comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortem. sedȩtiam dum ille ui-¬
uit debet habere in animo. ut
ȩtiam si non euenerit. uoluntas
ipsius & ꝓpositũ adño coronet᷑
ꝙ. dicat: hoc uoueo. atq ꝓmit¬
to: si michi humanũ aliquid
quod non opto contigerit: ni-¬
chil aliud faciam: quam incon¬¬
runt om̃ia scđ̃m legem dominiꝰ
reuersi sunt ingalileam: inciui¬
tatem suam nazareth: Pretermi¬
sit hȩc lucas:quȩ amatheo satis
exposita nouerat. Dñm uide¬
licet posthȩc. ne ab herode necan¬¬
dus inueniretur: egyptũ apa¬
rentib eẽ delatũ: defunctoq he-¬
rode sic demũ galileam reũsum
narareth ciuitatem suam inha¬¬
bitare cȩpisse: Solent enĩ ȩuuan¬
gelistȩ singuli sic omittere que¬
dam quȩ uel ab aliis cõmemo¬¬
rata uiderint: uel ab aliis com¬
memoranda insp̃u p̃uiderint.
ut continuata suȩ narrationis
seriȩ quasi nulla p̃termisisse ui¬
deantur: Quȩ tam̃ alterĩ ȩuuan.¬
gelistȩ considerata scriptura qͦ

Expanded text:
mortem viri, sed etiam cum ille vivmortem viri, sed etiam cum ille vivit debet habere in animo, ut etiamsi non venerit voluntas ipsius et propositum, a Domino coronetur, et dicat: Hoc voveo atque promitto, si mihi humanum aliquid quod non opto contigerit, nihil aliud faciam quam inconrunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam in civitatem suam Nazareth. » Praetermisit hoc loco Lucas, quae a Mattheo satis exposita noverat, Dominum videlicet, postdus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum, defunctoque Herode sic demum Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omittere quaedam quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuata suae narrationis serie, quasi nulla praetermisisse videantur, quae tamen alterius evangelistae considerata Scriptura, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tur: uenit ꝓphes mulier de qua
seribitur: Et erat anna ꝓpħes.
filia phanuel: de tͥbu aser: Quã
pulcher ordo:Nonuenit ante
uirum mulier sed prius uenit
symeonqͥapp̃hendit infantẽ &. te-¬
nuit inbrachiis suis: dein mulier
sed dictum est generalit̃ quod
confessa sit dño & locuta de eo
om̃ib qui expectabant redemp¬
tionem ierłm: & iuste sc̃a muli-¬
er sp̃m ꝓphandi meruit accipe
quia longa castitate. longisꝙ
ieiunis: adhoc culmen ascende¬¬
rat. Uidete mulieres testimoni-¬
um annȩ: & imitamini illud:
Si quando uob euenerit. ut per¬¬
datis uiros: considerate quid
in ea scriptũ sit: Septem annis
uixit auirginitate sua c̃uiro suo:
& reliqua: Propterea ꝓpħes fu¬
it. Neq ut libet & fortuitu. sp̃s
sc̃s habitauit in ca. Bonum ẽ.
ꝙ primũ. siqua potest uirginita¬
tis grãm possidere: Si autẽ hoc
non potuerit sed euenerit ei ut
ꝑdat uirum: uidua ꝑseueret:
Quod quide non solum post

Expanded text:
tur, venit prophetes mulier, de qua tur, venit prophetes mulier, de qua scribitur: Et erat Anna prophetissa, filia Phanuel de tribu Aser. Quam pulcher ordo! Non venit ante virum mulier, sed primum venit Simeon, qui apprehendit infantem, et tenuit in brachiis suis: deinde muliesed dictum est generaliter quod confessa sit Domino, et locuta de eo omnibus qui exspectabant redemptionem Israel. Et juste sancta mulier spiritum prophetandi meruit accipere, quia longa castitate, longisque jejuniis ad hoc culmen ascenderat. Videte, mulieres, testimonium Annae, et imitamini illud, si quando vobis evenerit ut perdatis viros. Considerate quid de ea scriptum sit: Septem annis vixit a virginitate sua cum viro suo, et reliqua, propterea prophetes fuit. Neque enim ut libet et fortuito Spiritus sanctus habitavit in ea. Bonum est et primum, si qua potest virginitatis gratiam possidere. Si autem hoc non potuerit, sed evenerit ei ut perdat virum, vidua perseveret. Quod quidem non solum post
Abbreviated transcription (Latin):
non sine doloris affectu potuit
crucifigi: Nam & ferrum quod
anima ioseph ꝑtransisse canit.
nullum melius quam dura tri¬¬
bulatio mentis intelligitur: Ut
reuelent᷑ ex multis cordib cogi¬
tationes: Cogitationes erant ma¬¬
le in hominibus: quȩ ꝓpterca
reuelatȩ funt. ut ꝓlate in medi¬
um ꝓderentur: &. interfectȩ atq¬
emortuȩ eȩ̃ desinerent: & occi-¬
deret cas: ille qui ꝓ nob mortu¬
us ẽ. Quamdiu enim abscondi-¬
tȩ crant cogitationes. nec ꝓlate
inmedium: impossibile erat cas
penitus interfici: Unde &. nos si
peccauerimꝰ: debemꝰ dĩcere: Pec¬
catum meũ notũ feci tibi: et ini-¬
quitatẽ meam non abscondi.
& reuelauerimus peccata nr̃a
non solum do sed & his qui pos¬
sunt mederi uulnerib nr̃is
atꝙ peccatis: delebunt᷑ peccata
nr̃a ab eo qui ait: ecce delebo
ut nubem iniquitates tuas. et
sicut caliginẽ peccata tua: Post
symeonis ꝓphetiam. quia necesse
erat ut mulieres ȩtiam saluaren¬

Expanded text:
non sine doloris affectu potuit non sine doloris affectu potuit videre crucifigi. Nam et ferrum quod animam Joseph pertransisse canitur, nil melius quam dura tribulatio mentis intelligitur. Ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Cogitationes erant malae in hominibus, quae propterea revelatae sunt, ut prolatae in medium, perderentur, et interfectae atqemortuae esse desinerent, et occideret 301-302 eas ille qui pro nobis mortuus est: quamdiu enim absconditae erant cogitationes, nec prolatae in medium, impossibile erat eas penitus interfici. Unde et nos, si peccaverimus, debemus dicere: Peccatum meum notum feci tibi, et iniquitatem meam non abscondi. et revelaverimus peccata nostra non solum Deo, sed et his qui possunt mederi vulneribus nostris atque peccatis, delebuntur peccata nostra ab eo, qui ait: Ecce delebo ut nubem iniquitates tuas, et sicut caliginem peccata tua . Post Simeonis prophetiam, quia necesse erat ut mulieres etiam salvaren
Abbreviated transcription (Latin):
tentio aliis dicentib figuram
clauorũ thomȩ monstrauit in
manib suis: aliis e regione trac¬¬
tantibus: Si idem corpus ha
buit: quomodo clausis ingres¬
sus est hostiis & stetit Uides gͥ
ut argum̃tis uariis etiam resur¬¬
rectioni eius questio concitet᷑.
& sit signũ cui contradicitur:
Ego et hoc quod ꝓphȩ rumore
contradicitur: Sunt enĩ plures
heretici: qui asserunt eum a
ta ꝑsequi: Om̃ia quȩ de eo nar¬¬
rat hystoria: signum ẽ. eui con¬¬
tradicit᷑: Non quo contradi¬
cant hũ qui credunt in cum:
quȩ scripta sunt: sed quia apud
incredulos uniuersaquȩ de eo
scripta sunt. signũ sit cui contra¬
dicatur: Deinde symcon ait: Et
tuam ipsius anĩmã ꝑtransibit
beatam mariã ex hac uita gla-¬
dii occisione migrasse: p̃sertim
cum non anima sed corpus fer¬
ro soleat interfici: Unde restat
intelligi gladiũ illum de quo
ꝓpria mori. mortemq ipsam
non dubitaret eẽ deuicturum:
ut sua tamen carne ꝓcreatum.

Expanded text:
tentio: aliis dicentibus, fixuram tentio: aliis dicentibus, fixuram clavorum Thomae ostendit in manibus suis : aliis e regione tractbuit, quomodo clausis ingressus est ostiis, et stetit? Vides igitur ut argumentis variis etiam resurrectioni ejus quaestio concitetur, et sit in signum cui contradicitur. Ego et hoc quod sanctorum procontradicitur. Sunt enim plures haeretici, qui asserunt eum abta persequi? Omnia quae de eo narrat historia, signum est cui contradicitur, non cui contradicant hi qui credunt in eum. quae scripta sunt, sed quia apud incredulos universa quae de eo scripta sunt, signum sint cui contradicitur. Deinde Simeon ait: Et tuam ipsius animam pertransibit beatam Mariam ex hac vita gladii occisione migrasse, praesertim cum non anima, sed corpus soleat ferro interfici. Unde restat intelligi gladium illum de quo propria mori, mortemque ipsam non dubitaret esse devicturum, ut sua tamen carne procreatum,
Abbreviated transcription (Latin):
inam &. in resurrectionẽ mul¬
torum positus est in ifrł̃. hoc
est in his qui plena possunt
acie. & ratione conspicere et
insignũ: cui contradicetur
Omnib quȩ narrat hystoria
de saluatore contradicit᷑. Uir¬¬
go mater ẽ: signum est. cui con¬
tradicitur: Marcionite contra.¬
dicunt huic signo: & aiunt pe-
nitus eum de muliere non ẽẽ
generatũ: Nebionite contradi¬
cunt signo: dicentes. ex uiro et
muliere ita natum ẽẽ. ut nos
quoq: nascimur: Habuit cor¬¬
pus humanũ: Et hoc signum
ẽ: cui contradicitur: Alii enim¬
eum dicunt uenisse de cęlis:
alii tale quale nos corpus ha¬¬
buisse. ut ꝑsimilitudinẽ corpo¬¬
ris etiam nr̃a corpora redime¬
ret apeccatis: & daret nobis
spem resurrectionis: Besurrex̃.
amortuis: & hoc signum est
cui contradicitur: Quomodo
resurrexit: utrum ipse. et talis.
qualis mortuus ẽ an certe in
melioris substantiȩ corpus re.¬
surrexerit: Et est infinita con¬

Expanded text:
inam et in resurrectionem mulinam et in resurrectionem multorum positus est in Israel, hoc est, in his qui plena possunt acie et ratione conspicere. Et in signum cui contradicetur. Omnibus quae narrat historia de Salvatore, contradicitur. Virgo mater est, signum est cui contradicitur. Marcionistae contradicunt huic signo, nitus eum de muliere non esse generatum. Ebionitae contradicunt signo, dicentes ex viro et muliere ita natum esse, ut nos quoque nascimur. Habuit corpus humanum, et hoc signum est cui contradicitur. Alii enim dicunt, eum venisse de coelis: alii, tale quale nos corpus habuisse, ut per similitudinem corporis etiam nostra corpora redimeret a peccatis, et daret nobis spem resurrectionis. Resurrexit a mortuis: et hoc signum est cui contradicitur, quomodo resurrexit, et utrum ipse, et talis qualis mortuus est, an certe in melioris substantiae corpus resurrexerit. Et est infinita con
Abbreviated transcription (Latin):
pretandũ quid sibi uelit hoc
quod ait ecce hic positus est
in ruinam & in resurrectionẽ
multorũ in isrł: Me oportet pri-¬
mum cadere: & cum cecidero
postea bene surgere: ne saluator¬
causa michi fuerit malȩ ruinȩ:
Sed ꝓpterea cadere me fecit uł
consurgam: & multo michi ru-¬
ina utilior fecerit: quam illud
tempus quo uidebar stare: Sta¬¬
bam enim peccato: tempore qͦ
peccato uidebam: Et quia pec¬
cato stabam: prima michi uti¬¬
litas fuit ut caderem: & pecca-¬
plabantur: cadebant infaciem
suam: Propterea autẽ cadebant:
ut peccata ꝑruinam plenꝰ pur-¬
garentur: hoc ipsum & salua-¬
tor tibi primũ concedit: ut cor-
ruas: Ethnicus eras: cadat in
te ethnicus: Diligebas scorta:
primũ inte scortator intereat:
Peccator. cadat in te peccator:
ut possis dehinc surgere. & dic̃e
Si commortui sumꝰ: & conuiue¬
mus: ꝙ si conformes facti sum
mortis: conformes & resurrec¬
tionis erimus: Iste ĩgitur inru¬¬

Expanded text:
pretandum quid sibi velit hoc pretandum quid sibi velit hoc quod ait: Ecce hic positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel. Me oportet primum cadere, et cum cecidero, postea bene surgere, ne Salvator mihi fuerit causa malae ruinae. Sed propterea cadere me fecit ut consurgam, et multo mihi ruina utilior fuerit, quam illud tempus quo ante videbar stare. Stabam enim in peccato, tempore quo peccato vivebam: et quia peccato stabam, prima mihi utilitas fuit ut caderem, et peccaplabantur, cadebant in faciem suam. Propterea autem cadebant, ut peccata per ruinam plenius purgarentur. Hoc ipsum et Salvator tibi primum cruas. Ethnicus eras? cadat in te ethnicus. Diligebas scorta? primum in te scortator intereat. Peccator eras? cadat in te peccator, ut possis dehinc resurgere et dicere: Si commortui sumus, et convivemus: et si conformes facti sumus mortis, conformes et resurrectionis erimus . Iste igitur in ru
Abbreviated transcription (Latin):
contradicetur & tuam ipsius
animam ꝑtransibit gladius:
ut reuelentur ex multis cordi¬
bus cogitationes: Quomodo
rectionem multorum uenerit
surrectionẽ credentiũ: Qui uero
curiosus interpres ẽ: dicit ne-¬
quaquã eum cadere. qui ante
non steterit: Da michi igit᷑ qui
fuerit ille qui steterit: & in cuiꝰ
ruina saluator aduenerit: nec¬
non & eum qui consurgat: nã
utiq consurgit. qui ante corru-¬
erat. Uidendum est itaq ne for-¬
te salua-¬
tor non aliis atq
aliis in ruinã ue-¬
nerit & inresurrectionem: sed
isdem & in ruinam & in resur¬
rectionẽ uenerit: In iuditium
ait ego ueni: ut qui non uide-
bant uideant: & qui uidebant
ceci fiant. Est enim in nobis
aliud quod uidebat prius: et
postea uidere desiuit: Et aliud
quod non uidebat: & postea
uidere illis oculis quib antea
uidebam: &. qui michi postea
tiam & adam & euȩ oculi sunt
aꝑti: de quib suꝑiore sermone
tractauimus: Nunc autẽ inter¬¬

Expanded text:
contradicitur. Et tuam ipsius contradicitur. Et tuam ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Quomodo rectionem multorum venerit,surrectionem credentium. Qui vero curiosus interpres est, dicit, nequaquam eum cadere qui ante non steterit. Da mihi igitur, qui fuerit ille qui steterit, et in cujus ruinam Salvator advenerit, necnon et eum qui consurgat. Nam utique ille consurgit, qui antea corruerat. Videndum est utique, ne forte Salvator non aliis atque aliis in ruinam venerit et resurrectionem multorum, sed iisdem et in ruinam et in resurrectionem venerit. In judicium, aibant videant, et qui videbant caeci fiant . Est enim aliud in nobis quod videbat prius et postea videre desivit, et aliud quod non videbat et postea videre illis oculis quibus ante non videbam, et qui mihi postea tiam Adam et Evae oculi sunt aperti, de quibus superiori sermone tractavimus. Nunc autem inter
Abbreviated transcription (Latin):
quod natun fuerit sc̃m: uoca¬
bitur filius di: Et qui manife.
conceptus est semine: iste pa
dicens: Et erat pater illitis et
mater ammirantes: suꝑ his quȩ
dicebant᷑ de eo: Quȩ ĩgit᷑ causa
existit ut eum qui pater non
fuit patrem eẽ memoraret: qui
simplici expositione contentus
nutrierat saluatorem: Qui au¬¬
tem altius aliquid inquirit.
potest dicere qm̃ generationis
ordo adauid ad ioseph usq de¬
ducitur: ne uideretur frustra
ioseph nominari. quia pater
non fuerat sal¬¬
uatoris:
ut generationis
ordo haberet locum. pater ap.¬
pellatus est dñi. Ammirabant᷑
igit᷑ pater illius & mater super
his quȩ dicebant᷑ de eo:tam ab
angło quam amultitudine cȩ¬¬
lestis exercit᷑: necnon & apasto¬
ribus: Omnia quippe hec audi¬¬
entes: uehem̃tissime mirabant᷑:
Deinde scriptura aĩt: Benedixit
cis symeon: & dixit ad mariam
matrem eius: Ecce iste positus ẽ
inruinam & in resurrectionem
multorũ in ifrł: & in signũ cui

Expanded text:
et quod natum fuerit sanctum, vocaet quod natum fuerit sanctum, vocabitur Filius Dei . Et qui manifestconceptus est semine, iste patdicens: Et erat pater ejus et mater admirantes super his quae dicebantur de eo. Quae igitur causa exstitit ut eum qui pater non fuit, patrem esse memoraret? Qui simplici expositione contentus nutrierat Salvatorem. Qui autem altius aliqpotest dicere: quia generationis ordo a David usque ad Joseph deducitur , et ne videretur frustra Joseph nominari, qui pater non fuerat Salvatoris, ut generationis ordo haberet locum: pater appellatus est Domini . Admirabantur igitur pater illius et mater super his quae dicebantur de eo, tam ab angelo, quam a multitudine coelestis exercitus, nec non a pastoribus. Omnia quippe haec audientes, vehementissime mirabantur. Dehinc Scriptura ait: Benedixit ei Simeon, et dixit ad Mariam matrem ejus: Ecce iste positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum: Ecce iste positꝰ
est in ruinam & in resurrectionẽ
multorum inisrł:Habeo ali¬
quid in me quod male stat.
& peccati suꝑbia se erĩgit: hoc¬
cadat: hoc subruat: Quod si
ceciderit: id quod ante corru¬¬
erat surgens stabit: Interior
homo m̃s quondam iacebat
elisus: & exterior stabat crectus:
Antequã crederem in iħm bo.¬
num in me ĩacebat: malũ sta
me malum fuit corruit et ex
triam: ueneficia:. & cetera: hors
omniũ utilis ruĩna facta est¬
& de hac ruina dicitur: Ubicũq
fuerit cadauer:illuc congrega¬¬
buntur aquilȩ:Cadauer quip¬¬
pe: acasu nom̃ accepit: Bona ẽ
Nec potest facere resurrectionẽ
nisi ruina p̃cesserit: Uenit ante
destruere quod in me malum
fuit: ut illo destructo & morti-¬
ficato. consurgat in me & uiui.¬
ficetur ĩd quod bonum ẽ: ut
consequamur in eo regnum cę¬¬
lorum: Lucas scripsit: Sp̃s sc̃s
supueniet inte. & uirtus altissi¬
mi obumbrabit tibi. Propt̃ hoc

Expanded text:
intelligendum: Ecce iste positus intelligendum: Ecce iste positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel. Habeo aliquid in me quod male stat, et peccati sucadat, hoc subruatur. Quod si ceciderit id quod ante corruerat, surgens stabit. Interior homo meus quondam jacebat elisus, et exterior stabat erectus. Antequam crederem in Jesum, bonum in me jacebat, malum stabme malum fuerat corruit, et exatriam, veneficia, etc. . Horum omnium utilis ruina facta est. Et de hac ruina dicitur: Ubicunque fuerit cadaver, illic congregabuntur aquilae . Cadaver quippe a casu nomen accepit. Bona est nec potest facere resurrectionem, nisi ruina praecesserit, Venit ante destruere quod in me malum fuit, ut, illo destructo et mortificato, consurgat in me, et vivificetur id quod bonum est, ut consequamur in eo regnum coelorum. Lucas scripsit: Spirituset in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi: propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bonum est ad comedendum et
& tollens de fructu ligni come¬
dit: & dedit uiro suo & comede.¬
runt: Igitur non erant ceci sed
uidebant: Deinde sequit᷑: Et aꝑ-¬
ti sunt oculi eorũ. Ergo ceci fue¬
rant nec uidebant: quoꝵ ocłi
postea sunt apti. Sed qui bene
ante uiderant postquã manda¬
tum dñi õtergressi sunt. cȩper̃t
uidere male: & aspectũ obedien¬
tiȩ subrepente delicto postea ꝑdi¬¬
derunt: Ego fic intelligo & illud
quod dicit dñs: Quis fecit mu¬¬
tum & surdum: uidentẽ & cecũ:
nonne ego dñs ds: Est oculus
corporis quo terrena ista cons¬¬
pĩcimus: oculus scđdm sensum
carnis: de quo scriptura ait:
frustra incedens: & inflatus sen¬¬
su carnis: Cui habemꝰ aliũ con-¬
trariũ meliorem. & diuina sa-¬
pientem: qui quia cecus in nob
erat. uenit ĩhe ut faceret eum
uidere: ut qui non uidebant
uiderent: qui autẽ uidebant:
ceci fierent: Iuxta hunc sensũ
& hoc quod habemꝰ in manib

Expanded text:
bonum erat ad comedendum, etbonum erat ad comedendum, et, et tollens de fructu ligni comedit, et dedit viro suo, et comederunt . Igitur non erant caeci, sed videbant. Deinde sequitur: Et aperti sunt oculi eorum, ergo caeci fuerant, et non videbant, quorum oculi postea sunt aperti? Sed qui bene ante viderant, postquam mandatum praetergressi sunt, coeperunt videre male et aspectum obedientiae subripiente delicto, postea perdiderunt. Ego sic intelligo et illud quod dicit Deus: Quis fecit mutum et surdum, videntem et caecum? Nonne ego Dominus Deus ? Est oculus corporis, quo terrena ista conspicimus, oculus secundum sensum carnis, de quo Scriptura dicit: Frustra incedis inflatus sensu carnis . Cui habemus alium contrarium meliorem, et divina sapientem: qui quia caecus in nobis erat, venit Jesus ut faceret eum videre, ut qui non videbant, viderent, qui autem videbant, caeci fierent. Juxta hunc ergo sensum, et hoc quod nunc habemus in manibus est
Abbreviated transcription (Latin):
ueni in mundũ istũ. ut non ui¬
dentes uideant. & qui uident¬
cecifiant: quamuis querant ut
edisserant implere ñ poterunt:
Ego uero qui opto eẽ ecclasticus.
& non ab heresi arte aliqua sed
axp̃i uocabulo nuncupari. et
habere nom̃ quod benedicet᷑ suꝑ
quero rationẽ: Loquitur deus:
Ego interficiam libent ab eo ut
interficiatur: Quando enim ue'¬
tus inme homo ẽ. & uiuo adhuc
quasi homo: cupio uł occidat
in me ds ueterem hominẽ: & ui¬
uificet me exmortuis: Erĩmus
enim ait homo de terra terrenꝰ
sods homo de cȩlo cȩlestis: Sic̃
portauimꝰ imaginem terreni
portemus & imaginẽ cęlestis:
Scđm hunc senfum intelligit᷑
& illud: in iudiciũ ego ueni in
mundũ istum: ut qui ñ uident
uideant: & qui uident ceci fiant:
Habemus in nob om̃s homines
& aspectũ & cecitatẽ: Adam et
uidebat: & non uidebat: Eua
quoq antequam apĩrent᷑ ocłi¬
cius: uidisse describit᷑. Nidit
inquit mulier lignum quia

Expanded text:
veni in mundum istum, ut non viveni in mundum istum, ut non videntes videant, et qui caeci fiant, quamvis quaerant ut edisserant, implere non poterunt. Ego vero qui opto esse ecclesiasticus, et non ab haeresiarcha aliquo, sed a Christi vocabulo nuncupari, et habere nomen quod benedicetur supquaero rationem. Loquitur Deus: Ego interficiam. Libenter habeo ut interficiar. Quando enim vetus in me homo est, et vivo adhuc quasi homo, cupio ut occidat in me Deus veterem hominem, et vivificet me ex mortuis. Primus enim, ait, homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis . Secundum hunc sensum intelligitur et illud: In judicium ego veni in mundum istum, ut qui non vident, videant: et qui vident, caeci fiant. Habemus in nobis omnes homines, et aspectum et caecitatem. Adam et videbat, et non videbat. Eva quoque, antequam apejus, vidisse describitur. Vidit, inquit, mulier lignum quia
Abbreviated transcription (Latin):
nabo: opponam eis testimoniũ
hereticos: Innumerabiles qͥppe
hereses sunt: quȩ cuuangłium
scđm lucam accipiunt: Si prop¬
& crudelis est conditor: quia
dicit ego interficiam & uiuifi¬
cabo: ꝑcutiam & ego sanabo
manifestissimũ est & iħm ipsiꝰ
ẽẽ filium: Ladem siquide de eo
scripta sunt: Eece hic positus ẽ
in inruinam & in resurrectio¬
nem multorũ in isrł: Non resur¬
rectionẽ tantum: sed & in rui¬
nam: Si malum est interficere:
malum sit & inruinam uenire:
Quid respondebunt. utrum ne
recedent acultu cius. anque¬
rent aliquam int̃pretationem
& ad tropologias confugient:
ut quod in ruinam uenerit. be¬
nignitatẽ magis quam auste¬
ritatem sonet: Ꝙ quomͦ iustũ
erit quando quid & inȩuuail¬
gelio tale reppitur ad allegori¬
as & nouas intelligentias con¬
fugere: quando uero in ueteri
instrum̃to statim accusare et
nullam explanationẽ quãuis
ꝓbabilis sit recipe: sed & hoc
quod sequitur in iuditiũ ego

Expanded text:
nabo, opponam eis testimonium nabo, opponam eis testimonium m 295-296 haereticos. Innumerabiles quippe haereses sunt, quae Evangelium secundum Lucam recipiunt. Si propaevus et crudelis est Conditor, quia dicit: Ego interficiam, et vivificabo: percutiam, et sanabo, manifestissime est et Jesum ipsius esse Filium; eadem siquidem de eo scripta sunt: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel. Non in resurrectionem tantum, sed et in ruinam. Si malum est interficere, malum sit et in ruinam venire. Quid respondebunt? Utrumne recedent a cultu ejus, an quaerent aliquam interpretationem, et ad tropologias confugient, ut quod in ruinam venerit, benignitatem magis quam austeritatem sonet? Et quomodo justum erit quando quid in Evangelio tale reperitur, ad allegorias et novas intelligentias confugere: quando vero in veteri Instrumento, statim accusare, et nullam explanationem, quamvis probabilis sit, recipere? Sed et hoc quod sequitur: In judicium ego
Abbreviated transcription (Latin):
cecifiant: Quomodo ergo in
iuditiũ uenit: ut non uiden¬
tes de nationib uiderent: et
qui prius uidebant de isrł ce¬
ci fierent: Sic uenit in ruinã:
& resurrectionẽ multorũ: In
aduentu enim dñi saluatoris
qui prius steterant corruer̃t.
&. qui ceciderant surrexerunt:
Una hȩc est interpretatio de co
quod dictum ẽ. ecce iste posit᷑
est inruinam &. in resurrectio¬
nem multorũ inisrł: Est aut̃
& altius quid intelligendum
aduersus eos uel maxime qui
contra conditorẽ latrant: et
hinc inde de ueteri testam̃to
quȩ non intelligunt testimo¬
nia congregantes: simpliciũ
corda decipiunt: Aiunt enim:
Ecce ds legis et ꝓpħarum uide¬
te qualis sit: Ego inquit occi
de manib: meis: Audiunt oc¬
cidam: & non audiunt uiui¬
ficabo: Audiunt ꝑcutiam: et
audire contempnunt & ego
sanabo: Istiusmodi occasiomb
creatorem calumpniant᷑: Igit᷑
antequã interpreter quẽ sen¬
sum habeat ego interficiã et
uiuificabo: ꝑcutiam & egosa¬

Expanded text:
caeci fiant . Quomodo ergo in caeci fiant . Quomodo ergo in judicium venit, ut non videntes de nationibus viderent, et qui prius videbant de Israel caeci fierent: sic venit in ruinam et resurrectionem multorum. In adventu enim Domini Salvatoris, qui prius steterant, corruerunt, et qui ceciderant, surrexerunt. Una haec est interpretatio de eo quod dictum est: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel. Est autem et altius quid intelligendum adversus eos vel maxime, qui contra Conditorem latrant, et hinc inde de veteri Testamento, quae non intelligunt, testimonia congregantes, simplicium corda decipiunt. Aiunt enim: Ecce Deus Legis et prophetarum, videte qualis sit: Ego, inquit, occide manibus meis . Audiunt, occidam, et non audiunt, vivificabo: audiunt, percutiam, et audire contemnunt, et ego sanabo. Istiusmodi occasionibus Creatorem calumniantur. Igitur antequam interpretetur quem sensum habeat: Ego interficiam et vivificabo, percutiam et sa
Abbreviated transcription (Latin):
quod rumorẽ hauserit. & mi¬
raculi uel magna pars fuerit:
Tenuit enim puerum inbra-¬
chus suis: & ait: Nunc dimit
tis seruum tuũ inpace. scđm
uerbum tuũ: quia uiderunt
oculi mei salutare tuũ: fasti¬
gium & ut itadicam culmen
suꝑhis quȩ iactabantur de
iħu. & pater & mater illius mi¬
rabantur: sermo symeonis fu¬
it: Non enim sufficit ei tenere
paruulum: & eaquȩ de semet¬
ipso scripta sunt ꝓloqui sed
benedixit patri illius & matri:
Et de ipso quoq ꝓphauit in¬
fante. dicens: Eece hic positus
est in rumam & resurrectionẽ
multorũ in isrł & infignum
cui contradicet᷑: Tuam quoq
ipsius animã ꝑtransibit gladiꝰ.
ut reuelent᷑ de multis cordib
cogitationes: Quid sibi uult
hoc quod ait. ecce iste positus
est in ruinam & resurrectionẽ
multorũ in isrł: Huic simile¬
& in ȩuuanglio scđm iohannẽ
scriptum reppi: In iuditium
ego in mundũ istũ ueni: ut qͥñ
uident uideant: & qui uident.

Expanded text:
quod rumorem auxerit et miquod rumorem auxerit et miraculi, vel magna pars fuerit. Tenuit enim puerum in brachiis suis, et ait: Nunc dimittis,  servum tuum in pace, secundum verbum tuum, quia viderunt oculi mei salutare tuum. Fastigium et, ut ita dicam, culmen super his quae jactabantur de Jesu, et pater et mater illius mirabantur, sermo Simeonis fuit. Non enim sufficit ei tenere parvulum, et ea quae de semetipso scripta sunt proloqui, sed benedixit patri illius et matri: et de ipso quoque prophetavit infante, dicens: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Quid sibi vult hoc quod ait: Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel? Huic quid simile in Evangeliscriptum: In judicium ego in mundum istum veni, ut qui non vident videant, et qui vident
Abbreviated transcription (Latin):
gemus in unum ea qͦ
in ortu iħu dicta sunt¬
& scripta de eo: & tunc scire po¬
terimus singula quȩq digna
eẽ miraculo: quam obrem mira¬
bat᷑ et pater: sic enim appellatꝰ
est ioseph. quia nutricius fuit:
mirabatur & mater suꝑ om̃ib
quȩ dicebantur de eo: Quȩnam
ergo sunt quȩ de paruulo ihu
fama disꝑserat: pastores erant
in regione illa uigilantes. et ob¬
seruantes uigilias noctis fuꝑ
gregem suum: Uenit angelus
sub ipsa hora natiuitatis ihu:
& ait adeos: Annuntio uobis
gaudiũ magnũ: ite. & inueni¬
ctis infantem inuolutũ in pan¬
nis. & positum in prescpe: Nec¬
dum angłs uerba finierat: ecce
multitudo celestis exercitus lau¬
dare cepit & benedicere dm̃:
Cum hoc pastores trepidi per¬
spexissent. & angłs recessisset ab
eis: dixerunt adinuicẽ: Camꝰ¬
in bethleem: & uideam factum
quod dñs ostendit nob He¬
nerunt: & inuenerunt paruu
lum: Lam illi quam parentes
quȩ facta fuerant mirabantur
suꝑ hoc: Et de symeone scribit᷑

Expanded text:
gemus in unum ea quae in ortu Jesu dicta scriptaque sunt de eo, et nunc scire poterimus singula quaeque digna esse miraculo. Quamobrem mirabatur et pater sic enim appellatus est Joseph, quia nutritius fuit, mirabatur et mater super omnibus quae dicebantur de eo. Quaenam ergo sunt, quae de parvulo Jesu fama disperserat? Pastores erant in regione illa, vigilantes et observantes custodias noctis supra gregem suum. Venit angelus sub ipsa hora nativitatis Jesu, et ait ad eos: Annuntio vobis gaudium magnum. Ite, et invenietis infantem involutum pannis, et positum in praesepio. Necdum angelus verba finierat, et ecce multitudo coelestis exercitus laudare coepit et benedicere Deum. Cum hoc pastores trepidi perspexissent, et angelus recessisset ab eis, dixerunt ad invicem: Eamus Bethleem, et videamus factum quod Dominus ostendit nobis. Venerunt et invenerunt plum. Tam illi quam parentes quae facta fuerant mirabantur: super hoc et de Simeone scribitur
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uos xp̃i: ergo abrahe semen
estis: Et sicut alibi dicit: qđ ipse
abraham sit pater circuncisionis
non his tantũ qui sunt excircun¬
cisione: sed & his qui sectantur
uestigia qͦ ẽ in p̃putio fidei patͥs
nr̃i abrahȩ:Uenit enim filius ho.¬
minis: querere & saluare qđ peri¬
erat: Hoc est quod alibi dicit:
Non ueni uocare iustos: sed pec¬
catores: Pius sane magister qui
murmurantib turbis sua myste¬
ria ñ dedignatur exponere: adõ
scilicet peccatorũ penitentiam ñ
ẽẽ respuendam: ut ipse dĩ filius
obhanc maxime querendã sit
destinatus ad terras: qui ut pie¬
tatis suȩ dispensationem nobis¬
inculcet. sepissime se filiũ hominis
appellat. cõmendans sollicite nob
quod factus est benigne ꝓ nob am̃

Expanded text:
autem vos Christi, ergo Abrahae semen autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Et sicut alibi dicit: Ipse Abraham sit pater circumcisionis non his tantum qui sunt ex circumcisione, sed et his qui sectantur vestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abrahae . Venit enim Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. Hoc est quod alibi dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores . Pius sane Magister, qui murmurantibus turbis sua mysteria non dedignetur exponere, adeo, scilicet, peccatorum poenitentiam non esse respuendam ut ipse Dei Filius ob hanc maxime quaerendam sit destinatus ad terras. Qui ut pietatis suae nobis dispensationem inculcet, saepissime se filium hominis appellat, commendans sollicite nobis quod factus est benigne pro nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
legerat: rapta uidelicet reddere:
ꝓpria relinquere: uisibilia con¬
tempnere: ꝓ inuisibilib: ȩtiam
mori desiderare: seipsum abne¬
gare: & eius qui necdũ uideat᷑
dñi uestigia sequi concupiscere:
Ait ihc ad eum: Quia hodie sa¬
lus domui huic facta ẽ: eo qd̃
& ipse filius sit abrahȩ: Filius
abrahȩ dicitur zacheus: ñ quia
de eius styrpe generat᷑. sed quia
eius est fidem imitatꝰ: ut sicut
abraham tr̃am. cognationem:
domũq pat̾nam obspem futurȩ
hereditatis dño iubente deseru¬
it: ita & ille quo thesaurum in
cȩlis acquireret: bona sua paupe¬
rib partienda relinqueret: Et
pulchre dicit & ipse: ut ñ solum
eos qui iusti ꝑseuerant. sed & eos
qui ab iniustitia resipiscunt: ad
filios ꝓmissionis ꝑtinere declaret:
Aliter: Salus quȩ olim iudeorũ
domũ implebat. hodie populo
nationũ illuxit: eo quod & ip̃se
populus filius sit abrahȩ creden¬
do in eum de quo dicit apłs: Si

Expanded text:
legerat, rapta, videlicet, reddere, legerat, rapta, videlicet, reddere, propria relinquere, visibilia contemnere, pro invisibilibus etiam mori desiderare, seipsum abnegare, et ejus qui necdum videatur Domini vestigia sequi concupiscere. Ait Jesus ad eum: Quia hodie salus domui huic facta est, eo quod et ipse filius sit Abrahae. Filius Abrahae dicitur Zachaeus, non quia de ejus stirpe generatus, sed quia ejus est fidem imitatus, ut sicut Abraham terram, cognationem, domumque paternam, ob spem futurae haereditatis, Domino jubente, deseruit , ita et ille, quo thesaurum in coelis acquireret, bona sua pauperibus partienda relinqueret. Et pulchre dicit Et ipse, ut non solum eos qui justi perseverant, sed et eos qui ab injustitia resipiscunt ad filios promissionis pertinere declaret. Aliter: Salus quae olim Judaeorum domum implebat, hodie populo nationum illuxit, eo quod et ipse populus filius sit Abrahae credendo in eum. De quo dicit Apostolus: Si
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes: Quare introistis ad
uiros uos p̃pucium habentes:
& manducastis cum illis. Stans¬
autẽ ⁊ acheus: dixit ad iħ̃m: Ec¬
ce dimidiũ bonorũ meorũ dñe
do pauꝑibus: & si quid aliquẽ
defraudaui. reddo quadruplũ:
Aliis calumpniantib hominẽ
peccatorẽ: ipse ⁊ acheus stans.
idest in ea quã ceꝑat fidei uerita¬
te ꝑsistens: non solum se ex pecca¬
tore conu̾sum. sed ȩtiã inter per¬
fectos ꝓbat ẽȩ̃ conuersatũ: Dicen¬
te enim dño: si uis ꝑfectus eẽ: ua¬
de uende om̃ia quȩ habes. & da
pauꝑibus: Quisquis ante con¬
uersationẽ innocent̃ uixit: om¬
nia conuersus potest dare pau¬
peribus: At qui aliqua fraude
substulit primo hȩc iuxta legẽ
reddere: deinde quod sibi reman¬
serit debet dare pauꝑibus:ac
sic & ipse quia sibi nichil retinet
om̃ia sua disꝑgit. & dat paupe¬
ribus: iustitia eius: manet in se¬
culum seculi: Q. hec est sapiens
illa stultitia quã de sycomoro
publicanꝰ quasi fructum uitȩ

Expanded text:
dicentes: Quare introistis ad viros praeputium habentes, et manducastis cum illis? m: Ecce dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus; et si quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum. Aliis calumniantibus hominem peccatorem, ipse Zachaeus stans, id est, in ea quam coeperat fidei veritate persistens, non solum se ex peccatore conversum, sed etiam inter perfectos probat esse conversatum. Dicente enim Domino: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus , quisquis ante conversionem innocenter vixit, omnia conversus potest dare pauperibus. At qui aliqua fraude sustulit, primo haec juxta legem reddere, deinde quod sibi remanserit debet dare pauperibus . Ac sic et ipse qui sibi nil retinet, omnia sua dispergit, dat pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi . Et haec est sapiens illa stultitia quam de sycomoro Publicanus quasi fructum vitae
Abbreviated transcription (Latin):
dum sui uerbi p̃conib. in quib
ipse nimirũ &. loquebat᷑ & ibat:
uenit ad popłm nationũ: qui
passionis eius fide iam sublimis
existens: etiam diuinitatis eius
ardebat agnita facie beari: Sus¬
piciens uidit illum: quia ꝑgr̃am
fidei a t̃renis cupiditatib eleua-¬
tum. turbisq infideliũ suꝑemi¬
nentẽ elegit: Uidere enim di: eli¬
gere. uel amare ẽ: Unde est illud:
Oculi dñi suꝑ iustos: Nam & nos
quȩ amamus uidere abhisquȩ
execram᷑: intuitũ festinamꝰ au̾tere:¬
Uidit ergo iħm uidentẽ se. qui
elegit eligentẽ se: & amauit aman¬
tem: Hunc sane ordinẽ ꝓficiendi
ad cognitionẽ diuinitatis ꝑueni¬
endi quasi ꝑsycomorũ iħm faci¬
em speculandi. doctor egregius
ostendit: cum ait: Non enim iu
ltemq aliis exprobrans facti estis
inquit. quib lacte opus sit. non
solido cybo.lac infirma tempora¬
lis dispensationis: solidũ cybum
ardua ꝑpetuȩ maiestatis: appel¬
lans: Et dixit ad eum: Tachee.
festinans descende: quia hodie

Expanded text:
 in quibus ipse nimirum et loquebatur et ibat, venit ad populum nationum, qui passionis ejus fide jam sublimis existens, etiam divinitatis ejus ardebat agnita facie beari. Suspiciens vidit illum, quia per gratiam fidei a terrenis cupiditatibus elevatum, turbisque infidelibus praeeminentem elegit. Videre enim Dei, eligere vel amare est. Unde est illud: Oculi Domini super justos . Nam et nos quae amamus videre, ab his quae exsecramur, intuitum festinamus avertereVidit ergo Jesus videntem se, quia elegit eligentem se, et amavit amantem. Hunc sane ordinem proficiendi,ad cognitionem divinitatis perveniendi, quasi sycomorum Jesu faciem speculandi doctor egregius ostendit, cum ait: Non enim judxum . Itemque aliis exprobrans, Facti estis, inquit, quibus lacte opus sit, non solido cibo : lac infirma temporariae dispensationis, solidum cibum ardua perpetuae Majestatis, appellans. Et dixit ad eum: Zacchaee, festinans descende, quia hodie
Abbreviated transcription (Latin):
mantẽ ne lumen peteret inere¬
pabat: etiam suspicientẽ publi¬
canum ne iħm uideat tardat:
Sed sicut cecus turbarũ uoces
magis ac magis clamando deui¬
cit. ita pusillus necesse est turbe
nocentis obstacłm altiora peten¬
do transcendat: terrena relin¬
quat: arborem crucis ascendat:
Sycomorus namq quȩ est arbor
foliis moro similis. sed altitudi¬
ne ꝑstans: unde & alatinis celsa
nuncupat᷑: ficus fatua dicitur:
& eadem dominica crux creden¬
tes alit ut ficus: ab incredulis
irridetur ut fatua: Nos autẽ pre¬
cifixum: iudȩis quide scanda¬
lum: gentib autẽ stultitiã: Ip
sis uero uocatis iudȩis atq: gen¬
tiam: Quam uidelicet arborẽ pu¬
sillus statura zacheus quo exalta¬
ripossit ascendit: dum quilibet.
sycomoro. transeuntẽ ꝓpe dm̃ cer-¬
nit: quia ꝑhanc laudabilẽ fatui¬
tatem: & si necdũ ut est solide iã
tam̃ raptim & quasi in transitu
luci sapientiȩ cęlestis intendit:
Et cum uenisset adlocum: suspi¬

Expanded text:
mantem ne lumen peteret, incremantem ne lumen peteret, increpabat , etiam suspicientem Publicanum, ne Jesum videat, tardat. Sed sicut caecus turbarum voces magis ac magis clamando devicit, ita pusillus, necesse est turbae nocentis obstaculum altiora petendo transcendat, terrena relinquat, arborem crucis ascendat. Sycomorus namque, quae est arbor foliis moro similis, sed altitudine praestans, unde et a Latinis celsa nuncupatur, ficus fatua dicitur. Et eadem dominica crux, quae credentes alit ut ficus, ab incredulis irridetur ut fatua. Nos enim praecifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitisis vero vocatis Judaeis atque gentiam . Quam videlicet arborem pusillus statura Zacchaeus, quo exaltari possit, ascendit, dum quilibet hsycomoro, transeuntem prope Dominum cernit, quia per hanc laudabilem fatuitatem, et si necdum, ut est solide, jam tamen raptim, et quasi in transitu luci sapientiae coelestis intendit. Et cum venisset ad locum, suspi
Abbreviated transcription (Latin):
bat iudeorũ: Sed quia ñ bapti¬
zatum ante prandiũ sabbato
curantẽ: publicanos & peccatores
recipientẽ: contra auaritiã dispu¬
tantem: & cȩtera digna d̃o geren¬
tem lingua uenenata carpebant.
ꝑtesus eorũ facinora discessit. et
aufugit dicens: Relinquet᷑ uobis
domus ur̃a deserta: hodie autẽ
in domo pusilli ⁊ achei oportet
me manere: hoc est nouȩ lucis
cheus. & sic in domo sua xp̃o man¬
sionem p̃parare iubetur: hoc ẽ
quod apłs ait: Quia & si cogno¬
uimus scđm carnem xp̃m. sed
iam nunc non nouimꝰ: Et si enĩ
mortuus ẽ ex infirmitate. sed ui
uit ex uirtute dĩ: Et cũ uiderens
om̃s murmurabant: dicentes.
quod ad hominẽ peccatorẽ di¬
uertisset. Manifestum ẽ. iudȩ¬
os semꝑ gentiũ odisse salutem:
Scriptum est enim: Sequenti
uero sabbato: pene uniuersa ci¬
uitas conuenit audire uerbum
dñi. Uidentes autẽ turbas iudeiꝰ
repleti sunt zelo. & contͣdicebans

Expanded text:
bat; sed quia non baptizatum ante prandium, Sabbato curantem, Publicanos et peccatores recipientem, contra avaritiam disputantem, et caetera digna Deo gerentem, lingua venenata carpebant, pertaesus eorum facinora discessit, et aufugit dicens: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Hodie autem in domo pusilli Zachaei oportet illum manere, hoc est, novae lucis chaeus, et sic in domo sua Christo mansionem praeparare jubetur, hoc est quod Apostolus ait: Quia et si cognovimus secundum carnem Christum, sed jam nunc non novimus. Et si enim mortvit ex virtute Dei. Et cum viderent, omnes murmurabant, dicentes: quod ad hominem peccatorem divertisset. Manifestum est Judaeos semper gentium odisse salutem, scriptum est enim: Sequenti vero Sabbato pene universa civitas convenit audire verbum Domini. Videntes autem turbas Judaei, repleti zelo.
Abbreviated transcription (Latin):
ram: ut manifesto sign̾aret in¬
dicio quod uniuersa gentilitas
quȩ aris dedita. & in terrã semꝑ
ꝑfidiȩ suȩ pondere pressa. des-¬
piciens om̃ipotentis di cultum
tacita erat & muta. aduentan¬
te stella ex iacob & homine ex
isrł: erectis ad cȩlum oculis di¬

Expanded text:
ram, ut manifesto signaret inram, ut manifesto signaret indicio quod universa gentilitas, quae aris dedita, et in terram semper perfidiae suae pondere pressa, despiciens omnipotentis Dei cultum, tacita erat et muta; adventante stella ex Jacob, et homine ex Israel, erectis ad coelum oculis
Abbreviated transcription (Latin):
rat eẽ uenturũ: At enĩ
inter cętera: sic̃ legit᷑:
Orietur stella ex iacob
& consurget homo de isrł̃:
Nemo ergo nunc miret᷑ natiui¬
tem dominicã agnouisse calde¬
os: quam utiq si reuelante dño¬
gentilis p̃nuntiare potuit: po¬
tuit gentilis agnoscere: fuit em̃
quantũ estimari datur suꝑnȩ
dispositionis arbitriũ. ut inter
sacratissimas ꝓpħarum uoces
etiam ab infideli homine eius
p̃diceret᷑ aduentus: qui ꝓfide¬
lium infideliumq erat redẽp¬
tione uenturus: Et canimirũ
ratione ꝓpħat ydolorũ sacer¬
dos: ut si iudeis p̃dicatoribus
de aduentu xp̃i credere forte
gentilitas renuisset: suorum
saltm testimoniũ sequeretur
auetorũ: Nec dubitemus om̃i¬
potentem ac benignissimũ dm̃
balaam illi alienigenȩ presci¬
entiȩ dare potuisse sermonẽ
qui asinȩ ipsius linguam in
uerba potuit humana laxare:
Loquebatur igitur sessoris ari¬
oli asina ꝓnum quippe ani¬
mal & naturalit̃ inspiciens ter¬

Expanded text:
rat esse venturum: ait enim rat esse venturum: ait enim inter caetera, sicut legitur: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel . Nemo ergo nunc miretur 77 nativitatem dominicam agnovisse Chaldaeos, quam utique, si, revelante Deo, praenuntiare potuit; potuit gentilis agnoscere; fuit enim hoc, quantum aestimari datur, supernae dispositionis arbitrium inter sacratissimas prophetarum voces, etiam ab infideli homine ejus praediceretur adventus, qui pro fidelium infideliumque erat redemptione venturus. Et ea nimirum ratione prophetat idolorum sacerdos, ut si Judaeis praedicantibus de adventu Christi credere forte gentilitas renuisset, suorum saltem testimonium sequeretur auctorum. Nec dubitemus omnipotentem ac benignissimum Deum Balaam illi alienigenae praescientiae dare potuisse sermonem, qui asinae ipsius linguam in verba potuit humana laxare. Loquebatur igitur sessoris arioli asina, pronum quippe animal, et naturaliter inspiciens ter
Abbreviated transcription (Latin):
codemq: momento creatura
lucebat in cȩlo: & creator splen¬
debat in terris: llec mirũ km̃i¬
si cȩlorũ dñm testimonium cȩ¬
leste ꝓsequitur. aut cur nobis
ineredulũ uideatur: si condito¬
rem suum obsequens factura
testatur: Et mĩrabatur quide
terra quod nouam stellam ui¬
deret in cęlo: sed plus miraba¬
tur cȩlum: quod nouũ solem
uidebat in terris: Quȩ ꝓfunde
cogitationes dñi & inuestiga¬
biles uie eius. qui ne ꝑfidia ho¬
minũ partũ uirginis impug¬
naret: dedit ab excelso clarissi¬
mum signũ. quod nec gentili¬
tas refutare posset:nec iudea
celare: Ueniunt quippe ut dic¬
tum ẽ. ab oriente caldei secun-¬
tur p̃uiam stellam non magica
arte recognitã: sed sui nouita¬
te mirabilem: Iccirco autẽ ma¬
gi apud isrł precipue natũ regẽ
requirunt:quia balaam ille
ariolus & sacerdos quondam
gentiũ. cuius asina locuta phi¬
betur. stellam ex iacoboriun¬
dam: & hominẽ ex isrł ꝓphaue¬

Expanded text:
eodemque momento creatura eodemque momento creatura lucebat in coelo, et Creator splendebat in terris? Nec mirum, carissimi, coelorum Dominum testimonium coeleste prosequitur; aut cur nobis incredulum videatur, si conditorem suum obsequens factura testatur? Et mirabatur quidem terra quod novam stellam videret in coelo: sed mirabatur coelum quod novum Solem videbat in terris. Quam profundae cogitationes Domini, et investigabiles viae ejus qui ne perfidia hominum partum. Virginis impugnaret, dedit ab excelso clarissimum signum, quod nec gentilitas refutare posset, nec Judaea celare. Veniunt itaque, ut lectum est, ab Oriente Chaldaei, sequuntur praeviam stellam, non magica arte recognitam, sed sui novitate mirabilem. Idcirco autem magi apud Israel praecipue natum regem requirunt, quia Balaam ille ariolus, et sacerdos quondam gentium, cujus asina locuta perhibetur, stellam ex Jacob oriundam, et hominem ex Israel prophetave
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c salutis nr̃ȩ dñs. om¬
nipotentis patris filius
cõeternus. uelamine carnis ad¬
optus & humilis dignatus sit
uisitare mortales:dedit tamen
multa ac maxima suȩ maiesta¬
tis inditia. quib humana na¬
tura sentiret. & nouu hominẽ
natum: & dm̃ aduentasse de
çȩlo: Nam cum ipse dñs noster
lege natiuitatis humanȩ par¬
uulus & infans apud iudcam
uagiret in cunis: lateret in
pannis: magnificentiã tamen
eius inuniuerso orbe mirabi¬
lis ab alto stella ꝓdebat: Quis
enim dubitet ipsam stellam
letiore luce. & fulgentiorib ra¬
diis choruscasse: quȩ cęli terrȩq
lum̃ humanis oculis ingerebat:
&. necesse erat ut stella hȩc acę¬
teris syderib orbe clariore dista¬
ret. quȩ annuntiabat. xp̃m: cu¬
ius natiuitas abuniuersis mor¬
talib differebat: Et nouo qui¬
dem sydere tunc micabat cęlũ.
sed magis nouo mundus lumi¬
ne refulgẽbat: Quis hanç
inuestigare miracłoꝵ
glam possit: quod ꝓ
remedio salutis nr̃ȩ uno

Expanded text:
 salutis nostrae Dominus, omnipotentis Patris Filius, coaeternus, velamine carnis adopertus et humilis dignatus sit visitare mortales, dedit tamen tam multa et maxima suae majestatis indicia, quibus mens humana sentiret et novum hominem natum, et Deum adventasse de coelo. Nam cum ipse Dominus noster lege nativitatis humanae parvulus et infans apud Judaeam vagiret in cunis, lateret in pannis, magnificentiam tamen ejus universo orbi mirabilis ab alto stella prodebat. Quis enim dubitet ipsam stellam laetiori luce et fulgentioribus radiis coruscasse, quae coeli terraeque lumen humanis oculis ingerebat? Et necesse erat ut stella haec a caeteris sideribus orbe clariore distaret, quae annuntiabat Christum, cujus nativitas ab universis mortalibus differebat; et novo quidem sidere tunc micabat coelum; sed magis novo mundus lumine refulgebat. Quis hanc investigare miraculorum gloriam posset, quod pro remedio salutis nostrae, uno
Abbreviated transcription (Latin):
nera hȩc inspecta carnaliter
maiestati cius om̃imodis uiden¬
tur indigna: Nam quo dño
immortali aurum: quod utq
solis est mortalib & usui. et
amori. Quo om̃ipotenti thus
cuius nidore etiã simulachra
gentilib: honorant᷑: Aut quo
ei myrra fetidorũ corpoꝵ con¬
dimentũ: cuius carni nulla
mortis erat dominatura corrup¬
tio. Quȩ om̃ia dilectissimi apud
di filium suꝑflua uidebunt᷑
& uacua: nisi adumbrata in
illis uitȩ nr̃ȩ sacram̃ta credan¬
tur: Propt̃ quod fratres spere¬
mus in dño. & confortetur cor
nr̃m: ut in nob quoq stella fi¬
de elucescat: quȩ nos uia recta
& sine errore ꝑducat ad xp̃m:
Offeramus & nos actuũ nr̃oꝵ
deuotionisq munuscula: quȩ
iã ñ in t̃ris & in cunis iacens sus¬
cipiat xp̃c: sed quȩ sedens ad
dexteram patris amplectatur

Expanded text:
munera haec inspecta carnaliter munera haec inspecta carnaliter majestati ejus omnimodis videntur indigna. Nam quo Domino immortali aurum, quod utique solis est mortalibus et usui et amori? Quo omnipotenti Deo thus, cujus nidore etiam simulacra a gentibus honorantur? Aut quo ei myrrha fetidorum corporum condimentum, cujus carni nulla mortis erat dominatura corruptio? Quae omnia, dilectissimi, apud Dei Filium superflua videbuntur et vacua, nisi adumbrata in illis vitae nostrae sacramenta credantur. Propter quod, fratres, speremus in Domino, et confortetur cor nostrum, ut in nobis quoque stella fidei elucescat, quae nos via recta et sine errore perducat ad Christum; offeramus et nos actuum nostrorum devotionisque munuscula, quae jam non in terris et in cuna jacens suscipiat Christus, sed quae sedens ad dexteram Patris amplectatur