comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abyssũ antequã deus faceret lucem:
Quis illas fecerat uł genuerat: Aut
si nemo fecerat uel genuerat eas. et̃ ne
erant tenebre. Quasi aliquid sint te¬
nebre. S ut dictum est lucis absentia
hoc nom̃ accepit. S quia ip̃i fabulis
suis decepti crediderunt ẽẽ gentem te¬
nebrarum in qua et corpora et formã
et animas in illis corporib fuisse ar¬
bitrant᷑. ideo putant quod tenebre
aliquid sint. et non intelligunt non
sentiri tenebras. nisi quando non ui¬
demus. sic̃ non sentiri silentium. nisi
quando non audimus. Sic̃ autem
silentium nichil est: sic et tenebre ni¬
chil sunt. Sieut aut̃ isti dicunt gen¬
tem tenebrar̃i contea lucem d̃ĩ pugnaᷤ¬
se: sic pot̃ alius similit̃ uanus dicere
gentem silentioꝵ contra dĩ uocem
pugnasse. s illas uanitates modo non
suscepimus refellere. atq conuincere.
tum uires dñs prestare dignatur. et
in eis ostendere contra uitatem dĩ nich

Expanded text:
abyssum, antequam Deus faceret lucem? abyssum, antequam Deus faceret lucem? quis illas fecerat, vel genuerat? aut si nemo fecerat vel genuerat eas, aeternae erant tenebrae? quasi aliquid sint tenebrae. Sed, ut dictum est, lucis absentia hoc nomen accepit. Sed quia ipsi fabulis suis decepti crediderunt gentem esse tenebrarum, in qua et corpora, et formas, et animas in illis corporibus fuisse arbitrantur; ideo putant quod tenebrae aliquid sint, et non intelligunt non sentiri tenebras, nisi quando non videmus; sicut non sentimus silentium, nisi quando non audimus. Sicut autem silentium nihil est; sic et tenebrae nihil sunt. Sicut autem isti dicunt gentem tenebrarum contra Dei lucem pugnasse; sic potest et alius similiter vanus dicere, gentem silentiorum contra Dei vocem pugnasse. Sed illas vanitates modo non suscepimus refellere atque convincere. antum ut res Dominus praestare dignetur, et in eis ostendere, contra veritatem Dei nihil
Abbreviated transcription (Latin):
aquilarũ oculi. qui solem istum mul¬
to melius quã nos dicunt᷑ conspic̾ẽ Iud̾
aũt̃ lum̃ non irracionabilium auiũ
ocłos pascit. s pura corda eorũ qui d̃o
credunt: et ab amore uisibilium rerũ
et temporalium se ad eius precepta im¬
plenda conuertunt. quõd omnes hoĩes
possunt si uelint: quia illud lum̃ om¬
nem hominẽ illuminat uenientẽ in h̃e
mundũ. Ergo tenebre erant suꝑ a
byssũ antequã lux ista fieret. de qͦ¬
consequent̃ hoc loco dicitur. et dixit
ds̃ fiat lux: quia ubi lux non est tene¬
bre sunt. Non quia aliquid sunt te¬
nebre: s ip̃ã lucis absentia tenebre di¬
cunt᷑. sicut silentium non aliqua res
est. s ubi sonus non est. silentium di¬
citur. Et nuditas non aliqua res est.
s in corpore ubi tegum̃tum non est:
nuditas dicitur. Et in anitas non est
aliquid. s locus ubi corpus non est in¬
anis dicitur. Sic tenebre non sunt
dicere. Snde erant ip̃e et tenebre suꝑ

Expanded text:
aquilarum oculi, qui solem istum mulaquilarum oculi, qui solem istum multo melius quam nos dicuntur aspicere. Illud autem lumen non inrationalium avium oculos pascit; sed pura corda eorum qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium se ad ejus praecepta complenda convertunt. Quod omnes homines possunt si velint, quia illud lumen omnem illuminat hominem venientem in hunc mundum. Ergo tenebrae erant super abyssum antequam lux ista fieret. Consequenter de hoc loco dicitur: Et dixit Deus, fiat lux, quia ubi lux non est, tenebrae sunt, non quia aliquid sunt tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur. Et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur. Et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus non est, inanis dicitur. Sic tenebrae, ut jam dicere: Unde erant ipsae tenebrae super
Abbreviated transcription (Latin):
capere. Que omnia continent tam
magna misteria: ut quisquis ea didi¬
cerit omnium hereticoꝵ uanitatem
uł doleat quia homines sunt: uł de¬
rideat quia suꝑbisunt. Sequitur in¬
dicentes. In tenebris ergo erat deus.
ante quã faceret lucem. Uere ip̃i
sunt in tenebris ignorantie: et ĩdeo
non intelligunt lucem in qua us̃
erat antequã faceret istam lucem.
Non enĩ norunt isti lucem. nisi quã
carneis oculis uident. et ĩdeo istum
solem quẽ parit̃ non solum cũ bestiis
maiorib s etiã cũ muscis et uermicłis
cernimꝰ illi sic colunt: ut particulã
dicant ẽẽ lucis illiꝰ in qua habitat
us̃. S nos intelligamꝰ aliam eẽ lucem
in qua ds̃ habitat. Unde illud est¬
lumen de quo in euangłio scͥbitur E¬
tat lum̃ uerum quod illuminat omnẽ
hominẽ uenientẽ in hunc mundum.
Nam solis istius lumen non illumi¬
nat omnẽ hominẽ s corpꝰ hominis. et
mortales ocł̾os. in quib nos uincunt

Expanded text:
capere? Quae omnia continent tam capere? Quae omnia continent tam magna mysteria, ut quisquis ea didicerit, omnium haereticorum vanitatem vel doleat quia homines sunt, vel derideat quia sudicentes: In tenebris ergo Deus erat antequam faceret lucem? Vere ipsi sunt in tenebris ignorantiae, et ideo non intelligunt lucem, in qua Deus erat antequam faceret istam lucem. Non enim noverunt isti lucem, nisi quam carneis oculis vident, et ideo istum solem quem pariter non solum cum bestiis majoribus, verum etiam cum muscis et vermiculis cernimus, illi sic colunt, ut particulam dicant esse lucis illius in qua habitat Deus. Sed nos intelligamus aliam esse lucem in qua Deus habitat: unde est illud lumen de quo in Evangelio dicitur: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Nam solis istius lumen non illuminat hominem, sed corpus hominis, et mortales oculos quibus nos vincunt
Abbreviated transcription (Latin):
rib. et illo fine precepti: de quo apls
dicit. Finis aut̃ precepti est. caritas de
corde puro. et conscientia bona. et fĩde
non ficta. Quod isti si haberent non
in libro geneseos. t̃̾ra aut̃ erat inuisi¬
bilis et incomposita: sic reprehend̃t
manichei ut dicant. Quo mõdo fecit
ds̃ in principio celum et terram. si iam
terra erat inuisibilis et incomposita:
Ita cũ uolunt scͥpturas diuinas pͥus
uituꝑare quã nosse. etiam res aꝑtissi¬
mas non intelligunt. Qd enim mani¬
festius dici potuit quã hoc dictũ est.
In pͥncipio fecit ds celum et terram.
terra aut̃ erat inuisibilis et in cõpo¬
sita: Idest in pͥncipio fecit ds̃ celum
et terrã. t̃ra aut̃ ip̃ã quam fecit deus
inuisibilis erat et incomposita. ante¬
quã deus omnium rerum formã locis
et sedib suis ordinata distiictione dis¬
poneret antequam diceret fiat lux:
et fiat firmam̃tũ. et congregentur a¬
quemadmodum possint ea paruuli

Expanded text:
ribus, et illo fine praecepti de quo Apostolus ribus, et illo fine praecepti de quo Apostolus dicit, Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta : quod isti si haberent, nonin libro Geneseos, Terra autem erat invisibilis et incomposita, sic reprehendunt Manichaei, ut dicant: Quomodo fecit Deus in principio coelum et terram, si jam et terra erat invisibilis et incomposita? Ita, cum volunt Scripturas divinas prius vituperare quam nosse, etiam res apertissimas non intelligunt. Quid enim manifestius dici potuit, quam hoc dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram; terra autem erat invisibilis et incomposita; id est, In principio fecit Deus coelum et terram; terra autem ipsa quam fecit Deus, invisibilis erat et incomposita, antequam Deus omnium rerum formas locis et sedibus suis ordinata distinctione disponeret: antequam diceret, Fiat lux, et, Fiat firmamentum, et Congregentur adinem, quemadmodum possint ea parvuli
Abbreviated transcription (Latin):
cere celum et terrã: respondendum
eis est. ut pͥus uim dicant uolunta¬
tis humane. qui uoluntatẽ dĩ nosse
desiderant. Causas enim uoluntatis
dei scire querunt. cum uoluntas dĩ
omnium que sunt: ip̃a sit causa. Si
enim habet causam uoluntas dei ẽ
aliquid quod antecedat uoluntatẽ
uĩ. quod nefas est credere. Qui ergo
dicit quare fecit deus celum et t̾rã:
respondendum illi quia uoluit o¬
luntas enim dĩ causa est celi et t̃re.
et soeo maior est uoluntas dei quã
celum et terra. Qui aut̃ dicit quare
aliquid querit quam ẽ uoluntas dĩ
Nichil aut̃ maius inueniri potest.
Compescat ergo se humana temeritã.
et ĩd quõd non est non querat. ne ĩd
quod est non inueniat. Et si uolunta¬
tem dĩ nosse quisq desiderat: fiat
amicus deo. Quia si uoluntatẽ ho¬
mins nosse uellet cuius amieus
non eẽt. om̃s eius impudentiã aut stul¬
ticiam deriderent. N on aut̃ quisq ef¬
ficit᷑ amicus dĩ: nsi purgatissims mo¬

Expanded text:
et terram? respondendum est eis, ut prius discant vim voluntatis humanae, qui voluntatem Dei nosse desiderant. Causas enim voluntatis Dei scire quaerunt, cum voluntas Dei omnium quae sunt, ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas Dei, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dicit, Quare fecit Deus coelum et terram? respondendum est ei, Quia voluit. Voluntas enim Dei causa est coeli et terrae, etelum et terra. Qui autem dicit: quare quid quaerit quam est uoluntas Dei. Nihil autem maius inueniri poCompescat ergo se humana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Et si voluntatem Dei nosse quisque deamicus Dei, quia si uoluntatem hominis nosse uellet cuius amicus non esset, omnes eius impudentiam aut stultitiam deriderent. Non autem quisquam efficitur amicus Dei, nisi purgatissimis mo
Abbreviated transcription (Latin):
xerit apłs paulus agnigonem ueri¬
tatis que est scdm pietatẽ dĩ in spem
uite eterne quam promisit non men¬
dax d̃s ante tempora eterna: Et̃na
enim tempora quid ante se habere po¬
tuerunt: Hoc gͦ cogitant exponere.
ut intelligant se non intelligere. cũ
temere uolunt reprehendere. quod
diligenter querere debuerunt. Si
aut̃ non dicunt. quid placuit deo su¬
bito facere celum et terrã s tollunt
inde subito ut hoc tantũ dicant. qͥd
placuit deo facere celum et terram.
non eĩ coeuum deo mundum istum
dicimus. quia non eius eternitatis ẽ
hic mundus. cuius et̾nitatis est ds̃.
mundum quippe d̃s fecit. et sic cum
ipsa creatura quã fecit ds̃ tempora
ẽẽ ceperunt. et ideo dicunt᷑ eterna
tempora. non tam̃ sic sunt eterna tꝑa.¬
quomõdo eternus est ds̃. quia deus
est ante tempora qui fabricator est
temporum. sicut omĩa que fecit ds̃
bona sunt ualde s non sic bona sunt
quomodo bonus est ds̃. quia ille fecit:

Expanded text:
xerit apostolus Paulus: Agnitionem verixerit apostolus Paulus: Agnitionem veritatis quae est secundum pietatem Dei in spe vitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna . Aeterna enim tempora quid ante se habere potuerant? Hoc ergo cogantur exponere, ut intelligant se non intelligere, cum temere volunt reprehendere quod diligenter quaerere debuerunt. Si autem non dicunt: Quid placuit Deo subito facere coelum et terram; sed tollunt inde, subito, et hoc tantum dicunt: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Non enim coaevum Deo mundum istum dicimus, quia non ejus aeternitatis est hic mundus, cujus aeternitatis est Deus. Mundum quippe Deus fecit, et si cum ipsa creatura, quam fecit Deus tempora esse coeperunt, et ideo dicuntur aeterna tempora; non tamen sic sunt aeterna quomodo aeternus Deus est, quia Deus est ante tempora, qui fabricator est temporum, sicut omnia quae fecit Deus, bona sunt valde, sed non sic bona sunt, quomodo bonus est Deus, qui illa fecit;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quod facta et in quo facta sunt oĩa.
dm̃ fecisse celum et terr̃a credamus:
debemus utiq intelligere. quod ante
pͥncipium tẽporis non erat tempus.
Ds̃ enim fecit et tempora. et ideo ante¬
quã faceret temꝑa. non erant temꝑa¬
Non ergo possumus dicere fuisse al qd̃
tempus quando ds̃ ncindũ aliquid fe¬
cerat. Quomodo enim erat tempus
quod d̃s non fecerat. cum omnium
temporum ip̃e fit fabricator: E si tẽ¬
pus cum celo et terra ẽẽ cepit: non
potest inueniri tempus quo nundũ¬
ds̃ fecerat celum et terrã. Cũ autẽ
dicitur qͥd ei subito placuit. sic dr᷑
quasi aliqua tempora transierunt.
quib d̃s nichil oꝑatꝰ est. Non enim
transire poterat tempus quod nt̃dũ
fecerat ds̃. quia non põt ẽẽ operator
temporum nisi qui est ante tempora
Certe et ipsi manichei legunt apłm
paulum et laudant ⁊ honorant et eiꝰ
epłas male interpretando mubtos
decipiunt. Dicant gͦ nobis. quid di¬

Expanded text:
per quod facta et in quo facta sunt omnia per quod facta et in quo facta sunt omnia Deum fecisse coelum et terram credamus, debemus utique intelligere quod ante principium temporis non erat tempus. Deus enim fecit et tempora: et ideo antequam faceret temNon enim possumus dicere fuisse aliquod tempus quando Deus nondum aliquid fecerat, quomodo enim erat tempus quod Deus non fecerat, cum omnium temporum sit ipse fabricator. Et si tempus cum coelo et terra esse coepit, non potest inveniri tempus quo Deus nondum fecerit coelum et terram. Cum autem dicitur: Quid ei subito placuit? sic dicitur quasi aliqua tempora transierint, quibus Deus nihil operatus est; non enim transire poterat tempus, quod nondum fecerat Deus, quia non potest esse operator temporum, nisi qui est ante tempora. Certe et ipsi Manichaei legunt apostolum Paulum et laudant et honorant, et ejus epistolas male interpretando multos decipiunt. Dicant ergo nobis quid di
Abbreviated transcription (Latin):
si bone sunt fidei. non cedunt herenci.
s quid eis respondeant. diligent̃ inqͥr̃t
Nec eos deserit d̾s ut petentes accipi¬
ant et querentes inueniant et pul¬
santib aꝑiantur. Qui aut̃ desperant
se posse in catholica disciplina inueni¬
re quod querunt. atterunt᷑ errorib.
Et si perseuerant᷑ inquirunt ad ip̃os
fontes a quib ab errauerant. post mag¬
nos labores fatigati atq sitientes &e
pene mortui reuertunt᷑. Orimũ ergo
librum ueteris testam̃ti qui inscribi¬
tur genesis sic solent manichei repre¬
hendere. Quod scriptum est. in pͥn¬
cipio fecit d̾s celum et terram: que¬
runt in quo principio. et dicunt. Si
inpͥncipio aliquo temporis fecit ds
celum et terram. quid agebat ante
placuit subito facẽ quod nunquã an¬
tea fecerat ꝑ temꝑa eterna: His respon¬
demus. d̃m inprincipio fecisse celũ et
terrã. non in principio temporis. s in
xp̃o cum uerbum eẽt apud patrem

Expanded text:
si bonae sunt fidei, non cedunt haereticis, si bonae sunt fidei, non cedunt haereticis, sed quid eis respondeant diligenter inquirunt. Nec eos deserit Deus, ut petentes accipiant, et quaerentes inveniant, et pulsantibus aperiatur . Qui autem desperant se posse in catholica disciplina invenire quod quaerunt, atteruntur erroribus; et si perseveranter inquirunt, ad ipsos fontes a quibus aberraverunt, post magnos labores fatigati atque sitientes, et pene mortui revertuntur. CAPUT librum Veteris Testamenti, qui inscribitur Genesis, sic solent Manichaei reprehendere. Quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, quaerunt, in quo principio; et dicunt: Si in principio aliquo tcoelum et terram, quid agebat anteqplacuit subito facere quod nunquam ante fecerat per tempora aeterna? His respondemus, Deum in principio fecisse coelum et terram, non in principio temporis, sed in Christo, cum Verbum esset apud Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo manichei scͥpturas uetis testam̃¬
ti quas non nouerunt iuitupare. ⁊ ea
uituꝑatione infirmos et paruulos
nr̃os non inuenientes quo mõdo s̃
respondeant irridere atq decipere.
quia nulla scͥptura est que non apud
eos qui illam non intelligunt. facile
possit reprehendi. S ideo diuina ꝓui¬
dentia multos diuersi erroris heretico.
ẽẽ ꝑmitrit. ut cum insultant nobis et
interrogant nos ea que nescimus. uel
sic excutiamꝰ pigriciam et diuinas scͥp¬
turas nosse cupiamus. Propt̃ea et a¬
płs dicit. Oportet multas hereses
ẽẽ ut probati manifesti fiant inter
uos. Hi enim d̃o probati sunt: qui bn¬
possunt docere s manifesti hominib
ẽẽ non possunt. nisi cũ docent. Docere
aut̃ nolunt: nisi eos qui querunt S
ꝑ molestias et insultationes hereticoꝵ
quasi de sonno excitentur. et de impi¬
tia sua erubescant sibi et de illa imꝑi
tia pielitari se sentiant. Qui homines

Expanded text:
ergo Manichaei Scripturas Veteris Testamenergo Manichaei Scripturas Veteris Testamenti, quas non noverunt, vituperare, et ea vituperatione infirmos et parvulos nostros, non invenientes quomodo sibi respondeant, irridere atque decipere: quia nulla Scriptura est, quae non apud eos qui illam non intelligunt, facile possit reprehendi. Sed ideo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut cum insulinterrogant ea, que nescimus, vel sic excuciamus pigriciam et divinas scripturas nosce cupiamus. Propterea et Apostolus dicit: Oportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos. Hii enim dpossunt docere: sed manifesti hominibus esse non possunt, nisi cum docent; docere autem nolunt, nisi eos qui doceri quaeper molestias et insultationes haereticorum quasi de somno excitentur, et de imperitia sua erubescant sibi, et de illa imperitia sua periclitari se sentiant. Qui homines
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ire. sicut et ceteri. Hoc opus sic
incipit. Si eligerent manichei qͦs
decipirent.
IELIGERENTMA¬
nichei quos deciperent.
eligeremus et nos uerba
quib eis responderemus. Cum uͦ
illi et doctos litteris. et indoctos er¬
rore suo ꝑsequantur. et cum ꝓmittũt
ueritatẽ. a ueritate conaitur auertẽ.
non ornato polito q sermone s reb
manifestis conuncenda est uanitã
eorum. Placuit enĩ mͥ quorundam
uere xp̃ianoꝵ sententia. qui cũ sint
eruditi lib̾alib litteris. tam̃ alios li¬
bros nr̃os quos aduersus maniche¬
os edidimus cum legissent: uider̃t
eos ab imꝑitiorib aut nõ aut diffici¬
le intelligi. et me beniuolentiessime
monuerunt. ut cõmunẽ loquendi cõ¬
suetudinem non desererem. si errores
illos tam ꝑniciosos ab animis etiam
imꝑitorũ expellere cogitarem. Hunc
enim sermonẽ usitatum et simplicẽ
etiã docti indoctiq intelligunt: illũ
aut̃ indocti non intelligunt. Solent

Expanded text:
lii irae sicut et ceteri. Hoc opus sic lii irae sicut et ceteri. Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manichei, quos deciperent.Si eligerent Manichaei quos deciperent, eligeremus et nos verba quibus eis responderemus: cum vero illi et doctos litteris, et indoctos errore suo persequantur, et cum promittunt veritatem, a veritate conentur avertere; non ornato politoque sermone, sed rebus manifestis convincenda est vanitas eorum. Placuit enim mihi quorumdam vere christianorum sententia, qui cum sint eruditi liberalibus litteris, tamen alios libros nostros, quos adversus Manichaeos edidimus, cum legissent, viderunt eos ab imperitioribus, aut non aut difficile intelligi, et me benevolentissime monuerunt ut communem loquendi consuetudinem non desererem, si errores illos tam perniciosos ab animis etiam imperitorum expellere cogitarem. Hunc enim sermonem usitatum et simplicem etiam docti intelligunt, illum autem indocti non intelligunt. 2. Solent
Abbreviated transcription (Latin):
di. recipiet io quod nocuit. Nossunt
sane pelagiani ad suum dogma tͤ¬
here istam sententiam. et ideo dicere
pariuilis aliena non nocuisse pecc̃a.
quia dixi nulli nature nocere peccã
nisi sua non intuentes ideo paruulos
qui utiq ꝑtinent ad humanam
naturã. trahere originale peccatũ.
quia in primis hominib natura
humana peccauit. ac ꝑ hoc nature
humane nulla nocuerunt peccata
nisi sua. Punum quippe hominem
in quo om̃s peccauerunt. peccatum
intrauit in mundum. Non enĩ nulli
homini s nulli nature dixi peccata
nocere nisi sua. Item in eo quod pau¬
lopost dixi nullum ẽẽ malum natu¬
rale. possunt querere similem late¬
bram. nisi hoc dictum ad naturam
talem referatur qualis sine uicio pͥ¬
mitꝰ condita est. Ip̃a enĩ uere ac ꝓpͥe
natura hominis dicit᷑. Translato
aut̃ uerbo utimur. ut dicamus na¬
turã etiã quali nascit᷑ homo scd̾m
quã locutionem dixit apłs. fuimꝰ
enim et nos aliquando natura fi¬

Expanded text:
di recipiet id, quod nocuit. possunt di recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus enim et nos aliquando natura fi
Abbreviated transcription (Latin):
iudet᷑. Non enĩ congruit feni nom̃
significationi uite. quomodo pabuli.
Item non uideor recte appellasse uer¬
ba ꝓpħica. quib scriptum est. quid
suꝑbit terra et cinis quia non in eus
libro legitur quẽ certi suinus appellan¬
uum esse ꝓphitam. Nec illud apłi ubi
adhibuit testimonium de genesi di¬
cens. factus est primus homo adam
in animã uiuentem. sicut ille uoluit
intellexi. cũ exponerem quod scriptũ
est insufflauit d̃s in faciem eius fla¬
tum uite et factus est homo in aĩam
uiuam uel in animam iuuentem.
Apłs enim ad hoc adhibuit illud
testimonium. ut probaret esse corpꝰ
animale. Ego aut̃ hinc putaui ẽẽ
monstrandum animalem factum pͥ¬
us hominẽ non corpus hominis solũ.
Quod aut̃ dixi null nature nocere
peccata nisi sua. ideo dixi. qm̃ iusto
qui nocet non ei uere uere nocet. qñ¬
quidem etiam mercedem eius auget
in celis. Sibi autẽ peccando uere no¬
cet. qm̃ ꝓpt̾ ip̃am uoluntatẽ nocen¬

Expanded text:
uidetur. non enim congruit faeni nomen uidetur. non enim congruit faeni nomen significationi uitae quomodo pabuli. item non uideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non in eo libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam. nec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter ipsam uoluntatem nocen
Abbreviated transcription (Latin):
quod herbe uirides et ligna fructi¬
fera. omni generi bestiarum et
omnib auib et om̃ĩb serpentib in
libro geneseos dant᷑ ad cibum. qr
sunt et quadrupedia & uolatilia
que solis carnibus uiuere usdean¬
tur. Fieri enim posset ut alerent᷑
ab hominib etiã de fructib terre
si ꝓpt̃ obedientiam qua ip̃i homineᷤ
deo sine ulla iniquitate seruirent
mererent᷑ omnes bestias et aues
omnimꝰ habere seruientes. Item mo¬
uere potest quomõdo dixerim de
popło isrł. adhuc corꝑali circuncisio¬
ne et sacͥficiis tanquã in mari gen¬
tium populus ille legi seruiebat. qñ¬
quidem apũd gentes sacͥficare non
poterant. sic̃ eos et nunc uidemꝰ sine
sacͥficiis remansisse. nisi forte quod
ꝑ pascha immolant ouem. hoc in
sacrificio deputet᷑. In scdo etrã libro
illud quod posui. nomine pabuli
significari posse uitã. cum melioris
interp̃tationis cõdices non habeant
pabulũ s fenum: non satis apte dictũ

Expanded text:
quod herbae uirides et ligna fructiquod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro illud, quod posui, nomine pabuli significari posse uitam — melioris interpretationis codices non habent pabulum, sed faenum — non satis apte dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uero dixi illud aut̃ lumen
non irrationabilium auium ocłos
pascit s pura corda eoꝵ qui deo
creduit et ab amore uisibilium
rerum et temꝑaliũ se ad eius precep¬
ta implenda conuertunt. quod om̃s
homines possunt si ueluit. non pu¬
tent noui heretici pelagiani scdm
eos ẽẽ dictum. Serum est enĩ omĩ¬
no om̃s homines hoc posse si ueluit.
s p̃paratur uoluntas a dño. & tan¬
tum augetur munere caritatis. ut
possint. Quod hic ideo dictum non
est. quoniã presenti necessarium
non erat questiomi. Quod uero ibi
legit᷑ de benedictione dĩ qua dictũ
est crescite et multiplicamini. in
carnalem fecunditatẽ post peccatũ
conuersam esse credendã. si non pot̃
alio modo dictum uidi̾ nisi ut puten¬
t᷑ illi homines ñ habituri fuisse fili¬
os homines nisi peccassẽt. omnino
non approbo. Illud etrã non est con¬
sequens. ut ideo intelligat᷑ in alle¬
goria tantũ modo ẽẽ accipiendum.

Expanded text:
Quod uero dixi: illud autem lumen Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
am in affrica constitutus scripsi
duos libros de genesi contra ma¬
nicheos. Quãuis enim in suꝑiori¬
bus libris quicquid disputaui uñ
ostenderem dm summe bonum &
immutabilem creatorẽ ẽẽ om̃ium
mutabilium naturarum. nec ullã
ẽẽ naturã malam siue sub̾am in
quantũ natura est atq sub̾a. adu̾¬
sus manicheos nr̃a uigil aret in¬
tentio. isti tam̃ duo libri aꝑtissime
aduersus eos editi sunt in defensi¬
one uet̾s legis quã uehem̃ti stu¬
dio uesani erroris obpugnant.
In pͥmo ab eo quod scriptũ est.
in principio fecit ds̃ celum et
terrã donec septẽ ꝑagant᷑ dies.
ubi legit᷑ ds̃ requieuisse in die
septimo. In scdo aut̃ ab eo quõd
scriptũ est. Hic liber creature ce¬
li et terre. donec adam et mulier
eius dimissi sunt de paradyso et
custodia posita est ligno uite. De¬
inde in fine libri errori maniche¬
orum fidem catholice ueritatis
opposui: quid illi dicant et nos qͥd
dicamꝰ breuit̃ aꝑteq cõplectens.

Expanded text:
 in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens.
Abbreviated transcription (Latin):
serpens ille pecc̃m ꝑsuaserit dili¬
gent̾ considerandũ ẽ. Pertinet enĩ
marime ad mãm salutem. Nam ideo
hec scripta sunt. ut iam talia caueamꝰ.
Cum interrogata mulier respondisset.
quio eis pecẽm esset: ait ille. Non mor¬
tis sicut dii scientes bonum et malũ.

Expanded text:
serpens ille peccatum persuaserit, diligenter considerandum est; pertinet enim maxime ad nostram salutem: nam ideo haec scripta sunt ut jam talia caveamus. Nam cum interrogata mulier respondisset quid eis praeceptum esset; ait ille: Non mortis sicut dii scientes bonum et malum.
Abbreviated transcription (Latin):
canuiti martyris regis quondam datiȩ.
et adele reginȩ. quam postea uxorem du¬
xit Rogerus dux apuliȩ. Ut autem int̾¬
fectionis eus occasionem et celestis uin¬
dicte animaduersionem in mortis eus
auctores terribiliter exertam euidentuᷤ
possimus ostendere. narratiumn cule
nostre exordium paulo superus libet
repetere

Expanded text:
Canuti martyris, regis quondam Daciae, Canuti martyris, regis quondam Daciae, et Adelae reginae, quam postea duxit uxorem Rogerius dux Apuliae. Ut autem interfectionis ejus occasionem, et coelestis vindictae animadversionem, in mortis ejus auctores terribiliter exertam, evidentius possimus ostendere, narratiunculae nostrae exordium paulo superius libet repetere
Abbreviated transcription (Latin):
Nno itaꝙ uerbi incarnati. Mł.¬
dictione quita. sexto. nonas martii. t̾re
nr̃e pace sublata. quietae turbata. dele¬
ta honestate. extincta omni fere felici¬
tate mortalium. guerrarum. laborum
turpitudinum et totius infelititatis
detestabile cepit exordium. Eeodem
enim ipsius anim die in umus uita mł¬
torum uite periclitatȩ. et exuna unnis
indebita morte. multorum iusto dei
idicio mortes debite terribili quãdã
generatione sunt propagate. Bunc nã¬
q scd̾m propħam in memoriam rediit
iniquitas patrum nr̃orum in conspe¬
ctu dm̃. et antiqua peccata nostra noua
ceperunt ultione feriri. ut in cuius
manu post dm̃ hactenus constiterat sa¬
lus populi. eo de medio sublato mani¬
feste daretur intelligi. et diuini iam
in publicum prodiret censura iudicii.
que prius latuerat in occulto p̾scien¬
tie dei. Ipso enum die in plurimorum
pernitiem execrabili quorumdam scele¬
re interfectus est bruggis in eccłia sci
donatiani kasolus comes flandriȩ. filiꝰ

Expanded text:
nno itaque Verbi incarnati dictione V, sexto Nonas Martii, terrae nostrae pace sublata, quiete turbata, deleta honestate, exstincta omni fere felicitate mortalium; guerrarum, laborum, turpitudinum, et totius infelicitatis detestabile coepit exordium. Eodem enim ipsius anni die, in unius vita multorum vitae periclitatae: et ex unius indebita morte, multorum justo Dei judicio mortes debitae terribili quadam generatione sunt propagatae. Tunc namque, secundum prophetam , in memoriam rediit iniquitas patrum nostrorum in conspectu Domini, et antiqua peccata nostra nova coeperunt ultione feriri: ut, in cujus manu post Deum hactenus constiterat salus populi, eo de medio sublato, manifeste daretur intelligi quod divini jam in publicum prodiret censura judicii, quae prius latuerat in occulto praescientiae Dei. Ipso enim die in plurimorum perniciem exsecrabili quorumdam scalere interfectus est Brugis in ecclesia S. Donatiani Carolus comes Flandriae, filius
Abbreviated transcription (Latin):
postqmͣ eo quo p̃missum est ordi uiu¬
ne istuis gubernacła terre regenda sus¬
cepit continuo clementia comitissa
p̾taxa tam ob causam ceca stimulata
niensi matͥmonii federe se sociauit. et
pactum concordie quod inter kasiolũ
et eam filius eius marchio baldunus
inultimiᷤ
agens cõposuerat: dissipa-¬
uit. ac
marito sibi cum comite
monten¬
se annitente: et rege fran¬
‸ cie
ludouico occulte tam̃ ut
duodecim oppida. tunc ipsa tenebat
eum expellere parauit. hugo quoꝙ co¬
mes sc̃i pauli cognom̃to campus auene
hac sue malicie exercende oportunitate
ꝑspecta: antiqua et inueterata pͥus er¬
ga eum odio renouare. et partes t̾re sibi
contiguas incursare. et tam incendiis
qmͣ rapinis uehem̃tius solito ceptt more
suo om̃ia cleuastare

Expanded text:
postquam eo, quo praemissum est ordine, istius gubernacula terrae regenda suscepit, continuo Clementia comitissa, praetaxatam ob causam caeca stimulata , matrimonii foedere se sociavit: et pactum concordiae, quod inter Carolum et eam filius ejus marchio Balduinus in ultimis agens composuerat, dissipavit, ac marito sibi cum comite Montensi annuente, et rege Franciae Ludovico, occulte tamen, uduodecim oppida tunc ipsa tenebat, eum expellere paravit. Hugo quoque comes S. Pauli, cognomento Campus avenae, hac suae malitiae exercendae opportunitate perspecta, antiqua et inveterata prius contra eum odia renovare, et partes sibi terrae contiguas incursare, et tam incendiis quam rapinis vehementius solito coepit more suo omnia devastare
Abbreviated transcription (Latin):
de rectitudinis oꝑe ueraciter tͦtifica¬
bat. Quod nimirum iusto et occul¬
to cdi usdicio. actum fuisse facile cre¬
derim. quatimis eius meritis. nr̃is
peccatis eoꝵ quoq criminib nefan¬
dis erigentib illi palma nobis tͥsticia
et illis ꝑfidis iusta accelera ret᷑ uin¬
dicta. Sic enim ut pie credi fas est.
et illum requie optata donari. et
nos quo indigni eramus defensore ⁊
ꝓrectore orbari. et illos nefarios ꝯdig¬
na oportit pena multari. O mira

Expanded text:
de rectitudinis opere veraciter justificade rectitudinis opere veraciter justificabat. Quod nimirum justo et occulto Dei judicio actum fuisse facile crediderim quatenus ejus meritis, nostris peccatis, eorum quoque criminibus nefandis exigentibus, illi palma, nobis tristitia, et illis perfidis justa acceleraretur vindicta. Sic enim, ut credi pie fas est, et illum requie optata donari, et nos, quo indigni eramus, defensore et protectore orbari, et illos nefarios condigna oportuit poena multari. O mira
Abbreviated transcription (Latin):
consilia eor. um aspirando p̾ue¬
niente. et cooꝑando ꝓsequente. ac in¬
stigando ꝓuehente. in hanc tandem
iniquitatis sententiam sex pͥncipes
factõis eoꝵ uidelieet. Guelricus frat̾
p̾positi. prefatus burchardus. et alt̾uis
frĩs euis roberti filius robertus. suil¬
lelmus quoꝙ iurouiacensis. et ingͣs¬
nus esnensis. et ysaac p̾positi consan¬
guineus. secreto conspirant. ut comi¬
tem qmͣ citius potuerint occidant
et id ip̃m ꝑficiendum. et donec ꝑfici¬
atur celandum. fidei ne dicam ꝑfi¬
diȩ pactione conuirant: et hec qui¬
dem in nocte sunt gesta. ut puta¬
non lucis. sed tenebrarũ oꝑa. Que
omnia licet in occulto factitarent᷑
latere tamen ꝓrsus non potuerũt
Nam rumuscuł quoꝵ dam delatũ.
et ipsi quod depericulo eius ag̾etur.
est nunciatum. Illi autem ut hoc
crederet. nequaqmͣ potuit ꝑsuade¬
ri. quippe quem conscientia sua non
solum ꝑperam hac in causa quic qmͣ
gessisse non accusabat. uerum etiã

Expanded text:
consilia eorum aspirando praeveniente, et cooperando prosequente ac instigando provehente, in hanc tandem iniquitatis sententiam sex principes factionis eorum, videlicet Guelricus frater praepositi, praefatus Burchardus, et alterius fratris ejus Roberti filius Robertus, Guillelmus quoque Viroviacensis, et Ingrasnus Esnensis, et Isaac praepositi consanguineus conspirant ut comitem quam citius potuerint occidant, et idipsum perficiendum, et donec perficiatur celandum, fidei, ne dicam perfidiae, pactione conjurant. 35. Et haec quidem in nocte sunt gesta, utputa lucis, sed tenebrarum opera. Quae omnia licet in occulto factitarentur, latere tamen non potuerunt. Nam rumusculis quorumdam delatum, et ipsi quod de periculo ejus ageretur est nuntiatum. Illi autem ut haec crederet nequaquam potuit persuaderi. Quippe quem conscientia sua non solum perperam hac in causa quidquam gessisse non accusabat, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquantũ tem pꝰ egressus. pͥmo insu¬
lam. deinde gandauũ. ⁊ bruggas.
egre tũ. nam uͥq fere anglici fauores
plurunũ impediebant. recepit et
obsidionem sua p̾sentia roborauit
Unde comes post pascha reu̾sus ꝑ insu¬
deri ⁊ popłi gaudio susceptꝰ: bĩduo
mansit. Postea cum castrũ quod dr
scĩ audomari. castellano ⁊ brugensib
eum gratant̾ ꝯditionib tñ quibdam
p̾missis suscipientib obtinuisset. ⁊¬
ibi paucis dieb moram fecisset. itm̃
t̾uanna transiens: insulam reu̾titur

Expanded text:
aliquantum tempus egressus, primo insualiquantum tempus egressus, primo insulam, deinde Gandavum et Brugas, aegre tum nam ubique fere Anglici fautores plurimum impediebant recepit, et obsidionem sua praesentia roboravit. Unde comes et post Pascha reversus per InsuCleri et populi gaudio susceptus biduo mansit. Postea cum castrum, quod dicitur S. Audomari, castellano et burgensibus eum gratanter, conditionibus tamen quibusdam promissis, suscipientibus obtinuisset, et ibi paucis diebus moram fecisset, iterum Tarvannam transiens Insulam revertitur
Abbreviated transcription (Latin):
cresc̾e. eam totis uirib ⁊ artib quib
contendit poterat miminere. Nepotẽ
gͦ suum stephanum blesensem bolo¬
niȩ ⁊ moritonii comitem transintitẽs.
⁊ ꝑ ipsum ⁊ alios. partis suȩ legatos
multa tͥbuens ⁊ plura ꝓmittens. inł¬
toꝵ animos potentiũ sollicitat. flan¬
driam suam hereditatẽ et̃ ⁊ exparte
roberti casletensis auuncłi sui sibi ui¬
re ꝯpet̾e affirmat.⁊ his modis in su¬
um eos fauorem conciliat. ac ducẽ
louanie socerum suũ ⁊ monten¬
sem comitem ⁊ thomam codici¬
acensem necñ ⁊ sepe dictunguil¬
lelmũ sibi confecłat. hos omnes et
eoꝵ auxiliarios regiȩ uoluntati ⁊
ordinationi contraire. ⁊ ꝓfectus no¬
ui comitis modis om̃ib impẽdire
hortat᷑ ⁊ instigat. non tam ut ip̃e
flandriam quod forsitam fieri pos¬
se iam desꝑabat obtineat: qmͣ ut u¬
res comitis quas sibi ꝑicłosas suspica¬
bat᷑ eneruet ⁊ destruat. Rex autem
cũ comite atrebatum ciuitate post

Expanded text:
crescere, eam totis visceribus et artibus quibus poterat contendit imminuere. Nepotem ergo suum Stephanum Blesensem, Boloniae et Moritonii comitem, transmittens, et per ipsum et alios partis suae legatos multa tribuens, et plura promittens, multorum animos potentium sollicitat, Flandriam suam haereditatem esse, et ex parte Roberti Casletensis avunculi sui sibi jure competere affirmat, et his modis in suum eos favorem conciliat, ac ducem Lovaniae socerum suum, et Montensem comitem, et Thomam Codiciacensem, necnon et saepedictum Guillelmum, sibi confoederat. Hos omnes et eorum auxiliarios regiae voluntati et ordinationi contraire, et profectus novi comitis modis omnibus impedire hortatur et instigat; non tam ut ipse Flandriam, quod forsitan fieri posse jam desperabat, obtineat; quam ut vires comitis, quas sibi periculosas suspicabatur, enervet et destruat. 67. Rex autem cum comite Atrebatum civitate post
Abbreviated transcription (Latin):
buillelmus domni kasioli consobrinꝰ.
mox ut mortem comitis nuntio de¬
ferente cognouit. ead die sͥ comi¬
tatũ frustra tñ uendicauit. ⁊ ariã
oppidum munitissimũ occupauit.¬
ipram. b̾gensem. ꝙͥ ⁊ furnensem. t̾rã
pari mͦ sibi subegisiet. motus raptoꝵ
infiuib ilł cito repͥssit. ⁊ pacem ser¬
uari mandauit. Cet̾i quoq baroneᷤ
t̾re inuicem collociti deo inspirante
paci ꝯsenserunt. ⁊ singli partes su¬
as defensare studuerunt

Expanded text:
Guillelmus, domini Caroli consobrinus, Guillelmus, domini Caroli consobrinus, mox ut mortem comitis nuntio deferente cognovit, eadem die sibi comitatum, frustra tamen, vindicavit, et Ariam oppidum munitissimum occupavit, etIpram, Bergensem quoque et Furnensem terram pari modo sibi subegisset, motus raptorum in finibus illis cito repressit, et pacem servari mandavit. Caeteri quoque barones terrae invicem collocuti, Deo inspirante, paci consenserunt, et singuli partes suas defensare studuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ticłm ad suꝑiora tp̃ra conu̾tamus.
⁊ ea que pͥus quidẽ gesta. s a nob̾
hactenus sunt p̾termissa referamꝰ
eodem etiam tp̃r dici potuerunt. Int̃¬
fecto gͥ bruggis ut dictũ est marchi¬
one. fama mali tanti confestim cir¬
cũquaq diffundit᷑. ⁊ ipsa ead̃ die
usq ad tͥgnta fere leugas extendit᷑.
⁊ dolor ingens. clericoꝵ. monachoꝵ.
rusticoꝵ. pauꝑum postremo om¬
niũ in pacȩ. ⁊ tnͣ quillitate degere.
⁊ equitatem seruare.⁊ seruari cu¬
piẽtiũ. Raptoreᷤ aũ qͥlib ⁊ iniqͥ ut poce
uincłis quib tenebantur disruptis
soluti magis enĩ sic̃ etiã tc̃ euidẽt̃ patuit
mercatores quosq ⁊ uiatores rebus
sius expoliare. ⁊ ipsos plerumq li¬
gare ⁊ incarcerare ceꝑunt. Banta
namq fuit ꝑu̾sorum hõinum rabi¬
es ⁊ nequitia. ut nec scĩ tp̃ris. nam
quadragesima erat. eos cohib̾e uals
reuerentia. Uerum om̃ipotentis
dei subueniente clementia. in breui
rep̾ssa: eoꝵ dem̃tia. Prefatus enim

Expanded text:
ticulum ad superiora tempora convertamus, et ea quae prius quidem gesta, sed a nobis hactenus sunt praetermissa, referamueodem etiam tempore dici potuerunt. Interfecto igitur Brugis, ut dictum est, marchione, fama mali tanti confestim circumquaque diffunditur, et ipsa eadem die usque ad triginta fere leugas extenditur. et dolor ingens clericorum, monachorum, rusticorum, pauperum postremo omnium in pace et tranquillitate degere et aequitatem servare et servari cupientium. Raptores autem quilibet et iniqui, utpote vinculis quibus tenebantur diruptis soluti magis enim, sicut etiam tunc evidenter patuit, mercatores quosque et viatores rebus suis exspoliare, et ipsos plerumque ligare et incarcerare coeperunt. Tanta namque fuit perversorum hominum rabies et nequitia, ut nec sancti temporis nam Quadragesima erat eos cohibere valeret reverentia. 64. Verum omnipotentis Dei subveniente clementia, in brevi repressa est eorum dementia. Praelatus enim
Abbreviated transcription (Latin):
utrimq diu̾sis ꝯcursib ab aliquilo¬
nali parte ⁊ orientali pugnatũ fuisset:
uexillo quod in signum fut᷑e ꝓditiõis sr̃
siumniũ eccłie scĩ petͥ fastigium ex ꝓ¬
posito ꝯstitueratit adu̾se partis cunes
arcersierunt.⁊ porta meridiana aꝑ¬
ta eos in oppidum susceꝑunt. Quib
ꝓtinus totam uillam ꝑcursitantib
⁊ rapinis ac incendiis uniu̾sa llastan¬
tib G̃yillelmꝰ destitutũ se tum demũ
ꝑsentiens quod solum suꝑ ẽẽ uide¬
bat fugam arripuit. s fuga sera fu¬
it. fugientẽ enim eum daniel tenre¬
mondensis consecutus conp̾hendit.¬
⁊ armis exutum comiti Guillelmo
captiuũ reddidit. Ipra gͥ eodem die
porta septentͥonali usq ad por¬
tã australem spoliata ⁊ incensa.
ac multitsdine militum in nume¬
rabili conp̾hensa. rex et comes mesci¬
nas monast̾ium adeunt. ⁊ Guillel¬
mũ captum secum abducunt. Quẽ
cum postea die castellano insule cu¬
stodiendum comm̃dassent. ariam

Expanded text:
utrinque diversis concursibus ab aquilonali parte et orientali pugnatum fuisset, vexillo, quod in signum futurae proditionis super summum ecclesiae S. Petri fastigium ex proposito constituerant adversae partis cuneos accersierunt; et porta meridiana aperta eos in oppidum susceperunt. Quibus protinus totam villam percursantibus, et rapinis ac incendiis universa vastantibus, Guillelmus destitutum se tum demum praesentiens, quod solum superesse videbat, fugam arripuit: sed fuga sera fuit. Fugientem enim eum Daniel Tenremundensis consecutus comprehendit, et armis exutum comiti Guillelmo captivum reddidit. Ypra igitur eodem die a porta septentrionali usque ad portam australem spoliata, et incensa ac multitudine militum innumerabili comprehensa, rex et comes Messinas monasterium adeunt, Guillelmum captum secum adducunt. Quem cum postera die castellano Insulae custodiendum commendassent, Ariam
Abbreviated transcription (Latin):
popłi scelera sua confitentẽ sese¬
q om̃i supplicio dignum udican¬
tem tercio decimo kł aprił sus¬
pendi fecit
p̾fata sicut dictum est per
geruasium et desidium bruggis
inchoata. balcluinus gandensis.
et danel tenremondensis ab ori¬
ente: Galterus lilariensis ricardꝰ
uualnensis. et theodoricus dicaᷤᷤ¬
mudensis. ab occidente exercitu
collecto eid̃ se obsidioni ad iunxe¬
runt. et inde se non discessuros
donec homicidas illos caperent ⁊
pumrent. iure uirando ꝯfirmaue¬
rũt. Paucis itaq dieb exactis ⁊ as¬
sultib aliqͥb factis. die qͦdã murũ
ab australi parte ascendẽtes ⁊ sese
utꝰ audact᷑ ꝓicientes. ꝑfidos illos
iuolent̾ agg̾ssi sunt. et eos om̃s intra
eccłiam scĩ clonatiaui. qmͣ fecla pͥus
cede ꝯtamitau̾ant fug̾e cõpuleruał
Digne sanȩ ꝓnu̾tis conuenibat nãꝙ¬
tũ deiz scõꝵ eius non fuant crude¬
lit̾ infanare reu̾ti. diut᷑nȩ tedia

Expanded text:
populi scelera sua confitentem, sesepopuli scelera sua confitentem, seseque omni supplicio dignum adjudicantem, tertio decimo Kalendas Aprilis suspendi fecit.efata, sicut dictum est, per Gervasium et Desiderium Brugis incohata, Balduinus Gandensis et Daniel Tenremundensis ab oriente, Gualterus Lilariensis, Riquardus Walnensis, et Theodoricus Discamudensis ab occidente, exercitu collecto, eidem se obsidioni adjunxerunt, et inde se non discessuros donec homicidas illos caperent et punirent, jurejurando confirmaverunt. Paucis itaque diebus exactis, et assultibus aliquibus factis, die quodam murum ab australi parte ascendentes, et sese intus audacter projicientes, perfidos illos violenter aggressi sunt, et eos omnes intra ecclesiam S. Donatiani, quam foeda prius caede contaminaverant, fugere compulerunt. Digne sanetum Dei et sanctorum ejus non fuerant crudeliter infamare reveriti, diuturnae taedio
Abbreviated transcription (Latin):
nerent. capitis capilli eius om̃s
penitus abrasi fuissent: cuubus
utͥusq sexus et du̾se etatis un¬
diq concursantib. et ꝑfidus et
traditor statim suspendat᷑. uel
uiuus incendatur uociferantib
ẜet ip̃o arnulfo hoc idẽ ad iple
totis uirib annitente: tandem pa-¬
ter eius cum matre obstitit. et
ut uiuus aliquandui seruare¬
tur filio munto extorsit. Quõd
etiam diuinitus factum fuisse
credibile est. quatinus p̾uarica¬
tor et labore penȩ presentis. et
timore mortis inminentis diu¬
tius torqueretur. et uł impeni¬
tens ȩternis uł penitens purgato¬
riis torm̃tis iterum cruciaretur.
Guilermus philippi comitis filuᷤ.
cuius suꝑius mentionem fecimꝰ.
qui iam post mortem comitis
magnã terre huius partem occu¬
pauerat. tͥuannam uenit et eun¬
dem ysaac sibi recddi ab uxore
aduocati. nam ipse cum filio suo
tum aberat impetrauit. Quẽ
fune collo eius illigato ariam se¬
cum duci. et inaudientia tocius

Expanded text:
nerent, capilli capitis ejus omnes nerent, capilli capitis ejus omnes penitus abrasi fuissent, civibus utriusque sexus et diversae aetatis undique circumstantibus, et, « Perfidus et traditor statim suspendatur, vel vivus incendatur, » vociferantibus; sed et ipso Arnulfo hoc idem adimplere totis viribus adnitente, tandem pater ejus cum matre obstitit, et ut vivus aliquandiu servaretur, filio invito, extorsit. Quod etiam divinitus factum fuisse credibile est: quatenus praevaricator, et labore poenae praesentis, et timore mortis imminentis diutius torqueretur et velut impoenitens aeternis, vel poenitens purgatoriis tormentis interim cruciaretur. Guillelmus, Philippi comitis filius, cujus superius mentionem fecimus, qui jam post mortem comitis magnam terrae hujus partem occupaverat, Tervannam venit, et eumdem Isaac sibi reddi ab uxore advocati, nam ipse cum filio suo tunc aberat, impetravit. Quem fune collo ejus illigato, Ariam secum duci, et in audientia totius