comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tidatã. cȩlum ex celsum. terrã aut̃ profundã: Et quis ascende
illuc eorum qui propeccato proiecti sunt .: Quis tenebris &
obscuritate circũdat̾. et carnis crassitudine ob uolutus.
bus et in uisibilibus cũ sit ad huc in his quȩ uident᷑ et ubi
nihilstata Uix enim hic aliquis positus eorũ qui ualde pur¬
gatisunt. uidere poterit imaginem quandã & simula chrũ
boni sicut hi quisolem intuent̾ inaquis Quis ergo est qui din
intuere possit eum. qui mensus est manu aquam et cȩu
palmo et uniũsam terrã pugillo qui statuit montes por
dere. et colles statura: Quis erit locus requietionis cius
et cui assimilabit̃ Quis comp̃hendere poterit eum
qui uerbo et sapientia fabricatus est hominẽ. et ase in uic̃i
dissidentia inunum adduxit. atq: composuit Miscuit
terram sp̃ui. et compaginauit. animal uisibile et inuisib¬
le. temporale & in mortale. terrenũ & cȩleste contin¬

Expanded text:
ti datam. caelum excelsum, terra autem pro­ funda. et quis ascendet ti datam. caelum excelsum, terra autem pro­ funda. et quis ascendet illuc eorum qui pro peccato proiecti sunt? quis tenebris et obscuritate circumdatus et carnis crassi­ tudine obuolutus misceatur stantibus et inuisibilibus, cum sit adhuc in his quae uidentur et ubi nihil stat? uix enim Ific aliquis positus eorum qui ualde purgati sunt uidere poterit imaginem quandam et simulacrum boni sicut hi qui solem intuentur in aquis. quis ergo est qui digne intueri possit eum qui metitus est manu aquam et caelum palma et uniuersam terram pugillo, qui statuit montespon­ dere et colles statera? quis erit locus requietionis eius et cui adsimilabitur? 75. Quis conprehendere poterit eum qui uerbo et sapientia fabricatus est hominem et a se inuicem dissidentia in unum adduxit atque conposuit, miscuit terram spiritui et conpagi­ nauit animal uisibile et inuisibile, temporale et inmortale, terrenum et caeleste, contin
Abbreviated transcription (Latin):
mentum non usq ad soliditat̾ẽ petrȩ deoucta sunt ineur¬
sus ymbriũ & impetus fluminũ ferre non potuit: Preterca
ue tibi ciuitas. cuius rextuus iuuenis. salo mondicit: Et ip¬
se iterum: Nolieẽ uelox in ũbis: Quod siille p̃cepit uelocẽ
adũba nonfieri quanto magis inopus tantũ actã magnum.
ue lociter ꝓsilire non ex pedit Quasiuero tanquam eluto
sub die formatum. subito produci oporteat ueritatis magistrũ
quẽ utiq cũ angłis assistere oporta dõ. & cũ archangelis
glorificare atq incȩlestibus altaribus offerre hostias xp̃o
et apud ipsum & cũ ipso fungi sacerdotio ut refermet᷑ qđ
dilapsumẽ. ut diuina in homine imago reparet᷑. ut superi
mundo habitatores suireꝯdant᷑. & ut simul totũ dic̃a. ut
ex hominibus indeorũ numerum transeant scimus cuius su¬
mus ministri. & ubi
& quali sacerdotio fungimur.
altitudinẽ dĩ et humanã infirmitatem. et uirtutẽ infirmita¬

Expanded text:
menta non usque ad soliditatem petrae deducta sunt, incurmenta non usque ad soliditatem petrae deducta sunt, incursus imbrium et impetns fluminum ferre non potuit. praeterea \'uae tibi, ciuitas, cuius rex tuus iuuenis\' Salomon dicit. et iterum: noli esse uelox in uerbis. quodsi ille praecipit uelocem ad uerba non fieri, quanto magis in opus tantum et tam magnum uelociter prosilire non expedit! quasi uero tamquam e luto sub die formatum subito produci oporteat ueritatis magistrum, quem utique cum angelis adsistere oportet deo et cum archangelis glorificare atque in caelestibus altaribus offerre hostias Christo et apud ipsum et cum ipso fungi sacerdotio, ut reformetur quod dilapsum est, ut diuina in homine imago reparetur, ut superiori mundo habitatores sui reddantur et — ut simul to­ tum ex hominibus in deorum numerum transeant. 74. Scimus cuius sumus ministri et ubi et quali sacer­ dotio fungimur, altitudinem dei et humanam infirmitatem et uirtutem infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
tamcito aedificant. qu̾a cito destruunt Et quan¬
doaunt lucerna ponet᷑ super candelabrum  Quando
talentũ dabit᷑ num mularus: dĩ inquiunt gr̃a. tẽporibus
& eircuitulongo non indiget Haec qui feruidiores sunt erga
amicitias magis quã erga religionẽ quibus tarde om̃e quod
differt̃. quasi non uel inultima aetate melius sit aliquid
mnuenire prudentiȩ quã ꝑ urgere ineruditã uiuentutem
quia et multo melius est pauci tẽporis regnũ legisũ: ꝙ ty¬
rannis longi temporis : Quia et melior est exigua pars
cũ iustitia quã multȩ possessiones cũ iniustitia: Aut non
p̃tiosius dr̃ exiguum auri quã multi ponderis plũbũ, Et
om̃is parsquȩ in primis ꝑ urguet᷑ in nouissimo non bene
diriget᷑ : Nã et illud quod supra petrosa seminatũ est. eito
quidẽ exortum ẽ sed quia ñ habuit altitudinẽ terrae: ad
primos statim aestus solis exaruit: Et domus cinus funda¬

Expanded text:
tam cito aedificant quam cito destruunt. et quantam cito aedificant quam cito destruunt. et quan lucerna ponetur super candela­ brum? quando talentum dabitur nummulariis? dei, inquiunt, gratia temporibus et circuitu longo non indiget. haec qui feruidiores sunt erga amicitias magis quam erga religionem, quibus tardum est omne quod differtur, quasi non uel in ultima aetate melius sit aliquid inuenire prudentiae quam perurguere ineruditam iuuentutem, quia et multo melius est pauci temporis regnum legitimum quam tyrannis longi tem­ poris, quia et multo melior est exigua pars cum iustitia quam multae possessiones cum iniustitia. aut non pretiosius ducitur exiguum auri quam multi ponderis plumbum? 73. Et omnis pars quae in primis perurguetur in nouissimo non bene dirigetur. nam et illud quod super petrosa semina­ tum est cito quidem exortum est, sed quia non habuit altitudinem terrae, ad primos statim aestus solis exaruit. et domus, cuius funda
Abbreviated transcription (Latin):
cã medullis meis confitior & consumor: continuatisq suspiris
tabesco carnib: actoto corpore deliquesco: Non permitii
hic angor erecto acresupino pectore. & elatis ac sublimibus
oculis incedere. sed & humiliat ammã meam . & comtralnt me¬
tẽ. ipsi quoq linguȩ uincula imponit acfrena. nec me permiti
quomodo aliis p̃ẽt debeã cogitare neq quomodo alios emendẽ
aut corriga. sed quomodo ipse si fieri potest ir̃a futuri udicii
effugiã uenient̾e. & parum aliquid me ipsum afilio ꝑditionis
abstraham .&. fatiã alienum: aundari enĩ prius oport&. et sic
alios mundare: sapient̃e prius fieri: & sic alios facere sapientes:
lumen effici : et ita alios illuminare: accedere addm̃: & ita alios
& sic indigentibus porrigere manũ: Recti esse consilii : & sic
aliis rectum dare consilium Et quando inquiunt ifta
erunt hi qui omĩa cita malunt
ẽẽ quam cauta: Qui

Expanded text:
cam, medullis meis conficior et consumor continuatisque suspiriis cam, medullis meis conficior et consumor continuatisque suspiriis tabesco carnibus ac toto corpore deliquesco. non me permittit hic angor erecto ac resu­ pino pectore et elatis ac sublimibus oculis incedere, sed humiliat animam meam et contrahit mentem, ipsi quoque linguae uincula inponit ac frena nec me permittit quomodo aliis praeesse debeam cogitare neque quomodo alios emendem aut corrigam, sed quomodo ipse, si fieri potest, iram futuri iudicii effugiam uenientem et parum aliquid me ipsum a filio perditionis abstraham et faciam alienum. mundan enim prius oportet et sic alios mundare, sapientem prius fieri et sic alios facere sapientes, lumen effici et ita alios inluminare, accedere ad deum et ita alios et sic indigentibus porrigere manum, recti esse consilii et sic aliis rectum dare consilium. 72. Et quando, inquiunt, ista erunt? hi qui omnia cita malunt esse quam cauta, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quidem in medium audeo. in quo dñs discipulos suos ad
praedicationem mittens. desingulis quibusq qualiter a¬
gere debeant designabat. quales ipsi tt̃. quibus etiã in dumen¬
tis quibus caltiamentis uti deberent . qũa ex pediti. quã ab om̃¬
bus pęnenudiet ut ita dicã celestes incedere super ter
ut & non minus exemplo uitae uirtutem qua uerbis doce¬
rent ac dictorũ fidem gestorũ ueritas comprobara : Seo
& illud quoq me non minus com mou& cũpharisci arguun¬
t̃ & scribȩ quos utiq longenos oportebat inuirtute ac uisa¬
tia superare & uereor nunc ne forte eos inmalitia superen
ita ut competat nobis etiam illud ihici Serpentes generan
uiperarum & duces caeci & culicem colantes. & camelum gli¬
tientes & sepulchra de albata. uelut intrinsccus in mundi
& ex trinsecus religiosi. parãpsides. mundȩ deforis. et alia
quȩ cũq: in illos uel dicta uł exprobrata sunt : Has ẽgoma
mecũ cogitationes diebus ac noctibus uoluens. in ipsis ut ita di¬

Expanded text:
quidem in medio audeo, in quo dominus discipulos suos ad praedicationem mittens de singulis quibusque qualiter agere debeant designabat: quales ipsi esse, quibus etiam indumentis quibusque calciamentis uti deberent, quam expediti, quam ab omnibus paene nudi et, ut ita dicam, caelestes incedere super terras, ut non minus exemplo uitae uirtutem quam uerbis docerent ac dictorum fidem gestorum ueritas conprobaret. 70. Sed et illud quoque me non minus commouet, cum Pharisaei arguuntur et scribae, quos utique longe nos oportebat in uirtute ac iustitia superare. et uereor nunc, ne forte eos in malitia superemus, ita ut conpetat nobis etiam illud dici: \'serpentes, generatio uiperarum et duces caeci et culicem colantes et camelum gluttientes et sepulcra dealbata, uelut intrinsecus inmundi et extrinsecus religiosi, parapsides mundae deforis\' et alia quaecumque in illos uel dicta uel exprobrata sunt. 71. Has egomet mecum cogitationes diebus ac noctibus uoluens in ipsis, ut ita di
Abbreviated transcription (Latin):
strepebant. caligo quoq & fumus montis ardentis. et metus a
terror horribilis. ita ut uel bestia simontem contigisset las¬
retur : Et ita procul astantibus magnum eiserat uel sonta
uocis audire. & hoc scĩficatis cum om̃i diligentia & cautela
ses uero solus & montem ascendit. et nubem ingredit᷑: et fu¬
grantibus nusquam flammis adurit᷑. & tabulas suscipit. ad sul¬
titudinem quidẽ uulgi tabulas litterȩ. ad eos aut̃ qͥ capiun
quȩ sunt sp̃s. tabulas inscriptas sp̃u dĩ uiui : Nadab uero & ab io
qm̃ alienũ ignẽ ad incensum altaris obtulerunt ꝓhoc solo cos¬
sumuntur igne: Ot eundem pene locum pene &interitus
quem culpe & impietatis habuere : & ne aaron quidem
idoneus ad intercedendum fuit cum utiq pater eẽt & scđs
post moysen dõ honore sacerdotu propinquar&: Heli quoq
sacerdos ꝓfiliorum iniquitate dampnat᷑. qđ eos diuina sa¬

Expanded text:
perstrepebant, caligo quoque et fumus montis ardentis et metus ac perstrepebant, caligo quoque et fumus montis ardentis et metus ac terror horribilis, ita ut uel bestia, si montem contigisset, lapidaretur — et ita procul adstantibus magnum eis erat uel sonitum uocis audire, et hoc sanctificatis cum omni diligentia et cautela —, Moyses uero solus et montem ascendit et nubem ingreditur et flagrantibus nusquam flammis aduritur et tabulas suscipit, ad multitudinem quidem uulgi tabulas litterae, ad eos autem, qui capiunt quae sunt spiritus, tabulas scriptas spiritu dei uiui. 93. Nadab uero et Abiud, quoniam alienum ignem ad incensum altaris obtulerant, pro hoc solo consumuntur igni, et eundem paene locum poenae et interitus quem culpae et inpietatis habuere. et ne Aaron quidem idoneus ad interceden­ dum fuit, cum utique pater esset et secundus post Movsen deo honore sacerdotii propinquaret. Heli quoque sacerdos pro filiorum iniquitate damnatur, quod eos diuina sa
Abbreviated transcription (Latin):
his uelle non deb&. quorum se purgatiorẽ eẽ non sentit. nec
tutum putare mediatorẽ effici populi apud dm̃ quod ẽ spetis
offitium sacerdotis. nisi se proximum & amicum uideat dĩ :
unde in hunc metũ uenerim neforte me arbitremini plus
iusto eẽ meticulo sum: indicare uobis debeo. ut non tã timid
me quam consulentem mihim& uidicetis: Ds̃ cum ad moysen
loqueret᷑ inmonte . plures quoque alios cum eo iussit ascen
in quibus erat aaron cumfiluis suis sacerdotibus & septuagia
prebiteri ex senioribus qui om̃s astantes ẽminus iussi sunt ara¬
re. prope uero accedere moyses solus iubet᷑. nec alius cuma
ullus ascendere : Ex quo manifeste indicat᷑. quod non est cuus
proximum fieri dõ.nisi sit aliquis qualis moyses. qui capere insi¬
met ipso possit głam dĩ: Sed & antea cum primũ legis latuo
raret᷑ cȩteros quidem tubarũ sonus & fulgora ac tonitruas

Expanded text:
his uelle non debet, quorum se purgatiorem esse non sentit, nec his uelle non debet, quorum se purgatiorem esse non sentit, nec tutum putare mediatorem effici populi apud deum — quod est speciale officium sacerdotis —, nisi se proximum et amicum uideat dei. 92. Uerum unde in hunc metum uenerim, ne forte me arbitremini plus iusto esse meticulosum, indicare uobis debeo, ut non tam timidum me quam consulentem mihimet iudicetis. deus cum ad Moysen loqueretur in monte plures quoque alios cum eo iussit ascendere, in quibus erat et Aaron cum filiis suis sacerdotibus et septuaginta presbyteri ex senioribus, qui omnes adstantes eminus iussi sunt adorare, prope uero acce­ dere Moyses solus iubetur nec alius cum eo ullus ascendere. ex quo manifeste indicatur quod non est cuiuslibet proximum fieri deo, nisi sit aliquis qualis Moyses, qui capere in semet ipso possit gloriam dei. sed et antea, cum primum legis latio pararetur, ceteros quidem tubarum sonus et fulgura ac tonitrua
Abbreviated transcription (Latin):
illetebris. luto hoc fecis cui inhesimus coeni sui foetorẽ. uenis ca¬
patioribus ex alante: Sed & legẽ peccati quȩ est in menbris
nostris. legisp̃s repugnantem : dũ imaginẽ regiam quae intra
nos est captiuam ducere stud&. ut spoliis eiuscedat. quic quid
illud est quod in nos benefitio diuinȩ ac primȩ illius conditi¬
onis influxit : Vnde uix aliquis fortasse longase & districta
legens philophia & paulatim nobilitat̃e animȩ suae recolens.
naturam lucis quȩ inse ẽ. humili huic & tenebrosoluto con¬
iunctã. reuoc& ac reflectat ad dm̃: uelsi certe propitio eo
agat utrumq pariter reuocabit. sitamen longa & assidua
meditatione insuescat sursum semꝑ aspicere : & deorsum¬
maletrahentem ac degrauantẽmateriã sibi net astrictam f
artiorib subleuare: Prius autem quam hoc ytineat. & ut is
tum fieri potest cȩteros homines cordis puritate p̃cedat pr

Expanded text:
inlece­ bris, luto hoc faecis, cui inhaesimus, caeni sui foetorem uenis cainlece­ bris, luto hoc faecis, cui inhaesimus, caeni sui foetorem uenis capacioribus exhalante, sed et lege peccati, quae est in mem­ bris nostris, legi spiritus repugnante, dum imaginem regiam, quae intra nos est, captiuam ducere studet, ut spoliis eius cedat quidquid illud est. quod in nos beneficio diuinae ac primae illius conditionis influxit. unde uix aliquis fortasse longa se et destricta regens philosophia et paulatim nobilitatem animae suae recolens naturam lucis, quae in se est humili huic et tenebroso luto coniuncta, reuocet ac reflectat ad deum; uel si certe propitio eo agat, utrumque pariter reuocabit, si tamen longa et adsidua meditatione insuescat sursum semper aspicere et deorsummale trahentem ac degrauantem materiam sibimet adstrictam frenis artioribus subleuare. prius autem quam hoc obtineat et ut, in quantum fieri potest, ceteros homines cordis puritate praecedat, praeesse
Abbreviated transcription (Latin):
sancmmeum confusione sedi singularis quia a maritu dine repletu
sum: Quie siuui & tacere. tamquam intellegens quod tepus malum
su quia recalcitra uerunt dilecti & factisunt filu discentes. Uitis
quoq laeta palmitibus & uitis uera toti fructifera in a maritudinẽ
uersa est & diadema decoris conuersum ẽ in ignominiã. signacu¬
lum dexterȩ tuae et corona gloriationis in confusionẽ factat̃
mihi : Si uero quis alius audacter a. fortiter huiuscemodi proelio¬
rum paratus est subrre certamina. hunc ego etbeatum dico pro
confidentia sua & prae me fero: Illorũ uero bellorum nondum
fatiomentionẽ quibus intranosm&e ipsos propriis uiciis ac pas¬
sionibus inpugnam̃ & die noctuq ignitis stimulis corporis humi¬
litatis huius et corporis mortis urguem : Nunc latent̃. nunc
etiam palã prouocantibus ubiq & irritantibus rerum iisibiliũ

Expanded text:
faciem meam confusione sedi singularis, quia amaritu­ dine repletus faciem meam confusione sedi singularis, quia amaritu­ dine repletus sum. quaesiui et tacere tamquam intellegens quod tempus malum sit, quia recalcitrauerunt dilecti et facti sunt filii discedentes. uitis quoque laeta palmitibus et uitis uera, tota fructifera in amaritudinem uersa est et diadema decoris conuersum est in ignominiam; signaculum dexterae meae et corona gloriationis in confusionem facta est mihi. si .uero quis alius audacter et fortiter huiuscemodi proeliorum paratus est subire certamina, hunc ego et beatum dico pro confidentia sua et prae me fero. 91. Illorum uero bellorum nondum facio mentionem, quibus , intra nosmet ipsos propriis uitiis ac passionibus inpugnamur et die noctuque ignitis stimulis corporis humilitatis huius et corporis mortis urguemur, nunc latenter nunc etiam palam prouocantibus ubique et inritantibus rerum uisibilium
Abbreviated transcription (Latin):
scientiae sibi uendicat summã & profunda sp̃s intrase
ẽẽ dẽputat: Om̃s aut̃ ex hoc docti & catholici uolumus ui¬
deri si alios reprehendamus. et impios iudicemus : Interdũ
etiam iudices eligimus dedõ eos qui ignorant dm̃. et iacta¬
mus scã canibus. et mit timus margaritas ante porcos.
pollutis idelic& auribus et animis diuina mysteria pu¬
plicantes. quod utiq ex uoto cedit inimicis. quibus cũ aecła
nr̃am adire ñ liceat. pernos tamen sc̃a nr̃a conculcant.
A perimus ergo om̃ibus non portas iustitiae. sed maled¬
cendi et obtrectandi animum atque insolentiae uiã.
et illos solos optimos iudicamus. non quine uerbũ quidẽ
otiosum deore ꝓtulerint propter timorẽ dĩ: sed quȩ cũq
potuerint defribus latius et a cerbius obtrectare uł cȩrte
Et ego quidem fotor inualidis simũ esse adhauuis modi p¬
ua a propterea  game dedisse confiteor. TInde &e uelans

Expanded text:
scientiae sibi uindicat summam et profunda spiritus intra se scientiae sibi uindicat summam et profunda spiritus intra se esse deputat. omnes autem ex hoc docti et catholici uolumus uideri, si alios reprehendamus et inpios iudicemus. interdum etiam iudices eligimus de deo eos qui ignorant deum, et iactamus sancta canibus et mittimus margaritas ante porcos pollutis uidelicet auribus et animis diuina mysteria publicantes. quod utique ex uoto cedit inimicis, quibus cum ecclesiam nostram adire non liceat, per nos tamen sancta nostra conculcant. aperuimus ergo omnibus non portas iustitiae sed maledicendi et obtrectandi aditum atque insolen- tiae uiam. et illos solos optimos iudicamus, non qui ne uer­ bum quidem otiosum de ore protulerint propter timorem dei, sed quicumque potuerint de fratribus latius et acerbius obtrec- tare uel certeEt ego quidem fateor inualidissimum me esse ad huiusce- modi proelia et propterea terga me dedisse confiteor. unde et uelans
Abbreviated transcription (Latin):
linguam oculũ pudicitius agere. uentrẽ castigatꝰ gubema¬
re. calcare humanã głam: Sed uelud insipiens loquor dum
non a nobis celatum uolo. quod in his quidem ꝓut potuimus
studium gessimus. non satis esse ceteris inferiores : Philosaph¬
ri uero scđm dm̃. et scire animarum gubnacula continere
et p̃esse ceteris. ac regere alios. cum ipse recte regentibus
obordire nondũ didicerĩ. supra me ẽẽs. negotium duxi. p̃ci¬
pue in hoc tempore in quo uidemus homines huc atq
illuc conuerti.et cont̾bariom̃ia. ut nihil et̃ meluis uideat᷑.
quam fugere emedio: et latere: Om̃ia enim inpugnat et
perturbat inimicus. et uelud in caeca caligine bellum mo¬
ua. quo magis adũsum se in uicẽ dimicent menbra. ut ef¬
fugent᷑ reliquiȩ siquȩ illȩ sunt caritatis. dũ noua nomin
nouis sac erdotibus ad quirunt᷑. sicut scriptum ẽ : Effusun
opprobrium suꝑ principes. effugatus ẽ timor om̃is. ex ani¬
mis. et ubiq obtinet inpudentia : Qui cumq uoluerit

Expanded text:
linguam, oculum pudicius agere, uentrem castigatius gubernare, calcare humanam gloriam. sed uelut insipiens loquor, dum non a uobis celatum uolo quod in his quidem prout potuimus studium gessimus non satis esse ceteris inferiores. 78. Philosophari uero secundum deum et scire animarum gubernacula continere et praeesse ceteris ac regere alios, cum ipse recte regentibus oboedire nondum didicerim, supra me esse negotium duxi praecipue in hoc tempore, in quo .uidemus homines huc atque illuc conuerti et conturbare omnia, ut nihil esse melius uideatur quam fugere e medio et latere. omnia enim inpugnat et perturbat inimicus et uelut in caeca caligine bellum mouet, quo magis aduersum se inuicem dimicent membra, ut effugentur reliquiae, si quae illae sunt, caritatis, dum noua nomina nouis sacerdotibus adquiruntur et, sicut scriptum est, effusum est obpro­ brium super principes. 79. Effugatus est timor omnis ex animis et ubique obtinet inpudentia. quicumque uoluerit
Abbreviated transcription (Latin):
restat ostendere. unꝰ quidẽ ẽ : ut sanitas corporis. uł si e
conseruet᷑ uł sidiscesserit reuocetur: Quȩ non satis certũ
ẽ ut rũ sẽꝑ ꝓfuerit his quita usi sunt: cũ idramus frequen¬
t̃ aliquantis corporei roboris fortitudinẽ nocusse dũ in has
fidentes ñ nulli ut latrociniis. ut raptib uacant: Media.
tam̃ haec s̃ sic̃ et pauꝑtas. atq diuitiȩ ł humilitas etclaritas
& cetra his similia que media idcirco dicunt᷑ :̃ quia exꝓpposeto itte¬
tiũ uł adbonũ ut adimalũ trahi possunt. Alitriũ uero id nig̃
ant op pressa est : reparare in serto cordibapo ꝑsꝑm̃ seni ati
lexii el hoc medii legis et ep̃ mussi sunT ꝓphete. adhoc son¬
alis lex atdim plet̾ & finis omĩũ aeps aduenit. Hoc: qtł age
uaduata tdmiinitas. hoc ꝓmouet carris assepio di thomins

Expanded text:
restat ostendere — unius quidem est, ut sanitas corporis uel, si est, restat ostendere — unius quidem est, ut sanitas corporis uel, si est, conseruetur uel, si discesserit, reuocetur. quae nou satis certum est utrum semper profuerit his qui ea usi sunt, cum uideamus frequenter aliquantis corporei roboris fortitudinem nocuisse, dum in hac fidentes nonnulli uel latrociniis uel raptibus uacant. media tamen haec sunt, sicut paupertas atque diuitiae uel humilitas et claritas et cetera his similia, quae media idcirco dicuntur, quia ex proposito utentium uel ad bonum uel ad malum trahi possunt. alteriuS uero, id est aut oppressa est, reparare inserto cordibus Christo per spirlex, ad hoc medii legis et Christi missi sunt prophetae, ad hoc spiritalis lex adinpletur et finis omnium Christus aduenit. hoc est quod agit euacuata diuinitas, hoc promouet carnis adsumptio et hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
pib ego hanc nr̃ẽ disciplinȩ medicinã multo difficiliorẽ
pito nuã illã que corporib: solis medet᷑ quȩ quanto difficilior
da tantoutu. pciosior etutilior. Nã illa quide pauca que
di cuusundioridi tnctat ꝙ plurima ũ artis sut atq operis
moculis at io manib gerit: In hac ũ nia erga int toi en cor¬
dis hominẽ omĩs cura e. atq omẽ studiuĩ grpt Ntatiursi cos¬
hoste quinos intrinsecus ipugnat: att obluctat insensib: enttiob
om̃e certam̃. qui nob̵ ipsis aduersũ nos gladus abutens. morta
nos tradit: Aduersũ haec ergo om̃ã multa qidẽ immota fide. ma¬
iore uero dĩgrã. aluuanto quoq utego arbitror etiam nr̃o studio
ac labore nitendũ ẽ. qđ in ũbo atq oꝑe demonstrat᷑ ut possimꝰ
qđ in nob̵ ẽ p̃ciosiuꝰ. ut curare animas a languorib iuitioꝵ. uł pur¬
gare amaculis peccatorũ: Finis aut̃ utriusq medicinȩ. hoc enĩ

Expanded text:
ibus ego hanc nostrae disciplinae medicinam multo difficiliorem ibus ego hanc nostrae disciplinae medicinam multo difficiliorem puto quam illam quae corporibus solis medetur. quae quanto difficilior est, tanto utique pretio­ sior et utilior. nam illa quidem pauca quaedam de profundio­ ribus tractat, quam plurima uero artis suae atque operis in oculis atque in manibus gerit; in hac uero nostra erga interiorem cordis hominem omnis cura est atque omne studium geritur hostem, qui nos intrinsecus inpugnat atque obluctatur in sensibus. est nobis omne certamen, qui nobis ipsis aduersum nos gladiis abutens morti nos tradit. aduersum haec ergo omnia multa quidem, immo tota fide, maiore uero dei gratia, aliquanto quoque, ut ego arbitror, etiam nostro studio ac labore nitendum est, quod in uerbo atque opere demonstratur, ut possimus, quod in nobis est pretiosius, uel curare animas a languoribus uitiorum uel purgare a maculis peccatorum. 22. Finis autem utriusque medicinae — hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
intrase atq intra archana m̃tis suȩ abscondurpeccatũ : tamꝙ
ab illo oculo quidet omã latere possit libhominib: lat&.
uł dũ excusant excusationes inpeccatis. cũ ꝓpriis uitiis et pas
nec medicam̃tis sapientiũ cȩdit. quosolo aegritudo animȩ
curat᷑ . sermonẽ non recipit cõmonentis : Vdcerte qđẽ ulti¬
mũ malũ. cũ palã iã et impudent̃ peccata defenduñt. etuelut
m̃te capti. publice etsine pudore in omẽ flagitiũ p̃cipites eunt.
et tunc in eos I aliquantũ sȩ ꝓsalute uł impedire . uł retar¬
dare certe cupiunt̃ . taꝙ in imicos et adũsarios etiã ulciscuntꝰ:
odientes eos quire darguunt in portis : & scm̃ sermonẽ execrantes:
nfelicissimi om̃iũ intantũ semet ipsos punientes: quantñ apliuꝰ
in adũ sarios. deseuierint. sic̃ hi qui insania etfurore correpti
pprias carnes laniunt̃ : quas m̃te capti. alienas putant: Hlaecs¬

Expanded text:
intra se atque intra arcana mentis suae abscondunt peccatum, tamquam intra se atque intra arcana mentis suae abscondunt peccatum, tamquam ab illo oculo qui uidet omnia latere possit id quod ab hominibus latet, uel dum excusant excusationes in peccatis, cum propriis uitiis et passnec medicamentis sapientium cedit, quo solo aegritudo animae curatur, sermonem non recipiunt commonentis; uel certe, quod est ultimum malum, cum palam iam et inpudenter peccata defendunt et uelut mente capti publice et sine pudore in omne fiagitium praecipites eunt et tunc in eos, qui aliquantum se pro salute uel inpedire uel retardare certe cupiunt, tamquam inimicos et aduersarios etiam ulciscuntur odientes eos qui redarguunt in portis et sanctum sermonem exsecrantes, infelicissimi omnium in tan­ tum semet ipsos punientes, quantum amplius in aduersarios desaeuierint, sicut hi qui insania et furore correpti proprias carnes laniant, quas mente capti alienas putant.
Abbreviated transcription (Latin):
in optimis conuenit. ita ut possit ꝓfectꝰ sui exẽplo inuitare et
illicere cȩteros aduirtutẽ. p̃cipue ꝑhumilitatis ad nõnobtradi¬
tã formã: Non enĩ oport& ui uł necessitate constringere.
sed ratione etuitȩ exẽplis suadere. quia omẽ quicqiđ extorquet᷑
inuitis : cũ eo qđ trrannicũ uidetur . nec ꝑseuerare quidẽ pot est:
Dolet enĩ quicqiđ uiolent̃ adtrabitur. sic̃ nouellȩ arboris.siqus¬
nec ullo modo uolunt nob cȩdere aduersũ sem & ipsus dimicantes.
ita ut sit nob̵ bellũ qđ dã aduersũ eos ꝓquib militamꝰ. dũ unus ꝗsq
tantũ studii gerit inconte gendis et occultandis. morib: ac uitis
peccatoꝵ : quantũ habere oportebat studii adaegritudinẽ me¬
dico reuelandã : in quo et fortes sibi ac constantes uident᷑ . aduersũ
salutẽ suã & prudentes adũsũ uitã suã. dũ uł uelut furtũ aliqđ

Expanded text:
in optimis conuenit, ita ut possit profectus sui exemplo inuitare et in optimis conuenit, ita ut possit profectus sui exemplo inuitare et inlicere ceteros ad uirtutem praecipue per humilitatis a domino nobis traditam formam. non enim oportet ui uel necessitate constringere, sed ratione et uitae exemplis suadere, quia omne quidquid extorquetur innitis cum eo quod tyrannicum uidetur ne perseuerare qui- dem potest. solet enim quidquid uiolenter adtrahitur, sicut nouellae arboris si qunec ullo modo nolunt nobis cedere aduersum semet ipsos dimicantes, ita ut sit nobis bellum quoddam aduersum eos pro quibus militamus, dum unusquisque tantum studii gerit in contegendis et occul­ tandis morbis ac uitiis peccatorum, quantum habere oportebat studii ad aegritudinem medico reuelandam. 20. In quo et fortes sibi ac constantes uidentur aduersum salutem suam et prudentes aduersum uitam suam, dum uelut furtum aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
collatione metlamur : & magnum putemus. sia liquibus p̃stantio¬
res inuemamur : sed damnũ pocus illud arbitremur. si ñ digna
loco & gradunrõ geramꝰ: Etsiqua geruntur nobis. ñ ex negleges¬
tium comparatione sed ex precepti auctoritate pendantur:
siue illi neglegentius. siue etiam aliquanto studiosius uiuunt
quiuirtutũ formas. non ex proximoꝵ nrẽe gestis : sed et uerbidĩ
auctoritate suscepimus. a quo om̃a & in quo oma et adquẽ om̃a referuim
Hec putandũ ẽ. eadẽ omĩb conuenire: sicut nraetas quidẽ una om̃ib
ẽ nec uultuum liniam̃ta uniũsis eatdẽ. nec tocius t̾rȩ una ẽ qualito
nec stellarũ unꝰ ẽ splendor: Conuenire ergo idiotȩ & sipliciori
cuit putandũ est. ne mala agat. etut caueat om̃ã agere quȩ ad
poenã trahunt᷑ ł grauissima legis anĩ adũsione plectunt᷑. Huic
uero quialiis pͣ ẽ omĩ opere peccati postergũ relicto: ꝓficere

Expanded text:
con- latione metiamur et magnum putemus, si forte aliquibus praestantiocon- latione metiamur et magnum putemus, si forte aliquibus praestantiores inueniamur, sed damnum potius illud arbitremur, si non digna loco et gradu nostro geramus et, si qua gerun- tur nobis, non ex neglegentium conparatione, sed ex praecepti auctoritate pendantur, siue illi neglegentius siue etiam ali­ quanto studiosius uiuunt, quia uirtutum formas uon ex proxi­ morum nostrorum gestis, sed ex uerbi dei auctoritate susce­ pimus, a quo omnia et in quo omnia et ad quem omnia referuntur. 15. Nec putandum est eadem omnibus conuenire, sicut nec aetas una omnibus est nec uultuum liniamenta uniuersis eadem nec totius terrae una est qualitas nec stellarum unus est splendor. conuenire ergo idiotae et simpliciori cuique putandum est, ne male agat et ut caueat omnia agere quae ad poenam trahuntur uel grauissima legis animaduersione plectuntur. huic uero qui aliis praeest omni opere peccati postergum relicto proficere
Abbreviated transcription (Latin):
endis adiurtute populis q̃ est: Neq. enimsatis e malum non eẽ
eum cui docendi sumina committitur: quod utiq culpabile. & dede¬
corosum est etam in his quidocentur: Sed oportet eũ etiã om̃ib: bo¬
ius er̃ actibus p̃ditum. sođm mandatum illud qđ dicit: Declina¬
amalo & fac bonum Nec sufficit de anima indignas abicere cos¬
tacionis. & malarũ rerũ formas abolere : sed & prȩstantiores: diuin¬
orest inserere atq. conscribere ita ut multo magis nab̵ uirtus an¬
nũ quam humana dignitas adquisita uideatur: Net putare umq
aliqurm nobisfactum bonoꝵ finẽ. aut ꝓficiendi terminũ positũ.
nec ita adlucrũ ducentła sunt quȩ recte nob̵ gesta sunt: quã detrim̃
compitanta sunt. quȩ nundũ implere ualuimus. E ascensus nob
quidã putandus ẽ uitahex : ex quo nichil refert. explicuisse qđ
ascenderis : nisi quod restat euaseris: Nec nos met ipsos exceteri

Expanded text:
endis ad uirtutem populis praeest. neque enim satis est malum non esse endis ad uirtutem populis praeest. neque enim satis est malum non esse eum cui docendi summa committitur — quod utique culpabile et dedecorosum est etiam in his qui docentur —, sed oportet eum etiam omnibus bonis esse actibus praeditum secundum mandatum illud quod dicit: declinmalo et fac bonum. nec sufficit de anima indignas abicere cogitationes et malarum rerum formas abolere, sed et praestantiores diuinioresque inserere atque conscribere, ita ut multo magis nobis uirtus animi quam humana dignitas adquisita uideatur. nec putandum umquam aliquem nobis factorum bonorum finem aut proficiendi terminum positum, nec ita ut lucrum ducenda sunt quae recte nobis gesta sunt quam detrimento conputanda sunt quae nondum inplere ualuimus. et ascensus nobis quidam putandus est uita haec, ex quo nihil refert explicuisse quod ascenderis, nisi quod restat euaseris. nec nosmet ipsos ex ceterorum
Abbreviated transcription (Latin):
ignilus ł accendi ł etiam conualescere possimus: Nam & melliplu¬
runo parum ab sintpii miectũ. uelocem a maritudinem trabit:
Mellis uero etiam si duplum iniciatur absintio : non poterit eioptineri
dulcedo: Sic breuis gleba. fluius ripȩ sub ducta : pondus tocius flu¬
minis. deriuat in preteps. obsistere u & iuertere lapsum fluuii. uix
magnis molibus & in mensis machinis que as: Propter quod primo onũi¬
ũ uerendũ ẽ. ne inueniamur pulebrȩ &decore uirtutis. quidam
pictores pessimi ł certe aliis pietoribus. idẽ plebi quȩ eam debet ain
semet ipsam depingere. imaginis eius pessima prebentes exemplarias
el certe ne accidat nobis: res usitati prouerbii. ut qui ad alios curain¬
dos p̃sumus inueniamur ipsi scatentes ulceribus: Tanc de undo. quad
eti am seipsum aliquis atocius percati contaminatione custodiat
ne hoc quidem sufficere estimo huic. qui erudiendis atq. institu¬

Expanded text:
ignibus uel accendi uel etiam concalescere possumus. nam et melli pluignibus uel accendi uel etiam concalescere possumus. nam et melli plurimo parum absinthii iniectum uelocem amaritudinem tradit, mellis uero etiamsi duplum iniciatur absinthio, non poterit ipsum obtinere dulcedo. sic breuis gleba fluuii ripae subducta pondus totius fluminis deriuat in praeceps, obsistere uero et auertere lap­ sum fluuii uix magnis molibus et inmensis machinis queas. 13. Propter quod primo omnium uerendum, ne inueniamur pulchrae et decorae uirtutis quidam pictores pessimi uel certe aliis pictoribus, id est plebi, quae eam debet in semet ipsa depingere, imaginis eius pessima praebentes exemplaria, uel certe ne accidat nobis res usitati prouerbii, ut, qui ad alios curandos praesumus, inueniamur ipsi scatentes ulceribus. 14. Tum deinde quod, etiamsi se ipsum aliquis a totius peccati contaminatione custodiat, ne hoc quidem sufficere aestimo huic qui erudiendis atque institu
Abbreviated transcription (Latin):
nemo compellat Rarũ aut̃ &ꝑ difficile est. fieribonũ: & ita
quasi conscendentdus sit arduȩ cuiusdã & p̃ruptȩ rupis ascensus.
li c& plures ꝓuocent. licet multi inuitent. etiã sianĩs faueant¬
& hortentur: Et hoc est quod mibi uidetur iãbeatus aggeus inte¬
legens ad mirantiam illam intro duxise ꝑcunctacionus imragane su
lis eu liatuir Intentoga sacerdetes legem: &clio eis. Si sagro ã bares¬
cho antigei ⁊t aliciuus uestimentum. sisci ficat eũ exeo quod conrin¬
em Etcum dixissent saceradotes quia non scĩficat : dicit adeos rarsũ
Suin mundicia contigerit uestim̃tum mundi. utrũ polluat eu a
Anmrunt quia polluit: Hoc est ergo quotd etiam nr̃ ine nc̃ sermo
dũ mnalii quam plurimi. & apti. ł ut si aridȩ quis stipulȩ. scintillã
ignis miciat. quȩ insuꝑ etiam uentis spirantibus animetur : ita
uribcuis malicio parua scintilla consumitur: quam uirtutis

Expanded text:
nemo conpellat, rarum autem et perdifficile sit fieri bonum, et ita nemo conpellat, rarum autem et perdifficile sit fieri bonum, et ita quasi conscendendus sit arduae cuiusdam et praeruptae rupis ascensus, licet plures prouocent, licet multi inuitent, etiamsi omnes faueant et hortentur. et hoc est quod mihi uidetur etiam beatus Aggaeus intellegens admirandam illam introdu­ xisse percontationis imaginem, cum ad eum dicitur: interroga sacerdotes legem contigerit alicuius uestimentum, si sanc­ tificat eum ex eo quod contigit? et cum dixissent sacer­ dotes quia non sanctificat, dicit ad eos rursum: si inmun­ ditia contigerit uestimentum mundi, utrum polluat eum? et dixerunt quia polluit. 12. Hoc est ergo quod etiam noster hic nunc sermo dum malum quam plurimi et apti, uelut si aridae quis stipulae scintillam ignis iniciat, quae insuper etiam uentis spirantibus animetur. ita uelocius malitiae parua scintilla consumimur quam uirtutis
Abbreviated transcription (Latin):
raucum sonũ ȩris ł plumbi ad mixtione respondeat. & lateat intrin¬
serus adulterinũ aliquid quot l ignis examin& & resoluat: Quod in¬
lũ utiq tanto fit ꝑniciosius. quanto numerosioris populi rector exti¬
terit. Sicut certe grauius est in multis diffundi pestem : quã unũs
pestilentia consumi: Nec catdaueris foetorita ꝑniciosus ẽ. siunũ
polluat lacũ sicut sisparsim seuo nidore diffuso : corrupti aeris
morbum pluribus gener&. ita siquis ẽ inrectore morbus uicioꝵ. faq¬
le in eos qui ei ad optemperandum presto sunt traditur.atq. tras¬
funditur. & multo facilius quod malum est abeo transit: quã
siquid in eo uirtutis & industriȩ fuerit: In quo ego quoq. soleo. cre¬
bro apud me m& ipsũ. detalibus conferens ad mirari plurimum
qđ tam facile & sine aliquo labore. atq. ullis adminiculis malic
ꝓficit: Et nichil tã facile est ꝙ effici maliretuã sĩnomo loceat:

Expanded text:
raucum sonum aeris uel plumbi admixtione respon­ deat et lateat intrinraucum sonum aeris uel plumbi admixtione respon­ deat et lateat intrinsecus adulterinum aliquid, quod ignis examinet et resoluat. quod malum utique tanto fiet perni- ciosius, quanto numerosioris populi rector extiterit, sicut certe grauius est in multos diffundi pestem quam unum pestilentia consumi. 11. Nec cadaueris foetor ita perniciosus est, si unum polluat locum, sicut si sparsim saeuo nidore diffuso corrupti aeris morbum pluribus generet. ita si quis est in rectore uitiorum morbus, facile in eos qui ei ad obtemperandum praesto sunt traditur atque transfunditur; et multo facilius quod malum est ab eo transit quam si quid in eo uirtutis et industriae fuerit. in quo ego quoque soleo crebro apud memet ipsum de talibus conferens admirari plurimum, quod tam facile et sine aliquo labore atque ullis adminiculis malitia proficit et nihil tam facile est quam effici malum, etiamsi nemo doceat,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ lupoꝵ: & sicubi forte egrũ pecus ł reuiuiscere oculo ł palpan¬
do curare umbras in estibius ꝓspicero : strata retubintibus mol¬
lia. atq. herbida ꝓ uidere : ꝑflariq. retumbentiũ locũ. auris
spirantibus sinere : quẽ ꝓpt̃ decurrenti sriui frigida umbra
ꝑstringat: Cantare ꝗꝗ. & uelut alloqui greges. aut antiquitatis.
tere lic&: Ueritatis uero animi & industriȩ nulla cura huiuscemodis
pastoribus immin&: ꝑ quam necesse habrant uoluntati gregis. ma¬
gis quam suȩ obsetuia : Homini uero cumꝑ difficile sit scire regi
uł regenti se obtemperare : multo difficilius est. scire alios reger
&regert scłm istam nram̃ disciplinã. quȩ exliuina lege desci dit
& quȩ addm̃ ducit : Cuius quanto spẽs & gła maior ez tanto pericu¬
lum grauius. quippe habentibus intellectũ: quem rectorẽ prim
onĩiũ . ut iihi uidetur oportet sicut argentũ ł aurũ ꝓbari. &or
forte habeat intra se admixtiomis aliene : łinaterie uilioris &

Expanded text:
tem luporum et, sicubi forte aegrum pecus, uel reuisere oculo uel palpando curare, umbras in aestibus prospicere, strata recu- bantibus mollia atque herbida prouidere perflarique recubantium locum auris spirantibus sinere, quem propter decurrentis riui frigida unda perstringat, cantare quoque et uelut alioqui greges aut antiquitatis  pretium uertere licet, uirtutis uero animi et industriae nulla cura huiuscemodi pastoribus inminet, per quam necesse habeant uoluptati gregis magis quam suae obsequi. 10. Homini uero cum perdifficile sit scire regi, id est regenti se obtemperare, multo difficilius est scire alios regere et regere secundum istam nostram disciplinam, quae ex diuina lege descendit atque ad deum ducit. cuius quanto spes et gloria maior est, tanto et periculum grauius quippe habentibus intellectum. quem rectorem primo omnium, ut mihi uidetur, oportet sicut argentum uel aurum probari eforte habeat intra se admixtionis alienae uel materiae uilioris et
Abbreviated transcription (Latin):
merarii si intellegunt quidẽ. audent tamen adire nego cium
Nebreorũ seniores tradunt: qđ fuerit talis quȩdam apud eos
anti quitatss laudabilis obseruantia : ut non om̃ĩ aetati omĩs scris¬
tura uł legenda uł discena cõmitteretur : ꝓeo qđ non expe¬
diret om̃s om̃a. cito discere quia neccapere posst̃ om̃s omã : et id¬
ciito ledi eos potius quãiuuari: si nondum capaces ea quȩ sunt ꝓ¬
fundiora cognouerint: Sed cȩtera quidẽ omã quorum etiam brsto¬
rica narratio imꝓbabilis non est: apuero statim discunt. eas uey
scripturas quȩ iuli indum̃to litterȩ prȩtiosa intrinsecus con¬
tegunt sacramenta : nullũ ante uicesimũ & quintum annũ dise¬
re uł etiam scire cõmittitur. quoscilicet sithoc uelut munus
qđ dã ꝓpositũ exercitio uirtutis his in quib adillud aetatis et
uita ꝓhabilis. & ornatus morum. etintellegentiȩ capacitas

Expanded text:
merarii, si intellegunt quidem, audent tamen adire negotium. merarii, si intellegunt quidem, audent tamen adire negotium. 48. Hebraeorum seniores tradunt quod fuerit talis quaedam apud eos antiquitus laudabilis obseruatio, ut non omni aetati omnis scriptura uel legenda uel discenda committeretur pro eo quod non expediret omnes omnia cito discere, quia nec capere possunt omnes omnia, et idcirco laedi eos potius quam iuuari, si nondum capaces ea quae sunt profundiora cognouerint. sed cetera quidem omnia, quorum etiam historica narratio inprobabilis non est, a puero statim discunt, eas uero scripturas, quae uili indumento litterae pretiosa intrin- secus contegunt sacramenta, nulli ante uicesimum et quintum annum discere uel etiam scire committitur, quo scilicet sit hoc uelut munus quoddam propositum exercitio uirtutis his, in quibus ad illud aetatis et uita probabilis et ornatus morum et intellegentiae capacitas
Abbreviated transcription (Latin):
Phis ergo omĩbus considerabã multo esse melius peritiorib
aliis cȩdere regenidi habenas. quãcurrus p̾cipites ꝑ impe¬
ritiamdare : & magis accõmodare aurẽ adoboedientiae
auditũ quã linguã imperitã mouere : Haec egomet mecum
disserens : etconsiliario usus mem& ipso. non malo ut opĩnor
sint minꝰ certe uł sedulo dicta factat: quȩ ad pietatẽ ꝑ¬
tinent : discere potius ignorans malui: quã docere : Opta¬
bile nãt: ẽ & mihi ꝑcarũ usq adultimã discere senectutẽ.
qm̃ quidem nulla a etas adꝑdiscendũ sufficere potest. Pocere
uero alios affectare: et quinon suffitienter instructus est.
res mihi uidet᷑ antiqui ꝓuerbii. in dolio discere artem
figuli hoc est inpericulo animarũ. doctrinã discere pie¬
t es piphtꝵ aũt satis misii stulti uidentur. aut temerarir: Stulti
peo si intantũ bruti sunt : ut imperitos se esse non sentiant: te¬

Expanded text:
Pro his ergo omnibus considerabam multo esse melius peritioribus Pro his ergo omnibus considerabam multo esse melius peritioribus aliis cedere regendi habenas quam currus praeci­ pites per inperitiam dare, et magis accommodare aurem ad oboedientiae auditum quam linguam inperitam mouere. haec egomet mecum disserens et consiliario usus memet ipso non malo, ut opinor, sin minus, certe uel sedulo, dicta factaque quae ad pietatem pertinent discere potius ignorans malui quam docere. optabile namque est et mihi percarum usque ad ulti­ mam discere senectutem, quoniam quidem nulla aetas ad perdi­ scendum sufficere potest, docere uero alios affectare eum, qui non sufficienter instructus est, res mihi uidetur antiqui prouer­ bii in dolio discere artem figuli\', hoc est in periculo animarum doctrinam discere pique aut satis stulti mihi uidentur aut temerarii: stulti pro eo, si in tantum bruti sunt ut inperitos se esse non sentiant, te
Abbreviated transcription (Latin):
neq lacte potari. neq oleribus pasci: id infirmo acfragili con¬
uenit crbo Alioquin nequaquã roborabuntur infortitudine
xp̃i. neq crebent laudabili incremento. quo oportec omne per¬
fectum in ipso crescere inuirum ꝑfectũ: inmensuram a etatis
plenitudinis apĩ: Et ad haec quisidoneus: Non enĩ debemꝰ eẽ
sicut plurimi adulterantes uerbum dĩ: & miscentes a quã uint̃.
iđ laetificanti cor hominis uerbo sermonẽ uilẽ admiscere ꝑ
terram repentẽ. quiuł iocũ moueat uł tẽporale aliqđ narr&.
ita utcarnalis lucri ex hoc nob a liqiđ nundinari uideamur.
cũ ita singulis loquimur utipsi delectantur audire. & sumus
tes: etuentri in uerbis nrĩs omib ꝓuidentes. qđ estuere de
terra lotui : & ut placere potentib & tdiuitib: uideamur.
in nocentẽ effuntlimus. iđ animarũ simplicium uitam
in interitũ damꝰ quȩ utiq: denris manib: exquirentur :

Expanded text:
neque lacte potari neque holeribus pasci, id est infirmo ac fragili conneque lacte potari neque holeribus pasci, id est infirmo ac fragili conuenit cibo; alio­ quin nequaquam roborabuntur in fortitudine Christi neque crescent laudabili incremento, quo oportet omnem perfectum in ipso crescere in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. 46. Et ad haec quis idoneus? non enim debemus esse sicut plurimi adulterantes uerbum dei et miscentes aquam nino, id est laetificanti cor hominis uerbo sermonem uilem admiscere et per terram repentem, qui uel iocum moueat uel temporale aliquid narret, ita ut carnalis lucri ex hoc nobis aliquid nundinari uideamur, cum ita singulis loquimur, ut ipsi delectantur audire, et sumus tes et uentri in uerbis nostris omnibus prouidentes, quod est uere de terra loqui, ut placere potentibus et diuitibus uideamur, inno­ centem effundimus, id est animarum simplicium uitam in interitum damus, quae utique de nostris manibus exquirentur. 47.
Abbreviated transcription (Latin):
sũ sanam doctrinã commouent arma uerborum. Tercium
quoq: genus est ex imperitia contra dicentium. quã uti
imperitiam consequenter in solentia comitatur. et omi
uerbo nisisi qđ forte ipsiꝓtulerint : hostiliter et in solenter
quidem ex ꝓprio sensu opinionẽ deferunt: neq: aliꝙ formĩ
defide dĩ optinent uł bonam. ł malã sed om̃ib: se tradunt ma¬
gistris att: omẽm suscipiunt sermonẽ uelut qđ melius est¬
& rectius exomnib: electuri : ignorantes qua nonbonos deue¬
ritate iudices elegerunt sem& ipsos. uidelic& iudicare se
putant posse dehis quȩ se fatentur ignorare: Tum dein¬
de exueri similib: frequenter in hoc modo in illud uersi
att mutati. & omĩ uerbo nunc ad quiescentes. paulo post ite¬
rũ reluctantes. simul et magistros & studia ꝑmutant. et uelus
puluis uento agitatꝰ. facile trans feruntur. adultimum uero
stulticiȩ suȩ ꝓferunt fructum: Nam uelut fatigati. audien
addiscretionem boni uł mali. ueritatis atq mendacii: quos utiq

Expanded text:
sum sanam doctrinam commovent arma verborum? Tertium quoque genus est ex imperitia contradicentium: quam utique imperitiam consequenter insolentia comitatur, et omni verbo, nisi quod ipsi protulerint, hostiliter et insolenter quidem ex proprio sensu opinionem deferunt, neque aliquam formam de fide Dei obtinent, vel bonam vel malam: sed 291 omnibus se tradunt magistris, atque omnem suscipiunt sermonem; velut quod melius est et rectius ex omnibritate iudices elegerunt, semet ipsos uidelicet, et iudicare se putant posse de his quae se fatentur ignorare. tum deinde ex ueri similibus frequenter modo in hoc, modo in illud uersi atque mutati et omni uerbo nunc adquiescentes, paulo post iterum reluctantes simul et magistros et studia permu- tant et uelut puluis uento agitatus facile transferuntur. ad ultimum uero stultitiae suae proferunt fructum; nam uelut fatigati audienad discretionem boni uel mali, ueritatis atque mendacii. quos utique
Abbreviated transcription (Latin):
ma reformatione de p̃figurationib et ueritate. deutroq testa¬
mto deaduentu xp̃i primo ac scđo. deincarnatione eius ac passi¬
one et resurrectione. atq ascensione incȩlos. define omium. de
udicio deretributione uł tristium uł bonorũ: Supra om̃a uero
etqđ primũ est. debeata et principium omium tenente trinitate.
qualiter sentiendũ sit. in quo etpericuli sũma consistit his quiadillu¬
minandos cȩteros p̃sunt. uti ne uł inunã subsistentiam acꝑsonã ser¬
mone contracto tamtdeox̃ multi tudinẽ uitans. quisolas appella

Expanded text:
ma reforma­ tione, de praefigurationibus et ueritate, de utroque testama reforma­ tione, de praefigurationibus et ueritate, de utroque testamento, de aduentu Christi primo ac secundo, de incarnatione eius et passione ac resurrectione atque ascensione in caelos, de fine omnium, de iudicio, de retributione uel tristium uel bonorum, supra omnia uero et quod primum est, de beata et principium omnium tenente trinitate qualiter sentiendum sit. in quo et periculi summa consistit his qui ad inluminan- dos ceteros praesunt, uti ne uel in unam subsistentiam ac personam sermone contracto tamquam deorum multitudinem uitans quis solas appellat