comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tã carnalis qmͣ spiritalis. qm utriusq
minister extitit dñs. in se suscipiendo
& aliis dando. Circuncisionis enĩ car¬
nalis minist̃ extitit. quia añꝙͣ ueniret
in mundũ ꝑ incarnatiõis misterium.
ipse qui ẽ uerbũ dĩ patris ministrauit
illam dando ⁊ p̃cipiendo ut obseruaret᷑.
tres sic̾ in libris ꝓpheticis sepissime
manifestat᷑ ubi dr̃. os siue uerbũ di lo¬
cutũ est. Ueniens &̃ in carne minister
extitit curxuncisionis. quia illã insemet
ite p̾dicate circuncisionẽ seruandã õĩb
ore sensu de circuncisione spiritali in¬
telligendũ: id: de gr̃a baptismatis. Cir¬
cuncisio spiritalis que ẽ Expoliatio
utiq uicioꝵ que fit ꝑ baptismũ: cuiꝰ
minist̃ extitit ipse dñs inse suscipien¬
do ⁊ aliis dando. Suscepit enĩ baptis¬
mũ qñ baptiratus ẽ ab ioħe. ministra

Expanded text:
carnalis quam spiritalis, quoniam utriusque minister exstitit Dominus in se suscipiendo, et aliis ministrando. Circumcisionis enim carnalis minister exstitit, quia antequam veniret in mundum per Incarnationis mysterium, ipse qui est Verbum Patris, ministravit illam dando et praecipiendo ut observaretur,tres, sicut in libris propheticis saepissime manifestatur, ubi dicitur: Os, sive verbum Domini locutum est, veniens in carne etiam minister exstitit circumcisionis, quia illam in semetiIte, praedicate circumcisionem servandam omnibus sensu de circumcisione spiritali intelligendum, id est de gratia baptismatis. Circumcisio spiritalis quae est? Exspoliatio utique vitiorum quae fit per baptismum, cujus minister exstitit ipse Dominus in se suscipiendo et aliis dando. Suscepit enim baptismum quando baptizatus est a Joanne Baptista
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatẽ accepimꝰ comedendi omĩa. Tunc
blasphemat᷑ libertas nr̃a: qñ cogimus
eos qui aliqͥd ĩmundũ putant nos co¬
Nobis libertas ista bonũ est: quia omia
munda sunt bonis ⁊ mundis hominib.
Et erant omĩa ualde bona. Bonũ ẽ sc̃p¬
ture concordari. noli tam̃ iudeũ cogere
ad manducandũ hoc quod spernit. sed
neq comedas illud coram eo: ne cua
libertas blasphemet᷑ ab illo. Non est
regnũ dei esca ⁊ potus: s iusticia ⁊ par
& gaudiũ in sp̃u sc̃õ. Et est sensus. Stul
candis uos disputare. de his uidelicet
que in regno dei ñ erunt necessaria:
cũ potius debeatis de iusticia ⁊ pace &
gaudio spiritali tractare. lusticia erit
in regno celoꝵ: quia qui mͦ iusticie oꝑa
exercent illi intrabunt in regnũ celoꝵ.
senti de spiritali gaudio. & de spe patͥe
cȩlestis. Alit̃ lusticia in illo regno erit.
quia nullus ibi alteri nocebit. Erit ibi
par. id÷ plena concordia: quã habebt̃

Expanded text:
libertatem accepimus comedendi omnia. Tunc libertatem accepimus comedendi omnia. Tunc blasphematur libertas nostra, quando cogimus eos qui aliquid immundum putant, nobiscum coista libertas bonum est, quia omnia munda sunt mundis hominibus. Et erant omnia valde bona, bonum est Scripturae concordari. Noli tamen cogere Judaeum ad manducandum hoc quod spernit, sed neque comedas illud coram eo, ne tua libertas blasphemetur ab illo. Non est enim regnum Dei esca, et potus, sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto. Et est sensus: Stultnos disputare, de his videlicet quae in regno coelorum non erunt necessaria: cum potius debeamus de justitia et pace et gaudio spiritali tractare. Justitia erit in regno coelorum, quia qui modo justitiae opera exercent, illi intrabunt in regnum coelorusenti de spirituali gaudio et spe patriae coelestis. Aliter: Justitia in illo regno erit, quia nullus ibi alteri nocebit. Erit ibi pax, id est plena concordia, quam habebunt
Abbreviated transcription (Latin):
existimat aliqͦd alim̃tũ cõmune i. ĩmundũ
eẽ. illi ẽ cõmune. quia ĩmundũ uidet᷑¬
ei. Et hoc scd̾m eius sensum: ñ scdm̃ dm̃
qui omĩa fecit munda. Si enĩ ꝓpt̃ cibũ
quẽ ille ĩmundũ putat. & tu suades ei
ut comedat. contristau̾is frẽm tuũ iude-¬
ũ infirmũ adhuc infide.iam ñ scd̃m ca¬
ritatẽ ambulas: id: ñ habes caritatem:
qr ñ diligis frẽm tuũ sic̾te. Noli cibo
tuo illũ ꝑdere dando occasionẽ offen¬
dendi & scandalitandi: ꝓ quo xp̃s mor¬
tuus ẽ. Tunc enĩ illũ ꝑdis. dũ animũ
illius scandaliras: qi offendit dm̃ dũ
contrate irascit᷑ qui es ꝓximus eius. Non
gͦ blasphemetur bonũ nr̃m. Bonũ hic
uł caritatẽ possumus intelligere. qua
credimus omĩa ẽẽ munda. & qua habe¬
mus libertatẽ manducandi omĩa. Non
gͦ blasphemet᷑ neq rep̃hendat᷑ caritas
nr̃a. ut infirmo fr̃i iudeo ñ exhibeat᷑.
uł ñ blasphemet᷑ fides & credulitas qua

Expanded text:
mundum, esse, illi commune est, quia immundum videtur ei hoc secundum ejus sensum, non secundum Deum, qui omnia fecit munda. Si enim propter cibum, quem ille immundum putat, et tu suades ei ut comedat, contristatur frater tuus, Judaeus infirmus adhuc infidelis, jam non secundum charitatem ambulas, id est non habes charitatem: quia non diligis fratrem tuum sicut te. Noli cibo tuo illum perdere, dando occasionem offendendi et scandalizandi, pro quo Christus mortuus est. Tunc enim illum perdis, cum animum illius scandalizas: quia offendit Deum, dum contra te irascitur, qui es proximus ejus. Non ergo blasphemetur bonum nostrum. Bonum hic vel charitatem possumus intelligecredimus omnia esse munda, et qua habemus libertatem manducandi omnia. Non ergo blasphemetur neque reprehendatur charitas nostra, ut infirmo fratri Judaeo non exhibeatur vel non blasphemetur fides et credulitas, qua
Abbreviated transcription (Latin):
pharaonẽ diabolũ. ꝑ egyptios origina¬
lia pecca & actualia. que in baptisma¬
nã illiꝰ de qua ipse dirit. qui sitit ueni¬
at ⁊ bibat. siue misteriũ redẽptionis.
atq ablutionis nostre: ꝑ manua uͦ corpꝰ
illius quod uotidie sumitur a fideli¬
b in eccła. ꝑ prelia que illi sustinuert̃.
certamina & bella que habenus ad¬
uersus demones: post quoꝵ debella¬
tionẽ si recte in fide ꝑmanserimꝰ mere¬
bimur ꝑuenire ad patriam cȩlestem
que significat᷑ ꝑ terrã reꝓmissionis:
de qua psaliista ait. Credo uidere bo¬
na dñi. in terra uiuentiũ. Hanc terrã
id ÷ soliditatẽ eterne patrie : non nisi

Expanded text:
Pharaonem, diabolum; per Aegyptios, originaPharaonem, diabolum; per Aegyptios, originalia peccata et actualia, quae in baptismanam illius de qua ipse dicit: Si quis silit, veniat et bibat , sive mysterium redemptionis atque ablutionis nostrae; per manna vero, corpus illius quod quotidie sumitur a fidelibus in Ecclesia; per praelia quae illi sustinuerunt, certamina et bella quae habemus adversus daemones: post quorum debellationem, si recte in fide permanserimus, merebimur pervenire ad patriam coelestem: quae significatur per terram repromissionis, de qua Psalmista ait: Credo videre bona Domini in terra viventium . Hanc terram, id est soliditatem aeternae pat
Abbreviated transcription (Latin):
&e grã sp̃s scĩ quẽ ꝑ has uirtutes habet
habitatorem placet dõ patri: ⁊ ꝓbatus
ẽ hominib atq laudabilis ⁊ laude di¬
gnus: quia ñ solũ deo placet. s &̃ ho¬
minib. Itaq que pacis st̃ sectemur.
id÷ que amorẽ fraternũ conseruent
diligent̃ ⁊ studiose queramus : sicut
supra de hospitalitate dictũ ẽ. hospi
seculi ꝑferamus: & ꝑ consolationẽ scrip¬
turarũ spem habeamus. id÷ expectati¬
one futuroꝵ bonoꝵ teneamꝰ. Hide¬
amus qnomͦ ꝑtineant ad nr̃am doc¬
ntrinã.  ea que scripta sunt in diui¬
nis libris. Dũ legimus populũ isrł de
egypto egiessũ: ꝑ mare rubrũ trans¬
ductũ. pharaone & egẏptiis submersis:
a quã de petra eis datã: manna de celo
largitũ: & post multa p̾lia q̃ contra
hostes uirilit̾ ꝑ egerunt. terrã reꝓmis
sionis ingressũ: debemus inde ⁊ doceri
& docere. ut ꝑ egyptũ intelligamus
mundũ. ꝑ mare rubrũ baptismũ qͥ
consecratur rubore sanguinis.xp̃i: ꝑ

Expanded text:
us sancti, quem per has virtutes habet habitatorem, placet Deo, et probatus est hominibus, atque laudabilis et laude dignus, quia non solum Deo placet, sed etiam hominibus. Itaque quae pacis sunt sectemur, id est quae amorem fraternum conservant, diligenter et studiose quaeramus, sicut supra de hospitalitate dictum est: Hospionsolationem Scripturarum spem habeamus, id est exspectationem futurorum bonorum teneamus. Videamus quomodo pertineant ad nostram doctrinam ea quae scripta sunt in divinis Libris. Dum legimus populum Israel de Aegypto egressum, per mare Rubrum transductum, Pharaone et Aegyptiis submersis, aquam eis de petra datam, manna de coelo largitum, et post multa praelia quae contra hostes virilisum, debemus inde et doceri et docere, ut per Aegyptum intelligamus hunc mundum; per mare Rubrum, baptismum, qui consecratur rubore sanguinis Christi; per
Abbreviated transcription (Latin):
ri pot̃: qm̃i nulla creatura ẽ que a se
habeat uitã. Qm̃ mͥ flectitur omne ge
angłi qui sunt sp̃s fiectent deo genuꝰ
P fexionẽ genuũ subiectionẽ debemꝰ
intelligere: quia in iudicio omĩa xp̃o
subdentur. flectetur gͦ deo omine gemi.
dum omĩs creatura subiciet᷑ illi. Onũs
quoq lingua hominũ confitebitꝰ dõ
dũ laudabit dm̃ patrẽ ꝑ filiũ: qd de e¬
lectis tm̃ sentitur. Nam de impiis dr̃.
quia ñ est speciosa laus in ore peccõꝵ.
Angeli aũ eo modo qͦ sunt incorporei:
laudant & laudabunt dm̃. Uor enim
angłoꝵ in laudẽ creatoris: ipsaᷤ admi
Et est sensus. Ouidei ⁊ gentiles qui
uos iam inuicẽ iudicatis. cur dĩ iudi¬
ciũ ur̃o iudicio p̾uenitis. & eius pote¬
statẽ quantũ inuobis ẽ cemere usur¬
patis hoc uobis sufficiat. quod unꝰ¬
quisq ꝓse rationẽ redditurꝰ est: non
solũ oꝑũ ⁊ sermonũ. s ẽ cogitationũ.
Non gͦ amplius inuicẽ iudicemus.

Expanded text:
ri potest, quoniam nulla creatura est quae a se ri potest, quoniam nulla creatura est quae a se habangeli, qui sunt spiritus, flectent Deo genu? Per flexionem genuum subjectionem debemus intelligere, quia in judicio omnia Christo subdentur. Flectetur ergo Deo omne genu, dum omnis creatura subjicietur illi. Omnis quoque lingua hominum confitebitur Deo, dum laudabit Deum Patrem per Filium, quod de electis tantum sentitur. Nam de impiis dicitur quia, Non est speciosa laus in ore peccatoris . Angeli autem eo modo quo sunt incorporei, laudant et laudabunt Deum. Vox enim angelorum in laudem Creatoris, ipsa est adEt est sensus: O Judaei et gentiles, qui nos jam invicem judicatis, cur Dei judicium vestro judicio praevenitis, et ejus potestatem quantum in vobis est, temere usurpatis? Hoc vobis sufficiat, quod unusquisque pro se rationem est redditurus, non solum operum et sermonum, sed etiam cogitationum. Non ergo ampliu
Abbreviated transcription (Latin):
laria: & iterũ ipse iudicando qui talia
agunt regnũ dĩ ñ consequent᷑. cur hic
ꝓhibet ne iudicemus S sciendũ qd̃
de aꝑtis reatib libera nobis potestas
iudicandi concedit᷑: sic̃ de homicidio
adult̾io publico atq furto. De occultis
uͦ que possunt bono & malo animo
⁊ udei. stabimꝰ ante tribunal dĩ.Tri¬
bunal sedes ẽ iudicis : que in excelso
loco collocatur. qͦ iud ex ab om̃ib pos¬
sit uideri: & ipse accusantes exemi¬
nenti loco possit intueri. Ita & dñs
iħs quasi in tribunali sedebit: qr &
ab omĩb uidebr̃: & ab ipso omnũ
conscientie & cause diidicabuntur.
aꝑtissime. Et est sensus. Uos qͥ inuicẽ
frẽs iudicatis: quantũ in nobis ẽ dõ
aufertis suam potentiã. Uiuo ego dic̃¬
dñs. hoc ꝓprie uiramentũ dĩ ẽ in
ueteri testam̃to si dici fas est: sicut
amen in nouo. Ipse enĩ ꝓpͥe uiuit &
uita est. quia mutari ñ potest: cuius
cõparatione mortuũ est quicqͥd muta¬

Expanded text:
laria ; et iterum ipse judicando: Qui talia laria ; et iterum ipse judicando: Qui talia agunt regnum Dei non consequentur , cur hic prohibet ne judicemus? Sciendum quod de apertis reatibus libera potestas nobis judicandi conceditur, sicut de homicidio, adulterio publico, atque furto. De occultis vero quae possunt bono et malo animo et Judaei, stabimus ante tribunal Christi. Tribunal est sedes judicis, quae in celso loco collocatur, quo judex ex omnibus possit videri, et ipse accusantes et accusatus ex eminenti loco possit intueri. Ita et Dominus Jesus quasi in tribunali sedebit, quia et ab omnibus videbitur, et ab ipso omnium conscientiae et causae dijudicabuntur aptissime, et est sensus: Vos qui ad invicem fratres judicatis, quantum in vobis est Deo aufertis suam potentiam. ScDominus. Hoc proprie juramentum Dei est in Veteri Testamento, si dici fas est, sicut Amen in Novo. Ipse enim proprie vivit et vita est, quia mutari non potest, cujus comparatione mortuum est quidquid muta
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ querunt adimplere. s dñi: dũ ꝑ
dilectionẽ quod aliis expedit faciunt.
Qui &ẽ non sibi moriuntur morte tem¬
porali: in qua ñ sibi ꝯceduntur neq
relinquunt᷑ s a dño assumunt᷑. Siue¬
cẽ sibi ñ moriunt᷑ morte spiritali. pec¬
catis uideł quib moriunt᷑. dũ ꝑ sp̃m̃
ocio torpere. s dei ⁊primi semꝑ dile-¬
ctione feruere. Martyres quoq ñ sibi
& confessione fidei. dicente ipso dño.
Beati eritis cũ eiecerint nomen ur̃m.
mortuus ẽ & resurexit. uł morte car¬
nis uł morte pecc̃i qr ñqmͣ peccauit:
tutib gr̃a di abluti a pect̾is: & illoꝵ qui
r otidie moriuntur pec̾co. ad hoc ut
uiuant similit̃ uirtutib in nouitare
uite ambulando. Tu autẽ uidee quid
uidicas frẽm tuũ gentilẽ manducantẽ
omĩa Aut cu gentilis quare sꝑnis &
despicis frẽm tuũ uideũ infirmũ adhuc
infide. & nolentẽ manducare omĩaͦ Cũ
idem paulus alibidicat. nescitis quia
angłos iudicabimus. quantomag̃ secu¬

Expanded text:
am quaerunt adimplere, sed Domini, dum per dilectionem quod aliis expedit, faciunt. Quod autem non sibi moriuntur morte temporali, in qua sibi non conceduntur neque relinquuntur, sed a Deo assumuntur; seu etiam sibi non moriuntur morte spiritali, peccatis videlicet, quibus moriuntur, dum per otio torpere, sed Dei et proximi dilectione semper fervere. Martyres quoque non sibi et confessione fidei, dicente ipso Domino: Beati eritis cum ejecerint nomen vestrumortuus est, et resurrexit, vel morte carnis, vel morte peccati, quia nunquam peccavit, tutibus, gratia Dei abluti a peccatis, et illorum qui quotidie moriuntur peccato, ad hoc ut vivant similiter virtutibus, in novitate vitae ambulando. Tu autem, Judaee, quid judicas fratrem tuum? gentilem manducantem omnia. Aut tu, gentilis, quare spernis, et despicis, fratrem tuum? Judaeum infirmum adhuc in fide, et nolentem manducare omnia, cum idem Paulus alibi dicat: Nescitis quia angelos judicabimus, quanto magis saecu
Abbreviated transcription (Latin):
patientiam : & in illoꝵ cordib habitat
prestat in se confidentib atq in illoꝵ
cordib habitare dignatur. qui aliis con¬
solationẽ impendere student: uł qui
in alioꝵ patientiã. consolationẽ accipi¬
unt in adu̾sitatib constituti. Ds̃ inqͥt
patientie ⁊ solatii det uobis id ipsũ sa¬
unum sentiatis de fide spe ⁊ caritate.
& qd̃ unus credit hoc speret aliũ cre¬
dere : & quod in se ẽ boni hoc in alio.¬
se diligi ab illo. Et bene addidit scd̾̃m
sentiunt in se erroris quod in aliis here¬
ticis: le sicut sunt illi qui ñ causa a¬
moris dĩ diligunt alios. s ꝑꝑ benefi¬
cia tẽporalia que ab illis captant: uł
quia in malicia concordant eis. cum
Ut unanimes. id÷ uno intellectu atq

Expanded text:
patientiam, et in illorum cordibus habitat,praestat in se confidentibus, atque in illorum cordibus habitare dignatur qui aliis consolationem impendere student: vel qui in aliorum patientia consolationem accipiunt, in adversitatibus copatientiae et solatii, det vobis idipsum saunum sentiatis de fide, spe, et charitate: et quod unus credit, hoc speret alium credere, et quod in se est boni, hoc in aliose diligi ab illo. Et bene addidit, secundaeretici, qui non sentiunt in se erroris, quod et in aliis haereticis: et sicut sunt illi, qui non causa amoris Dei diligunt alios, sed propter beneficia temporalia quae ab illis captant, vel quia in malitia concordant cum eis. Ut unanim
Abbreviated transcription (Latin):
seculi patient̾ sustulit quando ꝑ mul¬
toꝵ annoꝵ curricula ꝑegrinatus ẽ
in t̾ra aliena: & quomͦ obediuit u̾bis
dei. quando uoluit filiũ unigenitum
ĩmolare. ñ dubitans de ꝓmissione qͣ
dixit illi ds̃. in ysaac uocabitur tibi
semen. debenius fidẽ illius imitari.
qui filii eus dicimur ꝑ fidẽ ⁊ patien¬
tiã atq obedientiã. ñ deficientes intri¬
bulatione. Similit̾ dũ legimus beatũ
Iob grauit̾ ẽẽ ꝑcussum & flagellatum
in tantũ. ut filiis & filiab onuĩq sub¬
stantia pͥuatus in sterquilinio sederet.
testa saniẽ radens. qui quondã fuerar
utpote potentissimus regũ. & qͦmodo
omĩa aduersa patientissime sustinu¬
erit ꝓ quo meruit iterũ sanitatẽ
reciꝑe. & omĩa duplicata que ami¬
serat ⁊ insuꝑ futura p̾mia: debemꝰ

Expanded text:
pertulit, quando per multorum annorum curricula peregrinatus est in terra aliena, et quomodo obedivit verbis Dei, quando voluit filium unigenitum immolare, non dubitans de promissione, quia dixit ei Deus: In Isaac vocabitur tibi semen , debemus fidem illius imitari. qui filii ejus dicimur, per fidem et patientiam et obedientiam, non deficientes in tribulationibus. Similiter dum legimus beatum Job graviter esse percussum et flagellatum, in tantum ut filiis et filiabus omnique substantia privatus, in sterquilinio sederet testa saniem radens, qui quondam erat utpote potentissimus regum, et quomodo omnia adversa patientissime sustinuerit, pro qua iterum meruit sanitatem recipere, et omnia duplicata quae amiserat, et insuper futura praemia, de
Abbreviated transcription (Latin):
Nongͦ nobis morimur pecc̃o in bap¬
tismate s xp̃o: dũ ñ in ur̃a potesta¬
te ablutionẽ consequim᷑. s ꝑ passio¬
nẽ & baptismũ atq ꝑ fidem illius
ablumur. Et nemo sibi uiuit sub
mori peccando nullatenꝰ debemus. Mori
autẽ pecrando dixi: quia anima q̃ pecra¬
uerit ipsa morietur. Siue eñĩ uiuimus
uirtutib ⁊ uita spiritali dño uiuimꝰ. qi
abstinendo a pecẽis post baptismũ. erem¬
plar resurrectionis attendimus. post quã
ipse iam ñ moritur. quatinus celũ pa¬
ut ei placeamus ad similitu dine illius
qui ñ qͣm pecauit. ꝑ fidem ⁊ redẽptionẽ
sanguinis ab originalib & actualib
pecc̃is in baptismate mundamur. Siue
subaud̾ serui: qr inpotestate illiꝰ ꝯsisti-¬

Expanded text:
Non ergo nobis morimur peccato in bapNon ergo nobis morimur peccato in baptismate, sed Christo, dum non in nostra potestate ablutionem consequimur, sed per passionem et baptismum, atque per fidem illius abluimur. Et nemo sibi vivit, submori peccando nullatenus debemus. Mori autem peccando dixit: quia anima quae peccaverit ipsa morietur. Sive enim vivimus, virtutibus et vita spirituali, Domino vivimus: quia abstinendo a peccatis post baptismum, exemplar resurrectionis ejus attendimus, postquam ipse jam non moritur, quatenus ad coelum paut ei placeamus, ad similitudinem illius qui nunquam peccavit, per fidem et redemptionem sanguinis ejus ab originalibus et actualibus peccatis in baptismate mundamur. Sive subaudis servi, quia in potestate illius consisti
Abbreviated transcription (Latin):
qui om̃ia credit ẽẽ munda & omia licet
ei edere. Dñõ enĩ manducat: qui de ꝑcep¬
cis adeo bñficiis ei grãs refert. Et qui ñ
manducat omĩa. iudeus scilicet minus
adhuc ꝑfectus in fide. dño ñ manducat.
hoc ẽ dño abstinet: quia ꝓ amore om̃i¬
potentis dĩ abstinens ẽ acibis. a quib
ipse p̾cepit abstinendũ eẽ. & grãs agit
deo. ꝓ eo qd̃ dedit illi uirtutẽ abstinen¬
tie. & noticiã ꝑ legẽ a quib abstinere
deberet. Notandũ aũ ab utroq gr̃arũ
actionẽ referri omĩpotñti dõ. Gentilis
parte qua abstinet minus ꝑfectus sit.
Cemo enĩ nrm sibi uiuit: & nemo sͥ
moritur. hoc spiritalit̾ intelligr̃: qͣn¬
uis ad litterã possit dici. Nullus enĩ
nrm sibi uiuit quia ñ habet a se uitã.
& nullus sibi moritur: quia ñ ht̃ in
quia nullũ fecit pecẽm. Et nos ad
ȩremplũ mortis eius semel mortui su¬
mus pecc̃o. purgati a pecc̃is oĩb in
baptismate: redempti. xp̃i sangͥne.

Expanded text:
quia omnia credit esse munda, et omnia licet ei edere. Domino enim manducat, qui de perceptis ab eo beneficiis gratias refert. Et qui non manducat omnia, sicut Judaeus, scilicet minus adhuc perfectus in fide, Domino non manducat: hoc est, Dominus abstinet, quia pro amore omnipotentis Dei, abstinens est a cibis, a quibus ipse praecepit abstinendum esse, et gratias agit Deo, pro eo quod dedit illi virtutem abstinentiae, et notitiam per legem a quibus abstinere deberet. Notandum autem ab utroque gratiarum actionem referri omnipotenti Deo: Gentilis parte qua abstinet minus perfectus sit. Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur. Hoc spiritualiter intelligitur, quamvis et ad litteram possit dici: Nullus enim nostrum sibi vivit, quia non habet a se vitam; et nullus sibi moritur, quia non habet quia nullum fecit peccatum, et nos ad exemplum mortis ejus semel mortui sumus peccato, purgati ab omnibus delictis in baptismate, redempti Christi sanguine.
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant tũimͦ mundos. quib autẽ gen¬
tes cõmunit̾ utebantur. cõmunes id ÷
ĩmundos appellabant : sicut & petrꝰ
ait. Commune ñ manducaui. id÷ im¬
mundũ. Inde dic̃ apłs. Scio inquiens¬

Expanded text:
dicebant tantummodo mundos, quibus autem gentes communiter utebantur, communes, id est in mundo appellabant, sicut et Petrus ait: Commune non manducavi , id est immundum. Inde dicit Apostolus: Scio, inquie
Abbreviated transcription (Latin):
integro uetus ⁊ nouũ testam̃tũ intellig̃.
Non ĩmerito gͦ sacra scriptura ꝑ diem in¬
telligĩ:: qr sicut ignorantia ẽ cecitas. ita
cognitio sc̃ȩ trinitatis que in uet̾i⁊ nouo
testam̃to continetur. lur ⁊ illuminatio
cordis est. Tercio modo. Diem int̾ diẽ iudi¬
cat: qui tantũ de p̾senti ȩxaminat ⁊ diiu¬
dicat. Uerbi gr̃a. Uidet quis homuiẽ bñ
facientẽ uł male quẽ ceruit bonis oꝑibꝰ
intentũ. iudicat eũ ꝓpt̾ iusticiã suã pre¬
sentẽ. bonũ : & quẽ uidet malis oꝑib de¬
ditũ. uidicat eũ ꝓꝑ iniusticiã suã malũ.
Si aũ ille qui hodie bonꝰ: cras malũ fe¬
c̃it. iudicat illũ eẽ malũ quẽ antea lau¬
dau̾at. si ille qͥ hodie maluᷤᷤ ẽ declinau̾it
a pecc̃is. ⁊ pura m̃te deo seruire ceꝑit: iu¬
dicat eũ ustũ. Iste talis diem int̾ diem

Expanded text:
integro Vetus et Novum Testamentum intelligit. integro Vetus et Novum Testamentum intelligit. Non immerito ergo sacra Scriptura per diem intelligitur, quia sicut ignorantia est caecitas, ita cognitio sanctae Trinitatis quae in Veteri et Novo Testamento continetur, lux et illuminatio cordis est. Tertio modo diem inter diem judicat, qui tantum de praesenti examinat et dijudicat, verbi gratia: Videt quis hominem bene facientem vel male. Quem cernit honis operibus intentum, judicat eum propter justitiam praesentem bonum, et quem videt malis operibus deditum, judicat eum propter injustitiam suam malum. Si autem ille qui hodie bonus est, cras malum fecerit, judicat illum malum esse quem antea laudaverat, et si ille qui hodie malus est, declinaverit a malis et pura mente Deo servire coeperit, judicat eu
Abbreviated transcription (Latin):
tismũ. cransit ad gram eugłii. ñ qm co¬
medit carnẽ suillam neq anguillinã.
aut naupredã. abstinet &̃ adhuc quasi
a carne ĩmunda: adhuc nouellus xp̃ianꝰ
est. hic talis dũ ꝑ int̾ualla tẽporũ ꝑfectiꝰ
eruditur. dũ discit quod nichil sit im¬
mundũ. quod a fidelib cũ gr̃arũ actioẽ
sumitur. ecce statuitur a deo & dño suo
cui cecidit putans aliquid umundũ:
ecce in fide firmatur. Nam alius iudi¬
cat diem int̾ diem. Ille udicat .i. discer¬
nit & differentiã facit inter dieur⁊ diẽ:
qui alternis dieb a carne ⁊ uino absti-¬
a carne ⁊uno abstinent: tercia quinta
indulgent. Alius iuidicat .i. discernit
&e eligit omnẽ diem in abstinentia car-¬
nis ueluini. sicut heremite ⁊ multi mo¬
nachoꝵ. Aliter. Diem int̾ diem iudicat:
qui quasdã sententias uet̾is ac noui testa¬
m̃ti intelligit: quasdã uero penetrare ñ
ualet. Omnẽ autẽ iudicat diem: quier

Expanded text:
tismum, transit ad gratiam Evangelii, nunquam cotismum, transit ad gratiam Evangelii, nunquam comedit carnem suillam, aut anguillam, neque naupraedam, abstinet adhuc quasi a carne immunda, adhuc novellus Christianus est. Hic talis, dum per intervalla temporum perfectius eruditur, dum discit quod nihil sit immundum, quod a fidelibus cum gratiarum actione sumitur, ecce statuitur a Deo et Domino suo cui cecidit putans aliquid immundum, ecce in fide firmatur. Nam alius judicat diem inter diem. Ille judicat, id est discernit, et differentiam facit inter diem et diem, qui alternis diebus a carne vel vino abstia carne et vino abstinent: tertia, quinta, indigent; alius judicat. Id est, decernit et eligit omnem diem, in abstinentia carnis vel vini, sicut eremitae, et multi monachorum. Aliter: Diem inter diem judicat, qui quasdam sententias Veteris et Novi Testamenti intelligit, quasdam penetrare non valet. Omnem autem diem judicat, qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmundũ ẽẽ mundis hominib Tu qͥs
es qui iudicas alienũ seruũꝰ Et est
sensus. Si ds̃ illũ gentilẽ assũpsit ad
fidem suam. ut omĩa manducet: tu
quis es qui illũ de comestione sua re-¬
p̾hendis: Pot̃ tñ & hec sententia ad
iudeũ in fide assũptũ referri. scđm qͦd
sequentia manifestant: ut dicatur. Ds̃
assũpsit iudeũ ad fidem suam. licet
ille quedam ĩmunda adhuc putet &
reiciat. Tu uͦ quis es ogentilis fidelis qͥ
iudicas alienũ seruũ iudeũ scilicet ser¬
si ꝑfectus ẽ & si omĩa credit munda: qr¬
infide dñi sui stat. Si autẽ cadit non
credens omĩa munda. ñ tibi cadit ogenti¬
lis: quia ñ potes illũ erigere & solidare
in fide. Nos cadere sponte possumus: s
surgere nͥ a deo dño erigam᷑ nequimus.
Stabit autẽ. id÷ ꝑficietur ⁊ stabiliet᷑ in
fide. Quare: Potens ẽ enĩ ds̃ cui cecidit
statuere illũ: & in recta fide firmare.
Uerbi grã. Uenit modo iudeus ad bap¬

Expanded text:
hominibus. Tu quis es qui judicas alienum servum? Et est sensus: Si Deus illum gentilem assumpsit ad fidem suam ut omnia manducet, tu quis es, qui illum de comestione sua reprehendis? Potest tamen et haec sententia ad Judaeum in fide assumptum referri, secundum quod sequentia manifestant ut dicatur: Deus assumpsit Judaeum ad fidem suam, licet ille quaedam immunda adhuc putet et rejiciat, tu quis es, o gentilis fidelis, qui judicas alienum servum: Judaeum scilicet sersi perfectus ein fide Domini sui stat. Si autem cadit, non credens omnia munda, non tibi cadit, o gentilis, qui non potes eum relevare, sin fide. Nam cadere sponte possumus, sed surgere, nisi a Deo erigamur, nequimus. Stabit autem, id est, perficietur et stabilietur in fide. Quare? Potens est enim Deus, cui cecidit, statuere illum, et in recta fide firmare. Verbi gratia: venit modo Judaeus ad bap
Abbreviated transcription (Latin):
Et si forte aliquando talia nobis eue
nerint. debeniuis ista ad memoriã
reducere. & patientie eius imitato¬
res existere. dicentes cũ illo: sic̃ dño
placuit sic factũ est. sit nom̃ dñi
benedictũ. Talia & his similia sedu¬
lo animo reuoluentes debemus spẽ
firmã tenere : expectantes gaudia
futuroꝵ bonoꝵ. Deus aũ patientie ⁊
solatii det uobis idipsũ saꝑe in alt̾¬
archarũ dat mͦ benedictionẽ apłs. ro¬
manis. Uerbi gr̃a. Sycut ysaac bene¬
dixit filiis suis iacob & esau. & post¬
modũ iacob duodecĩ patriarchis: &
moyses duodecĩ tribub filioꝵ isrł.

Expanded text:
quando talia evenerint nobis, debemus ista ad memoriam reducere: et patientiae ejus imitatores existere, dicentes cum illo: Sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum . Talia et his similia sedulo animo revolventes, debemus spem firmam tenere, exspectantes gaudia futurorum bonorum. Deus autem patientiae et solatii det vobis idipsum sapere in altarcharum dat modo benedictionem Apostolus Romanis. Verbi gratia: Sicut Isaac benedixit filiis suis Esau et Jacob, et postmodum Jacob duodecim patriarchas; et Moyses duodecim tribus filiorum Israel.
Abbreviated transcription (Latin):
liquid habere sapientiȩ. dũ aliũ uic̾it
sua pulsatione. & marime ex re nulliꝰ
utilitatis nascitur. Ideo uͦ uitanda est
quia rixã generat de qua ꝓcedit odiũ:
& de odio enormitas mali. Non in emu¬
latione. E mulatio uarias ht̃ signifi¬
cationes. Significat enĩ imitationẽ
significat studiũ: significat ⁊ inuidiã.
qua quis alt̾ius felicitate torquet᷑.
ut in hoc loco. Unde emulus dicit᷑
pit sic indui armalucis: ut indie
honeste ambulemus. Nolite in qͥt¬
ambulare & uiuere in comessationib &
reliquis uciis: s induimini dñm iħm¬

Expanded text:
liquid sapientiae habere, dum alium vicerit liquid sapientiae habere, dum alium vicerit sua pulsatione, et maxime ex re nullius utilitatis nascitur. Ideo vero vitanda est, quia rixam generat, de qua procedit odium, et de odio enormitas mali: et aemulatione. Aemulatio varias habet significationes: Significat enim imitationem, significat studium, significat et invidiam, qua quis alterius felicitate torquetur, ut in hoc loco. Unde et aemulus dicpit sic indui arma lucis, ut in die honeste ambulemus: Nolite, inqambulare, id est vivere in comessationibus et reliquis vitiis, sed induimini Domi
Abbreviated transcription (Latin):
celebrantur alternat̃. & p̾parantur
a sociis ꝑ dies ⁊ uices. Sunt &̃ conui¬
qñ unus affert panẽ. alius carnes
alius uinũ. atq alius aliud: & iccir¬
co comessationes hoc ẽ mense colla¬
tiones appellantur. Uocantur qͦ cedem
comessationes curpia & inhonesta ꝯuiuia:
quia sicut om̃s ꝓpriis cibis utunt᷑ & cõ
dr̃ ebrietas que ẽ nunia potatio uini.
Non incubilib. Cubilia ꝓprie st̃ lecti
siue lustra ferarũ. dicta a fedis cubita¬
tionib: quib assimilant᷑ lecti eoꝵ qui
cũ meretricib in lupanarib coeunt.
Non inĩpudiciciis. Impucicia ẽ inuere¬
cundia. ⁊ irreligiositas: siue turpis
atq irr̾o̾nabilis coitus. Gen̾alit̾ autẽ
om̃is libido & incontinentia uł ĩnun-¬
dicia. impudicicia appellatur. Oꝑato¬
atq irreligiosi. Non in contentione.
Contentio ẽ alt̾catio. siue controu̾sia:
que plerunq ex questionib scriptu¬
rarũ solet oriri. ut uideatur quis a¬

Expanded text:
celebrantur alternatim et praeparantur celebrantur alternatim et praeparantur a sociis per dies et uices. Sunt ado unus affert panem, alius vinum, atque alius aliud, et idcirco comessationes, hoc est, mensae collationes appellantur. Vocantur quoque eaedem comessationes turpia et inhonesta convivia, quia sicut omnes propriis cibis utuntur et codicitur ebrietas, quae est nimia potatio vini. Non in cubilibus. Cubilia proprie sunt lecti sive lustra ferarum dicta a foedis cubitationibus, quibus assimilantur lecti illorum qui cum meretricibus in lupanaribus coeunt: et impudicitiis. Impudicitia est inverecundia et irreligiositas, sive turpis atque irrationabilis coitus. Generaliter omnis libido, et incontinentia, vel immunditia, impudicitia appellatur. Operaton contentione. Contentio est altercatio sive controversia, quae plerumque ex quaestionibus Scripturarum solet oriri, ut videatur quis a
Abbreviated transcription (Latin):
bulemus. Arma lucis sunt fides. spes.
caritas. par patientia. iusticia. cetẽq
uirtutes: que nos ad lucẽ et̾ne beatitu¬
dinis ꝑducunt. Que ñ ĩmerito arma
appellantur : quia nos defendunt ab
imꝓbitate malignoꝵ sp̃uũ. Abicimꝰ
gͦ oꝑa tenebrarũ. qñ expoliamur
uiciis. ⁊ indumͦ uirtutib. Induamͦ
gͥ arma lucis. hoc ẽ undiq munia¬
mus nos om̃ib uirtutib : ut simus
ꝓrecti & tuti contra aduersa diaboli.
Et qͦmͦ debeamus illa arma indui &
his uirtutib adornari: apłs declarat
subnectens. Sic inqͥt .i. tali modo
indumini arma lucis: ut indie
hoc ẽ in claritate uͥtutũ honeste am¬
bulemus. Qui in die ambulat ho¬
neste ambulat: quia ñ offendit
pedẽ suũ ad lapidẽ ñ cadit ñ im¬
pingit. sicut ille qui in nocte am¬
bulat. Nos aũ scđm hoc monitum
apłi honeste & sine offensione fidei
& gr̾e siue scientie ambulare debe¬
mus. Non in comessationib. Comes
alt̾natio. Sunt enĩ conuiuia que

Expanded text:
lucis. Arma lucis sunt fides, spes, charitas, pax, patientia, et caeterae virtutes, quae nos ad lucem aeternae beatitudinis perducunt; quae non immerito arma appellantur, quia nos defendunt ab improbitate malignorum spirituum. Abjicimus ergo opera tenebrarum, quando exspoliamur vitiis, et induimur virtutibus. Induamur igitur arma lucis, hoc est, undique muniamus nos omnibus virtutibus, ut simus protecti et tuti contra adversa diaboli. Et quomodo debeamus illa arma indui et his virtutibus exornari, Apostolus declarat, subnectens: Sic, id est, tali modo induimini arma lucis, ut in die, hoc est in claritate virtutum, honeste ambulemus. Qui in die ambulat, honeste ambulat, quia non offendit pedem suum ad lapidem, non cadit, non impingit sicut ille qui in nocte ambulat. Nos autem, secundum hoc monitum Apostoli, honeste et sine offensione fidei et gratiae sive scientiae ambulare debemus. Non in comessationibus. Calternatio. Sunt enim conuiuia quae
Abbreviated transcription (Latin):
ista salus: Nita eterna. gaudiũ sine
fine mansurũ. beatitudo ꝑpetua. quã
soli electi cũ angłis possessuri st̾. Ista
dũ finis mundi magis ac magis apꝓ¬
pinquat. uita futura & salus eterua
magis ac mag̾̃ festinat. Nox p̾cessit.
dies aũ apꝓpinquauit. Nex ẽ cecitas
infidelitatis: nox ẽ ignorantia: noxẽ
uitã eternã p̾ordinatis apꝓpinquat
dies. illuminatio uidelicet fidei. co¬
gnitio scẽ trinitatis & splendor uir¬
cutũ: qm̃ dũ transeunt cotidie per
mortẽ corporis ab erũpnis istius secłi.¬

Expanded text:
ista salus? Vita aeterna, gaudium sine ista salus? Vita aeterna, gaudium sine fine mansurum, beatitudo perpetua quam soli electi cum angelis possessuri sunt, ista bdum finis mundi magis ac magis appropinquat, vita futura et salus aeterna magis ac magis festinat. Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Nox est caecitas infidelitatis, nox est ignorantia, nox esvitam aeternam praedestinatis appropinquat dies, illuminatio videlicet fidei, cognitio sanctae Trinitatis, et splendor virtutum, quoniam dum transeunt quotidie per mortem corporis ab aeru
Abbreviated transcription (Latin):
nos de somno surgere. Mos ẽ sacre
scripture. horam sepissime ꝓ tempore
ponere : sicut & diem. Que ẽ gͦ ista
hora. de qua apłs hic loquiturꝰ Tem¬
pus ẽ non legis s eu̾głicȩ p̾dicatiõis
sexta uideł etas finisq seculi in quo
iam sumus positi: de quo idem apłi
alias dicit. Ecce nc̃ tempus accepta¬
bile. Dicit gͦ apłs romanis & om̃ib
credentib: & etiã necdũ credñtib
hoc scientes inqͥens hoc ẽ hoc simus
scientes. quia hora ẽ siue tempus ĩa
nos de somno pigricie & desidie
surgere: de somno quoq infideli¬
tatis & uicioꝵ atq ignorantie. De
gisci dicens. Exꝑgisciini ebrii. &
quare dicit iam tẽpus ẽ surgereꝰ
Ille surgit. qui iacebat. Et nos si
hactenus iacuimus in uiciis & tepore
uicioꝵ: surgamus ad bona oꝑa agen¬
da. & laboremus uiriliter studioseq
Poterat aliquis obicere apło. Cur p̃¬
cipis iam nos surgere:ꝰ Ad hec ille ued¬
dit causam. Nunc inquit ꝓpior est
nir̃a salus. qm̃ cũ credidimus. Que ẽ

Expanded text:
nos de somno surgere. Mos est sacrae Scripturae, horam saepissime pro tempore ponere, sicut et diem. Quae est ergo ista hora, de qua Apostolus loquitur? Tempus est non legis, sed Evangelicae praedicationis, sed videlicet aetas, finisque saeculi, in qua sumus jam positi, de quo idem Apostolus alias dicit: Ecce nunc tempus acceptabile . Dicit Apostolus Romanis et omnibus credentibus, etiam necdum credentibus. Hoc scientes, inquiens, id est, hoc scimus scientes, quia hora est sive tempus, jam nos de somno pigritiae et desidiae surgere, de somno quoque infidelitatis et vitiorum atque ignorantiae. De ta expergisci, dicens: Expergiscimini, ebrii . Et quare dicit, jam tempus est surgere? Ille surgit, qui jacebat, et nos si hactenus jacuimus in vitiis, et torpore vitiorum, surgamus ad bona opera agenda, et laboremus viriliter studioseque. Poterat aliquis objicere Paulo: Cur ple reddens causam. Nunc enim, inquit, propior est nostra salus, quam cum credimus. Quae est
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd placet ei hoc sumat: tu autẽ noli
illũ diuidicare. Pholus omĩa gen̾a her¬
barũ designant᷑ apta comestioni. Dicit
beatus iheronimus. qui infirmus ẽ im¬
petu libidinis. abstineat a carne ⁊ uino.
quib libido excitatur: & holus mandu¬
cet. id÷ uiles cibos & aridos. quib refre¬
natur & restringitur flurus libidinis
edere discat. Crassitudo & enĩ carniũ &
different̃ om̃s cibos ñ manducantẽ iu¬
deũ non sꝑnat in animo suo: quasi
& peocatorẽ. Utrosq & uideos. & genti¬
les alternis instruit sententiis. Potest
& spiritalit̾̃ intelligi scd̃m beatũ grego¬
riũ. Qui manducat inquit. id: qui
meditando & scrutando sacrã scripturã
penetͣre ualet. ñ manducantẽ .i. illũ qͥ¬

Expanded text:
us placet, hoc sumat. Tu autem noli illum dijudicare. Per olus, omnia genera herbarum designantur, apta comestioni. Dicit beatus Hieronymus: Qui infirmus est impetu libidinis, abstineat a carnibus et vino, quibus libido excitatur, et olus manducet, id est viles cibos et aridos quibus frenatur et restringitur fluxus libidinis edere discat. Crassitudo enim carnium, et differenter omnes cibos, non manducantem Judaeum non spernat, in animo suo, quasi et peccatorem. Utrosque enim, Judaeos et gentiles, alternis instruit sententiis. Potest et spiritaliter intelligi secundum beatum Gregorium: Qui manducat, inquit, id est qui meditando et scrutando sacram Scripturam penetrare valet, non manducantem, id est illum qu
Abbreviated transcription (Latin):
creditur in plenitudine paterne ma¬
iestatis. xp̃s gͦ ipse ẽ sapientia. ipse
eͣ iusticia. ipse pax: & reliquȩ uirtutes
in ipso sunt. xp̃m itaq induit. qui
om̃s uirtutes quas scit in illo ẽẽ. in¬
quantũ ualet cũ adiutorio illius as¬
quot in xp̃o baptitati estis xp̃m indu¬
istis.i. om̃s uirtutes tẽ indiustis: quia
ab om̃ib pecc̃is mundati estis. Simi¬
lit̃ ⁊ in hoc loco intelligendũ ẽ. Indui
sit decus atq ornamentũ ur̃m. Et sexlui.¬
carnis curã ne feceritis in desideriis.
Non ait necessitatẽ carnis nefeceritis.:
quia necesse ẽ ut manducemus. biba¬
mus dormiamus. uestiamur. Hoc qr
necessariũ : ñ ꝓhibuit: s carnis curã
in desideriis .i. malũ ut pote adulteriũ.
crapulã. ebrietatẽ. usum quoq balne¬
arũ ultra qmͣ expediat: & cet̾a que de¬
siderat misera caro ne ꝑficiatis ait.
Et ñ dirit non cogitetis.: qm̃ impossi¬
bile est penitus cessare a cogitatione
delectationũ. S hoc considerandũ:

Expanded text:
lenitudine paternae majestatis? Christus ergo ipse est sapientia, ipse est instantia, ipse est pax, et reliquae virtutes in ipso sunt: Christum itaque induit, qui omnes virtutes quas scit in illo esse, inquantum valet cum Dei adjutorio illas asquot in est, omnes virtutes tunc induistis: quia ab omnibus peccatis mundati estis. Similiter et in hoc loco intelligendum est: Induimsit decus atque ornamentum vestrum. Et carnis curam ne feceritis in desideriis. Non ait, necessitatem carnis ne feceritis; quia necesse est ut manducemus, bibamus, dormiamus, vestiamur. Hoc quia necessarium est, non prohibuit; sed carnis curam in desideriis, id est malum, utpote adulterium, crapulam, ebrietatem, usum quoque balnearum ultra quam expediat, et caetera quae desiderat misera caro, ne perficiatis ait; et non dixit, Ne cogitetis, quoniam impossibile est cessare penitus a cogitatione delectationum. Sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mergendo. Non ẽ gͦ hoc de heretico in¬
telligendũ ac de praua doctrina: ut
unꝰ quisq magis ac mag̃ abundet iner¬
rore suo. Qui sapit diem. id÷ qui eligit
ꝑ omne tempus abstinendũ. dño sap̃
stinentia. Alit̃. Qui sapit diem. id est
qui iudicat peccatorẽ ꝑ penitentiam
posse saluari. nec desꝑat de salure
illius. dño sapit. id÷ dño concordat
ut peccant: s expectat ad penitentiã
Ergo qui ñ iudicat & dãpnat pecc̾orẽ.
s credit illũ omĩ die posse uenire ad

Expanded text:
mergendo. Non est ergo de haeretico inmergendo. Non est ergo de haeretico intelligendum, aut de prava doctrina, ut unusquisque magis ac magis abundet in errore suo. Qui sapit diem, id est, qui eligit per omne tempus abstinendum, Domino sapstinentia. Aliter: Qui sapit diem, id est, qui judicat peccatorem per poenitentiam posse salvari, nec desperat de salute illius, Domino sapit, id est, Domino concordat ut peccant, sed exspectat ad poenitentiam. Ergo qui non judicat et damnat peccatorem, sed credit illum omni die posse
Abbreviated transcription (Latin):
quisq sit in p̾senti in p̃cerito ⁊ futuro.
quia oĩa sunt ei p̾sentia: & ipse pot̾ eũ
qui hodie malus ẽ eras facere bonum.
Unusquisq in suo sensu abundet. Non.
ait indicatiuo modo abundat: s im¬
ꝑatiuo. abundet. Et est sensus. Scd̾m
quod unicuiq homini concessũ ẽ in¬
tellig̾e: abundet in suo iudicio. Idest
stinere aut ñ pot̾ comedat. Alit̾. Unꝰ¬
quisq inqͥt. in suo sensu abundet:
Qui magna intellig̃ ⁊ sullimia obseruet
illa: & abundet bonis oꝑib. Et qui sulli¬
mia diuinoꝵ sacramentoꝵ archana ca¬
ꝑe ñ ualet. ea que ueracit᷑ credit & in¬
tellig̃ humilit̃ &e deuote dño seruiendo.
adimpleat abundando bonis oꝑib In
suo sensu abundabat ciprianus. qͣndo
semel mergebat in baptismate pariui¬
los: quia quod intelligebat studiose
implebat bonis oꝑib abundando. licet
in hoc facto nescius delinqueret. S q
bonis oꝑib abundabat. postea correptꝰ
a dño abundauit altiori sensu. ter illos

Expanded text:
it in praesenti, in praeterito, et in futuro: quia omnia sunt ei praesentia, et ipse potest eum qui hodie fecit malum, cras facere bonum. Unusquisque in suo sensu abundet. Non dicit indicativo modo abundat, sed imperativo abundet. Et est sensus: Secundum quod unicuique homini concessum est intelligere, abundet in suo judicio, id eston vult abstinere, aut non potest, comedat. Aliter: Unusquisque in suo sensu abundet. Qui: magna intelligit et sublimis, observet illa, et abundet bonis operibus; et qui sublimia divinorum sacramentorum arcana capere non valet, ea quae veraciter credit et intelligit, humiliter et devote Domino serviendo, adimpleat abundando bonis operibus. In suo sensu abundabat Cyprianus, quando semel mergebat in baptismate parvulos; quia quod intelligebat, studiose adimplebat, bonis operibus abundando, licet in hoc facto nescius delinqueret. Sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Domino, abundavit altiori sensu, ter illos
Abbreviated transcription (Latin):
uita p̾sens nor appellatur: qr uita
p̾sens semꝑ indolore uersatur atq
Illa uͦ gaudiis sine sine mansuris. flo¬
rebit. nichil tristicie admittens: que
tc̃ plenissime manifestabr̃ cũ dñs
de iudicio in regnũ transierit. Ergo
quia iam apꝓpinquat dies. abiciamꝰ

Expanded text:
pellatur, quia vita praesens semper in dolore versatur et illa vero gaudiis sine fine mansuris florebit, nihil tristitiae admittens; quae tunc plenissime manifestabitur, cum Dominus de judicio in regnum transierit. Ergo quia jam appropinquat, Abjiciamus
Abbreviated transcription (Latin):
natis offendiculũ fr̃i uł scandalũ id:
hoc marime cauete & mag̃ decernite.
statuite : ne causa carnaliũ ciborũ
offensionẽ fr̃ib minus ꝑfectis gen̾ets.
cio & confido in dño iħu. qr nichil
cõmune ꝑ ipsum creatũ est: nͥ ei

Expanded text:
natis offendiculum fratri vel scandalum, id est, hoc maxime cavete, et magis decernite, statuite, ne causa carnalium ciborum offensionem fratribus minus perfectis generetis. Scio et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum creatum est. Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis. ñ in disceptationib cogitati¬
onũ: id÷ non in dnudicationib siue
contentionib. Infirmus est in fide. qui
in aliqua parte fidei dubitat: nec cre¬
dit ꝑfecte sicut credendũ est. Infidelis
ex toto: qui nichil fidei habet. Firmus
uͦ in fide existit: qui in ea nichil du¬
bitat. Ergo infirmus est infide iudeꝰ:
qui nouit᷑ ad fidẽ ueniens. ñ putat
om̃s cibos mundos. firmus uͦ infide
est gentilis: qui illud eugłii seruat.¬
Quod intrat in os: ñ coinqͥnat hominẽ.
Et illud apłi. Omĩa munda mundis.
Et genesis. Nidit ds̃ cuncta q̃ fecit.
& erant ualde bona. Qui talit̾ in fide
st̃ firmi. debent assumere in affectũ
caritatis & in dilectionẽ suam uideũ:
qui putat suillam carnẽ. leporinam
anguillinã immundã ẽẽ. & cet̾a aqͥbꝰ
lex ꝓhibet: & que ille ante grãm fi¬
dei quasi cõmunia .i. ĩmunda duce¬
bat. Istum talem p̾cipit apłs assum̃e
in dilectionẽ. Assumite inquit illũ
talem uideũ in affectũ caritatis : &

Expanded text:
tatis, non in disceptationibus cogitationum; id est, non in dijudicationibus sive in contentionibus. Infirmus est in fide, qui in aliqua parte fidei dubitat, nec credit perfecte sicut credendum est. Infidelis est toto, qui nihil fidei habet. Firmus autem est in fide existens, qui in ea nihil dubitat. Ergo infirmus est in fide Judaeus qui noviter ad fidem veniens, non putat omnes cibos mundos; firmus vero in fide est gentilis, qui illud servatnat hominem ; et illud Apostoli: Omnia munda mundis ; et in Genesi: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . Qui taliter sunt firmi in fide, debent assumere in affectum charitatis et in dilectionem suam Judaeum, qui putat suillam carnem, leporinam, anguillinam, immundam esse, et caetera a quibus lex prohibet, et quae ille ante gratiam fidei quasi communia, id est munda, dicebat. Istum tamen praecipit Apostolus assumere in dilectionem. Assumite, inquit, illum talem Judaeum in affectum charitatis et
Abbreviated transcription (Latin):
die conu̾sus fũt ad me: saluabr̃. Dũ
gͦ pecc̾orẽ ñ desperat. cũ dño sapit:
qui pec̾corẽ expectat. Et dũ qͥ hodie
iudetur inuistus fieri posse iustũ ñ
desperat: cũ dño intellig̃ ⁊ concordat.
& qui manducat subaudit᷑ omĩa ut
subditur. Grãs enĩ agit d̾o uidelicet

Expanded text:
 conversus fuerit ad me, salvabitur . Dum ergo peccator non desperat, cum Domino sapit, qui peccatorem exspectat, et eum qui hodie videtur injustus, fieri posse justum non desperat, cum Domino intelligit et concordat. Et qui manducat, subaudis omnia ut subditur: Gratias enim agit Deo, videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
colliget᷑. Plenitudo uero hec nͥ ad
numerũ cunctoꝵ ꝑtinet : s ad nu¬
merũ adõ p̾finitũ. Corruert̾ itaq
uidei: ut surgerent gentes. Qs
hoc misteriũ ualet penetrare: cur
d̾s multitudinẽ gentiũ spreuit
pene ab ȩxordio mundi. a temꝑe
scił quo ꝯfusum e̾ labiũ uniũse
res fec̾it. qͥ ꝑ lineã heber descender̃.
iterũq gentes in suo aduentu col¬
legerit. & iudeos in finẽ mundi reci¬
piendos abiecerit: Quis inquã tam
subtilem dispositionẽ diuinã inue¬
stigare sufficietꝰ Uleniet ex sion qui
eripiat : & au̾tat impietatẽ ab iacob.
Syon ipsa ẽ iherłm: de qua micheas
dicit. De sion eribit lȩx: & uerbũ dñi
de iherłm. Saluator etenĩ nascendo
ex plebe isrłitica. quod ysaias olim
ꝓphetau̾at dicens. ecce uirgo conci¬
piet & pariet filiũ: uenit de syon
siue de iherłm. Ponendo uͦ membra
sua in cruce ꝓpriũq sanguinẽ fun¬
dendo. & lauacrũ baptismatis dan-¬
do. eripuit tã gentes qm & illas

Expanded text:
Plenitudo vero haec non ad numerum cunctorum pertinet, sed ad numerum a Deo praefinitum. Corruerunt itaque Judaei ut surgerent gentes. Quis hoc mysterium valet penetrare? cur Deus multitudinem gentium spreverit pene ab exordio mundi, a tempore scilicet quo confusum est labium universae res fecerit, qui per lineam Heber descenderunt; iterumque gentes in suo adventu collegerit, et Judaeos in fine mundi recipiendos abjecerit? Quis, inquam, tam subtilem dispositionem divinam investigare sufficiet? Veniet ex Sion qui eripiat et avertat impietatem a Jacob. Sion ipsa est Hierusalem, de qua Micheas ait: De Sion exibit lex, et Verbum Domini de Hierusalem . Salvator etenim, nascendo ex plebe Israeliticaerat, dicens: Ecce virgo concipiet, et pariet filium , veniet de Sion, sive de Hierusalem. Ponendo vero membra sua in cruce, propriumque sanguinem fundendo, et lavacrum baptismatis dando, eripuit tam gentes quam et illas