comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fuerit uindicatũ: ipse etiã in aliis
emendet᷑. Igit᷑ donatus quidã natione
afer: prb̃r tam̃ eccłiȩ mediolanensis. cũ
in conuiuio positꝰ. in quo erant nonnul¬
li militantes uiri religiosi detraheret me¬
morato sacerdoti. asꝑnantib illis & dese¬
rentib linguã nequã: subito uulnere ꝑ¬
cussus graui de eodẽ loco in quo iacebat.
alienis manib subleuatꝰ in lectulũ situs ẽ:
atq inde ad sepulchrũ usq deductus.
In urbe etiã cartaginensi cũ apud fortuna-¬
tũ diaconũ. frẽm uenerabilis uiri aurelii
ep̃i ad conuiuiũ conuenissẽ una cũ uin¬
centio colositano ep̃o. murano etiã ep̃o uo¬
litano. sed & aliis ep̃is & diaconib. tunc
murano ep̃o detrahenti scõ uiro. retuli exi¬
tũ prb̃ri suꝑius memorati: qd̾ ille de alio
dictũ. de se oraculũ maturo sui exitu cõꝑ¬
bauit. Nam de eodẽ loco in quo iacebat.
cũ subito uulnere ingenti eẽt ꝑcussus. ali¬

Expanded text:
sunt, fuerit vindicatum, ipse etiam in aliis sunt, fuerit vindicatum, ipse etiam in aliis emendetur. 54. Igitur Donatus quidam natione Afer, presbyter tamen Ecclesiae Mediolanensis, cum in convivio positus, in quo erant nonnulli militares viri reliogiosi, detraheret memoriae Sacerdotis, adspernantibus illis et deserentibus linguam nequam, subito vulnere percussus gravi, de eodem loco in quo jacebat, alienis manibus sublatus, in lectulum positus est, atque inde ad sepulcrum usque perductus. In urbe etiam Carthaginensi, cum apud Fortunatum diaconum fratrem venerabilis viri Aurelii episcopi, ad convivium convenissem una cum Vincentio Colossitano episcopo, Murano etiam episcopo Bolitano, sed et aliis episcopis et diaconibus; tunc Murano episcopo detrahenti Sancto viro retuli exitum presbyteri superius memorati: quod ille de alio dictum, de se oraculum maturo sui exitu comprobavit. Nam de eodem loco in quo jacebat, cum subito vulnere ingenti esset percussus, ali
Abbreviated transcription (Latin):
littori. in qua erat multitudo albatoꝵ ui-¬
rorũ. Quib descendentib ad terrã cum
unũde terra deprecaret᷑. ut sciret qͥ eẽnt
uiri: audierit ambrosiũ eiusq consortes.
Quo audito nomine. cũ dep̃caret᷑ ut lum̃
reciperet audierit ab eo. Perge mediolanũ.
& occurre fr̃ib meis qui illo uenturi st̃:
designans diẽ. & recipies lumen. Erat enĩ
uir ut ipse asserebat de littore dalmateno:
nec se ante uenisse in ciuitatẽ asseuerabat.
priusquã recto itinere reliquiis sc̃ors oc¬
currisset nondũ uidens. sed tacto loculo i-¬
dere cȩpisset. Hisitaq decursis ñ arbitror
graue uideri si paulũ ꝓmissi nr̃i metas ex¬
rũ. locutionẽ impletũ cẽ doceamꝰ. Sedentẽ¬
inquit adu̾sus frem suũ & detrahentẽ oc¬
culte. ꝑsequebar. Et alibi. Noli diligere.
detrahere. ne eradiceris: ut quicũq forte
huiꝰcemodi captꝰ ẽ consuetudine. cũ legerit
qualit̾ in his qui sco uiro detrahere ausi

Expanded text:
albatorum vialbatorum virorum; quibus descendentibus ad terram, cum unum de turba precaretur, ut sciret qui essent ii viri, audierit, Ambrosium ejusque consortes. Quo audito nomine, cum deprecaretur ut lumen reciperet, audivit ab eo: Perge Mediolanum, et occurre fratribus meis, qui illo venturi sunt, designans diem, et recipies lumen. Erat enim vir, ut ipse asserebat, de littore Dalmatino, nec se ante venisse in civitatem asserebat priusquam recto itinere reliquiis sanctorum occurrisset, nondum videns: sed tacto loculo, videre coepisse. 53. His itaque decursis, non arbitror grave videri, si paululum promissi nostri metas exrum locutus est, completum esse doceamus: Sedentem adversus fratrem suum et detrahentem occulte, persequebar ; et alibi: Noli diligere detrahere, ne eradicemini ; ut quicumque forte hujusmodi captus est consuetudine, cum legerit qualiter in iis qui sancto viro detrahere ausi
Abbreviated transcription (Latin):
deditq intellectũ uiro. quẽ uisitatione dig¬
nũ fuerat arbitratꝰ. ut agnosceret se ipso
loco in quo sc̃m dñi uiderat sacerdotẽ die
tercia uictoriã adepturũ. Atq ita securus
bellũ & inchoauit. & consũmauit. Nos ta¬
men ea mediolanũ positi. ipso masce rile
referente cognouimꝰ. Nã & in hac ꝓuintia
in qua nunc positi scripsimꝰ. plurimis hoc
ipsũ retulimꝰ sacerdotib: quib etiã referen¬
tib securiꝰ hȩc ante nobis cognita huic li¬
bro adiungere arbitrati sumꝰ. Sisinni etiã
& alexandri martyrũ qui nr̃is tẽporib hoc
ẽ post obitũ scĩ uiri ambrosii in anauniȩ
partib ꝑsequentib gentilib uiris marty¬
rii coronã adepti sunt: cũ reliquias medi¬
olano sũma cũ deuotione susciperemꝰ: ad¬
ueniente quodã cȩco & referente didicimꝰ.
qui eodẽ die tacto loculo in quo sc̃oꝵ reli-¬
quiȩ portabant᷑. lumen accepit: eo qd̃ ꝑ
uisũ noctis uidisset nauẽ apꝓpinquantẽ¬

Expanded text:
deditque intellectum viro, quem visitatione dignum fuerat arbitratus, ut agnosceret se in ipso loco in quo sanctum Domini viderat Sacerdotem, die tertia victoriam adepturum: atque ita securus bellum inchoavit et consummavit. Nos tamen ea Mediolani positi ipso Mascezele referente, cognovimus; nam et in hac provincia, in qua nunc positi haec scribimus, plurimis hoc ipsum retulit sacerdotibus, quibus etiam referentibus, securlus haec nobis cognita huic libro adjungere arbitrati sumus. 52. Sisinnii etiam et Alexandri martyrum, qui nostris temporibus, hoc est, post obitum sancti Ambrosii in Anauniae partibus, persequentibus gentilibus viris martyrii coronam adepti sunt, cum reliquias Mediolani summa cum devotione susciperemus, adveniente quodam caeco et referente cognovimus, qui eodem die tacto loculo, in quo sanctorum reliquiae portabantur, lumen recepit, quod per visum noctis vidisset navem app
Abbreviated transcription (Latin):
didicimꝰ. In eadẽ etiã domo in qua decli-¬
nans eugeniũ mansit. tẽpore quo ragada¬
isus supradictã ciuitatẽ obsidebat. cũ iã
salutẽ illis affuturã. Quo referente: ciuiũ
animi sunt erecti. Nam altero die adue¬
mente stilicone tunc comite cũ exercitu:
facta ẽ de hostib uictoria. Hȩc pansofia re¬
ligiosa femina pueri pansofi referente cog¬
nouimꝰ. Mascezeli etiã desꝑanti de salute
sua uel exercitus quẽ ducebat contra gal¬
lonẽ. baculũ tenens manu ĩ uisu noctis ap¬
paruit: atq cũ ꝓuolueret᷑ ad pedes scĩ ui¬
ri. mascerel ꝑcutiens in terrã senis baculo
quo regebat᷑ tercio. hac enĩ illi specie ap¬
paruerat: ait. Hic. hic. hic. signans locũ:

Expanded text:
didicimus. In eadem etiam domo, in qua declididicimus. In eadem etiam domo, in qua declinans Eugenium mansit, tempore quo Radagaisus supradictam civitatem obsidebat, cum jam salutem illis adfuturam. Quo referente, civium animi sunt erecti; nam altero die, adveniente Stilicone tunc comite cum exercitu, facta est de hostibus victoria. Haec Pansophia religiosa femina, matre pueri Pansophii referente, cognovimus. 51. Mascezeli etiam desperanti de salute sua, vel exercitus quem ductabat contra Gildonem, baculum tenens manu in visu noctis apparuit, atque cum pro volveretur ad pedes sancti viri Mascezel, percutiens terram senex baculo quo regebatur, tertio hac enim illi specie apparuerat ait: Hic, hic, hic, signans locum;
Abbreviated transcription (Latin):
uel semicintia sua: ut corpꝰ scm aliqua¬
tenus ab ipsis contingeret᷑. Erat enĩ exe¬
quiarũ turba innumerabilis totiꝰ digni¬
tatis. totiꝰq serus. om̃iũq pęne etatũ ñ so¬
maiore tam̃ grã ordo p̃cedebat eoꝵs qui
fuerant baptirati. Eadem tam̃ qua obit
die sicut textus epłȩ loquit᷑ quȩ a suecesso¬
re ipsiꝰ uenerabili uiro simpliciano sus¬
cepta ẽ de partib orientis. ad ipsũ tan¬
quã adhuc nobiscũ uiuentẽ directa: quȩ
nunc usq mediolani habet᷑. in monaste
& imponens illis manũ. Habet enĩ diẽ
epła quȩ directa ẽ. Qua lecta: inuenimus
eẽ diem quo ille defunctus ẽ. Intra tusci¬
am enĩ inciuitate florentina ubi nunc
uir scs̃ renobius ep̃c ẽ. quia ꝓmiserat se¬
petentib illis illos eẽ sepius uisitaturꝰ. fre¬
quent̾ ad altare quod ẽ in basilica ambro¬
siana. quȩ ibidẽ ab ipso constituta ẽ uisũ
orare. ipso sc̃õ sacerdote ⁊enobio referente

Expanded text:
vel semicinctia sua, ut corpus Sancti aliquavel semicinctia sua, ut corpus Sancti aliquatenus ab ipsis contingeretur. Erat enim exsequiarum turba innumerabilis totius dignitatis, totiusque sexus, omniumque pene aetatum non somajore tamen gratia ordo praecedebat eorum qui fuerant baptizati. 49. Eadem vero qua obiit die sicut textus epistolae loquitur, quae a successore ejus venerabili viro Simpliciano suscepta est de partibus Orientis ad ipsum tamquam adhuc nobiscum viventem directa, quae nunc usque Mediolani habetur in monasteret imponens illis manus; habet enim diem epistola quae directa est, qua lecta, invenimus illum diem esse, quo ille defunctus est. 50. Intra Tusciam etiam in civitate Florentina, ubi nunc vir sanctus Zenobius episcopus est, quia promiserat petentibus illis quenter ad altare quod est in basilica Ambrosiana, quae ibidem ab ipso constituta est, visum orare, ipso sancto viro sacerdote Zenobio referente,
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ: atq inde ad ęccłiam maiorẽ ante¬
lucanã horã qua defunctus ẽ. corpꝰ ipsiꝰ
portatũ ẽ: ibiq eadẽ fuit nocte. qua ui¬
gilauimꝰ in pascha. Quã plurimi infan¬
tes baptirati cũ a fonte uenirent. uide¬
runt ita ut aliqui sedentẽ in cathedra
in tribunali dicerent: alii uero ambulan-¬
tẽ suis parentib digito ostenderent. Sed
illi uidentes uidere ñ poterant: quia
mundatos ocłos ñ habebant. Plurimi
autẽ stellã supra corpꝰ eius se uidere nar-¬
rabant. Sed lucescente dñica die. cũ corpus
ipsiꝰ ꝑactis sacram̃tis diuinis. de eccłia le¬
uaret᷑ portandũ ad basilicã ambrosianã
in qua positus ẽ: ita ibi demonũ curba
clamabat se ab illo torqueri. ut heiulatꝰ
illoꝵ ferre ñ possent: quȩ grã sacerdotis
non solũ in illo loco. uerũ etiã in plurimis
ꝓuinciis usq in hodiernũ manec. Iacta¬
bant etiã turbȩ uiroꝵs ac mulierũ oraria

Expanded text:
tus est. 48. Atque inde ad Ecclesiam majorem antetus est. 48. Atque inde ad Ecclesiam majorem antelucana hora qua defunctus est, corpus ipsius portatum est; ibique eadem fuit nocte, qua vigilavimus in pascha: quem plurimi infantes baptizati cum a fonte venirent, viderunt, ita ut aliqui sedentem in cathedra in tribunali dicerent, alii vero ambulantem suis parentibus digito ostenderent: sed illi videntes videre non poterant, quia mundatos oculos non habebant: plurimi autem stellam supra corpus ejus se vidisse narrabant. Sed lucescente die Dominico, cum corpus ipsius, peractis sacramentis divinis, de Ecclesia levaretur, portandum ad basilicam Ambrosianam, in qua positus est, ita ibi daemonum turba clamabat se ab illo torqueri, ut ejulatus eorum ferri non possent. Quae gratia Sacerdotis non solum in illo laco, verum etiam in plurimis provinciis usque in hodiernum manet: jactabant etiam turbae virorum ac mulierum oraria,
Abbreviated transcription (Latin):
pradicto sacerdote. uiderat dñm iħm ad¬
uenisse ad se & arridentẽ sibi: nec multos
post dies ablatus ẽ. Sed & eodẽ tẽpore
quo a nobis migrauit ad dñm. ab hora
circiter undecima diei usq ad illã horã.
qua emisit sp̃m. expansis manib in mo-¬
dũ crucis orauit. Nos uero labia illiꝰ tan¬
tũ moueri uidebamꝰ. uocẽ autẽ ñ audie¬
bamꝰ. Honoratꝰ etiã sacerdos eccłiȩ uer¬
cellensis cũ in suꝑiora domꝰ se ad quietẽ
cõposuisset: tercio uocẽ uocantis se audi¬
uit. dicentisq sibi. Surge festina: quia
modo ẽ recessurus. Qui descendens. op¬
tulit scõ dñi corpꝰ. Quo accepto. ubi glu¬
tiuit emisit sp̃m: bonũ uiaticũ secũ fe¬
rens. ut in uirtute escȩ animȩ refectior.
angłoꝵ nunc consortio quoꝵ uita uixit
in terris. & heliȩ societate lȩtet᷑: quia ut
helyas nunquã regib uel ullis potesta¬
tib. ita & iste ꝑ dei timorẽ loqui ueri¬

Expanded text:
pradicto sacerdote, viderat Dominum Jesum adpradicto sacerdote, viderat Dominum Jesum advenisse ad se, et arridentem sibi: nec multos post dies nobis ablatus est. Sed eodem tempore quo migravit ad Dominum, ab hora circiter undecima diei usque ad illam horam, in qua emisit spiritum, expansis manibus in modum crucis oravit: nos vero labia illius moveri videbamus, vocem autem non audiebamus. Honoratus etiam sacerdos Ecclesiae Vercellis cum in superioribus domus se ad quiescendum composuisset, tertio vocem vocantis se audivit, dicentisque sibi: Surge, festina, quia modo est recessurus. Qui descendens, obtulit sancto Domini corpus: quo accepto ubi glutivit, emisit spiritum, bonum viaticum secum ferens; ut in virtute escae anima refectior, angelorum nunc consortio, quorum vita vixit in terris, et Eliae societate laetetur; quia ut Elias numquam regibus vel ullis potestatibus, ita nec iste pro Dei timore loqui veri
Abbreviated transcription (Latin):
Per idem tempꝰ cũ in extrema parte por¬
ticus in qua iacebat. in uno positi. castus.
polemiꝰ ueneriꝰ. &. felix. tunc diaconi secũ
tractarent uoce ita pressa. ut uix se inui¬
cẽ audirent. qui post obitũ illiꝰ ep̃e ordi¬
nandus eẽt. atq cũ de nomine scĩ loque¬
rent᷑ sĩpliciani: tanquã inter eẽt tracta-¬
tui cũ longe positꝰ ab ipsis iaceret. appro¬
bans exclamauit tercio. Senex sed bonus.
Erat enĩ simplicianꝰ eui maturus. Qua
uoce audita: ex pauescentes fugert̃. De¬
functo tam̃ eo. ñ alius illi successit in sa¬
cerdotiũ. nisi is quẽ ille bonũ trina uoce
signauerat. Cui sĩpliciano ueneriꝰ quẽ
supra memorauimꝰ successor fuit: felix ue¬
ro nunc usq bononiensẽ regit ȩccłiam.
Castus autẽ uel polemiꝰ nutriti ab ãbro-¬
sio. bonȩ arboris boni fructus in eccłia
siano ep̃o lacodensis ȩccłiȩ qui ab eodem
audierat. didicimꝰ cũ oraret una cũ su¬

Expanded text:
Per idem tempus cum in extrema parte porPer idem tempus cum in extrema parte porticus in qua jacebat in uno positi Castus, Polemius, Venerius et Felix tunc diaconi secum tractarent voce ita pressa, ut vix se invicem audirent, quis post obitum illius episcopus ordinandus esse, atque cum de nomine sancti loquerentur Simpliciani, tamquam interesset tractatui, cum longe positus ab ipsis jaceret, approbans exclamavit tertio: Senex, sed bonus. Erat enim Simplicianus aevi maturus. Qua voce audita, expavescentes fugerunt; defuncto tamen eo, non alius illi successit in sacerdotium, nisi is quem ille bonum senem trina voce signaverat. Cui Simpliciano Venerius, quem supra memoravimus, successor fuit: Felix vero nunc usque Bononiensem regit Ecclesiam: Castus autem et Polemius nutriti ab Ambrosio bonae arboris boni fructus, in Ecclesia siano episcopo Laudensis Ecclesiae, qui ab eodem audierat, didicimus cum oraret una cum su
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ inicentiꝰ quidã ex tribuno & nota¬
rio. qui ita pedũ dolore tenebat᷑. ut raro
in publico uideret᷑. cũ ad altare accessisset
ut sacram̃ta ꝑciperet. calcatusq casu a sa¬
cerdote exclamasset: audiuimꝰ. Uade: &
a modo saluus eris. Nec se ampliꝰ doluis¬
se pedes. tẽpore quo sc̃s sacerdos de hac
luce migrauit. lacrimis testabat᷑. Sed post
hos dies ordinato sacerdote eccłiȩ ticinien¬
si. incidit in infirmitatẽ. Qua plurimis
dieb cũ detineret᷑ in lectulo. comes stilico
dixisse fert᷑: quo tanto uiro recedente de
corpore. interitꝰ ĩmineret italiȩ Ainde
conuocatis ad se nobilissimis uiris illiꝰ ci¬
uitatis quos diligi a scõ sacerdote cognoue¬
gerent ad scm sacerdotẽ. suaderentq illi ut
sibi uiuendi peteret a dño cõmeatũ. Quod
ille ubi ab eis audiuit. respondit: ñ ita in¬
ter uos uixi. ut pudeat me uiuere: nec
timeo mori quia bonũ dñm habemus.

Expanded text:
tempus Nicentius quidam ex tribuno et notatempus Nicentius quidam ex tribuno et notario, qui ita pedum dolore tenebatur, ut raro in publico videretur; cum ad altare accessisset, ut sacramenta perciperet, calcatusque casu a Sacerdote exclamasset, audivit: Vade, et amodo salvus eris. Nec se amplius doluisse pedes, tempore quo sanctus Sacerdos de hac luce migravit, lacrymis testabatur. 45. Sed post dies hos, ordinato sacerdote Ecclesiae Ticinensi, incidit in infirmitatem, qua cum plurimis diebus detineretur in lectulo, comes Stilico dixisse fertur quod, tanto viro recedente de corpore, interitus immineret Italiae. Unde convocatis ad se nobilibus viris illius civitatis, quos diligi a sancto Sacerdote cognoveergerent ad sanctum Sacerdotem, suaderentque illi, ut sibi vivendi peteret a Domino commeatum. Quod ille ubi ab illis audivit, respondit: Non ita inter vos vixi, ut pudeat me vivere: nec timeo mori; quia Dominum bonum habemus. 46.
Abbreviated transcription (Latin):
silica iã sanus maneret. cõmendatꝰ a dño
suo. ferebat᷑ enĩ qd̾ libent̾ ab eodẽ habere¬
tur. faceret falsas epłas tribunatꝰ in tantũ
ut tenerent᷑ homines qui ad ministrandũ
ꝑgebant. Sed ubi ad ꝑsonã serui sui ꝑue¬
dicare. Homines etiã qui ab eo decepti
fuerant: interuentu sacerdotis dimisie.
De ipso uero seruo sacerdoti questus est:
quẽ uir sc̃s cũ de eccłia ambrosiana egre¬
deret᷑ reqͥri fecit. atq ꝑduci ad se. Quẽ
cũ interrogasset & dep̾hendisset auctorẽ
tanti flagitii: ait. O portet illũ tradi sa¬
thanȩ in interitũ carnis: ne talia in po¬
sterũ audeat cõmittere. Quẽ eodẽ mom̃¬
to cũ adhuc sermo eẽt in ore sacerdotis:
sp̃e ĩmundus arreptũ discerpere cȩpit.
Quo uiso. ñ minimo tumore repleti sumꝰ.
& admiratione. Multos etiã dieb ipsis im¬
ponente illo manus & imꝑante: ab spiri¬
tib ĩmundis uidimꝰ eẽ purgatos. Per id̾e

Expanded text:
silica jam sanus maneret, commendatus a domino silica jam sanus maneret, commendatus a domino suo; ferebatur enim quod libenter ab eodem haberetur: faceretque falsas epistolas tribunatus, in tantum ut tenerentur homines, qui ad ministrandum pergebant: sed ubi ad personam servi sui pervedicare. Homines etiam qui decepti fuerant, interventu Sacerdotis dimisit, de ipso vero servo Sacerdoti questus est. Quem vir sanctus cum de basilica Ambrosiana egrederetur, requiri fecit, atque ad se perduci. Quem cum interrogasset, et deprehendisset auctorem tanti flagitii, ait: Oportet illum tradi satanae in interitum carnis, ne talia aliquis in posterum audeat admittere . Quem eodem momento cum adhuc sermo esset in ore Sacerdotis, spiritus immundus arreptum discerpere coepit: quo viso, non minimo timore repleti sumus et admiratione. Multos etiam diebus illis, imponente illo manus, et imperante ab spiritibus immundis vidimus esse purgatos. 44. Per idem
Abbreviated transcription (Latin):
qui contẽpserit parua. multa ꝑcipiet:
insuꝑ s uitã ȩternã possidebit. Ante pau¬
cos uero dies quã lectulo detineret᷑. cũ qua¬
dragesimũ terciũ psalmũ dictaret me ex
cipiente & uidente: subito in modũ scuti
breuis. ignis caput eius cooꝑuit: atq pau¬
latim ꝑ os ipsiꝰ tanquã in domũ habitator
ingressus ẽ. Post quod facta ẽ facies eiꝰ tan¬
quã nix. Postea reuersus ẽ uultus cius ad
speciẽ suã. Quod cũ fieret. stupore ꝑcul¬
sus obrigui: nec potui scribere quȩ ab illo
dicebant᷑. nisi pꝰea quã uisio illa transi-¬
uit. Dicebat enĩ in tẽpore testimoniũ
scripturȩ diuinȩ. qd̾ ego optime retinebã.
Nam scribendi uel dictandi. ipso die finẽ
fecit. Si quidẽ ipsũ psalmũ explere ñ potu¬
it. Ego uero id qd̾ a me uisũ fuerat. hono¬
rabili uiro casto diacono sub cuiꝰ cura de-¬
gebã. statĩ retuli. At ille repletꝰ grã dei. sp̃c
demonio laborauerat. in ambrosiana ba¬

Expanded text:
qui contempserit parva, multa percipiet, insuper et vitam aeternam possidebit . 42. Ante paucos vero dies quam lectulo detineretur, cum quadragesimum tertium psalmum dictaret, me et excipiente et vidente, subito in modum scuti brevis ignis caput ejus cooperuit, atque paulatim per os ipsius tamquam in domum habitator ingressus est: post quod facta est facies ejus velut nix, et postea reversus est vultus ejus ad speciem suam. Quod cum fieret, stupore perculsus obrigui, nec potui scribere quae ab illo dicebantur, nisi posteaquam visio ipsa transivit; dicebat enim in eo tempore testimonium Scripturae divinae, quod ego optime retinebam. Nam scribendi vel dictandi ipso die finem fecit; siquidem ipsum psalmum explere non potuit. Ego vero id quod visum a me fuerat, honorabili viro Casto diacono, sub cujus cura degebam, statim retuli: at ille repletus gratia Dei, Spdaemonio laboraverat, in Ambrosiana ba
Abbreviated transcription (Latin):
silicã portianã se affuturos ꝓmiserant.
Erat enĩ questio de incarnatione dñi.
Sed alio die miserandi homines suꝑbiȩ
tumore cõpleti. nec menores ꝓmissoꝵs con¬
tẽpnentes dm̃ in sacerdote ipsiꝰ. nec plebis
expectantis considerantes iniuriã. ĩ memo¬

Expanded text:
silicam Portianam se adfuturos promiserant; silicam Portianam se adfuturos promiserant; erat enim quaestio de incarnatione Domini. Sed alio die miserandi homines superbiae tumore completi, nec memores promissorum, contemnentes Deum in Sacerdote ipsius, nec plebis exspectantis considerantes injuriam, immemo
Abbreviated transcription (Latin):
& dignã tali confessioni agere pęnitentiã.
in piscinã dimersũ hominẽ necauerunt.
ꝑfidiȩ homicidiũ adiungentes. Deduxit
enĩ illos ad hunc finẽ sũma necessitas. Sc̃s
uero ambrosiꝰ ep̃c. maioris humilitatis uir
factus. donatã sibi a dño grãm reseruabat:
crescebatq cotidie fide & amore corã deo¬
& corã hominib. Per idem tempꝰ erat
quidã uir de heresi arrianoꝵ acerrimus
nimiũ disputatoe: & durus atq inconu̾¬
tibilis ad fidẽ catholicã. Is constitutus in
ȩccłia tractante ep̃o. uidit ut ipse pꝰmodũ
loquebat᷑ angłm ad aures ep̃i tractantis
loquentẽ: ut uerba angłi popło ep̃c re¬
nuntiare uideret᷑. Quo uiso. conu̾sus
fidẽ quã expugnabat cȩpit ipse defende
re. Puerunt etiã duo cubicularii tẽ tem¬
poris gratiani imꝑatoris de heresi arria¬
noꝵs: qui tractanti ep̃o questionẽ ꝓpone-¬
rent. Ad quã audiendã altero die ad ba¬

Expanded text:
et dignam tali confessione agere poenitentiam, et dignam tali confessione agere poenitentiam, in piscinam demersum hominem necaverunt, perfidiae homicidium adjungentes; deduxit enim illos ad hunc finem digna necessitas. Sanctus vero Ambrosius episcopus majoris humilitatis vir factus, donatam sibi a Domino gratiam reservabat, crescebatque quotidie fide et amore coram Deo et hominibus. 17. Per idem tempus erat quidam vir de haeresi Arianorum, acerrimus nimium disputator, et durus atque inconvertibilis ad fidem catholicam. Is constitutus in Ecclesia, tractante Episcopo, vidit ut ipse postmodum loquebatur Angelum ad aures Episcopi tractantis loquentem; ut verba angeli populo Episcopus renuntiare videretur. Quo viso conversus, fidem quam expugnabat, coepit ipse defendere. 18. Fuerunt etiam duo cubicularii tunc temporis Gratiani imperatoris de haeresi Arianorum, qui tractanti Episcopo quaestionem proponerent, ad quam audiendam altero die ad ba
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdote loquebant᷑: qd non dei grã quȩ
ꝑ ipsos oꝑabat᷑. ĩmundi sp̃c pellerent᷑: s
accepta pecunia se torqueri mentirentur.
Clamabant enĩ demones. Scimus uos.¬
scimꝰ uos marty res. Sed arriani dicebant.
Nescimus eẽ martẏres. Lam hoc & in euan¬
gelio legimꝰ ubi dixerunt demones ad dñm
iħm. scimꝰ te qui sis filiꝰ dei. Et iudei dice¬
bant. Hic autẽ unde sit nescimꝰ. Sed non
hic testimoniũ accipit᷑. demonũ. sed con¬
fessio. Unde miseriores arriani uel iuder:
ut qd confitent᷑ demones. illi negent: ds̃
tam̃ qui grãm ęcclł̃iȩ suȩ augere consueuit
ñ passus ẽ diu insultari a ꝑfidis scĩs suis.
Unus itaq ex ipsa multitudine subito ar¬
reptus sp̃u ĩmundo clamare cȩpit: ita tor¬
queri eos ut ipse torquebat᷑. qui negarent
martyres. uel qui ñ crederent in trinita¬
tis unitatẽ quã docet ambrosiꝰ. At illi
hac uoce confusi. qui conu̾ti debuerant

Expanded text:
Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, quae Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, quae per ipsos operabatur, immundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim daemones: Scimus vos martyres; et Ariani dicebant: Nescimus esse martyres. Jam hoc et in Evangelio legimus, ubi dixerunt daemones ad Dominum Jesum: Scimus te, quia sis Dei Filius ; et Judaei dicebant: Hic autem unde sit, nescimus . Sed non hic testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae augere consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam docet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã corpora ab spiritib ĩmundis curata:
sũma cũ grã domũ repetebant. Sed his be¬
neficiis martyrũ in quantũ crescebat fides
eccłiȩ catholicȩ : in tantũ arrianoꝵ ꝑfidia
minuebat᷑. Deniq ex hoc tẽpore sedari
cȩpit ꝑsecutio. quȩ iustinȩ furore accende-¬
bat᷑. ut sacerdos de eccl̃ia pelleret᷑. tam̃ qm̃
intra palatiũ multitudo arrianoꝵ cũ ui-¬
stina constituta deridebat. tantã dei grãm
quã eccłiȩ suȩ catholicȩ iħc dñs meritis mar
tyrũ conferre dignatꝰ ẽ: uenerabilẽq uirũ
ambrosiũ narrabat. pecunia cõparasse
homines qui se uexari ab ĩmundis spiri-¬
tib mentirent᷑: atq ita ab illo sicut &
martyrib se torqueri dicerent: sed hoc
iudaico ore loquebant᷑ arriani sub pares
scilicet eoꝵs. Illi enĩ de dño dicebant: qm̃
in beelzebub principe demonioꝵ hic ei¬
cit demonia. Isti de martẏrib uel de dñi

Expanded text:
etiam corpora a spiritibus immundis curata, etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repetebant. Sed iis beneficiis martyrum in quantum crescebat fides Ecclesiae catholicae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. Denique ex hoc tempore sedari coepit persecutio, quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de Ecclesia pelleretur. Tamen intra palatium multitudo Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam Dei gratiam, quam Ecclesiae catholicae Dominus Jesus meritis martyrum suorum conferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore loquebantur Ariani, suppares scilicet eorum; illi enim de Domino dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemonia : isti de martyribus, vel de Domini
Abbreviated transcription (Latin):
acclamarent. Hoc in tẽpore primũ antipho¬
nȩ. ymni. & uigiliȩ in eccłia mediolanensi
celebrari ceꝑunt. Cuiꝰ celebritatis deuotio
usq in hodiernũ. ñ solũ in eadẽ ȩccłia: uerũ
Per idem tempꝰ scĩ martẏres ꝓtasius & Ger¬
uasiꝰ se sacerdoti reuelauert̃. Erant enĩ in
basilica positi. in qua sunt hodie corpora
naboris & felicis martyrũ. Sed scĩ marty¬
res nabor & felix celeberrime frequentaban¬
tur: ꝓtasii & Geruasii martẏrũ. ut nomi¬
na. ita etiã sepulchra incognita erant: in
tantũ ut supra eors sepulchra abularent
om̃s qui uellent ad cancellos ꝑuenire. qui¬
bus scõꝵs naboris & felicis martyrũ ab in¬
iuria sepulchra defendebant᷑. Sed ubi scõꝵ
martyrũ corpora sunt leuata & in lecticis
posita. multors ibi sanatȩ egritudines ꝑdo¬
ambrosiana. quo martyrũ corpora sunt
translata religiose seruiuit: ubi uestẽ mar¬
tẏrũ attigit. statĩ lum̃ recepit. Obsessa

Expanded text:
acclamarent. Hoc in tempore primum antiphoacclamarent. Hoc in tempore primum antiphonae, hymni, ac vigiliae in ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio usque in hodiernum diem non solum in eadem ecclesia, verum Per idem tempus sancti martyres Protasius et Gervasius se Sacerdoti revelaverunt. Erant enim in basilica positi, in qua sunt hodie corpora Naboris et Felicis martyrum: sed sancti martyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur, Protasii vero et Gervasii martyrum ut nomina, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab injuria sepulcra defendebantur. Sed ubi sanctorum martyrum corpora sunt levata, et in lecticis posita, multorum ibi satanae aegritudines perdoAmbrosiana, in quam Martyrum corpora sunt translata, religiose servit; ubi vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. Obsessa
Abbreviated transcription (Latin):
destinatꝰ ẽ: reputans sibi iusto iudicio dei
id in se eẽ conuersũ. ut in eo carpento diri¬
geret᷑ ad exiliũ: quod ipse parauerat sacer¬
doti. Cui ñ minimũ sacerdos p̃buit sola¬
tii. dando sũptus uel alia quȩ erant neces¬
saria: sed hȩc confessio hominis ñ mulieris
furorẽ. nec uesanors arrianors dementiã
dep̾ssit. Maiori & enĩ accensi amentia ba¬
silicã portianã inuadere nitebant᷑: exerci¬
tus etiã armatꝰ ad custodiendas fores ȩccłiȩ
ẽ directus. ut nemo auderet catholicã ȩccle-¬
siam ingredi. Sed dñs qui de adu̾sariis suis
eccłiȩ suȩ triumphos donare consueuit.
ad eccliȩ munimentũ militũ corda conu̾¬
tit: ut auersis scutis eccłiȩ fores seruarent.
nec egredi qͤ qͣm dimitterent. sed ingredi
eccłiam plebẽ catholicã minime ꝓhi¬
berent. Nec hoc satis erat missis militib:
nisi ut etiã ꝓ catholica fide cõplere parit̾

Expanded text:
destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei id in se esse conversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos praebuit, dando sumptus, vel alia quae erant necessaria. 13. Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem, nec vaesanorum Arianorum dementiam repressit; majore etenim accensi amentia, basilicam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam armatus ad custodiendas fores ecclesiae est directus, ut nemo auderet catholicam ecclesiam ingredi. Sed Dominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae triumphos donare consuevit, ad Ecclesiae suae munimentum militum corda convertit; ut aversis scutis ecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent. Sed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe pariter
Abbreviated transcription (Latin):
uersarus incussit metũ. pacẽq magnam
Ordinato itaq catholico sacerdote medio¬
lanũ reuertit᷑: ibiq iustinȩ supradictȩ mu-¬
lieris innumerabiles insidias sustinuit:
quȩ munerib atq honorib adu̾sus sc̃m
uirũ oblatis popłos excitabat. sed infirmo¬
rũ animi talib ꝓmissis decipiebant᷑. Pro¬
mittebat enĩ tribunatꝰ & diu̾sas alias ddig¬
nitates. his qui illũ de eccłia raptũ ad exi¬
liũ ꝑduxissent. Quod cũ multi conarent᷑
sed deo p̾sule ꝑficere ñ ualerent. unꝰ infe¬
licior ceteris nomine euthimiꝰ in tantũ fu¬
rore excitatꝰ ẽ: ut iuxta eccłiam sibi do¬
mũ cõpararet. atq in eadẽ carrũ construe¬
ret. quo faciliꝰ raptũ suꝑpositũ carpento
ad exiliũ deduceret. sed iniquitas eiꝰ in uer¬
ticẽ eiꝰ descendit. Post annũ & enĩ eodem die
quo illũ rapere se arbitrabat᷑. in eodẽ car-¬
pento impositꝰ. de eadẽ domo ipse ad exiliũ

Expanded text:
versariis incussit metum, pacemque magnam versariis incussit metum, pacemque magnam Ordinato itaque catholico sacerdote, Mediolanum revertitur, ibique supradictae Justinae mulieris innumeras insidias sustinuit, quae muneribus atque honoribus adversus sanctum virum oblatis, populum excitabat. Sed infirmorum animi talibus promissis decipiebantur; promittebat enim tribunatus, et diversas alias dignitates iis, qui illum de ecclesia raptum, ad exsilium perduxissent. Quod cum multi conarentur, sed Deo praesule, perficere non valerent, unus infelicior caeteris, nomine Euthymius, in tantum furorem excitatus est, ut juxta ecclesiam sibi domum pararet, atque in eadem carrum constitueret, quo facilius raptum, superpositum carpento ad exsilium perduceret. Sed iniquitas ejus in verticem ipsius descendit ; post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur, in eodem carpento impositus, de eadem domo ipse ad exsilium
Abbreviated transcription (Latin):
Sirmiũ uero cũ ad ordinandũ ep̃m ane¬
miũ ꝑrexisset: ibiq iustinȩ tunc tẽporis
reginȩ potentia & multitudine coaduna¬
ta de ȩccłia pelleret᷑: ut ñ ab ipso sed ab
hereticis arrianis ep̃e in eadẽ eccłia ordi¬
naret᷑. eẽtq constitutꝰ in tribunali. nichil
curans eor quȩ a muliere excitabant᷑:
una de uirginib arrianors ĩpudentior
cȩteris tribunal conscendens. app̃henso
uestim̃to sacerdotis cũ illũ attrahere
uellet ad partẽ mulierũ ut ab ipsis cȩ¬
sus de eccł̃ia pelleret᷑: ait ei ut ipse solitꝰ
erat referre. Et si ego indignꝰ tanto sacer-¬
dotio sũ: tam̃ te ñ conuenit uel ꝑfessio¬
nẽ tuã in qualẽcũq sacerdotẽ manus
inicere: unde deberes uereri dei iudiciũ.
ne tͥ aliquid eueniret. Quod dictũ. exi¬
tus confirmauit. Nã alio die mortuã ad
sepulchrũ usq deduxit: grãm ꝓ contu-¬
melia rependens. Sed hoc factũ ñ leuẽ ad¬

Expanded text:
Sirmium vero cum ad ordinandum episcopum AneSirmium vero cum ad ordinandum episcopum Anemium perrexisset, ibique Justinae tunc temporis reginae potentia et multitudine coadunata de Ecclesia pelleretur; ut non ab ipso, sed ab haereticis arianus episcopus in eadem ecclesia ordinaretur: essetque constitutus in tribunali, nihil curans eorum, quae a muliere excitabantur; una de virginibus Arianorum impudentior caeteris, tribunal conscendens, apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere vellet ad partem mulierum, ut ab ipsis caesus de ecclesia pelleretur; ait ei, ut ipse solitus erat referre: Etsi ego indignus tanto sacerdotio sum, tamen te non convenit vel professionem tuam in qualemcumque sacerdotem manus injicere; unde deberes vereri Dei judicium, ne tibi aliquid mali eveniret. Quod dictum exitus confirmavit; nam alio die mortuam ad sepulcrum usque deduxit, gratiam pro contumelia rependens. Et hoc factum non levem ad
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq sc̃am puellã de qua supra memoraui¬
mus. cui manũ offerre solitꝰ erat in domo
ꝓpria cũ germana sicut reliquerat inue¬
nit iam matre defuncta: atq cũ illa dex¬
terã illiꝰ oscularet᷑. subridens ait illi. Ecce
ut dicebã tibi. sacerdotis manus oscularis.
Per idem tempꝰ cũ trans tẏberim apud qͦn¬
dam carissimã inuitatꝰ. sacrificiũ in domo
offerret: quedã balneatrix quȩ paraliti¬
ca in lecto iacebat. cũ cognouisset ibidem
eẽ dñi sacerdotẽ in sellula se ad eandẽ do¬
mũ ad quã ille inuitatꝰ aduenerat por¬
tari fecit: atq oranti & ĩponenti manus.
uestim̃ta attigit. Quȩ cũ exoscularet᷑.
statĩ sanitate recepta ambulare cępit: ut
impleret᷑ illud dñicũ dictũ ad apłos. etiã
maiora his facietis credentes in nomine meo.
Quod tam̃ signũ sanitatis ut mirabile
fuit: ita etiã nec occultũ. Nam ego hoc
in eadẽ regione post annos plurimos sc̃is
uiris referentib positus in urbe cognoui.

Expanded text:
ibique sanctam puellam, de qua supra memoravimus, cui manum offerre solitus erat, in domo propria cum germana, sicut reliquerat, invenit, jam matre defuncta. Atque cum illa dexteram illius oscularetur, subridens ait illi: Ecce ut dicebam tibi, sacerdotis manum oscularis. 10. Per idem tempus cum trans Tiberim apud quamdam clarissimam invitatus, sacrificium in domo offerret, quaedam balneatrix quae paralytica in lecto jacebat, cum cognovisset ibidem esse Domini Sacerdotem, in sellula se ad eamdem domum, ad quam ille invitatus venerat, portari fecit, atque orantis et imponentis manus vestimenta attigit. Quae cum exoscularetur, statim sanitate recepta, ambulare coepit; ut impleretur illud Dominicum dictum ad apostolos: Etiam majora his facietis, credentes in nomine meo . Quod tamen signum sanitatis ut mirabile fuit, ita etiam nec occultum; nam ego hoc in eadem regione post annos plurimos, sanctis viris referentibus, positus in Urbe cognovi. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
fugiens macedoniꝰ ad eccłiam: patentib
ianuis aditũ repperire ñ poterat. Ipse au¬
tẽ uir uenerabilis ep̃c erat multȩ absti¬
cotidiano ieiunio macerans corpꝰ. Cui
prandendi nunquã consuetudo fuit ni¬
si die sabbati & dñico: uel cũ natalitia
celeberrimoꝵs martyrũ eẽnt. Orandi eti¬
am assiduitas magna die ac nocte. nec
oꝑam declinabat scribendi ꝓpria manu
libros. nisi cũ aliqua infirmitate corpꝰ
eius attineret᷑. Erat enĩ in illo sollicitu¬
do omniũ eccłiarũ: interueniendi etiã
magna assiduitas & constantia. in rebus
etiã diuinis ĩplendis fortissimꝰ: in tantũ
decessit uix implerent. Sollicitꝰ etiã ꝓ pau-¬
perib & captiuis nimiũ. Nã in tẽpore quo
ep̃c ordinatꝰ ẽ: aurũ om̃e atq argentum
quod habere poterat. eccłiȩ uel pauꝑib
contulit. Predia etiã quȩ habebat. reser¬
uato usu fructuario germanȩ suȩ dona-¬

Expanded text:
fugiens Macedonius ad ecclesiam, patentibus fugiens Macedonius ad ecclesiam, patentibus januis, aditum reperire non poterat. 38. Vir autem ipse venerabilis Episcopus multae abstiquotidiano jejunio macerans corpus, cui prandendi numquam consuetudo fuit, nisi die sabbati, et Dominico, vel cum natalitia celeberrimorum martyrum essent. Orandi etiam assiduitas magna die ac nocte: nec operam declinabat scribendi propria manu libros, nisi cum aliqua infirmitate corpus ejus attineretur. Erat etiam in illo sollicitudo omnium Ecclesiarum, interveniendi etiam magna assiduitas et constantia. In rebus etiam divinis implendis fortissimus, in tantumdecessit, vix implerent. Sollicitus etiam nimiuperibus et captivis; nam in tempore quo episcopus ordinatus est, aurum omne atque argentum quod habere poterat, Ecclesiae vel pauperibus contulit. Praedia etiam quae habebat, reservato usufructuario germanae suae, dona
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ illũ seruulũ recognouerat. Missisq
mediolanũ munerib ad ȩccłiam ꝑ lega¬
tos postulauit: ut scriptis ipsiꝰ qualiter
credere deberet informaret᷑. Ad quã ille
epłam fecit preclarã in modũ cathecismi.
In qua etiã admonuit. ut suaderet uiro
romanis pacẽ seruare. Qua accepta
epła: mulier suasit uiro. ut cũ popło suo
se romanis traderet. Quȩ cũ aduenisset
mediolanũ: plurimũ doluit qd̾ sc̃m sa¬
cerdotẽ ad quẽ festinauerat minime reppe¬
risset. Iam enĩ de hac luce migrauerat.
Tẽporib uero gratiani ut retro redeam.
cũ ad pretoriũ machedonii tunc magistri
officiors ꝓ quadã intercedendũ ꝑrexisset.
atq ex p̃cepto supradicti uiri fores inue¬
nisset clausas. nec copiã ingrediendi adeptꝰ
eẽt: ait. Et tu quidẽ uenies ad ȩccłiam: nec
clausis ianuis inuenies qua ingrediaris.
Quod factũ ẽ. Mortuo & enĩ gratiano. con¬

Expanded text:
cujus illum servulum recognoverat, missisque cujus illum servulum recognoverat, missisque Mediolanum muneribus ad Ecclesiam per legatos postulavit, ut scriptis ipsius qualiter credere deberet, informaretur. Ad quam ille epistolam fecit praeclaram in modum catechismi, in qua etiam admonuit ut suaderet viro Romanis pacem servare: qua accepta epistola, mulier suasit viro, ut cum populo suo se Romanis traderet. Quae cum venisset Mediolanum, plurimum doluit quod sanctum Sacerdotem, ad quem festinarat, minime reperisset; jam enim de hac luce migraverat. 37. Temporibus vero Gratiani, ut retro redeam, cum ad praetorium Macedonii tunc magistri officiorum pro quodam intercedendum perrexisset, atque ex praecepto supradicti viri fores invenisset clausas, nec copiam ingrediendi adeptus esset, ait: Et tu quidem venies ad ecclesiam nec clausis januis invenies, qua ingrediaris. Quod factum est; mortuo enim Gratiano, con
Abbreviated transcription (Latin):
quo sedebant qui de ȩccłia triũphabant:
ascendentes grauit̾ laniatos reliquerunt.
Quod ubi uidit tunc stilico comes. pę¬
nitentia motus ẽ. ita ut ꝑ multos dies
satisfaceret sacerdoti: & illesũ quidẽ illũ
qui ablatus fuerat. sed quia grauissimoꝵ
criminũ erat reus: aliter enĩ dari ñ po¬
terat. ad exiliũ destinaret. ñ multo post
indulgentia ꝓsequente. Per idem tesrpꝰ
cũ ad palatiũ ꝑgeret. eũq ꝓ loco officii
nr̃i sequerem᷑: theodolo tunc notario qͥ
post ea sũma cũ grã mutiniensẽ rexit
eccłiam. cũ casu quidã pede lapsus ẽẽt.
factũ conu̾sus ait. Et tu qui stas: uide
ne cadas. Quo dicto: statĩ is qui alie¬
nũ lapsũ riserat doluit suũ. Per idem
tempꝰ fridigil quȩdã regina marchoman¬
norũ. cũ a quodã xp̃iano uiro qui ad illã
forte de italiȩ partib aduenerat referen¬
te sibi audiret famã uiri xp̃o credidit:

Expanded text:
quo sederant qui de Ecclesia triumphabant, quo sederant qui de Ecclesia triumphabant, ascendentes graviter laniatos reliquerunt. Quod ubi vidit tunc Stilico comes, poenitentia motus est, ita ut per multos dies satisfaceret Sacerdoti, et illaesum quidem illum qui ablatus fuerat, dimisit: sed quia gravissimorum criminum erat reus, et aliter emendari non poterat, ad exsilium destinavit, non multo post indulgentia prosequente. 35. Per idem tempus cum ad palatium pergeret, eumque pro loco officii nostri sequeremur, Theodulo tunc notario, qui postea summa cum gratia Mutinensem rexit ecclesiam, cum casu quidam pede esset acerdos ait: Et tu qui stas, vide ne cadas . Quo dicto, statim is qui alienum lapsum riserat, suum doluit. 36. Per idem tempus Frigitil quaedam regina Marcomannorum, cum a quodam Christiano viro, qui ad illam forte de Italiae partibus advenerat, referente sibi audiret famam viri, Christo credidit,
Abbreviated transcription (Latin):
ab ambrosio. At ille conu̾sus ad eũ dixit.
Obmutesce diabole. quia non te torquet
ambrosiꝰ sed fides sc̃oꝵs & inuidia tua:
tu deiectus es: nã ambrosiꝰ nescit infla¬
ri. Quo dicto. ille qui clamabat ob¬
mutuit. Prostratꝰq ẽ in terrã: nec ampliꝰ
rarũ exhiberet munꝰ: popło illuc concur¬
rente. data copia ẽ missis militib tunc
abstilicone comite. hortatu eusebii pre¬
fecti. ut cresconiꝰ quidã de ȩcclia rapet᷑.
Quẽ confugientẽ ad altare dñi. sc̃s ep̃c¬
cũ clericis qui in tẽpore aderant. defen¬
dendũ circundedit. Sed multitudo
militũ quȩ duces duos habebat. de ꝑfi¬
dia arrianoꝵ p̾ualuit adu̾sus paucos:
atq ablato cresconio exultantes ad am¬
phiteatrũ reu̾si sunt. eccłiȩ luctũ ñ mo¬
tare dñi ꝓstratus factũ diu fleuit. Sed
in tẽpore cũ reu̾tissent & renuntiassent
his a quib fuerant destinati milites: dimis¬
si leopardi. saltu celeri ad eundẽ locũ in

Expanded text:
ab Ambrosio. At ille conversus ad eum ait: Obmutesce, diabole; quia non te torquet Ambrosius, sed fides sanctorum et invidia tua; tu dejectus es; nam Ambrosius nescit inflari. Quo dicto, ille qui clamabat, obmutuit, postratusque in terram est, nec amplius rarum exhiberet munus, populo illuc concurrente, data copia est missis militibus tunc ab Stilicone comite hortatu Eusebii praefecti, ut Cresconius quidam de ecclesia raperetur; quem confugientem ad altare Domini sanctus Epcum clericis qui in tempore aderant, defendendum circumdedit. Sed multitudo militum, quae duces suos habebat de perfidia Arianorum, praevaluit adversum paucos, atque ablato Cresconio exsultantes ad amphitheatrum reversi sunt, Ecclesiae luctum non moni factum diu flevit. Sed in tempore cum revertissent, et renuntiassent iis, a quibus fuerant destinati milites, dimissi leopardi saltu celeri ad eumdem locum, in
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hoc erat signũ reuelati martẏris: si
sc̃s sacerdos ad locũ ad quẽ nunquã an¬
tea fuerat oratũ isset. Cognouimꝰ tam̃ a
custodib loci ipsiꝰ qd̃ aparentib illis tra¬
ditũ sit. ñ discedere de loco illo ꝑ omnẽ
generationẽ & ꝓgeniẽ suoꝵ. eo qd thesau¬
ri magni in eodẽ loco positi eẽnt: & uere
magni thesauri. quos ñ erugo neq tinea
exterminat. neq fures effodiunt ut furent᷑.
Translato itaq corpore martyris ad basi¬

Expanded text:
sed hoc erat signum revelati corporis martyris, si sed hoc erat signum revelati corporis martyris, si sanctus Sacerdos ad locum, ad quem numquam antea fuerat, oratum isset. Cognovimus tamen a custodibus loci ipsius, quod a parentibus suis illis traditum sit, non discedere de loco illo per omnem generationem et progeniem suorum; eo quod thesauri magni in eodem loco positi essent. Et vere magni thesauri, quos non aerugo, neque tinea exterminat, neque fures effodiunt et furantur Translato itaque corpore Martyris ad basi
Abbreviated transcription (Latin):
memoriȩ theodosiꝰ imꝑator susceptis filiis
eccłiis traditis sacerdoti in hac luce fuit.
Post cuiꝰ obitũ. fere trienniũ suꝑ uixit.
Quo in tẽpore scĩ nazarii martyris corpꝰ
quod erat in horco positũ extra ciuitatẽ.
na transtulit. Uidimꝰ enĩ in sepulchroĩ qͦ
iacebat corpꝰ martyrisqͥ quaudo sit pas¬
sus usq in hodiernũ diẽ scire ñ possumꝰ
sanguinẽ martẏris ita recentẽ: quasi ea¬
dem die fuisset effusus. Caput etiã ipsius
qd̾ ab impiis fuerat abscisũ. ita integrũ
atq incorruptũ cũ capillis capitis atq
barba: ut nobis uideret᷑ eodẽ tẽpore quo
leuabat᷑ lotũ atq cõpositũ in sepulchro.
Et quid mirũ quandoquidẽ dñs hoc in
euangłio ante ꝓmisit. qd̾ capillus de capi
mus: ut omniũ aromatũ uinceret suaui¬
tatẽ. Quo leuato corpore martẏris & in
ad orationẽ ꝑreximus. Nunquã tam̃ illũ
antea orasse in eodẽ loco comꝑtũ habemꝰ.

Expanded text:
memoriae Theodosius imperator susceptis filiis memoriae Theodosius imperator susceptis filiis in Ecclesia et traditis Sacerdoti, in hac luce fuit: post cujus obitum fere triennium supervixit. Quo in tempore sancti Nazarii martyris corpus, quod erat in horto positum extra civitatem, na, transtulit. Vidimus autem in sepulcro, quo jacebat corpus martyris qui quando sit passus, usque in hodiernum scire non possumus sanguinem martyris ita recentem, quasi eodem die fuisset effusus. Caput etiam ipsius, quod ab impiis fuerat abscissum, ita integrum atque incorruptum cum capillis capitis atque barba, ut nobis videretur eodem tempore quo levabatur, lotum atque compositum in sepulcro. Et quid mirum, quandoquidem Dominus in Evangelio ante promisit, quod capillus de capitmus, ut omnium aromatum vinceret suavitatem. 33. Quo levato corpore martyris, et in ad orationem perreximus. Numquam tamen illum antea orasse in eodem loco compertum habemus:
Abbreviated transcription (Latin):
spem sibi uictoriȩ ad emerunt. Causa autẽ
cõmotionis hȩc fuit: quia munera imꝑa-¬
toris qui se sacrilegio nuiscuerat ab ȩccłia
respuebant᷑. nec orandi illi cũ eccłia soci¬
etas tribuebat᷑. Sed dñs qui eccłiam suã
tueri consueuit. de cęlo iaculatꝰ ẽ iudi¬
ciũ: atq omnẽ uictoriã ad religiosũ im¬
peratorẽ transtulit theodosiũ. Extincto
itaq eugenio satellitibꝰq eius. cũ scripta
acceꝑat imꝑatoris. ñ illi alia cura maior
fuit: quã ut ꝓ his interueniret quos reatꝰ
inuenerat. Obsecratꝰ ẽ primo scriptis
imꝑatorẽ misso diacono. Postea uero quã
direptus ẽ iohannes tunc tribunꝰ & nota¬
rius qui nunc ꝓfectus ẽ ad tuitionẽ eoꝵs
qui ad ȩccłiam confugerant: etiã ipse aqͥ-
meritis & orationib eiꝰ se eẽ seruatum.
Reuertens itaq de urbe aquileiensi una
die p̃cessit imꝑatorẽ: nec diu clem̃tissimȩ

Expanded text:
spem sibi victoriae ademerunt. Causa autem spem sibi victoriae ademerunt. Causa autem commotionis haec fuit, quia munera imperatoris qui se sacrilegio miscuerat, ab Ecclesia respuebatur, nec orandi illi cum Ecclesia societas tribuebatur. Sed Dominus qui Ecclesiam suam tueri consuevit, de coelo jaculatus est judicium, atque omnem victoriam ad religiosum imperatorem transtulit Theodosium. Exstincto itaque Eugenio satellitibusque ejus, cum scripta acciperet imperatoris, non illi alia cura major fuit quam ut pro iis interveniret, quos reatus invenerat. Obsecratus est primo scriptis imperatorem misso diacono : post ea vero quam directus est Johannes tunc tribunus et notarius, qui nunc praefectus est, ad tuitionem eorum qui ad Ecclesiam confugerant, etiam ipse Aquilmeritis et orationibus ejus se esse servatum. 32. Revertens itaque de Urbe Aquileiensi, uno die praecessit imperatorem: nec diu clementissimae