comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quite p̃cesserunt : Sed radix teportat.
quia eorũ fides aluaris : Tuenĩ accepisti
abeis: illi non acceper̃ ate  alit̃. Non
portas radicem. id ÷ xp̃m cui nihil extuo
tribius: sedipsetẽ portat a quo habes quic¬
quid boni habes. & insuꝑ abillo habes eẽ.
Dicis ergo mihi ogentilis. fracti sunt
rami. Lincreduli scilic& iudeicb¬
in locum illorũ bene subauđ dicis
quia ita ÷: sed adtende quid sequitur n
Propter in credulitatem: fractis
Nt sub audis nontuis meritis Idõ q no¬
ligloriari: Noli altũ sapere: id÷ nolisi¬
bire.
sed time:cudere: Dĩ enĩbene
ficium est. qđ uocatus ẽs: nontuũ meritu
Iuxta quod idem egregius predicator: uli¬
as dicit: Gratiu salui facti estis: et hocñ
ex uobis: dei enimdonũ ÷ non exoperb
utnequis glorietur :
appellut iudeos: qui ex scĩspatrib ed
dilectis originem traxerunt: Et est ses¬
O gentilis. considera. quia sideus iudȩis ny
& ex quorum gente ipse carnẽ assũpsit

Expanded text:
qui te praecesserunt; sed radix te portat, qui te praecesserunt; sed radix te portat, quia eorum fide salvaris; tu enim accepisti ab eis, illi non acceperunt a te. Aliter: Non portas radicem, id est Christum, cui nihil ex tuo tribuis; sed ipse te portat a quo habes quidquid boni habes, et insuper ab illo habes esse. Dices ergo mihi, o gentilis: fracti sunt rami, increduli scilicet Judaei abin locum illorum. Bene, subaudis dicis, quia ita est, sed attende quid sequitur: proti stas, non tuis meritis. Ideoque noli gloriari; noli altum sapere, id est noli superbire, sed time cadere: Dei enim ficium est, quod vocatus es, non tuum meritum. Juxta quod idem egregius praedicator alias dicit: Gratia salvi facti estis, et hoc non ex vobis; Dei enim donum est, non ex operibus, ut ne quis glorietur . appellat Judaeos, qui ex sanctis patribus et Deo dilectis originem traxerunt, et est seO gentilis, considera quia si Deus Judaeis non  ex quorum gente ipse carnem assumpsit,
Abbreviated transcription (Latin):
successisti. Et sotius factus es radicis.
ari. neq extolli aduers mm ini¬
fidelitute remanentes: Namilliscĩpa¬
tres spm̃ scm̃ habuerunt: unde & unc¬
ti dĩ appellubantur: Si cut est illud
telligere cristũ: Utsit sens :ͥ Socius radi
am. Ne amittus grãm quae dataest tibi
gentiles alloquitur apłs. & loquit᷑ om̃ib
quasi uni: Ramos fractos utdiximus :
appellat udeos in infidelitute manentes.
qui a radice id ÷ afide patriarcharũ
ulel axpõ retesserunt: Oleastrũ autẽ
gentiles qui infructuosi ante dnĩ ad¬
uentũ erant: agrestẽ uitũ ducentes:
Et est sensus: Ogentilis uides aliquosiu¬
dȩgrum agr̃a xp̃i alienos existere. &
afide patriarchurũ. & te in locũ illorũ
tollaris. neforte amittus grãm: quaeti¬
bi gratis datuesti
sub audis contra eos qui lapsi sunt: atten¬
de quia non tu radicem portas. sed
radix te  Iucsidiceret : S i extolliuis.
audi unde humili eris : Nonportas tu
radicem. id ÷ nihil confers patrib sc̃is:

Expanded text:
successisti, et socius factus es radicis, ari neque extolli adversus ramos in infidelitate manentes. Nam illi sancti patres Spiritum sanctum habuerunt; unde et uncti Dei appelabantur, sicut est illud:telligere Christum, ut sit sensus: Socius radicam, ne amittas gratiam quae data est tibi. Gentiles alloquitur Apostolus, et loquitur omnibus quasi uni. Ramos fractos ut diximus appellat Judaeos in infidelitate manentes, qui a radice, id est a fide patriarcharum vel a Christo recesserunt: oleastrum autem gentiles qui infru ctuosi ante Domini adventum erant, agrestem vitam ducentes, et est sensus: O gentilis, si vides aliquos Judaeorum a gratia Christi alienos exsistere, et a fide patriarcharum, et te in locum illorum tollaris, ne forte amittas gratiam quaebi gratis. Quod si gloriaris contra eos qui lapsi sunt, attende quia non tu radicem portas, sed radix te. Quasi diceret: Si vis extolli, audi unde humilieris: non portas tu radicem, id est nihil patribus sanctis,
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ malũ qui illud opus fecit.
aurã societate expellite: ne
eius Miseria alii uicientur in¬
ł quic quid mali inuobis ÷: aufer¬
te auobis q¬

Expanded text:
id est, qui malum opus fecit, a vestra societate expellite, ne ejus miseria alii vitientur. Vel, quidquid mali in vobis est, auferte a vobis
Abbreviated transcription (Latin):
A postolo transeunte a corinthus ad alias
naciones: eruperunt pseudo apostoli
aiudeis uenientes: Qui in hoc appellan¬
tur insipientes: quici & circũ cisionẽ
uolebant obseruare. & sabbatiotium. e& eraq
p̃ceptu carnalia legis & euuangłiu grãm tene¬
re : In hoc quoq insi pientes uocantir : quia
non ꝓmercede aet̾na. neq ꝓsalute auditoꝵ
p̃dicationi insistebant : sed plucris tẽ porali¬
bus ut illos expoliare possent. & ꝓlaude hu¬
mana. dicentes apostolũ ñ eẽ uerũ p̃dica
erat uocaitus: Et aliu dicebant. uolentes cos
ab a more apłi adsuum amorem retrahere:
quod & fecerunt pluri mossimpliciũ. Quos
Libent̃ suffertis in si pientes: cum sitis ipsi sa¬
piences : Quã quã & enim hunc uersiculũ
ita exponant ut sit sensus: quasi eos uera
sapientes: quaRe sustineatis libent̾ insipi¬
entes B eatis agustinus talit̾ exponit
destruens hunc sensum. & hyronicos intel¬
ligens eos appellatos ẽẽ sapientes: Cum

Expanded text:
Apostolo transeunte a Corinthiis ad alias nationes, corruperunt eos pseudo-apostoli a Judaeis venientes, qui in hoc appellantur insipientes, quia et circumcisionem volebant observare, et sabbati otium, caeteraque praecepta carnalia legis, et Evangelii gratiam tenere. In hoc quoque insipientes vocantur, quia non pro mercede aeterna, neque pro salute auditorum praedicationi insistebant, sed pro lucris temporalibus, ut illos exspoliare possent, et pro laude humana dicentes Apostolum non esse verum praedicaterat vocatus, et talia dicebant, volentes eos ab amore Apostoli ad amorem suum retrahere, quod et fecerunt, plurimos simplicium decipiLibenter suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Quanquam etenim quidam hunc versiculum ita exponant, ut sit sensus, quasi eos veracsapientes, quare sustineatis libenter insipientes, sed beatus Augustinus aliter exponit, destruens hunc sensum et ironicos intelligens eos appellatos esse sapientes. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
airum: Qua ꝓpt̃ allo quit᷑ & exor¬
atur eosin secunda epistola. uto¬
inquens: Nolite terreri ꝑ episto¬
lam: quasi in st& dies dñi qͥ Consi¬
derandum ÷ ergo : qđ ex ꝑsona
eletorum loquitur. qui uiui in
corpore inueniendi sunt in aduen¬
tu dñi. qui residui dicuntur eẽ
patriarcharum. ꝓphetarum. a¬
postolorum. omniumq scorum
qui eos praecesser̃ ꝑ spatia tẽpoꝵ
& precedunt modo atq p̃cedent̃
usq addiem iuditii adrequiem
animarum : quia post illos re¬
lieti erant : Iam uelox ergoerit¬
& celerrima resurrectio mortuoꝵ
electorum : ut illiqui in corpore
uiui inuenti fuerint. & suꝑ terrã
nonpotuerunt praeuenire eos
re terrae iacebunt :
cend& ideccielo. & in uoce ar

Expanded text:
turum. Quapropter alloquitur et exhortatur eos in secunda epistola, inquiens: Nolite terreri per epistolam quasi instet dies Domini. Considerandum est ergo, quod ex persona elecorpore, inveniendi sunt in adventu Domini, qui residui dicuntur esse patriarcharum, prophetarum, apostolorum, omniumque sanctorum qui eos praecesserunt per spatia temporum et praecedunt modo atque praecedent usque ad diem judicii, ad requiem animarum, quia post illos relicti erunt. Tam velox ergo erit et celerrima resurrectio mortuorum electorum ut illi qui in corpore vivi inventi fuerint et super terram, non potuerint praevenire eos,re terrae jacebant. Qcendet de coelo, et in voce ar
Abbreviated transcription (Latin):
corporis dicer& eos cedi : idõ tali
locutus ẽ Niquis inquiens in facen
id ÷ in presentiu cedit imꝓperando
aliquid deꝰ nobilitate generis: pacient᷑
sustinetis. & praefertis illos nobis .
Scđ̾m ignobilitatem aut̃ dico generis
uos in facie siue in presentia cedi: ñ¬

Expanded text:
corporis diceret eos caedi, ideo taliter corporis diceret eos caedi, ideo taliter locutus est. Si quis, inquiens, in faciem, id est in praesentiam caedit, improperando aliquid de ignobilitate generis, patienter sustinetis, et praefertis illos nobis. Secundum nobilitatem autem generis dico, vos in facie
Abbreviated transcription (Latin):
ignobilitatem dico : & ibi si milit̃ distin¬
guendũ  Nam lic& ꝑsȩ singulȩ senten¬
tiȩ sub distinctione ꝓferantur : tam̃
dixit cum siquis in faciem uos cedit:
exposuit quid ess& in faciem cedere.
cũ sub iunxit: scđm ignobilitatẽ dico ⁊
In faciem & enim cedere ÷: im ꝓperare
alicui ignobilitatem generis. sicut
iudȩi imꝓpera bant corinthiis igno¬
biles eẽ genere. quorum patres semꝑ
ido latiae fuerunt: demones & lapi¬
des ꝓdõ uenerantes. se aut̃ praefe¬
rebant. iactantes se qđ de genere
patriarcharum & ꝓpheccirũ orignie
nobilitecte generis: maxime cumdn
hunc uersiculũ itt exponant quas ad
apłm ꝑtineat ut sit sensus. Ignobilem
rem ago. qđ aliquid de nobilitate qen¬
ris me ex tollo: non conuenit isteseñ¬
sus. quia nundũ ꝑuenit ad illũ locũ
ubi dieturus ÷ se de genere patriarha¬
rũ eẽ. sed eo modo est intelligendus
ut diximus Et ne forte aliquis pitin
qđ pugnis aut aliquo modo in facum

Expanded text:
itatem dico, et ibi similiter distinguendum. Nam licet per se singulae sententiae sub distinctione proferantur, tamen cum dixit: Si quis in faciem vos caedit, exposuit quid esset in faciem caedere, cum subjunxit: Secundum ignobilitatem dico. In faciem enim caedere, est improperare alicui ignobilitatem generis, sicut Judaei improperabant Corinthiis ignobiles esse genere, quorum patres semper idololatrae fuerunt, daemones et lapides pro Deo venerantes, se autem praeferebant, jactantes se quod de genere patriarcharum et prophetarum originem nobilitate generis, maxime cum Dominus hunc versiculum ita exponant, quasi ad Apostolum pertineat, ut sit sensus. Ignobilem rem ago quod aliquid de nobilitate generis me extollo, non convenit iste sensus, quia nondum pervenit ad illum locum ubi dicturus est se de genere patriarcharum esse, sed eo modo est intelligendus, ut diximus. Et ne forte aliquis putaret, quod pugnis, aut aliquo modo in faciem
Abbreviated transcription (Latin):
subaudis substanti¬
suis adulationibus & laudibus: expo¬
liabant illos quos decipiebant: Et in
coniuuus plurimis diripiebant illorum
bona: E rantq. illi contenti deuorari ressuas:
latino uocabulo accipitres uocantur.
cipiunt. & aliis rapiunt q Atq hoc modo
accipere ÷: aliquid dolo capere :
Extollentia: ẽ suꝑbia: Hos inquit a płs
pacient̃ sustineti s: quise ex collunt de sci¬
entia legis. & in suꝑbia eriguntur:
de nobilitate generis  Quod aut̃ seqͥt᷑
siquis in faciem uos cedit: hic ÷ distin

Expanded text:
subaudis substantisuis adulationibus et laudibus exspoliabant illos quos decipiebant et in conviviis plurimis diripiebant illorum bona, erantque illi contenti devorari res suas Latino vocabulo accipitres vocantur, cipiant, et aliis rapiant, atque hoc modo accipere est aliquid dolo capere. extpatienter sustinetis, qui se extollunt de scientia legis, quod in superbiam eriguntur de nobilitate generis. Quod autem sequitur: Si quis in faciem vos c
Abbreviated transcription (Latin):
certissime sciens: qui a quecũq ꝓ¬
mis sit illi ds̃. potens et facerez idõ
sub audis qui  credidit dĩ ꝓmissioni¬
bus. reputcitũ est illi adiusticiã. n¬
Non est autem seriptũ tantũ ꝓpt̾
ipsum. quia reputatũ est illi ad
iusticiam: sed & propter nos quib
reputabitur. credentib in eum
qui suscita uit iħ i xp̃m amortu¬
ISĩ N on est inquit tantũ scriptum
qui olim fuerat defunctꝰ quando mor¬
ses ista scribebat: sed ꝓpt̃ nos a ꝓpter
adiusticiam. credentib in eũ . id ÷ in
tus. id ÷ a sepulchro. qui proprie lo¬
cus est mortuorum: uł certe ab inferno
Sitta ꝑfecte crediderimus xp̃m amor¬
tuis surrexisse. quomodo ille credidit
corpus sarae emortuũ posse ad conci¬
piendum uiuificari. & crediderimus
dm̃ patrem qui xp̃m suscrecait amor¬
tius. reputabit᷑ no bis fides nr̃a adiusti¬
ficationẽ : quia remissionẽ accipiemus
omnium peccatorũ. Ds pat̃ suscita¬

Expanded text:
certissime sciens quia quaecunque pcertissime sciens quia quaecunque promisit Deus, potens est facere: ideo subaudis quia credidit Dei de promissionibus, reputatum est illi ad justitiam. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quia reputatum est illi ad justitiam, sed et propter nos, quibus reputabitur credentibus in eum qui suscitais. Non est inquit tantum propter qui olim fuerat defunctus, quando Moyses ista scribebat, sed propter nos et atuis, id est a sepulcro, qui proprius locus est mortuorum, vel certe ab inferno. Si ita perfecte crediderimus Christum a mortuis resurrexisse, quomodo ille credidit corpus Sarae emortuum posse ad concipiendum vivificari, et crediderimus Deum Patrem, qui Christum suscitavit a mortuis, reputabitur nobis fides nostra ad justificationem, quia repromissionem accipiemus omnium peccatorum, Deus Pater suscita
Abbreviated transcription (Latin):
emortuum. ad ꝓcreandos filios.
cumfere centũ esset annorũ. quia
centenarius erat. & emortuã uul¬
uam sarte non considerauit ⁊
Emortuos dicit abraham et saram in
namq centenarius erat & sara non a¬
sarae filius : E mortua enĩ erat uulua
sarrae. quia iamp̃cesserat tempꝰ pa
pati. ubi maxime consistit uigor
conceptionis quod ubi cessa uerit in
feminis. transit tempꝰ generandi fi¬
lios : Sed abraham ñ ad tendit ad
naturae usum: sed addĩ potentiam.
credulus eius ꝓmissionibus : In re
missione etic̃ dĩ non hesitiuut
diffidentia. sed confortatus ⁊ fide.
dans głam dõ÷ In reꝓmissionedĩ
dequa supra diximꝰ. siue de isa ac
non hȩsittuut
diffidentia. siue non dubitauit incre¬
dulitate. sed confortatus ÷ fide depro¬
missionib dans głum dõ. ꝓmissioni¬
bus illius credendo. & gratias referen¬
do quasi de acceptis beneficus intel¬
ligens solius eẽ dĩ munus et gratia.
ubi humanȩ fecunditatis usus natu¬
P lenissime siue

Expanded text:
emortuum ad procreandos filios, cum jam fere centum esset annorum, quia centenarius erat, et emortuam vulvam Sarae non consideravit. Emortuos dicit Abraham et Saram in namque centenarius erat, et Sara nonaniam et erit Sarae filius. Emortua enim erat vulva Sarae: quia jam praecesserat tempus papati, ubi maxime consistit vigor conceptionis, quod ubi cessaverit in feminis, transit tempus generandi filios. Sed Abraham non attendit ad naturae usum, sed ad Dei potentiam, credulus ejus promissionibus undemissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo. In repromissione Dei de qua supra diximus sive de Isaac, non haesitavit diffidentia, sive non dubitavit incredulitate, sed confortatus est fide de promissionibus, dans gloriam Deo promissionibus illius gratias referendo quasi de acceptis beneficiis, intelligens solius Dei esse munus et gratiam, ubi humanae fecunditatis natuPlenissime sive
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃os : ne interficium ini ab illis. neque
urã dona diripiunt. uł etiũ nemuos
suã uindictã exerceant. sun aliquo
rebelles fueritis. & eorũ irã putiami¬
ni: sicut passi sunt iudei qui nolueruis
romanis tributũ dare : Unde& seqͥt᷑ n
Ministri enim dĩ sunt: in hoc ipsum
seruientes.
subaudis ut uos
defendant. reospuniunt. tributum
a uob accipiant ⁊ Sic et iohes baptista
militibus querentib quid agere debe¬
rent respondit : Neminẽ concutiatis
nemini calũpniã fuciatis: sed contẽp¬
ti estote stipendus ur̃is: Ubi notandũ
quod ñ dixit nolite militare. quia
milites adõ constituunt᷑: ut ab eis patriȩ
sibi commissȩ tueantur ꝗ
Reddite
om̃ib debitũ.

Expanded text:
vestros, ne interficiamini ab illis, neque vestros, ne interficiamini ab illis, neque vestra bona diripiant, vel etiam ne in vos suam vindictam exerceant, si in aliquo rebelles fueritis: et eorum iram patiamini, sicut passi sunt Judaei, qui noluerunt Romanis tributum dare. Unde et sequitur: Ministri enim Dei sunt, in hoc ipsum servientes. Subaudis ut vos defendant, reos puniant, tributum a vobis recipiant. Sic et Joannes Baptista militibus quaerentibus quid agere deberent, respondit: Neminem concutiatis, nemini calumniam faciatis, sed contenti estote stipendiis vestris . Ubi notandum est, quia non dixit: Nolite militare, quia milites a Deo constituuntur, ut ab eis patriae sibi commissae tueantur. Reddite ergo omnibus debit
Abbreviated transcription (Latin):
iram. id÷ inuindictũ ei quimalũ ftcit:⁊
Idõ necessitaite : subditi escote
hoc: quia illq̃ uob di ministri sunt inbonũ:
obedite illis. ut cumeis pace habere possiis
Al necessitute subditi estote. quia ulciscen
nefae entes iusts eq uiuentes suciq ꝓcet¬
cione mumiendo defenduit uinditam
uero inferat peccantib sibiq resistentibus:
Qua ꝓpter subditur. Non solum ꝓpter
iramsiue uindicit̃ qua consurgent inuos:
eius cui sub ditiestis. maxime ꝓpt̾ hoc.
quiu udõ constitutus ÷: cuiꝰ ordinationi
reluctari non debes: uerbi gr̃a : łs subdi¬
tus illi. timens dapnũ temporale dum
seruis adoculũ: esto subditus ꝓpt̃ conscien¬
tiam mentis. ut in ipsa conscientia quã
ds̃ intuetur nehabeus illũ odio cui pres¬
tas obsequium : sed tua mensꝑhibeut
tibi testimoniũ. quod excorde diligasil¬
im  Idõ enim & tributte potes pres
subaudis quia adõ p̃positi sunt
uob̾. uł quia defendunt uos ubhostib
et suo timore constringunt iniicos

Expanded text:
 in vindictam, ei qui malum facit. Ideoque necessitate subditi estote. Hoc est, quia illi vobis Dei ministri sunt in bonum, obedite illis, ut cum eis pacem habere possitis; vel necessitate subditi estote, quia ulciscentnefacientes justeque viventes sua protectione muniendo defendat, vindictam vero inferat peccantibus, sibique resistentibus. Quapropter subditur: non solum propter iram, sive vindictam qua consurgent in vos,ejus cui subditi estis, maxime propter hoc quia a Deo constitutus est, cujus ordinationi reluctari non debetis. Verbi gratia: Es subditus illi timens damnum temporale, dum servis ad oculum: esto subditus propter conscientiam mentis, ut in ipsa conscientia quam Dominus intuetur, non habeas illum odio cui praestas obsequium, sed tua mens perhibeat tibi testimonium quod ex corde diligas ilm. Ideo enim et tributa praestatis. Subaudis quia a Deo praepositi sunt vobis, vel quia defendunt vos ab hostibus, et suo timore constringunt inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
mioris grãe adhuc erant. si talia paterent᷑. ⁊
Sed spe ꝓmissi p̃mii repugnarene stimulis
carnissic̃ ille repugnabat. nequis eorũ¬
qui haec ab illo audiebant desideruis car¬
nis uicti. in desperationem laberentur .
Plus enim ẽ uri: quam scandalizari. ⁊¬
Acsi dicer & qPatitur aliquis & affligitur
desiderio & nimio ardore concupiscen¬
tiȩ & ego non solum affligor. sed aiã
quod magis ẽ uror : et quodã modo in¬
cendor:Nimiã enĩ concupiscentiã
carnis paciebatur: quando dicebat n
n felix ego homo. quis me liberauit

Expanded text:
mioris gratiae adhuc erant, si talia paterentur; mioris gratiae adhuc erant, si talia paterentur; sed spe promissi praemii repugnarent stimulis carnis, sicut ille repugnabat, ne qui eorum haec ab illo audiebant, desideriis carnis victi in desperationem laberentur. Plus enim est uri quam scandalizari; ac s diceret: Patitur aliquis et affligitur a desiderio et; nimio ardore concupiscentiae, et ego non solum affligor, sed etiam, quod est majus, uror, et quodammodo incendor. Nimiam enim concupiscentiam carnis patiebatur, quando dicebat: Infelix ego homo, id est miser
Abbreviated transcription (Latin):
magens. qui uidens aegrumtr istari
odosers: particips est eius dolo¬
s al merorisi: Qius scandalizatur
ola non urorQuantũ ad
Sise locum ꝑtin&. Scandalizari ÷
arnis pati desiderium. & contristari
atq afligi calore corporis: & ardore
uciorumꝰ accendi.:  ri similit̃ est
calore libidinis. tociusq corporis ar¬
dore destuari ꝗScandaliz atur
ergo aliquis. quando non sponte il¬
lectus pulchritudine mulieris.
aut ꝓpriȩ carnis calore ꝓuocatur
ad libidinem ꝑpetrandam. seddũ
inuitus & in prae meditartus hoc
agie : scandaliz atur sibi & irascit᷑
atq contristatur : Hanc necessi¬
tatem humanȩ naturȩ conside¬
rans apłs. qui nimium fragilis ẽ.
dicit se uri. ut consulat titlibus
cõpaciens infir mitati eorũ. nec
contempnat h uius modi talia
sustinentes: Sed cõmon& in humi¬
litate sermonis. dicenssȩ similice
pati. ut si ille qui tantã grãm
consecutus erat adhuc desideriat
carnis paciebatur. & magister
gentiũ ertit: non desperarent illi qui infir¬

Expanded text:
 qui videns aegrum tristari et dolere, particeps est ejus doloris moerorisque. Quis scandalizatur: et ego non uror? Quantum ad hunc locum pertinet, scandalizari est carnis pati desiderium, et contristari atque affligi calore corporis et ardore itiorum accendi. Uri similiter est calore libidinis totiusque corporis ardore aestuari Scandalizatur ergo aliquis, quando non sponte illectus pulchritudine mulieris, aut propriae carnis calore, provocatur ad libidinem perpetrandam: sed dum invitus et impraemeditatus hoc agit, scandalizatur sibi et irascitur atque contristatur. Hanc infirmitatem humanae naturae considerans Apostolus, quae nimiae fragilitatis est, dicit se uri ut consultat talibus compatiens infirmitati eorum, nec condemnat hujusmodi talia sustinentes; sed commonet in humilitate sermonis, dicens se similia pati, ut si ille qui tantam gratiam consecutus erat adhuc desideria carnis patiebatur, et magister gentium erat, non desperarent illi qui infir
Abbreviated transcription (Latin):
Nosigitur si uolumus coronari cũ paulo
a postolo : certemus uirilit̾ sicut ipse .i¬
Certemus. quatinus omnia oblectam̃ta
uincumus: qui non potest coronari
nisi qui legitime certauerit i
Sigloriari
oport& : quȩ in firmitttis meniunc

Expanded text:
Nos igitur si volumus coronari cum Paulo apostolo, certemus viriliter, sicut ipse certavit, quatenus omnia oblectamenta vincamus: quia non potest coronari nisi qui legitime certaverit. Si gloriari oportet quae infirmitatis me
Abbreviated transcription (Latin):
multa & lumilitas maximt quis
srs clegt sibi hoc quoq ꝓoħico u¬
firmat testimonio nequasi nouo
putaretur & non multo ante piu
ait eñi nuntiabo nomen tuũ frbs
meis: post sacrã passionẽ & ueno¬
dem resur rectionẽ ꝓmit tit segb¬
diuinitatis paterncie. & nomengi
eius quo pater dicebatur: totoebe
uulgan dum q̃ Nuntiabo dicie idi
narrari faciam ap̃dicationib mes
mihi ate datis: Nlam resurgens dio¬

Expanded text:
multa, et humilitate maxima qui nos fratres elegit sibi: hoc quoque prophetico affirmat testimonio ne quasi novum putaretur, et non multo ante praedictum. Ait enim: Nuntiabo nomen tuum fratribus meis. Post sacram passionem et venerandam resurrectionem, promittit se gloriam divinitatis paternae, et nomen ejus quo pater dicebatur toto orbe divulgaturum. Nuntiabo dicit, id est narrari faciam a praedicatoribus meis mihi a te datis. Nam resurgens a mo
Abbreviated transcription (Latin):
in aliã partem declinando:
io ÷ nihil facias nisi prius tuo uidio
& discretione examines & discernasitnꝰ
Ad quã doȩtrinã illius. ut possit popłm
docere: Sine histrib nullus ÷ ordinan
uersatione bona. & doctrina sana
Neq cõmunicaueris. peocatis

Expanded text:
in aliam partem declinando, id est nihil facias nisi prius tuo judicio et discretione examines, et discernas utrum atque doctrinam illius ut possit populum docere. Sine his tribus nullus est ordinandversatione bona, et doctrina sana. Neque communicaveris peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
pececitilex subaudis: quici quo¬
dc̃modo uires ministrcuat
peccato : Lex accedendo homi¬
nem ad pecccitũ dũ ꝓhibet¬
petcaitum: Naturale namq
est humcurȩ fragilittiti : ut
omẽ qđ plus ꝓhibet᷑. ardet¬
tius concupis ccitur: Uł uirtus
peccati .ẽ. lex: quici ꝑ legẽ
quantũ cũq sit unũ quodq
pecccitũ : cognoscitur i Qui
enim sine lege peccat: uidet᷑
ei quasi inpunie peccet ie ũ
aut̃ ad legẽ transierit. siul¬
trai peccãuerit : quatita uir¬
tus peccaiti. id÷ quantao meg¬
nitudo peccatiisit : agnoscit ⁊
Doaut grees qui dedit no¬

Expanded text:
peccati lex, subaudis est: quia quodammodo vires ministrat peccato lex accendendo hominem ad peccatum dum prohibet. Naturale namque est humanae fragilitati, ut omne quod plus prohibetur ardentius concupiscatur. Vel virtus peccati est lex: quia per legem quantumcunque sit unumquodque peccatum cognoscitur. Qui enim sine lege peccat, videtur ei, quasi impune peccet: cum autem ad legem transierit, si ultra peccaverit, quanta virtus peccati, id est quanta magnitudo peccati sit agnoscit. Deo aut
Abbreviated transcription (Latin):
tre omĩa creciuerat: ita cũ illo omĩci
possidebate : Dicendo enĩ constitiusti
eũ suꝑ oꝑti manuũ tucirũ Om̃is
creatura monstratur sub iecta¬
uerbi om̃ia crectasunt: ĩta ille
homo assumptus auerbo. cũ uerbo
possidet cuncttci Omma sul¬
cisti sub pedibus eius.
id est
accernitati illius & potestati. ut
om̃is creaitura illũ adoraret &
hoc ÷ quod ipse post resurrectio¬
nis głam. apparens discipłis dixit
eis : dcta ÷ mihi om̃is potestas in
caelo & interra: In eo eñĩ qđ ei

Expanded text:
rat, ita cum illo omnia possidebat. Dicendo enim: Constituisti eum super opera manuum tuarum, omnis creatura monstratur esse subjverbo omnia creata sunt, ita ille homo assumptus a verbo cum verbo possidet omnia. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. Id est aeternitati illius et potestati, ut omnis creatura illum adoret. Et hoc est quod ipse post resurrectionis gloriam apparens dixit eis: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. In eo enim q
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista loquitur ad deum
patrẽ : dehumilitate & ex alta¬
tione filii dĩ dicens: Miniusti
inquit filium tuũ paulominus
ab angłis dũ eũ mortalem creasti
sed quia ille oboediens tibi extitit
usq ad mortẽ : gła & honore
coronatisti eũ u Tale est & illud :¬
quod & ds̃ illũ exalttiuit & delit
illi nomen quod ÷ suꝑ om̃e nom̃. ut in
nomine ihũ om̃e genu flecttitur.
celestium terrestrium & infernorum
Gła ergo coronauit illũ ds̃ pater in
resur rectione. honore aut̃ inascen¬
sione: quando quadragesimo die re¬
surrectionis suce. exabetunt illum
suꝑ omnẽ creciturã : Aliter: Gloria
coronatus ÷ in multitudine creden¬
tium. uidelic& cum post resurrec¬
tionis triumphum: Credulitatẽ
totius mundi in hoc qđ homo est¬
accepit: honore aut in confessio¬
ne paternę maiestectis: hoc ÷ in eo
quod inplenitu dine paternȩ głae
inhabitat i
Et constitiustieũ super
oꝑa manuum tuarum ::¬
ꝑ hoc quod homo ftictus ÷ constitu¬

Expanded text:
Psalmista loquitur ad Deum Patrem de humilitate et exaltatione Filii Dei, dicens: Minuisti, inquit, Filium tuum paulo minus ab angelis, dum eum mortalem creasti, sed quia ille obediens tibi exstitit usque ad mortem, gloria et honore coronasti eum. Tale est illud qt illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum. Gloria ergo coronavit eum Deus Pater in resurrectione, honore autem in ascensione, quando quadragesimo die resurrectionis suae exaltavit illum super omnem creaturam. Alicoronatus est in multitudine credentium, videlicet cum post resurrectionis triumphum, credulitatem totius mundi in hoc qaccepit; honore autem, in confessione aeternae majestatis, hoc est in eo quod in plenitudine paternae gloriae habitat. Et constituisti eum super opera manuum tuarum. Per hoc quod homo factus est, constitu
Abbreviated transcription (Latin):
Obedientia
confessionem prestat homini : quando im¬
pletur : Qui a lic& homotaceat cui im¬
peratur: in hoc quod obedit. opus eius
hostendit: & confitetur illũ ẽẽ obedientẽ
Uerbigrã  Precipitur alicui ire cantatũ
in ambone. lic& ipse nihil responderit
ei. & ttm̃ ierit cantatũ: ipsa cantilena
ꝑ hib& ei testimonium obedientiȩ. & con¬
fitetur illum ualde eẽ obedientem. u¬
In euuangłio qͦq xp̃i. glorificute

Expanded text:
Obedientia confessionem praestat homini quando impletur: quia licet homo taceat cui imperatur, in hoc quod obedit, opus ejus ostendit, et confitetur illum esse valde obedientem; verbi gratia: Praecipitur alicui ire tantum in ambone, licet ipse nihil responderit ei, et tamen ierit cantatum, ipsa cantilena perhibet ei testimonium obedientiae, et confitetur illum valde esse obedientem. In Evangelio quoque Christi glorificate
Abbreviated transcription (Latin):
filios dĩ: Et quod modo tenemus:
credimus nos possessuros inre bona
eñiquȩ nobis ꝓmisse sunt in hacpendi
uita habere nequaquã possumus
Quẽ obrẽ habentes fidẽ rectẽ. spem
certã. expec temus pacienter premia
nobis adño ꝓmissa ÷ Sequitur ͥ
Qua propter sicut dicit sp̃s sẽs. hode
siuocẽ eius audieritis nolte obdu¬
rare cordaura: & cetera usq si

Expanded text:
filios Dei, et quomodo tenemus in spe, filios Dei, et quomodo tenemus in spe, credimus nos possessuros esse in re. Bona enim quae nobis promissa sunt, in hac poenali vita habere nequaquam possumus, quamobrem habentes fidem rectam, spem certam spectemus patienter praemia nobis a Domino promissa. Sequitur: Quapropter sicut dicit Spiritus sanctus. Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vostra: et caetera, usque: Si
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã filius indomo sua habitat.
ordinans & disponens illãꝯ Quante¬
differentia ÷ inter famulum
quẽ pater familicis p̃ponit domui
sucie. & filium quẽ dereliquit heredẽ:
tanta distantia ÷ inter moysen
& xp̃m ÷ Moyses enĩ fidelis & de¬
uotus ftanulus fuit indomo dĩ
intesti moniũ eorũ uerborum.
quce ꝑ illũ dicenda erant adͥ popłm
qm̃testis erat uerborũ dñi ad popłm:
iterũq populi ad dm̃ ÷ xp̃s uero libere
ordinat domũ suam: hoc ÷ decłam
sucm: tã quam filius hereditatem
paternam i Dequa domo subungit
Que domus sumus nos:
si fiduciam & głam spei usq ad
finẽ firmam retineamus
hortatur iterũ apłs hebreos fortiter
stcre infide. & ꝑseuerare in bono ope.
iungens se more solito illisi Domus
inquit dĩ sumus. sifiduciam infidẽ
rectã & glam spei nrãe firmã retinue¬
rimus usq ad finẽ aliqui mortis nrȩ.
uelusq addiẽ iudicii: Gła spei nr̃ȩ
est: qua głamur nos inspe iam esse

Expanded text:
tanquam filius in domo sua habitat, ordinans et disponens illam. Quandifferentia est inter famulum quem paterfamilias praeponit domui suae, et filium quem derelinquit haeredem, tanta distantia est inter Moysen et Christum. Moyses enim fidelis et devotus famulus fuit in domo Deiin testimonium eorum verborum, quae per illum dicenda erant ad populum, quoniam testis erat verborum Domini ad populum, iterumque populi ad Deum; Christus vero libere ordinat domum suam, hoc est Ecclesiam suam, tanquam filius haereditatem paternam. De qua domo subjungit Quae domus sumus nos, si fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmam retineamus. Hortatur iterum Apostolus Hebraeos fortiter stare in fide, et perseverare in bono opere, jungens se more solito illis. Domus, inquit, Dei sumus, si fiduciam, id est fidem rectam, et gloriam spei nostrae firmam retinuerimus usque ad finem mortis nostrae, vel usque ad diem judicii. Gloria spei nostrae est, qua gloriamur nos in spe jam esse
Abbreviated transcription (Latin):
tauit serpentẽ in deserto: itai excil¬
tari oportet filiũ hominis. ut om¬
nis qui credit in eũ non perecit :
imilitudinẽ ergoserpentis babu¬
it ille serpens : sed uenenocaruit.
cati habuit.: sed peccati uenenũ
uenbabuit. Perboc qđ aeneus fu¬
it: significcit aet̃ uitcitẽ xpĩ Quia

Expanded text:
rto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat . Similitudinem ergo serpentis habuit ille serpens, sed veneno caruit, cati habuit, sed peccati veneno caruit. Per hoc enim quod aeneus fuit, significat aeternitatem Christi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tari super id qͥd potestes
subaudis sustinere : Fidelisdr
eticim prouenitum.
id÷ auxiliũ : ut possitis sustin
quauido libercitus : deur cauri¬
rũ nec non de trib pueris in ea¬
mino. et dedanihele quandons¬
sus ÷ in lacũ leonũ : et de innume¬
rtibili multitudine martirum
aut etiã intẽptatione toleras¬
tic̃ preberido etuictoriã. sut
prebuit beato iob: petroquoqi
cruce et andrae ȩ. Laurentioq
suꝑ craticulã. multisq etici ali
martirib Quis enĩ hominũ pos¬
sed credere. quod homo mortu

Expanded text:
tentari supra id quod potestis, subaudis sustinere. Fidelis dicetiam proventum, id est auxilium, ut possitis sustinere; quando liberatus de urbe Chaldaeorum, necnon de tribus pueris in camino, et de Daniele, quando missus est in lacum leonum, et de innumerabili multitudine martyrum, aut etiam in tentatione tolerantiam praebendo et victoriam, sicut praebuit beato Job, Petro quoque, in cruce et Andraeae, Laurentio quoque super craticulam, multisque aliis martyribus. Quis enim hominum posset credere q
Abbreviated transcription (Latin):
re dep̃mio ꝓmisso: sicut apłs ñ
despertbat cum dicereo : ł go
igit᷑ sic curro.intr
terminos fidei bene ui uendo:
Non quasi ini incertum.
et non dubito deremuratione.
certũ habens quid sit mihi ꝓmis¬
sum : Illi qui currebanit instadio.
in incertũ currebant: quia non
erant securi de premio : Sed et uos:
certi sumus deremuneratione.
Exempli causa: ponit se apłs iN
mediũ. quatinus illũ anmittem n
Dipugno. non qͣsi aerem uer¬
bercins. eleuatido et deponen¬
do gladiũ. uelut stultus miles.
qui non positus contra hostem
uerberat aerem agitando bra¬
chici etgladiũ: uolens apparae¬
re p̃licitor : Paulus ergo apłs¬
pugnabat contrai aeretis potes¬
tates : dequib loquit᷑ in aepła
ad ephesiosys ugnaibat contrai
philosophos et magos etbestol
pugncuu ephesil ugnabat ai
ñ matericli gladio. sed p̃dica
miracula faciendo orando e¬
nando. bonis oꝑib: insisterido i
p̃dicator uerberat aerem : qui

Expanded text:
re de praemio promisso sicut Apostolus non re de praemio promisso sicut Apostolus non desperabat, cum diceret: Ego igitur sic curro, infra terminos fidei bene vivendo, non quasi in incertum, quia non dubito de remuneratione certum habens quid sit mihi promissum. Illi qui currebant in stadio, in incertum currebant, quia non erant securi de praemio. Sed ut nos certi simus de remuneratione, exempli causa ponit se Apostolus in medium, quatenus illum imitemur: Sic pugno, non quasi aerem verberans, elevando et deponendo gladium, velut stultus miles qui non positus contra hostem verberat aerem, agitando et brachium et gladium, volens apparere praeliator. Paulus ergo pugnabat contra aereas potestates, de quibus loquitur in Epistola ad Ephesios; pugnabat contra philosophos, et magos, et bestiapugnavi Ephesi . Pugnabat autem non materiali gladio, sed praedicando, miracula faciendo, orando, jejunando, bonis operibus insistendo. Ille praedicator verberat aerem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
terrena. et marcescentib
florib conserta: sed quasi uentꝰ
transi ebat : Nrc̃i aut̃ corona &
remuneratio incorruptibilis ẽ:
quiaa nulla in mutatione corrũ¬
pet᷑ :Necerit ad orncita marcesci¬
bilib florib nra corona: sed in
modũ regcilis dicidemcitis. ae t̃¬
nis gẽmis conserta: inaet̾num
spirittilit̃ nobis seruabit᷑ :Nrc̃
ergo corona etremuneratio
ipse ds̃ omp̃s erit. et contẽpla¬
tio totius trinitatis: uidere dm̃
sicuti . ẽ. in quo habebimus uitã
sine fune mansurt̃. omnemq
beatitudinẽ atq sacietatẽ : qm̃
uidentes fulgidũ erimus fulgi¬
di. uidentes betitũ : erimus beati :
Videntes in mortalẽ. erimꝰ in morta¬
les: felicesq ꝑ omĩa scła: Qua ꝓp¬
t̃ debemꝰ currere credendo. spe¬
rtudo desidertirido corpus casti¬
gando. elemosinis insudendo.
Ambulanido de uirtute in uircu¬
tẽ : donec uidecitur a nobis ds̃ deo¬
rũ insioni Nec debemus desꝑa¬

Expanded text:
terrenis et marcescibilibus terrenis et marcescibilibus floribus conserta, sed quasi ventus transibat. Nostra autem corona et remuneratio incorruptibilis est quae nulla immutatione corrumpetur. Nec erit adornata marcescibilibus floribus nostra corona, sed in modum regalis diadematis aeternis gemmis conserta, in aeternum spiritualiter nobis servabitur. Nostra ergo corona et remuneratio ipse Deus omnipotens erit, et contemplatio totius Trinitatis, videntes Deum sicuti est, in quo habebimus vitam sine fine mansuram, omnemque beatitudinem atque satietatem; quoniam videntes fulgidum erimus fulgidi, videntes beatum erimus beati, videntes immortalem erimus immortales, felicesque per omnia saecula. Quapropter debemus currere credendo, sperando, desiderando; corpus castigando, eleemosynis insudando, ambulando de virtute in virtutem, donec videatur a nobis Deus deorum in Sion . Nec debemus despera
Abbreviated transcription (Latin):
rb debetimus abstinere. etquȩ
rant et retreihunt a ꝓmisso brc¬
uio In terrogemus Apłm. et ipse
nobis demonstrcibit illo in loco
ubidicit : Minifesta aut̃ sunt :¬
oꝑa carnis: Adulteriũ uidelic&.
forniccitio in mundicia. luxurica.
isti ethis similia: contraria suñ
nro cursuiis
anł tilli quidem
qui currunt intra stcidiũ. ideo
currunt.¬
.t. ut corruptibile coro¬
autem ideo currimꝰ intra
metts fidei nrciẽ. utcoronã incor¬
ruptt̃ accipiamus : Qđ suꝑius ap¬
pellciuit breluiũ greco uocaibulo:
nunc cuit̃ uoccit latine coronã
Illorũ corona et remuneratio cor¬
ruptibilis ercit. id÷ temporalis.:
quia cũ tẽpore transiebat: Verbi
grã : Accipiebanit aurũ et argen¬
tũ : corruptibile erat. quia det̃¬
ra sumit᷑ : et in trã reuertet᷑ : AC¬
cipiebant uestes: uetustate et
tineis consumebant᷑. Accipiebat̃
Aequũ : corrũ pebatur ꝑmortem : q¬
Et consumptus auermib inpulue¬
rem trciisiebat: Dabat᷑ eis coronci

Expanded text:
 debeamus abstinere, et quae rent et retrahant a promisso bravio, interrogemus Apostolum, et ipse nobis demonstrabit illo in loco, ubi dicit: Manifesta autem sunt opera carnis: adulterium videlicet, fornicatio, immunditia, luxuria . Ista et his similia contraria sunt nostro cursui. Et illi quidem, qui currunt intra stadium, ideo currunt ut corruptibilem coroautem ideo currimus intra metas fidei nostrae, ut coronam incorruptam accipiamus. Quod superius appellavit bravium Graeco vocabulo, nunc vocat Latine coronam; illorum corona et remuneratio corruptibilis erat, id est temporalis, quia cum tempore transibat. Verbi gratia: accipiebant aurum, argentum, quod corruptibile erat, quia de terra sumebatur, et in terram revertebatur. Accipiebant vestes, quae vetustate et tineis consumebantur. Accipiebant equum, qui corrumpebatur per mortem, et consumptus a vermibus, in pulverem transibat, Dabatur eis corona
Abbreviated transcription (Latin):
Sed non in plurib eorũ brenepla¬
litcitẽ mortui sunt in heremo
non intelligentes bene ficiũ di. sexen¬
ta uidelicet milia haec omĩci
quȩ diximus denube. mari. mor¬
se. esea. potu. et petra. infigura
facta sunt nrĩ. id ÷ mente ueri¬
tatis. quib: inueritatẽ contiger̃:
etincient modo quia in exẽplo
illorũ eductisumus de acgipto:
de errore uidelicet huiꝰ mundi⁊
Nonsimus concupiscentes malorũ
et eti quae in aegipto habuerunt
O mĩci quȩ uidcieis contigerunt
in nrt̃i figura precessisse. sicut et
sequentici mani festaait : et in
nrcũm salutẽ scripta. eẽ. ut non
simus concupiscentes malorũ cibo¬
rũ : uitiorũq Questio est : Cũ ui¬
dcei multitudinẽ animciliũ et
peccorũ secũ haberent. quare
desidercibant carnes. etquare
non cõmedebant carnes anima¬
liũ : Quȩ hoc modo soluit᷑ quici
non desidercibant illi carnes pec¬
corũ: sed carnes auium concupie¬
bait : quib soliti fueraat uesci

Expanded text:
Sed non in pluribus eorum beneplaSed non in pluribus eorum beneplalitatem mortui sunt in eremo, non intelligentes beneficium Dei, quadraginta videlicet millia. Haec autem omnia quae dicimus de nube, mari, Moysi, esca, potu et petra, in figura facta sunt nostri, id est nostrae veritatis; quibus in veritate contigerunt et manent modo, quia in exemplum illorum educti sumus de Aegypto, de errore videlicet hujus mundi. Ut non simus concupiscentes malorum, et ea quae in Aegypto habuerunt omnia quae Judaeis contigerunt in nostra figura praecessisse, sicut et sequentia manifestant, et in nostram salutem scripta esse, ut non simus concupiscentes malorum ciborum vitiorumque. Quaestio est, cum Judaei multitudinem animalium et pecorum secum haberent, quare desiderarent carnes, et quare non comederent carnes animalium? Quae hoc modo solvitur, quia non desiderabant illi carnes pecorum, sed carnes avium concupiebant, quibus soliti fuerant vesci
Abbreviated transcription (Latin):
nificcitionẽ qd imilit̃ loquensde
duob filiuis abrohȩ non dixit hȩc
significcint duo testaimentt sed
tem est petrai: non ꝑ substeutiã .n
Et aqua illa quaefluebat expetra.
significabat doctrinã xp̃i. et grc̃m¬
Quisitit : uenuat adme etbibat : etc̃t̃a
Spirittili quoq et consequenis petra
dicit᷑: quici xp̃m subsequentem
spirittilit̃ significcibat: Dequa pe¬
trai spirittili et consequenti. bibe¬
batit illi qui ubicũq deficiebat
eis humaanũ auxilium : ad ercit
potentia quȩ .ẽ. uerbũ dĩ patris.
liberciti sunt de terrai aegipti.
et in terra reꝓmissionis introduc¬
ti : ideo dicit᷑ consequi eos. quia
subueniebat eos: Mec enĩ pe
dicta: nequis sibi inbaptismate
confidcit. aut in ȩscai et potu spi¬
ritali. ut putet sibi dm̃ pcircere
si peccciuerit criminciliter: nisi
pęnitentia digna hoc ꝓmeru¬
erit : Quc̃ ꝓpt̃ omib: est uigi¬
lanidũ et laborcuidũ : qm̃ tem¬
pus uitȩ nrcĩe breuissimũ est.

Expanded text:
nificationem. Similiter loquens de duobus filiis Abrahae, non dixit, haec significant duo Testamenta, sed: irmitatem est petra, non per substantiam; et aqua illa quae fluebat ex petra significabat doctrinam Christi et grQui sitit, veniat ad me et bibat , etc. Spiritalis quoque et consequens petra dicitur, quia Christum subsequentem spiritaliter significabat. De qua petra spiritali consequente bibebant illi, quia ubicunque deficiebat eis humanum auxilium, aderat potentia qui est Verbum Dei Patris liberati sunt de terra Aegypti, et in terram repromissionis introducti. Ideoque dicitur, consequentes eos, quia subveniebat eis. Nec enim petdicta, ne quis sibi in baptismate confidat, aut in esca et potu spiritali, ut Deum putet sibi parcere si peccaverit criminaliter, nisi poenitentia digna hoc promeruerit. Quapropter omnibus est vigilandum et laborandum, quoniam tempus vitae nostrae brevissimum est.
Abbreviated transcription (Latin):
et indinent aurẽ. ut spirittilit̃ istti
inbis sequi non possunt. ⁊ Nunc sicut
doctores tradunt: orebh petroi
quã morses ꝑcussit. mons est lapi¬
deus cuius latus ꝑcussit morses auai¬
ꝓpt̃ melius ÷ ut spiritalit̾ ista in¬
telligciit᷑: sicut suꝑiorai : Unde et¬

Expanded text:
t spiritaliter ista in his sequi non possunt. Nam, sicut doctores tradunt, Oreb petra quam Moyses percussit, mons est lapideus, cujus latus percussit Moyses. Quapropter melius est ut spiritaliter ista intelligamus, sicut et superiora.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. munida: Videcit ne
cadat ite suꝑbic̃. aut inscati¬
dalũ frĩs i Isto in loco tacite ac
specialit̃ ꝑcutit eos. qui p̃sum̃¬
surit munidis: recũbebanit in
idolis. et edebanit carnes idola¬
tricis : Vnde scandalizabant᷑
simpliciores fr̃s : qui uidentes il¬
los ttilici agere. puttibant ali¬
quid numinis etdeitatis eẽ in
idolis : Atq incibis illis conseercitis i
Genercilit aut̃ ad om̃s ꝑtinet qđ
dr̃ qui stat in fide et bono oꝑe:
uidecit neccidat : Temptatio
uos n cidp̃hendait nisi humanci¬

Expanded text:
esse munda, videat ne esse munda, videat ne cadat, in superbiam, aut in scandalum fratris. Isto in loco tacite ac specialiter percutit eos, qui praesumensunt mundis, recumbebant in idoliis, et edebant carnes idolothytas, unde scandalizainfirmiores fratres, qui videntes illos talia agere, putabant aliquid numinis esse et deitatis in idolis, atque in cibis illis consecratis. Generaliter autem ad omnes pertinet quod dicit: Qui stat in fide et bonis operibus, videat ne cadat. Tentatio vos non apprehendat, nisi human
Abbreviated transcription (Latin):
cũq xp̃i passionẽ cũ reueretitia
ad memoriã reducunt. et aspici¬
unt illũ ad hoc ut mortificent cor¬
pora suci cũ uicis et concupisceta¬
tiis : saluant᷑ a suggestionib: demo¬
nũ. etueneno praue delectationis
et insuꝑ amorte aeterna : Ignis uͦ
ille qui deuorauit murmuratores :
sigruficcit ignẽ aet̃nũ . quideuora¬
bit om̃s similia agentes ⁊cri¬
ta suñs aut adcorreptione nram :¬
id÷ ademenidationẽ et meliora¬
tionẽ nrtim ut nos ꝑttili corri¬
scłi icĩ sumus positi: inultima sci¬
licet aetaite: Hon sunt ꝓpt̃ illa
scriptti ut ipsi legerent. qui ta¬
lici agenites talici meruerunt
reciꝑe. quia iã olim mortui eraÑ:
sed ꝓnrti salute et utilitaite. ut
si timore horũ indĩ seruitioman¬
serimus: głam illis ꝓmisscm
accipicimus terram uidelice
reꝓmissionis: quae significat
Noticia legis: plus fticit hominẽ
Itaq qui se existimat stare
in rectitudine fidei. bonisq oꝑib
et inscientia qua credit omĩa

Expanded text:
Christi passionem cum reverentia ad memoriam reducunt et aspiciunt illum, ad hoc ut mortificent corpora sua cum vitiis et concupiscentiis, salvantur a suggestionibus daemonum, et veneno pravae delectationis, et insuper a morte aeterna. Ignis vero ille qui devoravit murmuratores, significat ignem aeternum, qui devorabit omnes similia agentes. Scripta sunt autem ad correptionem nd emendationem et meliorationem nostram, ut nos per talia corrisaeculi positi sumus, in ultima scilicet aetate. Non sunt propter illos scripta ut ipsi legerent, qui talia agentes talia meruerunt recipere, qui jam olim mortui erant, sed pro nostra salute et utilitate, ut si in timore et in servitio Dei manserimus gloriam illis promissam accipiamus, terram videlicet repromissionis, quae significat am major notitia legis plus facit hominem reum. Itaque qui se existimat stare, in rectitudine fidei, bonisque operibus, et in scientia, qua credit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
et rectorib quaeri atq ccuiscis
Plerũq eticĩ solet murmur fien¬
et iusta execiusai: quã ndo plas
non simplicit̃ recteq erga suneo¬
tos incedunt : Tam̃ quo quomoco
naiscatur etficit: malũ : It u
illi quo excitando ꝑuenit. lesi
sit platus ansub iectus idict en
beatus augustinus. quia in nulla
alic causa itti offenderunt iu¬
dciei dm̃ inheremo. sicut innas¬
hustaitione. qñi semꝑ murmura tores

Expanded text:
e rectoribus queri et causari. e rectoribus queri et causari. Plerumque etiam solet murmur fieri justa ex causa, quando praelati non simpliciter recteque erga subditos incedunt. Tamen quocunque modo nascatur et fiat, malum est; et vae illi quo excitante provenit, utrum sit praelatus an subjectus. Dicit enim beatus Augustinus quia in nulla alia causa ita offenderunt Judaei Deum in eremo, sicut in murmuratione, quoniam semper murmuratores
Abbreviated transcription (Latin):
teptaiueruN subaudis morsen
qui xpi figurã gerebat. ł etic̃
ipsum xp̃m tẽptaiuerunt qui
erat in morse: sicut ipse morses
dicit : Nos quid sumus: Non
et ipse loquebat᷑ ꝑos eius : Etquan¬
do tẽptabaint morsen et quan¬
do murmurtibait contra illũ:
contra dñm murmurabant
Sed quid contigit illis: perier̃
faciebant. et mordebant mor¬
dendo quoq uenenũ in funde¬
bant Reducit ergo apłs ttilia¬
ad memoriã : et cõmonet nenos
dem caiusa inuenti tradcmꝰ qu¬
lo cuius figurã serpentes habo
Neq murmure ueritis.
subcudis contra dm̃. neq condas
latos et rectores. sicut quide
contra morsen et &eiron et pens¬
runt ab ext̾mintore dõ ł igar
Dathan enĩ et abiroꝵ cũ omidn
suci ext̃minciti sunit de suꝑ fui
terrae adõ. quici p̃cipiente di a
uos deglutiuit eos terra. fuerꝙ̃ͥ
ante sepulti quã mortui : qñ
in ipsa conspiratione similesex¬
titerunt: ab igne caelesti ei¬
minciti sunt : Murmureiri dit ẽ
plerũq fcilso adinuicẽ deppas

Expanded text:
s Moysen, qui Christi figuram gerebat. Vel etiam ipsum Christum tentaverunt, qui erant in Moyse, sicut ipse Moyses dicit: Nos quid sumus? Non et ipse loquebatur per os ejus. Et quando tentabant Moysen, et quando murmurabant contra illum, contra Deum murmurabant. Sed quid contigit illis? Et a serfaciebant, et mordebant, mordendo quoque venenum infundebant. Reducit ergo ad memoria Apostolus et commonet, ne nos in eadem causa inventi tradamur diabolo, cujus figuram serpentes habebant. Neque murmuraveritis, subaudis contra Deum, neque contra praelatos et rectores. Sicut quidamcontra Moysen et Aaron. Et perierunt ab exterminatore, Deo vel igne. Dathan enim et Abiron cum omni domo sua exterminati sunt de superficie terrae a Deo, quia praecipiente Deo, vivos deglutivit eos terra; fueruntque ante sepulti quam mortui, quoni illorum, qui in ipsa conspiratione similes exstiterunt, ab igne coelesti exterminati sunt. Murmurare autem est plerumque falso ad in
Abbreviated transcription (Latin):
quia posteci de paine plus erit
disputaturus q c alix aut̃ benedic¬
tionis dr̃ : qui benedicitur a serdo ac¬
tib mnaltari: Appellcitur etip¬
se calix cõmunicatio. quasi par¬
ticipatio: quici om̃s cõmunicanNT
exillo pcirteq sumunt exscin¬
guine dnũ: quem continet inse.i
łtpanis ꝗfrangimꝰ inciltari. non

Expanded text:
de pane plus erat disputaturus. Calix autem benedictionis dicitur, qui benedicitur a sacerdotibus in altari; appellatur et ipse calix communicatio, quasi participatio, quia omnes communicant ex illo, partemque sumunt ex sanguine Domini quem continet in se. Et panis quem frang