comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ifiliiliae quos peperit ipsiia cob in mesopotamia syriae. &¬
dinam filiam eius om̃s animae filii & filiae eius trigintatres. Numquid istae om̃s
ta tres animae exlia mmesopotamia syriae natae sunt : Sed
una filia ex quib nepotes cõmemorati sunt. Si ergode uno beniamin quaestio
nata fuerat quando numeratis duodecim filiis ia cob & nominatim cõmemoratis
dictum est hi filuia cob qui facti sunt ei in mesopotamia sẏriae. quanto maior
inc quaestio . quomodo triginta tres anmae exlia in mesopota¬
sunt: nisi quia illa locutio confirmatur tãquam ibiom̃s orti sunt quorũ parentes
ibi orti sunt: Deinde & illud iam non dubium est in una filia filias nominari
plurali numero ꝑ singulari posito
Cl.ii. Ci

Expanded text:
filii Liae, quos peperit ipsi Iacob in Mesopotamis Syriae, etDinam filiam eius; omnes animae, filii et filiae eius, triginta tres. numquid istae omnes triginta tres animae ex Lia in Mesopotamia Syriae natae sunt? sex utique filii et una filia, ex quibus nepotes commemorati sunt. si ergo de uno Beniamin quaestio nata fuerat, quando numeratis duodecim filiis Iacob et nominatim commemoratis dictum est: hi filii Iacob qui facti sunt ei in Mesopotamia Syriae, quanto maior nunc quaestio amia Syriae natae sunt; nisi quia illa locutio confirmatur, tanquam ibi omnes orti sunt, quorum parentes ibi orti sunt? Deinde et illud jam non dubium est, in una filia filias nominari, plurali numero pro singulari posito. CLII. I
Abbreviated transcription (Latin):
eritꝰ quos drxerit dis. utrum principes qui iudicant populũ
ysr quod datus fuerat ds̃ pharaoni. ut ꝑ exxpositionem sit dictũ qđ sequit᷑ uelut
ostendendo quos drcerit deos ubi ait & principem populitui ñ maledices qđ
quidicuntꝰ dñ siue in celo siue intra. sicuti sunt dimulti & domini multi ldlen
q ue. debeat᷑ꝰ nisi unidõ uero qui nobis ẽ ds̃. Ili aut̃ qui dicunt᷑ duetiã si quisunt
ubiinertto dicunt. ꝓhibiti sunt ñ iussi sunt maledici. nec tam̃ sacrificuis uel
ullis latriae obsequiis honorari.

Expanded text:
eritur quos dixerit deos: utrum principes qui iudicant populum, sicut dictum est de Moyse, quod datus fuerit deus Pharaoni, ut per expositionem sit dictum quod sequitur uelut ostendendo quos dixerit deos, ubi ait: et principem populi tui non maledices, qui dicantur dii, sive in coelo sive in terra, sicuti sunt dii multi et domini multi. Addendo , non debeatur nisi uni Deo vero, qui nobis est Deus. Illi autem qui dicuntur dii, etiam si qui sunt, ubi merito dicuntur, prohibiti sunt, non jussi sunt maledici; nec tamen sacrificiis vel ullis latriae obsequiis, honorari.
Abbreviated transcription (Latin):
tem annos alios. Nimis enim durum & ualde iniquum fuit. ut deceptum
ad huc differr& alios annos septem & tunc eam trader& quã primo debuit.
Septem dieb solere nuptias celebrari. etiam liber iudicum ostendit in sanison.
quando fecit potum septem dieb. Et ad didit scriptura qđ sic solerent facere
iuuenes. Fecit autem hoc ꝑnuptias suas.

Expanded text:
tem atem aadhuc differret alios annos septem et tunc eam traderet quam primo debuit. septem autem diebus solere nuptias celebrari etiam liber Iudicum ostendit in Samson, quando fecit potum septem diebus. et addidit scriptura, quod sic solerent facere iuuenes; fecit autem hoc propter nuptias suas.
Abbreviated transcription (Latin):
iparũ adũ¬
tat reihus narratio. putabit᷑ qd̾ postea quam liam ia cobduxit uxorem deinde ser¬
uiuit alios septe annos ꝓrachel: & tunc eamdixit. Tlerum autem nonitaẽ . sed
laban ei dixit. consumma itaq septima istius & dabotibi & hane ꝓopere quod
operaberis apud me adhuc septem annos alios. Qđ itaq ait consumma septona
isius. ad nuptiarum caelebrationem ꝑtin&. quae septem dieb caelebrari solent.
ocitaq ait imple dies nuptiarum septem ꝑtinentes ad istam quamduxisti &
dabotibi & hanc ꝓeo quod operaberis apud me adhuc sep̃tẽ annos alios. De¬
inde requiritur. fecit autem iacobsic & impleuit septima eius. id est seꝓtem
dies nuptiarum lie. & dedit illi laban rachel filiam suam ipsiuxorẽ. Dedit
utem laban rachel filia suae balam ancillam suam ei ancillam: & intra untu
ad rachel: Dilexit autem rachel magis quamliam . & seruiuit illi sept̃ẽ annos
alios. Utiq appar& quia postea quam duxit rachel: tunc seruiuit ꝓea sep¬

Expanded text:
Si parum adueSi parum aduertatur rei huius narratio, putabitur, quod posteaquam Liam Iacob duxit uxorem deinde seruiuit alios septem annos pro Rachel et tunc eam duxit. uerum autem non ita Laban ei dixit, Consumma itaque septimanam istius, et dabo tibi et hanc pro opere quod operaberis apud me adhuc septem annos alios. Quod itaque ait, Consumma septimanam istius, ad nuptiarum celebrationem pertinet, quae septem diebus celebrari solent. Hoc itaque ait, Imple dies nuptiarum septem pertinentes ad istam quam duxisti, et dabo tibi et hanc pro eo quod operaberis apud me adhuc septem annos alios. Deinde sequitur, Fecit autem Jacob sic, et implevit septimanam ejus, id est, septem dies nuptiarum Liae, et dedit illi Laban Rachel filiam suam ipsi uxorem. Dedit autem Laban Rachel filiae suae Ballam ancillam suam ei ancillam, et intravit ad Rachel. Dilexit autem Rachel magis quam Liam, et servivit illi septem annos alios. Utique apparet quia posteaquam duxit Rachel, tunc servivit pro ea sep
Abbreviated transcription (Latin):
uod scriptum est osculatus est iacobrachel & excla¬
mans uoce sua fleuit. & indicauit ei quia frater est eius & quia filius rebec¬
cae est . Consuetudinis quidem fuit maxime in illa simplicitate antiquorum.
ut ꝓpinqui ꝓpinquas oscularentur : & hoc hodie fit inmultis locis. sed
aeri potest quomodo ab in cognito illa osculum acceperti
tit quat illa ess& fidenter in cius osulum in ruise aut pesteu seriptaraa nartas
e precapitulationem quod primo factumerat id est & inrdiciuerar acoberues cd
scut depura dyso postea dicitur quomodo ds̃ eum instituerit. cũ iam dictum esso
quod plunir Etauit parady sum & posuerit illic hominem quem firtt seruotior
đ scriptum
es & seruiuit iacob prorachel annis septem. & erant in conspectu euis uelit pau¬
cidies eoquod diligebat illam. Quaerendum quomodo dictum sit : cũ magas
etium breue tempus longum esse soleat amantib Dictumẽ ergo ꝑpt laborẽ
seruitutis. quem facilem & leuem amor faciebat:

Expanded text:
uod scriptum est: et osculatus est Iacob Rachel et exclamans uoce sua fleuit. et indicauit ei quia frater <patris> est eius et quia filius Rebeccae est, consuetudinis quidem fuit maxime in illa simplicitate antiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multis locis. sed quaeri potest, quomodo ab incognito illa osculum acceperit,rat quae illa esset, fidenter in eius osculum inruisse aut postea scripturam narrasse per recapitulationem quod primo factum erat, id est ut indicauerit Iacob quis esset. sicut de paradiso postea dicitur, quomodo deus eum instituerit, cum iam dictum esset quod plantauerit deus paradisum et posuerit illic hominem quem finxerat, et mulQuod scriptum est: et seruiuit Iacob pro Rachel annis septem; et erant in conspectu eius uelut pauci dies eo quod diligebat illam, quaerendum quomodo dictum sit, cum magis etiam breue tempus longum esse soleat amantibus. dictum est ergo propter laborem seruitutis, quem facilem et leuem amor faciebat.
Abbreviated transcription (Latin):
nis qua angelos carnẽ non habentes usq ad illud peccatum descendere potuisse.
quamuis de quibusdam demonib qui sint imꝓbi mulierib a
dicantur. ut non facile sit dehac re difinienda sententia.

Expanded text:
nis quam angelos carnem non habentes usque ad illud peccatum descendere potuisse; nis quam angelos carnem non habentes usque ad illud peccatum descendere potuisse; quamuis de quibusdam daemonibus, qui sint inprobi mulieribus, a multis tam multa dicantur, ut non facile sit de hac re definienda sententia.
Abbreviated transcription (Latin):
tem quęrit᷑ quemadmodum potuerint angelicũ
filiab hominum concumbere unde gigantes natiesse ꝑhibentur. quamuis
non nulli & latini & greci codices non angelos habeant sed filios dĩ. quos qui¬
dam ad soluendam istam questionem iustos homines fuisse crediderunt: qui po¬
tuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. Nam de homine iohanne scrip¬
tum ẽ : ecce mitto angelum meũ ante faciem tuã qui preparabit uiam tuã. Sed
hoc mou& quomodo uel ex hominũ concubitu natisint gigantes. uel feminis
iscere se potuerunt si non homines sed angeli fuerunt Sed d
nimium grandib atq fortib puto non esse mirandum quod ex hominib: nasci
potuerunt. quia & post diluuium quidam tales fuisse reperiuntur. & quaed am
corpora hominum in in credibilem modum ingentia nr̃is quoq temporib: exti
terunt non solum uirorum uerũ etiam fęminarum. Vnde credibilius est homi¬
nes iustos appellatos uel angelos uel filios dĩ concupiscentia lapsos peccasse cũ femi¬

Expanded text:
tem quaeritur quemadmodum potuerint angeli cum filiabus hominum concumbere, unde gigantes nati esse perhibentur; quamuis nonnulli et latini et graeci codices non angelos habeant sed filios dei. quos quidam ad soluendam istam quaestionem iustos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. nam de homine Iohanne scriptum est: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam. sed hoc mouet, quomodo uel ex hominum concubitu nati sint gigantes uel feminis miscere se potuerint, si non ho gigantibus, id est, nimium grandibus atque fortibus, puto non esse mirandum quod ex hominibus nasci potuerunt, quia et post diluvium quidam tales fuisse reperiuntur; et quaedam corpora hoterunt non solum uirorum uerum etiam feminarum. unde credibilius est homines iustos appellatos uel angelos uel filios dei concupiscentia lapsos peccasse cum femi
Abbreviated transcription (Latin):
& de aqua illa quae de petra ꝓflucit dictũ est. haec aqua
tradictionis quia maledixerunt fili ispł ante dñm: & sc̃ificat᷑ ẽ in¬
dexerunt quando locuti sunt contra beneficiũ dñi qͣd educti erant de agypto. & postea sc̃ificat
monstrauit : & contradicentiũ gr̃e xp̃i & ꝑcipientiũ gram xp̃i : ut illis sit aqua contradictionis.
istis sc̃ificationis: Nã & de ipso dño in euangeliũ legit᷑. & in signũ cui contradicet᷑¬

Expanded text:
 de aqua illa quae de petra profluxit dictum est: haec aqua contradictionis, quia maledixerunt filii Israhel ante dominum, edixerumonstravit, et contradicentium gratiae Dei, et percipientium gratiam Christi, ut illis sit aqua contradictionis, istis sanctificationis. Nam et de ipso Domino in Evangelio legitur: Et in signum cui contradicet
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est & usq ad decima generationem. ut om̃ino semꝑ intelligi uoluerit ꝑde
narii numeri quandã uniuersitat̾ẽ : ut hoc ex posuerit quodã modo addendo & dicen
manitas ꝓhibuit ad mitti non amanitidas. id est uiros inde non feminas: maxime
quia cũ euertissent israhelitae ipsam gent̾e om̃s uiros occidere iussi sunt feminas aut̾e
non nisi eas quae nouerant concubitum uiri qm ipsȩ infornicationẽ dedixerant popu¬
lũ. uirgines antem saluas ẽẽ uoluerunt non eis inputantes culpã qua euerti illa gens
meruit quã etiam hic cõmemorauit : Uelut quaereret᷑ cur moabitas & ammanitas
admitti uoluerit in eccłam dñi: sub iunait enim. Eoquod non obuauerint uobis cũ
panib & aqua inuia cũ exiretis de aegipto. & quia conduxerunt ad uersum te balaã¬
filiumbeor de mesopotamia ut maledicer& te. Has culpas nec tunc quando illa gens debella

Expanded text:
dictum est: et usque ad decimam generationem, ut omnino semper intellegi uoluerit, per dictum est: et usque ad decimam generationem, ut omnino semper intellegi uoluerit, per denarii numeri quandam uniuersitatem, ut hoc exposuerit quodam modo addendo et dicendo:  admissa. an Ammanitas prohibuit admitti, non Ammanitidas, id est uiros inde, non feminas? maxime quia cum euertissent Israhelitae ipsam gentem, omnes uiros occidere iussi sunt, feminas autem non, nisi eas quae nouerant concubitum uiri, quoniam ipsae in fornicationem seduxerant populum, uirgines autem saluas esse uoluerunt non eis inputantes culpam qua euerti illa gens meruit. quam etiam hic commemorauit, uelut quaereretur cur Moabitas et Ammanitas admitti noluerit in ecclesiam domini. subiunxit enim: eo quod non obuiauerint uobis cum panibus et aqua in uia, cum exiretis de Aegypto, et quia conduxerunt aduersum te Balaafilium Beor de Mes
Abbreviated transcription (Latin):
on intrabit ammanites & moabites in eccłam dñi. & usq
quomodo intrauerit ruth quae moabitis fuit dequa etiam caro dñi originem ducit.
nisi forte istam mystice ꝓphetauerit intraturam quod ait usq ad decimã generati¬
one. Cõputantur enim generationes ex abraham quando fuit & loth qui genuit
moabitas & ammanitas ex filiab. & inueniuntur cum ipso abraham cõpleri de¬
tem generationes usq ad salmon qui genuit booꝵ qui maritus secundus fu¬
it ruth. Sunt eñi istȩ. Abraham. isaac. iacob iudas. phares. esrom. aram. ami¬
.o.naasson. salmon. Salmon quippe genuit booꝵ quiuidu
ac ꝑ hoc uidetur post derimã generationẽ genus fecisse in eccłam dñi pariendo
filios ipsibooꝵ. Sed curadditum sit & usq in xternum. merito ad huc quaeritur.
An quia deinceps nulla anima de ammanitis & moabitis intrauit in illã eccłam po¬
puli hebreoꝵ postea quã ista generatione decima ꝓphetia cõpleta est: An potius ita

Expanded text:
on intrabit Ammanites et Moabites in ecclesiam domini et usque e in aeternum. quaestio est, quomodo intrauerit Ruth quae Moabitis fuit, de qua etiam caro domini originem ducit. nisi forte istam mystice prophetauerit intraturam, quod ait: usque ad decimam generationem. conputantur enim generationes ex Abraham, quando fuit et Lot qui genuit Moabitas et Ammanitas ex filiabus, et inueniuntur cum ipso Abraham compleri decem generationes usque ad Salmon, qui genuit Booz, qui maritus secundus fuit Ruth. sunt enim istae: Abraham, Isaac, Iacob, ludas. Phares, Esrom, Aram, Aminadab, Naason, Salmon. Salmon quippe genuit Booz, qui uiduam duxit Ruth; ac per hoc uidetur post decimam generationem genus fecisse in ecclesia domini pariendo filios ipsi Booz. sed cur additum sit: et usque in aeternum, merito adhuc quaeritur. an quia deinceps nulla anima de Ammanitis et Moabitis intrauit in illam ecclesiam populi Hebraeorum, posteaquam ista generatione decima prophetia completa est? an potius ita
Abbreviated transcription (Latin):
dum est quasi pretio. in quod deliquerit in qđ p̃tium deliquit: sed si affe
r& arietem p̃tio afferat. id est emptum. Etiã hoc enimuidet᷑ ad sacra¬
mentũ alicuius significationis ꝑtinere uoluisse: qm̃ p̃tium ipsũ non
definiuit. Nam si de finiss&. poss& uideri hoc p̾cepisse ne uile pecus
qđ tanti ualer&. Addito autem non solum p̃tio emptus aries offerret
lum scm̃.iam ubi uisum est disseruimus. Qđ uero cum dixiss&
& delicti sui offer&: Arietem ab ouib sine macula pretio. deinde ad di

Expanded text:
ndum endum eret arietem, pretio offerat, id est emptum. Etiam hoc enim videtur ad sacramentum alicuius significationis pertinere uoluisse, quoniam pretium ipsum non definiuit. nam si definisset, posset uideri hoc praecepisse, ne uile pecus en offerret quod tanti ualeret. addito autem non solum pretio, ut emptus aries offerretur, elit "siclum sanctum", iam ubi uisum est disseruimus. quod uero, cum dixisset: et delicti sui offeret domino arietem ab ouibus sine macula pretio, deinde addi
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ñ ess& alibi reperiri certũ ẽ: sed eẽ & inscripturis sc̃ĩs. Tale ẽ illud ubi apłs¬
ait. Om̃e peccatum quod cumq fecerit homo. extra corpus est. Hinc eni
nihil uidetur intermississe peccati. quando quidem ait om̃e peccatum qđ¬
cumq fecerit homo: postea tamen excepit fornicationem cumintulit. qui¬
Autem fornicatur in corpus ꝓprium peccat. Qđ scđ̾m consuetudinem nrãe¬
locutionis ita diceretur: om̃e peccatũ qđ cumq fecerit homo excepta forni¬
ctione extra corpus ẽ : quiautem fornicat᷑ in corpus ꝓprium peccat. ita
& hic cum prius generalit̃ om̃a ignorantiae peccata dicer& illis quae cõmȩ¬
morauit sacrificiis expianda: postea tam̃ excepit illa quib ex presse &
incte positis certam sacrificiorũ purgationem adhiber&
ffer& arietem abouib sine macula p̃tio in quo deliquit. Nonita distingue¬

Expanded text:
nis non est alibi reperire; sed in scripturis sanctis tale est illud ubi aposnis non est alibi reperire; sed in scripturis sanctis tale est illud ubi aposait: omne peccatum quodcumque fecerit homo extra corpus est. hic enim nihil uidetur praetermisisse peccati, quandoquidem ait: omne peccatum quodcumque fecerit homo; postea tamen excepit fornicationem, cum intulit: quiautem fornicatur in corpus proprium peccat. quod secundum consuetudinem nolocutionis ita diceretur: omne peccatum quodcumque fecerit homo excepta fornicatione extra corpus est; qui autem fornicatur in corpus proprium peccat. ita et hic, cum prius generaliter omnia ignorantiae peccata diceret illis quae commemorauit sacrificiis expianda, postea tamen excepit illa, quibus expresse et distincte psitis certam sacrificiorum purgationem adhiberetfferet arietem ab ouibus sine macula pretio in quod deliquit. non ita distingue
Abbreviated transcription (Latin):
& illas auiculas & similaginem licebat offerri. nisi forte quis dicat hoc discerni
ista excepta & nominatim expressa peccata ab illis quae generalit̃ cõmemora¬
a sunt: quia hic agnam dixit. ibi ouem. ut xtas pecoꝵ aliquã differentiam
faciat. dum tamen intelligatur pauperib ꝑ aeque subuentũ. ut si non habe¬
rent ulla animalia quadrupedia. aut memoratas aues aut similaginem offer¬
rent ꝓpeccatis ignorantia sue. Si autem mou& quare cũ generalit̃ om̃a ig¬
orantiae peccata concluserit. & sacrificia ñ ꝑ distantia pecca
guere & ꝑ eoꝵ diuersitate sacrificia diuersa precipere. quasi non ad illam
generalitatem om̃a ꝑtinerent. sic factam posterius exceptionem oport&
intelligi. ut quaecumq remanserit hic exceptis quaȩ nominatim & speciatin
commemorauit dicta in illa generalitate intelligamꝰ. Quem modum locutio¬

Expanded text:
et illas auiculas et similaginem licebat offerri. nisi forte quis dicat boc discerni et illas auiculas et similaginem licebat offerri. nisi forte quis dicat boc discerni ista excepta et nominatim expressa peccata ab illis quae generaliter commemorata sunt, quia hic agnam dixit, ibi ouem, ut aetas pecorum aliquam differentiam faciat, dum tamen intellegatur pauperibus peraeque subuentum, ut, si non haberent ulla animalia quadrupedia. aut memoratas aues aut similaginem offerrent pro peccatis ignorantiae suae. si autem mouet quare, cum generaliter omnia ignorantiae peccata concluserit et sacrificia non pro distantia pecguere et pro eorum diuersitate sacrificia diuersa praecipere, quasi non ad illam generalitatem omnia pertinerent: sic factam posterius exceptionem oportet intellegi, ut quaecumque remanserint his exceptis, quae nominatim et speciatim commemorauit, dicta in illa generalitate intellegamus. quem modum locutio
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ si non ual& manus eius qđ satis ẽ ad ouem offerre. eũ debere par tur¬
turũ aut duos pullos columbinos: & si hoc quoq ñ ual&. certam similaginis
quantitatem : qm̃ siubiq ita licere intelligitur. ñ potest quidem dici sacerdo
ñ habere uitulũ aut uniuersam sinagogam aut principem
uel ouem: Etsiita ẽ : quid opus erat postea dicere tacitũ cuiusquã ꝑiuriũ aut
tactum in mundũ & ꝑ iuriũ ꝑ ignorantiam factũ purgari sacrificio agnae &
caprae. cum eadem sacrificia pracepta sint etiã in illa generalitate pec̾cati ad
quã generalitatem etiam ista potuerant ꝑtinere : Si autẽ hinc ista discernun¬
t quolicebat ꝓ eis turtures & columbas uel etiam si hoc non ess& similaginẽ offer¬
ri. ibi autem ubi non dictum est non licebat : non uidetur subuentũ e̾e pauperib.
referunt᷑ ubi grauarent᷑ in opes si tantũ modo capram feminã & agnam ex ouib

Expanded text:
dictum est: si non ualet manus eius quod satis est ad ouem, offerre eum debere par turturum aut duos pullos columbinos et, si hoc quoque non ualet, certam similaginis quantitatem. quoniam, si ubique ita licere intellegitur. non potest quidem dici sacerdotem non habere uitulum aut uniuersam synagogam aut principem non habere caprum uel ouem. et si ita est, quid opus erat postea dicere tacitum cuiusquam periurium aut tactum inmundum et periurium per ignorantiam factum purgari sacrificio agnae et caprae, cum eadem sacrificia praecepta sint etiam in illa generalitate peccati, ad quam generalitatem etiam ista potuerunt pertinere? si autem hinc ista discernuntur. quod licebat pro eis turtures et columbos uel etiam, si hoc non esset, similaginem offerri, ibi autem ubi non dictum est non licebat, ron uidetur subuentum esse pauperibusam generalitatem referrentur, ubi grauarentur inopes, si tantummodo capram feminam et agnam ex ouibus
Abbreviated transcription (Latin):
đ odor fuauitatis dño sȩpe dr̃ sacrificiũ de uictisnis pecoꝵ
inscripturis sacris. ñ utiq ds̃ odore fumi delectatus. sed tantũ illud qđ his significatur
narib ducit. Sic̃ g ille olefacit. sic ista significant.
CXXUIII.E

Expanded text:
 odor suavitatis Domino saepe dicitur sacrificium de victimis pecorum in Scripturis sanctis, non utique Deus odore fumi illius delectatur; sed tantum illud quod his significatur naribus ducit. Sicut ergo ille olefacit, sic ista significant. CXXVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
eruies dño dõtuo. & benedicam panem tuũ & uinũ tuũ & aquã tuã. & auertã xcii¬
infirmitatem auobis. ñ erit qui ñ gener&. neq sterilis suꝑ t̾rã tuã. Numerũ dierũ tuoꝵ
replebo. & timorem mittã qui te antecedat amentes faciens om̃s gentes inquas tu
intrabis & cetera. Quã uis istȩ ꝓmissiones possint & spiritalit̃ intelligi. tam̃ cũ scđm
temporalẽ hominũ felicitatem intelligunt᷑: ad uetus testam̃tũ ꝑtinent. ubi quan
quã p̃cepta exceptis his quae insacram̃to aliquid significant. eadem ad mores bonos
ꝑtinentia reperiantur: ꝓmissiones tam̃ carnales atq terrenae sunt. Unde in psalmosep¬
tuagesimo scđo poene lapsos & effusos gressus suos homodicit. cũ telar& in peccatorib
pacẽ peccatoꝵ intuens. Ea quippe cernebat abundare impis. qua ipse scđm testam̃tũ
uetꝰ expectabat ad ñodõ cui hac mercede seruiebat. Et cũ hinc ei subripere coepiss& sensus

Expanded text:
ervies Domino Deo tuo; et benedicam panem tuum, et vinum tuum, et aquam tuam, et avertam infirmitatem a vobis. Non erit qui non generet, neque sterilis super terram tuam. Numerum dierum tuorum replebo. Et timorem mittam qui te antecedat; et amentes faciam omnes gentes in quas tu intrabis, etc. Quamvis istae promissiones possint et spiritualiter intelligi, tamen cum secundum temporalem homiquam praecepta, exceptis his quae in sacramento aliquid significant, eadem ad mores bonos pertinentia reperiantur, promissiones tamen carnales atque terrenae sunt. Unde in psalmo septuagesimo secundo, pene lapsos et effusos gressus suos homo dicit, cum zelaret in peccatoribus, pacem peccatorum intuens. Ea quippe cernebat abundare impiis, quae ipse secundum Testamentum Vetus exspectabat a Domino Deo, cui hac mercede serviebat. Et cum hinc ei subripere coepisset sensus
Abbreviated transcription (Latin):
in deserto & contẽpserunt eos circumcidere quod in oboedientes erant legidĩ. Nulla itaq
est cur hi qui putant rebaptizandos eos qui habent xp̃iani bapti
hoc testimonio legis ad iuuari se putent. quia nullus bis numero unus homo ẽ circum cisus
sed populus qui iam fuerat in quibusdam circumcisus: in quibus damuero adhuc in circũ¬
cisus erat. Et si aliquomodo id fieri poss& utbis circumcidi hominem dĩ iuber&. nũquid
possunt dicere ideo fuisse p̃ceptũ quia illi ab agyptiis fuerant cirtumcisi. aut ab aliquib
hereticis ab israhelitarũ societate segregatis: Cum uero etiam satis appareat. quareo¬

Expanded text:
in deserto et contempserunt eos circumcidere, quod inoboedientes erant legi dei. nulla itaque in deserto et contempserunt eos circumcidere, quod inoboedientes erant legi dei. nulla itaque causa est cur hi qui putant rebaptizandos eos qui habent christiani baptismi sacramentum hoc testimonio legis adiuuari se putent, quia nullus bis numero unus homo est circumcisus, sed populus qui iam fuerat in quibusdam circumcisus, in quibusdam uero adhuc incircumcisus erat. et si aliquo modo id fieri posset, ut bis circumcidi hominem deus iuberet, numquid possunt dicere ideo fuisse praeceptum, quia illi ab Aegyptiis fuerant circumcisi aut ab aliquibus haereticis ab Israhelitarum societate segregatis? cum uero etiam satis adpareat quare
Abbreviated transcription (Latin):
cum¬
cideret᷑ ñ homo sed populus. Nam & sequentia id ostendunt. Dicit enim scriptura. Et fecit
iħs cultros petrinos sibi. sibi ipsi acutos: & circumcidit filios isrł in
loco qui uocatur
collis p̃putioꝵ. hoc autẽ modo circũ purgauit iħs filios isrł: quiali quando fuerant inuia & qͥ
aliquando incircũcisi erant eoꝵ qui exierant ex aegypto. om̃s istos circuincidit iħs. Qua draginta
ñi & duob annis conuersatꝰ ẽ isrł in deserto mabdarith: & ideo in
plurimi pugnatoꝵ qui exierant de terra aegypti qui in oboedientes fuerant mandatis dĩ inquib
& definierat dñs eis ne uiderent illi t̾rã quã iurauerat dñs patrib eoꝵ dare illis terrã fluentẽ lac &
l: ꝓhis autem substituit filios eoꝵ quos circumcidit iħs eo qͣd fuissent in
populo incircumcisi erant quos potuit circumcidere iħs: illoꝵ scilic& filios qui genuerunt

Expanded text:
cumcumcideretur non homo, sed populus; nam et sequentia id ostendunt. dicit enim scriptura: et fecit Iesus cultros petrinos sibi ipsi acutos et circumcidit filios Israhel in loco qui uocatur Collis praeputiorum. hoc autem modo circumpurgauit Iesus filios Israhel: qui aliquando fuerant in uia et qui aliquando incircumcisi erant eorum qui exierant ex Aegypto, omnes istos circumcidit Iesus. quadraginta enim et duobus annis conuersatus est Israhel in deserto Mabdaritide et. ideo incircumcisi erant illorum plurimi pugnatorum qui exierant de terra Aegypti, qui inoboedientes fuerant mandatis dei, in quibus et definierat dominus eis, ne uiderent illi terram quam iurauerat dominus patribus eorum dare illis, terram fluentem lac et mel. pro his autem substituit filios eorum, quos circumcidit Iesus, eo quod fuissent in populo incircumcisi erant, quos potuit circumcidere Iesus: illorum scilicet filios, qui genuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
terunt uobis lapides isti memoriale filiis isrł usq in aternum. Quomodo in xternũ. cũ caelũ
& terra transeant:. In qm̃ eternum aliquid significant hilapides. cum ipsi xterni esse non pos
intelligat᷑ aeternũ
t dixit dñs ad iħimdicens. Manda sacerdotib: portantib arcã testam̃¬
ti testimonii. Sol& diciarca testam̃ti uel arca testimonii. nunc dicta ẽ arca testam̃ti testimonii :
nsolũ arca sed etiam ipsum testam̃tũ appellaretur testamentũ testimonii
apłs. Nunc autem sine lege iustitiadĩ manifestata est : testimoniũ habens ꝑ legem & ꝓphetas.
In cuiusdam enĩ reialterius uenturae testimoniũ datũ fuerat. illud qͣd dr̃ testamentũ uetus. Ui.¬
exit dñs adiłm. Fac tibi ipsi cultros de petra acutos. uel sicut hab& grec̾ de petra acuta : & se¬
lens circum cide filios isrł iterũ. In hoc p̃cepto quaerit᷑: cur dixerit iteri
circũ¬
cisus
in quibus dam ñ circum cisus. ideo dictũ est iterũ ut circũcisus ite rum cir¬
rum cir¬

Expanded text:
erunt uobis lapides isti memoriale filiis Israhel usque in aeternum. quomodo "in aeternum", cum caelum et terra transeant? an quoniam aeternum aliquid significant hi lapides, cum ipsi aeterni esse non possintellegatur aeternum. Et dixit dominus ad Iesum dicens: manda sacerdotibus portantibus aream testamenti testimonii. solet dici arca testamenti uel arca testimonii; nunc dicta est arca testamenti testimonii, ut non solum arca sed etiam ipsum testamentum appellaretur testamentum testimoniis: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est testimonium habens per legem et prophetas. in cuiusdam enim rei alterius uenturae testimonium datum fuerat illud. quod dicitur testamentum uetus. Dixit dominus ad Iesum: fac tibi ipsi cultros de petra acutos uel, sicut habet graecus, de petra acuta et sedens circumcide filios Israhel iterum. in hoc praecepto quaeritur cur dixerit "iterucircumcisus, in quibusdam non circumcisus, ideo dictum est "iterum", ut circumcisus iterum cir
Abbreviated transcription (Latin):
lit iosephomnem pecuniam in domũ pharaonis. Pertinuit ad scripturam in hac etiomre cõ¬
mendare fidem famulidĩ

Expanded text:
lit Ioseph omnem pecuniam in domum Pharaonis. pertinuit ad scripturam in hac etiam re commendare fidem famuli dei.
Abbreviated transcription (Latin):
Nã sine ista sc̃ificatione in uisibilis grae. uisibilia sacram̃ta quid ꝓsunt: Merito autẽ quaȩrit᷑ u
trũ etiã ista in uisibilis sc̃ificatio. sine uisibilib: sacram̃tis quib: uisibilit̃ homo scĩficat᷑ parit̃ ni hil
sit. qd utiq absurdũ ẽ. Tolerabilius erũ quisq dixerit sine illis istã ñ esse. quasi

Expanded text:
nam sine ista sanctificatione inuisibilis gratiae uisibilia sacramenta quid prosunt? merito autem quaeritur, nam sine ista sanctificatione inuisibilis gratiae uisibilia sacramenta quid prosunt? merito autem quaeritur, utrum etiam ista inuisibilis sanctificatio sine uisibilibus sacramentis, quibus uisibiliter homo sanctificatur, pariter nihil prosit: quod utique absurdum est. tolera
Abbreviated transcription (Latin):
dieb ñ inponebat᷑ incensũ .lXXXIII. Quod autẽ suꝑ funꝰ patris sui sũmꝰ sacerdos ꝓhibet᷑ intrare.
quaeri potest quomͦ iamesse poterat sũmꝰ sacerdos nondũ mortuo patre suo. cũ eos patrib: succe¬
dere iubeat: Id eo netesse erat ñdũ sepulto summo sacerdote continuo substitui sacerdotẽ ꝓpt̃
continuationis incensũ qͥd ꝑ sũm̃u sacerdotẽ cotidie oportebat in poni. quanquã & illa quaestio
de aegritudine sũmi sacerdotis man&. siue moriturũ necesse erat dieb aliquib: xgrotare.
nisi forte & hoc ita soluat᷑ ut dicat᷑ ñ solere sũ mos sacerdotes insi subito mori ñ p̃cedente
egritud ine. sicut de ipso aaron scriptura testat᷑. lxxxxiiii.
ens dicit egodñs qui sci fico eũ loquens de sacerdote. cũ hoc e̾tiã de moysi dixerit & scĩ

Expanded text:
diebus non inponebatur incensum. Quod autem super funus patris sui summus sacerdos prohibetur intrare, diebus non inponebatur incensum. Quod autem super funus patris sui summus sacerdos prohibetur intrare, quaeri potest, quomodo iam esse poterat summus sacerdos nondum mortuo patre suo, cum eos patribus succedere iubeat. ideo necesse erat nondum sepulto summo sacerdote continuo substitui sacerdotem propter continuationis incensum, quod per summum sacerdotem cotidie oportebat inponi. quamquam et illa quaestio de aegritudine summi sacerdotis manet, si uel moriturum necesse erat diebus aliquibus aegrotare; nisi forte et hoc ita soluatur, ut dicatur non solere summos sacerdotes nisi subito mori non praecedente aegritudine, sicut de ipso Aaron scriptura testatur. Aduertendum est quotiens dicit: ego dominus qui sanctifico eum, loquens de sacerdote, cum hoc etiam Moysi dixerit: et san
Abbreviated transcription (Latin):
tunc sacerdotes. magna orit᷑ quaestio : cũ lex etiam coniugali concubitũ in mundũ hominẽ dicat usq ad
uesperã etiam cũ abluerit corp̃suũ aqua & iubeat᷑ sũm sacerdos ꝓpt̃ incensũ continuationis bis indte
intrare ultra uelũ ubi erat altare incensi. nec quemquã mmundũ ad scã fas es
fungeret᷑ : Siquis inquirat. responderi potest : qͥd grã dĩ ñ aegrotabat. Num ꝗͥd sic etiam
de filioꝵ ꝓcreatione responderi potest: Vnde fit consequens. ut aut continens ess&. aut
dieb aliquib intermitteret᷑ incensũ. aut si illud int̾mitti ñ poss& qͣd ñ nisi ꝑ sũ mũ sacer¬
dotẽ necesse ess& in poni. ñ fier& in mundus coitu coniugali merito p̃cipue scĩficationis
suae. Aut si etiã ad ipsũ ꝑtin& qͣd de om̃ib filuis aaron in consequentib dicit ut nullus eoꝵ

Expanded text:
tunc sacerdotes, magna oritur quaestio, cum lex etiam conjugali concubitu immundum hominem dicat usque ad tunc sacerdotes, magna oritur quaestio, cum lex etiam conjugali concubitu immundum hominem dicat usque ad vesperam, etiam cum abluerit corpus suum aqua, et jubeatur summus sacerdos propter incensum continuationis bis in die quotidie intrare ultra velum ubi erat altare incensi, nec quemquam immundum ad sancta fas fungeretur, si quis inquirat, responderi potest quod gratia dei non aegrotabat. numquid sic etiam de filiorum procreatione responderi potest? unde fit consequens, ut aut continens esset aut diebus aliquibus intermitteretur incensum aut, si illud intermitti non posset, quod nonnisi per summum sacerdotem necesse esset inponi, non fieret inmundus coitu coniugali merito praecipuae sanctificationis suae. aut si etiam ad ipsum pertinet, quod de omnibus filiis Aaron in consequentibus dicit, ut nullus eor
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ corpꝰ intr& ñ suꝑ anima qua discessit a corpore: An ipsam uitã temporalem animae uocabulo ap
sa uita anima fuerit. sed qͥd ꝑ animae p̃sentiã subsistebat nom̃ eiꝰ acceperit: sicut distinximꝰ cũ de
sanguine loqueremꝰ. qd dictũ sit anima om̃is carnis sanguis eiꝰ ẽ. Est enĩ & ipse sanguis mortuus
ore mortui : ñ eñi cũ abscedente anima abscessit. Uetuit gͦ scriptura sũ mũ
suã ñ inquinabit᷑. Ordo ẽ autẽ uerboꝵ : suꝑ patrẽ suũ ñ inquinabit᷑ nec supmatrẽ suã lxXXII.
Et de scĩs ñ exibit. Eo ꝓculdubio tempore quo suoꝵ fanera celebrant᷑. sicut eis septem dieb quib scĩfi¬
cabat᷑ de scĩs ẽ exire ꝓhibit̾: ñ autẽ sẽꝑ. Sane siuxores ducere uel filios gignere ñ uetabant᷑ sũ mi

Expanded text:
tuum corpus intret, non super animam quae discessit a corpore? an ipsam uitam temporalem animae uocabulo apptuum corpus intret, non super animam quae discessit a corpore? an ipsam uitam temporalem animae uocabulo app? non quod ipsa uita anima fuerit, sed quod per animae praesentiam, qua subsistebat, nomen eius acceperit: sicut distinximus, cum de sanguine loqueremur, cur dictum sit: anima omnis carnis sanguis eius est. est enim et ipse sanguis mortuus in corpore mortui; non enim cum abscedente anima abscessit. uetuit ergo scriptura summum ssuam non inquinabitur; ordo est autem uerborum: super patrem suum nra celebrantur, sicut ei septem diebus quibus sanctificabatur de sanctis est exire prohibitus. Non autem semper: sane si uxores ducere vel filios gignere non vetabantur summi
Abbreviated transcription (Latin):
U estim̃ta eñi scindere lugentib erat antiquoꝵ sicut de iob scriptũ ẽ cũ ei filu eiꝰ ruma nuntiarent᷑ op¬
p̃ssi . Nludare autẽ caput cidari ꝓpt̃ ea lugentis ee potuit. quia detractio ẽ ornam̃ti. Qđ uͦ ait suꝑ omnẽ¬
turarũ ẽ usitata locutio quaȩ nobis inusitatissima ẽ. Nom̃ gͦ rectricis suae etiã corpꝰ accepit anima
destitutũ qm̃ reddendũ illi ẽ in resurrectione : sicut adificiũ qd appellat᷑ eccła etiã cũ inde ȩccła
pore separatã ut ipsam separationem mortẽ dixisse uideat᷑. id est ut anima mortua sit direpta a cor
ipdita. Non eni & cũ dicimꝰ mortui peccato natura dr̃ interisse . sed q̃d ĩã pecc
utim᷑ : ut sic intelligat᷑ anima mortua id est corpori mortua qͣd eo utidesierit cũ insua natura uiuat.
Q uomꝰ potest quisq intrare suꝑ amña mortuã qͥd sacerdos iste ꝓhibet᷑. cũ quisquis intrat suꝑmor¬

Expanded text:
uestimenta enim scindere lugentium erat antiquorum: sicut de Iob scriptum est, cum ei filii eius ruina nuntiarentur oppressi. nudare autem caput cidari pturarum est usitata locutio, quae nobis inusitatissima est. Nomen ergo rectricis suae etiam corpus accipit anima destitutum, quoniam reddendum illi est in resurrectione: sicut aedificium quod appellatur ecclesia, etiam cum inde Ecclesia pore separatam, ut ipsam separationem mortem dixisse uideatur, id est ut anima mortua sit dirempta a corpore non natura sua perdita — non enim et cum dicimur mortui peccato, natura dicitur interisse, sed quod iam peccato non utimur, ut sic intellegatur anima mortua, id est corpori mortua, quod eo uti desierit, cum in sua natura uiuat — quomodo potest quisque intrare super animam mortuam, quod sacerdos iste prohibetur, cum quisquis intrat super mor
Abbreviated transcription (Latin):
scĩfico eos. Quantũ aut̃ ꝑtin& ad dona qm̃ dixit dona dñidĩur̃i ipse offer&. ñ solus sũmꝰ
t sacerdos magnꝰ a fr̃ib suis. id est qui in
fr̃s suos magnꝰ ẽ . Ille scilic& unꝰ magnꝰ sacerdos. cui fusus ẽ suꝑ caput ex oleo sco. Ipsum
oleũ. appellat scriptura xp̃m. lxxx. Et consũ matꝰ man̾ induere uestim̃ta. Illa unq
quae inueste sacerdotali operosissime describunt᷑ .lxxxi. ¶
supͣ dixet in luctu facere eũ ꝓhibitũ. id est caput nudare cidari & uestim̃ta scmn deres

Expanded text:
ifico eos. quantum autem pertinet ad dona, quoniam dixit: dona domini dei uestri ipse offert, non solum summus t sacerdos magnus a fratribus suis: id est qui inter fratres suos magnus est, ille scilicet unus magnus sacerdos. cui fusum est super caput ex oleo christo: ipsum oleum appellat scriptura christum. Et consummatus manus induere uestimenta: illa utique, quae in ueste sacerdotali operosissime describuntur. Caput nosupra dixit in luctu facere eum prohibitum, id est caput nudare cidari et uestimenta scindere.
Abbreviated transcription (Latin):
erunt de uxore & filus & nuru iudae om̃a quae narrant᷑ indagari disiciler ẽ ni¬
si sorte ut credamus. Et hoc enim fieri potuit mox ut ad olescere iuidas coepit eũ
ncidisse in amorem eius quam duxit uxorem nondum ueno

Expanded text:
erunt de uxore et filiis et uuru Iudae omnia quae narrantur, indagare difficile est; nierunt de uxore et filiis et uuru Iudae omnia quae narrantur, indagare difficile est; nisi forte ut credamus — et hoc enim fieri potuit — mox ut adulescere ludas coepit eum incidisse in amorem eius quam duxit uxorem nondum uendi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fieri coepisse intelligi uelit. qm̃ sic positum ẽ ut diceretur factũ ẽ autem
lo tempore : ubi tamen quaerit̾ sidetem & septẽ annorũ erat ioseph quan¬
douenditus ẽ : quot annorũ esse iudas potuerit quartus filius ia cob quandoidem
ipse primogenitus ruben ut plurimũ fratrem suũ ioseph quinq aut sex an¬
nos potuerit aetate praecedere : Euidenter autem scriptura dicit triginta
annorum fuisse ioseph: quando in notuit pharaoni. Cumergo ipse anno sep¬
timo decimo aetatis suae uenditus fuisse credatur. tredecim annos pegerat
in aegypto ignotus pharaoni. adhos autem tredecim annos accesserunt septe an¬
ni ubertatis & facti sunt anni uiginti. his addunt᷑ duo quia secundo annofa¬
mis intrauit iacob in aegyptũ cum filus suis. & inueniuntur uiginti duo auni qu¬
b affuit ioseph apatre & a fratrib suis. Smedio tempore. quomodo fieri potu¬

Expanded text:
hoc fieri coepisse intellegi uelit, quoniam sic positum est, ut diceretur: factum est autem hoc fieri coepisse intellegi uelit, quoniam sic positum est, ut diceretur: factum est autem in illo tempore. ubi tamen quaeritur, si decem et septem annorum erat Ioseph, quando uenditus est, quot annorum esse ludas potuerit quartus filius Iacob, quandoquidem ipse primogenitus Ruben ut plurimum fratrem suum Ioseph quinque aut sex annos potuerit aetate praecedere. euidenter autem scriptura dicit triginta annorum fuisse Ioseph, quando innotuit Pharaoni. cum ergo ipse anno septimo decimo aetatis suae uenditus fuisse credatur, tredecim annos pin Aegypto ignotus Pharaoni. Ad hos enim tredecim annos accesserunt septem anni ubertatis, et facti sunt anni viginti; his adduntmis intrauit Iacob in Aegyptum cum filiis suis; et inueniuntur uiginti duo anni, quibus afuit Ioseph a patre et a fratribus suis. quo medio tempore quomodo fieri potu
Abbreviated transcription (Latin):
actumẽ autem intempore illo. descendit iudas a fratrib suis ad hominẽ quen¬
dam odollamitã. cui nom̃ iras : &uidit illic iudas filiam hominis chananei no
sauam. & accepit eam & introiuit ad eã & concepit & peperit filiũ & ctr
Quaeritur quando ista fieri potuerunt. Sienĩ postea quam ioseph deuenit in &¬
giptũ. quomodo intra uiginti ferme & duos annos : Nam post tantum tẽpo¬
ris colligit᷑ eos uenisse ad eundem ioseph fratrem suum in agyptũ cũ patre
suo. fieri potuerit ut iudae filii eiꝰ aetatis om̃s possent ducere uxcores. Nam tha¬
marnurum suam mortuo primogenito suo alteri filio suo dedit. quo etiã mor¬
tuo expectauit ut crescer& tertius. & cum creuiss& nec illi eam dedit. timens
ipse moreret᷑ : unde factum ẽ ut eidem socero suo se illa sup
modo ergo haec om̃a intratam paucos annos fieri potuerint merito mou&. nisi
ut forte sol& scriptura ꝑ recapitulationem aliquot annos ante uenditũ ioseph

Expanded text:
actum est autem in tempore illo descendit Iudas a fratribus suis • ad hominem quendam Odollamitam, cui nomen Iras. et uidit illic Iudas filiam hominis Chananaei nomine Sauam; et accepit eam et introiuit ad eam. et concepit et peperit filium et cetera. quaeritur quando ista fieri potuerunt. si enim posteaquam Ioseph deuenit in Aegyptum, quomodo intra uiginti ferme et duos annos — nam post tantum temporis colligitur eos uenisse ad eundem Ioseph fratrem suum in Aegyptum cum patre suo — fieri potuerit, ut Iudae filii eius aetatis omnes possent ducere uxores? nam Thamar nurum suam mortuo primogenito suo alteri filio dedit: quo etiam mortuo expectauit, ut cresceret tertius; et cum creuisset, nec illi eam dedit timens, ne et ipse moreretur. unde factum est, ut eidem socero suo se illa subponeret. quomodo ergo haec omnia intra tam paucos annos fieri potuerint, merito monet, nisi, ut forte solet, scriptura per recapitulationem aliquot annos ante uenditum Ioseph
Abbreviated transcription (Latin):
miratione ponerent. Hunc sensum ita se habere etiam interp̃tatio quae ẽ ex hebreo.
satis edoc&. Nam ita legit᷑. ꝑcussitq eos ingenti plaga. ita ut stupentes suram femori
imponerent. Tale ẽ enĩ acsi dicer&. tibiam femori imponerent : qm̃ sura utiq retror¬
sus cũ tibia est. lui Quid est qͣd ait samson uiris iuda. iurate mihi ne interficiatis¬
uos & tradite me eis. neforte occurratis in me uos: Quã locutionẽ
occurrere illi. Qdideo ñ intelligit᷑: quia ñ ẽ consuetudinis apud nos ita dici. Sic enim
d militares potestates dicunt uade alleua illũ & significat oc
telligat nisi qui illius locutionis consuetudinem nouit: Sol& & uulgo apud nos
dici conpediabit illi. qͣd ẽ occidit illũ. Et hoc nemo intellegit. nisi qui audire con¬
euit: hȩc est enim uis generalis omnium locutionum. ut quei
linguae non intelligant᷑: nisi audiendo uel legendo discantur.

Expanded text:
miratione ponerent. Hunc sensum ita se habere etiam interpretatio, quae est ex Hebraeo, miratione ponerent. Hunc sensum ita se habere etiam interpretatio, quae est ex Hebraeo, satis edocet; nam ita legitur: Percussit eos ingenti plaga, ita ut stupentes suram femori imponerent; tale est enim ac si diceret, Tibiam femori imponerent; quoniam sura utique retrorsus cum tibia est. CAPUT me uos: et tradite me eis, ne forte occurratis in me uos? quam locutionem occurre illi. quod ideo non intellegitur, quia non est consuetudinis apud nos ita dici. sic enim quod militares potestates dicunt: uade, alleua illum, et significat "occide illum", quis intellegat, nisi qui illius locutionis consuetudinem nouit? solet et uulgo apud nos dici: conpendiauit illi, quod est occidit illum; et hoc nemo intellegit, nisi qui audire consueuit. haec est enim uis generalis omnium locutionum, ut quemadmodum ipsae linguae non intellegantur, nisi audiendo uel legendo discantur.
Abbreviated transcription (Latin):
talum : deinde silocũ corporis significar& ubieos uulnerauit. numquid namom̃s quos ꝑcus¬
sit inuno corporis loco fuerat uulneraturus : Qd si ess& credibile. possemꝰ forsitan suspicari
eũ pugnasse tibia alicuiꝰ ammalis tãquã fuste & ea illos suꝑ fem̾ ꝑ cussisse sicut de
tũ t̃ q̃d maxilla asini mille occiderit: sed neq illud ut dixi credibile ẽ qͥd pugnans umũ tan¬
tũ locũ obseruauerit ubieos ꝑcuter&. Et ñ ait scriptura ꝑcussit eos tibia suꝑ fem᷑. sedtibiam
suꝑ femꝰ. Nimirũ ergo musitata locutio. facit obscuritatem. Ita enĩ dictũ ẽ acsi diceret᷑. ꝑcus
abiłiter : idest ut ad mirando stupentes tibiam suꝑ fem᷑ ponerent. Libiã
scilic& unius pedis suꝑ fem̾ alterius. sicut solent sedere qui mirando stupent. Tã qũa
si diceret᷑ ꝑcussit eos manũ ad maxillam. id est tanta cȩde ut manũ ad maxillã tristi ad¬

Expanded text:
 nisi a genu usque ad talum? deinde si locum corporis significaret, ubi eos uulnerauit, numquidnam omnes, quos percus nisi a genu usque ad talum? deinde si locum corporis significaret, ubi eos uulnerauit, numquidnam omnes, quos percussit, in uno coeum pugnasse tibia alicujus animalis, tanquam fuste, et ea illos super femur percussisse, sicut de illo scriptum est, quod maxilla asini mille occiderit. Sed neque illud, ut dixi, credibile est quod pugnans unum tantum locum observaverit ubi eos percuteret. Et non ait Scriptura, Percussit eos tibia super femur, sed tibiam super femur. Nimirum ergo inusitata locutio facit obscuritatem: ita enim dictum est ac si diceretur, Percussit eos valde mirabiliter, id est, ut admirando stupentes tibiam super femur ponerent, tibiam scilicet unius pedis super femur alterius, sicut solent sedere qui mirando stupent: tanquam si diceretur, Percussit eos manum ad maxillam, id est, tanta caede, ut manum ad maxillam tristi ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentia dm̃ cognouerat manue ita ꝑturbatus ẽ ut mortẽ timer&: Qd autẽ illi utxorsua
respondit si uell& dñs mortficare nos ñ accepiss& de manu nr̃a holo caustoma & sacrificiũ
ruñ accepisse sacrificiũ quia uiderunt eũ in altaris fłama stetisse. An ꝑ hoc intellexerunt acce¬
pisse dñm quia hoc fecit angłs ut se ostender& angelũ: Qđlib& autem horumsit: iam
tam̃ angłs dixerat si autẽ facis holo caustũ. dño offer illud : hoc est non mihi sed dño. Quod
ergo stetit angłs in altaris fłama. magis significasse intelligendus ẽ illũ magni consilu an¬
gelũ in forma serui : hoc ẽ in homine quẽ suscepturus erat ñ accepturũ sacrificiũ. sed ip¬
sum sacrificium futurũ
uid ẽ qͣd dictũ ẽ qd ꝑcussit alienigenas sam son tibiam
femꝰ: Quis enĩ hab& tibiam suꝑfem᷑. cum tibia deorsum uersus ñ sit

Expanded text:
praesentia deum cognouerat Manoe, ita perturbatus est, ut mortem timeret? quod autem illi uxor sua praesentia deum cognouerat Manoe, ita perturbatus est, ut mortem timeret? quod autem illi uxor sua respondit: si uellet dominus mortificare nos, non accepisset de manu nostra holocaustoma et sacrificium um angelum crediderunt accepisse sacrificium, quia uiderunt eum in altaris flamma stetisse, an per hoc intellexerunt accepisse dominum, quia hoc fecit angelus, ut se ostenderet angelum? quodlibet autem horum sit, iam tamen angelus dixerat: si autem facis holocaustum, domino offeres illud, hoc est non mihi, sed domino. quod ergo stetit angelus in altaris flamma, magis significasse intellegendus est illum magni consilii angelum in forma serui, hoc est in homine, quem suscepturus erat non accepturum sacrificium sed ipsum sacrificium futurum. Quid est quod dictum est, quod percussit alienigenas Samson tibiam super femur? quis enim habet tibiam super femur, cum tibia deorsum uersus non sit
Abbreviated transcription (Latin):
uid sibi uult
d postea quã manifestatus ẽ manue & uxori eiꝰ angłs qui cum eis loq
mo potest faciem meã uidere & uiuere Opinabant᷑ ergo ut homines dm̃ se uidisse. tanto utiq
miraculo facto qͣd in igni sacrificustetit quicum illis prius quasi homo loquebat᷑. Sed dm̃ in an¬
gło. andm̃ ipsum angelum appellabant : Sic enim scriptũ est. Et sũpsit manue hȩdum
caprarũ & sacrifitium obtulit suꝑ petrã dño mirabilia facienti . & manoe & uxor eius expec¬
tabant: & factũ est dũ ascender& flãma desuꝑ altare ad cęlum. & ascendit angłs dñi inflã
angło intelligebant dm̃. An eundem angelũ dm̃ uocabant. Illud eñi tertiũ qͣd dm̃ putaue¬
rant qui erat angłs dici ñ potest aꝑtissime dicente scriptura. tunc cognouit manue qm̃ an
głs dñiẽ. Sed unde inetuebant mortẽ : Non eñĩ scriptura in exodo dixerat nemo uid& faci¬
emangłi & uiu&. sed faciem meã dixit cum dr̃ loqueret᷑. An & in hoc ipso qͣd in angłi

Expanded text:
uid sibi vult quod posteaquam manifestatus est Manue et uxori ejus angelus qui cum eis loqumo potest faciem meam videre et vivere . Opinabantur ergo ut homines Deum se vidisse tanto utique miraculo facto, quod in igne sacrificii stetit, qui cum illis prius quasi homo loquebatur. Sed Deum in angelo, an Deum ipsum angelum appellabant? Sic enim scriptum est: Et sumpsit Manue haedum caprarum, et sacrificium obtulit super petra Domino mirabilia facienti, et Manue et uxor ejus exspectabant. Et factum est, dum ascenderet flangelo intellegebant deum an eundem angelum deum uocabant. illud enim tertium, quod deum putauerant qui erat angelus, dici non potest apertissime dicente scriptura: tunc cognouit Manoe quoniam angelus domini est. sed unde metuebant mortem? non enim scriptura in Exodo dixerat: nemo uidet faciem angeli et uiuet, sed "faciem meam" dixit, cum deus loqueretur. an et in hoc ipso, quod in angeli