comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ac bonũ qđ spo pondisti: Non sis in uerbis facilis & in opere
difficilis: Coram dõ aliquid facile non promitas: sine con¬
sideratione uirium: nihil presumas: Quod non potes facere :
non pollictaris : Multũ dõ reus eris : si non redideris quod uoueris:
Displicent dõ : q̃ui uota sua non explent: Int᷑ fideles conpu¬
tantur : qui qđ uouerit  non impleuerunt: Melius ÷ enim

Expanded text:
ac bonum quod spopondisti. Non sis in verbis facilis, et in opere difficilis. Coram Deo aliquid facile non promittas; sine consideratione virium nihil voveas; quod non potes facere, non pollicearis. Multum Deo reus eris, si non reddideris quod voveris; displicent Deo qui vota sua non explent. 58. Inter infideles computantur, qui quod voverunt, non impleverunt; melius est enim
Abbreviated transcription (Latin):
possidete preparatũ uobis regnũ : Non ad sinistram ubi erunt
illi qui salui nonerunt. etideo audient discedite a me male¬
dicti inignẽ aeternũ: Nemo quippe ab illo igne saluabitur:
quia insuplitium aeternũ illi om̃s ibunt. ubi uermis eorũ
non morietur : et ignis non ex tinguetur :¬

Expanded text:
possidete paratum uobis regnum, non ad sinistram, ubi illi erunt qui salui non erunt et ideo audient: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. nemo quippe ab illo igne saluabitur, quia in supplicium aeternum ibunt illi omnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non extinguitur
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus: quos greci thronos appellant: Ihro¬
nos autẽ gẽe sellas dicunt᷑: Sc̃i ergo quamlibet ipsis iNt
sedes dei iuxta quod scriptũ ẽ Anima iusti sedes sa pien¬
tice: Ipsi tamen sedes habebunt. inquib xp̃o iudicante. sessu¬
ri sunt: luxta illud quodueritis ait: Llos qui setuti estis me
in regeneratione cum sederit filius hominis insede maiestatis

Expanded text:
dicimus quas Graeci thronos appellant: thronos autem Graeci sedes dicunt. Sancti ergo, quamlibet ipsi sint sedes Dei, juxta quod scriptum est: Anima justi sedes est sapientiae , ipsi tamen sedes habebunt, in quibus Christo judicante sessuri sunt, juxta illud quod ipsa Veritas ait: Vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit Fili
Abbreviated transcription (Latin):
UEI QUIB SACRIFITIUA PROSIT.
AUT LOCUS MARTIRŨ IN QUO QUIS¬
PIAM SEPELITUR
SX LIE DECURA PROMORTUIS AE

Expanded text:
 Quibus sacrificium prosit, aut locus martyrum in quo quispiam sepelitur; ex libro de Cura pro mortuis ge
Abbreviated transcription (Latin):
Ahominis in erumpnis presentis scłi sese deflentis. poene usq
ad desperationẽ de fluxũ: Cui mirabili concursu ratio obui¬
ans: leni hunc moderamine consolat᷑. atq a lapsu de sperationis
ad spem ueniȩ reformat. & quem ad modũ tergi uersantis
mundi lapsus incursus euitet. formulãq uitȩ spiritalis arripiet.
mirabilit̃ docet: De inde ad contem plationis ascensum eum
sũ mopere ꝓuehens: in arcẽ usq: perfectionis adducet: His
deniq inperfectũ uirũ ꝑductis: eidẽ rationi grates debitas
Exsoluit  Inquo deniq opere. quisquis intenta mente lector
nitit᷑ pergere. si ne dibio repperiet: Quo pacto caueat iutia.

Expanded text:
antis in aerumnis praesentis saeculi, seque deflentis pene usque ad desperationis defluxum, cui mirabili concursu ratio obvians, leni hunc moderamine consolatur, atque a lapsu desperationis ad spem 473 veniae reformat, et quemadmodum tergiversantis mundi lapsum evitet, formulamque vitae spiritualis arripiat, mirabiliter docet. 2. Deinde usque ad contempladducit. Is denique in perfectum virum perductus, eidem rationi debitas grates exsolvit. In quo quidem opere quisquis intenta mente lector nititur pergere, sine dubio reperiet quo pacto caveat vitia
Abbreviated transcription (Latin):
rũ dericũ non ordinandũ Neq eũ qui unã quidẽ
sed concubinã non matronã habuit : N ec illũ qui
uiduã aut repudiatã. uel meretricẽ inmatrimonio
sumpsit N eq eũ quisemetipsũ quolibet corporis
menbro sui indignatione aliqua. uel uisto in uistoue
tͣmore superatus truncauerit. Neq illũ quiusuras
accepisse conuincitur. aut inscena lusis se dinoscitur:¬
Neq eum qui publica penitentia mortalia crimina de¬
flet: N eq illum qui ali quando infuria uersus insa¬
niuit. uel afflictione diaboli ueaatus est. Nec eum
qui ꝑ ambitionẽ ad immitationẽ symonis magi pec
rũ reliquias. acsixpi menbra sincerissime hono¬
randa: Et basilicas eorũ nominib appellatas. uel
loca eorũ diuino cultui mancipata : affectu piissimo
et deuotione fidelissima adeundas Siquis contra

Expanded text:
rum clericum non ordinandum. Neque eum qui unam quidem, sed concubinam, non matronam habuit. Nec illum qui viduam, aut repudiatam, vel meretricem in matrimonio sumpsit. Neque eum qui semetipsum quolibet corporis sui membro indignatione aliqua, vel justo, injustove timore superatus, truncaverit. Neque illum qui usuras accepisse convincitur, aut in scena lusisse dignosciturNeque eum qui publica poenitentia mortalia crimina deflet. Neque illum qui aliquando in furiam versus insanivit, vel afflictione diaboli vexatus est. Nec eum qui per ambitionem ad imitationem Simonis Magi pecurum reliquias, ac si Christi membra, sincerissime honoranda, et basilicas, eorum nominibus appellatas, velut loca sancta divino cultui mancipata, affectu piissimo et devotione fidelissima adeundas credimus. Si quis contra
Abbreviated transcription (Latin):
bus humeris p̃ferentes. diunũ regis caelestis ingressũ terris
trementibus nunticibunt: Item idẽ doctor post aliqua. sic
rẽpetit Sed quare crux apparebit tunc & quã obcausã
incus p̃latu dñs adueniet ratio ꝑspicuciẽ: ut a gnoscant
consilũ iniquitatis suae quid nm maiestatis erucifixer̃
et qm̃ ꝓpter hoc ipsum habens crucẽ ueniet: audiipsum in euan¬
gelio ꝓtesttintẽ. quia tunc plangent se omnes trib terrae: ui¬
dentes accusatore suums sero et frustra fatebunt᷑ impiã cecitatẽ :
Quid autem miraris si cruee afferens ueniens. ubi & ipsa uulne¬
ra ostendet tunc: qm̃ uidebunt inquid inque trans fixerunt

Expanded text:
bus humeris praeferentes, divinum regis coelestis ingressum terris bus humeris praeferentes, divinum regis coelestis ingressum terris trementibus nuntiabunt. » Idem doctor post aliqua sic repetit: « Sed quare crux apparebit tunc, et quam ob causam in ejus praelatu Dominus adveniet, perspicuum est: ut agnoscant consilium iniquitatis suae, qui Dominum majestatis crucifixerunt. el impietas. Et quoniam propter hoc ipsum habens crucem veniet, audi ipsum in Evangelio protestantem: Quia tunc plangent omnes tribus terrae , vient peccatum suum sero, et frustra fatebuntur impiam caecitatem. Quid autem miraris, si crucem afferens veniet, ubi et ipsa vulnera ostendet? Tunc videbunt, inquit, in quem compunxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
rogare an uere sit xp̃ẽ: Sed quod queritur sicũ eruee ueniet:
nec enim ꝓmissae ex positionis oblitus sum: Audiigitur sub¬
sequentia Tunc inquid quando uenturus ẽ sol obscurabitur:
& luna nondabit lumensuum: Tanta enĩ erit eminentia splen
do apparuerit signũ filii hominis in caelo: Considerasti quan
tet sit uirtus signi hoc &e crucis: solobscurabit᷑. luna nondabit lu¬
men sium: C rux uͦ fulgebit. et obscuratos luminib caeli.
dila psisq syderibus sola radiebit: ut discas qm̃ crux. & lu¬
na et sole p̃clariorẽ: quorũ splendorẽ diuno inlustrata ful¬
gore superabit Et quemad modum ingrediente  rege
inciuitatẽ exercitus ante cedit p̃ferens signa atq uexilla re
galia: & ambitu p̃parationis. isq adnuntiat regis introicũ.
itt dnõ descendente deccielis p̃cedet exercitus angelorũ etar
changelorũ. qui signũ illud ut trium phale uexillũ sublimi¬

Expanded text:
rogare an venerit Christus. Sed quod quaeritur, si cum cruce veniet rogare an venerit Christus. Sed quod quaeritur, si cum cruce veniet nec enim praemissae expositionis oblitus sum, audi igitur subsequentia. Tunc, inquit, quando venturus est, sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum . Tanta enim erit eminentia splenddo appta sit virtus signi, hoc est crucis. Sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum: crux vero fulgebit, et obscuratis luminibus coeli, dilapsisque sideribus, sola radiabit, ut dicas quoniam crux lunae et soli praeclarior est. Quorum splendorem divino illustrata fulgore superabit, et quemadmodum ingrediente rege in civitatem exercitus antecedit praeferens signa atqugalia, et ambitus praeparationis armisonae annuntiat regis introitum; ita Domino descendente de coelis, praecedet exercitus angelorum atque archangelorum, qui signum illud triumphale crucis vexillum sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
sua ueniet xp̃c. necessariũ ẽ enim hocipsũ ostendere: Si dixe¬
rint inquid ecce in promptuari is ẽ xp̃c: ecce insolitudine: no¬
lite credere. Desecunda p̃sentia gloriae sucie dicens ꝓpt̃
errore p̃uentus in falsum incidat xpm̃ Qm̃ xp̃i saluato
ris aduentũ p̃ueniet antiap̃e: id eo sollicite p̃cauendũ est:
nequis pastorẽ querens. lupũ inueniat Obhoc p̃dico tibi.
unde dinoscas ueri pastoris aduentũ: hoc dedit signũ. Hoc
enĩ fuit uoluntas eius: ut primus aduentꝰ latent̃ fieret.
& querer& quod perierat: scđsuero aduentus nonita sedsim¬
pliciter agit: Quemadmodũ inquid fulgur exiens aboriente
apparet moccidente: itt erit aduentus filii hominis: subi¬
to omnib: apparebit. necerit indigens quis quã interroga¬
gare seuhic siue illic est xp̃e Quem ad modum enim cum ful-
gur emicuerit nonegemus in quirere si facta sit co ruscatio: ita
cum reuelatio p̃sentice eius effulserit. non indigebimus inter¬

Expanded text:
sua veniet Christus, necessarium enim est hoc ipsum ostendere. Si dixerint, inquit, Ecce in promptuariis est Christus, ecce in solitudine, nolite credere , de secunda praesentia gloriae suae dicens propteerrore praeventus in falsum incidat christum. Quoris adventum praeveniet Antichristus, ideo sollicite praecavendum est, ne quis pastorem quaerens, lupum inveniat. Ob hoc praedico tibi unde dignoscas veri Pastoris adventum. Hoc dedit signum: haec enim fuit voluntas ejus, ut primus adventus latenter fieret, et quaereret quod perierat; secundus vero adventus non ita, sed simpliciter ait: Quemadmodum, inquit, fulgur exiens ab oriente apparet in occidente, ita erit adventus Filii hominis . Subito omnibus apparebit, nec erit indigens quisquam interrogare, sive hic, sive illic est Christus. Quemadmodum enim fulgur cum emicuerit, non egemus interrogare si facta sit coruscatio; ita cum revelatio praesentiae eius effulserit, non indigebimus inter
Abbreviated transcription (Latin):
& uiuente uiro uocabit᷑ adultera si fuerit cum altero uiro. qm̃ mulier¬
alligata ẽ quã diu uir eius uiuit: Vnde si uxor dimiserit uirũ suum
& alii nupserit : moechat᷑ u &qui dimissã auiro duxerit: moechatur.:
Ideoq ex eodem prȩcepto dñi uir uxorẽ ne dimittat: qm̃ qui dimiserit
uxorem suã prȩter causam fornicationis. facit eam moechari: Sed si
propter causam hane dimiserit: &iam ipse sic maneat i Om̃is eni qui
dimittit uxorem suã & ducit alterã : moechat᷑: haec constituta dñi.¬

Expanded text:
et vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio et vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eodem praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit, etiam ipse sic maneat; omnis enim qui dimittit uxorem suam et ducit altera
Abbreviated transcription (Latin):
De iam iunctis loquimur. Non de iungendis⁊ Si erga tuã
causã non inuenisti. cur non uetet dñs qđ ꝓhibet apłsie
Cernis enĩ iam ut ex istimo non esse ipsam quã esse putaueras.
uide ne forte illa sit que mihi uisa est: & tune ꝓferenda
& nunc defendenda. ut scilicet illud intelligamus dicere
dnm qđ habet corã illo. Nullo modo transgredienda iusticia
id est qđ ita iubet aut uetat: aut aliud facere omnino
non liceat.: Quod autẽ uolentis potestati ita permittit.
expedire: Teneat᷑ hoc ergo primitus ac maxime Ne com¬
mittantur inlicita. ⁊ ubi autẽ aliquid licitum est ut aliud
que dñs ita dicit ut dñs id est non monentis consilio
sed dominantis imperio: facere non licet. &ideo non expedit
Dñs itaq: precipit mulierem auiro non discedere. Quod si
discesserit ea utiq causa qua discedere licitum est: manere innuptã.
Aut uro suo reconciliari : mulier enĩ sub uiro uiuo marito iuncta est legi.

Expanded text:
de iam iunctis loquimur, non de iungendis. si ergo tu de iam iunctis loquimur, non de iungendis. si ergo tu causam non inuenisti, cur non uetet dominus quod uetat apostolus — cernis enim iam, ut existimo, non esse ipsam quam esse putaueras — uide, ne fet nunc defendenda; ut scilicet illud intelligamus dicere Dominum, quod habet coram illo nullo modo transgredienda justitia, id est, quod ita jubet aut vetat, ut aliud facere omnino non liceat: quod autem volentis potestati ita permittit, expedire. 27. Teneatur hic ergo primitus ac maxime, ne committantur illicita. Ubi autem aliquid ita licitum est, ut aliud quae Dominus ita dicit ut Dominus, id est, non monentis consilio, sed dominantis imperio, non facere non licet, et ideo nec expedit. Dominus itaque praecipit, Mulierem a viro non discedere; quod si dicesserit, ea utique causa qua discedere licitum est, manere innuptam, aut viro suo reconciliari . Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi;
Abbreviated transcription (Latin):
Attendo ut rem ipsam tam quã in conspectu considerandam :¬
planiore sermone ponamus: Ecce coniuges duo unius infidelitatis
ita fuerunt quando iuncti sunt: Nulla de his quȩstio est que
pertineat ad illam dñi iussionẽ doctrinamq a postolicam.
& preceptũ testamenti ueteris & noui. quo ꝓhibet᷑ fidelis cũ in
fideli copulare coniugiũ : lam sunt coniuges : & ad huc
ambo sunt in fideles: Ad huc tales sunt quales fuerunt ante
quã iungerent᷑ qualesq conuincti sunt: uenit euangelu predi¬
cator: Credidit eoꝵ aut unus. aut una. Sed ita ut infidelis cum
fideli habitare consentiat: Iubet fideli dñs ne infidelẽ dimittat.
an non iubet:: Si dixeris non iubet: reclamat apłs. Ego dico
non dñs. Si dixeris non iubet: causã requiro:Neq illam mihi
responsurus es. quã tuis litteris indidisti: quia dñs ꝓhibet
fideles infidelibus iungi ⁊ hie enĩ nullo modo est ista causa:

Expanded text:
Adtende, ut rem ipsam tamquam in conspectu considerandam Adtende, ut rem ipsam tamquam in conspectu considerandam planiore sermone ponamus. ecce coniuges duo unius infidelitatis; ita fuerunt quando iuncti sunt. nulla de his quaestio est, quae pertineat ad illam domini iussionem doctrinamque apostolicam et praeceptum testamenti ueteris et noui, quo prohibetur fidelifideli copulare conjugium. Jam sunt conjuges, et adhuc ambo sunt infidquam iungerentur, qualesque coniuncti sunt. uenit euangelii praedicator, credidit eorum aut unus aut una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat. iubet fideli dominus, ne infidelem dimittat an non iubet? si dixeris \'iubet\', reclamat apostolus; ego dico, non dominus; si dixeris non iubet\', causam requiro. neque illam mihi responsurus es, quam tuis litteris indidisti: \'quia dominus prohibet fideles infidelibus iungi\'. hic enim nullo modo est ista causa;
Abbreviated transcription (Latin):
copulata : Quia paulus inquis gentiũ predicator & a postolus
tamen habitare consentientẽ nondimitteret : his uerbis tius
de his coniugusagit᷑ quȩ sibi primitus copulant᷑: Nenubat
femina non suae religionis uiro : ł ne uir talem ducat uxorẽ qͥ
ld eñĩ ut dicis iubet ds̃: docet apłs. utrumq precipit testam̃tũ:
hoc aut̃ diuersũ esse quis abnuat.  Vbi igitur non de coniun¬
gendis sed de coniunctis : ambo quippe unius eiusdemq infide¬
litatis fuerunt quando coniuncti sunt : sed euangelium cũ
uenisset. alter sine altera. ł altera sine altero credidit: Si
ergo aliud est hoc qđ sine serupulo ullius dubitationis apparet
cur fidelẽ cũ infideli coniugio permanere non et dñs sic ut
apłs iubet. Nisi forte isto loco uocat illud qđ tam fidenter
ipse ait: An uultis experimentum accipere. eius qui in me
an in hoc explanando aliquando diligentius immorabore

Expanded text:
copulata? Quia Paulus, inquis, gentium praedicator et apostolus, copulata? Quia Paulus, inquis, gentium praedicator et apostolus, tamen habitare consentientem non dimitteret\'. his uerbis tuisde his coniugiis agitur, quae sibi primitus copulantur, ne nubat femina non suae religionis uiro uel uir talem ducat uxorem. id enim, ut dicis, iubet deus, docet apostolus, utrumque praecipit testamentum. hoc autem diuersum esse quis abnuat, ubi agitur non de coniungendis, sed de coniunctis? ambo quippe unius eiusdemque infidelitatis fuerunt, quando coniuncti sunt; sed euangelium cum uenisset, alter sine altera uel altera sine altero credidit. si ergo aliud est hoc, quod sine scrupulo ullius dubitationis apparet, cur fidelem cum infideli in coniugio permanere non et dominus sicut apostolus iubet? nisi forte isto loco uacat, quod tam fidenter ipse ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me an in hoc explanando aliquanto diligentius immorabor?
Abbreviated transcription (Latin):
fideles quibus essent conuiges infideles : dixisti quia dñs
iussit ne conuigia sibimet diuersȩ religionis copularentur.
& ipsũ ad hibuisti testimoniũ dñi dicentis. Non accipies uxorẽ
filio tuo afiliabus alienigenarum : ne tradueat eum post¬
deos suos. et pereat anima eius: Ad di disti &iam uerba apli
ubi dixit Mulier aligata ẽ quã dui uir eiꝰ uiuit: Quod
si mortuus fuerit uir eius: liberata ẽ. cui uult nubat tantũ
indño Quod ita exposiusti: ut ad iuingeres id est xp̃iano :
De inde secutus es. & aisti : hoc ÷ ergo dñi preceptum tam in
ueteri quã inuo testamento : ut non nisi unius religionis et
fidei coniugia sibi maneant copulata ⁊ Si hoc ergo est dñi
preceptum tam inueteri testamento quã in nouo. & hoc
iubet dñs. hoc docet apłs. ut non nisi unius religionis & fidei
maneant copulata coniugia. Quare contra dñi iussum.

Expanded text:
fideles, quibus essent coniuges infideles, dixisti: quia dominus fideles, quibus essent coniuges infideles, dixisti: quia dominus iussit, ne coniugia sibimet diuersae religionis copularentur' et ipsum adhibuisti testimonium domini dicentis: non accipies uxorem filio tuo a filiabus alienigenarum, ne traduDeos suos, et pereat anima ejus. Addidisti etiam verba Apostoli, ubi ait: Mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit; quod si mortuus fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat: tantum in Domino. Quod ita exposuisti, ut adjungeres: id est Christiano. Deinde secutus es, et addidisti: Hoc est ergo Domini praeceptum tam in veteri quam in novo testamento,  ut non nisi unius religionis et fidei conjugia sibi maneant copulata. Si hoc ergo est Domini praeceptum tam in veteri testamento quam in novo  et hoc jubet Dominus, hoc docet Apostolus, ut non nisi unius religionis et fidei maneant copulata conjugia: quare contra hoc Domini jussum,
Abbreviated transcription (Latin):
confundã uos haec scribo: sed ut filios meos carissimos moneo:
Quid habet questionis ubi ait. ego dico non dñs ł tem ubi ait
Fece ego paulus dico uobis. qr si circum cidamini xp̃s uobis
nihil ꝓderit : Numquid &iam hic dixit ego dico non dñs
Non sunt itaq ista similia : qr &iam illa que iubet dñs. Non ÷
indignum neq contrarium si eadem monet apł̃s: Monemus enĩ
quos caros habemus: ut faciant dñi precepta ł iussa: Cum uero
ait ego dico non dñs: satis ostendit dñm si esset illicitum : Ego¬
scđm ea quȩ supra diu diximus multumq uersauimus. licitũ
erat ꝑ iusticiã. sed &iam licitũ non erat faciendum ꝓpt̾ liberã
beni uolentiã: Tu aut cui placet ita non licere qđ non uetat
dñs sed apłs quem ad modũ non licet qđ uetat dñs cũ exponere
uoluisset quid sibi uellet qđ ait. ego dico non dñs. cũ allo queret

Expanded text:
confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, quid habet quaestionis, ubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, numquid etiam hic dixit: ego dico, non dominus? non sunt itaque ista similia, quia etiam illa, quae iubet dominus, non est indignum neque contrarium, si eadem monet apostolus. monemus enim, quos caros habemus, ut faciant domini praecepta uel iussa. cum uero ait: ego dico, non dominus, satis ostendit domsecundum ea quae superius diximus multumque versavimus, licitum erat per justitiam, sed licitum non erat faciendum propter liberam benevolentiam. Tu autem cui placet ita non licere quod non vetat nus, sed apostolus, quemadmodum non licet quod uetat dominus, cum exponere uoluisses, quid sibi uellet, quod ait: ego dico, non dominus, cum alloqueretur
Abbreviated transcription (Latin):
dici non oportet. qui dimittit bene facit. & qui non dimittit
melius facit: Sed dici oportet non dimittat: qr & si licet
non expedit :⁊ Sic ergo possumus dicere melius esse infidelẽ
coniugem non dimittere. quã uis liceat & dimittere : quẽ¬
ad modũ recte dicimus melius esse qđ & licet & expedit:
quã id qđ licet non expedit: his de causis factũ ẽ : ut expo¬
nens dñi sermonẽ quẽ ꝓlixum in monte habut. ibi uentum est
ad questionẽ de conuigibus dimittendis uł non dimittendis:
ego dico non dñs. monens eos qui haberent coniuges infideles
ut consentientes habitare secũ nondimitterent : Quod utiq
ideo monendũ non iubendũ fuit : qr non tanto pondere
prohibendi sunt homines facere licita quã uis non expediant:
illasĩubenda sunt monere dignatus: hoc fecit parendo in¬
firmitati. Non predicando iussioni : Unde sic dixit: Non ut

Expanded text:
dici non oportet, Qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, dici non oportet, Qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit: sed dici oportet, Non dimittat; quia etsi licet, non expedit. Sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec expedit. His de causis factum est, ut exponens domini sermonem, quem prolixum in monte habuit, ubi uentum est ad quaestionem de coniugibus dimittendis uel non dimittendis, ego dico, non dominus, monens eos, qui haberent coniuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent. quod utique ideo monendum, non iubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, us etiam illa, quae iubenda sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non ut
Abbreviated transcription (Latin):
expedit propter infirmitates hominũ .: & ideo id qđ non
expedit. apłs ꝓhibet dante sibi dño liberum ꝓhibendi
ꝓhibitionẽ dñi apłs aliquid moneret. Neq contra iussionẽ
eius aliquid ꝓhiberet: Proinde in his duabus causis una de
nubendo uł non nubendo. altera de infideli coniuge dimit¬
tendo uł non dimittendo : aliquid simile est in uerbis apłi. aliquid
dissimile: Simile quidem illud qđ & ibi dicit. preceptũ dñi
non habeo consiliũ autẽ do: & hic dicit ego dico non dñs Quale ẽ
eñĩ preceptũ dñi non habeo: tale est non dicit dñs &
quale est consiliũ do : tale : ego dico : Illud aut̃ dissimile ẽ:
quia de nubendo & non nubendo potest dici: hoc bene fieri¬
potest. illud melius : qm̃ utrumq expedit . minus aliud.
magis aliud: at uero de coniuge fideli dimittendo uel
non dimittendo. qm̃ unũ hoꝵ non expedit: aliud expedit :

Expanded text:
expedit propter infirmitates hominum, et ideo id quod non expedit propter infirmitates hominum, et ideo id quod non expedit apostolus prohibet dante sibi domino liberum prohibendi prohibitionem Domini Apostolus aliquid moneret, neque contra jussionem ejus aliquid prohiberet. Proinde in his duabus causis, una de nubendo vel non nubendo, altera de infideli conjuge dimittendo vel non dimittendo, aliquid simile est in verbis Apostoli, aliquid dissimile. Simile quidem illud quod et ibi dicit, Praeceptum Domini non habeo, consilium autem do; et hic dicit, Ego dico, non Dominus. Quale est enim, Praeceptum Domini non habeo; tale est, Non dicit Dominus: et quale est, consilium do; tale est, ego dico. Illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius; quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud: at vero de conjuge infideli dimittendo vel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit,
Abbreviated transcription (Latin):
infidelibus affet impedimentũ salutis: non solum quia
ꝑ niciosissime scandalitant᷑ offensi: uerũ &iam quia in alia
coniugia cũ ceciderint uiuentibus eis aquibus dimittunt᷑
adultenis nexibus colligati diffici le resoluunt᷑: Ideo hic
ubi qđ licet non expedit: Non potest dici. si dimiserit infidelẽ
bene facit. si non dimiserit melius facit: sicut dictum ÷
qui nuptũ dat bene fac̃. & qui nondat nuptũ melius facit:
qm̃ illud non solũ utrũq parit̾ licet ad nihil unde hoꝵ
precepto dñi quisq cõpellitur : sed &iam utrumq expedit:
Aliud minus. aliud amplius: unde ad id qđ amplius expedit
consilio apłi quicumq potest capere ꝓuocat᷑. i hoc autem ubi
de dimittendo uł non de dimittendo infideli coniugio quȩrit᷑.
utrumq quidem parit̃ licitum est per iusticiã quȩ coram
dño est: & ideo nihil horũ dñs ꝓhibet. sed non utrumq

Expanded text:
infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia erniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur. Ideo hic, ubi id quod licet non expedit, non potest dici: si dimiserit infidelem, bene facit; si non dQui dat nuptum bene facit, et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nihil horum praecepto domini quisque conpellitur — sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius, unde ad id, quod amplius expedit, consilio apostoli quicumque potest capere prouocatur. hoc autem ubi de dimittendo uel non dimittendo infideli coniugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum est per iustitiam, quae coram domino est, et ideo nihil horum dominus prohibet; sed.non utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
fidele consiliũ ubi aliud facere non licet: hicͣlicet: lta sane.
ut ipsum licitum partim quidem expediat. partim uero non ex¬
pediat : Expedit tunc: quando non solum ꝑ iusticiã quȩ corã dõ
est permittur : sed &iam hominibus: Nullũ ex hoc impedimentũ
salutis infertur uelut cumdat consilum Non iubendi apłs
uirginibus unde preceptũ dñi se non habere testatur : licet
aliud facere id est Nubere &minus continentiae bonũ tenere¬
innuptus. ipsumq licitũ &iam expedit. qm̃ inuetita ec
inlicitarẽ ruituram carnis infirmitatẽ sic excepit honestate
esset. si uirgo consilũ quo preceptum ea non cõpellit ariperet :
Tunc autẽ non expedit id qđ licitũ est: quando permitt᷑
quidem. sed usus ipsius potestatis alus affet inpedimentum
salutis: sicut est unde iam diu loquimur. discessio coniugis
fidelis ab infideli. quã non ꝓhihet dñs precepto legis. quia
corã illo iniusta non est: sed ꝓhibet apłs consilio caritatis. quia

Expanded text:
fidele consilium. ibi aliud facere non licet, hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim uero non expediest, permittitur, sed etiam hominibus nullum ex hoc impedimentum salutis infertur; velut quum dat consilium non nubendi Apostolus virginibus unde praeceptum Domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere, et minus nuptiarum. ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in uetita et inlicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestate esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert inpedimentum salutis. sicut est, unde iam diu loquimur, discessio coniugis fidelis ab infideli, quam non prohibet dominus praecepto legis, quia coram illo iniusta non est, sed prohibet apostolus consilio caritatis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Nolite dare scm̃ canibus hoc qđ isti cauendum putant
uellet intellegi : non ipse suo traditori dedissec . qđ insuã ille
pernitiem sine culpa dantis cumdignis indignus accepit Unde
cum hoc diceret dñs : credendũ significare uoluusse qđ lucem
intelligentiȩ spiritalis inmunda corda non portant. & si portanda
doctor ingesserit quȩ non recte accipiunt : ꝗl non capiunt ł re¬
prehensionis morsibus lacerant. uel contempnendo conculcant . i¬
Si eñĩ beatus apłs quã uis in xp̃o iam renatis : tamen adhuc paruulis
lac dicit se dedisse non escam: Nec dum enĩ poteratis inquit.
sed nec ad huo quidem potestis: si denique ipse dñs electis apłis
dixit. Ad huc multa habeo uob̾ dicere sed non potestis portare

Expanded text:
ait: nolite dare sanctum canibus, hoc, quod isti cauendum putant, ait: nolite dare sanctum canibus, hoc, quod isti cauendum putant, uellet intellegi, non ipse suo traditori dedisset, quod in suam ille perniciem sine culpa dantis cum dignis indignus accepit. unde cum hoc diceret dominus, credendum est significare uoluisse, quod lucem intellegentiae spiritalis inmunda corda non portant. et si portanda doctor ingesserit, quae non recte accipiunt, quia non capiunt, uel reprehensionis morsibus lacerant uel contemnendo conculcant. si enim beatus apostolus quamuis in Christo iam renatis tamen adhuc paruulis lac dicit se dedisse, non escam — necdum enim poteratis, inquit, sed nec adhuc quidem potestis — si denique ipse dominus electis apostolis dixit: adhuc multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ est illud apłi ubi ait: unus quisq nrm ꝓse rationem
reddet dõ : Non ergo amplius inuicem iudicemꝰ Sunt eñi qui
ł in his. ł &iam in aliis obseruandũ putant qđ dixisse dñm
legimus : nolite dare scm̃ canibus. neq ꝓieceritis margaritas
ur̃as ante porcos: & ista saluatoris uerba reuerentes baptizare
Non audent eos qui ꝓse respondere nequi uerint. ne forte
contrariũ gerant uoluntatis arbitrium: Quod de paruulis
dici non potest: Inquibus ad huc rationis nullus ẽ usus: Sed
non solũ incredibile ẽ : nec infinẽ uitae huiꝰ baptizare cathi¬
cuminum uelle : uerum &iam si uoluntas incerta est multo¬
satius nolenti dare quã uolenti negare. ubi uelit annolit
sic non apparet. ut tamen credibile sit eum si posset uelle
se potius fuisse dicturũ ea sacramenta ꝑcipere. sine quibus
iam credidit non se opotere de corpore exire: Si aut̃ dñs ubi

Expanded text:
ciendum est illud apostoli, ubi ait: unusquisque nostrum pro se rationem ciendum est illud apostoli, ubi ait: unusquisque nostrum pro se rationem reddet deo. non ergo amplius inuicem iudicemus. sunt enim, qui uel in his uel etiam in aliis obseruandum putant, quod dixisse dominum legimus: nolite dare sanctum canibus neque proieceritis margaritas uestras ante porcos. et ista saluatoris uerba reuerentes baptizare non audent eos, qui pro se respondere nequiuerint, ne forte contrarium gerant uoluntatis arbitrium. quod de paruulis dici non potest, in quibus adhuc rationis nullus est usus. sed non solum incredibile est nec in fine uitae huius baptizari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multosatius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si posset, uelle se potius fuisse dicturum ea sacramenta percipere, sine quibus iam credidit non se oportere de corpore exire. Si autem dominus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
uł in hoc opere ł in alio me adhuc explicasse. ł iam posse si urgear
explicari :÷ Illud autem unde idem in alias çeda consulendũ existimasti.
seorsũ &iam ego enodare curarem. si: mihi aliud quã tibi uisũ
est uideret᷑: Cum uero eadem sit &iam nr̃a sententia : non hinc
opus est diutius disputare: Cathicuminis ergo in huius uitȩ
ultimo constitutis seu morbo. seu casu aliquo si conpressi sint.
ut quã uis adhuc uiuant : petere sibi tamen baptis mũ ł ad in¬
terrogata respondere non possint : ꝓsit eis qđ eorũ fide xp̃i ana
iam nota uoluntas est: ut eo modo baptizentur quo modo baptitant᷑
infantes. quoꝵ uolunꝑtas ad huc nulla patuit: Non tamen ꝓpt̃¬
ea damnare debemꝰ eos qui timidius agunt: quã nobis uidecur
agi oportere : Ne depecunia conseruo credita inꝓuidius quã cautius
indicare uoluisse cudicemur: Satis quippe intalibus respi¬

Expanded text:
uel in hoc opere uel in alio me adhuc explicasse uel iam posse, si urguear, uel in hoc opere uel in alio me adhuc explicasse uel iam posse, si urguear, explicare. illud autem, unde me idem in alia scheda consulendum existimatis, seorsum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud, quam tibi uisum est, uideretur; cum uero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si conpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, petere sibi tamen baptismum uel ad interrogata respondere non possint, prosit eis, quod eorum fide christiana iam nota uoluntas est, ut eo modo baptizentur, quo modo baptizantur infantes, quorum uoluntas adhuc nulla patuit. non tamen propterea damnare debemus eos, qui timidius agunt, quam nobis uidetur agi oportere, ne de pecunia conseruo credita inprouidius quam cautius iudicare uoluisse iudicemur. satis quippe in talibus respi
Abbreviated transcription (Latin):
iam conuincti sunt. alia questio ẽ : audiatur & hic apłs dicens:
Si quis frat̃ habet uxorem infidelem. et haec consentit habi¬
tare cum illo : non dimittat illã: & si qua mulier habet
uirũ infidelẽ & hic consentit habitare cum illa: non dimittat
iurũ.i & sic audiatur. ut in aliquib fieri licitũ sit: quia hoc
non dicit dñs non tamen fiat. ꝗr non expedit: Non enĩ omĩa
expedire quȩ licita sunt apertissime docet apłs sicut supra iam
ostendimus: ꝓpt̃ qđ libet tamen fornicationis genus siue carnis
siue sp̃s. ubi & infidelitas intellegit᷑. & dimisso uiro non lic et
alteri nubere . & dimisa uxore non licet alteram ducere : qm̃
dñs nulla excepxatione facta dicit. si uxor dimiserit uirum
atq dis cussis: questionẽ tamen de conuigus obscurissimam
& inplicatissimã esse non nescio. nec audeo ꝓfiteri om̃s sinus eius.

Expanded text:
iam coniuncti sunt, alia quaestio est, audiatur et hic apostolus dicens: iam coniuncti sunt, alia quaestio est, audiatur et hic apostolus dicens: s i quis frater habet uxorem infidelem et haec consentit sentit habitare cum illo, non dimittat illam; et qua mulier habet uirum infidelem et hic consentit habitare cum illa, non dimittat uirum, et sic audiatur, ut, quamuis fieri licitum sit, quia hoc non dicit dominus, non tamen fiat, quia non expedit. non enim omnia expedire, quae licita sunt, apertissime docet apostolus, sicut supra iam ostendimus. propter quodlibet tamen fornicationis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non licet alteri nubere et dimissa uxore non licet alteram ducere, quoniam dominus nulla exceptione facta dicit: si uxor dimiserit uirum atque discussis quaestionem tamen de coniugiis obscurissimam et inplicatissimam esse non nescio. nec audeo profiteri omnes sinus eius
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ non expediunt caueantur: Ibi audiatur dicens. preceptũ
dñi non habeo: consilũ aut̃ do. Et ego dico non dñs.  lbi si meliora
elegerit. qui audit solutus es ab uxore non querat uxorem:
am
Quia &si acceperit uxorẽ non peccat: ibi uirgo non nubat: Qui
enĩ non dat nuptũ melius facit. & qui nndat nuptũ bene facit:
lbi heatior fit mulier : si sic permanendo que mortuo uiro suo
in potestate habet cui uult nubere tantum in dño: Quod duobs
modis acci potest Aut xp̃i ana ꝑmanens. aut xp̃iano nubens:
Non eñĩ temp̃re releuati testamenti noui in euangelio uel
ullis apostolicis litteris: sine ambiguitate de claratũ esse
recolo: utrum dñs ꝓhibuerit fideles infidelibus iungi. quã uis
beatisi mus cyprianus inde non dubitet. nec in leuibus peccatis
constituat iungere cũ infidelibus uinculũ matrimonii. atq id
esse dicat ꝓstituere gentibus membra xp̃i: Sed qr de his qui

Expanded text:
quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, a et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in domino. quod duobus modis accipi potest: aut christiana permanens aut christiano nubens. non enim tempore reuelati testamenti noui in euangelio uel ullis apostolicis litteris sine ambiguitate declaratum esse recolo, utrum dominus prohibuerit fideles infidelibus iungi, quamuis beatissimus Cyprianus inde non dubitet nec in leuibus peccatis constituat, iungere cum infidelibus uinculum matrimonii, atque id esse dicat prostituere gentilibus membra Christi. sed quia de his, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ducendã . qr ꝓmisit quȩ nuptias eius appetit futuram se esse
xp̃ianam  Quod enĩ cuiq ante quã uouisses licebat cũ id se
num quã futurũ uouerit non licebit. Si tamen id uouerit qđ
uouendũ fuit. sicuti ẽ. ꝑpetua uirginitas ł continentia post
exꝑta conubia solutis auinculo conuigali. ł ex consensu uouentib
et carnalia debita sibi inuicẽ relaxantibus fidelibus castisq
conuigibus : qđ alterũ sine altera. ł alterã sine altero uoueri fas
non est .n haec ergo et siqua alia sunt que rectissime uouent᷑
cum homines uouerint : nulla conditione rumpenda sunt. quȩ
quã uouissent utiq licebat: habentes inquit dampnationem.
qm̃ primam fidem irritam fecerunt: Nihil ergo expedit qđ illicitũ
est : & nihil qđ ꝓhibet dñs licitũ est: Quȩ autem nullo dñi con¬
stringente precepto in potestate dimissa sunt: In his audiatur

Expanded text:
esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se esse esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se esse christianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae quam uouissent, utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. Nihil ergo expedit, quod inlicitum est, et nihil, quod prohibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente praecepto in potestate dimissa sunt, in his audiatur
Abbreviated transcription (Latin):
derit temptatori. Intellȩgens licuisse quidem sibi dimittere
adulteram : sed aliam ducere non licere: Quid si dicat ille temptator
cõmitte hoc peccatũ ut ad quiras animã xp̃o i morte infidelitatis
posicȩ feminȩ. quȩ operata est si tibi nupserit fieri xp̃iana.
Quid aliud xp̃ianus ad ista respondere debet & dicere. Nisi
se non posse si hoc fecerit euadere iuditiũ qđ cõmemorauit apłs
ubi ait. & sicut dicunt nos quidam dicere. fatiamus mala
ut ueniant bona: quoꝵ iudiciũ iustum est: Quomodo autem
poterit ẽẽ salubrit̃ xp̃iana quȩ cum illo a quo ducitur.
adulterat : Non solũ autem moechantem non est qđ facit. Non
quidã. sed omnis qui dimittit uxorẽ suã & ducit alteram.
et si ꝓpter ea duxerit ut fiat xp̃iana : Sed &iam quisquis
non alligatus uxori continentiã dõ uouerit. Nullo modo
debet ista compensatione peccare : ut ideo credat uxorem sibi

Expanded text:
derit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere derit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis positae feminae, quae parata est, si tibi nupserit, fieri christiana? quid aliud christianus ad ista respondere debet et dicere, nisi se non posse, Si hoc fecerit, euadere iudicium, quod commemorauit apostolus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum iudicium iustum est? quomodo autem poterit esse salubriter christiana, quae cum illo a quo ducitur erit adultera? Non solum autem moechandum non est, quod facit non quidam, sed omnis, qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, ut faciat christianam, sed etiam quisquis non alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit. ideo non moechari
quia moechante relinquid: sicut moechatur qui eam qui preter
causam fornicationis dimisã duxerit : nec ideo non moechatur
qui eã ducit qui eam dimissam prȩter causam fornicationis iN¬
uenerit . & ꝓpt̃ea qđ sic sub obscure apud matheum possitum ÷
qm̃ totũ aperte significatum est expositũ ẽẽ : apud alios qui
totũ generaliter expresserunt. sicut legitur apud marcum ii
Quicũq dimiserit uxorẽ suã & aliam duxerit: adulteriũ cõmittit:
& apud lucam: Omnis qui dimittait uxorẽ suã et ducit alteram.
moehatur: Non eñi alios dixerit moethari. alios non mȩchari. qui
dimissis uxoribus suis duxerint alteras. sed qui cumq dimiserit.
omnẽ prorsus qui dimiserit uxorem suã et aliã duxerit. moecharieũ
sine ulla exceptione dixerunt: Sed si haec ille xp̃ianus respon¬

Expanded text:
uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, quia moechantem relinquit: sicut moechatur qui eam, quae praeter causam fornicationis dimittitur, duxerit; nec ideo non moechatur, qui eam ducit, quam dimissam praeter causam fornicationis inuenerit. et propterea quod subobscure apud Matthaeum positum est, quoniam totum a parte significatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur apud Marcum: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit, et apud moedimissis uxoribus suis duxerint alteras, sed: quicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum sine ulla exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus respon
Abbreviated transcription (Latin):
hanc dici non oportet: ꝓpter offensionem hominum. Aut enĩ ne
impediant᷑ homines ab ea salute quȩ inxp̃o est hanc dixerim non eẽ
seruandã: Qiuis eñi xp̃ianus audeat dicere ne homines offendam:
aut homines xp̃o adquiram faciã moechari uxorẽ meã. ut ego ipse
moechus fiam: Potest enĩ fieri ut cũ adulterã uxorem quisq dimiserit
xp̃ianus. ita temptet᷑ : ut aliqua femina quȩ nondum credidit cupiens
in eius nuptias conuenire : ꝓmittat futuram esse xp̃ianam. & hoc non
fallaciter: Sed si ei nupserit hoc omnino factura: huic utiq iam
conubiũ recusanti. poterit suggerere ille temptator: Dñs dixit .:
qui cũq dimiserit uxorẽ suã preter causam fornicationis & aliam duxerit.
moechatur: Tu autẽ qui dimisisti ꝓpter causam fornicationis uxorem
si aliam duxeris non moechaberis: huic talia suggerenti: erudito
cor de respondeat. moechari quidem illum geauius qui preter causam
fornicationis uxore dimisa alterã duxerit : sed etiã illum qui

Expanded text:
eo dici non oportet propter offensiones hominum, aut ne inpediantur homines ab ea salute, quae in Christo est, non esse seruanda. quis enim christianus audeat dicere: ne homines offendam aut ut homines Christo adquiram, faciam moechari uxorem meam, ut ego ipse moechus fiam? Potest enim fieri, ut, cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita temptetur, ut aliqua femina, quae nondum credidit, cupiens in eius nuptias conuenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. huic itaque iam conubium recusanti poterit suggerere ille temptator: dominus dixit: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur; tu autem, qui dimisisti propter causam fornicationis uxorem, si aliam duxeris, non moechaberis. huic talia suggerenti erudito corde respondeat moechari quidem illum grauius, qui praeter causam fornicationis uxore dimissa alteram duxerit, sed etiam illum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
esse scorum animas incaelo attestatione sacrieloquii credims:
oportet ut & iniquorũ animas in inferno ꝑ omĩa eẽ credam.
quia ex retributione aeternȩ iusticiae ex qua iam iusti gloriant᷑.
necesse ẽ ut et iniusti ꝑ omĩa crutientur Namsicut electos
Quod hi qui semel fuerint in in¬
fernum ꝓiectribidem erunt ꝑ petuo ꝑ mansuri

Expanded text:
esse sanctorum animas in coelo attestatione sacri eloquii credimus, oportet ut et iniquorum animas in inferno esse per omnia credamus; quia ex retributione aeternae justitiae ex qua justi gloriantur, necesse est ut et injusti per omnia crucientur. Nam sicut electos t. CAPUT XIV. Quod hi qui semel fuerint in infernum projecti, ibidem erunt in perpetuum permansuri
Abbreviated transcription (Latin):
tetiͥt᷑. & puplica lumentitione peccata ꝓdantur: quia
ꝓpositum dĩ quo decreuit saluare quod perierat stat
immobile. etidõ quia uoluntas eius non mutictur. siue
emendatione uitue si tempus conceditur. siue supplici
confessione. si continuo uitt ex ceditur ueniam pecca ti
fideliter p̃sumatur abillo: qui non uult morte pec¬
catoris. sed ut conuertutur aꝑditione poenitendo: et
saluatus miseratione dñi uiuat. Si quis aliter deiustis¬
sima dĩ pietate sentit: non xp̃ianus sed nouitianus est:
NT ERNAS
animue cogitutiones

Expanded text:
teat: et publica lamentatione peccata prodantur, quia propositum Dei quo decrevit salvare quod perierat, stat immobile; et ideo quia voluntas ejus non mutatur, sive emendatione vitae si tempus conceditur, sive supplici confessione si continuo vita exceditur, venia peccatorum fideliter praesumatur ab illo qui non vult mortem peccatoris: sed ut convertatur a perditione poenitendo, et salvatus miseratione Domini vivat. Si quis aliter de justissima Dei pietate sentit, non Christianus, sed Novatianus est. Internas animae cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
luidia uero: pericula: Quã uis quisq in scłi gła fulgeat: quã¬
uis purpura auroq resplendeat : quã uis cultu pretioso redimitꝰ
emineat.: Quã uis sit multitudine premunitus. quã uis excu¬
bantiũ armis ꝓtectus. quã uis in numeris obsequentiũ cuneis

Expanded text:
nvidia vero pericula. Quamvis quis in saeculi gloria fulgeat, quamnvidia vero pericula. Quamvis quis in saeculi gloria fulgeat, quamvis purpura auroque resplendeat, quamvis cultu pretioso redimitus emineat, quamvis sit multitudine praemunitus, quamvis excubantium armis protectus, quamvis innumeris obsequentium cuneis
Abbreviated transcription (Latin):
exple: Traditum ministeriũ mente suscipe : Esto obediens
diuinȩ dispensationi: Voluntati eius: contra ire non aud eas:
lura potestatis ad eptȩ. moderant̃ exerce : Potestis uira accepta :¬
Ordinato animo administra: Omnia non turbulento. sed tran
quillo corde dispone. Caue aut̃ honores: quos tenere sine culpa
non potes: Sublimitas honoꝵ: magnitudo scelerum ÷: Inmaiore
Potentes aut̃: potent̃ tormenta paciunt᷑: ludiciũ enĩ durissimũ :¬
In his qui presunt fiet: Cui multum datur: multum ab eo
querit᷑: Cui plus credit: plus abeo exiget̾: honores quoq: secũ
pericula gerunt: Cito periclitat᷑ potestas: cito ruina patitur:
Quanto eñi maior honor : tanto maiora ꝑicula: Alta arbor.
auentis fortius agitat᷑. & rami eius citius in ruinã confrigunt᷑:
Excelsȩ turres: grauiori casu ꝓcũbunt: Altissimi montes:
crebris fulgoribus feriunt᷑: Inpotentem: cito cadit inuidia:
Cito patet insidiis: gloriosus: Goloria enĩ: inuidiã parit ::¬

Expanded text:
pe. Traditum ministerium mente subdita exple, esto obediens divinae dispensationi, voluntati ejus contraire non audeas. Jura potestatis adeptae moderanter exerce. Potestatis jura accepta ordinato animo administra. quillo corde dispone. Cave honores, quos sine culpa tenere non poteris. Sublimitas enim honorum magnitudo scelerum, in majori Potentes autem potenter 520 tormenta patientur . Judicium enim durissimum in iis qui praesunt fiet . Cui multum datur, multum ab eo quaeritur; cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Honores secum pericula gerunt, cito periclitatur potestas, cito ruinam patitur. Quanto major honor, tanto majora pericula. Alta arbor a ventis fortius agitatur, et rami ejus citius in ruina confringuntur; excelsae turres graviori casu procumbunt. Altissimi montes crebris fulminibus feriuntur. 90. In potentem cito cadit invidia, cito patet insidiis gloriosus. Gloria enim invidiam parit, i