comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dat qđ formam quidem culpabilem priꝰ formam maliciȩ habuit omĩs
anma s ex hortatur ex hoc sẽmo apłicus ut illa abiecta ad singłarũ
untutum spetiem reformem: et ita demum possimꝰ reuelato uultu cord
głam dm̃ speculari. ab huiꝰmnodi imagine transformati. Quomodo aut̃
in hȩc transformemur: ipse edocet dicens renouatione sensus ur̃ĩ. Re¬
nouatꝰ aut̃ senfus nr̃ ꝑ exercitia sapientiȩ et meditationẽ uerbi dei et
legis eiꝰ intelligentiam spũalem: et quota quis quotidie ex scripturarum
ꝑ sicit lectione. quanto altns intellect eiꝰ accedit: tanto semꝑ nouus

Expanded text:
dat formam quidem culpabilem: prius enim formam malitiae habuit omnis dat formam quidem culpabilem: prius enim formam malitiae habuit omnis anima. Sed adhortatur ex hoc sermo Apostolicus, ut illa abjecta ad singularum virtutum speciem reformemur, et ita demum possimus revelato vultu cordis gloriam Domini speculari ab hujusmodi imagine transformati. Quomodo autem in haec transformemur ipse edocet dicens, renovatione sensus vestri. Renovatur autem sensus noster per exercitia sapientiae, et meditationem verbi Dei, et legis ejus intelligentiam spiritalem, et quanto quis quotidie ex Scripturarum proficit lectione, quanto altius intellectus ejus accedit, tanto semper novus
Abbreviated transcription (Latin):
transformant᷑ et renouant᷑ ad futuri scłi formam: et inde fit ut eos non ag¬
noscat hic mundꝰ s odio habeat et ꝑsequat᷑: sed agnoscunt istam formam
angłi dei quist̃ de illo scło uenturo: et simile mͥ iudet᷑ eẽ. hoc illi dicto
quo ait sicut portauimꝰ imaginem t̾reni: portemꝰ et imaginem cȩlestis. Ui¬
de ergo ne forte cum uenit ira in cortuum. conformem te faciat huic
sclo. S imilit̾ aut̃ concupiscentia mala et auaritia. cęteraq quibꝰ p̾sens scłm¬
delectat᷑ formamtͥ p̃sentis scłi imponant. Si uero econtrario mansuetudo.
pacientia. lenitis. continentia. fides. ueritas cȩtereq uirtutes hubitent in sen¬
su tuo. conforinem te futuriscłi facient: et ita pulchxam spetiem animne¬
tuȩ reddent. ut uerbum dĩ qđ despondit eam sibi inmiscdia et side di¬
cat ad eam. Tota es formosa ꝓxuna mea: et macła non ẽ. in te. Intende
aut̃ diligentiꝰ qd ait: sed reformamini renouatione sensus ur̃i. Ut ostẽ¬

Expanded text:
transformantur et renovantur ad futuri saeculi formam: et inde fit ut eos non agnoscat hic mundus, sed odio habeat et persequatur. Sed agnoscunt istam formam Angeli Dei, qui sunt de illo saeculo venturo. Et simile mihi videtur esse hoc illi dicto, quo ait: Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis Vide ergo, ne forte cum venit ira in cor tuum, corformem te faciat huic saeculo; similiter autem et concupiscentia mala, et avaritia, caeteraqeculi praesentis imponant. Si vero e contrario mansuetudo, patientia, lenitas, continentia, fides, veritas, caeteraeque virtutes habitent in sensu tuo conformem te futuri saeculi facient, et ita pulchram animae tuae speciem reddent, ut verbum Dei quod despondit eam sibi in misericordia et fide, dicat ad eam: Tota es formosa, proxima mea, et macula non est in te . Intende autem diligentius quod ait: Sed reformamini in novitate sensus vestri, ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
uigia. non usq quaq possumꝰ hoc de sola uirginitate sentire: qͣm us in huiꝰ¬
cemodi hostuis habe pͥmus ordinem possit: sicut in lege alia erat hostia
sacerdotis. alia principis. ala sinagogę. et alia uniꝰ unius amimȩ. Et qͣm uis
in eccła prima pret̾ apłoꝵ hostia margrum scđa uirginum uideat᷑. tercia c̃¬
uacant oratiomi uł ut nazareoꝵ uota soluentes. si in cęteris scẽ agant et uis¬
tȩ. negandi sunt corpora eͦx hib̾e posse hostiam uiuentem scãm placentem
dõ. Nec rursum corpora uirginum uł continentium si aut suꝑbie macula.
ãtur: hostiam scãm et dõ placentẽ putandist̃ ex sola uirginitate corporis
obtulisse. Quia et inlege hostia cum offeretur inspiciebat᷑ a sacerdote dili¬
gentiꝰ non solum si ex mundis eẽt. animalibꝰ: s ne aut in odo habet uitiũ.
aut in aurib aut in pedibꝰ ne claudum. ne luscum. ne auulsum animal
diuno ammoueret᷑ altari. Sic gͦ ꝑ om̃ia membra discutit᷑ et ꝑtiacstat᷑ hostia

Expanded text:
 non usquequaque possumus hoc de sola virginitate sentire, quamvis in hujuscemodi hostiis habere primum ordinem possit: sicut in lege alia erat hostia sacerdotis, alia principis, alia synagogae, et alia unius animae. Et quamvis in Ecclesia prima post apostolos hostia martyrum, secunda virginum videatur, tertia covacant orationi, vel ut Nazaraeorum vota solventes, si in caeteris sancte agant et juste, negandi sunt corpora sua exhibere posse « hostiam viventem, sanctam, placentem Deo: » nec rursum corpora virginum, vel continentium, si aut superbiae macula, lluantur, hostiam sanctam et Deo placentem putandi sunt ex sola virginitate corporis obtulisse: quia et in lege hostia cum offerretur, inspiciebatur a sacerdote diligentius, non solum si ex mundis esset animalibus, sed ne aut in oculo haberet vitium, aut in auribus, aut in pedibus, ne claudum, ne luscum, ne surdum animal divino admoveretur altari. Sic ergo per omnia membra discutitur et pertractatur hostia
Abbreviated transcription (Latin):
conferunt᷑ his gentibꝰ quȩ non potucr ad plenitudinem ꝑtinere. Sic gͦ q̃
imueniunt᷑ in sermonibꝰ ꝓpħarũ de reꝓmissionibꝰ scripta. beatitudinem
continentia. si de ifrł. ad reliquias istas quȩ electe st̃ ꝑtinent: degentib
ad plenitudinẽ spectant. Si qua uͦ tristia siquidem de ifrł dicunt᷑. ad
illos sine dubio reliquos qui excecati st̃ referent᷑. Si uͦ de gentibꝰ. illos
ꝓfecto qui sunt extra plenitudinem stringunt. Omĩa tam̃ finis ꝑurget:
et eos quidem qui beati st̃ siue illi ex ifrł. siue etiam ex gentibꝰ ueniant.
p̃sentis tẽporis euangłice doctrinȩ sermo purificat: ut sint tales sicut erãt
illi ad quos dñs dicebat. Ecec iam uos mundi estis ꝓpt̃ sermonem quem
locut̾ sum uob̾. Qui uero uerbi dei et doctrinȩ cuanglicam purificati¬
onem spreuerit. tristibꝰ et penalibꝰ purificationibꝰ semetipsum reseruat: ut ig¬
nis gehennȩ incruciatibꝰ purget. quem nec apłica doctrina. nec cuangłicus

Expanded text:
 non potuerunt ad plenitudinem pervenire. Sic ergo quae inveniuntur in sermonibus prophetarum de repromissionibus scripta beatitudinem continentia, si de Israel, ad reliquias istas quae electae sunt, pertinent, si de gentibus, ad plenitudinem spectant. Si qua vero tristia, si quidem de Israel dicuntur, ad illos sine dubio reliquos qui excaecati sunt, referentur; sin vero de gentibus, illos profecto, qui sunt extra plenitudinem stringunt. Omnia tamen finis perurget, et eos quidem qui beati sunt, sive illi ex Israel, sive etiam ex gentibus veniant, praesentis temporis evangelicae doctrinae sermo purificat, ut sint tales, sicut erant illi ad quos Dominus dicebat: Ecce jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis . Qui vero verbi Dei et doctrinae evangelicae purificationem spreverit, tristibus et poenalibus purificationibus semetipsum reservat, ut ignis gehennae in cruciatibus purget, quem nec apostolica doctrina, nec evangelicus
Abbreviated transcription (Latin):
quom̃ etiam post cecitatem saluandus sit ifrł: audi quomͦ scriptũ ẽ. Ue
met ex sion qui libet et auertat impietatem ab iacob. Et hoc illis a me
scriptũ ẽ. ueniet ꝓpt̃ syon. Et qđ ait hic cum abstulero petcata eoꝵ. ibi
omino scriptũ non ẽ. sed nec apud hȩbreos quidem. Apłi tam̃ auctori¬
tate scriptumẽ. Int̾im ueniens dñs ex syon lib̾at et aũtit impietates ab
iacob Auercet aut̃ impietates ab eo scđm illud qđ scriptumẽ. Quia de¬
luet dñs sordes filioꝵ et filiarum sion: et sangumẽ mundabit de me¬
sit iste omĩs ifrł qui saluus fiet. uł quȩ erit ista plenitudo gentiũ. ds̃ solꝰ
nouerit et unigenitꝰ siuus: et si qui forte amici eiꝰ sunt ad quos dt̃. Iam non
dico uos seruos s amicos. quia nota feci uob̾ omĩa ꝗ̃ audiun apatre. Hoc tam̃
potest etiam nr̃o sensi occurrert: qđ sic̃ ifrł quandiu ꝑmanet seđm carnẽ.¬

Expanded text:
quomodo etiam post caecitatem salvandus sit Israel, audi quomodo scriptum est. Vequomodo etiam post caecitatem salvandus sit Israel, audi quomodo scriptum est. Veet ex Sion, qui eripiat et auertat impietatem ab Iacob; et hoc illis a me scriptum est, Veniet propter Sion; et quod ait hic, cum abstulero peccata eorum, ibi omnino scriptum non est, sed ne apud Hebraeos quidem; apostoli tamen auctoritate praesumptum est. Interim veniens Dominus ex Sion liberat, et avertit impietates a Jacob. Avertit autem impietates ab eo, secundum illud quod scriptum est: Quia diluet Dominus sordes filiorum Israel et filiarum Sion, et sanguinem mundabit de mesit iste omnis Israel qui salvus fiet, vel quae erit ista plenitudo etiam gentium Deus solus novit, et unigenitus ejus, et si qui forte amici ejus sunt, ad quos dicat: Jam non dicam vos servos, sed amicos, quia nota vobis feci omnia quae audivi a Patre . Hoc tamen potest etiam nostro sensui occurrere, quod sicut Israel, quandiu permanet secundum carne
Abbreviated transcription (Latin):
cium. ut donec illi plebẽ dei incecitatis captiuitate decinerent. quasi ad
iudicͥem illoꝵ quos ab initio exportione dei ⁊ segregata eiꝰ hereditate
subtraxerant: gentium nimerꝰ reddet᷑. Cum uͦ plenitudo gentium fuissec
expleta. et ꝓȩmulatione salutis eoꝵ cepisset isrł discutere a semeaipso cęci¬
qͣm mͦ. Qđ aut̃ hȩc illis ꝓmissasint ꝑ ꝓpħas in multis qͥdem ꝓpheciciᷤᷤ uo-¬
luminibꝰ inuenit᷑: ponamꝰ tam̃ qđ sufficiat ad p̃sens unũ de hieremia tes¬
timonium. ita continens. Si exaltet᷑ cȩlum in excęlsum et t̾ra humiliet᷑ deor¬
sum: ego non repbabo genꝰ isrł ꝓ om̃ibꝰ quȩ fecerant. Si gͦ ꝓ ed ut introiret
plenitudo gentiũ cecitas facta ẽ. in ifrł ꝓ om̃ibꝰ quȩ fecer̃: sine dubio cũ
ingressa fuerit gentiũ plenitudo cecitas cessabit. Qd si uis inquit apłs scire

Expanded text:
cium, ut donec illi plebem Dei in caecitatis captivitate detinerent, quasi ad cium, ut donec illi plebem Dei in caecitatis captivitate detinerent, quasi ad invicem eorum, quos ab initio ex portione Dei et segregata ejus haereditate subtraxerant, gentium numerus reddetur; cum vero plenitudo gentium fuisset expleta, et aemulatione salutis eorum coepisset Israel discutere a semetipso caecis quidem propheticis voluminibus invenitur. Ponemus tamen quod sufficiat ad praesens unum de Jeremia testimonium, ita continens: Si exaltetur coelum in excelsum, et terra humilietur deorsum, ego non reprovabo genus Israel pro omnibus quae fecerunt . Si ergo pro eo ut introiret gentium plenitudo caecitas facta est in Israel pro omnibus quae fecerunt, sine dubio cum ingressa fuerit gentium plenitudo, caecitas cessabit. Quod si vis, inquit Apostolus, scire
Abbreviated transcription (Latin):
in beneficus dei non infultat abiectis: sed cum timore gratias agit misedi
Et in his ipsis paulo suꝑius memorauimꝰ: Ad quos et reꝓmissiones bonoꝵ
et testam̃ta: et legis latio factaẽ. Manente gͦ parte illa dm̃ in statu fuo.
possibile non erat nos qui eramꝰ gentes introire in hereditatẽ dei: et ins¬
ceptri eiꝰ uira succedere. Id circo gͥ patitur dĩ ex parte idẽ. non om̃ibꝰ. sed ali¬
quibꝰ ex ifrł fieri cęcitatẽ: ab illis sine dubio angłis obtentu inuidie emula¬
tionis illatam qui cȩtãrum gentiũ sortiti fueraͣ pͥncipatum. Passus ẽ. gͦ ds̃.
et cum posset ꝓhibe noluit. ut ꝓhis qui cecitate decepti idẽ. cordis ob¬
cũsionc ꝓlapsi st̃: ipsoꝵ qui istos deceꝑant portiones suam ds̃ faceret por¬
tionẽ. ut quoilam mͦ in ipso quo ceꝑant caꝑent᷑. Auertentes cnimase per
peccati illecebras dei plebem: locum fecer gentibꝰ ingrediendi in heredi¬
tatem dei. dõ cum ipsis comum quodam et ȩquissimo iure habente iuidi¬

Expanded text:
in beneficiis Dei non insultat abjectis, sed cum timore gratias agit misericordiae et in his ipsis paulo superius memoravimus, ad quos et repromissiones bonorum et testamenta, et legislatio facta est. Manente ergo parte illa Domini in statu suo, possibile non erat nos, qui eramus gentes, introire in haereditatem Dei et in sceptri ejus jura succedere. Idcirco igitur patitur Deus ex parte, id est non omnibus, sed aliquibus ex Israel fieri caecitatem, ab illis sine dubio angelis obtentu invidae aemulationis illatam, quae caeterarum gentium sortiti fuerant principatum. Passus est ergo Deus, et cum posset prohibere, noluit, ut pro his qui caecitate decepti, id est, cordis obtusione prolapsi sunt, ipsorum qui istos deceperant portiones suam Deus faceret portionem, ut quodammodo in eo ipso, quo coeperant caperentur. Avertentes enim ad se per peccati illecebras Dei plebem, locum fecerunt gentibus ingrediendi in haereditatem Dei, Deo cum ipsis communi quodam et aequissimo jure habente judi
Abbreviated transcription (Latin):
bona. Manifeste in lns ꝑ hoc quod dicit quomͦ ergo inuocabunt in quem
non crediderunt: illud quod suꝑiꝰ posuit de propłia dictum. quia om̃ĩsqͥs
quicũq inuocauerit nomen dñi saluus erit: subiungit. Quomͦ ergo in uo
idõ nec inuocant eum cui non crediderunt. Sed et in principio epłȩ quã
ad corinthios scribit ubi dicit cum om̃ibus qui uiuocant nom̃ dñi nr̃i iħu¬

Expanded text:
nt. Manifeste per hoc, quod dicit, quomodo ergo invocabunt in quem non crediderunt? Illud quod superius posuit de propheta dictum, quia omnis quicunque invocaverit nomen Domini salvus erit, ad Christum Dominum Christo enim Judaei non crediderunt. Sed et in principio epistolae, quam Corinthiis scribit, ubi dicit: Cum omnibus qui invocant nomen Domini
Abbreviated transcription (Latin):
sed speciem futuri in cęlis conuiuũ iam nunc meditantes. ꝑ conuersati¬
onem & pęnitentiã indum̃ta quotidie mundiora et nupti alia p̾paremꝰ ⁊
quibus utentes aulam sapientiȩ. & thalamos filii regis intrare mere¬
amur. Dico ergo. Num quid sic offenderunt ut caderent: Absit. ⁊ sed il¬
lorum delicto salus gentibus: ut illos ęmulentur. Quod si delictũ illoꝵ
diuitiȩ mundi. et diminutio eorũ diuitiȩ gentiũ. ⁊ quantomagis pleni¬

Expanded text:
sed speciem futuri in coelis convivii jam nunc meditantes, per conversised speciem futuri in coelis convivii jam nunc meditantes, per conversionem et poenitentiam indumenta quotidie mundiora et nuptialia praeparemus, quibus utentes, aulam sapientiae, et thalamos filii regis intrare mereamur. Dico ergo: Nunquid sic offenderunt ut caderent? Absit: sed illorum delicto salus est gentibus, ut illos aemulentur. Quod si delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium: quanto magis pleni
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. sed uiuit ex uirtute dĩ. Hȩc ergo singula quia nõ intelligi¬
biliter acceꝑunt quȩ apposita sunt eis ad mensam potentis scandali¬
zati sunt : & ipsa scripturarum diuinarum m̃sa facta est eis in scan-¬
dalum. et obscurati sunt oculi eorum scđm ea quȩ supra diximꝰ : et
dorsum ipsorum curuatum est semꝑ. Neq enim deberent ultra cȩlũ
aspicere : qui increatorem cęli peccauerunt & dñm maiestatis. Sed et
unicuiq nr̃m uerendum est. ne forte hȩc diuinorum uerborũ m̃sa
ad quam uidemur consedisse. ut cibum uerbi dĩ pro possibilitate.
sumamꝰ. fiat in laqueũ uł in retributionem uł in scandalũ. si non intel¬
ligibiliter et ut dignum est mundos et puros ac sp̃uales cibos sapientię
capiamus: Etiam illud pariter obseruantes. ne inmundis & sordidis
uestim̃tis. idest corpore & corde polluto ad mensam sapientiȩ considamꝰ.

Expanded text:
carnis, sed vivit ex virtute Dei. Haec ergo singula, quia non intelligicarnis, sed vivit ex virtute Dei. Haec ergo singula, quia non intelligibiliter acceperunt, quae apposita sunt eis ad mensam potentis, scandalizati sunt, et ipsa Scripturarum divinanarum mensa facta est eis in scandalum, et obscurati sunt oculi eorum, secundum ea quae supra diximus, et dorsum eorum curvatum est semper. Neque enim deberent ultra coelum aspicere, qui in creatorem coeli peccaverunt, et in Dominum majestatis. Sed et unicuique nostrum verendum est, ne forte haec divinorum verborum mensa, ad quam videmur consedisse, ut cibum verbi Dei pro possibilitate sumamus, fiat in laqueum, vel in retributionem, vel in scandalum, si non intelligibiliter, et ut dignum est, mundos ex ea, et puros ac spiritales cibos sapientiae capiamus; etiam illud pariter observantes, ne immundis et sordidis vestimentis, id est, corpore aut corde polluto ad mensam sapientiae consideamus;
Abbreviated transcription (Latin):
ex quibus suscitauit filios abrahȩ : ex ipsis ȩdificauit ȩccłam dĩ et
conuertit captiuitatem popłi eorum quos in peccatis captiuos di¬
ab olus detinebat. Illis ergo non ita intelligentibus. mensa hȩc scrip¬
turȩ diuinȩ facta est inlaqueũ. & incaptionem. P otest autẽ & illa
captio m̃sȩ huiꝰ uideri. quia dñs eos cępit: cum dixit ad eos. Quid
uobis uidetur de xp̃o cuiꝰ filius est: At illi responderunt: dauid.
nes eis hȩc m̃sa ut breuit dicam. scđ̾m uerbum dñi quo ait P utatis
quia ego accusem uos apud patrem : Est qui uos accuset moy ses.
Et scđm illud quod apłs dicit: Quotquot ꝑ legem peccauerunt: ꝑ legẽ
iudicabuntur. Fit autem & in scandalum mensa hȩc: hoc modo. E x
tes in carne. et non solum in carne sed in morte. et morte crucis. scan¬
dalirabantur in eum : nescientes quia & si passus est ex infirmitate

Expanded text:
ex quibus suscitavit filios Abrahae, et ex ipsis aedificavit Ecclesiam Dei; et ex quibus suscitavit filios Abrahae, et ex ipsis aedificavit Ecclesiam Dei; et convertit captivitatem populi, eorum quos in peccatis captos Diabolus detinebat. Illis ergo non ita intelligentibus, mensa haec Scripturae divinae facta est in laqueum et in captionem. Potest autem et illa captio mensae hujus videri, qua Dominus eos cepit, cum dixit ad eos: Quid vobis videtur de Christo? Cujus filius est? At illi responderunt: David. nem eis haec mensa, ut breviter dicam, secundum verbum Domini quo ait: Putatis quia ego accusem vos apud Patrem? Est qui vos accuset Moyses ; et secundum illud quod Apostolus dicit: Quotquot per legem peccave runt, per legem judicabuntur . Fit autem et in scandalum eis mensa haec hoc modo. Ex tem videntes in carne, et non solum in carne, sed et in morte, et morte crucis , scandalizabantur in eum nescientes quia etsi passus est ex infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
Immolauit uictimas suas. ⁊ miscuit in crateris uinũ suũ: & p̃parauit
m̃sam suam. Om̃is ergo scriptura m̃sa est sapientiȩ. S ed uideamus
quom̃ hanc m̃sam orat dauid fieri isrłitas in credulis in conspectu eorũ
inlaqueum: et in laqueum scandalum. & in captionem. et in retͥbutionẽ.
fiat eis in laqueum seriptura diuina: cum legunt ea quȩ de xp̃o ꝓpħata
sunt. Hic ȩdificabit ciuitatem meam & captiuitatem popłi mei con¬
uertet: et dicunt non eẽ hȩc sub iłn cõpleta. Neq enim edificauit
auint ciuutatem dĩ: neq captiuitatem popłi reuocauit. Sed hȩc dict̃.
quia sedentes ad m̃sam potentis non faciunt illud quod ad monuit
salomon: ut intelligibilit̾ intelligant quȩ apposita sunt eis. Non enĩ
uisibilit̾ hȩc : sed intelligibilit̾ hoc est sp̃ualiter facturus propħatus
est xp̃c. Aam ȩdificauit uere ciuitatem dĩ. sed ex lapidibus uiuis

Expanded text:
immolavit victimas suas, miscuit in cratere vinum suum, et paravit immolavit victimas suas, miscuit in cratere vinum suum, et paravit mensam suam . Omnis ergo Scriptura mensa est sapientiae. Sed videamus quomodo hanc mensam orat David fieri Israelitis incredulis in conspectu eorum in laqueum, et in scandalum, et in captionem, et retributionem. Fit eis in laqueum Scriptura divina, cum legunt ea quae de Christo prophetata sunt: Hic aedificabit civitatem meam, et captivitatem populi mei convertet ; et dicunt non esse haec sub Jesu completa. Neque enim aedificavit, aiunt, civitatem Dei, neque captivitatem populi revocavit. Sed haec dicunt, quia sedentes ad mensam potentis non faciunt illud quod admonuit Salomon, ut intelligibiliter intelligant quae apposita sunt eis. Non enim visibiliter haec, sed intelligibiliter, hoc est, spiritaliter facturus prophetatus est Christus. Nam aedificavit vere civitatem Dei, sed ex lapidibus vivis,
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ ueniant & requirant de scripturis diuinis qualit̾ mensa hȩc isrł
possit intelligi. Nobis igitr pro captu sensus nr̃i ita uidetur: quod
om̃s scripturȩ quȩ ante aduentum dñi erant apud isrł. primis enim
mensa est isrł. In qua m̃sa si quis uolebat edere uerbum dĩ. appositis
sibi legis & propłarum sermonibus pascebatur. Et hanc puto eẽ m̃sã
de qua dicit salomon. Si sederis cȩnare ad m̃sam potentis : intelligibi¬
liter intellige quȩ apponuntur tibi. & mitte manũ tuam sciens quia
talia te p̃parare oportet. S ed et saluator ubi dicit. cum manducaue¬
ritis & biberitis ad mensam meã. quid aliud m̃sam eiꝰ intelligemus: ⁊¬
nisi ubi dignos eos qui caꝑe possunt uerbum. sapientiam. & rerũ scien¬
tiam docet: Hoc & in prouerbiis salomon de sapientia protestatur
dicens. Sapientia ȩdificauit sibi domũ. et subposuit .uii. columinas:

Expanded text:
pariter veniant, et requirant de Scripturis divinis, qualiter mensa haec Israel pariter veniant, et requirant de Scripturis divinis, qualiter mensa haec Israel possit intelligi. Nobis igitur pro captu sensus nostri ita videtur, quod omnes Scripturae quae ante adventum Domini erant apud Israel primis enimensa est Israel: in qua mensa si quis volebat edere verbum Dei, appositis sibi legis et prophetarum sermonibus pascebatur. Et hanc puto esse mensam de qua dicit Salomon: Si sederis coenare ad mensam potentis, intelligibiliter intellige quae apponuntur tibi, et mitte manum tuam, sciens quia talia te parare oportet . Sed et Salvator, ubi dicit: Cum manducaveritis et biberitis ad mensam meam, quid aliud mensam ejus intelligimus, nisi ubi dignos et eos qui capere possunt verbum sapientiae, et rerum scientiam, docet? Hoc et in Proverbiis Salomon de sapientia protestatur, dicens: Sapientia aedificavit sibi domum, et supposuit columnas septem;
Abbreviated transcription (Latin):
curentur oculi eorum ne uideant: et det eis ds̃ oculos ut nõ uideãt.
Hec quantũ ad oculorũ cecitatem ꝑtinent. quȩ male uidenti in¬
credulo isrł tamquã pro remedio quodam dari adõ uidentur. dicta sit̾.
Nunc etiam de m̃sa quȩ in laqueũ & incaptionem et in scandalũ et in
retributionem eis dicitur fieri: uideamꝰ. Sed pͥmo ad eos pauca dicenda
sunt qui allegorias in scripturis diuinis refutant: & ridere solent eos
qui non in om̃ibus sequuntur historicũ sensum. Dicant ergo nobis. Si
m̃sam hic uideorum illam dicit ꝓpħa in qua prandere uł cȩnare solent.
ut ipsa eis fiat in laqueum ut capiat eos: uł si ipsa m̃sa efficiatur eis
in retributiones. ut ab ipsa pro ins quȩ deliquerunt recipiant ultionem:
uł quomͦ eis in scandalum sit exponant. Quod si de his singulis explicare
non ualent. et risum suũ in confusionem uiderint uersum: tunc nob̾cũ

Expanded text:
curentur oculi eorum ne videant, et, Det eis Deus « oculos ut non videant. curentur oculi eorum ne videant, et, Det eis Deus « oculos ut non videant. » Haec, quantum ad oculorum caecitatem pertinet quae male videnti incredulo Israel tanquam pro remedio quodam dari a Deo videtur, dicta sint. Nunc etiam de mensa quae in laqueum et in captionem, et in scandalum, et in retributionem eis fieri dicitur, videamus. Sed primo ad eos pauca dicenda sunt, qui allegorias in Scripturis divinis refutant, et ridere solent eos qui non in omnibus sequuntur historicum sensum. Dicant ergo nobis, si mensam hic Judaeorum illam dicit Propheta in qua prandere vel coenare solent, ut ipsa eis fiat in laqueum ut capiat eos; vel si ipsa mensa efficiatur eis in retributionem, ut ab ipsa pro his quae deliquerunt recipiant ultionem; vel quomodo eis in scandalum sit exponant. Quod si de his singulis explicare se non valent, et risum suum in confusionem viderint versum, tunc nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
& dicere. Det illis ds oculos ut non uideant ꝑuersi sensus acumina. ⁊¬
et aures ut non audiant. m̃datii scilicet magistros: et obscurentur
oculi eorum ne uideant. Non tibi uidetur amplectendus is qui hȩc
optat eis ꝑ quȩ eorum peccata minuantur: M ulto enim meliꝰ est nõ
saꝑe: quam male saꝑe. Non inquã tibi udetur quod marcion qui ad¬
uersum creatorem dm̃ blasphema scripta cõposuit. uł basilides uł ua-¬
lentinus. uł cȩteri auctores prauorum dogiatũ beati fuissent. ⁊ si nullos
quibus male sapuerunt cordis oculos habuissent: De his enim & ysaias
dicit. Uȩ scribentibus. Scribentes enim. nequitiam scribunt. Similit̾
autem & pro his qui male docent & male loquuntur. orat dđ in psal¬
mis: et dicit. Muta efficiantur labia iniqua: quȩ loquuntur aduer¬
sus iustum scelus. in suꝑbia et contemptu. Ergo & de ifrł dicit᷑ obs¬

Expanded text:
et dicere: Det illis Deus oculos ut non videant perversi sensus acumina, et dicere: Det illis Deus oculos ut non videant perversi sensus acumina, et aures ut non audiant, mandacii scilicet magistros, et obscurentur oculi eorum ne videant: non tibi videtur amplectendus is qui haec optat eis, per quae eorum peccata minuantur? Multo enim melius est non sapere, quam male sapere. Non, inquam, tibi videtur quod Marcion qui adversum creatorem Deum blasphema scripta composuit, vel Basilides vel Valentinus, vel caeteri auctores pravorum dogmatum, beati fuissent, si non illos quibus male sapuerunt, cordis oculos habuissent? De his enim Isaias dicit: Vae scribentibus; scribentes enim nequitiam scribunt. . Similiter autem et pro his qui male docent, et male loquuntur, orat David in Psalmis, et dicit: Muta efficiantur labia iniqua, quae loquuntur adversus justum scelus in superbia et contemptu . Sic ergo et de Israel dicitur: Obs
Abbreviated transcription (Latin):
sumus explicare quod queritur. Sicut oculis corporeis utitur unꝰ quisq
ad uidendum siue bona siue mala. & in potestate habet uł eleuare
oculos ad cȩlum. & ꝑ id qđ iudet conditorem agnoscere & collaudare
creatorem :uł conferre ad spectacula circi uł theatri uł quarumlibet
sordidarum oblectam̃ta uisionun. quibus aut ad libidinem aut ad
rapacitatem uł alia quȩq uitia aninius inflammetur : ita michi in¬
tellige etiam animȩ oculos quibus alii quidem utuntur. ut uerbum
dĩ & doctrinam ueritatis agnoscant. ac sapientiȩ eius quotidie capi¬
ant profectum. ⁊ alii uero utuntur hs oculis in contrariũ. exercen¬
tes scilicet semet ipsos quotidie : inquirentes quomͦ dogmata ueritatis in¬
fringant: & fidem xp̃i quantum ipsis uidetur impugnent. P onamꝰ eg̃o
aliquem orare prohis qui ꝑspicaces et argum̃tosi sunt in falsa scientia

Expanded text:
sumus explicare quod quaeritur. Sicut oculis corporeis utitur unusquisque sumus explicare quod quaeritur. Sicut oculis corporeis utitur unusquisque ad videndum sive bona, sive mala, et in potestate habet vel elevare oculos ad coelum, et per id quod videt, conditorem ejus agnoscere, et collaudare creatorem, vel conferre ad spectatula circi, vel theatri, vel quarumlibet sordidarum oblectamenta visionum, quibus aut ad libidinem aut ad rapacitatem, vel alia quaeque vitia animus inflammetur: ita mihi intellige etiam animae oculos, quibus alii quidem utuntur ut verbum Dei et doctrinam veritatis agnoscant, ac sapientiae ejus quotidie capiant profectum; alii vero utuntur his oculis in contrarium, exercentes scilicet semetipsos quotidie, et inquirentes quomodo dogmata veritatis infringant, et fidem Christi quantum ipsis videtur impugnent. Ponamus ergo aliquem orare pro his, qui perspicaces et argumentosi sunt in falsa scientia,
Abbreviated transcription (Latin):
niorum qualitate memorauimꝰ : ut ostendamus ꝑ singula qđ auctori-¬
tas apłica nequaquã hebreorũ exemplaribus fidem facit. ⁊ nec uerb̾
semꝑ int̾p̃tum seruit: sed scripturarũ sensum uerbis quibus cõpeat expli¬
cat. Nunc ergo uideamus quomͦ propositi capituli sensus debeat expla¬
nari. Cecitatem cordis qͦu reliquus isrł hoc est qui non credidit excecat᷑
est. duobus prophicis testimoniis probat : uł quod ex ẏsaia uł qđ ex dd
uidetur assumptum : et in utroq unus quodammꝰ sensus ex ponitur.
Nam & hic oculi eis dantur quibus non uideant. & aures quibus nõ audi¬
ant:: et illic optatur ut coram ipsis m̃sa eorum fiat in laqueum & in cap¬
tionem. & in retributionem. et in scandalum: et obscurentur oculi eorum
ne uideant: et quomͦ hȩc digne credantur dici. & maxime ex ꝑsona
xp̃i in psalmo: non ociosum uidetur ostendere. Uide ergo si hoc modo pos¬

Expanded text:
niorum qualitate memoravimus, ut ostendamus per singula, quod auctoriniorum qualitate memoravimus, ut ostendamus per singula, quod auctoritas apostolica nequaquam Hebraeorum exemplaribus fidem facit, nec verbis semper interpretum servit, sed Scripturarum sensum verbis quibus competit explicat. Nunc ergo videamus quomodo propositi capituli sensus debeat explanari. Caecitatem cordis, quia reliquus Israel, hoc est, qui non credidit, excaecatus est, duobus propheticis testimoniis probat, vel quod ex Isaia, vel quod ex David videtur assumptum, et in utroque unus quodammodo sensus exponitur. Nam et hic oculi eis dantur quibus non videant, et aures quibus non audiant: et illic optatur ut coram ipsis mensa eorum fiat in laqueum, et in captionem, et in retributionem, et in scandalum; et ut obscurentur oculi eorum, ne videant. Et quomodo haec digne credantur dici, et maxime ex persona Christi in psalmo, non otiosum videtur ostendere. Vide ergo si hoc modo pos
Abbreviated transcription (Latin):
serunt : ne forte uideant oculis. & auribus audiant: et corde intelli¬
gant. & conuertantur : et sanem eos. Nunc autem sensum ysaiȩ ui¬
detur apłs siuis quidem sermonibus protulisse. ⁊ seq propłȩ sensũ¬
ut decebat addidisse: sicut scriptum est. Similit̾ autẽ & de his facit
quȩ ꝑ ddđ dicta eẽ pronunciat. Ait enim. Et dauid dicit. Fiat mensa
eorum in laqueum et in captionem et in scandalum: et in recributionẽ
illis. Obscurentur oculi eorum ne uideant : & dorsum eorũ semꝑ in-¬
curua. Quod enim dicit fiat m̃sa eorum in laqueum. et incaptionem
& in scandalum. et in retributionem: in psalmo non habetur scriptum :
neq in nr̃is .lxx. int̃pretum exemplaribus. neq in hebreorũ. Et rursũ
in psalmo habetur. Fiat m̃sa eorum coram ipsis in laqueum : apłs autẽ
non posuit coram ipsis. Hȩc de sermonũ ordine et assumptorũ testimo¬

Expanded text:
serunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelliserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur, et sanem eos . Nunc ergo sensum Isaiae videtur Apostolus suis quidem sermonibus protulisse; sed quia Prophetae sensum dicebat, addidisse: Sicut scriptum est. Similiter autem et de his facit quae per David dicta esse pronuntiat; ait enim: Et David dicit: Fiat mensa eorum in laqueum, et in captionem, et in scandalum, et in retributionem illis. Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum illorum semper incurva. Quod enim dicit: Fiat mensa eorum in laqueum, et in captionem et in scandalum: in captionem in psalmo non habetur scriptum, neque in nostris LXX interpretum exemplaribus, neque in Hebraeorum. Et rursum in psalmo habetur: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum: Apostolus autem non posuit coram ipsis. Haec de sermonum ordine et assumptorum testimo
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo quod audiebant obȩdire uoluerunt. Uerum de hac quȩstione
tum sit hoc ipsum quod dicit apłs sicut scriptum est. dedit illis deus
spm̃ cõpunctionis. oculos ut non uideant. et aures ut non audiant
usq in hodiernum diem : ego actenus inuenire non potui. Si quis
uero diligentus quam nos intendit scripturis diumis : si inuenerit
manifestet. Ego tam̃ hoc modo dixisse apłm puto. cȩt̃i uero ex cecati
sunt. et sicut scriptum est de eis dedit illis dĩ spm̃ cõpunetionis: ut
sus uerbis dicere uideatur dedisse eis dm̃ sp̃m cõpunctionis. scđm ea
quȩ de cȩcitate oculorum et auditu aurium ꝑ ysaiam dicta sunt:
Y saias enĩ ita dicit. Uade & dic popło huic.Auditu audietis et non
incelligetis : et uidentes uidebitis et non uidebitis. In crassatum ẽ enĩ
cor populi huiꝰ. & auribus suis grauiter audierunt. & oculos suos clau¬

Expanded text:
verbo quod audiebant obedire, voluerunt. Verum de hac ipsa quaestione verbo quod audiebant obedire, voluerunt. Verum de hac ipsa quaestione tum est hoc ipsum quod dicit Apostolus: Sicut scriptum est: Dedit illis Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem; ego hactenus invenire non potui. Si quis vero diligentius quam nos intendit in Scripturis divinis, si invenerit, manifestet. Puto tamen hoc modo dixisse Apostolum: Caeteri vero excaecati sunt; et sicut scriptum est de eis: Dedit illis Deus spiritum compunctionis: ut suis verbis dicere videatur dedisse eis Deus spiritum compunctionis, secundum ea quae de caecitate oculorum, et auditu aurium per Isaiam dicta sunt. Isaias enim ita dicit: Vade, et dic populo huic: Auditu audietis, et non intelligetis; et videntes videbitis, et non videbitis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus suis graviter audierunt; et oculos suos clau
Abbreviated transcription (Latin):
isrł duas diuidit partes. quarum unã electionem uocat quȩ consecuta
sit quod querebat: aliam cȩteros appellat qui non solum consequuti nõ
suiit quod quȩrebant. sed & excecati sunt sp̃u cõpunctionis:⁊ quibus
etiam dm̃ dedisse dicit oculos ut non uideant. et aures ut non audiãt
usq in hodierium diem: hoc est usq ad consũmationem scłi. Sed
quȩstio nobis mouetur: quomꝰ de bono dõ digne dictum uideatur qđ
ipse dederit oculos residuo isrłi quibus non uideant. & aures quibꝰ
non audiant. Et uide ne forte hȩc magis retributio sit & merces incre¬
dulitatis. scdm ea quȩ in suꝑioribus exposiumꝰ. ubi dicit᷑ quia non
reprobauerunt dm̃ habere unoticiam: tradidit eos dĩ in reprobum¬
sensum. Et hic enim oculos & aures cordis non corporis dicitur: qͥbꝰ
excecati sunt et non audiunt hi utiq qui xp̃m uidentes in corpore
& audientes doctrinam eiꝰ. neq credere oꝑibus quȩ uidebant. neq

Expanded text:
in duas dividit partes; quarum unam electionem vocat, quae consecuta sit quod quaerebat: aliam caeteros appellat, qui non solum consecuti non sunt quod quaerebant, sed excaecati sunt spiritu compunctionis. Quibus etiam Deum dedisse dicit « oculos, ut non videant, et aures ut non audiant, usque in hodiernum diem, » hoc est, usque ad consummationem saeculi. Sed quaestio nobis movetur, quomodo de bono Dipse dederit oculos residuo Israel quibus non videat et aures quibus non audiat: et vide ne forte haec magis retributio sit et merces incredulitatis, secundum ea quae in superioribus exposuimus, ubi quia non probaverunt Deum habere in notisensum. Et hic enim oculos et aures cordis, non corporis dicit, quibus excaecati sunt et non audiunt, hi utique qui Christum videntes in corpore, et audientes doctrinam ejus, neque credere operibus quae videbant, neque
Abbreviated transcription (Latin):
holere. paruulos lacte alendo. robustis fortioris ũbi cibũ p̃bendo. errantes
et in fide titubantes ac uelut in auersum quodã mͦ redactos. mat̾no affectu
rursũ parturiendo donet xp̃c formaret᷑ in eis: et ꝑ hȩc om̃ia illustrando mi¬
nisteriũ apłatus sui. inemulationẽ fidei et zelũ bone conũsationis adduce¬
bat carnẽ suam. idẽ. scđm carnẽ cognatos. ut si ñ om̃s aliqͦs tam̃ saluos facerer
ex illis. Sic gͦ dum puigilẽ curam et iuigẽ sollicitudinẽ erga doctrinã gen
qui erant cognati eiꝰ scđm carnẽ. adimitandos cos qui ꝓficiunt infide dei
inuitat et ꝓuocat: et ẽ grã ministerũ eiꝰ cũ ex crudicione hoꝵ etiã illis ꝓfectꝰ
accessit. Si enim amissio eoꝵ rec̃tiliatio ẽ. mundiͥ ꝗ̃ ẽ. assumptionisi uita ex

Expanded text:
olere, parvulos lacte alendo, robustis fortiorem verbi cibum praebendo, errantes olere, parvulos lacte alendo, robustis fortiorem verbi cibum praebendo, errantes et in fide titubantes, ac velut in abortivum quoddam redactos materno affectu rursum parturiendo, donec Christus formaretur in eis ; et per haec omnia illustrando ministerium apostolatus sui in aemulationem fidei et zelum bonae conversationis adducebat carnem suam, id est secundum carnem cognatos, ut si non omnes, aliquos tamen salvos faceret ex illis. Sic ergo dum pervigilem curam et jugem sollicitudinem erqui erant cognati ejus secundum carnem, ad imitandos eos qui proficiunt in fide Dei invitat et provocat: et est gloria ministerii ejus, cum ex eruditione eorum etiam illis profectus accesserit. Si enim amissio eorum reconciliatio est mundi, quae est assumptio, nisi vita ex
Abbreviated transcription (Latin):
tet. aut sit in delicus degens uiuens mortua : hiȩc de honorauit et
non illustrauit ministerium uiduitatis suȩ. E odem modo etiam uirgo
consecratam dõ illustrat ministeruĩ uirguutatis suȩ. si sit scã corpore
&e spũ: et non cogitet quȩ honunũ sunt sed quȩ dĩ quomi placeat dõ.
Si uero alit̾ agat. ñ solũ ñ illustrat ministeriũ uirginitatis suȩ nec illustrat
lãpadẽ suã. s econt̾tio lum̃ eiꝰ extinguit᷑ & efficit᷑ una de insipientibꝰ uir¬
gnubꝰ. Hȩc eadẽ & unꝰ̃ qͥsqr in ȩocłai posit̾ apud semet ipsũ reputet. ut ĩ qͦcũq
locostat. siue indero siue in plebe. illustre ͤ ministeriũ fidei suȩ. et tales faciat
actꝰ suos: ut indentes homines oꝑa ciꝰ bona magnificent patrẽ qͥ incelisẽ hec
eñ faciebat et paulus docendo gentes quoꝵ erat apłs. et instruendo infirmos

Expanded text:
tet; aut si sit in deliciis degens, et vivens mortua; haec dehonoravit et tet; aut si sit in deliciis degens, et vivens mortua; haec dehonoravit et non illustravit ministerium viduatis suae. Eodem modo etiam virgo consecrata Deo illustrat ministerium virginitatis suae, si sit sancta corpore et spiritu, et non cogitet quae hominum sunt, sed quae Dei, et quomodo placeat Deo. Si vero aliter agat, non solum non illustrat ministerium virginitatis suae, nec illustrat lampadem suam: sed econtrario lumen ejus exstinguitur et efficitur una de insipientibus virginibus . Haec eadem et unusquisque in Ecclesia positus apud semetipsum reputet, ut in quocunque loco stat, sive in clero, sive in plebe, illustret ministerium fidei suae, et tales faciat actus suos, ut videntes homines opera ejus bona, magnificent Patrem qui in coelis est . Hoc enim faciebat et Paulus docendo gentes, quorum erat Apostolus, et instruendo, infirmos
Abbreviated transcription (Latin):
quid inuiriam facitis popło meoꝰ et ꝑsonas pauꝑum in funditis: Sed̾m
liȩc autẽ et ep̃s illustrat ministeriũ suũ ui episcopatu. si sit scđm quod
describit apłs: In rep̾hiensibilis. uigilans. prudens. ornatus. ospitalis.
doctor. non umolentus. non ꝑcussor. sed modestus: non litigͥo sus. nõ
auarus. domũ suam bene regens. filios habens in obsequio cũ omi gͣui¬
tate: non elatus suꝑbia. ne inuidiciũ incidat diaboli. Qui talis est illus¬
trat ministeriũ episcopatus sui: ut et ipse audiat euge serue bone &
fidelis suꝑ pauca fuisti fidelis. suꝑ multa te constituam. Similiter autem
et uidua si ꝑmaneat in orationibus & obsecrationibus nocte ac die: illus¬
trat ministerium uiduitatis suȩ. Si uero sit talis quales apłs notat. ociosa
et uerbosa. et non solum uerbosa sed et curiosa loquens quȩ no opor-¬

Expanded text:
quid injuriam facitis populo meo et personas pauperum confunditis? Secundum quid injuriam facitis populo meo et personas pauperum confunditis? Secundum haec autem et episcopus illustrat ministerium suum in episcopatu, si sit secundum quod describit Apostolus: Irreprehensibilis, vigilans, prudens, ornatus, hospitalis, doctor, non vinolentus, non percussor, sed modestus; non litigiosus, non avarus, domum suam bene regens, filios habens in obsequio cum omni gravitate, non elatus in superbia, ne in judicium incidat diaboli. Qui talis est, illustrat ministerium episcopatus sui, ut et ipse audiat: Euge, serve bone et fidelis; super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam . Similiter autem et vidua si permaneat in orationibus et obsecrationibus nocte ac die, illustrat ministerium viduitatis suae. Si vero sit talis, qualem Apostolus notat : otiosa et verbosa, et non solum verbosa, sed et curiosa, loquens quae non opor
Abbreviated transcription (Latin):
tam digne̾. ut unusquisq ministeriũ suũ qđ ꝑdĩ prouidentiã suscipit
exornet: Ex ornat aũt̃ & illustrat ministeriũ suũ qui bene ministrat.
sicut e contrario dehonestat ministeriũ suũ et notabile facit. qui negli¬
genter & indigne ministrauerit. Uerbi causa in ministerio eccłȩ dia-¬
conus inquit qui bene ministrauerit. bonum gradum sibi adquirit: et
multam fiduciam in fide iłni xp̃i. Si uero non bene ministrauerit hoc
est si non se talem ex hibuerit qualem describit apłs: grauẽ. non bilin¬
guem. non multo uino deditum. non turpis lucri appetitorem. sed
habentem mysterium fidĩ in conscientia pura : non iam bonũ gradũ
sed malam sibi pęnam conquirit. tamquã qui contumeliã. fecerit
diumo ministerio. Similit̾ autẽ & qui presbiterii gradum suscipit
in ȩccła: satis agat illustrare ministeriũ presbiterii. Ad ipsũ enim
ꝑtinent et illa quȩ de presbiteris ad titum scribit apłs: et ea quę

Expanded text:
tam dignum, quam ut unusquisque ministerium suum quod per Dei providentiam suscipit, exornet? Exornat autem et illustrat ministerium suum, qui bene ministrat. Sicut econtrario dehonestat ministerium suum, et notabile facit, qui negligenter et indigne ministraverit. Verbi causa, in ministerio Ecclesiae, diaconus, inquit, qui bene ministraverit, bonum gradum sibi acquirit, et multam fiduciam in fide Jesu Christi. Si vero non bene ministraverit; hoc est, si non se talem exhibuerit, qualem describit Apostolus , gravem, non bilinguem, non multo vino deditum, non turpis lucri appetitorem, sed habentem ministerium fidei in conscientia pura. Non jam bonum gradum, sed malam sibi poenam conquirit, tanquam qui contumeliam fecerit divino ministerio. Similiter autem et qui presbyterii gradum suscipit in Ecclesia, satis agat illustrare ministerium presbyterii. Ad ipsum enim pertinent, et illa quae de presbyteris ad Titum scribit Apostolus , et ea
Abbreviated transcription (Latin):
opus bonum paratum. animia eius emnndauerat senet ipsumn & f̃¬
iudens ds puritatem. potestatem eius habens ex eadem massa fa¬
cere asuia uas ad honorem. aliud ad contumeliam. Iacob quidem
qui ut diximus emundauerit semet ipsum fecit uas ad honorene.:
esauiero cuiꝰ aiumã non ita purã nec ita simplicem uadoro ex eadẽ
massa fecit uas ad contumeliam. Ut autem scias. quol pro praridate
et simplicitate animȩ iacob factus fuerituas ad honoreni.: audr
quale ei diuina scriptira simplicitatis testimonĩ ꝑlnbet. Eterat
inquit iacob homo simplex habitans domũ. Idẽ ergo apłs dicar

Expanded text:
opus bonum paratum, anima ejus emundaverat semetipsam, et vopus bonum paratum, anima ejus emundaverat semetipsam, et videns Deus puritatem ejus, et potestatem habens ex eadem massa facere aliud vas ad honorem, aliud ad contumeliam, Jacob quidem, qui, ut diximus, emundaverat semetipsum, fecit vas ad honorem: Esau vero cujus animam non ita puram, nec ita simplicem vidit, ex eadem massa fecit vas ad contumeliam. Ut autem scias quod pro puritate et simplicitate animae Jacob factus fuerit vas ad honorem, audi quale ei divina Scriptura simplicitatis testimonium perhibet: Erat, inquit, Jacob homo simplex habitans domum : ideo ergo Apostolus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
gentea ce lignea et fictilia. Et alia quidem eẽ ad honorem alia autte
ad contumeliam. Similit̃ et ubi memorauit ex ratione quare alia
ad honorem alia uero ad contumeliã fiant. Ibi silust lne aptuo pec
enim quis en iundauerit semet ipsum inquit ab his suie dubro pes¬
entmo ruibus uer it inquit uas ad honorem scificatum eto nele ald̃su
ad om̃e opiis bonũ paratum. Restat igitur ut qui se non emũdaue¬
rit. nec ꝑ penitentiam peccati maculas abluerit: sit uasad contiti¬
melum. Ꝙ uod et si auxerit maliciam & conueraa ꝑ qduini uas eon
et eu impenitens om̃ino contempserit: eritiam non solune uas con¬
tumeliȩ sed et uas irȩ. Ita ergo rationeni quan ibi iduas poseen¬
tibus claudit: Hic digne desiderantibus pandit. P er quaoni ediam
illua quoa paulo ante de iacob et esau proposuit agris aplamat᷑
utenuim lacobeet uas ad honorem seĩficatum &e utiledño adiom̃e

Expanded text:
argentea, et lignea, et fictilia, et alia quidem esse ad honorem, alia autem argentea, et lignea, et fictilia, et alia quidem esse ad honorem, alia autem ad contumeliam fieri; similiter ut ubi memoravit rationem quare alia ad honorem, alia vero ad contumeliam fiant, ibi siluit, hic aperuit. Si enim quis emundat semetipsum, inquit, ab his, sine dubio, peccati sordibus, erit vas ad honorem sanctificatum, et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Restat igitur ut qui se non emundaverit, nec per poenitentiam peccati maculas abluerit, sit vas ad contumeliam; quod etsi auxerit malitiam et converti per duritiam mentis et cor impoenitens omnino contempserit, erit jam non solum vas contumeliae, sed et vas irae. Ita ergo rationem, quam ibi indigne poscentibus claudit, hic digne desiderantibus pandit. Per quam etiam illud quod paulo ante de Jacob et Esau proposuit apertius explanatur. Ut enim Jacob esset vas ad honorem sanctificatum et utile Domino, ad omne
Abbreviated transcription (Latin):
bet ergo nr̃ deus potestatem sicut & figulus lti ut faciat ex eadẽ
massa uasa ad honorem et uasa ad contumeliam. Tibi ergo qui in¬
solenter respondes dõ hȩc audisse sufficiat. Qui uero oꝑa sapientiȩ
dĩ in dispensationibus eiꝰ desiderat contueri: audiat in alio lo ds
ae hus apsis paulum diumorum secrecorum conscium disputarecemm. Ie
domo aute mnagna non sunt inquit cantũmͦ uasa aurea et argentea. sed
&o siguea et sictilia Et alia quidem ad honorem: alia autẽ ad comonore.¬
suns. Si engo quis emundauerit semet ipsum ab his. ertt uas ad lonorẽ
scificatumi &e utile dño ad om̃ẽ opus bonum paratum. Audis pauilum
in snsin quibus non habuit proteruũ contradictorem. quomͦ uasorũ
Qiuerstates aꝑuit: Nam ubi auditor non erat dignus sed cont̾dicti
erat : sola fictilia uasa cõmemorat. hic autẽ. et aurea dici eẽ & aute

Expanded text:
bet ergo nostri Deus potestatem, sicut et figulus luti, ut faciat ab eadem bet ergo nostri Deus potestatem, sicut et figulus luti, ut faciat ab eadem massa vasa ad honorem, et vasa ad contumeliam. Tibi ergo qui insolenter respondes Deo, haec audisse sufficiat; qui vero opera Sapientiae Dei in dispensationibus ejus desiderat contueri, audiat in alio loco de his ipsis Paulum divinorum secretorum conscium disputantem : In domo autem magna non sunt, inquit, tantummodo vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia quidem ad honorem, alia autem ad contumeliam. Si ergo emundaverit quis semetipsum ab his, erit vas ad honorem sanctificatum, et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Audis Paulus in his in quibus non habuit protervum contradictorem, quomodo vasorum diversitates aperuit? nam ibi ubi auditor non erat dignus, sed contradictor erat, sola fictilia vasa commemorat; hic autem et aurea dicit esse, et
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter & humiliter requiramus. Propt̾ea namq & dñs dicebat.
Scrutanuni scripturas Sciens hȩc non ab his qui inaliis negociis
occupati. transitoriȩ uł audiunt uł legunt: sed his qui recto et
simplici corde uigi labere continiusq uigiliis altius scripturas
diumas serutantur aꝑiri. Ex quibus me non eẽ ego bene noui. Si
quiꝰᷤ tamen sit qui ita quęrat inueniet. Uerum et nos pro uiribus ad
ea quȩ habentur in manibus conuertamur. Numquid dicit figm̃¬
iheremiam propłiam tale aliquid legimus ubi iubetur adõ intro¬
ire in domum figuli. et uidere eum fingentem utiq uas collapsum
de manibus suis rͣ ecolligens rursum finxit illud scđm uoluntatẽ
suam. Et factus est inquit sermo dñi ad eum dicens. Numquid
ego non potero facere domum isrł sicut figulus iste: Et sapientia
dicit. Uasa figuli probat fornax: et homines iustos temptacio. Ha-¬

Expanded text:
fideliter et humiliter requiramus, propterea namque et Dominus dicebat: fideliter et humiliter requiramus, propterea namque et Dominus dicebat: Scrutamini Scripturas , sciens haec non ab his qui in aliis negotiis occupati transitorie vel audiunt vel legunt, sed his qui recto et simplici corde, jugi labore, continuisque vigiliis altius Scripturas divinas scrutantur, aperiri, ex quibus me non esse ego bene novi. Si quis tamen sit, qui ita quaerat, inveniet; verum et nos pro viribus ad ea quae habentur in manibus convertamur. Jeremiam prophetam tale aliquid legimus , ubi jubetur a Deo introire in domum figuli, et videre eum fingentem, utique vas collapsum de manibus suis recolligens, rursum finxit illud secundum voluntatem suam. Et factus est, inquit, sermo Dei ad eum dicens: Nunquid ego non possum facere domum Israel sicut figulus iste? Et Sapientia dicit: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio . Ha