comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coramtũ. pꝰ quam auob̃ recessi par-¬
cens uob̾. id ẽ ne uob̾ honͣi ẽẽm:
Sciendum ẽ. quia ꝑp̾sentiã carniꝰ.
Quasi enim in epłis suis ueniebat
ipse. Non ero grauis uob̾. id ẽ
Ego libentissime impendã sub̃
cione. in miraculis: & suꝑ impen¬
dar. id ẽ morti me tradam ꝓ ani¬
mab ur̃is. licet uos plus diligẽs.
est ꝓpͥe concedentis. et ponit᷑ ꝓ &
si. Isto aut̃ in loco. hunc obtiniet
sensum S esto. idẽ. & si minus
int̾rogatiue ẽ legendum. Cum
ẽẽm inquit callidus ⁊ ingemosus.
dolo & fraude uos cepi ad fidẽxpi:
fidẽ cooꝑante xp̃o. Dlim putatis.
quod excu semus nos apud uos:
Sub̃ ñ facimus: quia ñ ẽ necesse:
Hoc dupplicit᷑ intelligi potest Nun¬
qͥd a p̾t̾ito temporẽ dubitatis de
nob̾ arbitrantes nos. idõ talia loqui.
quasi non simplicit̾ agamꝰ ergauos.
& iccirco nos excusemus: Non lo¬
quimur idõ talia. ut nos excusemꝰ:
quia simplicit̾ incedimꝰ. Aliter:
Olim putatis. quod excusemus nos

Expanded text:
Corinthum postquam a vobis recessi, parcens vobis, id est ne vobis oneri essem, Sciendum est quia per praesentiam carnis quasi enim in Epistolis suis veniebat ipse. Et non ero gravis vobis, id est Ego libentissime impendam, subatione, in miraculis, et superimpendar, id est morti me tradam pro animabus vestris, licet plus vos diligens est concedentis, et ponitur pro si: isto autem in loco hunc obtinet sensum: Sed esto, id est si minus interrogative est legendum: Cum essem, inquit, callidus et ingeniosus, dolo et fraude vos cepi ad fidem Chrifidem cooperante Christo. Olim putatis quod excusemus nos apud vos, subaudis non facimus, quia non est necesse: Hoc dupliciter intelligi potest. Nunquid a praeterito tempore dubitatis de nobis, arbitrantes nos ideo talia loqui, quasi non simpliciter agamus erga vos et idcirco nos excusemus? Non loquimur ideo talia ut nos excusemus quia simpliciter incedimus. Aliter: Olim putatis quod excusemus nos
Abbreviated transcription (Latin):
deflebat Ecce t̾cio uenio ad uos:
bum. Tres testes comparat. suis
tͥbꝰ aduentib Sicut in lege aut
tribus testibus defendebat se ali¬
quis. aut trib testibus conuince¬
bat᷑: ita isti aut t̾cio. aduentu illiꝰ
correpti em̃dati. ac laudati sunt:
aut si incorrepti manserunt. acriꝰ
rep̾hensi ab apło. uindictam ꝑce¬
ꝑunt. An exꝑim̃tum queritis
eius qui in me lquitur xp̃c. qui ñ¬
infirmatur. s potens ẽ in uob̾:
Ac si dic̾et. Numquid queritis ꝓba¬
tionẽ xp̃i qui in me loquitur. utrũ
ualeat peccata uĩa punire ꝑ me.
qui in uob̃ non est impocens. in uir¬
tutibus & nuraculis faciendis:
Utiq potest. Nãꝙ si crucifirus est
xp̃c. ex infirmitate carnis. sed
uiuit ex uirtute dĩ: io ẽ in diui

Expanded text:
XIII. Ecce tertio venio ad vos, bum. Tres testes comparat tribus suis adventibus. Sicut in lege aut tribus testibus defendebat se aliquis aut tribus testibus convincebatur. Ita isti aut tertio adventu illius correcti et emendati laudati sunt: aut si incorrecti manserunt, acrius reprehensi ab Apostolo, vindictam perceperunt. An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Chriinfirmatur, sed potens est in vobis? ac si diceret: Nunquid quaeritis probationem Christi qui in me loquitur utrum valeat peccata vestra punire per me, qui in vobis non est impotens miraculis et virtutibus faciendis? Utique potest. Nam etsi crucifixus est Christus ex infirmitate, carnis, sed vivit ex virtute Dei, id est in d
Abbreviated transcription (Latin):
moyses isrłitico populo apharaone
liberato decẽ precepta tradidit: ita apls
ne spiritali erutis. decẽ epłas scripsit.
Nam reliquas quatuor ad discipulos
misit: duas uidelicet tẏmotheo. unã
tito: unam philemoni. Pauli. Paulus
quod sc̃e eccłe contulit. a paulo uide¬
licet sergio ꝓconsule quẽ apud cyprũ
conuergit. hoc nomen sibi imposuit.
ut sicut particus qui parthos suꝑauit.
& germanicus qui germaniam uieit.
quilibet dux romanoꝵ ẽ dictus: sic
ab eo pͥncipe quẽ prius suꝑauit sit
appellatus paulus. Beatus augu-¬
stinus dicit modicũ int̾pretari pau¬
lum .i. humilem. Unde ipse dicit. Ego
sum minimus omniũ apłoꝵ. Dr̃ & a¬
tione ꝑsecutionis. Uel certe ut pela¬
gius dicit binomius fuisse intelligr̾.
ut plurimi inueniuntur duob no¬
minib uocati: ut orias qui & aza¬

Expanded text:
or Israelitico populo a Pharaone liberato decem praecepta legis tradidit , ita apostolus ne spiritali erutis, decem Epistolas scripsit. Nam quatuor reliquas ad discipulos misit, duas videlicet Timotheo, unam Tito, unam Philemoni. Pauli. Paulus, quod sanctae Ecclesiae contulit, a Paulo videlicet Sergio proconsule, quem apud Cyprum convertit , hoc nomen sibi imposuit; ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, quilibet dux Romanorum dictus est, sic ab eo principe quem prius superavit sit appellatus Paulus. Beatus vero Augustinus dicit modicum interpretari Paulum, id est humilem. Unde ipse dicit: Ego sum minimus omnium apostolorum tione persecutionis: vel certe, ut quidam dicunt, binomius fuisse intelligitur, ut plurimi inveniuntur duobus nominibus vocati, sicut Ozias qui et Aza
Abbreviated transcription (Latin):
& iacob: ut qui ꝑsecutor uocatus ẽ saulus
id ÷ infernalis. post p̾dicator effectus di¬
iste adnõ audiuit. Longe mittam te ad
ad ephesios. Ad Romanos. Romanos ap¬
pellat hic apłs. qui ex iudeis gentibq
credentes in italie partib habitabant.
Int̾pretantur autẽ romani sullimes si¬
principabantur.: ideoq sullimiores
erant omĩb populis. & intonabant
p̃cepta publica ac priuata : & eoꝵ fama
in omnnuĩ resonabat ore hominũ. Erp

Expanded text:
ino, ut qui persecutor vocatus est Saulus, id est infernalis, post praedicator effectus diiste audivit a Domino: Longe mittam te ad ae insigniti. Ad Romanos. Romanos appellat hic Apostolus, qui ex Judaeis gentibus credentes in partibus Italiae habitabant. Interpretantur autem Romani sublimes sintibus principabantur. Ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant praecepta publica et privata, eorumque fama in omnium hominum resonabat ore. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ iudiciũ acciꝑe: & ñ apud scõs.
id÷ fideles. Quidã chorintioꝵ cre-¬
dentiũ s ñ recte uiuentiũ. haben¬
tes accusationẽ & iudiciũ aduersꝰ
nerib. quatinꝰ falso aut ueracit̾ illũ
diiudicaret. Qͥ uidices iniqͥ appellan¬
t᷑: uł qͥa alieni erant a do. uł etiam
qͥa leges diuinas hominib conces¬
sas. frequent accipientes munera
cũ adulatione. aut sꝑnebant aut
falsa int̾̃p̃tatione. auctoritatẽ illarũ
legũ. ydolis suis deputabant dicen¬
tes. Sic & sic dic̃ ille ds̃ m̃s in lege:
quã nobis suiᷤᷤ cultorib tradidit.
Quappt̾ quia chorintii hoc facie¬
bant: red arguit eos apłs inquiens.
Audet aliqͥs urm hoc agere: Omĩmͦ
ñ debuerat tanta p̾sũptio ẽẽ in uob̾.
ut aliqͥs dimittens fideles. causa ui¬
diciĩ iret ad infideles. iudicare frem
suũ ab illis. An nescitis qm̃ scĩ de mun
amatores huiꝰ mundi. iudicabt̃ exẽ¬
plo fidei sue & cõꝑatione melioris
de minimis uidicetis: Hoc ñ affir

Expanded text:
dicium accipere, et non apud sanctos, id est fideles? Quidam Corinthiorum credentium, sed non recte viventium, habentes accusationem et judicium adversus muneribus, quatenus falso aut veraciter illum dijudicarent. Qui judices iniqui appellantur: vel quia alieni erant a Deo, vel etiam quia leges divinas hominibus concessas, frequenter accipientes munera cum adulatione, aut spernebant aut falsa interpretatione auctoritatem illarum legum idolis suis deputabant dicentes: sic et sic dicit ille Deus meus in lege, quam nobis suis cultoribus tradidit. Quapropter, quia Corinthii hoc faciebant, redarguit eos Apostolus, inquiens: Audet aliquis vestrum hoc facere? Omnino non debuit tanta praesumptio esse in nobis, ut aliquis dimittens fideles, causa judicii iret ad infideles judicari fratrem suum ab illis. An nescitis quoniam sancti damatores hujus mundi judicabunt ex exemplo fidei suae, et comparatione melioris de minimis judicetis? Hoc quidem no
Abbreviated transcription (Latin):
subaud̃ uxoris. libertꝰ ẽ dnĩ. id÷ libe¬
ratꝰ ẽ apeccati iugo. & quandã lib̾ta¬
tulã habet adño ut seruiat uxori:
ita ut ñ displiceat creatori. Similiter
t̾reno & urorio. s ex toto debet serui¬
re dño: qm̃ maiuis seruitiũ reqͥritur
ei adño qmͣ a coniuigato. Precio ẽpti
runt creatorẽ: & displicent ei ĩmodate.
seruientes uxori. Tam caro gͦ p̃cio ẽpti
sumus. ut nullo alio redimi possemꝰ.
nͥ sangͥne xp̃i filii dei. Quaꝓpt̃ sicut
ille qui emitur magis seruire debet
illi a quo enutur. ut aliquando uioẽ

Expanded text:
uxoris, libertus est Domini, id est liberatus est a peccati jugo, et quamdam libertatulam habet a Domino, ut serviat uxori, ita ut non displiceat Creatori. Similiter terreno et uxorio, sed ex toto debet servire Domino, quoniam majus servitium requiritur ei a Domino quam conjugato. Pretio empti runt Creatorem, et ei displicent immoderate servientes uxori. Tam charo ergo pretio empti sumus, ut nullo alio redimi possemus, nisi sanguine Filii Dei. Quapropter sicut ille qui emitur, magis servire debet illi a quo emitur, ut aliquando vicem
Abbreviated transcription (Latin):
infidelis. credendo in xp̃m ꝑ illiꝰ p̃dica¬
tionẽ ⁊ bonũ exemplũ. que de suꝑba
uirũ fidelem. mulier infidelis saluata
infideles essetis. uł ille quifidelis ẽ factꝰ.
iterũ reũteretꝰ ad paganismũ. ꝑꝑ illũ
qui noluit credere: utiq filii uos imi¬
tarentur. Uel &̃ si fidelis dimitteret
sociã suã infidelẽ essentq separati ab
inuicẽ. filii forsican ĩmundi essent. ꝙ
idolis deseruirent. patre infideli uł
matre fideli adorante : & ĩmundi es¬
sent ex cibis qͦs comedẽnt idolis conse¬
cratis. Nc̃ añ dũ simul morant᷑ fideł
cum infideli: forsitan filii illoꝵ. fide¬
lem imitantur & sancti sunt. Qͦd
si infideł uir aut mulier a socio fi¬
deli discedit nolens credere. discedat.
id÷ liberã habeat potestatẽ discedñ¬
di. tñ fidelis ñ ꝓiciat illũ ase: neq¬

Expanded text:
 illius praedicatione et bono exemplo, quae de superba virum fidelem, mulier infidelis salvata infideles essetis, vel ille qui fidelis factus est, iterum reverteretur ad paganismum propter illum qui noluit credere, utique filii vos imitarentur: vel etiam si fidelis dimitteret socium suum infidelem, essentque separati ab invicem, filii forsitan immundi essent, quia idolis deservirent, patre infideli, vel matre infideli adhortante, et immundi essent etiam ex cibis quos comederent idolis consecratis. Nunc autem dum simul morantur fidelis cum infideli, forsitan filii illorum fidelem imitantur, et sancti sunt. Quod si infidelis, vir aut mulier, a socio fideli discedit, nolens credere, discedat, id est, liberam habeat potestatem discedendi: tamen fidelis non projiciat illum a se, neq
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debeat uir dimittere uxorẽ suã. excep¬
ta causa fornicationis.
ñ dimittat eam. Quia accidẽ solebat
ut uiro credñte mulier infidelis ꝑ¬
sisteret.⁊ pler̃q uxore credñte uir nifi¬

Expanded text:
non debeat vir dimittere uxorem suam nisi causa fornicationis. non dimittat illam: quia accidere solebat, ut viro credente mulier infidelis persisteret, et plerumque uxore credente, vir infi
Abbreviated transcription (Latin):
secutus ẽ. Solemꝰ enĩ dicere. Melius ẽ
lucrũ facere. qmͣ dampnũ. Meliꝰ ẽ unũ
oculũ habere .ꝙͣ nullũ. Meliꝰ ẽ uno pede
inniti & ex alt̾a parte bacło sustentari.
qm fractis crurib repere. Sic meliꝰ ẽ
nub̾e & uxorẽ ducere. qͣm uri. qͦd est
ꝓpͥe calore corꝑis cõpellente. libidinẽ
ex petere: & qͦcunq mͦ nefas ꝑpetrare.
His aũ qͥ matͥmonio uinctist̃. id÷ uro¬
ri legitimȩ quȩ ꝯiunctio matrimoniũ
dr̃. a matrona. eo qͦd sit mat̾ filioꝵ. p̃¬
eugłio urorẽ auiro ñ discedẽ. excepta
causa fornicatiõis. Si discesserit causa
fornicationis maneat innupta: aut
uiro suo reꝯcilietur. Nã cet̾is ego dico:
ñ dñs. Locutꝰ ẽ suꝑiꝰ cũ innuptis ⁊ ui¬

Expanded text:
enim dicere: Melius est lucrum facere quam damnum. Melius est unum oculum habere quam nullum. Melius est uno pede inniti, et ex altera parte baculo sustentari, quam fractis cruribus repere. Sic melius est nubere et uxorem ducere, quam uri, quod est proprie, calore corporis cogente, libidinem explere, et quocunque modo nefas perpetrare His autem qui matrimonio juncti sunt, id est uxori legitimae, quae conjunctio matrimonium dicitur a matrona, eo quod sit mater filiorum, prEvangelio, uxorem a viro non discedere, excepta causa fornicationis. Quod si discesserit, causa fornicationis, innupta maneat aut viro suo reconcilietur. Nam caeteris ego dico, non Dominus. Locutus est superius cum innuptis et vi
Abbreviated transcription (Latin):
uituti fr̃ aut soror in eiusmodi. id est
intali facto. id÷ si infidelis ñ uult ma¬
nere cum fideli. ille qͥ fidelis ẽ nonẽ
ita subiectꝰ illi ut debeat illũ sequi:
dat ut possit pacem habere fidelis:
nec oportet litigare cũ eo qͥ discedit.
Uñ enĩ scis. mulier aut uir si unus
alterũ saluũ faciat. Nisi sic̾ unicuiq
uiro & mulieri diuisit. siue disposuit.
dñs. subaud̃ tẽꝑa credñdi. ut primũ cre¬
dat uir deinde mulier. aut primũ mu¬
lier deinde uir: Unumquẽq sic̃ uoca¬
beas uxorẽ ceneco eam. si ñ habeas. duc̃e
ñ cõpelleris. Circuncisus aliqͥs uocatꝰ est.
ñ adducat p̃putiũ. Qͥd ẽ qͦd loquens apłs
de urorib atq ꝯiugatis. sic subito tran¬
siuit ad circuncisionẽ ⁊ p̃putiũ Q.¬
in hoc loco qr ñ de circuncisione. id est
expoliatione pellis genitalis menbri
loquit᷑: s curxuncisũ appellat liberũ
ab uxore. n p̃putiatũ urorẽ habentẽ.
Circuncisus in qͥt uocatꝰ ẽ quis. id ÷ non

Expanded text:
ter aut soror in ejusmodi, id est in tali facto, id est: infidelis, si non vult manere cum fideli, ille qui fidelis non est ita subjectus illi ut debeat illum sequi, dat ut pacem possit habere fidelis, id est, non oportet litigare cum eo qui discedit. Unde enim scis, mulier aut vir, si unus alterum salvum faciet, nisi sicut unicuique, viro et mulieri, divisit, sive disposuit, Dominus, subaudis tempora credendi, ut primum credat vir deinde mulier, aut primum mulier, deinde vir. Unumquemque sicut vocabes uxorem, tene eam: si non habes, ducere non compelleris. Circumcisus aliquis vocatus est? non adducat praeputium. Quid est quod loquens Apostolus de uxoribus atque conjugatis, sic subito transivit ad circumcisionem atque in hoc loco quia non de circumcisione, id est exspoliatione pellis genitalis membri loquitur, sed circumcisum appellat liberum ab uxore, et praeputiatum, uxorem habentem. Circumcisus, inquit, vocatus est quis, id est, non
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. Unusqͥsq fr̃ atq fidelis. in
quo uocatus ẽ ut credet. in hoc ꝑ ma¬
neat. uideł sicũ urore uocatꝰ e̾. ñ di-¬
mittat illã: si liber abuxore. si se po¬
test ꝯtinere. utatur illa libertate.
e uirginib p̃ceptũ

Expanded text:
s, in quo vocatus est ut crederet, in hoc permaneat: videlicet si cum uxore vocatus est, non dimittat illam; si liber ab uxore, si se potest continere, utatur illa libertate. De virginibus praeceptu
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑium. quia om̃s homines tiellẽ me
in om̃ib imitari. & ii integͥtate corꝑis
manere: qr scio quantũ ualeat casti¬
tas apud dm̃. Alius sic ut uirgo mane¬
at: aliꝰ uͦ sic ut sit cũ coniuge. Meliꝰ:
enĩ nubere. qmͣ uri. Ndix̃ ideo cõpara¬
tiuo mͦ. meliꝰ ẽ nub̾e qͣm uri. qͣsi bonũ

Expanded text:
um, quia omnes homines vellem me in omnibus imitari, et in integritate corporis permanere, quia scio quantum valeat castitas apud Deum, alius quidem sic ut virgo maneat, alius vero sic, ut sit cum conjuge. Melius est enim nubere quam uri. Non dixit ideo comparativo modo melius est nubere quam uri, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dit se uelle acciꝑe qͦd p̾catur. W iterũ
reũtimini in idipsũ. idẽ ad licitũ coi¬
tũ. Consiliũ dat ꝯiugatis. ut pꝰ dies ora¬
tionis. ad usum naturalẽ reu̾tantur: expo¬
nens causã quare hoc p̃cipiat. Ne tẽptet
inquit uos sathanas siue diabolus ꝓpt̃
in ꝯtinentiã urãm. uideł ne uno se subtͣ¬
hente alter fornicet᷑ &. sathanas locum¬

Expanded text:
d precatur. Et iterum revertimini in idipsum, id est ad licitum coitum. Consilium dat conjugatis, ut post dies orationis ad usum naturalem revertantur, exponens causam quare hoc praecipiat: Ne tentet, inquit, vos Satanas, sive diabolus, propter incontinentiam vestram; videlicet ne uno subtrahente, al
Abbreviated transcription (Latin):
nec obest nec ꝓdest ei: s obseruatio
mandatoꝵ deiꝓdest. Il nusqͥsq in
qua uocatione uocatꝰ ẽ ad fidem. in
ea ꝑmaneat: siue cũ uxore sue sine
urore. Seruus subaud̾ uxoris uoca¬
tus es. cuiꝰ uoluntati seruire ⁊ parere
debes: ñ sit tibi curȩ. noli diffidere.
noli dinurtere eam: quia ñ idõ amit¬
tes regnũ dĩ licet ꝯuigatꝰ sis. si ita ser¬
uieris uxori. ut ñ displiceas creatori.
S:ͨ si potes liber fieri subaud̃ ab urore.
id ÷ tua ꝯuins si obierit. aut ꝙ̃ in ca¬
stitate manere delegerit: mag̃ iitere.

Expanded text:
nec prodest, nec obest ei. Sed observatio mandatorum Dei, prodest. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, ad fidem, in ea permaneat, sive cum uxore, sive sine uxore. Servus, subaudis uxoris, vocatus es, cujus voluntati servire et parere debes, non sit tibi curae, noli deficere neque dimittere eam: quia non ideo amittes regnum Dei, licet conjugatus sis, si ita servieris uxori, ut non displiceas Creatori, sed et si potes liber fieri, subaudis uxore, id est si tua conjux obierit, aut etiam in castitate manere elegerit, magis utere,
Abbreviated transcription (Latin):
biã cecidert̃. Secularia gͥ iudicia
si habueritis. id ÷ si ad corpꝰ ꝑtinen¬
tia siue corporea. ut ÷ de ueste fu¬
rata uł equo aut aliqͥd tale. conten¬
tibiles qui sunt in ȩccła illos consti
cores. & qͦd maiꝰ ẽ serui: quia una debet eẽ
uoluntas in lege naturȩ. Dies festi diesq
Holite fraudare inuicẽ. id ÷ nolite uos
subtrahere ab inuicẽ: ne forte dissensio
gen̾et fornicationẽ. Nisi forte ex ꝯsensu.
id: cũ omi uoluntate ⁊ uoluntate ⁊⁊ ꝯ¬

Expanded text:
biam ceciderunt. Saecularia igitur judicia si habueritis, id est, ad corpus pertinentia sive corporea, ut est de veste furata, vel equo, aut aliquid tale, contemptibiles qui sunt in Ecclesia, illos constitores, et quod majus est, servi, ut una debeat esse voluntas in lege naturae. Dies festi, diesquNolite fraudare invicem, id est nolite vos subtrahere ab invicem, ne forte discessio generet fornicationem, nisi forte ex consensu, id est communi voluntate et co
Abbreviated transcription (Latin):
feceritis omĩa que p̃cepta st̃ uobis.
dicite. serui unutiles sumus: hoc ẽ
non seruitute timoris ⁊ pene serui
lis. s amoris &e filiationis : qͦiistar
filii ñ uult offendere patrẽ xpmn
Ihesu. Hoc nomen est ab angło hu¬

Expanded text:
feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite, Servi inutiles sumus . Hoc est non servus timoris et poenae, sed servus amoris et filiationis, quo, ad instar filii, non vult offendere Christum Jesu. Hoc nomen est ab angelo hu
Abbreviated transcription (Latin):
b athenis ciuitate grecoꝵ
scripsit apłs romanis
nos non ipse. non petuꝰ
apłoꝵ. primũ instru¬
xit. s quidam iude¬
oꝵ credentiũ: qui
ceps orbis residebat. cui erant ipsi sub¬
iecti. que apud iherosolimã didicerant
romanis euangelizauerunt. Et quia
iudei credentes. ꝓpt̾ scõs patres a qͥb
originẽ ducebant. & ꝓpt̾ legem quã
soli inter cet̾os acceꝑant. gentiles cre¬
dentes despiciebant. dicentes ꝓpter¬

Expanded text:
b Athenis civitate Graecorum scripsit Apostolus Romanis quos non ipse, non Petrus, tolorum primum instruxit, sed quidam Judaeorum credentium, qui ceps orbis residebat cui erant ipsi subiecti, fidem quam apud Ierosolymam didicerant Romanis euangelizauerunt. Notaidem credentes, propter sanctos patres a quibus originem ducebant, et propter legem quam soli inter caeteras gentes acceperant, despiciebant gentiles ve
Abbreviated transcription (Latin):
uos ueniã: qͥa maiꝰ lucrũ hic ad qͥro deo
quã apud uos. Cũ aut̃ẽ uenero cog-¬
noseam ñ sermonẽ eoꝵ subaudis tm̃
qui inflati sunt. s uirtutẽ. Ids cum
uenero ñ considerabo sermonẽ eoꝵ
põpaticũ quomͦ suꝑbiunt. s uirtu¬
tẽ. id÷ uite meritũ & rationẽ ueri¬
tatis quomͦ credunt: uł qͦs uirtuteᷤ

Expanded text:
majus lucrum hic acquiro Deo quam apud vos. Cum autem venero, et cognoscam, non sermonem eorum, subaudis tantum, qui inflati sunt, sed virtutem, id est, cum venero, non considerabo sermonem eorum pompaticum, qui modo superbiunt, sed virtutem, id est vitae meritum et rationem veritatis, quomodo credan
Abbreviated transcription (Latin):
sim aduos: sic inflati sunt qͥdam.
noscit se paulus rusticanũ eẽ nrĩ
comparatione: & ido ñuenit ad
nos: nec nob̾ cure ẽ qm̃ habemus
nrõs philosophos. Peccatores nos
deputat eẽ. ideoq dedignat᷑ ad¬

Expanded text:
sim ad vos, sic inflati estis noscit se Paulus rusticanum esse nostri comparatione, et ideo non venit ad nos, nec nobis curae est, quoniam habemus nostros philosophos. Peccatores nos putat esse, ideoque dedignat
Abbreviated transcription (Latin):
siquidẽ in p̃senti ꝑmixta ẽ bonis &
& non apparet qui st̃ futuri filii
dei inre. Cum aũ xp̃s uenerit ad
iudiciũ & separauerit agnos ab
hedis dicens iustis. uenite benedi¬
cti patris mei : tunc reuelabr̃ qui st̃
filii dĩ inre. Quod gͦ dicit expecta¬
tio creature siue expectatio nr̃a re-¬
uelationẽ filioꝵ dei expectat᷑. sic
uidentur hec uerba sonare quasi
aliud sit creatura & aliud filii dei:
cum unum sit. Sic deniq soliti st̃
homines dicere: uidentes in p̾sen¬
tia sui multos colores ꝑ diuersa
uasa ordinatos. Expectatio uł ex¬
pressio coloꝵ istoꝵ manifestationẽ¬

Expanded text:
si quidem in praesenti permista est bonis et si quidem in praesenti permista est bonis et et non apparet qui sint filii Dei futuri in re. Cum autem Christus venerit ad judicium, et separaverit agnos ab haedis, dicens justis: Venite, benedicti Patris mei , tunc revelabitur qui sint filii Dei in re. Quod autem dicit, Exspectatio creaturae, sive exspectatio nostra revelationem filiorum Dei exspectat, sic videntur haec verba sonare, quasi aliud sit creatura, atque aliud Filius Dei, cum unum sit. Sic denique soliti sunt homines dicere, videntes in praesentia sui multos colores per diversa vasa ordinatos: exspectatio vel expressio istorum colorum manifestatione
Abbreviated transcription (Latin):
corm̃toꝵ ꝑferre : carceres uidelicet
eculeos. ungulas. ust xlationes. la¬
pidationes. crucifiriones. fririoẽs
in sartagine ꝑ multa curricula tẽ¬
poꝵ: nequaqm eẽt dignus gła
futura quã ꝑcepturi st̃ electi. Que¬
rit aliquis quare. Ideo utiq quia
ista tẽporalia sunt: illa ȩterna. Que
erit illa gła qua fulgebunt electi.
sicut sol in regno patris sui. & erunt
sicut angłi dei cernentes omĩpoten¬
tis dei uultũ: iurta qd̃ iohes dic̃. Scimꝰ¬
qm̃ cũ apparuerit sinules ei erunus:
qm̃ uidebimus eũ sicuti ẽ. Nam expe¬
ctatio creaturȩ : reuelationẽ filioꝵ
dei. expectat. Creaturã in hoc loco
appellat hominẽ. Qui merito crea-¬
tura appellatur: quia uicio suo ami¬
sit imaginẽ & similitudinẽ omĩpo¬
tentis dei quã habebat in anima.
Ista gͦ creatura id: omĩs homo fideł
manifestationẽ filioꝵ dĩ expectat:
ut appareat quod promissũ est. qñ
ipsa manifestabitur. qui sunt filii
dei quomodo tenemꝰ in spe. Eccła

Expanded text:
orum despicere, carceres videlicet, aculeos, ungulas, ustulationes, lapidationes, crucifixiones, frixiones in sartagine per multa curricula temporum, nequaquam esset dignus gloria futura quam percepturi sunt electi. Quaerit aliquis, quare? Ideo utique quia ista temporalia sunt, illa aeterna. Quae erit illa gloria? quia fulgebunt electi sicut sol in regno Patris sui, et erunt sicut angeli Dei, cernentes praesentissimum Dei vultum; juxta quoles ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Creaturam in hoc loco appellat hominem, qui merito creatura appellatur, quia vitio suo imaginem amisit et similitudinem omnipotentis Dei, quam habebat in anima. Ista ergo creatura, id est omnis homo fidelis, manifestationem filiorum Dei exspectat, ut appareat quod promissum est, quando ipsa re manifestabitur qui sint filii Dei, quod modo tenemus in spe: Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ ꝑꝑ iustũ om̃ĩpotentis dĩ iudiciũ.
qui subiecit eum in spe liberationis
& ueniȩ. Nam in hoc ostendit᷑ ds̃
dimisit impunitũ. & in hoc p̾dicat᷑
eẽ misericors quia ñ statĩ illũ penitꝰ
dampnauit & occidit. s reseruauit
ad penitentiã. dans ei spem uenie &
liberationis regressionisq in gradũ
pͥstinũ: ut expectet illud quod in
sequentib dr̃. Quia & ipsa creatura
id ÷ homo quilibet electus liberabr
in die iudicii. a seruitute corruptio

Expanded text:
 justum omnipotentis Dei judicium,  justum omnipotentis Dei judicium, qui subjecit eum in spe liberationis et veniae. Nam in hoc ostenditur Deus dimisit impunitum, et in hoc praedicatur esse misericors, quia non statim illum penitus damnavit et occidit, sed reservavit ad poenitentiam, dans ei veniae spem et liberationis, regressionisque in gradum pristinum ut exspectet illud quod in sequentibus dicitur. Quia et ipsa creatura, id est quilibet homo electus, liberabitur in die judicii, a servitute
Abbreviated transcription (Latin):
irrationabilis ẽ uł anima caret.
Quaꝑꝑ creature nomine debemus
intelligere hominẽ. qui cũ om̃ib
creaturis quandã cõmunionẽ ht̃.
quia omĩs creatura intria diuidr̃.
Aut est corporalis. qd̃ potest moueri
aut uolui ꝑ loca: aut ẽ animalis
que anima uiuificat᷑ aut ẽ spiri¬
talis ut angeli qui ratione utunt᷑
Homo gͥ in hoc quod corpus habet. con¬
iungitur corporalib creaturis:  ꝑ animã
anima uegetantib: ꝑ rationẽ qua dis¬
cernit inter bonũ & malũ. spiritalib
Quod beatꝰ Gregoriꝰ aliis u̾bis eodẽ sen¬
Creatura enĩ id÷ omĩs homo uiuens
in carne uanitati hoc ẽ mutabilitati.
mortalitati. corruptioni subiectꝰ ẽ ñ uo¬
lenꝰ qr sponte quidẽ peccauit in para¬
diso: s ñ sponte neq uolens subiectꝰ
ẽ mortalitati & penȩ. Uerbi grã. sicut
latro qui sponte cõmittit fuitũ: s ñ
sponte suspenditur. & licet ipse uol¬
let. tam̃ subiectus ẽ uanitati: ꝓꝑ eũ¬

Expanded text:
irrationabilis est, vel anima caret. irrationabilis est, vel anima caret. Quapropter creaturae nomine debemus intelligere hominem qui cum omnibus creaturis quamdam communionem habet, quia omnis creatura in tria dividitur: aut enim est corporalis, quae potest moveri et volvi per loca; aut est animalis, quae anima vivificatur; aut est spiritualis, ut angeli qui ratione utuntur. Homo ergo in hoc quod corpus habet conjungitur corporalibus creaturis per animam, anima vegetantibus, per rationem qua discernit inter bonum et malum, spiritalibus. Quod beatus Gregorius aliis verbis, sed eodem senCreatura enim id est omnis homo vivens in carne, vanitati, id est mutabilitati, mortalitati, corruptioni subditus est, non volens, quia sponte quidem peccavit in paradiso, sed non sponte neque volens subjectus est mortalitati et poenae. Verbi gratia: sicut latro qui sponte committit furtum, sed non sponte suspenditur, et licet ipse nollet, tamen subjectus est vanitati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ eum qui subiecit inspe. ẽam. In
hoc loco ẽ et insequentib ubidicit
apłs quod om̃is creatura ingemiscit.
rep̃hendit beatus augustinus acu¬
tissime origenẽ: quare in hoc nomi¬
ne quod ẽ creatura comp̃hendit ñ
solũ bestias.s &̃ solem ceteraq sidã
& angelos pariter cũ homine. dicẽs
omĩa uanitati subiecta eẽ: & qd̾ maiꝰ
est ingemiscere in suo cursu & oꝑa¬
tione. S licet omĩs creatura. q̃ potest
mutari in melius aut deterius sicu
ti angłi quondã potuert̃. licet mͦ ñ
possint illi qui deo adherent. aut
que potest aleticia in tristiciã con¬
uerti ut homo uł cetere omniũ re¬
rum creature ad cõparationẽ omĩ¬
potentis dei qui semꝑ idem ẽ. uani¬
tas sint sicut dicit eccłastes. uani¬
tas uanitatũ & omĩa uanitas. tam̃
non ideo omis ingemiscit. sic̃ angłi
deo adherentes qui iam ĩnutabiles
sunt effecti. sicut exechieli monstra¬
tũ est in cristallo quod erat super
capita animaliũ. & sicut illa quȩ

Expanded text:
 eum, qui subjecit eam in spe. In hoc loco et etiam subsequentibus, ubi dicit Apostolus quod omnis creatura ingemiscit, reprehendit beatus Augustinus acutissime Origenem, quare in hoc nomine quod est creatura, comprehenderit non solum bestias, sed etiam solem, caeteraque sidera et angelos pariter cum homine, dicens omnia vanitati subjecta esse, et, quod majus est, ingemiscere in suo cursu et operatione. Sed, licet omnis creatura quae potest mutari in melius aut deterius, sicut sancti angeli quondam potuerunt, licet modo non possint illi qui Deo adhaerent, aut qui potest a laetitia in tristitiam converti, ut homo vel caeterae omnium rerum creaturae, comparatione omnipotentis Dei qui semper idem est, vanitas sint, sicut dicit Ecclesiastes, Vanitas vanitatum, et omnia vanitas : tamen non ideo omnis ingemiscit, sicut angeli Deo adhaerentes, quia jam immutabiles sunt effecti, sicut Ezechieli monstratum est in crystallo quod erat super capita animalium, et sicut illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
cerponit se in medio int̾ nos & dm̃
patrẽ: & postulat ꝓ nobis que uti¬
lia sunt. ñ cum ĩpulsu aeris neq
cũ sonitu uł strepitu uocis. s in¬
enarrabilit̾ sic̾ conuen̾ euis diui¬
nitati. quia equalis & consubstan¬
tialis deo patri ẽ: & plerunq ea
que nos petimus nobis contraria.
quoscunq gra sua replet postulan
gemitꝰ bene menarrabiles dicuntur.
quia nemo potest enarrare qnͣta
cõpunctio in cordib fideliũ est: uel
quanta remun̾atione digni st̃ cora
deo. Qui aũ scrutat᷑ corda. scit qͥd
desidet sp̃s. quia scdm dm̃ postulat
dib fideliũ suoꝵ. quia unius scien¬
cie sunt: uł qͥd nos desiderare fa-¬
ciat. Postulat quoq scdm̃ dm̃ ꝓ
& deo placeant & nobis utilia sint.
ita ut dicamus positi in oratione.
Ds̃ eterne qui absconditoꝵ & futu¬
roꝵ es cognitor. sicut scis nobis ne¬
cessarium eẽ. & sicut tͥ placet mise¬
rere nobis. Deo gͦ loquitur sine

Expanded text:
terponit se in medio inter nos et Deum terponit se in medio inter nos et Deum Patrem, et postulat pro nobis quae utilia sunt, non cum impulsu aeris, neque cum sonitu, vel strepitu vocis, sed inenarrabiliter, sicut convenit ejus divinitati, quae aequalis et consubstantialis est Deo Patri; et plerumque ea quae nos petimus nobis contraria, quoscunque gratia sua replet, postulantgemitus bene inenarrabiles dicuntur, quia nemo potest enarrare quantae compunctiones in cordibus fidelium sint, vel quanta remuneratione digni sunt coram Deo. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, quia secundum Deum postulat dibus fidelium suorum, quia unius scientiae sunt, vel quid nos desiderare faciat. Postulat quoque secundum Deet Deo placeant et nobis utilia sint, ita ut dicamus positi in oratione: Deus aeterne, qui absconditorum et futurorum es cognitor, sicut scis nobis necessarium esse et sicut tibi placet, miserere nostri. Deo ergo loquitur sine
Abbreviated transcription (Latin):
festant. Nam quid oremus sicut opor¬
tet nescimus. Plerunq dũ uolumus
nobis petere bona. contrariaa aduer¬
sa petimus. si nobis illa coneedentur
sicut beatus pauliis contraria pete¬
bat. qñ dep̃cabat᷑ auferri a se spm̃
cẽptationis & infirmitatẽ. Si enim
exaudiretur: forsitan reuelationũ
magnitudine se extolleret. & cadẽt
in lapsum. Sic &̃ plerunq positi
in ꝓsꝑitate petimus illam nobis con¬
seruari. que si semꝑ nob̾ maneret.
forsitan amore siui implicaret animũ
nr̃m. Similit̾ qñ sumus positi in
infirmitate causa ꝓbationis aut e¬
m̃dationis imploramus liberari. q̃
si a nob̾ tolleretur. fortasse ad pecc̃a
pͥstina reu̾teremur: aut remissuis
in bono oꝑe laboraremus. Ideoq
nescimus orare sicut oportet: nisi
postulat ꝓ nobis gemitib iuenar¬
rabilib. Dicit beatus ambrosius.
quia si qñ fideles aliquid petunt
contra salutẽ suam. ꝑ ignorantiã
non ꝑ iactantiam. sp̃s sc̃s qui uniꝰ
substantiȩ ẽ cum patre & filio. in¬

Expanded text:
ant: nam quid oremus sicut oportet nescimus. Plerumque dum volumus bona nobis petere, contraria et adversa petimus; si nobis illa concederentur, sicut beatus Paulus contraria sibi petebat, quando petebat ferri a se spiritum tentationis et infirmitatem. Si enim exaudiretur, forsitan revelationum magnitudine se extolleret, et caderet in lapsum. Sic etiam plerumque positi in prosperitate, petimus illam nobis conservari, quae si semper nobis maneret, forsitan amore sui implicaret animum nostrum. Similiter, quando sumus positi in infirmitate, causa probationis aut emendationis imploramus liberari: quae si a nobis tolleretur, fortasse ad peccata pristina reverteremur aut remissius in bono opere laboraremus. Ideoque nescimus orare sicut oportet, nisi postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Dicit beatus Ambrosius, quia si quando fideles aliquid petunt contra salutem suam per ignorantiam, non per jactantiam, Spiritus sanctus, qui unius substantiae est cum Patre et Filio, in
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis debita reddite: ut nemini qͥcꝗͣ.
tis. Reddito debito & obsequio qͦd
om̃ib potestatib & pͥncipib ꝑsolu̾e
gere debemus. Hoc debitũ caritatis
qͣnͣdiu in p̾senti seculo uiuitur debet᷑
in futuro qͦ sine pondere pleniꝰ fir¬
mabit᷑. Qͥ enĩ dilig̃ ꝓximũ: legẽ ĩple¬
uit. Proximus iste ñ tm̃ ꝓpinquus
cognatione aut aliqua affinitate.
s &̃ om̃is homo intelligr̃. quẽ dili¬
gendo legẽ moysi implemus: qr
quod moyses ꝓhibet ꝑ legẽ ñ occi¬
des. ñ adult̾abis & cetera talia. si di¬
lectionẽ habemus contra ꝓximũ
sicut teipsũ. ñ occides illũ quia
ñ uis occidi: ñ pollues urorem eius.
quia tuã ab illo adult̾ari ñ uis. Sic
de cet̾is intelligendũ. Et ut abun¬

Expanded text:
uia et debita reddite, ut nemini quidquatis. Reddite debitum et obsequium, quod omnibus potestatibus et principibus persolvere gere debetis. Hoc debitum charitatis quandiu in praesenti saeculo vivitur, debetur, in futuro quoque sine pondere plenius firmabitur. Qui enim diligit proximum, legem implevit. Proximus iste non tantum propinquus cognatione aut aliqua affinitate, sed etiam omnis homo intelligitur, quem diligendo, legem Moysi implemus, quia quod Moyses prohibet per legem: Non occides, non adulterabis, et caetera talia, si dilectionem habemus contra proximum sicut teipsum, non occides illum, quia non vis occidi: non pollues uxorem ejus, quia tuam ab illo adulterari non vis, sic et de caeteris intelligendum est. Et ut abun
Abbreviated transcription (Latin):
S queritur cũ dñs dicat in dilec¬
tione dei & ꝓximi totã legẽ con¬
sistere: quare apłs dicat in sola
dilectione ꝓximi legẽ impleri.
Quod hoc m̾odo soluitur: quia in
dilectione ꝓximi consistit & dilectio
dei. Neq enĩ ꝓximus sine deo: neq
ds̃ sine ꝓrimo pot̾ diligi. Uel ẽ idõ
in dilectione ꝓximi totã legem dicit
impleri. quia dilectione dĩ ñ sic faci¬
le possumus ꝓbari: id÷ utrũ diliga¬
mus dm̃i annon. sine dilectione pro-¬
ximi. Uerbi gr̃a. Dum malũ ꝓ malo
ñ reddo: dũ peccanti in me fr̾i dimit¬
to: dũ colligo uagũ ad hospitiũ: dũ
impendere satagot dũ oro ꝓ ꝑsecu¬
torib: apparet utiq in his & talib
quia diligo ꝓximũ. Et dũ diligo
ꝓrimũ. ostendo ine diligere & dm̃:
cuiꝰ mandatis obtẽpero. Hoc enim

Expanded text:
dilectione Dei et proximi totam legem consistere: quare dicat Apostolus in sola dilectione proximi legem impleri? Quod hoc modo solvitur, quia in dilectione proximi, consistit et dilectio Dei. Neque enim proximus sine Deo, nec Deus sine proximo potest diligi. Vel ideo etiam in dilectione proximi totam legem dicit impleri, quia in dilectione Dei non sic facile possumus probari, utrum Deum diligamus annon, sicut in dilectione proximi. Verbi gratia: Dum malum pro malo non reddo, dum peccanti in me fratri dimitto, cum colligo vagum ad hospitium, dum impendere satago, dum oro pro persequentibus, apparet utique in his et talibus, quia diligo proximum: et dum diligo proximum, ostendo me diligere et Deum, cujus mandat
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m: qui nobis factus ẽ ꝓximus
ꝑ assũptionẽ carnis. Ergo qui hc̃
diligit legẽ caritatis adimplet. &
legẽ moysi: quia nichil contra
uoluntatẽ eius faciet. Et si quod ẽ
aliud mandatũ subaudit᷑ pret̾ ista
que enum̾auimus de adult̾io uidel
homicidio fornicatione. falso testi¬
monio & concupiscentia. in hoc u̾bo
de dilectione d̾i ⁊ ꝓximi in staurat᷑.
& redintegratur uł adimpletur. Dili

Expanded text:
m, qui nobis factus est proximus per assumptionem carnis. Ergo qui hunc diligit, legem charitatis adimplet et legem Moysi, quia nihil contra voluntatem ejus facit. Et si quod est aliud mandatum, subaudis praeter ista quae enumeravimus, de adulterio videlicet, homicidio, fornicatione, falso testimonio, et concupiscentia, in hoc verbo, id est dilectione Christi, instauratur, id est redintegratur,
Abbreviated transcription (Latin):
postolo recedente a corm¬
thiis. cum audiss eos
bere. scripsit eis pri¬
orem epłam: in qua fortit̃ eos re¬
darguit. qͥ dissensiones int̾ frẽs
seminabant. ⁊ eos qͥ cũ illis socie¬
tatẽ habebant: nec ñ ⁊ eũ qͥ uxorẽ
patris acceꝑat. quẽ p̾cepit eici
a consortio om̃iũ. tradens illũ satha¬
nȩ ad cruciandũ. In qua tradidit
eis. misteriũ corꝑis ⁊ sangͥnis dñi:
& quomͦ deberent illud sumere. &
qͦmͦ deberent uirri mulieres in eccłia
stare. de resurrectione qͦq institu¬
it illos. ⁊ de multis aliis reb Postqmi
uͦꝰ cognouit eos. penitñtiã egisse de
suis errorib. illũ qͥͦq a suo ꝯsortio
exclusisse. qui incestũ patrauerat.
uxorẽ patris accipiens. scͥpsit a tro¬
ade hanc epłam laudatoriã ⁊ con¬
solatoriã. inqua dic̃ eos mscd̾iam¬

Expanded text:
postolo recedente a Corinthiis, cum audisset eos bere, scripsit eis priorem Epistolam in qua fortiter redarguit illos qui dissensiones inter fratres seminabant, et eos qui cum illo societatem habebant, necnon et illum qui uxorem patris acceperat, quem praecipit ejici a consortio omnium, tradens illum Satanae ad cruciandum; in qua tradidit eis mysterium corporis et sanguinis Domini, et quod deberent illud sumere, et quod deberent viri et mulieres in ecclesia stare. De resurrectione quoque instituit illos, et de multis aliis rebus. Postquam vero cognovit eos poenitentiam egisse de suis erroribus, illum quoque a suo consortio exclusisse qui incestum patraverat, uxorem patris accipiens, scripsit eis a Troade hanc Epistolam laudatoriam et consolatoriam, in qua dicit illos mi
Abbreviated transcription (Latin):
subaud̃ patius. De noĩe
pauli in epła ad romanoᷤᷤ
ꝓut meluis cognosc̾e
potuimus. auctoritate doctoꝵ dic̾e
studiumus : & quomͦ ipse uocatus sit
ostendit unã uoluntatẽ ẽẽ patͥs ⁊ filii.
Sicut enũ unius substantie unius ma¬
iestatis atq potentiȩ sũt pat̾ & filiꝰ.
ita unius uoluntatis existunt. Et qͥ

Expanded text:
subauditur Patris. De nomine Pauli, in Epistola ad Romanos, prout melius cognoscere potuimus, auctoritate doctorum dicere studuimus, et quomodo ipse vocatus sit ostendit unam voluntatem esse Patris et Filii. Sicut enim unius substantiae, unius majestatis atque potentiae sunt Pater et Filius, ita unius voluntatis exis
Abbreviated transcription (Latin):
maioris auctoritatis eẽnt. scd̃m qd̃
dñs dixit. in ore duoꝵ uł triũ testiũ
st ebit omne uerbũ: ne aliquis dice¬
ret quia uniꝰ nĩdacio ista excogitata
sunt : siue ut cõpleret quod ipse
at. Nam qñ dictabat apłs: discipulieiꝰ
aderant in p̃sentia. Et si forte alicui illoꝵ
dens bonus magister discipłis. s insuꝑ
partẽ ibi habebat. Eccłe dĩ que ẽ corm¬
thi. Gen̾aliter ad omnẽ eccłam. id÷ mul¬
titudinẽ corinthioꝵ scribit: quia care

Expanded text:
itatis essent, secundum quod Dominus dixit: In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum , ne aliquis diceret, quia unius mendacio ista excogitata sunt; sive ut compleret quod ipse at . Nam quando dictabat Epistolas, discipuli ejus aderant in praesentia, et si forte alicui illorum dens bonus magister discipulis; et insuppartem ibi habebat. Ecclesiae Dei, quae est Corinthi. Generaliter ad omnem Ecclesiam, id est multitudinem Corinthiorum, scribit, quia c
Abbreviated transcription (Latin):
a lege mortis id÷ a lege moysi que
mur. ita ut seruiamus in nouitate
sp̃s & ñ in uetustate licterȩ. In uetu¬
state littere seruit. qui circuncisio¬
nẽ & sabbatũ carnaliter seruat: &
qui ꝑ carnalẽ obseruantiã legis pu¬
in nouitate sp̃s. qui circuncisionẽ
spiritalit̾ seruat: & circuncidit cor
suũ ab om̃ib uiciis & quiescit a
prauo oꝑe. & cet̾a quȩ lex docet
spiritalit̾ intellig̃ & adimplet.
Quid gͦ dicemus: Lex peccatũ estꝰ
Absit ut lex que pecc̃a ꝓhibet. cau¬
sa pecc̃i nob̾ data sit. Index quid̾e̾
ẽ peccõꝵ & docet qͥd sit appeten¬
dũ. & quid uitandũ: tam̃ non est
oꝑatrir pecc̃i. neq causa mortis ẽ
illis qui peccant. Uerbi gr̃a. Sicut
medicus qui iubet hominẽ absti¬
nere a cibis mortiferis & suco ue¬
nenate herbe. si ille comederit
aut biberit contra p̾ceptũ medici
& mortuus fuerit᷑ ñ iccirco ẽ me¬
dicus causa illius mortis qr ꝓhi¬
buit: s ipse sibi ẽ causa mortis. qr

Expanded text:
a lege mortis, id est a lege Moysi, quae mur: ita ut serviamus in novitate spiritus et non in vetustate litterae. In vetustate litterae servit qui circumcisionem et sabbatum carnaliter servat, et qui per carnalem observantiam legis puin novitate spiritus, qui circumcisionem spiritualiter servat, et circumcidit cor suum ab omnibus vitiis, et quiescit a pravo opere, et caetera quae lex docet spiritualiter intelligit et adinoplet. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit, ut lex quae peccata prohibet causa peccati nobis data sit. Judex quidem est peccatorum, et docet quid sit appetendum et quid vitandum, non est tamen operatrix peccati, neque causa mortis est illis qui peccant. Verbi gratia: Sicut medicus qui hominem prohibet abstinere a cibis mortiferis et a succo venenatae herbae, si ille comederit aut biberit contra praeceptum medici, et mortuus fuerit, non idcirco est medicus causa mortis illius cui prohibuit, sed ipse sibi est causa mortis qui
Abbreviated transcription (Latin):
siue occidit & mortificauit pecca¬
tũ gen̾is humani. uł quia ñ peccaũ
in carne sua uł etiã mortificando
illud incruce. Tale est hoc quasiqͥs
de barbaris uictoriam sumat de bar¬
baris. & de gothis uncat gothos.
Ut iustificatio legis impleretur in
nobis .i. ut ꝑ passionẽ eius redẽpti
& ꝑ baptismũ ab om̃ib peccĩs libe¬

Expanded text:
occidit et mortificavit peccatum generis humani, vel quia non peccavit in carne sua, vel etiam mortificando illud in cruce. Tale est hoc quasi quis de barbaris victoriam sumat de barbaris, et de Gothis vincat Gothos. Ut justificatio legis impleretur in nobis. Id est, ut per passionem ejus redempti, et per baptismum ab omnib
Abbreviated transcription (Latin):
neris dampnauit. seu diabolũ
qͥ est auctor pecc̃i: ut iusticia qmͣ
lex prefigurabat in sacrificiis suis
in agno scilioet ariete. columba &
turture. compleretur in nob̾ ꝑ xpm̃¬

Expanded text:
neris humani, seu diabolum, qui est auctor peccati, ut justitia quam lex praefigurabat in sacrificiis suis, in agno scilicet, ariete, columba, et turture, compleretur in nobis p
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos ꝓꝑ dm̃ diligere. orare ꝓꝑse¬
quentib & calũpniantib iuita quod
eugłm p̾̃cipit cuncta tẽporalia &
transitoria sꝑnere: gaudia pat̾e ce¬
lestis coto nisu mentis appetere. Pru¬
dentia enĩ mentis & in p̾senti pacẽ
habet. non reddendo malũ ꝓ malo.
& in futuro uitã eternã meretur.
Qm̃ sapĩa carnis inimica ẽ deo. Quod
suꝑius dix̃ prudentiã carnis: modo
appellat sapiãm carnis. Sapientia
enĩ carnalis hominis & mundana
est in reb caducis spem ponere: &
ea oꝑari que suꝑiꝰ diximus. Legi
enim dei .i. legi eugłii que dicit
malũ ꝓ malo ñ reddas. ñ est subiec¬
ta sapientia carnalis. Quareꝰ Quia
ñ potest. Et quare ñ potest Quia
ñ uult. timens amittere tẽꝑalia¬
bona. Dum enĩ malũ ꝓ malo reddt̃
odientes se inuicẽ. engłio contrarii
naliũ sunt positi: dõ placere ñ pos¬

Expanded text:
inimicos propter Deum diligere; orare pro persequentibus et calumniantibus, juxta quod Evangelium praecipit; cuncta temporalia ac transitoria spernere; gaudia patriae coelestis toto nisu mentis appetere. Prudentia enim mentis in praesenti pacem habet, non reddendo malum pro malo, et in futuro vitam aeternam meretur. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo. Quod superius dixit prudentiam carnis, modo appellat sapientiam carnis. Sapientia autem carnalis hominis et mundana est in rebus caducis spem ponere, et ea operari quae superius diximus. Legi enim Dei, id est legi Evangelii, quae dicit: Malum pro malo non reddas, non est subjecta sapientia carnalis. Quare? quia non potest; et quare non potest? quia non vult, timens amittere bona temporalia. Dum enim malum pro malo reddunt, odientes invicem, Evangelio contrarii nalium bonorum sunt positi, Deo placere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim scđm carne̾ sunt .i. qͥ car¬
nalit̾ uiuunt & carnalib delectati¬
onib fruuntur. que carnis st̃ sapi¬
unt: hoc est carnalia & tẽꝑalia so¬
lũmͦ requirt̃ non curantes de spiri
trie celestis querentes. Alit̃. homo
ex duab substantiis consistit. ex car
affectũ mentis: carnalia ac tẽpora¬
lia tunc homo requirit. Si autẽ
affectus sp̃s siue m̃tis suꝑauerit
actus carnis: tc̃ spiritalia sectat᷑.
Nam prudentia carnis mors est.
Prudentia carnis siue carnalis
hominis ẽ malũ ꝓ malo reddere.
carnalia desideria sectari: que si
qͥs impleũit. mortẽ eternã sibi ac¬
quirit. Philosophi definiert̃ pru¬
dentiam ẽẽ bona temꝑalia appe-¬
tere : & mala tẽporalia cauere.
Que prudentia quia carnalis ẽ.
iocuro generat mortẽ eternã: qr¬

Expanded text:
ui enim secundum carnem sunt, id est qui carnaliter vivunt, et carnalibus delectationibus fruuntur, quae carnis sunt sapiunt, hoc est carnalia et temporalia solummodo requirunt, non curantes de spirittriae coelestis quaerentes. Aliter: homo ex duabus substantiis consistit, ex carnaffectum mentis, carnalia et temporalia tunc homo requirit: si vero affectus spiritus sive mentis superaverit actus carnis, tunc spiritalia sectatur. Nam prudentia carnis mors est. Prudentia vero carnis sive carnalis est malum pro malo reddere, carnalia desideria sectari, quae si quis impleverit, mortem aeternam sibi acquirit. Philosophi definierunt prudentiam esse bona temporalia appetere, et mala temporalia cavere; quae prudentia, quia carnalis est, idcirco generat mortem aeternam, q
Abbreviated transcription (Latin):
imponere iugũ legis suꝑ ceriuices
fr̃m. quod neq nos neq patres nr̃i
portare potuimus Uł in hoc infir¬
mabatur ꝑ carnẽ : quia ꝓpt̾ coucu¬
piscentias carnis nemine̾ iustifica¬
bat. Sicut enĩ medicus in ea parte
est infirmus in qua ñ pot̾ ceco lumen
reddere. aliisq infirmis sanitatẽ pre¬
bere:. ita lex in ea parte erat infirma.
in qua ñ pot̾at hominẽ mundare
a criminalib pecc̃is. S d̾s pater
mittens filiũ suũ ad saluandũ genꝰ
humanũ. que missio nichil ẽ aliud
qmͣ ipsius incarnatio: quod lex ñ
poterat conferre contulit ipse.
Quare aũ dic̃ in similitudinẽ car¬
nis peccati illum missum: cum in
ueritate credendũ sit illum uerũ
corpus assũpsisse ex carne & ossibꝰ
Corpus nr̃m suie caro nr̃a. caro pec¬
cati est. quia libidinoso usu ꝓcre¬
atur ideoq eũ pecc̃o concipitur.
cũ pecc̃o originali nascitur. & in
hoc scło sine pecc̃o ñ pot̾ conuer¬
sari. Corpus uero xp̃i non libidi¬

Expanded text:
imponere jugum legis super cervices fratrum quod neque nos, neque patres nostri portare potuimus? . Vel in hoc infirmabatur per carnem, qua propter concupiscentias carnis neminem justificabat Sicut enim medicus in ea parte est infirmus in qua non potest caeco lumen reddere, aliisque infirmis sanitatem praebere, ita lex in ea parte erat infirma, in qua non poterat hominem mundare a criminalibus peccatis, sed Deus Pater mittens Filium suum ad salvandum genus humanum, quae missio nihil aliud est quam illius incarnatio, quod lex non poterat conferre contulit ipse. Quare autem dicit: in similitudinem carnis peccati illum missum, cum in veritate credendum sit eum verum corpus assumpsisse ex carne et ossibus? Corpus nostrum et caro nostra caro peccati est, quia libitudinoso usu procreatur; ideoque cum peccato concipitur, cum peccato originali nascitur: et in hoc saeculo sine peccato non potest conversari. Corpus vero Christi non libitudi
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sitate om̃iũ pecc̃oꝵ exorabat apłs̃
liberari. lgit᷑ ego ipse m̃te seruio
legi dei: carne aũ legi pecc̃i. Ratio¬
nabilitate mentis & intentione¬
dum nolo concupiscentie carnali
subiacere. carne aut̃ẽ legi pecẽi.
idt consuetudini malȩ quia concu¬
pisco. In quantũ malignus sp̃s sug¬
gerit. & caro delectat: homo legi
pecc̃i seruit. In quantũ uero mens¬

Expanded text:
universitate omnium peccatorum, exorabat Apostolus universitate omnium peccatorum, exorabat Apostolus liberari. Igitur ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Rationabilitate mentis dum volo concupiscentiae carnali subjacere, carne autem legi peccati, id est consuetudini malae, quia concupisco. In quantum malignus spiritus suggerit et caro delectat, homo legi peccati servit: in quantum vero cont