comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& acupiditate scł̃i: Hinc enim su ggerit aliquid
aut unde times. aut unde cupis: Aut amorem
tuũ tẽptat: aut timorẽ. Tu sitimu eris gehennas.
amaueris regnũ dĩ: obseruabis caput eius: łui¬
tato capite securꝰ eris: nec ille lapsum tuũ tenebit.
nec detua rui na gaudebit. Nemo autẽ dicat
utdixi : magnã habet potestatẽ Uident enim
homines quasi quantũ acceperit potestatis:
qͥd ꝑdiderit ñ uident maiestatis Ipse autẽ sc̃s iob
in uerbis suis misticis & alte secretis. dicens de
ista potestate quãdicitur habere diabolus. et
describens illu modis. infiguris simi litudinem̃
exponens. qͥd ille sit uelquid ualeat: hoc quoq
ait. Non est quicquã simile ei factũ suꝑ terram:
ad illudendũ ei ab angłis meis Ds̃ ibi loquitur
in libroiob: non est quicquã ei suꝑ t̾ram simile
factũ ad illudendũ ei ab angłis meis Omne altũ
uidet : & ipse. ẽ. rex omniũ quae in aquis sunt:

Expanded text:
et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Magnam habet potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit potestatis; quid perdiderit, non vident. Ipse autem sanctus Job in verbis suis mysticis et alte secretis, dicens de ista potestate quam dicitur diabolus habere, et describens illum multis modis in figuris similitudinum, exponens quid ille sit, vel quid valeat, hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidquam ei super terram simile factum, ad illudendum ei ab Angelis meis. Omne altum videt; et ipse rex omnium quae in aquis sunt»
Abbreviated transcription (Latin):
locutus.ẽ. : ꝑhibuit ds̃ testimonium. primo dicens
Homo sine querela: uerax dĩ cultor dixit hoc
ds̃. dixit hoc ante tẽptationẽ illius. Nequis autẽ
in illis uerbis forte male intelligens scandalita¬
retur. & putaret iustum quidẽ uirum fuisse iob
ante tẽptationẽ. intẽptatione autẽ graui defecis¬
se. & lapsumeẽ. insacrilegã blasphemiã: finitis
omĩb sermonib & ipsius iob & amicorũ eius.
aquib ei consolatio reddebatur : dicit ds̃ testi¬
monium. illos nonuerũ locutos sicut seruus eiꝰ
iob Nonenĩ locuti estis inquit corã me uerum
quicquã : sicut seruus ms iob. Deinde iubet.
ut ille ꝓ eis offerat hostias : quib eoꝵ peccata
soluantur. łia fr̃s mei. qui uult obseruare
caput serpentis & securus transire hoc mare.
quia necesse. ẽ. habit& hic serpens iste & ut di¬
cere coeperam lapsus diabolus decaelo. hunc
locũ accepit: obseru& caput eius atimore scłi.

Expanded text:
locutus est. Perhibuit Deus primo testimonium, dicens: locutus est. Perhibuit Deus primo testimonium, dicens: «Homo sine querela, verax Dei cultor» . Dixit hoc Deus, dixit hoc ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis forte male intelligens scandalizaretur, et putaret justum quidem virum fuisse Job ante tentationem, in tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in sacrilegam blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et ipsius Job, et amicorum ejus a quibus ei consolatio reddebatur, dicit Dominus testimonium, illos non verum locutos, sicut servum ejus Job. «Non enim locuti estis,» inquit, «coram me verum quidquam, sicut servus meus Job.» Deinde jubet ut ille pro eis offerat hostias, quibus eorum peccata solvantur . 9. Eia, fratres mei, qui vult observare caput serpentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serpens iste, et, ut dicere coeperam, lapsus diabolus de coelo hunc locum accepit; observet caput ejus, a timore saeculi,
Abbreviated transcription (Latin):
homo xp̃s iħc. Si non bomo ñmediator. quia
aequalis patrids̃ Dicit alio loco: Mediator autẽ
unius non est : ds̃ autẽ unus. ẽ. Inter duos: media¬
tor. Ergo xp̃c mediator. inter hominẽ & dm̃
Nonquia dĩ: sed quia homo Honquia dĩ aequalis
patri : sed ȩqualis patri non mediator. Ut autem
sic mediator. descendat a superiore ad inferiorẽ.
abęqualitate patris faciat quod ait apostolus
Semetipsũ exinaniuit formã serui accipiens: in
similitudinẽ hominũ factus. & habitu inuentus
ut homo. Fundat sanguinẽ suũ deleat cyrogra¬
phum nr̃m. componat int̃ nos & dm̃. nr̃am uo¬
luntatẽ corrigens ad iustitiam illius. sententiã
flectens admiscđiam. Sicut gͦ hoc unũ exposui¬
mus. quantum dñs dedit quod durũ uidetur dic¬
tũ abiob sic & cętera quae ibi uidentur quasi
asꝑa & blasphema. habent intellectꝰ suos: quod
putaremus alit̃ . eẽ. nisi ds̃ ꝑhiber& testimoniũ.
Et antequã loqueretur iob. & postea quãtotum

Expanded text:
 Jesus» . Si non homo, non mediator; quia aequalis Patri Deus. Dicit alio loco: «Mediator autem unius non est; Deus autem unus est» . Inter duos mediator: ergo Christus mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, sed quia homo: nam quia Deus, aequalis Patri; sed aequalis Patri, non mediator. Ut autem sit mediator, descendat a superiore ad inferiorem, ab aequalitate Patris; faciat quod ait Apostolus: «Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo» . Fundat sanguinem suum, deleat chirographum nostrum , componat inter nos et Deum; nostram voluntatem corrigens ad justitiam, illius sententiam flectens ad misericordiam. Sicut ergo hoc unum exposuimus, quantum Dominus dedit, quod durum videtur dictum a Job; sic et caetera quae ibi videntur quasi aspera et blasphema, habent intellectus suos. Quod putaremus aliter esse, nisi Deus perhiberet testimonium, et antequam loqueretur Job, et posteaquam totum
Abbreviated transcription (Latin):
tio erroris & famis uerbi: Scđa : difficulta¬
tis uincendarum concupiscentiarum: Tertia
tedii atq fastidii: Quarta: tempestatis & peri¬
culoꝵ ingubernandis aecclesiis. Et in his omĩb
exclamationes & liberationes. & miserationũ
dĩ confessiones. Adextremũ ipsius aeccłae
Quib extinctis. erecta ẽ aeccła: & ꝓpt̃
insidias quasdam diminutionis abhereticis &
detrim̃toꝵ quodãmodo domesticoꝵ. & ex his
circa aeccłam diuina beneficia. & psalmi con¬
clusio legamus iam magis quam disseramus
Dicant qui redẽpti sunt ad ño: quos redemit
demanu inimicoꝵ: de regionib congregauit

Expanded text:
tio erroris et famis verbi; secunda difficultatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae quibus exstinctis, erecta est Ecclesia: et propter insidias quasdam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. 9. «Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimicorum; de regionibus congregavit
Abbreviated transcription (Latin):
rationes. quattuor miserationũ dominicarum
confessiones: generalit̃ in hoc psalmo conse¬
quenter ipsa cõmendatur aeccła: ut euiden¬
tissime noueritis dequa psalmꝰ ab exordio loque¬
batur. Cõmendatur autem ita. ut nobis in om¬
nib dĩgrã p̃dicetur: qui suꝑbis resistit. humi¬
libus autem dat grãm. Quia ideo illeuenit. ut
qui nonuident uideant. & qui uident cȩcifiant:
quia omis uallis implebitur. & omĩs mons &
collis humiliabitur. Quo cõmendato. dicitur
aliqͥd quod etiã dehereticis intelligatur: quib
tanquã ciuilib bellis quatitur aeccła. & conclu¬
ditur psalmꝰ. quẽ iam exposui breuius fortasse
quaputabatis. Nam usq ad eo me istum totum
psalmũ aliquantũ ꝓlixum exposuisse arbitror:
ut iam officium ame non expectetis disputatoris.
sed pene lectoris: sitenetis quaedixi. Puto enim
Tante urõs oculos constituta: sed ut melius com¬
mendentur. breuit̃ replicentur Prima tẽpta¬

Expanded text:
rationes, quatuor miserationum dominicarum rationes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, generaliter in hoc psalmo consequenter ipsa commendatur Ecclesia; ut evidentissime noveritis, de qua Psalmus ab exordio loquebatur. Commendatur autem ita ut nobis in omnibus Dei gratia praedicetur, qui «superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» : quia ideo ille venit, «ut qui non vident, videant, et qui vident, caeci fiant» ; quia «omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur» . Quo commendato, dicitur aliquid, quod etiam de haereticis intelligatur, quibus tanquam civilibus bellis quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius commendentur, breviter replicentur. Prima tenta
Abbreviated transcription (Latin):
torem Deniq illas tres tẽptationes: experiri
potest omĩs pius fidelis inpopło dĩ. Quarta ista.
nr̃a est: Quanto enĩ plus honoramur : tanto plus
periclitamur Metuendum .ẽ: ne auertat ali¬
quẽ ur̃m aueritate. adpericulũ erroris. Aletu-¬
endum ẽ ne uincat unũquenq cupiditas sua
& eligat eã sequi. quã ex eius difficultatibus
exclamare addm̃. Metuendum est enĩ: ne unꝰ¬
qͥsq ur̃m minꝰ sapiat uerbum dĩ. & fastidi o mo¬
riatur Temptatiõ uero gubernandi. tẽptatio
periculorum in regenda aeccła. nos potissimũ
tangit. Sed quomodo & uos alieni eritis. si
nauis tota periditabitur : quod ideo dixi. ne
opus .ẽ. ut ab orationibus nondesistatis: non
uos primo naufragatis minus solliciti sitis. & ꝓ
nobis minus oretis. Quid enĩ fr̃s. quia ad
eadem gubernacula nonsedetis. non in eadẽ
naue nauigatis: Posthasquattuor tẽptatio¬
nes. quattuor exclamationes. quattuor libe¬

Expanded text:
torem. Denique tres illas tentationes experiri torem. Denique tres illas tentationes experiri potest omnis pius fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. Quanto enim plus honoramur, tanto plus periclitamur. Metuendum est ne avertat aliquem vestrum a veritate periculum erroris; metuendum est ne vincat unumquemque cupiditas sua, et eligat eam sequi, quam ex ejus difficultatibus exclamare ad Dominum; metuendum est ne unicuique vestrum minus sapiat verbum Dei, et fastidio moriatur: tentatio vero gubernandi, tentatio periculorum in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Sed quomodo et vos alieni eritis, si tota navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne ia ubi opus est ut ab orationibus non desistatis, nam vos primo naufragatis, minus solliciti sitis, et pro nobis minus oretis. Quid enim, fratres, quia ad eadem gubernacula non sedetis, non in eadem navi navigatis? 8. Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor libe
Abbreviated transcription (Latin):
Tertia tedii cuiusdã inmorã huius uitae. ita ut
aliquando eum nec legere nec orare delectae:
tertia tẽptatio priori contraria. Prius enĩ pericli¬
tabatur fame: postea fastidio. Unde & hoc nisi
dequodam langore anime. lam nonte illicit
ad ulterium : nectamen delectat dĩ uerbũ: lam
post periculum impericiae & concupiscentiae.
dequib: duob te euasisse laetaris: uide netẽdiũ
fastidiũq te nec& Non est & ista leuis tẽptatio
Agnosce te in illa & exclama addm̃. ut denecessi¬
tatib tuis etiã hic liber& te: & dehac tẽptatione
liberatus cum fueris. confiteantur illi miserationes
eus. Liberatus autẽ aberrore. liberatꝰ adifficul¬
tate bene oꝑandi. liberatus atedio fastidioq uer¬
bidĩ: fortassis dignus eris cui populus cõmit¬
tatur. constituaris ingubernaculis nauis. recs¬
turꝰ aeccłam Ibi quarta tẽptatio tempestatis
maris quãtientis aeccłam: turbantis guberna¬

Expanded text:
tertia taedii cujusdam in mora hujus vitae, ita ut tertia taedii cujusdam in mora hujus vitae, ita ut aliquando eum nec legere nec orare delectet. Tertia tentatio priori contraria: prius enim periclitabatur fame, postea fastidio. Unde et hoc, nisi de quodam languore animae? Jam non te illicit adulterium, nec tamen delectat Dei verbum. Jam post periculum imperitiae et concupiscentiae, de quibus duobus te evasisse laetaris, vide ne taedium fastidiumque te necet. Non est et ista levis tentatio: agnosce te in illa, et exclama ad Dominum, ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet te; et de hac tentatione liberatus cum fueris, confiteantur illi miserationes ejus. 7. Liberatus autem ab errore, liberatus a difficultate bene operandi, liberatus a taedio fastidioque verbi Dei, fortassis dignus eris cui populus committatur; constituaris in gubernaculis navis, recturus Ecclesiam. Ibi quarta tentatio. Tempestates maris quatientes Ecclesiam, turbant guberna
Abbreviated transcription (Latin):
aberrore aduiã. a fame sapientiae. aduerbũ
fidei: Deinde multi luctantur cũ difficultatib
uitiorum suorum : & adhuc consuetudine col¬
ligati. gemunt tanquã inclusura & cõpedib
Agnoscunt & istã tẽptationẽ. quã uis iã dicant
si forte dicunt: infelix ego homo quis me libera¬
bit decorpore mortis huius: Nam uide artis-¬
sima uincula. Caro inquit concupiscit aduersꝰ¬
sp̃m. & sp̃s aduersus carnem: ut non ea quae
uulcis illa faciatis ꝓ inde qui iamest adiutꝰ sp̃u
ut quẽ admodum noluit esse ad ulter. sic non
sit: quomodo noluit eẽ fur sic nonsit: & cętera
illa om̃ia quae uolunt homines uincere. &
sȩpe inflexi suꝑantur ut exclocment addñm.
& denecessitatib eorum erude eos: & liberati
confiteantur dño miserationes eius. Quisquis gͦ
talis. ẽ & uincit illas difficultates. & ꝓbabiliter
iam conuersatur inter homines sine ulla que:¬
rela: malorum morum excipit᷑ tẽptatione

Expanded text:
ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctissima vincula: «Caro,» inquit, «concupiscit adverss adversus carnem; ut non ea quae vultis, illa faciatis» . Proinde qui jam est adjutus spiritu, ut quemadmodum noluit esse adulter, sic non sit; quomodo noluit esse fur, sic non sit; et caetera illa omnia, quae volunt homines vincere, et saepe inflexi superantur, ut exclament ad Deum, ut de necessitatibus eorum eruat eos, et inde liberati confiteantur Domino miserationes ejus: quisquis ergo talis est, et vicit illas difficultates, et probabiliter jam conversatur inter homines, sine ulla querela malorum morum, excipitur tentatione
Abbreviated transcription (Latin):
difficultatis: constituit in oꝑationẽ aequitatis
Incipit ei iã facile. eẽ quod difficile fuerat. absti¬
nere amalis: non adulterare. nonfurtũ facere.
non homicidiũ. non sacrilegiũ. non alienum
concupiscere. Facta ẽ. facultas: quae fuerat
añtẽ difficultas Potuit dñs: hoc sine difficulta¬
te p̃stare: Sed si hoc sine difficultate haberemus.
largitorẽ huiꝰ boni non agnosceremꝰ. Si enim
pͥmitus cũ uell& poss&. & nonsentir& aduersꝰ
se õbnitentes cupiditates. nec uinculis suis gra¬
uata anima collideretur: suis uirib tribuer&
qđ se posse sentiret. & non confiterentur dño
miserationes eius: Post has duas tẽptationes.
pͥmã erroris atq in opiȩ ueritatis. scđitem dif¬
ficultatis bene oꝑandi: tertia tẽptatio excipit
hominẽ Ei loquor: qui iã transi it has duas.
Nã istae duae fateor : multis notae sunt: Quis enĩ
nescit se abignorantia uenisse adueritatem.

Expanded text:
difficultatis, constituit in operatione aequitatis. difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
egosum uia. Cũ libi fuerit iã sciens quid obser¬
uare debeat: nonnũquã multum sibi tribuen¬
do & quasi desuis uirib p̃sum̃do. incipit con¬
fligere uelle bella contra peccata. & ꝓpt̾ super¬
biam suꝑari. Inuenit ergose ligatum difficul¬
tatib cupiditatũ: & non posse uiã ꝓpter com¬
pedes ambulare Inclusum se sentit diffi cul¬
tate uitiorum : & tanquam muro impossibilitatis
erecto. portisq clausis quaeuadat ut recte uiuat
non inuenit lamscit. quomodo uiuere debeat:
Prius enĩ inerrore erat: & famem ueritatis pacie¬
batur. Accepit autem iã cibum ueritatis. & positꝰ
est inuia: audit. uiue bene scđm quod nosti. Añtẽ
enĩ non noueras quẽ ad modum uiueres: modo
accepisti & nosti. Conatur non potest. ligatum
sesentit. exclamat addñm. Scda ergo temptatio
est difficultatis in bene oꝑando: sicut in illa pri
erroris & famis Exclama & in hac addum.
liberat dñs denecessitatib. Rumpit uincula

Expanded text:
5. Cum ergo ibi fuerit, jam sciens quid observare debeat, nonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumendo, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter compedes ambulare: inclusum se sentit difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere debeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exclamat ad Dominum. Secunda ergo tentatio est difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tes nr̃ĩ iram ponere. ꝓeo quod grecus
uero indignationẽ. quidã animũ interp̃tati sunt
Quodlib& autẽ horum dicatur. ꝑturbatio non
cadit indm̃ : sed de consuetudine trans latum
potentĩa uindicandi hoc nomen accepit: Et
ab hominatus. ẽ. hereditatẽ suã. Ettradidit eos
in manꝰ gentiũ: & dominatisunt eoꝵ

Expanded text:
uod graecus vero indignationem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi hoc nomen accepit. 33. «Et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus Gentium, et dominati sunt eo
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑando ꝑueniant. retia pacis unitatisq disrũ¬
pam.: Nũ quid maloꝵ sunt sacram̃ta quae
accipio numquid eorum uitae factisq con¬
sentiendo cõmunico.
Non ne eos qui otterant
te dñe odio habui. & suꝑ inimicis tuis tabesce

Expanded text:
anda perveniant, retia pacis unitatisque disrumpam ? Numquid malorum sunt Sacramenta quae accipio? numquid eorum vitae factisque consentiendo communico? «Nonne eos qui oderant te, Domine, odio habui; et super inimicis tuis tabesce
Abbreviated transcription (Latin):
facta st̃ omĩa noua. Omĩa autẽ: ex dõ Noua
creatura quae facta est: om̃s credentes in xp̃m.
exuentes se ueterẽ hominẽ. & induentes nouũ
Repleta.ẽ t̾ra creatura tua:. In uno loco t̾rae cru¬
cifixus erat. in uno exiguo loco cecidit granũ
illud int̾ra. & mortificatũ e. sed magnũ fructũ
attulit. Singularis eras dñe iħu : donec tran¬
sires Agnosco in alio psalmo uocẽtuã qua
dixisti: singularis sũ ego donec transeam
Singularis ergo eras. donec transires. Singula¬
ris eras: cũ agnouisti occasũ tuũ. Sed aboc¬
casu: in ortũ transisti. Ortus es: splendiusti
Clarificatus es cum incaelũ ascendisti: & repleta
est t̾ra creatura tua Psalmũ fr̃s nondũ finiuimꝰ:
sed aliquid inde nomine xp̃i. etiã addñicam
diem differamꝰ E¬

Expanded text:
t sunt omnia» «nova: omnia autem ex Deo» . Nova creatura quae facta est, omnes credentes in Christum, exuentes se veterem hominem, et induentes novum . «Repleta est terra creatura tua.» In uno loco terrae crucifixus erat, in uno exiguo loco cecidit granum illud in terram, et mortificatum est; sed magnum fructum attulit. Singularis eras, Domine Jesu, donec transires; agnosco in alio psalmo vocem tuam, qua dixisti: «Singularis ego sum, donec transeam» . Singularis ergo eras, donec transires; singularis eras, cum agnovisti occassum tuum: sed ab occasu in ortum transisti. Ortus es, splenduisti, clarificatus es, cum in coelum ascendisti, et «repleta est terra creatura tua.» Psalmum, fratres, nondum finivimus; sed aliquid inde in nomine Christi etiam ad diem Dominicum differam
Abbreviated transcription (Latin):
magna: merito excelsa. Ubi factas oꝑaista tam
creatura. ordinate currens. ordinate pulchra. ordina-¬
te oriens. ordinate occidens. ordinate ꝑageres
omia tẽpora. Unde ꝓcessit: ipsa autẽ accła quo-¬
modo accepit increm̃ta. successus. ꝓfectionem.
Quomodo destinatur adfinẽ quendã immortalitatis
Quib p̾coniis p̃dicatur : quib mysterus cõm̃dat᷑:
q̃uib sacram̃tis occultatur: qua p̃dicatione reue¬
latur : Ubi fecithaec ds̃ Uideo magna oꝑatua¬
dñe. Quã magnificata sunt oꝑatua dñe: Quero
ubi fecerit : locũ non inuenio. Seduideo quid se¬
quatur. Omĩa insapientia fecisti. Ergo omĩa
in xp̃o fecisti :Ille contẽptus. ille expalmatus. ille
consputꝰ. ille spinis coronatus. ille crucifixus.
omĩa in illo fecisti. Audio audio. quid deillo tuo
milite nunties hominib: quid de illo p̃cone
.ẽ. eis Irrideant pagani crucifixum xp̃m: quia
stulticia . ẽ. eis. Nos autẽ p̃dicamꝰ inquit xp̃m¬

Expanded text:
magna, merito excelsa. Ubi facta sunt opera ista tam creatura, ordinate currens, ordinate pulchra, ordinate oriens, ordinate occidens, ordinate peragens omnia tempora, unde processit? Ipsa autem Ecclesia quomodo accepit incrementa, successus, perfectionem? Quomodo destinatur ad finem quemdam immortalitatis? Quibus praeconiis praedicatur? quibus mysteriis commendatur? quibus sacramentis occultatur? qua praedicatione revelatur? Ubi fecit haec Deus? Video magna opera: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine!» Quaero ubi fecerit, locum non invenio; sed video quid sequatur: «Omnia in sapientia fecisti.» Ergo omnia in Christo fecisti. Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. Audio, audio quid de illo tuo milite nunties hominibus; quid de illo praecone est eis; irrideant Pagani crucifixum Christum. quia stultitia est eis: «Nos autem,» inquit, «p
Abbreviated transcription (Latin):
est t̃ra: creatura xp̃i & quomodo: quomodo
uidebimꝰ  quid enĩ non apatre ꝑfiliũ creatum ẽ:
Quicquid ambulat & repit int̾ris. quicquid natat
in aquis. quicqͥd uolat in aere. quic qͥd in caelo
circũ agitur. quantomagis t̾ra: totꝰ mundus
creatura dĩ est. Sed nescio quid hic significat
dequadã creatura noua. dequadicit apłs: siqͣ¬

Expanded text:
est terra creatura Christi. Et quomodo? Quomodo videmus: quid enim non a Patre per Filium creatum est? Quidquid ambulat et repit in terris, quidquid natat in aquis, quidquid volat in aere, quidquid in coelo circumagitur, quanto magis terra, totus mundus creatura Dei est. Sed nescio quid hic significat de quadam creatura nova, de qua dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tus erat iste qm̃ faciet dñs iudiciũ ẽgentis. &
causam pauperum:
Ostendit iniquis: quo¬
modo diligit iustos suos. Ostendit diuitib:
quomodo diligat pauperes suos. Diuites dixi
suꝑbos: pauperes dixi humiles Diuites dixi
ꝑ abundantiã nonquęrentes Pauperes dixi:
ꝑ desiderium suspirantes. Faciet dñs: causã
ipsorum

Expanded text:
tus erat iste «quoniam faciet Dominus judicium egentis, et tus erat iste «quoniam faciet Dominus judicium egentis, et causam pauperum.» Ostendet iniquis quomodo diligit justos suos; ostendet divitibus quomodo diligat pauperes suos. Divites dixit, superbos; pauperes dixit, humiles: divites dixit, per abundantiam non quaerentes; pauperes dixit, per desiderium suspirantes. Faciet Dominus causam ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
autem ȩgentes sunt quib dicitur: pulsate
& aperiẽtur uobis. quęrite & inuenietis
Petite & dabitur uobis. Ille egens est: de quo
dicitur. Beatiqui esuriunt & sitiunt iustitiã:
quia ipsi saturabuntur. Gemunt int̾ scandala
maloꝵ. ipsi p̃cantur ad caput suũ ut eruantur
abhomine malo. & abhomine maligno libe¬¬
rentur: & de manib iniustorum eruantur
Ipsi ergo sunt quoꝵ causam ds̃ non neglegit.
& si mõdo p̾ssuras sustinent. apparebit gła
ipsorum cũ apparuerit captit ipsorũ: Talib
enĩ hic constitutis dicitur. Mortui enĩ estis.
& uita ur̃a abscondita ẽ cum xp̃o indõ. ł rgo
pauperes sumꝰ. abscondita ẽ. uita nr̃a. Clame¬
mus ad panẽ : est enim panis uiuus. qui decęlo
descendit: Et qui in uia reficit nos. in patria
saturabit nos. Modo enim ut duremꝰ. reficim᷑
Nam necesse. ẽ esuriamus. quo adusq satiemur
Cognoui quia faciae dñs iudiciũ ęgentis Cer¬

Expanded text:
autem egentes sunt, quibus dicitur, «Pulsate, autem egentes sunt, quibus dicitur, «Pulsate, et aperietur vobis; quaerite, et invenietis; petite, et dabitur vobis» : ille egens est, de quo dicitur, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Gemunt inter scandala malorum, ipsi precantur ad caput suum, ut eruantur ab homine malo, et ab homine maligno liberentur, et de manibus injustorum eruantur. Ipsi ergo sunt quorum causam Dominus non negliget: et si modo pressuras patiuntur, apparebit gloria ipsorum, cum apparuerit caput ipsorum. Talibus enim hic constitutis dicitur, «Mortui estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo» . Ergo pauperes sumus, abscondita est vita nostra; clamemus ad panem: est enim panis vivus qui de coelo descendit ; et qui in via reficit nos, in patria saturabit nos. Modo enim, ut duremus, reficimur: nam necesse est esuriamus, quoadusque satiemur. «Cognovi quia faciet Dominus judicium egentis.» Cer
Abbreviated transcription (Latin):
quasi facctus . ẽ. inuenationẽ Nuquid autem
solimali fugiunt amalis. quando quęruntur
amalis : Nonne & bonis dictũ. ẽ suos per¬
secuti fuerint in hac ciuitate. fugite in aliam.
Ergo quando mali ꝑsequebantur bonos. id est
martyres nr̃os. cum eos comp̃hender̾ uenati
sunt illos. sed non ad interitum: Pręssa. ẽ. enim
caro. coronata. ẽ. anima: Et eiecta anima de
carne : nec carni aliquid factum . ẽ. quod obeẽt
imposterũ Incensa sit caro. ꝑcussa sit caro. lani¬
ata sit caro. numquid ideo sub tracta. ẽ crea¬
tori. quia data ẽ. in manꝰ peccatoris: Ille qui
creauit exeo quod non erat. non reparabit meliꝰ
quã erat Ergo quandocũq capti sunt iusti.
uenati sunt quidem illos mali: sed non ad in¬
teritũ. At uero illi qui non dirigentur & lin¬
guosi sunt: malc eos uenabuntur ad interi¬¬
Egẽns iste: non ẽ. linguosus Qui enim̃ linguo¬
sus .ẽ : abundare uult. esurire nescit Illi

Expanded text:
quasi factus est in venationem. Numquid autem quasi factus est in venationem. Numquid autem soli mali fugiunt a malis, quando quaeruntur a malis? Nonne et bonis dictum est: «Si vos persecuti fuerint in hac civitate, fugite in aliam» ? Ergo quando mali persequebantur bonos, id est martyres nostros, cum eos comprehenderunt, venati sunt eos; sed non ad interitum. Pressa est enim caro, coronata est anima; et ejecta est anima de carne, nec carni aliquid factum est quod obesset in posterum. Incensa sit caro, percussa sit caro, laniata sit caro; numquid ideo subtracta est Creatori, quia data est in manus persecutoris? Ille qui creavit ex eo quod non erat, non reparabit melius quam erat? Ergo quandocumque capti sunt justi, venati sunt illos quidem mali, sed non ad interitum. At vero illi qui non dirigentur et linguosi sunt, mala eos venabuntur ad interiEgens iste non est linguosus: qui enim linguosus est, abundare vult, esurire nescit. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ dicimus. quam deillis habemꝰ imp̃ssam:
Nam si omnino intus ipsi essent: scirent utiq
quid in corde nr̃o eẽt. atq ita ut eis loquere¬
mur non opus esset. Si autem hocte delecꝰ¬
tat quod foris agis: uide netumescas foris.
et non possis redire ꝑ angustum: & non possit
tibi dicere ds̃ tuus intra ingaudium dñitui: sed
dicat tibi quia forinsecus erat quod amasti. ligate
illimanus & pedes. & mittite eum intenebras exte¬
riores. Ubi enim ostendit malum. ẽẽ mitti exte¬
ruis: ibi ostendit esse bonum intrare interius.
Nam bono seruo quid dixit: intra ingaudiũ dñitui
Malo autemseruo: picite illum intenebras exteriores
N on enĩ amemꝰ magis exteriora. sed interiora.
ritum Multis enim bonis. multis iustis euener̃
mala: & tanquam inuenerunt eos mala. Nam
ideo dixit uenabuntur : quia unquisq abscon¬
dere se uult amalo. Sed cum inuenitur amalo:

Expanded text:
ginem dicimur, quam de illis habemus impressam. ginem dicimur, quam de illis habemus impressam. Nam si omnino intus ipsi essent, scirent utique quid in corde nostro esset; atque ita ut eis loqueremur, opus non esset. Si autem hoc te delectat quod foris agis; vide ne tumescas foris, et non possis redire per angustam, et non possit tibi dicere Deus tuus, «Intra in gaudium Domini tui:» sed dicat tibi, quia forinsecus erat quod amasti, «Ligate ei manus et pedes, et mittite eum in tenebras exteriores» . Ubi enim ostendit malum esse mitti exterius, ibi ostendit bonum esse intrare interius. Nam servo bono quid dixit? «Intra in gaudium Domini tui.» Malo autem servo, «Projicite illum in tenebras exteriores» . Non ergo amemus magis exteriora, sed interiora: ritum.» Multis enim bonis, multis justis evenerunt mala; et tanquam invenerunt eos mala. Nam ideo dixit, «Venabuntur,» quia unusquisque abscondere se vult a malo: sed cum invenitur a malo,
Abbreviated transcription (Latin):
nonloquatur : sed ut deillo locutionis officiũ
exigat. Gaudium autem taciturnitatis in uo¬
luptate habeat: uocem doctrinae inneces-¬
sitate. Quando enĩ opus.ẽ. uõcem doctrinȩ.
quando pateris imperitum. quando pateris
indoctum. Si sẽꝑ te delect& docere: semper
uis habere imperitum quem doceas. Si autem
beniuolus es: & uis om̃s doctos. ẽẽ: non uis
semper quos doceas habere. & nonerit inuolu p¬
tate exercitatio uel ꝓbatio doctrinȩ tuae: sed
innecessitate:. Gaudium tibi sit in auditione
dĩ. necessitas tibi sit in locutione tua: & non
eris uir linguosus. ne nondirigaris: quare
loqui uis. audire nonuis: Semꝑforas exis.
intro redire detractas. Quod enĩ tedocet: in¬
tus ẽ Quando doces. tanquã foris exis ad eos
qui foris sunt. Ab interiore enĩ audiuimũs
ueritatẽ : & ad eos qui foris a nr̃o corde sunt.
loquimur. Quod enĩdicimur eos incorde ha-¬
bere dequib cogitamus: scđm quandã ima-¬

Expanded text:
non loquatur, sed ut de illo locutionis officium non loquatur, sed ut de illo locutionis officium exigat; gaudium autem taciturnitatis habeat in voluntate, vocem doctrinae in necessitate. Quando enim opus est voce doctrinae? Quando pateris imperitum, quando pateris indoctum. Si semper te delectat docere, semper vis habere imperitum quem doceas: si autem benevolus es, et vis omnes doctos esse, non vis semper habere quos doceas; et non erit in voluntate exercitatio vel probatio doctrinae tuae, sed in necessitate. Gaudium tibi sit in auditione Dei, necessitas tibi sit in locutione tua; et non eris vir linguosus, ne non dirigaris. Quare vis loqui, audire non vis? Semper foras exis, intro redire detrectas. Qui enim te docet, intus est: quando tu doces, tanquam foras exis ad eos qui foris sunt. Ab interiore enim audimus veritatem, et ad eos qui foris a nostro corde sunt, loquimur. Quod enim dicimur eos in corde habere de quibus cogitamus, secundum quamdam ima
Abbreviated transcription (Latin):
Uir linguosũs. amat mendatiã. Quid enim illi
.ẽ. uoluptas. nisi loqui : non enim attendit qͥd
loquatur dumloquitur. Non potest fieri: ut
iste dirigatur. Qualis ergo debet. eẽ seruus
dĩ. accensus illis carbonib: et ipse carbo
salutaris effectus. Qualis eẽ deb&.: ut optae
magis audire quamdicere: sicut scriptũ ẽ.
S it autẽ omĩs homo uelox ad audiendum.
tardus autem adloquendum. Et si fieri potest
hoc cupiat. non habere necessitatem loquendi
aliquid doceamus uos. Quanto melius omnes
sciremꝰ. & nemo docer& alterum. ut non esset
alius loquens. alius audiens: sed om̃s audien¬
tes unum illum cui dr̃. Auditui meo dabis
exultationem eclętitiam. Unde & ille iohannes
nontam gaudebat qui a p̾dicabat & quia loque¬
batur : sed gaudebat quia audiebat. Ait enĩ
Amicus autem sponsi stat & audit eũ. & gaudio
gaudoe ꝓpt̃ uocem sponsi Itaq fr̃s cito dixerim
caritati urãe. ubi unusquisq ꝓb& se non ut

Expanded text:
ir linguosus amat mendacia. Quid enim illi est voluptas, nisi loqui? Non enim attendit quid loquatur, dum loquatur. Non potest fieri ut iste dirigatur. Qualis ergo esse debet servus Dei, accensus illis carbonibus, et ipse carbo salutaris effectus? qualis esse debet? Ut magis optet audire quam dicere, sicut scriptum est, «Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus ad loquendum» : et, si fieri potest, hoc cupiat, non habere necessitatem loquendi, aliquid doceamus vos: quanto melius; omnes sciremus, et nemo doceret alterum; ut non esset alius loquens, alius audiens, sed omnes audientes unum illum cui dicitur, «Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam» ? Unde et ille Joannes, non tam gaudebat quia praedicabat, et quia loquebatur; sed gaudebat quia audiebat: ait enim, «Amicus» «autem sponsi stat, et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi» . Itaque, fratres, cito dixerim Charitati vestrae, ubi unusquisque probet se: non ut
Abbreviated transcription (Latin):
nequisq deficiat Dequã rẽ dicit apostolus
Fidelis ds̃ qͥnon ꝑmittit uos tẽptari suꝑid quod
potestis: sed faciet cumtẽptatione etiã ex itum.
ut possitis sustinere. Hanc spem dedit etiã sal¬¬
uator ore suo: quando ait. Hac nocte postula¬
uit sathanas uexare uos sicut triticum: & ego
rogaui ꝓte̾petre nedificiat fides tua hanc̃ spẽ
dedit & in oratione quã docuit. ubi monuit
ut dicamus. nenos inferas intẽptationem: Quo:¬
dãmodo enim ꝓmisit se daturum suis perieli¬
tantib : quod dici uoluit aborantib Et nimi¬
rum dehac spe magis iste psalmus intelligen¬
dus . ẽ. dicere. haec me consolata est in humilita¬
te mea : qm̃ uerbum tuũ uiuificauit me. Quod
expressius int̃p̃tati sunt : qui non uerbum sed
eloquiũ posuer̃. Grecus enĩ logion habet.
quod ẽ eloquiũ: nonlogos quod ẽ. uerbum

Expanded text:
ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: «Fidelis Deus qui non permittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me.» Quod expressius interpretati sunt qui non «verbum,» sed «eloquium» posuerunt: graecus enim λόγιον habet, quod est «eloquium;» non λόγος quod est «verbum
Abbreviated transcription (Latin):
habe: qm̃ inigne ꝓbatur aurum & argentũ.
homines uero acceptabiles incamino humiliati¬
onis: Qđ ait acceptabiles : ibi spem dedit quae
consolaretur in humilitate. Et dñsiħs h anc hu¬
militatem cumdiscipulis p̃dicaret aꝑsecutori¬
b. ẽẽ uenturã : non eos sine spe reliquidd. sed
hanc ettam qua consolarentur dedit dicens
In ur̃a pacientia: possidebitis animas urãs De
ipsoquoq corpore quod abinimicis posset occi¬
di & quasi penitꝰ interire: capillus inquit
capitis ur̃i non peribit. Haec spes data ẽ. corpo
rixp̃i quod. ẽ. aeccła: qua consolaretur in hu¬
militate sua: ꝓpt̃ quam spem: dicitꝰ apostolus
patilus. Si autẽ quod nonuidemus sꝑamus:
ꝑpacientiã expectamus. Sed aet̾norum.ẽ: spes
ista p̃mioꝵ. Est & alia spes quae in humilitate
tribulationis plurimũ consolatur: quae scĩs
data .ẽ in uerbo dĩ adiutorium grãe pollicentis.

Expanded text:
habe; quoniam in igne probatur aurum et argentum, habe; quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines vero acceptabiles in camino humiliationis» . Quod ait «acceptabiles,» ibi spem dedit quae consolaretur in humilitate. Et Dominus Jesus hanc humilitatem cum discipulis praediceret a persecutoribus esse venturam, non eos sine spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» inquit, «capitis vestri non peribit» . Haec spes data est corpori Christi, quod est Ecclesia, qua consolaretur in humilitate sua. Propter quam spem dicit et apostolus Paulus: «Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed aeternorum est spes ista praemiorum: est et alia spes quae in humilitate tribulationis plurimum consolatur, quae sanctis data est in verbo Dei adjutorium gratiae pollicentis,
Abbreviated transcription (Latin):
curata intelligentia: nec uoluntate mutata: Cũ
itaq dicitur ei mem̃to: orantis desiderium. quia
ꝓmissum poscit ostenditur. & ostenditur non
ds. quasi ei demente id exciderit ai monetur
Alem̃to inquit uerbi tui seruotuo. hoc ẽ imple
ꝓmissũ seruotuo: in quo spem dedisti mihi:
hoc ẽ. in quo uerbo qm̃ ꝓmisisti mihi sperare
Haec scilic& spes. quae data est humilibus. dicen¬
te scriptura: ds̃ suꝑbis resistit. humilib autẽ
liat exaltabitur. Bene hic intelligimꝰ etiam
illam humilitatẽ. non qua sequisq humiliat
confitendo peccata. nec sibi arrogando iustitiã:
sed quaquisq humiliatur aliquã tribulatio¬
ne uel deiectione quã meruit eiꝰ suꝑbia. aut
exercetur ꝓbaturq pacientia. Unde paulo
post dicit hic psalmus: priusquã humiliarer
ego deliqui. Et illud in libro sapientiae. Indo¬
lore sustine. & inhumilitate tua pacientiam

Expanded text:
curata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum curata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» orantis desiderium, quia promissum poscit, ostenditur, et extenditur; non Deus, quasi ei de mente id exciderit, admonetur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo spem dedisti mihi:» hoc est, in quo verbo, quoniam promisisti, me sperare Haec scilicet spes quae data est humilibus, dicente Scriptura, «Deus superbis resistit, humilibus autem qui se humiliat, exaltabitur» . Bene hic intelligimus etiam illam humilitatem, non qua se quisque humiliat confitendo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humilitate tua patientiam
Abbreviated transcription (Latin):
dEDIS TI Haec me consolata est in humili¬
tate mea: qm̃ uerbum tuũ uiuificauit me:
Nũquid obliuio sicut in hominẽ cadit indm̃:
Cur ergo et dr̃ memento. quãuis in aliis scãe
scripturae locis ipsum uerbum omnino pona¬
tur ut est: Quare mei oblitus es. & obliuisce¬
ris in opiam nram.: & ipse dĩ ꝑprophetã: Oms
inquit iniqͥtates eius obliuiscar & alibi atq
alibi sȩpius hoclegitur. sed nonut hominib
ista contingunt: ita intelliguntur indõ Nam
sicut dm̃ pęnitere dicitur. quando p̃t homi¬
nũ spem res mutat consilio nonmutato. qui a
consilium dñi in aeternum man&: ita dicitur
obliuisci quando tardare uidetur adiutorium
uel ꝓmissum. uel non retribuere digna peccan¬
tib uel siqͥuł huiusmodi. tanquã eiꝰ memoria sit
elapsum. qđ sꝑatur siue timetur. & nonfit. Di¬
cuntur ista. locutione morali qua humanus
moueatur affẽctꝰ : quam uis & ds̃ faciat certa
dispositione nondeficiente memoria. nec obs¬

Expanded text:
dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea, quoniam verbum tuam vivificavit me.» Numquid oblivio, sicut in hominem, cadit in Deum? Cur ergo ei dicitur, «Memento?» Quamvis in aliis sanctae Scripturae locis ipsum verbum omnino ponatur, ut est, «Quare mei oblitus es» ; et, «Oblivisceris inopiam nostram» ; et ipse Deus per Prophetam, «Omnes,» inquit, «iniquitates ejus obliviscar» : et alibi atque alibi saepius hoc legitur. Sed non ut hominibus ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obs
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ imaginẽ ds̃ incũutate sua sꝑnet. & ad
nihilum rediget: quia & ipsi inciuitate sua
hoc ẽ. babylõnia. imaginẽ eius adnihilũ
rediger̃ E rit ille populus laudans dm̃¬
quem p̃uidet modo sp̃s ꝓphetiae. & dicit ut
exultemꝰ insp̃e. & desideremꝰ ipsam rem:

Expanded text:
um imaginem Deus in civitate sua spernet, et ad nihilum rediget; quia et ipsi in civitate sua, hoc est Babylonia, imaginem ejus ad nihilum redegerunt. Erit ille populus laudans Domiquem praevidet modo Spiritus prophetiae; et dicit ut exsultemus in spe, et desideremus ipsam rem.
Abbreviated transcription (Latin):
Quae uota redditurus eris:
Quas uouisti uictimas:: quae incensa : quae holo¬
causta. an ad illud respicis quod paulo ante
dixisti. calicẽ salutaris accipiam. & nomendñi
inuocabo. & tibisacrificabo sacrificium laudis.
& reuera quisquis bene cogitat. quid uoueat dũo.
& quae uota reddat: seipsum uoueat. seipsum red¬
dat. Hoc exigitur: hoc debetur Inspecto nũ mo
dñs: dicit. Reddite cȩsari quae cȩsaris sunt: &
dõ quae dĩ sunt. lmagosua redditur cęsari:
imago sua reddatur dõ. Sed qui meminit non
solum seruum se ẽẽ dĩ. sed& filium ancillae dĩ.
uid& ubi reddeit uota sua. confirmatus xp̃o per
calicem salutaris
In atriis inquit domus

Expanded text:
Quae vota redditurus es? Quas vovisti victimas? quae incensa? quae holocausta? An ad illud respicis, quod paulo ante dixisti, «Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo;» et, «Tibi sacrificabo sacrificium laudis?» Et revera quisquis bene cogitat quid voveat Domino et quae vota reddat, seipsum voveat, seipsum reddat: hoc exigitur, hoc debetur. Inspecto nummo Dominus dicit; «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» : imago sua redditur Caesari, imago sua reddatur Deo. 9. «vers.» 19. Sed qui meminit non solum servum se esse Dei, sed et filium ancillae Dei, videt ubi reddat vota sua, conformatus Christo per calicem salutaris. «In atriis,» inquit, «domus
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ nonstetit. Transiens bibit. Et quid in¬
de dictum .ẽ.: ꝓptea exaltauit caput. Detor¬
rente inuia inquit bibit: ꝓpt̾ea exaltauĩt
caput. E xaltatum est enĩ iam caput nr̃m: quia
detorrente inuiabibit. Passus ẽ enim dñs nr̃
Si ergo iã ex altatum. ẽ. caput nr̃m. qͥd timet corpꝰ
torrentẽ : sine dubio quia caput exaltatum ẽ:¬

Expanded text:
peccatorum non stetit» . Transiens bibit. Et quid inpeccatorum non stetit» . Transiens bibit. Et quid inde dictum est? «Propterea exaltabit caput» . «De torrente,» inquit, «in via bibit, propterea exaltabit caput.» Exaltatum est enim jam caput nostrum, quia de torrente in via bibit; passus est enim Dominus noster. Si ergo jam exaltatum est caput nostrum, quid timet corpus torrentem? Sine dubio, quia caput exaltatum e
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ aquã popłs isrłitarum transiit. & ip¬
sa aqua populus aegyptiorum coopertus. ẽ.
A qua inquit. demersissae nos. Sed qualis . ẽ.
ista aqua: torrens est Fluit cum impetu:
sed transitura ẽ. Torrentes enim dicuntur
fluui qui repentinis imbrib crescunt. &¬
magnũ habent impetum. Quisquis incurre¬
rit trahitur. sed in quo dñs non est. In quo
autenidñs. ẽ: transit torrentẽ anima ipsius
Ad huc fluit torrens: sed iam transiit anima
martyrum. Adhuc quandiu scłm hoc nascen¬
do & moriendo currit: torrens. ẽ: Hinc ꝑ secu¬
tiones deisto torrente. hinc bibit ille primus
caput nr̃m de quo dictum est in psalmo: detor¬
rente inuia bibit. De torrente aqua illa: quȩ
significat popłm ꝑsecutorem:. Indebibit ille:
qui di xic discipłis: Potestis bibere calicem quẽ
ego bibituturus sum : Detorrente inuia bibit:
Quid ẽ inuia bibit:: Transiens bibit: non hȩsit.
Inuia bibit: quia deillo forte dictum ẽ. & inuia

Expanded text:
quia per aquam populus Israelitarum transiit, et ipsa aqua populus Aegyptiorum coopertus est . «Aqua,» inquit, «demersisset nos.» 7. Sed qualis est ista aqua? Torrens est, fluit cum impetu, sed transitura est. Torrentes enim dicuntur fluvii qui repentinis imbribus crescunt: magnum habent impetum; quisquis incurrerit trahitur, sed in quo Dominus non est; in quo autem Dominus est, transit torrentem anima ipsius. Adhuc fluit torrens, sed jam transiit anima martyrum. Adhuc quamdiu saeculum hoc nascendo et moriendo currit, torrens est: hinc persecutiones, de isto torrente. Hinc bibit ille primus caput nostrum, de quo dictum est in psalmo: «De torrente in via bibit.» De torrente, aqua illa quae significat populum persecutorem, inde bibit ille qui dixit discipulis: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? «De torrente in via bibit.» Quid est, «in via bibit?» Transiens bibit, non haesit. In via bibit; quia de illo forte dictum est, «Et in via
Abbreviated transcription (Latin):
Siergo spebeati: fortassis etiam spe immaculati
N ã ꝓfecto in hac uita lic& inlege dñi ambulemus.
licet scrutemur testimonia eiꝰ. & in toto corde
requiramꝰ eum : sidixerimus quia peccatum
non habemus. nos ipsos seducimus. & ueritas
innobis non ẽ. Sed hoc diligentius inquirendũ
est. Sequitur quippe. Non enĩ qui oꝑantur
iniquitatẽ : inuiis eiꝰ ambulauerunt: Ex quo
uideri potest qui ambulant inuia dñi. idẽ in
lege dñi scrutando testimonia eiꝰ. & in toto corde
exquirendo eum. iam esse posse immaculatos.
hoc ẽ. sine peccato. ꝓpter uerba sequentia. Non
enĩ qui oꝑantur iniquitatẽ: inui is eiꝰ ambula¬
uer̃. Qui autem peccatum facit & iniquitatẽ
facit ait beatus iohannes : & addidit Peccatũ.
iniquitas est: Sed iam sermo iste claudendus
.ẽ: nec angustum tanta quȩstio coartanda:¬

Expanded text:
Si ergo spe beati, fortassis etiam spe immaculati. Si ergo spe beati, fortassis etiam spe immaculati. Nam profecto in hac vita, licet in lege Domini ambulemus, licet scrutemur testimonia ejus, et in toto corde exquiramus eum, «si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est» . Sed hoc diligentius inquirendum est. Sequitur quippe, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Ex quo videri potest, qui ambulant in via Domini, id est in lege Domini, scrutando testimonia ejus, et in toto corde exquirendo eum, jam esse posse immaculatos, hoc est sine peccato, propter verba sequentia: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Qui» autem «peccatum facit, et iniquitatem facit,» ait beatus Joannes; et addidit, «Peccatum iniquitas est» . Sed jam sermo iste claudendus est, nec in angustum tanta quaestio coarctanda