comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoscũt plłes qmͣ iurꝰ et cicius corpit᷑
unus qmͣ płes et mlti nõ sic deuiart
possunt ab ĩtentõne coĩs boni sit̾ for¬
te fac̾et uirꝰ solus. Id̾o si fiat monar¬
chia dñetur unꝰ p̾nceps uł unꝰ ree
in toto pͥncipatu uł in toto regno
ut hẽat mlt̾os oculos et młtos bones
et uirtuosos ut heat mltos pedes et
nltas manus et sic fiet unꝰ homo
młtoꝵ oculoꝵ mltaꝵ manuũ et mł¬
toꝵ pedũ. Nõ gͦ d̾ potĩt talem. uñ
nionartham nõ cognoscẽ mnlt̾a. qi
quͣtũ spectat ad regim̃ regni qł quid
om̃s alii sapientes cognoscũt totũ ip̃e
u̾ti nisi totũ consiliũ et om̃s sapien¬
tes et bonos quos sibi associauit con¬
ting̾er esse ꝑu̾sos. talis enĩ maxĩt
intendit cõe bouũ. Id̾o si sic se ħẽat
oĩo dignũ est ip̃m pͥncipari. Si at̃
alr̃ se hr̃et ut si specto consilio et di¬
nussa societate sapientũ et bonoꝵ
uellet sequi cap̃ ꝓpͥum et appetitum

Expanded text:
ius, et citius corrumpitur unus quam plures, et multi non sic deviare possunt ab intentione communis boni, sicut forte faceret unus solus: ideo si fiat monarchia et dominetur unus princeps vel unus rex in toto principatu vel in toto regno,ut habeat multos oculos et multos bonos, et virtuosos, ut habeat multos pedes et multas manus: et sic fiet unus homo multorum oculorum, multarum manuum, et multorum pedum. Non ergo dici poterit talem unum monarchiam non cognoscere multa; quia quantum spectat ad regimen regni, quicquid omnes illi sapientes cognoscunt, totum ipse ti, nisi totum consilium et omnes sapientes, et bonos quos sibi associavit, contingeret esse perversos: talis enim maxime intendit commune bonum; ideo si sic se habeat, omnino dignum est ipsum principari. Si autem aliter se haberet,ut si spreto consilio, et dimissa societate sapientum et bonorum, vellet sequi caput proprium, et appetitum
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ est qiͣ bonũ cõe intenddo sic bonũ
ꝓpriũ nõ om̃o recedũt ab ĩtentõne cõis
boĩ. S si dũaretur unꝰ solus er ille
stabilitate que reqͥrit᷑ ĩ pͥnci ͭ ͤ Decet
enũ pͥncipem eẽ rͣ rectam et stabilẽ
ut ꝑiram et ꝑꝯcupiscĩas et ꝑ alios pos¬
sessiones nõ corrũpatur nec ꝑu̾satur
S ut ait phs. facilus corrũpr̃ unus ꝙͣ¬

Expanded text:
ndendo sic bonum proprium, non omnino recedunt ab intentione communis boni. Sed si dominaretur unus solus, et ille stabilitate quae requiritur in principante. decet enim principem esse regulam rectam et stabilem, ut per iram et concupiscentias et per alias passiones non corrumpatur nec pervertatur. Sed ut ait Ph
Abbreviated transcription (Latin):
qr sũt garube et litigiose. t̾tio qr st̃
mobiles et iustabiles. pͥmo gͦ frĩe
tũ possunt ut plimũ sunt intẽꝑare
et passionũ ĩ secut̾tes. Nam qr ĩ eis
rõ deficit. Nam sic hñt ut retͣhant᷑

Expanded text:
 sunt garrulae et litigiosae. Tertio, quia sunt mobiles et instabiles. Primo ergo foeminae, cum possunt, ut plurimum sunt intemperatae, et passionum insecutrices. Nam quia in eis ratio deficit, non sic habent ut retrahant
Abbreviated transcription (Latin):
dis. Nam hũtes tor molle nõ possũt¬
dur̃ aliqd̃ sustin̾e. Ido statim miẜẽ¬
tur cũ uident aliquos dura pat. ¶Ctõ
ꝯsid̾andũ est in mli̾eribus qr coĩt̾ ui¬
mis excedũt. Uñ cũ st̃pie sũt ualde
pie et cũ sũt crudeles sũt ualde cru¬
deles et cã sunt ĩu̾etũde sunt nimis
In u̾rcũde post qmͣ enuĩ mlres andaci
possint tanta turpia oꝑari. ħ aut̃
t̾ciũ et si ĩ bonis pot̾ esse laudabiles
ĩ malis n̾o̾ est ituꝑabile suso que
sunt laudabłia in femĩs restat nar¬
rare que sunt uituꝑabilia ĩ eis pos¬
sumꝰ aut̃ narrare t̾a ĩ młleribus u¬
tuꝑabilia pͥmo qr ut płimũ sũt in

Expanded text:
dis. Nam habentes cor molle, non possunt aliquid sustinere: ideo statim miserentur, cum vident aliquos dura pati. Tertio considerandum est in mulieribus, quia communiter nimis excedunt. unde cum sunt piae, sunt valde piae: et cum sunt crudeles, sunt valde crudeles: et cum sunt inverecundae, sunt nimis inverecundae. Postquam enim mulieres audaciapossint tanta turpia operari. Hoc autem tertium et si in bonis potest esse laudabile, in malis vero est vituperabile. Viso, quae sunt laudabilia in foeminis: restat narrare quae sunt vituperabilia, in eis. Possumus autem narrare tria in mulieribus vituperabilia. Primo, quia ut plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
fcõm bonitatis in se ipĩs ĩueiũt. uñ
gaud̾e̾ possint pp̃ qd̾ nõ mltũ curant
gaud̾e de hoĩm opiõne qͣre cũ mli̾erer
coĩter nõ tanta boĩtate polleant sit̃
uiri si aliqͣm boĩtatẽ hẽant ut puta
si polleant aliquo bono corͣli ut si sĩt
pulcre erelegantes uł si aliqͣ alia
bouitate ꝑticipant ualde cupũt lauda¬
ꝑfcõne bonitatis. Nam bona corꝑis
ut elegancia et płtͥtudo et cet̾̃a talia

Expanded text:
m bonitatis, in seipsis inveniunt unde gaudere possint: propter quod non multum curant gaudere de hominum opinione. Quare cum mulieres communiter non tanta bonitate polleant sicut viri; si aliqualem bonitatem habeant, utputa si polleant aliquo bono corporali, ut sint pulchrae et elegantes, vel si aliqua alia bonitate participent; valde cupiunt laudaone bonitatis. Nam bona corporis, ut elegantia, pulchritudo, et caetera talia,
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa expauescũt. Seqͥtur eas u̾eodas
esse qr ue̾odia est q̃dam timor ut
suꝑius dicebarur. Ex diu̾sis gͦ caĩs
ꝓbare possumꝰ mlr̾es u̾eodas esse
dumct̾ent nͥ eas u̾egdie catena cõ¬
stliget ẜo est laudabile ĩ młieribꝰ
qr coĩt̾ sũt pie et miẜicordes pu̾i eĩ¬
et senes et feĩe ut plĩmũ sũt miẜi

Expanded text:
piditas laudis et desiderium reputationis, tanto plus appetunt laudari communitersuperius dicebatur. Ex diversis ergo causis probare possumus mulieres verecundas esse. dimitterent, nisi eas verecundiae cathena cocupiditate laudis probatur mulieres verecundas esse. Rursus hoc idem probari potest ex timiditate cordis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
spãle reqdͥrit tͣctatum ut scamꝰ quo
regumne regende sunt ꝯiuges narrã¬
dũ est sub ꝯpendio et succuicte que
sunt laudabiba et que uituꝑabilia
ĩ ipĩs feĩs est aut̃ pͥmo laudabile ĩ eis
qr ut pli̾m̃ ꝯͭ feĩas u̾ecũdas eẽ qd̃ du
ex timiditate cordis. młres .n. ual¬
de sunt appetitiue laudis naui ĩ oĩbꝰ
que sunt ĩ ꝑfc̃e tales pluc appetunt
hẽant nom̃ qd̃ sunt excellentes clici

Expanded text:
alem requirit tractatum, ut sciamus quo regimine regendae sint coniuges, narrandum est sub compendio et succincte, quae sunt laudabilia, et quae vituperabilia in ipsis foeminis. Est autem primo laudabile in eis, quia ut plex timiditate cordis. Mulieres enim valde sunt appetitivae laudis. Nam in omnibus quae sunt imperfecte tales, plus appetunt habeant nomen quod sint excellentes clerici,
Abbreviated transcription (Latin):
humnoꝵ p̃ulc̾tudo debita cõm̃sura¬
tõ menbroꝵ. robur debita ꝓporrõ ossi¬
um et n̾u̾oꝵ qrͣ cũ humores m̃bra
nerui et ossa sint corͣlia sanitas pul¬
talibus felicitas poni nõ d qr sunt
quodam modo extĩorabona. Nam
ꝙxͣ corpus et ⁊̃forma magis dicit na¬

Expanded text:
um. Pulchritudo est debita commensuratio membrorum. Robur debita proportio ossium et nervorum. Quare cum huomores, membra, nervi, et ossa sint corporalia, sanitas, pultalibus felicitas poni non debet, quia sunt quodammodo exteriora bona. Nam quam corpus: et semper forma magis dicit na
Abbreviated transcription (Latin):
te aĩe. ponẽda est gͥ felicitas nõ in
h̾eat ꝓportõm ossiũ et m̾̃oꝵ et sit
credat se eẽ felicem. dm̃s aut̃ ut exi¬
gir suus status qr plena felicitasĩ
hac uita hrĩ nõ pot. insanitate gͦ for¬
moto bona extlora felicitas poni ñ
debet qd̃ aũt in solis int̾ĩoribꝰ bonis
qd̃ felicitas in boĩs int̾ĩoribus est
ponenda testificat᷑ enĩ hoc d̾s ꝑ se ipꝰ
ut idem. ibid̾ ĩnuit nam deuc nõ
est b̾s ꝑ aliqͣ exrĩora boͣ. s ꝑ ea que
sunt in se ip̃õ. si gͥ aĩa beata assimu¬
latur dõ nõ erit bã nisi ꝑ bora que
sunt in se ipõ ¶ t̾cio in talibus bonis
nõ est poda felicitas que sunt ualde
motui sr̃ celestiũ corporũ uariacõi
aeris mutatõni ciboꝵ de facili uari¬
atõm recipit. S amissa sanrate a¬
mictitur robur corporis qr lassant᷑

Expanded text:
te, nec in habeat proportionem ossium et nervorum, et sit credat se esse felicem. Dicimus autem ut exigit suus status quia plena felicitas in hac vita haberi non potest. In sanitate ermodo bona exteriora, felicitas poni non debet. Quod autem in bonis interioribus quod felicitas in bonis interioribus est ponenda. Testificatur enim hoc Deus per seipsum, ut idem ibidem innuit: nam Deus non est beatus per aliqua exteriora bona, sed per ea quae sunt in seipso. Si ergo anima beata assimilatur Deo, non erit beata, nisi per bona. quae sunt in seipsa. Tertio in talibus bonis non est ponenda felicitas, quia sunt valde motui supercoelestium corporum, variationi aeris, mutationi ciborum, de facili variationem recipit. Sed amissa sanitate, amittitur robur corporis, quia laxantur
Abbreviated transcription (Latin):
caput regni exdeftũ eius posset
conting̾ẽ malũ gentis. d uti actu
mat̾ moniali pp̃ cõseruatõm speĩ
sine pp̃ proc̾atonem prolis. Nam
ex deftũ filioꝵ mlt̾a regna passa st̃
diõm et scandala decendentibꝰ.n.
prĩcipalibus absq lib̃is plẽs insgñt
ut dĩnẽtur et faciũt dissensionẽ ĩ di¬

Expanded text:
caput Regni, ex defectu eius posset consurgere malum gentis. Debet uti actu matrimoniali propter conservationem speciei, sive propter procreationem prolis: nam ex defectu filiorum multa regna passa sunt divisionem, et scandala: decedentibus enim principibus absque liberis, plures insurgunt, ut dominentur, et faciunt dissensionem in
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾c̾e oꝑõnes uirtutũ. decet .ni. regẽ
eẽ magnificũ bũ ficiare ꝑsonas dig¬
nas qd̃ sine dĩcuis fĩ nõ poc̾. sic ⁊̃ ne
ulipendatur maiestas regia est
rex dignus honore et expedit ei
oꝑant᷑ mala et offendũt alios qd̃
regno nõ expedit sic eciã d eẽ ceͣ
pulꝰ. cũ gͥ princeps bonꝰ p̾dicatur sb̃¬
diti suscipiũt mͣm bñfaciendi. sic ⁊̃
sauitas pulc̾tudo et fortitudo cõpetãt
principi nõ qd̃ ĩ eas sit ꝓp̾e felicitas
S qr possũt eẽ organa ad felicitatẽ.
Talia gͦ diligẽda ut sũt organa ad
felicitatẽ et ut facuĩt ad ꝙͣdam cla¬
ritatẽ felicitatis. pp̃ qd̾ de hiis qũo

Expanded text:
ecet enim regem esse magnificum, beneficiare personas dignas: quod sine divitiis fieri non potest. Sic etiam, ne vilipendatur maiestas regia. est rex dignus honore, et expedit ei operantur mala, et ostendunt alios, quod Regno non expedit. Sic etiam debet esse curae pulus. Cum ergo princeps, bonus praedicatur, subditi suscipiunt materiam benefaciendi. Sic etiam, sanitas, pulchritudo, et fortitudo competunt principi, non quod in eis sit proprie felicitas, sed quia possunt esse organa ad felicitatem. Talia ergo diligenda sunt, ut sunt organa ad felicitatem, et ut faciunt ad quandam claritatem
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. qr amissa sauitare menbra fi¬
unt macillẽta nõ remanet ĩ eis co¬
lor debitus amittũt cõformitatem
illam in qͣ reseruat᷑ decor et pulc̾tu¬
do. nõ decet gͦ regem nec aliquem
hoĩm intalibus suam felicitatẽ po¬
n̾e̾ qr sunt corlia sunt quodã modo
extĩora et defacili mutabilia. ¶Dĩ¬
camꝰ gͥ ad intelligẽciam oĩm dic¬
toꝵ qd̃ nõ decet principeni suam
felicitatẽ pon̾e ĩ uoluptatibus corͣ

Expanded text:
ritudo, quia amissa sanitate, membra fiunt macilenta, non remanet in eis color debitus: amittunt conformitatem illam, in qua reservatur decor, et pulchritudo. non decet ergo regem, nec aliquem hominem in talibus suam felicitatem ponere, quae sunt corporalia, et quodammodum exteriora, et de facili mutabilia. Dicamus ergo ad intelligentiam omnium dictorum, quod non decet principem felicitatem ponere in voluptat
Abbreviated transcription (Latin):
corͣlia qr nõ hĩta reputãtur maio¬
ra ꝙͣ sint młti carentes corͣlibus
bonis a deo offettant ea et credunt
ip̃a eẽ tante excellẽcie ut si hrẽnt
illa reputarent se eẽ felices. Idõ dr̃ pͥ
mo eth. qd̾ infirmi egentes ut sint
saui felicitatẽ potiũt ĩ sanitare ⁊ ñ¬
dici indiuicus turpes nõ in pulc̾tu¬
dine. debiles in robore¶ ꝑ qd̾ nõ sit
felicitas nec in robore nec ui saii¬
tate nec inpulc̾tudiue. t̾plici iua
uenari possumꝰ pͥmo qr talia boͣ st̃

Expanded text:
oralia, quia non habita reputantur maiora quam sint, multi carentes corporalibus bonis, adeo affectant ea, et credunt ipsa esse tantae excellentiae, ut si haberent illa, reputarent se esse felices. Ideo dicitur I. Ethic. quod infirmi egentes ut sint sani, felicitatem ponunt in sanitate, et mendici in divitiis, turpes in pulchritudine, debiles in robore. Sed quod non sit felicitas in robore, nec in sanitate, nec in pulchritudine, triplici via venari po
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est ponẽda felicitas sunt
ũ ta boͣ corporis que hoĩet maxune
desiderare unr. indelicet. sanitatẽ pul
sid̾e̾ntur. pͥus enĩ ꝙͣ talia boͣ p̾gus¬
tentur credũtur eẽ maiora ꝙͣ sit.
eis aut̃ ad epris apparẽt nõ eẽ tan¬
ta ꝙͣta credebantꝰ iurtutes at̃ et boͣ

Expanded text:
non est ponenda felicitas. Sunt tamen tria bona corporis, quae homines maxime desiderare videntur, videlicet, sanitatem, pulsiderantur: prius enim, quam talia bona praegustentur, creduntur esse maiora, quam sint: eis autem adeptis, apparent non esse tanta, quanta credebantur. Virtutes autem, et b
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmuris. Qui aut̃ sunt in ꝑte int̾¬
media debent pontes dimut̾e et ĩua¬
dere muros. S qui suut in ꝑte in¬
funa et ib̾ inusculis si possint ad iu¬
sic obsidentes intͣre possint obsessã
niunitõm sũt ł baliste arcus ma¬
chiue lapidarie et oĩa tala cõgre¬
gantur ut qũ hoc fienda sũt runt

Expanded text:
in muris. Qui vero sunt in parto interin muris. Qui vero sunt in parto intermedia, debent pontes dimittere, et invadere muros. Sed qui sunt in parte infima et sub musculis, si possunt debent ad music obsidentes intrare possint obsessam munitionem. Sunt etiam, ballistae arcus, machinae lapidariae, et omnia talia congreganda: ut quando haec fienda sunt tunc
Abbreviated transcription (Latin):
pedes et sic iacens in t̾ra elonget se
ab edificio p̾dcõ donec ꝑsiũtatem¬
u tabule puctabilit̾ udeat siĩtatem
eius nam ut ꝓbari pot̾ geometͥce
ꝙͣta erit distancia a capite hoĩs sic
iacentis usq ad edificiũ iᵈ santa
erit edificu altitudo possent ⁊ mẽ¬
sure taliũ altitudmnũ accipi ꝑ regn¬
las traditas mastrolobio et qͣdnͣte.
S de hoc nobis nõ sit cure sufficiat
aut̃ de talibuc ad p̾seus tanta dr̃e qnͣ¬
tas sufficiũt ad ꝓpositum ¶ Qrͣtũ ge¬
nus edificõꝵ uocant musculos. sunt
enĩ musculi q̃dam edificia ꝑua sb̃
quibus cegũtur boĩes trahentes uł
sic edificato ad municõm ĩpuguã¬
dam est tͥa consid̾are uidelicet ꝑtem
suꝑiorem excedentem muros et curri¬
ad qmͣ applicantur unistuli sb̾ qͥbus
sunt hoĩes trahentes uł impellentes¬
cͣ debuit ad muros umnitõnis obses¬
se illi qui sunt inꝑte suꝑiori debent
proice lapides et fugaie eos qͥ sunt

Expanded text:
pedes, et sic iacens in terra, elonget se pedes, et sic iacens in terra, elonget se ab aedificio praedicto, donec per summitatem tabulae punctualiter viduat summitatem eius. Nam, ut probari potest geometrice, quanta erit distantia a capite hominis sic iacentis usque ad aedificium illud, tanta erit aedificii altitudo. Possent etiam mensurae talium altitudinum accipi per reglas traditas in Astrolabio, et Quadrante. Sed de hoc nobis non sit curae: sufficiat autem de talibus ad praesens tanta dicere, quanta suffciunt ad propositum. Quartum genus aedificiorum vocant Musculos. Sunt enim musculi quaedam aedificia parva, sub quibus teguntur homines trahentes, vel sic aedificato ad munitionem impugnandam, est tria considerare, videlicet partem superiorem excedentem muros; et curriad quam applicantur musculi, a quibus sunt homines trahentes, debuit ad muros munitionis obsesae, illi qui sunt in parte superiori debent proiicere lapides, et fugare eos, qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sicut exñtes in muncõibus a dieos qͥ
sunt in basso uł uit̾ra ¶Nursus in hiꝰ
castric ordinantur pontes cadenres
ꝑ quos ctͣ ad muros munitõis obsesse
Altitudo aut̃ muroꝵ duplr̃ pot̾ ac
cipi pͥmo ꝑ unbͣm nam leue filiun
poti̾̃t qnͣtitas uubre in illa gͦ hora ĩ
qͣ accipitur unbre ꝙͣtitas eli̾ est ad
lignũ ĩ altũ faciens tantam uubmͣ
et ẜm altitudinẽ illiꝰ ligni erit alti
det et facit unbram. s alũ tegitur
nubibus dabunus aliũ mod̾ accidi
altitudinẽ cuiuslz edificii er quoꝵ¬
cũq muroꝵ accipiatur aut̃ aliqd̃ lig¬
tatem accepta est tabula illa iactat
se in t̾tani et ad pedes eius ponatur p̃¬
dc̃a tabula et aspiciat ꝑs uĩtatem
illuis tabule et si uisus euis ꝓtendr̃
magis alte qmͣ sit edificiũ cuiꝰ est al¬
titudo sum̃da trahat se magis ꝓpe edi¬
ficiũ iᵈ. Si u̾o uisus protendatur ia¬
gis basse cũ tabula sic existente ad

Expanded text:
sicut existentes in munitionibus ad eos, qui sicut existentes in munitionibus ad eos, qui sunt in basso, vel in terra. Rursus in huiusmodi castris ordinantur pontes cadentes, per quos itur ad muros munitionis obsessae. Altitudo autem murorum dupliciter potest accipi. Primo per umbram. Nam leve filum, poterit quantitas umbrae: in illa ergo hora, in qua accipitur umbrae quantitas, erigendlignum in altum, faciens tantam umbram; et secundum altitudinem illius ligni erit altitdet et facit umbram, sed aliquando tegitur nubibus, dabimus alium modum accipiendi altitudinem cuiuslibet aedificii, et quorumcumque murorum. Accipiatur autem ligtatem accepta est tabula illa, iaciat se in terram: et ad pedes eius ponatur praedicta tabula, et aspiciat per summitatem illius tabulae: et si visus eius proceditur magis alte quam sit aedificum cuius est altitudo sumenda, trahat se magis prope aedificium illud, si vero visus protendatur magis basse, cum tabula sit existente ad
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tabule grosse er fortes optime col¬
ligautur er duplicant᷑ suie sit duplex
tabulatum ne lapides emissi possint
tale etaficiũ fnͣgere cooꝑitur et̃ crudis
corus ne ab igne possit offendi consue¬
uit enĩ tale edificiũ fĩ u laritudine.
.uiii. pedũ et in longitudine .xui. ĩ
um tante qnͣtitatis uł ⁊ maioris est
optinẽdiq muniend̃ et inpessend̃
usq ad muros munitõis ob eẽ sb̃ qͦ
hoĩes exñtes fodiũt muros illos. estãt
qd̃ usq ad muroc euis pot̾ tale edi¬
ficiũ impelli ¶ Tciũ genus edificõ⁊
sunt turres uł castra. Nam si ꝑ arietes
nec ꝑuineas capi possunt mimitões
obsesse acipienda est mẽsura mnuroꝵ
uł ⁊̃ ẜmaltõrem constituende sunt
linee turres uł castra que regenda sũt
crudis corus ne succe dantur ab igne
cum hiis quid̃ ligneis castris duplr̃
ĩpugnautur nnũtõnes obsesse p̾mo
laciendo lapides nam si altitudo castͦ¬
ad existentes ĩmnunicõnibus qͥdã mꝰ

Expanded text:
cum tabulae grossae et fortes optime confligantur, et duplicantur, sive sit duplex tabulatum, ne lapides emissi possint tale aedificium frangere. Cooperitur etiam crudis coriis, ne ab igne possint offendi. Consuevit autem tale aedificium fieri in latitudine octo pedum, et in longitudine sexdecim: in um tantae quantitatis, vel etiam maioris, est optime undique muniendum, et impellendum usque ad muros munitionis obsessae; sub quo homines existentes fodiunt muros illos. Est autquod usque ad muros eius potest tale aedificium impelli. Tertium genus aedificiorum sunt turres velcastra. Nam si nec per arietes, nec per vineas capi possunt munitiones obsessae, accipienda est mensura murorum um altiorem construendae sunt lignae turres vel castra, quae tegenda sunt crudis coriis, ne succedantur ab igne. Cum his quidem ligneis castris dupliciter impugnantur munitiones obsessae. Primo iaciendo lapides. Nam si altitudo castroad existentes in munitionibus quodammodo,
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur .n. aries testudo quedam lig¬
noꝵ que ne igne ꝯburatur crudis co¬
riis cooꝑitur. sb̾ hac enĩ testudine
sit cooꝑta corus er fortit᷑̾ contesta
ne lapidibus obruatur uitͥnsecus.
positi durissimam ht frontem ad ꝑ
reis alligatur ad testitudinẽ fc̃am
ex lignis et ad mod̾ arietis se sb̾tra¬
hit et post ea fortiter muros ninu¬
tõns obsesse ꝑcucit et disrũpit. cũ

Expanded text:
Vocatur enim Aries, testudo quaedam lignorum, quae, ne igne comburatur, crudis coriis cooperitur. Sub hac enim testudine sic cooperta coriis, et fortiter contexta, ne lapidibus obruatur intrinsecus positi durissimam habet frontem ad pereis alligatur ad testudinem factam ex lignis, et ad modum arietis se subtrahit: et postea fortiter muros munitionis obsessae percutit et dirrumpit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ̃ st̃ hoĩes impuigenres tͣbem non
ꝑtingat usq ad murus. est aut̃ hcꝰ
cextura sb̾ qͣ sunt hoser impĩgentes
arietem siue turbem optime muraẽ¬
da ne uiri illi sagitis uł laipidibus uł
a ᷤ modo ex aliqͣ ꝑte possint offendi¶ ̃
aut̃ edificiũ est adpuguand̃ iuntões¬

Expanded text:
t homines impingentes trabem non pertingat usque ad muros. Est autem huiusmodi textura sub qua sunt homines impingentes arietem sive trabem optime munienda, ne viri illi sagittis, vel lapidibus, vel aliquo modo ex aliqua parte possint offendi. Aliud autem aedificium est ad impugnandum mun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣto aliquis magis uolũtarie pectat
tauto magis est ĩcrepandꝰ. Nursus
ꝙͣto aliquis faciliꝰ pot̾ bñface̾ si ñ
bũfaciat magis est de restandꝰ ⁊ re¬
p̾hensibłis. Intẽꝑatus gͦ magis est
detestandꝰ et rep̾hensibilis tũ qr ma¬
gis uolũtarie peccat cũ ⁊̾ qr facilius
est ei facẽ bonũ et ad qͥr̾e tẽꝑanciam

Expanded text:
 aliquis voluntarie peccat, tanto magis est increpandus. Rursus quanto aliquis facilius potest benefacere, si non benefaciat, magis est detestandus, et reprehensibilis. Intemperatus ergo magis est detestandus, et reprehensibilis: tum quia magis voluntarie peccat, tum etiam quia facilius est ei facere bonum, et acquirere temperantiam
Abbreviated transcription (Latin):
aliis in ꝑsonis maxĩe cõiũctis utĩ
uxoribus et ĩ filiabus maxĩe ꝓuo¬
cant alios ꝯͣ se et qr potissime tuñd̾
est regibus ⁊ principibus ne furor
ppłi uicitetur ꝯͣ eos maxime expe¬
dit eos tẽꝑatos eẽ¬

Expanded text:
 ut in uxoribus, et in filiabus: maxime provocant alios contra se. Et quia potissime timendum est regibus et principibus, ne furor populi incitetur contra eos, maxime expedit eos temperatos e
Abbreviated transcription (Latin):
qr sic pũ debet regi ppedagogũ sic
ius cõcupiscibilis est regenda ⁊ re¬
gulauda ꝑ rõnem sic gͥ ĩ decens est
regem ẽẽ pu̾m moribur et nõ sequi
rõnẽ s passionẽ in decens ẽ ip̃m eẽ ĩ¬
tẽꝑarum ¶Tcio est ħ ĩdecens regi. qr
bile hoĩes .ii. ĩ tẽꝑati qr apperũt uilia
et turpra. Idõ si ĩ prĩcipatu sint maxe
cõtẽpnũtur qr qͥl indignat᷑ regi ab
se reu̾andam et honore dignam ma¬
qui cũ eẽt rorus młiebris et deditus ĩ¬
temꝑnicie ut recitatur ĩ antiquis y¬
storus nõ exibat exͣ ut hr̃et collocͥa
cum baronibus regnisui s om̃s col¬
locutõues eius erant ĩ camĩs ad mlie¬
res et ꝑ lr̃as mutebat baronibus ⁊
ducibus quid uellet eos face̾ accĩt
aut̃ qd̾ cũ qͥde̾m dixx ex̃citus diu ei
seruiuisset er fidelr̃. Nex ille uolens
ad ip̃m. Dux aut̃ ille assuetus rebus

Expanded text:
quia sicut puer debet regi per paedagogum, sic vis concupiscibilis est regenda, et regulanda per rationem. Si ergo indecens est regem esse puerum moribus, et non sequi rationem, sed passionem: indecens est ipsum esse intemperatum. Tertio est hoc indecens regi: quiibile. Homines enim intemperati quia appetunt vilia et turpia, ideo, si in principatu sint, maxime contemnuntur: quia quilibet indignatur regi ab se reverendam et honore dignam, maqui cum esset totus muliebris, et deditus intemperantiae ut recitat Iustinus mpeii non exibat extra, ut haberet colloquia cum baronibus regni sui; sed omnes collocutiones eius erant in cameris ad mulieres: et per literas mittebat Baronibus et Ducibus, quid vellet eos facere. Accidit autem, quod, cum quidam Dux exercitus diu ei servivisset, et fideliter, rex ille volens ad ipsum. Dux aut
Abbreviated transcription (Latin):
młiebrem et bestiatem statum ipm̃
hĩt ĩ cõtẽprũ er indigatus de cupitu¬
dine eius uoluit eũ ĩuad̾e̾. sex at̃
timens fugit tunens et qi ñ crede¬
bat posse effug̾e manꝰ illius ducis
clausit se in qͣdam domo et cũ toto
thesauro suo et oĩbus sr̃ letilibus su¬
is se cõbussit. sensibili .n. uidemꝰ ꝙ¬

Expanded text:
tialem, statim ipsum habuit in contemptum: et indignatus de turpitudine eius, voluit eum invadere. rex autem timens, fugit: et quia credebat se non posse fugere manus illius Ducis, clausit se in quadam domo, et cum toto thesauro, et omnibus supellectilibus suis, se combussit. Sensibiliter enim
Abbreviated transcription (Latin):
mus rẽꝑati nõ aut̃ sic defortitudine
u̾a nõ q̃libet agg̾ssio belłoꝵ facit nos
fortes nõ bella illa sint iusta. S forte
toro tpr̃e uita hoĩs non occurret ei
unũ uistũ bellũ nõ gͦ sic possumꝰ assue¬
fĩ ĩ oꝑa fortitud̾is sic̾ ad oꝑa temꝑã¬
cie. qrͣ ex płubilius est nõ eẽ intem¬
ꝑatos ꝙͣ nõ eẽ fortes. Si gͥ regem ñ
et̃ uirilem et nõ eẽ constautẽ aĩo est
ex probrabile p qd̾ est ex probabiliꝰ
ip̃m eẽ ĩ tẽꝑatum et in secutorẽ pas¬
sionũ possumꝰ tũ nouas rõnes in du¬

Expanded text:
us temperati. Non autem sic est de fortitudine: nam non quaelibet aggressio bellorum facit nos fortes, nisi bella ista sint iusta. Sed forte toto tempore vitae hominis, non occurrit ei unum iustum bellum. Non ergo sit possumus assuefieri ad opera fortitudinis, sicut ad opera temperantiae: quare exprobrabilius est nos esse intemperatos, quam non esse fortes. Si ergo regem non esse virilem, et non esse constantem animo est exprobrabile, patet quod est exprobrabilius ipsum esse intemperatum, et insecutorem passionum. Possumus tamen novas rationes
Abbreviated transcription (Latin):
¶ De ip̃a ĩ temꝑanͣ tria ex qͥbus trec
rõnes slmi possũt qd̾ maxĩe decet
reges et prĩcipes tẽꝑatos esse. est .n.
rẽꝑancia ut ibid̾ tangitur uicium
niaxĩe bestiale puile et turpe siñ ex¬
ꝓbrabile qd̃ aut̃ sit uiciũ maxĩe
bestiale p nam ut supͣ dicebatur tẽ¬
bilia tactus et gustus ẜmi que delec¬
coĩcant. Id̾õ ui temꝑati sunt serui¬
les bestiales. ⁊o bestia .n. qr deficit
de ceus est regem cuiꝰ estalus dñari ẽẽ
bestialem et seruilẽ uidecens ip̃m ẽẽ¬

Expanded text:
 de ipsa intemperantia tria, ex quibus tres rationes sumi possunt, quod maxime decet reges et principes temperatos esse. Est enim intemperantia ut ibidem tangitur vitium maxime bestiale, puerile, et turpe sive exprobrabile. Quod autem sit vitium maxime bestiale, patet. Nam ut supra dicebatur tebilia tactus, et gustus, secundum quae, deleccommunicant, ideo intemperati sunt serviles, et bestiales. Bestia enim, quia deficit decens est regem, cuius est aliis dominari, esse bestialem et servilem: indecens e
Abbreviated transcription (Latin):
ne passionis nam nimis hũndat ĩ
hus calor prorũpũt ut acceptant aliqͣ
que cousũmare nõ possũt sic ⁊ dr̃e pos¬
sumꝰ qd̃ et ebriosi plus sꝑent ꝙͣ debẽt
qr calefĩ ex iuno et ex ebrietare amit¬
tentes rõme usũ acteptant aliqͣ que
nõ ualent ꝑfic̾e̾ cũ gͦ regium offm̃
reqͥrat hoĩem prudentẽ et uõ passio¬
hoc decet eos ex ꝑte ppłi sibi cõmissi ut
płimũ rñ exponit se ꝑiculo qui ag
eus est gꝰ totam gentem et totũ reg¬
diligenͣ cogitare debent reges et prĩ¬
cipes quio aggrediãtur neassumãt

Expanded text:
ne passionis: nam quia nimis abundat in eis calor, prorumpunt ut attentent aliqua quae consumare non possunt. Sic etiam dicere possemus, quod ebriosi plus sperant quam debent: quia calefacti ex vino et ebrietate amittentes rationis usum, attentant aliqua quae non valent perficere. Cum ergo regium officium requirat hominem prudentem et non passioanda. Secundo hoc decet eos ex parte populi sibi commissi. ut plurimum enim exponit se periculo qui aggnveniens est totam gentem et totum regdiligentia excogitare debent reges et principes quid agg
Abbreviated transcription (Latin):
nõ credant eis esse pole prosequi bo¬
na ardua et magno honore digna
qre. cũ reges et principes tendere
debeant in boua ardua et debeant
prouid̾e bona futura poͣ ip̃i regno
decet eos ex̃ bñ sꝑauter ꝑ magnani¬
mitatẽ qr hñt oĩa que ad spem debi¬

Expanded text:
non credant eis esse possibile prosequi bona ardua et magno honore digna. Quare cum reges et principes tendere debeant in bona ardua, et debeant providere bona futura possibilia ipsi regno: decet eos esse bene sperantes per magnanimitatem, quia habent omnia quae ad spem debi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdrup᷑ ostend̾e que decet reges et prĩ¬
da et aggredi. aggredieuda. nam si
aggredierẽtur esseut pusillanimes
et nõ debite ꝑ ttͣtarent negocia regni¬
sid̾anda pp̃ que arguere possumꝰ qd̃
decer reges et principes esse bñ sꝑan¬
tes spes eni p̾mo est de bono nam de
malo nõ est sper s timor. ẜo ẽ de ar¬

Expanded text:
r ostendere, quod decet reges et prinare speranda, et aggredi aggredienda. Nam si aggrederentur, essent pusillanimes, et non debite pertractarent negocia regnisideranda, propter quae arguere possumus, quod decet reges et principes esse bene sperantes. Spes enim primo est de bono: nam de malo non est spes, sed timor. Secundo de ar
Abbreviated transcription (Latin):
decet eẽ huiles et magnanimos. Cũ
gͦ huilitas mod̾e̾t spẽ qr hũiles cog¬
noscẽtes defcm̃ ꝓpͥũ nõ sperant ultͣ
qͣd̃ debeant. magnanimitas u̾o repͥ
cipes fui̾nt huiles et magna ͫ sꝑa¬

Expanded text:
et humiles et magnanimos: cum ergo humilitas moderet spem, quia humiles cognoscentes defectum proprium, non sperant ultra quam debeant: magnanimitas vero reprcipes fuerint humiles et magna
Abbreviated transcription (Latin):
cipibus. Nam cũ reges sint latores
.ampliꝰ ꝙͣto maior est coĩtas tanto
pła possiuit ei contĩg̾e. Idõ maiori
indiget ꝓuidenͣ et saniori ꝯsilio
Cum gͦꝰ prouidenͣ et consiliũ nõ sit u̾
de rebus futuris. qr ulłs consiliatur

Expanded text:
cipibus. Nam cum reges et principes sint latores Amplius quanto maior est communitas, tanto plura possunt ei contingere, ideo maiori indiget providentia et saniori consilio: cum ergo providentia et consilium non sit nisi de rebus futuris, quia nullus consiliatur
Abbreviated transcription (Latin):
lln der̾minauimꝰ de ordine
passionũ aĩe diximiꝰ qd̃ amor
et odiũ erant passione . p ͤ. de¬
sid̾ium uo et ab hoĩatio erant passio¬
nes ẜe. Postᷝas aut̃ t̃cio loco collocan¬
de erant spes et desꝑacio. ¶Restat gꝰ
uid̾e quõ reges et principes se debe

Expanded text:
erminavimus de ordine passionum animae, diximus quod amor et odium erant passiones primae, desiderium vero et abominatio erant passiones secundae: post has autem tertio loco collocandae erant spes, et desperatio. Restat vero videre quomodo reges
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ eoꝵ nam pax cuuũ est aliquid
finalr̃ intentũ bellũ aut̃ est eius op¬
posirũ. Define aut̃ et de eiuis oppoĩ¬
to nlłs saue m̃tis cõsiliatur nam nõ
ꝙ̃dũ.¶De euis aut̃ opposito qͥl cog¬
noscit ip̃m eẽ fugiend̾. Idõ pax tiu¬
um pro niribus est ꝓseꝙ̃da er eoꝵ¬

Expanded text:
bellum: non pax civium est aliquid finaliter intentum, bellum autem est eius oppositum: de fine autem et de eius opposito nullus sanae mentis consiliatur: nam nonquendum. De eius autem opposito quilibet cognoscit ipsum esse fugiendum. Ideo pax civium pro
Abbreviated transcription (Latin):
sunt spẽt pͥncipatuũ et qui p̾ncipa¬
eligent optimũ modil p̾ncipandi
ferat leges iustissimas ẜm quas sal¬
uari ht pͥncipatus ille Quis aut̃
optimꝰ modꝰ principandi et qͣlic de¬
beat eẽ reg̃ offm̃ et qũo rex sede¬
beat in suo duĩo p̾seruare fuit in
suꝑioribus parefcm̃. qrͣe qr suꝑuis
imi dcã quo adiuuante exꝑiencia
gestoꝵ ꝑticulariũ que continue oc

Expanded text:
sunt species principantium, et qui principaeligens optimum modum principandi, ferat leges iustissimas, secundum quas salvari habet principatus ille. Quis si autem optimus modus principandi, et quale debeat esse regis officium, et quomodo rex se debeat in suo dominio praeservare, fuit in superioribus patefactum. Quare per superius iam dicta coadiuvante experientia gestorum particularum quae continu
Abbreviated transcription (Latin):
neos ĩ consiliand̾ est enĩ utr̃ regnũ
ex aliũ ꝑte possit ĩuadi et utr̃ aliqua
ciuitas regni ab extraneis possit sus¬
ciꝑe det̾menrũ id̾o passagia porcus ĩ¬
troitus et cet̾a calia. uñ possunt exmͥ¬
seti aduenire nõ sunt exͣ̃neis cõmit¬
tenda uł t̾buenda. S sunt diligẽ¬

Expanded text:
neos: considerandum enim est utrum regnum ex aliqua parte possit invadi, et utrum aliqua civitas regni ab extraneis possit suscipere detrimentum: ideo passagia, portus, introitus et caetera talia unde possunt extrinseci ad venire, non sunt extraneis committenda vel t
Abbreviated transcription (Latin):
ualemꝰ ĩ uos forefaciant. Prudeue
est nõ in surge̾ ip̃os nisi incurat o¬
portuntas temporis inquo ex huc
congrue possumꝰ uĩdcãs assimn̾̃s qn¬
tũ ccͦ ꝙ sunt consilia sunt ad hibẽ¬
da est latõ legũ nam ut dr̃ mirctiz

Expanded text:
valemus, in nos forefaciant, prudentiae est, non insurgere in ipsos, nisi occurrat opportunitas temporis, in quo ex eis congrue possimus vindictas assumere. Quintum circa quod sunt consilia adhibenda, est Lator legu
Abbreviated transcription (Latin):
o consibarios eẽ instructos. pͥmo eĩ
duo sunt aitendd̾a. pͥmo ne maiestas
regia aliquos prouentus ĩ iuste usur¬
pet a sius ꝯfinibus ꝓpbabat᷑ .n. supͣ re¬
gem deb̾e eẽ ralem qd̾ eẽt bonus et u̾¬
tuosus poli ͥ ã dilig̾et existentes ĩ reg¬
no ꝓmoueret et honoraret qd̾ ẽẽ nõ
posset si bona eoꝵ que sunt in regno
usurꝑet in uiste. Nursus est attendẽ¬
dum ne in suis prouẽtibus defraudet᷑
.expedit .ii. regiĩ consiliũ prouiribꝰ
saluare uira regis eo qd̃ hiꝰ bona or¬
diuanda sunt ad bonũ cõe ur ad defen¬
siouẽ regni et ad bonũ statũ eiis de¬
cet ergo consiliarios scire introitus
regem qui et qnͣti sunt qͣtuiꝰ si quis
est sr̃fluus et ĩiuste acceptus affãtur
tus apponatur et augeatur ¶Sc d̾o
debet ẽẽ consiliũ de alum̃to ut sciatur
uir̃ ciuitas uł regnũ cui pͥncipatur
aliquis rector sufficiat sibi ĩ aluũto
et uideseruiẽtibus ad sufficiãm uite
Consid̾andũ est eiĩ qnͣtũ ad alim̃tũ

Expanded text:
res esse instructos. Primo enim duo sunt attendenda. Primo, ne maiestas regia aliquos proventus iniuste usurpet a suis concivibus: probabatur enim supra, regem debere esse talem, quod esset bonus virtuosus et politiam diligeret, existentes in regno promoveret et honoraret. quod esse non posset, si bona eorum quae sunt in regno usurparet iniuste. Rursus est attendendum, ne in suis proventibus defraudetur: expedit enim regium consilium pro viribus salvare iura regis, eo quod huiusmodi bona ordinanda sunt ad bonum commune, ut ad defensionem regni, et ad bonum statum eius: decet ergo consiliarios scire introitus regem, qui et quanti sunt: quatenus si quis est superfluus et iniuste acceptus, auferatur: tus, apponatur et augeatur. Secundo debet esse consilium de alimento, ut sciatur utrum civitas vel regnum cui principatur aliquis rector sufficiat sibi in alimento et in deservientibus ad sufficientiam vitae: considerandum est enim quantum alimentum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo est custodia ad hñda ne ĩ surgaĩt
seditõnes et maleficia init cuies ito̾
attendend̾ est diligent᷑ qui cunũ re¬
putant᷑ bom et qui infames ut ccͣ
ĩ fames maior custodia ad hibeat᷑
et si dep̾hendant᷑ male egisse pumũ¬
tur uł ⁊ totalr̃ extirpantur qr reges
et pͥncipes nõ debent pari malificos in¬
uere sunt et consid̾anda loca in qͥbus
consueuer̃t magis maleficia ꝑpetra
ca magis apta adiustificaud̾ qmͣ aꝰ
ut incuntate cõuenit ẽẽ uicos aliquos
magis eẽ suspectos qm alios qi ĩ uis¬
tificantes ibid̾ possunt magis lat̾ẽ
cem loca aliqͣ sunt memorosa et
umbrosa magis apta ad ĩiustificãd̾
quͣi alia d ergo ad hiberi consilium
ut ccͣtalia maior custodia p̾beatur
ru̾sus tcͣ custodiam cĩtatis et regni
uõ solũ sunt ad hũda cõsilia pp̃ ipõs
ciues uł pp̃ eos qui sunt ui regno ne

Expanded text:
surgant seditiones et malitia inter cives. Ideo attendendum est diligenter qui civium reputantur boni, et qui infames, et circa infames maior custodia adhibeatur: et si deprehendantur male egisse, putiam totaliter extirpentur, quia reges et principes non debent pati maleficos vivere. Sunt etiam consideranda loca in quibus consueverunt magis maleficia perpetrca magis apta ad iniustificandum quam alia: ut in civitate contingit esse vicos aliquos magis esse suspectos quam alios: quia iniustificantes ibidem possunt magis latere, tem loca aliqua sunt nemorosa et umbrosa magis apta ad iniustificandum, quam alia: debet ergo adhiberi consilium, ut circa talia maior custodia praebeatur. Rursus circa custodiam civitatis et regni non solum sunt adhibenda consilia propter ipsos ci
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ mltis uiis ostend̾e et mlt̾is rõca¬
nibus ꝓbare malũ et uiciũ de se esse
quid uile et fugiend̾. ut ꝙ̃ una ua
nõ iniclinat ut malũ uitet alia indu¬
cat ip̃m ad fugiend̾ malũ ¶Postꝙͣ
gꝰ ostendinius tyrauuidẽ maxime
fugiendam eẽ aregibus eo qd̃ oꝑa
tyrauni sunt pessima probare uolu¬
mus reges sũma diligencia cauere
debere ue conu̾tantur ĩ tyrannos qr
quicquid corruptõis et ĩquitatis est
inalus ꝑu̾sic principaridus totũ in
tyramndem congregat᷑ sunt enim
ut p ex hĩtic tres principat᷑ bom et
uuus pp̃ bonũ coe est pͥnciparus rectꝰ
nautur qr boni et uir tuosi ẽ irctus
principatus et uocatur aristocͣtia sũ
principarus bonoꝵ. Si u̾odñantur

Expanded text:
m multis viis ostendere, et multis rationibus probare malum, et vitium de se esse quid vile et fugiendum, ut quem una via non inclinat, ut malum vitet, alia inducat ipsum ad fugiendum malum. Postquam ergo ostendimus tyrannidem fugiendam esse a regibus, eo quod opera tyranni sunt pessima: probare volumus reges summa diligentia cavere debere ne convertantur in tyrannos, quia quicquid corruptionis et iniquitatis est in aliis perversis principatibus, totum in tyrannidem congregatur. Sunt enim ut patet ex habitis tres principatus boni, et unus propter bonum commune, est principatus rectus, nentur quia boni et virtuosi, est rectus principatus, et vocatur aristocratica sive principatus bonorum. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ueret occiosa. S tradenda eẽt stu¬
dio lr̃ad ut ad amorẽ lr̃aꝵ affecta
nõ uacaret ocio. s sepe sepuis lib
arripiens se lectoĩbus occuparet.
Ex hoc aut̾ declaratur qd̾ suꝑuis di¬
nussimꝰ cũ tractauimꝰ de reguni¬
ne cõugali dicebatur enĩ ibi in¬
fra declarand̾ eẽ ccͣ que oꝑa deceat
feminas ẽẽ intentas¬
Qd̃ decer reges er pͥncipes et ułr om̃s ci¬

Expanded text:
eret ociosa, sed tradenda esset studio literarum, ut ad amorem literarum affecta, non vacaret ociose, sed saepe saepius librum arripiens, se lectionibus occuparet. Ex hoc autem declaratur quod superius dimisimus, cum tractavimus de regimine coniugali. Dicebatur enim, infra declarandum esse, circa quae opera deceat foeminas esse intentasQuo decet reges et principes, et u
Abbreviated transcription (Latin):
młieres insudare decet in ꝓsecỹdo pa¬
tebit ¶ Sc d̾a nia ad ĩuestid̾ ħ idem
sumitur ex iuitatõne sollicitud̾is illi¬
cite. Nam qr mli̾eres et maxime pu¬
elle ut płimũ domistant et nõ uacãt
ciuilidus oꝑibus nec reg̾ibus rei pu ͨ ͤ
simens hr̃ana ut suꝑus dicebatur
nescit ociosa eẽ statim cũ quis udat
selicitis exc̾tus uagatur eius mens itͣ
illicitas occupatõnes qd̾ tanto mag̾
cauẽd̾ est ĩ młieribus qmͣ ĩ uiris ꝙͣto
molliorer sunt illic et qnͣto cogitan¬
do illicita facilus trahũtur ut ea si
assit ꝯmo ͭas oꝑe cõpleant. ¶Ttia iua
siũtur ex fructu et utile que inde cõ¬
surgit nam uũqmͣ miłierer possunt
se dare licitis ex̾cicus nͥ uide cõsur¬
gat aliqd̾ bonũ extĩoris oꝑis uł ali¬
qͣ bona dispõ int̾ĩoris m̃tis d ergo
diligencia et cura ad hiberi ut mlie¬

Expanded text:
do patebit. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex vitatione solicitudinis illicitae. Nam quia mulieres et maxime puellae ut plurimum domistant, et non vacant civilibus operibus, nec regiminibus reipublicae; si mens humana ut superius dicebatur nescit ociosa esse, statim cum quis non dat se licitis exercitiis, vagatur eius mens circa illicitas occupationes. quod tanto magis cavendum est in mulieribus quam in viris, quanto molliores sunt illis, et quanto cogitando illicita facilius trahuntur, ut ea si adsit commoditas opere compleant. Tertia via sumitur ex fructu et utilitate quae inde consurgit. Nam nunquam mulieres possunt se dare licitis exercitiis, nisi inde consurgat aliquod bonum exterioris operis vel aliqua bona dispositio interioris mentis. Debet ergo diligentia et cura adhiberi, ut mulie
Abbreviated transcription (Latin):
uenan qd̾ decer om̃s ciues et iulto ma¬
gis nobiles et uaxime reges et pͥnci¬
pes sic sollicitari erga regnũ feĩaꝵ
ut uolint ociose uiu̾e. sz ament. se ex¬
citare gͣ oꝑa aliqͣ licita et honesta. pͣ
hoc uitatur. tc̾ia ex fructu et utili ͤ¬

Expanded text:
s cives, et multo magis nobiles, et maxime reges et principes sic solicitari erga regimen filiarum ut nolint ociosae vivere, sed ament se exercitare circa opera aliqua licita et honesta. Prima hoc vitatur. Tertia ex fructu et utili
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a durare nõ pot̾. Ĩo rep̾hendũtur
dicentes om̃ez delcãtõni fugiendam
eẽ qͣre si ñ possumꝰ ꝯmode durare in
uita inisi ĩ aliqͥbus delectem decet
nos assum̾e aliqͣ oꝑa licita et houesta
ctͣ q̃ uacantes uisit nobis alique delc̃¬
tatõnes licite. sic̃ gͦ iuiri ue occiose ui

Expanded text:
ra durare non potest: ideo reprehenduntur dicentes, omnem delectationem fugiendam esse. Quare si non possumus commode durare in vita, nisi in aliquibus delectemur: decet nos assumere aliqua opera licita et honesta, circa quae vacantes, insunt nobis aliquae delectationes licitae. Sicu
Abbreviated transcription (Latin):
Erit gͦ tͥplex uirtus uidelicet m̾tas
affabilitas ⁊ ait pͣelia que pot̾ di¬
ti boͣ u̾sio. est aut̃ iu̾tas ur hic de
ea loqͥmur et ut est uirtus spetula¬
a̾s nõ ẽ ypoc̾ta nec iactator s ẽ aꝑtꝰ
et u̾bis et fcĩs oñdit se talẽ qͣlis est
affabilitas uõ est qũ quis bñ se ht̃
ctͣ cõu̾satõtõnẽ uite ut qñ nõ est ad¬
ulator net est discolus. s affabilis
er curialis. Eutͣpelia u̾o sũ bona
nõ sit yst̾o qd̃ de oĩbus uelit lud̾e

Expanded text:
idelicet, Veritas, Affabilitas, et Eutrapelia, quae potest dici bona versio. Est autem Veritas ut hic de ea loquimur, et ut est virtus non speculaest hypocrita nec iactator, sed est apertus, et verbis et factis ostendit se talem, qualis est. Affabilitas vero est, quando quis bene se habet circa conversationem vitae, ut quando non est adulator, non est discolus, sed est affabilis, et curialis. Eutrapelia vero sive bona non sit histrio, quod de omnibus veli
Abbreviated transcription (Latin):
minatur noĩe passionis defi ͭ ͥ ᷤᷤ et dr̃
mansuerudo. erit aut̃ mansuetudo¬
⁊ ĩ irascibili qr ĩ ea sũt miticidas ⁊
Que gͥ u̾tutes exñtes ĩ irasciblĩ su¬
mũtur cͣ passiones que oriũtur
tur uͥtures ctͣ passiones que oruĩt᷑
ex bouo tist distingñd̃ est de bono
est bonũ eius ur ht̃ ordiuẽ ad alios.
mit originẽ est .n. honestũ .q. hono¬
ris status ctͣ passiones ortas ex bono
delectabili uõ sumitur nͥ una uirtꝰ
ut tẽpancia qus est ĩ ꝯcupiscibili qͣ
passiones ortas ex bono utili sumũ¬
tur due iurtutes. Nam hiꝰ bonũ uł
est mediocre et cõe et sic sumitur
lib̾alitas que est ct mediocres suptꝰ.
uł est iᵈ bonũ arduũ et sic est mag¬
ficenͣ que est cͣ magnos sũptus. id̾
est .n. magͥficencia qd̃ magͥficens
erit gͥ lib̾atitas in cõcupiscibli mag̾¬
fitencia uo̾ rõne ardiutatis erit ĩ iras¬
cibili. si uo r̃ bonũ sit honestũ sũ ho

Expanded text:
minatur nomine passionis deficientis, et dicitur Mansuetudo. Erit autem Mansuetudo in irascibili, quia in ea sunt mitiditas et ur virtutes existentes in irascibili, sumuntur circa passiones, quae oriuntur tur virtutes circa passiones, quae oriuntur ex bono, tunc distinguendum est de bono; est bonum eius, ut habet ordinem ad alios. mit originem, est enim honestum quasi honoris status. Circa passiones ortas ex bono delectabili, non sumitur, nisi una virtus, ut Temperantia, quae est in concupiscibili. Circa passiones vero ortas ex utili sumuntur duae virtutes. Nam huiusmodi bonum, vel est mediocre, et commune, et sic sumitur Liberalitas, quae est circa mediocres sumptus. Vel est illud bonum arduum, et sic est Magnificentia, quae est circa magnos sumptus: idem est enim magnificentia quod magnificens. erit igitur liberalitas in concupiscibili, magnificentia vero ratione arduitatis erit in irascibili. Si vero
Abbreviated transcription (Latin):
una ĩ uolũtare. iiii ͦͬ ĩ irasci ᷝ ͥ et sex
ĩ cõcupiscibłi ĩ itllcũ est pruden᷑. In
uolũtate iusticia ĩ irascibłi ẽ forntu¬
do mausuetudo magnanimitas et
magnificencia que sic accipiũtur
qr fortitudo et mansuetudo sunt qͣ
passiones ortas ex malis ut fortitu¬
do est ctͣ passiones ortas ex malis
futuris. Mansuetudo ctͣpassiones
ortas ex malic p̾sentibus. Magͥficẽ¬
cia u̾o et magͣnimitas sunt ct boͣ
ardua alr̃ et alr̃ qr magͥficẽcia est
ctͣ magna bona utilia ut ctͣ magnos
sumptus. magͣnimitas u̾o cͣ magͣ
bona honesta ut ctͣ magnos honores
¶In cõcupiscibłi aut̃ sũt .ui. u̾tutes ui¬
delicet tẽꝑancia lib̾alitas honoris a¬
matiua uĩtas affabilitas ⁊ eutͣpelia

Expanded text:
t sex in concupiscibili. In intellectu est prudentia. In voluntate iustitia. In irascibili est Fortitudo, Mansuetudo, Magnanimitas, et Magnificentia, quae sic accipiuntur: quia Fortitudo, et Mansuetudo sunt circa passiones ortas ex malis, ut Fortitudo est circa passiones ortas ex malis futuris, Mansuetudo circa passiones ortas ex malis praesentibus. Magnificentia vero, et Magnanimitas sunt circa bona ardua, aliter et aliter: quia Magnificentia est circa magna bona utilia, ut circa magnos sumptus: Magnanimitas vero circa magna bona honesta, ut circa magnos honores. In concupiscibili autem sunt sex virtutes; videlicet, Temperantia, Liberalitas, Honoris amativa, Veritas, Affabi
Abbreviated transcription (Latin):
nũate. qͣꝵ nũs et sufficiencia sic pot̾
passiones qͣt ꝑ se hñt mod̾are et eqͣre
pro ut gͥ ex aluis et alus obiectis sur¬
gunt alie et alie passiones accipi pos
sionec uł surgũt ex bono uł ex ma¬
lo. Si ex malo uł ut futuro ur ex
p̾senti. si ex futuro sic fuĩt ĩ nob̾
fortitudo. erit gͥ fortitudo que ẽ
lo p̾senti qd̾ est nobis iam illatũ
iũdicta deficimꝰ sic est miticidas.

Expanded text:
numerus et sufficientia sic potest passiones: quas per se habent moderare, et adaequare. prout ergo ex aliis, et aliis obiectis surgunt aliae, et aliae passiones, accipi potsiones, vel surgunt ex bono, vel ex malo. Si ex malo, vel ex futuro, vel ex praesenti. Si ex futuro sic fiunt in nobisFortitudo. erit ergo fortitudo quae est lo praesenti, quod est nobis iam illatum,vindicta deficimus, sic est mitiditas.
Abbreviated transcription (Latin):
intas q̃ ẽ ctͣmagnos honores. erita
honoris amaña ĩ cõcupistibłi. magͣ¬
nimitas uõ ĩ irasti ᷝͥ ex quo patet qr
bona delectabilia nõ sic possũt hr̃e rõ¬
nem ardu sicut utilia et honesta li¬
cet tam ex honis utilibꝰ ꝙͣ ex hones¬
tis sumãtur due uirtutes qͣꝵ una
ẽ cõcupistibłi alia ĩ irascibili. ex bo¬
nic tũ delectablĩbus nõ stunitur
ia una uirtus que ẽ ĩ cõcupiscił
ut tẽꝑancia. Si u̾o hiꝰ uirtutes

Expanded text:
ores. Erit autem honoris amativa in concupiscibili, Magnanimitas vero in irascibili. Ex quo patet, quod quia bona delectabilia non sic possunt habere rationem ardui sicut utilia, et honesta, licet tam ex bonis utilibus quam ex honestis sumantur duae virtutes, quarum una est in concupiscibili, alia in irascibili: ex bonis tamen delectabilibus non sumitur, nisi una virtus, quae est in concupiscibili, ut Temperantia. Si vero hu
Abbreviated transcription (Latin):
moralis uł est ĩurellc̃u. ut prudencia
uł ĩuolũtate ut uisticia uł ĩ appetitu
sensitiuo ut ille .x. uirtutes mora
pi hee uirtutes. uam uirtutes sunt
medietates q̃dam ⁊ ñ hũt fĩ uisi ctͣ¬

Expanded text:
intellectu, ut Prudentia: vel in voluntate, ut Iustitia, vel in appetitu sensitivo, ut ille decem virtutes moralpi hae virtutes. nam virtutes sunt medietates quaedam, et non habent fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ciuies scire quõ ccͣ ornatũ corporis
uir suam uxorem reg̾e debeat eam
dirigendo ad aitõnes houestas erad
oꝑa uirtuosa expedit quos lz uiros
in hus in quibus ut plimũ delinq̃t
fenune diligent̾ adu̾tere que sunt
ibi licita et que illicita cũ gͦ młieres
ut pli̾mũ p̾atant uideri pulcre potis¬
sume deliqũt ctͣ ornatũ corporis. qͣ¬
re decet uiros cognosc̾e quis młierũ
ornatus fit licitus et quis illicitus
nͥ appetant illicita fug̾e qnͣtũ aut̃ ma¬
lũ incurrat cuutati et regno exfeĩs
nõ uirtuosis nec appetentibus licita

Expanded text:
omnes cives scire, quomodo circa ornatum corporis . Nam cum vir suam uxorem regere debeat, eam dirigendo ad actiones honestas, et ad opera virtuosa: expedit quoslibet viros in iis, in quibus ut plurimum delinquunt foeminae, diligenter advertere quae sunt ibi licita, et quae illicita. Cum ergo mulieres ut plurimum appetant videri pulchrae, potissime delinquunt circa ornatum corporis. quare decet viros cognoscere quis mulierum ornatus sit licitus, et quis illicitus. nisi appetant illicita fugere. Quantum autem malum incurrat civitati et regno ex foeminis non virtuosis, nec appetentibus licita