comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt militũ. Quid eũ grauari
sinis de affectata potentia. cruiꝰ spe¬
cialis fuit de humilitate doctri-¬
na: Romanis legib ñ contradixͣ.
censum subiit. didragina soluit.
uectigalia ñ inhibuit. Que cdeift̃
dõ. ⁊ q̃ sunt cesaris ce sari reddenda
constituit. Pauꝑtatẽ elegit. obe¬
dientiã suasit. mansuetudinẽ
tam̃ ne in tantũ inanis iudeoꝵ
uideat᷑ obiectio. discute diligen¬
sit. quid de potestate comꝑtũ
Cecis uisũ. surdis auditũ. claudis
gressum. mutis donauit eloqͥũ.
febres abegit. dolores resoluit.
demonia eiec̃. mortuos uiuifica¬
uit. mariiuentis ut qͥescerent
imꝑauit. Magnũ ꝓrsregẽ ista
demonstrant. qͥ ñ humana excel¬
lat potentia. s uirtute diuina.
Hanc gͦ uidĩ abiciant potestatẽ.
cõmutent actionẽ suã: i hoc ꝓfe¬
rant ore qͦd tenent corde. Quiare
de t̾renis calumniant᷑ qͥ celestia
ꝑsequunt᷑: Quãus gͦ pilatus one¬
rosum sͥ iniudiosũq sentir et. qͦd

Expanded text:
sunt militum. Quid eum gravari sunt militum. Quid eum gravari sinis de affectata potentia, cujus specialis fuit de humilitate doctrina? Romanis legibus non contradixit, censum subiit, didragma solvit, vectigalia non inhibuit, quae Dei sunt Deo, et quae sunt Caesaris Caesari reddenda constituit; paupertatem elegit, obedientiam suasit, mansuetudinem tamen ne in totum inanis videatur Judaeorum objectio, discute diligensit, quid de potestate compertum. Caecis visum, surdis auditum, claudis gressum, mutis donavit eloquium, febres abegit, dolores resolvit, daemonia ejecit, mortuos vivificavit, mari et ventis, ut quiescerent, imperavit . Magnum prorsus regem ista demonstrant, qui non humana excellit potentia, sed virtute divina. Hanc ergo Judaei objiciant potestatem, commutent actionem suam, et hoc proferant ore, 235 quod tenent corde. Quare de terrenis calumniantur, qui coelestia persequuntur? Quamvis ergo Pilatus onerosum sibi invidiosumque sentiret, quod
Abbreviated transcription (Latin):
remediũ abolitionis: uͥ ñ fuit iudi¬
cim uoluncatis. Cito itaq in soli¬
ditatẽ suã rediit petra. tantã reci¬
piens fortitudinẽ uc qͦdtẽ in xp̃i expa¬
uerat passione. in suo pꝰ supplicionon
sceleris mueniret. et mñcdatia q̃ falsi
testes iniustis sacerdotib famulan¬
do ꝑtulerant. nihil qͦd morte
dignum ẽẽt. afferrent: hoc qͣi insu-¬
pabile reppererunt. ut dñm mun¬
di affectati regni inuidia ꝑur gerent
Cuinq pilatꝰ iħm quẽ frustra uicde¬
bat argui uellet absolui: calu̾mose
& minacit̃ c̾clamarunt. Si hunc cdi¬
mittis. ñ es amicꝰ cesaris. Dĩs em̃ qͥse regẽ
fac̃: contͣdic̃ cesari stultã ĩsimulatõnẽ ĩ¬
prudẽt pilate timuisti. formidabile fu̾it
nom̃regiũ. ⁊ ꝓĩperio cesaris opprimi
debuerit noue molitio potestatis:
si dñandi consiliũ tirannicꝰ tͥ ꝓlidit
apparatꝰ. si ꝓuisio armoꝵ. sicongre¬
gatio diuitiarrĩ. si p̃fidia detesta

Expanded text:
remedium abolitionis, ubi non fuit judiremedium abolitionis, ubi non fuit judicium voluntatis. Cito itaque in soliditatem suam rediit petra, tantam recipiens fortitudinem, ut quod tunc in Christi expaverat passione, in suo post supplicio non leris inveniret, et mendacia, quae falsi testes injustis sacerdotibus famulando protulerant, nihil quod morte dignum esset afferrent; hoc quasi insuperabile repererunt, ut Dominum mundi, affectati regni invidia perurgerent. Cumque Pilatus Jesum, quem frustra videbat argui, vellet absolvi, calumniose et minaciter conclamarunt: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris: omnis enim qui se regem facit, contradicit Caesari . Stultam insimulationem imprudenter, Pilate, timuisti. Sed formidabile fuerit nomen regium, ut pro imperio Caesaris opprimi debuerit novae molitio potestatis, si dominandi consilium tyrannicus tibi prodidit apparatus, si provisio armorum, si congregatio divitiarum, si praesidia detecta
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sitit lucrum. ꝑuenit ad la¬
queũ. O. tam stulte impiꝰ fuit.
ut triginta argenteis & cdũm
uenderet ⁊ magistrum. Cum
autẽ se ad excipiendũ iniquita¬
tis iudiciũ dĩ filiꝰ p̃buisset. beatꝰ
paratꝰ ẽẽt.&. cõmori: ancilla sac̾do
ret hesitare ꝑmissus. ut ineccłie pͥn¬
cipe remediũ penitentie conderet᷑.
Et nemo auderet de sua uirtute
ficale concilũ solo corpore tenebat᷑.
trepidationẽ discipłi foris positidi¬
umo uidit intuitu: ⁊pauentis am¬
mũ mox ut respex̃ erex̃. ⁊ infletus
penitudinis incitauit. Felices sc̃e
apłe lacrime tue. q̃ addiluendam
culpã negationis uirtutẽ sacribap¬
pͥusꝙͣ deicereris exciꝑet: ⁊ firmita¬
tẽ standi in ipso cadendi ꝑicło rece¬
pisti. Uidit inte dtñs. ñ fide uictã.
ñ dilectionẽ aũsã. s constantiam
fuisse turbatã. Abuncdauit fletus
uͥ ñdefic̃ affectꝰ. ⁊ fons caritatis laũ
u̾ba formidinis. Nec tardum est

Expanded text:
dum sitit lucrum, pervenit 233 ad ladum sitit lucrum, pervenit 233 ad laqueum: et tam stulte impius fuit, ut triginta argenteis et Dominum venderet et Magistrum. Cum autem se ad excipiendum iniquitatis judicium Dei Filius praebuisset, beatusparatus esset et commori, ancilla sacerdoret, haesitare permissus, ut in Ecclesiae principe remedium poenitentiae conderetur; et nemo auderet de sua virtute ficale concilium solo corpore tenebatur, trepidationem discipuli foris positi divino vidit intuitu; et paventis animum, mox ut respexit, erexit, et in fletus poenitudinis incitavit. Felices, sancte apostole, lacrymae tuae, quae ad diluendam culpam negationis, virtutem sacrpriusquam dejicereris, exciperet, et firmitatem standi in ipso cadendi periculo recepisti. Vidit in te Dominus non fidem victam, non dilectionem aversam, sed constantiam fuisse turbatam. Abundavit fletus, ubi non defecit affectus, et fons charitatis lavit verba formidinis: nec tardatum est
Abbreviated transcription (Latin):
et susceptihominis ueritatẽ nulł
eorum ausib potestas diuina
subtraxerit. patientia tam̃ dm̃
fices. Sienĩ cognouissent. minqͣ.
dñm maiestatis erucifixissent
Nec ipse itaq diabolꝰ intellexit.
qd seiendo in xp̃m suũ destrue¬
ret pͥncipatũ. qͥ antiq fraudis
iura ñ ꝑderet. si se a dĩħu san¬
gͥne cͣtineret.S malitia nocen¬
di auida dũ irruit ruit. dũ cap̃
capta ẽ. i dũ ꝑseet᷑ mortale. incidit
saluatorem. Inuenit sane millo
molimine imprudentis audatie
dignũ cooꝑatorẽ dignũq cõsor¬
tem. cũ impiꝰ iudas maliut mi¬
ñ timoris ꝑturbatiõe deseruit.
s pecunie cupiditate distraxit.
Qua merito apłs radicẽ ẽẽ. ma¬
peccatũ sine cupiditate cõmitit᷑.
iomis illicitꝰ appetitꝰ istiꝰ ẽ. auidi¬
tatis morbꝰ. Amori peccunie iuł:
omis affectio: amma lucricu¬
pida etiam ꝓexiguo ꝑire non
metuit. Nullumq est iusticie
auaritia fecit habitacłm. Hoc
ꝑfidus nidas mnebriatꝰ ueueno

Expanded text:
et suscepti hominis veritatem nullis eorum ausibus potestas divina subtraxerit; patientia tamen Domfices: Si enim cognovissent, numquam Dominum majestatis crucifixissent . Nec ipse itaque diabolus intellexit, quod saeviendo in Christum, suum destrueret principatum, quia antiquae fraudis jura non perderet, si se a Domini Jesu sanguine contineret. Sed malitia nocendi avida, dum irruit, ruit; dum capit, capta est; dum persequitur mortalem, incidit in Salvatorem. Invenit sane in illo molimine imprudentis audaciae dignum cooperatorem, dignumque consortem, cum impius Judas maluit min timoris perturbatione deseruit, sed pecuniae cupiditate distraxit. quam merito Apostolus radicem omnium mapeccatum sine cupiditate commitomnis illicitus appetitus, istius aviditatis est morbus. Amori pecuniae vilis est omnis affectio, et anima lucri cupida etiam pro exiguo perire non metuit; nullumque est n quo sibi avaritia fecit habitaculum. Hoc perfidus Judas inebriatus veneno,
Abbreviated transcription (Latin):
illud est dilectissimi sacram̃tũ cui
abiitio omĩa famulata sunt my¬
steria nc̃ sanguis iusti abel mortẽ
sũm pastoris elo qͥt̃ et in parr icifio
iudeorũ caim int̾fector fr̃is agnos¬
citur. Nẽ diluiiũ ⁊ noe archama¬
nifestat: qͥd sit renouationis in
baptismo: qͥd salutis in ligno. Nẽ
abraham gentiũ pat̾ ꝓmissos ad¬
quir it heredes: i insemine ei non
germ̃ carnis s fidei ꝓpago bñdrͣ.¬
Nc̃ ad p̃nuntiatũ festis omnib fes¬
tũ sacer nouorum mensis enituit.
ut in qͦ accepit niuncdꝰ exordium:
in eodẽ haberet xp̃iana creat᷑a

Expanded text:
illud est, dilectissimi, sacramentum, cui ab initio omnia sunt famulata mysteria. Nunc sanguis justi Abel mortem summi Pastoris eloquitur, et in parricidio Judaeorum Cain interfector fratris 232 agnoscitur . Nunc diluvium et Noe arca manifestat, quid sit renovationis in baptismo, et quid salutis in ligno. Nunc Abraham gentium pater promissos acquirit haeredes; et in semine ejus, non germen carnis, sed fidei propago benednc ad praenuntiatum festis omnibus festum, sacer novorum mensis enituit, ut, in quo accepit mundus exordium, in eodem haberet Christiana creatura
Abbreviated transcription (Latin):
etiã saulũ adfidẽ nominis
ꝑsequi uidebat᷑ eccl̃am: ñ
impietate irreligiosi amii
seuiebat: s nube ignorantie
re antiq̃ deuotionis errabat.
Ideo deniq ab ocłis eiꝰ uẽtis
umbre caligo dẽtsa est: ut
uerũ illud lum̃ q̃d de celesti¬
bꝰ choruscabat. & sibi adqͥre¬
ret & omnib reuelaret. seca¬
tꝰilluminatꝰ est: ñ alia dispẽ¬
satione: nisi ut clausis car¬
nalib ocłis. sp̃ualis ei aspec¬
tus adinspiciendã dei głam
formaretur. Accepit &e fide¬
lissimꝰ petrꝰ hos ocłos. qui
sitũ & diuinitatẽ suã subp̃e¬
cie assumpti hominiso cul-
radio illuminatꝰ inspexit.
Ait enĩ dño ꝑcunctariqͥs
ẽẽ ab hominib ꝓutaret᷑ lu
ñ responsionis plenitudi¬
nẽ piscatorẽ ꝓtulisse miret᷑
qͦ compendio breuissime cõ¬
fessionis aperuit. & qd̃ de
humana natiuitate susce

Expanded text:
etiam Paulum ad fidem nominis etiam Paulum ad fidem nominis persequi videbatur Ecclesiam, non impietate irreligiosi animi saeviebat, sed sub nube ignorantiaere antiquae devotionis errabat. Ideo denique ab oculis ejus veteris umbrae caligo detersa est, ut verum illud lumen, quod de coelestibus coruscabat, et sibi acquireret, et omnibus revelaret. Caecatus illuminatusque est, non alia dispensatione, nisi ut clausis carnalibus oculis, spiritualis ei aspectus ad inspiciendam Dei gloriam formaretur. Accepit et fidelissimus Petrus hos oculos, quisitum, et divinitatem suam sub specie assumpti hominis occult sancti radio illuminatus inspexit; ait enim Domino percunctanti quis esse ab hominibus putaretunon responsionis plenitudinem piscatorem protulisse miretur, quam compendio brevissimae confessionis aperuit, et quod de humana nativitate susce
Abbreviated transcription (Latin):
ciio gl̾atur. Eui¬
passio fr̃s quoꝵ hodie
natalẽ solennit celebramus.
cunctis ÷ honoranda creden¬
tib qͦs ꝓiusticie pietatisq ple-¬
nitudine. saluator mundihu-¬
mano gũi. & patres ẽẽ dedit
& iudices. Quante aũt inte¬
gritatis. quante ue pietatis
fuerint. hinc uel maxune ꝑ¬
uidendũ ẽ: quod ille eos ad
em̃dationẽ corrupti scł̃i e
ad ministeriũ sue uolunta¬
tis elegit. quẽ ñ fallebat e¬
lectio. uocauit namq pe¬
trũ. opibꝰ pauꝑẽ. oꝑe pisca¬
torẽ. qui a conu̾satione ppła¬
ri& communione urbium
segregatꝰ. uitã ĩt fluctus
agebat innocuã. & uictũ
de simplicitate q̃rebat. E
tam̃ ita dixerĩ. pauꝑem: ut
competens ei substantia ñ
de ẽet. quẽ bene merentẽ
de deo copiosi maris diues
unda pascebat. Plectꝰ gͦ est
adp̾dicationẽ u̾bi saluta
ris. ut mutata uite celestis
misterio sacram̃ti. qͥ captu¬
ra pisciũ alebat᷑. salute ho¬
minũ ꝑasceret᷑. Glosissimũ

Expanded text:
cinio gloriatur. cinio gloriatur. passio, fratres, quorum hodie natalem solemniter celebramus, cunctis est honoranda credentibus, quos pro justitiae pietatisque plenitudine Salvator mundi humano generi et patres esse dedit et judices. Quantae autem integritatis, quantaeve pietatis fuerint hinc vel maxime pervidendum est, quod ille eos ad emendationem corrupti saeculi, et ministerium suae voluntatis elegit, quem non fallebat electio. Vocavit namque Petrum opibus pauperem, opere piscatorem; qui a conversatione populari, et communione urbium segregatus, vitam inter fluctus agebat innocuam, et victum de simplicitate quaerebat; quem tamen ita dixerim pauperem, ut competens ei substantia non deesset; quem benemerentem de Deo copiosi maris dives unda pascebat. Electus ergo est ad praedicationem salutaris verbi, ut, mutata vice coelestis mysterio sacramenti, qui captura piscium alebatur, salute hominum pasceretur. Gloriosissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ñlicet homimi loqͥ. Quid hoc
apło magnificentiꝰ. cui in medi¬
o mortaliũ constituto. & supͣ
celos ire datũ. & ad t̾ras redire
concessũ est: Quid ħbeatiꝰ uiro.
qͥm̃t̃ secreta paradisi ediscere
meruit. qͦd nec lingua homi¬
nis loqͥ posset. nec quisquam
mereret᷑ audire: Et cũ tante
sint sullimitatis illa q̃ docuit.
ut comp̃hende ea mens hu-¬
mana ñ possit. qͣnte illud pu
ñ licere: Auid etiã de petro re-¬
ferã. cuiꝰ tantũ adeo ẽ approba-¬
ta iusticia. tantaq ei potestas
attributa ẽ iudicandi. ut in ar¬
bitͥo eiꝰ poneret᷑ celeste iudiciũ:
ꝑspicite gͦ & estimate quanto
nob̾ sit petrꝰ apł̃s honore reue-¬
rendus: cuiꝰ sententiã iñtris ꝓ¬
latã sempĩtni iudicis eqͥtas ñ
eiꝰ głe magnitudo: cui dũ cla-¬
ues regni committunt᷑ ẽt̾ni:
sio celebrat᷑. horum hodie con¬
cursu letissimo excolit roma
mortiriũ. Et quoꝵ. dudũ im¬
pia ꝑsecuta ẽ sanguinẽ: eor
nunc peculiari deuota patro¬

Expanded text:
n licet homini loqui . Quid hoc Apostolo magnificentius, cui in medio mortalium constituto, et supra coelos ire datum, et ad terras redire concessum est? Quid hoc beatius viro, qui inter secreta paradisi ediscere meruit quod nec lingua hominis loqui possit, nec quisquam mereretur audire? Et cum tantae sint sublimitatis illa quae docuit, ut comprehendere ea mens humana non possit; quantae illud putnon licere? Quid etiam de Petro referam, cujus tanta a Deo est approbata justitia, tantaque ei potestas attributa judicandi, ut in arbitrio ejus poneretur coeleste judicium? Perspicite ergo, et aestimate quanto nobis sit Petrus apostolus honore reverendus, cujus sententiam in terris prolatam sempiterni judicis aequitasgloriae magnitudo, cui dum claves regni committuntur aeterni, sio celebratur: horum hodie concursu laetissimo excolit Roma martyrium; et quorum dudum impia persecuta est sanguinem, eorum nunc peculiari devota patro
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. totiꝰ eccłie gub̃nacula tra-¬
derent᷑: Aut quantũ in a-¬
płatus sui ministerio com¬
placuisse xͦ credimꝰ paulũ.
qͥ tantũ placere potuit ꝑse¬
cutor: Placuit eñi. qͥ a ñ iniqͥ pec¬
toris studio. s simplicis ignoran¬
tie incauta deuotione certabat.
Deniꝙ ut pͥmum sensib eiꝰ sp̃s
ueritatis infusus ẽ: ostendit con¬
tinuo ñ se xͥ seuisse od̾io. s amo¬
re patne legis innocent errasse.
De qͦ quid ego potissimũ dicã.
cũ fidelissimus ipse sibi sit tes
inse gestũ est confitet᷑: Ut eñi
uelut de alt̾o quodã. scio inqͥt¬

Expanded text:
um totius Ecclesiae gubernacula traum totius Ecclesiae gubernacula traderentur? Aut quantum in apostolatus sui ministerio complacuisse Christo credimus Paulum, cui tantum placere potuit persecutor? Placuit enim, quia non iniqui pectoris studio, sed simplicis ignorantiae incauta devotione certabat. Denique, ut primum sensibus ejus Spiritus veritatis infusus est, ostendit continuo, non se Christi saevisse odio, sed amore paternae legis innocenter errasse. De quo quid ergo potissimum dicam? cum fidelissimus ipse sibi sit testin se gestum est confitetur. Ut enim velut de altero quodam: Scio
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimoꝵ apłorum
petri ce pauli insuꝑ abilem
fidẽ passionẽq germanam
omni nos deuotione fr̃s
necẽẽ est celebrare. quia &
laudabilis eos uita ad gło¬
issimũ ꝑduxit occasũ. et
mirificus obitꝰ ꝑpetuam
tͣnsmisit aduitã. Elicet inpe¬
tro fiddes emineat: in paulo
doctͥna p̃cellat: & magisteri¬
um tamen pauli fidei pleni.¬
tudo ẽ cȩ credulitas pet doc¬
tͥne ẽ fundam̃tum. Quos tan¬
ta celestis electionis dignatõ
uisitauit: ut hic fieret de
piscatore doctor. ille de ꝑse¬
cutore defensor. S in hocom¬
mip̃is dei attollenda maiestaᷤᷤ
ẽ. qui inspiratione mirabi¬
li. & docendi gr̃am tribuit
imꝑito. & inimicũ fecit a¬
mare qđ od̾at. & fidẽ quã
impugnabat asserere. Iuiꝰ
piscationẽ ñ abstulit. sed
mutauit. huiꝰ cecauit ocłos.
ut purgatiore recepto lu¬
mine: clarissuma mentis a-¬
cie ultͣ humanũ uide pos-¬
set aspectũ. Quanti gͥ m̾iti
apud dm̃ suũ petrꝰ erat. ut
ei pꝰ nauicule parue remigi¬

Expanded text:
eatissimorum apostolorum Petri et Pauli inseparabilem fidem, passionemque germanam omni nos devotione, fratres, necesse est celebrare, quia et laudabilis eos vita ad gloriosissimum perduxit occasum, et mirificus obitus perpetuam transmisit ad vitam. Et licet in Petro fides emineat, in Paulo doctrina praecellat; et magisterium tamen Pauli fidei plenitudo est, et credulitas Petri doctrinae est fundamentum; quos tanta coelestis electionis dignatio visitavit, ut hic fieret de piscatore doctor, ille de persecutore defensor. Sed in hoc omnipotentis Dei attollenda majestas est, qui inspiratione mirabili 225 docendi gratiam tribuit imperito, et inimicum fecit amare quod oderat, et fidem, quam impugnabat, asserere. Illius piscationem non abstulit, sed mutavit; hujus caecavit oculos ut, purgatiore recepto lumine, clarissimae mentis acie ultra humanum videre possit aspectum. Quantum igitur meriti apud Deum suum Petrus erat, ut ei post naviculae parvae remigi
Abbreviated transcription (Latin):
sulci deflent: si corda audien¬
tiũ q̃ ap̃cedentib sũt patrib
p̃dicationis uoce c ugore in¬
uectionis exarata. uident a-¬
liquid qd̃ lugeant de uita pa-¬
ñ manducat: qr discretꝰ pas¬
tor p̃rogat talentũ u̾bi. ne
ad dampnationẽ suã de ec¬
clesia stipendiũ sumat alim̃¬
ti. Tunc eñi de tra nr̃a. cũ pe¬
cumia fructus comedimus:
qnͣdo sum̃tes eccłastica subsi¬
dia in p̃dicatione laboramꝰ.
Precones nainq uent᷑i uidi¬
cis sumꝰ. Quis gͦ secut᷑um iu¬
dicẽ nunciet. si p̃co tacet:

Expanded text:
sulci deflent, si corda audiensulci deflent, si corda audientium, quae praecedentium sunt patrum praedicationis voce et vigore invectionis exarata, vident aliquid, quod lugeant, de vita panon manducat, quia discretus pastor praerogat talentum verbi, ne ad damnationem suam de Ecclesia stipendium sumat alimenti. Tunc enim de terra nostra cum pecunia fructus comedimus, quando sumentes ecclesiastica subsidia in praedicatione laboramus. Praecones namque venturi judicis sumus. Quis ergo venturum judicem nuntiet, si
Abbreviated transcription (Latin):
studio uel p̃dicationis ut dig¬
nũ est insudamꝰ. Uix ꝓ culpa
sua quẽ piam aꝑta uoce rep̃¬
hendimͦ. Et adhuc qd̃ est gra-¬
uiꝰ. aliquando si ꝑsona in hoc
mundo potens sit. eiꝰ forsitan
errata laudant᷑. Nesi adu̾set᷑
ꝑ iracondiã: munꝰ subtrahat
qd̾ impendebat. S debemus
sine cessatione meminisse. qd̃
Peccata ppłi mei comed̃t̃. Cur
aut̃ peccata ppłi comed̃e dicũ¬
tur. nisi qr peccata delinquen-¬
tiũ fouent. ne temporalia sti-¬
pendia amittant: S e nosqͥ
ex oblationib fideliũ uiuimuᷤ
qͣs illi ꝓsius peccatis obtulert̃.
si comedimꝰ & tacemꝰ: eors ꝓcul
dubio peccata manducainus.
criminis peccatoꝵ p̃cium man-¬
ducare. & nichil contͣ peccata
p̃dicando agere. Audiamꝰ qd̃
beati iob uoce dr̃. Si adusum
me t̾ra mea clamat. ⁊ cũ ip̃a
sulci eiꝰ deflent. si fructus eius
& eñi contͣ possessorẽ clamat:
qnͣdo contͣ pastorẽ suũ iuste
eccl̾ia murmurat. Cuiꝰ etiam

Expanded text:
studio, vel praedicationis, ut digstudio, vel praedicationis, ut dignum est, insudamus. Vix pro culpa sua quempiam aperta voce reprehendimus, et adhuc quod est gravius, aliquando si persona in hoc mundo potens sit, ejus forsitan acta laudamus, ne si adversetur per iracundiam, munus subtrahat quod impendebat. Sed debemus sine cessatione meminisse quod cata Populi mei comedent . Cur autem peccata populi comedere dicuntur, nisi quia peccata delinquentium fovent, ne temporalia stipendia amittant? Sed et nos qui ex oblationibus fidelium vivimus, quas illi pro peccatis suis obtulerunt, si comedimus et tacemus, eorum procul dubio peccata manducamus. criminis peccatorum pretium manducare, et nihil contra peccata praedicando agere. Audiamus quid beati Job voce dicitur: Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent, si fructus eetenim contra possessorem suum clamat, quando contra pastorem suum iuste ecclesia murmurat. Cuius etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ideo p̃dicare debet ut in ħ
tempore m̾cedẽ recipiat: sed
ideo mercedẽ reciꝑe ut predi¬
care subsistat. Quisqͥs nanq
ideo p̃dicat. ut hic uel laudiᷤ
uel muneris m̾cedem recipiat:
ẽtna ꝓculdubio mercede se
pͥuat. Quisqͥs uͦ uel ea q̃ dicit
ideo placere hominibꝰ appetit.
p̃dicatione consequit᷑. ne a
p̃dicationis uoce ꝑ indigentiã
lasset᷑. huic ꝓculdubio ad reci¬
piendã mercedẽ nil obstat in
patria. qri sumptꝰ sumpsit in
lia. S quid nos qd̃ tamen di¬
nos pastores agimꝰ. qui cȩ mer-¬
cedẽ consequimur. & tam̃ oꝑa¬
rii nequaqm̃ sumꝰ: fructus
quippe scẽ eccłie instipendio co-¬
eccła minime in p̃dicatione
nationis sit. sine labore hic
ꝑciꝑe mn̾cedem laboris. Ecce
ex oblatione fideliũ uiuimuᷤ.
s quid ꝓ animab fideliũ labo¬
ramꝰ: Illa in nr̃m stipendium
sumimꝰ. q̃ ꝓ redim̃dis peccatis
suis fideles obtulert̃. nec tam̃
contͣ peccata eadẽ uel or̃onis

Expanded text:
non ideo praedicare debet, ut in hoc non ideo praedicare debet, ut in hoc tempore mercedem recipiat, sed ideo mercedem recipere, ut praedicare subsistat. Quisquis namque ideo praedicat ut hic vel laudis vel muneris mercedem recipiat, aeterna procul dubio mercede se privat. Quisquis vero vel ea quae dicit, ideo placere hominibus appetit, praedicatione consequitur, ne a praedicationis voce per indigentiam lassetur, huic procul dubio ad recipiendam mercedem nil obstat in patria, quia sumptus sumpsit in via. 8. Sed quid nos quod tamen sinos, o Pastores, agimus, qui et mercedem consequimur, et tamen operarii nequaquam sumus? Fructus quippe sanctae Ecclesiae in stipendio quoEcclesia minimenationis sit, sine labore hic percipere mercedem laboris. Ecce ex oblatione fidelium vivimus: sed nunquid pro animabus fidelium laboramus? illa in nostrum stipendium sumimus, quae pro redimendis peccatis suis fideles obtulerunt, nec tamen contra peccata eadem vel orationis
Abbreviated transcription (Latin):
ex eadẽ p̃dicatione concedit.
Nã sequit᷑. In eadẽ aũ domo
manete. edentes ⁊ bibentes
q̃ ap̃illos sunt. Dignꝰ ẽ em̃
oꝑariꝰ mncede sua. Si pax nr̃a
recipit᷑. dignũ ẽ ut ineadẽ
domo maneamꝰ. edentes et
bibentes q̃ ap̃ illos sunt. Ut
abeis trena stipendia con¬
sequam᷑: quib p̃mia patͥe
celestis offerimꝰ. Unde etĩa
paulus hec ꝓ minimo sus¬
cipiens. dicit. Sinos uobis
sp̃ualia seminauimꝰ. mag¬
nũ est siur̃a carualia mẽta¬
m. Et notandũ qͦa subdit᷑.
Dignus est oꝑariꝰ m̃cede sua.
mces de labore p̃dicationis
inchoet᷑. q̃ illic de uĩtatis ui¬
sione ꝑficit᷑. Qua iui re consi¬
dandum ẽ. qd̾ uni nr̃o operi
due m̾cedes debent᷑. Ina in
uia. alt̾a in patriã. Una q̃ nos
in labore sustentat alia q̃ noᷤ
in resurrectione maneat. Mer-¬
ces itaꝙ q̃ in p̃senti recipitur:
hoc in nob̃ debet agere. ut add
sequentẽ m̃cedem robustiꝰ ten-¬
datur. Uerus gͦ quisq p̃dicator.

Expanded text:
. Nam subditur: In eadem autem domo manete, edentes et bibentes quae apud illos sunt. Dignus est enim operarius mercede sua. Si pax nostra recipitur, dignum est ut in eadem domo maneamus edentes et bibentes quae apud illos sunt, ut ab eis terrena stipendia consequamur, quibus praemia patriae coelestis offerimus. Unde etiam Paulus haec ipsa pro minimo suscipiens, dicit: Si nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Et notandum quod subditur: Dignus est operarius mercede sua, merces de labore praedicationis inchoetur, quae illic de veritatis visione perficitur. Qua in re considerandum est quod uni nostro operi duae mercedes debentur, una in via, altera in patria; una quae nos in labore sustentat, alia quae nos in resurrectione remunerat. Merces itaque quae in praesenti accipitur: hoc in nobis debet agere, ut ad sequentem mercedem robustius tendatur. Vetus ergo quisque praedicator
Abbreviated transcription (Latin):
blandiunt᷑. intͥnsecus seuiũt.
De quib alias ueritas dicit.
Ueniunt ad uos inuestim̃tis
ouiũ. intrinsecus aut̃ sunt
sensum seruantes in nocentie.
morsũ malicie ñ habeamus.
Qui eñi locũ p̃dicationis su¬
cipit: mala inferre ñ debet
s tolerare. At ex ipsa sua mã¬
suetudine iram seuientium
mitiget. & peccator uuln̾a
malienis ip̃se afflictionib
uulneratus sanet. Quemce
si qnͣdo zelus rectitudinis
exigit. ut erga subiectos se¬
uiat: furor ipse de amore
sit ñ de crudelitate. Quati-¬
nus & iura discipline exhi-¬
beat: & intꝰ pat̃na pietate
diligat. qͦs foris quasi in se¬

Expanded text:
blandiuntur, intrinsecus saeviunt. blandiuntur, intrinsecus saeviunt. De quibus alias Veritas dicit: Veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt sensum servantes innocentiae, morsum malitiae non habeamus. Qui enim locum praedicationis suscipit, mala inferre non debet, sed tolerare, ut ex ipsa sua mansuetudine iram saevientium mitiget, et peccatorum vulnera in aliis ipse afflictionibus vulneratus sanet. Quem et si quando zelus rectitudinis exigit ut erga subjectos sviat, furor ipse de amore sit, non de crudelitate, quatenus et jura disciplinae exhibeat, et intus paterna pietate diligat quos foris quasi inse
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. Linguã tuã adherescere
faciã palato tuo. & eris mutꝰ
nec quasi uir obiurgans. q
domus exasꝑans est. Aesi ap¬
te dicat. Iccirco tͥ p̃dicatioñis
sermo tollit᷑: quia dũ me mn
suis actib plebs exasꝑat. ñ
est digna cui exhortatio ue¬
ritatis fiat. Ex cuiꝰ gͦ uitio
p̃dicatori sermo subtrahat᷑.
non facile agnoscit᷑. Quia uͦ
pastoris taciturnitas aliqñ¬
do sibi. semꝑ subiectis noci¬
at: certisiune scit᷑. S utinã
si ad p̃dicationis uirtutem
ñ sufficimꝰ: loci nr̃i officium
i slam subdit᷑. Ecce ego mitto
uos. sic̃ agnos int lupos. Mil¬
ti aut̃ cũ regiminis uira sus¬
cipiunt: ad lacerandos sub¬
ditos in ardescunt: Terrorem
potestatis exhibent. & quib
ꝓdesse debuerant nocent.
Et quia caritatis uiscera ñ
habent: dñi uideri appetũt.
patres se ẽẽ minime cognos¬
cunt. humilitatis locũ in
elationẽ dñationis im mu¬
tant. & si qnͣdo extrinsecus

Expanded text:
dicit: Linguam tuam adhaerescedicit: Linguam tuam adhaeresceo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est . Ac si aperte dicat: Idcirco tibi praedicationis sermo tollitur, quia dum me in suis actibus plebs exasperat, non est digna cui exhortatio veritatis fiat. Ex cujus ergo vitio praedicatori sermo subtrahatur, non facile cognoscitur. Quia vero Pastoris taciturnitas aliquando sibi, semper autem subjectis noceat, certissime scitur. 4. Sed utinam si ad praedicationis virtutem non sufficimus, loci. Nam subditur: Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. Multi autem cum regiminis jura suscipiunt, ad lacerandos subditos inardescunt, terrorem potestatis exhibent, et quibus prodesse debuerant, nocent. Et quia charitatis viscera non habent, domini videri appetunt, patres se esse minime recognoscunt, humilitatis locum in elationem dominationis immutant, et si quando extrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
sis quidẽ multa. oꝑatii aut̃
pauu. Rogate gͦ dñi messis.
ut mittat oꝑarios in messem
suã. Ad messem multã oꝑarii
pauci sunt. q̃d sine graui lo-¬
sunt qͥ bona audiant desunt
qui dicant. Eece mundus sacer
dei rarus ualde inuenit᷑ oꝑa¬
tor. Quia officiũ quidẽ sacer¬
dotale suscepimus.s opus sa
Rogate dñm messis. ut mit¬
tat oꝑarios in messẽ suã. Uos
ꝓ nobis petite. ut digna in uo-¬
bis oꝑari uoleamꝰ. Ne ab exhor¬
tatione lingua torpeat. ne pꝰ-¬
qmͣ p̃dicationis locũ suscepi-¬
mꝰ. aput iustam iudicẽ nr̃a
nos tacit᷑m das abdicat. Sepe
eñi ꝓsua nequitla. p̃dicanti
um restringit᷑ lingua. Sepe
uͦ exsubiectoꝵ culpa agitur.
ut eis qui p̃sunt p̃dicationiᷤ
sermo subtra hat᷑. Ex sua qͥp¬
pe nequitia p̃dicantium lin-¬
gua restringit᷑: sic̃ psalmis¬
ta ait. Peccacori autem dix̃
d̃s. Quare cu enarras iustici¬
as meas: Et rursum ex uitio
subiectoꝵ uox p̃dicantium
ꝓhibet᷑: sic̃ ad eiechihelem dꝰ

Expanded text:
sis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Ad messem multam operarii pauci sunt, quod sine gravi moesunt qui bona audiant, desunt qui dicant. Ecce mundus sacerdDei rarus valde invenitur operator, quia officium quidem sacerdotale suscepimus, sed opus Rogate dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Vos pro nobis petite, ut digna vobis operari valeamus, ne ab exhortatione lingua torpeat, ne postquam praedicationis locum suscepimus apud justum judicem nostra nos taciturnitas addicat. Saepe enim pro sua nequitia praedicantium lingua restringitur: saepe vero ex subjectorum culpa agitur ut eis qui praesunt, praedicationis sermo subtrahatur. Ex sua quippe nequitia praedicantium lingua restringitur, sicut Psalmista ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Et rursum ex vitio subjectorum, vox praedicantium prohibetur sicut ad Ezechielem Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
credat᷑ munire. Sunt & eñi
multi. qui pͣuitatẽ suã ex ali-¬
enis pͣuitatib tuent᷑. Quia e-¬
nim alios talia fecisse consi-¬
cdant: se hec facere licent pu-¬
tant. Hi qͥd aliud faciunt. nͥ
pedes suos ex mortuoꝵ anima¬
liũ munire pellib conantur:
Omnis uͦ qui salutat in uia:
ex occasione salutat itineris.
ñ ex studio optande eiusdem
salutis. Qui gͥ ñ amore ẽtne

Expanded text:
credat munire. Sunt etenim credat munire. Sunt etenim multi qui pravitatem suam ex alienis pravitatibus tuentur. Quia enim alios talia fecisse considerant, se haec facere licenter putant. Hi quid aliud faciunt, nisi pedes suos ex mortuorum animalium munire pellibus conantur? Omnis vero qui salutat in via, ex occasione salutat itineris, non ex studio optandae ejusdem salutis. Qui igitur non amore aete
Abbreviated transcription (Latin):
uite sumptꝰ qmuis non ꝓuide¬
cat. tam̃ sibi hos ñ decẽ certissi¬
me sciat Hedim mens eiꝰ oc¬
cupat᷑ ad temporalia: minus
alus ꝓuideat ẽtua. Qui etiã
ꝑuiã neminẽ salutare conce¬
dit᷑: ut sub quanta festinati¬
one mnĩt p̃dicationis ꝑgere de¬
beat ostendat᷑. Que siquis
u̾ba etiã ꝑ allegoriã uelit in¬
telligere: in sacculo pecuna
clausa est. ꝑecuma uero clau¬
sa est. sapientia occulta. Qui
gͥ sapientie u̾bum habet. set
hoc erogare ꝓximo negligit:
quasi pecuniam in sacculo li¬
gatã tenet. Unde scriptum ẽ.
Sapientia abscondita. & the¬
saurus occultꝰ. que utilitas
nͥ onera scł̃i: Et quid hoc lo¬
co ꝑ calciam̃ta. nisi mortuoꝵ
oꝑum exempla signantur:
Qui gͦ officium p̃dicationis
suscipit. dignũ ñ est ut honuᷤᷤ
scłarium negotioꝵ portet. He
dũ hoc eius colla deprimit:
ad p̃dicanda celestia ñ assur-¬
gat. Nec debet stultorũ oꝑũ
exempla conspicere. ne sua o-¬
pera quasi ex mortuis pellib

Expanded text:
umptus quamvis non provideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat, ne dum mens ejus occupatur ad temporalia, minus aliis provideat aeterna. Cui etiam per viam neminem salutare conceditur, ut sub quanta festinatione iter praedicationis pergere debeat ostendatur. Quae si quis verba etiam per allegoriam velit intelligi, in sacculo pecunia clausa est; pecunia vero clausa est sapientia occulta. Qui igitur sapientiae verbum habet, sed hoc erogare proximo negligit, quasi pecuniam in sacculo ligatam tenet. Unde scriptum est: Sapientia abscondita, et thesaurus occultus, quae utilitas nisi onera saeculi; et quid hoc loco per calceamenta, nisi mortuorum operum exempla signantur? Qui ergo officium praedicationis suscipit, dignum non est ut onus saecularium negotiorum portet, ne dum hoc ejus colla deprimit, ad praedicanda coelestia non assurgat. Nec debet stultorum operum exempla conspicere, ne sua opera quasi ex mortuis pellibus
Abbreviated transcription (Latin):
ceptione merita eiꝰ cuncta ceꝑunt.
Manet gͦ filius in dilectione qua
dilex̃ eum pat̃. & ideo seruiauit
p̃cepta euis. Quid est eñi ꝙ ille ho.
nisi q̃d d̃s susceptor est eius: Peus
enim erat u̾bum. unigenitꝰ gig¬
nenti coẽtnus. S ut mediator da-¬
ret᷑ nob̾: ꝑ ineffabilem gr̃am uer¬
bum caro factum est & habitauit
in nobis

Expanded text:
ceptione merita ejus cuncta coeperunt. ceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in n
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ dilexit me pãt & ego dilexi
uos. atq his uerb̃ illa subiunxit.
manete indilectione mea. illa ꝓcul
dubio qua dilexi uos. oͣ quid ait
etiam de patre. maneo in eiꝰ dilec-¬
tione: illa scilicet accipienda est
qua dilexit eum pat̃. S nunquid
ce hic gr̃a intelligencda est qua pãt
diligit filium. sicut gr̃a est quanoᷤ
diligit filiꝰ cum simus nos filui gr̃a
ñ nat᷑a. unigenitꝰ autem nat᷑a ñ
gr̃a: An hoc etiam in ipso filio. ad
hominem referendũ est: Ita sane.
Nã dicendo. sic̃ dilex̃ me pãt &
ego dilexi uos: gr̃am mediatoris
ostendit. Nediator autem dei et
Et iħc ꝓficiebat sapientia. etate &
gr̃a. apud dm̃ & homines. Sedm
hoc gͥ recte possumus dicere. qd
cum ad nat᷑am dei ñ ꝑtineat hu-¬
mana nat᷑a: ad ꝑsonam tam̃ uni-¬
geniti filu dei ꝑ gr̃am ꝑtinet hu-¬
mana nat᷑a. & tantã gr̃am ut nul-¬
la sit maior nulla ꝓrsus equalis.
Neq enim illã susceptionẽ hominiᷤ
ulla merita p̃cesser̃t. s ab illa sus-¬

Expanded text:
 dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et Et Jesus proficiebat sapientia et aetate et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa sus
Abbreviated transcription (Latin):
ciant ea. Multi eñi memoria reti-¬
tinent ut contẽnant. uel etiamde¬
rideant atq oppugnent ea. In iis
u̾ba xp̃i ñ manent. quia tangunt
quodã mͦ ñ coherent. Et ideo illis
ñ erunt in bnficiũ. s in testimoniũ.
Et qrsicĩsunt eis ut maneant in
eis: ad hoc tenent᷑ abeis ut iudic̃e

Expanded text:
ciant ea . Multi enim memoria reciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
manemꝰ in xp̃o. qui ñ facit qm¬
do petimus nisi qd̃ expedit no-¬
bis. Manentes gͦ in eo. cum uer-¬
ba eiꝰ in nob̾ manent: qdcumq
uoluerimꝰ petemus & fiet nob̾.
Quia si petimus &e ñ fit: ñ hoc
petimꝰ quod habet mansio meo.
nec qd̃ habent u̾ba eius q̃ manẽt
in nob̾. s q̃d habet cupiditas &
infirmitas carnis. que ñ est in
eo: & in qua ñ manent u̾ba eiꝰ.
Nam utiq ad u̾ba eius ꝑtinet
oratio illa: qmͣ docuit. ubi dici¬
mus. Pãt ñr qui es incelis. Ab
huius oratioñ uerb̃ & sensib ñ
recedamus peticionib nr̃is. &
quicquid petierimꝰ fiet nobis.
Tunc eñ dicenda sunt u̾ba euᷤ
in nob̃ manere: quamdo facimus
que p̃cepit: & diligniꝰ que ꝓmisit:
Quando autem u̾ba eiꝰ ñ manent
inmemoria. nec inueniunt᷑ in uita:
ñ computat᷑ palmes inuite. qr uitã
ñ attrahit ex radice. Ad hanc diffe-¬
rentĩã ualet qd̃ scͥptum est. Memo-¬
ria retinentib mandata eiꝰ: ut fa-¬

Expanded text:
manemus in Christo, qui non facit, quanmanemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent. quodcumque voluerimus petemus, et fiet nobis. Quia si petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis; sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
quit ñ manserit mittet᷑ foras
sicut palmes & arescet. &e colli¬
gent eum. & inignẽ mittent &
ardet. ligna itaq uitis. tantost̃
contemptibiliora si muite non
manserint: qmͣto głosiora si mã¬
serint. Deniq sicut de his etiã
ꝑ ezechielem ꝓpħam dñs dicit.
p̃cisa nulł agͥcolarum usib ꝓst̃.
nulł fabrilib oꝑib deputant᷑.
hnum ed uob palmiti congru¬
itz aut uitis aut ignis. Si in
uite ñ est: in igne erit. Ut gͦ in
igne ñ sit: in uite sit. Si manse¬
in uobis manserint: qͦdcumq
uolueritis petetis. ꝙ fiet uob.
Manendo quippe inxp̃o. quid
uelle possunt: nsi qd̃ conuenit
xp̃o: Quid uelle possunt manen¬
do insaluatore. nisi qd̃ ñ alienũ
est a salute: Aliud quippe uolu¬
mꝰ quia sumus in xp̃o. & aliud
uolumꝰ quia sumus ad huc in
hoc scło. De mansione namq hꝰ
scłi nob̾ aliqmͣdo surrepit: ut
ħ petamus qd̃ nob ñ expedire
nescimus. S absit ut fiat nob̾ si

Expanded text:
quit, non manserit, mittetur foras quit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittenardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si mansein vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est: xp̃ianus ñ est. hec sunt pro¬
funda sumersionis ur̃e. Etiã atq
etiam consid̾ate. quid adhuc uitas
ad uingat &e dicat. Ego sum inqͥt
uitis. uos palmites. Qui manet in
me & ego ineo: hic fert fructum
multũ. quia sure me nichil pote
stis facere. Ne quisqmͣ putaret sal¬
tem paruum aliquẽ fructum poͣ¬
se a semet ipso palmitẽ ferre: cũ
dixisset. hic fert fructũ multum:
ñ ait. quia sine me paruum pote¬
stis facere.s nichil potestis facere.
Siue gͦ parum. siue multũ. sine
illo fieri ñ potest. sine quo nichil
fieri potest. Luia & si parum at¬
tulerit palmes. eum purgat agͥ¬
cola ut plus afferat. Camen nisi
inuite manserit & uixerit de ra¬
dice: quamtũ libet fructum a se-¬
met ipso ñ potest ferre. Quamuiᷤ
autẽ xp̃c uitis ñ ẽẽt. nisi homo
eẽt: tamen istam gr̃am palmiti.¬
b ñ p̃beret: nisi etiam d̾s esset.
Uerum quia ita sine ista gr̃a nõ
potest uiui. ut mors in potestate
sit lib̾i abitrui: siquis in me in¬

Expanded text:
non est, christianus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihstis facere . » Ne quisquam putaret, saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset. « Hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere, sed nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, in
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt uitis & palmites. Prop-¬
ter qd̃ cum ẽẽt deus cuius nat᷑e
ñ sumus: factus est homo ut in
illo eẽt uitis huraana nat᷑a. cuiꝰ
& nos homines palmites ẽẽ pos¬
semus. Quid gͦ est ego sum uitiᷤ

Expanded text:
urae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vi
Abbreviated transcription (Latin):
sum uob̾. Quare non ait. mundi
estis ꝓp̃t baptismum quo ablu¬
ti estis. s ait ꝓp̃t u̾bum qͦd locutꝰ
sum uob. nisi quia & in aqua uͥ¬
bum mundat: Detrahe ũbum.
& quid est aqua nisi aqua: Ac¬
cedit u̾bum ad elementum: &
fit sac̾m̃tum etiam ip̃m tanqͣm
uisibile ũbum. Nam de hoc uti¬
q dixerat. quando pedes disciplis
ista tanta uirtus aque: ut corpisꝰ
tangat. & cor abluat. nisi faci¬
ente uibo. ñ quia dr̃. s quia cre¬
dit᷑ Nam ꝙ inipso ũbo aliud
est sonus tͣnsiens. aluid urtꝰ
si confessus fueris nore tuo qr¬

Expanded text:
sum vobis. Quare non ait, Mundi sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulisista tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus si confessus fueris in ore tuo, q
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq de suo. Iam uͦ qd̾ sequi-¬
tuR. s deus incrementum dedit:
ñ ꝑ illos s ꝑse ip̃m facit. Excecdit
hoc humanam humilitatem. ex¬
cedit angłicam sullimitatẽ. nec
omnino ꝑtinet nͥ ad agricolam
tͥnitatem. Iam uos mundiestis.
Mundi scilicet atq mundandi.
Neq enim nͥ mundi eẽnt fructũ
ferre potuissent. & tamen omnẽ
qui fert fructum purgat agrico¬
la. ut fructũ plus afferat. fert fru¬
ctum quia mundus est: atq ut
frurtum plus afferat purgatus
adhuc. Quis enum est in hac uita sic
numdus. ut ñ sit magis magisq
mundandꝰ. ubi si dixerimꝰ qi pec¬
eatum ñ habemus. nos ipsos sedu¬
cimꝰ & uitas in noħ ñ est. si autẽ
confessi fuerimus pecc̃a nr̃a. fide
lis est ꝙ iustus qui dimittat no-¬
bis pec̃a. & emundet nos ab om¬
ni iiquitate: Mundet utiq mũ¬
dos hoc est fructuosos. ut tanto
sint fructuosiores quanto fuerĩt
mundiores. Lam uos mundi es-¬
tis. ꝓp̃t u̾bum quod locutus

Expanded text:
non itaque de suo. Jam vero quod sequinon itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confessi fuerimuslis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ego oꝵ pãt unum sumus: & ip̃e
agͥcola est. Hec talis quales sunt qui
extͥnsecus oꝑando exhibent ministe¬
num. s talis ut det etiam intͥnsecꝰ
incrementum. Nam neq qui plan¬
tat est aliquid neq qui rigat: s qui
incͤmentum dat qs̃. & utiq deus est
xp̃c. quia deus erat u̾bum. Inde ip̃e
& pat̾ unum sunt. Et si u̾bum caro
fem est qd̾ non erat: manet qͦd erat.
Deniq cum de patre tanqͣm de agri.¬
get ut plus afferant fructum: cõ¬
tinuo etiam se ip̃m mundatorem
palmitum ostendens. lam uos in-¬
quit mundi estis. ꝓp̃t sermonem
quem locutꝰ sum uobis. Ecce & ip̃e
mundator est palmitum. quod ẽ
agricole ñ uitis officium. Qui etĩã
palmites: oꝑarios suos fecit: slam
& si ñ d int incrementum: impen-¬
dunt tamen aliquod adiumentũ:
S ñ de suo. quia sine me inquit
nichil potestis facere. Audi etiam
ipsos confitentes. Quid est autem
apollo: Quuid autem paulus: Mi
plantaui. apollo rigauit. Et ħ
gͦ sicut unicuiq dominus dedit.

Expanded text:
ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Nec talis quales sunt, qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Sed utique Deus estChristus, quia Deus erat Verbum , unde ipse et Pater unum sunt, et si Verbum caro factum est, quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agriget, ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mpalmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus? Minplantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit:
Abbreviated transcription (Latin):
qr ds̃ illum suscitauit a mor¬
tuis: saluus eris. Corde enim
credit᷑ ad iusticiã. ore autem con¬
fessio fit ad salutem. Inde et
in actib apłorum legit᷑ fĩde
mundans corda eorum. Et in
epła sua beatus petrus. Sic &uoᷤᷤ
inquit baptisma saluos facit. ñ
carnis depositio sordium. s consci¬
entie bone int̾rogatio. Hoc est
u̾bum fidei quod p̃dicamus. quo
sine dubio ut mundare possit
consec̾tur & baptismus: Cp̃c qͥp¬
pe nob̾cum uitis. cum patre agri-
mundans eam lauacro aque in
u̾bo. hoc u̾bum fidei tantum ua-¬
let ineccłia dei: ut ꝑ ip̃am credẽ¬
tem offerentem. bñdicentem. tĩ¬
guentem. etiam tantillũ mun-¬
det infantem. qͣmuis ñdum ua-¬
lentẽ corde crede ad iusticiam.
& ore confiteri ad salutem. hoc¬

Expanded text:
it a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad iusticiam, ore autem confessio fit ad salutem'. Unde et in Actibus apostolorum legitur: 'Fide mundans corda eorum'. Et in epistola sua beatus Petrus: 'Sic et vos', inquit, 'baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae inverbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricomundans eam lavacro aquae in verbo'. Hoc verbum fidei tantum valet in aecclesia, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tinguentem etiam tantillum mundet infantem, quantumvis nondum valentem corde credere ad iusticiam  ore confiteri ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam. hoc est altum elationis
ũre. S u̾itas contͣdicit &e dicit. Pal¬
mes ñ potest ferre fructum a semc¬
ipso. nisi manserit in uite. Tte nũc
ꝑabrupta. & ñ habentes ubi figa¬
mini: uentosa loquacitate letami¬
ni. hec sunt in ania p̃sumptionis
ur̃e. S quid uos sequat᷑ uidete. ꝙ¬

Expanded text:
justitiam: hoc est altum elationis justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte,