comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
durare sb̃ aquis qui accepto penet᷑¬
li sb̃ aquis d ascend̾e ad hostibẽ na¬
uemi et eaui infũdo ꝑforare faci¬
endo ibi pła foraunua ꝑ que fora¬
inina ab hostibus reꝑirĩ nõ potu̾nt
daure et hostem et uauem ꝑieli¬
tatiit ¶ Sunt aut̾ in beslo nauali
alia obseruanda sit sit ibi copia la
pides iaciuntur cũ quibus hostes ni¬
miũ offendũtur. S cet̾a talia qr
nimis ꝑiclitaria et̃ sũ narratõne
nõ cadiuit. sufficiant gꝰ cautele qͥsͣ
tradidimꝰ erga uaualebellũ. Oñ¬
so qͣlr̃ inscidenda sunt ligra ex qͥbꝰ
coustruenda est nauis et qũo bellã¬
dũ est snauali bello reliquũ ẽ ut
de claremꝰ ad quid bella oĩa ordi
et ex cupiditate eoꝵ ordinari ad
lucrũ ut ad aliqnͣi aliam saciffcõm
ne uel concupistẽcie bellatũ si iuste
gerautur et debite fiant ordinau¬
da sunt ad pacem et ad qͥerem hoͫ
et ad cõe bonũ. Nam si se debenr
hr̃e bella in societare hõĩm sic̃ se

Expanded text:
durare sub aquis; qui accepto penetrdurare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hostilem navem, et eam in profundo perforare, faciendo ibi plura foramina, quae foramina ab hostibus reperiri non poterunt, dante, et hostes, et navem periclitabit. Sunt autem in bello navali alia observanda, ut sit ibi copia lappides iaciuntur, cumquibus hostes nimium ostenduntur. Sed caetera talia quia nimis particularia sunt, sub narratione non cadunt. Sufficiant ergo cabellum. Ostenso qualiter incidenda sunt ligna ex quibus construenda est navis, et quomodo bellandum est in navali bello. Reliquum est, ut declaremus, ad quid bella omnia ordiet ex cupiditate eorum ordinari ad lucrum, vel ad aliquam aliam satisfactionem irae, vel concupiscentiae. Bella tamen si iuste gerantur, et debite fiant, ordinanda sunt ad pacem, et ad ovietem hominum, et ad commune bonum. Nam sic se debent habere bella in societate hominum, sicut se
Abbreviated transcription (Latin):
pulius ut supͣ diximꝰ in besso t̾restͥ
et sb̃ uitiat hostiũ ocłos et adeo of¬
fendit eos ut qiͣ ceci urdere uõ possĩt
qd̃ in bello nauali est ualde ꝑiculosũ
qr ex om̃i ꝑte bellantes in tali besso
uident sibi ymuinere mortẽ. qrͣe si
ocli bellanciũ in tali pugna ex put¬
uere calcis sic ostendũtur ut uidere
hostibus uł sb̃uĩgũtur ĩ aquis
¶ua caurela est hr̃e mlt̾a uasa plera
ex iobili sapone que cũ imperu ꝑ¬
hiciendo sunt ad naues hostiũ et ħ
siꝑ loca illa ui quibus cõuenit hostes
existere ad defendend̾ naues. Nam
uasis illis confractis in hrꝰ locis lo¬
ca illa ꝑ saponem liquidũ redũtur
a deo lubrica qd̃ hostes ibi penẽtes
statumn labũtur pedes maquis Et
aut̃ et decia cautela qiͣ ꝑuicisioroĩ¬
bus. Nam reqͥruntur aliqui mari¬
naru qui dui sb̃ aquis durare possĩt
Nauce gͥ debent se serio ordiuare
bent aliqmͣ emut̾ẽ dui nalentem

Expanded text:
pulvis ut supra diximus in bello terrestri pulvis ut supra diximus in bello terrestri et subintrat hostium oculos, et adeo offendit eos ut quasi caeci videre non possint: quod in bello navali est valde periculosum, quia ex omni parte bellantes in tali bello vident sibi imminere mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ut videre hostibus, vel submerguntur in aquis. Nona cautela est habere multa vasa plena ex molli sapone, quae cum impetu proiicienda sunt ad naves hostium; et hoc super loca illa, in quibus contingit hostes existere ad difendendum naves. Nam vasis illis non fractis in huiusmodi locis, loca illa per saponem lividum reduntur adeo lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labuntur in aquis. Est etiam et decima cautela quasi pernis. Nam reperiuntur aliqui marinarii, qui diu sub aquis durare possunt: nautae igitur debent se serio ordinare bent aliquem emittere diu valentem
Abbreviated transcription (Latin):
se debent enĩ sic ordinari lignũ iᵈ li
gam̃tũ retuient ip̃m possit depͥmi ⁊
bus scindenda sunt uela hostiũ
nam uellis eoꝵ ꝑforatis et ñ ua-¬
lentibus retiu̾e uentũ nõ riũ pos¬
sunt ipĩs hostes ĩpetũ hrẽ pugnan¬
di nec possunt sic facilr̾ recedere
si uelit declinare a malbello ¶ Sex
uatũ ad mod̃ falcis incident qd̾̃
applicatum ad funes retiẽtes ue¬
la starem incidat ip̃a. uelis autẽ
sic incisis et cadencibus ab arbore
ib̾trahitur ab hostibus ne sic pug¬
nare possĩt qr ꝑtalem ĩ cisionem
ueloꝵ reditur nauir pigͥor et qͦ¬
dani modo ĩutilior ad pugnand̃
dẽt. se esse ple̾s hostibus cũ illis uu¬
cis capust eoz naues ut uõ ꝑmit¬
tunt eos discedere ¶Octauo ĩ na¬
uali belło est hec cautela attentẽ¬
da. ut de calce alba puliu̾zata heãnt
mlta uasa plena que exalto sunt
proitenda ii naues hostium quibꝰ
ex ĩpetu ꝓiectis ex fructis eleuatur

Expanded text:
sae. Debet autem sic ordinari lignum illud, ut sae. Debet autem sic ordinari lignum illud, ut ligamentum retinens ipsum possit deprimi, ttarum, cum quibus scindenda sunt vela hostium. Nam velis eorum perforatis, et non valentibus retinere ventum; non tantum possunt ipsi hostes impetum habere pugnandi, nec etiam possunt sic faciliter recedere, si volunt declinare a bello. Sexto vatum ad modum falcis bene incidens, quod applicatum ad funes retinentes vela; statim incidit ipsa. Velis autem sic incisis, et cadentibus ab arbore, subtrahitur ab hostibus, ne sic pugnare possint: ovia per talem incisionem velorum redditur navis pigrior,et quodammodo inutilior ad pugnandumdent se esse plures hostibus, cum illis uncis capiunt eorum naves, ut non permittant eos discedere. Octavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda in naves hostium, quibus ex impetu proiectis, et fractis elevatur
Abbreviated transcription (Latin):
dariũ conburitur et succendit nauem.
sunt euĩ młta talia ĩ naui prohicienda
ꝓhiciũtur talia tunc est contͣ nautas
cõmutend̾ est durũ bellum ne possuit
sucturr̾e ad extiugend̾ ignẽ ¶ ẜo ad
conuctend̾ mariũ beslũ mltum ua¬
lent in sydie uam sicut in t̾ra ponũt᷑
insydie militũ qui ex ĩpiuso ĩuaden¬
tes hostes eos t̾rent et de facili iũcunt
sic in mari post aliquas in sulas fiĩt
uisydie ut mariui pugnatores ex ĩꝑ¬
iuso irruentes in hostes eos facilus
uincant ¶ Fcio est ctͣ mariuũ bellum
actendend̾. ut sꝑ pugnautes naueuẽ
suam faciant ct profũdũ aqͣꝵ et na¬
uem hostiuĩ impĩgant ad lituq. qr
pugnandi ĩpetum ꝑdunt qui detrahũ¬
tur ad t̾ram ¶Qrto ad arborem nauis
suspendend̃ est lignũ ꝙdam lignũ ex
utͣq ꝑte fr̾atum qd̃ ad ꝑcuciendum
tam nauẽ qmͣi nautas se hẽat qiͣ ar ies
cũ quo cõtu̾ntur muri ciuitatis obses¬

Expanded text:
diarium comburitur et succendit navem. diarium comburitur et succendit navem. Sunt enim multa talia in navi proiiciienda,proiiciuntur talia, tunc est contra nautas comittendum durum bellum, ne possint currere ad extinguendum ignem. Secundo ad committendum marinum bellum multum valent insidiae. Nam sicut in terra ponuntur insidiae militum, qui ex improviso invadentes hostes, eos terrent, et defacili vincunt: sic in mari post aliquas insulas siunt insidiae, ut marini pugnatores ex improviso irruentes in hostes, eos facilius vincant. Tertio est circa marinum bellum attendendum, ut semper pugnantes navem suam faciant circa profundum aquarum, et navem hostium impingant ad littus: quia pugnandi impetum perdunt, qui detrahuntur ad terram. Quarto ad arborem navis suspendendum est lignum quoddam longum ex utraque parte ferratum, quod ad percutiendum tam navem, quam nautas se habeat quasi aries, cum quo teruntur muri civitatis obses
Abbreviated transcription (Latin):
nõ statini incisis lignic est ex eis fa¬
bricanda nauis ¶S pͥmo arbores
sunt dĩdende ꝑ tabulas et ꝑ aliqd̃ tẽ¬
pus dimutende sũt ut desictari posit̃
Nam si ex lignis uiridibus constru
raui̾t cont̾hũtur ligna et faciũt in
nauibus rimas quibus in nauibus
intendere simł belsis naualibus et
expou̾e se ꝑiculis ne pupis ꝑ ruas
nau fragium paciatur ¶ Niso qͣlĩ
ĩ cideuda sunt ligna et qũo reseruan¬
da ut ex eis nauis debite ualeat fabri
bricata cõmictenda sint bella. ht̃at̃
nauale bessũ ꝙͣtum ad aliqͣ siłem
mines meluis eẽ armaros qmͣ inter¬
restri qr cũ pugnatores marmi qrͣ
mariui pugnatores hostes ĩpugna¬
re debent¶Pmũ est ignis ꝙ̃ ĩcenda¬
riũ uocant. Expedit enĩ eis hr̃e młta
uasa plena pisce sulphure rasina o¬
leo que oĩa sunt que stupa cõuoluẽ¬
da. hoc enĩ uasa sic replecta sunt suctẽ¬
deuda et ꝓicieuda ad nauemi hostiũ ex
q̃ proiectõne uas fnͣgitur et illd̾ incen¬

Expanded text:
non statim incisis lignis est ex eis fabricanda navis: sed primo arbores sunt dividendae per tabulas; et per aliquod tempus dimittendae. ut desiccari possint. Nam si ex lignis viridibus construaraverit, contrahuntur ligna, et faciunt in navibus rimas quibus in navibus intendere simul bellis navalibus, et exponere se periculis, ne puppis per rimas naugrafium patiatur. Viso qualiter incidenda sunt ligna, et quomodo reservanda, ut ex eis navis debite valeat fabricbricata committenda sunt bella. Habet autem navale bellum quantum ad aliqua similem mines melius esse armatos, quam in terrestri: quia cum pugnatores marim quasmarini pugnatores hostes impugnare debent. Primum est ignis, quem Incendiarium vocant. Expedit enim eis habere multa vasa plena pice, sulphure, rasina, oleo; quae omnia sunt cum stupa convolvenda. Haec enim vasa sic repleta sunt succedenda, et proiicienda ad navem hostium. Ex qua proiectione vas frangitur, et illud incen
Abbreviated transcription (Latin):
riatur altĩ nõ sunt cõmutenda
belła. qrͣe sic̃ ꝑ fleuboromiam et
potõmi suꝑfluicas hũoꝵ est eicien¬
da ꝑ quͣi turbatur santas cor ᷤ sic
ꝑ bella sunt hostes cõculcandi et
occidendi ꝑ quos inipeditur cõe
bonũ et pax cunũ et eoꝵ qͥ sunt
ĩ regno ¶ Suppoĩto gͦ reges et
pͥncipes hr̃e iustũ bellũ et hostes
uera bellandi et oem̃ modũ ꝑ ꝙ̃
possuit suos hostes uĩcere ał totum
ordinare debent ad cõe bonũ et ad¬
pacem cuuũ. Nam si intendaut
patem illam et̾na in qͣ ẽ sũnia reqͥ¬

Expanded text:
riatur alteri; non sunt committenda bella. Quare sicut per phlebotomiam, et potionem superfluitas humorum est eiicienda per quam turbatur sanitas corporis: sic per bella sunt hostes conculcandi, et occidendi, per quos impeditur commune bonum, et pax civium, et eorum qui sunt in regno. Supposito ergo reges et principes habere iustum bellum, et hostes nera bellandi, et omnem modum per quem possint suos hostes vincere, quod totum ordinare debent ad commune bonum, et pacem civium. Nam si intendant pacem illam aeternam, in qua est suprema requ
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ iꝰ nocius et ꝯ̾us est illo. nam ap¬
perere bonũ et eẽ er fug̾e̾ malũ erñ
eẽ est plus de uire nͣli qmͣ appetere
ꝓcreare filios et nut̾re prolem. erit
pro ut appetimꝰ eẽ et bonũ est nͣle rͫ¬

Expanded text:
est notius et communius illo: nam appetere bonum et esse, et fugere malum et non esse, est plus de iure naturali, quam appetere procreare filios, et nutrire prolem. Erit prout appetimus esse et bonum, est natur
Abbreviated transcription (Latin):
rex alios d excedere dicit eĩ
qd̾ antiquitus reges a tͥplia
ex cessu constituebantur. primo ab
ẽẽ lb̾ales et bñficos nis ardent̾
mouerur ĩ eoꝵ amorẽ et optat eos
hr̃e in dũos. Iñ est qd̾ antiquitus plẽs
sic ꝑfinebantur ĩ reges. Nam si aliqͥs
fuerat ppło bñficus gens illa tracta
ad amorẽ eiuc ꝑ ficiebar ip̃m ĩregẽ
¶ẜo pot̾ aliquis ꝑfici ĩ regẽ ab excessu
uirtuosaꝵ accõnũ. Nam qr bonoꝵ¬
et uirtuosoꝵ est dilig̾e bonũ cõe poci¬
us quͣi pͥuatum. Ido reputatur dignꝰ
ut p̾ficiatur in regẽ qui a ppło crẽdi¬
tur uirtuosus ¶ Ttio cõsueuit p̾fi¬
ci aliquis in regẽ ab excessu po ͤ et
digͥtatis. Nam qr ꝓbabile est nobi¬
les et potentes magic u̾ecũdari oꝑa¬
ri turpia qmͣ alios et qr tales ut
płimũ uł sunt uł credũtur eẽ mag̃¬
antiquitus aliqui regni optinu̾nt
Si gͦ ex talibus ex cessibus rex gr̃a¬
tur et p̾ficit᷑ si recta sit gn̾atio euic

Expanded text:
rex alios debet excedere. Dicit enim, quod antiquitus reges a triplici excessu constituebantur. Primo ab esse liberales et beneficos, nimis ardenter monetur in eorum amorem, et optat eos habere in dominos. Inde est quod antiquitus plures sic praeficiebantur in reges. nam si aliquis fuerat primo beneficus, gens illa tracta ad amorem eius praeficiebat ipsum in regem. Secundo potest aliquis praefici in regem ab excessu virtuosarum actionum: nam quia bonorum virtuosorum est diligere bonum commune potius quam privatum, ideo reputatur dignus ut praeficiatur in regem qui a populo creditur virtuosus. Tertio consuevit praefici aliquis in regem ab excessu potentiae et dignitatis. nam quia probabile est nobiles et potentes, magis verecundari operari turpia quam alios: et quia tales ut plurimum vel sunt vel creduntur eantiquitus aliqui regna obtinuerunt. Si ergo ex talibus excessibus rex generatur et praeficitur, si recta sit generatio eiu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod ꝓpriũ et pͥuatũ. ¶ Fcio expedic
eũ hñdare incunli poͣ ut possit corrig̾e
uolũces in surgere er tur bare pacem
regni uiso in qͥbus rex alios dr exced̾e
Nestat oñdere qũo diffãt a tyranno tan
nũ est p̾nci ꝰ rectus tyrannꝰ u̾o est do¬
miniũ ꝑu̾sũs Cum gꝰ bonũ gentis sit

Expanded text:
um et privatum. Tertio expedit eum abundare in civili potentia, ut possit corrigere volentes insurgere, et turbare pacem regni. Viso in quibus rex alios debet excedere: restat ostendere, quomodo differat a Tyranno, Tannum est principatus rectus, tyrannis vero est dominium perversum. Cum ergo bonum gentis sit
Abbreviated transcription (Latin):
curat custodiri a cuubus. S ab exͣne¬
is rex n̾õ nult custodiri ab ipĩs cuubꝰ
et a geĩtis in ꝓpͥo regno. nam tyraunꝰ
eo qd̃ sũpto cõi bono nõ curat nisi de
delectatoĩbus ꝓpriis uidens se ẽẽ pone¬
rosum et odiosum ab hus qui sunt in
regno. Id̾o totam suam custodiam cor¬
poris conmutit exͣneis. S rex eꝯͣrio
eo qd̃ uideat se maxĩam curam hr̃e
de bono regni et coĩ maxime cõfidit
de hus qui sunt in regno. Id̾o facit se
custodiri app̾ic nõ ab extraneis.e
ad̾ tyrãnides est pessimꝰ p̾ncitꝰ et qd̾ sũ¬
me debent cau̾e reges ⁊ pͥncipes uẽoꝵ

Expanded text:
curat custodiri a civibus, sed ab extraneis: rex vero vult custodiri ab ipsis civibus, et a genitis in proprio regno. Nam tyrannus eo quod spreto communi bono non curat nisi de delectationibus propriis, videns se esse onerosum et tediosum ab iis qui sunt in regno, totam suam custodiam corporis committit extraneis: sed rex econverso eo quod videat se maximam curam habere de bono regni et communi, maxime confidit de his qui sunt in regno. Ideo facit se custodiri a propriis, non ab extraneis. Quod tyrannis est pessimus principatus, et quod summe debent cavere reges et principes, ne
Abbreviated transcription (Latin):
incendit delectabile. Rex u̾o bonum
honorificũ. nam sicut ĩ enarrabile ẽ
qnͣto quis delectatur in bono ppͥo sic
qiͣ ĩ enarrabile est quͣto honor sequi¬
tur et qnͣto est honore dignꝰ ĩten¬
deus cõe bonũ. qre si tyrannꝰ inten¬
dit bonũ ꝓp̾um et pͥuatũ seqͥtur qd̾
euis ĩ tentio uersetur cͣbonũ delecta¬
bile. s intentõ reg̃ u̾satur gͣbonũ

Expanded text:
intendit bonum delectabile: rex vero bonum honorificum. Nam sicut inenarrabile est quanto quis delectatur in bono proprio, sic quasi inenarrabile est quantus honor sequitur, et quanto honore est dignius intendens commune bonum. Quare si tyrannus intendit bonum proprium et privatum, sequitur quod eius intentio versetur circa bonum delectabile. Sed in
Abbreviated transcription (Latin):
uarchia ꝑfcĩus reꝑirisdecet enĩ ip̃m
regem uolentẽ recte rege̾ qnͣtum
ad p̾sens spectar ad tͥa solłcitari. p̾¬
get et puniet mouẽtes seditõnes ⁊
turbãtes ppłm qrͣe ex pedit regeni
hr̃e p̾dcõs tres excessus. Nanisi hũdet
ibñficiis tͥbuendis diliget᷑ appło.¬
¶ Si excellat in actoĩbus uͥtuosis ꝓcã¬
bit cõe bonũ qr si uirtutis ẽ tendẽ in
bonũ eus erit mag̃ tend̾e ĩ manis bo

Expanded text:
us reperiri. Decet enim ipsum regem volentem recte regere quantum ad praesens spectat ad tria solicitari. Priget et puniat moventes seditiones et turbantes populum. Quare expedit regem habere praedictos tres excessus. Nam si abundet in beneficiis tribuendis, diligetur a populo. Si excellat in actionibus virtuosis, procurabit commune bonum: quia si virtutis est, tendere in bonum, eius erit magis tendere in mai
Abbreviated transcription (Latin):
landi sunt mlt̾e ad hñde cautele fa¬
tuũ est quid̾ nõ pͥus. s tũc uelle ad
poĩtur ut ergo bellatorer hẽant spa¬
ciũ addiscẽdi singula que reqͥrũtur
ad bellũ ab ip̃a pub̾tate assuescendi
ad oꝑa bellica. qrͣe si leg̾ lator uͣt rex
aut princeps debeat cõmut̾e bellũ ui¬
ros exc̾citatos et bellatorec strenuos
d assumere ¶Uiso inqͣ etate assuescen¬
di sunt qui d effici bellatores ad actõ¬
nes bellicosas uidere restat ex quibus
utłiores ẽẽ ad bellum qmͣ timidos.
Nursus hoĩes fortes et duros corde et
potentõres sunt uiribus sũt magis
eligendi ad opus bellicũ amplus cũ
uideamus aliqͣ alia bellicosa aliqua

Expanded text:
a, sunt multae adhibendae cautelae. Fatuum est quidem non prius, sed tunc velle addis exponitur. Ut ergo bellatores habeant spatium addiscendi singula, quae requiruntur ad bellum; ad ipsa pubertate assuescendi sunt ad opera bellica. Quare si legislator ut rex aut princeps debeat committere bellum, viros exercitatos et bellatores strenuos debet assumere. Viso in qua aetate assuescendi sunt qui debent effici bellatores ad actiones bellicas: videre restat, ex quibus utiliores esse ad bellum, quam timidos. Rursus, homines fortes et duros corpore, quia potentiores sunt viribus, sunt magis eligendi ad opus bellicum. Amplius cum videamus aliqua animalia bellicosa, aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
que arguitur aĩositas et audacia. ẜo
sunt aut̃ signa ꝑ que ostendit᷑ aĩõsi¬
tas et strenuitas cordis iugilencia
ocłoꝵ et elcĩo c̾uicis. Ido dicit uegesciꝰ
qd̃ ad olescens martio oꝑi deputan¬
dus d ẽẽ iugilantibus oculis et eret¬
ta c̾uice ¶Signa uo̾ ꝑ que ostendr̃
fortitudo corporis et uires menbroꝵ
sunt duricies carnus ꝯpactio ñ uoꝵ¬

Expanded text:
quae arguitur animositas et audacia. SecSunt autem signa, per quae ostenditur animositas et strenuitas cordis, vigilantia oculorum, et erectio cervicis. Ideo dicit Vegetius, quod adolescens Martio operi deputandus debet esse vigilantibus oculis, et erecta cervice. Signa vero, per quae ostenditur fortitudo corporis et vires membrorum, sunt durities carnis
Abbreviated transcription (Latin):
caruente hũtes cõpactor u̾nos et lac̾¬
tos sunt u̾nosi er for ͤ ᷤᷤ cor ͤ sunt ap¬
ꝑtõres adpugnam. signa u̾o confor¬
mancia uos ałibus bellicosis sunt magͥ¬
tudo extrenuitatũ et latitudo pectoris
uidemꝰ .n. leones aliũ fornssimos hr̃e
uiagna brachia et larũ pectus qũ gͥ¬

Expanded text:
carne habentes compactos nervos, et lacertos, sunt virosi et fortiores corpore, sunt aptiores ad pugnam. Signa vero conformantia nos animalibus bellicosis, sunt magnitudo extremitatum, et latitudo pectoris. Videmus enim leones animalium fortissimos habere magna brachia, et latum pectus. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
pore pub̾tatis assuesceudi sunt uiue¬
ues ad militares labores. Smo qr que
auiuẽture i coannis nimis diligimꝰ
et delectami᷑ ĩ ilis. Si uult leg̃ lator
ciues bellarores fac̾e et redd̾e ipõs aptoᷤᷤ
ad pugnandum pocus d p̾ueĩre tẽpꝰ¬
ꝙͣ p̾t̾ mit̾e nam ut ait uegecus me¬
liuis est ut uiuenis ex̾citerur cãẽtur
etatem ũ dũ aduenisse pugnandi ꝙͣ
suesce̾ ad artem bellandi qr nõ pͣua nͤ

Expanded text:
pore pubertatis assuescendi sunt iuvenes ad militares labores. Imo quia quae a iuventute inchoamus, nimis diligimus et declaramur in illis: si vult legislator cives bellatores facere, et reddere ipsos aptos ad pugnandum, potius debet ptermittere. Nam ut ait Vigetius, melius est ut iuvenis exercitatus causetur aetatem nondum advenisse pugnandi grasuescere ad artem bellandi: quia non parva nec
Abbreviated transcription (Latin):
fimbus uł ex hĩtibus. s ⁊ ex passio¬
oꝑantur. uidemꝰ enĩ qd̃ qr tuor
et desperatõ nõ sunt eadem passio
cũ spe tim̃tes et desperantes de iucto¬
ria turpit̾ ag̾e̾nt dimittũt aciem
et fugunt de bello sꝑances at̃ se
uincere ĩuadunt bellantes et agre¬
diũtur hostes. Qd .n. dcm̃ est de spe
et timore intelligend̾ est dealus
passio iubus singule enĩ affectõues
et passiones aliqmͣ deuiatõnẽ ĩ nob̾
efficiunt ut alia et alia oꝑa faciamꝰ¬
raut᷑ qmͣ hũtes mores iuuenũ seuer
enĩ ut suo loco ostendet᷑ sut̃ uͣliter
ĩ creduli et auari. Iuuenes uero suut
nͣlit̾ lib̾ale ᷤ et credicim. unr̃ .ii. hoc
sioibus cõsurgunt alie et alii hĩ¬
tus ex alus et alus hũcibus p̾stituũt
alii et alii sr̃fities sicut enĩ diui̾si sũt
affectõnes sic diu̾si sũt hĩtus utroꝵ¬
tiumꝰ nobis alios et alios fies. Naz

Expanded text:
er passioerantur. Videmus enim quod quia timor, et disperatio non sunt eadem passio cum spe, timentes, et desperantes de victoria, turpiter agunt, et dimittunt aciem, et fugiunt de bello: sperantes autem se vincere, invadunt bellantes, et aggrediuntur hostes. Quod ergo dictum est de spe, et timore, intelligendum est de aliis passionibus: singulae enim affectiones et passiones aliquam inclinationem in nobis efficiunt, ut alia, et alia opera faciamurantur, quam habentes mores iuvenum. Senes enim ut suo loco ostendetur sunt naturaliter increduli, et avari: iuvenes vero sunt naturaliter liberales, et creditivi.sionibus, consurgunt alii, et alii habitus: ex aliis, et aliis habitibus, praestituuntur alii, etaffectiones, sic diversi sunt habitus utrortuimus nobis alios et alios fines. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥratur tanta industa ad irgẽd¬
se ipm̃ qnͣta reqͥrit᷑ in gub̾natõne fa¬
nulie nec reqͥratur tanta prudenͣ ĩ
regimiue faulie qnͣta ingub̾na ͤ
ciuitatis et regni ordine nͣli decet
regiã maiestatẽ pͥmo scire seipãm
regere. Scdõ scire suam familiã gu¬
b̾nare. t̾cio stire reg̾e regnũ ⁊ ciui¬
tarẽ. In pͥmo at̾ libro in quoagetur
de regĩe sui sunt. uiiͦͬ declart̃da. Nã
pͥmo oñdit᷑ in quo regia maiestas
debear suũ finẽ et suã felicitatẽ po¬
qͣs passiones debeat sequi. Qrͣto qͦs
mores debeat unutari. Nam cũ bñ
uuiere et bñ reg̾e̾ se ipm̃ esse non
possit iusi quic sedet hoĩs actibꝰ et bo¬

Expanded text:
requiratur tanta industria ad regendseipsum, quanta requiritur in gubernatione familiae: nec requiratur tanta prudentia in regimine familiae, quanta in gubernatione civitatis et regni: ordine naturali decet regiam maiestatem primo scire se ipsum regere, secundo scire suam familiam gubernare, tertio scire regere regnum, et civitatem. In primo autem libro in quo agetur de regimine sui, sunt quatuor declaranda. Nam Primo ostendetur in quo regia maiestas debeat suum finem, et suam felicitatem poquas passiones debeat sequi. Quarto quos mores debeat imitari. Nam cum bene vivere, et bene regere seipsum, esse non possit nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
intlłc̾s dd̾oꝵ facilius capiet᷑. Sciẽd̾
gͦ qd̾ ꝑ hũc totalem libꝵ ĩtendimꝰ
intres ꝑciales libros dĩdere ĩ quoꝵ
p̾mo ostendetur qũo maiestas re¬
g̾e debeat. ĩ ẜo u̾o maĩfestabr̃ qũo

Expanded text:
icendorum facilius capietur. Sciendum ergo, quod hunc totalem librum intendimus in tres partiales libros dividere. In quorum primo ostendetur, quomodo qugere debeat
Abbreviated transcription (Latin):
auncabilia que sunt ad amicos iu¬
deut᷑ ueĩsse ex hus que sunt ad se¬
ip̃m. Ille eiũ amicus esse uidetur
qui sic se ht̃ ad aliũ cui amicatur
ut ad se ip̃m. Qd gͦ dcm̃ est de ami¬
cabilitate uĩtate̾ ht̃ de ip̃a in dust̾a
reguatiua. Qui enĩ u dustris esse
uult ut alios regar debet in dustͥs

Expanded text:
amicabilia quae sunt ad amicos, videntur venisse ex iis, quae sunt ad seipsum. Ille enim amicus esse videtur, qui sic se habet ad amicum cui amicatur, ut ad seipsum. Quod ergo dictum est de amicabilitate, veritatem habet de ipsa industria regiativa, qui enim industris esse vult ut alios regat, debe
Abbreviated transcription (Latin):
coĩt̾ plus pͥmogenitos diligũt ut ira¬
gis sit cure regi de bono regni expe¬
dit statuere regitũ succedere pͥmo¬
geniro ut pr̃ ampliori soslicitudine
curer de bouo regni sciens ip̃m ꝑuei
libus obõnibus de facili iyndetur qr
fcã hũana et gesta ꝑticularia oĩuo
ꝑuic cangebatur uidelicer qd̾ ire ꝑ
h̾editatem digͥtatẽ regiam eẽ ex¬
ponere se forritudine eo qd̃ ignore¬
tur qͣlis regiꝰ filius sit futurus dͥ d
qd̾ uix sunt aliqͣ gesta hũana que
exaliqua ꝑte nõ exponant᷑ ꝑiculis
cuutatibus et regnis nisi nõ est doꝰ
aliquis nͣlis. Nam cõueĩt ea alñ di

Expanded text:
iter primogenitos diligunt; ut magis sit curae regi de bono regni, expedit statuere regnum succedere primogenito: ut pater ampliori solicitudine curet de bono regni, sciens ipsum pervenirlibus obiectionibus de facili respondetur: quia facta humana et gesta particularia omnino perius tangebatur, videlicet quod ire per haereditatem, dignitatem regiam, est exponere fortunae, eo quod ignoretur qualis regius filius sit futurus. Dici debet quod vix sunt aliqua gesta humana, quae ex aliqua parte non exponantur periculis.civitatibus et regnis, ubi non est dominus aliquis naturalis: nam contingit ea ali
Abbreviated transcription (Latin):
obediat ppłs maudatis regis expedit
regie digͥtati ꝑ hereditarẽ succedere.
det̾minare gͥ domũ et pro sapĩa exqͣ
assum̃dus est rex sedat liigia tollit
enĩ sedat qr młtociens int̾ eligen¬
tes dissentõnes oruĩtur pp̃ elecrõnẽ
principis pp̃ qd̃ turbatur pax regni
nũ regni sicut hereditarie princi¬
dere bonũ regni tales facilius tyrã¬
nibus talis regis. Ex hoc aut̃ patere
potest ꝙ uõ solũ expedit regna detĩa¬
re ꝓ sãpĩa ex qua ꝓficiend̾ est dñs.¬
S ⁊ or det̾minare ꝑsonam. Nam si¬
cut orĩtur dissensioues er lites sug¬
noretur ex qͣ pro sapĩa assim̃dus sit
rex sic ⁊ litigia si nõ orĩtur si non
det̾minetur que ꝑsona uulla pro¬
sapĩa debeat principari. talem autẽ
iũcti o aut̃ talem diguitatẽ magis
tnͣff̾re ad masculos qmͣ ad feĩas. qr
masculus est feĩa rõne p̾stantõr cor¬
de auimo si oz passionũ inuiꝰ inseru¬

Expanded text:
obediat populus mandatis regis, expedit obediat populus mandatis regis, expedit regiae dignitati per haereditatem succedere. Determinare igitur domum et prosapiam, ex qua assumendus est rex, sedat litigia, tollit enim sedat, quia multotiens inter eligentes dissensiones oriuntur propter electionem principis: propter quod turbatur pax regni. num regni sicut haereditarie princidere bonum regni, tales facilius tyrannibus talis regis. Ex hoc autem patere potest, quod non solum expedit regno determinare prosapiam, ex qua praeficiendus est d determinare personam. Nam sicut oriuntur dissensiones et lites, si ignoretur ex qua prosapia assumendus sit rex: sic etiam litigia oriuntur, si non determinetur quae persona in illa prosapia debeat principari. talem autem iuncti: oportet autem talem dignitatem magis transferre ad masculos quam ad foeminas, quia masculus est foemina ratione praestantior, corde animosior, passionum minus insecu
Abbreviated transcription (Latin):
ħ idem siũtur ex ꝑte filu ad quẽ spec¬
tat susciꝑe curam regni. Nam sicur
mores nuꝑ dicatoꝵ ut pli̾mũ pͥores
peiores sunt moribus eoꝵ qͥ fuñt
dĩtes ab autiquo sic mores nuꝑ potẽ
Nescuant enĩ tales fortuuas fr̾e nuꝑ
eruditio regie dignitatis. tales quid̃
ur płimũ tyrãnzarent et ĩ flati corde
ĩ erudite regnant. S si regare regi¬
men ꝑh̾editatem uadat filii ex boc
nõ ĩ flantur nec efficiũtur elan qi nõ
repurant magnũ si ĩ hc̃ant qd̾ pa¬
tres ꝓprii possident qrͣe ex ꝑte filioꝵ
debentiũ sucted̾e ĩ heditatem pr̃nam
expedit regno ne ĩ erudice regatur
et ue regale regĩ cõũtatur ĩ trã¬
nidem ut regia dignitas ꝑ hedita¬
tem tnͣsfãtur ad postõ. ¶ Eoa ina su¬
gub̾uari nam consuecudo est ꝙͣ alt̾a
natura pp̃ qd̃ regimina ex cõsuetu¬
inclinantur ĩ uolũtarie obediant qͣ¬
re cũ om̃e uolũtariũ sit inuiꝰ oño¬
sum et difficile ut libencuis et facibiꝰ

Expanded text:
 idem, sumitur ex parte filii, ad quem spectat suscipere curam regni. Nam sicut mores nuper ditatorum ut plurimum peiores sunt moribus eorum, qui fuerunt divites ab antiquo: sic mores nuper potenesciunt enim tales fortunas ferre. nueruditio regiae dignitatis. tales quidem ut plurimum tyrannizant, et inflati corde et inerudite regnant. Sed si regale regimen per haereditatem vadat. filii ex hoc non inflantur nec efficiuntur elati. quia non reputant magnum, si illud habeant quod patres possiderant: quare ex parte filiorum debentium succedere in haereditatem paternam, expedit regno ne inerudite regatur, et ne regale regimen convertatur in tyrannidem, ut regia dignitas per haereditatem tranferatur ad posteros. Tertia via sugubernari. nam consuetudo est quasi altera natura: propter quod regimina ex consuetuinclinantur ut voluntarie obediant: quare cum omne voluntarium sit minus onerosum et difficile, ut libentius et facilius
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ĩ sũptibus et datoĩbus dr̃ largus qr
ad mod̾ largi uasis hñde emutit que
continet. cũ gͦ tanco deceat fontẽ hr̃e
os larguis ꝙͣto ex eo ple̾s ꝑciꝑt debent
tanto decet regem largiorem eẽ ꝙͣto
dinẽ lib̾oꝵ. auari .ni. nõ sunt lib̾i s st̃
serui pettiũe. qͣre si ĩ decens est reges
ut ctͣ ꝑsonas honore dignas. Nam ĩ
hoc potissie apparet magnificenͣ qũ
quis magna facit hus qui sunt mag¬
nis dignisiuii ͭ ͦ debet se detent̾ hr̃e
magnificus ctͣ ꝑsonam ꝓpriam d .ii.

Expanded text:
go in sumptibus, et dationibus, dicitur largus: quia ad modum largi vasis abunde emittit quae continet. Cum ergo tanto deceat fontem habere os largius, quanto ex eo plures participare debent: tanto decet regem largiorem esse, quadinem liberorum. Avari non sunt liberi, sed sunt servi pecuniae. Quare si indecens est regesut circa personas honore dignas. Nam in hoc potissime apparet magnificentia, quando quis magna facit iis sunt magis digni. Quarto debet se decenter habere magnificus circa personam propriam: debet
Abbreviated transcription (Latin):
pater quõ possumꝰ uos ipõs magͥficos
face. Nam sicut lib̾alitas plus ꝯͣria¬
tur auaricie ꝙͣ prodigalitati sic
magnificencia plus cõtͣriatur ma¬
gnificencie ꝙͣ cõsũptõni nos gͦ ipõs
si fatultas assit faciemus magnifi¬
cos declinando ad cõsũptõm ut ⁊ in
magnis oꝑibus pocius sr̃hũdant

Expanded text:
patet, quomodo possumus nosipsos magnificos facere. Nam sicut liberalitas plus contrariatur avaritiae, quam prodigalitati: sic magnificentia plus contrariatur parvificentiae, quam consumptioni. Nos ergo ipsos si facultas adsit faciemus magnificos, declinando ad consumptionem, ut etiam in magnis operibus potius superabundent
Abbreviated transcription (Latin):
digalitas magis est ꝓpinqͣ u̾tuti ꝙͣ
auaricia. Nam lib̾alis nõ libent̃ recipͭ
et libent̾ dat quoꝵ urr̃q facit prodi¬
gus uentr̃ tñ facit auarus. Nõ gͦ
differt ꝓdigalitas alib̾alitate uͥ qr¬

Expanded text:
s magis est propinqua virtuti, quam avaritia: nam liberalis non libenter recipit, et libenter dat: quorum utrunque facit prodigus: neutrum tamen facit avarus. Non ergo differt prodigalitas a liberalitate,
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ ꝓhibet minora dautẽ uł lib̾a¬
liorem eẽ si aminoribus accipiat
lib̾tatis gͥ m̃suram recipit ex ꝓportõ¬
ne datoꝵ ad postõnes dantis. Id̾o
ph̾s ait tyrannos nõ eẽ ꝓdigos qr
nõ iudentur posse sr̃ hũdare młti¬
tu dĩe m poisessionis dacoĩs et ex pan¬
sis quicũq gͥ tot ht̃ ⁊ tanta recipͭ

Expanded text:
hibet minora dantem, vel liberaliorem esse, si a minoribus recipiat. Liberalitas igitur mensuram recipit ex proportione datorum ad possessiones dantis. Ideo Philosophus ait Tyrannos non esse prodigos: quia non videntur posse superabundare multitudine possessionis, dationis, et expensis. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
bur. Exꝑiendo gͦ uidigenciam indu¬
cũtur ut nõ sint prodigi. Est gͥ ẜm
uł ab etate uł ab egestate. S auariꝰ
est morbus u curabilis qr ꝙͣto quis
procedit ĩ auaricia et ꝙͣto plus senes¬
cit. tanto magis auarus efficit᷑. Si
gͦ cap̃ regni a quo totũ regnũ d di
rigi idecens est egrotare ẜm moreᷤᷤ
morbo incurabili oĩno detestadile ẽ

Expanded text:
bus. experiendo ergo indigentiam, indubus. experiendo ergo indigentiam, inducuntur ut non sint prodigi. Est ergo svel ab aetate, vel ab egestate. Sed avaritia est moribus incurabilis: quia quanto quis procedit in avaritia, et quanto plus senescit, tanto magis avarus efficitur. Si ergo caput regni, a quo totum regnum dirigi debet, indecens est aegrotare secundum mores morbo incurabili, omnino detrestabile est
Abbreviated transcription (Latin):
libales sꝑ gͦ cogitare debent ꝙ mi¬
nora faciũt ꝙͣ dereat. Ex hocaut̃ ap¬
pare pot̃ ꝙͣ ĩ decens sit eos esse auaros
In nͣlibus aut̃ nich est occõsum ut ꝓ¬
bant ph̾ica dcã. gͦ nec ĩ reginñe uite
hũane quid occõsum ẽẽ d. qͣre cum
nͣ hũana modicis otẽpta sit qr uiu
ꝑsone modica sufficunt si una ali¬
ociose sunt ille dĩcie sunt ordĩantur
ad bonũ alioꝵ ¶ Qnͣto gͥ reges et prĩ¬
cipes pli̾bus dĩcus sr̃hũadant tanco
de restabilius est eos auaros eẽ. ꝓbat
ricia peior est prodigalitate. pp̃ qd̾
oĩuo derestabile est reges et principes
eẽ auaros tam .ni. fugienda est aua¬
ricia a principibus qd̾ si possent eẽ
auaros. pͥmo .n. qr melius est ĩfir¬
mari morbo curabłi ꝙͣ ĩ curabili pro¬
nibus cũ ueĩunt ad senectutẽ ut
płiuuĩ curat᷑ eoꝵ ꝑdigalitas et desi¬
nũc eẽ ꝓdigi. ciuari ⁊ pot̾ ab egesta¬
te nam qui ꝓdigi sunt ut uł plu̾
egent qr expense sr̃ hũdant reddici¬

Expanded text:
Semper ergo cogitare debent, quod minora faciunt, quam deceat. Ex hoc autem apparere potest quod indecens sit eos esse avaros. In naturalibus autem nihil est ociosum, ut bant physica dicta. ergo nec in regimine vitae humanae aliquid ociosum esse debet. Quare cum natura humana modicis contenta sit, quia uni personae modica sufficiunt: si una aliociosae sunt divitiae illae si non ordinantur ad bonum aliorum. Quanto igitur reges et principes pluribus divitiis seperabundant; tanto detestabilius est eos avaros esse. Prob, quod avaritia peior est prodigalitate. propter quod omnino detestabile est reges et principes esse avaros: tam enim fugienda est avaritia a principibus quod si possent esse avaros. Primo enim, quia melius est infirmari morbo curabili, quam incurabili. Pronibus cum veniunt ad senectutem, ut plurimum curatur eorum prodigalitas, et desinunt esse prodigi. Curari etiam potest ab egestate: nam qui prodigi sunt, ut plurimum egent, quia expensae superabundant redditi
Abbreviated transcription (Latin):
rando ea que sunt ad finẽ licet sĩt
postĩora ĩ uolũtace et ĩmtẽtõne
sũt tũ pͥora inexecurõne et oꝑe
nam si finis eẽt quid poꝰ oꝑatum
cũ ad epto fine cesset oꝑatõ nuĩqmͣ
oꝑarem᷑ ea que sunt ad finẽ. unꝰ
g ͦ modꝰ distinguẽdi pͥoritarẽ est
qua aliquid est pͥm̃ ĩ uolũtate ⁊

Expanded text:
quod ea quae sunt ad finem licet sunt potiora et in voluntate et in intentione, sunt tamen priora in executione et opere: nam si finis esset aliquid primo operatum, cum adeptio fine cesset operatio, nunquam operaremur ea, quae sunt ad finem. Unus ergo modus distinguendi prioritatem, est, quia aliquid e
Abbreviated transcription (Latin):
magnã uiã hẽbũt adĩuestigand̾
reguũ cuutatis et regni ¶ Est tũ di¬
ligent̾ notand̾ qd̾ licet quodã sp̃a¬
li et excellẽti mͦ ad reges et prin¬
cipes spectet incend̾e bonũ regni

Expanded text:
magnam viam habebut ad investigandum regimen civitatis ed regni. Est tamen diligenter notandum quod licet quodam speciali et excellenti modo ad reges et principes spectat intendere bonum regni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̾e nũqmͣ eĩ aliquis debitus rector
regni uł ciuitatis efficit᷑ uͥ se et suã
famłi̾am. sciat debite gub̾nare. qrͣ
si sp̃alit̾ spectat ad reges et princi¬
pes rege̾ regnũ et ciutates spͣualr̃
spectat ad eos ut sciãt ꝓp̾am domũ
gub̾nare et ut cognostant qͣlis ẽ¬

Expanded text:
 nunquam enim quis debitus rector regni vel civitatis efficitur, nisi se et suam familiam sciat debite gubernare. Quare si specialiter spectat ad reges et principes regore regnum et civitates, specialiter spectat ad eos, ut sciant domum propria gubernare, et ut cognoscant quae e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ̾tas nͣlis. Nani cũ nͣ nõ p̾supponat
cum oĩs coĩtas p̾supponat coĩtatem
domus o coĩtatem domesticã siue
domũ quid nͣle eẽ. Neges gͦ et prĩ¬
cipes decet scire gub̾nare domesticã
et reg̾e̾ famlĩam sũ domũ nõ solũ
inqnͣtũ esse debent uiri sociales et
poli s qr sic scire gub̾natõm domꝰ
ꝑtinet ad om̃s ciues. S spectat
sp̃alr̃ ad reges et principet. qr sicut
regnũ et ciuitas p̾supponũt ẽẽ do¬
mũ sit reginũ regni et ciuitaris p̾¬

Expanded text:
alis. Nam cum natura non praesupponat cum omnis communitas praessuponat communitatem domus, opotet communitatem domesticam sive domum quid naturale esse. reges ergo et principes decet scire gubernare domestica, et regere familiam sine domum, non solum inquantum esse debent viri sociales et politici, quia sic scire gubernationem domus pertinet ad omnes cives: sed spectat specialiter ad reges et principes, quia sicut regnum vel civitas praesupponunt esse domum, sic regimen regni et civitatis p
Abbreviated transcription (Latin):
est iudicare ꝙͥ iustũ et quid ĩiustum
et qͣlis debeat ẽẽ ppłs qui ĩ ducendꝰ est
ut seqͣtur pulchrũ et landabile et fu¬
giat uituꝑadile et turpe. De oĩbus gͦ
hus .iiii ͦͬ uidelicet de principatu con¬
silio p̾rorio et ppło breuit̃ utad ꝓpoꝰ¬

Expanded text:
est iudicare quid iustum et quid iniustum, et qualis debeat esse populus qui inducendus est ut sequatur pulchrum et laudabile et fugiat vituperabile et turpe. De omnibus ergo his quatuor, videlicet principatu, consilio, praetorio, et populo, breviter ut ad p
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuestiᵈ hoc idem sũtur ex fine qui ĩ
legibus intendr̃. debet .ii. iitendere
legis lator ut per leges couseqͣmur cõ¬
fe̾ris ⁊ uidemꝰ nociũ faciamꝰ iustũ ⁊
uiteꝰ ĩ uistũ et seqͣtu᷑ lauda ᷝ ͤ et fugi

Expanded text:
um hoc idem sumitur ex fine qui in legibus intenditur: debet enim intendere legislator ut per leges consequamur conferens, et vitemus nocivum: faciamus iustum, et vitemus iniustum: et consequamur laudabile, et fugi
Abbreviated transcription (Latin):
te. t̾cio ut ꝑ leges ĩuentas ⁊ custo¬
ditas acta cuuũ suit recte iudicata.
qrͣto et ult̾ĩo ut pp̃ pacificũ statum
ppłi que tradũtur in legibus sint de¬
bite obseruata. bñ aut̃ custodire le¬
ges et ꝑcuulẽ poͣm spectat ad pͥncipẽ

Expanded text:
tae. Tertio ut per leges inventas et custoditas acta civium sint recte iudicata. Quarto et ultimo ut propter pacificum statum populi quae traduntur in legibus sint debite observata. Bene autem custodire leges per civilem potentiam spectat ad principem.
Abbreviated transcription (Latin):
phõꝵ instituenciũ poli  ᷤᷤ et traden¬
ciũ artem de regimine cuutatis et
regni. Nestaraut̃ nc̃ exequi dealus
duabuc ꝑtibus. uide li cet de regĩe
regni ⁊ cuutans ip̃r pacis et de hiꝰ re¬
belli defendenda est cuntas ꝑ arma
sic tp̃re pacis gubnanda est ꝑ leges
iustas er ꝑ consuetudines appbatas
que uun legũ optinẽt. unͣr gͦ sic se¬

Expanded text:
phorum instituentium politiam, et tradentium artem de regimine civitatis et regni: restat nunc exequi de aliis duabus partibus. videlicet de regimine regni et civitatis tempore pacis, et de huiusmodi rebelli defendenda est civitas per arma; sicut tempore pacis gubernanda est per leges iustas, et per consuetudines approbatas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
leges ĩuentas ꝑconsiliarios et custo¬
ditas ꝑ pͥncipem spectat ad p̾torium
ges acta cuuũ uidicare d. S bũ ob¬
seruare leges spectat ad onis ciues sũ
ad totum ipłm qͣre si consid̾entur q̃
reqͥrũtur ad hoc qd̃ tpr̃e pacis ꝑ leger

Expanded text:
leges inventas per per consiliarios, et custoditas per principem, spectat ad praetorium ges acta civium iudicare debent. Sed bene obsaervare leges spectat ad omnes cives, sive ad totum populum. Quare si considerentur quae requiruntur ad hoc quod tempore pacis per leges
Abbreviated transcription (Latin):
nes p̾dcẽ qd̾ scire tanto magis decet
reges er principes qnͣco ꝑ passiones
hoc tñ infͣ diffucrꝰ tractabr̃.¬
tulum .iii. Qũõ decet ⁊ reges ⁊ pͥn¬
Apes se hr̃e ad odium ⁊ amorem

Expanded text:
nes praedictae. Quod scire tanto magis decet reges et principes, quanto per passiones hoc tamen infra diffusius tractabtur. Quomodo decet reges et principes se habere ad odium,
Abbreviated transcription (Latin):
diante ĩnititur odio qr statim cum
oomiꝰ aliquid ab hoĩanur i qͣre sic̃
amor ⁊ odiũ sunt passiones . pͤ. sic
desid̾ium et ab hoĩatio sunt passiões
ẜͤ ¶ In t̾cio aut̃ loco pode sunt sper
⁊ despatio. nam sper et desꝑatio r u¬
boni p̾cedunt timorẽ et audaciam
Iram ⁊ mansuetudinẽ que sum̃tur
r u mali timor aut̃ et audacia p̾cedt̃
iram et mansuetudĩem nam cũ ad
pͥus sit futiũ qmͣ sit p̾sens tunor et
audacia que sumĩtur rͫ mali futuri
p̾cedũt iram ⁊ mansuetudĩem que
siuñtur i U mali p̾sentis. plane gͦ p
mẽtur bine ⁊ bine. accepte uͦ singłari¬
t̾ sic ordiuari debent. qr amor ẽ pͥor
odio desid̾iũ ab hoĩacione spes desꝑatio¬
ne. t unor audacia ura mausuetudine
Delectatõ t̾ͥstĩa. amor .ii. est pͥor odio

Expanded text:
cum odimus, aliquid abominamur illud. Quare sicut amor, et odium sunt passiones primae: sic desiderium, et abominatio sunt passiones secundae. In tettio autem loco ponendae sunt spes, et desperatio. Nam spes, et desperatio, boni, praecedunt timorem, et audaciam, iram, et mansuetudinem, quae sumuntur rspectu mali. Timor autem, et audacia praecedunt iram, et mansuetudinem. Nam cum aliquid prius sit futurum, quam praesens: timor, et audacia, quae sumuntur respectu mali futuri, praecedunt iram, et mansuetudinem, quae sumuntur respectu mali preasentis. Plane ergo pmantur binae et binae. Acceptae vero singulariter, sic ordinari debent: quia amor est prior odio: desiderium abominatione: spes desperatione: timor audacia: ira mansuetudine: delectatio tristitia. Amor enim est prior odio
Abbreviated transcription (Latin):
de regimine sui. uidend̾ ẽ qͦt sũt
passiones et qmͣ ordinẽ hũt ad ĩuicẽ
et que sunt magis pͥncipales que
minꝰ et qũo una passio redutit᷑ ad
aliam qr ex oĩbus hus magis ĩ notes¬
cet nobis nͣ ipãꝵ passionũ que in¬
les et que uituꝑabiles et que sunt

Expanded text:
 est quot sunt passiones, et quem ordinem habent adinvicem, et quae sunt magis principales, et quae minus, et quomodo una passio reducitur ad aliam: quia ex omnibus his magis innotescit nobis natura ipsarum passionum, qua insunt laudabiles, et quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pͥor est passione sũpta rł mali. Nã
appetitus ꝑ se et p̾mo tendit in bonũ
ergo est oĩno pͥmus morus et p̾ma
passio nam ip̃m odiũ ex amore sũt
originẽ nͥ enĩ ameremꝰ aliquid n ł
diligunꝰ bonũ et iusticiam odiiꝰ¬
et ab hoĩamur fures et ĩuistos. Deti¬
deriũ aut̃ qd̃ ĩ nititur amori p̾cedit
abhoiãtõmi que u nititur odio spes
licũ est pͥmiũ ⁊ ꝙͥquid est nolitũ ẽ

Expanded text:
or est passione sumpta respectu mali. Nata appetitus per se et primo tendit in bonum. ergo est omnino primus motus, et prima passio. Nam ipsum odium ex amore sumit originem: nisi amaremus aliquid, nihil diligimus bonum, et iustitiam odimus, abominamur fures et iniustos. Desiderium autem, quod innititur amore, praecedit abominationem, quae innitur odio. Spes litum est bonum, et quod est volitum est
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ p̾ce dit audatiam. nã sicur qr ap¬
petirus ꝑ se et pͥmo ĩtendit cõiũgi
bouo. Idõ passio que tendit in bonũ
est pͥor passionem que deficit ab ip̃o
sic qr refug̾e malũ ht̃ rõm boni. Ido
timor ꝑ ꝙ̃ refugimꝰ malũ pͥor est
audacia. ꝑ qmͣ aggredun᷑ ip̃m. Ira
aut̃ in gn̾e passionũ est pͥor mansue¬
tud̾ine. Nam mausue d ͦ ꝓp̾e nõ est
passio s magis est deficere a passiõe
qr in gu̾e passionũ ira mansuetudi¬

Expanded text:
autem praecedit audaciam. Nam sicut quia appetitus per se et primo intendit coniungi bono, ideo passio quae tendit in bonum est prior passione quae deficit ab ipso: sic quia refugere malum habet rationem boni, ideo timor per quem refugimus malum, prior est audacia per quam aggredimur ipsum. Ira autem in genere passionum est prior mansuetudine. Nam mansuetudo proprie non est passio, sed magis est deficere a passione. ideo in genere passionum ira mansuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cedũt. qr om̃s alie passiones sum̃t
originẽ uł ex amore uł ex odio qͥcũq
enĩ passionatur aliqͣ passione uł sic
qr odit post amorem aut̃ et odumi
esse hñt desid̾ium et ab hoĩatio uam
desideriũ ĩ mediate inuititur amori
cũ .n. amauiꝰ aliquid desid̾amꝰ ip̃m¬

Expanded text:
s aliae passiones sumunt originem vel ex amore, vel ex odio, quicunque enim passionatur aliqua passione, vel sic  odit. Post amorem autem, et odium, esse habent desiderium, et abominatio. Nam desiderium immediate innititur amori. cum enim amamus aliquid, vel desideramus ip
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoĩatio. ĩ tt̃io u̾o spes et desꝑario.
Iu qrͣto aut̃ timior etaudacia. In qͥd¬
to aut̃ ira et mausuecudo ultĩe at̃
passiones sunt delectatio er t̾sticia
Delectatio .n. ⁊ tͥsticia ꝑsecũt᷑ ad õ

Expanded text:
abominatio. In tertio vero, spes,pes et desperatio. In quarto autem, timor, ed audacia. In quinto autem, ira, et mansuetudo. Ultimae autem passiones sunt delectatio, et tristitia. Delectatio enim et tristitia consequuntur ad omnes
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ pugnare cũ hoste. Id̾o nõ tim̃¬
tes appͦ ꝑitula signũ est eos nõ ti¬
iuere hostiũ bella. Rursus uenatoreᷤ
c̃uoꝵ nõ sunt reputandi ab actibus
bellicis eo qd̾ tales assuen sint ad labo¬
res nimos ¶Ex huc gͥ artibus pp̃ea
que diximꝰ eligendi sunt bellatores
barbitonsores aut̃ et sutores si con¬
sid̾a̾tur ars ꝓp̾a adpugnã sunt ĩ uti¬
les. Naui nũqmͣ bñ iubrabit clauã
aut ensem qui d hr̃e manũ leuem
et nõ est assuetus retin̾e in maĩbus
nisi tosoriũ aut ac ñ que enĩ ꝓportõ
bellicosis. Potest gͦ conting̾e qd̾ ĩ
qͣlibet arte sint aliqui bellicosi et au¬
daces aliqui uõ tundi et pusilla m s
s ꝙͣtũ est exgn̾e artis et pro ut ars
ip̃a reddit hoĩem aptũ uł ĩ ħcem ad opꝰ
bellicũ aliq̃ gn̾a artiũ diximꝰ eẽ unla
ad accõnes bellicosas et aliqͣ in utilia

Expanded text:
quam pugnare cum hoste. Nam non timentes aprorum pericula, signum est eos non timere hostium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt ad labores nimios. Ex his ergo artibus propter ea quae diximus eligendi sunt bellatores. Barbitonsores autem et sutores, si consideretur ars propria, ad pugnam sunt inutiles. Nam nunquam bene vibrant clavam, aut ensem qui debet habere manum levem, et non est assuetus retinere in manibus nisi rasorium aut acum. Quae enim proportio bellicosis. Potest ergo contingere quod in qualibet arte sint aliqui bellicosi et audaces; aliqui vero timidi et pusillanimes. Sed quantum est ex genere artis, et prout ars ipsa reddit hominem aptum ad opus bellicum, aliqua genera artium diximus utilia ad actiones b
Abbreviated transcription (Latin):
tes debeant hr̃e mĩbra apta et assue¬
ta ad ꝑcuciend̾ nõ debeant horere ef
ad ĩuadend̾ et potentes ̃ tolłand̃ labo¬
res dr̃ẽ possumꝰ qd̾ fabri ferari et
carpentari utiles sunt ad oꝑa bellica
qr ex arte sua hñt brachia apra et
assueta ad ꝑcuciend̃ sicur ⁊̾ utiles
sunt marcellarii qr nõ orerent san¬
gͥnis effusionẽ cũ assueti sint ad oc¬
c. sionẽ ałiũ et ad esfiudend̾ sangͥ¬

Expanded text:
tes debeant habere membra apta et assuetes debeant habere membra apta et assueta ad pecutiendum, non debeant horrere ad invadendum, et etiam potentes ad tolerandum labores: dicere possumus quod Fabriferrarii, et carpentarii utiles sunt ad opera bellica: quia ex arte sua habent brachia apta et assueta ad percutiendum. Sic etiam utiles sunt Macellarii: quia non horrent sanguinis effusionem, cum assueti sint ad occisionem animalium, et ad effundendum sangu