comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
derunt dicentes. Nusquam. Quib ille ait.
Quare ita mentiminie Nunquid illius talis
femine habitaculũ non intrastis: Nunqͥd
hos atq illos cibos ñ accepistis: Nunquid
tot calices ñ bibistis: Cumq eis uenerabilis
pater &e hospiciũ mulieris. & genera ciboꝵ
& numerũ potionũ diceret: recognoscen¬
tes cuncta quȩ egerant. ad eius pedes treme¬
bunoi ceciderunt. se deliquisse econfesi suqͣ.
Ipse autem ꝓtinus culpam peꝑcit. ꝑpen¬
dens quod in eius absentia ultra non facerenͭ.
quem presentem sibi eẽ in spũ scirent: rii.
Rator quoq ualentinani eus mona¬
chi cuius suꝑius memoriã feci:. uir
erat laicus. sed religiosus. Qui ut serui dei
orationem ꝑciperet. & germanum fratrem
uideret: annis singulis de loco suo ad cellã
ieuinus uenire consueuerat. Quadã igitur
die dum iter ad monasteriũ faceret. sese
illi alter uiator ad unxit: qui sumendos
in itinere portabat cibos. Cumq iã hora

Expanded text:
derunt: Nusquam. Quibus ille ait: derunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens quod in ejus absentia ultra non facerent, quem praesentem sibi esse in spiritu scirent.rater quoque Valentiniani ejus monachi, cujus superius memoriam feci, vir erat laicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei orationem perciperet, et germanum fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora
Abbreviated transcription (Latin):
matta uocatur. quo orare consueuerat ꝓiei:
missisq foras fr̃ĩb cellam clausit. ac oratio¬
ni instancius quã solebat incubuit. Mirares.
Hora eadem hunc incolumenatq ut prius
ualentem ad eundẽ iterum laborem misit:
ut ipse quoq parietem cum frib ꝑficeret.
de cuius se interitu antiquus hostis bene¬
dicto insultare credidisset:¬
pollere. uenta p̃dicere: p̃sentib etiam
absentia nuntiare. Mos ce enim cellȩ fuit:
ut quoties ad responsum aliquod egrede¬
rentur fr̃s: cibum potumq extra cellam
minime sumerent. Cumq hoc de usu re¬
gulȩ sollicite seruaretur: quadã die ad res¬
ponsum fr̃s egressi sunt: in quo tardiori cõ¬
pulsi sunt hora demorari. Qui manere uixta
religiosam feminam nouerant: cuiꝰ ingres¬
si habitaculũ sumpserunt cibum. Cumq
tardus ad cellam redissent: benedictionẽ pa¬
tris ex more petierunt. Quos ille ꝓtinus ꝑcun-¬
ctatusẽ. dicens. Ubi comedistis: Qui respon¬

Expanded text:
matta vocatur, in quo orare consueverat, projici, matta vocatur, in quo orare consueverat, projici, missisque foras fratribus cellam clausit: qui orationi instantius quam solebat incubuit. Mira res, eadem hora hunc incolumem, atque ut prius valentem ad eumdem iterum laborem misit, ut ipse quoque parietem cum fratribus perficeret, de cujus se interitu antiquus hostis Benedicto insultare credidissetpollere, ventura praedicere, praesentibus etiam absentia nuntiare. Mos etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui respon
Abbreviated transcription (Latin):
ficium assistere cernerent: & flammas quas
antiquus hostis finxerat ñ uiderent:¬
usũ dũ fis parientẽ qͥa resita exigebat pan¬
lo alti edificarent: uir dĩmorationis studio
int cellulȩ suȩ clastramorabatur Cui antiquus
hostis insultans apparuit. & qͥa ad laborantes
sis̾ ꝑgeret indicauit. Qd uir dĩ ꝑnuntiũ celer¬
rime fr̃ib indicauit. dicens fratres caute uos
agite: quia ad uos hac hora maligñsp̃i uentͥs
monachum cuiusdã curialis filium oppri¬
mens. ruina contrut. Contristati om̃s ac
uehementer afflicti non damno parietis.
sed contricione fr̃is: uenerabili patri bene¬
dicto. studuerunt celeriter cum graui luctu
nunture. Tunc isdem pater ad se dilaceratũ
puerum deferri uibet: quem portare non
nisi insago potuerunt: quia collapsi saxa
parietis euis non solum membra. sed etiam
ossa contriuerant. Quem uir dei precepit
statim in cella sua inpsyato quod uulgo

Expanded text:
ficium assistere cernerent, et flammas quas ficium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non viderentus dum fratres parietem, quia res ita exigebat, paulo altius aedificarent, vir Dei in orationis studio intra cellae suae claustra morabatur. Cui antiquus hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborantes fratres pergeret indicavit. Quod vir Dei per nuntium celerrime fratribus indicavit, dicens: Fratres, caute vos agite, quia ad vos hac hora malignus spiritus vmonachum cujusdam curialis filium opprimens, ruina contrivit. Contristati omnes ac vehementer afflicti non damno parietis, sed contritione fratris, venerabili Patri Benedicto studuerunt celeriter cum gravi luctu nuntiare. Tunc idem Pater Benedictus dilaceratum puerum ad se deferri jubet. Quem portare non nisi in sago potuerunt: quia collapsi saxa parietis, non solum ejus membra, sed etiam ossa contriverant. Praecepitque vir Dei statim eum in cella sua in psiathio, quod vulgo
Abbreviated transcription (Latin):
cultate igit᷑ facta: ad uirum dĩ missum ẽ.
ut ueniret. orando hostem repelleret: ut la¬
pidem leuare potuissent. Qui mox uenit.
orationem faciens benedictionẽ dedit: et
tanta lap is celeritate leuatus ẽ. ac si nullum
prius pondus habuisset.
Sunc in conspectu uiri dĩ placuit: ut in
loco eodem terrã foderent. Quã dum fo¬
diendo alcius penetrarent: ereum illic ido¬
ium fr̃s inuenerunt. Quo ad horam casu
incoquinã proiecto: exire ignis repente
uisus ẽ: atq in cunctoꝵ monachoꝵ ocłis.
quia om̃e eusdem coquinȩ edificiũ consu¬
meret᷑ ostendit. Cumq iaciendo aquã. et
ignem quasi extinguendo ꝑ streperent: pul¬
satus eodem tumultu: uir dñi aduenit. Qui
eundem ignem in ocłis fr̃m eẽ. in suis uero
non eẽ. considerans: caput ꝓtinus in oratio¬
nem flexit. & eos quos fantastico repperit
igne deludi. reuocauit fr̃s & ocłos suos sig¬
nare precepit: ut sanum illud coquine edi¬

Expanded text:
cultate igitur facta, ad virum Dei missum est cultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius pondus habuisset.unc in conspectu viri Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et ignem quasi exstinguendo perstreperent, pulsatus eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem in oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans, caput protinus in orationem flexit, et eos quos phantastico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum illud coquinae aedi
Abbreviated transcription (Latin):
eum ore oculisq flammantib sẽuire uide¬
batur. Iam uͦ quȩ diceret. audiebant om̃s.
Prius enim hunc uocabat ex nomine. Cui
cumrair dei minime responderet: ad eius
mox contumelias erumpebat. Nam cum
clamaret dicens. benedicte benedicte. & eũ
sibi nullomodo respondere conspiceret:
painꝰ adiungebat. Maledicte. & ñ benedicte qͥd
mnecũ habes: Quid me ꝑsequeris: Sed iam
mans ex pectanda sunt contra dei famulũ
intiqui hostis noua certamina: cui pugnaᷤᷤ
quidem uolens intulit. sed occasiones uicto¬
ie ministrauit inuitus.
celle construerent: lapis in mediũ iace¬
bat. quem in edificiũ leuare decreuerunt.
sumq eum duo uel tres mouere non pos¬
sent: plures adiuncti sunt. Sed ita immobi¬
uis ꝑmansit. ac si radicitus in terra teneret᷑:
ut palam daretur intelligi: quod suꝑ eum
ipse ꝑse antiquus hostis sederet. quem tan¬
toꝵ uiroꝵ manus mouere ñ possent. Diffi¬

Expanded text:
eum ore oculisque flammantibus saevire videeum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, tinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnam quidem volens intulit, sed occasiones victoriae ministravit invitus. cellae construerent, lapis in medio jacebat quem in aedificium levare decreverant. Cumque eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis mansit, ac si radicitus in terra teneretur: ut palam daretur intelligi, quod super eum ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum virorum manus movere non possent. Diffi
Abbreviated transcription (Latin):
castrum recipit. sed ꝑtria milia in altum se
subrigens. uelut ad aera cacumen tendit.
Ubi uetustissimũ fanum fuit: in quo ex an¬
tiquoꝵ more gentiliũ ab stulto rusticorum
popło apollo colebatur. Circunquaq etiam
in cultu demonũ luci succreuerant: in quibꝰ
adhuc eodem tempore infideliũ insana mul¬
titudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Ibi
itaq uir dei ꝑueniens. contruit idolũ. sub¬
uertit aram. succidit lucos: atq in ipso tem¬
plo apollinis oraculũ beati martini. ubi uen
dem uocabat. S ed hec antiquus hostis tacite
ñ ferens. ñ occulte uel ꝑ somniũ. sed aperta
uisione eiusdem patris se ocłis ingerebat:
& magnis clamorib uim se ꝑpeti conque¬
rebatur: ita ut uoces illius etiã fr̃s audireñ.
quãuis imaginẽ minime cernerent. Ut
enim discipulis suis uenerabilis pat̃ dice¬
bat. corporalib eiꝰ ocłis idem antiquus hos¬
tis tecerimus & succensus apparebat: qui mn

Expanded text:
castrum recepit, sed per tria millia in altum se castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero dem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et succensus apparebat, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit. De quo ioħs ait. Erat lux uera:
quȩ illuminat omnẽ hominẽ uenientem in
hunc mundũ. Et de quo rursus scriptum ẽ.
De plenitudine eius: nos omnes accepimꝰ.
Nam sci dei homines potuerunt. adomino
uirtutes habere: non etiam aliis tradere. Iile
autem signa uirtutis dedit subditis. qui se
daturum signũ ionȩ ꝓmisit inimicis. ut
coram suꝑbis mori dignaretur. coramhi¬
milib resurgere: quatinus & illi uiderm
quod contempnerent. & isti quod ueneran¬
tes amare debuissent. Ex quo misterio aen
ẽ: ut dũ suꝑbi aspiciunt despectũ mori
humiles contra mortem acciperent glan
potestatis. Pet̃. Queso te post hȩc ad ques
ca uir sc̃s migrauerit: uel siquas in eis ui
alia demigrans. loca non hostem mutaux
Nam tanto post grauiora prelia ꝑtulit. a¬
to contra se aꝑte pugnantem ipsum magiiũ
malitiȩ inuenit. Castrum nanq quod cisi¬
num dicitur: in excelsi montis latere sitũ
est. Qui uidelicet mons distenso sinu hoc ide

Expanded text:
levit, de quo Joannes dicit: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De quo rursus scriptum est: De plenitudine ejus nos omnes accepimus . Nam sancti Dei homines potuerunt a Domino virtutes habere, non etiam aliis tradere. Ille autem signa virtutis dedit subditis, qui se daturum signum Jonae promisit inimicis : ut coram superbis mori dignaretur, coram humilibus resurgere: quatenus et illi viderent quod contemnerent, et isti quod venerantes amare debuissent. Ex quo mysterio actum est, ut dum superbi aspiciunt despectum mortis, humiles contra mortem acciperent gloriam potestatis. Petr. Quaeso te post haec, ad quae loca vir sanctus migraverit, vel si aliquas in eis viralia demigrans loca non hostem mutavit. Nam tanto post graviora praelia pertulit, quantum contra se aperte pugnantem ipsum malitiae magistrum invenit. Castrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons distenso sinu hoc idem
Abbreviated transcription (Latin):
nam ea que ipse ñ loqueris. nr̃is ꝓculdubio
cognitionib abscondis. Concordat ergo ꝓphica
apłicaq sententia: quia & in comp̃hensibi¬
lia sunt dei iudicia. ettamen quȩ de ore eius
ꝓlata fuerint humanis labiis ꝓnuntiant᷑:
qm̃ sciri ab hominib & ꝓlata ꝑ dm̃ possunt.
& occultata ñ possunt. Pet̃. In obiectione mee
questiunculȩ. patuit causa rationis. Sed que¬
so te: siqua sunt adhuc de huiꝰ uiri uirtutib¬

Expanded text:
Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio cognitionibus abscondis. Concordat ergo prophetica apostolicaque sententia: quia et incomprehensibilia sunt Dei judicia, et tamen quae de ore ejus prolata fuerint, humanis labiis pronuntiantur: quoniam sciri ab hominibus et prolata per Deum possunt, et occulta non possunt. Petr. In objectione meae quaestiunculae patuit causa rationis. Sed quaeso te, si qua sunt adhuc de hujus viri virtutib
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius sub breuitate respondi: dicens quod
scĩ uiri in quantũ cum domino unum sunt.
sensum dñi non ignorant. Om̃s enim qui de¬
uote dñm̃ secuntur. & iam deuotione cum
deo sunt: & adhuc carnis corruptibilis pon¬
dere grauati cum deo non sunt. O cculta ita¬
q dei uidicia in quantũ coniuncti sunt scuq̃:
in quantũ disuincti sunt nesciunt. Quia
enim secreta eius adhuc ꝑfecte non penetrani.
in comp̃hensibilia eius uidicia ẽẽ testantur:
quia uero ei mente inherent. atq in heren¬
do uel sacre scripture eloquiis. uel occultis
reuelationib in quantũ accipiunt agnoscũt.
hȩc & nouerunt & ꝓnuntiant. Iudicia igit᷑
quȩ ds̃ tacet nesciunt: quȩ ds̃ loquit᷑ sciunt.
Unde & dauid ꝓpħa cum dixisset in labiis meiᷤᷤ
ꝓnuntiaui om̃ĩa uidicia: ꝓtinus addidit. oris
tui. Ac si aꝑte dicat. Illa ergo iudicia & nosse
& ꝓnuntiasse potui. quȩ te dixisse cognoui:

Expanded text:
superius sub brevitate respondi, dicens, quod superius sub brevitate respondi, dicens, quod sancti viri inquantum cum Domino unum sunt, sensum Domini non ignorant. Omnes enim qui devote Dominum sequuntur, etiam devotione cum Deo sunt, et adhuc carnis corruptibilis gravati pondere, cum Deo non sunt. Occulta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia eincomprehensibilia ejus judicia esse testantur; qui vero ei mente inhaerent, et inhaerendo vel sacrae Scripturae eloquiis vel occultis revelationibus, in quantum accipiunt, agnoscunt, hoc et norunt et pronuntiant. Judicia igitur quae Deus tacet nesciunt, quae Deus loquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi sp̃e hominis qui in ipso ẽ: Ita & quȩ dĩ
sunt nemo cognouit: nisi sp̃c dei. Qui ut se
ostenderet nosse quȩ dei sunt: ad iunxit. Nos
autem ñ sp̃m huius mundi accepimꝰ: sed sp̃m
qui ex deo ẽ. hinc iterum dicit. Quod oculus
ñ uidit nec auris audiuit nec in cor hominis
ascendit: quȩ preparauit ds̃ diligentib se.
Nobis autem reuelauit ds̃ ꝑspm̃suũ Peti
Si ergo eidem apło ea quȩ dĩ sunt ꝑ dei sp̃m
fuerant reuelata. quomodo suꝑ hoc quod
proposui premisit dicens. o altitudo diuiti¬
arum sapientiȩ & scientiȩ dĩ. quã in cõpre-¬
hensibilia sunt iudicia eius. & inuestigabiles
uie eius : Sed rursũ mͥ hȩc di centi: alia sub¬
dicens. In labiis meis: ꝓnuntiaui om̃ĩa iu¬
dicia oris tui. Et cum minus sit nosse. quam
etiam ꝓnuntiare. quid ẽ. quod paulus incõ-¬
p̃hensibilia eẽ dei uidicia asserit. dauid aut̃
hȩc se om̃ia non solum nosse. sed etiam in labiiᷤᷤ
ꝓnunciasse testatur: gg̃. Ad utraq hec tibi

Expanded text:
nisi spiritus hominis qui est in ipso? Ita et quae Dei sunt, nemo cognovit, nisi Spiritus Dei . Qui, ut se ostenderet nosse quae Dei sunt, adjunxit: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est . Hinc iterum dicit: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se; nobis autem revelavit per Spiritum suum . Petr. Si ergo eidem apostolo ea quae Dei sunt, per Dei Spiritum fuerant revelata, quomodo super hoc quod proposui, praemisit dicens: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Sed rursum mihi haec dicenti alia suboquitur, dicens: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui . Et cum minus sit nosse quam etiam pronuntiare, quid est quod Paulus incomprehensibilia esse Dei judicia asserit, David autem haec se omnia non solum nosse, sed etiam in labiis pronuntiasse testatur? Gregor. Ad utraque haec tibi
Abbreviated transcription (Latin):
maurus nomine. statim uenerabili patri
benedicto qui adhuc a loco eodem uix decẽ
milibus aberat: estimauit ẽẽ nuntiandum
dicens. Reuertere: quia presbit̃ qui te ꝑse¬
quebat᷑ extinctus ẽ. Quod uir dei benedictꝰ
audiens. sese in grauib lamentis dedit: uł
quia inimicus occubuit. uel quia de inimi¬
ci morte discipłs exultauit. Qua de re factũ
ẽ. ut eidem quoq discipło penitentiã indice¬
ret: quod mandans talia gaudere de inimi¬
ci interitu p̃sumpsisset. Pecrꝰ. Mira sunt ualde:¬
& multum stupenda quȩ dicif. Nam in aqͣ
ex petra producta moysen: infepro uero
quod de ꝓfundo aquȩ rediit heliseum. in
aque itinere petrum: in corui obedientix
heliam. in luctu autem mortis mimici dd̾
uideo: & ut ꝑpendo uir iste spũ iustoꝵ om¬
nium plenus fuit.bb. Uir dñi benedictus

Expanded text:
Maurus nomine, statim venerabili Patri Maurus nomine, statim venerabili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix decem millibus aberat, aestimavit esse nuntiandum, dicens: Revertere, quia presbyter qui te persequebatur, exstinctus est. Quod vir Dei Benedictus audiens, sese in gravibus lamentationibus dedit, vel quia inimicus occubuit, vel quia de inimici morte discipulus exsultavit. Qua de re factum est, ut eidem quoque discipulo poenitentiam indiceret, quod mandans talia, gaudere de inimici interitu praesumpsisset. Petr. Mira sunt et multum stupenda quae dicis. Nam in aqua ex petra producta, Moysen ; in ferro vero, quod ex profundo aquae rediit, Elisaeum ; in aquae itinere, Petrum ; in corvi obedientia, Eliam ; in luctu autem mortis inimici, David video . Ut perpendo, vir iste spiritu justorum omnium plenus fuit. Gregor. Vir Dei Bened
Abbreviated transcription (Latin):
accendit: ita ut in horto cellȩ cui benedietus
inerat. ante eoꝵ ocłos nudas seꝑcem puellas
mitteret. quȩ coram eis sibi inuicem manus
tenentes. & diutius ludentes. illoꝵ mentes
ad ꝑuersitatem libidinis inflãmarent. Qd̾
sc̃s uir de cella conspiciens. lapsumq adhuc
teneriorib discipłis ꝑtimescens. idq ꝓsui
solius fieri ꝑ secutione ꝑtractans: inuidie lo¬
cum dedit. atq oratoria cuncta quȩ constru¬
xerat sub statutis p̃positis ad iunctis fr̃ib or-¬
dinauit: & paucis secum monachis ab latis.
habitionẽ mutauit loci. Moxq ut uir dei
eius odia humiliter declinauit: hunc om̃ps
ds̃ terribiliter ꝑcussit. Nam cum predictꝰ
pres biter stans in solario. benedictum disces¬
sisse cognosc̾et & exultaret: ꝑdurante immo¬
biliter tota domꝰ fabrica. hoc ipsum in quo sta¬
bat. solarium cecidit. & benedicti hostem con¬
terens extinxit. Quod uiri dei discipulus

Expanded text:
mas accendit: ita ut in horto cellae, cui Benedictus mas accendit: ita ut in horto cellae, cui Benedictus inerat, ante eorum oculos nudas septem puellas mitteret, quae coram eis sibi invicem manus tenentes, et diutius ludentes, illorum mentes ad perversitatem libidinis inflammarent. Quod vir sanctus de cella conspiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis pertimescens, idque pro sua solius persecutione fieri pertractans, invidiae locum dedit, atque oratoria cuncta quae construxerat, substitutis praepositis adjunctis fratribus ordinavit, et paucis secum monachis ablatis habitationem mutavit loci. Moxque ut vir Dei ejus odia humiliter declinavit, hunc omnipotens Deus terribiliter percussit. Nam cum praedictus presbyter stans in solario Benedictum discessisse cognosceret et exsultaret, perdurante immobiliter tota domus fabrica, hoc ipsum in quo stabat solarium cecidit, et Benedicti hostem conterens exstinxit. Quod viri Dei discipulus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑductus ẽ: ut seruo omĩpotentis dñi infec¬
tum ueneno panẽ quasi ꝓbenedictione trans¬
miteret. Quẽ uir dei cum gr̃arũ actione
suscepit: sedeum quȩ pestis lateret in pane
non latuit. Ad horam uero refectionis illius.
ex uicina silua coruus uenire consueuerat:¬
& panem de manu eiꝰ accipere. Qui cum mo¬
re solito uenisset: panem quem presbiter
transmiserat. uir dei ante coruum ꝓiecit.
tolle hunc panem. & tali eum in loco ꝓicẽ.
ubi a nullo homine possit inueniri. Tunc
coruiis aperto ore. expansis alis. circa eundẽ
panem cepit discurrere atq cracitare: acsi
aꝑte diceret. & obedire se uelle. & tam̃ iussa
leuauit & recessit. Post trium uero horarũ
spacium abiecto pane rediit: & de manu
hominis dei annonã quã consueuerat acce¬
ꝑit. N enerabilis aut̃ pater contra uitam
suam in ardescere sacerdotis animũ uidens.
illi magis quã sibi doluit. Sed predictus flo¬
rentius quia magistri corpus necare non

Expanded text:
ctus est, ut servo omnipotentis Dei infectum veneno panem quasi pro benedictione transmitteret. Quem vir Dei cum gratiarum actione suscepit, sed eum quae pestis lateret in pane non latuit. Ad horam vero refectionis illius ex vicina silva corvus venire consueverat, et panem de manu ejus accipere. Qui cum more solito venisset, panem quem presbyter transmiserat, vir Dei ante corvum projecittolle hunc panem, et tali eum in loco projice, ubi a nullo hominum possit inveniri. Tunc corvus aperto ore, expansis alis circa eumdem panem coepit discurrere, crocitare, ac si aperte diceret, et obedire se velle, et tamen jussa levavit, et recessit. Post trium vero horarum spatium abjecto pane rediit, et de manu hominis Dei annonam quam consueverat accepit. Venerabilis autem Pater contra vitam suam inardescere sacerdotis animum videns, illi magis quam sibi doluit. Sed praedictus Florentius, quia magistri corpus necare non
Abbreviated transcription (Latin):
cularem uitam multi relinquerent. & sub
leni redemptoris uigo ceruicẽ cordis edoma¬
rent: sicut mos prauoꝵ est inuidere alii uir¬
tutis bonum quod ipsi habere non appetunt.
uicine eccłiȩ presbiter florentuis nomine.
huiis nr̃i subdiacomi florentii auus antiqui
hostis malicia ꝑculsus. scĩ uiri stud us cepit
emulari. eiusq conuersatiomi derogare: qͦsq
etiam posset ab eius uisitatione compescere.
Cumq iam se conspiceret euis ꝓuectib obui¬
are non posse. & conuersationis illius opini¬
onem crescere. atq multos ad statum uite
melioris. ipso quoq opinionis eius preconio
indesinenter uocari: inuidie facib magis
magisq succensus. deterior fiebat. quia con¬
uersationis illius habere appetebat laudem:¬

Expanded text:
, saecularem vitam multi relinquerent, et sub leni Redemptoris jugo cervicem cordis edomarent, sicut mos pravorum est invidere aliis virtutis bonum quod ipsi habere non appetunt, vicinae ecclesiae presbyter, Florentius nomine, hujus nostri subdiaconi Florentii avus, antiqui hostis malitia percussus, sancti viri studiis coepit aemulari, ejusque conversationi derogare: quosque etiam posset, ab illius visitatione compescere. Cumque jam se conspiceret ejus profectibus obviare non posse, et conversationis illius opinionem crescere, atque multos ad statum vitae melioris, ipso quoque opinionis ejus praeconio indesinenter vocari, invidiae facibus magis magisque succensus, deterior fiebat: quia conversationis illius appetebat habe
Abbreviated transcription (Latin):
lebrauit in honore uirginis xp̃i geretrudis:¬
& cum om̃ib sororib refectionẽ habuit. In¬
fans autem absq ulla lesione ministrauit illis:
& manib sius potum prebuit unicuiq ꝑ
ordinem. Igitur supradicta matrona. illum
scm̃ lectum auro gemiisq preciosis undiq
circuncinctum: pulcherrime exornauit.
Et necui hoc incredibile fortasse uideatur:
testem dm̃ inuoco quod ocłis meis uidi. & ꝑ
idoneos testes didici hoc qd̃ scripsi. Nunc aut̃
de uirtutib & miraculis eius satis sit dictum:
camen ñ totum ꝑ ordinẽ explicare potuimus
Ergo nunc dnm deprecem. ut ꝑ uirginis sue
scẽ geretrudis orationes dignetur nos adui¬
uare: cui ẽ honor. uirtus & imꝑiũ & gła. in¬

Expanded text:
lebravit in honore virginis Christi Geretrude elebravit in honore virginis Christi Geretrude et cum omnibus sororibus refectionem habuit. Infans autem absque ulla lesione ministravit illis et manibus suis potum praebebat unicuique per ordinem. Igitur supradicta matrona illum sanctum lectum aurum gemmisque pretiosis undique circumcinctum pulcherrime exornavit. Et ne cui hoc incredibile fortasse videator, testem Deum invoco, quod oculis meis vidi et per idoneos testes didici hoc quod scripsi. Nunc autem de virtutibus et miraculis eius satis sit dictum; non tamen totum per ordinem explicare potuimus, Ergo nunc Dominum deprecemur, ut per eius orationes dignetur nobis adiuvare, cui est honor,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ante contendebat cum ipsa matrona de uir¬
tutib scẽ geretrudis: exclamauit uoce magna
& dixit. Scã geretrudis: tu ꝓpter eã hoc fecisti:
qm̃ nolebat mat̾ istius infantis uirtutib tuis
dnm impetrare poteris: ita eum resuscitare
digneris. Et cepit ire festinant̃: ut peteret in¬
fantem. Cum aut̃ iret: mater eiꝰ obuia ei facta
ẽ. Et dixit. Quid facis sorore At illa respondens
tercio cum uiram̃to dixit. Quod ego facio: et
tu fac similit̃. In ueritate crede: quia in hac ea¬
dem hora tibi uiuũ restituet filium tuũ scã
geretrudis. Tulit aut̃ infantẽ: & posuit eum
uixta leccum beate geretrudis. Mox mirum
immodum subito aspicientib illis. surrexit
infans qui ante fuerat mortuus. Ex illo aut̃
die: prȩdicta matrona cepit credere uirtutib
sc̃ẽ geretrudis. Eadem uͦ hora conuocatis uni¬
uersam familiã suã: impleuit postea qd̾ ante
negauit de learitate. Et in crastinũ missam ce¬

Expanded text:
qui ante contenderat cum ipsa matrona de virqui ante contenderat cum ipsa matrona de virtutibus sanctae Geretrude, exclamavit voce magna et dixit: 'Sancta Geretrudis, tu hoc fecisti, quoniam nolebat mater huius infantis virtutibus credDominum inpetrare poteris, ita eum resuscitare digneris'. Et cepit ire festinanter, ut peteret infantem. Cum autem iret, mater eius obviam ei facta est et dixit: 'Quid facis, soror?' At illa respondens tertio cum iuramento et dixit: 'Quod ego facio, et tu fac similiter. In veritate crede, quia in ac eadem hora tibi vivum restituet filium tuum sancta Geretrudis'. Tulit autem infantem et posuit eum iuxta lectum beate Geretrude. Mox mirum in modum subito aspitientibus surrexit infans, qui ante fuerat mortuus. Ex illo autem die praedicta matrona cepit credere virtutibus sanctae Geretrude. Eadem vero hora convocans universam familiam suam, implevit postea, quod ante negavit de caritate, et in crastinum missam ce
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant siue uiri siue feminȩ. monachi ac
uirgines xp̃i: cum honore et reuerentia cele¬
brauerunt diem illum. Et post expleta sollem¬
nitate missarum: tunc sumpserunt cibũ po¬
tumq cum gratiarũ actione gaudentes ex
om̃ib escis quib licitum fuit quadragesime
tempore comedere. Sola aut̃ matrona. ea die
non comedit. Erat autem ei filiꝰ paruulus
quem multum delicatȩ diligebat. Suꝑueni¬
ens autem infans: petit ab ea ut sibi licuisset
ludificare. Illa autẽ dix̃ ad eum. fac quod uis.
Infans aut̃ iocabat: & currebat huc illucq.
Subito casu contigit cecidisse eum infontem
qui illic erat. Et taindui ibi iacuit: usq dum
sorores de mensa surrexerunt cũ gaudio reple¬
te. lȩtantes & bene refectȩ. Una aut̃ de sororib
suꝑuenit: & dixit. Scitis qd̾ & istius matrone¬
filius mortuus ẽ e Interrogabant gͦ eam quis
illum occidisset. Illa aut̃ respondit. In fontẽ
cecidit: ibiq mersus ẽ. Tunc illa scĩmonialis.

Expanded text:
enerant, sive viri sive feminae, monachi ac virgines Christi, cum honore et reverentia celebrantes diem illam. Et post expleta solemnitate missarum, tunc sumserunt cibum potumque cum gratiarum actione gaudentes ex omnibus escis, quibus licitum fuit quadragessimo tempore comedere; sola autem matrona ea die non commedit. Erat autem ei filius parvulus, quem multum diligate diligebat. Superveniens autem infans petit ab ea, ut sibi licuisset ludificare. Illa autem dixit ad eum: 'Fac tibi, quod vis'. Infans autem iocabat et currebat huc illucque. Subito casu contigit, cecidisse eum in fonte , que illic erat, et tam diu ibi iacebat, usque dum sorores de mensa surrexerant cum gaudio repletas, laetantes et bene refectas. Una autem de sororibus supervenit et dixit: 'Scitis, quod iste filius matrone mortuus est?' Interrogabant eam, quis illum occidisset. Illa autem respondens: 'In fonte cecidit, ibique mersus est'. Tunc illa sanctimoniales,
Abbreviated transcription (Latin):
retrudis. inspirante dño uenit in corde
suȩ germane nomine becca: ut sibi ipsa uel¬
let monasteriũ construere. Postea uero inta¬
li deuotione sp̃uali: uenit ad supradictum
monasteriũ nuualla. Postulansq predictam
abbatissam simulq omnẽ congregationẽ ut
ei aliquod aduitoriũ prebuissent de causa spũ¬
ali: unde maximã necessitatẽ habuisset sue
deuotionis iniciũ. Tota aut̃ illa congregatio
amantissimo animo susceꝑunt petitionem¬
eius quã ipsa postulasset: & dederunt ei reli¬
quias & libros scãꝵ scripturaꝵ. Similiterꝙ
dederunt ei in scõ habitu seniores spũales

Expanded text:
retrude, inspirante Domino, venit in corde sue germane nomine Becgane, ut sibi ipsa vellit monasterium construere. Postea vero in tale devotione venit ad supradictum monasterium Nivialae, postulansque praedictam abbatissam Agnem simulque omnem congregationem, ut ei aliquo adiutorium prebuissent de causa spirituale, unde maximam necessitatem habuisset sue devotionis initium. Tota autem illa congregatio amantissimo animo susciperunt petitionem, quam ipsa postulasset, et dederunt ei reliquias et libros sanctarum scripturarum. Similiterque dederunt ei in sancto habitu seniores spirituales
Abbreviated transcription (Latin):
autem eccłiam intrassent. & illa stetisset subt̃
unam lampadẽ. repente effundebat᷑ illa can-¬
dela ubi ipsa subter stabat: & effudit suꝑ pal¬
lium quo induta erat. Om̃s qui illic aderant
et uiderunt hoc miraculũ. accipientes ex ipsa
guita unxerunt ocłos eius: & statim illumi¬
nati sunt oculi mulieris quȩ ante fuerat cȩca.
In crastinũ autem confortata ẽ in fide & spe. &
in uirtutib scẽ uirginis geretrudis: & sana re-¬
uersa ẽ cum gaudio domũ suam. Qm̃ satis lon

Expanded text:
autem ecclesiam intrassent, et illa stetisset subter autem ecclesiam intrassent, et illa stetisset subter unam lampadem, repente effundebatur illa candela, qua ipsa subter stetisset, et effudit super pallium, qua. induta erat. Omnes , qui illic aderant et viderunt hoc miraculum, tenentes ex ipsa gutta, et uncxerunt oculos eius, et statim inluminati sunt oculi mulieris, que ante fuerat caeca. In crastinum autem confortata est in fide et spe et in virtutibus sanctae virginis Geretrude sana reversa
Abbreviated transcription (Latin):
geretrudis. Die uero eadem qua eccłia edificata
suerat. dum lectum fuisset cum honore ibidem
portatum: ipsa nocte om̃s sorores in eadem eccłia
cum summa reuerentia sollẽnitates uigiliasq
habuerunt. Finitis aut̃ matutinis & oꝑe dei
completo: & extinctis lucernis septẽ quȩ semꝑ
in eodem oratorio ardere solebant: mane facto
cum ipse sorores ad orationẽ in eandem eccłiã
intrassent: uiderunt om̃s lucernas ardentes
quas ante extinctas dimiserant. Unde factum
ẽ. ut deuulgatum ẽẽt. hoc miracłm ꝑ uniu̾sã
regionem illam: & fama exiit de uirtutibus
ꝓpe essent uenientes ibidem ad sepulchrũ
uirginis dĩ. remedium quȩrere animaꝵ.
& corpoꝵ simul: & cum dei adiutorio omnes
qui illic cum amore diuinitatis auxilium
uicina loca: cuiꝰ uxor cȩca effecta ẽ. Tulitq
eam uir suus & adduxit ubi scã uirgo requies¬
cebat ad supradictum monasteriũ niuialla. Cũ

Expanded text:
nctae Geretrudis. Die vero eadem, qua ecclesia aedificata nctae Geretrudis. Die vero eadem, qua ecclesia aedificata fuerat, et lectum fuisset cum honore ibidem portatum, ipsa autem nocte omnes sorores in eadem aeclesia cum reverentia sollemnitatis vigilias habuerunt. Finito autem matutino et opere Dei completo et extinctis lucernis 7, quae semper in eodem oraturio ardere solebant, mane autem facto, cum et ipse sorores ad orationem in eandem ecclesiam intrassent, et viderunt omnes lucernas ardentes, que ante extinctas demiserunt. Unde factum est, ut devulgatum esset hoc miraculum per universam regionem illam, et fama exiit de virtutibus prope essent, venientes ibidem ad sepulcrum beate virginis remedium querere animarum et corporum simul, et cum Dei adiutorio omnes, qui illic ad amorem divinitatis auxilium hac vicina loca, cuius uxor ceca est effecta, tulitque eam vir suus et adduxit eam, ubi sancta virgo quiescebat, ad supradictum monasterium Niviala. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
pore tuo pateris. Ipsa autem puella ꝓpter gra¬
uitudinẽ infirmitatis suȩ: non potuit ante
diem tercium ꝑuenire illuc. Cumq cuncta
congregatio in horam terciam ad opus diuinũ
ente puella que fuerat infirma. tulerunt eã
sacerdotes & adduxerunt ad lectulũ ubi uissa
fuerat ambulare. Cumq se in oratione dño sub-¬
strauisset: & ad lectũ inclinasset: statim aꝑti st̃
ocłi eius: & totũ corpꝰ quod ante uulneratum
fuerat ita repente sanatum ẽ: ac si unquam
uulneris nichil habuisset. Illa aut̃ dõ grãs
agebat. et gaudio magno repleta ẽ: & cum
exultatione reuertebatur ad suos parentes:
is ita gestis: contigit ut predicta abbatissa
luce migrasset: quȩ post ipsam gubernatrix
extiterat niuialensi monasterio. Tunc cuncta
familia unanimit̃ om̃s unam puellam ex no¬
bili genere ortam sibi elegerunt abbatissam:
cͥui nomen erat agnes. Quȩ & ipsa similiter nu¬
trita fuerat a beata geretrude. Ipsa aut̃ postea

Expanded text:
pore tuo pateris'. Ipsa autem puella propter grapore tuo pateris'. Ipsa autem puella propter gravitudinem infirmitatis suae non potuit ante diem tertium pervenire illuc. Cumque cuncta congregatio in horam tertiam ad opus divinum autem puella, quae fuerat infirma, tuleruntque eam sorores et adduxerunt ad lectulum, ubi iussa fuerat ambulare. Cumque se in oratione Domino substravisset et ad lectulum inclinasset, statim aperti sunt oculi eius, et totum corpus, que ante vulnerata fuerat, ita repente sanata est, acsi umquam vulneris nihil habuisset. Illa autem Domino gratias agebat et gaudio magno repleta est et exultatione revertebat ad suos parentes. 6. His ita gestis, contigit, ut predicta abbatissa, luce migrasset, que post ipsam gubernatrix extiterat Nivialense monasterio. Tunc cuncta familia unianimiter omnes unam puellam ex nobile genere ortam sibi elegerunt abbatissam, cui nomen erat Agnes, qui et ipsa similiter nutrita fuerat a beata Geretrude. Ipsa autem postea
Abbreviated transcription (Latin):
nutrita gaudio repleta ẽ: quod ꝑ tanta signoꝵ
miracła eam dñs dignatus sit manifestare. Con¬
uocata aut̃ uniu̾sa congregatione ipsum lectu¬
lum tulerunt: & portauerunt cum honore mag¬
no & dei laudib & deposuerunt eum in basilica
scĩ pauli apłi ubi nunc dñs multa signa atq
uirtutes ostendere dignatur:
uit quȩdem puella in regione eadem. quã
grauissima egritudo depresserat: ut nullꝰ
eam medicus ꝑannos plurimos sanare potu¬
isset. Et ad extremum ocłoꝵ suoꝵ lumen a¬
misit: & cȩca effecta ẽ. Tunc parentes illius pu¬
ellȩ tulerunt eã & secum duxerunt ad monas¬
teriũ nuialcha ut saltim inuenirent ibi¬
aliquos medicos qui eam curare potuissent.
Tunc in ipsa nocte apparuit ei scã geretrudis
ꝑ uisum: et dixit ad eam. Puella noli dubitare:
qui ẽ positus in eccłia beati pauli apłi ubi
geretrudis requiescere solebat. Ibi acceptura
eris sanitatẽ de om̃i tribulatione quam in cor-¬

Expanded text:
nutrita, gaudio repleta est, quod per tanta signorum nutrita, gaudio repleta est, quod per tanta signorum miracula eam Dominus dignatus est manifestare. Convocata autem universa congregatione, ipsum lectulum tulerunt et portaverunt cum honore magno et Dei laudibus et deposuerunt eum in basilica sancti Pauli apostoli, ubi nunc Dominus multa signa atque virtutes ostendere dignatus est. 5. Fuit quedam puella in regione eadem, quam gravissima egritudo depresserat, et nullus eam medicus per annos plurimos sanare potuisset, et ad extremum oculorum suorum lumen amisit et ceca efficitur. Tunc parentes illius puelle tulerunt eam et secum duxerunt ad monasterium Nivialae, ut saltim ibi invenirent aliquos medicos, qui eam curare potuissent. Tunc in ipsa nocte aparuit ei sancta Geretrudis per visum et dixit ad eam: 'Puella, noli dubitare, que est positus in eclesia beati Pauli apostoli, ubi Geretrudis requiescere solebat. Ibi acceptura eris sanitatem de omni tribulatione, que in cor
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriũ de incendio. Ipse aut̃ ancille dei
quȩ ibidem congregate fuerant: foras murũ
extra monasteriũ ad uicina loca confugeruis.
lunc uir unus cui curã monasterĩ cõmen¬
datum fuerat regere. repente eleuans ocłos
suos uidit scam geretrudem stantẽ in sũmi-¬
tate refectorii in ipsa speciȩ uel habitu qua
ipsa fuerat: & cum ipso uelamine quo erat
cooꝑta semꝑ iactabat flammã de domo. Iue
autem uir de tanta uisione ñ ꝑterritus: sed
gaudio magno repletꝰ: suos socios hortabat᷑
uit constant᷑ agerent. Ipse aut̃ cursu concito
ascendit sursum: ut uideret exitum rei. Tunc
mirũ immodũ. subito uiderunt liberatũ mo
nem aliquȩ de sororib ut in ipso lecto ubi
liarum orationũq instantiã solebat fatigata
membra aliquid requiescere: nullus hominũ
ulteriꝰ in ipso lecto requiescere fuisset ausus.
Tunc predicta dei famula dominica abbatissa
neptis scẽ geretrudis quȩ secus pedes eiꝰ fuerat

Expanded text:
monasterium de incendio. Ipse autem ancillae Dei, monasterium de incendio. Ipse autem ancillae Dei, quae ibidem congregate fuerant, foras murum extra monasterium ad vicina loca confugerunt. Tunc vir unus, cui cura monasterii commendata fuerit regere, repente elevans oculos suos, viditque sanctam Geretrudem stantem in summitate refectorii in ipsa specie vel habitu, qua ipsa fuit, et cum ipso velamine, qua erat cooperta, semper iactabat flammam de domo. Ille autem vir tante visione non perterritus, sed gaudio magno repletus, suos sotios ortabatur, ut constanter agerent. Ipse autem cursu concito ascendens sursum, ut videret exitum rei. Tunc mirum in modum cumsubito viderunt liberatum monnem aliquae de sororibus, ut et lectulum, ubi liarum orationumque solebat fatigantia membra aliquid requiescere, ut nullus hominum ulterius in eum requiescere fuisset ausus. Tunc praedicta Dei famula Dominica abbatissa, nepta sanctae Geretrude, quae secus pedes eius fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
de scã geretrudȩ in quali habitu uel ordine
uel specie ipsa fuiss&. At ille statim ꝑ ordinẽ
narrauit staturam corporis euis: & speciem
decoris eiꝰ. Tunc beata modesta intellex̃ ex sig¬
no quod ab epo audierat uerum eẽ quod ante
uiderat: & dixit ad eũ. Hoc tibi nunc confi¬
teor qd̾ ante celabam: quod reuelatũ mͥ fuit
hesterno die hora quasi sexta. quia de hac lucȩ
ipso die & eadem hora migrata fuisset. Et post¬
ea totam rem ꝑ ordinẽ pandit episcopo. Ille
autem diem ipsum atq horam consignans
predictus episcopus chlodulfus: inuenit
ita factum ordinem rei. sicut supra dicta priꝰ
indicauerat abbatissa:
ost annũ autem decimũ obitus scẽ gere¬
lense ignem exortum fuisse asserunt ubi ipsa
uens fuit in corpore. In tantum aut̃ ut dicuĩ
erupit flamina uehemens: ut nullus mo¬
chorum uel uirginũ seu uiroꝵ ibidem con¬
currentiũ ullam spem haberet ad liberandũ

Expanded text:
de sancta Geretrude, in quale habitu vel ordine de sancta Geretrude, in quale habitu vel ordine vel specie ipsa fuisset. At ille statim per ordinem narravit staturam corporis eius et speciem decoris eius. Tunc beata Modesta intellexit ex signa, que ab episcopo audierat, verum esse, quod ante viderat, et dixit ad eum: 'Hoc tibi nunc confiteor, quod ante celabam, qua revelatum mihi fuit hesterno die hora quasi sexta, quod de hac luce ipso die et eadem ora migrata fuisset'. Et postea totam rem per ordinem pandit episcopo. Ille autem diem ipsum atque horam consignans praedictus episcopus Chlodulfus et invenit ita factum ordinem rei, sicut et supradicta prius indicaverat abbatissa. 3. Post annum autem decimum obitus sanclae ignem exortum fuisse adserunt, ubi ipsa vens in corpore. In tantum autem, ut dicunt, erupuit flamma vehemens, ut nullus monachorum vel virginum seu virorum ibidem concurrentium nullam spem haberent ad liberandum
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłiam suam intrasset: se ipsam ante alta¬
re beatȩ mariȩ semꝑ uirginis in oratione ꝓs¬
terneret. Cum aut̃ finita oratione surrexisset.
& ipsa undiq circunspiceret: subito aspexit:
uiditq ad dextrum latus altaris scãm gere-¬
trudem stantem in eodem habitu atq in eadẽ
specie qua ipsa formata fuit. Dixitq ad eam.
Soror modesta: certam tene hanc uisionẽ:
& sine ulla ambiguitate scias me hodie in hac
eadem hora absolutam de habitaculo carnis
huiꝰ. Ego sum geretrudis quã multũ dilexi¬
sti. Et his dictis: ab oculis aspicientis ablata
ẽ. Tunc illa intra se tacite cogitabat: quid tan¬
ta uisio debuisset eẽ. Et in eadem die: de ui¬
sione illa nemini indicauit ullũ uerbũ. Cũ
autem crastinus aduenisset dies: ciuitatis ep̃s
nomine chlodulfus uenit ad monasterium
prȩdictȩ dĩ famulȩ modestȩ.Tum illa inter
alia colloquia dei uirgo interrogauit ep̃m

Expanded text:
in eclesiam suam intrasset, seque ipsam ante altain eclesiam suam intrasset, seque ipsam ante altare beatae Mariae semper virginis in oratione prosternebat. Cum autem, finita oratione, surrexisset, se ipsam undique circumspiceret, subito aspexit viditque ad dexteram latus altaris sanctam Geretrudem stantem in eodem habitu atque in eadem specie, qua ipsa formata fuerat. Dixitque ad eam: 'Soror Modesta, certam tene hanc visionem et sine ulla ambiguitate scias me hodie in hac eadem ora absolutam de habitaculo carnis huius. Ego sum Geretrudis, quam multum dilexisti'. Et his dietis ab oculis aspicientis ablata est. Tunc illa intra se tacite cogitabat, quid tanta visio debuisset fieri. Et in eadem die de visione illa nemini indicavit nullum verbum. Cum autem crastinus advenisset dies, civitatis Metensis episcopus nomine Chlodulfus venit ad monasterium praedictae Dei famulae Modestae. Tum illa inter alia conloquia Dei virgo interrogavit episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
at. cum uirtutes quas dominꝰ sicut penitentiũ
fides exigit dignatus ẽ ostendẽ ad sepulchrũ
eius: si aliqua ex inde cõmemorauerimꝰ & ad
Rat quȩdam abbatissa in monasterio tre¬
uerensi: cui nom̃ erat modesta: & hȩc ip¬
sã ab infantia sua dño consecrata fuerat: simi¬
literq & sc̃ẽ geretrudis in amicitia duna fa¬
miliariter constricta uidebat᷑. Et quãuis longe
posite longeq disuinctȩ int̾ se fuissent corpo¬
raliter. & multis miliis & terrarũ spatiis int̃¬
iacentib. & quod oculoꝵ obtutib inter se uidẽ
nequiuerint. animo atq atq incordis dilec-¬
tione semꝑ p̃sentes fuerunt: quia equalẽ ser¬
uitutis militiam bauilarunt: & dño in since¬
ritate cordis equalit̃ sine dolo seruierunt. Post
multũ uero temporis spatiũ. contigit hoc qd̾
uolo ad memoriã ur̃am narrando reuocare:
ut quadam die cum predicta dĩ famula mo¬
desta in monasterio suo p̾osita orationis causa

Expanded text:
ad, cum virtutes, que Dominus, si petentium ad, cum virtutes, que Dominus, si petentium fides exigit, dignatus est ostendere ad sepulcrum eius, si aliqua exinde commemoramus, et ad Erat quedam abbatissa in monasterio Treverense, cui nomen erat Modesta, et hec ipsa ab infantia sua Deo consecrata fuerat similiterque et sanctae Geretrude in amicitia divina familiariter constricta videbatur. Quamvis longe positae longeque disiunctae inter se fuerunt corporaliter, et multis miliis et terrarum spatiis interiacentibus, quod oculorum obtutibus inter se videre non quiverunt, animo tamen atque in cordis dilectione semper praesentes fuerunt, quia aequalem servitutis militiam baiularunt et Domino in sinceritate cordis aequaliter sine dolo servierunt. Post multum vero temporis spatium contigit hoc quod volo ad memoriam vestram narrando revocare, ut quadam die, cum praedicta Dei famula Modesta in monasterio suo posita, orationis causa
Abbreviated transcription (Latin):
homines cernamus in hoc scło uiuentes
uitam angelicã ducere: unde hoc fieri
potest nisi quia qũauis corporalit̃ hic apud
homines uiuant quandui in corpore subsistus̃¬
tamen eorũ mens & conscientia in ȩt̃nitate
solidatur: & cor ipsoꝵ in contemplatione d¬
uinitatis incessabilit̾ occupatur: Ita & hȩc
famula xp̃i geretrudis. cuiꝰ uitam uel conu̾¬
sationẽ aprimeuo iuuentutis ȩuo conscripsi¬
mus: quamuis hic carnalit̃ apud mortales
conuersata fuisset. & gubernatrix extiterit
famuloꝵ famularũq xp̃i quȩ sub ditione
sua deguerunt: tam̃ interiorem uitam ac ꝑ¬
petuam nunquã in obliuionẽ tradidit: nec
statum rectitudinis sue. nec morũ grauitatẽ.
nec disciplinam rigoris amisit. Iccirco apud
om̃ipotentẽ dñm ꝓmeruisse manifestum ẽ
post eius obitum ñ minimas fieri ꝑ ipsam
uirtutes: quatinꝰ om̃ib innotesceret qui uitam
euis uel abstinentiã corporis agnouerunt: nc̃
etiam quantũ apud dm̃ optinere precib uale¬

Expanded text:
homines cernimus in hoc saeculo viventes vitam angelicam ducere, unde hoc fieri poterit, nisi quia, quamvis corporaliter hic apud homines viventes, quamdiu in corpore subsistumen eorum mens et conscientia in aeternitate solidatur, et cor ipsorum in contemplatione divinitatis incessabiliter occupatur? Ita et haec famula Christi Geretrudis, cuius vitam vel conversationem a primevo iuventutis conscripsimus, quamvis hic carnaliter apud mortales conversata fuisset et gubernatrix extiterit famulorum famularumque Christi, quae sub ditione sua deguerunt, tamen interiorem vitam ac perpetuam numquam in oblivione tradidit nec statum rectitudinis suae nec morum gravitatem nec disciplinam rigoris amisit. Idcirco apud omnipotentem Dominum promeruisse manifestum est, ut post obitum eius non minimas fieri per ipsam virtutes, quatenus, ut omnibus innotisceret, qui vitam eius vel abstinentiam corporis agnoverunt, nossent nunc etiam, quantum apud Deum obtinere precibus vale
Abbreviated transcription (Latin):
misero auxiliaretur. Statimq et in ipso tẽpe
confracta sunt uincula ferrea unde erat stric¬
tus: secumq ipse deculit ad monasterium
niuialla. Et om̃s portas monasterii ostiaq ec¬
cłiarum aꝑta reperit: & ad ipsum scm̃ lectũ

Expanded text:
miseri auxiliaret. Statimque et in ipso tempore miseri auxiliaret. Statimque et in ipso tempore confracti sunt ferri, unde erat strictus, secumque ipse detulit ad monasterium Nivialae et omnes porte ostiaque eclesiarum apperta repperit