comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit inmortalitatem. Ita enĩ ꝑsecutist
Nunc ꝑsecutionẽ generaliter posuit. &
in maledictis. & indilaceratione famȩ
Et bene exemplo adortatus. ẽ. quiauera
dicentes solent ꝑsecutionẽ pati. Nec
tamen ideo ꝓpħȩ antiqui timore ꝑse¬
cutionis aueritatis p̃dicatione defece¬
runt.

Expanded text:
rit immortalitatem. Ita enim persecuti rit immortalitatem. Ita enim persecuti Nunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati: nec tamen ideo Prophetae antiqui timore persecutionis a veritatis praedicatione defecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
non est nude positum ut diceret᷑. Et di¬
cent om̃e malũ aduersũ uos : sed addi¬
tum est mentientes. Additum ẽ. etiam
ꝓpt̃ me. pt̃ eos additum puto qͥuoluis
deꝑsecutionib & defamȩ suae turpitu¬
dine gloriari. Et ideo dicere ad se ꝑti¬
nere. xp̃m : quod multa deillis dicunt᷑
mala. Cũ & uera dicant᷑ quando & de
illorũ errore dicunt᷑. Et si aliquando
etiam nonnulla falsa iactant᷑ quod
temeritate hominũ plerũq accidit.
fidem & catholicam disciplinã xp̃ianꝰ
Non hic caelos dici puto suꝑiores par¬
tes huiꝰ uisibilis mundi. Non enim
merces nr̃a quae incussa & aeterna
eẽ. deb& in reb uolubilib & tempo¬
ralib conlocanda. ẽ : sed incęlis dictũ
puto inspiritalib firmam̃tis. ubi ha¬
bitat sempit̾na iusticia. in quoꝵ com¬
paratione t̾ra dicit᷑ anima in qua cui
peccanti dictũ est. Terra es & in t̾ram
ergo iam istam mercedẽ. qui gaudent

Expanded text:
non est nude positum, ut diceretur, Et dinon est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum plerumque accidit, fidem et catholicam disciplinam Christianus Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporalibus collocanda est. Sed in coelis dictum puto, in spiritualibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia: in quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est, Terra es, et in terram ergo jam istam mercedem, qui gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
est nobis. Non enim ista ꝑpeti fruc¬
tuosum. ẽ: sed ista ꝓxp̃i nomine ñ
solũ aequo animo sed etiã cũ exulta¬
tione tolerare. Nam multi heretici
nomine xp̃iano animas decipientes
multa talia patiunt᷑. sedideo exclu¬
dunt᷑ abista mercede. quia non dictũ
est tantũ. beati qui ꝑsecutionẽ patiun¬
tur. sed additum est ꝓpt̾ iusticiam.
Ubi autem sana fides non est non potest
eẽ. iusticia. quia iustus exfide uiuit.
Neq scismatici aliquid sibi existamer¬
cede ꝓmittant. quia similit̾ ubi cari¬
tas non .ẽ. non potest. eẽ. iusticia.
Dilectio enim ꝓximi : malũ ñ oꝑatur.
quam si haberent non dilaniarent
cũ uob̾ maledicent & dicent omne
malũ aduersũ uos. cum maledicere
hoc sit malũ dicere. Sed alit̃ male¬
dictum iactat᷑ cum contumelia corã.
cum absentis fama ledit᷑: sicut deillo
Persequi autem: ẽ. uim inferre uł insidis
appetere quod fecit qͥ eum tradidit. &
qui eũ crucifixerunt. Sane qđ etiã hoc

Expanded text:
est nobis » . Non enim ista perpeti fructuosum est, sed ista pro Christi nomine non solum aequo animo, sed etiam cum exsultatione tolerare. Nam multi haeretici, nomine christiano animas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum est, propter justitiam: ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia; quia justus ex fide vivit . Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant; quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia: dilectio enim proximi malum non operatur , quam si haberent, non dilaniarent Cum vobis maledicent, et, Omne malum dicent adversum vos; cum maledicere, hoc sit, malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram bes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo Persequi autem, est vim inferre, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
caelorum. Legimus scriptum deãp¬
peticione rerum tẽporalium. omnia
uanitas & p̃sumptio sp̃s. Presumptio
autẽ sp̃s: audaciã & suꝑbiã significat.
Uulgo etiam magnos sp̃s suꝑbi habere
dicunt᷑. Et recte quando quidẽ sp̃s
etiam uentꝰ uocatꝰ. Vnde scriptũ est.
tam quam uento distentos: Vnde est
etiam illud apłi. Scientia inflat: cari¬
tas uero ȩdificat. Qua ꝓpt̃ recte hic
intelligunt᷑ pauꝑes sp̃ũ : humiles &
timentes dm̃. Id est non habentes in¬
flantem spm. Nec aliunde omĩno in¬
cipere oportuit beatitudinẽ siquidẽ
ꝓuentura. ẽ. ad sũmã sapientiã. Inici.¬
um aut̃ sapientiȩ timor dñi. Qm̃ &
bia scribit᷑. Suꝑbi ergo appetunt᷑
& diligunt regna t̾rarum. Beati aut̃¬

Expanded text:
coelorum. Legimus scriptum de appetitione rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autem sapientiae timor Domini ; erbia inscribitur . Superbi ergo appetant et diligant regna terrarum: Beati aut
Abbreviated transcription (Latin):
in cor hominis ascendit. Dequib hic dicit᷑.
Beati mundi cordes. & Rłe. Sapientia
congruit pacificis. inquib iam ordinata
sunt om̃ia. Nullusq motus aduersus ra¬
tionem rebellis. ẽ. sed cuncta obtẽꝑant
sp̃ui hominis cum & ipse obtẽperat dõ.
Dequib hic dicitur. Beati pacifici. EtR
Unum autem p̃mium qđ . ẽ. regnũ cęloꝵ
ꝓ his gradib uarie nominatũ. ẽ. In pͥmo
sic̃ oportebat positum. ẽ. regnũ caeloꝵ
qđ est ꝑfectȩ sũmȩq sapientiȩ animȩ
rationalis. Sic itaq dictũ est. Beati

Expanded text:
in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo: de quibus hic dicitur, Beati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta summaque sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est, Beati
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝓptea non resistit qđ est mitem. eẽ.
Vnde hic dicitur. Beati mites : qm̃ ipsi
hereditate possidebunt t̾ram. Scientia
congruit lugentib : qui iam cognoue¬
runt inscripturis. quib malis uincti
teneant᷑. Quae tãquam bona & uti¬
lia ignorantes appetiuerunt. Deqͥb
hic dicit᷑. Beati qui lugent. Fortitu¬
do congruit esurientib & sicientibus.
Laborant enim desiderantes gaudium
deueris bonis. & amorem a terrenis
& corporalib auertere cupientes.
Dequib hic dicit᷑. Beati qui esuriunt
& sitiunt iusticiam. Consiliũ congruit
misericordibus. Hoc enim unũ reme¬
dium est detantis malis euadendi.
ut dimittamus sic̃ nobis dimitti uo¬
lumus. & adiuuemꝰ in quo possumus
alios sic̃ & nos in qͦ ñ possumꝰ cupimꝰ
adiuuari. Dequib hic dicit᷑. Beati¬
cordes. Etrłqͣ. In tellectus con¬
gruit mundis corde. tãquã purgato
oculo quo cerni possit qđ corporeus
oculus non uidit. Necauris audiuit. nec

Expanded text:
et propterea non resistit, quod est mitem esse; et propterea non resistit, quod est mitem esse; unde hic dicitur: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetierunt. De quibus hic dicitur: Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus, et sitientibus, laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes. De quibus hic dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus, hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus sicut nobis dimitti volumus, et adjuvemus in quo possumus alios, sicut et nos in quo non possumus cupimus adjuvari. De quibus hic dicitur: Beati misericordes, et reliq. Intellectus cordis congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
caelorũ. Cũ autem dicit᷑ quis nos sepa¬
rabit acaritate xp̃i. Tribulatio. an
angustia. anꝑsecutio. an fames. an
nuditas anꝑiculum an gladius.
Septem sunt ergo quae ꝑficiunt. Nam
octaua clarificat. & qđ ꝑfectum est
demonstrat. & ꝑ hos gradus ꝑficiant᷑¬
& cȩteri : tãquam acapite rursusex¬
ordiens. Uidet᷑ ergo mihi etiam sep¬
tiformis oꝑatio sp̃s scĩ. Dequo esaras
loquit᷑ his gradib sententuis quae
congruere: sed inter est ordinis.
Nam ibi enumeratio ab excellentiorib
coepit. hic uero ab inferioribus.
Tbi namq incipit asapientia dĩ & de¬
tãquam ascendentes numerẽmus. Primꝰ
scientia. quartus fortitudo. quintꝰ con¬
silium. sextus intellectus. septimus sa¬
pientia. Trimor dñi congruit humilib
inflati non suꝑbi. Dequib apłs dicit.
Noli altum sapere sed time. Id est noli
extolli. pietas congruit mitib. Quienĩ
pre quȩrit. honorat sc̃am scripturam.
& non rep̃hendit quod nondũ intellegit.

Expanded text:
nos separabit a charitate Christi, tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? Septem sunt ergo quae perficiunt, nam octava clarificat, et quod perfectum est demonstrat, ut per hos gradus perficiantur caetera, tanquam a capite rursum exordiens. Videtur ergo mihi etiam septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis; nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia Dei, et detanquam ascendentes numeremus, primus scientia, quartus fortitudo, quintus consilium, sextus intellectus, septimus sapientia. Timor Domini congruit humilibusinflati, non superbi. De quibus Apostolus dicit: Noli altum sapere, sed time, id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus, qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
multũ necessaria fortitudo quia ñ
relinquit᷑ sine dolore qđ cũ delectati¬
one retinet᷑. Quinto autem gradu
ꝑseuerantib in labore datur euaden¬
di consiliũ. qͥa nisi qͥsq adiuuet᷑ asu¬
periore. nullo modo sibi est idoneus.
ut sese tantis miseriarũ inplicam̃tis
expediat. Est autem iustũ consiliũ ut
qui se apotentiore adiuuari uult. ad¬
iuuet infirmiorem in quo.ẽ. potentior¬
ipse. Itaq beati misericordes: quia ip¬
sorum miserebit᷑ ds̃. Sexto gradu est
cordis mundicia. debona conscientia
bonorũ oꝑum ualens ad contẽplandũ
sumũ illud bonũ quod solo puro & se¬
reno intellectu cerni potest. Postrema
est septima ipsa sapientia id est contẽ.¬
platio ueritatis. pacificans totũ homi¬
nem & suscipiens similitudinẽ dĩ. quȩ
caput redit. quia consũmatũ ꝑfectũq
ostendit & ꝓbat. Itaq in pͥma & in octa¬
ua nominatũ est regnũ caelorũ. Beati¬

Expanded text:
multum necessaria est fortitudo; quia non multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae caput redit; quia consummatum perfectumque ostendit et probat: itaque in prima et in octava nominatum est regnum coeloru
Abbreviated transcription (Latin):
quae uident᷑ p̃sentib specialit̾ dici.
ꝑtineant etiam ad illos qui absentes
uel post futuri erant. Qua ꝓpt̾ istae
sententiarum numerus diligent̃ con¬
siderandus est. Incipit enim̃ beatitu¬
do abhumilitate. Beati pauꝑes spũ.
id est non inflati dum se diuin̾ȩ aucto¬
ritati subdit anima. Timens posthanc
uitam neꝑgat ad pęnas. etiam si forte
Inde uenit ad diuinarũ scripturarum
cognitionem ubi oportet. eam se̾mitẽ
p̃bere pietate. Neid qđ inperitis ui¬
detur absurdũ uituꝑare audeat &
ꝑuiuacib concertationib efficiat᷑
indocilis. Inde iam incipit scire qͥb
nodis scłi huius ꝑcarnalem consue¬
tudinem ac peccata teneat᷑. Itaque
hoc tertio gradu in quo scientia est
lugetur amissio summi boni. quia
inheretur extremis. In quarto autẽ
gradu labor. ẽ. ubi uehem̃ter incum¬
bitur. ut sese animus auellat abeis.
quib pestifera dulcedine innexus est
Hic ergo esuritur & sititur iusticia &

Expanded text:
quae videntur praesentibus specialiter dici, quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et
Abbreviated transcription (Latin):
natissimo missus. ẽ. foras pͥnceps huiꝰ
scłi qui ꝑuersis in ordinatisq dominat᷑
Hac pace intrinsecus constituta atque
firmata. quascũq ꝑsecutiones illeqͥ
foras missus . ẽ. forinsecus concitaue¬
rit. auget głam quȩ scđm dm̃ est.
Non aliquid in illo ȩdificio labe factans
sed deficientib machinis suis in notes¬
cere faciens quanta firmitas intus
extructa sit. Ideo sequit᷑. Beati qui ꝑ
caetera cõpellans. loquit᷑ ad illos qui
aderant dicens. Beati estis cũ uobis
maledicent. & ꝑsequent᷑ uos. Superi¬
ores autem sententias generaliter
dirigebat. Non enim dixit. beati pau¬
Neq beati mites. qm̃ uos possidebitis
t̾ram : sed qm̃ ipsi possidebunt t̾ram.
Et ita cętera usq adoctauam sententi¬
am ubi ait. Beati qͥ ꝑsecutionẽ pati¬
caelorum. Inde iam incipit loqͥ p̃sen¬
tes cõpellans. cum & illa quȩ supra
dicta sunt ad eos etiam ꝑtinerent qͥ
p̃sentes audiebant. Et haec postea

Expanded text:
natissimo missus est foras princeps hujus natissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui pcaetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos. Superiores autem sententias generaliter dirigebat: non enim dixit, Beati paum vos possidebitis terram; sed, quoniam ipsi possidebunt terram. Et ita caeteras usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui persecutionem paticoelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea
Abbreviated transcription (Latin):
Beati pacifici: qm̃ filii dĩ uocabunt᷑.
Inpace ꝑfectio est : ubi nihil repugnat.
Et ideo filii dĩ pacifici :: qm̃ nihil resis
tat dõ. Et utiq filii similitudinem
patris. habere debent. Pacifici autẽ
insemetipsis sunt : qui om̃s animi sui
motus cõponentes & subicientes ra¬
tioni. Idest menti & sp̃ui. carnalesq
concupiscentias habentes & domitas.
funt regnũ dĩ. In quo ita ordinata¬
sunt om̃ia. ut id quod. ẽ. in homine
p̃cipuum & excellens hoc imperet. cȩtis
non reluctantib quae sunt nob̾ bestiisq
cõmunia. Atq idipsũ quod excellit in
homine id est mens & ratio. subiciat᷑
pociori. quod est ipsa ueritas unige¬
nitus filius dĩ. Neq: enim imꝑare
inferiorib potest. nisi superiori seipse
subiciat. Et haec est pax quȩ datur
int̾ra hominib bonȩ uoluntatis.
Haec uita consũmati ꝑfectiq sapientis.
Dehuiꝰ modi regno pacatissimo & ordi¬

Expanded text:
Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. In pace perfectio est, ubi nihil repugnat, et ideo filii Dei pacifici, qtit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordi
Abbreviated transcription (Latin):
tentes aet̾na lȩticia ꝑfruant᷑. Beati
qui esuriunt & siciunt iusticiã: qm̃
ipsi saturabunt᷑. Iam̃ istos amatores
dicit ueri & inconcussi boni. illo ergo
erbo saturabunt᷑. de quo ipse dñs dic̃
Ms cibus est ut faciam uoluntatẽ patris
mei quod. ẽ. iusticia. Et illa aquade
qua quisquis biberit ut idẽ dicit. fi&
in eo fons aquȩ salientis inuitã ȩt̾nam.
Beati misericordes : qm̃ ipsi miscđiam
consequentꝰ. Beatos. ẽẽ. dicit qui sub¬
ueniunt miseris. qm̃ eis ita rependit᷑
ut demiseria liberentꝰ. Beatimundo
corde : qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Quam
ergo stulti sunt qͥ dm̃ istis exteriorib
oculis quęrunt cum corde uideatur.
sic̃ alibi scriptũ est. Et insimplicitate
cordis quęrite illũ. Hoc est enĩ mun¬
dum cor. quod . ẽ. simplex cor. Et
que ad modũ lumen uideri non potest
nisi oculis mundis: ita nec ds̃ uidet᷑
nisi mundũ sit illud quod uideri potest

Expanded text:
tentes aeterna laetitia perfruantur. 6. Beati tentes aeterna laetitia perfruantur. 6. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Jam istos amatores dicit veri et iibo saturabuntur, de quo ipse Dominus dicit: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei , quod est justitia, et illa aqua de qua quisquis biberit, ut idem dicit, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam miserebitur. Beatos esse dicit qui subveniunt misseris, quoniam eis ita rependitur, ut de miseria liberentur. 8. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est s sicut lumen hoc videri non potest, nisi oculis mundis, ita nec Deus videbitur, nisi mundum sit illud quod videre potest.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ram. Illam credo t̾ram : dequa inpsal-¬
mo dicit᷑. Spes mea estu portio mea
int̾ra uiuentium. Significat enim
quandã soliditatem & stabilitatem
hereditatis ꝓpetuȩ. ubi anima ꝑbonũ
affectũ tãquam laqueo suo requiescit
sic̃ corpus int̾ra. Et inde cibo suo ali¬
tur sic̃ corpus ext̃ra. ipsa est requies
& uita scõrũ. Mites autem sunt qui
cedunt imꝓbitatib & non resistunt
inmalo : sed uincunt inbono malum.
Rixent᷑ ergo inmites & dimicent. ꝓ
terrenis & temporalib rebus. Beati
autem mites. qm̃ ipsi hereditate pos¬
sidebunt t̾ram. dequa euelli ñ possunt.
Beati qui lugent: qm̃ ipsi consolabunt᷑.
Conuersi autẽ addm̃ : eaquȩ in hoc
mundo cara amplectabant᷑ amittuis.
Non enĩ gaudent his rebus quib ante
gaudebant: & donec fiat in illis amor
aet̾norum. non nulla mesticia sauci¬
antur. Consolabunt᷑ ergo spũ scõ qͥ
maxime ꝓptea paraditus nominat᷑.
idest consolator ut temporalẽ amit¬

Expanded text:
terram: illam credo terram, de qua in Psalmo dicitur, Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus intur, sicut corpus ex terra. Ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt in malo, sed vincunt in bono malum ; rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus, Beati autem mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua evelli non possunt. Beati qui lugent, quoniam ipsi consotabuntur. conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amit
Abbreviated transcription (Latin):
ca exutus in nouatur. Qđ imitantur :¬
qͥb dictum . ẽ. Intrate ꝑangustam
portam : cũ ueterẽ hominẽ exuunt᷑.
Nam si cauendũ malũ ita moneret. ut
uiolenter resistendũ esset malis:
non supra dixisset mitto uos uelud
oues in medio luporum. Simplices
aut̃ sic̃ columbas. eẽ. discipłos uoluit:
adnulli nocendũ. Nam hoc genꝰ auis:
nullũ om̃ino animaliũ niecat. Non
solum gladium contraquȩ uires non
hab&: sed etiam minutissimorum
quib etiã ꝑ parui passeres aluntur.
Est aut̃ in rationabilib animantib
una quȩdã inter se societas: sicut
etiã rat̾ionabilib sua id. ẽ. hominib
non solum secum. sed etiã cum angłis.
Discunt ergo exsimilitudine colũbarũ
nulli ꝓrsus nocere ad societatem suã
ꝑtinenti: participatione rationis.

Expanded text:
ca exutus innovatur. Quod imitantur qca exutus innovatur. Quod imitantur quibus dictum est, Intrate per angustam portam ; cum vetere homine exuuntur. Nam si cavendum malum ita moneret, ut violenter resistendum esset malis, non supra dixisset, Mitto vos sicut oves in medio luporum. Simplices autem sicut columbas esse voluit, ad nulli nocendum. Nam hoc genus avis nullum omnino animalium necat; non solum grandium, contra quae vires non habet, sed etiam minutissimorum, quibus etiam perparvi passeres aluntur. Est autem omnibus irrationalibus animantibus una quaedam inter se societas, sicut etiam rationalibus sua, id est hominibus, non solum secum, sed etiam cum Angelis. Discunt ergo ex similitudine columbarum nulli prorsus nocere ad societatem suam pertinenti participatione rationis.
Abbreviated transcription (Latin):
MTER FILIUMMisIT: qui hunc
predẽptione generis humani in¬
carnari constituit. Quẽ uidelicet
inmundũ uenire ad passionẽ uoluit:
sed tam̃ amauit filiũ quẽ ad passionẽ
di gaudia sed sic̃ ipse missus. ẽ: ad
passionẽ inmundũ misit. Amatur¬
qͥtam̃ ad passionẽ mittunt᷑ inmundo.
Quod enĩ dñs dic̃ ecce ego : auctoritas
& fortitudo ditatis hominibus est
Ego enĩ dñs : uos homines mitto. Qui
dum qđ uno eodẽq tempore atq pre¬
cepto instruunt᷑. quomͦ inter infideles
iudȩos atq gentiles agant. Sic̃ oues
inmedio lup̃oꝵ. Contraria sunt ista
sibi animalia : ut alia ab aliis deuo¬
rentur. Sed bonus pastor: lupos gre¬
gi suo timere nan nouit. Idõq isti
discipli. non inp̃dam sed ad gratiam
dirigunt᷑ : quatinus seruantes inno¬
centiae sensũ. maliciȩ morsũ ñ habe¬
ant : quia qui locũ p̃dicationis sus.i¬
pit. mala inferre non deb&: sedto¬
lerare. Estote gͦ prudentes sic̃ serpen¬
uendũ malũ incapite custodiendo.

Expanded text:
ter Filium misit, qui hunc pro redemptione generis humani incarnari constituit, quem videlicet in mundum venire ad passionem voluit, sed tamen amavit Filium, quem ad passionem on ad mundi gaudia, sed sicut ipse missus est, ad passiones in mundum misit. Sicuqui tamen ad passionem mittuntur in mundum. Quod enim dicit: Ecce ego, auctoritas et fortitudo Deitatis hominibus est. Ego enim Deus vos homines mitto. Qui dum quod uno eodemque tempore atque praecepto instruuntur quomodo inter infideles Judaeos atque gentiles agant. Sicut oves in medio luporum. Contraria sunt ista sibi animalia, ut alia ab aliis devorentur. Sed bonus pastor lupos gregi suo timere non novit. Ideoque isti discipuli non in praedam, sed ad gratiam diriguntur, quatenus servantes innocentiae sensum, malitiae morsum non habeant. Quia qui locum praedicationis suscipit, mala inferre non debet, sed tolerare. Estote ergo prudentes sicut serpenvendum malum, in capite custodiendo,
Abbreviated transcription (Latin):
Animaduertat quisquis delicias huiꝰ
scłi & facultates rerũ temporalium
quȩrit in nomine xp̃iano. intrinsecꝰ
esse beatitudinẽ nrãm sicut de anima
aeccłiastica ore ꝓpħico dicit᷑. Om̃is
pulchritudo filiae regis intrinsecus.
Nam extrinsecus maledicta & ꝑsecutio¬
nes & detractiones ꝓmittuntꝰ. Deqͥb
tam̃ magna merces incęlis est quae
sentit᷑ incorde pacientium. eorũ qͥ
iam possunt dicere gloriam᷑ intri¬
bulationibus. Scientes qm̃ tribula¬
tio paciantiam oꝑat᷑. pacientia pro¬
bationem. ꝓ̃batio spem. spes uͦ non

Expanded text:
Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur: de quibus tamen magna merces est in coelis, quae sentitur in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probat
Abbreviated transcription (Latin):
iudaicȩ gentilis sola uel maxima cau¬
sa erat exitii: qđ post occisionẽ dñi
saluatoris. nominis quoq ac fidei
eiꝰ p̃cones simul & confessores. impia
crudelitate uexabat. Et ad p̃sides &¬
delic&. quoꝵ nisi eoꝵ qͥ aut ꝑsequen¬
do mortes inferunt. aut uiuendo non
imitantꝰ: Mors quippe iustoꝵ bo¬
nis in adiutoriũ. ẽ : malis intestimo¬
nium. ut inde ꝑuersi sine excusatio¬
ne ꝑeant: unde electi exemplũ acci¬
piunt ut uiuant. Sed auditis tot ter¬
roribus. turbari poterant infirmoꝵ
corda atq ideo consolatio adiungit᷑:
cum ꝓtinus subinfert᷑. Cũ autem

Expanded text:
Judaicae genti, vel sola vel maxima causa erat exitii, quia post occisionem Domini Salvatoris, nominis quoque ac fidei ejus praecones simul et confessores impia crudelitate vexabat. Et in omnes gdelicet quorum, nisi eorum qui aut persequendo mortes inferunt, aut videndo non imitantur? Mors quippe justorum bonis in adjutorium est, malis in testimonium, ut inde perversi sine excusatione pereant, unde electi exemplum capiunt ut vivant. 3. Sed auditis tot terroribus turbari poterant infirmorum corda, atque ideo consolatio adjungitur cum protinus subinfertur: Ponite
Abbreviated transcription (Latin):
COM LITTERAM nonnulli sim¬
pliciorib fratrũ putant eum be¬
atitudines & cȩtera quȩ secunt᷑
in oliueti monte docuisse : qđ nequa¬
quam ita est. Exp̃cedentibus enim¬
& subsequentib ingalilȩa monstrat᷑
locus: quem putamꝰ ẽẽ. aut thabor.
uel quem lib& aliũ montẽ excelsũ.
Deniq postquã finiuit sermones suos.
statim sequit᷑ cum autẽ introisset
ficet mons : bene intelligit᷑ signifi¬
care maiora p̃cepta iusticiȩ. quia
minora erant quae udȩis data sunt.
pulo quem timore adhuc alligari
oportebat : & ꝑfiliũ suũ maiora popło
quem caritate iam liberari conuenerat.
Cũ autem minora minorib maiorama¬
iorib dant᷑  ab eo dantur qͥsolus no¬
uit congruentem suis temporib gene¬
ri humano exhibere medicinam.
Nec mirũ est qđ dant᷑ p̾cepta maiora
ꝓpt̃ regnũ cȩloꝵ. & minora data st̃
ꝓpt̃ regnũ t̾renũ. ab eodẽ uno dõ qͥ
fec̃ caelũ & t̃ram. Dehac gͦ iusticia
quȩ maior est: ꝓꝓpħam dicitur.¬

Expanded text:
m litteram, nonnulli simpliciorum fratrum putant eum beatitudines, et caetera quae sequuntur, in Oliveti monte docuisse, quod nequaquam ita est: ex praecedentibus enim et sequentibus in Galilaea monstratur locus, quem putamus esse vel Thabor, vel quemlibet alium excelsum montem. Denique postquam finivit sermones suos, statim sequitur: Cum autem introisset ficet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae; quia minora erant quae Judaeis data sunt. pulo quem adhuc timore alligari oportebat; et per Filium suum, majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec mirum est quod dantur praecepta majora propter regnum coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum, ab eodem uno Deo qui fecit coelum et terram. De hac ergo justitia quae major est
Abbreviated transcription (Latin):
piunt eos quos subita iuderint ira tur¬
batos oculũ m̃tis isolito puritatis stacu
quasi festucã irruentem mutasse : aq
imemores dñici p̃cepti quo ati slole¬
a condeonare et ñ condẽpnabimini
magis amant uituꝑare et dapuare oo
emõ are atq corigere. Et quom po

Expanded text:
piunt eos, quos subita viderint ira turbatos, oculum mentis a solito puritatis statu quasi festuca irruente mutasse; atque immemores dominici praecepti quo ait: Nolite condemnare, et non condemnabimini, magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere. Et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
odiũ. Odiũ. ẽ enĩ ira inueterato qͣsi
quȩ uetustate ipsa tantũ accepitu
merito appellet᷑ crabes. F ieri aut̃ po¬
cest. ut surascaris homini uelis etiã
corrigi. Si aut̃ oderis hominẽ ñ po.¬
ces eñ uelle corrigere. Et ido inpos.¬
sibile dicit᷑. ut festucã de fr̃is oculo
demat: qui suo trabe̾ gestat in oculo.
Nypoerita eice primũ trabem de oculo
de oculo fr̃is tui. Id ẽ. pͥmo abste ex.

Expanded text:
odium: odium est enim ira inveterata, quasi quae vetustate tantum acceperit ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest ut si irascaris homini, velis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere: et ideo impossibile dicitur ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat in oculo. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo de oculo fratris tui.
Abbreviated transcription (Latin):
fli dauid. Quod transeunte iħu impetra¬
re cupiebant. id est ꝑmeritũ fidei quacre¬
ditur filius dei &e natꝰ homo & passus ꝓpt̃
nos. Per hanc enĩ ispansationẽ qua
transit iħc quia talis actio tenporalis
est. Oportebat aut̃ ut nantũ clamarent.
donet resistentis sibi turbae struptrũ uin
consuetudii desicier .orũ carnalium.
quȩ tamquam turbi obstrepit ogita¬
tiom lucem uerituis atti ne uidere¬

Expanded text:
ligere, quod transeunte Jesu impetrare cupiebant, id est, per meritum fidei qua creditur Filius Dei et natus homo et passus propter nos. Per hanc enim dispensationem quasi transit Jesus, quia talis actio temporalis est. Oportebat autem ut tantum clamarent, donec resistentis sibi turbae strepitum vincconsuetudinem desideriorum carnalium, quae tanquam turba obstrepit cogitationi lucem veritatis a
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sine aliquo sacram̃to. Sienĩ hiericho
luna. & obhoc mortalitatẽ int̾pretatur.
morti ꝓpinqͦns dñs udeis solis lumeni
euangelii usserat p̃dicari. quod signi¬
ficaut unꝰ ille cecus quẽ licas cõmemorat.
Amorte aut̃ resurgens atq discedens. & iudeis
& gentib quos duos popłos significare
uidentur. duo cȩci cõmemorati amatheo.
Ubi nemo sanũ sapiens aut tumet euan¬
gelistas sibi met contraria scribere. sed
aliũ scribere plenius quod alter omisit.
Quod uero marcus unũ illuminatũ seribit¬
adgentiũ salutẽ spetialiter respicit. qui
omni modis aluce ueritatis extorres fue.¬
rant. Et ideo quantũ famosa infidelitatis
eors erat cęcitas. tantũ famosa facta est
illuminantis gos grã saluatoris. Et marcꝰ¬

Expanded text:
hoc sine aliquo sacramento. Si enim Jericho hoc sine aliquo sacramento. Si enim Jericho Lunam, et ob hoc mortalitatem interpretamur, morti propinquans Dominus, Judaeis solis lumen Evangelii jusserat praedicari, quos significavit ille unus caecus quem Lucas commemorat: a morte autem resurgens atque discedens, et Judaeis et Gentibus, quos duos populos significare videntur duo caeci commemorati a Matthaeo.Ubi nemo sapiens autumet Evangelistas sibimet contraria scribere, sed alium scribere plenius quod alter omisit. Quod ad gentium salutem specialiter respicit, qui omnimodis a luce veritatis extorres fuerant. Et ideo quantum famosa infidelitatis eorum erat caecitas, tantum famosa facta est illuminantis eos gratia Salvatoris. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tio. si alter aeuu angłtarũ dȩ uno ta¬
cuit umus reminiscens. Nam et
marchus unũ cõmemorat. cũ ipse
egredientib eis ab hiericho dicat
illuminatũ. C uiꝰ et nom̃ dixit et
patre. Ut intelligamꝰ eũ fuisse no¬
tissimũ al erũ ignotũ. ut merito
ille notus etiã solus decent̃ cõme
ex aliqua magna felicitate deiectus.
notissime et famosisime miseriȩ
fuit. qdđ ñ solum çecus uerũ etiã m̃dicꝰ
sedebat. Hinc. ẽ. ergo quod ipsũ solũ
uoluit cõmemorare marchus. cuius
illuminatio tam claram famam huic
miraculo cõparauit. qua merat illiꝰ
nota calamitas. S ed qm̃ quae se
aptis si me ostendunt. id quod ipse
narrat adhuc uenientib illis herr¬
cho factum. eẽ: nichil aliud res:¬
tat intelligere nisi bis. ẽẽ. factũm
hoc miraculũ. semel muno cȩco. cũ ad huc
uenir& inillã ciuitatẽ. & iterũ induob
lucas. illud alterũ matheus narrat. Neq

Expanded text:
tio, si alter Evangelistarum de uno tatio, si alter Evangelistarum de uno tacuit, unius reminiscens. Nam etiam Marcus unum commemorat, cum et ipse egredientibus eis ab Jericho dicat illuminatum, cujus et nomen dixit et patrem : ut intelligamus eum fuisse notissimum, alterum ignotum, ut merito ille notus etiam solus decenter commeex aliqua magna felicitate deiectus notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non. solum caecus, uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo quod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inluminatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat illius nota calamitas. Lucas uero apertissime ostendunt illud quod ipse narrat adhuc venientibus eis Jericho factum esse; nihil aliud restat intelligere, nisi bis esse factum hoc miraculum, semel in uno caeco, dum adhuc veniret in illam civitatem, et iterum in duobus Lucas, illud alterum Matthaeus enarraret; neque
Abbreviated transcription (Latin):
stans eos tangit atq illuminat. Non
sicut illa dispensatio tẽporalis. Ita
etiam ubi aet̾nitas transit. quae in
ꝓpter quia fides in carnationis tẽ¬
poralis. ad eterna intellegenda nos
p̃parat: transeunte iħũ amoniti
sunt ut illuminarent᷑. et ab stante
illuminati sunt. Temporalia enim
transeunt. aet̃na stant. Et con-¬
festim uiderunt et secuti st̃ eũ.
Qui ante in hiericho contracti se¬
debant. Et clamare tantũ noue.¬
rant. postea secuntur iħm. non
tam pedib quã uirtutib. Uidet et
sequit᷑. qui bonũ qđ intelligit oꝑat᷑.
Uidet aut̃ et ñ sequit᷑ qui bonũ qͥui-¬
dem intelligit sed bene oꝑarł con¬
hierichũ sic intelligere ut iam in¬
de egressi ꝓpe tam̃ adhuc. eeñt. ad
eã ciuitatẽ. Qd quidẽ minus usita:¬
te dicitur. s tam̃ uideri posset hoc
dictum. qm̃ matheus egredientib
eis ab hiericho dicit illuminatos dir¬
os caecos qui uxta uiã sedebant.
De numero quippe nulla. eẽt. ques¬

Expanded text:
stans eos tangit, atque illuminat. Non enim sicut illa dispensatio temporalis, ita etiam Verbi aeternitas transit, quae in ropter quia fides incarnationis temporalis ad aeterna intelligenda nos praeparat, transeunte Jesu admoniti sunt ut illuminarentur, et ab stante illuminati sunt. Temporalia enim transeunt, aeterna stant. e viderunt et secuti sunt eum, qui ante in Jericho contracti sedebant et clamare tantum noverant; postea sequuntur Jesum non tam pedibus quam virtutibusequitur, qui bonum quod intelligit operatur. Videt autem, sed non sequitur, qui bonum quidem intelligit, sed bene operari conJericho sic intelligere, ut jam inde egressi, prope tamen adhuc essent ad eam civitatem: quod quidem minus usitate dicitur, sed tamen videri possit hoc dictum, quoniam Matthaeus egredientibus eis ab Jericho dicit illuminatos duos caecos qui juxta viam sedebant . De numero quippe nulla est quaes
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ diligis em̃dare. Et̃ . ẽ. uere mul¬
tũ cauendũ et molestũ hẏpocritarũ
a censsationes odio et liuore suscipi.¬
ant. etiã consultores uideri se uo-¬
lunt. Et idõ pie cauteq iugilan¬
dũ. ẽ: ut cũ aliquẽ rephende ł obiur¬
qgare necessitas coegerit. pͥmo cogite.¬
mꝰ utrũ tale sit uitiũ qđ nũ quam ha¬
buimꝰ. ł quo iam caruimꝰ. Et si nũꝗ
habumꝰ. cogitemꝰ et nos homines. ce &
habere potiusse. S iuͦ habuimꝰ. et ñ habe

Expanded text:
 uere multum canendam et molestum simulatorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habere potuisse; si uero habuimus et non habe
Abbreviated transcription (Latin):
ne non oaiũ sed misecdia p̃cedat: it sur¬
ne adicoir ep tionem eiꝰ ꝓpt̃ que id facim᷑
siue ad ꝑuersionem ualuerit. nuni
incetus.ẽ. exitus. nos tam̃ de simpli¬
erate cordis oculi nri securi simus u
Si autem cogitantes nos met ipses inue¬
nerimꝰ in eõ. eẽ. uitio inquo .ẽ. ille que
rep̃hendere parabamꝰ: non rephenoan̾
neq obiurgemus. sed tam̃ congemisea¬
miis. et ñ illum ad optẽꝑandũ nobis.
sed adpariter conandum inuitemꝰ¬
Paro ergo et magna necessitate obiur¬
gationes adhibendie sunt. ita tamen
ut eciam in his ipsis non nobis sed dõ
ut serniamus instemus. Ipse enim
finis sit. ut nichil dupplici corde fa:¬
tiamꝰ auferentes trabem deoculo nr̃o
inuidentiae uł malitae. uł simulatio¬
nis: ut uideimꝰ eicere festucam de
oculo fratris.

Expanded text:
nem non odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. si autem cogitantes nosmet ipsos inuenerimus in eo esse uitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque obiurgemus, sed tamen congemescamus et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum inuitemRaro ergo et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo, ut serviamus instemus; ipse enim est finis, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro invidentiae, vel malitiae, vel simulationis, ut videamus ejicere festucam de oculo fratris.
Abbreviated transcription (Latin):
comparacione regis & dm̃ & serui. qui de¬
mittat conseruis suis minora peccantibus.
Si enim iͥpͣse rex & dñs seruo debitori decẽ
milium calentorum facile dimisit: quan¬
tomagis serui conseruis suis debent mi:¬

Expanded text:
comparatione regis et domini, et servi, qui demittat conservis suis minora peccantibus. Si enim ille rex et dominus servo debitori decem millia talentorum tam facile dimisit, quanto magis servi conservis suis debent mi
Abbreviated transcription (Latin):
est debitor dño decem miliũ talentorũ.
& iussit eum uenundari & uxorem eiꝰ & filios.
& om̃a quae habebat & reddi: intelligendũ
.ẽ. decem p̃ceptorum legis fuisse eum̃ debi.¬
toiem. & ꝓ cupiditate atq oꝑibus suis tam.¬
ꝗ uxore & filiis pęnam soluere debuisse

Expanded text:
est debitor domino decem millium talentorum, et jussit eum venundari, et uxorem ejus et filios et omnia quae habebat et reddi, intelligendum est decem praeceptorum legis eum fuisse debitorem, et pro cupiditate atque operibus suis, tanquam uxorem et filios poenas solvere deb
Abbreviated transcription (Latin):
ipse tẏpum tenet cotidie geritur
ostendit. Quod uͦ subiungitur. et
subductis ad terrã nauib. relictis om̃i.¬
bus secuti sunt eum: ł otest significa¬
re finem temporis : quo abhuiꝰ mun-
di solo qui xp̃o in heserint penitꝰ
recessuri st̃. Sciendũ. ẽ. aut̃ hanc
eandẽ ñ. eẽ. lectionem: qua matheus
et marcus binos denauiculis pisca.¬
tores. pͥmo petrũ et andreã deinde
filios zebedei : adnõ narrant. eẽ. uo¬
catos N on enĩ eos lucas nc̃ adño
uocatos: sed tantũ petro fuisse p̾dic¬
tũ qđ homines. eẽt. capturꝰ insinuat.
Qd ñ ita dictum . ẽ: qͤsi iam pisces
nũ quã. eẽt. capturꝰ. N am et post¬
dni resurrectionem: legimꝰ eos. eẽ.
piseatos. Unde datur intelliꝰ eos ad
capturã pisciũ ex more remeasse : ex
postea fieret qđ matheus et marcꝰ
narrant. quando eos binos uocauit.
Tunc enĩ ñ subductis ad terrã nauib
tanquã cura rem̾eundi: s ita eum

Expanded text:
ipse typum tenet, quotidie geritur, ipse typum tenet, quotidie geritur, ostendat, quod vero subjungitur: Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus secuti sunt eum. Potest significare finem temdi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. mores autem in eo quod ait.
exi ame dnẽ: quia homo peccator
sum. Quod tam̃ quia ñ fecit dñs.
ñ enim recessit ab eis. sed eos sub¬
ductis nauibus adlitus ꝑduxit:
significat in bonis et sp̃italib uiris
non . eẽ. oportere hanc uoluntatem.
ut peccatis turbarum cõmoti
quasi securius tranquilliusq ur-¬
uant ac munus ȩcclesiasticum de¬
serant. Et ait ad simonem iħe.
Noli cunere. Confortat dñs timorẽ
carnalium aiimos q fragilium conso.¬
lando erigit: Ne quis uel de suȩ cons-¬
cientia culpae tremens. uł de aliorũ
innocentia scupens: scĩtatis iter for¬
midet aggredi. Quod autẽ sequitur.
Ex hoc iam enim homines eris capi-¬
ens: ad ipsum petrũ specialiter ꝑtinet.
Exponit enim ei dñs quid haec captu.
ra piscium significet: qđ uidelicet
ipse sic̃ nunc̾ ꝑ retia pisces sic ali¬
quando ꝑ uerba sit capturꝰ homines.
totusq facti huiꝰ ordo qđ in ȩccłia cinꝰ

Expanded text:
Domini. Mores autem in eo quod ait: Domini. Mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum, quod tamen, quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritualibus viris, non esse oportere hanc voluntatem, ut peccatis turbarum commoti, quo quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium, animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de sua conscientia et culpa tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet adgredi, quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus, quid haec piscium captura significet, quod videlicet ipse, sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines, totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quod impletȩ merguntur hoc .ẽ.
in subuersione p̾muntur. ñ enim
subuersa. sed tamen sunt peticlitata:¬
apłs exponit dicens. In nouissimis
dieb er̃ tempora ꝑiculosa: et er̃ ho¬
mines se ipsos amantes: et ceta.
Nam mergi naues.ẽ. homines in
scłm ex quo elati ꝑ fidem fuerant
morum prauitate relabi: quales & ipse
petrus adhuc ininfirmitate positus:
hoc loco demonstrat. Unde & sequitur.
Quod cum uideret simon petrus: ꝓci:¬
dit ad genua iħu dicens. Exi ame:
quia homo peccator sum dñe.
Quia carnales quiq in eccłia regim̃
spĩtalium in quibus maxime xp̃i ꝑso¬
na eminet ase quodam modo repel-
lunt. non enim hoc uoce linguae
dicunt bonis ministris dĩ ut eos
ase repellant. s uoce morum et ac¬
tuum suorum suadent a se recedi ne
ꝑ bonos regantur. et eo uehem̃tius
quod deferunt eis honorem. et ta-¬
m̃ factis suis a se recedere ammo-¬
nent. ut honorificentiam eorum sig¬
nificauerit petrus cadens ad pedes

Expanded text:
Sed quod impletae merguntur, hoc est Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt peApostolus exponit dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. Nam mergi navis, est homines in saeculum ex quo elati per fidem fuerant morum pravitate relabi, quale et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus hoc loco demonstrat. Unde sequitur. Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Quia carnales quique in Ecclesia regimen spiritualium in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodlunt. Non enim hac voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur. Et eo vehementius quod deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes
Abbreviated transcription (Latin):
Et annuerunt sotiis qui erant in alia
naui: ut uenirent et adiuuarent
eos. Alia nauis ut p̾diximꝰ est
eccłia degentib quae et ipsa non
suffitiente una nauicula piscibus
impletur electis. quia nouit dñs qͥ
sunt eiꝰ: et apud ipsum certus. ẽ. suoꝵ
numerus electorum. Dumq tot in
udea credituros non inuenit. quot
ad fidem uitamq p̃destinatos nouit
eternam: quasi alia nauis receptacu¬
la piscibus querens suis. corda quoq
gentium fidei gr̃a replet. Et bene
rupto rete. socia nalus aduocatur.
qm̃ ante uidas. ꝓditor. ante sẏmon ma.¬
gus pisces nequissimi capti sunt. ante
ananias et saphira fidei rete sulido-¬
le temptabant ingredi. ante ut ioħes
testatur multi discipłoꝵ eius abier̃
retro. et iam ñ cum illo ambulabant.
ac deinde barnabas et paulus ad
gentium sunt apostolatum segregati
Et uener̃ et impleuer̃ ambaiꝰ nauicir¬
las: ita ut mergerentur. Harũ imple-¬
tio nauium: usq infinem scłi crescit:

Expanded text:
Et annuerunt sociis qui erant in alia Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit.