comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
su̾miq cultores. ab eoꝵ fullaci et
multiforni tẽptatõe securi sũt. In hͦ em̃
loco infirmitatis et dieb maliguis. eciã
ista sollicitudo non est i̾utilis: ut illa secu¬
ritas ubi pax plenissima atq certissima
est: desiderio feruẽtiore queratur. Ibi eñ̃
erũt nature munera. hͦ est que nature
nr̃e ab oĩm naturarũ creatore donant᷑:
non solũ bona. uerũ etiã sempiterna: non
solũ in aĩo qui sauabitur ꝑ sapĩam: uerũ
etiã in corꝑe. qd̾ resurrectione renonabit᷑.
Ibi uirtutes nõ contra ulla uicia uel
mala quecũq certantes: s habentes uic¬
torie pͥmiũ eternã pacẽ: quã nullus ad¬
uersariꝰ inquietet. Ipa est enĩ btĩtudo
finalis. ip̃a ꝑfectionis fiuis: qui ꝯsumẽtẽ
non htͣ finem. Hic autẽ dicimur quidẽ
bti: qñ pacem habemꝰ: quãtulacũq hic
haberi p̃t in uita bona. S hec btĩtudo
illi quã finalem dicimiꝰ btĩtudini ꝯꝑata:

Expanded text:
summique cultores ab eorum fallaciis et summique cultores ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum creatore donantur, non solum bona, uerum etiam sempiterna, non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata
Abbreviated transcription (Latin):
gurat se uelut angelũ lucis ad tẽptã¬
dũ eos. qͦs ita uel erudiri opus ẽ uel
decipi iustũ est: magna dei mĩa ne¬
cessaria est. ne quisꝙͣ cũ bonos angłos
amicos se hr̃e putat habeat malos
deuones fictos amicos: eosq tanto no¬
tẽtiores: quãto astutiores ac fallatiores
patiatur mimitos. Et tui magna ista
dei misericordia necessaria est. nisi magne
hũane miserie: q̃ ignorãcia tãta p̾mit᷑
ut facile istoꝵ simlacõe fallatur: Et
illos quidem pħos in impia ciuitate. qui
deos sibi auucos ẽẽ dixerũt. in demones
malignos intidisse certissimũ est: quib
tota ip̃a tiuitas subditur: eternũ cũ eis
habitura suppliciũ. Ex eoꝵ quippe sacris
uel pocius sacrlegis quibz eos colendos.
et ex ludis ĩmũdissinis. ubi eoꝵ crimina
celebrantur. quibz eos placandos putaue¬
rũt: eisdem ip̃is auctorib et ex actorib
taliũ tãtoꝵq dedecorũ: satis ab eis qui
tolantur apertũ est.  ne

Expanded text:
gurat se uelut angelum lucis ad tentangurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apertum est. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait. Ue mũdo abstandalis. Et
iterũ. Qũi abũdauit inquit iniqui¬
tas: refrigescet caritas multoꝵ. Ex
quo fit ut boĩs amicis mortus gra¬
tuleuuir: et cũ mors eoꝵ nos contri¬
stet. ip̃a nos certiꝰ ꝯsoletur: qm̃ carue¬
rũt malis quib in hac uita eciã boni
hoĩes uel conterũtur. uel de prauant᷑.
uel in utroqz periclitantur¬
geloꝵ que hõi in hͦ mũdo non pt̃ ẽe
manifesta ꝓpter fallaciã demonũ: in
qͦs inciderũt qui młtos sibi deos colendos
putauerũt
phĩ illi qui nobis deos anucos esse
uoluerũt quarto ꝯstituerũt loco uelut
ad mũdũ benientes ab orbe terrarum.
ut sit quodãmͦ cõplecterentur et celũ
nullo mͦ quidẽ metuuiꝰ. ne tales ami-¬
ti uel morte nos sua uel depranatione
contristent. Sed qr nobis non ea qua
hoĩes familiaritate mscentur. qd̾ et̾
ip̃m ad erũnas huiꝰ ꝑtinet uite: et
aliqñ sathanas sicut legimꝰ trãsfi¬

Expanded text:
Dominus ait: Vae mundo ab scandalis, et Dominus ait: Vae mundo ab scandalis, et iterum: Quoniam abundauit, inquit, iniquitas, refrigescet caritas multorum. Ex quo fit, ut bonis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantur uel in utroque periclitanturangelorum, quae homini in hoc mundo non potest esse manifesta propter fallaciam daemonum, in quos inciderunt, qui multos sibi deos colendos putarunt.  quam philosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfi
Abbreviated transcription (Latin):
uincula mẽtis inmiti stupore disrũpat.
aut sic eis utendũ censeat: ut nuilla
ex eis amuiũ dulcedo ꝑfundat. Qd̃
si fieri nullo uiͦ pt̃: eciam hoc qͦ pacto
futurũ est. ut eiꝰ nobis amiara mors
non sit cuiꝰ dultis est uita: Huit enĩ
est et luctus quoddã nõ ĩhũaui cordis
quasi uuluus aut ultus: cui sanãdo
ad hibentur officiose ꝯsolacões. Non
enĩ ꝓpt̾ea non est qd̾ sanetur: qm̃ quãto
est animus melior: tanto in eo cicius
faciliusq sanatur. Cũ igitur eciã de
carissimoꝵ mortib. maxĩe quoꝵ sũt
hũaue societati officia necessaria. nũt
mitius. nũc asperius affligat᷑ uita
mortaliũ: mortuos tñ eos qͦs diligimꝰ.
quã uel a fide uel a bonis moribz lap¬
sos. hoc est in ip̃a aĩa mortuos: audi¬
re seu uidere mallemiꝰ. Qua ingẽti
materia pleua est terra: ꝓpter quod
scriptũ est. Nũquid non temptatio ẽ
uita hoĩs suꝑ terrã; Et ꝓpter qd̾ ip̃e

Expanded text:
uincula mentis inmiti stupore disrumpat uincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, cuius dulcis est uita? Hinc enim est et luctus quoddam non inhumani cordis quasi uulnus aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior, tanto in eo citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de carissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc asperius adfligatur uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
giꝰ latiusq metuimus: ne quid eis
ꝯtinguat mali de tãtis maloꝵ agge¬
rib huiꝰ scli. Non eiñ tñ mͦ soliciti
suiꝰ ne fame. ne bellis. ne morbis.
ne captiuitatib affligant᷑. ne in eadẽ
seruitute talia paciant᷑. qualia nec
cogitare sufficimus: uerũ eciã ubi timor
est multo amarior ne imꝑfidiã. ma¬
liciã. nequitiãq nuitentur. Et qñ
ista ꝯtingũt. tãto utiq plura ꝙͣto illi
sũt plures. et in nr̃am notitiã ꝑferũt᷑.
quib cor nr̃m flagris uratur. quis p̃t
nisi qui tãta sentit aduertere: Mor¬
tuos quippe audire mallemus. ꝙͣis
et hͦ siue dolore non possemꝰ audire.
Quoꝵ enĩ nos uita ꝓpter amicitie¬
specialis solacia delectabat: uñ fieri
p̃t ut eoꝵ mors nullã nobis ingerat
mestitudinem: Quã qui ꝓhibet.
ꝓhibeat si p̃t amita colloquia : iutdi¬
cat amicabilem societatẽ. uel int̾cidat
affectũ hũanaꝵ oĩm necessitudiuũ:

Expanded text:
gius latiusque metuimus, ne quid eis gius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus hujus saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captivitatibus affligantur, ne in eadem servitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus: verum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam, malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto utique plura, quanto illi sunt plures et in nostram notitiam perferuntur, quibus cor nostrum flagris uratur, quis potest, nisi qui talia sentit, aduertere? Mortuos quippe audire mallemus, quamuis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos uita propter amicitiae solacia delectabat, unde fieri potest, ut eorum mors nullam nobis ingerat maestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interdicat amicalem uel intercidat adfectum, humanarum omnium necessitudinum
Abbreviated transcription (Latin):
gerẽda non eẽnt : ac ꝑ hͦ sapienti nilla
bella ẽẽnt. Imqͥtas enĩ partis aduerse
iusta bella ingerit gerẽda sapiẽti. Que
iniquitas utiq hoĩs est dolenda. qr hõm
est: et si nulla ex ea bellaudi ncͣcitas
nasceretur. Hec itaq mala tã magira.
tam horrenda. tã seua. quisquis cũ do¬
lore ꝯsiderat: miseriã necesse est fatea
tur. Quisquis autẽ uel patitur ea sĩ
annui dolore uel cogitat. multo utiq
miseriꝰ: ideo seputat beatũ: qr et hu¬
manũ perdidit sensum.
secura esse non possit: dũ a ꝑiculis pre
ignorãtia suuilis dementie. que
tñ in huiꝰ uite msera ꝯditione sepe ꝯ¬
tiugit ut credatur uel amitꝰ ẽẽ qͥ ĩuitus
est. uel ninicus qui amicus est. quid
nos ꝯsolatur in hac hũaua societate
errorib erũuisq plenissima: inusi fides
non ficta et nuitua dilectio ueroꝵ et bo¬
noꝵ amicoꝵ: Quos quãto plures
et in locis pluribz habenius: tanto lon¬

Expanded text:
gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur. Quisquis autem vel patitur ea sine animi dolore, vel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum perdidit sensum. secura esse non possit, dum a periculis quignorantia similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditione saepe contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus qui amicus est; quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima, nisi fides non ficta, et mutua dilectio verorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto lon
Abbreviated transcription (Latin):
et abũdaret eciã iuterpͥtũ copia. Uerũ ẽ.
Sed hoc ꝙͣ multis et ꝙͣ grandib bellis
quãta strage hoĩm. quãta effusione hu¬
mani sangnis cõꝑatũ est quib trã sactis
non est tñ eorũdem maloꝵ finta miseria
Quãis enĩ non defueruit neq desint
hostes et extere naciones contra quas
semper bella gesta sunt et gerũtur: tñ
etiã ip̃a imperii latitudo peperit peioris
generis bella. socialia stilz et ciuilia qͥb
miserabiliꝰ quatit᷑ hũanũ genus : siue
tũ belligeratur ut aliqñ ꝯquiestat. suue
cũ tiietur ne rursus exurgat. Quoꝵ
maloꝵ multas et multiplices dades duras
et diras uetessitates si ut dignũ est elo¬
qui uelum quãꝙͣ neqͣqͣ sicut res postu¬
lat possum: qͥs erit ꝓlixe disputacionis
modus: S sapiẽs inquiũt iusta bella
magis dolebit iustoꝵ necessitatib sibi
extitisse belloꝵ: qr insi iusta ẽẽnt. ei

Expanded text:
et abundaret etiam interpretum copia. Velum est; et abundaret etiam interpretum copia. Velum est; sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella eminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei
Abbreviated transcription (Latin):
terre in qͦ terciũ gradũ ponũt socie
ssrnaue. itipientes a donio ator ĩd
ad urbem. deinde ad orbem terre ꝓgrediẽdo
uemientes: qui utiqz sicut aqͣꝵ ꝯgeries. ꝙͣto
maior est: tanto ꝑiculis plemior. In quo
pͥmũ linguaꝵ diu̾sitas: hoĩem alienat¬
ab hoĩe. Nlain si duo sibimet ũucẽ fiant
obiiani. neqz pͥt̾ire s simul ẽẽ aliqua
uecessitate cogantur. qͦꝵ nenter lingnã
nouit alteriꝰ. facilius sibi iuta aĩalia
etiã diuersi generis. quã illi cũ suit ho¬
mines ambo sociãtur. Qñ eñ q̃ sentĩt
niter se conuinicare non possũt proptꝰ
solam diuersitatem luigne. nichil ꝓ dest
ad ꝯsociandos hoĩes tanta siłitudo nat᷑e :¬
ita ut libentiꝰ homo sit cũ tane suo quã
cũ hoĩe alieno. Dit enĩ opera data ẽ ut
ĩperiosa ciuitas non solũ ingũ. uerũ eciã
liuguã suã domitis gentib ꝑ patẽ socie¬
tatis imponeret: ꝑ quã non deesset. ymo

Expanded text:
terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hoet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo natita ut libentius homo sit cum cane suo, quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa civitas non solum jugum, verum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis imponeret; per quam non deesset, imo
Abbreviated transcription (Latin):
et mẽtientib testib reoq ip̃o cõtra tor¬
menta durante inimaniter nec fatente:
probare quod obiciũt nõ uallentes ꝙͣuis
uera obieteruit: aiudice nesciente dã¬
nãtur Hec tot et tanta mala nõ de¬
piens iudex nocẽdi uoluritate s neces¬
sitate nestiendi: et tñ qr cogit hũana
societas: necessitate eciã iudicãdi. Hec
est gͦ. quã dicimꝰ miseria certe hoĩs:
et si non malicia sapientis. Den uero
necessitate nestiendi atq iudicãdi torq̃at
infontes. punit insontes: et parũ ẽ illi
quod non est reus. si nõ sit insuꝑ et bt̃s ͤ
Quãto ꝯsideratiꝰ et hoĩe digniꝰ agno¬
scit in ista necessitate miseriã: eãq edit
in se. et si pie sapit. clamat ad deũ. de
necessitatibz meis erue me dñe.¬
¶ Capłm. xͫ ¶ De diuersitate linguaꝵ
qua societas hõi dirimit᷑: et de miseria
belloꝵ etiã que iusta dicũtur.
IOst cinitatẽ uel urbem sequit᷑ orbis

Expanded text:
et mentientibus testibus reoque ipso contra toret mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non depiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me! CAPUT VII. De diuersitate linguarum, qua societas hominum dirimatur, et de miseria bellorum, etiam quae iusta dicuntur. Post ciuitatem uel urbem sequitur orbis
Abbreviated transcription (Latin):
ex hat uita fugere quã diutiꝰ illa susti¬
nere tormẽta: qd̾ non quuisit. quiisisse
se dicit. Quo dãnato et occiso. utrum
notentem an iuocẽtem udex occideret
adhuc nestit: quem ne ĩnõcentẽ nestiẽs
occideret. torsit: at ꝑ h ͦ ĩ nocentẽ. et ut
sciret torsit. et dũ nestiret occidit. In
hiis tenebris uite socialis. sedebit iudex
ille sapiens; an non audebit: Sedebit
plane. Constringet enĩ eũ. et ad hoc
officiũ ꝑtrahit hũana societas: quam
deserere nephas ducit. Hoc eñ nephas
ẽẽ non ducit. qd̾ testes ĩnocentes ĩ tansis
torquẽtur alienis. quod hii qui argnũt᷑
ui doloris plerũq suꝑati et de se falsa
ꝯfessi etiã pumũt᷑ ĩnocẽtes: cũ iã torti
fuerunt ĩnocentes. Qd̾ et si nõ morte
puiantur: in ip̃is uel ex ip̃is tormẽ¬
tis plerũq moriũt᷑. Qd aliqñ et ip̃i
qui arguñt Hñane societati fortasse ne
trimina ĩpunita suit ꝓdesse cupientes.

Expanded text:
ex hac uita fugere quam diutius illa sustiex hac uita fugere quam diutius illa sustinere tormenta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiderit, adhuc nescit, quem ne innocentem nesciens occideret torsit; ac per hoc innocentem et ut sciret torsit, et dum nesciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit iudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cum iam torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłii .s̃. ¶ De erore hũanoꝵ iudicioꝵ
cum ueritas latet.
Mid ip̃a iudicia hõim de hoĩb q̃ tiuita¬
tib eciã quãtalibet pace manentib
deesse non possunt: qualia putauiꝰ esse.
quam misera. quã dolenda. qñ quidem
hii iudicant. qui ꝯstientias eoꝵ de quib
iudicant ternere nequeunt: Unde sepe
cogũtur tormentis ĩnotẽtiũ testiũ ad alie¬
nã cãm ꝑtinẽtem querere ueritatẽ. Qͥd
cũ in sua causa quisq torquet᷑: et cũ q̃rit᷑
utrũ sit notẽs crutiatur et ĩnotẽs: luit
ꝓ incerto scelere certissiuias penas: non
qr illud cõmisisse detegitur : s qr nõ ꝯ¬
imisisse nestitur. Dit ꝑ h ͦ ignorãcia in¬
dicis: plerũq est calamitas innocentis.
Et qd est intollerabilius. magisq plan¬
gendũ rigandũq si fieri posset fontib
lacrimaꝵ cũ ꝓpt̾ea iudex torqueat accu¬
satũ. ne occidat nescrẽs ĩnocẽtem fit per
torseat. Si enĩ scdm̃n istoꝵ sapĩam delege̾t

Expanded text:
 CAPUT VI. De errore humanorum iudiciorum, cum ueritas latet. Quid ipsa iudicia hominum de hominibus, quae ciuitatibus in quantalibet pace manentibus deesse non possunt, qualia putamus esse, quam misera, quam dolenda? Quando quidem hi iudicant, qui conscientias eorum, de quibus iudicant, cernere nequeunt. Unde saepe coguntur tormentis innocentium testium ad alienam causam pertinentem quaerere ueritatem. Quid cum in sua causa quisque torquetur et, cum quaeritur utrum sit nocens, cruciatur et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius magisque plangendum rigandumque, si fieri possit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit pertorserat. Si enim secundum istorum sapientiam delegerit
Abbreviated transcription (Latin):
s de assiendo uel non assumendo socio
ud huiꝰ ꝑticipationem boni. non ꝓpter
seipm̃ s propter eũdem sociũ ut eiꝰ bone
ita gaudeat. sicut gaudet suo. Item tũ
queritur de achademitis nouis quibz
incerta sunt oĩa. utrũq ita sint res ha-¬
bende in quib philosophandũ est. an
sicut aliis phis platuit tertas eas habere
debeamus: non queritur quid in boni fine
sectaudũ sit: s de ip̃iꝰ boni ueritate quod
hoc est. ut id plauiꝰ eloquar. utrũ ita sectã¬
sit falsum tñ uterq sectetur unũ atq idem
bonũ. In illa eciã dr̃a que adhibetur ex ha¬
bitu. et ꝯsuetudĩe ciuicoꝵ nõ queritur qͥsuã
sit finis boni: s utrũ in illo habitu et ꝯsue¬
tudine sit uiuendũ ei qui uerũ sectatur
bonũ: quodlibet ei uerũ uideat᷑ ẽẽ atq
sectandũ. Deniq fuerũt qui cũ diuer sa
seq̃rentur bona finalia. alii uirtutẽ. alii
uoluptatẽ. eũdem tñ habitũ et ꝯsuetudie

Expanded text:
sed de assumendo vel non assumendo socio sed de assumendo vel non assumendo socio ad hujus participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eumdem socium, ut ejus bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis novis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit certas eas habere debeamus; non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni veritate, quod hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectansit falsum; tamen uterque sectetur unum atque idem bonum. In illa etiam differentia quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit vivendum ei, qui verum sectatur bonum, qsectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ab archesila cepit successore polemonis.
eãq sectam id ẽ ueterũ achedemicorum
sunt dubitatõe ita oĩ errore carere arbitre¬
tur: longũ est ꝑ oĩa demonstrare: nec tiĩ
omni ex parte res omictenda est. Renio¬
multiplicauere sectaꝵ: quas ideo remonẽ¬
das putat: qr non in eis est fins boui.
Neq enĩ existunat ullã phĩe sectã esse
dicendam que non eo distet a ceteris ꝙ
diu̾sos habeat fines bonoꝵ et malorui:
qñquidem nulla est hoĩ causa philosophã¬
di: nisi ut beatus sit. Qd̾ autem beatũ
fant ip̃e est finis boni. Aulla est igitur
causa philosophandi: nisi fuus bom.
Quã obrem que nullũ boni fiuẽ sectatur:
nulla phĩe secta dicẽda est. Cum ergo q̃ri¬
tur de sociali uita. utrũ sit tenenda sapiẽti
ut sũmũ bonũ qͦ fit homo beatus. ita ue¬
lit et curet amiti sui ꝙͣadmodũ suũ. an
sue tñi mͦ btĩtudinis causa faciat quicqͥd
facit: non de ip̃o sũmo bono questio est.

Expanded text:
ab Arcesila coepit successore Polemonis, ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remoe numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philQuamobrem, quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicetur de sociali vita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita velit et curet amici sui, quemadmodum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit; non de ipso summo bono quaestio est,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam differentia duplitantur. et nona¬
ginta sex fuĩt. Denide qr eaꝵ singulas
quasq ita tueri hoĩes possunt atq secta¬
ri. ut aut ociosam diligant uitã sicut
hii qui tñimͦ studiis doctrine uatare uo¬
luerũt atqz ualuerũt: ant negotiosam.
sicut hii qui cũ philosopharentur. tamẽ
admini stracõe rei pu ͭ ͤ regendisq reb
hũanis occupatissii fuerũt: aut ex
utroq gn̾e temperatam. sicut hii qui
ꝑtim erudito ocio. ꝑtimi necessario nego¬
cio. alternantia uite sue tꝑa tribuerunt.
iste sectaꝵ: et ad ducẽtas octoginta octo
ꝑduti. Hec de uarronis libro ꝙͣ tũ potui
breniter ac dilucide posui: siñas eiꝰ ĩ eis
explitãs uerbis. Quomiͦ autẽ refutatis
ceteris unã eligat quã uult ẽẽ achademi¬
toꝵ ueterũ qͦs aplatone institutos usq
ad polemonem qui ab illo qͣrtus eius
scolain tenuit que achademia dicta est
habuisse certa dognnata uult uideri. et
ob hoc distinguit ab athademicis nonis

Expanded text:
etiam differentia duplicantur et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: iste sectarum et ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis,
Abbreviated transcription (Latin):
nus sp̃s ꝑ eos locutus est: qͦꝵ p̾dicta atq
completa ꝑ eccł̃iam quã uidemꝰ toto or¬
be diffusam. in libris suꝑioribz posui.
Ip̃e est deus quẽ uarro doctissimiꝰ romano¬
rũ iouẽ putat: quãuis nestiẽs qͥd loqͣt᷑
Quod tñ ideo ꝯmemorandũ putaui:
quĩ uir tãte stie. nec nullũ istũ deum
potuit estimuare nec uilem. Hũc enĩ
eũ ẽẽ credidit: quẽ sũmũ putauit deũ.
Postremo ip̃e est deus quẽ doctissinius

Expanded text:
nus Spiritus per eos locutus est, quorum praedicta atque nus Spiritus per eos locutus est, quorum praedicta atque completa per Ecclesiam, quam videmus toto orbe diffusam, in libris superioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus Romanorum Jovem putat, quamvis nesciens quid loquatur: quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus
Abbreviated transcription (Latin):
re ad huc possit malis: et impuris de¬
monib seruisse romanos: nisi uel niiũ
stolidus uel impudentissime contenciosus :
Sz ut tateam quales sunt qͦs sacrificiis
colebant: in lege ueri dei scriptũ est. Sa¬
crifitãs diis eradicabitur uisi dño tantũ.
Nec bouis igitur nec malis diis sacrifi¬
care uoluit: qͥ hͦ tãta ꝯminatõe p̾cepit.
cui soli debeat sacrifitari.
Ed responderi p̃t. Quis iste deꝰ est
aut unde dignus ꝓbatur cui deberẽt
obtemperare romani ut nullũ deoꝵ p̾ter
ip̃m colerent sacrificiis: Magne cecitatis
est adhuc querere quis iste sit deꝰ. Iste
est deus: cuiꝰ ꝓphete p̾dixerũt ista que
cermuius. Ipe est deus. a quo responsũ
accepit abraham in seĩe tuo benedicẽtur
om̃s gẽtes. Quod in xpp̃o fieri qui scdm̃
caruem de illo seĩe exortus est id est ip̃i
qui remanserũt huiꝰ noĩs nuniti uolĩt
uelint ue tognoscũt. Ip̃e est deus cuiꝰ diui

Expanded text:
re adhuc possit malis et inpuris daere adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta comminatione praecepit. cui soli debeat sacrificari. Sed responderi potest: \'Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae caecitatis est, adhuc quaerere, quis iste sit Deus. Ipse est Deus, cuius prophetae praedixerunt ista quae cernimus. Ipse est Deus, a quo responsum accepit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Quod in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse e
Abbreviated transcription (Latin):
hõim multitudinẽ ppłm facit: cuiꝰ res
dicitur ẽẽ respublita. Nam de utilitate
quid dicã : cuiꝰ eciã cõmumione sociatus
retus hoĩm sicut sese habet ista diffiuitio
ppłs nũcupature Quãius eñ sit dili¬
genter actendas. nec utilitas sit ulla ui-¬
uentiũ qui uiuũt ĩpie. sicut uiuit oĩs
qui non seruit deo. seruitqz demonib.
Tantomagis impiis. ꝙͣto magis sibi
cũ sint ĩmũdissimi sp̃s tanꝙͣ diis sacri¬
ficare uolũt. Tamen qd̾ de iuris ꝯsensu
dixinius satis eẽ arbitror. unde appareat
ꝑ hãt diffiuitionẽ non ẽẽ ppłm: cuius
respublita ẽẽ dicatur in qͥ iusticia non
est. Si eñ dicũt non spiritib ĩmũdis s
diis bonis atq sctis in sua re pu ͨͭͣ seruisse
romanos: nũquid eadem totiẽs repeten¬
da sũt que iã satis. nuo ultra ꝙͣ satis ẽ
dixinus. Quis enĩ ad hñc locũ ꝑ suꝑio¬
ris huiꝰ oꝑis libros ꝑuenit. qui dubita¬

Expanded text:
hominum multitudinem populum facit, cuius res hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamuis enim, si diligenter adtendas, nec utilitas sit ulla uiuentium, qui uiuunt inpie, sicut uiuit omnis, qui non seruit Deo seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubita
Abbreviated transcription (Latin):
fertur ĩuiriaꝵ licẽtia. et domiti melius
se habebunt: qz ĩdomiti deteriꝰ se habue¬
rũt. Subditũq est ut ista racio firma¬
retur. ueluit a natura sũptũ nobile ex¬
emplum atq dictũ est. Cur igitur deus
hoĩ. aniuius imperat corꝑi: racio libi¬
diui. ceterisq uitiosis animi ꝑtib ͤ pla¬
ne h ͦ exemplo satis edoctũ est. quibusdã
ẽe utilem seruitutẽ: et deo quidẽ ut seruia¬
tur utile ẽẽ oĩb. Sermẽs autẽ deo animꝰ
recte imperat corꝑi: inq ip̃o aĩo racio
dño deo subdita recte imperat libidiui:
uitiis qz ceteris. Quappter ubi hõ deo
non seruit quid in eo putandũ est esse
iusticie: qñquidem deo non sermẽs nullo
modo p̃t iuste auimus corꝑi aut hũana
ratio uiciis ceteris imperare: Et si in
hoĩe tali non est ulla iusticia: ꝓculdubio
nec in hoĩ cetu qui ex hõib talib ꝯstat.
Non est hic ergo uris ille ꝯsensus qui

Expanded text:
fertur iniuriarum licentia, et domiti melius fertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indomiti deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a natura sumtum nobile exemplum adque dictum est: \'Quur igitur Deus homini, animus imperat corpori, ratio libidini ceterisque uitiosis animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Que igitur iusticia est hoĩs que ip̃m
hoĩem deo uero tollit: et ĩmũdis demo-¬
nib subdit: Hoccine est sua cuiq
chil habet in eo iuris ĩuistus ẽ. et qui
seip̃m aufert dũanti deo a qͦ factꝰ est.
et malignis seruit spiritib iustꝰ est :
Disputatur certe a cerrime at fortis¬
sime in eisdem ip̃is de republica libris
adu̾sus ĩiusticiã ꝓ iustitia. Et qm̃ cũ
prius ageretur ꝓ ñusticie ꝑtib contra
iusticiã. et diceretur nsi ꝑ ĩusticiam
rẽpublicam stare augeriq non posse. hͦ
ueluti ualidissimũ positũ erat ĩmistũ ẽẽ.
ut hoĩes hoĩb dñantib seruiant: quã
tnĩ ĩiusticiã nisi sequatur ĩꝑiosa nuitas.
tuiꝰ est magna respublita: non eã posse
ꝓuintiis imperare. Responsũ est a ꝑte
iusticie ideo iustũ ẽẽ ꝙ talib hoĩb sit
utilis seruitus. et ꝓ utilitate eoꝵ fieri
tũ recte aliquid fit. id est cũ ĩprobis au¬

Expanded text:
Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuiquehil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et quoniam, cum prius ageretur pro iniustitiae partibus contra iustitiam et diceretur nisi per iniustitiam rem publicam stare augerique non posse, hoc ueluti ualidissimum positum erat, iniustum esse, ut homines hominibus dominantibus seruiant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuitas, cuius est magna res publica, non eam posse prouinciis imperare: responsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis au
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi gͦ iustitia uera non est: nec us
p̃t esse. Quod enĩ iure fit: profecto
uste fit. Quod autem fit ĩiuste: nec
iure fieri p̃t. Non enĩ iura dicẽda sũt
uel putanda iniqua hõim ꝯstituta:
cũ illud eciã ip̃i ius ẽẽ dicant qd̾ de
iusticie fonte manauerit: falsũq
ẽẽ qd a quibusdam non recte sentien¬
tib dici solet id ẽẽ ius. qd̾ ei qui plus
pt utile est. Quocirta ubi non ẽ ua
iusticia. iuris consensu sociatus cetꝰ
houn non p̃t esse. Et ideo nec ppłs
iuxta illam scipionis uel ciceronis dif¬
finicionem. et si non ppłs. nec res ppłi.
s qualistũq multitudinis que ppłi
noĩe digna non est. Dic ꝑ hͦ si res
publica res ppłi est. et ppłs non ẽ. qui
consenisu non sociatus est iuris. Nlon ẽ
autẽ ius ubi nulla iusticia est: ꝓcul
dubio colligitur ubi iustitia non est.
non ẽẽ rẽpublicã. Iusticia porro ea
uirtus est: que sua cuiq distribuit.

Expanded text:
ubi ergo iustitia uera non est, nec ius ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam ipsi ius esse dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia q̃ intencionem suã in hiis
que prudenter disteruit gerit fortiter.
cohibet temꝑanter iusteq distribuit.
non in illũ dirigit finem: ubi erit deus
oĩa in oĩb eternitate certa et pace ꝑfcta.¬
scipionis que in dialogo riteronis sũt
unꝙͣ fuerit romana respublita.
uapropler nuĩt est locus. ut ꝙͣ pot̾o
breuiter ac dilucide expediã quod
in scdõ huiꝰ oꝑis libro mẽ demonstratu¬
citeronem ulitur scipio in libris de repu ͤ
nũquã ren publicã fuisse romanam.
Breuiter eñĩ rẽpuͭͣ diffinit ẽẽ rem
ppłi. Que difsiuicio si uera est. nũꝙͣ
fuit romana respublita: qr nũꝙͣ fuit
res ppli: quã diffinicionem uoluit esse
reipublice. Populum eni esse diffi¬
niuit cetũ multitudinis: iuris con¬
sensu et utilitatis cõmunione socia¬
tũ. Quid autẽ dicat iuris ꝯseusum.
disputando explicat: ꝑ hͦ ostendens
geri sine iusticia non posse rẽpublitã.

Expanded text:
sapientia, quae intentionem suam in his, sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfecta.Scipionis, quae in dialogo Ciceronis sunt, umquam fuerit Romana res publica. Quapropter nunc est locus, ut quam potero breuiter ac dilucide expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstratuCiceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam;
Abbreviated transcription (Latin):
imponit: ꝑcipiende atq intuende ua¬
tandũ est ueritati. Si autẽ imponit᷑.
sustipienda est ꝓpter caritatis necessita¬
tem. Sed nec sic omuimodo ueritatis
delectatio deserenda est: ne subtralat᷑
illa suauitas: et opprimat ista necessitas.
Uamobrem sũmũ bonũ tiuitatis
dei. tũ sit eterna pax atq ꝑfecta:
non ꝑ quã mortales trãseant nastendo
atqr moriendo. s in qua ĩmortales ma¬
neant nichil aduersi omniuo paciẽdo:
quis est qui illam uitã uel btĩssimam
neget. uel in eiꝰ ꝯꝑatione istã que hic
agitur quãtislibet animi et corpis et¬
terrenaꝵ rerũ bouis plena sit. non
miserrimã iudicet: Quãtq̃ quitũq
sic habet ut eiꝰ usum referat ad illius
finem quẽ diligit ardentissinie. at
fidelissime sperat. non absurde dici etiã
nũt beatus pt̃: spe illa pociꝰ ꝙͣ re ista.
Res ꝟo ista siue spe illa. btĩtudo falsa
et magna mseria est. Non eñ ueris
anini bouis utitur: quĩ non est uera

Expanded text:
e atque intuendae vacandum est veritati: si autem imponitur, suscipienda est propter charitatis necessitatem: sed nec sic omni modo veritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suavitas, et opprimat ista necessitas. Quamobrem summum bonum civitatis Dei cum sit aeterna pax atque perfecta, non per quam mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera
Abbreviated transcription (Latin):
amitos esse hoĩ sapienti: qͦs familiariꝰ
angłos dicimꝰ. De bonoꝵ autẽ et ecõtraͦ
maloꝵ finib negant ullo m ͦ ẽẽ dubi¬
tandũ: et hãc inter se et nouos achade¬
micos affirmant ẽẽ distanciã: nec eoꝵ
interest quicꝙͣ siue tinico. siue alio qͦlib
habitu et uictu. in hiis finib qͦs ueros
putant quisq philosophetur. Ex trib
porro gͦ illis uite gn̾ib. ocioso. actuoso
et qd̾ ex utroq ꝯpositũ est hͦ tertiũ sibi
placere adseuerant: hec sensisse atq¬
docuisse a chademnicos ueteres uarro
asserit: auctore anthiocho magistro
ciceronis et suo. Quẽ sane citero in
plurib fuisse stoitũ quã ueterẽ acha¬
deiicũ uult uideri. S quid ad nos.
si potiꝰ de reb ip̃is inditure debenius

Expanded text:
amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adqdocuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus
Abbreviated transcription (Latin):
de menoria dixerim atq racõe: et si
quid aliud est in hoĩe. Sũt eĩ hec et
ante doctrinã: sine hiis autẽ non p̃t ẽẽ
ulla doctrina: at per hoc nec uirtus q̃
utiq discitur. Bene autem currere pul¬
chrũ ẽẽ corꝑe uirib ingentib p̾ualere.
et retera huiõi talia sunt: ut et uirtꝰ sine
hiis esse possit: et ip̃a sine uirtute bona
sunt. Tamen et scdm̃ istos etiã ip̃a ꝓptꝰ
seĩpam diligit uirtus: utiturq illis et
fruitur: sicut uirtutem decet. Hãc uitã
beatã etiã socialem ꝑhibent ẽẽ. que ami¬
coꝵ bona ꝓpter seip̃a diligat siut sua: eisq
ꝓpter seip̃os hͦ uelit qd̾ sibi : siue in domo
sint ꝯumx et liberi et quicũq domestici:
siue in loco ubi domꝰ est eius sicuti est urbs
ut sunt hii qui ciues uocãtur: siue ĩ urbe
toto ut sũt gentes quas ei societas hũana
cõiungit: siue in ip̃o mũdo qui censetur
noĩe celi et terre. sicut ẽẽ dicũt qͦs uolũt

Expanded text:
de memoria dixerim adque ratione, et si de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
et quedã minora si necessitas postu¬
lat. ꝓpter maiora uel adistip adipistẽ¬
da uel tenenda ꝯtẽnens. Dũ autẽ
bonoꝵ uel annui uel corꝑis nnchil sibi
uirtus omuino pponit. Hec eñ bene uti¬
tur. et seip̃a et ceteris que hoĩem facũt
beatũ bonis. Ubi uero ip̃a non est. quã¬
libet multa suit boua. non bono eiꝰ sũt
cuiꝰ sunt: at ꝑ hoc iã nõ eius bona dicẽ¬
da sũt: tui male utenti utilia ẽẽ non
possunt. Hec gͦ uita hõis que uirtute
et aliis animi et corꝑis bonis sie quibz
uirtus ẽẽ non pt̃ fruitur: beata ẽẽ dicit᷑
Si uero et aliis sine quibz ẽẽ uirtus p̃t
uel ullis uel plurib: beatior. Di autẽ
prorsus oĩb ut nullũ omnino bonũ de¬
sit uel animi uel corꝑis: beatissiã. Non
eñ̃ hͦ est uita qd̾ uirtus: qm̃i non oĩs
uita. s sapiẽs uita uirtus est: et tñ qͣlis¬
cũqz uita siue ulla uirtute p̃t ẽẽ: uirtus
uero siue ulla uita non p̃t esse. Hoc et

Expanded text:
et quaedam minora, si necessitas postuet quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur, beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et
Abbreviated transcription (Latin):
gaꝵ. unũ uero eoꝵ qͦ quomi ͦ se habe at
ad alterũ bigas non dicimꝰ. s ambos
simul hoꝵ autẽ triũ hͦ eligit terciũ:
hoĩem nec aĩam selai. nec solum
corpus. s aĩam simul et torpus ẽẽ
arbitratur. Proinde sũmũ bonũ
hoĩs qͦ fit beatus. ex utriusq rei bo¬
nis ꝯstare dicit et aĩe salic et corpis.
At per hͦ p̾ma illa nature ꝓpter se
ip̃a existimat expetenda: ip̃amq
uirtutem quã doctrina inserit uelut
artẽ uiuendi q̃ in aĩe bouis est: ex¬
cellentissimũ bonũ. Qua ꝓpter
eadem uirtꝰ id est ars agende uite
cũ acceperit pͥma nature q̃ sine illa
erant. sz tñ erant etiã qñ eis doctana¬
deerat. oĩa ꝓpter seip̃am appetit suułq
etiã seip̃am: oĩbq simul et seipã utit᷑
eo fiue et oĩb ut delectetur atq ꝓfiuat᷑.
magis minusq: ut queqz inter se ma¬
iora atq minora sunt tñ oĩb gaudẽs:

Expanded text:
garum, unum vero eorum quoquo modo se habeat garum, unum vero eorum quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambos simul. Horum autem trium hoc eligit tertium, hominemque nec animam solam nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctdeerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens
Abbreviated transcription (Latin):
id ergo istoꝵ triũ sit uerũ atq
sectandũ: isto mͦ ꝑ suadere conat᷑.
Primũ qr sũmũ bonũ in phĩa. non
arboris non peccoris. non dei s hoĩs
queritur: quid sit ip̃e homo querendi
putat. Sentit quippe in eiꝰ natura
duo ẽẽ quedan. torpus et aĩam: et hoꝵ
quidẽ duoꝵ melius esse aĩam: longeq
pͥstabilius oumino non dubitat. Sed
utrũ aĩa sola sit homo ut ita sit ei corpꝰ
tanꝙͣ equus equiti. eques enĩ non hõ
et equus. s solus homo est ideo tñ equꝰ
dicitur ꝙ aliqͥ mͦ se ht̃ ad equũ: an
corpus solũ sit homo aliqͦ m᷑ se habẽs
ad aĩam sicut poculũ ad potionẽ. nõ
eñ calix et potr quã continet calix
simul dicitur poculũ s calix solus. iõ
tñ qd̾ potioni continende sit accomo¬
corpus s simul utrũq sit homo iiꝰ
pars sit una sine aĩa siue corpus. ille
aute totus ex utroqz constet ut hõ sit.
sunt duos equos m̃ctos bigas uotamiꝰ
qͦꝵ siue dexter siue sinister pars sit bi¬

Expanded text:
id ergo istorum trium sit verum atque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in ejus natura duo esse quaedam, corpus et animam: et horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat; sed utrum anima sola sit homo, ut ita sit ei corpus tanquam equus equiti. Eques enim non homo et equus, sed solus homo est: ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum. An corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem: non enim calix et potio, quam continet calix, simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit accomcorpus, sed simul utrumque sit homo, cujus pars sit una sive anima sive corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit: sicut duos equos junctos bigas vocamus, quorum sive dexter, sive sinister, pars est bi