comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ed quando exenia grate susciꝑet. qui
quãuis dispensandas alteriꝰ elemosynas
recusare timeret. eas tam̃ & timendo suscipi¬
ebat. & cautissime dispensabat: quiq ad eo
sua dare & aliena ñ acciꝑe consueuerat. ut
etiam rerum quarundã precia penitus refu¬
taret. Unde eulogio patriarchȩ alexandri¬
no. inter cȩtera scribit dicens. De lignis qd̃
scribitis quia breuia fuerint. nauis ꝑ quã
transmissa sunt qualitas fecit: Quia si ma-¬
ior nauis uenisset. potuisse ligna etiam ma-¬
iora transmittere. Quod aut̃ dicitis quia si
maiora transmittimꝰ p̃cium datis: largitati
quidem grãs agimus: sed acciꝑe p̃cium ȩuã-
głio interdicente ꝓhibemur. Nos enima
quȩ transmutimꝰ ligna. ñ emimus. Et qu¬
modo possumus precium accipe. cũ ser¬
tum sit. gratis accepistis gratis date : siuno
ergo iuxta modum nauis ꝑ nauclerum
parua ligna transmisimus: sequenti uen
simus pontifex nullas consuetudines
a suffraganeis. nulla ex enia capiebat: quib

Expanded text:
ed quando xenia grate susciperet, qui quamvis dispensandas alterius eleemosynas recusare timeret, eas tamen et timendo suscipiebat, et cautissime dispensabat: quique adeo sua dare, et aliena non accipere consueverat, ut etiam rerum quarumdam pretia penitus refutaret. Unde Eulogio patriarchae Alexandrino inter caetera scribit, dicens: « De lignis quod scribitis quia brevia fuerint, navis per quam transmissa sunt qualitas fecit: quia si major navis venisset, potuissem ligna etiam majora transmittere. Quod autem dicitis, quia si majora transmittamus, pretium datis: largitati quidem gratias agimus, sed accipere pretium, lio interdicente, prohibemur. Nos enim ea quae transmittimus ligna, non emimus: et quomodo possumus pretium accipere, cum scriptum sit: Gratis accepistis, gratis date? Nunc ergo juxta modum navis per nauclerum parva ligna transmisimus: sequenti verosimus pontifex nullas consuetudines a suis suffraganeis, nulla xenia capiebat, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
t ego hic adeflorationis oꝑe paululum
respirabo: ut quȩ specialit̾ de pontificio¬
eius dicenda sunt. in libello alio suffragante

Expanded text:
t ego hic a deflorationis opere paululum respiro, ut quae specialiter de pontificio dicenda sunt, in libello alio suffragante
Abbreviated transcription (Latin):
seruus seruoꝵ dei: seruis dñi nr̃i iħ¬
xp̃i. Quia melius fuerat bona ñ incipere. quã
ab his quȩ cepta sunt cogitatione retrorsum
abire: summo studio dilectissimi filii opor¬
ante domino compleatis. Nec labor uos engo
itineris. nec maledicoꝵ hominum lingue de¬
terreant: s omni instantia. omniq feruore
quȩ inchoastis deo auctore ꝑagite: scientes
quod laborem magnum. maior ȩtñȩ retribi¬
tionis gła consequetur. Remeanti autẽ au¬
gustino p̃posito ur̃o quem & abbatẽ uobis
constituimus. in om̃ib humilit̾ obedite.
Scientes hoc ur̃is animab ꝑ om̃ia ꝓfuturũ.
quicquid auobis fuerit in eius ad monitione
commotum. Omĩpotens ds sua uos grã ꝓtegat
& ur̃i laboris fructum in ęc̃na me patria ui¬
dere concedat: quatinꝰ & si uobiscũ laborare
nequeo. simul in gaudio retributionis inue¬
niar: quia laborare scilicet uolo:¬

Expanded text:
servus servorum Dei, servis Domini nostri. « Quia melius fuerat bona non incipere, quam ab his quae coepta sunt cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi filii, oporo, coepistis, impleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant: sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite: scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria sequitur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedite: scientes hoc vestris animabus per omnia profuturum, quidquid a vobis fuerit in ejus admonitione completum. Omnipri laboris fructum in aeterna me patria videre concedat. Quatenus et si vobiscum laborare nequeo, simul in gaudio retributionis inveniar, quia laborare scilicet volo
Abbreviated transcription (Latin):
uius uidelicet antiquissimȩ consuetu¬
dinis ordine gregorius ꝓuocatus. defin¬
ctorum episcopoꝵ eccłias ꝓ faciendo inuenta¬
rio. & eligendo legitime opinionis episcopo
uicims ep̃is cõmendabat. hoc modo scribã.
quappter uisitationis destitutȩ eccłiȩ fr̃nita

Expanded text:
ujus videlicet antiquissimae consuetudinis ordine Gregorius provocatus, defunctorum Episcoporum Ecclesias pro faciendo inventario, et eligendo legitimae opinionis episcopo, vicinis episcopis commendabat, hoc modo scribens opter visitationis destitutae ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
donariis siue prȩdiis quarumlibet ȩccłaꝵ
patiebatur auferri. Iccirco maximiano sy¬
racusano epõ. inter alia scribit dicens. Ka¬
ritatem tuam cõmonere curauimꝰ: ut si
quispiam ep̃orũ de hac luce migrauerit.
uel quod absit ꝓ suis fuerit remotus exces-¬
sibus: conuenientib hieraticis cunctisq
cleri priorib atq sui presentiã in inuenta¬
rio ȩccłiȩ rerũ facientib om̃ia quȩ reꝑta fu¬
erint subtiliter describantur: nec sicut antea
fieri dicebatur species quȩdam aut aliud qd̃¬
libet de rebus eccłiȩ quasi ꝓfaciendi inuen¬
tarii labore tollatur. Sic nanq ea quȩ admu¬
ntionẽ facultatis pauꝑum ꝑtinent desidera¬
mus expleri: ut nulla penitus in rebus eoꝵ
ambitiosis hominibus uenalitatis relinqua¬
tur occasio. Uisitatores eccłiaꝵ clerici quoq
eoꝵ qui cum ipsis ꝑ ñ suȩ ciuitatis parroechi¬
as fatigantur: aliquid laboris sui capiant te

Expanded text:
donariis sive praediis quarumlibet ecclesiarum donariis sive praediis quarumlibet ecclesiarum patiebatur auferri. Idcirco Maximiano, Syracusano episcopo, inter alia scribit, dicens: « Charitatem tuam commonere curavimus ut si quispiam episcoporum de hac luce migraverit, vel, quod absit, pro suis fuerit remotus excessibus, convenientibus hierarchicis, cunctisque cleri prioribus, atque in sui praesentia inventarium ecclesiae rerum facientibus, omnia quae reperta fuerint subtiliter describantur; nec, sicut antea fieri dicebatur, species quaedam, aut aliud quodlibet de rebus ecclesiae, quasi pro faciendi inventarii labore, tollatur. Sic namque ea quae ad munitionem facultatis pauperum pertinent, desideramus expleri, ut nulla ambitiosis hominibus venalitatis relinquatur occasio. Visitatores Ecclesiarum, clericique eorum, qui cum ipsis per non suae civitatis parochias fatigantur, aliquod laboris sui capiant, te
Abbreviated transcription (Latin):
fratri et coepiscopo nr̃o sollemnit̃ delega¬
te. sui dedimus in mandatis: ut nil de ꝓ¬
uectionib clericoꝵ reditu. ornatu. minis¬
teriisq a quoqu̾ã usurpari patiatur. Cuiꝰ
uos assiduis adhortationib conuenit obedi¬
re: quatinus in eccłiastico obsequio sacerdos
exquiratur. qui a uenerandis canonib nul¬
la discrepet ratione. Qui dũ fuerit postulatꝰ
cum sollemnitate decreti. omniũ sub icrip¬
tionib roborati. & uisitatoris pagina ꝓse¬
quente. ad nos ueniat ordinandꝰ: ꝓuisuri
ante om̃ia ne cuiꝰlibet uitȩ uel meriti laicã
ꝑsonam p̃sumatis eligere: & ñ solum ille
ad episcopatꝰ apicem nulla ratione ꝓuehe¬
tur uerumetiã uos nullis int̾cessionibus
ueniam ꝓmereri posse cognoscite: sed om̃s
quos ex uobis de laica ꝑsona aspirasse consti¬
terit. ab officio & a cominumone alienos
faciendos ꝓculdubio noueritis: .xxiii.
ulla occasione gregoruis quicquã de

Expanded text:
fratri et coepiscopo nostro Joanni solemniter delegafratri et coepiscopo nostro Joanni solemniter delegare: cui dedimus in mandatis ut nihil de provectionibus clericorum, reditu, ornatu, ministeriisque a quoquam usurpari patiatur, cujus vos assiduis adhortationibus convenit obedire; quatenus in ecclesiastico obsequio sacerdos exquiratur, qui a venerandis canonibus nulla discrepet ratione. Qui dum fuerit postulatus cum solemnitate decreti omnium subscriptionibus roborati, et visitatoris pagina prosequente, ad nos veniat ordinandus: provisuri ante omnia ne cujuslibet vitae vel meriti laicam personam praesumatis eligere: nam non solum talem ad episcopatus apicem nulla ratione provehendum, verumetiam vos nullis intercessionibus veniam promereri posse cognoscite; sed omnes quos ex vobis de laica persona aspirasse constiterit, ab officio et a communione alienos faciendos proculdubio noveritis. » 23. Nulla occasione Gregorius quidquam de
Abbreviated transcription (Latin):
nibus clericoꝵ reditu. ornatu. ministeriis¬
ꝙ uel quicquid illud ẽ in patrimonio euis¬
Qem a quoqu̾ã p̃sumatur ȩccłiȩ. Et ideo fr̃¬
nitas tua ad prȩditam ȩccłam ire ꝓperabit:
& assiduus adhortationib clerũ plebemq
euis admonere festinet: ut remoto studio
uno eodemq consensu talem sibi p̃ficiendũ
expetant sacerdotem. qui & tanto ministe¬
rio dignus ualeat reperiri: & a uenerandis
canonibis nullatenus respuat᷑. Qui dum
fuerit postulatus. cum sollemnitate decreti
omniũ sub scriptionib roborati. & dilecti
consecrandus : ꝓuisurus ante om̃ia ne ad
cuius libet conuersationis meritũ laicȩ
ꝑsone aspirare presumant: ⁊ tu ꝑiculum
ordinis tui qd̾ absit incurras. Monast̾i̾a
autem siqua sunt in ipsius parrochia con¬
stituta. sub tua cura dispositioneq quousq
dimus: ut sollicitudinis tuȩ uigilantia ꝓ¬
Ur̃i antistitis obitum cognoscentes: curȩ
nobis fuit destitutȩ eccłiȩ uisitationẽ illi¬

Expanded text:
s clericorum, reditu, ornatu, ministeriisque vel quidquid illud est, in patrimonio ejusdem a quoquam praesumatur ecclesiae. Et ideo fraternitas tua ad praedictam ecclesiam ire properabit, et assiduis adhortationibus clerum plebemque ejus admonere festinet: ut remoto studio, uno eodemque consensu talem sibi praeficiendum expetant sacerdotem, qui et tanto ministerio dignus valeat reperiri, et a venerandis canonibus nullatenus respuatur. Qui dum fuerit postulatus, cum solemnitate decreti omnium subscriptionibus roborati, et dilectiinveniri: provisurus ante omnia ne ad cujuslibet conversationis meritum laicae personae aspirare praesumant, et tu periculum ordinis tui, quod absit, incurras. Monasteria autem, si qua sunt in ipsius parochia constituta, sub tua cura dispositioneque, quousqdimus: ut sollicitudinis tuae vigilantia pri antistitis obitum cognoscentes, curae nobis fuit destitutae ecclesiae visitationem
Abbreviated transcription (Latin):
oculis erectis aspiciens aduocantem se uelo¬
cius ire uoluit: sed mox inter choros cecidit
psallentiũ. Ibiq orationi diutissime in cubu¬
it: & paulopost manũ fr̃ib tetendit: sicq a
pauimento sanus erigit᷑. Reddit᷑ iam preci¬
bus beati confessoris: pristine sanitati: & nul¬
lum in eo pristinȩ deformitatis remansit uesti¬
gium. Tunc om̃ia quȩ ei acciderant. palmam
ꝑ ordinẽ om̃ib enarrans dixit: & laudans
mutus & surdus. ad beati confessoris
ueniens tumulũ: ꝓ restituendo sibi linguȩ
& aurium officio. ex intimo cordis affectu es
poscebat auxilium. Qui cum ad memoriã
eius pauimento inherens diutius funderet
preces: & auditum meruit aririum: & lingue
recipere officium. Et sic scĩ confessoris mun¬
tus precib sanus abscessit: merita sc̃i confes¬
soris magnificans: .xxui.

Expanded text:
oculis erectis aspiciens advocantem se, velooculis erectis aspiciens advocantem se, velocius ire voluit, sed mox inter choros cecidit psallentium, ibique orationi diutissime incubuit et paulo post manum fratribus tetendit, sicque a pavimento sanus erigitur. Redditur iam precibus beati confessoris pristinae sanitati, et nullum in eo pristinae deformitatis remansit vestigium. Tunc omnia quae ei acciderant palam per ordinem omnibus enarrans dixit; laudans mutus et surdus, ad beati confessoris veniens tumulum, pro restituendo sibi linguae et aurium officio ex intimo cordis affectu eius poscebat auxilium. Qui cum ad memoriam eius pavimento inherens diutius funderet preces, et auditum meruit aurium et linguae recipere officium. Et sic sancti confessoris munitus precibus, sanus abscessit, merita sancti confessoris magnificans. 25.
Abbreviated transcription (Latin):
citer agitabat. Nullo enim se conamine ab hac
inquietudine continere poterat: sed sine respi¬
ramine horribiliter quatiebat᷑ tremore mem¬
brorũ. Qui cum turonis uenisset: intcessione
beati martini flagellum ex eius exiluuit ma¬
nu: sed trementia membra pristinam luebant
agitationis pęnam. N octe autem sequenti. ibi¬
dem adhuc consistens. insomnis ad monitus
a scõ martino est: ut si areatu pene sue absolui
optaret: antrinsem adiret insulam: quatinꝰ
beati ermenlandi confessoris precib pristini
status constantiam recipere mereretur. Cre¬
dulus itaq sponsionib beatissimi martini
antrum festine adiit: atq ad scĩ ermenlandi
tumulũ ꝓstratus. grã recuꝑandȩ salutis sc̃m
interpellabat confessorẽ. Qui mox eiꝰ precib
annuere ẽ dignatus. Namfrĩb uesꝑtinum
decantantib officiũ. apparuit eidem tremulo
senex stola amictus candida: canitiȩ uenust
decora: eiq annuit: ut ad se ueniret. At ille

Expanded text:
citer agitabat. Nullo enim se conamine ab hac citer agitabat. Nullo enim se conamine ab hac inquietudine continere poterat, sed sine respiramine horribiliter quatiebatur tremore membrorum. Qui cum Turonis venisset, intercessione beati Martini flagellum ex eius exilivit manu, sed trementia membra pristinam luebant agitationis poenam. Nocte autem sequenti ibidem adhuc consistens, in somnis ammonitus a sancto Martino est, ut, si a reatu poenae suae absolvi optaret, Antrinsem adiret insulam, quatenus beati Aermenlandi confessoris precibus pristini status constantiam recipere mereretur. Credulus itaque sponsionibus beatissimi Martini Antrum festine adiit, atque ad sancti Aermenlandi tumulum prostratus, gratia recuperandae salutis sanctum interpellabat confessorem; qui mox eius precibus annuere est dignatus. Nam fratribus vespertinum decantantibus officium, apparuit eidem tremulo senex stola amictus candida, canicie venustus decora, eique annuit, ut ad se veniret. At ille
Abbreviated transcription (Latin):
quolibet gluttire ualuit modo: quin etiam
cum sanguine quẽ temerare p̃sũpserat. coram
omnib euomuit cibum. Tunc itinere cepto.
agiliter ad monasteriũ cum p̃fato uenit mo¬
nacho: moxq sepulchrũ beati ermenlandi
ut remediũ sibi impetraret adit. Qui eũ se ibi
orationi dedisset: uillam quam tulerat reddi¬
dit: & ut sanitatem recipere mereret᷑. de facul-¬
tatib prediisq suis euis ditauit monasteriũ.
Cumq publice satis faciens. facinus sui operis
publicasset: pęnitudinẽ ad missi gessit facino¬
ris: & sic ibi potu ciboq refectus: ad ꝓpriam
est domum precib beati confessoris regressus
sicbaldus nomine. scẽ resurrectionis¬
die dominica flagellum accipiens. in aream
annona trituraturus temere ingreditur: sed
diuina ultio dignam eius presum ptioni red¬
didit penam. Nam statim flagellum eius
hȩsit. manui: & dissolutis artuum cõpagi¬
nib caput acbrachia ceteraq membra atro¬

Expanded text:
quolibet glutire valuit modo; quin etiam quolibet glutire valuit modo; quin etiam cum sanguine, quem temerare praesumpserat, coram omnibus evomuit cibum. Tunc, itinere coepto, agiliter ad monasterium cum praefato venit monacho moxque sepulchrum beati Aermenlandi, ut remedium sibi impetraret, adiit. Qui cum se ibi orationi dedisset, villam quam tulerat reddidit et, ut sanitatem recipere mereretur, de facultatibus praediisque suis eius dotavit monasterium. Cumque publice satisfaciens facinus sui operis publicasset, penitudinem admissi gessit facinoris; et sic ibi potu ciboque refectus, ad propriam est domum precibus beati confessoris regressusSicbaldus nomine, sanctae resurrectionis dominico die flagellum accipiens, in aream annonam trituraturus temere ingreditur; sed divina ultio dignam eius praesumptioni reddidit poenam. Nam statim flagellum eius hesit manui et, dissolutis artuum conpaginibus, caput ac brachia ceteraque membra atro
Abbreviated transcription (Latin):
UIDam homo cupiditatis peste corruptꝰ
nomine rainfredus ex rebus sci confesso¬
ris in pago ocximensi uillam quȩ uocatur
cranna. abstrahere nisus ẽ: sed mox ascõ albi-¬
no confessore in somnis correptus. huiꝰmodi
ex comunicationis ab eo accepit sententiã: ut
nichil cibi potu̾q ꝑciꝑet. donec res quas beato
ermenlando auferre moliebat᷑. ad eius sepul¬
chrum ueniens. cum satisfactione redderet.
At ille ex ꝑgefactus. sententiã suȩ correptionis
pauide recolens: illucescente die equum ascen¬
dit: & sic cursim ad uillam eiusdem monasterii
quȩ cludion dicitur. usq ꝑuenit. Reꝑto quoq
ibi ipsius monasterii monacho nomine odran¬
no. causam ei suȩ ꝑcussionis ꝓtinus indicans:
petiit ut usq ad tumulũ beaticonfessoris eum
comitari dignaret᷑. Qui cum suis precib ab eo
ꝓmissionẽ executionis accepisset: suasus ni¬
chilominꝰ ab ipso aliquid cibi potuꝰq sumere
conatus ẽ. S cum panem in os mitteret: nullo

Expanded text:
uidam homo, cupiditatis peste corruptus, nomine Eurefredus ex rebus saucti confessoris in pago Ocximense villam qui vocatur Cranna abstraere nisus est. Sed mox a sancto Albino confessore in somnis correptus, huiusmodi excommunicationis ab eo accepit sententiam, ut nihil cibi potusque perciperet, donec res, quas beato Aermenlando auferre moliebatur, ad eius sepulchrum veniens cum satisfactione redderet. At ille expergefactus, sententiam suae correptionis pavide recolens, inlucescente die equum ascendit, et sic cursim ad villam eiusdem monasterii, quae Cludion dicitur, usque pervenit. Reperto quoque ibi ipsius monasterii monacho nomine Edramno, causam ei suae perculsionis protinus indicans, petiit, ut usque ad tumulum beati confessoris eum comitari dignaretur. Qui cum suis precibus ab eo promissionem exequutionis accepisset, suasus nihilominus ab ipso, aliquid cibi potusque sumere conatus est. Sed cum panem in os mitteret, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
sum& laudaui uehement̃: & uos feliceᷤ me
infelicem ẽẽ deputaui. qui tali hoc tempore
regimen ȩccłie susciꝑe consensi. Si tamen
consentire decreuerit: peto ut amori meo
alium minime prȩponatis. Sunt enĩ in sici¬
lia insula eccłiȩ uacantes episcopis: & si uobis
placet auctore deo ȩccłiam regere. iuixta beati
petri apłi limina cum eus ad iutorio melius
potestis. Si uero ñ placet. feliciter state: & ꝓ

Expanded text:
sum, et laudavi vehementer: et vos felices, me sum, et laudavi vehementer: et vos felices, me infelicem esse deputavi, qui tali hoc tempore regimen Ecclesiae suscipere consensi. Si tamen consalium minime praeponatis. Sunt enim in Sicilia insula Ecclesiae vacantes episcopis, et si vobis placet auctore Deo Ecclesiam regere, juxta beati Petri apostoli limina, cum ejus adjutorio melius potestis. Sin vero non placet, feliciter state, ut i
Abbreviated transcription (Latin):
net. scrutandum ẽ. florentino autẽ diacono
rauennatis. si nullũ sicut diximꝰ crimen ẽ
quod obsistat. apud ep̃m eius agi necesse ẽ.
ut ei debeat cessionẽ concedere: Non tamen
ex nr̃o mandato uel dicto: ne contͣ suam eũ
t quidem gregoriꝰ prudent̃ cognoscens
totum corpus ȩccłiȩ tam ꝑ bonos epõs fe¬
liciter stare. quam ꝑ malos infelicit̃ cadere: ñ
solum diuersarũ gentiũ diuersi ordinis cleri¬
cos. uerũetiam uacantes ep̃os. in sue dioceseos
episcopiis inuitabat. Unde sebastiano smir¬
nensi episcopo inter cetera scribit dicens. Debi¬
tum salutationis alloquiũ soluens. indico
quod ad me bonefacio defensore referente ꝑ¬
uenerit. quia uir scĩssimꝰ frat̃ nr̃ domnus
anastasius patriarcha. in una suarũ ciuitate
regendã uobis eccłiam comutere uoluit: &
consentire noluistis. Quẽ sensum atq sapi¬
entiam urãm: ualde ego libent̃ amplexus

Expanded text:
neat, scrutandum est. Florentio autem, diacono neat, scrutandum est. Florentio autem, diacono Ravennati, si nullum, sicut diximus, crimen est quod obsistat, apud episcopum ejus agi necesse est ut ei debeat cessionem concedere: non tamen ex nostro mandato vel dicto, ne contra suam volur. » 13. Et quidem Gregorius, prudenter cognoscens totum corpus Ecclesiae tam per bonos episcopos feliciter stare, quam per malos infeliciter cadere: non solum diversarum gentium diversi ordinis clericos, verum etiam vacantes episcopos, in suae dioeceseos episcopatus invitabat. Unde Sebastiano Sirmiensi episcopo inter caetera scribit, dicens: « Debitum salutationis alloquium solvens, indico quod ad me, Bonifacio defensore referente, pervenerit quia vir sanctissimus frater noster domnus Anastasius, patriarcha, in una suarum civitatum regendam vobis Ecclesiam committere voluit, et consentire noluistis. Quem sensum et sapientiam vestram valde ego libenter amplexus
Abbreviated transcription (Latin):
quantum asseritur psalmos ignorat. Floren¬
tinum uͦ diaconẽ eccłiȩ rauennatis. qui electꝰ
ab om̃ibus memoratur. sollicitũ eẽ nouimus:
sed qualis sit interius omĩno nescimꝰ. Ideo
fraternitas tua una cum fr̃e & coepõ nr̃o ar¬
menio supra scripte eccłiȩ anchonitanȩ uisi¬
tatorem illuc festinet accedere. & diligent̃
de uita ac morib singulorũ requirere: uel
si nullo sibi sunt crimine conscii quod eos
ad hoc officium uetet accedere. Pariter etiã
requirendũ ẽ. si hoc quod de p̃fato archidiaco¬
NO dictum ẽ. quia nunquam amicus do¬
mum euis ingressus ẽ. ita se ueritas habeat:¬
& utrum ex necessitate an ex tenacia talis sit:
Aut si ita senex ẽ. ut ad regendũ non possit
assurgere: uel si tactis sacro scĩs ȩuangłiis
sicut nobis nunciatũ est. iusiurandũ p̃buit
nunquã se ad episcopatũ accedere. Sed & de
rustico diacone. quantos psalmos minuste¬

Expanded text:
quantum asseritur, Psalmos ignorat. Florenquantum asseritur, Psalmos ignorat. Florentinum vero, diaconum Ecclesiae Ravennatis, qui electus ab omnibus memoratur, sollicitum esse novimus, sed qualis sit interius, omnino nescimus. Ideoque fraternitas tua una cum fratre et coepiscopo nostro Armenio, suprascriptae Anconitanae Ecclesiae visitatore, illuc festinet accedere, et diligenter de vita ac moribus singulorum requirere, vel si de nullo sibi sunt crimine conscii quod eos ad hoc officium vetet accedere. Pariter etiam requirendum est si hoc quod de praefato archidiacono dictum est, quia nunquam amicus domum ejus ingressus est, si ita se veritas habet, et utrum ex neceaut si ita senex est, ut ad regendum non possit assurgere: vel si tactis sacrosanctis Evangeliis, sicut nobis nuntiatum est, jusjurandum praebuit nunquam se ad episcopatum accedere. Sed et de Rustico, diacono, quantos psalmos minus te
Abbreviated transcription (Latin):
uel auobis subdiaconus fiat: & post aliquan¬
tum temporis si deo placuerit. ipse ad pasto¬
ralem curam debeat ꝓmoueri:
tem uenantio patritio panor mitano. pe¬
rescribit inter cetera dicens. Hunc prb̃m da-¬
re om̃ino nobis excellentia ur̃a sciat ẽẽ diffi¬
cile: quia ꝑsonarũ nos necessitas ad ordinan¬
da alia loca pastorib destituta ñ leuis angu
ed quia necessitate xii. Estat:¬
ordinandaiũ se angustatũ memiit ꝑ¬
sonarum: ne indiscusse quenquã ꝓmouisse
pucetur. uno exemplo uidetur ẽẽ docendũ.
ordinatio qui ad episcopatum eligunt᷑ ualeat
est florentium. archidiaconẽ eccłiȩ anchonita¬
tis eẽ senio iam con es fractũ. ut ad regi¬
minis officium as e non possit assurg̾e̾.
Addiscentesuis etiam ita illũ tenacem
existere. ut in domo eius amicus ad
laritatẽ nunqua introeat. Rusticus aut̃
diaconus eiusdem ȩccłiȩ. qui similit̾ electꝰ
fuerat. uigilans quidem homo dicit᷑: sed

Expanded text:
vel a nobis subdiaconus fiat: et post aliquanvel a nobis subdiaconus fiat: et post aliquantum temporis, si Deo placuerit, ipse ad pastoralem curam debeat promoveri. » Item Venantio, patricio Panormitano, perescribit inter caetera, dicens: « Hunc presbyterum dare omnino nobis excellentia vestra sciat esse difficile: quia personarum nos necessitas, ad ordinanda alia loca pastoribus destituta, non levis angustat. » Sed quia necessitate ordinandarum se angustatum meminit personarum: ne indiscusse quemquam promovisse putetur, uno exemplo videtur esse docendum. ordinatio, qui ad epiest Florentinum, archidiaconum Ecclesiae Anconitatis esse senio jam confractum, ut ad regiminis officium non possit assurgere. Addentes etiam ita illum tenacem existere, ut domum ejus amicus ad charitatem nunquam introeat. Rusticus autem, diaconus ejusdem Ecclesiae, qui similiter electus fuerat, vigilans quidem homo dicitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uobiscũ est. Et qm̃ pastorẽ quęrentib his
qui uob̃̾ olim placuit gratus ẽ : om̃ipoitus̃
dñm benedicentes. xp̃iana magis in hoc de-¬
uotione gaudete: et ut ad nos celerius aliis
pfiturus uenire debeat hilariter studete: qͥa
sncerȩ caritatis ẽ exultare. quando is qui di¬
lgitur adhoc uocatur ut crescat:
tem passiuo episcopo. Bene nouit fr̃nitas
ur̃a: quam longo tempore aprutiũ pastora¬
l sit sollicitudine destitutum. Ubi diu quȩ¬
siuimus qui ordinari debuisset: & nequaꝗͣ
potuimus inuenire. Sed quia importunus
nichi in morib suis. in psalmodiȩ stu¬
dio. inamore orationis ualde laudat᷑. religi¬
osam uitam omĩmodo agere dicitur: hunc
uolumus ut frat̃nitas ur̃a ad se faciat ueni¬
re. R& de anima sua admoneat. quatinꝰ in bo¬
nis studiis crescat. Et si nulla ei crimina quȩ
ꝑlegis sacrȩ regulam morte multata sunt
obiuant: tunc hortandus. ut uel monachus

Expanded text:
vobiscum est. Et quoniam pastorem quaerentibus, is vobiscum est. Et quoniam pastorem quaerentibus, is qui vobis olim placuit, gratus est: omnipotentem Deum benedicentes, Christiana magis in hoc devotione gaudete. Et ut ad nos celerius aliis profuturus venire debeat, hilariter studete: quia sincerae charitatis est exsultare, quando is qui diligitur, ad hoc vocatur ut crescat. » Item Passivo episcopo: « Bene novit fraternitas vestra quam longo tempore Aprutium pastorali sit sollicitudine destitutum. Ubi diu quaesivimus quis ordinari, debuisset, et nequaquam potuimus invenire. Sed quia Opportunus mihi in moribus suis, in psalmodiae studio, in amore orationis valde laudatus, religiosam vitam omni modo agere dicitur: hunc volumus ut fraternitas vestra ad se faciat venire, et de anima sua admoneat, quatenus in bonis studiis crescat. Et si nulla ei crimina, quae per legis sacrae regulam morte mulctata sunt, obviant, tunc hortandus est ut vel monachus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad regendum locum illum idoneus ñ est. Tañ
simelior inueniri non ualet. & ipse nullis cri¬
minib tenetur inuolutus: condescendi ad
eum cogente nimia necessitate potest. Si auĩ
mea uoluntas ad hanc electionẽ querit᷑: tibi
secrete indico quod uolo: quia nullus michi
in eadem eccłia post domnũ maximianũ tam
dignus uidetur. quã ioħs archidiaconꝰ catine¬
nensis eccłiȩ. Qui si fieri potest ut eligatur:
credo quod apta ualde ꝑsona inueniat᷑. sed
ipse quoq prius de criminib quȩ impediti
possunt. ate secretius requirendꝰ ẽ. A quib si
liber inuentus fuerit: eligi uire potest. Quod
sionem facere debebit: ut liber adordinandũ
ualeat inueniri:
tem clementinȩ patritiȩ. Amandũ prb̃m a
surentinis ad episcopatũ głosa filia electũ
ẽẽ cognoscas. Qũe quia huc scripsimꝰ debere
transmitti. contristari de eius absentia non
debetis: quia nec abscedere creditur. qui m̃te

Expanded text:
ad regendum locum illum idoneus non est. Tamen ad regendum locum illum idoneus non est. Tamen si melior inveniri non valet, et ipse nullis criminibus tenetur involutus, condescendi ad eum, cogente nimia necessitate, potest. Si autem mea voluntas ad hanc electionem quaeritur, tibi secreto indico quod volo: quia nullus mihi in eadem Ecclesia, post Domnum Maximianum, tam dignus videtur, quam Joannes, archidiaconus Catanensis Ecclesiae. Qui, si fieri potest ut eligatur, credo quod apta valde persona inveniatur. Sed ipse quoque prius de criminibus, quae impedire possunt, a te secreto requirendus est: a quibus si liber inventus fuerit, eligi jure potest. Quod sionem facere debebit, ut liber ad ordinandum valeat inveniri. » 90 Item Clementinae, Patriciae: « Amandum, presbyterum, a Surrentinis ad episcopatum, gloriosa filia, electum esse cognoscas. Quem quia huc scripsimus debere transmitti, contristari de ejus absentia non debetis, quia nec abscedere creditur, qui mente
Abbreviated transcription (Latin):
felix uir clarissimus presentiũ lator. elo¬
cuit nos eẽ quendã in illis partibus prb̃m
qui ad episcopatus ordinẽ ꝓuehi ꝓbate uit
merito dignus appareat. Hunc ergo frñts
tua coram se deduci faciat: eumq sicut certus
sum ꝓpter animȩ periculũ diligenter exa¬
minet. Quẽ si adhunc ꝓuehi gradum dignũ
ẽẽ ꝑspexerit. ad nos studeat destinare: ut eñ
domino disponente. loco cui prȩuiderimus
possimus ordinare pastorẽ:
tem cypriano diacono. Amarissimas dilect¬
onis tuȩ epłas. de domni maximiani obitu
mense nouembrio suscepi & quidem ille ad
premia desiderata ꝑuenit: sed infelix popłs
siracusane ciuitatis lugendus ẽ. qui pastorem
diu habere ñ meruit. Proinde dilectio tua sol¬
licitudinẽ gerat. ut in eadem eccłia talis debe¬
at adordinandũ eligi: qui post domnũ ma¬
ximianũ eiusdem regiminis locum ñ uideat᷑
traianum prb̃m maxima pars eligat: qui it
dicitur bonȩ mentis ẽ: sed quantum suspico

Expanded text:
Felix, vir clarissimus praesentium lator, edocuit nos, esse quemdam in illis partibus presbyterum, qui ad episcopatus ordinem provehi probatae vitae merito dignus appareat. Hunc ergo fraternitas tua coram se deduci faciat: eumque sicut certus sum, propter animae periculum diligenter examinet. Quem si ad hunc provehi gradum dignum esse perspexerit, ad nos studeat destinare, ut eum, Domino disponente, loco, cui praeviderimus, possimus ordinare pastorem. » Item Cypriano, diacono: « Amarissimas Dilectionis tuae epistolas de Domni Maximiani obitu, mense Novembri suscepi. Et quidem ille ad praemia desiderata pervenit; sed infelix populus Syracusanae civitatis lugendus est, qui pastorem talem diu habere non meruit. Proinde dilectio tua sollicitudinem gerat ut in eadem Ecclesia talis debeat ad ordinandum eligi, qui post Domnum Maximianum, ejusdem regiminis locum non indignuTrajanum, presbyterum, maxima pars eligat, qui, ut dicitur, bonae mentis est; sed, quantum suspicor,
Abbreviated transcription (Latin):
me formidare putatis: In hoc eccłiȩ paium̃¬
ta pbate. Ob talem & enim cau sam ouans mor¬
ten recipio: ꝓeo qui ꝓ me non dedignatus ẽ
mai. stec mora beatus eustasus remeat. pu¬
ellam: a custodia liberat: patrem terribiliter
merepat. Religionis ueste ꝑ pontificẽ urbis il¬
luus gando aldũ nomine induit: sacrauitq
lilutarib saeramentis. Monasteriũ quoq ur
quium xp̃i supra pat̾num solum inter fluui¬
os mugram & albam edificat:⁊ fr̃s ꝙ qui edifi¬
candi euram habeant deputat: germanum
yuelle chagnoaldũ. & uualbertum qui ei
postea sciccesĩt: ut regulam doceant decernit.
Inquo quantȩ uirtutes postea factȩ fuerint si
uita comes fuerit. ꝓsequi nitimur.

Expanded text:
me formidare putatis? In hoc ecclesiae pavimeme formidare putatis? In hoc ecclesiae pavimento probate: ob talem etenim causam ovans mortem recipio pro eo qui pro me non dedignatus est mori. Nec mora, B. Eustasius remeat, puellam a custodincrepat; religionis vestem per pontificem urbis illius Gundoaldum nomine induit sacravitque salutaribus sacramentis. Monasteriumque Christi virginum supra paternum solum inter fluvios Mugram et Albam aedificat fratresque, qui aedificandi curam habeant, deputat; germanum puellae Chagnoaldum et Waldebertum, qui ei postea successit, ut regulam doceant, decernit. In quo quantae virtutes postea factae fuerint, si vita comes fuerit, prosequi nitimur.
Abbreviated transcription (Latin):
erratui: si uebonũ siue malũ. & apłs. Uniis
cuiusq opus quale sit: ignis ꝓbabit. A nob̾
tamen dicendum ẽ: quod uxta eum hic sen¬
tentia diuini iudicii ideo ferire ñ distulit:
ut &e assentatorib fugere a lacerationib famu
missã ꝑ meritã ultionẽ lueret. amatus uero
ac romaricus uenerabilis eustasi conueni¬
entiam postulantes recipiunt: atq desidia
submota fruuntur. ab ellenus uͦ uel eeteri
galliarũ epĩ: post ad roboranda columbani
aidi decernit: pollicitationi pristinȩ cecam
nluionis foueam inferens. Quod puella cõ¬
srtos credidit uni sodali consiliũ: cum qua
uran inire queat. Cumq illa assensũ pre¬
uisset: felici fuga clam elapsȩ arreyta: ad ba
luo pͥat᷑ cooꝑto÷ post eas furens dirigit pu¬
eros acq iubet ut app̃hensam filiam erude¬
alt gentoris ira frangeret᷑: cõminant᷑ ꝓuel¬
ie mortis ꝑiculum. At illa inquit. Mortem

Expanded text:
erratu, sive bonum, sive merratu, sive bonum, sive mujusque opus quale sit, ignis probabit . A nobis tamen dicendum est quod justa eum sententia divini judicii ideo ferire non distulit, ut et assentatoribus fugere a lacerationibus sancmissa per meritam ultionem lueret. Amatus vero ac Romaricus venerabilis Eustasii convenientiam postulantes recipiunt, atque desidia submota fruuntur. 17. Abellenus vero vel caeteri Galliarum episcopi post ad roboranda Columbani adi decernit, pollicitationi pristinae caecam oblivionis foveam inferens. Quo puella comperto credidit uni sodali consilium, cum qua fugam inire queat. Cumque illa assensum praebuisset, felici fuga clam elapsae arrepta, ad basrunt. Quo pater comperto post eas furens dirigit pueros, atque jubet ut apprehensam filiam crudeut genitoris ira frangeretur, comminantur mortis periculum. At illa inquit: Mortem
Abbreviated transcription (Latin):
preueniente. calliditate iam ꝑmixta. ini¬
uȩ ꝑsuasioni assensum prebuerant: mons¬
ret futurã debere fugere iram. Mortusqs
ad presens uiginti. Deinde metu ꝑe̾ulsos par¬
latim mors rapit:⁊ ita ut ex ea ultione sicutai¬
unt amplius quam quinquaginta mos¬
rentur: nempe auctore criminis reseruato
ad penitentiam: ut si agnoscat culpam et
redeat ad ueniam. ꝓculdubio sanitatẽ reci¬
piat. Nullũ et enim dominꝰ ꝑire desiderat:
sed semꝑ quam grauib delictis obrutum yn
agrestius sepius sibi penitentiȩ locum datum
non cognouisset: ut eustasĩ sententia ad uini¬
cium inuitantis preualeret: ante triginta
dierum circulum quam uertentis anni mei
compleret᷑. a seruo suo quem ipse redenierat
securi ꝑ cussus interiit. Oecasio crimins
dicebatur ꝑmixtio uxoris. Qd̾ quãuis muli
dixerint & uerum asserere uelint: nrm̃ tan
hoc affirmare ñ ẽ. Cuncta enim uixta salo¬
monẽ adducet dominus in uidiciũ ꝓ om̃i

Expanded text:
praeveniente calliditate jam permixta ignapraeveniente calliditate jam permixta ignavae persuasioni assensum praebuerant, monstraret futuram debere fugere iram. Mortui sunt ad praesens viginti: deinde metu perculsos paulatim mors rapit: ita ut ex ea ultione, sicut aiunt, amplius quam quinquaginta morerentur, nempe auctore criminis reservato ad poenitentiam, ut si agnoscat culpam et redeat ad veniam, procul dubio sanitatem recipiat. Nullum etenim Dominus perire desiderat, sed semper quam gravibus delictis obrutum per que isdem Agrestius saepius sibi poenitentiae locum datum non cognovisset, ut Eustasii sententia ad judicium invitantis praevaleret, ante triginta dierum circulum quam vertentis anni meta compleretur, a servo suo quem ipse redemerat, securi percussus interiit. Occasio criminis dicebatur permixtio uxoris: quod quamvis multi dixerint, et verum asserere velint, nostrum tamen hoc affirmare non est. Cuncta enim juxta Salomonem adducet Dominus in judicium pro omni
Abbreviated transcription (Latin):
his xp̃i famulȩ responsis. rursus ad romari¬
cum uelamatum repedat: ut cȩptam deceptio¬
nis rugam contrahat. Nec defuit diuma ultio.
Cum ad hoc iam om̃s aspirarent. ut contemptꝰ
pristinarũ institutionũ assentatores forent:
primum lupi. rabiei morbo detenti. duos ex
his qui fautores erant huius assertionis. ꝑ
in tempestam noctẽ intra monasterii septa
irrumpentes. morsib laniarunt: atq cun
biei peste derelictos miserabiliter mortiua¬
derunt. Alium plauretum nomine qui as
discordiȩ formitẽ uehement̃ aspirabat deo¬
num rabies ꝑsuasit: atq ignobiliter mont
didit. Nam ꝓpria manu ipse se laques sus¬
dit. Sed cum hȩc ultio nequaquã fieret com¬
tio delinquentiũ: ꝓtinus maior secuta ẽ.
subito fulgur e celo elapsum terribili fiam
ꝑcutit locum: eccłiam ꝑuagatur: subuet
tegumenta: plebem urit. exanimat: ut sa¬
cet presens correptio. qui simplicitate nimu

Expanded text:
his Christi famulae responsis, rursus ad Romarihis Christi famulae responsis, rursus ad Romaricum vel Amatum repedat, ut coeptam deceptionis rugam contrahat. 15. Nec defuit divina ultio. Cum ad hoc jam omnes aspirarent ut contemptus pristinarum assentatores forent institutionum, primum lupi rabiei morbo detenti duos ex his qui fautores erant hujus assertionis per intempestam noctem intra monasterii septa irrumpentes morsibus laniarunt, atque cum rabiei peste derelictos miserabiliter morti tradiderunt. Alium, Plaurelium nomine, qui adhuc discordiae fomitem vehementer aspirabat, daemonum rabies pervasit, atque ignobiliter morti tradidit, nam propria manu ipse se laqueo suspendit. Sed cum haec ultio nequaquam fieret correptio delinquentium, protinus major secuta est. Nam subito fulgur e coelo elapsum terribili fragore percutit locum, ecclesiam pervagatur, subvertit tegumenta, plebem urit, examinat: ut scilicet praesens correptio, qui simplicitate nimia,
Abbreviated transcription (Latin):
bili suasu ac letifera imbutione monita sana in¬
saniens maculauit. Qui abiectis institutis pͥsti¬
nis: rudibus conati sunt. instruere plebem doc¬
trinis: & educto iuxta iob angue manu obstre¬
t̾icante: diuina rursum zelo inuidiȩ reducere
non metuunt: De inde adburgundoforã iter
dirigit. ut eam suis stimulationib siualiusse
cõmacularet. Qũe xp̃i uirgo ñ femineo more.
sed uirili confodit responsione. Non tu inquienᷤ
confossor ueritatis & nouoꝵ introductor argu¬
mentorũ. adhoc huc accessisti. ut ueneno tuo
dulcia mella ꝑfunderes: & uitalia alimenta lȩ¬
tali a maritudine cõmutares: Eis tu detrahis.
quoꝵ ego uirtutes exꝑta cognoui: quorũ doc¬
trinã salubrem recepi: ex quoꝵ eruditione mul¬
tos celestia regna penetrasse comꝑi. Meminis¬
se te uelim isaiȩ dictum. Uȩ qui dicunt malũ
bonum: & bonum malũ. Accelera: & ꝓrsus
ab hac uesania festinus recede. Confutatꝰ ergo

Expanded text:
bili suasu ac letifera imbutione monita sana inbili suasu ac letifera imbutione monita sana insaniens maculavit. Qui, abjectis institutis pristinis, rudibus conati fuerant instruere plebem doctrinis: et seducto juxta Job angue, manu obstetricante divina , rursum zelo invidiae reducere non metuunt. 14. Deinde ad Burgundofaram iter dirigit, ut eam suis stimulationibus si valuisset commacularet. Quem Christi virgo non femineo more, sed virili confodit responsione. « Num tu, inquiens, confossor veritatis et novorum introductor argumentorum, ad hoc huc accessisti, ut veneno tuo dulcia melle perfunderes, et vitalia alimenta lethali amaritudine commutares? Eis tu detrahis quorum ego virtutes experta cognovi, quorum doctrinam salubrem recepi, ex quorum eruditione multos coelestia regna penetrasse comperi. Meminisse te velim Isaiae dictum: Vae qui dicunt malum bonum, et bonum malum . Accelera, et prorsus ab hac vesania festinus recede. » Confutatus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
debertũ habitus: postq ꝑbeati colũbani
exemplum ac eustasii predicationẽ monitus
ad luxouium ueniens. monastice institutio¬
ni se subdidit. Quo du sub regulari tenore uitã
agente. postea eustasio annuente. puellarum
monasteriũ in ꝓpria exstruxit possessione:
in quo & regulam beati columbani custodien¬
dam indidit. Cumq iam multa religione pol¬
leret. ad eum agrestius ꝑgit: seseq subditum
atq obedientem simulat: simulq amatum. ꝗ¬
quem ibi eustasuis ob imbuendã regulam pre¬
fecerat. mollib suggillationib temptat. Nlam
eo intempore: ob quendam neglectũ tam ama¬
tus quam romaricus ab eustasio obuirgati fu¬
erant. Lesos ergo ut sensit: quo facilius exasꝑa¬
tas mentes suis assertionib ungeret. stimula.¬
uit paulatim uenenata uerba sanas mentes re¬
cipere: & incontemptũ regule beati columba¬
ni ꝓpriam uesaniam ꝓpagare: ꝓdolor exitia¬

Expanded text:
debertum habitus, priusquam per B. Columbani debertum habitus, priusquam per B. Columbani exemplum ac Eustasii praedicationem monitus, ad Luxovium veniens monasticae instituioni se subdidit. Quo diu sub regulari tenore vitam agente, postea Eustasio annuente puellarum monasterium in propria exstruxit possessione, in quo et regulam B. Columbani custodiendam indidit. Cumque jam multa religione polleret, ad eum Agrestius pergit, seseque subditum atque obedientem simulat: simulque Amatum, quem ibi Eustasius ad imbuendam regulam praefecerat, mollibus suggillationibus tentat. Nam eo in tempore ob quemdam neglectum tam Amatus quam Romaricus ab Eustasio objurgati fuerant. Laesos ergo ut sensit, quo facilius exasperatas mentes suis assertionibus jungeret, stimulavit paulatim venenata verba sanas mentes recipere, et in contemptum regulae B. Columbani propriam vesaniam propagare. Proh dolor! exsecra
Abbreviated transcription (Latin):
turq om̃s ut pacis nexu corda uingerent: et
iste p̃sumptȩ temeritatis audatiã tolleret: et
ule pat̾no affectu labentem piis correptionib
foueret. Ad quod beatus eustasius. Urĩs libens
satis facerem precib: si misera mens duriciã
uecordiȩ molliret: et correptis cauterio morbis
uel antidoto. uiscerib desectis ad salutiferum
caritatis frat̾nȩ statum remeare niteretur. Co¬
gentib ergo cunccis agrestius simulate pacẽ
postulat: quod postea actis depromsit. Custa¬
sius mitis animi & mentis uirtutũ consciȩ fa-¬
uet suasioni poscentum: pacem tribuit. os¬
culum porrigit. At tamen agrestius manife¬
stam uesaniam uerecundiȩ metii pepulit: ñ
tamen om̃ib a malis abscessit. Cȩpit nanq
de inceps monasteria temptare: & sub specie dis¬
płi precium ꝓditionis taxare. Ad quendam
enim uirum uenerabilẽ romaricũ ueniens.
qui primus inter nobiles fuerat apud theo¬

Expanded text:
turque omnes ut pacis nexu corda jungerent: et turque omnes ut pacis nexu corda jungerent: et iste praesumpte temeritatis audaciam tolleret, et ille paterno affectu labentem piis correptionibus foveret. Ad quos B. Eustasius: Vestris libens satisfacerem precibus, si misera mens duritiam vecordis molliret, et correctis cauterio mortis vel antidoto visceribus desectis, ad salutiferum charitatis fraternae statum remeare niteretur. Cogentibus ergo cunctis Agrestius simulate pacem postulat, quod postea actis depromisit. Eustasius mitis animi et mentis virtutum consciae, favet suasioni poscentium, pacem tribuit, osculum porrigit. 13. Attamen Agrestius manifestam vesaniam verecundiae metu pepulit, non tamen omnibus a malis abscessit. Coepit namque deinceps monasteria tentare, et sub specie discipuli pretium proditionis taxare. Ad quemdam enim virum venerabilem Romaricum veniens, qui primus inter nobiles fuerat apud Theo
Abbreviated transcription (Latin):
turarum ord oiubet clamare. Qui enim clama¬
re negligit: neglectus & abscisus a xp̃i mẽbris
abicitur. Nichil enim tam utile quam salubre
quam creatorem multiplicatione precum et
assiduitate orationum pulsare. His & hoꝵ si¬
milib responsis confusus agrestis. addit gar-¬
rulitatis noxam calumniator: capitis comam
aliter tondi. alio caractere exprimi: & ab om¬
nium more discisci:
Um ꝑendinatim a grestio talia loquenti
& friuola garrulanti: eustasius sagax ut
erat: uirtute pacientiȩ & scientiȩ comptus. res¬
pondit. Hoꝵ inquit in p̃sentia sacerdotum.
te ego eius discipłs & successor cuiꝰ tu disciplinã
& instituta damꝑnas. ad diuinũ iudiciũ cum
eo intra p̃sentis anni circulũ causas dicturum
inuito: ut usti uidicis examine uindictã sen-¬
tias: cuius famulũ tuis detractionib macula¬
re procuras. His dictis: mestos quosdã qui a¬
grestiante partis fautores erant ꝑculit. Hortan¬

Expanded text:
turarum ordo jubet clamare: qui enim clamaturarum ordo jubet clamare: qui enim clamare negligit, neglectus et abscisus a Christi membris abjicitur. Nihil enim tam utile tamque salubre quam Creatorem multiplicatione precum et assiduitate orationum pulsare. 12. His et horum similibus responsis confusus Agrestius addit garrulitatis noxam calumniator, capitis comam aliter tondi, alio charactere exprimi, et ab omnium more descisci. Comperendinatim Agrestio talia loquenti et frivola garrulanti, Eustasius sagax, ut erat virtute patientiae et scientiae compertus, respondit: Horum, inquit, in praesentia sacerdotum te ego ejus discipulus et successor cujus tu disciplinam et instituta damnas, ad divinum judicium cum eo intra praesentis anni circulum causas dicturum invito, ut justi judicii examine vindictam sentias, cujus famulum tuis detractionibus maculare procuras. His dictis mentes quorumdam qui Agrestii ante partis fautores erant perculit, hortan
Abbreviated transcription (Latin):
dit te ab om̃i malo. custodiat animã tuã dñs.
Dominus custodiat introitũ tuum & exitum
tuum: ex hoc nunc & usq inscłm. Licet hoc ad
unum quẽq xp̃ianũ referatur. ut grã baptis.
mi ꝑfidem in eccłia intr̃oeunte seruetur: & usꝙ
aofinem ꝑseueranti hoc uigore firmetur: tam̃
cotidie manu sua siuie in ingressu. uel egressu.
seu ꝓgressu. unum quẽq nr̃m signo crucis ar¬
mari. uel benedictione: sed alium roborari fas
duco. Multiplicationẽ orationum in sacris offi
eiis: credo om̃ib ꝓficere ȩccłiis. Cum enim pluᷤᷤ
dñs queritur: plus inuenitur. Et cum uberiꝰ
oratione pulsatur: ad miscd̾iam petencium¬
cituis excitatur. Nichil aliud plus desudare de¬
bemus: quam orationi incumbere. Sic enim a
adño: sub apłoꝵ numero hortam᷑. Uigilate et
orate: ne intretis intemptationẽ. Sic enĩ nos &
apłos sine int̾misione orare rogat: sic om̃is scͥp¬

Expanded text:
dit te ab omni malo: custodiat animam tuam Dominus. dit te ab omni malo: custodiat animam tuam Dominus. Dominus custodiat introitum tuum et exitum tuum ex hoc nunc et usque in saeculum. Licet hoc ad unumquemque christianum refertur, ut gratia baptismi per fidem in ecclesia introeunte servetur et usque ad finem perseverantiae vigore firmetur, tamen cotidianum motum, sive in ingressu vel egressu seu progressu, unumquemque nostrum signo crucis armari vel benedictione sodalium roborari fas duco. Multiplicationem vero orationum in sacris officiis credo omnibus proficere Ecclesiis. Cum enim plus Dominus quaeritur, plus invenitur; et cum uberius oratione pulsatur, ad misericordiam poenitcitius excitatur, nihil aliud plus desudare debemus quam orationi incumbere. Sic enim a Domino sub apostolorum numero hortamur: Vigilate et orate ne intretis in tentationem . Sic enim nos et Apostolus sine intermissione orare rogat : sic omnis Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
conum uel collectarũ celebrare: & multa alia
suꝑflua. quȩ cum auctore ac si hereseo tradita
execrari deberent. Audito beatus eustasuis here¬
so nomine secum suo magistro uocato ait. Uos
oderus sacerdotum ꝓbare debetis: qui in eccle¬
sis ueritatis ac iusticiȩ seminariũ distribuañ.
& qui ueritati ac uere religioni aliena tradañ.
Quiequid enim anorma ueri tramitis dissentit:
extra eccłiȩ corpis haberi debet. Urm̃ ẽ discer¬
nere obiecta: an sint ascripturarũ seriȩ alie¬
na. At illi aiunt. Tuo ore nosse uolumis: qͥd
dignum ex hoc in responsionib reddas. At ille
nequaquã inquit reor contrariũ eẽ religioni:
si coclea quam xp̃ianus lambit. uel quodcunq
uas aut poculum curet crucis signo muniri.
cum ꝑaduentũ signi dominici pellatur pestis
aduersantis inimici. Introeunte uͦ cellulam
monacho uel exeunte: benedictione dñi armari
ratum duco. uixta psalmistȩ uocem. Dñs custo¬

Expanded text:
tionum vel collectarum celebrare: et multa alia tionum vel collectarum celebrare: et multa alia superflua quae cum auctore ac si haereses tradita exsecrari deberent. 11. Audito beatus Eustasius haereseo nomine se cum suo magistro notari, ait: « Vos o decus sacerdotum, probare debetis, qui in ecclesiis veritatis ac justitiae seminarium distribuant, et qui veritati ac verae religioni aliena tradant. Quidquid enim a norma veri tramitis dissentit, extra Ecclesiae corpus haberi debet. Vestrum est discernere objecta, an sint Scripturarum serie aliena. At illi aiunt: Tuo ore nosse volumus quid dignum ex hoc in responsionibus reddas. At ille, Nequaquam, inquit, reor contrarium esse religioni, si cochlea quam Christianus lambit, vel quodcunque vas aut poculum signo crucis munitur: cum per adventum signi dominici pellatur pestis adversantis inimici. Introeunte vero cellulam monacho vel exeunte, benedictione Domini armari ratum duco juxta Psalmistae vocem: Dominus custo