comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Agno et excellenti ingemo uiri cũ se doctri¬
Ine penitus dedissent. quidqd laboris poterat ĩ¬
pendi contẽptis oĩbus et pͥuatis et publicis ac¬
tionibus ad inquirẽde ueritatis studiũ contule¬
runt. existimantes multo ẽẽ p̾clarius hũ maꝵ
endis opib is auc cumulandis honoribus inher̾e. quibus rebus qm
fragiles t̾reneq funt. et ad solius corꝑis ꝑtinẽt cultũ nemo melior:
nemo iustior effici põt: Frant quidẽ illi ueritatia cognitiõe dignis¬
simi. quã scrre tantoꝑe cupiuerũt. atoꝵ ita ut eam rebus om̃ib: Ante¬
ponẽnt. Nam ⁊ abiecisse quosdam ies familiares suas et renũti¬
asse uniuersis uolupͣtibus constat: ut solam nudamq initutẽ ni.¬
di expeditiq in sequerentur. Tartũ apud eos uirtutis nomẽ et aue¬
toritis ualiut: ut in ip̃a ẽẽ sũmiboripmiũ p̾dicarent. sed neq ad¬
epti sũt id qͦ uolebant: et operam simud atq industriam ꝑdidemĩt.

Expanded text:
agno et excellenti ingenio viri, cum se doctrinae penitus dedissent, quidquid laboris poterat impendi, contemptis omnibus et privatis et publicis actionibus, ad inquirendae veritatis studium contulerunt; existimantes multo esse praeclarius humanarum endis opibus, aut cumulandis honoribus inhaerere. Quibus rebus, quoniam fragiles terrenaeque sunt et ad solius corporis pertinent cultum, nemo melior, nemo justior effici potest. Erant illi quidem veritatis cognitione dignissimi, quam scire tantopere cupiverunt; atque ita, ut eam rebus omnibus arteponerent. Nam et abjecisse quosdam res familiares suas, et renuasse uniuersis uoluptatibus constat, ut solam nudamque uirtutem nudi expeditique sequerentur, et tantum apud eos uirtutis nomen et auctoritas ualuit, ut in ipsa esse summi boni praemium iudicarent —, sed neque adepti sunt id
Abbreviated transcription (Latin):
in earne morli agenteᷤ nr̃is sensib diuinae nõ possumꝰ. Lume at̾
mentis hũane deus ẽ:. que qui ꝯgͦuerit et ĩ pectus admiserit illũm ato
corde misterĩ ueritatis agnoscet. Remoto aũt do celestiq doctuma
tñ ut ectõrũ argue̾t iustiam qui se ad ten̾e̾ arbit̾b ant᷑ ait se meh̾
scire nisi unii ꝙ nicħ sciret. Intellexit enidoctͥnã illã meħ̾ hre ĩ se
certi nicħ ueri: Nec ut putabat quid̃ simulauit ip̃a doct̾na ut alioᷤᷤ
refelleret: sed uidit ex ꝑte aliqͣ ueritatẽ: testatusq et ec̾ in iudico si¬
cutitdit᷑ a platone qͦ nͣ ee̾t hũana sapia ado doct̾nã qmͣtẽ phĩglo¬
riabant᷑ ꝯ tẽpsit derisit abiecit ut idipm ꝓ suma doctͥna ꝓfitẽtur
ꝙ ncħ̾ seire didicisset. Si gͦ nlla̾ e sapia hũana ut socteᷤ docuit
ut plato t̃didit: appet ẽẽ diuinã nͨ ulli alii ꝙ d̾o in̾tatis noticia subia¬
eẽ. Deus igit noscedus eui quo solo ue̾itas ẽ i mudi parenᷤ et ꝯdi¬

Expanded text:
agentes, nostris sensibus divinare non possumus. Lumen autem mentis humanae Deus est, quem qui cognoverit, et in pectus admiserit, illuminato corde mysterium veritatis agnoscet: remoto autem Deo coelestique doctrina, tamen ut ceterorum argueret inscitiam qui se aliquid tenere arbitrabantur, ait se nihil scire nisi unum, quod nihil sciret. intellexit enim doctrinam illam nihil habere in se certi, nihil ueri nec, ut putabant quidam, dissimulauit ipse doctrinam, ut alios refelleret, sed uidit ex parte aliqua ueritatem testatusque est etiam in iudicio, sicut traditur a Platone, quod nulla esset humana sapiriabantur, contempsit derisit abiecit, ut id ipsum pro summa doctrina profiteretur, quod nihil scire didicisset. si ergo nulla est sapientia humana, ut Socrates docuit, ut Plato tradidit, apparet esse diuinam nec ulli alii quam deo ueritatis notitiam subiacere. deus igitur noscendus e
Abbreviated transcription (Latin):
p̃statissime atq optime ꝯgrat ptati. Uele̾te nͥ
curet oio. ut neq ex benficetia enis ꝙͥ ꝙͣ boĩ per¬
ueniat ad no neq ex maleficẽtia ꝙͥꝙ niali: quo¬
ui crror qr maximꝰ ẽ et ad eũtendu inte huane
sratuspectat co arguedi ẽ a nob̾: ne et ip̃e fallaris ĩpulsus auc̃te hoi
qui se putat ẽẽ sapiẽtes: Nec tn noᷤ arrogantes sumꝰ: ut cõp̾hẽsam
nr̃o ingenio ueritatẽ gloxieniur sed doct̾nã dei seqͥmur. qui scire so
lo corꝑis donncilio c̾cñsepta longe.a ueri ꝑ fectõe submotaẽ. et hoc

Expanded text:
stantissimae atque optimae congruat potestati uel certe nihil curet omnino, ut neque ex beneficentia eius quicquam boni perueniat ad nos neque ex maleficentia quicquam mali. quorum error quia maximus est et ad euertendum uitae humanae statum spectat, coarguendus est nobis, ne et ipse fallaris inpulsus auctoritate hominum qui se putant esse. sapientes. nec tamen nos adrogantes sumus, ut conprehensam nostro ingenio ueritatem gloriemur, sed doctrinam dei sequimur, qui scire solso corporis domicilio circumsaepta longe a ueri perspectione submota est et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lestis archam cõphende̾: Namcũ sint gͣdu  młti ꝑ qͦs ad domiciliu
ueritatis ascendit᷑. nõ ẽ facile cuilibet euehi ad sũmũ. Caligantib eĩ
Fueritatis fulgoe linb. qui stabile gͦssũ tenẽ ñ pont reuoluiit᷑ ĩpla¬
nũ. Primiu ᷤᷤ aũt gdus ẽ ĩtellig̾e̾ flas lioneᷤ et abic̾e ipio cultu. hũa
namete fab̾catorii: Secudus uo̾ ꝑspice̾ aĩo: ꝙ unuꝰ sit deus simmꝰ. euiꝰ
ptãs ac puideti.⁊ effecit a prinꝰ mũdũ et gub̾net in posteni. Tertusᷤ cog¬
nosc̾e mĩsterui eius ac mitiui quẽ legauit in t̾rã: quodocẽte liberati ab
erro̾e qͦ ĩplicati tẽbam᷑ formatiq ad uen dei cultũ ustia discernenus:
Er quib oib gdib ut dixi ꝓni ẽ lapsus et facilis ad ruma isi pedeᷤᷤ
in oxussa stabilitate figant᷑. De pͥmo gͣdueoᷤ erecuti uidemꝰ. qui cum

Expanded text:
e rationem. Nam cum sint gradus multi per quos ad domicilium ueritatis ascenditur, non est facile cuilibet euehi ad summum. caligantibus enim ueritatis fulgore luminibus qui stabilem gressum tenere non possunt, reuoluuntur in planus uero, perspicere animo quod unus sit deus summus, cuius potestas ac prouidentia effecerit a principio mundum et gubernet in posterum, tertius, cognoscere ministrum eius ac nuntium quem legauit in terram, quo docente liberati ab errore quo inplicati tenebamur formatique ad ueri dei cultum iustitiam disceremus. ex quibus omnibus gradibus, ut dixi, pronus est lapsus et facilis ad ruinam, nisi pedes inconcussa stabilitate figantur. de primo gradu eos excuti uidemus qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
comes ad deũ sola ꝑducet: et du sꝑs hos regit artus infatigabile¬
do militia militemꝰ. statioes ingiliasq celebremꝰ. Congdiamur
cũ hoste que nomiiꝰ fortit̾. ut uictores. ac deuicto adu̾sario t̾upha¬

Expanded text:
comes ad Deum sola perducet; et, dum spiritus hos regit artus, infatigabilecomes ad Deum sola perducet; et, dum spiritus hos regit artus, infatigabilem militiam Deo militemus: stationes vigiliasque celebremus; congrediamur cum hoste, quem novimus, fortit
Abbreviated transcription (Latin):
rũ iterta et caduca possessio e. Migrat enĩ cotidie et młto uiolẽtu ᷤ
quẽda sut: nichꝰ nobiscũ duc̾e possummꝰ nisi uitabñ atq ĩnocet᷑ actã
Ille ad deu copiosuᷤ i opuletu adueniet: Cin astabut ꝯtinẽtia mia
pacia caritas fides Hec e hẽditas nr̃a q̃ nec eapi einꝙͣ nec tñfferri
ant qui esuriũt ut celesticibo saturati sepit̾nã fame ponat. beni¬
ãt qͥ situĩt ut aqm salutae̾m de ꝑhen fonte plenissimi ᷤ faucib tra¬
ti sapiet et egͦti ualebut et mortui ĩinuiscet: Quisꝗs eni corrupte¬
las t̾re u̾tute calcauent: Huc arbiter i ͤ sumꝰ et uerax ad luce ꝑpe in¬
tãq ꝑpetuã suscitabit: Nemo uitiis nemofastib: neo et̾ regiapo¬
testate ꝯ fidat: Inmorlẽ istan fc̾uit. Nam qucuq coem hoĩs abie¬
cerit: ac pntia secutus in humũ seipe ꝓstraue̾i̾t tãꝙͣ deẜ tor dm imꝑa¬

Expanded text:
orum incerta et caduca possessio est; migrant enim orum incerta et caduca possessio est; migrant enim quenda sunt. nihil nobiscum ferre possumus nisi uitam bene atque innocenter actam. ille ia caritas fides. haec est hereditas nostra quae nec eripi cuiquam nec transferri ant qui esuriunt, ut caelesti cibo saturati sempiternam famem ponant, ueniant qui sitiunt, ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trati sapient et aegroti ualebunt et mortui reuiuescent. quisquis enim corruptelas terrae uirtute calcauerit, hunc arbiter ille summus et uerax ad uitam lucemque perpetuam suscitabit. nemo diuitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: inmortalem ista non faciunt. nam quicumque rationem hominis abiecerit ac praesentia secutus in humum se ipse prostrauerit, tamquam desertor dom
Abbreviated transcription (Latin):
possenui  ad id recto ꝯtendẽ cursu. Nec mo̾stiauit tm̃ s ec̃ p̃cessit: ne
quis difficultatis gͣtia iter u̾tutis horret. Deleatin si fieripõt iter¬
ꝑditionis et fraudis: in qua mors uolupͣtis illecebris ad opta celat᷑
Et qnͣto quisq anis ĩ senectute u̾gentib appinqͣre cerint illu die
quo sit ei ex hac uita demigrandũ: Cogitet ꝙͣ puruᷤ ab scedat ꝙͣ ĩ¬
nocẽs ad iuditiũ ueniat ñ ut fcĩunt quida cecis mẽtib nixi: qͥ
ia defitiẽtib corꝑis uirib in hoc admonetur instantis ultĩe ncci¬
tis ut cupidius et ardentui hauriendis libidinib intendat. qͣ ex
uoragine liberet se quisq dũ licet. dũ facultas adest seq ad deũ toͣ
mẽte ꝯu̾tat ut illũ dic̃ securuiᷤ expͤtet. quo pses dñsq mudi deuꝰ de
sigulorũ fcis et cogitacõnib iudicabit: Cauecuq hec expetũt᷑ nõ tm̃
negligat sed ec̃ fugiat: pocoreq aiam sua udicet. ꝙͣ bo̾ ista fallatia qͦ¬

Expanded text:
possemus ad id recto contendere cursu. nec monstrauit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur. et quanto quisque annis in senectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat, quam innocens ad iudicem ueniat, non ut faciunt quidam caecis mentibus nixi, qui iam deficientibus corporis uiribus in hoc admonentur instantis ultimae necessitatis, ut cupidius et ardentius hauriendis libidinibus intendant. qua ex uoragine liberet se quisque, dum licet, dum facultas adest, seque ad deum tota mente conuertat, ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi deus de singulorum negligat, sed et fugiat; potioremque animam suam judicet, quam bona ista fallacia, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sermone distinguere & explicare persingula. ita ut omnẽ
medendicuram perordinem describamus. In possibile
puto etiamhis qui sapientue ipsius meruerunt archana
cognoscere: Quantũ autem nobis peruerbũ dĩ patefactũ
est & breuis experientia potuit inuenire. Illud gene¬
rali intentione obseruandũ puto ut sicut his quib: per
districtos in excelso funes incedere disciplina est. huc
uel illuc declinare discrimenest. deuiare aliquantulum
quamuis illud per iguum uideatur interitus est. omnis
autemeis in eo salus est. si contentam & directam in ces¬
sus suilineamteneant. Ita & in hisnr̃is actib in quãcũq:
quis partem. quacũq ex causa declinauerit siue id ma¬
litia. siue etiam imperitia faciat. ultimi periculi resest.
Si uero & aliis praesit non sibi soli sed & ceteris aeternicausa
efficietur interitus. Igitur uia regia incedendum est

Expanded text:
sermone distinguere et explicare per singula, ita ut omnem sermone distinguere et explicare per singula, ita ut omnem medendi curam per ordinem describamus, inpossibile puto etiam his qui sapien- tiae ipsius meruerunt arcana cognoscere. 34. Quantum autem nobis per uerbum dei patefactum est et breuis experientia potuit inuenire, illud generali intentione obseruandum puto: ut sicut his, quibus per districtos in excelso funes incedere disciplina est, huc uel illuc declinare discrimen est et deuiare aliquantulum, quamuis illud peregi­ guum uideatur, interitus est, omnis autem eis in eo salus est, si contentam et directam incessus sui lineam teneant, ita et in his nostris actibus, in quamcumque quis partem quacum­ que ex causa declinauerit, siue id malitia siue etiam inperitia faciat, ultimi periculi res est. si uero et aliis praesit, non sibi soli sed et ceteris aeterni causa efficietur interitus. igitur uia regia incedendum est
Abbreviated transcription (Latin):
tempnentes. & disperare non disperantes quando quidẽ
itaunius cuiusq requirit ingenium. Alios uero curare
lenitate debemus alios humilitate coniungendo ei suide¬
licet nos met ipsos & unam eandemq spei regulam polli¬
cendo & alios quidem uincere. ab aliis autem uinci
Interdum melius fuit & aliorũ quidem prosperitatem
& potentiam. aliorum uero paupertatem & deiectionẽ
conlaudare nonnum quam conuenit & amplecti non
enim sicut uirtutis & ignauiae ordo se acspecies habet.
ut una semper in laude sit. & alu semper inculpa Ita
etiam nr̃e disciplinie ordo de poscit ut quod sanũ & utile
& commodum est id semper eger recipiat animus
uerbi gratia uelacrius corripi. uel lenius commoneri
uel exomnibus quae supra comie morauimus alterum
semper eligere: Sedabaliis quidim hoc. ab aliis autem
quod contrariũ est recipipotest. prout uel tempus uel res
uel ipsa animorum aegritudo permittit. uerum uni uersa

Expanded text:
temnentes et desperare non desperantes, quando quidem temnentes et desperare non desperantes, quando quidem ita uniuscuiusque requiritingenium; alios uero curare lenitate debemus, alios humilitate, coniun­ gendo eis uidelicet nosmet ipsos et unam eandemque spei regulam pollicendo. et alios quidem uincere, ab aliis autem uinci interdum melius fuit; et aliorum quidem prosperitatem et potentiam, aliorum uero paupertatem et deiectionem conlau­ dare nonnumquam conuenit et amplecti. 33. Non enim, sicut uirtutis et ignauiae ordo se ac species habet, ut una semper in laude sit et alia semper in culpa, ita etiam nostrae disciplinae ordo deposcit, ut quod sanum et utile et commodum est id semper aeger recipiat animus — uerbi gratia uel acrius corripi uel lenius commoneri uel ex omnibus, quae supra commemorauimus, alteram semper eligere-, sed ab aliis quidem hoc, ab aliis autem quod contrarium est recipi potest, prout uel tempus uel res uel ipsa animorum aegritudo permittit. uerum uniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
secretiora contemnunt. erubes cant uero publicam notam
Aluautem publice conuenti inpudentiores fiunt. sec rete
increpationis mysterium uenerantes &oboedientiam sui
uelut quod dammunus honestum ac sedulo officioretri¬
buentes Aliorũ conuenit obseriuri omnia diligentius
&usque ad minimum discuti eorum precipue quidũ
mala sua artequadam celireseputant. eriguntur ad uer¬
sum ceteros & inflantur. Aliorum uero oportet & non¬
nulla praeterire. ut uidentes tam quã nonuidisse &
audientes tam quã non audisseuideamur. Secundum
prouerbii sententiam ut inead contemptum ultimũ
ueniant per increpationem. qui fortassis erubescunt
culpas extendere acmultiplicare donec eas ignorari
putant audaces uero & precipites efficiuntus. cũ eis
ultimum emendationis atq unicum remediũ interrupt
fuerit uerecundia: Interdum etiam irascidebemus ali¬
quibus nonirati . & contemnere aliquos. sed non con¬

Expanded text:
secretiora contemnunt, erube- scunt uero publicam notam; secretiora contemnunt, erube- scunt uero publicam notam; alii autem publice conuenti inpuden­ tiores fiunt secretae increpationis mysterium uenerantes et oboedientiam sui uelut quoddam munus honesto ac sedulo officio retribuentes. 32. Aliorum conuenit obseruari omnia diligentius et usque ad minimum discuti, eorum praecipue qui, dum mala sua arte quadam celare se putant, eriguntur aduersum ceteros et intlalltur; aliorum uero oportet nonnulla praeterire, ut uidentes tamquam non uidisse et audientes tamquam non audisse uideamur secundum prouerbii sententiam, uti ne ad contemptum ultimum ueniant per increpationem, qui fortassis erubescunt culpas extendere ac multiplicare, donec eas ignorari putant, audaces uero et praecipites efficiuntur, cum eis ultimum emendationis atque unicum remedium interrupta fuerit uere- cundia. interdum etiam irasci debemus aliquibus non irati et contemnere aliquos sed non con
Abbreviated transcription (Latin):
sus acuarie compositus sermocurabit & erunt mihi testes
horũ illiipsi qui passi sunt quod aliosquidem sermo solus
emendit. alios exempla conuertunt. non nullistimulis
incitandi alii frenis inhibendi sunt proeo quod tardio¬
res. alii & pigri sunt adopus bonum quiutique compe¬
tenter sermõnum uerberibus excitantur. Alii uero
feruentes spũ nimium concitati mensuram aequitatis exce¬
dunt. uelut cum generosus & feruidus pullus. & iuge
adhuc nouitatis in patiens ultradefinita metarũ sp̾itia
cursulasciuiore diffunditur. quosutique refrenans &
reuocans ad statutas lineas mandatorum. sermo melius
temperabit multis liudiri profuit aliisuituperiri¬
utraquetamen si in tempore proferantur . Alio quin migis
inportune prolita nocuerunt. alios consolatorius sermo
correxit. alios increpitio & aliis conuenit coramomnibus
argui. aliis secretius commoneri non nulli& enim monita

Expanded text:
sus ac uarie conpositus sermo curabit. et erunt mihi testes sus ac uarie conpositus sermo curabit. et erunt mihi testes horum illi ipsi qui passi sunt, quod alios quidem sermo solus emendat, alios exempla conuertunt, nonnulli stimulis inci­ tandi, alii frenis inhibendi sunt pro eo quod tardiores alii et pigri sunt ad opus bonum — qui utique conpetenter sermo­ num uerberibus excitantur —, alii uero feruente spiritu nimium concitati mensuram aequitatis excedunt, uelut cum generosus et feruidus pullus et iugi adhuc nouitatis inpatiens ultra definita metarum spatia cursu lasciuiore diffunditur; quos utique refrenans et reuocans ad statutas lineas mandatorum sermo melius temperabit.. 31. Multis laudari profuit, aliis uituperariutraque tamen si in tempore proferantur, alioquin magis inportune prolata nocuerunt. alios consolatorius sermo correxit, alios increpatio, et aliis conuenit coram omnibus argui, aliis secretius commo- neri. nonnulli etenim monita
Abbreviated transcription (Latin):
non eadem aptabuntur his quirationabiles sunt infide.
& perspicaces inscripturis. & his qui sola simplicitate
proficiunt. Sed& his qui exurbina conuersitione descen¬
dunt. & illis qui exa gresti & rusticaueniunt. non eadem
simplicib & astitis neq: in negotiis positis & proculabeis
agentibus acquietis. Neq: his qui post plagas peccatorum
conuersi sunt. & his quiante experientiam malidiliger t̃
boni. inquib singulis permulta habenda est differentia
m̃ quidemetiam motus ipsieorum aut concupiscentiae
permultas interse differentias gerunt. Deniq: ex ipsa
iterum corporali elementorum ratione considera. quãuis
exisdem omnes subsistamus elementis. tamen unius cuiusq
corporis est quod dam proprium tempera mentum. &
propterhoc nonomnib: eadem medicamenta conducunt
sed alius alio indiget. uel medicamento uelcibo uel potu
& singulis diuersa conueniunt ita etum animas diuer¬

Expanded text:
non eadem aptabuntur his qui rationabiles sunt in fide non eadem aptabuntur his qui rationabiles sunt in fide et perspicaces in scripturis et his qui sola simplicitate proficiunt, sed et his qui ex urbana conuersatione descendunt et illis qui ex agresti et rustica ueniunt; non eadem simplicibus et astutis, neque in negotiis positis et procul ab eis agenti­ bus ac quietis, neque his qui post plagas peccatorum conuersi sunt et his qui ante experientiam mali delegerunt bona. in quibus singulis permulta habenda est differentia, quoniam quidem etiam motus ipsi eorum et concupiscentiae permultas inter se differentias gerunt. denique ex ipsa iterum corporali elementorum ratione considera: quamuis ex eisdem omnes subsistamus elementis, tamen uniuscuiusque corporis est quod- dam proprium temperamentum. 30. Et propter hoc non omnibus eadem medicamenta condu­ cunt, sed alius alio indiget uel medicamento uel cibo uel potu et singulis diuersa conueniunt. ita etiam animas diuer
Abbreviated transcription (Latin):
alte rum desidia praȩparauit. Quantũ oportet laboris
studiiq suscipere quaintũ industrue ueluirtutis ad hi¬
bere ut curatiuitiis emendati moribus praeposito correcti
possimus & transferre uitam nr̃ãm a praesentib ad futura
& subicere ac subdere terram sp̃ui. Sicut ergo nonuna
medicinae species omnibus adhibetur. Ita nequeidem
sermo conuenit uniuersis nonidem motus competit
feminae & uiro uel seni aciuueni. neq pauperi & diuiti
laetis actristibus in commodis &uegetis principibus
& subiectis. sapientib & imperitis. timidis &audacib:
iracundis & mitibus. proficientib: & declinantibus
& ut adhuc interiora perquiram. non eadem conueni¬
ent his qui in coniugiissunt. & his qui liberi sunt a coniu¬
galiiugo sed interipsos rursum differentia esteorum.
qui in de sertis uitam ducunt. & eorũ qui cõmunẽ. & cũ
ceteris mixtam habent conuersationem. & rur sum

Expanded text:
alterum desidia praeparabit —, quantum oportet laboris alterum desidia praeparabit —, quantum oportet laboris studiique suscipere, quantum industriae uel uirtutis adhibere, nt curati uitiis, emendati moribus, proposito correcti possimus et transferre uitam nostram a praesentibus ad futura et subicere ac subdere terram spiritui! sicut ergo non una medicinae species omnibus adhibetur, ita neque idem sermo conuenit uniuersis, non idem motus conpetit feminae et uiro uel seni ac iuueni, neque pauperi et diuiti, laetis ac tristibus, incommodis et uegetis, principibus et subiectis. sapientibus et inperitis, timidis et audacibus, iracundis et mitibus, profi­ cientibus et declinantibus. 29. Et ut adhuc interiora perquiram, non eadem con­ uenient his qui in coniugiis sunt et his qui liberi sunt a coniugali iugo. sed et inter ipsos rursum differentia est, eo- mm qui in desertis uitam ducunt et eorum qui com­ munem et cum ceteris mixtam habent conuersationem. et rursum
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqua etiam ab aliis mutuantes. & nihil prorsus est quod
eos praetereat. Neminimum quidem neglegunt. sed om¬
nia magna & summa deputant. quaecũq ad sanitatem
corporis aliquid conferunt. sum mumbonum putantes
Siquid perin dustriam suam uitae huic quã supraterras
agimus conferreuideantur. & interdum uita hominũ
pessimorum quib: olim ex hoc mundo discedere cõmu¬
ne fuerat bonum. quod etim sibonorum uitae perhaec
consulunt. quantũ illudest quod ex hoc confertur
cumid continuo ipsauetustas aetatis ac senectutis ab sol¬
uat. quod enimest quodunus quisq: bonorum ex hac
uita lucretur. cum certũ sit quia nemo prudentium
diligere id debeat. quod omnipacto paulo post omissu¬
rus sit Nos uero quib periculum prosalute est animarũ.
& quibus prom mortalitate certa menest. & uel degloriȩ
uel depoene ae ternitate contentio equib: alterũ uirtus

Expanded text:
aliqua etiam ab aliis mutuantes, et nihil prorsus est quod aliqua etiam ab aliis mutuantes, et nihil prorsus est quod eos praetereat. ne minimum quidem neglegunt, sed omnia magna et summa deputant, quaecumque ad sanitatem corporis aliquid conferunt, summum bonum putantes, si quid per industriam suam uitae huic, quam supra terras agimus, con­ ferre uideantur, et interdum uitae hominum pessimorum, quibus olim ex hoc mundo discedere commune fuerat bonum. quod etiamsi bonorum uitae per haec consulunt, quantum illud est quod ex hoc confertur, cum id continuo ipsa uetustas aetatis ac senectutis absoluat! quid enim est quod unusquis­ que bonorum ex hac uita lucretur, cum certum sit quia nemo prudentium diligere id debeat quod omni pacto paulo post omissurus sit? 28. Nos uero, quibus periculum pro salute est animarum et quibus pro inmortalitate certamen est et uel de gloriae uel de poenae aeternitate contentio — e quibus alterum uirtus,
Abbreviated transcription (Latin):
& pernitiosogustu suscipitur fellis gustus. & mors pro
morte mutatur. Tenebrae protenebris. sepultura
prosepultura. resurrectio proresurrectione. Haec omnia
cura qua edamergonon est di. & medicina in firmitatis
nrae Veterem adam ad eum statum unde decidit
reparans & reformans. atq ad arborem uite restitu¬
ens undenos arbor sciendiboni & mali. in portune
& extratempus sumpta depulerat. Huius ergo nos
medicinae &curationis ministri adiutores sumus
quicumque praeesse populis uidemur. quinescio. an
in id saltim proficerimus. ut uel proprias infirmitates
curare ualeamus. nedum alienis languorib medicari. & ani¬
marum maculas sollicita eruditionẽ purgare. Tum de inde
corporum quidem medicilaborem uigilis ac sollicitudines
quaerant. & sicut ait quidam sapientissimus eorum. alie¬
nos casus propriis meroribus perferunt. Aliqua ipsi pro¬
prio labore exquirentes & inuenientes admedendum.

Expanded text:
et pernicioso gustu suscipitur fellis gustus et mors pro et pernicioso gustu suscipitur fellis gustus et mors pro morte mutatur, tenebrae pro tenebris, sepultura pro sepultura, resurrectio pro resurrectione. haec omnia cura quaedam erga nos est dei et medicina infirmitatis nostrae ueterem Adam ad eum statum unde decidit reparans et reformans atque ad arborem uitae restituens, unde nos arbor sciendi boni et mali inportune et extra tempus sumpta depulerat. 26. Huius ergo uos medicinae et curationis ministri et adiutores sumus, quicumque praeesse populis uidemur. qui nescio an in id saltim profecerimus, ut uel proprias infirmi- tates curare ualeamus, nedum alienis languoribus medicari et animarum maculas sollicita eruditione purgare. 27. Tum deinde corporum quidem medici laborem, uigi­ lias ac sollicitudines tolerant et, sicut ait quidam sapientis- simus eorum, alienos casus propriis maeroribus perferunt aliqua ipsi proprio labore exquirentes et inuenientes ad meden­ dum,
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiae sacramentum ergaeum quiper in oboedien¬
tiam decidit Propterea nouanatiuitas & uirgo mater
& bethlem proaeden. & praȩsepe proparadiso. Parua
& uisibilia. prooccultis & magnis. Idcirco & pastores
caelestemglorum uident. propter agnum & pastorẽ
Propterea stella duce magi ad orant & munera offe¬
runt. quoscilicet nemo iamultra uelidola uel stellas
adoraret Proptereah̃s baptizatur. & testimoniũ eius
decaelestib: perhibetur. & ieiunat & temptatur. &uin¬
cit eum quiuicerat. propterea daemones fugantur
aegritudines curantur. & magnorũ praedicatio mini
mis iniungitur. propterea infremescunt gentes. &
populi iñania meditantur. propterealignum ad uer¬
sũ lignum. & manus patienter extenduntur aduer¬
summanus in continenter extensas. Prosilutis & remis¬
sis prebentur clauis confixe. Prohis quie eiecerunt
adam prebenturmanus qua e orbem terre complectan¬
tur. & reuocent prohumilitate exiltati. Pro suaui

Expanded text:
ricordiae sacramentum erga eum qui per inoboedienricordiae sacramentum erga eum qui per inoboedientiam decidit. propterea noua natiuitas et uirgo mater et Bethleem pro Edem et praesepe pro paradiso, parua et uisibilia pro occultis et magnis. idcirco et pastores caelestem gloriam uident propter agnum et pastorem; propterea stella duce magi adorant "et munera offerunt, quo scilicet nemo iam ultra uel idola uel stellas adoraret; propterea lesus baptizatur et testimonium ei de caelestibus perhibetur et ieiunat et temptatur et uincit eum qui uicerat; propterea daemones fugantur, aegritudines curantur et magnorum praedicatio mini­ mis iniungitur. 25. Propterea infremescunt gentes et populi inania meditan­ tur; propterea lignum aduersum lignum et manus patienter extenduntur aduersum manus incontinenter extensas: pro solutis et remissis praebentur clauis confixae, pro his quae eiecerunt Adam praebentur manus quae orbem terrae conplectantur et reuocent. pro humilitate exaltatio, pro suaui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s aduenit. Hoc est quodagit eiucuata diuinitas hoa
promouet carnis ad sumptio & hoc est quod inutioq
mercamur. hocest noua illa commixtio dĩ & hominis
ut perunum utrũq: habere possimus Propterea nãq
ds corpori anima mediante commyxtus est ut coniunge¬
ret separita atq in concordũ & pacem ds̃ discordantia
reuocaret in unum. Sȩ& perse reuocans omnia ab uno
patre generis nr̃i prius perditam animam suscepit
propter in oboedientum anime. Carnẽ proptermalam
oboedientiam. proqua & simul condemnata est. ut sicut
incarne & anima fuerat condemnatio. Ita in carne &anima
fieret salus Xp̃sergo proadam proeoqui factus est sub
peccato. illequierat sine peccato ex intraducitur prouetere
nouus. ut huius passione uoluntari illequiinuitus passus
fuerat curaretur. quoscilicet prosingulis nobis hoc quod
supranos erat redderetur. Complectorergo nouũ mise¬

Expanded text:
Christus aduenit. hoc est quod agit euacuata diuinitas, hoc Christus aduenit. hoc est quod agit euacuata diuinitas, hoc promouet carnis adsumptio et hoc est quod ex utroque mercamur. haec est noua illa commixtio dei et hominis, ut per unum utrumque habere possimus. propterea namque deus corpori anima mediante commixtus est, ut coniungeret separata atque in concordiam et pacem discordantia reuocaret in unum se et per se reuocans omnia ab uno patre generis nostri prius prodita: animam suscepit propter inoboedientiam animae, carnem propter malam oboedientiam, pro qua et simul condemnata est, ut, sicut in carne et anima fuerat condemnatio, ita in carne et anima fieret salus. Christus ergo pro Adam, pro eo qui factus est sub peccato ille qui erat sine peccato. 24. Et introducitur pro uetere nouus, ut huius passione uoluntaria ille qui inuifus passus fuerat curaretur, quo scilicet pro singulis nobis hoc quod supra nos erat redderetur. con­ pletur ergo nouum mise
Abbreviated transcription (Latin):
enim restat ostendere unius quidemest & sanitascorpo¬
ris uel si est conseruetur. uel si discesserit reuocetur que
non satis certũest utrũ semper profuerithis quica uisi
sunt cũ uideamus frequenter aliquantis corporei robo¬
ris fortitudinẽ nocuisse. dum in hac fidentes non nulli
uellatrociniis uel raptib uacant medu tamen haec st
sicut & paupertas atq diuitiae: uel humilitas & claritas
& cetera hissimilia quae media idcircodicuntur: quia expro¬
posito utentium uel adbonum ueladmalũ trahipossunt
Alterius uero idestnrãe huius medicinae finis est incitare
animam aduirtutem &eripere ex hoc mundo & offerredõ
atq imaginem di quac in eaest. uelsi recte in est seruare
uel regere sipericditatur uel si conlapsa aut ob pressaest
gogus dataestlex ad hoc medii legis axp̃o missi sunt pro¬
phete Ad hoc spiritalis lex adimpletur & finisomniũ

Expanded text:
enim restat ostendere — unius quidem est, ut sanitas corpoenim restat ostendere — unius quidem est, ut sanitas corporis uel, si est, conseruetur uel, si discesserit, reuocetur. quae nou satis certum est utrum semper profuerit his qui ea usi sunt, cum uideamus frequenter aliquantis corporei roboris fortitudinem nocuisse, dum in hac fidentes nonnulli uel latrociniis uel raptibus uacant. media tamen haec sunt, sicut paupertas atque diuitiae uel humilitas et claritas et cetera his similia, quae media idcirco dicuntur, quia ex proposito utentium uel ad bonum uel ad malum trahi possunt. alteriuS uero, id est nostrae huius medicinae, finis est incitare animam ad uirtutem et eripere ex hoc mundo et offerre deo atque imaginem dei, quae in ea est, uel, si recta est, seruare uel regere, si pericli­ tatur, uel, si conlapsa aut oppressa est, gogus data est lex, ad hoc medii legis et Christi missi sunt prophetae, ad hoc spiritalis lex adinpletur et finis omnium
Abbreviated transcription (Latin):
miulto dis ficiliorem puto quamillan quaito rpoticna
solis medetur. quaeqiunto difficilior estatantec itto qie
pindioson & utilior. Namilla quidem puca quae depro¬
fundioribus tractat. quam plurima uero artis suat atgue
operis inoculis atq manib gerit In hac uero nr̃ã ergainte¬
riorem cordis hominem om̃niscura est atq omnestudium
geritur. & aduersum hostem quinos intrinsccus inpugnat
atq obluctatur. Insensib nobis omne certa qui nobis ipsis
aduersum nos gladiis ab utens mortinos tradit. aduersum
haec ergo omnia multa quidem immota fide. maiora uero
dĩgrati aliquanto quoq ut ego arbitror etiam nr̃o studio
ac labore nitendumest. quod in uerbo atq in opere de mon¬
stratur. ut possimus quod in nobis est pretiosius. uel
curare animas a languorib uitiorum uel purgare ama¬
culis peccatorum finis autem utriusq medicinae. Hoc

Expanded text:
multo difficiliorem puto quam illam quae corporibus multo difficiliorem puto quam illam quae corporibus solis medetur. quae quanto difficilior est, tanto utique pretio­ sior et utilior. nam illa quidem pauca quaedam de profundio­ ribus tractat, quam plurima uero artis suae atque operis in oculis atque in manibus gerit; in hac uero nostra erga interiorem cordis hominem omnis cura est atque omne studium geritur et aduersum hostem, qui nos intrinsecus inpugnat atque obluctatur in sensibus. est nobis omne certamen, qui nobis ipsis aduersum nos gladiis abutens morti nos tradit. aduersum haec ergo omnia multa quidem, immo tota fide, maiore uero dei gratia, aliquanto quoque, ut ego arbitror, etiam nostro studio ac labore nitendum est, quod in uerbo atque opere demonstratur, ut possimus, quod in nobis est pretiosius, uel curare animas a languoribus uitiorum uel purgare a maculis peccatorum. 22. Finis autem utriusque medicinae — hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tis. cum propris uitiis & passionibus. rationes quasdam
committantur. & malorum suorum ad uocatifiunt. uelcerte
cũ more surdȩ aspidis quae non exaudit uocem in cantantiũ
nec medicamentis sapientium cedit. quod sola aegritudo ani¬
maecuritur sermonem non recipit commonentis uel certe
quod est ultimum nulum cũ palamiam & in prudenter
peccata defendunt. & uelut mente capti publice & sine
pudore in omne flagitium precipites eunt: & tunc in eos
quialiquantum seprosalute uelim pedire uelretrdnt
certcupiunt Tam qiam inimicos & aduersariosetiam
ulciscuntur. Odientes eos qui redar guunt inporur
& sem̃i seronem execrantes in felicissimi omniũ in tan
tum se ioiecipsos punientes quanto Implius nuduersa¬
pos deseiuerint Si cut hiqui insinia &efurore corabtt
pio prius curnes lanunt quis mentȩ captialienis ꝓutant
ie sunt ꝑio quibus ego hinc nr̃e disciplinae medicinam

Expanded text:
tis, cum propriis uitiis et passionibus: rationes quasdam tis, cum propriis uitiis et passionibus: rationes quasdam commentantur et malorum suorum aduocati fiunt; uel certe cum more surdae aspidis. quae non exaudit uocem incantantium nec medicamentis sapientium cedit, quo solo aegritudo animae curatur, sermonem non recipiunt commonentis; uel certe, quod est ultimum malum, cum palam iam et inpudenter peccata defendunt et uelut mente capti publice et sine pudore in omne fiagitium praecipites eunt et tunc in eos, qui aliquantum se pro salute uel inpedire uel retardare certe cupiunt, tamquam inimicos et aduersarios etiam ulciscuntur odientes eos qui redarguunt in portis et sanctum sermonem exsecrantes, infelicissimi omnium in tan­ tum semet ipsos punientes, quantum amplius in aduersarios desaeuierint, sicut hi qui insania et furore correpti proprias carnes laniant, quas mente capti alienas putant. 21. Haec sunt, pro quibus ego hanc nostrae disciplinae medicinam
Abbreviated transcription (Latin):
materiae corporalis cedat & obsequatur medicinalibus
disciplinis nisi siqua forte inciderit in pacientia uel in¬
quietudo languentis. quã & ipsam utiq uel obseruare
uel prohibere non est difficile: Apud nos uero omnia
aguntur in spũ & est summũ studium uincere eos quise
male carnaliter amant. nec ullo modo uolunt nobis cedere
aduersum semetipsos dimicantes. Itaut sit nobis bellum
quoddam aduersumeos proquibus militamus. dũ unusquis¬
que tantum studii gerit in contegendis & occultandis morib
acuitus peccatorum quantum habere oportebat studii
ad aegritudinem medico reuelandam. In quo& fortessibi
ac constantes uidentur aduersutiã suã. & prudentes ad¬
uersum uitam suam dum uelut furtiuum aliquod in¬
trase atq intraarchina mentis sue abscondunt peccatum
tã quam abillo oculo qui uidet omnii latere posset id quod
ab hominibus latet ueldum excusant excusationes in pecci¬

Expanded text:
materiae corporalis cedat et obsequatur medicinalibus materiae corporalis cedat et obsequatur medicinalibus disciplinis, nisi si qua forte inciderit inpatientia uel inquietudo languentis, quam et ipsam utique uel obseruare uel prohibere non est difficile. apud nos uero omnia aguntur in spiritu et est summum studium uin­ cere eos qui se male carnaliter amant nec ullo modo nolunt nobis cedere aduersum semet ipsos dimicantes, ita ut sit nobis bellum quoddam aduersum eos pro quibus militamus, dum unusquisque tantum studii gerit in contegendis et occul­ tandis morbis ac uitiis peccatorum, quantum habere oportebat studii ad aegritudinem medico reuelandam. 20. In quo et fortes sibi ac constantes uidentur aduersum salutem suam et prudentes aduersum uitam suam, dum uelut furtum aliquod intra se atque intra arcana mentis suae abscondunt peccatum, tamquam ab illo oculo qui uidet omnia latere possit id quod ab hominibus latet, uel dum excusant excusationes in pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uitia purgare emendareuitam. & propositũ ad meli¬
ora conuertere atq omnia quae intranos uel etiã extra
nos aguntur. sedula circumspectione moderari. ut
omne quod in nobis est beluinum ac ferum anaturanr̃a
separantes. Si quid lenitatis & mansuetudi nis est.
Si quid homini dignum & dõcarũ proillis omnib insera¬
mus aequumq iudicium interanimam habeamus &
corpus Num quam deteri orinaturae subicientes meli¬
orem quod est utiq: iniquissimum. sed semper imperio
animi & seruitio corporis abutamur. Quae prima est lexdĩ
& optime constituta peruni uersam eiuscreaturam obser¬
uanda. Si ueuisibilem siue etiam quae sensum uisus ex ce¬
dit Considero etiam illud quod hae comnia quae supra
memorauimus amedicis deseruari. singula quaeque
secundũ naturaesuae ordinem permanent. nec fieri
ullo modo potest ut aliquid aut contraartem aut contra
naturã medicus moliatur. Quippe cum qualitas ipsius

Expanded text:
uitia purgare, emendare uitas et propositum ad meliuitia purgare, emendare uitas et propositum ad meliora con­ uertere atque omnia quae intra nos uel etiam extra nos geruntur sedula circumspectione moderari, ut omne quod in nobis est beluinum ac ferum a natura nostra separantes, si quid lenitatis et mansuetudinis est, si quid homine dignum et deo carum, pro illis omnibus inseramus aequumque iudi­ cium inter animam habeamus et corpus numquam deteriori naturae subicientes meliorem, quod est utique iniquissimum, sed semper imperio animi et seruitio corporis abutamur. quae prima est lex dei et optime constituta per uniuersam eius creaturam obseruanda sine uisibilem siue etiam quae sensum uisus excedit. 19. Considero etiam illud quod haec omnia, quae supra memorauimus a medicis obseruari, singula quaeque secundum naturae suae ordinem permanent nec fieri ullo modo potest, ut aliquid aut contra artem aut contra naturam medicus moliatur, quippe cum qualitas ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
bonum suo eamopere aclabore conquirit ut uoruore
quidem nobis naturaliter insitum uideatur bonũ. Anobis
autem uolunta tenr̃a ac proposito excultũ & liberiarbi¬
trii utriusq motus exercitio propagatum: Alia uero causa.
ut etim hanc deteriorem substantũ corporis secũ traheret
acrursum insupernis sedib: conlocaret : Soluens paulatim
eius crassitudinem qua retarditur. ut hoc quod est đsanima
fiat etiam anima corporigubernans ministram fibimateriã
& dõ secum offerens fidelem conseruam: locorum actem¬
porum aetãs ceterorum que similium differentias medici
requirunt. quando &quilib: uel medicamentis uelcibis
opussit. uel qualitera noxiis abstinendum. ut in artis disci¬
plina superetur perdesideria aegrotantium interdum
& ferrisectione. Vtuntur & ui rolentioribus medicamen¬
tis. qua e omnia quamuis cum magnolabore peragantur.
Nihiltamen in histale geritur quale est mores corrigere

Expanded text:
bonum sit, suo eam opere ac labore conquirat, ut a creatore bonum sit, suo eam opere ac labore conquirat, ut a creatore quidem nobis naturaliter insitum uideatur bonum, a nobis autem uoluntate nostra ac proposito excultum et liberi arbitrii utriusque motus exercitio propagatum; alia uero, ut etiam hanc deteriorem substantiam corporis secum traheret ac sur­ sum in supernis sedibus conlocaret soluens paulatim eius crassitudinem, qua retardatur, ut hoc, quod est deus animae, fiat etiam anima corpori gubernans ministram sibi materiam et deo secum offerens fidelem conseruam. 18. Locorum ac temporum et aetatis ceterorumque similium differentias medici requirent, quando et qualibus uel medica­ mentis uel cibis opus sit uel qualiter a noxiis abstinendum, uti ne artis disciplina superetur per desideria aegrotantium; interdum et ferri sectione utuntur et uirulentioribus medica- mentis. quae omnia quamuis cum magno labore peragantur, nihil tamen in his tale geritur, quale est mores corrigere,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam̃ quae sine dubio naturae suie fragilitate quandõq
soluctur.: etiam sinuncartis adiumento reparetur
Certumest enim quod uel egritudine uel tempore
corpus omneresoluitur. nec ultranituraesiue terminos
perdurare fragilitatis conditione permittitur. Anima
tuton ioracestdigna &i doueniens ac supernae nobiliti
tis con solis ad quimetiam redire festinit licet soco dete¬
non conligitiest deuicta fortassi s etum prort socode
causs quus solus nouit ille qui uinxit & conligtunt a
& siquilleest qui abipso dehuiusce modi misterus inlũ¬
minitus est &structus: uerũ quantũ ego intelligere pos¬
sum duibus opinor exciusis : uni ut perago nescertanti
um quuie sunt ad uersus terrena caclestiglorisc rcattu
diatempedit. & sicut aurũ igni praesentisutte erum¬
narum probeturexamint quo uirtus premu nonex
dĩ dono tantum speret sed utuere uirtus sum mumci

Expanded text:
tiam, quae sine dubio naturae suae fragili- tate quandoque tiam, quae sine dubio naturae suae fragili- tate quandoque soluetur, etiamsi nunc artis adiumento reparetur. certum est enim quod uel aegritudine uel tempore corpus omne resoluitur nec ultra naturae suae terminos perduvare fragilitatis condicione permittitur. 17. Anima autem, quae est diuina et a deo ueniens, super- nae nobilitatis est consors, ad quam etiam redire festinat, licet socio deteriori conligata est et deuincta, fortassis etiam propter alias causas, quas solus nouit ille qui uinxit et conligauit deus et si quis ille est qui ab ipso de huiuscemodi mysteriis inluminatus est et instructus, uerum, quantum ego intellegere possum, duabus, opinor, ex causis: una, ut per agones certami- num, quae ei sunt aduersum terrena, caelestis gloriae heredi­ tatem petat et, sicut aurum igni, praesentis uitae aerumnarum probetur examine, quo uirtutis praemia non ex dei dono tantum speret sed, ut uere uirtus summum ei
Abbreviated transcription (Latin):
quod fuerat redit. Quod autem ex proposito fit &uolun¬
tate tam legitimũ quam certũ est ualidissimis scilicet uin¬
culis proprie uoluntatis adstrictum. unde& regeregregẽ
precepit. sed est aliquis nequemalus neq: quiaduirtutis
summam peruenerit. & nonuideo qua confidentia addo
cendumueniat. qui ipse hac fide non acaessit ut disceret
Reenimuera mihiuideturesse arsartium & disciplina
disciplinarum hominem uel regere uel imbuere Qui
certe est interomnes animantes. maxime & moribus uarius
& uoluntate diuersus haud segnius sane quis enim exie¬
dicina corporum curas quoq: contemplabitur animarum
& quanto difficilem captucorporalem inuenerit medici¬
nam tanto difficiliorem repperiet animarum. Si quidẽ
& substantiae qualitas multo est prestantior & finisrerũ
multo pretiosior Illinamq corporibus exhibet medela
& erga temporalem materiam curam adhibet ac diligen¬

Expanded text:
quod fuerat redire. quod autem ex proposito fit et uolunquod fuerat redire. quod autem ex proposito fit et uoluntate, tam legitimum quam certum est ualidissimis scilicet uinculis propriae uoluntatis adstrictum. unde et regere gregem tolus praecipit. 16. Sed est aliquis neque malus neque qui ad uirtutis summam peruenerit, et non uideo, qua confidentia ad do- cendum ueniat qui ipse hac fide non accessit ut disceret. re enim uera mihi uidetur esse ars artium et disciplina disciplinarum hominem uel regere uel inbuere, qui certe est inter omnes animantes maxime et moribus uarius et uoluntate diuersus. haud segnius sane quis etiam ex medicina corporum curas quoque contemplabitur animarum et, quanto difficilem captu corporalem inuenerit medicinam, tanto difficiliorem repe- riet animarum, siquidem et substantiae qualitas multo est praestantior et finis rerum multo pretiosior. illa namque cor- poribus exhibet medelam et erga temporalem materiam curam adhibet ac diligen
Abbreviated transcription (Latin):
omnu referuntur nec putandum est ea demomnib
conuenire. Sicut nea etas quidem una omnibus est. nec
uultuum lini amenta uniuersis eadem. nec totius terre
una est qualitas nec stellarum unus est splendor. con¬
uenireergo i diotae & simpliciori cuique putandum est
nemile agat & ut caueat omnia agere quae ad poenam
trahuntur. uel grauissimalegis animaduersione plec¬
tuntur. Huic uero quialiis preest omniopere peccato
postergum relicto proficere inoptimis conuenit. Ita
ut possit profectus sui exemplo inuitare & in licere cete¬
ros ad uirtutem precipue perhumilitatis ad nõ nobis
traditam formam: Non enim o portet ui. uel necessitate
constringere sed ratione & uitx exemplis suadere
quia omnequicquid extorquetur inuitis cumeo quod
tyrannicum uidetur. neperseuerare quidem potest
Solet enim quicquid uiolenter adtrahitur sicut nouelle
arboris siqui sui cacumen inclinet. relaxata rursum in id

Expanded text:
omnia referuntur. 15. Nec putandum est eadem omnibus omnia referuntur. 15. Nec putandum est eadem omnibus conuenire, sicut nec aetas una omnibus est nec uultuum liniamenta uniuersis eadem nec totius terrae una est qualitas nec stellarum unus est splendor. conuenire ergo idiotae et simpliciori cuique putandum est, ne male agat et ut caueat omnia agere quae ad poenam trahuntur uel grauissima legis animaduersione plectuntur. huic uero qui aliis praeest omni opere peccati postergum relicto proficere in optimis conuenit, ita ut possit profectus sui exemplo inuitare et inlicere ceteros ad uirtutem praecipue per humilitatis a domino nobis traditam formam. non enim oportet ui uel necessitate constringere, sed ratione et uitae exemplis suadere, quia omne quidquid extorquetur innitis cum eo quod tyrannicum uidetur ne perseuerare qui- dem potest. solet enim quidquid uiolenter adtrahitur, sicut nouellae arboris si quis ui cacumen inclinet, relaxatum rur­ sum in id
Abbreviated transcription (Latin):
conscribere. Itaut multo magis nobis uirtus animi. quam
humana dignitas ad quisita uideatur nec puta reum quã
aliquem nõbis factum bonorum finem. aut proficiendi
terminum positum. nec ita adlucrum ducenda sunt.
qua e recta nobis gesta sunt quam de trimento computaa¬
dasunt quae non dum implere ualuimus & ascensus
nobis quidam putandus est uita haec. ex quonihil refert
ex plicuisse quod ascenderis. nisi quod restat euaseris.
ec nos met ipsos exceterorum conlatione metiamur. &
magnum putemus si fortealiquibus praestantiores inue¬
niamur sed damnum potius illud arbitremur. si non digna
loco & graduinr̃o geramus &siquageruntur a nobis non
ex neglegentiae compiratione sed ex precepti a uetoritate
pendantur siueilli neglegentius. siue etum aliquanto
studiosius uiuunt. quia uirtutum formas non exproxi
morum nr̃orum gestis. sed ex uerbis dĩ auctoritate
suscepimus. a quo omnia & inquo omnia & adquem

Expanded text:
conscribere, ita ut multo magis nobis uirtus animi quam conscribere, ita ut multo magis nobis uirtus animi quam humana dignitas adquisita uideatur. nec putandum umquam aliquem nobis factorum bonorum finem aut proficiendi terminum positum, nec ita ut lucrum ducenda sunt quae recte nobis gesta sunt quam detrimento conputanda sunt quae nondum inplere ualuimus. et ascensus nobis quidam putandus est uita haec, ex quo nihil refert explicuisse quod ascenderis, nisi quod restat euaseris. nec nosmet ipsos ex ceterorum con- latione metiamur et magnum putemus, si forte aliquibus praestantiores inueniamur, sed damnum potius illud arbitremur, si non digna loco et gradu nostro geramus et, si qua gerun- tur nobis, non ex neglegentium conparatione, sed ex praecepti auctoritate pendantur, siue illi neglegentius siue etiam ali­ quanto studiosius uiuunt, quia uirtutum formas uon ex proxi­ morum nostrorum gestis, sed ex uerbi dei auctoritate susce­ pimus, a quo omnia et in quo omnia et ad quem