comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad abraham: euidentissime dictũ est. Patrẽ multarũ
gentiũ posuitt: & augeã te ualde:. Et ponamte
ingentes. & reges exte exibunt: & dabotibi ex
sara filium. & benedicam illũ : & erit innationes. et
reges gentiũ ex eoerunt. Quã ꝓmissionẽ: nunc in xp̃o
cernimꝰ reddi. Ex illod̾ tinceps illi coniuges ñ uocant᷑
in scripturis sicut antea uocabant᷑ abram & sarai: sed
sicut nos eos ab inicio uocauimꝰ. qm̃ sic iã uoc ant᷑ ab
om̃ibus: abrahã & sara. Cur autt̃ mutatũ sit nom̃
abrahȩ reddita ẽ. ratio: quia patrẽ inqͥt multarum
excelsus. De nomine autẽ mutato sarȩ: non est reddi¬
ta ratio. Sed sicut aiunt qui scripserunt int̃p̃tationes
nominũ hebreoꝵ. quȩ hissacris litteris continent᷑:
sarai interp̃tatur princeps mea. sara autẽ uirtus.
Vnde scriptũ est in epła ad hebreos. Fide & ipsa sara
uututẽ accepit: ad emissionẽ seminis. Ambo autẽ
seniores erant sicut scriptura testatur: sed etiã illa

Expanded text:
Patrem multarum gentium posui te; et augebo te valde, et ponam te in gentes, et reges exibunt ex te: et dabo tibi ex Sarra filium; et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt: quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi: ex illo deinceps illi conjuges non vocantur in Scripturis, sicut antea vocabantur, Abram et Sara; sed sicut nos eos ab initio vocavimus, quoniam sic jam vocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Quur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio: Quia patrem, inquit, multarum etatur pater excelsus. De nomine autem mutato Sanae non est reddita ratio; sed, sicut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum Hebraeorum, quae his sacris litteris continentur, Sara interpretatur princeps mea, Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit regeneratus. interibit anima illa de genere eiꝰ
qui testamentũ dĩ dissipauit: quando in adã cum
om̃ib etiã ꝓeccauit. Si enĩ dixissit. quia hoc testa¬
mentũ meũ dissipauit: ñ nisi de ista circũcisione
intelligi cogeret. Nunc uero qm̃ non expressit cuius
modi testamentũ paruulus dissipauerit: liberum est
intelligere de illo testam̃to dictũ. cuius dissipatio ꝑti-¬
nere possit ad paruulũ. Si autẽ hoc quisquã ñ nisi
de ista circũcisione dictũ ẽẽ contendit. qđ in ea testa.¬
mentũ dĩ qm̃ non est circũcisus dissipauerit paruulꝰ:
quȩrat locutionis aliquẽ modũ. quo non absurde pos¬
sit intelligi ideo dissipasse testamentũ: quia licet ñ
ab illo. tamen in illo est dissipatũ. Uerũ sic quoq
animaduertendum est nulla inse neglegentia sua
iniuste interire incircumcisi animam paruuli: nisi
originalis obligatione peccati

Expanded text:
fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere eius\', fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere eius\', quia testamentum Dei dissipauit, quando in Adam cum omnibus etiam ipse peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', non nisi de ista circumcisione intellegi cogeret; nunc uero, quoniam non expressit cuius modi testamentum paruulus dissipauerit, liberum est intellegere de illo testamento dictum, cuius dissipatio pertinere posset ad paruulum. Si autem hoc quisquam non nisi de ista circumcisione dictum esse contendit, quod in ea testamentum Dei, quoniam non est circumcisus, dissipauerit paruulus: quaerat locutionis aliquem modum, quo non absurde possit intellegi, ideo dissipasse testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animaduertendum est nulla in se neglegentia sua iniuste interire incircumcisi animam paruuli nisi originalis obligatione peccati
Abbreviated transcription (Latin):
inpsalmo qđ legitur uerũ est. p̃uaricatores estimaui
om̃s peccatores terrȩ. nisi qͥa om̃s legis alicuiꝰ p̃uari¬
catȩ sunt rei. qͥ aliquo peccato tenent᷑ obstricti:
Quamobrẽ si etiã paruuli qđ uera fides habet nas.¬
cuntur non ꝓprie sed originaliter peccatores. unde
illis grãm remissionis peccatorũ necessariã confitem᷑:
ꝓfecto eo modo quo sunt peccatores. etiã preuaricatores
legis illius quȩ in paradiso data est agnoscunt᷑: ut
uerũ sit utrũq qđ scriptũ est. & p̃uaricatores estima.¬
ui om̃s peccatores terrȩ: & ubi lex non est nec p̃uari¬
catio. Ac ꝑ hoc quia circũcisio signũ regenerationis
fuit. & non immerito paruulũ ꝓpter originale
peccatum quo primũ dĩ dissipatũ est testamentũ. ge¬
neracio disꝑdet nisi regeneratio liberet: sic intelligen¬
da sunt hȩc uerba diuina. tanquã dictũ sit. Qui non

Expanded text:
in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores aestimaui in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes legis alicuius praeuaricatae sunt rei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam paruuli, quod uera fides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter peccatores, unde illis gratiam remissionis peccatorum necessariam confitemur: profecto eo modo, quo sunt peccatores, etiam praeuaricatores legis illius, quae in paradiso data est, agnoscuntur; ut uerum sit utrumque, quod scriptum est, et: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, et: Ubi lex non est, nec praeuaricatio. Ac per hoc, quia circumcisio signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio liberet: sic intellegenda sunt haec uerba diuina, tamquam dictum sit: \'Qui non
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est. masculus qͥ non circũ cidet᷑ came prepucu
sui octaua die interibit anima illa de genere ciꝰ qͥa
testam̃tũ meũ dissipauit: cum hȩc nulla culpasit
paruuli cuiꝰ dix̃ animã periturã. nec ipse dissipa¬
uerit testam̃tũ dĩ: sed maiores qͥ eum circũcide¬
re noncurar̃. nisi qͥa etiã paruuili non scđm
suȩ uitȩ ꝓprictatẽ. sed scłm cõmunẽ generis
humani originẽ: om̃s in illo uno cestam̃tũ di
dissipauerunt. in quo om̃s peccauerĩ. Multa
quippe appellant᷑ testam̃ta dĩ. exceptis illis duob
magnis uetere & nouo : qđ licet cuiq legendo
cognoscere: Testam̃tũ autẽ primũ qđ factũ est
adhominẽ primũ. ꝓfecto illud est: qua die ede¬
ritis morte moriemini. Unde scriptum est in libro.
qui ecclesiasticus appellatur. Om̃is caro: sicut fęnũ
ueterasci. Testamentũ enĩ a scło est: morte morieris:
Cum enĩ leoc cuidentior postea data sit. & dicat apłs.
ubi autẽ non est lex. nec pͣuaricatio: quo pacto

Expanded text:
circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibii anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit, cum haec nulla culpa sit paruuli, cuius dixit animam perituram, nec ipse dissipauerit testamentum Dei, sed maiores, qui eum circumcidere non curarunt; nisi quia etiam paruuli, non secundum suae uitae proprietatem, sed secundum communem generis humani originem omnes in illo uno testamentum Dei dissipauerunt, in quo omnes peccauerunt. Multa quippe appellantur testamenta Dei exceptis illis duobus magnis, uetere et nouo, quod licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea data sit, et dicat apostolus: Ubi autem non est lex, nec praeuaricatio, quo pacto
Abbreviated transcription (Latin):
tatis suȩ poenitendo confusi. & ad dulcedinẽ miscdẽ dĩ
credendo conuersi. clamarent illud inpsalmo. Quã
multa multitudo dulcedinis tuȩ dñct. quã abscondisti
tumnentib te: ꝑfecisti autẽ sperantib ñ inse sed inte.
Et eoꝵ scilicet qͦs ex gentib. & coꝵ quos ex iudȩis
predestinauit: uocauit. iustificauit. glorificauit.:

Expanded text:
tatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei tatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei credendo conuersi clamarent illud in psalmo: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te. perfecisti autem sperantEt eorum scilicet quos ex Gentibus, et eorum quos ex Judaeis praedestinavit, vocavit, justificavi
Abbreviated transcription (Latin):
contẽ mentib & blas phemantib cũ ł rustra itaque¬
homo post hoc corpus inqͥrit: qđ in hoc corpore sibi es̃¬
parare negleocit: Ilud quoq apostolicũ conclusit eni
ds̃ om̃s inuifidelitate ut omniũ miscrtat᷑: non ideo dic¬
tum ẽ. qđ sit neminẽ damnaturus. sed superius apparet
unde sit dictũ. Nam cũ de iudȩis postea credituris apłs
loqueret᷑ ad gentes. ad qͦs utiq iã credentes conscribebat
epłas: sicut enĩ uos inqͥt aliqͥndo non credidistis dõ. nunc
autẽ miscdam consecuti estis illoꝵꝵ in credulitate : sic & ii
Deinde subiecit unde isti sibi errando blandiunt᷑: atq ait
Condusit enĩ dẽ om̃s in infidelitate: ut omniũ miscreat᷑.
Quos om̃s. nisi de quib loquebatur: Tanquã dicens. &
uos & illos. Ds̃ ergo & gentiles & iudeos quos p̃scuut
& p̃destinauit conformes fieri imagius filii sui. om̃s
in infidelitate conclusit: ut de amaritudine infideli.¬

Expanded text:
contemnentibus contemnentibus homo post hoc corpus inquirit, quod in hoc corpore sibi comparare neglexit. 6. Illud quoque apostolicum, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur: non ideo dictum est; quod neminem sit damnaturus: sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Judaeis postea credituris Apostolus loqueretur ad Gentes, ad quas utique jam credentes conscribebat epistolas: Sicut enim vos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate; sic et hi Deinde subiecit, unde isti sibi errando blandiuntur, adque ait: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tamquam dicens: Et uos et illos? Deus ergo et gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infideli
Abbreviated transcription (Latin):
& his similia quȩ p̃dico uob sicut p̃dixi: qm̃ qͥ calia
agunt. regnũ dĩ non possidebunt. Hȩc ꝓfecto
apostolica falsa sententia est: si tales post qͣntalibet
tempora liberati. regnũ dĩ possidebunt. Sed qm̃
falsa non. ẽ: ꝓfecto regnũ dĩ non possidebunt. Et si
in regni dĩ possessione nũquã erunt. ec̃no supplicio
tenebunt᷑: qm̃ non est medius locus ubi ñ sit in sup¬
plicio. qͥ illo ñ fuerit constitutꝰ in regno. Quã obrẽ
qđ ait dñs iħs. hic.ẽ. panis qui derelo descendit.

Expanded text:
 his similia; quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum Dei non possidebunt. Haec profecto apostolica falsa sententia est, si tales post quantalibet tempora liberati regnum Dei possidebunt. Sed quoniam falsa non est, profecto regnum Dei non possidebunt. Et si in regni Dei possessione numquam erunt, aeterno supplicio tenebuntur; quoniam non est medius locus, ubi non sit in supplicio, qui illo non fuerit constitutus in regno. Quam ob rem quod ait Dominus Iesus: Hic est panis qui de caelo
Abbreviated transcription (Latin):
uincula. non ꝓpter officia caritatis. Non michi
itaq uidetur hȩc parua eẽ causa. quare cum
malis flagellentur & boni: quando dõ placet
ꝑditos mores etiam temporalium poenarũ afflic.¬
tione punire. Elagellantur enim simul: non
quia simul agunt malã uitam. sed quia simul
amant tẽporalem uitã: non quidem ȩqualit̃
sed tamensimul. quam boni contemnere debe

Expanded text:
uincula, non propter officia caritatis. Non mihi uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere debe
Abbreviated transcription (Latin):
familias possidentes. quos apłs in ȩccłus alloqͥt᷑
docens & monens quẽ admodũ uiuere debeant
& uxores cũ maritis. & mariti cum uxoribus. et
filui cũ parentib. & parentes cumfiliis. & ser.¬
ui cum dominis. & domini cum seruis: multa
temporalia. multa terrena libent̃ adipiscunꝰ¬
iese abstinent: & quãius non intintũ cos metu.¬
ant ut ad similia ꝑpetranda quiblibet coꝵ
terrorib atq imꝓbitatib cędant: ea ipsa tam̃
quȩ cum cis non ꝑpetrant nolunt plerumq
corripere. cum sertasse possint aliquos corripi.¬
endo corrigere: nes non potuerint. sua salus
acfama inpericulũ exitiumq ꝑueniat: nec ea
consideratione qua suan famã ac salutem
uident eẽ necessariam utlitati erudiendoꝵ
hominum. sed ea pocius infirmitate quã delec.¬
tat lingua blandiens & humanus dies: & refor-¬
midatur uulgi iudiciũ. & carnis excruciatio
uel ꝑem̾tio: hoc est ꝓpter quȩdam cupiditatis

Expanded text:
familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntsese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis
Abbreviated transcription (Latin):
uinitus affliguntur cũ cis amaram sentiunt.
cuius amando dulcedinẽ. peccantib eis amari
cẽ noluerunt. Namsi ꝓpterea quisq obiurgan.¬
dis & corripiendis maleagentib parcit quia
oportunius tempus inquirit. uel cisdẽ ipsis
metuit ne deteriores ex hoc efficiantur. uel ad
bonam uitã & piam erudiendos impediant
alios infirmos. & premantatq auertant aside:
non uidetur ẽẽ cupiditatis occasio. sed conilliũ
caritatis. Illud est culpabile. quod ii qui
dissimilit̃ uiuunt & malorũ factis ab orrent.
parcunt tamen peccatis alienis quȩ dedocere
aut obiurgare deberent: dum eoꝵ offensiones
cauent. ne sibi noceant inhis reb quib licite
boni atq innocentes utunt᷑. sed cupidius quã
oportebat eos qui in hoc mundo pcregrinant᷑.
& spem suꝑnȩ patriȩ prẽ se gerunt. Nonsolũ
quippe infirmiores uitam ducentes coniugalẽ.
filios habentes uel habere quęrentes. domos ac

Expanded text:
uinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, uinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac
Abbreviated transcription (Latin):
ora quanto minora: hoc ergo excepto. quis tan¬
dem facile repperit᷑. qui cosdẽ ipsos ꝓpt̃ quoꝵ
horrendam suꝑbia.
habendi sunt: sic cũ cis uiuat ut cum talib
uiuendum : Plerũq enim ab eis docendis. au
nendis. aliquando etiam obiurgandis & corri¬
piendis male dissimulatur: uelcum laboris
piget. uel cum os eoꝵ ᷤ uerecũdamur offendere.
uel cũ inimicitias eoꝵ deuitamꝰ: Ne impediant¬
& noceant inistis temporalib rebus. siue quas
adipisci adhuc apͥpetit nr̃a cupiditas. siue quas
amittere formidat infirmitas: ita ut quãuis
bonis maloꝵ uita displiceat. & ideo cumeis non
incidant in illam damnationẽ quȩ post hanc
uitam talib prȩparatur: tamen quia ꝓpterea
peccatis eoꝵ damnabilib parcunt. dũ eos insuis
licet leuib & uenialib metuunt: iure cum eis
temporaliter flagellant᷑: quamuis inęternum
minime puniant᷑: iure istã uitam quando di¬

Expanded text:
ora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tanora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiahabeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuis bonis malorum uita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam damnationem, quae post hanc uitam talibus praeparatur, tamen, quia propterea peccatis eorum damnabilibus parcunt, dum eos in suis licet leuibus et ueniabilibus, metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamuis in aeternum minime puniantur, iure istam uitam, quando di
Abbreviated transcription (Latin):
re exprimit᷑: ita una eademq uis irruens.
bonosꝓbat. purificat. eliquat: malos dãpnat.
uastat. & exterminat. Unde in eadem affuc¬
tione mali dm̃ detestantur atq blasphemant:
boni autẽ precantur & laudant: Tantum
interest: non qualia sed qualis quisq patiat᷑.
Nampari motu exagitatum: & exhalat horri.¬
Quid igitur inilla rerũ uastatione xp̃i ani¬
passi sunt. qđ non eis magis fideliter ista con¬
siderantib ad ꝓfectum ualeret : Primo: quod
ipsa peccata quib ds̃ indignatus impleuit
tantis calamitatib mundum humiliter
cogitantes. quãuis longe absint afacinorosis.
flagiciosis. atq impus: tamen non usq adeo se
adelictis deputant alienos. ut nec temporalia
ꝓcis mala ꝑpeti se iudicent dignos. Excepto
enim qđ unusquisq quamlibet laudabiliter
uiuens. cedit in quibusdã carnali concupiscentiȩ.
& si non ad facinoꝵ immanitatẽ & gurgitem
flagicioꝵ. atq impictatis ab ominationẽ. ad
aliqua tamen peccata uel rara uł tanto crebri¬

Expanded text:
re exprimitur: ita una eademque vis irruens bonos probat, purificat, eliquat; malos damnat, vastat, exterminat. Unde in eadem afflictione mali Deum detestantur atque blasphemant; boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horriQuid igitur in illa rerum uastitate Chrispassi sunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad prouectum ualeret? Primum quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus inpleuit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamuis longe absint a facinerosis flagitiosis adque inpiis. tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Excepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum inmanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebri
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃i mortalitate iã non est.: Ibi ergo cauenda est
miseria sempit̾na: hinc mors cimenda non est quȩ
non cẽ potuit sẽpiterna. & beatitudo amanda est
sempiterna: Ad hoc sẽ quippe interponit medius
immortalis & miscr. ut ad immortalitatẽ beatã
transire nonsinat: qm̃ ꝑsistit qđ impedit. id est
ipsa miseria: Ad hoc sẽ autẽ interposuit mortalis
& beatus: ut mortalitate transacta & ex mortuis
faceret immortales: qđ inse resurgendo monstrauit:
& ex miscris beatos. unde nũquã ipse discessit.
Alius est ergo medius malus qui separat amicos.
alius bonus qui reconciliat inimicos. Et ideo multi
sunt meduseparatores: quia multitudo quȩ beata
est. unius dĩ participatione fit beata: Euius parti.¬
cipationis priuatione misera multitudo malorum
angłoꝵ quȩ se potius opponit ad impedimentũ
quam int̾̃ponit ad beatitudinis adiutoriũ: etiã ipsa
multitudine obstrepit quodãmodo. ne possit ad

Expanded text:
in Christi mortalitate iam non est. ibi ergo cauenda est in Christi mortalitate iam non est. ibi ergo cauenda est miseria sempiterna, hic mors timenda non est, quae non esse potuit sempiterna, et beatitudo amanda est sempiterna. ad hoc se quippe interponit medius immortalis et miser ut ad immortalitatem beatam transire non sinat, quoniam persistit quod impedit, id est ipsa miseria. ad hoc se autem interposuit mortalis et beatus ut mortalitate trans acta ex mortuis faceret immortales, quod in se resurgendo monstrauit, et ex miseris beatos, unde numquam ipse discessit. alius est ergo medius malus, qui separat amicos, alius bonus, qui reconciliat inimicos; et ideo multi sunt medii separatores, quia multitudo quae beata est unius dei participatione fit beata. cuius participationis priuatione misera multitudo malorum angelorum, quae se opponit potius ad impedimentum quam interponit ad beatitudinis adiutorium, etiam ipsa multitudine obstrepit quodam modo, ne possit ad
Abbreviated transcription (Latin):
turis. & adid qđ ꝑmanet cranstiret exmortus Boni
igitus angli inter miscros mortales & beatos motale
mcuice non possunt quia ipsi quoq & bcatec in¬
mortales sunt Possunt autẽ meduct̃ angl̃i mai
quia imnmortales sunt cũ ilis: mistri cuistis his
contrarius est mediator bonus. qui aduersus cors
immortalitatẽ & museriã & mortalis ct̃ ad tempus
uoluit. & beatus inȩcernitate psistere potuit: acsic
eos & immortales supbos & miscros noxios. nc immor¬
talitatis iactantia seducerent ad miscriã & suȩ mortalitatis
humilitate. & suȩ beatitudinis benignitate destrirẽ
incis: quoꝵ corda ꝑsuã fidc̃ mundans. ab illorũ
immundissima dominatione liberauit. Homo
itaq mortalis & miser longe seiunctus ab immorta.¬
lib & beatis. quid eligat mediũ ꝑ qđ immortalitati
& beatitudini copulctur: qđ posset delectare in doc¬
monũ immortalitate miscrũ est: qđ posset offendere

Expanded text:
turis, ad id quod permanet transferret ex mortuis. boni turis, ad id quod permanet transferret ex mortuis. boni igitur angeli inter miseros mortales et beatos immortales medii esse non possunt, quia ipsi quoque et beati et immortales sunt. possunt autem medii esse angeli mali, quia immortales sunt cum illis, miseri cum istis. his contrarius est qui aduersus eorum immortalitatem et miseriam et mortalis esse ad tempus uoluit et beatus in aeternitate persistere potuit; ac sic eos et immortales superbos et miseros noxios, ne immortalitatis iactantia seducerent ad miseriam, et suae mortis humilitate et suae beatitudinis benignitate destruxit in eis quorum corda per suam fidem mundans ab illorum immundissima dominatione liberauit. homo itaque mortalis et miser longe seiunctus ab immortalibus et beatis quid eligat medium per quod immortalitati et beatitudini copuletur? quod possit delectare in daemonum immortalitate miserum est; quod posset offendere
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ad consequendã beatitudinc̃ consulant.
ut etiã immortales ualeant cẽ post mortẽ: & angłis
immortalib beatisq coniungi. Si autẽ qđ multo. et x.¬
quãdiu mortales sunt etiã miseri sunt. necesse est:
quȩrendus medius qui non solũ homo. ucrũ etiam
ds sit: ut homines ex mortali miseria ad beatã im.¬
mortalitatẽ huius medii beata mortalitas int̾ueni.¬
endo ꝑducat: quẽ neq fleri mortalẽ oportebat.
neq ꝑmancre mortalẽ. N ortalis quippe factus est
non infirmata uerbi diuinitate: sed carnis suscepta
infirmitate. Non autẽ ꝑmansit inipsa carne mor¬
talis quã resuscitauit amortuis: qm̃ ipse est fructꝰ
mediationis cius. ut nec ipsi ꝓpter quos liberandos
mediator effectus est: in ꝑpetua uł carnis morte
remanerent ꝑ inde mediatorẽ inter nos & dm̃ et
mortalitatt̃ habert oportuit transcunte. & bcatitudi.¬
nem ꝑmanentẽ: ut p id qđ ransit congrucret mori¬

Expanded text:
possunt, ad consequendam beatitudinem consulunt, possunt, ad consequendam beatitudinem consulunt, ut etiam inmortales ualeant esse post mortem et angelis inmortalibus beatisque coniungi. CAPUT XV. De quamdiu mortales sunt etiam miseri sint necesse est. quaerendus est medius, qui non solum homo uerum etiam deus sit, ut homines ex mortali miseria ad beatam immortalitatem huius medii beata mortalitas interueniendo perducat. quem neque non fieri mortalem oportebat neque permanere mortalem. mortalis quippe factus est non infirmata uerbi diuinitate, sed carnis infirmitate suscepta. non autem permansit in ipsa carne mortalis, quam resuscitauit a mortuis, quoniam ipse est fructus mediationis eius, ut nec ipsi propter quos liberandos mediator effectus est in perpetua uel carnis morte remanerent. proinde mediatorem inter nos et deum et mortalitatem habere oportuit transeuntem et beatitudinem permanentem, ut per id quod transit congrueret mori
Abbreviated transcription (Latin):
ut quia pecus est animal irrationale atq mortale.
angłs autẽ animal rationale & immortale. medius
homo cẽt inferior angłis. superior pecorib. habens
cum pccorib mortalitatt̃. rationẽ cum angłis: ani.¬
mal rationale mortale. Ita ergo cum quȩrimꝰ mediũ
inter beatos immortales mistrosq mortales: hoc
inuenire debemus qđ aut mortale sit beatũ. aut
Quidam cnĩ conditionc̃ suã humilius inspexerunt:
negaucruntq hominẽ capacẽ cẽ posse beatitudinis.
quãdiu mortalit̾ uiuit. Quidã uero extulerunt se.
& ausi sunt dicere sapientiȩ cõpotes beatos eẽ posse
mortales. Qđ si ita est: cur non ipsi potius medii con¬
stituuntur inter mortales miseros & immortales
beatos: beatitudinẽ habentes cũ immortalib beatis.
mortalitatẽ cũ mortalib miseris: ꝓfecto enim si
beati sunt: inuident nemini: Nam quid miserius
inuidentia : Et ideo mortalib miseris quantum

Expanded text:
ut, quia pecus est animal inrationale adque mortale, ut, quia pecus est animal inrationale adque mortale, angelus autem rationale et inmortale, medius homo est, sed inferior angelis, superior pecoribus, habens cum pecoribus mortalitatem, rationem cum angelis, animal rationale mortale. Ita ergo cum quaerimus medium inter beatos inmortales miserosque mortales, hoc inuenire debemus, quod aut mortale sit beatum, aut Quidam enim condicionem suam humilius inspexerunt negaueruntque hominem capacem esse posse beatitudinis, quamdiu mortaliter uiuit. Quidam uero extulerunt se et ausi sunt dicere sapientiae compotes beatos esse posse mortales. Quod si ita est, quur non ipsi potius medii constituuntur inter mortales miseros et inmortales beatos, beatitudinem habentes cum inmortalibus beatis; mortalitatem cum mortalibus miseris? Profecto enim, si beati sunt, inuident nemini nam quid miserius inuidentia? et ideo mortalibus miseris, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
mones. quos inter homines & deos. isti in medio
locauerunt. Quis ergo est locus bonoꝵ doemonũ.
qui supra homines infra deos istis prebeant adiuto¬
rium. illis ministeriũ: Si enim boni ȩterniq sunt:
ꝓfecto & beati sunt. Eterna autẽ beatitudo me.¬
dios cos et̃ nonsinit: quia multũ dus cõparat. mul.¬
tumq ab hominib separat. Unde isti frustra cona.¬
buntur ostendere. quomodo docmones boni si et¬
immortales sunt: & beati reete medu constituant᷑
incer deos unmortales acbeatos. & homines morta.¬
les ac miscros. Qum enĩ utrunq habeant cũ dus.
& beaticudinẽ scilicet & immortalitatẽ. Nĩchil autẽ
horum cũ hominib & miscris & mortalib q̃ modo
non potius remoti sunt ab hominib dusq coniuncti.
quam inter utrosq medii constituti: iunc enĩ medu
essent si haberent & ipsi duo quȩdã sua. non cũ binis
alterutroꝵs: sed cum singulis utroꝵq cõmunia. sic̃
homo mediũ quiddã est sed inter pccora & angłos.

Expanded text:
mones, quos inter homines et deos isti in medio locauerunt. Quis ergo est locus bonorum daemonum, qui supra homines, infra deos istis praebeant adiutorium, illis ministerium? Si enim boni aeternique sunt, profecto et beati sunt. Aeterna autem beatitudo medios eos esse non sinit, quia multum cum dis conparat multumque ab hominibus separat. Unde frustra isti conabuntur ostendere, quo modo daemones boni, si etinmortales sunt et beati, recte medii constituantur inter deos inmortales ac beatos et homines mortales ac miseros. Cum enim utrumque habeant cum dis, et beatitudinem scilicet et inmortalitatem, nihil autem horum cum hominibus et miseris et mortalibus: quo modo non potius remoti sunt ab hominibus disque coniuncti, quam inter utrosque medii constituti? Tunc enim medii essent, si haberent et ipsi duo quaedam sua, non cum binis alterutrorum, sed cum singulis utrorumque communia; sicut homo medium quiddam est, sed inter pecora et angelos,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere intelliguntur: ad ancillã ꝓprie. ad liberã
figurate. Triꝑtita itaq intelliguntur eloquia ꝓpħarũ.
Siquidt̃ aliqua sunt ad terrenã ciuitatẽ hierłm spec¬
tantia. aliqua ad celestẽ: non nulla ad utrãq Eoxem.¬
plis uideo ꝓbandũ et̃ qđ dico Missus est nathan ꝓpħa
qui regẽ dauid argueret de peccato graui: & ca quȩ
consetuta sunt mala futura p̾dicerit. Hȩx atq huiꝰmo¬
disiue publice id est ꝓsalute uel utilitate popłi. siut
priuatim cũ ꝓsuis quisq reb diuina ꝓmerct᷑ eloquia.
quib ꝓusu temporalis uite futuri aliqͥd nosccretur.
ad terrenã ciuitatt̃ ꝑtinuisse qͥs ambigat: Vbi autẽ
legitur. ecce dies ueniunt dicit dñs. & consũmabo do¬
mui isrł & domui iuda testam̃tũ nouũ: ñ scdmn testa¬
mentũ qđ disposui patrib eoꝵ in die qua app̃hendi
manũ eoꝵ ut educert̃ eos de terra egipti. qm̃ sn per

Expanded text:
pertinere intelleguntur, ad ancillam proprie, ad liberam pertinere intelleguntur, ad ancillam proprie, ad liberam figurate. Tripertita itaque reperiuntur eloquia prophetarum, si quidem aliqua sunt ad terrenam Hierusalem spectantia, aliqua ad caelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis uideo probandum esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem Dauid argueret de peccato graui et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret. Haec adque huius modi siue publice, id est pro salute uel utilitate populi, siue priuatim, cum pro suis quisque rebus diuina promereretur eloquia, quibus pro usu temporalis uitae futuri aliquid nosceretur, ad terrenam ciuitatem pertinuisse quis ambigat? Ubi autem legitur: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum, quod disposui patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut educe
Abbreviated transcription (Latin):
erant in om̃ib gentib qđ eos ad moneri oportebat:
inquib alterã ꝓmissionẽ reuelato nouo testam̃to.
ꝑ incarnationẽ xp̃i fucrat impleturus. Quocirra.
sicut oracula illa diuina ad abrahã. isaac. & iacob.
& quȩcũq alia signa uł dicta ꝓphetica in sacris
litteris prȩcedentib facta sunt: ita etiã cȩterȩ ab
isto regũ tempore ꝓphetis partim ptinent ad gentẽ
carnuis abrahȩ: partĩ uero ad illud sem̃ eius in quo
benedicunt᷑ om̃s gentes. coheredes xp̃i ꝑtestam̃tũ
nouum: ad possidendã uitã ȩternã regnũq cȩloꝵ
Partim ergo ad ancillã quȩ inseruitutẽ gencrat.
idest terrena hicrłm quȩ seruit cũ filus suis: partĩ
uero ad liberã ciuitatt̃ dĩ id est utrã hicrłm ȩternã in
celis. cuius filii homines scđm dm̃ uiuentes: peregri¬
nantur interris. Sed sunt incis quȩdã. quȩ ad utrãq

Expanded text:
erant in omnibus gentibus, quod eos admoneri oportebat, erant in omnibus gentibus, quod eos admoneri oportebat, in quibus alteram promissionem revelato novo Testamento per incarnationem Christi fuerat impleturus. Quocirsicut oracula illa diuina ad Abraham Isaac et Iacob et quaecumque alia signa uel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt, ita etiam ceterae ab isto regum tempore prophetiae partim pertinent ad gentem carnis Abrahae, partim uero ad illud semen eius, in quo benedicuntur omnes gentes coheredes Christi per testamentum nouum ad possidendam uitam aeternam regnumque caelorum; partim ergo ad ancillam, quae in seruitutem generat, id est terrenam Hierusalem, quae seruit cum filiis suis, partim uero ad libe- . ram ciuitatem Dei, id est ueram Hierusalem aeternam in caelis, cuius filii homines secundum Deum uiuentes peregrinantur in terris; sed sunt in eis quaedam, quae ad utramque
Abbreviated transcription (Latin):
an aquodã flumine ȩgiptiusq ad flum̃ magnũ
eufraten: nec tam̃ adhuc ꝓphetabat᷑ futurũ sed
expectabat᷑ implendũ. Impletũ est autẽ ꝑ dauid
& cius filiũ salomonẽ: cuius regnũ canto quantũ
ꝓmissũ fuerat spacio dilatatũ est. Uniuersos qͥppe
illos subdiderunt: tributariosq fecer̃ Sic igitur
in terra ꝓmissionis scđm carnẽ. hoc est in t̾ra cha¬
naan sub his regib scm̃ abrahȩ fuerat consticutum:
ut nichil deinde suꝑeẽt. quo terrena illa dĩ ꝓmissio
complerctur: nisi ut in eadẽ terra quantũ ad ꝓspe.¬
ritatẽ attinet temporalẽ ꝑ ꝓsperitatis successionẽ
in concusso statu usq ad mortalis huius scłi t̃minũ
gens ꝑmaneret hebrȩa. si dñi dĩ suilegib obocdiret.
Sed qm̃ds̃ nouerat hoc eã non cẽ facturã: usus est
cius etiã temporalib poenis ad exercendos in ea pau¬
cos fideles suos. & ad monendos qui postea futuri

Expanded text:
an a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum an a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomonem, cuius regnum tanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; uniuersos quippe illos subdiderunt tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio conpleretur, nisi ut in eadem terra, quantum ad prosperitatem adtinet temporalem, per posteritatis successionem inconcusso statu usque ad mortalis huius saeculi terminum gens permaneret Hebraea, si Domini Dei sui legibus oboediret. Sed quoniam Deus nouerat hoc eam non esse facturam, usus est eius etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos et admonendos qui pos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝓmitti cocpit his uerb̃. Et benedicent᷑ inte om̃s
trib terrȩ: & demceps alus multis ad modũ testimonuis.
Hȩc duo: ꝓmissact̃ monstrauimꝰ. Erat igitur iam
aduersarioꝵ. uerũ etiã reges habendo regnare iam
cocperat: implctisde ipso popło ꝓmissionib dĩ mag.¬
na iam exparte. non solũ quȩ trib illis patrib.
abraham isaac. & ia cob. & quȩxũq aliȩ tẽporibus
coꝵ: ucrũetiã quȩ ꝑ ipsũ morsen ꝑquẽ populus
idem de seruitute egiptia liberatus. & ꝑquem
cuncta p̃terita reuelata sunt tẽporib cius. cum
popłm ꝑ heremũ duceret factȩ fuerant: Neq aut̃
per insignẽ ducc̃ iesũ naue ꝑ quẽ popłs ille in
ꝓmissionis inductus est terrã. expugnatisq gen¬
tibus cã duodetĩ tribub quib ds̃ iusserat diui¬
sit. & mortuus est: neq post illũ coto tempore
iudicũ impleta fuerat ꝓmissio dĩ de terrachana¬

Expanded text:
quod promitti coepit his uerbis: Et benedicentur in te omnes quod promitti coepit his uerbis: Et benedicentur in te omnes tribus terrae; et deinceps aliis multis admodum testimoniis haec duo promissa esse monstrauimus. Erat igitur iam aduersariorum, uerum etiam reges habendo regnare iam coeperat, inpletis de ipso populo promissionibus Dei magna iam ex parte, non solum quae tribus illis patribus Abraham Isaac et Iacob, et quaecumque aliae temporibus eorum, uerum etiam quae per ipsum Moysen, per quem populus idem de seruitute Aegyptia liberatus et per quem cuncta praeterita reuelata sunt, temporibus eius, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Iesum Naue, per quem populus ille in promissionis inductus est terram expugnatisque gentibus eam duodecim tribubus, quibus Deus iusserat, diuisit et mortuus est, neque post illum toto tempore iudicum inpleta fuerat promissio Dei de terra Chana
Abbreviated transcription (Latin):
multis indiguũ uoluminib quis ignorat. qͥ hȩc
uel mediocrit̃ cogitat: Deinde quia ea ipsa quȩ
ad ꝓpheciã non ambigunt᷑ ꝑtinere. ita sunt multa
de xp̃o regnoq cęloꝵ quȩ ciuitas dĩ est: ut ad hoc ape¬
riendũ maior sit disputatio necessaria. quã huius
operis modus flagitat. Pinde ita si potuerostilo
moderabor meo: ut huic operi indĩ uoluntate per.¬
agendo. nec eaquȩ suꝑsunt clicã: nec ea quȩ satis
N precedente libro iam diximꝰ ab initio adabrahã
ꝓmissionis dĩ duas res fuisse ꝓmissas: unã scilicet
qđ terrã chanaan possessurũ fuerat sem̃ eius. qđ
significatur ubi dictũ est: uade interrã quã cibi
demonstrauero. & faciã te ingentẽ magnã Aliam
uero longe pręstantiorẽ. non de carnali sed de spi¬
ricͤali semine: ꝑ qđ pater est ñ unius gentis israheli¬
ticȩ sed omniũ gentiũ quȩ fidei eiꝰ uestigia c̃secunt᷑:

Expanded text:
multis indiguum voluminibus, quis ignorat, qui haec multis indiguum voluminibus, quis ignorat, qui haec vel mediocriter cogitat? Deinde quia ea ipsa quae ad prophetiam non ambigitur pertinere, ita sunt multa de Christo regnoque coelorum, quae civitas Dei est, ut ad hoc aperiendum major sit disputatio necessaria, quam hujus operis modus flagitat. Proinde ita, si potuero, stilo moderabor meo, ut huic operi in Dei voluntate peragendo, nec ea quae supersint dicam, nec ea quae satis In praecedente libro diximus ab initio ad Abraham promissionum Dei duas res fuisse promissas, unam scilicet, quod terram Chanasignificatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei eju
Abbreviated transcription (Latin):
mus nũcupatos. sicut abrahã. sicut mor̃ sen: tam̃
dies ꝓpħarũ prȩcipue maximeq u dicti sunt
ex quo coepit ꝓphetare samuhel: qui & saulẽ pͥus.
& eo reꝓbato ipsũ dauid dõ pręcipiente unxit in
regem: de cuius cȩteristirpe succederent. quousq
illos succedere sic oporteret. Quȩ igitur aꝓpħis
sint predicta de xp̃o cũ moriendo decedentib & nas¬
cendo succedentib suis membris ciuitas dĩ ꝑista
curreret tempora. si omĩa uelĩ cõmemorare: in imm̃¬
sum ꝑgitur. Primũ: quia scriptura ipsa quȩ pordi.¬
nem reges eoꝵq facta & euenta digerens. uidet᷑
tanquã historica diligentia reb gestis occupata eẽ
narrandis: si adiuuante dĩ spu considerata trac.¬
tetur. uel magis. uł certe ñ minus p̾nunciandis
futuris. quã prȩceritis enunciandis inuenietur¬
intenta: & hoc ꝑscrutando indagare: ac disserendo
monstrare quã sit operosũ atq ꝓlixũ. & quam

Expanded text:
mus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen mus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen dies prophetarum praecipue maximeque hi dicti sunt, ex quo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius et eo reprobato ipsum Dauid Deo praecipiente unxit in regem, de cuius ceteri stirpe succederent, quousque illos succedere sic oporteret. Quae igitur a prophetis sint praedicta de Christo, cum moriendo decedentibus et nascendo succedentibus suis membris ciuitas Dei per ista curreret tempora, si omnia uelim commemorare, in inmensum pergitur, primum quia ipsa scriptura, quae per ordinem reges eorumque facta et euenta digerens uidetur tamquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adiuuante Dei spiritu considerata tractetur, uel magis uel certe non minus praenuntiandis futuris quam printenta. Et hoc perscrutando indagare ac disserendo monstrare, quam sit operosum atque prolixum, et quam
Abbreviated transcription (Latin):
scđm fidem dĩ pollicentẽ didicimꝰ quẽ ad modũ cõ¬
pleantur.  porcinẽ tempoꝵ ꝓcurrens dĩ ciuitas
indicauit. Qm̃ ergosuperioris libriusq ad reg.¬
nũ dauid factus est finis: nunc ab eodẽ regno qͣntũ
suscepto operi sufficere uidetur. cȩtera quȩ secunt᷑
actingimus. Hoc itaq tempus ex quo sc̃s samuhel
ꝓphetare cocpit. & deinceps donec popłs isrł
captiuus in babrloniã duceret᷑. atq inde scđi scĩ
hieremiȩ ꝓphetiã post septuaginta annos reuersis¬
israhelitis. dĩ domus instauraret᷑: totũ tempus est
ꝓphetarũ. Quãuis enĩ & ipsũ nõc patriarchã incuiꝰ
dieb uniuersa diluiuo terra deleta est. & alios supra
& infra usq ad hoc tempus quo reges indĩ popło eẽ
coeperunt ꝓpter quȩdã ꝑeos futura siue quo qͦmͦ
significata siue p̃dic ta quȩ ꝑtinerent ad ciuitatẽ
dĩ regnũq cęloꝵ ñ immerito possumꝰ appellare
ꝓpħas. presertĩ quia ñnullos eoꝵ id expressius legi.¬

Expanded text:
didicimus; quemadmodum compleantur, per ordinem temporum procurrens Dei civitas indicavit. Quoniam ergo superioris libri usque ad regnum David factus est finis, nunc ab eodem regno, quanto suscepto operi sufficere videtur, caetera, quae sequuntur, attingimus. Hoc itaque tempus, ex quo sanctus Samuel prophetare coepit, et deinceps, donec populus Israel captiuus in Babyloniam duceretur adque inde secundum sancti Hieremiae prophetiam post septuaginta annos reuersisIsraelitis Dei domus instauraretur, totum tempus est prophetarum. Quamuis enim et ipsum Noe patriarcham, in cuius diebus uniuersa diluuio terra diluta est, et alios supra et infra usque ad hoc tempus, quo reges in Dei populo esse coeperunt, propter quaedam per eos futura siue quoquo modo significata siue praedicta, quae pertinerent ad ciuitatem Dei regnumque caelorum, non inmerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum id expressius legi
Abbreviated transcription (Latin):
filii libere in ea erant. uirtus eius erant. Nunc uero
ibi qm̃ littera est & sp̃s non est: amissa uirtute
infirmata est. Dñs mortificat: & uiuificat. Mortifi¬
cauit illã quȩ multa erat infiluis. & uiuificauit hanc
sterilem quȩ peperit septẽ: quãuis cõmodius possit
intelligi cosdem uiuificare quos mortificauerit. Ia
enim uelut repetiuit addendo: deducit ad inferos
& reducit. Quib enĩdicit apłs. si mortui estis cũ xp̃o
quȩ sursum sunt quȩrite ubi xp̃s est indexterã dĩ
sedens: salubrit᷑ utiq mortificant᷑ adnõ quib ad iun¬
git. quȩ sursũ sunt sapite non quȩ suꝑ terrã: ut ipsi

Expanded text:
filii liberae in ea erant, uirtus eius erant; nunc uero filii liberae in ea erant, uirtus eius erant; nunc uero ibi quoniam littera est et spiritus non est, amissa uirtute infirmata est. Dominus mortificat et uiuificat; mortificauit illam. qusterilem, quae peperit septem; quamvis commodius possit intelligi, eosdem vivificare, quos mortificaverat: id enim velut addendo repetivit: Deducit ad inferos, et reducit. Quibus enim dicit Apostolus : si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; salubriter utique mortificantur a Domino. Quibus adjungit : quae sursum sunt sapite, non quae super terram: ut ips
Abbreviated transcription (Latin):
panib idest diuinis eloquiis. quȩ israhelitȩ solitunc
ex om̃ib gentib acceperunt terrena sapiunt. gentes
autem quib lex illa nonfuerat data postea quã per
nouũ testamentũ ad eloquia illa uenerunt. multũ
csuriendo terrã transierunt: quia in cis ñ cerrena sed
cęlestia sapuerunt. Et uelut quȩreret᷑ causa curfac.¬
tum sit: quia sterilis inquit peperit septẽ. & multa
infilus infirmata est. Hic totũ qđ ꝓphetabat᷑ elux̃
agnoscentib numerũ septenariũ: quo est uniuerse
tem scribit ȩccłas: co modo se ostendens ad unius
plenitudinẽ scribere: Et in ꝓuerbus salomon hoc
antea pręfigurans: sapientia inqͥt ȩdificauit sibi
domũ. & suffulsit colũnas septẽ. Sterilis enĩ erat
in om̃ib gentib dĩ ciuitas: ante quã iste foctus quẽ
cernimus oriret᷑. Cernimꝰ etiã quȩ multa infilus
erat nunc infirmatã. hierłm terrenã: qm̃ quicunq

Expanded text:
panibus, id est diuinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc panibus, id est diuinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem, quibus lex illa non erat data, postea quam per nouum testamentum ad eloquia illa uenerunt, multum esuriendo terram transierunt, quia in eis non terrena, sed caelestia sapuerunt. Et hoc uelut quaereretur causa quur factum sit: Quia sterilis, inquit, peperit septem, et multa in filiis infirmata est. Hic totum quod propbetabatur eluxit agnoscentibus numerum septenarium, quo est uniuersae tem scribit ecclesias, eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere; et in prouerbiis Salomonis hoc antea praefigurans Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oreretur. Cernimus etiam, quae multa in filiis erat, nunc infirmatam Hierusalem terrenam; quoniam quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
dens cogitationes hominũ qm̃ uanȩ sunt si hominũ su&.
& ab illo nonsunt. Et prȩparans inquit ad inuentiones
suas: Quas adinuentiones putamꝰ. nisi ut suꝑbi cadadł.
& humiles surgant: has quippe adinuentiones: excqͥ¬
tur dicens. Arcus potentiũ infirmatus est: & infirmi
prȩcincti sunt uirtute. Infirmatus arcus est: idest inten¬
tio eoꝵ qui tã potentes sibi uident᷑ ut sine dĩ dono atq
adiutorio humana sufficientia diuina possint ad im.¬
plere mandata: Et p̃cingunt᷑ uirtute: quoꝵ int̾na
uox est. Miserere mei dñe: qm̃ infirmꝰ sũ. Pleni panib
inquit minorati sunt: & esurientes transierunt terrã
Qui sunt intelligendi pleni panib nisi idem ipsi qͣsi¬
potentes. id est israhelitȩ quib credita sunt cloqͥa dĩ:
Sed ineo popło ancillȩ filii minorati sunt: quo uer¬
bo minus quidẽ latino. bene tamen expressũm est.
qđ ex maiorib minores factisunt: quia & in ipsis

Expanded text:
dens cogitationes hominum, quoniam uanae sunt, si hominum sunt dens cogitationes hominum, quoniam uanae sunt, si hominum sunt et ab illo non sunt. Et praeparans, inquit, adinuentiones suas. Quas adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles surgant? Has quippe adinuentiones exitur, dicens: Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt virtute. Infirmatus est arcus, id est, intentio eorum qui tam potentes sibi videntur, ut sine Dei dono atque adjutorio, humana sufficientia divina possint implere mandata; et praecinguntur virtute, quorum in terra vox est: Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum. Pleni panibus, inquit, minorati sunt esurientes transierunt terram. Qui sunt intelligendi pleni panibpotentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem Latine, bene tamen expressum est, od ex maioribus minores facti sunt, quia et in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
salutare tuũ. Dicat itaq eccła. Letata sũ insalutari
tuo: qm̃ non est sc̃s sicut dñs. & non est iustus sicuc
ds̃ noster. Tanquã sc̃s & sanctificans. iustus & iustifi.¬
cans. non est sc̃s prȩterte: quia nemofit nisi abs te.
putat se aliqͥd eẽ cũ nichil sit. seipsũ seducit. Hȩc
dicuntur aduersarus ciuitatis dĩ ad babrloniã ꝑti¬
nentibus. de sua uirtute p̃sum̃tibus. inse non indño
gloriantibus: ex quib sunt etiã carnales israhelitȩ
terrenȩ hierłm. ciues terrigenȩ. qui ut dicit apłs
ignorantes dĩ iusticiã idest quã dat homini ds qui
solus est iustus atq iustificans. & suã uolentes c̃stitu.¬
ere idest uelut a se sibi paratã non ab illo imꝑtitam:
iusticiȩ dĩ non sunt subiecti utiq quia suꝑbi. de suo
putantes non de dĩ posse placere se dõ. qui est ds̃
scientiarũ atq ideo & arbiter conscientiarũ. ibi ui¬

Expanded text:
salutare tuum. Dicat itaque ecsalutare tuum. Dicat itaque ectuo. « Quoniam non est sanctus sicut Dominus, et non est justus sicut Deus noster. Tanquam sanctus, et sanctificans: justus et justificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo fit, nisi abs te. putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipse seducit. Haec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ei quibus sunt etiam carnales Israelitae, - terrenae Hierusalem ciues terrigenae, qui, ut dicit apostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dat homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi ui