comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominis exterioris: interiorisq
confinium. Quicquid enim
habemus inanimo cõmune
cum pecore. recte ad huc r ad
exteriorem hominẽ ꝑtiuere.
Non enu solum corpus ho¬
mo exterior deputabittir. sed
naturaliter apta. s etiam de in¬
dustria memoue cominendata
retinere & inobluuonem iamiã¬
q labentia recordando atq cogi¬
tando rursus imprimere: ut
quemadmodum ex eo qd gerit.
memoua cogitatio formatur.
sic od hoc ipsum qd̃ inmemoria.
ẽ cogitatione firmetur. Fictas
etiam uisiones huic atq inde
recordata quelibet sumendo. &
quasi assuendo componere. in¬
spicere quemadinodu inhoc
rerum genere quȩ uerz sumlia
sunt discernantur aueris: ñ
spiritalib s ipsis coipoialib.
Hȩc atq huiusmodi qͣmuis
in sensibilib atq in eis q̃ inde am
mꝰ ꝑsensũ coiporis traxit agarit᷑
atq uersentur: non sunt tam̃
rationis exꝑtia. nec homunib pe¬
corb q cominurua. s sublimi¬
oris rationis ẽ iudicare de istis

Expanded text:
hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sednaturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut quemadmodum ex eo quod gerit memoria cogitatio formatur, sic et hoc ipsum quod in memoria est cogitatione firmetur: fictas etiam visiones, hinc atque inde recordata quaelibet sumendo et quasi assuendo, componere, inspicere, quemadmodum in hoc rerum genere quae verisimilia sunt discernantur a veris, non spiritualibus, sed ipsis corporalibus: haec atque hujusmodi quamvis in sensibilibus, atque in eis quae inde animus per sensum corporis traxit agantur atque versentur, non sunt tamen rationis expertia, nec hominibus pecoribusque communia. Sed sublimioris rationis est judicare de istis
Abbreviated transcription (Latin):
eius. induite nouum qui reno¬
uatur inagnitionem ł̃i scd̃m
imaginem eius qui creauit eu̾ꝰ
Si gͦ spũ mentis nr̃ȩ renoua¬
mur. & ipse ẽ nouris homo qͥ
renouatur inagnitione dez
scđm unaginem eius qui cre¬
auit eum. null dubium ẽ
non scđ̃m corpus. neq sed̃m
qͣmlibet animi partem: s se¬
cundum rationalem mente
ubi potest ẽẽ aguitio ħ. homi¬
nem factum ad inaginem eiꝰ
qui creauit eum. Sed̾m hanc
autem renouationem efficimꝰ
etiam filii dei ꝑ baptismum .xͥ:
& induentes nouum hominẽ
Quis ẽ gͦ qui ab hoc consortio
feminas alienet. cum fint no¬
biscum gr̃ȩ ooheredes: & alio lo¬
coidem apłs dicat. om̃s enu
filii dei estis ꝑ fidem iunxp̃o

Expanded text:
ite nonum, qui renouatur in agnitio ne dei secundum imaginem eius qui creauit eum? si ergo spiritu mentis nostrae renouamur et ipse est nonus homo, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit eum, nulli dubium est non secundum corpus neque secundum quamlibet animi partem, sed secundum ratubi potest esse agnitio Dei, hominem factum ad imaginem ejus, qui creavit eum. Secundum hanc autem renovationem efficimur etiam Filii Dei per baptismum Christi, et induentes novum hominem, Quis est ergo, qui ab hoc consortio feminas alienat, cnm sint nobiscum gratia cohaeredes, et alio loco idem Apostolus dicat: Omnes enim Filii Dei estis per fi
Abbreviated transcription (Latin):
adiuncta quadam uita sua qua
compages corporis. & om̃s sensus
uigent. quib instructus ẽ ad ex¬
terioia sentienda. quorum sensor
unagines in fixe in memoria cũ
recoidando reuisuntur. res ad huc
agitur ad exteriorem hominem
ꝑtinens: atq in his om̃ib ñ dis¬
tamus a pecore. nͥ quod figura
corpous non proni s erecti sumꝰ.
Qua inre admonemur ab eoqͥ
nos fecit. ne meliore nr̃i parte
id ẽ animo similes pecorib si¬
mus a quib corporis erictione
distamus: ñ ut in ea que subl¬
mia sunt incorporib ammũ
proiciamus. Namuel intal¬
b quietem uoluntatis appete¬
re prosternere ẽ animum: s si¬
cut corpus ad ea quȩ sunt excel¬
sa corporum id ẽ ad celestia na¬
turaliter erectum ẽ. sic animꝰ
quȩ substantia spiritualis ẽ
id ea quȩ sunt insp̃ualib ex¬
celsa erigendus ẽ non elatione
suꝑbie: s pietate iusticiȩ. Pos¬
corporalia & ea memorie fixa
reminisei atq ineis appetere
conducibilia. fugere incõmo¬

Expanded text:
adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est; sic animus, qui substantia spiritualis est, ad ea quae sunt in spiritualibus excelsa erigendus est, non elatione superbiae, sed pietate justitiae. CAcorporalia, et ea memoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommo
Abbreviated transcription (Latin):
cuius uitȩ sit quisq id ẽ quomͦ a
gat hȩc tempoialia. qͣm uitam
& hec oꝑa bona maxime in offici¬
is miscđłiȩ frequentari solent.
oꝑa uero miscłiȩ nichil prosunt
siue paganis siue iudeis qui xͦ
non credunt. suie quibq here¬
ticis uel scismaticis ubi fides &
dilectio & sobria scĩficatio non
inuenitur. manifestum ẽ quid
apłs significare uoluerit. ideo
figurate ac misticȩ quia de ue¬
lando muliebri capite loqueba¬
tur. Quod nͥ ad aliquod secretũ
sacrament referatur:mane re¬
manebit.U
ieut enun
non solum ueracissima
ratio. s etiam ipsius apłs decla¬
rat auctortas. non scdm formã
corporis homo factus ẽ ad unagi¬
nem dei. s scd̃m rationalem m̃¬
tem. Cogitatio quippe turpit
uana ẽ. quȩ opinatur dm men¬
broium corporalium lunamen¬
tis circum scribi atq finiri.
Poiro autem. nonne idem bea¬
tus paulus dicit. renouamini
spiritu mentis uestrȩ & in¬
duite nouum hominem eũ
qui sedm d̃m creatus ẽ. & alibi¬
lib̾ .xii.

Expanded text:
itae sit quisque, id est, quomodo agat haec temporalia, quam vitam et haec opera bona maxime in officiis misericordiae frequentari solent; opera vero misericordiae nihil prosunt, sive Paganis, sive Judaeis qui Christo non credunt, sive quibuscumque haereticis vel schismaticis ubi fides et dilectio et sobria sanctificatio non invenitur: manifestum est quid Apostolus significare voluerit; ideo figurate ac mystice, quia de velando mulieris capite loquebatur, quod nisi ad aliquod secretum sacramenti referatur, inane remanebit. 12. Sicut enim non solum veracissima ratio, sed etiam ipsius Apostoli declarat auctoritas, non secundum formam corporis homo factus est ad imaginem Dei, sed secundum rationalem mentem. Cogitatio quippe turpiter vana est, quae opinatur Deum membrorum corporalium lineamentis circumscribi atque finiri. Porro autem nonne idem beatus apostolus dicit, Renovamini spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, eum qui secundum Deum creatus est ; et alibi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen scdm naturam adhiben¬
tur. ut ea quȩ secreto natuire
sinu abdica continentur. eru¬
pant quod̾am. & fous creentur.
explicando mensuras & nume¬
ros. & pondera sua. quȩ mnoccul¬
to acceꝑunt abillo qͥ om̃ia in
mensura & numero & pondere
disposuit: non solum mal
angłi. s eciam mali homines
possunt: sicut exemplo agri¬
culcurȩ supͣ docui. S ne de
animalzb quas diuersa mo
ueat ratio quod habent sp̃m
uitȩ cum sensu appetendi quȩ
scdm naturam sunt. uitandi¬
q contraria. & lam hoc est
uidere qm multi homines
nouerint. ex quib herbis aut
carnib. aut quarumq rerũ
quib lib& succis. & humorib
uel ita positis. uel ita obrutis.
uel ita contritis. uel ita comix
quorum se quis tam demens
audeat dicere creatorem: Od
gͦ mirum si quemad mod̾u
potest nosse quilibet neqͥsimꝰ¬

Expanded text:
tamen secundum naturam adhibentamen secundum naturam adhibentur, ut ea quae secreto naturae sinu abdita continentur, erumpant quodammodo, et foris creentur, explicando mensuras, et numeros, et pondera sua quae in occulto acceperunt ab illo, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit , non solum mali angeli, sed etiam mali homines possunt, sicut exemplo agriculturae supra docui. Sed nec de animalibus quasi diversa ratio moveat, quod habeant spiritum vitae cum sensu appetendi, quae secundum naturam sunt, vitandique contraria; etiam hoc est videre quam multi homines noverint, ex quibus herbis aut carnibus, aut quarumcunque rerum quibuslibet succis et humoribus, vel ita positis, vel ita obrutis, vel ita contritis, vel ita commisquorum se quis tam demens audeat dicere creatorem? Quid ergo mirum, si quemadmodum potest nosse quilibet nequi
Abbreviated transcription (Latin):
conceptam ꝑ ocłos corpouis phan¬
tasiam uarietatis seminib
carne conceptis. quantum na¬
tura passa ẽ asperserunt: mul¬
to minus dici posse rauarum
serpentiumq creatores angłos
malos. ꝑ quos magi pharao¬
nis tunc illa fecerunt. Aluid
causarum cardine. condere at¬
q amininistrare creaturam.
quod qui facit solus creator
ẽ d̾s. aliud autem ꝓ distribu¬
tis ah illo uirib & facultati¬
b aliqͣm oꝑationem foruise¬
cus admouere. ut tunc uel te.
sic uel sic exeat quod ereatur.
Ista quippe originaliter ac
primordialiter. inquadam
textura elementorum. cunc¬
ta iam creata sunt: s accep¬
tis oportunitatib prodeunt.
Nam sicut matres graruide¬
Isunt fetib. sic ipse mundus
grauidus ẽ causis nascentiũ
quȩ in illo non creantur. nisi ab
illa sumia eẽntia ubi nec out᷑
nec moutur aliquid. nec incipit
ẽẽ nec desinit. Ao bibere aut̃
forinsecus accidentes causas. quȩ
tam & si non sunt naturales.

Expanded text:
conceptam per oculos corporis phanconceptam per oculos corporis phantasiam varietatis, seminibus carne conceptis, quantum natura passa est, asperserunt; multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos magi Pharaonis tunc illa fecerunt. CAPUT causarum cardine condere atque administrare creaturam, quod qui facit, solus creator est Deus: aliud autem pro distributis ab illo viribus et facultatibus aliquam operationem foricus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic exeat, quod creatur. Ista quippe originaliter ac primordialiter in quadam textura elementorum cuncta jam creata sunt, sed acceptis opportunitatibus prodeunt. 19 Nam sicut matres sunt gravidae fetibus, sic ipse mundus gravidus est causis nascentium, quae in illo non creantur, nisi ab illa summa essentia, ubi nec moritur, nec nascitur aliquid, nec incipit esse, nec desinit. Adhibere autem forinsecus causas accidentes, quae tametsi non sunt naturales,
Abbreviated transcription (Latin):
lis ratio sapientiȩ dei. ꝑ qm
creata sunt omia. ut autem
de uariecate iirgorum. pecoꝵ
ceret. fecit hoc anima graui¬
de pecudis. ꝑ oculos affecta fo¬
rinsecus. & interius secum ꝓ
suo modulo formandi regłam
trahens. quam de intuna po-¬
tentia sui creatoris accepit.
S quanta sit uis anumȩ ad
afficiendam atq mutandam
materiam corpoialem. cũ tam̃
creatrix corporis dici non pos¬
sit. quia omis causa mutab¬
lis sensibilisq substantiȩ.
omisq modus. & numerus.
& pondus erus. unde efficit᷑
ut & sit. & natura ita uelita
sit: abititelligibili & in cõmu¬
tabl uita que suꝑ omĩa est.
existit. & ꝑuenit usq ad ex¬
trema atq terrena. multus ser¬
mo ẽ. neq nunc necessarius.
Nerum propterea factum iacob
de pecorib cõmemorandum
arbitratus sum. ut intellige
retur. si bomo qui uirgas illas
sic posuit. dici non potest cre¬
ator coloiim inagnis & hȩdis.
nec ipse matrum anunȩ quȩ

Expanded text:
lis ratio sapientiae dei, per quam lis ratio sapientiae dei, per quam creata sunt omnia. ut autem de uarietate uirgarum pecorum ceret, fecit hoc anima grauidae pecudis per oculos affecta forinsecus et interius secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui creatoris accepit. sed quanta sit uis animae ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem—cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae omnisque modus et numerus et pondus eius, unde efficitur ut et sit et natura ita uel ita sit, ab intellegibili et incommutabili uita quae super omnia est existit et peruenit usque ad extrema atque terrena — multus sermo est neque nunc necessarius. uerum propterea factum Iacob de pecoribus commemorandum arbitratretur, si homo qui virgas illas sic posuit, dici non potest creator colorum in agnis et haedis; nec ipsae matrum animae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam pͥmiorum atq pe¬
narum: gr̃arum & retribu¬
tionum mnista totius creature
qͣmuis ad huc portaret sarcina
corporis quod coirumpitur. o
aggrauat aurimam. qͣuuis
adhuc ex parte atq inerigina¬
te uideret. oꝑtans dissolui &
gemiscens. adoptionem ex¬
pectanis redemptionem coi-¬
poris sui. potuit tamen signi
nec menbranas. & atramentũ.
nec signi ficantes sonos linguȩ
editos. nec signa litterarum
conseripta pelliculis. corpus
xp̃i o sanguinem dicunus.
s illud tantum qd exfructi¬
b terrȩ acceptum. & prece
uel anima ex coipoie uel corpus
ex anuna. congrue rationes id fa¬
cunt. quȩ incommutabiliter
uiuunt in ipsa dei summa sapi¬
entia. qm nulla spacia loconum
capiunt: & cum sit ipsa iucõ-¬
mutabilis. nichil eoꝵ quȩ uł
mutabiliter sunt deserit. qͥa
nichil eoꝵ. nͥ ꝑ ipsam creatum ẽ.
Ut enum de pecoub non uirge
s pecoia nascerẽtur: fecit hoc
incommutabilis & inuisib¬

Expanded text:
justitiam praemiorum atque poejustitiam praemiorum atque poenarum, gratiarum et retributionum, in ista totius creaturaeus Paulus, quamvis adhuc portaret sarcinam corporis, quod corrumpitur et aggravat animam , quamvis adhuc ex parte atque in aenigmate videret , optans dissolvi etgemiscens, adoptionem exspectans redemptionem corporis sui , potuit tamen signifnec membranas, nec atramentum, nec significantes sonos lingua editos, nec signa litterarum conscripta pelliculis, corpus Christi et sanguinem dicimus; sed illud tantum quod ex fructibus terrae acceptum et prece uel anima ex corpore uel corpus ex anima, congruentes rationes id faciunt, quae incommutabiliter uiuunt in ipsa summa dei sapientia, quam nulla spatia locorum capiunt; et cum sit ipsa incommutabilis, nihil eorum quae uel mutabiliter sunt deserit, quia nihil eorum nisi per ipsam creatum est. ut enim de pecoribus non uirgae, sed pecora nascerentur fecit hoc incommutabilis et inuisibi
Abbreviated transcription (Latin):
b dam orlinatissimis creatu¬
re motib primo spiritalib
deinde corporalib ꝑ cuncta dif¬
fundit. & utitur om̃ib ad in¬
commutabile arbitrium sen¬
centiȩ suȩ. siue incorporeis si¬
ue coiporeis reb siuie rationa¬
bilib siue irrationabilib
spiritib: siue bonis ꝑ eiꝰ grãm.
siue malis ꝑ ꝓpriam uolun¬
tatem. S quemadmodum
corpora erissiora. & inferiora.
ꝑ subtiliora. & potentiora qͦd̾a
ordine reguntur. ita omĩa cor¬
desertoi atq peccator. ꝑ sp̃m
uitȩ rationalem pium & ius¬
tumn & ille ꝑ ipsum dm̃. ac sic
uniuersa creatura ꝑ creatorẽ
suum. exqͦ. & per quem & inqͦ
iam condita atq instituta ẽ:
ac ꝑ hoc uoluntas de ẽ pͥma
& summa causa. om̃iunt coipo¬
ralium specierum atq motio¬
num. Nichil enim fit usi¬
bilicer & sensibiliter. qd non
de interiore inuisi bili atq
intelligibili aula summi im¬
ꝑatous. aut iubeatur aut ꝑ¬
mittatur. scłm ineffabilem

Expanded text:
ibusdam ordinatissimis creatuibusdam ordinatissimis creaturae motibus, primo spiritualibus, deinde corporalibus, per cuncta diffundit, et utitur omnibus ad incommutabile arbitrium sententiae suae, sive incorporeis sive corporeis rebus, sive rationalibus sive irrationalibus spirsive malis per propriam voluntatem Sed quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora, et potentiora quodam ordine reguntur; ita omnia cordesertor atque peccator per spiritum vitae rationalem pium, et justum, et ille per ipsum Deum, ac sic universa creatura per Creatorem suum, ex quo, et per quem, et in quo etiam condita atque constituta est. Ac per hoc voluntas Dei est prima et summa causa omnium corporalium specierum atque motionum. Nihil enim fit visibiliter et sensibiliter, quod non de interiore invisibili, atque intelligibili aula summa imperatoris aut jubeatur, aut pmittatur, secundum ineffabilem
Abbreviated transcription (Latin):
sensu carentib cum primitꝰ
uteretur ipsa bona anuna o
sca. quam sibi ad pium & reli¬
giosum obsequium subdidis¬
gestante. qͣmius ex parte inden¬
te posuimus exempli gr̃a. hoc
de aliqua domo. ubi aliquoꝵᷤ
talium societas ẽ. hoc de ciuita¬
te. uel etiam de oibe terrarum
licet cogitare. si penes sapien¬
tes. scẽq ac ꝑfecte deo subdi¬
cos. sit principatus. & regim̃
rerum humanarum. S hoc
quia nondum est. ut orbister¬
in hac ꝑeregrinatione prius
moraliter exerceri: & ꝑ uires
mansuetudinis & patentie
in flagellis erudiri. illam ip¬
sam suꝑnam atq celestem
unde pegrinamur patriam
cogitemus. Illic enum dez uolũ¬
tas qui facit angłos suos sp̃c. &
ministros suos ignem ardente
in spiritib sumina pace atq
amicitia copulatis. & uiunã
uoluntatem quodam spirita-¬
l caritatis igne conflatis. ton¬
qͣm inexcelsa. & scã. & secreta
sede presidens uelut indomo
sua & intemplo suo. inide se qͥ¬

Expanded text:
sensu carentibus, cum primitus sensu carentibus, cum primitus uteretur ipsa bona anima et sancta, quam sibi ad pium et religiosum obsequium subdidisgestante, quamvis ex parte vidente, posuimus exempli gratia; hoc de aliqua domo, ubi aliquorum talium societas est, hoc de civitate vel etiam de orbe terrarum licet cogitare, si penes sapientes sancteque ac perfecte Deo subditos sit principatus, et regimen rerum humanarum. Sed hoc quia nondum est oportein hac peregrinatione prius mortaliter exerceri, et per vires mansuetudinis et patientiae in flagellis erudiri, illam ipsam supernam atque coelestem, unde peregrinamur, patriam cogitemus. Illic enim Dei voluntas, qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem , in spiritibus summa pace atque amicitia copulatis, et in unam voluntatem quodam spirituali charitatis igne conflatis, tanquam in excelsa et sancta et secreta sede praesidens, velut in domo sua et in templo suo, inde se, qu
Abbreviated transcription (Latin):
utiq iumenta irrationabilia
eent animantia: nec ideo mo¬
uerent menbra sub sarcinis.
quod aliquid de illo bonooꝑe
cogitarent. s natural appeti¬
tu suȩ uoluptatis. & deuitati¬
one molestiȩ. postremo ad hi¬
buisset ipsa etiam corpora om̃i
sensu carentia. quȩ illi oꝑi eerĩt
necessaria. frumentum scil¬
cet & uinum. oleum & uestẽ
numinum codicem. & si qͣ
huiusmodi. in his certe om̃ib
in illo oꝑe uersantib corpori¬
b siue amimatis. siue mani¬
matis quȩcumq mouerent᷑.
attererentur. repararentur.
exterminarentur. reforma¬
rentur. alio atq alio modo
locis c temporib affecta mu¬
tarentur. nuni alia eet istoꝵ
om̃ium uisibilium & muta¬
bilium factorum causa. nisi
illa inuisibilis. & incõmutabi¬
lis uoluntas dei ꝑ animam ius¬
tam sicut sedem sapientiȩ. cunc¬
tis utens & malis & inrationa¬
bilib animis. & postremo cor¬
porib siue quȩ ulis inspiraren¬
tur & anunarentur. siue om̃z

Expanded text:
utique jumenta irrationalia utique jumenta irrationalia essent animantia, nec ideo moverent membra sub sarcinis, quod aliquid de illo bono opere cogitarent, sed naturali appetitu suae voluptatis et devitatione molestiae; postremo adhibuisset etiam ipsa corpora omni sensu carentia, quae illi operi essent necessaria, frumentum scilicet, et vinum, et oleum, vestem, nummum, codicem, et si qua hujusmodi; in his certe omnibus in illo opere versantibus corporibus, sive animatis sive inanimatis, quaecumque moverentur, attererentur, repararentur, exterminarentur, reformarentur, alio atque alio modo locis et temporibus affecta mutarentur: num alia esset istorum omnium visibilium et mutabilium factorum causa, nisi illa invisibilis et incommutabilis voluntas Dei per animam justam, sicut sedem Sapientiae, cunctis utens, et malis et irrationalibus animis, et postremo corporibus, sive quae illis inspirarentur et animarentur, sive omni
Abbreviated transcription (Latin):
ruintam᷑ sicut lectorem me¬
um nolo ẽẽ mͥ deditum: ita
correctorem nolo sibi. Ille me
non amet amplius qm catho¬
licam fidem. ille se non amet
amplius qͣm catholicam ue¬
ritatem. Sicut illi dico. no¬
li meis litt̾is quas scripturis
canonicis inseruire. s m illis
& quod non credebas cumi¬
ueneris. incunctanter crede:
inistis autem quod certum
non habebas. nisi ceitum in¬
tellexeris. noli firme retinere:
ita illi dico. noli meas litteras
ex tua opinione uel contenti
susceꝑat: ita non nis dei uolun¬
tas causa prima illius egritud¬
nis ueracissime re ꝑiretur. Iam
uero si inlabore officioso & pio
adhihuisset ille sapiens minis¬
tros collaboiantes secum inoꝑe
bono: nec tamen eademuolun¬
tate deo seruientes. s: ad carna¬
lium cupiditatum suarum
mercedem ꝑuenire cu pietites.
uel incominoda carnalia deui¬
tantes. adhibuisset etiam ui¬
menta. si hoc exigeret illius
oꝑis implendi procuratio. que

Expanded text:
rumtamen sicut lectorem merumtamen sicut lectorem meum nolo mihi esse deditum, ita correctorem nolo sibi. Ille me non amet amplius quam catholicam fidem, iste se non amet amplius quam catholicam veritatem. Sicut illi dico, Noli meis litteris quasi Scripturis canonicis inservire; sed in illis et quod non credebas, cum inveneris, incunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentisusceperat: ita nonnisi Dei voluntas causa prima illius aegritudinis veracissime reperiretur. Jam vero si in labore officioso et pio adhibuisset ille sapiens ministros collaborantes secum in opere bono, nec tamen eadem voluntate Deo servientes, sed ad carnalium cupiditatum suarum mercedem pervenire cupientes, vel incommoda carnalia devitantes; adhibuisset etiam jumenta, si hoc exigeret illius operis implendi procuratio, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ac stilo meo quas bigas inme
caritas agitat. maxine seruia.
egoq ipse multa quȩ nesciebã
scribendo me didicisse conficear.
non debet labor hic nns cuiqͣm
pigro aut multum docto su¬
pigris. multisq indoctis int̾
quos etiam mͥ. non parua ex
parte sit necessaruis. Ex his
gͥ quȩ ab aliis de hac rescripta
iam legimus. plurimum am¬
miniculati & adiit: ea quȩ de
trinitate uno summo sũmeq¬
bono deo. pie queri & disserz pos¬
se arbitroi. ipso ex bortante que¬
renda. atq adiuuante disseren¬
da suscepi. ut si alia non sunt
huiusmod scripta: sit quod
habeamus. & legant qui uolu¬
erurt & ualuerint. si autem
iam sunt. tanto facilus aliqͣ
inuenianttr. qͣnto talia plu¬
ra ẽẽ potuerint. Sanie cum
inom̃ib litteris meis non so¬
lum pium lectorem. s ecia
liberum coirectorem desidere:
multo maxime inhis. ubi
ipsa magnitudo quȩstionis.
utinam cam multos inuen¬
tores habere posset. qm mul¬
tos contradictores habet. Ue¬

Expanded text:
ac stilo meo, quas bigas in me ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor meus cuiquam pigro, aut multum docto vipigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeqbono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, quanto talia plura esse potuerint. 2. Sane cum in omnibus litteris meis non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desiderem, multo maxime in his, ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset, quam multos contradictores habet. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
qui uolunt malle me legendo
quam legenda dictando labo¬
rare. Qui autem hoc nolunt
creder̾e. experiri uero & possunt
& uolunt: dentqͤ legendo uel
meis inquisitionib responde¬
ant. uel interrogationib aliors
quas pro mea ꝑsona qͣm inser¬
iutio xͥ gero. & pro studio quo
fidem nr̃am aduersus errorẽ
carnalium & animalium ho¬
minum munui inardesco. ne¬
cesse ẽ me pati: & uideant quã¬
facile abisto labore me temperem
& quanto etiam gaudio stilum
possim habere feriatum. Quod
si ea quȩ legimus de his reb suffi¬
cienter edita in latino sermone
aut non sunt aut non inueni¬
unt᷑. aut certe difficile a nobis
inueniri queunt. grecȩ autem
lingue non sit nobis tantus ha¬
bitus. ut talium rerum libris
legendis & incelligendis ullomꝰ
re ꝑiamur idonei: quo genere
licterarum. ex his quȩ nobis
pauca interpretata sunt. ñ
autem non ualeam resistere
ure quo eis seruus factꝰ sum
flagitantib ut eorum in xp̃o
laudabilib studiis. lingua

Expanded text:
qui volunt, malle me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeantur vel interrogationibus aliorum, quas pro mea persona quam in servitio Christi gero, et pro studio quo fidem nostram adversum errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quafacile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non autem non valeam resistere, jure quo eis servus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ magnitudo. Hoc & de bonitate
& de ȩternitate. & de om̃ipotentia
dĩ dictum sit. om̃ibq om̃ino
p̾dicamentis. quȩ de deo possunt
pronuntiari: quod ad seipsum dr
non translate ac ꝑ similitudine
s proprie. si tamen de illo propͥe
aliquid dici oie hominis potest.
t̾rinitate dicuntur. nullomꝰ ad se
ipsa. s ad inuicem aut adereaturã
dicuntur:. & ideo relatiue non sub¬
stantialiter ea dici manifes¬
tum ẽ. Sicut enim triniñ h¬
tas unus ds d̾r. magnus bonus
ȩternus. ompc. idemq ipse sua
si dici potest dertas. ipse sua mag¬
nitudo. ipse sua bourtas. ipse
sua ȩternitas. ipse sua omipo¬
tentia: non sic dici potest trinitas
pater: nisi forte translate ad crea¬
turam propter adoptionem filioxs.
Quod autem scriptum ẽ audi isrł
dominus ds tuus ds unus est. nͦ
utiq excepto filio aut excepto sp̃u sc̃o
opertet ĩtelligi: quem unum dnm

Expanded text:
est magnitudo. Hoc et de bonitate, est magnitudo. Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis quae de Deo possunt pronuntiari, quod ad se ipsum dicitur, non translate ac per similitudinem, sed proprie: si tamen de illo proprie aliquid dici ore hominis potest. Trinitate dicuntur, nullo modo ad se ipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus Deus dicitur, magnus, bonus, aeternus, omnipotens, idemque ipse sua sic dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic potest diciPater, nisi forte translative ad creaturam propter adoptionem filiorum. Quod enim scriptum est: Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est ; non utique excepto Filio aut Spiritu sancto oportet intelligi: quem unum Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Et proisus non hoc ẽ magnitudo:
quod ẽ magna domus. S illa ẽ
uera magnitudo. qua non solum
magna ẽ domus quȩ magna ẽ.
& qua magnus ẽ mons. quis qͥs
magnus ẽ: s etiam qua magnũ
ẽ quicquid aliud magnum dr:
ut aliud sit ipsa magnitudo. ali¬
ud ea quȩ abilla magna dicunt᷑
Quȩ magnitudo utiq primitus
inagna ẽ: multoq excellentius
qͣm ea quȩ participatione eius
magna sunt. D̾s autem quia
non ea magnitudine magnus ẽ
quȩ non ẽ quod ipse. ut quasi par¬
ticeps eius sit d̾s cum magnus
ẽ. alioquin illa erit maioi mag¬
nitudo qm ds̃: deo autem non ẽ
aliquid mauuis. ea gͥ magnitudi¬
ne magnus ẽ. qua ipse ẽ eadem
magnitudo. Et ideo sicut non
dicimus tres eẽntias. sic nec tres¬
& magnitudines.
hoc ẽ enim deo ẽẽ. quod ẽ mag¬
sum ẽẽ. Ea de causa nec magnos
tres dicimus. s unum magnum:
quia non partici patione magni¬
tudinis ds magnus ẽ. s seipso
magno magnus ẽ. quia ipse sua

Expanded text:
Et prorsus non hoc est magnitudo Et prorsus non hoc est magnitudo quod est magna domus. Sed illa est vera magnitudo, qua non solum magna est domus quae magna est, et qua magnus est mons, quisquis magnus est; sed etiam qua magnus est quidquid aliud magnum dicitur: ut aliud sit ipsa magnitudo, aliud ea quae ab illa magna dicuntur. Quae magnitudo utique primitus magna est multoque excellentius, quam ea quae participatione ejus magna sunt. Deus autem, quia non ea magnitudine magnus est quae non est quod est ipse, ut quasi particeps ejus sit Deus cum magnus est: alioquin illa erit major magnitudo quam Deus, Deo autem non est aliquid majus; ea igitur magnitudine magnus est qua ipse est eadem magnitudo. Et ideo sicut non dicimus tres essentias, sic nec tres maghoc est enim Deo esse, quod est magnum esse. Eadem causa nec magnos tres dicimus, sed unum magnum; quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est; quia ipse sua
Abbreviated transcription (Latin):
iam exordiens eadicere quȩ dici
ut cogitantur uel ab homine
aliquo uł certe anobis non om̃i
modo possunt. qͣmuis & ipsa
nr̃a cogitatio cum de do trinita¬
te cogitamus. longe se illi de
quo cogitat imparem sentiat.
neq ut ẽ eum capiat. s ut
scriptum ẽ etiam atantis qͣn¬
tus paulus apłs hic erat ꝑ spe¬
culum. & menigiate uidect᷑:
prunum abipso dũo deo nr̃o
de quo semꝑ cogitare debemus.
& de quodigne cogitare non
possumus: cui laudando red¬
denda ẽ omni tempore bene¬
dictio. & cui enuntiando nul¬
la competit dictio. & adiuito¬
rium ad intelligenda atq ex¬
plicanda quȩ intendo. & uenia
p̃cor sicubi offendo. Memor e¬
S
icut gͦ non dicius tres es¬
sentias. ita non dicimus tres
magnitudines. neq tres magnos.
In reb enim quȩ participatione
magnitudinis magnȩ sunt: quib
aliuid ẽ eẽ. aliud magnas ẽẽ: sic̃
magna domus & magnus mons:
& magnus animus In hisgͥ reb
aliud ẽ magnitudo. aliud quod
ab ea magnitudine magnum est.

Expanded text:
am exordiens ea dicere, quae dici ut cogitantur vel ab homine aliquo, vel certe a nobis non omni modo possunt: quamvis et ipsa nostra cogitatio, cum de Deo Trinitate cogitamus, longe se illi de quo cogitat, imparem sentiat, neque ut est eum capiat, sed, ut scriptum est, etiam a tantis quantus Paulus apostolus hic erat, per speculum et in aenigmate videatur , primum ab ipso Domino Deo nostro, de quo semper cogitare debemus, et de quo digne cogitare non possumus, cui laudando reddenda est omni tempore benedictio , et cui enuntiando nulla competit dictio, et adjutorium ad intelligenda atque explicanda quae intendo, et veniam precor sicubi offendo. Memor sicut ergo non dicimus tres essentias, ita non dicimus tres magnitudines, neque tres magnos. In rebus enim quae participatione magnitudinis magnae sunt, quibus aliud est esse, aliud magnas esse, sicut magna domus, et magnus mons, et magnus animus, in his ergo rebus aliud est magnitudo, aliud est quod ab ea magnitudine magnum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sedm accidens dei. quod
ei aliquid acciderit: s plane se¬
cundum accidens erus adqd dici
aliquid ds incipit relatiue. O
quod amicus d iustus ẽẽ incipit:
ipse inutatur. Ds autem absit
ut temporaliter aliquem diligat
quasi noua dilectione quȩ in il¬
lo ante non erat: apud que nec
preterita transierunt. & futura
iam facta sunt. Itaq om̃s scos
suos ante mundi constitutione
dilexit. sicut p̃destinauit.
S cum conu̾tuntur & inueni¬
unt illum. tunc incipere dili
gi ab eo dicuntur. ut eomodo
dicatur quo potest humano
affectu capi quod dicitur. Sic
etiam cum iratus malis dđr.
&placitlus bonis. illi mutant᷑
n ipse sic̃ lux infirmis ocłis
aspera. firmis linis ẽ: ipsorum
seilicet mutatione non sua.¬

Expanded text:
tamen secundum accidens Dei quod tamen secundum accidens Dei quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens ejus ad quod dici aliquid Deus incipit relative. Et quod amicus Dei justus esse incipit, ipse mutatur: Deus autem absit ut temporaliter aliquem diligat, quasi nova dilectione quae in illo ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt, et futura jam facta sunt. Itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinavit: sed cum convertuntur et inveniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur quo potest humano affectu capi quod dicitur. Sic etiam cum iratus malis dicitur, et placidus bonis; illi mutantur, non ipse: sicut lux infirmis oculis aspera, firmis lenis est; ipsorum scilicet mutatione, non sua.
Abbreviated transcription (Latin):
facilius de illa incõmutabilz dei
substantia debemus accipere.
ut ita dicatur relatiue aliquid
ad creaturam. ut qͣmuns tempo¬
raliter incipiat dici. non tamen
ipsius substantie dei accidisse
factus es nobis. Refugium gͦ
nr̃m ds relatiue dr adnos enim
refertur. Et tunc refugium
nrm fit: cum ad eum refugi¬
mus. Numquid tunc tit ali¬
quid in eius natura.: quod an¬
teqͣm ad eum refugeremus ñ e¬
rat: In nobis gͦ fit aliqua mu¬
tatio : deteriores enim fuimus.
anteqͣm ad eum refugeremus.
& efficimur ad eum refugien¬
do meliores: in illo autem nulla.
Sic  pater nr᷑ ẽẽ incipit cumꝑ
euis grãm regeneramur: qm̃ dedit
nobis potestatem filios dei fieri.
Substantia itaq nr̃a mutatur
in meluis. cum filii eius efficim᷑:
simul & ille pater nr̃ ẽẽ incipit.
s nulla suȩ cõmutatione substan¬
tiȩ. ꝯuod gͦ temporaliter dici inci
pit d̾s quod antea non dicebat᷑:
manifestũ ẽ relatiue dici. Non

Expanded text:
facilius de illa incommutabili dei facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae dei accidisse factus es nobis. refugium ergo nostrum deus relatiue dicitur; ad nos enim refertur et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus. numquid tunc fit aliquid in eius natura, quod antequam ad eum refugeremus non erat ? in nobis ergo fit aliqua mutatio — deteriores enim fuimus, antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores — in illo autem nulla. sic et pater noster esse incipit, cum per eius gratiam regeneramur, quoniam dedit nobis potestatem filios dei fieri. substantia itaque nostra mutatur in melius, cum filii eius efficimur, simul et ille pater noster esse incipit, sed nulla suae commutatione substantiae. quod ergo temporapit Deus quod antea non dicebatur, manifestum est relative dici: non
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ cȩꝑunt. quia & si materies
ipsa iam erat. aliud ẽ tam̃ dñm
ẽẽ materie. aliud ẽẽ dnm̃ iã fac¬
tȩ nature. Alio enim tempore
ẽ etiam homo dominus ligni:
& alio tempore ẽ dus archȩ. qͣm¬
ius exipso ligno fabricatȩ quod
utiq non erat cum ligni dñs
iam eet̃. Quomodo gͥ obtinebi¬
mus nichil scđm accidens dici
dm̃. nͥ quia ipsius nature ni¬
chil accidit. quo mutetur: ut
ea suit accidentia relatiua quȩ
cum aliqua mutatione rerum
de quib dicuntur accidunt.
sicut amicus relatiue dr Neq¬
enim eẽ incipit: nͥ cum amare
ceꝑit. Eit gͦ aliqua mutatio
uoluntatis: ut amicus dicatur
Numinus autem cum dicit᷑
precium relatiue dr. nec tamen
mutatus ẽ cum ẽẽ cȩpit p̾tium:
neq cum dr pignus. & siqua si
milia. Sigͦ numinus potest
nulla sui mutatione totiens di
ci relatiue. ut neq cum incipit
dici neq cum desiit aliquid
in eius natura. uel forma qua
numinus ẽ mutationis fiat. qͣnto

Expanded text:
esse coeperunt. Quia etsi materies esse coeperunt. Quia etsi materies ipsa jam erat, aliud est tamen dominum esse materiae, aliud esse dominum jam factae naturae. Alio enim tempore est etiam homo dominus ligni, et alio tempore dominus est arcae, quamvis ex ipso ligno fabricatae, quod utique non erat, cum ligni dominus jam esset. Quomodo igitur obtinebimus nihil secundum accidens dici Deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit quo mutetur, ut ea sint accidentia relativa, quae cum aliqua mutatione rerum de quibus dicuntur, accidunt. Sicut amicus relative dicitur; neqenim esse incipit, nisi cum amare coeperit: fit ergo aliqua mutatio voluntatis, ut amicus dicatur. Nummus autem cum dicitur pretium, relative dicitur, nec tamen mutatus est cum esse coepit pretium: neque cum dicitur pignus, et si qua sunt similia. Si ergo nummus potest nulla sui mutaci relatiue, ut neque cum incipit dici neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, mutationis fiat, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
solum dicat. tempoia autem
non ẽẽ eterna propter uarieta¬
tem & mutabilitate: s tam̃
tempoia non intempore ẽẽ cȩpisse
non enim erat tempus anteqͣm
inciperent tempora. & ideo ñ
intempoie accidit deo ut dñs
eet̃. quia ipsorum temporum
dñs erat. quȩ utiq non intẽ¬
pore eẽ cȩꝑunt. quid respon¬
debit de homine qui intem¬
poie factus ẽ. cuius utiq dñs
non erat. anteqͣm eẽt cinus eet:
Certe uel ut dominus hominis
eet: ex tempoie accidit deo. Et ut
omis auferri uideatur controu̾¬
sia. certe ut tius dñs eet̃ aut m̃s
qͥ mͦ eẽ ceꝓimus. ex tempore acci¬
dit deo. Aut si & hoc propter
obscuram questionem animȩ ui¬
detur incertum: quid ut eẽt
dominus ppłi isrł.: Quia & si
iam erat anime natdra. qͣm ille
ppłs habebat: quod modo non
guerimus. tamen ille ppłs non¬
dum erat. & quando ẽẽ cȩpit
apparet. Postremo ut dominꝰ
eẽt huius arboris. & huius sege¬
tis: ex tempore accidit quȩ modo

Expanded text:
solum dicat, tempora autem solum dicat, tempora autem non esse aeterna propter uarietatem et mutabilitatem, sed tamen tempora non in tempore esse coepisse — non enim erat tempus, antequam incin tempore accidit Deo ut Dominus esset, quia ipsorum temporum Dominus erat, quae utique non in tempore esse coeperunt; quid respondebit de homine, qui in tempore factus est, cujus utique Dominus non erat antequam esset cui esset? Certe vel ut Dominus hominis esset, ex tempore accidit Deo: et ut omnis auferri videatur controversia, certe ut tuus Dominus esset, aut meus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit Deo. Aut si et hoc propter obscuram quaestionem animae videtur incertum, quid ut esset Dominus populi Israel? Quia etsi jam erat animae natura, quam ille populus habebat, quod modo non quaerimus; tamen ille populus nondum erat, et quando esse coepit apparet. Postremo ut Dominus esset hujus arboris et hujus segetis, ex tempore accidit, quae modo
Abbreviated transcription (Latin):
cum dr donatum. Nam do¬
num potest ẽẽ & anteqͣm det᷑:
donatum autem nisi datum
fuerit. nullomodo dici potest.
sc̃s cum sit coȩternus
patri & filio. dicitur tamen
aliquid extempore. ueluti hoc
ipsum quod donatum diximꝰ.
Nam sempiterne spc donum.
dempoialiter autem donatu.
Nam & si dominus ñ dicitur
nisi cum iam habere incipit ser¬
uum. & iam ista appellatio rela¬
tiua extempore ẽ deo. Non eni
sempiterna creatura ẽ: cuius ẽ
ille dominus. Quom gͦ obtine¬
buus nec ipsa relatiua ẽẽ acci¬
dentia: qm̃ nichil accidit deo
temporaliter. quia non ẽ muta¬
bilis. sicut mexoidio huius dis¬
putationis tractauimus. Ee¬
ce dominũ eẽ ñ sempiternum
habet. ne coganuir etiam cre¬
aturam sempiternam dicere:
quia ille sempiterne ñ domi¬
naretur. nͥ etia ista sempit̾ne
famularet᷑. Sicut autem ñ
potest eẽ seruus. qui ñ habet
dominum sic nec dns qͥñ ha¬
bet seruum. Et quisquis exti¬
cerit qui eternum qͥdem dñm

Expanded text:
cum dicitur donatum; nam docum dicitur donatum; nam donum potest esse, et antequam detur, donatum autem nisi donatum fuerit nullo modo dici potest. sanctus, cum sit coaeternus patri et filio dicatur tamen aliquid ex tempore, ueluti hoc ipsum quod donatum ‹dicimus›. Nam sempiterne spiritus donum, temporaliter autem donatum. Nam etsi 'dominus' non dicitur nisi cum habere incipit seruum, etiam ista appellatio relatiua ex tempore est deo. Non emm sempiterna creatura est cuius est ille dominus. quomodo ergo obtinebimus nec ipsa relatiua esse accidentia, quoniam nihil accidit deo temporaliter, quia non est mutabilis, sicut in exordio huius disputationis tractauimus? ecce dominum esse non sempiternum habet, ne cogamur etiam creaturam sempiternam dicere, quia ille sempiterne non dominaretur, nisi etiam iste sempiterne famularetur. sicut autem non potest esse seruus qui non habet dominum, sic nec dominus qui non habet seruum. et quisquis extiterit qui aeternum quidem deum
Abbreviated transcription (Latin):
lium sp̃c sci: ne pater eius intelli¬
gatur spc̃ sc̃s. In multis enim
relatruis hoc contingit: ut non
inueniatur uocabulum quo si¬
bi uicissim respondeant. quȩ ad
se referuntur. Quid enun cam
manifeste relatiue dr: qͣm pig¬
nus: Ad id quippe refertur. cu
ius pignus ẽ: & semper pignꝰ
alicuius rei pignus ẽ. N uingͦ
oum dicinus pignus patris &
filii: possumus uicis¬
sim dicere patr̃e pignoris. aut
tantum ut donum sit. s om̃i¬
no ut sit. Utrun ergo erat
ante qͣm daretur. s nondum erat
donum. an eo ipso quo daturꝰ
eint eum ds̃. iam donum erat
& anteqͣm daretur. S si non pro¬
cedit nͥ cum datur. nec procede¬
ret utiq priusqͣm eẽt. eui da¬
retur: quomodo iameit ipsa
substantia si non ẽ nisi quia
no ut sit ipsa substantia nas¬
cendo habet. An semper pro
sic procedebat ut eẽt donabile:
iam donum erat & anteqͣm eẽt
cui daretur. Aliter enun intel¬
ligitur cum dr donum: alit̾

Expanded text:
lium Spiritus sancti, ne pater ejus intellilium Spiritus sancti, ne pater ejus intelligatur Spiritus sanctus. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum, quo sibi vicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut tantum, ut donum sit, sed omnino, ut sit. utrum ergo erat, antequam daretur, sed nondum erat donum, an eo ipso quo daturus erat eum deus, iam donum erat, et antequam daretur? sed si non procedit, nisi cum datur, nec procederet utique, priusquam esset cui daretur, quomodo iam erat ipsa substantia, si non est nisi quia no ut sit ipsa substantia, nascendo habet an semper proc? sed quia sic procedebat, ut esset donabile, iam donum erat, et antequam esset cui daretur. aliter enim intellegitur, cum dicitur donum, aliter,
Abbreviated transcription (Latin):
appellari trinitas & sp̃c. & sẽs.
S tamen ille sp̃c sc̃s qui nontri¬
nitas s intrinitate intelligitur.
non apparet in boc nomine. ap¬
paret autem cum dr donum dei.
Donum enim est patris & filii:
nator doni cum dicimus: relati¬
ue utrũq adinuicem dicimus.
patris filuiq cõmunio. & ideo¬
sic fortasse appellatur: quia patͥ
c filio potest eadem appellatio
conuenire. Nam hoc ipse pro¬
prie d̾r. qd̃ illi cominuniter.
uenit. utriusq communzo sig¬
nificetur: uocatur donum ambo¬
rum sp̃c sc̃s. Et hȩc trinitas u¬
nus ds solus bonus. magnus et̃¬
nus. omipe: ipse sibi unitas d̃i
tas. magnitudo. bonitas. omni¬
potentia.
intrinitate. qui a non ei iudetur
uicissim respondere uocabulum
eius ad quem refertur. None¬
nim sicut dicimus seritum dni
& dominum serui. filium patͥs
& patrem filii: qm̃ ista relatiue
dicuntur. ita etiam hic possumꝰ
dicere. Dicimus enim sp̃m sc̃m
patris. s non uicissim dicimus

Expanded text:
appellari Trinitas et Spiritus sanctus. Sed tamen ille Spiritus sanctus qui non Trinitas, sed in Trinitate intelligitur, non apparet in hoc nomine; apparet autem cum dicitur donum Dei : donum enim est Patris et Filii,ris, et donator doni, cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus. Patris Filiique communio; et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire. Nam hoc ipse proprie dicitur, quod illi communiter: venit, utriusque communio significetur, vocatur donum amborum Spiritus sanctus. Et haec Trinitas unus Deus, solus, bonus, magnus, aeternus, omnipotens: ipse sibi unitas, deitas, magnitudo, bonitas, aeternitas, omnipotentia. in Trinitate, quia non ei videtur vicissim respondere vocabulum ejus ad quem refertur. Non enim, sicut dicimus servum domini et dominum servi, filium patris et patrem filii, quoniam ista relative dicuntur, ita etiam hic possumus dicere. Dicimus enim Spiritum sanctum Patris, sed non vicissim dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. & unitatem quand̾a
in se ostendunt: & speciẽ & or¬
dinem. Quicquid enim hoꝵ ẽ
& unum aliquid ẽ. sicut sunt
naturȩ corporum. ingeniaq
animarum: & aliqua specie
formatur. sic̃ sunt figure uel
qualitates corporum. ac doctri¬
ne uel artes animarum. & oi¬
dinem aliquem petit aut ce¬
net: sicut sunt pondera uel
collocationes corporum & amo¬
res aut delectationes animarũ
O poitet gͥ ut creatoiem per
ea quȩ facta sunt incellectũ
conspicientes. trinitatẽ intel¬
ligamus: cuius increatura qͦ¬
modo dignum ẽ apparet ues¬
tigium. Inilia enim trinitate
summa origo ẽ om̃ium rerũ¬

Expanded text:
unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, et ingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est reru
Abbreviated transcription (Latin):
entia ẽ: s ea sapientia sapiens
ẽ quȩ de illo nata ẽ. Nam il¬
lud non ẽ formidatidum. ue
cogamur multos filios dei di¬
cere preter adoptionem creatu¬
re coȩternos patri:. si magnitu¬
dinis suȩ genitor ẽ. & bonita¬
tis. & eternitatis. & om̃ipoten¬
tiȩ. Hiuc enuim calumpniȩ
facile respondetur sic non effi

Expanded text:
entia est, sed ea sapientia sapiens entia est, sed ea sapientia sapiens est quae de illo nata est? Nam illud non est formidandum, ne cogamur multos filios Dei dicere, praeter adoptionem creaturae, coaeternos Patri, si magnitudinis suae genitor est, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim calumniae fa
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia dei ẽ. nec umqͣm d̃s
sine uirtute. & sine sapienti a
fuit: coeternus ẽ deo patr filiꝰ.
uirtutem aut sapientiã. dem̃tiˢ
ẽ dicere. Nongͥ erat tempus:
quando non erat filius. Quȩ ra¬
ciocinatio ad id cogit ut dicamꝰ
dm̃ patrem ñ eẽ sapientem: nͥ
habendo sapientiam qua genuit.
ñ existendo per se pater ipse sa¬
pientia. Deinde si ita ẽ. filus
quoq ipse sicut dr d̾s de deo
lumen de lumine:uidendum
ẽ utrum possit sapientia de sa¬
pientia dici. si ñ ẽ ds pater ip¬
se sapientia. s tantum genitor
sapientiȩ. ꝯuod si tenemus
cur non & magnitudinis suȩ
& bonitatis ȩternitatis. om̃i¬
potentiȩ sue genitor sit: ut
non ipse sit sua magnitudo.
& sua bonitas. & sua eterrutas.
& sua om̃ipotentia. s ea mag¬
nitudine magnus sit qͣm ge¬
nuit. & ea bonitate bonus. &
ea ȩternitate ȩtermis. & ea omi¬
potentia om̃ipotens quȩ de illo
nata ẽ. sicut non ipse sua sapi¬

Expanded text:
sapientia Dei est, nec unquam Deus sapientia Dei est, nec unquam Deus sine virtute et sapientia fuit, coaeternus est Deo Patri Filius: virtutem aut sapientiam, dementis est dicere: non igitur erat tempus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocinatio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existendo per se Pater ipsa sapientia. Deinde si ita est, Filius quoque ipse sicut dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, videndum est utrum possit sapientia de sapientia dici, si non est Deus Pater ipsa sapientia, sed tantum genitor sapientiae. Quod si tenemus, cur non et magnitudinis suae, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae suae genitor sit, ut non ipse sit sua magnitudo, et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuea aeternitate aeternus, et ea omnipotentia omnipotens quae de illo nata est, sicut non ipse sua sapi