comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quid flacci. solonii. uarronis. democriti. plauti. ⁊ ciceronis. ali¬
orumq sollertia quos enumerare suꝑuacaneum puto nr̃is iu¬
uat utilitarib: His itaq om̃ib cum suis uanis studiis omiᷤ¬
mator: qui lu. guas iafantium fecit disertas. Cuius grãm nobis
adesse supplices oꝑtamus: ut ip̃o annuente confessoris sui pal¬
mam gradarim narrare possimus. Qua ꝓpt̾ lectores obsecramus.
et ꝑ gloriosum xp̃i aduentum obtestamur⁊ ut si quis hec legenᷤ
amore captus exemplare uoluerit. sillabarum detrimenta sum¬
opere obseruet: et dudum conscriptis exemplarib rursus confe¬
rat corrigenda: ut que cum studio ac sollicitudine scripta sũt:
cum cura ⁊ diligentia transcribant᷑. Hec iccirco quia plerumq
uidemus ñ nulla uolumina ⁊ precipue sc̃orum gesta ita scripto¬
rum uicio deprauata: ut studiosis quibq non solum lectitare.

Expanded text:
Quid Flacci, Solonii, Varronis, Democreti, Plauti et Ciceronis aliQuid Flacci, Solonii, Varronis, Democreti, Plauti et Ciceronis aliorumque solertia, quos enumerare supervacaneum puto, nostris iuvat utilitatibus ? His itaque omnibus cum suis vanis studiis omismator qui linguas infantium facit disertas; cuius gratiam nobis adesse supplices obtamus, ut, ipso annuente, confessoris sui palmam gradatim narrare possimus. Quapropter lectores obsecramus et per gloriosum Christi adventum obtestamur, ut si quis haec legens amore captus exemplare voluerit, syllabarum detrimenta summopere observet et dudum conscripta exemplaribus rursus conferat corrigenda, ut quaeque cum studio et sollicitudine scripta sunt, cum cura et diligentia transcribantur. Haec idcirco, quia plerumque videmus nonnulla volumina et praecipue sanctorum gesta ita scriptorum vitio depravata, ut studiosis quibusque non solum lectitare,
Abbreviated transcription (Latin):
ofendat: s ꝑpaucis oꝑta. cunctis ꝓisus reterat aꝑta. slam ⁊ ecliasti¬
cum degna. etiam si habeat eloquii uenustatem:ita eam dissimu¬
lare debet ac fugere. ut non ociosis pbilosophoꝵ sectatorib. s unuĩ¬
so loquat᷑ hominũ generi. Nec enim oꝑis est diuine doctrine. so¬
phistice ⁊ elocuenter signare sermones: cum scriptũ sit. Qui sophi
enim legentib nobis diuersa grãmaticorum argumenta ꝓfici¬
unt: cum uideamꝰ potius subuertere qͣm edificare: Qd inqͣm py¬
tagoras. socrates. plato. ⁊ aristotiles nobis philosophando consułt:
Quid sceleratoꝵ nenie poetarũ ⁊ homeri iudelicet. Uirgilii. ⁊ me¬
nandri legentib conferunt: Quid inqͣm salustius. endotus.
et huius. gentilium cexendo hystorias. xp̃iane ꝓsunt familie:
Quid lisias. grachus. demostenes: ⁊ tullius arti oratorie insistẽ¬
do. xp̃i puris atq preclaris possunt comparari doctrinis:

Expanded text:
offendat, sed perpaucis operta, cunctis prorsus retexat aperta. Nam et ecclesiastioffendat, sed perpaucis operta, cunctis prorsus retexat aperta. Nam et ecclesiasticum dogma, etiamsi habeat eloquii venustatem, ita eam dissimulare debet ac fugere, ut non otiosis philosophorum sectatoribus, sed universo loquatur hominum generi; nec enim opus est divinae doctrinae sophistice aut eloquenter signare sermones, cum scriptum sit: Qui sophisenim legentibus nobis diversa grammaticorum argumenta proficiunt, cum videantur potius subvertere, quam aedificare? Quid, inquam, Pythagoras, Socrates, Plato, et Aristoteles nobis philosophando consulunt? Quid sceleratorum naeniae poetarum, Homeri videlicet, Virgilii et Menandri, legentibus conferunt? Quid, inquam, Sallustius, Herodotus et Livius gentilium texendo historias christianae prosunt familiae ? Quid Lysias, Grachus, Demostinis et Tullius artis oratoriae insistendo Christi puris atque praeclaris possunt conparari doctrinis ?
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in me quid possim consideraui. Nam cum sim debitor decẽ mil¬
um calentoꝵ ⁊ uł exiguum mee rusticitatis debitũ reddere cor¬
tus sum: culpam scilicet metuens silentii incurrere. si agnita
miracula ut piger seruus silendo occultem ⁊ ne uł unius talen¬
ti creditam qͣnͣtitatem. dum interer cautius custodire: culpa
defosse pecunie non carerem: Iccirco optimũ fore arbitratus
sum. ut pecunie cõmercium quod ab om̃ipotente accepi. in lau¬
dibus om̃ipotentis expenderem: atq id quod ab eodem adeptus
sum indignus. eidem conferrem subiectus. Unde lectorem obse¬
cro ut uilitatem nr̃i sermonis non usquequaq despiciat ⁊ quia
et si utcumq eloquenter possit oratio promi: ita stilum placet
corrigere. ut nec simplicib quibq gͣmmaticoꝵ sectando fumos
displiceat: nec scolasticos etiam minia contemptus rusticitate

Expanded text:
quam in me quid possim consideravi: nam cum sim debitor decem milquam in me quid possim consideravi: nam cum sim debitor decem millium talentorum, vel exiguum meae rusticitatis reddere debitum conatus sum; culpam scilicet metuens silentii incurrere, si agnita miracula ut piger servus silendo occulerem; ne vel unius talenti creditam quantitatem dum niterer cautius custodire, culpa defossae pecuniae non carerem; idcirco optimum fore arbitratus sum, ut pecuniae commercium quod ab Omnipotente accepi, in laudibus Omnipotentis expenderem, atque id quod ab eodem adeptus sum, indignus eidem conferrem subjectus: unde lectorem obsecro, ut vilitatem nostri sermonis non usquequaque despiciat, quia etsi utcunque eloquenter possit oratio promi, ita stylum placet corrigere, ut nec simplicibus quibusque grammaticorum sectando fumos displiceat, nec scholasticos etiam nimia contentos rusticitate
Abbreviated transcription (Latin):
ad memoriam dñs reduxerit. qͣmqͣm imꝑito digera i stilo. Nor
leporem sermonis inquirens. s scĩ simplicẽ uitam simplici sermo¬
ne ip̃ius animatꝰ precib enarrare temptabo ⁊ eius uite cursum
licet sermone inculto. ingenti tamen amoris obtentu ferre con¬
bor in publicum: ut cuius ẽ uite cum xp̃o memoria. gła relan
celebretur in mundo : breueq uite spacium. eterna gła memor
compenset in scłm: atq in hominum ore dulci cominemoratis¬
ne uiuat in terris. qui cum supremis beate uiuit in celis. Et si
quidem uelit quis omnẽ eius ordinẽ uite licterarũ tradere mo¬
nimentis: cercũ est quia tanta sunt. que ⁊ uolumen magnur
requirant ⁊ ocium. At ego cum sim sicut sum ꝓfessus imꝑitꝰ
sermone. ⁊ cum excellentius sit uirũ scissimũ mirari qͣm loqͥ:
cum etiam doctissimi quicqͥd de eo dicere potuissent. minꝰ ꝓculdu¬
bio sit qͣm meret᷑. tamen ardore dilectionis plus in illo quid uelim

Expanded text:
ad memoriam Dominus reduxerit, quanquam imperito digeram stylo, non leporem sermonis inquirens, sed sancti simplicem vitam simplici sermone, ipsius animatus precibus, enarrare tentabo, ejusque vitae cursum, licet sermone inculto, ingenti tamen amoris obtentu, ferre conabor in publicum; ut cujus est vitae cum Christo memoria, gloria relatu celebretur in mundo, breveque vitae spatium aeterna memoria compenset in saeculum, atque in hominum ore, dulci commemoratione vivat in terris, qui cum supremis beate vivit in coelis. Et si quidem velit quis omnem ejus ordinem vitae litterarum tradere monimentis, certum est quia tanta sunt quae et volumen magnum requirant et otium. At ego cum sim, sicut sum professus, imperitus sermone, et cum excellentius sit virum sanctissimum mirari quam loqui; cum etiam doctissimi quidquid de eo dicere potuissent, minus procul dubio sit quam meretur; tamen ardore dilectionis plus in illo quid velim,
Abbreviated transcription (Latin):
repleuerat cubiculum: ut etiam ip̃e uix ibi subsi stere quiuisset.
Tunc memor sue peticionis. nimiumq largitatem bonitatis dei mi¬
ratus : altius ingemiscens.fidelem retributorẽ ex intimo corde bene¬
dicebat xp̃m: qui numqͣm derelinquit sperantes in se. hoc gͥ fuit
initium uirtutũ eius. immo om̃ipotentis dei: ꝑ quẽ om̃s om̃ia
possunt. Quod cũ uir sc̃s sodali suo nomine audoeno cognomento dado¬
ni. quem sicut animã suam diligebat secretius enarrasset ⁊ incissim
ab eo exegit: ne quousq in corpore maneret. eadem cuiqͣm narraret.

Expanded text:
repleverat cubiculum, ut etiam ipse vix ibi subsistere quivisset. repleverat cubiculum, ut etiam ipse vix ibi subsistere quivisset. Tunc memor suae petitionis, nimiumque largitatem bonitatis Dei miratus, altius ingemescens, fidelem retributorem ex intimo corde benedicebat Christum, qui numquam derelinquit sperantes in se. Hoc ergo fuit initium virtutum eius, immo omnipotentis Dei, per quem omnes omnia possunt. Quod cum vir sanctus sodali suo Audoino nomine, cognomento Dadone, quem sicut animam suam diligebat, secretius enarrasset, vicissim ab eo exegit, ne, usquequo ipse in corpore maneret, eadem cuiquam indicaret.
Abbreviated transcription (Latin):
eniq quodam tempore interpellans pleno pectore fide exigebat.
ut si eẽt d̾o accepta eius penitentia: quequo ei mͦ dignaretur
dare noticiam. Habebat itaq in cubiculo ubi assidue cubare solicus
erat multoꝵ pignora scõrum in supremis dependentia: sub quoꝵ sa¬
cro uelamine reclinato in cilicio capite. orare consueuerat nocte. Qsͦ
nimirũ in loco. cũ ex more quadam nocte in oratione ꝓstratus suꝑ
cilicium incumberet: somno ingruente oppressus. ueluti tͣnͣseundo ĩ
momento obdormiuit. Uisumq est ei astitisse quendã atq dixisse.
Ecce eligi exaudite sunt preces tue: indiciaq olim quesita nunc tibi
concessa. Mox ille excitus: oorem hausit gratissimũ. Sensit etiam
ex gerulo reliquiarum guitas suauissimas suꝑ suum lenissime
defluere caput. Ex quo nimis actonitus surrexit uelociter: ⁊ sollicite¬
conspiciens. uidit quasi balsamũ distillare de crismario. ⁊ pallio qͦ
erat oꝑtus. Tanta quippe fraglantia odoris suauissimi totũ illud

Expanded text:
enique quodam tempore interpellans pleno pectore fide exigebat, ut si esset accepta Deo ejus poenitentia, quoquo ei modo dignaretur dare notitiam. Habebat itaque in cubiculo, ubi assidue cubitare solitus erat, multorum pignora sanctorum in supremis dependentia, sub quorum sacro velamine reclinato in cilicio capite orare consueverat nocte; quo nimirum in loco, cum ex more quadam nocte in oratione prostratus super cilicium incumberet, somno ingruente oppressus veluti transeundo in momento obdormivit, visumque est ei astitisse repente quemdam, atque dixisse: Ecce, Eligi, exauditae sunt preces tuae, indiciaque olim quaesita nunc tibi concessa. Mox ille excitatus odorem hausit gratissimum, sensit etiam ex gerulo reliquiarum guttas suavissimas super suum lenissime defluere caput; ex quo nimis aconspiciens, vidit quasi balsamum distillare de crismario et pallio quo erat opertus. Tanta quippe flagrantia odoris suavissimi totum illud
Abbreviated transcription (Latin):
Lagna dissensio ẽ int̾ filios hominũ.¬
tũ de multis aliis. tũ etiã de cͣfessione fidei. Qd̃ uidens apłs dicebat.
Nos pͣdicamꝰ xp̃m crucifixũ. iudeis qͥd̾e scandalũ. gentib aut stulti¬
tiã. ipsis aut uocatis di uirautẽ. ⁊ di sapientiã. hlonsolũ aut̃ iudei¬
⁊ gentiles. s ⁊ ipsi quidẽ qui se xp̃ͣian os appellari uolũt. nimiã ha¬
bentint̾ se differentiã. cũalii eorũ catholici sint alii heretici mul¬
uolo aliis qͥb potero de mea fide ⁊ suo errore aliquã portiunculã

Expanded text:
agna dissensio est inter filios hominucum de multis aliis, tum etiam de confessione fidei. Quod videns Apostolus dicebat: Nos praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis autem vocatis Jusi quidem qui se Christianos appellari volunt, nimiam habent inter se differentiam. Cum alii eorum catholici sint, alii haeretici mulvolo aliis, quibus potero, de mea fide et suo errore aliquam portiunculam
Abbreviated transcription (Latin):
si aliqͥs ui ds regnaret nẽ in iudea. nichilominꝰ iblatũ eẽt sder trũ de
uda. ꝑ se enĩ regnũ uida diuuisũ eẽt ab alis regnis. ⁊ c̃stans ꝓpria

Expanded text:
si aliquis Judaeus regnaret in Judaea, nunc nihilominus ablatum esset sceptrum de si aliquis Judaeus regnaret in Judaea, nunc nihilominus ablatum esset sceptrum de Juda. Per se eni
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝓbant᷑ habe. Sufficere posset ista solaratio quã diximꝰ ad cͣfuta¬
cionẽ huiꝰ pͥmȩ parcis. S qi bonȩ causȩ satis he nob̾ rationes ha¬
de qua ncͣ agimꝰ aut respic̃ ad tales reges.i. rusticos siue pͥuatos.
nullꝰ erit iã neq penitentiȩ heq ueniȩ locus. Et qͥd putamꝰ ut ue
niattũc facere messias nͥ morcuos sepelire: Hȩcine gͦ eat expecta¬
tio gentiũ: Itane ꝓmissa ꝓphetica redigent᷑ ad inchilũ : absit. Im¬
possibile ẽ enĩ m̃tiri dm. qui ꝓmusit certo t̾minoante fine̾ scłi xp̃m
dicentes. bloncredimꝰ uenisse xp̃m. qr sceptr ũ de uida ñ putamꝰ
ablatũ. Quis scit enĩ utrũ in aliqͣ parte mundi sit c̃gregata multi¬
tudo uid̾orũ. quȩ regẽ unctũ atq sacratũ habeat suꝑ se de genere
suo: Ad hoc respondemꝰ. qd nullus utiq nr̃m scit neq audiuit.
in dieb nr̃is iuđm rege̾ in ulla region e mnundi regnare. S cam̃

Expanded text:
am diximus, ad confutationem primae partis. Sed quia bonae causae satis nobis rationes ade qua nunc agimus, aut respicit ad tales reges, id est rusticos sive privatos,  erit jam neque poenitentiae neque veniae locus: et quid putabimus ut tunc veniat Messias, nisi mortuos sepelire? Haeccine ergo erit exspectatio gentium? itane praemissa prophetia redigetur ad nihilum? Absit! impossibile est enim mentiri Deum qui repromisit certo termino ante finem saeculi Christum dicentes: « Non credimus venisse Christum, quia sceptrum de Juda non putamus ablatum. Quis scit enim utrum in aliqua parte mundi sit congregata multitudo Judaeorum quae regem unctum atque sacratum habeat super se de genere suo? » Ad hoc respondemus quod nullus utrinque nostrum scit nec audivit in diebus nostris Judaeum regem in ulla regione mundi regnare, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
diuine iuspiracionis acceꝑo. In hoc gͥ oꝑe quod
te uehem̃ter urgente in di uoluntate suscepi:
cerius me ut id ꝑagã. ñ tam crebrescentibus
ł in hanc rem fideles socios potueris nineuire:
or̃onib adiuuandũ. Quod ut fiat: has ip̃iꝰ
primas huius laboris inei ꝑtes uͥ ẽ ⁊ ista p̃locutio cu¬
raui tue caritati in auxilio dñ accelerare inuten¬
das : ut ꝓpt̾ illa que restant uoueritis quantũ
ꝓ me orare debeatis. quic̃q nosse potueritis a me
iam fuisse susceptũ hoctam grande negociũ. qd̾
a me postulatis impleri. Petis gͦ qd̾ tue indicant
littere. quas ad me de disti cũ pͥmũ a me pet̾e ista
cepisti ut exponã breuit̾ ꝑstͥcte atq sũmatĩ ex
que hereses fui̾nt. sint. quos errores intulerint.
inferant. quid contͣ catholicam eccłiam senserint.
sentiant. de fide. de tͥnit ate. de baptisino. de pe
ne. de nouo ⁊ ueteri testam̃to. Istas aũ inqui

Expanded text:
divinae inspirationis accepero. In hoc igitur opere, quod divinae inspirationis accepero. In hoc igitur opere, quod te vehementer urgente in Dei voluntate suscepi, cernis me ut id peragam non tam crebrescentibus trum, quos tibi in hanc rem fideles socios potueris invenire, orationibus adjuvandum. Quod ut fiat, has ipsas primas hujus laboris mei partes, ubi est ista praelocutio, curavi tuae Charitati in auxilio Domini accelerare mittendas: ut propter illa quae restant, noveritis quantum pro me orare debeatis, quicumque nosse potueritis, a me jam fuisse susceptum hoc tam grande negotium, quod a me desideratis impleri. Petis ergo quod tuae indicant litterae, quas ad me dedisti, cum primum a me petere ista coepisti ut exponam breviter, perstricte atque summatim, ex quae haereses fuerint, sint, quos errores intulerint, inferant, quid aduersus catholicam ecclesiam senserint, sentiant de fide, de trinitate. de baptismo,.de paenne, de nouo et ueteri testamento et omni
Abbreviated transcription (Latin):
uod petis sepissune atq instantissib/¬
me scẽ fili quod uult ds. ut de heresibuᷤᷤ
aliquid scribam dignũ lectione cupi
lencia: scias me olim louge añquã peteres: Fa¬
cere cogitasse. atq fuisse facturiun: insi diligen¬
ter considerans quale quantũq id esset: ultra
iures meas esse seutirem. S qm̃ fateor nullũ
mͥ ut te iustitisse poscendo: in ip̃a tã molestain¬
stancia tua etiam tuũ nom̃ attendi.⁊ dixi. Ag¬
grediar et faciam quod uult ds̃. Hoc eium deum
uelle confido: si me ad huius oꝑis terminum un¬
sericordi fauore ꝑ duxerit: ut ꝑ ministͤiũ lingue
mee taut a huius rei difficultas aut ostendatur
uo ac reuoluo.⁊ quadã meditacione contueor.
Quod aũ postea dixi. ñ me accepisse confite¬
or. ⁊ utrũ dũ hoc ago ut efficiã. dũ peto. dũ
quero. dũ ꝑulso. sun fortasse accept᷑us ignoro.
Scio me tñ nec petit᷑um nec quesiturũ. nec pub¬
saturũ quantũ satis ẽ: nisi ⁊ hũc effectũ nuu̾e

Expanded text:
uod petis saepissime atque instantissime, sancte fili Quodvultdeus, ut de haeresibus aliquid scribam dignum lectione cupieatione fallentia; scias me olim longe antequam peteres, facere cogitasse, atque fuisse facturum, nisi diligenter considerans quale quantumque id esset, ultra vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateor nullum mihi, ut te, institisse poscendo; in ipsa tam molesta instantia tua etiam tuum nomen attendi, et dixi: Aggrediar, et faciam quod vult Deus. Hoc enim Deum velle confido, si me ad hujus operis terminum misericordi favore perduxerit, ut per ministerium linguae meae tanta hujus rei difficultas aut ostendatur vo ac revolvo, et quadam meditatione contueor: quod autem postea dixi, non me accepisse confiteor; et utrum dum hoc ago, ut efficiam, dum peto, dum quaero, dum pulso, sim fortasse accepturus ignoro: scio me tamen nec petiturum, nec quaesiturum ac pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc affectum munere
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã obiectionẽ. aut coninctionem ub̃iꝰ plemꝰ
ac plamꝰ nosse uoluerit ad opulenta ⁊ magnifica
uolumina tͣnsii̾tat᷑. quib adu̾sis et precipue
inqͥs constat e ab eatitudine tua in hoc ip̃o constat
elaboratũ. Que c̃ dicis: unũ qͣsi cõnmonitorrũ
de his oĩb te desid̾anͤte sig̃cas. Audi gͦ un monea¬
uarias condider̃t. usq ad tẽꝑa sua. neq enĩ plus
poterant.Ui. ñ paruis uoluminib qͥd̾a celsus
ab soluit. nec redarguit aliquẽ s tm̃ quid senti¬
rent aꝑuit. ea breuitate sermonis ut tm̃ ad¬
hiberet eloqͥi. quantũ rei. nec laudande. nec
nec illos tacendos putauit. qui suos magistroᷤᷤ

Expanded text:
aliquam objectionem aut convictionem uberius, plenius, ac planius nosse voluerit, ad opulenta et magnifica volumina transmittatur, quibus a diversis, et praecipue, inquis, a Veneratione tua in hoc ipsum constat esse elaboratum. Quae cum dicis, unum quasi commonitorium de his omnibus te desiderare significas: audi ergo unde commoneai sectas varias condiderunt, usque ad tempora sua neque enim plus poterat, sex non parvis voluminibus quidam Celsus absolvit. Nec redarguit aliquem, sed tantum quid sentirent aperuit, ea brevitate sermonis, ut tantum adhiberet eloquii, quantum rei nec laudandae, necnec illos tacendos putavit, qui suos magistros
Abbreviated transcription (Latin):
posuit: historica narracione cõmemorans oĩa.
nulla disput atione adu̾sus falsit atem ꝓ u̾ita¬
te decertans. breues saue st̃ hi libelli. ⁊ si in u¬
nũ librũ redigunt᷑. uec ip̃e erit nostris. uł alioꝵ
quibdã libris longitudine cõꝑandꝰ. huiꝰ breui¬
tatẽ si fu̾o in cominemorandis ħesib ĩmitatꝰ.
qud a me breuiꝰ postulare. aut expectare. debeaᷤᷤ

Expanded text:
psit, historica narratione memorans omnia, nulla disputatione adversus falsitatem pro veritate decertans. Breves sane sunt hi libelli, et si in unum librum redigantur, nec ipse erit nostris vel aliorum quibusdam libris longitudine comparandus. Hujus brevitatem si fuero in commemorandis haeresibus imitatus, quid a me brevius postula
Abbreviated transcription (Latin):
Uo gͦ ascendiss dñs incelũ. hi hctiq exoai st̃
Si moniaci¬
M enandriani
Basilidiani
N icholaite¬
O nostici
Carpocͣtiani

Expanded text:
us ascendisset in coelum, hi haeretici exorti sunt. SimoniaMenandriani. Basilidiani. Nicolaitae. Gnostici. Carpocratiani
Abbreviated transcription (Latin):
inuenistis ł recuꝑastis: S nullꝰ eorũ crismate legali ł spiri¬
tali unctus ẽ. nullũ ppłs sequit᷑. nec ipse ppło pͣest. Quappt̃ nul¬
luis eorũ neq rex neq pontifex neq ꝓpħa neq dux tribus iudȩ
ł est ł certe appellari potest. Ubi enĩ cause effectiue desũt. ibi ef¬

Expanded text:
invenistis vel recuperastis? Sed nullus eorum chrismate legali vel spiriinvenistis vel recuperastis? Sed nullus eorum chrismate legali vel spirituali unctus est, nullum populus sequitur, nec ipse populo praeest, quapropter nullus eorum neque rex neque pontifex, propheta neque dux tribus Judae vel est vel certe appellari potest. Unde enim causae effectivae desunt, ibi ef
Abbreviated transcription (Latin):
uiois facta ẽ usq in hodiernũ diẽ. Siꝗͥ ħ ita sũt. ĩmo qr ita sũt
qd ex ꝓphetia c̃cluse ramꝰ ꝑ historiã cͣsequent̾ approbauunꝰ. idest
ex tẽpore quo regim̃ de iuda ablatũ ẽ.⁊ pͥnceps de femore eiꝰ
Hic solent aũt crifariã uerba dare ẽtra rationẽ ista. ł quedã
ex cis iudei. Primũ ñ credmꝰ inqͥunt uenisse xp̃m. qr uirgã
regiminis de uida ñ putamꝰ ablatã. Sũt enĩ in mulas regionib
iudei locupletes. ⁊ in geniosi qͥ regant strennue familias suas
Et qͥ cales rectores adhuc ẽẽ uidemꝰ. dicimꝰ nͣdũ ablatũ eẽ scep¬
trũ de uda neq uenisse xp̃m. Ahuc potest eos quis io cosa urba¬
uitate deludere. similiq ratione c̃futare. hoc mͦ. O felices in for¬
tunio iudei. si est uerũ qd dicitis. nuͣquid ñ ille uos ł copiose
mire beatut. qͥ uos pessũdedit atq disfipauit: si cũ in patria
unũ regẽ amiseritis. nuc in exilio cot multa regũ milia uel

Expanded text:
sunt, imo quia ita sunt, quod ex prophetia concluseramus, per historiam consequenter approbavimus, id est, ex tempore quo regimen de Juda ablatum est et princeps de femore ejusHic solent autem trifariam verba dare contra rationem istam quidam ex eis Judaei. « Primum non creregiminis Juda non putamus ablatum. Sunt enim in multis regionibus Judaei locupletes et ingeniosi qui regant strenue familias suas, et quia tales rectores adhuc esse videmus, dicimus nondum esse ablatum sceptrum de Juda, neque venisse Christum adhuc. » Potest eos quivis jocosa urbanitate deludere, simulque ratione confutare hoc modo: O Judaei, felices infortunio! si est verum quod dicitis, nunquid non ille vos copiose mireve beavit, qui vos pessundedit atque dissipavit, si, cum in patria unum regem amiseritis, nunc in exsilio tam multa regum millia vel
Abbreviated transcription (Latin):
uocabat᷑ ⁊ erat rex uda ͥ regnabat in ier łm. Iue deniq rex isrł.
q regnabat in samaria. Sigͦ sceptrã iuda ñ ꝑtinet ad illũ qͥ x. tribub
qͦͣt uid̾orũ in iuda. Dicamꝰ ⁊ cͣciũ. Rex iuda ẽ uir orundꝰ de cri¬
bu iuda electꝰ. ⁊ alegitimo sacerdote sacꝰ cͥsmate unctꝰ ad regendũ
ppo łm qͥ habttet int̾ra uida. Oĩs au̾ rex extraneꝰ ab hac diffintaone

Expanded text:
vocabatur et erat rex Juda, qui regnabat in Hierusalem; ille denique rex Israel, qui regnabat in Samaria. Si ergo sceptrum Juda non pertinet ad illum qui decem tribubus quot Judaeorum in India. Dicamus iterum: Rex Juda est vir oriundus de tribu Juda, electus, et a legitimo sacerdote sacro chrismate unctus ad regendum populum qui habitat in terra Juda. Omnis autem rex extraneus ab hac definitione
Abbreviated transcription (Latin):
toritate respondeat. Hec oĩa c̃ queris ut ex ponã¬
tur a me: miror luculentũ ingeniũ tuũ tot
tantarũq rerũ. ⁊ sitire ueritatẽ: ⁊ fr᷑. stidiũ
iã tum̃do: posc̾e breuitatẽ. S uidisti ⁊̃ ip̃e qͥd
hoc loco possẽ tue huiꝰ epłe cogitare. ⁊ quasi
uigilant̾ occurristi cogitõm mee dicens. Nec
me tante beatitudo tua credat ineptie: ut ñ as¬
ꝑiciã quantis ⁊ quã ingentib uoluminib opꝰ
sit: ut po̾nsint ista dissolui. Uerũ hoc ego fĩ
ñ expeto. id enĩ multiplicit᷑ factũ eẽ ñ dubito.
Et tanquã consiliũ subiciens quomͦ possit. ⁊ scruari bͤ Io9¬
nes rogo ciuꝰlibet heresis poni. ⁊ quid contͣ teneat
eccłia catholica. quantũ instructioni satis ẽ. sub¬
di. Ecce it̾m mitis in longũ ñ qr discuti breuit̃¬

Expanded text:
tione respondeat. Haec omnia cum quaeris ut exponantur a me, miror luculentum ingenium tuum, tot tantarumque rerum et sitire veritatem, et fastidium jam timendo poscere brevitatem. Sed vidisti etiam ipse quid hoc loco possem tuae hujus epistolae cogitare; et quasi vigilanter occurristi cogitationi meae, dicens: Nec me tantae Beatitudo tua credat ineptiae, ut non inspiciam quantis et quam ingentibus voluminibus opus sit, ut possint ista dissolvi. Verum hoc ego fieri non exspecto: id enim multipliciter factum esse non dubito. Et tanquam consilium subjiciens, quomodo possit et servari brenes rogo cujuslibet haeresis poni, et quid contra teneat Ecclesia catholica, quantum instructioni satis est, subdi. Ecce iterum mittis in longum: non quia dici is
Abbreviated transcription (Latin):
da legitime rex eẽ nͣ pot̾at. nͥ quẽ sacerdos ipse qͦq inctꝰ atq sacra¬
tus legitimẽ unctione sacraret. sacerdos aͣu ingente iud̾orũ ñ fu¬
it postquã eͥsma ꝑdider. ⁊ exulauer̃ de loco in qͦ solo eis sacrifie¬
re licebat post quã sacer doces qͥ reges ungerẽt ũ exciter᷑ nec reges
qͥdẽ enistere pocuer. Ubi enĩ cause effecauȩ desi ̃t este ⁊ꝰ earũ

Expanded text:
da legitime rex esse non poterat nisi quem sacerdos, ipse quoque unctus atque sacratus, legitima unctione sacraret, sacerdos autem in gente Judaeorum non fuit, postquam chrisma perdiderunt et exsulaverunt de loco in quo solo eis sacrificare licebat; postquam sacerdotes qui reges unxerunt non exstiterunt, nec reges quidem existere potuer
Abbreviated transcription (Latin):
d̾orũ ultimꝰ pontifex ꝑ legitimã successionẽ generis fuit. Hero des
primus ex alieno genore rex iud̾orũ factis ẽ ꝑ senatꝰ c̃sultũ ĩꝑante
E .i. usq ad regnũ herodis ⁊ ñ postea rectores habuit legiame ppłs
iudaicꝰ de genere suo. Regno nãq uid̾orũ dirupto atq mutato.
sacerdotiũ qͦq diruptũ atq mutatũ ẽ. Herodes aũt postquã re¬
gnũ iudorũ aroinanis accepit. antiquo iure hoc ẽ ꝑ legitimã suc¬
cessionẽ generis nͣ custodiebat pontifices ꝓmiscue qͥbq ignobi

Expanded text:
 ultimus pontifex per legitimam successionem generis fuit. Herodes primus ex alieno genere rex Judaeorum factus est per senatusconsultum, imperante est, usque ad regnum Herodis et non postea, rectores habuit legitime populus Judaicus de genere suo: regno namque Judaeorum disrupto atque mutato, sacerdotium quoque disruptum atque mutatum est. Herodes enim postquam regnum Judaeorum a Romanis accepit, antiquo jure, hoc est, per legitimam successionem generis non constituebat pontifices, sed promi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ẜsi una defuerit. domꝰ eẽ ñ possit. ita regnũ uida partib supꝰ li¬
etis. Nã siue pata siue ppłs siue rex desit. regnũ eẽ ñ poss̾it. Ubie¬
nͣ pars deest totũ eẽ nͥ potest. Iẽcra. uͥ totũ ẽ: partes quoq eẽ necesse :¬
tib cotũ ñ subsustit. Regnũ aũt uida t̾rã sua̾ ꝑ didit. qn ipsa in ma
tib suis amissis. regnũ suũ eẽ desiuit. Manifestũ ẽ gͥat ⁊ ad extra¬
nea regna nichial ꝑtinere sceptrũ de uida. ⁊ x suo uere eẽ ablatũ.
Qd siqͥs stultꝰ putet eẽ ł dici regnũ nda ubicũq regnec iud̾s suꝑ iu

Expanded text:
rum si una defuerit, domus esse non possit, ita regnum Juda partibus supradictis. Nam sive patria, sive populus, sive rex desit, regnum esse non possit. Ubi enim pars deest, totum esse non potest; et contra, ubi totum est, partes quoque esse necesse tibus totum non subsistit? Regnum autem Juda terram suam perdidit, quando ipsa in mannibus partibus suis amissis, regnum esse desivit; manifestum est igitur, et ad extranea regna nihil pertinere sceptrum de Juda, et de suo jure esse ablatum. Quod si quis stultus putet esse vel dici regnum Juda ubicunque regnat Ju
Abbreviated transcription (Latin):
na pontificũ. usq ad anstoboli cẽpus. qͥ pontifex iudaici ppłi simi¬
lit̾ de genere suo ⁊ rex ultimus fuit. Hũc aut̃ aristobolũ expugna¬
ta ierosolima. uictũ cũ liberis romã misit pd̃peuis romanorũ dux.¬

Expanded text:
na pontificum, usque ad Aristobuli tempus, qui pontifex Judaici populi simina pontificum, usque ad Aristobuli tempus, qui pontifex Judaici populi similiter de genere suo et rex ultimus fuit. Hunc autem Aristobulum expugnata Hierosolyma vinctum cum liberis Romam misit Pompeius Romanorum dux
Abbreviated transcription (Latin):
erat .i. xp̃m. E ece ꝓpositi one̾ nram succinete c̃clusimꝰ. nc̃ ad ꝓ¬
bationẽ ipsiꝰ historica ueritate b̾uiter attingamꝰ. demonstran¬
tes qͣtinꝰ uideorũ ppłs de genere suo rectores habuerit. quando
amiserit. ⁊ qͦmͦ sibi ablatio regiminis ⁊ aduentus messiȩ c̾curre¬
rint: in dieb herodis. Igit᷑ pꝰ moy sen qͥ ꝓphetiã hãc ꝓtulit: ⁊
iħm successorẽ eiꝰ. reccores habuit iudaicꝰ ꝓpłs de genere suo qͥ iu
dices appellati sut̃. usq ad cẽpꝰ samuelis ꝓpħe. Deinde qͥ reges ap¬
pellaci sũt. similit̃ de genere suo saulẽ. dauid. ⁊ plures alios usq ad
transmi grationẽ babilonis. In ipsa qͦq transnugratione ñ defu¬
erut illi de genere suo rectores ⁊ c̃solator es do pleni. ⁊ ipsis regib
excellentiores. sicͣ ieremias ⁊ dani el ꝓphete. Post reditũ uero de ba¬
bilone fuer̃ illi similit̾ de genere suo benedisciplinata regimi¬

Expanded text:
m. Ecce propositionem nostram succincte conclusimus: nunc ad approbationem ipsius historicam veritatem breviter attingamus. Demonstrantes quales Judaeorum populus de genere suo rectores habuerit, quando amiserit, et quomodo sibi ablatio regiminis et adventus Messiae concurrerint in diebus Herodis. Igitur post Moysen, qui prophetiam hanc protulit, et Jesum successorem ejus, rectores habuit populus Judaicus de generdices appellati sunt, usque ad tempus Samuelis prophetae. Deinde qui reges appellati sunt, similiter de genere suo, Saulem, David et plures alios, usque ad transmigrationem Babylonis. In ipsa quoque transmigratione non defuerunt illi de genere suo rectores et consolatores Deo pleni, et ipsis regibus excellentiores, sicut Jeremias et Daniel prophetae. Post reditum de Babylone fuerunt illi similiter de genere suo bene disciplinata regimi
Abbreviated transcription (Latin):
s augere discrim̃. Dict enĩ qͥã de maiorib cennomanuensis ȩccłẽ
qͥ an actãuitã cuã se nosse cestant᷑ qd̾ ult᷑ modũlaxaueris frena pudi¬
ciciȩ intantũ ut pꝰacceptũ archidiaconatũ accubante latib tuis
plebe mulierculaꝵ. inulcã genueris ꝓlẽ pueroꝵ ⁊ puellaꝵ. Tuau
uosti qd ꝓbate debeat eẽ castitatas qͥ subliiat᷑ ad fastigiũ eurȩ pasto¬
rał. Alio̾m pꝰ sacrũ ordinẽ lapsꝰ ñsolũ ñ debet ad maiorẽ gͣdum
cͣscend̾e. s nec in eo in qͦ lapsus est ordine ministrare. Unbatꝰ
nẽ lapsus in peccato carnis fuerit. sac orine ita ca reat. ut ad
ministiũ altaris ult̾iꝰ nͣ accedat. Nlosti ⁊̃. qr qͥm officiũ pastoris¬
sius pͣmit᷑ aliena ñ diluit. Idẽ in pastorali. Cũctis liquet. qr ciuis
qͥ daisplicet ad int̾ce denduͣ mitat᷑. ꝓculdubio irati animꝰ adul¬
t̾ĩora ꝓuocat᷑. Additt qͦq huic caluͣpiue pͣtaxate ꝑsone. qd̾ nec

Expanded text:
am de majoribus Cenomannensis Ecclesiae, qui anteactam vitam tuam se nosse testantur, quod ultra modum laxaveris frena pudicitiae, in tantum ut post acceptum archidiaconatum accubante lateribus tuis plebe muliercularum, multam genueris plebem puerorum et puellarum. Tu auat esse castitatis, qui sublimatur ad fastigium curae pastoralis. Alioquin post sacrum ordinem lapsus non solum non debet ad majorem gradum conscendore, sed nec in eo in quo lapsus est ordine ministrare. Unde benem in peccato carnis lapsus fuerit, sacro ordine ita careat ut ad ministerium altaris ulterius non accedat. » Nosti etiam quod qui isuis premitur, aliena non diluit. » Idem in Pastorali: « Cunctis liquet quia, cum is qui displicet, ad intercedendum mittitur, procul dubio irati animus ad deteriora provocatur. » Addunt quoque huic calumniae praetaxatae personae, quod nec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uesꝑe letificari desiderãt. Peda gogus ille ab officio pastoris ⁊ nõe
ꝓcul pulsus iã ñ ht unde lac i lanas ouiũ ꝑditaꝵ diripiat p̃t̾ꝗͣ¬

Expanded text:
us et vesperae laetificari desiderant . Paedagogus ille ab officio pastoris et nomine us et vesperae laetificari desiderant . Paedagogus ille ab officio pastoris et nomine procul pulsus, jam non habet unde lac et lanas ovium perditarum diripiat, p
Abbreviated transcription (Latin):
u nnostiꝵ ccpientia nosti cam̃ ꝑ exꝑscientiã. plã qͥ in modico
flumine ad regendã modicaĩ nauẽ pͥus nulla ratione p̃ualebã. qͦ¬
mͦ nc̃ qͣsi de portu tͣnqͥllitatis eductus ⁊ in altitudinẽ maris deduct̃
ad regendã cã ponderosã tãq naufragosã nauẽ sufficiã: Qd̃ si
meruissẽ p̃sentiã tuã sic̃ lugduni te rogauerã ꝑ prudentiã cͣ¬
silii tui ⁊ ꝑ gr̃am quãhabes in ocłis ciuiũ nr̃oꝵ multa ꝑfecisset
diuina clem̃tia. quȩ attingere nͣ dũ audet ĩ becillitas mea. Itaq
pulsando insto. instando pulso. ut quesita oportunitate. nos tuȩ
insitationis c̃solatione lȩtifices. ꝗd ⁊ saluti multoꝵ ꝓderit. ⁊ ꝓposito
tuȩ sc̃itatis ñ oberit. Prosꝑa aut nr̃a ⁊ adu̾sa de qͥb quesisti sic mo¬
dificat in edicinał di sapientia. ut nec frangi ꝑmittat adu̾sitate.
neq extolli ꝓsꝑitate. quatinꝰ dicere possimꝰ cũ apło. fideł ds. qͥ ñ

Expanded text:
 nosti per experientiam, nosti tamen per scientiam. Nam qui in modico flumine ad regendam modicam navem prius nulla ratione praevalebam, quomodo nunc quasi de portu tranquillitatis eductus et in altitudinem maris deductus, ad regendam tam ponderosam tamque naufragosam navem sufficiam? Quod si meruissem praesentiam tuam, sicut Lugduni te rogaveram, per prudentiam consilii tui, et per gratiam quam habes in oculis civium nostrorum, multa perfecisset divina Clementia, quae attingere nondum audet imbecillitas mea. Itaque pulsando insto, instando pulso, ut, quaesita opportunitate, nos tuae visitationis consolatione laetifices, quod et saluti multorum proderit, et proposito tuae sanctitatis non oberit. Prospera autem nostra et adversa de quibus quaesisti, sic modificat medicinalis Dei sapientia ut nec frangi permittat adversitate, neque extolli prosperitate, quatenus dicere possimus cum Apostolo: Fidelis Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
dicio om̃ipotentis causã cõmutens: ait. Seponant᷑iam ambageᷤᷤ
uerborum. Et si est dm̃ uoluntas aut sci eius ut illuc eat quo ego
cupio: sine ulla iam dilatione leuetur. Sin uͦ alias: modo ꝓbabimꝰ.
post hec uerba cum accessissent ad feretrũ & temptarent eum le¬
uare: tanto pondere depressum senserunt. ut nec mouere quidem
a loco illum possent. Deinde alii ateu alii uicissim succedentes: ni¬
chil uspiam preualere potuerunt. Postremo om̃ium regina acce.¬
dens. ip̃aq ꝓ se ꝓbare uolens: ulnis exertis ac rebrachiatis. cepit
pulsare utrũ uł unum feretri cornu ualeret mouere. Cumq tocis
uirib nitens inhianter pugnaret. et quasi montẽ in manẽ pul¬
saret: nichil prorsus ꝓficere potuit. Tunc gͦ conuersa ad optimates
ait. Ecce iam liquide cognoscimꝰ: non eẽ uoluntatis eius. ut eum
alicubi feramus. Concedamus gͥ huic plebi uł inuiti: qͦd hactenꝰ

Expanded text:
dicio Dei omnipotentis causam committens, ait: 'Seponantur iam ambages dicio Dei omnipotentis causam committens, ait: 'Seponantur iam ambages verborum, et si est Domini voluntas aut sancti huius, ut illuc eat quo ego cupio, sine ulla iam dilatione levetur ; sin vero alias, modo probabimus'. Post haec verba cum accessissent ad feretrum et temptarent eum levare, tanto pondere depressum senserunt, ut nec movere quidem a loco illum possent. Deinde alii atque alii vicissim sibi succedentes nihil uspiam praevalere potuerunt; postremo omnium regina accedens ipsaque per se probare volens, ulnis exertis ac rebrachiatis, coepit pulsare, utrum vel unum feretri cornu valeret movere. Cumque totis viribus nitens inhianter pugnaret et quasi montem inmanem pulsaret, nihil prorsus proficere potuit. Tunc ergo conversa ad optimates, ait: 'Ecce! iam liquide cognoscimus non esse voluntatis eius, ut eum alicubi feramus; concedamus igitur huic plebi vel inviti, quod actenus
Abbreviated transcription (Latin):
cum diligentia quousq sponte decurrerit sanguinẽ collegerũt:
ac ꝓ magno munere seruandũ deinceps in pignorib segregar̃t.
Interea ut predictũ est ieiunio expleto satagebat om̃imodis regi¬
na. ut quoquomͦ corpus sc̃i uiri in cala monast̾ium suum tͣnsferret:
e contra alia pars conabatur eum parisius ciuitatẽ deferre. Utͥsq
tamen obsistebant ciues nouiomagenses: iustissimam sibi here¬
ditatem menbra sui antistitis uendicantes. Hoc gͦ modo orta in¬
ter eos altercatione: pia uicissim deuotione ꝓ sc̃a rapina decer¬
tantes. qui nã iustius mereret᷑ reliquias ac sepulturã possidere.
S cum ep̃i ⁊ prestantiores quiq qui aderant partib regine
fauerent. atq ad eius monast̾ium eum ferendũ decernerent:
orta est ingens uociferatio ⁊ tumultus magnꝰ. ab uniuersa ple¬
be nouiomagensi. Tunc regina prudentiori consilio utens: et in¬

Expanded text:
cum diligentia, quousque sponte decucurrit, sanguinem collegerunt cum diligentia, quousque sponte decucurrit, sanguinem collegerunt ac pro magno munere servandum deinceps in pignoribus segregarunt. Interea, ut praedictum est, ieiunio expleto, satagebat omnimodis regina, ut quo modo corpus sancti viri in Cala monasterium suum transferret; e contra alia pars conabatur eum Parisius civitatem deferre: utrisque tamen obsistebant cives Noviomagenses, iustissimam sibi hereditatem membra sui antistitis vindicantes. Hoc ergo modo orta erat inter eos altercatio, pia vicissim devotione pro sancta rapina decertantes, quinam iustius eius mereretur reliquias ac sepulturam possidere. Sed cum episcopi et praestantiores quique qui aderant partibus reginae faverentur adque ad eius eum monasterium ferendum decernerent, orta est ingens vociferatio et tumultus magnus ab universa plebe Noviomagense. Tunc regina prudentiori consilio utens et iu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a quoq cum optimatib suis. ꝑiterq cum clero inhianter ꝑsistẽ
indesinenter ꝑ illud triduum excubie celebrate sunt. Dum hec
igitur agerentur: ip̃a uenerabilis regina nimis intolerabiliter
lugens. nullo genere a fletu cohibere se poterat. Deniq cum ex
nmio dolore absentiam scĩ uiri ferre non posset ⁊ tandẽ ut desiderio
suo satisfaceret. reuelata eius facie in lugubre oscłm ruens.
cepit manus pectusq lambere: ac genas copioso lacrimarum im¬
bre ꝑfundere. Et ecce repente dum sc̃m corpus exosculans palparet.
miraculum non silendũ ilico contigit. Nam cum eẽt hyemale
tempus. et corpus iam dudũ mortuum totũ decumberet gelidum:
fortuitu unda sanguinis ex narib iacentis ꝓfluens. cepit uber¬
tim genas scĩ rigare. Quod uidelicet conspicientes ep̃i. ⁊ regina xp̃i¬
anissima : confestim suppositis hinc inde billeis linteis. summa

Expanded text:
ipsa quoque cum obtimatibus suis pariterque cum clero inhianter persistens, ipsa quoque cum obtimatibus suis pariterque cum clero inhianter persistens, indesinenter per illud triduum excubiae celebratae sunt. Dum haec igitur agerentur, ipsa venerabilis regina nimis intolerabiliter lugens, nullo genere a fletu cohibere se poterat. Denique cum ex nimio dolore absentiam sancti viri ferre non posset, tandem ut desiderio suo satisfaceret, revelata eius facie, in lugubro osculo ruens, epit manus pectusque lambere ac genas copiosa lacrimarum imbre perfundere. Et ecce! repente, dum sanctum corpus exosculans palparet, miraculum non silendum ilico contigit. Nam cum esset hieme tempus et corpus iam dudum mortuum totum decumberet gelidum, fortuitu unda sanguinis ex naribus iacentis profluens, coepit ubertim genas sancti rigare. Quod videlicet conspicientes episcopi et regina christianissima, confestim subpositis hinc inde billeis linteis, summa
Abbreviated transcription (Latin):
bito uariis rumor impleuerat: et unius obitu quasi cõmuni orbi¬
tatis uuilnere. tota simul ciuitas lamentabatur. Quid multa: Com¬
positum continuo corpus ex more. feretroq inditũ: ad eccł̃am defe.¬
runt . Ibi q excubias uicissim agentes: clerus in hymnus. ppłs in
lamentis. noctẽ ꝑuigilem ducunt. facto autẽ mane: conuienit
ingenis in oppidum utriusq sexus multitudo. Affuit etiam ⁊ re¬
gua baltitois cum filus et optimatib. exercituqe copioso. Que ne¬
loerrter oppidũ ingressa. celeriq cursi funeri accurrens. ingenti uo¬
ce in fletum ꝓrupit: plorans acq euilans qd̃ eum uiuum mini¬
me repperisset. Cumq duitissime feretro incumbens lamenta ge¬
minaret: rogat interim preꝑari quẽ admodũ corpus beati uiri ad
calam monast̾ium suum tͣnsferret. S cum uoluisset eum leuare.
et non preualuisset ex loco mouere: tristis admodũ effecta. indix̃
eccłie triduanũ ieiunium celebrare cum silentio. Quod cum fieret:

Expanded text:
rius subito rumor impleverat et unius obitu quasi commune orbitatis vulnere tota simul civitas lamentabat. Quid multa? Conpositum continuo ex more corpus feretroque inditum ad ecclesiam deferunt, ibique excubias vicissim agentes, clerus in hymnis, populus in lamentis noctem pervigilem ducunt. 37. Facto autem mane convenit ingens in oppidum utriusque sexus multitudo. Adfuit etiam et regina Balthildis cum filiis et obtimatibus exercituque copioso; quae velociter oppidum ingressa celerique cursu funeri accurrens, ingenti voce in fletum prorupit, plorans atque eiulans, quod eum vivum minime repperisset. Cumque diutissime feretro incumbens lamenta geminaret, rogat interim praeparari, quemadmodum corpus beati viri ad Cala monasterium suum transferret; sed cum voluisset eum levare et non praevaluisset ex loco movere, tristis admodum effecta, indixit ecclesiae triduanum ieiunium celebrare cum psallentio. Quod cum fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
sacis festine saxo est oꝑtus: sub magnis iam seruatur honorib
Ibiq uallatus tumba: surrecturus iacet in gła. Sic demum
uenerabilis regina cũ plebe ualde defessa. humata presulis men¬
bra adorans: reuertitur ad ꝓpria ieiuna. Et ꝓhibente luctu ear¬
sumere cibum: sic triduanum in flecu expleuit mereus ieiunurm.
omparetur itaq si placet huiꝰ beati iuri ñ dicam funeri s
potius triumpho: in anis gła scłi. Conferatur si pocest uiuo¬
rum diuitũ pompa: huic ꝑegrino defuncto equanda. Ilos enim
uiuentes in miseria. confusis plausib polorum honorat ansanla
dentur: eligius post mundi aduersa. sinu letus patriatcharũ
excipitur. Iui diuitiis oꝑpressi functi ꝑrecipitantur in gebenuã
eligius elẽmosinis sublimatus. cum beatis resirget u gła. Illa
penam mortis funestis ꝓ meritis soluunt in inferis :eligius .p
beatis uernatur meritis in sini ab rahe sine metu iam felix. Illi

Expanded text:
satis festine saxo opertus, sub magnis iam servatur honoribus, satis festine saxo opertus, sub magnis iam servatur honoribus, ibique vallatus tumba, surrecturus iacet in gloria. Sic demum venerabilis regina cum plebe valde defessa humata praesulis membra adorans, revertitur ad propria ieiuna, et sumere cibum, sic triduanum in fletu explevit moerens jejunium. Comparetur itaque si placet hujus beati viri, non dicam funeri, sed potius triumpho, inanis gloria saeculi; conferatur si potest virorum divitum pompa huic peregrino defuncto aequanda: illos enim viventes in miseria confusis plausibus populorum honorat insania; duntur: Eligius post mundi adversa sinu laetus patriarcharum excipitur; illi divitiarum mole oppressi functi praecipitantur in gehennam: Eligius eleemosynis sublimatus cum beatis resurget in gloria; illi poenam mortis funestis pro meritis solvunt in inferis: Eligius pro beatis vernat meritis in sinu Abrahae sine metu jam felix; illi
Abbreviated transcription (Latin):
statim in fletũ ꝓrumꝑet: Aut quis ita inmisericors plebem omnẽ
uociferantẽ cerneret ⁊ et non ilico se in rugitũ conuerteret: Quis
autẽ ita ferreum possideret pectus uł stolidum: ut cũ reginã cũ
principib deflentẽ intueretur. non ꝓtinus in lamenta se funde¬
ret: Quis uͦ etiam nunc siccis oculis recordari poterit : cum ꝑuen¬
tum eẽt ad locum sepulchri. quo ardoris desiderio. quo amoris af.¬
fectu. quo doloris impulsu tenebantur: Arcebatur. retrabebatur
feretrũ a popło retrorsum : ut uł uno momento adhuc suꝑeẽt corpͦ
in ꝓpatulo: quo uł sic uttumq suo satisfacerent desiderio. Si qͥdem
studiose cardabant om̃s moras innectentes ne clauderetur sepul¬
chrum: quia nimirũ non poterant eius ferre absentiam. Post
tandẽ gͦ uix ppłis prereptus. atq ut ita dixerim fortior a fortiori.¬
bus raptus: ab ep̃is qui aderant sepulchro est mancipatus. ubi

Expanded text:
statim in fletu prorumperet? Aut quis ita inmisericors plebem omnem statim in fletu prorumperet? Aut quis ita inmisericors plebem omnem vociferantem cerneret, et non ilico in rugitus se converteret? Quis autem ita ferreum possideret pectus vel stolidum, ut cum reginam cum principibus deflentem intueretur, non protinus in lamenta se funderet? Quis vero etiam nunc siccis oculis recordari poterit, cum perventum est ad locum sepulchri, quo ardoris desiderio, quo amoris affectu, quo doloris inpulsu tenebatur? Arcebatur, retrahebatur feretrum a populo retrorsum, ut vel uno momento adhuc superesset corpus in propatulo, quo vel sic utcumque suo satisfacerent desiderio; siquidem studiose tardabant omnes, moras innectentes, ne clauderetur sepultura, quia nimirum non poterant eius ferre absentiam. Post tandem ergo vix populis praereptus atque, ut ita dixerim, fortia a fortioribus raptus, ab episcopis qui aderant sepulchro est mancipatus. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ctus: tali constipatus caterua ferebatur ad cumbam. Hinc pretẽa
chori precedebant canentium: illinc agmina plebium continua¬
bant eiulatum. Patrẽ se et nutricium ꝑdidisse om̃s clamabant:
et inter quatientes singultus. uix hec uerba ꝓmebant. Cui pastor
bone seruandam cõmittis plebem: uł cui caule gregis. tradis cu¬
ram pastoris: O eligi dulcedo. tu pauꝑum fortitudo ⁊ debilium tu
ꝓtector: impar egentium consolator. Quis iam post te elemosi¬
nam sicut tu dabit largam: uł quis erit nr̃i ꝓtector sicut tu bone
pastor: Quis tecũ pariter interire nobis tribuat bodie: Essetqi
ꝓperant ad sepulchrum: om̃s simul inconfusas uoces dabant ad celos
Nec erat facile inter geminos tantarũ uocũ accentus: cantũ an flet̃.
clerũ psallentẽ. an plebem discernere ululantem. Quis enĩ in illo
die qmius sine uiscerib eẽt ⁊ cum pauꝑum lamenta audiret. ñ

Expanded text:
ctus; tali constipatus caterva ferebatur corpus ad tumbam. Hinc praeterea ctus; tali constipatus caterva ferebatur corpus ad tumbam. Hinc praeterea chori praecedebant canentium, illinc agmina plebium continuabant heiulatum; patrem se et nutricium perdere omnes damabant et inter quatientes singultus vix haec verba promebant: 'Cui, pastor bone, servandam committis plebem, vel cui caulis gregis tradis curam pastoris? O Eligi, dulcedo tu pauperum, fortitudo debilium, tu protector, inpar egentium consolator! Quis iam post te elemosinam sicut tu dabit largam, vel quis nostri erit protector sicut tu, bone pastor? Quis tecum pariter interire nobis tribuat liodie, essetque cum properant ad sepulchrum, omnes simul inconfusas voces dabant ad caelos, nec erat facile inter geminos tantorum vocum accentus cantuman fletum, clerum psallentem an plebem discernere ululantem. Quis enim in illo die, quamvis sine visceribus esset, cum pauperum lamenta audiret, non
Abbreviated transcription (Latin):
opan detoane u corpui ad sepulchrũ. tota pene ciuitas rui per
secuuma funenis cum luctu. Nam et regia deuota cũ esset
oyserns tertpore palus in mensa ⁊ millacenus suaderi potis
ur uebs culo nteretur equi: s pedestri ⁊ graui labore secuens
ter teb ꝑn sudem iamenta concinua cũ oim scorabat familia.
Sremtus luciis om̃ium. qͣntus precipue monacoorꝵ tletusit pau¬
poram ilies ti imi confluxerant. ꝑ eladeas om̃o ꝑstrerebat is les
pesunudona psallentium: lacrimosas reddebant uoces. Cantus et
aigrama flentium: lugubres reboabant inaere fietus.Qurn ẽ po¬
puluoittem quatiebat gemitib: celsumq culmer olimpi um¬
plebatur plangorib. Accentus antifonarũ concrepabat in choro:
Eluctus nouiomagensium resonabat in celo. fũnereos cantus
om̃s redebant tramites: ululatus diruis cunctas compleuerat edeꝰ.
Enilans plositas om̃s se fuderat ꝑ orbitas: flebilibq uagas im¬
plebant uorib auras. Tali pompa uallatus eminebat pastor extin¬

Expanded text:
cum deferretur corpus ad sepulcrum, tota pene civitas ruit in obsequio funeris cum luctu; nam et regina devota, cum esset hiemis tempore palus immensa, nullatenus suaderi potuit, ut vehiculo uteretur equi, sed pedestri et gravi labore sequens feretrum per paludem lamenta continua cum omni sociabat familia. O quantus luctus omnium, quantus praecipue monachorum fletus et pauperum, qui eo die ibi confluxerant, plateas omnes perstrepebant! Chori siquidem psallentum lacrimosas reddebant voces, cantus et agmina flentium lugubres reboabant in aere fletus; omnem populus urbem quatiebat gemitibus celsumque culmen Olimpi implebatur plangoribus; accentus antiphonarum concrepabat in choro et luctus Noviomagensium resonabat in caelo; funereos cantus omnes reddebant tramites, ululatus dirus cunctas compleverat aedes; heiulans populositas omnes se fuderat per orbitas, Flebilibusque vagas implebant vocibus auras. Tali pompa vallatus eminebat pastor extin