comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corporis refectio: uerum etiam a ma¬
lis actibus facta discessio: Itaq cura.
nemens tua grauetur oppressa pec¬
catis. neq animus tuus uiciorum
in lecebris delectetur: et digna dõ
ex soluisti ieiunia: Ceterum: sicor¬
pus tuum ieiunia longta consump¬
señt. atq illis subtraxerint cibum:
cum non detrahis uitia immnalis per¬
seuerans. magis horres quam place¬
as dõ: Tunc erunt dõ accepta ieiu¬
nia: si o perib scĩs fuerit expiata
sententia Curenim corpus fame
discrucias. cui turpiter peccando
blandiris: principaliter ergo animus
ieiunet amalis: etsic corpus subeat
exercendo ieiunia: Nam cumsit
ieiunium animae humiliatio:
qualeest humiliari cibo. et augeri
peccato: Qui igitur corporisuo ieiu¬
nia deuotus indicit: principaliter
renuntiet uitiis. cupiditatum fomi¬
tes conprimat. frangat impetus men¬
tis. libidines uincat̾. faces auaritiae
ardentes extinguat: Latiusq factis
uim dilectionis extendat. atq in alt¬

Expanded text:
corporis refectio, verum etiam a macorporis refectio, verum etiam a malis actibus facta discessio. Itaque cura ne mens tua gravetur oppressa peccatis, neque animus tuus vitiorum illecebris delectetur; et digna Deo exsolvisti jejunia. Caeterum si corpus tuum jejunia longa consumpserint, atque illi subtraxeris cibum; cum non detrahis vitia in malis perseverans, magis horres quam placeas Deo. Tunc erunt Deo accepta jejunia, si operibus sanctis fuerit expiata conscientia. Cur enim corpus fame discrucias, cui turpiter peccando blandiris? Principaliter ergo animus jejunet a malis; et sic corpus subeat exercenda jejunia. Nam cum sit jejunium animae humiliatio, quale est humiliari cibo, et augeri peccato? Qui igitur corpori suo jejunia devotus indicit, principaliter renuntiet vitiis, cupiditatum fomites comprimat, frangat impetus mentis, libidines vincat, faces avaritiae ardentis exstinguat, latiusque factis vim dilectionis extendat, atque in ali
Abbreviated transcription (Latin):
est ieiunium abstinere tantum mo¬
do apeccatis. nisi addamus etbona:
T range inquit esurienti panem tuũ
etegẽnos sine tecto induc indomũ
tuam: Si uideris nudum: uesti:
Porro autem icianus nostris et iam il¬
lud oportet accedere: quod dñs in
euuangelio praecepit Cumautem
ieiunatis inquid: nolite syi sicut
ypocrite tristes: Ex ternihant facies
suas: ut pareant hominibus ieiuna ꝑ¬
tes: Amendico uobisperceperunt
mercedem suam: Uos autem cumie¬
amini hominibus ieuinantes. et pat̾
uester quiuidet in occulto reddec
uobis inpalam: Quare fr̃s peruidet
sc̃itas ura aliter ieiunia acceptari
non posse: nisi contigent legaliter
Fratres mei quid est haec eadem uo¬
bis dicere nonpiget: uobis autem
cutissimum: Sed et ds̃ in euangelio:
repetenda : legimus scm̃ sp̃m per esai¬
am prophetam. taliter perfectos
increpantem: Neomenia ur̃a et sab¬
bata & diem magnum: nonsit in eo
dicit dñs: Ieiunium est quod probat
altissimus. nonsolum intermissa

Expanded text:
 jejunium abstinere tantummodo a peccatis, nisi addamus et bona. Frange, inquit, esurienti panem tuum, et egenos sine tecto induc in domum tuam. Si videris nudum, vesti Porro autem jejuniis nostris etiam illud oportet accedere, quod Dominus in Evangelio praecepit: Cum jejunatis, inquit, nolite fieri, sicut hypocritae tristes: exterminant enim faciem suam, ut pareant hominibus ieiunantes. amen dico uobis, perceperunt mercedem suam. uos autem cum ieamini hominibus ieivester qui videt in occulto, reddet vobis in palam . Quare, fratres, pervidet Sanctitas vestra, aliter jejunia acceptari non posse, nisi contigerit legaliterFratres, me quidem haec eadem vobis dicere non piget, vobis autem tutissimum . Sed et Dominus in Evangelio, repetenda. Legimus Spiritum sanctum per Isaiam prophetam taliter imperfectos increpantem: Neomenias vestras et sabbatum et diem magnum non sustineo, dicit Dominus . Jejunium est quod probat Altissimus, non solum intermissa
Abbreviated transcription (Latin):
tamen pre:uiam uoluntatem : tam
cito exauditam eẽ cernebant. Exul¬
tabant in dĩ laude. uoce sine uerbis.
tanto sonitu quantum nr̃ȩ aures ferre
uix possent. Quid erat incordibus ex¬
ultantium. nisi fides xp̃i ꝓquo stephani
sanguis effusus est. e Cui nisi huic
fidei ad testantur ista miracula. inqua
idest huius fidei testes fuerunt.¬

Expanded text:
tamen praeuiam uolutamen praeuiam uolucito exauditam esse cernebant, exsultabant in Dei laudem voces, sine verbis, tanto sonitu, quantum aures nostrae ferre vix possent. Quid erat in cordibus exsultantium, nisi fides Christi pro quo Stephani sanguis effusus est? » fidei, attestantur ista miracula, in quaid est, hujus fidei testes fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc recitato eorum libello. de cons¬
pectu populi abire precepi: & de tota
ipsa causa aliquanto diligentius
coeperam disputare. cum ecce me
disputante : uoces ciliȩ dememoria
martẏris. nouȩ gratulationis
audiuntur. Conuersi sunt ed qui
me audiebant: coeperuntq con¬
currere. Illa enim ubi de gradib
descendit in quibus steterat.
ad scm̃ martirem orare ꝑrexerat
Quae mox ut cancellos aͥdtigit. conlapsa
similiter uelut in somnum: sana surrexit.
Dum ergo requireremꝰ quid factum fuerit
unde ille stępitus letus extiterit : iti¬
gressi sunt cum illa in basilicam ubi
eramus. adducentes etm sanam de mar¬
tyris loco. Tum uero tantus ab utroq
sexus cidmirationis clamor exortus ÷
ut uox continucita cum lacrimis. non
uideretur posse finiri. Perducta est ad
eum locum ubi paulo ante steterat
tremens : exultabant eam siilem frĩ.
quam doluerant remansisse dissimilẽ:
& non dum fusas pretes suas ꝓilla. ic̃

Expanded text:
haec recitato eorum libello de conshaec recitato eorum libello de conspectu populi eos abire praecepi, et de tota ipsa causa aliquanto diligentius coeperam disputare, cum ecce me disputante uoces aliae de memoria martyris nouae gratulationis audiuntur. Conuersi sunt eo, qui me audiebant, coeperuntque concurrere. Illa enim, ubi de gradibus descendit in quibus steterat, ad sanctum martyrem orare perrexerat; quae mox ut cancellos adtigit, conlapsa similiter uelut in somnum sana surrexit. Dum ergo requireremus quid factum fuerit, unde iste strepitus laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, adducentes eam sanam de martyris loco. Tum uero tantus ab utroque sexu admirationis clamor exortus est, ut uox continuata cum lacrimis non uideretur posse finiri. Perducta est ad eum locum. ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant remansisse dissimilem, et nondum fusas preces suas pro illa, iam
Abbreviated transcription (Latin):
mantium: Salutaui populum.
& rursus etidem feruentiore uoce
clamabat̃. Facto tandem silentio:
scripturarum diuinarum sunt lecta
sollempnia. Ubi autem uentum ÷¬
ad mei sermonis locum: dixi pauca
ꝓtempore. & ꝓ illius iccunditate
lȩticie: Nobiscum homo prandit: & dilꝑ¬
genter nobis om̃ẽm suȩ. frateraieq ac
maternȩ calamitatis indicauit histo¬
riam. Sequenti itaq die post sermo¬
nem redditum: nccrrationis eiꝰ libel¬
lum in crastinum populo recitandum
promisi. Quod cum ex dominico
paschadie tercio. fier&: in gradibus
exedrȩ inqua desuperiore loquebar
loco. feci stare ambos fr̃s cum eorũ
legeretur libellus : intuebatur
populus uniuersus sexus utriusq.
unum stantem sine de formi motu:
alteram inmenbris om̃ib contrem̃tẽ
Et qui ipsum non uiderant: quid
in eo di uinę mi scđiȩ factum eẽt.
in eius sorore cernebant. Vi debaÑ
enim quid in illo gratulandum.
quod ꝓilla eẽt orandum. Inter

Expanded text:
mantium. Salutaui populum, mantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemad mei sermonis locum, dixi pauca pro tempore et pro illius jucunditate laetitiae. Nobiscum homo prandit, et dilgenter nobis omnem suae fraternaeque ac maternae calamitatis indicanit historiam. Sequenti itaque die post sermonem redditum narrationis eius libellum in crastinum populo recitandum promisi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non uiderant, quid in eo diuinae misericordiae factum esset, in eius sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
martirium erat. idem uiuenis
orans tener&. repente prostratus est.
& dormienti simillimus iacuit: non
tamen tremens. sicut aetiam ꝑ somnũ
solebat. Stupentib qui aderant. atq
aliis pauentibus. aliis dolentibus: cum
eum quidam uellent erigere. nonnulli
ꝓhibuer: & potius exitum expectandũ
eẽ clixerunt. Et ecce surrexit: & non
tremebat. qm̃ scidiatus erat. & stabat
in colomis: intuens intuentes. Quis ergo
se tenuit alaudibus dĩ: clamantium
gratulantiumq uocib aeccłia usque¬¬
quaq cõpleta est. Inde adme curritur.
ubi sedebam ittm ꝓcessurus: in ruit
alter quisq post alterum. omnis
posterior. quasi nouum quod alius
prior dixerat nuntiantes: meq gau¬
dentes & apud me dõ gratias agente.
ingreditur aetiã ipse cũ pluribus.
inclinatur adgenua mea. erigitur
adosculum meum. Procedimꝰ ad po¬
pulum. plena erat ȩccłia : ꝑ sonabat
uocibus gaudiorum. dõ gr̃as. dõ leuides:
nemine tacente hinc atq inde cla¬

Expanded text:
martyrium erat, idem iuuenis martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, repente prostratus est et dormienti simillimus iacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnum solebant. Stupentibus qui aderant adque aliis pauentibus, aliis dolentibus, cum eum quidam uellent erigere, nonnulli prohibuerunt et potius exitum exspectandum esse dixerunt. Et ecce surrexit, et non tremebat, quoniam sanatus erat, et stabat incolumis, intuens intuentes. Quis ergo se tenuit a laudibus Dei? Clamantium gratulantiumque uocibus ecclesia usquequaque conpleta est. Inde ad me curritur, ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixerat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum meum. Procedimus ad populum, plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes ! nemine tacente hinc adque inde cla
Abbreviated transcription (Latin):
est apud nos factum non maiusqũa
ila quae dixi: sed tam dairum atq inlustre
miraculum. ut nullum arbiter eẽ yppo¬
niensium: qui hoc non uel uiderit uel
didicerit: nullum qui obliuisci ulla ra¬
tione potuerit. Decem quidam fr̃s.
quorum septem sunt iares. tres feminȩ.
decesccrea capadotiȩ suorum ciuium
non ignobiles: maledicto matris re¬
centi patris eorum obitu destitutȩ.
quae in uiriam sibi cibeis factã a cer¬
bissime tulit. tali poena sunt di¬
uinitus coerciti: ut horribiliter qua¬
terentur om̃s. tremore menbrorum.
Inqua foedissima specie oculos suorũ
ciuum non ferentes. qua qua uersum
cuiq ire uisum est: toto porne uaga¬
bantur orbe romano. Ex his aetiã
ad nos uenerunt duc fr̃ & soror. Paulus
& pallcidia: multis & aliis locis mi¬
seria diffamante iam cognati. Uener̃
orantes ut iam sibi placaretur ds̃.
& scilutem pristinam redder&.
mane cũ iam frequens populus
presens eẽt. & loci scĩ cancellos ubi

Expanded text:
est aput nos factum, non maius quam est aput nos factum, non maius quam illa quae dixi, sed tam clarum adque inlustre miraculum, ut nullum arbitrer esse Hipponiensium, qui hoc non uel uiderit uel didicerit, nullum qui obliuisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres quorum septem sunt mares, tres feminae de Caesarea Cappadociae, suorum ciuium non ignobiles, maledicto matris recenti patris eorum obitu destitutae, quae iniuriam sibi ab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt diuinitus coherciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; in qua foedissima specie oculos suorum ciuium non ferentes, quaqua uersum cuique ire uisum est, toto paene uagabantur orbe Romano. Ex his etiam ad nos uenerunt duo, frater et soror, Paulus et Palladia, multis aliis locis miseria diffamante iam cogniti. Venerunt orantes ut iam sibi placaretur Deus et salutem pristinam redderet. mane, cum iam frequens populus praesens esset et loci sancti cancellos, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
quasi remedio: ad scĩ martyris limina
ueniebat. Sed ꝓfecta a cartagine. cũ
in confinio fluminis bagradȩ insua
possessione mansiss&: surgens ut iter
ꝑciger&. ante pedes suos illum iacen¬
tem anulum uidit: & ccipillaciam
zonam qua fuerat ailligatus mirata
tempcauit. Quam cum om̃ino suis
nodis firmissimis sicut erat. conperis¬
s& adstrictam: crepuisse atq exiliusse
anulum suspicata est. Qui cietic̃
ipse cum integerrim fuiss& inuent.
futurȩ sclutis quodã modo pignus
de tanto miraculo se accepissẽ pre
sumpsit. atq illud uinculum sol¬
uens simul cum eodem anulo ꝓiecit
influmen. Non credant hoc. qui
aetiam dñm iħm ꝑ integra uirgi¬
nalia matris enixum. & addiscipłos.
hostiis clausis ingressum fuisse non
credunt : sed hoc certe querant. & si
uerum inueneruit: illa credant.
Clarissima femina est: nobiliter nata.
nobiliter nupta. cartagini habitat.
Ampla ciuitas. ampla ꝑsona: rem
querentes latere non sinit. Unũ¬

Expanded text:
quasi remedio ad sancti martyris limina quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus, mirata tentauit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, conperisset adstrictam, crepuisse adque exsiluisse anulum suspicata est; qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inuentus, futurae salutis quodam modo pignus de tanto misumpsit, atque illud vinculum solvens, simul cum eodem annulo projecit in flumen. Non credant hoc qui etiam Dominum Jesum per integra virginalia matris enixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant, et, si verum invenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagine habitat: ampla civitas, ampla persona, rem quaerentes latere non sinit.
Abbreviated transcription (Latin):
consolantium uerba suggessit. ut eiusdẽ
martiris oleo corpus per ungueretur:
factum est: & reuixit. Itemq apud
nos uir tribunitius elesinius. suꝑ me¬
moriã martirum quae in suburbano
eius est. egritudine exanimatum
posuit infantulũ filium: & post
orationem quã multis cũ lacrimis
ibi fudit. uiuentẽ leuauit. Vt̾ zali
aetiam quee colonia uticȩ uicina est.
multa preclara ꝑ eundem martirẽ
facta cognouimꝰ : cuius ibi memoria.
longe priusquam apud nos ab ep̃o
euodio constituta est. Cum erum
nuꝑ illic essemus: petronia cdaris¬
sima femina ibi mirabiliter
ex magno atq diuturno in cõmodo
in quo medicorum ad uitoria cuncta
defecerant. languore sanata est.
Hortati sumus uolente supradicti
loci epõ. ut libellum dar& qui re¬
citaretur in popło: & obedientis¬
sime paruit. In quo posuit aetiã
quod hic reticere non possumus.
ꝑsutisum: ut anulum capillatio uin
renibus inuentum bouis. Hoc alligata.

Expanded text:
consolantium uerba suggessit, ut eiusdem consolantium uerba suggessit, ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid facietiam, quae colonia Uticae vicina est, multa praeclara per eumdem Martyrem facta cognovimus: cujus ibi memoria longe prius quam apud nos, ab episcopo Evodio constituta est. Sed nuper illic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et oboedientissime paruit. In quo. posuit etiam, quod hic reticere non possum, qupersuasum, ut anulum capillacio uincrenibus inuentum bouis. Hoc adligata
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃imonialis quȩdam in uicina possessione
quae caspilidna dr̃. cum egritudine
laborar& ac desperaretur: adeandem
memoriã tunica eius allata est. Quae
anteqũãi reuocaretur: illa defuncta est.
Hax tamen tunica operuerunt cadauer
eius parentes: & recepto sp̃u salua
facta est. Apud ipponẽ. bassus quidã
sirus ad memoriã eiusdem martiris
orabat ꝑ egrotante & periclitante
filia: eoq secũ uestem eiꝰ ad tulerat.
Cumecce pueri dedomo occurrer̃
qui ei mor tuã nuntiarent. Sed cũ
orante illo. ab amicis eiꝰ exciperentur:
ꝓhibuerunt eos illi dicere. ne ꝑpublicũ
planger&e. Qui cum domũ rediss&
iam suorum euileg xibus ꝑsonan¬
tem. & uestem filiȩ quam
ferebat suꝑ eam ꝓiecissoe reddita
est uitte. Rursus ibidem apud nos
hirenei cuiusdam collectarii filius. egri¬
tudine extinctus est. Cumq corpus
iacer& exanime. atq alugentibus &
lamentãtib ex equiȩ pararentur.
amicorum eis quidã inter aliorũ

Expanded text:
Sanctimonialis quaedam in uicina possesSanctimonialis quaedam in uicina possesquae Capaliana dicitur, cum aegritudine laboraret, ac desperaretur, ad eamdem memoriam tunica ejus allata est; quae antequam revocaretur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadeius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum orante illo ab amicis eius exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset iam suorum eiulatibus personantem et uestem filiae, quam ferebat, super eam proiecisset, reddita est uitae. Rursus Irenaei cujusdam collectarii filius aegritudine exstinctus est. Cumque corpus jaceret exanime, atque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum ejus quidam inter aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ergo eum audiss& absentem. uenire
prbos postulauit. Uenerunt : se credere
dixit: Ad mirantib atq gaudentib
om̃ib baptiratus est. Hẽc quam diu iuait
in ore habebat. xp̃e accipe sp̃m meum:
Cum haec uerba beatissimi stephani
quando lcpidatus est a tidȩis ultima
fuisse nescir& Qucie huic quoq ultima
fuerunt. Non multo post aetiam ipse
defunctus est. Sanati sunt illic ꝑ eundẽ
martirem. &iam podagrici duo. cuus unus.
peregrinꝰ. unus. Sed ciuis om̃imodo.
peregrinꝰ aut̃ ꝑ reuelationem quid
adhiher& quando doler& aigliuit.
& cum hoc fecerit. dolor continuo con¬
quiescit. Audurus nomen est fundi.
ubi ccecdia: & in ea memoria est mar¬
tiris stephani. Puerum quendam par¬
uulum dum inarea luder&. exorbitantes
boues qui uehiculum trahebant. rota ob¬
triuerunt: & confestim palpitauit ex¬
pirans. Hunc mater abreptum ad etin¬
dem memoriam posuit : & non solum
reuixit: uerum a etiã in lesus apparuit.

Expanded text:
Cum ergo cum audissent absentem, venire Cum ergo cum audissent absentem, venire presbyteros postulavit. Venerunt, credere se dixit, admirantibus atque gaudentibus omnibus, baptizatus est. Hinc quandiu vixit in ore habebat: Christe, accipe spiritum meum . Cum haec verba beatissimi Stephani, quando lapidatus est a Judaeis, ultima fuisse nesciret, quae huic quoque ultima fuerunt; nam non multo post etiam ipse defuncmartyrem etiam podagri duo ciues, peregrinus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit.
Abbreviated transcription (Latin):
icccebat: ut ei iam poluces ligarent᷑:
opitulatione memorati martiris. cũ
de memoria eius reportata eẽt et
super iacentis corpus missa ipsius
presbiteri tunic& suscitatus est. Fuit
ibi uir in ordine suo primarius. nomi¬
ne marcialis: a euo iam grauis. &
multũ ab horrens areligione xp̃iana.
Habebat sane fidelem filicam. &
generum eodem̃ annobaptieatum. Qui
cum eum egrotantem muleis & magnis
lacrimis rogarent. ut fieroꝵ xp̃ianus:
prorsus abnuit. eosq a se turbida indigͥ¬
natione submouit. Uisum est genero
eius ut ir& admemoriam scĩ stephani.
& illic ꝓeo quantum poss& orar&.: ut
dis̃ illi dar& mentẽ bonã. qua credere
gemitu & fletu: & sinceriter ardente pi¬
etatis affectu. Deinde cbscedens. aliquid
de ciltari florum quod occurrit culit.
eiq cum iam nox eẽt. ad caput posuit.
Tum dormitum est & ecce ante dilu¬
culum clamat. ut adep̃m curreretur:
qui mecum forte tunc erat apud rpponẽ.

Expanded text:
iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, quagemitu, et fletu, et sinceriter ardente pietatis affectu. Deinde abscedens, aliquid de altari florum quod occurrit, tulit, eique cum jam nox esset ad caput posuit. Tum dormitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat apud Hipponem.
Abbreviated transcription (Latin):
DAOUAS TIOSLITANAS.
CPO AFERINTE Prȩiecto
martiris glortosissimi stephani
memoriam: ueniebant magnę
multitudinis concursus & occursus.
Ubi ceta mulier. ut adep̃m
portantem: duceretur orauit: flores quos
ferehat dedit. recepit. oculis admouit.
ꝓtinus utichit. Stupentib qui aderant.
p̃ibat exultans: uiã ccirpens. & uice
ducem ulterius non requirens. Memo¬
rati memoriã martiris. quae posita ÷
incastello sinitensi: quod ypponiensi
coloniae uicinum est: eiusdẽ loci
lucillus ep̃s. populo p̃cedente atq sequen¬
te portabat. Fistula cuius molestia
iam dui laborauerat. & familicrissi¬
mi sui medici qui eum secar& operie¬
batur manus. illius piȩ sarcinȩ uec¬
tatione repente sanata est. Nam
deinceps: eam in suo corpore non inuenit.
Eucharius est presbiter exhispania.
calame habitat. uetere morbo calculi
laborabat : ꝑ memoriã supra dicti
martiris. quam possidius illo aduex̃
ep̃s. sciluus factus est. Idem ipse postea
morbo alio p̃ualescente mortuus sic

Expanded text:
aquas Tibilitanas episcopo adferente Praeiecto martyris gloriosissimi Stephani memoria ueniebat magnae multitudinis concursu et occursu. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, orauit; flores, quos ferebat, dedit, recepit. oculis admouit, protinus uidit. Stupentibus qui aderant praeibat exsultans, uiam carpens et uiae ducem ulterius non requirens. Memorati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod Hipponiensi coloniae uicinum est, eiusdem loci Lucilius episcopus populo praecedente adque sequente portabat. Fistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deinceps eam in suo corpore non inuenit. Eucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopus, saluus factus est. Idem ipse postea morbo alio praeualescente mortuus sic
Abbreviated transcription (Latin):
tibi ds̃ dignetur dimittere multũ.
Recolestibi in euangłio ueritas ipsa
ꝓmiserit: & quã tibi quodã modo
ccutionem fecerit. uel
quale tecum pactum inierit.
Sienĩ in quid̃ dimiseritis hominib
peccata eorũ. dimit& & uobis pct̃
mittͥa. debita ur̃a. Uidetis fr̃s.
quia cum dĩ grã inpotestate nr̃a
positum ÷ : qualiter adño uidi¬
cemur. Si in quid̃ dimiseritis.
dimittetur uobis. Iam sepe dixi
fr̃s & frequentius dicere debeo.
Nemose circumueniat. nemose seducat
qui uelunum hominẽ in hoc mundo
odio hab&: quicquid dõ in oꝑibus
bonis obtulerit totum ꝑdit. Qui a

Expanded text:
tibi deus dignetur dimittere totum. tibi deus dignetur dimittere totum. Recole, quid tibi in euangelio ueritas ipsa promiserit et quam tibi quodam modo cautionem fecerit uel quale tecum pactum inierit: si enim, inquit, dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et uobis pater mittet uobis debita uestra. uidetis, fratres, quia cum dei gratia in potestate nostra positum est, qualiter a domino iudicemur. si, inquit, dimiseritis, dimittetur uobis. iam saepe dixi, fratres, et frequentius dicere debeo, nemo se circumueniat, nemo se seducat, quia, qui uel unum hominem in hoc mundo odio habet, quicquid deo in operibus bonis obtulerit, totum perdet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
suos. ille dño cõmendabat inimicos
Quid enim dicebat cum lapidaretur
Dñe ne statuas illis hoc peccatum:
Plus itaq tunc illorum dolebat pec¬
cata : quam sua uulnera. Plus
illorum impietatem: quam suc̃
mortem. Et recte plus. In illorũ
quippe iniquitate erant multa
quȩ plangi: in illius autem morte
lorum impietatẽ mors sequebatur
aeterna : huuis autem mortem
uita perpetua: Imitemur ergo
in aliquo dilectissimi fr̃s tanti
magistri fidem: tam preclari
martiris caritatem. Diligamus¬
nos hoc animo in ceccłia fr̃s nr̃os.
quo ille tunc dilexit in imicos suos.
Sed quod peius est. aliquoties non
sed nec amicis quidem fidem in¬
tegram custodimus. Sed dicit aliqͥs
N on possum diligere inimicũ meũ
quem cotidie uelud̃ hostem patior¬
crudelissimum: O quicumq ille
es. at cendis quid tibi fecerit homo
& Non consideras quid tu feceris dõ
Cumenĩ tumultum grauiora in
dm̃ peccata cõmiseris. quare non
dimittis homini paruum. ut

Expanded text:
suos, ille Domino commendabat inimicos. suos, ille Domino commendabat inimicos. Quid enim dicebat cum lapidaretur? Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Plus itaqcata quam sua uulnera, plus illorum impietatem quam suam mortem. et recte plus. in illorum quippe impietate erant multa, quae debent plangi, in illius autem morte lorum impietatem mors sequebatur aeterna, huius autem mortem uita perpetua. imitemur ergo in aliquo, dilectissimi fratres, tanti magistri fidem, tam praeclari martyris caritatem. diligamus hoc animo in ecclesia fratres nostros, quo ille tunc dilexit inimicos. sed quod peius est, aliquotiens non sed nec amicis quidem fidem integram custodimus. sed dicit aliquis: non possum diligere inimicum meum, quem cotidie patior uelut hostem crudelissimum. o quicumque ille es, adtendis, quid tibi fecerit homo, et non consideras, quid tu feceris deo. cum enim tu multo grauiora in deo peccata commiseris, quare non dimittas homini paruum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pectu dñi mors scõtum eius. Sed siquid
tamen distare inter martires potest:
precipuus uidetur eẽ qui primus ÷
Nam cum scs̃ stephanus ab apłis dic¬
conus ordinatus sit: apłos ipsos
beata ac trium phali morte p̾cessit.
Ac sic quierat inferior ordine : prim
factus est passione. Et qui erat dis¬
cipulus gradu: magister coepit
ẽẽ martirio. Conplens illud quod
Quid retribuam dño ꝓom̃ib quȩ
retribuit michi. Retribuere enĩ
primus uoluit stephanus martir
dño : quod cum om̃i humano ge¬
nere accepit adñõ Mortem enĩ
quam saluator dignatus est pro
subiecit scriptura diuina & ait
Positis genibus: clamauit dicens.
Dñe : ne statuas illis hoc peccatum
Uidete dilectissimi fr̃s affectum
beati uiri: uidete magnã et
admirabilem caritatem. Inper¬
secutione positus erat. & ꝓperse¬
cutoribus supplicabat᷑. Atq in illa
lapidum riuna quando alius ob¬
liuisci poterat &iam carissimos

Expanded text:
pectu Domini mors sanctorum sit , si quid pectu Domini mors sanctorum sit , si quid tamen distare inter 203 martyres potest, praecipuus videtur esse qui primus est. Nam cum S. Stephanus ab apostolis diaconus ordinatus sit, apostolos ipsos beata ac triumpac sic qui erat inferior ordine, primus factus est passione; et qui erat discipulus gradu, magister coepit esse martyrio, complens illud quod Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi ? Retribuere enim primus voluit Stephanus martyr Domino, quod cum omni humano genere accepit a Domino. Mortem enim quam Salvator dignatus est pro subjecit Scriptura sacra, et ait: Positis genibus clamavit dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Videte, dilectissimi fratres, affectum beati viri, videte magnam et admirabilem charitatem. In persecutione positus erat; et pro persecutoribus deprecabatur: atque in illa lapidum ruina, quando alius oblivisci poterat etiam charissimos
Abbreviated transcription (Latin):
ECTIO ACTUUM
APLORUM quȩ nobis hodie
lecta est dilectissimi fr̃s cum plu¬
rimum habeat in ipsa specie
ad mirationis: non minus tamea
contin& in misterio dignitatis. Ecce
beatus stephanus dicit Ui¬
deo caelos apertos: & filium ho¬
minis stantem adextris dĩ. Con¬
siderate adtentius. dilectissimi fr̃s
stare uidiss&. curse filium hominis
uidere testatus est. & non potius
potius quam hominis filium ui¬
dere dixisso. Sed certa ratio
postulabat: ut hoc ita & ostende
retur incaelo. & predicaretur in
mundo. Omne enim uidȩorum
scandalum in hoc erat: curdñs
filius hominis. eẽ &iam dĩ filius
diceretur. Ideo ergo pulchre scrip¬
tura diuina filium hominis ad
dexteram dĩ patris stare memora¬
uit : ut ad confundendam iude¬
orum in credulitatem. ille martiri
ostenderetur inccelo. qui aꝑfidis
negabatur inmundo. Et illi tes¬
timonium celestis ueritas dar&e.
cui fidem terrena impietas de roga¬
rat. Unde lic& uixta psalmum
qui lectus est. preciosa est in cons¬

Expanded text:
ectio Actuum Apostolorum, quae nobis hodie lecta est, dilectissimi fratres, cum plurimum habeat in ipsa specie admirationis, non minus tamen continet in mysterio dignitatis. Ecce, beatus Stephanus, uideo caelos apertos et filium hominis stantem a dextris dei. considerate adtentius, dilectissimi fratrstare uidisset, cur se filium hominis uidere testatus est et non potius potius quam hominis filium uidere dixisset? sed certa ratio posretur in coelo, et praedicaretur in mundo; omne enim Judaeorum scandalum in hoc erat, cur DomiFilius hominis, esse etiam Dei Filius diceretur. Ideo ergo pulchre Scriptura divina Filium hominis ad dexteram Dei Patris stare memoravit, ut ad confundendam Judaeorum incredulitatem, illi martyri ostenderetur in coelo, qui a perfidis negabatur in mundo; et illi testimonium coelestis veritas daret, cui fidem terrena impietas derogarat. Unde licet juxta psalmum, qui lectus est: Pretiosa in cons
Abbreviated transcription (Latin):
constituit xp̃c. perquam adcęlũ
om̃is possit conscendere xp̃ianus:
puram caritatem fortiter retinete.
ipsam uobis in uicem exhibete: &
in ea ꝓficiendo conscendite Insis¬
tite operibus bonis: ut adpręmia
deterna peruenire possitis. ad¬
uatõris

Expanded text:
constituit Christus, per quam ad coelum constituit Christus, per quam ad coelum omnis possit conscendere Christianus, puram caritatem fortiter retinete, ipsam vobis invicem exhibete, et in ea proficiendo conscendite. Insistite operibus bonis, ut ad praemia aeterna pervenire possitis, advatoris
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝑtulimꝰ patiamur. Quod a nob̾
extorqu& hominis timor: debuerat
mus. & nihil dicere ausi sumus.
si uero aut cequalis aut forte in¬
ferior uel leuem nob̾ contumeliã.
fecerit: quasi fera bestia sine ulla
patientia. ac sine aliqua dĩ contẽ¬
platione consurgimꝰ. & aut ixip̃senti
nr̃am inturiam uindicamus. aut certe
ad maiorem uicem reddendã. nr̃m
animũ p̃param᷑. Quid est hoc
quod quando potens ꝑsona nobis in¬
uiriam inculit patienter accipimꝰ.
quando inferior tumio furore suc¬
cendimur.  Quod ibi timuimus ho¬
minem: hic dm̃ timere nolumꝰ. Unde
dĩ aduitorio cornr̃m ad patientĩ
p̃paremus : & in omib incelis hominib
medicorũ uicẽ agere studeamus.
& non ipsos homines sed ipsorum
maliciã hodio habetimus. Probonis
oremus ut semꝑ admeliora conscen¬
dant : ꝓmalis utcito edemendecti¬
onem uitȩ̃ ꝑpenitentię lamenta
confugiant. Quam rem̃ orantibus
uobis ipse prestare dignetur: qui

Expanded text:
quam pertulimus patiamur. quod a nobis quam pertulimus patiamur. quod a nobis extorquet hominis timor, deberet emus et nihil dicere ausi sumus, si uero aut aequalis aut forte inferior uel leuem contumeliam fecerit, quasi fera bestia sine ulla patientia ac sine aliqua dei contemplatione consurgimus et aut in praesenti iniuriam nostram uindicamus aut certe ad maiorem uicem reddendam nostrum animum praeparamus. quid est hoc, quod, quando persona potens nobis iniuriam contulit, patienter accipimus, quando inferior, nimio furore succendimur? quia, ubi timuimus hominem, hic deum timere nolumus. Unde rio cor nostrum ad patientiam praeparemus, et in omnibus malis hominibus medicorum vicem agere studeamus, et non ipsos homines, sed illorum malitiam odio habeamus; pro bonis oremus, ut semper ad meliora conscendant; pro malis, ut cito ad emendationem vitae per poenitentiae lamenta confugiant; quam rem orantibus nobis ipse praestare dignetur qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝑsecutorib supplicare. Nec nõs
negamus fr̃s Non pcruus quidem
labor est in hoc scło: sed grande
erit premium infuturõ. Per
amorem enĩ hominis inimici
efficieris amicus dĩ. rmmo nodi
solum amicus. sed cietiã filius.
Sicut ipse dñs dixit. Diligite inimicos
uros: benefacite his qui uos oderunt.¬
ut sitis filii patris ur̃i qui inccelis est.
Site aliquis homo diues in hoc scło uell&
adoptiuum filium facere. quomͦ serui¬
res. quas indignitates aetiam seruorũ
eiꝰ. quȩ seruitia durissima & ciliquociens
&icm turpissima sustineres. ut ad fra
Quod ergo alius sustin& ꝓpt̾ substan¬
tiam terrenã: tu sustine ꝓpt̾ uitã
aeternã. Conuincimur enĩ certis¬
sima ratione: quia ꝓpter dm̃ possum
quidem : sed nolumus in uirias sustt¬
mere : Deniq si nobis cliqua potens per
infaciem maledicat. Nec respondere
aliquid asperum. non dicam uicem
reddere audemus. Quatre. cꝰ Ne cib
illa ꝑsona potente adhuc maiora

Expanded text:
persecutoribus subplicare. nec nos persecutoribus subplicare. nec nos negamus, fratres. non paruus quidem labor est in hoc saeculo, sed grande est praemium in futuro. per amorem enim hominis inimici efficeris amicus dei, immo non solum amicus sed etiam filius, sicut et ipse dixit: diligite inimicos uestros eut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est . Si te aliquis homo adoptiuum filium facere, quomodo seruires, quas indignationes etiam seruorum eius, quae seruitia durissima et aliquoties etiam turpissima sustineres, ut ad caduereditatem. quod ergo alius sustinet propter substantiam terrenam, tu sustine propter uitam aeternam. conuincimur enim certissima ratione, quia propter deum possimus quidem, sed nolumus iniuriam sustinere. denique si aliqua potens persam nos in faciem male dicat, nec respondere aliquid asperum, non dicam uicem reddere ausi sumus. quare hoc? ne ab illa persona potente adhuc maiora
Abbreviated transcription (Latin):
non habuero : nihil mͥ ꝓdest. Quc̃
rem aetiam beatus iohannis con¬
firmat dicens. Om̃is qui non diligit
frẽm suum: man& in morte
Et iterum. Qui frẽm suum odit.
Oñs enĩ inxp̃o fr̃s sumus. Nemo
itaq sine cccritate de uirginitate p̃sumat.
nemo de celemosinis: nemo de orati¬
onibus confidet: quia quandiu ini¬
miticiam in corde tenuerit: neq istis.
nieq aliis quib lib& honis oꝑib plaçare
sibi dñm poterit. Sedsi uule sibi habre
ꝓpitium dm̃ : non dedignetur cuidire.
consilium bonum. Audiat non me:
sed ipsum dñm suum. Si in quiđ
offeres munus tuũ &d ciltare & ibi
recordectus fueris quia fr̃ tuus hab&
aliquid aduersum te : relinq munꝰ¬
tuum ante cltare & uede prius
reconcilicri fr̃ĩtuo & tunc ueniens
offermunus tuum. ATnos pugnas
habentes intrinsecus. & dolos in
corde uersantes: qucsi qui bonam
conscientiam habe amus Presumim
adaltare accedere: non timentes
quod scriptum est. Qui manducat
Grandis labor est inimicos diligere.

Expanded text:
habuero, nihil mihi prodest . Quam rem etiam beatus Joannes confirmat, dicens: Omnis qui non diligit fratrem suum, manet in morte. Et iterum: Qui fratrem suum odit homnes in Christo fratres sumus. Nemo itaque sine caritate de virginitate praesumat, nemo de eleemosynis, nemo de orationibus confidat; qui quandiu inimicitiam in corde tenuerit, neque istis, neque aliis quibuslibet bonis operibus placare sibi Dominum poterit. Sed si vult habere sibi propitium Deum, non dedignetur audire consilium bonum; audiat non me, sed ipsum Dominum suum. Si, inquit, offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum tetuum ante altare et uade prius reconciliari fratri tuo et tunc ueniens offeres munus tuum. at nos pugnas habentes intrinsecus et dolos in corde uersantes, quasi qui bonam conscientiam habeamus, praesumimus accedere ad altare non timentes illud, quod scriptum est: qui manducat grandis est labor inimicum diligere et pro
Abbreviated transcription (Latin):
nos. Sed quia sinus nr̃ intus est: more
nr̃o loquens scriptura insinu patris eẽ.
dicit: quem insecreto patris quo huma¬
nus intuitus pertingere non ual&.
semper manentem uult intelligi:
Nontunc autem solum enarrabit uni¬
genitus filius dĩ. id est scẽ & indiuiduȩ
trinitatis quae est unus ds̃. Gloriam
manifestauit hominib cum post uni¬
uersale uidicium om̃s pariter electos
aduisionem claritatis eius induc&.
sed & cotidie narrat. cum singulis quibq
fidelium perfectorum. mox a carnis
corruptione solutis implere coeperit
quod ꝓmisit. Qui diligit me diligetur
a patre meo & egodiligam geum
& manifestabo me ipsum illi. Me¬
ipsum inquit manifestabo dilecto¬
rib meis: ut quẽ in sua cognouer̃
mortalem. in mea iã me natura
pactri & spiritui scõ uidere possinit

Expanded text:
nos; sed quia sinus nnos; sed quia sinus nnostro loquens Scriptura, in sinu Patris esse dicit, quem in secreto Patris, quo humanus intuitus pertingere non valet, semper manentem vult intelligi. Non tunc autem solum enarrabit unigenitus Filius Deum, id est, sanctae individuae Trinitatis, quae est unus Deus, gloriam manifestabit hominibus, cum post universale judicium omnes pariter electos ad visionem claritatis ejus inducet; sed et quotidie narrat, cum singulis quibusque fidelium perfectorum mox a carnis corruptione solutis implere coeperit, quod promisit. Qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi . Meipsum, inquit, manifestabo dilectoribus meis, ut quem in sua cognoverunt mortalem, in mea jam me natura Patri et Spiritui sancto videre possint
Abbreviated transcription (Latin):
nisi filius. & cui uoluerit filius reue¬
lare: Ipsius quippe ducatu ad patrẽ
uenire. ipsius magisterio patrem : et
ipse homo factus ꝓ nobis. in hominis
habitu loquens nobis. quid de sc̃ę tri¬
nicatis unita ete recte sentiendum.
qualiter adeius contemplationemo
fidelib properandum. quibus actib
adhanc sit perueniendum: clara luce
reuelauit. Ipse sacramentis suce ini¬
carnationis nos imbuens: sui nos sp̃s̃
carismatibus scĩficans. ut adhanc
uenire ualeamus adiuuat. Ipse per¬
acto in hominis forma iudicio noussimo
aduisionem nos diuinȩ maiestatis subli¬
miter incroduc&: atq archana nobis
regni ccelestis mirabiliter enarrabit:
Sane quod ct qui est insinu patris. ini
secreto patris significat. Neq enum
sinus patris pueriliter est cogitandus.
insimilitudinem nr̃i sinus quem habem
inuestibus aut putandus est ds̃ qui huma¬
norum forma menbrorum compagina¬
tus non est sic sedere quemadmodum

Expanded text:
nisi Filius, et cui voluerit Filius revenisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Ipsius quippe ducatu ad Patrem venire, ipsius magisterio Patrem et ipse homo factus pro nobis, in hominis habitu loquens, nobis quid de sanctae Trinitatis unitate recte sentiendum, qualiter ad ejus contemplationem fidelibus properandum, quibus actibus ad hanc sit perveniendum, clara luce revelavit. Ipse sacramentis suae incarnationis nos induens, sui nos Spiritus charismatibus sanctificans, ut ad hanc venire valeamus adjuvat. Ipse peracto in hominis forma judicio novissimo, ad visionem nos divinae majestatis sublimiter introducet, atque arcana nobis regni coelestis mirabiliter enarrabit. Sane quod ait: Qui est in sinu Patris, in secreto Patris significat. Neque enim sinus Patris pueriliter est cogitandus in similitudinem nostri sinus quem habemus in vestibus; aut putandus est Deus, qui humanorum forma membrorum compaginatus non est, sic sedere quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
in huuis scłi u̾ita fieri non potest.
recte dicitur. Dm̃ nemo uidit umquã.
idest nemo corruptibili ad huc & mor¬
tali carne circumdatus: incircũ scriptã
diuinutatis potest lucem contueri.
Unde manifestius dicit apłs. Quem
nemo uidit horuinum: nec uidere potest.
Nemo enim hominum dicitur. nemo
humano ad hie habitu ad grauatus.
humana conuersatione c̃adicus.
Hinc est enim quod moyses qui dm̃
quem in angło uidebat. in ipsa eius
natura uidere desiderans orabat. Si
inueni gratiam in conspectu tuo: ostende
mͥ gloriam tuam audiuit. Non poteris
uidere faciem meam: non enim uidebit
me homo & uiu&. Qua aute ratione
ad uisionẽ in cõmutabilis & ȩterni lu¬
minis peruenire debeat: euangelista
consequenter exposuit dicens. Unige¬
nicus filius qui est insinu patris ipsẽ
enarrauit. Cui simile est quod ipse
dñs ut: Nemo uenit ad patrem nisi
perme. & alibi. nemo nouit filium
nisi pater. neq patrem quis nouit.

Expanded text:
in hujus saeculi vita fieri non potest, in hujus saeculi vita fieri non potest, recte dicitur: Deum nemo vidit unquam, id est, nemo corruptibili adhuc, et mortali carne circumdatus, incircumscriptam divinitatis potest lucem contueri. Unde manifestius dicit Apostolus: Quem nemo vidit hominum, nec videre potest . Nemo enim hominum dicitur, id est, nemo humano adhuc habitu aggravatus, humana conversatione caducus. Hinc est enim, quod Moyses, qui Deum, quem in angelo videbat, in ipsa ejus natura videre desiderans orabat: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi gloriam tuam, audivit: non poteris videre faciem meam, non enim videbit me homo, et vivet . Qua autem ratione ad visionem incommutabilis et aeterni luminis perveniri debeat, evangelista consequenter exposuit, dicens: Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit, cui simile est quod iste Dominus ait: Nemo venit aper me . Et alibi: Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit
Abbreviated transcription (Latin):
per moysen data est: quia populũ
prȩceptis sclutarib insticuit. si haec
seruaret terram reꝓmissionis intracu¬
rum & in ea perpetus uicturum.
sinclias: proscernenlum abhoste
predixit. Gratia & ueritas per iħm
xp̃m facta est: quiadato sp̃s scui
dono & legem spirita liter intelligi
ac seruciri posse donauit. & eos qui seruccss
inueram ecelestis uitȩ beticudinem
quam terra promissionis signabat:
introducit. Quae sit autem summa
nifestat. Dm̃ nemo uidit umquam.
unigenitus filius qui est insinu pa¬
tris ipse enarrauit. Nulla & enĩ grã
maior hominibus dari. nulla ueritas
altior potest ab hominib cognosci:
qua et dequa unigenitus dĩ filius
suis fidelibus narrans. Beccti inquit
mundo corde: ꝗm̃ ipsi dm̃ uidebunt.
Et dequa patri supplicans ait. Hec ÷
autem uitti aeterna: ut cognoscant ce
uerum & unum dm̃ & quem misisti
iħm xp̃m. Quae nimirum becitissi¬
ma perceptio gratie & ueritatis qm̃

Expanded text:
per Moysen data est, quia populum per Moysen data est, quia populum praeceptis salutaribus instituit, si haec servaret, terram repromissionis intraturum; et in ea perpetuo victurum; sin alias, prosternendum ab hoste praedixit. Gratia et veritas per Jesum Christum facta est, quia dato Spiritus sui dono, et legem spiritaliter intelligi ac servari posse donavit: et eos qui servant in veram coelestis vitae beatitudinem, quam terra promissionis signabat, introducit. Quae sit autem summa nifestat. Deum nemo vidit unquam: unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Nulla etenim gratia major hominibus dari, nulla veritas altior potest ab hominibus cognosci, quam ea de qua unigenitus Dei Filius suis fidelibus narrans: Beati, inquit, mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt , et de qua Patri supplicans ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te verum et unum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Quae nimirum beatissima perceptio gratiae et veritatis, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sed quod illa precipit: non nisi gr̃a
xp̃i cõpletur. Illa siquidem mons¬
trare peccatum. usticiam docere.
& trans gressores sui reos ostendere
ualebat. Porro gracia xp̃i diffusa per
spm caritatis in cordibus fidelium facit:
ut quod lex precipit impleatur. Onde
illud quod scriptum est. non concupisces.
per moysen lex est quia iubetur: sed
per xp̃m fit gratia. quando quod iubetͣ
impletur. Ueritas aut̃ facta est per
xp̃m: quia umbram habebat lex fu¬
turorum bonorum. Non ipsam ima¬
ginem rerum. & sicut alibi dicit apłs.
om̃ia infigura contingebant illis.
sed proum̃bra lucem ueritatis pro fi¬
gura legis ipsam imaginẽ rerum quȩ
figurabatur exhibuit xp̃c. quando
data sps grã aperuit discipulis suis
sensum: ut intelligerent scripturas.
Lex per moysen data est : cum popłs
aspersione sanguinis agni mundari
cum̃ ipse pcissus incruce. luit nos a
peccatis nr̃is in sangune suo. Lex

Expanded text:
sed quod illa praecepit, non nisi gratia sed quod illa praecepit, non nisi gratia Christi completur. Illa siquidem monstrare peccatum, justitiam docere, et transgressores sui reos ostendere, valebat: porro gratia Christi diffusa per spiritum charitatis in cordibus fidelium facit ut quod lex praecepit impleatur. Unde illud quod scriptum est, Non concupisces , per Moysen lex, quia jubetur; sed per Christum fit gratia, quando quod jubetur impletur. Veritas autem facta est per Christum, quia umbram habebat lex futurorum bonorum , non ipsam imaginem rerum; et sicut alibi dicit Apostolus: Omnia in figura contingebant illis . Sed pro umbra lucem veritatis, pro figura legis ipsam imaginem rerum, quae figurabantur, exhibuit Christus, quando data Spiritus gratia aperuit discipulis suis sensum, ut intelligerent Scripturas . Lex per Moysen data est, cum populus aspersione sanguinis agni mundari cum ipse passus in cruce, lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Lex
Abbreviated transcription (Latin):
ceternam: grã dĩ est. quia ne abono de¬
iuiemus itinere: ipso duce semꝑ opus
habemus: Cui dicitur. Deduc me dñe
inuia cua : & ambulabo inueritate cua.
Nocandum est quod quidam libri habent
nos om̃s accepimus deplenitudine eius
& gratiam ꝓgrã : aliquid primo de
plenitudine eiꝰ accepim & postea gr̃am
ꝓgratia: idest deplenitudine eius acce¬
pimus remissionem peccatorum &
gratiam. id est uitã aeternam ꝓgratia
fidei quae ꝑdilectionem operatur:
quae om̃ia ex uno fonte plenitudinis
xp̃i nobis prouenire certissimum est.
Quid ergo accepimus deplenitudine
bonitatis illius.  Scilic& remissionẽ
peccatorum : ut uistificemur infide
nsuper quid: & gratiam ꝓgratia.
idest progratia inqua ex fide uiuimꝰ.:
recepturi sumus aliam. Quid tamen.
Nisi gratiam hoc est uitam aeternã.
facta est: Lex quidem per moy sen
data est: inqua quid agendum. quio
uitandum sit: caelesti iure decernit.

Expanded text:
Aeterna gratia est, quia ne a bono deAeterna gratia est, quia ne a bono deviemus itinere, ipso duce semper opus habemus, cui dicitur: Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . Notandum est quod quidam libri habent: Nos omnes accepimus de plenitudine ejus, et gratiam pro gratia. Aliquid primo de plenitudine ejus accepimus, et postea gratiam pro gratia, id est, de plenitudine ejus accepimus remissionem peccatorum, et gratiam, id est, vitam aeternam pro gratia fidei, quae per dilectionem operatur. Quae omnia ex uno fonte plenitudinis Christi nobis provenire certissimum est. Quid ergo accepimus de plenitudine bonitatis illius? Ut, scilicet, remissionem peccatorum, ut justificemur in fide. Insuper quid? Et gratiam pro gratia, id est, pro gratia, in qua ex fide vivimus, recepturi sumus aliam, quid tamen? nisi gratiam, hoc est, vitam aeternam. Christum facta est. Lex quidem per Moysen data est, in qua quid agendum, quid vitandum sit, coelesti jure decernitur;