comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur occidere: Quod utiq
sine cessatione molitur: dum
c̃ẽ uoluerunt adhuc quodã¬
modo sub herodis principatu¬
sunt: & dominante sibi saluato¬
ris inimico. aliemgenȩ ser̾ui¬
unt potestati. quasi nescientes¬
ꝓphatum dicente iacob. non
deficiet princeps ex iuda. nec
dux de femorib eius. donec ue¬
niat cui reposita sunt. & ipse
erit expectatio gentiũ: Sed non¬
dum intelligunt. quod negare
non possunt: & mente non ca¬
piunt qe scriptuiarũ narratione.
norunt: qm̃ insanis magistris
ueritas scandalum ẽ: & cecis doc¬
torib fit caligo quod lumen est:
Respondent itaq interrogati. qd
in bethleem nascitur xp̃c: & sci¬
entiam suam qua alios instrũ¬
hostiarum: locum supplicatio¬
num: ordinem sacerdotũ: Et cũ
om̃ia sibi clausa: om̃ia exꝑiant᷑
c̃ȩ translata: Inde quod illi tres
uiri uniuersarum gentiũ ꝑso¬
nam gerentes. adorato dño sunt
adepti: hoc in popłis suis ꝑfide
auȩ iustificat impios totus

Expanded text:
videtur occidere. Quod utique facere videtur occidere. Quod utique facere sine cessatione molitur, dum esse voluerunt, adhuc quodammodo sub Herodis sunt principatu, et dominante sibi Salvatoris inimico, alienigenae 129 serviunt potestati, quasi nesciant prophetatum, dicente Jacob: Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat cui reposita sunt: et ipse est exspectatio gentium . Sed nondum intelligunt quod negare non possunt, et mente non capiunt quod Scripturarum narratione noverunt: quoniam insanis magistris veritas scandalum est, et caecis doctoribus fit caligo, quod lumen est. Respondent itaque interrogati, quod in Bethleem nascitur Christus; et scientiam suam, qua alios instruhostiarum, locum supplicationum, ordinem sacerdotum; et cum omnia sibi clausa, omnia experiantesse translata. Unde quod illi tres viri, universarum gentium personam gerentes, adorato Domino sunt adepti, hoc in populis suis per fidem, quae justificat impios, totus
Abbreviated transcription (Latin):
mularetur occursus.: Sed hȩc
atq: alia huiuscemodi paucis
tunc uidentur innotuisse ꝑso¬
nis: quȩ uel adcognitionẽ ma¬
riȩ uirginis. uel ad scĩ ioseph fa¬
miliam ꝑtinebant: hoc autem
signũ quod magos in longinqͦ
illius sine dubio gratiȩ sacram̃¬
tum. & illius affuit uocationis
exoroium: quia non in iudea
tantũ sed etiam in toto mundo
erat xp̃i euuangłium predican¬
dum. ut ꝑillam stellam qͤ ma¬
gorum uifui splenduit: ifrłita¬
rum uero oculis non refulsit:
& illuminatio significata sit gen
ter apparet. mysticorum forma
gestorum: & quod imagine in¬
choabatur: ueritate completur
Radiat e cȩlo stella ꝑgrãm et
tres magi choruscatione cuuan¬
gelici fulgoris acciti:in om̃ib
cotidie nationib: ad adorandã
potentiam fummi regis accur¬
runt: Herodes quoq: in diabo¬
lofremit: ꝙ auferri sibi iniqui¬
tatis suȩ regnũ inhis qui ad xp̃m
transeunt ingemiscit: Unde si
paruulos interficiat: iħm sibi

Expanded text:
mularetur occursus. Sed haec mularetur occursus. Sed haec atque alia hujusmodi paucis tunc videntur innotuisse personis, quae vel ad cognationem Mariae Virginis, vel ad sancti Joseph familiam pertinebant. Hoc autem signum, quod magos in longinquoter attraxit, illius sine dubio gratiae sacramentum, et illius fuit vocationis exordium, qua nimirum non in Judaea tantum, sed etiam in toto mundo Christi erat Evangelium praedicandum; ut per illam stellam quae magorum visui splenduit, Israelitarum vero oculis non refulsit, et illuminatio significata sit gentter apparet, mysticorum forma gestorum; et quod imagine inchoabatur, veritate completur. Radiante e coelo stella per gratiam, tres magi coruscatione evangelici fulgoris acciti, in omnibus quotidie nationibus ad adorandam potentiam summi Regis accurrunt. Herodes quoque in diabolo fremit , et auferri sibi iniquitatis suae regnum in iis qui ad Christum transeunt, ingemiscit. Unde si parvulos interficiat, Jesum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitatem dilectissĩ¬
mi apparitio dñi et
saluatoris nr̃i sicut nostis illu¬
strat ꝙ hic ille est dĩes quo ad
cognoscendũ adorandũq di
silium tres magos preuia stella
pduxit: Cuius facti memoriam
merito placuit honore annuo
celebrari ut dum euuanglica
hystoria incessabilit̃ recensetur.
semꝑse inteiligentiũ sensibus
inferat salutiferũ mysterium:
ꝑinsigne iiraculũ. Prccesserant.
quidem multa documenta. qͣ
corpoream natiuitatẽ dñrma.¬
nifestis inditus declararent. fi¬
ue cum beata uirgo maria.fe¬
siue cum salutationem ipsius in
utero helysabeth nondum natꝰ
iohannes ꝓphica exultatione
commotus ẽ: quasi etam intra
matris uiscera clamaret: ecce
agnus di ecce qui tollit pecca¬
ta mundi uelcum ortum dñi
angłlo annuntiante pastores cȩ¬
lestis exercitus: sunt claritate
circũdati: ut non ambigerent
de potestate pueri: quem erant
in presepe uifuri: nec putarent
quod in sola natura hominis
ẽẽt editus. eui sũꝑnȩ militiȩ fa¬

Expanded text:
festivitatem, dilectissimi, apparitio Domini et Salvatoris nostri, 128 sicut nostis, illustrat; et hic ille est dies quo ad cognoscendum adorandumque Dei Filium tres magos praevia stella perduxit. Cujus facti memoriam merito placuit honore annuo celebrari; ut dum evangelica historia incessabiliter recensetur, semper se intelligentium sensibus inferat salutiferum mysterium per insigne miraculum. Praecesserant quidem multa documenta, quae corpoream nativitatem Domini manifestis indiciis declararent, sive cum beata Maria Virgo fesive cum ad salutationem ipsius in utero Elisabeth nondum natus Joannes prophetica exsultatione commotus est , quasi etiam intra matris viscera jam clamaret: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; vel cum ortum Domini angelo nuntiante pastores coelestis exercitus sunt claritate circumdati , ut non ambigerent de majestate pueri quem erant in praesepe visuri; nec putarent quod in sola natura hominis esset editus, cui supernae militiae fa
Abbreviated transcription (Latin):
humilis corde & inueniets re¬
quiem animab ur̃is: iugum
enim meum suaue est. & onus
meum leue ẽ: Nichil gͦ dilectis¬
simi arduũ est humilibꝰ: nichil
aspum mitibꝰ: & facile omnia
p̃cepta ueniunt in effectumꝰ
quando & gratia p̃tendit auxi¬
lium &. obedientia mollit im¬
perium: Intonant enĩ cotidie
aurib nr̃is eloquia di: & om̃is
homo quid diuinȩ iustitiȩ pla¬
ceat scire conuincitur: sed qͥa
iuditiũ illud quo unusquisq¬
recipiet ꝓut gessit siue bonũ
siue malum. iudicaturi pacien¬
tia & bonitate differtur: impu¬
nitatem sibi iniquitatis infide¬
lium corda ꝓmittunt: & putañ
humanorũ actuum qualitates
ad diuinȩ ꝓuidentiȩ non ꝑti¬
nere censuram:quasi non cui¬
dentissimis plcrumq fuppli¬
cus male gesta plectant᷑ aut
non sepe se cȩlestium commina¬
tionũ terror ostendat: quib
utiq & fides monetur. & infi¬
uersis bona multa largitur:
cosq quos merito subderet
penis. magis uult inuitare be.¬

Expanded text:
invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Nihil ergo, dilectissimi, arduum est humilibus, nihil asperum mitibus, et facile omnia praecepta veniunt in effectum, quando et gratia praetendit auxilium, et obedientia mollit imperium. Intonant enim quotidie auribus nostris eloquia Dei, et omnis homo quid divinae justitiae placeat scire convincitur. Sed quia judicium illud, quo unusquisqrecipiet prout gessit, sive bonum, sive malum , judicaturi patientia et bonitate differtur, impunitatem sibi iniquitatis infidelium corda promittunt, et putant humanorum actuum qualitates ad divinae providentiae non pertinere censuram, quasi non evidentissimis plerumque suppliciis male gesta plectantur, aut non saepe coelestium comminationum terror ostendatur: quibus utique et fides monetur, et infiversis bona multa largiatur, eosque quos merito subderet poenis, mavult invitare be
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m est iudicare: utrũ homici¬
da ante quã penitentiã agat.
p̃sumere debeat eucharistiam
acciꝑe: Addit ȩtiã ad hiic sc̃s
ioħs & clamat dicens: qͥ frẽm
suum odit. in tenebris ẽ. & in
tenebris ambulat. & nescit quo
runt oculos cius: Et iterum: Om̃is
inquit qui frẽm suum non dilign
manet in morte: Et iterum: Si qͥs
suum odit: mendax ẽ: Qui enĩ
ñ diligit frẽm suum quẽ uidetꝰ
dm̃ queni non uidet quomodo
potest diligere: Quicũq gͦ odiũ
uel iracundiam seruat in corde:
& sub tali tonitruo nec terretur
nec exꝑgiscitur: non dormiens
sed mortuus esse credendus est:
tes: qui boni sunt cum di gratia
contendant ꝑseuerare in om̃ib
bonis: quia non qui ceꝑit. sed
qui ꝑseuerauerit usq in finem
hic saluus erit: Qui uero se ad
elemosinã tardos. & ad iracundi¬
am promptos. & ad exercendam
luxuriam p̃cipites esse cognos
cunt: auxiliante dño festinent
se amalis eruere:ut que bona

Expanded text:
vestrum est judicare, utrum homicivestrum est judicare, utrum homicida, antequam poenitentiam agat, praesumere debeat eucharistiam accipere. Addit etiam adhuc S. Joannes et clamat, dicens: Qui fratrem suum odit, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo runt oculos ejus; et iterum, Omnis, inquit, qui fratrem suum non diligit, manet in morte; et iterum, Si quis suum odit, mendax est. Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Quicumque ergo odium vel iracundiam servat in corde, et sub tali tonitruo nec terretur nec expergiscitur, non dormiens, sed mortuus esse credendus est. tes, qui boni sunt, cum Dei gratia contendant perseverare in operibus bonis: quia non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Qui vero se ad eleemosynam tardos, et ad iracundiam promptos, et ad exercendam luxuriam praecipites esse cogcunt, auxiliante domino festinent se a malis eruere, ut, quae bona
Abbreviated transcription (Latin):
frangatur: sed magis ad peniten.
tiam cito recurrat: Et dũ adhuc
noua sunt & calent peccatorum
suorũ uulnera. sic sibi adhibeat
medicam̃ta salubria: quia medicꝰ
nr̃ om̃ipotens ẽ. & sic consueuit
plagas nr̃as curare: ut nec cicatri¬
id̃o fr̃s dilectissimi sicut omni
tempore ab adulteris & lugen¬
dis ac miserrimis concubinis.
ita ȩtiam aꝓpriis uxorib ante
multos dies abstinere debetis:¬
Quotienscũq aut natalẽ dñi
aut reliquas sollempnitates ce¬
lebrare disponitis: ebrietatẽ an¬
te om̃ia fugite: iracundiȩ quasi
oddium uelut uenenũ mortife.¬
rum de corde ur̃o repellite: Et
tanta in uob̃ sit caritas: quȩ ñ
solum usq ad amicos sed ȩtiam¬
ut securi possits dicere in ora¬
tione dominica: dimitte nob
scit se uel unũ hominẽ odio ha¬
bere: nescio si ad altare dñi secu
rus possit accedere: p̃cipue cũ
beatus ioħs euuanglista terribi¬
liter clamet & dicatꝰ qui frẽm¬
suum odit: homicida ẽ: lam

Expanded text:
frangatur; sed magis ad poenifrangatur; sed magis ad poenitiam cito recurrat et, dum adhuc noua sunt et calent peccatorum suorum uulnera, sic sibi adhibeat medicamenta salubria, quia medicus noster omnipotens est et sic consueuit plagas nostras curare, ut nec cicatriideo, fratres dilectissimi, sicut in tempore ab adulteris et miserrimis concubinis, ita etiam a propriis uxoribus ante multos dies debetis abstinquotienscumque aut natalem domini aut reliquas sollemnitates celebrare disponitis. ebrietatem ante omnia fugite, iracundiae repugn, odium uelut uenenum mortiferum de corde uestro repellite et tanta sit in uobis caritas, quae non solum usque ad amicos sed etiamut securi possitis dicere in oratione dominica: dimitte nobis scit se uel unum hominem odio habere, nescio si ad altare drus possit accedere, cum praecipue beatus Joannes evangelista terribiliter clamet et dicat: Qui fratrem odit homicida est . Nam
Abbreviated transcription (Latin):
dida: Ap̃e enim dñs si te ita com¬
positũ nataliciũ suum cęlebrare
cognouerit: ipse ad te ꝑuenire.
& animã tuam non solũ uisitare.
sed ȩtiã requiescere. & in ꝑpetuũ
in illa dignabit᷑ habitare. sicut
scriptum ẽ: Et in habitabo in illis.
& inambulabo: & iterum.: Eece sto
ad ostium: & pulso: Si quis surrere¬
rit & apuerit michi. intrabo ad il¬
lum. & cenabo cum illo. & ille mẽ¬
cum: Quam felix est illa anima
hospitem & habitatorẽ mercatur
accipe: sicut econtrario quam in¬
felix illa conscientia & toto lacri¬
marum fonte lugenda: quȩ se
ita malis oꝑib cruentauit: ut
in ea non xp̃c requiescere. sed dia¬
bolus incipiat dominari: Talis
enim anima si medicamentum
penitentiȩ non cito subueneritꝰ
aluce relinquit: atenebris occu¬
patur. Uacuatur dulcedine: im¬
pletur amaritudine: Amorte in¬
uaditur: auita repudiatur. Non
tam̃ de dñi pietate diffidat qui
talis ẽ: nec mortifera desꝑatione

Expanded text:
dida. Christus enim Dominus si te ita comdida. Christus enim Dominus si te ita compositum natalitium suum celebrare cognoverit, ipse per se venire, et animam tuam non solum visitare, sed etiam requiescere et in perpetuum in illa dignabitur habitare: sicut scriptum est, Et inhabitabo in illis, et inambulabo ; et iterum, Ecce sto ad ostium, et pulso: si quis surrexerit et aperuerit mihi, intrabo ad illum, et coenabo cum illo, et ille mecum . Quam felix est illa anima, hospitem et habitatorem mereatur excipere: sicut e contrario quam infelix est illa conscientia, toto lacrymarum fonte lugenda, quae se ita malis operibus cruentavit, ut in ea non Christus requiescere, sed diabolus incipiat dominari! Talis enim anima, si medicamentum poenitentiae non cito subvenerit, a luce relinquitur, a tenebris occupatur; vacuatur dulcedine, impletur amaritudine; a morte invaditur, a vita repudiatur. Non tamen de Domini pietate diffidat qui talis est, nec mortifera desperatione
Abbreviated transcription (Latin):
delitias ꝑtinet: om̃i sollicitudi¬
ne ꝓuidetur: Utquid ista fratres
km̃i: nisi ut dies natalicii cum
gaudio cȩlebret᷑ hominis moritu¬
riꝰ Siergo tanta p̃paras in natalicio
tuo uel filii tui: quanta & qualia
p̃parare debes suscepturꝰ natalem
dñi tuiͦ Si talia p̃paras morituroꝰ
qualia p̃parare debes ȩt̃no: Quic¬
quid gͦ non uis inuenire in domo
tua: quantũ potes labora ut non
si te rex terrenus aut quicũq pat̃¬
familias ad suũ nataliciũ inuita¬¬
ret: qualib uestim̃tis studeres or.¬
natus incede: quã nouis & nitidis:
quã splendidis: quorũ nec uilitas¬
gͦ studio inquantũ preuales xp̃o
auxiliante contende at diu̾sis
uirtutũ ornam̃tis anima tua cõ¬
posita simplicitatis geminis & so¬
brietatis florib adornata: ad sol¬
lempnitatẽ regis et̃ni. idest adna¬
talem dñi saluatoris cum secura
conscientia ꝓcedat: castitate nitida:
caritate splendida: elemosinis can¬

Expanded text:
delicias pertinet, omni sollicitudidelicias pertinet, omni sollicitudine providetur. Utquid ista omnia, fratres mi, nisi ut dies natalitius cum gaudio celebretur hominis morituri? Si ergo tanta praeparas in natalitio tuo, aut filii tui; quanta et qualia praeparare debes suscepturus natalem Domini tui? Si talia praeparas morituro; qualia praeparare debes aeterno? Quidquid ergo non vis invenire in domo tua, quantum potes, labora ut non si te rex terrenus aut quicumque paterfamilias ad suum natalitium invitaret, qualibus vestimentis studeres ornatus incedere, quam novis ac nitidis, quam splendidis; quorum nec ergo studio, in quantum praevales, Christo auxiliante contende, ut diversis virtutum ornamentis anima tua composita, simplicitatis gemmis, et sobrietatis floribus adornata, ad solemnitatem Regis aeterni, id est, ad Natalem Domini Salvatoris cum secura conscientia procedat, castitate nitida, charitate splendida, eleemosynis can
Abbreviated transcription (Latin):
ueritis carnem filii hõminis. et
biberitis eius sanguinẽ: non ha¬
bebitis uitam in uob̃: Alutet
gͦ uitam: qui uult accipe uitã:
Nam si non mutat uitam: ad
iuditiũ accipiet uitã. & magis
ex ipsa corrumpit᷑ quam sanet᷑
Magis occidit᷑ quam inuificet᷑.
sicut dixit apls: Qui manducat
corpus dñi & bibit sanguinẽ
ducat & bibit: Et licet nos om̃i
tempore bonis oꝑib: ornatos
ac splendidos esse conueniat:
p̃cipue tam̃ in die natalis dñ
lucere debent hominib opera
nr̃a: Considerate. queso fratres
quando aliquis homo potens
aut nobilis. natalem aut suũ
aut filii sui cęlebrare desiderat.
quanto studio ante plures dies
quicqͥd indomo sua sordidum
uiderit. ordinat emundari: qͥc¬
quid ineptum & incongruum
ꝓici: quicqͥd utile & necessariũ
p̃cipit exhiberi: Domꝰ etiã si obs¬
cura fuerit dealbatur: pauim̃ta
scopis mundant᷑: & diuersis res¬
ꝑsa florib adornant᷑: Quicqͥd
ȩtiã ad letitiã animi & corporis

Expanded text:
ueritis carnem filii hominis et biberitis sanguinem eius, non habebitis uitam in uobis. mutet ergo uitam, qui uult accipere uitam. nam si non mutet uitam, ad iudicium accipiet uitam et magis ex ipsa corrumpetur quam sanabitur, magis occiditur quam uiuificatur. + sic enim dixit apostolus: qui manducat corpus domini et bibit tia. Et licet nos omni tempore bonis operibus ornatos ac splendidos esse conveniat, praecipue tamen in die Natalis Domini, lucere debent hominibus opera vestra . Considerate, quaeso, fratres, quando aliquis homo potens aut nobilis natalem aut suum aut filii sui celebrare desiderat, quanto studio ante plures dies quidquid in domo sua sordidum viderit, ordinat emundari, quidquid ineptum et incongruum projici, quidquid utile et necessarium, praecipit exhiberi: domus etiam, si subobscura fuerit, dealbatur, pavimenta scopis mundantur, et diversis respersa floribus adornantur; quidquid etiam ad laetitiam animi et corporis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe est dies: in quo natalẽ
rogo & moneo: ut quantũ
possumus cum di adiutorio la-¬
boremꝰ: ut in illo die cum since.¬
ra & pura conscientia: mundo
corde & casto corpore ad altare
dñi possimus acceciere: & de cor¬
pore uel sanguine eius non ad
iuditiũ sed ad remediũ animȩ
nr̃ȩ meream᷑ accipe: In xp̃i enĩ

Expanded text:
prope est dies, in qua natalem rogo et admoneo, in quantum possumus, cum dei adiutorio laboremus, ut in illa die cum sincera et pura conscientia, mundo corde et casto corpore ad altare domini possimus accedere et corpus uel sanguinem eius non ad iudicium, sed ad remedium animae nostrae mereamur a
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ redemptionis fr̃s
rat ad uirginẽ. ut nouam in car¬
ne natiuitatẽ filii di p̃dicaret:
ꝑquam nos abiecta uetustate
noxia renouari. atq: int̃ filios

Expanded text:
trae redemptionis, fratrat ad Virginem, ut novam in carne nativitatem Filii Dei praedicaret, per quam nos, abjecta vetustate nox
Abbreviated transcription (Latin):
enim d̃s dilexit mundũ: ut
unigenitũ filium suũ daret: ut
om̃is qui credit in ipsum non
ꝑeat. sed habeat uitam ȩt̃nam:
Nec dubitandũ quod nos de
ꝓfundis ad se clamantes cicius
exaudire dignabitur: ꝓpt̃ quos
necdum se cognoscentes ipse
ꝓfundam hanc conuallẽ lacͥ¬
marũ descendere dignatus ẽ¬

Expanded text:
enim dilexit Deus mundum, ut enim dilexit Deus mundum, ut unigenitum Filium suum daret, ut omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Nec dubitandum quin nos de profundis ad se clamantes citius exaudire dignabitur, propter quos necdum se cognoscentes, ipse ad profundam hanc vallem lacrymarum descendere dignatus e
Abbreviated transcription (Latin):
tollit: sed potius suȩ conditio¬
nis ac diuinȩ dignationis in
om̃ib memor famularum se
xp̃i consortio humilit adiungit:
famulatũ xp̃o deuota quod iu¬
betur impendit: Fiat inquit mͥ
scđm uerbum tuũ: fiat ut sp̃s
sc̃s adueniens. me cȩlestib dig¬
nam misterus reddat: fiat ut
in meo utero filius di humanȩ
substantiȩ habitũ inducat. ato
ad redemptionẽ mundi tanquã
sponsus suo ꝓcedat e thalamo:
tes: famulos esse nos xp̃i incun¬
ctis actib nr̃is motibusq reco¬
lamus: eius semꝑ obsequiis
om̃ia corporis nr̃i membra man¬
cipemꝰ: Ad eius implendam uo¬
luntatem totũ mentis nr̃ȩ diri¬
gamus intuitum: sicq ꝑceptis
eius munerib gr̃as recte uiuen¬
do reddamus: ut ad maiora
ꝑcipienda digni existere merea¬
mur: Precemur seduli cũ beata
di genitrice. ut fiat nob̃ scãm
uerbũ eius: illud uidelicet uer-¬
bum: quo rationẽ suȩ incarna¬
tionis ipse exponens ait: Sic

Expanded text:
tollit, sed potius suae conditiotollit, sed potius suae conditionis ac divinae dignationis in omnibus memor, famularum se Christi consortio humiliter adjungit, famulatum Christo devota quod jubetur, impendit. Fiat, inquit, mihi secundum verbum tuum, fiat ut Spiritus sanctus adveniens me coelestibus dignam mysteriis reddat, fiat ut in meo utero Filius Dei humanae substantiae habitum induat, atque ad redemptionem mundi tanquam sponsus suo procedat de thalamo. tes, famulos esse nos Christi in cunctis actibus nostris motibusque recolamus, ejus semper obsequiis omnia corporis nostri membra mancipemus, ad ejus implendam voluntatem totum mentis nostrae dirigamus intuitum: sicque perceptis ejus muneribus gratias recte vivendo reddamus, ut ad majora percipienda digni existere mereamur. Precemur seduli cum beata Dei genitrice ut fiat nobis secundum verbum ejus, illud videlicet verbum, quo rationem suae incarnationis ipse exponens, dicit: Sic
Abbreviated transcription (Latin):
utraq tribu carnis originẽ ha-¬
beret: quia nimirũ in humani¬
tate assumpta: ipse utramq ha¬
biturus erat ꝑsonam: & sacerddo¬
tis scilicet & regis: Siquide de
regia eius potestate qua electis
suis regnũ phenne tribuit: et
tur: quia regnabit in domo ia¬
cob in ȩtnum: & regni eius non
erit finis: Porro de pontificali
dignitate illius in qua ꝓ nr̃a
redemptione hostiam offerre.
ꝓpħa. qui ait: tu es sacerdos in
ȩt̃num: scd̃m ordinẽ michi sedech
Accepta autẽ tanta gr̃a: uideamꝰ
beata maria inquanta humili¬
tatis arce ꝑsistat: Eece inquit
ancilla dñi: Fiat michi. sed̃m
uerbũ tuum: Magnam quippe
humilitatis constantiã tenet:
quȩ se ancillam sui conditoris
dum mater eligitur appellat:
Beata inmulierib angłico ora¬
culo p̃dicatur: incognita ad¬
huc cęteris mortalib archana
nr̃ȩ redemptionis edocetur: nec
se tamen de singularitate meri¬
ti excellentioris singularit̃ ex¬

Expanded text:
utraque tribu carnis originem hautraque tribu carnis originem haberet, quia nimirum ipse in humanitate assumpta utramque habiturus erat personam, sacerdotis scilicregia ejus potestate, qua electis suis regnum perenne tribuit, et tur: quia regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. Porro de pontificali ejus dignitate, in qua pro nostra redemptione hostiam suae carn Propheta, qui ait: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Accepta autem tanta gratia, videamus beata Maria in quanta humilitatis arce persistat. Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum. Magnam quippe humilitatis constantiam tenet, quae se ancillam sui conditoris dum mater eligitur, appellat. Beata in mulieribus angelico oraculo praedicatur, incognita adhuc caeteris mortalibus arcana nostrae redemptionis edocentur: nec se tamen de singularitate meriti excellentioris singulariter ex
Abbreviated transcription (Latin):
helisabeth cognata dicat᷑ mariȩ:
cum suꝑiꝰ hȩc de domo dauid.
illa de filiab: aaron orta esse
narratur: Legimꝰ namq quod
qua dauid ortus est uxorẽ acce¬
perit: uidelicet helisabeth filiã
amminadab. sororem naason qͥ
fuit dux tribus iuda in deserto:
cum egrederent᷑ ex egypto: kur¬
susq regnantib dauid posteris
legimꝰ quod ioiada pontifex
maximus uxorem habuit de
tribu regali: hocest iosabeth fi¬
liam regis ioram: Ipse est ioiada
cuius filiũ zachariam uirum
ȩque scĩssimum lapidauerunt
inter templũ & altare: sicut etiã
ipse dñs beatorũ martyrum men-¬
tionem faciens in ȩuuangelio
testatur: Unde tribus utraq: hoc
di coniunctio ȩtiam recentiore
tp̃re fieri: datis nuptum feminis
de tribu in tribum: ut manifeste
beatam di genitricem que de
tribu regia descendit. cũ tribu
sacerdotali cognationẽ habuisse
bus aptissime congruit: Opor¬
tebat namq ut apparens in mun¬
do mediator d̃i & hominũ de

Expanded text:
Elizabeth cognata dicatur Mariae, Elizabeth cognata dicatur Mariae, cum superius haec de domo David, illa de filiabus Aaron orta esse narratur. Legimus namque quod qua David ortus est, uxorem acceperit, videlicet Elizabeth filiam Amminadab, sororem Naason, qui fuit dux tribus Juda in deserto, cum egrederentur ex Aegypto. Rursusque regnantibus David posteris legimus, quod Joiada pontifex maximus uxorem habuerit de tribu regali, hoc est, Josabeth, filiam regis Joram. Ipse est Joiada, cujus filium Zachariam virum aeque sanctissimum lapidaverunt inter templum et altare, sicut etiam ipse Dominus beatorum martyrum mentionem faciens in Evangelio testatur. Unde tribus utraque, hodi conjunctio etiam recentiori tempore fieri, datis nuptum feminis de tribu in tribum, ut manifeste beatam Dei genitricem, quae de tribu regia descendit, cum tribu sacerdotali cognationem generis bus aptissime congruit. Oportebat namque ut apparens in mundo mediator Dei et hominum de
Abbreviated transcription (Latin):
nos ueritatis & scientia illustrat:¬
& amore inflammat: Unde ipse
ꝑꝓpħam dicit: Uob̃ autẽ tim̃ti¬
bus nomen meũ: orietur sol iusti¬
tię: Cuius uidelicet solis tadios
beata uirgo suscepit: quando
dñm concepit: Sed idem sol idest
diuinitas redemptoris nr̃i teg¬
mine se humanȩ naturȩ quasi
umbraculo quodã obtexit: qua
mecdiante. uirginis eum uiscera
ferre sufficerent: Sicq uirtus
altissimi obumbrauit ei: dum
diuina xp̃i potentia & eam pre¬
sentialit̃ impleuit: & ut capi
ab illa posset. substantia se nr̃e
fragilitatis obnubit. Et ecce he¬
lisabeth cognata tua. & ipsa con¬
cepit filiũ in senectute sua: Non
quasi incredulam exemplis
hortat᷑ ad fidem: sed ut bene iã
credenti quȩ audierat ampliora
suꝑnȩ dispensationis miracła
replicat: ut quȩ dñm uirgo erat
paritura. p̃cursorem quoq dñi
de anu ac diu sterili parente
cognosceret esse nasciturũ: Nec
mirandũ iuxta hystoriã quod

Expanded text:
nos veritatis scientia illustrat etnos veritatis scientia illustrat et amore inflammat; unde ipse per prophetam dicit: Vobis autem timentibus nomen meum orietur sol justitiae . Cujus scilicet solis radios beata Virgo suscepit, quando Dominum concepit. Sed idem sol, id est, divinitas Redemptoris nostri, tegumine se humanae naturae quasi umbraculo quodam obtexit, quo mediante Virginis eum viscera ferre sufficerent: sicque virtus Altissimi obumbravit ei, dum divina Christi potentia et eam praesentialiter implevit, et ut capi ab illa posset substantia se nostrae fragilitatis obnubilavit. Et ecce Elizabeth cognata tua, et ipsa concepit filium in senectute sua. Non quasi incredulam exemplis hortatur ad fidem, sed ut bene jam credenti quae audierat, ampliora supernae dispensationis miracula replicat, ut quae Dominum virgo erat paritura, praecursorem quoque Domini de anu ac diu sterili parente cognosceret esse nasciturum. Nec mirandum juxta historiam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
filius di: Quia de scĩficatione
sp̃s concipies. sc̃m erit qd̃ gigni¬
tur: Congruit conceptioni na¬
tiuitas: ut quȩ contra humanȩ
conditionis more uirgo conci¬
pis: supra humanȩ consuetu¬
dinis modũ di filium generes:
Om̃s quippe homines in iniqͥ¬
tatib concipim᷑: & in delictis
nascimur: Qtqͦt autẽ donan¬
te do aduitam p̃ordinati sum̾
et̃nam ex aqua & sp̃u scõ renas¬
cimur: Solus uero redemptor
nr̃ ꝓ nob̃ incarnari dignatus.
mox natus sẽs est: quia sine
iniquitate conceptus ẽ: Possu¬
mus sane in eo qd̃ dicit᷑ & uir¬
tus altissimi obumbrabit tibi:
altius quiddã de sacramento
dominicȩ incarnationis intel¬
ligere: Obumbrari enim nob
dicimꝰ: cum feruente meridia.¬
no sole. uel arborẽ mediam uel
aliud quodlibet umbraculi ge¬
nus int̾ nos & solem opponimꝰ:
quo ardorem eius uel lucẽ nob̃
tolerabiliorẽ reddamꝰ: Redemp¬
tor igitur nr̃ non ĩmerito solis
luce uel ardore designatur: qui

Expanded text:
Filius Dei: quia quod de sanctificatione Filius Dei: quia quod de sanctificatione Spiritus concipies, sanctum erit quod gignitur. Congruit conceptioni nativitas, ut quae contra humanae conditionis morem virgo concipis, supra humanae consuetudinis modum Dei Filium generes. Omnes quippe homines in iniquitate concipimur, et in delictis nascimur: quotquot autem donante Deo ad vitam praeordinati sumus aeternam, ex aqua et spiritu sancto renascimur. Solus vero Redemptor noster pro nobis incarnari dignatus, mox sanctus natus est: quia sine iniquitate conceptus est. Possumus sane in eo quod dicitur, Et virtus Altissimi obumbrabit tibi, altius quiddam de sacramento Dominicae incarnationis intelligere. Obumbrari enim nobis dicimus cum, fervente meridiano sole, vel arborem mediam, vel aliud quodlibet umbraculi genus inter nos et solem opponimus, quo ardorem ejus vel lucem nobis tolerabiliorem reddamus. Redemptor ergo noster non immerito solis luce vel ardore designatur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
e quod uascetur ex te sc̃m: uoca¬
bitur filius di: Suꝑueniens in
uirginem sp̃s sc̃s. duob: modis
in ea diuinȩ suȩ potentiȩ effica¬
tiam ostendit: quia &e mentẽ illiꝰ
adeo quantũ humana fragilitas
patitur. ab om̃i uitiorum sorde
castificauit ut cȩlesti digna eẽt
partu: & in utero illius sc̃m ac
uenerabile redemptoris nr̃i corpꝰ
sola sui oꝑatione creauit. idest
nullo interueniente attactu ui
rili. carnem de carne uirginis.
sacroscãm de intemerata forma
sc̃m dixit: hunc ipsum denuo
uirtutẽ altissimi nominauit:
& ego mitto ꝓmissum patͥs mei
in uos: Uos autẽ sedete in ciuita¬
te: quoadusq induamini uir¬
tute ex alto: Obumbrauit autẽ
beate genitrici uirtꝰ altissimi.
quia sp̃s sẽs cor illius cum imple¬
uit. ab om̃i estu concupiscentiȩ
carnalis temꝑauit. & munda¬
uit adesideriis temporalib: ac
donis cȩlestib mentẽ simul illiꝰ
consecrauit & corpꝰ: Id̃oq: & qd̃
nascetur inqͥt sc̃m: uocabitur

Expanded text:
et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Superveniens in virginem spiritus Sanctus duobus modis, in ea divinae suae potentiae efficaciam ostendit: quia et mentem illius adeo, quantum humana fragilitas patitur, ab omni vitiorum sorde castificavit, ut coelesti digna esset partu; et in utero illius sanctum ac venerabile Redemptoris nostri corpus sola sui operatione creavit: id est, nullo interveniente virili attactu, carnem de carne virginis sacrosanctam intemerata formavitum sanctum dixit, hunc ipsum denuo virtutem Altissimi nominavit: Et ego mitto promissum Patris mei in vos: vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto . Obumbravit autem beatae Dei genetrici virtus Altissimi: quia Spiritus sanctus cor illius cum implevit, ab omni aestu concupiscentiae carnalis temperavit, emundavit a desideriis temporalibus, ac donis coelestibus mentem simul illius consecravit, et corpus. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur
Abbreviated transcription (Latin):
licet domo regnabit inȩternũ:
& regni eius non erit finis: Reg¬
nat quippe in ea in p̃senti uita.
cum ȩlectorũ corda ꝑfidem et
dilectionẽ suam inhabitans re-¬
git: atq ad ꝑcipienda suꝑnȩ re¬
tributionis dona continua pro¬
tectione gubernat: Regnat in
futuro cum eosdem finito statu
temporalis exilii adhabitationẽ
patriȩ cȩlestis introducit: in qua
p̃senti eius uisione semꝑ ammo¬
niti: nil aliud agere quã eiꝰ uaca¬
re laudib gaudent: Dixit autẽ
maria ad angłm: Quomodo fiet
istud: qm̃ uirũ non cognosco. Quo¬
modo inquit fieri potest. ut con¬
cipiam pariamq filium: quȩ in
castimonia uirginitatis uitam
consummare disposui. Hon aut̃
quasi incredula uerbis angeli.
quomodo hȩc impleri ualeant
requirit. sed certa. quia oporte¬
bat impleri quod & tunc ab an¬
gelo audiebat. & prius aꝓpħa
dictum legerat: quo id ordine
complendũ sit introgat: quia
udelicet ꝓpħa qui hoc futurum

Expanded text:
licet domo regnabit in aeternum, licet domo regnabit in aeternum, et regni ejus non erit finis. Regnat quippe in ea in praesenti vita, cum electorum corda per fidem et dilectionem suam inhabitans regit, atque ad percipienda supernae retributionis dona continua protectione gubernat. Regnat in futuro, cum eosdem, finito statu temporalis exsilii, ad habitationem patriae coelestis introducit: in qua praesenti ejus visione semper admoniti nihil aliud agere quam ejus vacare laudibus gaudent. Dixit autem Maria ad angelum: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? Quomodo, inquit, fieri potest, ut concipiam pariamque filium, quae in castimonia virginitatis vitam consummare disposui? Non autem quasi incredula verbis angeli, quomodo haec impleri valeant, inquirit, sed certa quia oportebat impleri quod et tunc ab angelo audiebat, et prius a propheta dictum legerat, quo id ordine implendum sit, interrogat: quia videlicet propheta qui hoc futurum
Abbreviated transcription (Latin):
it nos de potestate tenebrarũ:
& transtulit in regnũ filii clari¬
tatis sue: Hinc est quod idem
popłs diuino ammonitus in¬
stinctu: cum passurus ille hie¬
rosolimã ꝓparet. in eiꝰ laudem
qui uenit in nomine dñi rex
isrł: & iuxta aliũ ȩuuangłitã
Benedictum quod uenit regnũ
patris nr̃i dauid: Aderat enim
tempus. quo redempto ꝑeius
sanguinẽ mundo. rex agnosce¬
retur: non solum domꝰ dauid
sed & tocius eccłiȩ: imnu om̃i¬
um conditor & redemptor scło¬
rum: Unde recte angl̃s postquã
dixit. & dabit illi dñs sedem da¬
uid patris eius: continuo sub¬
iunxit. & regnabit in domo ia¬
cob in ȩt̃num: Domũ namq
iacob ȩccł̃iam dicit uniu̾sam:
quȩ ꝑfidem & confessionẽ xp̃i
ad patriarcharũ ꝑtinet sortem:
siue in his qui de patriarcharũ
styrpe carnis originẽ duxerunt:
seu in illis qui de aliis nationib
carnalit editi. sp̃uali lauachro
sunt in xp̃o renati: In qua uide¬

Expanded text:
it nos de potestate tenebrarum, it nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suae . Hinc est quod idem populus divino admonitus instinctu, cum passurus ille Hierosolymam properaret, in ejus laudem qui venit in nomine Domini, rex Israel . Et juxta alium evangelistam: Benedictum quod venit regnum patris nostri David . Aderat enim tempus quo redempti per ejus sanguinem mundi rex agnosceretur, non solum domus David, sed et totius Ecclesiae, imo omnium conditor et rector saeculorum. Unde recte angelus, postquam dixit, Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus, continuo subjunxit Et regnabit in domo Jacob in aeternum. Domum namque Jacob Ecclesiam dicit universam, quae per fidem et confessionem Christi ad patriarcharum pertinet sortem, sive in iis qui de patriarcharum stirpe carnis originem duxerunt, seu in illis qui de aliis nationibus carnaliter editi, spirituali lavacro sunt in Christo renati. In qua vide
Abbreviated transcription (Latin):
in utero:. & paries filiũ: Agnosce
uerũ hunc hominẽ ueram de
carne uirginis assumpsisse sub¬
stantiã carnis: Hic erit magnus:
& filius altissimi uocabit᷑: Con¬
fitere ȩtiam cũdem dm̃ uerũ de
d̃o uero: & ȩterno patri filium
semꝑ esse coeternũ: Qđ̃ autem
futuro tp̃re dicit᷑ hic erit mag¬
nus & filius altissimi uocabit᷑
nemo ita intelligendũ putet.
ñ fuerit: sed ita hoc potiꝰ dicꝰtũ
intelligamꝰ. quia potentiã di¬
uinȩ maiestatis quam di filiꝰ
ȩternalit habuit: hanc iđe ho¬
inꝯ natus ex tp̃re acceꝑit: ut
una induab naturis ꝑsona es¬
set mediatoris ac redemptoris
nr̃i Et dabit illi dñs ds sedẽ
dauid̃ patris eius: Sedem dd̃.
regnum dicit isrłiticȩ plebis.
quod suo tp̃re dauid iubente
pariter & iuuante dño. fideli
deuotione gubernauit: Dedit
ergo dñs redemptori nr̃o sedẽ
dauid patris eius. quando hunc
de genere dauid incarnari dis¬
num: de quo apłs ait: Qui eru¬

Expanded text:
in utero, et paries Filium. Agnosce in utero, et paries Filium. Agnosce verum hunc hominem, veram de carne virginis assumpsisse substantiam carnis. Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Confitere eumdem etiam Deum verum de Deo vero, et aeterno Patri filium semper esse coaeternum. Quod autem futuro tempore dicitur, Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, nemo ita intelligendum putet non fuerit, sed ita hoc potius dictum intelligamus, quia potentiam divinae majestatis quam Dei Filius aeternaliter habuit, hanc idem homo natus ex tempore acceperit, ut una in duabus naturis persona esset mediatoris ac Redemptoris nostri. Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus. Sedem David regnum dicit Israeliticae plebis, quod suo tempore David, jubente pariter et juvante Domino, fideli devotione gubernavit. Dedit ergo Dominus Redemptori nostro sedem David patris ejus, quando hunc de genere David incarnari disnum de quo Apostolus ait: Qui eru
Abbreviated transcription (Latin):
inter mulieres: quȩ sine exem¬
plo muliebris conditionis cum
decore uirginitatis gauisa est
honore parentis: Quodq uirgi¬
nem matrem decebat: di filium
ꝓcreauit: Quȩ postquã more
humanȩ fragilitatis & uisione
angłica & insolita est salutatio¬
ne turbata: mox idem angelus
eam repetito sermone ne timeat.
hortatur: Quodq maxime timo¬
rem pellere consueuit: quasi be¬
ne cognitam ac domesticã ꝓpͥo
eam nomine uocat: Et quare
gr̃a plenam diceret: diligenter
edocet: Ne timeas inquit maria:
inuenisti enim gr̃am apud dm̃:
Ecce concipies in utero & paries
filiũ: & uocabis nom̃ eius iħm
hic erit magnus: & filiꝰ altissimi
uocabitur: Notandus sollerter
ordo uerboꝵ: & tanto artius ẽ
cordi inserendus: quanto mani-¬
feste pater quia in his tota reẽp¬
tionis nr̃e summa consistit: Nã
manifestissime dñm iħm. idest
saluatorẽ nr̃m: & uerum dĩ patͥs
& uerũ hominis matris filium
p̃dicant: Ecce inquit concipies

Expanded text:
inter mulieres, quae sine exeminter mulieres, quae sine exemplo muliebris conditionis cum decore virginitatis gavisa est honore parentis, quodque virginem matrem decebat, Deum filium procreavit. Quae postquam more humanae fragilitatis, et visione angelica, et insolita est salutatione turbata, mox idem angelus eam repetito sermone ne timeat hortatur: quodque maxime timorem pellere consuevit, quasi bene cognitam ac domesticam proprio eam nomine vocat, et quare gratia plenam diceret, diligenter edocet. Ne timeas, inquit, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum. Ecce concipies in utero, et paries Filium, et vocabis nomen ejus Jesum: hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Notandus solerter ordo verborum, et tanto arctius est cordi inserendus, quanto manifeste patet quia in his tota redemptionis nostrae summa consistit. Nam manifestissime Dominum Jesum, id est, Salvatorem nostrum, et verum Dei Patris, et verum hominis matris Filium praedicat. Ecce, inquit, concipies
Abbreviated transcription (Latin):
esset patuerit: Hec p̃tercundũ
qđ beata di genitrix meritis
p̃cipuis. ȩtiam nomine testimo¬
nium reddit: interp̃tatur enĩ
stella maris: & ipsa quasi sydus
eximiũ inter fluctus scl̃i laben¬
tis gr̃a pͥuilegii specialis refulsit:
ngressus autẽ angls ad eã: dixit:
Aue gr̃ã plena: dñs tecum: be¬
nedicta tu in mulieribꝰ Quȩ sa¬
lutatio quantũ humanȩ consu¬
etudini in audita: tantũ est be¬
atȩ mariȩ dignitati congrua
Uere & enim gr̃a erat plena. cui
diuino munere collatum ẽ: ut
prima inter feminas głosissi¬
mum do uirginitatis munus
offerret: Unde iure angłico as¬
pectu simul & affatu meruit
ꝑfrui: quȩ angłicam studuit ui¬
tam imitari: Uere gr̃a erat plena.
tum ẽ: Et ido uere dñs cum illa
erat: quam & prius nouo casti¬
tatis amore aterrenis ad cȩlestia
desideranda substulit: & post¬
modum mediante humana na-¬
tura. om̃i plenitudine diuinita¬
tis consecrauit: Uere benedicta

Expanded text:
esset, patuerit. Nec praetereundum esset, patuerit. Nec praetereundum quod beata Dei genitrix meritis praecipuis etiam nomine testimonium reddidit. Interpretatur enim stella maris. Et ipsa quasi sidus eximium inter fluctus saeculi labentis gratia privilegii specialis refulsit. Et ingressus autem angelus ad eam, dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. Quae salutatio quantum humana consuetudine inaudita, tantum est beatae Mariae dignitati congrua. Vere etenim gratia erat plena, cui divino munere collatum est, ut prima inter feminas gloriosissimum Deo virginitatis munus offerret. Unde jure angelico aspectu simul et affatu meruit perfrui, quae angelicam studebat vitam imitari. Vere gratia erat plena, tum est. Et ideo vere Dominus cum illa erat, quam et prius novae castitatis amore a terrenis ad coelestia desideranda sustulit, et postmodum, mediante humana natura, omni plenitudine divinitatis consecravit. Vere quoque benedicta
Abbreviated transcription (Latin):
eius genitrix uerã de styrpe da¬
uid originem duxit: Cur autẽ
ipse non desimplici uirgine.
sed desponsata uiro concipi et
nasci uoluerit: plurime apa¬
tribus rationabiles cause ꝓfe¬
runtur: e quib ꝑmaxima est.
ne uelut stupri rea dampnare¬
tur. si uirum non habens filiũ
ꝓcrearet: deinde ut his ȩtiam
quȩ domestica cura naturalit̃
exigebat: puerꝑa solatio susten¬
taretur uirili: Oportebat ergo
beatam mariam habere uirũ:
qui & testis integritatis eius cer¬
tissimus. & nati ex ea dñi ac sal¬
uatoris nr̃i esset nutriciꝰ fidis¬
simus: quiq: & ꝓeo paruulo se¬
cundũ legem hostias ad tẽplũ
deferret: & eum instante ꝑse¬
cutionis articło in egyptũ cũ
matre ferret ac referret: aliaq:
illi ꝑplura quȩ assumptȩ hu¬
manitatis fragilitas poscebat.
necessaria ministraret: Nec
multũ obfunit siquis illũ ad
tempus. eius filium credidit:
cum p̃dicantib apłis post as¬
censionẽ eius cunctis palam cre¬
dentib qđd̃ de uirgine natus

Expanded text:
itrix veram de stirpe David originem duxit. Cur autem Dominus non de simplici virgine, sed de desponsata viro concipi et nasci voluerit, plurimae a patribus rationabiles causae proferuntur, e quibus permaxima est, ne velut stupri rea damnaretur, si virum non habens filium procrearet: deinde ut in his etiam quae domestica cura naturaliter exigebat, puerpera solatio sustentaretur virili. Oportebat ergo beatam Mariam habere virum, qui et testis integritatis ejus certissimus, et nati ex ea Domini ac Salvatoris nostri esset nutritius fidelissimus: quique et pro eo parvulo, secundum legem, hostias ad templum deferret, et eum, instante persecutionis articulo, in Aegyptum cum matre ferret ac referret, aliaque illi perplura, quae assumptae humanitatis fragilitas poscebat, necessaria ministraret. Nec multum obfuit si quis illum ad tempus ejus filium credidit, cum praedicantibus Apostolis post ascensionem ejus cunctis palam credentibus, quod de virgine natus
Abbreviated transcription (Latin):
fortis & potens: dñs potens in
prelio: Illo nimirũ prelio: quo
potestates aerias debellare: & ab
earum tyrannide mundũ ueni-¬
ebat eripe: Ad uirginẽ despon¬
satam uiro. cui nom̃ erat ioseph
de domo dauid: & nom̃ uirgi¬
nis maria: Quod dicit᷑ de domo
dauid: non tantũ ad ioseph. sed
ȩtiam ꝑtinet ad mariam: Legis
namq erat p̃ceptum. ut de sua
quisq tribu ac familia duce¬
ret uxorẽ: apło quoq attestan¬
te. qui ad tymotheũ scribens ait:

Expanded text:
fortis et potens, Dominus potens in fortis et potens, Dominus potens in praelio . Illo nimirum praelio, quo potestates aereas debellare, et ab earum tyrannide mundum veniebat eripere. Ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David, et nomen virginis Maria. Quod dicitur de domo David, non tantum ad Joseph, sed etiam pertinet ad Mariam. Legis namque erat praeceptum ut de sua quisque tribu ac familia duceret uxorem, Apostolo quoque attestante, qui, ad Timotheum scribens, ait:
Abbreviated transcription (Latin):
reth. ad uirginẽ desponsatã uiro.
cui nom̃ erat ioseph: Aptũ ꝓfecto
humanȩ restaurationis principi¬
um. ut angl̃s ado mitteretur ad
uirginẽ partu consecrandã diui-¬
no: quia prima ꝑditionis huma¬
nȩ fuit causa. cum serpens adia¬
bolo mittebatur ad mulierem:
spũ suꝑbiȩ decipiendã: Immo
ipse inserpente diabolus uenie¬
bat: qui genus humanũ decep¬
tis parentib primis. immorta¬
litatis gła nudaret: Quia ergo
mors intrauit ꝑfeminam. apte
redit & uita ꝑfeminam:
Illa adiabolo seducta. ꝑserpentẽ
uiro gustum necis obtulit: hec
salutis edidit: Missus est inqͥt
angłs gabrihel ado. Raro autẽ
legimꝰ: quia apparentes homi¬
nib angũ designent᷑ ex nomine:
Nerum quotienscũq fit. ideo
utiq fit ut etiam nomine ipso
qd ministraturi ueniant insi¬
nuet᷑: Gabrihel namq fortitu
do dicitur: Et merito tali nomi¬
ne p̃fulget: qui nascituro in car¬
ne d̃o testimoniũ ꝑhibet: De
quo ꝓpħa in psalmo. dñs inqͥt

Expanded text:
reth, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph. Aptum profecto humanae restaurationis principium, ut angelus a Deo mitteretur ad virginem partu consecrandam divino, quia prima perditionis humanae fuit causa, cum serpens a diabolo mittebatur ad mulierem spiritu superbiae decipiendam: imo ipse in serpente diabolus veniebat, qui genus humanum, deceptis parentibus primis, immortalitatis gloria nudaret. Quia ergo mors intravit per feminam, apte redit et vita per feminam. Illa a diabolo seducta per serpentem, viro gustum necis obtulit; haecsalutis edidit. Missus est ergo angelus Gabriel a Deo. Raro autem legimus quia apparentes hominibus angeli designantur ex nomine. Verum quotiescunque fit, ideo utique fit ut etiam nomine ipso quod ministraturi veniant, insinuent. Gabriel namque fortitudo Dei dicitur. Et merito tali nomine praefulget, quia nascituro in carne Deo testimonium perhibet. De quo Propheta in Psalmo: Dominus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
clesia pie uiuit & caste: qui ea
quȩ sursum funt sapit. non
quȩ suꝑ tram:cȩlestis quodã¬
modo instar est luminis: et
stella demonstrat: Inquo stu¬
dio dilectissimi om̃s uob̃ inui¬
cem ꝓdesse debeus: ut in regno
di ad quod recta fide & bonis
oꝑib ꝑuenitur: sicut lucis fi¬
li splendeatis: ꝑxp̃m dñm nr̃m:¬

Expanded text:
clesia pie vivit et caste, qui ea clesia pie vivit et caste, qui ea quae sursum sunt sapit , non quae super terram, coelestis quodammodo instar est luminis; et stella demonstrat. In quo studio, dilectissimi, omnes vobis invicem prodesse debetis, ut in regno 122 Dei, ad quod recta fide et bonis operibus pervenitur, sicut lucis filii splendeatis: per Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
uit ysaias populus qui sede¬
magnam & qui habitant in
regione umbre mortis: lux or¬
ta est eis: De quib idem dicit
ad dñ: Gentes quȩ te non cog¬
nouerunt inuocabunt te: et
popl̃i qui te nesciunt. adte con¬
fugient: hunc diem abraham
uidit & gauisus ẽ: cum benedi¬
cendos fidei suȩ filios insemi¬
ne suo quod est xp̃c agnouit:
& omniũ se futurum gentrũ
patrem credendo ꝓspexit: dans
glam do. & plenissime sciens.
qm̃ quod ꝓmisit potens est et
facere:hunc diem dauid cane
gentes quascũq fecisti ueni¬
ent & adorabunt corã te dñe
Et illud. Notũ fecit dñs saluta¬
re suum: ante conspectũ genti¬
um reuelauit iustitiam suam.
Quod utiq exinde fieri uidemꝰ
ex quo tres magos de longinqͥ¬
tate suȩ regionis excitos. ad
cognoscendũ & adorandũ regẽ
cęli & terrȩ stella ꝑduxit: Cuiꝰ
utiq famulatus ad formam
nos sui hortatur obsequii: ut
huic gratiȩ quȩ om̃s inuitat
ad xp̃m. quantũ possumꝰ ser¬
uiamus: Quicũq enim in ec¬

Expanded text:
ium populus, qui sedemagnam, et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis . De quibus idem dicit ad Dominum: Gentes quae te non noverunt, invocabunt te; et populi qui te nescierunt, ad te confugient . Hunc diem Abraham vidit, et gavisus est , cum benedicendos fidei suae filios in semine suo, quod est Christus, agnovit, et omnium se futurum gentium patrem credendo prospexit , dans gloriam Deo, et plenissime sciens quoniam quod promisit potens est et facere . Hunc diem David in gentes, quascumque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et illud: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . Quod utique exinde fieri novimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli et terrae stella perduxit. Cujus utique famulatus ad formam nos sui hortatur obsequii: ut huic gratiae, quae omnes invitat ad Christum, quantum possumus, serviamus. Quicumque enim in Ec
Abbreviated transcription (Latin):
potestate disponens: ut illam
diriorem om̃i inedia famem:
qua egypuorũ mentes uerita¬
tis mopia laborabant: ueniens
de cȩlo panis uitȩ & cybus rati¬
onis auferret: Nec sine ulla ra¬
tione pararetur singularis hos¬
tiȩ sacramentũ: in qua primũ
occisione agni saluti ferũ crucis
diem primiciarũ nr̃arum. et
inchoationẽ uocationis genti¬
um. rationabili gaudio cęlebre¬
mus: gratias agentes misericor¬
di do. qui dignos nos fecit fic̃
ait beatus apls in partẽ sortis
scõrum in lumine: qui eripu

Expanded text:
potestate disponens, ut illam potestate disponens, ut illam diriorem omni inedia famem qua Aegyptiorum mentes veritatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum occisione agni, salutiferum crucis diem primitiarum nostrarum et inchoationem vocationis gentium, rationabili gaudio celebremus: gratias agentes misericordi Deo, qui dignos nos fecit, sicut ait Apostolus, in partem sortis sanctorum i