comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S ueniebant in animũ meũm si¬
mul cũ u̾bis que diligebam: res ⁊̃
qͣs negligebam. Neq enĩ ea dirime¬
te poteram: et dum cor aperirẽ ad
excipiendũ qm diserte diceret. pa¬
riter intrabat et qm uere diceret
gradatim quidẽ. Nam pͥmo etiã
ip̃a defendi posse mͥ iam ceperant
uideri: et fidem catholicam ꝓ qua
nichil posse dici aduersus oppug¬
nantes manicheos putaueram iã
ñ impudent̾ asseri existimabam
maxime audito iino atq altero ⁊
sepius eniginate soluto. de scrip¬
turis scriptis uet̾ib: ubi cum ad lit-¬
tenã acciperem: occidebar spiritalet̃
Itaq plerisq libroꝵ illorũ locis
expositis iam rep̾hendebam despe¬
rationẽ meã illam dum taxat qͥ
credideram legẽ et ꝓphas de testan¬
tib atq irridentib resisti omni¬
no ñ posse: nec tñ iam ideo mͥ ca¬
tholicam uã tenendam esse sen¬
tiebam: qr et ip̃a poterat habere
doctores assertoresq suos. qui

Expanded text:
— ueniebant in animum meum si— ueniebant in animum meum simul cum uerbis, quae diligebam, res etiam, quas neglegebam. neque enim ea dirimere poteram. et dum cor aperirem ad excipiendum, quam diserte diceret, pariter intrabat et quam uera diceret, gradatim quidem. nam primo etiam ipsa defendi posse mihi iam coeperunt uideri et fidem catholicam, pro qua nihil posse dici aduersus oppugnantes manichaeos putaueram, iam non inpudenter asseri existimabam, maxime audito uno atque altero et saepius aenigmate soluto de scriptis ueteribus, ubi, cum ad litteram acciperem, occidebar. spiritaliter itaque plerisque illorum librorum locis expositis iam reprehendebam desperationem meam illam dumtaxat, qua credideram legem et prophetas detestantibus atque irridentibus resisti omnino non posse. nec tamen iam ideo mihi catholicam uiam tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos adsertores suos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ meam satis episcopaliter
dilexit. Et eũ amare cepi: pͥmo quidẽ
ñ tamqm doctorem ueri ꝙ in eccle¬
sia tua prorsus desperabam. s tã qͣm
hĩem benignũ in me: et studiose
audiebam disputartẽ in ppło nõ
intentione qua debui. s quasi ex¬
plorans eius facundiã utrum cõ¬
ueniret fame sue. an maior minor¬
ue ꝓflueret qm p̾dicabatur. et u̾¬
bis eius suspendebar nitentus.
Rerum aũt incuriosus et contẽ¬
tor astabam: et delectabar suauita
minꝰ tam̃ hilarescentis atq mul¬
centis qͣm fausti erat qd̃ attinet ad
dicendi modũ. Cet̾m rerum ip̃aꝵ
nulla comꝑatio: Nam ille ꝑ mani-¬
chras fallacias aberrabat. Iste aũt
saluberrime docebat salutem. sed
longe ẽ apecc̃orib salus. Qualis gͦ
tune aderam: et tñ ꝓpinquabam
sensim et nesciebam. Cum eĩ ñ sa¬
tagerẽ dicere que dicebat s tm̃ qu̾e¬
admodũ dicebat audire: eam mͥ qͥp¬
pe iam desperanti ad te uã patere
homini in anis cura remanserat.

Expanded text:
nationem meam satis episcopaliter dilexit. et eum amare coepi primo quidem non tamquam doctorem ueri, quod in ecclesia tua prorsus desperabam, sed tamquam hominem benignum in me. studiose audiebam disputantem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famae suae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuriosus et contemptor adstabam et delectabar sermonisminus tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per manichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinquabam sensim et nesciens. Cum enim non satagerem discere quae dicebat, sed tantum quemadmodum dicebat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura remanserat
Abbreviated transcription (Latin):
aliam in nobis peccare naturam
et delectabat suꝑbiam meã exti
culpam eẽ: et cum aliquid inall
fecissem ñ confiteri me fecisse it
sare nescio qͥd aluid ꝙ mecum eẽt.
et ego ñ eẽm. Uerum aũt totum
ego eram. et adu̾sus me impietas
mea me diuiserat: et id erat pecca¬
tum insanabilius quo me poecato

Expanded text:
aliam in nobis peccare naturam; aliam in nobis peccare naturam; et delectabat superbiam meam extra culpam esse; et cum aliquid mali fecissem, non confiteri me fecisse, utsare nescio quid aliud, quod mecum esset, et ego non essem. Verum autem totum ego eram, et adversum me impietas mea me diviserat: et id erat peccatum insanabilius, quo me peccato
Abbreviated transcription (Latin):
tu lacrimas quib ñ a te autum ⁊
argentũ petebat. nec aliqd̃ nutabi¬
le. aut uolubile bonũ. s salutẽ ani¬
me filii sui. Tu cuiꝰ munere talis e¬
rat: contẽneres et repesleres ab au¬
xilio tuo: Ne quaqͣm dñe immo
u̾o aderas et exandiebas et faciebas
ordine quo p̾destinau̾as eẽ faciendũ.
Absit ut tu falleres eam in illis ui¬
sionib et responsis tuis que iam
cõmemoraui: et que ñ cõmemora¬
ui: que illa fideli pectore tenebat
et semꝑ orans tanquã cyrographa
nia debita dimittis: etiã pro miss¬
onib debitor fieri. Retreasti gͦ me
ab illa egritudine. et saluum feci¬
sti filium ancille tue tune int̾im
atq certiorẽ dares. et iungebar
lentib scĩs: Non enĩ tm auditori¬
bus eoꝵ quoꝵ enuinero erat etiã
is in euius domũ egrotau̾am. et
conualuerã: s eis etiam qͦs elestoᷤ
uocant. Adhuc enĩ mͥ uidebatur
ñ esse nos qui peccamꝰ. s nescio ꝙͣ

Expanded text:
tu lacrimas, quibus non a te aurum et tu lacrimas, quibus non a te aurum et argentum petebat nec aliquod nutabile aut uolubile bonum, sed salutem animae filii sui, tu, cuius munere talis erat, contemneres et repelleres ab auxilio tuo? nequaquam, domine, inmo uero aderas et exaudiebas et faciebas ordine, quo praedestinaueras esse faciendum. absit, ut tu falleres eam in illis uisionibus et responsionibus tuis, quae iam conmemoraui et quae non conmemoraui, quae illa fideli pectore tenebat et semper orans tamquam chirografa nia debita dimittis, etiam promissionibus debitor fieri. Recreasti ergo me aL illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim atque certiorem dares. et iungebar lentibus sanctis: non enim tantum auditoribus eorum, quorum e numero erat etiam is in cujus domo aegrotaveram et convalueram; sed eis etiam quos electos vocant. adhuc enim mihi videbatur non esse nos qui peccamus, sed nescio quam
Abbreviated transcription (Latin):
fessus sũ. s indedecus meũ creue¬
ram. et consilia medicine tue de¬
mens irridebam. qui ñ me si iusti
talem bis mori: quo uuln̾e si fe¬
riret᷑. cor matris: nũqm sanaret᷑.
Non enĩ satis eloquor. quid erga
me habebat animi. et quanto ma¬
iore sollicitudine me parturiebat
sp̃u qmͣ carne peperat. Non itaq
uideo quomͦ sanaretur: si mea ta¬
lis illa mors tͣns uerb̾asset iuscera
dilectionis eius: Et ubi eẽnt tã¬
te p̾ces. et tam crebre sine inter¬
missione.: Nusqͣm nisi ad te. An
uero tu deus miscdiaꝵ spern̾es
cor contritũ et humiliatum. cor¬
uidue caste ac sobrie freq̃ntan¬
tis elemosinas. obseq̃ntis atq
seruientis scĩs tius. nullũ diẽ
p̾termittentis oblationẽ ad alta¬
re tuũ bis indie mane et uesꝑe
ad eccłiam tuã sine ulla intẽr¬
missione uenientis. ñ aduanas fa¬
bulas et aniles loquacttales: s ut
te audiret intius sermonib. et tu
illam in suis or̃onib: Huius ne

Expanded text:
fessus sum. sed in dedecus meum creuefessus sum. sed in dedecus meum creueram et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui non me siuisti talem bis mori. quo uulnere si feriretur cor matris, numquam sanaretur. non enim satis eloquor, quid erga me habebat animi et quanto maiore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat. Non itaque uideo, quomodo sanaretur, si mea talis illa mors transuerberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam crebrae sine intermissione? nusquam nisi ad te. an uero tu, deus misericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum uiduae castae ac sobriae, frequentantis elemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et tu illam in suis orationibus? huiusne
Abbreviated transcription (Latin):
õs in adam morimur. Non enĩ
quicꝙͣ eoꝵ mͥ donaueras in xp̃o:
nec soluerat ille in cruce sua ini¬
micttias quas tecum contrare¬
ram pecc̃is meis. Quom enĩ eas sol¬
ueret in cruce phantasmatis ꝙ de
illo credideram: Quam gͦ falsa mͥ
uidebat᷑ mors carnis eius tam ue¬
ra erat anime mee. et qm uera erat
mors carnis eius. tam falsa uita
anune mee que id ñ credebat: et in¬
grauescentib febrib: iam ibam
et peribam. Quo enĩ irem. si hinc
tunc abirem: nisi inignem atq tor¬
m̃ta digna factis meis in u̾itate or¬
dinis tui: Et hoc illa nesciẽbat. et
tñ ꝓ me orabat absens. Tu aũt u¬
biq p̾sens ubi erat exaudiebas eã:
et ubi eram miserebaris mei. ut re¬
cuperarẽ salutẽ corꝑis. adhuc ĩ sa¬
nus corde sacrilego. Neq enĩ desi¬
derabam in illo tanto periculo bap¬
tismũ tuũ. et melior eram ꝓuer
quo illum demat̾na pietate flagi¬
taui. sicut iã recordatus atq con¬

Expanded text:
omnes in Adam morimur. non enim omnes in Adam morimur. non enim quicquam eorum mihi donaueras in Christo nec soluerat ille in cruce sua inimicitias, quas tecum contraram peccatis meis. quomodo enim eas solueret in cruce phantasmatis, quod de illo credideram? quam ergo falsa mihi uidebatur mors carnis eius, tam uera erat animae meae, et quam uera erat mors carnis eius, tam falsa uita animae meae, quae id non credebat. et ingrauescentibus febribus iam ibam et peribam. quo enim irem, si hinc tunc abirem, nisi in ignem atque tormenta digna factis meis in ueritate ordinis tui? et hoc illa nesciebat et tamen pro me orabat absens. tu autem ubique praesens ubi erat exaudiebas eam et ubi eram miserabaris mei, ut recuperarem salutem corporis adhuc insanus corde sacrilego. neque enim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum et melior eram puer, quo illum de materna pietate flagitaui, sicut iam recordatus atque con
Abbreviated transcription (Latin):
Flauit uentꝰ et implente uela no-¬
stra. et litus subtraxit aspectib no¬
stris. in quo mane illa insaniebat
dolore et querelis et genittu. imꝑle¬
bat aures tuas contemneces ista.
cum et me cupiditatib meis rape¬
res ad finiendas ipsas cupiditates.
et illius carnale desiderium iusto
doloꝵ flagello uapularet. Ama¬
bat enĩ secum p̾sentiã meã more
matrũ. s multis multo ampli¬
us: et nesciebat qͥd tu illi gaudi¬
oꝵ facturus esses de absentia m̃a
Nesciebat. ideo flebat et eiulabat.
atq illis cruciatib arguebatur
mea reliquiaꝵ eue ciim gemitu
querens. ꝙ cum gemitui peperat.
Et tñ post accusationẽ fallaciaꝵ
et crudelitatis mee conu̾sa rur¬
sus ad dep̾candum te ꝓ me abite
adsolita et ego romam. et esce
excipior ibi flagello egritudi¬
nis corporalis: et ibam iam ad
inferos. portans omĩa mala q̃
cõmiseram et inte. et in me et
in alios multa et grauia super
originalis pecrati iunculũ quo

Expanded text:
flauit uentus et impleuit uela noflauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam. Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam iam ad inferos portans omnia mala, quae conmiseram et in te et in me et in alios, multa et grauia super originalis peccati uinculum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tn que me ꝓfectum atrocit̃ plauxit
etusq ad mare secuta est. S fefelli
eã molent̃ me tenentẽ. ut aut reuo¬
caret aut mecũ ꝑgeret et finxi me
amicũ nolle deserere donec uento fc̃o
nauigaret. et m̃titus sum matri. et
illi matri. et euasi qr et hoc dimisis¬
ti mͥ misericordit̾ seruans me ab aqͥs
maris. plenũ execrandis sordib us¬
q ad aqmͣ gratie rue qua me abluto
siccarentur flumina maternoꝵ o
culoꝵ quib ꝓme cotidie t̾ rigabat
t̾ram sub uultu suo. Et tñ recusã¬
ti sine me redire ux ꝑsuasi. ut in
loco qui ꝓximus nr̃e naui erat me¬
moria beati cypriani man̾er ea no¬
cte: sed ea nocte clancło ego ꝓfectus
sum: Illa aũt non mansit orando
et flendo. et quid a te petebat deus
m̃s tantis lacrimis. nisi ut naui¬
gare me ñ sineres: S tu alte con¬
sulens et exaudiens cardinẽ desi¬
derii eius: ñ curasti ꝙ tunc pete¬
bat: ut me faceres ꝙ semꝑ petebat:

Expanded text:
tri, quae me profectum atrociter planxit tri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentur flumina maternorum oculorum, quibus pro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebat.
Abbreviated transcription (Latin):
faciendi cecitate puniantur: et in¬
comꝑabiliter paciant᷑ perora qͣm fa¬
ciunt. Ergo quos mores cum stude¬
rem meos ẽẽ nolui. eos cũ docerem co¬
gebar perpeti alienos: et ideo place¬
bat ire. ubi talia ñ fieri om̃s qui no¬
uerant indicabant. Uerũ aũt. tu
spes mea et portio mea in t̾ra uiuen¬
tium: ad mutandũ terraꝵ locum pro
salute anime mee. et carthagini sti¬
mulos quib inde aueslerer admoue¬
bas et rome in lecebras quib attra¬
herer ꝓponebas mͥ ꝑ hoĩes qui dilige¬
bant uitã mortuam. Hinc in sana
facientes. inde uana pollicentes. et ad
corrigendos gressus meos. ittebaris
occulte. et illoꝵ et mea ꝑu̾sitate. Nã
et qui ꝑturbabant ocium meũ feda
rabie reci erant. et qui inuitabant
ad aliud t̾ram sapiebant. Ego aũ
qui detestabar hic ueram miseriã
illic falsam fecilitatẽ appetebam. S
quare hinc abirem et illuc irem tu
sriebas d̾s nec indicabas mͥ. nec ma¬

Expanded text:
faciendi caecitate puniantur et infaciendi caecitate puniantur et inconparabiliter patiantur peiora, quam faciunt. ergo quos mores cum studerem meos esse nolui, eos cum docerem cogebar perpeti alienos, et ideo placebat ire, ubi talia non fieri omnes qui nouerant indicabant. uerum autem tu, spes mea et portio mea in terra uiuentium, ad mutandum terrarum locum pro salute animae meae et Carthagini stimulos, quibus inde auellerer, admonebas et Romae inlecebras, quibus adtraherer, proponebus mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuitabant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. Sed quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec ma
Abbreviated transcription (Latin):
sentissima in nos miscd̃ia tua co¬
gitanda et p̾dicanda est. Non ideo
romã pergere uolui. ꝙ maiores q̃¬
stus maiorq mͥ dignitas ab ami¬
cis qui hoc ꝑsuadebant ꝓmitteba¬
tur qmqͣm et ista ducebant am¬
mũ tunc meũ: S illa erat tunc¬
causa maxinia et pene sola. ꝙ au¬
diebam quietius ibi studere ado¬
lescentes. et ordinatiore disciplim
coertione sedari. ne in eius scoll
quo magistro ñ utuntur passim
et ꝓpterue irruant. nec eos admit¬
ti omnino nͥ ille ꝑmiserit. Cont
apud carthaginem feda est et in¬
temperans licentia sco lasticorñ
irrum puice ĩprudent̾ et ꝓpe furi¬
osa fronte ꝑturbant ordinem ꝙ̃
qͥsq discipulis ad ꝓficiendum
iustituerit. Multa iniuriosa faci¬
unt. mira hebitudine et punienda
legib: nisi consuetudo patrona sit.
hoc miseriores eos ostendens. quo
iam qͣi liceat faciunt ꝙ per tuã co¬
et̾nam legem nũqm̃ licebit. Et im¬
pune se facere arbitrant᷑ cum ipsa

Expanded text:
aesentissima in nos misericordia tua coaesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. non ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad proficiendum instituerit. multa iniuriosa faciunt mira hebetudine et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit, hoc miseriores eos ostendens, quo iam quasi liceat faciunt, quod per tuam aeternam legem numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
illo homine cognito prorsus in¬
tercidit: ñ ut ab eis om̃ino sepa¬
rarer: s quasi melius quicqm nõ
inueniens. eo qd̃ iam quoquomͦ
irrueram contentꝰ interim ẽẽ de¬
creuerã. nisi aliquid forte ꝙ ma¬
gis eligendum esse eluceret ita il¬
le faustus qui multis laqueus
mortis extitit meũ quo captus e¬
ram relaxare iam ceperat. nec uolẽs
nec sciens: man eñi tue d̾s m̃s in
abdito ꝓuidentie tue ñ deserebant
aĩam meam: et de sanguine cordis
matris mee ꝑ lacrimas eius diebz
ac noctib pro me sacrificabaturtͥ
et egisti metum miris et oceultis
modis. tu illud egisti d̾s m̾s. Nam
a dño gressus hominis dirigunt᷑.
et uiam eius uolet.: Aut que ꝓcu¬
ratio salitis p̾ter manũ tuam
reficientẽ que feristi: Egisti ergo
mecũ ut mͥ ꝓsuaderet᷑ romã pergi
et potius ibi docere ꝙ doceban car¬
thagini. Et hoc unde mͥ ꝑsuasum
est non p̾teribo confiteri tibi: qm̃
et in his altissimi tui recessus et p̾¬

Expanded text:
illo homine cognito prorsus inillo homine cognito prorsus intercidit, non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quicquam non inueniens eo, quo iam quoquo modo inrueram, contentus interim esse decreueram, nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset, eluceret. ita ille Faustus, qui multis laqueus mortis extitit, meum quo captus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deaerebant animam meam, et sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, et egisti mecum miris modis. tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere quod docebam Carthagini. et hoc unde mihi persuasum est, non praeteribo confiteri tibi, quoniam et in his altissimi tui recessus et pr
Abbreviated transcription (Latin):
nichil. Iste uero cor habebat. et si ñ
rectum ad te: nec tam̃ nimis ĩ cau¬
tum ad seip̃m. Non usq quaq im¬
ꝑitus erat imꝑitie sue et noluit
se temere disputando mea coarta¬
ri: unde nec exttus ei ullus. nec fa¬
cilis eẽe reditus. et iam hinc mͥ ã¬
plius placuit. Pulchrior est enĩ
temperantia confitentis animi ꝙͣ
illa que nosse cupiebam. et eun in
omnib difficiliorib et subtiliori¬
b questionib talem inu enlebam:
Refracto itaq studio qd intenderã
in manichei litt̾as magisqz despe¬
rans de reteris eoꝵ doctorib qnͣdo
in multis que me mouebant ita
ille nominatꝰ apparuit: cepi cum
eo ꝓstudio eius agere uitam. quo
ipse flagrabat. in eas lutteras qͣs
tunc lain rethor carthaginis ado¬
lescentes docebam. et legere cũ eo.
siue que ille audita desideraret. si¬
ue que ip̃e tali ingenio aꝑta existi¬
marem. Ceterũ conatus om̃is mẽs
quo ꝓficere in illa secta statuerã:

Expanded text:
nihil. iste uero cor habebat, etsi non nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de ceteris eorum doctoribus, quando in multis, quae me monebant, ita ille nominatus apparuit, coepi cum eo pro studio illius agere uitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc iam rhetor Karthaginis adulescentes docebam, et legere cum eo siue quae ille audita desideraret siue quae ipse tali ingenio apta existimarem. ceterum conatus omnis meus, qui proficere in ille secta statueram,
Abbreviated transcription (Latin):
honestos errores meos. iam conu¬
tebas ante faciem meã. ut uid̾em
it odissem: Nam postea qm illemͥ
imꝑitus eaꝵ artium quib eum
excellere putauerã satis apparuit:
desperare cepi posse mͥeum illa q̃
me mouebant apperire atq dissol¬
uere quoꝵ quidem ignarus pos¬
set u̾itatem tenere pietatis. sedsi
manicheus ñ esset Libri quippe eprr¬
pleni sunt longissimis fabulis
decelo et syderibz et sole et luna. que
mͥ eum ꝙ utiq cupiebam conla¬
tis numeroꝵ rationib quos ali¬
bi ego legeram utrũ potius ita es¬
sent ut manichei libris contine¬
bant̾. an certe uel par etiã inde ra¬
tio redceretur. Subtiliter explica¬
re posse iam ñ arbitrabar: Que
tam̃ ubi consideranda et discutiẽ¬
da ꝓtuli: modeste sane ille. nec au¬
sus est subire ip̃am sarrinam: no¬
uerat enĩ se ista ñ nosse nec eũ pu¬
duit confiteri. ñ erat de talib qua¬
les multos loquaces passus eram.
conantes ea me docere et dicentes

Expanded text:
honestos errores meos iam conuhonestos errores meos iam conuertebus ante faciem meam, ut uiderem et odissem. Nam posteaquam ille mihi inperitus earum artium, quibus eum excellere putaueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quippe eorpleni sunt longissimis fabulis de caelo et de sideribus et sole et luna: quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
etu audientiũ non sinerer inge¬
rere illi et partiri cũ eo curas q̃¬
stionũ meaꝵ. conferendo famili¬
artẽ et accipiendo ac reddendo ser¬
monẽ. Qd̃ ubi potui et aures eius
cũ familiarib meis: eoquoq tem¬
pore occupare cepi. quo nõ dedec̾et
alternis disserere. et ꝓtuli quedam
que me mouebant. Exꝑtus sum
prius hoĩem exꝑtem liberalium
disciplinaꝵ. insi graminatice at
eiꝰ ipsius usitato modo: et qr leg̾at
aliquas tullianas orõnes et pau-¬
cissimos senete libros. et ñ nulla
poetaꝵ et sue secte si qua uolumi¬
na latine atq composite conscͥpta
erant et qr aderat cotidiana sĩo¬
cinandi exercitatio. inde suppetebat
eloquium. ꝙ fiebat acceptius ma¬
gisq seductoriũ moderamine ĩge¬
nii et quodam lepore naturali. Ita¬
ne ẽ ut recolo dñe deus m̃s arbiter
conscientie mee: corã te cor meũ et
recordatio mea qui me tũc agebas
abdito secreto ꝓuidentie tue: et ĩ¬

Expanded text:
etu audientium non sinerer ingeetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem. quod ubi potui et aures eius cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret alternis disserere, et protuli quaedam, quae me monebant, expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum nisi grammaticae atque eius ipsius usitato modo. et quia legerat aliquas Tullianas orationes et paucissimos Senecae libros et nonnulla poetarum et suae sectae si qua uolumina latine atque conposite conscripta erant, et quia aderat cotidiana sermocinandi exercitatio, inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderamine ingenii et quodam lepore naturali. itane est, ut recolo, domine deus meus, arbiter conscientiae meae? coram te cor meum et recordatio mea, qui mecum tunc agebas abdito secreto prouidentiae tuae et in
Abbreviated transcription (Latin):
iam docueras d̾s m̃s mtris et occul¬
tis modis. et ꝓpt̾ea credo ꝙ tu me
docueris q̃m uerum est. nec qͥsqͣm
p̾ter te alius doctor est ueri. ubicũq
t undecũq claruerte: Iam gͦ abs
te didiceram. nec eo debere iuderi a¬
liqͥd uerñ dici qr eloquent̾ dicitur.
nec eo falsum qr incomposite so¬
nant signa labioꝵ. Rursus nͨ
ideo uerum qr impolite enuntiat᷑.
nec ideo falsum qr splendidus ser¬
mo est. S ꝑ inde esse sapĩam et stł¬
titiam. sicut suire cibi utiles et in¬
ntiles. Uerbis aũt ornaris et inor¬
natis. sicut uasis urbanis et rus¬
ticanis. utrosq cibos posse mini¬
strari. Igitur auiditas mea qua
iliũ tanto temꝑe expectauera ho¬
minẽ. delectabatur quidẽ motu af-¬
fectuq disputantis: et u̾bis con¬
gruentib atq ad uestiendas sen¬
tentias facile oceurrentib: De¬
lectabar aũt et cum multis uel
etiã premultis laudabam ac fere¬
bam: s moleste habebam ꝙ inco-¬

Expanded text:
iam docueras, deus meus, miris et occuliam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur, nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari. Igitur auiditas mea, qua illam tanto tempore expectaueram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in co
Abbreviated transcription (Latin):
uenturũ expestabam istũ faustũ.
Ceteri enĩ eoꝵ inquos forte incurris¬
sem qui talium rerum questionibꝰ
a me obiectis deficiebant. illũ mͥ ꝓ
mitrebant: cuĩ aduentu conlatoq
colloquio facillime mͥ hec et si qua
forte maiora quererẽ enodatissime
expedirent᷑. Ergo ubi uenit: exꝑtꝰ
sum hoĩem gratum et iocundum
u̾bis. et ea ipsa que illi solent dic̾e
multo suauius garrientẽ: S qͥd
ad meã sitim p̾ciosoꝵ poculoꝵ decẽ¬
tissimus ministrator: Iam rebus
talib satiate erant aures mee. nec
ideo mͥ meliora uidebant᷑ quia me¬
lius dicebant᷑. nec ideo uera qr diser¬
ta. nec ideo sapiens anima: qr uul¬
tus ꝯgruus et decoꝵ eloquiũ: Illi
aut qui eum mn ꝓmitebant. non
boni rerum existimatores erant:
et ideo illis udebatur prudens et sa¬
piens: qr delectabat eos loquens.
Sensi aĩte aliud genus hoĩm. etiã
ueritatem hr̃e suspectam. et ei uol¬
lead quiescere: si compto atq ube¬
ri sermone ꝓmerecur. MMe autẽ

Expanded text:
uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congruus et decorum eloquium. illi autem, qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis uidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et ei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem
Abbreviated transcription (Latin):
ante me. ego aũt et a me discesserã.
nec me inueniebam: qnͣtominꝰ te:
Proloquar in conspectu dei mei an
magnꝰ laqueus diaboli: et multi
implicabant᷑ in eo per in lecebram
suauis eloq̃ntie. qͣm ego iam tam¬
et si laudabam. discernebã tamen
au̾itate rerũ. quaꝵ discendaꝵ aui¬
dus eram. Nec quali uasculo sino¬
nis. s quid mͥ scientie comedendũ
apponeret intuebar nominatꝰ apd̃
om̃ium doctrinaꝵ perttissimus:
et ad prime disciplinis liberalib
cruditus. Et qm̃ multa phyloso¬
phoꝵ legeram. memorieqz man¬
data retinẽbã. ex eis quedam com¬
parabã illis manicheoꝵ longis
fabulis. et mͥ ꝓbabiliora ista ui¬
debantur que dixerunt illi qui
tm̃ potuerunt ualere. ut possent
estimare scłm. qmͣqm eius dñm
minue inuenerunt. Qm̃ magi¬
nus es dñe. et humilia respicis.
excelsa aut a longe cognoscis. Nec
ꝓpinquas nͥ obtritis corde. nec in¬
ueniris a superibis nec si illi curi¬

Expanded text:
ante me, ego autem et a me discesseram ante me, ego autem et a me discesseram nec me inueniebam: quanto minus te! Proloquor in conspectu dei mei annmagnus laqueus diaboli, et multi inplicabantur in eo per inlecebram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarum auidus eram, nec quali uasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum adponeret nominatas apud omnium doctrinarum peritissimus et adprime disciplinis liberalibus eruditus. et quoniam multa philosophorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fabulis, et mihi probabiliora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quamquam eius dominum minime inuenerint. quoniam magnus es, domine, et humilia respicis, excelsa autem a longe agnoscis nec propinquas nisi obtritis corde nec inueniris a superbis, nec si illi curi
Abbreviated transcription (Latin):
aut ubi tu ñ inuenis eos: S fuge¬
runt ut ñ uiderent te. uidentem se
atq excecati in te offend̾ent qr ñ
deseris aliqͥd eoꝵ que feristi. In te
offenderũt in iusti. ut iuste uexa¬
rentur. subtrahentes se lenitati
tue. et offendentes in rectitudinẽ
tuã. et cadentes in asperitatẽ su¬
am. iudelicet nesciunt ꝙ ubiq
sis. quẽ nullus cirruscribit locus
et solus es p̾sens etiã his qui lon¬
ge fiunt ate. Conu̾tantur gͦ et que-¬
rant te: qr ñ sicut ip̃i deseruerunt¬
te creatorẽ suũ. ita tu deseruisti cre¬
aturã tuam. Ipsi conu̾tant᷑ et que¬
rant te et ecce ibies in corde eoꝵ in
corde confitentiũ tibi et ꝓicienti¬
um se in te. et plorantiũ in sinu
tuo post uias suas difficiles. et tu
facilis tergens lacrinas eoꝵ. ut
magis plorent et gaudent in fle-
caro et sanguis. s tu dñe qui feci¬
sti. reficis et cõsolaris eos. Et ubi
ego eram qũ te querebã: Et tu eras

Expanded text:
aut ubi tu non inuenis eos? sed fugeaut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque excaecati in te offenderent — quia non deseris aliquid eorum, quae fecisti — in te offenderent iniusti et iuste negarentur, subtrahentes se lenitati tutuam, et cadentes in asperitatem suam. Videlicet nesciunt quod ubique sis, quem nullus circumscribit locus, et solus es praesens, etiam iis qui longe fiunt a te. Convertantur ergo et quaerant te, quia non sicut ipsi deseruerunt creatorem suum, ita et tu deseruisti creaturam tuam. Ipsi convertantur, et quaerant te; et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi, et projicientum se in te, et plorantium tuo post uias suas difficiles: et tu facilis tergens lacrimas eorum, et magis plorant et gaudent in fleticaro et sanguis, sed tu, domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. et ubi ego eram, quando te quaerebam? et tu eras
Abbreviated transcription (Latin):
nomini tuo: et sana oĩa ossa mã¬
et dicant. Ds quis similis tͥ: Neq
enĩ docet te quid in se agatur qui tͥ
confitet᷑. qr ocłm tuum ñ exeludit
cor clausũ. nec manũ tuam repel¬
lit duritia hominũ. s solius eam
cũ uoles aut miserans. aut uindi¬
cans. et ñ est qui se abscondat a ca¬
lore tuo. S te laudec anima m̾a
ut amet te. et confiteat᷑ tibi mise¬
rationes tuas. ut laudet te. Non ces¬
sat nec tacet laudes tuas uinu̾sa
u̾sum ad te nec animalia nec cor¬
ꝑalia ꝑ os consid̾antiũ ea: ut exur¬
gat in te alassitudine anima no¬
stra. innitens eis que fecisti. et tͣn¬
siens ad te qui fecisti hec mirabili¬
ter. et ibi refectio et uera fortitudo.
Tant et fugiant a te inquieti et in¬
iqui. et ni uides eos et distingus
umbras: et occe pulchra sunt cum
eis omia et ip̃i turpes sunt. Et qͥd
nocuerũt tͥ: aut in quo imꝑium
tuũ dehonestarũt. a celo usq ĩno¬
ussima iustũ et integrũ: Quo eĩ
fugerunt cũ fugerent a facie tua:

Expanded text:
nomini tuo, et sana omnia ossa meet dicant: domine, quis similis tibi? neque enim docet te, quid in se agatur, qui tibi confitetur, quia oculum tuum non excludit cor clausum nec manum tuam repellit duritia hominum, sed soluis eam, cum uoles, aut miserans aut uindicans, et non est qui se abscondat a calore tuo. sed te laudet anima mea, ut amet te, et confiteatur tibi miserationes tuas, ut laudet te. non cessat nec tacet laudes tuas uniuersa s per os conuersum ad te nec animalia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransiens ad te, qui fecisti haec mirabiliter: et ibi refectio et uera fortitudo. Eant et fugiant a te inquieti iniqui. et tu uides eos et distinguis umbras, et ecce pulchra sunt cum eis omnia et ipsi turpes sunt. et quid nocuerunt tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua.?
Abbreviated transcription (Latin):
ti uerbi gr̾a qͥd sit temetum hoc enĩ
exempli causam posueram dicat᷑ quid
at te ꝑtinet respondebit. Ne forte audi¬
am loqñtem et ñ intelleg̾am: aut uspi¬
am forte id legam. et quid striptor sen¬
serit nesciam: qui standem huic dicat
noli intellegere qd̃ audis: noli nosse
ꝙ legis: Omnib eĩ fere animis rati¬
onabilib in prontu est ad uidendum

Expanded text:
ti, verbi gratia, quid sit temetum hoc enim exempli causa posueram, dicatur, Quid ad te pertinet? respondebit, Ne forte audiam loquentem, et non intelligam, aut uspiam forte id legam, et quid scriptor senserit, nesciam. Quis tandem huic dicat, Noli intelligere quod audis, noli nosse quod legis? Omnibus enim fere animis rationalibus in promptu est ad videndum
Abbreviated transcription (Latin):
eã discendã studio flagraremꝰ: Qͥs eĩ
sciende u̾bi gr̾a rechorice ullam curã
et oꝑam ĩpenderet: nͥ ante sciret eam
dicendi ẽẽ scientiam: Aliq̃n etiã ip̃ãꝵ
doctrinaꝵ fines auditos exꝑtos uie
miramͣ: et ex hoc inardescimus fatul¬
tatẽ comꝑare discendo. qua ad eos ꝑ¬
uenire possimus: tamqͣm si litt̾as nes¬
cienti dicat᷑ qnͣdam eẽ doctrinã quaqͥs¬
q ualeat qͣmuis longe absenti u̾ba
mitt̾e manu feã insilentio: que rursꝰ
ille cui mittunt᷑. nõ aurib s oculis col¬
ligat. idq fieri uideat: ñne dũ concu¬
piscit nosse quo id possit oĩ studio cir¬
ca illũ finem mouetur. ꝙ̃ iam notũ
tenet: Sie accendũtur studia discen¬
tiũ: Nam ꝙ quisq ꝓrsus ignorat a¬
mare nullo pacto potest.

Expanded text:
eam discendam studio flagraremus. Quis enim eam discendam studio flagraremus. Quis enim sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impenderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos pervenire possimus. Tanquam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest.
Abbreviated transcription (Latin):
unc ad ea ip̃a. conseq̃nt̾
enodatius explicanda e¬
limatior accedat inten¬
tio. Ac pͥmũ qr rem ꝓrsus.
ignotam amare õino nullus potest.
diligent̾ intuendum est cuiꝰ modi sit
amor studentiũ. id est ñ iam scientiũ.
s adhuc scire cupientiũ. qũãq doct᷑¬
nam. Et ir his quippe reb inquib
ñ usitate dicitur studiũ. solent exist̾e
amores ex auditu: dum cuiꝰq pulcritu¬
dinis fama aduidendũ ac fruendum
animꝰ accendit᷑. qr gen̾alit̾ nouit cor¬
poꝵ pulchritudines ex eo ꝙ płimas
iidit: et inest intrinsecus. unde appro¬
bet᷑ cui forinsecus inhiatur. Qd̃ cũ fit.
ñ rei penitꝰ incognite amor excitatur.
ruiꝰ genus ita notũ est. Cuni aũt uuiꝵ
bonum amañ cuiꝰ faciem ñ uidimiis:
ex notitia uͥtutum amamꝰ. quas no¬
uimꝰ in ip̃a u̾itate. Ad doctrinas ait̃e
cognoscendas plerũq nos laudantiũ
atq p̾dicantium accendit auctoritas.
haberemus in aĩo notionem: nullo ad

Expanded text:
unc ad ea ipsa consequenter enodatius explicanda limatior accedat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus in quibus non usitate dicitur studium, solent existere amores ex auditu, dum cujusque pulchritudinis fama ad videndum ac fruendum animus accenditur, quia generaliter novit corporum pulchritudines, ex eo quod plurimas vidit, et inest intrinsecus unde approbetur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus incognitae amor excitatur, cujus genus ita notum est. Cum autem virum bonum amamus, cujus faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas autem cognoscendas, plerumque nos laudantium atque praedicantium accendit auctoritas: haberemus in animo notionem, nullo ad
Abbreviated transcription (Latin):
bũ sapĩa est. s ñ eo u̾bum quo sapĩa. uer¬
bum eĩ relatiue sapĩa essentialiter in¬
telligitur sic dici. Id dici accipimus
cũ dicit᷑ uerbũ. acsi dicat᷑ nata sapĩa.
ut sit et filius et ymago: Et hec duo
cui dnĩr. idest nata sapientia: in uno eoꝵ
eo quod ẽ nata et u̾bũ et ymago ⁊ fi¬
lius intelligat᷑. et in his dĩb noib ñ¬

Expanded text:
a est, sed non eo Verbum quo sapientia; Verbum enim relative, sapientia essentialiter intelligitur: id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur, nata sapientia, ut sit et Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur, id est, nata sapientia, in uno eorum eo quod est nata, et Verbum, et imago, et Filius intelligatur, et in his omnibus n
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ hoc illi est eẽ ꝙ sapere. nͥ eo est. qͦ
sapiens est: Qua ꝓpter. que causa illi ẽ
ut sapiens sit: ip̃a illi causa est. ut sit:
Pinde si sapĩa quã genuit causa illi est
ut sapiens sit. ⁊̃ ut sit ipsa illi causa est.
Qd̃ fieri ñ potest. nͥ gignendo eum aut
faciendo. S neq genitricẽ. neq ꝯditri¬
cem prĩs ullo modo qͥsqͣm dix̾it sapam.
Quid eĩ est in sanius. Ergo et pr̃ ip̃e sa¬
sic intellegatur sapĩa de sapĩa. et u¬
trũq una sapĩa. Ergo et una eẽntia
qr hoc est ibi eẽ ꝙ sapere. Qd̃ eĩ est sapĩe
sapere. et porentie posse. et et̾nitati et¬
nam eẽ. iusticie uistã eẽ. magnitudini
magnã eẽ. hoc ẽ essentie iꝑsam eẽ. Et
qr in illa simplicitate ñ est aliud sa¬
pere qm eẽ: eadẽ ibi sapĩa q̃ essentia.
Pater gͥ et filius simul una essentia.
et una magnitudo. et una u̾itas. et u¬
na sapĩa. S ñ pr̃ et filius simul ãbo

Expanded text:
dicimus, Hoc illi est esse quod sapere, nisi, Eo est quo dicimus, Hoc illi est esse quod sapere, nisi, Eo est quo sapiens est? Quapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo. Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius? Ergo et Pater ipse sasic intelligatur sapientia de sapientia, et utrumque una sapientia: ergo et una essentia; quia hoc est ibi esse quod sapere. Quod enim est sapientiae sapere, et potentiae posse, et aeternitati aeternam esse, justitiae justam esse, magnitudini magnam esse; hoc est essentiae ipsum esse. Et quia in illa simplicitate non est aliud sapere quam esse, eadem ibi sapientia esPater igitur et Filius simul una essentia, et una magnitudo, et una na sapientia. Sed non Pater et Filius simul ambo
Abbreviated transcription (Latin):
ad se ip̃m candidus dr̃. ita et sapĩa ad
se ip̃am dr̃ sapiens. S candor corꝑis
ñ est essentia. qm̃ ip̃m corpus essentia
est: et illa eiꝰ qualitas. Unde et ab ea dr̃
Et utrũq ñ in seip̃o. s in aliqua mole.
Que moles. nec forma nec color est: sed
formata atq colorata. Sapĩa u̾o: ⁊ sa¬
sus desipiat. manet tñ in se sapĩa nec
cũ aĩa fu̾it instulticiã cõmutata illa
mutat᷑. Non ita est in eo qui ex ea fit
sapiens. ꝙ admodũ candor in corpe qd̵
ex illo candidũ est. Cũ eĩ corpus in aliũ
qui genuit sapĩam ex ea fit sapiens.
neq hoc est illi ẽẽ ꝙ sapere. Qualitas
eiꝰ est filius ñ ꝓles eiꝰ et ñ ibi erit iam
sũma simplicitas. S absit ut itasit.
qr u̾e ibi est sũme simplex essentia. Hoc
gͦ est ibi eẽ ꝙ sapere. Qd̃ si hoc est ibi eẽ
ꝙ sapere. ñ ꝑ illam sapĩam qmͣ genuit
sapiens ẽ pater. Alioqͥn ñ ip̃e illã: sad
illa eũ genuit. Qͥd eĩ aliud dicimꝰ cum

Expanded text:
ad se ipsum candidus dicitur, ita et sapientia ad se ipsam dicitur sapiens. Sed candor corporis non est essentia; quoniam ipsum corpus essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vera et sasus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium er qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus, et non ibi erit jam summa simplicitas. Sed absit ut ita sit; quia vere ibi est summe simplex essentia: hoc ergo est ibi esse quod sapere. Quod si hoc est ibi esse quod sapere, non per illam sapientiam quam genuit sapiens est Pater; alioquin non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
essentia q̃ relatiue dr̃. ẽ etiã
aliquid excepto relatiuo. Sicut hõmo
dñs. et homo seruus: et equus ium̃tũ
et nũmus arra. hõ et equus et num
quus quedam essentia. ñ eẽt ꝙ ium̃tũ
relatiue diceret᷑. Ita si ñ eẽt nummus
aliqua sb̃a. nec arra possit relatiue
dici. Qua ꝓpt̾ si et pr̃ ñ est aliquid ad
se ip̃m. non est omnino qui relatuie di¬
catur ad aliquid. Non eĩ sicut ad aliqͥd
coloratum refertur color eius. nec oĩ¬
no ad se dr̃ color: s semꝑ alicuis colo¬
rati est. Illud aũt cuius color est. etiam
si eo quo coloratum dr̃ ad colorem ref̾¬
tur tñ id ꝙ corpus dicit᷑ ad se dr̃: ullo
mͦ ita putandum est prẽm ñ dicialiꝙͥ
ad se ipm̃. s quicqͥd dicit᷑ ad filium di¬
ci. Eundem uero filiũ. et ad se ip̃m di¬
ci et ad prem: cũ dr̃ magnitudo mag¬
na. et uirtus potens: Utiq ad se ip̃m
et magnitudo atq uirtus. magni et
potentis prĩs qua pr̃ magnus et po¬
absurdũ est dicere candidũ ñ eẽ can¬

Expanded text:
essentia quae relative dicitur, est etiam aliquid excepto relativo: sicut homo dominus, et homo servus, et equus jumentum, et nummus arrha, homo et equus et nummquus quaedam essentia, non esset quod jumentum relative diceretur: ita si nummusaliqua substantia, nec arrha posset relative dici. Quapropter si et Pater non est aliquid ad se ipsum, non est omnino qui relative dicatur ad aliquid. Non enim, sicut ad aliquid coloratum refertur color ejus, nec omnino ad se dicitur color, sed semper alicujus colorati est; illud autem cujus color est, etiam si eo quod coloratum dicitur, ad colorem refertur, tamen id quod corpus dicitur, ad se dicitur: ullo modo ita putandum est Patrem non dici aliquid ad se ipsum, sed quidquid dicitur ad Filium dici; eumdem vero Filium et ad se ipsum dici, et ad Patrem, cum dicitur magnitudo magna et virtus potens, utique ad se ipsum, et magnitudo atque virtus magni et potentis Patris, qua Pater magnus et poabsurdum est dicere, candidum non esse can
Abbreviated transcription (Latin):
ingenitus ille aũt genitus. sõ nõ una
essentia. qr his nõib relatiua eoꝵ ostẽ¬
dunt᷑. ut̾q aũt simł una sapĩa. et una
essentia. ubi hoc est eẽ ꝙ saꝑe. Non au̾t
simul uterq u̾bum aut filius: qr ñ
hoc est ẽẽ ꝙ uerbum aut filium esse
sicut iam satis ostendimꝰ ista relati¬

Expanded text:
autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc est esse quod Verbum aut Filium esse: sicut jam satis ostendimus ista relati
Abbreviated transcription (Latin):
testates adluenda supplicia iure deti¬
nebãt purgauit aboleuit. extinxit: et
sua resurrectione in nouã uitam nos
p̾destinatos uocauit uocatos iustifi¬
cauit: iustificatos glorificauit: Ita di
t̃aqm uire in tegro possidebat. et ip̃e nl¬
la corruptõe carnis et sanguinis septꝰ
ꝑ istam corꝑis mortalis fragilitatẽ nimis
egeno et infirmo tanto suꝑbior qͣnto ue¬
lut ditior et fortior qͣi pannoso et erum¬
noso dñabatur: in ip̃a morte carnis a¬
misit: Quo eĩ cadentẽ non secutus ĩpu¬
lit pcc̃orẽ: illuc descendentẽ ꝑsecutus cõ¬
pulit redemptorẽ: Sic in mortis ꝯsortio
filius dei nobis fieri dignatus est amicꝰ.
quo ñ ꝑueniendo: meliorem se nob̾ atq
maiorem ꝓutabat inimicus: Sicit eĩ
redẽptor nr. Maiorem dilectõem nemo

Expanded text:
testates ad luenda supplicia jure detitestates ad luenda supplicia jure detinebant, purgavit, abolevit, exstinxit; et sua resurrectione in novam vitam nos praedestinatos vocavit, vocatos justificavit, justificatos glorificavit . Ita ditanquam jure integro possidebat, et ipse nulla corruptione carnis et sanguinis septus, per istam corporis mortalis fragilitatem, nimis egeno et infirmo, tanto superbior, quanto velut ditior et fortior, quasi pannoso et aerumnoso dominabatur, in ipsa morte carnis amisit. Quo enim cadentem non secutus impulit peccatorem, illuc descendentem persecutus compulit Redemptorem. Sic in mortis consortio Filius Dei nobis fieri dignatus est amicus, quo non perveniendo meliorem se nobis atque majorem putabat inimicus. Dicit enim Redemptor noster: Majorem dilectionem nemo