comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uere didicisses. me tͥ docendũ libentissime tͣdem. S aliud est
discẽ. aliud uidĩ sibi didicisse. Si gͦ te didicisse arbit᷑ris qđ ad¬
huc nescis. ñ plane didicisti. s temere credidisti. qđ
bent᷑ audisti. & subrepgit tibi falsiloqͥũ. ꝑ suauiloqͥi
de origine parentũ tͣhi. Henĩ adhuc ab eis qͥ doc̃e id possunt.
existimo reqͥrendũ. S qͥa iste de hac re ita disseruit. ut ñ solũ
eã q̃ ad huc discitienda. ẽ. ñ solueret q̃stionẽ. uerũ etiã talia di¬
c̃et qͣ falsitatis ñ habeant dubitationẽ. Cũ enĩ uellet ꝓlure du.¬
bia. ausus .ẽ. dic̃e sine dubio reꝓbanda. An uͦ tu reꝓbare dubi¬
tabis. qđ cũ de aa̾ loq̃ret᷑. ñuis inqͥt aaͣm excar ne peccati c̃¬
tͣhere ualitudinẽ. ad qͣm uicissim sciͣficationẽ uideas transire

Expanded text:
uere didicisses! me tibi docendum libentissime traderem; sed aliud est uere didicisses! me tibi docendum libentissime traderem; sed aliud est discere, aliud uideri sibi didicisse. si ergo te didicisse arbitraris quod adhuc nescis, non plane didicisti, sed temere credidisti quod libenter audisti et subrepsit tibi falsiloquium per suauiloqude origine parentum trahi — hoc enim adhuc ab eis qui docere id possunt existimo requirendum —, sed quia iste de hac re ita disseruit, ut non solum eam, quae adhuc discutienda est, non solueret quaestionem, uerum etiam talia diceret, quae falsitatis non habeant dubitationem; cum enim uellet probare dubia, ausus est dicere sine dubio reprobanda. An uero tu reprobare dubitabis, quod, cum de anima loqueretur: non uis, inquit, animam ex carne peccati contrahere ualetudinem, ad quam uicissim s
Abbreviated transcription (Latin):
manutã sil tnepte laboret aam qͣm putat eẽ corporeã ranoica
mamissionb torporis. disputans de aa infantis des pura siẽis.
et a possionde sensib. de aputatis m̃bris corporisi absapale sectio
ne ptecũ s. cũ ullo potiꝰ agere debeo. Iili apꝑe insudandũ re. ut de¬
tionẽ reddãt dictoꝵ suoꝵ. ne de ope iuuenuis uelle sfrciogare ucle¬
cioe mutat e. senis. qđ autt̃ similitucdicos enoꝵ qͥreqẽ ut s sen¬
niis paurtat s cionie disputat uemre. ẽsequens ẽ. quidẽ ut h sen¬
tiant. qͥcũq animȩ ꝓpaginẽ destruunt. S nec illi qͥ hanc as-¬
truunt. ibi constituunt pondus assertionis suȩ. Uident enimet filios
parentũ dissimiles morib. qđ idõ fieri putant. qr et ipse unus
hõ.plerũq suis morib alios mores dissimiles habet. ñ utiq
aã alt̾a accepta. s uita meliꝰ uł indet̾iꝰ coͣmutata. lta dicunt
re si ħ te credis ab isto didicisse. qđ aa ñ sit extͣ duce. utinã id

Expanded text:
uam inepte laboret, animam, quam putat esse corpoream, vindicare a passionibus corporis, disputans de animae infantia, de paralyticis et oppressis animae sensibus, de amputatis membris corporis absque animae sectione, non tecum, sed cum illo potius agere debeo: illi quippe insudandum est, ut rationem reddat dictorum suorum; ne de opere juvenis velle fatigare videamur gravitatem senis. Quod autem similitudines moputat: consequens est quidem, ut hoc sentiant quicumque animae propaginem destruunt; sed nec illi qui hanc astruunt, ibi constituunt pondus assertionis suae. Vident enim et filios parentum dissimiles moribus: quod ideo fieri putant, quia et ipse unus homo plerumque suis moribus alios mores dissimiles habet, non utique anima altera accepta, sed uita in melius uel in deterius commutata. ita dicunt re si hoc te credis ab isto didicisse, quod anima non sit ex traduce, utinam id
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait inqͥunt nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex aqua & spũ ñ habebit salutẽ uel
uitã ȩt̃nã. Tantũ mͦ aut̃ dix̃. ñ intͣbit in regnũ dĩ: ad hoc par¬
li baptitandi s̃ ut sint etiã cũ xp̃o in regno dĩ. ubi ñ eri
si baptirati ñ fuerint. qͣmius & sine baptismo si paruuli moriant᷑¬
salutẽ uitã ꝙ etnã habituri sint. qm̃ nullo peccati uinculo obostricti
s. hier dicentes pͥmo nũꝙͣ explicant isti qͣ iusticia nullũ peceat uiu
hubens inago ał separet a regno di. Deinde iucleam lete lu dñs ibe
cistent. qm uis recte intelligentib sufficere debuertt ꝗđ clietã elt
Hii qł  Natꝰ fuerit denuo: ñ potest uidere regnũ dĩ oen qlirenatus

Expanded text:
lutem uel uitam aeternam\', tantummodo autem dixit: non intrabit in regnum dei, ad hoc paruuli baptizandi sunt, ut sint etiam cum Christo in regno dei, ubi non erunt, si baptizati non fuerint, quamuis et sine baptismo si paruuli moriantsalutem uitamque aeternam habituri sint, quoniam nullo peccati uinculo obstricti sunt. haec dicentes primo numquam explicant isti, qua iustitia nullum peccatum habens imago dei separetur a regno dei. deinde uideamus utrum dominus Iebaptizati, quamuis recte intellegentibus; sufficere debuerit, quod dictum est: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnu
Abbreviated transcription (Latin):
es pnlumine inqͥt abulau̾imꝰ. sic̃ et ipse ẽ in lumine. socieiatente
alio loco Si testimoniũ inqͥt hominũ accipimꝰ. testimoniũ si mai
insemetipso. Qui ñ credidit dõ. tñdacẽ fac̃ eũ. qr ñ eredidit
in testimoniũ qđ testificat᷑ ẽ. de filio suo. Etħ ẽ testimoniũ. quia
nitã etnã cledit nob̾ ds̃. et hȩc uita infilio eiꝰ ẽ. Qui habet filiũ.
habet uitã. qͥ ñ habet filiũ. uutã ñ habet. Nonsolũ gͥ regnũ celoꝵ.E
nec uitã pariuili habebunt. si filiũ ñ habebt̃. quẽ nͥ ꝑ haptismũ eiꝰ
habe ñ possunt. Itẽ alio loco. ln ħ inqͥt manifestꝰ ẽ. filiꝰ dĩ. ut sol¬
uat oꝑa diaboli. Nongͦ ꝑtinebt̃ paruuli ad grãm manifestatio.¬
nis filũ dĩ. si ñ in eqs soluat oꝑa diaboli. Lã nc̃ attende in hanc rẽ
pauli apłi testi monia tanto utiq plura qꝗͣnto plures epłas scrip¬
sit & qͣnto diligentiꝰ curauit cõm̃dare grãm dĩ. adũsus eos qͥ

Expanded text:
t. Quod si in lumine, inquit, ambulaverimus, sicut et ipse est in lumine, societatem haalio loco: Si testimonium, inquit, hominum accipimus, testimonium Dei majus in semetipso. Qui non crediderit Deo, mendacem facit eum; quia non credidit in testimonium quod testificatus est de Filio suo. Et hoc est testimonium, quia vitam aeternam dedit nobis Deus; et habet uitam; qui non habet filium, non uitam habet. non solum igitur regnum caelorum, sed nec uitam paruuli habebunt, si filium non habebunt, quem nisi per baptismum eius habere non possunt. item alio loco: in hoc, inquit, manifestatus est filius dei, ut soluat opera diaboli. non ergo pertinebunt paruuli ad gratiam manifestationis filii dei, si non in eis soluet opera diaboli. Iam nunc adtende in hanc rem Pauli apostoli testimonia tanto utique plura, quanto plures epistolas scripsit et quanto diligentius curauit commendare gratiam dei aduersus eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑ oꝑa eiꝰ. Qui aut̃ fac̃ ueritatẽ. uenit ad lucẽ ut manifestentur
eiꝰ oꝑa. qͥa in dõ s̃ facta. Nõc usq est adrẽ de qͣ querimꝰ ꝑtinens totꝰ
sermo ille contextꝰ. deinceps in aliud narrator abscedit. Cũ ergo
nichodemꝰ quȩ dicelunt᷑ ñ intelligeret. quesiuit adño qͦmͦ possent
ista fieri. Uideamꝰ qͥd dñs ad hoc respondeat. ꝓfecto enĩ si ad int̾¬
rogata respondere dignabit᷑. qͦmͦ possunt hȩc fieri : Hoc dicturꝰ¬

Expanded text:
lucem, ut manifestentur eius opera, quia in deo sunt facta. huc usque est ad rem, de qua quaerimus, pertinens totus sermo ille contextus; deinceps in aliud narrator abscedit. Cum ergo Nicodemus quae dicebantur non intellegeret, quaesiuit a domino, quomodo possent ista fieri. uideamus quid dominus ad hoc respondeat. profecto enim si ad interrogata respondere dignabitur: \'quomodo possunt
Abbreviated transcription (Latin):
bene uti malo. cũ sit utrũq bonũ. ita qͣ dat uirginẽ suã bene faẽ. et qͥ
nͣdat nuptũ meliꝰ fac̃. De qͣ qͣstione multo ub̾ius et multo sufficientiꝰ
uob libris uno de bono c̃uigali. altero de scã uirginitate. c̃
bonũ defendant c̃cupiscentię malũ. qͥ carnẽ et sangume̾ p̾uaricato.¬
res adũsus carnẽ et sanguinẽ redẽptoris extollunt. Non erigant᷑ in
suꝑbia erroris alieni. de qͦrũ paruula ętate nob̃ dedit dñs humilitatis
exẽplũ. Solꝰ sine peccato natꝰ. ẽ. quẽ sine uirili cõplęxu. ñ c̃cupiscentia
carnis s oboedientia m̃tis uirgo c̃cepit. Sola nr̃o uulneri mȩdicinã
parere potuit. q̃ ñ ex peccati uulñe germ̃ piȩ ꝓlis emisit. Iã nunc
scrutem᷑ diligentiꝰ qͣntũ adiuuat dñs etiã ipsũ euangłu capitulum

Expanded text:
bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum melius facit. de qua quaestione multo uberius et multo sufficientius in duobus libris, uno De bono coniugali, altero de sancta uirginitate, qbonum defendant concupiscentiae malum, qui carnem et sanguinem praeuaricatoris aduersus carnem et sanguinem redemptoris extollunt, non erigantur in superbia erroris alieni, de quorum paruuln aetate nobis dedit dominus humilitatis exemplum. solus sine peccato natus est, quem sine uirili complexu non concupiscentia carnis, sed oboedientia mentis uirgo concepit; sola nostro uulneri medicinam parere potuit, quae non ex peccati uulnere germen piae prolis emisit. Iam nunc scrutemur diligentius, quantum adiuuat dominus, etiam ipsum euangelii capitulum
Abbreviated transcription (Latin):
bidine foetaret᷑. Bonũ gͦ c̃iugii. ñ .̃. feruor c̃cupiscentię. s qͥdã licitus
et honestꝰ illo feruore utendi modus ꝓpagandȩ ꝓli. ñ explendȩ libidini
exurgit. neq cũ mens uoluerit ẽqͥescit. hẽ. malũ peccati. in qͦ nascitur
õis hõ. Cũ aut̃ ab illicitis corruptionib refrenat᷑. & ad sola gen̾is huma¬
ni supplem̃ta ordinate ꝓpaganda ꝑmittit᷑. hẽ. bonũ c̃iuigii. ꝑ qđ ordi¬
nata societate nascit᷑ hõ. S nemo renascit᷑ in xp̃i corpore. nisi prius
nascat᷑ in peccati corpore. Sic̃ aut̃ bono male uti malũ .ẽ. sic inalo be¬
ne iti bonũ. ẽ. Duo gͥ hȩc bonũ et malũ. & alia duo. usus bonꝰ et usus
malꝰ. sibimet adiuncta quatuor differentias faciunt. Bene utit᷑ bono
c̃tinentiã dedicans dõ. Male utit᷑ bono. c̃tinentiã dedicans idolo.
Male utit᷑ malo. c̃cupiscentiam relaxans adulterio. Bene utit᷑ malo.
c̃cupiscentiã restringens conubio. Sic̃ gͦ meliꝰ. ẽ. bene utibono. quam

Expanded text:
bidine fetaretur. Bonum ergo coniugii non est feruor concupiscentiae, sed quidam licitus et honestus illo feruore utendi modus propagandae proli, non explendae libidini rgit neque cum mens uoluerit conquiescit, hoc est malum peccati, cum quo nascitur omnis homo. eunt autem ab inlicitis corruptionibus refrenatur et ad sola generis humani supplementa ordinate propaganda permittitur, hoc est bonum coniugii, per quod ordinata societate nascitur homo. sed nemo renascitur in Christi corpore, nisi prius nascatur in peccati corpore. sicut autem bono male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adiuncta quattuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dedicans deo, male utitur bono continentiam dedicans idolo; male utitur malo concupiscentiam relaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam
Abbreviated transcription (Latin):
dit .e ꝓ peccatis nr̃is. Qui totꝰ ꝓphetiȩ locꝰ ap̃ esaiã. qͦq ꝑ philippun
sibi exposito spado ille candacis reginȩ in eũ credidit. Alide quotiens
ħ ipsũ cõm̃det. & tãꝗͣ suꝑbis nescio qͥb uł c̃tentiosis identidẽ incul.¬
cet. Homo inqͥt in plaga. et qͥ sciat ferre infirmitates. ꝓpt quod
et aũtit se. facies eiꝰ inuiriata.ẽ. nec magnis estimata .ẽ. bic infir-¬
itates nr̃as portat. &.ꝓ nob̃ in dolorib.ẽ. & nos existima¬

Expanded text:
aditus est pro peccatis nostris. qui totus prophetiae locus apud Esaiam, quo per Philippum aditus est pro peccatis nostris. qui totus prophetiae locus apud Esaiam, quo per Philippum sibi exposito spado ille Candacis reginae in eum credidit, uide quotiens hoc ipsum commendet et tamquam superbis nescio quibus uel contentiosisidentidem inculcet. homo, inquit, in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. hic infirmitates nostras portat et pro nobis in dolorib
Abbreviated transcription (Latin):
in eis. Non merita eoꝵ. s uoluntates meas. Nã illoꝵ qͥd. nͥ qđ sequi-¬
e: Multiplicatȩ sinfirmitates illoꝵ. Supͣ qđ infirmi exant : adħ et
lex subintrauit. ut abundaret delictũ. S qͥd adiungit: Postea accele¬
rauer᷑. Multiplicatis infirmitatib haẽ. abundante delicto. alacriꝰ
medicũ q̃sier̃. ut ubi abundauit peccatũ. suꝑ abundaret grã. Denuq
ñ ẽgregabo inqͥi cͣuenticła eoꝵ de sanguinib qm multis sacrificioꝵ
sanguinib cũ pͥmũ intab̾nał̾m uł intẽplũ c̃gregarent᷑. c̃uincebant᷑
potiꝰ peccatores ꝗͣ mundabant᷑. Non gͦ iã inqͥt de sanguinib ẽgre
gibo c̃uenticła eoꝵ. Unꝰ enĩ sanguis ꝓ multis dat᷑ .ẽ. qͦ ueracit mun¬
filu diaboli. ĩ mundi. peccatores. ĩpii. pꝰea uͦ filu dĩ hõi nouo. nom̃ no¬
uũ canticũ nouũ ꝑtestam̃tũ nouũ. Non sint ingrati hões gr̃e dĩ. pu¬
silli cũ magnis. a minore usq ad maiorẽ. Totiꝰ eccłiȩ uox.ẽ Frraui sic̃

Expanded text:
meas. namillorum quid nisi quod sequitur? multiplicatae sunt infirmitates eorum, supra quod infirmi erant. ad hoc et lex subintrauit, ut abundaret delictum. sed quid adiungit? postea adcelerauerunt. multiplicatis infirmitatibus, hoc est abundante delicto, alacrius medicum quaesierunt, ut, ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. denique: non congregabo, inquit, conuenticula eorum de sanguinibus, quoniam multis sacrificiorum sanguinibus, cum prius in tabernaculum uel in templum congregarentur, conuincebantur potius peccatores gabo conventicula eorum : » unus enim sanguis pro multis datus est, quo veraciter munfilii diaboli; immundi, peccatores, impii, postea vero Filii Dei. Homini novo, nomen novum, canticum novum, per Testamentum Novum. Non sint ingrati homines gratiae Dei, pusilli cum magnis, a minore usque ad majorem. Totius Ecclesiae vox est: « Erravi sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ta nr̃a ꝑtulit in corpore suo suꝑ lignũ. ut a peccatis separati cũ iusticia ui¬
uamꝰ. cuiꝰ cicatricib sanati sumꝰ. infirmi cũ e̾ẽmꝰ. tãꝗͣ pecora errantia.
et sana doctrina putauit exceptũ a gr̃a remissionis peccatoꝵ. nec ẽe̾ pos-¬
se alicui p̃t̾ regnũ eiꝰ ęt̃nã salutẽ. Hȩc enĩ parata .ẽ. reuelari in tpͣr no-¬
uissimo. hẽ. in resur rectione mortuoꝵ ꝑtinentiũ ñ ad mortẽ et̾nã. quȩ

Expanded text:
ta nostra pertulit corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uita nostra pertulit corpore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uiuamus, cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus tamquam pecora errantia. et sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resu
Abbreviated transcription (Latin):
re illũ de plaga. Si deditis uos ob delicta ur̃a aa̾m ur̃ãm. uidebitis sem̃
longissimȩ uitȩ. & uult dñs auferre dolorib ãam eiꝰ. ostende illi lucẽ.
et fugare ꝑ sensũ. iustificare iustũ bene seruientẽ plurib. et peccata il¬
loꝵ ipse sustinebit. Propt̾ea ipse hereditabit cõplures. et fortiũ parciet᷑
spolia. ꝓpt᷑ qđ tradita.ẽ. ad mortẽ aã eiꝰ. et int̾ iniquos estimatꝰ ẽ. & ipse
peccata mul toꝵ sustinuit. et ꝓpt̾ iniqͥtates eoꝵ traditꝰ.ẽ. Attende
etiã illud eiꝰdẽ ꝓpħȩ. qđ de se cõpletũ lectoris etiã functꝰ officio. in sy¬
re humilib misit me. ut refrigerent qͥ in p̾ssura cordis s. p̃dicare cap¬
tiuis remissionẽ & cetis uisũ. Om̃s gͦ agnoscamꝰ nec ullus exceptꝰ sit eoꝵ
qͥ uolumꝰ corpori eiꝰ herere. ꝑ eũ in ouile eiꝰ intͣre. ad utã et salutẽ qͣm
suis ꝓmisit ꝑpetuã ꝑtin̾e. Om̃s inꝗͣ agnoscamꝰ eũ qͥ peccatũ ñ fec̃. et pecca-¬

Expanded text:
re illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, "ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit complures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimata est, et ipse pecem prophetae, quod de se completum lectoris etiam functus officio in sy euangelizare humilibus, misit me, ut refrigerent qui in pressura cordis sunt, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum. omnes ergo agnoscamus nec ullus exceptus sit eorum, qui uolumus corpori eius haerere, per eum in ouile eius intrare, ad uitam et salutem, quam suis
Abbreviated transcription (Latin):
firmatꝰ.ẽ. ꝓpt̾ inqͥtates nr̃as. erudicio pacis nr̃ȩ in liuore eiꝰ sanati sumꝰ.
Om̃s ut oues errauimꝰ. & dñs tradidit illũ ꝓpeccatis nr̃is. & ipse qm̃ ma
le tͣctat᷑. ẽ. ñ aꝑuit os. ut ouis ad ĩmolandũ ductꝰ ẽ. et ut agnꝰ ante eũ qͥse
tondet fuit sine uoce. sic ñ aꝑuit os suũ. In humilitate sublatũ. ẽ. uidiciũ
eiꝰ. gen̾ationẽ eiꝰ qͥs enarrabit: Qm̃ tollet᷑ de t̾ra uita eiꝰ. ab unqͥtatib po

Expanded text:
. "omnes ut oues errauimus et dominus tradidit ilium pro peccatis nostris. et ipse quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est, et ut agnus ante eum qui se tonderet fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabi
Abbreviated transcription (Latin):
de õi gente et lingua. et popło et nacione. Itẽ in actib apłoꝵ. incȩp¬
torẽ uitȩ petrus apłs dix̃ esse dũm iħm. increpans uideos qđ oc-¬
idissent eũ. ita loquens. Uos aut̃ sc̃m et iustũ onerastis.
qͥ factꝰ.ẽ. in caput angłi. Non ẽ. enĩ aliud nom̃ sub cęlo datũ hõib.
uatorẽ exaltauit gła sua. dare poenitentiã isrł. et remissionẽ pec¬
hunc uob̃ remissio peccatoꝵ adnuntiat᷑ ab oĩb quib ñ potuistis
in lege mo ẏsi iustificari. In h õis credens iustificat᷑ ħ tanto ag-¬
gere testimonioꝵ cuiꝰ adũsꝰ ueritatẽ dĩ elatio ñ p̾mat᷑. Et multa
quidẽ alia repꝑiripossunt. s et finiendi huiꝰ oꝑis cura ñ neglegent᷑

Expanded text:
de omni gente, et lingua, et populo, et natione . 52. Item in Actibus Apostolorum, incepde omni gente, et lingua, et populo, et natione . 52. Item in Actibus Apostolorum, inceptorem uitae Petrus apostolus dixit esse dominum Iesum increpans ludaeis, quod occidissent eum, ita loquens: uos autem sanctum et iustum onerastis et qui factus est in caput anguli. non est enim aliud nomen sub caelo datum hominibus, uatorem exaltauit gloria sua, dare paenitentiam Israhel et remissionem pechunc uobis remissio peccatorum annuntiatur; ab omnibus quibus non potuistis in lege Moysi iustificari, in hoc omnis credens iustificatur. Hoc tanto aggere testimoniorum cuius aduersus ueritatem dei elatio non prematur? et multa quidem alia repperiri possunt, sed et fin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓipsis. Talẽ enĩ decebat hab̾e nos pͥncipẽ sacerdotũ. iustũ. sine ma
cła. in c̃taminatũ. separatũ a peccatorib. altiorẽ a cęlis factũ. ñ haben¬
tẽ cotidianã necessitatẽ sic̃ pͥncipes sacerdotũ. pͥmũ ꝓsius peccatis
sic̃ pͥnceps sacerdotũ intrat in scã in anno semel cũ sanguine alieno.
Ceterũ oportebat eũ sepiꝰ pati a mundi cͣstitutione. Nc̃ aut̃ semel in
xtremitate scłoꝵ. ad remissionẽ peccatoꝵ ꝑsacrificiũ suũ¬
tꝰ.ẽ. Et sic̃ constitutũ.ẽ. hõib semel tantũ mori. & pꝰ h uidiciũ. sic et
xp̃s semel oblatꝰ. ẽ. ut multoꝵ peccata portaret. scdõ sine peccatis
apparebit eis qͥ eũ sustinent ad salutẽ. Apocalipsis etiã ioħis. has lau-¬
des xp̃õ ꝑ canticũ nouũ testat᷑ offerri. Dignꝰ es acciꝑe librũ et ape¬
rire signacda eiꝰ. qm̃ occisus es. et redemisti nos dõ in sanguine tuo.

Expanded text:
pro ipsis. talem enim decebat habere nos princpro ipsis. talem enim decebat habere nos princum, non habentem quotidianam necessitatem, sicut principes sacerdotum, primum pro suis peccatis sicut princeps sacerdotum intrat in sancta, in anno semel cum sanguine alieno. Caeterum oportebat eum saepius pati a mundi constitutione: nunc autem semel in extremitate saeculorum ad remissionem peccatorum per sacrificium suunstitutum est hominibus semel tantum mori, et post hoc judicium: sic et Christus semel oblatus est, ut multorum peccata portaret; secundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustinent, ad salutem . 51. Apocalypsis etiam Joannis has laudes Christo per canticum novum testatur offerri: Dignus es accipere librum, et aperire signacula ejus; quoniam occisus es, et redemisti nos Deo in sanguine tuo,
Abbreviated transcription (Latin):
de unuisoꝵ ꝑ quẽ fec̃ & scła. Quicũ sit splendor glȩ et
sigura sustantiȩ eiꝰ. gerens qͦq õia uerbo uirtutis suę purgacio. p̃e¬
ne aͣ se factã. sedet addext̾ã maiestatis in excelsis. & pꝰ pauca. Si
uistã accepit mercedis retributionẽ. qͦmͦ nos effugiemꝰ. si tantã ne-¬
glexerimꝰ salutẽ. Et alio loco. Propt̾ea eͦ p̾ueri cõmunicauer sanQx¬
guini et carni. et ipse ꝓpe modũ eoꝵ participauit. ut ꝑ mortẽ eua.¬
cuaret eũ qͥ potestatẽ habebat mortis. idẽ. diabolũ. et lib̾aret eos
qͥ timore mortis ꝑ totã uitã rei erant seruitutis. & paulopꝰ. Unde de
neamꝰ in qͥt c̃fessionẽ. ñ enĩ habemꝰ sacerdotẽ qͥ ñ possit cõpati infirmi¬
tatib nr̃is. & enĩ exꝑtꝰ. ẽ. oĩa scdm similitudinẽ sine peccato. Et alio
loco. Intransgressibile inqͥt habet sacerdociũ. unde et saluos pfic̃e
potest eos qͥ adueniunt ꝑ ipsũ addm̃. sẽꝑ uiuens ad int̃pellan dũ

Expanded text:
 sit splendor gloriae et figura substantiae eius gerens quoque omnia uerbo uirtutis suae purgatione peccatorum a se facta sedet ad dexteram maiestatis in excelsis. et post pauca: si boedientia iustam accepit mercedis retributionem, quo- . modo nos effugiemus tantam neglegentes salutem? et alio loco: propterea ergo pueri communicauerunt sanguini et carni et ipse propemodum eorum participauit, ut per mortem euacuaret eum qui potestatem habebat mortis, id est diabolum, et liberaret eos qui timore neamus, inquit, confessionem: non enim habemus sacerdotem qui non possit compati infirmitatibus nostris; etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato. et alio loco: intransgressibile, inquit, habet sacerdotium. unde et saluos perficere potest eos qui adueniunt per ipsum ad deum, semper uiuens ad interpellandum
Abbreviated transcription (Latin):
maomis nͥ quidiscunt. Nontam̃ om̃s qͥ nascunt᷑ litteras diseure rio cuu¬
uis claret qͥđ et illic recte dictũ ẽ. om̃s excipit. p̃t cuiꝰ mauꝰ nemo nas¬
cit᷑. dhic recte dictũ ẽ. om̃s docet. pt cuiꝰ macisteriũ nemo discati
onsicdatis aut̃ oĩb diuinis teftimonus q̃ cõmemoraui. siue singi lati
li nememoraui. nichil inuenit᷑ nͥ qđ uniu̾sa ȩccła tenet q̃ adũsuis
bani psanas donuit ates uigilare debet om̃em hõem separari aclõ. niqͥ
ciudentib posse. Non gͦ rec̃ciliari nͥ peccatoꝵ remisione. ꝑunã gẽam
misericordissimi saluatoris. ꝑ unã uictimã uerissumi sacerdotis. ac
sciomis filios mulieris q̃ serpenti credidit ut libidine corrũpetur. ñ¬

Expanded text:
isi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nemo discit\'. Consideratis autem omnibus diuinis testimoniis, quae commemoraui sine singillatim lia non commemoraui, nihil inuenitur nisi, quod uniuersa ecclesia tenet, quae aduersus omnes profanas nouitates uigilare debet, omnem hominem separari a deo, nisi qui cludentibus posse. Non ergo reconciliari nisi peccatorum remissione, per unam gratiam misericordissimi Salvatoris, per unam victimam verissimi sacerdotis; ac sic omnes filios mulieris quae serpenti credidit, ut libidine corrumperetur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. euacuantis qͥdẽ mortẽ. illuminantis aut̃ uitã et incorruptio¬
płm abundantẽ. emulatorẽ bonoꝵ oꝑũ. Etalio loco. Cũ aut̃ berig¬
et renouationis sp̃s sci. quẽ ditissime effudit suꝑnos. ꝑiħ̾m xpm̃sal
gi qͦsdã huc nr̃ȩ de baptismo paruuloꝵ sententiȩ ẽtͣria sentientes.
etiã qͥbdã opinionib suis testẽ adhib̾e uoluisse. Magisq me
mouet auctoritas ȩcdiarũ orientaliũ. ꝗͣ hanc etiã in canonicis ha¬
bent. qͣnta ꝓ nob̾ testimonia c̃tineat adũtendũ. ẽ In ipso eiꝰ exor.¬
dio segit᷑: multis partib et multis modis olĩ ds̃ locutꝰ. ẽ patrib in

Expanded text:
i, euacuantis quidem mortem, inluminantis autem uitam et incorruptiopulum abundantem, aemulatorem bonorum operum. et alio loco: cum autem beniget renouationis spiritus sancti, quem ditissime effudit super nos per lesum Chgi quosdam huic nostrae de baptismo paruulorum sententiae contraria sentientes etiam ipsam quibusdam opinionibus suis testem adhibere uoluisse magisque me mouet auctoritas ecclesiarum orientalium, quae hanc etiam in canonicis habent, quanta pro nobis testimonia contineat aduertendum est. in ipso eius exordio legitur: multis partibus et
Abbreviated transcription (Latin):
sibile erat legi in qͦ infirmabat᷑ ꝑ carnẽ. ds̃ filiũ suũ misit in si-¬
militudine carnis peccati. & de peccato dãnauit peccatũ incar-¬
ne. Dicant qͥ audent oportusse nasci. xp̃m in similitudine car.¬
nis peccati. nͥ nos nati essemꝰ in carne peccati. Itẽ ad corinthios.
Tradidi enĩ uob̃ in pͥmis inqͥt. qđ et accepi. Qr xp̃s mortuus est
ꝓpeccatis nr̃is. scđm scripturas. Itẽ ad eosdẽ corinthios in scda.
Caritas enĩ xp̃i cõpellit nos udicantes h. qm̃ unꝰ ꝓ õĩb mortuusẽ.¬

Expanded text:
 carnem, Deus Filium suum misit in similitudine carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in carne . Dicant qui audent, oportuisse nasci Christum in similitudine carnis peccati, nisi nos nati essemus in carne peccati. 44. Item ad Corinthios: Tradidi enim vobis in primis, inquit, quod et accepi, quia Christus mortuus est pro peccatis nostris secundum scripturas. item ad eosdem Corinthios in secunda: caritas enim Christi conpellit nos iudicantes hoc, quoniam unus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ iusticationẽ nrãm. & paulo pꝰ. Si enĩ xp̃s inqͥt eũ infirmi
essemꝰ. adhuc uixta tẽpꝰ ꝓ impus mortuus est. & alibi. Scimꝰ
inqͥt qr lex sp̃alis .ẽ. ego aut̃ carnalis sũ. uenundatꝰ sub pecca-¬
to. Qđ enĩ operor ignoro. Non enĩ qđ uolo ħago. s qđ odi il
lud facio. Si aut̃ qđ nolo ħ facio. c̃sentio legi qm̃ bona. Nunc
aut̃ iã ñ ego oꝑor illud. s id qd̃ in me habitat peccatũ. Scio enim
qr ñ habitat in me.ħ.ẽ. in carne mea bonũ. Uelle enĩ adiacet mͥ.¬

Expanded text:
ostram . Et paulo post: Si enim Christus, inquit, cum infirmi essemus adhuc juxta tempus, pro impiis mortuus est . Et alibi: Scimus, inquit, quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato. Quod enim operor ignoro: non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo hoc facio, consentio legi, quoniam bona. Nunc autem non jam ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Scio enim quia non habitat in me, id est, in carne mea bonum: nam velle adjacet m
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ inmortalẽ. et intͤaminatã. florentẽ. seruatã incęlis. uob̾
qͥ in ueritate dĩ c̃ũsamini ꝑfidẽ in salutẽ paratã. palã fieri in tẽ¬
pore nouissimo. Et paulo pꝰ. Inueniamini inqͥt in laudẽ et hono¬
rẽ iħu xp̃i quẽ ignorabatis. in quẽ mͦ ñ uidentes creditis. quẽ cũ ii-¬
ditis. exultabitis gaudio inenarrabili et honorato. ꝑcipientes tes¬
tamtũ fidĩ. salutẽ aarũ ura tũ. Itẽ alio he i adoptudone. qͥt

Expanded text:
 in caelis uobis, qui in ueritate dei conuersamini per fidem in salutem paratam palam fieri in tempore nouissimo. et paulo post: inueniamini, inquit, in laudem et honorem Iesu Christi, quem ignorabatis, in quem modo non uidentes creditis, quem cum uideritis exultabitis gaudio inenarrabili et honorato gaudio percipientes testamentum fidei, salutem animarum uestrarum. item alio loco: uos aut
Abbreviated transcription (Latin):
is aut̃ nesciat crede e̾eᷤ infantib baptizari. ñ credẽ aut̃ ñ
tari.  Ex ioħis aut̃ euangłio ꝗͣuis iã ñnulla posuerimꝰ. attende eti¬
ã ista. loħs baptista de illo. Ecce agnꝰ dĩ. ecce qͥ tollit peccatamum-¬
di. & ipse de se ipso. Qui de oiub meis s̃. uocẽ meã audiunt. et
ego noui illas et secunt᷑ me. ego uitã etͣnã do illis. et ñ ꝑibunt
in ȩt̃nũ. Quia gͦ de ouib eiꝰ ñ ẽẽ incipiunt paruuli nͥ ꝑ baptis.¬
niũ. ꝓfecto si ħ ñ accipuint ꝑibunt. uitã enĩ ȩt̾nã qͣm suis dabit
ouib ñ habrbunt. Itẽ alio loco. ego sũ uia. et ueritas et uita. le-¬
mo uenit ad patrẽ. nͥ ꝑ me. Hanc doctrinã suscipientes apłi. uide
qͣnta c̃testatione declarent. Petrus in pͥma epła. Benedictꝰ est

Expanded text:
 nesciat credere esse infantibus baptizari, non credere autem non baptizari? ex Iohannis autem euangelio quamuis iam nonnulla posuerimus adtende etiam ista. Iohannes Baptista de illo: cccc agnus dei, ecce qui tollit peccata mundi; et ipse de se ipso: qui de ouibus meis sunt uocem meam audiunt, et ego noni illas et secuntur me; et ego uitam aeternam do illis et non peribunt in aeternum. quia ergo de ouibus eius non esse incipiunt paruuli nisi per baptismum, profecto, si hoc non accipiunt. peribunt; uitam enim aeternam, quam suis dabit ouibus, non habebunt. item alio loco: ego sum uia, ueritas et uita; nemo uenit ad patrem nisi per me. Hanc doctrinam suscipientes apostoli uide quanta contestatione declarent. Petrus in prima epistola: benedictus est
Abbreviated transcription (Latin):
ta. et relictis nonaginta nouẽ qͣsita et inuenta. ħ et de dragma ꝗͣ
ꝑierat ex decẽ. Unde oportebat ut dic̃ pͣdicari in nomine eiꝰ poeni-¬
tentiã et remissionẽ peccatoꝵ in om̃s gentes. incipientib ab ieru-¬

Expanded text:
ta, et relictis nonaginta novem quaesita, et invento hoc et de drachma, quae ta, et relictis nonaginta novem quaesita, et invento hoc et de drachma, quae perierat ex decem . unde oportebat, ut dicit: « praedicari in nomine ejus poenitentiam, et remissionem peccatorum in omnes gentes incipientibus ab
Abbreviated transcription (Latin):
sionis et reconciliacionis beneficio q̃ fit ꝑ mediatorẽ ñ opꝰ habent.
oportet eos egere illis bene ficuis mediatoris. ut abluti ꝑ sacram̃tũ
caritatẽ q fideliũ. ac sic incorporati xp̃i corpori qđ .ẽ. eccłia
rec̃cilient᷑ dõ. ut in illo uiui. ut salui. ut lib̾ati. ut redẽpti. ut il¬
luminati fiant: unde. nͥ a morte. uitus. reatu. subiectione. tene¬
bris peccatoꝵ.: Quȩ qmͣ nulla in ea etate ꝑ suã uitã ꝓpͥã cõmi¬
ser̃. restat originale peccatũ Hȩc ratioti. natio tc̃ erit fortior.
cũ ea q̃ ꝓmisi testimonia multa ẽgessero. lã supͣ posuimꝰ. ñ ue¬
ni uocare iustos s peccatores. ltẽ cũ ad zacheũ esset ingressus.
hodie inqͥt salus domui huic facta ẽ. qmͣ &e iste filiꝰ. ẽ. abrahȩ. Ne-¬
nit enĩ filiꝰ hõis querere. et saluare qđ perierat. Hoc & de oue ꝑdi¬

Expanded text:
sionis et reconciliationis beneficio, quae fit per mediatorem, non opus habent. sionis et reconciliationis beneficio, quae fit per mediatorem, non opus habent. oportet eos egere illis beneficiis mediatoris, ut abluti per sacramentum earitatemque fidelium ac sic incorporati Christi corpori, quod est ecclesia. reconcilientur deo, ut in illo uiui, ut salui, ut liberati, ut redempti, ut inluminati fiant. unde. nisi a morte, uitiis, reatu, subiectione, tenebris peccatorum? quae quoniam nulla in ea aetate per suam uitam propriam commiserunt, restat originale peccatum. Haec ratiocinatio tunc erit fortior, cum ea quae promisi testimonia multa congessero. iam supra posuimus: non ueni uocare iustos, sed peccatores. item cum ad Zaccheum eomui huic facta est, quoniam et iste filius est Abrahae. Venit enim filius hominis quaerere et salvare quod perierat . » Hoc de ove perdi
Abbreviated transcription (Latin):
dñm iħm xp̃m ñ aliã ob causã in carne uenisse. ac forma serui ac¬
cepta. factũ oboedientẽ usq ad mortẽ crucis. nͥ ut hac dispensatio
tis. caput.ẽ ad capescendũ regnũ cȩloꝵ uiuificaret. saluos fac̃et.
ib̾aret. redimeret. illuminaret. qͥ priꝰ fuissent in peccato
langorib. seruitute. captiuitate. tenebris c̃stituti sub potestate
diaboli pͥncipis peccatoꝵ. ac sic fieret mediator dĩ et hominum.
ꝑquẽ pꝰ inimicicias impietatis nr̃ȩ illiꝰ grẽ pace finitas rec̃ciliare¬
m᷑ dõ in ȩt̾nã uitã. ab ęt̾na morte q̃ talib ĩpendebat erepti. ħ
enĩ cũ abundantiꝰ apparuerit. c̃sequens erit. ut ad istã xp̃i dis
lute. lib̃atione. redẽptione. illuminatione ñ indigent. Et qm̃ ad
hanc ꝑtinet baptismꝰ qͦ. xp̃o c̃ sepeliunt᷑. ut incorporent᷑ illi m̃¬
bra eiꝰ. hẽ. fideles eiꝰ. ꝓfecto nec baptismꝰ. ẽ. necessariꝰ eis. qͥ illo remis¬

Expanded text:
m Christum non aliam ob causam in carne uenisse ac forma serui accepta factum oboedientem usque ad mortem crucis, nisi ut hac dispensationtis caput est ad capessendum regnum caelorum, uiuificaret, saluos faceret, liberaret, redimeret, inluminaret, qui prius fuissent in peccatorum morte, languoribus, seruitute, captiuitate, tenebris constituti, sub potestate diaboli principis peccatorum, ac sic fieret mediator dei et hominum, per quem post inimicitias impietatis nostrae illius gratiae pace finitas reconciliaremur deo in aeternam uitam ab aeterna morte quae talibus inpendebat erepti. hoc enim cum abundantius apparuerit, consequens erit, ut ad istam Christi dlute, liberatione, redemptione, inluminatione non indigent. r et quoniam ad hanc pertinet baptismus, quo Christo consepeliuntur, ut incorporentur illi membra eius, hoc est fideles eius, profecto nec baptismus est necessarius eis, qui illo remis
Abbreviated transcription (Latin):
Quãuis in greco ita sit positũ. ut possit intelligi etiã lum̃ ipsũ ueni-¬
ens in hunc mundũ. tam̃ si hõem uenientẽ in hunc mundũ necesse
.ẽ. accipi. aut simplicit̾ dictũ arbitror sic̃ multa in scripturis reperi-¬
unt᷑. quib etiã detractis nichil sententiȩ minuat᷑. aut si ꝓpt̾ aliquam
distinctionẽ additũ ẽẽ credendũ.ẽ. fortasse ħ dictũ ẽ. ad discernen¬
cdã spãlẽ illuminationẽ ab ista corporali. q̃ siue ꝑcęli lłmuinaria siue
qͥbq ignib illuminat ocłos carnis. ut hõem int̃iorẽ dixerit uenien-¬
tẽ in hunc mundũ. qr ext̾ior corporeus ẽ. sic̃ hic mundꝰ. tãꝗͣ di-¬
ceret illuminat omẽm hõem uenientẽ in corpꝰ. scđ̃m illud qđ sc̃rip

Expanded text:
quamvis in graeco ita sit positum, ut possit etiam intelligi lumen ipsum veniquamvis in graeco ita sit positum, ut possit etiam intelligi lumen ipsum veniens in hunc mundum: tamen si hominem venientem in hunc mundum, necesse est accipi, aut simpliciter dictum arbitror, sicut multa in Scripturis reperiuntur, quibus etiam detractis nihil sententiae minuatur; aut si propter aliquam distinctionem additum esse credendum est, fortasse hoc dictum est, ad discernendam spiritalem inluminationem ab ista corporali, quae siue per caeli luminaria siue quibusque ignibus inluminat oculos carnis, ut hominem interiorem dixerit uenientem in hunc mundum, quia exterior corporeus est, sicut hic mundus, tamquam diceret: \'inluminat omnem hominem uenientem in corpus\' secundum illud quod scri
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. Idõ dictũ ẽ. qr nullus hominũ illuminat᷑. nͥ illo lumine
ueritatis. qđ ds̃. ẽ. ne qͥsꝗͣ putaret ab eose illuminari a quo audit
ut discat. ñ dico si quẽꝗͣ magnũ hõem ᷝͤ nec si angłm ei c̃tingat ha¬
be doctorẽ. Adhibet᷑ enĩ sermo ueritatis. extrinsecꝰ uocis ministe¬
rio corporalis. Uerũtam̃ neq qͥ plantat. ẽ. aliqͥd neq qui rigat.
s qͥ increm̃tũ dat ds̃. Audit qͥppe hõ dicentẽ uł hõem uł angłm.
s ut sentiat & cognoscat uerũ esse qđ dr̃ illo lumine intꝰ mens eiꝰ as.¬
ꝑgit᷑ qđ et̃nũ manet. qđ etiã in tenebris lucet. S sic̃ sol iste acecis
uãuis eos suis radus qͦdãmͦ uestiat. sic a stulticiȩ teneb̾is ñ c
dit᷑. Cur aut̃ cũ dixisset qđ illuminat omẽm hõem. addidit uenien-¬
tẽ in hunc mundũ. unde ħ opinio nataẽ. qđ in exortu corporali ab
utero matris recentissimo. illuminet m̃tes nascentiũ par uuloꝵ.

Expanded text:
u m, ideo dictum est, quia nullus hominum inluminatur nisi illo lumine ueritatis, quod deus est, ne quisquam putaret ab eo se inluminari, a quo aliquid audit ut discat, non dico, si quemquam magnum hominem, sed nec si angelum ei contingat habere doctorem. adhibetur enim sermo ueritatis extrinsecus uocis ministerio corporalis, uerum tamen neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. audit quippe homo dicentem uel hominem uel angelum; sed ut sentiat et cognoscat uerum esse quod dicitur, illo lumine intus mens eius aspergitur, quod aeternum manet, quod etiam in tenebris lucet. sed sicut sol iste a caecis, quamuis eos suis radiis quodam modo uestiat, sic ab stultitiae tenebris non c38. Cur autem, cum dixisset, quod illuminat omnem hominem; addiderit, venientem in hunc mundum; unde haec opinio nata est, quod in exortu corporali ab utero matris recentissimo illuminet mentes nascentium parvulorum:
Abbreviated transcription (Latin):
Q si ita .ẽ. multũ mirandũ. ẽ. qͦmͦ illuminati ab unico filio qđ
erat in principio uerbũ ds̃ ap̃ dm̃. ñ admittant᷑ ad regnũ dĩ.
idonei fiant. lȩti susciꝑe debuer̃. cui tam̃ eos uidemꝰ cũ magnis
fletib reluctari. eãq ignorantiã in illa etate c̃tẽnimꝰ. ut sacra¬
m̃ta q̃ illis ꝓdesse nouimꝰ in eis etiã reluctantib cõpleamꝰ. Cur
enĩ et apłs dic̃. nolite pueri ẽẽ m̃tib. si iã lumine illo uero qđ uer-

Expanded text:
quod si ita est, multum mirandum est, quomodo inluminati ab unico filio, quod quod si ita est, multum mirandum est, quomodo inluminati ab unico filio, quod erat in principio uerbum deus apud deum, non ammittantur ad regnum dei idonei fiunt, laeti suscipere debuerunt; cui tamen eos uidemus cum magnis fletibus reluctari eamque ignorantiam in illa aetate contemnimus, ut sacramenta, quae illis prodesse nouimus, in eis etiam reluctantibus compleamus. cur enim et apostolus dicit: nolite pueri esse mentibus, si iam lumi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ peccatoꝵ. Negant enĩ illos lib̃ari. qͥ sub peccato ẽẽ nolunt fa¬
teri. Nã unde libant᷑ si nulla seruitute peccati tenent᷑ obstricti.
Ego inqͥt lux in scłm ueni. ut oĩs qͥ credit in me ñ maneat in tene-¬
bris. Noc dicto qͥd ostendit. nͥ in tenebris ẽe omẽm qͥ ñ credit¬
in eũ. & credendo effice neꝰ maneat in tenebris.: Has tenebras
qͥd nͥ peccata intelligimꝰ: S qđ libet aliud intelligant᷑ he tene¬
bre. ꝓfecto qͥ ñ credit in xp̃o. manebit ineis. & utiq poenales s.
ñ q̃si noct᷑nȩ ad qͥetẽ aantiũ necessariȩ. ꝓ inde paruuli si ꝑ sacra¬
m̃tũ qđ ad ħ diuinitꝰ institutũ. ẽ. in credentiũ numerũ nͥ tram¬
seant. ꝓfecto in his tenebris remanebunt. qͣuis eos ñ nulli mox na-¬
tos illuminari credant. sic intelligentes qđ seriptũ.ẽ. erat lumͣ
uerũ. qđ illuminat omẽm hõem uenientẽ in hunc muncdum.

Expanded text:
nem peccatorum. negant enim illos liberari, qui sub peccato esse nolunt fanem peccatorum. negant enim illos liberari, qui sub peccato esse nolunt fateri. nam unde liberantur, si nulla seruitute peccati tenentur obstricti? Ego, inquit, lux in saeculum ueni, ut omnis, qui crediderit in me, non maneat in tenebris. hoc dicto quid ostendit nin eum, et credendo efficere ne maneat in tenebris? Has tenebras quid nisi peccata intelligimus? Sed quodlibet aliud intelligantur hae tenebrae, profecto qui non credit inde paruuli, si per sacramentum, quod ad hoc diuinitus institutum est, in credentium numerum non transeant, profecto in his tenebris remanebunt. Quamuis eos nonnulli mox natos? inluminari credant sic intellegentes quod scriptum est: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem i n hunc mundum.
Abbreviated transcription (Latin):
hõis & sanguinẽ bib̾itis. ñ habebitis uitã in uob̾: Sigͦ ut tot et tan¬
ta diuina testimonia c̃cinunt. nec salus nec uita ętͣna sine baptis-¬¬
mo et corpore et sangune dñi ciiꝗͣ sꝑanda.e̾. frustra sine his ꝓmut.¬
tit᷑ paruulis. Porro si asalute ac uita et̾na hõem nͥ peccata ñ sepa¬
rant. ꝑħ sacram̃ta ñ nͥ peccati reatꝰ in paruulis soluit᷑. De qͦ reatu
scriptũ. ẽ. neminẽ eẽ mundũ. nec si uniꝰ diei fuerit uita eiꝰ. Unde
.ẽ. & illud in psalmis. ꝑgo enĩ in iniqͥtatib c̃ceptꝰ sũ. & in peccatis
mat̾ mea me inutero aluit. Aut enĩ ex ꝑsona generali ip̃siꝰ hõis
mo conubio natꝰ fuit. Non itaq dubitem᷑ etiã ꝓ infantib baptira-¬
tis sanguinẽ fusũ. qͥ priꝰ ꝗͣ fundet᷑ sic in sacram̃to datꝰ ẽ et cõmo.
datꝰ ut dic̃et᷑. Hic est sangnis meus. qͥ ꝓ multis effundet᷑ in remissio¬

Expanded text:
hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis? si ergo, ut tot et tanhominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis? si ergo, ut tot et tanta diuina testimonia concinunt, nec salus nec uita aeterna sine baptismo et corpore et sanguine domini cuiquam speranda est, frustra sine his promittitur paruulis. porro si a salute ac uita aeterna hominem nisi peccata non separant, per haec sacramenta non nisi peccati reatus in paruulis soluitur, drit uita eius. unde est et illud in Psalmis: ego enim in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluit; aut enim ex persona generali ipsius hominione, sed de legitimo conubio natus fuit. non itaque dubitemus etiam pro infantibus baptizandis sanguinem fusum, qui priusquam funderetur, sic in sacramento da pro multis effundetur in remissio
Abbreviated transcription (Latin):
pt suptis mũ xp̃i salus et̾na ꝓmit tat᷑ infantib. qͣm ñ ꝓmittit se¬
riptura diuina. humanis om̃ib ingenus p̃ferenda. Optime primro
ei xp̃iani baptismũ ipsũ nichil aliud ꝗͣ salutẽ. & sacram̃tũ corporis
xp̃i nichis aliud ꝗͣ uitã uocant. Unde nͥ exantiqͣ ut existimno er
aplica tͣ dicione qua ȩccłiȩ xp̃i insitũ tenent. p̃t baptismũ et par.¬
ticipationẽ m̃sȩ dñicȩ. ñ solũ ad regnũ dĩ. s nec ad salutẽ & uttam¬
et nã posse quẽꝗͣ hominũ ꝑuenire.: Hoc enĩ et scriptura cestat᷑¬
mine salutis appellant. nͥ qđ lictũ ẽ. saluos nos fec̾ ꝑ lauacrũ
regenerationis. & qđ petrus ait. sic & cios simili forma baptis ma¬
saluos fac̃.: Quid aliud etiã qͥ sacram̃tũ m̃sȩ dñicȩ uitã uocant.
nͥ qđ dictũ ẽ. ego sũ panis uiuus qͥ decęlo descendi. & panis quẽ
ego dedo.caro mea ẽ. ꝓscłi uita. & siñ manducaũitis carnẽ filu

Expanded text:
 baptismum Christi salus aeterna promittatur infantibus, quam non promittit scriptura diuina humanis omnibus ingeniis praeferenda. Optime punici Christiani baptismum ipsum nihil aliud quam salutem et sacramentum corporis Christi, nihil aliud quam uitam uocant. unde, nisi ex antiqua, ut existimo, et apostolica traditione, qua ecclesiae Christi insitum tenent praeter baptismum et participationem mensae dominicae non solum ad regnum daeternam posse quemquam omnino pervenire? Hoc enim et Scriptura testatmine salutis appellant, nisi quod dictum est : Salvos nos fecit per lavacrum regenerationis, et quod Petrus ait: Sic salvos facit ? Quid aliud etiam, qui sacramentum mensae Dominicae vitam vocant, nisi quod dictum est, Ego sum panis vivus, qui de coelo descenuitact: si non manducaueritis carnem filii
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ aut̃ adiungit eyprianꝰ & dic̃. ñ tam̃ qͥa aliqͣndo erratũ.ẽ.
idõ semꝑ errandũ.ẽ. cũ magis sapientibꝰ & dm̃ tim̃tibꝰ ẽgruat
patefactȩ & spspectȩ ueritati libent̃ atq incunetant᷑ obseqͥ.

Expanded text:
Quod autem adiungit Cyprianus et dicit: non tamen quia aliquando erratum est, Quod autem adiungit Cyprianus et dicit: non tamen quia aliquando erratum est, ideo semper errandum est, cum magipatefactae et perspectae ueritati libenter adque incunctanter obsequi
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsit. Si aut̃ sic̃ iã ut arbitror eoc his ꝗ̃ in sũꝑioribꝰ libris
diximꝰ manifestũ ẽ. etiã in hereticoꝵ ꝑu̾sitate potest eẽ ap̃i¬
ani baptismi integritas. si qͥ tẽporibꝰ illis rebaptizauer̃. nec ta¬
m ab unitatis cõpagine recesser̃ eadẽ dilectione pacis potu-¬
er ad ueniã ꝑtiñe. qua cẏprianꝰ etiã sine baptismo admis.¬
sos ab ȩccłiȩ muñibꝰ non separari potuisse testat᷑. Porro si ue¬
rũ e ap̃hereticos & scismaticos ñ eẽ baptismũ ap̃i. qͣntomi¬
nꝰ obee̾nt in unitate positis aliena peccata. si ad unitate ueni¬
entibꝰ & sine huptisino admissis soluerent᷑ ce ꝓpria. Nã si teste
eypriano unitatis uinculũ tantũ ualet. qͦmͦ possent lędi alie¬
nis peccatis qͥ nollent ab unitate recede. si etiã ñ baptirati
peccatis ꝓpͥis ñ ꝑirent. qͥ ad eã uellent ex heresi accedere.

Expanded text:
sumpsit. Si autem sicut jam, ut arbitror, ex his quae in superioribus libris sumpsit. Si autem sicut jam, ut arbitror, ex his quae in superioribus libris diximus, manifestum est etiam in haereticorum perversitate potest esse christiani Baptismi integritas; si qui temporibus illis rebaptizaverunt, nec tamen ab unitatis coerunt ad ueniam pertinere, qua Cyprianus etiam sine baptismo admissos ab ecclesiae muneribus non separari potuisse testatur. porro si uerum est aput haereticos et schismaticos non esse baptismum Christi, quanto minus obessent in unitate positis aliena peccata, si ad unitatem uenientibus et sine baptismo admissis soluerentur et propria! nam si teste Cypriano unitatis uinculum tantum ualet, quomodo possent laedi peccatis alienis qui nollent ab unitate recedere, si etiam non baptizati peccatis propriis non perirent, qui ad eam uellent ex haeresi accedere?
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia dormier̃. ab ȩccłiȩ suȩ muñibꝰ ñ separare. Bene quidẽ¬
pͣsũpsit. qđ caritas unitatis cooꝑire possit multitudinẽ pecca¬
toꝵ. Qđ si habeant baptismũ. & ab his ñ recte sentiebatur qui
eos denuo baptizandos eẽ censebant. id erratũ cooꝑiebat unitas
caritatis. ꝗͣdiu inerat ista ñ diabolica dissensio s humana tẽpta¬
tio. donec eis sic̃ apłs dic̃. si qͥd alit̾ sapiebant dñs reuelaret. & idõ
ue istis. qͥ ꝑ sacrilegã pͣcisionẽ ab unitate dirupti. si & ap̃ nos
&e ap̃ illos ẽ. baptismꝰ rebaptirant. si aut̃ in catholica sola ẽ.
nec baptirant. Siue gͦ rebaptient siue ñ baptitent. ñ s inum.¬
culo pacis. unde cuilibet istoꝵ uulneri adhibeant medicinã.
Nos aut̃ si ad eccłiam sine baptismo admittimꝰ. in eoꝵ nume.¬
ro sumꝰ. qͥbꝰ cyprianꝰ ꝓpt̾ unitatis custodiã ignosci posse pre.¬

Expanded text:
Ecclesia dormierunt, ab Ecclesiae suae muneribEcclesia dormierunt, ab Ecclesiae suae muneribpraesumpsit, quod caritas unitatis cooperire posset multitudinem peccatorum. quodsi habebant baptismum et ab his non recte sentiebatur qui eos denuo baptizandos esse censebant, id erratum cooperiebat caritas unitatis, quamdiu inerat ista non diabolica discessio, sed humana temptatio, donec eis, sicut apostolus dicit, si quid aliter sapiebant dominus reuelaret. et ideo uae istis, qui per sacrilegam praecisionem abet apud illos est baptismus, rebaptizant: si autem in Catholica sola est, nec baptizant. Sive ergo rebaptizent sive non baptizent, non sunt in vinculo pacis: unde cuilibet istorum vulneri adhibeant medicinam. Nos autem si ad Ecclesiam sine Baptismo admittimus, in eo numero sumus quibus Cyprianus propter unitatis custodiam ignosci posse prae
Abbreviated transcription (Latin):
rationis apparet. si mali etiã cogniti bonos in unitate nͣ ma-¬
culant. Non aut̃ maculari in unitate bonos etiã a cognitis
malis docemꝰ teste cypriano. qͥ dic̃ in pͣtitũ de heresi ad ȩc-¬
liam uenientes sine baptismo ad missos. Quoꝵ tam̃
polluere & ꝑde ñ poterant ęccłiȩ scĩtatẽ. nulla maloꝵ con-¬
tagione potest ꝑire. Qua ꝓpt̾ si cyprianũ uerũ dicisse con-¬
sentiunt. eo teste uincuntur in scelere scismatis. Si cypria¬
nũ falsũ dixcisse c̃tendunt. eo teste ñ utant᷑ in qͣstione bap¬
tismatis. S nc̃ qđ cũ beato cypriano hõe pacifico sermoci¬
nari instituimꝰ ꝑagamꝰ. Qui cũ sibi opposuisset qđ dici a
fr̃ibꝰ nouerat. qͥd ergo fiet de his qͥ in pͣt̾itũ de heresi ad eccłiã
uenientes sine baptisio ad missi s̃ : potens.ẽ. in qͥt dñs miscłia
sua indulgentiã dare. & eos qͥ ad ęccłiã simplicit᷑ admissi in

Expanded text:
rationis apparet, si mali etiam cogniti bonos in unitate non marationis apparet, si mali etiam cogniti bonos in unitate non maculant.non autem maculari in unitate bonos etiam a cognitis malis docemus teste Cypriano, qui dicit in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos; quorum tamepolluere et perdere non potuerunt ecclesiae sanctitatem, nulla malorum contagione potest perire. quapropter si Cyprianum uerum dixisse consentiunt, eo teste conuincuntur in crimine schismatis, si Cyprianum falsum dixisse contendunt, eo teste non utantur in quaestione baptismatis. Sed nunc quod cum beato Cypriano homine pacifico sermocinari instituimus peragamus. qui cum sibi opposuisset quod dici a fratribus nouerat: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sinsua indulgentiam dare et eos qui ad Ecclesiam simpliciter admissi in