comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tor est. De cuiꝰ conscientiȩ puritate quicquid procedit. tanto est
laudabilius: quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete
ergo inquid facere iustitiam uram coram hominib: ut uideamini
abeis. Idest cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere
bonum ur̃m: ut uos uideant homines. Alioquin: mercedem
non habebitis apud patrem ur̃m. qui incęlis est. N ON si
ab hominib uideamini: sed si ꝓpterea iuste uiuatis. ut ab homi¬
nib uideamini. Nam ubi erit quod inprincipio sermonis
huiꝰ dictum est uosestis lumen mundi. non potest ciuitas
abscondi suꝑ montem constituta. neq accendunt lucernam
et ponunt eã submodio sed suꝑ candelabrum. ut luc ea omn
bus qui indomo sunt. Sic luceat lumen ur̃m corã hominib:
ut uideant bona facta ur̃a: Sed non ibi finem constituit.
Addidit enim. Et glorificent patrem ur̃m: qui in celis est.
Hic autẽ quia hoc reprehendit si ibi sit finis recte factorum

Expanded text:
tor est. de cuius conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est tor est. de cuius conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cauete ergo, inquit, facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, idest: cauete hoc animo iuste uiuere et ibi constituere bonum uestrum, ut uos uideant homines. alioquin mercedem non habetis apud patrem uestrum, qui in caelis est: non si ab hominibus uideamini, sed si propterea iuste uiuatis, ut ab "hominibus uideamini. nam ubi erit quod in principio sermonis huius dictum est: uos estis lumen mundi. non potest ciuitas abscondi super montem constituta, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sedibus, qui in domo sunt. sic luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uideant bona facta uestra? sed non ibi finem constituit. addidit etiam: et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. hic autem, quia hoc reprehendit, si ibi sit finis recte factorum,
Abbreviated transcription (Latin):
quod honũ est placet quam tibi: nisi quia recte uiuis etiã sinemo
laudaret. Ipsamq laudem tuam tunc intelligas utilem. ẽẽ. lau¬
untib: si non teipsum intua bona uita. sed dm̃ honorent. cuius
scĩssimum templum est quisquis uiuit bene. Ut illud impleatur
quod ait dauidd In domino laudabitur anima mea. audient
mites et iocundentur. Pertinet ergo adoculum mundum non
intueri in recte faciendo laudes hominum. et adeas referre
qđ recte facis: idest ꝓpterea recte facere aliquid ut hominib
placeas. Sic enim etiam simulare bonum libebit: sinon atten.¬
ditur nisi ut homo laudet. Iui qm̃ uidere cor non potest: potest¬
etiã falsa laudare. Qđ qui faciunt. id est qui bonitatẽ simu-¬
lant: duplici corde sunt. Non ergo habet simplex id est mundũ
cor nisi qui transcendit humanas laudes: et illum solum intuet᷑
cum recte uiuit: et ei placere nititur: qui conscientiȩ solus inspec¬

Expanded text:
quod bonum est placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam si nemo quod bonum est placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam si nemo laudaret, ipsamque laudem tuam tunc intellegas utilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bona uita, sed in te deum honorent, cuius sanctissimum templum est quisquis uiuit bene, ut illud impleatur quod ait Dauidmites, et jucundentur . Pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hoquod recte facis, id est propterea recte facere aliquid, ut hominibus placeas. sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attenditur, nisi ut homo laudet: qui quoniam uidere cor non potest, potestetiam falsa laudare. quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes et illum solum intuetur, cum recte uiuit, et ei placere nititur qui conscientiae solus inspec
Abbreviated transcription (Latin):
tractationẽ liber primꝰ terminum
accepit. sequitur cordis mundatio:
unde iste sumit exordium. Cordis autẽ
mundatio est tanquã õculi quouidet᷑ ds̃
cuiꝰ simplicis habendi tantam curã. c̃e
oportet. quantã eiꝰ rei dignitas flagitat: quȩ tali oculo conspi¬
ei potest. Huic autẽ oculo magna exparte mundato. difficile est
non subripere sordes aliquas de his rebus quȩ ipsas bonas nr̃as ac-¬
ciones comitari solent: ueluti est laus humana. Si quidem non rec-¬
te iuuere: ꝑnitiosum est. Recte autem uiuere et nolle laudari.
quid est aliud quã inimicũ esse rebus humanis. quae utiq cato
sunt miseriores. quantominus placet recta uita hominum: Si gͦ
interquos uiuis. tẽ recte uaentem non laudauerint: illi in errore
sunt. Si autẽ laucdauerint: tu inpericulo. nisi tam sinplex cor
habueris et mundũ : ut ea quȩ recte facis non ꝓpt̃ laudes hominũ
facias: Magisq illis recta laudantib gratuleris quibus id

Expanded text:
tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ex parte mundato difficnon subripere sordes aliquas de his rebus, quae ipsas bonas nostras actiones comitari solent, ueluti est laus humana, si quidem non recte uiuere perniciosum est. recte autem uiuere et nolle laudari quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placeret recta uita hominum? si ergo inter quos uiuis te recte uiuentem non laudauerint, illi in errore sunt; si autem laudauerint, tu in periculo, nisi tam simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis non propter laudes hominum facias magisque illis recte laudantibus gratuleris, quibus id
Abbreviated transcription (Latin):
informatum rebus. per hanc predicationem osten-
ita diciuidetur: non quod in omni sit loco. Omnino
enim in loco esse nonpotest: sed quod omnis ei locus

Expanded text:
informatum rebus per hanc praedicationem ostendiita dici uidetur non quod in omni sit loco omnino esse non potest sed quod omnis ei locus
Abbreviated transcription (Latin):
nullo differt: nec uel accidentibus uel substantiali¬
bus differentus in subiecto positis distat. Ubi uero
nulla est differentia: nulla est omnino pluralitas:

Expanded text:
nullo differt, ne uel accidentibus uel substantialibus differentiis in subiecto positis distent. Vbi uero nulla est differentia, nulla est omnino pluralitas
Abbreviated transcription (Latin):
tuam tollere: remitte illi et uestimentum. Et qui tẽ angariaue¬
rit mille passus: uade cum eo alia duo. Omni petentitẽ: da.
Et qui uoluerit a te mutuari : ne aduersatꝰ fueritꝰ. Phariseoꝵ
iustitia minor est Non excedere in uindicta modum: nẽo
plus rependat quisq quam accepit. Et magnꝰ hic gradus. ẽ
Nemo enĩ facile inuenit᷑ qui pugno accepto: pugnũ redder
uelit: et uno a conuitiante uerbo audito. unum et qđ tantũdẽ
ualeat: referre contentꝰ sit. Sed siue ira ꝑturbatꝰ immoderatus
undicat. siue quia iustũ putat eũ qui lesit prior grauiuꝰ ledi:
qua lesus est qui non leserat. Talẽ animũ magna exparte re-¬
slenauit lex: in qua scriptum est. Oculum ꝓ oculo: et dentẽ
ydente. Q uibus nominibus. significat᷑ modus: ut inuiri am
indicta non transeat. Et haec est pacis in choatio. Perfecta
autẽ pax est: talem penitꝰ nolle uindictã. Inter illud ergo

Expanded text:
tuam tollere, remitte illi et vestimentum; et qui te angariavetuam tollere, remitte illi et vestimentum; et qui te angariaverit mille passus, vade cum illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quam laesus est qui non laeserat. Talem animum magna ex parte refrenavit lex, in qua scriptum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente: quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio: perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uallatꝰ uarus temptationibus. et hinc atq hinc insurgere p̃te¬
ritȩ uite moles intuens. timet ne aggressa implere non possit:
arripiat consilium. ut auxilium mereatur. Quod est autẽ aliud
consilium nisi ut infirmitatem aliorum ferat. et ei quantum
unum uidentur. Sed hoc inter est. quod mitis dequo superius
tractatum est pietate non contra dicit diuinis sententus que
insua peccata proferunt᷑ : Neq illis dĩ sermonib quos non dum
intelligit. sed nullum beneficiũ prestat ei cui non contra dicit
nec resistit: misericors autem ita non resistit. ut ꝓpt̃ eiꝰ correctionẽ
id faciat: quem redderet resistendo peiorem. Sequit᷑ ergo dominꝰ¬
et dicit. Audistis quia dictum est: oculum ꝓ oculo. et dentẽ pro
dente. Ego autem dico uobis: non resistere aduersum malum.
Sed siquis te ꝑcusserit indextram maxillam tuam: prebe illi
et alteram. Et qui uoluerit tecum uiditio contendere. et tuncã

Expanded text:
vallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praetevallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum unum videntur: sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferuntur, neque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet resistendo pejorem. CAPUT XIquia dictum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente. Ego autem dico vobis, non resistere adversus malum: sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram; et qui voluerit tecum judicio contendere et tunicam
Abbreviated transcription (Latin):
turpi corruptionẽ sese extrahat: uerum loquat᷑. neq id
iurationib crebris: sed morum ꝓbitate commendet. Re-¬
bellantes aduersum se omniũ malarũ consuetudine̾m iN¬
numerabiles turbas. de quibus ut omnes intelligerentur pau-¬
ce cominemoratȩ sunt: confugiens ad arcem xp̃ianȩ mili.¬
tiae. tanquam de loco superĩore prosternat: Sed ques
tantos labores inire audeat. nisi qui sic flagrat amore iusticiae
ut tanquam fame ac siti uehementissimȩ accensus: et nullamsib
uitam donec ea saciet᷑ existimans. uim faciat in regnum cȩlorum:
Non enim alit̃. ẽẽ poterit fortis ad toranda omnia. quȩ inp̃cideri¬
dis consuetudirubus laboriosa et ardua et omnino difficilia scłi
huiꝰ amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et situint iustitiã:
qm̃ ipsi saturabunt᷑. Uerumtamen in his laboribus cum quisq
difficultatem patit᷑. et ꝑdura et aspera gradum faciens circum¬

Expanded text:
turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id jurationibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes adversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas, de quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et nullam sibi vitam donec ea satietur existimans, vim faciat in regnum coelorum? Non enim aliter esse poterit fortis ad toleranda omnia, quae in praecidendis consuetudinibus laboriosa et ardua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cum quisque difficultatem patitur, et per dura et aspera gradum faciens circum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi omnes neruos industriae suae animꝰ fidelis exerceat. quã
inuitiosa consuetudine superanda p̃cidat membra impedientia.
regno caelorũ : Ne dolore frangat᷑ toleret in coniugali fide
omnia: quae quamuis sint molestissima. crimen tamen illicitȩ
corruptionis id est fornicationis non habent. Ueluti si uxorẽ
quisq habeat siue sterilẽ siue de formen corpore. siue debilẽ
membris. uł cȩcam. uł surdã. uł claudã. uł siquid aliud. siue
morbis et doloribus laboribusq confectam. et quicquid ex¬
cepta fornicatione cogitari potest uehementer horribile:
ꝓfide & societate sustineat. Neq solum talem non abitiat.
sed etiã si non habeat: non ducat eã quae soluta est auiro. pul¬
chram. sanã. diuitem. fecundam. Quaesi facere non licet.
multominus sibi licere arbitret᷑. ad ullum alium illicitum con¬
cubitum accedere. Fornicationemq sic fugiat. ut abomni

Expanded text:
ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conjugali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis, id est, fornicationis non habent: veluti si uxorem quisque habeat, sive sterilem, sive deformem corpore, sive debilem membris, vel caecam, vel surdam, vel claudam, vel si quid aliud, sive morbis et doloribus languoribusque confectam, et quidquid excepta fornicatione cogitari potest vehementer horribile, pro fide et societate sustineat; neque solum talem non abjiciat, sed etiam si non habeat, non ducat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
ut domino se debere ostenderet: addidit quam habeo in xp̃o
ri quod dictum est cęlum thronꝰ dĩ. & terra scabellũ pedũ
eiꝰ : qđ sic habeat ds̃ collocata membra in cȩlo et t̾ra ut nos
cum sedemꝰ. Sed illa sedes. uditium significat. Et qm̃ in hoc uniuer¬
so mundi corpore maximã spetiem habeat cęlum et terra
minimã. tanquam p̃sentior sit excellenti pulchritudini uis
diuna: minia uero ordines in extremis atq ininfimis: sede¬
re in cȩlo dicit᷑. t̾ramq calcare. Spiritalit̾ autẽ scãs animas
cȩlo nomen significat: et terrȩ peccatrices. Et qm̃ spiritalis
omnia udicat. ipse autem anemine iudicat᷑: conuenient̃ dr̃
sedes dĩ. Peccator uero cui dictum est t̾ra es et intrã ibis: quia
ꝑ iustitiam meritis digna tribuentẽ ininfimis ordinat᷑. et qui
in lege manere noluit sublẽ punitur: congruent̾ accipitur
nͦ. quid laboriosius et̃ operosius dici aut cogitari potest

Expanded text:
ut Domino se debere ostenderet, addidit, quam habeo in Chriut Domino se debere ostenderet, addidit, quam habeo in Chriri quod dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos cum sedemus; sed illa sedes judicium significat: et quoniam in hoc universo mundi corpore maximam speciem coelum habeat, et terra minimam; tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur terramque calcare. Spiritualiter autem sanctas animas coeli nomen significat; et terrae, peccatrices: et quoniam spiritualis omnia judicat, ipse autem a nemine judicatur , convenienter dicitur sedes Dei: peccator vero cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege punitur, congruenter accipitursummam, quid laboriosius et operosius dici aut cogitari potest,
Abbreviated transcription (Latin):
Neq ꝑcęlũ inquit. quia thronꝰ dĩ est. Neq ꝑ t̾rã quia scabellũ
est pedum eiꝰ. Id est cum iuras ꝑ cęlum et t̾ram. non tẽ arbi¬
treris non debere dño iusiurandum tuum quia ꝑ eum urare
quã si diceret meã: cum tamen hoc dixisse intelligat᷑. Et quia
utiq ipse dominꝰ est: domino iusuirandum debet qͥ ꝑhierosali¬
mã iurat. Neq ꝑ caput tuum iuraueris. Quidenim poterat
quisq magis ad sẽ ꝑtinere arbitrari. quam caput suum: Sed
quomodo nr̃m est ubi potestatẽ faciendi unius capilli albi
aut nigri non habemꝰ: Ergo᷑ debet̾ uisiurandum in effabilit̾
tenenti omnia. et ubiq p̃senti: quisquis etiã ꝑ caput suum
uirare uoluerit. Et hic etiã cę̧tera intelligunt᷑ quȩ omĩa
utiq dici Nonpoterant: sicut illud quod cõmmemorauimꝰ
dictũ ab apło. cotidie morior ꝑ ur̃am głam. Quã iurationẽ

Expanded text:
Neque per coelum, inquit, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum Neque per coelum, inquit, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum pedum ejus est: id est, cum juras per coelum aut terram, non te arbitreris non debere Domino jusjurandum tuum; quia per eum jurquam si diceret, mea; cum tamen hoc dixisse intelligatur. Et quia ipse utique Dominus est, Domino jusjurandum debet, qui per Jerosolymam jurat. Neque per caput tuum juraveris. Quid enim poterat quisque magis ad se pertinere arbitrari, quam caput suum? Sed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi unius capilli albi aut nigri non habemus? Ergo Deo debet jusjurandum ineffabiliter tenenti omnia, et ubique praesenti, quisquis etiam per caput suum jurare voluerit: et hic etiam caetera intelliguntur, quae omnia utique dici non poterant; sicut illud commemoravimus dictu
Abbreviated transcription (Latin):
et consuetudinẽ iurandi extinguere: & nũ quã temere
facere. quod non numquã facere necessitas cogit. Quęri
autẽ potest cum diceret᷑. ego autẽ dico uobis non uirare omni¬
no : cur additum sit neq ꝑcȩlum quia thronus dẽĩ est. et
cȩtera usq ad id quod dictum est: neq ꝑ caput tuum.
Credo ꝓpt̾ea. quia nonputa bant uidei se teneri iure iurari¬
do:. si ꝑ ista iurauissent. Et qm̃ audierant reddes autẽ dr̃io
iusiurandum tuum: nonse putabant dño debere iusiuran¬
dum. si ꝑcęlum aut t̾ram aut̃ hierosolimam aut ꝑ caput
suum iurarent. Quod non uitio p̃cipientis: sed illis male
intelligentibus factum est. Itaq dominꝰ docet nihil esse
tam uile increaturis dĩ ut ꝑ hoc quisq peierandum arbitret᷑.¬
quando a summis usq adima diuina prouidentia creata rege¬
rent᷑. incipiens athrono dĩ usq ad capillum album uł nigrũ.

Expanded text:
et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere facere, quod nonnunquam facere necessitas cogit. Quaeri autem potest cum diceretur: Ego autem dico vobis non jurare omnino: cur additum sit: Neque per coelum, quia thronus Dei est, et caetera usque ad id quod dictum est, neque per caput tuum . Credo propterea, quia non putabant se Judaei teneri jurejurando, si per ista juravissent: et quoniam audierant: Reddes autem Domino usque jusjurandum tuum , non se putabant Domino debere jusjurandum, si per coelum, aut terram, aut Jerosolymam, aut per caput suum jurarent: quod non vitio praecipientis, sed male intelligentis est factum. Itaque Dominus docet, nihil esse tam quando a summis usque ad ima divina providentia creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum.
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑ p̃cepisse dominũ ne uiret᷑: ne quisquam sicut bonum
appetat iusiurandum. et assiduitate uirandi ad ꝑturium per
consuetudinẽ dilabat᷑. Qua ꝓpt̃ qui intelligit non in bonis
sed in necessarus iurationem habendam. refrenec se quantum
potest ut non ea utat᷑ nisi necessitate: cum uidet pigros. ẽẽ.
homines ad credendum quod eis utile est credere. nisi ui¬
ratione firment᷑. Adhoc itaq ꝑtinet quod sic dicit᷑. Sit
Id est si urare cogeris: scias de necessitate uenire in firmitatis
eotum. quibus aliquid suades. Quae infirmitas: utiq malum
est. Unde nos cotidie liberari dep̃camur cum dicimꝰ: libera
nos amalo. Itaq ñ dixit: qđ autem amplius est malum est.¬
u enim non malum facis: qui bene uteris uiratione. Quae
et si non bona. tamen necessaria est: ut alteri ꝑsuadeas quod
utilit̾ suades. Sed amolo est illius: cuiꝰ infirmitate iurare¬
cogeris. Sed nõmo nouit nisi qͥ exꝑtꝰ est quã sit difficile.

Expanded text:
ligitur praecepisse Dominum ne juretur, ne quisquam sicut bonum appetat jusjurandum; et assiduitate jurandi ad perjurium per consuetudinem dilabatur. Quapropter qui intelligit, non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum, quod eis utile est credere, nisi juratione firmetur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur: Sit st ; si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum, quibus aliquid suadetur: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, libera nos a malo. Itaque non dixit: Quod autem amplius est, malum est. Tu enim non malum facis qui bene uteris juratione, quae, etsi non bona, tamen necessaria est, ut alteri persuadeas quod utiliter suades, sed acogeris. Sed nemo novit, nisi qui expertus est, quam sit difficile
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicat trinitatem: atque ideo sola singulatim
idem bonus. idem magnus: idem omnia quae secundum
se poterunt praedicari. Sanc sciendum est non semper
talem esse relatiuam praedicationem: ut semꝑad differens
praedicetur: ut est seruus ad dñm: differunt enum: Nam

Expanded text:
multiplicat trinitatem; atque ideo sola singillatim idem bonus, idem magnus, idem omnia, quae secundum se poterunt praedicari. Sane sciendum est, non semper talem esse relativam praedicationem, ut semper ad differens praedicetur: ut est servus ad dominum, differunt enim. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
siquando ad ea conuerteritis oculos colloquantur
Ceteros uero ita submoiumus ut qui capere intel¬
lectuNequiuerint: ad ea etiam legenda uideantur
indigni. sednectantum a nobis queri oportet: quantũ
humanae rationis intuitus. ad diuirutatis ualet

Expanded text:
si quando ad ea conuertitis oculos, conloquantur, ceteros uero ita submouimus, ut qui capere intlectu nequiuerint ad ea etiam legenda uideantur indigni. Sane 1 tantum a nobis quaeri oportet quantum humanae rationis intuitus ad diuinitatis ualet
Abbreviated transcription (Latin):
stantiam confitetur. Sabelliani quoq nontres
existentes personas. sed unam ausi sunt affirmare.:
eundem esse qui pater & filius est: ac per hoc
unam dicunt esse personam: sed uocabulorum
diuersitate signatam. Manichei quoque

Expanded text:
stantiam confitetur. Sabelliani quoque non tres existentes personas, sed unam ausi sunt affirmare; e sanctum eumdem esse qui Pater et Filius est; ac per hoc unam dicunt esse personam, sub vocabulorum diversitate signatam. Manichaei quoque
Abbreviated transcription (Latin):
tur et agat penitentiã. Neq iustus debec. eẽ securus.
neq peccator desperare debet desua salute¬
dimittit. Si autem bonus non esset. non uobis dice¬
confitemini. Dicant qui redempti sunt a dño. quos redemit
demanu in imici. Propriȩ deuocatione gentium dicitur. Iste
enim psalmus hoc habet sacramentum: qui redempti sunt in dñi
passione. Dicant qui redempti sunt. Ipse est enĩ saluator. & redẽp¬
tor: et p̃cium. Dicant qui dempti sunt. Ipse redimet. ipse dat
Captiui enim tenebamur. in manu diaboli. Propterea autem
ille uenit et redemit nos. ut liberaret de diaboli manu: quos
ꝓpriȩ deuocatione gentium scribitur & derepulsionie
uidȩorũ: insequentibus ipsius psalmi scriptum est. Posuit
flumina in deserto. uidelicet iudȩorum. Longus est psal¬

Expanded text:
tur et agat poenitentiam. Neque justus debet esse securus, tur et agat poenitentiam. Neque justus debet esse securus, neque peccator desperare debet de sua salutedimittit. Si autem bonus non esset, non vobis diceconfitemini. Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici. Proprie de vocatione gentium loquitur. Iste enim psalmus eorum habet sacramentum: qui redempti sunt in Domini passione. Dicant qui redempti sunt. Ipse est enim Salvator et Redemptor et pretium. Dicant qui redempti sunt. Ipse redemit: ipse dat Captivi enim tenebamur in manu diaboli. Propterea autem ille venit et redemit nos, ut liberaret de diaboli manu. Quos proprie de vocatione gentium scribitur, et de expulsione Judaeorum, in sequentibus ipsius psalmi scriptum est: Posuit flumina in desertum, videlicet Judaeorum. Erraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo potest potentiã patris loqui: Nisi ille qui et ipse potensẽ
Potentias potentis. ipse qui potens est potest p̃dicare: et loqui
Auditas faciet omnes laudes eius. Ancequam dñs nr̃ in euangłio
predicaret laudes patris. non erat auditum inmundo. Omne
quod inuetere lege scribitur. sispiritaliter intelligatur: hoc potest
depatre intelligi. Btati qui custodiunt iudicium. et faciunt
iusticiam in omni tempore. Recte dauid dicit. Fecerat et ipse
uidicum. fecerat et iusticiam: sed qm̃ non fecit in omni tempore
ꝓpterea cecinit. Quid enim dicit: Beati qui custodiunt uidi¬
cium : et facunt iusticiam in omni tempore: Quid enim prodest
aliquem tuginti annos. eẽ. in continentiã. et postea cadere :
Scđ̾m quod scriptum est in ꝓpheca: Non proderit iusticia iusti
inquacumq die errauerit: non eum liberabit nec saluabit
Et peccatum peccatoris non ei nocebit. in quacumq die conuerca¬

Expanded text:
Nemo potest potentiam Patris loqui, nisi ille qui et ipse potens est, Nemo potest potentiam Patris loqui, nisi ille qui et ipse potens est, potentias potentis ipse qui potens est, potest praedicare et loqui. Auditas faciet omnes laudes ejus. Antequam Dominus noster in Evangelio praedicaret, laudes Patris non erant auditae in mundo. Omne quod in lege veteri scribitur, si spiritualiter intelligatur, hoc potest de Patre intelligi. Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore. Recte David id dicere poterat, et ipse judicium fecerat, et justitiam: sed quoniam non fecit in omni tempore; propterea cecinit. Quid enim dicit? Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore. Quid enim prodest alicui viginti annis esse in continentia, et postea cadere? Secundum quod scriptum est in propheta: non proderit justitia justi in quacumque via erraverit: non eum liberabit, nec salvabit . Et peccatum peccatoris non ei nocebit in quacumque die converta
Abbreviated transcription (Latin):
ESSE ENORIS ESALDI. ETALTERUM EIUS QUISTOUITUR
u Ouos qui grauiter
peccatis ee desperatisde ur̃a salute. et putatis qm̃ ꝓpter
magnitudinẽ peccatorum non possitis ueniam adipisci. ego
uobis p̃cipio hoc est ꝓpheta: confitemini dño qm̃ bonus.
Grandia sunt peccata ur̃a. sed magnus est dñs qui miseret᷑ ur̃
Confitemini ergo dño. penitentia agite: nolite desperare
de salute ur̃a. benignus est dñs. Confitemini dño qui habeis
grandia peccata: nolite confiderẽ in ur̃a uirtute. sed iN
N emo est enim. qui possit in inferno agere pęnitentiam.
Hic misereri potest penitenti: quia ibiest iudex . ñ ẽ misericors
Hic misericors est. ibt iudex. Hic porrigit manum cadenti.
ibi sedet iudex. Hoc autem totum dixi adcos qui dicunt.
qm̃ et in inferno est pęnitentia Quis loquetur potentias dñi:
Nemo dignus est p̾dicare potentias patris: Nisi filius

Expanded text:
esse prioris psalmi, et alterum ejus qui sequituresse prioris psalmi, et alterum ejus qui sequitur vos qui graviter peccatis, et desperatis de vestra salute, et putatis quoniam propter magnitudinem peccatorum non potestis veniam adipisci: ego vobis praecipio, hoc est, propheto: Confitemini Domino, quoniam bonus. Grandia sunt peccata vestra: sed magnus est Dominus, qui miseretur vestri. Confitemini ergo Domino. Poenitentiam agite: nolite desperare de salute vestra: benignus est Dominus. Confitemini Domino, qui habetis grandia peccata. Nolite confidere in vestra virtute; sed in itebitur Domino ? Nemo est enim qui possit in inferno agere poenitentiam. Hic misereri potest poenitenti: quia ibi judex est, non est misericors. Hic misericors est, ibi judex est. Hic porrigit manum cadenti: ibi sedet judex. Hoc autem totum dixi ad eos qui dicunt, quoniam in inferno est poenitentia. Quis loquetur potentias Domini. Nemo dignus est praedicare potentias Patris, nisi Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo dicit. Qui descendunt mare innauibus. facientes
oꝑationem in aquis multis: ipsi uiderunt oꝑa dñi. et mirabilia
eius in profundo. Si innaui nr̃a corporali transierimus illesi
et nus quã nos tempestas opprimat. nec inpetram offenderimꝰ
et frangamus nauem nr̃am: possumus narrare mirabilia dĩ. Et
reuera grande miraculum est transire istum mundum sine macula
Laudamini in nomine sco eius. ꝓphecia de populo gentilium: hoc
est ut simus et uocemur xpͥiani. ex nomine dñi nr̃i iħu xp̾i.
rentium dnm lȩtantur corda. Si querentium quantomagis.
eorum qui inueniunt eum: Qui enim eum in ueniunt᷑
immobiles sunt. Quęrite dñm et confirmamini. Arite¬
quam quereremus dñm: infirmi eramus. Nunc autem quȩ¬
rentes: firmi et fortes sumus. Si autem et inuenerimus.
quantomagis ꝑfecti erimus:¬
INC AEGULAM DEBEMUS TENERE UDICUNEUE DUO ALELUIA
PRESCRIBUNTUA IN ESALMO UNUM DEFINE SCIANOS

Expanded text:
psalmo dicit: Qui descendunt mare in navibus, facientes psalmo dicit: Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo. Si in navi nostra corporali transierimus illaesi, et nusquam nos tempestas opprimat: nec in petram offenderimus et frangamus navem nostram, possumus narrare mirabilia Dei. Et revera grande miraculum est, transire mundum istum sine macula. Laudamini in nomine sancto ejus. Prophetat enim de populo gentilium. Hoc est, ut simus et vocemur Christiani, ex nomine Domini nostri Jesu Crentium Dominum laetantur corda. Si quaerentium: quanto magis eorum qui inveniunt eum? Qui enim eum inveniunt, immobiles sunt. Quaerite Dominum et confirmamini. Antequam quaereremus Dominum, infirmi eramus. Nunc autem quaerentes, firmi et fortes sumus. Si autem et invenerimus: quanto magis perfecti erimusnc regulam debemus tenere, ubicumque duo Alleluia praescribuntur in psalmo, ut unum de fine sciamus
Abbreviated transcription (Latin):
e fundati preualeamus comprehendere cum omnibus scĩs
quaesit latitudo et longitudo. et altitudo et profuri dum
Scire etiam suꝑ eminentem scientiam caritatis xp̃i: ut
impleamur in omnẽ plenitudinem dĩ. Eit post ista cum
inuisibili hoste cercamina. qm̃ uolentibus et amantibus
iugum xp̃i lene est. et sarcina eius leuis: coronam uictoriae
mereamur¬
DE AGO N EIG RISTI ANO.E¬
Confitemini et dicite qm̃ peccatores sumus: tu autem
misericors et misereris nr̃i. Et in uocate nomen eius.
tnonfingamus ydola in cordibus nr̃is. sed dñm nr̃m inuocemus.
et ipse erit redemptio nr̃a. Annuntiate inter gentes opera eus:
dñi meditatur iugiter. et mens eius comtemplatur caelestiã:
hic canit dõ. Qui autem habet insẽ omnes uircutes. hoc est
operarius. ẽ. boni operis: hic quasi cytharam componens uirtutũ
psallit dõ. Narrate omnia mirabilia eius. Incentesimo sexto

Expanded text:
et fundati praeualeamus comprehendere cum omnibus sanctis, et fundati praeualeamus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum, scire etiam supereminentem scientiam caritatis Christi, ut inpleamur in omnem plenitudinem dei et post ista cum inuisibili hoste certamina, quoniam uolentibus et amantibus iugum Christi lene est et sarcina eius leuis, coronam uictoriae mereamurDe agone christianoConfitemini et dicite: quoniam peccatores sumus. Tu autem misericors, et misereris nobis. Et invocate nomen ejus. Ut non fingamus idola in cordibus nostris, sed Dominum nostrum invocemus, et ipse erit redemptio nostra. Annuntiate inter gentes opera ejus. Domini meditatur jugiter, et mens ejus contemplatur coelestia, hic canit Deo. Qui autem habet in se omnes virtutes, hoc est, operarius est boni operis, hic quasi cytharam componens virtutum, psallit Domino. Narrate omnia mirabilia ejus. In centesimo sexto
Abbreviated transcription (Latin):
caro et sanguis regnum dĩ non possidebit. Ista fide⁊
cum paruuli sumus maiorum cybos non appetamus. sed
nutrimentis saluberrimis crescamus in xp̃o. accedentibus
honis moribus et xp̃iana iusticia. inqua est canitas dĩ et pro¬
ximi perfecta et firmata: ut unus quisq nr̃m diabol o inimico
et angłis eius triumphec in semetipso in xp̃o quem induit.
quia ꝑfecta caritas nec cupiditatem habet scłi nec timorẽ scłi.
Id est nec cupiditatem ut ad quirat res temporales. nec timorẽ
ne amittat res temporales. ꝑquas duas ianuas intrat et regnat
immicus qui primo dĩ timore: de in caritate pellendus est
Pebemus itaq tanto auidius appetere aꝑtissimã et euideri¬
tissimã cognitionẽ ueritatis. quanto nos ui demus in caritate
proficere. et eius simplicitate cor habere mundatum. quia¬
in ipso interiore oculo uidecur ueritas. Beati enim mundo
corde inquit. qm̃ ipsi dmñ uidebunt. Ut in caritate radicati

Expanded text:
caro et sanguis regnum dei non possidebit. XXXITI. 35.caro et sanguis regnum dei non possidebit. XXXITI. 35.cum paruuli sumus, maiorum cibos non adpetamus, sed nutrimentis saluberrimis crescamus in Christo accedentibus bonis moribus et christiana iustitia, in qua est caritas dei et proximi perfecta et firmata, ut unusquisque nostrum de diabolo inimico et angelis eius triumphet in semet ipso in Christo, quem induit, quia perfecta caritas nec cupiditatem habet saeculi nec timorem saeculi, id est nec cupiditatem, ut adquirat res temporales, nec timorem, ne amittat res temporales. per quas duas ianuas intrat et regnat inimicus, qui primo dei timore, deinde caritate pellendus est. debemus itaque tanto auidius adpetere apertissimam et euidentissimam cognitionem ueritatis, quanto nos uidemus in caritate proficere et eius simplicitate cor habere mundatum, quia ipso interiore oculo uidetur ueritas — beati enim mundo corde, inquit, quia ipsi deum uidebunt — ut in caritate radicati
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quibus ueniam peccatorum negant. non eos aliqua sanitatẽ
custodiunt: sed aegris subtrahunt medicinam. Etuiduas suas
uri cogunt : quas nubere non ꝑmittunt. Non enim praden¬
tiores habendi sunt quampaulus apłs. quiait. Malo eas
nubere: quam uri. Nec eos audiamus qui carnis resurrectio
nem futuram negant. et commemorant quodait apłs paulus
caro et sanguis regnum dĩ non possidebunt: non intelligentes
quod ipsẽ dicit apłs. Oporaet corruptibile hoc induerẽ in¬
corruptionem: et mortale hoc induere immorcalitatem.
Cum enim hoc factum fuerit iam nonerit caro et sanguis.
sed cę̧leste corpus: quod et dñs promittit cum dicit.
Neq nubent. neq uxores ducent: sed erunt aequales angłis
dĩ. Non enim iam hominibus sed dõ uiuent: cum aeq̃uales
angłis facti fuerint. Immutabitur ergo caro et sanguis.
et̃ fiet corpus cȩleste & angłicum Et mortui enim resurgent

Expanded text:
nam quibus ueniam peccatorum negant, non eos aliqua sanitate nam quibus ueniam peccatorum negant, non eos aliqua sanitate custodiunt, sed aegris subtrahunt medicinam; et uiduas suas uri cogunt, quas nubere non permittunt. non enim prudentiores habendi sunt quam Paulus apostolus, qui ait: malo eas nubere quam uri. Nec eos aunem futuram negant, et commemorant quod ait apostolus Paulus, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; non intelligentes quod ipse dicit Apostolus, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum enim hoc factum fuerit, jam non erit caro et sanguis, sed coeleste corpus. Quod et Dominus promittit, cum dicit, Neque nubent, neque uxores ducent, sed erunt aequales Angelis Dei . Non enim jam hominibus, sed Deo vivent, cum aequales Angelis facti fuerint. Immutabitur ergo caro et set fiet corpus caeleste et angelicum; et mortui enim resurgent
Abbreviated transcription (Latin):
dicdise simulauerant. Hoc aeccła catholica materno recepit
sinu. tamquã petrum post fletum negationis ꝑgalli cantum
ammonitũ: ut tãquã eundem post prauam simulationẽ pauli uoce
correctũ. Hanc illi matris caritatem suꝑbe accipientes & impie
rep̾hendentes. quia petro post gallicantum surgenti non gratu¬
lati sunt : cum lucifero qui mane oriebatur cadere meruerunt.
Nec eos audiamus: qui negant a eccłam dĩ omnia peccata dimittere¬
posse. Itaq miseri dum inpetro petram non intelligunt. et
nolunt credere datas a eccłae claues regni cȩlorum: ipsi eas de
manibus amiserunt. Isti sunt qui uiduas si nupserint. tam quã
adulteras dampnant: & suꝑ doctrinã aplicam sẽ predicant.
c̾e̾. mundiores. Qui nomen suum si uellent agnoscere: munda nos
se potius quam mundos uocarent. Nolentes enĩ si peccauerint
corrigi : nihil aliud egerunt nisi cum hoc mundo dampnari

Expanded text:
disse simulauerant. hos ecclesia catholica materno recepit disse simulauerant. hos ecclesia catholica materno recepit sinu, tamquam Petrum post fletum negationis per galli cantum admonitum aut tamquam eundem post prauam simulationem Pauli uoce correctum. hanc illi matris caritatem superbe accipientes et inpie reprehendentes, quia Petro post galli cantum surgenti non gratulati sunt, cum lucifero, qui mane oriebatur, cadere meruerunt. Nec eos audiamus, qui negant ecclesiam dei omnia peccata posse dimittere. itaque miseri, dum in Petro petram non intellegunt et nolunt credere datas ecclesiae claues regni caelorum, ipsi eas de manibus amiserunt. isti sunt, qui uiduas, si nupserint, tamquam adulteras damnant et super doctrinam apostolicam se praedicant esse mundiores: qui nomen suum si uellent agnoscere, mundanos se potius quam mundos uocarent. nolentes enim, si peccauerint, corrigi, nihil aliud elegerunt nisi cum hoc mundo damnari.
Abbreviated transcription (Latin):
Huic enim aecde claues regnicęlorum datȩ sunt cum petro datȩ st̃.
Et cumei dicit᷑ ad omnes dicitur amasme. pasce oues meas:
Debet ergo aeccła cathola ca correctis et pietate firmatis filuis libent̃
ignoscere. cum ipsi petro ꝑsonã eius gestanti. & cum in mari ti¬
tubasset. et cum dñm carnaliter ecpassione reuocasset. et cũ aurẽ
serui gladio p̃cidisset. et cum ipsum dñm ter negasset. et cuminsi¬
mulatione postea suꝑsticiosa lapsus eet indeamus ueniã conces¬
sam. eumq correctum atq firmatum usq ad dominę passionis
głam ꝑuenisse. Itaq post ꝑsecutionem quȩ ꝑ arrianos hereticos
facta est acpostea quam pax quam quidem catholica in dñote.¬
net eciam a principibus scłi reddita est ep̃i qui ꝑfidiȩ arrianorũ
milla ꝑsecutione consenserant: multi correcti. redire in catholi¬
cam deleger̃: dam nantes siue quod crediderant. siue qđse cre¬

Expanded text:
huic enim ecclesiae claues regni caelorum datae sunt, cum Petro datae sunt. huic enim ecclesiae claues regni caelorum datae sunt, cum Petro datae sunt. et cum ei dicitur, ad omnes dicitur: amas me? pasce oues meas. debet ergo ecclesia catholica correctis et pietate firmatis filiis libenter ignoscere, cum ipsi Petro personam eius gestanti, et cum in mari titubasset et cum dominum carnaliter a passione reuocasset et cum aurem serui gladio praecidisset et cum ipsum dominum ter negasset et cum in simulationem postea superstitiosam lapsus esset, uideamus ueniam esse concessam eumque correctum atque firmatum usque ad dominicae passionis gloriam peruenisse. itaque post persecutionem, quae per Arrianos haereticos facta erat, posteaquam pax, quam quidem catholica in domino tenet, etiam a principibus saeculi reddita est, episcopi, qui perfidiae Arrianorum in illa persecutione consenserant, multi correcti redire in catholicam delegerunt, damnantes siue quod crediderant siue quod se cre
Abbreviated transcription (Latin):
ab negantes. Est enim magna uirtus pietatis. pax & unitas: qui a
unus est ds̃. Hanc illi non habent: quia p̃cisi abunitate sunt:
Itaq siqui exipsis ad catholicã uenunt. non iterant spetiẽ pieca¬
tis quam habent: sed accipiunt uirtutem pietatis quam ñ habent
Nam et amputatos ramos denuo posse inseri si non ꝑmanserint
in incredulitate : apłs aꝑtissime docet. Quod cum luciferiani
intelligunt et non rebaptizent non imꝓbamus. sed quldipsi p̃cidi
aradice uoluer̃. quis non decestandum ee cognoscat: Et idõ
maxime quia hoc eis displicuit in aeccła catholica quod uere scitatis
est catholicȩ. Nusquam enim tã uigere debent uiscera miscdiae
quam incatholica aecła. ut tãquã uera mater nec peccantib filus
suꝑbe insultet. nec correctis difficile ignoscat:. Nonenĩ sine causa
inter omnes apłos huius a eccłȩ catholicȩ ꝑsonã sustinet petrus.

Expanded text:
abnegantes; est enim magna uirtus pietatis pax et unitas, quia abnegantes; est enim magna uirtus pietatis pax et unitas, quia unus est deus. hanc illi non habent, quia praecisi ab unitate sunt. itaque, si qui ex ipsis ad catholicam ueniunt, non iterant speciem pietatis, quam habent, sed accipiunt uirtutem pietatis, quam non habent. nam et amputatos ramos denuo posse inseri, si non permanserint in incredulitate, apertissime apostolus docet. quod cum Luciferiani intellegunt et non rebaptizant, non inprobamus; sed quod autem etiam ipsi praecidi a radice uoluerunt, quis non detestandum esse cognoscat? et ideo maxime, quia hoc eis displicuit in ecclesia catholica, quod uere catholicae sanctitatis est. nusquam enim tam uigere debent uiscera misericordiae quam in catholica ecclesia, ut tamquam uera mater nec peccantibus filiis superbe insultet nec correctis difficile ignoscat. non enim sine causa inter omnes apostolos huius ecclesiae catholicae personam sustinet Petrus;
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i głam tanta impietate rapiatur ut audeat dicere om̃s populos
gentium qui modo ad huc accedunt a eccłȩ dĩ & indĩ filium festi¬
nanter credunt in aniter facere. quia non eos aliquis donatist a
baptizat: Sine dubio ista execrarentur homines: et eos sine dila¬
tione relinquerent si xp̃m quarerent. si aeccłam diligerent.
si liberi. e̾e̾nt: si aurem dextram integram retinererit
Uec eos auctiamus qui quamuis neminẽ rebaptizet. p̃cider̃ sẽ
tamen abunitate: & luciferiani magis dici. quã catholicima̾luer̃:
In eo enim quod intelligunt baptisena xp̃i non . ẽẽ repetendũ. recte
faciunt. Sentiunt enim sacramentum scĩ lauachri nusquam. ẽe.
nisi excatholica aeccła: sed eã formã. habere sarmenta precisa. quã
inipsam uitem antequam p̃cideretur acceperant. Hisunt enim
de quibus apłs dicit. Habentes spetiem pietatis: uirtutẽ autẽ eiꝰ h

Expanded text:
Christi gloriam tanta inpietate rapiatur, ut audeat dicere omnes populos Christi gloriam tanta inpietate rapiatur, ut audeat dicere omnes populos gentium, qui modo adhuc accedunt ecclesiae dei et in dei filium festinanter credunt, inaniter facere, quia non eos aliquis donatista baptizat? sine dubio ista exsecrarentur homines et eos sine dilatione relinquerent, si Christum quaererent, si ecclesiam diligerent, si liberi essent, si aurem dexteram -integram retinerent. Nec eos audiamus, qui quamuis neminem rebaptizent, praeciderunt se tamen ab unitate et Luciferiani magis dici quam catholici maluerunt. in eo enim, quod intellegunt baptisma Christi non esse repetendum, recte faciunt. sentiunt enim sacramentum sancti lauacri nusquam esse nisi ex catholica ecclesia, sed eam formam secum habere sarmenta praecisa, quam in ipsa uite, antequam praeciderentur, acceperant. hi sunt enim, de quibus apostolus dicit: habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ habere p̃cisam. Petrus enim errans in amore dñi: seruo ñ lbero
aurem dextram p̾cidit. Ex quo significat eos qui gladioscismatis
feriuntur. et seruosse carnalium desideriorum nondum eductos
in libeitatem sp̃s scĩ. ut iam non confidant in homine. ec non audire
quod dextrum est id est dñi głam ꝑ catholicã aeccłam latissime
ꝑuagatã: et audire sinistrum humane inflationis errorem Sed¬
Sedtamen cum dñs in ȩuangłio dicat. cum ꝑom̃s gentes ȩuangłiũ fuerit
p̃dicatum tunc finem. eͥẽ. futurum. quomodo isti dicunt quodiam
cȩtere omnes gentes cetiderunt a fide. & in sola donati parte remansit
aeccta. cummani festum sit ex quo ista pars abunitate p̃cisa est
non nullas gentes postea credidisse. et adhuc. ẽe aliquas qua non¬
dum credider̃. quibus cotidie noncessatur euangłium p̃di cari:
Quis non miretur aliquem quise xp̃ianum dici uelit̾. et aduersum

Expanded text:
se habere praecisam. Petrus enim errans in amore domini seruo, non libero se habere praecisam. Petrus enim errans in amore domini seruo, non libero aurem dexteram praecidit. ex quo significat eos, qui gladio schismatis feriuntur, et seruos esse carnalium desideriorum, nondum eductos in libertatem spiritus sancti, ut iam non confidant in homine, et non audire quod dextrum est, id est domini gloriam per catholicam ecclesiam latissime peruagatam, sed audire sinistrum humanae inflationis errorem. sed tamen, cum dominus in euangelio dicat, cum per omnes gentes euangelium fuerit praedicatum, tunc finem esse futurum, quomodo isti dicunt, quod iam ceterae omnes gentes ceciderunt a fide et in sola Donati parte remansit ecclesia, cum manifestum sit, ex quo ista pars ab unitate praecisa est, nonnullas gentes postea credidisse et adhuc esse aliquas, quae nondum crediderunt, quibus cotidie non cessatur euangelium praedicari? quis non miretur esse aliquem, qui se christianum dici uelit et aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
illud: quod dñs dicit. Qui enim glactio ꝑ cusserit. gladio moriet᷑.
Olacdius enum in illoloco si quidem inmalo positus est: discordiosam¬
linguam significat. qua tunc ille infelix aeccłam ꝑcussit. sed non occidit:
N on autem dixit dñs qui occiderit gladio gladio morietur: sedqui gladio
usus fuerit inquit. gladio morietur. Ergo ille ꝑcussit aeccłam lingua
litigiosa. qua nunc ipse conciditur: ut omnino dispereat atq moriat᷑
Lamen illud tunc apłs pecrus non stꝑbia sua sed quamuis carnali
tamen amore dñi fecerat. Itaq ammonitus: recondit gladium.
Iste autẽ: nec uictus hoc fecit. Siquidem cum ep̃o cęciltano causam
cum diceret audientibus epĩs romȩ quo sipse petiuerat. nihil eorũ
quȩ intenderat potuit ꝓbare. Et sic remansit inscismate. ut suo
gladio moreretur. Populus autem ipsius quando non audit ꝓphetas
suam. satis significat seruum se. c̾ẽ non liberum: & aurẽ dextram

Expanded text:
illud, quod dominus dicit: qui enim gladio percusserit, gladio morietur. illud, quod dominus dicit: qui enim gladio percusserit, gladio morietur. gladius enim illo loco, siquidem in malo positus est, discordiosamlinguam significat, qua tunc ille infelix ecclesiam percussit, sed non occidit. non enim dixit dominus: qui occiderit gladio, gladio morietur, sed qui gladio usus fuerit, inquit, gladio morietur. ergo ille percussit ecclesiam lingua litigiosa, qua nunc ipse conciditur, ut omnino dispereat atque moriatur. et tamen illud tunc apostolus Petrus non superbia sua, sed quamuis carnali, tamen amore domini fecerat. itaque admonitus recondit gladium; iste autem nec uictus hoc fecit, siquidem cum episcopo Caeciliano causam cum diceret audientibus episcopis Romae, quos ipse petiuerat, nihil eorum quae intenderat potuit probare; et sic remansit in schismate, ut suo gladio moreretur. popusuam, satis significat seruum se esse, non liberum et aurem dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
que una catholica est negant ꝑorbem. eẽ. diffusã. Sed insola afri¬
ca hoc est in parce donati pollere arbitrant᷑. Ita surdi sunt ad¬
uersus ꝓphetã dicentẽ. Filius m̃s estu ego hodie genuite.
Postula ame et clabo tibi gentes hereditatem tuã. et possessionẽ
tuam terminos terrȩ. Et̾alia multa siue inueteris siue in noui
testamenti libris: qua scripta sunt ut aꝑtissime declarent
dicunt iã ista omnna fuisse completa antequam. ẽẽt. pars
donati : Sed postea totam aeccłam perisse. et in sola donati par¬
te reliquias eius mansisse contendunt. O linguam suꝑbam
et nefariã. Nec si tieresic uiuerent. utuel interse pacẽ postea
custodirent. Nunc autẽ non attendunt iam in ipso donat o
cõpletũ fuisse quod dictum est. inqua mensura mensi fueritis.
inea remetietur uobis. Sicut enun xp̃m diuidere conatus est. sic
ipse asuis cotidiana concisione diuiditur. Ad hoc ꝑtinet etiam

Expanded text:
quae una catholica est, negant per orbem esse diffusam, sed in sola Afriquae una catholica est, negant per orbem esse diffusam, sed in sola Africa, hoc est in parte Donati pollere arbitrantur. ita surdi sunt aduersus prophetam dicentem: filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae, et alia multa, siue in ueteris siue in noui testamenti libris quae scripta sunt, ut apertissime declarent dicunt iam ista omnia fuisse conpleta, antequam esset pars Donati, sed postea totam ecclesiam perisse et in sola Donati parte reliquias eius remansisse contendunt. o linguam superbam et nefariam ! nec si uere sic uiuerent, ut uel inter se pacem postea custodirent. nunc autem non adtendunt iam in ipso Donato completum fuisse, quod dictum est: in qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis. sicut enim Christum diuidere conatus est, sic ipse a suis cotidiana concisione diuiditur. ad hoc etiam pertinet