comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ungues si acriores fuerut
resesandos ẽe non auellendos
Si enuii atharedus aliiq si¬
dicines multa diligencia pro¬
curant. quomodo oberrantis
corde compestant uicium et
eandem aliis unammei red¬
dant. faciantqz dulcissimam
dissidentium consonariciam
cordis uon ruptis sed tensis
ꝓporcionaliter uel remissis quã¬
ta sollicitudine oppor tet pͥn¬
cipem moderari. nunc rigore
gusticie. iuine remissione de¬
mencie. ui subditos fcitiat quasi
discordantium in ministerio
pacis et caritatis operibus
uuam faciat perfectam et
miarimam armomam. hoc auit
certum est quia tucius est cor¬
das reuicti intensius ꝙͣ ꝑtendi
Remnssarum namqz intensio
artisicis pericia conualescit. et
debitam som reddit gram. sed
que semel rupta est millo ar¬
tisicio reparatur. profecto si so¬
nus exigitur quen non hũt
frustra tendiuitur ei sepe ti¬
cius uenr᷑ ad uullum. ꝙͣ aid
eum q minus exigitur. Ait
ethicus. Est pitter ad penas.

Expanded text:
etiam, ungues si acriores fuerint, etiam, ungues si acriores fuerint, resecandos esse, non avellendos. Si enim citharoedus, aliique fidicines, multa diligentia procurant, quomodo oberrantis chordae compescant vitium, et eamdem aliis unanimem reddant, faciantque dulcissimam dissidentium consonantiam, chordis non ruptis, sed tensis proportionaliter, vel remissis: quanta sollicitudine oportet principem moderari, nunc rigore justitiae, nunc remissione clementiae, ut subditos faciat quasi discordantium in ministerio pacis et charitatis operibus, unam faciat perfectam et maximam harmoniam? Hoc autem certum est, quia tutius est chordas remitti intensius, quam protendi. Remissarum namque intensio, artificis peritia convalescit, et debitam soni reddit gratiam; sed quae semel rupta est, nullo artificio reparatur. Profecto si sonus exigitur, quem non habent, frustra tenduntur, et saepe citius venitur ad nullum, quam ad eum, qui nimis exigitur. Ait ethnicus: Est piger ad poenas
Abbreviated transcription (Latin):
qui tunc uiter ceteros iudices
persequutor ecclĩe destinatus
erat anece martirum perse¬
quucionis gladium reuocans
edictum temperauit. Et sor te
cum fidelibus egissei micius
nusi decessorum suorum legib
et exemplis et prudentum ut
putabatur consitio et auctoriͭ
ludicum ad delendan sectani
hyun opinione publica supersti¬
ciosam et uere religionis iui¬
inicam inuitare᷑. nec tamen
usq quaq commeudo iusticiã
hominis qui xp̃i ignorabat
sed culpam ipsius extenuo qui
aliorum excedebat impulsu et
ad uenesicium miserendumq
ꝓpe pietatis agebatur instinictu
natura demens in oies au¬
sterus in paucos quibus parc̾e
nescis qt. ad eo ut tocius imꝑui
sui curriculo unus dampuatꝰ
nt senatorum nobilium ne ur¬
ois licet inuemantur plurum
in ipsum grauiter deliquisse
Dic autem a senatu dompua¬
tus est ignorante traicino. di¬
cebcit enim iusanun cẽ qui
occulos ii habeat lippientes eos
uclit esfodere qͣm curare aiebat

Expanded text:
qui tunc inter caeteros judices qui tunc inter caeteros judices persecutor Ecclesiae destinatus erat, a nece martyrum persecutionis gladium revocans, edictum temperavit. Et forte cum fidelibus egisset mitius, nisi decessorum suorum legibus et exemplis, et prudentum, ut putabatur, consilio, et auctoritate judicum, ad delendam sectam hominum, opinione publica superstitiosam, et verae religionis inimicam, invitaretur. Nec tamen usquequaque commendo justitiam hominis, qui Christum ignorabat, sed culpam ipsius extenuo, qui aliorum excedebat impulsu, et ad beneficium miserendumque propriae pietatis agebatur instinctu, natura clemens in omnes, austerus in paucos, quibus parcere nefas esset; adeo ut, totius imperii sui curriculo, unus damnatus sit senatorum nobiliumve urbis, licet inveniantur plurimi in ipsum graviter deliquisse. Hic autem a senatu damnatus est, ignorante Trajano. Dicebat enim insanum esse eum, qui oculos si habeat lippientes, eos malit effodere, quam curare. Aiebat
Abbreviated transcription (Latin):
pocius ꝙͣ curarem. deuide saii¬
liariter secreto illicitum ꝓhistiã
accepta difficultate neccessita¬
tum dome sticarum peccuma
sufficienter iustruxit et me¬
liorem fidelioremqz habuit ꝙͣ
suerit anteꝙ crederetur offen¬
sus. ut enum auit lucius pͥncipẽ
senem moribus ce oportei. et
qui moderaciora sequar̃ ꝯsilia
Et incẽ regere medicorum qui
mor bos curant. nunc ex inaui¬
sit in uerbo affabilis nuni¬
sicus in benefitus et integre
auctoritatis seruet in morib
diguitatem famam uamqz be¬
uiguitatis conciliat bonus szuio
et liugua graciosa. amoremi
fidelissunum et constantis sum̃
etiam adur ioribus extorquent
benesicia et quomodo sece fouẽt
et solidant. Et morum dignita¬
ti debeͬ reuerencia subditorum
Egregie quid̃ tranianus gen¬
tilium optimus angustorum
deceat conuins esset respondit
se talem uelle imperatorem cẽ
priuatis quales imperatores
s ee p̾uatus optasset. uude et
relata plum scdĩ anmonitus

Expanded text:
potius, quam curarem? » Deinde famipotius, quam curarem? » Deinde familiariter secreto elicitum Phytiam, accepta difficultate necessitatum domesticarum, pecunia sufficienter instruxit, ac meliorem fidelioremque habuit, quam fuerat antequam crederetur offensus. Ut enim ait Lucius, principem senem moribus esse oportet, et qui moderatiora sequatur consilia, et vicem gerere medicorum, qui morbos curant, nunc ex inanisit in verbo affabilis, munificus in beneficiis, et integrae auctoritatis, servet in moribus dignitatem. Famam namque benignitatis conciliat sermo bonus, et lingua gratiosa. Amorem fidelissimum et constantissimum, etiam a durioribus extorquent beneficia, et quem fecere, fovent et solidant. Et morum dignitati debetur reverentia subditorum. Egregie quidem Trajanus, gentilium optimus Augustorum, deceat, communis esset, respondit: « Se talem velle imperatorem esse privatis, quales imperatores sibi esse, privatus optasset. » Unde ex relatu Plinii Secundi admonitus,
Abbreviated transcription (Latin):
q consuctudo est ui mor bos qͦs
somentis et lemoribus medicis
curare nequerut gramorib
adhibitis igue puta uel ferro
curent. nec umꝙͣ utuntur
granibus iusi cum leuium
beneficio desiderata sanitas de¬
sꝑatur. sit et ptas cum infior¬
uicia mansueta in anu curare
nou sufficit penarum acrinio¬
uam doleus recte uulueribus
infundit et pia crudelitate se¬
uit in malos dum bonorum
incolinutas ꝓcurratur. sz quis
sine dolore ꝓprii corporis mem¬
bra ualuit cimputare. dolet
ergo cum exigentibus culpis
uiudictam exposcitur eam tñ
pagit inuita dextra. suustrã
namqz non hz priceps et in
cruciatu membrorum corporis
cuius ipẽ caput est legis tristis
et geniens famulaͬ ¶ Philip¬
pus cum audisset phistiã qued
bonum pugnatorem aliena¬
tum anmo sͥ ꝙ tres filias in¬
ops uix aleret. nec a rege adui¬
uare᷑ mouentibus amicis ut
eum caueret. Quid inquit phi¬
lippus si haberem partem cor¬
poris egram. absciderem ne

Expanded text:
que consuetudo est, ut morbos, quos que consuetudo est, ut morbos, quos fomentis et levioribus curare nequeunt, gravioribus adhibitis, igne puta vel ferro, curent. Nec unquam utuntur gravibus, nisi cum levium beneficio considerata sanitas desperatur: sic et potestas cum inferiorum vita mansueta manu curare non sufficit, poenarum acrimoniam dolens recte vulneribus infundit, et pia crudelitate saevit in malos, dum bonorum incolumitas procuratur. Sed quis sine dolore proprii corporis membra valuit amputare? Dolet ergo cum exigentibus culpis vindicta exposcitur, ea tamen peragit invita dextra. Sinistram namque non habet princeps, et in cruciatu membrorum corporis, cujus ipse caput est, legi tristis et gemens famulatur. Philippus cum audisset Phytiam quemdam bonum pugnatorem, alienatum animo sibi, quod tres filias inops vix aleret, nec a rege adjuvaretur, monentibus amicis, ut eum caveret: « Quid, inquit Philippus, si haberem partem corporis aegram, abscinderemne
Abbreviated transcription (Latin):
publices houores cessare uatu¬
rales et ge munos exoriri ¶ Hos
ictitur inquit thaurus ꝙ ad me
uenistis quod nunc loquimur.
quod de officus dissertarus prti¬
nata actio est. Itaq tu pater ute
his honoribus prius quibusqͦq
doun ur̃e te ut priorem decet.
hec ego magr̃atibus generaluce
persuadenda arbitror ut insplẽ¬
dore publice diguitatis meio¬
res suit ꝓprie coudiciouis et sic
accendant ꝓprie condicionis sta¬
tum ut nou deueuustent pur ͤ
dicutatis gradum. sic etiam col¬
lati sͥ honor integritatem ser¬
uet ut aliorum non ininuat dig¬
intatem et sic p̾ucita quisq
polleat diguntate ut nou siai
querat sed que aliorum. uerup¬
tamen ipius affectioiis modꝰ
quo caritatis brachus subienos
ut sratres auplexatur mode¬
racioiis luuitibus clauditur
nc ereuim fratres diligit ꝙ
errores eorum medicialiter
corrigit. sic iieis tarnem ag¬
noscil et sanguinem ut ea sps̃
subiciat diciomi medicorum uti¬

Expanded text:
publicos honores cessare, natupublicos honores cessare, naturales et genuinos exoriri. « Hoc quoque, inquit Taurus, quod ad me venistis, quod nunc loquimur, quod de officiis discertamus, privata actio est. Itaque tu, pater, utere his honoribus prius, quibus quoque domui vestrae te uti priorem decet. » Haec ergo magistratibus generaliter persuadenda arbitror, ut in splendore publicae dignitatis memores sint propriae conditionis, et sic attendant propriae conditionis statum, ut non devenustent publicae dignitatis gradum; sic etiam collati sibi honoris integritatem servent, ut aliorum non minuant dignitatem: et sic privata quisque polleat dignitate, ut non fiat rat, sed quae aliorum. Verumtamen ipsius affectionis modus, quo charitatis brachiis subjectos ut fratres amplexatur, moderationis limitibus clauditur. Sic enim fratres diligit, quod errores eorum medicinaliter corrigit, sic in eis carnem agnoscit et sanguinem, ut ea spiritus subjiciat ditioni. Medicorum uti
Abbreviated transcription (Latin):
cie preses et pater euis sedpri¬
uatus thaurus uementibus pla¬
cide assurrexit reseditqz post
nuituaui salutacoem allata
est mox una sella que in prop̃¬
tu erat et dum alie ꝓuiebau.
apposita est. Inuitauit er go
mhurus patreui presidis ut se¬
deret. At Ille. sedecit hic pocius
qui populi romami magr̃ãtꝰ
est. Absq p̾udicio inquit thau¬
rus tu interea sede. dumi cou¬
spicinus queruiuis q quid iõ¬
ueuat te pocus ue⁊ sedere qͥ
pater es. au filium qui geru
romaui populi magrãtum.
Cum pater assedisset. apposi¬
tumqz esset aliud filio super ca
re thaurus his qui conuenerat
uerbum secit. cum suuina. boni.
equi honor atq officior ppen¬
saicoe eorui uerbor sententia
hec sere fuit in publicis leris
cum siliorum qui magrãtu¬
aut potestatibus sunt collata
sed cumi exͣ rem publicam in
domestica re ctqz uita ie deaͬ am¬
bule: in conuiuio quoq discũbaͬ.
samiliari intet filium mai¬
grãtu et patrem priuatum

Expanded text:
ciae praeses, et pater ejus, sed priciae praeses, et pater ejus, sed privatus. Taurus venientibus placide assurrexit, reseditque post mutuam salutationem. Allata est mox una sella, quae in promptu erat, et dum aliae promebantur apposita est. Invitavit ergo Taurus patrem praesidis ut sederet. At ille: « Sedeat hic potius qui populi Romani magistratus est.--Absque praejudicio, inquit Taurus, tu interea sede, dum conspicimus quaerimusque quid conveniat, tene potius sedere qui pater es, an filium qui gerit Romani populi magistratum? » Cum pater assedisset appositumque esset aliud filio, super ea re Taurus his, qui convenerant, verbum fecit, cum summa boni, aequi, bonorum atque officiorum perpensatione. Eorum verborum sententia haec fuit: In publicis locis cum filiorum qui aut potestatibus sunt collata, Sed cum extra rempublicam in domesticare, atque vita sedeatur, ambuletur, in convivio quoque discumbatur familiari, tunc inter filium magistratum, et patrem privatum,
Abbreviated transcription (Latin):
tis operibus recedit a digni¬
tatis sue sastigio tumori
pondere cadit. optiuet emm
perpetuo quia qui se humi¬
liat exaltabitur et uice uer¬
gem romauorum noissi¬
uium tar quinium fecit
ee superbia et ei ab humi¬
litate magis neccessari¬
o subsistunt magistra¬
tus. ¶ Deuqz quem
superborum legisti regua¬
re ducu. Corum uam¬
qr qui superbia ceciderunt
hystoria copiosa est. Nec
tameu eateuu superbi¬
am uitet ut incidat in
contemptum. quia sicut
elaicio Ita et abiectio desli¬
uanda est. ¶ Unde et in
iure romans cautum est
ciatur¶Mandati quo¬
qz adicitur ne deside
prouinciarum in ulciore
familiaritatem prouin¬
tiale adiuictant. eo ꝙ
ex conuersacione equali
contemptio nascitur dig¬
uitati⁊ ueueretur ergo
in publico populi mai¬
iestatem et apud se pri¬
statum pariter mecici᷑
ħ ipsuui antiquis phi¬
losophorum documentis
saciendum agnoste.
¶Ad ph̾m thaurunt athenas
uiicendi cognoscendi q eius gra
uenerunt pariter crethe ꝓuin¬

Expanded text:
tis operibus recedit, a dignitis operibus recedit, a dignitatis suae fastigio, tumoris pondere cadit. Obtinet enim perpetuo, quia qui se humiliat exaltabitur, et vice vgem Romanorum novissimum Tarquinium fecit esse superbia, et ei ab humilitate magis necessarios substituit magistratus. Denique quem superborum legisti regnare diutius? Eorum namque qui per superbiam ceciderunt, historia copiosa est. Nec tamen eatenus superbiam vitet, ut incidat in contemptum, quia sicut elatio, ita et abjectio declinanda est. Unde et in jure Romano cautum est, tiatur. Mandatis quoque adjicitur, ne praesides provinciarum in ulteriorem familiaritatem provinciales admittant, eo quod ex conversatione aequali contemptio nascitur. Veneretur ergo in publico populi majestatem, et apud se pristatum pariter metiatur. Hoc ipsum antiquis philosophorum documentis faciendum agnosce. Ad philosophum Taurum, Athenas visendi cognoscendique ejus gratia, venerunt pariter Cretae provin
Abbreviated transcription (Latin):
his Iteqz dum taxat que mobi¬
na funt dispensato uerborumi
admicti. Ita tamen ut compen¬
sacione honestatis aut utilita¬
tis mens legis integra couser¬
uetur. nec cleuetur inquit cor
euis in superbiam super fres
suos. ¶Quod precipue necces¬
sarnun est sepius replicat eo
commendata principibus.
Et dissici  est ut gradris
honoris tumorei non pariat
in aiuo imprudent᷑. suꝑbis
utiqz resistit deus et humili¬
bus dat grami. prouide ergo¬
rex orat ne ueniait ei pes suꝑ¬
bie quia in eo ceciderunt qui
operantur iniquitatem expul¬
si sunt nec potuerunt stare.
non Itaqz super biat super fra¬
tres sed cum fratrum me¬
inmierit fraternum subiectis
omnibus impendat assectũ
Et quid̃ prudenter humilita¬
tem cum discrectione et cariͭ ͤ
iuidicit principibus quia sine
Istis onimino subsistere non
pot principatus. Quisquis
ergo gradum ꝓprie celutudi¬
nis amat. humilitatis cultum
in moribus diligentissime
tenect. nam qui ab humilita¬

Expanded text:
his itaque duntaxat quae mobihis itaque duntaxat quae mobilia sunt, dispensatio verborum admittitur; ita tamen ut compensatione honestatis aut utilitatis, mens legis integra conservetur. Nec elevetur, inquit, cor ejus in superbiam, super fratres suos . Quod praecipue necessarium est, saepius replicat, eo commendata principibus, et difficillimum est ut gradus honoris tumorem non pariat in animo imprudentis. Superbis utique resistit Deus, et humilibus dat gratiam . Proinde rex orat ne veniat ei pes superbiae, quia in eo ceciderunt, qui operantur iniquitatem, expulsi sunt, nec potuerunt stare. Non utique superbiat super fratres; sed cum fratrum meminerit, fraternum subjectis omnibus impendat affectum. Et quidem prudenter humilitatem cum discretione et charitate indicit principibus, quia sine istis omnino subsistere non potest principatus. Quisquis ergo gradum propriae celsitudinis amat, humilitatis cultum in minoribus diligentissime teneat. Nam qui ab humilita
Abbreviated transcription (Latin):
ommuo solia non pũt ante lege
sublege sub gracia omius lex
unci constringit. quod tibi non
uis sieri alii ne seceris et quod
tibi uis sieri faciendum h facias
alii procedant nunc de alba ͭ ͤ ͤ
potencium. susurrent. aut s h̾
parum est pub ͤ p̾couen᷑ prin¬
cipem non ee legi subiectum et
quod ei placet non modo uifure
secuudum formam equitatis
ꝯdeudo sed qualitercumq legis
habere uigorem regem queui
legis uexibus sub trahunt si
uolunt et audiant ex lege saci¬
ant. ego non modo his reniten¬
tibus sed nundo reclamante
lpos hac lege teneri consirmo.
in quo emi inquit qui nec fal¬
lit nec sallitur iuditio iuditane¬
ritis Iuditabimm. Et certe iu¬
dicium grauissunum in his qui
p̾sunt fiet eoꝙ mensura bona
conserta coagiata et iuper afflu¬
ens refinide᷑ in suius eorum.¬
¶ Dec tamen dispensacione
legis subtraho mauibus pote¬
statum sed perpetuam precep¬
cionem aut prohibicionem ha¬
bundancia libito eorum nequa¬
qm ar bitror iupponenda. in

Expanded text:
mpune solvi non possunt. Ante legem sub lege, sub gratia, omnes lux una constringit: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris ; et quod tibi vis fieri faciendum, hoc facias aliis. Procedant nunc dealbatores potentum, susurrent, aut si hoc parum est, publice praeconentur principem non esse legi subjectum, et quod ei placet, non modo in jure secundum formam aequitatis condendo, sed qualitercunque legis habere vigorem. Regem quem legis nexibus subtrahunt, si volunt, et audent, exlegem faciant, ego non modo his renitentibus, sed mundo reclamante, ipsos hac lege teneri confirmo. In quo enim, inquit, qui nec fallit nec fallitur, judicio judicaveritis, judicabimini . Et certe judicium gravissimum in his qui praesunt fiet, eo quod mensura bona, conferta, et coagitata, et superfluens refundetur in sinus eorum. Nec tamen dispensationem legis subtraho manibus potestatum, sed perpetuam praeceptionem, aut prohibitionem habentia, libito eorum nequaquam arbitror supponenda. In
Abbreviated transcription (French):
tenentur et presides et iudice
qui ciliquid ominino ciccipiunt
ficio faciende et de samuele qͣui
docet sacrisicium iuge ec debeił
ini domo iudicis que se ipsani
oblacione iusticie et bonorum
operum exhibet templum dei¬

Expanded text:
r et praesides et judices, qui aliquid omnino accipiunt ficio faciendae: et de Samuele, qui docet juge sacrificium esse debere in domo judicis, quae se ipsam oblatione justitiae, et bonorum operum exhibet templum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
et donuinun deuin cẽ aguoscat
cui non plus tuoris ex maie¬
state. ꝙͣ amoris ex pietate ex¬
hibendum est pater et emum
est et cui nulla creatura ipius
faciente iuerito uegare pt̃ di¬
lectionis asfectum si ego ĩqͥt
douuuuis suui ubi est tuuor
meus si pater sum ubi est
amor miens. uerba quoqz le¬
gis custodienda sunt. quod ex
pͥmo tuuoris gradu quada
quasi uirtutum scala selici
procedit ascensu dilectio ĩquit
illius custodia legumi est. quia
Porco qui deuin tuuet facier
bona et qui contiuens est
iusticie apphendet eam et ob¬
uabit Illi quasi mater hono¬
rificata sed que uerba tauta
diligencia custodiet. utiqz que
precepta sunt inilege ut apd̃
principem Iota uel apex legis
uon cadait in tertam quod non
ille ꝓpriis uel mainbus subret¬
torum excipiat sunt autem p̾ceꝑ¬
ta quedam ꝑpetuam hucia. uct. dei

Expanded text:
et Dominum Deum esse agnoscat, et Dominum Deum esse agnoscat, cui non plus timoris ex majestate, quam amoris ex pietate exhibendum est. Pater etenim est, et cui nulla creatura, ipsius faciente merito, negare potest dilectionis affectum. Si ergo, inquit, dominus sum, ubi est timor meus; si pater sum, ubi est amor meus? Verba quoque legis custodienda sunt, quod ex primo timoris gradu, quadam quasi virtutum scala, felici procedit ascensu. Dilectio, inquit, illius, custodia legum est , quia Porro qui timet Deum, faciet bona, et qui continejustitiae, apprehendet illam, et obviabit illi quasi mater honorifica. Sed quae verba, diligentia tanta custodiet? Utique quae praecepta sunt in lege, ut apud principem iota vel apex legis non cadet in terram, quod non ille propriis, vel manibus subjectorum excipiat. Sunt autem praecepta quaedam, perpetuam habenti
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt causam legitiuie
obseruacionis lex ipã subumgt
ut discat iuquit. diligens nãq
lector legis discipulus est non
magister nec ad sensum suiuu
captiuatam retorquet legem
sed ienti eius et integritati
sensus suos acconunodat. sed di¬
scipulus iste quid discit. utiq
tunere douunum deuui suum.
Recte quidem eo ꝙ sapiencia pu
et firmat confirmatum. at¬
qui iuicium sapieucie tinuor dõ
Qui ergo tunoris non iuitiar
gradu frustra ad legi ͫ ͫ pͥncipa¬
tus culuen aspirat legitinu
inꝙͣ quia de quibusdam diun
alleuan̾ deiectius et iuseruns
derciendis. scriptum est. isti reg¬
nauerunt. et uou ex me pͥnci¬
pes extiterunt et ego Ignoram
Et alibi teuentes legem uescie¬
runt sapienciam Tinecut er go
princeps doniuium et se promp¬
ta hunuilitate mentis et pia
ex hibicione operis seruumi ꝓ¬
ficeatur douimo et eium serm
douiius est seruit Itaq duo
princeps diun consuuis sius
subdit᷑ .s. fideliter seruit sed

Expanded text:
praecepta sunt. Causam legitimae praecepta sunt. Causam legitimae observationis, lex ipsa subjungit: Ut discat, inquit. Diligens namque lector, legis discipulus est, non magister: nec ad sensum suum captivatam retorquet legem, sed menti ejus et integritati sensus suos accommodat. Sed discipulus iste quid discit? Utique timere Dominum Deum suum. Recte quidem, eo quod sapientia parit, et firmat principatum. Atqui initium sapientiae timor Domini . Qui ergo timoris non initiatur gradu, frustra ad legitimi principatus culmen aspirat. Legitimi, inquam, quia de quibusdam dum allevantur, dejectis et miserius dejiciendis scriptum est: Isti regnaverunt, et non ex me; principes exstiterunt, et ego ignoravi , et alibi: Tenentes legem nescierunt sapientiam . Timeat ergo princeps Dominum, et se prompta humilitate mentis, et pia exhibitione operis, servum profiteatur. Dominus etenim servi dominus est. Servit itaque Domino princeps, dum cosibi, fideliter servit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
et nou peccumiamt. doctrinam
magis ꝙͣ aurum eligite. iix¬
lior est enim sapia cinctis opi¬
bus preciosicissuus et omne
desiderabile ei non pot cõpari
tum gentiles nichil sine m̃itu
uuminum crederent faciend̃
uium tamen quasi deum deoꝵ
et omnium pͥncipem excollebat¬
preest. ¶Dude et phy ueteres
ymaginem sapiencie ꝑ foribris
omnnum templorum pingi
et hec uerba scribi debere censne¬
tunt. usus me genuit. pepit
memoria. sophiam me uocant
greci. uos sapienciam. Et ħ itẽ
ego odi hommes stultos. et ina¬
runt. licet ueritatem ĩpam ple¬
ne non nouerini. ad eam tamẽ
aliquatenus accedentes dum
sapienciam omniu que recte
siunt ducem et principem ar¬
bitrantur. cum ei ipã ueracit̾
glorietut ꝙ in omm geute et
populo a principio pͥmatum
tenuit. super borum et humi¬
cans. salomon quoqz se eam st̃
salutem et ommia pulchra
dilexisse facetur et ad ipsum
cuin ea bona omia accessisse
domnnum deum suum et cu¬
stodire uerba eius que in lege

Expanded text:
et non pecuniam, doctrinam et non pecuniam, doctrinam magis quam aurum eligite. Melior est enim sapientia cunctis opibus pretiosissimis, et omne desiderabile ei non potest comparari . Cum gentiles nihil sine nutu numinum crederent faciendum, unum tamen quasi Deum deorum, et omnium principem excolebapraeest. Unde et philosophi veteres imaginem Sapientiae pro foribus omnium templorum pingi, et haec verba scribi debere censuerunt: Usus me genuit, peperit Memoria: Sophiam me vocant Graii, vos Sapientiam. Et haec item: « Ego odi homines stultos, et ignarunt, licet veritatem ipsam plene non noverint: ad eam tamen aliquatenus accedentes, dum sapientiam omnium, quae recte fiunt, ducem et principem arbitrantur, cum et ipsa veraciter glorietur, quod in omni gente et populo a principio primatum tenuit, superborum et sublicans. Salomon quoque se eam super salutem, et omnia pulchra dilexisse fatetur, et ad ipsum cum ea omnia bona accessisseDominum Deum suum, et custodire verba ejus quae in lege
Abbreviated transcription (Latin):
diue me nichil potestis fac̾e
Socrates appollius oraculo / a¬
pientissimus iudicatus est. et
qui suie contradictione septem
illos qui dicti sunt sapientes
incomparabiliter auteces sit.
non in opunone sapiẽ. sed uir¬
tute. tunc demuni res publicas
fore bratas asseruit si eas phi
regerent aut rectores carui
studere sapiencie contigisser
Et si tͥ socratis uideͬ contemp¬
uenda auctoritas per me inqͥt
sapiencia reges regnant Et
conditores leguin iusta decer
nunt. per me principes in pãi
et potentes decernuit iusticia.
Ego diligentes me diligo. et
qui mane uigilant ad me in¬
uemient me. mecum sunt di¬
incie et gloria. opes superbe et
iusticia melior est sructus ms̃
auro et lapide precoso geni¬
nuia mea electo argento in
biis iusticie aubulo in medio
seuutarum fudicii. U̾ͥ ditem¬
diligentes me et ihesauros il¬
lorum repleam. Item meum
est consilium et equitas. inca
est prudencia. mea est fortitu¬
do. Et alibi. Accipite disciplinã

Expanded text:
Sine me nihil potestis facere . Sine me nihil potestis facere . Socrates Apollinis oraculo sapientissimus judicatus est, et qui sine contradictione septem illos, qui dicti sunt sapientes, incomparabiliter antecessit, non in opinione sapientiae, sed virtute, tunc demum respublicas fore beatas asseruit, si eas philosophi regerent, aut rectores earum studere sapientiae contigisset. Et si tibi Socratis videtur contemnenda auctoritas: Per me, inquit Sapientia, reges regnant, et conditores legum justa dnunt: Per me principes imperant, et potentes decernunt justitiam. Ego diligentes me diligo: et qui mane vigilant ad me, invenient me. Mecum sunt divitiae, et gloria, opes superbae, et justitia. Melior est fructus meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo. In viis justitiae ambulo, in medio semitarum judicii: Udiligentes me, et thesauros eorum repleam . Item: Meum est consilium et aequitas, mea est prudentia, mea est fortitudo . Et alibi: Accipite disciplinam,
Abbreviated transcription (Latin):
icitis officium et quecumqz la¬
pide comitq dicta. ut uel stã
sunt colorauit. u ͫ et ħ ipmi
in quo se aliis excellenciorem
nouerat. quasi bonorum heredi¬
tariorum fundamentum ad uni¬
cum quem sperabat regni et se¬
licitatis suturum heredem tũs¬
epistola eius destiuata aristo ᷝͥ
iuper nati alexandri ut sꝑabaͥ
magistro uisa est exscribenda
Est igitur concepta ad hanc sor
equidem diis habro gͣui. uo ꝓuide
sci contigit temporibus uite tue.
spero et emm fore ut caucatus
eruditucqz ate digius existat
et uobis et rerum istarum su¬
scepcoe romauos imperatores
aut duces dum corum res pubͫ
uiguit illiteratos excitisse non
uienum. et nescio quo modo
contigit. quod ex quo in princi¬
pibus uirtus lauguit lrarum
arinate quoqz milicie insirma¬
ta est manus et ipius princi¬
patus quasi prescisa radix. nei
nurui cum sine sapientia nul¬
lus stare at̃ et ualeat pͥncipa¬
tus quia sapiencia dei dixit.

Expanded text:
itatis officium, et quaecunque leitatis officium, et quaecunque lepide, communiterque dicta vel facta sunt, coloravit. Verum et hoc ipsum in quo se aliis excellentiorem noverat, quasi bonorum haereditariorum fundamentum, ad unicum quem sperabat regni et felicitatis futurum haeredem, transepistola ejus destinata Aristoteli nuper nati Alexandri, ut sperabatur, magistro visa est hic scribenda. Est igitur concepta ad hanc fermequidem diis habeo gratiam, non proinde sci contigit temporibus vitae tuae. Spero etenim fore, ut educatus eruditusque a te, dignus existat et nobis et rerum istarum susceptione. » Romanos imperatores aut duces, dum eorum respublica viguit, illitteratos exstitisse non memini. Et nescio quomodo contigit, quod ex quo in principibus virtus languit litterarum, armatae quoque militiae infirmata est manus, et ipsius principatus quasi praecisa radix. Nec mirum, cum sine sapientia, nullus stare, aut esse valeat principatus. Quia Sapientia Dei dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
legis a sacerdotibus leuitice
tribus iubetur assumi quia
predicatione eorum debet po¬
testas commissi magrãtus
gubernatula moderari uec
ex pars omumo lectiois est qͥ
et si ipẽ non legit que legun¬
tur ab aliis fideliter audit
Qui uero ueutrun facit
ꝯuomõdo in contemptu p̾cepti
quod precipitur fideliter adiui¬
plebit. Concursus ncunqz deside¬
rabilium oñi. sapiencie accessio
est. cholouiens ad cumulum
beatituduus nonne sibi ad de¬
eẽ credidit donec accitis. lxxͣ. in
terpretibus licet gentilis esset
legem douuni grecis coicauit.
nichil enun resert cui iuterpre¬
tes in ecidem cellula dausi con¬
tuleruit. an ꝓphetaueruit in di¬
uers duui constet regem in ue¬
ritatis in quisicione sollicitum
legem donui in greciami tra¬
iecisse. in achicis noctibus le¬
gisse uienim ꝙ cum philippi
mace doius morum legantur
insigina inter cetera lictera¬
torum studium qiͣ belli ne¬
gocia et uictorio. truuphos
liberalitatem mense humaui¬

Expanded text:
legis a sacerdotibus Leviticae legis a sacerdotibus Leviticae tribus jubetur assumi; quia praedicatione eorum debet potestas commissi magistratus gubernacula moderari. Nec exspers omnino lectionis est, qui, etsi ipse non legit, quae leguntur ab aliis, fideliter audit. Qui vero neutrum facit, quomodo, in contemptu praecepti, quod praecipitur fideliter adimplebit? Concursus namque desiderabilium omnium sapientiae accessio est. Ptolomaeus ad cumulum beatitudinis, nonne sibi aliquid deesse credidit, donec accitis septuaginta Interpretibus licet gentilis esset, legem Domini Graecis communicavit? Nihil enim refert, an Interpretes in eadem cellula clausi contulerint, an prophetaverint in diversis, dum constet regem in veritatis inquisitione sollicitum, legem Domini in Graeciam trajecisse. In Atticis Noctibus legisse memini, quod cum Philippi Macedonis morum legantur insignia, inter caetera litteratorium studium, quasi belli negotia, et victoriarum triumphos liberalitatem mensae, human
Abbreviated transcription (Latin):
legem ei nou dies uite. sed mor¬
tis est. ħ utiqz siue disfultate
Illiteratus non faciet. uude et
in literis quas rege ronauor
ad francorum Negem trans¬
misisse recolo quibus hortaba¬
tur ui liberos suos liberalibris
discipulis instrui procuraret
ħ uiter cetera eleganter ad¬
iecit quia rex illiteratus est
quasi asinus corouatus. si tñ
ex dispeusacõẽ ob egregie uir¬
tutis meritum principem con¬
tiugat ẽẽ illiceratum. eundem
agi lratoru consiliis ut ei
res recte procedat neccesse est
aissistant ergo ei uathan ꝓpħã
et sadoch sacerdos. Et fideles
sil ꝓphetarum. qui eum alege
dei diuertere non paciantur
et quam ipse occulis auinio
nou ou dit liugius sus intro¬
ducant quasi quodam aiurui
hostio lrãti. legat itcq mens
principis in liugna sacerdotis
et quicquid egregium uidet
in moribus quasi legem dõ
sacerdotum quasi quidem uite
liber est in facie populorum.
Co for te spectat ꝙ exemplar

Expanded text:
legem, ei non dies vitae, sed morlegem, ei non dies vitae, sed mortis est. Hoc utique sine difficultate illitteratus non faciet. Unde et in litteris, quas regem Romanorum ad Francorum regem transmisisse recolo, quibus hortabatur ut liberos suos liberalibus disciplinis institui procuraret, hoc inter caetera eleganter adjecit, quia rex illitteratus est quasi asinus coronatus. Si tamen ex dispensatione ob egregiae virtutis meritum, principem contingat esse illitteratum, eumdem agi litteratorum consiliis, ut ei res recte procedat, necesse est. Assistant ergo ei Nathan propheta, et Sadoc sacerdos, et fideles filii prophetarum, qui cum a lege Domini divertere non patiantur, et quam ipse oculis et animo non ostendit, linguis suis introducant, quasi quodam aurium ostio, litterati. Legat ergo mens principis in lingua sacerdotis, et quidquid egregium videt in moribus, quasi legem Domini sacerdotum, quasi quidam vitae liber est in facie populorum. Eo forte spectat, quod exempla
Abbreviated transcription (Latin):
usqz quaqz obtemperans. Et nͥ
que metrica leuitate scribun¬
tur dixeris huda contemptui
ex his quibus filium instruit
apud ilaudium claudianum.
quis Ipẽ in sacrario mnoꝵ ex¬
titerit paucis agnosces. Cete¬
rum cum pͥmisse legis uerba
reuoluo suigula mͥ uidentur
horuista et quasi spiritu incel¬
ligencie fecundata menti oc¬
airrunt. habebit ergo inquit
secum legen. prouidens ne
ad dampnacionem suam cun
eau habere neccesse sit. habcat
contra se. potentes et emum po¬
tent̾ tormenta pacientur. Et
adiecit. legetqz illud. legem si¬
quidem habere in mantica pa¬
tum prodest. nͥ fideliter custo¬
diatur in anima. legenda est
ergo omibus diebus uite sue
Ex quibus liquido constat. ꝙ nec¬
cessaria sit pncipibus ꝑicia li¬
cterarum. qui legem donuni co¬
tidie reuoluere lectioe uibent᷑.
Et forte ꝙ sacerdotes legem co¬
tidie legere iubeantur nou
frequenter iuemies. pͥnceps
uero cotidie legit. et diebus ui¬
te quia qua die non legerit

Expanded text:
usquequaque obtemperans. Et nisi usquequaque obtemperans. Et nisi quae metrica levitate scribuntur, duxeris habenda contemptui, ex his quibus filium instruit apud Cl. Claudianum, quis ipse in sacrario morum exstiterit, paucis agnosces. Caeterum cum praemissae legis verba revolvo, singula mihi videntur onusta, et quasi spiritu intelligentiae fecundata menti occurrunt. Habebit ergo, inquit, secum legem, providens ne ad damnationem suam, cum eam habere necesse sit, habeat contra se. Potentes etenim potenter tormenta patientur. Et adjecit: Legetque illud. Legem siquidem habere in mantica parum prodest, nisi fideliter custodiatur in anima. Legenda est ergo omnibus diebus vitae suae. Ex quibus liquido constat, quam necessaria sit principibus peritia litterarum, qui legem Domini quotidie revolvere lectione jubentur. Et forte quod sacerdotes legem quotidie legere jubeantur, non frequenter invenies. Princeps vero quotidie legit, et cunctis diebus vitae. Quia qua die non legerit
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis titulis erexeriuit. sideli
confessione p̾duantes in om̃bz
quia non manus nr̃a excela
sed domunus fecit hec omuia.¬
¶ Et quid̃ constantuus roma¬
na ecclĩa fundata et dotata ut
cetera eius taceautur egregia
est. ¶ Iusticuius et leo qui sue¬
rit exeo claret ꝙ totum orben
sacratissinus legibus enuleats
quasi quoddam templum Iusticie
sacrare studuerunt. nam de theo¬
dosio quid dicam quem isti uir ͭ
habuerunt exemplar et eccłia
dei ob religious et iusticie ueu l ͤ.
notam et sacerdotibus et pacieu¬
tissime tamen et hunlune in¬
dignantem nou modo ut impe¬
ratorem uenerata est. sed ut au¬
tistiteui. Qui leges tulerat. ꝙͣ
pacienter tulit siam sacerdo¬
tis mediolaneñ. Et ne sinam
emolliti pb̃ri et principibus
aplaudentis suisse teneram pu¬
tes a regalium usu suspenius
est princeps exclusus ab eccliã
lempuem. sed quid eni tante
ueccessitati subiecerat uẽs utiꝙ
subiecta iusticie dei et legi eius

Expanded text:
virtutis titulis erexerunt, fideli virtutis titulis erexerunt, fideli confessione praedicantes in omnibus, quia non manus excelsa, sed Dominus fecit haec omnia. Et quidem Constantinus Romana Ecclesia fundata et dotata, ut caetera ejus taceantur egregia, est. Justinianus et Leo qui fuerint ex eo claret, quod totum orbem sacratissimis legibus enucleatis, quasi quoddam templum justitiae sacrare studuerunt. Nam de Theodosio quid dicam, quem isti virtutis habuerunt exemplar, et Ecclesia Dei ob religionis et justitiae venerabilem notam, et sacerdotibus patientissime tamen et humillime indignantem, non modo ut imperatorem venerata est, sed ut antistitem? Qui leges tulerat, quam patienter tulit sententiam sacerdotis Mediolanensis. Et ne sententiam emolliti presbyteri, et principibus applaudentis fuisse teneram putes, a regalium usu suspensus est princeps, exclusus ab ecclesialemnem. Sed quid eum tantae necessitati subjecerat? Voluntas utique subjecta justitiae Dei, et legi ejus
Abbreviated transcription (Latin):
illis eadem fides sit. Ita tanie
ut quod Illi suturum expecta¬
baut nos ex parte magna gau¬
deanius et ueuerauuir iuiple¬
tum. Abiectis tamien uibris
sigurarum ex quo ueritas de
terra est orta et in couspatu
gentium reuelata ne iuꝙͣ il¬
lorum quasi alieua aut ꝓsana
contempuautur exempla. cou¬
stantius noster theodosius iu¬
stunanus. et leo et alii xpĩauis¬
sum principes pͥncipeni pr̃t
instruere xpĩauum in eo namq
p̾cipnam operam dabat. ut
sacratissime leges que coust̾u¬
gunt om̃ uitas scireutur et
teuerentur ab ouiuibus nec
illarum esset quiiꝙͣ iguarus
uͥ aut publica utilitate erro¬
ris dispendim compensaret
at nnseracõẽ etatis. aut iexus
iusirutate legitune acerbi ͭ ͥ
euitet aculeos. Illorum utiq¬
gesta uirtutum iucitame uta
sunt. uerba quot sum. tot iusti¬
tuciones moꝵ. demqz uitau ui¬
tiis subiuigatis et captiuatis.
quasi archum rrumphalem
consecratum posteritati mag̾sice

Expanded text:
illis eadem fides sit, ita tamen illis eadem fides sit, ita tamen ut quod illi futurum exspectabant, nos ex parte magna gaudeamus et veneremur impletum, abjectis tantum umbris figurarum ex quo veritas de terra orta est, et in conspectu gentium revelata. Ne, inquam, illorum quasi aliena, aut profana contemnantur exempla, Constantinus noster, Theodosius Justinianus, et Leo, et alii Christianissimi principes, principem possunt instruere Christianum. In eo namque praecipuam operam dabant, ut sacratissimae leges, quae constringunt omnium vitas, scirentur et tenerentur ab omnibus, nec illarum esset quisquam ignarus, nisi aut publica utilitate erroris dispendium compensaret, aut miseratione aetatis, aut sexus infirmitate legitimae acerbitatis evitet aculeos. Illorum utiqugesta, virtutum incitamenta sunt; verba quot sunt, tot institutiones morum. Denique vitam, vitiis subjugatis et captivatis, quasi arcum triumphalem consecratum posteritati, magnificae
Abbreviated transcription (Latin):
precipitur et reuoluere sicut
rex regum factus ex muliere
factus sublege ouiuem ii¬
pleuit iusticiam legis. ei non
neccessitate sed uoluntate sub¬
iectus. quia in lege uoluntas
eius et in lege douun medita¬
tus est die ac nocte ꝙ si ille ini
hac parte non creditur inu¬
tandus. qui non reguin glĩãz
sed fidelium amplexus est pau¬
pertatem et indutus forma
seruili. reclina torium capiti
nou quesuut in terris. Et in¬
terrogatus a iudice reguum
suuin de hoc mundo non ce
coufessus est ꝓficiant uel exͣ
regum illustrum quorum me¬
moria in benedictione est.
Procedant ergo de castris Isrl:
dauid. erechias et iosias et ceu̾i
qui in eo sͥ regui gloriam con¬
stare credebant si dei quer entes
gloriam sed et subditos diuine
legis nexibus inuodarent. Ei
ne illorum remota uideantur
exempla et ex eo sequenda
imꝰ ꝙ a lege eorum et ritu
operum et religionis cultu et
sidei prosessione aliqnͣt ꝑui
deutur abscedere licet nobis et

Expanded text:
praecipitur, et revolvere, sicut praecipitur, et revolvere, sicut Rex regum factus ex muliere, factus sub lege, omnem implevit justitiam legis, ei non necessitate, sed voluntate, subjectus. Quia in lege voluntas ejus, et in lege Domini meditatus est die ac nocte. Quod si ille in hac parte non creditur imitandus, qui non regum gloriam, sed fidelium amplexus est paupertatem, et indutus forma servili, reclinatorium capiti non quaesivit in terris; et interrogatus a judice, regnum suum de hoc mundo non esse, confessus est; proficiant vel exempla regum illustrium, quorum memoria in benedictione est. Procedant ergo de castris Israel, David, Ezechias, et Josias, et caeteri, qui in eo sibi regni gloriam constare credebant, si Dei quaerentes gloriam, se et subditos divinae legis nexibus innodarent. Et ne illorum remota videantur exempla, et ex eo sequenda minus, quod a lege eorum, et ritu operum, et religionis cultu, et fidei professione, aliquantisper videmur abscedere: licet nobis et
Abbreviated transcription (Latin):
tes eremplaria peti precipit
sed adlenticam tribum nui¬
tuandi gracia pͥncipem micit
Sic enim legitum sacerdotes
audiendi sunt ut reprobis et
ascendentibus ex aduerso om¬
uem uir iustus claudat au¬
ditum. ded qui sunt sacerdo¬
tes leuitice tribus. illi utiq
quos sine auaricie stinulus
sine ambicionis impulsu sine
que mortisicat. sedspiritus qui
corporis sidei sinceritate et ope¬
ribus caritatis uiuificat. sicut
euim umbratilis lex et gerens
omina siguraliter sacerdotes
In singularitate carius et san¬
guuus pre elegit sic postꝙͣ ces¬
sautib umbris ueritas pate¬
sperit quos uite comnendat
meritum et bone opinionis
odor. et uitas fidelium aut p̾¬
latorum diligens ꝓuidencici
in opus nmsterni segͥgauit
spiritus applicat ad leuiticam
tribum et legitunos instituit
legetq illud omnbus dieb
uite sue. Actende quanta sit¬
debecit ee diligencia p̾ncipis
ini lege domni custodienda
qui cam semper habere legere

Expanded text:
tum exemplaria peti praecipit, tum exemplaria peti praecipit, sed ad Leviticam tribum, mutuandi gratia, principem mittit. Sic enim legitimi sacerdotes audiendi sunt, ut reprobis et ascendentibus ex adverso, omnem vir justus claudat auditum. Sed qui sunt sacerdotes Leviticae tribus? Illi utique quos sine avaritiae stimulis, sine ambitionis impulsu, sinequae mortificat, sed spiritus, quae corporis, fidei sinceritate, et operibus charitatis, vivificat. Sicut enim umbratilis lex, et gerens omnia figuraliter, sacerdotes in singularitate carnis et sanguinis praeelegit; sic, postquam cessantibus umbris veritas patespexit, quos vitae commendat meritum, et bonae opinionis odor, et unitas fidelium, aut praelatorum diligens providentia, in opus ministerii segregavit, spiritus applicat ad Leviticam tribum, et legitimos instituit  illud omnibus diebus vitae suae . Attende quanta debeat esse diligentia principis in lege Domini custodienda, qui eam semper habere, legere
Abbreviated transcription (Latin):
Dusolio sui regin describet sibi
deuterono ͫ legis huius in uo¬
lumine. Ecce quia princeps
non debet ee iuris iguarus¬
et licet multis priuilegiis
gcudeat nec milicie p̾textu
cordis ut sit lex prima ꝙ̃ lrã
ingerit secunda quam ex ea
musticus intellectus agnoscit
pͥma quid̃ scribi potuit lapi¬
deis tabulis sed secunda nõ
inp̾mi: nͥ in puriore intelli¬
gencia mentis et recte in uo¬
lumine d euterononium scri¬
uitur quia sic apud se seu¬
sum legis princeps reuoluit
ꝙ ab occulis eius lrã non re¬
cedit. Et sit quid̃ insistit lre
ut nequaꝙͣ ab intellectus discor¬
dei puritate. lra namq occidit
spiritus uiuificat. Et penes
Ipsum humani iuris et equi¬
tatis media interp̾tacio nccͣia
et generalis extat. accipiens
uiquit exemplar a sacerdotibz
leuitice tribus. Recte quid̃ om
legum. manis est censura si
non diuine legis ymaginem
cipem que legibus suis indirit
ue dedignẽ: sacros canoues
unitari. Et non modo sacerdo¬

Expanded text:
solio regni sui, describet sibi Deuteronomium legis hujus in volumine. Igitur princeps, juris non debet esse ignarus, licet multis privilegiis gaudeat, nec militiae praetextu cordis; ut sit lex prima, quam littera ingerit; secunda, quam ex ea mysticus intellectus agnoscit. Prima quidem scribi potuit tabulis lapideis; sed secunda non imprimitur, nisi in puriore intelligentia mentis? Et recte in volumine Deuteronomium scribitur, quia sic apud se sensum legis princeps revolvit, quod ab oculis ejus littera non recedit. Et sic quidem insistit litterae, ut nequaquam ab intellectus discordet puritate. Littera namque occidit, spiritus autem vivificat , et penes ipsum, humani juris et aequitatis, media interpretatio necessaria et generalis exstat. Accipiens, inquit, exemplar a sacerdotibus Leviticae tribus . Recte quidem. Omnium legum inanis est censura, si non divinae legis imaginem ncipem, qui legibus suis indixit, ne dedignentur sacros canones imitari. Et non modo sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quomodo iudicium debeat
ordiuari. et de concepcione sa¬
cramenti ialumpine quod ex
neccessilate iprestant acron ei
rers et quid numineat. Illi qui
iuramentum subire de tractat
et de sacraiento aduocatoꝵ
et pena calimupiua  sine pre¬
cum.
¶ Maie pertiuneant ad religio¬
nem pro consului presidum
et ordinariorum iudicum et
quatenus ex enia protendi
siceat. et de cicerone. beruardo.
miar tuio pausrido iaruoteu¬

Expanded text:
Quomodo judicium debeat ordinari, et de conceptione sacramenti calumniae, quod ex necessitate praestant actor et reus, et quid immineat illi, qui juramentum subire detrectat, et de sacramento advocatorum, et poena calumniatorum, sive praetium. Quae pertineant ad religionem proconsulum, praesidum, et ordinariorum judicum, et quatenus xenia protendi liceat; et de Cicerone, Bernardo, Martino, Gaufrido Carnote
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur iii scriptis maiorum¬
¶ Cum emin heluis rome presec¬
turan spleudidius ageret. ex se¬
natore imperator creatus est qui
eum obsecrante senatum ut si¬
lium cesarem quem habebat au¬
gustum appellaret susficere inꝙͣͥ
debet ꝙ ego ip̃̾e inuitus regnane¬
rin cum non mererer. principa¬
tus enim non sangnim debetur
sed meritis. et nutiliter reguat
qui rex nascitur non mere: Et
ꝓculdubio parentis assectũ etit
qui pariuilos suos importabili
mole superiecta extinguit. hoc
quidem est susfocare liberos non
ꝓmouere. alendi prius sunt et
tecedere quos debent honoribus
ãiuire nuntati ascendant et se
curium suorum nequaꝙ̃ subtra¬
hant uotis. Quis eium illos am¬
bigit aliis preferendos qui qͣi ua¬
turalis ꝓbitatis pͥuilegio ampłia¬
ti maiorum titulis uiuitantur
ad uirtutem et eorumde benefi ͦ
suture bouitatis aliis facuit
sideui. hec ille. Et quide elegant̾
pͥuilegium expressit principis
cui ex antiquo inunere dei succe¬

Expanded text:
invenitur in scriptis majoruminvenitur in scriptis majorum. Cum enim Helius Romae praefecturam splendidius ageret, ex senatore imperator creatus est: qui, eum obsecrante senatu, ut filium Caesarem, quem habebat, Augustum appellaret: « Sufficere, inquit, debet, quod ego ipse invitus regnaverim cum non mererer. Principatus enim non sanguini debetur, sed meritis: et inutiliter regnat, qui rex nascitur, non meretur. Et procul dubio parenti: affectum exuit, qui parvulos suos importabili mole superjecta exstinguit. Hoc quidem est suffocare liberos, non promovere. Alendi prius sunt, et tecedere, quos debent honore anteire, invitati ascendant, et se civium suorum nequaquam subtrahant votis. Quis enim illos ambigit aliis praeferendos, qui quasi naturali probitatis privilegio ampliati, majorum titulis invitantur ad virtutem, et eorumdem beneficio futurae bonitatis aliis faciunt fidem? » Haec ille. Et quidem eleganter privilegium expressit principis, cui, ex antiquo munere Dei, succe
Abbreviated transcription (Latin):
in cuntatibus ỹtalie usu frequeti
stient tante libertatis et pacis
nino est. ꝙ uel in iinmo quiete
eorum concuciat. Cum uero ꝓla¬
biuitur ad fraudes et per uarias
imusticie semritas scuiduntur. in
semetipis statun uel fastum ro¬
manum uel furorem thentonicũ
aliud ueflagellum uiducit dñs
super eos et permauet manus dõ
extenta donec ip̃i ab iniquitate
per puiam reuertantur quo so¬
lo remedio apud illos omirs ces¬
sat tempestas adiciebai etiam ꝙ
merita populi ouinem euaicuant
principatum. aut eum facunt
ẽe iitissimum. eum econtrario
certum sit ꝙ ꝓpter peccata ppli
pnuitit deus regnare ypocritam
et impossibile ee ut dui reguo
gaudeat qui in populi humiliacor
et ꝓp̃o fastigio superbe unus ex¬
altat. Ded illius dicebat ꝓtendi
pͥncipatum qͥ apud se de couscia
humilitatis semper inse augit᷑
quasi regnet inuitus. hec michi
placeutius hospes. Et ut credo
sidei consentaneum est tale aͥd

Expanded text:
in civitatibus Italiae usu frequentiin civitatibus Italiae usu frequentistinent, tantae libertatis et pacis omnino, quod vel in minimo quietem eorum concutiat. Cum vero prolabuntur ad fraudes, et per varias injustitiae semitas, scinduntur in semetipsis, statim vel fastum Romanum, vel furorem Teutonicum, aliudve flagellum inducit Dominus super eos, et permanet manus ejus extenta, donec ipsi ab iniquitate per poenitentiam revertantur. Quo solo remedio apud illos omnis cessat tempestas. Adjiciebat etiam quod merita populi omnem evacuant principatum, aut eum faciunt esse mitissimum, cum econtrario certum sit quod propter peccata populi permittit Deus regnare hypocritam, et impossibile esse ut diu regno gaudeat qui populi humiliatione et proprio fastigio superbe nimis exsultat. Sed illius dicebat protendi principatum, qui apud se de conscientia humilitatis semper in se angitur quasi regnaret invitus. Haec mihi Placentinus hospes, et, ut credo, fidei consentaneum est. Tale aliquid