comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terunt. & sius dim̃sis motib ꝑagere tempora: nec ꝓrsꝰ
in eo qđ creatȩ sunt aliquatenꝰ ꝑmanebunt. Sicergo
creauit hominẽ ds̃ ut ei adderet fertilitatẽ quandã
qua homines alios ꝓpagaret. congenerans cis etiã ipsã
ꝓpagandi possibilitatẽ ñ necessitatẽ : quib tamen
uoluit hominib abstulit eã dĩ & steriles fuerunt.
non tam̃ generi humano abstulit semel datã primis
duob coniugib benedictionẽ gencrandi. Hec ergo pro¬
pagatio quãus peccato ablata ñ fuerit: non tam̃ etiã
ipsa talis est qualis fuisset sinemo peccasset. Eoc quo
enĩ homo in honore postea quã deliqͥt cõparatus est
pecorib similit gencrat. ñ in eo tam̃ penitꝰ extincta . ẽ.
quȩdã uelut scintilla rationis in qua factus est ad una¬
ginẽ dĩ. Huic autẽ ꝓpagationi si confqᷤ matio non
adhiberet᷑: nec ipsa insui generis formas modosq

Expanded text:
terunt et suis dimensis motibus peragere tempora nec prorsus terunt et suis dimensis motibus peragere tempora nec prorsus in eo quod creatae sunt aliquatenus permanebunt. Sic ergo creauit hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, qua homines alios propagaret, congenerans eis etiam ipsam propagandi possibilitatem, non necessitatem: quibus tamen uoluit hominibus abstulit eam Deus, et steriles fuerunt; non tamen generi humano abstulit semel datam primis duobus coniugibus benedictione generali. Haec ergo propagatio quamuis peccato ablata non fuerit, non tamen etiam ipsa talis est, qualis fuisset, si nemo peccasset. Ex quo enim homo in honore positus, postea quam deliquit, conparatus est pecoribus, similiter generat; non in eo tamen penitus exstincta est quaedam uelut scintilla rationis, in qua factus est ad imaginem Dei. Huic autem propagationi si conformatio non adhiberetur, nec ipsa in sui generis formas modosque
Abbreviated transcription (Latin):
idest suppliciũ: iam satis diximꝰ. Nunc de bonis dĩ
quȩ ipsi quoq uitiatȩ damnateq naturȩ contulit.
siue usq nunc confert: dicere institui. Neq enĩ dam¬
nando aut totũ abstulit qđ dederat. alioqͥn nec eẽt
omĩno: aut eã remouit a sua potestate etiã cũ cdiabolo
poenalit̃ subdidit. cũ nec ipsũ diabolũ a suo alienarit
impio. q̃ndoqͥdẽ ut ipsius quoq diaboli natura
subsistat. ille facit qui sũme est: & qui facit cẽ quicqͥd
aliquomodo est. Duũ igitur illoꝵ quȩ diximꝰ bona
etiã in naturã peccato uitiatã supplicioq damnatã.
de bonitatis ciꝰ quodã ueluti fonte manare ꝓpagatio¬
nẽ inprimis mundi oꝑib benedictione largitus est:
a quib oꝑib die septimo reqͥeuit. Conformatio
uero: in illo eiꝰ est opere quo nunc usq oꝑatur. Efficacẽ
quippe potentiã suã si reb subtrahat: nec ꝓgredi po¬

Expanded text:
id est supplicium, iam satis diximus. Nunc de bonis Dei, id est supplicium, iam satis diximus. Nunc de bonis Dei, quae ipsi quoque uitiatae damnataeque naturae contulit siue usque nunc confert, dicere institui. Neque enim damnando aut totum abstulit quod dederat, alioquin nec esset omnino; aut eam remouit a sua potestate, etiam cum diabolo poenaliter subdidit, cum nec ipsum diabolum a suo alienant imperio; quando quidem, ut ipsius quoque diaboli natura subsistat, ille facit qui summe est et facit esse quidquid aliquo modo est. Duorum igitur illorum, quae diximus bona etiam in naturam peccato uitiatam supplicioque damnatam de bonitatis eius quodam ueluti fonte manare, propagationem in primis mundi operibus benedictione largitus est, a quibus operibus die septimo requieuit; conformatio uero in illo eius est opere, quo usque nunc operatur. Efficacem quippe potentiam suam si rebus subtrahat, nec progredi po
Abbreviated transcription (Latin):
nouissima cupimꝰ liberari. ad uitȩ huiꝰ mala ꝑtuiet:
quã cot tantoꝵq testimonio maloꝵ ꝓbauimꝰ cẽ lamnatã:¬
Aai nunc considerandũ est: hanc ipsã miscriã
generis humani inqua laudat᷑ iusticia punientis. qͣlib:
& quã multis impleuerit bonis eiusdẽ bonitas cuncta
quȩ creauit administrantis: Primũ benedictionẽ illã
quã ꝓtulerat ante peccatũ dicens. crescite & multipli.¬
camini & implete terrã nec post peccatũ uoluit in hi¬
bere. mansitq instirpe cdamnata foccunditas: nec illã
fluuio atq torrente generis humani. malũ qđ aparen
te trahitur: & bonũ qđ acreante tribuit᷑. In originali
malo duo sunt: peccatũ atq suppliciũ. In originalibo¬
no alia duo: ꝓpagatio & conformatio. Sed qͣntũ ad pre¬
sentẽ ꝑtinet intentionẽ nram: de malis quoꝵ unũ de
nr̃a uenit audacia idest peccatũ. alterũ de iudicio dĩ

Expanded text:
nouissima cupimus liberari, ad uitae huius mala pertinet, nouissima cupimus liberari, ad uitae huius mala pertinet, quam tot tantorumque testimonio malorum probamus esse damnataam considerandum est post hanc ipsam miseriam generis humani, in qua laudatur etiam iustitia punientis, qualibus et quam multis repleverit bonis eiusdem bonitas cuncta que creavit, administrando primum benedictionem illam quam protulerat ante peccatum, dicens : crescite et multiplicamini et replete terram. Nec post peccatum voluit inhibere, mansitque in stirpe damnata donata fecunditas: nec illam fluvio atque torrente generite trahitur, et bonum quod a creante tribuitur. In originali malo duo sunt, peccatum adque supplicium; in originali bono alia duo, propagatio et conformatio. Sed quantum ad praesentem pertinet intentionem nostram, de malis, quorum unum de nostra uenit audacia, id est peccatum, alterum de iudicio Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
ditas uincat: ne in eo qđ male delcctat. uel uisio uel
cogitatio remoret᷑: ne imꝓbũ aut indecens uerbum¬
libenter audiat᷑. nefiat qđ non licet etiã silibet. ne in
hoc bello laboꝵ periculoꝵq plenissimo uel de uirib¬
nr̃is spcretur facienda uictoria. uł uirib nr̃is facta
tribuatur: sed eiꝰ grẽ de quo ait apłs. grãs autẽ dõ qui
in his inqͥt om̃ib semꝑuincimꝰ. ꝑeũ qui dileacit nos. Sci¬
amus tam̃ quantalibet uirtute preliandi uitus repug¬
nemus. uł etiã uitia superemꝰ & subiugemꝰ. q̃uãdiu sumꝰ
in hoc corpore nobis deesse ñ posse unde dicamꝰ dõ. di¬
mite nobis debita nr̃a. In illo autẽ regno ubi semꝑ
cũ corporib immortalib erimꝰ: nec p̃lia nobis crunt
ulla. nec debita: quȩ nusquã & nũquã essent. si natura
nr̃a sicut recta creata .ẽ. ꝑmaneret: Acꝑ hoc etiã nr̃
iste conflictus in quo periclitam᷑. & de quo nos uictoria

Expanded text:
ditas uincat, ne in eo quod male delectat uel uisio uelditas uincat, ne in eo quod male delectat uel uisio uelcogitatio remoretur, ne improbum aut indecens verbumlibenter audiatur, ne fiat quod non licet, etiam si libet; ne in hoc bello laborum periculorumque plenissimo vel de viribstris speretur facienda victoria vel viribus nostris facta tribuatur, sed eius gratie, de quo ait apostolus . Gratias ago deo, qui In his, inquit, omnibus superuincimus per eum qui dilexit nos. Sciamus tamen, quantalibet uirtute proeliandi uitiis repugnemus uel etiam uitia superemus et subiugemus, quamdiu sumus in hoc corpore, nobis deesse non posse unde dicamus Deo: Dimitte nobis debita nostra. In illo autem regno, ubi semper cum corporibus inmortalibus erimus, nec proelia nobis erunt ulla nec debita; quae nusquam et numquam essent, si natura nostra, sicut recta creata est, permaneret. Ac per hoc etiam noster iste conflictus, in quo periclitamur et de quo nos uictoria
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando remissius: non tam̃ desinit caro c̃cupiscere
consentiendo subdamꝰ. uigilus continuis excubantes:
ne opinio uerisimilis fallat. ne decipiat sermo uersutꝰ.
ne se tenebrȩ aliciuiꝰ erroris effundant. ne qđ bonũ ẽ.
malũ. aut qđ malũ est bonũ cẽ credat᷑: ne ab his quȩ
agenda sunt metꝰ reuocet. ne inea quȩ agenda ñ sunt
cupido p̃cipitet. ne suꝑ iracũdiã sol occidat. ne ini¬
micitiȩ ꝓuocent ad retributionẽ mali ꝓmalo. Ne
absorbeat in honesta uł immoderata tristicia. ne imꝑ¬
tiendoꝵ beneficioꝵ ingerat mens ingrata torporẽ:
ne maledicis rumorib bona conscientia fatiget᷑. ne
temeraria de alto suspicio nr̃a decipiat. ne aliena de
nobis falsa nos franga .t. ne regnet peccatũ in nr̃o
mortali corpore ad oboediendũ desiderus eius. ne
membra nr̃a exhibeant᷑ iniquitatis arma peccato. ne
oculus sequat᷑ concupiscentiã. ne uindicandi cupi.¬

Expanded text:
aliquando remissius, non tamen desinit caro concupiscere aliquando remissius, non tamen desinit caro concupiscere consentiendo subdamus, uigiliis continuis excubantes. ne opinio ueri similis fallat, ne decipiat sermo uersutus, ne se tenebrae alicuius erroris offundant, ne quod bonum est malum aut quod malum est bonum esse credatur, ne ab his quae agenda sunt metus reuocet, ne in ea quae agenda non sunt cupido praecipitet, ne super iracundiam sol occidat, ne inimicitiae prouocent ad retributionem mali pro malo, ne absorbeat inhonesta uel inmoderata tristitia, ne inpertiendorum beneficiorum ingerat mens ingrata torporem, ne maledicis rumoribus bona conscientia fatigetur, ne temeraria de alio suspicio nos nostra decipiat, ne aliena de nobis falsa nos frangat, ne regnet peccatum in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, ne membra nostra exhibeantur iniquitatis arma peccato, ne oculus sequatur concupiscentiam, ne uindicandi cupi
Abbreviated transcription (Latin):
docti huiꝰ scłi: quã diiquibusdã paucis ait tullius uerã
dederunt. nec hominib: inqͥt adiis aut datũ est donũ
maius: aut potuit ullũ dari. Usq adeo & ipsi contra
quos agimꝰ. quo quomodo cõpulsi sunt in habenda ñ
quacũq sed uera philosophia: diuinã grãm confiteri:
Porro si paucis diuinitꝰ datũ est uerȩ philosophiȩ c̃tra
miserias huiꝰ uitȩ unicũ auxciliũ : satis & hinc apparet
humanũ genus ad luendas nuiseriarũ poenas eẽ dam¬
natũ. Sicut autẽ hoc ut fatent᷑ nullũ diuinũ mauis ẽ.
donũ: sic a nullo dõ dari credendũ est nisi ab illo quo
& ipsi qͥ multos deos colunt nullũ dicunt eẽ maiorem:¬
Prȩter hȩc autẽ mala huiꝰ uite bonis malisq comunia :¬
habent in ea iusti etiã ꝓprios quosdã labores suos. qͥb
aduersus uitia militant: & intaliũ prelioꝵ tẽptatio.¬
nib periculisq uersant᷑: Aliqͣndo enĩ concitatus.

Expanded text:
docti huius saeculi, quam di quibusdam paucis, ait Tullius, ueram docti huius saeculi, quam di quibusdam paucis, ait Tullius, ueram dederunt; nec hominibus, inquit, ab his aut datum est donum maius aut potuit ullum dari: usque adeo et ipsi, contra quos agimus, quoquo modo conpulsi sunt in habenda non quacumque, sed uera philosophia diuinam gratiam confiteri. Porro si paucis diuinitus datum est uerae philosophiae contra miserias huius uitae unicum auxilium, satis et hinc apparet humanum genus ad luendas miseriarum poenas esse damnatum. Sicut autem hoc, ut fatentur, nullum diuinum maius est donum. sic a nullo deo dari credendum est nisi ab illo, quo et ipsi qui multos deos colunt nullum dicunt esse maioremPraeter haec autem mala huius uitae bonis malisque communia habent in ea iusti etiam proprios quosdam labores suos, quibus aduersus uitia militant et in talium proeliorum tentationibus periculisque uersantur. Aliquando enim concitatius,
Abbreviated transcription (Latin):
ut aueris eas discernere nequeamꝰ animã miserã sen¬
susq pturbet: qua falsitate uisoꝵ etiã uigilantes
in quibusdã morbis & uenenis miserabilius agitant᷑:
quãuis multimoda uarictate fallacie. homines etiã
sanos maligni doemones ñnũquã decipiant talibus
uisis. ctiãsi eos ꝑhȩc ad sua traducere ñ potuerint:
sensus tam̃ eoꝵ solo appetitu qualitercũq ꝑsuadendȩ
falsitatis illudant: Ab huius tã miserȩ quasi quibusdã
maxime ne post hanc miscrior ac sempit̾na suscipiat non
magna solatia: tam̃ ideo ñ semꝑ etiã ipsa beneficia tribu¬
untur petentib. ne ꝓpter hoc religio quȩrat᷑: quae
ꝓpter aliã magis uitã ubi mala ñerunt om̃ino ulla
quȩrenda est. Et ad hoc meliores quosq in his malis
adiuuat grã: ut quanto fideliore. tanto fortiore corde
tolerent᷑. Ad quã rem etiã philosophiã ꝓdesse dicunt

Expanded text:
ut a ueris eas discernere nequeamus, animam miseram senut a ueris eas discernere nequeamus, animam miseram sensusque perturbet? Qua falsitate uisorum etiam uigilantes in quibusdam morbis et uenenis miserabilius agitantur; quamuis multimoda uarietate fallaciae homines etiam sanos maligni daemones nonnumquam decipiant talibus uisis, ut, etiamsi eos per haec ad sua traducere non potuerint, sensus tamen eorum solo adpetitu qualitercumque persuadendae falsitatis inludant. Ab huius tam miserae quasi quibusdam maxime ne post hanc miserior ac sempiterna suscipiat, non urationum magna solatia; tamen ideo non semper etiam ipsa beneficia tribuuntur petentibus, ne propter hoc religio quaeratur, quae propter aliam magis vitam, ubi mala non erunt omnino ulla, quaerenda est: et ad hoc meliores quosque iadiuuat gratia, ut quanto fideliore, tanto fortiore corde tolerentur. Ad quam rem etiam philosophiam prodesse dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
maxime dõ ista sinente monstret᷑ huius uitȩflenda
calamitas. & alterius desideranda felicitas: Iã uero de
ipso corpore tot existunt morboꝵ mala.: ut nec libris
medicoꝵ cuncta cõprehensa sint: inquoꝵ plurib
ac penc om̃ib. etiã ipsa ad ium̃ta & medicam̃ta torm̃ta
sunt: ut homines a poenarũ exicio. poenalieruantur
auxilio. Nonne ad hoc ꝑduxit sicientes homines ardor
immanis. ut urinã quoq humanã uel etiã suã bibe¬
rent: Nonne ad hoc fames. ut a carnib hominũ se
abstinere ñ possent. nec inuentos homines mortuos
sed ꝓpter hoc a se occisos. nec quos libet alienos. uerũ
etiã filios matres. incredibili crudelitate quã rabida
esuries faciebat absumerent: Ipse postremo somnus
qui ꝓprie qͥetis nom̃ accipit. qͥs uerb̾ explicet sȩpe som¬
nioꝵ uisis quã sit inqͥetus. & quã magnis licet falsarũ
rerũ terrorib. quas ita exhibet & quodã modo expͥmit

Expanded text:
maxime Deo ista sinente monstretur huius uitae flenda maxime Deo ista sinente monstretur huius uitae flenda calamitas et alterius desideranda felicitas. Iam uero de ipso corpore tot exsistunt morborum mala, ut nec libris medicorum cuncta conprehensa sint; in quorum pluribus ac paene omnibus etiam ipsa adiumenta et medicamenta tormenta sunt, ut homines a poenarum exitio poenali eruantur auxilio. Nonne ad hoc perduxit sitientes homines ardor inmanis, ut urinam quoque humanam uel etiam suam biberent? nonne ad hoc fames, ut a carnibus hominum se abstinere non possent nec inuentos homines mortuos, sed propter hoc a se occisos, nec quoslibet alienos, uerum etiam filios matres incredibili crudelitate, quam esuries faciebat, assumerent ? Ipse postremo somnus, qui proprie quietis nomen accepit, quis verbis explicet, sepe somniorum visis quam sit inquietus et quam magnis, licet falsarum rerum, terroribus, quas ita exhibet et quodam modo exprimit,
Abbreviated transcription (Latin):
contagione pestifera ita rabiosũ. ut a parentib c̃iuge.
filiis. peius om̃i bestia formidetur : quȩ mala pati¬
untur nauigantes: Quȩ terrena itinera gradientes :
Quis ambulat ubicũq ñ inopinatis subiacens casib:
De foro quidã rediens domũ sanis pedib suis: cecidit.
pedẽ fregit. & eax illo uulnere uitam hanc finiuit:
Quid uidet᷑ sedente securius: De sella in qͦ sedebat
cecidit heli sacerdos: & mortuus est: Agricolȩ immo
uero om̃s homines. quot & qͣntos acelo & terra uł aꝑni¬
ciosis animalib casus metuunt agroꝵ fructibus:
Solent tam̃ de frum̃tis tandẽ collectis & reconditis eẽ
frum̃toꝵ. fluuius imꝓuisus fugientib hominib
de horreis ciecit atq abstulit. Contra milleformes
doemonũ incursus. qͥs innocentia sua fidit: Quando¬
quidẽ ne qͥs fideret. etiã paruulos baptizatos quib cer¬
te nichil est innocentius aliqͣndo sicuexant: ut in eis¬

Expanded text:
contagione pestifera ita rabiosum, ut a parentibus, conjuge, contagione pestifera ita rabiosum, ut a parentibus, conjuge, filiis, pejus omni bestia formidetur? Quae mala patiuntur navigantes? quae, terrena itinera gradientes? Quis ambulat ubicumque non inopinatis subjacens casibus? De foro quidam rediens domum sanis pedibus suis, cecidit, pedem fregit, et ex illo vulnere finivit hanc vitam. Quid videtur sedente securius? De sella in qua sedebat cecidit Heli sacerdos, et mortuus est . Agricolae, imo vero omnes homines quot et quantos a coelo et terra, vel a perniciosis animalibus casus metuunt agrorum fructibus? Solent tamen de frumentis tandem collectis et reconditis esse frumentorum fluvius improvisus, fugientibus hominibus, de horreis ejecit atque abstulit. Contra milleformes daemonum incursus, quis innocentia sua fidit? quandoquidem ne quis fideret, etiam parvulos baptizatos, quibus certe nihil est innocentius, aliq
Abbreviated transcription (Latin):
mendacus hominũ. asuspicionib falsis. ab om̃ibus
iuolentis facinorib & scelerib alienis . qͣndoquidẽ
ab eis & dep̃datio & captiuitas. & uincla. & carceres.
sensuũ. & opp̃ssio corporis ad obscenã libidinc̃ oppri¬
mentis eoplendã. & alia multa horrenda sepe con-¬
tingunt : Quid ab innumeris casib qͥ forinsecus
corpori formidant᷑. estib & frigorib tẽpestatibus.
imbrib alluuionib coruscatione. tonitruo. grandine.
fulmine. motib hiatibusq terrarũ. opp̃ssionibus
ruinarũ. ab offensionib & pauore uel etiã malitia
ium̃toꝵ. a tot utnenis fruticũ. aquarũ. aurarum.
bestiarũ acferarũ. uel tantũ modo molestus uel etiã
mortiferis morsib. a rabie quȩ contingit ex rabido
cane. ut etiã blanda & amica suo domino bestia non¬
nũquã uchem̃tius & amarius quã leones draconesq
metuat᷑. faciatq hominẽ quẽ forte attaminauerit

Expanded text:
mendaciis hominum, a suspicionibus falsis, ab omnibus mendaciis hominum, a suspicionibus falsis, ab omnibus uiolentis facinoribus et sceleribus alienis! quando quidem ab eis et depraedatio et captiuitas, et uincula et carceres, sensuum, et oppressio corporis ad obscenam libidinem opprimentis explendam, et alia multa horrenda saepe contingunt. Quid ab innumeris casibus qui forinsecus corpori formidantur, aestibus et frigoribus, tempestatibus, imbribus, alluvionibus, coruscatione, tonitru, grandine, fulmine, motibus hiatibusque terrarum, oppressionibus ruinarum, ab offensione et pavore vel etiam malitia jumentorum, a tot venenis fruticum, aquarum, aurarum, bestiarum, a ferarum vel tantummodo molestis vel etiam mortiferis morsibus, a rabie quae contingit ex rabido cane, ut etiam blanda et amica suo domino bestia nonnunquam vehementius et amarius quam leones draconesque metuatur, faciatque hominem, quem forte attaminaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
quib malis in hoc scło uenimus: Quid ẽ enĩ qđ cũ
labore meminuimꝰ. sine labore obluuscim᷑. cũ labore
discimꝰ sine labore nescimꝰ. cũ labore strenui. sine
labore inertes sumus: Nonne hinc apparet inquid
uelut pondere suo ꝓcliuis & ꝓnasit uitiosa natura.
& quanta ope ut hinc liberet᷑ indigeat: Desidia. segni¬
cia. pigricia. neglegentia. uitia sunt utiq quib labor
fugitur: cũ labor ipse etiã qui est utilis poenasit. Sed p̃ter
pueriles poenas sine quib disci ñ potest qđ maiores
uolunt qͥ uix aliqͥd utilit̃ uolunt. qͦt & qͣntis poenis genꝰ
agitetur humanũ. quȩ ñ ad maliciã neqͥciãq iniqͣoꝵ
sed ad conditionẽ ꝑtinet miscriãq cõmunẽ. qͥs ullo
sermone digerit: Quis ulla cogitatione cõp̃hendit
quantus est metꝰ. qͣnta calamitas ab orbitatib atque
luctu. a damnis & damnationib: a deceptionib et

Expanded text:
quibus malis in hoc saeculum uenimus? Quid est enim, quod cum quibus malis in hoc saeculum uenimus? Quid est enim, quod cum labore meminimus, sine labore obliuiscimur; cum labore discimus, sine labore nescimus: cum labore strenui, sine labore inertes sumus ? Nonne hinc apparet, in quid uelut pondere suo quam procliuis et prona sit uitiosa natura et quanta ope, ut hinc liberetur, indigeat? Desidia segnitia, pigritia neglegentia uitia sunt utique quibus labor fugitur, cum labor ipse, etiam qui est utilis, poena sit. Sed praeter pueriles poenas. sine quibus disci non potest quod maiores uolunt, qui uix aliquid utiliter uolunt, quot et quantis poenis genus agitetur humanum, quae non ad malitiam nequitiamque iniquorum, sed ad condicionem pertinent miseriamque communem, quis ullo sermone digerit? quis ulla cogitatione conprehendit? Quantus est metus, quanta calamitas ab orbitatibus adque luctu, a damnis et damnationibus, a deceptionibus et
Abbreviated transcription (Latin):
uitã. ita ut si dimittat᷑ uiuere ut uelit & facere qͥcqͥd
uelit. in hȩc facinora & flagicia quȩ cõmemoraui et
quȩ cõmemorare ñ potui uel cuncta uł multa ꝑueniat:
Sed diuina gubernatione ñ om̃imodo deserente
damnatos. & dõ non continente inira sua miserationes
suasinipsis sensib generis humani ꝓhibitio & erudi¬
tio contra istas cũ quib nascim tenebras uigilant. & c̃tra
hos impetus opponunt᷑: plenȩ tam̃ etiã ipsȩ laboꝵ
& doloꝵ. Quid enĩ sibi uolunt multimodȩ formi¬
dines. quȩ cohibendis paruuloꝵ uanitatib adhiben¬
tur: Quid pedagogi. qͥd magistri. qͥd ferulȩ. quid
lora. qͥd uirgȩ. qͥd disciplina illa qua scriptura scã
dicit dilecti filii latera eẽ tundenda ne crescat indo¬
mitus domariq iã durus aut uix possit. aut fortasse
nec possit: Quid agitur his poenis om̃ib nisi ut
debellet᷑ impericia & praua cupiditas infrenet᷑. cũ

Expanded text:
uitam, ita ut, si dimittatur uiuere ut uelit et facere quidquid uitam, ita ut, si dimittatur uiuere ut uelit et facere quidquid uelit, in haec facinora et flagitia, quae commemoraui et quae commemorare non potui, uel cuncta uel multa perueniat? Sed diuina gubernatione non omni modo deserente damnatos et Deo non continente in ira sua miserationes suas in ipsis sensibus generis humani prohibitio et eruditio contra istas, cum quibus nascimur, tenebras uigilant et contra hos inpetus obponuntur, plenae tamen etiam ipsae laborum et dolorum. Quid enim sibi uolunt multimodae formidines, quae cohibendis paruulorum uanitatibus adhibentur? Quid paedagogi, quid magistri, quid ferulae, quid lora, quid uirgae, quid disciplina illa, qua scriptum sancta dicit dilecti filii latera esse tundenda, ne crescat indomitus domarique iam durus aut uix possit aut fortasse nec possit? Quid agitur his poenis omnibus, nisi ut debelletur inperitia et praua cupiditas infrenetur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
fraus. furtũ. rapina. ꝑfidia. suꝑbia. ambitio. inuiden¬
tia. homicidia. parricidia. crudelitas. sȩuicia. neqͥcia.
luxuria. petulantia. impudentia. impudicitia. forni.¬
cationes. adulteria. incesta. & contra naturã utriusq
seocus tot stupra atq immundiciȩ qͣs turpe est etiã
dicere. sacrilegia. hereses. blasphemiȩ. ꝑiuria. opp̃s¬
siones innocentiũ. calũpniȩ. circũuentiones. p̃uari¬
cationes. falsa testimonia. iniqͣ iudicia. uiolentiȩ.
latrocinia. & quicqͥd taliũ maloꝵ inmentẽ ñuenit.
& tam̃ de uita ista hominũ ñ recedit: Uerũ hȩc hominũ
sunt maloꝵ: ab illa tam̃ erroris & ꝑuersi amoris radice
uenientia. cũ qua om̃is filius adã nascit᷑. Nã qͥs ignorat
cũ qͣnta ignorantia ueritatis quȩ iã in infantib mani¬
festa est & cũ qͣnta abundanciauane cupiditatis
quȩ inpueris incipit apparere homo ueniat in hanc

Expanded text:
fraus, furtum, rapina, perfidia, superbia, ambitio, invidenfraus, furtum, rapina, perfidia, superbia, ambitio, invidentia, homicidia, parricidia, crudelitas, saevitia, nequitia, luxuria, petulantia, impudentia, impudicitia, fornicationes, adulteria, incesta, et contra naturam utriusque sexus tot stupra atque immunditiae, quas turpe est etiam dicere, sacrilegia, haereses, blasphemiae, perjuria, oppressiones innocentium, calumniae, circumventiones, praevaricationes, falsa testimonia, iniqua judicia, violentiae, latrocinia, et quidquid talium malorum in mentem non venit, et tamen de vita ista hominum non recedit? Verum haec hominum sunt malorum, ab illa tamen erroris et perversi amoris radice venientia, cum qua omnis filius Adam nascitur. Nam quis ignorat cum quanta ignorantia veritatisfesta est, et cum quanta abundantia uanae cupiditatis, quae in pueris incipit apparere, homo ueniat in hanc
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: ut ad nascentiũ sensũ neo ipsa ꝑueneri In hac
quã nouimꝰ inqua adhuc sumꝰ. cuius tẽptationes in¬
mo quã totã tẽptationẽ quãdiu in ea sumꝰ qͣntũlibet
ꝓficiamꝰ pͥpeti non desinimꝰ. Quȩ sint indicia circa
genus humanũ bonitatis dĩ. qͥs poterit explicare :¬
Nam qđ ad primã originẽ ꝑtinet: omnẽ mortali¬
um ꝓgeniẽ fuisse dãpnatã. hȩc ipsa uita siuita di¬
cenda est tot & tantis malis plena testat᷑. Quid enĩ
aliud indicat horrenda quȩdã ꝓfunditas ignorantiȩ.
ex qua om̃is error excistit qͥ om̃s filios adã cenebroso
quodã sinu suscipit. ut homo ab illo liberari sine labore.
dolore. timore. ñ possit: Quid amor ipse tot rerũ uana.¬
rum atq noxiarũ. & ex hoc mordaces curȩ. ꝑturbationes.
merores. formidines. insana gaudia. discordiȩ. lites.
bella. insidię. iracundiȩ. inimicitiȩ. fallacia. adulatio.

Expanded text:
fuit, ut ad nascentium sensum nec ipsa peruenerit: in hac, fuit, ut ad nascentium sensum nec ipsa peruenerit: in hac, quam nouimus, in qua adhuc sumus, cuius tentationes, immo quam totam tentationem, quamdiu in ea sumus, quantumlibet pro- Sciamus, perpeti non desinimus, quae sint indicia circa genus humanum bonitatis Dei, quis poterit explicareNam quod ad primam originem pertinet, omnem mortalium progeniem fuisse damnatam, haec ipsa vita, si vita dicenda est, tot et tantis malis plena testatur. Quid enim aliud indicat horrenda quaedam profunditas ignorantiae, ex qua omnis error existit, qui omnes filios Adam tenebroso quodam sinu suscipit, ut homo ab illo liberari sine labore, dolore, timore non possit? Quid amor ipse tot rerum vanarum atque noxiarum, et ex hoc mordaces curae, perturbationes, moerores, formidines, insana gaudia, discordiae, lites, bella, insidiae, iracundiae, inimicitiae, fallacia, adulatio,
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc carnalis sit: & uideat aliã legẽ in mẽbris
suis repugnantẽ legi m̃tis suȩ. Erit autẽ etiam
corpore spiritalis: cũ eadẽ caro sic resurrexerit. ut
fiat qđ scriptũ est. Seminat᷑ corpꝰ animale: resurget
corpꝰ spiritale. Quȩ sit autẽ & quã magna spirit̾alis
corporis grã. qm̃ nondũ uenit in exꝑim̃tũ: uereor
ne temerariũ sit omne qđ de illa ꝓfertur eloqͥũ. Uerũ
tam̃ quia spei nr̃ẽ gaudiũ ꝓpt̃ dĩ laudẽ non. ẽ tacen¬
dũ. & de intimis ardentis scĩ amoris medullis dictũ
est. dñe dileod decorẽ domꝰ tuȩ: de donis eiꝰ quȩ in
hac erũs nosissima uita bonis malisq largit᷑ ipso
adiuuante coniciamꝰ ut possumꝰ: qͣntũ sit illud qđ
nondũ exꝑti utiq digne eloqͥ ñ ualemꝰ. Omitto enĩ
quando fecit hominẽ rectũ: omitto uitã illã duoꝵ
coniugũ in paradisi fecunditate felicẽ. qm̃ tã breuis

Expanded text:
adhuc carnalis sit, et videat aliam legem in membris adhuc carnalis sit, et videat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; erit autem etiam corpore spiritalis, cum eadem caro sic resurrexerit, ut fiat quod scriptum est: Seminatur corpus animale, resurget corpus spiritale. Quae sit autem et quam magna spiritalis corporis gratia, quoniam nondum uenit in experimentum, uereor ne temerarium sit omne, quod de illa profertur, eloquium. Verum tamen quia spei nostrae gaudium propter Dei laudem non est tacendum et de intimis ardentis sancti amoris medullis dictum est: Domine, dilexi decorem domus tuae: de donis eius, quae in hac aenJmnosissima uita bonis malisque largitur, ipso adiuuante coniciamus, ut possumus, quantum sit illud, quod nondum experti utique digne eloqui non ualemus. Omitto enim, quando fecit hominem rectum; omitto uitam illam duorum coniugum in paradisi fecunditate felicem, quoniam tam breuis
Abbreviated transcription (Latin):
& quicqͥd de corporib uiuis. uł post mortẽ de cadaue¬
rib periit: & suul cũ eo qđ insepulchris remansit.
inspiritalis corporis nouitatẽ ex animalis corporis
uetustate mutatũ resurget: incorruptione atq im¬
mortalitate uestitũ. Sed & si uel casu aliquo graui.
uel inimicoꝵ immanitate totũ penitus conteratur
inpuluerẽ. atq in auras uł in aqͣs dispsũ quantũ ficri
potest nusquã eẽ sinat᷑ omĩno: nullomodo subtrahi
poterit omĩpotentiȩ creatoris. sed capillus in eo capitis
non peribit. Erit ergospiritui subdita caro spirit᷑alis:
sed tam̃ caro non sp̃s. sicut carni subditus fuit sp̃s ipse
carnalis: sedtam̃ sp̃s non caro. Cuius rei: habemꝰ expe.¬
rimentũ in nr̃ę poenȩ deformitate. Noncnĩ sedm̃
Non potui uob̃̾ loqͥ quasi spirit᷑alib: sed qͦsi carnalib
Et homospirit̾alis sic in hac uitadicit᷑. ut tam̃ corpore

Expanded text:
 quidquid de corporibus uiuis uel post mortem de cadaue quidquid de corporibus uiuis uel post mortem de cadaueribus periit, et simul cum eo quod in sepulchris remansit in spiritalis corporis nouitatem ex animalis corporis uetustate mutatum resurget incorruptione atque immortalitate uestitum. sed etsi uel casu aliquo graui uel inimicorum immanitate totum penitus conteratur in puluerem atque in auras uel in aquas dispersum, quantum fieri potest, nusquam esse sinatur omnino, nullo modo subtrahi poterit omnipotentiae creatoris, sed capillus in eo capitis non peribit. erit ergo spiritui subdita caro spiritalis, sed tamen caro, non spiritus; sicut carni subditus fuit spiritus ipse carnalis, sed tamen spiritus, non caro. cuius rei habemus experimentum in nostrae poenae deformitate. non enim secundum Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Et homo spiritalis, sic in hac vita dicitur, ut tamen corpore
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝑfectȩ cuiusq indita corpori ratio iuuentutis: in
membroꝵ quoq omniũ modulis congruo decore ser-¬
uato. Qđ decus ut seruet᷑ si aliqͥd dẽptũ fuerit inde¬
centi alicui granditati in parte aliqͣ constitutȩ qđ ꝑ
totũ spargatur ut neq id pereat & congruentia
partiũ ubiq teneatur: non .ẽ. absurdũ ut aliquid
inde staturȩ corporis ad di posse credamꝰ. cũ om̃ib
partib ut decorẽ custodiant id distribuit᷑: qđ si
enormit̃ in una eẽt. utiq ñ deceret. Aut si contendit᷑
in ea quẽq statura corporis resurrecturũ eẽ inqͦ defunc¬
tus est: ñ pugnacit resistendũ est. Tantũ absit omis
deformitas. om̃is infirmitas. om̃is tarditas. omĩsq cor¬
ruptio: & siquid aliud illud ñ decet regnũ inquo resur¬
rectionis & ꝓmissionis filii ęquales erunt angłis dĩ:
si non corpore. ñ ȩtate: certe felicitate. Restituet᷑ ergo¬

Expanded text:
siue perfectae cuiusque indita corpori ratio iuuentutis, in siue perfectae cuiusque indita corpori ratio iuuentutis, in membrorum quoque omnium modulis congruo decore seruato. Quod decus ut seruetur, si aliquid demtum fuerit indecenti alicui granditati in parte aliqua constitutae, quod per totum spargatur, ut neque id pereat et congruentia partium ubique teneatur: non est absurdum, ut aliquid inde etiam staturae corporis addi posse credamus, cum omnibus partibus, ut decorem custodiant, id distribuitur, quod si enormiter in una esset, utique non deceret. Aut si contenditur in ea quemque statura corporis resurrecturum esse, in qua defunctus est, non pugnaciter resistendum deformitas, omnis infirmitas, omnis tarditas, omnisque corruptio, et si quid aliud illud non decet regnum in quo resurrectionis et promissionis filii aequales erunt angelis Dei, si non corpore, non aetate, certe felicitate. Restituetur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tem dm̃ posse reuocare qđ fuit. Reddet᷑ ergo caro
illa homini: in quo eẽ caro humana primitꝰ coepit.
Abillo quippe altero tãquã mutuo sũpta deputanda
est: quȩ sicut ȩs alienũ ei redibenda est unde sũpta. ẽ
Sua uero illi quẽ fames exinanierat ab eo qui potest
etiã eochalata reuocare reddet᷑: quãuis & si om̃ib pe¬
risset modis. nec ulla eiꝰ materies in ullis naturȩ late.¬
bris remansisset: unde uellet eã repararet om̃i potens
Sed ꝓpter sentenciã ueritatis qua dictũ est. capillus
capitis ur̃i non peribit: absurdũ est ut putemꝰ cũ capillꝰ
hominis perire ñ possit. tantas carnes fame depastas
atq consũptas perire potusse. MNuigus omni
ꝓ nr̃o modulo c̃sideratis atq tractatis. hȩc sũma con-¬
ficitur: ut in resurrectione carnis in ȩcernũ eas m̃suras
habeat corporũ magnitudo. quas habebat ꝑficiendȩ

Expanded text:
tem Deum posse reuocare. quod fugit. Reddetur ergo caro tem Deum posse reuocare. quod fugit. Reddetur ergo caro illa homini, in quo esse caro humana primitus coepit. Ab illo quippe altero tamquam mutuo sumta deputanda est; quae sicut aes alienum ei redhibenda est, unde sumta est. Sua uero illi, quem fames eIinanierat, ab eo. qui potest etiam exhalata reuocare, reddetur. Quamuis etsi omnibus perisset modis nec ulla eius materies in ullis naturae latebris remansisset, unde uellet, eam repararet Omnipotens. Sed propter sententiam Veritatis, qua dictum est: Capillus capitis uestri non peribit, absurdum est, ut putemus, cum capillus hominis perire non possit, tantas carie fame depastas adque consumtas perire potuisse. Quibus omnibus pro nostro modulo consideratis adque tractatis haec summa conficitur, ut in resurrectione carnis in aeternum eas mensuras habeat corporum magnitudo, quas habebat pei-ficiendae
Abbreviated transcription (Latin):
philosophoꝵ. Ut igitur scđm ipsos loquar. quomodo
aliquid uł latet om̃ia sentientẽ. uel ir reuoc abiliter
fugit omĩa mouentẽ:  ¶NoE iã etiã questio¬
etiã questio illa soluenda est quȩ difficilior uidetur
cȩteris: ubi quęrit᷑ cũ caro mortui hominis etiã alterius¬
fit uiuentis caro. cui potius eoꝵ in resu̾rrectione red¬
datur. Sienĩ quispiã confectus fame atq cõpulsus
uescat᷑ cadauerib hominũ. qđ malũ aliquotiens acci¬
expcrim̃ta docuerunt: nũ quisquã ueridica ratione
contendet totũ digestũ fuisse ꝑ imos meatꝰ. nichilq
inde ineiꝰ carnẽ mutatũ atq conuersũ. cũ ipsa macies
quȩ fuit & non est satis indicet quȩ illis ȩscis detri¬
menta suppleta sunt: Iam itaq aliqua paulo ante
premisi: quȩ ad istũ quoq nodũ soluendũ. ualere
debebunt. Quicqͥd enĩ carniũ exchausit fames.
utiq in auras est exhalatũ: unde clixximꝰ omĩpeten¬

Expanded text:
philosophorum ut igitur secundum ipsos loquar, quomodo philosophorum ut igitur secundum ipsos loquar, quomodo aliquid uel latet omnia sentientem uel inreuocabiliter. fugit omnia mouentem? Vnde iam etiam quaestio illa solnenda est, quae difficilior uidetur ceteris, ubi quaeritur, cum caro mortui hominis etiam alterius uiuentis fit caro, cui potius eorum in resurrectione reddatur. si enim quispiam confectus fame atque compulsus uescatur cadaueribus humanis, quod malum aliquotiens acciexperimenta docuerunt: num quisquam ueridica ratione contendet totum digestum fuisse per imos meatus, nihil inde in eius carnem mutatum adque conuersum, cum ipsa macies, quae fuit et non est, satis indicet quae illis escis detrimenta subpleta sint? Iam itaque aliqua paulo ante praemisi, quae ad istum quoque nodum soluendum ualere debebunt. Quidquid enim carnium exhausit fames, utique in auras est exhalatum, unde diximus omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
cernant᷑. ubi membra ut p̃ciderent᷑ ꝑcussa uł secta
sunt: ibi cicatrices sedtam̃ cisdẽ membris redditis
non ꝑditis apparebunt. Quãuis itaq om̃ia quȩ
acciderunt corpori uitia tunc ñ erunt: non sunt tam̃
deputanda uł appellanda uitia. uirtutis indicia Absit
autẽ ut ad resuscitanda corpora uitȩq reddenda non
possit om̃ipotentia creatoris omia reuocare: quȩ uel
bestiȩ uł ignis absũsit. uł inpuluerẽ cincrẽue collapsũ:
uel in humorẽ solutũ. uł in auras est exc alatũ. Absit
ut sinus ullus secretũq naturȩ. ita recipiat aliqͥd sub:¬
tractũ sensib nr̃is: ut omniũ creatoris aut cognitionẽ
sicut poterat difinire cicero tantꝰ auctor ipsoꝵ: mens
quȩdã est inqͥt soluta & libera. secreta ab om̃i concrecio¬
ne mortali: omĩa sentiens & mouens. ipsaq p̃dita nutu
sempit̾no. Hoc autẽ re perit in doctrinis magnoꝵ

Expanded text:
cernantur, ubi membra, ut praeciderentur, percussa uel secta cernantur, ubi membra, ut praeciderentur, percussa uel secta sunt, ibi cicatrices, sed tamen eisdem membris redditis, non perditis, apparebunt. Quamuis itaque omnia quae acciderunt corpori uitia tunc non erunt, non sunt tamen deputanda uel appellanda uitia uirtutis indicia. CAPUTautem ut ad resuscitanda corpora vitaeque reddenda non possit omnipotentia Creatoris omnia revocare quae vel bestiae uel ignis absnmsit uel in puluerem cineremne conlapsum uel in humorem solutum uel in auras est exhalatum. absit, at sinus ullus secretumque naturae ita recipiat aliquid abstractum sensibus nostris, ut omnium creatoris aut cognitionem sicut poterat, definire Cicero, tantus auctor ipsorum: "mens quaedam est" inquit "soluta et libera, secreta ab omni concretione mortali, omnia sentiens et monens ipsaque praedita motu sempiterno". hoc autem repperit in doctrinis magnorum
Abbreviated transcription (Latin):
libro genes eos cȩcitatẽ interp̃tati sunt. Hanc enĩ sunt
passi sodomitȩ: quando quȩrebant ostiũ iusti uiri. nec
poterant inuenire. Quȩ si cecitas fuisset. qua fit ut
nichil possit uideri: non ostiũ quo ingrederent᷑. sed duces
itincris aquib inde abducerent᷑ inquirerent. Nescio quo
autc̃ mocdo sic afficim᷑ amore martirũ beatoꝵ: ut ulimꝰ¬
mnillo regno in eoꝵ corporib uidere uulnerũ cicatrices
quȩ ꝓxp̃i nomine ꝑtulerunt. & fortasse uidebimꝰ
Non enĩ deformitas incis sed dignitas crit: & quȩdã
quãuis incorpore. ñ corporis sed uirtutis pulchritudo
fulgebit. Nec ideo tam̃ si aliqua martirib amputata
& ablata sunt membra. sine ipsis membris erunt in
resurrectione mortuoꝵ. quib dictũ est capillus capi¬
tis ur̃i non ꝑibit: sedsi hoc decebit in illo nouo scł̃o
ut indicia gloriosoꝵ uulnerũ in illa immortali carne

Expanded text:
libro geneseos caecitatem interpretati sunt. Hanc enim sunt libro geneseos caecitatem interpretati sunt. Hanc enim sunt passi Sodomitae, quando quaerebant ostium iusti uiri nec poterant inuenire. Quae si caecitas fuisset, qua fit ut nihil possit uideri, non ostium qua ingrederentur, sed duces itineris a quibus inde abducerentur, inquirerent. Nescio quo autem modo sic adficimur amore martyrum beatorum, ut uelimin illo regno in eorum corporibus uidere uulnerum cicatrices, quae pro Christi nomine pertulerunt; et fortasse uidebimus. Non enim deformitas in eis, sed dignitas erit, et quaedam, quamuis in corpore, non corporis, sed uirtutis pulchritudo fulgebit. Nec ideo tamen si aliqua martyribus amputata et ablata sunt membra, sine ipsis membris erunt in resurrectione mortuorum, quibus dictum est: Capillus capitis uestri non peribit Sed si hoc decebit in illo nouo saeculo, ut indicia gloriosorum uulnerum in illa inmortali carne
Abbreviated transcription (Latin):
entia partiũ: ubi quȩ & praua sunt corrigent᷑. & qđ
minus est quã decet unde creator nouit inde supple¬
bitur: & qđ plus est quã decet. materiȩ seruata integri¬
tate detrahet᷑: Coloris porro suauitas qͣnta erit. ubi
iusti fulgebunt sicut sol in regno patris sui: Quae
claritas in xp̃i corpore cũ resurrexit: ab oculis discipłoꝵ
potius abscondita fuisse quã defuisse credenda est
Non enĩ eã ferret humanꝰ atq infirmꝰ aspectꝰ: qͣndo
ille a sus ita deberet attendi. ut posset agnosci Quo
ꝑtinuit etiã: ut contrectantib ostenderet suoꝵ uul.¬
nerũ cicatrices. ut etiã cibũ potũq sumeret: ñ alim̃toꝵ
indigentia. sed ea qua & hoc poterat potestate. Cũ
autẽ aliquid ñ uidet᷑ quãuis a ssit aquib alia quȩ
parit a ssunt uident᷑. sicut illã claritatẽ dicimus
a ffuisse ñ uisã aquib alia uidebant᷑: Iouasũ grece
dicitur. qđ nr̃i interp̃tes latine dicere ñ ualentes: in

Expanded text:
entia partium, ubi et quae praua sunt corrigentur, et quod minus est quam decet, unde Creator nouit, inde subplebitur, et quod plus est quam decet, materiae seruata integritate detrahetur. Coloris porro suauitas quanta erit, ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris sui! Quae claritas in Christi corpore, cum resurrexit, ab oculis discipulorum potius abscondita fuisse quam defuisse credenda est. Non enim eam ferret humanus adque infirmus adspectus, quando ille a suis ita deberet adtendi, ut posset agnosci. Quo pertinuit etiam, ut contrectantibus ostenderet suorum uulnerum cicatrices, ut etiam cibum potumque sumeret, non alimentorum indigentia, sed ea qua et hoc poterat potestate. Cum autem alclaritatem dicimus adfuisse non uisam, a quibus alia uidebantur: aopaata Graece dicitur, quod nostri interpretes Latine dicere non ualentes in
Abbreviated transcription (Latin):
eam uideretur habuisse. & co tẽpore qͣndo multi¬
plicandę posteritatis causa plures uxores lex nulla
ꝓhibebat. accepit etiã illã. cui uni iã futuri coniugu
fidẽ fecerat. Quȩ cũ cẽt sterilis: ancillã suã de qua
filios ipsa susciperet marito dedit. Qđ etã maior soror
cius quãuis peperisset imitata: qm̃ ꝓlẽ multiplica.
rẽ cupiebat effecit. Nullã iacob legitur petisse p̃ter
unam: nec usus plurimis nisi gignende ꝓlis officio
coniugali uire seruato. ut neq hoc faceret nisi uico¬
res cius id ficri flagitassent: quȩ corporis uiri sui
habebant legitimã potestatẽ. Genui ergo duode¬
cim filios & unã filiam: ex qͣttuor milierib Dem¬
de ingressus. ẽ. inegiptũ ꝑfiliũ sui ioseph: qui

Expanded text:
eam uideretur habuisse, et eo tempore, quando multieam uideretur habuisse, et eo tempore, quando multiplicandae posteritatis causa plures uxores lex nulla prohibebat, accepit etiam illam, cui uni iam futuri coniugii fidem fecerat. Quae cum esset sterilis, ancillam suam, de qua filios ipsa susciperet, marito dedit; quod etiam maior soror eius, quamuis peperisset, imitata, quoniam multiplicare prolem cupiebat, effecit. Nullam Iacob legitur petisse praeter unam, nec usus plurimis nisi gignendae prolis officio, coniugali iure seruato, ut neque hoc faceret, nisi uxores eius id fieri flagitassent, quae corporis uiri sui habebant legitimam potestatem. Genuit ergo duodecim filios et unam filiam ex quattuor mulieribus. Deinde ingressus est in Aegyptum per filium suum Ioseph, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uel ei sacrificauit. Sed qm̃ xp̃i nomen achrismate
est idest ab unctione: ꝓfecto figuratũ est hic aliquid.
qđ ad magnũ ꝑtineat sacramentũ: Scalã uero istã
intelligitur ipse saluator nob̃ in memoriã reuocare
in euangłio: ubi cũ dixisset de nathanahel. ecce uere
israhelita in quo dolus non est: quia isrł uiderat istã
uisionẽ ipse . c̃. enĩ iacob: codẽ loco ait: Am̃ am̃ dico uob̃.
uidebitis celũ aꝑtũ. & angłos dĩ ascendentes & descenden¬
tes super filium hominis:.
eusLE XIT ergo iacob in mesopotamiã : ut inde acci¬
peret uxorẽ. Unde autẽ illi acciderit qͣttuor habert
feminas. de quib duod etĩ filios & unã filiã ꝓcreauit.¬
E cũ ȩarũ nullã concupisset illicite: indicat scriptu.¬
ri diuina. Ad unã quippe accipiendã uencrat:¬
sed cum illi alera ꝓ altera subposita fuisset. necipsã
dimisit qua nesciens usus fuerat᷑ in nocte: ne ludibno

Expanded text:
vel ei sacrifvel ei sacrifest, id est ab unctione, profecto figuratum est hic aliquid, quod ad magnum pertineat sacramentum. Scalam uero istam intellegitur ipse Saluator nobis in memoriam reuocare in euangelio, ubi, cum dixisset de Nathanael: Ecce uere Israelita, in quo dolus non est, quia Israel uiderat istam uisionem ipse est enim Iacob, eodem loco ait: Arnen, amen, dico uobis, uidebitis caelum apertum et angelos Dei ascendentes et descendentes super filium hominis. Pen-exit ergo Iacob in Mesopotamiam, ut inde acciperet uxorem. Unde autem illi acciderit quattuor habere feminas, de quibus duodecim filios et unam filiam procreauit, cum earum nullam concupisset inlicite, indicat scriptura diuina. Ad unam quippe accipiendam ueneratsed cum illi altera pro altera subposita fuisset, nec ipsam dimisit, qua nesciens usus fuerat in nocte, ne ludibrio
Abbreviated transcription (Latin):
eam. tibi dabo illã & semini tuo: & erit sem̃tuũ sicut
hartnaterrȩ. & dilatabitur supra mare: & in affricãi.¬
& in aquilonẽ. & ad orientẽ: & benedicent᷑ inte
om̃s trib terrȩ. & insemine tuo. Et ecce ego sum
tecũ custodiens te in om̃i uia quacũq ibis. & redu.¬
camte interrã hanc: quia nonte derclinquã. donec
faciam omĩa quȩ tecũ locutus sũ. Et surreã iacob
de somno suo & dixcit: quia est dñs in loco hoc: et
ego nesciebã. Et timuit: & dix̃. Quã terribilis est¬
locus hic: Non ẽ. hoc nisi domꝰ dĩ: & hec porta ẽ. cdi.
Et surrexit iacob. & sũpsit lapidẽ quc̃ supposuit
ibi s capitisuii. & statuit illũ ^ citulũ:  suꝑfudit
olcum in cacum̃ eius. & uocauit iacob Ioci illi¬
us domus dĩ. Hoc ad ꝓphetiã ꝑtinet. Necmore
idolatriȩ lapidẽ ꝑfudit oleo iacob: uelut faciens
illũ dm̃. Neq enĩ adorauit eũdem lapidem:

Expanded text:
eam, tibi dabo illam et semini tuo; et erit semen tuum sicut eam, tibi dabo illam et semini tuo; et erit semen tuum sicut harena terrae, et dilatabitur supra mare et in Africum et in aquilonem et ad orientem; et benedicentur in te omnes tribus terrae et in semine tuo. Et ecce ego sum tecum, custodiens te in omni uia quacumque ibis, et reducam te in terram hanc, quia non te derelinquam, donec faciam omnia, quae tecum locutus sum. Et surrexit Iacob de somno suo et dixit: Quia est Dominus in loco hoc, ego autem nesciebam. Et timuit et dixit: Quam terribilis locus hic! non est hoc nisi domus Dei et haec porta est caeli. Et surrexit Iacob et sumsit lapidem, quem sibi ad caput, et statuit illum in titulum, et superfudit oleum in cacumen ejus: et vocavit Jacob nomen loci illius, Domus Dei . Hoc ad prophetiam pertinet: nec more idololatriae lapidem perfudit oleo Jacob, velut faciens illum deum; neque enim adoravit eumdem lapidem,
Abbreviated transcription (Latin):
erat infilus cetthurȩ. Sed ad huc erat ambiguũ
de duob geminis filus isaac: an ad utrũq an ad
unũ coꝵ illa benedictio ꝑtineret. & si ad unũ: qͥs¬
nam cc̃t illoꝵ. Qđ nunc dcclaratũ est cũ ꝓphetice
apatre benedicit᷑ iacob & dicit᷑ ci Et eris in c̃gregatio¬
nes gentiũ: & dettͥ bencdictionẽ abrahã patris tui
DEACEIS itaq in mesopotamiã iacob: in sõnis
accepit oraculũ. de quosic scriptũ est. Et exut iacob
aputeo iurationis. & ꝓfectus ẽ. incharra: & deuenit
in locũ. & dormiuit ibi. Occiderat enĩ sol: Et sũpsic
ex lapidib loci. & posuit ad caput suũ: & dormiuit
in loco illo. & somniauit. Et ecee scala stabilita suꝑ
terram. cuius caput ꝑtingebat ad clũ: & angłi dĩ
ascendebant & descendebant ꝑillã.: & dñs incũbe¬
bat suꝑ illam: & dixit. Ego sũ ds̃ abrahã patris tui.
& ds̃ isaac: nolitimere: Terrã in qua tu dormis super

Expanded text:
erat in filiis Cethurae. Sed adhuc erat ambiguum erat in filiis Cethurae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, an ad utrumque, an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormiuit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci et posuit ad caput suum et dormiuit in loco illo et somniauit. Et ecce scala stabilita super terram, cuius caput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et descendebant per illam, et Dominus incumbebat super illam et dixit: Ego sum Deus Abraham patris tui et Deus Isaac, noli timere; terram, in qua tu dormis super
Abbreviated transcription (Latin):
nitus. Si eccutiant᷑ singula tantis foecunda miste¬
rus: multa sunt implenda uolumina. Sed huic oꝑi
modꝰ moderate ĩponendꝰ: nos in alia festinare cõpellit:
ut ibi duceret uxorẽ. Patris mittentis: hec uerba
sunt. Non accipies ucorẽ: ex filiab chanancorum.
Surgens fuge in meso potamiã. indomũ bathuel patris
matris tuȩ. & sume tibi inde uxorẽ de filiab laban
fr̃is matris tuȩ: Ds autẽ meus. benedicat cẽ & augeat
te. & multiplicet te: & cris in congregationt̃ gentiũ.
& det tibi benedictiont̃ patris tui abrahã. tibi & semi¬
ni tuo post ce: ut hȩres fias terrȩ incolatꝰ tui. quã
dedit ds̃ abrahã. Hic iã intelligimꝰ segregatũ sem̃
iacob ab alio semine isaac: qđ factũ est pesau. Quan¬
do enĩ dictũ est inisaac uocabitur tibi sem̃. ptinens
utiq semen ad ciuitatẽ dĩ: separatũ est inde aliud
semen abrahȩ qđ erat in ancillȩ filio. & qđ futurũ

Expanded text:
nitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mystenitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit. ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis haec verba sunt: Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum: surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te, et augeat te, et multiplicet te; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedictionem Abrahae patris tui, tibi et semini tuo post te, ut haeres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abrahae . Hic jam intelligimus segregatum semen Jacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen , pertinens utique semen ad civitatem Dei; separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum