comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
repmissionis eiectis hostib habitare
fecerat. qͥb legis noticiam dederat et
ad quoꝵ eruditionẽ ꝓpħas miserat. et
ex quib nasci elegerat. Siue certe in
ꝓpria uenit: quia in mundo apparuit
ꝑhumanitatẽ quẽ fecerat ꝑ diuinita¬
tẽ. Uenire qͥppe et abire humanitatis
est: man̾e et ẽẽ diuinitatis. S sui eũ
ñ receperunt. id ẽ hoĩes qͦs ad ima¬
ginem et si militudine fec̾at: magna
ex ꝑte ineum cred̾e noluert̃ S nr̃qͥd
om̃s ab eius noticia alieni remanseit:
Non. Nam seqͥtur. Quot qͦt aũ rece¬
apĩe missum filiũ di credidert̃. S qͥd
eis ꝓfuit qd̃ eum receꝑunt: Dedit eis
inquid potestatẽ filios dĩ fieri: his qui
crecdunt innoie eiꝰ. Ubi larga miscd̾ia
dĩ ostendit᷑: quando qui serui ñ fue¬
rant digni etiam filii uocant᷑ ñ ꝑ na¬
turam. s ꝑ ad optionis grãm. Uthie
h̾edes dĩ ꝑfidẽ coheredes efficiam᷑ xp̃i¬

Expanded text:
repromissionis, ejectis hostibus, habitare fecerat, quibus legis notitiam dederat, et ad quorum eruditionem prophetas miserat, et ex quibus nasci elegerat. Sive certe « in propria venit, » quia in mundo apparuit per humanitatem, quem fecerat per divinitatem. Venire quippe et abire, humanitatis est: manere et d imaginem et similitudinem suam fecerat, magna ex parte in eum credere noluerunt. Sed nunquid omnes ab ejus notitia alieni remanserunt? Non. Nam sequitur: « Quotquot autem recea Patre missum Filium Dei crediderunt. Sed quid eis profuit quod eum receperunt? « Dedit eis, inquit, potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus. » Ubi larga misericordia Dei ostenditur, quando qui servi non fuerant digni etiam filii vocantur: non per naturam, sed per adoptionis gratiam, ut hic haeredes Dei per fidem cohaeredes efficiam
Abbreviated transcription (Latin):
euangłiste obseruare regulã artis gͣ¬
matice: ut ꝑfectius sensum explicare
poss. Si enĩ dic̾et ex sanguine. inri
tantũ uid̾et᷑ sigiificare sem̃. et ñ plemit̃
qd̃ uellet expͥmeret Cum uͦ dicit ex san¬
gunib: uiri ꝑit̾ et femine comuncti¬
one ostendit. Unde nequis ant̾rogare
quare ex sanguinib dixiss. exponẽdo
subdidit dicens. Neq ex uoluntate
uiri: neq ex uoluntate carnis. Car¬
nẽ ꝓ uxore posuit: iuxta illuo qd̾
scͥp tum est. Hoc nunc os ex os¬
sib meis: et caro de carne mea. Et
er̃t duo in carne lina: et apłs. Ne¬

Expanded text:
evangelistae observare regulam artis grevangelistae observare regulam artis grammaticae, ut perfectius sensum explicare posset. Si enim diceret ex sanguine, viri tantum videretur significare semen, et non pleniter quod vellet exprimeret: cum vero dicit « ex sanguinibus, » viri pariter et feminae conjunctionem ostendit. Unde ne quis interrogaret quare « ex sanguinibus » dixisset, exponendo subjunxit, dicens: « Neque ex voluntate viri, neque ex voluntate carnis. » Carnem pro uxore posuit, juxta illud quod scriptum est: « Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. » Et: « Erunt duo in carne una . » Et Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
cdi. et ut credentes uitã habeatis in noĩe
eius. Quso gͦ benignius qͥd misericordiꝰ
qmͣ unicꝰ filius cłi uolens manere solus
nr̃a carne sumpta nos fec̾ d̃ĩ filios et sibi
hab̾emus ꝑ grãm: De qͥb ip̃e dic̃ in e¬
uangłio. Quic̃q fec̾it uoluntatẽ prĩs
mei qui incelis est. ip̃e m̃s frat et soror
⁊ mat̾ est. Et post resurrectionẽ discipłos
fr̃s nocate dignatꝰ ait. Itenuintiate fũb
meis. Ito hanc adoptionẽ ñ uenit: nisi
qui fide credid̾it innoĩe eius. Qm̃ sicut
scriptũ est iustus ex fide uiuit. sine qua
impossibile est placere deo. et ne pu
tares hanc natiuitatẽ carnalẽ ẽẽ et nõ
sꝑitalẽ: recte subiungit᷑. Qmi ñ ex san¬
guiib tieq ex uoluntate carnis: neq
ex uolutate uiri. In quo loco cũ sangni¬
nib posuit. contra regulam artis gram¬
matice fecit: qͥ aput grammaticos san¬
guis semꝑ singłarit̾ et nũqm płalit̾ enũ¬
ciatur scd̃m regulam. Sed ñ cure fuit

Expanded text:
ut, credentes, vitam habeatis in nomine ejus . » Quid ergo benignius, quid misericordius, quam unicus Filius Dei, nolens manere solus, nostra carne sumpta, nos fecit Dei filios, et sibi  in Evangelio: « Quicunque fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus frater, soror et mater est . » Et post resurrectionem discipulos fratres vocare dignatus, ait: « Ite, nuntiate fratribus meis. » Ad hanc adoptionem non venit, nisi qui fide crediderit in nomine ejus, quoniam sicut scriptum est: « Justus ex fide vivit, sine qua impossibile est placere Dt non spiritualem, recte subjungitur: « Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. » In quo loco cum « ex sanguinibus » posuit, contra regulam artis grammaticae fecit, quia apud grammaticos sanguis semper singulariter, et nunquam pluraliter enuntiatur secundum regulam. Sed non curae fuit
Abbreviated transcription (Latin):
Auiis c̃ẽ uiu̾e s ñ sentire: ut arborib.
Aiiis etiam cẽ s nec uiu̾e nec sentire.
atq discern̾e. Unde bene illuminati
sunt: quia ad imaginẽ cłi fc̃i sunt:
S et animat qͥcũ ꝙ est hõ. ñ ꝑcipit ea

Expanded text:
aliis esse, vivere, sed non sentire, ut arboribus; aliis esse, vivere, sed non sentire, ut arboribus; aliis etiam esse, nec vivere, nec sentire, atque discernere, unde bene illuminati sunt, qui ad imaginem Dei creati sunt. Sed et animalis quicunque est homo, non percipit ea
Abbreviated transcription (Latin):
ex se ñ uiuat: quia si aut uetustate
aut igne consumpta fu̾it iterũ eiꝰdẽ
qnͣtitatis et qͣltatis uouit uas fabri¬
care. Ita d̾s omp̃s anteqmͣ miuidũ
crearet. anteqmͣ mundi creat᷑as in
ꝓpͥas species formaret. in eiꝰ sapĩa ũ
solum que uiuunt. s etiam que iuita
carent uiuebant S ne estimares
onĩem creat᷑am in hoc scło uitam hr̃e
uel illuminatã ẽẽ recte subditur. et
uita erat lux hõiui. qd̃ est aꝑte dicere.
Quia ip̃a uita et sapiencia ꝑ qũã cũc¬
ta sunt creata. et inqua ꝑ quandam
rationẽ ut dictũ est uiuere dicunt᷑. lux
est hoĩm idẽ rationabiliũ creat᷑aꝵ ñ in
rationabiliũ. Non enm bestie et pecco¬
ra s hoĩes illuminant᷑: qͥ rationabilcᷤ
sunt. Licet namq bestie uiuant: tam̃
ñ illuminant᷑. ut possint sap̃iam et
intellectũ atq sp̃m discretionis hr̃e.
Quibusdam enĩ creatuns tͥbuit eẽ. ui¬
uere. sentire. et ñ discerñe: ut aĩalib.

Expanded text:
ex se non vivat, quasi aut vetustate ex se non vivat, quasi aut vetustate aut igne consumpta fuerit, iterum ejusdem quantitatis et qualitatis novit vas fabricare. Ita Deus omnipotens antequam mundum crearet, antequam mundi creaturas in proprias species formaret, in ejus sapientia non solum quae vivunt, sed etiam quae vita carent, vivebant. Sed ne aestimares omnem creaet illuminatam esse, recte subditur: « Et vita erat lux hominum. » Quod est aperte dicere quia ipsa vita et sapientia per quam cuncta sunt creata, et in qua per quamdam rationem, ut dictum est, vivere dicuntur, lux est hominum, id est rationabilium creaturarum, non irrationabilium. Non enim bestiae et pecora, sed homines illuminantur, qui rationabiles sunt. Licet namque bestiae vivant, tamen non illuminantur, ut possint sapientiam et intellectum atque spiritum discretionis habere. Quibusdam enim creaturis tribuit esse, vivere, sentire et non discernere, ut animalibus;
Abbreviated transcription (Latin):
in ct̾na sua dispẽnsatione ũ fecisset:
rẽ necessariam euangłista subiuux
dicens. Qd̃ fc̃m est: in ip̃o uita erat.
Qui u̾sicls ita distinguendus est.ut
pͥmũ dicamꝰ qd̾ fc̾m est. deinde infe¬
ramꝰ in ip̃o uita erat. Et est sensus.
Qd fc̃m̃ ab illo intẽꝑe apparuit siue
uiuens siue uita carens in ip̃o uica erat.
Idẽ in eius et̾na sapĩa etiam illa qͦ nõ
uiuunt anteqmͣ crearent᷑ uiuebant.
scilicet aute utium iuncd: qͥa ut
post ea fierent dispositum erat. Ac ꝑ
hoc qͣsi factũ erant. quia om̃is creatura
in ip̃o filio di imaginata erat. Qd̃ ut
manifestius possit intelligi: de rebus
uisibilib exemplũ adhibeamus. U̾bi
gr̃a. Faber lignarius ꝑgit in siluã.
ispic̾ arborẽ cogitat ex illa facere
archam uel qd̾libet uas. Et cũ arbor
maneat adhuc si incisa: iam in eius
sapĩa quante longitudinis et latitu¬
dinis futa sit: considerat᷑. Cm̃ fabricã
in eius arte ex eo uiu̾e cõꝓbat᷑. cũ tam̃

Expanded text:
et, rem necessariam evangelista subjunxit, dicens: « Quod factum est. In ipso vita erat. » Qui versiculus ita distinguendus est, ut primum dicamus, « Quod factum est; » deinde inferamus, « in ipso vita erat. » Et est sensus: Quod factum est ab illo, in tempore apparuit, sive vivens, sive vita carens; in ipso vita erat, id est in ejus aeterna sapientia etiam illa quae non vivunt, antequam crearentur, vivebant, scilicet ante initium mundi, quia ut postea fierent dispositum erat, ac per hoc quasi factum erat, quia omnis creatura in ipso Filio Dei imaginata erat. Quod ut manifestius possit intelligi, de rebus visibilibus exemplum adhibeamus, verbi gratia: Faber lignarius pergit in silvam, inspicit arborem, cogitat ex illa facere arcam vel quodlibet vas; et cum arbor maneat adhuc non scissa, jam in ejus sapientia quantae longitudinis et latitudinis futura sit consideratur; cujus fabrica in ejus arte ex eo vivere comprobatur, cum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Nam celũ cognouit: quando eo nato
nouam steliam misit. Mare cognouit:
quando sub plantis eiꝰ se calcabile pre¬
buit. Terra cognouit: qnͣdo eo mori¬
ente contͤmuit. Sol cognouit: qr ra¬
dios suos in eius morte absconclit. Sa¬
xa et parietes cognouert̃: qr tẽꝑe mor¬
tis eus scissa sunt. Infernꝰ cognouit:
qr hos qͦs tenebat mortuos reddidit.

Expanded text:
Nam coelum cognovit, quando eo nato novam stellam misit; mare cognovit, quando sub plantis ejus se calcabile praebuit; terra cognovit, quando eo moriente contremuit; sol cognovit, quia radios suos in ejus morte absconxa et parietes cognoverunt, quia tempore mortis eius scissa sunt. Infernus cognovit, quia hos, quos tenebat, mortuos reddidit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe uenit: qui p̾sumytine in eo qd̃
docet suã głam querit. Unde de ꝑseudo¬
ꝓpħis dictũ est. Ip̃i ueniebãt et ñ mit¬
ilł erat. qͥb saluator ait in euagelio.
Ego uos elegi de mundo ut eatis et¬

Expanded text:
quippe venit, qui praesumptive, in eo quod docet, suam gloriam quaerit. Unde de pseudoprophetis dictum est: « Ipsi veniebant, et non mitillis erat quibus Salvator ait in Evangelio: Ego vos elegi de mundo, ut eatis
Abbreviated transcription (Latin):
tur. In ꝓpͥa uenit: et su eũ ñ recepeit̃.
In ꝓpͥa quippe uenit. qr ñ solũ exstupe
uideoꝵ carnẽ assumpsit. s etiam inter
eos docuit. p̾dicauit: signa et uirtutes
in enarrabiles ostendit. S sui eñ ñ
receꝑunt: id est iudei qͦs sibi petuliant᷑

Expanded text:
eum non receperunt. » In propria quippe venit, quia non solum ex stirpe Judaeorum carnem assumpsit, sed etiam inter eos docuit, praedicavit, signa et virtutes inenarrabiles ostendit. « Sed sui eum non receperunt, » id est Judaei, quos sibi peculiariter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ orb̾: ascło et usq in scłm tu es ds.
Itẽ fuere alii uitatis inimiq: qͥ tres ꝑ¬
sonas sc̃ẽ t̾nitatis negare uolentes dicent.
falsissimũ errorẽ uerax euangelista dis¬
sipat: cum subiungit. et u̾bũ erat apd̾
dm̃i. Si enĩ alt̾ apd̾ alt̾m erat: manife¬
stum est quia alia est ꝑsona patͥs. alia
filii. atq alia sp̃c sc̃i. Nec pat̾ iuxta il¬
loꝵ fallatiam aliqnͣdo mutat᷑ infiliũ.

Expanded text:
 orbis a saeculo usque in saeculum tu es Deus . » Iterum fuere alii veritatis inimici qui tres personas sanctae Trinitatis negare volentes, dicerent: falsissimum errorem verax evangelista dissipat, cum subjungit: « Et Verbum erat apud Deum. » Si enim alter apud alterum erat, manifestum est quia alia est persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Nec Pater juxta illorum fall
Abbreviated transcription (Latin):
Adeo qͥppe mittit᷑ qͥ meo qd̾ docet di
laudẽ ⁊ aĩaꝵ lucra querit. Quał erat
moyses cui dictũ est. Ueni et mittã te
in egiptũ. Quat erat et ysaias ꝓph̾a:
mitte me. Talis erat iohes baptista:
de qͦ dr. fuit hõ missus adeo. Qͥs uo¬
cabat᷑ hõ ille: Seqͥt᷑. Cui nom̃ erat
iohes. Ad qͥd aũ missus sit a deo: ma
Ut qͥd testimomiũ ꝑhibutt delumme.
declarat᷑ cũ sub infert᷑. ut om̃s cred̾ent
ꝑ illum. Non dix̃ut om̃s cred̾ent in
illũ: qr maledictꝰ hõ qui confidit
in hoĩe:. s ut om̃s cred̾ent ꝑ illũ. idẽ¬

Expanded text:
eo quippe mittitur, qui in eo quod docet Dei laudem et animarum lucra quaerit, qualis erat Moyses, cui dictum est: « Veni, et mittam te in Aegyptum, » qualis erat Isaias propheta, mitte me . » Talis erat Joannes Baptista, de quo dicitur: « Fuit homo missus a Deo. » Qui vocabatur homo ille, sequitur: « Cui nomen erat Joannes. » Ad quid autem missus fuit a Deo, man» Ut quid testimonium perhibuit de lumine? declaratur cum subinfertur: « Ut omnes crederent per illum. « Non dixit ut omnes crederent in illum, quia « maledictus homo qui confidit in homine , » sed « ut omnes crederent per illu
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃o cuiꝰ ocłis nuda et aꝑta sunt omĩa:
psalmista a trestante qͥait. Uultus añ
dñi suꝑ facientes mala. Uerbi gr̃ã.
Si ponat᷑ cecus ad solem sic̾ ip̃e ñ uidet
lum̃ solis s circonfunditur ab ip̃o.
lucet. sd ẽ im p̃is hõib. Uel certe inte¬
nebris lux lucet: qͥa ip̃a sap̃ia ꝑ qͣm
nos hoĩes ẽẽ cognoscimꝰ. et alicͥra facẽ

Expanded text:
unt omnia, Psalmista teste, qui ait: « Vultus autem Domini super facientes mala . » Verbi gratia, si ponatur caecus ad solem, sicut ipse non videt lumen solis, sed circa confunditur ab ipso, lucet, id est, in ipsis hominibus; vel certe in tenebris lux lucet, quia ipsa sapientia per quam nos homines esse cognoscimus, et aliquid facere
Abbreviated transcription (Latin):
contigit: sic̾ ꝑ quendam sapientẽ
dr᷑. S estiaꝵ dentes scorpii ⁊ serpen¬
tes: omĩa inuindictã cieata sunt.
Nam pc̃cm qͥa subsistend nat᷑am ñ
habet. ñ est a deo creatũ s a diabolo in¬
uentũ: et sdeo nichil ẽ ⁊ qͥcqͥd ñ sub¬
sistit nichil est: sic̃ de cultura sdoloꝵ
apłs dic̃. Scimus qͥa nichil ẽ scolũ.
fueit et alii hetici qͥ diuine nat᷑e sub¬
stanciã subtilius qmͣ deb̾ent ꝑscru¬
tantes: unigenitũ filiũ cl̃i indiuinita¬
ex dõ genitũ. s a dõ fcm p̾dicarent.
Quoꝵ errore uel demĩciam fide ar¬
matus euangłista conculcat: cũ dicit.
Omĩa ꝑ ip̃ui fc̃a suut. Si eñi omia
ꝑ ip̃m fcã sunt: ip̃e ñ est ft̾s. qͥ om̃ia
fecit. et ideo ũ creat᷑a s creator: ñ fac¬

Expanded text:
contigit, sicut per quemdam sapientem dicitur: Bestiarum dentes, scorpii et serpentes, omnia in vindictam creata sunt. Nam peccatum, quia subsistendi naturam non habet, non est a Deo creatum, sed a diabolo inventum, et ideo nihil est; et quidquid non subsistit, nihil est, sicut de culturamus quia nihil est idolum . » Fuerunt et alii haeretici qui, divinae naturae substantiam subtilius quam deberent perscrutantes, unigenitum Filium Dei in divinitaex Deo genitum, sed a Deo factum praedicarent. Quorum errorem vel dementiam fide armatus evangelista conculcat cum dicit: « Omnia per ipsum facta sunt. » Si enim omnia per ipsum facta sunt, ipse non est factus, qui omnia fecit
Abbreviated transcription (Latin):
intenebris: s halebit lum̃ uite. Quat
erat iste iohes: de quo dñs alibi ait. Ine
erat lucernã: ardens et lucens. Ardens
dilectione et amore: lucens sermone.
Sed ñ ẽẽ ioħes lux di᷑. ad comꝑationẽ
uere lucis que om̃s illuminat ⁊ a nul¬
lo illuminat᷑. Tantũ eñi distat int̾
lucẽ que ssluminat et eã qͦ illuminat᷑.

Expanded text:
in tenebris, sed habebit lumen vitae . » Qualis in tenebris, sed habebit lumen vitae . » Qualis erat iste Joannes de quo Dominus alibi ait: « Ille erat lucerna ardens et lucens. » Ardens dilectione et amore, lucens sermone: sed non esse Joannes lux dicitur, ad comparationem verae lucis, quae omnes illuminat, et a nullo illuminatur. Tantum enim distat inter lucem quae illuminat et quae illuminatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ud est em̃ cred̾e illum: aliud ꝑ illũ. aliud
m illum. Cied̾e illum et ꝑ illũ: ad fidelẽ
hoĩem referri potest. Crede aũ in illum:
nisi ad dm̃ ñ ꝑtinet. u̾bi gr̃a. Credo
s in dm̃ que p̾dicat. Non erat isslelux:
s ut testimoniũ ꝑhiƀet delumine. Qeͤ¬
rit᷑ quare euangłista diqͥt de ioh̾e dilec¬
to dñi et int̾natos mulierum maiore.
ñ erat ille lux: cum dñs discipłis dicat.
uox estis lux munich. S ad hec facilis
patet responsio. quia alia est lux que
illuminat: alia que illuminat᷑. Lux
est que illuminat qͦ nec mnitiũ accipit.
nec fine condudit᷑. nec augm̃tũ capit.
nec defectũ patit᷑: s semꝑ eqͣlis ꝑ ma¬
net. cui luci id ẽ xp̃o si comꝑent᷑ hoĩes
tam minores quã ꝑfectiores: tenebre
ꝯputabunt᷑. Nam et nrã iusticia. si
illius iusticie comꝑetur: iniusticia
reputabit᷑. Iuuminant᷑ eñi hoĩes ut lix
sint ab illo: qͥ ait in esangłio. Ego sum
lux muncli. Qui seqͥt᷑ me ñ ambulat

Expanded text:
aliud per illum, aliud in illis. Credere illum, et per illum, ad fidelem hominem referri potest; credere autem in illum, nisi ad eum non pertinet, verbi gratia: Credo sed in Deum quem praedicat. « Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. » Quaeritur quare evangelista dicat de Joanne dilecto Domini, et inter natos mulierum majore, « non erat ille lux, » cum Dominus discipulis dicat: « Vos estis lux mundi , » sed a haec facilis patet responsio, quia alia est lux quae illuminat, alia quae illuminatur. Lux est quae illuminat, quae nec initium accipit, nec fine concluditur, nec augmentum capit, nec defectum patitur, sed semper aequalis permanet. Cui luci, id est Christo, si comparentur homines, tam minores quam perfectiores, tenebrae computabuntur. Nam et nostra justitia, si illius justitiae comparetur, injustitia reputabitur. Illuminantur enim homines, ut lux sint, ab illo qui ait in Evangelio: « Ego sum lux mundi. Qui sequitur me, non ambulat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ a hi qui carnalit̾ uiuunt: de igno¬
rancia excusationẽ hab̾e ñ possunt.
qnͣdo sapienceᷤ sũt. ut faciant mala: be¬
ne aũ fac̾e nesciunt. Quia enĩ sensum
rationalẽ. ꝑ qũe et dm̃ et eĩ uoluntatẽ
possunt cognosc̾e. carnalit̾ uiuentes ob¬
tenebrant:. lux intenebris lucet. et tene¬
bre eam ñ comp̾hendert̃. Solet autẽ
contingere aliqͦciens ut maioris sensus

Expanded text:
norantia excusationem habere non possunt, quando sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt. Quia enim sensum rationalem, per quem et Dominum et ejus voluntatem possunt cognoscere, carnaliter viventes obtenebrant, lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Solet autem contingere aliquoties ut majoris sens
Abbreviated transcription (Latin):
De qͦ alibi idem psalmista ait. Eructa¬
uit cor meũ u̾bum bonũ. fuert̃ rursus
alii qui dm̃ xp̃m quidẽ cred̾ent. s ex
ex maria ex ordium sumpsisse putarẽt.
Quoꝵ unus m̃te captꝰ. dixisse fertur.

Expanded text:
quo alibi Psalmista ait: « Eructavit cor meum verbum bonum . » Fuerunt rursus alii qui Deum Christum quidem crederent, sed ex Maria exordium sumpsisse putarent, quorum unus mente captus dixi
Abbreviated transcription (Latin):
simiłe s f actis uerã lucẽ so est dm̃ nos qͥ
sumꝰ tenebre ĩ cõprehendimꝰ. Uñde be¬
ne dicit euangłlista. Et tenebie eã ñ
comp̾hendert̃. Nulla qͥppe ꝑticipatio
ut ait apłs luci ac tenebras. nulla cõ¬
uentio xp̃i adbelial: nec pars fideli cũ
mens intenebris posita subito ueni¬
entẽ sustinere ñ pot̾at: ne in his tene¬
bris reman̾et. ip̃a lux uent᷑a mundo
pͥmisit hoĩem ante se magni m̾iti. ue¬
luit luc̾nam ante diẽ. luciferũ ante
solẽ: ꝑ cuiꝰ testimonũ et p̾dicatio nẽ
ad uidendã ueram lucẽ lippitisdo m̃¬

Expanded text:
miles facti, veram lucem, id est, Deum, nos qui sumus tenebrae, non comprehendimus. Unde bene dicit evangelista: « Et tenebrae eam non comprehenderunt. » « Nulla quippe participatio, ut ait Apostolus, luci ad tenebras, nulla conventio Christi ad Belial, nec pars fideli cum mens in tenebris posita, subito venientem sustinere non poterat, ne in his tenebris remaneret, ipsa lux ventura, mundo praemisit hominem ante se magni meriti, velut lucernam ante diem luciferum ante solem, per cujus testimonium et praedicationem ad videndam veram lucem lippitudo m
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ñ est transmutatio: uec uicissitu¬
dinis obunbratio. Itẽ fuere alii filii
diaboli qui xp̃m hoĩem tantũ cre¬
d̾ent. deũ uͦ negarent. Et hoꝵ falla¬
ciam sꝑitali mucrone euangłista am¬
putauit: cum adiungit. et d̾s erat
u̾bum. Congrua enĩ ratione coet̾nꝰ

Expanded text:
icissitudinis obumbratio . » Item fuerunt alii filii diaboli, qui Christum hominem tantum crederent, Deum verum negarent. Et horum fallaciam spirituali mucrone evangelista amputavit, cum adjungit: « Et Deus erat Verbum. » Congrua enim ratione coaeternus
Abbreviated transcription (Latin):
nitate sermonẽ fac̾et. ad memoriã
futuroꝵ scͥptũ relinqueret: ut scił ⁊
post enis recessionẽ de mundo habe¬
rent fideles. unde fidẽ suam inunirẽt.
et h̾eticoꝵ. falsa dogiata destruerẽt.
Qd̾ pͥmũ se negauit facturũ. S ssł

Expanded text:
nitate sermonem faceret, et ad memoriam nitate sermonem faceret, et ad memoriam futurorum scriptum relinqueret, ut scilicet post ejus recessionem de mundo, haberent fideles unde suam munirent et haereticorum falsa dogmata destruerent. Quod primum se negavit f
Abbreviated transcription (Latin):
extremꝰ. Quia erĩ suũ euangłium scͥp¬
sit nouissimꝰ: ideo iure pomit᷑ ultimiꝰ.
Iam uͦ tria euangłia scͥpta erant atq
uniu̾sum orbem diuulgata. ꝑ ma-¬
theum quidẽ inuidea. ꝑ marcũ uͦ et
uangłium suũ absq ullt aminiculo
scͥbendi: masie partib p̾dicauit. S
ptꝰquã a domiciano impussimo ce¬
sare ac crudelissimo tyranno ꝑꝑ in¬
suꝑabilẽ euangeliz an ie di constã¬
ciam inpathinos insula exilio ẽẽt
relegatus. irruperunt hetici in eccle¬
siam marcion. derintꝰ. et ebion. ⁊ alti
filii diaboli quos ip̃e in epła sua an¬
ticristos appellat. Qui eam diu̾sis dog
matib scind̾e conati st̃: dicentes xp̃m
ante mariã ñ fuisse. Ptꝰ ea uͦ cũ ꝑmit¬
tente pussimo rege nerua regressus de
exilio ephesi moraret᷑: rogatus tradit᷑
ab uniu̾sis asie ep̃is et p̾sbit̾is. ut qͥa
iam intrib euangłistaꝵ libris ut di¬
ximꝰ temporalẽ dñi natiuitatẽ ple¬
inter habebant expositã: eis de diui¬

Expanded text:
emus. Quia enim suum Evangelium scripsit novissimus, ideo jure ponitur ultimus: jam vero tria Evangelia scripta erant atque in universum orbem divulgata. Per Matthaeum quippe in Judaea, per Marcum vero et vangelium suum, absque ullo adminiculo scribendi, Asiae partibus praedicavit; sed postquam a Domitiano, impiissimo Caesare ac crudelissimo tyranno, propter insuperabilem evangelizandi constantiam, in Patmos insulam exsilio esset relegatus eruperunt haeretici in Ecclesiam, Marcion, Cerinthus, et Ebion, et alii filii diaboli, quos ipse in epistola sua Antichristos appellamatibus scindere conati sunt, dicentes Christum ante Mariam non fuisse. Postea vero cum, permittente piissimo rege Nerva, regressus de exsilio Ephesi moraretur, rogatus traditur ab universis episcopis et presbyteris, ut quia jam in tribus evangelistarum libris, ut diximus, temporalem Domini nativitatem pleniter habebant expositam, eis de divi
Abbreviated transcription (Latin):
nĩce natiuitatis diem qua tem¬
poralit̾ natus est aunua reuolu¬
tione recolentes: libet ocłos m̃tis ad
contemplandam nat᷑am diuinitatis
conu̾tere. Et quia in tͥb euanglistaꝵ
dictis mathei sciłz et marci ⁊ luce.
modis humane natiuitatis descͥbit᷑.
ad consu̾stancialem d̃i pr̃is substanciã.

Expanded text:
nicae nativitatis diem, qua temporaliter natus est, annua revolutione colentes, libet oculos mentis ad contemplandam naturam Divinitatis convertere; et quia in tribus evangelistarum dictis, Matthaei scilicet, Marci et Lucae, modus humanae nativitatis describitur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ult᷑ om̃s hoĩes raꝑet᷑. et rege̾ in decore
suo cernens de ip̃o pͣissimo fonte diui¬
tatis hauriret. qsd̃ nob̃̾ sitientib ꝓ¬
pinaret. et sic ꝑ totũ sui euͣngelii tex¬
tũ pauca de humanis actib saluatoriᷤᷤ
inserens sufficient᷑ de diuinitate scͥpta
reliqͥt. Unde bene incena suꝑ pectus
est dñs: nob̾ esimmentib cibũ uite
quia sic̃ aqͥla p̾cet̾is auib altius uolat:
et p̾cunctis animantib iubar solis
in reu̾b̾atis ocłis contẽplat᷑:. ita ioħes
p̾cunctis hominib subtiluis de diui¬
nitate sensit. ⁊ p̾cunctis mortalibus
altius et̾mi solis nat᷑am contẽplatꝰ est
dicens. In pͥncipio erat u̾bũ: et u̾bũ

Expanded text:
ultra omnes homines raperetur, et regem in decore suo cernens, de ipso purissimo fonte divinitatis hauriret quod nobis sitientibus propinaret, et sic per totum sui Evangelii textum pauca de humanis actibus Salvatoris inserens, sufficienter ex divinitate scripta reliquit. Unde bene in coena super pectus est Dominus, nobis esurientibus cibum vitae quia sicut aquila prae caeteris avibus altius volat, et prae cunctis animantibus jubar solis irreverberatis oculis contemplatur, ita Joannes prae cunctis hominibus subtilius ex divinitate sensit, et prae cunctis mortalibus altius aeterni solis naturam contemplatus est, dicens: « In principio erat Verbum,
Abbreviated transcription (Latin):
cõfirmat dm̃ dicens. et ds erat u̾bũ.
Arii corꝑalit̾ de maria uirgine natũ
tẽꝑalit int̾ hoĩes conu̾satũ fuisse asse¬
runt. ille cũ deo pr̃e semꝑ fuisse demõ¬
strat dicens hoc erat in principio apd̾
dm̃. Aiii signa et uirtutes quas int̾
gelista in exordio sui euangelii fidẽ
credentiũ roborat. et h̾eticoꝵ falsum
dognia dampnat. Fuert enĩ h̾etici
qui dic̾ent. Si gͦ natus est xp̃c: erat
tempꝰ quando ille ñ erat. Quoꝵ erro¬
rẽ euangłista in ip̃o exordio sui euã¬
gelii destruit. cũ dic. In pͥncipio: erat
u̾bũ. Qui eñi ñ dix inprincipio cepit
eẽ u̾bũ. s inpͥncipio erat u̾bũ. often

Expanded text:
ens: « Et Deus erat Verbum. » Alii corporaliter de Maria virgine natum, temporaliter inter homines conversatum fuisse asserunt, ille cum Deo Patre semper fuisse demonstrat, dicens: « Hoc erat in principio apud Deum. » Alii signa et virtutes quas inter elista in exordio sui Evangelii, et fidem credentium roborat, et haereticorum falsum dogma damnat. Fuerunt enim haeretici qui dicebant: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat. Quorum errorem evangelista in ipso exordio sui Evangelii destruit, cum dicit: « In principio erat Verbum. » Quia non dixit, in principio coepit esse Verbum, sed in principio era
Abbreviated transcription (Latin):
te gr̃a clĩ de ip̃o iam passioĩs orline sic̾
ꝓmisimꝰ disseramꝰ. Nam cũ u̾bis sacre
orationis sue clñs declarass uerissime si¬
bi atq plenissime ⁊ humanã et diuinã
ẽẽ nat᷑am ostendens unde eẽt qd̾ pati nol¬
let. et unde qd̃ uellet depulsa trepidati¬
one infirmitatis. ñ et confirmata mag¬
nanimitate uirtutis. rediit insentẽtiã
dispositionis et̾ne. et scuiente diabalo
ꝑ minist̾ia uideoꝵ. formam serui nichil ꝑcc̃i¬
habentis obiecit: ut ꝑ eum ag̾et᷑ ꝯm̃ium
causa. in qͦ solo om̃ium ẽrat nata sine cul¬
pa. Irruerant gͦ mlum̃ uerũ filii tenebra¬
rum. etutentes fa̾cłis atq lat̾nis ñ euale¬
rant infidelitatis sue noctem: qr ñ intel¬
lexerunt lucis auctorẽ. Occupant ꝑatũ
ꝑmitrit setrahi. Qu si uellet obiti nichil

Expanded text:
o jam passionis ordine, sicut promisimus, disseramus. Nam cum verbis sacrae orationis suae Dominus declarasset verissime sibi atque plenissime et humanam et divinam inesse naturam, ostendens unde esset quod pati nollet, et unde quod vellet; depulsa trepidatione infirmitatis, et confirmata magnanimitate virtutis, rediit in sententiam suae dispositionis aeternae, et saevienti diabolo per ministeria Judaeorum, formam servi nihil habentis objecit, ut per eum ageretur omnium causa, in quo solo erat omnium natura sine culpa. Irruerunt ergo in lumen verum filii tenebrarum, et utentes faculis atque laternis, non evaserunt infidelitatis suae noctem, quia non intellexerunt lucis auctorem. Praeoccupant paratum m trahi: qui si vellet obniti, nih
Abbreviated transcription (Latin):
inferne. Leges enim infeini moriendo su¬
biit. s resurgendo dissoluit. Et sdeo ꝑ¬
petintatẽ mortis incidit: ut eam de etͤ¬
na facet tͥumphalem. Sic̃ enim in a
dan om̃s moriunt᷑. ita et in xp̃o omnes

Expanded text:
4. Leges enim inferni moriendo subiit, sed resurgendo dissolvit: et ita perpetuitatem mortis incidit, ut eam de aeterna faceret temporalem. Sicut enim omnes in Adam moriuntur, ita et in Christo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quo fides uera iustificat᷑. s quo consciẽ
at: et int̾iore acie uideat quale sit qd̃¬
dñs ait. cum depassionis sue loqͤretur
instancia. uenit hora: ut danficet᷑ filiꝰ
hõis. et infra. Nunc inqͥt amma mea¬

Expanded text:
non quo fides vera justificatur, sed quo conscientnon quo fides vera justificatur, sed quo conscientat, et interiore acie videat, quale sit, quod Dominus cum de passionis suae loqueretur instantia, dixit: Venit hora, ut clarificetur Filius hominis ; et infra: Nunc, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
stolo. Si cõpatimͣ ⁊ conregnabimꝰ: ut sa¬
cratissimo saluatoris obꝓbrio. ñ bebreus
qͥsqm̃ nec isrłita s aliengena subderet᷑.
phanc translationẽ a circoncisione ad
p̾putium afiliis carnalib ad filios sꝑita¬
les ĩmacłati agni ꝓpitiatio ⁊ om̃ium
sacͤmentoꝵ plenitudo transibat. Si qͥ¬
nouũ et uet̾ reconciliatioĩs sac̃mentũ
offerens ꝓatͥ. ñ intẽplo cuiꝰ iam erat fi¬
nita reu̾encia. nͨ intra seꝑta ciuitatis
obm̃itum sui sccłis diruende. s foris
extͣ castra crucifixꝰ est ut ueterũ unictima¬
rum cessarent mist̾ia noua hostia impo¬
neret᷑ altari. et crux xp̃i ñ tẽpli cẽt ara
crutẽ xp̃o. ñ illa tantũ species aspectru
m̃tis occurrat que fuit in ocłis impi¬
oꝵ quib ꝑ mor sen dictũ est. Et erit
pendens uita aute ocłos tuos:. et tineb̃
die ac nocte. et ñ credes uite tue Isti enĩ
nichil incrucifixo dño p̾ter facinus su¬
um cogitare potuert᷑. habentes timorẽ

Expanded text:
ompatimur, et conregnabimus : ut sacratissimo Salvatoris opprobrio, non Hebraeus quisquam, nec Israelita, sed alienigena subderetur. Per hanc enim translationem, a circumcisione ad praeputium, a filiis carnalibus ad filios spiritales, immaculati agni propitiatio, et omnium sacramentorum plenitudo transibat. Siquinovum et verum reconciliationis sacrificium offerens Patri, non in templo cujus jam erat finita reverentia, nec intra septa civitatis ob meritum sui sceleris diruendae, sed foris extra castra crucifixus est: ut, veterum victimarum cessante mysterio, nova hostia novo imponeretur altari, et crux Christi non templi esset ara, to, non illa tantum species aspectui mentis occurrat, quae fuit in oculis impiorum, quibus per Mosen dictum est: Et erit pendens vita tua ante oculos tuos, et timebis die ac nocte, et non credes vitae tuae . Isti enim nihil in crucifixo Domino praeter facinus suum cogitare potuerunt, habentes timorem,
Abbreviated transcription (Latin):
iusti gr̃am coram me. Unde mulier post¬
qmͣ ꝓpͥo noĩe adño uocata est statim cog¬
noscentẽ se recognouit dicens. Ralbom:
qd̃ dicit᷑ magistes. Iam uͦ post hec qͥd mu
cdarat qr mox ut mulier dñin recogno¬
uit uestigia enis adorando tenere uoluit
cui a dño dicit᷑. Noli tangere me. Ubi ñ
est putantlum qđ̃ post resin rectionẽ tac¬
tum renuent feminarum. cũ decduabus
a monum̃to illius recedentib dictĩ sit
quia accesseiunt et tenuerunt pedes eiꝰ
S illam a suo contactu ꝓhibuit cuius¬
m̃tem rectam infide ñ sensit. S qͣre a
muliere se tangi noluerit. manifestat᷑
cum subdit᷑. Nondum eñi ascencli ad pa¬
trẽ meũ. Numqͥd enim post ascensionẽ
eum corporalit̾ tangere ualebat: Non.
In eiꝰ quiꝑpe m̃te ñclum ad patrẽ ascende¬
rat: qr cum mortuũ int̾ mortuos reqͥre¬
bat. equalẽ patͥ eum ñ credebat. uade An

Expanded text:
isti gratiam coram me. » Unde mulier postquam proprio nomine a Domino vocata est, statim cognoscentem se recognovit, dicens: « Rabboni, quod dicitur magister. » Jam vero post haec quid mulclarat, quia mox ut mulier Dominum recognovit, vestigia ejus adorando tenere voluit. Cui a Domino dicitur: « Noli me tangere. » Ubi non est putandum quod post resurrectionem tactum renuerit seminarum; cum de duobus a monumento illius recedentibus dictum sit, quod accesserunt & tenuerunt pedes eius. Sed ideo a suo contactu prohibuit, qumentem rectam in fide non sensit. Sed quare a muliere se tangi noluerit, manifestatur cum subditur: « Nondum enim ascendi ad Patrem meum. » Nunquid enim post ascensionem eum corporaliter tangere volebat? Non. In ejus quippe mentem nondum ad Patrem ascenderat, quae cum mortuum inter mortuos requirebat, aequalem Pa
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. Que pͥmo om̃ium ministris qui
eam subleuent ⁊ xp̃o afferant so ẽ bo¬
nis doctorib qui spem sanationis o¬
pemq int̾cessionis suggerant ind¬
get. Qui bene marco narrante .iiii.
fuisse reppernint᷑. siue qr quatuor
euangłii libris om̃is p̾dicantium
uirtꝰ. om̃is sermo firmat᷑. seu qͥa qͣtu¬
or sunt nirtutes. quib ad ꝓmeren¬
dam sospitatẽ siducia m̃tis engitur.
de qͥb met̾ne sapiencie laude dicitur.
s obrietatẽ enĩ et sapĩam docet. et i̾ti¬
ciam et uirtutẽ quib utilĩ nichilẽ

Expanded text:
. Quae primo omnium ministris qui eam sublevent et Christo afferant, id est bonis doctoribus, qui spem sanationis opemque intercessionis suggerant, indiget. Qui bene, Marco narrante, quatuor fuisse reperiuntur, sive quia quatuor Evangeliis omnis praedicantium virtus et omnis sermo firmatur, sive quia quatuor sunt virtutes quibus ad remerendam sospitatem fiducia mentis erigitur. De quibus in aeternae Sapientiae laude dicitur: Sobrietatem enim et sapientiam docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
et Rł. Bene gͦ bethfage in latere
montis olrueti ẽẽ dicit᷑. qr de latere
xp̃i pendentis incruce ecclia ẽ for¬
mata quando unꝰ militũ lancea
latus erus aꝑuit: et continuo ex¬
uit sangnis redemptionis ⁊ aqͣ¬
pacis int̾p̾tat᷑. celestẽ patͥam signi¬
ficat. ubi sũma et uerã pax deuisi¬
one conditoris. Pulcre gͦ dñs cũ
ierosolimis tendit. bethfage ed
montẽ oliueti uenisse descubit᷑: qr
om̃is qͥ aduisionẽ suꝑne pacis ue¬
nire desiderat: necesse est ut prius
ore conficeatur. Et sic̃ in bechfage
sac̃̾dotes hostias p̾parabant et emũ¬
dabant qͣs intemplo dm̃ erant
oblat᷑i: ita unꝰqͥsq fidelis inp̾senti
eccłia ab om̃ib iutiis et pcc̃is ꝑ
bona oꝑa se purificare debet. ut ac¬
ceptabilis hostia deo fiat: iuxta a

Expanded text:
ene ergo Bethphage in latere montis Oliveti esse dicitur, quia de latere Christi pendentis in cruce Ecclesia formata est, quando unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis redemptionispacis, coelestem patriam significat, ubi summa et vera pax est de visione Conditoris. Pulchre ergo Dominus cum Jerosolymam tendit, Bethphage ad montem Oliveti venisse describitur, quia omnis qui ad visionem supernae pacis venire desiderat, necesse est ut prius ore confiteatur , et sicut Bethphage sacerdotes hostia praeparabant et emundabant, quas in templo Domini oblaturi, ita unusquisque fidelis in praesenti Ecclesia ab omnibus vitiis et peccatis per bona opera se purificare debet, ut acceptabilis hostia Deo fiat, juxta ad
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ et impleuit totã t̾ram.
maxillaꝵ int̾pretat᷑. significat
eccłiam. que sine int̾missione os
mista ꝑ reocupemꝰ faciẽ dm̃ in cõ¬
tessione et inpsalmis iubilemꝰ ei.¬

Expanded text:
otam terram . maxillarum interpretatur, significat Eccle siam, quae sine intermissione os,mista: Praeoccupemus faciem ejus in confessione et in psalmis jubilemus ei
Abbreviated transcription (Latin):
fit mun̾e: recte dicit᷑. egrecdiet᷑ nb̾ gͣtis.
Qd̃ ꝓpͥe illoꝵ est. qͥ post longa ex̾cicia mo¬
nastice uite post cdiuturna monast̾ialẽ
ꝓbationẽ secreta sibi loca eligunt. ĩqͥb
sione orate: in om̃ib gr̃as agite. Liber¬
dicunt se mutiles seruos. Eis ꝓculdu¬
bio sic̃ ip̃a actiua fuit ex mim̾e. itaerit
ex gr̃a etiã cõtemplatiua. Cum qͣli ueste in¬
trau̾it. cũ tali exeat. qͥa om̃ino necesse ẽ
ut unꝰqͥsq nr̃m in hoc qd̃ incipit ꝑseue¬
ret. atq usq ad finẽ oꝑis in ea qͣ inchoa

Expanded text:
s. Quod proprie illorum est, qui post longa exercitia monasticae vitae, post diuturnam monasterialem probationem, secreta sibi loca eligunt, in quibsione orate, in omnibus gratias agite dicunt se inutiles servos. Bis procul dubio sicut ipsa activa fuit ex munere, ita erit ex gratia etiam contemplativa. « Cum quali veste intraverit cum tali exeat. » Quia omnino necesse est ut unusquisque nostrum in hoc quod incipit perseveret, atque usque ad finem operis, in ea
Abbreviated transcription (Latin):
manus imponens curabat om̃s. Sol
occubitꝰ passionẽ mortẽ lignificat illiꝰ
qͥ dixit. Qm̃ diu in mundo sũ: lux sũ
mundi. Et sole occidente plures demo¬
maci qm ante plures sanant᷑ egroti.
quia qui tẽporalit̾ incarne ueniens
paucos iudeoꝵ docuit. calcato regno
mortis om̃ib ꝑ orbem gentib salu

Expanded text:
urabat eos. Solis occubitus passionem mortemque significat illius qui dixit: Quandiu in mundo sum, lux sum mundi. Et sole occidente plures daemoniaci quam ante, plures sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad conuuiũ recipiet᷑ s cum magno de¬
decore eiciet᷑. Uestem nuptialẽ ñ recte
fidem intellig̾e possumꝰ. quia sine illa
eccł̃iam intrare ñ ualemꝰ. S neq bap¬
tismũ uestẽ nuptialẽ accipimꝰ: qͥa sine
illo eccłiam ñ intramꝰ. fiducialit̾ aũ et¬

Expanded text:
ad convivium, sed cum magno dedecore ejicietur. Vestem nuptialem non recte fidem intelligere possumus, quia sine illa Ecclesiam intrare non valemus. Nam et baptismum vestem nuptialem non accipimus, quia sine illo Ecclesiam non intramus. Fiducialiter e
Abbreviated transcription (Latin):
mundi sp̃c fc̃ intelligench. de qͥb ꝑ psal¬
mistam dr̃. Immissiones ꝑ angłos malos.
Ligatio manuũ uel pedñ: uitia et pcc̃a
significant. Quisqͥs aũ hic ligatas habet
manus uel pedes ne bonũ oꝑet᷑. nec mã
mandator cdi currat: necesse est ut illuc
ligatas haleat manꝰ uel pedes. Et̃ qui undiq
se dilatait in malo oꝑe. undiꝙ const̾nga¬
tur inretͥbutione indicte. Digne gͦ pec¬
catoris manꝰ et pedes ligant᷑ inpena. quoᷤᷤ
hichabuit solutos ad culpam. Cũ tenebre
semꝑ sint int̾iores et nũqmͣ exc̾iores. cur
ifte intenebras ext̾iores mitci dicit᷑. Ad qd̾

Expanded text:
sunt spiritus intelligendi, de quibus per Psalmistam dicitur: « Immissiones per angelos malos . » Ligatio pedum vitia et peccata significant. Quisquis autem hic ligatas habet manus vel pedes, ne bonum operetur, ne viam mandatorum Dei currat, necesse est ut illic ligatas habeat manus vel pedes: et qui undique se dilatavit in malo opere, undique constringatur in retributione vindictae. Digne vero peccatoris manus et pedes ligantur in poena, quos hic habuit solutos ad culpam. Cum tenebrae semper sint interiores, et nunquam exteriores, cur iste in tenebras exteriores mitti dicitur? Ad
Abbreviated transcription (Latin):
Qm habet sponsam: sponsus est. Amicꝰ
aũ sponsi qui stat et indet eũ gandio
gaudet ꝓpt̾ uocem sponsi. Sponsa sc̃a
nuptiis: iohes in apocalipsi loqͥt᷑ dicẽs.
Beati qui ad cenã nuptiaꝵ agni noca¬
Thalamus huiꝰ sponsi. uter̃ genitͥcis fuit.:
de quo ad comiungendã fart sibi eccłiam.
uelut sponsus de thalaino suo ꝓcessit.
Unde cum apłs expon̾et testimoniũ qid̃
a pͥmo hoĩe dictum fu̾at. ꝓpt̾ hoc relinqͥt
hõ prẽm et matrẽ et adherebit uxori sue.

Expanded text:
Qui habet sponsam sponsus est . » Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Sponsa sanctnuptiis Joannes in Apocalypsi loquitur dicens: « Beati qui ad coenam nuptiarum agni voca» Thalamus hujus sponsi, uterus genitricis fuit, de quo ad conjungendam sibi Ecclesiam, velut sponsus de thalamo suo processit. Unde cum Apostolus exponeret testimonium, quod primo homini dictum fuerat: « Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et
Abbreviated transcription (Latin):
mista. tunes pcc̃oꝵ circũplexi sunt me.
fuis em̃i torquendo comporit᷑. ut lon¬
gior efficiat᷑. Et qͥcũq pcc̃is pcc̃a ad dũt
quasi fim̃e facnuit: quo inpena ligent᷑.
Quib ysaias t̾ribilit̾ damat. Ue qͥ tra¬

Expanded text:
 Funes peccatorum circumplexi sunt me . » Funis enim torquendo componitur, ut longior efficiatur: et quicunque peccatis peccata addunt, quasi funem faciunt, quo in poena ligentur. Quibus Isaias t
Abbreviated transcription (Latin):
sigurat᷑: quia sic̃ uestis płimis filis conte¬
xit᷑. sic caritas diu̾sis initutib adornat᷑.
Ex ip̃a em̃ nascit᷑ prudencra. elemosi¬
naꝵ largitas. hospitalitas. inimici dilec¬
tio: et cet̾a his similia. Si qͥs uult scire
quib filis uestis caritatis contexit᷑. legat
paulũ apłm. Cum enĩ clixiss. si lingus
et si tradidero corpꝰ meũ ita ut ardeat ca¬

Expanded text:
ilis contexitur, sic charitas diversis virtutibus adornatur. Ex ipsa enim nascitur prudentia, eleemosynarum largitas, hospitalitas, inimici dilectio, et caetera his similia. Si quis vult scire quibus filis vestis charitatis contexitur, legat Paulum apostolum, qui cum dixisset: « Si linguis et si tradiderit corpus suum, ut ardeat
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ coninuã secũ sẽdere ⁊ conuiuari
gaudet. Solet aũ conting̾e ut talis m
ecłia inueniat᷑ quał et iste fuit de quo
ad huc subinfeit᷑ Et uidit hoĩem ibi ñ
uestitum ueste nuptiali: ⁊ ait illi. Ami¬
ce qͦm huc intrasti ñ habens uestẽ nup

Expanded text:
ritalem convivam secum sedere et convivari ritalem convivam secum sedere et convivari gaudet. Solet autem contingere, ut talis in Ecclesia inveniatur, qualis et iste fuit, de quo adhuc subditur: « Et vidit hominem ibi, non vestitum veste nuptiali, et ait illi: Amice, quomodo huc int
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ in celo. et mali soli nusqmͣ insi iuin¬
femo. Presens aũ ecclia q̃ int̾ celũ et in¬
fernũ consistit utͥusq paitis ciues reci-¬
pit: qr multi ꝑ fidem in eccliam intrãt
qui ꝑuite m̾itum in regnũ celoꝵ mi
mine intrare possunt. De qͥb ꝑ ꝓpħ̾am¬
di᷑. Annunciam et locutꝰ sum: multi¬
plicati sunt suꝑ numerũ. Nec mirum
si reꝓbi suꝑ nimerũ multiplicant᷑. cũ
in multitudĩe palcaꝵ grana tͥcici saluẽ¬
tur: et rosa que redolet inter spinas qͤ
pungunt nasci soleat. Intrauit autẽ
rex ut ind̾et discũbentes. Discũbere in
nuptiis est fide in eccłia quiesc̾e: sicut
dñs alibi ait. Multi uenient abonien-¬
te et occidente et recũbent cũ abraham
ysaac et iacob: in regno celoꝵ. Cotidie
aũ iste rex suas nuptias intrat. qi ds̃
omp̃s actus mores q hoĩm subtili exa¬
mine dnudicat. et qͣ intentione qͥsq¬
in eccł̃ia iuiuat pensat. Et si aliqͤm bomᷤᷤ
oꝑib uid̾it eẽ adornatũ. hũc quasisꝑi¬

Expanded text:
li nusquam, nisi in inferno. Praesens autem Ecclesia, quae inter coelum et infernum consistit, utriusque partis cives recipit: quia multi per fidem in Ecclesiam intrant, qui per vitae meritum in regnum coelorum minime intrare possunt, de quibus p Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . » Nec mirum si reprobi super numerum multiplicantur, cum inter multitudinem palearum grana tritici salvantur, et rosa quae redolet, inter spinas quae pungunt, nasci soleat. « Intravit autem rex ut videret discumbentes. » Discumbere in nuptiis est fide in Ecclesia quiescere, sicut Dominus alibi dicit: « Multi venient ab oriente et occidente, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum . » Quotidie autem iste rex ad suas nuptias intrat, quia Deus omnipotens actus moresque hominum subtili examine dijudicat, et qua intentione quisque vivat, pensat: et si aliquem bonis operibus viderit esse adornatum, hunc quasi spi
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓximm. Lignũ gͦ inferiꝰ dilectionẽ ꝓxi¬
mi: lignũ uͦ suꝑiꝰ dilectionẽ significat di
Almus eñĩ qmͣ int̾ duos haberi caritas
ñ potest. qͥa nec uere diligimꝰ dm̃ sine ꝓ¬
ximo. nec uere ꝓximũ sine deo dilig̾e poᷤ¬
sumꝰ. Unde inter cet̾a ornam̃ta inueste
pontificis coccus bis tunctꝰ pom p̾cipit᷑.
ut scilicet in nr̃o bono oꝑe caritas gemi

Expanded text:
go inferius, dilectionem proximi: filum superius, dilectionem significat Dei. Minus enim, quam inter duos haberi charitas non potest, quia nec vere diligimus Deum sine proximo, nec vere proximum sine Deo diligere possumus. Unde inter caetera ornamenta in veste pontificis coccus bis tinctus poni praecipitur , ut scilic
Abbreviated transcription (Latin):
bo deũ. O culi em̃ carnei sunt: et denites ex
ossib Igit᷑ cum dic̃. ibi erit flecꝰ et st̾ͥdor den¬
tium: ostendit corꝑa reꝓboꝵ que cõstant
ex carne et ossib ueracit eẽ resurrectã. ut
qui in carne et aĩa peccauert. in carne et
aĩa parit̾ pumant᷑. Qd aũ ait. multi eñi
sunt uocati. pauci uͦ electi magis tim̃dũ
est qmͣ exponendũ. Qd̃ eñĩ om̃s uocati
sumꝰ nouimꝰ: utrũ uͦ ad electoꝵ sortẽ ꝑti

Expanded text:
es ex ossibus: igitur cum dicit: « Ibi erit fletus et stridor dentium, » ostendit corpora reproborum, quae constant ex carne et ossibus, veraciter esse resurrectura: ut qui in carne et anima peccaverunt, in carne et anima pariter puniantur. Quod autem ait: « Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. » Magis timendum est quam exponendum. Quod enim omnes vocati sumus, novi
Abbreviated transcription (Latin):
saginati. qnͣto manifestius et ꝑfectius
eiusdẽ sp̃c scĩ dono st̃ repleti: ut cũ psal¬
mista dic̾e possint. Sicut adipe et pin¬
guedine repleat᷑ aĩa mea. Et it̾m. Inpĩ¬
gasti in oleo caput meũ S inp̾paratione
nuptiaꝵ. xp̃i. cũ tauris attilia sũt occisa
qͥa pĩes noui testam̃ti ꝓ p̾dicatione euan¬
gelii corporalit̾ int̾ierunt. Alii crucifya
sunt ut petrꝰ: ali decolłati sinit ut paulꝰ
alii lapidati sunt ut stephanꝰ alii igne
ciemati ut laurencius. alii abestus lace
excusancl aufert uex: cũ dicit om̃a pa¬
ta. Omĩa em̃ ꝑata sunt: qr ille singula

Expanded text:
saginati, quanto manifestius et perfectius saginati, quanto manifestius et perfectius ejusdem Spiritus sancti dono sunt repleti, ut cum Psalmista dicere possint: « Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . » Et iterum: « Impinguasti in oleo caput meum . » Sed in praeparatione nuptiarum Christi cum tauris altilia sunt occisa, quia Patres Novi Testamenti pro praedicatione Evangelii corporaliter interierunt. Alii crucifixi sunt, ut Petrus; alii decollati, ut Paulus; alii lapidati sunt, ut Stephanus; alii igne cremati, ut Laurentius; alii lacerexcusandi aufert rex, cum dicit: « Omnia parata. » Omnia enim parata sunt, quia ille singu
Abbreviated transcription (Latin):
erepte ceruicis est aĩal cormua incapite
gerens. qͥb et se defendat et minora aĩa¬
lia t̾rrat. Unde ꝑ tauros ñ incongrue pa¬
tres uet̾i testam̃ti accipimꝰ qui dũ ex per¬
missione legis acceꝑant ut cdi suosꝙ inimi¬
cos corporalit̾ ferirent qͣsi in capite cormi¬
a gestabant. S in p̾paratione nptiaꝵ
tauri occisi sunt: quia cũ incarnationẽ
xp̃i pres uet̾is testamenti p̾dic̾ent ñ nul¬
li int̾fecti st̃. Alii secti ut isaias: alii lapi¬
dati ut ieremias. Altilia añ dicta sunt qͣi
aittilia que nos uulgarz locutione manu
pasta id est saginata appellare consueuimꝰ
Ergo ꝑ altilia apłi coꝵ q fuccessores figant᷑
qui dum t̾renas diuitias contẽpnere et
celeste regirũ amare didicert. qͣsi altilia
penira contẽplationis sese ad alta sustol¬
lere nouert: dicentes cum apło. Nr̃a aũ¬
t̾ͥne pabł̾m acceꝑunt. qͣsi manu pastift̃:
tantoq ub̃ius spuitali pingnedine ft̃

Expanded text:
erectae cervicis est animal, cornua in capite erectae cervicis est animal, cornua in capite gerens, quibus se defendat et minora animalia terreat. Unde et per tauros non incongrue Patres Veteris Testamenti accipimus, qui dum ex promissione legis acceperant, ut Dei suosque inimicos corporaliter ferirent, quasi in capite cornua gestabant. Sed in praeparatione nuptiarum tauri occisi sunt, quia cum incarnationem Christi Patres Veteris Testamenti praedicerent, nonnulli interfecti sunt: alii secti, ut Isaias; alii lapidati, ut Jeremias. Altilia autem dicta sunt quasi alitilia, quae nos vulgari locutione manu pasta, id est saginata appellare consuevimus. Ergo per altilia apostoli eorumque successores figurantur, qui dum terrenas divitias contemnere, et coeleste regnum amare didicerunt, quasi altilia penna contemplationis sese ad alta sustollere noverunt, dicentes cum Apostolo: trinae pabulum acceperunt, quasi manu pasti sunt, tantoque brevius spirituali pinguedine sunt