comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur. propter assumptã humanitatẽ.
qui reliquit patrem. quando desinu pa¬
terno descendens nouus homo mundo
uisibilis apparuit. non deserendo patrem
cum quo semꝑ indiuinitate inseparabi¬
liter mansit. Dereliquit & matrem.
id sina gogam dequa & carnem sũpsit.
adhesit uxori suae. iđ coniunxit sibi
aeccłam non habentem maculã aut
ut sint unum: sicut & nos unũ sumͦ
qucie causa erubescentiae essa i illis.
quos nullus motus inonestus. nulla
carnis titillatio agebat.  Nisi enĩ
homo peccass&: Numquã uolupta¬
tis ardore instigaretur: sed sic̃ nos
oculum hac illac̃ sine lesione aliqͣ
uł petulantia uoluimus uł sicut
digitum protendimus: ita menbris
genitalibus non ad delectationem.
sed ad gignendã prolem uteretur
Bene ergo dr̃. non erubescebant
qđ nudi essent: qui melius ueste
in nocentiae. & immortalitatis
iocunditate uestiebantur. Sed¬
serpens erat callidior siuesapien¬
tior sicut theo dociondicit. non

Expanded text:
ligitur propter assumptam humanitatem. ligitur propter assumptam humanitatem. Qui dereliquit Patrem, quando de sinu paterno descendens novus homo mundo visibilis apparuit, non deserendo Patrem, cum quo semper in divinitate inseparabiliter mansit. Dereliquit matrem, id est, Synagogam, de qua et carnem assumpsit. Adhaesit uxori suae, id est, conjunxit sibi Ecclesiam non habentem maculam aut ut sint unum sicut et nos unum sumusn erubescebant. Quae causa erubescentiae esset in illis quos nullus motus inhonestus, nulla carnis titillatio agebat? Nisi enim homo peccasset, nunquam voluptatis ardore instigaretur. Sed sicut nos oculum hac illae sine laesione aliqua vel petulantia volvimus, vel sicut digitum protendimus, ita membris genitalibus non ad delectationem, sed ad gignendam prolem uteremur. Bene ergo dicitur: Non erubescebant quod nudi essent, qui melius veste innocentiae et immortalitatis jucunditate vestiebantur. serpens erat callidior. Sive sapientior, sicut Theodotion dicit, non
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hoc in misterio potius fuisse cre¬
dindum . ẽ. ut in principio mundip̃¬
figuraretur sacramencũ dominicae
passionis quod suo tempore iđ inno¬
uissima seculi Aetate futurumerat.
Nam dormitio adae mortẽ xp̃ĩ incruce
significat. quo in cruce pendente mis¬
teria sanguinis & aquae de cius latere
quasi donum. aeccłam presignans quȩ
ex uiuis & electis lapidibus aedificatur.
& quod suꝑius dyxit breuiter. masculũ
& feminã creauit eos: nunc aꝑtius
exponit quomodo ipsã feminã creauerit
Hoc nunc osexossib meis Adam uidens
mulierem sibi simillinm exomnibus
creaturis. recognouit eam ex suae carnis
substantia formatam. uel etiam ut bcatꝰ
iugustinus dicit factus adam in extasi
mentis & propheticie spũ afflatus. sciuit
costam sibi subductam & in mulierem
formatam. Uocabitur uirago Uirigo
aiuro .ẽ. dicta: sicut & in hebreo is uir̃
Hunclocum exponens apłs: dicit. Sacra¬
mentum hoc magnum est.: ego autem

Expanded text:
Sed hoc in mysterio potius fuisse creSed hoc in mysterio potius fuisse credendum est, ut in principio mundi praefiguraretur sacramentum Dominicae passionis quod suo tempore, id est, in novissima saeculi aetate futurum erat. Nam dormitio Adae mortem Christi significat in cruce. Quo in cruce pendente, mysteria sanguinis et aquae de ejus latere quasi domum Ecclesiae praesignans quae ex vivis et electis lapidibus aedificatur. Et quod superius dixit breviter: Masculum et feminam creavit eos, nunc apertius exponit quomodo ipsam feminam creaveritHoc nunc os ex ossibus meis. Adam videns mulierem sibi simillimam ex omnibus creaturis recognovit eam ex suae carnis substantia formatam, vel etiam, ut B. Augustinus dicit, factus Adam in exstasi mentis et prophetiae spiritu afflatus scivit costam sibi subductam et mulierem formatam. Vocabitur virago.--Virago a viro est dicta, sicut et in Hebraeis is, Hunc locum exponens Apostolus dicit: Sacramentum hoc magnum est: ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & indiluiuo ex imiuersis
animantibus in archam congregari
fecit. Omne quod uocauit ad am
ipsam .ẽ. nomeri: hebraice ada
reb omnibus nomina inposuit:
sed facta diuisione linguarũ sin¬
gulae gentes secundũ proprietatẽ
& placitum suũ uniuersa uocita¬
uerunt. Ido autem dñs cuncta
animantia uenire fecit ad adam.
ut ex suo arbitrio eis nomina im¬
poner&. ut ꝑ hoc cognoscera qđ
carior & dignior aliis rebus haberetur.
cuitalis potestas adnõ concedebatur:
Mistice adam xpĩ significat : qui de
sinu paternae maiestatis descendens ho¬
minib uisendus apparuit. qui uniuersȩ
creaturae id hominibus quos regeneran¬
do innouam transtulit creaturam nom̃
imposuit. quiti eos exsuo nomine xpĩ¬
anos uocari uoluit. sicut ꝑprophetam
dictum. ẽ. seruos suos uocauit nomine
& tulit unam de costis eius. Nunquio
uigilante adam sine dolore dñs costã
eius auferre non potuit qua meo dor¬
miente abstulisse dr̃.s Potuit utiq

Expanded text:
sicut et in diluvio ex universis sicut et in diluvio ex universis animantibus in arcam congregari fecit. Omne quod vocavit Adam, ipsum est nomen ejus. Hebraice Adam rebus omnibus nomina imposuit. Sed facta divisione linguarum, singulae gentes secundum proprietatem et placitum suum universa vocitaverunt. Ideo autem Dominus cuncta animantia venire fecit ad Adam, ut ex suo arbitrio eis nomina imponeret, ut per hoc cognosceret quia charior et dignior aliis rebus haberetur cui talis potestas a Domino concedebatur. Mystice Adam Christum significat, qui de sinu paternae majestatis descendens hominibus visendus apparuit. Qui universae creaturae, id est hominibus, quos regenerando in novam transtulit creaturam, nomen imposuit, quia eos ex suo nomine Christianos vocari voluit, sicut per prophetam dictum est: Servos suos vocabit nomine et tulit unam de costis ejus. Nunquid vigilante Adam sine dolore Dominus costam ejus auferre non potuit quam eo dormiente abstulisse dicitur? Potuit utique.
Abbreviated transcription (Latin):
mortem animae id peccacũ subsecuta
.ẽ. postea suo tempore mors corporis
scilic& ut ibi filii mortui sparentib
succedere nt. sed potius ut parentes
uidentes filios ex se natos letarent᷑.
& cum illis diufeliciter uiuendo.
expectarent illum beatũ statum
& uitam Angęlicam ad quã trans¬
ferendi erant finito seculo. Non
ꝑ mortem. sed ꝑ quandã diuinae
naniq omniũ electorum numero
ubi nullus reprobus nasceretur.
gustarent omnes de ligno uitae. &
sic abisto medio stad̾m transferrent᷑
millum beatumstatũ ut iã Nite
uelint nec possint peccare Formatisigt᷑
uel sub audiendum relinquatur cũ
uł uniuersaliter terrae nomine con¬
prehendantur & aquae quȩ interra
sunt. si cut & inpsal mo propheta
simul cum terra conprehendit etiam¬
ea quae in aere & in aquis constant
dicens Laudate dnm̃ de terradra¬
cones & omnes abissi: ignis. grando.
non sicut pastor minans gregẽ suũ.
tis & dispositionis uenirre fecit:

Expanded text:
mortem animae, id est peccatum, subsecuta mortem animae, id est peccatum, subsecuta est postea suo tempore mors corporis,scilicet ut ibi filii mortuis parentibus succederent, sed potius ut parentes videntes filios ex se natos laetarentur, et cum illis diu feliciter vivendo exspectarent illum beatum statum et vitam angelicam, ad quam transferendi erant finito saeculo non per mortem, sed per quamdam divinae namque omnium electorum numero, ubi nullus reprobus nasceretur, gustarent omnes de ligno vitae, et sic ab isto medio statu transferrentur in illum beatum statum ubi jam nec velint nec possint peccare. Vers. 19. Fovel subaudiendum relinquatur, cumvel universaliter terrae nomine comprehendantur et aquae quae in terra sunt, sicut et in psalmo Propheta simul cum terra comprehendit etiam quae in aere et in aquis constant, dicens: Laudate Dominum de terra, dracones et omnes abyssi, ignis, grando, Non sicut pastor minans gregem suum, e dispositionis venire fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
Dequo ꝑ prophecam Tachariam dr̃ Eric
fonspatens domui dđ in ablutionẽ pecca¬
malum quoo mentecogitat. operibus ex¬
sequitur. Menstruata. ẽ. quae alienam
carnem non tangit. sed propria fedatur
Significat peccatricem Animã. quae malũ
quod cogitat: nequaquã effectu explet
Unde non extrinsecus quasi aliena carne
deturpatur: sed intrinsecus uelut propria
carne suis cogitationib inquinatur. A quo
uno & singulari fonte. IiII. flumina e mer¬
guntur. id ab ipso procedit doctrina .iiIi.
ut operaretur Opus illio. non ad laborem
uł adlassitudinem fuit: sed potius ad
delectationem. sicut uidemus plerumq¬
hichomines quib operib dlectari. a qͥb
si interdicantur. non modice contristant᷑
& custodira illum. Nona furib qui tunc
temporis nulli erant: sedsibi ipsi custo¬
dir&. ut in eo delectaretur. Morte
morieris Nonde morte corporis dicit:
sed de morce anunaie Nonenĩ statim
ut comedit mortuus. ẽ. aorpore: sed
in anima ꝑ peccatum Sed propter

Expanded text:
De quo per prophetam Zachariam dicitur: Erit fons patens domui David in ablutionem peccamalum quod mente cogitat operibus exsequitur. Menstruata est quae alienam carnem non tangit, sed propria foedatur. Significat peccatricem animam quae malum quod cogitat nequaquam effectu explet. Unde non extrinsecus quasi aliena carne foedatur, sed intrinsecus velut propria carne suis cogitationibus inquinatur. A quo uno et singulari fonte quatuor flumina emergunt, id est, ab ipso procedit doctrina quatuor it vel lassitudinem fuit, sed potius ad delectationem: sicut videmus plerumque homines quibusdam operibus delectari, a quibus si interdicantur non modice contristantur. Et custodiret illum. Non a furibus, quia tunc temporis nulli erant, sed sibi custodiret ut in eo delectatetur. Vers. 17. Morte morieris. Non de morte corporis dicit, sed de morte animae. Non enim statim ut comedit mortuus est corpore, sed in anima per peccatum. Sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
ortum: ex quo possumus conicere
paradisum in oriente situm. Inqua¬
cumq autem orbis parte sit: scimꝰ
cum terrenum. eẽ. & interiecto oce¬
ano & montibus oppositis a nr̃o
orbe longe remotissimũ: Est enim
in altissimo loco situs ꝑtingensusq
ad lunarem circulum. unde & illue
aquae diluuii minime ꝑuenisse dnr̃
ibi fuisse conditum. sed in hac nrã mor¬
tali terra quia diuina p̾scientia illũ
peccaturum. & ob hoc ab illa sca terra
in hanc conuaillem miseriae nouerat¬

Expanded text:
ortum, ex quo possumus conjicere ortum, ex quo possumus conjicere paradisum in Oriente situm. In quacunque autem orbis parte sit, scimus eum terrenum esse, et interjecto Oceano et montibus oppositis a nostro orbe longe remotissimum. Est enim in altissimo loco situs pertingens usque ad lunarem circulum. Unde et illuc aquae diluvii minime pervenisse dicuntur. ibi fuisse conditum, sed in hac nostra mortali terra, quia, divina praescientia, illum peccaturum et ob hoc ab illa sancta terra in hanc convallem miseriae pr
Abbreviated transcription (Latin):
Et inspirauit. Quod dicit inspirauit.
non intelligendum . ẽ. quod hunc corpu¬
lentum erem homini sufflando uimi¬
serit: sed inspirauit. hocest animaũ
cumuita rationali quod insequentib
spiraculum uitae appellauit. Ad cõ¬
parationem enim caeterorũ anima¬
lium quorum animae moriuntur.
homo rationalem animã soraitus. ẽ.
Unde & greci differentiamfacientes:
animaliu quae tantũ sine ratione
uiuunt. ⁊oa uocant: qui Loe uita
dr̃. Qucie uͦ rationis participant:
Uisia dicunt. quia psiche anima
In faciem autem hominis spirasse dr̃.
quia incapite maxime om̃s sensus
uigent. horũ uno id tactu ꝑ omne
corpus diffuso. Plantauerat para¬
disum uoluptatis a principio idẽ
ortum deliciarum: Grece enim
paradisus: I. ortus. hebraice eden
uocatur. Aprincipio .l. in inicio
remotis aquđe a suꝑficie terrae &
in unum collectis: Uibi autem nos
habemus paradisum a principio.
quida m codices habent edeꝵi ad

Expanded text:
Et inspiravit. Quod dicit: spiravit, Et inspiravit. Quod dicit: spiravit, non intelligendum est, quod hunc corpulentum aerem homini sufflaverit vel immiserit, sed inspiravit, id est, animavit eum vita rationali, quod in sequentibus spiraculum vitae appellavit. Ad comparationem enim caeterorum animalium quorum animae moriuntur, homo rationalem animam sortitus est. Unde et Graeci differentiam facientes animalium quae tantum sine ratione vivunt zoa vocant, quia zoe vita dicitur: quae vero rationis participantur psychica, quia psyche anima. In faciem autem hominis spirasse dicitur, quia in capite maxime omnes sensus vigent, horum uno, id est tactu, per omne corpus diffuso. Vers. 8. Plantaverat paradisum voluptatis a principio. Id est hortum voluptatis. Graece enim paradisus hortus, Hebraice Eden vocatur. A principio, id est in initio, remotis aquis a superficie terrae et in unum collectis. Ubi autem nos habemus: Paradisum a principio, quidam codices habent: Eden ad
Abbreviated transcription (Latin):
dictum . ẽ. Sed exequo a quae illȩ
collectat sunt inunũ & apparuit arida.
usq addiluuium pluiuiae minimae
autem ille uel ꝑoccultos meatus terrae
decurrens ascendebat adirrigandã terrae
sapficiem more nili fluminis qui aluei
sui metas pro grediens: irrigat plana ȩ¬
xpti. uel etiam irrigans uniuersã super¬
ficiem terrae. Nonquo omnẽ terrae suꝑfi¬
aemoperir&: sed riuatim more flumi¬
num. ꝑ diuersa loca diriuartur. uł
quod melusplacet more sacraescripturȩ
singularem posuit proplurali. iđ fonst̃
profontibus sicut muscampromuscis. &¬
rinam proranis. Aut etiã foncẽ propt̃
uniuersitatem omnium aquarũ quae
simul sunt. & quasi unus fons in matrice
hominem a labiis carneis locutum. aut
tale aliquio quoo nefas. ẽ. de do cogitari
Ds̃ enim sp̃s. ẽ. & ido non distinguitur
mnenbris nec grauatur mole corporis.
ut de illo aliquid carneum intelligamꝰ
id ibendo & uolendo exterraproduxit

Expanded text:
dictum est? sed ex quo aquae illae dictum est? sed ex quo aquae illae collectae sunt in unum, et apparuit arida, usque ad diluvium pluviae minime autem ille, vel per occultos meatus terrae decurrens ascendebat ad irrigandam terrae superficiem, more Nili fluminis qui alvei sui metas progrediens irrigat plana Aegypti: vel etiam irrigans universam superficiem terrae, non quo omnem terrae superficiem operiret, sed rivatim more fluminum per diversa loca dirivaretur. Vel, quod melius placet more sacrae Scripturae, singularem posuit pro plurali, vel fontem pro fontibus, sicut muscam pro muscis, ranam pro ranis. Aut etiam fontem propter universitatem omnium aquarum quae simul sunt et quasi unus fons in matrice hominem et labiis carneis locutum, aut tale aliquid, quod nefas est de Deo cogitari. Deus enim spiritus est, et ideo non distinguitur membris nec gravatur mole corporis, ut de illo aliquid carneum cogitemus veid est volendo et jubendo extra produxit.
Abbreviated transcription (Latin):
tare dixerunt. quod tam̃ utrumq efflu¬
it cum dr̃. in diefecit caelũ & terram.
Cumenĩ dicit indie: ostendit eũ non. eẽ.
coecernum dõ Cumuꝰ addit fecit celũ
& terram: mundũ adõ conditũ ma¬
nifestat. Siuero diem pro una die po
qui iuiuit in aecernum creauit omnia
simul: Iuxta quem intellectũ beatus
gregorius dicit. Rerũ natura. ꝑ subs¬
tantiam simulcreata. ẽ. sed ꝑspeciẽ
antequã germinaret: Quoo dicit
antequam germinar& uł oriretur:
patet profecto. non eo modo quo nunc
arbusta & herbȩ ex semine uł exradice
ꝓferuntur. aut humana industria
proueniunt tunc procreata. eẽ. sed
subito ad nutum& iussionem di eru¬
pisse cum folus & fructu omĩq. ꝑfecti¬
one. Non pluerat suꝑ terrã. Hoc ad
superiora refercur. non pluerat quide
cerentur frutices & herbae. Iuomꝰ
& enimpluer&. cum om̃e spacium
aeris plenum. eẽ. aquis tenuissimis
inmodum nebulae. sicut iã supra

Expanded text:
tare dixerunt, quod tamen utrumque efflutare dixerunt, quod tamen utrumque effluit, cum dicitur: In die fecit coelum et terram. Cum enim dicit: in die, ostendit eum non esse coaeternum Deo. Cum vero addit: fecit coelum et terram, mundum a Deo conditum manifestat. Si vero diem pro una die accQui vivit in aeternum creavit omnia simul . Juxta quem intellectum B. Gregorius dicit: « Rerum natura per substantiam simul creata est, sed per speciem antequam germinaret. Quod dicit: antequam germinaret aut oriretur, patet profecto non eo modo, quo nunc arbusta et herbae ex semine vel ex radice proferuntur, aut humana industria proveniunt, tunc procreata esse, sed subito ad nutum et jussionem Dei erupisse cum foliis et fructu omnique perfectione. Non pluerat super terram. Hoc ad superiora refertur. Non pluerat quidemcerentur frutices et herbae. Quomodo etenim plueret, cum omne spatium aeris plenum esset aquis tenuissimis in modum nebulae, sicut jam supra
Abbreviated transcription (Latin):
exechil. neemias. & ceteri Cuiꝰ uesꝑa.
fuit infidelitas & maximũ peccatũ
corum.: qui xp̃m sibi repromissũ uiden¬
tes recipere noluerunt. Sextadie.
bestus terrae & piscib maris & uolati¬
libus cadi : qui a omnes gentes iugo
fidi sucie subiecit. Cuius detatis ues¬
ꝑa. finis erit scł̃i. Septima die. requi¬
euit ds̃. quia septima aetas .ẽ. anima¬
rũ requiescentui inxp̃o. & expectan¬
tium generalem corporũ resurre
Recapitulatio. ẽ: creaturaeđi Ge¬
nerationes caeli & terrae appellat
ornatus eorũ. Ornatus celi sunt angłi
Ornatus terrae homines & ium̃ta.
arbores & florum uapietates In
die .l. in tempore. diem hic posuit
ꝓ tempore sic apł̃s. ecce nunc tẽpus
acceptabile. ecce nunc dies salutis
Hoc in loco euanescit error plulo¬
sophorũ. qui dixerunt mundũ
dõ. eẽ. coaeternum: uel etiam¬
si ado & sine iicio factus. ẽ. eum
tamen ex materia non ado creata cons¬

Expanded text:
Ezechiel, Neemias, etc. Cujus vespera Ezechiel, Neemias, etc. Cujus vespera fuit infidelitas et maximum peccatum eorum qui Christum sibi repromissum videntes recipere noluerunt. Sexta die bestiis terrae et piscibus maris et volatilibus coeli: quia omnes gentes jugo fidei suae subjecit. Cujus aetatis vespera finis erit saeculi. Septima die requievit Deus: quia septima aetas est animarum requiescentium in Christo et exspectantium generalem corporum resurrecRecapitulatio est creaturae Dei. Generationes coeli et terrae appellat ornatus eorum. Ornatus coeli sunt angeli et sidera: ornatus terrae homines et jumenta; arborum et florum varietates. In die. Id est in tempore. Diem hic posuit pro tempore sicut Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce dies salutis! Hoc in loco evanescit error philosophorum: qui dixerunt mundum Deo esse coaeternum, vel etiamsi, a Deo et sine initio factus est, eum tamen ex materia non a Deo creatum cons
Abbreviated transcription (Latin):
cia die congregatie sunt aquae. qr
chacaetate separatus. ẽ. płs di ꝑ abrahã
aceteris nationibus & illis congre¬
gatis uł conclusis in amaritudine &
uolumine peccatorum. isti incultu
unius đi solidati sunt. ut herbam
uirentem & uirtutũ germinarent
& fructum bonorũ operũ proferrent
Cuius uespera. fuit in ꝑditione saulis
& popłi in monte gelboe quando ab
allophilis interfecti sunt. Quarta
die. facta sunt lum inaria: quia
quarta actate dignita sregia splendu¬
it in dauit & insalomone. & in
ceteris regibus & prophetis: qͥ maxi¬
me hacdetate floruerunt. Huius
uespera. fuit in sedechia: quem rex
babilonis multauit oculiseuersa
hierusalem & destructo templotrans¬
tulit in babilonem: Quinta die. ex
aquis producta sunt animalium
quia hac aetate popłs iudaeorũ¬
inter gentes ueluo in aquis captiuus
conuersabatur. & tamen acultudi
non recedebat. Multum etiã ibi scĩ
quasi aues percontemplationẽ ad cae¬
lestia subleuantur: sicut hieremias.

Expanded text:
tia die congregatae sunt aquae: quia hac aetate separatus est populus Dei per Abraham a caeteris nationibus, et illis congregatis vel conclusis in amaritudine et volumine peccatorum, isti in cultu unius Dei solidati sunt, ut herbam virentem virtutum germinarent et fructum bonorum operum proferrent: cujus vespera fuit in perditione Saulis et Jonathae in monte Gelboe quando ab Allophylis interfecti sunt. Quarta die facta sunt luminaria: quia quarta aetate dignitas regia splenduit in David, et in Salomone et in caeteris regibus et prophetis qui maxime hac aetate floruerunt. Hujus vespera fuit in Sedechia quem rex Babylonis multavit oculis, eversa Jerusalem et destructo templo, transtulit in Babylonem. Quinta die ex aquis producta sunt animalia: quia hac aetate populus Judaeoruinter gentes velut in aquis captivus versabatur, et tamen a cultu Dei non recedebat. Multum etiam jam sancti quasi aves per contemplationem ad coelestia sublevabantur, sicut Jeremias,
Abbreviated transcription (Latin):
in uel ocitatem sui Euphrates interp̾tat᷑
srugfer. eo quod terram quã preter labitur
fruqiftramreddit. Allegoricae aucem para¬
disum prisentem significat aecclesiam: quae
rette ortus deliciarum dr̃. dũ nobis inca spin¬
tales deliciat amininistrantur Liggiumuitȩ
in medio paradisi: xpc̃ est in medio aecłiȩ
Dequo: ꝑquendã sapientem dr̃ Lignum
uitae .ẽ. hisqui capprehenderint cũ ipse. ẽ.¬

Expanded text:
 velocitate sua. Euphrates interpretatur  velocitate sua. Euphrates interpretatur frugifer, eo quod terram quam praeterlabitur frugiferam reddat. Allegorice autem paradisus praesentem significat Ecclesiam, quae recte hortus deliciarum dicitur, dum nobis in ea spiritales deliciae administrantur. Lignum vitae in medio paradisi Christus est in medio Ecclesiae, de quo per quemdam sapientem dicitur: Lignum vitae
Abbreviated transcription (Latin):
trahens auitas harenas Euilath. parsiẽ.
indię. dicta ab cuilah filio iectanfilii
heber: A quo hebrei diccisunt Habent
autem haec flumina certos ortus Phison
autem incaucaso monte oritur: geoN.
iuxta adlantem montem mauritaniae
bdellium. bdellium enĩ arbor . ẽ. a roma¬
tica magnitudine oliuae. folio roboris.
odore caprifici. ciuꝰu lacrima .l. gũmi:
est lucida & subalba uelutiman. Unde
inexodo dr̃. Erat autẽ mañ quasi semen
coriandri albi colorem habens bdellii.
& lapis onichinus Onikes gr̃: unguis
hinc onichinus lapis: albis maculi s int̃¬
fantus. ad similitudinẽ humani ungus
Geon. ipse . ẽ. nilus quiꝑ mauritaniam
currit Interpretatur autem preruptꝰ
uł preruptio. qui ex altissimis montib
precipitatus. adeo ualidũ sonũ reddit.
ut incolas suos surditate dampn& Locꝰ
autem ex quoᷤ labitur: cata dupa uocat᷑
Tygris ꝑ armeniamcurrit: & dr̃ tigris
abestia uel ocissima. qua mimitatur¬

Expanded text:
trahens aureas arenas. Evilath pars est trahens aureas arenas. Evilath pars est Indiae, dicta ab Evilah filio Jectan filii Heber, a quo Hebraei dicti sunt. Habent autem haec flumina certos ortus. Phison autem in Caucaso monte oritur: Geon juxta Atlantem Mauritaniae:  invenitur bdellium. Bdellium enim arbor est aromatica magnitudine olivae, folio roboris, odore caprifici, cujus lacryma vel gummi est lucida et subalba veluti man. Unde in Exodo dicitur: Erat autem man quasi semen coriandri albi, colorem habens bdellii . Et lapis onychinus. Onyches Graece unguis. Hinc Onychius lapis albis maculis intertinctus ad similitudinem humani unguis Geon ipse est Nilus qui per Mauritaniam currit. Interpretatur autem praeruptus vel praeruptio, qui ex altissimis rupibus praecipitatus adeo validum sonum reddit ut incolas suos surditate damnet. Locus autem a quo elabitur, Cataduppa vocatur. Tygris per Armeniam currit. Et dicitur Tygris a bestia velocissima quam imitatur
Abbreviated transcription (Latin):
qđ naturaliter hanc uirtutẽ sortita
erat. ut siquis exeius fructu comeder&.
ꝑpetua soliditate firmaretur. & beata
immortalitate uestiretur. nullis de¬
inceps infirmitatib uł anxietatibus
deprimendus. nulla senii lassitudine
uł in becillitate deterendus Ligiũ
autem scientiae boni& i ali: nullius
arboris certa species credenda. ẽ: sed
in posterũ uentura nomenei inditum
fuit. ex qualitate scilic& oboedientię
uł in oboedientiat. que ob oedienti
uero acꝑ hoc peccatineuum incurrenti.
scientia mali fier&. Oboedientia aut̃
sola uirtus . ẽ. quae hominẽ conciliat.
sicut econtratumor iđ in oboedientia
lonoe Ado scparat: Quio eni aliuo
est in oboedientia: quã nolle subdi
do. sed suce uelle. ec̃. potestatis Eo¬
fluuius engediebatur quidiuditur
Nomen uni phison. quod interp̃tatur oris
mutatio. quiexiens de paradiso & in nrm̃
orbem discurrens: pulchritudinẽ & a moe¬
nitatem mutat suae speciei. ipse. ẽ. ganges
qui circuit omnem terrã euilath. iđ indie

Expanded text:
ortitum est, ut si quis ex eo fructum comederet perpetua soliditate firmaretur et beata immortalitate vestiretur, nullis deinceps infirmitatibus vel anxietatibus deprimendus, nulla senii lassitudine vel imbecillitate deterendus. Lignum autem scientiae boni et mali nullius arboris certa species credenda est, sed in posterum ventura nomen ejus inditum fuit ex qualitate scilicet obedientiae vel inobedientiae, quae obedienti ro, mali ac per hoc peccati nervum incurrenti scientia mali fieret. Obedientia autem sola virtus est quae hominem Deo conciliat, sicut e contra tumor, id est inobedientia, longe a Deo separat. Quid enim aliud est inobedientia quam nolle subdi Deo, sed suae velle esse potestatisfluvius egrediebatur, qui dividitur Nomen uni Phison. Qui interpretatur oris mutatio, qui exiens de paradiso et in nostrum orbem discurrens pulchritudinem et amoenitatem suae mutat speciei. Ipse est enim Ganges. Qui circuit omnem terram Evilath. Id est, Indiae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qui cognominatꝰ ÷ ioachim. regnauit filius
eiꝰ ioachim cognom̃to iechomas. mensibus tͥbꝰ:
Quo regnante: ascendunt seriri nabuchodo¬
nosor regis babilonis inierłm: & circũdata ẽ:
urbs munitionibꝰ. Uenitq nabuchodonosor
rex babilonis ad ciuitatẽ: cũ serui eiꝰ oppugna¬
rent eam. Et egressus ÷ ioachim rex iuda ad re¬
gem babilonis ipse & mat̃ eiꝰ. & serui eiꝰ. & pͥn¬
cipes eiꝰ. et eunuchi eiꝰ: & suscepit eum rex ba¬
bilonis anno occauo regnisui. & ꝓtulit inde
om̃s thesauros domus dm̃i. et chesauros domus
regie. Et pꝰ paululum. Et tͣnstulit omnẽ ierłm

Expanded text:
enim, qui cognominatus est Joachim, regnavit filius enim, qui cognominatus est Joachim, regnavit filius ejus Joachin cognomento Jechonias mensibus tribus, quo regnante ascenderunt servi Nabuchodonosor regis Babylonis in Jerusalem, et circumdata est urbs munitionibus, « venitque Nabuchodonosor rex Babylonis ad civitatem cum servis suis, ut oppugnarent eam. Et egressus est Joachin rex Juda ad regem Babylonis ipse et mater ejus, et servi ejus et principes ejus, et eunuchi ejus. Et suscepit eum rex Babylonis anno octavo regni sui, et protulit inde omnes thesauros domus Domini, et thesauros domus regiae . » Et post paululum:
Abbreviated transcription (Latin):
hel filio salathiel. & a iħu filio iosedech ꝓphe¬
tantib aggeo & ⁊acharia. qui regnauit anins
triginta sex: unoq sublato addunt᷑ annieius
tͥgitta qͥnqi Post quem regnauit xerxes filius
darii annis uiginti. Post quem artabanꝰ mensib
duobꝰ. & soglianꝰ mensib septem. Cui successit
clarius cognom̃to nothus: qui regnauit annis
decem & nouem. Post quem artarrerres cogno¬
mento memor: cdarii & parisatidis filiꝰ. regna¬
uit annis quadraginta. qui abhebreis assuerus
appellatur sub quo mardochei & hester narrat᷑
historia. qñ om̃is popłs uideoꝵ de mortis ꝑicło
lib̾atus. recepit pristinam lib̾tatem. fiuntq a
tum quinqͦginta qͥnq menses qͥtuor. Q ui additi
suꝑiorib annis ducentis tͥgnita quatuor: faci¬
unt annos trecentos octoginta nouem. menses
quatuor. Bextri aut̃ lateris dormitio. id ẽ: an¬
norum qͣdraginta. facile supputat᷑. Post eleachĩ

Expanded text:
bel filio Salathiel et Jesu filio Josedech, prophebel filio Salathiel et Jesu filio Josedech, prophetantibus Aggaeo et Zacharia, qui regnavit annis triginta sex, unoque sublato adduntur anni ejus triginta quinque. Post quem regnavit Xerxes filius Darii annis viginti. Post quem Artabanus mensibuduobus, et Sogdianus mensibus quatuor. Cui successit Darius cognomento Nothus, qui regnavit annis decem et novem. Post quem Artaxerxes cognomento Mnemon, Darii et Parisatidis filius, regnavit annis quadraginta, qui ab Hebraeis Assuerus appellatur, sub quo Mardochaei et Esther narratur historia, quando omnis populus Judaeorum de mortis periculo liberatus recepit pristinam libertatem. Fiuntque a tum quinquaginta quinque, menses quatuor. Qui additi superioribus annis ducentis triginta quatuor, faciunt annos trecentos octoginta novem, menses quatuor. Dextri autem lateris dormitio, id est, annorum quadraginta, facile supputatur. Post Eliacim
Abbreviated transcription (Latin):
sic imienire poterimꝰ. A sexto anno usq ad uicesi¬
mum annum. tot enĩ erechias regnauit annis:
supputant᷑ anni xͣx. quatuor. Cui successit ma¬
nasses: regnauitq annis qͥnquaginta qͥnq. Post
hunc amon regnauit annis duobꝰ. Post quem
iosias annis triginta duobꝰ. Cui successit ioachim
qui & heliachim cognominatꝰ ÷ : & regnauit
annis undecm. Post qũe ioachim cognomento
iechonias qui statim duciꝰ ẽ. in captiuitatẽ. reg¬
nauitq ꝓ eo sedecbias annis undecim. sub quo
capta est ierłm templumq destructũ. fiunt
ttaq a prima captiuitate isrł que facta est
sub rege facee. usq ad undecimũ annũ sedechie
quo templum desolatum est: auni centum seragin
uersa samaria: anni centum triginta qͥnq fue
additi pͥmitiuȩ captiuitati: faciunt annos lucẽ¬
tos trignta & quatuor. In sccło enĩ darii regis
ꝑsarum armno: templum extructum ẽ. azoroba¬

Expanded text:
sic invenire poterimus. A sexto anno usque ad vicesisic invenire poterimus. A sexto anno usque ad vicesimum nonum tot enim Ezechias regnavit annis supputantur anni viginti quatuor: cui successit Manasses, regnavitque annis quinquaginta quinque. Post hunc Amon regnavit annis duobus. Post quem Josias annis triginta et duobus. Cui successit Joacim, qui et Eliacim cognominatus est, et regnavit annis undecim. Post quem Joachin cognomento Jechonias, qui statim ductus est in captivitatem, regnavitque pro eo Sedecias annis undecim, sub quo capta est Jerusalem templumque destructum. Fiunt itaque a prima captivitate Israel, quae facta est sub rege Phacee usque ad undecimum annum Sedeciae, quo Templum desolatum est, anni centum sexagintversa Samaria, anni centum triginta quinque  additi primae captivitati, faciunt annos ducentos triginta quatuor. In secundo enim Darii regis Persarum anno templum exstructum e
Abbreviated transcription (Latin):
erit. uinctꝰ atq constrictꝰ. ita ut latus in se alterũ
non moueret. captiuitatẽ & miserias clecẽ tͥbuũ
id est isrłis ostendens: & qui alii quadraginta
anni quib ꝓ iuda & iniquitatib eiꝰ in dextro ia¬
cuerit latere. siuue ut narrat scã scripta dormi¬
erit. De isrł hoc dicendum ẽ. quod sub rege fa¬
cẽe filio romelie qui undeuicesimꝰ regnauit in
isrł annis uiginti. uenit cheglatphalassar rex
assut. & cepit aion. & habel dontum inaacham.&
ianoe et cedes asor. & galaad. uniu̾sam t̾ram nep¬
talim: &. transtulit eos in assyrios. Post que reg¬
nauit in isrł oseẽ filiꝰ hela annis nouem. cap¬
tusq est. cum om̃i samaria a salmanasar rege
assiriorũ. &. tͣnslatꝰ in helam & abaor fluuios
goram inciuitatib medoꝵ. Sexto aut̃ erechie
regis anno ut scã regum narrat historia. captꝰ
est osee. Aquo si pordinem supputemꝰ qͦt annis is¬
rael fuerit in angustia & iugo p̃ssure captiuitatiᷤ.

Expanded text:
 latus se alterum non moveret, captivitatem et miserias decem tribuum, id est, Israelis ostendens. Et qui alii quadraginta anni, quibus pro Juda et iniquitatibus ejus in dextro jacuerit latere, sive, ut narrat sancta Scriptura , dormierit, de Israel hoc dicendum est, quod sub rege Phacee filio Romeliae, qui undevicesimus regnavit in Israel annis viginti, venit Theglatphalasar rex, Asur, et cepit Aion et Abel domum Maacha et Janoe et Cedes et Azor, et Galaad, universamque terram Nephthalim, et transtulit eos in Assyrios. Post quem regnavit in Israel Osee filius Hela annis novem, captusque est cum omni Samaria a Salmanasar rege Assyriorum, et translatus est in Elam, et Abor fluvios Gozam in civitatibus Medorum. Sexto autem Ezechiae regis anno, ut sancta Regum narrat historia , captus est Osee: a quo si per ordinem supputemus, quot annis Israel fuerit in angustia et jugo pressus captivitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
corruet uir contra frẽm suum . &. ubiq discor¬
clia ẽ. scindentib nob̾ xp̃i tunicã quã nec mi¬
lites in passione saluatoris scinde ausi sunt:
& contabescentib miniquitatib nr̃is. dum dei
itisticiã non habemꝰ. Scriptum ẽ. in ieremia.
quod pariuili id est uulgꝰ petierint eccłiȩ panẽ.
& non fuerit qui eis frangeret. Paulꝰ uͦ qui uir
disse discipłis crogandos: loquit᷑ confident̃.
Pauem quẽ frangimꝰ. nonne cõmunicatio est.
corporis xpisti: Bacłmq uel fortitudinẽ pa¬
nis comecde nan possunt. qui lacte infancie in¬
digent: nec ualent acciꝑe solidum cibum. Ni¬
chilq: ita uescentis animũ roborat. quomͦ pa¬
nis uite. de quo scriptum est. Et panis eonfir¬
mat cor hominis.¬

Expanded text:
corruet vir contra fratrem suum, et ubique discorcorruet vir contra fratrem suum, et ubique discordia est, scindentibus nobis Christi tunicam, quam nec milites in passione Salvatoris scindere ausi sunt ; et contabescentibus in iniquitatibus nostris, dum Dei justitiam non habemus. Scriptum est in Jeremia quod parvuli, id est, vulgus Ecclesiae petierint panem, et non fuerit qui eis frangeret . Paulus vero qui disse discipulis erogandos, loquitur confidenter: Panem quem frangimus, nonne communicatio est Corporis Christi? Baculumque vel fortitudinem panis comedere non possunt, qui lacte infantiae indigent, nec valent accipere solidum cibum. Nihilque ita vescentis animum roborat, quomodo panis vitae, de quo scriptum est: Et panis confirmat cor hominis
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑um c̾e̾. monstrauerat. & sermone demonstrat.
om̃isq sinistri & dextri lateris dormitio. & subei¬
neritii panes. sexq specierum uarietate cõmixti.
mudi mala significans illo tendit: ut mecliam
ciborum in ierłm & aque penuriã incredibilẽ
ꝓtestet᷑. ita ut unus quisq corruat ad srẽm suũ.
ab alio auxilium sperans. quod in se ẽẽ. nõ ꝑui¬
det. Cature enĩ hominũ ẽ. ut p̃mentib mał
& angustiarũ pondẽ. in ꝓximo magis quam
inse habeant ficluciã. contabescuntq in iniqͥta¬
tib suis: dũ ꝓiniquitatib cuncta patiuntur.
Hereorq ne ista panis contritio etiam in nr̃a in
ueniat᷑ ierłm. in qua uisio pacis cernit᷑. quem
conterit dñs. qñ irascit᷑: & indignos suo nos
uidicat pane. Atq utiuã saltem in pondere
eum &. sollicitudine meream᷑ acciꝑe: & arentẽ
lingũa nuia siccitate: extremis digitus lara¬
rus irroret. Deficiente aut̃ pane & aqua eccłiȩ.

Expanded text:
futurum esse monstraverat, et sermone demonstrat, futurum esse monstraverat, et sermone demonstrat, omnisque sinistri et dextri lateris dormitio, et subcinericii panis, sexque specierum varietate commixti, mundi mala significans, illo tendit, ut inediam ciborum in Jerusalem, et aquae penuriam incredibilem protestetur: ita ut unusquisque corruaAb alio auxilium sperans, quod in se esse non praevidet. Natura enim hominum est, ut prementibus malis et angustiarum pondere, in proximo magis quam in se habeant fiduciam. « Contabescuntque in iniquitatibus suis. » Dum pro iniquitatibus cuncta patiuntur. Vereorque ne ista panis conveniatur Jerusalem, in qua visio pacis cernitur, quem conterit Dominus quando irascitur, et indignos nos suo judicat pane. Atque utinam saltem in pondere eum et sollicitudine mereamur accipere, et arentem linguam nimia siccitate, extremus Lazari 47 digitus irroret . Deficiente autem pane et aqua Ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
mecdant pauẽ suum in humano stercore. neq
enĩ icdolis seruunt. nec uaria demonũ porten¬
ta uenerant᷑: s infimo bubulo. clũ oĩa ꝓpter
dicit᷑. Qui fecerit ea uiuet in eis. Nos ant̾ t̾re¬
na contep̃nimꝰ. & nõ solũ humani sterroris cal¬
camꝰ cibos. & t̾renas delitias putamꝰ eẽ. ꝓnichili:
s comedimꝰ panẽ qui de celo descendit. & fruim᷑
illo cibo de quo psalmista decantat. panẽ angłoꝵ
comedit homo ne quaqũa egy ptiis carnib sed
manue tenuitate uiuentes. Et dixit ad me.
Fili hoĩs. ecce ego conterã baculum panis in ierłm:
& comecdent panem in ponde: & in sollicitudine.
et aquã in mensura &. in angustia bibent. ut
deficientib pane & aqua corruat unꝰquisq ad
frẽm suum: & contabescant mniniquitatib suis.
Cerbum hebraicũ matte. pͥma aquile edicio ba¬
culum. secd̃a & syminachus cheodotionc sterit ma.
idest firmamentũ int̾pretati sunt. Iuod autẽ oꝑe

Expanded text:
medant panem suum in humano stercore. Neque medant panem suum in humano stercore. Neque enim idolis serviunt, nec varia daemonum portenta venerantur; sed in fimo bubulo: dum omnia propter dicitur: Qui fecerit ea, vivet in eis . Nos autem terrena contemnimus, et non solum humani stercoris calcamus cibos, ac terrenas delicias putamus esse pro nihilo, sed comedimus panem qui de coelo descendit , et fruimur illo cibo, de quo Psalmista decantat: Panem Angelorum comedit homo ; nequaquam Aegyptiis carnibus, sed mannae tenuitate viventes. Et dixit ad me: Fili hominis, ecce ego conteram baculum panis in Jerusalem, et comedent panem in pondere, et in sollicitudine, et aquam in mensura et angustia bibent; ut deficientibus pane et aqua, corrufratrem suum, et contabescant in iniquitatibus suis. Verbum Hebraicum MATE  , prima Aquilae editio baculum, secunda et Symmachus Theodotioque στερέωμα, id est, firmamentum interpretati sunt. Quod autem opere
Abbreviated transcription (Latin):
ginta respondit nedlos. quod latine dicitur
nequaquam. ꝓ quo theodotion transtulit. odũe ds̃.
Nec putemuis eum contͣdicete dñi imꝑio. s causas
reddere immo dep̃cari. eur hoc facere nõ possit.
U eniq imperat quod rogauit. & sententie auste¬
ritas mitiori imꝑio temꝑata ẽ. Querit᷑ cur ere¬
chiel faciliora renucrit. &. osee scorto statĩ fuerit
copulatꝰ nec contradixerit. immo responderit
castum hab̃e se corpꝰ. neq cõmixtione meretcis
deb̾e maculari dicente apło. Qui adheret mere¬
trici: unũ corpꝰ cum ea efficitur. Ex quo osten¬
dic᷑ sigurã fuisse sẏnagoge uel eccłiȩ. nõ uere
iuxta litteram ꝑpetratũ: quod ipsum exponen
immorit᷑ anina: laceratũ abestiis. qͦd grece
core boum concedit᷑ fimus: leuiora significan¬
tur mala. dũ iubent᷑ quidem coctum in bubu¬
lo stercore comecłe panem. s abhumani stereo¬
ris longe eẽ. ĩmunditia. Et usq hodie in po¬
pulo iudeoꝵ seruat᷑ ista sententia. ut non co¬

Expanded text:
LXX, respondit μηδαμῶς, quod Latine dicitur nequaquam. Pro quo Theodotio transtulit: O Domine Deus. Ne putemus eum contradicere Domini imperio; sed causas reddere, immo deprecari, cur hoc facere non possit. Denique impetrat quod rogavit, et sententiae austeritas mitiori imperio temperata est. Quaeritur cur Ezechiel faciliora renuerit: et Osee scorto statim fuerit copulatus , nec contrcastum habere se corpus, neque commistione meretricis debere maculari, dicente Apostolo: « Qui adhaeret meretrici, unum corpus efficitur . » Ex quo ostenditur figuram fuisse Synagogae vel Ecclesiae, non vere juxta litteram perpetratam. Quod ipsum exponentmoritur anima. Laceratum a bestiis, quod Graece core, boum conceditur fimus, leviora significantur mala: dum jubentur quidem coctum in bubulo stercore comedere panem; sed ab humani stercoris longe esse immunditia: et usque hodie in populo Judaeorum servatur ista sententia, ut non co
Abbreviated transcription (Latin):
fit quidem suꝑ eum manꝰ dñi: quia absii illuᷤ
ad uitorio exire non poterat. s non addit᷑ fortis.
Ad uidendã .t. głam dĩ. non ad pugnandum
egreditur. Et hoc animadu̾tendũ: quod in me
dio captuoꝵs sedentiũ ipse sedens ꝓpħa. glam
in campuni. & ecce ibi gła dñi stabat. quasi gła
quam uidi tuxta fluuium chobar. Iubence
dño ingreditur. &. iubente egredit᷑. Sedecq
cum sedentibꝰ: quia stantem illum numerus
captiuoꝵ audire nõ poterat. Egressusq in cã¬
pi latitudinẽ: udet stantem głam dñi quam
prius uid̃at ambulantẽ & eleuantẽ se. & inter¬
dum stantem. quia iuxta fluuiũ scłi huiꝰ cho
batur. qͦd significat omnẽ mundi huiꝰ głam
p̃terfluere. &. gracdũ stabilem nõ hab̾e. Gła aũ
dñi stans & ꝑseuerans cũ stante ꝓpħa uidet᷑
u campo: que in medio captiuorũ nec stare¬

Expanded text:
m, fit quidem super eum manus Domini: quia absque illius m, fit quidem super eum manus Domini: quia absque illius adjutorio exire non poterat, sed non additur fortis. Ad videndam enim gloriam Dei, non ad pugnandum egreditur. Et hoc animadvertendum, qudio captivorum sedentium ipse sedens propheta glin campum, et ecce ibi gloria Domini stabat, quasi gloria, quam vidi juxta fluvium Chobar. Jubente Domino, ingreditur, et jubente egreditur, sedetque cum sedentibus; quia stantem illum numerus captivorum audire non poterat. Egressusque in campi latitudinem, vidit stantem gloriam Domini, quam prius viderat ambulantem, et elevantem se, et interdum stantem. Quia juxta fluvium saeculi hujus Chobbatur: quod significat, omnem mundi hujus gloriam praeterfluere, et gradum stabilem non habere. Gloria autem Domini stans, et perseverans, cum stante Propheta videtur in campo: quae in medio captivorum, ne
Abbreviated transcription (Latin):
auia sua impia & uiuat: sic iusto nõ ꝑsunt
antiquȩ iusticiȩ. si nouis facinorib oppͥmat᷑.
Quod aut̃ intulit ipse moriet᷑ quia non anũ¬
tiasti ei. sub audit᷑ ꝑ otuisse eum uiuere: si
speculator magist̾q docusset. Et facta est
Quod ex hebreo transtulimꝰ ibi. & in .lxx.
non habetur: significant̃ positum ẽ. nec du¬
bium quem locum significet. Supra enun
legimus. & uem ad tͣnsinigrationem aceruũ
nouarum frugum ad eos qui habitabant
uixta fluuium chobar. Recteq ei cui¬
dixerat sede. iubet᷑ ut surgat. et qui in¬
gressus fuerat ad transinigrationem: audit egre¬
dere. Non in confragosas ualles. non inp̃ruptas
rupes. s in campi latitudinẽ que possit capere
głam dñi. Unde & choruituis dicit᷑. dilatamini.
¶ñ ingredit᷑ ad captiuos. de quib dictum ẽ. qͦd
insaniant. & ꝑ sequant᷑ eum: forti manu indi¬
get ut possit resistere. & furorẽ ꝑsequentium

Expanded text:
a via sua impia et vivat: sic justo non prosunt a via sua impia et vivat: sic justo non prosunt antiquae justitiae, si novis facinoribus opprimatur. Quod autem intulit: Ipse morietur, quia non annuntiasti ei, subauditur, potuisse eum vivere, si speculator magisterque docuisset. Et facta est Quod ex Hebraeo transtulimus, ibi, et in LXX non habetur, significanter positum est, nec dubium quin locum significet. Supra enim legimus: Et veni ad transmigrationem ad acervum novarum frugum, ad eos qui habitabant juxta fludixerat « sedi, » jubetur ut surgat. Et qui ingressus fuerat ad transmigrationem, audit « egredere, » non in confragosas valles, non in praeruptas rupes, sed in campi latitudinem, quae possit capere gloriam Domini. Unde et Corinthiis dicitur: Dilatamini , Quando ingreditur ad captivos, de quibus dictum est, quod insaniant et persequantur eum, forti manu indiget, ut possit resistere, et furorem persequentium
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ ut̃. alt̃ qui audiuit & conu̾sus ad peniten¬
tiam saluauit animam suam. Notandumq
quod possit iustꝰ cadẽ. & si habuerit magistrũ:
ad meliora conu̾ti. Et bona igit᷑ oꝑa indigent
assiduo p̃ceptore: ne lassus optimo cursu re-¬
trahat pedem. Et impiꝰ quidem uł inquus
si conu̾sus non fuerit. in impietate & ininiqͥ¬
tate sua moriet᷑. uistꝰ aut̃ si fecerit inipietatẽ
atq peccatum non statum morit᷑. s ponitur
offendicłm in conspectu eiꝰ siue tormentum:
& ut cheodocion dix it infirmitas. ut torque¬
atur & planam uiam non inueniat. &. intel¬
ligat se languictum. de quib &. apłs dicit:
Ideo infirmant᷑ multi apud uos & dorimunt
multi. Prodest enim iusto intelligere delic-¬
tum suum. conscientieq tormentum: &. di
cere cum psalmista. Conu̾sus sum in erup̃na
mea: dũ michi infigitur spina. Et quotͦ
impio non sunt obiue imquitates si au̾tat᷑

Expanded text:
et periit; alter qui audivit, et conversus ad poenitenet periit; alter qui audivit, et conversus ad poenitentiam, salvavit animam suam. Notandumque quod possit justus cadere; et si habuerit magistrum, ad meliora converti. Et bona igitur opera indigent assiduo ptrahat pedem. Et impius quidem vel iniquus, si conversus non fuerit, in impietate et in iniquitate sua morietur. Justus autem, si fecerit impietatem atque peccatum, non statim moritur, sed ponitur offendiculum in conspectu ejus sive tormentum. Et, ut Theodotio dixit, « infirmitas, » ut torqueatur, et planam viam non inveniat, et intelligat se languidum. De quibus et Apostolus dixit: « Ideo infirmantur multi apud vos, et dormiunt multi . » Prodest enim justo intelligere delictum suum, conscientiaeque tormentum, et dcere cum Psalmista: Conversus sum in aerumna mea, dum mihi infigitur spina . Et quomodo impio non sunt obviae iniquitates, si avertatur
Abbreviated transcription (Latin):
pigritiam. uel ꝓpt̃ adulationẽ. Unde &. ysaiaᷤ
Ne inquit cͥmisero quia tacni. Quodq seqͥtur.
tu aut̃ animam tuã lib̾asti: illud apłicum
sonat. si cuiꝰ opꝰ arserit dapnum patietur.
ipse aut̃ saluus erit sic tam̃ quasi ꝑ ignem.
ut ꝓbet utrum speculator externus a causa
sit mortis eiꝰ qui ꝑiit. an reus. Opus enĩ ma¬
gistri salus discipłi ẽ. Sed & si conu̾sus
iustus a nisticia sua fecerit iniquitatẽ: po¬
Inom offendiculũ coram eo. Ipse morietur
quia non annuntiasti ei. in peccato suo moriet᷑.
&. non erunt iii memoria iusticie eiꝰ qͦͥs fecit.
sanguinẽ uͦ eiꝰ de manu tua requirã. S in autẽ
annuntiau̾is iusto ut non peccet iustus. & ille
non peccauerit. uiuens uniet qr annũtiasti ei.
&. tu animã tuã lib̾asti. Sicut impios uł mi¬
quos duos legimus. unũ qui non audiuit &.
ꝑiit. alterum qui audiuit & ꝑseuerauit in ne¬
quitia: sic duo iusti sunt unꝰ qui non audiũ

Expanded text:
pigritiam, vel propter adulationem. Unde et Isaias: pigritiam, vel propter adulationem. Unde et Isaias: Vae, inquit, mihi misero, quia tacui . Quodque sequitur: Tu autem animam tuam liberasti, illud Apostolicum sonat: Si cujus opus arserit, damnum patietur, ipse autem salvus erit: sic tamen quasi per ignem ; ut probet utrum speculator externus a causa sit mortis ejus qui periit, an reus. Opus enim magistri, salus discipuli est. Sed et si conversus justus a justitia sua fecerit iniquitatem, ponam offendiculum coram eo. Ipse morietur, quia non annuntiasti ei; in peccato suo morietur, et 34 non erunt in memoria justitiae ejus quas fecit: sanguinem vero ejus de manu tua requiram. Sin autem tu annuntiaveris justo, ut non peccet justus, et ille non peccaverit: vivens vivet, quia annuntiasti ei, et tu animam tuam liberasti. Sicut impios, vel iniquos duos legimus: Unum, qui non audivit, et periit; alterum, qui audivit, et perseveravit in nequitia: sic duo justi sunt, unus qui non audivit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quat: ipse impiꝰ miniquitate sua moriet᷑ sangui¬
nem aut̃ eiꝰ de manu tua requiram. Si autem
annuntiau̾is impio. & ille non fuerit conu̾sus
abiniquitate & a uia sua impia: ipse qͥdem
Iminiquitate sua morietur. tu autẽ animã tuã
liberabis. Huo sũ t̃ impii siue iniqui ut sep
tuaginta tnͣstulerunt. unus qui nichil audit
aspeculatore & in sua impietate morit᷑. cuiꝰ
sanguis de speculatoris querit᷑ manibꝰ: ait̃
cui speculator annuntiat. &. ille audire cõ-¬
tep̃nens. suo uitio morit᷑. ita dum taxat ut
speculator a culpa alietiꝰ sit. Ex quo intelli¬
gimus ideo dnm̃ impio cõminari.&. dicere
morte morieris: ut au̾tatur a uia sua impia
& uiuat. Commminatio enĩ nõ in homines
s in peccata ẽ: nec in eos qui cõuertuntur
a uitiis. s qui in peccato ꝑmanent. Mag¬
numq discrimen ÷ dĩ tacere sermones.
ob tͥplicem causam. Nel ꝓpt̃ timorẽ. uł ꝓpt̃

Expanded text:
uam; ipse in iniquitate sua morietur, sanguiuam; ipse in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram. Si autem annuntiaveris impio, et ille non fuerit conversus ab iniquitate sua, et a via sua impia; ipse quidem in iniquitate sua morietur, tu autem animam tuam liberasti . Et tuaginta transtulerunt; unus qui nihil audit a speculatore, et in sua impietate morietur, cujus sanguis de speculatoris quaeritur manibus; alter cui speculator annuntiat, et ille audire contemnens suo vitio moritur. Ita duntaxat, ut speculator a culpa alienus sit. Ex quo intelligimus ideo Dominum impio comminari et dicere, « Morte moriaris, » ut avertatur a via sua impia et vivat. Comminatio enim non in homines, sed in peccatores est, nec in eos qui convertuntur a vitiis, sed qui in peccato permanent; magnumque discrimen est Dei tacere sermones ob triplicem causam, vel propter timorem, vel propter