comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
l̃. sum uero ñ sinit regnare pecc̃m in suo
lortali corꝑe ad obediendum desiderus eius.
At gchibet membra sua arma miquitatis
pũo: inest quidem pecc̃m in membͥs eiꝰ s nõ
nat. quia ñ obechtur desideriis eiꝰ. Et idõ
lm quod ñ uult agit. id ñ uult concupis¬
li t coneupiset: consentit legi quia bona
est. Hoc enĩ uult ce ipse quod lex. quia uult
ipse ñ concupiscere: &e quod lex dicit. ñ con¬
cupisces. In hoc. quia uult quod ce lex uult:
proculdũbio consentit legi. Concupiscit tñ
quia ñ ẽ sine pecc̃o: s iam ñ ipse oꝑatur il¬
lud. s id quod in illo habitat pecc̃m. Ideoñ
eum rep̃hendit cor eiꝰ in om̃i uita etus. hoc
est in fide eiꝰ. quia iustus ex fide uiuit: ce
ideo fides eus ẽ uita eiꝰ. S̾cit enĩ quia ñ ha¬
bitat in carne eius bonum: ubi habitat
pecc̃m. Sed ei ñ consentiendo uiuit ex fide:
quia inuocat dm̃ ut adiuuetur pugnans

Expanded text:
eius. cum uero non sinit regnare peccatum in suo eius. cum uero non sinit regnare peccatum in suo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibet membra sua arma iniquitatis peccato, inest quidem peccatum in membris eius, sed non regnat, quia non oboeditur desideriis eius. et ideo dum quod non uult agit, id est non uult concupiscere et concupiscit, consentit legi, quia bona est. hoc enim uult et ipse quod lex, quia uult ipse non concupiscere et lex dicit: non concupisces. in hoc quoniam uult quod et lex uult, procul dubio consentit legi; concupiscit tamen quia non est sine peccato, sed iam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habitat peccatum. ideo non eum reprehendit cor eius in omni uita eius, hoc est in fide eius, quia iustus ex fide uiuit, et ideo fides eius est uita eius. scit enim quia non habitat in carne eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut adiuuetur pugnans
Abbreviated transcription (Latin):
nlicium sicut clamidem. Nam ce ista uestis
belli magis solet ẽẽ qm pacis. ubi adhuc ex¬
ingnatur concupiscentia: ñ ubi erit plena
snc aliquo prorsus hoste iusticia. nouissima
minica morte destructa. Quod autẽ iterũ
at idem sc̃s iob. ñ enĩ rep̃hendit me cormeũ
i omni uita mea: dunc nos in uita ista in
qua ex fide uiuimus ñ rep̃hendit cor nr̃m. si
nadem fides in qua corde credit᷑ ad iusticiam
ĩ negligit rep̃hendere pecc̃m nr̃m. Unde dic̃
apl̃s. Non enĩ quod uolo faciobonũ: s quod
odi malum hoc ago. Bonum est enĩ ñ concu¬
piscere. Et hoc bonum uult iustus. qui ex fi¬
e uuit: ce tñ facit quod odit. quia concupis
tqͣmuis post concupiscentias suas nõ eat.
luod si fecerit. tunc uere ipse fecit ut cedat.
ssconsentiat. ut desiderio pecc̃i obediat. Tc̃
ini cor eus rẽp̃hendit: quia ipsum rep̃hen
ñ illud pecc̃m eiꝰ quod habitat in mẽbs

Expanded text:
iudicium sicut chlamydem. nam et ista uestis iudicium sicut chlamydem. nam et ista uestis belli magis solet esse quam pacis, ubi adhuc expugnatur concupiscentia., non ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste iustitia nouissima inimica morte destructa. Quod autem iterum ait idem sanctus lob: non enim reprehendit me cor meum in omni uita mea, tunc nos in ista uita, in qua ex fide uiuimus, non reprehendit cor nostrum, si eadem fides in qua corde creditur ad iustitiam, non neglegit reprehendere peccatum nostrum. unde dicit apostolus: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum hoc ago. bonum est enim non concupiscere, et hoc bonum uult iustus, qui ex fide uiuit; et tamen facit quod odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias suas non eat: quod si fecerit, tunc uere ipse fecit ut cedat. ut consentiat, ut desiderio peccati oboediat. tunc eum cor eius reprehendit, quia ipsum reprehendit, non illud peccatum eius, quod habitat in membris
Abbreviated transcription (Latin):
te contritiones: s ꝓpter ꝓbationem pus¬
tie. Nam ꝓpter pecc̃a sine quib ut alibil
fitetur ñ fuit: pautiora se pati debuisso
dicat. Item qd̾ dicit. uias eius custodns
ñ declinaui a mandatis eiꝰ. neq discedus
Custodit uias dĩ qui ñ sic exorbitat it ss
relinquat: s in eis currendo ꝓficĩt. asꝰ
q̃ndo ut infirmus offendit aut titubat. ꝓ¬
sicit autẽ minuendo pecc̃a. donec ꝑueniat
ubi sine pecc̃o sit. Non enĩ aliter pͥotest eo
modo ꝓficere: nĩsi custodiendo uias eius.
Seesiat autem a mandatis dñi atq disce¬
ontentio remanebit. In isto gͦ conflictu in¬
iumur ea iusticia qua hic ex fide iuuitur.
rta quodamm loricamur: assumimus qͦq
uidicium quod etiã pontra nos pro nobis
facimus qnͣdo pecc̃a nr̃a accusando damp¬
iamus. Unde scͥptum ẽ. Iustus ipse accu¬
sitor ẽ in pͥmordio sermonis. Hinc itẽ dicit.
Iisticia uestitus eram: ce circudedi michi

Expanded text:
multae contritiones, sed propter probationem patmultae contritiones, sed propter probationem patientiae. nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur, non fuit, pauciora se pati debuisse iudicat. Item quod dicit: uias enim eius custodiui et non declinaui a mandatis eius neque discedam, custodit uias dei, qui non sic exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis currendo proficit, etsi aliquando ut infirmus offendit aut titubat; proficit autem minuendo peccata, donec perueniat ubi sine peccato sit. non enim aliter potest eo modo proficere nisi custodiendo uias eius. declinat autem a mandatis domini atque discecontentio remanebit. in isto ergo conflictu induimur ea iustitia, qua hic ex fide uiuitur, et ea quodam modo loricamur. assumimus quoque iudicium, quod etiam contra nos pro nobis facimus, quando peccata nostra accusando damnamus. unde scriptum est: iustus ipse sui accusator est in primordio sermonis. hinc item dicit: iustitia uestitus eram, et circumdedi mihi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicit. Date elemosinam: ce omĩa mus
sunt uobis. Deniq hoc dicetur iustis. ir
gnum ꝓmissum ituris. Esuriui enim: ci
distis michi manducare: ce cet̾a huiusmali
S aliuid ẽ eẽ sine pecc̃o: quod de solo i lu
uita unigenito dictum ẽ: aliud ẽẽ sine qu¬
rela quod de multis iustis etiam in hadu
ta dici potuit. Qm̃ ẽ quidam modus bini
uite: de quo etiam in ista humana conursi
ritur de homine. qui nemini male iuitie
quib potest fideliter consulit. nec contina
qͣm iniurias tenet libidinem uindicandt
ueraciter dicat sicut ce nos dimitamus
bitorib nr̃is: Et tñ eo ipso quod uerũ d
quum erat in manib meis: ce orationi
munda. Hinc enĩ erat munda oratio: iu
ueniam ñ iuste petebat qui ueraciter daile
Et quod dicit de dño. Multas enĩ contro¬
nes meas sine causa fecit. Nt̃ ait mille
fecit cum causa: s multas sine causars
enĩ ꝓpter multa pecc̃a eiꝰ facte sunt ein

Expanded text:
nus dicit, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Denique hoc dicetur justis in regnum promissum ituris, Esurivi enim, et dedistis mihi manducare : et caetera hujusmodi. Sed aliud est, esse sine peccato, quod de solo in hac vita Unigenito dictum est; aliud, esse sine querela, quod de multis justis etiam in hac vita dici potuit: quoniam est quidam modus bonae vitae, de quo etiam in ista humana conversam juste queritur de homine qui nemini male vult, et quibus potest fideliter consulit, nec contra cujusquam injurias tenet libidinem vindicandi, ut veraciter dicat, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et tamen eo ipso quod verum dicit, quum erat in manibus meis, sed munda oratio mea . Hinc enim erat munda oratio, quia veniam non injuste petebat, qui veraciter dabat. 26. Et quod dicit de Domino, Multas enim contritiones meas fecit sine causa : non ait, Nullas fecit cum causa; sed, multas sine causa. Non enim propter multa peccata ejus factae sunt ei
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑosum ẽ. S dñs qui uerbum ꝯsummãs
& breuians fecit suꝑ t̾ram in duob p̃ceptis
dixit legẽ ꝓpħasꝙ pendere: ut intellige¬
remus quicqͥd aliud diuinitus p̃ceptum ẽ
i his duob habere finẽ. & ad hec duo esse
tt ipsum. In his duob p̃ceptis: tota lex
pendet ce ꝓphete. Quicqͥd gͣ lege dĩ ꝓhibe¬
mur. ce quicqd iubemur facere: ad hoc ꝑ¬
lhibemur ce iubemur ut duo ista comple¬
anus. Et forte generalis ꝓhibitio ẽ. ñ con¬
cipisces: ce generalis nussio diliges. Unde
breuiter ce apls̃ paulus quodam loco u¬
tumꝙ complexus ẽ. Prohibitio ẽ enĩ noli
conformari hiuic seculo. Iussio autẽ: s re-¬
srmamini nouitate m̃tis ur̃e. Illud ꝑtinet
ñ concupiscere: hoc ad diligere. Illud ad
ettnentiam: hoc ad iusticiam. Illud ad
uilmandum a malo: hoc ad facuenlum
bonum. Non concupiscends enĩ uetustate
expoliamur: ce nouitate indiumur dili¬
gendo. S nec quisqm potest ẽẽ continens
nisi ds̃ det: ce earitas diffundatur in cor¬

Expanded text:
sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus, quidquid aliud diuinitus praeceptum est, in his duobus habere finem et ad haec duo esse his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas d
Abbreviated transcription (Latin):
dendum ẽ. Quomodo mea ẽ si eẽ ñ possimꝰ
Ios respondemus nullũ eum eis de hisur¬
bis eẽ debere conflictum: quia ñ ẽ ausus di¬
re ẽẽ hominẽ sine pecc̃o. uel aliquẽ. uel sen
sum. s tantumm᷑ eẽ posse respondit: qdim
nos negamus. Qnͣdo autẽ possit. & ꝑ qui
possit hoc querit᷑. Si enĩ ẽ modo: ñ om̃i ar¬
me fideli posite in corꝑe mortis huiꝰ orand
ẽ ce dicendum. dimitte nobis debita nr̃i a
iam in scõ baptysmo umiuersa fuerint di¬

Expanded text:
dendum est: "quomodo mea, si esse non possum P" Nos respondemus nullum cum eis de his uerbis esse debere conflictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato uel aliquem uel se ipsum, sed tantummodo esse posse respondit. quod neque nos negamus. quando autem possit et per quem possit, hoc quaeritur. si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint di
Abbreviated transcription (Latin):
terum ait querendum ẽ.si nat᷑a hoĩs bo¬
na ẽ qd̾ nullus negare nͥ marcion aut mani¬
cheus audebit: quomodo gͥ bona est si malo
quis dubitet: Nespondemus oe nat᷑am
hominis bonam eẽ: & eam malo carere posse.
Nam ideo clamamus. libera nos a malo:
quod ñ ꝑficitur qͣmdiu corpus qd corrumpi¬
tur aggrauat animam. S hoc agitur gr̃a
ꝑ fidem: ut aliqͣndo dicat᷑. Ubi ẽ mors con¬
tentio tua: h̾bi ẽ mors aculeus tiuuis: Acu¬
leus autẽ mortis pecc̃m ẽ: uirtus uero pec¬

Expanded text:
Iterum, ait, quaerendum est, si natura hominis boIterum, ait, quaerendum est, si natura hominis bona est quod nullus negare, nisi Marcion, aut Manichaeus audebit, quomodo igitur bona est, si malo quis dubitet? Respondemus et naturam hominis bonam esse, et eam malo carere posse: nam ideo clamamus, Libera nquod non perficitur, quamdiu corpus, quod corrumpitur, aggrauat animam. sed hoc agitur gratia per fidem, ut aliquando dicatur: ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis pecc
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ idem apłs p̃cipit. ne regnet in nr̃o mor¬
tali corꝑe. ubi satis ostendit eẽ tñ in nr̃o
mortali corꝑe. qͦd ꝑmittendum ñ sit ut
regnet: cur gͥ ista concupiscentia ñ muta¬
ta ẽ ea uoluntate quã uoluntatẽ satis
euidenter expressit apłs dicens. ut nõ
ea que uultis faciatis. si facile potest
uoluntas uoluntate mutari: Nec sane
isto modo naturam siue animẽ siue
corporis quã ds̃ creauit. &e q̃ tota bona
ẽ accusamus: sed eam dicimus propͥa
uoluntate uitiatam. sine gr̃a dĩ ñ pos¬
se sanari. Iterum ait querendum ẽ.
si ñ potest homo sine pecc̃o ẽ. cuiꝰ eulpe
est ipsius ne hominis. an euiuslibet alteriꝰ:
Si ipsiꝰ hominis: quomͦ culpa hominis est si
hoc ñ ẽ quod et̃ ñ potest: I Despondemus
ideo eẽ hominis culpam qd ñ ẽ sine pecc̃o:
quia sola hominis uoluntate factum est
ut ad istam necessitatem ueniret: quam
sola hominis uoluntaᷤ superare ñ possit.

Expanded text:
quod idem Apostolus praecipit ne regnet in nostro morquod idem Apostolus praecipit ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore quod permittendum non sit ut regnet; cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea voluntate, quam voluntatem satis evidenter expressit Apostolus, dicens: Ut non ea quae vultis faciatis, si facile potest voluntas voluntate mutari? nec sane isto modo naturam, sive animae, sive corporis, quam Deus creavit et quae tota bona est, accusamus, sed eam dicimus propria voluntate vitiatam sine Dei gratia non posse sanari. Iterum, ait, quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cujus culpa est, ipsiusne hominis an cujuslibet alterius. Si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest? Respondemus, ideo esse hominis culpam quod non est sine peccato, quia sola hominis voluntate factum est ut ad istam necessitatem veniret, quam sola hominis voluntas superare non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
in his qui uolendo. & credendo. ce inuocan¬
do ꝓficiunt: e p̃terita obliuiscentes. in ea
que ante s̃ extendunt᷑. Ad hoc enĩ lex ista
p̃cepit: ut cum in his implendus homo
defecerit. ñ se extollat suꝑbia tumidus.
s ad grãm confugiat fatigatus: ac sic eũ
lex terrendo ad xp̃m diligendũ pedago gi
ꝑducat officio. Iterum querendũ ẽ in¬
quit. quomodo ñ podest homo eẽ sine pec¬
cato: uoluntate. an natura: Si natura:
pecc̃m ñ ẽ. Si uoluntate: ꝑfacile potest
uoluntas uoluntate mutari. Respon¬
demus ammonentes eẽ cogitandũ qnͣta
sit ista p̃sumptio. qua dr̃ ñ solum posse
quod quidem adiuuante dĩ gr̃a negandũ
eñ ĩuicẽ adu̾sant᷑. ut ñ ea q̃uultis faciatis. Nõ enĩ
aio hec iuicẽ adu̾sant᷑. ut q̃ potestis fac̾e nolits:
s ut ñ ea q̃ uultis faciatis. Cur gͦ ꝯcupiscen¬
tia carnis que utiꝙ culpabilis atq uitio¬
sa ẽ. nichilq ẽ aliud qͣm desiderium pecc̃i.

Expanded text:
nuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, \'quomodo non potest homo esse sine peccato: uoluntate an natura. si natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia neganduis faciatis: non enim ait, haec invicem adversantur, ut quae potestis facere nolitis, sed, ut non ea quae vultis faciatis. Cur ergo concupiscentia carnis, quae utique culpabilis atque vitiosa est, nihilque est aliud quam desiderium peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
nor in nouissimo die. terum ait queren¬
uum ẽ: quot modis constet omne peccatũ.
duob nisi fallor si aut illa fiant que ꝓhi¬
bentur: aut illa ñ fiant que iubentur. Tam
urte omĩa illa q̃ ꝓhibita sunt uitari possũt:
qͣm que p̃cepta s̃ ꝑfici. Nam frustra aut pro¬
hiberetur aut iuberetur: quod uel caueri uł
impleri ñ possit. Et quomͦ negabimus pos¬
st ẽ hominem sine pecc̃o. cũ confiteri ne¬
isse sit eum tam illa omĩa que uetantur
posse cauere. qͣm que imꝑantur efficere:¬

Expanded text:
rior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerenrior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uetantur posse cauere quam quae impe- rantur r
Abbreviated transcription (Latin):
Saluam fecisti de necessitatib animã mũ
Ipsa enĩ sanitas ẽ uera libertas: que ñ ꝑisit
si bona ꝑmansisset. uoluntas. Quia umpe
cauit uoluntas. secuta ẽ peccantem percai
habendi dura necessitas. donec tota sanetut
infirmitas: ce accipiatur tanta libertas ii
sicut necesse ẽ ꝑmaneat beate uiuendi uoꝰ¬
luntas: ita ut sit etiam bene iuiuendi e is¬
qm peccandi uoluntaria felixq necesstas
Sroinde inquit ds̃ bonũ hominẽ fect.
preter qm̃ illum bonũ fecit. bonũ ei msu
ut faceret imꝑauit. Qmͣ impium ẽ it¬
fiteamur hominem malum eẽ quod ill
factus est nec ei p̃ceptum est: tam impi¬
ẽ si negemus eum bonum posse ẽ qs le
demus. Quia gͦ ñ se ipse homo. s d̃s bonum
hominem fecit: d̾s eum ñ se ipse ut sit bonꝰ
eficit. dum uolentẽ. credentem. innocentem
lberat a malo. quod s̃ ipse fecit. Hoc autẽ sit.
homo interior de die indiem. ut ad sempit᷑¬
nam ñ penam s uitam resurgat homo exte¬

Expanded text:
luam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. Proinde\\ inquit, \'deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperauit. quam inpium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quodemus: quia ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit. hoc autem fit, ostrum renouatur homo interior de die in diem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exte
Abbreviated transcription (Latin):
ontra mendatium scͥpsi librum. cuius
opis ea causa extitit. qͦd ad priscilliani¬
Ashereticos uestigandos. qui heresim suam
sdlum negando atq mentiendo ueriuetiã
peierando existimant occulendam: uisũ
ẽ quibusdã catholicis pͥscillia nista̾ se deb̾e
simulare. ut eorum latebras penetrarent.
Ed ego fieri ꝓhibens: hunc librũ condidi.
hic liber sic incipit. Multa mͥ legenda.¬

Expanded text:
ontra mendacium scripsi librum cujus operis ea causa exstitit, quod ad Priscillianistas haereticos vestigandos, qui haeresim suam non solum negando atque mentiendo, verum pejerando existimant occulendam, visum est quibusdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. Quod ego fieri prohibens, hunc librum condidi. Hic liber sic incipit: Multa mihi legenda
Abbreviated transcription (Latin):
Senitentia aboleri pecc̃a indubitanter
credimus. etiam si m ultimo uite sp̃i ad¬
missorum peniteat. & publica lamenta¬
tione pecc̃a prodantur: quia ꝓpositum qͦ
decreuit saluare quod ꝑierat. stat immo¬
bile. Et ideo quia uoluntas eius ñ mutat᷑.
sine emendatione uite si tempus concedi¬
tur. siue suplici ꝯfessione si ꝯtinuo uita ex¬
ciditur: uenia pecc̃orum fidelit p̃sumat᷑
ab illo qui ñ uult mortem pecc̃oris. s ut
conuertatur a ꝑditione penitendo et
saluatus dm̃i miseratiõe uiuat. Si quis
aliter de iustissima dei pietate sentit: ñ
xp̃ianus. s nouatianus ẽ.
Sternas anime cogitationes. xlu.

Expanded text:
enitentia aboleri peccata indubitanter credimus, etiamsi in ultimo vitae spiritu admissorum poeniteat, et publica lamentatione 42 peccata prodantur, quia propositum Dei, quo decrevit salvare quod perierat , stat immobile; et ideo quia voluntas ejus non mutatur, sive emendatione vitae, si tempus conceditur, sive supplici confessione, si continuo vita exceditur, venia peccatorum fideliter praesumatur ab illo qui non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur a perditione poenitendo, et salvatus miseratione Domini vivat . Si quis aliter de justissima Dei pietate sentit, non Christianus sed Novatianus est CAPUT LXXXI. Internas animae cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
in quam ceciderat uie prauitate defendere ap¬
sam religionis uiam. in qua salus ẽ omnibus
ꝯfracta. ⁊ comminuta scͥpturarum auctorita¬
te conantur euertere. In quo ñ uident ñ solum
mendatii crimen. s etiam ꝑiurii se obicere
apło. in ip̃a doctrina pietatis. hoc est in epła.
in qua p̃dicatur eugłm. Ibi quippe ait. priꝰꝙͣ
ista narraret. Que autem scͥbo uob̃ ecce co¬
ram deo quia ñ mentior. S iam sit huius
disputationis modus. in cuiꝰ totius ꝯsidera¬
tione ⁊ ꝑtractatione nichil p̃ ceteris cogitã¬
dum atq orandũ est: qm illud qͦd idem
apłs dicit. fidelis ds̃. qui ñ uos sinet tem¬
tari supra qͣm potestis ferre: s faciet cũ
temptatione etiam exitũ. ut possitiᷤᷤ sustin̾e.¬

Expanded text:
in quam inciderat, uiae prauitate defendere, ipin quam inciderat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus est omnibus, confracta et comminuta scripturarum auctoritate conantur euertere. in quo non uident non solum mendacii crimen, sed etiam periurii se obicere apostolo in ipsa doctrina pietatis, hoc est in epistula, in qua praedicat euangelium; ibi quippe ait, priusquam ista narraret: quae autem scribo uobis, ecce coram deo quia non mentior. sed iam sit huius disputationis modus, in cuius totius consideratione et pertractatione nihil prae ceteris cogitandum atque orandum est quam illud, quod idem apostolus dicit: fidelis deus, qui non uos sinet temptari supra quam potestis ferre, sed faciet cum temptatione etiam exitum, ut possitis sustine
Abbreviated transcription (Latin):
rib tanto qͥsq minꝰ peccat. cum mentit᷑. qͣnͣ¬
to emergit ad octauũ: tanto ampliꝰ. qnͣto mer¬
git ad pͥmum. Quisqͥs autẽ esse aliquod genꝰ
mendatii quod peccatum ñ sit. putauerit. deci-¬
piet seipsum turpiter: cum honestum decepto¬
rem se arbitratur aliorum. Tanta porro cecitas
hominum animos occupauit: ut eis parũ sit.
si dicamus quedam mendatia ñ ẽẽ pecc̃a. nisi
etiam in quibusdam peccatũ dicant eẽ. si m̃¬
datium recusemus. Eoq perducti s̃ defendendo
mendatium. ut etiam pͥmo illo genere qͦd est
omĩum sceleratissimũ. dicant usum fuisse a¬
postolum paulũ. Nam in epł̃a ad galathas
que utiq sicut cetere ad doctrinam religioĩs
pietatis q conscͥpta ẽ: illo loco dict̃ eũ ẽẽ men¬
titum. ubi ait de petro ⁊ barnaba. cum uidissẽ
quia ñ recte ingrediebant᷑ ad ueritatẽ eugłii.
Cum enĩ uolunt petrum ab errore. atq ab illa

Expanded text:
ribus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, quanribus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, quanto emergit ad octauum, tanto amplius, quanto deuergit ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod peccatum non sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. Tanta porro caecitas hominum animos occupauit, ut eis parum sit, si dicamus quaedam mendacia non esse peccata, nisi etiam in quibusdam peccatum dicant esse, si mendacium recusemus, eoque perducti sunt defendendo mendacium, ut etiam primo illo genere, quod est omnium sceleratissimum, dicant usum fuisse apostolum Paulum. nam in epistula ad Galatas, quae utique sicut ceterae ad doctrinam religionis pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum, ubi ait de Petro\' et Barnaba: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii. cum enim uolunt Petrum ab errore atque ab illa,
Abbreviated transcription (Latin):
mioib ad bonos mores conuertendus ẽ: quia si
ega llum faciendum ẽ. debet etiam ip̃e ꝯuersus
saiul gͣ alios. Atq ita ñ ad bonos s ad malos
mores conuertitur: cum hoc ei p̃betur imitan¬
din conuerso. quod ei prestitum ẽ ꝯuertendo.
muditas aut salus temꝑalis ꝑficiende fidei
plluda ẽ. Nsec si quisqͣm in recte factis nrĩs
in male mouetur. ut fiat etiam animo dete
bongeq a pietate remotior. ꝓpterea recte
a deserenda sͣ: cum id nob pcipue tenen-
ist quo uocare atq inuitare debemus.
ses sicait uosmetipsos diligimus. fortissi¬
moꝙ antmo bibenda ẽ ila cipsica sententia.
alus quidem sumus odor uite in uitam. ali¬
is odoi mortis in mortem: ⁊ ad hec quis ido¬
neus: Nec octauo genere mentiendũ est: qͥa
& in bonis castitas animi. pudicitia corꝑis.
in malis id quod ip̃i facimus. eo quod fieri
sinimus maius ẽ. In his autem octo gene¬

Expanded text:
moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. quam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis et in malis id, quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his autem octo gene
Abbreviated transcription (Latin):
is ⁊patiendo fecisse recte intelligitur: ut tan¬
ta caritate cum eis liberandis ageret. acsi ip̃e
neo malo eẽt. a quo illos sanare cupiebat.
In ẽ gͥ mentiendum in doctrina pietatis.
Magnũ enim scelus est: ⁊ pͥmum genus
ustabilis mendatii. Non ẽ mentiendũ scło
qmire: quia nulli facienda ẽ iniuria. Nõ est
mentiendum tercio genere: quia nulli cũ al¬
terius iniuria ꝯsulendum ẽ. Non ẽ mentien¬
am quarto genere. propter mendatii libidinẽ:
quper seip̃am uitiosa ẽ. Non ẽ mentiendum
qunto genere: quia nec ip̃a ueritas fine placẽ-¬
dihominib enuntianda ẽ. Quantominꝰ men-¬
anum quod per seipsum quia mendatium est.
inꝙ turpe est: Non ẽ mentiendum sexto gene
i iu enĩ recte etiam testimonii ueritas ꝓ cuiꝰqͣm
tmpali ꝯmodo ac salute corrumpitur. Ad sem¬
pitmam uͦ salutem nullus ducendus ẽ opitu¬
lant mendatio. Non enĩ malis conuertentium

Expanded text:
sed conpatiendo fecisse recte intellegitur, ut tansed conpatiendo fecisse recte intellegitur, ut tanta caritate cum eis liberandis ageret, ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. non est igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim scelus est et primum genus detestabilis mendacii. non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsam uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium, quod per se ipsum, quia mendacium est, utique turpe est! non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium
Abbreviated transcription (Latin):
uersatione muniendum ẽ atq sepiendum il
aliunde uioletur. Cum autem utrumꝙ ñ potil̃
quid pro quo sit cõtemnendum quis ñ uidi a
cum uideat quid cui sit p̃ponendum: Anines
corpi: an corpus animo: Animi castitas puls¬
tie corꝑis: an pudicitia corꝑis castitati anis
Et quid magis in peccatis cauendum: pnl¬
sio facti alieni. an ꝯmissio facti tui: Eluce
taꝙ discursis omnib nichil aluid illa tebꝰ¬
ia seͥpturarum monere. nͥ nũqͣm eẽ omnino
mentiendum: qͣndoquidem nec ulla gxem¬
ola mendatiorũ imitatione digna in mori¬
. factisq scõrum inueniantur. qͦd ad eas at¬
enes scͥpturas que ad nullam figuratam sig¬
isicationem referuntur: sicuti s̃ gesta in acti¬
i apłorum. Nam dñi omnia in eugłio que ĩ¬
pitiorib mendatia uidentur: figurate significa¬
ines sunt. Et quod ait apłs. omnib omĩa fa¬
dus sum. ut omnes lucͥfacerem. ñ eum mentien.

Expanded text:
conuersatione muniendum est atque sepiendum, ne conuersatione muniendum est atque sepiendum, ne aliunde uioletur. cum autem utrumque non potest, quid pro quo sit contemnendum quis non uideat? cum uideat, quid cui sit praeponendum, animus corpori an corpus animo, animi castitas pudicitiae corporis, an pudicitia corporis castitati animi, et quid magis in peccatis cauendum, permissio facti alieni. an commissio facti tui. Elucet itaque discussis omnibus nihil aliud illa testimonia scripturarum monere nisi numquam esse omnino mentiendum, quandoquidem nec ulla exempla mendaciorum imitatione digna in moribus factisque sanctorum inueniantur, quod ad eas adtinet scripturas, quae ad nullam figuratam significationem referuntur, sicuti sunt res gestae in Actibus apostolorum. nam domini omnia in euangelio, quae inperitioribus mendacia uidentur, figuratae significationes sunt. et quod ait apostolus: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, non eum mentiendo,
Abbreviated transcription (Latin):
uiolatur in animi castitate atq sc̃ĩtate ser¬
uanda. Cinde cogimur. ñ opinione hominui
que plerumq in errore ẽ: s ip̃a que omnib
suꝑeminet atq una inuictissima ẽ ueritate
etiam pudicitie corpis ꝑfectam fidẽ anta¬
nere. Est enĩ animi castitas amor ordinans.
ñ subdens maiora minorib. Minus ẽ autem.
quicqͥd in corꝑe: qm quicqͥd in animo iolan
potest. Certe enĩ cum pro pudicitia corꝑahꝙ
ñ suam s alienam imminere libidinem: car
tñ ne saltẽ ꝑmittendo sit particeps. Emissio n
illa. ubi nͥ in animo ẽ etiam corꝑalis: fipni
dicitia corrumpi nͥ in animo ñ potest. Quo u
ꝯsentiente neq ꝑmittente: nullom recte. diũl
uiolari pudicitia corꝑalis. quicqͥd in corꝑe fud
aliena libidme ꝑpetratum. Unde colligit᷑ mi¬
tomagis animi castitatem seruandã et̃ mas
mo: in quo tutela ẽ pudicitie corꝑalis. Quas¬
ob rem quod in nob̃ ẽ utrumq sc̃ĩs morib ⁊i

Expanded text:
uiolatur in animi castitate atque sanctitate seruiolatur in animi castitate atque sanctitate seruanda. unde cogimur non opinione hominum, quae plerumque in errore est, sed ipsa quae omnibus supereminet atque una inuictissima est ueritate etiam pudicitiae corporis perfectam fidem anteponere. est enim animi castitas amor ordinatus non subdens maiora minoribus. minus est autem, quidquid in corpore quam quidquid in animo uiolari potest. certe enim cum pro pudicitia corporalnon suam, sed alienam inminere libidinem, cauet tamen, ne saltem permittendo sit particeps. permissio uero illa ubi nisi in animo est? etiam corporalis ergo pudicitia corrumpi nisi in animo non potest: quo non consentiente neque permittente nullo modo recte dicitur uiolari pudicitia corporalis, quidquid in corpore fuerit aliena libidine perpetratum. unde colligitur multo magis animi castitatem seruandam esse in animo, in quo tutela est pudicitiae corporalis. quamobrem quod in nobis est, utrumque sanctis moribus et
Abbreviated transcription (Latin):
ueridicam pulchritudinem. ñ solum auro ⁊ ar¬
gento. ⁊ gemiis. & amenis prediis. atq ipsi u¬
niuerse temꝑali uite. omĩq corꝑis bono p̃po¬
neret: nescio utrũ sapienter a quoqͣm errare
diceretur. Et si hoc suis omnib talib rebus
pecte anteferret. plurisq penderet. recte etiã
temꝑalib reb aliorum hominum quos in¬
nocentia beniuolentiaq sua seruare atq ab¬
iuuare deberet. Amaret enim ꝑfectam fiden
ñ solum bene credendi ea que s̃ excellenti. a
fide digna auctoritate dicerentur: s etiams
deliter enuntiandi que ip̃a dicenda iudica¬
ret ac diceret. Fides enim appellata ẽ in lat¬
na lingua ex eo quia sit quod dicit᷑: quam
manifestum ẽ ñ exhibere mentientem. Qu
& si minus uiolatur cum ita quisq mentiͥ
ut ei nullo in commodo nullaq ꝑnitie cred¬
tur. addita etiam intentione uel salutis tumn¬
de uel pudicitie corꝑalis. uiolatur tam̃ ꝯin

Expanded text:
ueridicam pulchritudinem non solum auro et arueridicam pulchritudinem non solum auro et argento et gemmis et amoenis praediis, sed et ipsi uniuersae temporali uitae omnique corporis bono praeponeret, nescio utrum sapienter a quoquam errare diceretur et, si hoc suis omnibus talibus rebus recte anteferret plurisque penderet. recte etiam temporalibus rebus aliorum hominum, quos innocentia beniuolentiaque sua seruare atque adiuuare deberet. amaret enim perfectam fidem non solum bene credendi ea. quae sibi excellenti et fide digna auctoritate dicerentur, sed etiam fideliter enuntiandi, quae ipse dicenda iudicaret ac diceret. fides enim appellata est in latina lingua ex eo, quia fit quod dicitur: quam manifestum est non exhibere mentientem. quae etsi minus uiolatur, cum ita quisque mentitur, ut ei nullo incommodo nullaque pernicie credatur addita etiam intentione uel salutis tuendae uel pudicitiae corporalis, uiolatur tamen, et res
Abbreviated transcription (Latin):
illam tenditur. cui exercitationi daicatũ pre-¬
bet ista doctrma que humanis uerbis ⁊ corpo¬
rerum sacramentorum signaculis ip̃am insi¬
nuat atq intimat ueritatem: propterea &
hec que per mendatium corrumpi potest
marime incorrupta seruanda ẽ. ut si quid in
illa castitate animi fuerit uiolatum: habe¬
at unde reparetur. Corrupta enĩ auctoritate
doctrine. nullus aut cursus aut recursus esse
ad castitatem animi potest. Conficitur gͦ ex his
omĩb hec sententia. ut mendatium quod ñ uio¬
lat doctrinam pietatis. neq ip̃am pietatem. ne¬
ꝙ innocentiam. neq beniuolentiam. pro pudi¬
citia corꝑis admittendum sit. Et tam̃ si quisꝗͣ.
proponeret sͥ sic amandam ueritatem. ñ tantũ
que in contemplando ẽ. s & in uerum enunti¬
ando. quod in suo quoq rerum genere uerũ ẽ.
& ñ aliter proferendam ore corꝑis sententiam.
quam in animo ꝯcepta atq ꝯspecta ẽ. ut fidei

Expanded text:
illam tenditur, cui exercitationi ducatum praeillam tenditur, cui exercitationi ducatum praebet ista doctrina, quae humanis uerbis et corporeorum sacramentorum signaculis ipsam insinuat atque intimat ueritatem, propterea et haec, quae per mendacium corrumpi potest, maxime incorrupta seruanda est, ut, si quid in illa castitate animi fuerit uiolatum, habeat unde reparetur. corrupta enim auctoritate doctrinae nullus aut cursus aut recursus esse ad castitatem animi potest. Conficitur ergo ex his omnibus haec sententia, ut mendacium, quod non uiolat doctrinam pietatis neque ipsam pietatem neque innocentiam neque beniuolentiam, pro pudicitia corporis admittendum sit. et tamen, si quisquam proponeret sibi sic amandam ueritatem, non tantum quae in contemplando est, sed etiam in uero enuntiando, quod in suo quoque rerum genere uerum est, et non aliter proferendam ore corporis sententiam, quam in animo concepta atque conspecta est, ut fidei
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ⁊ agendum quib possumus uirib ⁊ pi¬
a supplications. uit cum uiolanda appetitur
pudicitia corꝑis nr̃i nec ip̃e anime sensus ex¬
tremus qui carni implicatus ẽ aliqua delecta¬
tione tangatur. Si autem hoc ñ potest: uł men-¬
tis in ñ ꝯsentiendo castitas ꝯseruetur. Custodienda
da aũ animi ĩ castitate quod ad dilectionem
proximi ꝑtinet. innocentia. & beniuolentia.
Quod autem ad dei: pietas. Innocentia ẽ qua
nulli nocemus. beniuolentia. qua etiã ꝓsu¬
mus: pietas. qua colimus deum. Ueritas autẽ
doctrine. religionis. atq pietatis. ñ nͥ mendatio
iuolatur. cum ip̃a summa atq intima ueritas.
cuiꝰ ẽ ista doctrina. nullomodo possit uiolari.
Ad quam ꝑuenire atq in illa omnimodo ma¬
nere. eiq penitis in herere ñ licebit. nͥ cum cor¬
ruptibile hoc induerit incorruptionẽ ⁊ mor¬
tale hoc induerit immortalitatem. S quia
omnis in hac uita pietas ȩxercitatio ẽ qua in

Expanded text:
tur — et agendum quibus possumus uiribus et pitur — et agendum quibus possumus uiribus et pia supplicatione, ut cum uiolanda adpetitur pudicitia corporis nostri, nec ipse animae sensus extremus, qui carne inplicatus est, aliqua delectatione tangatur; si autem hoc non potest, uel mentis in non consentiendo castitas conseruetur. custodienda est autem in animi castitate, quod ad dilectionem proximi pertinet, innocentia et beniuolentia, quod autem ad dei, pietas. innocentia est, qua nulli uocemus; beniuolentia, qua etiam prosumus, cui possumus; pietas, qua colimus deum. ueritas autem doctrinae, religionis atque pietatis nonnisi mendacio uiolatur, cum ipsa summa atque intima ueritas, cuius est ista doctrina, nullo modo possit uiolari: ad quam peruenire atque in illa omni modo manere eique penitus inhaerere non licebit, nisi cum corruptibile hoc induerit incorruptio nem et mortale hoc induerit inmortalitatem. sed quia omnis in hac uita pietas exercitatio est, qua in
Abbreviated transcription (Latin):
quod minus ẽ. Ista s̃ autem que scĩtatis cau¬
sa seruanda s̃: pudicitia corꝑis. ⁊ castitas a¬
nime. & ueritas doctrine. Fudicitiã corꝑis. ñ
ꝯsentiente ac ꝑmittente anima: nemo uiolat:
Quiꝗqͥd enĩ nob̾ muitis. nullamq tͥbuentibus
potestatem maiore ui ꝯtingit in nr̃o corꝑe: nł¬
la impudicitia ẽ. S ꝑmittendi potest. eẽ ali¬
qua ratio: ꝯsentiendi autem nulla. Tunc enĩ
ꝯsentimus. cum approbamus ⁊ uolumus: per¬
mittimus autem etiam ñ uolentes. euitande
alicuius maioris turpitudmis gr̃a. Consensio
sane ad impudicitiam corꝑalem: etiam casti¬
tatem animi uiolat. Animi qͥppe castitas est:
in bona uoluntate ⁊ sincera dilectione. que ñ
corrumpit᷑. nͥ cum amamus atq appetimus. qͦd¬
ñ amandum atq apperendum eẽ ueritas do¬
cet. Custodienda ẽ gͦ sinceritas dilectionis dei
& proximi. In hac enĩ tastitas animi scĩfica¬

Expanded text:
quod minus est. Ista sunt autem, quae sanctitatis cauquod minus est. Ista sunt autem, quae sanctitatis causa seruanda sunt: pudicitia corporis et castitas animae et ueritas doctrinae. pudicitiam corporis non consentiente ac permittente anima nemo uiolat. quidquid enim nobis inuitis nullamque tribuentibus potestatem maiore ui contingit in nostro corpore, nulla inpudicitia est. sed permittendi potest esse aliqua ratio, consentiendi autem nulla. tunc enim consentimus, cum adprobamus et uolumus; permittimus autem etiam non uolentes euitandae alicuius maioris turpitudinis gratia. consensio sane ad inpudicitiam corporalem etiam castitatem animi uiolat. animi quippe castitas est in bona uoluntate et sincera dilectione, quae non corrumpitur, nisi cum amamus atque adpetimus, quod amandum atque adpetendum non esse ueritas docet custodienda est ergo sinceritas dilectionis dei et proximi — in hac enim castitas animi sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
hanc uitam ꝑtinentis gr̃a seruantur: cũ au¬
fertnt᷑ ab iniuriosis. illi soli peccant:⁊ auita e¬
terna impediuntur. qui ea faciunt: ñ hii quib
faciunt. Itaq etiamsi ea sͥ auferri qͥs ꝙͣ. ꝯsentiat.
uel ne faciat aliquid mali. uel ne in his ipsis
maius aliquid in cõmodi patiatur: ñ solum ñ
hec uiolare iniuriosi uoluerint. etiam pecc̃is
minorib. ñ tam̃ iniuriis aliorum. si ꝯditio ꝓ¬
ponitur ⁊ facultas datur. redimendas̃. Eo tẽ
iam illa desinunt eẽ pecc̃a: que propt̾ grauio¬
ra uitanda suscipiuntur. Sicut enĩ in rebus
li. ñ uocatur dampnũ quod ꝓpter maius lu¬
erum amittitur: sio ⁊ in reb scĩs ñ uocatur
peccatum quod admittitur. ne grauius ad
aliquis ꝑdit. ne amplius ꝑdat: uocet᷑ & hoc
pec̃m. dum tam̃ suscipiendum eẽ ut ampliꝰ
uitetur ita nemo dubitet. sicut nemo dubitat
cauendi maioris damni causa. patiendum eẽ

Expanded text:
hanc uitam pertinentis gratia seruantur, cum auhanc uitam pertinentis gratia seruantur, cum auferuntur ab iniuriosis, illi soli peccant et a uita aeterna inpediuntur, qui ea faciunt, non hi, quibus faciunt. itaque etiamsi ea sibi auferri quisque consentiat, uel ne faciat aliquid mali uel ne in his ipsis maius aliquid incommodi patiatur, non solum non haec uiolare iniuriosi uoluerint, etiam peccatis minoribus, non tamen iniuriis aliorum, si condicio proponitur et facultas datur, redimenda sunt. et tunc iam illa desinunt esse peccata, quae propter grauiora uitanda suscipiuntur. sicut enim in rebus o corporali, non uocatur damnum, quod propter maius lucrum amittitur, sic et in rebus sanctis non uocatur peccatum, quod, ne grauius admaliquis perdit, ne amplius perdat, uocetur et hoc peccatum, dum tamen suscipiendum esse, ut amplius euitetur, ita nemo dubitet, sicut nemo dubitat cauendi maioris damni causa patiendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
isti deo faciant inuiriam. ñ quidem in illiꝰ
aliquod incommodum. s in suam magnã
pernitiem. cum dona eius in se corrumpt̃
etiam temꝑalia. atq ip̃is corruptionib
aduersantur et̾na: maxime si iam templũ
ta dicit. Nescitis quia templum dei estis: &
sp̃o dei habitat in uob̾: Quisqͥs templũ dei
conupit: corrumpet illum ds̃. ẽemplũ enĩ
dei scm̃ ẽ. quod estis uos. Et omnia quidẽ ista
pec̃a. siue quib iniuria fit hominib in ip̃is
ute huꝰ ꝯmodis. siue quib se ip̃i homines cor¬
rumpunt. ⁊ nulli muito nocent: omnia ergo
ista peccata etiamsi huic temꝑali uite ad
aliquã delectationem. uel utilitatem uidẽ¬
tir ꝯsulere: nam nullus aliquid hor alio
proposito ac fine ꝯmitait: tam̃ ad illã uitã
ne lempiterna ẽ implicatos. om̃ib modis
impediunt. Horum autẽ alia s̃ que solos
fa cientes impediunt: alia que eos etiam
i quib siunt. sam illa que utilitatis ad

Expanded text:
isti deo faciant iniuriam non quidem in illius isti deo faciant iniuriam non quidem in illius aliquod incommodum, sed in suam magnam perniciem, cum dona eius in se corrumpunt, etiam temporalia, atque ipsis corruptionibus auersantur aeterna, maxime si iam templum ta dicit: nescitis quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? quisquis templum dei corruperit, corrumpet illum deus; templum enim dei sanctum est, quod estis uos. Et omnia quidem ista peccata, siue quibus iniuria fit hominibus in ipsis uitae huius commodis siue quibus se ipsi homines corrumpunt et nulli inuito nocent, omnia ergo ista peccata, etiamsi huic temporali uitae ad aliquam delectationem uel utilitatem uidentur consulere — nam nullus aliquid horum alio proposito ac fine committit - tamen ad illam uitam, quae sempiterna est, inplicatos omnibus modis inpediunt. horum autem alia sunt, quae solos facientes inpediunt, alia, quae eos etiam, in quibus fiunt. nam illa, quae utilitatis ad
Abbreviated transcription (Latin):
enim concesseris admittendum ẽẽ aliquod
malum. ne aliud grauius admittatur. nõ ex
regula ueritatis. s ex sua quisq cupiditate atꝙ
ꝯsuetudine metitur malum. ⁊ id putat gra¬
uius qͦd ip̃e amplius exhorrescit. ñ quod am¬
plius reuera fugiendum ẽ. Hoc totum ab a¬
moris ꝑuersitate gignitur uitium. Cum enĩ
due sint uite nr̃e. una sempiterna. que diuini¬
tus promittitur. altera temꝑalis. in qua nc̃
sumus: cum quisq istam temꝑalem ampliꝰ
diligere ceꝑit. qͣm illam sempiternã. ꝓꝓter
hanc quam diligit putat eẽ omnia facien¬
da nec ulla estimat grauiora pecc̃a. qͣm q̃
huic uite faciunt iniuriam: ⁊ uel eius ꝯmo¬
ditati aliquid inique ⁊ illicite auferunt. aut
eam illata penitus morte adimunt. Itaq
fures ⁊ raptores. ⁊ cõtumeliosos. ⁊ tortores at¬
ꝙ interfectores magis oderunt: qm lasciuos.
ebrioͣs. luxuriosos. si nulli molesti sint. Non
enim intelligunt. aut omnino curant qͦd

Expanded text:
enim concesseris admittendum esse aliquod enim concesseris admittendum esse aliquod malum, ne aliud grauius admittatur, non ex regula ueritatis, sed ex sua quisque cupiditate atque consuetudine metitur malum et id putat grauius, quod ipse amplius exhorrescit, non quod amplius reuera fugiendum est. hoc totum ab amoris peruersitate gignitur uitium. cum enim duae sint uitae nostrae: una sempiterna, quae diuinitus promittitur, altera temporalis, in qua nunc sumus, cum quisque istam temporalem amplius diligere coeperit quam illam sempiternam, propter hanc, quam diligit. putat esse omnia facienda nec ulla aestimat grauiora peccata, quam quae huic uitae faciunt iniuriam et uel ei commoditatis aliquid inique et inlicite auferunt aut eam penitus inlata morte adimunt. itaque fures et raptores et contumeliosos et tortores atque interfectores magis oderunt quam lasciuos, ebriosos, luxuriosos, si nulli molesti sunt. non enim intellegunt aut omnino curant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
falsi de ore ipsius ꝓcedit. ut nichil falsi qͦda
doctrinam ꝑtinet dicat. Quod mendati gi
nulla omnino ꝯpensatione subeundum. per¬
ꝙ ac p̃cipue deuitandum ẽ. ut sicut qͦd dicti
nichil falsi. absurde accipitur si ñ ad omi
mendatium referatur: sic quod dictumeͥls
ore ip̃ius. scđ̾m suꝑiorem disputationẽ oli
dis accipiendum eẽ ꝯtendit. qui aliquans
putat ẽẽ mentiendum. Hec certe omnis ais¬
tatio qmuis alternet. aliis asserentib nũqn
ẽẽ mentiendum.⁊ ad hoc diuina testimona
recitantib: aluis contͣdicentib.⁊ inter ip̃als¬
ba diuinorum testimoniorum mendatio lol
querentib. nemo tam̃ potest dicere. hoc se al
in exemplo. aut in uerbo scͥpturarum inuos¬
re. ut diligendum uel ñ odio habendum ul
mendatium uideatur: s interdum menis¬
do faciendum eẽ quod oderis. ut quod ans
decestandum ẽ deuitetur. S in hoc erals
homines: quod subdunt p̃ciosa uiliorib. Cum

Expanded text:
falsi de ore ipsius procedit, ut nihil falsi, quod ad falsi de ore ipsius procedit, ut nihil falsi, quod ad doctrinam pertinet, dicat. quod mendacii genus nulla omnino conpensatione subeundum penitusque ac praecipue deuitandum est. aut si quod dictum est \'nihil falsi\', absurde accipitur, si non ad omne mendacium referatur, quod dictum est de ore ipsius\\ secundum superiorem disputationem os cordis accipiendum esse contendit, qui aliquando putat esse mentiendum. Haec certe omnia disputatio quamuis alternet aliis asserentibus numquam esse mentiendum et ad hoc diuina testimonia recitantibus, aliis contradicentibus et inter ipsa uerba diuinorum testimoniorum mendacio locum quaerentibus, nemo tamen potest dicere hoc se aut in exemplo aut in uerbo scripturarum inuenire, ut diligendum uel non odio habendum ullum mendacium uideatur, sed interdum mentiendo faciendum esse quod oderis, ut quod amplius detestandum est deuitetur. sed in hoc errant homines, quod subdunt pretiosa uilioribus. cum
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod dictum ẽ. ⁊ nichil falsi de ore ipsius
procedit.S dicit alius. ita eẽ accipiendum sit
accepit apłs paulus. quod ait dñs: ego autem
uico uobis ñ iurare omĩno. Nam ⁊ hic omnis
iuratio circumcisa est: s ab ore cordis. ut nũqͥ
ueritatis approbatione fieret. s necessitate n¬
firmitatis alterius. idest a malo alterius. cui
ñ aliter uidetur ꝑsuaderi posse quod dieit᷑ nͥ
iurando fides fiat: atit ab illo malo nr̃o quod
huiꝰ mortalitatis adhuc pellib inuoluti corni¬
strum ñ ualemus ostendere. quod utiq si ual¬
remus iuratione opus ñ eẽt. Quã qͣm etiamn
hac tota sententia si qͦd dictum ẽ custods
uerbum filius a ꝑditione longe aberit. de pp
dictum ẽ ueritate per quã facta s̃ omĩa. qu
incommutabilis semꝑ manet. quoniam dotͥ¬
na religionis ad eam contemplandã ꝑducm
nititur: potest uideri ad hoc eẽ dictum:⁊ nidͥ

Expanded text:
in eo, quod dictum est: et nihil falsi de ore ipsius in eo, quod dictum est: et nihil falsi de ore ipsius procedit. sed dicit alius ita esse accipiendum, sicut accepit apostolus Paulus, quod ait dominus: ego autem dico uobis, non iurare omnino. nam et hic omnis iuratio circumcisa est, sed ab ore cordis, ut numquam uoluntatis adprobatione fieret, sed necessitate infirmitatis alterius, id est a malo alterius, cui non aliter uidetur persuaderi posse quod dicitur, nisi iurando fides fiat; aut ab illo malo nostro, quod huius mortalitatis adhuc pellibus inuoluti cor nostrum non ualemus ostendere: quod utique si ualeremus, iuratione opus non esset. quamquam etiam in hac tota sententia, si, quod dictum est: custodiens uerbum filius a perditione longe aberit, de ipsa dictum est ueritate, per quam facta sunt omnia, quae incommutabilis semper manet, quoniam doctrina religionis ad eam contemplandam perducere nititur, potest uideri ad hoc esse dictum: et nihil