comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
me quia mitissum & humilis corde.
& inuenietis requiem animab uris.
Solus inuenitur iustus noe in illa
gente. cui septem homines donant᷑
propter iustitiam suam. Solus
iustus. ẽ. xp̃s. cui septem ecclesiae
propter septemplicem spm̃ in lumi¬
nantem unam ecclesiam. quasi inu¬
nam aitam condantur. Quod arcã
instruxit noe delignis non putres¬
centibus. ecdesiam significat quae
construitur a xp̃o de hominib In
aeternum uicturis. Anta enim.
ecclesiam demonstrat. quaenatat
influctib mundihuius: Si cut enĩ
tunc noe cum suis ꝑaquam & lignũ
saluatus .ẽ. sic & nunc familiae xp̃i
ꝑbaptismum & crucis passionem
saluantur . Vnde & hic subditur¬
Quod &uos nunc similis formae saluos
facit baptisma. Quia ficut tunc aqua
eosqui inarca erant saluauit. ita &
nunc eosqui inecclesiae unitate per¬
manent delendo peccata baptimus
conseruat. Et sicut tunc qui ex¬
tra aitam enent perierunt. Ita &

Expanded text:
me, quia mitis sum, et humilis corde, me, quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris. Solus invenitur justus Noe in illa gente, cui septem homines donantur propter justitiam suam. Solus justus est Christus, cui septem Ecclesiae, propter septemplicem spiritum illuminantem, in unam Ecclesiam, quasi in unam arcam condantur. Quod arcam instruxit Noe de lignis non putrescentibus, Ecclesiam significat, quae construitur a Christo de hominibus in aeternum victuris. Arca enim Ecclesiam demonstrat, quae natat in fluctibus mundi hujus. Sicut enim tunc Noe cum suis per aquam et lignum salvatus est, sic et nunc familia Christi per baptismum et crucis passionem salvantur. Unde et hic subditurQuod et vos nunc similis formae salvos facit baptisma. Quia sicut tunc aqua eos qui in arca erant salvavit, ita et nunc eos, qui in Ecclesiae unitate permanent, delendo peccata baptismus conservat. Et sicut tunc qui extra arcam erant perierunt, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
enim ad noe. N onpermanebit
sp̃s meus in homine inaeternum.
quia caro est. Et illud. Dele¬
bohominem quem creaui a facie
tenire. Ab homine usq: ad ani¬
mantia. a reptili usq aduolu¬
crescaeli. paenitet enimme fe¬
cisse eos. Item dixit ds̃ ad noe.
inis uniuersae carnis uenit coram
me. repleta est tenix iniquitate:
& ego disperdam eos cumtentr.
Factibi arcam delignis leuigatis.¬
& ceterx. Qui increduli fueranT
aliquando. quando expectabant
dĩ patientiam. Id est qui ante
increduli erant audientes noe
puredicantem ea quae a d ño Au¬
diens acceperat. & uidentes
aitae fabricam percentum AN¬
norum protendere tempus. credi¬
derunt expectantes dĩ patientiam.
& salui facti sunt in arca. Inqua
pauci idest octo animae saluae fac¬
fũ. tae sunt peraquam. Idest quat tu¬
or uiri. Noe. sem. cham. &iaphet:
& quat tuor uxores eorum. idest
puerfaro. parfia. cata fluia. fliua¬
ISI. Noe uero quirequies interp̃tatur.
xp̃m significat quidicit. Discite a

Expanded text:
enim ad Noe: Non permanebit enim ad Noe: Non permanebit spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est. Et illud: Delebo hominem quem creavi a facie terrae, ab homine usque ad animantia, a reptili usque ad volucres coeli, poenitet enim me fecisse eos. Item dixit Dominus ad Noe: Finis universae carnis venit coram me. Repleta est terra iniquitate, et ego disperdam eos cum terra. Fac tibi arcam de lignis levigatis, etc. . Qui increduli fuerant aliquando, exspectabant Domini patientiam. Id est, qui ante increduli erant, audientes Noe praedicantem, ea quae a Domino audiens, acceperat, et videntes arcae fabricam, per centum annorum, protendere tempus crediderunt, exspectantes Domini patientiam, et salvi facti sunt in arca. In qua pauci, id est, octo animae salvae factae sunt per aquam. Id est quatuor viri, Noe, Sem, Cham, et Japheth, et quatuor uxores eorum, id est, Puarfara, Parfia, Catafluia, Fluia. Noe vero, qui requies interpretatur, Christum significat, qui dicit: Discite a
Abbreviated transcription (Latin):
tellegitur. Morte enim xp̃i
baptizamur. in illa sine dubio
morte qua peccato mostuus. ẽ :
semel. ut & nos separemur a
peccato. & uiuamus dõ. Aliter¬
.A. Mostificatos carne: nelit terã
legis carnaliter intellegamus.
sensum legis intellegentes uiua¬
mus Nonenim id circo nos
xp̃s abstraxit alege peccati ut
uetus tati lit terre seruiamus.
idest ut circumcisionem recipia¬
mus & sabbata uel ceterx quae
uetustas legis littenre continet.
sed ut legidĩ in sp̃s nouitate ser¬
uiamus. id est ex omnib: quae
in ea scripta sunt sp̃italem sen¬
sum spudonante capiamus
Inquo: subauditur inquo spũ
Inillo scilicet dequo superius dicit.
uiuificatos autem spũ. Et his
qui incarcere erant. idest in arra
uel incorporis carcere clausi.
sp̃italiter ueniens psiredicauit
Hisdem scilicet qui incarnatus de
sp̃ũscõ & maria uirgine. nobis
postea ueniens uisibilis puredica¬
uit. ipse tunc illis spiendo sp̃i¬
taliter prredicauit. Dicebat

Expanded text:
telligitur. Morte enim Christi telligitur. Morte enim Christi baptizamur. In illa sine dubio morte, qua peccato mortuus est semel, ut et nos separemur a peccato, et vivamus Deo. Aliter mortificatos carne, ne litteram legis carnaliter intelligamus. sensum legis intelligentes vivamus. Non enim idcirco nos Christus abstraxit a lege peccati, ut vetustati litterae serviamus, id est, ut circumcisionem recipiamus, et sabbata, vel caetera, quae vetusta legis littera continet. Sed ut legi Dei in spiritus novitate serviamus, id est, ex omnibus quae in ea scripta sunt, spiritalem sensum, Spiritu donante, capiamusIn quo. Subauditur, in quo spiritu, in illo scilicet de quo superius dicit: Vivificatos autem spiritu. Et his qui in carcere erant. Id est, in arca, vel in corporis carcere clausi. Spiritaliter veniens praedicavit. Iisdem scilicet, qui incarnatus de Spiritu sancto et Maria virgine, nobis postea veniens visibilis, praedicavit. Ipse tunc illis spirando spiritaliter praedicabat. Dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃s semel propeccatis nr̃is mor¬
tuus est. Semel autem dixit.
quia xp̃s surgens a mortuis lam
Nonmoritur mors illi ultra Ñ
dominabitur. Iustus. illi enim
psalmista dicit. iustus es dñe. &
rectum iudicium tuum: Et dani¬
helait. Et tibi dñe iustitu. nob̾
autem confusio faciei. Proinius¬
tis. De nobis enim danihel ait
Peccauimus iniuste egimus. iniqui¬
tatem fecimus. Vt nos offerret
dõ. mortificatos quidem carne.
uiuificatos autem spũ. Mortifica¬
tos carnedicit. idest desideria car¬
nalia non habentes: Ad quam mor¬
tificationem nos paulus ortatur di¬
cens. Mortificate membrr uñrquȩ
sunt super tenirm. fornicationem.
& cetera uitia. Et illud. Si spũ fac¬
ta carnis mortificaueritis. uiue¬
tis : Nisi enim prius peccato
moriamur. non possumus per
iustitiam uiueredõ: Quod au¬
tem dicit uiuificatos sp̃ũ. Intel¬
legitur uiuificatos inanima.
Anima enim. sp̃s intellegitur
Siue mortificatio carnis & uiui¬
ficatio sp̃s. in baptis mo fieri in¬

Expanded text:
s semel pro peccatis nostris mortuus est. Semel autem dixit, quia Christus surgens a mortuis jam non moritur, et mors illi ultra non dominabitur . Justus. Illi enim Psalmista dicit: Justus es, Domine, et rectum judicium tuum . Et Daniel ait: Et tibi, Domine, justitia, nobis autem confusio faciei . Pro injustis. De nobis enim Daniel ait: Peccavimus, injuste egimus, iniquitatem fecimus . Ut nos offerret Deo, mortificatos quidem carne, vivificatos autem spiritu. Mortificatos carne dicit: id est, desideria carnalia non habentes, ad quam mortificationem nos Paulus adhortatur dicens: Mortificate membra vestra, quae sunt super terram, fornicationem , et omnia vitia. Et illud: Si spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Nisi enim prius peccato moriamur, non possumus per justitiam vivere Deo. Quod autem dicit vivificatos spiritu, intelligitur vivificatos in anima, anima enim spiritus intelligitur. Sive mortificatio carnis, et vivificatio spiritus, in baptismo fieri in
Abbreviated transcription (Latin):
me ipsum. ut sint & ipsi scĩfi¬
cati inueritate: PoPULUSAD¬
QUI SI IIONIS
icut enim de aegypto eductus
populus permorsen adquisitus
estdõ sic & populus xp̃ianus pre¬
tioso sanguine xp̃i redemptus
est decaligine & in fidelitatis tene¬
bris libentus cotidie adquiri¬
turdõ. UTUIRT UTES ADNUN¬
TIETISEIUS QUIDETEUE¬

Expanded text:
me ipsum, ut sint ipsi sanctifime ipsum, ut sint ipsi sanctificati in veritate. Populus acquisitionis. Sicut enim de Aegypto eductus populus per Mosen, acquisitus est Deo, sic et populus Christianus pretioso sanguine Christi redemptus est, de caligine et infidelitatis tenebris liberatus, quotidie acquiritur Deo. Ut virtutes annuntietis ejus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
iudaeorum. & purum eum
hominem blasphemantes. eẽ:
dixerunt. illis in offensionẽ
& inscandalum factus. ẽ xp̃s.
Offenderunt enim in illum.
& noncredentes perierunt.
IN QUO ET POSITI SUNT
homines. quia peripsum
facti sunt. Omnia enim per
ipsum facta sunt. & sine ipso¬
factum . ẽ. nihil In ipsosumus.
uiuimus. & mouemur
UOS AUTEM GENUS
ELECTUM
pse enim dñs apostolis ait
Non uosine elegistis. sed ego
elegiuos Etitem Ego elegi
uos demundo. propterea
odit uos mundus. Potest
autem & secundum abnrhã.
genus. eẽ electum populus
gentium Abnrhaeenim di¬
ctum est. Insemine tuo bene¬
dicentur omnes gentes
RECALE SACERDONŨ
emo scõrum est qui spitali¬
ter sacerdotii officio careat.
cum sit membrum aeterni
sum mi caelestisque sacerdotis.
qui se offerendo patri prono¬
bis suo nos corpori aduna¬
uiT GENSSC̃A
Id companrtionem gentis
Aiudaeorum quaefuit in ae¬
grpto. populus xp̃ianus
& dñsait Pro eis ego scĩfico

Expanded text:
Judaeorum, et purum eum Judaeorum, et purum eum hominem blasphemantes esse dixerunt . Illis in offensionem et in scandalum factus est Christus. Offenderunt enim in illum, et non credentes perierunt. In quo et positi sunt. homines positi, quia per ipsum facti sunt. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipsofactum est nihil , in ipso enim sumus, vivimus et movemur. Vos autem genus electum. Ipse enim Dominus apostolis ait: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et item: Ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus . Potest autem et secundum Abraham genus esse electum, populus gentium. Abrahae enim dictum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Regale sacerdotium. Nemo sanctorum est, qui spiritualiter sacerdotii officio careat, cum sit membrum aeterni, summi coelestisque sacerdotis, qui se offerendo patri pro nobis suo nos corpori adunavit. Gens sancta. Ad comparationem gentis Judaeorum, quae fuit in Aegypto populus Christianus,et Dominus ait pro eis: Ego sanctifico
Abbreviated transcription (Latin):
Pater. quos dedisti mihi uolo
u tubi ego sum & illi sint mecũ.
utuideant claritatem meam
quam dedisti mihi NONCRT¬
DENTIB: AUTG̃. LAPIS
QUERE PROBAUERUNT
AE DI FICANTES
Coli in toto mundo iudaei tunc
aedificantes. eẽ. uidebantur.
quia dum cetenre nationes ido¬
lis sacrificabant. illi soli dm̃ co¬
lebant. sed fidei suȩ fabricam
minime perfecerunt. qm̃ ipsũ
quienet lapis fostissimus angu¬
laris. more dementium contem¬
pserunt Qui factus. eẽ. incaput
anguli dicitur. quia circumcisi¬
onis & gentium populum copu¬
lauit Angulus enim ex greco
sermone descendit : ATCvΥ. qđ
latine dicitur genu. Hoc
inflexum: speciem anguli con¬
formi qualitate restituit
Siue lapis angularis xp̃s dici¬
tur. propter copulationem
duorum testamentorum. uel
quia terrena cum caelestib:
& caelestia terrenis pacificans
copulauit EilApis or¬
FENSIONIS ET PETRA
SCANDALI HIS QUIOF¬
FENDUNT INUERBO
NECCREDUNT
His qui noncredunt incarna
dunt. sed amicum publicano¬
rum & uini potatorem more

Expanded text:
Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi sum ego, et illi sint mecum, ut videant claritatem meam, quam dedisti mihi. Non credentibus autem, lapis quem reprobaverunt aedificantes. Soli in toto mundo Judaei tunc aedificantes esse videbantur, quia dum caeterae nationes idolis sacrificabant, illi soli Deum colebant, sed fidei suae fabricam minime perfecerunt. Quoniam ipsum qui erat lapis fortissimus, angularis, more dementium contempserunt. Qui factus esse in caput anguli dicitur, quia circumcisionis et gentium populum copulavit. Angulus enim ex Graeco sermone descendit a γόνυ, quod Latine dicitur genu, hoc inflexu speciem anguli, conformi qualitate restituit, sive lapis angularis Christus dicitur, propter copulationem duorum testamentorum, vel quia terrena coelestibus, et coelestia terrenis pacificans copulavit. Et lapis offensionis et petra scandali, his qui offendunt in verbo nec credunt. His qui non credunt incarnatdunt, sed amicum publicanorum, et vini potatorem more
Abbreviated transcription (Latin):
lis erat conditione mortalitatis.
Et modo nobiscum . ẽ. prresentia
maiestatis . & nobiscum nonest p̃¬
sentia corporis.
Istarum duarum insacro scõbap¬
Atismate fit concordia lectionum
Apostolus enimdicit. & uos simi¬
lis formae saluos facit baptisma:
euangelium ait. docete omnes
gentes. baptitantes eos in nomine

Expanded text:
lis erat conditione mortalitatis. lis erat conditione mortalitatis. Et modo nobiscum est praesentia majestatie, et nobiscum non est praesentia corporis. Istarum duarum in sacrosancto baptismate fit concordia lectionum. Apostolus enim dicit: Et vos similis formae salvos facit baptisma; Evangelium ait: Docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
rdo pirecipuus. iussit a pos¬
tolis ut primum docerent
uniuersas gentes. deinde fidei
tinguerent sacirmento. &
post fidem acbaptisina quae es¬
sent obseruanda prreciperent
Ac neputemus leuia. ẽẽ. quae
iusserunt & pauca. addit . om¬
nia quaecumq mandaui uobis
Vt qui crediderint qui intrmnita¬
te fuerint baptitati. omnia
faciant quae pirecepta sunt
ECCE ECOUOBISCUSuM
OMNIBUS DIEBUS USQ
AD CONSUMATIONẼ SCTI
u usq ad consum mationẽ
saeculi cum discipu¬
lis se futurum. eẽ. promittit.
& illos ostendit semper uicturos.
& senumquam acredentib re¬
cessurum. Qui autemusq ad con¬
summationem mundi sui procesen¬
tiam pollicetur. nonignorat eam
diem inqua die sescit futurum cũ¬
o. apostolis. Quomodo dixit. ecce
usq ad consummationem scłi. &
iterum. Haec sunt inquit uerba
mea cum adhuc essem uobiscum.
hoc est cum adhuc mortalis essem
sicut &uos. Cum illis enim erat
psiresentia corporis. noncum il¬

Expanded text:
Ordo praecipuus jussit aposOrdo praecipuus jussit apostolis ut primum docerent universas gentes, deinde fidei tingerent sacramento, et post fidem ac baptisma quae essent observanda praeciperent. At ne putemus levia esse quae jusserunt et pauca addit. Omnia quaecunque mandavi vobis, ut qui crediderint, qui in Trinitate fuerint baptizati, omnia faciant quae praecepta sunt. Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi. Qui usque ad consummationem saeculi cum discipulis se futurum esse promittit, et illos ostendit semper esse victuros, et se numquam a credentibus recessurum. Qui autem usque ad consummationem mundi sui praesentiam polldiem in qua die se scit futurum cum apostolis. Quomodo dixit, Ecce que ad consummationem saeculi; et iterum: Haec sunt, inquit, verba mea cum adhuc essem vobiscum, hoc est cum adhuc mortalis essem sicut et vos? Cum illis enim erat praesentia corporis, non cum il
Abbreviated transcription (Latin):
TERUNT INCALILEAM IN
MONTEM UBI CONSTI¬
TUERAT ILLIS IH̃S.
ost resurrectionem enim
ihs̃ ingalilea in monte consp̃i¬
citur ibiq ad oratur. licet qui¬
dam dubitent. & dubitatio eorũ
nnr̃m augeat fidem. dum mani¬
festius ostenditur thomae &
latus lancea uulneratum. &
manus fixas demonstrat clauis
ET ACCEDENS IH̃S. Locu¬
TUS .E. EIS DICENS. DATA
est mihi ooonis potes¬
ata est eiqui paulo crucifi¬
xusante : qui sepultus in
tumulo. qui mortuus iacuerat.
qui postea resurrexerat. In
caelo autem &intenir potestas
dataest. ut qui antea regnabat
incaelo. perfidem credentium
egnet interris : EuNTES
ERCODOCETE OMNES
GENTES. BAPTITANTES
EOS IN NOMINE PATRIS
ET FILII. ET SP̃S SC̃I
Primum docent omnes gen¬
Ites. deinde doctos intingunt
aqua. Nonenim potest fieri
ut corpus baptismi recipiat sacra¬
mentum. nisi antea anima fidei
susceperit ueritatem: Baptitant
tas. sit una largitio. nomenq: tri¬
nitatis unus ds̃ est. DOCENTES
EOS SERUARCOMUTA.
QuAccũq MANDAu uosiS

Expanded text:
erunt in Galilaeam in montem ubi constituerat illis Jesus. Post resurrectionem enim Jesus in Galilaea monte conspicitur, ibique adoratur, licet quidam dubitent, sed dubitatio eorum nostram auget fidem, dum manifestius ostenditur Thomae, et latus lancea vulneratum, et manus fixas demonstrat clavis. Et accedens Jesus, locutus est dicens: Data est mihi omnis potesata est ei, qui paulo ante crucifixus est, qui sepultus in tumulo, qui mortuus jacuerat, qui postea resurrexerat. In coelo autem et in terra potestas data est, ut qui antea regnabat in coelo, per fidem credentium regnet in terris. Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Primum docent omnes gentes, deinde doctos intingunt aqua; non enim potest fieri ut corpus baptismi recipiat sacramentum, nisi antea anima fidei susceperit veritatem. Baptizantu una divinitas, sit una largitio, nomenque Trinitatis unus Deos servare omnia quaecumque mandavi vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
Et ipsed ñs deseait. ego sum lux
mundi Etiohannes deillo Erat
lux mundi quae inluminatom¬
nem hominem uenientem in
hunc mundum QUIALIQuAN¬
DO XOXPOpULUS. UUNC
AUTEM POpulus MEUS
epopulo dicit gentium. qui
antea sine lege & prophetis
& sermone uixerat dñi. De quo
& inpsalmo ipse dñsdicit. Popu¬
lus quem non cognoui. idest ad
quem nonueni. prophetas non
misi. Seruiuit mihi. id .ẽ. credidit.
Quicumq enim credit. & seruit
Quod factumest agentibus. quae
non fuerant axp̃o carnaliter in¬
quisitae. QUI NON CONSE¬
CUTI MISERI CORDIAM
dest ante uocationem & baptismi
NUNC AUTEM MISCRI¬
CORDIAM CONSECUTI.
ub auditur estis miseri cordiã
fidei baptismi & peccatorum
ueniam consecuti. insuper & illũ
cui psalmista ait. Dsmeus. mise¬
cordia mea.¬

Expanded text:
Et ipse Dominus de se ait: Ego sum lux mundi. Et Joannes de illo: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei. De populo dicit gentium, qui antea sine lege et prophetis et sermone vix erat Domini. De quo et in Psalmo ipse Dominus dicit: Populus quem non cognovi, id est, ad quem non veni, prophetas non misi, servivit, id est, credidit, mihi . Quicunque enim credit et servit, quod factum est a gentibus, quae non fuerant a Christo carnaliter inquisitae. Qui consecuti misericordiam. Id est, ante vocationem et baptismum. Nunc autem misericordiam consecuti. Subauditur, estis misericordiam fide baptismi et peccatorum veniam consecuti, insuper, et illum cui Psalmista ait: Deus meus misericordia mea
Abbreviated transcription (Latin):
& gaudium urm̃ nemo tollet
auobis Quib dicit. ipseenim
pater amat uos. quia uosme ama¬
tis & creditis. Cnrndis honor
est eis. proquib patrem filius
ex onens ait Pater scẽ serua
eos in nominetuo quos dedisti
mihi. ut sint unum sicut & nos
Etitem Etego claritatem quã
dedisti mihi dedi eis. ut sint u¬
num sicut & nos unum sum:
Ego in eis & tuinme. & cogno

Expanded text:
 nemo tollet a vobis. Quibus dicit: Ipse enim Pater amat vos, quia vos me amatis et creditis. Grandis honor est eis, pro quibus patrem filius exorans ait: Pater sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos . Et item: Et ego claritatem, quam dedisti mihi dedi eis, ut sint unum sicut et nos unum sumus. Ego in eis et tu in me, et cogn
Abbreviated transcription (Latin):
Na ec enim quaesequunt᷑
isaiae continet prophetia
ECCE PONO INSION
LAPIDEM SuMMU
ion qui interpnretatur
specula. deutroq populo
congregatam significat
ecclesiam. cui lapis ihs xp̃s
propter fidei inchoationẽ:
omnium bonorum operũ
perfectionem Ipseenim
est .A. & .ωo. primus & nouis¬
simus. in itium & finis:
pes autem bonorum non
confundetur. quia quod
modo fideliter & firmiter credunt:
in aeternum uenrciter accipien¬
tes cum gaudio optinebunt
UOBIS ICIT HOXOR CREDEÑB:
nendisenim honor credentib
in xp̃m donatur. ut sint uidelicet
simi. ut sint heredes dĩ patris. cohe¬
redes autem xp̃i Cnendis in quam
honor. ẽ. eis ut fulgeant sicut sol in
regno patris. & sedeant super
duo decim thronos iudicantes du¬
odecim trib isrł. Crandis honor
est eis. quib filiusdĩ dicit Sicut

Expanded text:
Haec enim quae sequuntur Haec enim quae sequuntur Isaiae continet prophetia. Ecce pono in Sion lapidem summum. Sion quae interpretatur specula, de utroque populo congregatam significat Ecclesiam, cui lapis Jesus Chrpropter fidei inchoationem, omnium bonorum operum perfectionem. Ipse enim est α et ω, primus et novissimus, initium et finis .confundetur. Spes autem bonorum non confundetur, quia quod modo fideliter et firmiter credunt, in aeternum veraciter accipientes cum gaudio obtinebunt. Vobis igitur honor credentibus. Grandis enim honor credentibus in Christum donatur, ut sint videlicet simi. Ut sint haeredes Dei patris, cohaeredes autem Christi. Grandis, inquam, honor est eis, ut fulgeant sicut sol in regno Patris, et sedeant super duodecim thronos judicantes duodecim tribus Israel. Grandis honor est eis, quibus filius Dei dicit: Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
LA PIDES UIUI
t pote in xp̃o lapide uiuo re¬
suscitati &uiui ficati. potens est
enim ds̃ aut euangelium delapi¬
dib istis suscitare filios abiechae.
SUPER AEDIFICA MINI
dest super fundamentum apos¬
Ctolorum & prophetarum quod
est xp̃s ihs̃. De quo ait apostolis.
quasi sapiens architectus funda¬
menti secundum aa ron
sacerdotium carnale. sed
secundum xp̃i scĩficationẽ
sacerdotium studimini esse
scm̃ & spĩtale OFFERRE
SP̃ITALES HOSTIAS
pĩtales hostiae sunt. onr¬
tiones scõrum. Dirigatur
Ait psalmus onrtiomea sicut
incensum in conspectutuo
Siue spĩtales hostiae sunt
corponr punr iustorum.
dequib: paulus ait Obsecro
uos permi seri cordiam dĩ.
ut exhibeatis corponr unr
hostiam uiuentem scãm dõ
hostias. perplures offerebaN
sacerdotes: Nos autem spĩ¬
tales perunum pontificem
offerimus sacerdotẽ cui
dictum est. tuessacerdos in
aeternum. secundum or¬
dinem melchi sedech
PROPTER QUOD CON¬
TIN ET SCRIPTURA

Expanded text:
lapides vivi. lapides vivi. Utpote in Christo lapide vivo resuscitati et vivificati: Potens est enim Deus, ait Evangelium, de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Superaedificamini. Id est, super fundamentum apostolorum et prophetarum, quod est Christus Jesus, de quo ait Apostolus: Quasi sapiens architectus, fundamenti secundum Aaron sacerdotium carnale, sed secundum Christi sanctificationem, sacerdotium studete esse sanctum et spirituale. Offerre spirituales hostias. Spirituales hostiae sunt, orationes sanctorum. Dirigatur, ait Psalmus, oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo. Sive spirituales hostiae sunt, corpora pura justorum. De quibus Paulus ait: Obsecro vos per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo hostias per plures offerebant sacerdotes, nos autem spiritales per unum pontificem ternum offerimus sacerdotem, cui dictum est: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Propter quod continet Scriptura.
Abbreviated transcription (Latin):
Nic lapis xp̃s intellegitur. de quo
danihelait. Vidilapidem abscisũ
demonte sine manibus. qui omnem
tentem impleuit. Et psalmus
Lapidem quem reprobauerunt ae¬
dificantes. hic factus . ẽ. incaput An¬
guli. Quiuiuus dicitur. quia ter¬
tia die resurrexit uiuus amostuis
Qui iam nonmoritur . & mors illi
ultra non dominabitur. Ad quem
omnis qui recte credit &iuste uiuit.
accedit: AB HOMINIBUS
QUIDEM REPROBATUM
iudaeis scilicet quiclamauerunt
Apilato. tolle. crucifige talem.¬
& nos non habemus regem nisi cae¬
sarem. Ado AUTẼ ELECIuM
Sicut ds pater deeo pisaiam ait¬
Ecce seruus meus electus
meus. Et in euangelio
Hic est filius meus dilectus
indextur patris sessionis.
& omnium potestatis accep¬
tione. sicut illeait Data
est mihi omnis potestas in
caelo & intenir. Et quia
datum est illi nomen quod
est super omne nomen. ut inno¬
mine eius omne genu flectatur.
caelestium. terrestrium. & infer
norum. & omnis lingua confite

Expanded text:
Hic lapis Christus intelligitur, de quo Hic lapis Christus intelligitur, de quo Daniel ait: Vidi lapidem abscissum de monte sine manibus, qui omnem terram implevit . Et Psalmus: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli, qui vivus dicitur, qui tertia die resurrexit, vivus a mortuis, qui jam non moritur, et mors illi ultra non dominabitur. Ad quem, omnis qui recte credit et juste vivit, accedit. Ab hominibus quidem reprobatum. A Judaeis scilicet, qui clamaverunt Pilato: Tolle, crucifige talem: Nos non habemus regem, nisi Caesarem . A Deo autem electum. Sicut Deus pater, de eo per Isaiam aitEcce servus meus, electus meus, . Et in Evangelio: Hic est Filius meus dilectus in dextera patris sessione, et omnium potestatum acceptione, sicut ille ait: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . Quia datum est illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine ejus omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confitea
Abbreviated transcription (Latin):
Quuli. dequo dñsait. Nisi
quis fuerit ut paruulus hic. Ñ
intrabit inregnum caelorum
Et dequib ait. sinite paruulos
uenire ad me. talium est enim
regnum caelorum. Hanc enim
scãm punrm &innocentem in¬
fantiam. per baptismi gratiam
casta mater gignit ecclesia.
RATIONABILES SINEDOLO
dest sensu rationabiles ut uiri.
A& sine dolo fallaciae estote ut
paruuli. LACCONCUPISCTE
oc est larga ubent aeternȩ
sapientiae sugite . & euan¬
geliorum &apostolorum doc¬
trinam concupiscentes implete
UT INEOCRESCATIS INSALŨT
dest noui acueteris testamenti
uerbum sinceriter sumite: ut ad
eum panem qui decaelo descendit ꝑ¬
uenire ualeatis crescentes insalutem
QM DULCIS EST DÑS
ustus iste non ꝑtinet ad oris
palatum. sed ad animae suauissi¬
mum sensum. Dulcis enim: ẽ. eis.
quibona ipsius spĩtaliter inbiber̃.
& deuotis sensib deipsius munere
gustauerunt. ADqũe ACCE¬
DENTES LAPIDEM UIUuM

Expanded text:
vuli, de quo Dominus ait: Nisi vuli, de quo Dominus ait: Nisi quis fuerit ut parvulus hic, non intrabit in regnum coelorum . Et de quibus ait: Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum coelorum. Hanc enim sanctam, puram et innocentem infantiam, per baptismi gratiam, casta mater gignit Ecclesia. Rationabiles sine dolo. Id est, sensu rationabiles et veri, et sine dolo fallaciae, estote ut parvuli. Lac concupiscite. Hoc est, larga ubera aeternae sapientiae sugite, et Evangeliorum et apostolorum doctrinam concupiscentes implete. Ut in eo crescatis in salutem. Id est, Novi ac Veteris Testamenti verbum sinceriter sumite, ut ad cum panem qui de coelo descendit pervenire valeatis, crescentes in salutem. Quoniam dulcis est Dominus. Gustus iste non pertinet ad oris palatum, sed ad animae suavissimum sensum. Dulcis enim est eis, qui bona ipsius spiritualiter imbiberunt, et devotis sensibus de ipsius munere gustaverunt. Ad quem accedentes lapidem vivum.
Abbreviated transcription (Latin):
uno uerbo conclusit . Et
OMUEM DO LUC
uamuis dolus maxime ad
decipiendum ꝑtineat
proximum. ille tamen omnem
a se dolum deponit qui se uenr¬
citer peccatorem agnoscit. &¬
quod retinet corde. hoc confi¬
tetur &ore. ET SIMULATIOÑ
imulatio quae alio nomine
Duocatur finctio. est in homi¬
ne quando aliud tegit incorde :
aliud monstrat in opere. Bo¬
na ostendit insuperficie. & ma¬
la tenet inpectore. ET INUIDIÃ
nuidit diabolus adae beatitudi¬
Ni & felicitati. &ideo peccare
illi suasit. & sic per inuidiam di¬
aboli mors in orbem temxrum
intrauit. ET DETRACTIOÑ
etractio: &blasphemia est :¬
& suspiciosa rep̃hensio. & malo¬
rum operum existimatio. &
omnis omnino uenenata & absens
defratrelocutio : Aliter. Mali¬
tia hoc in loco intellegitur gentiũ
paganorum. Dolus. gentis iudae¬
orum. Simulationes. hereticorũ.
inuidia. principum iudaeorum.
Detractiones. scribarum &phari¬
saeorum. SICUT MODOCE¬
NITT IN FANTES
dexemplum scilicet illius par¬

Expanded text:
uno verbo conclusit. Et uno verbo conclusit. Et omnem dolum. Quamvis dolus maxime ad decipiendum pertineat proximum, ille tamen omne a se dolum deponit, qui se veraciter peccatorem cognoscit, et quod retinet corde, hoc confitetur et ore. Et simulationem. Simulatio, quae alio nomine vocatur fictio, est in homine, quando aliud tegit in corde, aliud monstrat in opere, bona ostendit superficie, et mala tenet in pectore. Et invidiam. Invidit diabolus Adae beatitudini et felicitati, et ideo peccare illi suasit, et sic per invidiam diaboli mors in orbem terrarum introivit. Et omnes detractiones. Detractio et blasphemia est, et suspiciosa reprehensio, et malorum operum existimatio, et omnis omnino venenata et absens de fratre locutio. Aliter: Malitia hoc in loco intelligitur gentium paganorum; dolus gentis Judaeorum; simulationes haereticorum; invidia principum Judaeorum; detractiones scribarum et Pharisaeorum. Sicut modo geniti infantes. Ad exemplum scilicet illius par
Abbreviated transcription (Latin):
te nos acducente xp̃i gratia tendim̃:
Cuius lucem gratiae etiam illa nubes
&ignis columna monstrauit. quae¬
eos in toto itinere illo a tenebris de¬
fendit noctium: & ad promissas pa¬
triae sedes inentebili calle ꝑduxit.
QUI ALIQUANDÕ NONPOpulus.
NUNCAUTẼ Populus di qui
NON CONSECUTI MISERICORDI¬
AM. NUNC AUTẼ MISERICOR¬
DIAM CONSECUTI
Indicat apte perhos uersiculos. quod
Ihis quidegentib ad fidem uenerant
hanc scripsit epistolam. qui quon¬
dam alienati a conuersatione popu¬
lidt̃. tunc ꝑgratiam fidei populo
sunt eius uniti. & misericordiam
quam sperare non nouerant adepti
Assumit autemeos de propheta osee.
qui deuocatione gentium p̃cinens
ait : Vocabo inquit non plebem me¬
am plebem meam. & non misericor¬
diam consecutam miseri cordiã con¬
secutam: Et erit in loco ubi dictũ
.ẽ. ei non plebs mea uos. ibi uocabunt᷑
EXPOSITIO
EPONENT ES OCONẼ
MALITIAM
Dicendo omnem malitiam.
cunctorum criminũ matrem

Expanded text:
te nos, ac ducente Christi gratia tendimus, te nos, ac ducente Christi gratia tendimus, cujus lucem gratiae, etiam illa nubis et ignis columna monstraeos in toto itinere illo a tenebris defendit noctium et ad promissas patriae sedes in venerabili calle perduxit. Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti. Indicat aperte per hos versiculos, quod his qui de gentibus ad fidem venerant hanc scripsit epistolam; qui quondam alienati a conversatione populi Dei, tunc per gratiam fidei populo sunt ejus uniti, et misericordiam quam sperare non noverant adepti. Assumit autem eos de propheta Oseae qui de vocatione gentium praecinens ait: Vocabo, inquit, non plebem meam, plebem meam, et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam. Et erit in loco ubi dictum est eis: Non plebs mea vos; ibi vocabuntur EXPOSITIO. Deponentes omnem malitiam. Dicendo omnem malitiam, cunctorum criminum matrem,
Abbreviated transcription (Latin):
guine nr̃i redemptoris. quod e¬
rat quondam populus isrł redẽp¬
tus sanguine agni deaegypto.
Vnde & insequenti quoq uersi¬
culo mystice ueteris recordatur
historiae. & hanc nouo dĩ popu¬
lo sp̃italiter docet implendam
dicens. UT UIRTUTES AD¬
NUNTIETIS EIUS QUIUOS
DETENEBRIS UOCAUIT IN
ADMIRABILELUM SuuM
icut enim hi qui de aegyptia
seruitute liberati sunt per
morsen. carmen triumphale
post transitum maris rubri &
demersum phanronis exercitũ
dño cantarunt: Ita & nos opor¬
tet post acceptam in baptismo
remissionem peccatorum dignas
beneficiis caelestib rependere
gratias. Namq aegyptii non
solum quia populum dĩ ad flige¬
bant. uerum etiam quia tene¬
bure uel tribulationes interp̃¬
tantur . Apte persequentia nos
peccata sed inbaptismate signifi¬
cant deleta. Liberatio quoq¬
filiorum israhel & ad promissam olim
patriam perductio. congruit myste¬
rio nũre redemptionis. perquam ad
lucem supernae mansionis inlustran¬

Expanded text:
guine nostri Redemptoris, quod eguine nostri Redemptoris, quod erat quondam populus Israel redemptus sanguine agni de Aegypto. Unde et in sequenti quoque versiculo mysticae veteris recordatur historiae, et hanc novo Dei populo spiritualiter docet implendum dicens: Ut virtutes annuntietis ejus qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. Sicut enim hservitute liberati sunt per Moysen, carmen triumphale post transitum maris Rubri, et demersum Pharaonis exercitum, Domino cantaverunt ; ita et nos oportet post acceptam in baptismo remissionem peccatorum, dignas beneficiis coelestibus rependere gratias. Nam quod Aegyptii, non solum quia populum Dei affligebant, verum etiam, quia tenebrae vel tribulationes interpretantur, aperte persequentia nos peccata, sed in baptismate significant deleta. Liberatio quoqfiliorum Israel, et ad promissam olim patriam perductio, congruit mysterio nostrae redemptionis, per quam ad lucem supernae mansionis illustran
Abbreviated transcription (Latin):
tes adimauit. Quos genus
electum uocat propter fidem.
ut distinguat ab eis quilapidẽ
uiuum reprobando. facti sunt
ipsi reprobi. Regale autem
sacerdotium. quia illius cor¬
pori sunt uniti. qui rex sum¬
mus & sacerdos. ẽ. uerus. reg¬
num suis tribuens ut rex. &
ut pontifex eorum peccata
sui sanguinis hostia mundans
Regale sacerdotium eos nomi¬
nat. ut & regnum spencre
perpetuum. & hostias in ma¬
culatae conuersationis dõsem¬
per offerre meminerint.
ens quoq scã & populus ad qui¬
sitionis uocantur. iuxta id
quod a postolus paulus pro¬
phetiae exponens sententiam
dicentis. iustus autem meus
ex fide uiuit. Quod si subtra¬
xerit se. non placebit animȩ
meae. Nos autem inquit
non sumus subtractionis inper¬
ditionem. sed fidei in adquisi¬
tionem animae. Et inac¬
tibus apostolorum. Vos
sp̃s sc̃s posuit ep̃os regere ec¬
clesiam dñi. quã ad qui siuit
sanguine suo. Populus ergo
adquisitionis facti sumus insan¬

Expanded text:
tes adunivit, quos genus tes adunivit, quos genus electum vocat propter fidem, ut distinguat ab eis qui lapidem vivum reprobando facti sunt ipsi reprobi. Regale autem sacerdotium qui illius corpori sunt uniti qui rex summus et sacerdos est verus, regnum suis tribuens ut rex, et ut pontifex eorum peccata sui sanguinis hostia mundans, Regale sacerdotium eos nominat, et ut regnum sperare perpetuum et hostias immaculatae conversationis Deo semper offerre meminerint. Gens quoque sancta et populus acquisitionis vocantur juxta id quod apostolus Paulus prophetiae exponens sententiam dicentis: Justus autem meus ex fide vivit. Quod si subtraxerit se non placebit animae meae. Nos autem, inquit, non sumus subtractionis in perditionem, sed fidei in acquisitionem animae. Et in Actibus apostolorum: Vos Spiritus sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Domini quam acquisivit sanguine suo. Populus ergo acquisitionis facti sumus in san
Abbreviated transcription (Latin):
ffendunt uerbo. qui eo ipso
quoduerbum dĩ audire eos
conti. git. offendunt animo. dũ
nolunt credere quod audiunt.
Quorum stultitiam exaggerando
subiecit. Nec credunt in quo &
positi sunt. Qui in hoc positi id
est in hoc pernaturm homi¬
nes facti sunt ut credant dõ &
eius uoluntatiobtemperent.
salomone ad testante cumait.
Dm̃ time &mandata eius obser¬
ua. hocest enimomnis homo.
Idest in hoc natui teliter factus
.ẽ. omnis homo. ut dm̃ timens
eius mandatis obsecundet.
Quidam codices habent inquo
& positi sunt. quod intellegitur
iuxta hoc quod paulus dedño
loquens ait. In ipso enim uiui¬
mus & mouemur. & sumus.
UOS AUTEM GENUS ELEC¬
TŨ. REGALE SACERDOTŨ
GENS SG̃A. POPULUS AD¬
QUISITIONIS.
ocest laudis testimonium
Iquondam antiquo dĩ popu¬
lo permor sendatum. quod
nunc rectegentib dataposto¬
lus petrus. quia uidelicet in
xp̃m crediderunt qui uelut
lapis angularis in eam quã in
se isrł habuerat salutem gen¬

Expanded text:
Offendunt ergo qui eo ipso Offendunt ergo qui eo ipso quod verbum Dei audire eos contingit, offendunt animo dum nolunt credere quod audiunt, quorum stultitiam exaggerando subjecit, nec credunt in quo et positi sunt. Qui in hoc positi, id est, in hoc per naturam homines faejus voluntati obtemperent, Salomone attestante cum ait: Dominum time et mandata ejus observa, hoc est omnis homo, id est, in hoc naturaliter factus est omnis homo ut Deum timens ejus mandatis obsecundet. Quidam codices habent, in quo et positi. Item quod intelligitur juxta hoc, quod Paulus de Domino loquens ait: In ipso enim et vivimus, et movemur, et sumus. Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis. Hoc est, laudis testimonium quondam antiquo Domini populo per Moysen datum, quod nunc recte gentibus dat apostolus Petrus, quia videlicet in Christum crediderunt, qui velut lapis angularis in eam quam in se Israel habuerat salutem gen
Abbreviated transcription (Latin):
HONOR CREDENTIBUS
Ille nimirum honor. ut non con¬
Ifundamini ab eo inaduentu eius.
sed sicut ipseait. Siquis mihiminis¬
trauerit. honori ficabit eum pater
meus. NONCREDENTIBUS
Autẽ . lapis quẽ reprota¬
UERUNT AE DI PICANTES
Usicut illum reprobauerunt
Ucum aedificarent actus suos¬
nolentes eum infundamento cor¬
dis sui ponere : ita & ipsi reproben¬
tur abeo inaduentueius. Nolente
illo tunc eos quisereprobauerunt
in aedificatione accipere domus
suae quae est incaelis. Et haec
distinctio honoris credentium.
Noncredentium autem reproba¬
tionis hucusq pertingit. hinc¬
item decredentib infert. HIC
FACTUS .Ẽ INCAPUT AXGULI
uia uidelicet sicut lapis angu¬
laris duos parietes con¬
iungit. ita dñs iuda eorũ plebem¬
delibus addit . ET LAPIS OF¬
FENSIONS ET PETRA SCANDT.
inc paulus . Nos inquit prae¬
dicamus xp̃m crucifixum. iu¬
daeis quidem scandalum. gentib
autem stultitiam. His qurop¬
FENDUNT UERBO NECCRE¬
DUNT IN QUO ET POSITI SUNT

Expanded text:
honor credentibus. honor credentibus. Ille nimirum honor ut non confundamini ab eo in adventu ejus. Sed sicut ipse ait: Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Non credentibus autem lapis quem reprobaverunt aedificantes, ut sicut illum reprobaverunt cum aedificarent actus suosnolentes eum in fundamento cordis sui ponere, ita et ipsi reprobentur ab eo in adventu ejus, nolente illo tunc eos qui se reprobaverunt in aedificationem accipere domus suae quae est in coelis. Et haec distinctio honoris credentium, non credentium autem reprobationis hucusqitem de credentibus infert: Hic factus est in caput anguli. Quia videlicet, sicut lapis angularis duos parietes conjungit, ita Dominus Judaeorum plebedelibus addit: Et lapis offensionis, et petra scandali. Hinc et Paulus: Nos, inquit, praedicavimus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam . His qui offendunt in verbo, nec credunt, in quo et positi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Sicut enim palmes non
potest ferre fructum exsemet¬
ipso nisi manserit inuite: sic nec
uos inquit nisi in me manseritis
PROPTER QUOD CONTINET
SCRIPTURA. ECEEPONO
INSION LAPIDEC Suu.
ANCULAREM ELECTUM
oc testimonium deisaia
ponit ad confirmandum
hoc quod piremiserat. adquẽ
accedentes lapidem uiuum.
astruens & adfirmans dnm̃sal¬
uatorem propter firmitatem
suam lapidem a prophetis uocari
& quod addidit. ETOMNIS
QuICREDIT IN EVÑ CONFUNÕT
Propter hoc ponit quod dixe¬
rat &uos tamquam lapides uiui
super aedificamini. Pulchre
autem hic prophetae conuenit &
apostoli sermo quod dicitur. acce¬
dentes ad lapidem uiuum uelcre¬
dentes meo non confundi. illius
psalmi uersiculo in quo cũ dictum
esset. accedite ad eum & inlumina¬
mini. continuo subiunctum est.
& uultus ur̃i nonerubescent. Cui
simile est quod iohannes ait. Et
Nunc filioli manete ineo. ut cum
apparuerit habeamus fiduciam:
& nonconfundamur abeo in ad¬
uentueius. UOBIS IGITUR

Expanded text:
mus. Sicut enim palmes non mus. Sicut enim palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic nec vos, inquit, nisi in me manseritis. Propter quod continet Scriptura: Ecce pono in Sion lapidem summum, angularem, etc. oc testimonium de Isaia ponit ad confhoc quod promiserat ad quem accedentes lapidem vivum, astruens et affirmans Dominum Salvatorem propter firmitatem suam lapidem a prophetis vocari, et quod addit: Et omnis qui credit in eum non confundetur, propter hoc ponit quod dixerat: Et vos tanquam lapides vivi superaedificamini. Pulchre autem prophetae hic conveniunt, et Apostoli sermo quo dicitur: Accedentes ad lapidem vivum, vel credentes in eo non confundi, illius psalmi versiculo in quo cum dictum esset, Accedite ad eum et illuminamini, continuo subjunctum est: Et vultus vestri non erubescent. Cui simile est quod Joannes ait: Et nunc, filioli, manete in eo, ut cum apparuerit habeamus fiduciam et non confundamur ab eo in adventu ejus. Vobis igitur
Abbreviated transcription (Latin):
nimirum unitas ipsa totius scãe
ecclesiae aptius commendatur
Cum autem dixisset super ae¬
dificamini domus sp̃itales. siue
domus spiritalis. addidit.
SACERDOTIUM SC̃M
Idest sacerdotium scm̃ uos ipsi
Lexistentes super fundamentũ
xp̃i. Omne mergo ecclesiam
sacerdotium scm̃ appellat. qđ
sola domus aaron in lege nom̃
& officium habuit: Quia nimi¬
rum omnes summi sacerdotis
membir sumus. cuncti oleo
laetitiae signamur. uniuersis
congruit quod subdit. OffeR
RE SP̃ITALES HOSTIAS
p̃itales autem hostias. opeyr
ad distinctionem carnalium in¬
lege uictimarum. Quod autẽ
ad cuncta quaepitremiserat per¬
tinet. Quia peripsius gratiam
& super aedificamur in illo per
architectos sapientes. hoc est
ministros noui testamenti. &
domus sp̃itales efficimur per
spm̃eius. contra pluuias uentos
flumina temptationũ muniti.
& sacerdotio scõ participare :.¬
& boni aliquid acceptabile dõ
gerere nonnisi peripsum uale¬

Expanded text:
nimirum unitas ipsa totius sanctae nimirum unitas ipsa totius sanctae Ecclesiae aptius commendatur. Cum autem dixisset, superaedificamini domos spiritales, sive domus spiritalis, addit: Sacerdotium sanctum. Id est, sacerdotium sanctum vos ipsi, existentes super fundamentum Christi. Omnem ergo Ecclesiam, sacerdotium sanctum appellat, quod sola domus Aaron in lege nomen et officium habuit. Quia nimirum omnes summi sacerdotis membra sumus, cuncti oleo laetitiae signamur, universis congruit quod subdit. Offerre spiritales hostias tum. Spiritales autem hostias opera ad distinctionem carnalium intellige victimarum. Quod autem ad cuncta quae praemiserat pertinet. Quoniam per ipsius gratiam, et superaedificamur in illo super architectos sapientes, hoc est, ministros Novi Testamenti, et domus spiritualis efficimur per spiritum ejus, contra pluvias, ventos, flumina tentationum muniti, et sacerdotio sancto participare, et boni aliquid, acceptabile Deo gerere, non nisi per ipsum vale
Abbreviated transcription (Latin):
quadrantur securis : Et sicut or¬
dines lapidum inpariete portan¬
tur alii ab aliis. ita portantur fide¬
les quiq aprrecedentib: inecclesia
iustis. Portant ipsi sequentes per
doctrinam & tolerantiam. usq
adultimum iustum. Quicum a
priorib: portetur. quem portare
debeat ipse sequentem non habebit.
Qui autem omne aedificium postat
& ipse anemine portatur. dñs. ẽ.
pretiosus uocatur. infundam̃to
fundatus. Super aedificamini
inquit domus spiritales. Ita illos
fieridomus sp̃itales dicit. cumsit
una domus xp̃i exangelis electis
& hominib: collecta. quomodo
cum sit una ecclesia catholica toto
orbe diffusa saepe pluraliter ap¬
pellantur ecclesiae. propter mul¬
tifaria scilicet fidelium conuenti¬
cula uariis tribub populis &
testificari uobis haec inecclesiis
Nec piireter eundum quod qui¬
dam codices habent numero sin¬
gulari super aedificamini do¬
mus sp̃italis. alii super aedifica¬
mini domum sp̃italem. In quo

Expanded text:
quadrantur securis, et sicut orquadrantur securis, et sicut ordines lapidum in pariete portantur alii ab aliis, ita portantur fideles quique a praecedentibus in Ecclesia justis; portant ipsi sequentes per doctrinam et tolerantiam usque ad ultimum justum, qui cum a prioribus portetur quem portare debeat, ipse sequentem non habebit. Qui autem omne aedificium portat, et ipse a nemine portatur, Dominus espretiosus vocatur in fundamento fundatus. Superaedificamini, inquit, in domos spfieri domos spiritales dicit, cum sit una domus Christi in angelis electis et hominibus collecta, quomodo, cum sit una Ecclesia catholica, toto orbe diffusa, saepe pluraliter appellantur Ecclesiae, propter multifaria scilicet fidelium conventicula, variis tribubus, populis, et testificari vobis in Ecclesiis. Nec praetereundum quod quidam codices habent numero singulari: Superaedificamini domus spiritalis. Alii rursum: Aedificamini in domum spiritalem, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
uia ueritas &uita. Qui abhomi¬
nib reprobatus . ẽ. cum dicerent.¬
Nos non habemus regem nisi cae¬
sarem. Adõ autem electus. cum
ait ipse. Ego autem constitutus
sum rex abeo. & cetera. Honori¬
ficatus qnm̃post mortem crucis
ds̃ illum exaltauit &donauit illi¬
nomen quod .ẽ. suꝑ omne nomen.
&rłꝗ. ET IPSITAM QUAMO
LAPIDES UIUI SUPER AEDI¬
FICAMIM DocOuS Sp̃itALeS
uper aedificari illos dicit. quia
Osine dño ihũ xp̃o lapide scilicet
uiuo. Nulla sp̃italis aedificatio
stare potest. Fundamentum enĩ
aliud nemopotest ponere praeter
ipsum. cuius participatione fide¬
les lapides uiui efficiuntur. qui
per infidelitatem lapides mostui
fuerant. Duri scilicet & insensi¬
biles . quib: merito diceretur. aufe¬
nrm a uobis cor lapideum. & dabo
uobis cor carneum. Sed tamquam
lapides uiui ad spiritale aedificium
aptantur. quiperdiscretionem eru¬
diti doctoris amputatis actib &
cogitationib superfluis. uelut ictu

Expanded text:
via, veritas et vita . Qui ab homivia, veritas et vita . Qui ab hominibus reprobatus est, cum dicerent: Non habemus regem nisi Caesarem . A Deo autem electus, cum ait ipse: Ego autem constitutus sum rex ab eo , et caetera. Et honorificatus, quando post mortem crucis Deus illum exaltavit omne nomen, etc. Et ipsi tanquam lapides vivi superaedificamini in domos spiritales. Superaedificamini illos dicit, quia sine Domino Jesu Christo, lapide scilicet vivo, nulla spiritalis aedificatio stare potest. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter ipsum cujus participatione fideles lapides vivi efficiuntur, qui per infidelitatem lapides mortui fuerant, duri scilicet et insensibiles quibus merito diceretur: Auferam a vobis cor lapideum, et dabo vobis cor carneum. Sed tanquam lapides vivi ad spiritale aedificium aptantur, qui per discretionem eruditi doctoris amputatis actibus et cogitationibus superfluis velut ictu
Abbreviated transcription (Latin):
terius sonet. Quia & si secreta
qua edam intellegendo ꝑcipiunt.
eorum dulcedinem experire
non possunt. Et si nouerunt
quomodo sunt. ignonant ut di¬
xi quomodo sapiunt. Etqm̃
in ipso psalmo de quo hunc uer¬
siculum assumpsit p̃missum . ẽ.
Accedite ad eum & inlumina¬
mini. recte beatus petrus sub¬
dit dicens : ADQUEM ACCE¬
DENTES LAPIDEMUIŨU.
ABHOMINIBUS QuidEM
REPROBATT. ADÕ AUTG̃
ELECTU ET HONORIPICAtu
Et hoc delapide testimonium
sumit expsalmo ubi scriptũ
.ẽ. lapidemquem reprobauer̃
aedificantes. hic factus ẽ. inca¬
put anguli. Quod nequis iu¬
daico sensu putaret demateri¬
ali lapide a propheta cantatũ.
qui in aedificio tenenae cuiusi¬
libet domus contra hominum
dispositionem diuino iudicio inpo¬
neretur. Consulte addidit uiuũ.
recte lapis appellatus . ẽ. quia
incarne ueniens aedificationi scãe
ecclesiae quo hanc confirmaret
sese inserere dignatus . ẽ. Viuus
Autem quidicere potuit. ego sum

Expanded text:
terius sonet. Qui et si secreta terius sonet. Qui et si secreta quaedam intelligendo percipiunt, eorum dulcedinem experiri non possunt. Et si noverunt, quomodo sunt ignorant, ut dixi, quomodo sapiunt. Et quoniam in ipso Psalmo, de quo hunc versiculum assumpsit praemissum est: Accedite ad eum, et illuminamini, recte beatus Petrus subdit, dicens: Ad quem accedentes lapidem vivum, ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum et honorificatum. Et hoc de lapide testimoniam sumit ex Psalmo, ubi scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Quod ne quis Judaico sensu putaret de materiali lapide a propheta cantatum, qui in aedificatione terrenae cujuslibet domus, contra hominum dispositionem divino judicio non poneretur, consulte addit, vivum: Arecte lapis appellatus est, qui in carne veniens, aedificationi sanctae Ecclesiae, quo hanc confsese inserere dignatus est. Vivus autem qui dicere potuit: Ego sum