comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ausussum dicere : non amatnum¬
mum : sed nonmultum amat num¬
mum : quasi iiu amandus sit nummus.
sed non multum: Osi dm̃ amemus
num mos om̃ino non amabimus  Ert
tibi nummus. instrumentum peregi¬
nationis non irritamentum cupiditatis.
Quo utaris ad necessitatem : non quofru¬
aris ad delectationem : Dm̃ amassi
aliquid inte ęgit quod laudas & au¬
dis: utere mundo : nonte capiat mun¬
dus Quod intrasti. iter agis. exitu¬
rus uenisti non remansurus: Iteragisi
stabulum est haec uita: uteremun¬
do: quomodo uiator instabulo utitͥ
mensa : calice : urceo : lectulo : dimis¬
surus non ꝑmansurus : Sitales fugri¬
tis: erigite cor qui potestis: & audieme
Sitales fueritis: ad eiꝰ promissa uenets
N on enim multum est aduos: quamas¬
na est manus eiꝰ. qui uosuocauit. Uo¬
cauit : in uocetur : dicatur illi : Vo cas¬
tinos : in uocamuste: Ecceaudiums
ocintem : audi inuocaintes: Perduc
io promisisti: perfice quod inchoas

Expanded text:
non ausus sum dicere, Non amat numnon ausus sum dicere, Non amat nummum; sed, non multum amat nummum: quasi amandus sit nummus, sed non multum. O si Deum digne amemus, nummos omnino non amabimus! Erit tibi nummus instrumentum peregrinationis, non irritamentum cupiditatis; quo utaris ad necessitatem, non quo fruaris ad delectationem. Deum ama, si aliquid in te egit quod audis et laudas. Utere mundo, non te capiat mundus. Quod intrasti, iter agis, exiturus venisti, non remansurus: iter agis, stabulum est haec vita. Utere nummo, quomodo viator in stabulo utitur mensa, calice, urceo, lectulo, dimissurus, non permansurus. Si tales fueritis, erigite cor qui potestis, et audite me: si tales fueritis, ad ejus promissa venietis. Non enim multum est ad vos, quia magna est manus ejus qui vos vocavit. Vocavit, invocetur; dicatur illi: Vocasti nos, invocamus te; ecce audivimus vocantem, audi invocantes: perduc quo promisisti, perfice quod inchoasti;
Abbreviated transcription (Latin):
suum: Idõ ait reddite caesari quaecae¬
sarissunt : & dõ quae dĩ sunt : Caesa¬
rinummum : dõ uos ipsos: Tunc ergo
exprimitur ueritas inuobis : Quid
dicam caritati urae: Osicoriessa
qualiter cumq: suspirans in illam in¬
effabilem gloriam : o si peregrinati¬
onem nostram in gemitu sentiremus.
& scłm non amaremus : & ad eum qui
nos uocauit piamente. perpetuo pul¬
saremus : Desiderium : sinus cordis est:
Capiemus sidesiderium quantum pos¬
sumus. extendamus : Hoc nobis cum
agit scriptura diuina : hoc congrega¬
tio populorum : hoc celebratio siqi¬
mentorum: hoc baptismus sc̃s : hoc
cantica laudis dĩ: hoc ipsa nr̃a dispu¬
tatio : ut hoc desi derium non solunse¬
minetur & germin& : uerum etian
in modumtantȩ capacitatis auge at
undo neum sit sumere. quod oculus mo
uidit : nec auris audiuit : nec in corhom¬
nis ascendit Sed amate mecum: Non
amat multum nummum : qui amat
dm̃ : Et ego pal piui in firmitatm

Expanded text:
suum; ideo ait, Reddite Caesari quae Caesuum; ideo ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt : Caesari nummos, Deo vos ipsos. Tunc ergo exprimetur veritas in nobis. 10. Quid dicam Charitati vestrae? O si cor esset qualitercumque suspirans in illam ineffabilem gloriam! O si peregrinationem nostram in gemitu sentiremus, et saeculum non amaremus, et ad eum qui nos vocavit, pia mente perpetuo pulsaremus! Desiderium, sinus cordis est; capiemus, si desiderium quantum possumus extendamus. Hoc nobiscum agit Scriptura divina, hoc congregatio populorum, hoc celebratio sacramentorum, hoc baptismus sanctus, hoc cantica laudis Dei, hoc ipsa nostra disputatio, ut hoc desiderium non solum seminetur et germinet, verum etiam in modum tantae capacitatis augeatur, ut idoneum sit sumere quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Sed amate mecum. Non amat multum nummum, qui amat Deum. Et ego palpavi infirmitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad huc creditur : nondum ui detur:
Simaneatur in eo quod creditur: per¬
uenitur adid quoduideatur Inde ip¬
se sc̃sio hannes euangelista. in episto¬
la sua : Dilectissimi inquit. filii dĩsu¬
mus : sed nondum apparuit quid eri¬
mus: Iamsumus : & aliquid erimus:
Quid plus erimus. quam sumus&
eum sicuti est: Magna promis¬
sio : sed merces est fidei: Qudđris
mercedem : opus praecedat: Si
credis. mercedem exige fidei : si au¬
tem noncredis. fidei mercedem
qua fronte quaeris: Siergo manse¬
ritis in uerbo meo : uere discipuli mei
eritis. ut contem plemini ipsam ue¬
ritatem sicuti est : nonper uerba so¬
nantia. sed perlucem splendentem:
cum satiauerit nos quod legitur in
psalmo. signatum est supernos lu¬
men uultus tui dne: Monetadĩ su¬
mus : nummus. atheauro oberrauimꝰ :
errore detritum est. quod in nobis fue¬
rat impressum : Uenit qui reform&
quia ipse formauerat: Quaerit & ip¬
se nummum suum : sicut cȩsar nummũ

Expanded text:
sed adhuc creditur, nondum videtur. sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus?  eum sicuti est . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis: ut contemplemini ipsam veritatem sicuti est; non per verba sonantia, sed per lucem splendentem, cum satiaverit nos, quod legitur in Psalmo, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Moneta Dei sumus, nummus a thesauro oberravimus. Errore detritum est quod in nobis fuerat impressum; venit qui reformet, quia ipse formaverat: quaerit et ipse nummum suum; sicut Caesar nummum
Abbreviated transcription (Latin):
uidit : nec auris audiuit : nec in cor
hominis ascendit Quidest enim fi¬
des : nisi credere quod non uides:
idesergo est quod non uides credere :
ueritas quod credi disti uidere: sicut
ipse quodam locoait: Id eodñs prius
ad faciendam fidem ambulauit int̾¬
ra: homo erat: humilis factus erat:
ab omibus uidebatur. nec ab omibus
cognoscebatur: Amultis repro baba¬
tur : a turba occide batur : a paucis
dolebatur : sed tamen & ab eis a quib
dolebatur. nondum sicut erat agnos¬
cebatur: Totum hoc quasi initium
est limamentorum fidei & structurȩ
futurȩ : quod dñsipse attendens.
quodamlocoait: Quidiligit me. man¬
datamea custodit: Et qui diligit
me diligitur a patre meo: & ego dili¬
gameum & ostendam me ipsum illi:
Quem qui audi ebant. utiq iamuide¬
bant : eis tamen si diligebant. uiden¬
dum se promittebat: Sie & hic cog¬
noscetis ueritatem : Quidenim : quod
dixisti non est ueritas: Ueritas est :

Expanded text:
vidit, nec auris audivit, nec in cor vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium est lineamentorum fidei et structurae futurae. Quod Dominus ipse attendens quodam loco ait, Qui diligit me, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est,
Abbreviated transcription (Latin):
modo passim mittuntur : nulla
ixpolitio. nulla pulcritudo appar&:
aomodo nec in arboris radice appa
ualiqua pulcritudo : totum tamen
nequid te delectat in arbore : deradi¬
e sirrexit: Sed uides radicem & non
udctaris uudes arborem & miraris :¬
ulit : quod miraris : Inde surrexit.
ponon delectaris: Parum aliquid uide¬
ursides credentium : non habes state¬
im. unde appendas: Audiergo quo
ierueniat. & uide quanta sit : sicut &
pedñs alio locodicodicit. si habueri¬
ssidem sicut granum sinapis: Quid
milius : quid uchementius: Quid
nutius : quid feruentius: Ergo &
us ait simanseritis in uerbo meo in
uo credidistis : quo perducemini:
iere discipuli mei eritis: Et quid
nibis prodest: Et cognoscetis ue
merant quando dñs lo quebatur
noncogno uerant: quomodo credide¬
runt: Non quia cognouerunt cre¬
dderunt : sed qui &crediderunt : cog
nouerunt: Credimus enim ut cognos¬
camus : non cognoscimus ut credamus:
Quod enim cogniturisumus. nec oculus

Expanded text:
modo passim mittuntur; nulla modo passim mittuntur; nulla ibi expolitio, nulla pulchritudo apparet: quomodo nec in arboris radice, non apparet aliqua pulchritudo; totum tamen quidquid te delectat in arbore, de radice surrexit. Sed vides radicem, et non delectaris; vides arborem et miraris. Stulte, quod miraris, inde surrexit quo non delectaris. Parum aliquid videtur fides credentium, non habes stateram unde appendas. Audi ergo quo perveniat, et vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis vernoverant, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crederunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus
Abbreviated transcription (Latin):
mae Egentis : o port& indereliquos
liberari. sicut inde multi liberati sunt
Et quidem ista ciuitas cos non habebat:
sed postea quam multi peregrim ad¬
uenerunt : non nulli & ipsi uenerant:
Eccehȩc dno loquente. multi iudaci
crediderunt in eum : Ec ce& me lo¬
quente. arriani credant. non inme. sed
mecum: Dicebater godñs adeos qui
crediderant in eum uidaeos Siuos
manseritis in uerbo meo: idõ manser
tis. qui ainitiati estis. quia & ibiessioe¬
bis esse credentibus coepit: quoper ue¬
ducit. Amasti fundamentum: culm̃
attende : Otͤ sta ex humilitate. alimn
cel situdinem quaere : Fidesenim
mmiltatem hab& : cognitio & in morta¬
as& aeternitas non hab& humi litatẽ :
dedsitudinem : erectionem : nullam
fationem : aeternam stabilitatem :¬
illim ab inimeco expugnationem :
nillm deficiendi timorem : Mag¬
qumest quod incipit afide : sed con¬
empnitur fundamentum: Sol&
umn in aedi fitio. ab imperitis contem
ossa fit grandis: lapides quo-

Expanded text:
imam agentis: oportet inde reliquos imam agentis: oportet inde reliquos liberari, sicut inde multi liberati sunt. Et quidem ista civitas eos non habebat; sed posteaquam multi peregrini advenerunt, nonnulli et ipsi venerunt. Ecce haec Domino loquente multi Judaei crediderunt in eum; ecce et me loquente Ariani credant, non in me, sed mecum. 8. Dicebat ergo Dominus ad eos qui crediderant in eum Judaeos: Si vos manseritis in verbo meo. Ideo mansitis, quia initiati estis, quia esse ibi coebis esse credentibus coepit, quo pervenducit. Amasti fundamentum, culmen attende, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaere. Fides enim humilitatem habet; cognitio et immortalitas et aeternitas non habet humilitatem, sed celsitudinem, et erectionem, nullam defectionem; aeternam stabilitatem, nullam ab inimico expugnationem, nullum deficiendi timorem. Magnum est quod incipit a fide; sed contemnitur. Fundamentum solet etiam in aedificio ab imperitis contemni. Fossa fit grandis, lapides quoquo
Abbreviated transcription (Latin):
est : & filius non est ubiq: euange listã
audi: In hoc mundo erat: & mundus
pereum factus est: Ergo inquit qͥ¬
memisit . cuius auctoritate tam quam
paterna in carnatus sum. mecum est:
non me relinqu& : Quare me non
relinqu& : Non relinqu& me inquit
solum: quia ego quae placita sunt ei
facio semper: Ipsa est aequalitas
semꝑ : non ex quodam initio & demaen
sed sine initio : sine fine : Dĩ enim ge¬
neratio. non hab& initium tempo
quia per genitum facta sunt tempor
aec illo loquente. multi credidenuns
in eum : Vtinam & me loquente
multi quia aliud sapiebant. incel¬
ligant & credant in eum : Quidam
enim fortasse sunt in ista multitudi¬
ne arriani : non audeo sus picari sa
bellia nos esse. qui ip sum patremd¬
cunt esse quiest filius: He resis quip¬
pe ista. nimis antiqua est. & pauli¬
tim euiscerata: Arria norum uero
ad huc iudetur habere aliquas motio¬
nes quasi cadaueris putrescentis: aut
certe ut multum quasi hominis am¬

Expanded text:
et Filius non ubique est? Evangelistam et Filius non ubique est? Evangelistam audi: In hoc mundo erat, et mundus per eum factus est . Ergo, inquit, qui misit me, cujus auctoritate tanquam paterna incarnatus sum, mecum est, non me reliquit. Quare non me reliquit? Non me reliquit, inquit, solum quia ego quae placita sunt ei, facio semper. Ipsa est aequalitas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio, sine fine. Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per genitum facta sunt tempora. 7. Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. Utinam et me loquente multi qui aliud sapiebant intelligant, et credant in eum. Quidam enim fortasse sunt in ista multitudine ariani. Non audeo suspicari esse sabellianos qui ipsum Patrem dicunt esse qui Filius est: haeresis quippe ista nimis antiqua est, et paulatim eviscerata. Arianorum autem adhuc videtur habere aliquas motiones quasi cadaveris putrescentis; aut certe, ut multum, quasi hominis an
Abbreviated transcription (Latin):
genuit pater : Si enim quod pauci intel
ligunt. simplex est natura ueritatis: hoc
est filio esse quod nosse: Ab illo ergo
habet ut nouerit. a quo hab& ut sit :
Non ut prius ab illo ess&. & ab illo postea
noss&¬
noss& sed quem ad modum illigig¬
nendo dedit ut ess&. sic gignendo dedit
ut noss& : quia simplici ut dictum est naturȩ
q: aliud: sed hoc ipsum: Dixit ergo¬
ista iudacis: & ad didit : Et qui me
misit mecum est: Iam hoc & antedixe¬
rat : sed rem magnam assidue comme¬
morat : misit me & mecum est: Si er¬
gotecum est odnẽ : non unus ab alio
missus est : sed ambo uenistis: Et ta¬
men cum ambo sint simul: unus mis¬
sus est alter misit : Qm̃ missio in car¬
natio est : & ipsa in carnatio. filii tantũ
est . & non patris : Misit itaq: pater
filium : sed non recessitafilio:
N onenim quomisit filium. non ibi erat
pater  Vbi enim non est quifȩcit om̃a :
U bi non est quidixit. caelum & terram
ego impleo: Sed forte pater ubique

Expanded text:
genuit Pater. Si enim, quod pauci integenuit Pater. Si enim, quod pauci inteligunt, simplex est natura veritatis, hoc est Filio esse, quod nosse. Ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet ut sit; non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset: sed quemadmodum illi gignendo dedit ut esset, sic gignendo dedit ut nosset; quia simplicis indicium est naturae que aliud, sed hoc ipsum. ista Judaeis, et addidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis. Et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, et ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum et terram ego impleo ? Sed forte Pater ubique,
Abbreviated transcription (Latin):
quidest quod laudas .:Ambome audi¬
erunt : ambobus ego dixi : sed uniipsorũ
ds̃ dixit. Si parua magis comparare
conceditur : qm̃ nos ad eum quid sumus :
Tamen nescio quid incorpora liter & spĩ¬
taliter facit in nobis ds̃. quod nec sonus
est qui aurem percutiat : nec color qui ocu¬
lis discernatur : nec odor est qui naribus capi¬
atur : nec sapor qui faucibus iudicetur: nec
durum & molle quod tangendo sentiatur:¬
& tamen aliquid est quod sentire facile est:
explicari impossibile est : Siergo ds̃ ut
dicere coeperam loquitur incordibus
nr̃is. si ne sono quomodo loquitur filio
suo : Sic ergo fratres sic cogitate quan¬
tum potestis ut dixi. lico parua magnis
modo ali quo com parare : Sic cogitate:
incorporaliter pater locutus est filio:
quia incorporaliter pater genuit filiũ :
nec eum sic docuit quasi in doctum genu¬
erit : sed hoc est eumdo cuisse. quod est
scientem genuisse : & hoc est
docuit me pater. quod est scientem me

Expanded text:
quid est quod laudas? Ambo me audiquid est quod laudas? Ambo me audierunt, ambobus ego dixi; sed uni ipsorum Deus dixit. Si parva magnis comparare conceditur, quoniam nos ad eum quid sumus? tamen nescio quid incorporaliter et spiritualiter facit in nobis Deus, quod nec sonus est qui aurem percutiat, nec color qui oculis discernatur, nec odor est qui naribus capiatur, nec sapor qui faucibus judicetur, nec durum et molle quod tangendo sentiatur: tamen aliquid est quod sentire facile est, explicare impossibile est. Si ergo Deus, ut dicere coeperam, loquitur in cordibus nostris sine sono, quomodo loquitur Filio suo? Sic ergo, fratres, sic cogitate, quantum potestis, ut dixi, si licet parva magnis modo aliquo comparare; sic cogitate. Incorporaliter Pater locutus est Filio, quia incorporaliter Pater genuit Filium. Nec eum sic docuit quasi indoctum genuerit: sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse; et hoc est, docuit me Pater, quod est, scientem me
Abbreviated transcription (Latin):
istis : unde intellexistis: Ego ad au
accendi : Procul dubio siuerum est
pddixi. & hoc uerum. non solum
idistis. uerum etiam intellexistis:
et res ibi factȩ sunt : discernite illas.
aidtus & intellectus: Auditus per
ntfictus est: in tellectus per quem:
p ad aurem dixi ut audiretis : ad cori
estrum quis dixit ut intelligeretis :¬
ne dubio aliqui s adcor uestrum ali¬
qud dixit : ut non solum strepitus
iste uerborum percuter& aurem uram:
sed etiam in cor urm aliquid descender&
ueritatis : Dixit aliquis ad cor uestrum :
sed non eum uidetis: Si intellexistis
fratres : dictum est cordi ur̃o : munus di
est intelligentia Quis hoc dixit in cor
de uro si intellex istis: Cuidicit psal¬
mus: Damihi intellectum. ut discam
mandata tua : Verbi gratia. epis copus
locutus est: Quid locutus est. ait ali
quis: respondens quid locutus sit. &¬
dicis addis uerum dixit: Tunc alius qui non
intellexit: Quid dixit inquit: Aut

Expanded text:
istis unde intellexistis? Ego ad aurem istis unde intellexistis? Ego ad aurem accendi? Procul dubio si verum est quod dixi, et hoc verum non solum audistis, verum etiam intellexistis; duae res ibi factae sunt, discernite illas, auditus et intellectus. Auditus per me factus est, intellectus per quem? Ego ad aurem dixi ut audiretis, ad cor vestrum quis dixit ut intelligeretis? Sine dubio aliquis et ad cor vestrum aliquid dixit, ut non solum strepitus iste verborum percuteret aurem vestram, sed etiam in cor vestrum aliquid descenderet veritatis: dixit aliquis et ad cor vestrum, sed non eum videtis; si intellexistis, fratres, dictum est et cordi vestro. Munus Dei est intelligentia. Quis hoc dixit in corde vestro, si intellexistis? Cui dicit Psalmus, Da mihi intellectum, ut discam mandata tua . Verbi gratia, episcopus locutus est. Quid locutus est, aliquis ait? Respondes quid locutus sit, et addis: Verum dixit. Tunc alius qui non intellexit: Quid dixit, inquit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
cimus fratres : Quo modo locutus est
pater filio. qm̃ filius ait. sicut docus
epiter haec loquor: Locutus est
i Quando docuit pater filium : uer¬
i fecit. quomodo tu quando doces fili¬
intuum uerba facis: Quomodo fa¬
it uerba uerbo: Quae uerba multa
serent unico uerbo: Uerbum enĩ
pans aures habuit ados patris:
inila sunt ista: pereant de cordibus
Hoc enim dico Ec cesi intel¬
inis quod ego dixi : ego certe locutus
h& mea uerba sonuerunt. soniq: au
pepulerunt : & persensum audi
suri ad corsententiam perduxert̃
intellexistis: facite aliquem audisse
unȩ linguae hominem. tantum modo
udisse. nec tamen intellexisse quod di¬
n: quantum ad strepitum pertin&.
missum ex oremeo. sic eiꝰ ille particeps
sctus est qui non intellexit. quomodo
luos: Eum sonum audiuit: eaedẽ
slibae aures eiꝰ percus serunt : sed in
arde ipsius nihil genuerunt : Quare :¬
unon intellexit: Uos autem si in tel¬

Expanded text:
cimus, fratres? Quomodo locutus est cimus, fratres? Quomodo locutus est Pater Filio, quoniam Filius ait Sicut docuit me Pater, haec loquor? Locutus est illi? Quando docuit Pater Filium, verba fecit, quomodo tu, quando doces filium tuum, verba facis? Quomodo facit verba Verbo? Quae verba multa fierent unico Verbo? Verbum enim Patris aures habuit ad os Patris? Carnalia sunt ista, pereant de cordibus vestris. Hoc enim dico, ecce si intellexistis quod ego dixi, ego certe locutus sum, et mea verba sonuerunt, sonisque aures pepulerunt, et per sensum auditus vestri ad cor sententiam perduxerunt, si intellexistis. Facite aliquem audisse latinae linguae hominem, tantummodo audisse, nec tamen intellexisse quod dixi: quantum ad strepitum pertinet emissum ex ore meo, sic ejus ille particeps factus est qui non intellexit, quomodo et vos; eum sonum audivit, eaedem syllabae aures ejus percusserunt; sed in corde ipsius nihil genuerunt. Quare? Quia non intellexit. Vos autem si intellex
Abbreviated transcription (Latin):
Quando ergo de forma serui cogitas in
xp̃o humanam effigiem cogita si est in
te fides: Quando autem cogitas in
principio erat uerbum. & uerbumera
apud dm̃. & ds̃ erat uerbum : pereat
de corde tuo omnis humana figuritio
pellatur de cogitatio nibus tuis. que¬
quit fine corporeo terminatur. que¬
quid locispatio continetur. uel quan¬
talib& mole diffunditur : decordetuo
figmentum tale dispereat: Cogita
si potes pulcritudinem sapientiae : oc¬
currat tibi pulcritudo iustitide: for¬
ma est : statura est : color est: nihil ho¬
rum est : & tamen est : Namsi non
ess& : nec amaretur. nec merito laude¬
retur : nec amata nec laudata corde
moribusq: teneretur: Nunc uero fi¬
unt homines sapientes: unde fieren
nisi ess& sapientia: Porro autemo
homo si sapientiam tuam uidere ar¬
nis oculis non potes. nec tali imagna¬
tione cogitare. quali cor porili cogian¬
tur : sapientiae dĩ audes ingerere hu¬
mani corporis formam: Qui dergodi¬

Expanded text:
Quando ergo de forma servi cogitas in Quando ergo de forma servi cogitas in Christo, humanam effigiem cogita, si est in te fides: quando autem cogitas, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , pereat de corde tuo omnis humana figuratio: pellatur de cogitationibus tuis quidquid fine corporeo terminatur, quidquid loci spatio continetur, vel quantalibet mole diffunditur; de corde tuo figmentum tale dispereat. Cogita, si potes, pulchritudinem sapientiae, occurrat tibi pulchritudo justitiae. Forma est? statura est? color est? Nihil horum est, et tamen est: nam si non esset, nec amaretur, nec merito laudaretur, nec amata nec laudata corde moribusque teneretur: nunc vero fiunt homines sapientes; unde fierent, nisi esset sapientia? Porro autem, o homo, si sapientiam tuam videre carnis oculis non potes, nec tali imaginatione cogitare quali corporalia cogitantur, sapientiae Dei audes ingerere humani corporis formam? 5. Quid ergo di
Abbreviated transcription (Latin):
quod percepit insuis : Nolite ita cogita¬
re : ne in corde urõ idola fabricȩtis: hu¬
manam formam. humanorum linia men¬
ta membrorum. figuram carnis huma¬
nȩ sensus istos conspicuos. staturam mo¬
tusq: corporis. linguae offitium. distinc¬
tiones sonorum. nolite milla trinitate
cogitare : nisi quod pertin& ad formam
serui. quam accepit unigienitus filius.
cum uerbum caro factum est ut habita¬
r& in nobis : Ibi nonte pro hibeo humana
in firmitas cogitare quod nosti: immo
etiam compello: si fides inte uera est :
talem xp̃m cogita : sed ex maria uirgi¬
ne non de dõ patre talemcogita: In fans
ut homo : dormiuit. postremo passus ithom
sus pensus est in ligno : occisus sepultus ii
mo : In eadem forma resurrexit : in eaden
forma ante oculos discipulorum ascen¬
dit in caelum: in eadem forma uentirꝰ
est adiudicium: Angelorum enimaox
est in euangelio expressa : sic ueni& qu¬
modo eum uidistis euntem in caelum:

Expanded text:
quod percepit in suis. Nolite ita cogitaquod percepit in suis. Nolite ita cogitare, ne in corde vestro idola fabricetis. Humanam formam, humanorum lineamenta membrorum, figuram carnis humanae, sensus istos conspicuos, staturam motusque corporis, linguae officium, distinctiones sonorum, nolite in illa Trinitate cogitare, nisi quod pertinet ad formam servi, quam accepit unigenitus Filius, cum Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis . Ibi non te prohibeo, humana infirmitas, cogitare quod nosti; imo etiam compello. Si fides in te vera est, talem Christum cogita: sed ex Maria virgine, non de Deo Patre talem cogita. Infans ut homo, dormivit ut homo, postremo passus ut homo, suspensus in ligno, occisus, sepultus ut homo; in eadem forma resurrexit, in eadem forma ante oculos discipulorum ascendit in coelum, in eadem forma venturus est ad judicium. Angelorum enim vox est in Evangelio expressa: Sic veniet quomodo eum vidistis euntem in coelum .
Abbreviated transcription (Latin):
patrem quia dixit egosum : audi
quia filius est : & ameipso faciomhil:
Quid est ame ipso facio nihil:Ame¬
ipso nonsum : Pilius enim de patre
est ds̃: Pater autem non est defilio
ds̃ : Filius est ds̃ dedõ : paterautem ds̃
sed non dedõ : Filius est lumen delumine :
pater autem lumen. sed non delumine:
Tilius est. sed est dequo est : pater autem
est sed non est dequo est: Quoder¬
go ai didit. si cut docuit me pater haec
loquor: nemini uestrum obrepat cogi¬
tatio carnalis fratres mei : non enim potest
humana in firmitas cogitare : nisi quod con¬
sueuit audire uel facere : Nolite ergouo¬
bis quasi duos homines ante oculos pone¬
re. unum patrem. & alterum filium. &
loquentem patrem ad filium. sicut facis
tũ quando uerba aliqua dicis filio tuo.
monens eum & instruens cum quo modo
loquatur : ut quaecumq audiuit ate cõ¬
mend& memoriae. cum commendaue¬
rit memoriae proferat & lingua : dis¬
tinguat per sonos: inferat auribus alienis.

Expanded text:
Patrem, quia dixit, Ego sum: audi Patrem, quia dixit, Ego sum: audi quia Filius est, Et a meipso facio nihil. Quid est, A meipso facio nihil? A meipso non sum. Filius enim de Patre est Deus; Pater autem non est de Filio Deus: Filius est Deus de Deo; Pater autem Deus, sed non de Deo: Filius est lumen de lumine; Pater autem lumen, sed non de lumine: Filius est, sed est de quo est; Pater autem est, sed non est de quo est. 4. Quod ergo addidit, Sicut docuit me Pater, haec loquor; nemini vestrum obrepat cogitatio carnalis, fratres mei. Non enim potest humana infirmitas cogitare, nisi quod consuevit facere vel audire. Nolite ergo vobis quasi duos homines ante oculos ponere, unum patrem, alterum filium, et loquentem patrem ad filium: sicut facis tu, quando verba aliqua dicis filio tuo, monens eum et instruens eum quomodo loquatur, ut quaecumque audivit a te, commendet memoriae; cum commendaverit memoriae, proferat et lingua, distinguat per sonos, inferat auribus alienis
Abbreviated transcription (Latin):
Ho sergo in illa turba agnoscens dñs.
dixit: Cum ex altaueritis filium ho¬
minis. tunc cognoscetis quiaego sum:
Iam nostis quid sit sum: nec assidue
repeͣndum est. nepariat res tanta
fastidium : Recolite illud. egosum
quisum. & qui est misit mee &
agnoscetis quid dictum sit. tunc sereg¬
tis quia ego sum: Sed & pater ẽ: &
spiritus sanctus est: Adipsum esse:
pertin& totatrinitis: Sed quia dñs
sicut silius loquebatur : neforte in eo
quod dixit tunc cognoscetis quia ego
sum sub intrar& error sabellianorum
hoc est patri passianorum. que muo¬
bis errorem commendaui non tenen¬
dum. sed cauendum. eorum scilic&
quidixerunt. ipse est pater ipse est
filius duo sunt nomina sed resuna:
cum dixiss& dñs tunc cognoscetis quia
ego sum : neipse in tellegeretur pater
nihil: sed sicut docuit me pater. haec
loquor: Iamagaudere coeperat.
sabellianus erroris sui occasione com¬
perta : statim ut se tam quam in obs¬
curo extulit : sequentis sententiae
luce confusus est : Putaueras eum ee

Expanded text:
um? 3. Hos ergo in illa turba agnoscens Dominus, dixit, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Jam nostis quid sit sum; nec assidue repetendum est, ne pariat res tanta fastidium. Recolite illud, Ego sum qui sum, et Qui est, misit me ; agnoscetis, quid dictum sit, Tunc scietis quia ego sum: sed et, Pater est, et Spiritus sanctus est. Ad ipsum esse pertinet tota Trinitas. Sed quia Dominus sicut Filius loquebatur, ne forte in eo quod dixit, Tunc cognoscetis quia ego sum, subintraret error Sabellianorum, hoc est Patripassianorum, quem vobis errorem commendavi non tenendum, sed cavendum, eorum scilicet qui dixerunt, Ipse est Pater, ipse est Filius; duo sunt nomina, sed res una: cum dixisset Dominus, Tunc cognoscetis quia ego sum; nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Jam gaudere coeperat sabellianus, erroris sui occasione comperta: statim ut se tanquam in obscuro extulit, sequentis sententiae luce confusus est. Putaveras eum esse
Abbreviated transcription (Latin):
in stabulum curandi: Ille est enim qui
promittit sanitatem. quõ miseratus
est inuia semiuiuo a latronib dere¬
licto : in fudit oleum & uinum : cura¬
uit uulnera. leuauit iniumentum :
perduxit instabulum : stabulario com¬
mendauit: Cuistabulario: For¬
te illi quidixit. proxpo legatione
fungimur: Dedit etiamꝰ nuimmos.
qui impenderentur saucio curando:
forte ipsa sunt duo praecepta : inquib
totalex pend& & proph&ae: Ergo
fratres. & hoc ec̃cła tempore. in qua
saucius sanatur. stabulum est uiato¬
ris : sed ipsi ecclesiaȩ sursum heredi¬
tas possessoris:
TRACTATUS XL primꝰ

Expanded text:
in stabulum curandi. Ille est enim qui in stabulum curandi. Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a latronibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commendavit. Cui stabulario? Forte illi qui dixit, Pro Christo legatione fungimur . Dedit etiam duos nummos, qui impenderentur saucio curando : forte ipsa sunt duo praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Ergo, fratres, et Ecclesia hoc tempore, in qua saucius sanatur, stabulum est viatoris: sed ipsi Ecclesiae sursum est haereditas possessoris. TRACTATUS XLI
Abbreviated transcription (Latin):
oc age interĩ quã diu in sunt inlicitȩ concupis¬
centie incarnetua: post concupiscentias tuas
non eas:
quo modo uinceͥs. quando contrate
inimicos nutris uiribus tuis: Quae
igitur libertas plena atq perfecta
in illo dño iħu quidixit. si uosfilius libe¬
rauerit. tunc uereliberi eritis : quando
plena & per fectalibertas erit : quando
nullae inmicitiae : quando nouissima
mimica destrueturmors: O port&
ergo corruptibile hoc induere in cor¬
ruptionem : & mortale hoc induere
mmortalitatem: Tuncfi& sermo qui¬
scriptus est: Ab sorta est mors in uic¬
toria : Vbi est mors contentio tua :
Quid est ubi est mors contemtio tua:
Caro concu piscebat aduersus sp̃m. &
spiritus aduersus carnem: Sedquan¬
do peccaticaro uigebat: ubi est mors
contentio tua: Iamuiuemus : iam non
moriemur : in illo qui pro nobis mor¬
tuus est & resurrexit : ut qui uiuunt
inquit. iam non sibiui uant: sed ei
qui pro ipsis mortuus est & resurrexit:
recemur medicum saucũ : portemur

Expanded text:
oc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. quomodo vineis, quando contra te inimicos nutris viribus tuis? 13. Quae igitur libertas plena atque perfecta in illo Domino Jesu qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimicitiae, quando « novissima inimica destruetur mors. Oportet enim corruptible hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem: cum scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua » ? Quid est, Ubi est, mors, contentio tua? Caro concupiscebat adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, sed quando peccati caro vigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuus est et resurrexit: ut qui vivunt, inquit, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Precemur medicum saucii, portemur
Abbreviated transcription (Latin):
tae : filii poenae : filii gehennae : Quo¬
modonatura : nisi quia pec cante pri¬
mo homine uicium pronatura Ioleuit :
Siuicium pronatura in oleuit : secundũ
mentem om̃is homo cecus est natus:¬
& in lumi natore: Cecus est ergo a
natiuitate: Uenit dñs: quid fȩcit:
Magnum mysterium commendauit :¬
spuit interram : desaliua sualutum
fȩcit . qui uerbum caro factum est : &
munxit oculoscȩci: In unctus erat: &¬
non dum uidebat: Mittit ad pis¬
cinam illum. quaeuocatur syloe:
Pertinuit autem ad euuangelistam.
commendare nobis nomen huius pis¬
cinae : & ait. quod inter pretatur
missus : Iam qui sit missus cognoscitis.
Ne fiecum ille fuissa missus : nemonrm
ess& ab iniquitate dimissus Lauit
ergo oculos in eapiscina quaeinterpre¬
tatur missus: baptizatus est inxp̃o
ergo quando eum in seipso quodammo
do inuxit. fortasse caticuminum stet

Expanded text:
tae, filii poenae, filii gehennae. Quotae, filii poenae, filii gehennae. Quomodo natura, nisi quia peccante primo homine, vitium pro natura inolevit? Si vitium pro natura inolevit, secundum mentem omnis homo caecus et illuminatore, caecus est ergo a nativitate. 2. Venit Dominus: quid fecit? Magnum mysterium commendavit. Exspuit in terram, de saliva sua lutum fecit: quia Verbum caro factum est . Et inunxit oculosnondum videbat. Mittit illum ad piscinam, quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad Evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae, et ait, quod interpretatur missus. Jam quis est missus, agnoscitis. Nisi enim ille fuisset missus, nemo nostrum fuisset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina, quae interpretatur missus, baptizatus est in Christo. Si ergo, quando eum in seipso quodammoddo inunxit, fortasse catechumenum feci
Abbreviated transcription (Latin):
E HOMINE
QUEMDÑS
AUIT. QuiÇE¬
CUS NATUS
curt prolixa
LECTIO RE¬
citata est : quam si uniuersam pertrac¬
tare conemur. prosui dignitate sicut ua¬
lemus singula considerantes: non sufficit
dies : Pro in depeto & ad moneo carita¬
tem uestram. ut in his quae aperta sunt
sermonem nostrum non requiratis : Nam
nimis longumerit. in singulis immorari:
Breuiter ergo cȩcihuius in luminati. com¬
mendo misterium: Ea quippe quae
randa : & opera & uerba sunt : Opera
qua facta sunt : uerba quia signa sunt :
Siergo quid signific& hoc. quod factum
est cogitemus : genus humanum est is¬
tecȩcus: Haec enim cęcitas. contigit in
primo homine perpeccatum : de quo
omnes originem duximus. non solum
mortis. sed etiam iniquitatis: Si enim
cȩcitas est infidelitas. & in luminatio fi¬
des: quem si delem quando uenitx põ
inuenit: Quando quidem a postolus
natus. in gente prophetarum dicit: Fui¬
mus & nos aliquando natura filii irae .
sicut & c&eri : Si filii irae : filii uindio¬

Expanded text:
e homine quem Dominus navit, qui caecus natus fuit, prolixa lectio recitata est: quam si universam pertractare conemur, pro sui dignitate, sicut valemus, singula considerantes, non sufficit dies. Proinde peto et admoneo Charitatem vestram, ut in iis quae aperta sunt, sermonem nostrum non requiratis: nam nimis longum erit in singulis immorari. Breviter ergo caeci hujus illuminati commendo mysterium. Ea quippe quae randa, et opera et verba sunt: opera, quia facta sunt; verba, quia signa sunt. Si ergo quid significet hoc quod factum est cogitemus, genus humanum est iste caecus: haec enim caecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Si enim caecitas est infidelitas, et illuminatio fides; quem fidelem quando venit Christus invenit? Quandoquidem Apostolus natus in gente Prophetarum dicit: Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri . Si filii irae, filii vindic
Abbreviated transcription (Latin):
te non scã : Illorum scilic& quidicunt uidemꝰ.
& eorum peccatum man&. Non autem illud
iuditium iam intulit mundo. quo de uiuis
& mortuis in fine seculi iudicabit : secundum
hoc enim dixerat. ego non iudico quem quã
Qm̃ prius uenit . non ut iudicetmundum :
sedut saluetur mundus ꝑ ipsum:

Expanded text:
te non sancta : illorum scilicet qui dicunt, Videmus, te non sancta : illorum scilicet qui dicunt, Videmus, et eorum peccatum manet. Non autem illud judicium jam intulit mundo, quo de vivis et mortuis in fine saeculi judicabit. Secundum hoc enim dixerat, Ego non judico quemquam : quoniam prius venit, non ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ips
Abbreviated transcription (Latin):
expharis aeis: & dixerunt ei : Num quid&
nos caecisumus: Audiam quidest quod¬
peccatum : Cũ sit caecitas ipsa pec catum : si
cȩciessetis id est siuos cȩcos aduerteretis siuos
cecos diceretis. & ad medicum curreretis : si
ergo ita cȩci essecis : non haberetis peccatum :¬
quia egoueni auferre peccatum: Nuncuͦ
dicitis quiauidemꝰ : peccatum urm̃ man&:
Quare : Quia dicendo uidemus. medicũ non
quaeritis : incaecitate urã remanetis : Hoc
est ergo. quod paulo antenon intellexeram.
Quid est ut qui nonuident uideant : Quise
nonuidere confiterent᷑ & quȩ runt me¬
uidere & medicum non quaerunt : in sua
caecitate ꝑmaneant: Ergo istam discreti¬
onem uocauit iudicium. cum ait. in iudi¬
cium ueni in hunc mundum : quodiscern&
causam credentium & confitentium: a su¬
perbisse uidereputantibus & ideo gra¬
uius excecatis : Tamquam dixerit eiꝰ¬
pec cator. confitens & medicum quaerens
udicame ds̃ & discerne causam meam de gen¬

Expanded text:
ex Pharisaeis: Et dixerunt ei: Nunquid et ex Pharisaeis: Et dixerunt ei: Nunquid et non caeci sumus? Audi jam quid est quodpeccatum. Cum sit caecitas ipsa peccatum, si caeci essetis, id est, si vos caecos adverteretis, si vos caecos diceretis, et ad medicum curreretis; si ergo ita caeci essetis, non haberetis peccatumquia veni ego auferre peccatum. Nunc vero dicitis, Quia videmus: peccatum vestrum manet. Quare? Quia dicendo, Videmus, medicum non quaeritis, in caecitate vestra remanetis. Hoc est ergo quod paulo ante non intellexeramus it, ut qui non uident, uideant, et qui non uidere confitentur et mevidere, et medicum non quaerunt, in sua caecitate permaneant. Ergo istam discretionem vocavit judicium, cum ait, In judicium veni in hunc mundum, quo discernit causam credentium et confitentium a superbis, se videre putantibus, et ideo gravius excaecatis; tanquam dixerit eipeccator confitens et medicum quaerens, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gen
Abbreviated transcription (Latin):
eaxit: Quasi ad huc inunctus: Quis est
mine. ut credam in eum: Respondit
ypseest: Missus est ille istelauans fa¬
mninsyloa. quod int̃pretatir missus : De
nam facie lota cordis . & mundita consci¬
d agnoscenseum non filiũ hoministantũ
d ante creliderat. sediamfiliũ dĩ qui
anem susceperat : ait : Credo dnẽ : Pa¬
unest credo : Vis uiderequalemeredat :¬
ians ad orauit eum: Dixit ei iħs: Modo
uinudent᷑ uideant : & quiuident caecr
fiant: Quid esthoc dnẽ: Magnam quaes¬
tionem fessis intulisti: sed erige uires nostras.
ut possimus intelligere quod dixisti Venisti.
ut qui non uident uideant: recte qui alumen
es quia dies es rectequia detenebris liberas
hoc omnis anim a accipit : omis intelligit :
Quid est quod sequitur. & quiuident caecisi¬
ant: Ergo nequia uenisti caecifiunt quiui¬
debant: Audi quid sequitur : & fortassis in¬
telligis: Cõmoti sunt ergo uerbis istis quidã

Expanded text:
et ait, quasi adhuc inunctus, Quis est, et ait, quasi adhuc inunctus, Quis est, Domine, ut credam in eum? Et dixit ipse est. Missus est ille, iste lavans faciem in Siloe, quod interpretatur Missus. Denique jam facie lota cordis et mundata conscientia, agnoscens eum non filium hominis tantum, quod ante crediderat, sed jam Filium Dei qui carnem susceperat, ait: Credo, Domine. Parum est, Credo; vis videre qualem credat? Procidens adoravit eum. 16. Et dixit ei Jesus. Modo non vident, videant; et qui vident, caeci fiant. Quid est hoc, Domine? Magnam quaestionem fessis intulisti: sed erige vires nostras, ut possimus intelligere quod dixisti. Venisti ut qui non vident, videant: recte, quia lumen es; recte, quia dies es; recte, quia de tenebris liberas: hoc omnis anima accipit, omnis intelligit. Quid est hoc quod sequitur, Et qui vident, caeci fiant? Ergone quia venisti, caeci fient qui videbant? Audi quid sequitur, et fortassis intelliges. 17. Commoti sunt ergo ve
Abbreviated transcription (Latin):
re quod operatus est: Aliud est ampus
operationis : aliud receptionis Nedde
uiuis. fac si facturus es: erit enim tune
nox ualida. quae in uoluat impiosi sed
& modo om̃is infidelis. quandomoritꝰ.
illa nocte suscipitur : Non est. ut illo
aliquidoperetur: In illa nocte diuesar¬
debat: & stillam aquae dedigito pui¬
peris requirebat : dolebat : angeblut
fatebatur : nec ei sub ueniebatur: & io¬
natus est bene facere : At enimabali
Pater abraham mittela zarum adfa¬
tres meos. ut dicat illis. ne&& ipsuca¬
qͥd hc agiturꝰ
ess& hic adõ: non poterat facere quic¬
rent nisi adnõ : aut quando discipulis
qliusis Sed qui aperuit oculos saluat
unerunt eum foras: Ipsi illum magistrũ
suerunt : ipsi ut discerent : totiens inter¬
nqiuerunt : & in grati docentẽ pro iece¬
mpilsus est. christianus factus est : Audunt
isquia eiecerunt eumforas : & cum inuenis
ꝓeum: dixit ei: Tucredis infilium di :
doliuat faciem cordis: Respondit ille

Expanded text:
re quod operatus est. Aliud est tempus re quod operatus est. Aliud est tempus operationis, aliud receptionis: reddetvivis, fac, si facturus es: erit enim tunc nox valida, quae involvat impios. Sed et modo omnis infidelis, quando moritur, illa nocte suscipitur: non est ut illic aliquid operetur. In illa nocte dives ardebat, et stillam aquae de digito pauperis requirebat: dolebat, angebatur, fatebatur, nec ei subveniebatur; et conatus est benefacere. Ait enim Abrahae: Pater Abraham, mitte Lazarum ad fratres meos, ut dicat illis quid hic agatur, esset hic a Deo, non poterat facere quidrent nisi a Deo? Aut quando a discipulis um oculis clausis. Sed qui aperuit oculos, salvat et ejecerunt eum foras. Ipsi illum magistrum fecerant, ipsi ut discerent; toties interrogaverunt, et ingrati docentem projeceexpulsus est, Christianus factus est. » CertJesus quia ejecerunt eum foras, et cum invenisset eum dixit ei: Tu credis in Filium Dei? Modo lavat faciem cordis. Respondit ille,
Abbreviated transcription (Latin):
nus & pedes & proicite eum intene¬
bras exteriores : Opertur ergo ho¬
mo dumuiuit: neilla nocte pracuena¬
tur. ubinemopossit operari: Modoet
ut operetur fides perdilectionemto
si modo operemur : hic est dies hiccipͥ
Audi promittentem : Et ne arbiacr
ab sentem. ipsedixit: Eeceego uis¬
cum sum: Quan diu non sit in nobis pl¬
licitudo quauiuimus: si fieri poss& &
hac uoce etiam posteros quifuturi sur
securissimos faceremus : Ecce ego in¬
quit uobiscum sum. usq in consumma¬
tionem seculi: Diesiste qui circutuss¬
lis huiusimpletur. paucas horas haba
Dies praesentia exp̃i. usq in consũmationꝰ
scłi extenditur : Post resur rectionm
uero uiuorum & mortuorũ. cõ positis
addexterã dixerit. uenite benediotua¬
tris mei percipiton. Positis autem ads¬
nistram. dixerit. itemaledicti inactinũ
qui paratus est diabolo & angłis eiꝰ Ibiert
nox. ubi nemo potest operari. sed rccipe¬

Expanded text:
nus et pedes, et projicite eum in tenenus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores . Operetur ergo homo dum vivit, ne illa nocte praeveniatur, ubi nemo possit operari. Modo est ut operetur fides per dilectionem: et si modo operamur, hic est dies, hic est Christus. Audi promittentem, et ne arbitreris absentem. Ipse dixit, Ecce ego vobiscum sum. Quamdiu? Non sit in nobis sollicitudo qui vivimus: si fieri posset, de hac etiam voce posteros qui futuri sunt, securissimos faceremus. Ecce, inquit, ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Dies iste qui circuitu solis hujus impletur, paucas horas habet, dies praesentiae Christi usque in consummationem saeculi extenditur. Post resurrectionem vero vivorum et mortuorum, cum positis ad dexteram dixerit, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, positis autem ad sinistram dixerit, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus : ibi erit nox ubi nemo potest operari, sed recipe
Abbreviated transcription (Latin):
de apłi tanta o perati sunt: Num quid
ista nox erat. quando sps sc̃s ueniens.
& omnes qui in uno loco erant implens
dedit eis loqui om̃ium gentium linguis &
Num quid nox erat. quando claudus ille
aduerbum petri sanus effectus est : immo
aduerbum dnĩ habitantis in petro : Num¬
quid nox erat. quando transeuntib: disci¬
pulis aegri cum lectulis ponebantur. ut
uelumbra transeuntium tangerentur :
Oñs autem cum hic ess& neminem transi¬
ens umbra sua saluum fȩcit : sed ipse
discipulis dixerat : Maiora horum facie
facietis: sed non se extollat caro & san¬
guis : audiat dicentem : Sineme.nihil
potestis facere: Quidigitur : Quid
dicemus de ista nocte : Quando erit ÷
Quando nemo poterit operari : Nox
ista impiorum erit : noxistaeorumerit.
quib: infinedicetur. ite in ignem ae¬
ternum. qui paratus est diabolo & an¬
głis eius: Sed nox dicta est: non flam¬
ma non ignis: audi quia & nox est:
Dequodam seruo dicit᷑: Ligate illima¬

Expanded text:
de Apostoli tanta operati sunt? Numquid de Apostoli tanta operati sunt? Numquid ista nox erat, quando Spiritus sanctus veniens, et omnes qui in uno loco erant adimplens, dedit eis loqui omnium gentium linguis ? Numquid nox erat quando claudus ille ad verbum Petri salvus effectus est, imo ad verbum Domini habitantis in Petro ? Numquid nox erat quando transeuntibus discipulis aegri cum lectulis ponebantur, ut vel umbra transeuntium tangerentur ? Dominus autem cum hic esset, neminem transiens umbra sua salvum fecit: sed ipse discipulis dixerat, Majora horum faciet horum facietis: sed non se extollat caro et sanguis; audiat dicentem, Sine me nihil potestis facere . 6. Quid igitur? quid dicemus de nocte ista? Quando erit, quando nemo poterit operari? Nox ista impiorum erit: nox ista eorum erit quibus in fine dicetur, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Sed nox dicta est, non flamma, non ignis. Audi quia et nox est. De quodam servo dicit, Ligate illi ma
Abbreviated transcription (Latin):
Quae est illa nox. quae com uenerit.
nemopoterit operari: Audi quid
sit dies: & tunc intelliges quiͣa sit nox:
Vnde sumus audituri. quisnam sit dies
iste : ipsedicat: Quam diu in hoc
mundo sum : lux sum mundi: Ecce
ipseest dies: Lau& oculos cȩcus indie
ut uideat diem: Quam diu in quit
inmundo sum : lux sum mundi: Er¬
go scio quaenox erit. quando ibi xpc
nonerit : i dõ nemo poterit operari:
Restat inquirere fratres mei : patien¬
ter accipite inquirentem me : uobis¬
cum: Quaero uobiscum inueniã
a quo quaero: Constat ex pressũ
ac definitum diem comme morasse
dnm̃ hoc loco seipsum : idẽ. lumen¬
mundi: Quam diu inquit sum in hoc mun¬
do : lux sum mundi : Ergo ipseo perat᷑.
quandiu est autem in hoc mundo Pu¬
tamus enim fratres fuisse hictunc. & mo¬
do hic non esse: Siergo hoc putamus.
iamergo post ascensum dñi. fac ta est nox
ista metuenda. ubi nemo possit operari:
Si post ascensum dñi facta est noxista: un¬

Expanded text:
Quae est illa nox, quae cum venerit, Quae est illa nox, quae cum venerit, nemo poterit operari? Audi quid sit dies, et tunc intelliges quae sit nox. Unde sumus audituri quisnam sit dies iste? Ipse dicat: Quamdiu in hoc mundo sum, lux sum mundi. Ecce ipse est dies. Lavet oculos caecus in die, ut videat diem. Quamdiu, inquit, in mundo sum, lux sum mundi. Ergo nescio quae nox erit, quando ibi Christus non erit; ideo nemo poterit operari. Restat inquirere, fratres mei, patienter accipite inquirentem me: vobiscum quaero, vobiscum inveniam a quo quaero. Constat, expressum ac definitum est, diem commemorasse Dominum hoc loco seipsum, id est lumenmundi: Quamdiu, inquit, sum in hoc mundo, lux sum mundi. Ergo ipse operatur. Quamdiu est autem in hoc mundo? Putamus eum, fratres, fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si ergo hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari: si post ascensum Domini facta est nox ista, un