comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consensu uroris uir contin̾e ñ ualeat
Numquid ꝑ continentiam tuam illa deb
fi fornicaria: Si alii nupsit te iuiro adul¬
t̾a erit. Non uult tali lucro deus tale damy¬
num compensari. Reddẽ debitum ⁊ si ñ
exhigis redde ꝓ sanctificatione ꝑfecta. cds
ribi computabit. si non quod tͥ debet᷑ exhigiᷤᷤ
s reddis quod debes urori Ia secundum
u̾ba apłica etiam si iuir contin̾e uoluisset¬
⁊ tu noluisses debitum tͥ redłe cogẽtur et
illi deus imputaret cominentiam si ñ sue
potius. quia sine uxore. cẽ. non potuit. qͣm
susciꝑe animi ł carnis infirmitate icusa¬
ret. Nam uouenda talia non sunt a conui¬
gatis. nͥ ex consensu ⁊ uoluntate cominuni:
⁊ si p̃ ꝓꝑe. factum fu̾it. magis c̃ corrigũda
temeritas quam ꝑsoluenda ꝓmissio. Non
enim deus exig̃. si quid ex alieno aliquid
uolu̾it. s ponus usurpare uetat alienum.
nͥ ex consensu uoluit coniuges carnali
inuicem fraudari debito. Id̾. Manifestũ:

Expanded text:
consensu uxoris vir continere non valeat,Numquid per continentiam tuam illa debet fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus tale damnum compensari. Redde debitum; et si non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod tibi debetur exigis, sed reddis quod debes uxori. Idem, secundum verba apostolica: Etiamsi vir continere voluisset, et tu noluisses, debitum tibi reddere cogeretur; et illi Deus imputaret continentiam, si non suae, potius, quia sine uxore esse non potuit, quam suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. Nam et vovenda talia non sunt a conjugatis, nisi ex consensu et voluntate communi, et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temenim exigit Deus si quis ex alieno aliquid voverit, sed potius usurpare vetat alienum. nisi ex consensu voluit conjugem carnali invicem fraudari debito. Idem, in quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ in corꝑe suo suꝑ lignum portasse. qr
ꝑ ip̃ius penam quam in c̾rute tulit. ominꝰ pe¬
na temꝑał que ꝓ peccato conuerso debetur
in baptismo penitus laxatur ut nulla a bap-¬
trrato erigatur.⁊ in penitentia minoratur.
Non enim suffic̾ẽt illa pena qua penitentes
aduentum in sustentatione dei fuisse. usq
ad xͥ mortem dicit apłs. ad ostentationem
iusticie eius in ħ temꝑe. Ecce aꝑte exp̃onum

Expanded text:
dicitur in corpore suo super lignum portasse; quia per ipsius poenam quam in cruce tulit, omnis poena temporalis, quae pro peccato conversis debetur, in baptismo penitus relaxatur, ut nulla a baptizato exigatur, et in poenitentia minoratur. Non enim sufficeret illa poena qua poenitentes adventum, in sustentatione Dei fuisse usque ad Christi mortem dicit Apostolus, ad ostensionem justitiae ejus in hoc tempore. Ecce aperte expositum
Abbreviated transcription (Latin):
at dicens. Ip̃e ẽ. qui ordinatam bt̃ dilectionẽ.
ne aut diligat quod diligendum ñ ẽ aut ñ
diligat quod diligendum ẽ. aut eque diligat
Omnis peccator in quantum peccator ẽ nẽ dili¬
gendus. ⁊ omnis ħo ĩ quantum hõ ẽ diligñ¬
omini homine ampluis diligendus: ⁊ ampluᷤ
plus alius homõ diligendus ẽ quam corpꝰ nos¬
trum. ⁊ quia pp̃ deum omnia ista diligñda sũt.
ꝑ animam uiuit. q̃ friumur dõ. Audisti auqͥ¬
de ordine caritatis uͥ exp̃ssum ẽ. nos amplus
deb̾e dilig̾e acum quam om̃s homines ł noᷤ ip̃o.
amplius animam alius hominis quam cor¬
pus nr̃m. In enum̾atione ⁊̃ quatuor diligen¬
dorum suꝑis posita prius ponitur quod sr̃
nosẽ secundo quod nos sumus. t̾cio ꝙ uxta
nos÷. Quarto quod intra nos ẽ. uͥ ordo dili¬
gindi insinuari uidetur ex rauone enum̾atioĩs.
ñ ẽ autem aptum utrum omnes homines parit᷑
dilig̾e debeamus. ⁊ tantum quantum nos uel
minus.
An om̃s hoĩes parit diligendi sint.

Expanded text:
ator est. Ipse autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum, aut non diligat quod est diligendum, aut amplius diligat Omnis peccator in quantum peccator non est diligendus. Et omnis homo in quantum homo est diligenomni homine amplius diligendus est, amplius plius alius homo diligendus est quam corpus nostrum, quia propter deum omnia ista diligenda sunt, per animam uiuit, qua fruimur deo. Omnes aude ordine charitatis; ubi expressum est nos amplius debere diligere Deum quam omnes homines vel nos ipsos, et amplius animam alicujus hominis quam corpus nostrum? In enumeratione etiam quatuor diligendorum superius posita, prius ponitur quod supra nos est; secundo, quod nos sumus; tertio, quod juxta nos est; quarto, quod infra nos est; ubi ordo diligendi insinuari videtur ea ratione enumerationis. Non est autem apertum utrum omnes homines pariter diligere debeamus, et tantum quantum nos, vel minus. 2. An omnes homines pariter diligendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mine tomplicans patrum sentencias. appo¬
sitis corum testimonus ut non sit neteese
penatiã ãc teniutate nr̃a cumꝰ pauꝑ¬
cula ingatophilacium domini mittere.
ardua scandere. opus ułt uires nr̃as agere pre¬
sumpsimꝰ consummationis fiduciam laborᷤ¬
ꝙ merredem in samatitano statuentes. qui ꝓ¬
latis in turationem semiuiui duob denatus:
suꝑ eroganti amplus reddere ꝓfessus ẽ delec

Expanded text:
mine complicans Patrum sententias, appomine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necessepenuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delec
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem sin̾e fed̾e bellant. Int̾ ueri nam¬
q assertionem & placiti defensionem ꝑ¬
tinax pugna est. dum se u̾itas tenet ⁊ se uo¬
luptas erroris tuetur. horumgͦ deo odibi¬
lem eccłam euert̾e atq ora oppͥmere nie uiruꝰ
nequitie in alios effund̾e queant. & luc̾nam
uetitatis in candel abro eraltare uolentes in la¬
bore multo ac sudore uolumen deo p̾stante
conpegimus ex testimoniis ueritatis in eter¬
num fundatis: in quattuor libris distinctũ.
In quo maiorum exempla doctrinamq
tepperies. In quo ꝑ dominice fid̃i sinc̾am ꝓfes¬
sionem iuꝑee doctrine fraudulentiam ꝓdi¬
dimus. ac uimi de monstrande ueritatis coru¬
plexi nec ꝑuulo impie ꝓfessionis inseiti tem¬
ꝑato int̾ utrumq mocłamine utentes. Si cubi
eui uͦ parum uox nr̃a insonuit. non a pater¬
nis dicessit limitib Non gͥ debet hu labor
iuiquam pig̾ uel multum docto id̃i suꝑ¬
sluus cum nultis impigris multisq indoc

Expanded text:
veritatem sine foedere bellant. Inter veri namveritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuetur. Horum igitur et Deo odibilem ecclesiam evertere, atque ora opilare ne virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoct
Abbreviated transcription (Latin):
te uel offendentiimpietatis error obnitat᷑
ac uoluntatis inuidia resultet quam as̃¬
huuis seculi oꝑatur in illis diffidentie filus
qui non tõni uoluntatem subiciunt. nͨ doc¬
tre studium impendunt. ẜ his que som¬
mar̃: sapientie uerba coaptare nituntur
non ueris placiti rationẽ sectantes qͦs miqͣ uo¬
luntas non ad intelligentiam uentatis. seq
ad defensionem placentium mittit ñ de¬
sidantes docen ueritatem s ab ea ad fabulã
conuertentes auditum. quorum ꝓfessio est.
mag̃ placita quam docenda conqͣuirere nec
docenda desicderare. s desic̾atis doctͥnam
coaptars hñt tõnem sapientie in suꝑsticio
ne q ticĩ defectionem sequitur ipocrisis
mendar. ut sit uel in uerbis pietas quam ad¬
asetis conscientia. Ip̃am ꝙ simulatampi¬
etatem o̾mni u̾boꝵ mendatio impiam red¬
dunt. false doctrine institutis. fidci sinceri¬
tatrm cortumꝑe molientes ai iũq pruri¬
ginem sub nouello sui desicd̃ii dogmate aliis
ingerentes qui contentioni studentes contͣ

Expanded text:
 vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntatis invidia resultet; quam Deus seculi hujus operatur in illis diffidentiae filiis, qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am aduersus errores carnalium atq anima¬
lium hominum dauitice turris dlipeis muni¬
it uel potius munttam ostendere. ac theo.¬
logicarum inquisttionum ab dita aꝑire nec¬
non. & sacramentorum ecccłiasticorum pro
modico intelligentie nr̃e noticiam trade
studtimus. non ualentes studiosorum fia¬
trum uotis iure resistere. eorum in xp̃o lau¬
dabilib studus lingua ac stilo nos seruire.
slagitantium. Quas bigas in nob̾ agitat xͥ cari¬
tas. quamuis nõ ambigamus omnem huma¬
ni doquii sermoneni calumne atqͤ tͣditiomi
emulorura semꝑfuisse obnoxium. quia dissen¬
tientibꝰ uolentium motib dissentiens qͦ fit
animorum sensus ut cumomine dictum u̾i
tõne ꝑfectum sit. tamen dum aliud aliis au̾
uidetur. aut complacet ueritati ł s̃ intellee¬
querenti librorum num̾ositatem euolu̾e.
cui breuitas collecta q q̃ritur offert sñ la
los quib singulorum librorum capitu¬
la distinguntur p̃misimus. Ex plicit¬

Expanded text:
nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitionum abdita aperire, necnon et Sacramentorum ecclesiasticorum pro modulo intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resistere, eorum in Christo laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellequaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine lalos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
Lõ suba sue tentia dei: qm̃ nulio mͦ mutabił
ominia q̃ pr̃ib uisa sunt cum deus itł p̃senta¬
ret᷑ ꝑ creaturam fc̃m eẽ. manifestum ẽ. Et si
nos latet: quonꝰ ea ministris angłis fec̃ ds̃.
ꝑ angłos tamen. ẽẽ. fc̃a dicimus. audeo gͥ fidu¬

Expanded text:
ntia Dei, quoniam nullo modo mutabilis omnia quae patribus visa sunt, cum Deus illis praesentaretur, per creaturam facta esse manifestum est. Etsi nos latet quomodo ea ministris angelis fecerit Deus per angelos, tamen facta esse dicimus. Audeo ergo fidu
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ m̾itum: non inuenimus. quia nul-¬
lum ẽ. misdie meritum. ne gr̃a uacu¬
etur si ñ gratis donatur s meritis
reddit᷑ Miseretur itaq secundum
gr̃am que gratis dat᷑. obdurat autẽ
secundum iudicium. quod m̾itis red¬
ditur. Qñ datur intelligi. ut sicut
repbatio dei t̃: nolle misereri. ita ob¬
duratio dei sit: non miseteri ut nõ
ab illo irrogetur aliquid: quo sit
homo det̾ior.s tantum qͦ sit melior
non erogetur. Ex his aꝑte ostendrͣ:
quid misericordiam qͣ obdutationẽ

Expanded text:
 meritum non invenimus; quia nullum est misericordiae meritum, ne gratia evacuetur si non gratis donetur, sed meritis redditur. Miseretur itaque secundum gratiam, quae gratis datur. Obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. Unde datur intelligi, ut sicut reprobatio Dei est nolle misereri, ita obduratio Dei sit non misereri; ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Ex his aperte ostenditur quid per misericordiam, quid per obdurationem
Abbreviated transcription (Latin):
m̾ito. ⁊ mĩe u̾bo. quod hic accipitur pre-¬
destinatio. ⁊ p̃cipue p̃destinationis effec¬
tꝰ. obdurationis uͦ: non ip̃a dei et̾na rep-¬
batio. quia eius nullum ẽ. m̾itum sed
grẽ pͥuatio siue subtractio. q̃ qͦdamm̃.
est repbationis effectus. Accipit᷑ tamẽ
aliquando reprobatio ꝓ̃ obdutatione
sicut et p̃destinatio: ꝓ suo effectu qui:
gra apposita. Gratia enim q̃ apponitur
effectus ẽ predestinationis. Qum gͥ gr̃e
que apponitur homini ad iustificatio¬
nem. nulla sunt merita multominus
et ip̃ius p̃destinationis qua ab eterno
elegit deus quos uoluit: aliqua pꝰsunt
eristere merita. Ita nec reꝓbationis qua
ab eterno quosdam presciuit futuros
malos ⁊ dampnandos. sicut elegit iacob
quoniam nec ip̃i existebant. nec ꝓpt̾ fu¬
tura merita que preuidet ł illum ele-¬

Expanded text:
pitur praedestinatio, et praecipue praedestinationis effectus; obdurationis vero non ipsa Dei aeterna reprobatio, quia ejus nullum est meritum, sed gratiae privatio sive subtractio, quae quodam modo est reprobationis effectus. Accipitur tamen aliquando reprobatio pro obduratione, sicut et praedestinatio pro suo effectu, cui est gratia apposita. Gratia enim quae apponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit Jacob quoniam nec ipsi existebant; nec propter futura merita quae praevideret, vel illum ele
Abbreviated transcription (Latin):
utrum ĩ eodẽ homine ⁊ cͥca eandem rem ħ duo u¬
num sint peccm̃ ł diu̾sa. At si quis uoluntate
dicunt diu̾sa. ct̾ peccã. quia cum const ħ duo. eẽ.
diuersa. aũ diuersa duo peccã dicunt᷑ aut duo
pecc̃a ñ enim pecc̾a sunt. s: peccm̃unũ qͥa una pre¬
uaricatio ł mobedientia in uttoq admittitur. siue
quando uult siue quando agit⁊ unꝰ ẽ ibi ꝯtemptꝰ
s minor cum uoluntate solum peccm̃ continet᷑.
Maior uͦ tum uoluntati etiam oꝑatio addit᷑ ⁊ ido
cipatuꝵ.

Expanded text:
utrum in eodem homine et circa eamdem rem haec duo unum sint peccatum, vel diversa: ut si quis voluntate dicunt diversa esse peccata, quia cum constet haec duo esse diversa, aut diversa duo peccata dicuntur, aut duo peccata. Non enim peccata sunt, sed peccatum unum; quia una praevaricatio vel inobedientia in utroque admittitur, sive quando vult, sive quando agit: et unus est ibi contemptus, sed minor cum in voluntate solum peccatum continetur, major vero cum voluntati etiam operatio additur; et ideo cipatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ꝓ peccõ. s peccm̃ aliud ñ ẽ admissum accione. qͣ
pꝰ admissum erat uoluntate. Non gͥ ꝓ aliqͦ alio
iste fit dampnabilis actu. petcando quam añ fu̾at
reum constitui⁊ quamuis ciꝰ uoluntas ⁊ actio
unum sint peccm̃ ꝓ alio tam̃ reus factu ẽ actu
peitando. quam pꝰ erat sola uoluntate delinqͥndo.
quia ꝓ actu qui õ aluid quam uoluntas luet nõ

Expanded text:
pro peccato; sed peccatum aliud non est admissum actione, quam prius admissum erat voluntate. Non ergo pro aliquo alio iste fit damnabilis actu peccando, quam ante fuerreum constitui, et quamvis ejus voluntas et actio unum sint peccatum, pro alio tamen reus factus est actu peccando, quam prius erat sola voluntate delinquendo, quia pro ac
Abbreviated transcription (Latin):
dii pͥmogenita añ omnem creatutam. Micbe¬
as quoq ꝓpħa: et̾ nam uerbi gn̾ationem⁊ tẽ¬
palem ex maria. simul insinuauit. dicens.
Ertu bethlee m effrata paruulus uicus es.
in milib iuda. ex te egredietur: qͥ sit dñator
in isrł.⁊ egressus eius ab inicio a dieb et̾nita¬
tis. Sꝑccialia testimonia de spu sancto.

Expanded text:
rodii, primogenita ante omnem creaturam. Micherodii, primogenita ante omnem creaturam. Micheas quoque propheta aeternam Verbi generationem, et temporalem ex Maria, simul insinuavit dicens, c. 5: Et tu Bethleem Ephrata, parvulus es in millibus Juda: ex te egredietur qui sit dominator in Israel; et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. 7. Specialia testimonia de Spiritu sancto.
Abbreviated transcription (Latin):
d. ⁊ metuent eum omnes fines t̾re. Trina ni
contessio ddei: tͥnitatem ex pͥm̃ ꝑsonarum. U¬
nitatem uͦ eẽntie aꝑit: cum singularit̾ sub
lii gn̾ationem: aꝑte insinuat ex ꝑsona filii:
nerationem eius quis enarrabit: In libro qͦ
sapientie et̾nitas filii cum pr̃t monstrat ur
uͭ sapiencia loquitut. dominus possedit me.
Inmicio uiarum suarum. tanteꝗͣ quicꝗͣ fa¬
c̾et a pͥncipio ab et̾no ordinata sum. añquã
terra feret nec dum erant abissi. et ego iam
concepta eram. nec dum fontes. nec dum mõ-¬
tes aut colles et ego parturie bar. adhuc t̾ram
non fecerat. ⁊ cardines orb t̾re: quando p̃ꝑabat
celos: aderam qñ appendebat fundamenta t̾¬
re: cum eo eiam cuncta componens ⁊ delecta¬
bar ꝑ singuios dies: iudens coram eo. Ecce aꝑ¬
tũ de etͥna genura testimonium quo ip̃a sap̃ia
ꝑhibet se añ mundum conceptam ẽẽ ⁊ par¬
curiri ⁊ genitã ẽe ⁊ ap̃ pr̃em et̾nalit̾ existere.
Ipactiam aubi ait. Ego ex ote alcissmi ꝓ¬

Expanded text:
metuant eum omnes fines terrae . Trina enim confessio Dei Trinitatem exprimit personarum. Unitatem vero essentiae aperit, cum singulariter sublii generationem aperte insinuat ex persona Filii dnerationem ejus quis enarrabit? In libro quoque Sapientiae aeternitas Filii cum Patre monstratur, ubi Sapientia ita loquitur: Dominus possedit me inceret a principio. Ab aeterno ordinata sum antequam terra fieret. Necdum erant abyssi et ego iam concepta eram, necdum fontes necdum montes ante colles ego parturiebar. AdAuc terram non fecerat et cardines orbis terrae. Quando praando appendebat fundamenta terrae, cum eo eram cuncta componens, et delectabar per singulos dies, ludens coram eo . Ecce apertum de aeterna genitura testimonium, quo ipsa Sapientia perhibet se ante mundum conceptam esse, et parturiri genitam, et apud Patrem aeternaliter existere. Ipsa etiam alibi ait: Ego ex ore Altissimi p
Abbreviated transcription (Latin):
tedeamus & ad ostendendam ꝑsonarum pła-¬
utatem atq eẽntie diuine unitatem. alias
sc̃orum austoritates inducamus. Moyles
diit. In pͥncipio creauit ds̃ celum ⁊ t̾ram P
deum sig̾tans pr̃em ꝑ pͥncipium filium ⁊ ꝓ¬
eo quod apud nos dr̃ ds̃. hebraita ueritas ht
heloim quod ẽ płale huius singulatis quod
ẽ hel. Quod gͦ non ẽ dictum hel: quod est
deus s heloim. q̃ pͭ inte t p̃tari dii sine uidi¬
ces: ad plautatem ꝑsonatum reiertur. ad
quam etiam uiud attin̾e udetur quod
diabolus ꝑ serpentem dix̃ eritis sic̃ dii. ꝓ
quo: in hebreo. bt᷑ heloim. ai si diceret
Erius sicut diuine ꝑsoni. Iile ⁊̃ maximꝰ
tellexi unitatem diuine natute ostendens.
ait. dominus nomen ẽ illi. ñ dicit domini
Alibi etiam eiusdem unitatem ⁊ et̾nitatẽ
de tͥnitate: sig̃cat et̾nitatem. aliud unita¬
tem. sub̾e. indifterentis. ut neq pꝰt̾iorem
tum ẽẽ credamus. Nam si patre pꝰterior est
filus ł sp̃s sanctus. recens est & si unius ñ÷

Expanded text:
edeamus; et ad ostendendum personarum pluralitatem atque essentiae divinae unitatem, alias sanctorum auctoritates inducamus. Moyses dicit: In principio creavit Deus coelum et terram ; per Deum significans Patrem; per principium, Filium. EHeloim, quod est plurale huius singularis quod est hel. Quod ergo non est dictum hel, quod est Deus; sed heloym, quod interpretari potest dii sive judices, ad pluralitatem personarum refertur. Ad quam etiam illud attinere videtur, quod diabolus per serpentem dixit: Eritis sicut dii. Pro quo in Hebraico habetur heloym; ac si diceret: Eritis sicut divinae personae. Ille etiam maximus tellexi, unitatem divinae naturae ostendens ait psal. 80: Dominus nomen est illi; non dicit Domini. Alibi etiam ejusdem unitatem et aeternitatem de Trin. , significat aeternitatem; aliud unitatem substantiae indifferentis, ut neque posteriorem tum esse credamus; nam si Patre posterior est Filius, vel Spiritus sanctus, recens est; et si unius non
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾atur nͥ ꝑ fidem mediatoris dĩ ⁊ hominum
his aliisq auctoritatib euident ostenditur.
peccatum originale culpam eẽ ⁊ in omnib con¬
cupiscialit̾ genitis. trahi a parentibus. quid sit
quod dicitur peccatum originale .s. fomes

Expanded text:
liberatur, nisi per fidem mediatoris Dei et hominum. liberatur, nisi per fidem mediatoris Dei et hominum. His et aliis auctoritatibus evidenter ostenditur peccatum originale culpam esse, et in omnibus concupiscentialiter genitis trahi a parentibus. 7. Quid sit quod dicitur peccatum originale, s
Abbreviated transcription (Latin):
sic ait Omnes ut ait apłs peccauerunt. Ut¬
q uel in se ip̃is ł in adam. quia sũ peccato
nõ sunt. uel quod originalit̾ attracrerunt.
uel quod mai morib addiderunt. Peccm̃
enim pͥmi hominis. nõ solum ip̃m s omne
nocuit genꝰ humanum. quia ex eo dampna¬
tionem simul et culpam suscepimus. Idẽ
cati originaus nascit᷑ et mortis. Lõ gͥ se in iniqͥta-¬
tib conceptum dicit danid. quia in omnib
trahit᷑ iniquitas ex adam: ⁊ uinculum mor¬
tis. Demo enim nascitur nͥ contrahens pe¬
nam ⁊ m̾itum pene. Mitum autem pene
peccm̃ ẽ. Omnis gͦ qui nascitur ꝑ carnis cõ¬
cupiscentiam: peccm̃ trahit. Peccm̃ itaq
originale: culpa. ẽ quam omnes concupisci¬
aliter concepti: trahunt. Uñ in eccłiasticis
doginatib scͥptum ẽ. Pirmissime tene ⁊ nul¬
latenus dubites omnem hominem. qͥ ꝑ ꝯcu¬
bitum uiri ⁊ mulieris concipit᷑: c̃ orginali
peccato nasci. impietati subditum: mortiq subiec¬
tum. et ob h: natura ire nasci filium aqua nuls

Expanded text:
sic ait: Omnes peccaverunt, utique vel in seipsis, vel in Adam, quia sine peccato non sunt, vel quod originaliter contraxerunt, vel quod malis moribus addiderunt. Peccatum enim primi hominis, non solum ipsum, sed omne necavit genus humanum, quia ex eo damnationem simul et culpam suscepimus. Idem cati originalis nascitur et mortis. Ideo igitur se in iniquitatibus conceptum dicit David, quia in omnibus trahitur iniquitas ex Adam, et vinculum mortis. Nemo enim nascitur, nisi trahens poenam, et meritum poenae. Meritum autem poenae, peccatum est. Omnis ergo qui nascitur per carnis concupiscentiam, peccatum trahit. Peccatum itaque originale culpa est, quam omnes concupiscentialiter concepti trahunt. Unde in eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mortique subjectum, et ob hoc natura irae nasci filium; a qua nullus
Abbreviated transcription (Latin):
ic non est p̃t̾mittendum q̃ p̃dictis.
Icum sup̃dictum sit: deum nͥ sin¬
głarem. nͨ multiplicem ẽẽ confiten¬
dum: id q sanctorum auctoritatib
sit confirmatum. incontͣrium uidet᷑
sentire. iss̃. dicens: distinguendum ẽ.
int̾ tͥnitatem ⁊ unitatem. Est enii
unitas simplex ⁊ singłaris. tͥnitas uͦ
multiplex ⁊ num̾abił. qr ẽ tͥnitas tri¬

Expanded text:
Hoc non est praetermittendum quod cum supra dictum sit Deum nec singularem nec multiplicem esse confitendum, idque sanctorum auctoritatibus sit confirmatum, in contrarium videtur sentire Isidor., dicens: Distinguendum est inter Trinitatem et unitatem: est enim unitas simplex et singularis, Trinitas vero multiplex
Abbreviated transcription (Latin):
en oͦ ꝑeccã dimissã redire subditis
se muniunt testimoniis. Ambrosiꝰ
Si enim in his contemptus fu̾it sñ dubio¬
reuocabis reuocabit sententiam per
de seruo nequam legitur. qui ĩ cõlum suũ
impns dephensus ẽ. It rabanus Meqͣ¬

Expanded text:
nt peccata dimissa redire, subditis se muniunt testimoniis. AmbrosiusSi enim in his contemptus fuerit, sine dubio revocabit sententiam per de servo nequam legitur, qui in conservum suum impius deprehensus est. Item Rabanus: Neq
Abbreviated transcription (Latin):
rere. Sufficiat nob̃ dr̃e unam sub̃¬
am ⁊ tres ꝑsonas ꝑfectas: cqualesta¬
bo: sensus dissentiunt. aut si rectũ
putatis tres ypꝰtases cum int̾p̃tatio¬
onib suis deb̾e nos dr̃e: non neganiꝰ
S mͥ credite uenenum sub melle lati.
Tranfigurat enim se angelus sathane
gat utendum ẽẽ nomine ypostasis
s heticos eo praue usos ostendit. Contͣ
quos cautela opꝰ erat in distinctione
significationis. alioquin sibi ꝯͣdrẽt
qui supͣtres hipꝰafes confitet᷑.

Expanded text:
rere. Sufficiat nobis dicere unam subsrere. Sufficiat nobis dicere unam substantiam et tres personas perfectas aequales; tacum in eodem verbo sensus dissentiunt. Aut si rectum putatis, tres hypostases cum interpretationibus suis debere nos dicere, non negamus. Sed mihi credite, venenum sub melle latet. Transfigurat enim se angelus Satanae gat utendum esse nomine hypostasis, sed haereticos eo prave usos ostendit; contra quos cautela opus erat in distinctione significationis; alioquin sibi contradiceret, qui supra tres hypostases confitetur.
Abbreviated transcription (Latin):
unc de ꝓͥetatib
ꝑsonarum quas frequent̾ in htͣcta-¬
tu commemorauimus: aliquid loqͥ
nos optet. s pͥmum audiamus. quid
de ħ nomine: s. ypostasis. Ie ronimus
dicit. Ait enim sub h nomine. uene¬
bantur ut simplices seducerent. s pͣ
ad inconueniens deducerent. cum
non erat hoc nomen ita ap̃ catholi¬
cos uulgatum: nec ita eiꝰ significat io
det̾minata: ut mͦ.⁊ id̃o ieronimus di¬
c̃ ħ nomine non utendum fore. sine
de fide catholica. ad damasum pa¬
pam. Ab artianorum p̃sule hipꝰta se¬
on nõuellum nomen a me homine
romano erigitur. Int̾rogamꝰ quid tͦs
ypostas es arbitrent᷑ intelligi. Tres ps
subsistentes auint. Rdemus: nos ita
crede. non sufficit ei sensus. ip̃m nom̃
efflagitant. quia nescio quid ueneni
in siłłis latet. Oiamamꝰ si quis tres ypꝰ¬
tases .i. tres subsistentes ꝑsonas non
conficet᷑: anathema sit. Si quis autem
ypꝰasim usiam intelligens. non trib
nomine pietatis tres nat᷑as conat᷑ asse¬

Expanded text:
unc de proprietatibus personarum, quas frequenter in hoc tractatu commemoravimus, aliquid loqui nos oportet. Sed primum audiamus quid de hoc nomine hypostasis Hieron. dicit: ait enim sub hoc nomine venbantur ut simplices seducerent, sciliad inconveniens deducerent, cum non erat hoc nomen ita apud Catholicos vulgatum, nec ita ejus significatio determinata ut modo. Et ideo Hieron. dicit hoc nomine non utendum fore sine dde fide catholica ad Damasum papam: Ab Arianorum praesule, hypostasion novellum nomen a me homine Romano exigitur; interrogamus quid tres hypostases arbitrentur intelligi? tres personas subsistentes aiunt. Respondemus nos ita credere. Non sufficit eis sensus; ipsum nomen efflagitant, quia nescio quid veneni in syllabis latet. Clamamus: Si quis tres hypostases, id est, tres subsistentes personas non confitetur, anathema sit. Si quis autem hypostasim usiam intelligens, non tribusnomine pietatis tres naturas conatur asse
Abbreviated transcription (Latin):
ad imaginem ⁊ similitudinem nr̃am. inuicẽ
ẽt sui similes in eo quod dicit imaginem⁊ si¬
milit udinem nr̃ãm ostendit. Imago enim
u̾sitatem duob amisceri: alt̾ius ad alt̾um si¬
militudo: ꝑmittit. Item. Idem in quartoli.¬
absolutius uoluit intelligi: sig̃c̃onem hanc:
fauiamus hominem ad imaginem ⁊ simili¬
tudinem nr̃am. Ptessio enim consortii: sus¬
tulit intelugentiam singłaris. quia consor
rium. eundemq non patitur. ita neq diu̾¬
sum a se. alunumq sig̾cat. solitario con¬
uenit: taciam ⁊ meam ñ solitatio uero:
conuenit diccte: faciamus ⁊ nr̃am llterq
sermo ut non solitarium tantum: ita neq
differentem e̾e. uel diu̾sum ẽẽ significat
Nobis quoq ñ solitariusnet diuersius ẽ cõfi¬
tendus. Ita gͦ ds̃ ad communem sibi cum
dto imaginemq eandemq similitudĩem.¬
hominem repperit᷑ oꝑati: ut nec sig̾tõ effici¬
entis admittat intelugentiam solitudinis:
nec oꝑatio constituta: ad eandem imaginẽ

Expanded text:
ad imaginem et similitudinem nostram, invicem esse sui similes, in eo quod dicit imaginem et similitudinem nostram, ostendit. Imago enim e diversitatem duobus admisceri ad alterius alterum similitudo permittit. Item idem in liAbsolutius voluit intelligi significationem hanc Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; professio enim consortii sustulit intelligentiam singularitatis, quia consortrium eumdemque non patitur, ita neque diversum a se, alienumque significat; solitario convenit faciam et meam; non solitario vero convenit dicere faciamus et nostram; uterque sermo ut non solitarium tantum, ita neque differentem esse, vel diversum esse significat. Nobis quoque nec solitarius nec diversus est confitendus; ita ergo Deus ad communem sibi cum Deo imaginem, eamdemque similitudinem reperitur operari, ut nec significatio efficientis admittat intelligentiam solitudinis, nec operatio constituta ad eamdem imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
enum uel consortium ꝑsonarum cum dr̃.
solitudo ł singularitas negat᷑. cum dĩns
larius uolens ita substilit̾ ⁊ sane intelligi:
aut. Professio consorcii sustulit intelligen¬
tiam singłaris. non dicit posuit auquid.
ta ⁊̃ cum dm̃s tus ꝑsonas: singularitatem
et solitudinem tollimus. ⁊ quod pat̾ non
est solus. nec filius ẽ solus: nec sp̃c sanctus
ẽ solus: sig̃camus. ⁊ quod nec pat̾ tantumẽ
⁊ filius. nec pat̾ tantum ⁊ sp̃c sanctus: nec
filius tantum. ⁊ sp̃c sanctus. de ħ autem ĩ
sequenti plenius agetur uͥ ⁊̃ secundum ꝗͥ
similes dicant᷑ tres ꝑsone. ⁊ utrum aliqͦmͦ
sit ibi diuersitas uel differentia ostendet᷑.¬
urc uͭ Ad id quod ceꝑat redit. ut alias¬
acd ꝓpositum .s. auctoritas supponat.

Expanded text:
enim vel consortium personarum cum dicitur, solitudo vel singularitas negatur; cum dicimus s volens ista subtiliter et sane intelligi, ait: Professio consortii sustulit intelligentiam singularitatis; non dicit: Posuit aliquid. Ita etiam cum dicimus tres personas, singularitatem et solitudinem tollimus; et quod Pater non est solus, nec Filius est solus, nec Spiritus sanctus est solus, significamus; et quod nec Pater tantum est et Filius, nec Pater tantum et Spiritus sanctus, nec Filius tantum et Spiritus sanctus. De hoc autem in sequenti plenius agetur , ubi etiam secundum quid similes dicantur tres personae, et utrum aliquo modo sit ibi diversitas vel differentia ostendetur. 6. Ad idem quod coeperat redit, ut alias auctoritates supponat.
Abbreviated transcription (Latin):
nis conueniunt. nͨ fornicarii s comuges
le maritꝰ. nͨ illa uror eucłe alt̾us sibimet
ñ filiorum ꝓcreandorum. s ꝓ incontinẽtia
solius concubitꝰ causa copulantur ea fide¬
faciat id utrum nuptie sunt uocande: ⁊ pͥ
foitasse ñ absurde ħ appellari ꝯnibium. si
usq ad mortem alituius eorum id int̾ eos
placu̾it ⁊ pł gñationem quamuis ñ ea cã
conuncti sunt ñ tamen uitau̾int ut uł
agant ne nascantur. Oeterum si ł utrumq
ł unum horum desit ñ inuenio quomͦ
has nuptias appellare possumus. Etenĩ si
aliquam sibi ad tempꝰ adibu̾it donͨ auꝗͣ
dignam honorib aut suis facuitatib
sic cubat. ut cum ca ñ hãt maritale ꝯsorti¬
aliquo malo dolo ñuitent. De his qui pro¬
curant uenena sterilitatis.

Expanded text:
causa conveniunt, nec fornicarii, sed conjuges le maritus, nec illa uxor alterius, sibimet non filiorum procreandorum, sed pro incontinentia, solius concubitus causa copulantur, faciat id, utrum nuptiae sint vocandae. Et potest fortasse non absurde hoc appellari connubium, si usque ad mortem alicujus eorum id inter eos prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uagant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim aliquam sibi ad tempus adhibuerit, donec aliquam dignam honoribus aut suis facultatibussic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortinerationem aliquo malo dolo non vitent. 4. De his qui procurant venena sterilitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Onum ꝙͦ ꝓł ñ omnib adest conuigib
Quidam enim pari uoto contĩtiam
seruant. alii ꝓ ctatis deffectu ł alt̾uis rei cã
gñare ñ ualent. Nec omnes illi etiam qͥ ꝓ¬
lem re cipiunt bonum ꝓł hñt. llam bonum
ples. ł pł spes. que ad religionem ñ refertͣ.¬
mmino ad hereditariam successionem ũ cum
quis ħedes terrene possessionis hr̃e desidat.
s spes ac desidium quo ꝓles ad ħ queritur
ut religione informetur. Multi gͣ ꝓlem hñt
coniugium ẽẽ desinit.

Expanded text:
olis non omnibus adest conjugibus. Quidam enim pari voto continentiam servant. Alii pro aetatis defectu vel alterius rei causa generare non valent. Nec omnes illi etiam qui prolem recipiunt, bonum prolis habent. Nam bonum proles, vel prolis spes quae ad religionem non refertur, imo ad haereditariam successionem ut cum quis haeredes terrenae possessionis habere desiderat, sed spes ac desiderium quo proles ad hoc quaeritur, ut religione informetur. Multi ergo prolem habent, conjugium esse desinit.
Abbreviated transcription (Latin):
tio in ꝑsonis eẽ tandem intelligenti¬
am fatimꝰ. Eo enim mͦ ibi accipr distin¬
atio: quo distłtietio ⁊ congrue dr̃ ibi cẽ
discretio uel distinctio. non diuersitaᷤ
.i. de tͥnitate. Non ẽ ip̃e pat̾. qui filius

Expanded text:
tio in personis esse, eamdem intelligentiam facimus. Eodem enim modo ibi accipitur discretio, quo distinctio. Et congrue dicitur ibi esse discretio vel distinctio, non diversitas, . 1 de Trin.: Non est ipse Pater qui Filius
Abbreviated transcription (Latin):
tatib pͣrũ ⁊ de nõib earum relatiuis.
ue re lationes in scͥptura plumq
dicuntur iñ illa trinitate sancta: que
ideo a nob̃ repetet᷑. ut cordi nostro te¬
natius infigatur: ait augustinus
Unde manifestum ẽ. quod aliꝰ ẽ. pat̾
alius filius alius sp̃c sanctus. Et est
pͥum solius patris non quia non ÷
natus ip̃e. s. q̃ unum filium genui
genuit: s quia de patris e̾e̾ntia: natꝰ
ẽ. Propͥum uͦ sp̃c sancti ẽ. non quia
nec natus ip̃e ÷ nec genuit. ẜ quia so¬
lus de patre filio q: ꝓcedit. Ecce bre
quarum una non ẽ. alia. Hoc enim
significauit. cum dixit. aliud ÷ ge¬
nuisse quam natum esse. alitidq ꝓ¬

Expanded text:
arum, et de nominibus earum relativis. ve relationes in Scriptura plerumque dicuntur, in illa sancta Trinitate; quae ideo a nobis repetitur, ut cordi nostro tenacius infigatur. Ait Augustinus Unde manifestum est quod alius est Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus. Et est proprium solius Patris, non quia non est natus ipse, sed quia unum Filium genuergenuit, sed quia de Patris essentia natus est; proprium vero Spiritus sancti est, non quia nec natus est ipse nec genuit, sed quia solus de Patre Filioque procedit. Ecce brevum personarum, quarum una non est alia. Hoc enim significavit cum dixit: Aliud est genuisse quam natum esse; aliudq
Abbreviated transcription (Latin):
que relatiua sunt:⁊ ad se inuicem di¬
cunt᷑ quia notant telones. que non
sunt deo accidentales. s in ip̃is ꝑsontͤ
ab eterno sunt immutabilit̾: ũ non
mͦ appellationes sint relatiue: s et
rełones siue noticiones. in reb ip̃is

Expanded text:
quae relativa sunt, et ad se invicem dicuntur, quia notant relationes quae non sunt Deo accidentales, sed in ipsis personis ab aeterno sunt immutabiliter; ut non modo appellationes sint relativae, sed etiam relationes sive notiones in rebus ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
it de sp̃u sancto: quia consequens:
ut uͥcumq nominatur unus sicut
pat̾ et filius tanta uni pace ad hens.
intelligatur etiam ip̃a pax qͣmius
non commemoret᷑:. lino ᷤ istorum nuoiat¬
ato: etiam reliqui intelluntur. quod
in płib scripture locis occurrit. D

Expanded text:
it de Spiritu sancto, quia consequens est ut ubicumque nominatur unus, sicut Pater et Filius, tanta pace uni adhaerens intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur; uno ergo istorum nato, etiam reliqui intelliguntur, quod in pluribus Scripturae locis occurrit. D
Abbreviated transcription (Latin):
ed cur p̃cipitur homini ista ꝑfectio cũ
in hac uita eam nemo hãt. quĩa ñ recte
turritur si quo currendum ẽ nesciatur. Q̾¬
mͦ autem sciretur si nullis p̃ciptis ostendet᷑
ꝑfectionem ine. Alia ẽ enim ꝑfectio currentiᷤᷤ
alia ꝑuenientis. facit gͥ mandatum ut cͥsor
qui deum añ omnia ⁊ p̃omnib diligit nͨ tñ
omnino ꝑficit
Qd̾ alt̾m mandatũ in alt̾o ẽ.

Expanded text:
ed cur praecipitur homini ista perfectio, cum in hac vita eam nemo habeat? Quia non recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? perfectionem viae. Alia est enim perfectio currentis, alia pervenientis. Facit hoc mandatum ut cursor, qui Deum ante omnia et prae omnibus diligit, nec tamen omnino perficit. 8. Quod alterum mandatum in altero e
Abbreviated transcription (Latin):
meus. ⁊ soror ⁊ mat̾ ẽ. ⁊ contra hanc uoluntatẽ
dei faciunt. cum eius euangło non credunt.
quod deus non nult ab omnib fieri. omĩa
que precipit uel non fieri que prohibe⁊.¬
t sicut illa dicuntur dei uoluntas: idõ
quia signa sunt diuine uoluntatis ñ
ẽ. tamen intelligendum deum omne illud
fieri uelle. quod cuicumq p̃cep̃ uel nonfĩ.
quod ꝓhibuit. Pecep̃ enim abrahe immo¬
lare filium. nec tamen uoluit. nͨ ideo p̃cepit
⁊ in euangelio precepit sanato ne cuidrẽt.
Ile autem predicauit uͥq intelligens dm̃
non iõ ꝓibuisse. quin uellet opꝰ suum pre-¬
dicari. s ut cdaret formam homini laudẽ
humanam. declinandi. de ꝑmiss
de ꝑmissione ⁊ oꝑa¬
tione ubi dicantur dei uoluntas. oco

Expanded text:
meus, et soror, et mater est. Et contra hanc voluntatem Dei faciunt, cum ejus Evangelio non credunt. 10. Quod Deus non vult ab hominibus fieri omnia quae praecipit, vel non fieri quEt si illa dicantur Dei voluntas, ideo quia signa sunt divinae voluntatis, non est tamen intelligendum Deum omne illud fieri velle quod cuicumque praecipit, vel non fieri quod prohibuit. Praecepit enim Abrahae immolare, filium nec tamen voluit; nec ideo praecepit Et in Evangelio praecepit sanato ne cui diceret; ille autem praedicavit ubique, intelligens Deum non ideo prohibuisse quin vellet opus suum praedicari, sed ut daret formam homini laudem humanam declinandi. 11. De permissione et operatione, ubi dicantur Dei voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
tempib lõ autem dicioꝰ eod temꝑe ł diu̾sis
temꝑib quia uidrͣ qͥbdam q̃ om̃s homines qͥ
sunt simul in aliquo temꝑe. singłi singłos an¬
głos hr̃e p̾sint. bonos uel malos quia licet sit
num̾us hominum conputatis in unum oĩb
ĩ hac uita st̃. singłos ħant angłos bonos ł maloᷤ.
ad sui cꝰ̾todiam uel excitium destinatos. Cet̾¬
um siue ita siue ñ non ẽ dubitandum unum¬
quemq hr̃e angłum sibi deputatum. siue płib
simui destinatus sit. siue uni singłri. Lec ÷ mi¬
randum unum angłum płib hõminib ad c̾to¬
diam deputari. cum uni homini płium c̾to¬

Expanded text:
Ideo autem dicimus eodem tempore vel diversis temporibus, quia videtur quibusdam quod omnes homines qui sunt simul in aliquo tempore, singuli singulos angelos habere possint, bonos vel malos; quia licet major sit numerus hominum, computatis in unum omnibuin hac vita sunt, singulos habeant angelos bonos vel malos ad sui custodiam vel exercitium destinatos. Caeterum sive ita sit, sive non, non est dubitandum unumquemque habere angelum sibi deputatum, sive pluribus simul destinatus sit, sive uni singulariter. Nec est mirandum unum angelum pluribus hominibus ad custodiam deputari, cum uni homini plurium custo
Abbreviated transcription (Latin):
ab aquis. dunsitq aquas que erant sub fu¬
mamento ab his que erant suꝑ firmanĩ¬
tum. Sriendum est quod uluis celi dicit᷑ h
creatio. sicut ait srda suꝑ genesim. in quo
qui tegis aquis suꝑiora eius. In medio gͦ
firmamentum ẽ .s. sid̾eum celum qͣ de a-¬
quis fim̃ eẽ: credi p᷑. ctistallinus iriapis¬
factus. ẽ. Si quem uͦ mouet quom aqua
ñ fluide.⁊ in ua labiles. suꝑ celum pꝰsũ
consist̾e: de deo scͥptum eẽ memin̾it. qui
ligat aquas in nubib suis. Qui enim int
celum ligat aquas ad tempꝰ uaꝑib nubi
pendẽ ne labant᷑. Quales autem et ad quid
condite sinit ip̃e nouit qui condid̃ Escce osten¬
sum. ẽ. his uerbis. quod celum fc̃m ẽ .s. illudĩ¬

Expanded text:
s quae erant sub firmamento, ab his quae erant super firmamentum. Sciendum est quod illius coeli describitur hic creatio, sicut ait Beda, super Genes., in quo Qui tegis aquis superiora ejus. In medio ergo firmamentum est, id est, sidereum coelum, quod de aquis factum esse credi pctus est. Si quem vero movet quomodo aquae naturae fluidae et in ima labiles super coelum possint consistere, de Deo scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus vaporibus nspendere, ne labantur. Quales autem et ad quid conditae sunt, ipse novit qui condidit. Ecce ostensum est his verbis quod coelum factum sit, scili
Abbreviated transcription (Latin):
materia .s. de aquis⁊ quales sint aque que
suꝑ ilud celum sunt s. uͭ giacus solidate. st̃
Nui putant celum illud ẽẽ ignee nature¬
uidam uͭ celumquib consentit augtinꝰ

Expanded text:
t de aquis, et quales sunt aquae quae super illud coelum, scilicet ut glacies soliditate. 2. Alii putant coelum illud esse igneae naturae, quibus consentit Augustin
Abbreviated transcription (Latin):
sus sp̃m. ⁊ sp̃e. aduersꝰ carnem. Hec enim inuicẽ
adueisantur uͭñ ea q̃ uultis faciatis. S ħ omĩa
et illa mortis damnatione sunt. nam si nõ est
ista pena hominis s natura: nulla ista pecc̃ã
sunt. Si enim ñ receditur ab eo mͦ qͦ nariuałr.
Si autem homo. quia ita ẽ ñ ẽ bonus. nͥ ht̃ in
potestate ut sit bonus. siue ñ uidendo qualis
ẽẽ deheat. siue udendo ⁊ non ualendo ẽẽ. qͣlẽ
se eẽ. deb̾e uidet penam istam. cẽ. qͥs dubitet:
omnis autem pena si peccĩ pena ẽ iusta ẽ ⁊ suppl¬
cium nominatur. Si autem iniusta ẽ. pena.
quoniam penã. ẽẽ ñ ambigit᷑. iniusto aliquo
dominante homim imposita . ẽ. Porro quia
de omrpotentia di ⁊ iusticia dubitare dem̃¬
Nõ enim qͥsquam iniuste dominat᷑ aũ subripe
hominem potuit. uelut ignoranti dõ. aut extor¬
quere inuito ramquam in ualicdiori ut¬
hominem inuista pena cruciaret. Relinquit᷑
gͦ ut ħ pena iusta de dampnatione hominis ue¬

Expanded text:
s adversus carnem. Haec enim invicem sibi adversantur, ut non ea quae vultis faciatis, sed haec omnia ex illa mortis damnatione sunt. Nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo naturalSi autem homo, quia ita est, non est bonus, nec habet in potestate ut sit bonus, sive non videndo qualis esse debeat, sive videndo et non valendo esse qualem se esse debere videt, poenam istam esse quis dubitet? Omnis autem poena si peccati poena est, justa est, et supplicium nominatur. Si autem injusta est poena, quoniam poenam esse nemo ambigit, injusto aliquo dominante homini imposita est. Porro quia de omnipotentia Dei et justitia dubitare demenon enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualihominem injusta poena cruciaret. Relinquitur ergo ut haec poena justa de damnatione hominis ve
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis locis dr̃ utium sapientie ⁊ ita fore
comꝑies. si diligent̾ annotau̾is loca siͥpture
in quib de timore domini fit mentio ex alia
ducit ad sapientiam. s. tñ ñ reman⁊ cumea
ꝑ diu̾sa scͥpture loca. Ut̾q ⁊̃ timor int̾dum

Expanded text:
ur initium sapientiae; et ita fore comperies, si diligenter adnotaveris loca Scripturae in quibus de timore Domini fit mentio; ex alia ducit ad sapientiam; sed tamen non remanet cum ea, per diversa Scripturae loca. Uterque etiam timor interdum
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt uirtutes. ẽẽ. bonos usus nͣlium po¬
tentiarum. nõ tamen om̃s. s tantummꝰ inu̾¬
ores. qui in mente sunt. Ext̾iores uͦ qui ꝑ corpꝰ
g̾untur: non iurtutes. eẽ. dicuntur s oꝑa uir¬
tutum ⁊ iõ quod augustinus dicit opꝰ iurtutis
eẽ. bonum usum naturalium potentiarum
de usu ext̾iori accipiunt. quod uͦ dicit bonum
usum ub̃i arbitrii uirtutem. eẽ⁊ in magnis nu¬
merari bonis de usu ĩteriori intelligunt. Et
iuitutes nicħ aliud ẽẽ quam bonos affectus.
uel motus mentis asserunt. quos ds̃ ĩ homine
facit non homo quia licet illi motus sint lib̾i
arbitrii ñ tamen eẽ. queunt. nͥ deus ip̃m liber
⁊ aduiuiet gr̃a sua oꝑante & cooꝑante. Quam:
dei gratuitam uoluntatem accipiunt quia
quib auctoritatib muniunt quod dñi

Expanded text:
dicunt virtutes esse bonos usus naturalium potentiarum, non tamen omnes, sed tantummodo interiores qui in mente sunt; exteriores vero qui per corpus geruntur, non virtutes esse dicunt, sed opera virtutum. Et ideo quod Aug. dicit opus virtutis esse bonum usum naturalium potentiarum, de usu exteriori accipiunt; quod vero dicit bonum usum liberi arbitrii virtutem esse, et in magnis numerari bonis, de usu interiori intelligunt. Et virtutes nihil aliud esse quam bonos affectus vel motus mentis asserunt, quos Deus in homine facit, non homo: quia licet illi motus sint liberi arbitrii, non tamen esse queunt nisi Deus ipsum liberet et adjuvet gratia sua operante et cooperante, quam Dei gratuitam voluntatem accipiunt, quia Quibus auctoritatibus muniunt quod vi
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ẽ comꝑmissio uiri ⁊ mulieris de contra¬
hendo matrimonio ñ. ẽ autem ibi con¬
onsus de presenti ⁊ ẽ desponsatio hñs cõ¬
censum de presenti .i. pactionem conuiga¬
lem que sola facit coniugium. In illa gͦ des¬
ponsatione uͥ ẽ. pollicitõ contrahendi matri¬
monii sponsi tamen ⁊ sponse fiunt. ñ ꝯui¬
gese talib sponsis licet sñ cominuni ꝯcenfu
continentiam ꝓfit̾i ⁊ monast̾ium elig̾e.
In ta uͥ ddesponsatione uͥ ẽ concensus de p̃¬
fenti conuigium trahitur. ⁊ ab illiuis des¬
ponsationis prima fide u̾i coniuges appel¬
lantur. Secundum hanc distinctionem
disponsationis. de sponsis uarie locuntur
doctores.
Q uomͦ accipiat᷑ sponsa subditis capi

Expanded text:
 est compromissio viri et mulieris de contrahendo matrimonio; non est autem ibi consensus de praesenti. Est et desponsatio habens consensum de praesenti, id est, pactionem conjugalem, quae sola facit conjugium. In illa ergo desponsatione, ubi est pollicitatio contrahendi matrimonium, sponsi tantum et sponsae fiunt, non conjuges, et talibus sponsis licet sine communi consensu continentIn ea vero desponsatione ubi est consensus de praesenti, conjugium contrahitur; et ab illius desponsationis prima fide veri conjuges appellantur. Secundum hanc distinctionem desponsationis, de sponsis varie loquuntur doctores. 10. Quomodo accipiatur sponsa in subditis capi
Abbreviated transcription (Latin):
ntistes sacerdos dictus ẽ. ab eo quod añ
stat Primus ẽ enim in ordine ecclȩ.¬
Ad prb̃rum autem ꝑtiiet sacͣmentum
corꝑis ⁊ sanguinis domini in altari dei con¬
fir̾e. orationes dr̃e ⁊ dona dei bñdite. Qcum
ordinatur. iunguntur ei manus. uͭ intelli¬
gat se accepisse gr̃ãm consecrandi. ⁊ caritatis
oꝑa. deb̾e ad omnes extenłe. Accip̃ ⁊ stolam q̃
tenet utrumq latus. quia deb et̃ munitꝰ¬
ut ꝑ ħ sciat se accepisse potestatem placa-¬
biles do hostias offerenoi.
ic ordo a filiis aaron sumpsit micium.
summos enun pontifices ⁊ minores sa¬
cerdotes instituit deus ꝑ moisen: qui ex p̃¬
cepto dei aaron in summum pontificem.
ilios uͦ euis uaxit in minores sac̾dotes. x
uocauit quorum uicem g̾unt in eccła ge¬
discipulos designauit. quorum uicem ĩ eccła
tenent prb̃ri. Tnus autem int̾ apłos pͥn-¬
ceps exutit perus. cuius uicarius ⁊ successor:

Expanded text:
NTISTES sacerdos dictus, ab eo quod ante stat, primus est enim in ordine Ecclead ipsum pertinet sacramentum corporis et sanguinis domini in altari conficere, oraciones dicere et dona dei benedicere. Qui cum ordinatur, inunguntur ei manus, ut intelligat se accepisse graciam consecrandi / et caritatis opera debere ad omnes extendere. Accipit et stolam, que tenet utrumqut per hoc sciant se accepisse potestatem placabiles Deo hostias offerendi . Hic ordo a filiis Aaron sumpsit initium. Summos enim pontifices et minores sacerdotes instituit Deus per Moysen, qui ex praecepto Dei, Aaron in summum pontificem, filios vero ejus unxit in minores sacerdotes. Cvocavit, quorum vicem gerunt in Eccle et duos discipulos designavit, quorum vicem in Ecclesia tenent presbyteri. Unus autem inter apostolos princeps extitit Petrus, cujus vi