comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uirgines sacre. hoc õmĩs
Nonenim sicut insimulas cum manicheis dicunt. in. ẽẽ. car¬
nis suae mali necessi tatem : quod malum illi substantiale.
&dõ coaeternum . eẽ mentiuntur. Sed dicunt sane apło.
noite corporis resoluendã. incorporis resurrectione: &
mortis morte sanandã. Tenent enim scam̃ ꝓfessionem
non solo habitu uestis. sed & mentis & corporis. resistendo con¬
cupiscentiae carnis quod hic fieri potest: non ea prorsus car¬
do: quod hic fieri nonpotest. Hoc ergo audiant. ut donee
illa careant: uoscaueant. Nam si ab omibus scĩs quaeras
tanquam inscõ auditorio duobus recitare cupientibus. itrĩ
uituperatorem an laudatorem malint audire libidinis : qud
de illis responsurũ putas. continentiũ laborẽ. coniugatorũ
pudorẽ omĩum castitatem: Itane uero abicerent ab auribus
suis libidinis uituperationem. & libenter audirent libidinis
laudem: Non usq ad eo putandum est perisse frontẽ derebus.

Expanded text:
hoc virgines sacrae, hoc omnis hoc virgines sacrae, hoc omnis Non enim, sicut insimulas, « cum Manichaeis dicunt, inesse carni suae mali necessitatem: » quod malum illi substantiale, et Deo coaeternum esse mentiuntur: sed dicunt sane cum Apmorte corporis resolvendam, in corporis resurrectione et mortis morte sanandam. Tenent enim sanctam professionem, non solo habitu vestis, sed et mentis et corporis, resistendo concupiscentiae carnis, quod hic fieri potest; non ea prorsus carendo, quod hic fieri non potest. Hoc ergo audiant, ut donec illa careant, vos caveant. Nam si ab omnibus sanctis quaeras, tanquam in sancto auditorio duobus recitare cupientibus, utrum vituperatorem, an laudatorem malint audire libidinis; quid de illis responsurum putas, continentium laborem, conjugatorum pudorem, omnium castitatem? Itane vero abjicerent ab auribus suis libidinis vituperationem, et libenter audirent libidinis laudem? Non usque adeo putandum est perisse frontem de rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad nõ missi sumꝰ nec adeum redire poterimꝰ. nisi hanc in
isto paradiso uicerimͦ Si enim non ista concupiscentia
qua defendis repugnat legi mentis: nullum aduersus eam
certamen quisquam scs exercet. Iuautem confessus es ad¬
uersus istam quã tueris. exercere scõs gloriosa certamina.
Ipsa ẽ igitur quae itpugnat legi mentis. incorpore mortis
apłs. Sentis nẽiam tandem grãẽ huiꝰ inimici. quantosint
lacrimarũ fonte plangendi. & ne alios ad interitũ secum
trahant. quanta pastoralis curae obseruationtꝰ uitandi.
Uosenim augetis ista nouitate eam quae in omĩb est here¬
ticis. occidui temporis prauitatem. Uosestis ruina morum.
quiipsius fidei supra quã mores aedificandi sunt. molimini
fundamenta subuertere. Uos pudoris interitus. quos lauda re
non pudet. contra quod pugnat pudor: hoc potius audire
debet aeccła quae uirgo dicitur. ut uos caueat hoc matronȩ

Expanded text:
a Domino missi sumus, nec ad eum redire poterimus, nisi hanc in a Domino missi sumus, nec ad eum redire poterimus, nisi hanc in isto paradiso vicerimus? Si enim non ista concupiscentia quam delendis repugnat legi mentis, nullum adversus eam certamen quisquam sanctus exercet. Tu autem confessus es, adversus istam quam tueris, exercere sanctos « gloriosa certamina » . Ipsa est igitur quae repugnat legi mentis in corpore mortis Apostolus . Sentisne jam tandem, gratiae hujus inimici quanto sint fonte lacrymarum plangendi, et ne alios ad interitum secum trahant, quanta pastoralis curae observatione vitandi? Vos enim « augetis » ista novitate eam quae in omnibus est haereticis, « occidui temporis pravitatem. » Vos « estis ruina morum, » qui ipsius fidei supra quam mores aedificandi sunt, molimini fundamenta subvertere. Vos « pudoris interitus, » quos laudare non pudet, contra quod pugnat et pudor. Hoc potius audire debet Ecclesia, quae virgo dicitur, ut vos caveat; hoc matronae,
Abbreviated transcription (Latin):
uitica cithara egerit insaule. quando malo spũ uexabatur.
& tangente cithara scõ ab illa molestia respirabat. Neido
bonum aliquid existimes concupiscentiam carnis: quia
nonnumqũa musicis cohibetur sonis. Quod autem dicis
ex clamans. O quam digne hieremias cum ꝓ pħarũ choruss
& scõꝵ om̃ium exclamaret : Quisdabit capiti meo aquam
& oculis meis fontem lacrimarũ : ut insi pientis popłi pecelsa
defleret. Quia aeccła xp̃ĩ doctores pelagiani errores ex¬
pellit. si flere salubriter uelles. hoc fleres quod illoes is¬
plicatus errore : eisq te lacrimis ab eadem noua peste dilii-¬
eres. Anignoras uel oblitus es. uel consi derare detractas.
aecclesiam̃ scam̃ unam catholicã. &iam paradisi significatã
suisse uocabulo: Quid ergo miramini si deisto paradiso
foras mittimini . quilegem quȩ. ẽ. in membris nr̃is repugnans
lei mentis. In illum paradisum uultis inducere dequo foras

Expanded text:
vidica cithara egerit in Saüle, quando malo spiritu vexabatur, vidica cithara egerit in Saüle, quando malo spiritu vexabatur, et tangente citharam sancto ab illa molestia respirabat : ne ideo bonum aliquid existimes concupiscentiam carnis, quia nonnunquam musicis cohibetur sonis. CAPUT VI. 24. Quod autem dicis exclamans, « O quam digne Jeremias cum prophetarum choro et sanctorum omnium exclamaret, Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum » ? ut insipientis populi peccata defleret! quia Ecclesia Christi doctores Pelagiani erroris expellit. Si flere salubriter velles, hoc fleres, quod illo es implicatus errore, eisque te lacrymis ab eadem nova peste dilueres. An ignoras, vel oblitus es, vel considerare detrectas, Ecclesiam sanctam, unam, catholicam, etiam paradisi significatam fuisse vocabulo? Quid ergo miramini, si de isto paradiso foras mittimini, qui legem quae est in membris nostris, repugnans legi mentis, in illum paradisum vultis inducere, de quo foras
Abbreviated transcription (Latin):
deum caner& phitagoras dicitur. Quod cum illa fecisse
tarditate modorum & grauitate cantus: illorum furenten
petulantiam residisse. Uides ergo quam congruentius eo
dixerim sui iuris hanc esse quodãmodo cui seruitur ab
aliis sensibus. ut in opus suum dignetur assurgere: uel asua
cõmotione requiȩscere. Hoc enim ego ideo dixi. quia sicut
ipse confessus ẽs: consentitur ei potius quam imperatur. Nan
& quod aliis concitatur stimulis. uel modulamine frangitur &
sedatur. sicut ipse prosequeris: ꝓfecto non fieret si seruiret
hominis uoluntati. Fȩminȩ autem quas abisto motu immu¬
nes facis: quamuis possint uirili concupiscentiae subiacere
& quando non patiuntur suam. tamen quantum eius &iam
ipse sufferent impetũ: cui repugnat decus honestasq castar̃.
interrogetur ioseph. Debiuisti sane homo aecclesiasticae. aecde¬
siastica musica potius quamphitagorica cõmoneri: quid da¬

Expanded text:
deum caneret, Pythagoras dicitur: quod cum illa fecisset, deum caneret, Pythagoras dicitur: quod cum illa fecisset, tarditate modorum et gravitate cantus illorum furentem petulantiam resedisse. » Vides ergo quam congruentius ego dixerim, sui juris hanc esse quodam modo, cui servitur ab aliis sensibus, ut in opus suum dignetur assurgere, vel a sua commotione requiescere. Hoc enim ego ideo dixi, quia, sicut ipse confessus es, « consentitur ei potius quam imperatur. » Nam et quod « aliis concitatur stimulis, vel modulamine frangitur et sedatur, » sicut ipse prosequeris, profecto non fieret, si serviret hominis voluntati. Feminae autem, quas ab isto motu immunes facis, quamvis possint virili concupiscentiae subjacere, et quando non patiuntur suam; tamen quantum ejus etiam ipsae sufferant impetum, cui repugnat decus honestasque castarum, interrogetur Joseph . Debuisti sane homo ecclesiasticus ecclesiastica musica potius quam Pythagorica commoneri, quid Da
Abbreviated transcription (Latin):
paradisi. quis possit ut certum est indagare : Quis ut
dignũ est explicare. Ubi absit ut credamꝰ aliquid fuisse.
unde sensum nrm siue intrinsecus siue extrinsecus. aut
dolor pungeret. aut labor fatigaret: aut pudor confunde¬
ret. aut ardor ureret. aut algor stringeret. aut horror
offenderet. Quid quod istam pulcherrimã famulam
tuam quã me pudet assiduae uł uituperando nominare
te autem p̃dicare non pudet. cõmendatiorem fieri putas
quodei seruiunt ut ardentius excitetur. &iam c&erae
corporis partes : siue oculi uidentes ad concupiscendum siue
alia membra inosculis &amplexib: aures quoq hominis
quomodo ei subderes inuenisti: & erexisti eius uetustissimni
quidem: sed plane gloriosissimũ titulum : cõmemorans quod
in expositione consilioꝵ suoꝵ tullius posuit. Quia cũ uino.¬
lenti adolescentes tibiarum &iam cantu. ut fit instincti mi¬
lieris pudicȩ fores frangerent. ad monuisse tibicinem. ut son¬

Expanded text:
paradisi, quis possit ut certum est indagare, quis ut paradisi, quis possit ut certum est indagare, quis ut dignum est explicare? Ubi absit ut credamus, aliquid fuisse unde sensum nostrum, sive intrinsecus, sive extrinsecus aut dolor pungeret, aut labor fatigaret, aut pudor confunderet, aut ardor ureret, aut algor stringeret, aut horror offenderet. 23. Quid, quod istam pulcherrimam famulam tuam, quam me pudet assidue vel vituperando nominare, te autem praedicare non pudet, « commendatiorem fieri putas, quod ei serviunt, ut ardentius excitetur, etiam caeterae corporis partes, sive oculi videntes ad concupiscendum, sive alia membra in osculis et amplexibus? » Aures quoque hominis quomodo ei subderes invenisti, et erexisti ejus vetustissimum quidem, sed plane gloriosissimum titulum, commemorans quod in expositione Consiliorum suorum Tullius posuit: « Quia cum vinolenti adolescentes tibiarum etiam cantu, ut fit, instincti, mulieris pudicae fores frangerent; admonuisse tibicinam, ut spon
Abbreviated transcription (Latin):
seruire animi imperio : Nouam quandam libidinem dicis.
aut forte nimis antiquam. qualis & in paradiso. e̾ẽ. potuisset :
sinemo peccas set. Sed quidhinc tecum agam. quando
posteriorib uerbis hoc tollis. quib dicis ñ mõueri haec
adanimi imperium. sed potius expectare consensum.
Sectamen ideo debȩs istam libidinem. fami uelaliis molestiis
nris comparare. Quodenim nemo cum uult esurit aut
stit aut digerit: indigentiae sunt iste reficiendi. uel
ex honerandi corporis : quib subueniendunẽ. neledat᷑
aut occidat. Numquid autem leditur aut occidit corpus.
silibidini non adhibeatur assensus. Discerne ergo mala
quae ꝑpatientiã sustinemꝰ ab eis malis: quae ꝑ continentiã
sefrenamus. Nam & illa mala sunt. quae incorpore mortis
huius potuimus experiri. Quantae autem & quam tran¬
quillae potestatis essemus. &iam dehis motibus quibus
alimenta sumuntur & digeruntur in illa felicitate

Expanded text:
servire animi imperio; » novam quamdam libidinem dicis, servire animi imperio; » novam quamdam libidinem dicis, aut forte nimis antiquam, qualis et in paradiso esse potuisset, si nemo peccasset. Sed quid hinc tecum agam, quando posterioribus verbis et hoc tollis, quibus dicis, « non moveri haec ad animi imperium, sed potius exspectare consensum? » Nec tamen ideo debes istam libidinem fami vel aliis molestiis nostris comparare. Quod enim nemo cum vult esurit, aut sitit, aut digerit; indigentiae sunt istae reficiendi vel exonerandi corporis, quibus subveniendum est, ne laedatur, aut occidat: numquid autem laeditur aut occidit corpus, si libidini non adhibeatur assensus? Discerne ergo mala quae per patientiam sustinemus, ab eis malis quae per continentiam refrenamus. Nam et illa mala sunt, quae in corpore mortis hujus potuimus experiri. Quantae autem et quam tranquillae potestatis essemus etiam de his motibus, quibus alimenta sumuntur et digeruntur, in illa felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
laudare: & erubescere te dicis. de libidinis motibus dis¬
putare: Quid autem magnũ fuerit intueri. qđ posta¬
quam dixi ut alia membra moueantur positũ impote¬
te est: continuo subieci. quando ab impedimentis cor¬
pus liberum habemus & sanum : Somnus enĩ quando
in uitos premit & lassitudo. utiq impedimenta sunt
quibus membrorũ agilitas impeditur: deinde quod
aisti nec in eam partem sequi membra quã uolumis
si ita uelimus ut habitus ipse non patitur: non atten¬
disti propterea me predixisse. ut ad opera sibi congil
noueantur. Ac per hoc si ea uolumus flectere quo corum
natura non patitur. ad opera sibi non congrua non secuntur
Tamen quando ea sequentia uoluntario motu agimꝰ: libi di¬
nis adiutorio Nonegemꝰ. Et cum ab eis mouendis cessare
uolumꝰ : continuo cessamꝰ : Neͤcontra uoluntat̾e nram̃ sti-¬
mulo libidinis excitantur. Sane quod dicis &iam genitalia

Expanded text:
laudare, et erubescere te dicis de libidinis motibus dislaudare, et erubescere te dicis de libidinis motibus disputare. 21. Quid autem magnum fuerat intueri, quod posteaquam dixi, « Ut alia membra moveantur positum in potestate est; » continuo subjeci, quando ab impedimentis corpus liberum habemus et sanum? Somnus enim quando invitos premit, et lassitudo, utique impedimenta sunt, quibus membrorum agilitas impeditur. Deinde quod aisti, « nec in eam partem sequi membra quam volumus, si ita velimus ut habitus ipse non patitur: » non attendisti propterea me praedixisse, « ut ad opera sibi congrua moveantur; ac per hoc si ea volumus flectere quo eorum natura non patitur, ad opera sibi non congrua non sequuntur. Tamen quando ea sequentia voluntario motu agimus, libidinis adjutorio non egemus: et cum ab eis movendis cessare volumus, continuo cessamus, nec contra voluntatem nostram stimulis libidinis excitantur. 22. Sane quod dicis, « etiam genitalia
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati ex aliqua parte cessisti: sed illud quod prius dxeas
delere debuisti. Quomͦ enim secundum priorem sententã
tuam aduoluntatis ꝓrsus nutũ ista dequib agimꝰ membra
famulantur. atq imperio animi seruiunt. si secundum posti¬
riorem sententiam tuam. sicut fames & sitis & digestio non
uoluntatis imperium sed consensum requir̃. Multum quide
laborasti ut haec inuenires. quae contrate potius quam
contrame diceres. Sed intali causa nontibi. ẽẽt. neces¬
sarius labor. siad eẽt. pudor. Quidenim ꝓdest quia
uerecundari tedicis. & dereb loqui talib horrore ꝓhi¬
beri :: Sed necessitate compelli. quando non erubuisti
sententiã tuã relinquere scriptam: contra quã tu ipse per¬
spicua ueritate turbatus. mox aliam sententiam ꝑtulisti
Quãquam & ipsa cõmemoratio uerecundiae tuae nuinis
inuerecunda est. Sed idõ mihi plac&. quia contra te
loquitur. Homo esenim qui non erubescis libidinem

Expanded text:
veritati ex aliqua parte cessisti: sed illud quod prius dixeras delere debuisti. Quomodo enim secundum priorem sententiam tuam, « ad voluntatis prorsus nutum ista, » de quibus agimus, « membra famulantur, atque imperio animi serviunt; » si secundum posteriorem sententiam tuam, « sicut fames et sitis et digestio, non voluntatis imperium, sed consensum requirunt? » Multum quidem laborasti, ut haec invenires, quae contra te potius quam contra me diceres: sed in tali causa non tibi esset necessarius labor, si adesset pudor. Quid enim prodest, quia « verecundari te » dicis, « et de rebus loqui talibus horrore prohiberi, sed necessitate compelli; » quando non erubuisti sententiam tuam relinquere scriptam, contra quam tu ipse perspicua veritate turbatus, mox aliam sententiam protulisti? Quanquam et ipsa commemoratio verecundiae tuae nimis inverecunda est. Sed ideo mihi placet, quia contra te loquitur. Homo es enim, qui non erubescis libidinem
Abbreviated transcription (Latin):
lgem ipsam dĩ sine qua folium de arbore non cadit. & ciu
ĩ capilli numerati sunt. nulla inter posita notura excipi¬
ntes usq ad terrena & inferna iuira transmittunt. non uidei
auem admodum uocabulum animarum. scđm scripturas
cãs possit ostendi : quandoquidem hic non nisi angelos
sos intelligi uolui. quos habere animas nusquam me legisse

Expanded text:
legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo, quemadmodum uocabulum animarum secundum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse
Abbreviated transcription (Latin):
notaui : non quia hoc falsum esse confirmo. sed quiad
nec uerum esse comprehendo: quod sit animal mundis
sunt inconcusse recinendum esse non dubito: dm̃ nobis non
sum mundum. siue anima eius ulla siue nulla sit: quia
ila est ille quicam fecit est dẽur Si autem nulla ełt. nuillorũ
pocest esse iste. quantominus nr̃ Esse tamen spirttalem
osenq uirtutem &iam si non sit animal mundus. quarr
rasin angelis scĩs. ad decorandũ atq ad ministrandum
undum do seruit: & ea quibus non intelligitur itetissune
editur. Angelorum autem scõrum nominẽ. om̃em scam
itaturam spiritalem in clĩ secreto atq occulto ministerio
ostitatam: nunc appellauerim. S ed sp̃s angelicos. scã
miptira nomine animarum significare non sol& INA
Stoinde ineo quod circa finem libri huius dixi. rationales
entellectuales numeri beatarum animarum atq. scãrum.

Expanded text:
notaui, non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia notaui, non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia si ulla est, ille, qui eam fecit, est deus noster; si autem nulla est, nullorum deus potest esse iste, quanto minus noster. esse tamen spiritalem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi incorporibus hominum. omĩumq animalium quae
cũ sensu corporis uiuunt. ratio manifesta defendit: hoc
quippe in ea pulcritudine imitatur constantiam. quod
in compage sua manent eadem corpora inquantũ maneit
id autem asũmo dõ in eam per animã trahicitur. anima
quippe ipsã compagẽ ten& ne dissoluatur & diffluat.
quod uidemus incorporibus animalium anima discedente
contingere. Si autem infima pulcritudo in omĩbus corpo¬
ribus intelligatur: cogit ista sententia &iam ipsũ mundũ
animal credere. ut &̃iam in ipsum quod in illo imitatur
constantiam a sũmo dõ per animam trahiciatur. Sed
animal esse istum mundum sicut plato sensit. aliiq phi¬
losophi plurimi. nec ratione certa indagare potui nec
diuinarũ scripturarũ auctoritate persuaderi posse cog¬
noui. Unde tale aliquid ame dictũ quo id accipi possi
&iam in libro de inmorcalitate animae temere dictum

Expanded text:
nisi in corporibus hominum, omniumque animalium, quae nisi in corporibus hominum, omniumque animalium, quae cum sensu corporis vivunt, ratio manifesta defendit. Hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in compage sua manent eadem corpora, in quantum manent: id autem a summo Deo in ea per animam trajicitur. Anima quippe ipsam compagem tenet, ne dissolvatur, et diffluat; quod videmus in corporibus animalium anima discedente contingere. Si autem infima pulchritudo in omnibus corporibus intelligatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo Deo per animam trajiciatur. Sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit, aliique philosophi quamplurimi, nec ratdiuinarum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in libro de inmortalitate animae, temere dictum
Abbreviated transcription (Latin):
atq certissima. cũ pristinȩ stabilitati certo suo tempore
atq ordine hoc corpus fuerit restitutum: non ita dictum
putetur. quasi non sint futura post resurrectionẽ corpora
meliora. quam primorum hominum in paradiso fuerlnt. eũ
illa iam non sint alenda corporalibus alimentis. quibus
alebantur ista: sed pristina stabilitas hactenus accipiendi
est. quatenus aegritudinem ita nulla corpora illa patit
sicut nec ista pati possent ante peccatum.
lio loco.: laboriosior est inquam huius mundi amor. quos
Xenim in illo anima querit. constantiam scilic& aec̃ntatiens
non inuenit: qm̃ rerũ transitu completur infima pulertua
& quod in illa imitatur constantiam a sũmo dõ per anina
trahicitur. qm̃ prior est species tantũmodo tempore cõmu¬
tabilis. quã ea quȩ & tempore & locis. hȩc uerba sieo mods
accipi possunt. ut non intelligatur infima pulchritudo

Expanded text:
atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum , non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa jam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista: sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. 4. Alio loco: Laboriosior est, inquam, hujus mundi amor. Quod enim in illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non invenit: quoniam rerum transitu completur infirma pulchritudo, et quod in illa imitatur constantiam, a summo Deo per animam trajicitur: quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis, quam est ea, quae et tempore et locis . Haec verba si eo modo accipi possunt, ut non intelligatur infima pulchritudo,
Abbreviated transcription (Latin):
icarnalibus sensibus. & diuinis sapientiȩ numeris refor¬
natur. non sic accipiendum est quasi non sint futuri nu¬
meri corporales incorporibus incorruptibilib & spirita¬
ubus. cum multo speciosiora & decentiora futura sint. aut
anima cos sensura non sit quando erit optima. quẽ admodũ
hiȩ eis carendo fit melior. Hic enim opus hab& auertere se
acarnalibus sentibus ad intelligibilia capienda . quia
infirma est & minus idonea utrisq simul ad hibere inten¬
tionem suam. & in his corporalibus nunc illecebra cauen¬
da est: quamdiu anima illici ad delectationem turpem
potest. Tunc autem tam firma erit atq perfecta. ut nume¬
ns corporalibus non auertatur a contemplatione sapien¬
tiae : & ita sentiat eos ut non illiciatur ab eis. nec eis ca¬
rendo fiat melior. sed ita sit bona & recta. ut nec latere
possint eam nec occupare
tem quod dixi. hȩc autem sanitas tunc firmissima erit

Expanded text:
a carnalibus sensibus, et divinis sapientiae numeris refora carnalibus sensibus, et divinis sapientiae numeris reformatur , non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibilibus et spiritualibus; cum multo speciosiora et decentiora futura sint: aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. Hic enim opus habet avertere se a carnalibus sensibus ad intelligibilia capienda, quia infirma est, et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam: et in his corporalibus nunc illecebra cavenda est, quamdiu anima illici ad delectationem turpem potest. Tunc autem tam firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non avertatur a contemplatione sapientiae, et ita sentiat eos ut non illiciatur ab eis, nec eis carendo fiat melior; sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. 3. Item quod dixi, Haec autem sanitas tunc firmissima erit
Abbreviated transcription (Latin):
qualis nascitur homo:. Secundum quam locutionem.
dixit apłs. Fuimus enim & nos aliquando natura filu
irae : sicut & ceteri. Hoc opus : sic incipit. Si eligerent
einde ut supra cõmemoraui. sex libros de musica
scripsi. quorum ipse sextus maxime in notuit. qm̃
s ieo cognitione digna uersatur: quomodo acorporaib
ospiritalibus sed inmutabilibus numeris. perueniatur ad in¬
itabiles numeros. quiiam in ipsa sunt inmutabili ueritate
aic inusibilia dĩ per ea quȩ facta sunt̃ intellecta conspiciant᷑
uod non possunt. & tamen exxp̃i fide uiuunt: ad illa cercius
aq felicius conspicienda posthanc uitam ueniunt Qui
atem possunt: sidesit cis fides xp̃i. quã unus mediator est
di & hominum: cum tota sapientia sua percunt
ahoc libro illud quoddixi. corpora enim tanto meliora.
quanto numerosiora talibus numeris. anima uero istis
quȩ percorpus accepit carendo fit melior cũ sese auertit¬

Expanded text:
qualis nascitur homo, secundum quam locutionem qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus enim et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. Hoc opus sic incipit: Si eligerent SICA LIBRI SEX. Deinde, ut supra commemoraui, sex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, quomodo a corporalibus et spiritalibus, sed mutabilibus numeris perueniatur ad inmutabiles numeros, qui iam in ipsa sunt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt. In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus acc
Abbreviated transcription (Latin):
incaelis Sibi autem peccando uere noc&: quia propter
ipsam uoluntatem nocendi recipi& id quod nocuit. Possun
sane pelagiani. ad suum dogma trahere istam sententiam
& idõ dicere paruulis aliena non nocuisse peccata. quia
dixi nulli naturae nocere nisi sua: non intuentes idõ par¬
uulos qui utiq pertinent ad humanã naturã trahere
originale peccatum. quia inprimis hominibus natura
humana peccauit. ac perhoc naturae humanae nulla
nocuerunt peccata nisi sua. Perunum quippe hominem
in quo om̃s peccauerunt. peccatum intrauit in mundum
Non enim nulli homini. sed nulli naturae dixi peccata
nocere : nisi sua
tem in eo quod paulopost dixi. nullum esse malum natu¬
rale : possunt quaerere similem latebram. nisi hoc dictum
ad naturã talem referatur. qualis sine uicio primitus con¬
dita est. Ipsa enim: uere ac proprie natura hominis dĩ
Translato autem uerbo utimur. ut naturã dicamus &ia

Expanded text:
in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
significari posse uitam. cũ melioris interpretationis codices
non habeant pabulum. sed fęnum : non satis apte dictum
uidetur. Non enim congru& feni nomine significatio
uitae: quomodo pabuli.
tomn non uideor recte appellasse uerba prophetica quib
scriptum est. quid superbit terra & cinis: quia non in
cus libro legitur. quem certi sumus appellandũ esse
prophetam
ec illud apłi ubi adhib& testimonium de genesi
dicens. factus est primus homo adã in animã uiuen¬
tem. sicut ille uoluit intellexi: cum exponerem quod
serptum est. insufflauit ds̃ infaciem eius flatum uitae.
ad hoc ad hibuit illud testimonium: ut probar& esse corqi
animale Ego autem: hinc putaui esse monstrandum an¬
malem factum prius hominem: non corpus hominis solũ
uod autem dixi. nulli nuturae nocere
peccata nisi sua: idõ dixi. qm̃ iusto qui noc&. non ei
uere noc&: qn andoquidem &iam mercedem eius aug&

Expanded text:
significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis apte dictum videtur. Non enim congruit feni nomen significationi vitae, quomodo pabuli. item non uideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non in eo libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam. nec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget
Abbreviated transcription (Latin):
lud &iam non est consequens. ut idõ intelligatur in allego¬
a tantum modo esse accipiendum. quod erbae uirides &̃
ugna fructifera. omni generi bestiarum. & omnibus auibus.
& omnibus serpentibus in libro geneseos dantur ad cibum:
quia sunt & quadrupedia & uolatilia. quȩ solis cornibus
uuere uideantur. Fieri enim poss& ut alerentur ab homi¬
nbus &iam de fructibus terrae. si propter obedientiam
qua ipsi homines dõ sine ulla iniquitate seruirent. mere¬
citur om̃s bestias & aues omĩmodo habere seruientes
tem mouere potest. quomodo dixerim de populo israhel
ad huc decorporali circũcisione & sacrificiis. tãquã in mari
gentium populus ille legi seruiebat: quandoquidẽ apud
gentes sacrificare non poterant. sicut eos & nunc uidemus
sue sacrificus remansisse: nisi forte quod perpascha immolant
ouem. hoc insacrificio deputetur
nsecundo &iam libro. illud quod posui nomine pabuli

Expanded text:
illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoillud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro ill
Abbreviated transcription (Latin):
manicheorum. fidem catholicȩ ueritatis opposui. quid illi
dicant. & nos quid dicamus breuiter aperteq complectens
uod uero dixi. illud autem lumen non inrationalium
auium oculos pascit sed pura corda eorum qui dõ credunt¬
& ab amore uisibilium rerum & temporalium se ad eius pre¬
cepta implenda conuertunt. quod om̃s homines possunt
si uelint: non existiment noui haeretici pelagiani. secundũ
eos esse dictum. Uerum est enim omnino. om̃s homines hoc posi
si uelint: sed preparatur uoluntas adnõ. & tantũ augetur
munere caritatis ut possint. Quod hic idõ dictum nonđł.
qm̃ presenti necessarium non erat questioni
uod uero ibi legitur de benedictione dĩ. qua dictum
est crescite & multiplicamini. incarnalẽ fȩcunditatem
post peccatum conuersam. eẽ. credendam. si non potest
alio modo dictum uideri nisi ut putentur illi homines non
habituri fuisse filios homines nisi peccassent: omnino non
aꝓprobo

Expanded text:
Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo.
Abbreviated transcription (Latin):
mendat : q̃uam se accipere profitentur. Hoc opus: sic
incipit Dic mihi queso te. utrũ ds̃ non sit auctor mali
contra manicheos. Quam uis enim insuperioribus libris. qus¬
quid disputaui unde ostenderem dm̃ sũme bonum. & in mi¬
tabilem creatorẽ eẽ omĩum mutabilium naturarum. nec ulli
esse naturam malũ suie substantiam inquantum natura es
atq substantia. aduersus manicheos nr̃a inuigilarit inten¬
tio. isti tamen duo libri. apertissime aduersus eos editi sunc
indefensione ueteris legis. quam uehementi studio uesani
erroris oppugnant In primo ab eo quod scriptum est: in
principio fecit ds̃ cęlum & terram. donec septem ꝑ agantur
dies. ubi legitur ds̃ requieuisse in die septimo In secundo
autem. ab eo quod scriptum est. hic liber caeli & terrae.
donec adam & mulier eius dimissi sunt de paradiso. &
custodia posita est ligno uitae. Deinde in fine libri. errori

Expanded text:
mendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic mendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum Deus non sit auctor mali.contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori
Abbreviated transcription (Latin):
inflicta. liber& dĩ grã. quia sponte homo id est libero
arbitrio cadere potuit. non &iam surggere. Adquam
miseriam iustae dãpnationis. pertin& ignorantia e
difficultas. quam patitur omĩs homo ab exordio natiui¬
tatis suae. nec ab isto malo quisquam nisi dĩ grã liberatur
uam miseriam. pelagiani nolunt ex iusta dãpnatione
descendere: negantes õriginale peccatum. quamuis ignoran¬
tia & difficultas. &iam siessent hominis primordia naturalia.
nec sic culpandus sed laud andus ds̃ ess&. sicut in eodẽ libro
tertio disputauimus Quȩ disputatio contra manicheos
habenda est : qui non accipiunt scripturas scãs ueteris testa¬
menti inquibus peccatum originale narratur. & quicquid
inde inlitteris apłicis legitur. detestabili impudentia in¬
missũ fuisse contendunt acorruptoribus scripturarum.
tamquã non fuerit ab apłis dictum. Contra pelagianos
autẽ hoc defendendum est quod utraq scriptura com¬

Expanded text:
inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pautem hoc defendendum est, quod utraque Scriptura com
Abbreviated transcription (Latin):
uinculi: non possit a libidinosis operibus temperare: noni
est natura insticuti hominis. sed pęna dampnati. Cu diad
de illa uoluntate recte faciendi loquimur : de illa scilies
inqua homo factus est loquimur: E cce tãm̃ longe ante¬
qiam pelagiana heresis extitiss&. sic disputauimus. uelut
an contra illos disputaremus Cum enim omĩa bona dice¬
entur ex dõ. id est magna & media. & minima: in medus qui¬
den bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium. quia &
nale illo uti possumus.: sed tamen tale est ut sine illo recte
niuere nequeamus. Bonus autem usus cius iam uirtus est.
que in magnis repperitur bonis. quibus male uti nullus
pocest. Etquia omĩa bona sicut dictũ est & magna: & me¬
da & minima ex dõ sunt: sequitur ut ex dõ sit̃ &iã bonus
usus liberȩ uoluntatis. quȩ uirtus est: & in magnis nume¬
atur bonis
Icinde dictum est. E x qua miseria peccantibus iustissime

Expanded text:
uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte fin qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime
Abbreviated transcription (Latin):
lius. eẽ. non possit: ea quae deb& facit cum haec facit Si
aut̃ bonus homo. eẽt : alit̾. eet̃. Nunc autem quia ita est.
non estbonus. nec hab& inpotestate ut bonus sit: siue non
Poenam istam esse quis dubit&e. Omĩs autem pęna si uista e.
peccati pęna est & supplicium nominatur Si autem in uista
pęna est. q̃m̃ pęnam esse nemo ambigit. in iusto aliquo domui¬
nante homini imposita est. Porro quia de omĩpotentia di
& iusticia dubitare dementis est. iusta hȩc pena est & pro
peccato aliquo penditur. Non enim quisquam in iustus
dominatur : aut subripert homini potuit uel ignoranti
dõ. aut excorquere inuito tamquam inualidiori. uel
terrendo uel conturbando: ut hominem in iusta poena
cruciar&. Relinquitur ergo: ut hȩc pęna iusta de dapna¬
tione hominis ueniat:
t alio loco Approbare inquam falsa pro ueris ut ertde
inuitus. & resistente atq. torquente dolore carnaliss

Expanded text:
lius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si lius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsinuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
epusculis usũ fuisse commemoraui. quis enim peccat in eo
qđ nullomodo caueri potest. peceatas aut̃ caueri igitur potest
continuo sequutus ad iunxi. & tam̃ & iam ꝑ ignorantiã facta
quedã imꝑbantur. & corrigenda iudicantur. sicut indiuinis
gnorans feci. Ait & ꝓpheta. Delicta iuuentutis & ignorantiȩ
meae. nememineris unt & iam necessitate facta imꝓbanda.
ubi uult homo recte facere & non potest Nam unde sunt illȩ uocis
non enu qđ uolo facio bonum. sed qđ odi malũ hoc ago : & illud
Uelle adiac& michi: ꝑficere aut̃ bonum non. & illuđ. Caro concu¬
piscit aduersus sp̃m : sp̃s aut̃ aduersus carnem. Haec enĩ inuicem
aduersantur: ut non ea quae uultis faciatis. Sed haec omnia
hominũ sunt: exilla mortis dampnatione uenientium Nam
si non .ẽ. istapena hominis sed natura: nulla ista peccata sunt
Sieni non receditur ab eomodo. quo naturalit̾ factus . ẽ. ita ut me¬

Expanded text:
opusculis usum fuisse commemoraui: quis enim peccat in eo, opusculis usum fuisse commemoraui: quis enim peccat in eo, quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest, continuo secutus adiunxi: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur et corrigenda iudicantur, sicut in diuinis  sum, quia ignorans feci; ait et propheta: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris. sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: non quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago; et illud: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; et illud: caro concupiritus. concupiscit aduersus carnem. Haec enim, inquit, inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis fahominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut me
Abbreviated transcription (Latin):
ititur: ceteris autem bonis id ẽ. mediis & minimis. non solũ
hne. sed & iam male quisq uti potest. & ideo uirtute nemo male
uatur quia opus uirtutis.ẽ. bonus ulus istorum quib &iam
nonbene uti possumus. Nemo autem bene utendo: male utitur
Iui rẽ. abundantia & magnitudo bonitatis dĩ. non solũ magna.
sd&iam media & minima bona. eẽ. prestitit. Mlagis laudanda
i bonitas eius inmagnis quam inmedus. & magis inmedus
quam inminimis bonis. sed magis in omnib quamsi omnia
ribuis set
⁊ alio loco. Tu tantũ inquam pietatẽ inconcussam tene: ut
nullũ tibi bonum uel sentienti. uel intelligenti. uel quo quomodo
eogitanti occurrat: quod noni sit exdõ
saI& alio loco dixi. Sed qm̃ non sicut homo sponte cecidit.
ta &iam sponte surgere potest: porreetam nobis desuꝑ dexterã
ł̃ in libro tercio cum dixissem illud qđ & pelagium demeis

Expanded text:
utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; nemo autem bene utendo male utitur. quare abundantia et magnitudo bonitatis dei non solum magna sed etiam media et minima bona esse praestitit. magis laudanda est bonitas eius in magnis quam in mediis et magis in mediis quam in minimis his bonis, sed magis in omnibus, quam si non omnia ribuisset. et in alio loco: tu tantum, inquam, pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum uel sentienti uel intellegenti uel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex deo. itemque alio loco dixi: sed quoniam non, sicut sponte homo cecidit, ita etiam sponte surgere potest, porrectam nobis desuper dexteraEt in libro tertio, cum dixissem illud, quod et Pelagium de meis
Abbreviated transcription (Latin):
uitute q̃ua facta .ẽ. serua peccati. & ut uĩcia super& adiuuies
recte pieq. iuuisamortalib nom potest. Et hoc diuinũ beua¬
cium quo liberatur. nisi eam preuenir&.: iuam mertas eulast
culis nr̃is satis egimus: istos mimicos huius gãe nolosꝰ
hereticos refellentes. quãuis & inhis libris qui non eonte
ilos omnino quippe illi nondum erant. sed contra nranio ob
conserpo sunt dellbero arbicdio: non onnimocio de sti d
s reticuimus. quam nefanda impietate conantur auferre.
SieiaUS quippe in sedo libro. non solũ magna sedl s ede¬
&iam minima bona non. eẽ. posse: nsi ab illo aquo sunt
mina bona. hoc est dõ
i paulopost. Uirtutes inquam quibus recte uiuitur: magna
una sunt. Species aut̃ quorumlib& corporum. sine quib recte
uui potest: minima bona sunt Potentiae uero animi. sine quib
rete uiui non potest: media bona sunt. Mirtutib nemo male

Expanded text:
uitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, uitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, recte pieque uiui a mortalibus non potest. et hoc diuinum beneficium, quo liberatur, nisi eam praeueniret, iam meritis eius dsculis nostris satis egimus istos inimicos huius gratiae, nouos hereticos, refellentes, quamuis in his libris, qui non contra illos omnino — quippe illi nondum erant — sed contra Manicheos conscripti sunt de libero arbitrio, non omni modo de ista dei gratia reticuimus, quam nefanda inpietate conantur auferre. diximus quippe in secundo libro non solum magna sed etiam minima bona non esse posse nisi ab illo, a quo sunt omnia bona, hoc est deo. et paulo post: uirtutes, inquam, in quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male
Abbreviated transcription (Latin):
ł iterum. quae tandem. ẽẽ. poterit inquam ante uoluntatẽ
causa uoluntatis: Aut enim & ipsa uoluntas. ẽ. & aradice
ista uoluntatis non receditur: aut non .ẽ. uoluntas. & peccatũ
nullum hab& Aut igitur uoluntas. ẽ. prima causa peccanda
aut nullũ peccatum . ẽ. prima causa peccanti. nec. ẽ. cui rectt
imputetur ꝑeccatum. nisi peccanti: Non .ẽ. ergo cui rece impa
potest Peccator autem caueri igitur potest Quo testimonis
meo: inquodam libro suo pelagius ũsus. ẽ. Cui libro cum responi¬
dissem: titulũ libri mei. eẽ. uolui denatura & grã. In his atq̃
huiusmodi uerbis meis. quia grã dĩ commemorata non .ẽ. de
qua tunc non agebatur: putant pelagiani uel putare possuns
suam nos tenius se sententiam. sed frustra hoc putant
Uoluntas quippe qua & peccatur & recte uiuitur: quod his
uerbis egimus. Uoluntas ergo ipsa nisi gr̃a dĩ liberetur abe¬

Expanded text:
t iterum: Quae tandem esse poterit, inquam, ante voluntatem t iterum: Quae tandem esse poterit, inquam, ante voluntatem causa voluntatis? Aut enim et ipsa voluntas est; et a radice ista voluntatis non rnullum habet. aut igitur uoluntas est primum causa peccandi aut nullum peccatum est prima causa peccandi, nec est, cui inputimputetur peccatum, nisi peccanti. Non est ergo cui recte impupotest? Peccatur autem: caveri igitur potest. Quo testimonio meo in quodam libro suo Pelagius usus est. Cui libro cum respondissem, titulum libri mei esse uolui : de natura et gratia. In his atque huius modi uerbis meis, quia gratia dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani uel putare possunt suam nos tenuisse sententiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic uerbis egimus, uoluntas ergo ista nisi dei gratia liberetur a ser