comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plerunq euenire patientib solet. ut eo quidem tem¬
pore quod auersa patiuntur uel contumelias audiunt
nullo dolore pulsentur: et sic patientiam exhibeant.
ut custodire etiã cordis innocentiã curent: sedcũ post
paululum haec ipsa quȩ ꝑtulerint admemoriam reuo¬
cant. igne uehementissime doloris instigantur
Argũmenta ultionis inquirunt. et mansuetudinẽ
quãm tolerantes habuerunt: in retractione sua semet¬
ipsos diuidicantes ꝑdunt. Callidus nanq aduersa¬
rius. bellum contra duos mouet: unum uidelicet iN¬
flãmans ut contumelias prior inferat. alterum uero prouo¬
cans ut contumelias lȩsus reddat. Sed quia eius iamuictor
extitit quem ad proferendas. contumelias cõmouit:
contra illum acrius dolet: quẽ ad reddendas inuiria s
commouere Nonpotuit. Unde fit ut tota se uirtute
contra eum erigat. quẽ contumelias fortiter ꝑtulisse
considerat: quẽmquia cõmouere in ipsa in iuriarum

Expanded text:
plerumque evenire patientibus solet, ut eo quidem templerumque evenire patientibus solet, ut eo quidem tempore quo adversa patiuntur vel contumelias audiunt nullo dolore pulsentur, et sic patientiam exhibeant, ut custodire etiam cordis innocentiam curent. Sed cum post paululum haec ipsa quae pertulerint ad memoriam revocant, igne vehementissimi doloris instigantur, argumenta ultionis inquirunt, et mansuetudinem quam tolerantes habuerunt, in retractatione sua semetipsos dijudicantes perdunt. 6. Callidus namque adversarius bellum contra duos movet, unum videlicet inflammans ut contumelias prior inferat; alterum vero provocans, ut contumelias laesus reddat. Sed quia ejus jam victor exstitit quem ad proferendas contumelias commovit, contra illum acrius dolet, quem ad reddendas injurias commovere non potuit; unde fit ut tota se virtute contra eum erigat, quem contumelias fortiter pertulisse considerat. Quem quia commovere in ipsa injuriarum
Abbreviated transcription (Latin):
recribuit. quia nȩquaquam ualet: proculdubio ut prae¬
diximus patiensse: quia patientia non in ostensione iN¬
quiritur. sed incorde. Per inpatientiae autem uitium: ip¬
sa uirtutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum
Nanq est. Doctrina uiri: per patientiã noscitur. Tan¬
to ergo quisque minus ostenditur doctus: quanto con¬
uincĩtur minus patiens : Neque enim potest uera citer
bona docendo inpendere: si uiuendo nesciat aeqͣnimiter
aliena mala tolerare. Quanto enim culmine uirtus pa¬
tientiae polleat: rursus salomon indicat dicens. Melior
est patiens uiro forti: et qͥ dominatur animo suo. expug¬
nacor urbium. Minor gͦt̃. uictoria urbes expugnare.
quia extra st̃ quae uincuntur: Maius autẽ ÷ quõđ pa¬
tentiam uincitur. quia ipse ase animus superatur:
et semct̃ ipsum sibimetipsi subicit. qͣndo eũ patientia
inhumilitute tolerantiae stt̾rnit. Sciendũ uͦ est quod

Expanded text:
retribuit quia nequaquam valet, procul dubio, ut praeretribuit quia nequaquam valet, procul dubio, ut praediximus, patiens non est, quia patientia non in ostensione inquiritur, sed in corde. Per impatientiae autem vitium ipsa virtutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto convincitur minus patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nesciat aequanimiter aliena mala tolerare. Quanto enim culmine virtus patientiae polleat, rursus Saest patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Minor est victoria urbes expugnare, quia extra sunt quae vincuntur; majus est autem quod per patientiam vincitur, quia ipse animus superatur, et semetiin humilitate tolerantiae sternit. Sciendum vero est quod
Abbreviated transcription (Latin):
Nari discimus.hoc ipsum incipimus possidere quod
sumus: Patientia uera ẽ. aliena mala aequanimiter
perpeti: contra eum quoq qui mala ir rogat. nullo
dolore morderi. Nam quisic ꝓximi mala portat ut camen
tacitus doleat. et tempus dignae retributionis quęrat: pati¬
entiam non exhibet. sed ostendit. Scriptum quippe est.
Caritas patiens ẽ: benigna est. Patiens nanque ẽ. ut
aliena mala coleret: benigna uero ÷ ut ipsos etiam quos
persemet ipsam ueritas dicit. Tiligite inimicos urõs
benefacite his qui uos oderunt: Or̃ate proꝑsequentibus:
& calumniantib uobis. Uirtus itaque ẽ. coram hominibus
aduersarios tolerare. sed uirtus coram dõdiligere: quia hoc
solum ds̃ sacrificium accipit. quod ante oculos ei inalta¬
re bonioperis flamma caritatis incendit. Sciendũ uero
quod plerunq ideo patientes ẽẽ. uidemur: quia retri¬
buere mala non possumus: Sed qui idcirco malum non

Expanded text:
nari discimus, hoc ipsum incipimus possidere quod nari discimus, hoc ipsum incipimus possidere quod sumus. Patientia vero est aliena mala aequanimiter perpeti, contra eum quoque qui mala irrogat nullo dolore morderi. Nam 1615 qui sic proximi mala portat, ut tamen tacitus doleat, et tempus dignae retributionis quaerat, patientiam non exhibet, sed ostendit. Scriptum quippe est: Charitas patiens est, benigna est . Patiens namque est ut aliena mala toleret, benigna vero est ut ipsos etiam quos semetipsam Veritas dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, orate pro persequentibus et calumniantibus vos . Virtus itaque est coram hominibus adversarios tolerare, sed virtus coram Deo diligere, quia hoc solum Deus sacrificium accipit, quod ante ejus oculos in altari boni operis flamma charitatis incendit. 5. Sciendum vero quod plerumque ideo patientes esse videmur, quia retribuere mala non possumus. Sed qui idcirco malum non
Abbreviated transcription (Latin):
summi capitis menbra st̃: caput quoq sũum inpassionib
secuntur. &ipsos aduersarios insua morte sẽntiunt: deqͦrũ
uita p̃sumebant. Et tanto eiscrescat merces operis: quan¬
to eis uirtutis lucrum proficit exaliene dãpno caritatis.
Sed quia dura st̃ quae praedicuntur deafflictione mor¬
tis: protinus consolatio subditur degaudio resurrec¬
tionis cum dr̃. capillus decapite urõ: nonperibit. Scim
fr̃s quia caro incisa dolet: capillus incisus non dolet
Ait ergo martyrib suis Capillus de capite urõnon
peribit: uidelicet aꝑte dicens. Cur timetis nepereat
quod incisũ dolet. quando et illud inuobis perire not
potest. quod incisum nondolet: Sequitur. In patien¬
tia urã: possidebitis animas urãs Idcirco possessio aru¬
mae inuirtute patientiȩ ponitur: quia radix omĩum
custosq uirtutum patientia est: Per patientiã uero
possidemus animas nrãs: quia dum nobis ipsis domi¬

Expanded text:
summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant de quorum vita praesumebant, et tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae damno charitatis. 4. Sed quia dura sunt quae praedicuntur de afflictione mortis, protinus consolatio subditur de gaudio resurrectionis, cum dicitur: Capillus de capite vestro non peribit. Scimus, fratres, quia caro incisa dolet, capillus incisus non dolet. Ait ergo martyribus suis: Capillus de capite vestro non peribit, videlicet aperte dicens: Cur timetis ne pereat quod incisum dolet, quando et illud in vobis perire non potest quod incisum non dolet? Sequitur: In patientia vestra possidebitis animas vestras. Idcirco possessio animae in virtute patientiae ponitur, quia radix omnium custosque virtutum patientia est. Per patientiam vero possidemus animas nostras, quia dum nobis ipsis domi
Abbreviated transcription (Latin):
Uos uerba editis: sed ego sum qui loquor.
Sequitur. Trademinĩ autẽ aparentib et frĩb & cogna¬
tis etamicis: et morte exuob̾ affitient. Minorem dolo¬
rem mala ingerunt: quae ab extraneis ingeruntur.
Plus uero innob̃ eatormenta seuiunt quae abillis pa¬
timur. dequorum mentib p̾sumebamus : quia cum
dampno corporis. mala nos cruciant amissae caritatis.
Hinc ẽ. enim quod de iuda traditori suo: ꝑ psalmistã
dñs dicit. Et quidem siinimicus m̃s maledixis set mͥ.
Subportassem utique. Et si is qui oderat me suꝑ me
magna locutus fuisset: abscondissem me utique ab eo
simul mecum dulces capiebas erbos. indomo di ambulauimꝰ
cum consensu. Et rur sum: Homo pacis meae in quospe¬
raui. et qͥ edebat panes incos: ampliauit aduersũ me sup¬
plantationem. Ac si detraditore suo: aꝑtis uocib dicat:
T ransgressionem eius tanto grauius ꝑtuli: quanto hanc
abeo quinis ẽẽ. uidebatur sensi. Om̃s ergo electi quia¬

Expanded text:
vos verba editis, sed ego sum qui loquor. vos verba editis, sed ego sum qui loquor. Sequitur: Trademini autem a parentibus et fratribus, et cognatis et amicis, et morte afficient ex vobis. Minorem dolorem mala ingerunt quae ab extraneis inferuntur. Plus vero in nobis ea tormenta saeviunt quae ab illis patimur de quorum mentibus praesumebamus, quia cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Hinc est enim quod de Juda traditore suo per Psalmistam Dominus dicit: Et quidem si inimicus meus maledixisset mihi, supportassem utique; et si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo. simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Domini ambulavimus cum consensu . Et rursum: Homo pacis meae, in quo sperabam, qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem . Ac si de traditore suo apertis vocibus dicat: Transgressionem ejus tanto gravius pertuli, quanto hanc ab eo qui meus esse videbatur sensi. Om
Abbreviated transcription (Latin):
ordine pendeat. ꝑuersiores tameni quosq inuenieNs
quia digne ruinis illius oppͥmantur innotescit: cum
subditur. Ducentes ad reges et presides ꝓpt̃ nom̃ meũ¬
Contingent haec uobis intestimonium. Intestimonium
uidelicẽt. quorum. nisi eorum qui ͣut ꝑsequendo mortes
inferunt. aut uidendo non immituntur: Mors quippe
iustorum bonis in adiutorium est malis intestimonium:
ut inde ꝑuersi sine excusatione pereant. unde electi
exemplum capiunt eͣt uiuant. Sed auditis tot terrorib
turbari poterant infirmorũ corda: atq idõ consolatio
adiungitur. cũ protinus subinfertur: Ponite gͦ incor¬
dib ur̃is non praemeditari: quẽ ad modũ respondeatis.
Ego enim dabo uobis os et sapientiam: cui ñpoterunt
resistere et contradicere om̃s aduersarii ur̃i: Acsi aꝑte
menbris suis infirmantib dicat. Nolite terreri: nolite
ꝑtimescere: Uos adcertumen acceditis: sedego pręlior

Expanded text:
ordine pendeat, perversiores tamen quosque inveniens, ordine pendeat, perversiores tamen quosque inveniens, qui digne ruinis illius opprimantur innotescit cum subditur: Ducentes ad reges et praesides propter nomen meContingent autem haec vobis in testimonium. In testimonium videlicet quorum, nisi eorum qui aut persequendo mortes inferunt, aut videndo non imitantur? Mors quippe justorum bonis in adjutorium est, malis in testimonium, ut inde perversi sine excusatione pereant, unde electi exeturbari poterant infirmorum corda, atque ideo consolatio adjungitur, cum protinus subinfertur: Ponite ergo in cordibus vestris, non praemeditari quemadmodum respondeatis. Ego enim dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri. Ac si aperte membris suis infirmantibus dicat: Nolite terreri, nolite pertimescere; vos ad certamen acceditis, sed ego praelior;
Abbreviated transcription (Latin):
Notandũ uͦ quoddr̃: terroresq de caelo et tẽpestates
Cum tẽpestates hie males uenire exordine tẽporum
soleant. cur hoc loco tẽpestutes uenire in ꝑditionis signo
praedicuntur. nisi qͦd eas tempestates dñs uenire denun¬
tiat: quae nequaquã ordinem temporum seruant:
cemporum statuta confundunt: Quod nos quoq nuper
exꝑti sumus: quia aestiuum tempus om̃e conuersum
inpluuus hyemalib uidemus. Quiꝰ autem cuncta haec
non de iniustitia ferientis st̃. sed demerito mundi pati¬
entis. facta prauorũ hominũ prȩmittuntur cũ dr̃. Sed
ante haec omĩa incipient manus suas inicire et ꝑsequen¬
tur. et tradent uos insynagogis ducentes adreges et
prȩsides: ꝓpter nomen meum. Ac si aꝑte dicat᷑. Prius
corda hominũ. et post elementa turbantur: et cũ rerũ
ordo confunditur. exqua iam retributione ueniat de¬
monstratur: Nam quamuis finis mundi ex ipsosuo

Expanded text:
Notandum vero quod dicitur: Terrores de coelo et tempestates. Notandum vero quod dicitur: Terrores de coelo et tempestates. Cum tempestates hiemales venire ex ordine soleant temporum, cur hoc loco tempestates venire in perditionis signum praedicuntur, nisi quod eas tempestates Dominus venire denuntiat quae nequaquam ordinem temporum servant? temporum statuta confundunt. Quod nos quoque nuper experti sumus, quia aestivum tempus omne conversum in pluvias hiemales vidimus. 2. Quia autem cuncta haec non de injustitia ferientis sunt, sed de merito mundi patientis, facta pravorum hominum praemittuntur cum dicitur: Sed ante haec omnia incipient vobis manus suas injicere, et persequentur, et tradent vos in synagogas, ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Ac si aperte dicat: Prius corda hominum, et post elementa turbantur, ut cum rerum ordo confunditur, ex qua jam retributione veniat demonstretur. 1614 Nam quamvis finis mundi ex ipso suo
Abbreviated transcription (Latin):
omnia consũmanda st̃: ante consũmationẽ om̃a ꝑturbant᷑
Et qui incunctis delinquimus. incunctis ferimur: ut
impleatur quod dr̃. pugnabit pro eo orbis terrarum:
contra insensatos. Om̃a nanque quae adusum uit ae
accepimus. adusum conuertimus culpae:. Sedcuncta
quae adusum prauitutis fleximus. adusum nob̾ uertun¬
tur ultionis. Tranquillitatem qͥppe humanȩ pacis. adusũ
uertimus uanȩ securitatis Peregrinationem terrae pro
habitatione dileximus patriae: salutem corporum redo¬
gimus inusum uitiorum. Ubertatis abundantiam: non
ad necessitatem carnis. sedad puersitutem intorsimꝰ uolupda¬
TIS
Ipsa serena blandimenta aeris: ab amore nobis seruire coegi¬
mus terrenas dilectionis: Iure gͥ restat. ut simul nos
omĩa feriant: quac simul omĩa uitus nr̃is male subact a
seriuebant. Ut quotꝰ pͥus inmundo incolumes habiumus
gaudia. tot deipso post modum cogamur sentire torm̃ta

Expanded text:
omnia 1613 consummanda sunt, ante consummationem omnia perturbantur; omnia 1613 consummanda sunt, ante consummationem omnia perturbantur; et qui in cunctis deliquimus, in cunctis ferimur, ut impleatur quod dicitur: Et pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensatos . Omnia namque quae ad usum vitae accepimus ad usum convertimus culpae, sed cuncta quae ad usum pravitatis infleximus ad usum nobis vertuntur ultionis. Tranquillitatem quippe humanae pacis ad usum vertimus vanae securitatis, peregrinationem terrae pro habitatione dileximus patriae; salutem corporum redegimus in usum vitiorum; ubertatis abundantiam non ad necessitatem carnis, sed ad perversitatem intorsimus voluptatis; ipsa serena blandimenta aeris ad amorem nobis servire coegimus terrenae delectationis. Jure ergo restat ut simul nos omnia feriant, quae simul omnia vitiis nostris male subacta serviebant, ut quot prius in mundo incolumes habuimus gaudia, tot de ipso postmodum cogamur sentire tormenta.
Abbreviated transcription (Latin):
Uel sicut in quibusdam codic̃ib inuenitur. terroresq
decaelo et tempestutes. atq post subditur. et signa magna
erunt. Ultima tribulatio. multis tribulationib prȩuenit᷑.
et ꝑcrebra mala quae praeueniunt. indicantur mala ꝑp̾e¬
tua quae subsequuntur. Et idõ ꝑbella et seditiones nor:
statim finis : ꝗamulta debent mala praecurrere. ut ma¬
lum ualeant sine fine nuntiare. Sed cũ tot signa ꝑturba¬
tionis dicta sint: oportet ut eorum consideratione. breui¬
ter ꝑsingula ꝑstringamus. Quia necesse ẽ. ut alia ecȩlo
alia eter̃ra: alia abesementis. alia ab hominib patiamur.
Ait enim. Surget gens contra gentem: ecce ꝑturbatio
hominum. Et̃runt terrae mot̾us magni ꝑloca: ecce res¬
pectus irae desuper. Erunt pestilentĩae: ecce in eqͣlitates
corporum. Erit fames: ecce sterilitas terrae: Terroresq
de caelo et tẽpestutes: ecce in aequalitas aeris. Quia gͦ

Expanded text:
Vel sicut in quibusdam Codicibus invenitur, Terroresque Vel sicut in quibusdam Codicibus invenitur, Terroresque de coelo et tempestates. Atque post subditur: Et signa magna erunt. Ultima tribulatio multis tribulationibus praevenitur, et per crebra mala quae praeveniunt indicantur mala perpetua quae subsequentur. Et ideo post bella et seditiones non statim finis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntiare. Sed cum tot signa perturbationis dicta sint, oportet ut eorum considerationem breviter per singula perstringamus, quia necesse est ut alia e coelo, alia e terra, alia ab elementis, alia ab hominibus patiamur. Ait enim: Surget gens contra gentem, ecce perturbatio hominum; erunt terrae motus magni per loca, ecce respectus irae desuper; erunt pestilentiae, ecce inaequalitas corporum; erit fames, ecce sterilitas terrae; terroresque de coelo et tempestates, ecce inaequalitas aeris. Quia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
UIA LONGIUS ABURBE
DIGRESSL SUMUS. NEADREUERTIN¬
DUM NOS T ARDIOR HORA PREEEDIAT
Necesse ẽ. ut expositionem scĩeuaN¬
geli. breuior sermo transcurrat
minus ꝑturbent uenientia. quo fuerint praescit a.
Minus enim iacula feriunt quae praeuidentur: & nos
tolerabilius mundi mala suscipimus. sicontra haec
per praescientiae clypeum muniamur. Ecce &enim
dicit. Cum audieritis proelia et seditiones: nolite terreri.
Oportet pͥmum haec fieri: sed nondum statim finis
Pensanda st̃ uerba redẽptoris nr̃i: perquae nos aliud
interius. aliud exterius passuros denuntiat. Bella qͥppe
adhostes ꝑtinent: seditiones ad ciues: Ut ergo nosindi¬
cet interius exteriusq turbari. aliud nos fatetur ab ho¬
stibus: aliud afr̃ib perpeti. Sedhis malis prȩuenien¬
tib qͥa non statim finis sequatur: adiungit. Surget
gens suꝑ gentem. & regnum aduersus rẽgnum: et
terrae mot̾us magni erũnt ꝑloca. & pestisentiae et fa¬
mes. terroresq decaelo: et signa magna erunt:

Expanded text:
uia longius ab urbe digressi sumus, ne ad revertendum nos tardior hora praepediat, necesse est ut expositionem sancti Evangelii brevior sermo transcurrat.minus perturbent venientia, quo fuerint praescita. Minus enim jacula feriunt quae praevidentur; et nos tolerabilius mundi mala suscipimus, si contra haec per praescientiae clypeum munimur. Ecce enim dicit: Cum audieritis praelia et seditiones, nolite terreri; oportet enim primum haec fieri, sed nondum statim finis. Pensanda sunt verba Redemptoris nostri, per quae nos aliud interius, aliud exterius passuros esse denuntiat. Bella quippe ad hostes pertinent, seditiones ad cives. Ut ergo nos indicet interius exteriusque turbari, aliud nos fatetur ab hostibus, aliud a fratribus perpeti. Sed his malis praevenientibus, quia non statim finis sequatur, adjungit: Surget gens contra gentem, et regnum adversus regnuterraemotus magni erant per loca, et pestilentiae et fames terroresque de caelo et signa magna; et
Abbreviated transcription (Latin):
caute culpa conspicitur. nũquã debono opere incau¬
te animus laetetur. Superiores in uicem. eos maxime
qui uobis cõmissi non sunt ꝓximos ur̃os attendite :
quia & quos agere aliqua praua conspicitis. quae in
eis lateant boña nescitis. Magnus ergo. eẽ. unusquis
que studeat: sed tamen aliquomodo: ẽẽ. se nesciat:
Ne dum sibi magnitudinẽ arroganter tribuit amit¬
entes estis in oculis ur̃is: & corã uobismecipsis pru¬
dentes. Hinc paulus ait. Nolite prudentes. ẽẽ: apud
uos mecipsos. Hinc contra suꝑbientẽ saul dicitur
Cumesses paruulus in oculis tuis: caput intribubus isrł
factus es: Acsi aperte diceretur Cum tu te parũu cons¬
piceres: ego te praeceteris magnum feci. Quia uero tũ
te magnũm conspicis: a me p̃aruus aestimaris. Quo

Expanded text:
caute culpa conspicitur nunquam de bono opere incaucaute culpa conspicitur nunquam de bono opere incaute animus laetetur. Superiores invicem, eos maxime qui vobis commissi non sunt, proximos vestros attendite, quia eis lateant bona nescitis; magnus ergo unusquisque esse studeat, sed tamen aliquo modo se esse nesciat, ne dum sibi magnitudinem arroganter tribuit, amitentes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . Hinc Paulus ait: Nolite prudentes esse apud vosmetipsos . Hinc contra superbientem Saul dicitur: 1460 Cum esses parvulus in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es . Ac si aperte diceretur: Cum tu te parvulum conspiceres, ego te prae caeteris magnum feci. Quia vero tu te magnum conspicis, a me parvus aestimaris. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
te & humiliter suã ignorantiã ꝓfiteri: Ac si paten¬
ter dicat. Quid mirũm si mihi ille prelatus. ẽ. quem
post me quidem natũ considero. sed natiuitatis eiꝰ mys¬
teriũ non app̃hendo: Ecce ioħs ꝓphetiae spũ imple¬
tus. mira scientia emicat: & tamen illud de esse insinu¬
at quod ignorat. Qua inre pensandũ. ẽ. fr̃s km̃i no¬
bis. & tota intentione cogitandũ: quomodo scĩ uiri
ut humilitatis in sȩ uirtũtẽ custodiant. cũ quȩdã
mirabilit̃ sciant: illud ante mentis oculos student
reuocare quod nesciunt. ut dũ exparte alia infirmi¬
tatẽ suã considerant. ex ea parte qua ꝑfectꝰ. ẽ. eorũ
se animus non extollat. Scientia & enim uirtus est:
humilitas etiã custos uirtutis. Restat ergo ut in om̃e
quod scit sese deprimat: nequod uirtus scientiae con¬
gregat. uentꝰ elationis tollat. Cum bona fr̃s agitis.
semper ad memoriã mala acta reuocate : ut dum

Expanded text:
te et humiliter suam ignorantiam profiteri? Ac si patente et humiliter suam ignorantiam profiteri? Ac si patenter dicat: Quid mirum si ille mihi praelatus est, quem post me quidem natum considero, sed nativitatis ejus mysterium non apprehendo? Ecce Joannes, prophetiae spiritu impletus, mira scientia emicat et tamen illud de se insinuat quod ignorat. 4. Qua in re pensandum nobis est, i, et tota intentione cogitandum quomodo sancti viri, ut humilitatis in se virtutem custodiant, cum quaedam mirabiliter sciunt, illud ante mentis oculos student revocare quod nesciunt, ut dum ex parte alia infirmitatem suam considerant, ex ea parte qua perfectus est eorum se animus non extollat. Scientia etenim virtus est, humilitas etiam custos virtutis. Restat ergo ut in omne quod scit sese gregat ventus elationis tollat. Cum bona, fratres, agitis, semper ad memoriam male acta revocate, ut dum
Abbreviated transcription (Latin):
uinitate sua morticinã nr̃ae corruptionis assumpsit
Unde etiã ꝑꝓpħam dicit. In idumeã. extendã calcia¬
mentũ meũ. Per idumeã quippe gentilitas: percal¬
ciamentũ uero ad sũpta mortalitas designatur. In idu¬
meã ergo dñs calciamentũ suum se extẽndere asserit:
quia dum percarnẽ gentib innotuit. quasi calciata ad
nos diuinitas uenit: Sed huiꝰ incarnationis mysteriũ
humanꝰ oculus penetrare nonsufficit. in uestigare enĩ
nullatenꝰ potest: quomodo corporat᷑ uerbũ. quomo¬
do summꝰ & uiuificator sp̃s intra uterũ matris anima¬
tur. quomodo is qui initiũ non habet: existe & con¬
cipitur. Corrigiam ergo calciamenti est: causa nr̃is¬
rigiam calciamenti eius nonualet : quia incarnatio¬
nisetus mysteriũ. Nec ipse inuestigare sufficit. qui
hoc ꝑ ꝓphae sp̃m aggnouit. Quid. ẽ ergo dicere non
sũ dignus soluere cõrrigiã calciamenti eius. nisi aper¬

Expanded text:
vinitate sua morticina nostrae corruptionis assumpsit. vinitate sua morticina nostrae corruptionis assumpsit. Unde etiam per Prophetam dicit: In Idumaeam extendam calceamentum meum . Per Idumaeam quippe gentilitas, per calceamentum vero assumpta mortalitas designatur. In Idumaeam ergo Dominus calceamentum suum se extendere assequia dum per carnem gentibus innotuit, quasi calceata ad nos divinitas venit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit; investigare enim nullatenus potest quomodo corporatur verbum, quomodo summus et vivificator Spiritus intra uterum matris animatur, quomodo etiam is qui initium non habet, existit et concipitur; corrigia ergo calceamenti est ligaturrigiam calciamenti Domini non ualet, quia incarnationis mysterium nec ipse inuestigare sufficit, qui spiritum agnovit. Quid est ergo dicere: Non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus, nisi aper
Abbreviated transcription (Latin):
rat. quo eũ natiuitatis suae tempora non angustant.
Nam qui permatrẽ intempore nascitur: sine tẽmpore. ẽ.
apatre generatus. Cui quantae reuerentiae humilitatẽ
debeat: subdendo manifestat.
Cuius nonsũ dignꝰ
soluere corrigiam calciamenti. Mos apud ueteres fuit.
ut siquis eam quae sibi competer& accipere uxorem Nol¬
let. illi calciamentum solueret: qui ad hanc sponsus iu¬
re ꝓpinquitatis ueniret: Quid igitur inter homines
iohannes dicit. Qui habet sponsam: sponsus est. Sed
quia iohannẽ homines xp̃m . ẽẽ. putauer̃. quod isdem
iohannes negat: recte se indignũ. eẽ ad soluendam
corrigiã eiꝰ calciamenti denuntiat. Acsi aꝑte dicat
Ego redẽptoris uestigia denudare non ualeo: quia
sponsi nomen mihi in merito non usurpo. Quodta¬
men intellegi. & aliter potest. Quis enĩ nesciat quod
calciamenta ex mortuis animalib fiant: Incarnatꝰ
uero dñs ueniens quasi calciatus apparuit: qui indi¬

Expanded text:
rat, quo eum nativitatis suae tempora non angustant. rat, quo eum nativitatis suae tempora non angustant. Nam qui per matrem in tempore nascitur, sine tempore est a Patre generatus. Cui quantae reverentiae humilitatem debeat subdendo manifestat: Cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti . Mos apud veteres fuit ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum 1459 solveret qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veniret. Quid igitur inter homines Joannes dicit: Qui habet sponsam, sponsus est . Sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod idem Joannes negat, recte se indignum esse ad solvendam corrigiam ejus calceamenti denuntiat. Ac si aperte dicat: Ego Redemptoris nostri vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immerito non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat quod calceamenta ex mortuis animalibus fiunt? Incarnatus vero Dominus veniens quasi calccatus apparuit, quia in di
Abbreviated transcription (Latin):
baptizatorum corpora peraquam lauat: sed mentem
perueniam non lauat. Cur ergo baptizat qui peccatũ
per baptismum non relaxat. Nisi ut p̃cursionis suae
ordinem seruans qui nasciturũ nascendo praeuenerat.
baptizaturum quoq dñm baptizando p̃ueniret: Et qui
predicando factus. ẽ. precursor xp̃i. baptiz ando etiam p̃¬
cursor eius fieret imitatione sacramenti: Qui inter haec
dio hominũ & stetisse asserit. & nesciri : qui a percar¬
nẽ dñs apparens & uisibilis extitit corpore. & inuisibilis
maiestate. De quo etiam subdit. Qui post me uenit: ante
me factus est. Sic namq dicitur ante me factus: acsi di¬
catur. ante me positus. Post me ergo uenit: quia post¬
modũ natus. Ante me autẽ factus est: quia mihi prae¬
latus. Sed haec paulo superius dicens: etiam praelatio¬
nis eius causas apperuit cũ subiungit. Quia prior me
erat. Ac si aperte dicat. Inde me etiam post natus supe¬

Expanded text:
baptizatorum corpora per aquam lavat, sed tamen mentem baptizatorum corpora per aquam lavat, sed tamen mentem per veniam non lavat. Cur ergo baptizat qui peccata per baptisma non relaxat, nisi ut, praecursionis suae ordinem servans, qui nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret; et qui praedicando factus est praecursor Christi, baptizando etiam praecursor ejus fieret imitatione sacramenti? Qui inter haec dio hominum et stetisse asserit, et nesciri, quia per carnem Dominus apparens, et visibilis exstitit corpore et invisibilis majestate. De quo etiam subdit: Qui post me venit, ante me factus est. Sic namque dicitur: Ante me factus, ac si dicatur, Ante me positus. Post me ergo venit, quia postmodum natus; ante me autem factus est, quia mihi praelatus. Sed haec paulo superius dicens, etiam praelationis ejus causas aperuit cum subjunxit quia prior me erat. Ac si aperte dicat: Inde me etiam post natus supe
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis diligit me: sermonem meum seruabit. & pater
m̃is diliget eũ : & ad eum ueniemus. & mansionẽ apud
cũ faciẽmus. Quisquis ergo insuperbia mentem eleuat.
quisquis auaritiae aestibus anhelat. quisquis se luxu¬
riae inquinationib polluit. cordis ostium contra uerita¬
tem claudit: & ne ad se dñs ueniat. claustra animi seris
uitiorum dampnat. Sed adhuc qui missi sunt percunc¬
Neq ꝓpħa: Quod quia nonstudio cognoscendae uerita¬
tis. sed malitia exercendae aemulationis dicitur: euange¬
nem de suis actib requirunt: qui doctrinã nesciunt quȩ¬
rere sed inuidere. Sed sc̃s quisq etiã cũꝑuersa mente reqͥ¬
ritur. debonitatis suae studio non mutatur. Unde iohan¬
nes quoq: ad uerba in uidiae predicamenta respondit
uitae. Nam protinus adiungit. Ego baptizo in aqua:
medius autẽ ur̃m stetit. quem uos nescitis. Iohannes non
spũ sed aqua baptizat: quia peccata soluere non ualess.

Expanded text:
Si quis diliSi quis dilimeus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Quisquis ergo in superbia mentem elevat, quisquis avaritiae aestibus anhelat, quisquis se luxuriae inquinationibus polluit, cordis ostium contra veritatem claudit, ne ad se Dominus veniat claustra animi seris vitiorum damnat. Sed adhuc qui missi sunt perconistus, neque propheta? Quod quia non studio cognoscendae veritatis, sed malitia exercendae aemulationis dicitur, evangenem de suis actibus requirunt, qui doctrinam nesciunt quaerere, sed invidere. Sed sanctus quisque etiam cum perversa mente requiritur, a bonitatis suae studio non mutatur. Unde Joannes quoque ad verba invidiae praedicamenta respondit vitae. Nam protinus adjungit Ego baptizo in aqua, medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis. Joannes non u, sed aqua baptizat, quia, peccata solvere non valens,
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. ẽẽ. quod iohannes sonuit: sed tamen aueritatis trami¬
te non recessit. Qui cum se etiã ꝓpħam negauit: quia
uidelicet non solũ poterat redemptorem prẽdicare. sed
etiam demonstrare: quisnã sit continuo exprimit cũ
km̃i. quia unĩgenitus filius. uerbũ uocat᷑ patris: io¬
hanne accestante qui ait. Inprincipio erat uerbum: &
uerbum erat apud dm̃. & ds̃erat uerbum. Ex ipsa ur̃a¬
locutione cognoscitis. quia prius uox sonat: ut uer¬
bum postmodũ possit audiri. Iohannes ergo uocẽ se
esse asserit: quia uerbũ praecedit. Aduentũ itaq¬
in deserto clamat. quia derelictae ac destitutae iudeȩ.
solatium redemptoris annuntiat. Quid autẽ clam xt :¬
insinuat cũ subiungit. Dirigite uiam dñi: sicut di¬
xit ysaias ꝓpħa. Uia dñi adcor dirigitur: cũ ue¬
ritatis sermo humiliter auditur. Uiadñi ad cor dirigit᷑.
cum ad preceptũ uita p̃paratur. Unde scriptum est.

Expanded text:
tur esse quod Joannes sonuit, sed tamen a veritatis tramitur esse quod Joannes sonuit, sed tamen a veritatis tramite non recessit. 2. Qui cum se etiam prophetam negat, quia videlicet non solum poterat Redemptorem praedicare, sed etiam demonstrare, quisnam sit co quia unigenitus Filius Verbum Patris vocatur, Joanne attestante, qui ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, elocutione cognoscitis quia prius uox sonat ut uerbum postmodum possit audiri. Iohannes ergo uocem se esse asserit quia uerbum praecedit. Idem iin deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae, solatium redemptoris annuntiat. Quid autem clamet insinuat, cum subjungit: Dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Via Domini ad cor dirigitur, cum veritatis sermo humiliter auditur. Via Domini ad cor dirigitur, cum ad praeceptum vita praeparatur. Unde scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
namq inter se diuersa sunt. ipse ẽ. & nonsum. Quomo¬
do ergo ꝓpħ̾a ueritatis est. si eiusdem ueritatis sermonib
concõrs nonest: Sed si subtiliter ueritas ipsa requirit᷑.
hoc quod inter se contrarium sonuit. quomodo contra¬
rium nonsit inuenitur. Ad zachariam namq: de
iohannis angłs dicit. Ipse praecedet ante illum : in sp̃u
& uirtute heliae. Qui idcirco uenturus in sp̃u & uirtute
heliae dicitur: quia sicut helras scđm̃ dñi aduentum
praeueniet. ita iohannes praeuenit primum. Sicut
ille precursor uenturus. ẽ. iudicis ita iste precursor
factus. ẽ. redemptoris. Iohannes igitur inspu helias erat.
in ꝑsona nonerat. Quod er̃go dñs fatetur de sp̃u: hoc io¬
hannes denegat depersona. quia & iustum sic e̾rat. ut &
discipłis dñs spĩtalem de iohanne sententiam dicer&: &
iohannes isdem turbis carnalib non de suo sp̃ũ. sed de
corpore responderet. Contrarium ergo ueritati uide¬

Expanded text:
namque inter se diversa sunt Ipse est et Non sum. Quomonamque inter se diversa sunt Ipse est et Non sum. Quomodo ergo propheta Veritatis est, 1457 si ejusdem Veritatis sermonibus concors non est? Sed si subtiliter veritas ipsa requiratur, hoc quod inter se contrarium sonuit, quomodo contrarium non sit invenitur. Ad Zachariam namque de Joanne angelus dicit: Ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae . Qui idcirco venturus in spiritu et virtute Eliae dicitur, quia sicut Elias secundum Domini adventum praeveniet, ita Joannes praevenit primum. Sicut ille praecursor venturus est judicis, ita iste praecursor est factus Redemptoris. Joannes igitur in spiritu Elias erat, in persona Elias non erat. Quod ergo Dominus fatetur de spiritu, hoc Joannes denegat de persona, quia et justum sic erat, ut et discipulis Dominus spiritalem de Joanne sententiam diceret, et Joannes idem turbis carnalibus non de suo spiritu, sed de corpore responderet. Contrarium ergo veritati vide
Abbreviated transcription (Latin):
XHUIUS NOBIS LECTIONIS UERBIS
mendatur: Qui cum tantae uirtutis
ess&r ut. xp̃c credi pocuisset. elegit
solide subsistere in se ne humana opinione raperetur
in aniter super se. Nam confessus ẽ: & non negauit. Con¬
fessus. ẽ: quia non sum ego xp̃c. Sed qui dixit nonsum.
Negauit plane quod nonerat. sed nonnegauit quod erat
nonu surparet. Cum ergo Nonuult appetere nomen
xp̃i. factus. ẽ. menbrum xp̃i : quia dum infirmitatem
suã studuit humiliter agnoscere. illius celsitudinẽ me¬
ruit ueraciter obtinere Sed cum ex hac lectione alia
redemptoris nr̃i sententia ad mentem reducitur : ex huiꝰ¬
nobis lectionis uerbis quaestio ualde implexa generat᷑.
Alio quippe in loco inquisitus a discipulis dñs de ad
uentu heliae: respondit. Helias iam uenit & non cog¬
nouer̃ eũ : sed fecer in eo quaecumq uoluer̃. Et si uul¬
tis scire : iohannes ipse ẽ. helias. Requisitus autẽ ioħs.
quod ueritas affirmat. hoc ꝓpħa ueritatis negat: Ualde

Expanded text:
hujus nobis lectionis verbis,mendatur, qui cum tantae virtutis esset ut Christus credi potuisset, elegit solide subsistere in se, ne humana opinione raperetur inaniter super se. Nam confessus est, et non negavit, et confessus est: Quia non sum ego Christus. Sed quia dixit Non sum, negavit plane quod non erat, sed non negavit quod eratmen fallaciter non usurparet. Cum ergo non vult appetere nomen Christi, factus est membrum Christi, quia dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Sed cum ex lectione alia Redemptoris nostri sententia ad mentem reducitur, ex hujus lectionis verbis nobis quaestio valde implexa generatur. Alio quippe in loco inquisitus a discipulis Dominus de Eliae adventu, respondit: Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in eum quaecunque voluerunt. Et si vultis scire, Joannes ipse est Elias . Requisitus autem Joannequod Veritas affirmat, hoc propheta Veritatis negat? Valde
Abbreviated transcription (Latin):
EDEAETORIS PRECURSOR QUO TEMPORE
uerbum predicationis acceperit. memora¬
to romanae rei publicȩ principe &
iudaeͣ regib designatur cum dicitur.
anno quinto decimo imperu tỹ¬
berii caesaris ꝓcurante pontio pilato iudaeam. tetrar¬
cha autẽ galileae herode. philrppo autẽ fr̃e eius tȩtrar¬
cha ituriae & traconitidis regionis. & lysania abilinae
tetrarcha. sub principib sacerdotum anna & carpha:
factum . ẽ. uerbum dñi super iohannem zachariae filium
indeserto. Quia enĩ illum predicare ueniebat. qui ȩx iu
daea quosdam & multos exgentib redempturus erat:
per regem gentium & principes iudaeorum. praedicatio¬
nis eiꝰ temp̃ora designantur. Quia autẽ gentilitas colli¬
genda erat. & iudaea ꝓculpa ꝑfidiae disꝑgenda: ipsa
quoq descriptio terreni principatꝰ ostendit. qm̃ & in ro¬
mana re publica unus prefuisse describitur: & iniudeȩ
regno ꝑ quartam partẽ plurimi principabantur. Uoce &

Expanded text:
tri praecursor quo tempore praedicationis verbum acceperit, memorato Romanae reipublicae principe, et Judaeae regibus, designatur, cum dicitur: Anno quinto decimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pontio Pilato Iudaeam tetrarcha autem Galilaeae Herode Philippo autem fratre eius tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionis et Lysania Abilinae tetrarcha sub principibus sacerdotum Anna et Caiapha factum est verbum Dei super Iohannem Zacchariae filium in dedaea quosdam, et multos ex gentibus redempturus erat, per regem gentium et principes Judaeorum praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem Gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voce
Abbreviated transcription (Latin):
euangłistam scriptaẽ sunit inueniurtur. Nequaquum mo¬
uerẽ tuam fraternitatem debet: Quia sicut ame diuersis
temporibus dictae sunt: ita quoq unt ab exceptoribus in
codicibus ad fixae. Iua itaq fraterntas sacris semper. lectio¬
nibus intenta. si praedictum locim euuangłui inuenit.
sub dubiecute prolatum. uel easden omelias repperit. ita ut
predixi Nonesse dispositus. hasiemendagas remansisse cog¬
noscat. Et iuxta eus quas per preentem portitorem miterẽ
studi corrigat. Nulloq modo ilas sine emendatione rema¬
nere permittat. Editae autem. inrinio scãe aeccłae nr̃ae re¬
tinentur. ut siqui forte atua fratrnitate longe sunt inue¬
niant. ut de his quae emendatae sunt certiorẽs fiunt

Expanded text:
evangelistam scriptae sunt inveniuntur, nequaquam moevangelistam scriptae sunt inveniuntur, nequaquam movere tuam fraternitatem debet, quia sicut a me diversis temporibus dictae sunt, ita quoque sunt ab exceptoribus in Codicibus affixae. Tua itaque fraternitas, sacris semper lectionibus intenta, si praedictum locum Evangelii invenerit sub dubietate prolatum, vel easdem homilias repererit ita ut praedixi non esse dispositas, has inemendatas remansisse cognoscat, et juxta eas quas per praesentem portitorem mittere studui corrigat, nulleque modo illas sine emendatione remanere permittat. Editae autem in scrinio sanctae Ecclesiae nostrae retinentur, ut si qui forte a tua fraternitate longe sunt, hic inveniant, unde in his quae emendatae sunt certiores fiant
Abbreviated transcription (Latin):
NTER sacra missarum solempnia ex his quac diebus certis
in hac aeccłã legi exmen solent: scĩ euangłii quadraginta
lectiones exposui. Et quirundam quidẽm dictata exposi
nationem coram nopuloipse locutus sum.. atq: ita ut lo¬
quebar ita excepta est. Sd quidam fratres sacri uerbi stu¬
dio feruentes. antequam ad propositum modum ea quaȩ
dixeram. subtili emendacone perducerem tranistuler.
Quos recte ego quasi quibusdam famelicis similes dixerĩ.
qui prius aescas edere appitunt: quam crbi plenius exco-¬
quantur. Hoc uero ubi soiptum est ductus est iħc ab
si subquadam ambiguitacte exposui. ed earidem dubietutem
postmodum certa Notutione correx: Easdem quoq ome¬
las. eo quodictae sunt ordine. induobus codicibus ponere
curaui. Ut & priores uiginti qu&ȩ dictatae sunt. & poste¬
riores totidem quae inpopuli s detac insingulis essenit
distinctae corporibus. Quod uero quaedã antepositȩ quae
in euangelio post leguntur. quaedã i postpositȩ quaȩante ꝑ

Expanded text:
nter sacra missarum solemnia, ex his quae diebus certis ia legi ex more solent sancti Evangelii quadraginta lectiones exposui. Et quarumdam quidem dictata expositnationem coram populo ipse locutus sum, atque ita ut loquebar excepta est. Sed quidam fratres, sacri verbi studio ferventes, antequam ad propositum modum ea quae dixeram subtili emendatione perducerem, transtulerunt. Quos recte ego quasi quibusdam famelicis similes dixerim, qui prius escas edere appetunt quam plenius excoquantur. Hoc vero ubi scriptum est: Ductus est Jesus si sub quadam ambiguitate exposui, sed eamdem dubitationem postmodum certa notatione correxi. 1435 Easdem quoque homilias, eo quo dictae sunt ordine, in duobus Codicibus ponere curavi, ut et priores viginti, quae dictatae sunt, et posteriores totidem, quae sub oculis dictae, in singulis essent distinctae corporibus. Quod vero quaedam antepositae sunt quae in Evangelio post leguntur, quaedam vero postpositae quae ante per
Abbreviated transcription (Latin):
ra laborare: d undecimã uero gentiles uocantur:
quib & dicitur. Quid hic statis gotadie ociosi : Qui
enim transacto tam longo mundi ꝓ uita sua laborare

Expanded text:
ra laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die otiosi, qui enim transacto tam longo mundi tempore
Abbreviated transcription (Latin):
sed adreatũ potius malorũ parentũ ꝓficiat bonitas filioꝵ.
psa pse ueritas iudaeis noncredentib dicit. Siego inbehelze¬
bub eicio daemonia. filii ur̃i in quo eiciunt: Ideo: ipsi ui¬
dices ur̃i erunt. S EQUITUR Tam enĩ securis ad radicẽ
arborum posita est. Om̃ĩs enĩ arbor nonfaciens fructũ bonũ:
excidet᷑ & inignem mittet᷑. Arbor huius mundi . ẽ. uniuersum
genꝰ humanũ : securis uero. ẽ. scilicet redeptor nr̃. qui uelut ex
manubrio & ferro tenet᷑ exhumanitate. sed incidit exdiuini¬
tate. Quae uldelicet securis adradicem arboris posita est.
quia & si perpacientiam exspectat. uidet tapoem quid factu¬
ra est. Omĩs enĩ arbor non faciens fructũ excidet᷑ & in ig

Expanded text:
sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, ipsa per se Veritas non credentibus Judaeis dicit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt . 10. Sequitur: Jam enim securis ad radicem arboetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia etsi per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et i
Abbreviated transcription (Latin):
b istis suscitare filios abrahȩ Quidenĩ lapides nisi corda
gentilium fuer̃. ad intellectũ dĩ om̃ipotentis ad insensibilia :
Sicut eciã quib dã exiudaeis dicit᷑. Auferã cor lapideũ de
carne nr̃a. Nec inmerito lapidum nomine gentes significa¬
tȩ sunt: quae lapides coluer. Unde scriptũ . ẽ. Similes illis
fiant qui faciunt ea : & om̃s qui confidunt ieis: Dequib
nimirũ lapidib filii abrahae suscitati sunt: quia dum dura
corda gentilium in abrahae semine. id .ẽ. in xp̃o crediderunc.
eiꝰfilii facti sunt: cuiꝰ semini sunt uniti. Unde &isdem gen
ꝓpt̃ ꝑfidiã abrahe filii. ẽẽ. desierunt. Quia uero in illo¬
die tremendi examinis boni parentes malis filiis ꝓdesse non
possunt: testat᷑ ꝓpħa qui dicit. Noe daniel & iob si fuerint
inmedio eius. uiuo ego dicic dñs ds̃. quia filium & filiam
non liberabunt: sed ipsi iustitia sua liberabunt animas suas
Et rursum: Quia boni filui nihil malis parentib ꝓsint.

Expanded text:
i corda gentilium fuerunt? ad intellectum Dei omnipotentis invisibilia, sicut quibusdam Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quae lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt. Quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gpropter perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Jam enim secu tremendi examinis die parentes boni malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in medio eorum, vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint,
Abbreviated transcription (Latin):
dere. quanto se meminit illicita perpetrasse. Neq enĩ
par fructus boni operis. eẽ. debet eius quiminus. & eius qui
amplius deliquit: aut eius qui innullis. & eius qui inqui¬
busdam facinorib caecidit. Perhoc ergo quoddicitur. fa¬
cite fructꝰ dignos paenitentiae: unius cuiusq conscientia
conuenit᷑. ut tanto maiora quaerat bonorũ operũ lucra
ꝑpaenitentiã : quanto grauiora sibi intulit dãpna pes
clpam. Sed iudaei degenere nobilitatis głantes. id circo se
agnoscere peccatores nolebant: quia de abrahae styrpe descen

Expanded text:
ndere, quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim ndere, quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neque enim par fructus boni operis esse debet ejus qui minus, et ejus qui amplius deliquit, aut ejus qui nullis, et ejus qui in quibusdam facinoribus cecidit. Per hoc ergo quod dicitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae, uniuscujusque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum opera lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. Quipeccatores non agnoscebant, quia de Abraham descen
Abbreviated transcription (Latin):
busdã mala retribuunt. qđ lesiones ꝓximis exquirunt.
qm̃ in his om̃ib pͥorũ suorũ carnaliũ uias secuntur: quasi
uenenati filu deuenenatis parentib nati sunt. Sed quia iam
peccauimus. quia usu malȩ consuetudinis fece peccati inuo¬
luti sumus: dicat quid nobis faciendum sit. ut fugere auen¬
tura ira ualeamus
SEQUITUR
acite ergo: fructꝰ
dignos paenitentiae:
Inquib uerbis notandũ ẽ: quod
amicus sponsi nonsolum fructus poenitentiae. sed dig
namq ẽ. fructum facere: aliud dignũ poenitentiae face¬
re. Ut enim scđm̃ dignos paenitentiae fructus loquam᷑:
sciendũ. ẽ. quia quisquis inlicita nulla commisit. huic
iure concedit᷑ ut licitis utatur : Sicq pietatis opera faciat.
ut tamen si noluerit ea quae mundi sunt non relinquat
Aut siquis infornicationis culpa uel fortasse quod. ẽ. gra¬
uius in adulterio lapsus. ẽ: tanto ase licita debet absci¬

Expanded text:
busdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, busdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est quod amicus sponsi non solum fructus poenitnamque est fructum facere, aliud digne poenitentiam agere. Ut enim secundum dignos poenitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur ut licitis utatur, sicque pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mat si quis in fornicationis culpa, vel fortasse quod est gravius in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet absci