comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extasi alienatus denuo rediret insensꝰ.
sed mortuus omnino reuiuisceret:
ł inde quod uidit raptus usq intertium
caelum. quod etiam scire confirmat.
proprie uidit non imaginaliter: Sed
quia ipsa acorpore alienatio. utrum
omnino mortuum corpus reli que¬
rit. an scđm modum quendã uiuentis
corporis ibi anima fuerit. sed mens
eius aduidenda uel audienda in effa¬
bilia illius uisionis ab repta sit: hoc
incertum erat: ideo forsitan dixit.
siue incorpore siue extra corpus. nes¬
cio ds̃ scit: Quod autem nonimagina¬
liter sed proprie uidetur. et non per
corpus uidetur. hoc ea uisione uide¬
tur quae om̃s ceteras superat: harũ
species atq differentias. quantum me
dñs adiuuerit explicare curabo:
łcce in hoc uno praecepto cum legitur
diliges ꝓximum tuum tanquã teipsũ.
unum per oculos quibus ipsae litte¬
rae uidentur: alterum ꝑsp̃mhominis
quo praximus & ab sens cogitatur.
tertium percontuitum mentis quo ipsa

Expanded text:
extasi alienatus denuo rediret in sensus, extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde, quod uidit raptus usque in tertium caelum — quod etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi anima fuerit, sed mens eius ad uidenda uel audienda ineffabilia illius uisionis abrepta sit, hoc incertum erat, ideo forsitan dixit: siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit. Quod autem non imaginaliter, sed proprie uidetur et non per corpus uidetur, hoc ea uisione uidetur, quae omnes ceteras superat. harum species atque differentias, quantum me dominus adiuuerit, explicare curabo. ecce in hoc uno praecepto cum legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, unum per oculos, quibus ipsae litterae uidentur, alterum per spiritum hominis, quo proximus et absens cogitatur, tertium per contuitum mentis, quo ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum est enum. incorpoream
naturam abeo uideri non potius se
percorpus: Corpora uero etiam si
possunt uideri sine corpore: non
utiq sic uidentur percorpus. sed
longe ille dispar modus . ẽ. siquis ẽ:
Vnde mirum si posset apostolum tan¬
quam simillimꝰ facͥere. aut addubita¬
tionem cogere. ut sicorporeum caelũ
incorporeis oculis uidit: incertum sibi
esse diceret utrum incorpore anex¬
tra corpus id uiderit: Restat ergo
fortasse. ut qm̃ mentiri non posset
apostolus qui tanta cura egit ut dis¬
cerneret quid scir& etquid nescir&:
hoc ipsum eum intelligamꝰ ignorasse:
utrum quando intertium caelum
raptus est incorpore fuerit. quomͦ
.ẽ. anima incorpore cumcorpus
uiuere dicitur. siue uigilantis siue
dormientis. siue in extasi a sensibus
corporis alienata. an omnino decorpo¬
re exierit. ut mortuum corpus iacere:
donec peracta illa demonstratione mem¬
bris mortuis anima redderetur
et nonquasi dormiens euigilaret. aut

Expanded text:
manifestum est enim incorpoream manifestum est enim incorpoream naturam ab eo uideri non potuisse per corpus. corpora uero, etiam si non possent uideri sine corpore, non utique sic uidentur per corpus, sed longe ille dispar modus est, si quis est. unde mirum, si posset apostolum tamquam simillimus fallere aut ad dubitationem cogere, ut, si corporeum caelum non corporeis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid sciret et quid nesciret, hoc ipsum eum intellegamus ignorasse, utrum, quando in caelum tertium raptus est, in corpore fuerit, quomodo est anima in corpore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut
Abbreviated transcription (Latin):
siquid eiusmodi. et hoc erat caelum.
id quoq manifestum . ẽ. oculis huius
corporis uideri aliquid tale non posse:
acꝑhoc si aliquid tale se uidisse sciebat.
non ꝑcorpus se uidisse dubitare non
poterat: Scio inquit hominem inxp̃o
ante annos quattuordecim: hoc scio.
nemo dubitet qui mihi credit: sed
discernis abeo quod nescis. ne credentes
fallantur. raptum inquit eundem
hominem usq intertium caelum:
Esi corpus erat etcorporeis oculis uisũ
est. cur illud caelum᷑ scitur. & in
corpore uisum essenescitur.: sautẽ
sp̃s erat. aut corporis imaginẽ p̃buit.¬
& tam incertum.ẽ. utrum corpus fuerit
quam incertum est utrum incorpore
uisum sit: aut sic uisum est quomodo
uidetur mente sapientia. sine ullis
imaginibus corporum. et nibilomi¬
nus certum est uideri non potius se
percorpus: Aut ergo utrumq certũ
est: aut utrumq incertum: Aut
quomodo certum quod uisum est.
incertum autem ꝑ quod uisum est.

Expanded text:
si quid ejusmodi, et hoc erat coelum; si quid ejusmodi, et hoc erat coelum; id quoque manifestum est, oculis hujus corporis videri aliquid tale non posse: ac per hoc si aliquid tale se vidisse sciebat, non per corpus se vidisse dubitare non poterat. Scio, inquit, hominem in Christo ante annos quatuordecim: hoc scio, nemo dubitet qui mihi credit; sed discernis ab eo quod nescis, ne credentes fallantur? Raptum, inquit, eumdem hominem usque in tertium coelum. iritus: si corpus erat, et corporeis oculis visum est; cur illud coelum esse scitur, et corpore visum esse nescitur? Si autem spiritus erat; aut corporis imaginem praebuit, et tam incertum est utrum corpus fuequam incertum est utrum in corpore uisum sit; aut sic uisum est, quomodo uidetur mente sapientia sine ullis imaginibus corporum, et nihilominus certum est uideri non potuisse per corpus . aut ergo utrumque certum est aut utrumque incertum aut quomodo certum, quod uisum est, incertum autem, per quod uisum est?
Abbreviated transcription (Latin):
quae uidit: quarum eratit similia:
Nam et nos dicimus cum somnia nr̃a
narramus. uel aliquam in eis reuela¬
tionem: uidi montem. uidi fluuium.
uidi tres homines. & siquid eiusmodi.
ea nomina tribuentes illis imaginib.
quae habent res ipsae quarum similes
erant: Apostolus autem illud inquit
scio. illud nescio: At si utrumq imagi¬
naliter aparuit. utrumq pariter
scitur: pariter uene scitur : Si aut̃
proprie caelum. et ideo scitur. quo¬
modo potuit imagina liter corpus
illius hominis apparere: nam si
caelum corporeum uidebatur. quare
latebat utrum corporeis oculis uide¬
retur . si autem incertum erat
utrum oculis corporis an sp̃u uidere¬
tur. & ideo dictum est siue incorpore
siue extra corpus nescio. quomodo
nonncertum erat & illud utrum uere
caelum corporeum uideretur. anima¬
ginaliter ostenderetur : Itemq si
substantia incorporea uidebatur. non
in aliqua imagine corporis. sed
sicut uidetur iustitia. sapientia. &

Expanded text:
quae uidit, quarum erant similia. quae uidit, quarum erant similia. nam et nos dicimus, cum somnia nostra narramus uel aliquam in eis reuelationem: uidi montem, uidi fluuium, uidi tres homines et si quid eius modi ea nomina tribuentes illis imaginibus, quae habent res ipsae, quarum similes erant; apostolus autem, illud, inquit, scio, illud nescio. At si utrumque imaginaliter adparuit, utrumque pariter scitur pariterue nescitur; si autem proprie caelum — et ideo scitur — quomodo potuit imaginaliter corpus illius hominis adparere? Nam si caelum corporeum uidebatur, quare latebat, utrum corporeis oculis uideretur? si autem incertum erat, utrum oculis corporis an spiritu uideretur — et ideo dictum est: siue in corpore siue- extra corpus nescio — quomodo non incertum erat et illud, utrum uere caelum corporeum uideretur an imaginaliter ostenderetur? itemque, si substantia incorporea uidebatur, non in aliqua imagine corsicut videtur justitia, sapientia, et
Abbreviated transcription (Latin):
substantiam. aliud uisibilem creaturã
inqua se ds̃ humanis et corporalib
sensibus presentabat: ut diceret osten¬
de mihi temetipsum. nec aliqua ima¬
go rei corporalis. quam cum iohanno
uideret in spũ: quaerebat quid esset
eiq respondebatur. uel ciuitas est. uel
populi sunt: uel aliquid aliud. cum
uideret ille bestiam siue mulierem.
siue aquas. siue quid eiusmodi: Scio
inquit raptum hominem usq int̾tiũ
caelum: Quod si sp̃italem imaginem
corporali similem caelum appellare
uoluisset: sic erat etiam imago corpo¬
ris cius. inqua illuc raptus ascenderat:
sic ergo & suum corpus appellaret.
quamuis imaginem corporis. quo¬
modo illud caelum quamuis imagi¬
nem caeli. neq curaret discernerẽ
quid sciret & quid nesciret. id est quia
scir& etraptum hominẽ usq ad tertiũ
caelum. nesciret autem utrum in
corpore an extra corpus. sed simpli¬
citer narrar& uisionem. earum
rerum nominibus appellans illa

Expanded text:
substantiam, aliud uisibilem creaturam, substantiam, aliud uisibilem creaturam, in qua se deus humanis et corporalibus sensibus praesentabat, ut diceret: ostende mihi temet ipsum, nec aliqua imago rei corporalis, quam cum lohannes uideret in spiritu quaerebat, quid esset, eique respondebatur uel: ciuitas est uel: populi sunt uel aliquid aliud, cum uideret ille bestiam siue mulierem siue aquas siue quid eius modi, sed, scio, inquit, raptum hominem usque in tertium caelum. Quodsi spiritalem imaginem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat etiam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quamuis imaginem corporis, quomodo illud caelum quamuis imaginem caeli, neque curaret discernere, quid sciret et quid nesciret, id est quia sciret raptum hominem usque ad tertium caelum, nesciret autem, utrum in corpore an extra corpus, sed simpliciter narraret uisionem earum rerum nominibus appellans illa,
Abbreviated transcription (Latin):
audeat. : Num forte hinc etiam illud
consequens erit ut tertium cęlum fuisse
dubitemus. quo raptum hominẽ dixit.
Sienim res ipsa demonstrata est: tertiũ
caelum demonstratum est: Si autem
imago aliqua corporalium similis facta
est: non erat illud tertium caelum.
sed illa ostensio sic ordinata est. ut uide¬
retur sibi ascendere primum caelum.
superquod uider& alterum. quo rurs
ascendens. iterum alterum uideret
superius: quo cum peruenisset: poss&
dicere se intertium caelum raptum:
Sed illud quod tertium caelum ess&e
quo raptus est: neq dubitauit. neq
dubitare nos uoluit: Adhoc enim
praemisit scio. et inde coepit: ut id¬
quod sescire apostolus dicit. solus ille
non credat uerum esse : qui noncre¬
dit apostolo: Scit ergo hominẽ raptũ
esse usq intertium caelum: Proinde illud
quo raptus est. uert tertium caelum
est: non signum aliquod corporale.
quod cum ostenderetur morsi usq
adeo sentiebat aliud esse ipsam dĩ

Expanded text:
audeat? num forte hinc etiam illud audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illud tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretur sibi ascendere primum caelum, super quod uideret alterum, quo rursus ascendens iterum alterum uideret superius, quo cum peruenisset, posset dicere se in tertium caelum raptum. sed illud, quod tertium caelum esset, quo raptus est, neque dubitauit neque dubitare nos uoluit. ad hoc enim praemisit "scio" et inde coepit, ut quod se scire apostolus dicit, solus ille non credat uerum esse, qui non credit apostolo. Scit ergo hominem raptum esse usque in tertium caelum . proinde illud, quo raptus est, uere tertium caelum est, non signum aliquod corporale, quod cum ostenderetur Moysi, usque adeo sentiebat aliud esse ipsam dei
Abbreviated transcription (Latin):
discreuit: si enim certus erat illa
esse sp̃italia. cur non consequenter
extra corpus ea se uidisse certus
nihil ominus erat: si autẽ corpora¬
lia esse nouerat. nonnisi percorpus
uideri potuisse. cur non etiam nouerat:
unde ergo dubitat utrum incorpore
anextra corpus ea uiderit. nisi forte
ita etiam dubit& utrum illa corpora.
ansimilitudines corporum fuerint:
Prius ita suideamus. quid sit in uerborũ
istorum conexione unde non dubit&.
atq ita cum remanseri t unde dubit&.
fortassis ex his dequibus nondubitat
quomodo etiam illud dubit& appare¬
bit: Scio inquit hominẽ in xp̃oante
annos quattuordecĩ. siue incorpore
nescio siue extra corpus nescio ds̃ scit.
raptum eiusmodi usq in tertium celũ
Scit ergo ante annos quattuordecim
in xp̃o raptum hominẽ usq ad tertiũ
caelum: hoc omnino nondubitat.
nec nos ergo debemus: Sed utrum
incorpore an extra corpus dubitat:
U nde illo dubitante. quis nr̃m certus esse

Expanded text:
discreuit? si enim certus erat illa discreuit? si enim certus erat illa esse spiritalia, cur non consequenter extra corpus ea se uidisse certus nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri potuisse cur non etiam nouerat? unde ergo dubitat, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in uerborum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non dubitat, quomodo etiam illud dubitet adparebit. Scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, raptum eius modi usque in tertium caelum. scit ergo ante annos quattuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum. hoc omnino non dubitat, nec nos ergo debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse
Abbreviated transcription (Latin):
uel ratio. sicut uirtutes. prudentia.
iustitia. castitas. caritas. pietas. et quȩ¬
cumq aliae sunt quas intelligendo
atq cogitando enumeramus. discerni¬
mus. diffinimus. non utiq intuentes
liniamenta carum uelcolores. aut
quomodo sonent. aut quid redoleant.
aut quid in ore sapiant. aut quid con¬
trectantibus decalore seu frigore. mul¬
litudine seu duritia. lenitate seu
asperitate renuntient. sed aliaqua.¬
dam uisione. alia luce. alia rerum
euidentia. & ea longe ceteris p̃stantiore
atq cerciore: Rursus igitur ad eadẽ
ipsa apostoli uerba redeamus. & ea
diligentius perscrutemur : hoc sine
dubitatione primitus constituo. mul¬
cõmagis att in comparabiliter ampliu¬
apostolum scisse. quod deincorporta
corporeaq natura nos ut sciamus ut¬
cumq conamur: Si ergo sciebat
sp̃italia percorpus. corporalia extra
corpus uideri omnino non posse.
cur non praeter ea ipsa quae uidit.¬
quomodo etiam potuerit uidere

Expanded text:
uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, iustitia, castitas, caritas, pietas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes liniamenta earum uel colores aut quomodo sonent aut quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de calore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum euidentia et ea longe ceteris praestantiore atque certiore. Rursus iipsa Apostoli verba redeamus, et ea diligentius perscrutemur, hoc sine dubitatione primitus constituto, multo magis atque incomparabiliter ampliuApostolum scisse, quod de incorporea corporeaque natura nos ut sciamus utcumque, conamur. Si ergo sciebat, spiritualia per corpus, corporalia extra corpus videri omnino non posse; cur non pequomodo etiam potuerit uidere,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ut cius uerbis utar. quantum recole¬
re possum: anima mea inquit uidebat
cum non oculi mei: Nontamen sciebat
utrum corpus esset: aut imago corpo¬
ris: Non enimerat talis ut ista discerne¬
ret: uerumtamen simpliciter fidelis
ut eum sic audirem: ac si illud quod
se uidis se narrabat ipse uidissem:
Acꝑhoc si paradisum paulus ita uidit.
ut apparuit petro ille discus sũ missꝰ
ecaelo. ut iohanni quicquid in apocalip¬¬
si se uidisse conscripsit. ut ezechieli
campus ille cum ossibus mortuorum
& illa eorum resurrectio. ut isaiȩ sedens
ds̃ et in conspectu eius seraphin.
et ara unde carbo assumptus prophetȩ
ladia mundauit: manifestum. ẽ. eum
ignorare potuisse. utrum incorpore
an extracorpus ea uiderit: Sed si ex¬
tra corpus uisa sunt et corpora nonfue¬
runt: adhuc quaeri potest. utrum
imagines corporum fuerint. an ea
substantia quae nullam corporis
similitudinem gerit. sicut ds̃. sicut
ipsamens hominis. uel intelligentia.

Expanded text:
nam, ut eius uerbis utar, quantum recolenam, ut eius uerbis utar, quantum recolere possum, "anima mea, inquit, uidebat eum, non oculi mei; non tamen sciebam, utrum corpus esset an imago corporis". non enim erat talis, ut ista discerneret, uerum tamen simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud, quod se uidisse narrabat, ipse uidissem. Ac per hoc si paradisum Paulus ita uidit, ut adparuit Petro ille discus submissus e caelo, ut Iohanni quidquid in Apocalypsi se uidisse conscripsit, ut Ezechieli campus ille cum ossibus mortuorum et illa eorum resurrectio, ut Esaiae sedens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deus, sicut ipsa mens hominis uel intellegentia
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dormiens tenerem atq sentirẽ:
hoctamen fallebar aliquando. quod
amico meo quem similiter in somnis
uidebam. id ipsum pers uadere cona¬
bar. non esse illa corpora quae uidt¬
bamus. sedẽẽ. imagines somniantium:
cum etipse utiq interillos nc mihi appa-¬
reret. quomodo illa: cui tamen & hoc
dicebam neq id uerum esse quod parit̃
loqueremur : sed etiam ipsum tunc ali¬
ud aliquid uidere dormientem. & utrũ
ista ego uiderem omnino nonscire:
Uerum cum eidem ipsi persuadere moliebar
quod ipse non esset: adducebar exparte
itiam ipsum putare esse. cui profecto
nonloquerer: siomnimodo sic afficerer
quodipse noness&: Ita non poterat quã¬
uis mirabiliter uigilans anima dormi¬
entis. nisiduci imaginibus corporum.
acsi corporꝰ ipsa essent : In extasi
autem unum audire potui. et eum
rusti canum. uix ualentem quod senci¬
ebat exprimere. qui et uigilare sescira&e.
et uidere quiddam non occulis corporis:

Expanded text:
etiam dormiens tenerem atque sentirem. etiam dormiens tenerem atque sentirem. hoc tamen fallebar aliquando, quod amico meo, quem similiter. in somnis uidebam, id ipsum persuadere conabar non esse illa corpora, quae uidebamus, sed esse imagines somniantium, cum et ipse utique inter illa sic mihi adpareret, quomodo illa: cui tamen dicebam, neque id verum esse quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid videre dormientem, et utrum ista ego viderem omnino non scire; verum cum eidem ipsi persuadere moliebar quod ipse non esset, adducebar ex parte etiam ipsum putare esse, cui profecto non loquerer, si omni modo sic afficerer quod ipse non esset. Ita non poterat, quamvis mirabiliter vigilans, anima dormientis, nisi duci imaginibus cac si corpora essent ipsa. In extasi autem unum audire potui et eum rusticanum uix ualentem quod sentiebat exprimere, qui et uigilare se sciret et uidere quiddam non oculis corporis.
Abbreviated transcription (Latin):
potest. nec corpus adspiritalia: haec ipsa
dubitatio eius uelut cogit intelligi. siqui¬
dem deseipso haeccum scripsisse nemo
ambigit. tale fuisse illud quo raptus . ẽ.
quod utrum corporale ansp̃itale esset.
dinosci discerniq non possoe: Comenĩ
uel in somnis uel in extasi corporum
exprimuntur imagines: nondiscernun¬
tur. omnino acorporibus. nisi cum
homo redditus sensibus corporis. recos¬
noscit se in illis fuisse imaginib quas
nonpersensum corporis hauriebat:
ꝗuis enim cum a somno eugilauerit. non
rontinuo sentiat imaginaria fuisse
quae uidebat. quamuis cũ ea uideret
dormiens auigilatitium corporalibus
uisis discernere nonuale bat: quã quã
mihi accidisse scio. et obhoc etiam alis
accidere potuis se uel posse nondubito.
ut in somnis uidens: in sominis melude¬
re sentiren. illasq imagines quae
ipsam nr̃am consensi onem ludificare
consueuerunt. nonesse uera corpora.
sed in somnis ea presentari. firmissime

Expanded text:
potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi — siquidem de se ipso haec eum scripsisse nemo ambigit — tale fuisse illud, quo raptus est, quod, utrum corporale an spiritale esset, dinosci discernique non posset. Cum enim uel in somnis uel in extasi corporum exprimuntur imagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium corporalibus uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubito, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirem illasque imagines, quae ipsam nostram consensionem ludificare consuerunt, non esse uera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime
Abbreviated transcription (Latin):
postea quam raptus . c̃. intertium caelũ.
raptum esse et in paradisum. ubicumq
sit paradisꝰ. nonut hoc fuerit rapi in
tertium caelum quod in paradisum.
sed prius intertium caelum. & post
inde in paradisum: Et hoc sic ambigu¬
um est: ut non mihi uideatur posse
dissolui. nisi aliquis non ex presentib
apostoli uerbis. sed ex aliis forte scrip¬
turarum locis uel ratione perspicua
inueniat aliquid quod doceat. siue in
tertio caelo esse paradisum. siue
non esse: cum & ipsum tertium cęlum
quid sit non liquido appareat. utrum
in rebus corporalibus. anforte inspi¬
ritalibus intelligendum sit: Poss&e
quidem dici nonnisi inlocum aliquẽ
corporalem hominem rapi potusse
cumcorpore. sed quia & hoc ita posu¬
it ut nescire se dixerit utrum incor¬
pore anextra corpus raptus sit. quis
audeat dicere sescire. quod se nescire
a postolus dixit. : uerum tamen sineq
sp̃s sine corpore ad loce corporalia rapi

Expanded text:
posteaquam raptus est in tertium caelum, posteaquam raptus est in tertium caelum, raptum esse et in paradisum, ubicumque sit paradisus, non ut hoc fuerit rapi in tertium caelum, quod in paradisum, sed prius in tertium caelum et post inde in paradisum. et hoc sic ambiguum est, ut non mihi uideatur posse dissolui, nisi aliquis non ex praesentibus apostoli uerbis, sed ex aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliquid, quo doceat siue in tertio caelo esse paradisum siue non esse, cum et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, utrum in rebus corporalibus, an forte is spiritalibus intellegendum sit. posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit, ut nescire se dixerit, utrum in corpore an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire, quod se nescire apostolus dixit? uerum tamen si neque spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi
Abbreviated transcription (Latin):
BEXORDIO
SCRIPTURE
STAE QUEIN¬
SCRIBITUR
HENESIS¬
SDONEC
HOMO
PRIMUS
DE PARA
Dysouimissus esT
undetim libris siue asserendo atq
quae potuimus et sicut potuimus dis¬
seruimus atq conseripsimꝰ. non tam
prae scribentes derebus obscuris uni¬
cuiq quid sentiat: quam nos docen¬¬
dos inquibus dubitauimus ostenden¬
tes. temeritatẽq affirmandi amouen¬
tes alectore: ubi non ualuimus prȩ¬
bere scientiae firmitatem: Iste autẽ
duodecimꝰ liber. ea iam cura expeditus
qua nos pertractandus textus sacrarũ
litterarum occupabat: liberius atq
prolixius uersabit deparadiso quęstio¬
nem. neputemur euitasse. quod uide¬
tur apostolus intertio caelo insinuare
paradisum. ubi ait: scio hominẽ in
hominem siue incorpore siue extra
corpus nescio ds̃ scit: quia raptus est
in paradisum: & audiuit ineffabilia
uerba: quae nonlicet homini loqui:
In his uerbis. primum quaeri solet quid
dicat tertium caelum. deinde utrum
illic uoluerit intelligi paradisum. an

Expanded text:
exordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est,undecim libris siue adserendo atquequae potuimus et sicut potuimus, disseruimus atque conscripsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestionem, ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio caelo insinuare paradisum, ubi ait: scio hominem in hominem, siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit, quia raptus est in paradisum et audiuit ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In his uerbis primum quaeri solet, quid dicat tertium caelum, deinde, utrum illic uoluerit intellegi paradisum, an,
Abbreviated transcription (Latin):
furore exagitatis. occulto quodam
instinctu ingestas. ẽẽ. cogitationes
quas promendo diuinarent. nonsolum
aliud agentes sicut caiphas pontifex
prophetauit. cum eius intentio non
haberet uoluntatem prophetandi:
uerum etiam id suscipientes ut diui-¬
nandi modo aliquid dicerent. noui¬
mus: Namquidam iuuenes iocando
ut fallerent. ubi peregrini iter agebauł:
mathematicos se esse finxerunt ig¬
norantes omnino utrum duodecim
signa dicerentur: Qui cum hospitẽ
suum mirari cernerent quae dice¬
bant. & attestari esse uerissima.
audacius inplura progressi sunt: Atille
attestans : adomnia mirabatur:
Postremo abeis defilii salute quaesiuit.
quem diu absentem desiderabat. et
quod inopinate tardaret. nequid ei
accidiss&e sollicitus erat: At illi non
curantes quid post eorum abscesium
ueri cognosceretur. dum tamen lȩtum

Expanded text:
furore exagitatis occulto quodam furore exagitatis occulto quodam instinctu ingestas esse cogitationes, quas promendo diuinarent, non solum aliud agentes, sicut Caiphas pontifex prophetauit, cum eius intentio non haberet uoluntatem prophetandi, uerum etiam id suscipientes, ut diuinandi modo aliquid dicerent, nouimus. Nam quidam iuuenes iocando, ut fallerent, ubi peregrini iter agebant, mathematicos se esse finxerunt, ignorantes omnino, utrum duodecim signa dicerentur. qui cum hospitem suum mirari cernerent, quae dicebant, et adtestari esse uerissima, audacius in plura progressi sunt. at ille adtestans ad omnia mirabatur. postremo ab eis de filii salute quaesiuit, quem diu absentem desiderabat et, quod inopinate tardaret, ne quid ei accidisset, sollicitus erat. at illi non curantes, quid post eorum abscessum ueri cognosceretur, dum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
praesensione futurorum. exscipsa uer¬
sare imagines corporum. sicut etiã
cogitando eas solet: Cum ergo in ea¬
uidenda sp̃s assumitur. diuinitus
haec demonstrari: quandoquidem
aperte scriptura dicit. effundam de
spũ meo super omnem carnem. et
iuuenes uisa uidebunt. et senes som¬
nia somniabunt: diuinae operati¬
oni utrumq tribuens: Et. angelus
dñi apparuit homini insomnis. dicens
nolitimere accipere MaRiã coniugem
tuam: Et iterum: Tollepuerum. et
uade in aegiptum: Itaq bono quidem
spũ assumi spm̃ hominis ad has uiden¬
das imagines. nisi aliquid significent.
non puto: Cum uero incorpore causa
est ut ineas expręssius intuendas huma¬
nus intendatur sp̃s. non semper aliqͥđ
significare credendum est: sed tunc
significant. cum inspirantur ademon¬
strante spu siue dormienti. siue aliqͥđ
aliud excorpore ut acarnis sensibus
alienaretur pacienti: Uigilantibus
etiam neq ullo morbo afflictis. nec

Expanded text:
praesensione futurorum ex seipsa verpraesensione futurorum ex seipsa versare imagines corporum, sicut etiam cogitando eas solet; cum veruidenda spiritu adsumitur, diuinitus haec demonstrari, quandoquidem aperte scriptura dicit: effundam de spiritu meo super omnem carnem, et iuuenes uisa uidebunt, et senes somnia somniabunt, diuinae operationi utrumque tribuens, et: angelus domini adparuit homini in somnis dicens: noli timere accipere Mariam coniugem tuam, et iterum: tolle puerum et uade in Aegyptum. Itaque bono quidem spiritu adsumi spiritum hominis ad has uidendas imagines, nisi aliqua significent, non puto; cum uero in corpore causa est, ut in eas expressius intuendas humanus intendatur spiritus, non semper aliquid significare credendum est, sed tunc significant, cum inspirantur a demonstrante spiritu siue dormienti siue aliquid aliud ex corpore, ut a carnis sensibus alienaretur, patienti. uigilantibus etiam neque ullo morbo adflictis nec
Abbreviated transcription (Latin):
eauisa quae similia sunt corporalibus
anima rapitur: nonquia modus duer¬
sus est ideo est etiam diuersa natura uiso¬
rum. cum et in illis causis quae decorpore
existunt sit utiq differentia: & aliquan¬
do acontrario: Nam frenetici nondor¬
miendo potius perturbatas habent
sentiendi uias in capite. ut talia uideant.
qualia somniantes uident: quorum
dor miendo auertitur intentio a sensu
uigilandi. et in ea uidenda conuertitur:
Cum ergo illud fiat nondormiendo. hoc
autem dormiendo: non tam̃ ea quae
uidentur ex alio genere sunt quam
ex natura sp̃s. dequo uel in quo fiunt
similitudines corporum: ita quã uis
diuersa sit causa intentionis alienatae.
quando sano corpore uigilantis occul¬
ta quadam ui sp̃itali anima rapitur.
ut uice corporum exprȩssas corpora¬
lium rerum similitudines in spiritu
uideat: cadem tamen est natura uiso¬
rum: Neq cnim dicipotest. cũ causa
incorpore. ẽ. tunc animam sine ulla

Expanded text:
ea uisa, quae similia sunt corporalibus, ea uisa, quae similia sunt corporalibus, anima rapitur, non, quia modus diuersus est, ideo est etiam diuersa natura uisorum, cum et in illis causis, quae de corpore existunt, sit utique differentia et aliquando a contrario. nam phrenetici non dormiendo potius perturbatas habent sentiendi uias in capite, ut talia uideant, qualia somniantes uident, quorum dormiendo auertitur intentio a sensu uigilandi et in ea uidenda conuertitur. cum ergo illud fiat non dormiendo, hoc autem dormiendo, non tamen ea, quae uidentur, ex alio genere sunt quam ex natura spiritus, de quo uel in quo fiunt similitudines corporum. ita quamuis diuersa sit causa intentionis alienatae, quando sano corpore uigilantis occulta quadam ui spiritali anima rapitur, ut uice corporum expressas corporalium rerum similitudines in spiritu uideat, rum. Neque enim dici potest, cum causa in corpore est, tunc animam sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
dus. nisi ab expertis capi ut cũq non potest.
h inc enim erat. quod medormiens in som¬
nis uidere sciebam. nec tamen illas
corporalium rerum similitudines quas
uidebam. sic abipsis corporalib discer¬
nebam: quem admodum eas cogitantes
etiam clausis oculis uel intenebris con¬
stituti discernere solemus: Tantum
ualet ipsa animae intentio. utrum
perducator usq ad sensus licet clauios.
aninipso cerebro unde in haec nititur
aliqua causa ex istente in aliud auertatur.
ut quamuis aliquando se nouerit non
corpora sed corporum similitudines
cernere. uel minus erudita etiam ipsi
esse corpora existimans sentiat se non
ea corpore sed spũ uidere: longe sit tam̃
abeffectione qua suo corpori presenta¬
tur: Unde se norunt et caeci uigilare:
cum similitudines corporum cogitatas.
acorporibus quae uidere non possunt
certa noticione discernunt: Cum autẽ
sano corpore nec somno sensibus conso¬
pitis. aliquo occulto opere spiritali in

Expanded text:
dus nisi ab expertis capi utcumque non potest. dus nisi ab expertis capi utcumque non potest. hinc enim erat, quod me dormiens in somnis uidere sciebam nec tamen illas corporalium rerum similitudines, quas uidebam, sic ab ipsis corporalibus discernebam, quemadmodum eas cogitantes etiam clausis oculis uel in tenebris constituti discernere solemus. tantum ualet ipsa animi intentio utrum perducatur usque ad sensus licet clausos an in ipso cerebro, unde in haec nititur, aliqua causa existente in aliud auertatur, ut, quamuis aliquando se nouerit non corpora, sed corporum similitudines cernere uel minus erudita etiam ipsa esse corpora existimans sentiat se non ea corpore, sed spiritu uidere, longe sit tamen ab effectione, qua suo corpori praesentatur: unde se norunt et caeci. uigilare, cum similitudines corporum cogitatas a corporibus, quae uidere non possunt, certa notione discernunt. Cum autem sano corpore nec somno sensibus consopitis aliquo occulto opere spiritali in
Abbreviated transcription (Latin):
rum: sed nullomodo proeis habeantur
corporibus. quae per oculos sentiun¬
tur: Tantum inter est: ubi fiat impe¬
dimentum sentiendi corporalia. cum
fit incorpore: Si enim nonfit nisi in
ipsis aditibus et quasi ianuis sensuum.
uelut in oculis. in auribus. ceterisq
sensibus corporalibus: sola impeditur
perceptio corporalium. non autẽ ani¬
mae intentio in aliud sic auertitur.
ut procorporalibus habeat imagines
corporum: Si autem causa.ẽ. intus
incerebro unde diriguntur uiac ad ea
quae foris sunt sentienda: ipsius inten¬
tionis uasa sopiuntur. uel turbantur
uel intercluduntur. quibus nititur
anima in ea quae foris sunt in tuenda
uel sentienda: Quem nisum qm̃ non
amittit: tanta expraessione format
similia. ut imagines corporalium
a corporalibus discernere non ualens.
utrum in illis an in istis sit nesciat. &¬
cum scit longe aliomodo sciat: quam
dum incogitando uersantur siue occur¬
runt similitudines corporum: qui mo-¬

Expanded text:
rum, sed nullo modo pro eis habeantur rum, sed nullo modo pro eis habeantur corporibus, quae per oculos sentiuntur. Tantum interest, ubi fiat inpedimentum sentiendi corporalia, cum fit in corpore. si enim non fit nisi in ipsis aditibus et quasi ianuis sensuum, uelut in oculis, in auribus ceterisque sensibus corporis, sola inpeditur perceptio corporalium, non autem animae intentio in aliud sic auertitur, ut pro corporibus habeat imagines corporum; si autem causa est intus in cerebro, unde dirigantur uiae ad ea, quae foris sunt, sentienda, ipsius intentionis uasa sopiuntur uel turbantur uel intercluduntur, quibus nititur anima in ea, quae foris sunt, intuenda uel sentienda. quem nisum quoniam non amittit, tanta expressione format similia, ut imagines corporalium a corporalibus discernere non ualens, utrum in illis an in istis sit, nesciat et cum scit longe alio modo sciat, quam dum in cogitando uersantur siue occurrunt similitudines corporum: qui mo
Abbreviated transcription (Latin):
in aliud auersa. cernit uisa somnio¬
rum. tanquam species corporales
ad sint: ut sibi dormiens uigilare
uideatur. et nonsimilia corporib.
sed ipsa corpora intueri seputet:
Cum autẽ uigilant ceci: ducitur ꝑilla
itinera intentio cernendi. quae cum
adloca uenerit oculorum. non exeri¬
tur foras sed ibi reman&: ut uigila¬
re sesentiat. potius sesse in tenebris
uigilando etiam ꝑdiem : quã dormi¬
endo siue ꝑdiem siue ꝑnoctem: Nam
& qui ceci non sunt pleriq patentib
oculis dormiunt. nihil per eos uidentes
sed nonideo nihil uidentes: cum sp̃u cer¬
nant uisa somniorum: Si autem clau¬
sis oculis uigilent. neq dormuntium
presto sunt uisionib. neq uigilantiũ.
tantum tamen ualet quod usq ad oculos
eorum nec sopita nec perturbata. nec in¬
terclusa peruenit acerebro uia sentien¬
di. & aniae intentionem usq ad ipsas
quamuis clausas fores corporis ducit.
ut cogitentur quidem imagines corpo¬

Expanded text:
in aliud auersa cernit uisa somnioin aliud auersa cernit uisa somniorum, tamquam species corporales adsint, ut sibi dormiens uigilare uideatur et non similia corporibus, sed ipsa corpora intueri se putet: cum autem uigilant caeci, ducitur per illa itinera intentio cernendi, quae cum ad loca uenerit oculorum non exeritur foras, sed ibi remanet, ut uigilare se sentiant potiusque esse in tenebris uigilando etiam per diem quam dormiendo siue per diem siue per noctem. nam et qui caeci non sunt, plerique patentibus oculis dormiunt nihil per eos uidentes, sed non ideo nihil uidentes. cum spiritu cernant uisa somniorum, si autem clausis oculis uigilent, neque dormientium praesto sunt uisionibus neque uigilantium. tantum tamen ualet, quod usque ad oculos eorum nec sopita nec perturbata nec interclusa peruenit a cerebro uia sentiendi et animae intentionem usque ad ipsas quamuis clausas fores corporis ducit, ut cogitentur quidem imagines corpo
Abbreviated transcription (Latin):
causa. ẽ ut talia uisa cernantur. non
ea corpus exhibet. neq enim hab&
eam uim ut form& aliquid sp̃itale.
sed sopito aut perturbato. aut etiam
intercluso itinere intentionis acerebro.
qua dirigitur sentiendi modus.
anima ip̃sa quae motu proprio cessare
ib hoc opert nonpo test. quia per
corpus non sinitur. uel non plene sinitur
corporalia sentire. uel ad corporalia
uim suae intentionis dirigere: spũ
corporalium similitudines agit.
aut intuetur obiectas: Et siquidem
eas ipsa agit. phantasiae tantũ sunt.
si autem obiectas intuetur. ostensio¬
nes sunt: De niq cum oculi uel ex¬
tincti sunt. quia non est causa in sede
cerebri. unde ipsa dirigitur intentio
sentiendi. nonfiunt huiusmodi uisi¬
ones. quamuis cernendis corporali¬
b obstaculum existat acorpore
Magis enim ceci aliquid dormientes
quam uigilantes uident: Dormi¬
entibus quippe. incerebro consopitur
uia sentiendi quae intentionem ad
oculos ducit. ideoq ipsa intentio

Expanded text:
causa est, ut talia uisa cernantur, non causa est, ut talia uisa cernantur, non ea corpus exhibet; neque enim habet eam uim, ut formet aliquid spiritale, sed sopito aut perturbato aut etiam intercluso itinere intentionis a cerebro, qua dirigitur sentiendi modus, anima ipsa, quae motu proprio cessare ab hoc opere non potest, quia per corpus non sinitur uel non plene sinitur corporalia sentire uel ad corporalia uim suae intentionis dirigere, spiritu corporalium similitudines agit aut intuetur obiectas. et si quidem ipsa eas agit, phantasiae tantum sunt, si autem obiectas intuetur, ostensiones sunt. denique cum oculi dolent uel extincti sunt, quia non est causa in sede cerebri, unde ipsa dirigitur intentio sentiendi, non fiunt huius modi uisiones, quamuis cernendis corporalibus obstaculum existat a corpore. magis enim caeci aliquid dormientes quam uigilantes uident; dormientibus quippe in cerebro consopitur uia sentiendi, quae intentionem ad oculos ducit, ideoque ipsa intentio
Abbreviated transcription (Latin):
tudine senibus ꝓteibatis: ut cum
afreneticis simul et corpora uidentur.
et iusa similia corporibus. tanquam
et ipsa prae oculis adsint. aut penitꝰ
interclusis sicut sepe male affecti mor¬
bo aliquo in grauescente presentt cor¬
pore diu absentes. deinde hominib:
redditi multa se uidisse dixerunt:
Abspũ uero: cum omnino sano atq in¬
tegro corpore: in alienationẽ rapiun¬
tur. siue ita ut et persensus corporis
corpora uideant. & inspũ quaed am
similias & corporibus non discernant
siue penitus auertantur a sensibus
carnis. et nihil per eos omnino senti¬
entes illa sp̃itali uisione habitent in
simnilitudinib corporũ: sed cũ malus
in haec arripit sp̃s: aut demoniacos facit
aut arrepticios. aut falsos prophetas:
cum autem bonus. fideles. mysteria
loquentes. aut accedente etiam intel¬
ligentia ueros prophetas. aut adtem¬
pus quod ꝑeos oportoe ostendi uidentes
atq narrantes: Sed cum a corpore

Expanded text:
tudine sensibus perturbatis, ut, cum tudine sensibus perturbatis, ut, cum a phreneticis simul et corpora uidentur et uisa similia corporibus, tamquam et ipsa prae oculis adsint, aut penitus interclusis, sicut saepe male facti morbo aliquo ingrauescente praesente corpore diu absentes, deinde hominibus redditi multa se uidisse dixerunt; ab spiritu uero, cum omnino sano atque integro corpore in alienationem rapiuntur, siue ita, ut et per sensus corporis corpora uideant et in spiritu quaedam similia, quae a corporibus non discernant, siue penitus auertantur a sensibus carnis et nihil per eos omnino sentientes illa spiritali uisione habitent in similitudinibus corporum. sed cum malus in haec arripit spiritus, aut daemoniacos facit aut arrepticios aut falsos prophetas; cum autem bonus, fideles mysteria loquentes aut accedente etiam intellegentia ueros prophetas aut ad tempus, quod per eos oportet ostendi, uidentes atque narrantes. Sed cum a corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ficit: unde etiam existant inquirart
abaliis. me ignorare confiteor : Illud
plane exemplorum experimentis
colligi datur. sicut corporum pallor
rubor. tremor. uel etiam morbus.
aliquando acorpore habet causas.
aliquando abanima. & acorpore
quidem cum uel humor suffunditur
uel cibus. uel aliquid aliud corpori
iniectum ex trinsecus. ab cenima uero
cum uel timore turbatur. uel pudore
confunditur. uel irascitur. uel amat.
uel siquid huius modia Nec immeri-¬¬
to si id quod amat et regit. et iam
cum uehementius mouetur. uehe¬
mentius exagitat: lta et ipsi
animae ut in ea uisa pergat quae
non ei persensus corporis nuntiatur
sed per incorporalem substantiam.
et ita pergat ut non discernat
utrum corpora sintan similitu¬
dines corporum: aliquando a cor¬
pore accidit. aliquando ab spũ
Et acorpore quidem siue naturali
uicissitudine. ut sunt uisa som ni¬
antium: dormire quippe acorpore
ẽ. homini. siue aliqua mala uali¬

Expanded text:
ficit, unde etiam existant inquirat ficit, unde etiam existant inquirat ab aliis; me ignorare confiteor. Illud plane exemplorum experimentis conligi datur. sicut corporum pallor, rubor, tremor, uel etiam morbus aliquando a corpore habet causas, aliquando ab anima — et a corpore quidem, cum uel humor suffunditur uel cibus uel aliquid aliud corporis iniectum extrinsecus; ab anima uero, cum uel timore turbatur uel pudore confunditur uel irascitur uel amat uel si quid huius modi; nec inmerito, si id, quod animat et regit, etiam cum uehementius mouetur uehementius exagitat — ita et ipsi animae, ut in ea uisa pergat, quae non ei per sensus corporis nuntiantur, sed per incorporalem substantiam, et ita . pergat, ut non discernat, utrum corpora sint an similitudines corporum, aliquando a coipore accidit, aliquando ab spiritu: et a corpore quidem siue naturali uicissitudine, ut sunt uisa somniantium — dormire quippe a corpore est homini — siue aliqua mala uale
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia usitatum nomen erat: pacien¬
ter eius originem nesciebat: quod
autem nouum insonuit. auribus.
parum putat nosse quid significan¬
do ual&. nisi etiam unde dicatur
exquirat. Quisquis ergo ex me
quaerit unde uisa corporalib similia
in extasi appareant. quae recro acci¬
dit animae: uicissim quaero unde
appareant dormientib: quae cõtidie
sentit anima et nemo istud aut mul¬
tum curat inquirere: quasi uero¬
ideominus mira sit talium natura uiso¬
rum. quia cotidiana est: aut ideo
minus curanda. quia omniũ est: aut
si recte faciunt qui istã nonquęrunt. non¬
rettius fecerint. sinec in illa curiosi
sint: Ego uero multo amplius am¬
miror.: multoq maxime stupeo:
quanta celeritate ac facilitate insę
anima fabricetur imagines corporũ.
quae percorporis oculos uiderit.
quã somniantium uel etiam
in extasi uisiones: Quęcumq tamen
illa natura uisorum est: proculdubio
corpus non est: Hoc nosse cui nonsuf¬

Expanded text:
sed, quia usitatum nomen erat, patiensed, quia usitatum nomen erat, patienter eius originem nesciebat; quod autem nouum insonuit auribus, parum putat nosse, quid significando ualet, nisi etiam unde dicatur exquirat. quisquis ergo ex me quaerit, unde uisa corporalibus similia in extasi adpareant, quae raro accidit animae, uicissim quaero, unde adpareant dormientibus, quae cotidie sentit anima, et nemo istuc aut non multum curat inquirere. quasi ideo minus mira sit talium natura uisorum, quia cotidiana est, aut ideo minus curanda, quia omnium est; aut si recte faciunt, qui ista non quaerunt, rectius fecerint, si nec in illa curiosi sint. ego uero multo amplius admiror multoque maxime stupeo, quanta celeritate ac facilitate in se anima fabricetur imagines corporum, quae per corporis oculos uiderit, quam somniantium uel etiam in extasi uisiones. quaecumque tamen illa natura uisorum est, procul dubio corpus non est. hoc nosse cui non suf
Abbreviated transcription (Latin):
do perturbata. aliquando tranquilla.
ipsa autem uera aliquando futuris
omnino similia. uel aperte dicta.
aliquando obscuris significationib
& quasi figuratis locutionibus prae¬
nuntiata: sic etiam illa omnia: Sed
amant homines in experta mirari.
& causas insolitorum requirere:
cum cotidiana plerumq talia. sepe
etiam latentioris originis nosse non
curent: Nam quem admodum in
uocibus hoc est signis quib loquen¬
do utimur. audito uerbo inusitato
tam multa sinecura nesciant quae
in usu sermonis habent. unde ita
sint dicta : sic cum aliquid inusitatũ
in rebus acciderit. siue corporalib
sue spiritalibul: causas rationemq¬
sollicite inquirunt. et sibi reddi adocto¬
ribus flagitant: Soleo autem cũ me
quisq interrogat. uerbi grã quid sit
catus. et respondeo prudens uel acutus.
nec ei sufficit. sed pergit quaerere un¬
de dictus sit catus : uicissim referre
& quaerere. unde dictus sit acutus:
quod nihilominus utiq ignorabat.

Expanded text:
do perturbata, aliquando tranquilla, do perturbata, aliquando tranquilla, ipsa autem uera aliquando futuris omnino similia uel aperte dicta, aliquando obscuris significationibus et quasi figuratis locutionibus praenuntiata, sic etiam illa omnia. sed amant homines inexperta mirari et causas insolitorum requirere, cum cotidiana plerumque talia saepe etiam latentioris originis nosse non curent. nam quemadmodum in uocibus, hoc est signis, quibus in loquendo utimur, audito uerbo inusitato tam multa sine cura nesciant, quae in usu sermonis habent, unde ita sint dicta: sic cum aliquid inusitatum in rebus acciderit siue corporalibus siue spiritalibus, causas rationemqsollicite inquirunt et sibi reddi a doctoribus flagitant. Soleo autem, cum me quisque interrogat, uerbi gratia, quid sit catus, et respondeo "prudens uel acutus", nec ei sufficit, sed pergit quaerere, unde dictus sit catus, uicissim referre et quaerere, unde dictus sit acutus. quod nihilominus utique ignorabat,
Abbreviated transcription (Latin):
intrar&: ac post aliquantã moram
inde disceder&. promittentibus sane
quod iam deinceps uehementẽ illum
dolorem non ess& passurus: sed
soluis uiscosi humoris molestiam:
Atq. ita secutum est: nec umquam
talem aliquam postea passus est
auersionem mentis a sensibus. nec
tale aliquid uidit nisi antea. cum
immedus dolorib ethorrendis uoci¬
bus repente obmutsscens abripere¬
tur : Postea tamen medicis cętera
curantibus et sanantibus : non per¬
mansit improposito sanctitatis:
starum uisionum & diuinationum
causas & modos uestigare siquis potest
certoq comprehendere : eum magis
audire uellem: quã ideme expectari
ut ipse dissereͥrem: quid tamen putẽ.
ita ut nec docti me tanquam confir¬
mantem derideant. nec indocti tãquã
docentem accipiant. sed utriq discep¬
tantem etquaerentem potius quam
scientem: non occultabo: Ego uisa
ista omnia. uisis comparo somniantiũ:
Sicut enim aliquando & haec falsa.
aliquando autem uera sunt: aliquan¬

Expanded text:
intraret et post aliquantam moram intraret et post aliquantam moram inde discederet, promittentibus sane, quod iam deinceps uehementem illum dolorem non esset passurus, sed solius illius uiscosi humoris molestiam; atque ita secutum est. nec umquam talem aliquam postea passus est auersionem mentis a sensibus nec tale aliquid uidit nisi antea cum in mediis doloribus et horrendis uocibus repente obmutescens abriperetur. postea tamen medicis cetera curantibus et sanantibus non permansit in proposito sanctitatis. Istarum uisionum et diuinationum causas et modos uestigare si quis potest certoque conprehendere, eum magis audire uellem quam de me expectari, ut ipse dissererem. quid tamen putem, ita ut nec docti me tamquam confirmantem derideant nec indocti tamquam docentem accipiant, sed utrique disceptantem et quaerentem potius quam scientem, non occultabo. ego uisa ista omnia uisis conparo somniantium. sicut enim aliquando et haec falsa, aliquando autem uera sunt, aliquan