comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
falsam dĩ ẽt̃ sententiã. Hoc enĩ qđ ait psalmus. ad uasa
etiã ipse ꝓpħa. qͥ cũ dixcisset nũ quid obluuscet᷑ misereri
ds̃ aut continebit inira sua miserationes suas: continuo
subiecit. Et dixi nunc coepi: hȩc est immutatio dex.¬
terȩ exccelsi. Exposuit ꝓfecto qͥd dixcerit: nũqͥd con¬
tinebit inira sua miserationes suas. Ira enĩ dĩ est eciam
ista uita mortalis. ubi homo uanitati similis factus. ẽ:
dies eiꝰ uelut umbra p̃tereunt: In qua tam̃ ira ñ obli.¬
uiscitur ds̃ misereri faciendo solẽ suũ oriri suꝑ bonos
& malos. & pluendo suꝑ iustos & iniustos: ac sic non
continet in ira sua miserationes suas. maximeq in eo
qđ expressit hic psalmꝰ dicendonunc coepi. hȩc est
immutatio dexterȩ excelsi: qm in hac ipsa erũnosis¬
sima uita quȩ ira dĩ est uasa miscdȩ mutat in melius.¬
quãuis ad huc in huiꝰ corruptionis miseria maneat

Expanded text:
falsam Dei esse sententiam. Hoc enim quod ait Psalmus, ad vasa falsam Dei esse sententiam. Hoc enim quod ait Psalmus, ad vasa etiam ipse Propheta; qui cum dixisset, Numquid obliviscetur misereri Deus aut continebit in ira sua miserationes suas? continuo subiecit: Et dixi: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi. Exposuit profecto quid dixerit: Numquid continebit in ira sua miserationes suas? Ira enim Dei est etiam ista uita mortalis, ubi homo uanitati similis factus est: dies eius uelut umbra praetereunt. In qua tamen ira non obliuiscitur misereri Deus, faciendo solem suum oriri super bonos et malos et pluendo super iustos et iniustos, ac sic non continet in ira sua miserationes suas; maximeque in eo, quod expressit hic psalmus dicendo: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi, quoniam in hac ipsa aerumnosissima uita, quae ira Dei est, uasa misquamvis adhuc in hujus corruptionis miseria maneat
Abbreviated transcription (Latin):
infuturo: nisi essent quib & si ñ inisto. tam̃ remittet᷑
infuturo. Sed cũ dictũ fuerit aiudice uiuoꝵ atque
mortuoꝵ. uenite benedicti patris mei possidete paratũ
uob̾ regnũ aconstitutione mundi. & aliis e contrario.
discedite ame maledicti inignẽ ȩternũ qui paratꝰ est
diabolo & angłis eiꝰ. & ierint isti insuppliciũ ȩcernũ.
iusti autẽ inuitã ȩternã : nimiȩ p̃sũptionis ẽ. dicere
cuiquã eoꝵ ȩternũ suppliciũ non futurũ. quos ds̃
ituros insuppliciũ dix̃ ȩternũ: & ꝑ huius p̃sũptio¬
nis ꝑsuasiont̃ facere. ut de ipsa quoq uita uel despe.¬
retur uł dubitet᷑ ȩterna. Nemo itaq sic intelligat
psalmũ canentẽ. nũ qͥd obliuiscct᷑ misereri ds̃. aut
continebit inira sua miserationes suas. ut oꝑ inet᷑ de
om̃ib: bonis uerã. de malis falsam: aut de bonis homi¬
nib & malis angłis uerã. de malis autẽ hominibus

Expanded text:
in futuro, nisi essent quibus, etsi non in isto, tamen remittitur in futuro, nisi essent quibus, etsi non in isto, tamen remittitur in futuro. Sed cum dictum fuerit a iudice uiuorum adque mortuorum: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum a constitutione mundi, et aliis e contrario: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, et ierint isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam: nimiae praesumtionis est dicere cuiquam eorum aeternum supplicium non futurum, quos Deus ituros in supplicium dixit aeternum, et per huius praesumtionis persuasionem facere, ut de ipsa quoque uita uel desperetur uel dubitetur aeterna. Nemo itaque sic inPsalmum canentem, Numquid obliviscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas ? ut opinetur de hominibus bonis veram, de malis falsam, aut de bonis hominibus et malis angelis veram, de malis autem hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ ꝓ om̃ib exaudit᷑ oPhis enĩ solis exauditur:
qui & si aduersant᷑ ȩccłȩ. ita sunt tam̃ p̃destinati ut ꝓeis
exaudiat᷑ ȩccła: & filii efficiant᷑ ȩccłȩ. Siqui autẽ usq ad
mortẽ habebunt cor impoenitens nec ex inimicis conuer¬
cõputat᷑ qͥ cũ eẽt in corpore. non ẽ. trans latus ad xp̃m:
Eadẽ itaq causa ẽ. cur ñ oret᷑ tunc ꝓ hominub ȩt̃no igne
puniendis. quȩ causa ẽ. ut neq nunc neq tunc oret᷑
ꝓ angłis malis: quȩ itidẽ causa est ut quãius ꝓhomini¬
bus. tam̃ iã nec nunc orct᷑ infidelib impusq defunctis.
Nã ꝓ defunctis quibusdã. uel ipsius ȩcłȩ uł quorũdã
iudicent᷑ digni non eẽ: nec usq adeo bene. ut talẽ mise¬
ricordiã re periant᷑ necessariã non habere: sicut etiã
facta resurrectione mortuoꝵ ñ deerunt quib post poe¬

Expanded text:
nec tamen pro omnibus exauditur. Pro his enim solis exauditur. nec tamen pro omnibus exauditur. Pro his enim solis exauditur. qui, etsi aduersantur ecclesiae, ita sunt tamen praedestinati. ut pro eis exaudiatur ecclesia et filii efficiantur ecclesiae. Si qui autem usque ad mortem habebunt cor inpaenitens nec ex inimicis conuerconputatur, qui cum esset in corpore non est translatus ad Christum? Eadem itaque causa est, quur non oretur tunc pro hominibus aeterno igne puniendis, quae causa est, ut neque nunc neque tunc oretur pro angelis malis; quae itidem causa est, ut, quamuis pro hominibus, tamen iam nec nunc oretur pro infidelibus inpiisque defunctis. Nam pro defunctis quibusdam uel ipsius ecclesiae uel quoruniudicentur digni non esse, nec usque adeo bene, ut talem misericordiam reperiantur necessariam non habere; sicut etiam facta resurrectione mortuorum non deerunt, quibus post poe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ inimicis suis iussit orare. Hȩc igitur causa qua
sit ut nunc ȩccła ñ ort ꝓmalis anglis. quos suos eẽ
nouit inimicos: eadẽ ipsa causa ẽ. qua fiet ut in illo tẽ
iudicio etiã ꝓhominib ȩt̃no igne cruciandis. quã uis
ꝑfecta sit scitate ñoret. Nunc enĩ ꝓpterea ꝓeis orat qͦs
ingenere humano habet inimicos: qͥa tempꝰ est poeni.¬
tentiȩ fructuosȩ. Nã quid maxime. ꝓcis orat. nisi ut det
illis ds̃ sicut dicit apłs poenitentiã. & resipiscant de
diaboli laqueis a quo captiui tenent᷑ scđm ipsius uolun¬
tatem: Deniq si de aliquib ita certa eẽt. ut qͥ sint illietiã
nosset qͥ licet adhuc in hac uita sint constituti. tam̃ p̃desti¬
nati sunt in ȩternũ ignẽ ire cũ diabolo: tã ꝓcis ñ oraret.
quã nec ꝓipso. Sed qͥa de nullo certa est: orat ꝓ omĩbus
dũtaxat hominib inimicis suis in hoc corpore c̃stitutis.

Expanded text:
pro inimicis suis iussit orare. Haec igitur causa, qua pro inimicis suis iussit orare. Haec igitur causa, qua fit ut nunc ecclesia non oret pro malis angelis, quos suos esse nouit inimicos, eadem ipsa causa est, qua fiet ut in illo tunc iudicio etiam pro hominibus aeterno igne cruciandis, quamuis perfecta sit sanctitate. non oret. Nunc enim propterea pro eis orat, quos in genere humano habet inimicos, quia tempus est paenitentiae fructuosae. Nam quid maxime pro eis orat, nisi ut det illis Deus, sicut dicit apostolus, paenitentiam et resipiscant de diaboli laqueis, a quo captiui tenentur secundum ipsius uoluntatem? Denique si de aliquibus ita certa esset, ut qui sint illi etiam nosset, qui licet adhuc in hac uita sint constituti, tamen praedestinati sunt in aeternum ignem ire cum diabolo: tam pro eis non oraret, quam nec pro ipso. Sed quia de nullo certa est, orat pro omnibus dumtaxat hominibus inimicis suis in hoc corpore constitutis;
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eos inqͥunt p̃cib scõꝵ suoꝵ: etiã tunc tanto magis
orantiũ ꝓ inimicis suis. qͣnto sunt utiq sanctiores eoꝵq
efficatior est oratio. & exauditione dĩ dignior: iã nullũ
habentiũ omnino peccatũ. Cur ergo eadẽ ꝑfectissi¬
ma scĩtate & cuncta impetrare ualentib mundissimis
& miscricordissimis p̃cib etiã ꝓ angłis ñ orabunt qͥb
paratus ẽ. ignis eternꝰ. ut ds̃ sententiã suã mitiget
& reflectat in melius. eosq ab illo igne faciat alienos:
Anerit forsitan quisquã qͥ & hoc futurũ cẽ p̃sumat.
affirmans etiã scõs angłos simul cũ scĩs hominib
qͥ tunc equales erunt angłis dĩ ꝓdamnandis & angłis
& hominib oraturos. ut miscdã ñ patiant᷑ qđ uerita¬
te merent᷑ pati : Qđ nemo sane fidei diã: nemo dic¬
turus est Alioquin nulla causa. ẽ. cur ñ etiã nunc
ꝓdiabolo & angłis eiꝰ oret ȩccła: quã magister ds̃

Expanded text:
enim eos, inquiunt, precibus sanctorum suorum, etiam tunc tanto magis enim eos, inquiunt, precibus sanctorum suorum, etiam tunc tanto magis orantium pro inimicis suis, quanto sunt utique sanctiores, eorumque efficacior est oratio et exauditione Dei dignior, iam nullum habentium omnino peccatum. Quur ergo eadem perfectissima sanctitate et cuncta inpetrare ualentibus mundissimis et misericordissimis precibus etiam pro angelis non orabunt, quibus paratus est ignis aeternus, ut Deus sententiam suam mitig reflectat in melius, eosque ab illo igne faciat alienos? An erit forsitan quisquam, qui et hoc futurum esse praesumat, affirmans etiam sanctos Angelos simul cum sanctis hominibus, qui tunc aequales erunt angelis Dei, pro damnandis et angelis et hominibus oraturos, ut misericordia non patiantur, quod ueritate merentur pati? Quod nemo sanae fidei dixit, nemo dicturus est. Alioquin nulla causa est, quur non etiam nunc pro diabolo et angelis eius oret ecclesia, quam magister Deus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ suppliciũ ꝓigne diuturni tẽporis existimare. & uitã¬
& uitã ȩcernã credere sine fine. cũ xp̃s eodẽ ipso loco
in una eadẽq sententia dixerit utrũq cõplexus sic. ibu¬
iniusti insuppliciũ ȩgernũ. iusti autẽ in uitã ȩt̃nam: cunc
Siutrũq ȩcernũ: ꝓfecto aut utrũq cũ fine diu non¬
turnũ. aut utrũq sine fine ꝑpctuũ debet intelligi:
Par pari enĩ relata sunt: hinc suppliciũ ȩternũ inde uita
ȩterna:. Dicere autẽ in hoc uno eodẽq sensu. uita ȩt̃na
sine fine erit. suppliciũ ȩcernũ finẽ habebit: multũ
absurdũ est. Unde quia uita ęt̃na scõꝵ sine fine erit:
suppliciũ quoq et̃nũ qͥb erit. finẽ ꝓculdubio ñ habebit:
Scontra dĩ uenire uerba uelut miscđa maiore conant᷑: ut
Sideo uidelicet uera sint. qͥa ea quȩ diocit homines esse
passuros. pati digni sunt: ñ qͥa passuri sunt. Donabit

Expanded text:
num supplicium pro igne diuturni temporis existimare et uitanum supplicium pro igne diuturni temporis existimare et uitam aeternam credere sine fine, cum Christus eodem ipso loco, in una eademque sententia dixerit utrumque conplexus: Sic ibunt isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam? Si utrumque aeternum, profecto aut utrumque cum fine diuturnum aut utrumque sine fine perpetuum debet intellegi. Par pari enim relata sunt, hinc supplicium aeternum, inde uita aeterna. Dicere autem in hoc uno eodemque sensu: \'Vita aeterna sine fine erit, supplicium aeternum finem habebit\' multum absurdum est. Unde, quia uita aeterna sanctorum sine fine erit, supplicium quoque aeternum quibus erit finem procul dubio non habebit. contra Dei uenire uerba uelut misericordia maiore conantur, ut ideo uidelicet uera sint, quia ea, quae dixit homines esse passuros, pati digni sunt, non quia passuri sunt. Donabit
Abbreviated transcription (Latin):
carcerib caliginis inferi retrusi traderent᷑ seruandi atq
ultimo iudicio puniendi: qͣndo eos ȩternꝰ ignis accipiet.
ab huius ȩc̃nitate poenȩ uel uniuersi uł qͥdã homines
post quantũlibet tẽporis subtrahent᷑: ac non statĩ enerua¬
bitur fides qua credit᷑ sempiternũ doemonũ futurũ cẽ
supplicium : Sienĩ quib dicet᷑ discedite ame maledicti
in ignẽ ȩternũ qui paratus. ẽ. diabolo & angłis eiꝰ uł uni¬
uersi uł aliqͥ eoꝵ non semꝑ ibi erunt: qͥd causȩ est cur
diabolus & angłi eiꝰ semꝑibi futuri eẽ credantur : An for¬
te dĩ sententia quȩ in malos & angłos & homines ꝓferet᷑.
in angłos uera erit. in homines falsa : Ita plane hoc erit:
si ñ qđ ds̃ dixit. sed qđ suspicant᷑ homines plus ualebit
Qđ ficri qͥa ñ potest: ñ argum̃tari aduersus dm̃. sed di¬
uino potius dũ tempus. ẽ. debent parere p̃cepto: qͥ sem¬
piterno cupiunt carere supplicio. Deinde quale est ȩc̃¬

Expanded text:
carceribus caliginis inferi retrusi traderentur servandi, atque ultimo judicio puniendi, quando eos aeternus ignis accipiet, ab hujus aeternitate poenae, vel universi, vel quidam homines post quantumlibet temporis subtrahentur, ac non statim enervabitur fides, qua creditur sempiternum daemonum futurum esse supplicium? Si enim quibus dicetur, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejuuersi uel aliqui eorum non semper ibi erunt, quid causae est quur diabolus et angeli eius semper ibi futuri esse credantur? An forte Dei sententia. quae in malos et angelos et homines proferetur, in angelos uera erit, in homines falsa? Ita plane hoc erit, si non quod Deus dixit, sed quod suspicantur homines plus ualebit. Quod fieri quia non potest, non argumentari aduersus Deum, sed diuino potius, dum tempus est, debent parere praecepto, qui sempiterno cupiunt carere supplicio. Deinde quale est aeter
Abbreviated transcription (Latin):
credendo conuersi. clamarent illud inpsalmo. Quã
multa multitudo dulcedinis tuȩ dñct. quã abscondisti
tumnentib te: ꝑfecisti autẽ sperantib ñ inse sed inte.
Et eoꝵ scilicet qͦs ex gentib. & coꝵ quos ex iudȩis
predestinauit: uocauit. iustificauit. glorificauit.:

Expanded text:
credendo conuersi clamarent illud in psalmo: Quam credendo conuersi clamarent illud in psalmo: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te. perfecisti autem sperantibus, non in se, sed in te!Et eorum scilicet quos ex gentibus, et eorum quos ex Iudaeis praedestinauit uocauit, iustificaui
Abbreviated transcription (Latin):
contẽ mentib & blas phemantib cũ ł rustra itaque
homo post hoc corpus inqͥrit: qđ in hoc corpore sibi es̃¬
parare negleocit: Ilud quoq apostolicũ conclusit eni
ds̃ om̃s inuifidelitate ut omniũ miscrtat᷑: non ideo dic¬
tum ẽ. qđ sit neminẽ damnaturus. sed superius apparet
unde sit dictũ. Nam cũ de iudȩis postea credituris apłs
loqueret᷑ ad gentes. ad qͦs utiq iã credentes conscribebat
epłas: sicut enĩ uos inqͥt aliqͥndo non credidistis dõ. nunc
autẽ miscdam consecuti estis illoꝵꝵ in credulitate : sic & ii
Condusit enĩ dẽ om̃s in infidelitate: ut omniũ miscreat᷑.
Quos om̃s. nisi de quib loquebatur: Tanquã dicens. &
uos & illos. Ds̃ ergo & gentiles & iudeos quos p̃scuut
& p̃destinauit conformes fieri imagius filii sui. om̃s
in infidelitate conclusit: ut de amaritudine infideli.¬
tatis suȩ poenitendo confusi. & ad dulcedinẽ miscdẽ dĩ

Expanded text:
contemnentibus et blasphemantibus eum. Frustra itaque contemnentibus et blasphemantibus eum. Frustra itaque homo post hoc corpus inquirit, quod in hoc corpore sibi conparare neglexit. Illud quoque apostolicum: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, non ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea credituris apostolus loqueretur ad gentes, ad quas utique iam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim uos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate: sic et hi Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tamquam dicens: Et uos et illos? Deus ergo et gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
qđ est op̃s non sunt subiecti. In qua iusticia ẽ. multa
multitudo dulcedinis dĩ: ꝓpter quã dicit᷑ in psalmo
Gustate & udete. qͣm dulcis ẽ. dñs. Et hanc quidem
in hac peregrinatione gustantes. ñ ad satietatẽ sum̃¬
tes: esurimus eam potius acsitimꝰ ut ea postea sature:¬
mur cũ uidebimꝰ eũ sicuti est: & implebit᷑ qđ scriptũ
est. Saturabor: cũ manifestabit᷑ gła tua. Ita ꝑficit
xp̃s multã multitudinẽ dulcedinis suȩ: sperantib
in eũ. Porro autc̃ si eã quã illi putant dulcedinẽ suã
ds̃ abscondit tim̃tib cũ qua non est impios clãnaturꝰ
ut hoc nescientes & damnari tim̃tes recte uiuant. acsic
possint ec̃ qͥ orent ꝓ ñ recte uiuentib. quomͦ eam
ꝑficit sperantib in cũ. qͣndoquidẽ sicut somnian
per hanc dulcedinẽ non damnaturꝰ est eos qui ñ
sperant in eũ : Illa igitur eiꝰ dulcedo quȩratur.
quã ꝑficit sperantib ineũ: non quã ꝑficere putat᷑¬

Expanded text:
stus. non sunt subiecti. In qua iustitia est multa multitudo dulcedinis Dei, propter quam dicitur in psalmo: Gustate et uidete quam dulcis est Dominus. Et hanc quidem in hac peregrinatione gustantes, non ad satietatem sumentes, esurimus eam potius ac sitimus, ut ea postea saturemur, cum uidebimus eum, sicuti est, et inplebitur quod scriptum est: Saturabor, cum manifestabitur gloria tua. Ita perficit Christus multam multitudinem dulcedinis suae sperantibus in eum. Porro autem si eam, quam illi putant, dulcedinem suam Deus abscondit timentibus eum, qua non est inpios damnaturus, ut hoc nescientes et damnari timentes recte uiuant ac sic possint esse qui orent pro non recte uiuentibus: quo modo eam perficit sperantibus in eum, quando quidem, sicut somniant, per hanc dulcedinem non damnaturus est eos, qui non sperant in eum? Illa igitur eius dulcedo quaeratur, quam perficit sperantibus in eum, non quam perficere putat
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uoluntas sic aduersa ẽ. passioni & passio uoluntati.
ut nullius earũ uictoria tales inimicitie finiant᷑. & ubi
sic confligit cũ ipsa natura corporis uis doloris. ut neutrũ
alteri cędat: Hic enĩ qͣndo contingit iste conflictꝰ: aut
dolor uincit. & sensũ mors adimit: aut natura uincit.
& dolorẽ sauitas collit. Ibi autẽ & dolor ꝑmanet ut affli¬
gat. & natura ꝑdurat ut sentiat: qͥa utrũq ideo ñ deficit.
ne poena deficiat: Ad hos autẽ fines bonoꝵꝵ & maloꝵ.
illos expetendos istos cauendos. qm̃ ꝑiudiciũ transibua
ad illos boni. acd istos mali: de hoc iudicio quantũ donaue¬
Srit ds̃. in sequenti uolumine disputabo.

Expanded text:
ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transibunt ad illos boni, ad istos mali: de hoc iudicio, quantum Deus donauerit, in consequenti uolumine disputabo.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi regnandiq felicitas. Et hoc illic in om̃ib: atq
insingulis ȩc̃nũ erit: ȩc̃nũq cẽ certũ crit. Et idoo pax
beatitudinis huiꝰ uł beatitudo pacis huiꝰ: sũmũ bonũ
trario miscria sẽpit̾na: quȩ mors etiã scdã dicit᷑ qͥa nec ani¬
ma ibi uiuere dicenda .ẽ. quȩ auita dĩ alienata erit: nec
corpus qđ ȩtnis dolorib subiacebit Ae ꝑhoc ideo duri¬
or ista scda mors erit: qͥa fuuri morte ñ poterit. Sed
qm̃ sicut miseria beatitudini. & mors uitȩ. itabellũ paci
uidet᷑ et̃ contrariũ: merito querit᷑. sicut pax inbonoꝵ&
finib p̃dicata t̃ atq laudata. qđ uł quale bellũc con¬
trario uifinib maloꝵ possit intelligi Ucrũ qͥ hoc quȩrit.
attendat qͥd inbello noxiũ ꝑniciosũue sit: & uidebit
nichil aliud quã rerũ eẽ int̾̃ se aduersitatẽ atq conflictũ.
Qđ igit᷑ bellũ grauius & amarius cogitari potest. quã

Expanded text:
uiuendi regnandique felicitas. Et hoc illic in omnibus adque uiuendi regnandique felicitas. Et hoc illic in omnibus adque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et ideo pax beatitudinis huius uel beatitudo pacis huius summum bonum trario miseria sempiterna, quae mors etiam secunda dicitur, quia nec anima ibi uiuere dicenda est, quae a uita Dei alienata erit, nec corpus, quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam
Abbreviated transcription (Latin):
debita nr̃a necesse ñ habeat. nisi homo elatus: Nec uero
magnus: sed inflatus ac tumidus cui ꝑiusticiã resistit.
qͥ grãm largit᷑ humilib o pter qđ scriptũ est. Dr̃ suꝑb̾
resistit: humilib autẽ dat grãm. Hic itaq in uno quoq
iusticia. ẽ: ut oboedienti ds̃ homini. aumꝰ corpori. racio
autẽ uitus etiã repugnantib unperet uel subigendo
uel resistendo. atq ut ab ipso dõpetat᷑ & meritoꝵ grã.
& uenia delictoꝵ: ac de acceptis bonis grãrũ actio per¬
soluat᷑. In illa uero pace finali quo referenda & cuiꝰ
adipiscendȩ causa habenda. ẽ. ista iusticia. qm̃ sanata
immortalitate atq incorruptione natura uitia non
habebit. nec unicuiq nr̃m uł ab alio uł ascipso qͥopiã
repugnabit. ñ opus crit ut ratio uitus quȩ nulla er̃¬
imperet: sed imperabit ds̃ homini. animꝰ corpori:
tantaq ibi erit oboediendi suauitas & facilitas. qͥnta

Expanded text:
debita nostra necesse non habeat nisi homo elatus? nec uero debita nostra necesse non habeat nisi homo elatus? nec uero magnus, sed inflatus ac tumidus, cui per iustitiam resistit, qui gratiam largitur humilibus. Propter quod scriptum est: Deus superbis resistit, humilibiustitia est. ut oboedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem uitiis etiam repugnantibus imperet, uel subigendo uel resistendo, adque ut ab ipso Deo petatur et meritorum gratia et uenia delictorum ac de acceptis bonis gratiarum actio persoluatur. In illa uero pace finali, quo referenda et cuius adipiscendae causa habenda est ista iustitia, quoniam sanata inmortalitate adque incorruptione natura uitia non habebit nec unicuique nostrum uel ab alio uel a se ipso quippiam repugnabit, non opus erit ut ratio uitiis, quae nulla erimperet; sed imperabit Deus homini, animus corpori, tantaque ibi erit oboediendi suauitas et facilitas, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dilectionẽ operatur: Quia enĩ dõ quidẽ subdita. in
hac tam̃ conditione mortali & corpore corruptibili qđ
aggrauat animã. non ꝑfecte uitus imperat ratio: ideo
necessaria est iustis talis oratio Nam ꝓfecto quãquã im¬
perctur: nequaquã sine conflictu uitus imperatur.
Et utiq subrepit aliqͥd in hoc loco infirmitatis etiam
bene confligenti siue hostib uictis subditisq dominan¬
ti: unde si ñ facili oꝑatione. certe labili locutione: aut
uolatili cogitatione peccit᷑. Et ideo quã diu uitus im¬
peratur. plena pax non c̃: quia & illa quȩ resistunt peri¬
culoso debellant᷑ p̃lio. & illa quȩ uicta s̃ nondũ securo
triũphant᷑ ocio: sed ad huc sollicito p̃munt᷑ imꝑio: Iu
his ergo temitationib de qͥb om̃s indiuinis edoquuis
breuit̃ dictũ est. Nũqͥd nontẽptatio ẽ. uita humana suꝑ
terrã qͥs ita uiuere se p̃sumat ut dicere dõ dimicte nob̃

Expanded text:
per dilectionem operatur. Quia enim Deo quidem subdita, in per dilectionem operatur. Quia enim Deo quidem subdita, in hac tamen condicione mortali et corpore corruptibili, quod adgrauat animam, non perfecte uitiis imperat ratio, ideo necessaria est iustis talis oratio. Nam profecto quamquam imperetur, nequaquam sine conflictu uitiis imperatur; et utique subrepit aliquid in hoc loco infirmitatis etiam bene confligenti siue hostibus talibus uictis subditisque dominanti, unde si non facili operatione, certe labili locutione aut uolatili cogitatione peccetur. Et ideo, quamdiu uitiis imperatur, plena pax non est, quia et illa, quae resistunt, periculoso debellantur proelio, et illa, quae uicta sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntur imperio. In his ergo tentationibus, de quibus omnibus in diuinis eloquiis breuiter dictum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? quis ita uiuere se praesumat, ut dicere Deo: Dimitte nobis
Abbreviated transcription (Latin):
in babrloniã dõ suo etiã ista pacientia seruientes: monu
it & ipse ut oraretur. ꝓ illa dicens. quia inciꝰ est pace pax
urã. utiq interĩ temporalis: quȩ bonis malisq cõmunis ẽ¬
Pax autẽ nr̃a ꝓpria. & hic est cũ dõ ꝑfidẽ: & inȩternũ erit
cum illo ꝑspeciẽ. Sed hic siue illa cõmunis. siue nr̃a ꝓpͥa
talis est paxx: ut solaciũ miseriȩ sit potius. quã beatitu.¬
dinis gaudiũ. Ipsa quoq nr̃a iusticia quãuis uera sit.
ꝓpte̾r uerũ bonifinẽ ad quẽ refertur. tam̃ tanta est
in hac uita. ut potius remissione peccatoꝵ constet
quã ꝑfeͥctione uircutũ. Testis . ẽ. oratio tocius ciuitatis
dĩ: quȩ peregrinat᷑ intris. Per omĩa quippe nẽbrasua:
clamat ad dm̃. Dimitte nob̾ debita nr̃a: sicut & nos dimit¬
timus debitorib nr̃is. Nec ꝓ eis est efficaax hȩc oratio. quo¬
rum fides sine operib mortua est: sed ꝓeis quoꝵ fides

Expanded text:
in Babyloniam Deo suo etiam ista patientia seruientes monuit in Babyloniam Deo suo etiam ista patientia seruientes monuit et ipse ut oraretur pro illa dicens: Quia in eius est pace pax uestra, utique interim temporalis, quae bonis malisque communis ePax autem nostra propria et hic est cum Deo per fidem et in aeternum erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius quam beatitudinis gaudium. Ipsa quoquo nostra iustitia, quamuis uera sit propter uerum boni finem, ad quem refertur, tamen tanta est in hac uita, ut potius remissione peccatorum constet quam perfectione uirtutum. Testis est oratio totius ciuitatis Dei, quae peregrinatur in terris. Per omnia quippe membra sua clamat ad Deum: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Nec pro eis est efficax haec oratio, quorum fides sine operibus mortua est; sed pro eis, quorum fides
Abbreviated transcription (Latin):
facit beate uiuere. nec solũ hominẽ. sed etiã quãlibet
potestatt̃ iurtutẽq cęlestẽ. Quocirea ut uita carnis ani.¬
ma est: itabeaiuita hominis ds̃ est: de quo dicunt sacrȩ
litterȩ hȩbreoꝵ. Beatus popłs: cuius est dñs ds̃ ipsius.
Miser igitur popłs abisto alienatꝰ dõ. diligit tam̃etiã ipse
quandã pacc̃ suã non imꝓbandã. quã quidt̃ non habebit
infine: qͥa non ea bene utit᷑ ante finẽ. Hanc autẽ ut inte:¬
rim habeat in hac uitaetiã nr̃i interest: qm̃ quã diu ꝑ¬
mixxtȩ sunt ambȩ ciuitates. utim᷑ & nos pace babrlonis:
ex qua ita ꝑfidẽ popłs dĩ liberat᷑: ut apud hanc interĩ
ret ꝓregib ciꝰatq sublimib addens & dicens: ut quictã
& tranquillã uitã agamꝰ cũ om̃i pietate & caritate. Et
propheta hieremias. cũ popło dĩ uentu ꝓͥnunciaret
captiuitatt̃. & diuinitus imperaret ut oboedient̃ irent

Expanded text:
facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet potestatem uirtutemque caelestem. Cma est, ita beata uita hominis Deus est, de quo dicunt sacrae litterae Hebraeorum: Beatus populus, cuius est Dominus Deus ipsius. Miser igitur populus ab isto alienatus Deo. Diligit tamen etiam ipse quandam pacem suam non inprobandam, quam quidem non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat in hac uita, etiam nostri interest; quoniam, quamdiu permixtae sunt ambae ciuitates, utimur et nos pace Babylonis; ex qua ita per fidem populus Dei liberatur, ut aput hanc interim ret pro regibus eius adque sublimibus, addens et dicens: Ut quietam et tranquillam uitam agamus cum omni pietate et caritate, et propheta Hieremias, cum populo Dei ueteri praenuntiaret captiuitatem et diuinitus imperaret, ut oboedienter irent
Abbreviated transcription (Latin):
animus corpori. ratioq uitus rette ac fidelit̃ imperet:
pori & ratio uitus laudabilit̾ imperare: sidõ animꝰ & ratio
ipsa non seruit. sicut sibi seruiendũ cẽ ipse ᷑ p̃cipit: nul¬
lomodo corpori uitusq recte imperat. Nam qualiscor.¬
poris atq uitioꝵ potest eẽ mens domina. ueri dĩ nescia
nec eius imperio subiugata: sed uitiosissunis doemonib
corrũ pentib ꝓstituta: inde uirtutes qͣs habere sibi
uidetur. ꝑ quas imperat corpori & uitus: ad quodlibet
aclipiscendũ uł cenendũ retulerit nisi ad lm̃. etiã ipsa
uitia sunt potius quã uututos. Nam licet aquibusdã
tunc uerȩ atq honestȩ putent᷑ ct̃ urtutts. cũ referunt᷑
adscipsas nec ꝓpter aliud expetunt᷑: etiã tunc inflatȩ
ac suꝑbȩ sunt: & ideo ñ uirtutes sed uitia iudicanda su&
Sicut enĩ non est acarne sed suꝑcarnẽ qđ carnc̃ facit
uiuere: sic non ẽ ab homine sed suꝑ hominẽ qđ hominẽ

Expanded text:
animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter imperet, animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter imperet, pori et ratio uitiis laudabiliter imperare, si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec eius imperio subiugata, sed uitiosissimis daemonibus corrumpentibus prostituta? Proinde uirtutes, quas habere sibi uidetur, per quas imperat corpori et uitiis, ad quodlibet adipiscendum uel tenendum rettulerit nisi ad Deum, etiam ipsae uitia sunt potius quam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae putentur esse uirtutes, cum referuntur ad se ipsas nec propter aliud expetuntur: etiam tunc inflatae ac superbae sunt, et ideo non uirtutes, sed uitia iudicanda sunt. Sicut enim non est a carne sed super carnem, quod carnem facit uiuere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem
Abbreviated transcription (Latin):
cissimas seditiones acq inde ad socialia atq ciuilia bella
pc̾rueniens ipsã concordiã quȩ salus ẽ quo dãmõdo popłi
ruperit atq corruperit: testatur historia de qua in p̃ce.¬
dentib libris multa posuimꝰ. Nec ideo tam̃ uł ipsũ noncẽ
popłm. uł cuis rt̃ diaxcrim noncẽ rempublicã. quã diu
manet qualiscũq rationalis multitudinis coctus. rerũc:
quas cdiligit concordi cõmunione sociatꝰ. Qđ autẽ de isto
popło & de ista re publica dixi: hoc de atheniensiũ uel
quorumcũq grecoꝵ. hoc de egiptioꝵe. hoc de illa pͥore
babrlone assirioꝵ. qͣndo inreb publicis suis imperia uel
parua uł magna tenuerunt: & de alia quacũq aliarũ
gentiũ intelligar dixisse atq sensisse. Generalit̃ qͥppe
cuutas impioꝵ cui ñ imperat ds̃ obocdienti sibi ut sacri-¬
ficiũ non offerat nisi tantũ modo sibi. & ꝑ hoc in illa et

Expanded text:
tissimas seditiones adque inde ad socialia adque ciuilia bella tissimas seditiones adque inde ad socialia adque ciuilia bella perueniens ipsam concordiam, quae salus est quodam modo populi, ruperit adque corruperit, testatur historia; de qua in praecedentibus libris multa posuimus. Nec ideo tamen uel ipsum non esse populum uel eius rem dixerim non esse rem publicam, quamdiu manet qualiscumque rationalis multitudinis coetus, rerum quas diligit concordi communione sociatus. Quod autem de isto populo et de ista re publica dixi, hoc de Atheniensium uel quorumcumque Graecorum, hoc de Aegyptiorum, hoc de illa priore Babylone Assyriorum, quando in rebus publicis suis imperia uel parua uel magna tenuerunt, et de alia quacumque aliarum gentium intellegar dixisse adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantummodo sibi, et per hoc in illa et
Abbreviated transcription (Latin):
non est siuera est hȩc̃ popłi difintio. Ergo nec respublica
est: quia res popłi non est ubi ipse popłs non est. Si autẽ¬
popłs non istosed alio difiniat᷑ modo. uelut si dicatur.
popłs est coetus multitudinis rationalis. rerũ quas dili.¬
git concordi cõmunione sociatꝰ. ꝓfecto ut uideat᷑ qͣlis
quisq popłs sit illa sunt intuenda quȩ diligit. Quȩ¬
cunq tam̃ diligat sicȩtus ẽ multicudinis ñ pecoꝵ sed
rationaliũ creaturarũ. & eoꝵ quȩ diligit concordi cõmu¬
nione sociatus est: non absurde popłs nuncupat᷑. tanco
utiq melior qͣnto in melioribus: tantoq deterior qͣnto
est in deteriorib concors. Scdm istã diͤfinitionẽ nrãm.
romanus popłs popłs est: & res eius sine dubitatione
res publica. Quid autẽ primis cẽporib siuis quidue
sequentib popłs ille dileaerit. & quib morib ad eruen¬

Expanded text:
non est, si vera est haec populi definitio. Ergo nec respublica non est, si vera est haec populi definitio. Ergo nec respublica est: quia res populi non est, ubi ipse populus non est. CAPUTpopulus non isto, sed alio definiatur modo, uelut si dicatur: Topulus est coetus multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus\', profecto, ut uideatur qualis quisque populus sit, illa sunt intuenda, quae diligit. Quaecumque tamen diligat, si coetus est multitudinis non pecorum, sed rationalium creaturarum et eorum quae diligit concordi communione sociatus est, non absurde populus nuncupatur; tanto utique melior, quanto in melioribus, tantoque deterior, quanto est in deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram Romanus populus populus est et res eius sine dubitatione res publica. Quid autem primis temporibus suis quidue sequentibus populus ille dilexerit et quibus moribus ad cruen
Abbreviated transcription (Latin):
gentes a solis ortu usq ad occasũ sicut iã ficri cernimꝰ
oblaturas. ꝑ ꝓpħas hebreos oracula increputre diuina :
exx quib qͣntũ satis uisũ est ñ nulla ꝓtulimꝰ. & huic
iam oꝑi asꝑsimus. Quaꝓpter ubi non ẽ. ista iusticia.
ut scdm suã grãm ciuitati oboedienti ds̃ imperet unꝰ
& sũmus ne cuiqͥm sacrificet nisi tantũ sibi: & ꝑhoc in
om̃ib hominib ad candẽ ciuitatẽ ꝑtinentib atque
oboedientib dõ. animꝰ etiã corpori. atq ratio uitus or.
dinc legitimo fidelit̃ imperet: ut quẽ ad modũ iustus
unus ita coctus popłsq iustoꝵ uiuat exfide quȩ opo.¬
ratur ꝑ dilectionẽ qua homo diligit dm̃. sicut diligen.¬
dus est ds. & ꝓximũ sicut semet ipsũ U bi ergo non est
ista iusticia: ꝓfecto non est coctus hominũ uris consensũ
&utilitatis cõmunione sociatꝰ. Qđ si non est: utiq popłs

Expanded text:
gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, oblaturas per prophetas Hebraeos oracula increpuere diuina; ex quibus quantum satis uisum est, nonnulla protulimus et huic iam . operi adspersimus. Quapropter ubi non est ista iustitia, ut secundum suam gratiam ciuitati oboedienti Deus imperet unus et summus, ne cuiquam sacrificet nisi tantum sibi, et per hoc in omnibus hominibus ad eandem ciuitatem pertinentibus adque oboedientibus Deo animus edine legitimo fideliter imperet; ut quemadmodum justus unus, ita coetus populusque justorum vivat ex fide, quae operatur per dilectionem, qua homo diligit Deum, sicut diligendus est Deus, et proximum sicut semetipsum: ubi ergo non est ista justitia, profecto non est coetus hominum juris consensu et utilitatis communione sociatus. Quod si non est, utique populus
Abbreviated transcription (Latin):
crebra colligere. & in hac disputatione ca ponere: quib
luce clarius apparet nulli omnino nisi tantũ sibi. dm̃
uerũ & sũmũ uoluisse sacrificari. Ecce hoc unũ breuit̃.
immo grandit̃. minacit̃. sed ueracit̃ dictũ ab illo dõ quẽ
tam excellentẽ coꝵ doctissimi p̃dicant audiat᷑ timeat᷑:
impleatur: ne in oboedientes eradicatio consequatur
Sacrificans inquit dus eradicabitur. nisidño tantũ.
non quo teiegeat alicuius: sed quia nob̾ expedit ut res
eius simus. Huic enĩ canitur: insacris litteris hebre.¬
orum. Dixidño ds̃ meus estu: qm̃ bonoꝵ meoꝵ non
eges Huius autẽ preclarissimũ atq optimũ sacrifici¬
um nos ipsi sumꝰ: hoc ẽ ciuitas ciꝰ Cuius rci misteriũ
cęlebramꝰ oblationib nr̃is. quȩ fidelib notȩ sunt: sicut
in libris p̃cedentib disputauimꝰ. Cessaturas enĩ uictimas
quas in umbra futuri offerebant iudei. & unũ sacrificiũ

Expanded text:
crebra colligere et in hac disputatione mea ponere, quibus crebra colligere et in hac disputatione mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditer, minaciter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed quia nobis expedit, ut res eius simus. Huic enim canitur in sacris litteris Hebraeorum: Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Huius autem praechuissimum adque optimum sacrificium nos ipsi sumus, hoc est ciuitas eius, cuius rei mysterium celebramus oblationibus nostris, quae fidelibus notae sunt, sicut in libris praecedentibus disputauimus. Cessaturas enim uictimas, quas in umbra futuri offerebant Iudaei, et unum sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
cetur eẽ p̃ceptũ. quia & ipsi inscripturis scĩs dicti sunt
dii. non hȩbreoꝵꝵ sed gentiũ: qđ euident̃ in psalmo
ꝓhibitũ. celestib autẽ uł om̃ib uł aliquib sacrificariet̃
ꝑmissũ: mox addidit. nisi dñosoli: id est nisi dño tantũ
neforte ineo qđ ait dño soli. dñm solẽ credat eẽ quispiã :
cui sacrificandũ putet. Qđ non et̃ ĩta intelligendum:
in scripturis grecis facillune reꝯperit᷑. Ds igitur hebreoꝵ
cui tã magnũ tantus etiã iste philosophus phibet testi¬
moniũ. legẽ dedit hebreo popło suo. hebreo sermone
conscriptam: non obscurã &x in cognitã. sed om̃ib iam
gentib diffamatã. In qua lege: scriptũ est. Sacrificais
diis eradicabitur: nisi dño tantũ Quid opusẽ in hac
cuis lege ciusq ꝓpħis de hacre multa ꝑquirere. immo
non ꝑquircre: Non enĩ abstrusa uł rara sunt. sel aꝑta et

Expanded text:
cetur esse praeceptum; quia et ipsi in Scripturis sanctis dicti sunt cetur esse praeceptum; quia et ipsi in Scripturis sanctis dicti sunt dii, non Hebraeorum, sed gentium; quod evidenter in Psalmo prohibitum, coelestibus autem vel omnibus, vel aliquibus sacrificari esse permissum, mox adDomino soli, Dominum solem credat esse quispiam, cui sacrificandum putat: quod non ita esse intelligendum, in Scripturis graecis facillime reperitur. 5. Deus igitur Hebraeorum, cui tam magnum tantus etiam iste philosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo, hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus jam gentibus diffamatam, in qua lege scriptum est, Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus est in hac eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rara sunt, sed aperta et
Abbreviated transcription (Latin):
opinatur deos. quasi cuiquã difficile sit retolere quȩ
turpia. quȩ dedecora erga deoꝵ obsequiũ intheatris
agebant᷑ & templis. & attendere quȩ legeint᷑. dicantur.
audiant᷑ in ecclesus. uł dõ uero quid offeratur: & hinc
intelligert ubi ȩdificiũ. & ubi ruina sit moꝵꝑ. Quis autẽ
huic dixit uel inspirauit. nisi diabolicus sp̃s tam uanũ
aꝑtũq mendaciũ. qđ doemones ab hȩbreis coliꝓhibitos
reuereant᷑ pocius quã oderint xp̃iani : Sed dĩ ille quẽ
colunt sapientes hebreoꝵ: etiã cęlestib scĩs angłis & uir¬
tutib dĩ. quos beatissimos tanquã ciues in hac nr̃a pere¬
grinatione mortali ueneramur & amamus. sacrificari
uetat: intonans in lege sua quã dedic hebreo popło suo.
& ualde minacit dicens. Sacrificans diis: eradicabit᷑
Et ne quisquã putaret doemonib pessimis t̾renisq
spiritib quos iste dicit minimos uł minores ne sacrifi

Expanded text:
opinatur deos, quasi cuiquam difficile sit recolere, quae opinatur deos, quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur et templis, et adtendere quae legantur dicantur audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspirauit, nisi diabolicus spiritus, tam uanum apertumque mendacium, quod daemones ab Hebraeis coli prohibitos reuereantur potius, quam oderint Christiani? Sed Deus ille. quem coluerunt sapientes Hebraeorum, etiam caelestibus sanctis angelis et uirtutibus Dei, quos beatissimos tamquam ciues in hac nostra peregrinatione mortali ueneramur et amamus, sacrificari uetat intonans in lege sua, quam dedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter dicens: Sacrificans dis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis terrenisque spiritib
Abbreviated transcription (Latin):
monent. & illũ colere ubiq imperant. Verũ indocti et¬
impiȩ naturȩ quib uere fatũ non concessit abdusdona
obtinere. neq habere iouis immortalis notionẽ: non au¬
dientes & deos & diuinos uiros. deos quidẽ om̃s recusa.¬
uerunt. ꝓhibitos autẽ doemones & hos non odisse sed
reuereri: dm̃ autẽ simulantes colcre. ea sola ꝑquȩ ds̃
adoratur ñ agunt. Nam ds̃ quidẽ. ut pote omnium
pater. nullius indiget: sed nob̃ est bene cũ eum ꝑiusti¬
ciam & castitatẽ aliasq urtutes ad oramꝰ. ipsamuitã
precẽ ad ipsũ facientes: ꝑ imnitationẽ & inquisitionẽ
de ipso. Inqͥsitio enĩ purgat inqͥt: imitatio deificat ef¬
fectionẽ ad ipsũ operando: Bene quidẽ predicauit
dm̃ patrẽ. & quib sit colendus morib dixit. qͥb p̃ceptis
uituperatur siue laudat᷑: Sed in xp̃ianis cantũ errat.
aut tantũ calũ niatur: quantũ uolunt doemones quos

Expanded text:
monent, et illum colere ubique imperant. Verum indocti etmonent, et illum colere ubique imperant. Verum indocti etimpiae naturae, quibus vere fatum non concessit a diis dona obtinere, neque habere Jovis immortalis notionem, non audientes et deos et divinos viros, deos quidem omnes recusaverunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed revereri. Deum autem simulantes colere, ea sola per quae Deus adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget: sed nobis est bene, cum eum per justitiam et castitatem aliasque virtutes adoramus, ipsam vitam precem ad ipsum facientes, per imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim purgat, inquit: imitatio deificat affectionem ad ipsum operando. Bene quidem praedicavit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit. Quibus praeceptis um vita sive vituperatur, sive laudatur. Sed in Christianis tantum errat, aut tantum calumniatur, quantum volunt daemones, quos
Abbreviated transcription (Latin):
phemantib xpĩanos non credunt homines. si recto ipsi
sentiant. Sane xp̃m laudans uł porphirius uł hecatȩ
cũ dicat cũ ipsũ fatalit̃ dedisse xp̃ianis ut implicarent᷑
errore: causas tam̃ ciusdẽ sicut putat pandic erroris: Quas
ante quã ex uerbis cius exponã: prius quęro sifataliter
an nolens dederit. Si uolens. quomͦ ustus: Si nolens.
quomodo beatus: Sed iã causas ipsius audiamꝰ erroris.
Sunt inqͥt sp̃s terreni minimi. loco quodã maloꝵ doe.¬
monũ potestate subiecti: & ab his sapientes hebreoꝵ qͦrũ
unus iste etiã iħs fuit sicut audisti diuna apollinis quȩ
superius dicta sunt: ab his ergo hębrei doemonib pessi¬
mis & minorib spiritib uetabant religiosos. & ipsis uaca.¬
re ꝓhibebant: uenerari autt̃ magis celestes deos. amplius
autẽ uenerari dm̃ patrẽ. Hoc autẽ inqͥt & dii p̃cipiunt:
& insuperiorib: ostendimꝰ quẽa diodũ anĩ aduertere dĩn

Expanded text:
phemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi phemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errore, causas tamen eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam ex uerbis eius exponam, prius quaero, si fataliteran nolens dederit. Si uolens, quo modo iustus? Si nolens, quo modo beatus? Sed iam causas ipsius audiamus erroris. \'Sunt, inquit, spiritus terreni minimi loco quodam malorum daemonum potestati subiecti. Ab his sapientes Hebraeorum quorum unus iste etiam Iesus fuit, sicut audisti diuina Apollinis, quae superius dicta sunt — ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, et di praecipiunt et in superioribus ostendimus, quem ad
Abbreviated transcription (Latin):
rit xp̃m. & idco ꝑ eũ saluus cẽ non possit: neo istoꝵ iñdacilo¬
quorũ doemonũ laqueos uitare uel soluere. Nos autem:
neq apollinẽ uituperantẽ xp̃m. neq hecaten possumus
apꝓbare laudantẽ. Ille quippe tanquã iniquũ xp̃m uulc
credi: quẽ aiudicib recta sentientib dicit occisũ: Ista ho.¬
minẽ pussimũ: sed hominẽ tantũ. Una est tam̃ & illius et
huius intentio. ut nolint homines eẽ xp̃ianos: qͥa nisi xp̃i¬
anierunt. ab eoꝵ criu pocestace ñ poterunt. Iste uero phi¬
losophus. uel potius qui talib aduersus xp̃ianos qͣsi oracu¬
lis eredunt: prius faciant si possunt ut int̾ se de ipso xxp̃o
hecate atq apollo concordent: eũq aut ambo condẽpne&.
aut ambo collaudent. Qđ si facere potiussent: nichilo¬
minꝰ nos & iutuperatores & laudacores xp̃i fallaces docmo¬
nes uitaremꝰ. Cũ uero eoꝵ deus & dea int̃se de xp̃o. ille
uituperando ista laudando dissentiant: ꝓfecto eis blas.¬

Expanded text:
ristum: et ideo per eum salvus esse non possit, nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos vitare vel solvere. Nos autem neque Apollinem vituperantem Christum, neque Hecaten possumus approbare laudantem. Ille quippe tanquam iniquum Christum vult credi, quem a judicibus recta sentientibus dicit occisum; ista, hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen et illius et huius intentio, ut nolint homines esse Christianos, quia, nisi Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste uero philosophus, uel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnt ambo condemnent, aut ambo collaudent. Quod si facere potuissent, nihilominus nos et vituperatores et laudatores Christi fallaces daemones vitaremus. Cum vero eorum deus et dea inter se de Christo, ille vituperando, ista laudando dissentiant;
Abbreviated transcription (Latin):
astutia milleformi. sentiunt non cẽ contrariũ si credat᷑ cis
laudantib xp̃m: dũ tamen credatur etiã uituperantib
xp̃ianos: ut eũ qͥ utrũq crediderit talẽ xp̃i faciant lau¬
cdatorẽ ne uelit eẽ xpĩanus: ac sic quãuis ab illo laudatꝰ.
ab istoꝵ tam̃ doemonũ dominatu eũ non liberet xp̃s:
presertĩ qͥa ita laudant xp̃m. ut quisqͥs ineũ talẽ credi¬

Expanded text:
astutiae miastutiae milaudantibus Christum, dum tamen credatur etiam vituperantibus Christianos; ut eum qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne velit esse christianus: ac sic quamvis ab illo laudatus, ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liberet Christus. Praesertim quia ita laudant Christum, ut quisquis in eum talem credi
Abbreviated transcription (Latin):
Corpus quidẽ debilitantib torm̃tis semꝑ oppositũ
est: anima autẽ pioꝵ cęlesti sedi insidet. Illa uero ani¬
ma: aliis aiumab fataliter dedit. quib fata ñ annu.¬
erunt deoꝵ dona obtinere: neq habere iouis immortał
agnitionẽ errore implicari. ꝑpttrea ergodus cxcosi:
quia quib fato ñ fuit nosse dm̃. nec dona abdus acci¬
pere: his fataliter dedit iste errore implicari. Ipse uero
pius: & incelũ sicut pu concessit. Itaq hunc quidẽ
non blasphemabis: miserabilis autẽ hominũ dem̃tiã
ex eo ieis facile precepsq periculũ. Quis ita stultus
est ut ñ intelligat aut ab homine callido eoq xp̃ianis
inimicissimo hȩç oracula fuisse conficta. aut consilio
sinili ab impuris doemonib ista fuisse responsa ut scilicet
apĩanos. atq ita si possint intereludant uiã salutis
ȩternȩ. inqua fit quisq xpĩanꝰ: Sua quippe nocendi

Expanded text:
Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum est; anima autem piorum caelesti sedi insidet. Illa uero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitionem, errore inplicari. Propterea ergo dis exosi, quia, quibus fato non fuit nosse Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste errore inplicari. Ipse uero pius et in caelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam, ex eo in eis facile praecepsque periculum.\' \' Qui ita stultus est, ut non intellegat aut ab homine callido eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta aut consilio simili ab inpuris daemonibus ista fuisse responsa, ut scilicetChristianos adque ita, si possint, intercludant uiam salutis aeternae, in qua fit quisque Christianus? Suae quippe nocendi