comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lesti ciuitate suũ loc̃ habuissent. Sequit᷑ itaq
quia in angłis antequã qͥdã illoꝵ caderent: non
erat ille ꝑ fectus numerꝰ. Alioquin necesse erat.
ut aut homines aut angłi aliqͥ caderent: qm̃ extͣ
numerũ ꝑfectũ ibi nullus manere pot̾at . B.
Non nichil effecisti. A. Est & alia ratio ut mͥ
uidet᷑ : quȩ non parũ suffragat᷑ illdͥ sententiȩ.
quȩ angłos non ẽẽ factos inꝑfecto num̾o exis¬
timant. B. Dic illã. A. Si angłi in illo num̾o
ꝑfecto facti sunt. et nullatenꝰ facti sunt hoĩes
nisi prestauratione ꝑditoꝵ angłoꝵ: palã est.
quia nͥ angłi ab illa beatitune cecidissent. hoĩ¬
nes ad illã non ascenderent . B. Hoc constat . A.
Siquis gͦ dixerit. quia tantũ lȩtabunt᷑ ȩlecti
homines de angłoꝵ ꝑdicione. quantũ gau-¬
debunt de sua assumptione. qm̃ absq dubio hȩc
non eẽt nͥ illa fuisset: quomͦ poterunt abhac ꝑ¬

Expanded text:
lesti civitate suum locum habuissent. Sequitur itaque lesti civitate suum locum habuissent. Sequitur itaque quia in angelis, antequam quidam illorum caderent, non erat ille perfectus numerus: alioquin necesse erat ut aut homines, aut angeli aliqui caderent: quoniam extra numerum perfectum ibi nullus manere poterat. BOS. Nonnihil effecisti. ANS. Est et alia ratio, ut mihi videtur, quae non parum suffragatur illi sententiae, quae angelos non esse factos in perfecto numero existimat. BOS. Dic illam. ANS. Si angeli in illo perfecto numero facti sunt, et nullatenus facti sunt homines, nisi pro restauratione perditorum angelorum, palam est quia, nisi angeli , ab illa beattiudine cecidissent, homines ad illam non ascenderent. BOS. Hoc constat. ANS. Si quis vero dixerit quia tantum laetabuntur electi homines de angelorum perditione, quantum gaudebunt de sua assumptione, quoniam absque dubio haec non esset, nisi illa fuisset, quomodo poterunt ab hac p
Abbreviated transcription (Latin):
te tanto altiꝰ ascenderet. qͣm unde diabolꝰ ceci¬
disset : quanto boni angłi quoꝵ equalitas eide¬
betur. ꝓfecerunt pꝰ ruinã maloꝵ quia ꝑseu̾aue¬
runt. Ex his rationib potiꝰ mͥ uidet᷑ qr in angłis
et᷑: qm̃ si homo simul cũ angłis factꝰ nonẽ. sic possibi¬
le est ẽẽ. et si simul facti sunt quod magis putant
multi qm̃ legit᷑. qui uiuit in eternũ creauit om̃ia
simul. uidet᷑ necesse ẽẽ. S et si ꝑfectio mundanȩ
creat᷑ȩ non tantũ ẽ intelligenda in numero indi-¬
uiduoꝵ. quantũ innumero naturarũ: necesse ẽ
humanã naturã aut ad conplementũ eiꝰdem ꝑfec̾-¬
tionis ẽẽ factã. aut illi suꝑ habundare. quod de
minuni u̾miculi nat᷑a dicere non audemꝰ. Qua-
re ꝓse ipsa ibi facta ẽ. et non solũ ꝓ restaurandis
indiuidius alteriꝰ nature. Unde palam ẽ. quia
ȩtiã si nullus angls ꝑisset : homines tamen incȩ¬

Expanded text:
te tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecite tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur, profecerunt post ruinam malorum, quia perseveraverunt. Ex his rationibus potius mihi videtur quia in angelis perficeretur: quoniam si homo simul cum angelis factus non est; sic possibile est esse, et si simul facti sunt, quo magis putant multi, quoniam legitur: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul : videtur necesse esse. Sed et si perfectio mundanae creaturae non tantum est intelligenda in numero individuorum, quantum in numero naturarum, necesse est humanam naturam aut ad complementum ejusdem perfectionis esse factam, aut illi superabundare: quod de minimi vermiculi natura dicere non audemus. Quare pro seipsa ibi facta est, et non solum pro restaurandis individuis alterius 82 naturae. Unde palam est quia etiamsi angelus nullus periisset, homines tamen in coe
Abbreviated transcription (Latin):
istũ mundũ non simul esse factũ uidetur dicere.
alit̾ sunt intelligendiquam sicut uidemꝰ istos di¬
es inqͥb uiuimꝰ: intelligere nequȩo quo mͦ factist̾
angłi in illo integro numero. Quippe siita esset:
homines casuri erant. aut plures eẽnt in illa cȩles¬
ti ciuitate. quã illa ꝑfecti mimeri conuenientia
exig̾et. Sigͦ omĩa simul facta sunt. sic uident᷑ an¬
geli et duo pͥmi homines in numero ꝑfecto fuisse.
ut de hominib si nullꝰ angłs caderet quod deerat
solũ ꝑficeret᷑. & si aliquis piret hoc quoq qd̾ cade¬
ret restitueret᷑. et hominis nat᷑a que infirmior.
erat quasi dm̃ excusaret. atq diabolũ confuin¬
deret. si ille casũ suũ infirmitati suȩ imputa¬
ret. cũ ipsa infirmior staret: atsi et eadem ipsa
caderet. multo magis dm̃ defenderet contͣ dia¬
bolũ. et contͣ se ipsam. cũ ipsa facta ualde infir¬
mior. et mortalis. in electis de tanta infirmita¬

Expanded text:
istum mundum non simul factum esse videtur dicere, istum mundum non simul factum esse videtur dicere, aliter sunt intelligendi, quam sicut videmus istos dies, in quibus vivimus: intelligere nequeo quomodo facti sint angeli in illo perfecto numero. Quippe si ita esset, s vel angeli casuri erant; aut plures essent in illa coelesti civitate, quam illa perfecti numeri convenientia exigeret. Si ergo omnia simul facta sunt; sic videntur angeli, et duo primi homines in numero imperfecto fuisse; ut hominibus, si nullus caderet angelus, quod deerat solum perficeretur, et si aliquis periret, hoc quoque, quod caderet, restitueretur: et hominis natura, quae infirmior erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret: ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdam illoꝵ cad̾ent erant in illo ꝑfecto dequo diximꝰ
num̾o. non sunt homines facti nͥ ꝓ restauratioe
angłoꝵ ꝑditoꝵ. et palã ẽ qr ñ erunt plures illis
et erunt electi hoĩnes plures reꝓbis angłis: Et
sic dicemꝰ qr ñfuerunt hoĩnes facti tantũ ad res
uidet᷑ dicam .B. Non possũ ate plꝰ exig̾e. A. Si
homo factꝰẽ pꝰ casũ maloꝵ angłoꝵ sic̃ quidã intel¬
ligunt ingenesi:. non uideo enĩ posse me ꝑ hoc
ꝓbare alt̾um hoꝵ det̾minate. Potest enĩ ut puto
ẽẽ qđ angłi pͥꝰ fuerint innum̾o ꝑfecto. et pꝰea
factꝰ sit homo ꝓpt̾ restaurandũ imminutũ eoꝵ
numerũ: et pot̾ eẽ quod nonfuerint innumo
ꝑfecto. quia differebat ds̃ sic̃ ad huc differt illũ
implere numerũ. facturꝰ humanã nat᷑am suo
tp̃r. unde aut solũ modo num̾ũ nondũ integrũ
ꝑfic̾et. aut ȩtiam siminueret᷑ restitueret. Si aut̃
tota creat᷑a simul facta est. & dies illi inqͥb moyses

Expanded text:
quidam illorum caderent, erant in illo profecto, de quo diximus, numero; non sunt homines facti, nisi pro restauratione angelorum perditorum; et palam est quia non erunt plures illis. ; erunt electi homines plures reprobis angelis: et sic dicemus quia non fuerunt homines facti tantum ad restvidetur, dicam. BOS. Non possum a te plus exigere. ANS. Si homo factus est post casum malorum angelorum, sicut quidam intelligunt in Genesi; non video posse me per hoc probare alterum horum determinate. Potest enim ut puto esse quod angeli prius fuerint in numero perfecto, et postea factus sit homo propter restaurandum imminutum eorum numerum: et potest esse quod non fuerint in numero perfecto; quia differebat Deus, sicut adhuc differt, illum implere numerum, facturus humanam naturam suo tempore. Unde, aut solummodo numerum nondum integrum perficeret; aut, etiam si minueretur, restitueret. Si autem tota creatura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
us : quanto non ad hoc amore iusticie trahebat᷑.
sed instinctu malitiȩ impellebat᷑. Nam non hoc
faciebat deo iubente: sed iconp̾hensibili sapien-¬
tia sua. qua etiã mala bene ordinat. ꝑmittente.
Et puto illos quidiabolũ aliꝙͣ. imponant᷑ habere
inpossidendo hominẽ iusticiã. ad hoc indeadduci.
quia uident hominẽ diaboli uerationi iꝰte subia¬
cere. et dm̃ hoc iuste ꝑmittere: et iccirco putant
diabolũ illã iuste inferre. Contingit enim idem
aliquid diu̾sis considerationib ẽẽ iustũ et iniꝰtũ:
et obhoc a ñ diligent̾ intuentib. totũ iustũ

Expanded text:
us, quanto non ad hoc amore justitiae trahebatur; us, quanto non ad hoc amore justitiae trahebatur; sed instinctu malitiae impellebatur. Nam hoc non faciebat, Deo jubente, sed incomprehensibili sapientia sua, qua mala etiam bene ordinat, permittente. Et puto illos, qui diabolum aliquam opinantur habere in possidendo homine justitiam, ad hoc inde adduci, quia vident hominem diaboli vexationi subjacere juste, et Deum hoc juste permittere: et idcirco putant diabolum illam juste inferre. Contingit enim idem aliquid diversis considerationibus esse justum et injustum; et ob hoc a non diligenter intuentibus totum just
Abbreviated transcription (Latin):
abol aut homo. nonsit nͥ dei. et neut̾ ertͣ potes¬
tatẽ dei consistat. quã causam debuit agere
d̃s cum suo desuo insuo. nͥ ut seruũ suũ puni¬
ret. qui suo conseruo cõmunẽ dñm deserere. et ad
se transire ꝑsuasisset: ac traditor fugitiuũ. fur furẽ
cũ furto dñi sui suscepisset: Uterq nanq fur erat.
cũ alt̾ altero persuadente seipsũ dño suo fura¬
batur. Quid enĩ iꝰtius fieri posset si hoc ds faceret
Aut si iudex om̃iũ deus hominẽ sic possessũ de
potestate tam iniuste possidentis. uł ad punien¬
dũ illũ alit̾ quã ꝑdiabolũ. uł ad parcendũ illi
eriperet: quȩ hȩc iniꝰtitia eẽt: Quã uis enĩ homo
ite adiabolo torqueret᷑: ipse tam̃ illũ iniꝰte tor¬
quebat. Homo nanq meruerat ut puniretur:
nec ab ullo conuenientiuus quã ab illo cui con-¬
senserat ut peccaret. Diaboli uͦ meritũ nullum
erat ut puniret: unmo tanto hoc faciebat in iꝰti¬

Expanded text:
abolus aut homo non sit nisi Dei, et extra potesabolus aut homo non sit nisi Dei, et extra potestatem Dei neuter consistat, quam causam debuit Deus agere cum suo, de suo, in suo, nisi ut servum suum puniret, qui suo conservo communem Dominum deserere, et ad se persuasisset transire, ac traditor fugitivum, fur furem cum furto Domini sui suscepisset? Uterque namque fur erat; cum alter, altero persuadente, seipsum Domino suo furabatur. Quid enim justius fieri posset, sic hoc Deus faceret? Aut si judex omnium Deus hominem sic possessum, de potestate tam injuste possidentis, vel ad puniendum illum aliter quam per diabolum, vel ad parcendum illi eriperet: quae haec injustitia esset? Quamvis enim homo juste a diabolo torqueretur; ipse tamen illum injuste torquebat. Homo namque meruerat ut puniretur, nec ab ullo convenientius quam ab illo cui consenserat ut peccaret. Diaboli vero meritum nullum erat, ut puniret: imo hoc tanto faciebat injusti
Abbreviated transcription (Latin):
An enĩ non ostendit bonis angłis quantũ eos di¬
ligat: ꝓqͥbꝰ talia nonsustinet: Quod uͦ dicitis eũ¬
uenisse expugnare ꝓuobis diabolũ: quo sensu au-¬
deus ꝓferre. Nonne d̃i omĩpotentia regnat uͥqꝰ
Quomodo gͦ indigebat deus. ut ad uncendũ
diabolũ de cęlo descenderet: Hȩc nob̾ infideles
obicere posse uident᷑. S et illud qd dicere sole
mꝰ. dm̃ scilicet debuisse priꝰ ꝑ iusticiam contͣ dia¬
bolũ agere ut lib̾aret hominẽ quã ꝑfortitudi-¬
nẽ. ut cũ diabolꝰ eũ in qͦ nulla mortis erat cau¬
sa. et quids̃ erat occideret. iuste potestatẽ qͣm¬
suꝑ peccatores habebat ad mitteret. alio qͥn ini̾tã
iuolentiã fecisset illi. qm̃ iuste possidebat hominẽ
quẽ non ipse uiolent̾ attrarerat. s idem homo
habeat. Nanq si diabolꝰ aut homo suus eẽt aut
maneret: forsitan hoc recte diceret᷑. Cũ aut̃ di¬

Expanded text:
An enim non ostendit angelis bonis quantum eos diAn enim non ostendit angelis bonis quantum eos diligat, pro quibus talia non sustinet? Quod vero eum dicitis venisse expugnare pro vobis diabolum, quo sensu audetis proferre. Nonne Dei omnipotentia regnat ubique? Quomodo ergo indigebat Deus, ut ad vincendum diabolum de coelo descenderet? Haec nobis infideles objicere posse videntur. CAPUT VII. mus, Deum scilicet, debuisse prius per justitiam contra diabolum agere, ut liberaret hominem, quam per fortitudinem; ut, cum diabolus eum, in quo nulla mortis erat causa, et qui Deus erat, occideret, juste potestatem, qsuper peccatores habebat, amitteret; alioquin injustam violentiam fecisset illi, quoniam juste possidebat hominem, quem non ipse violenter attraxerat, sed idem homo habebat. Nam, si diabolus aut homo suus esset aut ate maneret, forsitan hoc recte diceretur: cum autem di
Abbreviated transcription (Latin):
puniendi. Sigͦ non uult punire peccata homi¬
nũ. lib̾: homo apeccatis &. abira dei. et ab inferno.
et apotestate diaboli. quȩ omĩa ꝓpt̾ peccata pa¬
tit᷑: et recipit ea qͥb ꝓpt̾ eadẽ peccata pͥuatur.
iacent. cui nichil potest resistere. Qua ꝓpt̾ si
humanũ genꝰ saluare noluit. nͥ quomͦ dicitis. cũ
sola uoluntate potuit: ut mitiꝰ dicam. uidete
quomͦ eiꝰ sapientie repugnatis. Nam si homo qđ fa¬
cile posset. cũ graui labore sine ratione faceret:
nonutiq sapiens ab ullo iudicaret᷑. Quippe qd̃
dicitis dm̃ talit̾ ostendisse. quantũ uos diligeret.
nulla ratione defendit᷑ sinullatenꝰ alit̾ hominẽ po¬
tuisse saluare. non monstrat᷑. Nam si alit̾ non
potuisset: tunc forsitan necesse ẽẽt ut hoc mͦ di
lectionẽ suã ostenderet. Nunc uͦ cũ alit̾ possit sal¬
uare hominẽ. quȩ ratio ẽ ut ꝓpt̾ ostendendam di¬
lectionẽ suã ea que dicitis faciat et sustineat.

Expanded text:
puniendi. Si ergo non vult punire peccata homipuniendi. Si ergo non vult punire peccata hominum, liber est homo a peccatis, et ab ira Dei, et ab inferno, et a potestate diaboli, quae omnia propter peccata patitur, et recipit ea quibus propter eadem peccata privatur. jacent cui nihil resistere potest. Quapropter si humanum genus salvare noluit, nisi eo quo dicitis modo, cum sola voluntate potuerit, ut mitius dicam, videte quomodo ejus sapientiae repugnatis. Nam si homo, quod facile posset, id cum gravi labore sine ratione faceret, non utique sapiens ab ullo judicaretur. Quippe quod dicitis Deum taliter ostendisse quantum vos diligeret, nulla ratione defenditur, si nullatenus hominem aliter potuisse salvare non monstratur. Nam si aliter non potuisset, tunc forsitan necesse esset ut hoc modo suam dilectionem ostenderet: nunc vero, cum aliter possit salvare hominem, quae ratio est ut, propter ostendendam dilectionem suam, ea quae dicitis faciat et sustineat?
Abbreviated transcription (Latin):
ualde mirant᷑. qͥa lib̾ationẽ hãc̃ redemptionẽ uo¬
camꝰ. Inqua nanq aiunt nob̾ captione aut uiqͥ
carcere. aut incuiꝰ potestate tenebatniniꝰ unde
uos d̃s non potuit lib̾are. nͥ uos tot laborib et ad
ultimũsanguine suo redimeret: Quib cũ dicimꝰ
redemit nos apeccatis et abira sua. et de inferno.
et de potestate diaboli. quẽ qͥa nos non poteramus.
ipse ꝓ nob̾ uenit e pugnare: et redemit nobis
regnũ celoꝵ ꝙ quia hec omĩa hoc mͦ fecit. osten¬
dit quantũ nos diligeret. respondent. Sidici¬
tis quia facere d̾s hec omĩa non potuit solo iꝰsu.
quẽ cuncta creasse iubendo dicitis: repugnatis
uosmet ipsis quia impotẽtem illũ facitis. Aut
si fatemini quia potuit.s. uoluit nͥ hoc modoͬ.
quo modo illũ sapientẽ potestis ostendere. quẽ sine
ulla ratione tã indecentia uelle pati asseritis.
Omĩa enĩ hȩc que obtenditis: in eiꝰ uoluntate con¬
sistunt. Ira nanq di.non ÷ aliud quã uoluntas

Expanded text:
valde mirantur, quia liberationem hanc redemptionem vocamus. In qua namque, aiunt nobis, captione, aut in quo carcere, aut in cujus potestate tenebamini, unde vos Deus non potuit liberare nisi vos tot laboribus et ad ultimum suo sanguine redimeret? Quibus cum dicimus: Redemit nos a peccatis, et ab ira sua, et de inferno et de potestate diaboli, quem quia nos non poteramus, ipse pro nobis venit expugnare, et redemit nobis regnum coelorum: et quia haec omnia hoc modo fecit, ostendit quantum nos diligeret. Respondent: Si dicitis quia Deus haec omnia facere non potuit solo jussu, quem cuncta jubendo creasse dicitis, repugnatis vobismetipsis, quia impotentem illum facitis. Aut si fatemini quia potuit, sed non voluit nisi hoc modo, quomodo sapientem illum ostendere potestis quem sine ulla ratione tam indecentia velle pati asseritis? Omnia enim haec quae obtenditis in ejus voluntate consistunt: ira namque Dei non est aliud quam voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ casu confirmandi erant. aut nullꝰ unꝙͣ con¬
firmaret᷑ : aut necesse erat aliquẽ casurũ. qͥ ad
alios confirmandos puniret᷑. queut᷑q absurda
sunt. Illo itaq modo confirmati sunt illi qͥste¬
terunt. quo parit̾ confirmati eent om̃s sistetis¬
sent. Quẽ modũ ostendi sic̃ potui: ubi tͣtauicur
deus diabolo ꝑseuerantiã non dedit. B. Probasti
malos angłos de nat᷑a humana restaurandos. &
patet ex hac ratione. qr. non inminori num̾o erunt

Expanded text:
nnisi casu aliorum, confirmandi erant, aut nullus unquam connnisi casu aliorum, confirmandi erant, aut nullus unquam confirmaretur, aut necesse erat aliquem casurum, qui ad alios confirmandos puniretur: quae utraque absurda sunt. Illo itaque modo confirmati sunt illi, qui steterunt, quo pariter confirmati essent omnes, si stetissent: quem modum ostendi, sicut potui, ubi tractavi cur Deus diabolo perseverantiam non dedit. BOS. Probasti malos angelos de humana natura restaurandos: et patet ex hac ratione quia non in minori numero erunt
Abbreviated transcription (Latin):
numero rationał creat᷑ra quȩ in numero ꝑfecto p̃¬
scita ẽ: quod ẽẽ non potest. B. Restaurandi ꝓculdu¬
bio sunt. A.Necesse ẽ gͦ eos de humana: qm̃ nonẽ
uideb̾ nr̃ȩ restaurationis difficultatẽ: intelliges eoꝵ
reconciliationis ipossibilitatẽ. Alii aut̃ angłi
ꝓillis restitui non possunt. ideo ut taceã qͣm hoc
repugnare uideat᷑ pͥmȩ creationis ꝑfectioni. qr
non debent nͥtales eẽ possint. quales illi fuissent
sinon peccassẽt. cũ illi nulla uisa uindicta peccat
ꝑ seuerassent. quod pꝰ illoꝵ casũ aliis qͥ ꝓillis restitu¬
erent᷑ cẽ: impossibile. Non enĩ parit̾ laudabiles
sistant inu̾ritate: et qͥnullã nouit peccati penã
et qͥ eã semꝑ aspicit ęt̾nã. Nã neqͣquã putandũe.
bonos angłos ẽẽ confirmatos casu maloꝵ. s suo
merito. Sic̃ nanq si boni cũ malis peccassent. si¬
mul dampnati ẽẽnt: ita in iꝰti sicũ iꝰtis stetissent
parit̾ confirmati eẽnt. Quippe si aliqͥ eoꝵ ñ nͥ

Expanded text:
 rationalis natura, quae in numero perfecto praescita est: quod esse non potest. BOS. Restaurandi procul dubio sunt. ANS. Necesse est ergo eos de humana natura, quovidebis nostrae restaurationis difficultatem intelliges eorum reconciliationis impossibilitatem. Alii autem angeli pro illis restitui non possunt, ideo ut taceam quomodo hoc repugnare videatur primae creationis perfectioni quia non debent; nisi tales esse possint, quales illi fuissent, si non peccassent; cum illi nulla visa vindicta peccati perseverassent: quod post illorum casum aliis, qui pro illis restituerentur, esset impossibile. Non enim pariter laudabiles sunt, si stans in veritate, et qui nullam novit peccati poenam, et qui eam semper aspicit aeternam. Nam nequaquam putandum est bonos angelos esse confirmatos casu malorum, sed suo merito. Sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent: ita injusti, si cum justis stetissent, pariter conformati fuissent. Quippe si aliqui eorum, no
Abbreviated transcription (Latin):
onalẽ nat᷑am q̃ đicontemplatione beata uł ẽ uł fut᷑a
ẽ. in quodã rationabili & ꝑfecto mim̾o p̾scitã ẽẽ
adeo. ita ut nec maiorẽ nec minorẽ illũ ẽẽ deceat.
non÷ dubitandũ. Aut enĩ nescit d̾s in quo num̾o
meliꝰ eã deceat constitui. qd falsũ ẽ. aut siscit. in eo
illã constituet. quẽ ad hoc decentiorẽ intelliget.
Qua ꝓpt̾ aut angłi illi qui cecid̾unt facti erant ad hoc
non potuerunt. exnecessitate ceciderunt. qd̃ absur-¬
dũ ẽ opinari. B. Ueritas ẽ aꝑta qd̃ dicis. A. Qm̃ gͦ
de illo num̾o ẽẽ debuerunt. aut restaurandꝰ ẽ ex

Expanded text:
naturam, quae Dei contemplatione beata vel est, vel futura est, in quodam rationabili et perfecto numero praescitam esse a Deo; ita ut nec majorem, nec minorem illum esse deceat, non est dubitandum. Aut enim nescit Deus in quo numero melius eam deceat constitui, quod falsum est: aut si scit, in eo illam constituet, quem ad hoc decentiorem intelliget. Quapropter aut angeli illi qui ceciderunt, facti erant ad hoc rum permanere non potuerunt, ex necessitate ceciderunt: quod absurdum est opinari. BOS. Veritas est aperta quod dicis. ANS. Quoniam ergo de illo numero esse debue
Abbreviated transcription (Latin):
facta quo libet mͦ diceret᷑: mens hoc humana mul¬
to tolerabiliꝰ acciꝑet. Potuit enĩ ds hominẽ ali¬
quẽ fac̾e̾sin e peccato. non de massa peccatrice nec
de alio homine. s sic̃ fecit adã ꝑ quẽ hoc ipsũ opꝰ
ꝑsona hominẽ amorte ȩt̾na redimeret: eiꝰ seruus
idem homorecte uidicaret᷑ Qd̾ si eẽt. nullatenꝰ
restauratꝰ eẽt in illã dignitatẽ. quã habiturꝰ eãt
si non peccasset: cũ ipse quiñ nͥ dĩ seruus et ȩquał

Expanded text:
facta quolibet modo diceretur, mens humana hoc mulfacta quolibet modo diceretur, mens humana hoc multo tolerabilius acciperet. Potuit enim Deus hominem aliquem facere sine peccato, non de massa peccatrice, nec de aliquo homine, sed sicut fecit Adam per quem hoc ipsum opus persona hominem a morte aeterna redimeret, ejus servus idem homo recte judicaretur? Quod si esset, nullatenus restauratus esset in illam dignitatem quam habiturus erat, si non p
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ dicimꝰ pati uoluise. credere debeamꝰ. Nã qͥpic-¬
turã uult facere: eligit aliqͥd solidũ sr̃ quod pingat.
ut maneat qd̾ pingit. Nemo enĩ pingit in aqua. uł
in aere: quia nulla ibimanent picturȩ uestigia.
Quaꝓpt̾ cũ has conuenientias quas dicis. infidelib
quasi quasdã picturas rei gestȩ obtendimꝰ qm̃ non
rem gestã. s figm̃tũ arbitrant᷑ ẽẽ qd̾ credimꝰ: qͥsi
suꝑ nubẽ pingere nos existimant. Monstranda
potuisse humiliari: deinde ut ipsum qͣsi corpꝰ ue
ritatis plus niteat. iste continentiȩ quasi picturȩ¬
corporis sunt exponende.A. Nonne satis necessa¬
ria ratio uidet᷑ cur d̾s ea que dicimꝰ facere debuerit.
quia genꝰ humanũ tam scilicet p̾ciosũ opꝰ eiꝰ omĩ-
noꝑierat: nec decebat ut qd̃ ds dehomine ꝓpo¬
suerat penitꝰ annichlaret᷑: nec idem eiꝰ ꝓpositum
ad effectũ duci poterat. nͥgenꝰ hominũ ab ipso cre¬
quã per dei ꝑsonã. siue ꝑ angłm. sine ꝑhominẽ ẽẽ

Expanded text:
ea, quae dicimus, pati voluisse credere debeamus. Nam qui picturam vult facere, aliquid eligit solidum super quod pingat ut maneat quod pingit. Nemo enim pingit in aqua vel in aere; quia ibi nulla manent picturae vestigia. Quapropter cum has convenientias, quas dicis, infidelibus quasi quasdam picturas rei gestae obtendimus, quoniam non rem gestam, sed figmentum arbitrantur esse quod credimus, quasi super nubem pingere nos existimant. Monstranda potuisse humiliari. Deinde, ut ipsum quasi corpus ritatis plus niteat, istae convenientiae quasi picturcorporis 76 sunt exponendae. ANS. Nonne satis necessaria ratio videtur cur Deus ea, quae dicimus, facere debuerit; quia genus humanum, tam scilicet pretiosum opus, ejus omnino perierat; nec decebat ut quod Deus de homine proposuerat, penitus annihilaretur: nec idem ejus propositum ad effectum duci poterat, nisi genus humanum ab ipso Crequam per Dei personam sive per angelum, sive per hominem esse
Abbreviated transcription (Latin):
quia dr̃ ꝙ rographũ decreti. Decretũ enĩ illud ñ erat
diaboli. s dei. Iusto namq deiudicio decretũ erat
et quasi cyrographo confirmatũ: ut homo qui
sponte peccauerat. nec peccatũ nec pęniam peccati
untare ꝑse posset. Est enĩ sp̃s uadens et non redi-¬
ens: et qui facit peccatũ seruus ẽ peccati: nec qͥ
peccat impunitꝰ debet dimitiꝰ nͥ miscd̃ia pec¬
catori parcat et eũ lib̾et ac reducat. Quã obrẽ
ꝑ hoc tirographũ nullã inueniri posse diaboli
iꝰticiã in hominis uerationẽ: credere debemꝰ. De¬
niq sicut inbono angło nulla omĩno ẽ iniusti¬
cia: ita in malo nulla penitꝰ ẽ iꝰticia. Nichil gͥ
erat in diabolo: cur d̾s contͣ illũ ad lib̾andũ fua¬

Expanded text:
quia chirographum dicitur decreti; decretum autem illud non erat quia chirographum dicitur decreti; decretum autem illud non erat diaboli, sed Dei. Justo namque judicio Dei decretum erat, et quasi chirographo confirmatum, ut homo qui sponte peccaverat, nec peccatum nec poenam peccati per se vitare posset: est enim spiritus vadens, et non rediens ; et qui facit peccatum servus est peccati ; nec qui peccat, impunitus debet dimitti, nisi misericordia peccatori parcat, et eum liberet ac reducat. Quamobrem per hoc chirographum nullam inveniri posse diaboli justitiam in hominis vexatione credere debemus. Denique sicut in bono angelo nulla omnino est injustitia; ita in malo nulla est penitus justitia. Nihil igitur erat in diabolo, cur Deus contra illum ad liberandum
Abbreviated transcription (Latin):
centẽ iniuste ꝑcutiat: unde ipse iꝰte ꝑcuti mere-¬
atus.Si tam̃ ꝑcussus uindicare se non debet. &
ꝑcutit ꝑcucientẽ se: iniuiste hoc facit. hȩc gͥ ꝑ
cussio exparte ꝑcutientis ẽ iniusta quia non de¬
buit se uindicare: exparte uͦ percꝰsi iusta: quia mi̾te
ꝑcutiens. iuste ꝑcuti meruit. Diu̾so gͥ intuitu iꝰta
et iniꝰta ẽ eadem actio: quã contingere potest ab
alio uidicari iustã tantũ. ab alio in iustam. Hoc
itaq modo diabolꝰ dicit᷑ iuste uerare hominẽ: qi
d̾s hoc iꝰte ꝑmittit. et homo iuste patitur. S et hoc¬
S et hoc quod homo iuste dicit᷑ pati nonsua ĩticia
ditur cyrographũ illud decreri quod adu̾sũ nos di¬
cit apłs fuisse. et ꝑ mortẽ. rꝑi deletũ ẽẽ.: et putat
aliqͥs ꝑ illud significari. quia diabolꝰ qͣsi subcꝰdã
pacti cyrographo. ab homine iuste ante rꝑi passio
nẽ peccatũ uelut usũrã primi peccati qd̾ ꝑsuasit
dũ puto: Quippe cyrographũ illud non ẽ diaboli:

Expanded text:
t injuste, unde ipse juste percuti mereatur; si tamen percussus vindicare se non debet et percutit percutientem se, injuste hoc facit. Haec igitur percussio ex parte repercutientis injusta est, quia non debuit se vindicare; ex parte vero percussi justa, quia injuste percutiens juste percuti meruit. Diverso igitur intuitu justa et injusta est eadem actio, quia contingere potest ab alio judicari justam tantum, ab alio injustam. Hoc itaque modo diabolus dicitur juste vexare hominem; quia Deus hoc juste permittit, et homo hoc 77 juste patitur. Sed et hoc quod homo juste dicitur pati, non sua justitditur chirographum illud decreti quod adversum nos dicit Apostolus fuisse, et per mortem Christi deletum esse , et putat aliquis per illud significari quia diabolus, quasi sub cujusdam pacti chirographo ab homine juste ante passionem Christi peccatum, velut usuram primi peccati quod persuasta intelligendum puto. Quippe chirographum illud non est diaboli;
Abbreviated transcription (Latin):
dicere poteris. ut quod sufficiat ad p̾sens opꝰ habe¬
amꝰ: & qd̾ plꝰ dicendũ ẽ. in aliud tempꝰ differamꝰ: N.
Hoc quoq multũ me retͣhit apeticione tua: quia
materia non solũ p̃tiosa s sicut est despetioso for¬
ma p̾filiis hominũ. sic etiã est spetiosa ratione suꝑ
intellectus hominũ. Unde timeo nequẽ admodũ
in formi figura pingi uideo: ita mͥ contingat sitam
decoram materiã incõpto et contemptibili dictami¬
ne erarare p̃sumo .B. Hec hoc te debet retͣhere qͥa
sic̃ tu ꝑmiitis ut qͥ potest meliꝰ dicat : sic nulli p̾stitu¬
is ut cun dictam̃ tuũ non placet. pulcriꝰ non scri¬
bat. Uerũ ut om̃s excusationes tuas excludã. qđ
postulo non facies doctis: sed mͥ et hoc ipsũ mec̃
tẽptabo ꝓ mea possibilitate deo aduiuante &
ur̃is orationib quas hoc postulantes sepe mͥ pe¬
tenti ad hoc ipsũ ꝓmisistis. qd̾ quęritis ñ tã osten¬

Expanded text:
dicere poteris: ut et quod sufficiat ad praesens opus habedicere poteris: ut et quod sufficiat ad praesens opus habeamus, et quod plus dicendum est, in aliud tempus differamus. ANS. Hoc quoque multum me retrahit a petitione tua, quia materia non solum pretiosa, sed sicut est de specioso forma prae filiis hominum , sic etiam est de speciosa ratione super intellectus hominum: unde timeo ne, quemadmodum informi figura pingi video, ita mihi contingat, si tam decoram materiam incompto et contemptibili dictamine exarare praesumo. BOS. Nec hoc te debet retrahere; quia sicut tu permittis ut qui potest melius dicat, sic nulli praestituis ut, cui dictamen tuum non placet, pulchrius non scribat: verum, ut omnes excusationes tuas excludam, quod postulo non facies doctis, sed mihi, et hoc ipsum metentabo pro mea possibilitate Deo adjuvante et vestris orationibus, quas hoc postulantes saepe mihi petenti ad hoc ipsum promisistis, quod quaeritis non tam osten
Abbreviated transcription (Latin):
tiora me tractare timeo: ne forte cũ pu-¬
tauerit. aut etiã uiderit aliquis. me non sibi satis¬
facere: plus existimet reiueritatẽ mͥ deficere. quã in tel-¬
lectũ meũ ad eam capiendam non sufficere . B. Nonhoc
tantũ timere debes. quantũ et reminisci qͥa sepe con-¬
tingit in colloquendo de aliqua questione. ut d̾s aꝑ-¬
iat qđ pͥꝰ latebat: et sꝑare de gr̃a dei. qͥa siea quȩ gͣtis
accepistilibenter imꝑtiris: altiora ad quȩ nondũ atti-¬
gisti mereberis acciꝑe. N. Est et aliud ꝓpt̾ qđ ui¬
deo aut uix aut nullatenꝰ posse ad plenũ inter nos
de hac re tractari : qm̃ ad hoc ÷ necessaria noticia po-
sic se habent. ut earũ nulla possit plene sine aliis
considerari. Et ideo tractatꝰ earũ opꝰ suũ postu-¬
lat ñ multũ ut puto facile: nec omĩno in utile. Neͬm
earũ ignorantia quȩdam facit difficilia: quȩ ꝑ earũ
noticiã fiunt facilia .B. Sic breuit̾ de his suis locis

Expanded text:
tiora me tractare timeo ne forte, cum putiora me tractare timeo ne forte, cum putaverit, aut etiam viderit aliquis me non sibi satisfacere, plus existimet rei veritatem mihi deficere quam intellectum meum ad eam capiendam non sufficere. BOS. Non hoc tantum timere debes quantum et reminisci, quia saepe contingit in colloquendo de aliqua quaestione ut Deus aperiat quod prius latebat; et sperare de gratia Dei quia, si ea quae gratis accepisti libenter impartiris, altiora, ad quae nondum attigisti, mereberis accipere. ANS. Est et aliud propter quod video aut vix aut nullatenus posse ad plenum inter nos de hac re nunc tractari; quoniam ad hoc est necessaria notitia potedam rerum, quae sic se habent ut earum nulla possit plene sine aliis considerari; et ideo tractatus earum suum opus postulat, non multum, ut puto, facile, nec omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam facit difficilia, quae per earum notitiam fiunt facilia. BOS. Sic breviter de his suis locis
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ om̃ib ÷ intelligibilis. et ꝓpt̾ utilitatẽ &¬
rationis pulcritudinem amabilis: quãuis ascĩs
patrib inde quod suffic̾e debeat dictũ sit. tam̃
de illa curabo quod deus michi dignabit᷑ aꝑie. petenti¬
bus ostendere. Et qm̃ ea quȩ ꝑ int̾rogationem et
responsionem inuestigantur. multis et maxime tar¬
dioribus ingeniis magis patent. et ideo plus placẽt.
unũ exillis qui hoc flagitant. qui int̾ alios instan¬
tius ad hoc me sollicitat᷑. accipiam mecũ disputan¬
tem: ut Boso querat. et anselmꝰ respondeat hoc
discutere: ita negligentia mͥ uidet᷑. sipostquã con¬
redemptionis sic puto me tenere. ut etiã sinulla
possũ quod credo ratione conp̾hendere. nichil tam̃
sit qd ab eiꝰ firmitate me ualeat euellere: ate peto
mͥ aꝑiri qd̾ ut scis plures mecũ petunt. qua neces¬
sumserit.ANSETOUS.
UODqueris ame. supͣ me ÷: et iccirco al¬

Expanded text:
tamen omnibus est intelligibilis, et propter utilitatem tamen omnibus est intelligibilis, et propter utilitatem rationisque pulchritudinem amabilis. Quamvis a sanctis Patribus inde, quod sufficere debeat, dictum sit, tamen de illa 75 curabo, quod mihi Deus dignabitur aperire, petentibus ostendere. Et quoniam ea, quae per interrogationem et responsionem investigantur, multis et maxime tardioribus ingeniis magis patent, et ideo plus placent: unum ex illis qui hoc flagitant, qui inter alios instantius ad hoc me sollicitat, accipiam mecum disputantem: ut Boso quaerat, et Anselmus respondeat hoc discutere, ita negligentia mihi videtur, si, postquam conredemptionis sic puto me tenere, ut etiam si nulla ratione quod credo possim comprehendere, nihil tamen sit quod me ab ejus firmitate valeat evellere: a te peto mihi aperiri quod, ut scis, plures mecum petunt: qua necessumpserit. ANS. Quod quaeris a me, supra me est, et idcirco al
Abbreviated transcription (Latin):
epe et studiossime amultis rogatus sũ
et uerbis et litteris: quatinus cuiꝰdã de fi
pondere querentib memoriȩ scribendo cõmendẽ.
Dicunt enĩ eas sibi placere: ꝙ arbitrant᷑ satisfacere.
Quod petunt. non ut ꝑrationem ad fidẽ accedant.
s ut eoꝵ que credunt intellectu & contemplatione
delectent᷑: & ut sint quantũ possunt parati semꝑ
ad satissactionẽ. om̃i poscenti se rationẽ. de ea quȩ
in nobis : spe. Quã questionẽ solent & infideles nob̾.
simplicitatẽ xꝑianã quasi fatuam deridentes. obic̾e.
et fideles multi in corde uersare: qua scilicet ratioe
uł necessitate d̾s homo factus sit. et morte sua sic̾
credimꝰ et confitem᷑ mundo uitã reddiderit. cũ
hoc aut ꝑaliam ꝑsonã siue angłicã. siue huma¬
nã. aut sola uoluntate. facere potuerit. De qua
quȩstione non solũ litterati. s etiã illitterati mul¬
hac multi tractari postulant. et licet inque-¬
rendo ualde uideatur difficilis. insoluendo

Expanded text:
epe et studiosissime a multis rogatus sum et verbis, et litteris, quatenus cujusdam quaespondere quaerentibus, memoriae scribendo commendarem: dicunt enim sibi placere eas, et arbitrantur satisfacetunt, non ut per rationem ad fidem accedant, sed ut eorum, quae credunt, intellectu et contemplatione delectentur, et ut sint quantum possunt, parati semper ad satisfactionem omni poscenti se rationem de ea, quae in nobis est, spe. Quam quaestionem solent et infideles nobis, simplicitatem Christianam quasi fatuam deridentes, objicere, et fideles multi in corde versare: qua scilicet ratione vel necessitate Deus homo factus sit, et morte sua, sicut nos credimus et confitemur, mundo vitam reddiderit. Cum hoc aut per aliam personam, sive angelicam, sive humanam, aut sola voluntate facere potuerit, de qua quaestione non solum litterati, sed etiam illitterati mulrgo multi de hac tractari postulant, et licet in quaerendo valde videatur difficilis, in solvendo
Abbreviated transcription (Latin):
duo absurda sunt. B. Uere oportet ut ȩquales
sint hoĩes bonis angłis. A. Angłi boni unquã¬
ne peccauerunt: ħ. Non. A. Potesne cogu
quod homo qui aliquando peccauit. nec unq
deo ꝓpeccato satis fecit. s tm̃impunitꝰ dimittit᷑.
equał sit angło qui nũquã peccauit: B. Uerba
ista cogitare & dicere possũ. s sensũ eoꝵ ita cogi-¬
tare nequȩo: sic̃ falsitatẽ non possũ intelligere
ueritatẽ eẽ. A. Non gͦ decet dm̃ hoĩnẽ peccan-¬
tẽ sine satisfactione ad restaurationẽ angłoꝵ

Expanded text:
duo absurda sunt. BOS. Vere oportet ut aequales duo absurda sunt. BOS. Vere oportet ut aequales sint homines bonis angelis. ANS. Boni angeli unquamne peccaverunt? BOS. Non. ANS. Potesne cogitare quod homo, qui aliquando peccavit, nec unquam Deo pro peccato suo satisfecit, sed tantum impunitus dimittitur, aequalis sit angelo, qui nunquam peccavit? BOS. Verba ista cogitare et dicere possum; sed sensum eorum ita cogitare nequeo; sicut falsitatem non possum intelligere veritatem esse. ANS. Non decet ergo Deum, hominem peccantem sin
Abbreviated transcription (Latin):
sumat᷑. et colliget᷑ exut᷑q tͣnslatione. quia tot
assument᷑ hoĩes. quot remanserunt angłi.
Unde tamen tĩ seqͥt᷑ quã uis ꝑditi angłi ex hoĩb
restaurandi sut. tot angłos cecidisse quot ꝑseu̾¬
auerunt. Quod tam̃ si dr̃: inueniendũ erit quo¬
mͦ rate non sint supͣ posite rationes. quȩ uident᷑
plures homines electos fut᷑os quã sint angłi
mali . B. Non me penitet quia coegi te ut de
angłis hȩc diceres. Nam non frustra factũ est.
Hune ad id unde digressi sumꝰ. A. Constat dm̃¬
ꝓposiuisse ut de hominib angłos qui ceciderant
restauraret. B. Certũ est. A. Tales gͦ oportet ẽẽ
homines in illa ciuitate suꝑna. qui ꝓ angłis in
illam assum̃t᷑. quales ibi futuri erant illi ꝓquib
ibidem erͣant. id ẽ quales nunc sunt boni angłi.
Alioquin non erunt restaurati qui ceciderunt.
et sequet᷑ quia d̃s aut non pot̾it ꝑficere bonũ qd̃
incepit. aut pęnitebit eũ tm̃bonũ incepisse: quȩ

Expanded text:
sumatur. Et colligitur ex utraque translatione quia tot homines assumentur, quot remanserunt angeli. Unde tamen non sequitur, quamvis perditi angeli ex hominibus restaurandi sint, tot angelos cecidisse quot perseveraverunt. Quod tamen si dicitur, inveniendum erit quomodo ratae non sint supra positae rationes, quae videntur plures homines electos futuros, quam sint mali angeli. BOS. Non me poenitet quia coegi te ut de angelis haec diceres; nam non frustra factum est: nunc redi ad id unde digressi sumus. CAPUT proposuisse ut de hominibus angelos, qui ceciderant, restauraret. BOS. Certum est. ANS. Tales ergo oportet esse homines in illa civitate superna, qui pro angelis in illam assumentur, quales illi futuri ibi erant, pro quibus ibidem erunt, id est, quales nunc sunt boni angeli; alioquin non erunt restaurati qui ceciderunt: et sequetur quia Deus aut non poterit perficere bonum quod incoepit, aut poenitebit eum tantum bonum incoepisse: quae
Abbreviated transcription (Latin):
reuelet. Qd̃ si aliqͣtenꝰ quęstioni tuȩ satis facere po¬
teroͥ certũ ẽẽ debebit. quia et sapientior me pleniꝰ
possit. altiores tantȩ rei ad huc lat̾e rationes. B.
Patere igit᷑ ut u̾bis utar infidelium. Equũ ẽ
aũ ut cũ nr̃ȩ fidei rationẽ studemꝰ inqͥrere: po¬
nã eoꝵ obiectiones. qͥ nullatenꝰ ad fidẽ eandẽ sñ

Expanded text:
revelet. Quod si aliquatenus quaestioni tuae satisfacere potero, certum esse debebit quia et sapientior me pleniusicere vel scire possit, altiores tantae rei adhuc latere rationes. BOS. Patere igitur ut verbis utar infidelium: aequum enim est ut, cum nostrae fidei rationem studemus inquirere, ponamus objectiones eorum, qui nullaten
Abbreviated transcription (Latin):
tem pati sine culpa. quẽ ĩtũ ad etenitatẽ fecit bea¬
titudinẽ. Sequit᷑ gͦ. quia sinunqͣ. peccasset. nũquã
tał debet restitui qualis futurꝰ erat si non peccass
B. Alit̾ ẽẽ non pot̾.A. Quem admodũ gͥ sinon pec¬
casset homo cũ eodẽ quod gerebat corpore in in¬
corruptibilitatẽ transmutandꝰ erat: ita oportet ut
cũ restaurabit᷑. cũ suo inquo uiuit in haciuta
corpore restauret᷑ . B. Quid respondebimꝰ siquis
dicat. quia hoc fieri oportet de illis in quib hu¬
manũ genꝰ restaurabit᷑. de reꝓbis uͦ non ẽ necesse. A
Nichi tꝰtius aut conuenientiꝰ intelligit᷑ quã ut sic̃

Expanded text:
tem pati sine culpa, quem justum fecit ad aeternam beatem pati sine culpa, quem justum fecit ad aeternam beatitudinem. Sequitur ergo quia si nunquam peccasset, nunquam talis debet restitui, qualis futurus erat, si non peccasset. BOS. Aliter esse non potest. ANS. Quemadmodum igitur si non peccasset homo, cum eodem quod gerebat corpore in incorruptibilitatem transmutandus erat; ita oportet ut cum restaurabitur, cum suo, in quo vivit in hac vita, corpore restauretur. BOS. Quid respondebimus, si quis dicat quia hoc fieri oportet de illis, in quibus humanum genus restaurabitur; de reprobis vero non est necesse? ANS. Nihil justius aut convenienti
Abbreviated transcription (Latin):
lis: simul ad hoc rationalis et ĩta facta ẽ. Quod si ad
sũmũ boñ eligendũ & amandũ ita facta ẽ: aut tal
ad hoc facta ẽ. ut aliquando assequeret᷑ quod amaret
et elig̾et ant non. S si ad hoc iusta non ẽ facta. ut
quod sic amat et eligit. assequat᷑. fruft᷑ facta ẽ talis
ut sic illud amet et eligat: nec ulla erit ratio e il¬
lud asseqͥ debeat aliquando: Quandui gͥ amando
et eligendo sũmũ bonũ iusta faciet ad quod facta
ẽ. misera erit quia indigens erit contͣ uolũtatẽ
non habendo quod desidat: quod nimis absurdũẽ.
Qu appt̾ rationał nat᷑a ĩta facta ẽ. ut sũmo bono
idẽ deo fruendo beata esset. Homo gͦ qui rational
nat᷑a: factꝰ ẽ iustꝰ ad hoc ut deo fruendo beat᷑¬
ee̾t. Quod aut̃ talis factus sit ut necessitate non
moreret᷑. hinc facile ꝓbat᷑: quia ut iam dixiniꝰ
sapientiȩ et iusticiȩ dei repugnat. ut coget mor¬

Expanded text:
lis, simul ad hoc rationalis et justa facta est. Quod si ad lis, simul ad hoc rationalis et justa facta est. Quod si ad summum bonum eligendum et amandum justa facta est; aut talis ad hoc facta est, ut aliquando assequeretur quod amaret et eligeret, aut non. Sed si non ad hoc justa est facta, ut quod sic amat et eligit assequatur, frustra facta est talis, ut sic illud amet et eligat; nec ulla ratio erit cur illud assequi debeat aliquando. Quandiu ergo amando et eligendo summum bonum, justa faciet ad quod facta est, misera erit; quia indigens erit contra voluntatem, non habendo quod desiderat: quod nimis absurdum est. Quapropter rationalis natura justa est facta, ut summo bono, id est Deo, fruendo beata esset: homo ergo, qui rationalis natura est, factus est justus ad hoc, ut Deo fruendo beatfactus sit, ut necessitate non moreretur, hinc facile probatur; quia, ut jam diximus, sapientiae et justitiae Dei repugnat, ut cogeret hominem mor
Abbreviated transcription (Latin):
ram
adeo factã esse iustam. ut illo fruendo be¬
ata eẽt. dubitari non debet. Ideo nanꝙ
rotionał
ẽ. ut discernat int̾ iustũ et iitũ.¬
et malũ: et int̾ magis bonũ et minꝰ bonũ. Alioquin
frustra eẽt facta rationalis. S d̾s non fecit eã rati¬
onalem frustra. Quare ad hoc eã factã rationalẽ.
dubiũ non ẽ. Simili ratione ꝓbat᷑. quia ad hoc acce¬
nendi ut odisset et ui-¬
taret malũ. ac amar& et elig̾et bonũ: atq ma¬
gis bonũ magis amaret et eligeret. Alit̾ nanq
frustͣ illi ds dedisset potestatẽ istã discernendi:
quia inuañ discern̾et. si scđ̾m discretionẽ non amaret
et uitaret. S. ñ cõnuenit ut d̃s tantam porestatem fr̃t
dełit. Ad hoc itaq factã ẽẽ rationalẽ nat᷑am certũ ẽ
ut sũmũ boñ suꝑ omia amaret et elig̾et non ꝓpt̃ aliud
s ꝓpt᷑ ipsũ. Si em̃ ꝓpt̾ aliud: non ipsũ s aliud amat.
At hoc ñ usta fac̾e nequit. At gͥ friranonsit rationa¬

Expanded text:
ram a Deo factam esse justam ut illo fruendo beata esset, dubitati non debet. Ideo namque rationalis est, ut discernat inter justum et injustet malum, inter majus bonum et minus bonum; alioquin frustra facta esset rationalis. Sed Deus non fecit eam rationalem frustra. Quare ad hoc eam factam esse rationalem dubium non est. Simili ratione probatur quia ad hoc acce ut odisset et vitaret malum, ac amaret et eligeret bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter namque frustra illi Deus dedisset potestatem illam discernendi: quia in 87 vanum discerneret, si secundum discretionem non amaret et vitaret. Sed non convenit ut Deus tantam potestatem frustra dederit. Ad hoc itaque factam esse rationalem naturam certum est, ut summum bonum super omnia amaret et eligeret, non propter aliud, sed propter ipsum; si enim propter aliud, non ipsum, sed aliud amat. At hoc nisi justa facere nequit. Ut igitur frustra non sit rationa
Abbreviated transcription (Latin):
nequeunt. necesse ẽ ut deillis sit. qͥhoc faciet. Am-¬
pliꝰ Sic̃ adam et totũ genꝰ eiꝰ ꝑ se stetiss. sine susten¬
tatione alteriꝰ creat᷑e si non peccasset: ita oportet
ut si idẽ genꝰ resurgit post casũ. ꝑse resurgat et
reuelet᷑. Nam ꝑ quẽcũq instatũ suũ restituat᷑.
ꝑillũ utiq stabit. ꝑquẽ statũ suũ recuꝑabit. Ds
ȩtiam quando humanã nat᷑am pͥmitꝰ fecit insolo
adam: nec feminã ut deutroq seru multiplica¬
rent᷑ hoĩes fac̾e uoluit nͥ de ipso: aperte monfst̾uit
se non nͥ de adã uoluisse fac̾e qd̃ de humana nat᷑a

Expanded text:
nequeunt, necesse est ut de illis sit qui hoc faciet. Amnequeunt, necesse est ut de illis sit qui hoc faciet. Amplius: sicut Adam, et totum genus ejus, per se stetisset sine sustentatione alterius creaturae, si non peccasset: ita oportet ut si idem genus resurgit post casum, per se resurgat et relevetur. Nam per quemcunque in statum suum restituatur, per illum, utique stabit, per quem statum suum recuperabit. Deus etiam, quando humanam naturam primitus fecit in solo Adam, nec feminam, ut de utroque sexu multiplicarentur homines, facere voluit nisi de ipso, aperte monstravit se nonnisi de Adam voluisse facere quod de humana nat
Abbreviated transcription (Latin):
ds hõ. Qm̃ gͦ seruata integͥtate utͥusq nat᷑ȩ ne¬
cesse ẽ inueniri dm̃ homiẽ. non minꝰ ẽ. necesse has
duas nat᷑as integͣs c̃uenire in unã ꝑsonã quẽ admo¬
dũ corpꝰ et anima rationał c̃ueniunt in uñ hoĩem:
qm̃ alit̾ fieri neqͥt. ut idẽ ipse sit ꝑfectꝰ d̾s. et ꝑ¬
fectꝰ hõ .B. Totũ mͥ placet quod dicis .A. Restat¬
nunc querere unde et qͦmͦ assumet d̾s humanã
nat᷑am. Aut enĩ assumet eã deadã: aut faciet
nouũ hoĩem quẽ admodũ fecit adã de nullo alio
homine.S sinouũ hominẽ facit non erade grie.
non ꝑtinebit adgenꝰ humañ qd̾ natũẽ deadã. Qua¬
re non debebit satis fac̾e ꝓeo: quia non erit deillo
Sc̃ enĩ rertũ ẽ ut ꝓculpa hoĩs hõsatis faciat. ita
nec eẽ ẽ ut satis faciens idẽ sit qui peccator. aut eiꝰdẽ
generis. Alit̾ nec adam nanq nec genꝰ eiꝰ satisfaciet
cit᷑ ꝓpeccato hoĩum satisfac̾e debet. Qm̃ gͦ illi

Expanded text:
o, servata integritate utriusque naturae, necesse est inveniri Deum hominem; non minus necesse est has duas naturas integras convenire in unam personam, quemadmodum corpus et anima rationalis conveniunt in unum hominem: quoniam aliter fieri nequit ut idem ipse sit perfectus Deus et perfectus honunc quaerere unde et quomodo assumet Deus humanam naturam. Aut enim assumet eam de Adam, aut faciet novum hominem, quemadmodum fecit Adam de nullo alio homine. Sed si novum hominem facit non ex Adae genere, non pertinebit ad genus humanum, quod natum est de Adam: quare non debebit satisfacere pro eo, quia non erit de eo. Sicut enim rectum est ut pro culpa hominis homo satisfaciat; ita necesse est ut satisfaciens idem sit qui peccator aut ejusdem generis: aliter namque nec Adam, nec genus ejus satcitur, pro peccato hominum satisfacere debet. Quoniam ergo illi
Abbreviated transcription (Latin):
sed eadẽ qua uouit lib̾tate. Quare multomagis
sideus facit boñ homini qd̵ incepit. licet non dece¬
at eũ abono incepto defice̾. totũ grẽ debemꝰ impu¬
tare: quia hoc ꝓpt̾ nos ꝓͥpt̾ se nullius egens incepit.
Non enĩ illũ latuit quid hõ factus erat cũ illũ fec̃:
et tñ bonitate sua illũ creando sponte se ut ꝑfi¬
ceret inceptũ boñ quasi obligauit. Deniq ds m-
chil facit necessitate. quia nullo mͦ cogit᷑ aut ꝓhi¬
bet᷑ fac̾e aliquid : et cũ dicimꝰ dm̃ aliqͥd fac̾e̾. quasi
necessitate uitandi in honestatẽ qͣ utiq nontimet.
potiꝰ inteligendũ ẽ. qr hoc fac̾ necessitate seruande
honestatis. Quȩ scilicet necessitas non ẽ aliud ꝗͣ.
immutabilitas honestatis eiꝰ. quã ase ipso et ñ ab
alio habet: et idcirco imꝓpͥȩ dr̃ necessitas. Dicamꝰ
tam̃ qr necesse ẽ ut bonitas dei ꝓpt̾ ĩmutabilita¬

Expanded text:
sed eadem qua vovit libertate. Quare multo magis sed eadem qua vovit libertate. Quare multo magis si Deus facit bonum homini quod incoepit, licet non deceat eum a bono incoepto deficere, totum gratiae debemus imputare: quia hoc propter nos, non propter se nullius egens incoepit. Non enim illum latuit quid homo facturus erat, cum illum fecit: et tamen bonitate sua illum creando, sponte se ut perficeret incoeptum bonum quasi obligavit. Denique Deus nihil facit necessitate, quia nullo modo cogitur, aut prohibetur aliquid facere. Et cum dicimus Deum aliquid facere quasi necessitate vitaum est quia hoc facit necessitate servandae honestatis: quae scilicet necessitas non est aliud quam immutabilitas honestatis ejus, quam a seipso, et non ab alio habet; et idcirco improprie dicitur necessitas. Dicamus tamen quia necesse est ut bonitas Dei propter immutabilita