comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionib confluebat. Quarta regio in eadẽ
urbe ẽ: ubi ydolum martis ⁊ symulacrũ
herculis. in colle triconii montis. in medio
urbis positi steterat: ad colendũ multis
ĩmolationib ⁊ delusionib martẽ ⁊ her¬
culem. quos illi deos maximos ⁊ fortissi¬
mos adorabant. ubi etiam ȩxercebãtur
iudicia.⁊ docebant᷑ fora: ingeniiq omĩs
sollertia. Qui locus. ariipagos appellat᷑
a marte: mars enim. aris grece uocat᷑.
Qnta regio ciuitatis eiusdem u̾sa ẽ ad
portam scheam. ermis pagos ex nomine
mercurii: qui ermis. grece dicit᷑ appella¬
ta. in qua staticulũ ipsiꝰ mercurii uene¬
ratione sui. mente cepat urbem.
re florido. mellitis ut sic dictũ sit riuuli.
⁊ fluminib satis pinguissimis. nemori¬
b consitis:⁊ a romatib odoratis. uinetis
nectareis. ⁊ ubertatis copia effluentib o
liuetis habundantissimis. uirectis floren¬
tib. pasciuis. petorib sufficientissimis. au¬
ri. argeni. ceteroꝵq metalloꝵ omniũ co¬

Expanded text:
tionibus confluebat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idolum Martis et simulacrum Herculis in colle Tritonii montis, in medio urbis positi, steterat, ad colendum multis immolationibus et delationibus Martem et Herculem, quos illi deos maximos et fortissimos adorabant. Ubi etiam exercebantur judicia et docebantur fora, ingeniique omnis solertia, qui locus Areopagus appellatur a Marte: Mars enim Ares Graece vocatur. Quinta regio civitatis ejusdem versa est ad portam Schaeam, Hermis pagus ex nomine Mercurii, qui Hermes Graece dicitur, appellata, in qua staticulum ipsius Mercurii veneratione sui, mente ceperat urbemri florido, mellitis, ut sic dictum sit, rivulis et fluminibus, satis pinguissimis nemoribus, consitis et aromatibus odoratis, vinetis nectareis et ubertatis copia effluentibus, olivetis abundantissimis, viretis florentibus, pascuis pecoribus sufficientissimis, auri, argenti, caeterorumque metallorum omnium co
Abbreviated transcription (Latin):
ponam:⁊ ad ortum solis ingressũ. Orimo
ꝓaulam. in scd̾o salutatoriũ: in t̾cio consi¬
storium. in qͣrto tricorũ. In qͥnto retas hye¬
males. in sexto ⁊ etas estiuales: in septimo
epycaustoriũ. ⁊ triclinia ac cubitalia. in oc¬
tauo termas. In nono gynna siũ. in decimo
coquinã: in undecimo colimbiũ ⁊ aqͣrum
lacus influentes: in duodecimo ypodro¬
mũ. ⁊ ꝑ gyrũ arcus deambulatorios. Rex
aũ considerans. ait ad apłm. Uere artifex
es. ⁊ decet te regib ministrare. Relinquenᷤ¬

Expanded text:
ponam, et ad ortum solis ingressum: primo proaulam, secundo salutatorium, in tertio consistorium, in quarto tricorium, in quinto zetas hiemales, in sexto zetas aestivales, in septimo epicaustorium et triclinia accubitalia, in octavo thermas, in nono gymnasia, in decimo coquinam, in undecimo colymbos et aquarum lacus influentes, in duodecimo hippodromum et per gyrum arcus deambulatorios. » Rex autem considerans, ait: « Vere artifex es, et decet te regibus ministrare. » De
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ dampnationis. s grãm purgatio¬
nis. causamꝙ salutis efficeret. Interea
castra metant᷑ wandaloꝵ agmina cir¬
ca urbem remoꝵ ⁊ uniũsa regione depo¬
pulata: neces tantũ xp̃ianoꝵ imibi habi¬

Expanded text:
dicium damnationis, sed gratiam purgationis, causamque salutis efficeret. Interea castrametantur agmina Wandalorum circa urbem Remorum, universaque regione depopulata, neces tantum inibi habi
Abbreviated transcription (Latin):
te nullus heretic̃ potest uiuere: nullus iude
eiusdem ciuitatis meruit epi stolam scriptã¬
tatẽ. ⁊ eadem die qua lecta fuerit. aut pla¬
cant᷑ barbari. aut fugant᷑ minati. tã sal¬
uatoris scriptis: qͣm oiationib sc̃i thome
apłi siue didimi. qui lat̾ dñi contingenᷤ

Expanded text:
te nullus hereticus, nullus Iudeueiusdem ciuitatis impetrauit a domino Itatem venerit. Eadem die qua lecta fuerit, aut placantur barbari, aut fugantur eminati tam Salvatoris scriptis quam orationibus sancti Thomae apostoli, sive Didymi, qui latus Domini con
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate: ut nichil nob̃ de scientia d̃i delip.
Quib ait. Ueniam ad uos seq̃nti nocte:
pleniꝰ uos instruens ita ꝓficiscar. Igit᷑ ux¬
ta ꝓmissum suũ ueniens. de omnib et̾ne
uit mysterus ambos diligent̾ instruxir.
⁊ ba ꝯtismatis eos unda sc̃ificans nauiga¬

Expanded text:
ihil nobis de scientia Dei desit. » Quibus ait: « Veniam ad vos sequenti nocte, et plenius vos instruens, proficiscar. » Igitur juxta promissum suum venit, de omnibus aeternae vitae mysteriis ambos diligenter instruxit, et baptismatis eos unda sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
parere ꝓfectib. ne forte sicut imꝓbꝰ. ita
⁊ indignꝰ laudator inueniar: ꝓfecto cũ
nec sc̃itas uł fatundia subpeditet: ut
beatam ⁊ głosam uirginem digne lau¬
dare queam: qm̃ ut uerũ fadear. qͥcq̃d
humanis dici potest u̾bis. minus ẽ a
laude celi: qͥa diuinis:⁊ angelicis excel¬
lentius p̃dicata. ⁊ laudata p̃coniis. Aꝓ
phetis quidẽ p̃nuntiata. a patriarchis.
figuris. ⁊ enigmatib p̾signata: ab eunͣ¬
gelistis exhibita ⁊ monstrata. ab ange¬
lo uenerabilit̾ atq officiosissime saluta¬
ta. Pret̾ea qualis ⁊ qͣnta ẽẽt. ab eodẽ di¬
uinitꝰ declarat᷑: cũ dicitur. Aue maniu¬
gr̃a plena dñs tecum: bñdicta tu ĩ mu¬

Expanded text:
ctibus, ne forte sicut improbus, ita et indignus laudator inveniar. V. Profecto cum nec sanctitas vel facundia suppeditet, ut beatam et gloriosam Virginem Mariam digne laudare queam: quoniam ut verum fatear quidquid humanis dici potest verbis, minus est a laude coeli: quia divinis est et angelicis excellentius praedicata et laudata praeconiis. A prophetis quidem praenuntiata: a patriarchis figuris et aenigmatibus praesignata: ab evangelistis exhibita et monstrata: ab angelo venerabiliter atque officiosissime salutata. Praeterea qualis et quanta esset, ab eodem divinitus declaratur, cum dicitur: Ave, gratia plena, D
Abbreviated transcription (Latin):
obtento. cum in honore sc̃i. cuncti habita¬
tores. uł hospites domꝰ illiꝰ fuissent lar¬
giter ꝓpinati: illo maturius discedente.
p̃dicta femina ingressa cellariũ. ita uas
ip̃m repperir plenum: ac si nichil ex eo fu¬
pasceret᷑ acerba: mox ut ip̃e bñdicuonẽ eiꝰ.¬
suꝑ caput eiꝰ tradidit: eger. uulnꝰ in se mõ¬
ri ꝑsensit. ⁊ absq ulla obseruantia medi¬
cine. recepit pristinam sanitatem. Nec
la in qua ip̃e solus stabat. remanentib

Expanded text:
obtentu, cum in honore sancti cuncti habitaobtentu, cum in honore sancti cuncti habitatores vel hospites domus illius fuissent largiter propinati, illo maturius decedente, praedicta femina ingressa cellarium, ita vas ipsud repperit plenum, hacsi nihil ex eo fupasceretur acerva, mox ut ipse benedictionem super caput ipsius tradidit, aeger vulnus in se morire persensit et absque aliqua observantia medicinae recepit pristinam sanitatem. 21. Nec la, in qua ipse stabat, remanentibus
Abbreviated transcription (Latin):
bo parit̾ nullam moram fecer̃t. donee ⁊ di¬
repta redderent: ⁊ penitentiã cũ indulgen¬
tia recepissent. Die quadam. monachus
qͥ languentib seruiebat ex more. ⁊ ip̃e in¬
cõmodũ uisus÷ incrisse. S hoc uir dĩ cog¬
nido: dixit ei. fidem habe. ⁊ egrotantibꝰ ser¬
uiens: tu noli ampliꝰ egrotare. Mox mo¬
nachus ut audiuit: iussionẽ patris ad¬
implens. ⁊ egrotis seruiuit: ⁊ ip̃e sanꝰ per
sũ. suꝑ fluuiũ ysaram. romanoꝵ deueniᷤ¬
set ad portum: ñ inuento nauigio. ora¬
tionis expetiuit p̃sidiũ. Quo surgente
de tellure: repente inuenert̃ nauẽ. a dño
missam. Quam cũ di laudib ascenden¬
tes: alucũ tnͣsgressi st̃ fluminis. Quedã
religiosa femina pinuerno. uirũ di in
ꝓpria recepit edicula. rogans eũ cellariũ
ingredi.⁊ uas uinariũ qđ̾ tonna dicit᷑ be¬
nedicere. atq in eadem domo refectione ꝑ¬
acta: dignatet᷑ nocte ea dẽ ꝑmanere. Qͦ

Expanded text:
bo pariter nullam moram fecerunt, donec et dibo pariter nullam moram fecerunt, donec et direpta reddiderunt et paenitentiam cum indulgentiam recepissent. 17. Die quadam monachus, qui languentibus serviebat ex more, et ipse incommodum visus est incurrisse. Sed hoc vir Dei cognito dixit ei: 'Fidem habe, et aegrotantibus seniens, tu noli amplius aegrotare'. Mox monachus ut audivit, iussionem patris adimplens, et aegrotis servivit et ipse sanus persum, super fluvium Hysara Romanorum devenisset ad portum, non invento navigio, orationis expetivit praesidium. Quo surgente de tello, repente invenerunt a Domino missam navem; quam cum Dei laudibus ascendentes, alveum tratisgressi sunt fluminis. 19. Quaedam relegiosa femina Pinverno in villa virum Dei in propria recepit aedicola, rogans eum cellarium ingredi et vas vinarium quod tunna dicitur benedici, atque in eadem domo, refectione peracta, dignaretur nocte eadem commanere. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quadam die. cũ fr̃s messem succiderent.
si mampuli sparsim ꝑ agrũ iacerent: tem¬
pestas f̾rendens innotuit. ⁊ uentꝰ cũ turbi¬
ne ualido se ostendit. Tc̃ sc̃s. ne fr̃s labo¬
rem ꝑderent: extensis brachiis. dñm iħm
inclamauit. Illo ab oratione surgente:
liuina uirtus tempestatẽ abstulit. ⁊ ra¬
duas diuisam partes effugauit. Nox se¬
re sollempnia. Pueniens q ad sequanam.
ip̃e cũ fratrib ascendit nauiculã: cabal¬
los qͦs habuit. reliq̃t ad pascua. Quidam
regius forestarius dũ aspexit: equũ quẽ
uir cłi sederat. furto abduxit. S cũ se ad
dormiendũ collocasset. repente surrexit: ⁊
totam domũ suam flamiis exicialib ar¬
dere conspexit. S cũ hoc uxor illiꝰ ñ uideret.
⁊ eiꝰ anxietatem conspiceret: subito ⁊ hoc
qd̃ uir suus uidebat conspiciens. ꝑcuncta¬
ri cepit. si aliqͥd de reb seruoꝵ di uir suuᷤ
haberet in fraude. Qd̃ ubi cognouit: am¬

Expanded text:
Quadam die cum fratres messem succiderent Quadam die cum fratres messem succiderent et manipuli sparsim per agrum iacerent, tempestas frendens intonuit, et ventus cum turbine valido se ostendit. Tunc sanctus, ne fratres laborem perderent, extensis brachiis, dominum Iesum inclamavit. Illo ab oratione surgente, divina virtus tempestatem abstulit eduabus divisam partibus effugavit. Mox, sead Sigonam, ipse cum fratribus adscendit naviculam; caballus quos habuerat reliquid in pascua. Quod regius forestarius dum aspexit, equum quem vir Dei sederat furto abduxit. Sed cum se ad dormiendum locasset, repente surrexit et totam domum suam flammis exitialibus ardere conspexit. Sed cum hoc uxor ipsius non videret et eius ancxietatem conpesceret, subito et ipsa hoc quod vir suus videbat conspiciens, percunctare coepit, si aliquod de rebus servorum Domini vir suus haberet in fraude. Quod ubi cognovit, am
Abbreviated transcription (Latin):
tis duas lampades. oculos illiꝰ in spt̃i
ss micare p̃uidit. Erat ei eciam gla la¬
rmatũ concessa. ut cũ se ad adorandũ
onferret. subito lacrimarũ fluminꝰ il¬
lius scis oculis emanarent. S maximũ
studiũ erat ei. ut ante. cibum ñ sumeret:
qͣm eũ dñs ꝑ compunctionis grãm uisi¬
taret. Cum uero unꝰ e monachis uenisser
ad extremũ mortis: mutꝰ effecoꝰ ÷ labiis.
Ingressus di sacer ad illũ. blandiens sua¬
dere cepit. ut si haberet occultũ facinꝰ. un¬
de penitentiam ñ egisset: manũ eiꝰ strin¬
geret. Cumq ille ira fecisset: ingressus
uir di eccł̃iam sc̃e marie. cepit dñm exo¬
rare: ut egro linguam dignaret᷑ reddere.
Cumꝙ sc̃s dĩ de oratione surgeret: ei fr̃
alius nuntiaure. qd̃ eger loqui ualeret. ⁊
confessionẽ dare satageret. Qd ita factũ
. Nam confessione data. recepta peniten¬
tia. reddidit d̾o animã: ut nec sc̃s de dño
distideret. nec eger in desꝑatione tnͣsiret.

Expanded text:
ulos illius in Spiritu sancto micare praevidit. Erat enim ei gratia lacrimarum concessa, ut, mox se ad orandum conferret, subito lacrimarum flumina sancti illius oculi emanarent. Sed et maximum studium erat illi, ut antea cibum non sumeret, quam eum Dominus per conpunctionis gratiam visitaret. 14. Cumunus e monachis verrisset ad extremum mortis, mutus effectus est labiis. Ingressus Dei sacer ad illum, blandiens suadere coepit, ut, si haberet occultum facinus, unde paenitentiam non egisset, manum eius stringeret. Cumque ille ita fecisset, ingressus vir Dei ad ecclesiam sanctae Mariae, coepit Dominum exorare, ut aegro linguam dignaretur reddere, que sanctus de oratione consurgeret, ei frater alius nuntiavit, quod aeger loqui valeret et confessionem dare satageret. Quod ita factum est. Nam, confessione data, recepta paenitentia, reddidit animam, ut nec sanctus de Domino diffideret nec aeger in disperatione transiret. 15.
Abbreviated transcription (Latin):
manser̃t in sicco. Unde ⁊ ꝑ totum anni spa¬
aũ fr̃s babuert̃ consolationis compendi¬
um: ⁊ plurima monasteria itł pauꝑes re¬
feetionis auxiliũ. Alio quoq tempore.
aduenientes brittones nautici iuuencũ¬
psiꝰ monasterii subripuest in scelere fur¬
tim. Dumq uellent ad ꝓpria remeare:
cepit mare intumescere. ⁊ ipsis ꝑiculis
minitare. Tunc quidã de naiticis sen¬
su sani. intelligentes nauem culpa ꝑi¬
elitari. sollicite ꝑscrutantes inuener̃t co¬
impellente uento ad insulam monaste¬
rĩ cum reddidissent direpta. fidelitate¬
n ⁊ bñdictione ꝑcepta: reu̾si st̃ cũ pace
ad ꝓpria. Alio quoq tempore. cũ detinen

Expanded text:
manserunt in siccum. Unde et per totum anni spamanserunt in siccum. Unde et per totum anni spatium fratres habuerunt consolationis conpendium et plurima monasteria vel pauperes refectionis auxilium. 40. Alio quoque tempore advenientes Brittones nautici iovencum monasterii subripuerunt in scelere furti, dumque vellent ad propria remeare, coepit inare intumescere et ipsis periculum minitare. Tunc quidam de nauticis sensu sani, intellegentes navigium culpa periclitari, sollicite perscrutantes invenerunt coinpellente vento ad insulam, cum reddidissent direpta, accepta inedictione percepta, reversi sunt cum pace a
Abbreviated transcription (Latin):
tyrii obtinere.S seruauit illũ dñs. al
multoꝵ ꝓfectũ: qui ꝑ eum uocandi etã
ad regnum celoꝵ. Fremens lupꝰ rapid̾a
nimarsi greges sius raꝑe dentib. ⁊ inci¬
tans qͥsdam urbis rothomagensiũ lel.¬
cos. cepit discordiam ingerere. ⁊ mala
uerba sco audoeno pontifici. de phylide¬
to uiro dñi incantare:⁊ quia dicente a¬
postolo. corrumpunt mores bonos collo¬
uar muincre soꝵ supleret᷑ indigentia:
manetacto monachꝰ ueniens nuntiaure.
oꝰ iagnũ piscẽ mortuũ musculũ nomi¬
oe uinda maris detulisset in lit᷑ ẜx cui car¬
ne tginta mõdios pinguedinis. fr̃s traxe¬
rant᷑ ad luminaria. S ⁊ alio tempore. cũ
ectoriũ pietauensẽ. cepisset grauis medi¬
a angustare. ⁊ uit di sollicitꝰ de necessita¬
t fr̃m accentiꝰ incubaret orationis studio:
mane facto: multitudinẽ pisciũ. qͦs mar¬
lispas uocant in uenert̃ in alues. que du¬
ainte tͥginta ⁊ septem. recedente mare. re¬

Expanded text:
tyrii obtinere. Sed servavit illum Dominus ad multorum profectum, qui per eum vocandi erant ad regnum caelorum. 25. Fremens lupus rapidus, animarum gregis ex suis rapere dentibus, incitans quosdam urbis Rodomagensium clericus, coepit discordiam ingerere et malivola verba sancto Audoino pontifice de Filiberto viro Domini incantare. Et quia, dicente apostolo, corrumpunt mores bonus conlout eius munere eorum subpleretur indigentia, mane facto, monachus veniens nuntiavit, quod magnum piscem mortuum, musculum nomine, unda maris detulisset in littore, ex cuius carne treginta modia pinguidinis fratres traxerunt in lumine. 39. Sed et alio tempore, cum terreturio Pectavinse coepisset gravis inedia angustare et vir Dei sollicitus de necessitatem fratrum adtentius incubaret orationis studium, mane facto, multitudo piscium, quas marsuppas vocant, invenerunt in alveum, quae ducentae treginta et septem, recedente mare, re
Abbreviated transcription (Latin):
in boc mundo ñ estis. quia ⁊ si scłm uoᷤᷤ
habere meruit: tenere omnino ñ potuit.
Beata itaq maria hodie iam ab om̃ĩbꝰ
gentib longe lateq p̃dicat᷑: ⁊ uob̃ qͦ
secute estis exemplũ tante uirginis. be¬
atitudo condonat᷑ celestis. quas ñ illece¬
bre sollicitant corporis. ñ colluuio p̃ci¬
pitat uoluptatis. ñ estus inflãmat.
incentiue carnis. immo angelica imi¬
tatio delectat᷑ in t̾ris: quoꝵ in futuro eqͣ¬
litas repmittit᷑ in celis. Beate igit᷑ estis

Expanded text:
in hoc mundo non estis: quia et si saeculum vos in hoc mundo non estis: quia et si saeculum vos habere meruit, tenere omnino non potuit. Beata itaque Maria hodie jam ab omnibus gentibus longe lateque praedicatur: et vobis quae secutae estis exemplum tantae virginis, beatitudo condonatur coelestis. Quas non illecebrae sollicitant corporis, non colluvio praecipitat voluptatis, non aestus inflammat incentivae carnis, immo angelica imitatio delectat in terris: quorum in futuro aequalitas repromittitur in coelis. Beatae igitur estis,
Abbreviated transcription (Latin):
ad laudem huiꝰ diei requisistis. Unde ex¬
cusare ñ debui ꝓpt̾ obseruantiam gͣui¬
tatis: ne imꝑtirer deuotioni ur̃e q̃ man¬
dastis. Qd si docere nequiui. saltem ad
laudem tante uirginis exhortari omĩ¬
no curaui: qͣtinus ñ deessẽ uob̾ quem
diligitis in die tante festiuitatis. sed
iungerer p̃cib. iungerer uotis: quom
mente ad ea uob̃cum eleuari mercar.
ur̃is suffragantib meritis: ad que per¬
uenit beata ⁊ intemerata uirgo maria.
Ecce hodierna die ad illum p̃clarũ. er
splendidũ thronũ archangeloꝵ ip̃a ꝑ
humilitatẽ. ꝑ integritatẽ carnis ascen¬
dit: unde intemꝑantia olim eximi os
archangeloꝵ ⁊ suꝑbia deiẽcir. Quaxpt̾
gaudete. gaudete inqͣm: qͥa uob̃ uia pa¬
tefacta celoꝵ. Qmͣuis enim nob̃ eadẽ
ꝓmittant᷑. uob̃ tam̃ iam p̃sto st̃ que cũ
angelis incorruptionẽ seruatis. Que
licer de hoc mundo sitis: fauente d̾o. iam

Expanded text:
ad laudem hujus diei requisistis. Unde exad laudem hujus diei requisistis. Unde excusare non debui propter observantiam gravitatis, ne impartirem devotioni vestrae, quae mandastis. Quod si docere nequivi, saltem ad laudem tantae virginis exhortari omnino curavi: quatenus non deessem vobis quem diligitis in die tantae festivitatis, sed jungerer precibus, jungerer votis, si quo modo mente ad ea vobiscum elevari merear vestris suffragantibus meritis, ad quae pervenit beata et intemerata virgo Maria. Ecce hodierna die ad illum praeclarum et splendidum thronum angelorum, ipsa per humilitatem et integritatem carnis ascendit, unde intemperantia olim eximios archangelorum et superbia dejecit. Quapropter gaudete, gaudete, inquam, quia vobis via patefacta est coelorum. Quamvis enim nobis eadem promittantur: vobis tamen jam praesto sunt, quae cum angelis incorruptionem servatis. Quae licet de hoc mundo sitis, tamen, favente Deo, jam
Abbreviated transcription (Latin):
in celisz. unꝰ ẽ ⁊ magist̾: una ÷ ⁊ forma
uirginitatis in maria: cui uos om̃s.
ut ymaginẽ reformetis. integritatis fa¬
ciem inprimere debetts. in sculptura sp̃s¬
sc̃i: qm̃ hec ÷ ortꝰ conclusꝰ. fons signatꝰ. pu¬
teus aquarum uiuenttũ: ad quã nulli
potuer̃t doli irrumꝑe. neq p̃ualuit frauᷤ
inimici: s ꝑmansit sc̃a mente. ac corpo¬
re. multis donoꝵ pͥuilegiis sublimata.
Idcireo hanc imitamini morib. sequimi
ni castitate: huĩ implorate auxilium.
Qͦd si me. quia ita loquor. p̃sumptio¬
nis uelit arguere inuidoꝵ aliquis. qͦd
uob̃ scripserim: arguat caritatẽ. atq di¬
lectionẽ: qͥa rogantib uob̃ ne hoc qͥdem
inexꝑtus iudicaui negandũ. Malui
enim exciꝑe ruborem pudoris. qͣm ñ ex¬
equi iussionem ur̃am: quarũ precib
ñ numqͣm ds nr̃ obedire uidet᷑: p̃sertim
cũ habeatis uob̃cum. quas imitari uir¬
tutis÷ cum quib discere potestis affec¬
tum a me potuts qͣm magisteriũ. quod¬

Expanded text:
is est: unus et magister: una est forma virginitatis in Maria, cui vos omnes ut imaginem reformetis integritatis, faciem imprimere debetis in sculpturam Spc est hortus conclusus, fons signatus, puteus aquarum viventium , ad quam nulli potuerunt doli irrumpere, nec praevaluit fraus inimici, sed permansit sancta mente et corpore, multis donorum privilegiis sublimata. Idcirco hanc imitamini moribusni castitate, hujus implorate auxilium. XVII. Quod si me, quia ita loquor, praesumptionis velit arguere invidorum aliquis, quod vobis scripserim: arguat charitatem atque dilectionem, quia rogantibus vobis ne hoc quidem inexpertus judicavi negandum. Malui enim excipere ruborem pudoris, quam non exsequi jussionem vestram, quarum precibus nonnumquam Deus noster obedire videtur; praesertim cum habeatis vobiscum, quas imitari virtutis est, cum quibus discere potestis: affectum a me potius quam magisterium
Abbreviated transcription (Latin):
tib marinis aduenient oportuna cõpen¬
cimoniis plena. ad lit̾ affuit: que calcia¬
menta ac uestim̃ta fr̃ib larga copia mi¬
nistrauit. Quid namꝙ pͥmũ de eo dicat᷑¬
q̃d ue ultimũ. ñ ÷ nr̃e paruitatis stilo ex¬
plicare: nisi illi opifici sũmo. qui nume¬
rat multitudinẽ stellarũ. Tanta enim ei
inerat sagacitas: ut quicqͥd aliis p̃dica¬
ret. ip̃e prius implere satagerer. Erat enĩ
fortis. ꝑ omnia hospitalis. Captiuoꝵ re¬
demptor: dolentiũ consolator. eccliatũ
constructor: abstinentie sectator. Non
solum aũ ille s etiam in exemplũ illiꝰ
multi. Ita uero fugrebat mendaciũ. tan¬
qͣm mortale uenenum. Castissimꝰ. sobruᷤ.
tib populis. gaudentib angelis. anima
inditi sac̃dotis. de mundi ludibrio. migͣ¬

Expanded text:
tibus marinis advenient oportuna conpencimoniis plena ad litus adfuit, qui calciamenta ac vestimenta fratribus larga copia ministravit. 43. Quid namque primum de eo dicatur, quid ultimum, non est nostrae parvitatis explicare stilo, nisi illi opifici summo, qui numerat multitudinem stellarum. Tanta enim erat in eo sagacitas, ut, quicquid aliis praedicaret, ipse prius implere satageret. Erat enim fortis, per omnia hospitalis, captivorum redemptor, dolentium consolator, ecclesiarum constructor, abstinentiae sectator, non solum autem ille, sed etiam in exemplo illius multi. Ita fugiebat mendacium tamquam mortale venenum, castissimus, sobriusembris, flentibus populis, gaudentibus angelis, anima inclita sacerdotis de mundi ludibrio mig
Abbreviated transcription (Latin):
modũ ñ inferioris uirtutis÷ a coniugi¬
o abstinere. qd̃ aliqͣndo delecta uerit. ͣm
coniugii delectam̃ta nescire. In utroq: si¬
quidẽ gradu fortitũdo laudat᷑. ⁊ celestis
uite p̃dicat᷑ uirtꝰ. idcirco cognitionẽ iã
cũ xp̃o ut̾q ordo sortat᷑. Unde dñs. Siqͥs

Expanded text:
modum non inferioris virtutis est a conjugio abstinere, quod aliquando delectaverit, quam conjugii delectamenta nescire: In utroque siquidem gradu fortitudo laudatur, et coelestis vitae praedicatur virtus. Idcirco cognationem jam cum Christo uterque ordo sortitur. U
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea duas in xp̃o recte confitem᷑ nati¬
uitates: unam uidelicet de patre sine
initio ⁊ sine tempore sempit̾nã ⁊ coet̾nã
d̾o patri: alteram de matre cũ tempore.
qͣndo miserationẽ induens ⁊ misediam.
spontanea uoluntate ad nos descendit
natꝰ homo d̾s: ac ꝑ hoc iuxta ueritatem
⁊ matris gestatur utero. qui semꝑ deus
agnoscit᷑. Hinc etiam theotocon. eã uera-¬
cit᷑ confitem᷑ dĩ scilicet genitricem: nec ñ
lerit. neq olim p̾fate carni copulatꝰ sit:
s tunc qͣndo u̾bum caro factũ ẽ ex carne
uirginis. diuinitatis atq humanitatiᷤᷤ
substantia in utero ita inconfuse untt᷑:
ut una ꝑsona sit ds ⁊ homo xp̃c. Ex dua¬
b siquidem naturis.sine confusione al¬
d̾s in forma di. qui semet ip̃m exinani
uit. formam serui accipiens. manens
idemq unꝰ. in forma serui. quam susce¬
ꝑit. Cotꝰ quippe d̾s in carne uirginis. de
qua natꝰ: ⁊ totꝰ homo. Hinc quoq apłs.

Expanded text:
propterea duas in Christo recte confitemur natipropterea duas in Christo recte confitemur nativitates. Unam videlicet de patre sine initio, et sine tempore sempiternam et coaeternam Deo Patri. Alteram de matre cum tempore, quando miserationem induens et misericordiam, spontanea voluntate ad nos descendit homo natus Deus: ac per hoc juxta veritatem et matris gestatur utero, qui semper Deus agnoscitur. Hinc etiam Theotocon eam veraciter confitemur, Dei scilicet genitricem, necnon lerit, neque olim praefatae carni copulatum sit: sed tunc quando Verbum caro factum est ex carne virginis, divinitatis atque humanitatis substantia in utero ita inconfuse unitur, ut una persona sit Deus et homo Christus. Ex duabus siquidem naturis sine confusione alDeus in forma Dei, qui semetipsum exinanivit formam servi accipiens , manens unus idemque in forma servi quam suscepit. Totus quippe Deus in carne virginis, de qua natus est, et totus homo. Hinc quoque Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
quero:÷ qui querat ⁊ iudicet. S ego ho¬
norifico patrẽ meũ: ⁊ uos in honorastis
me. De matre uero eungelista cũ redi¬
rent ueniens ait narareth: ⁊ erat subditꝰ
illis. S alia ẽ natura. qua dd̃ pat̾ scł̃m
se honorat᷑. alia qua idem parentib sub¬
dit᷑. in utͣq tam̃ unꝰ idemq xp̃c recte cre¬
dit᷑: eo qd̾ u̾bum caro factum ÷ ⁊ habi¬
tauit in nob unus ẽmanuel: qd̾ ÷ nob̾¬
cũ d̾s. Hanc quippe unitionem diuinita¬
tis atq humanitatis in confusam in di¬
uisamq fides catholica seruat: qͣm sane
intelligendo cognoseit naturalis atq se¬
cundũ subsistentiam conuentio unita¬
tis: ut neq conũsio in alterutrã duarũ
substantiarũ partem recipiat᷑ neq diui¬
sio.Sic namq credere honorare ÷ matrẽ
dñi que ⁊ d̾m nob̃ genuit ⁊ hominem:
qd̾ multi hereticoꝵ negare conati sunt:
nisi dm uere genuisset incarnatũ. Et

Expanded text:
quaero: est qui quaerat et judicet: sed ego hoquaero: est qui quaerat et judicet: sed ego honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me . De matre vero Evangelista: Cum rediret veniens, ait, Nazareth, erat subditus illis . Sed alia est natura, qua Deus Pater secundum se honoratur, alia qua idem parentibus subditur. In utraque tamen unus idemque Christus recte creditur: eo quod Verbum caro factum est, et habitascum Deus. Hanc quippe unionem divinitatis atque humanitatis, inconfusam indivisamque catholica fides servat. Quam sane intelligendo cognoscit naturalis, atque secundum substantiam conventio unitatis, ut neque conversio in alterutram duarum substantiarum partem recipiatur, nec divisio. Sic namque credere, honorare est matrem Domini quae Deum nobis genuit et hominem: quod multi haereticorum negare conati sunt, nisi Deum vere genuisset incarnatum: et
Abbreviated transcription (Latin):
militiam celorũ. eum suis agminib festi¬
ue obuiam aduenisse genitrici dei: eãꝙ
ingenti lumine circũ fulsisse. ⁊ usq ad
thionũ. olim sibi etiam ante mundi cõ¬
stitutionẽ paratũ. cum laudib ⁊ can¬
ticis spiritalib ꝑduxisse: nulli dubiũ¬
qͥn omnẽ illam celestem ierłm tunc ex¬
ultasse ineffabili leticia: tc̃ iocundatã
ẽẽ mnestimabili catitate: tuncq cũ om¬
ni gͣtulatione iubilasse: qm̃ festiuitas
hec que nob̃ hodie reuoluit᷑ annua. illiᷤᷤ
omnib facta ẽ continua. Nec ĩmerito.
Credit᷑ enim qd̃ saluator omniũ ipse
qͣntũ dat᷑ in telligi. ꝑ se torꝰ festiuus occͣ¬
rit: ⁊ cum gaudio eam secum in throno
collecauit. Alias aũ qͦmodo impleuisse
credit᷑. qͦd in lege ipse p̃cepit. honora in¬
qͥt patrem tuum. ⁊ matrẽ tuam: Porro
qd̾ patrem honorauerit ipse sibi testis÷:
cum ad iudeos ait. Ego głam meam non

Expanded text:
militiam coelorum cum suis agminibus festimilitiam coelorum cum suis agminibus festive obviam venisse genitrici Dei, eamque ingenti lumine circumfulsisse, et usque ad thronum olim sibi etiam ante mundi constitutionem paratum, cum laudibus et canticis spiritualibus perduxisse! Nulli dubium, omnem illam coelestem Jerusalem, tunc exsultasse ineffabili laetitia, tunc jucundatam esse inaestimabili charitate, tuncque cum omni gratulatione jubilasse: quoniam festivitas haec quae nobis hodie revolvitur annua, illis omnibcreditur enim quod Salvator omnium ipse, quantum datur intelligi, per se totus festivus occurrit, et cum gaudio eam secum in throno collocavit. Alias autem quomodo implevisse creditur quod in lege ipse praecepit: Honora patrem tuum et matrem tuam ? Porro quod patrem honoraverit, ipse testis est, cum ad Judaeos ait: Ego gloriam meam non
Abbreviated transcription (Latin):
ea Ad cuiꝰ ꝓtecto ȩxequias. qͣntũ fas ẽ cre¬
aero famulabant᷑ angeli. ⁊ uniũse celorũ
congͥtulabant᷑ curie. Nec mirũ. qͥa honor
maternus eius: qui ẽ natꝰ ex ea. quẽ om¬
nis celorum ordo uenerat᷑. ⁊ adorat sup se
eleuatũ cũ patre. in sede maiestatis dm̃. le¬
gimꝰ gͥ qͣm sepe ad funera. ⁊ ad sepulturas
quoꝵ libet sc̃oꝵ angelos aduenisse. ⁊ ad exe¬
quia eoꝵ obsequia p̾stitisse: necñ ⁊ ani¬
mas electoꝵ. uisq ad celos eum hymnis ⁊
iaudib detulisse: ubi ⁊ utriusq sexus
chori cõmemorant᷑. frequent̾ auditi lau¬
des cecinisse. Int̾ea ⁊ qd̾ ꝑspicatius mul¬
toñ nũqͣm lumine eosdem resplenduisse.
insuꝑ ⁊ adhuc uiuentes in carne. ibidem
min odoris fraglantiam diutius ꝑsensi̾¬
se. Qͣ si ad recreandam spem dilectissime.
compbanda. talia ⁊ tanta dignatꝰ ẽ. ex¬
hibere ꝑ suos celi ministros citra defime¬
tos qͣnto magis credendũ. hodierna die

Expanded text:
as quantum fas est credere famulabantur angeli, et universae coelorum congratulabantur curiae. Nec mirum, quia honor maternus ejus est, qui est natus ex ea: quem omnis coelorum ordo veneratur et adorat super se elevatum cum Patre in sede majestatis Domini. Legimus enim quam saepe ad funera et ad sepulturas quorumlibet sanctorum angelos advenisse, et exsequiis eorum obsequia praestitisse: necnon et animas electorum usque ad coelos, cum hymnis et laudibus detulisse: ubi et utriusque sexus chori commemorantur frequenter auditi, laudesque cecinisse: interea et quod perspicacius est, multo nonnumquam lumine eosdem resplenduisse; insuper et adhuc viventes in carne, ibidem miri odoris fragrantiam diutius persensisse. Quod si ad recreandam spem, dilectissimaecomprobanda, talia et tanta dignatus est exhibere per suos coeli ministros circa defunctos: quanto magis credendum est hodierna die
Abbreviated transcription (Latin):
laboiantib fratrib panis defuit. ita etã¬
ut unde reficerent᷑ omnimodis ñ ade̾i.
S cum uiripse semꝑ studio religio¬
nis ãmonetet: dicens ẽẽ ꝓmissũ. qd̾ dñi
aĩam iusti fame nequaqͣm affligeret:
subito nutu di. quidam francus affune
qui septem panes ⁊ bisterna farine sara
detulit. hora qua reficiendi corpuseula.
necessitas poposcisset. Tunc illi fide fir¬
mius confortati. exinde sufficient᷑ habi¬
erunt:⁊ aduenientib cũ gaudio obtu¬
lert̃. atq ex illa die in antea: nũqͣm d¬
feter̃t̃ habitatorib loci illiꝰ. oportuna su¬
menta. Addant᷑ in pagina: noua xp̃imi
nasterii. ad ebroinũ francoꝵ pͥncipem.
uellet quendã mona chũ destinare: in¬
ueniens ꝓstratum ualida febre. inium¬
febricitare. Statim gͦ monachus sani̾
iussus. Ita ⁊ uirͥ di sermo ⁊ causam obti¬
nuut. ⁊ morbum fugaute. Quodam te¬
ro tempore. parisius ciuitatẽ. exigenti a¬

Expanded text:
laborantebus fratribus panis defuit, ita ut etialaborantebus fratribus panis defuit, ita ut etiam, unde fieret, omnimodis non adesset. Sed cum ipse nis admoneret, dicens, esse promissum, quod Dominus animam iusti fame nequaquam adfligeret, subitu nutu Dei quidam Francus adfuit, qui septem panes et bis terna farinae sata detulit hora, qua reficiendi corpusculum necessitas poposcisset. Tunc illi fide firmius confortati, et exinde sufficienter habuerunt et advenientibus cum gaudio obtulerunt, atque ex illa die inantea numquam defecerunt habitatoribus loci illius oportuna frumenta. 11. Addantur pagina nova Christi onasterii ad Ebroino Francorum principe vellit quendam monachum distinare, inveniens illum prostratum valida febre, iniuncxfebricitare'. Statim ergo monachus sanus iussus. Ita viri Dei sermo et causam obtinuit et morbum fugavit. 12. Quodam tempore Parius civitate, exigente ca
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ. Ibr conueniunt. qui digni d̃o deser¬
uiunt: nichil habentes ꝓprium. nullũ
sustinentes dispendiũ: quia sperantes
in dño. ñ deficient omni bono. ut uere ĩ
Caritasibidẽ mira fulget: abstinentia
magna. humilitas sũma: castitas ꝑ om¬
nia. S ⁊ illud mirũ. quo a seculo ñ erat
aulitũ. de beluis maris inuenert̃ com¬
pendiũ. Nam uncis retib.⁊ ratib. capi¬
unt᷑ pisces maris. quinqͣgenis pedibꝰ lon¬
gi. Qui obiuuamina fr̃m. sumꝑti in
escas. etiam expellunt tenebras ꝑ lucer¬
nas: atq contͣ naturam sui. aqua qͦ
consueuit ignẽ extinguere. ꝑ nut᷑men¬
ta pinguedinis. ignem nutrit lucerne.
Agit hoc meritũ sc̃i phyliberti. ⁊ sc̃orũ
multiplices ibidem sepulture. Hec de¬
situ loci breuiter diximꝰ. nc̃ ad gestorũ
ordinem redeamꝰ. Cũ igit᷑ uir dñi. meri¬
tis fulgentib cresceret in uirtute.⁊ qͥcqͥd
sibi abstinentie rigoie subtraheret: hoc pau¬
ꝑib.⁊ hospitib erogauit. Quadam die.

Expanded text:
 conveniunt, qui digne Christo deserviunt, nihil habentes proprium, nullum egentes conpendium, quia sperantes in Domino non deficient omni bono, ut vere in andalum. Caritas ibidem fulgit mira, abstinentia magna, humilitas summa, castitas per omnia. 9. Sed et illud mirum, quod a seculo non erat auditum: de beluis marinis invenerunt conpendium. Nam uncis, retibus et ratibus capiuntur pisces marini quinquagenibus pedibus longi, qui ob iubamine fratrum in escas, etiam et expellunt tenebras per lucernas, atque contra naturam sui aqua, quae ignem consuevit extinguere, per nutrimenta pinguidinis ignem nutrit lucernae. Agit hoc meritum sancti Filiberti et sanctorum multiplices sepulturae, situ loci breviter diximus; nunc ad gestorum ordinem redeamus. 10. Cum igitur vir Domini, meritis fulgentibus, cresceret in virtute et, quodquod sibi abstinentiae rigore subtraheret, hoc pauperibus et hospitibus erogaret, quadam die
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Ibi sacer almꝰ de quo p̃sens loquit᷑
textꝰ. multi plicib laudib ÷ colendꝰ. Qi
pat̾arche iacob more uetusto. in septua¬
ginta animatũ numerũ. istam ipsam
ma. turrita mole surgentia. claustra re¬
ceptionis mita. aduentantib oportuna.
Introrsus domꝰ alma fulget habitantib
digna. ab euro surgens eccl̃ia: trucis in¬
star erecta. cuiꝰ apicem obtinet alma uir¬
go maria. Altare ÷ ante faciem lectuli.
cũ dente beatissimi phyliberti. pieto gem¬
marũ lumine. comptum auri ⁊ argenti
congerie ab utroq latere: iohannis ⁊ co¬
lumbani. aras dant głam deo. Adheret
a borea: dionisii martyris ⁊ germani cõ¬
fessoris edicula. In dextris domiciliũ no¬
bile. sc̃i ꝓminet petni. Oraculũ e latere:
sci habens mantini. Uergit a meridie cel¬
lula ipsiꝰ sc̃i cłi. petreo margine florescenꝰ

Expanded text:
erunt. Ibi sacer almus, de quo praesens loquitur erunt. Ibi sacer almus, de quo praesens loquitur textus, multiplicibus laudibus est colendus, qui patriarchae Iacob more vetusto in septuaginta animarum numero istoipso  quadrum moenia turrita mole surgentia, claustra receptionis mira, adventantibus oportuna. Introrsus domus alma fulgit habitantibus digna. Ab euro surgens ecclesia crucis instar erecta, cuius apicem obtinet alma virgo Maria, altaris ante faciem lectoli cumdente beatissimi Filiberti, picto gemmarum lumine, comptum auri et argenti congeriae; ab utroque latere Iohannis et Columbani aras dant gloriam Deo. Aderit a borea Dionisi martyris et Germani confessoris aedicola; in dextris domum nobile sancti prominit Petri, oraculum e latere sancti habens Martini. Vergit ad meridie cellula ipsius sancti Dei, petreo margine florescente.
Abbreviated transcription (Latin):
go rothomagensi. quẽ uetusto uocabulo
cupare. obtinens suggestione supplici. no¬
nuncupatũ: qui diu̾so uernat decore. mo¬
re gemmarũ. Hinc frondiũ coma silue¬
stris: hinc multiplices arboꝵ fruges. Il¬
linc placet uberrima tellus: istinc uiren¬
tia prata graminib. Hinc ortoꝵ odori¬
feri flores. hinc uinearũ habundant bo¬
tri: qui turgentib gẽmis rutilant in fa¬
lernis. Cincra undiq aquis: mirat᷑ in¬
clita cespis. Pascuis pecoꝵ congrua: fun¬
dens frugem lactiferam. Diũsis uenati¬
parte trina. milia ter quina girat. Nunt
ascendens mare. eructuat: nunc ad sinũ
rediens. aquarũ impetu manat. Compen¬
dia ibi nauiũ: cõmetcia plurimoꝵ. Hi
chil pene indigens: qͥcquid ministratur
uehiculis pedestrib.⁊ equinis. plaustris
etiam atq ratib. Ibidem castrũ condide¬
runt antiqui: ibi astant in acie nobi¬
liũ castra dei. Ibi suspirantes ꝓ deside¬
culis in flammis ultricib gemituri ñ

Expanded text:
go Rodomagense, quem vetusto vocabulo go Rodomagense, quem vetusto vocabulo cupare, obtinens suggessionesupplicę, nonuncupatum, qui diverso vernat decore more gemmarum! Hinc frondium coma silvestris, hinc multiplices arborum fruges; illinc placet uberrima tellus, istinc virentia prata graminibus. Hinc hortorum odoriferi flores, hinc vinearum habundant butriones, quique turgentibus gemmis lucens rutilat in Falernis. Cincta undique aquis miratur inclita cispis, pastu pecorum congrua, fundens frugem lactiferam, diversis venatiparte trina milia gyrat ter quina; bis quatascendens mare eructat, nunc ad sinum rediens aquarum impetus manat. Conpendia navium, commertia plurimorum, nihil paene indigens: quicquid ministratur vehiculis pedestribus et equinis, plaustris etiam adque ratis. Ibidem castrum condiderunt antiqui; ibi adstant in aciae nobilia castra Dei, ubi suspirantes pro desideculis, in flammis ultricibus gemendi non
Abbreviated transcription (Latin):
lumentũ ex successione sc̃itatis ualeret
accire. Lustrans luxouiũ. ⁊ bouiũ. ⁊ re¬
liqua cenobia. sub norma sci colum bani
degentia. atq omĩa monasteria. qͦ intͣ
suũ gremiũ francia ⁊ ytalia. ac tota cõ¬
cludit burgundia. astuta intentione ꝓ¬
uidens. ut apis prudentissima: qͥcquid
meliorib florere uidit studiis. hoc suiᷤᷤ
tradere cepit exemplis. Basilii scĩ caris¬
mata. macharii regulam. bñdicti decre¬
ta. columbani instituta: scissima lectio¬
ne frequentabat assidua. Sicq onustus
uirtute aromatũ: sequacib sc̃m monstͣ¬
bat exemplũ. d dũ diuina uirtꝰ lumen
illiꝰ suꝑ candelabrũ uellet constitui: ut
lampas sc̃itatis illius longe lateq fulgo¬
rante uirtutũ radio. deberet splendescere:
posuit in corde uiri sc̃issimi. ut ex ꝓprio
labore deberet monasteriũ fabricare. Tc̃
a rege francorũ clodoueo nomine. atq eiꝰ
regina. uocabulo baldechilde. locũ in pa¬

Expanded text:
lumenti ex successione sanctitatis valeret lumenti ex successione sanctitatis valeret accipere. Lustrans Luxovium et Bobium vel reliqua cenobia sub norma sancti Columbani degentia atque omnia monasteria, quas intra suo gremio Francia et Italia hac tota claudit Burgundia, astuta intentione providens, ut prudentissima apis, quicquid melioribus florere vidit studiis, hoc suis traxit exemplis. Basilii sancti charismata, Macharii regula, Benedicti decreta, Columbani instituta sanctissima lectione frequentabat assidua, sicque honustus virtute aromatum sequacibus sanctum monstrabat exemplum. 6. Sed cum divina virtus lumen illius super candelabrum vellet constitui, ut lampada sanctitatis illius longe lateque, fulgorante radio, deberet splendere, posuit in corde viri sanctissimi, ut ex proprio labore deberet monasterium fabricare. Tunc ad rege Francorum Chlodoveo nomine atque eius regina vocabulo Baldechilde locum in pa
Abbreviated transcription (Latin):
Quina ꝑ sc̃o crucis indagia. Igit᷑ cũ bat
aglyus obisset in dño: fratrũ concordan¬
te consensu. uir dñi phylib̾tꝰ suscepit re¬
giminis locum. Cepit namq humilita¬
te pollere. hospitalitatem sectari: absti¬
nentia uigere. prudentie lampade radi.¬
are: florigera caritate uernare. zelo dĩ
succendi: domũ sibi tͣditam strenue gu¬
bernare. nulliꝰ ꝑsonam accipe: inuenta
uitia radicitꝰ extirpare. Tc̃ si nulli e fra
ta rebellione. scm dĩ de ecclia p̃sumpser̃t
etrahere: s ultrix manꝰ di. hoc impuni¬
tũ ñ ꝑtulit. Nam unꝰ ex eis fulminis
ictu interiit. aliꝰ more arri in sterqͥlini
niũ. int̾iora sua deposuit: atq indig¬
nam uitam. digna morte finiuit. Tẽ
reliqui timore ꝑculsi. petentes ueniam
ꝓ facinore: eum in honorem pͥstinũ stu¬
duerunt reuocare: atq ei deinceps cum
caritatis studio obedire. S qͥa ꝑfecti ui
ri semꝑ alta sectant᷑: cepit sacerdos dñi
scõium cenobia circuire. ita ut aliqͦd emo¬

Expanded text:
ina per sanctae crucis indagia. 4. Igitur cum beatus Agilus obisset in Domino, fratrum concordante consensu, vir Domini Filibertus suscepit regiminis locum. Coepit namque humilitate pollere, hospitalitatem sectare, abstinentiam vegere, prudentiae lampada radiare, florigera caritate vernare, zelo Dei succendi, domum sibi traditam strinuae gubernare, nullius personam accipere, inventa vitia radicitus extyrpare. Tunc nonnulli e fratta rebellione, sanctum Dei de ecclesia praesumpserunt extrahere; sed ultrix manus Domini hoc inpunitum non pertulit. Nam unus ex eis fulminis ictu interiit, alius more Arrii in sterquilinio omnia sua intestina deposuit atque indignam vitam dignam mortem finivit. Tunc reliqui timore perculsi, petentes veniam pro facinore, eum in honore pristinum studuerunt revocare atque ei deinceps cum caritatis studio oboedire. 5. Sed quirfectiora sectantur, coepit sacerdos Domini sanctorum caenubia circuire, ut aliquod emu
Abbreviated transcription (Latin):
uerat: ut alii abbates ꝓpria monasteria
relinquerent. uł monachos suos ꝓbatis¬
simos ad eũ dirigerent: ut cũ eo longo dẽ.¬
pore demorantes. discerent eiꝰ uitam uł
conũ sationẽ. ut in suis ꝓpriis recte pro¬

Expanded text:
uod « alii abbates sua propria monasteria relinquerent, vel monachos probatissimos ad eum dirigerent, ut cum eo longo tempore demorantes, discerent ejus vitam, vel conversationem, ut in suis propriis recte pro
Abbreviated transcription (Latin):
cłi habeo: ẽuident̾ uolens expͥmere. quid
int̾sit int̾ eam. que ad huc iuncta lege
uiro. ⁊ int̾ eam. que iam soluta uinculo.
beatior p̃olicat᷑. Qͦd si utraq beata. quia
nib bene copulant᷑. ut ait apłs. Mulier
innupta ⁊ uirgo cogitat que st̃ dñi. ur
sit sc̃a corpore.⁊ sp̃u. Quodam modo enĩ
magisteriũ uirginitatis uiduarũ glisit

Expanded text:
i habeo: evidenter volens exprimere, quid intersit inter eam, quae adhuc est juncta lege viro, et inter eam, quae jam soluta vinculo beatior praedicatur. Quod si utraque beata, quia nibus bene copulantur, ut ait Apostolus: Mulier innupta, et virgo, cogitat quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu : quodammodo enim magisterium virgi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fideliũ largitate. copia ei suꝑueniret
argenti: studebat om̃s speties decimare.¬
d cum hoc rotatu anni faceret. semꝑ ibi
plus inueniebat᷑ additũ: qͣm ante fuerat
decimatũ. Ip̃a igit᷑ decima in captiuoiũ
redemptionẽ. ⁊ pauperũ alimoniã depir¬
bat᷑ in tantũ. ut monachos suos. ꝓpter la.¬
cũ onustis nauib. partib tͣnsmarinis
tͣnsmitceret. ut greges captiuoꝵ. ꝑ ipsum
redempti: laudarent potentiam xp̃i. Si
negotia: ampliꝰ dare iubebat. qͣm daria
secularib consuetudo poscebat. Et ꝓpri
hoc. gaudente uniu̾so popło de labore uli
scm̃ exuberabat cõmertiũ. Cum igit᷑ pli¬
fer ebroinꝰ. qui a francoꝵ genere. ꝓ nim¬
a crudelitate. de palatino honore furra
pulsus. ⁊ coma deconsa clericꝰ. luxoiuiĩ
egressus. apostata factus. ac sp̃u mali¬
nitatis coartatꝰ. cepisset rabidis dentil
fremere suꝑ nobiles xp̃i sac̃dotes. ⁊ fran¬
cos. atq consentientib sibi plurimis.

Expanded text:
lium largitate copia ei superveniret argenti, studebat omnes species decimare. Sed cum hoc rotatu anno faceret, semper plus ibi inveniebat additum, quod ante fuerat decimatum. Ipsa igitur decima in captivorum redemptione et panperum alimonia deputabat, in tantum, ut monachos suos propter hoc honustis navibus partibus transmarinis transmitteret, et greges captivorum per ipsum redempti laudarent potentiam Christi. Snegotia, amplius dare iubebat, quam dare a saecularibus consuetudo poscebat. Et propter hoc, gaudente vicino populo, de labore iusto sanctum exuberabat commertium. 24. Cum igitur pestifer Ebroinus, qui a Francorum genere pro nimia crudelitate de palatino honore fuerat pulsus, coma detonsa, clericus Luxovium egressus, apostata factus, spiritu malignitatis armatus, coepisset rapidis dentibus fremere super nobiles sacerdotes et Francos atque, consentientibus plurimis,
Abbreviated transcription (Latin):
rationis suit dilatio. oblatio muncris:
famulatꝰ obsequii: quia ⁊ si in scĩs pa¬
trib ⁊ ꝓphetis gr̃a fuisse credit᷑: ñ tam̃
eatenꝰ plena. In mariam uero totiꝰ gr̃eqͦ
Et id̾o inquit bñdicta int̾ mulieres: id
est plus bñdicta. qͣm om̃s mulieres. At
ꝑ hoc quicq̃d maledictionis in fusũ est
ꝑ euam. totũ abstulit bñdictio marie¬

Expanded text:
rationis fuit delatio, oblatio muneris, rationis fuit delatio, oblatio muneris, famulatus obsequii. Quia etsi in sanctis patribus et prophetis gratia fuisse creditur: non tamen eatenus plena. In Mariam vero totius gratiaEt ideo, inquit, benedicta tu in mulieribus, id est, plus benedicta quam omnes mulieres. Ac per hoc quidquid maledictionis infusum est per Evam, totum abstulit b
Abbreviated transcription (Latin):
fudit:⁊ stillicidia gratie humanis p̾sti¬
tit mentib. Dominꝰ tecum inqͥt. Mira
res. Et iam erat cũ uirgine. qͥ ad uirgi¬
nem mittebat angelũ: ⁊ p̾cessit nuntiũ
suũ d̾s. s a deo ñ recessit. Nec teneri potu¬
it locis. qui omnib in locis: ⁊ totꝰ ubiq
÷. sine quo nichil totũ. Ergo u̾bũ patͥs
numqͣm a patre discedens. homo ꝓprie
fieri dignatꝰ:: secreto mysterio suo quo
ip̃e nouit. Qui qm̃ totum suscepit. qd̃:
hominis. homo totꝰz: ⁊ totum accipiens
qd̾ di÷. omnino aliud qͣm ds̃. qui nat̾ ẽ
ex maria. ẽẽ. ñ potuit.Scit enim d̾s omĩa
⁊ potest. Opt̾sa qͥa ita÷. sciuit se. ac potum
in utero uirginis sine sui corruptione
deuotissime pͥmũ angelus uenerat᷑.
salutat. Mirat᷑ itaq ⁊ ip̃e: qualis aut oͣs¬
ta sit. qͣm salutat. Non enim simplex
fateor. uł consueta fuit ista salutatior
s omni ãmiratione digna. Si qͥdẽ uene¬

Expanded text:
fudit, et stillicidia gratiae humanis praestifudit, et stillicidia gratiae humanis praestitit mentibus. Dominus, inquit, tecum. Mira res et jam cum Virgine erat, qui ad Virginem mittebat Angelum, et praecessit nuntium suum Deus, sed a Deo non recessit: nec teneri potuit locis qui omnibus habetur in locis: et totus ubique est, sine quo nihil totum. Ergo Verbum Patris numquam a Patre discedens, homo pro nobis fieri dignatus est, secreto suo mysterio, quod ipse novit: qui quoniam totum suscepit quod est hominis, homo totus est: et totum retinens quod Dei est, omnino aliud quam Deus qui natus est ex Maria esse non potuit. Scit enim Deus omnia et potest. Propterea quia ita est, scivit se ac potuit in utero Virginis sine sui corruptione devotissime primum Angelus veneratur et salutat. Miratur itaque et ipse qualis aut quanta sit quam salutat: non enim simplex, fateor, vel consueta fuit ista salutatio, sed omni admiratione digna. Siquidem vene
Abbreviated transcription (Latin):
refudit: fidem gentib. finem uitiis:
uite ordinem. morib clisciplinã. Et
bene angelꝰ ad uirginẽ mittit᷑: quia
semꝑ ẽ angelis cognata uirginitas. P¬
fecto in carne p̃ter carnẽ uiuere. ñ t̾re¬
na uita÷: s celestis. Unde in carne an¬
gelicam głam acquirere: ẽ meriu
qͣm habere. Esse enim angelũ. felicita¬
tis ÷: ẽẽ uero uirginᷤ uirtutis. dum
bet angelus ex natura. Utrumq tam̃
⁊ ẽẽ uirginem uł angelũ diuini mune¬
ris ẽ officiũ ñ humani. Aue in qͥt gr̃a¬
plena. Et bene plena: qͥa que ceteris ꝑ
partes p̾stat᷑. marie simul se tota in fu¬
dit plenitudo gr̃e. Hoc quippe÷ qd̃ da¬
uid canit. Descendit sicut pluuia in uel¬
lus. Uellus itaq cum sit de corpore: nes
plane ymber. uirgineum uellus placi¬
do se infudit elapsu: ⁊ tota diuinitas mũ¬
da se contulit in carne. qͣndo u̾bura caro
factum÷: ac deinde ꝑ crucis patibulum
exp̃ssũ. t̾ris omnib pluuiam salutis et¬

Expanded text:
refudit, fidem gentibus, finem vitiis, vitae ordinem, moribus disciplinam. Et bene angelus ad Virginem Mariam mittitur: quia semper angelis cognata virginitas. Profecto in carne, praeter carnem vivere, non terrena vita est, sed coelestis: Unde in carne angelicam vitam acquirere, majus est quam habere. Esse enim angelum, felicitatis est: esse vero virginem, virtutis: dum bet angelus ex natura. Utrumque tamen et esse virginem et angelum, divini muneris est officium, non humani: Ave, inquit, grplena. Et bene plena, quia caeteris per partes praestatur, Mariae vero simul se tota infudit plenitudo gratiae. Hoc quippe est quod David canit, Descendit sicut pluvia in vellus . Vellus itaque cum sit de corpore, nescplane imber in virgineum vellus, placido se infudit illapsu: tota divinitatis unda se contulit in carnem, quando Verbum caro factum est: ac deinde per crucis patibulum expressum, terris omnibus salutis pluviam ef
Abbreviated transcription (Latin):
li. cũ decem milib. a gẽmeti eo sequestta¬
tũ. ubi sc̃arũ congregauit multitudi¬
nẽ feminarũ. Quas sub religionis nor¬
ma ꝓ uiri di obedientia gubernabat
mat᷑ ptudentissima. orta nobili paren¬
tela. uocabulo au streberta: s ⁊ multa
monasteria ꝑ eiꝰ exemplũ constructa st̃¬
in neustria. S ⁊ longum ÷ enarrare

Expanded text:
liaco, decem milibus a Gemedico sequestratum, ubi sanctarum congregavit multitudine feminarum, quas sub relegionis norma pro viri Dei oboedientiam gubernabat mater prudentissima, orta nobile parentela, vocabulo Austroberta. Sed et multa monasteria per eius exempla sunt constructa in Neu