comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cestimonium perhiber& de lumi
orat lumen uerum: quod in lumi
hnem hominem uenientem in hunͦ¬
cedere.mente. non uentre hoc
scernite. aliud esse lumen quod
mat: aliud ee. lumen quod in¬
natur : Nam & oculi nr̃i. lumina
tur : & unusquisq: ita iurat tan
mamea: Usitata iuratio est: Quȩ
na si lumina sunt : de sit lumen in
int. indigent extrinsecus ad iu
pluminis. Quo ablato. aut non in
sina sunt. aperta sunt. nec tamen¬
t: sic mens nr̃a quȩ est oculus ani
insiueritatis lumine radietur. &
oqui in luminat. nec in luminat᷑.
uniliter in lustr&ur : nec ad sapien
nec adiustitiam poterit perue
diua: oui non lucet lumen: Ac
uia uidere magnum est: Nam tobias
in facie oculos clausos habebat : & filius
patris manum dabat : paterfilio ui am¬
s precipiendo monstrabat: Responde¬
runt ergo iudei: Tudete testimom¬
um dicis : testimonium tuum non .ẽ.
uerum: Cide amus quid audiant: au¬
diamus & nos : sed nonsicut illi: Illi con¬
tempnentes : nos credentes: Illi occi

Expanded text:
estimonium perhiberet de lumine. Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in mundaccedere, mente, non ventre. Hoc ergo discernite, aliud esse lumen quod illuminat, aliud esse quod illuminatur. Nam et oculi nostri lumina dicuntur; et unusquisque ita jurat, tangens ivant lumina mea: usitata juratio est. Quae lumina si lumina sunt, desit lumen in patent, indigent extrinsecus adjutorio luminis; quo ablato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens nostra, qui est oculus animae, nisi veritatis lumine radietur, et ab illo qui illuminat nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec ad sapientiam nec ad justitiam poterit pervenin via, cui non lucet lumen? Ac via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat . 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Vidediamus et nos, sed non sicut illi: illi contemnentes, nos cred
Abbreviated transcription (Latin):
turus & ego sum codicem istum : disces
esis & uos. quisq: ad sua : Bene nobis
inluce communi : benegauisi sumus
uexultauimus : sed cum ab inuicem re¬
mus ab illo non recedamus:¬
LICIT TRACTATUS XXXU.¬

Expanded text:
turus sum et ego codicem istum, discessuri estis et vos quisque ad sua. Bene nobis fuit in luce communi, bene gavisi sumus, bene exsultavimus: sed cum ab invicem recedimus, ab illo non recedamus. TRACTATUS XXX
Abbreviated transcription (Latin):
LUX MUNDI¬
Quicos sequit᷑
NONAMBU¬
labit intenebris. sed habebit lumen
uitae die hesterno qui ad fuistis dis
putatum essemeministis diu: & si ad¬
huc uelimus de illo lumine disputare.
diulo qui possumus: Nam non possumꝰ
explicare compendio: Itaq fratres
mei. sequamur xp̃m lum en mundi: ne
ambulemus intenebris: Tenebrae me¬
tuen daesunt morum non oculorum:
& si o culorum . non exteriorum. sed
interiorum : Vnde discernitur non
album aut nigrum. sed iustum & in¬
iustum: Cum haec ergo dixiss& dñs¬

Expanded text:
ux mundqui me sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae , hesterno die qui adfuistis, diu disputatum esse meministis: et si adhuc velimus de illo lumine disputare, diu loqui possumus; nam non possumus explicare compendio. Itaque, fratres mei, sequamur Christum lumen mundi, ne ambulemus in tenebris. Tenebrae metuendae sunt, morum, non oculorum: et si oculorum, non extinteriorum, unde discernitur non album et nigrum, sed justum et injustum. Cum hoc ergo dixisset D
Abbreviated transcription (Latin):
oc est dicere᷑: Et unde sim scitis.
& undesim non scitis : Vnde sim
scitis. iħsana sar& h: cuius &iam
parentes nostis : Solus aiam in
hac causa latebat uirginis partus.
cuitamen testis erat maritus: Ip¬
seenim hoc poterat feliciter in¬
dicare : qui possit maritaliter
& Telare: Hoc ergo excepto
uirginis partu. totum nouerant
in iħu quod ad hominem perti.¬
n& : Facies ipsius nota erat: pa¬
tria ipsius nota erat : genus ipsius
notum erat : ubinatus est scieba¬
tur: Recte ergo dixit. & me
nostis. & undesim scitis secundũ
carnem. & effigiem hominis quã
gerebat : secundũ diuinitatem au
tem. a me ipso nonueni. sed est uerꝰ
qui memisit. quẽ uos nescitis : Sed
ut eum sciatis: credite in eum quẽ
misit. & sci&is : Dm̃ enim ne mo
uiditum quam. nisi unigenitus
filius qui est insinupatris ipse nis

Expanded text:
hoc est dicere, Et unde sim scitis, et unde sim nescitis. Unde sim scitis, Jesus a Nazareth, cujus etiam parentes nostis. Solus enim in hac causa latebat virginis partus, cui tamen testis erat maritus: ipse enim hoc poterit fideliter indicare, qui posset maritaliter et zelare. Hoc ergo excepto virginis partu, totum noverant in Jesu quod ad hominem pertinet: facies ipsius nota erat, patria ipsius nota erat, genus ipsius notum erat, ubi natus est sciebatur. Recte ergo dixit, Et me nostis, et unde sim scitis, secundum carnem et effigiem hominis quam gerebat: secundum autem divinitatem, Et a me ipso non veni, sed est verus qui me misit, quem vos nescitis; sed ut eum sciatis, credite in eum quem misit, et scietis. Deum enim nemo vidit unquam, nisi unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ip
Abbreviated transcription (Latin):
nario numero ꝑficitur opus. fortasse
ideo. quia lex indecem praeceptis da
est. & ꝑ totilm mundum praedicandaq
lex. qui totus mundus quattuor parab
commendatur. oriente & occidente.
meridit & a quilone: Vnde denan
ꝑ quattuor multiplicatus. ad ogenans
tuor libros hab& impletur lex. qui
in euuangelio dictum est: non uenib
illa siue ista causa. siuẽ aliqua prous¬
biliore quae nos lat& . doctiores non
t& : certum est tamen quad ragenans
numero signi ficari quandam ꝑfecti¬
nem in operibus bonis: quae maxime
oprra bona exertentur mabstinenul
quadam ab inlicitis uoluptatib scłi
Sdicentem Plenitudo legis caritas
Caritas unde. Per grãm di: ꝑ spm̃
his. quasi facientes illã Nobis da

Expanded text:
agenario numero perficitur opus? Fortasse agenario numero perficitur opus? Fortasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor multiplicatus, ad quadrage quod quatuor libros habet, impletur Lex: quia in Evangelio dictum est, Non veni illa, sive ista causa, sive alia aliqua probabiliore, quae nos latet, doctiores non latet; certum est tamen quadragenario numero significari quamdam perfectionem in operibus bonis, quae maxime opera bona exercentur in abstinentia quadam ab illicitis cupiditatibus saeculi, postolum dicentem, Plenitudo Legis charitas . Charitas unde? Per gratiam Dei, per bis, quasi facientes illam nobis. De
Abbreviated transcription (Latin):
qui qua gesimam post pascha Nam
huic tanquam salutari labort boni operis.
qui ꝑtin& ad quad ragenariũ numerũ.
ad ditur quirtis & felicitatis denarius.
ut quin quagenarius fiat Significauit
quidragesimo autem die cum ascendis¬
s& in carlum. ꝑactis decem diebus. misit
mercedem sp̃s sancti Significata sunt¬
ista : & quibusdam significationibus
res ipsȩ praruentae sunt: Significatio¬
nibus pascimur : ut ad res ipsa ssduran.¬
tes ꝑuenire possimus: Operarii enĩ
sumus: & ad huc in uinta laboramus:
Fmito die. finito opere. mertes resitne
Sed quis operarius ꝑdũrat ad accipitndin
mercedem : nisi qui pascitur cum libea
Nonenim & tu operario tuo mercede si
daturus es: sedetiam affers illi unua
res repar&. & in labore: pascis utique
mertedem daturus es: Prõinde & noss
tes pascit: Nam si ista intellegendona
sacramentorum letitia subtrahatur an
deficimus in labore : & non erit qui p¬
niat ad mercedem Om̃ ergo quadi¬

Expanded text:
Quinquagesimam post Pascha. Nam Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinququadragesima autem die cum ascendisset in coelum, peractis decem diebus, misit mercedem Spista, et quibusdam significationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dtes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveniat ad mercedem. 6. Quomodo ergo quadr
Abbreviated transcription (Latin):
Sres cupiditates. temperanter & pie &¬
S iuste uiuamus in hoc scło Huic ieiunio.
quã mercedem addit apłs . sequitur
& dicit Expectantes bratã spem. &
manifestationẽ gloriae magni dĩ & sal¬
uatoris nr̃i iħu xp̃i: In hoc ergo scło
uoquad ragesimã abstinenti e
caelebramus cum bene uiuimꝰ: cum ab ini¬
quitatibus & in licitis uoluptatibus ab stne¬
mus: Sed quia. hatc abstinentia sine mir¬
cede non erit: expectamus spem illam
beatam & reuelationem gloriae magni
cum fuerit despẽ facta rẽs: accepturi
sumus mercedem denarium Ipsa enĩ
merces redditur operariis muinea labo¬
rantibus. scđm euuangelium : quod uos
credimus reminisci: Neq enim om̃ia
commemoranda sunt: tanquam rũdibus
& imperitis: Denarius ergo qui accepit
nomen anumero detem redditur : & con¬
iunctus quad ragenario: quinqua gena.¬
rius sit: Vnde cum labore caelebramus
quad ragesimam ante pascha: cum leti¬
tu uero tanꝗquam acceptã mercedt̃.

Expanded text:
res cupiditates, temperanter, et justeres cupiditates, temperanter, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo. Huic jejunio quam mercedem addit Apostolus? Sequitur, et dicit: Exspectantes illam beatam spem, et manifestationem gloriae beati Dei, et salvatoris quasi Quadragesimam abstinentiae celebramus, cum bene vivimus, cum ab iniquitatibus et ab illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelationem gloriae magni cum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium , quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede,
Abbreviated transcription (Latin):
tnguta & octo annos habebat in insir.¬
mitate : Hic numerus quomo do ma-¬
gis ad languorem ꝑtineat. quam ad sani¬
tatem. paulo diligentius exponenduro
est: Intentos uos uolo: aderit dñs ut u
esse a rbitror caritati uestrae: testantur
hoc numero consecratũ est: bene nostis
Nam & morses quad raginta diebus
numerum impleuit Per moysen
figurata est lex: ꝑ heliam significan¬
tur prophetae: ꝑ dnm significatur
euuangelium Ideo in illo monte tres
apparucrunt ubi se discipulis ostendit
inclaritate uultus & uestis suae: Appa¬
ruit enim medius inter mopsen & he-¬
liam : tanquam euuangeliũ testimoniũ
haber& alege & prophetis: Siue ergo
in lege. siue in prophetia. siue in euuan¬
gelio quad ragenarius nobis numerus
miriunio commendatur: Ieruniũ autẽ
magnum & generale est. abstinere ab
iniquitatibus & in licitis uoluptatibus
scłi: quod est ꝑfectum itiunium¬
S ut ab negantes impietatem & secula¬

Expanded text:
Triginta octo annos habebat in infirTriginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, uesse arbitror Charitati vestrae: testantur hoc numero consecratum est: bene nostis. Nam et Moyses quadraginta diebus numerum implevit . Per Moysen significatur Lex, per Eliam significantur Prophetae, per Dominum significatur Evangelium. Ideo in illo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium testimonium haberet a Lege et Prophetis . Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis in jejunio commendatur. Jejunium autem magnum et generale est, abstinere ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus saeculi quod est perfectum jejunium: ut abnegantes impietatem et saecula
Abbreviated transcription (Latin):
das hoc angelica uirtute fieri solere :
nontimen sine significante aliquo sacra.¬
mento Post aquam turbatam mittebat
sc unus qui poterat: & sanabatur solus:
Post illum quisquis se mitter&: frustra
ficere: Quid si bi ergo hoc uult. nisi
qua uenit unus xp̃s ad populum iude¬
orum: & faciendo magna. docendo uti¬
la turbauit peccatores: turbauit aquã
praesentia sua: & excitauit ad passio¬
nem suam. Sed latens turbauit:
Sienm cognouis sent: numquã dnm̃
gborae erucifixissent Descendere
ergo inaquam turbatã: hoc est humili¬
ter gredere in dñi passionẽ: Ibi sanaba¬
tur unus significans unitatem: postea
quis quis uenir&. non sanabatur: Quia
quisquis praeter unitatem fuerit. sa¬
nar non poterit: Uideamus ergo quid
uoluerit significare in illo uno. quem etiã
ipse seruans unitatis mysterium. sicut
praelocutus sum detõt languentibus
unum sanare dignatus est: Inuẽnit mn
annis rius numerũ quendã languoris:

Expanded text:
das hoc angelica virtute fieri solere, das hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia venit unus Christus ad populum Judaeorum; et faciendo magna, docendo utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Descendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languoris:
Abbreviated transcription (Latin):
libris moysi. tanquam quinq port¬
cibus claudebantur Sed illi libr
prodebant languidos. non sanabant:
Lex enim petratores conuincebat. non
absoluebat : ideo littera sine gratia res
faciebat: quos confitentes gratia libe¬
rabat: Nam hoc dicit apłs: Sienĩ der
Sessae lex quat poss& uiuificare: omn¬
S no ex lege ess& iustitiat: Quare ergo
s concdusit scripturit omnia sub peccato¬
S ut promissio exfide iħa xp̃i daretur
stredentibus Quid euidentius. Non¬
ne uerba haec exposuerunt nobis. &
quinq porticus. & languentiũ multu¬
tudinem Quinq porticus. lerẽ
Quarꝰ quinq połtidisi noi sanabant
inguentes Quia si data esse lexquŗ
psse uiuificare. omnino exlege ess&e
ustua Quare ergo continebat. quos
un sanabat.: Quia coenlusit omnia sub¬
redentibus: Quid ergo fiebat. ut in
iqua illa turbata sanarentur. qui in
portcibus sanari non poterant. Su¬
bro enim uidebatur aqua turbata: &
iquo turbabatur non uidebatur: Cre.¬

Expanded text:
libris Moysi, tanquam quinque portilibris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non sanabant? Quia conclusit Scriptucredentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Cre
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc languido sanato. magnum sig.¬
num dedit: Cuius rei & cuius signi
ꝓfundum sacramentũ. quantum dñs
donare dignat᷑ ad tentis uobis. & oran¬
do adiuuantibus infirmitatẽ nram̃.
loquar ut potero: Quicquid autem
non possum: supplebit in uobis ipse
quo adiuuante. facio qđ possum De
hac piscina quae quinq: porticibus
batur. in quibus iatebat magna mult¬
do languentium. assidue nos tractipo
memini : & rem dicturus sum: qũ
metum plures recognoscant. potius
quam cognoscant: Terum nichil est
abrẽ etim nota repetere : ut & qui n
nouerant instruantur. & qui noutram
confirmentur: Proinde tanquã nota
breuiter ꝑstringenda sunt: non otios
incultanda: Piscina illa & aqua illa
populum mihi uidetur significasse u¬
deorũ Significari enim popultis non¬
lipsis iohannis : ubi ei cum ostenderen¬
tur aquae multae. & in terro gass& qu
essent : responsum accepit populose
Aqua ergo illa id est populus ille. qunꝗ

Expanded text:
de hoc languido sanato magnum sigde hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomilypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque
Abbreviated transcription (Latin):
testatem ꝑtin& non magnũ aliquid ꝑfę
cit : & quod ad benignitatẽ. paruũ fycit
Tot iacebant: & unus curatus est. cum
poss& uno uerbo om̃s erigere: Quid
ergo intellegendum est: nisi quia po¬
testas illa & bonitas illa magis agebat
quid animae in factis eius pro salute
aeterna intelligerent: quam quid pro
tem porali salute corpora mererentur
Corporum enim salus. quat uera expec¬
tatur ad nõ: erit infine in resurrectio¬
ne mortuorũ: Tunc quod uiu& non mo¬
rietur : tunc quod sanabit᷑ non aegro¬
tabiti: tunc quod satiabitur non esuria
aut siti& : tunc quod renouabitur non
ueteras c&: Nunt utro in illis factis
ticorum membra constricta morte dis¬
soluta sunt: & quicquid sanatum est
tem poraliter. in membris mortalibus.
infine defętit : Anima uero quaecre¬
didit ad uitã aeternam transitum
fȩcit: Animae ergo crediturat. cuiꝰ
peccata dimittere uenerat. ad cuus
languores sanandos se humilia uerat.

Expanded text:
testatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; testatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem, parum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est, cum posset uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelligendum est, nisi quia potestas illa et bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in illis factis ticorum membra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
IRcim
NON
factum mi¬
Araculũ: mi¬
rum enim ess&. si homo fetiss&: magis
gaudere quam mirari debemus. quia
dñs noster & saluator iħs xp̃s homo fac¬
tus est : quam quod diuina inter homi¬
tram quod factus est propter homines.
quam quod fȩcit inter homines: Et plus
est quod uitia sanauit animarũ : quam
quod sanauit languores corporũ moritu-¬
rorum: Sed quia ipsa anima non tũ
nouerat a quo sananda erat. & oculos
habebat in carne unde facta corporalia
uider&: non dum habebat sanos in
corde. unde dm̃ latentem cognoscer&t:
fȩcit quod uideri poterat. ut sanaretur
unde ui deri non poterat Ingressus est
locum ubi iacebat magna multitudo lan¬
guentium. caecorum. claudorũ. aridorũ.
& cum es s& medicus & animarũ & corporũ.
& qui uenissoe sanare omnes animas
crediturorum: deillis languentibus unũ
degit quem sanar&. ut unitatem signifi¬
car&e: Simediõeri corde. & quasi humano
captu consideremꝰ facientem : & quod ad po¬

Expanded text:
irum non factum miraculum. Mirum enim esset si homo fecisset. Magis autem gaudere quam mirari debemus, quia Dominus noster et salvator Ihesus Christus homo factus est, quam quod divina inter homitram quod factus est propter homines, quam quod fecit inter homines: et plus est quod vitia sanavit animarum, quam quod sanavit languores corporum moriturorum. Sed noverat, a quo sananda erat, et oculos habebat in carne, unde facta corporalia videret, nondum habebat sanos in corde, unde Dfecit quod videre poterat, ut sanaretur unde videre non poterat. Ingressus est locum ubi jacebat magna multitudo languentium, caecorum, claudorum, aridorum; et cum esset medicus et animarum et corporum, et qui venisset sanare omnes animas crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri corde, et quasi humano consideremus facientem, et quod ad po
Abbreviated transcription (Latin):
eulm psalmus praelocutus est dicens.
Mater sron dic&. homo. quidam homo
mediator dĩ & hominũ. homo mater
son dicit: Quare mater sron dicit.
Quia inde accepit carnem: inde uirgo
mana : decuius utero serui forma suscep¬
ta est: inqui dignatus est apparere hu¬
millimus: Mater sron dic& homo:
& homo iste qui dicit mater sron factus
est in ea. homo factus est in ea: Nam
ds erat ante tam: & homo factus est in¬
÷ ea Qui homo factus est inea. ipse
fundauit eam altissimus: non humil¬
limus: Homo factus est in ea humil¬
limus: quia uerbum caro factum est:
S & habitauit in nobis: Ipse fundauit cã
Ialtissimus: quia in principio erat uer¬
sbum: & uerbum erat apud dm̃: & ds̃
erat uerbũ: Omnia ꝑ ipsum facta
sunt: quia uerbo condidit istã patriã:
hic habeat honorẽ: Reppulit eum pa¬
ma in qua genitus est: suscipiat eum
patria quam regenerauit:

Expanded text:
Jesus , etiam Psalmus praelocutus est, dicens, Jesus , etiam Psalmus praelocutus est, dicens, Mater Sion, dicet homo. Quidam homo, mediator Dei et hominum homo, Mater Sion dicit. Quare Mater Sion dicit? Quia inde accepit carnem, inde virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta est, in qua dignatus est apparere humillimus. Mater Sion dicit homo, et homo iste qui dicit Mater Sion, factus est in ea, homo factus est in ea. Nam Deus erat ante eam, et homo factus est in ea. Qui homo factus est in ea, ipse fundavit eam Altissimus , non humillimus. Homo factus est in ea humillimus; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: ipse fundavit eam Altissimus; quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt . Quia vero condidit istam patriam, hic habeat honorem. Repulit eum patria in qua generatus est; suscipiat eum patria quam regeneravit.
Abbreviated transcription (Latin):
uenient : iam praecisi sunt desilua
Ubi inserendi sunt ne arescant. s Et
Srecum bent inquit cum habraham isaa
& ia cob In quo conuiuio. neforte non
inuites ad semꝑ uiuendum. sed ad
multum bibendũ: recumbent cum
habraham isaac & iacob Vbi .s In
regno inquit carlorũ Et quid ent
de illis qui uenerunt destirpe habrahes
Quid sit deramis quibus arbor plena
erat. Quid. Nisi quia praccident᷑
ut isti instrantur. Doce quia prati¬
duntur fili i autem regni ibunt in te.¬
nebras exteriores Habeat ergo a¬
pud nos honorem propheta: quia
non habuit honorem in patria sua
Non habuit honort̃ in patria in qua
conditus est: non habebat honorẽ
in qua condidit: In illa enim con
en inqua conditus est sron ipsam iu¬
deorum gentem. ipsam hierus alem ipse
ondiditꝰ. cum ess& apud patrem uerbũ
di. Omnia enim ꝑ ipsum facta sunt : &
sine ipso factum est nichil Deillo ergo
homine dequo hodie audiuimus. unus

Expanded text:
venient, jam praecisi sunt de silva: venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . 7. Habeat ergo apud nos honorem Propheta, quia non habuit honorem in patria sua. Non habuit honorem in patria, in qua conditus est; habeat honorem in patria quam condidit. In illa enim condem in qua conditus est, ipsam Sion, ipsam Judaeorum gentem, ipsam Jerusalem, ipse condidit cum esset apud Patrem Verbum Dei: Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. De illo ergo homine de quo hodie audivimus, unus
Abbreviated transcription (Latin):
creditis Ergo sita est: frangantur
neat tamen radix. illis practisis. istis
receptis: Vbi man&e radix. & In pa¬
triarchis Et enim patru xp̃i. po¬
pulus istł. quia excis uenit scđm car¬
nem: Sed huius arboris radix.
habraham isaac. & ia cob: patrurchae
scĩ Et ubi isti. In requie apud
dñ. in honore magno : ut in habrahȩ
sinum ad iustes ille pauꝑ post corpo¬
ns exitum leuaret᷑: & in habrahae
sinu de longinquo a suꝑbo diuite ui¬
dereur: Ergo radix man&: radix
laudatur: sed rami suꝑbi & prȩcĩdi
& arescere meruerunt: Oleaster dutn
humilis. in illorum praetisione inueni
propter comparationem huius reguli¬
s commemorandum putaui: Amenin
S quid̃ dico uobis. non inue̾ni tantam
sfidem in isrł: Propterea dico uobis
Squia multi ab oriente & occidente
Quam late terram occupauerat. oleastiri
Amara silua mundus hic fuit: sed ꝓpro
S te & occidente uinient: Et puta qui
uenient: Quid deillis fi&. Si tnin

Expanded text:
creditis. Ergo si ita est, frangantur creditis. Ergo si ita est, frangantur neat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patria Christi populus Israel, quia ex eis venit secundum carnem: sed hujus arboris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit propter comparationem hujus reguli commemorandum putavi. Amen, inquit, dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed proptente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
S Amen dico uobis. non inut̾m tantam fidem
inisrł: quia ꝓpheta in patria sua hono¬
rem non hab&: Numquid non & illi
centurioni poterat dicere dñs. quod
dixit huic regulo:Tlade puer¬
tuus uiuit: Videte distinctiont᷑ Regu¬
lus iste ad domũ suam dnm̃ descendere
cupiebat : ille centurio indignũ seesse
dicebat Illi dicebatur. ego uenio & cu¬
rabo eũ: huic dictum est: uade filius
tuus uiuit: Plli praesentiam promit¬
tebat. hunc ũ bosanabat: Iste tamen
prarsentiã eius extorquebat: ille prae¬
sentia eius in dignum stesse dicebat
Hic cessum est aelationi : illic contessũ
est humilitati: Tanquam dicen&
uade filius tuus uiuit : noli mihite¬
dium facete: nisi signa & ꝓdigia ui¬
deritis non creditis Praesentiã meã
uis in domo tua: possum & uerbo iube¬
rt: noli tũ designis credere Cnturi¬
o aligenigena credidit me posse ũbo
facere : & ante quã facerẽ credidit :
uos nisi figna & ꝓdigia uideritis. non

Expanded text:
uare non invenit tantam fidem in Israel? Quia propheta in patria sua honorem non habet. Numquid non et illi centurioni poterat dicere Dominus, quod dixit huic regulo, Vade,tuus vivit? Videte distinctionem: regulus iste Dominum ad domum suam descendere cupiebat; ille centurio indignum se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio et curabo eum; huic dictum est, Vade, filius tuus vivit. Illi praesentiam promittebat; hunc verbo sanabat. Iste tamen praesentiam ejus extorquebat; ille se praesentia ejus indignum esse dicebat. Hic cessum est elationi; illic concessum est humilitati. Tanquam huic diceret, Vade, filius tuus vivit, noli mihi taedium facere. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in domo tua, possum et verbo jubere; noli tu de signis credere: centurio alienigena credidit me verbo posse facere, et antequem facerem credidit; vos, nisi signa et prodigia videritis, non
Abbreviated transcription (Latin):
pinam arbitratus est . Non usurpauit
aequalitatem dĩ : sed erat in illa in qua
natus erat: Et nos ad aequalem dõ
quomodo ꝑueniremus. Semae ipsũ
exinaniuit. formam serui accipiens:
Non ergo se exinaniuit amittens quod
erat: sed accipiens quod non erat:
Hanc formam serui contempnentes ui
ligere non poterant: quamuis hoc
dese dicere minime dubitabant.
& ideo saeuiebant: & ad huc tamen
eos ille ꝑferebat: & sanitatẽ saeuitn¬
tium requirebat:¬

Expanded text:
pinam arbitratus est? Non usurpavit pinam arbitratus est? Non usurpavit aequalitatem Dei; sed erat in illa, in qua natus erat. Et nos ad aequalem Deum quomodo perveniremus? Semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Non ergo se exinanivit amittens quod erat, sed accipiens quod non erat. Hanc formam servi contemnentes Judaligere non poterant; quamvis eum hoc de se dicere minime dubitabant, et ideo saeviebant: et adhuc tamen eos ille perferebat, et sanitatem saevientium requirebat
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ : sed tamen intellexerunt in illis uer¬
bis quia talis commendaretur filius
nesdebant: talem tamen praedi cart¬
: agnoscebant : quia patrem suum dice¬
sbat dm̃. Aequalem se fadens dõ: Non
en aequalis dõ: non ipse se faciebat
aequalem : sed ille illum genuerat aequa¬
lem: Sisc ipsum facer& dequalem dõ.
cader& ꝑ rapinam: Qui enim uoluit &-¬
qualem se facere dõ dum non ess&e: cat¬
cidit. & ex angło factus est diabolus.
& hanc suꝑbiam homini propinauit.
unde ipse deiectus est: Nam hoc dixit¬
S homini. cui stanti lapsus inuidit: gus¬
State. & eritis sicut dii: Id est usurpatio¬
ne rapite quod facti non estis: quia &
ego rapiendo deiectus sum: Non hoc
ꝓdebat: sed hoc suadebat Xp̃s autẽ
aequalis patrinatus erat non factus .:
natus de substantia patris: Vnde illũ
Ssic commendat apłs Qui cum in forma
dĩ ess& : non rapinam arbitratus est
esse se aequalem dõ: Quid est non ra¬

Expanded text:
Dei: sed tamen intellexerunt in illis verDei: sed tamen intellexerunt in illis verbis, quia talis commendaretur filius nesciebant; talem tamen praedicari agnoscebant, quia patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Non erat ergo aequalis Deo? Non ipse se faciebat aequalem, sed ille illum genuerat aequalem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam. Qui enim se voluit aequalem facere Deo cum non esset, cecidit , et ex angelo factus est diabolus: et hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc dixit homini, cui stanti lapsus invidit, Gustate, et eritis sicut dii : id est, usurpatione rapite quod facti non estis; quia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc prodebat, sed hoc suadebat. Christus autem aequalis Patri natus erat, non factus: natus de substantia Patris. Unde illum sic commendat Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quid est, non ra
Abbreviated transcription (Latin):
in illis operibus: ꝑme regitur mundus
inistis operibus Paterm̃s & tunc opera¬
tus est cum fitit mundum: & usq nunc
operatur cum regit mundũ Orgo & ꝑ
me fecit cum fecit: & ꝑme regit cum re-¬
git: Drait haec: sed quibus : Caecis.
surdis daudis. languidis. medicum
non agnoscentibus: & tanquam infretit¬
si mente ꝑdita occidere uolentibus
Prõinde quid secut us euuangelista duit:¬
s Hinc ergo magis quaerebant᷑ eum ui-
dei interficere : quia non solum solue.¬
bat sabbatum : sod & patrem suum dice¬
bat dm̃ : non quomodo cumq sed quia
aequalem se faciens dõ: Nam omnes
dicimus dõ. pator noster qui es in cae-¬
lis: legimus & iudeos dixisse. cum tũ
sis pater noster: Ergo nonꝰ ira sceban¬
tur. quia patrem suum dicebat dm̃.
sed quod longe alio modo quam homi.¬
nes: Ecce intelligunt uidęi quod
non intellegunt arriani: Arriani quip¬
ipsi caeti. ipsi interfectores xpi. mtellexe

Expanded text:
in illis operibus, per me regitur mundus in illis operibus, per me regitur mundus in istis operibus. Pater meus et tunc operatus est cum fecit mundum, et usque nunc operatur cum regit mundum; ergo et per me fecit cum fecit, et per me regit cum regit. Dixit haec, sed quibus? Surdis, caecis, claudis, languidis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita occidere volentibus. 16. Proinde quid secutus Evangelista dixit? Hinc ergo maaei interficere: quoniam non solum solvebat sabbatum, sed et quod Patrem suum dicebat Deum. Non quomodocumque: sed quid? Aequalem se faciens Deo. Nam omnes dicimus Deo, Pater noster qui es in coelis : legimus et Judaeos dixisse, Cum tu sis pater noster . Ergo non hinc irascebantur, quia patrem suum dicebat Deum; sed quod longe alio modo quam homines. Ecce intelligunt Judaei quod non intellipsi cæci, ipsi interfectores Christi: intel
Abbreviated transcription (Latin):
cumq uerbũ: sed ds̃ erat uerbum: &
onnia ꝑipsum facta sunt:orte signi¬
sicatus est requieturus in die septimo.
ib omnibus operibus suis: Legite enĩ
ciuingelium : & uidete quanta operatꝰ
sit iħs Operatus est salutem nrãm &¬
incruce: ut iinplerentur in eo omnia
praedicti ꝓphetarũ: Coronatus est
spinis: suspensus est ligno: dixit sitio:
Actepit acetum in spongia : ut implere¬
tur quod dictũ est. & in siti mea pota¬
uerunt me accto Atubi impleta sunt
onnia opera eius sexta sabbati. inclina-¬
tocapite reddidit spm̃: & in sepulchro
sabbato requieuit ab omnibus operibus
sus: Ergo tanquam dicer& iudȩis. quid
expestatis ut non cperer sabbato. Sab¬
bati dies uobis ad significationt̃ meam
pracceptus est: opera dĩ adtenditis.
ego ibi eram cum fierent: ꝑ me facta
sunt omnia: ego noui: pater m̃s usque
modo optratur: Operatus est pater
lucem: sed dixit ut ficr& lux: Si dix̃.
uerbo operatus est: Uerbum eius ego
eram: ego sum: ꝑ me factus est mundus

Expanded text:
cumque Verbum, sed Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : forte significatus est requieturus in die septimo ab omnibus operibus suis. Legite enim Evangelium, et videte quanta operatus sit Jesus. Operatus est salutem nostram in cruce, ut implerentur in eo omnia praedicta Prophetarum: coronatus est spinis, suspensus est ligno; dixit, Sitio, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi eram cum fierent, per me facta sunt omnia, ego novi: Pater meus usque modo operatur. Operatus est Pater lucem; sed dixit ut fieret lux : si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus ego eram, ego sum: per me factus est mundus
Abbreviated transcription (Latin):
dicer& dñs meus & ds meus: increpat᷑¬
S & dicitur ei Quia uidisti. credidisti:
Quare. nisi quia ꝓpheta in patria sua honorẽ ñ
hab& s. Quia uero apud aligenigenas
ꝓphetai iste honorem hab&e: quid sequi¬
tur.s Beati qui non uident. & credunt:
Predicti fumus nos: & quod dñs lauda¬
uit. & in nabis implere dignatus est
V iderunt qui crucifixerunt: pal paue¬
runt: & sic pauci crediderunt: nos
non uidimus: nen contrectauimꝰ : Audi¬
uimus : credidimus: fiat in nobis.
ꝑficiatur in nobis beatitudo quã ꝓmisit:
Et hic  quia patriãt ipsius praelati sumꝰ:
& in futuro scło. quia ꝓramis fractis
inserti sumus Hos enim ramos se
fracturum esse monstrabat. & hunc
oleastrum in sertum: quando commo¬
tus centurionis fide. qui ei dixit.
S non sum dignus ut subtectũ
Smeum intres. sed tantum dic uerbo.
S& sanabitur puermeus: Nlam & ego
Shomo sum sub potestate constitutus.
Shabens subme milites: Et dico huic¬

Expanded text:
diceret, Dominus meus, et Deus meus: increpatudiceret, Dominus meus, et Deus meus: increpatur et dicitur ei, Quia vidisti, credidisti. Quare, nisi quia propheta in patria sua honorem non habet? Quia vero apud alienigenas propheta iste honorem habet, quid sequitur? Beati qui non viderunt et crediderunt . Praedicti sumus nos; et quod Dominus ante laudavit, et in nobis implere dignatus est. Viderunt qui crucifixerunt, palpaverunt, et sic pauci crediderunt: nos non vidimus, non contrectavimus, audivimus, credidimus. Fiat in nobis, perficiatur in nobis beatitudo quam promisit; et hic, quia patriae ipsius praelati sumus; et in futuro saeculo, quia pro ramis fractis inserti sumus. 5. Hos enim ramos se fracturum esse monstrabat, et hunc oleastrum inserturum, quando commotus Centurionis fide, qui ei dixit, « Non sum dignus ut sub tectum meum intres; sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus: nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub
Abbreviated transcription (Latin):
tam multi credimus : quae signa uidimꝰ:
Illud ergo quod tunc factum est. hoc qđ
nunc agitur portendebat Iudei. fuerunt
uel sunt similes galileis: nos similes
illis samaritanis: Euuangelitĩ audiui¬
mus : euuangelio consensimus: ꝑ euuan¬¬
gelium in xp̃m crecdimꝰ : nulla signa ui¬
dimus: nulla exigimus Quamuis
enim unus deduodetim electis & scĩs.
timen his raelita fuit degente scilic&
dni thomas ille : qui in loca uulnerũ
digitos mittere cupiebat: sic eũ arguit
dñs quomodo istum regulum Huic
dixit nisi signa & ꝓdigia uideritis non
creditis: illi autem dixit. quia uidisti
credidisti: Ad galileos uenerat post
samaritanos. qui sermoni tius credi de¬
rant : apud quos nulla miracula fȩcerat.
quos firmos infide. securus cito dimise¬
iat: quus diuinitatis praestntia non
dimiserat: Ergo quando dicebat dñs
thomȩ ueni mitte manum tuam.
& noli esse intredulus. sed fidelis: & cum
ille exclamar& tactis uulnerum locis &

Expanded text:
tam multi credidimus, quae signa vidimus? tam multi credidimus, quae signa vidimus? Illud ergo quod factum est tunc, hoc quod nunc agitur portendebat. Judaei fuerunt vel sunt similes Galilaeis; nos similes illis Samaritanis. Evangelium audivimus, Evangelio consensimus, per Evangelium in Christum credidimus; nulla signa vidimus, nulla exigimus. 4. Quamvis enim unus ex duodecim electis et sanctis, tamen Israelita fuit, de gente scilicet Domini, Thomas ille, qui in loca vulnerum digitos cupiebat mittere. Sic eum arguit Dominus quomodo istum regulum. Huic dixit, Nisi signa et prodigia videritis non creditis: illi autem dixit, Quia vidisti, credidisti. Ad Galilaeos venerat, post Samaritanos qui sermoni ejus crediderant, apud quos nulla miracula fecerat, quos firmos in fide securus cito dimiserat, quia divinitatis praesentia non dimiserat. Ergo quando dicebat Dominus Thomae, Veni, mitte manum tuam, et noli esse incredulus, sed fidelis; et cum ille exclamaret, tactis vulnerum locis, et
Abbreviated transcription (Latin):
LELICALOCTIO
HESTORNE DISI
sequitur lectionem
quat nobis ad dis¬
putandum proponi¬
tur : in qua qui dem
sensus non sunt inues¬
tigatione difficiles. sed digni pracdia¬
tione : digni admiratione : digni lau¬
datione : Proinde locũ istum euu ang¬
li cum commendatione commemore¬
mus potius. quam cũ difficultate¬
S tractemꝰ: Abiit enĩ iħs post biduum
squod fecerat in samaria in galiltam
Subi nutritus erat. secutus autem
Seuuangelista. ait: Ipse enim iħstis
S timonium ꝑhibuit. quia ꝓpheta in¬
S patria sua honorẽ non hab& Non
propterea postbiduum discedit iħs
de samatia. quia honorẽ in samana
non habebat : Non enĩ in samaria
idotis Pater noster erat: Et nos res-¬
pondeamus ꝓpheti in patria sua honorẽ
non hab& Deniq illi ambulantem
decos inluminantem. surdis aurem
aperientem. mutorum ora soluentem.
paralrticorũ membra stringentt̃. super
signa facientem uiderunt : & uix in de
piuci crediderunt: Populo dĩ loquor.:

Expanded text:
gelica lectio, hesterni diei sequitur lectionem, quae nobis ad disputandum proponitur. In qua quidem sensus non sunt investigatione difficiles, sed digni praedicatione, digni admiratione et laudatione. Proinde locum istum Evangelii cum commendatione commemoremus potius, quam cum difficultate tractemus. Abiit enim Jesus post biduum quod fecerat in Samaria in Galilaeam ubi nutritus erat. Secutus autem Evangelista ait: Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quia propheta in patria sua honorem non habet. Non propterea post biduum discessit Jesus de Samaria, quia honorem in Samaria non habebat: non enim Samaria adoratis, frater noster erat. Et nos respondeamus, Propheta in patria sua honorem non habet. Denique illi ambulantem caecos illuminantem, surdis aures aperientem, mutorum ora solventem, paralyticorum membra stringentem, super signa facientem viderunt, et vix inde pauci crediderunt. Populo Dei loquor:
Abbreviated transcription (Latin):
ut quqd ꝓposuerim: numerũ triginta octo
tumn inillo languido uolo exponere : quare
nus ille tricesimus octauus. languoris sit
ie lagem: Ad plenitudinẽ legis in omnib
eibus ꝑtin& quad ragenarius numerus In
utur: Intuemini obsecro & figite memoriae.
ñ inquit uolatilia catli. & colligent ca Per

Expanded text:
 quid proposuerim: numerum triginta octo annorum in illo languido volo exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit itas implet Legem. Ad plenitudinem Legis in omnibus operibus pertinet quadragenarius numerus: in dantur. Intuemini, obsecro, ant, inquit, volatilia coeli, et rapiant ea. Per
Abbreviated transcription (Latin):
S is. si crederitis morsi. crederitis forsta
Smihi. deme enĩ ille scripsit : Videt
ne aliquid uoluit significare moyses
quod ds requieuit inseptimo die: Pio
enim defecerat ds operando creaturan
suam. & in digebat requie sicut homi
Quomodo defȩcerat. qui uerbo fȩcer
Tamen & illud uerum est. quia requi¬
uit ds̃ ab operibus sus indie septim
s& hoc uerum est quod ait iħs. pats
m̃s usque modo operatur: Sed qus&
plic& uerbis. homo hominibus. insir¬
mus infirmis: indoctus distere cupion¬
tibus: Et forte siquitꝰ promere &
explicare non ualens hominibus diffi¬
cile forte capientibus. etiam si expliel¬
ri possit quod capitur : Quis inquam
fr̃s mei explic& uerbis. quomodo ds
& quictus operetur. & optians quis¬
cat . Obsetro uos ut hoc ꝓficiens¬
aserats : Vlisio enim isti. templũ dĩ quȩ
scñ locum quaerit: Portate pruxi¬
um & ambulate : bi eum uidebitis:
di uerba hominum non quaeratis: Hoc

Expanded text:
Judaeis, Si crederetis Moysi, crederetis et Judaeis, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit ? Videte ergo ne aliquid voluit significare Moyses, quod Deus requievit in die septimo. Non enim defecerat Deus operando creaturam suam, et indigebat requie sicut homo. Quomodo defecerat qui verbo fecerat? Tamen et illud verum est, quia requievit Deus ab operibus suis in die septimo; et hoc verum est quod ait Jesus, Pater meus usque modo operatur. Sed quis explicet verbis, homo hominibus, infirmus infirmis, indoctus discere cupientibus, et forte si quid sapit, promere et explicare non valens hominibus, difficile forte capientibus, etiam si explicari possit quod capitur? Quis, inquam, fratres mei, explicet verbis quomodo Deus et quietus operetur, et operans quiescat? Obsecro vos, ut hoc eratis; visio enim ista templum Dei quaerit, sanctum locum quaerit: portate proximum et ambulate; ibi eum videbitis, ubi verba hominum non quaeratis. 15. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
adnuntiabat: & illi in sanibant: Ile
salutem suam praedicabat: & illi sa¬
lutem suam non quaerebant: Perse¬
que bantur iudei dnm̃ iħm: quia
haec faciebat in sabbato: Quid ergo
modo dñs respondit iudeis. audia¬
mus: Desanis factis hominibus in¬
sabbato dixi quid soleat᷑ respondere
quia iumenta sua non contempne.¬
bant sabbato uel libtrando. uel alen¬
do: Deportato grabatto quid
respondit. Manifestum opus
corporale factum erat ante oculos ui¬
deorum: non sanitas corporis. sed
operatio corporis. quae non uideba¬
tur ita necessaria. quemad modũ
sanitas Aꝑte ergo dñs dicat sacra¬
mentum sabbati : & signum obseruan¬
di unius diei ad tempus datum esse¬
iudeis: impletionem uero ipsam
Sõperor: Misit in eos magnum tum¬
tum: Aduentu dñi turbatur aqua
sed qui turbat latae Tamen sananda
est turbata aqua aeger unus magnus
S us que modo operatur: & ego operor
sum ergo dixit scriptura. quia ds̃ reni

Expanded text:
e annuntiabat, et illi insaniebant: ille e annuntiabat, et illi insaniebant: ille salutem suam praedicabat, illi salutem suam non quaerebant. 13. Persequebantur Judaei Dominum Jesum, quia haec faciebat in sabbato. Quid ergo Dominus modo respondit Judaeis, audiamus. De sanis factis hominibus sabbato, dixi quid soleat respondere, quia jumenta sua non contemnebant sabbato, vel liberando vel alendo. De portato grabato quid respondit? Manifestum opus corporale factum erat ante oculos Judaeorum: non sanitas corporis, sed operatio corporis; quae non videbatur ita necessaria, quemadmodum sanitas. Aperte ergo Dominus dicat sacramentum sabbati, et signum observandi unius diei ad tempus datum esseudaeis; impletionem vero ipsam operor. Misit in eos magnum tumultum; adventu Domini turbatur aqua, sed qui turbat, latet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger unus magnus, modo operatur, et ego operor. Falsum ergo dixit Scriptura quia Deus requi
Abbreviated transcription (Latin):
de turba : preuenit omnem turbam:
prior ascendit demari piscis ille mag¬
nus. & in caelis sed&. interpellans pro
nobis tanquam sacerdos magnus: unus
intrauit in interiora ueli: turba foris
stat: Ambula tu qui portas proximũ
tuum: si didicisti portare. qui solebas
portari: Deniq modo nondum nosti¬
I uides iħm Quid postea sequitur:
Qm̃ non destitit ille collendo grabattum¬
S suum & ambulando: uidit eum postea
iħs in templo: Inturba non eum uidit:
intemplo uidit: Dñs quidem iħs &
in turba illum uidebat & intemplo : ille
autem languidus inturba iħim non cog-¬
noscit : in templo cognoscit: Peruit.¬
nit ergo ille ad dnm̃: uidit eum intem¬
plo: uidit eum in loco sacrato: in loco
Ssancto: & quid ab to audit. Ecct
Siam sanus factus es: noli peccare:
nequid tibi dettrius aliquid contingat
Nunt ille postei quam uidit iłim. &
cognouit iħm auctorem sanitatis sua
non fuit piger in euuangeli z ando quẽ

Expanded text:
de turba: praevenit omnem turbam. de turba: praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in coelis sedet interpellans pro nobis: tanquam sacerdos magnus, unus intravit in interiora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui portas proximum tuum; si didicisti portare, qui solebas portari. Denique modo nondum nost vides Jesum: quid postea sequitur? Quoniam non destitit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non eum vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in templo: ille autem languidus Jesum in turba non cognoscit, in templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es; noli peccare, ne quid tibi deterius contingat. 12. Tunc ille, posteaquam vidit Jesum, et cognovit Jesum auctorem sanitatis suae, non fuit piger in evangelizando quem vi