comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chus attritis uel amputatis testiculis &e ab
clesiam dñi: usq ad decimam generatio¬
nem. Amonites & moabites etiam post de¬
cimam generationem non intrabunt in¬
eccł̃iam domini meternum: qr noluerant
uob̾ occutrere cum pane & aqua in uia qñ¬
do egressi estis de egypto. & quia condlixe¬
rant contra re balaam filium boor de meso¬
dominus d̃s tuus audire balaam. uertitq
maledistionem eiuis in benedictionem tuã ÷
co qd̃ diligerette. Non facies cum eis pa¬
tem. nec queras cis bonq: cunctis dieb ui¬
te tue in sempiterraun. ¶on abhomina¬
beris ydiuncum quia frata tiuis estr nec
egẏptium. quia aduena fuisti in terra eiꝰ.
Qui nati fueriit ex eis tertia generatione :¬
intraburo in eccłiam dĩt Piando egres¬
sus fueris aduersus hostes tuos in pug¬
nam: custodies te ab omr re mala
Si fuerit uiter uos homo qui nostur no
pollutus sit sorapno. egredietur extra ca¬
stra: & non reuercetur priꝰquamad ues¬
Sꝑum lauctur aqua & post solis occasũ

Expanded text:
chus, attritis vel amputatis testiculis, et abclesiam Domini, usque ad decimam generationem. Ammonites et Moabites etiam post decimam generationem non intrabunt ecclesiam Domini in aeternum: quia noluerunt vobis occurrere cum pane et aqua in via quando egressi estis de Aegypto, quia conduxerunt contra te Balaam filium Behor de MesoDominus Deus tuus audire Balaam, vertitque maledictionem ejus in benedictionem tuam, eo quod diligeret te. Non facies cum eis pacem, nec quaeres eis bona cunctis diebus vitae tuae in sempiternum non abominaberis Idumeum quia frater tuus est nec Aegyptium quia advena fuisti in terra eius qui nati fuerint ex eis tertia generatione intrabunt ecclesiam Domini quando egressus fueris adversus hostes tuos in pugnam custodies te ab omni re mala si fuerit inter vos homo qui nocturno pollutus sit somnio egredietur extra castra et non revertetur priusquam ad vesperam lavetur aqua et post solis occasum
Abbreviated transcription (Latin):
Cumn acceꝑit homo nuꝑ urorem ñ ꝓce¬
det adbellum. nec ei quippiam necessitati
iniungetur publice. sed uacabit absq cul¬
pa domꝰ sue : ut uno anno lecct᷑cum uxore
sua. on accipies loco pignoris inferi.¬
orem &e suꝑiorem molam: quia animã
suam apposuit tͥ. Si deprchensus fue¬
rit homo sollicitans fr̃em suum de filiis
isrł. & uendito eo acceꝑit precium: inter¬
ficietur & auferes malum de mediotui.
Poserua diligenter ue incurras plagã
lepre. sed facies quecunq docuerint te sa¬
cerdotes leunici gerieris uxta id qd pre¬

Expanded text:
Cum acceperit homo nuper uxorem, non procedet ad bellum, nec ei quidpiam necessitatis injungatur publice, sed vacabit absque culpa domni suae, ut uno anno laetetur cum uxore st: Non accipies loco pignoris inferiorem et superiorem molam, quia animam suam adposuit tibi. si deprehensus fuerit homo sollicitans fratrem suum de filiis Israhel et uendito eo accipiens pretium, interficietur: et auferes malum de medio tui.serva diligenter ne incurras plagam leprae, sed facies quaecumque docuerint te sacerdotes Levitici generis, juxta id quod prae
Abbreviated transcription (Latin):
humaliemus illi animas nrãs. & inspi¬
ritu constituti humiliato serientes illi
dicamꝰ flentes dño: ut scłma uoluntatẽ
suam sic faciat nob̾cum insericordiã
suam. Ut sicut conturbatũ est corur̃ni
insuꝑbia eorum. ita etiam de nr̃a hu¬
militate głemur: q̃m non sumus se¬
quuti pectata patrum nr̃oꝵ. qui dereli¬
querunt dm̃ suum. & adorauer̃t deos
ailienosꝓ scelere qͦ dati sunt in gladiũ

Expanded text:
humiliemus illi animas nostras et in spihumiliemus illi animas nostras et in spiritu constituti humiliato, servientes illi, dicamus flentes Domino ut secundum voluntatem suam sic faciat nobiscum misericordiam suam ut sicut conturbatum est cor nostrum in superbia eorum ita etiam de nostra humilitate gloriemur quoniam non sumus secuti peccata patrum nostrorum qui dereliquerunt Deum suum et adoraverunt deos alienos pro scelere quo dati sunt in gladium
Abbreviated transcription (Latin):
serat duitias multas & familiam co¬
piosam: acpossessiones arm̃tis boum
& gregib ouium plenas. Et erat hec
in ominib famosissima. q̃m tumebat
dñm ualde: nec erat qͥ loqueret᷑ de illa
ũbum mnalum. Hec itaq cũ audisset
q̃m orias ꝓuusisset qd̾ transacto quinto
die traderet ciuitatem. misit ad prbros
hamibri &e charmin: & uen̾unt ad illã.
& dixtoillis. Qd̃ esthoc u̾bum in quo
consensit orias ut tradat ciuitatẽ assy¬
ris. si intra quinq dies ñ uenerit nob
adiutorium: Et qͥ estis uos qͥ temptatiᷤ
cũm: Non est iste sermo qͥ misericor¬
diam ꝓuocet. sod potiꝰ qui nram exaitet:
& furorem accendat. Posuistis uos tem¬
pus miserationis dm̃i: & in arbitiim
ur̃mdiem constitustisei. Sed q pati¬
ens est dñs. in hoc ipso peniteamꝰ: & in¬
dulgentiam eius fusis lacͥiis postule¬
mus. Hon enim qͣsi homo deus sic cõ¬
iinabitur: neq sicut filius homins
aduacundiam in flammabit᷑. Et ĩdeo

Expanded text:
querat divitias multas et familiam coquerat divitias multas et familiam copiosam ac possessiones armentis boum et gregibus ovium plenas et erat haec in eo omnibus famosissima quoniam timebat Dominum valde nec erat qui loqueretur de illa verbum malum haec itaque cum audisset quoniam Ozias promisisset quod transacto quinto die traderet civitatem misit ad presbyteros Chabri et Carmin et venerunt ad illam et dixit illis quod est hoc verbum in quo consensit Ozias ut tradat civitatem Assyriis si intra quinque dies non venerit vobis adiutorium et qui estis vos qui temptatis Dominum non est iste sermo qui misericordiam provocet sed potius qui iram exet furorem accendat. Posuistis vos tempus miserationis Domini, et in arbitrium vestrum, diem constituistis ei. Sed quia patiens est Dominus, in hoc ipso poeniteamus et indulgentiam eius lacrimis postulemus: non enim quasi homo Deus sic comminabitur, neque sicut filius hominis ad iracundiam inflammabitur. 6 Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nomim suo. Si autem transastis
quinq dieb ñ uenero adiutorium:
fꝗciemꝰ hec uerba q̃ loquiti estiͤ.
Et factum est cum audisset hec uerba
filii ioseph. filii orie. filii helai. filu
iauinor. filii gedeon. filii rafam. filii
achitob. filu melchie. filii aenam. fi¬
lu nathanie. filu salathiel. filii symne.¬
on. filii ruben. & uir eiꝰ fuit manas¬
ses qͥ mortuus ẽ in dieb messis ordea¬
rie. instabat enum suꝑ alligantes ma¬
npulos in campo. & uenit estus suꝑ
capitoeiꝰ. & mortuus est in bethulia ci-¬
uitate sua: & sepultus est illic cum pa¬
trib suis. Erat autem iudith relicta eiꝰ
iudua iam annis trib & mensib sex.
& in suꝑiorib domus sue fecit sibi se¬
cretum cubiculum. in qͦ cumn puellis
sus clausa morabat᷑. Et habens fieper
lmnbos suos alicum ⁊ eiunabat oit̃ib
Aiel uuite sue p̃ter sabbata. & neome¬
uia &e festa domusi sit. Eiait enun ele¬
ganti aspectu nimis. cui uir suuis dima¬

Expanded text:
nomini suo si autem transactis nomini suo si autem transactis quinque diebus non venerit adiutorium faciemus haec verba quae locuti estis et factum est cufilii Ioseph, filii Oziae, filii Elai, filii Iamnor, filii Gedeon, filii Raphoim, filii Acitob, filii Melchiae, filii Enam, filii Nathaniae, filii Salathiel, filii Simeon, filii Ruben, et vir eius fuit Manasses qui mortuus est in diebus messis hordiariae instabat enim super alligantes manipulos in campo et venit aestus super caput eius et mortuus est in Bethuliam civitatem suam et sepultus est illic cum patribus suis erat autem Iudith relicta eius vidua iam annis tribus et mensibus sex et in superioribus domus suae fecit sibi secretum cubiculum in quo cum puellis suis clausa morabatur et habens super lumbos suos cilicium ieiunabat omnibus diebus vitae suae praeter sabbata et neomenia et festa domus Israhel erat autem eleganti aspectu nimis cui vir suus reli
Abbreviated transcription (Latin):
& simꝰ opprobrium omni carm: cũ uide¬
amus ioxores uĩas & infantes nr̃os mori
ante oculos nns. Contestamur hodie
celum & t̾ram &e deum patrum m̃oꝵ
qͥ ulcscitur nos sccłm peccata ña. ut iã
tradatis ciuitatem in manu militie ho¬
lofernis. & sit funs nr breuis in ore gla¬
dii. qui longior efficitur in ariditate
sitis cum hec dixissent. factus ẽ fle¬
multas horas una uoce clamauerunt
ad dñm dicentes. Peccauimꝰ cum pa¬
trib nr̃is. iniuste egimus. iniquita¬
tem fecimus: tu qi piꝰ es miserere nr̃i.
aut in tuo flagello uindica iniqͥtates
nr̃as: & noli tradere confitentes te po¬
pulo qui ignorat te. ut ñ dicant gen
tes ubi est d̾s eorum. Et cum fatiga¬
ti his clamorib & his fletib lassati
siluissent: exiigens orias in fusus
lacrunis dixit. Equo auimo estote fr̃s.
& hos quinq dies expestemꝰ a domino
miscłiam. forsitan enim indignatio¬
nem suam abscidet: & dabit gloriai

Expanded text:
t simus obprobrium omni carnit simus obprobrium omni carnirimus uxores nostras, et infantes nostros, mori ante oculos nostros. Contestamur hodie coelum et terram, et Deum patrum nostrorum, qui ulciscitur nos secundum peccata nostra, ut jam tradatis civitatem in manu militiae Holofernis, et sit finis noster brevis in ore gladii, qui longior efficitur in ariditate sitis. Et cum haec dixissent, factus est fleoras una voce clamaverunt ad Deum dicentes peccavimus cum patribus nostris iniuste egimus iniquitatem fecimus tu quia pius es miserere nostri aut in tuo flagello vindica iniquitates nostras et noli tradere confitentes te populo qui ignorat te ut non dicant inter gentes ubi est Deus eorum et cum fatigati his clamoribus et his fletibus lassati siluissent exsurgens Ozias infusus lacrimis dixit aequo animo estote fratres et hos quinque dies expectemus a Domino misericordiam forsitan enim indignationem suam abscidet et dat gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
en: & sine gladio int̾ficies eos. uel certe
fatigati tradent cuutatem suam: qni
putant montib suꝑpositam suꝑari ũ
posse. Et placuerunt uerba hec omnia
holoferm &e coram onũb satellitib eirꝰ:
& constituit ꝑ girum centenarios ꝑ sin¬
gulos fontes. Cumq ista custodia ꝑdi
es iuguiti fuisset expleta defecerunt ci-
intra cuitatẽ unde satiarent᷑ uel una
die: q̃m ad mensuram dabat᷑ populis
aqua cotdicT̃ unc ad oriam congͣgati
oumes uiri & femine. iuuenes senesq¬
& pariuli: simul om̃s una uoce dixert̃.
Iudicet deus internos & de qm fecisti
in uos malanolentes loqui pacifice cũ
assyruis. & ꝓpter hoc uendidit nos deu
inIinanib eorum. & ideo non est qui ad¬
in siti & ꝑditione magna. Et nunc con¬
gregate imiu̾sos qͥ in ciutate sunt: ut
sponte nos tradamꝰ omnes populi holo¬
ferui. Meliꝰ estenuim utd captii bene¬
dicamus dũm uiuentes qͣm moriamurꝰ.¬

Expanded text:
eis, et sine gladio interficies eos, vel certe eis, et sine gladio interficies eos, vel certe fatigati tradent civitatem suam, quam putant in montibus positam superari non posse. Et placuerunt verba haec coram Holoferne, et coram satellitibus ejus, et constituit per gyrum centenarios per singulos fontes. Cumque ista custodia per dies viginti fuisset expleta, defecerunt cistintra civitatem unde satiarentur vel una die quoniam ad mensuram dabatur populis aqua cotidie tunc ad Oziam congregati omnes viri feminaeque iuvenes et parvuli simul omnes una voce dixerunt iudicet Deus inter nos et te quoniam fecisti in nos mala nolentes loqui pacifice cum Assyriis et propter hoc vendidit nos Deus in manibus eorum et ideo non est qui adin siti et perditione magna. Et nunc congregate universos qui in civitate sunt, ut sponte nos tradamus omnes populi Holoferni. Melius est enim ut captivi benedicamus Dominum viventes, quam moriamur e
Abbreviated transcription (Latin):
a loco qui dicitur belmaa. usqi celmou
qui est contin hesclrelon. uili autẽ isił
ut uiderunt inubaitudinẽ illoꝵ ꝓstraue¬
runt se suꝑ t̾ram. mutentes cuierẽ suꝑ
capita sua unammes orantes ut deus
i sił miscłiam suam ostend̾et super po¬
pulum suum. Et assumentes arma sue.
bellica sederunt ꝑ loca qͦ angusti itineri
trautem dirigunt int̾ montuosa. d
erant custodientes ea tota dre. & nodte.
illorum a parte australi extia ciuitatẽ
dirigeret: incidi p̃cepit aqueductũ illoꝵ.
Erant tamen ñ longe a muris fontes. ex
quib furtim udebant᷑ haurire aquã:
ad refocillandum potiꝰ quam ad potan¬
dum. Sed filii amon & moab: accesser̃t
ad holoferuem dicentes. filui isrł non in
lancea nec in sagitta confidunt sed mon¬
tes defendunt illos: & nuniunt illos col¬
les inp̃cipicio constituti. ut gͦ sine con¬
gressione pugne possis suꝑare eos. po¬
ne custodes fontium ut ñ hauriant ex

Expanded text:
a loco qui dicitur Belma usque Chelmo a loco qui dicitur Belma usque Chelmo qui est contra Hesdraelon filii autem Israhel ut viderunt multitudinem illorum prostraverunt se super terram mittentes cinerem super capita sua unianimes orantes ut Deus Israhel misericordiam suam ostenderet super populum suum et adsumentes arma sua bellica sederunt per loca quae angusti itineris tramitem dirigunt inter montuosa et erant custodientes ea tota die et noctillorum a parte australi extra civitatem dirigeret: et incidi praecepit aquae ductum illorum. Erant tamen non longe a muris fontes, ex quibus furtim videbantur haurire aquam, ad refocillandum potius quam ad potandum. Sed filii Ammon et Moab accesserunt ad Holofernem, dicentes: Filii Israel, non in lancea nec in sagitta confidunt, sed montes defendunt illos, et muniunt illos colles in praecipitio constituti. Ut ergo sine congressione pugnae possis superare eos, pone custodes fontium, ut non hauriant aquam ex
Abbreviated transcription (Latin):
scorum attende. & ostende qm non de¬
reluiquis p̃sumentes de te: &. p̃sumen¬
tes de se & de sua ntute gloriantes hu¬
muilias. fmnito itaq fletu s ꝑ totam diẽ
sunt achior dicentes. Seus patrira ñoꝵ
curis turartutem p̃dicasti. ipsẽt̃ hancda¬
bit uicissitudinem: ut eorum magis ti
interitum iudeas. Cum uͦ dñs deus nr̃
cdederit hanc lib̾tatem seruis suis. sit &
tecum ds in medio nr̃i: ut sicit placue¬
Turc orias finito concilio suscepit eum
in domo sua: & fecit ei cenam mnagnami.
Et nocatis omnb presbiteris simul: ex¬
ra die p̃cepit exercitib suis: ut ascende¬
rent contrabethuliam. Erant autem
pedestres bellatores centũ iugutti mi¬
lia. & eqͥtes iugintiduo milia: p̃ter pre¬
parationes uiroꝵ illoꝵ qͦs occupauerat
captiuitas. & ab dusti fuerant de ꝓuin¬
cus & urbib unũse iuiũeatutis. Or̃s
paritei p̃parauerunt se ad pugnã contͣ
filios i srł. & uencrunt ꝑ crepidiuẽ mou¬
tis usq ad apicem que respicit dothaym.

Expanded text:
rum attende, et ostende quoniam non derelinquis praesumentes de te: et praesumentes de se, et de sua virtute gloriantes, humilias. Finito itaque fletu, et per totam diem sunt Achior, dicentes: Deus patrum nostrorum, cujus tu virtutem praedicasti, ipse tibi hanc dabit vicissitudinem, ut eorum magis tu interitum videas. Cum vero Dominus Deus noster dederit hanc libertatem servis suis, sit et tecum Deus in medio nostri: ut sicut placuenobiscum. Tunc Ozias, finito consilio, suscepit eum in domum suam, et fecit ei coenam magnam. Et vocatis omnibus presbyteris, simul exra die praecepit exercitibus suis, ut ascenderent contra Bethuliam. Erant autem pedites bellatorum centum viginti millia, et equites viginti duo millia, praeter praeparationes captivitas et adducti fuerant de provinciis et urbibus universae iuventutis omnes pariter paraverunt se ad pugnam contra filios Israhel et venerunt per crepidinem montis usque ad apicem qui respicit super Dothain
Abbreviated transcription (Latin):
uit corpꝰ suumi. & urxit se mytro opti¬
mo. & discriminauit crinem capitis
sui. & imnposuit mitram suꝑ caput
suum: & induit se uestib iocundita¬
tis sue In dutq sandalia pedib sius.
assumpsitq dextraliola. & li lia. & in¬
aures & anulos: & oñtib ornamentis
sins ornauit se. Cui enam dñs contu¬
lit splendorem: q̃m omnis ista compo¬
sitio non ex libidine sed ex iurtute
pendebat. Et ideo dñs hanc in illam
pulchritudinem ampliauit: ut in¬
comparabili decore omraumoculis
appareret. Imposuitq abre suc asco¬
pam uini & uas olei. & polentam. &

Expanded text:
vit corpus suum, et unxit se myrrha optivit corpus suum, et unxit se myrrha optima, et discriminavit crinem capitis sui, et imposuit mitram super caput suum et induit se vestimentis jucunditatis suae, induitque sandalia pedibus suis; assumpsitque dextraliola, et lilia, et inaures, et annulos, et omnibus ornamentis suis ornavit se. Cui etiam Dominus contulit splendorem, quoniam omnis ista compositio, non ex libidine, sed ex virtute pendebat: et ideo Dominus hanc in illam pulchritudinem ampliavit, ut incomparabili decore omnium oculis appareret. Imposuit itaque abrae suae ascoperam vini, et vas olei, et polentam,
Abbreviated transcription (Latin):
orum in me: & ꝑcuties eum ex labiis
caritatis mee. Damͥ in amino ostan¬
tiam ut contempnã illum: & uirtutẽ
ut euertam eum. Ent enun memori.¬
ale nomims tui: cum manꝰ femine de¬
iecerit eum. Non enim ẽ in multiti¬
dine urtus tua dñe. neq in equorũ
uirib uoluntastua: nec superbi ab
nncio placuerunttͥ. sed humilium &̃e
mansuetoꝵtͥ semꝑplacuit dep̃catio.
D̾s celorum creatoraquarum & dñis
totiꝰ creature. exaudi me miseram de¬
precantem: & de tua miscłia presu¬
mentem. Memento dñe testamenti
tui. & da uerbum more meo. &e incor¬
de meo consilium corrobora: ut domꝰ
tua intua scĩficatione ꝑmaneat. &
om̃s gentes agnoscant q̃m tu es dens.
& ñ est alius p̾ter te actum est autẽ
cum cessasset clamare ad dñm. sur¬
rexto de loco qͦ iacuerat ꝓstrata dño:
uocauit ꝙ abram suã. & descendens
in domum suã abstulita se cilicium:
& exuit se uestib uduitatis sue. & la¬

Expanded text:
orum in me et percuties eum ex labiis orum in me et percuties eum ex labiis caritatis meae da mihi in animo constantiam ut contemnam illum et virtutem ut evertam illum erit enim memoriale nominis tui cum manus feminea deiecerit eum non enim in multitudine est virtus tua Domine neque in equorum viribus voluntas tua nec superbi ab initio placuerunt tibi sed humilium et mansuetorum tibi semper placuit deprecatio Deus caelorum creator aquarum et dominus totius creaturae exaudi me miseram deprecantem et de tua misericordia praesumentem memento Domine testamenti tui et da verbum in ore meo et in corde meo consilium corrobora ut domus tua in tua sanctificatione permaneat et omnes gentes agnoscant quoniam tu es Deus et non est alius praeter te factum est autem cum cessasset clamare ad Dominum surrexit de loco quo iacuerat prostrata Domino vocavitque abram suam et descendens in domum suam abstulit et exuit se vestibus viduitatis, et la
Abbreviated transcription (Latin):
cisti pͥora illa. & illa post illa cogitasti.
& hoc factum est qd̃ ipse uolinsti om̃s
enun metue parate sunt. & tua iudi¬
cia in tua ꝓuidentia posuisti: respice
castra assyrioꝵ nunc. sicut tunc castia
uidere egyptiorum dignatꝰ es: quando
post seruos tuos armati currebant con¬
fidentes in qͣdrigis & in equitatu suo. &
in multitudine bellatoꝵ: sed aspexisti
suꝑ castra eorum. & tenebre fatigauero
eos: tenuit pedes eorum abyssus. & aque
oꝑuerunt eos. Sic fiant & isti dñe qui
confidunt in multitudine sua. ⁊ incon¬
lanceis gloriantur: & uesciunt qr tuip¬
se es cdeus nr̃ qui conteris bella ab ini¬
cio. & dñs nomen esttͥ. Erige brachiũ
tuum sicut ab iicio: & allide iurtutẽ
eoꝵ in uirtute tua. Cadat uirtꝰ eoꝵ in
iracundia tua. qui ꝓmittunt se uiolare
scã tua: & polluere tab̾naculum nõis
tui & deicere gladio suo comualtaris
tui. Fãc dñe uto gladio ꝓp̾o euis suꝑbia¬
amputetur. capiat᷑ laquoo oculoꝵ su¬

Expanded text:
illa post illa cogitasti: et hoc factum est quod ipse voluisti. Omnes enim viae tuae paratae sunt, et tua judicia in tua providentia posuisti. Respice castra Assyriorum nunc, sicut tunc castra Aegyptiorum videre dignatus es, quando post servos tuos armati currebant, confidentes in quadrigis et in equitatu suo et in multitudine bellatorum sed aspexisti super castra eorum et tenebrae fatigaverunt eos tenuit pedes eorum abyssus et aquae operuerunt eos sic fiant et isti Domine qui confidunt in multitudine sua et in corlanceis gloriantur, et nesciunt, quia tu ipse es Deus noster, qui conteris bella ab initio, et Dominus nomen est tibi. Erige brachium tuum sicut ab initio, et allide virtutem illorum in virtute tua: cadat virtus eorum in iracundia tua, qui promittunt se violare sancta tua et polluere tabernaculum honoris tui et deicere gladio suo cornu altaris tui fac Domine ut gladio proprio eius superamputetur capiatur laqueo oculorum su
Abbreviated transcription (Latin):
mo regis nabrichodonosor. ecte ciumho¬
lofernes iacet in terra: &e caput ipsius
non est millo. Qd̃ cum audissent pͥnci¬
pes uͥtutis assyriorum. sciderunt om̃s
uestime ta sua: & intolerabilis tunor
& tremor cecidit suꝑ eos. & turbati suntt
anuni eoꝵ ualde: & factus est clamor
in comparabilis in media castra eoeum
Cuinq om̃is exertitus decollatum holo.¬
fernem audisset: fugit mens & consili¬
um ab eis. Et solo tremore &e metu agi¬
tati fuge p̃sidium sumuntiita ut nul¬
lus loqueretur cum ꝓximo suo: sed in¬
clinato capite relictis orm̃ib euad̾ent he¬
breos qͥs armatos uenire suꝑ se audie¬
rant fugientes ꝑiuas campo. & semi¬
tas colliuni I dertes itaꝙ filbiy ides fu¬
gientes illos desendentes largeates¬
ꝙ tubis. s& ululantes post ipsos. Et q̃mi
assyri non adunati in fugamibant
p̃cpites filii auteruisił uno agniine
ꝑseqͣntes debilitabant om̃s qͦs inue¬
nre potuissent. ¶isit itaq orias nun

Expanded text:
mo regis Nabuchodonosor ecce enim Homo regis Nabuchodonosor ecce enim Holofernis iacet in terra et caput ipsius non est in illo quod cum audissent principes virtutis Assyriorum sciderunt omnes vestimenta sua et intolerabilis timor et tremor cecidit super eos et turbati sunt animi eorum valde et factus est clamor inconparabilis in media castra eorum cumque omnis exercitus decollatum Holofernem audisset fugit mens et consilium ab eis et solo tremore et metu agitati fugae praesidium sumunt ita ut nullus loqueretur cum proximo suo sed inclinato capite relictis omnibus evadere Hebraeos quos armatos venire super se audierant fugientes per vias camporum et semitas collium videntes itaque filii Israhel fugientes illos descenderunt cla tubis, et ululantes post ipsos. Et quoniam Assyrii non adunati, in fugam ibant praecipites: filii autem Israel uno agmine persequentes, debilitabant omnes, quos invenire potuissent. Misit
Abbreviated transcription (Latin):
lum holoferns cucurrerunt. Porto hi¬
qui in tab̾naculo erant uenientes ⁊ an¬
te ugͣssum cubiculi ꝑstrepentes extitan¬
digr̃a in quictudiuẽ arte moliebantira
ud ñ ab extitantib sed a sonantib holo¬
fernes excitaret᷑. Nullus enim audebat
cubiculum uͥtutis assyrioꝵ pulsando
is. Intrate & extitate illum. q̃ m egressi
mures de cauerius suis: ausi sunt ꝓuo¬
care nos ad p̃lium. Tunc ingressus ua¬
gao cubiculum eiꝰ stetit ante cortinã &
plausum fecit mauib suis: suspica¬
bat᷑ enimn illum cum iudich dormire.
Sed cum nullũ motum iacentis sensu
aurium caꝑete accessit ꝓximans ad
cortinam. Et eleuans cama uidit iacenͤ
cadauer absq capite holoferuis. in suo
sanguine tabefactum: iacere suꝑteriã.
Exclamaiit uote magna cum fletu. se
scidit uestimenta sua: & ingressusta¬
bernaculum iudith. ñ inuenit cã. Et
exiliuit foras ad popłm: & dixit. Una
mulier hebrea fecit confusionemin do¬

Expanded text:
lum Holofernis cucurrerunt. Porro hilum Holofernis cucurrerunt. Porro hiqui in tabernaculo erant, venientes, et ante ingressum cubiculi perstrepentes, excitandi gratia, inquietudinem arte moliebantur, ut non ab excitantibus, sed a sonantibus Holofernes evigilaret. Nullus enim audebat cubiculum virtutis Assyriorum pulsando is: Intrate, et excitate illum, quoniam egressi mures de cavernis suis, ausi sunt provocare nos ad praelium. Tunc ingressus Vagao cubiculum ejus, stetit ante cortinam, et plausum fecit manibus suis: suspicabatur enim illum cum Judith dormire. Sed cum nullum aurium caperet accessit proximans ad cortinam et elevans eam videns iacens cadaver absque capite Holofernis in suo sanguine tabefactum iacere super terram et clamavit voce magna cum fletu et scidit vestimenta sua et ingressus tabernaculum Iudith non invenit eam et exilivit foras ad populum et dixit una mulier hebraea fecit confusionem in do
Abbreviated transcription (Latin):
put hoc: suꝑ muros nr̃os. Et erit. cum
exierit sol accipiet iuiusqͥsq arma sua :¬
& exite cum impetu. Non ut descenda¬
tis deorsum: sed qͣsi impetum facientes:
Tunc exploratores necẽe erit ut fugiant:
ad dñm suum excitandun ad pugnã.
Cumq duices eorum cucuriernit ad tab̃¬
naculum holofernis. & iuenerint eũ
truncum in suo sanguine uolutatũ: de¬
cidet suꝑcos timor. Cumq cognou̾itis
fugere illos. ⁊ te post illos seturi: q̃idñs
conteret eos subpedib ur̃is. Tunc achi¬
or uideus uirtutem qͣm fecit deus in isrł.
pelicto gentilitatis ritu credidit deo. &
cutiuncidit carnem p̾priciisur: & apposi
tus est ad populum isrł. & omnis succes¬
sio generis eins: usq in hodiernum diẽ.
Px autem ut ortus est dies: suspende¬
punt suꝑ muros caput holoferis. Et ac¬
cepit umisquisq uir arma sua: & egres¬
si sunt cum grandi strepitu & ululata.
Qd̾ iudentes exploratares: ad tab̾nacu¬

Expanded text:
put hoc super muros nostros et erit cum put hoc super muros nostros et erit cum exierit sol accipiat unusquisque arma sua et exite cum impetu non ut descendatis deorsum sed quasi impetum facientes tunc exploratores necesse erit ut fugiant ad principem suum excitandum ad pugnam cumque duces eorum cucurrerint ad tabernaculum Holofernis et invenerint eum truncum in suo sanguine volutatum decidet super eos timor cumque cognoveritis fugere illos ite post illos securi quoniam Dominus conteret eos sub pedibus vestris tunc Achior videns virtutem quam fecit Deus Israhel relicto gentilitatis ritu credidit Deo et circumcidit tus est ad populum Israel, et omnis successio generis ejus usque in hodiernum diem. Mox autem ut ortus est dies, suspenderunt super muros caput Holofernis, accepitque unusquisque vir arma sua, et egressi sunt cum grandi strepitu et ululatu. Quod videntes exploratores, ad tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peꝑcisti anime tue ꝓꝑter angustias &e dri¬
bulationes generistiu: sed subuenisti ru¬
ine ante conspestum dei nr̃i. Et dixit om¬
nis popłs: fiat ficit ¶ rro achior uocatus
uenit: & dixit ei uidith. Deus istł cui tu
testinonium dedisti qd̾ ulciscatur se de
inimicis suis: iꝑse caput om̃ium incre¬
duloꝵ incidit in hac nocte in manu mea.
Et ut ꝓbes qrita est: ecte caput holofer¬
insqui contemptu suꝑbie sue deum isrł
contempsit .&. tͥ ntteritum minabaturdi¬
cens. cum captus fuerit popłs isrl: gla¬
dio ꝑforari p̃cipiam latera tua. Uidens
autem achior caput holofernis. ang̾tia¬
tus pre pauore cecidit in faciem suã suꝑ
teriam: & estuauit anima eiꝰ Postea
uero qͣm resumpto sp̃u recreatus est. ꝓci¬
dit ad pedes cius: & adorauit eam & dixit.
Benedicta tu deo tuo i om̃i tab̾naculo
iacob. q̃m in omni gerte qͤ audierint no¬
mentuum: magnificabitur deus isrł
suꝑte. Dixit autem indith ad omnẽ po¬
pulum. Audite me fr̃es. suspendite ca¬

Expanded text:
non pepercisti animae tuae, propter angustias et tribulationem generis tui, sed subvenisti ruinae ante conspectum Dei nostri. Et dixit omnis populus: Fiat, fiat. Porro Achior vocatus venit, et dixit ei Judith: Deus Israel, cui tu testimonium dedisti quod ulciscatur se de inimicis suis, ipse caput omnium incredulorum incidit hac nocte in manu mea. Et ut probes quia ita est, ecce caput Holofernis, qui in contemptu superbiae suae Deum Israel contempsit, et tibi interitum minabatur, dicens: Cum captus fuerit populus Israel, gladio perforari praecipiam latera tua. Videns autem Achior caput Holofernis, angustiatus prae pavore cecidit in faciem suam super terram et aestuavit anima eius postea vero quam resumpto spiritu recreatus est procidit ad pedes eius et adoravit eam et dixit benedicta tu Deo tuo in omni tabernaculo Iacob quoniam in omni gente quae audierit nomen tuum magnificabit Deum Israhel super te dixit autem Iudith ad omnem populum audite me fratres suspendite ca
Abbreviated transcription (Latin):
magistratꝰ iuitutis assyrioꝵ. & diuine¬
rauit iuros in expeditione sicut p̃cepit
ei rex: centum uginti milia peditũ pug¬
natoꝵ & equites sagittarios duodecin
milia. Omnẽq expẽditionem suã fecit
preire in multitudine innumerabi¬
lium cameloꝵ: cum his que exertitib
sufficerent copiose. Boum qͦq armenta.
gregesq ouium quoꝵ ñ est numet᷑: fr

Expanded text:
magistratus virtutis Assyriorum et dinumemagistratus virtutis Assyriorum et dinumeravit viros in expeditione sicut praecepit ei rex centum viginti milia peditum pugnatorum et equites sagittarios duodecim milia omnemque expeditionem suam fecit praeire multitudinem innumerabilium camelorum cum his quae exercitibus sufficerent copiose boum quoque armenta gregesque ovium quorum non erat nume
Abbreviated transcription (Latin):
tram gesse: qͦusq ꝑueniat᷑ ad omnẽ ter
minos ethiopie. Ad hos omnes iisitꝰ
nuncios nabuchodonosor rex assyrioꝵ.
qͥ omnes uno animo contͣlixerunt & re¬
miserunt eos uacuos: ac sine honore ab¬
iecerunt. Tunc indignatꝰ est nabucho¬
donosor rexad omnẽterram illam. &
iurauit ꝑ regnum & thronum suum:
cimo nabuchodonosor regis uicesnua &
scd̾a die mensis pͥmi. factum est ũbum
in domo nabuchodonosor regis assyri¬
orum: ut defendet se uocauitq omneᷤ
maiores natu. omnesq duces & bella¬
tores suos: & habuit cum eis mysteriũ
consilii sui. Sixitq cogitationem suam
in eo cẽ: ut omnnem t̾ram suo subiugaret
imꝑio. Qd̃ dictum cum placuisset om̃ib.
uocauit nabuchodonosoo uex holofernẽ
pͥncipem mmilitie sue: & dixit ei. Egredere
adũsum omne regnum occidentis & con¬
tra eos p̃cipue qͥ contempserunt imꝑiũ
meum: ñ parcet oculus tuus ulli regno.
omnemq urbẽ munitam subiugabis
m. Tunc holofernes uocauit duces &¬

Expanded text:
terram Iesse quousque perveniatur ad montes Aethiopiae ad hos omnes misit nuntios Nabuchodonosor rex Assyriorum qui omnes uno animo contradixerunt et remiserunt eos vacuos ac sine honore abiecerunt tunc indignatus est Nabuchodonosor rex ad omnem terram illam et iuravit per regnum et thronum suum qcimo Nabuchodonosor regis vicesima et secunda die mensis primi factum est verbum in domo Nabuchodonosor regis Assyriorum ut defenderet se vocavitque omnes maiores omnesque duces bellatores suos et habuit cum eis mysterium consilii sui dixitque cogitationem suam in eo esse ut omnem terram suo subiugaret imperio quod dictum cum placuisset omnibus vocavit Nabuchodonosor rex Holofernem principem militiae suae et dixit egredere adtra eos praecipue qui contempserunt imperium meum. Non parcat oculus tuus ulli regno, omnemque urbem munitam subiugabis mihi”». 6 Holofernem hunc aut ge
Abbreviated transcription (Latin):
cumo regni sui nabuchodonosor rex as¬
syriorum qͥ regnabat in uiniue ciuita¬
te magna pugnauit contͣ arphaxath.¬
& obtinuit eum in campo magno qui
appellatur ragau cuta eufraten &e tybͥn.
& hyadas: in campo etioch regis elhycoꝵ.
Tuiic exaltatumẽ regrum nabuchodo¬
nosor & cor eis eleuatum est. Et misit

Expanded text:
i Nabuchodonosor rex Assyriorum qui regnabat in Nineven civitatem magnam pugnavit contra Arfaxat et obtinuit eum in campo magno qui appellatur Ragau circa Eufraten et Tigrin et Hyadas in campo Erioch regis Elicorum tunc exaltatum est regnum Nabuchodonosor et cor
Abbreviated transcription (Latin):
go. cum mysticis diuinisq p̃ceptis. In ꝓmp¬
tu est leiiticus liber: in qͦ singula sacrificia
muno singule pene sillabe & uestes aaron.
& totus ordo leuiticꝰ inspirant celestia sa¬
ꝑheremum mansionũ mysteria ꝯtinent:
Deuteronomiũ quoq scd̃a lex. & euangłice
legis p̃figuratio. ñne sic habet ea que pͥora
sunt ut tamen noua sint om̃nia: De uete¬
rib hucusq moyses. hucusqi pegeae coy¬
bis loqui se uelle apls in eccl̃ia gloriatur.
Iob exemplar patientie que non mnysteria
suo sermone complestitur: Osa incipit.
uersu labit᷑: pedestri sermone fiit᷑. om¬
tione. confirmatione. conclusione deter¬
minat. Singula in eo ũba plena sunt
sensib. & ut de ceteris sileam resurrectio¬
nem corpoꝵ sic ꝓpħat: ut uullus de ea
uel manifestiꝰ uel cautiꝰ scripserit. Scio in¬
quit qd̃ redemptor meus uiuit: & in no¬
uissuo die de t̾ra surrecturꝰ sum. Et rur

Expanded text:
go, cum mysticis divinisque praeceptis. In prompgo, cum mysticis divinisque praeceptis. In promptu est LEVITICUS liber, in quo singula sacrificia, immo singulae pene syllabae, et vestes Aaron, et totus ordo Leviticus spirant coelestia sainta duarum per eremum mansionum mysteria continent? DEUTERONOMIUM quoque secunda lex et Evangelicae legis praefiguratio, nonne sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia de veteribus. Hucusque Moyses, hucusque bis loqui se velle Apostolus in Ecclesia gloriatur. JOB exemplar patientiae, quae non mysteria suo sermone complectitur? Prosa incipit, versu labitur, pedestri sermone finitur, omtione, confirmatione, conclusione determinat. singula in eo uerba plena sunt sensibus et, ut de ceteris sileam, resurrectionem corporum sic prophetat, ut nullus de ea uel manifestius uel cautius scripserit: scio, inquit, quod redemptor meus uiuat et in nouissimo de terra resurr
Abbreviated transcription (Latin):
iicongrua aptant testimonia: qͣl grande
sit & ñ uicrofissimũ dicendi genus depra¬
uare sententias. & ad uoluntatem suam
scͥpturam trahere repugnantem: quasi
t̃ legerimꝰ homeri centhonas. & uirgilii¬
centhonas. ac non sic etiam maronem
sine xp̃o possumꝰ dicere xp̃ianum quia
scripserit. iam rediit uirgo redeuntq sa¬
turnia regna. iam noua ꝓgemes celo de¬
mititur alto. Et patrem loquentem ad
filium. Hate mee uires mea magna po¬
tentia solus. Et post u̾ba saluatoris incru¬
ce. Talia ꝑstabat memorans fixusq ma¬
nebat. Puerilia sunt hec & circulatoꝵ lu¬
do similia docere qd̃ ignoras. inmo ut tũ
stomacho loqͣr nec hoc stultum quidem te.¬
scire qd̃ nescias iudelicet manifestissima
est genesis hystoria. in qͣ de creat᷑a mundi.
de exordio generis humam de diuisione
teire. de confusione linguaꝵe. & de desceu¬
sione usq ad egyptum scribitur hebreoꝵ.
Patet exodꝰ cum decem plagis. cum decalo¬

Expanded text:
incongrua aptant testimonia, quasi grande incongrua aptant testimonia, quasi grande sit et non uitiosissimum dicendi genus deprauare sententias et ad uoluntatem suam scripturam trahere repugnantem. quasi non legerimus Homerocentonas et Uergiliocentonas ac non sic etiam Maronem sine Christo possimus dicere Christianum, quia scripserit: iam redit et uirgo, redeunt Saturnia regna, iam noua progenies caelo demittitur alto, et patrem loquentem ad filium: nate, meae uires, mca magna potentia solus, et post uerba saluatoris in cruce: talia phs tab at memorans fixusque manebat. puerilia sunt haec et circulatorum ludo similia, docere, quod ignores, immo, ut cum Clitomacho loquar, nec hoc quidem scire, quod nescias. Uidelicet maniest GENESIS, in qua de creatura mundi, de exordio generis humani, de divisione, terrae, de confusione linguarum et gentium, usque ad exitum scribitur Hebraeorum. Patet EXODUS cum decem plagis, cum decalo
Abbreviated transcription (Latin):
usum. Ad minores artes ueniam: & que¬
ñ tam lingua qͣm manu adiministrant᷑.
Agͥcole cementarii. fabri metalloꝵ. lignoꝵ¬
q cesores. lanarii quoq & fullones. & cete¬
ri qui uariam suppellectilem & uilia opꝰ¬
cula fabricant: abiq doctore non posst̃¬
tunt medicie tractant fabulia fabri. So¬
la scͥpturarum ars est: qͣm sibi om̃s pas¬
sim uendicant. Scribimꝰ indosti doctiq
poemata passum Hanc garrula anus.
hanc delirus senex hanc sophista uer̾¬
bosus. hanc uniũsi presumunt. laceꝰ¬
lant. docent anteqͣm discant. Alii ad¬
ducto suꝑcilio grandia u̾ba trutinantes
iter muliertulas de sacͥs litteris philo¬
sophantur. Alii discunt ꝓhpudor a fe¬
inuns qd̾ uiros doceant. & ne paruum
hoc sit qͣdam facultate ũboꝵ irmo au¬
datia edisserunt aliis qd̾ ipsi non intel¬
ligint. Taceo de meis sumilib. qͥ si forte
ad scriptuas scãs post scłares litteras ue¬
nerint. & sermone composito aurem po¬
puli mulserint: qͥcqͥd dixerint hoc legẽ

Expanded text:
 Ad minores artes veniam et que tam lingua, quam manu administrantur. Agricole cementarii, fabri metallorum lignorumque cesores, lanarii quoque et fullones et ceteri qui variam supellectilem et vilia opuscula fabricant, absque doctore asstunt medici, tractant fabrilia fabri. Sola scripturarum ars est, quam sibi passim omnes vendicant. Scribimus indocti doctique poemata passim. Hanc garrula anus, hanc delirus senex, hanc sophista verbosus, hanc universi presumunt, lacerant, docent anteqducto supercilio grandia uerba trutinantes inter mulierculas de sacris litteris philosophantur, alii discunt — pro pudor! — a feminis, quod uiros doceant, et, ne parum hoc sit, quadam facilitate uerborum, immo audacia disserunt aliis, quod ipsi non intellegunt. taceo de meis similibus, qui si forte ad scripturas sanctas post saeculares litteras uenerint et sermone conposito aurem populi mulserint, quicquid dixerint, hoc legem
Abbreviated transcription (Latin):
deserto fonte eccł̃ie: quam in aurato sy¬
nagoge templo reꝑit. Hec a me ꝑstricta
sunt breuiter. Neq enim epistolaris an¬
gustia euagari longiꝰ patiebat᷑. ut intel¬
ligeres te in scͥpturis sc̃is sine preuio &
monstrante semitam ñ posse ingredi.¬
Tacco de grãmaticis. rethoricis. philosophi.
geometͥcis. dialecticis insicis. astrononus.¬
astrologis. medicis quoꝵ scientia mortali¬

Expanded text:
deserto fonte Ecclesiae, quam in aurato sydeserto fonte Ecclesiae, quam in aurato synagogae Templo reperit. 6. Haec a me perstricta sunt breviter 275 neque enim Epistolaris angustia evagari longius patiebatur ut intelligeres te in Scripturis sanctis, sine praevio et monstrante semitamtaceo de grammaticis, rhetoribus, philosophis, geometricis, dialecticis, musicis, astrologis, medicis, quorum scientia mortali
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑit & nemo claudit. & qui claudit & ne¬
mo aꝑit. In astib apłorum sc̃s eimuchus
iumio sc̃s uit. sic erim eum script᷑a cogno¬
minat cum legeret ysaiami ꝓpħam: inter¬
rogatur a philippo. Putasne intelligis
que legis: Respondit ei. Et qͦmͦ possum
insi me aliqͥs docuerit: Ego ut de me in¬
terim loquar nec sarictior sum hoc ennu¬
cho nec studiosior: qui de ethiopia idest
de extremis mundi finib uenit ad tem¬
plum. Reliquit aulam regiam. & tantus
amor legis diuine scientie fuit in eo: ut
etiam in uehiculo suo sacras litteras leg̾et.
&e tamen cum libeũ teneret & uerba dñi co¬
giratione ꝑciꝑet. lingua uolueret. labiis ꝑ¬
sonaret: ignorabat cum qͤm in libro nes¬
ciens uenerabat᷑. Uenit philippꝰ. ostendit
ei iħm: qui clausus latebat in littera. Q
mira doctoris iurtꝰ eadem hora credidit
eunuchꝰ. baptitatur. fidelis &e scs̃ est.: ac¬
magister de discipulo efficitur: Plus in

Expanded text:
aperit et nemo claudit, qui claudit et neaperit et nemo claudit, qui claudit et nemo aperit! in Actibus apostolorum sanctus eunuchus, immo uir — sic enim eum scriptura cognominat —, cum legeret Esaiam, interrogatus a Philippo: putas intellegis, quae legis? respondit: quomodo possum, nisi me aliquis docuerit? ego, ut de me interim loquar, nec sacho, nec studiosior; qui de Aethiopia, id est, de extremis mundi finibus venit ad Templum, reliquit aulam regiam: et tantus amator Legis, divinaeque scientiae fuit, ut etiam in vehiculo sacras litteras legeret: et tamen cum librum teneret, et verba Domini cogitatione conciperet, lingua volveret, labiis personaret, ignorabat eum, quem in libro nesciens venerabatur. Venit Philippus, ostendit ei Jesum, qui clausus latebat in littera. O mira doctoris virtus! Eadem hora credit eunuchus, baptizatur, fidelis et sanctus est; ac de discipulo magister: plus in
Abbreviated transcription (Latin):
dei sapientia. Hec sapientia in myste¬
no abscondita est. de qua & nom psalini
tytulus p̃notatur. ꝓ occultis filii: in quo
sunt omes thesauri sapientie & scientie
absconditi. Et qui in mystetio absconditꝰ¬
erat: predestinatus ẽ ante scł̃a. Predesti¬
natus est autem & p̃figuratus in lege ce
ꝓpħis. Unde & ꝓpħe appellabantur ui¬
dentes: qui iuudebant eum qͣm ceteri non
uidebant Abraham uidit diem eiꝰ & letatꝰ
est. & aꝑiebantur celi ezechieli: qͥ popło pec¬
catori clausi erant. Reuela inquit dd̾ oculo̾
meos: & confiderabo murabilia de lege tua.
Lex enim sp̃ualis est. & reuelatione opus ẽ
ut intelligat᷑ ac renelata facie gloriam do¬
num contemplemͣ Liber in apocalipsi sep¬
tem sigillis signatꝰ ostenditur. quem si de¬
deris homini scienti litteras ut legat: res¬
pondebit tͥ. Non possum. Signatꝰ est erami.
Quanti hodie putant se nosse litteras. teꝰ¬
nent signatum librum. nec aꝑire possunt
nͥ ille reserauerit qui hd̃ clauem daiuae qͥ

Expanded text:
dei sapientia. haec sapientia in mysterio abscondita est, de qua et noni psalmi titulus praenotatur \'pro occultis filii\',in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi et qui, jn mysterio absconditus, praedestinatus est ante saecula, praedestinatus autem et praefiguratus in lege et prophetis. unde et prophetae appellabantur uidentes, quia uidebant eum, quem ceteri non uidebant. Abraham uidit diem eius et laetatus est. aperiebantur caeli Ezechieli, qui populo peccatori clausi erant. reuela, inquit Dauid, oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua; lex enim spiritalis est et reuelatione indiget, ut intellegatur ac reuelata facie dei gloriam contemplemur. , Liber in Apocalypsi septem sigillis signatus ostenditur; quem si dederis homini scienti litteras, ut legat, respondebit tibi: \'non possum, signatus est enim\'. quanti hodie putantes se nosse litteras tenent signatum librum nec aperire possunt, nisi ille reserauerit, qui habet clauem Dauid, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ymsamariam. ioseph ierrael. &e uxorem
formcariam. & fornicationis filios. & ad¬
ulteram cubiculo clausam mariti multo
tempore uiduã sedere: & sub ueste lugu¬
bri uiri ad se reditum p̃stolari. Iohel filiꝰ
phatuel describit t̃ram duodecim tͥbuum
eruica. bruco locusta. rubigine uastante
consumptã: & post eũsionem pͥoris popłi¬
tum iuginti ab uno usq ad qͥndetim paula¬
tim & ꝑ inctementa surgentes qͥndetim gra¬
duum numerũ efficiunt: qͥ in ꝑsalt̾io my¬
stice continent᷑. Amos pastor & rusticus.
s ruboruo mora distinguens: paucis
ũbis explicari ñ potest. Qs enim digne ex

Expanded text:
im, Samariam, loseph. Iezrahel et uxorem im, Samariam, loseph. Iezrahel et uxorem fornicariam et fornicationis filios et adulteram cubiculo clausam mariti multo tempore sedere uiduam et sub ueste lugubri uiri ad se reditum praestolari. Iohel, filius Bathuel, describit terram duodecim tribuum eruca, brucho, locusta, rubigine uastante consumptam tum viginti ab uno usque ad quindecim paulatim et per incrementa surgentes, quindecim graduum numerum efficiunt, qui in psalterio mystice continentur. AMOS pastor et rusticus et ruborum mora distringens, paucis verbis explicari non potest. Quis e
Abbreviated transcription (Latin):
mea iudebo m saluatorem meũ. Quẽ
uisurꝰ sum ego ipse & oculi mei conspectu¬
ti sunt: & non aliꝰ. Reposita est hec spes
mea: in sinu meo ueniam ad iħm naue̾.
tẏpum dm̃ non solum in gestis uerum
etiam & in nomine portans transiit ior¬
danem. hostium regna subuertit. diuisit
popłi: tot figire sunt. Ruth moabitidis
agnum dñe dommatorem t̾re. de petra
deserti ad montes filie syon. Saiuel in
hely mortuo &̾e in occisione saul ueterem
legem abolitam demonstrat. Porro in
sadoch atq daind nom sacerdocii nouiq
imꝑii sacramenta testatur: Malachun
nouiq ad iechoniam. & ab ieroboam filio
nabeh usq ad osee qui ductus ẽ in assyti.¬
os regnum uda & regrum describit isab.
Si hystoriam respicias. uerba simplicia st̃:¬
s si in litteris sensum latentem. eccl̃ie pauti¬
tas & hereticoꝵ contia eccl̃iam bella uarran¬
tur. Duodetim ꝓpħe in uniꝰ uoluininis an¬
gustias coartati: multo aliud qͣm sonat lit¬
tera p̃figurant. Osee crebro nominat effra¬

Expanded text:
um, quem uisurus sum ego ipse et oculi mei conspecturi sunt et non alius. reposita est haec spes mea in sinu meo. ueniam ad Iesum Naue, typum domini non solum in gestis, uerum et in nomine: transit Iordaneu, hostium regna subuertit. diuidit populi, tot figurae sunt. Ruth Moabitis deagnum, domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filiae Sion. Samuhel Hely mortuo et in occisione Saul veterem legem abolitam demonstrat. Porro in Zadoch atque David nomen sacerdocii novique imperii sacramenta testatur. Malachim, usque ad Iechoniam et ab Hieroboam, filio Nabat, usque ad Osee, qui ductus est in Assyrios, regnum Iuda et regnum describit Israhel. si historiam respicias, uerba simplicia sunt; si in litteris sensum latentem, ecclesiae paucitas et hereticorum contra ecclesiam bella narrantur. duodecim prophetae in unius uoluminis angustias coartati multo aliud, quam sonant in littera, praefigurant. Osee crebro nominat Effra
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ. In psalmo qͦꝙ centesimo decimaooctatio.
Cautabiles in erant ustificationes tue: ni
loco ꝑegͥnationis mee. Et in descriptione
uisti uiri cum eum arbori uite dauid que
ẽ in paradyso compararet uiter ceteras
uitutes etiam hoc intulit. In lege dr̃a uo¬
luntas eiꝰ: & in lege eiꝰ meditabitur die
ac noste. Damel in fine sacratissime uisi¬
onis iuistos ait fulgere qͣsi stellas. & uitel¬
ligentes idest doctos: quasi firmam̃tum.
uides qͣntum uiter se distent scã rustici¬
tas: & docta usticia. Auii stellis alii ce¬
lo comparant᷑: quanqͣm iuxta hebraicã
ueritatem utrunq de eruditis possit iun¬
telligi. Ita enum apud eos leginꝰ. Qͥ au¬
ratum scãrum armarium ẽ. Pharisci stu¬
pent ad doctͥnam domini. & mirantur in
pet᷑ & iohanne qͦmodo legem sciant: cum
litteras ñ didicerint. Qcquid enun aliis
exertitatio eo cotidiana in lege meditatio
pleuenit. & in templo sedens de questionib
legis int̾rogans: magis docet dum pruden¬

Expanded text:
salmo quoque centesimo decimo octavo. Cantabiles mihi erant justificationes tuae, in loco peregrinationis meae . Et in descriptione justi viri, cum eum David arbori vitae, quae est in paradiso, compararet, inter caeteras virtutes et hoc intulit: In lege Domini voluntas ejus: et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Daniel in fine sacratissimae Visionis justos, ait, fulgere sicut stellas; et intelligentes, hoc est doctos, quasi firmamentum. Vides quantum inter se distent, justa rusticitas, et docta justitia? Alii stellis, alii coelo comparantur. Quanquam juxta Hebraicam Veritatem, utrumque de eruditis possit intelligi: ita enim apud eos legimus: « Qui auarum Scripturarum armarium est. Pharisaei stupent ad doctrinam Domini; et mirantur in Petro et Joanne quomodo legem sciant, cum litteras non didicerint. Quidquid enim aliis exercitatio et quotidiana in Lege meditatio pleverat, et in Templo senes de quaestionibus legis interrogans, magis docet, dum pruden
Abbreviated transcription (Latin):
cere. Scã quippe rusticitas solum sibi ꝓ¬
dest. & qͣntum edificat ex utte merito et¬
clesiam xp̃i: tantum nocet si destruentib
ñ resistat. Malachias ꝓpha unmo per
malachiam dñs interrogauit sacerdotes
lcem. In tantum sacerdons officium est
ent ugatũ respondere de lege In deute¬
ronomio legunꝰ. Interroga pattem tuum

Expanded text:
cere. sancta quippe rusticitas sibi soli prodest et, quantum aedificat ex uitae merito ecclesiam Christi, tantum nocet, si contradicentibus non resistit. Malachias propheta, immo per Malachiam dominus: interroga, ait, sacerdotes legem; in tantum sacerdotis officium est interrogatum respondere de lege. et in Deuteronomio legimus: interroga patrem tuum
Abbreviated transcription (Latin):
tear intesigmus in xp̃o. Hoc doctus plato
nescurit: hoc demostenes eloquens ignora¬
nit Pdam inquit sapientiam sapientium:
& prudentiam prudentium repbabo. Uera
sapientia ꝑdet falsam sapientiam. & quan.¬

Expanded text:
recte intelligimus in Christo. Hoc doctus Plato nescivit, hoc Demosthenes eloquens ignoravit. Perdam, inquit, sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo. Vera sapientia perdet falsam sapientiam'. Sequ