comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nolebant perdere locum ad terram conli¬
serant aurem suam. & ideo noluerunt
audire uerba illa meclicata a sapiente:
Dictum est de illis & quod auari erant
& amatores peccuniae & omnis uita
eorum &iam praeterita descripta est
adño in euangelio. qui legit diligenter
euangelium. inuenit unde illi ambas aures
obturabant: Intendat caritas ur̃a. dñs
quid fecit: Contriuit dentes eorum inore
ipsorum. quid est in ore ipsorum: ut ore
suo contra se pronuntiarent: Coegit
illos ore suo insesententiam dicere. ca¬
lumniari uolebant ei propter tributũ.
non dixit ille licet reddere tributum
aut non lic& reddere . & uolebant den¬
tes eorum quibus iniabant ut morde¬
rent conterere sed inore ipsorum uole¬
bat : Si dicer& soluatur caesari tribu¬
tum. calumniarentur illi quod male¬
lixisset genti iulaeorum eam tributa¬
riam faciendo : Expeccato enim tribu¬
tum reddebant humiliati. sicut illis
in lege praedictum erat: Tenemus illũ

Expanded text:
nolebant perdere locum, ad terram collinolebant perdere locum, ad terram colliserant aurem suam; et ideo noluerunt audire verba illa medicata a sapiente. Dictum est de illis et quod avari erant et amatores pecuniae: et omnis vita eorum, etiam praeterita, descripta est a Domino in Evangelio. Qui legit diligenter Evangelium, invenit unde illi ambas aures obturabant. Intendat Charitas Vestra: Dominus quid fecit? Contrivit dentes eorum in ore ipsorum. Quid est, in ore ipsorum? Ut ore suo contra se pronuntiarent: coegit illos ore suo in se sententiam dicere. Calumniari volebant ei propter tributum: non dixit ille, Licet reddere tributum, aut, non licet reddere. Et volebat dentes eorum, quibus inhiabant ut morderent, conterere; sed in ore ipsorum volebat. Si diceret, Solvatur Caesari tributum; calumniarentur illi quod maledixisset genti Judaeorum, eam tributariam faciendo. Ex peccato enim tributum reddebant humiliati, sicut illis in Lege praedictum erat. Tenemus illum,
Abbreviated transcription (Latin):
tam: Si autem grauaris uetustate quadã
peccatitui & praeteritae uitae transire
non potes. quia corpus quod corrumpit᷑
ad grauat animam: uel cupiditates corpo¬
rales non praemant. uel concupiscentiae
carnis exuantur : Vnde exuuntur nisi
ieris perangustam. Nisi fueris astutus ut
tio est. sicut similitudo ferpentis. & aspidis
obturantis aures suas : Ne audiant uocẽ
in cantartium & medicamenti mecdica¬
ti a sapiente : Quid illis fecit dñs: contri¬
uit dentes eorum inore ipsorum: Factum
est hoc primofactum est. & modo fit: sed
sufficer& fr̃s mei ut diceretur. ds̃ contri¬
uit dentes eorum: quare inore ipsorum :
Nolebant audire legem. nolebant audire
praecepta ueritatis. Axp̃o pharisaei. similes
serpenti illi & aspidi: Praeteritis enim su¬
is peccatis delectabantur. & uitam prae¬
sentem nolebant amittere:
Ideo
nolebant audire: Nam unde est illud:
sidimiserimus eum: uenient romoni. &
tollent nobis & locum & gentem: utique

Expanded text:
tam. Si autem gravaris vetustate quadam tam. Si autem gravaris vetustate quadam peccati tui et praeteritae vitae, transire non potes. Quia ergo corpus quod corrumpitur, aggravat animam ; vel cupiditates corporales non premant, vel concupiscentiae carnis exuantur. Unde exuuntur, nisi ieris per angustam, nisi fueris astutus ut tio est sicut similitudo serpentis, et aspidis obturantis aures suas, ne audiat vocem incantantium, et medicamenti medicati a sapiente. Quid illis fecit Dominus? Contrivit dentes eorum in ore ipsorum. Factum est; hoc primo factum est, et modo fit. Sed sufficeret, fratres mei, ut diceretur, Deus contrivit dentes eorum. Quare, in ore ipsorum? Nolebant audire legem, nolebant audire praecepta veritatis a Christo Pharisaei, similes serpenti illi et aspidi. Praeteritis enim suis peccatis delectabantur, et praesentem vitam nolebant amittere, id ideo nolebant audire. Nam unde est illud: Si dimiserimus eum, venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem ? Utique
Abbreviated transcription (Latin):
praedicans ueritatem in luce noua. deposita
uetere tunica & ad hoc enim ual& astu¬
tia serpentis. adquam nos imitandam dñs
adhortatur: ait enim. astuti sicut serpen¬
tes : quid est astuti sic ut serpentes : offer
omnia membra tua percutienti dum caput
int̾e serues: Caput uiri xp̃s. sed grauat
quasi pondus corii cuiuslam & quasi senecta
ueteris hominis: audi a postolum dicen¬
tem. Exuent es uos ueterem hominem.
induentes nouum : Et quomodo exuo in¬
quis ueterem hominem : imitare astu¬
tiam serpentis : Quid enim facit serpens.ꝙ
ut exuat se ueterem tunicam : coartat se
perforamen angustum: & ubi inquis inue¬
nio hoc foramen angustum: audi arta
xangusta uia est quae ducit aduitam.
& paucisunt qui ingrediuntur in eam.
Reformidas eam & nonius ambulare quia
pauci sunt : ibi ponenda est uetus tunica.
alibi poni non potest aut siuis uetustate im¬
pediri grauari. praemi. noli ire perangus¬

Expanded text:
praedicans veritatem in luce nova, deposita praedicans veritatem in luce nova, deposita vetere tunica. Et ad hoc enim valet astutia serpentis, ad quam nos imitandam Dominus exhortatur. Ait enim: Estote astuti sicut serpentes . Quid est, astuti sicut serpentes? Offer omnia membra tua percutienti, dummodo caput integrum serves. Caput viri, Christus . Sed gravat quasi pondus corii cujusdam et quasi senecta veteris hominis. Audi Apostolum dicentem, Exuentes vos veterem hominem, et induentes novum . Et quomodo exuo, inquis, veterem hominem? Imitare astutiam serpentis. Quid enim facit serpens, ut exuat se veterem tunicam? Coarctat se per foramen angustum. Et ubi, inquis, invenio hoc foramen angustum? Audi: Arcta et angusta est via quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui ingrediuntur per eam . Reformidas eam, et non vis ambulare, quia pauci sunt? Ibi ponenda est vetus tunica, et alibi poni non potest. Aut si vis vetustate impediri, gravari, premi, noli ire per angus
Abbreviated transcription (Latin):
tur temporalia sunt : quae autem non
uidentur a&erna: Item depraesenti¬
uita dicit: Si in hac uita tantum inxp̃o
sperantes sumus miserabiliores sumus
omnibus hominibus : Obliuiscere ergo
praeterita quibus male uix isti contempnt
praesentia quibus temporaliter uiuis. ne
te alligando praesentia. non ꝑmittant ꝑue¬
nire ad fut ura: si enim p̃sens uitate dele¬
ctat. aurem interra posuisti: Situ is pre¬
teritis &iam retro labentibus delectaris:
aurem decauda obturasti : Debes ergo ire
inlucem. exire detenebris. audire uoce medi¬
camenti medicati asapiente : ut iam inluct
ambulans & exultans di cas quae retro ob¬
litus. in ea quae ante sunt extentus : Non
dixit quae r&ro oblitus & expraesentibus
delectatus: Cum dicit quae racro oblitus:
non obturauit aurem decauda Cumdict
inea quȩ ante sunt extentus: is & presen¬
tibus non obsurduit. merito audiens. me¬
rito prȩdicans. merito exultat lingua eius.

Expanded text:
tur, temporalia sunt: quae autem non tur, temporalia sunt: quae autem non uidentur, avita dicit: Si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus . Obliviscere ergo praeterita, quibus male vixisti; contemne praesentia, quibus temporaliter vivis, ne te alligando, praesentia non permittant pervenire ad futura. Si enim praesens vita te delectat, aurem in terra posuisti: si tuis praeteritis etiam retro labentibus delectaris, aurem de cauda obturasti. Debes ergo ire in lucem, exire de tenebris, audita voce medicamenti medicati a sapiente; ut jam in luce ambulans, et exsultans dicas: Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus . Non dixit: Quae retro oblitus, et ex praesentibus delectatus. Cum dicit, Quae retro oblitus, non obturavit aurem de cauda; cum dicit, In ea quae ante sunt extentus, his et praesentibus non obsurduit: merito audiens, merito praedicans, merito exsultat lingua ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
cate filii hominum: Vox est medicam̃¬
ti : & hoc metlicati asapiente: Iam enim
uenit xp̃s qui impleret legem & pro¬
phetas. qui ueritatem ipsam firmaret:
inquibus luobus praeceptis tota lexpen¬
det & prophetae: An foste quaerbnus
aliquid & ineo quod dicitur aspisita au¬
res claudere. ut unam earum interrã
praemat. alteram cauda oppilet. Quid
sibi uult hoc : Incauda : posteriora utiq
intelleguntur: Ergo praeterita quo iã
tergum oportet ponere. ut in ea quae
nobis promittuntur intendamus. Er¬
go nec exp̃terita uita nr̃a. nec exp̃senti
delectari debemus: Hoc enim monet¬
a postolus dicens: Quem ergo aliquan¬
do fructum habuistis inquibus nunc
erubescitis. reuocat arecordandis cum
delectione praeteritis. & cum quadam
concupiscentia fruendi ne redeamus
corde inegiptum : Quod de praesentib
quo modo iubet &iam ipsa contempni
Non respicientibus inquit quae uident ur
sed quae non uidentur : Quae enim uiden¬

Expanded text:
cate, filii hominum. Vox est medicamecate, filii hominum. Vox est medicamenti, et hoc medicati a sapiente. Jam enim venit Christus qui impleret Legem et Prophetas , qui veritatem ipsam firmaret: in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . 10. An forte quaerimus aliquid et in eo quod dicitur aspis ita aures claudere, ut unam earum in terram premat, alteram cauda oppilet? Quid sibi vult hoc? In cauda, posteriora utique intelliguntur; ergo praeterita, quo jam tergum oportet ponere, ut in ea quae nobis promittuntur intendamus: ergo nec ex praeterita vita nostra, nec ex praesenti delectari debemus. Hoc enim Apostolus monet dicens, Quem ergo aliquando fructum habuistis in his in quibus nunc erubescitis ? Revocat a recordandis cum delectatione praeteritis, et cum quadam concupiscentia fruendi, ne redeamus corde in Aegyptum. Quid de praesentibus? quomodo jubet etiam ipsa contemni? non respicit quae uidentur, sed quae non uidentur. quae enim uiden
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt eorum mendacia. patefactum est
quod lucet Demonstrata est ciuitas suꝑ
lucet omnibus qui indomo sunt: Ulhi enĩ
latet ecclesia xp̃i ubi latet ueritas xp̃i.
Non ne ipse est mons qui creuit exminimo
lapide. & impleuit uniuersam faciem
terrȩ : Conuincuntur hinc: non habent
quod dicant contra ecdesiam Et quid eis
remansit : quid nos quaeritis quid nos
uultis. recedite a nobis Dicunt autem
& suis: nemocum illis loquatur nemo
illis coniungatur. nemo illos audiat In¬
dignatio eorum : Indignatio serpentium
sicut aspidis surdae & obturantis auressuas
quae non exaudiet uocem in cantantiũ.
& medicamenti Hoc est uocem medica¬
menti medicati a sapiente : Nonne hinc
iam intellegitur quale medicamentum.
quando uocem dicit. numquid medi¬
camentum habet uocem: Est quod lã
medicamentum quod habet uocem: me¬
dicamentum portamus. uocem eius au¬
Sdite non quomodo aspidis surdae. Si
uere iustitiam loquimini: recta uidi¬

Expanded text:
ta sunt eorum mendacia: patefactum est ta sunt eorum mendacia: patefactum est quod lucet; demonstrata est civitas super lucet omnibus qui in domo sunt . Ubi enim latet Ecclesia Christi? ubi latet veritas Christi? Nonne ipse est mons qui crevit ex minimo lapide, et implevit universam faciem terrae ? Convincuntur hinc, non habent quod dicant contra Ecclesiam. Et quid eis remansit? Quid nos quaeritis? quid nos vultis, dicunt? recedite a nobis. Dicunt autem et suis: Nemo cum illis loquatur, nemo illis conjungatur, nemo illos audiat. Indignatio eorum, indignatio serpentium: sicut aspidis surdae et obturantis aures suas, quae non exaudiet vocem incantantium, et medicamenti, hoc est vocem medicamenti, medicati a sapiente. Nonne hinc jam intelligitur quale medicamentum, quando vocem dicit? Numquid medicamentum habet vocem? Est quoddam medicamentum quod habet vocem. Medicamentum portamus; vocem ejus audite, non quomodo aspides surdae. Si vere utique justitiam loquimini, recta judi
Abbreviated transcription (Latin):
dicatum sit Medicamenta erant in prophe¬
tis. medicamenta erant inlege : Praecepta
ipsa omnia medicamenta erant. & hoc medi¬
camentum nondum erat medicatum: aduen¬
tudñi medicatum est Medicamentum
hoc illi ferre non potuerunt: quia enim non
curabantur medicamento. medicatum est
ipsum medicamentum aduentu dni Iam
stephanus medicamentum medicatum in can¬
tabat: Hoc illi audire noluerunt. unde
medicatum est medicamentum: contra hoc
aures clauserunt Nam ibi hoc fecerunt.
ubi nominatus est xp̃s Indignatio eorum.
sicut indignatio serpentis quid aures claudi¬
tis : expectate. audite. & si potueritis saeui¬
tȩ: quia nolebant nisi seuirae. noluerunt
audire: Quodsi audirent. foste desȩuirent:
Indignatio eorum. sicut indignatio serpen¬
tis: Tales &iam istos patimur: Primo sibi
ueritatem tenere uidebantur. non cessa¬
uit ds̃. non quieuit. in ecclesia sua praedi¬
cata est ueritas: In uisceribus matris aper¬

Expanded text:
dicatum sit? Medicamenta erant in Prophedicatum sit? Medicamenta erant in Prophetis, medicamenta erant in Lege, praecepta ipsa omnia medicamenta erant; et hoc medicamentum nondum erat medicatum: adventu Domini medicatum est medicamentum; hoc illi ferre non potuerunt. Quia enim non curabantur medicamento, medicatum est ipsum medicamentum adventu Domini. Jam Stephanus medicamentum medicatum incantabat; hoc illi audire noluerunt: unde medicatum est medicamentum, contra hoc aures clauserunt. Nam ibi hoc fecerunt, ubi nominatus est Christus. Indignatio eorum, sicut indignatio serpentis. Quid aures clauditis? Exspectate, audite; et si potueritis, saevite. Quia nolebant nisi saevire, noluerunt audire. Quod si audirent, forte desaevirent. Indignatio eorum, sicut indignatio serpentis. 9. Tales etiam istos patimur. Primo sibi veritatem tenere videbantur: non cessavit Deus, non quievit. In Ecclesia sua praedicata est veritas, in visceribus matris aper
Abbreviated transcription (Latin):
hoc & in primis temporibus fidei: Stephanus
mart yr praedicabat ueritatem. et tam quã
tenebrosis mentibus ut eas inlucem educer&
incantabat: Vlbi uenit ad commemoratiͦnẽ
xp̃i quem illi omnino audire nolunt. quid
de eis scriptura dicit . quid deillis narrat :
Clauserunt inquit aures suas Quid autẽ
postea fecerit. passio stephani narrata de¬
clarat: Nonerant surdi. sed fecerunt se
surdos Quia enim aures patentes in cor¬
de non habebant uiolentia tamen uerbi
peraures carnis inruens : &iam ipsis aurib:
cordis uim faciebat: Clauserunt & aures
corporis. & ierunt ad lapides : Ecce aspides
surdȩ duriores lapidibus. quibus incan¬
tatorem suum lapidauerunt. non audie¬
runt uocem incantantis. & medicamenti
medicati asapiente: quid est medicamen¬
tum medicatum a sapiente: foste medi¬
camentum confectum dicat. medicamen¬
tum medicatum: Anquaerimus ibi aliquid.
quomodo iam si medicamentum est &iam me¬

Expanded text:
hoc et in primis temporibus fidei. Stephanus hoc et in primis temporibus fidei. Stephanus martyr praedicabat veritatem, et tanquam tenebrosis mentibus, ut eas in lucem educeret, incantabat: ubi venit ad commemorationem Christi, quem illi omnino audire noluerunt, quid de eis Scriptura dicit? quid de illis narrat? Clauserunt, inquit, aures suas. Quid autem postea fecerint, passio Stephani narrata declarat. Non erant surdi, sed fecerunt se surdos. Quia enim aures patentes in corde non habebant, violentia tamen verbi per aures carnis irruens, etiam ipsis auribus cordis vim faciebat: clauserunt et aures corporis, et ierunt ad lapides . Ecce aspides surdae, duriores lapidibus quibus incantatorem suum lapidaverunt: non audierunt vocem incantantis, et medicamenti medicati a sapiente. Quid est medicamentum medicatum a sapiente? Forte medicamentum confectum, dicat medicamentum medicatum. An quaerimus ibi aliquid, quomodo jam si medicamentum est, etiam me
Abbreviated transcription (Latin):
nus & pedes. & proicite illum intenebras ex¬
pancratium facere: Iam quia hinc clata est
similitudo spectacula ista delectare nos de¬
bent : aut quia dixit. qui inagone conten¬
dit ab omnibus abstinens est. Propterea
agonistica istauana & ludicra. debet affec¬
tare xp̃ianus : Adtende quid ibi dicatur
adsimilitudinem quid moneatur ad pro¬
hibitionem: Ita ergo & hic clata est quȩdã
similitudo demarso qui incantat ut eclucat
aspidem detenebrosa cauerna. utique in lu¬
cemuult eclucere: Illȩ autẽ amando tene¬
bras suas. quibusse inuoluta occultare dici¬
tur quod cum exire noluerit. recusans ta¬
men audire illas uoces quibus se cogi sentit.
Allidit unam aurem terrae. & decauda obtu¬
rat alteram. atque ita uoces illas quantum
potest euitans: non exit ad incantantem: Hu¬
ic similes dixit sp̃s dĩ. quosdam non audientes
uerbum dĩ & non solum non facientes: sed om¬
nino ne facient audire nolentes Factum est

Expanded text:
des et manus, et projicite illum in tenebras exdes et manus, et projicite illum in tenebras expancratium facere. Jam quia hinc data est similitudo, spectacula ista delectare nos debent? aut quia dixit, Qui in agone contendit, ab omnibus abstinens est ; propterea agonistica ista vana et ludicra debet affectare christianus? Attende quid tibi dicatur ad similitudinem, quid moneatur ad prohibitionem. Ita ergo et hic data est quaedam similitudo de Marso, qui incantat ut educat aspidem de tenebrosa caverna: utique in lucem vult educere; illa autem amando tenebras suas quibus se involutans occultat, dicitur quod cum exire noluerit, recusans tamen audire illas voces quibus se cogi sentit, allidit unam aurem terrae, et de cauda obturat alteram, atque ita voces illas quantum potest evitans, non exit ad incantantem. Huic similes dixit Spiritus Dei quosdam non audientes verbum Dei, et non solum non facientes, sed omnino ne faciant audire nolentes. 8. Factum est
Abbreviated transcription (Latin):
hinus : ueniet enim gr̃a dĩ ut delectet re
iustitia sicut delectabat iniquitas & homo
qui exuinculis resolutus es exclamabis ad dm̃
disrumpisti uincula mea qind est disrups¬
tiuinculamea. Nisi remisisti peccatams
Audi quia uincula sunt. respondet sc ripti¬
ra : Crinibus peccatorum suorum : unus¬
quisque constringitur : Nonsolum un¬
cula sed & criniculi sunt: Criniculi sunt
qui fiunt intorquendo: hoc est quad
peccatis peccata conectebas Llae his qui
trahunt peccata. sicut restem longam
Esaias clamat: uae his qui trahunt peccatum
sicut restem longam Quid est aliud. quon
uae his quorum manus conectunt inqu¬
tem : & quia unus quisque peccatis suis con¬
stringitur sicut & peccatis suis caeditur.
Dñs male uersantes intemplo. flagello de
resticulis facto excussit: sed nonuis modo
disrumpi uinculatua. quia non sentis uincu¬
latua &iam delectant᷑ : & uoluptati sunt.
senties infine cum dicitur: Ligate illi ma

Expanded text:
hujus . Veniet enim gratia Dei, ut delectet te hujus . Veniet enim gratia Dei, ut delectet te justitia, sicut delectabat iniquitas; et homo qui ex vinculis resolutus es, exclamabis ad Deum: Disrupisti vincula mea . Quid est, disrupisti vincula mea, nisi, remisisti peccata mea? Audi quia vincula sunt: respondet Scriptura, Criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur . Non solum vincula, sed et criniculi sunt. Criniculi sunt, qui fiunt intorquendo: hoc est quod peccatis peccata connectebas. Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam, Isaias clamat. Vae his qui trahunt peccata sicut vestem longam : quid est aliud, quam vae his quorum manus connectunt iniquitatem? Et quia unusquisque peccatis suis constringitur, sicut et peccatis suis caeditur, Dominus male versantes in templo flagello de resticulis facto exclusit . Sed non vis modo disrumpi vincula tua, quia non sentis vincula tua; etiam delectant te, et voluptati sunt: senties in fine, cum dic
Abbreviated transcription (Latin):
ni interra : quid deinde : Iniquitatem
manus ur̃ae conectunt: Quid est conec¬
tunt : depeccato peccatum & ad peccatum.
peccatum. propter peccatum quid est
hoc : furtum faciti peccatum est: Visus ẽ
occidere. quaerit eum aquo uisus est : co¬
nexum est peccatum peccato Permiserit
ds̃ occulto iudicio occidere eum quem uo¬
luit occidere. sentit sciri quaeret alterũ
occidere : conexuit tertium: Dum ea
moltur foste ne inueniatur aut quia fect
ne conuincatur: consulit mathematicn
additum est quartum Respondit foste ali¬
qua dura & mala mathematicus. curritur
adarus piscem ut expietur: respondit aruspu
nonse posse expiare malficus quaeritur.
& quis omnia possit numerare quae cones¬
tuntur peccata peccatis: Iniquitates
manus urãe conectunt: Quandu conects
ligas peccatum peccato: te solue apeccatis sed
nom possum inquis : lama adillum. Infelixigo
homo quis me liberabit decorpore mort

Expanded text:
ni in terra. Quid deinde? Iniquitates ni in terra. Quid deinde? Iniquitates manus vestrae connectunt. Quid est, connectunt? De peccato peccatum, et ad peccatum peccatum, propter peccatum. Quid est hoc? Furtum fecit, peccatum est: visus est, occidere quaerit eum a quo visus est; connexum est peccatum peccato. Permiserit Deus occulto judicio occidere eum quem voluit occidere; sentit sciri, quaerit et alterum occidere; connexuit tertium. Dum ea molitur, forte ne inveniatur, aut quia fecit ne convincatur, consulit mathematicum; additum est quartum. Respondet forte aliqua dura et mala mathematicus; curritur ad aruspicem ut expietur: respondet aruspex non se posse expiare; maleficus quaeritur. Et quis omnia possit numerare quae connectuntur peccata peccatis? Iniquitates manus vestrae connectunt. Quamdiu connectis, ligas peccatum peccato: te solve a peccatis. Sed non possum, inquis. Clama ad illum: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis
Abbreviated transcription (Latin):
prae uaricatores adcor: Ecce uenirt cor¬
rigimini antequam ueniat. Praeuenite fa¬
ciem eius h confessione : Ecce ueniet : rex
uester est : Recordamini titulum super
crucem sed non eum uidetis scriptum ma¬
net tamen. interra non legitur. sed incaelo
seruatur Putatis ȩnim illam inscriptionẽ
fuisse corruptam: & quid a it tit ulus psal¬
mi huius: Infinem ne corrumpas ipsi da¬
uid intituli inscriptione. Nonergo corrũ¬
tium: Siergo rex est. ecce antequam ueniat
dicit uobis. adhuc loquaͦr inquit. nondum
iudico: Qui sic clamo comminando. nolo fe¬
rire iudicando : siuere ergo iustitiam loqui
autẽ quid facitis. quare ista uobis dico ue
Et enim incorde iniquitates operamini in
terra: Iniquitatem foste incorde solo :
Audiquid sequitur. & corsuum sequntur
manus. & cordisuo famulantur manus.
cogitatur & fit. aut nonideo nonfit : non
quia nolumus sed quia nom possumus:
Quic quiduis & non potes. factum ds̃ compu¬
tat: Et enim in corde iniquitates operami¬

Expanded text:
praevaricatores, ad cor . Ecce veniet, corrigimini antequam veniat, praevenite faciem ejus in confessione . Ecce veniet; rex vester est. Recordamini titulum super crucem. Si non eum videtis scriptum, manet tamen: in terra non legitur, sed in coelo servatur. Putatis enim illam inscriptionem fuisse corruptam? Et quid ait titulus psalmi hujus? In finem, ne corrumpas ipsi David in tituli inscriptionem. Non ergo corrumtium . Si ergo rex est, ecce, antequam veniat, dicit vobis: Adhuc loquor, inquit, nondum judico; qui sic clamo comminando, nolo ferire judicando. Si vere ergo justitautem quid facitis? Quare ista vobis dico? Etenim in corde iniquitates operamini in terra. Iniquitates forte in corde solo? Audi quid sequitur: et cor suum sequuntur manus, et cordi suo famulantur manus, cogitatur et fit; aut ideo non fit, non quia nolumus, sed quia non possumus. Quidquid vis, et non potes, factum Deus computat. Etenim in corde iniquitates operami
Abbreviated transcription (Latin):
inquaes resurrectione sua demonstrauit
uitam inqua eris: Nos enim non nouera¬
mus. nisi nasci hominem & mori. resurgere
hominem & uiuere inaeternum. non noue¬
ramus: Suscepit quod noueras. & demonstra¬
uit quod non noueras: Ideo ergo factus est
spes nra intribulationibus. intemptationibus
inde apostolum dicentem Nonsolum autem.
sed & gloriamur inquit intribulationibus. scien¬

Expanded text:
Christus in qua es; resurrectione sua demonstravit Christus in qua es; resurrectione sua demonstravit tibi vitam in qua eris. Nos enim non noveramus nisi nasci hominem et mori; resurgere hominem et vivere in aeternum non noveramus: suscepit quod noveras, et demonstravit quod non noveras. Ideo ergo factus est spes nostra in tribulationibus, in tentationibus. Vide Apostolum dicentem: Non solum autem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
plebem tuam induxisti: hoc tunc nonfie
non egredieris ds̃ inuirtutibus nr̃is. sedi
operaberis . Quid est non egredieris ÷ ioa
parebis: Certe enim quando catenati ns¬
tyres ducebantur . quando includebanti
in carcere quando ludibrio habendpo¬
ducebantur. quando bestiis subi gelatꝰ
quando percutiebantur ferro quando
ne cremabantur. nonne contempnelu¬
tur tamquam deserti. tamquam sne as¬
iutore  quo modo ds̃ intus operabatur
quomodo intus consolabatur t: quo mod
eis dulcem faciebat spemuita a&ernat.
quomodo non de serebat corda eorum
ubi homo habitabat insilentio e benei
boniis male si malus : Numquid ergo qui
nonegrediebatur inuirtutibus eõrum
ideo deserebat: nonne magis nonegredies¬
do inuirtutibus eorum de duxit ȩcele siui
usq in hanc idumeam. ⁊: deduxit ꝑcdles
habes. Quomodo toleras dut non uincaris a temp¬
tatore: laboribus suis. temptationibus. passi¬
onibus. morte sua demonstrauit tibi uitã

Expanded text:
plebem tuam induxisti. Hoc tunc non facies; plebem tuam induxisti. Hoc tunc non facies; non egredieris, Deus, in virtutibus nostris, sed intus operaberis. Quid est, non egredieris? Non apparebis. Certe enim quando catenati martyres ducebantur, quando includebantur in carcere, quando ludibrio habendi producebantur, quando bestiis subrigebantur quando percutiebantur ferro, quando igne cremabantur, nonne contemnebantur tanquam deserti, tanquam sine adjutore? Quomodo Deus operabatur intus? quomodo intus consolabatur? quomodo eis dulcem faciebat spem vitae aeternae? quomodo non deserebat corda eorum, ubi homo habitabat in silentio, bene si bonus, male si malus? Numquid ergo quia non egrediebatur in virtutibus eorum, ideo deserebat? Nonne magis non egrediendo in virtutibus eorum, deduxit Ecclesiam usque ad Idumaeam, deduxit Eccleshabes. Quomodo toleras? Ut non vincaris a tentatore. Laboribus suis, tentationibus, passionibus, morte sua demonstravit tibi vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem circumstantiae quis deduc&
me usq inidumeam: Id est ut regnem
&iam terrenis ut ine uenerentur & iam
quideme non sunt qui deme nolunt
egredieris ds inuirtutibus nr̃is : Nonne¬
tu nos decluces qui reppulisti nos c sed q
reppulisti nos q̃uia destruxisti nos. Quu
destruxistinos : qui iratus es & nusertui
nr̃i : Tuergo deducesquireppuliter
none gredieris ds̃ inuirtutibis nr̃is tudo¬
ces: quid est none gredieris in uirturtibust
seuiturus est mundus concalcaturus estu
mundus futurus est aceruus testimona
fuso martyrum sanguine & dicturi us
pagani sae uientes. ubi est dseorum: tui
nonegredieris ds̃ inuirtutibus nr̃is : Al
contra eosapparebis nonostendes porema
tuam qualem ostendisti indauid in mois
iniesu naue quando eorum fortitudim
gentes cesserunt. & strage facta magnuqe
red dita iustitate. Interram quam proni

Expanded text:
civitatem circumstantiae? Quis deducet civitatem circumstantiae? Quis deducet me usque in Idumaeam? id est, ut regnem etiam terrenis, ut me venerentur etiam qui de me non sunt, qui de me nolunt egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Nonnetu nos deduces qui nos repulisti? Sed quare repulisti nos? Quia destruxisti nos. Quare destruxisti nos? Quia iratus es, et misertus es nostri. Tu ergo deduces qui repulisti, qui non egredieris Deus in virtutibus nostris, tu deduces. Quid est, non egredieris in virtutibus nostris? Saeviturus est mundus, conculcaturus est nos mundus, futurus est acervus testimonii effuso martyrum sanguine, et dicturi sunt Pagani saevientes: Ubi est Deus eorum ? Tunc non egredieris, Deus, in virtutibus nostris: non contra eos apparebis; non ostendes potentiam tuam, qualem ostendisti in David, in Moyse, in Jesu Nave, quando eorum fortitudini Gentes cesserunt, et strage facta, magnaque reddita vastitate, in terram quam promisisti,
Abbreviated transcription (Latin):
nes isti adorant xp̃m. sub calciamento ipsius
sunt : Iam usque inidumeam extendit cal¬
ciamentum suum. mihi allophili subditi
sunt: Allophili qui s̃ ⁊ alienigenae non
pertinentes ad genus meum: Subditi sunt.
Quia multi adorant xp̃m & non sunt regna¬
tis iam eam cominemoraui in illo psalmo
ubi dictum est. & circuibunt circiuitatẽ:
Crcumstantiae enimciuitas gentium cir¬
cumfusio est quae circum fusio gentium.
inmedio habebant unam gentem iudat¬
orum colentem unum dm̃ cȩtera circũ¬
fusio gentium idolis supplicaba t dęmo¬
nibus seruiebat : & mistice uocata est cui¬
tas circumstantiae. quia undiq gentes se¬
circum fuderant & ei circumsteterant.
quae colebat unum dm̃ : Quas deduco
me inci tatem circumstantiae : quis nisi
ds̃  hoc uult dicere quomodo deducet
perillas nubes de quibus dictum est uox
tonitri in rota Nota ipsa est ciuitas
circumstantiae quae dicta est rota iđ
est ꝓrbis terrarum : Quis deduc& me in

Expanded text:
nes isti adorant Christum, sub calceamento ipsius nes isti adorant Christum, sub calceamento ipsius sunt; jam usque in Idumaeam extendit calceamentum suum. Mihi Allophyli subditi sunt. Allophyli, qui sunt? Alienigenae, non pertinentes ad genus meum. Subditi sunt, quia multi adorant Christum, et non sunt regnatis, jam eam commemoravi in alio psalmo, ubi dictum est: Et circumibunt civitatem. Circumstantiae enim civitas, Gentium circumfusio est; quae circumfusio Gentium in medio habebat unam gentem Judaeorum, colentem unum Deum: caetera circumfusio Gentium idolis supplicabat, daemonibus serviebat. Et mystice vocata est civitas circumstantiae; quia undique se Gentes circumfuderant, et ei circumsteterant quae colebat unum Deum. Quis deducet me in civitatem circumstantiae? Quis, nisi Deus? Hoc vult dicere, quomodo deducet per illas nubes, de quibus dictum est: Vox tonitrui tui in rota . Rota ipsa est civitas circumstantiae, quae dicta est rota, id est orbis terrarum. Quis deducet me in
Abbreviated transcription (Latin):
perueniam usq inidumeam: Saeuiant
tribulationes bulliat scandalis mundus.
Extendam calciamentum meum usque in
idumeam usque adeos ipsos quiterfenam
uitam degunt qm̃ idumea interprȩtatur
terrena . usq ad ipsos. usque indumeam exten¬
dam calciamentum meum Cuius rei calciam̃¬
tum. nisi euangelii : quam speciosi pedeseorũ
qui adnuntiant pacem. qui annuntiant bona
& calciati pedes in praeparationem ȩuangelii
pacis : Prorsus. qm̃ tribulatio patientim
operatur. patientia. probationem. proba¬
tio spem olla non me consumat. caritasenim
dĩ diffusa est in cordibis nr̃is. perspm̃ scm̃¬
gelium praedicare. non deficiamus dñm
annuntiare : usque inidumeam extendã
calciamentum meum : Nonne seruiunt¬
& ipsi terrem ⁊ & si cupiditatibus terrenis
obligantur. xp̃m tamen adorant. Hodie
lucro fraudes. profraudibus periuria. pro¬
pter timores sortilegos mathematicos
omnes isti idumei terreni & tamenom¬

Expanded text:
Perveniam usque in Idumaeam. Saeviant Perveniam usque in Idumaeam. Saeviant tribulationes, bulliat scandalis mundus, extendam calceamentum meum usque in Idumaeam; usque ad eos ipsos qui terrenam vitam degunt quoniam Idumaea interpretatur Terrena; usque ad ipsos, usque in Idumaeam extendam calceamentum meum. Cujus rei calceamentum, nisi Evangelii? Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! et, Calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis . Prorsus, quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio spem, olla non me consumet: Charitas enim Dei diffusa est in cordibus nostris, per Sgelium praedicare, non deficiamus Dominum annuntiare. Usque in Idumaeam extendam calceamentum meum. Nonne serviunt et ipsi terreni? Etsi cupiditatibus terrenis obligantur, Christum tamen adorant. Hodie lucro fraudes, pro fraudibus perjuria; propter timores, sortilegos, mathematicos omnes isti Idumaei, terreni; et tamen om
Abbreviated transcription (Latin):
nem hic saluus erit: Perseuera reergo usque
infinem contra ollam scandalorum. ard&
olla iniquitatis. sed maior est flamina carita¬
tis: Noli uinci perseuera usque infinem.
quid times moabitas. ⁊ opera mala eorum qui
lege male utuntur : q̃ind enim. iutdas rextuus
qui praecessit. nonne tales pertulit .c nescis
iuda eos male utendo lege.xp̃m occidisse.⁊
ergo spera & quo praecessit rextuus. seque¬
redic: Iucla rex meus: & exeo qina iuclas rex
meus. moab quid factus est. & olla spei maee
Non consumptionis meae: Vlide intribuilatio¬
nibus ollam spei. audi apostolum : Sed & glo¬
riamur inquit intribulationibus : olla est iã.
sed uide istum. si explicat ollam spei. scientes
quia tribulatio patientiam operatur. patien¬
tia autem probationem. probatio spem.
Si tribulatio patientiam. patientia probatio¬
nem. probatio spem Olla est autem tribula¬
tio quae operatur spem. merito moab olla
spei meae: spes autem non confundit: & quid:

Expanded text:
nem, hic salvus erit? Persevera ergo usque nem, hic salvus erit? Persevera ergo usque in finem contra ollam scandalorum. Ardet olla iniquitatis, sed major est flamma charitatis. Noli vinci; persevera usque in finem. Quid times Moabitas, opera mala eorum qui lege male utuntur? Quid enim, Juda rex tuus qui praecessit, nonne tales pertulit? Nescis Judaeos male utendo lege, Christum occidisse? Ergo spera, et qua praecessit rex tuus sequere. Dic, Juda rex meus. Et ex eo quia Juda rex meus, Moab quid factus est? Olla spei meae, non consumptionis meae. Vide in tribulationibus ollam spei; audi Apostolum: Sed et gloriamur, inquit, in tribulationibus. Olla est jam; sed vide istum, si explicat ollam spei. Scientes quia tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio spem. Si tribulatio patientiam, patientia probationem, probatio spem, olla est autem tribulatio quae operatur spem; merito Moab olla spei meae. Spes autem non confundit. Et quid?
Abbreviated transcription (Latin):
ramala cum quisque lege male utitur: sro¬
inde male utentes patre. hoc male utentes
lege generauerunt moabitas. per quos signi¬
ficantur opera mala. inde tribulatio ȩcclesiȩ.
inde olla ebullens De hac olla quodam lo co
prophetiae dicitur olla succensa in aquilone:
unde nisi apartibus diaboli qui dixit. po¬
nam sedem meam adaquibonem: Tribulati¬
onesergo maxime nonoriuntur aduersũ
ȩcclesiam. nisi ab eis qui lege male utuntur:
uidergo defect ura est hinc ȩcclesia. & propt̃
ollam idest abundantiam scanclalorum. non
enim per seueratura usque infinem . c. nonne
iudas ille rex illius praedixit hoc ei & non ne
ait illi. qm̃ abundauit iniquitas. refrigescet
caritas multorum & olla bulliente caritas re¬
frigescit Quare non potius o caritas. & tu con¬
tra ollam feruescis  an ignoras tibi esse dictũ.
cum deilla abundantia scandalorum rextuus
loquer&ur. qui per seuerauerit usque infi¬

Expanded text:
ra mala, cum lege quisque male utitur. Prora mala, cum lege quisque male utitur. Proinde male illae utentes patre, hoc est male utentes lege, generaverunt Moabitas; per quos significantur opera mala. Inde tribulatio Ecclesiae, inde olla ebulliens. De hac olla quodam loco prophetiae dicitur: Olla succensa ab aquilone . Unde nisi a partibus diaboli qui dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem ? Tribulationes ergo maximae non oriuntur adversum Ecclesiam, nisi ab eis qui lege male utuntur. Quid ergo? Defectura est hinc Ecclesia, et propter ollam, id est abundantiam scandalorum, non erit perseveratura usque in finem? Nonne Juda rex illius praedixit hoc ei? Nonne ait illi: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum ? Olla bulliente charitas refrigescit. Quare non potius, o charitas, et tu contra ollam fervescis? An ignoras tibi esse dictum, cum de illa abundantia scandalorum rex tuus loqueretur: Qui perseveraverit usque in fi
Abbreviated transcription (Latin):
sed quo usque transeam: singulare grim
sed quo usque transeam. cum transiert re¬
tur fructificatio Iuda rexmeus. Ugo qe
iudas rexmeus moab olla speimeie. moibi¬
tellegitur ingentibus: Nata estenimatis
depec̾cato. nata est ista gens ddefiliabur loti
quae cumpatre inebriato concubuerunt u¬
le ut entes patre : Melius erat ut sterisesn
manerent quam sic matres ficrente t
autem illa figira quaetdlam eorum quimi
utuntur legem: Nolite enim adtndnt
quia lex in latina lingua feminini generis dt
ingreta masculmi est: Secssiue sit femuorit
generis in loquendo siue msculini nonpra¬
scribit ueritati locutio. lex euim migs n¬
ciliniuim hab& quia regit non regitur
porro autem apostoluis paulus quid ait . e bo¬
na est lex. siquis ea legitime uitatur: ille autem
filiae loth. non legitime usae sunt patre : quo¬
modo autem nascuntur operabona. cum
quisque lege bene utitur: sic nascuntur oꝑe¬

Expanded text:
sed quousque transeam : singulare granum, sed quousque transeam : singulare granum, sed quoadusque transeat; cum transierit, sequetur fructificatio. Juda rex meus. Ergo quia Juda rex meus: Moab olla spei meae. Moab intelligitur in Gentibus. Nata est enim ista gens de peccato, nata est ista gens de filiabus Lot quae cum patre inebriato concubuerunt, male utentes patre . Melius erat ut steriles remanerent, quam sic matres fierent. Erat autem illa figura quaedam eorum qui male utuntur lege. Nolite enim attendere quia lex in latina lingua feminini generis est; in graeca masculini est: sed sive sit feminini generis in loquendo, sive masculini, non praescribit veritati locutio. Lex enim magis masculinam vim habet, quia regit, non regitur. Porro autem apostolus Paulus quid ait? Bona est lex, si quis ea legitime utatur . Illae autem filiae Lot non legitime usae sunt patre. Quomodo autem nascuntur opera bona, cum quisque lege bene utitur: sic nascuntur ope
Abbreviated transcription (Latin):
iectum nescio quid appir& oculis. sed uis con¬
uertens inse materiam & proferens frucꝰ¬
tum ab scondita est. sic in xp̃i cruce ab scon¬
dita erat uirtis apparebat infirmitas
pugitim granum : Certe infirmus st
pendens certe ante illum caput plebei
agitabat certe dixerunt si filius diesu
quod infirmum est dĩ fortius homunbus
Merito tanta fructificatio conseritibit
iula: quis uidas.c. nisi cui dixit ipse sacob tu
te laudibunt fratrestuis: suda rex meu u
Quid ergo timeam quando uidasrex meus at
nolite timere eos qui corpus occidunt casu
rex meus moab olla speimeae : Quare ollaa
quia tribulatio : quare speimeae ÷. qua
p̃cessit iudas rexmeis : quia enim praeast
tu sequi quidtim es c. quia prae cessitã
tribulationes perangustias. perobonin
Septa erat uia sed ante quamtranste
postea quam transuit: sequere: Iam pattu
illius transitu: singularis ego sum inqut

Expanded text:
jectum nescio quid apparet oculis, sed vis conjectum nescio quid apparet oculis, sed vis convertens in se materiam et proferens fructum abscondita est: sic in Christi cruce abscondita erat virtus; apparebat infirmitas. O magnum granum! Certe infirmus est pendens, certe ante illum caput plebs illa agitavit, certe dixerunt: Si Filius Dei est, Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . Merito tanta fructificatio consecuta est: Juda. Quis Juda, nisi cui dixit ipse Jacob: Juda, te laudabunt fratres tui ? Juda rex meus. Quid ergo timeam, quando Juda rex meus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus ? Juda rex meus: Moab olla spei meae. Quare, olla? Quia tribulatio. Quare, spei meae? Quia praecessit Juda rex meus. Qua enim praecessit, tu sequi quid times? Qua praecessit? Per tribulationes, per angustias, per opprobria. Septa erat via, sed antequam transiret: posteaquam transiit, sequere; jam patet via illius transitu. Singularis ego sum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
inperpetuum obliuisceris & gnominide
uidiutatis tuae noneris memor. Erit ergo
confusio aliquando quam modo oblita est
Confusionis enim &ignominue uiduitatis
tuae lam non memor: Quando enim quȩ¬
dimerat confusio inter homines. aceruus
testimonii factus erat i odo anoh erao uus
enerutiit illius confusionis : Quanido ignominia
erat essẽ xp̃ĩanum. iam nenio meminit iam
omnes obliti sunt. samȩ us est manasses aaffrẽ
fortitudo capitis mei Effrem. fruc tifictio
int̃praetatur : Mea est inquit fruc łificatio¬
put enim meum xp̃s est : & unde fruetifica¬
tio fortitudo eius e quia granum nisi cader&
interram non multiplicaretur. solum rema¬
ner& : Cecidit ergo interram xp̃s inpassioẽ.
& secuta est fructificatio inresir rtponton
& effrem fortitulo capitis mei Pendebit
& contempnebatur. granum erat intus. habens
iuires trahendi posse omnia : Quomodosi ngra¬
no numeri seminum latentiums interrã¬

Expanded text:
in perpetuum oblivisceris, et ignominiae in perpetuum oblivisceris, et ignominiae viduitatis tuae non eris memor . Erat ergo confusio Ecclesiae aliquando, quam modo oblita est: confusionis enim et ignominiae viduitatis suae jam non est memor. Quando enim quaedam erat confusio inter homines, acervus testimonii factus erat. Modo jam nemo vel meminit illius confusionis, quando ignominia erat esse christianum; jam nemo meminit, jam omnes obliti sunt, jam meus est Manasses. Et Ephraem fortitudo capitis mei. Ephraem Fructificatio interpretaturCaput enim meum Christus est. Et unde fructificatio fortitudo ejus? Quia nisi granum caderet in terram, non multiplicaretur, solum remaneret. Cecidit ergo in terram Christus in passione, et secuta est fructificatio in resurrectione. Et Ephraem fortitudo capitis mei. Pendebat et contemnebatur: granum erat intus, habebat vires trahendi post se omnia . Quomodo in grano numeri seminum latent; ab
Abbreviated transcription (Latin):
int̃praetationis suae uocem & magni sacra¬
menti : Interpraetatur enim. aceriuis tes¬
timonii. Quantus aceruus testimoniun
martyribus c meus est galaad. meus est
aceruus testimonii. mei sunt martyres
ueri Moriantur alii prouetusta ua¬
nitate sine sale numquid pertinent
adaceruum testimonii. & quia & si tradi¬
dero corpus meum ut ardeam. caritatem
autẽ non habeam. mhil mihi prodest.
Cum autem quodam loco moner& dñs
depace retinenda praemisit salem:
Habete inquit uobis salem & pacem
habete in teruos : Ergo meus est ga¬
laad sed gala ad idest aceruus testi¬
moni in magna tribulatione euidenter fac¬
tus est : Tunc ignominiosa ecclesia ĩnhomi¬
nibus tunc obprobrium illi uidiae obrecti¬
batur quia xp̃i erat. quia signum crucis in
fronte portabat nondum erat honor
crimen erat : Tunc quando ergo non ho¬
nor sed crimen erat tunc factus est acer¬
uus testimonii & peraceruum testimonii
oblitus : huic enim dictum erat confisionẽ

Expanded text:
interpretationis suae vocem et magni sacrainterpretationis suae vocem et magni sacramenti: interpretatur enim Acervus testimonii. Quantus acervus testimonii in martyribus? Meus est Galaad: meus est acervus testimonii, mei sunt Martyres veri. Moriantur alii pro vetusta vanitate sua sine sale; numquid pertinent ad acervum testimonii? Quia et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Cum autem quodam loco moneret Dominus de pace retinenda, praemisit salem: Habete, inquit, in vobis salem, et pacem habete inter vos . Ergo, Meus est Galaad: sed Galaad, id est acervus testimonii, in magna tribulatione evidenter factus est. Tunc ignominiosa Ecclesia erat in hominibus, tunc opprobrium illi viduae objectabatur, quia Christi erat, quia signum crucis in fronte portabat: nondum erat honor; crimen erat tunc. Quando ergo non honor, sed crimen erat, tunc factus est acervus testimonii; et per acervum testimonii Oblitus. Huic enim dictum erat: Confusionem
Abbreviated transcription (Latin):
nominis interpraetationem diuiduntur
humeri. utalios grauent peccata sua. alii
tollint sarcinam xp̃i: E lmeros enim pios
quae rebat cum dicer& iugum meum leue
est & sarcina mea leuis est: alia sarcina prae
sarcina pondus hab& xpi sarcina pennas
hab&  Nam &aui si pennas detrahas quasi
onus tollis & quo magis onus abstulisti eo
magis interra remanebit : Quam exone rare
uoliusti. iacet nonualat quia tulistionus.
redeat onus & uolat. talis est xp̃i sarcina.
Portert illomnes non sint pigri. non ad¬
tendantur illi qui eam ferre nolunt. fe¬
rant illam qui uolunt. & inuenient quam
sit leius quam suauis. quam iocunda. quã
rapiens incaelum. & aterra eripiens: Dun¬
dam sicimam. & conuallem tabernaculo¬
rum dimetiar. Forte propter oues iacob
coniullis tabernaculorum Intellegitur gens
iudaeorum : & ipsa diuiditur: Nam tran¬
sierunt inde qui crediderunt. foris reliqui
na sunt ista lecta in litteris dĩ : Cala ad hab&

Expanded text:
nominis interpretationem? Dividuntur nominis interpretationem? Dividuntur humeri, ut alios gravent peccata sua, alii tollant sarcinam Christi. Humeros enim pios quaerebat, cum diceret: Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est . Alia sarcina premisarcina pondus habet; Christi sarcina pennas habet. Nam et avi si pennas detrahas, quasi onus tollis; et quo magis onus abstulisti, eo magis in terra remanebit. Quam exonerare voluisti, jacet: non volat, quia tulisti onus; redeat onus, et volat. Talis est Christi sarcina. Portent illam homines; non sint pigri: non attendantur illi qui eam ferre nolunt; ferant illam qui volunt, et invenient quam sit levis, quam suavis, quam jucunda, quam rapiens in coelum et a terra eripiens. Dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum dimetiar. Forte propter oves Jacob, convallis tabernaculorum intelligitur gens Judaeorum, et ipsa dividitur: nam transierunt inde qui crediderunt; foris reliqui na sunt ista lecta in Litteris Dei. Galaad habet
Abbreviated transcription (Latin):
as lociutus est. sed qm̃ ds̃ locutus est inscõsuo
Vecfieri aliquid potest. nisi quem ad modũ
locutus est ds̃ : Consequenter ista eueniunt.
lietabor & diuidam sicimam & conuallem
tabernaculorum dimetur: Sicima hume¬
ri interpraetantur : Secundum historiã
uero ucobrediens alaban socero suo cum
omnibus suis abscondit idola insicima
quae habebat desyria ubi diu peregri¬
natus: tandem aliquando inde ueniebat.
tabernacula autem fecit ibi propt̃ oues
suas & armenta. & appellauit locum illũ
tabernacula & haec diuidam inquit ecclesia:
Quid est hoc diuidam sicimam. & si adhis¬
toriam ubi ab scondita sunt idola. gentes¬
significat diundo gentes Quid est dundo. e
nontimeant quicredunt. Inter illos qui
noncredunt : Dunsi sunt᷑. nunc fide. pos¬
tea diuidentur iniudicio. Oues addexte¬
ram hedos ad sinistrams: Ecce inuenimus
quem ad modum ecclesia diuidat sicimam.
quomodo diuidit humeros c. secundum

Expanded text:
Deus locutus est; sed quoniam Deus locutus est in sancto suo, Deus locutus est; sed quoniam Deus locutus est in sancto suo, nec fieri aliquid potest, nisi quemadmodum locutus est Deus, consequenter ista eveniunt: Laetabor, et dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum dimetiar. Sichima Humeri interpretantur. Secundum historiam vero, Jacob rediens a Laban socero suo cum omnibus suis, abscondit idola in Sichima quae habebat de Syria, ubi diu peregrinatus, tandem aliquando inde veniebat . Tabernacula autem fecit ibi propter oves suas et armenta, et appellavit locum illum Tabernacula . Et haec dividam, inquit Ecclesia. Quid est hoc, dividam Sichimam? Si ad historiam ubi abscondita sunt idola refesignificat. Divido Gentes. Quid est, divido? non timeant qui credunt, inter illos qui non credunt. Divisi sunt enim nunc fide; postea dividentur in judicio, oves ad dexteram, haedi ad sinistram . Ecce invenimus quemadmodum Ecclesia dividat Sichimam. Quomodo dividit humeros, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
& si nescis in quo agitur In radice res est .u¬
si haberes aliquem grauem amicum & sap¬
entem. quomodo diceres & ille locut usest
haec. faciat nec esse est quod locutus est
Llir grauis est. non leuitate utitur. non
facile desententia demouetur. quod promis
ficum est: sed tamen homo est qui aliquando
quod promittit. facere uult & nom potest¬
Tude dño non est quod timeas. quia uerax esta
constat q̃uia omnipotens est constat: falere
te non potest. hab& unde faciat : Quidergo
times ne decipiaris  opus est ut tute nõ
decipias & perseueres usque infinem cum
diturus est quod promisit: Ds locutus est
in scõsuo: Inquo scõ suo. cꝰ. ds̃ erat inxp̃o.
mundum reconcilians sibi In scõ illo de qͦ
alibi auidistis. Ds inscõ uiatua. Ds locutus
et insc̃o suo. laetabor & diuidam sicimam.
Qui as hoc locitus est. fi&. Ulox ecclesie est.
Ns locutus est in scõ suo. non uerba dicit quae

Expanded text:
etsi nescis in quo agitur. In radice res est, nonetsi nescis in quo agitur. In radice res est, nonSi haberes aliquem gravem amicum et sapientem, quomodo diceres? Ille locutus est haec, fiat necesse est quod locutus est: vir gravis est, non levitate utitur, non facile de sententia dimovetur, quod promisit fixum est. Sed tamen homo est, qui aliquando quod promisit facere vult, et non potest. De Deo non est quod tu timeas: quia verax est, constat; quia omnipotens est, constat; fallere te non potest, habet unde faciat. Quid ergo times ne decipiaris? Opus est ut tu te non decipias, et perseveres usque in finem, cum daturus est quod promisit. Deus locutus est in sancto suo. In quo sancto suo? Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . In sancto illo, de quo alibi audistis: Deus in dividam Sichimam. Quia Deus hoc locutus est, fiet: vox Ecclesiae est, Deus locutus est in sancto suo. Non verba dicit quae