comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non credamus: Namcũ terrenoꝵ corpoꝵ sicut onera
ingestandosentire consueuimus. quanto maior est
quantitas tanto sit maior & grauitas. ita ut plura pon.¬
do quã pauciora amplius premant membra tamen
suȩ carnis leuiora portat anima cũ insanitate robusta
sunt. quã in languort cũ macra sunt: & cũ alus gestan.¬
tib oncrosior sit saluus & ualidus. quã exilis & mor.¬
bidus: ipse tamen ad suũ corpus mouendũ atq por.¬
tandum agilior est cũ inbona ualitudine plus ha.¬
bet molis quã cum inpeste uł fame minimũ rõboris.
tantũ ualet in habendis etiã terrenis corporib qͣmius
adhuc corruptibilib atq mortalib non quanticatis
pondus. sed tẽperationis modus: Et quis ucrbis expli.¬
cat quantũ distet inter prȩsentẽ quam dicimꝰ sauitatẽ
& immortalitatẽ futuram: Non itaq nrãm fidẽ redargu.¬
unt philosophi: de ponderib corpoꝵ. Nolo enĩ quȩrtre

Expanded text:
non credamus? Nam cum terrenorum corporum, sicut onera non credamus? Nam cum terrenorum corporum, sicut onera in gestando sentire consueuimus, quanto maior est quantitas, tanto sit maior et grauitas, ita ut plura pondo quam pauciora plus premant: membra tamen suae carnis leuiora portat anima, cum in sanitate robusta sunt quam in languore cum macra sunt. Et cum aliis gestantibus onerosior sit saluus et ualidus quam exilis et morbidus, ipse tamen ad suum corpus mouendum adque portandum agilior est, cum in bona ualetudine plus habet molis, quam cum in peste uel fame minimum roboris. Tantum ualet in habendis etiam terrenis corporibus, quamuis adhuc corruptibilibus adque mortalibus, non quantitatis pondus, sed temperationis modus. Et quis uerbis explicat, quantum distet inter praesentem quam dicimus sanitatem et inmortalitatem futuram? Non itaque nostram fidem redarguunt philosophi de ponderibus corporum. Nolo enim quaerere,
Abbreviated transcription (Latin):
metallis quȩ in aquis posita continuo submergunt᷑.
quibusdã modis uasa fabricata etiã natare possunt:
quanto credibilius & efficatius occultus aliquis modus
operationis dĩ cuius om̃i potentissima uoluntate plato
dixit nec orta interire nec col ligata posse dissolui. cũ
multo mirabilius incorporea corporcis quã quȩcũq
corpora quib cũq corporib copulentur. potest molib
prestare terrenis ut nullo in ima pondere deprimant᷑.
ipsisq animis ꝑfectissime beatis ut quãuis terrena tam̃
incorruptibilia iã corpora ubi uolunt ponant. & quod
uolunt agant situ motuq facillimo: An uero si hoc angłi
faciunt ut quęlibet animalia terrestria rapiant undeli.¬
bet constituantq ubilibet. aut eos non posse aut onera
sentire credendũ est: cur ergo scõꝵ ꝑfectos & beatos
diuino muncre sp̃s sine ulla difficultate posse. fer.¬
re quo uoluerint. & Sttre ubi uoluerint sua corpora

Expanded text:
metallis, quae in aquis posita continuo submerguntur, metallis, quae in aquis posita continuo submerguntur, quibusdam modis uasa fabricata etiam natare possint: quanto credibilius et efficacius occultus aliquis modus operationis Dei, cuius omnipotentissima uoluntate Plato dicit nec orta interire nec conligata posse dissolui, cum multo mirabilius incorporea corporeis quam quaecumque corpora quibuscumque corporibus copulentur, potest molibus praestare terrenis, ut nullo in ima pondere deprimantur, ipsisque animis perfectissime beatis, ut quamuis terrena, tamen incorruptibilia iam corpora ubi uolunt ponant et quo uolunt agant, situ motuque facillimo! An uero si hoc angeli faciant et quaelibet animalia terrestria rapiant unde libet constituantque ubi libet, aut eos non posse aut onera sentire credendum est? Quur ergo sanctorum perfectos et beatos diuino munere spiritus sine ulla difficultate posse ferre quo uoluerint et sistere ubi uoluerint sua corpora
Abbreviated transcription (Latin):
fugiat iuppiter de cęlo & terra Aut si non possunt:
miscri iudicentur. Sed ncutrũ isti uolunt: qui neq¬
a corporib separationẽ audent dare dussuis. ne illos mor.¬
tales colert udeantur: neq beatitudinis priuationẽ:
ne infelices eos eẽ fateantur. Non ergo ad beatitudinẽ
consequendam omia fugienda sunt corpora. sed corrup¬
tibilia. molesta. grauia. moribunda. ñ qͣlia fecit pͥmis ho.¬
minib bonitas dĩ. sed qͣlia et̃ compulit pocna peccati.¬
It o necesse est inquiunt ut t̾rena corpora naturale
pondus uł interra teneat. uł cogat ad terrã: & ideo in
cęlo eẽ non possint. Pruni quidẽ illi homines interra erad
nemorosa atq fructuosa: quȩ paradisi nomen obtinuit.
Sed quia ad hoc respondendũ est uł ꝓpter xp̃i corpus
cum quo ascendit incelũ. uł ꝓpter scõꝵ qualia inre.¬
surrectione futura sunt: intueant᷑ paulo attentius
pondera ipsa terrena. Sienĩ ars humana efficit ut ex

Expanded text:
fugiat Jupiter de coelo et terra: aut si non possunt, fugiat Jupiter de coelo et terra: aut si non possunt, miseri judicentur. Sed neutrum isti volunt, qui neqa corporibus separationem audent dare diis suis, ne illos mortales colere videantur; nec beatitudinis privationem, ne infelices eos esse fateantur. Non ergo ad beatitudinem consequendam omnia fugienda sunt corpora; sed corruptibilia, molesta, gravia, moribunda; non qualia fecit primis hominibus bonitas Dei, sed qualia esse compulit poena peccatiSed necesse est, inquiunt, ut terrena corpora naturale pondus uel in terra teneat uel cogat ad terram et ideo in caelo esse non possint. Primi quidem illi homines in terra erant nemorosa adque fructuosa, quae paradisi nomen obtinuit; sed quia et ad hoc respondendum est uel propter Christi corpus cum quo ascendit in caelum uel propter sanctorum qualia in resurrectione futura sunt, intueantur paulo adtentius pondera ipsa terrena. Si enim ars humana efficit, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
hanc enĩ animã plato abintuno terrȩ medio qđ grome¬
trȩ centron uocant ꝑ om̃s partes eius usq ad cęli sũma
& catrema diffundi & extendi ꝑ numeros musicos opi¬
natur: ut sit iste mundus animal maximũ: beatis.¬
simũ. sempiternũ. cuiꝰ anima & ꝑfectã sapientiȩ
felicitatẽ tencret. & corpus ꝓpriũ non relinquerit:¬
cuiusq corpus & inȩternũ excilla uiueret. & cã qͣmius
non simplea sed tot corporib tantisq cõpactum.
hebetare atq tardare non posset. Cui igitur
suspitionib suis ista ꝑmittant. cur nolunt credere
diuina uoluntate atq potencia immortalia corpora
ficri posse terrena. in quib animȩ nulla abeis morte
separatȩ. nullis coꝵ onerib aggrauatȩ sempiterne
ac feliciter uiuant. qđ deos suos posse asserunt in
corporib igneis. iouemq ipsũ eoꝵ regẽ inom̃ib cor.¬
poreis elementis: Namsi anima ut beata sit corpꝰ est
omne fugiendũ: fugiant du eoꝵ de globis siderũ.

Expanded text:
Hanc enim animam Plato ab intimo terrae medio, quod geometrae centron uocant, per omnes partes eius usque ad caeli summa et extrema diffundi et extendi per numeros musicos opinatur, ut sit iste mundus animal maximum beatissimum sempiternum, cuius anima et perfectam sapientiae felicitatem teneret et corpus prcujusque corpus et in aeternum ex illa viveret, et eam quamvis non simplex, sed tot corporibus tantisque compactum, hebetare atque tardare non posset. Cum igitur suspicionibus suis ista permittant, cur nolunt credere, divina voluntate atque potentia immortalia corpora fieri posse terrena, in quibus animae nulla ab eis morte separatae, nullis eorum oneribus aggravatae, sempiterne ac feliciter vivant; quod deos suos posse asserunt in corporibus igneis, Jovemque ipsum regem eorum in omnibus corporeis elementis? Nam si animae, ut beata sit, corpus est omne fugiendum, fugiant dii eorum de globis siderum,
Abbreviated transcription (Latin):
do ac respirando ducimꝰ ac reddimꝰ flatũ facere cum
sufflamus: ita om̃ps d̃s nonde sua natura neq: subia.¬
cente creatura. sed etiã de nichilo potuit facere flatũ
quẽ corpori hominis inserendo inspirasse uł insufflas.¬
se conuenientissime dictum est incorporeus incorpo.¬
reum. sed immutabilis mutabilẽ: quia ñ creatus
creatũ. Uerũntamen ut sciant isti qui de scripturis
loqui uolunt & scripturarũ locutiones ñ aduertunt.
non hoc solũ dici exire exore dĩ qđ est ęqualis ciusdẽq
naturę: audiant uł legant qđ dõ dicente scriptũ c̃
Qm̃ cepidus es & neq calidus neq frigidus: incipiã
te eicere exore meo. Nulla itaq causa est cur aꝑtissime
loquenti resistamus apło ubi aspiritali corpore corpus
animale discernens. idest ab illo fucuri sumꝰ hoc in qͦ
nunc sumus. ait seminat᷑ corpus animale. surget corpꝰ
spiritale. Si est corpus animale. est & spirit̾ale: sicut

Expanded text:
do ac respil\'ando ducimus ac reddimus, flatum facere cum do ac respil\'ando ducimus ac reddimus, flatum facere cum sufflamus: ita omnipotens Deus non de sua natura neque subiacenti creatura, sed etiam de nihilo potuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse uel insufflasse conuenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed inmutabilis mutabilem, quia non creatus creatum. Verum tamen ut sciant isti, qui de scripturis loqui uolunt et scripturarum locutiones non aduertunt, non hoc solum dici exire ex ore Dei, quod est aequalis eiusdemque naturae, audiant uel legant quod Deo dicente scriptum est: Quoniam tepidus es et neque calidus neque frigidus, incipiam te reicere ex ore meo. Nulla itaque causa est, quur apertissime loquenti resistamus apostolo, ubi ab spiritali corpore corpus animale discernens, id est ab illo in quo futuri sumus hoc in quo nunc sumus, ait: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale; si est corpus animale, est et spiritale; sic et
Abbreviated transcription (Latin):
etiam corporis sensus. In hominis autẽ conditione
obliuiscimur quẽ admodũ loqui scriptura consueue.¬
rit. cũ suo ꝓrsus more locuta sit: qđ insinuaret
hominẽ etiã rationali anima accepta quẽ non sicut
aliarũ carniũ aquis & terra ꝓducentib scd dõ flante
creatã uoluit intelligi sic tam̃ factũ ut in corpore
animali qđ fit anima in eo uiuente sicut illa ani.¬
malia uiueret de quib dixit ꝓducat terra animã
uiuentẽ. & quȩ itidẽ dixit habuisse in se sp̃muitȩ.
Sedenĩ dĩ flacus inqͥunt dĩ ort eocisse intelligitur.
quem si aiimã crediderimus: consequenserit ut
cuisdem factamur et̃ substantiȩ. parcemq illius
sapientiȩ quȩ dicit. ego exore altissimi ꝓdu: Nonqͥdẽ
dixit sapientiao redĩ efflatã se fuisse: seͥd ex cius ore
ꝓdisse. Sicut autẽ nos possumꝰ nonde nr̃a natura quo
homines sumꝰ sed de isto acre circũ fuso quẽ spiran.¬

Expanded text:
etiam corporis sensus. In hominis autem conditione etiam corporis sensus. In hominis autem conditione obliuiscimur, quem ad modum loqui scriptura consueuerit, cum suo prorsus more locuta sit, quo insinuaret hominem etiam rationali anima accepta, quam non sicut aliarum carnium aquis et terra producentibus, sed Deo flante creatam uoluit intellegi, sic tamen factum, ut in corpore animali, quod fit anima in eo uiuente, sicut illa animalia uiueret, de quibus dixit: Producat terra animam uiuentem, et quae itidem dixit habuisse in se spiritum uiSed enim Dei flatus, inquiunt, Dei ore exisse intellegitur, quem si animam crediderimus, consequens erit, ut eiusdem fateamur esse substantiae paremque illius sapientiae, quae dicit: Ego ex ore Altissimi prodii. Non quidem dixit sapientia ore Dei efflatam se fuisse, sed ex eius ore prodisse. Sicut autem nos possumus non de nostra natura, qua homines sumus, sed de isto aere circumfuso, quem spiran
Abbreviated transcription (Latin):
ipso libro paulo superius legere. ꝓducat t̾ra ani.¬
mã uiuentẽ. quando animalia terrestria cuncta
creata sunt: Deinde aliquantis int̾positis. in eodẽ
tamen ipso libro quid magnũ erat aduertere quod
scriptũ est. & omĩa quȩ habent sp̃m uitȩ. & om̃is
qui erat suꝑ aridã mortuus est cũ insinuaret om̃ia
quȩ iuuebant int̾ra perisse diluuio: Sic ergo et
animã uiuentẽ. & sp̃m uitȩ. etiã in pecorib inue.¬
nimus: sicut loqui scriptura diuina consueuit
Et cũ hoc quoq loco ubi legitur om̃ia quȩ habent
sp̃m uitȩ non grecus p̃neumã sed p̃noeñ dixerit.
cur non dicimꝰ quid opus erat ut ad deret uiuentẽ.
cum anima nisi uiuat ẽẽ non possit: Aut quid opꝰ
erat ut ad deret uitȩ. cũ dixissit sp̃m: Sed intelli.¬
gimus animã uiuentẽ & sp̃m uitȩ scripturã suo
mort dixisse. cũ animalia id est animata corpora
uellet intelligi: quib incẽt ꝑ animã ꝑspicuus iste

Expanded text:
ipso libro paulo superius legere: Producat terra aniipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere quod scriptum est: Et omnia, quae habent spiritum uitae, et omnis, qui erat super aridam, mortuus est, cum insinuaret omnia quae uiuebant in terra perisse diluuio? Si ergo et animam uiuentem et spiritum uitae etiam in pecoribus inuenimus, sicut loqui diuina scriptura consueuit, et cum hoc quoque loco, ubi legitur: Omnia quae habent spiritum uitae, non Graecus πνεῡμα, sed πνοην dixerit: quur non dicimus: Quid opus erat ut adderet uiuentem, cum anima nisi uiuat esse non possit? aut quid opus erat ut adderet uitae, cum dixisset spiritum? Sed intellegimus animam uiuentem et spiritum uitae scripturam suo more dixisse, cum animalia, id eat animata corpora, uellet intellegi, quibus inesset per animam perspicuus iste
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter in eo qđ scriptũ est inspirauit. uł si magis
ꝓprie dicendũ est insufflauit infaciẽ eius sp̃m uitȩ.
si grecus non p̃noen sicut ibi legitur sed p̃ncumã
posuisset. necsic eẽt consequens ut creatorẽ sp̃m
qui ꝓprie dicitur intrinitate sp̃s sc̃s intelligere
cogertinur: quando quidẽ p̃neumã ut dictum est
non solũ de creatore. sed etiã de creatura dicisolere
manifestum est. Sed cum dixisset inquiunt sp̃m.
non adderet uitȩ: nisi illũ scm̃ sp̃m uellet intelligi
Et cum dixisset factus est homo in animã:
non adderet uiuentẽ. nisi animȩ uitã significaret:
quȩ illi diuinitus imꝑtitur donosp̃s scĩ Cũ enĩ
uiuat anima inquiunt ꝓprio uitȩ suȩ modo. qͥd
opus erat ad dere uiuentẽ. nisi ut ea uita intellige.
ud nisi diligent̃ ꝓhumana suspitione contende.¬
re. & scripturas scãs neglegenter attendere :
Quidenĩ magnũ erat non ire longius. sed in eodẽ

Expanded text:
ropter in eo quod scriptum est, Inspiravit, vel, si magis ropter in eo quod scriptum est, Inspiravit, vel, si magis proprie dicendum si Graecus non irvoVjv, sicut ibi legitur, sed πνεῡμα; posuisset, nec sic esset consequens, ut Creatorem Spiritum, qui proprie dicitur in trinitate Spiritus sanctus, intellegere cogeremur; quando quidem πνεῡμα, ut dictum est, non solum de Creatore, sed etiam de creatura dici solere manifestum est. Sed cum dixisset, inquiunt, spiritum, non adderet uitae, nisi illum sanctum Spiritum uellet intellegi; et cum dixisset: Factus est homo in animam, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut ea uita intellegereud nisi diligenter pro humana suspicione contendere et scripturas sanctas neglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
ucro nũ quã nisi sp̃m siue hominis de quo ait apłs.
quis enĩ scit hominũ quȩ sint hominis nisi sp̃s cius
qui in ipso est: siue pecoris. sicut insalomonis libro
scriptũ est: quisscit si sp̃s hominis ascendat sursum
istum corportũ. qui etiã uentus dicitur. Nam cius
hoc nomen est ubi in psalmo canitur. ignis grando.
nix. glacies. sp̃s tempestatis: Siue iã non ereatũ sed
ereatorẽ sicut est de quo dicit dñs in euangelio. acci.¬
pite sp̃m scm̃. eũ corporci sui oris flatu significans:
& ubi ait. ite baptizate gentes in nomine patris et
filii & sp̃s scĩ. ubi ipsa trinitas excellentissime & eui.¬
dentissime cõmendata est: & ubi legitur. ds sp̃s est.
& aluis plurimis sacrarũ litterarũ locis. In his qͥppe
om̃ib testimonus scripturarũ quantũ ad grecos
attinet. non p̃noeñ uidemꝰ scriptũ cẽ sed p̃neuma:
quantũ autẽ ad latinos. nonflatũ sed sp̃m qua.¬

Expanded text:
uero numquam nisi spiritum, siue hominis de quo ait apostolus: uero numquam nisi spiritum, siue hominis de quo ait apostolus: Quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est? siue pecoris sicut in Salomonis libro scriptum est: Quis scit si spiritus hominis ascendat sursum istum corporeum, qui etiam uentus dicitur, nam eius hoc nomen est, ubi in psalmo canitur: Ignis, grando, nix, glacies spiritus tempestatis siue iam non creatum, sed Creatorem, sicut est de quo dicit Dominus in euangelio: Accipite Spiritum sanctum, eum corporei sui oris flatu significans, et ubi ait: Ite, baptizateomnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ubi ipsa trinitas excellentissime et euidentissime commendata est, et ubi legitur: Deus spiritus est, et aliis pluomnibus testimoniis Scripturarum, quantum ad Graecos attinet, non πνοήν videmus scriptum esse, sed πνεῦμα: quantum autem ad Latinos, non flatum, sed spiritum. Quap
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis scĩs greco uocabulo p̃ncumã dicit᷑. sicut eũ
& alio loco dñs appellauit: quando eũ corporalis sui
oris flatu significans discipłis dedit. & locis om̃ib diui-¬
norũ eloquioꝵ ñ michi aliter ũquã nũcupatꝰ occurrit
Hic uero ubi legitur. & fi̾xit ds̃ homunc̃ puluerẽ de
terra. & insufflauit siue inspirauit infaciẽ eius sp̃m
uitȩ: non ait grecus p̃neuma qđ solet dici sp̃s sc̃s.
quentius legitur. Vnde ñnulli etiã latini ꝓpter
differentiã hoc uocabulũ non sp̃m sedflatũ appel¬
lare maluerunt. Hoc enĩ est in greco etiã uillo loco
apud isaiã ubi ds̃ dicit. omnẽ flatũ ego feci: omnẽ
animã sine dubitatione significans: Qđ itaq grece
p̃noeñ dicitur: nr̃i aliquando flatũ. aliqͣndo sp̃m.
aliquando inspirationẽ uł adspirationẽ: Quando
etiam sp̃s dĩ dicitur: interp̃tati sunt p̃neuma. Pnoeñ

Expanded text:
scripturis sanctis Graeco uocabulo rcveufia dicitur, sicut eum scripturis sanctis Graeco uocabulo rcveufia dicitur, sicut eum et hoc loco Iesus appellauit, quando eum corporalis sui oris flatu significans discipulis dedit; et locis omnibus diuinorum eloquiorum non mihi aliter umquam nuncupatus occurrit. Hic uero, ubi legitur: Et finxit Deus hominem puluerem de terra et insufflauit siue inspirauit in faciem eius spiritum uitae, non ait Graecus rcveofta, quod solet dici Spiritus saquentius legitur; unde nonnulli etiam Latini propter differentiam hoc uocabulum non spiritum, sed flatum appellare maluerunt. Hoc enim est in Graeco etiam illo loco aput Esaiam, ubi Deus dicit: Omnem flatum ego feci, omnem animam sine dubitatione significans. Quod itaque Graece nvoifj dicitur, nostri aliquando flatum, aliquando spiritum, aliquando inspirationem uel aspirationem, quando etiam Dei dicitur, interpretati sunt; Trveufjia
Abbreviated transcription (Latin):
riorẽ hominẽ. corpus autẽ eateriort̃ hominẽ uocats.
tanquã duosint homines: cũ simul utrũq sit homo
unus. Sed intelligendũ est scđm qđ dicatur.
homo ad imaginẽ dĩ: & homo terra. atq iturus in
terram. Illud cnĩ scđm hominẽ rationalẽ dicitur.
qualem ds̃ insufflando uł si cõmodius dicit᷑ inspi.¬
rando indidit homini idest homuiis corpori. hoc
autt̃ seđm corpus qualt̃ hominẽ ds̃ finxit expul.¬
uere. cui data est anuma ut ficret corpus animale.:
idest homo in animã uiuentẽ. Qua ꝓpter in co
qđ dñs fecit quando insufflauit dicens. accipite
sp̃m scm̃: nimirũ hoc intelligi uoluit qđ sp̃s sc̃s
sp̃s. Idem ipse est quippe sp̃s & patris & filu¬
atura sed creator. Neq enĩ flatus ille corportus de
carnis ore ꝓcedens substantia erat sp̃s scĩ atq natura:
singuli. sed unus amboꝵ est. Semꝑ autẽ iste sp̃s in

Expanded text:
riorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, riorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamquam duo sint homines, cum simul utrumque sit homo unus. Sed intellegendum est, secundum quid dicatur homo ad imaginem Dei et homo terra adque iturus in terram. Illud enim secundum animam rationalem dicitur, qualem Deus insufflando uel, si commodius dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus animale, id est homo in animam uiuentem. Quapropter in eo, quod Dominus fecit, quando insufflauit dicens: Accipite Spiritum sanctum, nimirum hoc intellegi uoluit, quod Spiritus Spiritus. Idem ipse est quippe Spiritus . et Patris et Filiatura, sed Creator. Neque enim flatus ille corporeus de carnis ore procedens substantia erat Spiritus sancti adque natura,  eis singulis singuli, sed unus amborum est. Semper autem iste Spiritus in
Abbreviated transcription (Latin):
Iam inquiunt habebat animã: alioquin ñ appella.¬
retur homo. qm̃ homo non est corpus solũ uł anua
sola: sed qui ex anima constet & corpore. Hoc quidẽ¬
uerum est qđ non totus homo sed pars melior ho.¬
minis anima est: nec totus homo corpus. sed iufcri.¬
or hominis pars est. Sed cũ est utrũq coniunctũ.
simul habet hominis nomen: qđ tamen & singula
non amittunt. etiã cũ de singulis loquimur.
Qiuis enĩ dicere ꝓhibetur cotidiani quadã lege
sermonis homo ille defunctus est. & nunc inreqͥe
est uł inpoenis. cũ de anuna sola possit accipi: et
illo aut illo loco homo ille sepultus est. cũ hoc nisi
de solo corpore possit intelligi: An dicturi sunt sic
loqui scripturã non solere diuinã: Immo uero illa
ita nob̃ in hoc attestatur. ut etiã cum duo ista con.¬
iuncta sunt & uiuit homo. tamen etiã singula
hominis uocabulo appellet: animã scilicet inte.¬

Expanded text:
Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaIam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, qsola, sed qui ex anima constuerum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cottidiani quadam lege sermonis: Homo ille defunctus est et nunc in requie est uel in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet inte
Abbreviated transcription (Latin):
dus uideret᷑. humore scilicet terraq concretꝰ. Ebi
enim hoc dictũ est: continuo sequit᷑. Ec formauit
as̃ hominẽ puluerẽ de t̾ra. sicut greci codices¬
habent: unde in latinã linguã scriptura ista conuer.¬
sa est. Siue autẽ form auit siue finxit quis dicere
uoluerit qđ grece dicit᷑ ẽplaseñ adrẽ nichil interest:
magis tamen ꝓpric dicit᷑ finx̃. Sed ambiguitas uisa
est deuitanda cis qui formauit dicere malucrunt:
eo qđ in latina lingua illud magis obtinet consuetu.¬
do. ut hu dicant᷑ fingere: qui aliqͥd mendaciosimu.¬
lante cõponunt. Hunc igitur formatũ hominẽ de
terrȩ puluere siue limo. erat puluis humectus: hunc
inquã ut eapressius dicã sicut scriptura locuta est pul¬
uerẽ de terra anunale corpus factũ cẽ docet apłs cum
animã accepit: & factus ẽ. iste homo in animã uiuentẽ.
idest formatus iste puluis factus ẽ. in aiumã iuiuentẽ

Expanded text:
dus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi dus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codicehabent, unde in Latinam linguam scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit quis dicere uoluerit, quod Graece dicitur licXaasv, ad rem nihil interest; magis tamen proprie dicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obtinuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem.
Abbreviated transcription (Latin):
cius sp̃m uitȩ. & factus ẽ. homo in anunã uiuentẽ:
non tunc animã primo homini datã. sed eã quȩ iã
inerat spũ sco uiuificatã: Mouet enĩ eos q̃đ dñs ahis¬
postea quã resurrexit amortius insufflauit dicens
discipłis suis. Accipite sp̃m scm̃. Vnde tale aliqͥd
factũ existimant. quale tunc factũ est: quasi & hic
sccutus euangłista dixerit. & factisunt in animain
uiuentẽ Q đ quidẽ si dictũ eẽt: hoc incelligeremꝰ
qđ animarũ quȩdã uita sit sp̃s dĩ suc quo animȩ
racionales mortue deputandȩ sunt: quã uis carũ
presentia uiuere corpora uideant᷑. Sed non ita fac.¬
cum quando est conditus homo. satis ipsa libri uerba
cestantur: quȩ ita se habent. Ec formauit ds̃ homi.
dixerunt. Et finxit ds̃ hominẽ delimo terre: qm̃
superius dictũ fucrat fons autẽ ascendebat de t̾ra
& urrigabat omnẽ faciẽ terrȩ. ut exͥ simꝰ intelligen.¬

Expanded text:
eius spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuentem, eius spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuentem, non tunc animam primo homini datam, sed eam, quae iam inerat, Spiritu sancto uiuificatam. Mouet enim eos, quod postea quam resurrexit a mortuis, insufflauit dicens discipulis suis: Accipite Spiritum sanctum. Unde tale aliquid factum existimant, quale tunc factum est, quasi et hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animarum quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus homindum putantes dixerunt: Et finxit Deus hominem de limo terrae, quoniam superius dictum fuerat: Fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. ex illis enĩ multo plures scđa inȩtnũ morte
plectentur. Sed ideo dictũ est om̃s atq om̃s: quia
sicut nemo corport animali nisi in adã morit᷑. ita
nemo corpore spiritali nisi in xp̃o uiuificat᷑ . ł inde
nequaquã putandũ est nos in resurrectione tale
corpus habituros. quale habuit pͥmus homo ance
peccatum: nec illud qđ dictũ est qualis terrenus
tales & terreni. seđimn id intelligendũ qđ factiun est
admissione peccati. Non cnĩ excistimandũ est cũ pͥus
quã peccasset spirit᷑ale corpus habuisse: & peccati
merito in animale mutatũ. Ut enĩ hoc putetur:
parũ attendunt᷑ tanti uerba doctoris qui ait: Si ẽ.
corpus animale. est & spirit᷑ale: sicut scriptũ est
Factus est primꝰ homo adã in animã uiuentem:
Nun quid hoc post peccatũ factus est. cũ sit ista homi.¬
nis prima condicio de qua beatissimꝰ paulus ad cor.¬
pus animale monstrandũ. hoc testimoniũ legis

Expanded text:
Christi ex illis enim multo plures secunda in aeternum morte Christi ex illis enim multo plures secunda in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est omnes adque omnes, quia, sicut nemo corpore animali nisi in Adam moritur, ita nemo corpore spiritali nisi in Christo uiuificatur. Proinde nequaquam putandum est nos in resurrectione tale corpus habituros, quale habuit homo primus ante peccatum; nec illud, quod dictum est: Qualis terrenus, tales et terreni, secundum id intellegendum, quod factum est admissione peccati. Non enim existimandum est eum prius, quam peccasset, spiritale corpus habuisse et peccati merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum adtenduntur tanti uerba doctoris, qui ait: Si est corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: Factus est primus homo Adam in animam uiuentem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus £aulus ad corpus animale monstrandum hoc testimonium legis
Abbreviated transcription (Latin):
uerb̾utar. spe salui facti sumus: induimꝰ autẽ ima.¬
ginẽ terreni hominis ꝓpagatione p̃uaricationis
& mortis quã nob intulit generatio. sed indiumus
imaginẽ cȩlestis hominis grã indulgentiȩ uitȩq
ꝑpetuȩ. qđ nob̃ prestat regeneratio: ñ nisi ꝑmedia.¬
torem dĩ & hominũ hominẽ xp̃m iħm. quẽ cęlestẽ
hominẽ uult intelligi quia de celo uenit ut ter.¬
renȩ mortalitatis corpore uestiret᷑. qđ cęlesti immor.¬
talitate uestiret. Cȩlestes: ideo appellat & alios
quia fiunt ꝑ grãm membra eius. ut cũ illissit unꝰ
xp̃s: uelut caput & corpus hoc incadem epła:
euidentius ita ponit: ꝑ hominẽ mors: & ꝑhominẽ
tesurrectio mortuoꝵ. Sicut enĩ in adã om̃s moriun¬
tur: sic & in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑. iã utiq incor.¬
pore spiritali qđ erit inspũ uiuifican.¬
te: non quia om̃s qui inadã moriunt᷑ mẽbra erud

Expanded text:
uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imauerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Iesum; quem caelestem hominem uult intellegi, quia de caelo uenit, ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat et alios, quia fiunt per gratiam membra eius, ut cum illis sit unus Christus, uelut caput et corpus. Hoc in, eadem epistula euidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in pore spiritali quod erit in spiritum uiuificantem; non quia omnes, qui in Adam moriuntur, membra erunt
Abbreviated transcription (Latin):
quã peccauit effectũ est unde haberet iã moriendi
neressitatẽ. Tale ꝓnob̾ etiam xp̃s primitus habere
dignatus est: non qͥdem necessitate sed potestate:
postea uero spirit̾ale quale iã precessit in xp̃o tanquã
incapite nr̃o. secuturũ autẽ est in mẽbris eius ultima
resurrectione mortuoꝵ Adiungit deinde apłs
duoꝵ istoꝵ hominũ cuidentissimã differentiã. dic̃s.
Primꝰ homo det̾ra t̾renus: scds̃ homo de cęlo cȩlestis.
Qualis terrenꝰ: tales & t̾reni: qualis cęlestis: tales et
cęlestes. Et quomodo indumꝰ unaginẽ terreni:
induamus & imagint̃ cius qui de cęlo est: Hoc apłs
ita posuit ut nunc qͥdem in nob̃ scđm sacramentũ
regenerationis fiat. sicut alibi dicit. Quot quot
in xp̃o baptrzati estis: xp̃m indiustis. Re autẽ ipsa
tunc ꝑficietur: cũ & in nob̾ qđ est animale nascen.¬
do. spiritale factũ fuerit resurgendo. Ut enĩ ciusdẽ

Expanded text:
quam peccauit, effectum est, unde haberet iam moriendi quam peccauit, effectum est, unde haberet iam moriendi necessitatem; tale pro nobis etiam Christus primitus habere dignatus est, non quidem necessitate, sed potestate; postea uero spiritale, quale iam praecessit in Christo tamquam in capite nostro, secuturum est autem in membris eius ultima resurrectione mortuorum. Adiungit deinde apostolus duorum istorum hominum euidentis simam differentiam dicens: Primus homo de terra terrenus, secundus homo elestis, tales et caelestes. Et quo modo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. Hoc apostolus ita posuit, ut nunc quidem in nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem
Abbreviated transcription (Latin):
homo incorpore animali: sed factus homo in animã
uiuentẽ. In eo ergo qđ seriptũ est factus c̃ pͥmus homo
in animã uiuentt̃: uoluit apłs intelligi corpꝰ hominis
animale. spiritale autẽ quẽ ad modũ intelligendũ
cẽt ostendit addendo. nouissimꝰ adã in sp̃u uuifican.¬
tem: ꝓcul dubio xp̃m significans. qui iã ex mortius
ita resurrecit: ut mori deinceps om̃ino non posset:
Deniq sequit᷑ & dicit. Sed non primũ qđ spirit̾ale
est sed qd animale: postea spirit̾ale: Ubi multo aꝑ.¬
tius declarauit se animale corpus insinuasse in co
qđ scriptum c̃. factum et̃ primũ hominẽ in animã
uiuentẽ. spirit᷑ale autẽ in eo qđ ait: nouissimꝰ adã
in spũ uiuificantẽ Prius est enĩ animale corpus
quale habuit pͥmus adam. quãuis non moriturũ
nisi peccasset: quale nunc habemus & nos actenus
eius mutata uitiataq natura. quatinꝰ in illo postea

Expanded text:
homo in corpore animali; sed: Factus est homo in animam homo in corpore animali; sed: Factus est homo in animam uiuentem. In eo ergo quod scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem, uoluit apostolus intellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem, procul dubio Christum significans, qui iam ex mortuis ita resurrexit, ut mori deinceps omnino non possit. Denique sequitur et dicit: Sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. Ubi multo apertius declarauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptum est factum esse primum hominem in animam uiuentem, spiritale autem in eo quod ait: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. Prius est enim animale corpus, quale habuit primus Adam, quamuis non moriturum, nisi peccasset; quale nunc habemus et nos, hactenus eius mutata uitiataque natura, quatenus in illo, postea
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit sicut ait apłs conformes unaginis filu
sui. ut sit ipse primogenitus in multis fr̃ibus: quos
a scda mortt̾ ꝑ mediatorẽ dĩ grã lib̾auit. Incorpore
ergo animali primũ homint̃ factũ sicut apłs loqͥt᷑.
uolens enĩ ab spiritali qđ inresurrectione futurũ ẽ.
hoc qđ nunc est animale discernere: seminat᷑ inqͥt
incorruptione. surget in incorruptione. Seminat᷑
in contumelia: surget ingła. Seminat᷑ in infirmita.¬
te: surget inuirtute. Seminat᷑ corpus animale:
surget corpꝰ spirit᷑ale. Deinde ut hoc ꝓbaret: si est
inqͥt corpꝰ animale: est & spiritale:. Et ut quid eẽc¬
corpus animale ostenderet: sic inqͥt scriptũ est.
Factus est primꝰ homo: in animã uiuentẽ. Isto igitur
modo uoluit ostendere qͥd sit corpꝰ animale. qͣm uis
scriptura ñ dixerit de pͥmo homine qͥ est appellatꝰ¬
adam quando illi anima flatu dĩ creata est. & factus ẽ.

Expanded text:
destinauit, sicut ait apostolus, conformes imaginis filii destinauit, sicut ait apostolus, conformes imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus, quos a secunda morte per Mediatorem Dei gratia liberauit. In corpore ergo animali primum hominem factum sic apostolus loquitur. Volens enim ab spiritali, quod in resurrectione futurum est, hoc quod nunc est animale discernere: Seminatur, inquit, in corruptione, surget in in corruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. Deinde ut hoc probaret: Si est, inquit, corpus animale, est et spiritale. Et ut quid esset animale corpus ostenderet: Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem. Isto igitur modo uoluit ostendere quid sit corpus animale, quamuis scriptura non dixerit de homine primo, qui est appellatAdam, quando illi anima flatu Dei creata est: Et factus est
Abbreviated transcription (Latin):
spũ iuuificantẽ qđ nunc est in animã uiuentem:
& tamen mortuũ dicit apłs. quia iã inmoriendi
necessitate constrictũ est: Tunc autẽ ita erat in animã
uiuentẽ quamiuis non in sp̃m uiuificantẽ: ut tam̃
mortuũ dici non reete posset. quia nisi ꝑpetratione
peccati necessicatẽ moriendi habere non posset.
Cum uero & ds̃ dicendo adam ubies mortẽ significa.¬
uerit animȩ quȩ facta est illo descrente. & dicendo.
terra cs & in terrã ibis mortt̃ significauerit corporis
quȩ illi fit anima discedente. ꝓpterea de morte
scđã nichil dixisse credendũ est: quia occultam eẽ
uoluit ꝓpter dispensationẽ testam̃ti noui ubi scdã
mors aꝑtissime declarat᷑. ut prius ista mors pͥma
quȩ cõmunis est om̃ib ꝓderetur ex illo uenisse pec¬
cato. qđ in uno cõmune factum ẽ. om̃ib. Mors uͦ
scdã non utiq cõmunis est om̃ibus: ꝓpter eos qͥ
scđim ꝓpositũ uocati sunt quos ante p̃sciuit & prę.

Expanded text:
 uiuentem; et tamen mortuum dicit apostolus, quia iam moriendi necessitate constrictum est. Tunc autem ita erat in , animam uiuentem, quamuis non in spiritum uiuificantem, ut tamen mortuum dici non recte posset, quia nisi perpetratione peccati necessitatem moriendi habere non posset. Cum uero Deus et dicendo: Adam, ubi es? mortem significauerit animae, quae facta est illo deserente, et dicendo: Terra es et in terram ibis mortem significauerit corporis, quae illi fit anima discedente: propterea de morte secunda nihil dixisse credendus est, quia occultam esse uoluit propter dispensationem testamenti noui, ubi secunda mors apertissime declaratur; ut prius ista mors prima, quae communis est omnibus, proderetur ex illo uenisse peccato, quod in uno commune factum est omnibus; mors uero secunda non utique communis est omnibus propter eos, qui s
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo essent filios ꝓpagaturi si ut creati fuerant
sine preuaricatione mansissent. Sed quia & liber
iste claudendus est nec tanta ista quęstio insermonis¬
est angustia coartanda: in cũ qui sequitur cõmodiore
disputatione differtur

Expanded text:
quo modo essent filios propagaturi. si, ut creati fuerant, quo modo essent filios propagaturi. si, ut creati fuerant, sine praeuaricatione mansissent. Sed quia et liber iste claudendus est nec tanta quaestio in sermonis angustias coartanda, in eum qui sequitur commodiore dispositione differtur
Abbreviated transcription (Latin):
rent uiuere atq sentire. qm̃ immortales creati sunt:
atq ita inscdam mortẽ post ultimũ prȩcipitabunt᷑
iuidiciũ ut nec illic uita cartant. qͥndo quidẽ ctiã¬
sensu cũ indolorib futuri sunt ñ carebunt: sed homi.¬
uita manentiũ. ita spiritalib corporib induent᷑ ut
neq peccent amplius neq moriantur: ea tam̃ immor.¬
talitate uestiti quȩ sicut angłoꝵ nec peccato possit
auferri. natura quidẽ manente carnis. sed nulla om¬
nino carnali corruptibilitate uł tarditate remanen.¬
te. Sequitur autẽ quęstio necessario ꝑtractanda.
& dño dõ ueritatis adiuuante soluenda: si libi do
membroꝵ inoboedientiũ ex peccato in oboedientiȩ
in illis primis hominib cũ illos diuina grã deseruis.¬
set exorta est: unde insuã nuditatẽ oculos aperuer̃
idest eam curiosius aduerterunt. & quia impudens
motus uoluptatis arbitrio resistebat. pudenda texcer̃.

Expanded text:
rent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; rent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; adque ita in secundam mortem post ultimum praecipitabuntur iudicium, ut nec illic uita careant, quando quidem etiasensu, cum in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. Sed homiuita manentium, ita spiritalibus corporibus induentur, ut neque peccent amplius neque. moriantur; ea tamen inmortalitate uestiti, quae. sicut angelerum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente ca s, sed nulla omnino carnali corruptibilitate uel tarditate remanente. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda et Domino Deo ueritatis adiuuante soluenda: Si libido membrorum inoboedientium ex peccato inoboedientiae in illis primis hominibus, cum illos diuina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est eam curiosius aduerterunt, et quia inpudens motus uoluntatis arbitrio resistebat, pudenda texerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestis. qualis t̾renus: tales & terreni. Et qualis cęlestis:
tales & cȩlestes. Et quomodo induimꝰ imaginẽ treni:
induamus & imaginẽ eius qui de cȩlo est. De quib
omnib apłicis uerbis: superius locuti sumꝰ. Corpꝰ
igitur animale in quo prumũ hominẽ ad ã factũ
ẽẽ dicit apł̃s. sic erat factũ non ut mori omĩno non
posset: sed ut non moreret᷑ nisi homo peccasset
Nam illud qđ spũ uiuificante spirit̾ale erit & imor.¬
tale: mori om̃ino non poterit: sicut & anima creata
est immortalis: quȩ licet peccato mortua ꝑhibeatur
carens quadã uita sua hoc est di sp̃u. qͦ etiã sapienter
& beate uiuere poterat: tam̃ ꝓpria quadã licet misera
uita sua non desinit uiuere. quia immortalis est
creata: Sicut etiã desertores angłi licet scđm quendã
modũ mortui sint peccando quia fontẽ uitȩ deseruer̃
qui ds̃ est. quẽ potando sapient̃ & beate poterant
uiuere: tam̃ nonsic mori potuerunt ut om̃ino desiste.¬

Expanded text:
s caelestis, tales et caelestes. Et quo modo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. De quibus omnibus apostolicis uerbis superius locuti sumus. Corpus igitur animale, in quo primum hominem Adam factum esse dicit apostolus, sic erat factum, non ut mori omnino non posset, sed ut non moreretur, nisi homo peccasset. Nam illud, quod spiritu uiuificante spiritale erit et inmortale, mori omnino non poterit, sicut anima creata est inmortalis, quae licet peccato mortua perhibeatur carens quaiam uita sua, hoc est dei Spiritu, quo etiam sapienter et beate uiuere poterat, tamen propria quadam, licet misera, uita sua non desinit uiuere, quia inmortalis est creata; sicut etiam desertores angeli, licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deseruerunt, qui Deus est, quem potando sapienter et beate poterant uiuere, tamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desiste
Abbreviated transcription (Latin):
potentia: & nonglorietur diues indiuicus suis. sed
in hoc głetur qͥ głatur. intelligere & scire dnm̃: et
facert iudiciũ & iusticiã in medio terrȩ. Non parua
ex parte intelligit & scit dñm: qui incelligit & scit
etiam hoc adñosibi dari. ut intelligat & sciat dñm
Quid cnĩ habes ait apłs. qđ non accepisti: Si autẽ et
accepisti. quid głaris quasi ñ acceptris. id est quasi att.
ipso tibi sit unde głaris: Facit autẽ iudiciũ & iusticiã:
qui recte uiuit. Recte autẽ uiuit: qͥ obtẽperat dõ¬
precipienti. Et finis p̃cepti idest ad qđ refcrt᷑ pre¬
ceptum. caritas ẽ. de corde puro & conscientiabona:
& fide nonficta. Porro ista caritas. sicut ioħs apłs cesta¬
tur: ex dõ est. Faccre igitur iudiciũ & iusticiã: ex dõ est.
Sed quid ẽ. inmedio terrȩ: Neq enĩ non debent faccre
iudiciũ & iusticiã. qui habitant in extremis terrȩ:¬
Quis hoc dixerit: c̃ur ergo additũ est ĩ medio terrȩ:

Expanded text:
sed in hoc glorietur, qui gloriatur, intellegere et scire Dominum et facere iudicium et iustitiam in medio terrae. Non parua ex parte intellegit et scit Dominum, qui intellegit et scit etiam hoc a Domino sibi dari, ut intellegat et sciat Dominum. Quid enim habes, ait apostolus, quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? id est, quasi a te ipso tibi sit, unde gloriaris. Facit autem iudicium et iustitiam, qui recte uiuit. Recte autem uiuit. qui obtemperat praecipienti Deo; et finis praecepti, id est, ad quod refertur praeceptum, caritas est de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. Porro ista caritas, sicut Iohannes apostolus testatur, ex Deo est. Facere igitur iudicium et iustitiam ex Deo est. Sed quid est: In medio terrae? Neque enim non debent facere iudicium quis hoc dixerit? Cur ergo additium est, in medio terrae?
Abbreviated transcription (Latin):
Discedite a me maledicti inignẽ ȩternũ: qͥ paratus ẽ dia¬
bolo & angłis eiꝰ. Deinde etiã similit̃ his enumcrat qđ
illa non fecerint: quȩ dextros fecisse memorauit:
Similit̾q interrogantib qͣndo cũ uiderint in horum
indigentia constitutũ: qđ minimis siuis ñ factũ est sibi
factũ non fuisse respondet. Sermonẽq concludens:
& ibunt inqͥt hii insuppliciũ ȩternũ. iusti autẽ inuitã
ȩcernã Iohannes uero euangłista: aꝑtissime narrat cũ
in resurrectione mortuoꝵ futurũ p̃dixisse iudicium:
Cũ enĩ dixisset. neq enĩ pat̃ iudicat quẽ quã sed iudi¬
cium omne dedit filio ut om̃s honorificent filium
sicut honorificant patrẽ: qui ñ honorificat filiũ non

Expanded text:
edicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et an gelis eius. Deinde similiter etiam his enumerat, quod illa non fecerint, quae dextros fecisse memorauit. Similiterque interrogantibus, quando eum uiderint in horum indigentia constitutum: quod minimis suis non factum est, sibi factum non fuisse respondet; sermonemque concludens: Et ibunt, inquit, hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. Iohannes uero euangelista apertissime narrat eum in resurrectione mortuorum futurum praedixisse iudicium. Cum enim dixisset: Neque enim Pater iudicat quemquam, sed iudicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut hon
Abbreviated transcription (Latin):
in resurrectionẽ iudicui. Hoc est illud iudiciũ: qđ pau¬
lo ante sicut nunc ꝓ damnatione posuerat dicens. Qui
uerbũ meũ &e eredit ei qͥ misit me. habet uitã ȩcernã:

Expanded text:
in resurrectionem iudicii. Hoc est illud iudicium, quod pauin resurrectionem iudicii. Hoc est illud iudicium, quod paulo ante, sicut nunc, pro damnatione posuerat dicens: Qui uerbum meum audit et credit eiqui m is it me, h a bet u ita m aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ peccatoꝵ uiuunt iã non sibi uiuant. sed ciqͥ ꝓ om̃ĩb
mortuus ẽ. ꝓpter peccata nr̃a. & resurreã ꝓpt̃ iustifica.¬
tionẽ nrãm: ut credentes ineũ qͥ iustificat impiũ. ex
impietate iustificati tanquã ex mortuis uiuificati: ad
primã resurrectionẽ quȩ nunc ẽ ꝑtinere possimꝰ: Ad
hanc enĩ primã non ꝑtinent: nisi qͥ beati erunt inet̃nũ:
Ad scdam uero de qua mox locuturus. c̃: & beatos ꝑti¬
nere docebit & miseros. Ista est miscđẽ: illa iudicu
atq ait. Et potestatt̃ dedit ei iudiciũ facere: qͥa filius
hominis est. Hic ostendit qđ in ea carne ueniat iudi.¬
caturus: in qua uenerat iudicandus. Ad hoc enĩ ait:
qm̃ filius hominis. ẽ Acdeinde subiungens unde agi¬
mus: nolite inqͥt mirari hoc qͥa ueniet hora in qua om̃s
qui in monum̃tis sunt audient uocẽ ciꝰ & ꝓcedent
quibona fecer̃ in resurrectionẽ uite : qui uͦ mala eger̃.

Expanded text:
nem peccatorum uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro omnibus nem peccatorum uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro omnibus mortuus est propter peccata nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, ut credentes in eum, qui iustificat inpium, ex inpietate iustificati, tamquam ex morte uiuificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aeternum; ad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. Ista est misericordiae, illa iadque ait: Et potestatem dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est. Hic ostendit, quod in ea carne ueniet iudicaturus, in qua uenerat iudicandus. Ad hoc enim ait: Quoniam filius hominis est. Ac deinde subiungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc, quia ueniet hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent, qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui uero mala egerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
suos: ut scilicet in anima mortui. incorpore mortuos
sepelirent. ꝑpter istos ergo impietate & iniqͥtate in
anima mortuos: uenit inqͥt hora & nunc ẽ. qͣndo mor¬
tui audient uocẽ filii dĩ. & qͥ audierint uiuent. Iui
audierint dixit: qͥ oboedicrint. qͥ crediderint. & usq
infinẽ ꝑseuerauerint: Nec fecit hic ullã differentiã:
bonoꝵ & maloꝵ. Om̃ib enĩ bonũ est audire uocẽ
cius & uiuere: ad uitã pietatis ex impietatis morte
transeundo. Dequa morte: ait apłs paulus. Ergo
om̃s mortui sunt. & ꝓom̃ib mortuus ẽ: ut qͥ uiuua
iam ñsibi uiuant. sed ei qui ꝓ ipsis mortuus . ẽ. & resur¬
rexit. Om̃s itaq mortui sunt in peccatis nemine
prorsus excepto: siue originalib. siue etiã uoluntate
additis. uel ignorando uł sciendo nec faciendo qđ
iustum ẽ: & ꝓ om̃ib mortius uiuus mortuus . ẽ. unꝰ.
idest nullũ habens omino peccatũ: ut qͥ ꝑ remissio¬

Expanded text:
suos , ut scilisuos , ut scilisepelirent. propter istos ergo impietate et iniquitate in anima mortuos: uenit, inquit, hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei, et qui audierint uiuent. qui audierint dixit qui oboedierint, qui crediderint et usque in finem perseuerauerint". nec fecit hic ullam differentiam bonorum et malorum; omnibus enim bonum est audire uocem eius et uiuere ad uitam pietatis ex impietatis morte transeundo. de qua morte ait apostolus Paulus: ergo omnes mortui sunt; et pro omnibus mortuus est, ut et qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Omnes itaque mortui sunt in peccatis, nemine prorsus excepto, siue originalibus siue etiam uoluntate additis, uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus mortuus est unus, id est nullum habens omnino peccatum; ut, qui per remissio