comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ a uctoritate romana ne quee nĩ minꝰ credidit recentior caesarauiã uenerem
quã pat̃ antiquior romulus martẽ dixerit aliquis ista net uista credis. Ego uero ista¬
ñ credo Nã & uirdoctissimꝰ eoꝵ uarrofalsa haec ẽẽ quãuis nonaudact̃ neque fident̃
penetam̃ fatetur : sedutilec̃ẽ ciuitatib: dicit ut seuiri fortes &iã si falsũ sitdiis gentos
ẽẽ credant ut eo modo animus humanus uelut diuinae styrpis fidutiã gerens resmag¬
nas aggrediendas p̃sumat audatius agat uehem̃tius : & obhoc impleat ipsa securitate
felicius quae uarronis sententia ex pressa . ut potiu meis uerbiscernis qua la tũ locũ aperi
at falsitati ubi intellegam̃ plurã sacra e quasi religiosa potuis sec̃ fingi : ub iputatas ciuib:
& iã deipsis diis prodessem̃datia sed utrũ potuerit uenus ex concubitu ancisis aeneã parere¬

Expanded text:
tum est auctoritate Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar auiam Venerem tum est auctoritate Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar auiam Venerem quam patrem antiquior Romulus Martem. CAPUT IIII. non credo. Nam et uir doctissimus eorum Varro falsa haec esse, quamuis non audacter neque fidenter, paene tamen fatetur. Sed utile ciuitatibus esse dicit, ut se uiri fortes, etiamsi falsum sit, dis genitos esse credant, ut eo modo animus humanus uelut diuinae stirpis fiduciam gerens res magnas adgrediendas praesumat audacius, agat uehementius et ob hoc inpleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis senteat falsitati; ut ibi intelligamus plura jam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt civibus etiam de ipsis diis prodesse mendacia. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uagabantur. Siergo adulteriũ paridis uindicandũ numinacensuer᷑ aut magis inro¬
manis autcerte &iã in romanis puniendũ fuit quia aeneae mat̃ hoc fecit. Sed quomodo
in nullo illud flagitiũ oderant qui insua sotia uenire nõderant ut alia omittã quodcũ
anchisen Cõmiserat ex quo a eneã peperat an quia illud factũẽ. indignante moenelao
illudautẽ concedente uulcano. Dueni credo ñ telant coniugessuas usq adeo utease iã
cũ hominib: dignent᷑ habere cõmunes inriderȩ fabulas fortassis exestimor nec gra¬
uit̃ ageretanti ponderis causã . Nonergo credamꝰ : siplac& aeneã eẽ uenerisfiliũ ecce
concodo sinec romulũ martrs. Si autẽ illud curñ & illud : andeos hominib feminis
mares autẽ homines deabus miscerine fas dura uel potius non credenda conditio qđ ex iu¬
reueneris in concubitu marti licuit hociuresuo ipsi ueneri ñ licere ad utrũq firma¬

Expanded text:
uagabantur\'. Si ergo adulterium Paridis uindicandum numina censuerunt, aut magis in Rouagabantur\'. Si ergo adulterium Paridis uindicandum numina censuerunt, aut magis in Romanis aut certe etiam in Romanis puniendum fuit, quia Aeneae mater hoc fecit. Sed quo modo in illo illud flagitium oderant, qui in sua socia Venere non oderant ut alia omittam quod cum Anchise commiserat, ex quo Aenean pepererat? An quia illud factum est indignante Menelao, illud autem concedente Vulcano? Di enim, credo, non zelant coniuges suas usque adeo, ut eas etiam cum hominibus dignentur habere communes. Inridere fabulas fortassis existimor nec grauiter agere tanti ponderis causam. Non ergo credamus, si placet, Aenean esse Veneris filium: ecce concedo, si nec Romulum Martis. Si autem illud, quur non et illud? An deos fas mares autem homines deabus misceri nefas? Dura uel potius non credenda condicio, quod ex iure Veneris in concubitu Marti licuit, hoc in iure suo ipsi Veneri non licere. At utrumque firma
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ atq lingua ꝑ iurio. aut sanguine ciuilialebat : quidemĩ aliut tociens senatorescor¬
rupti iniudicus tociens populos insuffragiis uel in quib:q causis quȩ apudeũ concionib
agebantur nisi &iã ꝑierando peccabant nãq: corruptissimis morib: ad hoc mos iurandi
seruabat᷑ antiquus : Nonut ab scelerib: meture ligionis ꝓhiberentur . sedut ꝑ uiriaquoq
scelerib: ceteris adderentur. Nulla itaq causaẽ qua redii quib: ut dicunt steterat illud
imperiũ cũ a grecis p̃ualentib: p̃bent᷑ uictistroianis perierantib: fingantur irati
Nec adulterio paridis ut rursus a quib:dã defendunt᷑ ut troiã dissererent suscensuert᷑
aucto res enĩ doctoresq: peccatoꝵ eẽ ad solent : ñ ultoress urbe roma inquid salustiusssic̃
ego accepicondidere atq habuere initio troiani qui denea duce ꝓfugis edib: incertis¬

Expanded text:
manus adque lingua periurio aut sanguine ciuili alebat? Quid enim aliud totiens senatores cormanus adque lingua periurio aut sanguine ciuili alebat? Quid enim aliud totiens senatores corrupti in iudiciis, totiens populus in suffragiis uel in quibusque causis, quae aput eum contionibus agebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namque corruptissimis moribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, non ut ab sceleribus metu religionis prohiberentur, sed ut periuria quoque sceleribus ceteris adderentur. CAPUT III. Non imperium , cum a Graecis praevalentibus probentur victi, Trojanis pejerantibus fingantur irati. Nec adulterio paridis, ut rursus a quibusdam defenduntur, ut Trojam desererent, succensuerunt. Auctores enim doctoresque peccatorum esse assolent, non ultores. Urbem Romam, inquit Sallustius, sicuti ego accepi, condidere atq
Abbreviated transcription (Latin):
nuberapuit utdicit nec abachille occideretur cuper& cauertere abimo qđ apuduer¬
giliũ confitetur structa suis manib: ꝑ iurae moenia troiȩ. nescientes igitur tanti dui
neptunus & apollo laomedontem sibi negaturũ eẽ mercedem : structores moenium
troianorũ gratis & in gratis fuer̃ : Videant ne grauius sit tales deos credere: quã diis
talib: ꝑierare hoc eni nec ipseomerus faulecredidit quineptunũ quidẽ contratro ianos:
a pollinẽ autẽ protroianis pugnantẽ : facitcũ illa ꝑ iurio ambos fabula narr&. offensos
sugitur fabulis crelunt : erubescant talia credere numina si fabulis ñeredunt ñ obtendant
troiana ꝑ iuria. aut mirent᷑ deos ꝑiuria punis setro iana iamas seromana. Vndeem̃ coniu¬
ratio catilinȩ intanta tãq: corrupta ciuitatẽ habuit : Et iameoꝵ grandem copiã. quos

Expanded text:
nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cuperet cum uertere ab imo, quod aput Vernube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cuperet cum uertere ab imo, quod aput Vergilium confitetur, Structa suis manibus periurae moenia Troiae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus et Apollo, Laomedontem sibi negaturum esse mercedem, structores moenium Troianorum gratis et ingratis fuerunt. Videant ne grauius sit tales deos credere quam dis talibus peierare. Hoc enim nec ipse Homerus facile credidit, qui Neptunum quidem contra Troianos, Apollinem autem pro Troianis pugnantem facit, cum illo periurio ambos fabula narret offensos. Si igitur fabulis credunt, erubescant talia colere numina; si fabulis non credunt, non obtendant Troiana periuria, aut mirentur deos periuria punisse Troiana, amasse Romana. Unde enim coniuratio Catilinae in tanta tamque corrupta ciuitate habuit etiam eorum grandem copiam, quos
Abbreviated transcription (Latin):
quibusda extra ipsũ populũ ubicũq gratia diuina digmacultissimo atq iustissimo diudi¬
romanũq  imperiũ tantũ loquar idẽ adipsã ꝓpriȩciuitatẽ & quȩcũq illitrarũ uel societate ton¬
reipublicȩ ꝑtinerent primũ ipsatroia ueliliũ unde origo e populiro mani Nequeeni
p̃t̃ cundũ aut dissimulandũ ẽ qđ & in primo libro ad tigi eosdẽ habens deos & colens cura
grecis uictũ captũ atq deletũẽ : priamo inquiunt s̃ reddita laomedonte a pat̾ naꝑ iu¬
ria ergouerũẽ qđ apollo atq neptunus eidẽ lao medonti mercen nariisoperib: seruer
illis quippe ꝓ mississe mertedem . falsuq: iurasse ꝑhibetur. Miror a pollinẽ nominatũ
diuinatorẽ intanto opificio laborasse nescientem qđ laomedon fuerat promissa nega¬
turus quã quã nec ipsũ neptunũ patruũ eiꝰ fratrẽ iouis. regẽ maris decuit ignarũ eẽ

Expanded text:
quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia divina digni occultissimo atque justissimo Dei judiquibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia divina digni occultissimo atque justissimo Dei judique imperium tantum loquar, id est ad ipsam proprie ciuitatem et quaecumque illi terrarum uel societate conrei publicae pertinerent. CAPUT praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo libro adtigi eosdem habens deos et colens quur a Graecis uictum, captum adque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna periuria\'. Ergo uerum est, quod Apollo adque Neptunus eidem Laomedonti mercennariis operibus seruierunt? Illis quippe promisisse mercedem falsumque iurasse perhibetur. Miror Apollinem nominatum diuinatorem in tanto opificio laborasse nescientem quod Laomedon fuerat promissa negaturus. Quamquam nec ipsum Neptunum, patruum eius, fratrem Iouis, regem maris, decuit ignarum esse
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ malorũ aggere p̃meretur subuenire curas se. sed potius ut maxime p̃ meretur
egisse Nunc deillis malis uideo dicendũ quaesola ist ꝑpeti nolunt. qualias : fames
morbus bellum expoliatio capti uitas trucidatio & si quasimilia iã in primolibro cõmemo rauimꝰ
Haec enĩsola mali deputant mala quae non faciunt malos nec erubescunt int̃ bona quaclaudant
ipsimali cẽ quilaudant: magiq sto machant᷑ siuillã malã habeant quãsiuitã quasi hoc sec ho¬
minis maximũ bonũ haberebon aomã p̃t̃ seipsũ. Sednequetalia m ala quatisti sola formidant
n corũ quando abeis liberecolebantur. neillis acciderent obstiter . Cũeni uariis ꝓdiuersa ten¬
porib antenduentũ redẽptoris nr̃i in numerabilib: ñ nullisq eiã incredibilib: dadib genus¬
conteritur humanũ quos alios qũa istosdeos mundus colebat excepto unopopulo hebreo &

Expanded text:
eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mali esse qui laudant, magisque stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiacontereretur humanum; quos alios quam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo, et
Abbreviated transcription (Latin):
homines habere erubuisti. pro indesi adbeatã ꝑuenire desideras ciuitatẽ deuita de¬
monũ societatẽ . In digneab honestis coluntur quaturpib: placantur. Sic istiatua soci¬
aetate remoueant᷑ purgatione xp̃iana : quo modo illi atua dignitate remotis notatione
censoria ⁊ de bonis autẽ carnalib: quib: solimali ꝑfrui uolunt & demalis carnalib: quȩso
laꝑpetinolunt qđ neque in his habeant quaputant᷑ habere istidemones potestatẽ. Quã¬
quã sibaberent deberemꝰ potius Eiã istã contẽpnere quã propt̃ ista illos colere : e eoscolen¬
do adilla que nobis inuident ꝑuenire ñ posse : tam̃ nec inistiseos hoc ualere qđ hi putunt
qui ppt̃ haec eos colioportere contendunt : De inceps uidebimꝰ uthicsit iiuiꝰ uoluminis modus¬
malis & animorũ quae p̃cipuȩ cauendas. nihildeos falsos populocultorisuo quominꝰ

Expanded text:
homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daehomines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoueantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neque in his habeant quam putantur habere isti daemones potestatem quamquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam propter ista illos colere et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tamen nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modusmalis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus
Abbreviated transcription (Latin):
celebrandã ignominiã suã actores criminũ diuinorũ remouisti ab honoribtius. Sup¬
plic& dõ uero ut ateremoueat illos deos quide lectantur crimimib: suis seuueris qđ ig¬
nominiosissimũ ẽ seu falsis qđ maliciosis simũ ẽ : bene quodtua sponte his trionib: & scȩ¬
nicis sociaetatẽ ciuitatis patere noliusti. Euigila plenius. nullo modo his artib: placat᷑
diuina maiestas quib: humana dignitas inquinatur. Quoigitur pactodeos quitalib
delectantur obsequiis haberiputas innumero scarũ caelestiũ potestatũ . Cũ homines per
quo seadẽ agunt᷑ obsequia non puta sti habendos innumert qualiũ qͣue ciuiũ romanorũ :
In conparabilit̃ suꝑnaẽ ciuitascdarior ubi uictoria ueritas. ubi dignitas scitas. ubi pax
felicitas ubiuita aet̃ nitas : multo minus hab& in sua sociaetate tales deos situintuatales

Expanded text:
celebrandam ignominiam suam. Actores criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis: supcelebrandam ignominiam suam. Actores criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis: supplica Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delectantur criminibus suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis. quod malitiosissimum. Bene, quod tua sponte histrionibus et scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus humana dignitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales
Abbreviated transcription (Latin):
terrena patria placuer. Nunciam caelestẽ arripeꝓquanimiũ laberabis & in eaue¬
racitꝰ sẽꝑq regnabis: illicem̃ tibi ñ uestalis focus ñ lapis capito linꝰ sed ds̃ unꝰ & uerus
nec metas rerũ nect ẽ pora ponit᷑ : imperiũ si nefinedabit. Nolideos falsos fallacesq: re¬
quirere abicepetius atq contĩpne inuerã emicans libertatẽ ns di malignisunt sp̃s.
quib: aet̃natua felicitas poenaẽ. Non tam̃ iu no troianis aquib: carnalẽ originẽ ducis artes
uidetur inuidisse romanas quas istidemones quos ad huc deos putas omnigeneri hominum
sedes in uident sẽpit̃ nas & tuipsañ parua ex parte detalib: spiritib: iudicasti quando
ludis eos placasti &ꝑ quos homines eosdẽ iudos fecisti infames ẽẽ uoluisti. patere asseri
libertatẽtua aduersus in mundos spiritꝰ quituis ceruicib: in posuerant sacrandã sibi &

Expanded text:
terrena patria placuerunt. Nunc iam caelestem arripe, pro qua minimum laborabis, et in ea ueterrena patria placuerunt. Nunc iam caelestem arripe, pro qua minimum laborabis, et in ea ueraciter semperque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque contemne in ueram emicans libertatem. Non sunt di, maligni sunt spiritus, quibus aeterna tua felicitas poena est. Non tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas. Et tu ipsa non parua ex parte de talibus spiritibus iudicasti, quando ludis eos placasti et per quos homines eosdem ludos fecisti, infames esse uoluisti. Patere adseri libertatem tuam aduersus inmundos spiritus, qui tuis ceruicibus inposuerant sacrandam sibi et
Abbreviated transcription (Latin):
ne Siquid intelaudabile naturalitꝰ emin& : ñ nisiuera piaetate purgat᷑ atq perficitur.
impiactatea utẽ disꝑditur & punitur : nunciã eligequid sequaris ut non inte sed indõ uero
sineullo errore lauderis Eunc em̃ tibigloria popularis adfuit : sed occulto iudicio diui
in quibusdã decorũ uirtute ꝑfecta & yfideuera &iã passiomb: gloriamur. quiusque¬
quaq: ad uersus potestates in imicissimas c̃fligentes easq: fertit̃ moriendo uincentes
sanguine nobis hanc patria peperesuo ad qũa patriã te inuitamꝰ & exhortam᷑ ut eꝰ adi¬
ciaris numero ciuiũ cuius quodã modo a sylũ ẽ uera remissio peccatoꝵ non audias de
generistuos xp̃o xp̃ianis uedetrahentes & accussantes uelut tẽporamala. Cũ querant
tẽpora quib ñsit quietauita sed potius secura nequitia: haectibinũ quã. nec pro

Expanded text:
ne. Si quid in te laudabile naturaliter eminet, non nisi uera pietate purgatur adque perficitur, ne. Si quid in te laudabile naturaliter eminet, non nisi uera pietate purgatur adque perficitur, inpietate autem disperditur et punitur. Nunc iam elige quid sequaris, ut non in te, sed in Deo uero sine ullo errore lauderis. Tunc enim tibi gloria popularis adfuit, sed occulto diuinae prouidin quibusdam, de quorum uirtute perfecta et pro fide uera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque aduersus potestates inimicissimas confligentes easque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. Non audias degeneres tuos Christo Christianisue detrahentes et accusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec tibi numquam nec pro
Abbreviated transcription (Latin):
& sociactate poenali erui ꝑ xp̃i nom̃ homines & inlucẽ saluberrimȩ piaetatis ab illa ꝑniciosis¬
simȩ impaetatis noctetrans ferri quaerunt᷑ & murmurant imqui & ingrati & illone fario
spu altius obstrictiusq: oppressi quia populi confluunt adeclesiasticas celebritates honesta
utriusq sexus discretione ubiaudiant quabenehic ad tempus uiuere debeant. Vt post
hancuitã beatȩ sẽꝑq: uiuere mereantur : ubiscã scriptura iustitiaeq: doctrina de superi¬
tina mutatione deponitur : aut timore uelpudore conprimitur : nihileis turpe flagiti¬
osũ spectandũ imitandũq ꝓponitur : ubi ueridĩ aut p̃cepta insinuant᷑ aut miracula nar¬
romana laudabilis oprogenies reguloꝵ scae uolarũ scipionũ fabriciorũ haec potius con¬
cupisce haec abilla turpissima uanitate & falla cissima demonũ malignitate discer¬

Expanded text:
et societate poenali erui per Christi nomen homines et in lucem saluberrimae pietatis ab illa perniciosiset societate poenali erui per Christi nomen homines et in lucem saluberrimae pietatis ab illa perniciosissimae inpietatis nocte transferri queruntur et murmurant iniqui et ingrati et illo nefario spiritu altius obstrictiusque possessi, quia populi confluunt ad ecclesiam casta celebritate, honesta utriusque sexus discretione, ubi audiant quam bene hic ad tempus uiuere debeant, ut post hanc uitam beate semperque uiuere mereantur, ubi sancta scriptura iustitiaeque doctrina de superitina mutatione deponitur, aut timore uel pudore conprimitur. Nihil enim eis turpe ac flagitiosum spectandum imitandumque proponitur, ubi ueri Dei aut praecepta insinuantur aut miracula narRomana laudabilis o progenies Regulorum Scaeuolarum Scipionum Fabriciorum; haec potius concupisce, haec ab illa turpissima uanitate et fallacissima daemonum malignitate discer
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnatorib: moeniũ nisi prius fierent expugnatores morũ bonorũ hanctaliũ nu¬
minũ placationẽ petulantissimã in puris simã. in pudentissimã nequissimã in mun¬
dissimã cuius auctores laudanda romanȩ uirtutis. indoles honore priuauit. T ribu
amouit agnouit turpes fecit infames hanc inquã pudendã uereq religioni auersan¬
dã e detestandã taliũ numinũ placationẽ : fabulas indeos in lecebrosas atq trimino¬
sas haet ignominios adeoꝵ facta uel scelerate turpit̃q cõmissa uel sceleratius turpiusq
confita oculis & aurib: publicis ciuitas tita discebat : haec cõ missa numinib placerecer¬
nebat : & idõ non solũ illis ex iibenda sed sibi quoq: imitanda credebat : Noillud nes¬
cio quiduelut bonũ & honestũ qđ tã paucis &tã occulte dicebatur. Sita m̃ dicebat᷑ ut magis

Expanded text:
obpugnatoribus moenium, nisi prius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium nuobpugnatoribus moenium, nisi prius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium numinum placationem petulantissimam inpurissimam inpudentissimam nequissimam inmundissimam, cuius actomovit, agnovit turpes, fecit infames; hanc, inquam, pudendam, veraeque religioni aversandam et detestandam talium numinum placationem, has fabulas in deos illecebrosas atque criminosas, haec ignominiosa deorum facta vel scelerate tupiterque commissa, vel sceleratius turpiusque conficta, oculis et auribus publicis civitas tota discebat: haec commissa numinibus placere cernebat; et ideo non solum illis exhibenda, sed sibi quoque imitanda credebat: non illud nescio quid velut bonum et honestum, quod tam paucis et tam occulte dicebatur si tamen dicebatur, ut magis
Abbreviated transcription (Latin):
tertullius ȩdilis futuris lamabat in aurib: ciuitatis int̃ cetera suis magistratus officia sibi
florã matrẽ ludoꝵ celebritate placandã quiluditanto deuotius. quanto turpius celebra¬
risolent : dicit in alio loco : ia iconsul in extremis periculis ciuitatis & ludos ꝑdecĩdies
factos nequerẽ ullã quȩ ad placandos deos ꝑtiner& p̃t̃ missam quasinonsatius erat talesdeos
irritare tẽperantia quã placare iuxoria & eos honestate & iã adinimicitias prouocare
quã tanta deformitate lenire ne queeni grauius fuerat qualibe crudelissima in ma¬
nitate nocituri homines ꝓpt̃ quos placabant᷑ qũa nocebant ipsi cũ uiciositate phedissi¬
maplacarentur quando quidẽ ut a uerteretur quod metuebat᷑ ab hoste incorporibus
Comodo dii conciliabantur quo uirtus debella retur innt̃tib: quinꝰ opponerent᷑ defensores

Expanded text:
ter Tullius aedilis futurus clamat in auribus ciuitatis, inter cetera sui magistratus officia sibi ter Tullius aedilis futurus clamat in auribus ciuitatis, inter cetera sui magistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam; qui ludi tanto deuotius, quanto turpius celebrari solent. Dicit alio loco iam consul in extremis periculis ciuitatis, et ludos per decem dies factos, neque rem ullam quae ad placandos deos pertineret praetermissam; quasi non satius erat tales deos inritare temperantia quam placare luxuria, et eos honestate etiam ad inimicitias prouocare quam tanta deformitate lenire. Neque enim grauius fuerant quamlibet crudelissima inmanitate nocituri homines, propter quos placabantur, quam nocebant ipsi, cum uitiositate foedissima placarentur. Quando quidem ut auerteretur quod metuebatur ab hoste in corporibus, eo modo di conciliabantur, quo uirtus debellaretur in mentibus, qui non obponerentur defensores
Abbreviated transcription (Latin):
ne auderent inpudicos gestus hore libero cernere : sed m ultominus audebant sacraeius quã
uenerabantur casto cordedã pnare. hoc tam̃ palã discendũ p̃bebatur intẽplo: ad tđ ꝑpetran¬
dũ saltim secretũ querebat᷑ indomo mirũ nimiũ siullus ibierat pudore mortaliũ qđ
humana flagitia non libere homines cõmitterent quae a puddeos &ia religiosediscerent
iratos Habituri nisi&iã exhibere curarent . quis enĩ aliusspiritꝰ occulto instinctu nequis¬
simas agitans m̃tes & instat faciendis adulteriis & pascit᷑ factis nisi qui&iã sacris talib oble¬
tatur . Constituens intẽplis simulahra demonũ amans inludis simula chrauitiorum
Susurans inocculto uerba iustitiae ad decipiendos &iã paucos bonos frequentans in aperto:
Inuitam̃ta nequitiae ad possidendos innume rabiles malos . Virgrauis es philosophus

Expanded text:
ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra eius, quam ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra eius, quam uenerabantur. casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, si ullus ibi erat, pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae aput deos etiam religiose discerent iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes et instat faciendis adulteriis et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonum, amans in ludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto inuitamenta nequitiae ad possidendos innumerabiles malos?
Abbreviated transcription (Latin):
qui paucis capiant᷑. hoc autẽ neplures quis turpis simicorrigant᷑ ubi & quando sacraticat¬
lestis audiebant castitatis p̃cepta nescimꝰ: ante ipsũ tam̃ delubrũ ubisimula chrũ illud
locatũ conspiciebamꝰ umuersi undiq: c̃fluentes & ubiquisq: poterat stantes ludos quiage¬
bantur intentis sim spectabamꝰ intuentes alẽnante conspectu. H incmere tritiã põpã.
illinc uirginẽ deã illa supplicit̃ adorari anteillã turpia celebrari non ibi pudibundos
mimos. Nullã uerec̃diore scaenicã uidimꝰ cuncta obscenitatis implebant᷑ officia scie¬
batur uirginali numini quid placer& & ex hibebatur qđ detẽplodomũ matrona doctior
reportar&. Non nulle pudentiores auertebant faciem ab inpuris motib: scenicorum
& artẽ flagiti furtiua intentione discebant. H ominib: nãq uerecundab antur

Expanded text:
qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et quando sacrati Caequi pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et quando sacrati Caelestis audiebant castitatis praecepta, nescimus; ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, uniuersi undique confluentes et ubi quisque poterat stantes ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, intuentes alternante conspectu hinc meretriciam pompam, illinc uirginem deam: illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari; non ibi pudibundos mimos, nullam uerecundiorem scaenicam uidimus; cuncta obscenitatis inplebantur officia. Sciebatur uirginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores auertebant faciem ab inpuris motibus scaenicorum et artem flagitii furtiua intentione discebant. Hominibus namque uerecundabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Tanta enĩ uise ꝓbitatis & castitatis . ut om̃s uel pȩne om̃is eiꝰ laudemoueat᷑ humananatura
Necusq adeo sit turpidine uiciosa ut totũ amittat sensũ honestatis. pro inde malignitas de¬
monũ nisi alicubise que ad modũ scrptũ in nr̃is litteris nouimꝰ trans figur& in angelos lucis
ñ in pl& negotiũ deceptionis foris itaq populis celeberrimo strepitu impietas inpuracircũ¬
sonat & intus paucis castitas simulata uixsonat. p̃bent᷑ ꝓpatula pudendis & secreta lau¬
dandis. Decus lat& & dedecus pat& qđ malũ gerit᷑ om̃s c̃uocat spectatores qđ bonũ dicit᷑¬
V ix aliquos inuenit auditores tã quã honestae rubescenda sint & in hones taglorianda sedu¬
b hoc. nisi indemonii tẽplis : ubinisi infallaciȩ diuersoris. Illud enimfit᷑ ut honestiores

Expanded text:
Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, nec usque adeo sit turpitudine uitiosa, ut totum sensum honestatis amiserit. Proinde malignitas daemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfiguret in angelos lucis, non inplet negotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu inpietas inpura circumsonat, et intus paucis castitas simulata uix sonat; praebentur propatula pudendis et secreta laudandis; decus latet et dedecus patet; quod malum geritur omnes conuocat spectatores, quod bonum dicitur uix aliquos inuenit auditores, tamquam honesta erubescenda sint et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc nisi in daemonum templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim fit, ut honestiores,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ pala aperteque turpitudines crudelitatib: mixta obybria numinũ & crimina siue ꝓdita
siue conficta ipsis exposcentib & nisi fier& irascentib: &iã certis &s tatutis sollẽpnitatib c̃secra¬
ta illis &dicata claruerint atq adomnium oculos ut imitanda ꝓponerent᷑. spectanda ꝓces¬
serint qd ẽ qđ idẽ ipsid aemones quis ehuius cȩmodi uoluptatib: in mundos ẽẽ sp̃s confitent᷑ qui
suis flagitus & facinorib siue indicatis. siue simulatis eoꝵq sibi celebratione petita ab in pu¬
dentib: extorta apudentib: auctores seuitae sceleste in mundeq: testent᷑. ꝑ hibentꝰ tamen
in adrtis suis sec retisq penetralib: darequedã bona p̃cepta demorib: quib: dã uelut electis sa¬
cratissuis qđ siitaẽ : hoc ipsocalidior aduertendaẽ & conuincenda malitias pirituũ noxioꝵ

Expanded text:
cum palam aperteque turpitudines crudelitatibus mixtae, obprobria numinum et crimina, siue prodita cum palam aperteque turpitudines crudelitatibus mixtae, obprobria numinum et crimina, siue prodita siue conficta, ipsis exposcentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus inmundos esse spiritus confitentur, qui suis flagitiis et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumque sibi celebratione petita ab inpudentibus, extorta a pudentibus auctores se uitae scelestae inmundaeque testantur, perhibentur tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedam bona praecepta de moribus quibusdam uelut electis sacratis suis? Quod si ita est, hoc ipso callidior aduertenda est et conuincenda malitia spirituum noxiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
publicamiam antea ꝑdita fuisse nullãq remansisse anteaduentũ dñinr̃iihũ xpĩ.
cũ xp̃s nr̃ tanta frequent& promorib: optimis p̃cepta contra ꝑditos mores. Dii uero ipsoꝵ
nullistalib: p̃ceptis egerint talia. quid cũ suocultore ꝓpopulo ꝓ illa republica neperir&.
Immo eosdẽmores uelut suis exemplis ducto ritate noxia corrũ pendo eger̃ potius ut
perire qũ a nonidõ tunc perisse quis quã ut arbitror iã dicere audebat qui a discessere
om̃s adrtis arisq relicts. Diiuelut amiciuirtutib: cũ uiciis hominũ offenderentur
quiatot signis extoꝵ augurioꝵ uaticinioꝵ quib: setã quã prescos futurorũ adiutoresq pͦlic&
iactare & cõmꝰ̃da regestiebant conuincuncur fuissep̃sentes quisiuere ab scessissent : intius ro¬
mani inbelła inbella ciuilia suiscupiditatib: quã illoꝵ instigationib: & arsissent quecũ ita sint

Expanded text:
publicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante aduentum Christi Iesu dominpublicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante aduentum Christi Iesu domin cum Christus noster tanta frequentet pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo pro illa re publica, ne periret; immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perisse quisquam, ut arbitror, iam dicere audebit, quia \'discessere omnes adytis arisque relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et commendare gestiebant, conuincuntur fuisse praesentes; qui si uere abscessissent, mitius Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam illorum instigationibus exarsissent. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tes hominib: a parere uoluer̃ ne imitaritales pugnas ciuica trepidar& affectio sed po¬
tius humanũ scȩlus diumo excusaretur exemplo: hacastutia malignisps &ĩaludos unde
multa iam dixi scȩnicos sibidicarisa crari queiusser̃ ubi tanta deoꝵ flagitia thea tricis
canticis atq fabularũ actionib: celebrata & quisquis costalia fecisse creder& & quisquis
noncreder& sed tam̃ illos libentis sime sibi talia ex hiberi cerner& securus imita retur
Nequis ltaq exestimar& in deos conuitia potius qua eis dignũ aliquid scriptitasse ubicumq:
illos interse pugnasse poeteco memorar. ipsi ad decipiendos homines pottarũ carmina fir¬
mauer̃ pugnas uidelic& suas ñ solũ ꝑscȩnicos inthetro uerũ &iã ꝑsepsos incãpohumanis
oculis exhibentes i haec dicere conpulsi sumꝰ qm̃ pessimis morib: ciuium romanorũ rem

Expanded text:
tes hominibus apparere uoluerunt, ne imitari tales pugnas ciuica trepidaret adfectio, sed potes hominibus apparere uoluerunt, ne imitari tales pugnas ciuica trepidaret adfectio, sed potius humanum scelus diuino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa iam dixi, scaenicos sibi dicari sacrarique iusserunt, ubi tanta deorum flagitia theatricis canticis adque fabularum actionibus celebrata et quisquis eos fecisse crederet et quisquis non crederet, sed tamen illos libentissime sibi talia exhiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos conuicia potius quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt, ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. Haec dicere conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem
Abbreviated transcription (Latin):
discitit ues tigia quoque uelut hominũ e ae quorũ quanta deilla conflutatione exprimi poterant
inuener Siergo ueracit̃ interse numina pugnauer̃ iabella ciuilia excusantur humana. Consi¬
deretur tam̃ quae sit taliũ deo uel malitia uel miseria Siautẽ sepugnasse finxer : quid aliut
eger nisi ut sibi romani bellandociuilit̃ tã quã deoꝵ exẽplo nullũ nefas. ãmittere uiderentur
iamenĩ coeperant bellaciuilia & aliqđ nefandorum prodiorũ strages & exetranda pcesserat:
iamultos mouerat quod miles quidã dũ occisospolia detraher&. fratrẽ nudato cada uereag¬
nouit acdecestatus bella ciuilia seipsum ibi perimens fraterno corporiadiunx utergohuiꝰ
tantimali minimeceder& sed admorũ scdestorũ magis magisq ardor increscer& noxii
demones quos illideos putantes colendos & uenerandos arbitrabantur interse pugnan¬

Expanded text:
destitit, vestigia quoque velut hominum et equorum, quanta de illa conflictatione exprimi poterant, destitit, vestigia quoque velut hominum et equorum, quanta de illa conflictatione exprimi poterant, invenerunt. Si ergo veraciter inter se numina pugnaverunt, jam bella civilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deoruegerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciuilia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos putantes colendos et uenerandos arbitrabantur, inter se pugnan
Abbreviated transcription (Latin):
der& haec illidii uere tristitia uereq: lugenda non extis non auguriis noncuius quã
somnio ueluaticinio p̃ ñtiabant magisem̃ timebãt ne corrigeretur quã neuinceret᷑:
inmosatis agebant : ut uictor ciuiũ gloriosus uictus atq captiuus nefandis uitiis ut ꝑ
haec ipsis &iã demonib: multo obstrictius subderctur . Illincuero quis non intellegat.¬
quis ñ uideat nisi quitales deos imitari magis eligit quã diuina gratia ab eorũ sociaetate
separari quantũ moliantur maligniistisps exemplosuo uelut diuinã auctoritatẽ
p̃berã scelerib: qđ &iã inquadã cãpaniȩ lata planiciae ubi non multo post ciuiles acies
nefario proelio c̃flixer̃ ipsi int̃seprius pugnareuis is nãq: ibi auditis primũ ingen¬
tesfragores moxqi multi seuidissentiar̃ ꝑ aliqđ dies dua sacies pꝰliari quaepugna ubi

Expanded text:
deret. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam deret. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam somnio uel uaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloriosus uictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subderetur. Cquis non videat, nisi qui tales deos imitari magis elegit, quam divina gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo velut divinam auctoritatem praebere sceleribus, quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post civiles acies nefario praelio conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare visi sunt? Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores: moxque multi se vidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies praeliari. Quae pugna ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ant quiblas phemant saluatorẽ uoluntates fideliũ adominatu dȩmonũ liberantem.
Clamauit homo uaticinando uictoriatua ẽ sylla : atq ut id diu mospu clamas sec rederet᷑:
Nunciauit &iã aliquid & ꝓpe futurũ & mox factũ unde longe aberat ꝑquẽ ille s ps loque¬
bat᷑. Nontam̃ clamauit abscelerib: parcesylla quȩillic uictor tã horrenda cõmisit uicui
corona aurea ipsius uictoriȩ in lustrissimũ signũ inuitulino iecore apparuit qualia sig¬
na sibiiustidare solerent ac nondemones impii ꝓfecto illis extis nefaria potiusatq
ipsi sylle grauit̃ noxia mala futura monstrarent Neque enĩ ei dignitati tantũ pro¬
fuit illa uictoria quantũ nocuit cupiditate qua factũ ẽ. Vt in moderatis in h ans &
scđis reb: elatus ac p̃cipitatus magis ipseperir& in morib: quã inimicos in corporib: per¬

Expanded text:
ant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. ant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura monstrarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundis rebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus per
Abbreviated transcription (Latin):
negotiũ suũ agere ut produs habeantur ut eolantur ut eaillis ex hibeant᷑ quibus hniqui
exhibent sociati unã persimã causa cũ eis habeant iniudicio di. De indecũ uenus re taron¬
tũ sylla atq ibisa crificass& uidit in capite uitulinꝰ iecoris similitudinẽ coronȩ aureae T unc
postumius harus pex illeres pondit : Predarã ei significare uictoriã Ius sitq ut extisilui
solus uesceretur : postea paruo int̃ uallo seruus cuiusdã lucii pontii uaticirando clamauit᷑
ab ellona nuncius uenio uictoriatuaẽ sylla. Deind eadiecit arsurũ eẽ capitoliũ łoccũ
dixiss& continuo egressus ecastris posteradie concitatior reuersus ẽ & capitoliũ arsisse
da mauit. Arserat autẽ reuera capitoliũ quod quidẽ dȩ moni & p̃ uidere facilefuit & ce¬
lerrime ñtiare : Illud sane intende quod ad causã maxime ꝑtin& subqualibdis et̃ cupi¬

Expanded text:
negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupi
Abbreviated transcription (Latin):
teamolienti redire inurbem & suas amicorũq iniurias ciuili sanguine ulcisci. Iterũ
mandatũ ẽ ab eodẽ ioue ꝑmilitẽ quendã legionis sextae priuse demitridate p̃nun¬
tias seuictoriã & tunc ꝓmittere daturũ sepotestatẽ qua reciper& ab imimicis rẽpub¬
licã nonsine multo sangume Tum ꝑcontato syllaquȩ forma militis uisa fuerit cum
ille indicass& eã recordatus ẽ quã prius ab illo audierat qui demitridatica uictorio
ab eo dẽmandata ꝑtulerat : quid hicres ponderi pot ÷ quarediicura uerint uelut feli¬
uais tantiare & nullus eoꝵ curauerit syllã monendo corrigere malatanta facturum
scelestis armis ciuilib: qualia ñ fedarent sed auferrent ommino rempublicã. Nempe
intelegunt᷑ demones sicut sȩpedixi. Notũq nobisẽ inlitteris sacris resq : ipsesatis indicant¬

Expanded text:
tea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum tea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se potestatem, qua recuperaret ab inimicis rem publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur daemones, sicut saepe dixi notumque nobis est in litteris sacris resque ipsae satis indicant
Abbreviated transcription (Latin):
dos ex estimemꝰ. Quia sicut ipsimali homines initerra . sic &iã ili nonom̃a qua e uolunt fa¬
cere poss̃ nsiquantũ illius ordinacione sinit᷑ cuius plene iudicia nemoconp̃ hendit iuste
uidebatur illius conparatione quaererentur cũ primũ adurbe contramariũ castra mouiss&
adeoleta extaimmolanti fuissescribit luius utcusto diri sepostumius harus pex uolue¬
rit capitis supplicium subiturus nisi ea quȩ inanimo sylla haber& duisiuuantib: imple¬
uiss& ec cenondis cesserant a drtis arisq relictis duquando dererũ euentup̃ dicebant.
Nihil quede ipsius syllȩ correctione curabant promittebant p̃sagando felicitatẽ magnã
nec mala cupiditatẽ minando frangebant. De indecũ eẽt in asia bellũ mitridaticũ gerens
ꝑluciũ titũ eimandatũ ẽ aiouẽ qđ eẽt mitridatẽ superaturus . Et factũ ẽ hacpos¬

Expanded text:
ndos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt fandos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinitur, cuius plene iudicia nemo conprehendit, iuste uidebatur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac pos
Abbreviated transcription (Latin):
madesperaratione reuersus incolomis inurbem dux crudelẽ crudelis exercitum
Vbiquã eruentam quã inciulis hostilis que inmanior eiꝰ uictoria fuerteos quis cripser lagant
qui uolunt Sed hocutdixi omitto nec maricae nescio cuitribuomari sanguineã felicitatẽ
sed occultae petius ꝓ uidentia edĩ adhistorũ hora daudenda eosq aberrore liberandos quiñ
fudus agunt sedhae prudent̃ aduertunt quia & si aliquid in his reb: demones poss tantũ possꝰ
quantũ secreto omnipotentis arbitrio ꝑ mittuntur. Ne magmipendamꝰ terrina felicitatẽ
quȩ sicut mario malis & iã plerũq: ccedit᷑ nec eã rursus quasimalã arbitrem᷑ cumeam
multos &i ampios acbonos unius ueridĩ cultores Inuitis demomb: p̃polluis seuideamꝰ. Nec
eosdem in mundis simos sps uel propt̃ haec ip sabonamala ueterrena propiciandos auttim̃¬

Expanded text:
ma desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ma desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis etiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius ueri Dei cultores inuitis daemonibus praepolluisse uideamus, nec eosdem inmundissimos spiritus uel propter haec ipsa bona malaue terrena propitiandos aut time
Abbreviated transcription (Latin):
sima eligenda uideatur quia magis mario quã regulo diifauisse exestimantur: Me¬
tellus enĩ romanorũ . laudatissimꝰ qui habuit quinq filios consulares &iã rerũ tẽporaliũ
felix fuit. & catilina pessimus oppressus in opia & in bello sus sceleris prostratus infelix
& uerissima atq certissima felicitate p̃pollent bonidm̃ colentes a quosolo c̃ferripotest
Illaigitur respublica malis morib: cõperir& mhildiieoꝵ ꝓdirigendis uel ꝓcorrigendis
egerꝰ morib: neperir& immo de prauandis & corrũ pendis ad dider̃ morib: utperir&
nec sebo nos fingant qđ uelut offensi ciuium iniꝗtate discesser̃ ꝓrsusibierant ꝓdunturaon¬
uincuntur nec subuenire p̃cipiendo nec lateretacendo potuer : omitto qđ marius amise¬
rantib: mintur nensib: maricae deae in loco eiꝰ cõm̃datus ẽ ut eiom̃a prosperar& & exsũ¬

Expanded text:
sima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Mesima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omnia prosperaret, et ex sum