comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ua ¶ẜa ꝓp̾etates est. qr si cõtingat ꝑu¬
ꝯuiuiũ nõ facĩt decentes sũptus no¬
lentes ꝑce modice expense totũ tõu¬
q facit ꝑuificus sꝑ facit tardeus. ur᷑
enĩ ei qd̃ remou̾e a se pecciũam sit ab¬
scid̾e̾ m̃bra a ꝓpͥ̾o corpore. Idõ sicut dato
qd̃ nctẽ sit aliꝙ̃ mnutilari et infidi
nuitilatõnem illam et incissãm rar¬
dat et sõter fugit ꝙͣtũ pot̾ sic dato
qd̃ ꝑuificũ oporteat expensas fac̾e
tũ illos sup̃tus. tardat et sb̃t̾ fugit
qͣlr̃ faciat debitas largicõnes uł quõ
faciat decentes nuptias. S rota sua
ĩ tentio est quõ faciat ꝑuos sũptus¬
.est enĩ ꝓp̾etas ꝑuifici ut app̾ciet᷑ pluc

Expanded text:
a proprietas est, quia si contingat paconvivium non faciunt decentes sumptus,volentes que facit parvificus, semper facit tardans. videtur enim ei, quod removere a se pecuniam, sit abscindere membra a proprio corpore. Ideo sicut dato quod necesse sit aliquem mutilari, et inscindi mutilationem illam, et inscissuram tardat, et subterfugit quantum potest: sic dato quod parvificum oporteat expensas facere, tamen illos sumptus tardat, et subterfugit qualiter faciat debitas largitiones, vel quomodo faciat decentes nuptias: sed tota dsua intentio est, quomodo faciat parvos sumptus. Est enim proprietas parvifici, ut appretietur plus
Abbreviated transcription (Latin):
prietas eius estut sꝑ expendat cũ tͥs¬
ticia et dolore. Dicebat᷑ .ii. qd̾ ꝑuifi¬
uas se illis. Id̾o sicut ĩ iuscione corꝑis pp̃
diuisionẽ cõtinui resultat ibi tͥsticia
et dolor sic in seꝑacõne pecciũe qd̃ fit
ꝑ expensas qr est ibi .q. q̃dam dĩo con
pot̾ eam expendẽ et ip̃ama se remouere
sũ tͥsticia et dolore ꝑticipat .n. ĩ hoc ꝑuifi¬
cus cã auaro. qr omĩs ꝑuificus auarus¬

Expanded text:
prietas eius est, ut semper expendat cum tristitia, et dolore. Dicebatur enim, quod parvifiuat se illis, ideo sicut in incisione corporis propter divisionem continui resultat ibi tristitia et dolor: sic in separatione pecuniae, quae sit per expensas, quia est ibi quasi quaedam divisio contuatam, non potest eam expendere, et ipsam a se removere sine tristitia, et dolore. Participat enim in hoc parvificus cum avaro: quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
quibus digne cõpetũt illa boͣ. amp̾
magnifice se hr̃e erga ꝑsonam ꝓpͥam
et erga ꝑsonas sibi cõuĩctas ut erga
uxorem et filios hñdo hĩcõnes hono¬
iabiles faciendo nupcias decentes ex̃¬
cendo mlicias ad nurabiles¬
.xxi. Que sunt ꝓpͥetates magͥfici er
qd̾ ꝓprietates illas reges ⁊ principes.

Expanded text:
quibus digne competunt illa bona. Amplmagnifice se habere erga personam propriam, et erga personas sibi coniunctas, ut erga uxorem et filios, habendo habitationes honorabiles, faciendo nuptias decentes, exercendo militias admirabiles. Quae sunt proprietates magnifici, et quod proprietates illas reges et principes
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m. cũ gͦ rex sit capud regni et sit ꝑ¬
sona honorabilis reue̾nda et publica
et ad ip̃m ꝑtineat distͥbuere bonareg¬
ni iuaxime decet ip̃m ẽẽ emagͥficũ nã
tigiũ qui est cap̃ et princept uiiu̾si
maxime spectat ad ip̃m magnifice se

Expanded text:
ipsum. Cum ergo rex sit caput regni, et sit persona honorabilis, reverenda, et publica, et ad ipsum pertineat distribuere bona regni, maxime decet ipsum esse magnificum. Nam tigium, qui est caput et princeps universi, maxime spectat ad ipsum magnifice se
Abbreviated transcription (Latin):
uolens ergo leges diligent̾ d atten¬
dere qͣlis sit ppłs cuiꝰ ritus et ꝯditõis
et ꝓut eis uiderit expedire tales dz il
lis leges ĩ ponere Uiso qͣles leges re¬
ges er pͥncipes deceat ponere qi condẽ¬
de sunt sunt leger que sint iuste uti¬
les et cõpetentes ppło cui ĩponũtur
de leui pate ps qd̃ expedit regno et
tiuitati hiꝰ leges cond̾e. nam aliqui
sunt de se boni ita qd̃ amore honesti
inclinantur ut agant oꝑa uirtuosa
sis nõ sufficit inclinatur ut declinẽt¬
le disciplinabiles ꝑ alios. Ita qd̃ soli
sermones et sole in crepatõnes ĩ cli¬
nant eos ad bonũ. S aliqui sunt a d̾õ
ꝑuersi qui nec de se inclinant᷑ ad boñ
nec ꝑ solos ser mones corrigñtur oꝑ¬
tuit gͥ saltem pp̃ tales statu̾e leges q̃¬

Expanded text:
es ferre, diligenter debet attendere, qualis sit populus, cuius ritus et conditionis; et prout eis viderit expedire, tales debet eis leges imponere. Viso quales leges reges et principes deceat ponere, quia condendae sunt leges, quae sunt iustae, utiles et competens populo, cui imponuntur: de levi patere potest, quod expedit regno et civitati huiusmodi leges condere. Nam aliqui sunt de se boni, ita quod amore honesti inclinantur ut agant opera virtuosa, sis non sufficienter inclinantur ad bonle disciplinabiles per alios, ita quod soli sermones et solae increpationes inclinant eos ad bonum. Sed aliqui sunt adeo perversi, qui nec de se inclanantur ad bonum, nec per solos sermones corriguntur: oportuit igitur saltem propter tales statuere leges, q
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuatum bonũ. oportet enĩ in legibꝰ
si recte sint mrendi cõe bonũ. nam sꝑ
Nam et nulgo dr̃ si hoc intendimꝰ
et hoc consequi uolumꝰ oporter hoc
agere tales er go debenr eẽ leges que
sunt r ͤ agibiliũ qͣles reqͥrit bonũ ⁊
finis untentus qrͣe cũ bonũ ꝯ ͤ sit dĩ

Expanded text:
privatum bonum; oportet enim in legibus si recte sint intendi commune bonum: nam semper Nam et vulgo dicitur, si hoc intendimus, et hoc sequi volumus, oportet hoc agere. Tales ergo debent ese leges, quae sunt regulae agibilium, quales requirit bonum et finis intentus: quare cum bonum commune sit di
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ bona extĩora maxim̃ est ho¬
uor dĩcie .n. et principatus et alia
extĩora boua nõ sunt tm̃ bonũ si¬
cut honor. qr ut pli̾ũ hoĩes hoc
ordinant utꝰ seqꝙͣtur honores sicut
gͦ dicebatur de fortitudine qr prĩ¬
cipalr̃ erant ccͣ ꝑicula bellica. qr il¬
la sunt difficiliora ex cõseꝙ̃ti aut̃
erat ctͣ ꝑ icula alia. Ita qd̾ fortis
⁊ ĩ alus ꝑiculis decent̾ se ht̃ sic
magnanimitas principalr̃ ẽ tͣ ho¬
nores tanꝙͣ tͣ maxinia bona ex¬

Expanded text:
bona exteriora maximus es honor. Divitiae enim, et principatus, et laia exteriora bona, non sunt tantum bonum, sicut honor: quia utplurimum homines haec ordinant, ut consequantur honores. Sicut ergo dicebatur de fortitudine, quia principaliter erat circa pericula bellica, quia illa sunt difficiliora: ex consequenti autem erat circa pericula alia, quod fortis etiam in aliis periculis decenter se habeat. Sic magnanimitas principaliter est circa honores, tanquam circa maxima bona ex
Abbreviated transcription (Latin):
ut supͣ dicebatur. q̃dam
mate q̃dam uero sunt bona honesta
Una respiciens magnos slp̃tus ut
magnificentia et alia que respicit
mrediocres ut lib̾alitas sic ctͣ ipã boͣ
honesta est duplex uirtus una q̃
respicit magnos honores ut magͣ¬
nunitas et alia que respicit medio¬
cres que toĩ noĩe dĩ p ͭ honoris ama¬
tuia. In magnis aut̃ honoribꝰ t̾ płr

Expanded text:
ut supra dicebatur quaedam mate. Quaedam vero sunt bona honesta,una respiciens magnos sumptus, ut magnificentia, et alia quae respicit mediocres, ut Liberalitas: sic circa ipsa bona honesta est duplex virtus, una quae respicit magnos honores, ut magnanimitas, et alia quae respicit mediocres, quae communi nomine dici potest honoris amativa. In magnis autem honoribus tr
Abbreviated transcription (Latin):
Non tñ eque principalit̾ ccͣ ĩsta.
Nam magnaumutas princi ͭ est
ctͣ bonores et nõ tͣ bonores quostũ¬
q ctͣ honores magnos ex ꝯñti aũt
est ctͣ dĩcias et principatus ⁊ ccͣ for

Expanded text:
n est aeque principaliter circa ista. Nam magnanimitas principaliter est circa honores, et non circa honores quoscunque, sed honores magnos. Ex consequenti autem est circa divitias, et principatus, et circa for
Abbreviated transcription (Latin):
deficiũt et pusillanimes qͥdã u̾o sr̃¬
hũdant ut p̾sũptuosi qͥd̾ aut̃ se hũt
ut decer magnanimi. uidemꝰ .n.
aliquos de se aptos ad magna potẽ¬
tes magna et ardua ex̃cere. qͥdam
tũ pusillammitate ducti retͣhunt se
digne cõpłe nõ possunt quoc ph̾s uo
cat chaimos .i. fumosoc et uenrosos
nos aut̃ eos p̾sũptuosos nocare por¬
sumꝰ magnauimꝰ gͦ medius estĩt̾
pusillamurẽ et p̾sũptuosũ. Nõ .n.

Expanded text:
sillanimes. Quidam vero superabundant, ut praesumptuosi. Quidam autem se habent, tu decet, ut magnanimi. Videmus enim aliquos de se aptos ad magna, potentes magna et ardua exercere: quadam tamen pusillanimitate ducti, retrahunt se digne complere non possunt, quos Philosophus vocat chaunos, idest fimosos et ventosos. Nos autem eos praesumptuosos vocare possumus. Magnanimus vero medius est inter pusillaminum, et praesumptuosum. non en
Abbreviated transcription (Latin):
illa sũ sut honores sine prĩcipatꝰ
Dctũ est .n. pusillanimẽ nescure for¬
tunas fr̾e. s ex modico fortumo
extolli ex ĩfortumo uo depͥmi ma¬
gnanimꝰ qͥd̾ nõ sic. s ut dicebat᷑
nouit fortuna fre et ĩ quol staru
scit se decent̾ hr̃e. Cã aut̃ qrͣe qͥs nes¬
cit forrunas f̾re est qr nunis app̃¬
ciatur extĩora boͣ. Idõ qñ aliquid de

Expanded text:
ipatus, Dictum est enim pusillanimem nescire fortunas ferre, sed ex modico fortunio extolli, ex infortunio vero deprimi. Magnanimus quidem non sic, sed ut dicebatur novit fortunas ferre, et in quolibet statu scit se decenter habere. Causa autem, quare quis nescit fortunas ferre, est, quia nimis appretiatur exteriora bona. Ideo quando aliquid de
Abbreviated transcription (Latin):
sidendo dĩcias et principatus ⁊ ĩ
tolłando fortiuna et ĩ fortuma.
magnammꝰ enĩ est sic̃ bonus te¬
tragonus qui nũꝙͣ deicitur. si .ii.
houorat᷑ uł si magna fortunia
ei occurrant nõ extollicur. Si at̃
honorat᷑ et magna ĩ fortunia ueĩ¬
aut sr̃ ip̃m nõ deicit᷑. ĩ qͦlibet .n.
statu uouit magnaumiꝰ se decẽt᷑

Expanded text:
sidendo divitias, et principatus, et in tolerando fortunia, et infortunia. Magnanimitas enim est sicut bonus tetragonus, qui nunquam deiicitur. Si enim honoratur, vel si magna fortunia ei occurrant, non extollitur. Si autem inhonoratur, et magna infortunia veniat super ipsum, non deiicitur. In quolibet enim st
Abbreviated transcription (Latin):
tractatur de regimine domus. Nam
tis magnũ ad muncłm hẽbũt ut
bũ sciant reg̾e regnũ et ciuitatem¬

Expanded text:
tractatur de regimine domus. Nam tis, magnum adminiculum habebunt, ut bene sciant regere regnum, et civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
clarari pot̾ ex ꝑte ip̃ius felicitatis
nudati quibusdam coĩqͥnant bĩ¬
tudinẽ nam spẽ turpis ignobilis
nam iuri et uxorem aliam diũ et
serui. t̾tiam prĩc et filu. ex hus pat̾e

Expanded text:
clarari potst ex parte ipsius felicitatis.nudati quibusdam, coinquinant beatitudinem. Nam specie turpis, ignobilis,nam viri et uxoris, aliam domini et servi, tertiam patris et filii. Ex hix aute
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possunt ꝑ se ipõs ꝑpetuari ĩ uita
s quodam modo ꝑpetuerur hũana
uita ꝑ successione filioꝵ domꝰ ubi
eiuĩ bĩtatõ domus uno modo est
nͣlis ut si ꝑ procreatõm filioꝵ domꝰ
illa continue hĩtetur. alio mͦ est.
qiͣ canalis ut si pͥoribus hĩtatoribꝰ
defuctis uł recedentibus noua fa¬
nulia ĩ hĩtet domũ illam. Natu

Expanded text:
possunt per seipsos perpetuari in vita, sed quodammodo perpetuatur humana vita per successionem filiorum: domus ubi enim habitatio domus uno modo est naturalis, ut si per creationem filiorum domus ista continue habitetur. Alio modo est quasi casualis, ut si prioribus habitatoribus defunctis, vel recedentibus, nova familia inhabitet do
Abbreviated transcription (Latin):
est o qd̃ sit geĩtus et nͣ statim ẽ
sollicita de salute eius nõ tñ p ͭ sibi
siłe produc̾e̾ nisi sit iam ꝑfcũs qrͣe
cũ coĩtas prĩs ad filiũ sumat origi¬
nem ex eo qd̃ ꝑenter sibi siłe pro¬

Expanded text:
et quod sit genitus: et natura statim est solicita de salute eius. non potest tamen sibi simile producere, nisi sit iam perfectus. Quare cum communitas patris ad filium sumat originem ex eo quod parentes sibi simile pro
Abbreviated transcription (Latin):
et aluis que reqͥrũtur ad uitami¶ Qrͣ¬
et sb̃os. Nam cũ cuuitas sit ordo cuuũ
tus et aliquos p̾poĩtus qd̃ ñ eẽt uisi
ibi aliqui eeñt dominantes et aliqui
sb̾iecti. qrͣe cũ hoc diu̾sitatem reqͥrat
oz ĩ cĩtate dare du̾sitatẽ aliqmͣ ¶ i¬

Expanded text:
et aliis quae requiruntur ad vitam. Quaet subiectos. Nam cum civitas sit ordo civiumatus, et aliquas praeposituras, quod non esset, nisi ibi aliqui essent dominantes, et aliqui subiecti. quare cum hoc diversitatem requirat, oportet in civitate dare diversitatem aliquam. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tur ĩ uno uico reꝑiatur s̃alio. ¶uͣ
uia sũicur ꝑ cõꝑatõmi ad ala tora
ut uũqmͣ melodia que est mltido
uocũ est bñꝓportõnata si suir om̃s
uoces eqͣles. S adiectam consorã¬
ciam o ibi dare diu̾sitatẽ touoꝵ sic pit¬
tura nũcpnͣ est bñ ordinata nisi sit iͥ
diu̾sitas coloꝵ sic ⁊ cuutas nũqmͣ bñ
ordinata erit insi sit ibi diu̾sitas of¬
fitõꝵ. decet gͦ ħ reges et pͥncipes cog¬
nost̾e̾ qd̾ nũqmͣ quis bñ uouit regẽ
cuutatẽ nisi scĩt qͣlr̃ constituit᷑ et
nisi cognostar quõ o ĩ ea du̾sitatẽ

Expanded text:
tur in uno vico, reperiatur in alio. Sexta via sumitur per comparationem ad alia tota. ut nunquam melodia; quae est multitudo vocum, est bene proportionata, si sint omnes voces aequales: sed ad rectam consonantiam oportet ibi dare diversitatem tonorum. sic pictura nunquam est bene ordinata, nisi ibi sit diveristas colorum. sic et civitas nunquam bene ordinata erit, nisi sit ibi diversitas officiorum. Decet ergo hoc reges, et principes cognoscere, quod nunquam quis bene novit regere civitatem, nisi sciverit qualiter constituitur; et nisi cognoscat quod
Abbreviated transcription (Latin):
au dire nec ambulare sic si eẽt maxꝰ
conformitas ĩ cuntare ut qd̃ om̃s es¬
sent textores uł coruarii cuntas ĩ ꝑ¬
fecta eẽt qr ad sufficĩam uite nõ solũ
indigemꝰ calciam̃tis et uestim̃tis s¬

Expanded text:
, non posset audire, nec ambulare: sic si esset maxima conformitas in civitate, ut quod omnes essent textores vel coriarii, civitas imperfecta esset, quia ad sufficientiam vitae non solum indigemus calciamentis, sed eti
Abbreviated transcription (Latin):
sbĩcere natõnes ħ ẽ uelle dñari per
uiolenciam. i uolencia aut̃ ꝑpetuita¬
tem uescit. cũ gͥ uiolenta nõ dui du¬
rent talis principatus dui durare
nõ pot̾ ĩmo sicut ignis qui est uere¬

Expanded text:
est, velle dominari per violentiam. Violentia autem perpetuitatem nescit Cum igitur violenta non diu durent, talis principatus diu durare non potest. Immo sicut ignis, qui est nutu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ecio in hiꝰ poͣ nõ ẽ ponẽda felicitas.
q̃r hiꝰ principatus nec est optimꝰ n ͨ
est dignus ¶Si .n. felicitas ĩ a ͨ ᵈ p̾nci¬
patus poni d pouẽda est in princiͭͣ
optimo et digno p̃rincipari autẽ ꝑ
Nam talis pͥncipatus est ꝑ coaccõm ⁊
uolenciam. Cũ gͦ pͥncipatus se exce¬
dant adĩuicem ẜm eos quibꝰ as pͥn¬

Expanded text:
entia non est ponenda felicitas, quia huiusmodi principatus non est optimus, nec est dignus. Si enim felicitas in aliquo principatu poni debet, ponenda est in principatu optimo, et digno. principari autem penam talis principatus est per coactionem, et violentiam. Cum ergo principatus se extendant adinvicem, secundum eos quibus
Abbreviated transcription (Latin):
principatus iuft̃ ut płimũ nocum̃¬
tũ. Nam cũ felicitas sit fuus oĩm oꝑa
opera sua ut płimũ ordinat ad iᵈ in
quoi suam felicitatẽ poĩt. Ponens .n.
suam felicitatẽ iiciuili poͣ et insb̾iciᵈͦ

Expanded text:
principatus infert ut plurimum nocumentum. nam cum felicitas sit finis omnium oopera sua ut plurimum ordinat ad illud in quo suam felicitatem ponit: ponens ergo suam felicitatem in civili potenti
Abbreviated transcription (Latin):
niones ponẽtes felicitarẽ ĩ cuuli poͣ ait
turpe eẽ cũ bellamꝰ ꝑticipare bonis cũ
qrͣsi ĩ cõueĩens est pon̾e felicitatẽ ĩ a ͦ
nõ diut᷑no et ĩeo qd̃ pot̃ esse sũ boĩta¬
te uite er est quid indignũ ⁊ ꝑ qd̾ or¬

Expanded text:
emones, ponentes felicitatem in civili potentia, ait, turpe esse, cum bellamus, participare bonis,cum Quare si inconveniens est ponere felicitatem in aliquo non diuturno, et in eo quod potest esse sine bonitate vitae, et est quid indignum,
Abbreviated transcription (Latin):
nos hr̃e ad illas oportebat gͦ enu̾are
om̃s passiones ut sciremꝰ nũm pas¬
sionũ de quibus det̾minare debemꝰ
oportebat aut̃ ostend̾e ordinẽ eoꝵ
ut sciremus quo ordine det̾mina

Expanded text:
mus ad illas. Oportebat ergo enumerare omnes passiones, ut sciremus numerum passionum, de quibus determinare debemus. Oportebat etiam ostendere ordinem earum, ut sciremus quo
Abbreviated transcription (Latin):
minatõm et destd̃iũ tanto magis decet
reges et principes ꝙͣto magis eos decet
hr̃e curam de bono regni et coĩ que st̃
nũ in t̾cio libro diffusius ostenderur¬
Capłm .u. Qũõ reges et principes se
hr̃e debeant ctͥa spem et desꝑitõm

Expanded text:
minationem et desiderium tanto magis decet reges et principes, quanto magis eos decet habere curam de bono regni et communi. Quaenum, in tertio libro diffusius ostendetur. Quomodo reges et principes se habere debeant circa spem, et des
Abbreviated transcription (Latin):
qrͣe si uid̾e uoluinꝰ quõ reges et prin¬
cipes debeant aliqͣ desid̾are ab boĩari ui¬
dend̾ est quõ debeant amare et odire.
¶uidemrꝰ aut̃ in singłis artibus ut ꝓbat᷑
mod̾. ⁊ m̃suram i p̃iut fiis ut medicꝰ
iorem et meliorẽ qr sanitas in arte me¬
dicine ĩ tendr̃ ut finis potõni aut̃ et
tũc extiaret infirmũ s uitendit talia¬
ẜm modũ et m̃suram sauitatis. tñ
gͦ m arre regnandi et principandi pͥn
cipatus sicut ĩ arte meditandi pͥ̾n ͬ in
tenditur sanntas corporis nͣlis decet re¬
ges et principes prĩcipalr̃ ĩ tent̾e et ama¬
re bonũ regni et cõe. qrͣe si desid̾ium
sid̾are ut qd̾ qui ĩ regno sunt bñ se hẽ¬
aut ad dĩua qd̾ agant oꝑa uirtuosa ꝙ
sit ĩ eis pax et tnͣquillitas qd̾ ĩt̾ eos debi¬
ta seruetur iusticia ⁊ c̃. talia ex qͥbus
ꝑ se ex eẽncialit̾ dependet bonꝰ statꝰ reg¬
ni. alia aut̃ desid̾are debent ut hũt ordi¬

Expanded text:
Quare si videre volumus, quomodo reges et prinQuare si videre volumus, quomodo reges et principes debeant aliqua desiderare et abominari, videndum est quomodo debeant amare et odire. Videmus autem in singulis artibus, ut probatur modum et mensuram ipsius finis. ut medicus iorem et meliorem: quia sanitas in arte medicinae intenditur ut finis: potionem autem et tunc exterminaret infirmum: sed intendit secundum modum et mensuram sanitatis. Cum ergo in arte regnandi et principandi principatus, sicut in arte medicandi principaliter intenditur sanitas corporis: naturaliter decet reges et principes intendere et amare bonum regni et commune. Quare si desiderium regno sunt, bene se habent ad divina, quod agant opera virtuosa, quod sint in eis pax tranquillitas, quod inter eos debita servetur iustitia, et caetera talia, a quibus per se et essentialiter dependet bonus status regni. Alia autem desiderare debent, ut habent ordi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝙͣ qͥescũt in dcõ loco. sic et in ges¬
tis moralibus ut coĩt̾ poĩtur est. ħ¬
tͥa consid̾are naui cũ bonũ aliquod
desid̾iũ ĩ ip̃m rendiur ¶Ftio ꝑ de lec¬
format de sideruĩ nos mouet et delt̾¬
tatio nos qͥetat. et qd̃ dcĩ est de bo¬
no rᵈ amoris desideru et delectatoĩs
ut supͣ rangebat᷑ intlłigend̾ est de
Nam sicut bonũ ut est amatũ ei con¬
formur ut est desid̾iũ ĩ ip̃m tendemꝰ
ut est ad eptum delectam᷑ ĩ ip̃m sic
malũ ut est oditũ est aliquid dupli¬
cens et difforme uolũtati nr̃e ut ẽ
ab hoĩatũ ab eo refuginꝰ ut cõti¬
gat ipm ad ipisci dolemꝰ et tͥstam᷑
desid̾iũ gͦ licer nõ sit id̾ qd̾ amor mẽ¬
suram tũ et mod̾ dr susciꝑe ex amo¬
re sic et ab hoĩatio licet nõ sic idem
sic enĩ ĩ nͣlibus uidemꝰ qd̾ licet motus
tus deorsũ sumit m̃suram et modĩs
exgͣuitare ut ꝙͣto aliqͣ sunt gͣuia
tanto uelocus inouẽtur ad mediũ.

Expanded text:
 quiescunt in dicto loco. Sic et in gestis moralibus, ut communiter ponitur, est tria considerare. Nam cum bonum aliquod desiderium in ipsum tendimus. Tertio per delecformat: desiderium nos movet: et delectatio nos quietat. Et quod dictum est de bono respectu amoris, desiderii, et delectationis, ut supra tangebatur, intelligendum est de Nam sicut bonum ut est amatum, ei conformamur: ut est desiderium, in ipsum tendimus: ut est adeptum, delectamur in ipso. Sic malum ut est oditum, est aliquid displicens et difforme voluntati nostrae: ut est abominatum, ab eo refugimus: et si contingat ipsum adipisci, dolemus et tristamur. Desiderium ergo licet non sit idem quod amor, mensuram tamen et modum debet suscipere ex amore. SicSic enim in naturalibus videmus, quod licet motus tus deorsum sumit mensuram et modum ex gravitate, ut quanto aliqua sunt graviora, tanto velocius moventur ad medium.
Abbreviated transcription (Latin):
dependere uideut᷑. uiso que et quõ regeᷤ
et principes de sidare debent qr sicut de¬
bent amare pͥmo et prin ͭ bonũ dĩ muĩ
bent ordinẽ ad ista. sic desid̾are debent
pͥmo et print bonũ dĩnũ et cõe. alia
aut̾ sunt desid̾anda ur ordĩancur ad ista

Expanded text:
dependere videtur. Viso, quae, et quomodo reges et principes desiderare debent, quia sicut debent amare primo et principaliter bonum divinum ut ordinantur ad ista: sic desiderare debent primo et principaliter bonum divinum et commune, alia autem sunt desideranda ut ordinantur ad ista
Abbreviated transcription (Latin):
moris est bonũ. u̾ gͦ reꝑitur magis
rõ bonitatis ibi est d magis prĩcipał
et magis in tensus amor. In bonisãt
dĩnis et bonis coĩbus mag̾ reꝑitur
rõ boniraris ꝙͣ ĩ bdno pͥuato. modus
gͦ quo quilibet d esse amatiuus est
ut pͥmo et p̾rt diligat bonũ dĩnũ ⁊
hoĩatõm que sunt passiones ẜe dif¬
fert enĩ desid̾iũ ab amore et ab hoĩa¬
tio differt ab hodio. Nam gesta mo¬
ralia quodam modo rebus nͣlibus
sunt siłia. nam sicur corͣ nͣlia ꝑ suas¬

Expanded text:
moris est bonum. Ubi ergo reperitur magis ratio bonitatis, ibi esse debet magis principalis. et magis intensus amor. In bonis autem divinis, et in bonis communibus, magis reperitur ratio bonitatis, quam in bono privato. Modus ergo, quo quilibmoris est bonum. Ubi ergo reperitur magis ratio bonitatis, ibi esse debet magis principalis. inationem, quae sunt passiones secundae. Differt autem desiderium ab amore: et abominatio differt ab odio. Nam gesta moralia quodammodo rebus naturalibus sunt similia. Nam sicut corpora na
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣ qͣsdam gentes que uocabant᷑ ar¬
chades. uͥ quilz ꝑ se morabat᷑ hoĩes gͦ¬
sic disꝑsi morantes. alũ cõcordabant
ĩ unũ constituẽres cibi ciuitatem aliꝙͣ
in qͣ sił morautes hr̃e possẽt sufficiẽtiꝰ

Expanded text:
circa quasdam gentes, quae vocabantur Arcades, ubi quilibet per se morabatur. homines sic dispersi morantes aliquando concordabant in unum, constituentes sibi civitatem aliqua, in qua simul morantes habere possent sufficientius
Abbreviated transcription (Latin):
ẜo metħ et cͣ finẽ elencoꝵ nlłc sibi
sufficiat ĩ inueĩendo artemaliqmͣ s
hoc aliqͣlr̃ manuducemꝰ adsciᵈ quid
intaud̾ et ꝙͥ ĩmictend̾ sit ĩ regie regͥ
et cĩtari¶ Fotũ gͦhũt lib t̾ciũ dĩde

Expanded text:
 et circa finem Elenchorum, nullus sibi sufficit in inveniendo artem aliquam, hoc aliqualiter manducemur ad sciendum quid vitandum, et quid imitandum sit in regimine regni et civitatis. Totu
Abbreviated transcription (Latin):
tuose regenda sit ciuitas ⁊ regnũ ¶F¬
cio maĩfestabat᷑ quõ eligendi sunt
pugnatores et qͣlr̃ ĩpugnandi sunt
hostes et quõ ordĩade sunt accies bel¬
loy et quibus cantelis uti debeant
bellantes¬
Axu̾ut ciuitatẽ ordĩand̾ eẽ et quid̃

Expanded text:
tuose regenda sit civitas et regnum. Tertio manifestabitur quomodo eligendi sunt pugnatores, et qualiter impugnandi sunt hostes, et quomodo ordinandae sunt acies bellorum, et quibus cautelis uti debeant bellantesdixerunt civitatem ordinandam esse, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
ciitati ꝑ tyrãuidem et ꝑ cuulem po¬
tenciani oppͥmat cuutates alias et fa¬
ciat se regem constitui sr̃ illas. uiso
di̾̃ios eẽ modos guãtõis cuutatis er
regui restat uidere iuquot ꝑter oz¬

Expanded text:
civitati per tyrannidem et per civilem potentiam opprimat civitates alias, et faciat se regem constitui super illas. Viso diversos esse modos generationis civitatis et regni, restat videre in quot partes o
Abbreviated transcription (Latin):
qr hoĩes nͣlem hñt impetũ ad cõsti¬
ruendã ciuitatẽ et regim̃. si enĩ per
gũouẽ ex crescentibus filus et ne pon¬
bus ĩ eadem domo et nõ ualentibꝰ sił
hĩtare faciant sibi płes domos et cõ¬
stituant uicũ et ultĩus ex crescenti¬
bus et nõ ualentibus bĩtare ĩ uno ui¬
co faciant sibi uicos ple̾s et constitu¬
ant cuitarẽ ampꝰ aut̾ ipĩs excrescẽ¬
tibus et nõ ualentibꝰ hĩtare ĩ una ci¬
uitate fabricent sibi cĩtater płes et
ꝯstituant reguũ. tal ꝯsti ͭ ͦ regni ⁊
cĩtatis est maxie nͣlis nõ soł qr hoĩes

Expanded text:
ad constituendam civitatem et regnum. Si enim per generationem ex crescentibus filiis et nepotibus in eadem domo, et non valentibus simul habitare, faciant sibi plures domos, et constituant sibi vicum; et ulterius et crescentibus et non valentibus habitare in uno vico, faciant sibi vicos plures, et constituant civitatem: amplius autem ipsis excrescentibus et non valentibus habitare in una civitate, fabricent sibi civitates plures, et constituant regnum: talis constitutio regni et civitatis est maxime naturalis, non solum quia
Abbreviated transcription (Latin):
odio nam cũ ira sacretur. si mlt̾a
mala in fãntur altĩ iratus mise̾tur
ei. S odiũ pro nllõ mise̾br̃ cũ sit ꝙͥ
S odiũ excremat er ult̾ nõ esse
Nõ .n. sufficit odienti qd̾ alt̾ ꝯͣ pa
ciatur. s ult eũ ĩtĩmi et nõ esse.

Expanded text:
odio. Nam cum ira satietur, si multa mala inferantur alteri, iratus miseretur ei. sed odium pro nullo miserabitur, cum sit quid sed odium exterminat, et vult non esse: non enim sufficit odienti, quod alter contra patiatur, s
Abbreviated transcription (Latin):
ter om̃ furem et decͣcͣtorem. s iras¬
ci nõ pot̾ insi alicui spãli. Nam tũ
mictatur ĩ uria ꝑ aliquẽ hoĩem
qr cũ aliquis tm̃ passus est qd̾ uide¬
atur iraro ultõnem decentẽ fcãm
esse saciaturira et qͥescit iratus.
t̾stare. S odienc appetit noce. uult
fert. Non enĩ sufficit irato qd̃ alit̾
patiatur nisi senciatur ⁊ uͥ maĩfeste
apparear qi ipẽ ei in fãt lld̾ malũ
qr alr̃ nõ eẽt uindcã. S odienti qͥ

Expanded text:
nem furem, et detractorem: sed irasci non potest nisi alicui speciali. Nam cum mittatur iniuria per aliquem haminem quia est aliquis tantum passus est, quod videatur irato ultionem decentem factam esse, satiatur ira, et quiescit iratus. ristare: sed odiens appeti nocere. Vult fert. Non enim sufficit irato, quod alter patiatur, nisi sentiatur, et ut manifeste appareat quod ipse ei inferat illud malum: quia aliter, non esset vindicta. Sed odienti
Abbreviated transcription (Latin):
deꝑtinẽtibus ĩ ipm odiũ aut̃ esse pot̃
et deꝑtinentibus ip̃m et ad aliũ. nã
nlłt irascitur alicui nisi credar ip̃m
fore fecisse uł inse uł ĩ filior uł in
amicos nł in aliqͦs ad se ꝑtinẽtes.
Dtm̃ est enĩ iram esse apperitũ pe¬
nlłs aut̃ uicisci desid̾at nͥ de fore fa¬
centibus uł ĩ ip̃m ũł ĩꝑtinẽtibus
ad se ip̃m s odire qd̃ est uelle ma¬

Expanded text:
pertinentibus ad ipsum. Odium autem esse potest de pertinentibus ad ipsum, et ad alium. Nam nullus irascitur alicui, nisi credat ipsum fore fecisse vel in, se vel in filios, vel in amicos vel in alios ad se pertinentes. Dictum est enim iram esse appetitum poeNullus autem ulcisci desiderat, nisi de forefacientibus, vel in ipsum, vel in pertinentibus ad ipsum. Sed odire, quod est velle ma
Abbreviated transcription (Latin):
corpus reddit᷑ in tẽꝑatũ ut nõ pꝰ¬
sumꝰ debite rõue uti. rõ enĩ uł in¬
tllt̃s licet nõ sit uirtus coͣrlis utit᷑
tũ cauend̾ est a regibus et princi¬
pibus qr eos maxĩe decet seqͥ ĩꝑiũ
rõnis. Cauẽda est gͦ ira ĩ ordĩata
et rõm p̾cedens. S si seqͣtur ĩ ꝑiũ
roĩs pot̾ esse ordĩata et immitanda
niur oꝑa uirtuosa. uñ .iiiͦ. eth̾.
aꝓpbatur dcm̃ hoĩ dicentis uirtu¬

Expanded text:
atum, ut non possumus debite ratione uti. Ratio enim, vel intellectus licet non sit virtus corporalis, utitur tamen cavenda est a regibus, et principibus, quia eos maxime decet sequi imperium rationis. Cavenda est ergo ira inordinata, et rationem praecedens. Sed si sequatur imperium rationis, potest esse ordinata, et imitanda.imur opera virtuosa. Unde 3. Ethic. approbatur dictum hominis dicentis virtu
Abbreviated transcription (Latin):
temꝰ plene quid agend̾ debemꝰ
esse mansueti. s post ꝙͣ plene
iusũ est quid fcũri sumꝰ possu¬
et ancillam rõnis ut ꝑ t̾am ex¬
eqͣmur u̾lius que rõurdicabit¬
¶ Sic gͦ se hĩe ccͣ iram et mansue¬
tudinem tanto magis decetre

Expanded text:
emus plene quid agendum, debemus esse mansueti. Sed postquam plene visum est, quid facturi sumus, possuet ancillam rationis, ut per eam exequamur virilius, quae ratio iudicabit. Sic ergo se habere circa iram et mansuetudinem, tant
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ eius currũt ut ex seꝙͣtur
nes statim cũ audiuĩt souitũ ueĩẽ¬
tis la tuͣt nõ distinguẽs auueĩens
sit a micus uł ĩ inuicus sic ⁊ ira facit
statun initĩmi cũ rõ dicit iuĩdc̃am
esse faciendã statim ult̾ curre̾ ut
iũdcãm ex seqͣtur nõ expectant

Expanded text:
praeceptum eius, currunt, ut exequantur nes statim cum audiunt sonitum venientis, latrant, non distinguentes, an veniens sit amicus, vel inimicus. Sic et ira facit: statim enim cum ratio dicit vindictam esse fiendam, statim vult currere, ut vindictam exequatur, non e
Abbreviated transcription (Latin):
qi ĩ mod̾atus tumor facit hoĩem uicõ¬
siliatĩ. Cum enĩ quis in mod̾ate ti¬
met totus obstupescit et ĩ agonia ⁊
tur consiliari et si cõssliũ ei detur pp̃
obstupefcĩonem nõ app̾hendit iᵈ qͣrͣ
si ĩ decens est ut fcã regni sine con¬
silio g̾antur erut rex sit̾ ꝯsiliarius
in decens est ip̃m tim̾e̾ ĩmod̾ato tĩo¬
re¶ttio ĩ mod̾atus timor reddit ho¬
minẽ tremulentũ. nam pp̃tiõrem
calore prog̾diente adĩtĩora extĩora
menbra frigida manent mũ gͦ fuĩt
frigeftĩ et nõ ualentes sustui̾e m̃bra
ar̃e accidit eis tremor. gͦ si ĩ ꝯͥens ẽ
regem eẽ tremulentũ qui d ẽẽ iu̾ł¬
et ꝯstãs ĩ gͥens est ip̃m tu̾e ĩ mod̾a

Expanded text:
quia immoderatus timor facit hominem inconciliativum cum enim quis inmmoderate timet, totus obstupescit, et est in agontur consiliari: et si consilium ei detur, propter obstupefactionem non apprehendit illud. quare si indecens est, ut facta regni sine consilio gerantur, et ut rex sit inconsiliativus; indecens est ipsum timere immoderato timore. Tertio immoderatus timor reddit hominem tremulentum. Nam propter timorem calore pregrediente ad interiora, exteriora membra frigida manent. nerui ergo fiunt frigefacti, et non valentes sustinere membra quare accidit et tremor. Ergo si inconveniens est regem esse tremulentum, qui debet es
Abbreviated transcription (Latin):
euis si rex fit in oꝑatuius et ꝑare ñ
ualeat pp̃ ĩ mod̾atũ timorẽ toti regꝰ¬
no p̾uidiciũ guiguit᷑. qrͣe si hoc est ĩ¬
decens nõ decet regem tim̾e ĩ mod̾a¬
se hr̃e debeant ad timorẽ qr difficiliꝰ
est reprim̾e timorem qmͣ mod̾are au
audacias. decet .ii. eos uõ hr̃e audaciã
ĩmod̾atam s mod̾atam. Nam si au¬
dacia fit in mod̾ata hõ plus p̾sumit
qmͣ debear qd̃ regibus nõ expedit qr
tunt ꝑiculo expou̾ent torũ regnũ.
Si u̾o quis nlła̾m audaciam hẽat oĩ¬
no est in decens qi tũt uich̾ agg̾dit᷑
mod̾ate gͦ se hr̃e ad timorẽ et auda¬
ciam regibus et principibus oĩno
congrut¬
ira ab odio et quõ reges et prĩcipes¬

Expanded text:
si rex sit inoperativus, et imperare non valeat propter immoderatum timorem, toti regno praeiudicium gignitur, quare si hoc est indecens, non decet regem immoderase habere debeant ad timorem, quia difficilius est reprimere timorem, quam moderare audaudacias. decet enim eos non habere audaciam immoderatam, sed moderatam. Nam si audacia sit immoderata, homo plus praesumit quam debeat. quod regibus non expedit, quia tunc periculo esponerent totum regnum. Si vero quis nullam audaciam habeat, omnino est indecens: quia tunc nihil aggreditur. Moderate ergo se habere ad timorem, et ad audaciam regibus et principibus omnino congruira ab odio, et quo
Abbreviated transcription (Latin):
primo magnoꝵ moraliũ nõ est
fortis s fatiuis oporret gͦ uid̾e qͦd
mꝰ eos eẽ debeat timidos et audaces¬
tunor aut̃ si mod̾atus sit expediens
est regibus et principibus mod̾ato eĩ
timore om̃s principantes tun̾e debent
ne aliquid in surgat in regno qd̃ eiꝰ
bonũ statum depͣuare possit. possumꝰ
aut̃ ꝙͣtũ ad p̾sens duplici uia ui ues¬
tigare qd̃ mod̾atus timor uctͣuis sit
regibus pͥma uia siũtur ex ꝑte son¬
silu hñtii. Scd̾a ex ꝑte oꝑis fiendi.
de tunore timor consiliatiuos facit
Cũ gͦ uũ totũ regnũ absq magno
consilio debite gub̾nari nõ possit. ex
licitari ccͣ consilia et iudicare de consi¬
liatis nͥ de cõsiliata et iudicata ꝑ oꝑa
debite et diligent̾ conseqͣmur. mod̾a¬
tus aut̃ timor uõ solũ ꝯsiliatiuos fa¬
cit. s ⁊̃ agit ut oꝑa diligẽcius oꝑeni᷑

Expanded text:
st fortis, sed fatuus. Oportet ergo videre quo modo eos esse deceat timidos, et audacesTimor autem si moderatus sit, expediens est regibus et principibus. Moderato enim timore omnes principantes timere debent, ne aliquid insurgat in regno, quod eius bonum statum depravare possit. Possumus autem  quantum ad praesens duplici via investigare, quod moderatus timor necessarius sit regibus. Prima via sumitur ex parte consilii habendi. Secunda ex parte operis fiendi. de timore, Timor consiliativos facit Cum ergo unum totum regnum absque magno consilio debite gubernari non possit, explicitari circa consilia et iudicare de consiliatis, nisi consiliata, et iudicata per opera, debite et diligenter exequamus. Moderatus autem timor non solum consiliativos facit, sed etiam agit ut opera diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
timorẽ illĩ ¶ Ostensũ est gͦ qd̾ decer
reges et prĩcipes mod̾atũ hr̃e timorẽ
attũ in mod̾ate tim̾e̾ ulło modo de
regui. Nam tior et mod̾atus pͦ
reddit hoĩem ĩ mobilẽ et tõtͣriũ. ẜo
facit ip̃m consiliarm̃. t̾cio facit eũ
trenulentũ. et qrͣto facit eũ ĩ oꝑatũ
Cum enĩ quis tunet calor ad ĩtĩora
munbus aspic̾e possumꝰ in calore cor¬
poris nͣłr. cũ enim hoĩes existentes
in campis timent starim cõfuguĩt
ad castr̃ uł adartem. sic tũ quis ti¬
met calor exñs inĩtĩoribus menbris

Expanded text:
Ostensum est ergo, quod decet reges, et principes moderatum habere timorem attamen immoderate timere nullo modo deco. Nam timor immoderatus primo reddit hominem immobilem, et contractum. Secundo facit ipsum inconsiliativum. Tertio facit eum tremulentum. Quarto facit eum inoperativum. Cum enim quis rimet, calor ad interiora minibus, aspicere possumus in calore corporis naturalis. cum enim himines existentes in campis timent, statim confugiunt ad castrum, vel ad arcem: sic cum quis timet, calor existens in exterioribus membris,
Abbreviated transcription (Latin):
inus hõ tñ ꝑ prudenciam p̾ualere
p ͭ toti ppło Sibi cõmuso. Nam totꝰ
ppłs et tota gens regni siñ sit bñ
unita et ordinata modica possunt
unita uõ et ordinata ꝑ regis prudẽ¬
cam maxima oꝑari ualent. licer gͦ
reges ⁊ prĩcipes nõ oĩno ignorarẽ
debeant armoꝵ usũ nec sic deboant
fug̾e corͣles labores ut effc̃i .q. mlie¬
bres nec ꝓdefensio ne regni nec
pro aliquo caũ audeant arma as¬
sume accũ qr decet eos eẽ magie pͥ¬
denter qmͣ bellatores filu regum
et principũ et maxime pͥmogem̃
qui regnare debent minꝰ sũt assueᷤᷤ¬
pediat sb̾tilitatẽ m̃tis tales gᷤ plus
debenr uacare prutencie qm forti ͫ¬
corli uacabunt aut̃ prudencie. Si
diligent᷑ insistant ctͣ moraies sc̃ĩas
ne possint mores hoĩm er agibilia
cognosi̾r Gecet gͦ eos qui debent
alios reg̾e uitare ĩerciam et solli¬
cicud inẽ illicitam uacando mora¬
libus scũs recogitando freꝙ̃t̾ bõĩ
consuetudines regni audiende se¬

Expanded text:
unus homo: tamen per prudentiam praevalere potest toti populo sibi commisso. Nam totus populus, et tota gens regni si non sit bene unita et ordinata, modica possunt: unita vero et ordinata per reges maxima operari valent. Licet ergo reges et principes non omnino ignorare debeant armorum usum, nec sic debeant fugere corporales labores; ut effecti quasi muliebres, nec pro defensione regni nec pro alio casu audeant arma assumere; attamen quia decet eos esse magis prudentes quam bellatores, filii regum et principum et maxime primogeniti qui regnare debent, minus sunt assuespediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortiorali. Vacabunt autem prudentiae, si diligenter insistant circa morales scientias, ut possint mores hominum et agibilia cognoscere. Decet ergo eos, qui debent alios regere, vitare inertiam et solicitudinem illicitam, vacando moralibus scientiis, recogitando frequenter bonas consuetudines regni, audiendo sae
Abbreviated transcription (Latin):
ditur caro dura ĩpediũt sb̃tilitatem
qr ala in sedendo et qͥescendo fir pru¬
dens. Nm ꝑcessionẽ et qͥetẽ reddit
caro mollis ꝑ qmͣ sumꝰ aꝑti ad specu¬
landũ ꝑ loborem nõ et morũ efficit᷑
caro dira ꝑ ꝙͣ ĩpedit m̃tis sb̃tilitas
eos aut̃ quidebent reg̾e regẽ regnũ
magis expedit eẽ prudentes qmͣ belli¬
cosos in rege enĩ plus u prudencia
qmͣ arma belłica rex enĩ et prĩceps

Expanded text:
ditur caro dura, impediunt subtilitatem a in sedendo et quiescendo sit prudens. Nam per sessionem et quietem redditur caro mollis, per quam sumus apti ad speculandum. per laborem vero et motum efficitur caro dura, per quam impeditur mentis sublimitas eos autem qui debent regere regnum, magis expedit esse prudentes, quam bellicosos: in rege enim plus valet prudentia quam arma bellica. rex enim et princeps
Abbreviated transcription (Latin):
ri aliquibus corͣlibus laboribus lici¬
tic expedit enĩ oĩbus uolencibus po¬
li ͨ ͤ iuuere tam ciuubus qmͣ nobłibuc
tam regibus et priuciᷝꝰ qmͣ alus nõ
ĩ oĩno ex̾citatos ẽẽ ccͣ annoꝵ usũ. ex¬
citatõ enĩ corͣlis debita reddit corpꝰ
rubustiunc ut facilius durioiẽ armo¬
rũ sustin̾e possit qͣre si usus armoꝵ
nõ solum alũ est licitus. S ⁊ ncͣnis¬

Expanded text:
ribus corporalibus licitis. Expedit enim volentibus politice vivere tam civibus quam nobilibus, tam regibus et principibus, quam aliis, non omnino inexercitatos esse circa armorum usum. Exercitatio enim corporalis debita reddit corpus robustius, ut facilius duriciem armorum sustinere possit. quare si usus armorum non solum aliquando est licitus, sed eti
Abbreviated transcription (Latin):
ler iusticiam p̾ire. ꝙͣ uindc̃am ex¬
posc̾e̾. uirtuosus nõ eẽt tanto gͦ
magni decer reges et prĩciper mo¬
ueri ad punitõnẽ facienda ꝙͣto ma¬
gis spectat ad ipõs ẽẽ custodes insticie
et cõseruatores rei publice qrͣe si re¬
nicõues et uindc̃e cũ hoc faciat man¬
suerudo decet eos eẽ mausuecos.¬
tulum . xxix. Quid est amicabilitas¬

Expanded text:
let iustitiam perire, quam iustitiam exposcere, virtuosus non esset. Tanto ergo magis decet reges et principes moveri ad punitionem faciendam, quanto magis spectat ad ipsos esse custodes iustitiae, et conservatores Reip. Quare se renitiones et vindictae, cum hoc faciat mansuetudo, decet eos mansuetos esse. Quid est amicabilitas
Abbreviated transcription (Latin):
obliqͣri rex qͥ d eẽ .q. specłm et forͣ
ĩ cõueĩens est ut sit iracũdꝰ ne per
iram ꝑu̾tatur et obliqͣtur sic ⁊ si
nlło modo eẽt irascibłis et ulło mͦ
ꝯmou̾etur ad punitõnẽ faciendam
in decens eẽt qr si punicõnes nõ fie¬
rent ĩ regno hoĩes fierent ĩuiria¬
tores alioꝵ et politicia durare nõ

Expanded text:
speculum et forma inconveniens est quod sit iracundus, ne per iram pervertatur et obliquatur. Sic etiam, si nullo modo esset irascibilis, et nullo modo commoveretur ad punitionem faciendam, indecens esset: quia si punitiones non fierent in regno, homines fierent iniuriatores aliorum, et politia durare non
Abbreviated transcription (Latin):
tes excellencias. ⁊ honores ultͣ ꝙͣ debe¬
ant aliqui uõ deficiũt qui se deiciũt
ult᷑ ꝙͣ debeant ut illi qui nec q̃runt
honores nec q̃rũt oꝑa honore digna
qd̾ nõ est hũilitatis. s magis est iuli¬
taris et miserie. eric gͦ huilicas me¬
dia int̾ sr̃biam et deiecrõm sic̃ magͣ¬
ninutas ẽ media ĩt̾ p̾sũptõm ⁊ pusi¬
lanimitatẽ uiso quid ẽ hũilitas de

Expanded text:
entes excellentias, et honores, ultra quam debeant. Aliqui vero deficiunt, qui se deiiciunt ultra quam debeant, ut illi, qui nec quaerunt honores, nec quaerunt opera honore digna: quod non est humilitatis, sed magis est vilitatis et miseriae. Erit ergo humilitas media inter superbiam, et deiectionem: sicut magnanimitas est media inter praesumptionem, et pusillanimitatem. Viso quid est humilitas, de
Abbreviated transcription (Latin):
suit a ded principaler sic̃ prudenͣ et
iusticia tũ int̾ uirtutes principa¬
les cõputant᷑. Nam urtures mode
sistunt. passiones .n. uł obsistunt
uelut supͣ dicebatur obsistunt ei qr
retͣhant nos ab eo qd̾ rõdicant. Inc̃
cetã aut̃ que possunt nos retͣrẽ a
bono rõnis sũt timores belli ⁊ ꝑicu

Expanded text:
sint adeo principales, sicut Prudentia et Iustitia: tamen inter virtutes principales computantur. Nam virtutes modersistunt. Passiones enim vel obsistunt vel ut supra dicebatur obsistunt ei, quia retrahunt nos ab eo quod ratio dictat. Inter caetera autem, quae possunt nos retrahere a bono rationis, sunt timores belli, et pericul
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes cardinales ultim̃
gradũ tenet prudenͣ .n. ⁊
iusticia principaliores sunt iuir¬
tutibus moralidus qr pruden᷑ est
ĩ ĩtslcũ. Insticia ĩuolũtate u̾tutes
uo̾ morales sunt ĩ appetitu sensitiõ

Expanded text:
irtutes cardinales ultimum gradum tenet. Prudentia enim et Iustitia principaliores sunt virtutibus moralibus; quia Prudentia est in intellectu, Iustitia in voluntate. Virtutes vero morales sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qr. iuii ͦꝵ due mod̾anter delectatõ nes
nut̾m̃tales ut sobrietas et abstinẽtia
et due refrenantes delectatõnes uene¬
reas. ut castitas et honestas. sũ pudi¬
ticia. qrͣto u̾o declaratũ fuit quõ
possumus nos ipõs face̾ tẽꝑatos qr hoc
maxĩe faciemꝰ a de lectabilibus ab¬

Expanded text:
quia quatuor. duae moderantes delectationes nutrimentales, ut sobrietas, et abstinentia. et duae refraenantes delectationes venereas, ut castitas, et honestas sive pudicitia. Quarto vero declaratum fuit, quomodo possumus nosipos facere temperatos: quia hoc maxime faciemus a delectationibus ab
Abbreviated transcription (Latin):
Restat dice̾ de ip̃a tẽꝑanͣ que ĩ ter
iurtutes principales ultum̃ gͦdũ
tenet. scid̾ gͦ qd̾ sic̃ fortitudo me¬
dia est uit̾ timores ⁊ audacias qr
qui oĩa timet nõ est fortis nec qͥ
orã audet s qui timet timenda et
auder audenda sic temꝑancia media
est init̾ delectõner et ĩ sensibłitates.¬

Expanded text:
Restat dicere de ipsa Temperantia, quae inter virtutes principales ultimum gradum tenet. Sciendum ergo, quod sicut Fortitudo media est inter timores, et audacias: quia qui omnia timet, non est fortis, nec qui omnia audet: sed qui timet timenda, et audet audenda. Sic Temperantia, media est inter delectationes, et i
Abbreviated transcription (Latin):
quis magis a rõne deficit tanro ma¬
gis cõuenit ip̃m in cante loqͥ. Cũ
gͦ mlĩeres magis deficiant a rõius
usu qmͣ iuiri et puesle magis qmͣ
feiẽ iam ad ulte cͣ feminas et ma¬
xime ctͣ puellas sollicitand̾ ẽ ne ĩ¬
taute loqnͣtur. Inc̾ cereras aut̃ cau¬
telas ne quis ꝓ rũpat in locutõne
ĩ rantã hoc ui̾detur ẽẽ potissima ut
gent̾ ex aminet. cũ gͦ diligẽr exa¬
nuuiato cũ locacitate stare nõ possit
ut femine ⁊ ab ip̃a puellari erate
discant cauros ꝓfr̾e smones decer
eas nõ ẽẽ loqͣces. S o ip̃as ẽẽde¬
bite raciturnitas ut possit̾ õẽm sino¬

Expanded text:
quis magis a ratione deficit, tanto magis contingit ipsum incaute loqui. cum ergo mulieres magis deficiant a rationis usu quam viri, et puellae magis quam foeminae iam adultae: circa foeminas, et maxime circa puellas solicitandum est, ne incaute loquantur. Inter caeteras autem cautelas, ne quis prorumpat in locutionem incautam, haec videtur esse potissima, ut igenter examinet. cum ergo diligens examinatio cum loquacitate stare non possit, ut foeminae etiam a puellari aetate discant cautos proferre sermones, decet eas non esse loquaces: sed oportet ipsas esse debite taciturnitas, ut possint omnem s
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ñ decet puellas eẽ uaga¬
bũdas nec decer eas iuuere
occiose. Restatut nũc t̾tio ostenda¬
mus qd̃ decet eas taciturnas eẽ ꝙ
t̾plici uia uenari possumꝰ. pͣ siũt᷑
ut magis appareant ornate et decẽ¬
tes et ut a uiruis suis magis dili
desid̾iũ sic eius qd̾ ab est ut uł ph̾s¬
magis ur᷑ arduũ et in accessibile. tã¬
loquax quodã modo se nimis fami¬
liarem ex hibet et quodam modo
se contemptibilem reddit. uñ ⁊¬
ph̃s. pͥmo poł. ait qd̃ ornamĩtum
młi̾erũ est scilenciũ. Si enĩ mli̾e¬
res sinit modo debito tacit᷑ue qr se
sic nõ familiares exhibent eoꝵ con¬
duntur et hñtur incõtẽptu. Sr ma¬
gis appetũtur et amantur. qr gͦ cui¬
liber uiderur eẽ pulcr̃ et decens qd a¬
mat si młieres tatitur ne magis a¬
mantur ex hoc ip̃o magis apparent
decẽtes er ornate ab ip̃a ergo pu̾li
erate iustruende sũt puelle ad taci¬
curnitatẽ qr si contingat eas post¬
mod̾ ꝑ conubiũ siuis uiris copulari

Expanded text:
d non decet puellas esse vagabundas, nec decet eas vivere otiose: restat ut nunc tertio ostendamus, quod decet eas taciturnas esse quod triplici via venari possumus. Prima sumitur, ut magis appareant ornatae et decentes, et ut a viris suis magis diligdesiderium sit eius quod abest, ut vult Phmagis videtur arduum et inaccessibile; tan quod est loquax, quodammodo se nimis familiarem exhibet, et quodammodo se contemptibilem reddit. un ornamentum mulierum est silentium. si enim mulieres sint modo debito taciturnae, quia se sic non familiares exhibent, eorum conduntur et habentur in contemptu, sed magis appetuntur et amantur. quia ergo cuiulibet videtur esse pulchrum, et decens quod amati si mulieres taciturnae magis amantur, ex hoc ipso magis apparent decentes et ornatae. Ab ipsa ergo puerili aetate instituendae sunt puellae ad taciturnitatem: quia si contingat eas postmodum per connubium suis viris copulari,
Abbreviated transcription (Latin):
alus aspicimꝰ reꝑuꝰ ⁊ ĩfeĩs. Si gͦ
femine nõ discͣrant et a cõu̾satõne
ip̃oꝵ societate difficilius ad lascuuã
uł ad impudiciciam ĩclinaut᷑. ułr
et potissime reges et pͥncipes tanto
maiorem curã ccͣ ꝓpͥas filias ad hib̾e
debent ne uidebite cͥcuant et discur¬
rant qnͣto ex ĩpudicicia et lascuua
suaꝵ filiaꝵ potest mauis malũ uł
ꝑiculum p̾munere

Expanded text:
is. Si igitur foeminae non discurrant, et a conversatione ipsorum societate difficilius ad lasciviam et ad impudicitiam inclinantur. Uniet potissime reges et principes tanto maiorem curam circa proprias filias adhibere debent, ne indebite circuant et discurrant: quanto ex impudicitia et lascivia suarum filiarum potest maius malum vel periculum imminere
Abbreviated transcription (Latin):
dũt puellas u̾ecũdas maspectu uiroꝵ
est nõ assuest̾e̾ eas uit̾ gentes qrͣe cũ
puesle cͥtuendo et euagando ꝑ prĩam
assuescaut uiroꝵ aspectibus fiũt fa¬
miliares eis et tollitur ab ipĩs u̾ecũ¬
dia ex uiroꝵ consortio. tolle̾ aurem
a puellic u̾ecũdiam est tolłe ab eis
frenũ quo retͣhũtur ne male agant
Nani ui femuius et maxime ĩ puel¬
rũ et potissie puellaꝵ ne ꝓrũpant ĩ
turpia uidetur esse uẽcũdia. deceus
gͦ est cohib̾e puellas discursu er eua¬
gatõne ne fiant ĩ u̾e ꝯde uł ne tollatꝰ
ab eis uecũdia ꝑqmͣ cobibent᷑ ab at¬
toĩbus turpibus ¶Tcia iã siũtar
ne fiant la sciie et ĩpudice puelle
enĩ si debito modo si custodia teneã¬
tur et uõ ꝑmctant᷑ discuri̾e et cͥtui

Expanded text:
ecundas in aspectu virorum, est non assuescere eas inter gentes. Quare cum puellae circemeundo, et vagando per patriam assuescant virorum aspectibus, fiunt familiares eis, et tollitur ab ipsis verecundia ex virorum consortio. tollere autem a puellis verecundiam, est tollere ab eis fraenum, quo trahuntur, ne male agant. Nam in foemina, et maxime in puelrum, et potissime puellarum, ne prorumpant in turpia, videtur esse verecundia. Decens ergo est cohibere puellas a discursu et evagatione, ne fiant inverecundae, vel ne tollatur ab eis verecundia, per quam cohibentur ab actionibus turpibus. Tertia sumitur, ne fiant lascivae et impudicae. puellae enim si debito modo sub custodia teneantur, et non permittantur discurrere et