comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si ei contigerit facere homicidium: iam qui
unum crim̃ timebat. duo tim&. Et utiq cum
uideat se plura timere quã antea timebat: ñ
cogitat minuere quod fecit. sed addere qđ
nondum fecit. Quęrit forte & maleficium
Tria ecce habet Inde iam quis cogitat. quis
finiat restem peccatorum: & optime dicitur
restis: Vt enim torqueatur restis: additur.
& non adduntur recta fila sed torta. Prauitas
sibi conexa: ducitur in longũ: Et noncogitat
p̃cidere quod male texuit: sed addere: ꝓduce¬
re. in longum ꝓtendere. ut habeat infine
unde illi ligentur manꝰ et pedes. & ꝓiciatur
intenebras exteriores. Haec autem peccata
sua tendunt iustis: quando eis suadent face¬
re mala quae ipsi faciunt. Ideo dixit. restes
extender̃ muscipulã pedib meis : id ẽ. depec¬
catis suis me deicere uoluer̃. Et ubi hoc:
Iuxta semitas scandała posuer̃ mihi N

Expanded text:
si ei contigerit facere homicidium, jam qui si ei contigerit facere homicidium, jam qui unum crimen timebat, duo timet: et utique cum videat se plura timere, quam antea timebat, non cogitat minuere quod fecit, sed addere quod nondum fecit; quaerit forte et maleficium. Tria ecce habet. Inde jam quis cogitet? quis finiat restem peccatorum? Et optime dicitur restis: ut enim torqueatur restis, additur; et non adduntur recta fila, sed torta. Pravitas sibi connexa ducitur in longum, et non cogitat praecidere quod male texuit; sed addere, producere, in longum protendere: ut habeat in fine unde illi ligentur manus et pedes, et projiciatur in tenebras exteriores . Haec autem peccata sua tendunt justis, quando eis suadent facere mala quae ipsi faciunt. Ideo dixit, «Restes extenderunt muscipulas pedibus meis;» id est, de peccatis suis me dejicere voluerunt. Et ubi hoc? «Juxta semitas scandalum posuerunt mihi
Abbreviated transcription (Latin):
nib bonae uoluntatis. Illi autem superbi
absconder̃ muscipulam. quaesier̃ supplan¬
tare gressus rectos. It quid fecerunt .¬
Et restes extender̃ muscipulaf pedibus
meis. Quas restes: Notum ẽ hoc uerbum in
scripturis Inuenumꝰ alibi: quid significent
restes. Dñs flagellum de resticula fecit. uude
expulit detemplo eos qui ibimale uersabant᷑
Et significauit nobis quomodo intelligamus
restes: quia criniculis peccatoꝵ suorum unꝰ¬
quisq constringitur. Dicit & alia scriptura.
& aꝑte ysaias. Ue his qui trahunt peccata. sic̃
restem longam: Quare autẽ dicitur restis:
ꝗuia omĩs peccator ꝑ seuerans inpeccatis suis.
addit peccata peccatis. It cum deber& accusa¬
tione peccati sui corrigi: defensione duplicat
quod confessione posset auferri łt plerumq
aliis peccatis uult munitus. eẽ : ꝓpt̃ illa quȩ
cõmisit: Fecit ad ulterium: & ne occidatur parat
homicidium. Addit peccato peccatum. Rurs

Expanded text:
nibus bonae voluntatis» . 9. Illi autem «superbi nibus bonae voluntatis» . 9. Illi autem «superbi absconderunt muscipulam:» quaesierunt supplantare gressus meos. Et quid fecerunt? «Et restes extenderunt muscipulas pedibus meis.» Quas restes? Notum est hoc verbum in Scripturis, et invenimus alibi quid significent restes. Dominus flagellum de resticulis fecit, unde expulit eos de templo, qui ibi male versabantur ; et significavit nobis quomodo intelligamus restes: quia, «Criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur» , dicit alia Scriptura; et aperte Isaias, «Vae iis qui trahunt peccata sicut restem longam» ! Quare autem dicitur restis? Quia omnis peccator perseverans in peccatis suis, addit peccata peccatis; et cum deberet accusatione peccati sui corrigi, defensione duplicat quod confessione posset auferri, et plerumque aliis peccatis vult munitus esse propter illa quae commisit. Fecit adulterium, et ne occidatur, parat homicidium; addit peccato peccatum. Rursum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniat: unde ille deiectus. ẽ: Quia ergo suꝑ¬
bus . ẽ. ipse. & ideo inuidus quia suꝑb: omẽ
corpus ipsus talium corpus. ẽ: Sed nos oremꝰ
contra illum qui corrigi non potest: & ꝓ istis
qui possunt. ut dicamus homini iniusto: quã¬
re inuides iusto O homo iniuste: quia uis
uideri iustus: cito fac quod melius. ẽ & faciliꝰ
erit. Quod uis uideri. esto reb ita dili ges
cui inuidebas: quia quod illum doles eẽ
eris & tu: & amabis in eote. & ipsum in te
Et enĩ sunuideres diuiti: non eẽt inpotestate
tua ut diues esses Si inuideres honesto ali¬
cui senatori nobili: non eẽt. in tua potestate
ut nobilis tu esses et clarus. Si inuideres
pulchro: nunquam te pulcrum faceres. Si
inuideres forti & ualido: nunquam tibi
uires dares. Si inuides iusto: res in uolun¬
tate.ẽ. esto quod doles. eẽ. alterum: Non enĩ
empturus es. quod tu nones & alius est
Gratis constat. cito constat: pax interra homi¬

Expanded text:
perveniat, unde ipse dejectus est. Quia ergo supperveniat, unde ipse dejectus est. Quia ergo superbus est ipse, et ideo invidus quia superbus, omne corpus ipsius talium corpus est. Sed nos oremus contra illum, qui corrigi non potest, et pro ipsis qui possunt, ut dicamus homini injusto: Quare invides justo, o homo injuste? Quia vis videri justus? Cito fac quod melius est, et facilius eris quod vis videri. Esto justus: ita diliges cui invidebas; quia quod illum doles esse, eris et tu, et amabis in eo te, et ipsum in te. Etenim si invideres diviti, non esset in potestate tua ut dives esses; si invideres honesto alicui senatori nobili, non esset in potestate tua ut nobilis tu esses et clarus; si invideres pulchro, nunquam te pulchrum faceres; si invideres forti et valido, nunquam tibi vires dares: si invides justo, res in voluntate est; esto quod doles esse alterum. Non enim empturus es quod tu non es et alius est; gratis constat, cito constat: «Pax in terra homi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ait superbi: Inde ẽ. quod & iustos plerũq
se dicunt: cum sint iniqui. Inde ẽ. quod ni-¬
hil illis tamnoxium. ẽ: quã confiteri peccata
Ipsi sunt qui cum sint falsi iusti: necesse est
ut inuidrant ueris iustis. Nemo enim inui¬
det alteri : in eo quod non uult uel ẽẽ uel
uideri Alius tibi inuidet: quia diues es
Aut diues uult. eẽ. ut tibi inuideat: aut puta¬
ri uult diues Alius tibi inuidet quia clarꝰ
es & nobilis : aut hoc. ẽe affectat. aut hoc
se putari cupit et sic omĩa quae putantur
captat: in eo tibi inuid& Isti autem qͥ falsi
iusti sunt: uideri uolunt usti cũ non sint
Et necesse. ẽ. ut quem uiderint uerum iustum.
inuideant illi. Et hoc cum illo agant. quomo¬
do amittat. Unde głatur: inde ueniunt om̃s
seductiones & supplantationes. Hoc prior
ipse diabolus uoluit: qui cadens stanti ho¬
mini inuidit. Et quia ipse amisit regnum
caelorum: hominẽ illuc peruenire noluit.
et non uult. Et id agit nunc ut homo illuc ñ

Expanded text:
cum ait, «superbi.» Inde est quod et justos plerumque se dicunt, cum sint iniqui. Inde est quod nihil illis tam noxium est, quam confiteri peccata. Ipsi sunt qui cum sint falsi justi, necesse est ut invideant veris justis. Nemo enim invidet alteri in eo quod non vult vel esse vel videri. Alius tibi invidet, quia dives es; aut dives vult esse ut tibi invideat, aut putari vult dives: alius tibi invidet, quia clarus es et nobilis; aut hoc esse affectat, aut hoc se putari cupit. Et sic omnia quae videntur cujus rei famam captat, in eo tibi invidet. Isti autem qui falsi justi sunt, videri volunt justi, cum non sint; et necesse est ut quem viderint verum justum, invideant illi, et hoc cum illo agant, quomodo amittat unde gloriatur. Inde veniunt omnes seductiones et supplantationes. Hoc prior ipse diabolus voluit, qui cadens stanti homini invidit: et quia ipse amisit regnum coelorum, hominem illuc pervenire noluit , et non vult; et id agit nunc, ut homo illuc non
Abbreviated transcription (Latin):
abrahamdõ. & deputatũ .ẽ. illi ad iustitia m
Et semen abrahae xp̃c: & inxp̃o nos sumus. &¬
nos. Et quomodo addidit ut discerneret nos.
łiliis isrł populo appropinquanti sibi: Atten¬
dite iudeos: si propinquant ipsi sunt. Et forte¬
ap propinquant. dicit mihi aliquis: cotidie
& ipsi cantant psalmũ. & cantant hrmnos dĩ
Non auditis quid eis dixit ꝓpheta: populus
hic labiis me honorat: cor autem eoꝵ longe
quia diligimus. quia xp̃o ad iuncti sumꝰ. quia
menbra ipsius factisumus Num qͥd menbra
longe sunt acapite : Si eẽnt longe. & diuisa
eẽnt: non diceret: ecce ego uobiscum sũ usq
in consummationẽ scłi. Si separatit essent:
non decaelo dicer&. saule saule. quid me ꝑse¬¬
queris .: Si non innobis. eẽt: nondiceret. ł suri¬
ui: & dedistis mihi manducare: Et cum dicerent
illi. quando te uidimus esurientẽ: respondit.
Cumuni exminimis meis fecistis: mihi fecistis.

Expanded text:
Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam.» Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam.» Et semen Abrahae Chriilii Israel nos. Et quomodo addidit, ut discerneret nos? «Filiis Israel, populo appropinquanti sibi.» Attendite Judaeos: si propinquant, ipsi sunt. Et forte propinquant, dicit mihi aliquis: quotidie et ipsi cantant psalmum, et cantant hymnos Dei. Non auditis quid eis dixit propheta? «Populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe quia diligimus, quia Christo adjuncti sumus, quia membra ipsius facti sumus: numquid membra longe sunt a capite? Si essent longe, et divisa essent, non diceret: «Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi» . Si separata essent, non de coelo diceret: «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Si non in nobis esset, non diceret, «Esurivi, et dedistis mihi manducare:» et cum dicerent illi, «Quando te vidimus esurientem?» respondit, «Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis» .
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. non sum filius isrł: nepucetis iudȩos
filios isrł. ẽẽ & nos non ẽẽ filios. Audeo uobis
dicere fr̃smei. illi nonsunt: & nos sumus. Au¬
dite quare. quia maior. ẽ natus scđm sp̃m.
quam natus scđm carnem: Unde isrł. ex abra¬
ham: quia isaac. ex abraham. isrł exisaac.
Quomodo placuit dõ abraham: Credidit autẽ
abraham dõ: & deputatum illi ẽ. ad iustitiam:
Quisquis imitatus fuerit abraham : filius est
abraham: Quisquis degenerauit a fide abrahã.
ꝑd idit ꝓgeniem abraham: Iudȩi degenera uer̃
ꝑdider: Imitati sumus nos inuenimꝰ. Audi:
quia illi perdider̃. Quidillis dicit dñs dicenti¬
b. filii sumus abraham: ausi sunt ostentare
se & erigere ceruicem denobilitate generis
iusti Etquid illis dñs: Si filii abrahae ẽssetis:
facta ab rahȩ fecissetis. Si ergo ꝑdiderunt ipsi
qđ filii sunt abrahae : inuenimꝰ nos ut filui
simus abrahae. Credendo quippe inuenimꝰ:
quod illi noncredendo amiser̃. Quia credidit

Expanded text:
dicat: Non sum filius Israel. Ne putetis Judaeos filios Israel esse, et nos non esse filios Israel: audeo vobis dicere, fratres mei; illi non sundite quare: quia major est natus secundum spiritum, quam natus secundum carnem. Unde Israel? Ex Abraham; quia Isaac ex Abraham, Israel ex Isaac. Quomodo placuit Deo Abraham? «Credidit autem Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam» . Quisquis imitatus fuerit Abraham, filius est Abrahae: quisquis degeneraverit a fide Abraham, perdidit progeniem Abrahae. Judaei degeneraverunt; perdiderunt: imitati sumus nos; invenimus. Audi quia illi perdiderunt: quid illis dicit Dominus dicentibus, «Filii sumus Abrahae?» Ausi sunt ostentare se, et erigere cervicem de nobilitate generis justi; et quid illis Dominus? «Si filii Abrahae essetis, facta Abrahae fecissetis» . Si ergo perdiderunt ipsi quod filii sunt Abrahae, invenimus nos ut filii simus Abrahae. Credendo quippe invenimus quod illi non credendo amiserunt: quia «credidit
Abbreviated transcription (Latin):
subpeccato. Quis nos uendidit: nos ipsi qui
consensimꝰ seductori: Uendere nos potuimus:¬
sed redimere nos nonpossumus. Uendidimꝰ
nos consensione peccati. redemimur in fide
iustitiae. Sangiuis enim in nocens datus est
ꝓnobis: ut redimeremur. Quẽcũq sanguinẽ
ille fudit ꝑ sequendo iustos. qualem sangui nẽ
fudit iustorum quidem sanguinẽ fudit. pro¬
phetarum patrũ nostroꝵ. Tustum sanguinem
fudit & martyrum: tam̃ om̃s deppagine pecca¬
ti uenientes: unũ sanguinẽ fudit. eꝰ qͥ non solũ
iustificatus. sed iustus natus .ẽ. Illo sanguine
fuso : ꝑdidit quos tenebat. Proquib enĩ datus
.ẽ. in nocens sanguis. redempti sunt: Et conuer¬
si acaptiuitatẽ. cantant istum psalmum:¬

Expanded text:
sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo justos, qualem sanguinem fudit? Justorum quidem sanguinem fudit; Prophetarum, patrum nostrorum, justorum sanguinem fudit et martyrum: tamen omnes de propagine peccati venientes. Unum sanguinem fudit ejus qui non justificatus, sed justus natus est: illo sanguine fuso, perdidit quos tenebat. Pro quibus enim datus est innocens sanguis, redempti sunt; et conversi a captivitate, cantant istum psalmum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt deserta. Dixit enim membris laborantib:
ecce ego uobiscũ sum. usq ad consũmationẽ
scłi. Ita factum. ẽ : ut conuerteremur addm̃
Spem enĩ non habebamus nisi ad scłm. & in de
serui. miseri & bis miseri : quia & in hac
tra dm̃. Cũ uero conuerterit nos ds̃. ut iam
incipiamus faciem habere ad dm̃. & dorsum
ad scłm : quia adhuc inuia sumus. tamen
patriam attendimꝰ łtquando forte aliquam
tribulationem patimur : sed tamen tenemꝰ
uiam. & ligno portamur. Asper quidem uen¬
tus . ẽ. : seduentus nr̃ . ẽ: Cum labore quidẽ:
sed cito ducit. & cito ꝑducit: Quia ergo decap¬
tiuitate nr̃a gemebamus : gemunt autẽ & illi
qui iã credider̃. Quomodo autem facti fuimꝰ
captiui. obliti fuimus : sed ꝑscripturã cõme¬
moramur. Paulũ apłm ipsum interrogemꝰ
Ait enim. Scimus q̃uia lex sp̃italis. ẽ: ego autẽ
carnalis sum. uenundatꝰ subpeccato. Ecce un-¬
de facti sumus captiui : quia uenundati sumꝰ

Expanded text:
sunt deserta. Dixit enim membris laborantibus: sunt deserta. Dixit enim membris laborantibus: «Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi» . Ita factum est ut converteremur ad Deum. Spem enim non habebamus, nisi ad saeculum; et inde servi miseri, et bis miseri, quia et in hac tra Deum. Cum vero converterit nos Dominus, ut jam incipiamus faciem habere ad Deum, et dorsum ad saeculum, qui adhuc in via sumus, tamen patriam attendimus: et quando forte aliquam tribulationem patimur, sed tamen tenemus viam, et ligno portamur; asper quidem ventus, sed ventus prosper est; cum labore quidem, sed cito ducit, cito perducit. Quia ergo de captivitate nostra gemebamus, gemunt autem et illi qui jam crediderunt; quomodo autem facti sumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; ait enim, «Scimus enim quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato» . Ecce unde facti sumus captivi, quia venundati sumus
Abbreviated transcription (Latin):
gemamꝰ: etiam fideles. etiã sperantes. Ideo seqͥ¬
tur ibi: & dicit. Cũ diceret. & ipsi in nobis m&¬
ipsis ingemiscimꝰ. adoptionem expectantes
redẽptionẽ corporis nr̃i: quasi diceretur ei
Quidtibi ergo ꝓfuit xp̃c. si adhuc gemis. &
quomodo saluator saluum te ficit.: qui ge¬
mit adhuc ȩgrotat: Subiunxit & ait. S pe
enim salui facti sumus. Spes autẽ quae uide¬
tur : non ẽ spes Quod enim uidet quis quid
sperat : Si autem quod non uidemus sꝑamus :¬
ꝑ pacientiã expectamus ł cce quare gemimus:
& quomodo gemimus. quia quod sꝑamus
iam quidem expectam us : sed nondũ tenemꝰ
Et donec teneamꝰ intẽpore suspiramus : quia
desideramꝰ quod nondum tenemus. Quare.
quia spe salui facti sumus lam caro sumpta
denobis indño: non sp̾e sed re salua facta est:
Resurrexit enim. & ascendit ancapite nr̃o caro
nr̃a salua. i nmembris adhuc saluanda est.
Secura gaudeant membra: quia acapite suo non

Expanded text:
gemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sequgemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sequitur ibi, et dicit; cum diceret, «Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri;» quasi diceretur ei, Quid tibi ergo profuit Christus, si adhuc gemis; et quomodo Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhuc aegrotat: subjunxit enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem, quod non uidemus, speramus, per patientiam eet quomodo gemimus; quia quod speramus, jam quidem exspectamus, sed nondum tenemus, et donec teneamus, in tempore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta de nobis in Domino, non spe, sed re salva facta est. Resurrexit enim et ascendit in capite nostro caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. Secura gaudeant membra, quia a capite suo non
Abbreviated transcription (Latin):
nonsponte: sed ꝓpter eum qui subiecit inspẽ
Omnẽ creaturã dixxit in hominib etiã nondũ
credentib. sed tamen cre dituris: ingemisce¬
re creaturam in laboribus Numquidnam
in his tantũ qͥ nondũ credider̃. iam uero in
his qui credider̃ nongemit. nec parturit cre¬
atura: Non solum autem inquit: sed & nos
ipsi primitias sp̃s habentes. id.ẽ qui iã spũ
dõ seruimꝰ. qui iã mente dõ credidimus. & in
ipsa fide primitias quasdam dedimꝰ: ut pri¬
mitias nr̃as sequamur Ergo & nos ipsi in no¬
bism& ipsis ingemiscimꝰ : adoptionẽ expecᷤ¬
tantes redemp̃tionem corporis nr̃i Gemebat
ergo & ipse. & gemunt om̃s fideles. adoptionẽ
expectantes redemptionem corporis sur Vbi
gemunt : inista mortalitate. Quã redẽptionẽ
expectant: corporis sui quae p̃cessit indño.
qui resurrexit amortuis & ascendit incęlũ
Hoc nobis antequam reddatur: neresseẽ. ut

Expanded text:
«non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» «non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere creaturam in laboribus. Numquidnam in his tantum gemit, qui nondum crediderunt? jam vero in his qui crediderunt non gemit, nec parturit creatura? «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui jam spiritu Deo servimus, qui jam mente Deo credidimus, et in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus resurrexisset & ascendisset incaelũ.
suspirabant tumc illi ciuitati. quantũ opor
toe nos desiderare. quo nos ipse p̃cessit. & unde
nunquam recessit: Non enim dñs sic uenit
adnos ut deserer& angłos: & unde nunquã
Illis mansit inmaiestate: adnos uenit incarne:
ł ramus autẽ ubisiredemptor nr̃ ille dicitur:
captiui tenebam ur. Ubi ergo tenebamur. ut
ille ueniret redimere captiuos : Ubi tenebam᷑:
Forte apud barbaros Peior ẽ. barbaris diabo¬
lus & angłi eiꝰ Ipsi antea tenebant genꝰ huma¬
nũ abhis redemit nos: qui non aurum neq
argentum. sed sanguinẽ suum ꝓnobis dedit
Quomodo autem hom̃o uenerat in captiuitatem:
paulum apłm in terrogemꝰ Et enĩ ipse p̃cipue
gemit in ista captiuitate suspirans aeternam
hierłm: & docuit nos gemere exipsospũ quo
& ille impletus gemebat: hoc enim ait. Omis
creatura congemiscit: & dolet usqr adħuc &
iterum. Uanitati enim creatura subiecta ẽ. ait

Expanded text:
mortuus resurrexisset et ascendisset in coelum, mortuus resurrexisset et ascendisset in coelum, suspirabant tamen illi civitati, quantum nos oporteat desiderare quo nos ipse praecessit, et unnunquam recessit? Non enim Dominus sic venit ad nos, ut desereret Angelos: et illis mansit in majestate, ad nos venit in carne. Eramus autem ubi? Si redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis dedit. 2. Quomodo autem homo venerat in captivitatem, Paulum apostolum interrogemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista captivitate, suspirans aeternae Jerusalem; et docuit nos gemere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait,
Abbreviated transcription (Latin):
ICVT IÃ MEMINISTIS: EX ORDINE¬
nobis tractantibus iste psalmus est
centesimꝰ uicesimus quintus. qui in¬
ter illos psalmos .ẽ. quoꝵ.ẽ. titulus canticum
gradutim: Est autem sicut nostis: uox ascenden¬
tium. Quo. nisi adillam suꝑnã hierusalẽ. ma¬
tr omniũ nr̃m. quae. ẽ. incaelis: quae suꝑ-
na: ipsa . ẽ & aeterna Haec autẽ quae int̾ra
fuit: umbram habebat illuis. Itaq istacecidit:
illa ꝑman&e. hȩc impleuit tempus p̃dicatio¬
Ab illa peregrinamur in hac uita : ad eꝰ reditũ
suspiramũs: Suspiramꝰ tandiu miseri & labo¬
rantes : donec ad illam redeamus. Nec ciues
nr̃i angeli dimiser̃ nos inperegrinatione: sed
annuntiauer̃ nobis ipsũregem uenturũ ad
nos: Etuenit adnos: & contẽptus. ẽ. inter nos
a nobis & postea nobiscum & docuit nos
contẽpni: quia contemptus. ẽ. Docuit tolerare:
quia tolerauit: Docuit pati. quia passus est
Et promisit resurrecturos. quia resurrexit
in seipso ostendens quid sꝑare debeamus Si

Expanded text:
icut jam meministis, ex ordinenobis tractantibus iste psalmus est centesimus vicesimus quintus, qui inter illos psalmos est, quorum est titulus, «Canticum graduum.» Est autem, sicut nostis, vox ascendentium: quo, nisi ad illam supernam Jerusalem, matrem omnium nostrum, quae est in coelis ? Quae superna est, ipsa et aeterna: haec autem quae in terra fuit, umbram habebat illius. Itaque ista cecidit, illa permanet: haec implevit tempus praedicationis. Ab illa peresuspiramus tandiu miseri et laborantes, donec ad illam redeamus, nec cives nostri angeli dimiserunt in peregrinatione; sed annuntiaverunt nobis ipsum regem venturum ad nos. Et venit ad nos, et contemptus est inter nos a nobis, et postea nobiscum, et docuit nos contemni, quia contemptus est; docuit tolerare, quia toleravit; docuit pati, quia passus est; et promisit resurrecturos, quia resurrexit, in seipso ostendens quid sperare debeamus. Si
Abbreviated transcription (Latin):
me iudicium. In a pocalipsin. ẽ istauox mar¬
tẏrum. & eis imperatur pacientia: donec
fr̃m eoꝵ numerus impleatur. Dedieb ergo
suis int̾rogat corpus xp̃i: qui futuri sunt
in hoc scło. &nequisquã putar& ante hic ȩc¬
clesiã nonfuturã quanfinis scłi uenerit. &
aliqͥd temporis futurum in hoc scło quo ȩccła
iã non sit int̾ris. ꝓpt̾ea cum quęsiss&e dedieb
suis. adiunxit etiam de iudicio. ꝓfecto demon-¬
strans usq adiudicium in quo deꝑsecutorib
eiꝰ est futura uindicta. ipsam quoq interris
futuram: Si autem quẽquam mouet cur quȩ¬
rat quod cum discipłi quaererent magister
respondit. Hon ẽ. uestrum scire tẽpora quae
pater posuit insua potestate: cur non creda¬
mus isto loco psalmi huiꝰ. eẽ ꝓphetatum hoc
ipsum illos fuisse quaesituros. & aeccłae uocẽ
quae hic tanto ante predicta. ẽ. illorum int̾ro¬

Expanded text:
me judicium?» In Apocalypsi est ista vox martyrum, et eis imperatur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, quae hic tanto ante praedicta est, illorum interro
Abbreviated transcription (Latin):
& narrabo oꝑa dñi. Atilli stragem funerum
ubiq ficientes. aeccłam xp̃i mori arbitrabantur
inquit emendauit me dñs: & morti nontra

Expanded text:
narrabo opera Domini.» At illi stragem funerum ubique facientes, Ecclesiam Christi mori arbitrabantur. inquit, «emendavit me» «Dominus, et morti non tra
Abbreviated transcription (Latin):
martrrum superarentur Tamen & modo quȩ¬
runt ubi abscondant idola sua : qui primo
xp̃ianos ꝓpt̃ idola trucidabant. Nonne p̃ualu¬¬
it aduersus eos dñs: Uide si facit quod seqͥtur
Preualuit dñs aduersus eos Etquid fecit.
Ext̾minauit om̃s deos gentium terrae. & ad¬
orabunt eum unꝰquisq deloco suo. om̃s insulȩ
gentiũ. Quid ẽ. hoc : non ne p̃dictũ . ẽ.: non ne
completumẽ nonne ut legitur sic uidetur:
Et illi qui remanser̃ oculos habent & ñ uident.
nares habent & non odorantur. nonsentiunt
illum odorem xp̃i. Bonꝰodor sumus dõ. sicut
dicit apłs. in omĩ loco. Quid prodẽ qͥa nares
habent  non odorantur tam suauem odorẽ
tur oculi cȩcorum & aures surdorum. Inspi¬
rantur nares insensatorum. dissoluuntur
ora mutorum. constringuntur manus pa¬
raliticorum: corriguntur pedes claudorum:
Delapidib istis excitantur filii abrahae: qͥb

Expanded text:
martyrum superarentur. Tamen et modo quaemartyrum superarentur. Tamen et modo quaerunt ubi abscondant idola sua, qui primo Christianos propter idola trucidabant. Nonne praevaluit adversus eos Dominus? Vide si facit quod sequitur, «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quid fecit? «Exterminavit omnes deos Gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae Gentium» . Quid est hoc? Nonne praedictum erat? nonne completum est? nonne ut legitur, sic videtur? Et illi qui remanserunt, oculos habent, et non vident; nares habent, et non odorant. Non sentiunt illum odorem: «Christi bonus odor sumus,» sicut dicit Apostolus, «in omni loco» . Quid prodest, quia nares habent, et non odorant tam suavem odorem tur oculi caecorum et aures surdorum, inspirantur nares insensatorum, dissolvuntur ora mutorum, constringuntur manus paralyticorum, corriguntur pedes claudorum, de lapidibus istis excitantur filii Abrahae : quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Et creditis fr̃s exprimi in eis quandã
similitudinẽ idolorum: Nonquidem in car¬
ne eorum: sed in interiore homine eorum:
Nam aures habent: & non audiunt. Ad illos
quippe clamat ds̃ qui habet aures audiendi
audiat. Oculos habent & non uident: Habent
enim corporis oculos: sed non habent oculos
fidei Deniq impletur haec ꝓpbetia ꝑ oms̃
gentes: Uidete quando dictum.ẽ ꝑꝓphetã:
nihil allegoricum. nihil figuratum cõmemoro
Propriã expressã. sunplicem. manifestã audite
ꝓphetiam predictã. uidete completã. Preualu-¬
it inquit dñs aduers eos  pheta dicit sopho¬
nias: aduersus repugnantes. & aduersus rebel¬
lantes. et deoccisione fidelium marty res faci¬
entes. sed tamennescientes. preualuit dñs
aduersus eos ł tquomodo p̃ualuit.: in ȩccła
sua uidemꝰ. qui a preualuit aduersus eos
Uolebant paucos xp̃ianos extinguere. occidere.
sanguinẽ fuderunt. De sanguine occisorum
tanti exurrexerunt: aquib illi interfectores

Expanded text:
Et creditis, fratres, exprimi in eis quamdam similitudinem idolorum, non quidem in carne eorum, sed in interiore homine eorum. Nam aures habent, et non audiunt: ad illos quippe clamat Deus, «Qui habet aures audiendi, audiat» . Oculos habent, et non vident: habent enim oculos corporis, sed non habent oculos fidei. Denique impletur haec prophetia per omnes gentes: videte quomodo dictum sit per prophetam. Nihil allegoricum, nihil figuratum commemoro: propriam, expressam, simplicem, manifestam audite prophetiam praedictam, videte completam. «Praevaluit,» inquit, «Dominus adversus eos;» propheta dicit Sophonias. Adversus repugnantes, adversus rebellantes, et de occisione fidelium martyres facientes, sed tamen nescientes; «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quomodo praevaluit? In Ecclesia sua videmus quia praevaluit adversus eos. Volebant paucos Christianos exstinguere, occidere; sanguinem fuderunt: de sanguine occisorum tanti exsurrexerunt, a quibus illi interfectores
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a ingła di facite. Audeo dicere cũ dormis: bene¬
dicat animatuadñm. Nonte excit& cogitacio flagitii.
ñ te excit& dispositio furti. ñ te excit& condicta
forte corruptio: innocentia tua. etiã indormiente
Noxest animȩ tuae. Benedic anima mea dñm:

Expanded text:
omnia in gloriam Dei facite» . Audeo dicere: cum dormis, beneomnia in gloriam Dei facite» . Audeo dicere: cum dormis, benedicat anima tua Dominum. Non te excitet cogitatio flagitii, non te excitet dispositio furti, non te excitet condicta forte corruptio. Innocentia tua etiam in dormiente vox est animae tuae. «Benedic, anima mea, Dominum;
Abbreviated transcription (Latin):
aeris inuoce & sonu̾̃ expͥmit᷑. cũ uerbadigerimus:
nec potest aliqͥd uocissonare ab orenr̃o: nisi qđ pulmo
exp̃ssus emiserit. Sħ hinc agit᷑: hoc totũ ad aures
hominũ. Habet auresds: hab& sonũ cor. interiora
sua. Alloqt᷑ homo ut benedicat dim. & dicit eis:
omia interioramea: nom̃ scm̃ eiꝰ benedicite. Quae¬
ris quȩst̃ interioratua: ipsa animatua. ed̾ qͦ ait
benedic animamea dñm. hoc ait omia interĩoramca
nom̃ scm̃ eiꝰ: Subaudit᷑ enĩbenedicite. Clamauoce:
siest homo qͥ audiat. Sile uoce: qͣndo ñ ÷ qͥaudiat.
Interioratua: nuqu̾a deest qͥaudiat. Itaq sonabat
iã dudũ benedictio deore nr̃o: & haecipsa uerba
cantauimꝰ & siluimꝰ. Nuqͥd interioranra siłere de¬
hymnũ dicere: sonat uox tua laudesdi. Dixisti
qͣntũ potuisti: discessisti. Son& animatua laudes
dĩ: negotiu agis Laud ȩtdiim animatua: cũcibũ
capis. Uide quidait apłs. siue manducatis. siuebibitis.

Expanded text:
aeris in vocem et sonum exprimitur, cum verba digerimus; nec potest aliquid vocis sonare ab ore nostro, nisi quod pulmo expressus emiserit: sed non hinc agitur; hoc totum ad aures hominum. Habet aures Deus, habet et sonum cor. Interiora sua alloquitur homo, ut benedicant Dominum, et dicit eis: Omnia interiora mea nomen sanctum ejus benedicite. Quaeris quae sunt interiora tua? Ipsa anima tua. Quod ergo ait, «Benedic, anima mea, Dominum;» hoc ait, «omnia interiora mea, nomen sanctum ejus:» subauditur enim, Benedicite. Clama voce, si est homo qui audiat: sile voce, quando non est qui audiat; interiora tua nunquam deest qui audiat. Itaque sonabat jamdudum benedictio de ore nostro, et haec ipsa verba cantavimus, et siluimus: numquid interiora nostra silere dehymnum dicere, sonat vox tua laudes Dei: Dixisti quantum potuisti, discessisti; sonet anima tua laudes Dei. Negotium agis; laudet Deum anima tua. Cibum capis; vide quid ait Apostolus: «Sive manducatis, sive bibitis,
Abbreviated transcription (Latin):
Et uidete unde dicat. unde
omĩa ista p̃locutꝰ sit: unde haec omiã enumera-¬
uerit. ubi agantur haec:
Et exaltent eũ in aec

Expanded text:
Et videte unde dicat, unde omnia ista praelocutus sit, unde omnia haec enumeraverit, ubi agantur haec. «Et exaltent eum in Ec
Abbreviated transcription (Latin):
Uel quodmagis degreco exp̃ssũ alii codices habent.
eloquiũ dñi igniuit eumꝰ Ut etiam ipse inter
eos computaretur: quib dictũ est. Laudamini
in nomine scõ eius: eloqui ũ dñiigniuit eum:
illis linguae diuisae uelut ignis Et apostolus
dicit Sp̃u feruentes A quo igne discedunt
dequib dicitur : refrĩgescit caritas multorum:
ceps popłorum & dimisit eum. Ipse ẽ rex: qui
Constituit eũ dñm domus suae: & pͥncipẽ omĩs
possessionis fuae: Ut erudir& pͥncipes eius
sicut sem& ipsũ. & seniores eiꝰ prudentiam
docer&

Expanded text:
el, quod magis de graeco expressum alii codices habent, «Eloquium Domini ignivit eum;» ut etiam ipse inter eos computaretur, quibus dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus. Eloquium Domini ignivit eum.» visae sunt illis linguae divisae velut ignis : et Apostolus dicit, «Spiritu ferventes» . A quo igne discedunt, de quibus dicitur: «Refrigescet charitas multorum» ceps populorum, et dimisit eum.» Ipse est «rex,» qui Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae; ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et seniores ejus prudentiam docer
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi unum pauperẽ & unũ mendi¬
sunt. Pauꝑiste. multae plebes sunt: multae
aeccłae. Una aeccła. una plebs: una familia
una ouis. ẽ. Et posuit sicut oues familias.
Magna misteria ista: magna sacram̃ta: Quã ꝓfun¬
da. plenamisteriorum: quã dulciter inuenta. qͥa
diu latentia. Ergo uidebunt recti & iocun¬
dabuntur: & omĩs iniquitas oppilabit os

Expanded text:
Quasi unum pauperem et unum mendisunt, pauper iste multae plebes sunt; multae Ecclesiae una Ecclesia, una plebs, una familia, una ovis est. «Et posuit sicut oves familias.» Magna mysteria ista, magna sacramenta, quam profunda, plena mysteriorum; quam dulciter inventa, quia diu latentia. Ergo, «Videbunt recti, et jucundabuntur; et omnis iniquitas oppilabit os
Abbreviated transcription (Latin):
desiderium suũ ex ipsis Eya fr̃s mei: quis
repl& desideriũ suũ exeis: qui non amat
scłm. Qui desiderio scłi plenus . ẽ : non est
quo in tr&. quod illi p̃dicauer̃. Funde quod por¬
tas. & capax fiere adid quod nonhabes Idẽ.
desideras diuitias: non potes implere ex eis
desidertum tuum:. Desideras honorẽ interra.
desideras ea quae etiam ium̃tis donauit ds̃
Hoc ẽ. uoluptatem tẽporalem. & salutẽ corporis.
& talia: non ex eis implebis desideriũ tuũ
Si autem sic desideras. quomodo ceruus ad fon
mamea in atria dñi : imples desiderium tuũ
exeis Non quia iã illi possunt tale desideriũ
implere : sed tales imitando uenis adeũ qui un-¬
pleuit desiderium ipsorum:
Non confunde¬
tur cũ loquetur inimicis suis in porta

Expanded text:
desiderium suum ex eis.» Eia, fratres mei, quis replet desiderium suum ex eis? Qui non amat saeculum. Qui desiderio saeculi plenus est, non est quo intret quod illi praedicaverunt. Funde quod portas, et capax fiere ad id quod non habes. Id est, desideras divitias; non potes implere ex eis desiderium tuum: desideras honores in terra, desideras ea quae etiam jumentis donavit Deus, hoc est voluptatem temporalem, et salutem corporis, et talia; non ex eis implebis desiderium tuum. Si autem sic desideras, quomodo cervus desiderma mea in atria Domini» : imples desiderium tuum ex eis; non quia jam illi possunt tale desiderium implere, sed tales imitando venis ad eum qui implevit desiderium ipsorum. 13. «Non confundetur, cum loquetur inimicis suis in porta
Abbreviated transcription (Latin):
alii uero. & non ex acerbauer̃ sermones eius. Sed
quod prius dixi : inplurib inuenimus. Ubi aut̃
addita est negatiua particula: uix duos codices
potuimꝰ repperire. Sed neforte mendositas ꝓpt̃
sensum faciliorem abundauerit: qͥd enĩ facilius
intelligitur. quam id quod dictũ est exacerbauer̃
sermones eius: utiq contumacib c̃tradictionib
suis. conati sumus scđm aliquã rectã sententi am.
etiã illud exponere: hoc & interim occurrit. non
exacerbauer̃ sermones eius. id est in moysen &.
aaron: quia eos etiam durissimos pacientissime
ꝑtuler̃. donec omĩa quaeds̃ in eis ficere disposue¬
rat exordine complerentur
Conuerat aquas
eorum insanguinẽ: & occidit pisces eorum:
Dedit t̾ram eoꝵ ranas : inpenetrabilib regum

Expanded text:
alii vero, «Et non exacerbaverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt sermones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine complerenturconvertit aquas eorum in sanguinem et occidit pisces eorum dedit terra eorum ranas in penetrabilibus regum
Abbreviated transcription (Latin):
moratis laqueatisq tectis. cumtimore mortis
aeternae. huius enim iustiti a eꝰ manet inse¬
culum scłi lpsa eius gła. ipsae diuitiae: Iilius
autem purpura & byssus. & epulȩ splendidae.
et cum p̃sto sunt transeunt: et cum adfinem
ueneruit. aquae guitam exdigito stillantem
desiderans. ardens lingua clamabit. Exortum

Expanded text:
moratis laqueatisque tectis cum timore mortis moratis laqueatisque tectis cum timore mortis aeternae. Hujus enim «justitia manet in saeculum saeculi:» ipsa ejus gloria, ipsae divitiae. Illius autem purpura et byssus et epulae splendidae, et cum praesto sunt, transeunt; et cum ad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens lingua clamabit . 4. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
possideant: quid potentius. quam ut idem
regnum. & thesauris diuiti. & calice aquae frigi¬
dae pauperi ualeat. Sunt autem qui ista faciunt
dum terrena conquirunt: aut hic mercedem
sperantes adño. aut hominib placere cupien¬
tes. Sed generatio rectorum benedicedur
ibẽ oꝑa eoꝵ: quoꝵ bonus dĩ isrł qui recto sunt
corde: Rectum autem cor est non resistere patri
emendanti. & credere pollicenti. non eorũ quib
commouentur pedes & effunduntur gressus
ac labuntur sicut in alio psalmo canitur. dũ
telant inpeccatoribus pacem peccatoꝵ uiden¬
tes. & putant perire oꝑasua. quia non eis mer¬
ces redditur peritura. At iste uir qui timet dnm̃.
et intemplo scõdĩ conuersione recti cordis ap¬
tatur: nec głam hominum quaerit. nec t̾renas
diuitias concupiscit. & tamen gloria & diuitiȩ
indomo eiꝰ Domus enimeꝰ coreius est: ubidõ
habitante opulentius habitat cum spe uitae &¬
aeternae. quam hominib habitantib in mar¬

Expanded text:
possideat? quid potentius, quam ut idem possideat? quid potentius, quam ut idem regnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidae pauperi valeat? Sunt autem qui ista faciant dum terrena conquirunt, aut hic mercedem sperantes a Domino, aut hominibus placere cupientes: sed, Generatio rectorum benedicetur; id est, opera eorum quorum bonus Deus Israel, qui recto sunt corde; rectum autem cor est, non resistere patri emendanti, et credere pollicenti: non eorum quibus commoventur pedes, et effunduntur gressus atque labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum videntes, et putant perire opera sua, quia non eis merces ret in templum sanctum Dei conversione recti cordis aptatur, nec gloriam hominum quaerit, nec terrenas divitias concupiscit; et tamen, «Gloria et divitiae in domo ejus.» Domus enim ejus, cor ejus est; ubi, Deo laudante, opulentius habitat cum spe vitae aeternae, quam, hominibus adulantibus, in mar
Abbreviated transcription (Latin):
INMANDATIS HUS UOLET NIMIS
Viderit dñs quisolus & uera citer et
misericordit̃ iudicat. quantum iste ꝓ¬
ficiat inmandatis eiꝰ : qm̃ tẽptatio. ẽ. uita humana
supert̾ram. sicut sc̃s iob dicit: et iterum scriptum
est: qm̃ corpus quod corrũpitur aggrauat animã.
et depͥmit t̾rena in habitatio sensum multa cogi¬
tantem. Qui autem diiudicat nos dñs est Nec
ante tempus diiudicare debemus. donec ueniat
dñs & illuminet abscondita tenebrarum et
manifestet cogitationes cordis. & tunc laus erit
unicuiq adõ. Uiderit ergo ille. quantum quisq
ꝓficiat inmandatis eiꝰ. tamen uolet nimis. qui
pacem illius coedificationis ad amauerit: nec
iam desperare debet. qm̃ in mandatis eiꝰ uoletnimis.
Potens in t̾ra erit semen eiꝰ. Semen futurae
priometemꝰ. Et iterum. Hoc autem inquit.¬
qui parce seminat. parce et met&. Quid autem
fr̃s potentius. quam ut regnum caelorum non
solum ⁊acheus emat dimidio rerum suarum. sed
et uidua duob minutis. & tantundem ibi uterq

Expanded text:
in mandatis ejus volet nimis. Viderit Deus, qui solus et veraciter et misericorditer judicat, quantum iste proficiat in mandatis ejus. Quoniam tentatio est vita humana super terest: Quoniam corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Qui autem judicat nos, Dominus est: nec ante tempus judicare debemus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Viderit ergo ille quantum quisque proficiat in mandatis ejus: tamen volet nimis qui pacem illius coaedificationis adamaverit; nec jam desperare debet, quoniam in mandatis ejus volet nimis, Potens in terra erit semen ejus. Semen futurae prio metemus qui parce seminat, parce et metet . Quid autem, fratres, potentius, quam ut regnum coelorum, non solum Zachaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutis , et tantumdem ibi uterque
Abbreviated transcription (Latin):
orare deb& ne aduersantib tradatur. idest
ne timendo ꝑpeti mala. adfacienda mala per¬
sequentib cedat A quo enim accipit uictoriã
concupiscentiae. ne uoluntate pertrahatur.
abillo etiam robur pacientiae. ne dolore fran
ut non calumnientur me superbi Illi

Expanded text:
orare debet ne adversantibus tradatur; id est, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam robur patientiae, ne dolore frangm; non calumnienter mihi superbi.» Illi
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enim facit in homine iustitiam̃. nisi qui iusti¬
ficat impium. hoc ẽ ꝑ gr̃am suam eximpio
facit iustum. Unde apostolus lustificati gra¬
tis pergrãm ipsius Facit ergo iustitiã. idest
opus iustitiae : qui habet inse iustitiã. id ẽ.
ne tradas me nocentib me: idẽ feci iudicium
iustũ. ne tradocs me illis: qui me ꝓpt̃ea ꝑ secun¬
tur. Nam etiã quidam codices habent: ne
nunquam me legisse aduersantib cum sine
controuersia. quod grece antidicos. hoc lati-¬
ne aduersarius appellatur. Orans itaq ne
tradatur adño aduersantib sibi: quid orat
nondecipit quem iste nondeserit: in uoluntate
sua prestans decori hominis uirtutem
Abillo autem qui dixerat in abundantia sua
non mouebor in aeternum. auertit faciem
suam. & factꝰ est conturbatus. sibiq monstratꝰ.
Quisquis igitur atimore dĩ casto crucifixas ha¬
ba̾ carnessuas. & nulla carnali corruptus
illecebra. facit iudicium opusq iustitiae:

Expanded text:
Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justiQuis enim facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per gratiam suam ex impio facit justum? Unde ait Apostolus: «Justificati gratis per gratiam ipsius» . Facit ergo justitiam, id est, opus justitiae, qui habet in se justitiam, id est  est, Feci judicium justum; ne tradas me illis qui propterea me persequuntur. Nam etiam quidam codices habent, «Ne nusquam me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod graece ἀντίδικος, hoc latine adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
est: nec sit iudiciũ. qđ in iustum est: lustitia uͦ
non sol& dici bona iustitia. uel mala iustitia.
sicut aliquando dicitur bonum malum ue
iudiciũ: sed eo ipso iam bona.ẽ. quia iustitia est
Sicgͦ habet consuetudo loquendi ut dicatur.
& bonum uidicium & malum iudiciũ : quem¬
ad modum hab&e utdicatur. & bonus iudex.
& malus iudex: Sic autẽ nondicitur bona
iustitia uel iustitiã mala: sicut non dicitur
bonus iustus uel malus iustus. quia continuo
bonus quisq: si iustus Iustitia ergo uirtus
.ẽ. animae magna precipueq latidabilis: deqͣ
nunc non est cõpiosius disputandi necessitas
Iudicium uero quando non nisi in bono ponit
distinctior loquendi ratio: huius uirtutis
est operatio. Qui enim hab&e iustitiam: recte
iudicat. Immo scđm istam locutionem. qui
habet iustitiã iudicat: quia nec iudicat. siñ
recte iudicar& lustitiae nomine hoc loco.
non ipsa uirtus : sed opus eius significatũ. ẽ.

Expanded text:
est; nec sit judicium, quod injustum est. Justitia vero est; nec sit judicium, quod injustum est. Justitia vero non solet dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic autem non dicitur bona justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locutionem, qui habet justitiam, judicat; quia nec judicat, si non recte judicat. Et justitiae nomine hoc loco, non ipsa virtus, sed opus ejus significatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Non mirum est eum
fecisse iudicium & iustitiã : qui superius po¬
poscerat atimore dĩ utiq casto. configi clauis
carnes suas: hoc ẽ. carnales concupiscentias.
quae solent quo minus rectum sit nr̃m impe¬
dire iudicium: Quãuis autem siue rectũ siue
prauum innr̃i sermonis usu tudicium noncu¬
petur. unde hominib in euangłio dicitur⁊
Nolite iudicare personalit̃. sed rectum iudiciũ
iudicate : tamen hoc loco ita positum.ẽ. iudi-¬
cium. tanquã si rectum non fuerit. non debeat
iudicium nominari: Alioquin non sufficer&
dicere iudicium feci: sed diceretur feci rectũ iudi¬
ciũ: hoc genere locutus.ẽ. dñ siħs ubiait: reliqͥs¬
Itis grauiora legis. iudicium & misericordiã
& fidem. Et hic enim iudicium sic positum est.
tanquam nonsit iudicium si ꝑuersum .ẽ &
multis diuinarum scripturarũ locis ita ponitur.
facer& iudicium iustum : fecit autẽ iniqͥtatẽ¬
Sed tanquã ideo iam iudicium sit quia iustum

Expanded text:
Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu judicium nuncupetur unde hominibus in Evangelio dicitur, «Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus est Dominus Jesus, ubi ait: «Reliquistis graviora Legis; judicium, et misericordiam, et fidem» . Et hic enim judicium sic positum est, tanquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum Scripturarum locis ita ponitur, faceret judiciumsed tanquam ideo jam judicium sit, quia justum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tractatore. Uocat ꝑ intima cogitacione̾: uocat
ꝑflagellũ correptionis. Uocat ꝑmiscdđia consola-¬
tionis : longanimis & multũ miscđiae. Sed obser¬
ua nelongitudine miscdiaedi. male utendo: tutibi
thesaurizes qđ ait apłs ira indiȩ irae: Nã hoc apłs :

Expanded text:
 tractatorem, vocat per intimam cogitationem, vocat per flagellum correptionis, vocat per misericordiam consolationis: «Longanimis et multum misericordiae.» Sed observa ne longitudine misericordiae Dei male utendo, tu tibi thesaurizes, quod ait Apostolus, iram in die irae. Nam hoc ait
Abbreviated transcription (Latin):
in se. Loquor autẽ hominib qui ambulant
uiam̃ dĩ : & constituti sunt in aliquo ꝓfectu
sp̃itali. Unde siqui forte ꝓpt̾ hoc minus me
intelligunt: inueniant ubi sint. & ꝓfici endo
ad intellectũ festinent. Non autẽ arbitror de'¬
iserturum dm̃ conatum nr̃m. ut ad om̃s per¬
ueniat qđ loquimur. siue exꝑtos siue in ex¬
ꝑtos: ut exꝑti apꝓbent. in exꝑti desiderent.
& omĩb suauis sit disputatio mea. quae pͥmũ
dñosuauis erit si ueridica erit. Ueridica autẽ
erit : sinon mihi ame sed abillo erit. Sic cterx
PSALMUS

Expanded text:
in se. Loquor autem hominibus qui ambulant viam Dei, et constituti sunt in aliquo provectu spirituali: unde si qui forte propter hoc minus me intelligunt, inveniant ubi sint, et proficiendo ad intellectum festinent. Non autem arbitror deserturum Deum conatum nostrum, ut ad omnes perveniat quod loquimur, sive expertos, sive inexpertos, ut experti approbent, inexperti desiderent, et omnibus suavis sit disputatio mea: quae primum Domino suavis erit, si veridica erit; veridica autem erit, si non mihi a me, sed ab illo erit. Sic coepit Psalmus