comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bet esse in penitendo. Dupplex autẽ est penitentię
gemitus. uel dum plangimꝰ qd̃ male gessimꝰ. uł dũ
ñ agimꝰ qd̃ agere debemꝰ . Ille autẽ uere penitentiã
agit. qui nec penitere p̃terita negligit. nec adhue pe¬
nitenda cõmittit. Qui uͦ lacrimas indesinent᷑ effun¬
dit & tam̃ peccare ñ desinit. hic lamentũ habet. s:
mundationẽ ñ habet. Si qui autẽ ꝑ grãm aĩ ad pe-¬
nitentiam conuertuntur. ꝑturbari non debent. si rursꝰ
post emendationẽ relicta uitia cor pulsent. dũ ñ pos¬
sint bonȩ conu̾satiom nocere. si talis cogitatio ñ erũpat in
conseusu uel oꝑe. Ferre eni sine ꝑfectione uitioꝵ cogita¬
tiones. ñ ẽ ad dampnationẽ s: ad ꝓbationẽ: nec ẽ occasio
subeundi discriminis. s potiꝰ augende uirtutis. Nam &
si quis circa finẽ suũ ꝑ penitentiã desinat eẽ malꝰ.nͨ idõ
cit quales antea fuimiꝰ: s quales circa finẽ uitȩ existimꝰ. Ex

Expanded text:
tione devotio. Duplex autem est poenitentiae gemitus, vel dum plangimus quod male gessimus, vel dum non agimus quod agere debebamus. Ille autem vere poenitentiam agit, qui nec poenitere praeterita negligit, nec adhuc poenitenda committit. Qui vero lacrymas indesinenter fundit, et tamen peccare non desinit, hic lamentum habet, sed mundationem non habet. Si qui autem per gratiam Dei ad pnitentiam convertuntur, perturbari non debent, si rursus post emendationem relicta vitia cor pulsent, dum non possunt boni conversationi nocere, si talis cogitatio non erumpat in consensu vel opere. Ferre enim sine perfectione vitiorum cogitationes, non est ad damnationem, sed ad probationem, nec est occasio subeundi discriminis, sed potius augendae virtutis. Nam et si quis circa finem suum per poenitentiam desinet esse malus, non ideo cit quales antea fuimus, sed quales circa finem vitae existimus. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
coram do. Simili quoq mͦ extant & cenobia feminarũ
quȩ sollicite casteq seruientes dõ habitaculis suis se¬
gregatȩ ac remotȩ a uiris qu̾a longissime pietate tan¬
tum sc̃itatis & caritate ungunt᷑. & imitatione uirtu

Expanded text:
coram Deo. Simili quoque modo exstant et coenobia feminarum coram Deo. Simili quoque modo exstant et coenobia feminarum Deo sollicite et caste servientium, quae habitaculis suis segregatae, ac remotae a viris quam longissime pia tantum sanctitatis charitate junguntur, et imitat
Abbreviated transcription (Latin):
darũ libidinũ: s etiã ab om̃ib quȩ uentris & gatturis
ꝓuocant appetitum. Sane quicquid necessario uictui
suꝑ est ex oꝑib mannum & epularũ restrictione tanta
cura egentib distribuitur: ut nichil remaneat qd̃ ab um¬
dauerit. Ad cuiꝰ sc̃ẽ militie ꝓpositum ueniunt ñ so
lũ liberi sed etiam & plerumq ex conditione seruili.
uel ꝓpter hoc a dñis lib̾ati nel ꝓpter hoc potiꝰ lib̾an
di Ueniunt quoq ex uita rustica. & ex opificum exer¬
citatione & ex plebeio labore. tanto utiq felicrꝰ. qͣnto
fortiꝰ educati. qui si uon recipiant᷑ graue aelictũ est
Multi enim ex eo numero uiri magni inutandiq exti¬
terunt. Nam ꝓpterea infirma inundi elegit ds̃ ut con¬
funderet fortia. & stulta mundi elegit ut confunde¬
ret sapientes. & ignobilia mundi & ea quȩ ñ sunt. ut
ea quȩ sunt euacuaret. ut non glorietur om̃is caro

Expanded text:
darum libidinum, sed etiam ab omnibus quae ventris et gutturis darum libidinum, sed etiam ab omnibus quae ventris et gutturis provocant appetitum. Sane quidquid necessario victui superest ex operibus manuum et epularum restrictione, tanta cura egentibus distribuitur, ut nihil remaneat, quod abundaverit. Ad cujus sanctae militiae propositum veniunt non solum 442 liberi, sed etiam plerumque et ex conditione servili, sed propter hoc a dominis liberati, vel propter hoc potius liberandi. 16. Veniunt quoque et ex vita rustica, et ex opificum exercitatione et ex plebeio labore, tanto utique felicius, quanto fortius educati. Quod si non admittantur, grave delictum est. Multi enim ex eo numero vere magni imitandique exstiterunt, nam propterea et infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia, et stulta mundi elegit, ut confunderet ea quae sunt evacuaret; ut non glorietur omnis caro
Abbreviated transcription (Latin):
Hi uͦ patres intellectu. tolerantia. atq discretione in¬
signes om̃ib reb excelsi. in nullo suꝑbi consulunt
his quos filios appellant. magna sua in iubendo aue¬
toritate. magna illoꝵ. in obediendo uoluntate Conue¬
niunt autẽ omĩs frequent᷑ nocte ac die dato signo festi¬
na cũ ꝓperatione ad orationẽ sollempniũ horaru᷑ cele¬
brantes fixa intentione cordis. & usq ad consũmationẽ
psalmoꝵ. sine. fastidio ꝑsistentes. Itẽ conueniunt dieb
diendum patrẽ. Audiunt euͦ incredibili studio. sũmo¬
silentio affectusq animoꝵ suoꝵ ꝓ ut eos ꝓuocauerit
disserentis oratio uł gemitu uł fletu significantes.
Corpus aemde cum silentio magno reficiunt tantu
quantũ saluti necesse ẽ cobercente unoquoq eoꝵ per
parsimoniam concupiscentiȩ gulam. ne grauet᷑ eoꝵ cor
uel his quȩ ipsis p̾sto sunt parce & uilissime. Itaq n̾
solum a carnib & uino abstinent. ꝓ sufficientia doman¬

Expanded text:
Hi vero patres intellectu, tolerantia atque discretione insignes, omnibus rebus excelsi, nulla superbia consulunt his quos filios appellant, magna sua in jubendo auctoritate, magna illorum in obediendo voluntate. 14. Conveniunt autem omnes frequenter nocte dieque, dato signo, festina cum properatione, ad orationem solemnium horarum, celebrantes fixa intentione cordis, usque ad consummationem psalmorum sine fastidio persistentes. Item conveniunt, diebudiendum Patrem. Audiunt autem eum incredibili studio, summosilentio, affectusque animorum suorum, prout eos provocaverit disserentis oratio, vel gemitu, vel fletu significantes. Corpus deinde cum silentio magno reficiunt tantum quantum saluti necesse est, coercente unoquoque per parcimoniam concupiscentiam et gulam, ne gravetur eorum cor, vel in ea ipsa quae praesto sunt, parca et vilissima. 15. Itaque non solum a carnibus et a vino abstinent pro sufficientia doman
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam condidisse ac cecinisse manifestũ ẽ: deinde
alios ꝓpħas. Postea quidẽ & tres pueri in fornace po¬
siti. conuocata om̃i creatura: creatori om̃ium hym¬
uendũ pie animũ. & inflammandũ dilectionis diuinȩ
affectũ. Sunt autẽ diuini hymni. sunt & ingenio hu

Expanded text:
am condidisse ac cecinisse, manifestum est, deinde et alios prophetas. Postea quidem et tres pueri in fornace positi, convocata omnium creatura, creatori omnium hymvendum pie animum et inflammandum divinae dilectionis affectum. Sunt autem divini hymni, sunt et ingenio hu
Abbreviated transcription (Latin):
eli ꝓphȩ iubet᷑. dicente dño. Et tu fili hominis sume
tibi gladium acutum. & duces suꝑ caput tuũ & barbam: uide¬
lcet quia & ipse sacerdotali genere dõ in ministerio scĩfi¬
cationis seruiebat. Hoc & nazareos illos priscillam & aqui¬
lam in actib apłoꝵ primos fecisse legimꝰ. paulũ quoq
apłm. & quosdã discipuloꝵ xp̃i. qui in huiusmodi cultu
imitandi extiterunt. Est autẽ in clericis tonsurȩ signu̾
qd̾dam. qd̃ in corpore figurat᷑. s in animo agit᷑. Scilicet
hoc signo irreligiositatis uitia resecantur. & criminibus
carnis nr̃ȩ quasi criuib exuam᷑. atq inde innouati sensi¬
b ut comis rudib enitescamꝰ. expoliantes nos uixta apłm
ueterẽ hominẽ cu actib suis. & in duentes nouũ qui reno
uat᷑ in agnitionẽ di. Qua renouationẽ in m̃te oportet
fieri. & in capite demonstrari. ubi mens noscitur habitare.
Thiara enĩ apud ueteres constituebatur. in capite sacer¬

Expanded text:
li hominis, sume tibi gladium acutum, et duces per caput tuum et barbam ; videlicet quia et ipse ex sacerdotali genere Deo in ministerio sanctificationis deserviebat. Hoc et Nazaraeos illos Priscillam et Aquilam in Actibus apostolorum primos fecisse legimus, Paulum quoque apostolum, et quosdam discipulorum Christi, qui in hujusmodi cultu imitandi exstiterunt. Est autem in clericis tonsura signum quoddam quod in corpore figuratur, sed in animo agitur: scilicet ut hoc signo vitia in religione resecentur, et criminibus carnis nostrae quasi crinibus exuamur, atque inde innovatis sensibus ut comis rudibus enitescamus, exspoliantes nos, juxta apostolum, veterem hominem cum actibus ejus, et induentes novum qui renvatur in agnitionem Dei . Quam renuvationem in mente oportet fieri, sed in capite demonstrari, ubi ipsa mens noscitur habitare. Tiara enim apud veteres constituebatur in capite sacer
Abbreviated transcription (Latin):
nisi fallor exortus est : qui priꝰ crinẽ seruabant. denuo
post uitȩ maguȩ continentiã deuotione cõpleta caput
radebant. & capillos in igne sacrificii ponere iubebant᷑.
scilicet ut ꝑfectionẽ deuotionis suȩ dño consecrarent.
Huiꝰ gͦ exempli usꝰ ab apłis introductus ẽ. ut hii qui¬

Expanded text:
ni fallor exorta est, qui, prius crine servato, denuo post vitae magnae continentiam devotione completa caput radebant, et capillos in ignem sacrificii ponere jubebant, scilicet ut perfectionem devotionis suae Domino consecrarent. Horum ergo exemplis usus ab apostolis introductus e
Abbreviated transcription (Latin):
incholaũ antiocensen. Hi steterunt ante apłos. Et cũ
orassent. imposuerunt illis manꝰ. Uerbum autẽ dĩ cres¬
cebat & multiplicabatur numerus credentiũ. & hinc iam
tẽ diaconos qui subliunori gradu essent ceteris circa
quo septenarii numeri misterio. Ni enim sunt quos¬
in apocalipsi legimꝰ septẽ angłos tubis canentes. Hi st̃
septẽ candelabra aurea. hi uoces tonitruoꝵ. Ipsi enͦ cla¬
ra uoce in modum p̾conis aminonent cunctos. siue in
orando. siue in flectendo genua. siue in psallendo. siue
in lectionib audiendis. Ipsi etiã ut aures habeamꝰ ad
añn clamant. ipsi quoq eugłirant. Sine ipsiᷤ sacerdos¬
nomen habet. officiũ ñ habet. Nam sicut in sacerdote

Expanded text:
nam Antiochenum. Hi steterunt ante apostolos. Et cum orassent, imposuerunt illis manus. Verbumque Dei crescebat, et multiplicabatur numerus credentium . Exhinc jam aconos, qui sublimiori gradu essent caeteris, et pquo septenarii numeri mysterio. Stein Apocalypsi legimus septem angeli, tubis canentes. Hi sunt septem caudelabra aurea. Hi ra voce in modum praeconis admonent cunctos, sive in orando, sive in flectendis genibus, sive in psallendo, sive in lectionibus audiendis. Ipsi etiam, ut aures habeamus ad Dominum, clamant. Ipsi quoque evangelizant. Sine ipsis sacerdosnomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdot
Abbreviated transcription (Latin):
aconoꝵ ordo a leui tribu accepit exordiũ. Precepit
enini añs moysi ut post ordinationẽ aaron sacerdo¬
tis & filioꝵ. eiꝰ rursꝰ leui trib in diumi cultus ministe¬
rio ordinaret᷑ & consecraret᷑ dño ꝓ om̃ib primogenitis
& seruiret ꝓ isrł corã aaron & filiis eiꝰ in tab̾naculo
dĩ excuibantes in templo die & nocte. ipsiq gestarent
archam & tabernaculũ & om̃ia uasa eiꝰ & in circuitu ta¬
bernaculi castra ipsi constituerent. & in ꝓmouendo ta¬
bernaculo ipsi deponerent. rursus ipsi componerent.
a uiginti quinq autẽ annis & supra isde̾ in tab̾naculo
seruire mandatum ẽ. Qua regulam scĩ patres & in
nouo testam̃to constituerunt. In eugłio autẽ pͥmor¬
aia eoꝵ in actib apłoꝵ ita leguntur. Conuocantes au¬
tẽ duodecim apłi multitudinẽ discipuloꝵ dixerunt:
non placet nos relinquere uerbum di. & minstrare
mensis. Quid gͦ ẽ fr̃s: Considerate ex uobis ipsis uiros

Expanded text:
aconorum ordo a Levi tribu accepit exordium. Praecepit enim Dominus Moysi ut post ordinationem Aaron sacerdotis et filiorum ejus rursus Levi tribus in divini cultus ministeriis ordinarentur, et consecrarentur Domino pro omnibus primogenitis, et servirent pro Israel coram Aaron et filiis in tabernaculo Domini, excubantes in templo die ac nocte; ipsique gestarent arcam, et tabernaculum, et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi castra ipsi constituerent, et in promovendo tabernaculo ipsi deponerent, rursus ipsi componerent . 2. A XXV annis et supra iisdem in tabernaculo servire mandatum est, quam regulam sancti Patres et in Novo Testamento constituerunt. In Evangelio primordia eorum in Actibus apostolorum ita leguntur: « Convocantes itaque XII apostoli multitudinem discipulorum, dixerunt: Non placet nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis. Quid ergo est, fratres? Considerate ex vobis ipsis viros
Abbreviated transcription (Latin):
comiñdauit apłis corpus & sanguine̾ suũ priusquã tra¬
aeretur. sicut legitur in eugłio. Accepit inquit iħc pa-
nẽ & calicẽ: & benedicens dedit illis. Qd̾ quidẽ sacram̃tu
melchisedech rex salem figuralit᷑ in typu corporis & san¬
guinis xp̃i primꝰ obtulit. priꝰq mysteriũ tanti sacri¬
ficii unaginarie idẽ expͣssit. preferens similitudinẽ dñi
tu es sacerdos in eternũ scđm ordinẽ melchisedech. Hoc
gͦ sacrificium xp̃ianis celebrare p̃ceptũ est. relictis ac
finitis iudaicis uictimis: quȩ in seruitute ueteris ppłi
Sic enim xp̃m oportebat adimplere circa uesꝑam diei.
ut hora ipsa sacrificii ostenderet uesꝑam mundi. Pro¬
inde autẽ ñ cõmunicauerunt ieiuni apłi: quia necesse
erat. ut pascha illud typicũ antea impleret᷑. & sic denuo
ad uesꝑum paschȩ sacramentũ transiret. Noc enim m

Expanded text:
nem suum priusquam traderetur, sicut legitur in Evangelio. Accepit Jesus, inquit, panem et calicem, et benedicens dedit eis. Quod quidem sacramentum Melchisedech rex Salem figuraliter in typum corporis et sanguinis Christi primus obtulit, primusque mysterium tanti sacrificii imaginarie ipse expressit, praeferens similitudinem DominTu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech . Hoc ergo sacrificium Christianis celebrare praeceptum est, relictis ac finitis Judaicis victimis, quae in servitute veteris populi Sic enim Christum oportebat hoc implere circa vesperum diei, ut hora ipsa sacrificii ostenderet vesperum mundi. Proinde autem non communicaverunt jejuni apostoli, quia necesse erat ut pascha illud typicum ante impleretur et sic denuo ad verum Paschae sacramentum transiret. Hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
pulchra. Nunc autẽ ñ genꝰ ac mores s magis diuitię
in urorib placent. nec querit᷑ femina ꝗͣ. sit pudica:.s
potiꝰ qua formosa. quȩ & concupiscendi libidinẽ initri¬
at. & multoꝵ post se suspiria trabat. Pulchra enĩ ut
ait quidã sapiens cito ad amat᷑. & difficile custodit᷑ qd̃
plures amant. Sunt autẽ certe illȩ nuptie quȩ in con¬
iugio ñ libidinẽ sed plẽ requirunt. Neq eĩ sic insti¬
tuta sunt ut carnis uoluptatib seruiant: s tautũ
ut fructũ ꝓpaginis querant. Nã ut & ipsȩ dotales tabu¬
le indicant: causa ꝓcreandoꝵ liberoꝵ aucit᷑ uxor.
Ouando gͦ quis luxuriose ampliꝰ uiuit qͣm necessitas
pcreandoꝵ liberoꝵ cogit : iam peccatũ ẽ. Unde necesse
ẽ ut cotidianis elemosinis ac p̾cib int̾cedant: quicũq
thori comugalis pudicitiã frequentiꝰ ꝑ incontinenti¬
ã maculant. Nuptialia autẽ bona tria st̃: ples. fides. &

Expanded text:
pulchra. Nunc autem non genus, ac mores, sed magis divitiae pulchra. Nunc autem non genus, ac mores, sed magis divitiae in uxoribus placent; nec quaeritur quam sit femina pudica, sed potius quam formosa, quae et concupiscendi libidinem nutriat, et cunctorum post se suspiria trahat. Pulchra enim ut ait quidam sapiens cito adamatur, et difficile custoditur, quod plures amant. Illae enim sunt certae nuptiae, quae in conjugio non libidinem, sed prolem requirunt; neque enim sic institutae sunt, ut carnis voluptati serviant, sed tantum ut fructum propaginis quaerant. 10. Nam et ipsae dotales tabulae indicant quod causa procreandorum liberorum ducitur uxor. Quando ergo quisque luxuriose amplius vivit quam necessitas ocreandorum liberorum cogit, jam peccatum est. Unde necesse est ut quotidianis eleemosynis, 456 ac precibus intercedant qui tori conjugalis pudicitiam frequentius per incontinentiam maculant. Nuptialia autem bona tria sunt: proles, fides et
Abbreviated transcription (Latin):
tenenda ab utrisq ad tempus animoneat᷑. & pꝰ hec red-¬
aendũ debitũ ñ neget᷑. Qd̃ enĩ dicit comugatis apłs. absti¬
nete uos ad tempus ut uacetis orationi: hoc ille candor
uittȩ insinuat. Qd̾ uͦ subiungit. & iteru reũtimim in id
ipsum: hoc purpureus color ille demonstrat. Illud uͦ qd̾
m primis anulus a sponso sponsȩ dat᷑: fit hoc ninuru᷑ uł
ꝓpter mutuȩ fidi signũ. uł ꝓpter id magis. ut eodẽ pigno¬
re coꝵ corda uingant᷑. Unde & quarto digito anuls idẽ:
inseritur. qd̃ de eo uena quedã ut fertur sanguinis ad
tur. ne pluralitas amorẽ unicũ carperet. Penes isrł au¬
tẽ illicitũ erat puellã uiro tradi: insi pꝰ manifestam
sanguinis maturitatẽ. Apud ueteres in eligendis inari¬
tis qͣttuor ista expectabantur. uirtus. genꝰ. pulchritudo.¬
ratio: in feminis tria. si generosa. si bene morata ẽẽt. si

Expanded text:
tenenda ab utrisque ad tempus admoneatur, et post haec redtenenda ab utrisque ad tempus admoneatur, et post haec reddendum debitum non negetur. Quod enim dicit conjugatis Apostolus: Abstinete vos ad tempus, ut vacetis orationi , hoc ille candor 455 vittae insinuat; quod vero subjungit: Et iterum revertimini in id ipsum, hoc purpureus color ille demonstrat. 8. Illud vero, quod inprimis annulus a sponso sponsae datur, fit hoc nimirum vel propter mutuae fidei signum, vel propter id magis, ut eodem pignore eorum corda jungantur. Unde et quarto digito annulus idem inseritur, quod in eo vena quaedam ut fertur satur, ne pluralitas amorem unicum carperet. Penes Israel autem illicitum erat puellam viro tradere, nisi post manifesti sanguinis maturitatem. Apud tis quatuor ista spectabantur: virtus, genus, pulchritudo, oratio; in feminis tria: si generosa, si bene morata esset, si
Abbreviated transcription (Latin):
conditione humanũ factũ ẽ. Sic eniꝰ scriptũ ẽ. Fecit ds
hominẽ ad imagine̾ dĩ fecit eũ. masculũ & feminã crea¬
uit eos. & benedixit eos dicens: crescite & multiplicami¬
tur uelant᷑. scilicet ut nouerint se ꝑhȩc uiris suis eẽ
subiectas & humiles. Unde & ipsũ uelam̃tũ uulgo ma¬
forte uocant. id ẽ maritẽ: quia signũ maritalis dignita¬
tis ac potestatis in eo ẽ. Caput enĩ mulieris uir ẽ. licet
& ꝑinde uelent᷑ dũ nubunt. ut uerecundiã muliebri
tatis agnoscant. quia iã sequit᷑ inde qd̃ pudeat. Unde &
salutationẽ uł oscula ñ sustinuit. s stati sciens qd̃ eẽt
futura. pallio caput uelauit. Hinc etiã & nuptȩ dicte
post benedictionẽ a leuita uno inuice̾ uinculo copulan¬
tur. indelicet ne cõpagẽ coniugalis unitatis dirũpant.
aut uͦ qd̾ eadẽ uitta candido purpureoq colore ꝑmsccaꝰ
candor quippe ad inunditiam uitȩ. purpura ad sangui¬
nis posteritatẽ adhibetur. ut hoc signo & continentiȩ lex

Expanded text:
nim scriptum est: Fecit Deus hominem: ad imaginem Dei fecit eum, masculum et feminam creavit eos, et benedixit eos, dicens: Crescite et multiplicamitur, velantur, scilicet ut noverint se per haec viris suis esse subjectas, et humiles, unde et ipsum velamen vulgo mavortem vocant, id est, Martem, quia signum maritalis dignitatis ac potestatis in eo est. Caput enim mulieris vir est , licet et proinde velentur, dum nubunt, ut verecundiam tatis agnoscant, quia jam sequitur inde quod pudeat. Unde etsalutationis oscula non sustinuit, sed statim sentiens quod esset futura, pallio caput velavit . Hinc etiam et nuptae dictae, post benedictionem vittae, uno invicem vinculo copulantur, videlicet ne compagem conjugalis unitatis dirumpant. At vero quod eadem vitta candido purpureoque colore permiscetur, candor quippe est, munditia vitae, purpura ad sanguinis posteritatem adhibetur, ut hoc signo et continentiae lex
Abbreviated transcription (Latin):
sunt illis. Ait quippe dñs ad mulierẽ. Conuersatio tua
ad uirũ tuũ: & ipse tui dñabit᷑. Obediendũ ẽ itaq sc̃ȩ
scripturȩ p̃ceptis. & seruiendũ dõ quadã seruitute libe¬
ia. & dilectione plena. Etenim ñ ẽ creatus uir ꝓpt᷑ mu-¬
lierẽ: s mulier ꝓpter uiruͦ. Et cum caput mulieris sit
uir: caput autẽ uiri xp̃c. quecũq uxor ñ subicit᷑ uiro:
hoc ẽ capiti suo: eiusdẽ criminis rea ẽ cuiꝰ reus ẽ & uir.
si ñ subicit᷑ xp̃o capiti suo. Uerbũ autẽ dñi blasfemat᷑¬
uel dum contempnit᷑ pͥma dĩ sententia & ꝓ nichilo auci

Expanded text:
sunt illis. Ait quippe Dominus ad mulierem: Conversio tua sunt illis. Ait quippe Dominus ad mulierem: Conversio tua ad virum tuum, et ipse tui dominabitur . Obediendum est itaque sacrae Scripturae praeceptis, et serviendum viro quadam servitute libera et dilectione plena. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum; et cum caput mulieris vir sit, caput autem viri Christus, quaecunque uxor non subjicitur viro, hoc est, capiti suo, ejusdem crsi non subjiciatur Christo capiti suo. Verbum autem Domini blasphematvel dum contemnitur Dei prima sententia, et pro nihilo duci
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. N unc gͦ & facere consũmate: ut quẽ admodũ ꝓm¬
ta est in uobis uoluntas faciendi. ita sit & ꝑficiendi eo qd̃
habetis. Si enim uoluntas ꝓmta est scđ̾m id qđ habet.
acceptũ est. non scđ̾m qd̃ non habet. N on enĩ ut aliis re¬
fectio sit. uobis autẽ angustia. sed ex ęqualitate in hoc tẽ
pore: ut ur̃a abundantia sit ad illoꝵ. in opiam. ut & illoꝵ
abundantia sit. ad ur̃am inopiam. ut fiat equalitas. sicut¬

Expanded text:
dicens: Nunc ergo et facere consummate, ut quemadmodum promdicens: Nunc ergo et facere consummate, ut quemadmodum prompta est in vobis voluntas faciendi, ita sit et perficiendi ex eo quod habetis. Si enim voluntas prompta est, secundum id quod habet, acceptum est, non secundum quod non habet. Non enim ut aliis refectio sit, vobis autem angustia: sed ex aequalitpore, ut . uestra abundantia sit ad illorum inopiam, ut et illorum. abundantia sit ad uestram inopiam, et hoc de euangelio salu
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ tuȩ fructum adimere contendunt. & putant iuste.
facere. Et accusat qd̃ eum aiuitẽ non feceris: cum te ille
uelit ȩternȩ uitȩ fraudare. mercede. Consilium ꝓmisimꝰ.
auctoritatem petamꝰ. Primũ neminẽ debet pudere si
ex diuite pauꝑ fiat. dum largitur pauꝑi: quia xp̃c pau¬
ꝑ factus est cum diues esset. ut om̃s sua inopia ditaret.
Dedit regulam qua sequam᷑: ut boua ratio sit exinaniti
patrimonii. si quis pauꝑum famem reppulit. inopiam
subleuauit. Unde & consilium in hoc do. Apl̃s dicit.
Hoc enim uobis utile est: ut xp̃m imitemini. Consiliũ
bonis datur: correptio errantes cohercet. Demiq quasi
bonis dicit: Quia ñ tantu facere. sed & uelle cepistis ab an¬
no p̃terito. Perfectoꝵ. utrumq est. non pars. Itaq docet
& liberalitatẽ sine beniuolentia. & beniuolentiã sine li¬
beralitate ñ esse ꝑfectam. Unde & ad ꝑfectum hortatur

Expanded text:
vitae tuae fructum adimere contendunt, et se juste vitae tuae fructum adimere contendunt, et se juste facere putant. Et accusat quod eum divitem non feceris, cum te ille velit aeternae vitae fraudare mercede. 151. Consilium prompsimus, auctoritatem petamus. Primum neminem debet pudere, si ex divite pauper fiat, dum largitur pauperi; quia Christus pauper factus est, cum dives esset, ut omnes sua inopia ditaret. Dedit regulam quam sequamur, ut bona ratio sit exinaniti patrimonii; si quis pauperum famem repulit, inopiam sublevavit. Unde et consilium in hoc do, Apostolus dicit: Hoc enim vobis utile est, ut Christum imitemini . Consilium bonis datur, correptio errantes coercet. Denique quasi bonis dicit: Quia non tantum facere, sed et velle coepistis ab anno praeterito . Perfectorum utrumque est, non pars. Itaque docet et liberalitatem sine benevolentia, et benevolentiam sine liberalitate non esse perfectam. Unde ad perfectum hortatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq duo ęra uiduȩ illis diuitũ munerib p̾tulit: quia
totũ illa qd̃ habuit contulit. illi autẽ ex abundanti par¬
tem exiguam contulerunt. Affectus gͥ diuitẽ. collatione
autem pauꝑem facit: & precium reb imponit. Cete¬
rum dñs non uult simul effundi opes. sed dispensari:
nisi forte ut heliseus boues suos occiait. & pauit pau¬
peres eo quod habuit. ut nulla cura teneretur domestica.
sed relictis om̃ib in disciplinam se ꝓpheticam daret.
ut ꝓximos seminis tui non despicias. si egere cognos¬
cas. Meliꝰ est enim ut ipse subuenias tuis. quib pudor
est ab aliis sumptum deposcere aut alicui postulare. sub¬
sidium necessitatis: non tamen ut. illi ditiores eo fieri
tuos diuites facias: sea ut  uitã tibi ȩterno
fractu boni oꝑis adquiras. & p̾tio iniserationis peccatã redi¬
mas tua. Putant se parum poscere: p̃tium tuum querunt.

Expanded text:
Denique duo aera viduae illius divitum muneribus praetulit ; quia Denique duo aera viduae illius divitum muneribus praetulit ; quia totum illa quod habuit, contulit: illi autem ex abundantia partem exiguam contulerunt. Affectus igitur divitem collationem aut pauperem facit, et pretium rebus imponit. Caeterum Dominus nonnisi forte, ut Helisaeus, qui boves suos occidit, et pavit pauperes ex eo, quod habuit, ut nulla cura teneretur domestica, sed relictis omnibus in disciplinam se propheticam daret. ut proximos seminis tui non despicias, si egere cognoscas. Melius est enim, ut ipse subvenias tuis, quibus pudor est ab aliis sumptum deposcere, aut alicui postulare subsidium necessitati; non tamen ut illi ditiores eo fieri tuos divites facias: sed ut vitam tibi perpetuam fructu boni operis acquiras, et pretio miserationis peccata redimas tua. Putant se parum poscere? Pretium tuum quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rare. erumpnã ꝓpeti. qui presertim egere erubescat.
si in causam ceciderit. aut captiuitatis suoꝵ aut calũp¬
mȩ. & non adiuues. si sit in carcere & penis & supplici¬
is ꝓpter debitũ ali¬
quod iustus excruciet᷑. Nam
& si om̃ib aebet᷑
miscđia: tamen iusto ampliꝰ.¬
Si tempore afflictionis suȩ nichil ate impetret: si tem¬
pore ꝑiculi quo rapitur ad mortẽ. plus apud te. pecu¬
nia tua ualeat. quã uita morituri. De quo pulchre iob
dixit. Benedictio ꝑituri in me ueniat. Personarum
quidẽ a̾s acceptor ñ est: quia nouit om̃ia. N os autẽ
om̃ib quidem debemꝰ miscdiam: sed quia pleriq frau¬
de eam querunt & affligunt erumpnã: ido ubi causa
manifestatur. ꝑsona cognoscitur. tempus urget: largius
se debet. ꝓfundere miscđia. N on eiim auarus dominus
est: ut plurimum quęrat.
eatus quidem qui dimittit om̃ia. & sequitur eum:
sed & ille beatus est. qui qd̃ habet ex affectu facit.

Expanded text:
rare, aerumnam perpeti, qui praesertim egere erubescat: rare, aerumnam perpeti, qui praesertim egere erubescat: si in causam ceciderit aut captivitatis suorum, aut calumniae, et non adjuves: si sit in carcere, et poenis, et suppliciis propter debitum aliquod justus excrucietur nam etsi omnibus debetur misericordia, tamen justo ampliusi tempore afflictionis suae nihil a te impetret: si tempore periculi quo rapitur ad mortem, plus apud te pecunia tua valeat, quam vita morituri. De quo pulchre Job dixit: Benedictio perituri in me veniat . 149. Personarum quidem Deus acceptor non est, quia novit omnia. Nos autem omnibus quidem debemus misericordiam: sed quia plerique fraude eam quaerunt, et affingunt aerumnam; 40 ideo ubi causa manifestatur, persona cognoscitur, tempus urget, largius se debet profundere misericordia. Non enim avarus Dominus est, ut plurimum quaerat. Beatus quidem qui dimittit omnia, et sequitur eum: sed et ille beatus est, qui quod habet, ex affectu facit.
Abbreviated transcription (Latin):
ne efferbuit: ut ananiam extingui uellet uel uxorẽ erꝰ:
Sed exemplo eoꝵ noluit perire ceteros.
ec illa ꝑfecta est liberalitas: si iactantiȩ causa magis
quam miscdiȩ largiaris. Affectus tuus. nom̃ ponit.
operi tuo. Quomodo a te ꝓficisritur: sic estimatur. Uides
quã muralem uidicẽ habeas. Te consulit. quomͦ opus
suscipiat. tuum: mentẽ tuã priꝰ interrogat. Nesciat in¬
quit sinistra tua. qd̃ faciat dextera tua. Non de corpore
loquitur. Sed etiam unanimꝰ tuus. fr̃ tuus quod facis
nesciat: ne dum hic mercedem queris iactantiȩ. illic re¬
munerationis fructum amittas. Perfecta autẽ est libe¬
ralitas: ubi silentio quis tegit opus suũ. & necessitatib
singłoꝵ occulte subuenit. que. laudat os paupum & ñ labia
fide. causa. loco. tempore commendatur. ut primũ
opͣis circa domesticos fidei. Grandis culpa. si sciente te
fidelis egeat: si scias eum sine sumptu esse. famem tole¬

Expanded text:
ne efferbuit, ut Ananiam exstingui vellet, vel uxorem ejus ? ne efferbuit, ut Ananiam exstingui vellet, vel uxorem ejus ? Sed exemplo eorum noluit perire caeteros. 147. Nec illa perfecta est liberalitas, si jactantiae causa magis quam misericordiae largiaris. Affectus tuus nomen imponit operi tuo: quomodo a te proficiscitur, sic aestimatur. Vides quam moralem judicem habeas. Te consulit, quomodo opus tuum suscipiat, mentem tuam prius interrogat. Nesciat, inquit, sinistra tua, quid faciat dextera tua . Non de corpore loquitur, sed etiam unanimus tuus, frater tuus quod facis nesciat; ne dum hic mercedem quaeris jactantiae, illic remunerationis fructum amittas. Perfecta autem est liberalitas, ubi silentio quis tegit opus suum, et necessitatibus singulorum occulte subvenit: quem laudat os pauperis, et non liberalitas fide, causa, loco, tempore commendatur; ut primum opereris circa domesticos fidei. Grandis culpa si, sciente te, fidelis egeat: si scias eum sine sumptu esse, famem tole
Abbreviated transcription (Latin):
Officere enim istud est: ñ ꝑdesse alteri. Si largiaris ei qͥ
conspitat aduersus patriam. qui congregare cupiat tuo
sumptu ꝑditos qui impugnent ȩccłam: non ẽ hȩc ꝓbabilis
lib̾alitas. Si adiuues eum. qui aduersũ uiduas & pupil¬
los graui decernit uirgio. aut ui aliqua possessiones eoꝵ
ertꝑe conatur. non ꝓbatur largitas. Si qd̃ alteri largit᷑
alteri quis extorqueat: si iniuste querat & iuste dispen¬
sandum putet. nisi forte ut ille zacheus reddas priꝰ ei qua¬
druplum que fraudaueras. & gentilitatis uitia ficdĩ studio
& credentis oꝑatione compenses. E undamentum gͥ habeat.
liberalitas tua. Hoc primum querit᷑. ut cum fide conferas.
fraudem non facias oblatis. ne dicas te plꝰ conferre. & mi¬
nus conferas. Quid enim opus est dicere. Fraus ꝓmissi est.
In tua potestate est largiri qd̃ uelis. Fraus fundamentum
soluit: & opus corruit. Nuniquid petrus ita indignatio¬

Expanded text:
Officere enim istud est, non prodesse alteri, si 39 largiaris ei qui Officere enim istud est, non prodesse alteri, si 39 largiaris ei qui conspiret adversus patriam, qui congregare cupiat tuo sumptu perditos, qui impugnent Ecclesiam. Non est haec probabilis liberalitas, si adjuves eum qui adversus viduam et pupillos gravi decernit jurgio, aut vi aliqua possessiones eorum eripere conatur. 145. Non probatur largitas, si quod alteri largitur, alteri quis extorqueat: si injuste quaerat, et juste dispensandum putet; nisi forte ut ille Zacchaeus , reddas prius quadruplum ei quem fraudaveris: et gentilitatis vitia fidei studio et credentis operatione compenses. Fundamentum igitur habeat liberalitas tua. 146. Hoc primum quaeritur, ut cum fide conferas, fraudem non facias oblatis; ne dicas te plus conferre, et minus conferas. Quid enim opus est dicere? Fraus promissi est: in tua potestate est largiri quod velis. Fraus fundamentum solvit, et opus corruit. Numquid Petrus ita indignatio
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ posuit xp̃m: ut supra eum oꝑa iustitiȩ. locaremꝰ.
quia fides fundamentum est. In oꝑib autem aut malis
iniquitas. aut bonis iustitia est.
ipsa cum beniuolentia & liberalitate. Ex his gͥ duo¬
b constat beneficientia: ut sit ꝑfecta. Non enĩ satis ẽ be¬
ue uelle: sed etiam benefacere. Nec satis est iterum bene
facere. nisi ia ex bouo fonte hoc est bona uoluntate ꝓficis¬
catur. Hilarem enim datorẽ diligit ds. Nam si inuitꝰ fa¬
cias. que tibi merces est. Unde apłs generaliter. Si uo¬
lens hoc ago: mercedem habeo. Si inuitus dispensatio mͥ
credita est. In euugłio quoq multas disciplinas accepimus
iustę liberalitatis. Pulchrũ est gͥ bene uelle. & eo largiri
consilio ut ꝓsis. non ut noceas. Nam si luxurioso ad lux¬
uriȩ effusionẽ. adultero ad mercedẽ adulteru largiendũ
putes. non ẽ beneficientia ista. ubi nulla est beniuolentia.

Expanded text:
mentum posuit Christum , ut supra eum opera justitiae locaremus; mentum posuit Christum , ut supra eum opera justitiae locaremus; quia fides fundamentum est: in operibus autem aut malis iniquitas, aut bonis justitia est. ipsa in benevolentiam et liberalitatem. Ex his igitur duobus constat beneficentia, ut sit perfecta. Non enim satis est bene velle , sed etiam bene facere: nec satis est iterum bene facere, nisi id ex bono fonte, hoc est, bona voluntate proficiscatur: Hilarem enim datorem diligit Deus . Nam si invitus facias, quae tibi merces est? Unde Apostolus generaliter: Si volens hoc ago, mercedem habeo: si invitus, dispensatio mihi credita est . In Evangelio quoque multas disciplinas accepimus justae liberalitatis. 144. Pulchrum est igitur bene velle, et eo largiri consilio, ut prosis, non ut noceas. Nam si luxurioso ad luxuriae effusionem, adultero ad mercedem adulterii largiendum putes; non est beneficentia ista, ubi nulla est benevolentia.
Abbreviated transcription (Latin):
iquet igitur in bello¬
etiam fidem & iustitiam seruari oportere. nec illud ae¬
corum esse posse. si moletur fides Deniq etiam aduersa¬
rios molli ueteres appellatione nominabant: & peregrinos
uocabant. Hostes enim antiquo situ ꝑegrini dicebantur
quod eque etiam ipsum de nr̃is assumptũ docere possumꝰ¬
A auersarios enim quos hebrei. allophilos hoc ẽ alien¬
genas latino appellabant uocabulo Deniq in libro
regnoꝵ sic legimꝰ. Et factum est in dieb illis. conue¬
nerunt alienigene in pugnam ad isrł. E una amentura
gͦ est iustitiȩ fides. Iustoꝵ enim corda. meditant᷑ fidem.
Et qui se iustus accusat. iustitiam supra fidem collocat
Nam tunc iustitia eiꝰ apparet: si uera fateatur. D iq &
syon. ia est xp̃m in fundamenta ȩccłȩ suę. Eides enim
tur. in commune temptat᷑ Deniq qui seipsum sibi abne¬
gat. ipse iustus. ipse dignꝰ est xp̃o. Ido & paulꝰ funda¬

Expanded text:
Liquet 38 igitur etiam in belloLiquet 38 igitur etiam in bello fidem et justitiam servari oportere, nec illud decorum esse posse, si violetur fides. 141. Denique etiam adversarios molli veteres appellatione nominabant, ut peregrinos vocarent; hostes enim antiquo ritu peregrini dicebantur. Quod aeque etiam ipsum de nostris assumptum dicere possumus; adversarios enim suos Hebraei Allophylos, hoc est, alienigenas Latino appellabant vocabulo. Denique in libro Regnorum primo sic legimus: Et factum est in diebus illis, convenerunt alienigenae in pugnam ad Israel . 142. Fundamentum ergo est justitiae fides; justorum enim corda meditantur fidem: et qui se justus accusat, justitiam supra fidem collocat; nam tunc justitia ejus apparet, si vera fateatur. DeniqueSion , id est, Christum in fundamenta Ecclesiae. Fides enim tur, in commune tentatur. Denique qui se ipsum sibi abnegat; ipse justus, ipse dignus Christo est. Ideo et Paulus funda
Abbreviated transcription (Latin):
um. ut humanitate ꝓuocati grãm rep̃sentarent. Demq
postta in terram istł uenire pẏrathe sẏriȩ destiterunt
Si gͦ etiam in bello iustitia ualet. quantomagis in pace
seruanda est: Et hanc grãm ꝓpħa his detulit: qui ad
eum corripiendum uenerant. Sic enim legimꝰ. qd̃ uu
obsidionem eiꝰ uuserat rex sẏriȩ exercitum suuni. cog¬
nto qd̾ heliseus esset qui consilus & arguientationib
en obtuaret om̃ib. Quem uidens exercitum gyeri ser¬
nus ꝓpbe. de salutis ꝑiculo trepidare cepit. Cui dixit
ꝓpħia. Noli tunere: quia plures nobiscum sunt qũa eum
illis. Et rogante ꝓpłia ut aꝑirentur oculi seruo suo: aꝑti
sunt. Uidit itaq gyeri totum montẽ equis repletum
& currib in circuitu belisei. Quib descenaentib: ait
ꝓpħa. Pereutiat ds cecitate exercitum sẏriȩ. Q uo im¬
petrato. ad sẏrios dirit. Uenite post me: & aucã uos
ad hominem que queritis. Et uiderunt heliseum qũe¬
corripere gestiebant. & uidentes tenere ñ poteraut.

Expanded text:
ent. Denique postea in terram Israel venire piratae Syriae destiterunt. 140. Si ergo etiam in bello justitia valet, quanto magis in pace servanda est? Et hanc gratiam propheta his detulit, qui ad eum corripiendum venerant. Sic enim legimus, quod in obsidionem ejus miserat rex Syriae exercitum suum, cognito quod Elisaeus esset, qui consiliis et argumentationibus ejus obviaret omnibus. Quem videns exercitum Giezi servus prophetae, de salutis periculo trepidare coepit. Cui dixit propheta: Noli timere, quoniam plures nobiscum sunt, quam cum illis. Et rogante propheta ut aperirentur oculi servo suo, aperti sunt. Et vidit itaque Giezi totum montem equis repletum et curribus in circuitu Elisaei. Quibus descendentibus ait propheta: Percute, Deus, caecitate exercitum Syriae. Quo impetrato, dixit ad Syros: Venite post me, et ducam vos ad hominem quem quaeritis. Et viderunt Elisgestiebant: et videntes, tenere non poterant.
Abbreviated transcription (Latin):
aut locus. aut dies prelio. aduersus iustitiam putet᷑.
aut loco p̾uenire aut tempore. Inter est enim utruin
aliquis pugna aliqua. & conflictu graui capiat᷑. an su¬
ꝑiore gr̃a. uł aliquo euentu. Siquidem uehementiorib
hostib & infidiᷤᷤ⁊ hiᷤ qͥ ampliꝰ leserint uehementior re¬
fertur ultio: ut madianius qui per mulieres suas ple¬
rosq peccare fecerunt ex plebe iudeoꝵ. Unde. &di in
ppłm patrum iracuudia effusa est. & idõ factũ est. ut
nullum moyses uictor suꝑesse pateretur. gabaonitas
autem qui fraude magis quã bello temptauerant plebẽ
patrum. non expugnaret ibc. sed conditionis impositȩ.
afficeret inuria. syros uero heliseus quos obsidentes in ci¬
uitatẽ induxerat. momentar ia cecitate. ꝑfusos. cum quo
ingrederentur uidere non possintͥ. uolenti regi isrł ꝑcri¬
tere non adquiesceret aicens. N on ꝑcuties. quos ñ capti¬

Expanded text:
aut locus aut dies praelio, adversus justitiam putetur aut locus aut dies praelio, adversus justitiam putetur aut loco praevenire, aut tempore. Interest enim utrum aliquis pugna aliqua et conflictu gravi capiatur, an superiore gratia, vel aliquo eventu. Siquidem vehementioribus hostibus et infidis, et his qui amplius laeserint, vehementior refertur ultio; ut de Madianitis qui per mulieres suas plerosque peccare fecerant ex plebe Judaeorum, unde et Dei in populum patrum iracundia effusa est. Et ideo factum est ut nullum Moyses victor superesse pateretur : Gabaonitas autem qui fraude magis quam bello tentaverant plebem patrum, non expugnaret Jesus; sed conditionis impositae afficeret injuria . Syros vero Elisaeus, quos obsidentes in civitatem induxerat, momentanea caecitate percussos, ut quo ingrederentur videre non possent, volenti regi Israel percutere non acquiesceret dicens: Non percuties quos non capti
Abbreviated transcription (Latin):
tem nrãm adiuuat. excelsitatẽ tenet. ut suo iudicio om̃ia
subiecta habeat: opem aliis ferat. pecuniam conferat. offi¬
cia ñ abnuat. pericula suscipiat. aliena:.
is non cuperet hanc uirtutũ arcẽ
tenere. nisi prima auaritia infirmaret atq inflecte.¬
ret tant̾ȩ uirtutis uigorẽ: E tenim dum augere opes.
aggregare pecunias. occupare terras possessionib cupimꝰ
prestare diuitiis. iustitiȩ formam respuimꝰ. beneficientiã
cominunẽ amisimꝰ. Quomꝰ eium iustꝰ esse potest. qui stu
aet eripere alteri. qd̃ sibi querat: Potentiȩ quoq cupidi¬
tas. formã iustitię uirilẽ effeminat. Quomꝰ enĩ potest
palus interuenire. qui alios sibi subicere conat᷑ & infirmo
aduersum potentẽ opem ferre. qui ipse grauem liberta¬
ti affectat potentiam:
nec locis. nec ꝑsonis. nec temporib excipitur. quȩ
etiam hostib reseruat᷑. ut si constitutꝰ sit cum hoste

Expanded text:
tem nostrane adjuvat: excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia tem nostrane adjuvat: excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia subjecta habeat, opem aliis ferat, pecuniam conferat, officia non abnuat, pericula suscipiat aliena. 137. Quis non cuperet hanc virtutis arcem tenere, nisi prima avaritia infirmaret atque inflecteret tantae virtutis vigorem? Etenim dum augere opes, aggregare pecunias, occupare terras possessionibus cupimus, praestare divitiis; justitiae formam exuimus, beneficentiam communem amisimus. det eripere alteri, quod sibi quaerat? 138. Potentiae quoque cupiditas, formam justitiae virilem effeminat? Quomodo enim potest aliis intervenire, qui alios sibi subjicere conatur: et infirmo adversus potentes opem ferre, qui ipse gravem libertati affectat potentiam? nec locis, nec personis, nec temporibus excipitur, quae etiam hostibus reservatur; ut si constitutus sit cum hoste
Abbreviated transcription (Latin):
mulier formaretur. dictum est. de adam. Non ẽ inuent.
adintor similis illi. Adiumentũ enĩ homo. iusi de honi¬
ne habere non poterat. Ex om̃ib gͥ animantib nul¬
lum animal. simile: & ut absolute dicamꝰ. nullꝰ adiu¬
tor homini similis inuentꝰ est Muliebris gͥ sexus ad¬
uitor expectabatur. Ergo scđm dĩ uoluntatẽ. uł natu¬
rȩ copulam inuicẽ nobis esse auxilio debemꝰ: certare
officiis. uelut in medio om̃s utilitates ponere. & ut u̾bo
scripturȩ utar. adiumentũ ferre alter alteri. uł studio
uel officio. uel pecunia. uel oꝑib. uel quolibet mͦ: ut
inter nos societatis augeatur gr̃a. Nec quisqu̾a ab officio
uel ꝑiculi terrore reuocetur: sed om̃ia sua ducat. uel
bella suscipere grauia non formidauit: nec regis poten¬
tissimi trepidauit arma. nec barbaricȩ immanitatis
expauit ferociam: sed obiecit salutẽ suam. ut plebi
quȩ aliis potiꝰ nata qu̾a sibi. communitatẽ & societa¬

Expanded text:
mulier formaretur, dictum est de Adam: Non est inventus mulier formaretur, dictum est de Adam: Non est inventus adjutor similis illi ; adjumentum enim homo nisi de homine habere non poterat. Ex omnibus igitur animantibus nullum animal simile, et ut absolute dicamus, nullus adjutor hominis inventus est: muliebris igitur sexus adjutor exspectabatur. 135. Ergo secundum Dei voluntatem, vel naturae copulam, invicem nobis esse auxilio debemus, certare officiis, velut in medio omnes utilitates ponere, et ut verbo Scripturae utar, adjumentum ferre alter alteri, vel studio, vel officio, vel pecunia, vel operibus, vel quolibet modo; ut inter nos societatis augeatur gratia. Nec quisquam ab officio vel periculi terrore revocetur: sed omnia sua ducat, vel bella suscipere gravia non reformidavit, nec regis potentissimi trepidavit arma, nec barbaricae immanitatis expavit ferociam: sed abjecit salutem suam, ut plebi endor, quae aliis potius nata quam sibi, communitatem et societa
Abbreviated transcription (Latin):
aiunt placuisse stoicis. quȩ in terris gignantur om̃ia
ad usus hominum creari: homines autẽ hominũ causa
esse generatos. ut ipsi inter se aliis alii ꝓdesse possut.
Unde hoc. nisi de scripturis nr̃is dicendũ assũpserunt:
Moyses enuim scripsit: quia dixit ds̃. Faciamꝰ hominẽ.
ad iniaginem nr̃am. & scđm similitudinẽ: & habeat
potestatẽ piscium maris. & uolatiliũ celi. & pecoꝵ om̃i
um. repentiũ suꝑ terrã. Et dauid ait. O m̃ia subie.¬
cisti sub pedib eiꝰ: oues & boues uniuersas. insuꝑ & pe¬
cora campi. uolucres celi & pisces maris. Ergo om̃ia sub
nẽ esse generata. Hominẽ quoq hominis causa genera¬
tũ esse in libris moysi repperimꝰ: dicente dõ. Non ẽ bo¬
num hominẽ esse solum: faciamꝰ ei adiutoriũ sunile sibi.
Ad adiumentũ gͦ mulier data est uiro. quȩ generaret:
ut homo homini adiumento foret. D eniq antequam

Expanded text:
aiunt placuisse Stoicis, quae in terris gignantur, omnia aiunt placuisse Stoicis, quae in terris gignantur, omnia ad usus hominum creari: homines autem hominum causa esse generatos; ut ipsi inter se aliis alii prodesse possint. 133. Unde hoc, nisi de nostris Scripturis dicendum assumpserunt? Moyses enim scripsit, quia dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram et secundum similitudinem, et habeat potestatem piscium mamnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi: volucres coeli, et pisces maris . Ergo omnia subpropter hominem esse generata. 134. Hominem quoque hominis causa generatum esse in libris Moysi reperimus, dicente Domino: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile sibi . Ad adjumentum ergo mulier data est viro, quae generaret; ut homo homini adjumento foret. Denique antequam
Abbreviated transcription (Latin):
enim ratis diuditur in partes auas. iustitiam & beuest¬
cientiam: qũa candẽ liberalitatẽ & beuignitatẽ uocant.
Iustitia m ercesior uidetur: liberalitas gratior. Inla cen¬
suram tenet: ista bonitatẽ. Sed primũ ipsũ qd̾ putant
philosophi iustitiş munꝰ: apua nos excluditur. Dicunt.¬
enim illi eam primã esse iustitiȩ formã: ut nemini quis
noceat. nisi lacessitus iniuria. Qd̃ ȩuugłii auctoritate.
uacuatur. Uult enim scriptura. ut sit in nobis sp̃s filii
hominis: qui uenit conferre grãm. ñ inferre iniuriam
Deinde formã iustitiȩ putauerunt. ut quis communia
id est publica ꝓ publicis habeat: priuata ꝓ suis. ne hoc
quidem scđm naturã. Natura enim om̃ia om̃ib in com¬
mune ꝓfudit. Sic enim generari iussit om̃ia: ut pas¬
tus om̃ib communis esset & terra. Ergo foret om̃ium
quedam cominunis possessio. Natura gͥius cominune
generauit: usurpatio ius fecit priuatum. Quo in loco

Expanded text:
enim ratio dividitur in duas partes, justitiam et benefienim ratio dividitur in duas partes, justitiam et beneficentiam, quam eamdem liberalitatem et benignitatem vocant: justitia mihi excelsior videtur, liberalitas gratior: illa censuram tenet, ista bonitatem. 131. Sed primum ipsum quod putant philosophi justitiae munus, apud nos excluditur. Dicuntenim illi eam primam esse justitiae formam, ut nemini quis noceat, nisi lacessitus injuria: quod Evangelii auctoritate vacuatur ; vult enim Scriptura, ut sit in nobis spiritus Filii hominis, qui venit conferre gratiam, non inferre injuriam. 132. Deinde formam justitiae putaverunt, ut quis communia, id est, publica pro publicis habeat, privata pro suis. Ne hoc quidem secundum naturam, natura enim omnia omnibus in commune profudit. Sic enim Deus generari jussit omnia ut pastus omnibus communis esset, et terra foret omnium quaedam communis possessio. Natura igitur jus commune generavit, usurpatio jus fecit privatum. Quo in loco
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiȩ. Succedit quoq ut om̃ium genera ammariti¬
um congregabilia natura sint: primo generis sui as
forme consortib. tum etiã ceteris. ut boues uidemꝰ ar¬
mentis equos gregib. & maxime pares parib delecta¬
ri ceruos quoq ceruis. & plerũq hominib aduingi
lam de ꝓcreandi studio & sobolis. uł etiam geuerantiũ
Siquidem & fortitudo quȩ nel in bello tuet᷑ abarbaris
patriana. uł dõmi defendit infirmos. uł a latronib soci¬
os plena iustitiȩ sit: & scire quo consilio aefendat ato
te ac modestiȩ sit: & temꝑantia ipsa sine prudentia
modum sc̃ire ñ possit. oportunitatẽ noscere. & scđdm
mensuram redaere sit iustitiȩ: & in om̃ib istis mas¬
nanimitas necessaria sit. & quedam fortitudo mentis
plerumq & corporis. ut qͥs qd̃ uelit implere possit
Ustitia igitur ad societatẽ
geueris humani & communitatẽ ꝑfertur. Societatis

Expanded text:
prudentiae. Succedit quoque ut omnium genera animantiprudentiae. Succedit quoque ut omnium genera animantium congregabilia natura sint: primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam caeteris; ut videmus boves armentis, equos gregibus, et maxime pares paribus delectari: cervos quoque cervis, et plerumque 35 hominibus adjungi. Jam de procreandi studio et sobole, vel etiam generantium Siquidem et fortitudo quae vel in bello tuetur a barbaris patriam, vel domi defendit infirmos, vel a latronibus socios, plena sit justitiae: et scire quo consilio defendat atque tiae ac modestiae sit: et temperantia ipsa sine prudentia modum scire non possit: opportunitatem noscere, et secundum mensuram reddere, sit justitiae: et in omnibus istis magnanimitas necessaria sit, et quaedam fortitudo mentis, plerumque et corporis; ut quis quod velit, possit ustitia igitur ad societatem generis humani, et ad communitatem refertur. Societatis