comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quantum inse est: per omnipoten.¬
tem dĩ uoluntatem facta substan¬
tia. Haec definitio: utrum indĩ
cadat filium uideamus. Nam
filius meo quod.ẽ. indifferentis
naturȩ ueritate pręlatus est: qui
& creaturam primum ni fallor
ista discretio. ẽ: quia ille expatre
substancialiter gignitur. creatura¬
uero non ex substancia facientis.
sed ex sola uoluntate ac potestate
perficitur. Ista corruptibilis per
naturam. nisi fuerit seruata per
gratiam: ille incorruptibilis qui
nascendo incorruptibilem ex in¬
corruptibili patre uidetur habe¬
re substantiam. Filius per om̃ia
similis patri: dissimilis creatura
factori. Ille non exeo qui non ẽ.
in id quod .ẽ. & ꝓpterea numquã
inid quod non .ẽ. ex eo quod est.
Illa ex eo quod non .ẽ. mid quod
est: & ꝓpterea quantum ad se
at tin&. ex eo quod .ẽ. inquod ñ
est: sui orcus conditione reuer¬
Non uideo quid in archano huius
obscuritatis inuolueris: & ideo
reste facies. si id quod atẽ ut mea

Expanded text:
quantum in se est, per omnipotenquantum in se est, per omnipotentis Dei voluntatem facta substantia. Haec definitio utrum in Dei cadat Filium videamus. Nam Filius in eo quod est, indifferentis naturae veritate prolatus est: quia lium et creaturam primum, nisi fallor, ista discretio est, quia ille ex Patre substantialiter gignitur; creatura non ex substantia facientis, sed ex sola voluntate ac potestate perficitur. Ista corruptibilis per naturam, nisi fuerit servata per gratiam. Ille incorruptibilis, qui nascendo incorruptibilem ex incorruptibili Patre videtur habere substantiam. Filius per omnia similis Patri, dissimilis creatura factori. Ille non ex eo quod non est, in id quod est, et propterea nunquam in id quod non est, ex eo quod est. Illa ex eo quod non est, in id quod est: et propterea quantum ad se attinet ex eo quod est, in id quod non est, sui ortus conditione reverNon video quid in arcano hujus obscuritatis involveris: et ideo recte facies, si id quod a te, ut mea
Abbreviated transcription (Latin):
placuit dõ. & potestatem qua pos¬
dixi. Ergo adextantiam filii
potestas paterna non sufficit.
Quas i ego depotestate patris: et
non de ipsa paternitatis ueritate
contendam. An ei se dici maliut
patrem. quem non sibi sed crea¬
turis uoluit. eẽ. consimilem:
&ideo fatendum tibi. ẽ. ex substan¬
tia patris extitisse filium si
& natus & ds . ẽ: aut filiũ parit̃
& dm negare. si non expaterna sub¬
stantia. sed exnulla operante tan¬
tum sicut & iam inaluis creaturis
patris uoluntate & potestate cre.¬
Q m̃ me adeius modi confessionem
necessitate compellis: id quod a
maiorib nr̃is dici assol& non
tacebo. Dicunt enim creaturam
eẽ. filium. sed perfectam: & quȩ ꝓ¬
dominari possit omnib creaturis
Gaudeo quidem quod in religios ȩ
tum uirus manifesta confessione
ꝓdideris: nichil tamen quodcre¬
dulitate dignum uideatur oppo¬
nis. Creatura namq est ex eo qđ
adhue non est aut aliquando non
fuit. rei cuius lib& corruptibilis

Expanded text:
placuit Deo, et potestatem, qua posplacuit Deo, et potestatem, qua posFel. Ergo ad exstantiam Filii potestas paterna non sufficit? Quasi ego de potestate Patris, et non de ipsa paternitatis veritate contendam. An ei se dici maluit Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit esse consimilem? Et ideo fatendum tibi est, ex substantia Patris exstitisse Filium, si et natus et Deus est: aut Filium pariter et Deum negare, si non ex paterna substantia, sed ex nulla, operante tantum, sicut etiam in aliis creaturis, Patris voluntate et potestate cream me ad ejusmodi confessionem necessitate compellis,id quod a majoribus nostris dici assolet, non tacebo. Aiunt enim, creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae dominari possit omnibus creaturis. Gaudeo quidem quod irreligiosae um virus manifesta confessione prodideris: nihil tamen quod credulitate 339 dignum videatur, opponis. Creatura namque est, ex eo quod aut adhuc non est, aut aliquando non fuit, rei cujuslibet corruptibilis,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si preter quat tuor hacc inue¬
niri non potest quintum. nec dehis
preter euidentem blasphemiã
tria predicari penitus possunt.
restat ut substancialit̃ de patre sic
genitus. quia ut diximus nec in¬
ueniri quintus. nec preter primũ
dehis doceri potest aliquis mod.
ut pote cum nec creatura. nec al¬¬
terius patris filius. nec ut pater dicat᷑
dex. Quasi uero egd aut p̃t̃
haec quintum. aut dehis tribus
aliquid predicarim: qui sic non
ex substantia patris extitis ze filiũ¬
dico. ut tamen ex eius uoluntate¬
non negem genitum¬
bixi⁊  In unum supradictis.
consequentia ipsa decruderis.
Cum enim defilii substantia requira¬
mus quem tũ si ex patre substanti.¬
aliter genitum non fateris. sine du¬
bio inter alia ex nichilo factum
eẽ. contendis: quando quidem
nec corruptibiles creaturas dicimꝰ
per ineffabilem dispensationem.
& potuisse per singularem poten¬
tiam dicamus efficere: dum &
uoluntatem fuisse nouimus qua

Expanded text:
Quod si praeter quatuor haec, inveQuod si praeter quatuor haec, inveniri non potest quintum; nec de his propter evidentem blasphemiam tria praedicari penitus possunt: restat ut substantialiter de Patre sit genitus: quia, ut diximus, nec inveniri quintus, nec praeter primum de his doceri potest aliquis modus: ut pote cum nec creatura, nec alterius patris filius, nec ut Pater dicatur Fel. Qussi vero ego aut praeter haec quintum, aut de his tribus aliquid praedicarim: qui sic non ex substantia Patris exstitisse dico filium, ut tamen ex ejus voluntatenon negem genitum. Aug. In unum de supradictis consequentia ipsa detruderis. Cum enim de Filii substantia requirimus, quem tu ex Patre substantialiter genitum non fateris, sine dubio inter alia ex nihilo factum esse contendis: quandoquidem nec corruptibiles quidem creaturas dicimusper ineffabilem dispensationem, et potuisse per singularem potentiam dicamus efficere, dum et voluntatem fuisse novimus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nem infamiliã uidentur ascisci
Nuibus ergo comparandus. ẽ. filius
dĩ Si adoptiuus. erit apud pa.¬
trem similis nobis. Si proprius.
ex substantia substitisse dicendus
ẽ. genitoris. Sed induo inquis
substantia paterna diuiditur:
si ex solo patre substancialit̃ filius
generatur. Hoc quam stultum sit:
& iam uisibilia ipsa nos docent.
Quis enim unquam uel carnaliũ
patrum gignendo diuisus est.: Quod
si nec inconditionem corpors
cadit ipsa diuisio. nemo en im sic
genuit filium ut sẽ perderet mediũ.
quomodo sine integritate paterna
non potuisse nasci dicitis filium:
el quia plura R uctuitite silu
oceurrunt: idest ut aut exparesio
aut ex nichilo. aut ex altero aut ex
scipso Horumq conlequentia uide¬
amus. Si exseipso. non recte dietir
filius qui non natus sed ingnitais
predicatur. Si exnichilo. qrea¬
tura cum ceteris. non creaturae
auctor ostenditur. Si exaltero:
non eius cui eredimus. sed nescio cuꝰ
incogniti patris filius predicatur

Expanded text:
nem in familiam videntur ascisci. nem in familiam videntur ascisci. Quibus ergo comparandus est Filius Dei? Si adoptivis, erit apud Patrem similis nobis; si propriis, ex substantia substitisse dicendus est genitoris. Sed in duo, inquis, substantia paterna dividitur, si ex solo Patre substantialiter Filius generatur. Hoc quam stultum sit, etiam visibilia ipsa nos docent. Quis enim unquam vel carnalium patrum gignendo divisus est? Quod si nec in conditionem corporis cadit ipsa divisio, nemo enim sic genuit filium ut se perderet medium, et salva integritate Patris non potuisse nasci dicitis Filium? Sed quid plura? Nativitatem Filii occurrunt; id est, ut aut ex Patre sit, aut ex nihilo, aut ex altero, aut ex se ipso. Horum, quaeso, consequentiam videamus. Si ex se ipso; non recte filius dicitur, qui non natus, sed ingenitus praedicatur: si ex nihilo; creatura cum caeteris, non creaturae auctor ostenon ejus cui credimus, sed nescio cujus incogniti patris filius praedicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. Alioquin: consubstantialis
eẽ. non potest genitori. Nam qui¬
dam nr̃m: omousii oppositionẽ
ridere sic solebat dicens. Si non
extrinsecus sed ex eodem ipso pro.¬
.latus. ẽ. filius. in duos quodam.
modo diuisus. ẽ. unus: quando qui.¬
dem non aliud gignens dicitur. eẽ¬
quam genicus. A¬
DIXIT Dum nos aristotelica
dicis arte contendere: ipse addia¬
lecticorum uideris laqueos
confugisse ed nos fidei ueritate
confisos: nequaquam possunt ista
terrere. Quid igitur dicis ex
substantia credo patris nasci filiũ
nequi uisse. ne ingenitũ patrem.
filii uideamur generatione diui¬
dere:: quod i itã ẽ. male credicur
filius qui non expatre. id est non ex
eodem ipso genitus: sed ex trinsecꝰ
factus inter alia predicatur. Qđ
ut sit intellectum: facilius idipsũ
posse explicari aduerte. Filiorũ
namq ad optiui alii: naturales
alii sunt. Hi qui geniti abinitio.
filii semper ac ꝓprii: illoͥ primo
alieni. post filii cum per ad optio.¬

Expanded text:
sibi, alioquin consubstantialis sibi, alioquin consubstantialis esse non potest genitori. Nam quidam nostrum homousii opinionem ridere sic solebat, dicens, Si non extrinsecus, sed ex eodem ipso prolatus est Filius, in duos quodam modo divisus est unus, quandoquidem non aliud gignens dicitur equam genitus. AUG. Dum nos Aristotelica dicis arte contendere, ipse ad dialecticorum videris laqueos confugisse. Sed nos fidei veritate confisos nequaquam possunt ista terrere. Quid igitur? dicis ex substantia, credo, Patris nasci Filium nequivisse, ne ingenitum Patrem Filii videamur generatione dividere. Quod si ita est, male creditur Filius, qui non ex Patre, id est, non ex eodem ipso genitus, sed extrinsecus factus inter alia praedicatur. Quod ut sit intellectu facilius, id ipsum pro posse explicabo. Filiorum namque adoptivi alii, naturales alii sunt. Ii qui geniti, ab initio filii semper ac proprii; illi primo alieni, post filii, cum per adoptio
Abbreviated transcription (Latin):
uapor aut deuapore ignis & splen¬
dor. sed deigne splendor & uapor
semper.ẽ. genitus. Iuae cũ it a
sine: uidesne &iam mereaturis
posse aliquid nasci. nec ostendi ta¬
men tempus quod id dequo natũ
ẽ. sine genitore potuerit inueniri
Diergo uisibilib exemplis ista per¬
tem similia predicemusͦ Neque
enim ideo necesse. ẽ. patrẽ & filiũ
quia nullũ ab altero ȩuo inter¬
ueniente dicimus separatũ: cum
uideas &iam ex aliis rebus quę¬
dam genita. nec ideo tamen aut
eque gignentia: aut sine inucẽ
docentur exstantia. Sed quid pd.¬
est horũ multa colligere. cum
paucorũ testimoniis &iam cetera
liceat estimare: Felicianus
dixit. Q̾m̃ sentenciam meã praece¬
dentium patrum auctoritate fun¬
datam noua disputandi arte con¬
turbas: iccirco uelim michi dicas
denatura filii dĩ. idest desubstan¬
tia ipsa quid sentias Si enĩ ut di¬
cere uos soletis. omousyon est
patri: ipse quodam modo pater. ẽ.

Expanded text:
vapor, aut de vapore ignis et splenvapor, aut de vapore ignis et splendor, sed de igne splendor et vapor semper est genitus. Quae cum ita sint, videsne etiam in creaturis posse aliquid nasci, nec ostendi tamen tempus quod id de quo natum est sine genito potuerit inveniri? Si ergo visibilibus exemplis ista per aeternitatem, similia praedicemus? Neque enim ideo necesse est. Patrem et Filiumquia nullum ab altero aevo interveniente dicimus separatum: cum etiam 337 ex aliis rebus quaedam genita, nec ideo tamen aut aeque gignentia, aut sine invicem docentur exstantia. Sed quid prodest horum multa colligere, cum paucorum testimoniis etiam caetera liceat aestimare? CAPUT VI. FEL. Quoniam sententiam meam, praecedentium patrum auctoritate fundatam, nova disputandi arte conturbas; idcirco velim mihi dicas de natura Filii Dei, id est, de substantia ipsa quid sentias. Si enim, ut dicere vos soletis, homousion est Patri, ipse quodam modo pater est
Abbreviated transcription (Latin):
ra euangelus accestant ibus.
& iam tempus fecise dictur. fliui
ed forte depatre dictum aliqusi uu¬
tet: erat quando nonerac filiu.
Cui sententiȩ secutae concinunt quib.
dicitur.: & antequam nasceretur non
fuit Nam per sẽ pater semper
ex sistens. & iam auobis dici nor
potest natus qui non abinitio
in opiam subtilitate certantibus
non mediocriter defatigas. iccino
quȩso ut si fieri potest. exemplo
cuius lib& rei possibile id esse qd
docere conaris ostendas. Neq enĩ
alit̾ credere possum lic& ui oratio.¬
nis oppressus. coȩt̾num eẽ. genitum
patri: nisi aut utrumq genitum.
aut utrumq patrem dixeris sibi
Q m̃ me ad incomparabiliũ rerũ
exempla compellis: iccirco quae
sit ignis potentia uideamus. ex qͦ
semper splendor: semꝑ.ẽ. uapor.¬
& utrũq de eo nalcitur: nec ideo
cameri igns inc horum quolib&
aliquatenus inuenitur. & cum hec
tria non se inuicem
quia non desplendore ignis et

Expanded text:
ra evangelistis attestantibus, ra evangelistis attestantibus, etiam tempus fecisse dicatur Filius. Sed forte de Patre dictum aliquis putet: Erat, quando non erat Filius. Cui sententiae sequentia non concinunt, quibus dicitur: Et antequam nasceretur non fuit. Nam per se Pater semper existens, etiam a vobis dici non potest natus; qui non ab initio inopinata subtilitate certantibus non mediocriter defatigas, id irco quaeso ut, si fieri potest, exemplo cujuslibet rei, possibile id esse quod docere conaris, ostendas. Neque enim aliter credere possum, licet vi orationis oppressus, coaeternum esse genitum Patri, nisi aut utrumque genitum, aut utrumque Patrem dixeris sibi. am me ad incomparabilium rerum exempla compellis, idcirco quae sit ignis potentia videamus, ex quo semper est splendor, semper est vapor. Utrumque de eo nascitur, nec ideo tamen ignis sine horum quolibet aliquatenus invenitur. Haec tria non se invicem gignunt, quia non de splendore ignis et
Abbreviated transcription (Latin):
tempus uidetur & locus. incuiud
origine limilit̃ & locus requiretur
& tempus. Quodsi ulq adeo sine tem¬
pore & loco fieri potuit aliquid ut
nec inloco locum. nec intempore
factum doceas tempus: nescio qua
temeritate contendas quod siNe
tempore nasci non potuerit filius.
qui quantũ adsanam fidem perti¬
n&. & locum idem fecisse docetur:¬
& tempus. Sed dehoc satis Nunc
quod amaioribus ur̃is dictum pre¬
dicas. repetamus. Erat inquis. q̃uan¬
do non erat. Si erat istud ad tempus
referas: ecce ante filium tempus
Si adfilium: numquam non erat
filius. Erat enim & iam quando
non erat filius. aquo factum dicit᷑
tempus: sed antequam nasceretur
inquis nonfuit. Quis quęso non fuit
antequam nasceretur : Si filius.
ecce ipso intellectu. ante filium
fuisse dicitur tempus. Si autem
antequam nasceretur filius non
erat tempus: sequitur ut dicatur
patri filius coȩt̃nus. inter quem
& patrem nullũ fuisse dicitur
tempus: maxime cum int̃cete¬

Expanded text:
tempus videtur et locus, in cujus tempus videtur et locus, in cujus origine similiter et locus requiritur t tempus. Quod si usque, adeo sine tempore et loco fieri aliquid potuit, ut nec in loco locum, nec in tempore factum doceas tempus: nescio qua temeritate contendas, quod sine his nasci non potuerit Filius, qui quantum ad sanam fidem pertinet, et locum fecisse docetur tempus. Sed de hoc satis; nunc quod a majoribus vestris dictum praedicas, repetamus. Erat, inquis, quando non erat. Si Erat istud, ad tempus referas, ecce ante Filium tempus: si ad Filium, nunquam non erat Filius; erat enim jam quando non erat Filius, a quo factum dicitur tempus. Sed, Antequam nasceretur, inquis, non fuit. Quis, quaeso, non fuit antequam nasceretur? Si Filius, ecce ipso intfuisse dicitur tempus. Si autem antequam nasceretur Filius, non erat tempus, sequitur ut dicatur Patri Filius coaeternus, inter quem et Patrem nullum fuisse dicitur tempus: maxime cum inter caete
Abbreviated transcription (Latin):
Iuantum aduerto.
manente malȩ credulitatis errore.:
sola uerba mutata sunt. Dixisti
namque: erat quando non erat
Crat stud. adeuum pertinere uultis
an adfilium. Si ad euum: est
uelut quodlam ante filii natiuita¬
tem ȩtatis spatium. Ecce ad supe¬
riorem blasphemiam necessitate
dilaberis. cum inter patrem & tiliũ
tereium quoddam tempus immit¬
tis: docesq quia erat ante filium
ds̃ pater & tempus. P ost hȩc duo:
filius. Post tria ista: quartus sp̃s¬
sc̃s. Quod si ad mittimus ut sine
tempore gigni non potuerit filius.
uide quamlate pateant ista quȩ
dicimus. Nam si nonsine tempore
filius: certe non nisi in loco docen¬
dus. ẽ. genitus. Hoc ammisso.
ante filium & sp̃mscm coȩuum
quodam modo patri tempus doce¬
tur & locus. Iuodsi ita . ẽ. ut sine
loco & tempore nasci non potue¬
rit filius. inquo loco locũ. aut
inquo tempore factum dicis &
tempus. Si innullo: ecce sine
tempore & loco fieri potuit tempꝰ
& locus Si in aliquo: id ipsum

Expanded text:
uantum adverto, manente malae credulitatis errore, sola verba mutata sunt. Dixisti namque, Erat quando non erat. Erat istud ad aevum pertinere vultis, an ad Filium? Si ad aevum, id est velut ad quoddam ante Filii nativitatem aeternitatis spatium, ecce ad superiorem blasphemiam necessitate dilaberis, cum inter Patrem et Filium, tertium quiddam tempus immittis; dicisque quia erat ante Filium Deus Pater et tempus. Post haec duo Filius. Post tria ista quartus Spiritus. Quod si admittimus, ut sine tempore gigni non potuerit Filius: vide quam late pateant ista quae dicimus. Nam si non sine tempore est Filius, certe nec nisi in loco dicendus est genitus. Hoc admisso, ante Filium et Spiritum, coaevum quodammodo Patri tempus docetur et locus. Quod si ita est, ut sine loco et tempore nasci non potuerit Filius, in quo loco, aut in quo tempore factum locum dicis et tempus? Si in nullo, ecce sine tempore et loco fieri potuit tempus et locus. Si in aliquo, id ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
disficilioꝵ. Facilius. ẽ. enim uidere
quid inalio corrigas atq. id uitupe¬
tando uel obuirgando corrigere.
quam uidere quid inte corrigendũ
si lbenterq corrigi uel per teipsũ
ntdum per alium. ad de posteriorẽ
addle coram omnib. Ualet autem
lus admagnũ humilitatis exemplũ:
quae maxima. ẽ. disciplina xp̃iana.
umilitate enũ. conseruatur caritas
Nam nichil eam citius u̾olat: quã
superbia. & ideo dñs non ait. tollite
iugum meum & discite ame quia
quatriduana desepulchris cadauera
ex suscito. atq omnia dȩmonia de
corporibus hominũ morbosq depel¬
lo & cetera huius modi.: sed tollite
inquit iugum meum. & discite a me
quia mitis sum & humilis corde
lla enim signa rerum spiritaliũ. mitẽ

Expanded text:
difficilior. Facilius est enim videre difficilior. Facilius est enim videre quid in alio corrigas, atque id vituperando vel objurgando corrigere, quam videre quid in te corrigendum sit, libenterque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; adde posteriorem, adde coram omnibus. Valet autem hoc ad magnum humilitatis exemplum, quae maxima est disciplina christiana: humilitate enim conservatur charitas. Nam nihil eam citius violat quam superbia. Et ideo Dominus non ait, Tollite jugum meum et discite a me quoniam quatriduana de sepulcris cadavera exsuscito, atque omnia daemonia de corporibus hominum morbosque depello, et caetera hujus modi: sed, Tollite, inquit, jugum meum, et discite a me quia mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa sunt rerum spiritualium: mite
Abbreviated transcription (Latin):
inqua natus atq educatus erac.
quanquam apud gentes eam con
seruaret: sed obiurgatus quia gra¬
tibus eam uolebat imponere
cum uidiss& quosdam uenisse ab
iacobo idest aiudȩa. nam eccłiae
hierosolimitanae iacobus prebuit:
timens ergo eos qui adhuc puca¬
bant millis obseruationibus salu¬
tẽ constitutã. segregabat se ageri¬
tibus & simulate illis consentiebat
adimponenda gentibus illa onera
seruitutis. Iuod in ipsius obiura¬
cione uerbis satis appar&. Nol
guts cogis iuidarzare : Quod autẽ
soc ci coram omnibus dixit. neces¬
stas coͣrit: ut omnes illius obiur¬
gatione sanarentur. Nonenim
uale erat errorem qui palam noce¬
Nit. insecreto emendare. Huc acce¬
dit quod firmitas & caritas petri
au tar adño dictum. ẽ. amas me pas¬
ce oues meas: obiurgationem talem
posterioris pastoris ꝓsalute gregis
libentissime sustinebat. Niam erat
oburgatore suo ipse quod obiurga¬
butur mirabilior & adimitandum

Expanded text:
in qua natus atque educatus erat in qua natus atque educatus erat quanquam apud Gentes eam non servaret: sed objurgatus est, quia Gentibus eam volebat imponere, cum vidisset quosdam venisse ab Jacobo, id est, a Judaea; nam Ecclesiae Jerosolymitanae Jacobus praefuit. Timens ergo eos qui adhuc putabant in illis observationibus salutem constitutam, segregabat se a Gentibus, et simulate illis consentiebat ad imponenda Gentibus illa onera servitutis: quod in ipsius objurgationis verbis satis apparet. NonGentes cogis judaizare? Quod autem hoc ei coram omnibus dixit, necessitas coegit, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret, in secreto emendare. Huc accedit quod firmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est, Amas me? pasce oves meas , objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat. Nam erat objurgatore suo ipse qui objurgabatur mirabilior, et ad imitandum
Abbreviated transcription (Latin):
enim macedoniae & achaie cõmu¬
nionẽ aliquam facere in pauperes
scõrum. qui sunt inhierusalem.
Placuit enim illis: & debitores eorum
sunt. Sienim spiritalibus eorum
cõmunicauerunt gentes. debent &
in carnalibus ministrare eis. Ita¬
nulla ergo simulatione paulus
lapsus erat. quia seruabat ubiq qđ
congruere uidebat siue ecclesiis geri¬
tium siue iudȩorum. ut nusquam
monens nequis insuperfluis poner&
spẽ salutis. & iam si consuetudinem
ineis ꝓpter offensionẽ infirmor ũ
custodire uell&. sicut ad corinthios
cumeisio nichil. ẽ. & preputiũ mesis
est. sed obseruatio mandatorũ a
Unusquisq inqua uocatione uocitꝰ
est: in ea permaneat. hoc enia
ad eas consuetudines uel conditiontꝰ
uitae retulit. quae nichil obsunt
fidei bonisq moribus. Nonenim
si latro erat quisq cum uocatus. ẽ.
debet in latronicio permanere.
Petrul autem cum ueniss& antiochiã
obiurgatus est apaulo. non quia
seruabat consuetudinem iudeorũ

Expanded text:
enim Macedoniae et Achaiae commuenim Macedoniae et Achaiae communionem aliquam facere in pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem. Placuit enim illis, et debitores eorum sunt. communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis nullam ergo simulationem Paulus lapsus erat, quia servabat ubique quod congruere videbat, sive Ecclesiis Gentium, sive Judaeorum, ut nusquam monens ne quis in superfluis poneret spem salutis, etiam si consuetudinem in eis propter offensionem infirmorum custodire vellet. Sicut ad Corinthios rcumcisio nihil est, et praeputium nihil est; sed observatio mandatorum Dei. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat » . Hoc enim ad eas consuetudines vel conditiones vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Non enim si latro erat quisque cum vocatus est, debet in latrocinio permanere. Petrus autem cum venisset Antiochiam, objurgatus est a Paulo, non quia servabat consuetudinem Judaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Iui numerus: uel adunitatem eccłia¬
rum refertur. solet enim pro uni
uerso poni sicut in euangelio dictũ
est. accipiet in hoc scło septies tantũ.
Acsi diceret. quasi nichil habentes:
& omnia possidentes. Unde & iam
quae utiq uniuersitatis eccłiȩ per¬
sonam gerunt. uel certe ad septena¬
riam operationẽ sp̃s scĩ magis re¬
fertur septenarius numerus co¬
lumnarũ sapientiae & intellectus
consilii & fortitudinis scientiȩ &
pietatis & timoris dñi. quibus
operationib domus filii dĩ hoc
perum memores essemus.: quod & stu¬
dui hoc ipsum facere. Cominu¬
nis cura erat omnib us apostolis de
pauperib scorũ quieranc in iudȩa
qui rerum suarum uenditarum
pretia ad pedes apłorum posuerant.
Sic ergo ad gentes missi sunt paulus
& barnabas ut eccłiae gentium
quae hoc non fecerant ministra¬
rent hortacione ipsorum eis qui
hoc fecerant: sicut ad romaNos
dicit. Nunc autem pergam hie¬
rusalem: ministrare sc̃ĩs. Placuit

Expanded text:
qui numerus vel ad unitatem Ecclesiaqui numerus vel ad unitatem Ecclesiarum refertur verso poni. Sicut in Evangelio dictum est, Accipiet in seculo hoc septies tantum. ac si diceret: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes. Unde etiam quae utique universalis Ecclesiae personam gerunt, riam operationem Spiritus sancti magis refertur septenarius numerus columnarum, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, et timoris Dei , quibus operationibus domus Filii Dei, hocperum memores essemus, quod et studui hoc ipsum facere: communis cura erat omnibus Apostolis de pauperibus sanctorum, qui erant in Judaea, qui rerum suarum venditarum pretia ad pedes Apostolorum posuerant . Sic ergo ad Gentes missi sunt Paulus et Barnabas, ut Ecclesiae Gentium quae hoc non fecerant, ministrarent, hortatione ipsorum, eis qui hoc fecerant: sicut ad Romanos dicit, « Nunc autem pergam Jerusalem ministrare sanctis: placuit
Abbreviated transcription (Latin):
uir esse aliquid quales aliquando
fuerine nichil mea interest. & illi
qum tamquam spiritales uiri uo¬
lebant resisti carnalibus qui puta¬
bant aliquid ipsos eẽ. & non potiꝰ
⁊p̃m meis. multumq gaudebant
cum persuaderetur hominibus &
scipsos precessores pauli sicut eun¬
dem paulum expeccatoribus iusti¬
ficatos eẽ. adño qui personam ho¬
minis non accipit: quia dĩ głiam
querebant non suam. sed quia
carnales & superbi homines siquid
deuita ipsorum preterita dicit᷑
rrascuntur & incontumeliam ac¬
cipunt ex animo suo coniciunt
apostolos Petrus autem & iacobus
&iohannes honoratiores apostoli
erant: quia ipsis tribus seorlum¬
dñs nmonte ostenditur insignifica¬
tione regnisui. Cum ante sex dies
dixis&. sunt hic quidam decircũ¬
lantibus qui non gustabunt mortẽ
donec uideant filium hominis ueni¬
entem in regno patris sui Nec ipsi
erant columnae: sed uidebantur.
Nouerat enim paulus sapientiam
aedificasse sibi domum. & non tres
columnas constituisse sed septem.

Expanded text:
r esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Et illi enim tanquam spirituales viri volebant resisti carnalibus, qui putabant aliquid ipsos esse, et non potius Christum in eis: multumque gaudebant, cum persuaderetur hominibus, et seipsos praecessores Pauli, sicut eumdem Paulum, ex peccatoribus justificatos esse a Domino, qui personam hominis non accipit: quia Dei gloriam quaerebant, non suam. Sed quia carnales et superbi homines, si quid de vita ipsorum praeterita dicitur, irascuntur, et in contumeliam accipiunt; ex animo suo conjiciunt Apostolos. Petrus autem et Jacobus et Joannes honoratiores in Apostolis erant, quia ipsis tribus se in monte Dominus ostendit in significatione regni sui, cum ante sex dies dixisset: Sunt hic quidam de circumstantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis in regno Patris sui . Nec ipsi erant columnae, sed videbantur. Noverat enim Paulus sapientiam aedificasse sibi domum, et non tres columnas constituisse, sed septem :
Abbreviated transcription (Latin):
homo mendax. Quia quicquid
ueritatis inuenitur in homine. non
est abhomine. sed adõ per hominem
Ideo iam quod scđm hominem est.
nec euangelium. ẽ. dicendum: Quale
illi afferebant qui inseruitutem
ex libertate at trahebant eos. quos
ds̃ ex seruitute in libertatem uocabat
Udistis enum conuersationẽ meã
aliquando inuidaismo: quia supͣ
modum persequebar eccłiam dĩ
& uastabam illam & ꝓficiebam
iniudaismo supra multos coeta¬
neos meos ingenere meo abundan¬
tuis emulator existens. paternarũ
mearum tradit ionuma
Eipesi queido & uastando eclum
Qͥ ꝓhiciebat iniudaismo. apparet
spricalem legem quam acceperunt
udea sed per carnalem conuersatio¬
sen seruitutis ipsorum. & siemula¬
tor idest imitator paternar um
suarum traditionum persequebatur
paulus eccłiam dĩ: pacernae ipsius
caditiones contrariae sunt eccłiȩ dĩ.
non autem legis illius culpa est.
L ex enimspiritalis est: nec carnaliter

Expanded text:
homo mendax : quia quidquid homo mendax : quia quidquid veritatis invenitur in homine, non est ab homine, sed a Deo per hominem. Ideo jam quod secundum hominem est, nec Evangelium dicendum est: quale illi afferebant, qui in servitutem ex libertate attrahebant eos quos Deus ex servitute in libertatem vocabatudistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo, quia supra modum persequebar Ecclesiam Dei, et vastabam illam; et proficiebam in Judaismo supra multos coaetaneos meos in genere meo, abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. » Si persequendo et vastando Ecclesiam Dei proficiebat in Judaismo, apparet spiritualem Legem quam acceperunt Judaei, sed per carnalem conversationem servitutis ipsorum. Et si aemulator, id est, imitator paternarum suarum traditionum persequebatur Paulus Ecclesiam Dei, paternae ipsius traditiones contrariae sunt Ecclesiae Dei, non autem Legis illius culpa est; Lex enim spiritualis est , nec carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
telligas quod hic ait. hominib
suadeo andõ. non utiq dõ sedho¬
minibus suadendum. Non ergo
moueat quod alibi dixit. sicut et
ego omnibus per omnia placeo.
addidit enim nonquerens michĩ
ꝓdesse sed quod multis: ut saluifiant.
Ndlli autem prodest ut saluus fiat.
si homo ei ꝓpter seipsum placeat.
qui non plac& utiliter nisi cum
ꝓpter dm̃ placet. idest ut ds̃ pla¬
ceat & glorificetur. cum dona esꝰ
attenduntur in homine. aut per
ministeriũ hominis accipiuntur
Cũ autẽ sic homo placet: non iam
homo. sed ds̃ placet: utrumq ergo
recte dici pocest & ego placeo & ñ
ego placco. Si enim ad sit bonus
inellestor pusque pullator. pathie
utrumq & nulla inter se repignon¬
tia repellet intrantem.
euangelium quod euangeliz atum
est ame. quia non est secundum
hominem. neque enim egd abhomi¬
ne accepi illud neque didici. sed
per reuelationem ihũ xp̃i.
Cuangelium quod scđ̾m hominem
est: mendacium est. Omnis enum

Expanded text:
telligas quod hic ait, Hominibus telligas quod hic ait, Hominibus suadeo, an Deo? non utique Deo, sed hominibus suadendum. Non ergo moveat quod alibi dixit, Sicut et ego omnibus per omnia placeo: addidit enim, Non quaerens quod mihi prodest, sed quod multis, ut salvi fiant . Nulli autem prodest, ut salvus liat, si homo ei propter seipsum placeat: qui non placet utiliter, nisi cum propter Deum placet, id est, ut Deus placeat et glorificetur, cum dona ejus attenduntur in homine, aut per ministerium hominis accipiuntur; cum autem sic homo placet, non jam homo, sed Deus placet. Utrumque ergo recte dici potest; et, Ego placeo, et, non ego placeo. Si enim adsit bonus intellector, piusque pulsator, patebit utrumque, et nulla inter se repugnantia repellet intrantem. Evangelium, quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem. Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi. Evangelium quod secundum hominem est, mendacium est. Omnis enim
Abbreviated transcription (Latin):
non utiq hominibus placet Aliud
est enim placere hominibus: aliud
& dõ & hominibus. Item qui homi¬
nibus ꝓpter ueritatem placet. noNi¬
illis: sed ueritas plac&. ꝓlacere
autem dixit. quantum inseipso. ẽ.
quantum ad eius uoluntatem at¬
tin&. ac si diceret placere uellem.
Non enimn si hoc eo nonagente pla¬
c& alicui quasi ꝓpter seipsum &
non ꝓpter dm̃ atq euangelium
quod annuntiat. superbiae ipsius
potius quam errori eius cui peruerlȩ
plac& tribuendum. ẽ. Iste itaq
sensus est. Modo ergo hominibus
suadeo an dõ : Aut quia hominib
suadeo. quȩrd hominibus placere.:
Si adhuc hominibus quaererem
placere: xp̃i seruus nonessem.
Iubet enim ille seruis suis ut discant
ab iplo mites esse & humiles. quod
nullomodo potest qui ꝓpter se¬
ipsum idest ꝓpter suam quasi pri¬
uatam & propriam głiam placere
hominibus quaerit: dicit autem
& alibi hominibus suademus. dõ
autem manifestati sumus. ut iN¬

Expanded text:
non utique hominibus placet. Aliud non utique hominibus placet. Aliud est enim placere hominibus, aliud et Deo et hominibus. Item qui hominibus propter veritatem placet, nillis, sed veritas placet. Placerem autem dixit quantum in seipso est, quantum ad ejus voluntatem attinet; ac si diceret, placere vellem. Non enim si hoc eo non agente placeat alicui, quasi propter seipsum, et non propter Deum atque Evangelium quod annuntiat, superbiae ipsius potius, quam errori ejus cui perverse placet, tribuendum est. Iste itaque sensus est: Modo ergo hominibus suadeo, an Deo? aut quia hominibus suadeo, quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus quaererem placere, Christi servus non essem. Jubet enim ille servis suis ut discant ab ipso mites esse et humiles corde . Quod nullo modo potest qui propter seipsum, id est propter suam quasi privatam et propriam gloriam, placere hominibus quaerit. Dicit autem et alibi, Hominibus suademus, Deo autem manifestati sumus ; ut in
Abbreviated transcription (Latin):
Salie& si nos aut angelus decaelo¬
uobis euangelizaferit. prȩter quam
quod euangeli ⁊ auimus uobis.: ana¬
diligenda . ẽ. non propter hominẽ
aut ꝓpter angelum per quem an¬
nintiatur. Iui enim propter
annuntiatores diligit eam: potest
& mendacia diligere siqua forte
ipsi sua protulerunt. Sicut pre¬
diximus & nunc iterum dico. siquis
uobis euangeli⁊ auerit preter quam
quod accepistis: anathema sit.
Aut pręsens hoc predixerat: aut quia
iterauit quod dixit. ꝓpterea uoluit
dicere sicut prediximus. tameN
ipsa iteratio saluberrime intentio¬
nem mouet ad firmitatem retinen¬
di eam quae sic commendatur fidẽ
re. Si adhuc hominibus placerẽ.
xp̃i seruus non essem. Nemo dõ
suad&. quia manifesta sunt illi
omnia: Sed hominibus ille benie
suad&: qui non se illis placere
uult sed ipsam quam suad& ueri¬
tatem. Qui enim placet hominib
non abipsis suam głiam querens
sed dĩ ut salui fiant: non iam ho.¬
minibus seddõ placet. Aut̃ iam
cum & dõ plac& simul & hominib

Expanded text:
e: Si nos aut angelus de caelo euangelizet vobis, praeterquam quod euangelizatum est a nobis, anadiligenda est, non propter hominem, aut propter angelum, per quem annuntiatur. Qui enim propter annuntiatores diligit eam, potest etiam mendacia diligere, si qua forte ipsi sua protulerint. Sicut praediximus, et nunc iterum dico, si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit. Aut praesens hoc praedixerat, aut quia iteravit quod dixit, propterea voluit dicere, Sicut praediximus. Tamen ipsa iteratio saluberrime intentionem movet ad firmitatem retinendi eam, quae sic commendatur, fidemre? Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. Nemo Deo suadet, quia manifesta sunt illi omnia: sed hominibus ille bene suadet, qui non se illis placere vult, sed ipsam quam suadet veritatem. Qui enim placet hominibus, non ab ipsis suam gloriam quaerens, sed Dei, ut salvi fiant, non jam hominibus, sed Deo placet: aut certe jam cum et Deo placet simul et hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
gelium enim si aluid est praeter id
quod siue perse siue per aliquem
dñs dedit. iam nec euangelium¬
recte dici potest. Uigilanter aut̃
cum dixiss& transferimini ab eo
xp̃i: quam uolebant illi euacuar e
quasi frustra uenerit xp̃c. si cir
cumcisio carnis atque huiusmodi
opera legis tantum ualebanit
ut per illam homines saluifierent:
nisi aliqui sunt conturbantes
uos & uolentes conuertere euangeliũ
xp̃i. non quem admodum istos con¬
turbant. ita &iam conuertunt euari¬
gelium xp̃i quia man& firmissimũ.
Sed tamen conuertere uolunt: qui
abspiritalibus ad carnalia reuocant
intentionem eredentium. Ideto

Expanded text:
gelium enim si aliud est praeter id quod sive per se, sive per aliquem Dominus dedit, jam nec Evangelium dici potest. Vigilanter autem cum dixisset, Transferimini ab eo Christi, quam volebant illi evacuare, quasi frustra venerit Chrcumcisio carnis atque hujusmodi opera Legis tantum valebant, ut per illa homines salvi fierent. Nisi aliqui sunt conturbantes vos, et volentes convertere Evangelium Christi. Non quemadmodum istos conturbant, ita etiam convertunt Evangelium Christi, quia manet firmissimum: sed tamen convertere volunt, qui ab spiritualibus ad carnalia revocant intentionem credentium. Illis
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliamur dõ. Qui dedit semet¬
ipsum propetcatis nr̃is ut exime.¬
r& nos depresenti scło malignio.
Seculum praesens malignum propt̃
malignos homines qui in illo sunt
intelligendum. ẽ: sicut dicimus &
malignam domum propter malig¬
nos inhabitantes in ea. Secundũ
uoluntatem dĩ & patris nr̃i. cui.ẽ.
głia insecula seculorum ameni.
Q uanto igitur magis homiNies
non debent arroganter ad seipsos
referre. siquid operantur boni quan¬
do & ipse dĩ filius ineuangelio
nongliam suam sẽ querere dixit.
neq uoluntatem suam uenisse face¬
re. sed uoluntatem eius quieum
misit. Iuam uoluntatem głiamq
patris nunc commemorauit
apłs. ut ipse quoq dñi exemplo
a quo missus. ẽ. non se quȩrere
gliam suam signiicaret nec ftieere
uoluntatem suam in predicat iones
euangelu. sicut paulopost dici
Si hominibus placerem: xp̃i seruus¬

Expanded text:
reconciliamur Deo. Qui dedit semetreconciliamur Deo. Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. Saeculum praesens malignum propter malignos homines, qui in eo sunt, intelligendum est: sicut dicimus et malignam domum, propter malignos inhabitantes in ea. Secundum voluntatem Dei et Patris nostri, cui est gloria in saecula saeculorum, Amen. Quanto igitur magis homines non debent arroganter ad seipsos referre, si quid operantur boni; quando et ipse Dei Filius in Evangelio, non gloriam suam se quaerere dixit , neque voluntatem suam venisse facere, sed voluntatem ejus qui eum misit ? Quam voluntatem gloriamque Patris nunc commemoravit Apostolus, ut ipse quoque Domini exemplo, a quo missus est, non se quaerere gloriam suam significaret, nec facere voluntatem suam in praedicatione Evangelii, sicut paulo post dicit: Si hominibus placerem,
Abbreviated transcription (Latin):
IT OÑ PATRẼ. QUISUSCI¬
TAUIT ILŨ AMORTUIS
ET QUI MECŨ SUNTOMS
UI ABHOMINIBQS
mittitur. mendax est:
qui per hominem mitat᷑
potest Uesse uerax. quia
& ds̃ uerax potest per homiNem
mittere. Qui ergo neq ab homini¬
bus neq per hominem sed per
dm̃ mitticur. ab illo uerax est: qui
& iam per hominem missos uera.¬
ces fecit. Priores uero apostoli
ueraces. qui non ab hominibus sed
ado per hominem missi sunt: per
iħim xp̃m scilic& adhuc mortalẽ.
uerax &iam nouissimus apostolus.
qui per iħm xp̃m totum iam dm̃
post resurrectionem eius missus. ẽ
Priores sunt caeteri apłi per xp̃m
adhuc exparte hominem id ẽ. mor¬
talem: nouissimus est paulus apłis
erto testimonii eius aequalis auc¬
coritas. in cuius honõrem impl&
darficatio dñi. siquid habebat
ordo temporis minus. Ideo enĩ
cum dixiss& & dm̃ patrem. addidit.
qui suscitauit illum amor tuis.
ut & iam ex hoc modo breuiter
iam clarificato missum se esse comine
reconciliemur̃ adõ. Pax autem qua

Expanded text:
t Deum Patrem, qui suscitavit illum a mortuis; et qui mecum sunt omnes Qui ab hominibus mittitur, mendax est; qui per hominem mittitur, potest esse verax, quia et Deus verax potest per hominem mittere: qui ergo neque ab hominibus, neque per hominem, sed per Deum mittitur, ab illo verax est, qui etiam per hominem missos veraces facit. Priores ergo Apostoli veraces, qui non ab hominibus, sed a Deo per hominem missi sunt, per Jesum Christum scilicet adhuc mortalem. Verax etiam novissimus Apostolus, qui per Jesum Christum totum jam Deum post resurrectionem ejus missus est. Priores sunt caeteri Apostoli per Christum adhuc ex parte hominem, id est mortalem: novissimus est Paulus apostoergo testimonii ejus aequalis auctoritas, in cujus honorem implet clarificatio Domini, si quid habebat ordo temporis minus. Ideo enim cum dixisset, Et Deum Patrem, addidit, qui suscitavit illum a mortuis; ut etiam ex hoc modo breviter jam a clarificato missum se esse commemoreconciliemur Deo; pax autem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ribus odoratum nunc ubi non
ma substantia: sed una induab
Ustantus. ẽ. credenda persoria
on uideatur incongruum. Nisus
aĩ sum hoc ostendere. ut sicut in
tibus personis unam credimus
sse substantiam. ita induobus
uostantus dĩ & hominis unam
sui eredamus esse personam.

Expanded text:
ribus odoratum: nunc tibi, non una substantia, sed una in duabus substantiis esse credenda persona, non videatur incongruum. Nisus enim sum ostendere hoc, ut sicut in tribus personis unam credimus esse substantiam, ita in duabus substantiis Dei et hominis unam Filii Dei credamus esse personam.
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃i autẽ diuinitas quo pacto mortẽ
sensisse uideatur: ignoro. Dequo
utrum tũ obscure aliquid dixeris.
an ego sufficienter dicta ingenii tar¬
ditate assequi non potuerim nescio.
Nseq enim credere ausim. quod fons
ille uitae a quo habent uniuersã
qđ uiuune. per criduum qđ insepul¬
chro corpus iacuit. usq adeo naturȩ
sue ꝑprictate deciderit: ut si dictu
substantiae uitalis amitter et. &
ꝓpter redemptionem humani gene¬
ris non patrem tantum. sed & omĩa
spiritalis gloriae ornamenta deserer&.

Expanded text:
Christi autem divinitas quo pacto mortem Christi autem divinitas quo pacto mortem sensisse dicatur, ignoro. De quo utrum tu obscure aliquid dixeris, an ego sufficienter dicta ingenii tarditate assequi non potuerim, nescio. Neque enim credere ausim, quod fons ille vitae, a quo habent universa quod vivunt, per triduum quo in sepulcro corpus jacuit, usque eo a naturae suae proprietate deciderit, ut si dici substantiae vitalis motum amitteret; et opter redemptionem humani generis, non Patrem tantum, sed et omnia spiritalis gloriae ornamenta desereret.
Abbreviated transcription (Latin):
quignobilitacis untio dicit. eẽ. des¬
pectam prelata carne. quam non
flatu di sicut animam. sed delimo
ceris constac. eẽ. plasmatam. Si aut̃
nichil horum de anima recte senti¬
tur eredamus quia susceperit re¬
demptor nr̃ hominem totũ. ne
interdicere quod ãmodo animȩ nr̃ȩ
uideamur beneficiũ sempiternum
A dolor carnem inquis solam xp̃c
assumsit. animã non quȩsiuit
Hic si originem utriusq gnarus
rerũ contemplator actenlas. pre¬
uisior ẽ animę substantia. Si trans¬
gressionis culpam ꝓpt̃ intelligentiã¬
xp̃m & perfectam sapientiam scio. &
pussimum esse nondubito. Quorũ
primo meliorem & prudentiae capa¬
cem non despexit. Secundo eam quȩ
magis fuerat uulnerata suscepit.
plus amare. aut perfectae pietati
magis indigentem beneficio ñ uiuisse¬
Omnia quidem quȩ ate non rationabi¬
liter tantum sed & iam ueraciter
dicta sunt. & intelligisse me inprae¬
cedentibus fateor. & probasse non nego

Expanded text:
qui ignobilitatis vitio dicit esse desqui ignobilitatis vitio dicit esse despectam: praelata carne quam non flatu Dei sicut animam, sed de limo terrae constat esse plasmatam? Si autem nihil horum de anima recte sentitur, credamus quia suscepit Redemptor noster hominem totum; ne intercidere quodammodo animae nostrae videamur beneficium sempiternum. Proh dolor! Carnem, inquit, solam Christus assumpsit, animam non quaesivit. Hic si originem utriusque gnarus rerum contemplator attendas, pretiosior est animae substantia: si transgressionis culpam, propter intelligentiaChristum et perfectum sapientia scio, et piissimum esse non dubito, quorum primo meliorem et prudentiae capacem non despexit, secundo eam quae magis fuerat vulnerata suscepit. pientissimam plus amare; aut perfectae pietati, magis indigentem non juvisseOmnia quidem quae a te non rationabiliter tantum, sed etiam veraciter dicta sunt, et intellexisse me in praecedentibus fateor, et probasse non nego:
Abbreviated transcription (Latin):
sona contulerit. quȩ melius nr̃m
ex toto rediens brutam perse car¬
nem & quȩ sine anima ne benefi¬
cium quidem eius poss& sentire
p̃dicatoribus querere cur accepta
carne animam dispensatio mediato¬
ris omiserit. nisi forte aut in noxia
sciens medicinȩ indigentẽ esse non
credidit. aut ase alienam putans.
redemptionis beneficio nondona¬
nullis usibus apta uideretur abie¬
cerit. Horum duo inipsum totius
hominis creator ẽ blasphemi sp̃s
incredulitate desipiunt : Nam pri¬
mo in passibilem : scdo non omiums
Tin ceitdiderint. Uuomodoctum
asomni pͥotens. si curare non potuic
Aspetaitam auc quomodo omnium
sinon ip se fecit animam nostram.
Suobus uero alis uno animȩ causa
ndeitu alcera meritum non uide¬
N: Aut̃ intelligere causamputandus
pquimae. qui cam al accipiendam
laen habita insitae orationis iti¬
structam apeccato uoluntariȩ trans¬
gressionis ncitur separare. Aut
quom odo eius generositatem nouit.

Expanded text:
sona contulerit, quae melius nostrum sona contulerit, quae melius nostrum ex toto non redimens, brutam per se carnem, et quae sine anima ne beneficium quidem ejus posset sentire,praedicatoribus quaerere cur accepta carne animam dispensatio mediatoris omiserit. Nisi forte aut innoxiam sciens, medicinae indigentem esse non crediderit, aut a se alienam putans, redemptionis beneficio non donanullis usibus apta videretur, abjecerit. Horum duo in ipsum totius hominis creatorem blasphemi spiritus incredulitate desipiunt. Nam primo impossibilem, secundo non omnium Deum crediderunt. Quomodo enim docetur omnipotens, si curare non potuit desperatam? Aut quomodo omnium Deus, si non ipse fecit animam nostram? Duobus vero aliis, uno animae causa nescitur, altero meritum non 351 videtur. An intelligere causam putandus est animae, qui eam ad accipiendam legem, habitu insitae rationis instructam, a peccato voluntariae transgressionis nititur separare? Aut quomodo ejus generositatem novit,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura. P raecepit dñs adȩ dicens.
de omni ligno quod . ẽ. in paradyso
manducabitis. deligno autẽ scientiȩ
honi & mali non manducabit is
de eo. Qua die autẽ manducaueri¬
tis: morte moriemini. Q uęramꝰ
ergo nunc utrum hanc legem totus
homo acceperit. Si enim ut libro
geneleos continetur ex corpore &e
anima legem iam perfectus accepit:
totus tranis grediendo peccauit.
&si totus trans grediendo peccauit.
totus peccati sui uitio tunc perut.
Di autẽ totus perit. totus beneficio
saluatoris indiguit. & si tot us
beneficio saluatoris indiguit. totũ
xp̃c ueniendo saluauit: & si totum
ueniendo saluauit: non corpus
aut animam. setd corpus& anmam
qua & constare totus homo a peres
antea uideretur adsumpsic ram
si coto homine peccante solam uen¬
ens eius carnem xp̃e assumpsit. a¬
anu& pęne primȩ illius transgns¬
sionis sine aliqua spe & iam nune
ad dicia permansit. Quodsi ud i
nescio quid nobis mediatoris por¬

Expanded text:
Scriptura: Praecepit Dominus Adae dicens: Scriptura: Praecepit Dominus Adae dicens: Ex omni ligno quod est in paradiso manducabitis, de ligno autem scientiae boni et mali non manducabitis de eo. Qua autem die manducaveritis, morte moriemini . Quaeramus ergo nunc utrum hanc legem totus homo acceperit? Si enim ut in libro Geneseos continetur, ex corpore et anima jam perfectus accepit, totus homo transgrediendo peccavit: et si totus transgrediendo peccavit, totus peccati sui vitio tunc periit. Si autem totus periit, totus beneficio Salvatoris indiguit. Et si totus beneficio Salvatoris indiguit, totum Christus veniendo salvavit: et si totum veniendo salvavit, non corpus absque anima, sed corpus et animam qua constare totus homo, et peccasse antea videtur assumpsit. Nam si toto homine peccante, solam ejus carnem Christus assumpsit, anima poenae primae illius transgressionis sine aliqua spe etiam nunc addicta permansit. Quod si ita est, nescio quid nobis mediatoris per