. Vnde etomnis uoluntas diab¬
li iniusta est : et tamen permittente dõ omnis potesta siusta Exse
enim temptarequos libet iniuste appetit: sed eos qui temptandi sunt
& prout temptandi sunt non nisi tempta red s iuste permittit
sp̃s et dnĩ appellatur et malus. Onĩ uidelicet perlicentiam poto¬
tatis iustae. malu s autem ꝑ desiderium uoluntatis iniustae: Sio

Expanded text:
voluntatem, et idem spiritus Domini per acceptam justissimam potestatem. voluntatem, et idem spiritus Domini per acceptam justissimam potestatem. Unde ergo spiritus Domini appellatur diabolus? propter ministerium; quia omnibus etiam spiritibus malis bene utitur Deus, vel ad damnationem quorumdam, vel ad emendationem, vel ad probationem. Et quamvis malignitas a Deo non sit, potestas tamen, nisi a Deo, non est Sicut antiquus humani generis inimicus, quia licet afflictionem justorum semper appetat, tamen si ab auctore nostro potestatem non accipit, ad tentationis articulum nullatenus convalescit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta est; et tamen, permittente Deo, omnis potestas justa. Ex se enim tentare quoslibet injuste appetit, sed eos qui tentandi sunt, et prout tentandi sunt, non nisi tentare Deus juste permittit. spiritus et Domini appellatur et malus: Domini videlicet per licentiam potestatis justae, malus autem per desiderium voluntatis injustae. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
legem seruabat xp̃s dñsnoster caput minoris populi sacerdotio
perpetuo functus est et in regemunctus cuius regnum non habet
finem & cuiomnesgentes linguae et tribus seruient. Dauidabof¬
ficio pastorali pecorum ad hominum regnumtransfertur:
Nosterautem dauid ipseihs ab ouibusiudaice plebis ablatus est
et in regnum gentium trans latus est. In iudea enim non est modo
xp̃s ab latusestinde nunc gentium greges pascit Igitur rece¬
dente a sauldño propt̃ in oboedientiam arreptus est maligno
spũ exagitabateum sp̃s nequam ad ño. Dixeruntq serui saul adeũ
Ece ex agitutte sp̃s dnimalus. et cetera. In hocloco quaeri solet de
spũ : quiagitabat saul. Sidni curmalus: simalus curdñĩ dicatur.
Haec sententia duobus uerbis conprae hensa ẽ. et indõ potestasiusta
et indi abolo potestas iniusta Namidem est sp̃smalus pernequissi mã

Expanded text:
legem servabat, Christus Dominus noster, caput minoris populi, sacerdotio legem servabat, Christus Dominus noster, caput minoris populi, sacerdotio perpetuo functus est, et in regem unctus, cujus regnum non habet finem, et cui omnes gentes, linguae et tribus servient. David ab officio pastorali pecorum ad hominum regnum transfertur. Noster autem David, ipse Jesus, a bobus Judaicae plebis ablatus est, et in regnum gentium translatus est. In Judaea enim non est modo Christus, ablatus est inde, nunc gentium greges pascit. Igitur recedente a Saul Domino propter inobedientiam, arreptus est maligno spiritu, « et exagitabat eum spiritus nequam a Domino. » « Dixeruntque servi Saul ad eum: Ecce exagitat te spiritus Domini malus, » etc. In hoc libro quaeri solet de spiritu qui agitabat Saul: si Domini, cur malus; si malus, cur Domini dicatur? Haec sententia duobus verbis comprehensa est, et in Deo potestas justa, et in diabolo potestas injusta. Nam idem est spiritus malus per nequissimam
Abbreviated transcription (Latin):
infigura samuelis ita seuiunt super hostes suos idẽ superuitia peccatorũ
ut non permittant relinquialiquod peccatum inpunitum
ixitq dnsadsamuelem Vsque quotulugessaul cumego proicerim
cum neregnet superisrt: Imple cornũtuum oleo et ueni et mittãte
adisau bethleemitem prouidienim infiliis eius mihi regem: et cetera
Itaq saule propter in oboedientiam reprobato misit ds samuel adisai
& sumpto cornu olei unxit in regemdauid. Seduid eamus eundẽ
p̃taitur manu fortis siue desiderabilis: et quid fortius leo neillo
de tribuiuda quiuicit mundum : & quid desiderabiliusillo de quo
dicitur: Neniet desideratus cunctis gentibus: Vngueturistedauid
achrismate appellatur. Reprobratis septem filii sisai maiorib
minimus aetate clectusẽ ad regnum: quiaspreto iudaico sacerdotio
et regnoprioris uidelicet populi quisabbatis mum. secundum

Expanded text:
in figura Samuelis ita saeviunt super hostes suos, id est, super vitia peccatorum, in figura Samuelis ita saeviunt super hostes suos, id est, super vitia peccatorum, ut non permittant relinqui aliquod peccatum impunitumixitque Dominus ad Samuelem: Usquequo tu luges Saul, cum ego projecerim eum, ne regnet super Israel? Imple cornu tuum oleo, et veni et mittam ad Isai Bethlehemitem, providi enim in filiis ejus mihi regem, » etc. Itaque Saule propter inobedientiam reprobato, misit Deus Samuel ad Isai, et sumpto cornu olei unxit in regem David. Sed videamus eumdem rpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desidedicitur: « Venit desideratus cunctis gentibus? . » Ungitur iste David ristus enim a Chrismate appellatur. Reprobatis septem filiis Isai majoribus, minimus aetate electus est ad regnum. Quia spreto Judaico sacerdotio et regno, prioris videlicet populi, qui sabbatismum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
agag sicine separata mara mors etait samuel si cut fecit absq
liberis mulieres gladiustuus sic absq liberiserit intermulieres
matertua. &in frusta concidit samuel agagcoram dno ingalgalis
Quando legunt quidam in scripturis quod sci nulli hostium partant
efficiuntur crudeles ethumanum sanguinẽ sitientes. dicunt quia et
iust ita percusserunt hostes ut non relinqueretur ab eisqui saluusfie¬
ret & non intellegunt in his uerbis obumbraremisteria et hocnobis
magis indicari ut pugnantes aduersusuitia nullum penitus ex his relin¬
qucre debeamus sed omnia interimere Namsi pepercerimus sci¬
re debemus reputari nobis inculpa sicutreputatum est siul quiuiuum
seruauerat regem amalech. Quomodo enim quisq iustus manebit
si adhuc aliquid peccati in semetipso seruauerit sicut saul. Atuero scĩ

Expanded text:
Agag: Siccine separat nos amara mors? Et ait Samuel: Sicut fecit absque Agag: Siccine separat nos amara mors? Et ait Samuel: Sicut fecit absque liberis mulieres gladius tuus, sic absque liberis erit inter mulieres mater tua. In frusta concidit Samuel Agag coram Domino in Galgalis, » etc. Quando legunt quidam in Scripturis quod sancti nulli hostium parcant, efficiuntur crudeles; et humanum sanguinem sitientes, dicunt: Quia et justi ita percusserunt hostes, ut non relinqeretur ab eis qui salvus fieret. Et non intelligunt in his verbis obumbrari mysteria; et hoc nobis magis indicari, ut pugnantes adversus vitia, nullum penitus ex his relinquere debeamus, sed omnia interimere. Nam si pepercerimus, scire debemus reputari nobis in culpa, sicut reputatum est Saul, qui vivum servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus manebit, si adhuc aliquid peccati in semetipso servaverit, sicut Saul? At vero sancti
Abbreviated transcription (Latin):
Ipseminatur et perman& idem homo minatur et nonꝑmanet¬
N on autem ds̃ quem non paenit& sicut hominem. Vbi enim legitur
quod paeniteat eummutatio rerum significatur inmutabili p̃scien¬
tia manente diuina: ubi ergononpaenitere dicitur non muta re in¬
tellegitur prorsusin solubilem uidemus perhaȩc uerba prolatam
diuinitus fuisse sententiam Deista diuisione populi isrł et omnino
perpetua. quicumq enim ad xpm̃transierunt. uel transeunt
uel transibunt in de nonerant. Inde secundumdi praescientiam
non secundum generis humani. unam eandemq naturam prorsus
quicumq: ex isra helitis adherentes xp̃o perseuerant in illo Nũ¬
quamerunt cum isra helitis qui eiu sinimici usq in finemuitae
huius eẽ persistunt sed in diuisione quae hicpraenuntiata est
perpetuo permanebunt Dixitssamuel Ad ducite adme agag
regem a malech et oblatus est ei agag pinguissimus. Etdixitꝰ

Expanded text:
ipseipsenon autem Dquod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicumque enim ad Christum transierunt uel transeunt uel transibunt inde, non erant inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis humani unam eandemque naturam. Prorsus quicumque ex Israelitis adhaerentes Christo perseuerant in illo, numquam erunt cum eis Israelitis, qui eius inimici usque in finem uitae huius esse persistunt; sed in diuisione, quae hic praenuntiata est, perpetregem Amalec. Et oblatus est ei Agag pinguissimus. Et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
mum simulerant uelut abraham adhuc adheret ancillae donecsteri¬
lis perxp̃ĩ gratiam fecundata clamaret. eiceancillam et filium ei
Propt̃ peccatum quidem salo monis regnante filio eius robo am scimus
isrł induo fuisse diuisum atq ita ꝑseuerasse habentibus singulis
partibus reges suosdonecilla genstota achaldeis esset ingenti
uastatione sub uersa atq trañslata Sed hoc quidad saulem
cum sitale aliquid comminandum esset ipsi dauid fuerit potius com¬
minandum cuiuserat filius salomon Postremonunc interse ebrea
diui sanon est. sed in differenter in eiusdem erroris societate diuersaper
terras. Diui sio uero illam quam ds̃ subpersona sauli sillius regni etpo¬
puli figuram gerenti seidem regnopopulo quaeminatus est aeterna
atq inmutabilis significata est per hoc quodadiunctum est & non con¬
uertetur neq paenitebiteum qm̃ non est sicut homo ut paeniteateũ

Expanded text:
mum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. donec sterimum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filiudivisa non est, sed indiffterras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum;
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s secundum carnem unde et saul. Quod uero additum est bono
superte potest quidem intellegi melioritẽ Nam etquidam sic sunt
interp̃tati. sed melius sicaccipitur bono superte. ut quia illebonus ẽ
ideo sit superte luxta illud aliud prophaeticum. Donecponam
om̃s inimi costuos s lpedibustuis. in quibus est etisra hel. cui suo
persecutori regnum abstulitx p̃s: quimuis fuerit et illiceti srł
in quo dolus nonerat Quoddam quasi frumentum illarum palea¬
rum Namutiq indeerant apłi inde tot martyres. quorum pri¬
mus stephinus inde tot ecdesiae qua sa postolus paulus comme¬
morat in conuersatione magnificantes dm̃. De quare non dubito in¬
tellegendum quod sequitur. et diuidetur i srahel induo. In israhel
scilicet inimicum xpo et israhel adherentem xp̃o inisrahel ad ancil¬
lam et i sradliberam pertinentem Namista duo genera pri¬

Expanded text:
Christus secundum carnem, unde et Saul. Quod vero additum est, « bono Christus secundum carnem, unde et Saul. Quod vero additum est, « bono super te, » potest quidem intelligi, « meliori te; » nam et quidam sic sunt interpretati. Sed melius sic accipitur, « bono super te, » ut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud aliud propheticum: « Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis , » in quibus est et Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus, quamvis fuerit illic et « Israelita, in quo dolus non erat , » quoddam frumentum quasi illarum palearum. Nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum primus Stephmorat, in conuersione eius magnificantes Deum. De qua re non dubito intellegendum esse quod sequitur: Et diuidetur Israel in duo, in Israel scilicet inimicum Christo et Israel adhaerentem Christo, in Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera pri
Abbreviated transcription (Latin):
demanutua hodie et dabit proximotuo bonosũperte. et diuidetur
israhel induo et nona uertetur et penitebiteum qm̃non est sicut homo
ut paeniteateum ipseminatur. et non permanet. Istecuidicitur sper
nicte dns nesisrex superisrahel. et disrupit dñs regnum abis ra hel
demanutua hodie. quad raginta regnauit annis superisrł. Tanto
scilicet temporis spatio quanto etipsedauid et audiuit hoc primo
tempore regnisui. intellegamus ideodictum. quia nullus de eĩs
strrpe fuerat regnaturus. et respiciamus ad stirpem dauid. un¬
legitur Di srupitdñs regnum israhel demanutua. sed sicut a nobis
positum est inuentum ingrecis. Disrupit dns regnum abis rahel
demanutua. et hocintellegatur demanutua. quod estabisrahel
ꝑopuli quoq israhel personam figurate gerebat homo iste qui po¬
illud proximotuo : ad carniscognationem id refertur. Exisrahel enĩ

Expanded text:
de manu tua hodie et dabit proximo tuo bono super te, et diuidetur de manu tua hodie et dabit proximo tuo bono super te, et diuidetur Israel in duo; et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et non pnit te Dominus, ne sis rex super Israel, et disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie, » quadraginta regnavit annis super Israel, tanto scilicet temporis spatio, quanto et ipse David, et audivit hoc primo tempore regni sui; intelligamus ideo dictum quia nullus de ejus stirpe fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem David, unlegitur: « Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua; » sed sicut a nobis positum est inventum in Graecis: « Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua, » et intelligatur, « de manu tua, » quod est, « ab Israel. » Populi quoque Israel personam figurate gerebat homo iste, qui poillud proximo tuo, » ad carnis cognationem id refertur. Ex Israel enim
Abbreviated transcription (Latin):
pallueius quae scissae. Etait ad eum samuel Scidit dñs regnũ
isra hel atehodie et tradiditillud proximotuo meliorite NCota
missterium quod sicut in passionednĩ pontifex uestimtum suũ
scidit Itaetrex siul uestem prophetae nunc scndere describitur
erutramq enim potestatem et regalem uidelicet ac sacerdo talẽ
scissio uestimentorum facta est ut demonstretur stabilitatem reg¬
ni seu sacerdotũ in populo iudaeorum fieri nom posse. Quiuerũ
Neq enim homo est ut agatpȩnitentiã Triumphator inisrahel dns ẽ
cuiomnisuictoria recte ad scribitur quia mutabilis nonest. sed secundũ
iustitiam etueritatẽ uniuersa diiudicat. Notandumaut̃ quod alia
aeditio habet: non reuertar inquit samuel tecum quiaspreuisti uerbũ¬
dñi et spe nitte dnsꝰ nesisrex superis rahel  Et conuertitsi
faciem suam ut abiret et tenuitsaul pinnulam diploi diseius et disru¬
piteam. Et dixitadeum simuel. Disrupitdns regnumabis rahel

Expanded text:
pallii eius, quae scissa est, et ait ad eum Samuel: 'Scidit Dominus regnum pallii eius, quae scissa est, et ait ad eum Samuel: 'Scidit Dominus regnum Israel a te hodie et tradidit illud pmysterium, quod sicut in passione Domini pontifex vestimentum scidit , ita ex rex Saul vestem prophetae nunc scindere describitur. Per utramque enim potestatem, et regalem videlicet ac sacerdotalem, scissio vestimentorum facta est: ut demonstretur stabilitatem regni seu sacerdotii in populo Judaeorum fieri non posse, qui verum Neque enim homo est ut agat poenitentiam, etc. » Triumphator in Israel Dominus est, cui omnis victoria recte ascribitur, quia mutabilis non est, sed secundum justitiam et veritatem universa dijudicat. Notandum autem quod alia editio habet: Domini, et spernet te Dominus, ne sis rex super Israel. Et conuertit Samuel faciem suam, ut abiret; et tenuit Saul pinnulam diploidis eius et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel: Disrupit Dominus regnum ab Israel
Abbreviated transcription (Latin):
ex suo aliquid omnimodo non habere Quatenus etin aduersis tanto
sit gloriosior quanto diuino ordine etiam ex desiderio iungitur
et in prosperis tanto sit uerior quanto a p̃senti ipsam quam diuini¬
tus percipit gloriam funditus exmente separatur Dixq saul
ad samuel Peccaui quia p̃uaricatussum sermonem dñi etuerb
tua. Timens populum et oboedien suocieorum sed nunc põta quae sõ
peccatum meum & reuertere mecum ut adorem dnm. Et ait samu hel
ad saul Nonreuertartecum quia pro iecisti sermonem dñi et pro
proinoboedientiã quad nĩ mandatum ex plere noncurauit pdicit¬
q eum regnum dimissurum quia rectitudinem mandatorum di
sequinoluit Et merito illede potestatis culmineabiatur quirite
endum subict et inferiori perauctoritatem ad docendum ante¬
ponit rsienim saul dimandatis oboediret rite populo pesset
t conuersus ẽ. samuel ut abiret ille autem ad p̃hendit summitatẽ

Expanded text:
ex suo aliquid omnimodo non habere: quatenus et in adversis tanto ex suo aliquid omnimodo non habere: quatenus et in adversis tanto sit gloriosior, quanto divino ordine etiam ex desiderio jungitur; et in prosperis tanto sit verior, quanto a praesenti ipsa, quam divinitus percipit, gloria funditus interea separatur. « Dixitque Saul ad Samuel: Peccavi, quia praevaricatus sum sermonem Domini, et verba tua, timens populum, et obediens voci eorum. Sed nunc porta, quaeso, peccatum meum, et revertere mecum, ut adorem Dominum. Et ait Samuel ad Saul: Non revertar tecum, quia projecisti sermonem Domini; et ppro inobedientia qua Domini mandatum explere non curavit, praedicitque eum regnum amissurum, quia certitudinem mandatorum Dei sequi noluit. Et merito ille de potestatis culmine abjicitur, qui riteendum subjicit, et inferiori per auctoritatem ad docendum anteponit. Si enim Saul Dei mandatis obediret, rite populo praeesset. t conversus est Samuel, ut abiret. Ille autem apprehendit summitatem
Abbreviated transcription (Latin):
pera nonnumquam uero iubem eraduersa Sciendum sumopereẽ
quod oboedientia aliquando sidesuo aliquid habeat nulla est
Aliquando autem sidesuo aliquid non habeatminima. Nam cum huius
mundi successis p̃cipitur cum locus superior imperatur Isquiadper¬
cipienda haec oboedit oboedientiae sibiuirtutem euacuat si ad haecetũ
ex proprio desiderio anhelat. Neq enim se sub oboedienti a diriqu
quiad percipienda huiu suitae prosperalibidine proprii ambitionis
seruit Rursum cummundi dispectus p̃cipitur cum probra a dipisci
et contum eliae iubentur nisi haec exsemetipso animus appetat᷑
Oboedientiae : sibimeritum minuit quiadea quae in hacuita dispec¬
ta sunt inuitus nolensq descendit. Ad de trimentum quippe oboedi¬
entia dicitur. cummente ad suscipienda probra huius sactuli nequa¬
quam ex partealiqua etiam suauota comitantur. Debetergo oboe¬
dientia et in aduersis ex suo aliquid habere etrursum in prosperis

Expanded text:
pera, nonnunquam vero jubentur adversa, sciendum summopere est pera, nonnunquam vero jubentur adversa, sciendum summopere est quod obedientia aliquando si de suo aliquid habeat, nulla est; aliquando si de suo aliquid non habeat, minima. Nam cum hujus mundi successus praecipitur, cum locus superior imperatur, is qui ad percipienda haec obedit, obedientiae sibi virtutem evacuat si ad haec etiam ex proprio desiderio anhelat. Neque enim se sub obedientia dirigit, qui ad percipienda hujus vitae prospera libidini propriae ambitionis servit. Rursum cum mundi despectus praecipitur, cum probra adipisci et contumeliae jubentur, nisi haec et ex semetipso animus appetat, obedientiae sibi meritum minuit, qui ad ea quae in hac vita despecta sunt invitus nolensque descendit. Ad detrimentum quippe obedientia ducitur, cum mentem ad suscipienda probra hujus saeculi nequaquam ex parte aliqua etiam sua vota comitantur. Debet ergo obedientia et in adversis ex suo aliquid habere, et rursum in prosperis
Abbreviated transcription (Latin):
quod agitur in termita Neq enimmala in para diso arbor exstitit
quam ds homini ne contingerit interdixit . sed ut permelius oboedi¬
entiae meritum homo bene conditus c̃resceret. dignum fuerat
ut huncetiam ab ono prohiberet. Quatenustantor uerius hoc
quod ageret uirtus esset quanto etabono cessans auctori suo se
subditum humilius exhiberet. sed notantum quod illicdicitur
Exomni ligniparadisi ẽdite delignoautem scientiae boni et mali neceti¬
geritis Quenimabuno quolibet subiectosuetat. necesse est ut multa
concedat n eo boedientis mens funditus intereat. sia bonis omnibus
penitus repulsa ieiunat Omnes autem paradisi arbores ad esum
dñs conaessit cum abuna prohibuit ut creaturam suam quam nolebat
extingui sed prouehi tanto facilius ab una restringeret quanto ad
cunctas latius relaxaret sed qui a nonnumquã nobis huiu smundi pros¬

Expanded text:
quod agitur intermitti. Neque enim mala in paradiso arbor exstitit, quod agitur intermitti. Neque enim mala in paradiso arbor exstitit, quam Deus homini, ne contingeret, interdixit; sed ut per melius obedientiae meritum homo bene conditus cresceret, dignum fuerat ut hunc etiam a bono prohiberet, quatenus tanto verius hoc quod ageret virtus esset, quanto et a bono cessans auctori suo se subditum humilitas exhiberet. Sed notandum quod illic dicitur: « Ex omni ligno paradisi edite, de ligno autem scientiae boni et mali ne tetigeritis . » Qui enim a bono quolibet subjectos vetat, necesse est ut multa concedat ne obedientis mens funditus intereat, si a bonis omnibus penitus repulsa jejunat. Omnes autem paradisi arbores ad esum Dominus concessit, cum ab una prohibuit, ut creaturam suam, quam nolebat exstingui, sed provehi, tanto facilius ab una restringeret, quanto ad cunctas latius relaxaret. Sed quia nonnunquam nobis hujus mundi pros
Abbreviated transcription (Latin):
suã facereostendit permanere nosintus docuit Cumigitur non sua sed
patris uoluntatem facit eosquiad seueniunt forasnoneicit quiadum ex¬
emplosuo nosoboedientiae subicit uiam nobis egressionis claudit Hino
rursum ait Non possumego a meipsofacere quicquã sed sicut audio
iudico Nobis quoq oboedientia usq ad mortem seruanda p̃cipitur Ipseaut̃
sicut audit iudicat. Tunc quoq: oboediet cumiudex uenerit Neigitur
nobis usq ad p̃sentis uitae terminum oboedientia laboriosa appareat
Redemptor nost indicat qui hanc etiam cumiud exuenerat seruat Quid
ergomirum si peccator homo oboedientiae in p̃senti suitae breuitatese
subicit quando hanc mediator dĩ ethominum & cum oboedientes remu¬
nerat non relinquit: Sciendumuero ẽnumquam ꝑ oboedientiã
malum fieri. Aliquando autem debet peroboedientiam bonum

Expanded text:
suam facere ostendit, permanere nos intus docuit. Cum igitur non suam, sed suam facere ostendit, permanere nos intus docuit. Cum igitur non suam, sed Patris voluntatem facit, eos qui ad se veniunt, foras non ejicit, quia dum exemplo suo nos obedientiae subjicit, viam nobis egressionis claudit. Hinc rursum ait: « Non possum ego a me facere quidquam; sed sicut audio, judico . » Nobis quippe obedientia usque ad mortem servanda praecipitur. Ipse autem, si sicut audit, judicat, tunc quoque obediet, cum judex venerit. Ne igitur nobis usque ad praesentis vitae terminum obedientia laboriosa appareat, Redemptor noster judicat, qui hanc, etiam cum judex venerit, servat. Quid ergo mirum si peccator homo obedientiae in praesentis vitae brevitate se subjicit, quando hanc Mediator Dei et hominum, et cum obedientes remunerat, non relinquit? Sciendum vero est nunquam per obedientiam malum fieri. Aliquando autem debet per obedientiam bonum
Abbreviated transcription (Latin):
uit non dno aedificasse intellegitur. hic autem qui a oboedient᷑
etrecte illud aedificauit dñõ aedificasse ꝑhibetur Dixit
samuel ad saul. Memi sit dñs utungerem tȩ in regem suꝑisr
ercituum. Recensui quaecumq fecit a malechi sraheli :¬
Vnroboediens loquituruictorias. Vir quippe obediens. loquitur uitorias:
quiadumalienae uoci humiliter subdimur. Nosmetipsos incorde superamus
Hinuncuangł ueritasdiat: eum quiuenit admenoneiciam foras quia de caelis
descendi nonut facum uoluntatem meam. sed uoluntatem eius quimisit me
uidenim sisuim faceret eosquuad se ueniunt repulisset: Quis aut̃ nesci¬
at quoduoluntas filii a patrisuo luntate nondiscrepet : sed qm̃ primus
homo qui suamuolunt᷑atem facere uoluit agaudio para disi exiuit
secundus ad redemptionẽ hominum ueniens dumuo luntatẽ sepatris et non

Expanded text:
vit, non Domino aedificasse intelligitur. Hic autem quia obedienter vit, non Domino aedificasse intelligitur. Hic autem quia obedienter et recte illud aedificavit, Domino aedificasse perhibetur. CAPUTSamuhel ad Saul me misit Dominus ut unguerem te in regem super dicit Dominus exercituum recensui quaecumque fecit Amalech Israheli Vir obediens loquitur victorias . » Vir quippe obediens loquitur victorias, quia dum alienae voci humiliter subdimur, nosmetipsos in corde superamus; hinc in Evangelio Veritas dicit: « Eum qui venit ad me non ejiciam foras, quia de coelo descendi, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . » Quid enim, si suam faceret, eos qui ad se veniunt repulisset? Quis autem nesciat quod voluntas Filii a Patris voluntate non discrepet? Sed quoniam primus homo, qui suam voluntatem facere voluit, a gaudio paradisi exivit; secundus ad redemptionem hominum veniens, dum voluntatem se Patris, et non
Abbreviated transcription (Latin):
&arietem et ocadite superistud etuescimini. et non peccabitis dño
comedentescum s inguine. Ad duxit itaq omnis populus unus¬
quisq bouem in manu sua usq ad noctem et occiderunt ibi
Deccassed ño et comedisse cum sanguinedicuntur: quia mactatis uic¬
timis non obtulerunt ad scũ arium sacerdotibus iuxta legis prae¬
ceptum adipem et sanguinem cum uidelicet scũ arium secum habe¬
rent quando locus scũ arii procul fuerat iubebatur sanguis
uictimarum interram fundi de hisuidelicet uictimis quasac
suos esus praeparabant Quaduero scũ arium praesenserat
sanguis hostiarum superalta redñĩ iubebatur fundi si cutestillua
in libro deutero nomii singuinem hostiarum tuarum fundes
tur aedificasse altare quando a sam uele increpatus est cur hic
dicatur Tunc primum coepitaedificare alta red ño : Aedificas¬
seigitur antea legitur altare sed quia inoboedienter illud aedifica¬

Expanded text:
et arietem, et occidite super istud, et vescimini, et non peccabitis Domino et arietem, et occidite super istud, et vescimini, et non peccabitis Domino comedentes cum sanguine. Adduxit itaque omnis populus, unusquisque bovem in manu sua, usque ad noctem, et occiderunt ibi, » etc. Peccasse Domino et comedisse cum sanguine dicuntur, quia mactatis victimis non obtulerunt ad sanctuarium sacerdotibus, juxta legis praeceptum, adipem et sanguinem, cum videlicet sanctuarium secum haberent. Quando locus sanctuarii procul fuerat, jubebatur sanguis victimarum fundi in terram, de his videlicet victimis quas ad suos esus praeparabant. Quando vero sanctuarium praesens erat, sanguis hostiarum super altare Domini jubebatur fundi, sicut est illud in libro Deuteronomii: Sanguinem hostiarum tuarum fundes tur aedificasse altare, quando a Samuele increpatus est, cur hic dicatur: « Tunc primum coepit aedificare altare Domino? » Aedificasse itaque antea legitur altare, sed quia inobedienter illud aedifica