comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modi scriptura integru
pdium singuł datu ẽẽ
indeatur an uero partez
hrditariamdu taxat.
tineat. cũ mutiliter asem¬
et ipo quseꝙ̃eoꝵ qua ha¬
bebat parte accipere no¬
luerit. Modestinꝰ. n. non
sic int̾pretanda scriptu¬
ram cequaqͣr. ut fideiꝰ¬
missũ. inutile fiat. ¶ Itẽ
quero si integrum predi¬
um relictum eẽ uideatur
anẜcin porcionis frĩet
cohrdi soluendũ sit.ut s¬

Expanded text:
modi scriptura integrum praedium singulis datum esse uideatur an uero partem hereditariam dumtaxat contineat, cum inutiliter a semet ipso quemque eorum quam habebat partem accipere uoluit. Modestinus respondit non sic interpretandam scripturam de qua quaeritur, ut fideicommissum inutile fiat. item quaero, si integrum praedium relictum esse uideatur, an pretium portionis fratri et coheredi soluendum sit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
natumq ciuitatis ꝑtin.
ad ornatũ puta ꝙ ad instr¬
nendum foꝵ.theatrum:
stadumnlegatin fuerit.
ad honorem: putaꝙ adm¬
umis edendu uenacionẽ¬
uł ludos scenicos ludos
cyrcenses. relictum fuerit.
aut ꝙ ad diuisione singu¬
loꝵ cimum. uł epulu. re¬
uctum fuerit. Tampliꝯ
ꝙ malim̃ta infirme eta¬
tis puta semoribnelpu¬
eris puellisq relictũ fue¬
rit: ad honore ciuitatis
ticiꝰ ⁊gains seius publio
menio .x. daredampnas
sumpto gauis seius hroñ
e̾xstiterit: Sab̾ait ticium
solum legatumdebiturũ¬

Expanded text:
natumque ciuitatis pertinet: ad ornatum puta quod ad instruendum forum theatrum stadium legatum fuerit: ad honorem puta quod ad munus edendum uenationemue ludos scenicos ludos Circenses relictum fuerit aut quod ad diuisionem singulorum ciuium uel epulum relictum fuerit. hoc ampli alimenta infirmae aetatis, puta senioribus uel pueris puellisque, relictum fuerit ad honorem ciuitatis Titius et Gaius Seius Publio Maeuio decem dare damnas sunto': Gaius Seius heres non exstitit. Sabinus ait Titium solum legatum debituru
Abbreviated transcription (Latin):
ucento eo. s siꝗdẽ uiuoi
testatore fugeret ex¬
pensis legatarii redu¬
cituir.sipost mortem
.x.aut si noluerit ho¬
uit ex illo dolio apho
ciores in ueniri possũt.
nextinguntur leg. it
s hoc tantũ modo acta¬

Expanded text:
ucendo eo: sed si quidem vivo testatore fugerit, expensis legatarii reducitur, si post mortem, io decem aut, si noluerit, hoauerit ex illo dolio amphociores inueniri possint, non exstinguitur legatum, sed hoc tantummodo ac
Abbreviated transcription (Latin):
exa utriusq iegati
quarta deducetur.⁊
deductõnis. s legata¬
riꝯ pecumaduas qu¬
artas relinq̃t. ¶ d̾¬

Expanded text:
em utriusque legati quarta deducetur. ideductionis, sed legatarius ex pecunia duas quartas relinquet. 6
Abbreviated transcription (Latin):
iquis ticio .x. legaue¬
rit ⁊ rogauerit eum
ut ea restituat meni¬
o menusq fuit mor¬
modo cedet ñ hrdis.
nisi dum taxat nini¬
stru cicium elegerit.
Idemẽ et siponas us¬
exlib̾tis dare et non
ꝯstituerit cinda ret
stare cogendus est.
re enz tibi dampna

Expanded text:
quis Titio decem legauerit et rogauerit, ut ea restituat Maeuio, Maeuiusque fuerit mormodo cedit, non heredis, nisi dumtaxat ut ministrum Titium elegit. idem est et si ponas usex libertis dare et non constituerit cui daret, stare cogendus est. re eum tibi damna
Abbreviated transcription (Latin):
nebitur. ¶Gusꝗ unũ
deberet duob insoli¬
dumsepatim legass.
honeratur hrs duobꝰ
satisfacere. uni accioe
cedenło. alteri pecuni
amsoluento. I
scripturalegatus est.
et euidens adẽpcio
ub̾tatis ostenditur
tate defuncti p̾uale¬

Expanded text:
nebitur. Si is qui unum deberet duobus in solidum separatim legasset, oneratur heres duobus satisfacere uni actione cedendo, alteri pecuniam soluendo. 14scriptura legatus est et euidens ademptio libertatis ostenditur, pter defuncti uol
Abbreviated transcription (Latin):
Sin dixerit hrs uai¬
phylumanstichũ da¬
re malit:ꝑindeoblig¬
atum ẽẽ puto. ac sisti
mortuo liberari eũ si
alter qui suꝑexit. mob¬
ligacone manebit. Cũ
aut semel dixerit hrs
utrum dare nelit. mu¬
taresnam ñ potererit.⁊
legantis nonfit. soluẽ¬
cum. in legata dare
conpellitur. siue desu¬
o.sie ex uendicione
rerum hrditariaꝵ si¬
ue un uoluerit ¶ Quod
ita legatum ẽ. ħrs
cũ moriecur. inciotici

Expanded text:
non dixerit heres, Pamphilum an Stichum dare malit, perinde obligatum eum esse puto, ac si Stimortuo liberari eum: sialter qui supererit in obligatione manebit. cum autem semel dixerit heres, utrum dare uelit, mutare sententiam non poterit. legantis non sit, soluenpecuniam legatam dare compellitur siue de suo siue ex uenditione rerum hereditariarum siue unde uoluerit. Quod ita legatum est: 'heres cum morietur Lucio
Abbreviated transcription (Latin):
qui eoꝵ suꝑ urerit᷑ ꝓprieta¬
tem. ntilit̾ legari idq ⁊de
hrde instituco dicendu ex¬
istimanit ¶Stichum qͣ
dete stipulato erã. ticius.ate
hrte michi legauit. Siquid̾
non iucratiua cã stipnlatõ
intercessit. utle leg.atum
eẽ placebat. ¶Sinañt ex
duab tunc mag̾ placet in¬
utile eẽ legatumͦ quia nec
ab sit qui qua. necbis eader
res p̃stari possit. ¶ S sicu
michi extestõ ticiistichu
deleres eundemate hrde sẽ¬
ꝓnius michi legauerit. fi¬
deiq me ẽẽ commiserit ut
alicui restituam. iegatu
utile erit: qr non sumna¬
biturus. Idem iris erit.
et si pecuia ame legauit.
Multo magis si in priorite.¬
stamento fideio missũsit.
Item si ĩ prioritestamento
falcidie locus sit. ꝙ ind̾ abs¬
cidit racione falcidie. ex se¬
tem sidño hrs exstiteroq
non ẽ soluendocinus fũdũ

Expanded text:
qui eorum superuixerit proprietatem utiliter legari. idque et de herede instituendo dicendum existimauit. Stichum, quem de te stipulatus eram, Titius a te herede mihi legauit: si quidem non ex lucratiua causa stipulatio intercessit, utile legatum esse placebat, sin e duabus, tunc magis placet inutile esse legatum, quia nec absit quicquam nec bis eadem res praestari possit. Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundem a te herede Sempronius mihi legauerit fideique meae commiserit, ut eum alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legaverit: multo magis, si in priore testamento fideicommissum sit. item si in priore testamento Falcidiae locus sit, quod inde abscidit ratione Falcidiae, ex setem si domino heres exstitero, qui non esset solvendo, cuius fundum
Abbreviated transcription (Latin):
tarium stetisset quominus
stichuni quẽ hrs tradere uo¬
lebat accipet. mortuo sticho.
Eedes quib h̃rdis edes serui¬
ebant legate sunt. et tradi¬
te sunt legatario. ñ imposi¬
ta ẜnitute. dixi posselegata
um legatum accepisset. Na
⁊ enmꝰquidebilitatu ab hr¬
de ẜnu acceꝑit. recte ex tes¬
tam̃to.agere. ¶Quismĩex
cestõ sibi legati ignorãs
eum sibi legatum. abhrde
emit. Sicognito legato ex
accione exuendito ab solui
cionem. Quod siprecio so

Expanded text:
rium stetisset, quo minus Stichum, cum heres tradere uolebat, acciperet, mortuo Sticho Aedes, quibus heredis aedes seruiebant, legatae sunt traditae legatario non imposita seruitute. dixi posse legataum legatum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede seruum acceperit, recte ex testamento agere. Qui seruum testamento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex actione ex uendito absolui dtionem. quod si pretio so
Abbreviated transcription (Latin):
extiterit hrs S planeau¬
diendus erit cohrs. si pro¬
bare possit. Eam̃te testa¬
torem hrtem instituisse
frẽm suum ut ꝯtentus in¬
stitucione fidei cõmisso
abstinere deberet. ¶In
um sit. cum ꝑsonam testa¬
tor cui restitin nellet tes¬
camento non significau
udem legum tacitamfi¬
dem senis accomodasset
nichilei ꝓdee poterit. sn
his uerbis. pater .f. cuzeo
locutus eẽt non eñi ito
circum uenisse minusle¬
ges estimandus ẽ. cum
pinde incertũsit cͥꝓspecͥtũ¬
requid dapnatisunt. ꝓpri¬
us ẽ. ut nriles partes debe¬
ant qr ꝑsonaꝵ enumeraci¬
o hunc effectum ht ut ex¬
eq̃ntur. in legato prando
qd̾ sinoĩatim non eent

Expanded text:
exstitit heres. sed plane audiendus erit coheres, si probare possit ea mente testatorem heredem instituisse fratrem suum, ut contentus institutione fideicommisso abstinere deberet. In tum sit, cum personam testator, cui restitui uellet, testamento non significauesi in fraudem legum tacitam fidem Seius accommodasset, nihil ei prodesse potest, si his uerbis pater familias cum eo locutus esset: non enim ideo circumuenisse minus leges existimandus est, cum perinde incertum sit cui prospecture quid damnati sunt, propius est, ut uiriles partes debeant, quia personarum enumeratio hunc effectum habet, ut exaequentur in legato praestando, qui, si nominati non essent
Abbreviated transcription (Latin):
Si post acceptum legatũ
confestum decessissetlegrta¬
riꝰ. ticii fidei cõmissimiex¬
tinguiqr piacet. nor płꝰ
pose rogari quãꝙͣ rescitu¬
ere. Q na qͣtum ei relictu
ẽ S tsiticii fideiꝯmissũ
non ẽ ĩ tp̃s mortis lega¬
tarii collatum: ait marce¬
iuis ⁊ festim fideicomnis¬
sum ticio oandũ. s cautio¬
ne ex actaquanto ampli¬
us ceꝑit reddi. q̾ cantionẽ¬

Expanded text:
ceptum legatum confestim decessisset legatarius, Titii fideicommissum extingui, quia placet non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est. Sed si Titii fideicommissum non est in tempus mortis legatarii collatum, ait Marcellus confestim fideicommissum Titio dandum, sed cautione exacta quanto amplius ceperit reddi: quam cautione
Abbreviated transcription (Latin):
tes. optont descredo teda
niuersum hrdis foret. ali¬
cui quid conatum uelit.:
¶ Hrdi asetipo legatumda¬
qsi fundus legatꝰ sit ei q
ex ꝑte dimidia hrs instit¬
utꝯ ẽ tonob extraneis.
ad hrdencin legatum ẽ.
serta pars fundi ꝑtinet.
quiase uendicaret ñ pot.
aco hrde uero semissario
duob ex traneis ꝯcurrẽ¬
tibus non ampliꝯ tercia
parte. ¶ Ex tẽneiant et
ab ipo hrde cui legatum
est. semissem. ⁊ abalio hr¬
detriente nendicabunt.
¶Auenꝯ ẜuus hrs institu¬
tus. legari posse ase nec
totus. nec ꝓparte potest.
¶Seruo hrditario recte le¬
gatur. licet Hrditas adita
non sit quia hrditas ꝑso¬
ne de fucti qui eam reli¬
quit uice fungitur. ¶ Fũ¬
dus legatus taus debet da
riqualꝰ relictus ẽ. Itaq si¬
ne ip̃e funto hrdis ẜuitute
debuit. siue ei fundus hr¬
dis licet confusione dñii
ẜuitꝯ extincta sit: pristi¬
num ius restituendũ est
inlegatariꝰ imponi pa¬
tiei legatum excepcio do¬
n .in. opponetur. Siuero

Expanded text:
es" "opto des" "credo te dauniversum heredis foret, alicui quid collatum velit. Heredi a semet ipso legatum daque si fundus legatus sit ei qui ex parte dimidia heres institutus est et duobus extraneis, ad heredem cui legatus est sexta pars fundi pertinet, quia a se uindicare non potest, a coherede uero semissario duobus extraneis concurrentibus non amplius tertia parte: extranei autem et ab ipso herede cui legatum est semissem et ab alio herede trientem uindicabunt. Alienus seruus heres institutus legari ipse a se nec totus nec pro parte potest. Seruo hereditario recte legatur, licet ea adita non sit, quia hereditas personae defuncti, qui eam reliquit, uice fungitur. Fundus legatus talis dari debet, qualis relictus est. itaque siue ipse fundo heredis seruitutem debuit siue ei fundus heredis, licet confusione dominii seruitus exstincta sit, pristinum ius restituendum est. et nisi legatarius imponi seti ei legatum exceptio doli mali opponetur: si uero
Abbreviated transcription (Latin):
iegatꝰ sit ⁊ mora hrs fecert.
sit. ut sidebilem forte tradat
nichominꝯ teneat. ¶Cu
quid tibi legatum fiteiq
tue ꝯmissu sit ut micħ re¬
uersetur: ⁊ si culpasit u¬
moto pr̃etur. ¶ Ꝙ marga¬
ritam ticio pignori dede

Expanded text:
legatus sit et moram heres fecerit, fit, ut, si debilem forte tradat, nihilo minus teneatur. Cum quid tibi legatum fideiue tuae commissum sit, ut mihi reuersetur, etiam culpa, sin umodo praestetur. Qui margarita Titio pigno
Abbreviated transcription (Latin):
e. non ẽ legatarius cogen¬
dus fide icomissumase re¬
lictum pr̾are qm nichil
extesto uidetur cape qui
tm̃ erogat quantu accip¬
fidei cõmitto nt si quiser
his sine lib̃is decedat. ꝓr¬
ditatis mee tessem cim
morietur. fr̾̃ib suis resti¬
tuat. frat̾ decetens fre su¬
umexdodrante fecit hrꝰte.
Quero an fidei comisso sa¬
tis fecit. R. Marcellus id ꝙ¬

Expanded text:
est, non est legatarius cogendus fideicommissum a se relictum praestare, quoniam nihil ex testamento videtur capere, qui tantum erogat, quantum accipfidei committo, ut si quis ex is sine liberis decedat, hereditatis meae bessem cum morietur fratribus suis restituat': frater decedens fratrem suum ex dodrante fecit heredem: quaero, an fideicommisso satisfecerit. Marcellus
Abbreviated transcription (Latin):
bona uenierĩt fortuna
coẽm fidei ꝯmissarii quo¬
que sequumt᷑. ¶ Cumpar¬
terfilio hrde instituto. ex
quotres habuerãt nepoteᷤᷤ
fidei ꝯmisit. nefundu au¬
enaret. ⁊ ut infamilia re¬
linq̃ret.⁊ filiꝯ decedens du¬
os hrdes instituit t̾cium
exhrdaiit. eum fundu
extraneo legauit. dnius
isse uoluntati defuncti fi¬
mim. set sicum duos ex ħr¬
dauit unu hrde institu¬
it. fundũ extraneo lega¬
nerit: Ut putat marcellꝯͣ.
posse ex hrdatos petere fi¬
dei ꝯmissum. ꝙ euenit. et si
niuus filios emancipass
et postea fundu alienas¬
set G si om̃s filii brces in¬
stituti sint. exdisparib
partib. non possunt pe¬
tere non fidei cõmissũex
minore parte scripti. nt
niriles. non hrditarias ꝑ¬
artes ineo habeant. u̾m
si unũ hrdem instituisset.
nec ꝯcqua legasset ex hr¬
dati nichil int̾imqua dĩu
infamiliares ẽ petere pos¬
sunt. ¶Int̾dum. ⁊ cũ lu¬
cro hrdis moritur ẜmis
legatus. uł ꝑ fideiꝯmissũ

Expanded text:
bona uenierunt, fortunam communem fideicommissarii quoque sequuntur. Cum pater filio herede instituto, ex quo tres habuerat nepotes, fideicommisit, ne fundum alienaret et ut in familia relinqueret, et filius decedens duos heredes instituit, tertium exheredauit, eum fundum extraneo legauit, diui Sisse uoluntati defuncti filium. Sed et si, cum duos exheredauit, unum heredem instituit, fundum extraneo legauit, ut putat Marcellus posse exheredatos petere fideicommissum. quod euenit et si uiuus filios emancipasset et postea fundum alienasset. Sed si omnes filii heredes instituti sint ex disparibus partibus, non possunt petere fideicommissum ex minore parte scripti, ut uiriles, non hereditarias partes in eo habeant: uerusi unum heredem instituisset nec quicquam legasset, exheredati nihil interim, quamdiu in familia res est, petere possunt. Interdum etiam cum lucro heredis moritur seruus legatus uel per fideicommissum
Abbreviated transcription (Latin):
Iiquid relictum sit ciuitati¬
b. omne nalet. siue indis¬
tribucicerelinquatur. siue
mopus. siue malim̃ta. siue
merudicione pueroꝵ. sine
t eo modo relictumr exigo
desidero uadetur. fidei cõ¬
missum ualets ita uolo
hroitatem meam ticii ẽẽ.
scio hrditate mea ticio te¬
Iẜuus netitus ẽ atestatore
raciones redtere. hoc non
ꝯsequitur. ut nequed apđ
eum sit reddat. ⁊ lucri faci¬
at.s nescrupulos a inꝗsi¬
ciofiat. hoc ẽut negligenai¬
e racio non haturͦ. set tra
fraudium. Ideoq manum

Expanded text:
i quid relictum sit ciuitatibus, omne ualet, siue in distributionem relinquatur siue in opus siue in alimenta uel in eruditionem puerorum siue t eo modo relictum: "exigo" "desidero, uti des", fideicommissum valet: sed et ita: "volo hereditatem meam Titii esse" "scio hereditatem meam uus uetitus est a testatore rationes reddere, non hoc consequitur, ut ne quod apud eum sit reddat et lucri faciat, sed ne scrupulosa inquisitio fiat, hoc est ut neglegentiae ratio non habeatur, sed tantum fraudium. ideo et manum
Abbreviated transcription (Latin):
ffiliꝯ .f. miles ueluẽtera¬
mislicet sine cestamẽto
stato decesserit apatro no
põt usq ad parte debita
fide iꝯ missu relinqre. qr
partem debitam solamre
tõdecedit. ⁊ scit tona sua
ad fiscum ꝑuentura nacã¬
tatur. quidam abeo cui
fund ineꝙauerat fideicõ¬
missit ut enin fundum
post morte suam rescitu¬
eret sẽprono.einsdez le

Expanded text:
ilias miles uel ueteranus licet sine testamento stato decesserit, a patrono potest usque ad partem debitam fideicommissum relinquere, quia, partem debitam solam to decedit et scit bona sua ad fiscum peruentura uacantatur. quidam ab eo cui fundum legauerat fideicommisserat, ut eum fundum post mortem suam restitueret Sempronio: eiusd
Abbreviated transcription (Latin):
uus ticii eritiut marc̾us
ait. ¶Siquis post tp̃s n¬
tertatem ẜuo suo deterit.
et interea rogauit hrte
conec ad lib̾tatem ꝑueni¬
at. cibaria eĩdare: testator
de .c. legauerit alicui.⁊ ei¬
posteaq generaliter repe¬
tierit iegata.ccc. udẽtur
repecisse. S si pater imp¬
uberis filio substituerit.⁊
asubstituto legata repetie
impubere legatum fue
tuto repetitum fuerit leg¬

Expanded text:
" Titii erit", ut et Marcellus ait. Si quis post tempus libertatem servo suo dederit et interea rogaverit heredem, donec ad libertatem perveniat, cibaria ei dare, testatoricentum legaverit alicui et eiposteaque generaliter repetierit legata, trecenta videtur repetisse. Sed si pater impuberi filio substituerit et a substituto legata repetierimpubere legatum fuertuto repetitum fuerit, leg
Abbreviated transcription (Latin):
sit prare cogendu. ¶ aui¬
dius sui filii dei cõmisit ut
certam pecimia quatuor
ub̾tis suis mutua daret.
et usuras lencores taxane¬
rat: placuit hoc fideicõmi¬
sum utile totũ eẽ. Io̾.
donaciomb inderi eñ sen¬
sisse attͣ. quam de his q̃d̾ in¬
re ualiture ñ si̾t. ¶ Alioqri
et frust̾ra legaturꝰ sitata
si ita exprimat qͥ uxorido
manumissionis causado
ut mich fundũ. aut .c. darz.
fundumticio uẽdidit cu
electõ ei relinqtur utrum
malit dandi. ut tñ alterũ
solidũ pret. p̃toris officio
ꝯuemre eristimo ut si pe¬
cumaticiꝯ offerat mbeat
funditũ ꝑsecutõne Ita eĩ
eademcausa ꝯ stitueretur
que futura eẽt sialienatus
fundus non fuisset. qnͣtoᷤ
seuoluit dare iussus sciens
fure dederit. isq furtũ seg¬
atario fecerit dedolo .i. agi
posseait s qm ilium uerũ
ẽ prtẽ qͣ in hoc teneri ut ñ
ressimũ tet. ad hoc tenetur.

Expanded text:
sit praestare cogendum. Auidius filii sui fidei commisit, ut certam pecuniam quattuor libertis suis mutuam daret et usuras leuiores t‹a›xauerat: placuit hoc fideicommissum utile totum esse. 109 donationibus videri eum sentire ait, quam de his quae iure valiturae non sunt: alioquin et frustra legaturus sit atque si ita exprimat: "quae uxormanumissionis causa dout mihi fundum aut centum daret, fundum Titio vendidit: cum electio ei relinquitur utrum malit dandi, ut tamen alterum solidum praestet, praetoris officio convenire existimo, ut, si pecuniam Titius offerat, inhibeat fundi persecutionem. ita enim eadem causa constitueretur, quae futura esset si alienatus fundus non fuisset, quando se uoluerit dare iussus sciens furem dederit isque furtum legatario fecerit, de dolo malo agi posse ait. sed quoniam illud uerum est heredem in hoc teneri, ut non pessimum det, ad hoc tenetur,
Abbreviated transcription (Latin):
non poterit. mitti ub̾os in
possõem fidei cõmissi ẜ uã¬
dicansaut ꝓpignore no
ut ꝓ dominis possideant.
nł auenandi ius. s ut pi¬
gnus hantũt filiꝰ ꝑ pa¬
trez fructꝰ ꝯsequatur. et
erit rogatus si sine lb̃is
decesserit ꝑ fiderꝯmissu
restituere. ꝯdictõ defecisse
iudebitur. si pater suꝑm¬
lint. nisi inueniatur ꝑso¬
na. cuius respectu hoc ate¬
statore dispositũ ẽ nullius
eẽ momenti scripturam.
quasimdũ pceptũ reliq̃¬
stam̃to dicere non posrũt

Expanded text:
t, mitti liberos in possessionem fideicommissi seruandi causa, ut pro pignore, non ut pro dominis possideant uel alienandi ius, sed ut pignus habeant, ut filius per patrem fructus consequatur et erit rogatus, si sine liberis decesserit, per fideicommissum restituere, condicio defecisse uidebitur, si patri sulint, nisi inuenitur persona, cuius respectu hoc a testatore dispositum est, nullius esse momenti scripturam, quasi nudum praeceptum rel‹i›qust
Abbreviated transcription (Latin):
plio quam michidebes .x.¬
eidare spondes quin.x dete¬
antur. ¶Siẜmis alienus
uber ẽe nissus. ⁊ legatus sit.
petieum exiegato posseait.
nam cumlib̾tas nulliusi
momentisit. ita absurdũ
eẽpea miegatum infirm᷑a¬
rl. ꝙ alio qu ualeret. ⁊ si solũ¬

Expanded text:
plius quam mihi debes decem dare spondes?' quin decem debeantur. Si seruus alienus liber esse iussus et legatus sit, peti eum ex legato posse ait: nam cum libertas nullius momenti sit, absurdum esse per eam legatum infirmari, quod alioquin ualeret, et si solu
Abbreviated transcription (Latin):
Iapłibus hrdib legat.a sũt.
eaque ꝓ⁊ unus ex his ꝑcipe
Iubetur ⁊ prare in potestatẽ
eoꝵ quib legatu sit debere
ẽẽ ait. ntrumꝰ ne asingulis
hrdib petere uelint. an ab
um cui aliquid si lbertate
legauerit cũ morietur ip̃e
ẜms leget. minime dubit¬
andum. quin utile legatũ
re fugisse dicatur. ⁊ impen¬
sa ⁊ periculo eins cui legata
sit redditebet. qm̃ remleg¬
atam eo loco prare his debe¬
at. inquo atestatore sit re
xime si ignorem mea fac
eamdonaueris muito me
libereris ꝙ milo modo re¬
cipiendu e qñnec solucio

Expanded text:
ibus heredibus legata sint eaque unus ex his praecipere iubeatur et praestare, in potestate eorum, quibus sit legatam, debere esse ait, utrumne a singulis heredibus petere uelint an ab eum, cui aliquid sine libertate legauerit, cum morietur ipse seruus, leget, minime dubitandum, quin utile legatum re fugisse dicatur, et impensa et periculo eius cui legatus sit reddi debet, quoniam rem legatam eo loco praestare heres debeat, in quo a testatore sit relxime, si ignorem meam facteam donaueris, inuito me libereris: quod nullo modo recipiendum est, quando ne solutio
Abbreviated transcription (Latin):
tue cõmitto utiꝰ⁊ margari¬
tam qua pignora dediuen¬
das.⁊ deducto oĩ debito tuo
ꝙ ampliꝯ erit. idomnes fi¬
ne mee restitnas. ex ea scri¬
ptura filiã afre fideicomi¬
ssum petere posse. ut is acci¬
ones suas aduersus debito¬
remei praret hoc eñi can
em qnicreditor fuisset. de¬
bitorem intelligendum.
mirandusicum alius rog¬
atus sit. aliꝯ fidei cõmisso:
obstringatur. Nam ⁊ cuz
intestõita scribatur. cecite
rgont acceptis .c. illũ ẜuũ
manumitts uł sẽpnio qd¬

Expanded text:
tuae committo, uti margarita, quae tibi pignori dedi, uendas et deducto omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas'. ex ea scriptura filiam a fratre fidei commissum petere posse, ut is actiones suas aduersus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debitorem intellegendum emirandum, si, cum alius rogatus sit, alius fidei commisso obstringatur: nam et cum in testamento ita scribatur: 'te, Titi, rogo, ut acceptis centum illum seruum manumittas' uel 'Sempro
Abbreviated transcription (Latin):
tus eẽt fiteiq mee cõmissũ
ut stichiant pam phylũ
ẜuũ meu redderet. ⁊ insti¬
cho aliquid ex iegato pole
recte legatur hoc eĩ iure
odum brdem instuere po¬
ssuinus ẜmm qui in hos¬
cium potestate ẽ ita lega¬
requoq eum possemus.
gatus eẽt. et ẜuõ eius op¬
ciodata. parte dimidiam
stichi dico. iͥdum̃n ꝑtinere.
quod possit ẜus mami¬
missus eundem stichum.¬
imich sẽpmiis aticio hrd̾
leg auerit ticiusq michi
sub eadem cõdicione candẽ
remlegauerit. ex istente
condicione capiam iegat᷑
fuerit testõ.idq legatum
repudiauero. deide plati
codicur. apparuerit michi
quoq eundẽ stichũ legat
chum uendicare possum¬
¶ Sieiquim hostium poces¬
tate ẽ legatum fu̾it.⁊ is ap̃
hostes decesserit. nullius

Expanded text:
tus esset fideique meae commissum, ut aut Stichum aut Pamphilum meum seruum redderem, et in Sticho aliquid ex legato proptrecte legatur: hoc enim iureodum heredem instituere possumus seruum qui in hostium potestate est, ita legare quoque eum possemus. gatus esset et seruo eius optio data, partem dimidiam Stichi dico ad dominum pertinere, quod possit seruus manumissus eundem Stichumius a Titio herede legauerit Titiusque mihi sub eadem condicione eandem rem legauerit, exsistente condicione capiam legatumfuerit testamento idque legatum repudiauero, deinde prolatis codicillis apparuerit mihi quoque eundem Stichum legatum m uindicare possum. Si ei qui in hostium potestate est legatum fuerit et is apud hostes decesser
Abbreviated transcription (Latin):
ut legatariu exredditi¬
pruoluerit ante dare ꝙͣ
fructo legatariꝰ ꝑcepis¬
set ceite erit legatarius
andiendͥns siuelit totũ
fundũ pr̃aret. si derestic¬
uento caueatur absurd
esmaxim si fundus .c. uł
ñ multo pluris ẽ quo in¬
reutimur. ¶ Si qui̾d⁊ li¬
cui licite fuerit relictu.
uł ius aliud ꝙ ip̃e quidem
qualitate relictix aliam
quãcũq ꝓbabile cam ha¬
bere non fotuit aliꝯ tñhaꝰ
uere hoc potuit qnͣtisolet
cõpari. tantam existimaci¬
one accipiet Cot quis hrtẽ
instituat alique rogari
põt. plane senatꝰ cͦnsuit
pinde hndi atq si roga¬
ssec hrditatem restituꝰ q¬
uid ergo siħrs post mortẽ
suam rog itꝯ fuerit prdi¬

Expanded text:
ut legatarium ex reditibus uoluit ante dare, quam fructus legatarius percepisset: certe erit legatarius audiendus, si uelit totum fundum praestare, si de restituendo cauetur: absurdum maxime si fundus centum uel non multo pluris est: quo iure utimur. Si quid alicui licite fuerit relictum uel ius aliud, quod ipse quidemqualitatem relicti uel aliam quamcumque probabilem causam habere non potuit, alius tamen hoc habere potuit: quanti solet comparari, tantam aestimationem accipiet. Ut quis heredem instituat aliquem, rogari non potest: plane senatus censuit perinde habendum, atque si rogasset hereditatem restitui. Quid ergo, si heres post mortem suam rogat
Abbreviated transcription (Latin):
diem fideicõ nissi cedẽtẽ
necquitꝰ er uoluntate eo¬
rum posse restituere his
uns cum possit die fiteiꝰ
cesserit: non omnib. ¶ Idẽ¬

Expanded text:
diem fideicommissi cedentem ne quidem ex uoluntate eorum posse restituere his us, cum possit die fideicocesserit, non omnibus. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
os nsus translaca eẽt.que
an dereatur. fidei comissũ.
iedit. uerisimiliꝰ ẽ patrem
familias demonstrare. poti¬
us hrdib noluisse. unde an¬
reos quadringentos nine
incomodo rei familiaris cõ

Expanded text:
usus translatae essent: quaero, an debeatur fideicommissum. respondi: uero similius est patrem familias demonstrare potius heredibus uoluisse, unde aureos quadri‹n›gentos sine incommodo rei familiaris cont
Abbreviated transcription (Latin):
cum cestm̃ fiebat. cabule in¬
cciterunt. an postea. uelmor¬
tuo testatore ¶ Siticiõ ⁊ me¬
uolegato fuerit. stichus ꝗ
ticherat: debebitur pars sii¬
chi menio namticiꝰ ꝙͣuis
adlegatum ñ admittatur.
parte faciet. QSiscichum
aut pamphylu utcumhrs
msuoiet ticio daso. si dixerit
hrs sestichui uelle dare: sti¬
cho mortuo lib̾abitur. Cum
meaerũt. ħrs meus ticioda¬
to. ancillaq̃ meo fundo ee cõ¬
sueuerat mortis tp̃r cum
ta uidetur ⁊ lic fugitia erat.
pinde nabetur ac sũeo fũdo
fuisset moriente patre. fa.
oq matre sequatur. ⁊ ꝑind̾
iegato cedat ac si infudo e¬
ditus fuisset. ¶ Siticio sti¬
chus aut pãphylus urru
eoꝵ maslet leg.itꝯ ẽ. deinde
pam phylũ testator ticio do¬
nauit: stichus inobligaci¬
one remanet. ¶Quior ita
legatu fuerit cicio ⁊ meuio¬

Expanded text:
abulae interciderint an postea uel mortuo testatore. Si Titio et Maeuio legatus fuerit stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maeuio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, partem faciet. 'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato.' si dixerit heres Stichum se uelle dare, Sticho mortuo liberabitur. cum mea erunt, heres meus Titio dato'. ancilla, quae in eo fundo esse consueuerat, mortis tempore cum ta uidetur et, licet fugitiua erat, perinde habetur ac si in eo fundo fuisset moriente patre familoque matrem sequatur et perinde legato cedat, ac si in fundo editus fuisset. Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donauit, stichus in obligatione remanet. Quibus ita legatum fuerit: 'Titio et Maeuio
Abbreviated transcription (Latin):
one ymis acceꝑit. aut sti¬
pulatꝰ fu̾it deq de his que
leg.it.i ei uł donata fuerint
statuetur. ut uł hrois nel
legatarii ẜuus singulage¬
ssisse estimetur. ¶ Sͦi fud
rit. qui unius heredisͤeet is
quidem cuius ftmnd̾ eẽt no
ampliꝯ qua parte suã pra¬
bit ceteri in reliquas partes
tenebuntur palet legatu
si suꝑfices iegata sit cicui
insolo fuerit hlicet is dñs
soli sit isnamq ⁊ sequetut¬

Expanded text:
ionem seruus acceperit aut stipulatus fuerit, deque his, quae legata ei uel donata fuerunt, statuetur, ut uel heredis uel legatarii seruus singula gessisse existimetur. Si fundus sit, qui unius heredis esset, is quidem cuius fundus esset non amplius quam partem suam praestabit, ceteri in reliquas partes tenebuntur. Ualet legatum, si superficies legata sit ei, cuius in solo fuerit, licet is dominus soli sit
Abbreviated transcription (Latin):
quociens quisn codicilr¬
n cestõ rogaretur. s dom¬
estica caucione uł cyrogra¬
pho obligaret sead pran¬
dum fidei ꝯmissum ei qui
rit hrs. dampnas esto ticio
dare. c deinte infra cõp̾hen¬
sum erat. ne unus ex hrdi¬
bus eidaret ꝯueritur.re¬
⁊ uoluntas testtoris ꝯgiꝰ¬
ruat¶ Intestõ sic erat scrip¬
tum. iucioticio siis ħrdim̃o
cabulas quib ei pecumã
ex ꝓmiseramdederit. cen¬
tu dato. ticiꝯ deindeante

Expanded text:
codicillis rogaretur, sed domestica cautione uel chirographo obligaret se ad praestandum fideicommissum ei qui res erit, damnas esto Titio dare centum': deinde infra conprehensum erat, ne unus ex heredibus ei daret: quaeritur, reet uoluntas testatoris congruat. In testamento sic erat scriptum: 'Lucio Titio, si is heredi meo tabellas, quibus ei pecuniam expromiseram, dederit, centum dato': Titius de
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss relictaeẽnt isqͥ inua
matre decessiss. pr quãdi¬
es legaticesser̾it. ꝯsitũ ẽ
an hrdieins legata debe¬
rentur. uerius ẽ legatũ
deberi hrdi. siue pure a su¬
bst̾ituto leg itum datum
ꝯdictõne si hrs non fuerit
quia moriente eozdicio
crediti cã socero depita fu

Expanded text:
 relicta essent isque uiua matre decessisset, postquam dies legati cesserit, quaesitum est, an heredi eius legata deberentur. uerius est legatum heredi deberi, siue pure a substituto legatum datum condicione 'si heres non fuerit', quia moriente eo condicio crediti causa socero debita fu
Abbreviated transcription (Latin):
bono eiꝯmissũ ẽ. non ĩme¬
ram uoluntate h̃rdis co¬
llatimis simich ꝙ ticius
debẽt fuerit legatum neq
ticiꝯ debeat ꝯciendu ẽ nul¬
lum eẽ legatum. Et ꝯdẽ si
qnͣtitas non sit adiecta: e¬
nidenti racione nichil de¬
bebitur quia non appar.
qnͣtunfuerit᷑ legatu. Na
⁊ si ꝙ ego ticio debeo eilega¬
uero quãtitate ñ adiecta
tat nullũ ẽẽ legatu. Cñ six.¬
tionon ꝑ̾imit legatum. ut
nicħ̾ erit inlegato. nam in¬
ter saisam demonstracioe.
⁊ falsam ꝯdicione siuecã
multum interẽ. pro inde
⁊ siticio .x. q̃ mͥ seins debet le¬

Expanded text:
bono ei commissum est, non in meram uoluntatem heredis collatum. Si mihi quod Titius debet fuerit legatum neque Titius debeat, sciendum est nullum esse legatum. et quidem si quantitas non sit adiecta, euidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum: nam et si quid ego Titio debeo ei legauero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, sitio non peremit legatum, ut nihil erit in legato: nam inter falsam demonstrationem et falsam condicionem siue causam multum interest. proinde et si Titio
Abbreviated transcription (Latin):
apirentur. meuslitis ex is¬
timacione ꝯ sequtꝰ fu̾it. ⁊p̃o
iure uendicarier eocodici¬
tus non põt. quia testator
semellegatimaeum ꝑ¬
ẽ na silegatariꝯ repulit
asse iegatũ nũꝙͣ eins fins
indebitur. Si nõ repurit.
exdieadite brditatis eiꝰ¬

Expanded text:
ntur Maevius litis aestimationem consecutus fuerit, ipso iure vindicari ex codicillis non potest, quia testator semel legatum ad eum pest. nam si legatarius reppulerit a se legatum, numquam eius fuisse videbitur: si non reppulerit, ex die aditae hereditatis ei
Abbreviated transcription (Latin):
ẽhat. Is añt adꝙ̃ hrditaᷤ
exemꝑcione ẜui hrdis sc¬
riptipuenerit. ercansaco¬
gendus erit fidei ꝯmissũ
prare. id est si dñs ẜui hr¬
dis scripti soluendo non
erit. ¶ Si cuistichus aut
dama legatus eẽt electõ¬
ne legatario data. ⁊ fider
dems iomissum eẽt ut sti¬
chum alteri praret.sida¬
m̃a uendicare maluerit.

Expanded text:
eat. is autem, ad quem hereditas ex emptione serui heredis scripti peruenerit, ex causa cogendus erit fideicommissum praestare, id est si dominus serui heredis scripti soluendo non erit. Si cui Stichus aut Dama legatus esset electione legatario data et fidei eius commissum esset, ut Stichum alteri praestaret: si Damam uindi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊petitum ate nt ticio aliquid
prares nsq ad preciu seru.
temde ẜuuis decesserit: nich
fideiꝯ missi noĩe prãre cogẽ¬
dus eris. ¶ Siscriptus ex ꝓ¬
arte hro rogatus sit ꝑcipe
recunia ⁊ eis qb testõ lega¬
tum erat distrubue. idꝙ sb¬
tere debebit. cũ ꝯdicio exsti¬
tit. Int̾im nero aut eiaut:
his quib legatumꝰẽ satis da¬
reoportet. ¶ Cui statu uber
pecunia dare ussus ẽ. is ro¬
gari po̾t ut eadem pecuniam
alicui restituat nanicũ posit
testator codicir pure lib̾tatẽ
dare.⁊ hoc modo ⁊dicionem
extinguerecur eĩ ⁊ ꝑfidi¬

Expanded text:
o aliquid praestares usque ad pretium serui, deinde seruus decesserit, nihil fideicommissi nomine praestare cogendus eris. Si scriptus ex parte heres rogatus sit praecipere pecuniam et eis quibus testamento legatum erat distribuere, id pere debebit, cum condicio exstiterit: interim aut ei aut his quibus legatum est satisdari oportet. Cui statuliber pecuniam dare iussus est, is rogari potest, ut eandem pecuniam alicui restituat: nam cum possit testator codicillis pure libertatem dare et hoc modo condicionem exstinguere, cur non eti
Abbreviated transcription (Latin):
erit fiteiꝯmissua ticio dari
põt. ¶ Siquis stichum leg. aue¬
rit. et eundem alienauerit uł
manimserit. deinde eidem co¬
dicite legatum dederit. uł ma¬

Expanded text:
erit, fideicommissum a Titio dari potest. Si quis Stichum legauerit et eundem alienauerit uel manumiserit, deinde codicillis eidem legatum dederit, lega
Abbreviated transcription (Latin):
sunt᷑. intue legatum efficie
uino cestatore ad lib̾tateꝑ
tiss cãm legati ĩeius ꝑsona.
ħ quoq irgumento ẽ ꝙ si he¬
res cuilegatus fuerat᷑ hror¬
tate non adisset: solidum ab
altero hrde ꝯsequi possit.  S¬
no iegato iegatum datumest.
iegatum ademptore ꝑtinebu

Expanded text:
sunt, inutile legatum efficienuiuo testatore ad libertatem tisse causam legati in eius persona hoc quoque argumento est, quod, si heres, cui legatus fuerat, hereditatem non adisset, solidum ab altero herede consequi possit. Seruo legato legatum datum est: legatum ad emptor
Abbreviated transcription (Latin):
dubie uoutatis quitem
questio erit set ib si mił est
ciamsnisieuitens uolmitas
contraria patris ꝓbetur ꝑ̃¬
lane si plurib fuus institu¬
tis intereos uerbis legatoꝵ
conadiuise it uoluntatis
racionelegatoꝵ acciotene¬
gannitur ei omꝰ nagnonerit
uesitum ẽsi filius. fa. qui
Filium harebat. hrs institu¬
tus fuiss cum uterq eet m
rotestate aliena ⁊ an abeo
filio enis legari possituiꝵ. cũ
possit afilio patrilegari cõ¬
sequens e ut uł fr̃i ip̃iꝰ. uel
fulioul ⁊ ẜuo patris sui iege¬
tur. ¶ Presentiquiter die
data nuta ⁊ ẜuo legari nel
dicionedata fuerit ahas
utiliter alias mutiliter pu¬
rẽ legabitur Nam siea di¬
ciolibertatis fuerit. ut pa¬
tre fi statim mortuo possit
ante ad ita hr̃ditate existe¬
re ꝯdicio uenutisistichus
.x. ticis degerit uel incapito¬
lin ascenderit uber estou
tile iegatumꝰ ẽ huns modi
derit. si postaditam hrdica¬
tem incapitoliu ascendit
inutile legatum efficient

Expanded text:
dubie uoluntatis quidem quaestio erit, sed non absimilis est tiam, nisi euidens uoluntas contraria patris probetur. Plane si pluribus filiis institutis ‹inter eos uerbis legatorum bona diuiserit, uoluntatis› ratione legatorum actio denegabitur ei, qui non agnoueritesitum est, si filius familias, qui filium habebat, heres institutus fuisset, cum esset uterque in potestate aliena, an ab eo filio eius legari possit. respondi, cum possit a filio patri legari, consequens est, ut uel fratri ipsius uel filio uel etiam seruo patris sui legetur. Praesenti quidem die data libertate seruo legari uel dicione utiliter, alias inutiliter pure legabitur. nam si ea condicio libertatis fuerit, ut patre familias statim mortuo possit ante aditam hereditatem exsistere condicio, ueluti: 'Stichus si decem Titio dederit' uel 'Capitolium ascenderit', 'liber esto', utile legatum est: huiusmodi derit', 'si post aditam hereditatem Capitolium ascenderit', inutile legatum efficient
Abbreviated transcription (Latin):
i fundum ꝑfidei cõ. relictũ
imus ex prdib excusso p̃⁊¬
cio scd̾m redicumeius fim¬
gnante eo cui fideiꝰ. debeba¬
tur. placet non fundum secꝰ
p̾cium eiꝰ restitui tebere. m¬
arcelł notat. si fundum resti¬
tuere malit hrs andiendu
existimo. ¶ Inr sticio pecli¬
malegata fuerit et einsfi¬

Expanded text:
i fundum per fideicommissum relictum unus ex heredibus, excusso pretio secundum reditum eius fungnante eo, cui fideicommissum debebatur, placet non fundum, sed pretium eius restitui deberi. Marcellus notat: si fundum restituere malit heres, audiendum existimo. Iulianus Si Titio pecunia legata fuerit et eius fi
Abbreviated transcription (Latin):
quamaccione ꝯpellit h̃rde̾
umaut pãphylum scip̃u¬
latꝰ. sẽpnio stichum leg.is¬
set. menio pãphylum: one¬
ratus hro intelligatur.
ut necẽe hãt alteri acciõe
suam alteri estimacionem
stichi. aut pãphulidarẽ.¶r.¬

Expanded text:
quam actionem compellat heredem aut Pamphilum stipulatus Sempronio Stichum legasset, Maevio Pamphilum, oneratus heres intellegitur, ut necesse habeat alteri actionem suam, alteri aestimationem Stichi aut Pamphili dare.
Abbreviated transcription (Latin):
licet. ⁊ si ad iudicium titũ
sit. iudicis heedem parte̾
eẽ de bet. ¶ Siresque leg¬
ata ẽ. an inrerum natu¬
ra sit dubitatur. forte si
dubiumsit an homo le¬
gatus ninat: placuit. agi
quidemex testamento fo¬
sse s mofficio iudicis ꝯtin¬
eri ut cautõ int̾ponetur.
qua hro caueret eam rem
gatario restituturũ. ¶d̾¬
ẜuus ticii mich furtum
fecerit teindeticiꝰ hrde m̃
instituto ẜnum tibi lega¬
ue̾rit: ñ ẽẽ iniquum talẽ
ẜuum tibi tradi qualapd̃
ticium fuit. id est meintẽ¬
pne p̾ssces furti noie. ꝙ is
fecerit apud ticiui. Nam
et si fundus qui meo fun¬
do ẜuiebat legatus tibi fu¬
erit. nõ alit̾. ime eibi prari¬

Expanded text:
m itum sit, iudicis eaedem partes esse debent. Si res quae legata est an in rerum natura sit dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus uiuat, placuit agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis eri, ut cautio interponeretur, qua heres caveret eam rem gatario restituturum. Iduus Titii furtum mihi fecerit, deinde Titius herede me instituto seruum tibi legauerit, non est iniquum talem seruum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est ut me indemnem praestes furti nomine, quod is fecerit apud Titium. Nam et si fundus, qui meo fundo seruiebat, tibi legatus fuerit, non aliter a me tibi pra
Abbreviated transcription (Latin):
tate testatoris repetita asb̾¬
stituto que ab instituto fu¬
erant relicta. tñ hoc ita erit
accipiendũ si non fuerit eni¬
dens diu̾sa uoluntas q̃ ex i¬

Expanded text:
tate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit euidens diuersa uoluntas: quae e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ hat alterl acciones sua
alteriutis estimacione pra¬
re. Sitñ uimis ẽtestatori
gaio acceptum fecit. necee
e̾nt sẽꝓnii ⁊ menii legatũ
imutie sit. ¶ Cum michi
stichus ant pamphylꝯ leg¬
ati funssent. duoꝵ testame̾¬

Expanded text:
eat alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. si tamen uiuus testator Gaio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maeuii legatum inutile sit. Cum mihi Stichus aut Pamphilus legati fuissent duorum testamen
Abbreviated transcription (Latin):
deberi. ꝙ si aliã re m reliquid
asubstituto ei fideiꝯmissari¬
o uł iegatario ꝙͣ ab ĩstituto
non reliq̃rat: uł d sicertacã
fuit curab instituto dereli¬
qrat que insubstituto cessa¬
ret uł quid si substituit. ex
parte ficei ꝯmissariuz. cuii¬

Expanded text:
d enim si aliam rem rel‹i›quit a substituto ei fideicommissario uel legatario, quam ab instituto non rel‹i›querat? uel quid si certa causa fuit, cur ab instituto relinquer‹e›t, quae in substituto cessaret? uel quid si substituit ex parte fideicommissarium, cui
Abbreviated transcription (Latin):
ptorem uł exdiuerso. qͥ d
silegatarii magni inter es¬
aset cum fundu eniere nec
aliter hrs nenditurꝰ eẽt.
qua si testator iussisset. d.
tus siquid  inb̾rditate m¬
aliciose fecissedicatur for¬
te taciones int̾leuisse. no
aliter aidicandus ẽ. qua

Expanded text:
ptorem? uel ex diuerso quid si legatarii magni interesset eum fundum emere nec aliter heres uenditurus esset, quam si testator iussisset? 67 tus si quid in hereditate malitiose fecisse dicatur forte rationes interleuisse, non aliter adiudicandus est, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nuter uidetur. Ideoq ꝙ
unus ex micia. alter ex
undecim uncus. ⁊ eisfũ¬
dus legato sit unciaruz
hrtem undecm partes
infunto hiturum coyrtẽ
unciam ¶ Plane sialt̾
exlegatariis his extitit
hrdi aquolegatumerat
relictum. non iteominꝰ
partemcum legatario fa¬
ciet. Recinet enim ꝓpar¬
te legatum. ¶ Sutatici¬
o legetur. findum seiam̃
uł usum fr̃ct̾eiꝰ sibi hẽto
duo ese legata. et arbrit᷑o
leget. ticio fundumtole¬
gout eum proparte hãt
michiuidetur. possedici.
parter hituꝵ. uiderieñi
fundi appellacione non
totum fimdu s partem

Expanded text:
er uidetur, ideoque qunus ex uncia, alter ex undecim unciis, et eis fundus legatus sit, unciarium heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam. Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum. Si ita Titio legetur: 'fundum Seianum uel usum fructum eius sibi habeto', duo esse legata et arbitrio leget Titio: 'fundum do lego, ut eum pro parte habeat', mihi uidetur posse dici partem habiturum: uideri enim fundi appellatione non totum fundum, sed partem
Abbreviated transcription (Latin):
eruo legato legari posse
receptumẽ.ꝙ adit̾a hrdi¬
tate statimẜins acqrit᷑
legatario. de inde seqtͣ le¬
gatum. ¶ Si ẜuum sub
ꝯdicione legatum h̃rs ali¬
enauerit. deide ꝯdicio ex¬
sciterit: pot̾ nichominus
alegat᷑ario uendicari nec
ex tinguitur legatũ. ¶ Si
testator quosdam exhrdi¬
bus iusserit es alienum
soluere ñ creditores hate¬
bunt ad uersus eos actẽe
fieri nec solun hec casu a¬
liꝯ h̃t accione quacinte¬
scator dari iussit. s alioqͦ e
ueluti si filie nõe gñs aut
stonso dotem dariꝰ iusserit

Expanded text:
eruo legato legari posse receptum est, quod adita hereditate statim seruus adquiritur legatario, deinde sequetur legatum. Si seruum sub condicione legatum heres alienauerit, deinde condicio exstiterit, potest nihilo minus a legatario uindicari nec extinguitur legatum. Si testator quosdam ex heredibus iusserit aes alienum soluere, non creditores habebunt aduersus eos actionem, fieri. nec solum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, ueluti si filiae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit
Abbreviated transcription (Latin):
q̾sticiolegaui. siquide .x.
tm̃ inueniantur inẜrdita¬
te inutile ẽ legatum. Sine¬
ro ampliores.post eos quor
ticius eleg̾it inceteris na¬
let legatum. s non amplio¬
siminus sunt: itaptos qnͣ¬
tiinueniantur. ¶Illi siuo
gatari transmititur. Ali
nd enĩ uiris ẽ. siquid taci
bis exprimatur. ¶Si do¬
mus iegata fuerit. licet
particulatĩita refecta sit.
ut nichil expristina mate¬
ria suꝑsit. tñdicenns uti¬
le manere legatumsat si
eatomo destructa. aliam
eotem loco testator edifi¬
cauerit dicemus mt̾ire.
uo sensisse fuerit ꝓbatu.
utile legatum ẽ ꝙ uo ei
si legatariꝯ aquo emeref¬
undum hrs iussus ẽcum
necẽitate eum fundũ uen

Expanded text:
Titio legaui', si quidem decem tantum inueniantur in hereditate, inutile est legatum, si uero ampliores, post eos, quos Titius elegit, in ceteris ualet legatum, sed non in ampliosi minus sunt, in tantos, quanti inueniantur. 'Illi, si ugatarii transmittitur: aliud est enim iuris, si quid tacitsi uerbis exprimatur. Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificauerit, dicemus interire rem sensisse fuerit adprobatutile legatum est. quid enim si lega tarius, a quo emere fundum heres iussus est, cum ex necessitate eum fundum uen
Abbreviated transcription (Latin):
sine iudicio prestitares le
ertesto peti: Ceterum suudi¬
cio petita ẽ officio iudicis cau¬
cionecessaria ẽ. utsitex stipu¬
latu accio ¶npecuma legata
ꝯfitenti prdimodicũ tempns
adsolucionez dandum e nec
urgendum ad suscipiendu

Expanded text:
sine iudicio praestita res leento peti: ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio. In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est nec urguendum ad suscipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. uelletq hrs estimaci¬
onem prãre. quia ĩiquuzẽe
aiebat. id separiase:non im¬
retrabit. id ap̾tore. Alia eñi
ꝯdicio ẽ hoĩum. alia cet̾aꝵ
rerum. In honib eĩbenig¬
naracione receptum ẽ. ꝙ su¬
praꝓbanimus. ¶Sifundo
iuincipu uectigalis ip̃is
iuuncipib sit legatꝰ an le¬
gatum ꝯsistat. petiq poss¬

Expanded text:
et uelletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat id separari a se, non impetrauit id a praetore: alia enim condicio est hominum, alia ceterarum rerum: in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probauimus. Si fundus municipum uectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat petique poss
Abbreviated transcription (Latin):
umptus anͣt inreficienda
domo necessarios alegata¬
rio factos petenti ei lega¬
tum cirius postea ꝯdicio
exstitit. non ẽẽ reputantos
eristimani. Pauł.
lla. debentur. ¶elsus a¬

Expanded text:
umptus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea condicio exstitit, non esse reputandos existimaui. 62 lla, debentur. 63 Celsus
Abbreviated transcription (Latin):
terum transire. Tip̃.
sit. incuius ꝑsona lega¬
tum non ꝯstitit. Ac sizi¬
nctim disi uctĩne ꝯme¬
reti sunt. Coriunctiue¬
nus ꝑsone potestate
funguntur. ¶ Sieader
res sepiꝰ legetur meotẽ
testamento ampliꝯꝙͣ se¬
citq ł rem⁊ sequiuł rei
existimacione. ¶ set.
siduoꝵ testĩs michr ea¬

Expanded text:
terum transire. 34 sit, in cuius persona legatum non constitit. at si coniuncti disiunctiue commixti sint, coniuncti unius personae potestate funguntur. Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam secitque uel rem consequi uel rei aestimationem. Sed si duorum testam
Abbreviated transcription (Latin):
ab impubere. repetiit hũc
am rem legatario p̾stare i¬
demẽ. Atq si duob test̾is le¬
marceisus apud iur. adicit.
Si hrs hoiez legatum occid¬
it obfacinus. hoc ẽmerentẽ
sine dubio dicenduz erit enz
extestõ non teneri Grsi noxe
dedit an teneatur. qinia põt
redimere: Et puto teneri
s si animal legatum occi¬
terit. puto teneriñ ut tiũ
carnem prẽt uł cetera. s¬

Expanded text:
ab impubere, repetiit hunc am rem legatario praestare, idem est atque si duobus testamentis leMarcellus apud Iulianum adicit. Si heres hominem legatum occidit ob facinus, hoc est merentem, sine dubio dicendum erit eum ex testamento non teneri. Sed si noxae dedit, an teneatur, quia potest redimere? et puto teneri. Sed si animal legatum occiderit, puto teneri, non ut carnem praestet uel cetera
Abbreviated transcription (Latin):
is et creditoribꝰ. ¶Siquis
ante questionez defamilia
habitam aderit hrditate
ur necẽ testatoris ñ defẽderit
iegatoꝵ ꝑsecutõ ad uersus
fiscum locumbt̃. Quid tñsi
fiscus bona ñagnoscat: ex ne¬
cessitate redundabit hom
iegatoꝵ adhrde. S si subie¬
cit᷑ celatore sibi ut ei hrdi¬
tas. ib iudicetur.⁊ honerib
careret. uł minus plenede¬
fendat cãm ñ se exhonerat.
Exemplo eiꝰ quicoslusorie
dehroitate emo uitigaint.¬
¶ Simimerus mũnor legatꝯ
sit. nz apparet quales sint
legatiante omnia rp̃iꝯpa¬
tris fam. ꝯsuetudo deinde re¬
gionis in qua uersatꝯ ẽ ex¬
q̾nirenda est. S ⁊ mens pa¬
tris familias ⁊ legata riidi¬
gnitas ⁊ caritas ⁊ necẽitudo.
quuntur sũmaꝵ scriꝑt.a

Expanded text:
is, ut creditoribus. Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem vel necem testatoris non defenderit, legatorum persecutio adversus fiscum locum habet. quid tamen, si fiscus bona non adgnoscat? ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas abiudicetur et oneribus careret, vel minus plene defendit causam, non se exonerat exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigavit. Si numerus nummorum legatus sit neque apparet quales sunt legati, ante omnia ipsius patris familias consuetudo, deinde regionis, in qua versatus est, exquirenda est: sed et mens patris familiae et legatarii dignitas vel caritas et necessitudo, sequuntur summarum scripta