comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corporis iniuriam uel captiuitatem incurreret.
T̃ransacta deniq septimana paschȩ. posuit ne¬
quissimos uiros et ipsa inopia predones acerrimos
qui singłos aditus obseruarent nequis uiroꝵ aut
mulierum. paruuloꝵ uel senum presumeret des¬
cendere ad hauriendam aquã seu ad molendum
derent ⁊ auilissimis hominib dehonestarentur.
et iuiolarentur. atq iniuriis multis affligerent᷑.
Tanta gͥ necessitate coacti descenderunt ipsi fr̃s
ad hauriendam aquã et ad legenda holera.
Sed et ipsos iniuriis affectos sp̃oliauerunt. nec
uilitatem pannoꝵs seu inhabilitatẽ habitus
pannosi garciferi erubuerunt. Stepħs quoq
de biliaco accepta a fratrib pecunia quingentoꝵ
solidoꝵ et piꝑis ac cere non modica quantitate.
egressus ꝑgebat ad abbatẽ eo tẽpore apud uillare
monasteriũ cõmorantẽ et insidias comitis declinantẽ.
Cunq satellites comitis suspectos haberet. assũpto

Expanded text:
corporis injuriam vel captivitatem incurrerent. corporis injuriam vel captivitatem incurrerent. Transacta denique septimana Paschae posuit nequissimos viros, et ipsa inopia praedones acerrimos qui singulos aditus observarent, ne quis virorum aut mulierum, parvulorum vel senum praesumeret descendere ad hauriendam aquam, seu ad molendum aliquando, et a vilissimis hominibus dehonestarentur et violarentur, atque injuriis multis affligerentur. Tanta igitur necessitate coacti descenderunt ipsi fratres ad hauriendam aquam, et ad legenda olera; sed et ipsos injuriis affectos spoliaverunt, nec utilitatem pannorum, seu inhabilitatem habitus pannosi garciferi erubuerunt. Stephanus quoque de Beliaco accepta a fratribus pecunia quingentorum solidorum, et piperis ac cerae non modica quantitate, egressus pergebat ad abbatem eo tempore apud Villare monasterium commorantem, et insidias comitis declinantem. Cumque satellites comitis suspectos haberet Stephanus, assumpto
Abbreviated transcription (Latin):
exinde tibi responsuruis sum. Cũ gͦ cognouisset
rex de pseudo illo monacho. in risum multunz
excussus ait comiti. Ergone tales sunt monachi
tui : Cunq modum et causam interitus ꝑditi
hominis audisset : iterum subsannando et impro¬
perando ait comitt. Orustus et competens clamor
comitis. o ꝓsequenda calumnia nobilissimi pͥncipis.
Qd suꝑ hoc expostulat. ditor monachus terrę
moretum aguntur. hugo letardus assumptis
satellitib comitis. ingressus est terrã uizelia¬
censis monasterii. et fecit in eã predã multam
nimis armentoꝵ et peccoꝵ uarieq suppellecti¬
lis. et etiã infecta coria mansionarioꝵ de sceno
extrahens distraxit. et pecumã ducentarum
eoq amplius librarum ex omnib confecit.
Et ascendens clamauit ꝑ preconẽ in foro qd̾
siquis cuiuslibet conditionis deinceps aliquid
uenale afferret infra oppidum uizeliaci uel in
omĩ confinio eiꝰ : bonoꝵ suoꝵ amissionẽ et ꝓprii

Expanded text:
exinde tibi responsurus sum. Cum ergo cognovisset exinde tibi responsurus sum. Cum ergo cognovisset rex de pseudo illo monacho, in risum multum excussus, ait comiti: « Ergone tales sunt monachi tui? » Cumque modum et causam interitus perditi hominis audisset, iterum subsannando et improperando ait: « O justus et competens clamor comitis! o prosequenda calumnia nobilissimi principis! quid super hoc expostulat? proditor monachus terrae Moretum aguntur, Hugo Letardus, assumptis satellitibus comitis, ingressus est terram Vizeliacensis monasterii, et fecit in eam praedam multam nimis armentorum et pecorum, variaeque supellectilis, et etiam infecta coria mansionariorum de coeno extrahens distraxit, et pecuniam ducentarum, eoque amplius librarum ex omnibus confecit. Et ascendens clamavit per praeconem in foro, quod si quis cujuslibet conditionis deinceps aliquid venale afferret infra oppidum Vizeliaci vel in omni confinio ejus, bonorum suorum amissionem, et proprii
Abbreviated transcription (Latin):
Et dixerunt optimates et consiliarii regis. Mos regie
curiȩ talis ẽ quod siquis de seruili conditione ab alio
interpellatus fuerit. liber a suo possessore ꝓducatur
in medium. Qͥ si suũ possessorem solum dñm suun
recognouerit. calumniator lite soluta nichil in eo
habebit. Si aũ se seruum calumniatoris dixerit:
nudus cedet in partẽ calumniatoris. res aũ illius tam
mobiles quã in mobiles uniuersas nudo relicto corꝑe
possessor occupabit. Respondit abbas. Hoc iudiciũ
et hunc morem laudo. et libenter obseruabo.
Tunc confusus comes uoluit ignominiã cause suę
in abbatem refundere. et ꝓpofuit calumniam de
tligno interitu ꝑierat. dicens monachũ qui in sua
tutela existebat precepto abbatis fuisse interempm̃
Et exclamauit omĩs curia aduersus tam insipientẽ
et nequissimã calumniã comitis. Dixitq abbas.
Licet omnino falsa sit ꝓposita calumnia. nichil tñ

Expanded text:
» Et dixerunt optimates et consiliarii regis: « Mos regiae » Et dixerunt optimates et consiliarii regis: « Mos regiae curiae talis est quod si quis de servili conditione ab alio interpellatus fuerit, liber a suo possessore producatur in medium. Qui si suum possessorem solum dominum suum recognoverit, calumniator lite soluta nihil in eo habebit. Si autem se servum calumniatoris dixerit, nudus cedet in partem calumniatoris; res autem illius tam mobiles quam immobiles universas nudo relicto corpore possessor occupabit. » Respondit abbas: « Hoc judicium et hunc morem laudo et libenter observabo. » Tunc confusus comes voluit ignominiam causae suae in abbatem refundere, et proposuit calumniam de digno interitu perierat, dicens monachum qui in sua tutela existebat, praecepto abbatis fuisse interemptum. Et exclamavit omnis curia adversus tam insipientem et nequissimam calumniam comitis; dixitque abbas: Licet omnino falsa sit proposita calumnia, nihil tamen
Abbreviated transcription (Latin):
in domum fratrum uizeliacensiũ quȩ sita ẽ suꝑ
stephanus abbas scĩ remigii senonensis. stephanꝰ
landonis. et uirisꝑitus mainerius. atq osmundus
parisiensis canonicus. Quidã uͦ multipharie tem¬
ptabant siquomodo possent auertere animũ regis
ab abbate uel ab eccła uireliacensi. Sed frustrati st̃
om̃s conatus sathane. et dirupti laquei clandestine
cupiditatis. qm̃ abbas in nullo penitꝰ a uoluntate
et sententia regis deficiebat. comes aũ iudicio regis
stare omnino recusabat. Ꝙ conquestꝰ ẽ qd̾ abbas
hominem suũ captũ teneret. Requisitus quẽ. respon¬
dit. Andream de palude.  ait abbas. Andreas de
palude nichil omnino ad te ꝑtinens meus ẽ a planta
pedis usq ad uerticem sicut ꝓprius seruus monasterii
uizeliacensis. Dixitq comes. Conditionẽ seruitutis
hiius andreas minime nͥ coactus cognoscit. Respor¬
dit abbas. Ecce suꝑ hoc etiã adsto iudicio regiȩ curiꝙ

Expanded text:
in domum fratrum Vizeliac. quae sita est super in domum fratrum Vizeliac. quae sita est super Stephanus abbas S. Remigii Senonensis, StephanusLandonis, et jurisperitus Mainerius, atque Osmundus Parisiensis canonicus. Quidam vero multifarie tentabant si quomodo possent avertere animum regis ab abbate, vel ab Ecclesia Vizeliacensi; sed frustrati sunt omnes conatus Satanae, et dirupti laquei clandestinae cupiditatis; quoniam abbas in nullo penitus a voluntate et sententia regis deficiebat; comes autem judicio regis stare omnino recusabat; et conquestus est quod abbas hominem suum captum teneret. Requisitus, quem: respondit: « Andream de Palude. » Et ait abbas: « Andreas de Palude nihil omnino ad te pertinens, meus est a planta pedis usque ad verticem, sicut proprius servus monasterii Vizeliac. » Dixitque comes: « Conditionem servitutis hujus Andreas minime nisi coactus cognoscit. » Respondit abbas: « Ecce super hoc etiam asto judicio regiae curiae.
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩm tuũ habes. atq consilio meo stare detrectas:
Hacꝰtenus puericiȩ tue deferens iniusticias tuas
sustinui. hactenus grande peccatũ in tolerantia
subuersionis sepulchri beatȩ mariȩ maglalene
contraxi. Iam de cetero iusticie monasterii ñ deero.
si forte abbas clamorẽ suꝑ te faciens iusticiã quesierit.
Interim auctoritate regia interdico tͥ ne amodo mo¬
nasteriũ uizeliaci aut homines seu possessiones ad
illud ꝑtinentes infestare presumas. sciens in iniuriã
corone regni redundare quicquid denuo mali eidẽ
monasterio feceris. Siquid autẽ habes aduersus
abbatẽ. ecce ad iusticiam illum tibi exhibeo. Ac¬
cedensq abbas ad regẽ. petiit iusticiã de comite.
me uenit. non decet regiam mansuetudinem in
ius illum ad presens trahere. Sustine gͦ donec rece¬
dat. et post modum tibi et illi assignabo diem et
locum agendi. Et conuenerunt iterũ sequenti die

Expanded text:
dominum tuum habes, atque consilio meo stare detrectas? dominum tuum habes, atque consilio meo stare detrectas? Hactenus pueritiae tuae deferens injustitias tuas sustinui; hactenus grande peccatum in tolerantia subversionis sepulcri beatae Mariae Magdalenae contraxi. Jam de caetero justitiae monasterii non deero, si forte abbas clamorem super te faciens justitiam quaesierit: interim auctoritate regia interdico tibi, ne amodo monasterium Vizeliaci, aut homines seu possessiones ad illud pertinentes infestare praesumas, sciens in injuriam coronae regni redundare quidquid denuo mali eidem monasterio feceris. Si quid autem habes adversus abbatem, ecce ad justitiam illam tibi exhibeo. » Accedensque abbas ad regem petiit justitiam de comite. catus a me venit, non decet regiam mansuetudinem in jus illum ad praesens trahere. Sustine ergo donec recedat, et postmodum tibi et illi assignabo diem et locum agendi. » Et convenerunt iterum sequenti die
Abbreviated transcription (Latin):
dicit patrib suis a patrib tuis datũ fuisse mo¬
nasteriũ uizeliaci. ecce pre manib habemus
patrum tuoꝵ priuilegia. quib ipsiꝰ monasterii
libertas cõmendatur. et omniũ potestatum
omnimoda possessio atq consuetudo excludit᷑.
Attamen ipsa priuilegia tam apłica ꝗͣ. regalia.
et ipsum monasteriũ uizeliaci in manus tuas
cõmitto: compone et dispone scd̾m censuram
compositioni ꝓlocute a comite henrico apud au¬
tisiodoꝵ. Respondit comes. Nullum penitus
uerbum feci compositionis cũ comite henrico.
Et ait rex. Equidẽ sic audierã sicut dixi. S qͣntũ
ad hec: uide quid mei gr̃a facturus sis. At ille. T̃ ui
ait gr̃a qd̾ potero faciam. s de iure meo nunquam
componam. Indignatus rex. ait. Abbas qui nullo
iure mͥ tenetur obnoxius. de iure ꝓprio sese submit¬
tit et sententiȩ meȩ totũ se exponit. et tu qui
iure ꝓprii hominii michi teneris suspectũ me

Expanded text:
dicit patribus suis a patribus tuis datum fuisse modicit patribus suis a patribus tuis datum fuisse monasterium Vizeliaci, ecce prae manibus habemus patrum tuorum privilegia, quibus ipsius monasterii libertas commendatur, et omnium potestatum omnimoda possessio atque consuetudo excluditur. Attamen ipsa privilegia tam apostolica quam regalia, et ipsum monasterium Vizeliaci in manus tuas committo, compone et dispone secundum censurcompositioni prolocutae a comite Henrico apud Autissiodorum. Respondit comes: « Nullum penitus verbum feci compositionis cum comite Henrico. » Et ait rex: « Equidem sic audieram sicut dixi. Sed quantum ad haec, vide quid mei gratia facturus sis. » At ille: « Tui, ait, gratia quod potero faciam, sed de jure meo nunquam componam. » Indignatus rex ait: « Abbas qui nullo jure mihi tenetur obnoxius, de jure proprio sese submittit, et sententiae meae totum se exponit: et tu qui jure proprii hominii mihi teneris, suspectum me
Abbreviated transcription (Latin):
fecitq abbas scm̃ pascha apud uillare monasteriũ.
Et quarto die conuenerunt in nemore qd̾ est supra
moretum rex et comes et abbas singuli cũ suis. Rex
aũ rogabat comitẽ ut compositioni acquiesceret scd̾m
consilium comitis henrici. Cui comes respondit. Qd̾
habeo in monasteriti uizeliaci. susceperunt patres
de tota hereditate mea. uel agere uel componere. non
tam pacificum quã uiolentum michi uidetur.
Ad hec rex. Siita ẽ inquit quod patres mei patrib¬
tuis illud tradiderint feodum. constat ꝓculdis¬
bio causa tuitionis et non destructionis id
factum fuisse. Tu aũ ꝓut nobis uidetur in
destructionẽ monasterii totis uirib anhelas.
Respondit ei comes. Saluo uerbo regis ego illud
non destruo. Dicit ei rex. In quantũ oꝑa tua
manifestant. destructio ipsa presto est. Sane
his intermissis. de compositione agamus. si tam̃
abbas uoluerit. Respondit abbas. Qd̾ comes

Expanded text:
Fecitque abbas sanctum Pascha apud Villare monasterium. Fecitque abbas sanctum Pascha apud Villare monasterium. Et quarto die convenerunt in nemore quod est supra Moretum rex, et comes, et abbas, singuli cum suis. Rex autem rogabat comitem ut compositioni acquiesceret secundum consilium comitis Henrici. Cui comes respondit: « Quod habeo in monasterio Vizeliaci susceperunt patres de tota haereditate mea vel agere vel componere non tam pacificum quam violentum mihi videtur. » Ad haec rex: « Si ita est, inquit, quod patres mei patribtuis illud tradiderunt feodum, constat procul dubio causa tuitionis et non destructionis id factum fuisse. Tu autem, prout nobis videtur, in destructionem monasterii totis viribus anhelas. » Respondit ei comes: « Salvo verbo regis, ego illud non destruo. » Dicit ei rex: « In quantum opera tua manifestant, destructio ipsa praesto est. Sane his intermissis, de compositione agamus, si tamen abbas voluerit. » Respondit abbas: « Quod comes
Abbreviated transcription (Latin):
prescripta compositione satageret. Et assignauit
comes henricus abbati diem lune ramis palmar
trecis. Misitq ad comitẽ niuernensem rogans sic̃
cognatum ut gr̃a compositionis inter ipsum. et
abbatẽ. trecas uenire dignaretur. At ille reman¬
dauit ei ipsum potiꝰ uenire debere altisiodoꝵ
si forte opis haberet. Henricus aũ tantũ fastum
ex horrescens. scripsit hoc ipsum uerbum regi
et abbati. Reuersus itaq abbas ad regẽ. inuenit
eũ aurelianis. in die scõ dnĩce cene. Inuitatusq ẽ
ab ep̃o manasse ut secũ celebraret sollemnia confe¬
ctionis sacri chrismatis. Qͦ facto: misit ex eodẽ
chrismate uizeliacũ ꝑ manũ uincencii decani.
Et cũ intimasset regi responsum guilelmi comitis
qd̾ fecerat comiti henrico. miratꝰ ÷ rex ualde.q
misit ad eũ precipiens ut die mercurii pꝰ pascha
neret. et saluum conductum ueniendi ad predic¬
tum colloquiũ uizeliacensib concecleret.

Expanded text:
praescripta compositione satageret. Et assignavit praescripta compositione satageret. Et assignavit comes Henricus abbati diem Lunae Ramis palmarum Trecis. Misitque ad comitem Nivernensem, rogans sicut cognatum, ut gratia compositionis inter ipsum et abbatem Trecas venire dignaretur. At ille remandavit ei ipsum potius venire debere Altisiodorum, si forte opus haberet. Henricus autem tantum fastum exhorrescens, scripsit hoc ipsum verbum regi et abbati. Reversus itaque abbas ad regem, invenit eum Aurelianis in die sancto Dominicae Coenae. Invitatusque est ab episcopo Manasse, ut secum celebraret solemnia confectionis sacri chrismatis. Quo facto, misit ex eodem chrismate Vizeliacum per manum Vincentii decani. Et cum intimasset regi responsum Guillelmi comitis, quod fecerat comiti Henrico, miratus est rex valde, et misit ad eum praecipiens ut die Mercurii post Pascha neret, et salvum conductum veniendi ad praedictum colloquium Vizeliacensibus concederet.
Abbreviated transcription (Latin):
onib sexaginta libras comiti ꝑsolueret. ita tamen
ut de festiuitate quã presentia sua minime comes
honoraret. nichil ei omnino abbas uel eccła p̃staret
Ut aũ hec cõpositio grata comiti et ꝑpetua lege
rata constaret. dictum ẽ ut abbas comiti septin¬
gentas libras daret. Abbas uͦ quirquaginta tantũ
libias de singulis ꝓcurationib. et ꝓ cõpositione qͥn¬
gentas libras offerebat. Uentũ ÷ igitur ad comitẽ
niuernensem. At ille compositionẽ omnino instigat
ab stepħo clerico suo et ab stepħo de petra foramins
renuit. nͥ de singłis ꝓcurationib ocꝰtoginta libras.
ꝓ cõpositione aũ mille libras ab abbate sibi cdarent᷑.
Et durus uisus ẽ sermo in oculis abbatis. laudante
et contradicente comite henrico neqͥd oblato ampli
daret. Sic uesꝑe facto infectoq negocio ab inuicen
discesserunt. Rogatu deniq abbatis scripsit rex
comiti henrico gr̃as agens et obsecrans quatinꝰ pro

Expanded text:
onibus sexaginta libras comiti persolveret, ita tamen onibus sexaginta libras comiti persolveret, ita tamen ut de festivitate, quam praesentia sua minime comes honoraret, nihil ei omnino abbas vel Ecclesia praestaret. Ut autem haec compositio grata comiti, et perpetua lege rata constaret, dictum est ut abbas comiti septingentas libras daret. Abbas vero quinquaginta tantum libras de singulis procurationibus, et pro compositione quingentas libras offerebat. Ventum est igitur ad comitem Nivernensem. At ille compositionem omnino, instigatus a Stephano clerico suo, et a Stephano de Petra-foraminis renuit, nisi de singulis procurationibus octoginta librae, pro compositione autem mille librae ab abbate sibi darentur. Et durus visus est sermo in oculis abbatis, laudante et contradicente comite Henrico, ne quid oblato amplius daret. Sic, vespere facto, infectoque negotio ab invicem discesserunt. Rogatu denique abbatis scripsit rex comiti Henrico gratias agens, et obsecrans quatenus pro
Abbreviated transcription (Latin):
dies cũ quadraginta suꝑiorib ꝑficerentur. Qd̃ ut
rex audiuit. egre tulit. Dixitq abbati ut secum
rediret altisiodoꝵ. Et utuꝑauit comitem rex
precepitq ei ut fractas inducias restitueret. Et contri¬
status ẽ comes ualde. ita qd̾ pene lacrimaretur.
Coactus tamen paruit. et ab inde.xu. dierũ indu¬
cras dedit. completiq sunt dies illi infra septimanã
theobaldꝰ comes blesensis atq Ansellus de triagnello
conuenerunt guilelmĩ comitẽ niuernensem et .g.
abbatẽ uizeliacensem. et diu satisq egerunt ꝓ com¬
positione pacis inter comitẽ niuernis et cenobium
iuzeliaci. Erant aũ hi duo comites cognata germa¬
nitate coniuncti comiti niuernensi. Quid plura:
De omnib querelis suis dixit abbas stare consilio et
diffinitioni eoꝵ. exceptis duab ꝓcurationib quib
eccłam penitus comes destruebat. Dictum ẽ itaq a
pretaxatis illustrib uiris quatinꝰ de singłis ꝓcurati¬

Expanded text:
dies cum XL superioribus perficerentur. Quod ut dies cum XL superioribus perficerentur. Quod ut rex audivit, aegre tulit; dixitque abbati ut secum rediret Altissiodorum; et vituperavit comitem rex, praecepitque ei ut fractas inducias restitueret. Et contristatus est comes valde, ita quod pene lacrymaretur: coactus tamen paruit, et abinde XV dierum inducias dedit. Completique sunt dies illi infra septimanam Theobaldus comes Blesensis, atque Ansellus de Triagnello convenerunt Guillelmum comitem Nivernensem, et Guillelmum abbatem Vizeliacensem, et diu satisque egerunt pro compositione pacis inter comitem Nivernis et coenobium Vizeliaci. Erant autem hi duo comites cognata germanitate conjuncti comiti Nivernensi. Quid plura? de omnibus querelis suis dixit abbas stare consilio et diffinitioni eorum, exceptis duabus procurationibus, quibus Ecclesiam penitus comes destruebat. Dictum est itaque a praetaxatis illustribus viris, quatenus de singulis procurati
Abbreviated transcription (Latin):
prescriptione easdem limitaret. Iterũ imminente media
eiꝰ uenerunt ad patruum suũ guilelmũ abbatẽ uizeli¬
acensem. tẽptantes de compositione pacis animũ eius.
Et conuenerunt apud escoluias. hinc abbas. illinc co-¬
mes : s et tunc casso labore sudatum ẽ. Inde abbas cum
ꝓparet ad regem. inuenit eum senonis. Et significauit
ei quomodo comes constitutas interrupisset in¬
ducias quadraginta dieruͣ. Siquidem in senonica cõpo¬
sitione dicꝰtum fuerat qd̾ post ꝓbationẽ damnoꝵ
suoꝵ abbas et eccła quadraginta dierũ inducias
haberent a comite suꝑ om̃ib querelis quas comes aduers
abbatem haberet. et etiã deinceps si forte comes ampliꝰ
sustinere nollet. a die diffidationis iterũ quindecim
dies induciarum abbas haberet. Comes aũ dieb octo
infra .xl. dierum inducias abbatẽ ita diffidauit.
qd̾ non nisi octo dies daret induciarũ. et ipsi octo

Expanded text:
praescriptione easdem limitaret. Conqueritur regi abbas praescriptione easdem limitaret. Conqueritur regi abbas ejus venerunt ad patruum suum Guillelmum abbatem Vizel. tentantes de compositione pacis animum ejus. Et convenerunt apud Escolnias hinc abbas, illinc comes: sed et tunc casso labore sudatum est. Inde abbas cum properaret ad regem, invenit eum Senonis. Et significavit ei quomodo comes constitutas interrupisset inducias quadraginta dierum. Siquidem in Senonica compositione dictum fuerat, quod post probationem damnorum suorum, abbas et Ecclesia XI dierum inducias haberent a comite super omnibus querelis quas comes adversus abbatem haberet. Et etiam deinceps, si forte comes amplius sustinere nollet, a die diffidationis iterum quindecim dies induciarum abbas haberet. Comes autem diebus octo infra XL dierum inducias abbatem ita diffidavit, quod non nisi octo dies daret induciarum, et ipsi octo
Abbreviated transcription (Latin):
matris ꝑemptus ẽ. Itaq presentib regis militib et
clientib comitis. computauit abbas suminã detrim̃toꝵ
monasterii que ab hominib comitis fuerant eccłe
illata ab exitu fratrum usq in presens. et fuit
summa ducentarum quadraginta librarun.
expensam ꝓcurationis festi beatȩ mariȩ magdalene
et alia quedam ridicula. Quib abbas respondit.
Quando comes facta mecũ concordia in cõmunionẽ
eccłe susceptꝰ fuerit. tunc respondebo illi suꝑ ꝓposita
questione. Et conuenerunt apud crisenon archiep̃c
Lugdunensis et archiepc̃ senon cantuariensis. tem¬
ptantes si forte componere possent inter abbatenz ⁊
comitẽ atq comitissam. S frustra laboratum est.
Qͥa enĩ pondus omniũ grauaminum in imnmoderatis
ꝓcurationib existebat. nolebat abbas uel eccła reciꝑe
quamlibet cõpositionẽ quę ꝓfecto nun ueram s potiꝰ
fictam inducere pacem uideretur. nisi aut omnimodas
ꝓcurationes comes dimuteret. aut certa expensarunz

Expanded text:
miser mortuus est. Itaque praesentibus regis militibus et clientibus comitis, computavit abbas summam detrimentorum monasterii, quae ab hominibus comitis fuerant Ecclesiae illata ab exitu fratrum usque in praesens: et fuit summa ducentarum quadraginta librarum. Texpensam procurationis festi B. Mariae Magdalenae, et alia quaedam ridicula. Quibus abbas respondit: « Quando comes, facta mecum concordia, in communionem Ecclesiae susceptus fuerit, tunc respondebo illi super posita quaestione. » Et convenerunt apud Crisenon archiepiscopus Lugdunensis, et archiepiscopus Cantuariensis, tentantes si forte componere possent inter abbatem et comitem atque comitissam. Sed frustra laboratum est. Quia enim pondus omnium gravaminum in immoderatis procurationibus existebat, nolebat abbas vel Ecclesia recipere quamlibet compositionem, quae profecto non veram, sed potius fictam inducere pacem videretur, nisi aut omnimodas procurationes comes dimitteret, aut certa expensarum
Abbreviated transcription (Latin):
habere poterant dissipantes fugam arripuerun
Igitur nouies quinq dieb exactis reuersi sunt
fratres de exilio cũ letitia et ingenti gaudio.
Unus aũ ex comiunicatoꝵ nominẽ guilelmꝰ pidech
diabolico inuasus sp̃u cepit monasteriũ ĩpugnare
et preclas iumentoꝵ facere. Qd̾ cũ du fecisset.¬
tulisset: insecuti sunt eũ tam ex oppĩdo uizeliaci
quã ex uiculo campi molli multitudo rusticoꝵ

Expanded text:
habere poterant dissipantes, fugam arripuerunt. habere poterant dissipantes, fugam arripuerunt. Igitur novies quinque diebus exactis, reversi sunt fratres de exsilio cum laetitia et ingenti gaudio. Unus autem excommunicatorum nomine Guillelmus Pideth, diabolico invasus spiritu coepit monasterium impugnare et praedas facere: quod cum diu fecisset,fecisset, insecuti sunt eum tam ex oppido Vizeliaci quam ex oppido Campimolli multitudo rusticorum
Abbreviated transcription (Latin):
in quib diuertere poterunt se et sua ad tuta
loca. eccła ꝑmanente in pace cũ uniuersis ꝓͥis
possessionib suis. De damnis gͥ modernis scd̾m
ꝓbationem hominũ eccłe restituendis. comes
dedit obsides ansellum de triagnello et frẽm eiꝰ
uicecomitẽ de iouiniaco. Hii quatuor ꝓ quarta
parte singłi fiduciauerunt in manu comitis
theobaldi qm̃ si comes põst quadraginta dies
legitune ꝓbationis damna ꝓbata reddere detre¬
ctaret. infra quindecim dies summonionis abbatis
apud senonicam urbem obsidatũ tamdiu tene¬
rent. donec abbati et eccłe ipsi uel comes satisfa¬
festinauit rex facere diem epiphanioꝵ apud
uzeliacũ. reduxitq abbatẽ cũ letitia magna
in loccũ suũ. Et eiecti sunt filii belial de mona¬
sterio et de burgensium domib. et optinuit
omnes gaudium et letitia magna. Sed et
nequã ꝓditores pseudo monachi egressi de do¬
mo esconii. bona penitus omĩa que pre manib

Expanded text:
in quibus divertere poterunt se et sua ad tuta in quibus divertere poterunt se et sua ad tuta loca, Ecclesia permanente in pace cum universis propriis possessionibus suis. De damnis igitur modernis secundum probationem hominum Ecclesiae restituendis comes dedit obsides Ansellum de Triagnello, et fratrem ejus vicecomitem de Joviniaco. Hi quatuor pro quarta parte fiduciaverunt singuli in manu comitis Theobaldi, quoniam si comes post quadraginta dies legitimae probationis damna probata reddere detrectaret, infra quindecim dies submonitionis abbatis apud Senonicam urbem obsidatum tandiu tenerent, donec abbati et Ecclesiae ipsi vel comes satisfafestinavit rex facere diem Epiphaniorum apud Vizeliacum, reduxitque abbatem cum laetitia magna in locum suum. Et ejecti sunt filii Belial de monasterio et de burgensium domibus, et obtinuit omnes gaudium et laetitia magna. Sed et nequam proditores pseudomonachi egressi de domo Esconii, bona penitus omnia quae manibus
Abbreviated transcription (Latin):
facit iniuriam michiq tenetur tam ꝓprio ho¬
minio quam causa querele sue. consilio meo
et curie mee parere diffidit. Iam de cetero ca¬
ueat sibi abbas ne decipiatur qr ego ei nũhuã
compromisit ei per i manum suam in manu
illius pollicendo eccłam. redditus. domos et
om̃s possessiones monasterii abbati et suis reddere
in eo statu quo dieb octo ante fratrũ egressionẽ
consistebant. saluis illis querelis quas adiuicẽ
ante habebant. et salua sententia ex comiu¬
nicationis et interdicti qua tenebatur. Polli-¬
citus ẽ item ea omĩa quȩ a tercio die ante frm
exitum de reb eccłe quoquomodo diminuta uel
ꝑdita uiderentur restituere. et denuo pacem
seruare eccł̃ȩ et possessionib illiꝰ. abbati et mona¬
chis atq hominib eoꝵs. hoc ure retento qd̾ si
forte inter comitẽ et abbatẽ uel eccłam controuer¬
sia emerserit. ꝑ quindecim dies post diffidatio¬
nem habebunt inducias burgenses uizeliaci.

Expanded text:
fecit injuriam, mihique tenetur tam proprio hofecit injuriam, mihique tenetur tam proprio hominio quam causa querelae suae, consilio meo et curiae meae parere diffidit? Jam de caetero caveat sibi abbas ne decipiatur, quia ego ei nunquam compromisit ei per manum suam in manu illius pollicendo Ecclesiam, redditus, domos, et omnes possessiones monasterii abbati et suis reddere in eo statu, quo diebus octo ante fratrum egressionem consistebant, et salvis illis querelis quas ad invicem ante habebant, et salva sententia excommunicationis et interdicti qua tenebatur. Pollicitus est item ea omnia, quae a tertio die ante fratrum exitum de rebus Ecclesiae quoquomodo diminuta vel perdita viderentur, restituere, et denuo pacem servare, Ecclesiae et possessionibus illius, abbati et monachis atque hominibus eorum, hoc jure retento, quod si forte inter comitem et abbatem vel Ecclesiam controversia emerserit, per quindecim dies post diffidationem habebunt inducias burgenses Vizeliaci,
Abbreviated transcription (Latin):
temptabant eum de compositione pacis. Quibs
abbas respondit. Ego in manu dñi pape sum:
dñi regis. et absq illoꝵ nutu facio penitus nich
Ingressi gͦ ad regem. rogabant eum suꝑhunc en¬
dem sermonẽ. Et uocatus abbas ante regem non
tam de sua quã de tiranni pace a quibusdam in¬
terpellabatur. Cognouit autem albas dolos eo
qui modis om̃ibꝰ laborabant gr̃ãm ab eo regis auꝰ¬
tere. Unde consulto in delib̾atione illius posuit
totum finem negotii sui. uituꝑiũ eque ut gras
a se remouens totiꝰ oꝑis. Quesiuit ergo rex a pi¬
locutoribꝰ comitis. non enĩ cum eo loquebatur
nec faciem eiꝰ uidere uolebat quã du questio ue¬
tilabatur. quesiuit inquam rex utrum comes
scđm uerbum suũ finem faceret huiꝰ negotii.
Quo negante in dignatus rex uehementer ait.
Quid ergo Abbas qui iniuriam passus est et
in nullo penitus michi tenetur obnoxiꝰ. ipse
totum se me dispositioni exponit. et comes qͥ

Expanded text:
tentabant eum de compositione pacis. Quibus tentabant eum de compositione pacis. Quibus abbas respondit: « Ego in manu domini papae sum et domini regis, et absque illorum nutu facio penitus nihil. » Ingressi ergo ad regem, rogabant eum super hunc eumdem sermonem. Et vocatus abbas ante regem, non tam de sua quam de tyranni pace a quibusdam interpellabatur. Cognovit autem abbas dolos eorum, qui modis omnibus laborabant gratiam ab eo regis avertere, unde consulto in deliberatione illius posuit totum finem negotii sui, vituperium aeque ut gratiam a se removens totius operis. Quaesivit ergo rex a prolocutoribus comitis, non enim cum eo loquebatur, nec faciem ejus videre volebat, quandiu quaestio ventilabatur: quaesivit, inquam, rex utrum comes secundum verbum suum finem faceret hujus negotii. Quo negante, indignatus rex vehementer, ait: « Quid ergo? abbas, qui injuriam passus est, et in nullo penitus mihi tenetur obnoxius, ipse totum se meae dispositioni exponit, et comes qui
Abbreviated transcription (Latin):
Statim rex accitis librariis precepit undiq adunari.
exereitũ. et ussit ut om̃s armati occurrerent sibi
uicesima die post natale dñi. Comes gͥ theobaldus
et comes henricus uix a rege impetrata licentia.
comitẽ guilelium conuenerunt. et de ꝑpetrata ne¬
quitia obiurgati sunt. acceptoq ab eo comꝓmisso qd̾
staret mandato regis. conduxerunt eũ in urbem
senonicã. quo rex ꝓpt̃ alia negocia intrante ranua¬
rio conuenerat. Abbas quoq uizeliacensis forte ibidem
aduenerat in presentia senonensis et meldensis causa
componendi eũ comitissa. S illa desistente uel ablata
reddere uel cautionẽ de seruanda pace prestare. labor
mutilis effectus ẽ. Nocte itaq insecuta. misit comes
theobaldus ad abb̃em rogans ne sequenti crastino
cederet. donec secum de ꝓpͥo negotio loqueretur
Cunq sequenti die abbas curiam regis adiret: oe¬
currentes ei comes henricus. et cõmes theobal

Expanded text:
Statim rex accitis librariis praecepit undique adunari Statim rex accitis librariis praecepit undique adunari exercitum, et jussit ut omnes armati occurrerent sibi vicesima die post Natale Domini. Comes igitur Theobaldus et comes Henricus vix a rege impetrata licentia comitem Guillelmum convenerunt, et de perpetrata nequitia objurgati sunt, acceptoque ab eo compromisso quod staret mandato regis, conduxerunt eum in urbem Senonicam, quo rex propter alia negotia intrante Januario convenerat. Abbas quoque Vizeliacensis forte ibidem advenerat in praesentia Senonensis et Meldensis, causa componendi cum comitissa. Sed illa desistente vel ablata reddere, vel cautionem de servanda pace praestare, labor inutilis effectus est. Nocte itaque insecuta misit comes Theobaldus ad abbatem, rogans ne sequenti crastino abscederet, donec secum de proprio negotio loqueretur. Cumque sequenti die abbas curiam regis adiret, occurrentes ei comes Henricus et comes Theobaldus
Abbreviated transcription (Latin):
mandati executione. Cuius inquiunt mandat
atille respondit. Ut de illatis iniuiriis satisfaciat.
e de seruanda pace cautionem prestet. Erat autẽ
sabbatum ante natale dñi. Ipsa die ꝓmotus est ad
diaconatum guilelmus elecꝰtus carnotensis frater
comitis henrici. qui etiã tuncibidem ob grãm frĩs
aduenerat. Is ieuinio ualde ꝑtesus. grauiter aduers
abbatẽ indignatus ẽ abscessit. Et dilatũ ẽ uerbum
usq in crastinum. Cunq hinc inde multum ꝓ cõposi¬
tione laboraretur. oꝑe casso discessum ẽ. qm̃ comitissa
neq illata clamna restituere. neq de seruanda pace
cautionem prestare uoluit. dicens absq consensu filii
sui expostulata facere se non posse. Unde et actio
ipsa dilata ẽ usq in terciam diem cireumcisionis.
Legati aũ regis a comite reuersi. responderunt se
nichil de manclato regis a comite impetrasse. iniuriis
u̾ et minis habundanter ab eo remuneratos fuisse.

Expanded text:
mandati exsecutione. » -- « Cujus, inquiunt, mandati? » mandati exsecutione. » -- « Cujus, inquiunt, mandati? » At ille respondit: « Ut de illatis injuriis satisfaciat, et de servanda pace cautionem praestet. » Et erat Sabbatum ante Natale Domini. Ipsa die promotus est ad diaconum Guillelmus electus Carnotensis, frater comitis Henrici, qui etiam tunc ibidem ob gratiam fratris advenerat. Is jejunio valde pertaesus, graviter adversus abbatem indignatus abscessit; et dilatum est verbum usque in crastinum. Cumque hinc inde multum pro compositione laboraretur, opere casso discessum est, quoniam comitissa neque illata damna restituere, neque de servanda pace cautionem praestare voluit, dicens absque consensu filii sui expostulata facere se non posse, unde et actio ipsa dilata est usque in tertiam diem Circumcisionis.Legati autem regis a comite reversi responderunt se nihil de mandato regis a comite impetrasse; injuriis vero, et minis abundanter ab eo remuneratos fuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
illata damna. libenter conueniret ad diem congrue
sibi datam. Et factum ẽ ita. Conuenerunt gͥ utrĩq
Resposcente gͦ abbate illata cdamna et legitime
crimine filii se non debere teneri. Respondit coi
qd̾ malefactores ipsi homines essent comitisse et
prepositi terre illiꝰ. et iccirco iuste ab illa exigeli
qd̃ a suis ablatum legitime ꝓbabat ad precium
usq ducentarum marcharum. Attoniti qͥ erant
ex parte comitisse. magis aũ ipse archiep̃c cũ suis
clericis. rogabant abbatem ut finẽ ꝓbatoꝵs dami
diceret. ne tam graui uerbo comitissam exasꝑaret
Et respondit abbas. Immeritus extremã exasꝑat¬
onem illius exꝑtus sum. iam in quo ampluss
ualet exasꝑari. Attamen ob recuꝑandam grãm
illiꝰ si tamen hoc reuera posset fieri qd̾ indubitant
constaret: medietatẽ eoꝵs que ꝓbare possum.
gratis dimiterem. salua in ceteris dnĩ pape

Expanded text:
illata damna, libenter conveniret ad diem congrue illata damna, libenter conveniret ad diem congrue sibi datam. Et factum est ita. Convenerunt igitur utrinque. Reposcente ergo abbate illata damna, et legitime crimine filii se non debere teneri. Respondit ei quod malefactores ipsi homines essent comitissae, et praepositi terrae illius; et idcirco juste ab illa exigebat, quod a suis ablatum legitime probabat ad pretium usque ducentarum marcharum. Attoniti qui erant ex parte comitissae, magis autem ipsi archiepiscopus cum clericis suis, rogabant abbatem, ut finem probatorum damnorum diceret, ne tam gravi verbo comitissam exasperaret. Et respondit abbas: « Immeritus extremam exasperationem illius expertus sum, et jam in quo amplius valet exasperari? Attamen ob recuperandam gratiam illius, si tamen hoc revera posset fieri, quod indubitanter constaret, medietatem eorum quae probare possum gratis dimitterem, salva in caeteris domini papae
Abbreviated transcription (Latin):
et dilectionẽ.  negotio uizeliacensis eccłe et ur̃o
misimus ad comitissam niuernensem. et ipsa si¬
cuti illa que multũ pacẽ desidat fecit nos secu¬
rum de centum libras in uadimoniis auri et ar¬
genti. et si ampliꝰ fuerit in querela faciet me ind̾
securũ ꝑ bonos obsides et fideiussores. Mandamꝰ
itaq uobis et consulimꝰ. ut ꝓxima die iouis senoniꝰ
ueniatis. et scd̃m qd feceritis ꝓbari legitime resti¬
tutionem habebitis. Nunc aut̃ẽ si non ueneritis¬
ad diem. sentiet se comitissa grauari. et si uerbus
hoc uoluerit ad summam audientiam deportari.
non poterimus ei negare testimoniũ scd̃m quod
offert. Ualete. His uerbis abbas rescripsit qd̾ dati¬
dies minus competens uidebatur. eoqd̾ tã longe
positus a monasterio suo. et inimicitias habens
ipsius comitisse et filii eiꝰ conuenire nullatenꝰ posi
Uerũtamen si securitatẽ eundi et redeundi ipsa e¬
mitissa prestaret hominib sius legitime ꝓbaturis

Expanded text:
et dilectionem. Pro negotio Vizeliacensis Ecclesiae et vestro, misimus ad comitissam Nivernensem, et ipsa sicuti illa quae multum pacem desiderat, fecit nos securum de centum libris in vadimoniis auri et argenti et si amplius fuerit in querela, faciet me inde securum per bonos obsides et fidejussores. Mandamus itaque vobis et consulimus, ut proxima die Jovis Senonis veniatis, et secundum quod feceritis probari legitime, restitutionem habebitis. Nunc autem, si non veneritisad diem, sentiet se comitissa gravari; et si verbum hoc voluerit ad summam audientiam deportari, non poterimus ei negare testimonium secundum quod offert. Valete. » dies minus competens videbatur, eo quod tam longe positus a monasterio suo, et inimicitias habens ipsius comitissae et filii ejus, convenire nullatenus posset. Verumtamen, si securitatem eundi et redeundi ipsa comitissa praestaret hominibus suis legitime probaturis
Abbreviated transcription (Latin):
zeliacum indubitanter conduceret. et etiam
si necesse foret armis defenderet. Sed puer etate
et animo. pellectus a comite ꝑ astutiã anserici
de monte regali qui non minus quã comes ub̃b̃i
et monasterio inimicabatur. mentitus ẽ omĩa
quȩ spoponderat. et ꝓhibuit uenalia. p̃cipiens
comprehendi quot quot de uizeliacensib in terra
sua inuenirentur. Rex autẽ ludouicus accitis
librariis scripsit omnib prefectis et principib
regni sui ut coadunato exercitu equitum et pe¬
ditum sibi occurrerent senonis dnica que p̃cedit
festum beate mariȩ magdalene. Porro comes uerit
iudicium regiȩ curiȩ. assignatã sibi diem excusauit¬

Expanded text:
zeliacum indubitanter conduceret, et etiam zeliacum indubitanter conduceret, et etiam si necesse foret armis defenderet. Sed puer aetate et animo pellectus a comite per astutiam Anserici de Monte-Regali, qui non minus quam comes abbati et monasterio inimicabatur, mentitus est omnia quae spoponderat, et prohibuit venalia, praecipiens comprehendi quotquot de Vizeliacensibus in terra sua invenirentur. Rex autem Ludovicus accersitis librariis scripsit omnibus praefectis et princibus regni sui, ut coadunato exercitu equitum et peditum sibi occurrerent Senonis Dominica quae praecedit festum beatae Mariae Magdalenae. Porro, comes veritus judicium regiae curiae assignatam sibi diem excusavit
Abbreviated transcription (Latin):
Gaufridus gͥ angligena qui post gilonẽ primũ
locum in cenobio uizeliacensi tunc optinebat.
scripsit cum fratrib siuis abbati. significans ei
quanta afflictione et contritione a satellitibus
comitis oppidum uizeliaci obsideretur. Tunc
abbas uenit beluacum quo rex forte conuenerat.
cũ multitudine ep̃oꝵ et optimatũ suoꝵ. Ut gͦ
cognouit rex mala quȩ uizeliacensi monasterio
guilelmus comes niuernensis intulerat: assig¬
nauit ei diem agendi cũ abbate coram se au¬
relianis dnĩca quȩ precedit pentecosten. ita tñ
ut sibi primũ satisfaceret de contemptu et
trans gressione mandati sui. monasterium
prefatum post ꝓhibitionẽ suã ꝑsequendo.
& accepto die indignatꝰ ẽ comes ualde. et reces¬
sit cũ comminatione multa. Accessitq abbas
ad ducem burgundie. rogans eũ ut
obsessis opem ferre dignaretur. Protinus ille
scripsit guntardo preposito aualonensi. preci¬
piens ei quatinꝰ quȩq uenalia terre suȩ ui¬

Expanded text:
Gaufredus igitur Angligena, qui post Gilonem primum locum in coenobio Vizeliac. tunc obtinebat, scripsit cum fratribus suis abbati, significans ei quanta afflictione et contritione a satellitibus comitis oppidum Vizeliaci obsideretur. Tunc abbas venit Belvacum, quo rex forte convenerat cum multitudine episcoporum et optimatum suorum. Ut ergo cognovit rex mala quae Vizeliacensi monasterio Guillelmus comes Nivernensis intulerat, assignavit ei diem agendi cum abbate coram se Aurelianis Dominica quae praecedit Pentecosten; ita tamen ut sibi primum satisfaceret de contemptu et transgressione mandati sui, monasterium praefatum post prohibitionem suam persequendo. Et accepto die, indignatus est comes valde, et recessit cum comminatione multa. Accessitque abbas ad ducem Burgundiae, rogans eum ut obsessis opem ferre dignaretur. Protinus ille scripsit Guntardo praeposito Avalonensi, praecipiens ei quatenus quaeque venalia terrae suae Vi
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitus erumpens. instantis tribulationis
p̃sagrum fuit. Inuentio aũ scõꝵs pignoꝵ
eiusdem tribulationis optimum finem edocuit.
Hec aũ uerba scripserunt uizeliacenses abbati
suo guilelio. ad consolationẽ suscepte ꝑegrinationis.

Expanded text:
divinitus erumpens instantis tribulationis divinitus erumpens instantis tribulationis praesagium fuit; inventio autem sanctorum pignorum ejusdem tribulationis optimum finem edocuit. Haec autem verba scripserunt Vizeliacenses abbati suo Guillelmo ad consolationem susceptae peregrinationis.
Abbreviated transcription (Latin):
mauis altare locauerunt. & incduti om̃s cappis.
omibꝰqs aN signis maiorib cũ tampanis pril
laudauerunt creatorẽ omniun.
qui ad illoꝵ custodiam et loci tutelam tot et
tam preclara pignora largiri dignatus e. Tune
confluentib popłis tam ꝑegrinis quã uicinis. fit
lecitia et exultatio ꝑmaxima. tam in eccła quã¬
in tota uilla. atq in locis uicinis ex agris et ex ui¬
cis circunquaq ꝓꝑantib ad gaudii celebritatẽ.
Deniq uix omniũ clamores gilo compescens.
manu silentiũ imꝑauit. causamq laudis et gau¬
di sub breuitatis moderamine reddidit omnib
flentib pre gaudio. Et dum postea sepulchri
dilectricis dĩ cripte imaginẽ reddere interent᷑.
tantus factus ẽ concursus ppłoꝵ. uolentium eã
oseulari uel etiã tangere. ut uix eam in omniũ
presentia loco pristino possent eam restituere.
Qs autẽ ipsam imaginẽ tangi ñ ꝑmiserunt.
eausa fuit ne notarentur auaricie. Ignis gͦ

Expanded text:
majus altare locaverunt: et induti omnes cappis, majus altare locaverunt: et induti omnes cappis, omnibusque signis majoribus cum campanis pulsatis, laudaverunt Creatorem omnium, qui ad illorum custodiam et loci tutelam tot et tam praeclara pignora largiri dignatus est. Tunc confluentibus populis tam peregrinis quam vicinis fit laetitia et exsultatio permaxima, tam in ecclesia quam tota villa atque in locis vicinis, ex agris et ex vicis circumquaque properantibus ad gaudii celebritatem. Denique, vix omnium clamores Gilo compescens, manu silentium imperavit, causamque laudis et gaudii sub brevitatis moderamine reddidit, omnibus flentibus prae gaudio, et dum postea sepulcri dilectricis Dei cryptae imaginem reddero niterentur, tantus factus est concursus populorum volentium eam osculari, vel etiam tangere, ut vix eam in omnium praesentia loco pristino possent restituere. Quod autem ipsam imaginem tangi non permiserunt, causa fuit ne notarentur avaritiae. Ignis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Inuenit etiã ossa beatoꝵ apłoꝵ petri et pauli
et andree in ligatura una. unam quoq unciã
pollicis beati iacobi fratris dñi. s et duas liga¬
turas de ossib beati bartholomei apłi. et quasi
unũ brachium de innocentib. atq reliquias scĩ
clementis. et unam massam de capillis sc̃e rade¬
gundis regine. de uestimentis preterea trium
pueroꝵ. Sidrac.Misac. ⁊ abdenago. et de ueste
one. Per singła aũ supradicta singłos breues
inuenerunt. qui singłoꝵ docerent differentiã.
Ꝙ̾ cũ om̃s predicti breues adeo inueterati es¬
sent qd̃ uix legi potuissent. inuenti sunt et alii
tres ñ legibiles. s cuius uel quoꝵ extiterint :¬
soli dõ cognitum ẽ. Qs gͦ legere potuerunt.
trauscribi fecerunt. et uetera scripta cũ nonuis liga¬
uerunit in testimoniũ. Post quã aũ omnia ailigent
uiderunt. loco suo ut priꝰ fuerant reddiderunt.
paenq imaginem cũ predictis scõꝵ pignorib suꝑ

Expanded text:
Invenit etiam ossa BB. apostolorum Petri et Pauli Invenit etiam ossa BB. apostolorum Petri et Pauli et Andreae in ligatura una: unam quoque unciam pollicis B. Jacobi fratris Domini; sed et duas ligaturas de ossibus B. Bartholomaei apostoli, et quasi unum brachium de Innocentibus, atque reliquias S. Clementis, et unam massam de capellis S. Radegundis reginae; de vestimentis praeterea trium puerorum, Sidrach, Misach, et Abdenago; et de veste one. Per singula autem supra dicta singulos breves invenerunt, qui singulorum docerent differentiam; et cum omnes praedicti breves adeo inveterati essent quod vix legi potuissent, inventi sunt et alii tres non legibiles; sed cujus vel quorum exstiterint soli Deo cognitum est. Quos ergo legere potuerunt, transcribi fecerunt, et vetera scripta cum novis ligaverunt in testimonium. Postquam autem omnia diligenter viderunt, loco suo, ut prius fuerant, reddiderunt, ipsamque imaginem cum praedictis sanctorum pignoribus super
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationẽ panderetur. Nam predicta ima¬
gine ad reparatorẽ missa. dictum ẽ ab ipso repa¬
ratore qd̾ imago uti sibi uidebat᷑ occultissimum
ostiolum inter scapulas haberet. Quo audito
gilo prior precepit eã portari in sacristariam.
Nocansq secum gaufretum suppriorem. et
geruasium sacristam. et girardum conestabulsi
Mauriciũ quoq succentorẽ et ipsum Lambertũ
imaginis reparatorẽ. accepto cultello ipsemet
rasit colores. lignoq retecto nullius iuncture
indicium potuerunt deprehendere. Demum
accepit malleolum ferreũ. temptauitq aure
ꝑciꝑe. qd̾ om̃s oculis nequibant in uestigare.
Audiensq quasi sonum rei concaue. spe succinet
hilari ostiolum illud ꝓpriis manib pie audax
reserauit. Inuenitq capillos illiꝰ intemerate
uirginis quȩ nec primã similem uisa est nec
sequentẽ habere : et de tunica eiusdẽ genitricis
dĩ Mariȩ. et ossum unũ beati iohannis baptistȩ

Expanded text:
dispensationem panderetur. Nam praedicta imadispensationem panderetur. Nam praedicta imagine ad reparatorem missa, dictum est ab ipso reparatore, quod imago, uti sibi videbatur, occultissimum ostiolum inter scapulas haberet: quo audito, Gilo prior praecepit eam portari in sacristariam; vocansque secum Gaufredum subpriorem, et Gervasium sacristam, et Girardum conestabulum, Mauricium quoque succentorem, et ipsum Lambertum imaginis reparatorem, accepto cultello ipsemet rasit colores, lignoque retecto nullius juncturae indicium potuerunt deprehendere: demum accepit malleolum ferreum, tentavitque aure percipere quod omnes oculis nequibant investigare, audiensque quasi sonum rei concavae, spe succintus hilari ostiolum illud propriis manibus pie audax reseravit, invenitque capillos illius intemeratae Virginis, quae nec primam similem visa est nec sequentem habere; et de tunica ejusdem genitricis Dei Mariae, et ossium unum B. Joannis Baptistae.
Abbreviated transcription (Latin):
uillaris siluȩ monasterium. Erat aũ diessabbati
ebdomadę primȩ aduentus dñi. Eadẽ noc te
uenit ad eum unus e pueris eiꝰ. nomine giroldꝰ.
referens ei luctuosum statũ uizeliacensis eccłę.
Accidit interea in eadẽ eccła quoddam futurę
calamitatis presagium simul et solatium. In
cripta enim quȩ supra beate dilectricis dĩ marie
magdalene sepulchrũ extat. tantus ignis casu
erupit. ut etiam tirannos quos francigene
trabes uocant qui erant in suꝑiorẽ parte combus¬
serit. Iͥmago tamen beate dĩ genitricis marie lig¬
nea in ip̃siꝰ paiumento cripte posita nullun
omnino passa ẽ incendium : s tantum modo de¬
nigrata ẽ. Sericũ aũ qd̾ ad collum imaginis pueri
iħi pendebat philacteriũ. nec odorẽ fumi con¬
traxit. nec in paruo aut magno colorẽ mutauit.
Unde liquido claruit qd̾ nec ipsa imago aliqͣntisꝑ
fumo obduceretur. nisi ut reꝑationis eiꝰ occasione
thesaurus inestimabilis latens in ea ꝑ diuinans

Expanded text:
illaris-Silvae monasterium. Erat autem dies Sabbati hebdomadae primae adventus Domini; eadem nocte venit ad eum unus e pueris ejus nomine Giroldus, referens ei luctuosum statum Vizeliacensis Ecclesiae. Accidit interea in eadem ecclesia quoddam futurae calamitatis praesagium simul et solatium. In crypta enim, quae supra B. dilectricis Mariae Magdalenae sepulcrum exstat, tantus ignis casu erupit, ut etiam tyrannos, quos Francigenae trabes vocant, qui erant in superiori parte, combusserit. Imago tamen B. Dei genitricis Mariae lignea, in ipsius pavimento cryptae posita, nullum omnino passa est incendium, sed tantummodo denigrata est. Sericum autem quod ad collum imaginis pueri Jesu pendebat phylacterium, nec odorem fumi contraxit, nec in parvo aut magno colorem mutavit. Unde liquido claruit, quod nec ipsa imago aliquantisper fumo obduceretur, nisi ut reparationis ejus occasione thesaurus inaestimabilis latens in ea per divinam
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ inꝯsultis nullatenꝰ eis respondeas. Adicientes etiã tͥ
mandamꝰ. & auctoritate apłica inhibemꝰ ut in eccła
nr̃a de uireliaco qͣ ꝓpͥum alodiũ beati petͥ ẽẽ dinoscit᷑¬

Expanded text:
nobis inconsultis nullatenus eis respondeas. Adicientes etiam tibi nobis inconsultis nullatenus eis respondeas. Adicientes etiam tibi mandamus et auctoritate apostolica inhibemus, ut in aecclesia nostra de Vizeliaco, quae proprium alodiu