comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes: Num anum dico ꝓpter infirmi¬
tatem curius urĩe.:Quid ÷ quod dic̃
apłs humanũ dico. hoc ÷ leue. & ad
complendum facile: Acsidiceret alus
uerbis: Quia carnales estis adhuc. nec
potestis ꝓpt̃ fragilitatẽ carnis maiora
precepta ferre & implere: iccirco leuia
p̃cepta uob̾ committam: Quidenim
tam facile ut origenis dicit. quid tam
leue ut sit homo ita ꝓmptus adiusticiã¬
& addĩ uoluntatẽ complendã. sicuti
ad mala oꝑa sol& eẽ ꝓmptus. multo¬

Expanded text:
manum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Quid est quod dicit Apostolus: Humanum dico? hoc est leve, et ad complendum facile, ac si diceret aliis verbis: Quia carnales adhuc estis, nec potestis propter fragilitatem carnis majora praecepta ferre et implere, idcirco levia praecepta vobis committam. Quid enim tam facile, ut Origenes dicit, quid tam leve quam ut sit homo tam promptus ad justitiam et voluntatem Dei complendam, sicuti et ad mala opera sole
Abbreviated transcription (Latin):
Uosqui gaudecis utem¬
Modestia uestra. ioest mansuetido¬
& bumilitas ur̃a nota sit om̃ib horum
fidelibus & infidelibus. hereticis faisb
fr̃ibus: fidelibus notasit ut uro aemplo
corroborentur : in om̃i bonitate mi¬
tatores ur̃i facti. & uos mercedem re¬
cipiatis: infidelibus nota sit ut uiden¬
tes urãm religionem & bonã conuer¬
ur̃o exemplo reuocentur aberrore:
& cor in maculatum habent : Vel
ꝓpe est dñs. ut uos ab hac uita abstradnt
ꝑ mortẽ carnis. uł prope ẽ : ut ueniat
Aduidicium

Expanded text:
non gaudetis in temModestia, id est mansuetud humilitas, vestra nota sit omnibus hominibus, fidelibus et infidelibus, haereticis falsisque fratribus. Fidelibus nota sit, ut vestro exemplo coroborentur in omni bonitate, imitatores vestri facti, ut vos mercedem recipiatis. Infidelibus nota sit, ut videntes vestram religionem et bonam convervestro exemplo revocentur ab errore.et cor immaculatum habent: vel prope est, ut vos ab hac vita abstrahat per mortem carnis: vel prope est, ut ad judicium
Abbreviated transcription (Latin):
in memoria dĩ : Clemens philosophus
fuit. sed postea discipulus apłorum Pe t ai
qđ om̃ium illorum nomina in hac ȩpła
non continentur: idõ subuinxit & cȩteris
aduitoribus meis. quorũ nomina sunt
in libro uitȩ Et est sensus
Ophilipenses. nolite grauit̃ ferre quod
tam̃ uitȩ continemini. quia mei adiu¬
tores estis iste est lib uitȩ dequo & dñs
dicit: Gaudete qđ nomina ur̃a scrip¬
tast̃ incaelo id est in memoria omni¬

Expanded text:
nte. Clemens philosophus fuit, sed postea discipulus apostolorum Petri quod illorum nomina in hac epistola non continerentur, ideo subjunxit: Et caeteris adjutoribus meis, quorum nomina sunt in libro vitae, et est sensus: O Philippenses, nolite graviter ferre quod tamen vitae continemini, quia mei adjutores estis. Iste est liber vitae de quo Dominus dicit: Gaudete quod nomina vestra scripta sunt in coelis , id est in libro vi
Abbreviated transcription (Latin):
gentium: Etrecte addidit apłs ex sua
int̾̃precatione. ante dm̃ cui credidisti.
id ÷ coram dõ ciui credidisti in corde:
Multi enĩs qui uidentur credere dm̃ sed
non credunt ante dm̃ Illi non credunt
ante diñ. qui confitent᷑ su erbis credere
dim̃. sed aliud corde retinent Illi ue¬
ro ante din credunt: qui toto corde.
tota anima. tota uirtute illum
diligunt ut abraham: et qui potius f¬
in interiori homine in conspectudĩ ten
fidem seruant. quã in ostentati one ho¬
minũ. sicut ÷ carnis çircum cisio . n¬
ꝑ infidelitatem : Sic̃ enĩ uiuit iustus
ꝑfide: ita moritur peccator ꝑ increduli¬
senti tẽpre ꝓfuturo uiuificabit. ipse
enĩ suscitabit siue uiuficabit mortuos.
indie iudicii: sicut in eugłio dicit n
Ueniet hora : quando om̃s qui inmonu¬
tntis sunt audient uocem filudi. et pro

Expanded text:
gentium. Et recte addidit Apostolus ex sua gentium. Et recte addidit Apostolus ex sua interpretatione: Ante Deum cui credidisti, id est coram Deo cui credidisti in corde. Multi enim sunt qui videntur credere in Deum, sed non credunt ante Deum. Illi autem non credunt ante Deum, qui confitentur se credere Deum verbis, sed aliud corde retinent. Illi vero ante Deum credunt, qui tota anima, toto corde, tota virtute illum diligunt, ut Abraham, et qui potius in interiori homine in conspectu Dei fidem servant: quam in ostentatione hominum: sicut est carnis circumcisio: m in peccatis. Sic enim vivit justus per fidem, ita moritur peccator per increduliaesenti tempore, pro futuro vivificabit. Ipse enim suscitabit sive vivificabit mortuos in die judicii, sicut in Evangelio dicit: Veniet hora quando omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Fi
Abbreviated transcription (Latin):
meritũ neq scđm legẽ firmasit promis¬
sio quã ꝓmisit ds̃ om̃i semini abrahue:
nonsolũ exiudȩis. sed etiã exgentibus. ⁊¬
Quae estista promissio benedicentur
inte inquit om̃s gentes: patrẽq mul¬
tarũ gentiũ posui te: Unde sequitur.
Non ei qͦui ex lege est solũ. sed et ei qui
exfide ÷ abra hȩ: qui est pater om¬
nium nr̃m  Sensus ÷ iste. ꝓmissio
que facta est ad abraham dexp̃o. qđ
insemine tuo benedicent̾ om̃s gentes.
non ei iu deo firma ÷ solũ modoͦ ista
ꝓmissio qui exlege circũcisionis des¬
cendit. sed etiam ei gentili firma est.
qui ex fide filius est abrahae qui est
pater omniũ credentiũ.
Sicut scriptum est ingenesi. Quia patrem
multarum gentium posui tẽ antedm̃
cui credidisti: Hic ꝑcutitur iudȩorũ suꝑ¬
bia : qui gloriantur deꝓgeniea brahȩ des¬
cendere : Non enĩ ait patrẽ uniusgentis
is raheliticę consticute. sed patre omniũ
gentium ꝑ fidẽ constitui te i ꝑ carnẽ

Expanded text:
legem firma sit promissio, quam promisit Deus omni semini Abrahae, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Quae est ista promissio? Benedicentur, inquit, in te omnes gentes , patremque multarum gentium posui te . Unde sequitur: Non enim ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahae, qui est pater omnium nostrum. Sensus iste est: promissio quae facta est ad Abraham de Christo, quia in semine ejus benedicentur omnes gentes, non ei Judaeo firmata est solummodo ista promissio, qui ex lege circumcisionis descendit, sed etiam gentili firmata est, qui ex fide filius est Abrahae qui est pater omnium credentium. Sicut scriptum est, in lege Moysi: Quia patrem multarum gentium posui te, ante Deum cui credidisti . Hic percutitur Judaeorum superbia, qui se gloriantur de progenie Abrahae descendisse. Non enim ait patrem unius gentis Israeliticae constitui te, sed patrem omnium gentium per fidem constitui te. Per carnem
Abbreviated transcription (Latin):
legis : uerbi grã: Quandiu in infantibus
non uiget intelligentia aut intellectus
naturalis legis discernendi int̾bonũ et
malũ. licet ꝑcutiant patrem. uerberent
matrem. maledicant parentib non est
tanta p̃uaricatio. nec ita imputatur ei
sicut postmodũ ubi uenerit ad legiti nos
annos: & ubi coeperit iugere in illo
naturalis intellectus: Alrim ubi n est
lex morsi. licet peccet aliquis. ñ est tanta p̃¬
uaricatio nec itti imputaitur ei qui ñ ha¬
b& ipsamlegem si peccauerit. quia non
existqt preuaricator eius: Sicut illi cui
datai est ad obseruandum: idõq ubi p̃cep¬
tio legis : ibi p̃uaricationis occasio et
ubi preuaricatio: ibi maior iradĩ et uin¬
dicta in p̃uaricatorem  P otest & tertio¬
modo incelligi: ubi non est lex euangłii
sicut inpaganis. nec p̃uaricatio tanta:
tam̃ non idõ immunes auindicta dei
erunt. quia ꝑ creaturam poterant agnos¬
cere creatorem: Ideo ex fide. ut scđm

Expanded text:
legis. Verbi gratia: Quandiu infantibus legis. Verbi gratia: Quandiu infantibus non viget intelligentia aut intellectus naturalis legis discernendi inter bonum et malum, licet percutiant patrem, verberent matrem, maledicant parentibus, non est tanta praevaricatio, nec ita imputatur eis sicut postmodum, ubi venerint ad legitimos annos, et ubi coeperit vigere in illis naturalis intellectus. Aliter: Ubi non est lex Moysi, licet peccet aliquis, non est tanta praevaricatio, nec ita imputatur ei qui non habet ipsam legem si peccaverit, quia non existit praevaricator ejus, sicut ille cui data est ad observandum: ideoque ubi praecepta legis, ubi praevaricationis occasio et ubi praevaricatio, ubi major ira Dei et vindicta in praevaricatorem. Potest et tertio intelligi: ubi non est lex Evangelii, sicut in paganis, non est praevaricatio tanta, tamen non ideo immunes a vindicta Dei erant: quia per creaturam poterant cognoscere Creatorem. Ideo ex fide, ut secundum
Abbreviated transcription (Latin):
illi. patrẽ multarũ gentiũ posuitẽ. et insemi¬
ne tuo benedicentur om̃s gentes. quia non
erat adhuclex: quȩ post quadringentos et
triginta annos dataest: Abrahã ergo in
xp̃o heres ÷ mundi: quia om̃s credentes ꝑ
fidem filui sunt abrahe. & ipse in xp̃o om̃ã
possidec: cui dictũ ÷ apatre qł ostula a
me & dabo tibi gentes hereditutẽ tuã.n
legem habent. heredes s̃ tantũ modo ꝓmis¬
sionis abrahe dexp̃o. & non etiam genti¬
les: euacuata siue adnichilata est fides
missionẽ suam quã dedit abrahȩ: ut
pater esset multarũ gentiũ : Et siest ita.
iam uidebitur dõ frustra credidisse : Non
est ergo promissio data abrahae ꝑle
gem : sed ꝑ fidem: Iuare :¬
ur. id÷ uindictã dĩ Lex ñ dedit illã
promissionẽ abrahę. sed uindicetĩ oꝑat̾
dum dic dentẽ ꝓdente. & quio cciderit.
occidatur : Ubi non est lex: net p̃uari¬
naturalis: non ÷ tantti p̃uaricatio eiusdẽ

Expanded text:
illi: Patrem multarum gentium posui te, et in semiilli: Patrem multarum gentium posui te, et in semine tuo benedicentur omnes gentes , quia non erat adhuc lex quae post quadringentos et triginta annos data est. Abraham ergo in Christo haeres est mundi, quia omnes credentes per fidem filii sunt Abrahae, et ipse in Christo omnia possidet, cui dictum est a Patre. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . legem habent, haeredes sunt tantummodo promissionis Abrahae de Christo, et non etiam gentiles, evacuata sive annihilata est fides missionem suam quam dedit Abrahae, ut pater esset multarum gentium. Et si ita est, jam videbitur Deo frustra credidisse. Non est ergo data promissio Abrahae per legem, sed per fidem. Quaream Dei. Lex non dedit illam promissionem Abrahae, sed vindictam operatur, dum dicit: Dentem pro dente. Et qui occiderit, occidatur. Ubi non est lex, nec praevarinaturalis, non est tanta praevaricatio ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
ficationem. sicut repu¬
tata est abrahȩ: dum e̾e̾t adhuc ingen¬
tilitate : Sicut enim abrahã antequã
circũcideretur fidẽ habuit qua pater
est credentiũ. et postea genuit isaac
ex quo pater ÷ iudȩorũ : sic potius pat̃
est spiritalium. quã carnalium : Et
itt stictum ÷: ut sit pater gentiũ ꝑfidẽ.
qui sectałtur uestigia fidei: quae est
in preputio patris nr̃i abrahȩ: Acsi
diceret alus uerbis : Nonillis tantũ uide¬
is est abraham pater. uł reputatur si¬
des abrahae ad iustificationẽ quid escen¬
derunt deꝓgenie illius. postquã circum¬
cisionem accepit: Sed ethis gentilibus
qui imitantur exempla fidei. quȩ est
inpreputio patris nr̃i abrahae : Nã
illis ÷ abraham pater. & illis reputat᷑
fides eius ad iustificationem. qui unitun
exemplaurꝰ fidei illius quȩ data est ei cum ad huc
esset ingentilitate : quȩ p̃putium appel¬
latur:
quam habuit antequam circum cide¬
retur: & antequã illam promissionem

Expanded text:
ficationem, sicut reputata est Abrahae dum esset adhuc in gentilitate. Sicut enim Abraham antequam circumcideretur fidem habuit qua pater est credentium, et postea genuit Isaac, ex quo pater est Judaeorum, sic potius pater est spiritualium quam carnalium, et ita factum est ut sit pater gentium per fidequi sectantur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Ac si diceret aliis verbis: Non illis tantum Judaeis Abraham est pater, vel reputatur fides Abrahae ad justificationem, qui descenderunt de progenie illius postquam circumcisionem accepit, sed et his gentilibus qui imitantur exempla fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Nam illis est Abraham pater, et illis reputatur fides ejus ad justificationem qui imitantur exempla fidei illius quae data est ei, cum adhuc esset in gentilitate quae praeputium appellatur. quam habuit antequam circumcideretur, et antequam illam promissionem
Abbreviated transcription (Latin):
rũ gentium posuite : & scđm hoc tempꝰ
ueniã. eritq sarae filius: Lic& contra
dubita uit in ꝓmissione : Nihil enim
fides considerat naturae: quia in his
epromitttds̃. facile ser¬
uit natura¬
ira suo auctori ⁊

Expanded text:
rum gentium posui te, et, Secundum hoc tempus veniam eritque Sarae filius . Licet contra dubitavit in promissione. Nihil enim fides considerat naturae, quia in his promittit Deus, facile servit natura suo auctori.
Abbreviated transcription (Latin):
& etiam ꝑfidem: quã etiã multitudo
ꝑfidemꝰ: Et dictum ÷ hoc yꝑbolicos: per
tropũ uidelic& fidẽ excedentẽ : Lic& enĩ
p̃multitudine non possit numerari ab
hominib sem̃ abrahae: dõ tam̃ non est¬
innumerabile: Notandũq ꝑ stellas &
arenã. scđm quendã doctorẽ intelligen

Expanded text:
fidem, quam etiam omnium per fidem. Et dictum est hoc hyperbolicos, per tropum scilicet fidem excedentem. Licet enim prae multitudine non possit numerari ab hominibus semen Abrahae, Deo tamen numerabile est. Notandumque per stellas et arenam secundum quemdam doc
Abbreviated transcription (Latin):
ambrosius dicit: quae reddunt feminas
steriles uidelic& autquia semen iuirile
non ꝑuenit usq ad locum conceptionis
autquia mulier non ual& retinere¬
illud: Autquia non habet uigorem¬
ex quo quendi illud. aut quia certe¬
ambo simul senes conueriuint: et se¬
nectute grauantur ⁊ Seđm quoddio¬
tum est ei sic erit semen tuum: sicut
stellȩ cęli. & arena maris⁊ S
abrahae in hoeloco intelligitur. tã multi

Expanded text:
Ambrosius quae reddunt feminas Ambrosius quae reddunt feminas steriles, videlicet aut quod semen virile non pervenit usque ad locum conceptionis, aut quia mulier non valet illud retinere, aut quia non habet vigorem coquendi illud, aut quia ambo senes simul conveniunt et senectute gravantur, secundum quod dictum est ei: Sic erit semen tuum, sicut stellae coeli et arena maris. Semen Abrahae in hoc loco intelligitur tam mult
Abbreviated transcription (Latin):
tua: sic uocat ea quue ñ sunt: id ÷ si cuo¬
cat gentiles infideles adfidem. ut habe¬
ant ẽẽ illi herendo: quia antea ñ erant
lli ñ adherendo. Qui contra spem in
spe credidit: ut fieret pater multarũ
gentium: ꝑ fidem contraspem despate
sobolis: credidit insp̃e sperandȩ sobolis.:
uł certe contraspem naturae: inspe grȩ et
pocentiue dĩ credidit : Contra spem enim
naturae erat. ut uetula pareret quȩ ado¬
lescens & iuuencula sterilis ꝑ manserat.
Nã natura ÷: ut iuuenis uinctꝰ iuuencu¬
lae genera& : Similit̾ senex iunctus iuuen¬
culae naturale ÷ ut gener&: sicut abra¬
ham senex. & agar iuuencula ex quibus
natus ÷ ismahel: Contra spemuero natu¬
rae est: ut senex cũ uetula mixtus gener&.
sed abraham non ad tendit ad consue¬
tudinem naturalẽ. quod ñ possitͦ et᷑sara
iam uetulis. filius pro crecri. sed inspem
potentiae dĩ credidit: quia om̃ipotentẽ
nouerat eum qui ꝓmisit: Considerandũ
.autẽ quattuor existere causas ut beatꝰ

Expanded text:
tua , sic vocat ea quae non sunt, id est sic vocat gentiles infideles ad fidem ut habeant esse illi adhaerendo: qui antea non erant, n adhaerendo. Qui contra spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium per fidem. Contra spem desperatae sobolis, credidit in spem sperandae sobolis, vel certe contra spem naturae in spem gratiae et potentiae Dei credidit. Contra spem enim naturae erat, ut vetula pareret, quae adolescens et juvencula sterilis permanserat. Nam natura est, ut juvenis junctus juvenculae generet, similiter senex junctus juvenculae, naturale est ut generet, sicut Abraham senex et Agar juvencula, ex quibus natus est Ismael. Contra spem vero naturae est, ut senex cum vetula mistus generet. Sed Abraham non attendit ad consuetudinem naturalem, quod non posset ex se et Sara jam vetulis filius procreari, sed in spem potentiae Dei credidit, quia omnipotentem noverat eum qui promisit. Considerandum est autem quatuor existere causas ut beatus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
et scđm ꝑ stellas. electossolũ modo in¬
telligendos ex utroq poplo ꝑ arenam
uero : om̃s uideos infideles & in credulos.
pondere peccatorũ grauatos : Et non
in conuenienter ꝑstellus quae cuelo ad¬
hęrent. suaq claritate mundũ illumi¬
nant: designantur electi. qui seꝑ cueles¬
tia appetunt: dicentes cũ apło. Nr̃a
aute conuersatio: in cuelis ÷ in Mundũq
uerb et exẽplis irradiant: Per arenã
uero quae ponderosa est et sterilis. reꝑ¬
bi qui pondere peccatoꝵ grauati: steriles
existunt ab ono oꝑeql¬
S ed abrahã audiens adõ patre. multi¬

Expanded text:
er stellas, electos solummodo intelligendos ex utroque populo; per arenam vero omnes Judaeos infideles et incredulos, pondere peccatorum gravatos. Et non inconvenienter per stellas quae coelo adhaerent: suaque claritate mundum illuminant, designantur electi, qui semper coelestia appetunt, dicentes cum Apostolo: Nostra conversatio in coelis est , mundumque verbis et exemplis irrideant: per arenam vero quae ponderosa est et sterilis, reprobi, qui pondere peccatorum gravati, steriles existunt a bono opeSed Abraham audiens a Deo, patrem mult
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃senti ministrat ei ds̃ temporalia sub.¬
sidia. & infuturo uitã aet̾̃nã. & hoc ÷
& future : Qui est saluator om̃ium homi¬
nũ : maxime fidelium: sicut om̃ps ds̃
crecitor ẽ. om̃um creaturatũ : ita aetiã
saluator. qr ipse saluat illã in hoc scło.
maxime tam̃ fideliũ saluator est: quos
saluat in hoc scło & infuturo:
Nemo adolescen
Adoles¬
centia & uiuentus ꝓ uno accipiuntur
idẽ Tiaotheud iuuenis icm erat:
ido dicit: Talem te prebeto. ut aetatẽ
tuã nemo possit spernere: Es uiuenis
aetate: sis senex mente & moribus
Noli neglegere gram que
missionẽ peccatorem: & gram episcopat
quȩ ꝑpropħtͥam data ÷ illi. qu̾ia
ꝓphetiȩ spũ reuelare cognouit beat
Paulud timotheum dignũ eẽ. episco
quia solent senes dure acciꝑe. quando
increpantur auinioribus sed dic̃ beat
OREORIUS. quia lic& apłs dicati
seniorẽ neincrepaueris: senior tam̃ stultus¬
uelem̃ t̃ ẽ increpandus: Uiduas honora
que uere uiduae sunt: uiduã dicit

Expanded text:
ia subsidia, et in futuro vitam aeternam, et hoc est et futurae. Qui est Salvator omnium hominum maxime fidelium. Sicut omnipotens Deus creator est omnium creaturarum, ita etiam salvator, quia ipse salvat illam in hoc saeculo. Maxime tamen fidelium salvator est, quos salvat in hoc saeculo et in futuro. Nemo adolescenAdolescentia et juventus pro uno accipiuntur. Et Timotheus juvenis jam erat, ideo dicit: Talem te praebe, ut aetatem tuam nemo possit spernere. Es juvenis aetate, sis senex mente et moribus. Noli am episcopatus, quae per prophetiam data est illi, quia prophetiae spiritu revelante cognovit beatus Paulus Timotheum dignum esse episcopquia solent senes dure accipere, quando increpantur a junioribus. Sed dicit beatus Gregorius, quia licet Apostolus dicat: Seniorem ne increpaveris, senior tamen stultusvehementer est increpandus, etc. Viduas honora, quae vere viduae sunt, id est
Abbreviated transcription (Latin):
anima
apud dm̃. lic& aput homines uideatur
uiuere: Si quis fidelis. uel siqua ui¬
dua suorum filiorũ & maxime domesticoꝵ
qui indomo eiussunt curã ñ hab&.
ut illod doceat recte ui uere & con¬
uersari: fidem nega uit
ꝑ mala oꝑa. & est infideli diterior:
quia melius ÷ uiã ueritatis ñc̃ognoscere.
quã postea deiuare :
uidua eliga
sub audis ad sustentandum
desubstancia aecłiae.
ñ minus
saptuaginta annorum
io ÷ sexagencria: Cũ enĩ luxuriatae
fuerint ille ad olescentiores uidue:
nubere uolunt in xp̃o.¬
maritũ: Solent multae mulieres mor¬
tuis uirissuis ꝓmittere dõ uiduitatẽ:
castitatẽ. & acciꝑe uelam̃ suꝑ caput:
Postea uͦ miscent se seruissuis. & aliisfor¬
nicatoribus. atq. adultimũ inxp̃o uolunt
bã alicui xp̃iano fideli Istã talem
habentes dampnationem.

Expanded text:
anima apud Deum, licet apud homines videtur vivere. Si quis fidelis vel si qua vidua suorum filiorum, et maxime domesticorum qui in domo ejus sunt, curam non habet, ut illos doceat recte vivere et conversari, fidem negavit per mala opera, et est infideli deterior; quia melius est viam veritatis non cognoscere quam postea deviare. Vidua eligatur, subaudis ad sustentandum de substantia Ecclesiae non minus sexaginta annorum, id est sexagenaria. Cum enim luxuriatae fuerint illae adolescentiores viduae nubere volunt in Chrislieres mortuis viris suis promittere Deo viduitatem, castitatem, et accipere velamen super caput suum, postea vero miscent se servis suis, et aliis et fornicatoribus, atque ad ultimum in Christo volunt bam alicui Christiano fideli. Istam talem habentes damnationem
Abbreviated transcription (Latin):
liqud. utilis ÷ : uerum est. quia
exercitatio corporalis quȩ fit in aliquo
oꝑe leuam̃ prestat corpori: ALITER:
Corporalis exercitatio quȩ fit inieumio.
inuigiliis. in abstinentia. in refrenatione
corporis. parumꝑ ꝓdest illi qui hab& unde
faciat elemosinam pauꝑi: & retin& illã:
Pictas auter
idest miscđiȩ opus
ad omia utilis ÷: ꝓmissionẽt habens uitae

Expanded text:
liquid utilis est. Verum est quia exercitatio corporalis quae fit in aliquo opere, levamen praestat corpori; aliter: corporalis exercitatio quae fit in jejunio, in vigiliis, id est abstinentia, in refrenatione corporis, parum prodest illi qui habet unde faciat eleemosynam pauperi, et retinet illam. Pietas autem, id est misericordiae opus, ad omnia utilis est, promissionem habe
Abbreviated transcription (Latin):
Aniles fabulas ap¬
pellat deliram̃ta: quȩ solent anus &
letulȩ mulierculȩ & cogitare & narrare
enculis. E xeroete ipsũ ad pietatẽ
oit extende te ad cultũ & religionem
Nã corporalis

Expanded text:
Aniles fabulas appellat deliramenta, quae solent anus et vetulae mulierculae excogitare et narrare juvenculis. Exerce teipsum ad pietatem, id est extende ad cultum et religionem Nam corporalis
Abbreviated transcription (Latin):
pbaptismũ & ꝑpenitenciã ab om̃ib pec¬
tatis. & celebr& sabbatũ spiritalit̾ des¬
cendendo a prauo oꝑe. & p̃cepta mor¬
talia teneat: Q uitalit̃ utit̾ lege: bo¬
na ÷ illi lex
Sciens hoc : quia iusto
non est lex posita o:
uistificato ꝑfidẽ & gram baptismatis.
& legẽ uolenti implere ñ ÷ lex posita
id ÷ imposita: ut supra illũ sit: Inilla ÷ enĩ
pocius & cũ ipsa quã subilla: quia amicꝰ
legis ÷  Unde si om̃s e̾e̾nt iusti. nequaquã
e̾et lexdata: Sed iniustis & peccato¬

Expanded text:
entiam ab omnibus pecentiam ab omnibus peccatis, et celebret sabbatum spiritaliter, quiescendo a pravo opere, et praecepta moralia teneat. Qui taliter utitur lege, bona est illi lex. Sciens hoc quia justo non est lex posita, id est justificato per fidem et gratiam baptismatis, et legem volenti implere non est lex posita, id est imposita ut supra illum sit. In illam enim est potius, et cum ipsa quam sub illa, quia amicus legis est. Unde si omnes justi essent, nequaquam esset lex data. Sed justis et peccato
Abbreviated transcription (Latin):
affirmant Audei siquando de praua & fal¬
sa opinione sua & fabulis. actraditionib
suis uanis rep̃hendi & conuinci ceperint:
ad defendendũ id qđ leuissima temeritate
& excogitatione. nec ñ & aꝑtissima falsitate
dixerint: eosdẽ libros scõs. unde id ꝓbant
ꝓferre conantur. ł &ĩã memorit̃ quȩ adtes¬
timoniũ ualere arbitrantur. multa inde
uerba ꝓnunciant : ñ intelligentes sic̃ in
mare suã falsitatt̃: ponentes in congrua
exẽpla: dcimus autẽ quia bonã . lex :
siquis ea legitime utatur:
Ille utitur legitime lege: qͥ intelligit qua¬
re sit data. uidelic& ad reparandã & robo¬
randã naturalẽ legẽ. quã genꝰ humanũ
iã conculcatã habebat. & qui intelligit
quã diu obseruari debuit. infigura sci¬
lic& usq ad xp̃i aduentũ: & quiea quae
in lege p̃cipiuntur carnalit̃ & infigura
post dni aduentũ spiritalit̃ intelligi.
&iã ñ infigura sed inueritate adimplet:
uidelic& ut circũcidatse. id ÷ spoli&se

Expanded text:
si quando de prava et falsa opinione sua, et de fabulis et traditionibus suis vanis reprehendi et convinci coeperint, ad defendendum id quod laevissima temeritate et cogitatione, necnon et apertissima falsitate, dixerunt eosdem libros suos, unde id probant proferre conantur: vel etiam memoriter, quae ad testimonnt, non intelligentes sicut inmare suam falsitatem, ponentes incongrua exempla. Scimus autem quia bona lex est, si quis ea legitime utatur. Ille utitur legitime lege qui intelligit quare sit data, videlicet ad reparandam et roborandam naturalem legem, quam genus humanum jam conculcatam habebat, et qui intelligit quandiu observari debuit, in figura scilicet usque ad Christi adventum, et qui ea quae in lege praecipiuntur carnaliter et in figura post Domini adventum spiritaliter intelligit: et jam non in figura, sed in veritate adimplet, videlicet ut circumcid
Abbreviated transcription (Latin):
Consciencia sepe po¬
nitur ꝓspe: sic̃ in hoc loco: Caritas ergo
despebona deb& ꝓcedere: quia idõ deb&
⁊ exinde recepturũ  Defide aut̃ ñ ficta.
it credit & intelligit: oꝑe ꝑficiat: Nã
fides ficta ÷ que confitetur ore sed ñtenet᷑
corde. neq exornatur oꝑibus: quã inulti
habent dequib dr̃: Confitentur se nosse
dm̃. Factis aut̃ negant : Fides uͦ uera. ẽ.
que tenetur corde. ꝓfitet᷑ ore. ꝑficitur
oꝑe: A quibus sub audis uirtutib
id: acaritate. spebona. & fide ñ ficta.
aberrantes quidam uideorũ.
conuersi sunt inuaniloquiũ: loquentes
ea quȩ uanas̃. nullãq utilitatẽ inse habent:
uolentes ẽẽ legis doctores.
ñ intelligentes sicut intelligendas:

Expanded text:
Conscientia saepe ponitur pro spe, sicut in hoc loco. Charitas ergo de spe bona debet procedere, quia ideo debet  exinde recepturum. De fide etiam non ficta, ut quod credit et intelligit, opere perficiat. Nam fides ficta est quae confitetur ore, sed non tenetur corde, neque exornatur operibus, quam multi habent, de quibus dicitur: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Fides vero vera est quae tenetur corde, profitetur ore, perficetur opere. A quibus subaudis virtutibus, id est a charitate, spe bona, et fide non ficta, aberrantes quidam Judaeorum conversi sunt in vaniloquium, loquentes ea quae vana sunt, nullamque utilitatem in se habentia. Volentes esse legis doctores, non intelligentes ea sicut
Abbreviated transcription (Latin):
destruendo. & fidem in cordibus credentiũ
plantando: de infidelibus efficiens fide¬
les: łt odorem notieie sue manifestat
ꝑnosi nom̃iloco: tã iniudeis quã ingentib.
Oaorem in hoc loco: appellat cognitionem
scãe trinitatis : A romatuigitur & un¬
genta cum alibi sint: alibi odorem red¬
ilint ⁊ Sic apłis predicantibus fidem scȩ̃
trinitatis & noticiam diuinitatis omnipoten¬
tis dĩ. cũ ipsa diuinitas non uideretur. ut¬
pote qui in uisibilis ẽ. dũ ꝑp̃dicationem
a postoloꝵ recipiebant fidem eius: odorem
quodam modo & cognitionẽ diuinitatis
illius ꝑcipiebant q Quia xp̃i bonus odor
sumus dõ in his quipereunt : & in his qui
salui fiunt: Legimus ingenesi qđ noe of¬
ferente sacrificium post diluuii cessationẽ.
odoratus ẽ dñs odorem suauitatis: intantũ
ut benedicer& illi & filiis eius: Nondebe¬
tentionem illius boniuiri noe: appellat
scriptura odorem suauitatis. qua delectatus
est ds̃ Similit̃ in hocloco intelligendũ studiũ.

Expanded text:
destruendo, et fidem in cordibus credentium plantando, et infidelibus efficiens fideles, et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, tam in Judaeis quam in gentibus. Odorem in hoc loco appellat cognitionem sanctae Trinitatis. Aromata igitur et unguenta cum alibi sint, alibi odorem reddunt, sic apostolis praedicantibus fidem sanctae Trinitatis, et notitia divinitatis omnipotentis Dei, cum ipsa divinitas non videretur, utpote quae invisibilis est, dum per praedicationem apostolorum recipiebant fidem ejus, odorem quodammodo et cognitionem divinitatis illius percipiebant: quia Christi bonus odor sumus Deo in his qui pereunt, et in his qui salvi fiunt. Legimus in Genesi, quod Noe offerente sacrificium post diluvii cessationem, odoratus est Dominus odorem suavitatis intantum ut benediceret illi et filiis ejus. Non debetentionem illius boni viri sancta appellat Scriptura odorem suavitatis, qua delectatus est Deus. Similiter in hoc loco intelligendum studium
Abbreviated transcription (Latin):
pdicare salutis :Si autẽ titum inueniss&
bisicutisperabat: ipse utiq resister& ad¬
uersarus & titus predicar& simpliciorib:
quidesiderabant credere Apparuit
quoq ei in eodem loco uir macedo :
dicens: Transiens in macedoniam.
adiuua nos : Quiã doctoribus angelus
bonus eiusdem gentis prepositus fuisse creditur:
Dõ autẽpatri subaudis grãs̃ refferimus.
qui semꝑ trihumphatnos. id÷ qui semper¬

Expanded text:
dicare. Si autem Titum invenisset ibi sicuti sperabat, ipse utique resisteret adversariis, et Titus praedicaret simplicioribus qui desiderabant credere. Apparuit quoque ei in eodem loco vir Macedo, dicens: Transiens in Macedoniam adjuva nos , qui a doctoribus angelus bonus ejusdem gentis praepositus fuisse creditur. Deo autem, subaudis Patri, gratias referimus, qui sem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicando misterium incarnationis enis.
passionis. resurrectionis. ascensionis: miste¬
rium quoq scãẽ trinitatis : Bonus odor sum
illius: quia bonam famam eius ac tocius
trinitatis głam p̃dicamus. dõ subaudis pa¬
triplacentes talia faciendo  łt notan¬
dum quid subiungut : Ihis inquit qui
saluifiunt nr̃a p̃dicatione. & inhis qui
pereunt: bonus odor sumũs dõ patri
placentes. quia sicut plac& dõ nr̃m
bonum studium quod impendimus
his qui saluantur: sic plac& &iam illud
quod impendimus his qui pereunt
qm̃ nr̃a uoluntas talis est ut om̃s
odore nrãe intentionis. Diue ergo
in his qui saluantur. siue in his qͦua
pereunt. bonus odor erant apostoli
dõ patriplacentes: qui a sinceriter & sine
ad ulatione predicabant: Aliis quidẽ¬
sumꝰ : odor mortis in mortem

Expanded text:
mysterium incarnationis ejus, passionis, resurrectionis, ascensionis, mysterium quoque sanctae Trinitatis; bonus odor sumus illius, quia bonam famam ejus ac totius Trinitatis gloriam praedicamus, Deo subaudis Patri placentes, talia faciendo. Et notandum quod subjungat: In his, inquit, qui salvi fiunt nostra praedicatione, et in his qui pereunt bonus odor sumus Christi, Deo Patri placentes; quia sicut placet Deo nostrum bonum studium, quod impendimus his qui salvantur, sic placet etiam illud quod impendimus his qui pereunt, quoniam nostra voluntas talis est, ut velleodore nostrae intentionis. Sive ergo in his qui salvantur, sive in his qui pereunt, bonus odor erant apostoli Deo Patri placentes, quia sinceriter et sine adulatione praedicabant. Aliis quidesumus odor mortis in mortem
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ dubita¬
tionibus. id ÷ necdubitetis in fide: neq
dehis quȩ euangłium ꝓmittit
sitis sine querela. id÷ su¬
hensione & simplices filii dei. ides
sicutipse simplex t̃: ita filii eius puro &̾ sim¬
plicicorde debent incedere. sine
rep̃ hensione: it est sine crimine:¬

Expanded text:
id est dubitationibus: id est, ne dubitetis in fide, nec de his quae Evangelium promittit. Ut sitis sine querela. Id esehensione; et simplices sicut filii Sicut Deus simplex est, ita filii ejus puro et simplici corde debent incedere. Sine reprehensione. Id est, sine crimine
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sencia: Beatus apłs dolebat. deinfir¬
mitate epa froditi Sed sulle ab hac
luce migrass&. suꝑ tristiciã infirmi¬
tatis haber& tristiciã mortis eius.
uł quia ipse uinculis adstrictus tene¬
batur. si contigiss& cpa froditũ
mori quiei necessaria ꝓcurabat.
suꝑ tristiciã unculorum haber&
tristiciã de morte illius:¬
misi illuꝰ ut uiso eo iterũ gaudeatis:

Expanded text:
haberem. Beatus Apostolus dolebat de infirmitate Epaphroditi. Sed si ille ab hac luce migrasset, super tristitiam infirmitatis haberet tristitiam mortis ejus. Vel quia ipse in vinculis astrictus tenebatur, si contigisset Epaphroditum mori, qui ei necessaria procurabat, super tristitiam vinculorum haberet tristitiam de morte illius Ut viso eo iterum gaudeatis
Abbreviated transcription (Latin):
sus: Quia illũ ñ possũ mittere. quousq
cognoscã quȩ tircame sunt: puto ne¬
cessariũ. ẽe. uobis mittere apafro¬
dicũ. qui& epafras appellatur alio
loco : sicuti lucas & lucius: Apłs enĩ
ñ curat: de ꝓprietate nominũ : Ur̃m
uł quẽ uos deuris elegistis in apłm
mittendo illũ adme: & ministrum
necessitatis meae & desiderii. quia
mihi posito in carcere ministrat
que necessaria sunt: & insuꝑ p̃dicati¬
oni insistaͥt: Apłm aut̃ illũ uocat:
qui abillo missus est Onis enimqui
mittitur: apłs uocatur: Iste apa¬

Expanded text:
Quia Timotheum non possum mittere quousque cognoscam quae circa me sunt, puto necessarium esse vobis mittere Epaphroditum: qui Epaphras appellatur alio loco, sicut Lucius, Lucas. Apostolus enim non curabat de proprietate nominumvel quem vos de vestris elegistis in apostolum mittendo illum ad me. Et ministrum necessitatis meae, et desiderii qui mihi jam posito in carcere ministrat quae necessaria sunt, et insuper praedicationi insistit. Apostolum autem illum vocat, quia ab illo missus est. Omnis enim qui mittitur Apostolus vocatur. Propt
Abbreviated transcription (Latin):
Nero fuit sacerdos petri &pauli: qui
ipse mactauit eos Mactauit eosqb
sed ñ obtulit: quia ipsi seipsos obtul&̃
supra sacrificiũ fidei ũrae Beacus
liberauit & in b aptismate apeccatis
purgando scificauit: ipse utiq obi
ie dlibi. ntionabilesit obsetiuũ uũ¬

Expanded text:
e fuit sacerdos Petri et Pauli, quia ipse mactavit eos: mactavit quidem, sed non obtulit, quia ipsi seipsos obtulerunt. Supra sacrificium. Gaudeo. Quia vos liberavit, et in baptismate a peccatis purgando sanctificavit, ipse utique obtut alibi: Rationabile sit obsequiu
Abbreviated transcription (Latin):
unantũ: ut animisdicatur illi ẽe. id est
unius uoluntatis. Habebat tam̃ & alios
codẽ affectu diligens: ut erat titus. lu¬
casq denta s. & alii. sedquando hanc
epłam misit eis: ñ habebat secũ deꝑfectiori¬
b nisistũ: Om̃s enĩ erant causa p̃dica¬
cions disꝑsi diuersa ꝑloca: idõ dicit¬
isequentib neminẽ habere se inp̃senti
tĩ unanimẽ uł poterat. eẽ. ut timothe¬
is plus om̃ib discipłis eius philipeni¬
ses diliger& :¬
unem subaudis modo apudme:
qui sincera. id ÷ pura & firma
afeccione ꝓuob sollicitus sit: Fa
uoluntas quȩ erat in apło erga phili¬
m̃tẽ gerat ergauos. & ꝓuobis itasit sollici¬
tus : ldõq. ille mittendus ÷: qui & mihi
carissimꝰ. & curã deuobis maximam
Modo ostendit. quare alii quicũ illo eratł
ñ erant ita coniuncti: sicuti iste: Om̃s
enĩ sua cõmoda querunt. aut quietẽ.:
nolentes tribulari ꝓ aliorũ salute. nisi
ut ab eis lucra tẽporalia retiperen:
ñ curantes deremuneratione a et̾na:¬

Expanded text:
in tantum ut unanimis dicatur esse illi, id est, unius voluntatis. Habebat tamen et alios eodem affectu diligentes, ut erat Titus, Lucas, Clemens et alii; sed quando hanc Epistolam misit illis, non habebat secum de perfectioribus nisi istum: omnes enim erant causa praedicationis dispersi per diversa loca, ideoque dicit neminem habere se in praesenti tamen unanimem. Vel poterat esse ut Timotheus plus omnibus discipulis ejus Philippenses diliger Subaudis modo apud me. Qui sincera, id est pura et firma, affectione pro vobis sollicitus sit. Et ea voluntas quae erat in Apostolo erga Philimentem gerat erga vos, et pro vobis ita sollicitus sit. Ideoque ille mittendus est, qui et mihi est charissimus: et curam de vobis maximam Modo ostendit quare alii qui cum illo erant, non erant ei ita conjuncti sicut iste. Omnes enim sua commoda quaerunt aut quietem, nolentes tribulari pro aliorum salute, nisi ut ab eis lucra temporalia recipiant, non curantes de remuneratione aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃dicatione euangłu: Seruiuit ta¬
m̃. & beato apło: Hunc igitur spero
me mittere aduos. mox ut uidero quȩ
bitabat utrũ decollandus eẽt a nerone.
andimittendus liber decarcere: idõ
dixit. cũ cognouero inquiens qđ mihi
eueni&. Si decarcere in colomis exie¬
ro. mictã eũ aduos: Confido aut̃
modũ ipse ñ uenit ad eos: Nȩcessarui
aut̃ existim cuii epafroditũ fremsub aud

Expanded text:
i praedicatione. Servivit tamen et beato Apostolo Hunc ergo spero me mittere ad vos, mox ut videro quae bitabat utrum decollandus esset a Nerone, aut dimittendus liber de carcere, ideoque dixit: Cum cognovero quid mihi evenerit. Si de carcere incolumis exiero, mittam eum ad vos. Confido autem modum ipse non venit ad eos. Necessarium autem existimavi Epaphroditum mittere ad
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ obedientes fuistis inp̾sencia mea
cum apud uos essemus: multomagis¬
nunc obedite uerbis nris in absen¬
cia: M ultisunt enĩ quiin p̃sencia
obedientes sunt: sed in absencia in obedi¬
entes existunt. sicut serui qui ad ocłm¬

Expanded text:
semper obedientes fuistis in praesentia mea, cum apud vos essem, sed multo magis obedite nunc verbis nostris in absentia. Multi sunt enim qui in praesentia obedientes sunt, et in absentia inobedientes exsistunt
Abbreviated transcription (Latin):
lus ista scribebat philipensib nedius
huc om̃s renati erant neq. fideles: ses
multi erant infideles & heretici false
fugat tenebras. & luna & ceta sidim
illuminant noctẽ: ita illi lucerttii
fide. oꝑe. & doctrina.: tenebras erous
& nebulas infidelitatis suo exẽpo
& doctrina de tordib infideliũ figo¬

Expanded text:
lus ista scribebat Philippensibus, necdum adhuc renati omnes erant neque fideles, sed multi erant infideles et haeretici falsfugat tenebras, et luna caeteraque sidera illuminant noctem, ita illi lucendo fide, opere, et doctrina, tenebras erroris et nebulas infidelitatis suo exemplo et doctrina de cordibus infidelium fug
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpołqͥ: ita etiam ꝓsuis delicts¬
ħostius offerrent ste aũt tã
potesłns est. ut non indiger&
ꝓse offerre. sed insuꝑ semel
oblato suȩ curnis sũcrificici :¬
om̃ium saluti sufficeret ⁊
Sermo autẽ iuris uutandi qui
post legẽ ÷ filiũ in ȩt̃nũ ꝑfeccũ
subaudis ostendit. siue ꝑfectum
constituit sacerdotẽ non in infir¬
mitate grauatũ: sicut lex consti¬
tuit suos post legẽ fuctus ÷ sermo
dĩ patris addcuud dexp̃o cum
iure iurando ubi dicitur : uirauit
dñs: & non penitebit eũ: ꝓonit hic
apłs filii nomen. ad diftinctionẽ
seruorũ quifuerunt in lege: quiu
serui infirmi fuerunt. siue quiu
peccutores. siue quiu mortides
erant ÷ filium uero ꝑfectum
ostendit: quia sẽꝑ uiuit & sẽper¬

Expanded text:
populi, ita etiam pro suis delicpopuli, ita etiam pro suis delichostias offerrent. Iste autem tam potens est, ut non indigeret pro se offerre, sed insuper semel oblato suae carnis sacrificio, omnium saluti sufficeret. Sermo autem jurisjurandi, qui post legem est, Filium in aeternum perfectum, subaudis ostendit, sive perfectum constituit sacerdotem non infirmitate gravatum, sicut lex constituit suos. Post legem factus est sermo Dei Patris ad David de Christo cum jurejurando ubi dicitur: Juravit Dominus et non poenitebit eum, etc., ponit hic amplius Filii nomen ad distinctionem servorum qui fuerunt in lege, qui servi infirmi fuerunt, sive quia peccatores, sive quia mortales erant, Filium vero perfectum ostendit quia semper vivit,
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ xp̃i sucrificii hic ostendit:
qđ semel oblatũ tantũ p̃ualuit:
quantũ omĩc sucrificiu legtlici
non ualuerunt: unũ enim fuit
& semel oblatũ. & sufficit insem¬
piternũ : ad tollendu om̃a pec¬
cata credentium. Pontifices aũt
iudȩorũ peccatores erant. ⁊dõ
necesse habebant ꝓsius delictis
hostus offerre: & id circo sucri
ficia illa hominẽ iustificure
non poterant. quia in conuemens
erat ut ꝓhomine rationli.
in rationale animal offerretur :
querebutur pontifex sine pec¬
cuto. & hostici rationabilis nec
inueniebatur  Inuentus ÷ unus
sine peccato ds̃ & homo. et obtulit
seipsum rationale sucrificium:
ꝓsalute hominis rationalisLȩx̃
em̃ homines constituit sacer¬
dotes infirmitatẽ ħab dicit eñi
dñs ad moysen in lege ⁊Unges
ã aron & filios eius mihi insci¬
cerdotes: Sed quia illi infir¬
mitutẽ hoc ÷ peccutũ habebuNT.
quib: infirmubutur illorum
amma: necesse habebant ut sũut

Expanded text:
dinem Christi sacrificii hic ostendit, dinem Christi sacrificii hic ostendit, quod semel oblatum tantum praevaluit, quantum omnia sacrificia legalia non valuerunt: unum enim fuit et semel oblatum, et sufficit in sempiternum ad tollenda omnia peccata credentium. Pontifices autem Judaeorum peccatores erant, et ideo necesse habebant pro suis delictis hostias offerre, et idcficia illa hominem justificare non poterant, quia inconveniens erat, ut pro homine rationali irrationale animal offerretur. Quaerebatur pontifex sine peccato, et hostia rationabilis, nec inveniebatur; inventus est autem unus sine peccato Deus et homo, et obtulit seipsum rationabile sacrificium pro salute hominis rationalis. Lex enim homines constituit sacerdotes infirmitatem habentes. Dicit enim Dominus ad Moysen in lege: Unges Aaron et filios ejus mihi in sacerdotes ; sed quia illi infirmitatem, hoc est, peccata habebant quibus infirmabatur illorum anima, necesse habebant ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
nitus. & sine peccato abhoc mun¬
do transiuit: qm̃ peccatũ ñ fecit.
nec dolus inuentus ÷ inore eius. i¬
fuctus ÷ aũt excelsior cuelis. quan¬
do quadragesima die admiran¬
dȩ sucie resurrectionis. suꝑ om̃s
cuelos & suꝑ om̃s ordines cęlestiũ
spirituum eleuutus ÷: ad consessũ
paternȩ maiestatis : Ubi sedet
nunc inplenitudine honoris &
dic̾it. Talis nobis decebat uteẽt
pontifex: quusi dicere it: iudaei
uelut serui timore legis dõ ser¬
uientes. legiles pontifices
indigebant offerre : Nos autem
quib dictũ ÷ ium non dicum
uos seruos sed amicos meos.
& quisi filii dĩ sumus seruien¬
do illi umore filiutionis: dec&
uthubeuius pontificẽ in mor¬
talẽ. segregtitũ apeccutoribus
utur i QQui non habet cotidie
necessitatẽ quem ad modum
sacerdotes legis. prius prosuis
semel hoc fecit non amplius. qui
semel mortuus ꝓpeccatis nr̃is
iam non moritur. mors illi ultra
nondominabitur : Magnitu¬

Expanded text:
natus, et sine peccato ab hoc munnatus, et sine peccato ab hoc mundo transivit, quoniam peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Factus autem est excelsior coelis, quando quadragesima die admirandae suae resurrectionis super omnes coelos, et super omnes ordines coelestium spirituum elevatus est ad consessum paternae majestatis, ubi sedet nunc in plenitudidixit: Talis nobis decebat, ut esset pontifex, quasi diceret: Judaei velut servi timore legis Deo servientes legales pontifices ipsis similiter indigebant offerre: nos autem quibus dictum est: Jam non dico vos servos, sed amicos meos, et quia filii Dei sumus, serviendo illi amore filiationis, decet ut habeamus pontificem immortalem, segregatum a peccatoribus. tur: Qui non haberet quotidie necessitatem, quemadmodum sacerdotes, legis, prius pro suissemel hoc fecit, non amplius, quia semel mortuus pro peccatis nostris, et jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
rando tues sacerdos inueternũ :
eoquod maneat inaeternũm
sempit̃nũ hab& sacerdotiũ duas
ponit hic differentius beutus
apłs: qui sacerdos nr̃ non hab&
finẽ. sicut sacerdotes legis : &
quia cũ iure uirando suum
sacerdotiũ possessurus ÷: quiuenĩ
sacerdotes legis mortules erant.
plures factisunt sacerdotes in
ipsu lege: sicut ãaron & filui

Expanded text:
rando, Tu es sacerdos in aeternum, eo quod maneat in aeternum, sempiternum habet sacerdotium. Duas ponit hic differentias, beatus Apostolus, quia sacerdos noster non habet finem sicut sacerdos legis, et quia cum jurejurando suum sacerdotium possessurus est. Quia enim sacerdotes legis mortales erant, plures facti sunt sacerdotes in ipsa lege, sicut Aaron et fili
Abbreviated transcription (Latin):
seculi precipe hon superbe¬
um: Diui¬
cie huius seculi incertae sune quia
cransitiue sunt: qm̃ plerumq amittis
illas ante mortem: Extoto aut̃: in ipsa
morte: Idõq nemo deb& spem suã in illis¬
ponere: Sed in deo subaudisdebetspe
mus ita disponere inp̃senti. ut in futuro
fruamur remuneratione eorũ: Precip
illis bene agere.
lic& ut bene agant : Commu nicare.
id ÷ mortalesse recogitare: & socios ẽẽ alus
hominib infragilitate. &th¬

Expanded text:
superbum. Divitiae hujus saeculi incertae sunt quia transitoriae sunt, quam plerumque amittet illas homo ante mortem, ex toto autem in ipsa morte. Ideoque nemo debet spem suam in illisponere, sed in Deo, subaudis debet spermus ita disponere in praesenti, ut in futuro fruamur remuneratione eorum. Praecipe etiam illis bene agere, licet ut bene agant, communicare, id est mortales se recogitare et socios esse aliis hominibus in fragilitate, et
Abbreviated transcription (Latin):
Dsomp̃s lux ÷ substancialis: quȩ illuminat
omnẽ hominẽ: Sedsi in accessibilis ÷: quare
dicit psalmista. accedite adeũ & illumi¬
namini  In hoc ergo ÷ in accessibilis. q
nemo potest accedere adeũ. nisi adõ adtra¬
hatur. Quiuero adõ adtrahitur: ille ÷

Expanded text:
otens lux est substantialis, quia illuminat omnem hominem; sed si inaccessibilis est, quare dicit Psalmista: Accedite ad eum et illuminabimini ? In hoc ergo est inaccessibilis, quia nemo potest accedere ad eum, nisi a Deo attrahatur. Qui vero a Deo attrahitu
Abbreviated transcription (Latin):
aurizate uobis thesauros incelo: & ubi
ẽ. thesaurus tuus: ibi ÷ & cortuum:
Othimothee depositũ siue cõmen
declinans. profanas¬
religiosas nouitates : uocum
Sunt & nouitates uocũ. ñ ꝑfa¬
nae sedreligiosae: sicut legimus qđ
in antiochia primũ xp̃iani appella¬
tisunt Et sicut scĩ patres insinodo
nouũ qđdã nom̃ ad inuenerunt
homousior. id est unius substancie.
qđ in tota serie diuinarũ
scripturarum antea ñ est inuentũ:
stetales nouitates uocũ non sunt
contra religionem. sed religiosae. q
ad religionem ꝑtinent: Econtra sunt
nouitates uocũ ꝓfane. quas adinue¬
nerunt heretici: a quibus p̃cipit
&iam oppositione  id÷ que

Expanded text:
ate vobis thesauros in coelo: ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum. O Timothee, depositum, sive commends, sive declinans profanasreligiosas novitates vocum. Sunt enim novitates vocum non profanae, sed religiosae, sicut legimus quod in Antiochia primum Christiani appellati sunt, et sicut sancti Patres in synodo novum quoddam nomen adinvenerunt homousion, id est unius substantiae: quod in tota serie divinarum Scripturarum ante non est inventum. Istae tales novitates vocum non sunt contra religionem, sed religiosae, quia ad religionem pertinent. Econtra sunt novitates vocum profanae, quas adinvenerunt haeretici, a quibus praecepidevita etiam oppositiones, id e
Abbreviated transcription (Latin):
o: immutabilitatẽ : Angłi & anim ae
hominũ: immortales. Sed cõparationes¬
sint om̃ipotentis dĩ. ciuus mutabilitas:
neq iniciũ neq fine̾ hab&. Isti immor¬
tiles ñ sunt: quia eorum inmortalitas
rxtẽpore cepit. ẽẽ: uel ut amplius dica¬
nus : In hoc qđ mutari potuer̃ & angłi
aanimae: quasi immortales ñ fueruNTꝰ:
Quando enim angłs peccauit insuꝑbiã se¬
erigens: cuius reicausa mutatus ÷ debo¬
no inmalũ. quasi inmortẽ cecidit. quia
mutari potuit. Similit̾̃ quando homo
peccando mutatus ÷ debono inmalũ: in

Expanded text:
bilitatem. Angeli et animae hominum immortales sunt, sed comparatione omnipotentis Dei, cujus immutabilitas neque initium, neque finem habet, isti immortales non sunt quia eorum immortalitas ex tempore coepit esse. Vel ut amplius dicamus, in hoc quod mutari potuerunt angeli et animae, quasi immortales non fuerunt. Quando enim angelus peccavit, in superbiam erigens se, cujus rei causa mutatus est de bono in malum, quasi in mortem cecidit, quia mutari potuit; similiter homo, quando peccando mutatus de bono in malum in
Abbreviated transcription (Latin):
fortiter. defendere uoliustis p̃dicatio¬
nem meam ueram ẽẽ. & falsos a posto¬
los a uobis reppulistis : ite ut magis gau¬
derem subaudis deur̃a correctione. quã
tristarer deuinculis meis i
contristuti estis

Expanded text:
fortiter defendere voluistis praedicationem meam veram esse, et falsos apostolos a vobis repulistis: ita ut magis gauderem, subaudis de vestra correctione, quam tristarer de vinculis meis. Non quia contristati estis
Abbreviated transcription (Latin):
aliorũ et neces sitatẽ sũpra dietã quã cõ¬
pello in hoc possũ gloriari quia eras
manus ꝑsequentiu: tam̃ non ex pedit
id ÷ noñ ÷ mihi necesse ut glorier
quia non elegi suꝑbiã et iactantiã:
sed humilitate:
.Veniam aut̃ ad usio¬
nes: & reuelationes dN

Expanded text:
aliorum et necessitatem supradictam, qua compellor, in hoc possum gloriari, quia evasi manus persequentium, tamen non expedit, id est non est mihi necesse ut glorier: quia non elegi superbiam et jactantiam, sed humilitatem Veniam autem ad visiones et revelationes D