comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usum mutabiliũ corꝑaliũq rerum sine qͦ
hȩc uita ñ agit᷑ dirigendũ. ut conformet᷑
hiuc scło. finẽ constituendo in bonis talib
& in ea detorquẽdo beatitudims appetitũ.
s ut quicqͥd in usum temꝑaliũ rationabi¬
liter facimꝰ ȩt̃nors adtpiscendoꝵs contem¬
platione faciamꝰ ꝑ ista tnseuntes. illis in he¬
rentes. ht̃ enim et scientia modũ suum¬
bonũ. siqd in ea inflat uł inflare assolet.
et̾noꝵ caritate uincat᷑: quȩ ñ uiflat. s ut
scimnꝰ edificat. sine scientia quippe nec uir¬
tutes ipse. quib recte uiuit᷑ possunt ha¬
beri: ꝑ quas hȩc uita imsera sic gub̾net᷑.
ut ao illam que uere beata ẽ. ꝑueniatur
ȩt̃nam. Distat tam̃ ab et̃norum cõtempla¬
tione actio qua bene utimͣ temꝑalib re¬
b. et illa sapientie hȩc scientiȩ deputat᷑.
Qmͣuis enĩ & illa quȩ sapientia ẽ. possit
scientia ñcupari. sic̃ & apss loquit᷑ ubi

Expanded text:
usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo , finem constituendo in bonis talibus, et in ea detorquendo beatitudinis appetitum; sed ut quidquid in usu temporalium rationabiliter facimus, aeternorum adipiscendorum contemplatione faciamus, per ista transeuntes, illis inhaerentes. bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia est, possit scientia nuncupari, sicut et Apostolus loquitur, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
muliere sensũ corꝑis eẽ ponendum. quem
gis ꝓ serpente intelligendũ existunaui: qui
legit᷑ sapientior om̃ib pecorib t̾re. In eis quip¬
pe naturalib bonis. quȩ nob̾ & in rationali¬
b animantib uidemꝰ ẽẽ. cõminia uiuacita¬
te qͣdam sensus excellit. ñ ille de quo scͥptũ
ẽ. in ȩpła que ẽ. ad hebreos. ubi legit᷑ ꝑfector
eẽ. solidum cybum. qui ꝓhibitũ exercita¬
tos habent sensus ad seꝑandum bonuna
malo. illi quippe sensus nature rationa¬
lis sunt ad intelligentiam ꝑtinentes: s iste
sensus qui ẽ. quinq ꝑtitus in coꝵe. ꝑ quẽ
ñ solum a nob. uerũ etiam a bestiis corꝑa¬
lis species motꝰq sentit᷑. S sitie isto siue illo
suie alio aliquo mͦ accipiendũ sit quod
apłs uirũ dixit imaginẽ & głam der mu¬
tate. ꝓficient̃ debe formari. qͥddam uͦratio¬
nalis intentionis nr̃e. hoc ẽ eiꝰdem ñtis. in

Expanded text:
muliere sensum corporis esse ponendum, quem muliere sensum corporis esse ponendum, quem gis pro serpente intelligendum existimavi, qui legitur sapientior omnibus pecoribus terrae . In eis quippe naturalibus bonis, quae nobis et irrationabilibus animantibus videmus esse communia, vivacitate quadam sensus excellit: non ille de quo scriptum est in Epistola quae est ad Hebraeos, ubi legitur, perfectorum esse solidum cibum, qui per habitum exercitatos habent sensus ad separandum bonum a malo ; illi quippe sensus naturae rationalis sunt ad intelligentiam pertinentes: sed iste sensus quinquepartitus in corpore, per quem non solum a nobis, verum etiam a bestiis corporalis species motusque sentitur. 21. Sed sive isto, sive illo, sive aliquo alio modo accipiendum sit, quod Apostolus virum dixit imaginem et gloriam Dei, mutate, proficienter debere formari: quiddam vero rationalis intentionis nostrae, hoc est ejusdem mentis, in
Abbreviated transcription (Latin):
bus uiro scilitet eiꝰq muliere. de quib ꝓpa¬
gatum ẽ. genꝰ humanũ. cdituna tradidit
auctoritas. ad hoc tantũ mͦ audienda ẽ: tit
intelligat᷑ apłs inaginẽ dei uro tantũ
tribuendo ñ etiam femine. quamius in diũ¬
so seruduoꝵ hominũ. aliquid tñ significa¬
re uoluisse qd in uno hoĩe quereret᷑. Nec me
fugit qͦsdam qui fuer̃t ande nos egregiide¬
fensores catholice fidei ⁊ diuini eloquii tra¬
ctatorescum in hoĩe uno cuiꝰ uniusam ain¬
mam bonã quẽdam paradysum eẽ. sensert.
duo ista requirerent. uirũ mentẽ. mulie¬
rem uͦ dixisse corꝑis sensum. Scd̾m autẽ hanc
distributionẽ qua uir ponit᷑ mens: senfus
uͦ corꝑis mulieris uident᷑ aꝑte omĩa conue¬
uire siconsicłata tractent᷑: nͥ qd̾ mom̃ib bes¬
tiis &. uolatilib scͥptum ẽ non eẽ. inuentum
uiro adiutoriũ simile illi. & tunc ẽ. ei muli¬
er facta de latẽ. P ropt̃ qd ego ñ putamp

Expanded text:
ibus, viro scilicet ejusque muliere, de quibus propaibus, viro scilicet ejusque muliere, de quibus propagatum est genus humanum, divina tradit auctoritas, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei viro tantum tribuendo, non etiam feminae, quamvis in diverso sexu duorum hominum, aliquid tamen significare voluisse quod in uno homine quaerfugit, quosdam qui fuerunt ante nos egregii defensores catholicae fidei et divini eloquii tractatores, cum in homine uno, cujus universam animam bonam quemdam paradisum esse senserunt, duo ista requirerent, virum mentem, mulierem vero dixisse corporis sensum. Et secundum hanc distributionem qua vir ponitur mens, sensus vero corporis mulier, videntur apte omnia convenire, si considerata tractentur: nisi quod in omnibus bestiis et volatilibus scriptum est non esse inventum viro adjutorium simile illi, et tunc est ei mulier facta de latere . Propter quod ego non putavi pro
Abbreviated transcription (Latin):
one uingendũ. sic̃ et nos dimittimus debito¬
rib nr̃is. Neq enĩ sic̃ in illis duob pͥmis ho¬
minib ꝑsonam suam quisq portabat.: uds
si sola mulier cybum edisset illicitũ. solau¬
tiq mortis supplicio plecteret᷑. ita dici pot̾
in homine uno. si delectationib illicitis a
quib se continuo deb̾et auertere. cogitatio
libent̃ sola pascat᷑. nec facienda decernant᷑
mala. s tantum suauit̾ inrecordatione te¬
neant᷑ quasi mulierem sine uiro posse dap¬
nari. Absit hoc credere. Hȩc quippe uina
ꝑsona ẽ. unꝰ homo ẽ. totusq dampnabit᷑. nisi
hȩc quȩ sine uoluntate oꝑandi. s tñ cumuo¬
lutate anmũ talib oblectandi. soluis cogi
in mente uniꝰ cuiꝰq hõis quesiium qd̾ dam
rationale coniuigiũ. contẽplationis ⁊ actionis
officiis ꝑ quedam singła distributis. tamen
uutͦq mñtis unitate seruata. salua illius ue¬
ritatis hystoria. qmͣ cle cduob pͥmis honun¬

Expanded text:
ungendum, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitin mente uniuscujusque hominis quaesivimus quoddam rationale conjugium contemplationis et actionis, officiis per quaedam singula distributis, tamen in utroque mentis unitate servata, salva illius veritatis historia, quam de duobus primis homin
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os illo ipso ad uiuante. quẽ omĩa sic̃
res ipse indicant. ita etiam sc̃a scͥptura.
in m̃sura et numero et poncłe disposu¬
isse testͣur.
hominis ext̾ioris in¬
t̃iorisq confinium.
Quicquid enĩ ha¬
bemus in animo
cõmune cum pe¬
core: recte adhuc dicitur ad extiorem ho¬
nin ẽ ꝑtin̾e. Non enĩ solum corpꝰ hõ ext̾ior
deputabit᷑. s adiuncta quasi uita sua qua
compages corꝑis et om̃s sensus ingent. quil
instructus ẽ. ad exteriora sentienda. Q¬
rum sensoꝵ imagities. infixe sunt in me¬
moria. cum recordando reuisunt᷑. res adhuc
agit᷑ ad ext̾iorem hoĩem ꝑtinẽs. Atq in his
om̃ib ñ distamꝰ a pecore: nͥ qd sigura corꝑiᷤ
ñ ꝓni s erecti sumus. Qua inre admonem᷑
ab eo qui nos fecit. ne meliore nr̃i parte idẽ
animo similes pecorib fimꝰ a quib corꝑis ere¬
ctione dictamts. Nonut in ea quȩ sublunia
sunt in corꝑib animũ ꝓiciamꝰ. nam uł in

Expanded text:
nostros illo ipso adjuvante, quem omnia, sicut nostros illo ipso adjuvante, quem omnia, sicut res ipsae indicant, ita etiam sancta Scriptura in mensura et numero et pondere disposuisse testatur . hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in
Abbreviated transcription (Latin):
ta specie ilideat. fic̾ supͣ docuimꝰ. In
his gͦ reb unde uisiones expͥmuntur
quedam mensura ẽ: in ipsis autem uisio¬
nib numerus. uoluntas uͦ quȩ ista con¬
iuingit et ordinat. & qͣdam unitate copu¬
lat. nec sentiendi aut cogitandi appeti¬
tum nͥ in his reb uñ uisiones formant᷑.
adquiescens collocat: ponderi similis ẽ
Quaꝓpt̾ hec tria. mensurã. numerũ pondꝰ.
etiam incȩteris om̃ib reb aĩaduerten¬
da p̃libauerim. Nunc int̾un uolunta¬
tẽ copulatricem rei uisibilis atq uisio¬
nis. quasi parentis ⁊ ꝓlis. suie insentien¬
do siue in cogitando. nec parentem nec
ꝓlem dici posse. quomͦ ualui & quib ua¬
lui demonstraui. Unde tempꝰ admonet
hanc eandem tͥnitatẽ in int̾iore homine re¬
quirere. atq ab isto de quotam di locutꝰ
sum animaliatq carnali qui ext̾ior dr̃.
introrsus tende: ubi sꝑamꝰ inuenire nos
posse scd̾m tͥnitatem imaginẽ łi. conatꝰ

Expanded text:
ta specie videat, sicut supra docuimus. In ta specie videat, sicut supra docuimus. In his ergo rebus unde visiones exprimuntur, quaedam mensura est: in ipsis autem visionibus, numerus. Voluntas vero quae ista conjungit et ordinat, et quadam unitate copulat, nec sentiendi aut cogitandi appetitum nisi in his rebus unde visiones formantur, acquiescens collocat, ponderi similis est. Quapropter haec tria, mensuram, numerum, pondus, etiam in caeteris omnibus rebus animadvertenda praelibaverim. Nunc interim voluntatem copulatricem rei visibilis atque visionis quasi parentis et prolis, sive in sentiendo, sive in cogitando, nec parentem nec prolem dici posse, quomodo valui et quibus valui demonstravi. Unde tempus admonet, hanc eamdem trinitatem in interiore homine requirere, atque ab isto de quo tamdiu locutus sum animali atque carnali, qui exterior dicitur, introrsus tendere. Ubi speramus invenire nos posse secundum trinitatem imaginem Dei, conatus
Abbreviated transcription (Latin):
dem ratio docet & minutissima etiã
corpꝰcula infite diuidi. Cum tñ ad
eas tenuitates uł minutias ꝑuentũ
fuerit quas uisas meminimꝰ. exili oreᷤ
minutioresq phantasia iam ñ pos-¬
sumꝰ intueri: quãius ratio ñ desinat
ꝑsequi ac diuide. Ita nulla corꝑalia
nisi aut ea que meminimꝰ. aut ex his
que meminimꝰ cogitamꝰ. S qr nume¬
ro se cogitari possunt quȩ singula¬
tim sunt imp̃ssa memorie: uidet᷑ ad
memoriã mensura. ad uisionẽ uͦ nu-¬
merus ꝑtiñe. Quia licet inmimabił
sit multiplicitas talium uisionum:
singłis tñ inmemoria ꝑ̃scͥptus ẽ. in¬
transgressibilis modꝰ Mensura gͥ ĩ me-¬
moria. in uisionib numerus apparet.
sic̃ impsis corꝑib uisibilib mensura
quedam ẽ. cui numerosissime coaptat᷑
sensus uidendi. et ex uno iusibili mł¬
torum cernentium format᷑ aspectus.
ita ut etiam unꝰ ꝓpt̃ duor̾ ocłorum
numerũ plerũq unã rem gemina¬

Expanded text:
dem ratio docet minutissima etiam dem ratio docet minutissima etiam corpuscula infinite dividi; cum tamen ad eas tenuitates vel minutias perventum fuerit, quas visas meminimus, exiliores minutioresque phantasias jam non possumus intueri, quamvis ratio non desinat persequi ac dividere. Ita nulla corporalia, nisi aut ea quae meminimus, aut ex iis quae meminimus, cogitamus. rose cogitari possunt quae singillatim sunt impressa memoriae, videtur ad memoriam mensura, ad visionem vero numerus pertinere. Quia licet innumerabilis sit multiplicitas talium visionum, singulis tamen in memoria praescriptus est intransgressibilis modus. Mensura igitur in memoria, in visionibus numerus apparet: sicut in ipsis corporibus visibilibus mensura quaedam est, cui numerosissime coaptatur sensus videntium, et ex uno visibili multorum cernentium formatur aspectus: ita ut etiam unus propter duorum oculorum numerum plerumque unam rem gemina
Abbreviated transcription (Latin):
funde: quẽ inchilominꝰ in aliis cor¬
ꝑib iudimꝰ. Et quia utrunq sensi¬
mus. uirũq meminiꝰ. Nec auem qͣ¬
drupedem memnu. qi ñuidi. S phan¬
tasiam talem facillime intueor: dum
alicui formȩ uolatili qͣlem uidi ad¬
tungo alios duos pedes. quales iti-¬
dem uidi. Quappt̃ dum coniuncta
cogitamus que singlatun sensa me¬
minimꝰ. uidem᷑ non id qd memini¬
mus cogitare: cum id agamus mo¬
dante inemoria unde sumimꝰ oĩa
que multipliciter ac uarie ꝓ nr̃a
uoluntate componumꝰ. Nam neq
ipsas magnatudines coiporum
quas nunqͣm uidimus: sine ope me¬
morie cogitamꝰ. Qnͣtum enĩ spacii so¬
let occupare ꝑ magnitudinẽ mũ¬
di nrͣ optutus: in tantũ extendunꝰ
quaslibet corporũ moles cũ eas ma¬
ximas cogitamꝰ. Et ratio qͥdem ꝑgit
in ampliora. s phantasia ñ sequitur.
quippe cũ infinitatẽ quoq numeri
ratio renuntiet: qm nulla uisio cor¬
poralia cogitantis apprehendit. Ea¬

Expanded text:
erfundere, quem nihilominus in aliis corerfundere, quem nihilominus in aliis corporibus vidimus: et quia utrumque sensimus, utrumque meminimus. Nec avem quadrupedem memini, quia non vidi: sed phantasiam talem facillime intueor, dum alicui formae volatili qualem vidi, adjungo alios duos pedes quales itidem vidi . Quapropter, dum conjuncta cogitamus, quae singillatim sensa meminimus, videmur non id quod meminimus cogitare; cum id agamus moderante memoria, unde sumimus omnia quae multipliciter ac varie pro nostra voluntate componimus. Nam neque ipsas magnitudines corporum, quas nunquam vidimus, sine ope memoriae cogitamus. Quantum enim spatii solet occupare per magnitudinem mundi noster obtutus, in tantum extendimus quaslibet corporum moles, cum eas maximas cogitamus. Et ratio quidem pergit in ampliora, sed phantasia non sequitur. Quippe cum infinitatem quoque numeri ratio renuntiet, quam nulla visio corporalia cogitantis apprehendit. Ea
Abbreviated transcription (Latin):
latrix. quasi parentis & ꝓlis. & ideoun¬
decimq ꝓcecdat. nec parens dici potͣ.¬
At enĩ sinon meminimꝰ nͥ qd sensimus.
neq cogitamꝰ nͥ qd meminimus: cur
plerinq falsa cogitamꝰ. cum eaquȩ
senfimꝰ tĩ utiq falso meminerunus. nͥ
quia uoluntas illa qm contunctri¬
cem ac seꝑatricẽ huiꝰcemo di rerum
iam qntum potui de monstrare cu-¬
raui. formandã cogitantis aciem ꝑ cõ¬
dita memorie ducit ut libitum ẽ: e
ad cogitanda ea que ñ meminimꝰ ex
eis quȩ meminimꝰ. aliud hinc aliud
uide ut sumnat impellit. que in uinã
uisionẽ coeuntia. faciunt aliquid.
qd̃ falsum dicat᷑. qr uł non ẽ foris
mrerũ corꝑearũ natura uł ñ de
memoria uidet᷑ exp̃ssum. cum tale
nicħ nos sensisse memuinimꝰ. Quis
enĩ uidit eygnũ nigrũ: et ꝓptea
nemo meminit. Cogitare tñ quis ñ
pot̃s facile ẽ enĩ illam fig᷑am quam
uidendo cognouunꝰ nigro colore ꝑ¬

Expanded text:
latrix quasi parentis et prolis. Et ideo unlatrix quasi parentis et prolis. Et ideo undecumque procedat, nec parens nec pAt enim si non meminimus nisi quod sensimus, neque cogitamus nisi quod meminimus; cur plerumque falsa cogitamus, cum ea quae sensimus non utique falso meminerimus: nisi quia voluntas illa quam conjunctricem ac separatricem hujuscemodi rerum jam quantum potui demonstrare curavi, formandam cogitantis aciem per abscondita memoriae ducit ut libitum est, et ad cogitanda ea quae non meminimus, ex eis quae meminimus, aliud hinc, aliud inde, ut sumat impellit; quae in unam visionem coeuntia faciunt aliquid quod ideo falsum dicatur, quia vel non est foris in rerum corporearum natura, vel non de memoria videtur expressum, cum tale nihil nos sensisse meminimus? Quis enim vidit cycnum nigrum? et propterea nemo meminit: cogitare tamen quis non potest? Facile est enim illam figuram, quam videndo cognovimus, nigro colore p
Abbreviated transcription (Latin):
rentẽ cum ꝓle ter copulat. Primo sp̃em
corꝑis cum ea qmͣ gignit in corꝑis sen¬
su. ⁊ ipsam rursus cum ea quȩ exilla¬
fit in memoria. atq istam quoq t̾rio
cum ea quȩ ex illa parit̾ in cogitantis
intuitu. S media copula que sccła ẽ.
cum sit uicinior: ñ tam suilis ẽ. pͥmȩ
qm t̾ciȩ. Uifiones enĩ due sunt: una
sentientis alt̾a cogitantis. ut autẽ pos¬
sit eẽ. uisio cogitantis: idõ fit in me¬
moria de uisione sentientis simile ali¬
quid. quo se ita conuertat incogitan¬
do acies animi: sic̾ se incernendo con¬
u̾tit ad corpꝰ acies ocłors. Propt̃ea dia ᷤ
in hoc gn̾e trinitates uolui cõm̃dare.
Unam cu̾̃uisio sentientis format᷑ ex corꝑe
aliam cũ uisio cogitantis format᷑ ex
memotia. Mediam uͦ nolui. quia ñ
ibi solet uisio dici. cũ memorie cõmen¬
dat᷑ forma que fit in sensu cernentis.
ubiq tñ uoluntas ñ apparet. nͥ copu¬

Expanded text:
rentem cum prole ter copulat: primo speciem rentem cum prole ter copulat: primo speciem corporis cum ea quam gignit in corporis sensu; et ipsam rursus cum ea quae fit ex illa in memoria; atque istam quoque tertio cum ea quae ex illa paritur in cogitantis intuitu. Sed media copula quae secunda est, cum sit vicinior, non tam similis est primae quam tertia. Visiones enim duae sunt; una, sentientis; altera, cogitantis: ut autem possit esse visio cogitantis, ideo fit in memoria de visione sentientis simile aliquid, quo se ita convertat in cogitando acies animi, sicut se in cernendo convertit ad corpus acies oculorum. Propterea duas in hoc genere trinitates volui commendare: unam, cum visio sentientis formatur ex corpore; aliam, cum visio cogitantis formatur ex memoria. Mediam vero nolui, quia ibi non solet visio dici, cum memoriae commendatur forma, quae fit in sensu cernentis. Ubique tamen voluntas non apparet, nisi copu
Abbreviated transcription (Latin):
tento nutu uoluntatis. ñ sic ẽ ahibi¬
ta memoria sensui corꝑis: ꝙiomͦ ipse
sensus adhibitus ẽ. lateris Ita et am¬
brilantes intenta in aliuo uoluntate
nescierunt qua transierint: Qd si non
uidissent: non ambulassent. aut ma¬
iore intentione palpando ambulassent:
presertim si ꝑ incognita ꝑgerent.S qr
facile quiambulaĩtunt. utiq uderuñ.
Quia uͦ non sic̃. sensus ocłoꝵ locis quoc̃q
ꝑgebant. ita ipsi sensui memoria uin
qd̾ in memoria ẽ. acem amini uelle aũ¬
tere: nichil ẽ aliud quam ñ inde cogi¬
mus ab specie corꝑis. et ꝑuenimꝰ usq ad
sp̾em que fit incontuitu cogitantis. qͣtu¬
or species reppiunt᷑. quasi gradatim natȩ
altera ex altera. Scd̃a de prima. t̾cia de
scda. quarta de t̾ria. Ab specie quippe cor¬
ꝑis qd cernit᷑. ex orit᷑ ea quȩ fit in sensu cer¬
nentis & ab eͣa quȩ fit in memoria. et ab
cogitantis. Quaꝑꝑter uoluntas quasipa¬

Expanded text:
ntento nutu voluntatis, non sic est adhibintento nutu voluntatis, non sic est adhibita memoria sensui corporis, quomodo ipse sensus adhibitus est litteris. Ita et ambulantes intenta in aliud voluntate, nesciunt qua transierint: quod si non vidissent, non ambulassent, aut majore intentione palpando ambulassent, praesertim si per incognita pergerent: sed quia facile ambulaverunt, utique viderunt: quia vero non sicut sensus oculorum locis quacumque pergebant, ita ipsi sensui memoria jungquod in memoria est, animi aciem velle avertere, nihil est aliud quam non inde cogimus a specie corporis, et pervenimus usque ad speciem quae fit in contuitu cogitantis, quatuor species reperiuntur quasi gradatim natae altera ex altera: secunda, de prima; tertia, de secunda; quarta, de tertia. A specie quippe corporis quod cernitur, exoritur ea quae fit in sensu cernentis; et ab hac, ea quae fit in memoria; et ab cogitantis. Quapropter voluntas quasi pa
Abbreviated transcription (Latin):
subtrahimꝰ corptis ne t̃agamus qͥͦl
nolirmus. uł suam tangebamus. abici¬
mus aut repellimꝰ. Ita motu corꝑis agit
uoluntas. ne sensus corꝑis reb sensibi¬
lib copulet᷑. & agit hoc qnͣtum potest.
Nam cũ in hac actione ꝓpt̾ conditionẽ ser¬
uilis mortalitatis difficultatẽ patit᷑. cru-¬
ciatus ẽ. consequens: ut uoluntati in¬
chil reliqui fiat nͥ tolerantia. Memoriã
uͦ a sensu uoluntas au̾tit. cum in aliuid ĩ d
ñei sinit inherere p̃sentia. Qd animatł¬
uert̾e facile ẽ. cum sepe coram loqñtem
nob̾ aliquẽ aliud cogitando ñ audisse
nob̾ uidemͣ falsum ẽ autẽ. Audiuimuᷤ
enĩ s ñ meminimꝰ: subinde ꝑ acirium
sensum labentib uocib alienato nutu
us itaq dixertmus cum tale aliquid
accidit. ñ meminimꝰ: quã ñ audiuimꝰ.
N am et legentib euenit. et mͥ sepissime:
ut ꝑlecta pagina uł epła. nesciam quid
legerim et repetam. In aliuo quapeul¬

Expanded text:
subtrahimus corpus ne tangamus quod subtrahimus corpus ne tangamus quod nolumus, vel si jam tangebamus, abjicimus aut repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, ne sensus corporis rebus sensibilibus copuletur. Et agit hoc quantum potest: nam cum in hac actione propter conditionem servilis mortalitatis difficultatem patitur, cruciatus est consequens, ut voluntati nihil reliqui fiat, nisi tolerantia. Memoriam vero a sensu voluntas avertit, cum in aliud intenta non ei sinit inhaerere praesentia. Quod animadvertere facile est, cum saepe coram loquentem nobis aliquem aliud cogitando non audisse nobis videmur. Falsum est autem: audivimus enim, sed non meminimus, subinde per aurium sensum labentibus vocibus alienato nutu us itaque dixerimus, cum tale aliquid accidit, Non meminimus, quam, Non audivimus. Nam et legentibus evenit, et mihi saepissime, ut perlecta pagina vel epistola, nesciam quid legerim, et repetam. In aliud quippe i
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. nec ullam contrectationẽ corꝑis
quã nunq sensit: pot̾ quisqͣm om̃i¬
no cogitare. At si ꝓpt̾ea nemo aliquid
corꝑale cogitat nisi qd̾ sensit. qr nemo
meminit corꝑale aliquid nͥ qd sensit:
sic̃ incorꝑib sentiendi. fic in memoria
ẽ. cogitandi modꝰ. Sensus enĩ accipit
fp̃em ab eo corꝑe qd̃ sentius. ⁊ a sen¬
su memoria a memoria uͦ acies cogi¬
tantis. Uoluntas porro sic̃ adungit sen¬
sum corꝑi. sic memoriã sensutr: sic co¬
gitantis aciem memoriȩ. Quȩ autẽ
tociliat ista atq conuingit. ipsa etiã
disuingit ac seꝑat .i. uoluntas. Sed
absentiendis corꝑib moti corpis se¬
ꝑat corꝑis sensus. ne aliquio sentiamꝰ.
aut ut sentire desmamꝰ. ueluti cum
ocłos abeo ꝗd̾ uidẽ nolumꝰ auertimꝰ.
uł claudimꝰ. Sic aures a sonis. sic na-¬
res ab odorib Ita etiam uł os Clauden-¬
do uł aliqtud exore respuendo a sa¬
porib auersam̃. In tactu qtioq uel

Expanded text:
fecit, nec ullam contrectationem corporis fecit, nec ullam contrectationem corporis quam nunquam sensit, potest quisquam omnino cogitare. At si propterea nemo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo meminit corporale aliquid nisi quod sensit, sicut in corporibus sentiendi, sic in memoria est cogitandi modus. Sensus enim accipit speciem ab eo corpore quod sentimus, et a sensu memoria, a memoria vero acies cogitantis. 15. Voluntas porro sicut adjungit sensum corpori, sic memoriam sensui, sic cogitantis aciem memoriae. Quae autem conciliat ista atque conjungit, ipsa etiam disjungit ac separat, id est, voluntas. Sed a sentiendis corporibus motu corporis separat corporis sensus, ne aliquid sentiamus, aut ut sentire desinamus: veluti cum oculos, ab eo quod videre nolumus, avertimus, vel claudimus: sic aures a sonis, sic nares ab odoribus. Ita etiam vel os claudendo, vel aliquid ex ore respuendo a saporibus aversamur. In tactu quoque vel
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem quȩ foris uisensibilib ⁊insen¬
sib agit. s eas cogito corpoꝵ species
quas narrant uerb sons significatis
quas utiq ñ reminiscens s audiens
cogito .s si diligentius considemꝰ
audirẽ: non tñ generaliter singła
meminissem. Qui enĩ mͥ narrat ũbi
gr̃s aliquẽ montẽ situa exutũ ⁊ oleis
indcitũ: ei narrat qͥ meminerim spe¬
cies. et montium: ⁊ siluarũ. & olearũ.
e uas si oblitus essem. quid dicẽt om̃ino
nescirem. et ideo narrationem illam co-¬
gitare ñ possem. Ita fit ut om̃is qui cor¬
ꝑalia cogitat. siue ipse aliquio fingat.
telligat narrantẽ. uł futura pͣnuntian¬
tem: ad memoriã suam recurrat.: ⁊ ibi
repꝑtat modũ atq mensurã omĩum
formarũ quas cogitans intuet᷑. Nam ne¬
q colorem quẽ nunqͣm uidit. neq fi¬
guram cotꝑis. nec sornũ quẽ nunqm
audiuit. nec sap orem quẽ ntinquam
gustauit. nec odorem quẽ nunꝙͣ. ole¬

Expanded text:
nitatem, quae foris in sensibilibus et in sennitatem, quae foris in sensibilibus et in sensibus agitur: sed eas cogito corporum species, quas narrans verbis sonisque significat; quas utique non reminiscens, sed audiens cogito. Sed si diligentius consideremus, audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim mihi narrat, verbi gratia, aliquem montem silva exutum, et oleis indutum, ei narrat qui meminerim species et montium et silvarum et olearum; quas si oblitus essem, quid diceret omnino nescirem, et ideo narrationem illam cogitare non possem. Ita fit ut omnis qui corporalia cogitat, sive ipse aliquid confingat, terita narrantem, vel futura praenuntiantem, ad memoriam suam recurrat, et ibi reperiat modum atque mensuram omnium formarum quas cogitans intuetur. Nam neque colorem quem nunquam vidit, neque figuram corporis, nec sonum quem nunquam audivit, nec saporem quem nunquam gustavit, nec odorem quem nunquam ol
Abbreviated transcription (Latin):
meminerim. Atq is solem: ita cetera.
hȩ autem rerum formȩ qm̃ corꝑales atq
sensibiles sunt: errat qͥdem animꝰ cum
eas opinant᷑ eo modo foris eẽ. quomͦ int̾
cogitat uł cum iam int̾ierunt foris &
adhuc inmemoria retinent᷑. uł cum
alt̾ter etiam cũ memintmꝰ ñ recordan¬
di fide s cogitandi uarietate format᷑.
quanqͣm sepissime credamꝰ etiam uera
narrantib: quȩ ipsi sensib ꝑ ceꝑunt.
Quȩ cum inipso auditu qnͣdo narrant᷑
cogitamꝰ: ñ uidet᷑ ad memoriã retor¬
queri acies ut fiant uisiones cogi¬
tantiũ̃. Neq enĩ ea nob̃ recordantib.
s alio narrante cogitamꝰ. Atq illa tri¬
nitas ñ hic uidet᷑ expleri que fit cũ
species in memoria latens. et uisiore¬
cordantis t̾cia uoluntate coplantur.
Non enĩ ꝗd latebat in memoria mea.
s audio cogito: cum aliquid mͥ nar¬
rat᷑. Non ipsas uoces loquentis dico.
ne qͥsqͣm putet in illam me exisse tri¬

Expanded text:
meminerim: atque ut solem, ita caetera. meminerim: atque ut solem, ita caetera. e autem rerum formae, quoniam corporales atque sensibiles sunt, errat quidem animus, cum eas opinatur eo modo foris esse, quomodo intus cogitat, vel cum jam interierunt foris, et adhuc in memoria retinentur, vel cum aliter etiam, quod meminimus, non recordandi fide, sed cogitandi varietate formatur. 14. Quanquam saepissime credamus etiam vera narrantibus, quae ipsi sensibus perceperunt. Quae cum in ipso auditu quando narrantur cogitamus, non videtur ad memoriam retorqueri acies, ut fiant visiones cogitantium: neque enim ea nobis recordantibus, sed alio narrante cogitamus: atque illa trinitas non hic videtur expleri, quae fit cum species in memoria latens et visio recordantis tertia voluntate copulantur. Non enim quod latebat in memoria mea, sed quod audio, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis dico, ne quisquam putet in illam me exisse tri
Abbreviated transcription (Latin):
tot quot sensimꝰ. & quanta sensimꝰ. ⁊ sic̃ut
sensimꝰ. ex corꝑis enĩ sensi. eas in memoriã
cõbibet animꝰ. uisiones tñ ille cogitantiũ.
ex his qͥdem reb que sunt inmemorta: s¬
tñ innumerabilit̾ atq om̃ino infuute
multiplicant᷑ at uariant᷑. Unũ quippe
solem memim: qr sicuti ẽ. utũ uidi.
Si uoluero autẽ duos cogito. tił tres uł qͦt¬
qtͦ uolo. S ex eadem memoria qua unũ
memun. format᷑ acies multos cogitantis.
Et tantũ memini qͣnͣtum uidi. Si enĩ ma¬
iorem uł minorẽ memini qmͣ uidr: iã
ñ memini qd̃ uidi. & ideo nec memini.
Quia uͦ memini: tantũ memini qnͣtum
uidi. Uel maiorẽ tñ ꝓ uoluntãte cõgito
uł minorẽ. et ita memini ut uidi. Cogito
autẽ sic̃ uolo currentẽ. ⁊ t̾ibi uolo statem.
unde uolo et quo uolo uenientẽ. Quadr̃
etiam mͥ cogitare imyditu ẽ. cum rotũ
solem uiridem nunqm uidim: ⁊ edõ non

Expanded text:
tot quot sensimus, et quantas sensimus, et sicut tot quot sensimus, et quantas sensimus, et sicut sensimus: ex corporis enim sensu eas in memoriam combibit animus: visiones tamen illae cogitantium ex iis qtamen innumerabiliter atque omnino infinite multiplicantur atque variantur. Unum quippe solem memini, quia sicuti est, unum vidi: si voluero autem, duos cogito, vel tres, vel quotquot volo; sed ex eadem memoria qua unum memini formatur acies multos cogitantis. Et tantum memini, quantum vidi. Si enim majorem vel minorem memini, quam vidi, jam non memini quod vidi, et ideo nec memini. Quia vero memini, tantum memini quantum vidi, vel majorem tamen pro voluntate cogito, vel minorem: et ita memini, ut vidi; cogito, autem sicut volo currentem, et ubi volo stantem, unde volo et quo volo venientem. Quadrum etiam mihi cogitasolem viridem nunquam viderim, et ideo nec
Abbreviated transcription (Latin):
trix uoluntas. ut sit hoc totum uirũ quid¬
mi acies simul omĩa quȩ memoria tenet
uno aspectu contueri alt̾nanti uicissim
cedendo ac succedñdo trinitates cogita¬
tionũ. atq ita fit ista innumerabiliter
numerosissima trinitas nec tñ infinita.
si numerus in memoria reconditarum
rerum non excedatur: Ex quo enim ceꝑit
unꝰ quisq sentire corꝑa quolibet corꝑis sen¬
su. etiam si posset adiungẽ quorũ oblitus
ẽ certus ac det̾minatus ꝓfecto numerus fo¬
ret. qnͣus innum̾abilis. Dicimꝰ enĩ inuui¬
merabilia. ñ solum infinita. s etiam quȩ
ita finita sunt: ut facultatem numeran¬
tis excedant. S hinc aduerti aliqͣnto ma¬
nifestius pot̃. aliud eẽ. qd reconditum me-¬
moria tenet.⁊ aliuo qd̾ inde incogitatio¬
ne recordantis expͥmit᷑: qmuis cumfit uir¬
ut̾usq copulatio unu idemq uideat᷑: quia
meminisse ñ possumꝰ corꝑum species. nͥ

Expanded text:
trix voluntas, ut sit hoc totum unum quidtrix voluntas, ut sit hoc totum unum quides animi simul omnia quae memoria tenet, uno aspectu contueri, alternant vicissim cedendo ac succedendo trinitates cogitationum, atque ita fit ista innumerabiliter numerosissima trinitas: nec tamen infinita, si numerus in memoria reconditarum rerum non excedatur. Ex quo enim coepit unusquisque sentire corpora quolibet corporis sensu, etiam si posset adjungere quorum oblitus est, certus ac determinatus profecto numerus foret, quamvis innumerabilis. Dicimus enim innumerabilia, non solum infinita, sed etiam quae ita finita sunt, ut facultatem numerantis excedant. 13. Sed hinc adverti aliquanto manifestius potest, aliud esse quod reconditum memoria tenet, et aliud quod inde in cogitatione recordantis exprimitur, quamvis cum fit utriusque copulatio, unum idemque videatur: quia meminisse non possumus corporum species, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
memoria continent᷑ ꝓ duc̃e: aditinetis si
tur. Idẽ. excopłatione rei cuiꝰdam quã re¬
cordati sumꝰ ⁊ usionis quȩ iñ facta ẽ in a¬
cie cogitantis cũ recordati sumꝰ. ipsa quȩ
utrunq copulat uoluntas requirit ⁊i aliud
qd̾ quasi uicinũ ẽ atq contiguũ recordan¬
ti õot gͥ huiꝰ gn̾is trimitares. quot recor¬
dationes: quia nulla ẽ. earum ribi ñ hȩc
tria sint. Illud qd̾ in memoria reconditũ
ẽ: etiam ante qm cogitet᷑. et illud qd̃ fit in
cogitatione cum cernit᷑. et uoluntas u¬
trũq ꝯuingens. et ex utͦq ac t̾cia se ipsa
unũ aliquid complens. An potius ita cog¬
noscit᷑ una q̃dam in hoc gen̾e trinitas.
et unũ aliquid gn̾aliter dicamꝰ quicquid
corꝑ aliũ specierum in memoria latet. et
rursꝰ unũ aliquid gen̾alem uisionẽ ani¬
mitalia recordantis atq cogitantis. qͦrũ
duoꝵ copłationi t̾cia conungit᷑ copula¬

Expanded text:
memoria continentur procedere, adjunctis simmemoria continentur procedere, adjunctis simtur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recordati sumus. Sed ipsa quae utrumque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Tot igitur hujus generis trinitates, quot recordationes, quia nulla est earum ubi non haec tria sint; illud quod in memoria reconditum est etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita cognoscitur una quaedam in hoc genere trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid corporalium specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copula
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmit᷑. qñ utrunq in cogitando ita
copulat. ut tanqͣm unũ singłariter
appareat. et discerni nͥ ratione ñ possit:
Atq illud pͥmũ tudendum ẽ. non eẽ. poᷤᷤ¬
se uoluntatẽ reminiseendi nͥ uł totum
uł aliquid rei eiꝰ qͣm reminisci uolumꝰ.
in penetrabilib memorie teneamꝰ. Qđ
enim om̃imͦ et omĩ ex parte obliti fue¬
rimꝰ: nec reminiscendi uoluntas ex o¬
rit᷑. Cm̃ quicqͥd recordari uolumꝰ: re¬
cordati iam sumꝰ. in memoria nr̃a ẽẽ
uł fuisse. U̾bi gr̾a si recordari uolo qͥd
heri cenauerim: aut recordatus iam
sum cenasse me. aut si et hoc nũdum.
certe cirea ipsum tempus aliquio recorda¬
tus sum: si nicħ aliud ipsum saltẽ hester¬
nũ diem. et eiꝰ eam partẽ qua cenari solet.
et quid sit cenare. Nam si nicħ tale recor¬
datꝰ eẽm: quid heri cenaĩtim recordari uel¬
le ñ possem. Unde intelligi potest uolun¬
tatẽ reminiscendi ab his quidem reb quȩ

Expanded text:
exprimitur, quando utrumque in cogitando ita exprimitur, quando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat, et discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibus memoriae teneamus. Quod enim omni modo et omni ex parte obliti fuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quidquid recordari volumus, recordati jam sumus in memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud, ipsum saltem hesternum diem, et ejus eam partem qua coenari solet, et quid sit coenare. Nam si nihil tale recordatus essem, quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae
Abbreviated transcription (Latin):
ista. Consequens ẽ autẽ ut si non ẽ. illa
uera parens: nec ista uera sit ꝓles s
et illa uera sit parens. et ista quasi pro¬
les aliquio insinuiant: unde int̃ora
atq ueriora exercitatius ueriusq
ifficilius iam plene discernitur
utrũ uoluntas quȩ memorie co-¬
p̃ulat uisionẽ. non fit alicuiꝰeor siue
parens siue ꝓles. Et hanc discretio
enimsic̃ foris facile discernebat᷑ forma¬
tus sensus asensibili corꝑe ⁊ uolun¬
tas ab utroq ꝓpt̾ nature du̾isitatem
quȩ in est abinuicem om̃ib trib de
qua satis supͣ disseruimꝰ. ita et hic pot̃.
Qmͣuis enĩ hec trinitas de qua ninc
querit᷑. forinsecꝰ inuecta ẽ. animo: in¬
tus cũ agit᷑ et non ẽ. quicqmͣ eiꝰ pret̾
ipsus animi nat᷑am. Quo gͥ pacto de-¬
monstrari pot̃ uoluntatẽ nec quasi
parentẽ nec quasi ꝓlem eẽ. siue corpo-¬
ree simlltudinis que memoria conti¬
net᷑ suie eiꝰ quȩ inde cum recordam᷑

Expanded text:
istam. Consequens est autem, ut si non est illa istam. Consequens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuant, unde interiora atque veriora exercitatius certiusque Difficilius jam plane discernitur, utrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionenim, sicut foris facile discernebatur formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus tribus, de qua satis supra disseruimus, ita et hic potest. Quamvis enim haec trinitas, de qua nunc quaeritur, forinsecus invecta est animo; intus tamen agitur, et non est quidquam ejus praeter ipsius animi naturam. Quo igitur pacto demonstrari potest, voluntatem nec quasi parentem, nec quasi prolem esse, sive corporeae similitudinis quae memoria continetur, sive ejus quae inde cum recordamur
Abbreviated transcription (Latin):
concepta ẽ. cum iamñ ex corꝑe sensꝰ
corꝑis s ex memoria format᷑ ac ies ani¬
mi.cum inipsa memoria species inhe¬
serit corꝑis qd̃ forinsecus sensimꝰ. illã
sp̃em qriȩ in memoria ẽ. quasi parentẽ
dicimꝰ eius quȩ fit inphantasia cogitã¬
tis. Erat enĩ i memoria ⁊ pͥusquam
cogitaret᷑ a nob̾: sic̃ erat corpꝰ in loco. et
pͥusqͣm senuret᷑ ut uisio fieret.s cum
cogitat᷑ ex illa qm memoria tenet. expͥ¬
mit᷑ in acie cogitantis. ⁊ reminiscendo
format᷑ illa species. que quasi ꝓles est.¬
A cies quippe amii quȩ format᷑ ex memo-¬
ria cum recordando aliquid cogitamꝰ
ñ ex ea specie ꝓcedit qm meminimus
uisam: qñqͥdem eorum meninisse ñ pos¬
semꝰ nisi uidissemꝰ acies autẽ animi q̃
reminiscendo format᷑. et etiam pͥus¬
qm corpis qd̾ menunimꝰ uidemꝰ. Quan
quam itaq forma que fit inacie recor¬
dantis ex ea fiat que mẽ. memorie: ip¬
sa tñ acies non inde existit. s erat añ

Expanded text:
concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam corquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante
Abbreviated transcription (Latin):
rationali actioni quȩ inreb corꝑalib tempa¬
lib q̃ uersat᷑ ꝑicłosa ẽ. ninia in inferiora pro¬
gressio: debet hab̾e potestatẽ suꝑ caput. qd in¬
dicat uelamentũ. quo significat᷑ eẽ. cohiben¬
da Gratia ẽ. enĩ sc̃is angłis sac̾ta e pia sig¬
nificatio. Nam ds ñ ad tempꝰ uidet nec ali¬
quid noui fit in eiꝰ uisione atq scientia. cum
aliquio temꝑaliter ac tnsitorie gerit᷑. sic̃ inde
affitiunt᷑ sensus. ul carnales animaliũ ⁊ ho¬
nunũ uł etiam selestes angłor. In isto quippe
manifesto sexu mascłi et femine apłs paulus
occultioris cuiꝰdã rei figurasse mysteriũ. ł huic
intelligi ꝑot̃. qd cu alio loco dicat. uerã udu¬
am eẽ. desolatam sñ filiis ⁊ nepotib tñ eam

Expanded text:
rationali actioni quae in rebus corporalibus temporarationali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, periculosa est nimia in inferiora progressio; debet habere potestatem super caput, quod indicat velamentum quo significatur esse cohibenda. Grata est enim sanctis Angelis sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi fit in ejus visione atque scientia, cum aliquid temporaliter ac transitorie geritur, sicut inde afficiuntur sensus vel carnales animalium et hominum, vel etiam coelestes Angelorum. 11. In isto quippe manifesto sexu masculi et feminae apostolus Paulus occultioris cujusdam rei figurasse mysterium, vel hinc intelligi potest, quod cum alio loco dicat, veram viduam esse desolatam, sine filiis et nepoti
Abbreviated transcription (Latin):
telligñda intagine di seꝑat feminã. Dic to
enĩqd̃ fec̃ ds hominẽ ad imaginẽ cłi: fec̃
eũinguit masculũ et feminã. uł certe a¬
rẽ autẽ non. & ido ipsa hoc facere uibet᷑:
Nisi credo illud eẽ. qd iam dixi cũ de natura
humane m̃tis agerem. mulierẽ eum utro
suo eẽ imaginẽ dei. ut una imnago sit tota
illa sub̃a. cũ autẽ ad adiutorĩ distribuit᷑ qd
adeã ipsam solã attinet ñ ẽ. imago dei. qd̾
autẽ ad uirũ solũ attinet imago di ẽ tam
plena atq uitegre qm inunũ conuncta
muliere: sic̃ de natura humanȩ m̃tis dixi¬
mus qi a& sitota cõtemplet᷑ ueritatẽ imago
deiẽ: et cum ex ea distribuit̃ aliqiud. ⁊ qua¬
dam iitentione deruiat᷑ ad actionẽ rerũtem¬
ꝑaliũ nichilominꝰ ex qua parte conspectam
consulit u̾itatem. imago dei ẽ: ex qua uͦ intñ¬
dit̾ inagenda inferiora ñ ẽ imago dei. Et qm̃
non ẽ. cohibenda ut se inde contineat aetem¬
ꝑet: ideo uir ñ debet uelare cap̃. Quia uͦilli

Expanded text:
at feminam. Dicto enim quod fecit Deus hominem ad imaginem Dei, Fecit eum, inquit, masculum et feminam: vel certe arem autem non, et ideo ipsa hoc facere jubetur? nisi, credo, illud quod jam dixi, cum de natura humanae mentis agerem, mulierem cum viro suo esse imaginem Dei, ut una imago sit tota illa substantia: cum autem ad adjutorium distribuitur, quod ad eam ipsam solam attinet, non est imago Dei; quod autem ad virum solum attinet, imago Dei est, tam plena atque integra, quam in unum conjuncta muliere. Sicut de natura humanae mentis diximus, quia et si tota contempletur veritatem, imago Dei est; et cum ex ea distribuitur aliquid, et quadam intentione derivatur ad actionem rerum temporalium, nihilominus ex qua parte conspectam consulit veritatem, imago Dei est; ex qua vero intenditur in agenda inferiora, non est imago Dei. Et quonnon est cohibenda, ut se inde contineat ac temperet; ideo vir non debet velare caput. Quia vero illi
Abbreviated transcription (Latin):
in agnitione dei scdm imaginẽ eiꝰ qui cre¬
auit eum: milli dubium ẽ. ñ scłm corpꝰ.
neq scd̾m qmͣlibet animi partẽ. s scd̾m
rationalem mentẽ ubi potest eẽ. agnitio dei.
hominẽ factum ad imaginẽ eiꝰ qui creauit
eum. Scdm hanc autẽ rationẽ efficimur
etiã filii dei ꝑbaptisinum xp̃i. & induen

Expanded text:
in agnitionem Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum, nulli dubium est, non secundum corpus, neque secundum quamlibet animi partem, sed secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio Dei, hominem factum ad imaginem ejus, qui creavit eum. Secundum hanc autem renovationem, efficimur etiam filii Dei, p
Abbreviated transcription (Latin):
dei. contexuit dicens. fecit eũ masculum
⁊ feminã. fecit eos. ibñ dixit eos uel suta
distinguendum ẽ. & fecit ds hominẽ. et
deinde inferat᷑ ad imaginẽ dei fecit eũ.
sum aliquid intelligeret᷑. sicuti st̃ quos
hermafroditos uocant. cum etiã sic non
mendatiũ possit intelligi utruq in nu¬
mero singłari ꝓpt̃ id qd̃ dictumẽ. duo
in carne una: curgͦ ut dice ceꝑam in
natura hominis ad imaginẽ dei facta p̃¬
ter masculit e feminã ñ ꝯmemorat sẽͥp-¬
tura: Ad mplendã quippe imaginẽ tͥn-¬

Expanded text:
Dei; contexuit dicens, Fecit Deus eum; masculum Dei; contexuit dicens, Fecit Deus eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos ? Vel si ita distinguendum est, Et fecit Deus hominem; ut deinde inferatur, ad imaginem Dei fecit illum; uosum aliquid intelligeretur, sicuti sunt quos hermaphroditos vocant: cum etiam sic non mendaciter possit intelligi utrumque in numero singulari, propter id quod dictum est, Duo in carne una. Cur ergo, ut dicere coeperam, in natura hominis ad imaginem Dei facta, praeter masculum et feminam non commemorat Scriptura? Ad implendam quippe imaginem T
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i dñi nr̃i: tanqͣm de alio supͣ dic̾et. Qͥd
ẽ enĩ filius dei p̃destinatus ex resurrectio¬
.xp̃i. aut filus dei ex resurrectione mor¬
tuorũ iħu xp̃i: cum dicipotuisset usita¬
te in uirtute sua aut scdm sp̃m sc̃ifica¬
tionis sue. aut resurrectione mortuor
eiꝰ uł mortuor suors. ñ cogim᷑ intellige
aliam ꝑsonams unã eandẽq scilicet
intͥnitate: s ipsam unã eandẽq tͥnitatẽ.
qui ẽ unꝰ d̾s ad cuiꝰ imaginẽ factus ẽ ho¬
mo. Que cum ita sint. si eãdem trinita¬
tis imagine̾ ñ in uno s intrib homini¬
bus acceꝑimꝰ. patre. & matre. & filio. non
erat gͦ ad imaginẽ dei factus homo.
andeqͣm uxor ei fieret ⁊ anteqmͣ filium
ꝓpagarent. quia ñdum erattͥnitas. An
dicit aliquis. iam trinitas erat. quia et¬
siñdum forma ꝓpͥa iam tñ originali
natura et mulier inlatere uiri: ifi¬
luis in lumb̾ patͥs. Cur gͦ enĩ scͥptura
chixisset fecit ds hominẽ ad imaginẽ

Expanded text:
i nostri : tanquam de alio supra diceret. Quid est enim Filius Dei praedestinatus ex resurrectioChristi, aut, Filius Dei ex resurrectione mortuorum Jesu Christi; cum dici potuisset usitate, In virtute sua, aut, Secundum Spiri resurrectione mortuorum ejus, vel mortuorum suorum, non cogimur intelligere aliam personam, sed unam eamdemque, scilicet in Trinitate, sed ipsam unam eamdemque Trinitatem, qui est unus Deus, et ad cujus imaginem factus est homo. 8. Quae cum ita sint, si eamdem Trinitatis imaginem, non in uno, sed in tribus hominibus acceperimus, patre et matre et filio, non erat ergo ad imaginem Dei factus homo antequam uxor ei fieret, et antequam filium propagarent; quia nondum erat trinitas. An dicit aliquis: Jam trinitas erat, quia etsi nondum forma propria, jam tamen originali natura et mulier erat in latere viri et filius in lumbis patris? Cur ergo, cum Scriptura dixisset, Fecit Deus hominem ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
e dilectio & sobria scĩfatitio ñ inuenit᷑: mari¬
festum ẽ. quid apłs significare uoluerit. icło
sigurate ac mystice qui a deuelando mulie¬
bri capite loquebat᷑. Qd nͥ ad aliquod secretũ
sacram̃ti referat᷑. in ane remanebit. Siẽ enĩ
ñ solum ueratissima ratio. s etiã ipsiꝰ apli
declarat auctoritas: ñ scđm formã corꝑis hõ
factus ẽ. ad imaginẽ dei. s scd̾m rationalem
mẽtem. Cogitatio quippe turpit̾ uana ẽ: ꝗ̃
opinat᷑ dm̃ menbrorꝰ corꝑalũi limam̃tis
apłs dicit. renouamin spͣi mentis ur̃e. et
incluite nouĩ hoĩem. eũ qui scd̾m dm̃ crea¬
tus ẽ: Et alibi aꝑtus. Exe entes uos inqͥc¬

Expanded text:
tio et sobria sanctificatio non invenitur: manifestum est quid Apostolus significare voluerit; ideo figurate ac mystice, quia de velando mulieris capite loquebatur, quod nisi ad aliquod secretum sacramenti referatur, inane remanebit. 12. Sicut enim non solum veracissima ratio, sed etiam ipsius Apostoli declarat auctoritas, non secundum formam corporis homo factus est ad imaginem dei, sed secundum rationalem mentem. cogitatio quippe turpiter uana est, quae opinatur deum membrorum corporalium liniamentis atus apostolus dicit: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouumu hominem, eum qui secundum deum creatus est? et alibi apertius: ex
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ñ ei de quo dixerat. dñi ẽ. salus. nterũ
te eruar a temptatione. Et iterum. sopłi
sub te cadent in corde mimicorũ regis.
Ac si dic̾ẽt. In corde immicoꝵ tuor. Si
uoluit. cum dic̾et in corde inimicorum
regis. Barins ista in noui testam̃ti lict̃s

Expanded text:
sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, te eruar a tentatione. Et iterum, Populi sub te cadent in corde inimicorum regis : ac si diceret, In corde inimicorum tuorum. Ei voluit, cum diceret, in corde inimicorum regis. Rarius ista in Novi Testamenti litteris