comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ diuersas temptationes exigentibꝰ nos spualibꝰ uectigalia pensitare : li¬
morem uͦ et honorem ad illum potius refferre debemꝰ qui dicit ꝑ ꝓpħam.
Nonne dñm et patrem uocatis me : Et si dñs sum ego: ubi ẽ. timor m̃s:
Et si pat̾ sum. ubi ẽ. honor ms Posteriora sane quȩ addit ut nemini
quicq̃m debeamꝰ: certum ẽ. ad ministros refferri quibꝰ debitor quis efficit᷑
cum peccauerit. Debitum enim peccatum eẽ: in multis et frequent̾ osten¬
dimꝰ. Uult ergo paulus peccati quidem omne debitum solui: nec rema-¬
nere omino apd̃ nos debitum peccati: ꝑmaniere tam̃ et nunqͣ̃m cessare
a nob debitum caritatis. Hoc enim et quotidie soluere. et semꝑ debe expe¬
dit nob̵. Deniq quantȩ uirtutis sit caritas. inconsequentibꝰ ponit. Qui eñ
inquit diligit pximum: legem impleuit. Nam non adult̾abis. non occi¬

Expanded text:
per diversas tentationes exigentibus nos spiritibus vectigalia pensitare! Tiper diversas tentationes exigentibus nos spiritibus vectigalia pensitare! Timorem vero et honorem ad illum potius referre debemus, qui dicit per prophetam: Nonne Dominum et Patrem vocatis me? Et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? Et si Pater sum, ubi est honor meus? Posteriora sane quae addit, « ut nemini quidquam debeamus, » certum est ad ministros referri, quibus debitor quis efficitur cum peccaverit; debitum enim peccatum esse in multis et frequenter ostendimus. Vult ergo Paulus peccati quidem omne debitum solvi, nec remanere omnino apa nobis debitum charitatis, hoc enim, et quotidie solvere, et semper debere expedit nobis. Denique quantae virtutis sit charitas, in consequentibus exponit. Qui enim, inquit, diligit proximum legem implevit. Nam non adulterabis. Non occi
Abbreviated transcription (Latin):
Conscientiȩ quoq quis subdit᷑: cum habet in se qđ accusetur a conscien¬
tia. his gͦ etiam̃ tributa quęndam pendimꝰ: dum adhuc sedm carnem
aliis colonis qui reddant ei fructꝰ in tẽpore. S et hoc ipsum qđ dic̃
ab eo qđ in sequentibꝰ adlitur. cui timorem timorem. cui honorem hono¬
rem. diuersum mͥ uidetur: et ad cos quos supra diximꝰ ministros ꝑtinere cxi¬
gentes tributa et uectigalia. Exigunt enim a nob̾ tributa t̾rę nr̃ȩ: et uec̾ti¬
galia negotiationis nr̃e. Et quid dico de nob̃ Exactꝰ ẽ tributum etiam
bitor sit: s ne scandalizet eos. Qđ si ille qui mchil habea̾t in se cessaris.¬
cum liber cẽt. et in quo princeps huiꝰ mundi ueniens non iuenit quic¬
qͣm de suis. cum liber cẽt soluit tributum: uenit enim et in mortem ut
eẽt int̾ mortuos liber: quantomagis nos necesse ẽ. ista tributa carnis ex¬
pende et negotiationis nr̃ȩ. sit amen negotiamur margaritas regni cęloꝵ.

Expanded text:
Conscientiae quoque quis subditur, cum habet in se quo accusetur a conscientia. His ergo etiam tributa pendimus, dum adhuc secundum carnem aliis colonis, qui reddent ei fructus in tempore suo . Reddite ab eo, quod in sequentibus additur, « cui timorem timorem, cui honorem honorem, » divisum mihi videtur, et ad eos quidem quos supra diximus ministros, pertinere tributa et vectigalia; exigunt enim de nobis tributa terrae nostrae et vectigalia negotiationis nostrae. Et quid dico de nobis? exactus est tributum etiam bitor sit, sed ne scandalizet eos . Quod si ille qui nihil habebat in se Caesaris, in quo princeps hujus mundi veniens non invenit quidquam de suis, cum liber esset, solvit tributum venit enim et in mortem, ut esset et « inter mortuos liber, » quanto magis nos necesse est ista tributa carnis expendere et negotiationis nostrae, si tamen negotiamur margaritas regni coelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Cum diffinisset apłico dogmate ꝑ dñm iħm nichil commune aut in¬
mundum nata sui putandum: et dedisset erga usus ciboꝵ fidelibꝰ quibꝰq
absolutissimã lib̾tatem: rursum ad ȩdificationem fraterni amoris licentiam
resecat lib̾tatis. et dic̃. Etiamsi cominune nichil ẽ. et usus om̃ium ciboꝵ licen¬
ter admutiti. T amen si tu ꝓpt̾ cibum quem licito putas sumendũ frẽm tuum
qui non dum scientiȩ huiꝰ capax ẽ. scandalzas: iam non scđm caritatem
ambulas. nec affectum inte frat̃ni amoris ostendis. Quid enm lȩderis fiut
frẽm tuum non contristes. et iamlicitis abstineas:. T ibi enim abstinere licitis
crimen nullum ẽ : illi uero in quibꝰ discernit et putat non licere. conta¬
minabił usus ẽ. Qui enim discernit: si manducauerit damnatꝰ ẽ. Qđ si fa-
ait neomeniis aut sabato quţ st̃ umbra sucuroꝵ corpus aut̃ xp̃r Demo uos¬
lens se frustra. inflatꝰ amente carnis suȩ. et non tenens caput. Eo post¬

Expanded text:
. Cum diffinisset apostolico dogmate per Dominum Jesum nihil commune aut immundum natura sui putandum, et dedisset erga usus ciborum fidelibus quibusque absolutissimam libertatem, rursus ad aedificationem fraterni amoris licentiam resecat libertatis, et dicit: Etiamsi commune nihil est, et usus omnium ciborum licenter admittitur, tu tamen, si propter cibum, quem licito putas sumendum, fratrem tuum, qui nondum conscientiae hujus capax est, scandalizas, jam non secundum charitatem ambulas, nec affectum in te fraterni amoris ostendis. Quid enim laederis, si ut fratrem tuum non contristes, etiam a licitis abstineas? Tibi enim abstinere a licitis crimen nullum est, illi vero, in quibus discernit et putat non licere, condemnabilis usus est. diei festi, aut neomeniis, aut sabbato; quae sunt umbra futurorum, corpus autem Chrilens se, frustra inflatus mente carnis suae, et non tenens caput ex
Abbreviated transcription (Latin):
minibꝰ Hoc ẽ. qđ de se ipso in aliis dicit. Sicut et ego inquit omibꝰ ꝑ
om̃ia placed: non querens qđ michi utile sit s qđ multis. Ideo emimiet
uaret eos. Et his qui sine lege erant fiebat et ipse sine lege. ut places
ris saluos faceret eos Placere aut̃ homimbꝰ ita dicit: ñ obsedum dando
uitis.s in sirmitates coꝵ ꝑ patientiam sustentando. S ne illud quidẽ

Expanded text:
 Hoc est, quod de se ipso in aliis dicit: Sicut et ego, inquit, omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile sit, sed quod multis . Ideo enim etvaret eos: et his qui sine lege erant, fiebat et ipse sine lege, ut placens eis salvos faceret eos. Placere autem se hominibus ita dicit, non oblectando vitiis, sed infirmitates eorum per patientiam sustentando. S
Abbreviated transcription (Latin):
ipse eos prior quȩsiuit. Pastor est enim bonus. & ouem quȩ ꝑierat re¬
qui siuit : et sapientia est quȩ dragiam ꝑditam quȩ siuit. & quȩrens¬
de et non inueniunt: quia crux eius uideis est scandalum. Et idõ dicit
tradicentem. Hoc est cum penderet in cruce illi non solum inuenerunt
eum: sed insuꝑ et dixerunt. Si filius dĩ es: descende nunc de cruce &
non inuenietur ab his qui temptant eum. apparebit uero his qui non

Expanded text:
ipse eos prior quaesivit. Pastor est enim bonus, et ovem quae perierat reipse eos prior quaesivit. Pastor est enim bonus, et ovem quae perierat requisivit; et sapientia est, quae drachmam perditam quaesivit, et qude eo, et inveniunt quia crux ejus Judaeis est scandalum. Ideo dicit  hoc est cum penderet in cruce, illi non solum invenerunt eum, sed insuper dixerunt ei: Si Filius Dei es, descende nunc de cruce, et uod invenietur ab his qui non tentant eum: apparet autem his qui non
Abbreviated transcription (Latin):
stepħi dicentis. quem eium propħarum non ꝑsecut sunt patres ur̃i. qui
annunciabant de aduentu uisti: Tunc ĩsaiȩ intelligemus audatiã. qui
ꝑsecutionibus et morte proposita. ausus est tam̃ de aduentu uisti p̃dicare :
et pro bono audet etiam mori. In quo tam̃ simul & illud ostenditur:
quia non ut aliqui putant propłȩ nesciebant quid dicerent. & quasi ali¬
enato sensu suo propħabant. Quod enĩ dicit apłs de qͥsaia quia audet¬
& dicit: hoc indicat quia mortem contemnens et ꝑsecutiones quȩ in¬
ferebantur. quã uis sciret sibi imminere ꝑicłm. audet tam̃ & p̃dicat
uerbum dĩ. Sicut & ipse paulus dicebat: Scio quia uincła et carceres
manent michi in iherosolimis: sed ego non facio cariorem animã meã
micln. Sic ergo et qͥsaias sciebat quidem se ẽẽ int̾ficiendum ab impiis:
Certum est autem quod gentes erant quȩ xp̃m nec querere nouerant:
nec de eo int̾rogare didicerant. Inuenerunt tam̃ quem quȩsierunt qr

Expanded text:
Stephani dicentis: Quem enim prophetarum non persecuti sunt patres vestri, qui annuntiabant de adventu justi? tunc Isaiae intelligimus audaciam, qui persecutionibus et morte proposita ausus est tamen de adventu justi praedicare, et pro bono etiam audet mori; in quo tamen simul et illud ostenditur, quia non ut aliqui putant Prophetae nesciebant quid dicerent, et quasi alienato sensu suo prophetabant. Quod enim dicit Apostolus de Isaia, quia audet et dicit, hoc indicat quia mortem contemnens et persecutiones, quae inferebantur, quamvis sciret sibi imminere periculum, audet tamen et praedicat verbum Dei; sicut et ipse Paulus dicebat: Scio quia vincula et carceres manent me in Hierosolymis, sed ego non facio chariorem animam meam mihi ; sic ergo et Isaias sciebat quidem secandum se esse, et interficiendum ab impiis; Certum est autem, quod gentes erant quae Christum nec quaerere noverant, nec de eo interrogare didicerant. Invenerunt tamen quem non quaesierant, quia
Abbreviated transcription (Latin):
et positos innecessitatibꝰ eruendos ẽ. impiger. qui pes sine dubio ȩccłas¬
tici corporis appellat᷑. Et ita inuenies unumquenq ꝓpenstus erga
unum aliquid officium et spetialius operam dare: cetera uerose¬
quentia habe. Neq hoc dicimꝰ qđ unum fufficere debeat: s scđm
formã ꝓpositi exempli. Sic̃ uerbi grã ocłs spetiale officium habet ut
uideat. is unum tam̃ ẽ. ex omnibꝰ et in om̃ibꝰ menbris. et cum singłisagit
omĩa.: et cum ipso singła quęq agunt omĩa. Ita et qui ꝑ grãm fidei unũ
aliqđ donum speciale merierit. illud quidem principalit̃ adminiscł.
In om̃ibꝰ uero actibꝰ socius cum cȩceris habet᷑ et particeps. Quomͦ aut̃¬

Expanded text:
et positos in necessitatibus eruendos est impiger; qui pes sine dubio ecclesiaset positos in necessitatibus eruendos est impiger; qui pes sine dubio ecclesiastici corporis appellatur, et ita invenias unumquemque propensius erga unum aliquod officium et specialius operam dare, caetera vero sequentia habere. Neque enim hoc dicimus, quod unum sufficere debeat, sed secundum formam propositi exempli, sicut verbi gratia oculus speciale officium habet ut videat, unum tamen est ex omnibus et in omnibus membris, et cum singulis agit omnia, et cum ipso singula quaeque agunt omnia: ita et qui per gratiam fidei unum aliquod donum speciale meruerit, illud quidem principaliter administrat, in omnibus vero actibus socius cum caeteris habetur et particeps: et it
Abbreviated transcription (Latin):
enim sapit ad temꝑantiam.: ut custodiat unicuiq sic̃ diuisit ds̃ men¬
suram fidei. Uerum ut euidentius adhuc de his apłs assignaret. in¬
troducit exemplum et dic̃. Sicut enim in uno corpore multa men¬
nens om̃e corpꝰ ȩccłȩ : ut sicut menbra corporis singła quȩq ꝓprios
habent actꝰ. et officiis suis unum qđq deseruit. nec tam̃ possibile ẽ. ut
non consensu mutuo fibi inuicem cedant: ita inquit et in ęccła quȩ ẽ.
corpꝰ xp̃i diuersos singłi habeamꝰ act Uerbi grã. Alius om̃e studiũ
erga sapientiam dei et doctrinam uerbi adhibet: et in meditatione
legis diumȩ diȩ ac nocte psistit. et ẽ. magnus huiꝰ corporis oculus. Ali
ut supra diximꝰ erga ministerium fratrũ et indigentium curam: et ẽ. sc̃ĩ
huiꝰ coporis manꝰ. Alius studiosius auditor ẽ. uerbi dei : et auris ẽ. cor¬
poris. Alius aduisendos decumbentes et requirendos tribulantes

Expanded text:
enim sapit ad temperantiam, ut custodiat unicuique sicut divisit Deus menenim sapit ad temperantiam, ut custodiat unicuique sicut divisit Deus mensuram fidei. » Verum ut evidentius adhuc de his Apostolus assignaret, introducit exemplum, et dicit: Sicut enim in uno corpore multa memnens omne corpus Ecclesiae, ut sicut membra corporis singula quaeque proprios habent actus, et officiis suis unumquodque deservit, nec tamen possibile est ut non consensu mutuo sibi invicem cedant; ita, inquit, et in Ecclesia quae est corpus Christi, diversos singuli habemus actus, verbi gratia: alius omne studium erga sapientiam Dei et doctrinam verbi adhibet, et in meditatione legis divinae die ac nocte persistit, et est magni hujus corporis oculus; alius, ut supra diximus, erga ministerium fratrum et indigentium curam habet, et est sancti hujus corporis manus; alius studiosus auditor est verbi Dei, et auris est corporis; alius ad videndos decumbentes, et requirendos tribulantes,
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑantiam tencamꝰ. In his enim quȩ supra numerauimꝰ: neq amplius
neq minus fieri deb̾e. modum seruare nouit sola temꝑantia. P ost hec ait.
U nicuiq sic̃ ds̃ diuisit mensuram fidei. Hoc ẽ. ut sciat unꝰ quisq et intel¬
ligat quȩ in eo sit mensuragrẽ dei: quam consequi meruit ꝑ fidem. Int̾dũ
enim accipit quis adõ ut sapiat in oꝑe caritatis: aut ut sapiat inoffi¬
cio uisitandi aut erga miscdias pauꝑum. aut cirta debilium curam. aut
erga uiduarũ et pupilloꝵ defensionem: aut erga ospitalitatis solliciti dinẽ.
hȩc gͦ singula diuisit unicuiq ds̃. scđm mensuram fidei. S sus qui accipit
grãm ut de uno aliquo hoꝵ saꝑet. non intelligat mensuram gr̃ę sibi datę
sed uelit sapere de sapientia dĩ. de uerbo doctrinȩ. de ꝑfundioris scien¬
tiȩ ratione in quo grãm non accipit. et nontam discere uelit qͣm doce¬
re quȩ nescit: iste cum minꝰ sapiat. plus uult saꝑt quam oportet. Non

Expanded text:
temperantiam teneamus. In his enim quae supra numeravimus neque amplius, neque minus fieri debere, modum servare novit sola temperantia. Quod autem ait, unicuique sicut divisit Deus mensuram fidei, hoc est, ut sciat unusquisque et intelligat, quae in eo sit mensura gratiae Dei, quam consequi meruit per fidem. Interdum enim quis accipit a Deo ut sapiat in opere charitatis, aut ut sapiat in officio visitandi, aut erga misericordias pauperum, aut circa debilium curam, aut erga viduarum et pupillorum defensionem, aut erga hospitalitatis sollicitudinem; haec ergo singula divisit unicuique Deus secundum mensuram fidei. Sed si is qui accepit gratiam ut de uno aliquo horum saperet, non intelligat mensuram gratiae sibi datae, sed velit sapere de sapientia Dei, de verbo doctrinae, de profundioris scientiae ratione, in quo gratiam non accepit, et non tam discere velit, quam docere quae nescit, iste cum minus sapiat, plus vult sapere quam oportet. Non
Abbreviated transcription (Latin):
redemptorem suũ negaueruit. & eos qui ab eo missi sunt ad p̃dicandã
salutem lapidaueruit et ꝑsecuti sint: tam̃ habent ad huc aliquid re¬
sidu. Est apud illos meditacio legis: licet non credendes nec intelligat᷑.
Est apud illos et ȩmulatio diꝰ. licet non scđm scientiam. Et propterea
dicit apłs quia non sic offenderunt ut caderent. hoc est ut ab omĩ
legis dĩ obseruantia uł meditacione pęnitus declinarent : et huiꝰmoĩ
easum delictum nominauit. Illorum inquit delicto salus gentibus.
Propt̾ea ergo et dd sciens huiꝰ modi eẽ delicta in quibus qui cecidit¬

Expanded text:
redemptorem suum negaverint, et eos qui ab ipso missi sunt ad praedicandum redemptorem suum negaverint, et eos qui ab ipso missi sunt ad praedicandum salutem, lapidaverint et persecuti sint: tanen habent adhuc aliquid residui. Est apud illos meditatio legis, licet non credant, nec intelligant; est apud illos aemulatio Dei, licet non secundum scientiam. Et propterea dicit Apostolus, quia non sic offenderunt ut caderent hoc est, ut ab omni legis Dei observantia, vel meditatione penitus declinarent. Et hujusmodi casum delictum nominavit. Illorum enim, inquit, delicto salus est gentibus. Propterea ergo et David sciens hujusmodi esse delicta, in quibus qui cecide
Abbreviated transcription (Latin):
mane oriebatur. Hoc tali casu negat cecidisse isi .ł. Illorum enĩ uł in
fine scłi conuersio erit. tunc cum plenitudo gentium sub intrauerit.
et om̃is isrł saluus erit. Istuis autẽ qui de cęlo oecidisse dicitur nec
in fine scłi erit ulla conuersio. Hunc ergo casum quem suꝑiꝰ diximꝰ.
idest in quo qui cadit adiciet ut resurgat. similem eẽ hiuic quã in
p̾senti loco offensionem nominat apłs animaduertamꝰ. et quia deli¬
tum appellat: quod michi tale uidetur eẽ. Si quando iustus in ino
aliquo uictus. uerbi causa in fragilitate carnis. uł in alio quo libet
delicto ceciderit. non tam̃ idõ ab omĩ legis obseruantia discesserit.
sed iusticiã teneat. miscdiam colat. fidem. pietatem. mansuetudi¬
nem seruet. et legem dĩ meditari non negligat: de hoc possumꝰ dicere
quia nunquid sic offendit ut caderet : absit.⁊ quia & isrłitȩ quãuis

Expanded text:
mane oriebatur? Hic ergo tali casu negat cecidisse Israel. Illorum enim vel in mane oriebatur? Hic ergo tali casu negat cecidisse Israel. Illorum enim vel in fine saeculi conversio erit tunc cum plenitudo gentium subintraverit, et omnis Israel salvus fiet : istius autem qui de coelo cecidisse dicitur, nec in fine saeculi erit ulla conversio. Hunc ergo casum quem superius diximus, id est in quo qui cadet, adjiciet ut resurgat, similem esse huic quam in ipso loco offensionem nominat Apostolus advertamus, et quem delictum appellat: quod mihi tale videtur esse. Si quando justus in uno aliquo victus, verbi causa, vel in fragilitate carnis, vel alio quolibet delicto ceciderit, non tamen ideo ab omni legis observantia discesserit, sed justitiam teneat, misericordiam colat, fidem, pietatem, mansuetudinem servet, et legem Dei meditari non negligat: de hoc possumus dicere, quia Nunquid sic offendit ut caderet? Absit. Ita et Israelitae, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
noli miclni insultare inimica mea quia cecidi: et resurgã. ⁊ et scđm
quod iheremias dicit. numquidꝰ cadit non adiciet ut resurgat.⁊ aut
qui auersus est non conuertetur: Sed et iob de semet ipso dicit.
tempore constituto paratum est ei cadere sub aliis. & domum eius
diripi ab alienis. et in quarto regnorum libro scriptum est: cecidit
ex echas ab elatione cordis sui. Et om̃s in casus de quibus in supradictis
sermonibus seripturani pronunciasse memoraumis. habent utiq re-¬
surrectionem: et auersio eorum habet conuersionem. In p̾senti ueri
capitulo quasi sciens apłs quia si cecidissent resurgere omĩno ñ posset᷑.:
ita negat eos cecidisse et ualde excusat in eo quođd dicit. Numquid
et saluator nr̃ quia uidebam sathanan quasi fulgur cecidisse de cȩlo
sed & illum de quo ẏsaias dicit. quomͦ cecidit de cȩlo lucifer qui

Expanded text:
Noli mihi insultare, inimica mea, quia cecidi: et resurgam ; et secundum Noli mihi insultare, inimica mea, quia cecidi: et resurgam ; et secundum quod Jeremias dicit: Nunquid qui cadit, non adjiciet ut resurgat? aut qui aversus est, non convertetur? Sed et Job de semetipso dicit: Tempore constituto paratum est ei cadere sub aliis, et domum ejus diripi ab alienis; et in quarto Regnorum libro scriptum est: Cecidit Ezechias ab elatione cordis sui . Et omnes hi casus de quibus in supradictis sermonibus Scripturam pronuntiasse memoravimus, habent utique resurrectionem; et aversio eorum habet conversionem: In praesenti vero capitulo, quasi sciens Apostolus quia si cecidissent, resurgere omnino non possent, ita negat eos cecidisse, et valde excusat in eo quod dicit: Nunquid et Salvator noster, quia videbam Satanam sicut fulgur, cecidisse de coelo ; sed et illum de quo Isaias dicit: Quomodo cecidit de coelo Lucifer, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes. & testam̃tum dĩ quod ipsi priꝰ acceꝑant illis traditum. et
legem ac propłas apud eos maiore & digniore haberi obseruantia:
zelum capiant etiam ipsi in nouissimis saltem temporibus. Et sicut nũc
illorum lapsus salutem gentibus dedit: ita gentiũ fides et conuersio
isrłi emulationem conuersionis conferat & salutis. Obseruandũ tam̃ ẽ.
quod aliud ponit paulus offendere ac delinquere: et aliud cadere. Et
offensioni quidem uł delicto remedium ponit: cecidisse autẽ eos quasi
desꝑatio in hoc sit aliqua ad salutem non recipit. Ricit enĩ. Nũqͥd
sic offenderunt ut caderent: absit. sed illorum delicto salus gentibꝰ
Et est mirum quomͦ in tot & talibus quȩ de eis om̃is epłȩ textus ex¬
ponit: cecidisse tam̃ eos neget apłs. Sed uidetur michii quod paulꝰ
cadendi differentias bene nouerit. et aliud sciat eẽ cade scdm illud
quod scriptum est. septies iustus cadit & resurgit. ⁊ et iterum.

Expanded text:
videntes, et testamentum Dei, quod ipsi prius acceperant, illis traditum, et legem ac Prophetas apud eos majore et digniore haberi observantia, zelum capiant etiam ipsi in novissimis saltem temporibus; et sicut nunc illorum lapsus salutem Gentibus dedit, ita Gentium fides et conversatio Israeli aemulationem conversionis conferat et salutis. Observandum tamen est, quod aliud ponit Paulus offendere ac delinquere, et aliud cadere; et offensioni quidem vel delicto remedium ponit: cecidisse autem eos, quasi desperatio in hoc sit aliqua, non recepit. Dicit enim: Nunquid sic offenderunt ut caderent? Absit. Sed illorum delicto salus gentibus. Et est mirum, quomodo in tot et talibus quae de eis omnis Epistolae textus exponit, cecidisse tamen eos neget Apostolus. Sed videtur mihi quod Paulus cadendi differentias bene noverit, et aliud sciat esse cadere secundum illud, quod scriptum est: Septies justus cadet, et resurget ; et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
Dõ cim nonẽ. impossibile itum inserere illos si recedant ab increduli-¬
tate ꝑ qͣm fracti sunt: quandoquidẽ facilius uidet᷑ ꝓpriȩ arboris ramꝰ

Expanded text:
Deo enim non est impossibile iterum inserere illos, si recedant ab increduliDeo enim non est impossibile iterum inserere illos, si recedant ab incredulitate, per quam fracti sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ fracti sunt: et tu insertꝰ eꝰ ꝑfidem et infide stas. Sed mem̃to quia on¬
nis qui se exaltat humiliabit᷑ : et idõ noli suꝑbr sapere. noli alta et elata ꝓ¬
loqui. Quamuis enim in radice stes et bene stes. timeo tam̃ quia uides et
alii quibꝰ insultas ibi sterer̃ ubi et tustas: et tu cũ ibi ñ essãdoliue huiꝰra¬
dicem aliunde translatꝰ es. et possibile ẽ. etiam et te peccare. Namet hoc
peꝑcit: nec tibi parcet. Pret̾ hȩc uͦ qui suꝑbit et infultat lapis altioribꝰ:
bonitatẽ dei. Et cum uides sere nitatem ciꝰ erga defractos ramos: metuen¬
dum tibi ẽ. ne forte et tu dum suꝑbis et insultas lapsis. scueritatem dei
quȩ peccatores ꝑurget incurras ipse peccando. Bonitas enm eiꝰ ꝑmanet
m his qui in bonitate ꝑmanserint. Alioquin eodem ordine et tusi in bo¬
nitate ñ manseris excidis: et illi si inͣcredulitate ñ ꝑmanserint inserent᷑.

Expanded text:
r incredulitatem fracti sunt, et tu insertus es per fidem, et in fide stas, sed memento quod « omr incredulitatem fracti sunt, et tu insertus es per fidem, et in fide stas, sed memento quod « omnis qui se exaltat humiliabitur , » et ideo « noli superbe sapere, » noli alta et elata proloqui; quamvis enim in radice stes, et bene stes, time tamen videns quia alii quibus insultas, ibi steterunt ubi et tu stas, et tu cum ibi non esses ad olivae hujus radicem aliunde translatus es, et possibile est etiam te peccare. Nam et hoc fecit veritatem Dei, et cum vides severitatem ejus erga defractos ramos, metuendum tibi est ne forte et tu, dum superbis et insultas lapsis, severitatem Dei, quae peccatores perurget, incurras ipse peccando. Bonitas enim ejus permanet in his qui in bonitate permanserint. Alioquin eodem ordine et tu, si in bonitate non manseris, excideris, et illi si in incredulitate non permanserint, inserentur.
Abbreviated transcription (Latin):
et ex hac de libatione scã om̃is massa humani generis scĩficatur. Et uere
sicut radix scã manentibꝰ inse ramis scitatis pinguedinem p̃beͭ dũ ꝑspm̃
dit. et in om̃ium uirtutum plentudine afferre fructꝰ uberes facit: ita ut
ipse dicat de eis. Ego aut̃ sic̃ oliua fructifera in domo dĩ. Et enim si rami
qui fracti sunt ꝓpt̾ incredulitatem fracti st̃ et qui stant fide stant. quis
uł ad conuersationẽ ifrł ueniebant. xp̃o quierat uerus ifrł inserebantur:
Prccipue tam̃ ex tp̃r aduentus cius multus oleaster inseritur huic radici
uł ramis ciꝰ. apłis scilicet et ꝓpħis dei: ut qui inscrunt᷑ eis socii fiant radicis
fractos ramos isrłitas. neq insultare eis. quia non nos radicem portamus.
sed ramos. Non enim habemus qđ ñ accepimus. Si aut̃ accepimꝰ quid gła¬
tantibꝰ et dicentibꝰ si fracti st̃ rami. bene: ꝓpt̾ incredulitatẽ fracti sunt ut

Expanded text:
et ex hac delibatione sancta omnis massa humani generis sanctificatur. Et vero et ex hac delibatione sancta omnis massa humani generis sanctificatur. Et vero sicut radix sancta manentibus in se ramis sanctitatis pinguedinem praebet, dum perdit, et in omnium virtutum plenitudinem afferre fructus uberes facit: ita ut et ipsa dicat de eis: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Domini . Etenim si rami qui fracti sunt, propter incredulitatem fracti sunt, et qui stant, fide stant: quis vel ad conversationem Israel veniebant, Christo qui erat verus Israel inscrebantur. Praecipue tamen ex tempore adventus ejus multus oleaster inseritur huic radici, vel ramis ejus, Apostolis scilicet et Prophetis Dei, ut qui inseruntur eis, socii fiant radicis fractos ramos Israelitas neque insultare eis, quia non nos radicem portamus, sed radix nos: non enim habemus quod non accepimus: si autem accepimus: quid gloriatantibus, et dicentibus: Si fracti sunt rami, bene: propter incredulitatem fracti sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ. et in uestigabiles uiȩ eius. Sic gͦ imusquisq exarbitrii potestate. aut
bona oliua aut olenster efficit᷑: Aut israheliti generis. aut alterius culpa¬
bił gentis: ut dicat᷑ de eo quia alienati st̃ peccatores ab utero. errauer̃
onum dĩ. Et alii in dm̃ iactant᷑ ex utero et dicunt. In te iactatꝰ sum ex
utero : de uentre matris meȩ dĩ ms estu. Sed qm̃ ut diximꝰ ꝑmanet semꝑ¬
ħic libtas arbitrui. possibile ẽ. ut cum sit quis ifraheliticȩ gentis et bonȩ
oliue ramꝰ. decidat in incredulitatẽ et frangatur. Et rursus aliꝰ qui de¬
gerat gentis esse culpabilis et peccatricis. et ꝑ hoc ramꝰ oleastri dicebat᷑.
Si conuertat᷑ ad fidem: habet enim inse arbitrii sui libertatem qua conũ¬
ti possit ad bonũ: inseritur bonȩ oliuȩ ꝑ fidem et efficit᷑ socius radicis
libatio. ut inp̃senti loco habemꝰ apłi: scđm id qđ alibi de eo dicitur. Qui
ẽ. primogenitꝰ omĩs crtaturȩ. Huic nanq radici omĩs qui saluat᷑ inseritur.

Expanded text:
is; ut dolori esset Judaeis. Sic ergo unusquisque ex arbitrii potestate aut bona oliva, aut oleaster efficitur, aut Israelitici generis, aut alterius culpabilis gentis: ut dicatur de eo: Quia alienati sunt peccatores ab utero, erraverunonum Dei. Et alii in Deum jactantur ex utero, et dicunt: In te jactatus sum ex utero, de ventre matris meae Deus meus es tu . Sed quoniam ut ic libertas arbitrii, possibile est ut cum sit quis Israeliticae gentis, et bonae olivae ramus, decidat in incredulitatem, et frangatur: et rursus alius qui elegerat gentis esse culpabilis et peccatricis, et per hoc ramus oleastri dicebatur, si convertatur ad fidem habet enim in se arbitrii sui libertatem, qua converti possit ad bonum, inseritur bonae olivae per fidem, et efficitur socius radicis, libatio, ut in praesenti loco habemus Apostoli, secundum id quod alibi de eo dicitur: Qui est primogenitus omnis creaturae . Huic namque radici omnis qui salvatur inseritur,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit grãm. deniq sic̃ et in aliis iam diximꝰ scriptũ ẽ. quia et ioseph in¬
uenit grãm in conspectu principis carceris: et hester inuenit grãm apd
regem. Reperimꝰ aut̃ nos in quodam secretore libello scriptũ qua¬
si angłm quendam cẽ. grẽ: qui etiam uocabulum ex grã traheret. A nahel
enim dicitꝰ᷑: qđ ẽ. intp̃tatum grã dei. Hoc gͦ scriptura illa continebat:
qd missus ẽẽt. ad ño iste angłs adhester ut ei grãm daret apd̾ regẽ.

Expanded text:
riptum est quia et Joseph invenit gratiam in conspectu principis carceris, et Esther invenit gratiam apud regem. Reperimus autem nos in quodam secretiore libello Scripturarum, quasi angelum quemdam gratiae, qui etiam vocabulum ex gratia traheret? Anachel enim dicitur, quod interpretatur gratia Dei. Hoc ergo Scriptura illa continet quod missus esset a Domino iste angelus ad Esther, ut ei gratiam daret apud regem.
Abbreviated transcription (Latin):
diligentius. Potest tamen fieri. ut non omĩs sensus in hoc possit reno¬
uari. ut agnitione scientiȩ dilatet. Potest enim renouari sensus ad ius-¬
ticiam: potest renouari ad continentiam. ad miscdiam fidem. continẽ¬
tiam. Sed uide quid insequentibꝰ huic renouationi sensus. adiungat
apłs. Ut ꝓbetis inquĩd quȩ sit uoluntas dei: qđ bonum et benepla
putatur eẽ. uoluntas dĩ et non ẽ : In quibus utiꝙ qui sensum ñ habe reno¬
uatumerrat et fallitur. E st aut̃ reuera noncuicunq sensus. s ualde re

Expanded text:
icitur. Potest tamen fieri ut non omnis sensus in hoc possit renovari, ut agnitione scientiae dilatetur. Potest enim renovari sensus ad justitiam, potest renovari ad continentiam, et misericordiam, fidem, patientiam. Sed vide quid in sequentibus huic renovationi sensus adjungat Apostolus: Ut probetis quae sit voluntas Dei bona, et bputatur esse voluntas Dei, et non est, in quo is utique qui sensum habet renovatum errat et fallitur. Est autem non cujusque sensus, sed valde re
Abbreviated transcription (Latin):
loco dix. aut nescitis quia templum dei estis et sp̃c dĩ habitat in uob
Placentem dõ: ut pote apeccatis et uitus separatam. hȩc aut̃ omia. rationabł
cultꝰ ẽ. dei. Pocest enim ꝓtalicultu reddi ratio et ostendi: quia dignũ ẽ. dõ
tales hostias immolare. Arietes aut̃ et hircos et iutulos immortali et in con¬
poreodõ offerri: nuilla ratio recta et honesta fuscipiet. Hȩc gͦ ita fieri et¬

Expanded text:
loco dixit: Aut nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? loco dixit: Aut nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Placentem Deo, ut pote a peccatis et vitiis separatam. Haec autem omnia rationabilis cultus est Dei. Potest enim pro tali cultu reddi ratio, et ostendi quia dignum est Deo tales hostias immolare: arietes autem et hircos, et vitulos immortali et incorporali Deo offerri nulla ratio recta et honesta suscipiet. Videbitur e
Abbreviated transcription (Latin):
ficans. et spũali sensu discernens. rationabili obsequio uiuentẽ hostiam ob¬
tulit dõ. d equibꝰ singłis cum in librũ leuitici aliqua diceremꝰ ꝓuiribꝰ ex¬
planare temptauimꝰ:. quomͦ unꝰquisq rationabili obsequio cultꝰ dei si suꝑ¬
biam corporis sui uincat. immolet uitulum: Si nacunchã suꝑet. arietẽ
iugulet: Si libidinẽ uincat. holocaustum offerat hircũ: Si uagos et lu¬
bricos cogitationum resecet uolatꝰ. columbas. et turtures immolauerit. S
hȩc ut dixi siquis scire dignum putat: ibi latius disserta repiet. Nunc aut̃
paulꝰ obsetrat credentes: ut in xp̃o corpora sua exhibeant hostiam uiuen-¬
tem scãm placentem dõ. Uiuentem hostiam. qͣuȩ uitam hoc ẽ. xp̃m in sege¬
rit. Q dic̃. mortẽ iħu incorpore nr̃o cirtumstrimꝰ et uita iħu xp̃i incor
pore nr̃o manifestet᷑. Scãm dic̃. in qua scĩ spc̃ habitat scđm qđ in alio

Expanded text:
ficans, et spiritali sensu discernens, rationabili obsequio viventem hostiam oficans, et spiritali sensu discernens, rationabili obsequio viventem hostiam offert Deo. De quibus singulis, cum in librum Levitici aliqua diceremus, pro viribus explanare tentavimus quomodo unusquisque rationali obsequio cultus Dei, si superbiam corporis sui vincat, immolet vitulum; si iracundiam superet, arietem jugulet; si libidinem vincat, in holocaustum offerat hircum; si vagos et lubricos cogitationum resecet volatus, columbas et turtures immolet. Sed haec, ut dixi, si quis scire dignum putat, ibi latius disserta reperiet. Nunc autem Paulus obsecrat credentes in Christo, ut corpora sua exhibeant, hostiam viventem, sanctam, Deo placentem. Viventem dicit hostiam, qui vitam, hoc est, Christum in se gerit, et dicit: Mm quod in alio
Abbreviated transcription (Latin):
beatis corpora ur̃a hostiam uiuentem scãm placentem dõ. ut sit rationabi¬
le obsequiũ ur̃m. Obsequium hic cultũ dicit. Qui cultus. qm̃ dudũ in
pecudum mutoꝵ corporibꝰ consistebat: nunc inquit in corpore ratio¬
nabił hominis offerat᷑: et corpora magis ur̃a qͣm pecudũ fiant sacrificiũ
dõ. atq insacris altaribꝰ collocent. Hi cim qͥ iẽbra sua mortificant ab in¬
centiuo libidinis et furoris. et actꝰ corporis suidõ placitos habent. hostiam
inuentem scãm placentem dõ rationabilit̾ offere̾ntem. et legem sac rificioꝵ
quȩ in leuitico lata ẽ. scđm spũalem intelligentiam complent: uerbi causa
ut ibi offerebant uitulum pͥmo in loco. uł scdo arietẽ. aut t̃cio hirtum. aut
quarto turtures uł etiam pullos columbarum. ut in his unius cuiꝰq anima
purificaret᷑ ꝓqualitate meritoꝵ:. Hec nunc in suo corpore unquisq puri¬

Expanded text:
beatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, placentem Deo, ut sit rationabibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, placentem Deo, ut sit rationabile obsequium vestrum. Obsequium hic cultum dicit; qui cultus quoniam dudum in pecudum mutorum corporibus consistebat, nunc, inquit, in corpore rationabilis hominis offeratur, et corpora magis vestra quam pecudum fiant sacrificium Deo, atque in sacris altaribus collocentur. Hi enim qui membra sua mortificant ab incentivo libidinis et furoris, et actus corporis sui Deo placitos habent, hostiam viventem, sanctam, placentem Deo rationabiliter offerunt, et legem sacrificiorum, quae in Levitico lata est, secundum spiritalem intelligentiam complent. Verbi causa, ut ibi offerebant vitulum primo loco, vel secundo arietem, aut tertio hircum, aut quarto turtures, vel etiam pullos columbarum, ut in his uniuscujusque anima purificaretur pro qualitate gestorum; haec nunc in suo corpore unusquisque puri
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑ omẽm textum epłȩ in suꝑioribꝰ docuisset apłs quomͦ a uideis
ad gentes. acirtumcisione ad fidem. alittera ad spm. ab umbra
Iad ueritatẽ. ab obseruantia carnali ad obseruantiam spualem
religionis summa translata sit. et hȩc ita futã ꝓphicis ostendisset uocibꝰ de¬
signata: iam nunc postqͣm spu alis huiꝰ obseruantiȩ adqͣm cultꝰ dei situm
docuit cẽ. translatum. aggredit᷑ mores et instituta sancire: et ait. Obse¬
dic̃. hostias et oblationẽ noluisti. nec placita st̃ tibi. N unc aut̃ ait doceo
uos quibꝰ hostiis delectet᷑ dĩ. Et hȩc docco non quasi imꝑans. Nichil em̃
ꝓficit legis impium: sed quasi qui officium susceꝑim reconciliandi uosdõ.
Obsecro uos fr̃s. et obsecro non ꝑ potentiam: s ꝑ miscdiam dei. Quia enim
sic̃ supra ostendi om̃s conclusi st̃ sub peccato. nunc iam non in męritis.s
in miscdia dĩsalus humana consistit. Quid aut̃ ẽ. qđ uos obsetro: ut ex hi¬

Expanded text:
Cum per omnem textum Epistolae in superioribus docuisset Apostolus quomodo a Judaeis ad gentes, a circumcisione ad fidem, a littera ad spiritum, ab umbra ad veritatem, ab observantia carnali ad observantiam spiritualem religionis summa translata sit, et haec ita ad futura propheticis vocibsignata, jam nunc spiritalis hujus observantiae, ad quam cultus Dei ritum docuit esse translatum, aggreditur mores et instituta sancire, et ait: Obsed et per Prophetam dicit: Hostias et oblationem noluisti , nec placita sunt tibi: nunc, ait, doceo vos quibus hostiis delectetur Deus; et haec doceo non quasi imperans, nihil enim proficit legis imperium, sed quasi qui officium susceperim reconciliandi vos Deo, obsecro vos, fratres, et obsecro non per potentiam, sed per misericordiam Dei; quia enim, sicut supra ostendi, omnes conclusi sunt sub peccato, nunc jam non in meritis, sed in misericordia Dei salus humana consistit. Quid autem est, quod vos obsecro? Ut exhi
Abbreviated transcription (Latin):
segregauerit mysterium crinitatis. Sic̃ enim in p̃senti loco qđ ait qm̃ ex ip¬
soet ꝑ ipsum ed in ipso om̃ia. conuenit illis dictis quȩ idem apłs in aliis me
Et item insp̃u di dic̃ reuclari om̃a:. Et ꝑhȩc designat mom̃ibꝰ eẽ. ꝓuidentiã
trinitatis. Ita et cum dic̃ altitudo diuitiarum. patrem ex quo omĩa dt̃ cẽ Sig¬
nificat: et sapientiȩ altitud inẽ xp̃m. qui ẽ. sapientia eiꝰ ostendit: et scientiȩ
altitudinem sp̃m sc̃m. qui etiam alti dei nouit declarare Ueruntam̃ qđ dic̃
pensam᷑ in uta. I n ipso uͦ. qđ ꝑfectio om̃ium et finis in ipso erit tunc cumerit

Expanded text:
mysterium Trinitatis. Sicut enim in praesenti loco quod ait, Quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia, convenit illis dictis quae idem Apostolus in aliis memet item in Spiritu Dei dicit revelari omnia, et per hoc designat in omnibus esse providentiam Trinitatis: ita et cum dicit, altitudo divitiarum, Patrem ex quo omnia dicit esse significat; et sapientiae altitudinem Christum, qui est sapientia ejus, ostendit: et scientiae altitudinem, Spiritum sanctum, qui etiam alta Dei novit, declarat. Verumtamen quod dicit, pensamur in vita; in ipso vero quod perfectio omnium et finis in ipso erit tunc cum erit
Abbreviated transcription (Latin):
potest ꝑtinere ad salutem. Ita nec gentes quidẽ om̃s omĩno saluari non¬
posst̃. nisi quȩ in tra plenitudinẽ fuerint reꝑtȩ. Quȩcumq illa ẽ. quȩ ab
apło plenitudo nominat᷑. Ita gͦ mysterium dei in effabili quadam sapientiȩ
eiꝰ dispensatione tractat᷑ ut etiam cum sibi anima sortem maloꝵ ipsa con¬
sciuerit: ille qui nouerit uniuĩsa disponere. abiectionẽ eiꝰ et penam ahor
faciat salutem. Sed et illud uidet᷑ michi in locodiligentiꝰ contuendum:
qđ cecitatem istam non dic̃ omĩ isrł contigisse. s exparte. Reliquiȩ enĩ
scdm electionẽ grẽ saluȩ factȩ st̃. Dequibꝰ reliquus et ssaiasꝓpha no¬

Expanded text:
potest ad salutem, ita non gentes quidem omnes omnino salvari possunt, nisi quae intra plenitudinem fuerint repertae, quaecunque illa est quae ab Apostolo plenitudo nominatur. Ita ergo mysterium Dei ineffabili quadam sapientiae ejus dispensatione tractatur, ut etiam cum sibi anima sortem malorum ipsa consciverit, ille qui novit universa disponere, abjectionem ejus et poenam aliorum faciat salutem. Sed et illud videtur mihi in hoc loco diligentius contuendum, quod caecitatem istam non dicit omnino Israel contigisse, sed ex parte. Reliquiae enim secundum electionem gratiae salvae factae s
Abbreviated transcription (Latin):
siliariꝰ eiꝰ fuit. de creaturis dicat. Naturam uͦ trinitatis excipiat: quippe
cum nchil sit ei cum creatã commune: nsi beneficientiȩ opꝰ. Sedet qđ
ait. quis illi confiliariꝰ fuit. non quasi minꝰ ipse sufficiens consilio indiget altiꝰ.
sed consilii participem nullum quidem int̾ creaturas et̃ ꝓnuntiat. Consi¬
dum ẽ. Nemo enim aliquid factori suo prior contulit: quippe cum etiam hoc
ipsum qđ ẽ unusquisq a conditore susceꝑit. Qm̃ ex ipso et ꝑ ipsum et in

Expanded text:
siliarius illi fuit? de creaturis dicat, naturam vero Trinitatis excipiat: quippe siliarius illi fuit? de creaturis dicat, naturam vero Trinitatis excipiat: quippe cui nihil sit cum creatura commune, nisi beneficentiae opus. Sed et quod ait: Quis illi consiliarius fuit? non quasi minus ipse sufficiens consilio indigeret alterius, sed consilii participem nullum quidem inter creaturas esse pronuntiat. Considum est. Nemo enim aliquid factori suo prior contulit: quippe cum etiam hoc ipsum quod est, unusquisque a conditore susceperit. Sed quemadmodum cum pan
Abbreviated transcription (Latin):
sat nemo sufficiat: nec uias dñi quibꝰ ꝓuidentia incedit inuestigare aliquis
possit. Aliquis aut̃ dicimꝰ non solum hominum: sedet totiꝰ creaturȩ. Neq
enim inscrutabila uidicia et ininuestigabiles inȩ eiꝰ dicerent᷑ : nisi quia
nulla ẽ. creatura q̃ uł inuestigare ualeat. uł scrutari. Solus ẽ. enim filiꝰ
dei: et iclõ hanc altitudinem dei quam et inscrutabilem dicit et inuesti¬
gabilem create omi inscrutabilem et inimiestigabilem dicit. De filio u̾et
spu scõ ddicere ista non pocat. quia filiꝰ i euangłio dicit ad patrem. Pat
omĩa mea tua st̃ et tua mea. Et de spũ scõ ipse paulꝰ ꝓnutiat dicens.
Nemo enim scit hominum ꝗ̃ st̃ hominis: nisi sp̃c hominisqͥ ẽ. in ipso.
lta et quȩ in dõ st̃ nemo cognouit: nsi sp̃c dei. Uides gͦ qđ paulus inp̃
senti capitulo in his quȩ dic̃. quis enim cognouit sensum dnĩ aut quiscon¬

Expanded text:
sat, nemo sufficiat, nec vias Domini quibus providentia incedit investigare aliquis sat, nemo sufficiat, nec vias Domini quibus providentia incedit investigare aliquis possit. Aliquis autem dicimus non solum hominum, sed et totius creaturae: neque enim inscrutabilia judicia et investigabiles viae ejus dicerentur, nisi quia nulla est creatura quae vel investigare valeat, vel scrutari. Solus est enim Filius Dei. » Et ideo hanc altitudinem Dei, quam et inscrutabilem dicit et investigabilem, creaturae omni inscrutabilem et investigabilem dicit. De Filio vero et Spiritu sancto dicere ista non poterat, quia Filius in Evangelio dicit ad Patrem: Pater, omnia mea tua sunt, et tua mea ; et de Spiritu sancto ipse Paulus pronuntiat dicens: Nemo enim scit hominum quae sunt hominis, nisi Spiritus hominis qui in ipso est ; ita et quae in Deo sunt nemo cognovit, niaesenti capitulo in his quae dicit: Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis con
Abbreviated transcription (Latin):
onabiles aginaturas: et quantum ds̃ diues ẽ. in miscdia. et diues in om̃s qui
inuocant eum. et t̾anta ẽ. bonitatis eiꝰ et patientiȩ et longuanimitatis lar¬
gitas: repente intioribꝰ eas cordis ocłis intuens. immensitatẽq carũ ꝑspici¬
ens. stupore simul et pauore ꝑculsus. exclamat et dicit. O altitudo diui¬
possit opinari. ut seruata unacinq arbitrii lib̾tate. alteriꝰ maliciȩ opus
uerteretur alteri alte ad salutem: et uincenti se malicia palmam constr¬
ret. quȩ uintentise ꝑnitiem p̃beret: his gͥ generali quantum indetur
apłs retione ꝑspectis. exclamat et dicit. Quia tanta altitudo ẽ. diuitiarũ
diuitiarum dĩ. et sapientiȩ eiꝰ tanta ẽ. altitudo et scientiȩ eiꝰ nichilominus
tanta ẽ. altitudo. Omĩa enim hȩc altitudinis sermo disseruit: ut scrutari
iudicia eiꝰ quibꝰ unamquanq animã atq omẽm natãm rationabilem dispẽ¬

Expanded text:
onabiles agi naturas, et quia tantum Deus dives est in misericordia, et dives in omnes, qui onabiles agi naturas, et quia tantum Deus dives est in misericordia, et dives in omnes, qui invocant eum, et tanta est bonitatis ejus, et patientiae, et longanimitatis magnitudo, repente interioribus eas cordis oculis intuens immensitatemque earum perspiciens, stupore simul et pavore perculsus exclamat et dicit: O altitudo diviposset opinari, ut servata unicuique arbitrii libertate, alterius malitiae opus verteretur alteri ad salutem, et vincenti se malitia palmam conferret, quae utenti se perniciem praebet? His igitur generali, quantum videtur, Apostolus ratione perspectis, exclamat, et dicit, quia tanta altitudo est divitiarum Dei, et sapientiae ejus tanta est altitudo, et scientiae nihilominus tanta est altitudo ad omnia enim haec altitudinis sermo deservit, ut scrutari judicia ejus, quibus unamquamque animam atque omnem naturam rationabilem dispen
Abbreviated transcription (Latin):
ex eoꝵ incredulitatis ꝓposito eredendi aditum aliis qui et si priꝰ incredu¬
li fuerant pate fecit. Inhis aut̃ positꝰ locis paulus et altius intuens huiꝰ modi cau
sas. quomͦ ds̃ malum ꝓpositum non continuo resecet et excidat. sed patitur et
reseruat: ꝓspiciens quia aliquid boni in aliis factur sit ꝓ alterius ꝓposito ma¬
li: abhis opinor de quibꝰ loquebat᷑ retulit ocłos cordis sui ad ipsam malicię
originem. qđ ex initio in his quibꝰ obortaẽ. quicunq illi st̃ pullulantem. et
arbitrũ libtatem crescentem. utile non iudicauerit resccare᷑. s ꝑmiserit eos
uti ꝓposito suosciens et ꝓspiciens quam multoꝵ ꝓfectꝰ et utilitas. ex mali
maliciȩ opꝰ qͣm  illi ꝑnitiosa sit de quo ꝓcedit. beneficium tam̃ prestare
tantas eẽ. bonitatis dei diuitias. et tantum diuinȩ sapientię opus erga rati¬

Expanded text:
ex ipsorum incredulitatis proposito credendi aditum aliis qui et ipsi prius increduex ipsorum incredulitatis proposito credendi aditum aliis qui et ipsi prius increduli fuerant patefecit. Porro gentes sas, quomodo Deus malum propositum non continuo resecet, et excidat, sed patiatur, et reservet: prospiciens quia aliquid boni in aliis facturus sit per alterius propositum malum: ab his, opinor, de quibus loquebatur, retulit oculos cordis sui ad ipsam malitiae originem, quod eam Deus ex initio in his quibus orta est, quicunque illi sunt, pullulantem et arbitrii libertate crescentem utile non judicaverit resecare; sed permiserit eos uti proposito suo, sciens et prospiciens quia multorum profectus et utilitas ex malitimalitiae opus quamvis illi perniciosa sit, de quo procedit, beneficium tamen praestare anctus Apostolus tantas esse bonitatis Dei divitias, et tantum divinae sapientiae opus erga rati
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o tolle tolle crucifige eum. Quomodo enim ñ dicant᷑ inimici dei. qͥ
saluti scilicet inuident ꝓhibentes apłos gentibꝰ loqui. et ꝑsequentes cos
fidem sequenies. crdunt in eum qui suscitauit xp̃m iħm a mortuis. Et
scđm hoc erga huiꝰmodi semen. sine pęnitenti᷑ st̃ dona et uocatiodei. Post¬
hȩc uͦ etiam latentes et ꝓfundiores incredulitages eoꝵ aꝑit causas et dic̃:
Quia sic̃ uos gente̾s quondam non credebatis dõ. nec tam̃ id circo pe¬
nitꝰ reliquit uos ds̃ sed aliquando adultimum mmiscdiam consecuti
at: ita etiam qui nunc de ppło ifrł non credider̃ et ꝓ incredulitate sua dere
si miscdiam consequent᷑. In quo uolens apłs bonitatem dei ostende quia in¬
credulitatem alioꝵ salutem fec̃: concdusit inquit dĩ om̃s inincredulitate:
ut om̃ibꝰ misereat᷑. Non quo ipse eis inieterit incredulitatis ꝓpositum: sed

Expanded text:
Christo: Tolle, tolle, crucifige eum . Quomodo enim non dicantur inimici Dei, qui Christo: Tolle, tolle, crucifige eum . Quomodo enim non dicantur inimici Dei, qui os, hoc est quorum saluti scilicet invident, prohibentes apostolos gentibus loqui, et persequentes eos fidem sequentes, credunt in eum qui suscitavit Christum Jesum a mortuis. Et secundum hoc erga hujusmodi semen sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. haec etiam latentes et profundiores incredulitatis eorum aperit causas, et dicit: Quia sicut vos Gentes quondam non credebatis Deo, nec tamnitus reliquit vos Deus, sed aliquando ad ultimum misericordiam consecuti tit: ita etiam hi qui nunc de populo Israel non crediderunt, et pro incredulitate sua derelsi misericordiam consequentur. In quo volens Apostolus bonitatem Dei ostendere, qua per incredulitatem aliorum salutem facit, Conclusit, inquit, Deus omnes in incredulitate ut omnibus misereatur: non quo ipse eis injecerit incredulitatis propositum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nire. Uerum tam̃ meminisse semꝑ debemꝰ qđ p̃sentem locum apłs quasi
misterium habi uoluit: quo scilicet huiꝰ modi sensus sideles quiq et ꝑfecti
int᷑semetipsos uelut mysterium dĩ silentio ceganͭ. nec passim inꝑfectis et
ꝓsequens adhuc de ifrł et gentibꝰ apłs et ramis oleastri qui insultabant
ramis oliue defractis. imputans etiam hȩc addit: Quia ifrł scđm euan
spectat adhonorificentiã patrum electꝰ ẽ: et carissimꝰ habetur apud
patrem. Semel aut̃ donata electione semini patrum et dilectione con¬
cessa: scruat sine dubio dĩ dona et uocationem suam erga semeneoꝵ
quoꝵ meritis id aliquando largitꝰ ẽ. Nec pęnitudo incurrit indm̃ etiã¬
si minꝰ digni indeant᷑ existere hi: erga quos ꝓmissa patribꝰ beneficia
conferunt᷑. Uerum ut sepe cõmonuimꝰ etiam in p̃senti loco illa ẽ. obseruã¬
da cdistinctio: qđ ifrł quidem qͥ immicusẽ. dõ ille dicat᷑ qui clamat de

Expanded text:
. Verumtamen meminisse semper debemus, quod praesentem locum Apostolus quasi mysterium haberi voluit, quo scilicet hujusmodi sensus fideles quique et perfecti intra semetipsos velut mysterium Dei silentio tegant, nec passim interfectis et persequens adhuc de Israel et gentibus Apostolus et ramis oleastri qui insultabant ramis olivae defractis imputans etiam haec addit. Quia Israel secunspectat ad honorificentiam patrum, electus est, et charissimus habetur apud Deum. Semel autem donata electione semini patrum, et dilectione concessa, servat sine dubio Deus dona et vocationem suam erga semen eorum quorum meritis id aliquo modo largitus est: nec poenitudo incurrit in Deum, etiamsi minus digni videantur existere hi erga quos promissa patribus beneficia ceperunt. Verum, ut saepe commonuimus, etiam in praesenti loco illa est observanda distinctio, quod Israel quidem, qui inimicus est Deo, ille dicatur qui clamat de