comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt deore nisi quia exeunt decorde : sicut ipse dñs dicit:
Non enim quando illa loquimur : tuncnos maculatꝰ
Nequis dicat. quando loquimur deore nro exeunt.
quia uerba. uoces. deore nr̃o exeunt. etquando mala
loquimur: inmundi efficimur: Quid si aliquis non lo¬
quatur. & tantum cogit& mala mundus est quia de
ore ipsius corporis. nihil processit Sed deore cordisiam
deus audiuit: ł ccefratres attendite : quod dico. Nomi¬
no furtum. modo nomi naui furtum: Num quid quia
nominaui furtum. contaminauit mefurtum: atten
inmundum: fur autem surgit in nocte & nihil dicit¬
ore & faciendo fit inmundus: Non solum nondicit. sed & prae¬
mit facinus totosilentio & usq adeo uocem suam timet au¬
diri ut net uestigia sua uolit sonare Num quidergo quia
ita sila mundus est : plus autem dico fratresmei : łcc̃e adhuc
instratu suo iacet. non dum surrexit utfurtum faciat ui¬

Expanded text:
unt de ore, nisi quia «exeunt de corde,» sicut ipse Dominus dicit? unt de ore, nisi quia «exeunt de corde,» sicut ipse Dominus dicit? Non enim quando illa loquimur, tunc nos maculant. Ne quis dicat: Quando loquimur, de ore nostro exeunt, quia verba et voces de ore nostro exeunt; et quando mala loquimur, immundi efficimur. Quid si aliquis non loquatur, et tantum cogitet mala, mundus est, quia de ore ipsius corporis nihil processit? Sed de ore cordis jam Deus audivit. Ecce, fratres mei, attendite quae dico. Nomino furtum: modo nominavi furtum; numquid quia nominavi furtum, contaminavit me furtum? Ecce immundum. Fur autem surgit in nocte, et nihil dicitore, et faciendo fit immundus. Non solum non dicit, sed et premit facinus toto silentio; et usque adeo vocem suam timet audiri, ut nec vestigia sua velit sonare: numquid ergo quia ita silet, mundus est? Plus autem dico, fratres mei. Ecce adhuc in stratu suo jacet, nondum surrexit ut furtum faciat; vi
Abbreviated transcription (Latin):
deore et hoc cum audimus in euangelio non intellegimus nisi os
corporis : absurdum est & nimis est stultum. ut tunc putemus
non fieri inmundum hominem cumm an ducat: tunc aut̃
putemus inmundum siuomat: Ait enim dominus: Nonqđ
cas nonfis in mundusiquando uomis efficeris in mundus.
quando bibis non es inmundus. & quando expuis in mun¬
dus es quando expuis enim deore tuo exit aliquid: & quan¬
dobibis mos intrat aliquibd Quid uoluit dicere dominꝰ.
non quod mos intrat. sed quod exiit coinquinat hominẽ:
secutus eodem loco secundum alium euangłistam dixit.
quaesunt quaeꝑcedunt de ore. ut intelligas non de ore
corporis eum dixisse : sed deore cordis: Ait enim: Decorde
enim exeunt cogitationes malae. fornicationes. homici¬
dia. blasphemiae: Haec sunt : quae coinquinant homi¬
nem: Non lotis autem manibus manducare: non co¬
inquinat hominem: Illa ergo fratres mer quomodo exe¬

Expanded text:
de ore, et hoc cum audimus in Evangelio, non intelligimus nisi os de ore, et hoc cum audimus in Evangelio, non intelligimus nisi os corporis; absurdum est et nimis stultum, ut tunc putemus non fieri immundum hominem, cum manducat, tunc autem putemus immundum, si vomat. Ait enim Dominus: «Non qcas, non fis immundus; et quando vomis, efficeris immundus? Quando bibis, non es immundus; et quando spuis, immundus es? Quando spuis enim, de ore tuo exit aliquid; quando bibis, in os intrat aliquid. Quid voluit dicere Dominus, «Non quod intrat in os, sed quod exit, inquinat?» Secutus eodem loco secundum alium evangelistam dixit quae sunt quae procedunt de ore; ut intelligas non de ore corporis eum dixisse, sed de ore cordis. Ait enim: «De corde enim exeunt cogitationes malae, fornicationes, homicidia, blasphemiae; haec sunt quae coinquinant hominem: non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem» . Illa ergo, fratres mei, quomodo exe
Abbreviated transcription (Latin):
quibus interiora inmunda sunt. ex teriora munda eẽ
non possunt : si uolueritis ut exteriora munda sint: interiora
mundatae: Ibi est enimos quod in pletur tibi gaudio. ee quan¬
do taces. Quando taces enim & gaudes :÷ os taum lantuta
addeum: Sed uide unde gaudea s : Si desaecũloga uldes
in mundo gaudio uociferaris addm̃: Siuero deredemptio¬
ne gaudes quomodo: palmus iste cum conuerterit dñs cap¬
tiuĩtatem sion. facti sumus iocundati: tunc impletur uero
gaudio os
tuum. & lingua tua exultacione : Ma¬
nifestum est quia inspe gaudes et gaudium tum accep¬
tum est apud dm̃: In ĩpso gaudio uel in ipso ore quodha¬
bemus intus : et manducamus & bibimus sicut deisto ore
ad refectionem corporis: sic deillo ore ad refectionem cordis:
Nam in de beati qui esuriunt & sitiunt iusticiam. qm̃ ipsi
sacura buntur: Siautem nonfacit inmundũ nsi quod exit

Expanded text:
illis quibus interiora immunda sunt, exteriora munda esse illis quibus interiora immunda sunt, exteriora munda esse non possunt; si volueris ut exteriora munda sint, interiora mundato. Ibi est enim os quod implebitur tibi gaudio, et quando taces: quando enim taces et gaudes, os tuum clamat ad Deum. Sed vide unde gaudeas. Si de saeculo gaudes, immundo gaudio vociferaris ad Deum: si vero de redemptione gaudes, quomodo dixit psalmus iste, «Cum converteret Dominus captivitatem Sion, facti sumus jucundati;» tunc impletur vero gaudio os tuum, et lingua tua exsultatione: manifestum est quia in spe gaudes, et acceptum est gaudium tuum apud Deum. In ipso gaudio, vel in ipso ore quod habemus intus, et manducamus et bibimus: sicut de isto ore ad refectionem corporis, sic et de illo ore ad refectionem cordis. Nam inde, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . 7. Si autem non facit immundum nisi quod exit
Abbreviated transcription (Latin):
nisi os corporis uoluit ostendere: Intrant enim cibi.
et non coinquinant homines cibi. qui a omnia mun¬
da mundis: & omnis creatura dĩ bona est: & nihil abi¬
ciendum. quod cumgratiarum accione accipitur:
Ifigata iudacis posita orant quacdã. & in munda dictasunt
sed polea quam figurarum lux ipsa uenit & remotatalunt
um bra e : nonsumus retenti in littera. seduiui ficati inłspu
Ee uon est in positum uigum obseruationis api anis. quodit¬
positum erat iuda eis: quia dominus diaxit: lugum meũ
lene est. & sarcina mea leuis est: Etomnia ait̃ apostotus
munda mundis. inmundis autem & infide libus nibil¬
mundum : sed polluta sunt eorum & mens & conscientia:¬
mundis enim inquit & in fidelibus: nihil est mundum
Quare nibl: mundum : sed polluta s inquit eoriumi &
nens & conscientia: Quia si interius quod est in mun¬
dum est soris quod est: nihil mundum ee potest: Siergo

Expanded text:
nisi os corporis voluit ostendere. Intrant enim cibi, nisi os corporis voluit ostendere. Intrant enim cibi, et non coinquinant homines cibi; quia, «Omnia munda mundis;» et, «Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur» In figura Judaeis posita erant quaedam, et immunda dicta sunt . Sed postea quam lux ipsa venit, remotae sunt umbrae, non sumus retenti in littera, sed vivificati in spiritu: et non est impositum jugum observationis Christianis, quod impositum erat Judaeis; quia Dominus dixit, «Jugum enim meum suave est, et sarcina mea levis est» : et, «Omnia,» ait Apostolus, «munda mundis: iest mundum, sed polluta sunt eorum mens et conscientiamundis autem,» inquit, «et infidelibus nihil est mundum.» Quare nihil est mundum? «Sed polluta sunt,» inquit, «eorum et mens et conscientia:» quia si interius quod est, immundum est; foris quod est, nihil mundum esse potest. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mentum: Et illa quaeuenerat nouerat medicum. et
tosior facta est adsalutem: Inͣ rupit indomum quo non
erat in uitata : sed uulnera habebat. & illuc uenerat ubi
medicus recum bebat: Ille autem qui in uita uerat me¬
dicum sanus sibi uidebatur: ꝓpta non curabatur: lam
quae secuntur in euangelio nostis. quo modo confusus :
ipse phariseus cum ei ostender& quia & illam mulierẽ
nouerat. & cogitationes cordis ipsius audiebat: Sed ad id
quod modo de euangelio lectum est: quod pertin& ad p¬
sentem uersum ubi dictum est. mnpletum est gaudio os
nostrum & lingua nr̃a exultatione: Quaerimus enĩ.
quod os & lingua: Attendat caritas ura: Insultatũ
est domino: quia non lotis manibus discipuli eiusman¬
ducauerant. respondit eis dñs sicut oportebat. & uoca¬
tis turbis ait: Audite omnes & intelligite Omne
quod intrat inos: non quo inquinat homqnem. sed
quod exit: Quid est hoc: cum dixit quod intrat in os non¬

Expanded text:
mentum; et illa quae venerat, noverat medicum; et mentum; et illa quae venerat, noverat medicum; et tosior facta est ad salutem. Irrupit in domum quo non erat invitata; sed vulnera habebat, et illuc venerat ubi medicus recumbebat. Ille autem qui invitaverat medicum, sanus sibi videbatur; propterea non curabatur. Jam quae sequuntur in Evangelio nostis, quomodo confusus est ipse pharisaeus, cum ei ostenderet quia et illam mulierem noverat, et cogitationem ipsius audierat . 6. Sed ad id quod modo de Evangelio lectum est, quod pertinet ad praesentem versum ubi dictum est, «Impletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione:» quaerimus enim quod os, et quae lingua. Attendat Charitas vestra. Insultatum est Domino, quia non lotis manibus discipuli ejus manducarent. Respondit illis Dominus sicut oportebat, et vocatis turbis ait: «Audite omnes, et intelligite. Omne quod intrat in os, non coinquinat hominem, sed quod exit.» Quid est hoc? Cum dixit, «Quod intrat in os,» non
Abbreviated transcription (Latin):
to: I hariseus ergo qui inuitauerat dñm. & mundiciam
non habebat nisiforinsecus corporis. corde autem plenus
erat iniquitate & rapina : dixit apud sem& ipsum: Iste
siess& proph&a. scir& quae mulier illi accessit ad pe¬
des: Unde nouerat utrum scir&. Annescir&: sedideo eũ
nescire arbicratus est. quia nonase eamreppulit
dienim accessiss& ad ipsum phariserm talis mulier
ille qui munditiam tenebat quasi in carne. &x suffla¬
ra&. repellen&. abicer&. ne in munda tanger& mundũ
& contaminar& eius mundiciam: Quia hoc nonfecit dominsꝰ
ideo illum credidit nescisse: qualis mulier illi accesissa
ad pedes: Dominus autem non solum: nouerat: sed & cogita: il¬
tiones illius audiebat: Quia & sicontactus corporis aliqͥd
facit. Otu inmundae pharisae e. caro dñi poss& pollua con¬
tactu mulieris. Anmulier poss& mundari contactu dñi:
ꝑ mittebat autem medicus egrotantem tangere medica¬

Expanded text:
to. Pharisaeus ergo, qui invitaverat Dominum, et munditiam to. Pharisaeus ergo, qui invitaverat Dominum, et munditiam non habebat nisi forinsecus corpore, corde autem plenus erat iniquitate et rapina, dixit apud semetipsum: «Iste si esset propheta, sciret quae mulier illi accessit ad pedes.» Unde noverat utrum sciret, an nesciret? Sed ideo eum nescire arbitratus est, quia non a se eam repulit. Si enim accessisset ad ipsum pharisaeum talis mulier, ille qui munditiam tenebat quasi in carne, exsufflaret, repelleret, abjiceret; ne immunda tangeret mundum, et contaminaret ejus munditiam. Quia hoc non fecit Dominus, ideo illum credidit nescisse qualis mulier illi accessisset ad pedes; Dominus autem non solum illam noverat, sed et cogitationes illius audiebat: quia etsi contactus corporis aliquid facit, o immunde pharisaee, caro Domini posset pollui contactu mulieris, an mulier mundari contactu Domini? Permittebat autem medicus aegrotam tangere medica
Abbreviated transcription (Latin):
legeretur: Insultabant enim uida ei dño. quia discrpuli
eius non lotis manibus manducabant: Illi insultabant.
qui mundiciam foris habebant: & intus maculis pleni
erant : Illi in sultabant: quorum iusticia non erat. nisi
in oculis hominum : Dñs autem quaerebat mundiciã
nr̃am interiorem. quae si fuerit : necesse est ut et quaeforis
sunt. munda sint: Mundate inquit quae intussunt : et:
loco. uerum date aelemosinas. & ecce omnia munda
sunt uobis Unde autem ꝓcedit aelemosina : de corde:
Sienim manum porrigas. nec in corde miserearis: nihil
fecisti Si autem in corde miserearis: & iam si non habeas
quod porrigasfmanu. acceptat deus ȩlemosinam
tuam: Illi autem iniqui : foris quaerebant mundici¬
am Dȩtalibus erat & iam ille phariseus qui inuita
uerat dominum : quando accessit mulier quae
inciuitate peccatrix erat & famosa. quae lacrimis
lauĩ pedes domino : tersit capillis unxit unguen¬

Expanded text:
legeretur. Insultabant enim Judaei Domino, quia discipuli legeretur. Insultabant enim Judaei Domino, quia discipuli ejus non lotis manibus manducabant. Illi insultabant, qui munditiam foris habebant, et intus maculis pleni erant; illi insultabant, quorum justitia non erat, nisi in oculis hominum. Dominus autem quaerebat munditiam nostram interiorem; quae si fuerit, necesse est ut et quae foris sunt munda sint. «Mundate,» inquit, «quae intus sunt, et qloco: «Verum date eleemosynas, et ecce omnia munda sunt vobis» . Unde autem procedit eleemosyna? De corde. Si enim manum porrigas, nec in corde miserearis, nihil fecisti; si autem in corde miserearis, etiamsi non habeas quod porrigas manu, acceptat Deus eleemosynam tuam. Illi autem iniqui, foris quaerebant munditiam. De talibus eraum, quando accessit mulier quae in civitate peccatrix erat et famosa, quae lacrymis lavit pedes Domini, tersit capillis, unxit unguen
Abbreviated transcription (Latin):
grudium magnum. & conuertit dñs captiuitatem nr̃am.
ut iam decaptiuitate uiam teneamus. & eamus ad
patriam: Iam ergo redempti: in uia non timeamus. in¬
sidiantes hostes nr̃os Ideo enim redemitnos ut nonau¬
deat hostis insidiari nobis. sideuia non secesserimus
Ipse enim xp̃s. factus est uia Uis non pati latrones: ait
tibi Uiam tibi straui ad patriam: noli recedere: Talem
lirecedere : & latro adte non aud& accedere: Ambula
ergo in xp̃o & canta gaudens: canta tamquam consola¬
tus. quia ille teprecessit: qui ussit ut sequaris
re. quomodo impletur gaudio nonsol& in plerinisiaqua
aut cibo aut potu. aut aliquare tali missa mosim¬
pletur aliquando os nr̃m: Etplus est quod dicimus
sanctitati ur̃ae. quando os habemus plenum. loquinon
possumus Habemus autem in tus os: id est incorde.
unde quicquid procedit : Simalum est inquinat nos. sibonũ
est mundat nos: Deipso enim ore audistis dum euangłum

Expanded text:
gaudium magnum. Et convertit Dominus captivitatem nostram, gaudium magnum. Et convertit Dominus captivitatem nostram, ut jam de captivitate viam teneamus, et eamus ad patriam. Jam ergo redempti, in via non timeamus insidiantes hostes nostros. Ideo enim redemit nos, ut non audeat hostis insidiari nobis, si de via non recesserimus. Ipse enim Christus factus est via . Vis non pati latrones! Ait tibi: Viam tibi stravi ad patriam; noli de via recedere. Talem li recedere, et latro ad te non audet accedere. Ambula ergo in Christo et canta gaudens, canta tanquam consolatus; quia ille te praecessit, qui jussit ut sequaris. re, quomodo repletur gaudio? Non solet impleri, nisi aut cibo, aut potu, aut aliquare tali missa pletur aliquando os nostrum: et plus est quod dicimus Sanctitati vestrae; quando os plenum habemus, loqui non possumus. Habemus autem intus os, id est in corde, unde quidquid procedit, si malum est, inquinat nos; si bonum est, mundat nos. De ipso enim ore audistis, dum Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
danda sunt: ut facile intelligatur : Quomodo dicitur
sicut uixit pater ita et filius: ad simili tudinem boc dici¬
mus: Ecsicut pecus moritur. itu homomoritur adsimi¬
litudinem hoc dicitur: Quando autem dicimus fecit
sicut uirbonus : numquid non est uirbonus. sed similitu¬
dinem hab& uiriboni: fecit tamquam iustus. hoctã quã
non eum negat ẽẽ iustum. sed proprietatem eius ostendit : fecisti sic̃
immo quiã es: sicut senator fecisti Etquia iustus es: sic̃
iustus fecisti Etquia bonus es: sicutbonus fecisti: Ergo quia
et iusti consolati erant: sicut uisti gaudebant. id est mag¬
num erat gaudium ipsorum : tam quam consolatorum.
illo consolante morituros. qui mortuus est: Omnes enim
mori gemimus Consolatus est ille: qui mortuus est Ne
mori timeremus: prior resurrexit uthaberemus quod
speraremus: Quia ergoprior re surrexit: spem nobis
dedit quia in miseria positi. spe consolati sumus hinc

Expanded text:
danda sunt, ut facile intelligatur. Quando dicimus, danda sunt, ut facile intelligatur. Quando dicimus, Sicut vixit pater, ita et filius; ad similitudinem hoc dicimus: et, Sicut pecus moritur, ita homo moritur; ad similitudinem hoc dicitur. Quando autem dicimus, Fecit sicut vir bonus; numquid non est vir bonus, sed similitudinem habet viri boni? Fecit tanquam justus; hoc tanquam, non negat eum justum esse, sed proprietatem ejus ostendit. Fecisti sicut Imo quia es, sicut senator fecisti; et quia justus es, sicut justus fecisti; et quia bonus es, sicut bonus fecisti. Ergo quia et isti vere consolati erant, «sicut consolati» gaudebant; id est, magnum erat gaudium ipsorum, tanquam consolatorum, illo consolante morituros qui mortuus est. Omnes enim moriendo gemimus: consolatus est ille qui mortuus est, ne mori timeremus. Prior resurrexit, ut haberemus quod spararemus. Quia ergo prior resurrexit, spem nobis dedit: quia in miseria positi, spe consolati sumus; hinc
Abbreviated transcription (Latin):
nunc erubescitis: confusio est ergo ista totu uita rerũ
humanarum non ꝑtinens addm̃ : In hac confusione id÷
in ista babilonia : captiua tenetur sioni: Sed conuer¬
tit dominus captiuitatem sion & facti sumus inquit
sicut fonsolati: Idest gauisi sumus. tamquam consola¬
tionem Accipientes: Consolatio non est nisi miseroꝵ:
consolatio non est nisi lugentium. gementium: Qua¬
re quasi consolati nisiquia adbuc gemimus: Gemimus
inre: consolamur inspe: Cum transierit res degemitu. gau¬
dium ueniet aeternum: ubi nonopus erit consolatio
quia nulla miseria sauciabimur: Quare autem ue¬
lut̃ consolati ait. & non ait consolati: non semper quasi
adsimilitudinem ponitur hoc uerbum : Sicut quoddicimꝰ:
aliquando ad proprietatem refertur. aliquando adsi¬
militudinem: Modo ad proprietatem relatum est sed
exempla nobis etiam de communi locutione hominũ

Expanded text:
nunc erubescitis» ? Confusio ergo est ista tota vita rerum nunc erubescitis» ? Confusio ergo est ista tota vita rerum humanarum, non pertinens ad Deum. In hac confusione, in ista Babylonia, captiva tenetur Sion: sed convertit Dominus captivitatem Sion. 4. «Et facti sumus,» inquit, «sicut consolati:» id est, gavisi sumus, tanquam consolationem accipientes. Consolatio non est nisi miserorum, consolatio non est nisi gementium, lugentium, Quare «quasi consolati,» nisi quia adhuc gemimus. Gemimus in re, consolamur in spe: cum transierit res, de gemitu gaudium veniet aeternum, ubi non opus erit consolatione, quia nulla miseria sauciabimur. Quare autem «velut consolati» ait, et non ait, consolati? Non semper quasi ad similitudinem ponitur hoc verbum, «sicut:» quod dicimus, «sicut,» aliquando ad proprietatem refertur, aliquando ad similitudinem; modo ad proprietatem relatum est. Sed exempla nobis etiam de communi locutione hominum
Abbreviated transcription (Latin):
uit terras captiuitas sion. & ista captiua sion:
Quomodo umbra illius hierusalem. umbra illiussi¬
on: quam acceperunt iudȩi. inimagine infigura fuit
incapa uitate inbabilonia. & post septuaginta An¬
nos reduit ille populus in ciuitatem suam: Septua¬
ginta anni significant omne tempus. quod septem
diebuoluitur Cum transierit Autem omne tempus.
tunc redimus & nos ad patriam nr̃am: quo modo
post septuaginta annos rediit ille populus a capti¬
uitate babyloniae: Babilonia enĩt: mundus
iste: Babilonia enim. interprecatur confusio: Videte si non
est confusio: tota uita humana : Quicquid agunt homi¬
nes inspe uana : quando cognouerint quid agunt erubes¬
cunt Quare laborant. cui laborant: filiis meis inquit
Et ipsi cui filiis suis: Et ipsi quibus : filussuis nemo ergo
sibi: Ab ista confusione iam conuersi erant: quibus dicitꝰ
apostolus: Quam enim glouam habebatis in his. inquib

Expanded text:
vit terras captivitas Sion. Et ista captivitas Sion vit terras captivitas Sion. Et ista captivitas Sion quomodo umbra illius Jerusalem? Umbra illius Sion quam acceperunt Judaei in imagine, in figura fuit in captivitate in Babylonia, et post septuaginta annos rediit ille populus ad civitatem suam . Septuaginta anni significant omne tempus quod septem diebus volvitur: cum autem transierit omne tempus, tunc redimus et nos ad patriam nostram; quomodopost septuaginta annos rediit a captivitate Babyloniae. Babylonia est enim mundus iste: Babylonia enim interpretatur, Confusio. Videte si non est confusio tota vita humana. Quidquid agunt homines in spe vana, quando cognoverint quid agunt, erubescunt. Quare laborant? cui laborant? Filiis meis, inquit. Et ipsi cui? Filiis suis. Et ipsi quibus? Filiis suis. Nemo ergo sibi. Ab ista ergo confusione jam conversi erant, quibus dicit Apostolus: «Quam enim gloriam habebatis in his, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
fudit: iustorum quidem sanguinem fudit. prophetarum
patrum nr̃orũ. iustorum sanguinem fudit . & martirum.
tamen omnes de ꝓpagine peccati uenientes Unum
sanguinem fudit. eius qui non solum iusti ficatus: sediustꝰ
natus ÷ : Illo sanguine fuso: perdidit quos tenebat: Pro qui¬
bus enim datus est in nocens sanguis. redempti sunt. &
conuersisunt a captiuitate. cantant istum psalmum:
Com conuerterit dñs captiuitatem sion: facti su¬
mus sicut consolati: Hoc uoluit dicere facti su¬
mus gaudentes: Quando: cum conuerterit dñs cap¬
tiuitatem sioN Quae sion ipsa ipsa hierusalem: aeter¬
na sion: Quomodo aeterna sion. quomodo captiua sion.
in angelis aeterna. in hominibus captiua Nonenim
omnes illius ciuitatis ciues captiui sunt: sed qui inde
peregrinantur. ipsi captiui sunt: Homo ciuis est hieru¬
salem seduenditus sub peccato. factus est peregrinus De
propagine ipsius natum est gęnus humanum: & in ple¬

Expanded text:
fudit? Justorum quidem sanguinem fudit; Prophetarum, fudit? Justorum quidem sanguinem fudit; Prophetarum, patrum nostrorum, justorum sanguinem fudit et martyrum: tamen omnes de propagine peccati venientes. Unum sanguinem fudit ejus qui non justificatus, sed justus natus est: illo sanguine fuso, perdidit quos tenebat. Pro quibus enim datus est innocens sanguis, redempti sunt; et conversi a captivitate, cantant istum psalmum. 3. «Cum converteret» «Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati.» Hoc voluit dicere, Facti sumus gaudentes. Quando? «Cum converteret Dominus captivitatem Sion.» Quae Sion? Ipsa Jerusalem, et aeterna Sion. Quomodo aeterna Sion, quomodo captiva Sion? In angelis aeterna, in hominibus captiva. Non enim omnes illius civitatis cives captivi sunt; sed qui inde peregrinantur, ipsi captivi sunt. Homo civis est Jerusalem, sed venditus sub peccato, factus est peregrinus. De propagine ipsius natum est genus humanum, et imple
Abbreviated transcription (Latin):
lum quia adhuc inuia sumus: tamen patriam at¬
tendimus: Etquando forte aliquam tribulationẽ
patimur. sed tamen tenemus uiam. & ligno porta¬
mur : Asper quidem uentus est: sed uentus nr̃ ÷
Cum labore quidem sed cito ducit & citoperducit:
Quia ergo decaptiuitate nr̃a gemebamus. gemunt
autem & illi . qui iam crediderunt : Quomodo autẽ
facti fuimus captiui. obliti fuimus: sed per scriptura
comiemoramur: Paulum ipsum apostolum interro¬
gemus: Ait enim: Scimus quia lex spiritalis est : ego
autem carnalissum. uenundatus sub peccato : łccẽ
unde facti sumus captiui. quia ueriundatisumus
sub peccato : Quis nos uenididit: nos ipsi qui consen¬
simus seductori: Uendere nos potuimus  sed redime
re non possumus:. Vendidimus: consensione peccati
redimimur infide iusticiae: Sanguis enim inno¬
cens datus est pronobis : ut redimeremur: Quẽcumque san¬
cuinem ille fudit persequendo iustos qualem sanguinem

Expanded text:
lum, qui adhuc in via sumus, tamen patriam atlum, qui adhuc in via sumus, tamen patriam attendimus: et quando forte aliquam tribulationem patimur, sed tamen tenemus viam, et ligno portamur; asper quidem ventus, sed ventus prosper est; cum labore quidem, sed cito ducit, cito perducit. Quia ergo de captivitate nostra gemebamus, gemunt autem et illi qui jam crediderunt; quomodo autem facti sumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; ait enim, «Scimus enim quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato» . Ecce unde facti sumus captivi, quia venundati sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo justos, qualem sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
cristus si adhuc gemis: & quomodos aluator tesaluum
fecit: qui gemitꝰ adhuc egrotat: Sub iunexit et ait:
Spe enim salui facti sumus spes autem quae uide¬
tur: non est spes Quod enim uidet quis quid sperat:
si autem quod non uidemus speramus: perpatientiã¬
exspectamus: Ecce quare gemimus. et quo modo ge¬
mimus : quia quodsperamus. iam quidem exspectam
sednondum teriemus: Et donet teneamus intempore suspi¬
ramus : quia desideramus quod nondum tenemus: Quare
quia spe salui factisumus iam caro sumpta de nobis indño
non spe sedre salua facta Resurrexit enim & ascendit in
capite nro. caro nr̃ae salua facte in menbris adhuc saluan¬
da est Secura gaudeant menbra. quia acapite suo non
sunt deserta: Dixit enim : menbris laborantibus: łcce
ego liobiscum sum usq ad consum mationem sȩculi : Ita
factum est : ut conuerteremur addm̃m Spem enim
incipiamus faciem habere addm̃ & dorsum ad sȩcu¬

Expanded text:
Christus, si adhuc gemis; et quomodo Salvator salvum te Christus, si adhuc gemis; et quomodo Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhuc aegrotat: subjunxit et Spe enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem, quod non uidemus, speramus, per patientiaexspectamus» . Ecce quare gemimus, et quomodo gemimus; quia quod speramus, jam quidem exspectamus, sed nondum tenemus, et donec teneamus, in tempore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta de nobis in Domino, non spe, sed re salva facta est. Resurrexit enim et ascendit in capite nostro caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. Secura gaudeant membra, quia a capite suo non sunt deserta. Dixit enim membris laborantibus: «Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi» . Ita factum est ut converteremur ad Deum. Spem enim ominus, ut jam incipiamus faciem habere ad Deum, et dorsum ad saecu
Abbreviated transcription (Latin):
qui crediderunt nongemit. nec parturit creatura: non solũ
autem inquit. sed & nos ipsi primitias spiritus habentes
Idest: qui iam spiritu dõ seruimus. qui aammente dõ
credimus & in ipsa fide primitias quasdã dedimus ut
primitias nras sequamur: Ergo & nos in&ipsi in nobil¬
m& ipsis ingemiscimus ad optionem expectantes: redẽp¬
tionem corporis nr̃i. Gemebat ergo & ipse : et gemunt
omnes fideles. adoptionem expectantes: redemptio¬
nem corporis sui  Ubi gemunt: inista mortalitate :
Quam redemptionem expectant: corporis sui. quae
precessit indno: qui resurrexit amortius & ascendit
incaelum: Hoc nobis antequam reddatur necesse est
gemamus. & iamfideles. & iam sperantes: I deo sequit᷑
ibi & dicit: Cum dicer& & ipsi in nobis m& ipsis ingemi¬
cimus adoptionem expectantes redemptionem corporis
nostri : Quasi diceretur ei: Quidtibi ergo profuit

Expanded text:
qui crediderunt non gemit, nec parturit creatura? «Non solum qui crediderunt non gemit, nec parturit creatura? «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui jam spiritu Deo servimus, qui jam mente Deo credidimus, et in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est gemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sequitur ibi, et dicit; cum diceret, «Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri;» quasi diceretur ei, Quid tibi ergo profuit
Abbreviated transcription (Latin):
Cramus autem: Ubi: siredemptor noster ille dicitur:
captiuitate tenebamur: Ubi ergo tenebamur. ut ille
ueniret redimere captiuos.: Vbi tenebamur: forte
apud barbaros: Peior est barbaris : diabolus & angłieu
p̾si autem tenebant genus humanum. ab his redemit
nos: qui non aurum & argentum. sed sanguinem suum
ꝓnobis dedit Quomodo autem homo uenerat in capti¬
uitatem : paulum a postolum in terrogemus: Et enim
ipse prȩcipue gemit. ins captiuitate. suspiransae¬
ternam hierusalem. & docuit nos gemere ex ipsospũ.
quo & ille impletus gemebat Hoc enim ait. Omnis
creatura congemiscit. & dol& usq ad huc: Et iterum Uanitati
enim çreatura subiecta est ait non sponte. sed ꝓptereũ
qui subiecit inspe: Omnem creaturam dixit in T homini¬
bus. &iam nondum credentibus : sed tam en credituris. in¬
gemiscere creaturam in laboribus: Numquid nam in
ħis tantum qui nondum crediderunt: iam uero in his

Expanded text:
Eramus autem ubi? Si redemptor noster ille dicitur Eramus autem ubi? Si redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis dedit. 2. Quomodo autem homo venerat in captivitatem, Paulum apostolum interrogemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista captivitate, suspirans aeternae Jerusalem; et docuit nos gemere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait, «non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere creaturam in laboribus. Numquidnam in his tantum gemit, qui nondum crediderunt? jam vero in his
Abbreviated transcription (Latin):
uit tempus praedicationis: illa ten& aeternitatem reparati¬
onis nr̃ae: Ab illa peregrinamur in hac uita : ad eius redi¬
tum suspiramus: Suspiramus tamdiu miseri & laborantes
doner ad illam redeamus: Necciues nr̃i angłi dimiser
nos inperegrinatione. sed annuntia uerunt nobis ipsum
regem uenturum adnos. & uenit adnos: & contemptus
estꝰ internos anobis. & postea nobiscu& docuit nos contẽp¬
ni. quia contemptus est: Docuit tolerare : quia tolerauit.
docuit pati: quia passus est Etpromisit resurrecturos.
quia resurrexit : inseipso ostendens. quid sperare debea¬
mus. Siergo fratres prophetae antiqui patres nr̃i Ante¬
quam dominus ihus xp̃us uenir& incarne. antequã
mortuus resurrexiss&: & ascendiss& incaelum. suspira¬
bant tunc illi ciuitati: quantum oport& nos desidera¬
re quo nos ipse precessit. & unde num quam recessit.
non enim dñs sic uenit adnos ut deserer& angłos. et¬
uenit: Illis man sit in maiestate : ad nosuenit in carne:

Expanded text:
it tempus praedicationis, illa tenet aeternitatem nostrae reparationis. Ab illa peregrinamur in hac vita, ad ejus reditum suspiramus: tamdiu miseri et laborantes, donec ad illam redeamus. Nec cives nostri Angeli dimiserunt nos in peregrinatione, sed annuntiaverunt nobis ipsum Regem venturum ad nos. Et venit ad nos, et contemptus est inter nos a nobis, et postea nobiscum: et docuit nos contemni, quia contemptus est; docuit tolerare, quia toleravit; docuit pati, quia passus est; et promisit resurrecturos, quia resurrexit, in seipso ostendens quid sperare debeamus. Si ergo, fratres, Prophetae antiqui, patres nostri, antequam Dominus Jesus Christus veniret in carne, antequam mortuus resurrexisset et ascendisset in coelum, suspirabant tamen illi civitati; quantum nos oportet desiderare, quo nos ipse praecessit, et unde nunquam recessit? Non enim Dominus sic venit ad nos, ut desereret Angelos: etvenit; illis mansit in majestate, ad nos venit in carne.
Abbreviated transcription (Latin):
nem longinquam : uiuens prodige cum mere tricibus.
perdidit: totam substantiam: Egens remansit. porcos pa¬
uit : inegestate sua patris diuitias recordatur: Nisieum
egestas pulsass& : illam satietatem non defiderar&e : Conside¬
rent ergo omnes peccatasua. uideant si habent substan¬
tiam ip̃sa peccata: Propter qui dirritauit dñm peccator
sinonuides peccatum aritequam facias : uel iam fecisti con¬
sidera: Dulcedo huius seculi. ad tempus fauces indulcat:
in magnam a maritudinem postea conuertetur: Ecce
peccasti & lucrum fecisti: Quid est quod fecisti lucrum
ut lucrum faceres: offendisti deum: Ut augerespecuniã.¬

Expanded text:
nem longinquam vivens prodige cum meretricibus, nem longinquam vivens prodige cum meretricibus, perdidit totam substantiam: egens remansit, porcos pavit; in egestate sua patris divitias recordatur . Nisi eum egestas pulsasset, illam satietatem non desideraret. Considerent ergo omnes peccata sua, videant si habent substantiam ipsa peccata. Propter quid irritavit Deum peccator ? Si non vides peccatum tuum antequam facias, vel jam cum fecisti considera. Dulcedo hujus saeculi ad tempus fauces indulcat; in magnam amaritudinem postea convertetur. Ecce peccasti, et lucrum fecisti: quid est, quod fecisti lucrum? Ut lucrum faceres, Deum offendisti, ut augeres pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
tuit hoc poni quod latinum non ess&: etleficiente
latinitate positum est pro eo quod non hoc sonar&: Sic tamendici
intelligite: Putas pertransiit anima nr̃a aquam sine sub stan¬
tia & quare putas dicunt: qui magnitudo periculi. uix
facit credibile quod euasit: Magnam necem pertulerunt:
in magnis discriminib: fuerunt : Omnino sic pressisu&s:
ut pene uiui consisterent. ut pene uiui absorberentur:
lam ergo euatdentes iamsecuri. sed ipsius periculi mag¬
sine substantia. nisi aqua peccatorum sine substantia.
peccata enimi non habent substantiam: In opiam habent :
non substantiam: egestatem habent non substanciam  Inis¬
ta aqua sine substantia: perdidit ille minor filius sub¬
stantiam suã : Nostis enim quiminor filius peregri¬
natus est : & dixit patri: Damibi portionem substan¬
tiae : quae me contingit : Quid tibi ᷤ melius aput
patrem seruatur: Tua est: dilapidare illam uis. profi¬

Expanded text:
tuit hoc poni, quod latinum non esset; et deficiente tuit hoc poni, quod latinum non esset; et deficiente latinitate, positum est pro eo, quod non hoc sonaret. Sic tamen intelligite dici: Putas, «pertransiit anima nostra aquam sine substantia?» Et quare dicunt, Putas? Quia magnitudo periculi vix facit credibile quod evasit. Magnam necem pertulerunt, in magnis discriminibus fuerunt; omnino sic pressi sunt, ut pene vivi consentirent, ut pene vivi absorberentur: jam ergo evadentes, jam securi, sed ipsius periculi magsine substantia, nisi aqua peccatorum sine substantia? Peccata enim non habent substantiam: inopiam habent, non substantiam; egestatem habent, non substantiam. In ista aqua sine substantia, perdidit ille minor filius totam substantiam suam. Nostis enim quia minor filius peregrinatus est, et dixit patri: «Da mihi portionem substantiae quae me contingit.» Quid tibi vis? Melius apud patrem servatur; tua est: dilapidare illam vis; profi
Abbreviated transcription (Latin):
transiss& anima nr̃a a quã sine substanicia:
Ecce qualem aquans dicebat forsitan a qua dimersis¬
s& nos Qualis autem est  sine substantia: Quid est
sine substantia: primo quidest. forsitan pertransiuit
anima nr̃a: quo modo enim potuerunt latini
expresserunt : quod greci dicunt ara : Sic enim ha¬
bent greca exemplaria ara: quia dubitantis uerbũ
est: expressum quidem dubitationis uerbum quodest
fortasse : sed non omnino hoc est: Possumus illud uer¬
bo dicere. minus quidem latine conuincto: sed apto
ad intellegentias ur̃as: Quod punicidicunt iar. non
lignum seđ quando dubitant: hoc greci ara. hoc latini
possunt uel solent dicere putas. cum ita locuntur:
Putas euasi hoc Siergo dicatur forsitan e̾uasi: ui¬
detis quia non hoc sonat. sed quod dixi putas: Usita¬
te dicitur. latine nondicitur .: & potui illud dicere
cum tracto uobis Sȩpe enim & uerba non latina
dico ut uos intelligatis : Inscriptura autem non po¬

Expanded text:
transiit anima nostra aquam sine substantia.» Ecce qualem aquam dicebat, «Forsitan aqua demersisset nos.» Quales autem aqua est sine substantia? Quid est, «sine substantia?» 8. Primo quid est, «Forsitan pertransiit anima nostra?» Quomodo potuerunt enim, Latini expresserunt quod Graeci dicunt ἄρα. Sic enim graeca habent exemplaria, ἄρα: quia dubitantis verbum est, expressum est quidem dubitationis verbo, quod est «fortasse;» sed non omnino hoc est. Possumus illud verbo dicere minus quidem latine conjuncto, sed apto ad intelligentias vestras. Quod Punici dicunt, «iar,» non lignum, sed quando dubitant; hoc Graeci, ἄρα: hoc Latini possunt vel solent dicere, Putas, cum ita loquuntur: Putas, evasi hoc? Si ergo dicatur, Forsitan evasi, videtis quia non hoc sonat: sed quod dixi, Putas, usitate dicitur; latine non ita dicitur. Et potui illud dicere, cum tracte vobis; saepe enim et verba non latina dico, ut vos intelligatis. In Scriptura autem non po
Abbreviated transcription (Latin):
autem & peraurum traberes quo nonuis. & idõ te
querit maior raptor: quia inuenit minorem
raptorem: ideo tequerit maior aquila : quia
prior coepisti leporem. preda tibi fuit minor:
preda eris maiori Haec non uident homines in
rebus uams. tanta cupiditate caecattur:

Expanded text:
autem et per aurum traheris quo non vis, et ideo te autem et per aurum traheris quo non vis, et ideo te quaerit major raptor, quia invenit minorem raptorem; ideo te quaerit major aquila, quia prior cepisti leporem: praeda tibi fuit minor, praeda eris majori. Haec non vident homines in rebus humanis; tanta cupiditate caecantur.
Abbreviated transcription (Latin):
quia aqua sine substantia sit : tolle tecum ad inferos. quod
ad quisisti Quid facturus es: ad quisisti aurum perdidistifi¬
dem: Post paucos diesexis dehacuita. aurum quod ad qui¬
sisti perdita fide: auferre tecum non potes Cortuum in ane
fidei. ad poenasn exut: quod plenum. fide ad coronam.
ex ir& Ecce nihil est quod fecisti: & propter nihil deum
offendisti: Aqua sine substanti a est: quȩ te demersit:
Propter quid irritabit deum peccator: Confundantur
iniqui: facientes uana: Nemo enimsinaniter inique Inor¬
facit : sed nemo considerat : Funt homines : audiunt
ꝓ uerbium illud uulgare : & pro uerbia dei dormi¬
tant in eis: Quod pro uerbium  malo quod teneo.
quam quod spero: O infelix quid tenes eccedicis ma¬
lo quod teneo Et tenesic ut non amittas : & dic malo.
quod teNeo: Si autem tenes quare non illud tenes.
quod non potes amittere: Quid ergo tenes: aurum:
Tene ergo sitenes: non tibi auferatur inuito Si

Expanded text:
quam aqua sine substantia sit? Tolle tecum ad inferos quod quam aqua sine substantia sit? Tolle tecum ad inferos quod acquisisti: quid facturus es? Acquisisti aurum, perdidisti fidem: post paucos dies exis de hac vita, aurum quod acquisisti perdita fide, auferre tecum non potes; cor tuum inane fidei, ad poenas exit, quod plenum fide ad coronam exiret. Ecce nihil est quod fecisti, et propter nihil Deum offendisti. Aqua sine substantia est quae te demersit. Propter quid irritavit Deum peccator? Confundantur inique facientes vane . Nemo enim non inaniter inique facit; sed nemo considerat. 10. Eunt homines, audiunt proverbium illud vulgare; et proverbia Dei dormitant in eis. Quod proverbium? Malo quod teneo, quam quod spero. O infelix, quid tenes? Ecce dicis, Malo quod teneo; tene sic ut non amittas, et dic, Malo quod teneo. Si autem non tenes, quare non illud tenes quod non potes amittere? Quid ergo tenes? Aurum. Tene ergo; si tenes, non tibi auferatur invito. Si
Abbreviated transcription (Latin):
Stulta anima. non eas uidẽs: Sed non uides oculis car¬
nis tuae: habeto oculum cordis. & uides eas : sed non ui¬
des fidem: Quare illam uides in altero: quare clamas
quando tibi frangitur. si non eandem uides.: frangat tibi
aliquis fidem : clamas: Visergo tibi exhiberi & tunc ui¬
des : Cum petitur ut ex hibeas. tunc non uides: quodla¬
mas alium non habere ergate : plangete non habere
erga alium. & uide quia peccatum quod facis. sin e sub¬
stantia est: Quodenim adquiritur depeccato. uidetur
esse substantia: sed& hoc non adquiritur: Ille enim
hab& aurum. qui nouit uti auro: Qui autem auro uti non
nouit: habetur non hab&. possidetur non possidet: Estote
domini auri. & non serui auri: quia & aurum ds̃ fecit. & te
super aurum ipse fecit: Aurum fecit ad subsidium
tuum: & te ad imaginem suam: Uide quod supra te est. &¬
calcas quod infrate est: Quod ergo adquisistiuis uidere

Expanded text:
Stulta anima, non eas vides oculis carStulta anima, non eas vides oculis carnis tuae; habeto oculum cordis, et vides eas. Sed non vides fidem. Quare illam vides in altero? Quare clamas quando tibi frangitur, si non eam vides? Frangat tibi aliquis fidem; clamas. Vis ergo tibi exhiberi, et tunc vides; cum petitur, ut exhibeas, tunc non vides? Quod clamas alium non habere erga te, plange te non habere erga alium. Et vide quia peccatum quod facis, sine substantia est. Quod enim acquiritur de peccato, videtur esse substantia. Sed et hoc non acquiritur. Ille enim habet aurum, qui novit uti auro: qui autem auro uti non novit, habetur, non habet; possidetur, non possidet. Estote domini auri, et non servi auri: quia et aurum Deus fecit, et te super aurum ipse fecit; aurum fecit ad subsidium tuum, et te ad imaginem suam. Vide quod supra te est, et calcas quod infra te est. Quid ergo acquisisti? Vis videre
Abbreviated transcription (Latin):
fides diminuta est: et aurum creuit Quidperdi disti. &
quid ad quisisti: quod ad quis isti aurum uocatur : Quod p¬
didisti. fides uocatur : Cõmpara fidem : auro: Siuenalis
ess& innundinis. fides haber& pretium : Lucra tua cogi¬
tas. dam pna tua  cogitas: dearca gaudes decorde non
plangis: Habundat nescio quid in arca tua. sed uide quid
minũtum sit incorde tuo: Cum a perueris arcam: inue¬
fides sed nonest: Si hac gaudes. quare hac non plangis: plus
perdidisti : quam ad quisisti: Uisuidere quidperdideris: nec
naufragio tibi poss& auferri: Nam aliquando perdunt
omniahomines inmari: nudi exeunt multi : Naufra¬
gauerunt cumpaulo amatores huius saeculi: passi sunt
naufragium. et nudi omnes exierunt: Illi & quod fo¬
ris habebant amiserunt: & domum cordis sui in anẽ
inuenerunt: Paulus autem in cordeferebat patrimo¬
nium fidei suae: nullis fluctibus. nullis tempestatib
potuit auferri: Itudus exut. & diues exut  Tales
diuitias querere debemus: Sed noneas uideo : dicis mihi :

Expanded text:
fides deminuta est, et aurum crevit. Quid perdidisti, et quid acquisisti? Quod acquisisti, aurum vocatur, quod perdidisti, fides vocatur: compara fidem auro; si venalis esset in nundinis fides, haberet pretium? Lucra tua cogitas, damna tua non cogitas? De arca gaudes, de corde non plangis? Abundat nescio quid in arca tua; sed vide quid imminutum sit in corde tuo. Cum aperueris arcam, invefides, et non est. Si hac gaudes, quare hac non plangis? Plus perdidisti quam acquisisti. Vis videre quid perdideris? Nec naufragio tibi posset auferri. Nam aliquando perdunt omnia in mari, nudi exeunt. Multi naufragaverunt cum Paulo : amatores hujus saeculi passi sunt naufragium, et nudi omnes exierunt; illi et quod foris habebant amiserunt, et domum cordis sui invenerunt inanem: Paulus autem in corde ferebat patrimonium fidei suae; nullis fluctibus, nullis tempestatibus potuit auferri; nudus exiit, et dives exiit. Tales divitias quaerere debemus. Sed non eas video, dicis mihi.
Abbreviated transcription (Latin):
& hierusalem. quia populus ille dĩ ipsa est ciuitis dei
Sierito uidens pacem. hoc est uidens dm̃ merito et deus ipse ÷
pax Ergo quia xp̃s filius dei pax est: ideo uenit colligere
suos et secernere ab iniquis: A quibus iniquiss quiõdes
hierusalem. qui oderunt pacem. qui uolunt conscindere
unitatem. qui noncredunt pacem. qui falsam pacem ꝓ¬
nunciant inpopulo & non illam habent: Quibus respon¬
detur. cumdixerint pax uobiscum : & cum spũ tuo fa¬
sum dicunt. & falsum audiunt: Quibus dicunt pax
uobiscum : quosseparant apace orbis terrarum: Et
non unitatem diligerent. & relinquerent dissensio¬
nem: falsum ergo pronuntiant : & falsum audiunt:
Nos uerum pronuntiamus: & uerum audimus:
Simus israhel. & amplectamur pacem. quia hieru¬
salem uisio pacis est: & nos srahel. & pax super

Expanded text:
t Jerusalem; quia populus ille Dei, ipsa est civitas Dei. Si ergo videns pacem, hoc est videns Deum; merito et Deus ipse est pax. Ergo quia Christus Filius Dei pax est, ideo venit colligere suos, et secernere ab iniquis. A quibus iniquis? Qui oderunt Jerusalem, qui oderunt pacem, qui volunt conscindere unitatem, qui non credunt paci, qui falsam pacem pronuntiant in populo, et non illam habent. Quibus respondetur, cum dixerint, Pax vobiscum, Et cum spiritu tuo: falsum dicunt, et falsum audiunt. Quibus dicunt, Pax vobiscum? quos separant a pace orbis terrarum. Et nonne unitatem diligerent, et relinquerent dissensionem? Falsum ergo pronuntiantes, falsum audiunt. Nos verum pronuntiemus, et verum audiamus. Simus Israel, et amplectamur pacem; quia Jerusalem est visio pacis, et nos Israel, et «pax super
Abbreviated transcription (Latin):
CUTIM MIMINISTIS eXOrdine nobis tractanti¬
bus. iste psalmus est centesimus uicesimus quintus.
qui inter illos psalmos est. quorum est titulus can¬
ticum graduum Est autem sicut nostis : uox ascendentiũ:
Quonisiꝰ ad illam supernam hierusalem matrem omniũ
nostrum: quae est incȩ̨lis : quae superna : illa aeternia
haet autem quae in terra fuit: umbram habebat
illius: Itaq ista c ȩdit: illa perman&: Haec imple

Expanded text:
cut jam meministis, ex ordine nobis tractantibus iste psalmus est centesimus vicesimus quintus, qui inter illos psalmos est, quorum est titulus, «Canticum graduum.» Est autem, sicut nostis, vox ascendentium: quo, nisi ad illam supernam Jerusalem, matrem omnium nostrum, quae est in coelis ? Quae superna est, ipsa et aeterna: haec autem quae in terra fuit, umbram habebat illius. Itaque ista cecidit, illa permanet: haec imple
Abbreviated transcription (Latin):
exit. & calefacto sole arescit. quia non habet radicem.
Aut sicut interspinas. quod etsigermin&. & conetur in
aura surgere : suffocatur tamem multitudine spina¬
rum: Tales autem sunt qui uerbum dĩ contempnunt
secus uiã. autquiadoram gaudent. & facta tribulatio¬
ne sicut ȩstu solis arescunt: aut qui cogitati onibus
& curis & sollicitudine huius mundi tamquam spi¬
nis auariciae suffocant quod in illis coeperat germinare:
Est autem terra bona quo semen cum ceciderit affe¬
r& fructum. aliud tricenũ. aliud sexagenum. aliud
centerium: si ueparum. siue multum: om nes in horreo
erunt: Sunt ergo tales: ł tꝓpterhos loquimur. ꝓpter
hos loquitur scriptura : propter hos non tacet euangłm:
Sed & illi audiunt neforte aliud sint hodie. aliud
cras. Neforte audiendo mutentur. aut arent uiam.
aut lapides purgenit aut spinas euellant: Dicat sp̃sdi
dicat nobis cantet nobis siuelimuspsaltare. siue nolim.

Expanded text:
exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribulatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. Propter hos loquitur Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. Dicat Spiritus Dei, dicat nobis, cantet nobis; sive velimus saltare, sive nolim