comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utriꝰq temporis iustos cõmunis gl̃a
suꝑnę manet retributionis. lapidibus
cierum. Nec contrium debet uidĩ quod
diximus. porticũ quȩ erat ante templũ
porro domum interiorem regni celestis
gaudia que utrisq iustis dantur figura¬
re: nunc autemdicamus parietes lapideoᷤᷤ
antiquum dei ppłm: tabulata cedrina
nouum: aureas laminas utriꝰq incelis
p̾nua designare: cum idem parietes tem¬
pli. & inporticu & in ipso templo &e in scĩs
scõꝵ pari fuerint modo de lapidibꝰ &e lig¬
nis ce auro compacti. Multiplex namq
ẽ in diuersis reb earundem repetitio fi
lit̾ dnõ seruirent: non occidentes. non
fornicantes. non furtum facientes. nĩ
falsum testimonium loquentes. hono¬
rantes patrem & matrem ⁊ diligentes
ꝑxinos sicut semetipsos. Hi ad pari¬
etes porticus lapideos ꝑtinebant. fue¬
runt alii qui maiore ꝑfectione relictis
mundi negotiis ⁊ assumpta cruce sua

Expanded text:
utriusque temporis justos communis gloria utriusque temporis justos communis gloria supernae manet retributionis, lapidibus juncta laminarum. Nec contrarium debet videri, quod supra diximus, porticum quae erat ante templum, Porro domum interiorem, regni coelestis gaudia, quae utrisque justis dantur figurare. Nunc autem dicamus parietes lapideos antiquum Dei populum, tabulata cedrina novum, aureas laminas utriusque in coelis praemia designare: cum idem parietes templi et in porticu, et in ipso templo, et in Sanctis sanctorum pari fuerint modo, de lapidibus et lignis et auro compacti. Multiplex namque est in diversis rebus earumdem repetitio figliter Domino deservirent, non occidentes, non fornicantes, non furtum facientes, non falsum testimonium contra proximum loquentes, honorantes patrem et matrem, et diligentes proximos sicut seipsos, hi ad parietes porticus lapideos pertinebant. Fuerunt alii, qui majori perfectione relictis mundi negotiis, et assumpta cruce sua,
Abbreviated transcription (Latin):
conexi. Auri lamine sunt scĩ: suꝑ emi¬
nentẽ scientiȩ caritatem habentes. Hi
sunt. qui fulgore gͣtissimo adinuicem
congaudent. Que tria beatus apłs u
na sententia complexꝰ ẽ. dicens. Dam
in.xp̃o iħu neq circuncisio uliquid ua¬
let neq p̾putium: s fidess ꝑ dilectionem
oꝑatur. Fidi namq inuicte lapis figam
tenuit: cedrꝰ actionis odorifere: aurum
tͣnscendentis omĩa dilectionis. Uestit᷑q
lapide᷑ paries cedrinus: cum ꝓfessio fidi
bonis ornatur oꝑib: ne sine oꝑib otiosa
uideatur aut mortua. Uerum qr lex
signo crucis consecram᷑ in fronte: posst̃
non incongrue parietes templi lapidei
siue pauimentum p̾ciosissimo marmore
stratum eoꝵ qui in lege fidelit̾ ac ꝑfecte
uixerunt. typum gerere: tabule uero
cedrine. abiegne. noui testamenti iustos
indicare: qui uolentes post dñi uenire
abnegant semetipsos: & sũpta suacru
ce cotidie sequuntur illum. Et qm̃

Expanded text:
connexi; auri laminae sint sancti superemiconnexi; auri laminae sint sancti supereminentem scientiae charitatem habentes, hi sunt qui fulgore gratissimo ad invicem congaudent. Quae tria beatus Apostolus una sententia complexus est dicens; Nam in Christo Jesu, neque circumcisio aliquid valet, neque praeputioperatur . » Fidei namque invictae lapis figuram tenuit: cedrus actionis odoriferae: aurum, transcendentis omne dilectionis. Vestiturque lapideus paries tabulis cedrinis, cum professio fidei bonis ornatur operibus, ne otiosa judicetur esse, aut mortua. Verum quia lex signo crucis consecramur in fronte. Possunt non incongrue parietes templi lapidei, sive pavimentum pretiosissimo marmore stratum, eorum qui in lege fideliter ac perfecte vixerunt, typum tenere; tabulae vero cedrinae sive abiegnae, Novi Testamenti justos indicare, qui volentes post Dominum venire, abnegant semetipsos, et sumpta cruce sua quotidie, sequuntur illum. Et quo
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ celaturas eminentes: cumoꝑa uir¬
turum scĩ neqͣqͣm occulta tegunt: sed
manifesta expositione foris omnib
quales sunt ipsi. quid agant. in exempłũ
iuuendi ꝓferunt. Quod et fecit apłs
emineret ostendebat: uerum etiam
in epłis ad eccłas destinatis. quot ꝑicła
sit a xp̃o sublimatus. felici głificatio¬
ne declarabat. Qͥ cum dic̾e suis audi¬
torib non dubitaret. imitatores mei
estote sicut & ego xp̃i: quid in domo do¬
mini nisi celaturas eminentes osten.¬
dit.i qui singłari culmine turtutis.
sese cunctis imitabilem p̾buit: Onũa
cedrinis tabulis uestiebantur: nec
omnino lapis apparẽ pot̾at in pariete:
Et lapides parietis siue pauimenti et ta
rit̾ ponuntur. ut lapilles uiui sint scĩ.¬
fidi fortitudine in unã eandemq regłam
sibimet agglutinati. Tabłe cedrine siue
abiegne sunt sci. latitudine uariarum
uirtutum scłm donationes scĩ sp̃s in
uma eademiq fide sibunet alt̾utrum

Expanded text:
habet caelaturas eminentes, cum opera virhabet caelaturas eminentes, cum opera virtutum sancti nequaquam occulte tegunt, sed manifesta expressione foris omnibus, quales sint ipsi, quid agant, in exemplum vivendi proferunt, quomodo fecit apostolus antum emineret, ostendebat, verumetiam in epistolis ad Ecclesias destinatis, quot pericusit a Christo sublimatus, felici glorificatione declarabat, qui cum dicere suis auditoribus non dubitaret: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Quid in domo Domini, nisi caelaturas eminentes ostendit, quia singulari culmine virtutis se cunctis imitabilem praebuit? Omnia cedrinis tabulis vestiebantur, nec omnino lapis apparere poterat in pariete. Et lapides parietis sive pavimenti, et tariter ponuntur, ut lapides vivi sint sancti, fortitudine fidei in unam eamdemque regulam sibimet agglutinati; tabulae cedrinae sive abiegnae sint sancti, latitudine variarum virtutum, secundum donationes sancti Spiritus, in una eademque fide sibimet alterutrum
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. Et iterum uidebo uos &e gaudebit
cor ur̃m: &e gaudium ur̃m nemo tollet
a uobis. Simul enim cum uiam dñi
carpimus : & a uanitate p̾sentis scłi ie¬
uinamus: & futura ꝓmissione reficim᷑:
hic non apponentes cor: illic pascentes
sursum cor. Et cedro omis domꝰ intrin¬
secꝰ uestiebatur: habens tornat᷑as suas
& conuncturas fabrefactas. & celat᷑as
eminentes. Diximus de cȩdro quod
insuꝑabilem uirtutũ uenustatem
signaret. Qͦ nimirum ligno omnis domꝰ
dnĩ intrinsecꝰ uestitur: c̾um corda iꝰtoꝵ
solo bonoꝵ oꝑum amore nitescunt. Ha
suas ce coniuincturas fabrefactas: cũ idem
electi sese adinuicem pulcherrima cari¬
tatis conectunt. Itaq cum enumerata
sit multitudo fidelium: unũ tamen cor.
nature quȩ iuncturis tabularum appo¬
nebantur. ut unum ex omnib fieret
tabulatum: ipsa officia sunt caritatis
quib ad inuicem frat̾nitas scã copulat᷑:
et in unam. xp̃i domum toto t̾rarum
orbe componitur. Que etiam domus

Expanded text:
. Et, Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum non tolletur a vobis ; simul enim cum viam Domini carpimus, et a vanitate praesentis saeculi jejunamus, et futura promissione reficimur, hic non apponentes, quia illic pascentes sursum est cor. Et cedro omnis domus intrinsecus vestiebatur, habens tornaturas suas et conjuncturas fabrefactas, et caelaturas eminentes. Diinsuperabilem virtutum venustatem signaret. Quo nimirum ligno, omnis domus Domini intrinsecus vestitur, cum corda justorum solo bonorum operum amore nitescunt. Habsuas et conjuncturas fabrefactas, cum electi quique sese ad invicem pulcherrima charitatis copula connectunt; ita ut cum innumera sit multitudo fidelium, unum tamen cor, naturae, quae juncturis tabularum apponebantur, ut unum ex omnibus fieret tabulatum, ipsa sunt officia charitatis, quibus ad invicem fraternitas sancta copulatur, atque in unam Christi domum toto terrarum orbe componitur. Quae etiam domus
Abbreviated transcription (Latin):
fumꝰ incensoꝵ in suꝑioribꝰinuenit: qi qͣnto
mundiores quiq int̾ris &e quasi uiciniores
cȩlesti patriȩ commorantur: tanto cicius
adnõ cuncta quȩ poscunt accipiunt. Bene
autem interior domus uiginti cubitis lon¬
ga factaẽ. ꝓpt̾ nuist̾ium geininȩ dilectionis:
de qͣuo supra diximus. que in hac interun
uita ex parte maxinia electoꝵ illustrat m̃¬
tes: s in illa patria cessantib aliarũ uir¬
tutum oꝑib sola ꝑpetuo regnat. Porro
.xl. cubitoꝵ erat ipsum templũ ꝓforibus
oracłi. Diximus ipsum templũ ꝓforib
oracłi p̾sentis eccłȩ typum gesfisse. unde
in significatione ponit᷑ p̾sentis fideliũ la¬
boris: quomͦ quinqͣgenariꝰ in significatio¬
ne fut᷑e quietis & pacis. Denario nanq
& ꝓ qua laboramus uita ꝑhennis. Dena

Expanded text:
fumus incensorum in superioribus invenit, quia quanto fumus incensorum in superioribus invenit, quia quanto mundiores quique in terris et quasi viciniores coelesti patriae commorantur, tanto citius a Domino cuncta, quae poscunt, accipiunt. Bene autem interior domus viginti cubitos longa facta est, propter mysterium geminae dilectionis, de quo supra diximus, quae in hac interim vita ex parte maxima electorum illustrat mentes, sed in illa patria, cessantibus aliarum virtutum operibus sola perpetuo regnat. Porro quadraginta cubitis erat ipsum templum pro foribus oraculi. Diximus ipsum templum pro foribus oraculi, praesentis Ecclesiae typum gessisse. Unde in significatione ponitur praesentis fidelium laboris, quo modo quinquagenarius in significatione futurae quietis et pacis. Denario namqueet pro qua laboramus, vita perennis. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
domũ abinuicem diuidunt. ipsa sunt clau¬
stra çeli: quoꝵ nobis aꝑtionẽ cotidie suspi¬
ramus: &e quantũ dñs donau̾it pia semꝑ
instantia donec aꝑiantur &e intrare li¬
ceat plilsamus. Ubi&e si necdum ante
solutionẽ corpoꝵ intͣre ꝑmittimur: aꝑ¬
tam tamen habemus ianuã diuine pie¬
cedrinus domus int̾ioris ianuã habebat
in suꝑiorib ꝑ totum ubi fumus incensoꝵ
intraret: quia ocłi dñi aꝑti sunt suꝑ do¬
seruoꝵ suoꝵ intendentes: ce ꝑ totã latitu¬
timiamathis quod in domo quidẽ exterio¬
ri. s ꝓpe ostium stabat domus int̾ioris. typꝰ
fuit ꝑfectoꝵ iustorũ: qui incarne quidẽ
adhuc in mundo retenti. s omĩ desiderio
ad celestia sunt suspensi: & uelut incen¬
so thure fumum ascendentẽ in scã scõꝵ
emitunt: quia suꝑno amore flagran¬
tes crebris orationum uocib aures pul-
sant sui auctoris: aꝑtamq late ianuam

Expanded text:
domum ab invicem dividunt, ipsa sunt claudomum ab invicem dividunt, ipsa sunt claustra coeli, quorum nobis apertionem quotidie suspiramus, et quantum Dominus donaverit, pia semper instantia, donec aperiantur, ut intrare liceat, pulsamus. Ubi, solutionem corporum intrare permittitur, apertam tamen habemus januam divinae piecedrinus domus interioris januam habebat in superioribus per totum, ubi fumus incensorum intraret, quia « Oculi Domini aperti sunt super doservorum suorum intendentes  namque thymiamatis, quod in domo quidem exteriori, sed prope ostium stabat domus interioris, typus fuit perfectorum, qui carne quidem adhuc in mundo retenti, sed omni desiderio sunt ad coelestia suspensi: et velut incenso thure, fumum ascendentem in Sancta sanctorum emittunt, quia superno amore flagrantes, crebris orationum vocibus, aures sui pulsavit auctoris. Apertamque late januam
Abbreviated transcription (Latin):
steriorẽ templi partem occidentalem
dicit. Ab ortu enu solis ingressus ha¬
bebat templum: & ab occasu domũ in
parabant. a paiumento usq ad suꝑiora eẽ
dicuntur ȩdificata: non usq ad laq̃aria
significat. que tͥginta eubitis erant in
suꝑ hec tabulata aꝑtum iminane usq
ad laquearia cubitorum decem altitu
quam nimirum ianuam fumus incen¬
sorum de altari thumiamatis solebat
netͣre. In qua distinetione domꝰ diũ
patet figura misterii. & apło ammo¬
nente luce clariorẽ: quia prior domꝰ
inquam semꝑ intibant sacerdotes
sacrificioꝵ officia consummantes:
Int̾ior uͦ domus quȩ ad post̾iorem partem
templierat facta. ipsa ẽ ꝓmissa nobis uita
in celis: interior quidem a conu̾satione
ibi beatoꝵ & angłoꝵ &e hominũ sollemnitaᷤ
agitur. Unde de eabene merito seruo dr̃:
Intra ingaudium dñi tui. S post̾ior tp̃re:
qͥuȩ post huiꝰ scłi labores: ad illiꝰ ingressũ
inducit᷑ur. Tabulata autem quȩ utramq

Expanded text:
steriorem partem templi Occidentalem dicit. Ab ortu enim solis ingressum habebat templum, et ab occasu domum intparabant, a pavimento usque ad superiora esse dicuntur aedificata, non usque ad laquearia significat, quae triginta cubitis erant in super haec tabulata apertum et inane usque ad laquearia cubitorum decem altitudquam nimirum januam fumus incensorum de altari thymiamatis solebat netrare. In qua distinctione domus patet figura mysterii, et Apostolo exponente, luce clarior est. Quae prior domus, in quam semper introibant sacerdotes, sacrificiorum officia consummantes, Interior vero domus, quae ad posteriorem templi partem erat facta, ipsa est promissa nobis vita in coelis. Interior quidem a conversationeubi beatorum et angelorum et hominum solemnitas agitur: unde de ea bene merito servo dicitur, Intra in gaudium Domini tui . Sed posterior, tempus quo post hujus saeculi labores ad illius ingressum perducimur. Tabulata autem, quae utramque
Abbreviated transcription (Latin):
gitudine et latitudine et altitudine id ÷
ꝑ quadrum: quia in suꝑna illa patriaubi
regem.xp̃m indecore suo uident ocłi sc̃õꝵ
sola caritatis diuinȩ ac fraternȩ gr̃a per
omnia fulget. Quȩ sequentib quoq
uerbis astruitur: cum dicit᷑. Et oꝑuit
illudatq uestiuit auro purissimo. Quod
ẽ aꝑte dicere: quia suꝑne menia ciuitatis
grã caritatis impleuit

Expanded text:
gitudine, et latitudine et altitudine, id est, gitudine, et latitudine et altitudine, id est, per quadrum: quia in superna illa patria ubi regem in decore suo vident oculi sanctorum, sola charitatis divinae ac fraterna negotia per omnia fulgent: quod sequentibus quoque verbis astruitur, cum dicitur: « Et operuit illud atque vestivit auro purissimo. » Quod est aperte dicere, quia superna moenia civitatis gratia charitatis implevit.
Abbreviated transcription (Latin):
in regeneratione cum sedit filius homi¬
nis in sede maiestatis sue sedebitis & uos
suꝑ sedes duodecim uidicantes duodecim
trib isrł. Hiad parietes templi albo lapi¬
de factos: illi figuralit̾ ad cedrinas ꝑtinẽt
quasi auri laminas quib decorentur
expectant. Sunt in parietib templi
immaculati ãubulauerunt &e qui
grãm euangłii ꝑfecte susceꝑunt. parit̾
ct̾na uita ꝑfruuntur. Oradm autem
in medio domus in interiori parte fe¬
cerat: ut ponet ibi archam fedis dñi.
Hoc suꝑiꝰ p̾occupando expositum ẽ:
quia uidelicet interior domꝰ secreta
patriȩ celestis. archa fedis. dnm̃ salua-¬
torem. in quo solo fedus pacis apud
patrem habemus designaret. Qͥ post
resur rectionem suam ascendens in ce¬
gine in patris dextã collocauit. Porro
Quod dicitur uginti cubitos latitudiniᷤs
parietem significat cedrinum qui oracu-¬
lum idẽ scã scõrum ab ede extĩore segrega¬
bat: sicut et supͣdiximus. Oracłm gͦ ubi
erat archahabebat uicenos cubitos in lon¬

Expanded text:
minis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel . Hi ad parietes templi albo de lapide factos, illi figuraliter ad cedrinas pertinenquasi auri laminas quibus decorentur, exspectant, sunt in abditis templi immaculati ambulaverunt, et qui gratiam Evangelii perfecte susceperant, pariter aeterna vita perfruuntur. Oraculum autem in medio domus in interiori parte fecerat, ut poneret ibi arcam foederis Domini. Hoc superius praeoccupando expositum est, quia videlicet interior domus secreta patriae coelestis, arca foederis Dominum Salvatorem, in quo solo fPatrem habemus, designaret, qui post resurrectionem suam ascendens in coerat, in Patris dextera collocavit. « Porro Quod dicitur viginti cubitos altitudinis parietem significat cedrinum, qui oraculum, id est, Sancta sanctorum ab aede exteriori segregabat, sicut et supra diximus. Oraculum vero ubi erat arca habebat vicenos cubitos in lon
Abbreviated transcription (Latin):
Quot horis luna ꝑsingłas nocteᷤᷤ
luceat: hoc modo collige. Primũ
scito eam ex quo a sole recedit ce pͥ
mento add̾e dotidemq deinceps re¬
ꝓrimando soli exalt̃a parte circl̃i
singlas ꝑ quinos punctos. ad non
⁊ factis exinde rursus horis insum¬
mam collige: ⁊ si in totum .xii. horaᷤᷤ
repperis. recte computasse de noueris
Postquam uͦ decresc̃e ceꝑit. idẽ axiͣ.
plena ẽ: tota nocte lucet. Quat̃ .it.
quindeni. xͦl. faciunt punctos ⁊ fa-¬
ciunt horas .xii. Ccontra nich lucet
.xxx. ut pote soli supposita: & eius
maiori lumine obscurata. Hanc
horam greti synodon: latini autẽ
coitum uocant. quod tum uterq
pariter coeant.

Expanded text:
Quot horis luna per singulas noctes luceat hoc modo collige. Primo scito eam ex quo a sole recedens primamento addere, totidemque deinceps reproximando sol ex altera parte circuli singulas per quinos punctos. Ad non et factis exinde rursus horis, in summam collige; et si in toto XII horas reperis, recte computasse te noveris. Postquam vero decressere coepit, id est a XV plena est, tota nocte lucet. Quater enim quindeni LX sunt puncti, et faciunt horas XII. Econtra nil lucet XXXa, utpote soli supposita, ejus majori lumine obscurata. Hanc horam Graeci synodon vocant. Latini autem coitum, quod tum pariter utrique coeant.
Abbreviated transcription (Latin):
libet maiores minoresue quid distribu¬
ere particłas. quesiere sibi uocabula
quib id quod uolebant nuncupare et
alterutrum dinoscere possent. Horam
uidelicet appellantes. quod certi tp̃ris
solemus. Punctos uͦ a paruo puncti
transcensu. qui fit in horologio. mi

Expanded text:
libet minores, majoresve quid distribuere particulas, quaesiere sibi vocabula, quibus id quod volebant nuncupare, et alterutrum dignoscere possent, horam videlicet appellantes, quod certi temporis solemus. Punctos vero a parvo puncti transcensu, qui fit in horologio, mi
Abbreviated transcription (Latin):
grandem idõ de signantur: quia absq
ulla dubitatione. multo maiorẽ in sc̃a
numero prestantior: tantũ subcumbit
merito. Unde apte basilica hec grandis
et si psa płimos capit. non eos tamen in in¬
t̾iora templi deaurati. non ad altaris offĩ¬
cium. non adipsum saltim atrium sacer¬
dotum intromittit: quia carnales quiq
atq infirmi adhuc in eccła et si ob meri¬
tum caste fidei ac pietatis deo deuote ad
electoꝵ sortem ꝑtinent. longe tñ ab ẽ. ut
illis equentur. qui cum fidicia ꝓbantur.
que ꝑ me non efficit. xp̃c in obedientiam

Expanded text:
grandem designantur, quia absque grandem designantur, quia absque ulla dubietate multo major est in sanumero praestant, tantum succumbunt merito. Unde apte basilica haec grandis, etsi plurimos capit, non eos tamen in interiora templi deaurati, non ad altaris officium, non ad ipsum saltem atrium sacerdotum intromittit, quia carnales quique atque infirmi in Ecclesia, etsi ob meritum castae fidei ac pietatis Deo devoti ad electorum sortem pertinent, longe tamen abest ut illis aequentur, qui cum fiducia dicere quae per me non effecit Christus in obedientiam
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum dño appropinquare. et aliis uer¬
bo atq oꝑe ducatum solent ostendere sa¬
lutis. Sacerdos nanq ab eo latine nom̃
norib debeat. Quo nomine in script᷑is
mistice non soli altaris ministri. ep̃i ui
delicet ⁊ p̾sb̾ri: s sic omes utiq censent᷑.
qui altitudine recte conuersationis ac
doctrine salutaris eminent: nec sibimet¬
corpora sua hostiam iuuentẽ. scãm deo
placentem exhibent. Neq enim ep̃isso
regale sacerdotium. gens scã. ppłs acqui¬
sitionis. Cuiꝰ honore dignitatis etiam
antiquus dei ppłs erat insignitus: dicen¬
te ipso ad moysen. Hec dices doniui iacob:
&e annuntiabis filiis isrł. Et paulo post.
Et uoseritis mͥ regnum sacerdotale: et
gens scã. Basilica uͦ grandis que erat extͣ
atrium sacerdotum in qua omĩs mul
titudo adorare. siue ad uerbum audien¬
dum confluere solebat. carnaliũ in sc̃a
eccła uitã. moresq: figuralit̾ insinuat:
pocum dedi non escam. Qui ꝑ basilicã

Expanded text:
virtutum Domino appropinquare, et aliis vervirtutum Domino appropinquare, et aliis verbo atque opere ducatum solent ostendere salutis. Sacerdos namque ab eo Latine nomen minoribus debeat: quo nomine in Scripturis mystice non solum altaris videlicet et presbyteri, sed omnes utique censentur, qui altitudine rectae conversationis ac doctrinae salutaris eminent, nec sibimetcorpora sua hostiam viventem, sanctam, Deo placentem exhibent; neque enim episcopregale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis . Cujus honore dignitatis etiam antiquus Dei populus erat insignitus, dicente ipso ad Moysen: Haec dices domui Jacob. et annuntiabis filiis Israel ; et paulo post: Et vos eritis mihi regnum sacerdotale, et gens sancta. Basilica vero grandis, quae erat extra atrium sacerdotum, in qua omnis populi multitudo adorare sive ad verbum audiendum confluere solebat, carnalium in sancta Ecclesia vitam moresque figuraliter insinuat, potum dedi, non escam. » Qui bene per basilicam
Abbreviated transcription (Latin):
seruidñi. Qui statis in domo dñi: in
atriis domusdĩ nr̃i. In his porticib
aliq̃ dñs sedebat docens. qnͣdo a temp¬
tantib pħariseis mulier illa adultã
iudicanda oblataẽ. In his inuenit em̃¬
tes et uendentes oues et boues ae colũbas:
hosq cum suis mercimoniis elimina¬
uit a templo. In his petrus ⁊ roħes clau¬
dum inuenientes sa nauerunt. ac se
In his adorabat omnis multitudo ppłi
qñ incensum ponenti ⁊acharie angłs
ad altare thimiamatis apparuit: eumq
de p̾cursoris dñi natiuitate ꝑdocuit.
Hon autẽ hec atria cum porticib suis
aspectum templi de longe spectantib
abscond̾e pocuert̃: quialocus in quo
templumerat situm. ꝗmulto sublimior
erat. quam ubi fundate porticus fuere.
erecte tantum ad uerticẽ usq mon-¬
intimanda. Uerum in eis quecumq
scripta sacra referre commodum dux̃.
in scã eccła &e sublimium uitam expri¬
mit uiroꝵ. eoꝵ uidelicet. qui &e excellentia

Expanded text:
servi Domini, qui statis in domo Domini, in servi Domini, qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri . » In his porticibus aliqua Dominus sedebat docens, quando a tentantibus Pharisaeis mulier illa adultera judicanda oblata est . In his invenit vendentes et ementes oves, boves et columbas: hosque cum suis mercimoniis eliminavit e templo . Et his Petrus et Joannes claudum invenientes sanarunt, ac secIn his orabat omnis multitudo populi, quando incensum ponenti Zachariae angelus ad altare thymiamatis apparuit, eumque de praecursoris Domini nativitate perdocuit . Non autem haec atria cum porticibus suis aspectum templi de longe aspectantibus abscondere potuerunt: quia locus in quo templum erat situm, multum sublimior erat, quam ubi fundatae porticus fuere. erectae tantum ad verticem usque monintimanda, verum in eis quaecunque Scriptura sacra referre commodum duxit,in sancta Ecclesia et sublimium vitam exprimit virorum, eorum videlicet qui et excellentia
Abbreviated transcription (Latin):
&e canticis sp̃alib sacrisq lectionib¬
oꝑamdant: ꝑsecutiones ꝑicła ꝓpter
iusticiam tolerant. & cet̾a que se fecis
um sacerdotum trib ordinib lapi¬
dum politoꝵ & uno ordine lignoꝵ
cedri edificatum esse memoratur.
Tres quippe ordines sunt lapidum
politoꝵ. fides. spes. caritas. Et recte
politorum: quia certe necesse ẽ. dis¬
dinoscant. Unus autem ordo lig¬
noꝵ çędri. ipsa ẽ bona oꝑatio. ac sine
corruptione simulationis exhibita:
sine cuius suꝑadiectione. fides. spes
caritas. ueraesse non ualent. Die¬
tum namq est sepiꝰ quia ligna cȩdri
ꝓpter odoris gr̃ãm &e imputͥbilem suȩ na¬
ture potentiam. ꝑseuerantiam famãq
piȩ designet actionis. Ad hoc atͥum usq
uniuer si conscendunt electi. qui fide
scẽ dilectionis & oꝑe deo placere appetuis.
Hoc alta meritoꝵ gra transcendunt
per fecti: cum in tanto uirtutum cul¬
mine ꝓficiunt. ut dicere suis auditori¬

Expanded text:
et canticis spiritalibus, sacris quoet canticis spiritalibus, sacris quooperam dant, persecutiones, pericula propter justitiam tolerant, et caetera quae se fecissum sacerdotum tribus ordinibus lapidum politorum et uno ordine lignorum cedri aedificatum esse memoratur. Tres quippe ordines sunt lapidum politorum, fides, spes, charitas. Et recte politorum, quia certe necessaria est didignoscat. Unus autem ordo lignorum cedri, ipsa est bona operatio, ac sine corruptione simulationis exhibita, sine cujus superadjectione fides, spes, charitas, vera esse non valet. Dictum namque est saepius quod ligna cedri propter odoris gratiam, et imputribilem suae naturae potentiam, perseverantiam, famamque piae designant actionis. Ad hoc atrium usque universi conscendunt electi, qui fide, spe, dilectione atque opere Deo placere appetunt. Hoc alta meritorum gratia transcendunt perfecti, cum in tanto virtutum culmine proficiunt, ut dicere suis auditori
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ampliꝰ imponebant. qmͣ ut absti¬
nerent se ab idolas immolato. et sangui¬
ne et suffocato. et fornicatione: quoꝵ tñ
oblationib uolebant pauꝑes scõꝵ qui erañ
iherosolimis sustentari: quatinus eis car-¬
nalia sua ministrantes sp̃alium eoꝵ pos
sent fieri participes. Barnabas uero et
paulus cum sociis suis. qus oblationes hoꝵ
accipientes ierosolimã deferebant: ipsist̃
sacerdotes qui hostias su seipientes ad al¬
tare dñi consecrandas ꝑducebant. qui a
dona deuotionis eoꝵ sc̃ĩs qui ꝓ illis orare
deberent attulerunt. Atrium gͦ quod
positum erat int̾ locum uulgi&e sacer¬
dotum medium erat. diuisionẽ signu¬
onis. s meritoꝵ quantitate secernit.
Namq carnales suffic̾e sibi credunt.
si fidem spem &e caritatem. oꝑum qͦq
mundiciam hañt: ꝑfecti autem &e
hec habent. & insieꝑ in uerbo p̾dican¬
do laborant: pauꝑib omniaoꝑasua
tribuunt: iugiliis. ieiuniis. himnis

Expanded text:
nihil amplius imponebant oneris, quam abstinihil amplius imponebant oneris, quam abstinerent se ab idolis immolato et sanguine, et suffocato, et fornicatione. Quorum tamen oblationibus volebant pauperes sanctorum, qui erant in Jerosolymis, sustentari, quatenus eis carnalia sua minisent fieri participes. Barnabas vero et aulus cum sociis suis, qui oblationes horum accipientes Hierosolymam deferebant, ipsi sunt sacerdotes, qui hostiam suscipientes ad altare Domini consecrantes perducebant; quae dona devotionis eorum sanctis qui pro illis orare deberent, attulerunt. Atrium ergo quod positum inter locum vulgi et sacerdotum medium erat, divisionem signionis, sed meritorum quantitate secernit. Namque carnales sufficere sibi credunt, si fidem, spem et charitatem, operum quoque munditiam habeant. Perfecti autem et haec habent, et insuper verbo praedicando laborant, pauperibus omnia sua tribuunt, vigitiis, jejuniis, hymnis
Abbreviated transcription (Latin):
mendantur. O fferunt etiam tunc hostiaᷤ
sacerdotib ꝑ eos dño commendandas:
cum sc̃ĩs quibq egentibꝰ necessaria huiꝰ
mundi quib ipsi abundant summe m̾¬
cedis intuitu tͥbuunt. dño ammonente
ac dicente. facite uobis amicos de mam-¬
mona iniquitatis: ut cum defec̾itis reci¬
piant uos in ȩterna tabernacula. Et qui¬
cunq inquit potum dederit uni ex mi¬
nimis istis calicem aquȩ frigidȩ tantum
in nomine meo: amendico uobis non ꝑ¬
det mercedem suum. Ac sic utroꝵq hostias
scõꝵ uirtutib suo intuitu ac retributiõe
dignas iudicat. Multitudo gͦ credenti¬
um qui relictis possessionib uno corde
&e anima dño seriuebãt. ipsa ẽ templũdĩ
et locus intra atͥum sacerdotum specialit̾
illis consecratus. ꝓfecto basilica grandis
et orantes in ea circa atrium sac̾dotum
ingẏro. fig᷑am gestant eoꝵ qui eodem tem¬
pore credebant ex gentib in siria. et an-

Expanded text:
mendantur. Offerunt etiam tunc hostias suas mendantur. Offerunt etiam tunc hostias suas sacerdotibus per eos Domino commendandas, cum sanctis quibusque egentibus necessaria mundi hujus, quibus ipsi abundant, summae mercedis intuitu tribuunt, Domino admonente ac dicente: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula ; et, Quicumque, inquit, potum dederit uni ex minimis istis calicem aquae frigidae in nomine discipuli, amen dico vobis non perdet mesanctorum virtutibus suo intuitu ac retributione dignas judicat. Multitudo ergo credentium, qui, relictis possessionibus, uno corde et anima Domino serviebant, ipsa est templum Dei, et locus intra atrium sacerdotum specialiter illi consecratus. Porro basilica grandis, et orantes in ea circa atrium sacerdotum in gyro, figuram gestant eorum qui eodem tempore credebant ex gentibus in Syria et Antio
Abbreviated transcription (Latin):
ui: fidem seruaui: de cet̾o repositaẽ mͥ
corona iusticie. Accedebat quidẽ uulgꝰ
usq ad atrium sac̾dotum. hostiasq suas
ad huiꝰ usq ianuam deferebant. suscep¬
tasq a sacerdotib usq in altareoblatas
ocłis ꝓsequeliantur. In ipsum etiam
templum cumaꝑiebatur intuitũ suũ
alonge dirigebant. Nec tñ atrium sac̾¬
docum intrandi facultatem habebant:
uerũ de inferiorib clamabant ad dñm:
quia nec carualium in eccła simplicitas
ad ño despicitur. quando fidelit̾ ea que
ualent bona pietatis offer̃t. Dirigunt
enim uisus alonge in templum dei: cum
uitam sublimium disc̾e̾ & aminirari se¬
dulo gaudent: & quos uirtutis imita¬
tione sequi nequeunt. pie uen̾ationis
amplectuntur affectu. Uident hostias
sacerdotum in altari igne consumi: sacͦ¬
afferunt ⁊ suas hostias ad atrium sac̾¬
dotũ offerendas dño ꝓ illis: dũ bona quȩ
p̾ualent oꝑantes maioꝵ ac doctioꝵ &e fir¬
mantur exhortatione & int̾cessione com¬

Expanded text:
i, fidem servavi; de caetero reposita est mihi corona . Accedebat quidem vulgus usque ad atrium sacerdotum, hostias suas usque ad hujus januam deferebat, susceptas a sacerdote atque in altari oblatas oculis prosequebatur; in ipsum etiam templum, cum aperiebatur, intuitum suum a longe dirigebat, nec tamen in atrium sacerdotum intrandi facultatem habebat, verum de inferioribus clamabat ad Dominum; quia nec carnalium in Ecclesia simplicitas a Domino despicitur, quando fideliter ea quae valent vota pietatis offerunt; dirigunt enim visum a longe in templum Dei, cum vitam sublimium discere et admirari sedulo gaudent, et quos virtutum imitatione sequi nequeunt, piae venerationis amplectuntur affectu. Vident hostias sacerdotum in altari igne sacrosancto conAfferunt et suas hostias ad atrium sacerdotum offerendas Domino per illos, dum bona quae praevalent operantes, majorum et doctiorum firmantur exhortatione, et intercessione com
Abbreviated transcription (Latin):
turbines tempestatum. cum uͦ erecta.
& in austros deiectior tranquillitatẽ de¬
signare. Quia is nimirũ status ẽ anni
uertentis. ut .ui. mensib quibꝰ decreseit
dies multo clementior sit aeris motus
quam reliquis sex. Eadem ratio est etiã¬
liine decrescentis. quare matutino in
exortu nunc erecta nunc supinas điqui ent¬
parcat. eãdem cur int̾csiu sepe ꝓna senona¬
ꝓcedat: nimirum solis eam radiis hona &¬
supiori ex loco tangentib. Non gͦ lunȩ
conuersio que naturalis est & fixa pot᷑
fut᷑i mensis portendere statum: s qui¬
curiosi sunt huiꝰ modi reruin. colorib
uel euis uel solis uel celi ipsuis. aut stel¬
larum siue nubium mutatione. uel a¬
liis quib libet indiciis. sepe statũ aeris
qui sit fut᷑us explorant. Deniq lunã
quartam si pura fuerit neq obtusis
cornib dare reliquis dieb usq ad exac¬
tum mensem indicium serenitatis ex

Expanded text:
turbines tempestatum; cum vero erecta, et in austros dejectior, tranquillitatem designare, quia is nimirum status est anni vertentis, ut sex mensibus, quibus decrescit dies, multo clementior sit aeris motus, quam reliquis sex. Eadem ratio est etie decrescentis, quare matutino in exortu nunc erecta, nunc supina appareat. Eadem cur interdiu saepe prona procedat, nimirum solis eam radiis superiore ex loco tangentibus. Non ergo lunae conversio, quae naturalis est et fixa, potest futuri mensis portendere statcuriosi sunt hujusmodi rerum, coloris vel ejus, vel solis, vel coeli ipsius, aut stellarum, sive nubium mutatione, vel aliis quibuslibet indiciis saepe, statum aeris qui sit futurus explorant. Denique lunam quartam, si pura fuerit, neque obtusis cornibus, dare reliquis diebus usque ad exactum mensem indicium serenitatis exi
Abbreviated transcription (Latin):
karitatis paruissime imꝑio ac fr̃ne
utilitati deseruisse. ꝓut fuit studio
norau̾it undecumq collecta:⁊ pla-¬
niore quam sunt ab aliis sermone
edita congessi. de meo nicħ addens.
s que ab aliis eo obscuriꝰ quo sunt
ꝓlata uenustius rusticano sermõe
enucleatius edisserens ut siquis
ab omni ita fu̾it serio feriatus. ut le¬
g̾e ista dignet᷑ facilius illa doctorũ¬

Expanded text:
charitatis paruisse imperio, ac fraternae charitatis paruisse imperio, ac fraternae utilitati deservisse, prout fuit studio noraverit, undecunque collecta, et planiore, quam sint ab aliis, sermone edita, congessi, de meo nihil addens, sed quae ab aliis eo obscurius, quo sunt prolata venustius, rusticano sermone enucleatius edisserens; ut si quis ita ab omni fuerit serio feriatus, legere ista dignetur, quo facilius illa doctoru
Abbreviated transcription (Latin):
um. cunctorum deridicłis dignũ:
p̃sertim cum sim ingeniorudis ser¬
mone imꝑitus ⁊ ne rusticano qui¬
dem eloquio balbutire sufficiam. ne¬
dum litt̾s quippiam commninisci p̃¬
sumam. Cum hȩc huius quemodi
plura excusationis obtentu obicerẽ:
timus. quippe qui nich̃ iam reppirs
sparsim copioseq tractata. pos cimuᷤ
utiliora queq nob̃ necess ariora studi¬
o tuo decerpta iunũ colligi ⁊ uelu¬
ti sertum quoddam ex diu̾sis florib
compingi. In quo oꝑe ñ pompacita¬
tis u̾borum ferulas. aut urbanitatis
tu. hac deuictus importunitate. et
de diuina p̃sumens largiflua boni-¬
tate. studiosa nichilominus ꝓuoca¬
tus fr̃m caritate. quȩ humiliter eos
postulare sensi eo tenore temptare p̃-¬
sumpsi ut ħ nulli unquam p̃ter se
legenda p̃b̃e. ul auctorem oꝑis pu¬
blicare pollicerent᷑. S et si cuius ꝑi¬
torum hec aures offendint. ne me te¬
meritatis notet elogio. s nou̾it me

Expanded text:
um, cunctorum deridiculis dignum, um, cunctorum deridiculis dignum, praesertim cum sim ingenio rudis, sermone impeditus, et ne rusticano quidem eloquio balbutire sufficiam, nedum veritatis quippiam comminisci praesumam. Cum haec, hujuscemodi plura excusationis obtentum  sic codtimus, qui nihil jam reperiri sparsim copioseque tractata, poscimus utiliora quaeque nobisque necessaria, studio tuo decerpta, in unum colligi, et veluti sertum quoddam ex diversis floribus compingi. In quo opere non pompacitatis verborum faleras, aut urbanitatis tu. Hac evictus importunitate, et de divina praesumens largiflua bonitate, studiosa nihilominus provocatus fratrum charitate, quae humiliter eos postulare sensi, eo tenore tentare praesumpsi, ut haec nulli unquam, praeter se, legenda praebere, vel auctorem operis publicare pollicerentur. Sed et si cujus peritorum haec aures offenderint, ne me temeritatis notet elogio, sed noverit me
Abbreviated transcription (Latin):
artis rumenta communi sermone
explicare cepissem quo eis huiꝰcemõi
quoq ñ contempnende ut multi
arbitrant᷑. scientie aliquid imper¬
tirem quos marte grammatica ꝓut
diuina auxiliata ẽ munificentia aliqͣ¬
tinus introduxeram. nescio quo accen¬
si desid̾io instare uehem̃ter ceperunt
quatinus ea que uiua uoce deꝓmp¬
seram. multorum utilitati ꝓfutura
qualicumq scripto ederem: ut si
quando hec ut solet mens huma¬
na. diu̾sis dedita curis multa obli¬
iusci. memoria excid̾int: lict̾arum
suffragiis ea quo quomͦ reparare
tens id quod erat obtenderem suꝑ¬
eẽ. scilicet libros de hac eadem retã
dilucide qͣm uenuste. maiorum
nr̃orum lepore editos p̃cipue uene¬
rabilis uiri domini bede p̃sõi qui
cum inaliis tum ⁊ in hoc sc̃e eccłiȩ
utilitati plurimum desudauit illoꝵ
lectiomi instarent illos diutina me¬
ditatione ꝑdiscere student a me in¬
tentionem au̾terent nec me agredi
cog̾ent opus omniũ sputis obnoxi¬

Expanded text:
artis rudimenta communi sermone explicare coepissem, quo eis hujusce quoque non contemnendae, ut multi arbitrantur, scientiae aliquid impertirer, quos in arte grammatica, prout divina auxiliata est munificentia, aliquatenus induxeram, nescio quo accensi desiderio instare vehementer coeperunt, quatenus ea, quae viva voce deprompseram, multorum utilitati profutura qualicunque scripto ederem, ut, si quando haec, ut solet mens humana diversis dedita curis multa oblivisci, memoriae exciderent, litterarum suffragiis ea quoquo modo reparartens, id quod erat obtenderem, superesse scilicet libros de hac eadem re tum dilucide, tum venuste majorum nostrorum tempore editos, praecipue venerabilis viri Domini Bedae presbyteri, qui cum in aliis, tum etiam in hoc sanctae Ecclesiae utilitati plurimum esudavit; illorum lectionem instarent: illos diutina meditatione perdiscere studerent, a me intentionem averterent, nec me aggredi cogerent opus omnium sputis obnoxi
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicare: Quia .xͣl. accessioẽs
luna ñ ascend̾. ¶Quare ad concurrẽ¬
clum solarem num̾ant᷑ bissexti.
¶Quare quartam partem iubet ad
ti: ab initio circuli usq ad finem. Pro¬
pt̃ hoc ipsam quartam partem qr¬

Expanded text:
multiplicare? M. Quia undecim accessores non ascendit.--D. Quare ad concurrenclum solarem numerantur bissexti.--D. Quare quartam partem jubet addti ab initio cycli usque ad finem, et propter hoc ipsam quartam partem
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ bisse .uiii. faciunt horas: binis ho¬
ris ꝑiͦi. bissex supputatis. Apparet
bire zodiacum:⁊ hoc ẽ species men¬
sium lunarum. S ꝙ naturał luna¬
ab accensione usq ad accensionem cõ¬
putat᷑. ipsa autem in toto hoc spacio
solem ñ sequit᷑ ut ab eo reaccendatur.
nisi additis duob dieb ⁊ .iiii. horis.
His suꝑiorib iunctis m̃sem lunarẽ
cum alt̾nis uicib media nocte ⁊ die
tegro die computant᷑. ⁊ tunc.xxx.¬
ꝓmuntiat᷑. Porro illi.ui. dies qui cũ
quat̾nis horis suꝑ sunt. pꝰ em̃sum
rodiacum ad consequendum solem

Expanded text:
ergo bisses octo faciunt horas, ponis per tres bisses supputatis. Apparet bire zodiacum; et haec est una species mensium lunarium. Sed quia naturalis lunae mensis ab accensione computatur, ipsa autem luna in toto hoc spatio solem non consequitur, ut ab eo reaccendatur, nisi additis duobus diebus et IV horis, his ad superiores junctis mensem lunarem cum alternis vicibus media die ac nocte tegro die computantur, et tuncuntiatur. Porro illi duo vero dies, qui cum quaternis horis post emensum zodiacum ad consequendum solem
Abbreviated transcription (Latin):
Unius semꝑ dodrante: i semiunctia
ro: quadrans.:⁊ hoc ẽ quodait beda¬
umus hore dodrante ẽ tͥb partib
miuntias sex reliquarum senniun¬
tiarum ad quandrantem ꝑtinen-¬
tium. unam uoluit adiungi dodrãt.¬
ut eeñt.xͦ. ⁊ ix. semiuntie: quo estꝰ occean:
cotidie tardius ueniret. tardiusq re¬

Expanded text:
e dodrante et semiuncia ro quadrans, et hoc est quod ait unius horae dodrancia sex reliquarum semiunciarum, ad quadrantem pertinentium, unam volvit adjungi dodrantssent XIX semiunciae, quo aestus Oceani quotidie tardius veniret, tardiusque re
Abbreviated transcription (Latin):
tum uidis. mecum dõ qui donauit
et sine quo nichil possumus facere:
deuotus gr̃as agas. Siquem sane
uel illud offendit. curaliquid dehuiꝰ¬
modi negotio eempꝰtare p̃sumpserĩ.
quare de his quȩ sparsim in ueterx
scriptis inueniri pot̾ant ipse nouũ xri¬
opus condere studuerim: audiat
dicente scõ augustino qͣuia ideo ne¬
cesse est plures apluribꝰ fieri libros
diuerso stilo non diuersa fude eti-

Expanded text:
tum videris, mecum Deo qui donavit, et sine quo nihil possumus facere, devotus gratias agas Si quem sane vel illud offendit, cur aliquid de hujusmodi negotio tentare praesumpserim: quare de his quae sparsim in veterem scriptis inveniri potuerant, ipse novum opus condere studuerim, audiat, dicente sancto Augustino: Quia ideo necesse est plures a pluribus fieri libros diverso stylo, non diversa fide, eti
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad summum ueniamus. sume.xxx.
lunam que tunc fit .iii. lł feb̾rii. multi¬
plica ꝑ .iiii. fiuiit.ciixͦ. partire ꝑxx. duo¬
luna .xxxͣ. currit: quam.xii. mensib
exactis idẽ toto anni circło transacto
sol obtenturus est. Ipsa enim ẽ pars
eadem in qua nunc conuersatus. lunã
suo recepat in conu. Que ut mani¬
festiora cuilibet etiam tardioris in¬
genii. reddantur ꝑ singłas lune eta¬
tes qnͣtũ ea distat asole distinetius¬
dierum .x.x.uiii. Decua spacio men¬

Expanded text:
ut ad summum veniamus, sume XXX lunam, quae tunc fit III Kal. Feb., multiplica per IIII, fiunt CXX; partire per dluna XXX currit, quam XII mensibus exactis, id est, toto anni circulo transacto, est sol obtenturus. Ipsa est enim pars eadem in qua et nunc conversatus lunam suo receperat in coitu. Quae ut manifestiora cuilibet etiam tardioris ingenii reddantur, per singulas lunae aetates quantum ea distet a sole distinctiusdierum XVIII, decima spatio men
Abbreviated transcription (Latin):
possit inuenire qͦd querit. Decem uͦ
et .ix. htͣ in latitudine lineas. que
ordinẽ decenouennalis circłi supra
annotato annoꝵ ex ordine numero
p̾monstrent. Cum gͥ anno quolibet
diem quelib& quoͣ signo uel cuiꝰ nisis
in partib luna hãt scire uolueris. aꝑ¬
to codice nota lit̾am que cidem sit pꝰ¬
posita diei & recurrens ad regłarem
paginã in qua litt̾arũ ẽ distucta con¬
geries. eodemq statim anno tatitu¬
lo frontis inuento illam qm q̃rebas
litt̾am eiuidem diei inuenies. atq an¬
te et retro inspiciens. qͦd signũ quẽ¬
ue m̃sẽ e regione hat annotabis. Po¬
namꝰ aliqͦd. quo ad cet̾a lector ꝯuales¬
cat exemplum. Queris uͥ sit luna.

Expanded text:
possit invenire quod quaerit; X vero possit invenire quod quaerit; X vero et IX habet in latitudine lineas quae ordinem decennovenalis circuli supra adnotato annorum numero praemonstret. Cum igitur anno quolibet diem quemlibet quo in signo vel cujus mensis in partibus lunam habeat scire volueris, aperto Codice nota litteram, quae eidem sit praeposita diei, et recurrens ad regularem paginam, in qua litterarum est distincta congeries, eodemque statim anno ex titulo frontis invento, illam quam quaerebas litteram ejusdem diei invenies, atque ante ac retro inspiciens, quod signum quemve mensem e regione habeat adnotabis. Ponamus aliquod quod ad caetera, lector, convalescat exemplum. Quaeris ubi sit luna,
Abbreviated transcription (Latin):
çesima. spacio mensium duodecim:
idoneus. lunaris tñ circuitus existit eu¬
riosus. & huic homini ad capacitatem
ingenioli sui commodamus argumĩtũ.
quo idquod querit iueniat. Siqͥdẽ
totam annalis circuitꝰ seriem que.xii.
mensib continet᷑. alfabetis distinximꝰ
ita dum taxat. ut pͥmꝰ & scd̾s ordo uice¬
nos & septenos dies. terciꝰ aut̃ uno am¬
pliꝰ complectat᷑ illo uidelicet qui de t̾cio
non singłis has dieb s alt̾nis apposuimꝰ
atq ido ñ ultra .o. litt̾am alfabetũ tan¬
gẽ opꝰ erat. Preposuimus eidem oꝑi
paginam reglarem que .x.& .ix. alfa¬
beta huiꝰmodi a diuersis litt̾i̾s incho¬
antia totidem annoꝵ circłi decẽno¬
uennalis caꝑet simul & mensuios
hoc ordine disposita sunt. Iuxtanu
merũ dierum quib luna zodiacũ
ꝑuolat: x.xuii. lineas ht̃ in longitu¬
dine nominib signoꝵ ante. nomir¬
nib uͦ mensiũ retro annotatis. ut qͥ
signoꝵ imꝑitꝰ ẽ ex mensiũ tñ noticia

Expanded text:
cesima spatio mensium duodecim. idoneus lunaris tamen circuitus existit curiosus, et huic ad capacitatem ingenioli sui commodamus argumentum, quo id quod quaerit inveniat: siquidem totam annalis circuitus seriem, quae duodecim mensibus continetur, alphabetis distinximus, ita duntaxat, ut primus et secundus ordo vicenos et septenos dies, tertius autem uno amplius complectatur, illo videlicet qui de tertionon singulis has diebus, sed alternis apposuimus, atque ideo non ultra o litteram alphabetum tangere opus erat. Praeposuimus eidem operi paginam regularem, quae X et IX alphabeta hujusmodi a diversis literis inchoantia, totidem annorum circuli decennovenalis caperet, simul et mensium homerum dierum, quibus luna zodiacum persolvat 27 lineas habet in longitudine nominibus singulorum ante, nominibus vero mensium retro adnosignorum imperitus est ex mensium tamen notitia
Abbreviated transcription (Latin):
tia beatus antistes ambrosius.xxuiii.
in libro .iiii. exameron ita cominemo¬
rat. Similia de lunȩ ratione conueniis:
que de consorte euis ac fre memorauimꝰ.
Siquidem in id se niducit ministeriũ
in quod et frͣ ut illumunet tenebras. foue¬
at semina. augeat fructus. Habet etiã
pleraq a frẽ distincta. ut quẽ tota die ca¬
lor humorẽ terrȩ siccauerit: eundem exi¬
gue noctis tempore ros reponat. Nam
& ipsa luna larga roris asseritur:
Deniq cum serenior noxẽ. & liuia
ꝑnox. tuuclargior ros ferturar ua ꝑ¬
fundere: & płiq sub aere quiescentes
quo magis sublumine fuissent lune
eo plus humoris se in capite collegisse
senserunt. Unde et incanticis canti
Tune deinde minuitur & auget᷑: ut mi.¬

Expanded text:
tia beatus antistes Ambrosius in libro quarto Hexameron ita commemorat: « Similia de lunae ratione conveniunt, quae de consorte ejus ac fratre memoravimus, siquidem in id se induit ministerium in quod et frater, ut illuminet tenebras, foveat semina, augeat fructibus. Habet etiam pleraque a fratre distincta, ut quem tota die calor humorem terrae siccaverit, eumdem exiguae noctis tempore ros reponat. Nam et ipsa luna larga roris adseritur. Denique cum serenior nox est, et luna pernox, tunc largior ros fertur arva perfundere, et plerique sub aere quiescentes, quo magis sub lumine fuissent lunae, eo plus humoris se capite collegisse senserunt. Unde et in Canticis dicitTum deinde minuitur et augetur, ut mi
Abbreviated transcription (Latin):
nor sit eum resurgit noua: et cũ sit
imuiiuta cumusetur. Inquogran¬
de misterium ẽ. Nam & defectui eiꝰ
compatiuntur dementa & ꝓͣceslu eius
quȩ fuerint exͣuianita cumulantur.
ut animantium cerebra ma rmiaix
huumnida. Siquidem pleniores oftree
repperiri feruntur. multaq alia cͥum
globꝰ unaris adole sert. De arboꝵ quoq
nitei nis idem allegant: qui hoc usu
ꝓprio comꝑert̃. Hec beati ambrosii
uerba. etiam architectoꝵ omniũ ars

Expanded text:
nor sit cum resurgit nova, et cum sit imminuta cumuletur, in quo grande mysterium est. Nam et defectui ejus compatiuntur elementa, et processu ejus quae fuerint exinanita cumulantur, ut animantium cerebra maritimorum humida: siquidem pleniores ostreae reperiri ferantur multaque alia, cum globus lunaris adolescit. De arborum quoque internis idem allegant qui hoc usu proprio compererunt. » Haec beati Ambrosii verba etiam architectorum omnium ars
Abbreviated transcription (Latin):
dem onesicretus scripsit. Conͣstato
inberonice urbe tragotesttaru. uncle
staliis iiii. d.ccc.xx. In eadem prolo¬
maide oͥppido quod inmargine ru-¬
brimaris ad primos elephantorum
uenatus conditum est. hoc idem an-¬
te solsticium quadragenis quinis die¬
b totidemq postea fieri. et ꝑͣ eol. rc.
dies in meridiem umbras iaci. Rui-¬
sus in meroe insula quȩ caput est¬
gentis ethiopum. quinq milibus
stadioꝵ asyene in amne nilõ habita¬
ta. bis in anno absumi uͣmbras. sole
te ore tum mons est maleus nõĩe.
iuxta quem umbre estate in austru
hieme ad septemtrionẽ iaciuntur.¬
stenes ini contiarium cadẽ ꝓdidit. Sic
fit ut uario lucis incremento in meroe
longissimus dies . xii. horas equinoctia¬
les. & .uiii. partes uniꝰ horȩ colligat. ale¬
xandriȩ uͦ .xiiii. horas. in italia. xͥi
cogit ratio credi. sol¬
sticii dieb accedente
sole ꝓpus uerticem
mundi angusto lu¬
cis ambitu. lubiecfa
t̾rȩ continuosdies

Expanded text:
dem Onesicritus scripsit; constatque dem Onesicritus scripsit; constatque in Berenice urbe Troglodytarum, unde stadiis MMMMDCCCXX in eadem Ptolemaide oppido, quod in margine Rubri maris ad primos elephantorum venatus conditum est, hoc idem ante solstitium quadragenis quinis diebus totidemque postea fieri, et post eos XC dies in meridiem umbras jaci. Rursus in Meroe insula, quae caput gentis Aethiopum, V millibus stadiorum a Syene, in amne Nilo habitatur, bis anno absumi umbras, sole te Oretum mons est, Malaeus nomine, juxta quem umbrae aestate in Austrum, hyeme ad Septentrionem jaciuntursthenes in contrarium cadere prodidit. Sic fit, ut vario lucis incremento in Meroe longissimus dies XII horas aequinoctiales, et VIII partes unius horae colligat, Alexandriae vero XIIII horas, in Italia XV, icogit ratio credi, solstitii diebus accedente sole propius verticem mundi, angusto lucis ambitu subjecta terrae continuos dies