comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sacris. Diem festum sa¬
cratissime uirginis ce¬
lebramus: hinc psal¬
mi resonant. inde concrep ant lectio¬
nes. Hinc populoꝵ turbe letantur:
inde subleuantur pauperes xp̃i.
Om̃is gͦ gratulemur in d̃no: & ad
edificationem uirginũ qualit̾ pas¬
sa sit agnes beatissima ad memori¬
am reuocemus. Tertiodecimo ȩta¬
tis sue anuo mortem ꝑdidit &¬
uitam inuenit: quia uite solui:
dilexit auctorem. Infantia compu¬
tabatur in annis: sed erat senectꝰ
mentis immensa. Corpore quidẽ
iuuencula: sed animo cana. Pul
filio adamabat᷑. Cuꝰ parentes
cũ requisissent & inuenissent: ce¬
ꝑunt multa offerre. & plura pro¬
mittere. Deniq detiuerunt secũ
p̃ciosissim a ornamenta: que a be¬
ata agne uelut quedam stercora
sunt recusata. Putans eam melio¬

Expanded text:
sacris. 1. Diem festum sacratissimae virginis celebremus: hinc psalmi resonent, inde concrepent lectiones: hinc populorum turbae laetentur, inde subleventur pauperes Christi. Omnes ergo gratulemur in Domino, et ad aedificationem virginum qualiter passa sit Agnes beatissima, ad memoriam . reuoluamus. Tercio decimo aetatis suae| anno mortem perdedit uitam inuenit Quia solum uitae| delexit auctorem infantia conputabatmentis in moribus: corpore quidem juvencula, sed animo cana. Pulcfilio adamatur. Cujus parentes cum requisissent, et invenissent, coeperunt pulchra offerre, et pulchriora promittere. Denique detulerant secum pretiosissima ornamenta, quae a beata Agne veluti quaedam stercora sunt recusata. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tib tunc carino diocletiano & ma¬
xinnano. Bioclecianꝰ in urbe erat.
cum maximiano. carinꝰ autẽ cum
om̃i exercitu in partib galliarũ.
ani cura xp̃ianos esse ceꝑat. Qui
carinꝰ habebat aliquos amicos. qͦs
huiꝰ tituli professio decorabat. Igit᷑
occiso carino in ciuitate magunti¬
aco. maximiano & aquilino ꝯsuli¬
bus. facta est ꝑsecutio talis. ut nul¬
lus emeret uel uenundaret aliquid
nisi qui statunculis positis in eo
loco ubi emendi gr̃a uentũ fuisset.
thuris exhibuisset incensum. Circa
insulas. circa uicos. circa nimpham
quoq erant positi compulsores. qui
neq emendi grãm darent. nec hau¬
riendi aquam ipsam facultatẽ tͥbu¬
erent. nisi qui ydolis libassent. Tc̃
matiꝰ illustris uir om̃s xp̃ianos in¬

Expanded text:
tibus Carino, Diocletiano et Maximiano. Sed Diocletianus in Urbe erat cum Maximiano: Carinus autem erat cum omni exercitu in partibus Galliarum ani circa Christianos esse coeperat; quia Carinus habebat aliquos amicos, quos hujus tituli professio decorabat. 65. Igitur occiso Carino in civitate Maguntiaco Maximiano et Aquilino consulibus, facta est persecutio talis, ut nullus emeret vel venundaret aliquid nisi qui statunculis positis in eo loco, ubi emendi gratia ventum fuisset, thuris exhibuisset incensum. Circa insulas, circa vicos, circa nymphea quoque erant positi compulsores, qui neque emendi copiam darent, aut hauriendi aquam ipsam facultatem tribuerent, nisi qui idolis delibassent. 66. matius illustris vir omnes Chri
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a eligãtior: a quo mͥ iam thala-¬
mus collocatus est. Cuiꝰ mͥ orga¬
na modulatis uocib resonant:
cuiꝰ mͥ uirgines iustissumis uocib
cantant. Iam mel & lac exore eiꝰ
suscepi: iam amplexib eiꝰ castis

Expanded text:
gratia elegantior. A quo mihi jam thalamus collocatus est, cujus mihi organa modulatis vocibus resonant, cujus mihi virgines justissimis vocibus cantant. Jam mel et lac ex ore ejus suscepi, jam amplexibus ejus cast
Abbreviated transcription (Latin):
runt. dicentes ne forte xp̃iani eum sͥ
martẏrem faciant. Tunc beatꝰ seba¬
stianus apparuit in somno sc̃ẽ lucine
cuidam matrone religiosissime dicẽs.
Incloaca illa que est uixta circum in¬
uenies corpus indiim. pendens in un-¬
co. Hoc cum laueris. ꝑduces ad cata-
lucina ipsa ꝑ se cum seriuis suis me¬
dio noctis abiit. ⁊ leuans eum de clo¬
aca. posuit in pabone suo. & ꝑduxit
ad locum ubi ipse imꝑauerat. & cũ
om̃i diligentia sepeliuit. Ipsa autẽ
sc̃a lucina .ꝑ.xxx. dies a loco scõ ip¬
so ñ discessit. Post aliquantos autẽ
annos: pax est eccłe reddita. Que sta¬
tim ut eccłia głam pacis accepit. do
linquens. fecit ipsam eccłiam here¬
dem xp̃o: Qui cum deo patre & spũ

Expanded text:
runt dicentes: ne forte Christiani eum sibi runt dicentes: ne forte Christiani eum sibi martyrem faciant. Tunc B. Sebastianus apparuit in somnis S. Lucinae cuidam matronae religiosissimae dicens: In cloaca illa, quae est juxta circum, invenies corpus meum pendens in gompho. Hoc tu dum levaveris perduces ad catacuB. Lucina ipsa per se cum servis suis medio noctis abiit, et levans eum posuit in pavone suo, et perduxit ad locum, ubi ipse imperaverat, et cum omni diligentia sepelivit. Ipsa autem sancta Lucina per XXX dies a loco sancto ipso non discessit. 90. Post aliquantos autem annos pax Ecclesiae est reddita: quae statim ut Ecclesia gloriam pacis accepit, dom relinquens, fecit ipsam Ecclesiam haeredem in Christo, qui cum Deo Patre et
Abbreviated transcription (Latin):
nomine herene. abiit nocte. ut corpꝰ
eius tolleret & sepeliret. Et inueni¬
ens eum uiuentem. adduxit eum¬
in domũ suam in scala excelsa ubi
manebat intra palacium: & ibi
int̾ paucos dies salutem integerri
rent: hortabant᷑ eum abscedere.
Ille autem oratione facta descendit.
erectionib animos imꝑii ur̃i tem¬
ploꝵ pontifices obsident: suggerentes
de xp̃ianis falsa commenta. dicentes
eos rei publice aduersarios. quoꝵ ora¬
tionib ipsa res publica melioratur.
te romani exercitꝰ orare non cessant.
Cum hec & talia diceret: diocletianꝰ ait.
Tu es sebastianꝰ quem nos dudũ sagit¬
dixit. Ad hoc me qͥñs meus iħs xp̃s resu¬
scitare dignatꝰ est: ut conueniam et
contester uos coram om̃i populo in¬
iusto uidicio ꝑsecutionem ur̃am in
xp̃i famulos ebullisse. Tunc iussit
eum in ipodromum palacii duci. ⁊
tandui fustigari. quam diu sp̃m ex¬
alaret. Postea tulerunt corpus eius
nocte. & incloacam maximani mise¬

Expanded text:
nomine Irene, abiit nocte, ut corpus nomine Irene, abiit nocte, ut corpus ejus tolleret et sepeliret. Et inveniens eum viventem adduxit ad domum suam in scala excelsa ubi manebat ad palatium, et ibi intra paucos dies salutem integerrimrent, hortabantur eum abscedere. Ille autem oratione facta descendit, subreptionibus animos imperii vestri templorum pontifices obsident, suggerentes de Christianis falsa commenta, dicentes eos Reipubl. esse adversarios; quorum orationibus ipsa Respublica melioratur, te Romani exercitus orare non cessant. Cum haec et talia diceret, Diocletianus ait: Tune es Sebastianus, quem nos dudum sagitdixit: Ad hoc me Dominus meus Jesus Christus resuscitare dignatus est, ut conveniam et contester vos coram omni populo, injusto judicio persecutionem vestram in Christi famulos ebullisse. 88. Tunc jussit eum in hippodromo palatii duci, et tam diu fustigari, quamdiu spiritum exhalaret. Tunc tulerunt corpus ejus nocte, et in cloacam Maximam mise
Abbreviated transcription (Latin):
cripte harenarum ibi erant. ex qͥb
urbis menia ftruebantur.
anus ab insĩdiatorib conuentꝰ
est. Et quia ut diximꝰ uidebatur sub
clamide latere. cum miles esset dig¬
nissimꝰ xp̃i: suggessit de eo prefectus
diocletiano imꝑatori. Quem diocletia¬
nus ad se conuocans: aie. Ego te ntt̾
⁊tu contra salutem meam in deoꝵ¬
inuiriam hactenꝰ satiusti. Sc̃s seba¬
stianꝰ dixit. Pro salute tua semꝑ xp̃nt
colui. & pro statu orbis romani illũ
qui in celis est semꝑ adoraui: conside¬
rans a lapidib auxilium patere. in¬
sani capitis esse. ⁊ uani. Tunc iratꝰ
diocletianus iussit eum duci in medi¬
um campum ⁊ ligari ad stipitem qͣsi¬
sigiau ad sagittandum: & iussit ut
sagitarii eum suerent. Tunc posue¬
runt eum milites in medio campo.
gitis. ut quasi heritius ita esset hyr¬
futus ictib sagntarum. Estimantes
autem eum mortuum: abierunt.
Tunc relicta mrͣis castuli ⁊etarii uxor

Expanded text:
cryptae arenarum illic erant, ex quibus cryptae arenarum illic erant, ex quibus Urbis moenia struebantur.anus ab insidiantibus conventus est: et quia, ut diximus, videbatur sub chlamyde latere, cum miles esset dignissimus Christi, suggessit de eo praefectus Diocletiano imperatori. Quem Diocletianus ad se convocans, ait: Ego te inter Et tu contra salutem meam in injuriam deorum hactenus latuisti. S. Sebastianus dixit: Pro salute ua semper Christum colui, et pro statu Romani orbis illum, qui in coelis est, semper adoravi, considerans a lapidibus auxilium petere insani capitis esse et vani. Tunc iratus Diocletianus jussit eum duci in medium campum, et ligari quasi signum ad sagittam, et jussit ut sagittarii eum figerent. Tunc posuerunt eum milites in medio campo eerunt, ut quasi hericius ita esset hirsutus ictibus sagittarum. 86. Aestimantes autem illum esse mortuum abierunt. Tunc relicta martyris Castuli zetarii,
Abbreviated transcription (Latin):
eodem loco a parante quodã xp̃ia¬
no sepultꝰ est. in quo loco beneficia
Post hec autem torquatꝰ egie: ut ca-¬
stulus ⁊etarius palatii. hospes scõ¬
rum comp̃henderetur. Qui cumt
fuisset artatus. tercio appensus. ter
ligantur ad stipitem. & in pedibus¬
aculeos acutos acceꝑunt. Quib dice¬
bat infelicissimꝰ fãbianus. Tamdiu
fixis stabitis plantis: quamdiu diis
debitum exhibeatis offiqum. Tunc
ambo frẽs in uno ligno confixi: psal¬
lebant dicentes. Ec̃ce qͣm bonum &
qmͣ iocundum: habitare fr̃s in unũ.
Dicit eiꝰ fabianꝰ. Infelices & miseri depo¬
ipsos acrutiatib imminentib suꝑ
uos. Cui respondentes ambo lixerũt.
Nunqͣm tam bene epulati sumus. oͦꝯ
cepimꝰ esse fixi in amorem xp̃i. utinã
nos esse sic. sicut sumꝰ tamdiu ꝑmit¬
tas: quandui huiꝰ tegimur corporis
indumento. Cumq transisset una
regna migrarunt. Item sepulti sũt
in loco qui uocatur ad harenas. qͥa

Expanded text:
eodem loco a parente quodam Christiaeodem loco a parente quodam Christiano sepultus est: in quo loco multa beneficia Post haec autem Torquatus egit ut Castulus zetarius palatii, hospes Sanctorum, comprehenderetur: qui cum fuisset arctatus, et hic tertio appensus, tertligati ad stipitem clavos in pedibus acutos acceperunt; quibus dicebat insanissimus Fabianus: Tamdiu fixis stabitis plantis, quousque diis debitum redhibeatis officium. Tunc ambo fratres in uno ligno confixi psallebant dicentes: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum. Dicit eis Fabianus: Infelices et miseri, depoipsos a cruciatibus imminentibus super vos. Cui respondentes ambo dixerunt: Numquam tam bene epulati sumus: modo coepimus esse fixi in amore Christi. Utinam nos sic esse sicut sumus tamdiu permittas, quamdiu hujus tegimur corporis indumento. Cumque transisset una regna migraverunt. Item sepulti sunt in loco qui vocatur Ad Arenas, quia
Abbreviated transcription (Latin):
eius carbones ardentes effundi:
& ait ad eum. Elige tibi unum e
duob: aue thura istis carbonib
adhibe: aut pedib suꝑ eos nudis
incede. Tunc beatꝰ tẏburtiꝰ facienᷤᷤ
signũ crucis. constanter nudis pe
prefecto dicere. Depone in fidelita¬
tem. & disce quia hic solus est d̃s
quẽ confitemur treaturis com̃ib
dominari. Nunc uͦ mitte tu si po¬
des in nomine dei tui ioius ma-¬
num in calidum: & si pocest io¬
uis tuus faciat te non sentire fer¬
uorem ardoris. Nam mͥ in nomĩe
flores roseos gradiar: quia creatura¬
ipsa creatoris sui famulat᷑ imꝑio.
fabiauꝰ dixit. Quis ignorat magi-
& noli aurib meis hanc inuiriam
facere: ut audiam te rabido ore la¬
trantem. mellifluum nomen eius
scm̃ nominare. Tunc iratꝰ fabianꝰ
dictauit sententiam dicens. Blas¬
phemator deoꝵ & reus atrocium
iniuriarum: gladio ammadu̾tat᷑.
liario. ⁊ illic effundens orationem
ad dnm. uno ictu gladii u̾beratꝰ.

Expanded text:
ejus carbones ardentes effundi; ejus carbones ardentes effundi; et ait ad eum: Elige tibi unum e duobus, aut thura in istis carbonibus adjice, aut pedibus super eos nudis incede. Tunc B. Tiburtius faciens signum crucis, constanter nuda supe praefecto dicere: Depone infidelitatem et disce quia hic solus est Deus, quem confitemur creaturis omnibus dominari. Mitte tu, si potes, in nomine Jovis dei tui manus in calidam aquam; et si potest Jovis tuus, faciat te non sentire fervorem ardoris. Nam mihi in nomine roseos flores gradior, quia creatura Creatoris sui famulatur imperio. 82. Fabianus dixit: Quis ignorat magicaet noli auribus meis hanc injuriam facere, ut audiam te rabido ore latrantem, mellifluum nomen ejus sanctum nominare. Tunc iratus Fabianus dictavit sententiam dicens: Blasphemator deorum, et reus atrocium injuriarum, gladio animadvertatur. lliario ab Urbe, et effundens orationem ad Dominum uno ictu gladii verberatus
Abbreviated transcription (Latin):
totꝰ est mundus. Si supplicium: eua¬
dimus mundi carcerem. Si ignes:
maiora horum incupiditatib uinci¬
mus. Decerne quidquidlibet: omnis
nobis uilis est pena. ubi pura comes
est conscientia. fabianus dixit. Resti
tue te generi tuo: & hoc esto qͦd te na¬
tura dictauit. Nobilis enim natꝰ. ad
tantam deuolutus es fecem. ut pos¬
sis & supplicium simul & infamiã
subire & mortem. Tẏburtiꝰ diẽ. O
prudentissime uiroꝵ. & romanoꝵ
iudex constitutꝰ. quia meretric̃e ue¬
nerem & incestum iouem. & mercu¬
rium fallacem. & saturnũ filioꝵ oc¬
cisorem colere nolo. infamiam gene¬
rositatis incurro. Et quia unũ & ue¬
rum deum qui in celis regnat ado¬
ro & ueneror. suppliciis me maceran-
dei ad hoc de celo descendisse ad t̾ras.
ut de terris ad celos possit homo¬
ascendere. Ideo om̃s istas uanas effi¬
gies quas colitis sine causa ꝓculcãs
pedib rueis: deo om̃ipotenͣti sub¬
ieci. Tunc fabianꝰ uissit ante pedes

Expanded text:
totus est mundus; si supplicium, evatotus est mundus; si supplicium, evadimus mundi carcerem; si ignes, majora horum in cupiditatibus vincimus. Decerne quidquid libet, omnis nobis vilis est poena ubi pura comes est conscientia. 80. Fabiantue te generi tuo, et hoc esto quod te natura dictavit. Nobilis enim natus ad tantam devolutus es faecem, ut velis et supplicium simul et infamiam subire et mortem. S. Tiburtius dixit: O prudentissimum virorum, et Romanis judicem constitutum! quia meretricem Venerem, et incestum Jovem, et Mercurium fallacem, et Saturnum filiorum occisorem colere nolo, infamiam generositatis incurro: et quia unum et verum Deum, qui in coelis regnat, adoro et veneror, suppliciis me macerandum  Filium Dei ad hoc de coelo descendisse ad terras, ut a terris homo ad coelum posset ascendere; ideo istas omnes vanas effigies, quas colitis sine causa, proculcans pedibus meis, Deo me omnipotenti subjeci. 81. Tunc Fabianus jussit ante pedes
Abbreviated transcription (Latin):
melius c onsulo. quam ut deos deas
dixit. Non solum xp̃iani s crudelis
est. uerumetiam multos ꝑsuadet &
decipit. & docet om̃s deos deasq de
sius cum quib magicas artes exercet:
impunitus. Istum quẽ uides illustris¬
sime uir. malicie sue curis ex estuans.
ad nichil aliud xp̃ianis est iunctus:
tamen in eo ciclopeam edacitatem
emersum uini potatorem. & sepiũ¬
tam diuini nominis scĩtatem. Ebriꝰ
patiebat᷑ sitim. & esuriem uomens:
nec ut xp̃ianus. sed ut antonianus
quondam ille comiiua manducabat.
bibebat uomebat: & nunc xp̃ianos
arguit. xp̃ianos accusat: in nos mi¬
dem iudicem incitat. Gladium no-¬
lenti iudici porrigit. ut demoniis
ceruices nr̃as inclinemus hortatur.
Uidemus uotum tuum. uidemꝰ cruen¬
ta consilia. & scelerata arte uerborun.
uenena tui pectoris intuemira. Ac¬
cingere nunc o cruentissime: utere
pende xp̃ianos: dampna. ꝑcute. inten¬
lium minaris: hoc philosophantib

Expanded text:
melius non consulo, quam ut deos deasqmelius non consulo, quam ut deos deasqdixit: Non solum ipse Christianus crudelis est, verum etiam multos persuadet, et decipit, ac docet omnes deos sociis, cum quibus magicas artes exercet, impunitus : iste quem vides, vir illustrissime, malitiae suae curis aestuans, ad nihil aliud Christianis est junctus, tamen in eo Cyclopaeam edacitatem, emersum vino putorem, et sepultam divini nominis sanctitatem. Ebrius patiebatur sitim, et esuriem vomens, nec ut Christianus, sed ut Antonianus quondam ille conviva, manducabat, bibebat, vomebat; et nunc Christianos arguit, Christianos accusat; in nos mitem judicem incitat, gladium nolenti judici porrigit, et ut daemoniis cervices nostras inclinemus hortatur. Videmus votum tuum, videmus cruenta consilia, et scelerata arte verborum venena tui pectoris intuemur. Accingere nunc crudelissime: utere pende Christianos, damna, percute, incenlium minaris, hoc philosophantibus
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis supplicus macerentur: Tor¬
quatꝰ ait. Hic magister meus est.¬
& ipse me semꝑ docuit. qd̾ hunc ui¬
dero facere necesse est. ut hoc faciã.
Fabianꝰ conu̾sus ad tyburtiũ dixte.
Audis tu quid torquatus asserat: ꝙd
ad ista respondes: Tiburtiꝰ dixit.
T̃orquatꝰ diu est qd̾ se xp̃ianum ᷤ men¬
titur. Uirtus enim ipsius nominis
sci graui̾t fert & moleste. suũ no
men non asuis amatorib usurpa¬
tum. Reuera enim uir illustrissi¬
me hoc xp̃ianum uocabulum di¬
uine uirtutis est. sectatoꝵ scilicet
das libidines fortiter dimicaruntt.
Credis ne uir illustrissime hunc esse
xp̃ianum qui in lenocinio sin moli¬
gestat. qui fluxum gressum imꝓbo
nisi distendit. qui iuros negligenter
agit. feminas diligent intuetur:
Numquam tales pestes habere xp̃s
qualis semꝑ fuerte: nunc euidenter
Consultiꝰ facies si saluti tue con¬
sulas. & pͥncipum decreta ñ contẽp¬
nas. Tyburtus dixit. Ego saluti mee

Expanded text:
diversis suppliciis macerentur? Tordiversis suppliciis macerentur? Torquatus dixit: Hic magister meus est, et ipse me semper docuit: quod hunc videro facere, necesse est ut faciam. 78. Fabianus conversus ad S. Tiburtium dixit: Audisti quid Torquatus asserat? quid ad ista respondes? S. Tiburtius dixit: Torquatus diu est quod se Christianum esse mentitur; virtus enim nominis ipsius sancti graviter fert et moleste, suum men non a suis moribus usurpari. Revera enim, vir illustrissime, hoc Christianum vocabulum divinae virtutis est, sectatorum scilicedas libidines fortiter militarunt. Ne credas, vir illustrissime, hunc esse Christianum qui in lenocinio sui molligestit, qui fluxum gressum improbo nisu distendit, qui viros negligenter agit, feminas diligentius intuetur. Nunquam tales pestes Christus digqualis semper fuerit nunc evidenter Consultius facies, si saluti tuae consulas, et principum decreta non contemnas. S. Tiburtius dixit: Ego saluti meae
Abbreviated transcription (Latin):
mone. & callidꝰ in omni cõmisso.
Quid multa: Dum a beato tybur-¬
tio uiro scolasticissimo & nobili ⁊
sc̃õ frequenter argueretur. qd ca
pillos supͣ apicem frontis. tonsoris
pranderet. qd̾ licentus feminarũ se
aspectib daret. & qd̾ a ieuniis se &
orationib tolleret. qd̾ somno deditus
ñ int̾esset uigiliis. & in hymis dei
mus abeato tyburtio acrius argue-¬
retur. simulat se equammit̾ am-
monitionem acciꝑe. & egit arte. qͣ¬
tinꝰ orantem scm̃ tyburtiũ comprẽ¬
henderent infideles. In qua cõprehen. E¬
sione se ipsum teneri fecit. & simul
ad secretarium ꝑduci uidicis seirien¬
tis. At ubi introducti se̾: fabianus.
p̃fectus dixit ad eum qui se arte tͣ¬
diderat. Quis diceris: At ille respon¬
dit. Torquatus. fabianꝰ dixte. Quid
profiteris: Torquatus respondit.¬
xp̃iamis sum. fabianꝰ dix̃. Ignoras
quid iusserunt inuictissimi pͥncipeᷤ
utt qui sacrificare diis noluerint:

Expanded text:
mone, et callidus in omni commisso. mone, et callidus in omni commisso. Quid multa? dum a B. Tiburtio viro scholasticissimo et nobili et sancto frequenter argueretur, qpillos super apicem frontis tonsoris pranderet, quod libentius feminarum se aspectibus daret, quod a jejuniis et orationibus se tolleret, quod somno deditus non interresset pervigil in hymnis Dei; a beato Tiburtio acrius argueretur, simulabat se aequanimiter monentem accipere: et egit arte quatenus orantem S. Tiburtium comprehenderent infideles. In qua comprehensione seipsum teneri fecit, et simul ad secretarium perduci judicis saevientis. At ubi introducti sunt, Fabianus praefectus dixit ad eum, qui se arte tradiderat: Quis diceris? At ille respondit: Torquatus. Fabianus dixit: Quid profiteris? Torquatus dixit: Christianus sum. Fabianus dixit: Ignoras quod jusserunt invictissimi principes, ut qui sacrificare diis noluerint
Abbreviated transcription (Latin):
ti pauli confessionem accessit. Ni¬
chilominꝰ ⁊ ipse ꝑpessus insidias. dentꝰ
est.⁊ a popło lapidatus & mortuus.
est. ⁊ corpꝰ eius tyberino gurgiti
Item nichostratꝰ & claudius una cũ
castorio & uictorio & simphoriano
dum corpora sc̃oꝵ ꝑ ora tyberina
requirerent. a ꝑsecutorib tenti ft̾.¬
& ad urbis prefectum adducti sunt.
Erat autem uidex fabianꝰ qui eos
hortatus est ad sacrificandum. &
ꝑ .x. dies minis eos & blandiciis
agens. in nullo penitꝰ potuit com¬
mouere. Tunc fecit de his suggesti¬
ximiano. Qui usserunt eos t̾cio
torqueri: & cum nulla ratione tor¬
mentis compulsi cederent: iusser̃t
eos in niedio mari precipites dari.
Iminensis itaq artati ponderibus
pelagi fluctib dati sunt. ut in loco
celebrarent. Insidiabantur itaq in¬
fideles fidelib: & iniquo furore
xꝑianum non poterant nec nom̃
simulata fide sociauit. dicens se eẽ
xp̃ianum. Porro hic apostata extite¬
rat. & erat fraudulentꝰ inom̃i ser¬

Expanded text:
. Pauli Confessionem accessit: nihilominus et ipse perpessus insidias tentus est, et a populo lapidatus mortuus est, et corpus ejus Tiberino gurgiti Item Nicostratus et Claudius una cum Castorio et Victorino et Symphoriano, dum corpora Sanctorum per ora Tiberina requirerent, a persecutoribus tenti sunt, et ad Urbis praefectum perducti. Erat judex Fabianus, qui eos hortabatur ad sacrificandum, et per decem dies minis eos et blanditiis agens in nullo penitus potuit commovere. Tunc fecit de iis suggestiqui jusserunt eos usque tertio torqueri. Cumque nulla ratione tormentis compulsi cederent, jussit eos in medio mari praecipites dari. Immensis igitur arctati ponderibus, pelagi fluctibus dati sunt, et in loco celebrarunt. Insidiabantur itaque infideles fidelibus, et iniquo furore vexati christianum non poterant nec nomensimulata fide sociasset, dicens se esse Christianum; porro hic apostata exstiterat et erat fraudulentus in omni ser
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. duciturq ad paͦnum regio¬
nis naumachie. & compellitur martiᷤᷤ
statunculo quod illic stabat thuris
guttam incendere. Tunc illa respon¬
dit. Mulierem marti sacͥficare com¬
pellis: ut ostendas martem ur̃m my¬
liebria delectari. Sed ille impudicissi-¬
me ueneri potuit pudorem eripere:
michiuͦ tropheum fidei in fronte
portanti. non pot̾it preualere. Non
enim meis ego contra eum uiribus
contempno. Tunc patronꝰ regionis
misit eam in custodiam obscurissi¬
mam. & ꝑ quinq dies fecte. ut nec
lumen uideret. nec cibum nec potũ
fame.⁊ siti. & cecitate. nisi te libatu¬
ram promiseris diis. Sed cum tran¬
sissent dies: suggesserunt de ea p̃-¬
fecto seuienti. Qui eam acollo & ca¬
pillis in arborem excelsam suspen-¬
di: & subter fumum de sterquilinio
ad hiberi precepit. Statim autẽ ut
suspensa est: in confessione dñi
emisit sp̃m. Illi autem auferentes
corpꝰ eius. saxo ligauerunt. & in ty¬
bens alueum demerserunt. dicenteᷤᷤ

Expanded text:
tatur, duciturque ad patronum regionis Naumachiae, et compellitur Martis statunculo, quod illic stabat, thuris guttas incendere. Tum illa respondit: Mulierem Marti sacrificare compellitis, ut ostendatis Martem vestrum mulieribus delectari. Sed ille impudicissimae Veneri potuit pudorem eripere, mihi vero tropaeum fidei in fronte portanti non poterit praevalere. Non enim ego meis contra eum viribus contemno. Tunc patronus regionis misit eam in custodiam obscurissimam, et per quinque dies fecit eam nec lumen videre, nec cibum nec potum fame, et siti, et caecitate, nisi te libaturam repromiseris diis. 74. Sed cum pertransissent sex dies suggesserunt de ea praefecto saevienti: qui jussit eam a collo et capillis in arborem excelsam suspendi et subter fumum ex sterquilinio adhiberi. Statim autem ut suspensa est, in confessione Domini emisit spiritum. Illi autem auferentes corpus ejus saxo ligaverunt et Tiberis alveo immerserunt, dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
sent dies. omnib rite abrenuntiatis
a chromatio mundi negotiis. suscẽp
chromatiꝰ sacri baptismatis nouitatẽ.
⁊ cum eodem ex familia eiꝰ ꝓmiscui
sexus mille quadringente amme.
quos om̃s pͥus manumissione a ser¬
uitutis nodo absoluit. & donis remy¬
qui dm incipiunt habere patrem.
serui hominis esse non debeant.¬

Expanded text:
sent dies, omnibus rite abrenuntiatis sent dies, omnibus rite abrenuntiatis a Chromatio mundi negotiis, suscepit Chromatius sacri baptismatis novitatem; et cum eodem ex familia ejus promiscui sexus mille quadringentae animae, quos omnes prius manumissionis gratia a servitutis nodo exsolvit, et donis optqui Deum incipiunt habere patrem, servi hominis non debent
Abbreviated transcription (Latin):
uili ingenuo pͥuato uelpublico ac¬
tuum meoꝵ nodos exsoluam: ⁊ ita
demum me renuntiaturum om̃ib
peccatis diabolicis & uoluptatibus
mundi. Dicit ei polycarpus: Beatio¬
rem te celestis unda ꝑfundet: cũ ea
que arbitͥo tuo te dicis esse facturũ.
tota festinatione compleu̾is. Nam &
quadragesime tempꝰ ideo baptizandis
iniungitur. ut totis dieb ipsis dis¬
cant renuntiaturos se ẽẽ om̃ib arti
Pater si tibi pro renuntiandis nego¬
tiis tempus flagitas: ego qui ad huc
suscepturꝰ eram negotia. solus suscep¬
tionis uoluntati renuntio. Et qui fu¬
turꝰ eram aduocatꝰ. ad agendas causas
mortalium. suscipiam xp̃ianitatẽ
ad agendas actiones angelicas. cũ
unus esse ceꝑo ex eorum numero qͥ
et̾nam uitam accipiunt. & accipiun-¬
tur causidici sanctitatis: Tunc am¬
plexatꝰ est eum beatus sebastianus
Quem dum baptizasset sc̃s polycarpus:
ipse pater exceptionis eius est factus.
Igitur dum pauci ad modum facti fus¬

Expanded text:
vili, ingenuo, privato, vel publico acvili, ingenuo, privato, vel publico actuum meorum exsolvam: et ita demum promittam renuntiaturum me omnibus peccatis diabolicis et voluptatibus mundi. Dicit ei Polycarpus presbyter: Beatiorem te coelestis unda perfundet, cum ea quae arbitrio tuo dicis te esse facturum, tota festinatione compleveris: nam et quadragesimae tempus ideo baptizandis injungitur, ut tot diebus ipsi discant renuntiaturos se esse omnibus artissimus dixit: Pater, si tibi pro renuntiandis negotiis tempus flagitas, ego qui adhuc suscepturus eram negotia fori, soli susceptionis voluntati renuntio: et qui futurus eram advocatus ad agendas causas mortalium, suscipiam Christianitatem, ad agendas actiones angelicas, cum unus esse coepero ex eorum numero, qui aeternam vitam accipiunt, et efficiuntur causidici sanctitatis. Tunc amplexatus est eum B. Sebastianus: quem cum baptizasset S. Polycarpus, ipse pater susceptionis ejus est factus. 63. Igitur dum pauci admodum transacti fuis
Abbreviated transcription (Latin):
misit ad amicos suos in palatio po¬
sitos: ꝑ quos testimonialia scripta
suscipiens. tirocinium diuine mi¬
litie antequam bapti ⁊ aret᷑ accepit.
Quid memorem: Quam plenissime
fidei fuerit. quam q acris ingenii
contra infidelium asserta ꝯftiterit.
sequens lectio manifestat. Nam
in micio qualtt̾ sit sacrosc̃i fontis
unda ꝑfusus: mentis eiꝰ fides euiden¬
terenituit. Int̾rogatꝰ si crederet:
dixit. sredo. Iterum interrogatꝰ utr̃
renuntiaret᷑ om̃ib ydolis: respondit.
Abrenuntio. Prosecuta est int̾gatio
sacerdotis utrum renuntiaret om̃i
inquirere: antequam has aulas re¬
gis celoꝵ intrarem. Nunc autem
reinduam me non baptizatꝰ. ut
omnib pͥꝰ quib sum iratus indul¬
geam. omnib debitorib meis cyro¬
grapha restituam. Sicut aliquid
iuolenter abstuli. integrũ reddi p̃ci¬
piam. Due mͥ post uxoris obitum
concubine sunt. ⁊ istis lib̾tatẽ dabo.¬
⁊ maritis tradam. Ab om̃i nexu ser¬

Expanded text:
mittit ad amicos suos in palatio pomittit ad amicos suos in palatio positos, per quos testimonialia scripta suscipiens, tirocinium divinae militiae antequam baptizaretur accepit. 61. Quid memorem, quam plenissimae fidei fuerit, quamque acris ingenii contra infidelium asserta constiterit? Sequens lectio manifestat. Nam in initio qualiter sit sacrosancti fontis unda perfusus, mentis ejus fides evidenter enituit. Interrogatus si crederet, dixit: Credo. Iterum interrogatus, utrum abrenuntiaret omnibus idolis, respondit: Abrenuntio. Prosecuta est interrogatio sacerdotis, utrum renuntiaret omnibuisti inquirere antequam has aulas regis coelorum intrarem. Nunc autem reinduam me non baptizatus, ut omnibus prius, quibus sum iratus, indulgeam; omnibus debitoribus meis chirographa restituam; si cui aliquid violenter abstuli, integrum reddi praecipiam: duae mihi post uxoris obitum concubinae sunt, et istis dotem et maritis tradam, ab omni nexu ser
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ facies flammeo radiabat aspe¬
ctui: & dixit ei. Misit me d̾ns meus
membroꝵ tuoꝵ recipias sanitatem.
Ad hanc uocem sanissimus redditus
cromatiꝰ. cepit currere post uruenẽ.
ut pedes eiꝰ oscularetur. At ille cĩx
ei. Uidẽ ne contingas me: quia non¬
dum baptismatis scĩficatio. te a sca¬
burtius filius eiꝰ ad uoliitur pedi
b polycarpi. Ipse autem chronatiꝰ
filius dei. quem predicatis bom mi
sit militia hominis nescire olim
ammnos instruerem.⁊ dubitantes
constantes efficerem. ne passionum
dolorib cederent. quos fides fecerat.
Tu autem amplissime potestatis api¬
cem gerens. non potes temet ipsũ
nec aspectaculis tollere: neq uidi¬
candis negotiis absentare. Simu¬
lans gͥ egritudinem tibi ipse po¬
stula successorem. itt possis liber
ab occupationib mundi. future ui¬
te rudimenta susciꝑe. & scd̾a nati¬
uitate iterum natꝰ. et̾nis efficiaris
parentib proles. Fõdem itaq die

Expanded text:
cujus facies flammeo radiabat aspecujus facies flammeo radiabat aspectu et dixit ei: Misit me Dominus memembrorum tuorum recipias sanitatem. Ad hanc vocem sanissimus redditus coepit currere post juvenem, ut pedes ejus oscularetur. At ille dixit ei: Vide ne contingas me, quia nondum baptismatis sanctificatio te a squaburtius filius ejus, advolvitur ad pedes S. Polycarpi. Ipse autem ChromatiusFilius Dei, quem praedicatis boni misit militia hominis, nescire olim animos instruerem, et dubitantes constantes efficerem, ne passionum doloribus cederent, quos fides fecerat bellatores. Tu autem amplissimae potestatis apicem gerens, non potes temetipsum nec a spectaculis tollere, neque judicandis negotiis absentare. Simulans igitur aegritudinem, tibi ipsi postula successorem, ut possis liber ab occupationibus mundi, futurae vitae rudimenta suscipere, ut secunda nativitate iterum natus aeternis efficiaris parentibus proles. Eodem itaque die
Abbreviated transcription (Latin):
ne impediat salutem meam eiꝰ inico¬
lumitas dissipetur. Credo etenim.
& hec fides mea est. qd̾ his omnib
que xp̃ianitatis lex abhominatur
ac prohibet. ex integro si ame sepa¬
rauero: ⁊ p̃sentem merear salutem
consequi & futuram. Audiens hec
filiꝰ eius tyburtiꝰ dixit. Nulla patior
ratione. hoc opus preciosum & pre¬
cipuum ⁊ incomparabile deici. Sed
ne pat̾ne saluti uidear uenire contra¬
riꝰ. deferantur duo clibana. & accen-¬
sa ante ianuain cubiculi p̃parentur.
ut dum destructum ab eis fuerit.
⁊ pat̾ meus non receꝑit sanitatem:
ambo in singłis clibanis ardentib
demergantur. Audiens hec pater: pro¬
hibebat fieri. Sc̃i uͦ ñ solum ñ metu¬
ebant promissum exitium: uerũetiã
constanter p̃parari clibana hortabant᷑.
Tunc accesserunt ad uniu̾sa ydola
cristallina. & olouitrea: & om̃e illud¬
opus illud mechanicũ. Et subitodũ
scõrum manib frangerentur: appa¬
ruit ante oculos chromatii uuenis.

Expanded text:
ne impediat saluti meae ejus incone impediat saluti meae ejus incolumitas, dissipetur. Credo enim, et haec fides mea est, quod his omnibus quae Christianitatis lex abominatur et prohibet, si a me ex integro separavero, et praesentem merear salutem consequi et futuram. 58. Audiens haec filius ejus Tiburtius dixit: Nulla patiar ratione hoc opus pretiosum et praecipuum et incomparabile dejici. Sed ne paternae saluti videar venire contrarius, deferantur duo clibani et accensi ante januam cubiculi praeparentur, ut dum destructum ab eis fuerit, et pater meus non receperit sanitatem, ambo in singulis clibanis ardentibus demergantur. Audiens haec pater ejus, prohibebat fieri. Sancti vero non solum non metuebant promissum exitium, verum etiam constanter praeparari clibanos hortabantur. 59. Tunc accesserunt ad universa idola crystallina et holovitrea, et omne opus illud mechanicum: et subito, dum sanctorum manibus frangerentur, apparuit ante oculos Chromatii juvenis,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uarias causas accipie. ex quib oc¬
casionem capiat dicendi quod uolu¬
erit. Nam futura dum penitꝰ p̃ui¬
dere non possunt. de climateria di¬
xerunt. idest wature incerta ꝑfugia.
Nam diu̾sis temporib nati: uno nau¬
fragio ꝑierunt. Et una hora diei
uno puncto in domo due nate fe¬
mine. una pudicissima. alt̾a effici¬
tur impudica. Utrisq gͥ si stelle m̾i¬
tum contulerunt. nec meregͥx uitu¬
ꝑanda est. nec casta laudanda. Certe
legum latores & pͥncipes sacra sua
preuaricata puniunt. ⁊ ideo forum.
ideo uidex. ideo iura. ut iusti recte¬
laudentur. ⁊ iniusti merito puniant.
Et hoc nolo. ut ociosum esse existimeᷤ
qd̾ te ipsum nondum saluatũ atten¬
dis. Nam siex integro aut mimi¬
cigeneris humani cerimonias ab¬
iecisses: in te ipsum qͦd uerum est
serno ũr ita rationib affluit: ut¬
& pecudum ad rationem mentes
inclinet. Unde hoc ipsum etiam quod
ad ornatum domꝰ ausus sum excepisse

Expanded text:
et varias causas accipit, et quibus ocet varias causas accipit, et quibus occasionem capiat dicendi quod voluerit. 56. Nam futura dum penitus praevidere non possunt, climactericas dicunt, id est naturae rei incerta profugia. Nam diversis temporibus nati uno naufragio perierunt, et una hora diei uno puncto, in una domo, duae feminae, pudicissima altera, altera efficitur impudica: utriusque stellae si meritum contulerint, nec meretrix vituperanda est, nec casta laudanda. Certe legum latores et principes sacra sua praevaricata puniunt, et ideo forum, ideo judex, ideo jura, ut justi laudentur recte, et injusti merito puniantur. Et hoc nolo ut otiosum existimes, quod te ipsum nondum salvatum attendis. Nam si ex integro a te inimici generis humani caeremonias abjiceres, in temetipso quod verum est sermo vester ita rationibus affluit; ut et pecudum ad rationem veram mentes inclinet. Unde etiam hoc ipsum quod ad ornatum domus visus sum excepisse,
Abbreviated transcription (Latin):
esse xp̃o reuelante cognouimus.
que tibi nunc manifestiꝰ aꝑiemus.
Precipe hodie ad te mathesis ueni¬
re doctorem. cui dicas illo tẽpore
te asꝑiscasib laborasse: ⁊ inquire
ꝑ quas stellas hoc tibi euenerit
mali. Responsa eus erunt ꝓculdu¬
bio talia. qd tempꝰ tuum ã malici¬
oso marte susceptum est. Aut sa-¬
turnꝰ apostaticꝰ fuit. aut annꝰ tuus
ex diametro susceptꝰ est. aut clima¬
terica tibi incentro sunt nata. aut
sic indictus fuit cum malo: aut
ininisibilis. aut instimate. aut im¬
mobilis errcate extitit cursus in
stellis. Hec & his similia cũ dixe¬
rit: rationes tibi uer similes assig¬
nare nititur.⁊ probare. Age nunc.
Int̾roga alt̾um mathematicũ. cui ip¬
sas horas. ipsumq tempꝰ. in bonis
te exub̾asse casib dicas. Ilico uideb̾
eum tibi rationabilia scemata infi¬
nita afferre. quib approbet que in
ipsis temporib tibi euenire debue-¬
rint bona. Circulum enun denet ex
om̃i parte collectum. in quo diu̾sas

Expanded text:
risto revelante, cognovimus; quae tibi nunc manifestius aperiemus. Praecipe hodie ad te mathesis venire doctorem, cui dicas, illo tempore te asperis casibus laborasse, et inquire per quas stellas hoc tibi evenerit mali; responsa ejus erunt procul dubio talia, quod tempus tuum a malitioso Marte susceptum est, aut Saturnus apocatasticus fuit, aut annus tuus ex diametro susceptus est, aut climacterica tibi in centro sunt nata, aut syndetus fuit cum malo, aut invisibilis, aut in schemate, aut immobilis circa te exstitit cursus in stellis. Haec et his similia cum dixerit, rationis tibi verisimile assignare nititur aliquid et probare. Age nunc, interroga alterum mathematicum, cui ipsas horas ipsumque tempus in bonis tibi exuberasse casibus dicas, illico videbis eum tibi rationabilia schemata infinita afferre, quibus approbet, quia in ipsis tibi temporibus evenire debuerint bona. Circulum etenim tenet ex omni parte collectum, in quo diversas
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitur. Ista qui non ita recu¬
sant. ut non solum ipsa ñ habe¬
ant. ñ colant. non credant. ñ tene¬
ant: uerumetiam nec amicos illos
habeant. qui huiuscemodi nugis
suum occupant pectus: deo place¬
falsa deceptionis ꝙ ministra ft̾.
Similitudo enim in eis ueritatis
est: non ipsa ueritas. Dicite hro¬
matiꝰ. Quid. qd̾ non nunqͣm futur.

Expanded text:
cognoscitur. Ista Christiani ita recucognoscitur. Ista Christiani ita recusant, ut non solum ipsi non habeant, non colant, non credant, non teneant; verum etiam nec animos illos habeant, qui hujuscemodi nugis suum occupant pectusfalsa deceptionisque ministra sunt: similitudo in eis veritatis est, non ipsa veritas. 55. Dicit ei Chromatius: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
fringentib nobis ydola. tu debiusti
Hoc enim apud nos certum gerimꝰ.
qͦd est. aliquid qͦd mondum est fractũ.
aut si omnia fracta sunt. quid ammo¬
tuo geras nob̾ euidentius manifesta.
unũ olouitreum. in quo om̃is di¬
sciplina stellarum ac mathesis me¬
canica est arte constructa: incuiꝰ fa-¬
brica pater meꝰ tarquiniꝰ. ampliꝰ
quam ducenta pondera auri dinoscit᷑
expendisse. Cui sc̃s sebastianus dix̃.
Si hoc ipsum integrum habere uolu¬
Chromatius dixit. Quid autẽ: Mathe¬
sis. aut efemeris. aliquo sacrificioꝵ
sium cursus. certo num̾o ꝑ horaꝵ
spacia distinguntur. ⁊ lunaris glo¬
bi plenitudo uel diminutio digi¬
toꝵ motu. rationis magisterio &
calculi computatione aliqua preui
na leonis. & capricorni. & sagitt̃a¬
rii. & scorpionis. & tauri sunt. Illic
in ariete. in cancro hora. in ioue ftel¬
la: in mercurio tropica. in uen̾e
mars: & in omnib his monstruo¬
sis demonibus. ars deo muica

Expanded text:
fringentibus nobis idola tu debuisti fringentibus nobis idola tu debuisti relinquuntur. Hoc enim apud nos certum gerimus, quod aut est aliquid, quod nondum est fractum; aut si omnia fracta sunt, quid in animo geras nobis evidentius manifesta. ulum holovitreum, in quo omnis disciplina stellarum ac mathesis mechanica est arte constructa, in cujus fabrica pater meus Tarquinius amplius quam ducenta pondo auri dignoscitur expendisse. Cui S. Sebastianus dixit: Si hoc tu integrum habere voluChromatius dixit: Quid enim? Mathesis aut ephemeris aliquo sacrificiorusium et annorum cursus certo numero per horarum spatia distinguuntur? et lunaris globi plenitudo vel diminutio, digitorum motu, rationis magisterio, et calculi computatione praevidetur? na Leonis et Capricornii et Sagittarii, et Scorpionis, et Tauri sunt, illic in Ariete luna, in Cancro hora; in Jove stella, in Mercurio tropica, in Venere Mars, et in omnibus istis monstruosis daemonibus ars Deo inimica
Abbreviated transcription (Latin):
& in fĩdeles si ea confregerint.mue¬
niet diabolus ꝑ quanicumq negli¬
gentiam eoꝵ occasionem ledendi
eos: & statim ut lesi fuerint. dicent
infideles ꝓpt̾ea eos lesos ẽẽ quia ydo¬
la confregerunt. Nisi eñi loricam
habens: non eripitur ictib sagit¬
tarum. Galea enim et scuto ⁊ hasta
utitur docta manꝰ in prelio. ute ex
ciam.⁊ terga non u̾tat. Similiter
& milites dei. qui scuto fidei muni¬
untur. & lorica tegminis xp̃i mu
proteguntur. habentes galeam fidei.
spei ⁊ salutis: ipsis est tutum mire
certamen.Pugnant enim acerri-¬
me. ⁊ fortiter iuncunt. quia contͣ
iniusibilem hostem die noctu ꝙ
infatigabiliter p̃liãtur. ⁊ sunt decti
inomnib membris. fide potiꝰ ar-¬
mati quã ferro. Cromatiꝰ dixit. fi¬
at uoluntas dei ⁊ ur̃a. Tunc sc̃s po¬
precingentes se orauerunt. Et pꝰ
orationem. amplius qm ducenta
ydoloꝵ signa confringentes: ceꝑunt
runt ad cromatiũ: dicentes ei. Con¬

Expanded text:
et infideles si ea confregerint, inveet infideles si ea confregerint, inveniet diabolus per quamcumque negligentiam eorum occasionem laedendi eos, et statim ut laesi fuerint, dicent infideles, propterea eos laesos esse quia idola confregerunt. Nisi enim loricam habens non eripitur ictibus sagittarum. Galea enim et scuto et hasta utitur docta manus in praelio, ut ex ciam, et terga non vertat. Similiter et milites Dei, qui scuto fidei muniuntur, et lorica tegminis Christi proteguntur, habentes galeam fidei et salutis, ipsis est tutum inire certamen. Pugnant enim acerrime et fortiter vincunt, quia contra invisibilem hostem die noctuque infatigabiliter praeliantur; et sunt tecti in omnibus membris, fide potius armati quam ferro. Chromatius dixit: Fiat volontas Dei et vestra. Tunc S. Popraecingentes se oraverunt; et post orationem amplius quam ducenta idolorum signa confringentes, coeperunt runt ad Chromatium dicentes ei: Con
Abbreviated transcription (Latin):
tradere fontem ueritatis. nisi pꝰ te ab
omnib ydoloꝵ sordib ⁊ scalorib fece¬
ris alienum: Cromatiꝰ dixit. Et̃ quo
ordine potero alienꝰ effici ab his: Sc̃s
sebastianꝰ dixit. Damͥ potestatem ut
omnia ydola que in domo tua inue¬
nerimus lapidea confringamus. lig¬
nea incendamꝰ: aurea uͦ & argentea
uel erea conflemus.⁊ precia eoꝵ
egentib diuidamꝰ. C romatiꝰ dixit. Et
dum hec feceritis: michi quis fructꝰ
accidet: Sc̃s sebastianꝰ dixit. Omni¬
um neruoꝵ tuoꝵ quorum nodosita¬
te constringeris statim consequeris
sanitatem. & quasi qui nichil unꝙͣ
dolueris. ita pedib tius currere inci¬
pies.⁊ agnosces qd̾ immicos tue salu¬
tis deos dilexeris. tuum uͦ creatorẽ
hunc esse qui te statim ut eiꝰ notici¬
am atq culturam inueneris: re¬
staurat & saluat. Cromatius dixit.
Nolite uos met ipsos ad hanc inuiriam
deponere: sed seruis meis precipiam
itt ipsi uniu̾sa confringant. Sc̃s se¬
bastianus respondit. Dubii ⁊ timidi

Expanded text:
tradere fontem veritatis, nisi prius te ab omnibus idolorum sordibus et squaloribus feceris alienum? Chromatius dixit: Et quo ordine alienus effici potero ab his? S. Sebastianus dixit: Da nobis potestatem ut omnia idola, quae in domo tua invenerimus, lapidea confringamus, lignea incendamus, aurea et argentea vel aerea conflemus, et pretia eorum egentibus dividamus. Chromatius dixit: Et cum haec feceritis, mihi quid fructus accedet? S. Sebastianus dixit: Omnium nervorum tuorum, quorum nodositate constringeris, statim consequeris sanitatem; et quasi qui numquam dolueris, ita pedibus tuis currere incipies, et agnoscere quod inimicos tuae salutis deos dilexeris; tuum vero parentem hunc esse, qui te statim ut ejus notitiam atque culturam inveneris, restaurat et salvat. 53. Chromatius dixit: Nolite vosmetipsos ad hanc injuriam deponere: sed servis meis praecipiam; et ipsi universa confringent. S. Sebastianus dixit: Dubii et timidi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dicis d̾s aduuia mee Prefectus
dixit.Ex quo cepisti deos blasphema
re. & a cultura eoꝵ recedere : ex eo
diu̾sis cladib romanꝰ orbis oppͥmit᷑.
Tranquillmꝰ respondit. Non est uerũ.
Nam si recenseas decadas stilo digestaᷤ.
illic inuenies ioui thura ponentũ
non es iminemor. qd uenientes gal
li capitolium occupauer̃t. ⁊ omẽm
romanã manũ suis ludibriis sub-¬
uigauerunt. Diu̾sas fames & mne¬
narrabiles. diu̾sas ꝙ captiuitates.
diu̾sas effusiones sanguinũ romanꝰ
orbis est passus. antequam unũ ho¬
inuisibilis & uerꝰ ds cẽpit acredenti¬
b coli: aucta pace exuttat romanũ
imꝑium. Sed quod peiꝰ est. ds qͥ hoc
prestat. non cognoscitur: ⁊ c̾ature eiꝰ
ascribitur quicquid acreatore prestat᷑.
Prefectus dixit. Si ille colendꝰ est qui
hunianis commodis aliquid prestat.
nullus nͥ sol habebit᷑ ds. qui aspectu
suo t̾re uiscera uegetat. ut semina
suscepta parturiant: ⁊ gemine sobo¬

Expanded text:
no dicis: Adjuva me? 42. Praefectus no dicis: Adjuva me? 42. Praefectus dixit: Ex quo coepistis blasphemare deos, et a cultura eorum recedere, ex eo diversis cladibus Romanus orbis opprimitur. Tranquillinus respondit: Non est verum. Nam si recenseas decadas stylo Livii digestas, illic invenies Jovi thura ponentes,non es immemor, quod Senonenses Galli etiam Capitolium occupaverunt et omnem Romanam manum suis ludibriis subjugarunt. Diversas fames, et inenarrabiles pestes, diversas captivitates, diversas effusiones sanguinis Romanus orbis passus est, antequam unum coinvisibilis et verus Deus coepit a credentibus coli, aucta pace exsultat Romanum imperium. Sed quod pejus est, Deus, qui hoc praestat, non cognoscitur; sed creaturae ejus ascribitur, quidquid a Creatore praestatur. 43. Praefectus dixit: Si ille colendus est, qui humanis commodis aliquid praestat, nullus nisi sol habebitur deus, qui aspectu suo terrae viscera vegetat, ut semina suscepta parturiat, et genuinae sobo
Abbreviated transcription (Latin):
parentes habueriint.⁊ qm inique
⁊dolose & fraudulent̾ uixerint. &
quã miserabiliter mortui fint. Nũ¬
quid antequam saturnꝰ cretensib im¬
ꝑaret. ⁊ filioꝵ suoꝵ cames comederet.
d̾s incelis ñ erat: aut creta insula ha-¬
bebat regem. & cȩli non habebant¬
deume Ualde errant. qui putant
iouem filium eiꝰ imꝑare fluminib
homuntionem in quo malitia &
libido regnabat. Quẽ non ꝑsecutꝰ
est. qui patͥ suo non peꝑcite Aut
quam sordem non exercuit. qui sũa
germanã accepit uxorem: In fo¬
ro. in plateis. in domib. atq̃ in
omni loco. cotidie legit᷑. qd̾ sordi-¬
suerit głata. ⁊ rapti ganimedis honor
turpissimus atq incesitissimꝰ. ab ip¬
sis aquib iouis colitur. ñ negaturr.
Nongͦ erras uir illustrissime qui tales
colis. quales romane uibent leges
pro sui qualitate facti dampnari.⁊
relicto deo omnipotenti qui in celis
regnat. lapidi dicis. ds meꝰ es. ⁊ lig¬

Expanded text:
parentes habuerint; et quam inique parentes habuerint; et quam inique et dolose et fraudulenter vixerint; et quam miserabiliter mortui sint. Numquid antequam Saturnus Cretensibus imperaret, et filiorum suorum carnes comederet, Deus in coelis non erat, aut Creta insula habebat regem, et coeli Deum non habebant? Valde errat qui putat Jovem filium ejus, imperare fulminibus, homuncionem in quo malitia et libido regnabat. Quem non persecutus est, qui patri non pepercit? Aut quam sordem non exercuit, qui suam germanam accepit uxorem? In foro, in plateis, in domibus, atque in omni loco quotidie legimus, quia sordifuerit gloriatur: et rapti Ganymedis honor turpissimus atque incestissimus ab ipsis, a quibus Jovis colitur, non negatur. Non ergo erras, vir sublimissime, qui tales colis, quales Romanae jubent leges pro sui facti qualitate damnari, et relicto Deo omnipotente qui in coelis regnat, lapidi dicis, Deus meus es tu: et lig
Abbreviated transcription (Latin):
num uocabulum magne ẽẽ uir-¬
tutis. P refectus dixit. Insansͤ tnͣ-¬
quilline. Tranquillinus respond̃.
Insaniam passus sum ⁊ amme &
corporis. sed statim ut credidi xp̃m
sceleratis filiis tius indutias dedis-¬
se cognoscor: ut non solum tu illos
ab errore non tolleres: sed illi te in¬
sius errorib irretirent. Tranquil
ipsum erroris discutite: & uidete
que oꝑa erroris nomine nuncupẽ¬
tur. Prefectꝰ dixit. Tudic que oꝑa
erroris nomen accipiant. Tranqͥllmnꝰ¬
respondit. Primꝰ error est.uã uite
derelinquere.⁊ ꝑ uiam mortis gra¬
tanter incedere. Prefectꝰ dixit. Et
que est uia mortis: Tranquillmꝰ
dixie. Num tibi uidetur uia mor-¬
tis ẽẽ. mortuis hominib deitatis
nomen impon̾e: ⁊ figuras eoꝵ ꝑ
ligna & lapides adorare. Prefectꝰ
dix̃. figo ñ sunt dii quos colimus:
Tranquilluiꝰ respondit. In tantũ non
sunt dii. ut legatur in codicib ue¬
iniquos. ⁊ crudeles. & sceleratos

Expanded text:
anum vocabulum magnae esse viranum vocabulum magnae esse virtutis. Praefectus dixit: Insanis, Tranquilline. Tranquillinus respondit: Insaniam passus sum, et animae et corporis; sed statim ut credidi Chrisc inducias sceleratis filiis tuis dedisse cognoscor, ut non solum tu illos ab errore non tolleres, sed illi te suis erroribus irretirent. Tranquillomen ipsum erroris discutite, et videte quae opera erroris nomine nuncupentur. Praefectus dixit: Tu dic quae opera erroris nomen accipiant. Tranquillinus dixit: Primus error est viam vitae relinquere, et per viam mortis gratanter incedere. Praefectus dixit: Et quae est via mortis? Tranquillinus dixit: Non tibi videtur via mortis esse, mortuis hominibus Deitatis nomen imponere, et figuras eorum per ligna et lapides adorare? 41. Praefectus dixit: Ergo non sunt dii quos colimus? Tranquillinus dixit: Intantum non sunt dii ut legatur in codicibus pubiniquos et crudeles et sceleratos