comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem testam̃tum hõcmodo effici¬
tu ¶lio quo modo testam̃taui¬
refc̃a infranantur ueluti cum
pus qui fecit testam̃tum capite
duminitus sit. qued quibmo
cuntur. cum alioqñ ⁊ querum¬
puntururita sunt. ⁊ que statim
Et eaqueunt fc̃a sunt. postea
unt possumus nichominus ru¬
pta die saquiasane ꝯmodius ep̃¬
rat singulas cãs snngulis appel¬
latoib distingui. ioquedam ñ
f Etupomia utilia sunt ea Ø¬
testamta que abinicio iuire fc̃a
pe pꝑcapitis dimumittem nrita
fc̃a sunt. nam si septem testium
signis signata sunt pot̾ sc̃ptus

Expanded text:
dem testamentum hoc modo efficitur. Alio quoque modo testamenta iure facta infirmantur, veluti cum is qui fecerit testamentum capite deminutus sit. quod quibus cuntur, cum alioquin et quae rumpantur, irrita fiunt, et quae statim et ea quae iure facta sunt, postea unt, possumus nihilo minus rupta dicere. sed quia sane commodius erat singulas causas singulis appellationibus distingui, ideo quaedam non  omnia inutilia sunt ea testamenta quae ab initio iure facta propter capitis deminutionem irrita facta sunt. nam si septem testium signis signata sunt, potest scriptus
Abbreviated transcription (Latin):
usq accoualet donec rumpat᷑
um qui suiiuris ẽ. aut pp̃torem
peifcm c̾ suꝑius rumpitur nec
int̾est anextitĩtaliquis hr̃s ex
eo ann̾extitit. hoc enimsolum i¬
spectatur. an aliquo cauexistẽ po¬
tit. ioꝙ siquis aut noluit hĩs cẽ
aut iuiuo testatore. aut post mor¬
temcius añqmhr̾ditatem adic¬
rt cẽtessit. aut conditc̃t subq̃hi̾s
pr̾familias intestatus moritur
nam ⁊ pͥus testamtum nonual
ruptum a postĩore ⁊ postius eꝙ
nullas unrts ht. cum exco nemoh¬
eres extitiissa siquis pore testam̃to¬

Expanded text:
usque eo valet donec rumpatur um qui sui iuris est, aut per perfectum est, superius rumpitur. nec interest, an extiterit aliquis heres ex eo, an non extiterit: hoc enim solum spectatur, an aliquo casu existere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatore aut post mortem eius, antequam hereditatem adiret, decesserit, aut condipaterfamilias intestatus moritur: nam et prius testamentum non valet, ruptum a posteriore, et posterius aeque nullas vires habet, cum ex eo nemo heres extiterit. Sed si quis priore testam
Abbreviated transcription (Latin):
uł suscipete. fi ciustenore
qui ex ip̃a mifestius ap̃parq.s
iion solum autem is inuria¬
rum tenetur. qui fecit inuri¬
uerum ille q continebͣ qui
dolo focit uł qui curauit ut
cui mala pugno pertutetur.
lidanimum suũ ñ reuõcauit
postea expenitñtia remissa
imuurians potit recolcit. de
c̃autiq peccasse aliquid int¬
elligitur. ucet permprutẽti¬
anriouitetur qĩ exmaleficio
teñi ⁊ inqnͣtum deeare cquũ
re ligioni iudicantis uide¬
ut alicui nocẽt᷑
q̃si ex malefici¬
temnon ꝓprie
exmaleficio ob¬
ligatus intelli¬
gitur. quia ple¬
.culpam tenetz.
aut serui aut li¬
bi. cui similis c̃
is qui ca parte
qua uulgo
ficri solct iᵈͦ po¬
situmaut sus¬
pensum haba
qui pot̾ si crtide¬
uit alicui nocere

Expanded text:
 suscipere, secundum eius tenorem qui ex ipsa manifestius apparet. Non solum autem is iniuriarum tenetur qui fecit iniuriverum ille quoque continebitur qui dolo fecit vel qui curavit ut cui mala pugno percutereturad animum suum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam iniuriam non poterit recolere.TIT. 5 DE utique peccasse aliquid intellegitur, licet per imprudentiam: ideo videtur quasi ex maleficio teneri, et in quantum de ea re aequum religioni iudicantis videut alicui noceret, quasi ex maleficitem non proprie ex maleficio obligatus intellgitur, quia pleculpam tenetur aut serui aut liberi. cui similis est is, qui ea parte, qua uolgo iter fieri solet, id positum aut suspensum habet, quod potest, si ceciderit, alicui nocere
Abbreviated transcription (Latin):
actio ꝓponitur. at siquis ser¬
aio cumuiciũ fecit uł pugno
cum percussit pulla ꝓcorcti
o clno conꝑei. si communi
suo iiria scant equum ẽ

Expanded text:
actio proponitur. at si quis servo convicium fecerit vel pugno eum percusserit, nulla in eum actio domino competit. Si communi servo iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
tuncenim conpetit ⁊ tib in¬
umnarum actõ. ⁊tem eigo ẽ
icitt ut tociens ad mitt atur
inurriarũ actõ quotiens in
tuam contumeliam inura
lio erat propter os uo frac¬

Expanded text:
tunc enim competit et tibi iniuriarum actio. idem ergo est rviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam iniuria lio erat; propter os uero frac
Abbreviated transcription (Latin):
Inuiria aũt commnititture
non solum cum quis pugno
etiam u̾ba̾tus erit. sa etiam si
cebet possessa fuit ab eo qui
intelligẽbat eum nich sibidebe¬
ie. uł siquis ad infamiam au¬
cuius libellũ aut cam̃ sc̃psit
conposuit ediderit. dolo uem¬
alo fccit quoquid eorum fie¬
ret sũqiuis inrẽm familiasi
aut p̾certitun p̃tetatamue
asscitatus fuit. su ciiiis pndi¬
citia. ad temptata et̃ uitetur

Expanded text:
Iniuria autem committitur non solum, cum quis pugno etiam uerberatus erit, sed etiam si  possessa fuerint ab eo qui intellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad infamiam alicuius libellum aut carmen scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret; sive quis matremfamilias aut praetextatum praetextatamve adsectatus fuerit, sive cuius pudiciti
Abbreviated transcription (Latin):
parentib cuistemꝙ mamu̾sso¬
ub contc̃ta ficluciã manuifsi¬
onem facẽ cclit. ut ip̃a maniũs¬
sio corum hoc inse ha̾t p̾iliũ
⁊ supciuacua fiat p̾clictaborũ
possõsublata ĩgitur p̾fataqn¬
taborum possce̾ in gͣdum cius
p̾tor proximis cognatis polli

Expanded text:
parentibus eisdemque manumissoribus contracta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissio eorum hoc in se habeat privilegium et supervacua fiat praedicta bonorum possessio. sublata igitur praefata quinta bonorum possessione, in gradum eius imus, quam praetor proximis cognatis pollic
Abbreviated transcription (Latin):
rono num possõis
introductum est. ap̃tore
nec solum intestatorum
quitestam̃t o fc̃o de tesserto
nam si alienus postumus
nĩs fuit institutus quam¬
iuis hr̾clitatem uire cuuli

Expanded text:
onorum possessionis introductum est a praetore nec solum in intestatorum qui testamento facto decesserint. nam si alienus postumus heres fuerit institutus, quamvis hereditatem iure civili
Abbreviated transcription (Latin):
q̃s exnco marniissori ꝑ fere¬
neptis tam ex fuioqm ex fili¬
a. fr̃ soro sũ consinguinei sũ
ut̾ii ¶uatto cognatois ꝓximꝰ
quinto qula ex familias sexto
corum ⁊ parentib ¶scptĩmoui¬
ro q uxoriscctauo cognatis.i
manumissoris ¶çeas qͣuidem
p̾toria incluxit iuris dc̃oꝰ nob̾
Ennic̃ incuriosum pt̾missum

Expanded text:
quas extraneo manumissori praefereneptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto eorum et parentibus: septimo viro et uxori: octavo cognatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit iurisdictio. nobis tamen nihil incuriosum praetermissum
Abbreviated transcription (Latin):
uͣtatir ¶ius rescptiad clium ⁊¬
cuiqͣm homininumius suũde¬
auxilium cc̃ seuiciam uel fam̃e
uel intollerabilem iniuriam
denegetur. hus qui iuste dep̾ca
statuam ꝯfugenint. ⁊ siuel d¬
unius habitts qmcquum est
uel infamimurna affectos ce̾¬
inpottem domini nrcũtantur.
qui sabinus simet constitõi fr¬
se hoc. iomissum seuenus exe¬

Expanded text:
utatur. cuius rescripti ad Aelium cuiquam hominum ius suum deauxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecastatuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cogin potestatem domini non revertantur. qui Sabinus, si meae constitutioni fre admissum severius ex
Abbreviated transcription (Latin):
rossunt uidi consinguinci c̃e
quia consangutatis ius spc̃¬
cies ẽ cognatois t̾migiturcog¬
nati sunt. sibi sicut q mris cõ¬
gnati sunt itaꝙ om̃ib istis
ea ꝑte competit bõrum possõ
quia pximitatis nõie cgna¬

Expanded text:
possunt videri consanguinei esse, quia consanguinitatis ius species est adgnationis: tantum igitur cognati sunt sibi, sicut et matris cognatis. itaque omnibus istis ea parte competit bonorum possessio qua proximitatis nomine cogna
Abbreviated transcription (Latin):
stͣcttes uccant᷑ post iegi¬
timos quonuo sunt agnati
⁊hu quos ulcca agnatorum
tam supͣ senatus consulta qͣ
prexit constitutõ prnos cõgn¬
ralis cognatõ spectatur.¶Na
agnati capite dimuniti qui¬
queue. ex illis ꝓgeniti sunt ex
lege .xii. tabularu int̾legiti¬

Expanded text:
utiones vocant, et post legitimos quo numero sunt adgnati et hi quos in locum adgnatorum tam supra dicta senatus consulta quam nostra erexit constitutio proximos cognralis cognatio spectatur. nam adgnati capite deminuti quique ex his progeniti sunt, ex lege duodecim tabularum inter legiti
Abbreviated transcription (Latin):
idq ex eo possumus inteluge̾
quos feres appellamus icq si a¬
nsȩres tiu aut gauinẽ tuc. iliqͥca¬
suturbati turbateuc euolauint
licet ⁊spectum tuumeffugĩnt
tue ue ẽt intelligittur ⁊ quilu¬
crandianimo ea animalia reti¬
nec. furtum umittẽ intelugit.
Item ea que ex hõstib capim¬
us uire gentium statim ñra sũt
acoquidem ut ⁊ libi homines
inẜuitutem nr̃am declucintur.

Expanded text:
idque ex eo possumus intellegeridque ex eo possumus intellegerquos feros appellamus. ideoque si anseres tui aut gallinae tuae aliquo casu turbati turbataeve evolaverint, licet conspectum tuum effugerint, tuaeve esse intelleguntur: et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum committere intellegitur. Item ea quae ex hostibus capimus iure gentium statim nostra fiunt: adeo quidem, ut et liberi homines in servitutem nostram deducantur,
Abbreviated transcription (Latin):
concetua custedia cohcetur. cum
uocuasit custocliam tuam ⁊ in
naturalem lib̾tatem se recepite
tis sit. ¶Naturalem autem libta
oculos tuos effugit uei cumitas¬
it in ꝯspectutuo ut oifficilis eius
fera bestia itauulnata sit ut capi
possit statutuã ec̃ inteugatur.
antis. alii autem ñ alit̾ putaue¬
runt tuam eẽ qm̃ si ceperis. sqpo
non mag̾tue ee̾ inteuiguntur.
qmuolucres que maitore tua ni¬
dum fecint. icꝙ si alius eas inclu¬
sit is corum dominus ẽir Fauo
quoq si quos fetint quilib⁊ exi¬
ingoientem in fundumtuum
pt cum iure ꝓhitẽ ncingdiatur.
lauit eousꝙ tuumintelligitur
donec in ꝯspectu tuo ẽ necdiffia¬
upantis fit. ¶ Pauonum ⁊ col¬
umbanum fera naturae necadre
idem hoc faciunt qͥrum ꝯstat fcrã
itam ansuctos hnt ut insiuasi¬
it aredire soleant quorum apo¬
rum feramee naturam nemone¬
gat. ¶ Inhus animalib queex
consuetudie abire ⁊ redue so¬
lenttalis regula ꝯꝓbata cͥut eo¬
usꝙ tua cẽ intelligantur conec

Expanded text:
onec tua custodia coercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tis fit. Naturalem autem libertvel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo ut difficilis sit fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit statim tua esse intelligatur. antis. Alii autem non aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed pnon magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in arbore tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet exiingredientem in fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. usque tuum intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec difficccupantis fit. Pauonum et columbarum fera natura est nec aidem faciunt, quarum constat feram quidam mansuetos het redire soleant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. In his autem animalibus quae ex consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobata est ut eousque tua esse intelligantur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
pisces ⁊ omma anmalia que in
terra maricescꝙ nascuntur sim
iiq ab aliquocapta fuint iure
gntium statim illius ẽẽ incipi¬
ut qt enim añ nullius ẽ idnx¬
tnrai iͣ te ccͥcupanti xeditur. nec̃
e ttras ⁊ bestias ⁊ uolucres u¬
trian in suo fundo quisq capiat
anmalieno ¶Piane quim ali¬
enum fundum ingditur uena¬

Expanded text:
pisces, et omnia animalia quae in terra, mari coeloque nascuntur simul atque ab aliquo capta fuerint, jure gentium statim illius esse incipiunt. Quod enim ante nullius est, id naturali ratione occupanti conceditur, nec interest feras bestias, et volucres utrum in suo fundo quisque capiat an in alieno. Plane qui alienum fundum ingreditur vena
Abbreviated transcription (Latin):
.c. aureis habent suba̾ sic enim
legis papie sum̃a int̾p̃tati suꝰ
ut᷑ promille sext̾ciis unus aurtꝰ
conputctur. nullum iccum ha¬
lebat. pr̃onus incorum successi¬
one si tñ testam̃tum fecĩt. essi
autem intestati dcͣcessiñt. nul¬
lolibõrelicto tuc prõnatus iꝰ
qd erat ex lege .xii. tabulaium
iores centenaius sint. si br̃des ul
num sũ plures cuiuscumꝙ sex¬
us uel g̃dus. ad cos successionẽ
patentum ceduximus om̃ib
pronis unacum sua ꝓgeniere¬
motis¶sm autem sine libis de¬
cessint. si quidem intestati ad o¬
mnehr clitatempronos pron¬
qnͣtemfecint pronos autem
argui in offõsa eorum testam̃ta.
¶Bunc ex ñra constitõe pertor¬

Expanded text:
 aureis habeant substantiam sic enim legis Papiae summam interpretati sumus, ut pro mille sestertiis unus aureus computetur, nullum locum habeat patronus in eorum successionem, si tamen testamentum fecerint. sin autem intestati decesserint, nullo liberorum relicto, tunc patronatus ius, quod erat ex lege duodecim tabularum, iores centenariis sint, si heredes vel num sive plures cuiuscumque sexus vel gradus, ad eos successionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progenie semotis. sin autem sine liberis decesserint, si quidem intestati, ad omnem hereditatem patronos patronquidem fecerint, patronos autem argui inofficiosa eorum testamenta, tunc ex nostra constitutione per
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ autem lib̾to solebant ad
excludendum pronumnat᷑a¬
les libi non solum quos inpo¬
t̾te mortis tempore habbat sa
ctiamemancipati ⁊ madopti¬
one dͣati sim̾us ex aliq̃ parte
h̾rdes sc̃pti erant. aut p̾titi cc̃
tabulas bõrum possce̾m ex ed¬
icto petierunt. nam ex br̃da¬
ti nullo mocorepelebant nl¬
papia adoucta sunt uira pr̾o¬
norum quilccupletiores ub̾toᷤ
hab̾⁊. cautum ẽ enimut exbor
cius qui sexcͣtioruiͣ centum
milum primoniũ reliquerat
⁊pauciores qmͣtres libos habb¬
tato mortuus eratitegͣuirilis¬
t̾cia pars prono cetebat. itaꝙ ẽ
unum filium filiamue hr̃de
sascum cluos cluas ue hr̃des re¬
br qrat tcia pars debebatur pro¬
no. sitres reliq̃rat repelliabat

Expanded text:
e autem liberto solebant ad excludendum patronum naturales liberi, non solum quos in potestate mortis tempore habebat, sed etiam emancipati et in adoptionem dati, si modo ex aliqua parte heredes scripti erant aut praeteriti contra tabulas bonorum possessionem ex edicto petierant: nam exheredati nullo modo repellebant paPapia adaucta sunt iura patronorum, qui locupletiores libertos habebant. cautum est enim ut ex bonis eius qui sestertiorum centum milium patrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebtato mortuus erat, virilis pars patrono deberetur. itaque cum unum filium filiamve heredet: cum duos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres reliquerat, repellebatur
Abbreviated transcription (Latin):
tunullo suo hide relictosstaq
intestatos mortuo lib̾to sus su¬
um hr̃dẽm itliquissa. nĩchꝰ in
quum exatinch̃ uins prono
tũs uidebatur ita testariuideli¬

Expanded text:
nullo suo herede relicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquerat, nihil in quum erat nihil iuris patrono rtus, iubebatur ita testari
Abbreviated transcription (Latin):
ditonn uces ⁊ alias difficulta¬
tes cumpis latinis nam lege
uiniam ⁊ senatus consultuml¬
argianum ⁊ edictum diuitiati
i. imꝑpetunum deler censiumus
ut om̃s s lib̾ti cunt. att romana
fiuantur. ⁊ mirabili moco qui

Expanded text:
dicionum vices et alias difficultates cum ipsis Latinis etiam legem Iuniam et senatus consultum Largianum et edictum divi Traiani in perpetuum deleri censuianus, ut omnes liberti civitate Romana fruantur,
Abbreviated transcription (Latin):
quiextnũso latere ueniunt. usꝙ
adqn̾tumg̃dum ad succõnẽ lib̾¬
torum ucceñtur. sicut exea con¬
stitt̾e intelligndum ẽ ut siciusd̾
proni ul p̾rone. uel luor̾ luar¬
ue. pluiumue sint. libĩ qui ꝓxi¬
miore̾ ad lib̾ti sũ lib̾te uccetur.
successione ⁊ incaĩpita noninst¬
npes diuidatur successiostocc
mo ⁊ inhus qui extnͣsũso latẽ
ueñiunt scruando. peñe enimi
consonantia iura ingenuitatis
simul a⁊teticus ⁊ latinis subla¬
tis cum latinorum lime succ¬
essiones nulle penitus cuit qr
norbana mauissoreᷤ detinebãt
Posteauo senatus consulto
agiano cautum fu̾at ut libĩ
manumissoris nonnomĩatĩ
mbonis latinorum p̾poneñt
tĩam edictum qcundem hoĩẽ¬

Expanded text:
qui ex transverso latere veniunt usque ad quintum gradum ad successionem libertorum vocentur, sicut ex ea constitutione intellegendum est: ut si eiusdem patroni vel patronae vel duorum duarum pluriumve sint liberi, qui proximior est ad liberti seu libertae vocetur successionem, et in capita non in stirpes dividatur successio, eodem modo et in his qui ex transverso latere veniunt servando. paene enim consonantia iura ingenuitatis simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui nia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim in bonis Latinorum praeponerentur. Traiani edictum, quod eundem homine
Abbreviated transcription (Latin):
influmme publico npauecius
aliquied ficri. nam actorẽqui
cendat ic quicinat. reus cqui
aliquie face conatur duplici¬
a sunt. uli uti possidetis int̾lẽ¬
puereus uel actor intelligr sa
umusquisq tamͣrti qͣmactoris

Expanded text:
in flumine publico ripave eius aliquid fieri nam actor est qui desiderat, ne quid fiat, reus qui aliquid facere conatur: duplicia sunt veluti uti possidetis intepue reus uel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris
Abbreviated transcription (Latin):
uciahecsunt. aut᷑ duplicia si¬
plicia sunt. ułĩ in quibꝰ. alt̾act¬
or. alt̾itus ẽ. q̃lia sunt omnia
restitutoria aut exhibitoriai
namꝙ actor ẽ qui desidãt aut
cxhibi. aut restitui. itus c̃is aqͦ¬

Expanded text:
licia sunt aut duplicia. Simplicia sunt, uelut in quibus alter actor, alter reus est, qualia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria; namque actor est, qui desiderat aut exhiberi aut restitui, reus is
Abbreviated transcription (Latin):
hre intelligitur qmͣ ut oli¬
b pomis florib feno stitis
ugnis. idusum cotidiãnum
utatin¶ineoqueꝙ fundo hacte¬
funcli moiestus sit. no hus ꝑ
quos opera nustica fuit m̃px

Expanded text:
habere intellegetur, quam ut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactefundi molestus sit, neque his per quos opera rus
Abbreviated transcription (Latin):
uins pr̃e intelligitur ut ip̃ctm
uidetur ut hospitem ei recipe
liceat ⁊ cumuxore sualibisꝙ
ulieremusus ecliumptincat¬
re liceai¶temis adquem fuiu
mĩstĩo eius uti pot̃. ad alumuͦ
nillomodoius suumtnͣsferre

Expanded text:
re intellegitur ut ipse tantum idetur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sua liberimulierem usus aedium pertei liceat. Item is ad quem servi ministerio eius uti potest: ad alium vero nullo modo ius suum transferre
Abbreviated transcription (Latin):
mlana utetur. usurarius quia
ea infructusum ¶Planc adster¬
coranclum agrum suum peco
gata sũ aliqͣuo mcdo ꝯstituta
sit nccũsus uidetur necusus
frũctus sci qĩ ꝓp̃um aliqueclur¬

Expanded text:
lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecorgata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus fructus, sed quasi proprium aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ cĩrei posso adẽpti fuerint¬
omm. iduos possite uĩdem iͣ
unctum pereos usucipio ueli
longi temporis põssõ uob̾acce
uel exopibꝰsius adquiriturid

Expanded text:
im rei possessionem adepti fuerint, id vos possidere videmini. unde etiam per eos usucapio vel longi temporis possessio vobis accedvel ex operibus suis adquirant, id
Abbreviated transcription (Latin):
exgebt. uii testib adhibitis ẽt
tur ut hius t̾ꝑtitum c̾e uideatur
ut testes quittm et coĩ p̃m̃tia u¬
no ꝯtextu testam̃ti cclebrandi
gti a unt ciuili descendant sb¬
scpttes. iutem ⁊ testatoris a testi
nulla fraus adhiteatur. ħ adoctũ
testes uno anulo signart tẽsta¬
mĩtum quid autẽ si septem an¬
uli unius sculptuit fuint sin

Expanded text:
eptem testibus adhibitis et stur: ut hoc ius tripertitum esse videatur, ut testes quidem et eorum praesentia uno contextu testamenti celebrandi gratia a iure civili descendant, subscriptiones autem testatoris et testiunulla fraus adhibeatur, hoc additum omnes et uno anulo signare testamentum quid enim, si septem anuli una sculptura fuerin
Abbreviated transcription (Latin):
cocedebant testimonia intest¬
m̃tis p̾state licet hu quudꝑ
mittebant hoc unc. ibñtimi
rigntes ⁊ q ab illis ꝑsuasum ẽ
toris mĩto nec hr̃di qui urͣgin¬
em uctuitissimifamilie empto
modo testimonia prare icꝙ ñ
Legatatus autem ⁊ fidenmiᷤᷤ¬
sarus quin uirs successoris sint
⁊ aliis pois eis ꝯumctis testimo

Expanded text:
concedebant testimonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime rigentes et quod ab illis suasptoris merito nec heredi, qui imaginem vetustissimi familiae emptormodo testimonia praestare: idLegatariis autem et fideicommissariis, quia non iuris successores sunt, et aliis personis eis coniunctis test
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quodãmͦ emacipatoi. ¶inhu
detur ⁊ꝙ honoris ci exemanci¬
põc adoctumẽ qd sui iuris effe¬
ctus est hoc pro yerum dimimi¬
retinic potat dimdiam ñ domi¬
nurerum siusumfructum reti¬
neat. ita ⁊ enimres intacte apeł
filium itmancb̾t ⁊ p̾r amplio¬
re suma fructur ꝓtͣcia dimiadi¬
a potiturus. ¶Item uobis aco¬

Expanded text:
 quodammodo emancipationis, et inhumdetur, et, quod honoris ei ex emancipatione additum est, quod sui iuris effectus est, hoc per rerum deminuretinere poterat, dimidiam non dominii rerum, sed usus fructus retineat: ita etenim et res intactae apud filium remanebunt et pater ampliore summa fruetur, pro tertia dimidia potiturus. Item vobis a
Abbreviated transcription (Latin):
dem nomina uel gnatestam̃to¬
unti ad ius cuule rtferebantin.
steauo ex edcõp̾toris alia
porm i saciendorum testamtor
introductac iucenim bonora¬
cipatiodesida̾batur. sa septem
testium signasusti ciebatciẽ cuult
sigͣtestiũ ñ crat nccͣia¶ Sac̃paula

Expanded text:
dem nomina testamentorum ad ius civile referebantur. postea vero ex edicto praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honoracipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum signa testium non erant
Abbreviated transcription (Latin):
altius potͣte ẽ nic̃ suum̃ hrepo¬
ts⁊ et sĩhis institutus sit non
alias nisiuis suuro hrdititem
adire pot̾ sa et suubentibuob
adiret uob̾ hiditas acquiritur
pẽrmn acsiuos ip̃i hor̾des institu¬

Expanded text:
alterius est, nihil suum habere potest. sed si heres institutus sit, non alias nisi iussu vestro hereditatem adire potest: et si iubentibus vobis adierit, vobis hereditas adquiritur, perinde ac si vos ipsi heredes institu
Abbreviated transcription (Latin):
mittus m suid i furiosus. nec¬
is cui bonis ĩñtlcm ẽ nec hu
quos leges iutent in ꝓbuͦs in¬
testãbiles cẽpossunt innuote¬
tumadhibi ¶ Sa cum aliq̾s
extestib testainti quidem faci¬
endi tempore lib̾ estimabatur
postea ẜuus uio apparius ⁊tam
diuus ad̾mmus catonio uõ qͣm
postea diui scucnis ⁊ antonin
rescpsunt. subuenire se ex sua
lib̾tate testam̃tout sic hatur fir¬
mũ atq siut oporta fem̃eeͥt cũ
eo tempore quo testam̃tum sig
tris põtte sunt utriꝙ testes m¬

Expanded text:
ue furiosus nec cui bonis interdictum est, nec is quem leges iubent improbum intestabilemque esse, possunt in numero testium adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabatur, postea vero servus apparuit, tam divus Hadrienus Catonio Vero quam postea divi Severus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, cum eo tempore quo testamentum sigtestate sunt, utrique testes
Abbreviated transcription (Latin):
quos inpot̾tt halcti: Gtem peos a¬
ẜuos in quibꝰusumfructumh¬
abetis ¶tem phomines libos et
persuos alienos quos bõna fidc
possidetis dequib singulis dili¬
gentius dispiciam ¶gitur libi
uri utusq sexus quos inpotte
hatctis ołimquidem quicquic
ad eos peruen̾at exteptis .s. cãst¬
rensib peculus h̾ parentib su¬
licentia ꝙ pumim uel unam co¬
rum adquisitum c̃ fiuo. aluuł¬

Expanded text:
quos in potestate habemus: item per eos servos in quibus usum fructum habemus: item per homines liberos et servos alienos, quos bona fide possidemus. de quibus singulis diligentius dispiciamus. Igitur liberi vestri utriusque sexus, quos in potestate habetis, olim quidem, quidquid ad eos pervenerat exceptis videlicet castrensibus peculiis, hoc parentibus sulicentia quod per unum vel unam eorum adquisitum est al
Abbreviated transcription (Latin):
mo alicno nẽgo ad hibi intesti¬
bautem ñ dcba eẽ quin mnpo¬
tͣce testatoris qs ⁊ si filius fami¬
lias de castresi peculio postmi¬
ssionem faciat testam̃tum nec
preius itetestiᷤ adhilet᷑. necis
qui inpotestate cuis e ¶Reꝓ

Expanded text:
 alieno negotio adhiberi. In testibus autem non debet esse qui in potestate testatoris est. sed si filiusfamilias de castrensi peculio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur nec is qui in potestate eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
tatiomͥtis ẽ saut nicħ̾ anti¬
quitatis penitus ignoretur.scie¬
dum ẽolim quidem duognatest¬
am̃torũ inusu fuisse quorum al¬
tero inpace ⁊ inccio utebantur
qd calatis comitiis appeliabãt
ꝑcinctum dicebatu sꝗ eratitiũ

Expanded text:
tatio mentis est. Sed ut nihil antiquitatis penitus ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitiis appellabatur, procinctum dicebatur. accessit
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑꝑ mortis fit suspitoẽm.
cumquiita donatut siquide
ih umanctus contigiischbret
adexemplum legatorinn red¬
accesunt perõmina. namcũ
prucentib ambiguum fue¬
iat utrum doñatois anlega¬
tuinstar ea mobtine oportet

Expanded text:
pter mortis fit suspicionem, cum quis ita donat, ut, si quid humanitus ei contigisset, haberet ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret,
Abbreviated transcription (Latin):
bat donator ¶cumretro pri¬
cipum dispoes insinuarcas
ꝑactis infuenientib uolebat
si maiores clucentorum fuint
taten ¶aliamsuper m̃ulta ad
ubenorem exitum conatõm
mueninus que om̃ia exinris:¬
stitoib q̃s super hus exposiu¬
mus colligñda sunt ¶Sciend̾
inqͦs bñficium collatum e don
rcuccare nequisuas res malios
tur unuriam uel iactam ẜine
Est auttm aliud genus int̾ui
nitum postea aut auialoribo
diuis pricipib intitductum ẽcy¬

Expanded text:
bat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerantatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum invenimus, quae omnia ex nostionibus, quas super his posuimus, colligenda sunt. sciendumin quos beneficium collatum est, drevocare, ne, qui suas res in alios ntur iniuriam vel iacturam, seEst et aliud genus inter vincognitum, postea autem a iunioribus divis principibus introductum e
Abbreviated transcription (Latin):
conuc̾iens itmanebit cumañn
nuptias quidem ⁊iccabatur ptꝰ
nptias autem tale accipieb¬
at inc̾m̃tun. Ca nos plenissio
fini tde sanctões cupientes qco¬
sequtia nomina rebꝰ eẽ stuter¬
tes ꝯstituimus ut tales toatio¬
nes non augeantur tinsa et cõ¬
stante m̃mio inicium accipiat.

Expanded text:
conveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non augeantur tantum sed et constante matrimonio initium accipiant
Abbreviated transcription (Latin):
qu̾cinad̾m cam n̾ra formauit
constito. ⁊ insuina mortis
quis uelithre qmͣcum cui do¬
natur mag̾ꝙ cura cuiconat
quas int̾uiuos appellamus
que ommino non conpantz
legatis que si perfc̃e fu̾int te

Expanded text:
dum eam nostra formavit constitutio. et in summa mortis quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quas inter vivos appellamus, quae omnino non comparantur legatis: quae si fuerint pe
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃to augeantur. ⁊ ꝯstituantur
Erat autem ⁊ alius modus
tem cimposuit uel uindicta i
destõ eo caũ pars eius amitteb¬
atur ⁊ sccio accressebat. s ⁊ cum
pessimum fuit exemplum ⁊ li¬
u̾tate ẜuum defraudan ⁊ exea
humaniorib quidem cln̾s
campnum infertiseũiorib. ł¬
plenum pio remeclio pnram
constitutõm metdi nccͣium d¬
fluximus ⁊inuenimus uiam
ꝑqmͣ ⁊ manumissor⁊ socius cur
si qui lib̾titem accepit nr ostu
nitur bñficio lb̾tatecumeffcũ
pcedente cuius fauore ⁊ antiqͥs
legis latores multi ⁊ cc̃ om̃ũes
regulas statuisse m̃ festum ẽ¬

Expanded text:
et augeantur et constituantur. Erat olim et alius modus tem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus aplenum pio remedio per nostram constitutionem mederi necessarium duximus et invenimus viam, per quam et manumissor et socius eius et qui libertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifest
Abbreviated transcription (Latin):
cipes ñ passi sunt talcmcont᷑
naturaminiuriam sine conpe¬
tenti em̃datc̃e itlinquert. saicũ
ne potis uel proneptis nomen
communc c̾utusꝙ quitam ex
masculis qm exfeminis desce̾¬
dunt. iocundem gdum aordi¬
nem successois ci doãunt. ¶ Sau
aliꝗdampliu̾sit eis quinonio¬
lumnature i⁊ etiamuetis uiris
suffrigio min̾uittur portoan¬

Expanded text:
si sunt talem contra naturam iniuriam sine competenti emendatione relinquere: sed cum nepotis et pronepotis nomen commune est utrisque qui tam ex masculis quam ex feminis descendunt, ideo eundem gradum et ordinem successionis eis donaverunt: sed ut aliquid amplius sit eis qui non solum naturae sed etiam veteris iuris suffragio mun
Abbreviated transcription (Latin):
sic placuit. quia iniquumerat
in pot̾te c̾e̾ pris adoptiui ad quoᷤ
bona naturaus pr̃is ꝑtincitnt u¬
cit non pot̾. nec quia desiclin̾it su
ihides et cesinere possunt fuufi
optiui uo emancipati extͣncorũ
lcco incipumt ẽe quiaius nom

Expanded text:
it, quia iniquum erat esse in potestate patris adoptivi, ad quos bona naturalis patris pertinerent, uere non potest, nec quia desinunt sui heredes esse, desinere possunt filii adoptivi vero emancipati extraneorum loco incipiunt esse, quia ius
Abbreviated transcription (Latin):
tenuptialia instrim̾ita. cume¬
a fecit filiosꝙ uel filias huit
nonsolum cos lb os qui post
doteriediti sunt iustoampo
onemlĩgimmꝰ noniis pstitunt
ꝙ optin̾e censuimus etiam si
ꝓgeniti fui̾nt post dotale instr¬
uñtum confectum libruciã
nati ab hacluce subtc̃ti fuint.
Ita demum tin nepos neptis o
ue ⁊ ꝓnepos ⁊pneptis uc suor̃
hr̃dum nũo sunt. sip̾cedens põd
desicrit in potͣte parentis et sũ m

Expanded text:
nuptialia instrumenta cum ea fecerit filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui post dotem editi sunt iustos et onem legitimi nominis praestiterunt: quod optinere censuimus, etiamsi non progeniti fuerint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nati ab hac luce subtracti fuerint. 2b. Ita demum tamen nepos neptisve et pronepos proneptisve suorum heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis e
Abbreviated transcription (Latin):
possce agnita m inofficiosi q̃ie¬
la instituta cum nec nec̾itas p¬
anͥ ad optiuo inponitur uel br¬
dem euminstitũc uelexhr̃da¬
tum facẽ ut pote nullo natura
lmculo copulatum msiex
tabiano senitus consulto extͥ
naturalis adoptandum susce¬
si p familias scsecedit. ad roga¬
dum que spalit. ⁊ singulatim
nore collig ¶temuetustas ex
masculis progenitos pius dili¬
gens solos nepotes uelneptes
qui crunili sexus descendunt
adsuorumucẽib̾at succession¬
em ⁊ iuuiagnatorumcos an̾¬
ponebat. ¶Aepotes autem q
ex fiuab nati sunt ⁊ pronepote̾

Expanded text:
one agnita neque inofficiosi querela instituta, cum nec necessitas patri adoptivo imponitur vel heredem eum instituere vel exheredatum facere, utpote nullo naturali vinculo copulatum: neque si ex Sabiniano senatus consulto ex truem parens naturalis adoptandum suscesi paterfamilias sese dederit adrogandum. quae specialiter et singillatim colligi. Item vetustas ex masculis progenitos plus diligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suorum vocabat successionem, et iuri adgnatorum eos anteponebat: nepotes autem qui ex filiabus nati sunt et pronepotes
Abbreviated transcription (Latin):
antur. inuenimus ⁊ enim non¬
nullos casus inquib filunatu¬
rilium parentiũ successionem
p̃padoptionem admittebant.
⁊ adoptre facile peremancipati¬
onem solicta adñcitͥus pris suc¬
cesscem uctab̾antur. hoc solito
more corrigñtes coñstutemscp¬

Expanded text:
onnullos casus, in quibus filii et naturalium parentum successionem propter adoptionem amittebant et, adoptione facile per emancipationem soluta, ad neutrius patris successionem vocabantur. hoc solito more corrigentes, constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
liquem sinc testamto decessisse
ꝙ accĩdit exdestituto testam̃to
hacitẽ si filius exhrdatus fuit ⁊
extrineus heres institutus est
filio mortuo ⁊ posita certum
fu̾it hrdem institutum extest¬
am̃to non fie̾i hrdem aut quia
noluit ce̾ hr̃s. aut quia non po¬
tuit nepos auo suus hr̃s enstit.
quia quo tempore certum est
intestatum decessisse prem fa¬
milias solus mucnitur nepoᷤ
hoc ccitums ⁊ lici post mortẽ
au natus sit tam̃inuo auo cõ¬
ceptus mortuo pre cius. poste
aꝙ deserto auitestam̃to siᷤ
his efficitur. pianc sici conccp¬
tus ⁊natus fu̾itpꝰ zortẽ auimo¬
tuo pr̾e suo deserto. postea aui
testam̃to suus hrs auus nex¬
iscit. quia nullo iure cognati¬
orus prem sui prs tetig sic
nec ille ẽ intubos auoquemfi¬
lius emancipaturs adoptiu¬
crat ħu autem cumi sunt su¬

Expanded text:
m sine testamento decessisse: quod accidit et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet, quia quo tempore certum est intestatum decessisse patremfamilias, solus invenitur nepos. et hoc certum est. Et licet post mortem avi natus sit, tamen avo vivo conceptus, mortuo patre eius deserto avi testamento, suus heres efficitur. plane si et conceptus et natus fuerit post mortem avi, mortuo patre suo desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo quem filius emancipatus adoptaverat. hi autem cum non su
Abbreviated transcription (Latin):
ncptisue extant parit̾ ad hĩ¬
ditatemuctantur. necqui
gdu ꝓximior ẽ ultĩorẽ exclu¬
dit. cquũm enim cẽ uidetur
nepotes nepteaꝵ inpr̃is siuito¬
cum succede. parri au̾t ite ⁊ sine
it nepotes neptcap item ꝓ¬
nepotes ꝓnepteaꝑ in paren¬
tis suilccum succrdẽ comici¬
ens cc̃uisum c̃ ñ in capita sa
instirpsbr̃ditatem clindrut
si filius ꝑtem dimidia hr̃clita
tis hat. ⁊exaltofilio duo plu¬
resue nepotes alteram chimi¬
diam. ¶Item si ex duob fi¬
lus nepote neptes ue extatexal

Expanded text:
neptisve extant, pariter ad herneptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si neit, nepotes neptesque, item pronepotes proneptesque in parentis sui locum succedere, conveniens esse visum est, non in capita, sed in stirpes hereditatem dividi, ut filius partem ditis ferat et ex altero filio duo pluresue nepotes alteram dimidiam; item si ex duobus filiis nepotes extent et ex al
Abbreviated transcription (Latin):
cĩp̃att̾e. nam siperid tcmpus qͦ
quis moreretur. filius inpotte
cius sit nepos excoͣ suus his ee
non pot. idꝙ a incetis deinccpꝰ
ltõrim̃ põis dictum intelligi¬
mus. ¶Postumi quoq qui si
uiuo parente naticent inpot̾te¬
cius futi᷑ forent sui br̃des sunt.
¶siu autem ctiam ignorantis fi¬
umt hr̃des. licet suriosi sint hr̃deᷤ
possint tñexister¶ quia exque
bo ca̾is. ignorantib adquirit
nobis exhus cais ⁊ fimosis ady¬
qura pot̾. ⁊ statimmorte part̃¬
tis qua si contĩnuatur domimi¬
uctoritatt opus est inp̃upilł¬
autem licet in potte mortis
tempore suus hrs nfu̾it tn
suus hĩs parenti efficitur ue¬
luti si ab hostibreisus. quis
fu̾it post mortem p̾ris. ius ei
postumum hoe facit pertot᷑¬
rium aute̾ enit. ut licet quis
infamilia defuncti sit morti
tempore. trisuus hr̃s n fiat u¬
eluti si post mortẽ suam pr̃iu¬
dicatus fu̾it itus per duelłi¬
omis. acper hoc memoria cui
lius filiaue exaltõ filio nepõ

Expanded text:
cipatione: nam si per id tempus quo quis moreretur filius in potestate eius sit, nepos ex eo suus heres esse non potest. idque et in ceteris deinceps liberorum personis dictum intellegimus. postumi quoque, qui, si vivo parente nati essent in potestate futuri forent, sui heredes sunt. Sui autem etiam ignorantes fiunt heredes et, licet furiosi sint, heredes possunt existere: quia quibus ex causis ignorantibus adquiritur nobis, ex his causis et furiosis adquiri potest. et statim morte parentis quasi continuatur dominiuctoritate opus est in pupilautem, licet in potestate mortis tempore suus heres non fuit, tamen suus heres parenti efficitur, veluti si ab hostibus quis reversus fuerit post mortem patris sui: ius enim postliminii hoc facit. Per contrarium evenit ut, licet quis in familia defuncti sit mortis tempore, tamen suus heres non fiat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eiuslius filiave et ex altero filio nepos
Abbreviated transcription (Latin):
gorem ⁊ sp̃a ⁊ nunc sincimus
ita tamut queadunt̃ filios ⁊ ne¬
potes exfilio. intiquitas staͣtuit.
non incapita s instirpe diuidi
br̃clitatem similit̾nos int̾fili¬
os ⁊ ne potes exfilia clistͥbuttem¬

Expanded text:
gorem et tempora et nunc sancimus. ita tamen quemadmodum inter filios et nepotes ex filio antiquitas statuit non in capita sed in stirpes dividi hereditatem, similiter nos inter filios et nepotes ex filia distribut
Abbreviated transcription (Latin):
uo qui inadoptiua familia fu¬
exunt phtempꝰ quo naturalis
parens morcretur rtͣpelu i ¶tcm
acoptiuos ltos emancipatos
ab adoptiuo pr̾e sicut. ab intesta¬
torta longeminus cont̾tabu¬
las testam̃ti ad bona cius adm¬
cos quiadoptiuai familia st̃.¬
⁊ qui post mortemnaturalis
parentis ab adoptiuo pr̃e cma¬
cip̃ati fu̾i̾nt. intestato parente
saturili mortuolicet eͣa ꝑte ed¬
icti qualibi ad bõrum posscẽm
uccantur. non admittuntur. a¬
lu tam̃ pteuccari idem q̃ cogna¬
ti defunctiuctantur exqͣ parte
magnatus quidem ullus int̾u
tam suos br̃des qm̃emançipate

Expanded text:
o qui in adoptiva familia fuerunt per hoc tempus quo naturalis parens moreretur, repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut ab intestato ita longe minus contra tabulas testamenti, ad bona eius admeos, qui in adoptiva familia sunt quive post mortem naturalis parentis ab adoptivo patre emancipati fuerint, intestato parente naturali mortuo, licet ea parte edicti qua liberi ad bonorum possessionem vocantur non admittantur, alia tamen parte vocari, id est qua cognati defuncti vocantur. ex qua parte neque adgnatus quidem ullus intervtam suos heredes quam emancipatos,
Abbreviated transcription (Latin):
nas ut utraq progenies mat̾s
sue uel pris auieuel aui porttem
q̃t uel si forteunus uel duo ex
una parte. exaltãtres aut qͣtuor
extitint imus. aut duo dimidi¬
amaltitres aut q̃tuoraltam di¬
micliam hr̃ditatis habẽant.

Expanded text:
enies matris suae vel patris, aviae vel avi portionem quantur, et, si forte unus vel duo ex una parte, ex altera tres aut quattuor extent, unus aut duo dimidiam, alteri tres aut quattuor alteram dimidiam hereditatis habeant.
Abbreviated transcription (Latin):
mortua sit cuius dehĩclitate. x
agnatos minime uccabant sa
signata partis t̾cic diminutte
uocit¶sanos cumad huc clubi¬
tatõ manebat int̾agnatos ⁊ me¬
moratos nepotes qͣrtam partẽ
defuncti subeagnatis sibiiun¬
dicantib excuustum constitu¬
tois auctoritate memoratam
quidem constittem anro coclice
segͥgauimus m inserieam ext¬
heodosi mo codicenro concessi¬
mus. ¶Nostrãautem consti¬
ttc promulgata totiun i ciu
derogatum est. ⁊ sancunus tali¬
bnepotib ex filiauel pronepo¬
tib ex nepte ⁊ deinceps supersti¬
tilꝯ agnatos nullampatemi
mortin successõis sibiuendicate
nehu qui extnsũsalmea ueniu̾t

Expanded text:
mortua sit cuius de hereditate agadgnatos minime vocabant. etsignata partis tertiae deminutione vocat. Sed nos, cum adhuc dubitatio manebat inter adgnatos et memoratos nepotes, partem quartam defuncti substantiae adgnatis sibi vindicantibus ex cuiusdam constitutionis auctoritate, memoratam quidem constitutionem a nostro codice segregavimus neque inseri eam ex Theodosiano codice in eo concessimus. nostra autem constitutione promulgata toti iuri eius derogatum est et sanximus, talibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex nepte et deinceps superstitibus, adgnatos nullam partem mortui successionis sibi vindicare, ne hi qu
Abbreviated transcription (Latin):
mittatur euenit ut suus hĩsp
pͤte hĩs fiat ¶Atͣhii qui eman¬
cipati apparente inadoptce̾m
se cederunt non adimͣttuntur
ad bona naturalis pris qĩ libi si
modo cumis prmorerctur in
acoptiua familia sunt. namui¬
uõ co emancipatiabadoptiuo
prc pmadmittuntur ad bona
naturalis pr̃is ac si emancipati
ab ip̃o eent hiec nunquam in a¬
doptiua familia fuiͣssent. ⁊ con¬
ueniẽter qued adadoptiuum
incipiunt ¶ost moͣxͦtemuonat¬

Expanded text:
mittitur, evenit ut suus heres pro parte heres fiat. At hi, qui emancipati a parente in adoptionem se dederunt, non admittuntur ad bona naturalis patris quasi liberi, si modo cum is moreretur in adoptiva familia sint. nam vivo eo emancipati ab adoptivo patre perinde admittuntur ad bona naturalis patris, ac si emancipati ab ipso essent nec umquam in adoptiva familia fuissent: et convenienter, quod ad adoptivum incipiunt. post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
quiauter omnino testam̃¬
tum no fẽcit aut non iure¬
actum c̃. aut nemo ex eoh¬
cres eͣtitit. ¶ Intestatorũ
autem hr̃clitites ex legedu¬
odcam tabulanm primu̾
adsuos br̃des pertinem ¶ui
auͣtem hercdes extimantur
ut ⁊ sup̃liximus quimpo
t̾te morientis fu̾i̾nt. uli fi¬
uus filia. ncpos noptis ue.
exsilio pronepos proncp¬
tis ue ex nepote ex filiona¬
to pn̾ãtis ꝓnataue nec in¬
ter est. utrum naturales st
libi.an adop̃tiui quibcon ꝯ¬
numari nccee etiam cos qex
iegitimis quidem mat̾moni¬
uitatum dati sin diu̾alium co¬
scitoĩm que superbus posite st̃¬
tenorem suorum siuranan¬
amplexe sunt constitres perqͥs
uissimus siquis mulierem i
suo contubino copulauit ñ
abuncio affectremantali ca
tam cumq̃ potat bre comugi¬

Expanded text:
qui aut omnino testamentum non fecit, aut non iuractum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem hereditates ex lege duodecim tabularum primum ad suos heredes pertinent. Sui autem heredes existimantur, ut et supra diximus, qui in potestate morientis fuerunt: veluti filius filia, nepos neptisve ex filio, pronepos proneptisve ex nepote filio nato prognatus prognatave. nec interest, utrum naturales sunt liberi an adoptivi. 2a. Quibus connumerari necesse est etiam eos, qui ex legitimis quidem matrimonivitatum dati, secundum divalium constitutionum quae super his positae sunt tenorem, suoram iura nanamplexae sunt constitutiones, per quas iussimus, si quis mulierem in suo contubernio copulaverit non ab initio affectione maritali, eam tamen cum qua poterat habere coniugi
Abbreviated transcription (Latin):
introclucta c̃quam. id cesanen¬
ses aduccatos sripsimus perqͣ
disposiumus tales srptinas
que preitõ c̃ẽ partes indicant
omm̃nimo ee credendis pnsi rp̃e
qui talibus utitur im̃pballe
yconcos approbauit initototo
die quo conficieba mstrumtu
sese uel adusarium suuminal¬
us lccis fuisse ¶ Post mortem:¬
autem suam darinemo stipula¬
ri põtãt noninagis qͣm posteiꝰ
mortem a quo stipulabatur.
itneis quim alicuius potte est
post mortem cius stipulari po
tur pticdie qͣmmnoriar uel pri¬
scipulatt ¶sacumutiam dictũ
ẽ exconiñsu ccͣhentium scipu¬
lttẽs ualent plãcuit nobis qͥ
inhunc iͣs nticulumnc̾cia
mortem sũpelie qm moniatur¬

Expanded text:
troducta est, quam ad Caesarienses advocatos scripsimus, per quam disposuimus, tales scripturas quae praesto esse partes indicant omnimodo esse credendas, nisi ipse qui talibus utitur improbis aidoneos approbaverit, in ipso toto die quo conficiebatur instrumentum sese vel adversarium suum in aliis locis esse. Post mortem suam dari sibi nemo stipulari poterat, non magis quam post eius mortem a quo stipulabatur. ac ne is qui in alicuius potestate est post mortem eius stipulari pottur, ‘ pridie quam moriar ’ vel ‘ pristipulatio. sed cum, ut iam dictum est, ex consensu contrahentium stipulationes valent, placuit nobis etiam in hunc iuris articulum necessariam mortem sive pridie quam morietu
Abbreviated transcription (Latin):
tes que cliuonro subi¬
Icitur inspulattem ce¬
ducipt. sũ ilia m̃obilus sit. sũ sg¬
li¶it siquis rem que inrerum
natũra non ẽ. aut cẽ ñ pot̾ dari
stipulatꝯ fu̾it. ulistichumqi
mortuꝰ est quemuuie̾ credebat
aut ipoccͣntaurũ quicẽ non
possit uitilis erit stipulatt sido
iiiise sũtm sacram. aut religi¬
osam qm humaniuiris cẽc̃de¬
kͣit. ui publicamq̃ usib pop¬
uli ꝑpetuo exposita sit ut foͣru
ul theatrum uł libm̃ homin̾e
suam daͣri quis stipulctur n¬
ccimpendenti erit stipulatõ ob
io ꝙ publicits in p̾uatum de¬
m̃tium adipisci stipulatorp̾t¬
⁊ res sua stipulatoris ec̃ desin̾e

Expanded text:
es, quae dominio nostro subicitur, in stipulationem deduci potest, sive illa mobilis sive soli sit. At si quis rem, quae in rerum natura non est aut esse non potest, dari stipulatus fuerit, veluti Stichum, qui mortuus sit, quem vivere credebat, aut hippocentaurum, qui esse non possit, inutilirem sacram aut religiosam, quam humani iuris esse credebat, vel publicam, quae usibus populi perpetuo exposita sit, ut forum vel theatrum, vel liberum hominem, suam, dari quis stipuletur. nec in pendenti erit stipulatio ob id quod publica res in privatum demmercium adipisci stipulator potest et res stipulatoris esse desinere
Abbreviated transcription (Latin):
ulanti turesponttas in p̾srtti
dic spondeosnam si hoc solu
nc̃te e̾ inrtspondendo eadẽ oĩa
repeti questipulator exp̃ssit
Itemmutili ͤͣ supulo siab
costipulis qui uituo subiec¬
ciduis quuorm hon solum do¬
minosuo obligan ñ potest. se
nec aluquitemilis filuuofa¬

Expanded text:
ulanti tu respondeas: ‘ praesenti die spondeo ’. nam si hoc solum necesse est in respondendo eadem omnia repeti quae stipulator expresserit. Item inutilis est stipulatio, si ab eo stipuleris, qui iuri tuo subiecservus quidem non solum domino suo obligari non potest, sed ne alii quidem ulli: fil
Abbreviated transcription (Latin):
icte posse palame qd̾ ⁊ insur¬
co receptum c̾ quia is quisti¬
pulatur u̾ba ꝓmitentis ⁊ is
nos loquiquitaitlius exaud̾
sadccoqui ominino nexaudit
Iuriosus nullum negtͣcu.
namalium sibi obligare ⁊ sn
tutoris auctoritate po ¶⁊ qd̾
cliximus depupillis utiq deis
um ẽ quiiam aliquem intelle¬
ctumbñt nammñtans ⁊ quim
fantiprotimus ẽ noñmultũa
fuoso distat. quia hinus cta¬
tis puꝑilli nullum intellectu

Expanded text:
e posse palam est. quod et in surdo receptum est: quia et is qui stipulatur verba promittentis, et is nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit. Furiosus nullum negotium nam alium sibi obligare etiam sine tutoris auctoritate potest. Sed quod diximus de pupillis, utique de his verum est, qui iam aliquem intellectum habent: nam infans et qui infanti proximus est non multum a furioso distant, quia huius aetatis pupilli