comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ed redeainus adeos qui mortẽ pro hono laudant de uita que¬
reris qͣi uixeris aut iq̃ tibi ratio constiterit cur omĩosis na¬
Stus.Pon ne igitur tibi uerus ille et comunis omniũ pater terrẽtianũ
illud iute increpauerit: prius disce quid sit uiue̾. si displicebit ui¬
ta tum istoc utitor. Indignaris te malis esse subiectum qͣi quiꝙ
merearis boni qui prẽm. qui dominũ. qui regem tuũ nescis. ꝗ
quõuis clarissimã lucem intueris oculis mente tam̃cecus es. et
ĩprofundis ignorantie tenebris iaces. Que ignorãtia effecit ut
quosdam dicere nõ puderet id circo nos esse natos ut scelerum
penas lucremus. quo quid delirius dici possit nõ uideo. Ubi uel
que scelera potuimus ad mittere. qui omnio nõ fuimus: nisi
forte credertius inepto illi seni qui se ĩpriore uita. euphorbum
fuissa rientitus est. hic credoꝙ erat igtiobili gn̾e natus. famtiliã sibi ex
homeri carm̃ibus adoptauit: Omiratti et singularẽ pythagore me¬

Expanded text:
ed redeamus ad eos qui mortem pro bono laudant. de uita quereris, quasi uixeris aut umquam tibi ratio constiterit, cur omnino sis natus. nonne igitur tibi uerus ille et communis omnium pater Terentianum illut iure increpauerit: prius disce quid sit uiuere, si displicebit uita, tum istoc utitor. indignaris te malis esse subiectum, quasi quicquam merearis boni qui patrem, qui dominum, qui regem tuum nescis, qui quamuis clarissimam lucem intuearis oculis, mens tamen caeca est et in profundis ignorantiae tenebris iacet. quae ignorantia effecit ut quosdam dicere non puderet idcirco nos esse natos, ut scelerum poenas lueremus: quo quid delirius dici possit non uideo. ubi enim uel quae scelera potuimus admittere qui omnino non fuimus? nisi forte credemus inepto illi seni, qui se in priore uita Euphorbum fuisse mentitus est. hic credo quod erat ignobili genere natus, familiam sibi ex Homeri carm
Abbreviated transcription (Latin):
ressitiguli ꝙͣ omnes atheniẽses fuerunt.Quanta hominũ milia
fuisse credamus qui et athenis nati et temporib socratis indocti
tam̃ et stulti fuerũt. Hon enim parietes. et locus in quo quisq ẽ
effusus exutero conciliat homĩ sapientiã. quid uõ attinuit o¬
cratis se temporib natũ gratulari: Nam socrates ingenia discentib
potuit cõmodare. Non uenit ĩ mentẽ: Platoni alcibiadẽ quoq et
critiã ciusdẽ Socratis assiduos auditores fuisse. quorũ alter hostis
patrie acerimus fuit alter crudelissimus oĩum tyramnorũ.

Expanded text:
res singuli, quam omnes Athenienses fuerunt? Quanta hominum millia res singuli, quam omnes Athenienses fuerunt? Quanta hominum millia fuisse credamus, qui et Athenis nati, et temporibus Socratis, indocti tamen, ac stulti fuerunt? Non enim aut parietes, aut locus in quo quisque est effusus ex utero conciliat homini sapientiam. Quid vero attinuit Socratis se temporibus natum gratulari? Num Socrates ingenia discentibus potuit commodare? Non venit in mentem Platoni Alcibiadem quoque et Critiam ejusdem Socratis assiduos auditores fuisse; quorum alter hostis patriae acerrimus fuit, alter crudelissimus omnium tyrannorum.
Abbreviated transcription (Latin):
uesci dixit animas de corporibus in aliorũ animaliũ corpora
cõmeare. quod et uanũ. et ĩpossibile est.Uanum qr necesse fuit
ueteres animas in noua corpora inducere cum idem artifex
qui primas aliquẽdo fecerat: potuerit semꝑ nouas facere im¬
possibile ꝗr recte rationis anima tam ĩmutare naturã status
sui nõ põt qͣ ignis aut deorsum niti aut intransuersũ flumĩs
modo flãmam suã fundere. existimauit igitur homo sapieris
potuisse fieri: ut anima que tunc erat ĩplatone in aliquod mu¬¬
tum animal includeretut essetq humano sensu predita ut in¬
telligeret ac doleret incongruẽt se corpore oneratã. Quanto
sanuis faceret si gratias agere se diceret. ꝙ ingeniosus ꝙ docilis
natus esset: ꝙ inhis opibus ut liberaliter erudiretur.Nam q athe¬
nis natus est. quid meo beneficii fuit: an nõ plurimi extiterunt
in aliis ciuitatib excellenti ingenio atq doctrina uiri qui melio¬

Expanded text:
vesci, dixit, animas de corporibus in aliorum animalium corpora vesci, dixit, animas de corporibus in aliorum animalium corpora commeare: quod et vanum et impossibile est. Vanum, quia necesse non fuit veteres animas in nova corpora inducere, cum idem artifex, qui primas aliquando fecerat, potuerit semper novas facere. Impossibile, quia rectae rationis anima tam immutare naturam status sui non potest, quam ignis aut deorsum niti, aut in transversum, fluminis modo, flammam suam fundere. Existimavit igitur homo sapiens, potuisse fieri, ut anima, quae tunc erat in Platone, in aliquod mutum animal includeretur, essetque humano sensu praedita, ut intelligeret ac doleret incongruenti se corpore oneratam. Quanto sanius faceret, si gratias agere se diceret, quod ingeniosus, quod docilis natus esset, quod in iis opibus, ut liberaliter erudiretur. Nam quod Athenis natus est, quid in eo beneficii fuit? An non plurimi extiterunt in aliis civitatibus excellenti ingenio atque doctrina viri, qui melio
Abbreviated transcription (Latin):
suo aliquid ut ornaret. Quero igiturqui esse optimũ putet nõ
nasci cum sit nullus omnĩo quĩ sentiat. Nam ut bonũ sit ali¬
quid aut malũ sensus efficit. deinde cur orinẽ uitam nihil
aliud esse ꝙ scopulos. et incendiũ putauerit.qĩ aut in nostra
fuerit potestate ne nasceremur aut uitã nobis fortuna tribuat non
deus: aut uiuendi ratio: quicqͣ simile incendio hr̃e uideatur. Hõ
dissimile platonis illud est quod aiehat se gratias agere nature¬
mas pocius qͣ femina ꝙ grecus qͣ barbarus postremo ꝙ athe¬
niensis et ꝙ temporibus socratis. dici nõ põt quantã mentibus
cecitatẽ quantos pariat errores ignoratio ueritatis. Ego plane
q̃i uo̾ si aut barbarus. aut mulier aut asi: nus: deniq natus esset
idem ipse plato nõ esset ac nõ illud ip̃m ꝙ natus fuisset. Sed
uidelicet pythagore credidit qui Nut uetaret homĩes aĩalibus

Expanded text:
iquid de suo, ut ornaret. Quaero igitur, cui esse optimum putet non iquid de suo, ut ornaret. Quaero igitur, cui esse optimum putet non nasci, cum sit nullus omnino, qui sentiat: nam ut bonum sit aliquid, aut malum, sensus efficit. Deinde, cur omnem vitam nihil aliud esse, quam scopulos, et incendium putaverit; quasi aut in nostra fuerit potestate, ne nasceremur, aut vitam nobis fortuna tribuat, non Deus, aut vivendi ratio quidquam simile incendio habere videatur. Non dissimile Platonis illud est. quod aiebat, se gratias agere naturae: mas potius, quam foemina; quod Graecus, quam Barbarus; postremo, quod Atheniensis, et quod temporibus Socratis. Dici non potest, quantam mentibus caecitatem, quantosque pariat errores ignoratio veritatis. Ego plane us. Quasi vero si aut Barbarus, aut mulier, aut asinus denique natus esset, idem ipse Plato esset, ac non ipsum illud, quod natum fuisset. Sed videlicet Pyhagorae credidit, qui ut vetaret homines animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus. nisi errare illos qui aut mortẽ appetũt tanq̃ honu
aut uitã fugiunt tanq malũ nisi ꝙ sunt iniquissimi qui Ø¬
pauciora mala nõ compensant bonis pluribus. Nam cũ omnẽ
uitam ꝑexquisitas et uarias troducant uoluptates mori cu-¬
piunt siquid forte his amaritudinis suꝑuenit et sic hñt tãqͣ
illis nunq fuerit bene. si aliquãdo fuerit male damnãt igitur
uitam omnẽ honis plenã que nihil aliudq̃ malis opinantur.
Hine nata est inepta illa sñtia.Hanc esse mortẽ quã nos uitam
putemus. Illam uitã quã pro morte timeamus. Ita primum
boriũ esse nõ nasci secundum cicius mori que ut maioris sit suto¬
ritatis silleno attribuitur. Cicero in consolatiote nõ nasci inquit
longe opumũ. nec in hos scopulos incidere uidere proximũ aũt
didisse illum uanissimo dicto exinde apparet: q adiecit de¬

Expanded text:
dicemus, nisi errare illos, qui aut mortem appetunt, tamquam bonum, dicemus, nisi errare illos, qui aut mortem appetunt, tamquam bonum, aut vitam fugiunt, tamquam malum? nisi quod sunt iniquissimi, qui pauciora mala non pensant bonis pluribus. Nam cum omnem vitam per exquisitas et varias traducant voluptates, mori cupiunt, si quid forte his amaritudinis supervenit; et sic habent, tamquam illis nunquam fuerit bene, si aliquando fuerit male. Damnant igitur vitam omnem, plenamque nihil aliud, quam malis opinantur. Hinc nata est inepta illa sententia, hanc esse mortem, quam nos vitam putemus; illam vitam, quam nos pro morte timeamus: ita primum bonum esse, non nasci, secundum citius mori. Quae, ut majoris sit auctoritatis, Sileno attribuitur. Cicero, in Consolatione: « Non nasci, inquit, longe optimum, nec in hos scopulos incidere vitae; Proximum autem, didisse illum vanissimo dicto exinde apparet, quod adjecit al
Abbreviated transcription (Latin):
ilam uicqs ẽt seletib cõtamuniats deprim ntneoatis pores
incetio iacere docuenint. castos aurẽ animos. puros integros incor¬
ruptos bonis etiam studiis atq artibus expolitos leui quodã et fa¬¬
cili lapsu ad deos .i. ad naturã similem sui ꝑ uolare. que sentẽtia
suꝑiori illi argumiento repugnat. Illud enim sic assumptũ est¬
tanq necesse sit ominẽ hominẽ natũ ĩmortalitate donati.
Quod igitur erit discrimen uirturis ac sceleris. si nihil interest
utrum ne aristides sit aliquis inphalaris.utrũ Cato an catili¬
ria. Sed hane repugnantiã terum sñiarumq nõ cernit. nisi
qui tenet ueritarem.Si quis igitur nos roget utrũ ne bonũ sit
mors at malum.Respondebimus qualitatẽ eius exuite rõne
pendere.Nam sicut uita ip̃a bonũ est si curi uirtute. uiuatur
malũ sicum scelere. sic et mors expreteritis uite actib ponderã¬
da est. Ita fit ut si uita indei religione transacta sit. mors malũ

Expanded text:
nam uitiis et sceleribus contaminatos deprimi in tenebras atque caeno iacere docuerunt, castos autem animos, puros integros incorruptos, bonis etiam studiis atque artibus expolitos leui quodam et facili lapsu ad deos id est ad naturam similem sui peruolare. quae sententia superiori illi argumtamquam necesse sit, omnem hominem natum immortalitate donari. Quod igitur erit discrimen virtutis, ac sceleris, si nihil interest, utrumne Aristides sit aliquis, an Phalaris? utrum Cato, an Catilina? Sed hanc repugnantiam rerum sententiarumque non cernit, nisi qui tenet veritatem. Si quis igitur nos roget, utrumne bonum sit mors, an malum? respondebimus, qualitatem ejus ex vitae ratione pendere. Nam sicut vita ipsa bonum est, si cum virtute vivatur, malum, si cum scelere: sic et mors ex praeteritis vitae actibus ponderanda est. Ita fit, ut si vita in Dei religione transacta sit, mors malum
Abbreviated transcription (Latin):
mium uirtutis admittĩt qui aut se ut gĩt idem uiciis ac sceleribus
cortaminauerit uoluptanq seruienit. is homo datinatus etertiã
luet petiati. quam diuine littere ẜam mortem nominãt quȩ
est et perpetua et grauissimis cruciatibus plena. Namsicut due
proposite sunt homini quatum altera est anime altera corpotis
ita et mortes due proposite sunt. Una ꝑtitens ad corpus qua cu
stosẜm naturam fũgi necesse est altera ptinens ad animant. que
scelere acquiritur uirtute uiratur. ut uita hec temporalis cereros¬
q cerminos habet. qr corporis est sic et mors eque temporalis est
certumq habet finem quia corporis attingit.

Expanded text:
aemium uirtutis admittit. qui i autem se, ut ait idem, uitiis ac sceleribus aemium uirtutis admittit. qui i autem se, ut ait idem, uitiis ac sceleribus contaminauerit uoluptatique seruierit, is uero damnatus aeternam luet poenam, quam diuinae litteraest et perpetua, et gravissimis cruciatibus plena. Nam sicuti duae vitae propositae sunt homini, quarum altera est animae, altera corporis: ita et mortes duae propositae sunt, una pertinens ad corpus, qua cunctos secundum naturam fungi necesse est; altera pertinens ad animam, quae scelere acquiritur, virtute vitatur; et ut vita haec temporalis est, certosque terminos habet, quia corporis est: sic et mors aeque temporalis est, certumque habet finem, quia corpus attingit.
Abbreviated transcription (Latin):
perit ꝑmanere. qr et uirtus perpetua est et solus animus huma¬
nus uirtutem capit. Q uoniam igitur contraria sunt uitia uirtu¬
ti omnis tatio diuersa et contraria sit necc̃e est. Quia uitia cõmo¬
tiones et ꝑturbationes atimi sunt. uittus e contrario. lenitudo
et tranquilitas animi est. Quia uitia temporalia et breuia sũt
uirtus perpetua et constans et par sibi semper. Quia uitiorũ
uirtutis premium nullum sit. qr uittus ad huc ip̃a est Nom
sicut uina cum inactu suo finiuntut uoluptas et premia eorũ
sequũtur. Ita uirtus cum finita est merces cius insequitur uir¬
tus autem nunqͣ nisi morte finitur quoniam et ĩmorte sũ¬
scipienda sũmum eius officium est. Erg premium uirtutis post
mortemi contingere. fidenn animo inquit. si ita res foret gradie¬
tur ad mortemti inqua. aut sũmum bonum. aut nullum malũ
esse cognouutius. Morsigitur non extinguit hominem. sed ad pͥ¬

Expanded text:
perit, permanere, quia et uirtus perpetua est et solus animus humaperit, permanere, quia et uirtus perpetua est et solus animus humanus uirtutem capit. quoniam igitur contraria sunt uitia uirtuti, omnis ratio diuersa et contraria sit necesse est. quia uitia commotiones et perturbationes animi sunt, uirtus e contrario lenitudo et tranquillitas animi est; quia uitia temporalia et breuia sunt, uirtus perpetua et constans et par sibi semper; quia uitiorum virtutis praemium nullum sit, quia virtus adhuc ipsa est. Nam sicut vitia, cum in actu suo finiuntur, voluptas et praemia eorum sequuntur: ita virtus, cum finita est, merces ejus insequitur. Virtus autem nunquam nisi morte finitur, quoniam et in morte suscipienda summum ejus officium est. Ergo praemium virtutis post mortem contingere. fidenti animo, inquit si ita res feret, gradietur ad mortem, in qua aut summum bonum aut nullum malum esse cognouimus. mors igitur non  extinguit hominem, sed ad pr
Abbreviated transcription (Latin):
uit enam ex his ĩmortalitas anime colligatur. UIcia or̃a
teitiporalia sunit ad pus enim cõmouentut Ire impetus recepta
ultione sedatut libidinis uoluptas corporis finis este upidaettẽ
auit sacietas earum rerum quas expenit: aut aliorũ ofectua
cõr notiories itterimunt. Ambitiõ postq honores quos uoluit
ndepra est consenescit. Item tetera uitia consistere SQ pananere
no possunt sed ipo fructu q expetutit finũtur. Recedunt ergo
te sde uore. Uirtus qutem sitie ulla intermissione perpetila est nrec
discedere abeo põt qui eam semel ceput. Nlam sibdet petrie al les
sed aliquãdo corere ea possumus Redibunt proriius uitia que¬
ui rtutem semper inpugnat. Hon igirur est comprehensa si desierit si
añ secedit. Cum uero sibi domicilium stabile collocauit in om̃i actu
uersari eam necesse est. Mec porest fideliter depellere uitia et fugare
nist pectus quod in sedit perpetua statione munierit. ipso quaq e¬
uirturis perpetuitas indicat humanum animum si uirtutem ce¬

Expanded text:
etiam ex his inmortalitas animae colligatur. uitia omnia temporalia sunt: ad praesens enim commouentur. irae impetus recepta ultione sedatur, libidinis uoluptas corporis finis est, cupiditatem aut satietas earum rerum quas expetit aut aliorum affectuum commotiones interimunt, ambitio postquam honores quos uoluit adepta est, consenescit; item cetera uitia consistere ac permanere non possunt, sed ipso fructu quem expetunt finiuntur. recedunt ergo et redeunt. uirtus autem sine ulla intermissione perpetua est nec discedere ab eo potest qui eam semel cepit. nam si habeat interuallum, si aliquando carere ea possumus, redibunt protinus uitia, quuirtutem semper inpugnant. non est igitur conprehensa, si deserit, si aliquando secedit: cum uero sibi domicilium stabile conlocauit, in omni actu uersari eam necesse est nec potest fideliter depellere uitia et fugare, nisi pectus quod insedit perpetua statione munierit. ipsa ergo uirtutis perpetuitas indicat humanum animum, si uirtutem ce
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est compuratus hic peccata nr̃s portat: et pro nobis dolet. et
nos putauimus ip̃m esse indolore, et ĩplaga. et uexatione.Ipse
autem uulneratus est ꝑꝑ facinora nr̃a et ĩfirmatus est ꝑꝑ faci
pecc̃a nr̃a doctrina pacis nr̃e suꝑ illum. liuore eius nos sanati Ø¬
sumus. Omnes nos sicut oues errauimus et deus tradidit illum
pro peccatis nr̃is: et sybilla eodem modo locuta est.
militatem deum suũ non agnoscentes inierunt consiliũ de testã¬
dum ut priuarẽt eum uita qui iudeos uiuificare aduenen¬

Expanded text:
non est computatus. Hic peccata nostra portat, et pro nobis hic dolet; et non est computatus. Hic peccata nostra portat, et pro nobis hic dolet; et nos putavimus ipsum esse in dolore, et in plaga, et in vexatione. Ipse autem vulneratus est propter facinora nostra, et infirmatus est propter peccata nostra: doctrina pacis nostrae super illum; livore ejus nos sanati sumus. Omnes sicut oves erravimus, et Deus tradidit illum pro peccatisnostris. Et Sibylla eodem modo locuta est: militatem deum suum non adgnoscentes inierunt consilium detestandum, ut priuarent eum uita qui ut eos uiuificaret aduene
Abbreviated transcription (Latin):
humilẽ quietum sordidum informẽ nõ credebant filiũ dei ẽẽ igno¬
rantes duos eius aduentus aprophetis eẽ predictos. primũ inhumilitate
carnis obscutum secundũ infortitudiẽ maiestatis manifestũ de pͥmo
in dieb eius iustitia et habundãtia pacis: donec extollatur luna.Sicut
enim pluuia si descendat inuellus animaduerti nõ põt. ꝗr strepitũ
non facit Ita christum interrã sine ulla suspitione uetiturũ esse dixit
ut iustinã doceat: et pacem Isoias quoq ita tradidit. domine quis
credit auditui nr̃o: et brachium dei cui reuellatũ est anũciauimu
coram ip̃o sicut pueri et sicut rodix interra sicienti.Hon est figura¬
eius neq claritas et uidimus illum et nõ hũit figurã neq dẽcorẽ:
sed figura eius sine honore et deficiens preter ceteros homĩes. ho¬
mo in plaga positus. et sciens ferre ibecilitatẽ. qr auersus est. et

Expanded text:
humilem, quietum, sordidum, informem, non credebant filium Dei esse, ignohumilem, quietum, sordidum, informem, non credebant filium Dei esse, ignorantes duos ejus adventus a prophetis esse praedictos: primum in humilitate carnis obscurum, secundum in fortitudine majestatis manifestum. De primin diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec extollatur luna. Sicut enim pluvia, si descendat in vellus, animadverti non potest, quia strepitum non facit: ita Christum in terram sine cujusquam suspicione venturum esse dixit, ut justitiam doceret et pacem. Esaias quoque ita tradidit : Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est? Annuntiavimus coram ipso sicut pueri, et sicut reius neque claritas: et uidimus illum, et non habuit figuram neque speciem, sed figura eius sine honore et deficiens praeter ceteros homimo in plaga positus est, sciens ferre imbecillitatem, quia aversus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
illius morte turpissima cõdemnemus eum: hec cogitauerũt et erraue¬
runt excecauit eni illos malitia ipsorũ et nescierũt sacramẽta dei.
deum ut plane interfuisse uideatur: At qui aSalomone qui hec
cecinit usq ad id tempus quo gesta res est mille ac decem ãni fuerũt
nihil nos affingimus. nihil addamus habebant hec qui fecerunt le¬
gebant ĩquos hec dicta sunt. Sed et nũc heredes nom̃ĩs ac sceleris illoꝵ
hñt et damnationẽ suam prophetarũ uoe p̾dictam et quottidianis
lectionib ꝑsonãt hec aliqñ incorsuũ que pars est et ip̃a dãnationis
ad mittũt. Increpiti ergo sepe schristo iudei exprobante illis peccata
et ĩ uistitias apopulo pene deserti concitati sunt ad eum nec andũ. Cuiꝰ
rei audatiã dedit illis humilitas eius. Ham cũ legerent cu quanta
uirtute et claritate filius dei uenturus ẽẽt ecelo iesum aũt cernerẽt

Expanded text:
eius. morte turpissima condemnemus eum. haec cogitauerunt et erraueeius. morte turpissima condemnemus eum. haec cogitauerunt et errauerunt: excaecauit enim illos malitia ipsorum et nescierunt sacramenta Dei. Deum, ut plane interfuisse videatur? Atqui a Salomone, qui haec cecinit, usque ad id tempus, quo gesta res est, mille ac decem anni fuerunt. Nihil nos affingimus, nihil addimus. Habebant haec, qui fecerunt: legebant, in quos haec dicta sunt. Sed et nunc haeredes nominis ac sceleris illorum haec et habent, et damnationem suam prophetarum voce praedictam quotidianis lectionibus personant; nec aliquando in cor suum, quae pars est et ipsa damnationis, admittunt. Increpiti ergo a Christo saepe Judaei exprobrante illis peccata et injustitias, et a populo pene deserti, concitati sunt ad eum necandum. Cujus rei audaciam dedit illis humilitas ejus. Nam cum legerent, cum quanta virtute et claritate Filius Dei venturus esset e coelo, Jesum autem cernerent
Abbreviated transcription (Latin):
quođ prophete multo ante descripserant.Ham et Dauid inprincipio
psalmorũ suorum prouidẽs inspiritu quantũ facinus ad missuri Ø
ẽẽnt beatum esse ait qui nõ abierit incõsilio impiorũ et Salomon
inlibro sapientie his uerbis usus est. Circũ ueniamus iustũ quonia
in suauis est nobis et exprobrat peccata legis. promittit scĩam se dei
hr̃e et filium se dei nomĩat. Factus est nobis intraductionẽ cogitationũ
nr̃arum grauis est nobis ẽt̃ aduidendũ: qm̃ dissimilis est aliis uita il¬
lius et ĩmutate sunt uie illius tanqͣ nugaces estiman sumus abeorũ
continet se auiis nr̃is. qͣi ab ĩ mundiciis et prefert nouissima iustoꝵꝵ
et gloriatur pr̃em se hr̃e deum. Uideamus ergo si sermones illiꝰ ueri
sunt et temptemus que euẽtura sunt illi. Cõtumelia et tormentis
ĩ terrogemus eum ut scĩamus reuerentiã illius: et probemus patientiã

Expanded text:
quod prophetae multo ante descripserant. Nam et David, in principio quod prophetae multo ante descripserant. Nam et David, in principio Psalmorum ssent, beatum esse ait qui non abierit in consilio inpiorum. et Solomon in libro sapientiae his uerbis usus est: circumueniamus iustum, quoniam insuauis est nobis et exprobrat nobis peccata legis. promittit scientiam dei se habere et filium dei se nominat. factus est nobis in traductionem cogitationum nostrarum, grauis est nobis etiam ad uidendum, quoniam dissimilis est aliis uita illius, et mutatae sunt uiae eius. tamquam nugaces aestimati sumus ab illo, continet se a uiis nostris quasi ab inmunditiis et praefert nouissima iustorum et gloriatur patrem Deum. uideamus ergo, si sermones eius ueri sunt, et temptemus, quae euentura sunt illi. contumelia et tormento interrogemus eum, ut sciamus reuerentiam illius et probemus patientiam
Abbreviated transcription (Latin):
et celeste et perpetũu iudicari. qr nec datur cinq nec auffertur
qua uirtute ac iustits qm̃ christus instructus uenit ĩtera ĩtox
formaret. quo magisterio ac dei legatiõe ꝑfunctis obeat ip̃om uit¬
tutem. quã simul et docuit et fecit ab or̃ibus gentib et meruit et
potuit deus credi. Ergo cum magnus populus ad eum uelobiustiriã
quã docebat. uel obmiracula que faciebat subinde cõflueret et
precepta eius audiret: et adeo ip̃m missũ deiq filiũ crederet tum
primores iudeorũ ac sacerdotes ira stimulati.ꝙ ab eo tanq pecca¬
tores increpabãtut ĩ uidia deprauatiꝙ cõfluente ad eũ mltitudiẽ¬
contemni se ac diseri iubebãt: etq caput sceleris illorum fuit stulticia
et errore cecati et ĩ memores preceptorũ celestiũ et prophetarũ coierunt
ad uersus eum impiũq consiliũ de eo tollendo cruciandoq ceperunt.

Expanded text:
et coeleste, et perpetuum judicari; quia nec datur cuiquam, nec aufertur. et coeleste, et perpetuum judicari; quia nec datur cuiquam, nec aufertur. Qua virtute ac justitia quoniam Christus instructus venit in terram, immformaret. Quo magisterio ac Dei legatione perfunctus, ob eam ipsam virtutem, quam simul et docuit, et fecit, ab omnibus gentibus, et meruit, et potuit Deus credi. Ergo cum magnus populus ad eum, vel ob justitiam quam docebat, vel ob miracula quae faciebat, subinde conflueret, et praecepta ejus audiret, et a Deo missum Deique Filium crederet: tum primores Judaeorum et sacerdotes ira stimulati, quod ab eo tamquam peccatores increpabantur, et invidia depravati, quod, confluente ad eum multitudicontemni se ac deseri videbant, et quod caput sceleris illorum fuit stultitia et errore caecati, et immemores praeceptorum coelestium ac prophetarum, coierunt adversus eum, impiumque consilium de eo tollendo cruciandoque ceperunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Enio nũc ad ip̃am passionẽ que uelut oprobniũ nobis ob¬
Riectari soletq et hominẽ: et ab hortũbus insigni supplitio
paffectum et excruciatũ colamus ut doceã eam ip̃am passionẽ adeo
cum magna et diuina rõne susceptã: et inea sola et uirtutẽ et ueri¬
tatemi. et sapientiã contineri. neq enim si beatissimus ĩterra fuiss
et pomnẽ uitam insũma felicitate regnasset quisq illum sapiens
aut deum credidisset: aut honore diuino dignũ uidicasset. quoł fa¬
ciunt uere diuinitaris exꝑtes qui caducas opes et fragilẽ potenitiã
et alieni bñficii bona non tantũ suscipiũt uerum ẽt̃ cõsecrant
et scientes mertiorie mortuorũ deseruiũt fortunã iam extĩctã
colentes quã uiuã quidem pñtemq sapientes colendã sibi ũqͣ¬
putauerunt. Hec erum põt aliquid in rebus terrenis ẽẽ uene rabile
celoq dignũ. sed sola est uirtus sola uistitia que põt uerbũ bori

Expanded text:
enio nunc ad ipsam passionem, quae uelut obprobrium nobis obiectari solet, quod et hominem et ab hominibus insigni supplicio adfectum et cruciatum colamus, ut doceam eam ipsam passionem adeo cum magna et diuina ratione susceptam et in ea sola et uirtutem et ueritatem et sapientiam contineri. neque enim si beatissimus in terra fuisset et per omnem uitam in summa felicitate regnasset, quisquam illum sapiens aut deum credidisset aut honore diuino dignum iudicasset: quod faciunt uerae diuinitatis expertes, qui caducas opes et fragilem potentiam et alieni beneficii bona non tantum suspiciunt, uerum etiam consecrant et scientes memoriae mortuorum deseruiunt fortunam iam extinctam colentes, quam ne uiuam quidem praesputaverunt. Nec enim potest aliquid in rebus terrenis esse venerabile coeloque dignum: sed sola est virtus, sola justitia, quae potest verum bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
mare solem. lunani ceteraq astra uenerantur. Sed horum
impiciam iam coarguimus in secundo diuinarum instituti¬
onum libro. de secundo uero gradu eos dicintius cadere: qui
cum sentiant unum esse sumintium deum idem tamen a
phys irretiti et falsis argumentationibus capti ałt de unica
illa maiestate sentiunt. quam ueritas hẽt. qui aut figuram
negant hr̃e ullam deum. aut ullo affectu cõmoueri puratit
quia sit om̃is affectus imbecillitatis: que indeo nulla est de
tertio uero. hii precipitantur: qui cum sciant legatum dei
eundẽq diuini et immortalis templi conditorem tamen
aut non accipiunt eum aut ałr accipiunt: quam fides po¬
scit. Quos exꝑte iam refutauimus inquatto supradicti opis
libro. et refutabimus postea diligentius cum respondere ad
om̃es sectas ceꝑimus que ueritatem dum disputant ꝑdide

Expanded text:
mare, solem, lunam, caeteraque astra venerantur. Sed horum mare, solem, lunam, caeteraque astra venerantur. Sed horum imperitiam jam coarguimus in secundo Divinarum Institutionum libro. De secundo vero gradu eos dicimus cadere, qui cum sentiant, unum esse summum Deum, iidem tamen a philosophis irretiti, et falsis argumentationibus capti, aliter de unica illa majestate sentiunt, quam veritas habet; qui aut figuram negant habere ullam Deum, aut nullo affectu commoveri putant, quia sit omnis affectus imbecillitatis, quae in Deo nulla est. De tertio vero ii praecipitantur, qui cum sciant legatum Dei, eumdemque divini et immortalis templi conditorem, tamen aut non accipiunt eum, aut aliter accipiunt, quam fides poscit: quos ex parte jam refutavimus in quarto supradicti operis libro, et refutabimus postea diligentius, cum respondere ad omnes sectas coeperimus, quae veritatem, dum disputant, perdide
Abbreviated transcription (Latin):
quos ad domĩcilium ueritatis ascenditur: non est
ꝓfacile cuilibet euehi ad sunmum. Caligantibus enim
ueritatis fulgure luminibus. qui stabilem gressum tenẽ
non possunt reuoluũtur ĩplanum. Primus autem gra¬
dus est intelligere falsas religiones et abicere impios cultꝰ
humana manu fabricat. Secundus uero ꝑspicere animo
ꝙ unus sit deus summus, cuius potestas ac prouidentia
effecetit aprincipio mundum. et gubernet imposterum
Tercius cognoscere ministerium eius ac nuntium que
legauit interram.quo docente, liberati ab errore.quo im¬
plicati tenebamut: Formatiq ad ueri dei cultum. iusti¬
na disceremus. Exquibus omĩbus gtadibus. ut dixi ꝓnus
est. Lapsus: et facilis ad ruinam nisi pedes in concussa stabilitate figã¬
tur. de primo gradu eos excuti uidemus: qui cum falsa ititelli¬
gant. tamen uerum non inueniunt. contemptisq terrenis
ftagilibusq simulacris non ad colendum se deum conferũt.¬
quem ignorant. sed mundi elementa mirantes. celum tẽra

Expanded text:
quos ad domicilium ueritatis ascenditur, non est facile cuilibet euehi ad summum. caligantibus enim ueritatis fulgore luminibus qui stabilem gressum tenere non possunt, reuoluuntur in planum. primus autem gradus est intellegere falsas religiones et abicere inpios cultus humana manu fabricatorum, secundus uero, perspicere animo quod unus sit deus summus, cuius potestas ac prouidentia effecerit a principio mundum et gubernet in posterum, tertius, cognoscere ministrum eius ac nuntium quem legauit in terram, quo docente liberati ab errore quo inplicati tenebamur formatique ad ueri dei cultum iustitiam disceremus. ex quibus omnibus gradibus, ut dixi, pronus est lapsus et facilis ad ruinam, nisi pedes inconcussa stabilitate figantur. de primo gradu eos excuti uidemus qui cum falsa intellegant, tamen uerum non inueniunt contemptisque terrenis fragilibusque simulacris non ad colendum se deum conferuquem ignorant: sed mundi elementa mirantes, coelum, terram,
Abbreviated transcription (Latin):
Anc uero contra eos disserimus. qui de secundo ꝯradu la¬
psi praua de summo deo sentiunt. Aiunt enim quidã
nec gratificari eum cuiq nec irasci sed securum et qetum
immortalitatis sue bonis ꝑfrui. Alii uero iram tollunt gra¬
tiam relinquunt deo natutam enim summa uiitute pre¬
stantem. et non maleficam esse debere.Ita omnes phy de
ira constituunt. de gratia discrepant. Sed ut ad propositã
materiam ꝑ ordinem descendat oratio. huius modi facie¬
da nobis exequenda ꝑtitio est: cum diuersa et repugnatia
sint ira et gratia. Aut ira tribuenda est deo et gratia de¬
plius preter hec nihil potest caꝑe natura. ut tiecesse sit in
uno istorum aliquo uerum quo queriiur ĩueniri. Consi¬
dei¬

Expanded text:
nc uero contra eos disserimus qui de secundo gradu lapsi praua de summo deo sentiunt. aiunt enim quidam nec gratificari eum cuiquam nec irasci, sed securum et quietum inmortalitatis suae bonis perfrui. alii uero iram tollunt, gratiam relinquunt deo: naturam enim summa uirtute praestantem ut non maleficam, sic beneficam esse debere. ita omnes philosophi de ira consentiunt, de gratia discrepant. sed ut ad propositam materiam per ordinem descendat oratio, huiusmodi facienda nobis et sequenda partitio est: cum diuersa et repugnantia sint ira et gratia, aut ira tribuenda est deo et gratia deplius praeter haec nihil potest capere natura, ut necesse sit in uno istorum aliquo uerum quod quaeritur inueniri. conside
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt:. qui ne uti possunt: nec gratias agere ꝙ accepint: quanto
iustius est et uerius iuuentiã dei simulaera excolere. ut prome¬
re are uidere uiuentẽ. Que sicut uisui hñt quicquid acceꝑint
et gras agunt ita deus incuius conspectu bonũ feceris: et proba¬
bit et mercedẽ pietatis exsoluet¬

Expanded text:
ferunt, quibus nec uti possunt nec gratias agere, quod acceperint, quanto ferunt, quibus nec uti possunt nec gratias agere, quod acceperint, quanto iustius est et uerius uiuentia dei simulacra excolere, ut promereare uiuentem ? quae sicut usui habent quidquid acceperint et gratias agunt, ita deus, in cuius conspectu bonum feceris, et probabit et mercedem pietatis exsoluet
Abbreviated transcription (Latin):
incogitatione quidẽ ad mittere. quod si uel facto malũ uel impro¬
hum dicu. Itaq etiã iusti homities qui frenate se possunt ab oĩ
oꝑe iniusto nõ nunqͣ tantum ip̃a fragilitate uincũtur: ut uł
in ira malum dicant uel in aspectu rerum delectabiliũ cogitione
tacita nõ concupiscant.Quod si mortalis conditio nõ pãtitur
ẽẽ hominẽ ab om̃i macula purum debent etgo largitiõe ꝑpetus
peccata carnis aboleri. Unum est enim sapients et iustĩ et ui¬
talis uiri opus diuitias suas insola iusticia collocare qua profe¬
cto qui eget. licet ille Cresum aut Crassum diuitiis suꝑet hic
pauper hic nudus. hic mendicus putandus est. danda opera
ut indumẽto iusticie pietatisq uellemur: quo tios exuat nemo
qđ nobis sempiternũ prebet ornatum. Nam si deorum cultores
simnulacra ĩsensibilia excolunt, et quicꝗd preciosi hñt inea cõ¬

Expanded text:
in cogitationem quidem admittere quod sit uel factu malum uel inproin cogitationem quidem admittere quod sit uel factu malum uel inprobum dictu. itaque etiam iusti homines, qui frenare se possunt ab omni opere iniusto, nonnumquam tamen ipsa fragilitate uincuntur, ut uel in ira malum dicant uel in aspectu rerum delectabilium cogitatione tacita concupiscant. quodsi mortalis condicio non patitur esse hominem ab omni macula purum, debent ergo largitione perpetua peccata carnis aboleri. unum est enim sapientis et iusti et uitalis uiri opus diuitias suas in sola iustitia conlocare: qua profecto qui eget, licet ille Croesum aut Crassum diuitiis superet, hic pauper, hic nudus, hic mendicus putandus est. danda igitur opera ut indumento iustitiae pietatisque uelemur, quo nos exuat nemo, quod nobis sempiternum praebeat ornatum. nam si deorum cultores simulacra insensibilia excolunt et quidquid pretiosi habent in ea con
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃i labe peccati temꝑandũ sibi ab oꝑe largitiotus existiẽt
qr non hẽat peccata que deleat ỹmo uero tum magis iusticiã
debet oꝑari cum factus estiustus: ut quod autẽ ante ĩ tnedelã
uulticrũ fecerat. post modũ faciat ingloriã laudẽq uirtutis
Eo accidit ꝙ nemo esse sine delicto põt qui diu ĩdumetito car¬
nis uulneratus est. Cuius infirmitas triplici mõ subi acet do¬
minio peccati factis dictis cogirationib ꝑ hos gradus ad sũmu
culmen iusticia procedit. p̃rimus est uirtutis gradus malieo
oꝑibus abstinere. Secundus ẽt̃ malis uerbis. Tercius ẽt cogita¬
tione rerum malatũ. Qui primũ gradum ascendit satis iu¬
stus est. Qui secundũ iam ꝑfecte uittutis est siquidem neq factis.
neq sermoẽ derelinquat. Quis terrium is uero similitudinẽ dei
assecutus uidetur. Est enim pene supra humanũ modũ. ne

Expanded text:
ab omni labe peccati, temperandum sibi ab opere largitionis existimet, ab omni labe peccati, temperandum sibi ab opere largitionis existimet, quia non habeat peccata quae deleat. immo uero tum magis iustitiam debet operari, cum factus est iustus, ut quod ante in medellam uulnerum fecerat, postmodum faciat in laudem gloriamque uirtutis. eo accedit quod nemo esse sine delicto potest, quamdiu indumento carnis oneratus est. cuius infirmitas triplici modo subiacet dominio peccati, factis dictis cogitatione: per hos gradus ad summum columen iustitia procedit. primus est uirtutis gradus malis operibus abstinere, secundus etiam malis uerbis, tertius etiam cogitatione rerum malarum. qui primum gradum ascenderit, satis iustus est, qui secundum, iam perfectae uirtutis, siquidem neque factis neque sermone delinquat, qui tertium, is uero similitudinem dei adsecutus uidetur. est enim paene supra humanum modum ne
Abbreviated transcription (Latin):
Magna est misericordie mertes. cui deus pollicetur peccata se
intuo labore audiam tuas. Si misertus laborantũ fueris. et ego
ittuo labore merebo miserebor.Si autẽ non respexeris. nec ad¬
iuueris. et ego animũ tuum contrate geram. tuisq te legib iudicabo.
Uocietis igitur rogaris temptari te adeo ansis dignus audi¬
ri circũspice conscientiã tuam et ꝙ̃tum pores medere uł¬
neribus. Hec tamen qr geccata largitione tollũtur dari tibi li¬
centiam peccandi putes. Abolentur enim si deo largiate quiã
peccaueris. Nam si fidutia largiendi pecces nõ abolentur deus
enim purgari hominẽ apeccatis maxime cupit. ideo agi
penitenirã iubet. Agere autẽ penuentiã tuhil aliud est ꝙͣ pro¬
fiteri.et affirmarẽ se ulterius nõ peccaturum. Ignoscitur itaq
his qui ad peccatũ imprudenter ĩcauteq labuntut. Ueniam
nõ ht̃ qui sciens peccat. Nec tamẽ si aliquis purificatus fuerit

Expanded text:
Magna est misericordiae merces, cui Deus pollicetur peccata se Magna est misericordiae merces, cui Deus pollicetur peccata se in tuo labore in tuo labore miserebor. si autem non respexeris nec adiuueris, et ego animum tuum contra te geram tuisque te legibus iudicabo. Quotiens igitur rogaris, temptari te a deo crede an sis dignus audiri. circumspice conscientiam tuam et quantum potes, medere uulneribus. nec tamen quia peccata largitione tolluntur, dari tibi licentiam peccandi putes: abolentur enim, si ideo largiare, quia peccaueris. nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. deus enim purgari hominem a peccatis maxime cupit ideoque agi paenitentiam iubet: agere autem paenitentiam nihil aliut est quam profiteri et adfirmare se ulterius non peccaturum. ignoscitur itaque iis qui ad peccatum inprudenter incauteque labuntur, ueniam non habet qui sciens peccat. nec tamen si aliquis purificatus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
despicere et calcare mortalia. Sed si hãc uirtutẽ nõ capis diuitias
tuas in archam dei conteras ut fragilibus tibi cõpes firmiora libe¬
rabo te metu. Omnia ista precepta nõ tibi soli dantut: sed om̃i po¬
pulo qui tibi coniunctus est et coheret sicut unus homo.Si solus
magnys opibus nõ sufficis pro uiriliꝑte oꝑare iusticiã sic̃ tamẽ
ut ꝙͣtum diuitiis inter ceteros tantum ope precellas: Neq tunc Ø¬
suaderi tibi pures. ut rem familiarẽ tuam minuas uel ex hautias. s
que in suꝑuacua fueras impensurus ad meliora conuertas. Uñ
bestias einis. hinc captiuos redime unde feras pascis. inde pauꝑe
ale. unde homtines ad gladium comꝑas hinc inoẽtes mortuog
sepeli. Quid prodest ꝑdite nequicie bestiarios facere Iocupletes
et instruere ad flagina: Transfer ad magnũ sacrificiũ inale
pitura. ut prohis ueris munerib hẽ as adeo mutius eternium

Expanded text:
despicere et calcare mortalia. Sed si hanc virtutem non capis, ut divitias despicere et calcare mortalia. Sed si hanc virtutem non capis, ut divitias tuas in aram Dei conferas, ut fragilibus tibi compares firmiora, liberabo te metu. Omnia ista praecepta non tibi soli dantur, sed omni populo, qui mente conjunctus est, et cohaeret sicut homo unus. Si solus magnis operibus non sufficis, pro virili parte operare justitiam, sic tamen, ut quantum divitiis inter caeteros, tantum opere praecellas. Neque nunc suaderi tibi putes, ut rem familiarem tuam minuas, vel exhaurias: sed quae in supervacua fueras impensurus, ad meliora convertas. Unde bestias emis, hinc captos redime; unde feras pascis, hinc pauperes ale; unde homines ad gladium comparas, hinc innocentes mortuos sepeli. Quid prodest perditae nequitiae bestiarios facere locupletes, et instruere ad flagitia? Transfer ad magnum sacrificium male peritura; ut pro his veris muneribus habeas a Deo munus aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑtatem times. quã etiam ur̃i phi laudant. Nihilq hac tutius
nihilq tranquillius esse testantur: hoc quod timeo solicitudinum
portus est. An ignoras quot piculis. quot caĩbus cum his male opib
subiaceas. Que tecum bñ agent᷑ sine tuo cruore transierit. Tu uõ
preda honustus incedis: et spolia gęris. que irritent animos ẽt tuoꝵ
Quidergo dubitas bñ collocare id quod tibi forsan erripiet aut
unum latrocinium aut existens repente proscriptio aut hostilis ali¬
qua direptio. Quid uerẽ fluxum et fragile bonum facere sempi¬
ternum aut thesautos tuos custodi deo credere. Uhi nõ furem pre¬
donemq nõ timeas nõ rubiginẽ nõ tiramnũ: Qui apud deum
diues est. pauper ẽẽ nunq põt.Si iusticiã tantiputas: se querere
ahiectis oneribus que te premunt: liherare ip̃e cumpedibus. et
cathenis. ut expeditus ad deum curras. Magni et excelsi animi est

Expanded text:
paupertatem times, quam etiam uestri philosophi laudant nihilque hac tutius, paupertatem times, quam etiam uestri philosophi laudant nihilque hac tutius, nihil tranquillius esse testantur? hoc quod times sollicitudinum portus est. an ignoras quot periculis, quot casibus cum his malis opibus subiaceas? quae tecum bene agent, si sine tuo cruore transierint. tu uero praeda onustus incedis et spolia geris, quae inritent animos etiam tuorum. quid ergo dubitas bene collocare id quod tibi forsan erunum latrocinium, aut existens repente proscriptio, aut hostilis aliqua direptio? Quid verere fluxum et fragile bonum facere sempiternum, aut thesauros tuos custodi Deo credere, ubi non furem praedonemque timeas, non rubiginem, non tyrannum? Qui apud Deum dives est, pauper esse nunquam potest. Si justitiam tanti putas, sequere, abjectis oneribus quae te premunt: libera te ipsum compedibus et catenis, ut expeditus ad Deum curras. Magni et excelsi animi est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ predam iacere. sed reddemus id terre unde ortum est: et quãuis
inhomine ignoto necessatiorum sepulturam nulli negandum
munus implebimus inquorum locum qr desunt succedet hu¬
manitas et ubicunq homo desiderabitur. ibi exigi officiũ nr̃m
putabimus. in quo autẽ magis iusticie rõ consistit qͣ in eo ut
qđ prestamus nr̃is ꝑ affectuntĩ. prestemus alienis ꝑhumanitatem
que est multo certior iustioro cum iam nõ homĩ prestatur:
qui nihil sentit. sed deo soli cui carissimũ sacrificium est opus iu¬
stum: dicet aliquis fortasse si hec omĩa fecero nihil habebo.Quid
enim si magnus hominũ numerus egebit algebit: capietur mo¬
rietur ut hec facientẽ uel uno die pattimonio exui sit necesse.
ꝑdam ne rem familiarẽ meo aut maiorũ labore quesitam ut iã
ipsi nihil aliena misericordia uiuendũ. Quid tu tam pusillo aniõ

Expanded text:
in praedam iacere, sed reddemus id terrae, unde ortum est, et quamuis in praedam iacere, sed reddemus id terrae, unde ortum est, et quamuis in homine ignoto necessariorum munus inplebimus, in quorum locum, quia desunt, succedet humanitas, et ubicumque homo desiderabitur, ibi exigi officium nostrum putabimus. in quo autem magis iustitiae ratio consistit quam in eo, ut quod praestamus nostris per adfectum, praestemus alienis per humanitatem? quae est multo certior iustiorque, cum iam non homini praestatur, qui nihil sentit, sed deo soli, cui carissimum sacrificium est opus iustum. dicet aliquis fortasse: \'si haec omnia fecero, nihil habebo. quid enim? si magnus hominum numerus egebit algebit capietur morietur, ut haec facientem uel uno die patrimonio exui sit necesse, perdamne rem familiarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam ipsi mihi aliena misericordia uiuendum sit?\' quid? tu tam pusillo animo
Abbreviated transcription (Latin):
defuerunt qui suꝑuacaneam facerent sepulturã nihilq ẽẽ
dicerent moli iacere inhumatũ atq abiectum. Quorũ irmpiã
sapĩam tum omne humanũ genus respuit. tum diuiẽ uoce
que id fieri iubent. Uerum illi non audent dicere id nõ esse
fatiendum. sed si forte nõ fiat nihil esse incõmodi. Itaq in ea
re nõ tam precipientium. q̃ consolantiũ funguntut offitio
ut si forte id sapienti euenerit. ne se ob ho mĩserũ putet. Hos
autem nõ quid sapienti ferendũ sit dicimus sed quid facere
ip̃e debeat. Itaq nõ que rimus nũc utrũ tie tota sepeliendi rõ
sit utilis nec ne. sed hec etiam si sit inatuis ut illi estimant tam̃
facienda est. uel ob hoc solum quod apud hornios hene et huma¬
ne fieri uidetur. Animus eruti queritur et propositũ pondenat:¬
Hon ergo patiemur figuram et figmentũ s. dei feris ac uolucrib

Expanded text:
defuerunt, qui supervacaneam facerent sepulturam; nihilque esse defuerunt, qui supervacaneam facerent sepulturam; nihilque esse dicerent mali, jacere inhumatum atque abjectum: quorum impiam sapientiam, cum omne humanum genus respuit, tum divinae voces, quae id fieri jubent. Verum illi non audent dicere, id non esse faciendum, sed si forte non fiat, nihil esse incommodi. itaque in ea re non tam praecipientium quam consolantium funguntur officio, ut si forte id sapienti euenerit, ne se ob hoc miserum putet. nos autem non quid sapienti ferendum sit dicimus, sed quid facere ipse debeat. itaque non quaerimus nunc utrumne tota sepeliendi ratio sit utilis necne, sed haec etiamsi sit inanis, ut illi existimant, tamen faciendum est uel ob hoc solum, quod aput homines bene et humane fieri uidetur; animus enim quaeritur et propositum ponderatnon ergo patiemur figuram et figmentum dei feris ac uolucribus
Abbreviated transcription (Latin):
detur: quominus mortẽ pro iustitia fidẽq suscipiat sed in cũ¬
ctanter ac fortiter subeat cum sciat se caros suos deo relitquẽ
nechisimꝙqs̃ presidium defututũ. Egros quoq quib defuerit
qui assistant curandos fouendosq suscipe sũme hisanitatig
et magne oꝑationis est qd qui fecerit hic uiuam hostiã deo
acquiret. et qđ alteri dederit ad tempus ip̃e adeo accipiẽt in
eternum. Utimũ illud et maximũ pietatis officium est pe¬
grinorum et poupum sepultura qđ illi uirtunis iusticieq do¬
ctores prorsus nõ attigerunt. Hec enim poterant id uidere
qui utilitate omĩa officia sua metiebantur. In ceteris enim¬
poterant que supradicta sunt: quãuis uerum limitẽ nõ tenue¬
rint. tamenqm̃ cõmodi aliquid in his deprehenderũt qĩ odore
quodam ueritatis retenti proprius aberrarunt. hoc aut qr tuil
uidere ineo cõmodi poterant relinquerunt. Qum etim nõ

Expanded text:
detur, quominus mortem pro justitia fideque suscipiat: sed incundetur, quominus mortem pro justitia fideque suscipiat: sed incunctanter ac fortiter subeat, cum sciat se caros suos Deo relinquere, nec his unquam praesidium defuturum. Aegros quoque, quibus defuerit qui assistat, curandos fovendosque suscipere, summae humanitatis et magnae operationis est: quod qui fecerit, vivam hostiam Deo acquiret; et quod alteri dederit ad tempus, ipse a Deo accipiet in aeternum. Ultimum illud et maximum pietatis officium est, peregrinorum et pauperum sepultura: quod illi virtutis justitiaeque doctores prorsus non attigerunt. Nec enim poterant id videre, qui utilitate omnia officia metiebantur. In caeteris enim, quae supra dicta sunt, quamvis verum limitem non tenuerint; tamen, quoniam commodi aliquid in his deprehenderunt, quasi odore quodam veritatis retenti, propius oberrarunt: hoc autem, quia nihil videre in eo commodi poterant, reliquerunt. Quin etiam non
Abbreviated transcription (Latin):
quod est compantis et eduobus honis idquod sit melius elligẽ¬
ns. illa enim largitio hominũ patrimonia sua ĩmare abiciẽtiũ
matiset leuis ẽt ab orñi iustitta remotissima est. Itaq ne dici
quidem munera oportet inquibus nemo accipit. nisi qui ac¬
cipore non meretur. Non minus magnum iusticie opus est
pup:os et uiduas et destitutos. et auxilio indigentes tueri atq
deferidere. quod adeo uniuersos diuina lex ipsa prescribit¬
qñ quidem boni quiq iudices ad officium suũ iudicant ꝑtinere ut
eos naturali humaruta foueant ac hisdem prodesse nitanitur. Ue¬
rum hec oꝑa proprie nostra sunt: qui lȩgem qui uerba ip̃ius dei
precipientis accepimus. Nam illi sentiuĩ quidẽ natura iustũ tuei
eos qui tutela carent. sed cur ita sit nõ ꝑspiciunt. deus eis ciuus
perpetua clementis est id cuto uiditas pupillosq defendi ac tueĩ
iubet nequis respectu ac miseratione suorum pignorum retar¬

Expanded text:
quod est comparantis, et e duobus bonis id, quod sit melius, eligenquod est comparantis, et e duobus bonis id, quod sit melius, eligentis. Illa enim largitio hominum patrimonia sua in mare abjicientium inanis, et levis, et ab omni justitia remotissima est. Itaque ne dici quidem munera oportet, in quibus nemo accipit, nisi qui accipere non meretur. Non minus magnum justitiae opus est, pupillos et viduas destitutos, et auxilio indigentes tueri, atque defendere. Quod adeo universis divina lex illa praescribitndo quidem boni quique judicesad officium suum judicant pertinere, ut eos naturali humanitate foveant, ac iisdem prodesse nitantur. Verum haec opera proprie nostra sunt, qui legem, qui verba ipsius Dei praecipientis accepimus. Nam illi sentiunt quidem natura esse justum tueri eos, qui tutela carent: sed, cur ita sit, non perspiciunt. Deus enim, cujus perpetua clementia est, idcirco viduas pupillosque defendi ac foveri jubet, ne quis respectu ac miseratione pignorum suorum retar