comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu mẽtis et sensu torꝑis: s aꝑte de
uiuculo ꝯiugali qͦ ĩuicem sibi uterq sexus
obstringitur dñs int̾rogatus utrũ liceret
quatũq  cã diuictere uxorem qm̃ ꝓpter
duriciã cordis israhelitaꝵ moyses dau per
Non legistis. qr qui fecit ab iuitio mastulũ
et feĩam fecit eos et dixit: ꝓpter hͦ dimictet
homo pr̃em et matrem et adherebit uxori
sue et erũt duo in carne una itaq iã nõ
suiit duo s una caro. qd̾ gͦ deus ꝯuĩxit
homo non separet. Certũ est igit᷑ mastu¬
lũ et feĩam ita primitus institutos⁊ ut
nũt hoĩes duos diuersi sexus uidenus et
nouimiꝰ. Unũ autẽ dici. uel ꝓpler ꝯuĩt¬
tioneni uel ꝓpter origiuẽ foĩe. q̃ de mas¬
culi latere creata est. Namn et apłs ꝑ hͦ
singlõs quosq admonet ut uiri uxores
suas diligant
fuisset si nemo peccass: uel utrũ contra
actũ libidiuis pugnatura illic fuiss tra¬
dicio castitatis.

Expanded text:
intellectu mentis et sensu corporis, sed aperte de intellectu mentis et sensu corporis, sed aperte de uinculo coniugali, quo inuicem sibi uterque sexus obstringitur, Dominus interrogatus utrum liceret quacumque causa dimittere uxorem, quoniam propter duritiam Non legistis quia qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem suae, et erunt duo in carne una? Itaque iam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus coniunxit, homo non separet. Certum est igitur masculum et feminam ita primitus institutos, ut nunc homines duos diuersi sexus uidemus et nouimus, unum autem dici uel propter coniunctionem uel propter originem feminae, quae de masculi latere creata est. Nam et apostolus singulos quosque admonet, ut viri uxores suas diligant fuisset, si nemo peccasset; vel utrum contra actum libidinis pugnatura illic fuisset traditio castitatis. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
quas deus ante pct̃m̃ hoĩs abiuicio ꝯsti¬
tuit. creaudo mastulum et feĩam: qͥ sexus
dei etiam benedictio ip̃a subiũcta est. Nã
cũ striptura dixiss mastulũ et feminam
fecit eos: tõtiunuo subdidit. et benedixit
eis deus ditẽs. Crescite et multipliamini
et replete terrã: et dñamiini eiꝰ et telera
Que oĩa quãꝙͣ non ĩconuementer possũt
etiã ad intellectũ spirĩtalẽ referri. mastui¬
lũ tñ et feĩam non sicut siuile aliqͥd eciã
in hoĩe uno intelligi p̃t : qr uidelz ĩ eo aliud
est qd̃ regit. aliud qd̾ regitur: s sicut eui¬
dentissime apparet ĩ diuersi sexus iorꝑib
atos. ut ꝓlem generando cresterent et mul¬
tiplicarentur et implerent teruã: magne
absurditatis est reluctari. Neq em̃i de spũ
qui imperat et tarne q̃ obtemperat. aut de
aĩo racionali qui regit et irrationali cupi¬
ditate q̃ regitur. aut de uirtute ꝯtẽplatina
que excellit et de actiua q̃ subdit ant de

Expanded text:
s ab initio constituit, creando masculum et feminam: qui sexus Dei etiam benedictio ipsa subjuncta est. Nam cum Scriptura dixisset, Masculum et feminam fecit eos; continuo subdidit, Et benedixit eos Deus, dicens: Crescite, et multiplicamini, et implete terram, et dominamini ejus , et caetera. Quae omnia quanquam non inconvenienter possint etiam ad intellectum spiritualem referri, masculum tamen et feminam, non sicut simile aliquid etiam in homine uno intelligi potest, quia videlicet in eo aliud est quod regit, aliud quod regitur: sed sicut evidentissime apparet in diuersi sexus corporibus, atos, ut prolem generando crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, magnae absurditatis est reluctari. Neque enim de spiritu qui imperat et carne quae obtemperat, aut de animo rationali qui regit et inrationali cupiditate quae regitur, aut de uirtute contemplatiua quae excellit et de actiua quae subditur, aut de
Abbreviated transcription (Latin):
quẽadmodũ dictũ est paciencia paupe¬
rũ non peribit in eternũ. Neq enim
eterna erit ip̃a patiencia q̃ necessaria
non est nisi ubi toleranda sunt mala.
s eternũ erit quo per pacĩam ꝑuenit᷑.
.Ita fortasse truor castus in stlmn scłi dit¬
tus est ꝑmauere: qr id ꝑmanebit quo
timor ip̃e ꝑducit. Que cũ ita sint. qm̃
recta uita ducenda ẽ. qua ꝑuemiendũ
sit ad beatã: onĩs affectus istos. uita
recta rectos habet: ꝑuersa ꝑuersos. Be¬
ata uero eadẽq eterua amorẽ habebit
et gaudiũ. non solũ rectũ uerũ eciam
iã certũ. trmuorẽ autẽ ac dolorem nullũ.
Unde iam apparet ultũq quales ẽẽ de¬
beant in hac ꝑegrinacõe cues tiuitatis

Expanded text:
quem ad modum dictum est: Patientia paupequem ad modum dictum est: Patientia pauperum non peribit in aeternum. Neque enim aeterna erit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala; sed aeternum erit, quo per patientiam peruenitur. Ita fortasse timor castus in saeculum saeculi dictus est permanere, quia id permanebit, quo timor ipse perducit. Quae cum ita sint, quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita recta rectos habet, peruersa peruersos. Beata uero eademque aeterna amorem habebit et gaudium non solum rectum, uerum etiam -certum; timorem autem ac dolorem nullum. Unde iam apparet utcumque, quales esse debeant in hac peregrinatione ciues ciuitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmictitur: plane speranda est. Timior
namqz ille de quo dicit aplũs iohannes.
tiuior non ẽ in caritate s ꝑfecta caritas
foras mictit tunorem. qr tuuor penam
habet. qui autẽ timet non est ꝑfoctus
in taritate. non est eius generis tinuior
cuiꝰ ille quo tuebat apłs paulus ne
cornithii serpentina seducerent᷑ astucia.
tas : s illius generis est tinior qui nõ
nens in sclm scłi si erit et in futuro se¬
tulo. nam quo alio mͦ p̃t intelligi ꝑ¬
manere in sclmm scli. non est tinor ex¬
terrens a malo qd auidere p̃t: s tenens
in bono qd̾ amicti non potest. Ubi enĩ
bomi adepti amor ĩnutabilis ẽ: ꝓfecto
si dici potest. mali cauendi timor secu¬
rus est. Tnuoris quippe tasti noĩe ea
uoluntas significata est. qua nos ne¬
resse erit nolle peccare: et non sollici¬
ẽẽ poterit in illa certissima securitate
ꝑpetuorũ feliciũq gaudioꝵ. sit ẽ dictũ
timor dñi castus ꝑmanẽe in stlm̃ stlĩ:¬

Expanded text:
promittitur, plane speranda est. Timor promittitur, plane speranda est. Timor namque ille, de quo dicit apostolus Iohannes: Timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem, quia timor poenam habet; qui autem timet, non est perfectus in caritate, non est eius generis timor, cuius ille, quo timebat apostolus Paulus, ne Corinthii serpentina seducerentur astutia;tas; sed illius generis est timor, qui non nens in saeculum saeculi, si erit et in futuro saeculo, nam quo alio modo potest intellegi permanere in saeculum saeculi? non est timor exterrens a malo quod accidere potest, sed tenens in bono quod amitti non potest. Ubi enim boni adepti amor inmutabilis est, profecto, si dici potest, mali cauendi timor securus est. Timoris quippe casti nomine ea uoluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non solliciesse poterit in illa certissima securitate perpetuorum feliciumque gaudiorum, sic est dictum: Timor Domini castus permanens in saecul
Abbreviated transcription (Latin):
bona plane et maxime optanda est:
s nec ip̃a huiꝰ ẽ uite. Non em̃ qualiũ¬
cũq hõi uox ẽ s maxiure pioꝵ multũ¬
q iustorũ atq scõꝵ: si dixerimꝰ qr pctm̃
non habenius. nosip̃os seduciuiꝰ. et ueri¬
tas in nobis non est. Tũc itaq apathia
ista erit: qñ pctm̃ in hoĩe nullũ erit
Iut uero satis bene uiuitur siue crum̃ẽ.
Siue pct̃o autem qui se uiuere existimat.
non id agit ut pctmn non habeãt s ut
ueniam non accipiat. Porro si apathia
ullus affectus: quis hũc stuporem non
oĩb uitiis iudicet ẽẽ peiorem: Potest
gͦ non absurde dici ꝑfectam btĩtudinem
sine stimulo timoris et siue ulla tristicia
futuram. Non ibi autẽ futurũ amorẽ
gaudiũq quis dixerit: nisi oĩmodo a
ueritate seclusus: Si autẽ apithia
illa est. ubi nec metus ullus exterret
nec angit dolor: aduersanda est in hac
uita. si recte hoc est stdm̃ deũ uniere uo¬
lumiꝰ In illa uero beata q̃ sempiterna

Expanded text:
bona plane et maxime optanda est; bona plane et maxime optanda est; sed nec ipsa hujus est vitae. Non enim qualiumcumque hominum vox est, sed maxime piorum multumque justorum atqnon habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ajcofhtullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse peiorem? Potest ergo non absurde dici perfectam beatitudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristitia futuram; non ibi autem futurum amorem gaudiumque quis dixerit, nisi omni modo a ueritate seclusus? Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret nec angit dolor, auersanda est in hac uita, si recte, hoc est secundum Deum, uiuere uolumus; in illa uero beata, quae sempiterna
Abbreviated transcription (Latin):
tate s laudabili caritate moueam᷑. eciã
dũ nolumꝰ flemus. Habemꝰ gͦ eas ex
humane condicõis infirmitate. Non au̾ti
ita dñs iłis: cuiꝰ et infirmitas fuit ex ptate
S dũ uite huiꝰ infirmitatem geriuiꝰ si
eas oĩuo nuillas kabeamus: tũt potiꝰ nõ
recte uiuimꝰ. Uituperabat eñi et detesta¬
batur apłs quosdam quos eciã ẽẽ dixit sñ
affectrone. Culpaint etiã illos sacer psal¬
mus: de quib ait. Sustinui qui siul
ꝯtristaretur et non fuit. Nam omuino
non dolere dũ sumus in hͦ loco miserie.
ꝓfecto sicut quidã enã apud sclĩ huiꝰ lite¬
ratos sensit et dixit. non sine magna
mercede contingit ĩmanitatis in aĩo:
stuporis in corꝑe. Quotirta illa que
apathia grece dicitur. que si latr̃e possit
impassibilitas diceretur. si ita intelligẽ¬
da est. in aĩo quippe non in corpe accipit᷑
ut sine hiis affectionib uiuatur. qͥ cõtra
racõem accidũt mentemq ꝑturbant:

Expanded text:
tate, sed laudabili charitate moveamur, etiam tate, sed laudabili charitate moveamur, etiam dum nolumus, flemus. Habemus ergo eas ex humanae conditionis infirmitate: non autem ita Dominus Jesus, cujus et infirmitas fuit ex potestate. Sed dum vitae hujus infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte vivimus. Vituperabat enim et detestabatur Apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine affectione . Culpavit etiam illos sacer Psalmus, de quibus ait, Sustinui qui simul contristaretur, et non fuit . Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam apud saeculi hujus litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit, immanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca illa quae ἀπάθεια graece dicitur, quae si latine posset, impassibilitas diceretur, si ita intelligenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his affectionibus vivatur, quae contra rationem accidunt mentemque perturbant,
Abbreviated transcription (Latin):
ma serui agere uitã dignatꝰ hũanã sed
nullũ hũs oĩno pctm̃ adhibuit eas ubi
adhibendas ẽẽ iudicauit. Neq em̃ in quo
uerũ erat hoĩs corpus et uerus hoĩs auimꝰ.
falsus erat humanus affectꝰ. Cũ gͥ eius
in euagelio ista referũtur ꝙ suꝑ duricia
cordis iudeoꝵ cũ ira cõtristatus sit. ꝙ dixe¬
rit gandeo ꝓpter uos ut credatis ꝙ lazarũ
suscitaturus etiã lacrimas fuderit. ꝙ ꝯcu¬
puierit cũ discipulis suis manducare pa¬
scha. ꝙ appinquante passione tristis fu̾it
aĩa eius: non falso utiq referũt᷑. Uerũ
ille hos motus certe dispensacoĩs gracia.
ita cũ uoluit sustepit aĩo hũano: ut cũ
uoluit factus ẽ homo. Proiide qd̾ fatẽdũ
est. eciã cũ rectas et stdm̃ deũ hẽnuis has
affectiones. huiꝰ uite sunt non illiꝰ quã
futurã speramꝰ: et sepe illis etiã ĩuiti cedimꝰ.
Itaq aliqñ quãuis nõ culpabili cupidi¬

Expanded text:
ma serui agere uitam dignatus humanam, sed ma serui agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas, ubi adhibendas esse iudicauit. Neque enim, in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus, falsus erat humanus adfectus. Cum ergo eius in euangelio ista referuntur, quod super duritia cordis Iudaeorum cum ira contristatus sit, quod dixerit: Gaudeo propter uos, ut credatis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacrimas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis suis manducare pascha, quod propinquante passione tristis fuerit anima eius: non falso utique referuntur. Verum ille hos motus certae dispensationis gratia, ita cum voluit suscepit animo humano, ut cum voluit factus est homo. 4. Proinde, quod fatendum est, etiam cum rectas et secundum Deum habemus has affectiones, hujus vitae sunt, non illius quam futuram speramus, et saepe illis etiam inviti cedimus. Itaque aliquando, quamvis non culpabili cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
timores. cupientẽ dissolui et ẽẽ tũ xp̃o. de¬
siderantẽ uidere romanos ut aliquẽ fructũ
habeat et in illis sicut et in ceteris gẽtib.
emulantem cornithios. et ip̃a emulacione
metuentẽ ne seducãtur eoꝵ mentes a ca¬
stitate que in xp̃o ẽ: magnã tristiciam et
continuũ dolorem cordis de israhelitis ha¬
bentem. ꝙ ignorãtes dei iustitiã et suam
uolentes constituere iustitie dei non essent
subiecti. nec solũ dolorẽ. uerũ eciã luctũ suũ
deuũciantem quibusb̾am qui aute pecta¬
uerũt et non egerũt penitenciã Nimũdi¬
tia et fornitat̃õnib suis: hni motus hii af¬
fectus de amore boni et de sancta caritate
uenientes si uicia uotanda sũt: suanius
ut ea que uere uitia sunt uirtutes uotẽtur
Sz cũ rectã racionem sequãtur iste affecti¬
ones qñ ubi opz adhibentur: quis eas
tũt morbos seu uiciosas passiones audeat
ditere: Quamobrem etiã dñs ip̃e ĩfor¬

Expanded text:
timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, detimores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentes a castitate, quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae Dei non essent subiecti; nec solum dolorem, uerum etiam luctum suum denuntiantem quibusdam, qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi adfectus de amore boni et de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, quae uere uitia sunt, uirtutes uocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas tunc morbos seu uitiosas passiones audeat dicere? Quam ob rem etiam ipse Dominus in for
Abbreviated transcription (Latin):
affectib: uerũ eciã ꝓpter eos quos liberari
cupiũt. et ne pereant metiũt. et dolent ii
pereũt; et gaudent si liberant᷑. Illũ qͥppe
optimũ et fortissimũ uirũ qui in suis ĩfir¬
mitatib glĩatur. ut eũ potissimũ ꝯmemo¬
remꝰ. quem in ecclĩa xp̃i ex gentib iue¬
nimꝰ doctorẽ genciũ in fide et ueritate qui
et plus omnibz suis coapłis laborait et
plurib epistolis ppłos dei non eos tm̃ qui
pñtes ab illo uidebanlur. uerũ etiã illos qͥ
futuri p̃uidebantur instrixit. illũ inqͣ
uirũ adletham xp̃i doctũ. ab illo: unctũ
de illo. caitifixum cũ illo. gloriosũ in illo.
in theatro huiꝰ mũdi cui spectatulũ fcts ẽ
angelis et hoĩbz legitue magno a gone
certantem. et paliuã suꝑne uocationis
ĩ anteriora sectantẽ. ocłis fidei libentissime
spectant gaudere cũ gaudentib flere cũ
flentib. foris habentẽ pugnas. intus

Expanded text:
adfectibus, uerum etiam propter eos, quos liberari adfectibus, uerum etiam propter eos, quos liberari cupiunt et ne pereant metuunt, et dolent si pereunt et gaudent si liberantur. Illum quippe optimum et fortissimum uirum, qui in suis infirmitatibus gloriatur, ut eum potissimum commemoremus, qui in ecclesiam Christi ex gentibus uenimus, doet plus omnibus suis coapostolis Iaborauit et pluribus epistulis populos dei, non eos tantum qui praesentes ab illo uidebantur uerum etiam illos qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus
Abbreviated transcription (Latin):
salius erit. Ut doleant in pct̃is: audiũt.
A dixermmiꝰ qr pctm̃ non habemꝰ nosipõs
sedutimius et ueritas in nõb non est. Ut
gaudeant in oꝑib bonis: audiũt. hilarẽ
datorẽ diligit deus. Item situti se infirmi¬
tas eoꝵ firmitasq habuerit. metuñt tẽp¬
tari cupiĩt temptari: dolent ĩ temptatõib
gandent in temptacõib. Ut em̃ metuãt
temptari: audiũt. si quis p̾ocupatꝰ fuerit¬
in aliqͦ delicto. uos qui spiritales estis ĩstrui¬
te huiõi in spũ mansurtudinis. intendens
te ip̃m ne et tu tempteris. Ut autẽ cupiãt
temptari: audiũt quẽdã uirũ fortẽ ciuita¬
tis dei dicentem. Proba me dñe et tẽpta
me; ure renes meos et cor meũ. Ut dole¬
aut in temptatõib: uident petrũ flentem
Ut gaudeant in temptacoĩb: audiunt
iacobũ dicentem. Qm̃e gaudiũ existimate
frẽs mei: cũ in temptatões uarias ĩcideritis
Non solũ autẽ ꝓpter seipõs his mouantur

Expanded text:
salvus erit. Ut doleant in peccatis, audiunt: salvus erit. Ut doleant in peccatis, audiunt: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Ut gaudeant in operibus bonis, audiunt: Hilarem datorem diligit Deus. Item, sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt tentari, cupiunt tentari: dolent in tentationibus, gaudent in tentationibus. Ut enim metuant teo, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum. ne et tu tenteris; ut autem cupiant tentari, audiunt quendam uirum fortem ciuitatis Dei dicentem: Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum; ut doleant in tentationibus, uident Petrum flentem; ut gaudeant in tentationibus, audiunt Iacobum dicentem: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes uarias incideritis. Non solum autem propter se ipsos his mouentur
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ ꝯffectꝰ rectos habet uita iustorũ
Erũ hiis philosophis qd̾ ad istam
questionem de animi ꝑturbacoĩb ad¬
tinet iam respondiniꝰ in nono huiꝰ operis
libro: ostendentes eos nõ tã de rebus ꝙͣ
de uerbis cupidiores ẽẽ cõtencionis ꝙͣ ueri¬
tatis. dipud nos autẽ iuxta scripturas
stãs sauamq doctiinam ciues stẽ ciuitatis
in huiꝰ uite ꝑegrinatõe scdm̃ deũ uiuẽtes.
metuñt. cupuĩtq. dolent. gaudẽtq. Et¬
qr rectus est amor eoꝵ: istas onĩs affectio¬
nes rectas hñt. Metuũt penã et̾nam.
cupiũt uitã et̾nam. dolent in re qr ip̃i
dent in spe: qr sermo fiet qui striptus ẽ.
Absorta est mors ĩ uictoriam. Item me¬
tuũt peccare. cupĩt ꝑseuerare: dolent
in pctĩs. gaudent in oꝑibz bonis. Ut enĩ
muetuant pectare. audiũt. qm̃ abũdauit
mniquitas. refagestet caritas multorui.
Ut cupiant perseuerare audiũt qd st̾ptũ
est. Qui ꝑseuerauerit usq in finẽ: hic¬

Expanded text:
quarum adfectus rectos habet uita iustorum. Verum his philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus adtinet, iam respondimus in nono huius operis libro, ostendentes eos non tam de rebus, quam de uerbis cupidiores esse contentionis quam ueritatis. Aput nos autem iuxta scripturas sanctas sanamque doctrinam ciues sanctae ciuitatis Dei in huius uitae peregrinatione secundum Deum uiuentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentqquia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt vitam aeternam, dolent in re, quia ipdent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoriam. Item metuunt peccare, cupiunt perseverare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. Ut enim metuant peccare, audiunt: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Ut cupiant perseverare, audiunt quod scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem,
Abbreviated transcription (Latin):
emulatio et contencio nõne carnales estis
et scdm̃ hoĩem ambulatis: Quod ergo
est ambulare scdm̃ hoĩem hoc ẽ ẽe tarnalẽ :
qd̵ a tarne id est a parte hoĩs intelligitur
homo. Cosdem ip̃os quippe dixit superiꝰ
aĩales: quos postea carnales. ita loquens
nemo scit nnisi sp̃s dei. Nos autem inquit
non sp̃m huiꝰ mũdi accepimiꝰ s spiritũ qͥ
ex deo est. ut stiauiꝰ que adeo donata sũt
nobis. que et loquini.: non in sapĩe hũane

Expanded text:
aemulatio et contentio, nonne carnales estis, aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis ? Quod ergo est ambulare secundum hominem, hoc est esse carnalem; quod a carne, id est a parte hominis, intelligitur homo. Eosdem ipsos quippe dixit superius animales, quos postea carnales, ita loquens:nemo scit nisi Spiritus Dei. Nos autem, inquit, non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis; quae et l
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ auctor et creator deꝰ. qui non ẽ utiq
auctor creatorq mendacii: s qr hõ ita
sidm̃ eñ aqͦ factus est uiueret. id est illiꝰ
potiꝰ ꝙͣ suã faceret uolũtatẽ: non ita uine̾
Beatus quippe Wlt ẽẽ: etiã non sic uiuẽdo
Ut possit esse. Quid est ista uolũtate mẽ¬
datius: Unde non frustra dici p̃t om̃e
ea uoluntate qua uolumus. ut bene sit
nobis: uel nolumus ut male sit nobis.
Ergo mendaciũ est qd̾. cũ fiat ut bene
sit nobis. huic ponꝰ male ẽ nobis: uel
cũ fiat ut meliꝰ sit nobis: huit potus
peius est nobis. unde hoc. nisi qr de deo
p̃t bene ẽẽ hõi quẽ deliuꝙ̃do deserit: nõ
de seip̃o sedm̃ quem uiuendo delinquit
Qd̾ itaq diximiꝰ hunit extitisse duas ciui¬
tates diuersas interse atq ꝯtrarias. ꝙ alii
scdm̃ carnem. alii scdm̃ spm̃ uiuerent: p̃t
eniã isto modo dici. ꝙ alii scdm hoĩem alii
sidm̃ deũ uiuant. Aꝑtissime quippe ad¬
corintheos dixit. Cũ eñi inter uos sint

Expanded text:
ejus auctor et creator Deus, qui non est utique auctor creatorque mendacii; sed quia m, a quo factus est, uiueret, id est illius potius quam suam faceret uoluntatem: non ita uiuere, Beatus quippe uult esse etiam non sic uiuendo ut possit esse. Quid est ista uoluntate mendacius? Unde non frustra dici potest omne ea uoluntate, qua uolumus ut bene sit nobis uel nolumus ut male sit nobis. Ergo mendacium est, quod, cum fiat ut bene sit nobis, hinc potius male est nobis, uel cum fiat ut melius sit nobis, hinc potius peius est nobis. Unde hoc, nisi quia de Deo potest bene esse homini, quem delinquendo deserit, non de se ipso, secundum quem uiuendo delinquit? Quod itaque diximus, hinc extitisse duas ciuitates diuersas inter se adque contrarias, quod alii secundum carnem, alii secundum spiritum uiuerent: potest etiam isto modo dici quod alii secundum hominem, alii secundum Deum uiuant Apertissime quippe Corinthios dicit: Cum enim inter vos sint
Abbreviated transcription (Latin):
Un ergo uiuit homo scdm̃ hominẽ
non scdm̃ deũ suuilis ẽ diabolo: qr
nec anglõ scdm̃ angelũ s stdm̃ deum
uiuendum fuit ut staret in ueritate: et
ueritatem de illiꝰ non de suo. s mendaciũ
loqueretur. Nam et de hoĩe alio loto idẽ
apłs ait. Si autẽ ueritas dei in meo
mendatio abundauit: nr̃m dixit mẽda¬
tiũ: ueritatem dei. Cũ gͦ uiuit hõ scdm̃
ueritatẽ: non uiuit scdm̃ seip̃m. s scdm̃

Expanded text:
go uiuit homo secundum hominem, non secundum Deum, similis est diabolo; quia nec angelo secundum angelum, sed secundum Deum uiuendum fuit, ut staret in ueritate et ueritatem de illius, non de suo mendacium loqueretur. Nam et de homine alio loco idem apostolus ait: Si autem ueritas Dei in meo mendacio abundauit. Nostrum dixit mendacium, ueritatem Dei. Cum itaque uiuit homo secundum ueritatem, non uiuit secundum se ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
Quis aduersus eos cõtenciosior. aĩosior
et magis emulus atq ĩuidus ĩuenitur:
Et hec omĩa cũ habeat sine carne. qͦni
surit ista oꝑa carnis: nisi qr oꝑa sunt
hoĩs. quem sicut dixi noĩe caruis appel¬
lat: Non eñ habendo caruẽ quã non
habet dyabolus. s uiuendo scdm̃ seip̃m
hoc est scdm̃ hoĩem factus homo similis
dyabolo. qr ille scdm seip̃m uiuere uoluit
qñ in ueritate non stetit: ut non de dei s
de suo mendaniũ loqueretur: qui nõ solũ
mendax uerũ eciã mendacii pater est.
Primus mentitus quippe est: et a quo
pct̃m. ab illo cepit esse mendaciũ.

Expanded text:
Quis aduersus eos contentiosior, animosior Quis aduersus eos contentiosior, animosior et magis aemulus adque inuidus inuenitur? At haec omnia cum habeat sine carne, quo modo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus, sed uiuendo secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, factus est homo similis diabolo; quia et ille secundum se ipsum uiuere uoluit, quando in ueritate non stetit, ut non de Dei, sed de suo mendacium loqueretur, qui non solum mendax, uerum etiam Primus est quippe mentitus, et a quo peccatum, ab illo coepit esse mendacium.
Abbreviated transcription (Latin):
nec taro corruptibilis aĩam peccatricem
s ar̃a peccatux fecit eẽ corruptibilem
tarnem. Ex qua corruptione carnis.
licz existant quedam incitamenta uicio
inique uitia tribuenda. sũt carni: ne
ab hiis dĩb purgemꝰ diabolũ. qui non
habet carnẽ. Et si enĩ dyabolus forni¬
cator uel ebriosus. uel si quid huiõi est
malum qd̵ ad caruis ꝑtinet uoluptates
non p̃t dici. cũ sit eciam taliũ pctorum
suasor. et instigator occultus: est tñ
maxtine superbus atq ĩuidus. q̃ illũ
uiciositas sit obtinuit: ut ꝓpter hãc eẽt
in carterib caligniosis huiꝰ aeris eterno
supplicio destinatus. Hec autẽ uicia que
tenent in diabolo p̾ncipatũ carui tribuit
apłs quã certũ est dyabolum non habere:
dicit enĩ inimicitias. contencões eniu-¬
latões. aĩositates. ĩuidias. oꝑa ẽẽ carnis.
qͦꝵ oĩm maloꝵ caput atq origo suꝑbia
est: que sine dubio regnat in dyabolo
Quis autẽ illo est mimicicior sanctis ͤ

Expanded text:
nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. ex qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitioriniquae uitae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est quod ad carnis pertinet uoluptatem non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus, est tamen maxime superbus atque inuidus, quia illum uitiositas sic obtinuit, ut prop hanc esset in carceribus caliginosi huius aerissupplicio destinatus. Haec autem vitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit Apostolus, quam certum est diabolum non habere. Dicit enim, inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, invidias, opera esse carnis; quorum omnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis?
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ deũ : ut in nullo detrimentũ patia¬
mini ex uobis. Que eñĩ scdm̃ deũ est
tristicia. penitenciã in salutẽ ĩpenitẽdã
operatur: mũdi autẽ tristicia mortem
operatur. Erte em̃ id ip̃m scdm̃ deum
ꝯtristari: quãtã ꝑfecit in uobis ĩdustri¬
am. At ꝑ hoc possunt scoyti ꝓ suis
ꝑtib respondere. ad hͦ uideri utilem
ẽẽ tristiciam ut peccasse peniteat: in
aĩo autẽ sapientis ideo ẽẽ non posse. qr
net pctm̃ in eũ cadit cuiꝰ penitẽtia
ꝯtristetur nec ullũ aliud malũ. quod
ꝑpetiendo et sentiendo sit tristis. Nlam
et alcibiadẽ ferũt. si me de noĩe hoĩs
memoria non fallit. tũ sibi bt̃s uide̾t᷑.
socrate disputante. et ei ꝙͣ miser esset
qm̃ stultus eẽt demonstrante fleuisse
Nuic gͦ stulticia fuit causa eciã huiꝰ
utilie optandeq tristicre; qͣ homo esse
se dolet qd̾ ẽẽ non debet.. Stoyci autẽ
non stultũ s sapientẽ auĩt tristem ẽẽ
non posse.

Expanded text:
mentum patiamini ex nobis. Quae enim secundum Deum est tristitia, paenitentiam in salutem inpaenitendam operatur; mundi autem tristitia mortem operatur. Ecce enim id ipsum secundum Deum contristari quantam perfecit in uobis industriam. Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc uideri utilem esse tristitiam, ut peccasse paeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cuius paenitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine hominis memoria non fallit, cum sibi beatus uideretur, Socrate disputante et ei quam miser esset, quoniam stultus esset, demonstrante fleuisse. Huic ergo stultitia fuit causa etiam huius utilis optandaeque tristitiae, qua homo esse se dolet, quod esse non debet. Stoici autem non stultum, sed sapientem aiunt tristem esse non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
uarios lotucõis modos. sepe eciã ip̃m
hoĩem id est naturã hoĩs carnẽ nũtupat
mͦ locucionis a ꝑte totũ signifitas. qͣle
est. ex oꝑib non iustificabitur oĩs caro.
Quid enĩ uoluit intelligi. nisi oĩs hõ :
Quod aꝑtins paulopost ait. In lege
nemo iustificabit᷑. Et a̾galathas. sti¬
entes autẽ qr nõ iustificabitur hõ ex oꝑi¬
bus legis. Scdm̃ hoc intelligitur et.¬

Expanded text:
uarios locutionis modos saepe etiam ipsum uarios locutionis modos saepe etiam ipsum hominem, id est naturam hominis, carnem nuncupat, modo locutionis a parte tots legis non justificabitur omnis caro . Quid enim voluit intelligi, nisi omnis homo? Quod apertius paulo post ait, In lege nemo justificatur : et ad Galatas, Scientes quia non justificabitur homo ex operibus legis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Tapłm 2ͬ ¶ De uita carnali que non
ex corporis tm̃ s eciã ex animi sit ĩtelli¬
genda uitiis.
Rius ergo uidendũ est quid sit stdm̃¬
Quisquis enĩ hͦ qd̾ dixiuꝰ pͥma fronte ĩ¬
spicit. uel non recolens uel ninꝰ aduertẽs
quẽ admodũ scripture sct̃e loquãtur potest
putare pħos quidẽ epicureos stdm̃ carnem
uiuere. qr sũmũ bonũ hoĩs in corporis uolup¬
tate posuerũt et si qui alii sunt. qͥ quo quorutͦ
corporis bonũ sũmũ bonũ ẽẽ hõis opinati
sunt: et eoꝵ om̃e uulgus qui non aliquo
ad libidiuẽ nisi ex uoluptatib qͥd corporeis
est nisi sp̃s: S sicut loquit᷑ striptura
diuiua. scdm̃ carnẽ uiuere utriq mon¬
stratura: tarnẽq appellat non solũ corpꝰ
terret atq mortalis animãtis. ueluti
tũ dicit nõ oĩs taro eidem taro. alia qͥdẽ
hoĩs. alia autẽ caro pecoris. alia uolu¬
ceũ. alia pistiũ. s aliis multis modis
significatõe huiꝰ noĩs utitur: inter quos

Expanded text:
 CAPUT II. De uita carnali, quae non ex corporis tantum, sed etiam ex animi intellegenda sit uitiis: Prius ergo uidendum est, quid sit sQuisquis enim hoc quod diximus prima fronte inspicit, uel non recolens uel minus aduertens quem ad modum scripturae sanctae loquantur, potest putare philosophos quidem Epicureos secundum carnem uiuere, quia summum bonum hominis in corporis uoluptate posuerunt, et si qui alii sunt, qui quoquo modo corporis bonum summum bonum esse hominis opinati sunt, et eorum omne uulgus, qui non aliquo ad libidinem nisi ex uoluptatibus, quas corporeis est nisi spiritus? Sed sicut loquitur scriptura diuina, secundum carnem uiuere utrique monstrantur. Carnem quippe appellat non solum corpus terreni adque mortalis aninr.antis ueluti cum dicit: Non omnis caro eadem caro; alia quidem hominis, alia autem caro pecoris, alia uolucrum, alia piscium, sed et aliis multis modis significatione huius nominis utitur, inter quos
Abbreviated transcription (Latin):
apostolica auctoritate cõuincit᷑. et ĩ eo
ꝙ abstiuet a uoluptatib carnis dãpna¬
bilia oꝑa carnis agere demonstratur:
Quis inimicicias non in aĩo habeat.
aut qͥs ita loqͥtur: ut inimico suo uel
quẽ putat ĩnuitũ dicat malã carnem
at nõ potiꝰ malũ aim hẽs adu̾sũ me :
Postremo sicut carnalitates ut ita dicã
si quis audiss nõ dubitaret᷑ carni tͥbuere :
ita nemo dubitat aĩositates ad ar̃
ptinere. Cur ergo hec oĩa et hiis suuilia
doctor genciũ in fide et ueritate opera
carnis appellat: nisi qr eo locucionis mͦ
quo totũ significatur. a ꝑte ip̃m hoĩem
uult nomine taruis intelligi.¬

Expanded text:
apostolica auctoritate conuincitur, et in eo, apostolica auctoritate conuincitur, et in eo, quod abstinet a uoluptatibus carnis, damnabilia opera carnis agere demonstratur. Quis inimicitias non in animo habeat? aut quis ita loquatur, ut inimico suo uel quem putat inimicum dicat: \'Malam carnem,\' ac non potius: \'Malum animum habes aduersus me\'? Postremo sicut carnalitates, ut ita dicam. si quis audisset, non dubitaret carni tribuere, ita nemo dubitat animositates ad animum pertinere. Quur ergo haec omnia et his similia doctor gentium in fide et ueritate opera carnis appellat, nisi quia eo locutionis modo, quo totum significatur a parte, ipsum hominem uult nomine carnis intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
talia agunt regnũ dei non possidebunt
Iste totus epłe apostolite locus quãtũ ad
rẽ pñtem satis ẽẽ uidebitur ꝯsideratꝰ pot̾i̾t
hant dissoluere qõnem: quid sit scdm̃ car¬
nem uiuere. In operib nãq caruis que
manifesta ẽẽ dixit. eaq cõmemorata
dãnauit. non illa tm̃ iuenimꝰ que ad
uoluptatem ꝑtinent carnis. sicũt sunt
fornicatões. inĩdicie. luxurie. ebrietates
ꝯmessaciones: uerum eciam illa quib¬
illa auimi uicia demonstrant᷑ a uolup¬
tate carnis aliena. Quis em̃ seruitutẽ
que ydolis exhibetur. uene ficia. inimiti¬
cias. ꝯtenciones. emulacões. aĩositates
dissensiones. hereses. ĩuidias. ño potius
intelligat animi uicia ẽẽ ꝙͣ carius: qñ
quidem fieri p̃t. ut ꝓpter ydolatriã uel
heresis alicuiꝰ errorẽ a uoluptatib cor¬
poris temperetur. et tñ eciã tũt homo
ꝙͣuis carnis libidines cõtinere at cohi¬
bere uideatur. scdm̃ carnẽ uiuere. hac

Expanded text:
talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Iste totus Epistolae apostolicae locus, quantum ad rem praesentem satis esse videbitur, consideratus, poterit hanc dissolvere quaestionem, quid sit secundum carnem vivere. In operibus namque carnis, quae manifesta esse dixit, eaque commemorata damnavit, non illa tantum invenimus, quae ad voluptatem pertinent carnis, sicuti sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, ebrietates, comessationes; verum etiam illa quibus animi vitia demonstrantur a voluptate carnis aliena. Quis enim servitutem quae idolis exhibetur, veneficia, inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidias non potius intellegat animi uitia esse quam carnis? Quando quidem fieri potest, ut propter idololatriam uel haeresis alicuius errorem a uoluptatibus corporis tempe- . retur; et tamen etiam tunc homo, quamuis carnis libidines continere adque cohibere uideatur, secundum carnem uiuere hac
Abbreviated transcription (Latin):
lerũt dñm in eũ et nestio ubi posuerũt eũ
tũ de sola xp̃i carne loqueretur. quẽ sepultũ
de monumuento putabat ablatũ: ita et
a parte totus. carne noĩata intelligitur
homo: sicut ea sunt que supra ꝯmemora¬
nimꝰ. Cũ igit᷑ multis modis qͦs ꝑstruta¬
ri et colligere longũ est diuina striptura
nũcupet tarnẽ: quid sit stdm̃ carnẽ uiue̾ᷤ
qd̾ ꝓfecto malũ est. tũ ip̃a taruis natura
non sit malum. ut indagare possumus
inspiciamus diligenter illũ locũ epłe pau-
manifesta suat autẽ oꝑa carius: q̃ sunt

Expanded text:
lerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum ; cum de sola Christi carne loqueretur, quam sepultam de monumento putabat ablatam: ita et a parte totum, carne nominata intelligitur homo; sicuti ea sunt quae supra commemoravimus. 2. Cum igitur multis modis, quos perscrutari et colligere longum esnuncupet carnem: quid sit secundum carnem vivere quod profecto malum est, cum ipsa carnis natura non sit malum ut indagare possimus, inspiciamus diligenter illum locum Epistolae Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
existerent: quas ciuitates duas. secũdum
stripturas nr̃as merito appellare possemꝰ.
Una quippe est hõmi scdm̃ carnẽ. altera
stdmn spm̃. uiuere in sui cuiisq generis
pace uolenciũ: et cũ id qd̾ expetunt asse¬
quũtur. in sui cuiꝰq gn̾is pate uiuẽcium.

Expanded text:
existerent, quas ciuitates duas secundum existerent, quas ciuitates duas secundum scripturas nostras merito appellare pos- 25 semus. Una quippe est hominum secundum carnem, altera secundum spiritum uiuere in - sui cuiusque generis pace uolentium et, cum id quod expetunt adsequuntur, in sui cuiusque generis pace uiuentium.
Abbreviated transcription (Latin):
Iximius iam in superiorib
libris ad humanũ genus.
non solũ nature sinulitudĩe
sociandũ. uerũ etiã quadam
cognationis necessitudine ĩ
unitatẽ ꝯcordem patis uĩculo
hoĩes; neqz hoc genus fuisse in singulis
quibq moriturũ nisi duo pͥmi qͦꝵ treatus
est unus ex nullo. alter ex illo. id ĩobediẽ¬
cia meruissent: a quib admissũ ẽ tam
grande ꝑctĩ. ut ĩ deteriꝰ eo natura nuita¬
retur hũana eciã in posteros obligatione
pectati. et mortis necessitate transmissa
mortis autẽ regnũ in hoĩes usq adeo dñatũ
ẽ: ut oñĩs in stdãm qͣ mortẽ cuiꝰ nullus
est fiuis. pena debita p̾cipites a geret. nͥ
inde quosdam indebita dei gr̃a liberaret.
ac ꝑ hoc factũ ẽ. ut cũ tot tanteq gẽtes.
ꝑ terrarũ orbem diuersis tribub moribusq
uiuẽtes multipliti luiguaꝵ. armoꝵ. ues¬
tiũ sint uarietate distucte. nõ tñ ampliꝰ
ꝙ duo quedam genera hñane societatis

Expanded text:
s jam in superioribus libris ad humanum genus, non solum naturae similitudine sociandum, verum etiam quadam cognationis necessitudine in unitatem concordem pacis vinculo instituere: neque hoc genus fuisse in singulis quibusque moriturum, nisi duo primi, quorum creatus est unus ex nullo, altera ex illo, id inobedientia meruissent: a quibus admissum est tam grande peccatum, ut in deterius eo natura mutaretur humana, etiam in posteros obligatione peccati et mortis necessitate transmissa. Mortis autem regnum in homines usque adeo dominatum est, ut omnes in secundam quoque mortem, cuius nullus est finis, poena debita praecipites ageret, nisi inde quosdam indebita Dei gratia liberaret. Ac per hoc factum est, ut, cum tot tantaeque gentes per terrarum orbem diuersis ritibus moribusque uiuentes multiplici linguarum armorum uestium sint uarietate distinctae, non tamen amplius quam duo quaedam genera humanae societatis
Abbreviated transcription (Latin):
filio suo ut uotaret᷑ phalech qd int̾pretat᷑
diuisio: qr tũc ei natus est. qñ ꝑ liungnas
terra diuisa ẽ. id est ip̃o tp̃e : ut hͦ sit qd̾
dictũ est: in dieb eiꝰ diuisa est terra. Nã
nisi ad huc eber uiueret qñ luguarum
facta ẽ multitudo: non ex eiꝰ noĩe nomẽ
acciperet lingua. q̃ apud illũ potuit ꝑ¬
manere. Et ideo credenda ẽ ip̃a fuisse pͥma
illa ꝯmuuis: quĩ de pena uerit illa mul¬
tiplicacio mutatioqz linguaꝵ. Et utiq
p̾ter hanc penã ẽẽ debuit ppłe dei. Nec
frustra lingua hec est quã tenuit abrahã:
nec in onis filios suos transmitt̾e̾ potuit:
s in eos tm̃ qui ꝓpagati ꝑ iacob. et ĩsigniꝰ
atq emmẽtiꝰ in dei ppłm coalestentes. dei

Expanded text:
filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, quando per linguas terra diuisa est, id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret qufacta est multitudo, non ex ejus nomine nomen acciperet lingua, quae apud illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis: quoniam de poena venit illa multiplicatio mutatioque linguarum; et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes filios suos transmittere potuit, sed in eos tantum qui propagati per Jacob, et insignius atque eminentius in Dei populum coalescente
Abbreviated transcription (Latin):
impioꝵ ꝯfusionis nomen accepit hͦ est
appellata est babilon: non defuit domus
eber ubi ea que antea fuit oii lingua
remaneret. Unde sicut supͣ memoraui
tũ cepissent enumerari filii seui. qͥ singli
gentes singulas ꝓcrearũt: p̾mꝰ est cõ¬
mendatus eber cũ sit abnepos ip̃iꝰ. hoc
est ab illo quĩtus ĩueniatur exortꝰ. Quia
gͦ ini eiꝰ famrlia remausit. hec lingua
diuisis ꝑ alias linguas ceteris gentibz.
que liugua priꝰ hũano generi nõ ĩmerite
creditur fuisse ꝯmimis: ideo deinceps he¬
brea est nũcupata. Tũt enĩ opus erat
eã distingui ab aliis liuguis noĩe ꝓpͥo
uniu̾sum genus hũanũ loquebat᷑. Dixe¬
rit aliquis. Si in dieb phalech filii eber
diuisa est terra ꝑ luiguas id est hoĩes
qui tũc erant in terra: ex eiꝰ noĩe potiꝰ
debuit appellari liugua illa que fuit
oĩb ante ꝯmunis. S intelligendũ ẽ
ip̃m eber ꝓpterea tale nomen ĩposuisse

Expanded text:
inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine propuniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus ante communis. Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Erat ergo enã tũc ppłs dei. unde illud
qd̾ dictũ ẽ. nõ ẽ qui faciat bonũ. nõ est
usq ad unũ: de filiis hõi dictũ ẽ: nõ de
filiis dei. Nã p̾missũ ẽ. Deꝰ decelo ꝓspexͭͥ
s̾̾ filios hoĩi ut uideret si est ĩtelligẽs
aut requirẽs deũ. At deinde illa subũt¬
ta que onis filios hõim id est adciuitatẽ
ꝑtinentes que uiuit sedñi hoĩeni non
scdm̃ deũ; reprobos esse demonstrat.¬
¶ Tapłui .xiͫ ¶ Quod ea pͥmitꝰ luigna
in usu hõmi fuerit que postea hebrea ab
heber noĩe nũcupata ẽ: et in cuiꝰ familia
remausit cũ diuersitas eẽt facta liugnaꝵ
Uainobrẽ sicut lingna una cũ esset
ouiniũ non ideo sibi pestilencie de¬
fuerũt: nam et ante diluuiũ una erat
liugua. et tiĩ onis p̾ter unã noe iusti do-¬
mũ deleri diluuio meruerũt: ita quãdo
merito elatioris ĩpietatis gẽtes liuguaꝵ
diu̾sitate punite atq diuise sũt: et ciuitas

Expanded text:
Erat ergo etiam tunc populus Dei. Unde illud, Erat ergo etiam tunc populus Dei. Unde illud, quod dictum est: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, de filiis hominum dictum est, non de filiis Dei. Nam praemissum est, Deus de coelo prospexit super filios hominum, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum : ac deinde illa subjuncta, quae omnes filios hominum, id est, ad civitatem pertinentes quae vivit secundum hominem, non secundum Deum, reprobos esse demonstrant. CAPUT XI.-- Quod ea primitus lingua in usu hominum fuerit, quae postea Hebraea ab Heber nomine nuncupata est, et in cujus familia remansit, cum diversitas esset facta linguarum. 1. Quam ob rem sicut lingua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt nam et ante diluuium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe iusti domum deleri diluuio meruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diuersitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas
Abbreviated transcription (Latin):
turris usq in celũ qua nupia signi¬
sicatur elacio. apparuit ciuitas: hoc
est societas impioꝵ. Utrũ itaq ante
non fuerit. an latuerit. an pociꝰ utraq
ꝑuianserit pia stil in duob filiis noe
qui benedicti sũt eorũq posteris: ĩpia
uero ĩeo qui maledictus est atq ĩ eiꝰ
ꝓgenie ubi eciã exortus ẽ gigas ue-¬
nator contra dñin non est diuidicacio¬
facilis. Fortasse enĩ qd̾ ꝓfecto credibi-¬
liꝰ est. et in filiis duoꝵ illoꝵ iã tunt
anteꝙͣ babilonia cepisset institui. fue¬
rũt cõtemptores dei. et in filiis chari cul¬
tores dei: utrũqz tñ hõim genus. terris
nũꝙͣ defuisse credendũ est. Si quidem
et qñ dictũ est oñs declinauerũt simul
ĩutiles facti sunt non est qui faciat bo¬
nũ nõ est usq ad unũ. in ulroq psal¬
mo ubi hec uerba sunt: et hoc legitur.
Nõne ꝯgnostẽt oñs qͥ oꝑant᷑ iniqͥtaten:
qui deuorant plebem meã ĩcibo panis:

Expanded text:
turris usque in caelum, qua inpia signiturris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui maledictus est, adque eius progenie, ubi etiam exortus est gigans uenator contra Dominum, non est diiudicafacilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum jam tunc antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemptores Dei, et in filiis Cham cultores Dei: utrumque tamen hominum genus terris nunquam defuisse credendum est. Siquidem et quando dictum est, Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt; non est quifaciatbonum, non est usque ad unum, in utroque psalmo, ubi haec uerba sunt, et hoc legitur: Nonne cognoscent omnes, qui operantur iniquitatem, qui deuorant populum meum in cibo panis?
Abbreviated transcription (Latin):
eber. Centũ uero et triginta et qͣtuor age¬
bat annos eber cũ genuit phalech: in
tuiꝰ dieb diuisa ẽ terra. Ip̃e autẽ pha¬
lech uixit centũ trignnta auos et ge¬
thara. Thara antẽ septuagnnta. et
genuit abrã: que postea deꝰ mutato
uorabulo uorauit abraham. Fuĩt itaq
anui a diluuio usq ad abrahã nille¬
septuaguita et duo scdm̃ uulgatã edi¬
cionem. hͦ est interp̾tũ. septuaginta.
In hebreis autẽ codicib longe pautio¬
res annos ꝑhibent ĩueniri: de quib ra¬
nonemi. aut nullã aut difficilima reddũt
Cũ ergo querimꝰ in illis septuaginta
duabus gentib ciuitatẽ dei. non pos¬
sumus affirmare illo tp̃e quo erat eis
labiũ unũ id est loquela una. tũt iã
genus hũanũ alienatũ fuisse a cultu
ueri dei. ita ut in solis istis generatõib
pietas uera remaneret. que destendũt
de seĩe sen ꝑ arphaxat et tendũt ad
abraham: s ab illa suꝑbia edificãde

Expanded text:
Heber; centum uero et triginta et quattuor ageHeber; centum uero et triginta et quattuor agebat annos Heber, cum genuit Phalech, in cuius diebus diuisa est terra; ipse autem Phalech uixit centum triginta, et geThara; Thara autem septuaginta, et genuit Abram; quem postea Deus mutato uocabulo nominauit Abraham. Fiunt itaque anni a diluuio usque ad Abraham septuaginta duo secundum vulgatam editionem, hoc est, interpretum Septuaginta. In Hebraeis autem codicibus longe pauciores annos perhibent inveniri, de quibus rationem aut nullam aut difficillimam reddunt. Cum ergo quaerimus in illis septuaginta duabus gentibus ciuitatem Dei, non possumus adfirmare illo tempore, quo erat eis labium unum, id est loquella una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae
Abbreviated transcription (Latin):
uixerit: intimuiãs eũ filios filiasq ge¬
nusse: ut intelligamꝰ unde potuerũt
ppli accessere. ne in paucis qui ꝯmemo¬
rantur hoĩb occupati pueriliter hesite¬
mus: unde tanta spacia terraꝵ atq
regnoꝵ repleri potuerint de que sem
maxime ꝓpter assirioꝵ regnũ: unde
niuꝰ ille orientaliũ domitor usq qͣq p¬
puloꝵ ingenti ꝓsperitate regnauit et
latissimũ at fundatissinmũ regnũ quod
diuturuo tp̃e duceretur suis posteris
ꝓpagauit. S nos ne dintiꝰ ꝙͣ opus ẽ
ĩmorenur: non qͦt anuos unusquisq
in ista gu̾acionũ serie uixerit s quoto
amo uite sue genuerit filiũ: hͦ ordine
memorando tñ mͦ ponimꝰ ut et numerũ
ãnoꝵ a transacto diliuo usq ad abrahã
colligauius: et ꝓpter illa in quib nos
cogit necessitas ĩmorari. breniter alia
cursumq tangamiꝰ. Scdõ igitur ãno
post diluinũ sem genuit arphaxat
ip̃e sala totidem auuoꝵ erat qñ genuit

Expanded text:
vixerit, intimans eum filios filiasque gevixerit, intimans eum filios filiasque genuisse: ut intelligamus unde potuerint populi accrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum atque regnorum repleri potuerint de genere Sem; maxime propter Assyriorum regnum, unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum ingenti prosperitate regnavit, et latissimum ac fundatissimum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagauit. Sed nos, ne diutius quam opus est inmoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie uixerit, sed quoto anno uitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham colligamus et propter illa, in quibus nos cogit necessitas inmorari, breuiter alia cursimque >\' tangamus. Secundo igitur anno post diluuium Sem genuit Arphaxat; ipse Sala totidem annorum erat. quando genuit