comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit & hominis creatio. Deniq
sicut tunc inalueo terrę. salua.¬
tor adȩ membra composuit: sic
etiam nunc in uirginis aluo.
ap̃e sua m̃bra composuit. Ogͣno¬
dis patientia saluatoris. Ex pec¬
tat nasci sua m̃bra quȩ fecit. s
ideo ille uoluit nasci: ut nos ite¬
rum uiueremꝰ. Ds̃ latebat in ho¬
mine: humiliata. ẽ. uirtus. ut pi¬
etas augeretur. Et quod ad lau¬
dem nominis eius ꝑtinet: uisa
potestas minus uellet quam po̾¬
sit. Humiliauit se ut homo. nec
horruit ds̃ hominẽ induere:
quem ad suam patrisq imagi¬
nem figurauit. Unde libens dĩ
filius: uoluit ẽe quod fecit. Nã
ideo ds̃ nr̃ filium suum misit
ad hominem liberandũ: ut cui
dixerat faciamus hominẽ. ipse
etiam liberator ẽet. qui fuerat &
creator. Sed quare ds̃ ñr nascen
do ꝑ uirginem: sic uoluit refor¬
ꝑ mulierem mors in hunc mun¬
dum intrauerat: salus ꝑ uirgi
rexit: primum mulieres ꝑ an¬
gelum adorantes occurrunt.
Quibus ideo iubetur resurrecti¬

Expanded text:
t et hominis creatio. Denique sicut tunc in alvo terrae Salvator Adae membra composuit; sic etiam nunc in virginis alvo Christus sua membra composuit. O grandis patientia Salvatoris; exspectat nasci sua membra quae fecit! Sed ideo ille voluit nasci, ut nos iterum viveremus. Deus latebat in homine: humiliata est virtus, ut pietas augeretur; et quod ad laudem nominis ejus pertinet, visa est potestas minus velle quam possit. Humiliavit se ut homo: nec horruit Deus hominem induere, quem ad suam Patrisque imaginem figuravit, unde libens Dei Filius voluit hoc esse quod fecit. Nam ideo Deus noster Filium suum misit ad hominem liberandum, ut cui dixerat, Faciamus hominem , ipse etiam liberator esset, qui fuerat et creatodo per Virginem, nos sic voluit reforper mulierem in hunc mundum mors intravit, salus per Virginrexit, primum mulieres per angelum adorantes occurrunt: quibus ideo jubetur resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
lius: quomͦ ergo misit ds̃ filium
suum factum ex muliere: Quo
nomine scđm hebream linguam.
non uirginis decus negatur: sed
femineus sexus ostenditur. Quis
enim apatre missus. ẽ. nisi uni¬
genitꝰ dĩ filius: Quomͦ ergo ex
muliere factus: nisi quia idem
ipse qui erat apud patrem dei
filius missus. factus est hominis
filius: De patre natus sine tem¬
poris die: de matre natus hodie.
Istum enim diem quẽ creauit.
in quo crearet᷑ elegit: sicut factꝰ
est de matre quam fecit. Nam &
ipse dies quo deinceps incremen¬
tum lucis accipit dies. opus xp̃i

Expanded text:
 quomodo misit Deus Filium suum factum ex muliere ? Quo nomine secundum hebraeam linguam non virgineum decus negatur, sed femineus sexus ostenditur. Quis enim a Patre est missus, nisi unigenitus Dei Filius? Quomodo ergo ex muliere factus, nisi quia idem ipse qui erat apud Patrem Dei Filius, missus factus est hominis filius? De Patre natus sine temporis die, de matre natus hoc die. Istum enim diem quem creavit, in quo crearetur elegit, sicut factus est de matre quam fecit. Nam et ipse dies a quo deinceps incrementum lucis accipit dies, opus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ẽe cȩpit ex uirgine. ac
sic & filio diuinitatis est addi¬
ta humanitas: & tam̃ non est
ꝑsonarum facta quaternitas. s
ꝑmanet trinitas. Non ergo uo¬
bis subrepat quorundam sen¬
tentia: minus attentorũ in re¬
gula fidei. et in scripturar um
oracula diuinarũ. Dicunt enim.
qui filius est hominis factus. ẽ.
filius dĩ. Qui uͦ est filius dei:
non est factus filius hominis.
Hoc ut dicerent quod uerum. ẽ.¬
non atcenderunt: & uerbum
loqui non ualuerunt. Quid enĩ
atiendert̃. nisi quod humana na-

Expanded text:
hominis esse coepit ex virgine, ac hominis esse coepit ex virgine, ac sic etiam Filii divinitati est addita humanitas, et tamen non est personarum facta quaternitas, sed permanet Trinitas. Non ergo nobis subrepat quorumdam sententia minus attentorum in regulam fidei et in Scrioracula divinarum. Dicunt enim: Qui filius est hominis, factus est Filius Dei; qui vero Filius est Dei, non est factus filius hominis. Hoc ut dicerent, quod verum est attenderunt; sed verum eloqui non valuerunt. Quid enim attenderunt, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. ledentur & ex¬
ultent gentes. Istũ
diem nobis non sol
iste uisibilis. sed
creator ipse inuisibilis consecra-¬
uit: quando eum pro nobis ui¬
sibilem factum. a quo inuisibili
ipse creatus est. uiscerib fecun¬
dis. et genitalib integris. uir¬
go mater effudit. concipiens
grauida. uirgo fȩta. uirgo ꝑpe¬
tua. Quid miraris hȩc ohomo:
Deum sic nasci oportuit. quando
dignatus est fieri homo. Talem
fecit illam qui est factus ex il¬
la. Antequam fieret enĩ erat.
et quia omp̃c erat. fieri potuit
manens quod erat. Fecit matrẽ.
cum eet apud patrem: & cum
fieres ex matre. mansit inpatre.
Quomodo s̃ esse desister& cum
homo esse cepit: qui genitriei
suȩ p̃stitit ne desisteret uirgo
esse cum peꝑit: Proinde cum
uerbum caro factum est. non u̾¬
bum in carne ꝑ eundo discessit:
sed carni u̾bum ne ipsa perir&
accessit: ut quemadmodũ ho
et qui d̃s idem homo. non con
fusione naturȩ: sed unitate per
nus semꝑ ex patre idem filius

Expanded text:
res: laetentur et exsultent gentes. Istum diem nobis non sol iste visibilis, sed Creator ipsius invisibilis consecravit; quando eum pro nobis visibilem factum, a quo invisibili et ipsa creata est, visceribus fecundis et genitalibus integris Virgo Mater effudit. Concipiens gravida, virgo feta, virgo perpetua. Quid miraris haec, o homo? Deum sic nasci oportuit, quando esse dignatus est homo. Talem fecit illam, qui est factus ex illa. Antequam enim fieret, erat: et quia omnipotens erat, fieri potuit manens quod erat. Fecit sibi matrem, cum esset apud Patrem: et cum fieret ex matre, mansit in Patre. Quomodo Deus esse desisteret, cum homo esse coepit, qui genitrici suae praestitit ne desisteret virgo esse, cum peperit? Proinde quod Verbum caro factum est, non Verbum in carnem pereundo cessit; sed caro ad Verbum, ne ipsa periret, accessit: ut quemadmodum homet qui Deus idem homo: non confusione naturae, sed unitate persnus semper ex Patre, idem Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ex inaniuit formã serui accipiens.
insimilitudinẽ hominũ factus. &
habitu inuentꝰ ut homo: Neq
enim alius. sed ipse in forma dĩ
ȩqualis patri. qui est utiq uni¬
genitus dĩ filius semetipsũ exina¬
nauit. in similitudinem homi¬
num factus: nec alius sed idem
ipse in forma dĩ ȩqualis patri.
humiliauit non alium s semet¬
ipsum. factus obȩdiens usq ad
mortem: mortẽ autem crucis.
Quod totum non fecit dĩ filius:
nisi in ea forma qua. ẽ. hominis
filius. Item si ille qui semꝑ. ẽ. dĩ
filius. non . ẽ. & ipse factus ho¬
minis filius: quomͦ dicit ipse a

Expanded text:
exinanivit formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo? Neque enim alius, sed ipse in forma Dei aequalis Patri, qui est utique unigenitus Dei Filius, semetipsum exinanivit, in similitudinem hominum factus. Neque alius, sed idem ipse in forma Dei aequalis Patri, humiliavit, non alium, sed semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Quod totum non fecit Dei Filius, nisi in ea forma qua est hominis filius. Item si ille qui semper est Dei Filius, non est ipse factus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
genui te. postula ame & dabotͥ
gentes hereditatem tuam: & pos¬
sessionem tuam derminos terrȩ.
in adoptantis nos miscđia glorie¬
mur. quia sicut apłs ait. non
accepistis sp̃m seruitutis iterũ
in timore. sed accepistis sp̃m ad¬
optionis filioꝵ in quo clamamꝰ
abba pater. Dignum est enim
atq conueniens ut testantis pa¬
tris uoluntas adoptiuis filiis
impleatur. & dicente apło si cõ¬
patimur. & conglorificabimur.
sint humilitatis xp̃i comparti-¬
redes. Honoretur in infantia su-¬
a dominꝰ. nec ad deitatis referan¬
tur iniuriam exordia & inere¬
menta corporea. qm̃ naturȩ in-¬
commutabili nec addidit ali-¬
quid natura nr̃a nec minuit:
sed qui in similitudine carnis
peceati dignatus. ẽ. hominib
ẽe̾ conformis. in unitate deita¬
tis patͥ¬
tis pat̾ ꝑmanet ȩqualis.
cum quo et sp̃u sco muit
et regnat in scła scłoꝵ a m̃.¬

Expanded text:
genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; in adoptantis nos misericordia gloriemur: quia, sicut Apostolus ait, Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Dignum est enim atque conveniens, ut testantis Patris voluntas ab adoptionis filiis impleatur; et dicente Apostolo, Si compatimur, et conglorificabimur , sint humilitatis Christi compartiredes . Honoretur in infantia sua Dominus, nec ad Deitatis referantur injuriam exordia et incrementa corporea: quoniam naturae incommutabili nec addidit aliquid nostra natura, nec minuit; sed qui in similitudine carnis peccati dignatus est hominibus esse conformis, in unitate Deitatis Patri permanet aequalis; eum quo et Spiritu sancto vivit et regnat in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i filii dauid. Sed idõ a ur̃a im¬
pietate discernimur. quia quem
ex progenie dauid hominẽ no¬
uimus natum. eunidẽ scđm qͦd
uerbum caro factum est dm̃ de
deo patri credimus coet̃nũ. Unde
si teneres o isrł tui nominis dig¬
nitatem. & ꝓpheticas denuntia¬
diones non obcecato corde ꝑeur¬
reres. isaias tͥ euangłicam pan¬
dit ueritatem. & non surdus
audireᷤ diuina inspiratione dicen
et & pariet filium. & uocabunt
nomen eius emmanuhel. quod
est interprecatum nobiscum ds̃.
Quem si in tanta proprietate sa¬
cri nominis non uidebas. in da¬
uitica saltem uoce didicisses: ne
contra testificationem noui & ue¬
teris destamenti. iħm xp̃m da¬
uid filium denegares. quem da¬
uid dñm non fateris. Quappt̃
consecuta. ẽ: quod carnalium
iudeoꝵ synagoga non meruit
dicente dauid. notum fecit do¬
minus salutare suum. in cons¬
pectu gentium reuelauit iusti¬
ciam sũam: & isaia predicante

Expanded text:
Christi, filii David . Sed ideo a vestra imChristi, filii David . Sed ideo a vestra impietate discernimur, quia quem ex progenie David hominem novimus natum, eumdem, secundum quod Verbum caro factum est , Deum Deo Patri credimus coaeternum. Unde si teneres, o Israel, tui nominis dignitatem, et propheticas denuntiationes non obcaecato corde percurreres, Isaias tibi evangelicam panderet veritatem, et non surdus audires divina inspiratione dicenet pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus . Quem si in tanta proprietate sacri nominis non videbas, in Davidica saltem voce didicisses, ne contra testificationem novi et veteris Testamenti Jesum Christum David filium denegares, quem David Dominum non fateris. CAP. IIIconsecuta est, quod carnalium Judaeorum Synagoga non meruit, dicente David: Notum fecit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelavit justitiam suam ;
Abbreviated transcription (Latin):
et potentiam continer&. non idõ
tamen non erat conserta nascen-¬
ti. quia humano aspectui non pa-¬
tebat. ut ꝑ ueri hominis in usita¬
ta primordia ille agnosceretur
genitus. qui regis dauid & dñs
testimonio sicut euangłium re-¬
fert. confutata. ẽ. impietas iude¬
orum. Nam cum iħu interrogan¬
te iudeos cuius filium dicerent
xp̃m. respondissent dauid: con¬
festim dñs cecitatem eoꝵ argueis
ait. quomͦ ergo dauid in sp̃u uo¬
cat eum dñm dicens. dixit dñs
dño meo sede a dextris meis:
Interclusistis uobis iudȩi intel¬
ligentiȩ uiam. & dum solam na-¬
turam carnis aspicitis: tota uos
ueritatis luce priuatis. Ex pec¬
fabulosa figmenta dauid filium
de sola styrpe corporea. dum in
stituistis. dei filium reppulisti̾.
ut quod nobis ꝓficeri głosum
est. uobis ꝓdesse non possit.
Nam & nos interrogati cuius sit¬
quod factus. ẽ. ex semine dauid
sełm carnem. & de ipso initio
euangłicȩ predicationis instruim᷑.
legentes liber generationis iħu

Expanded text:
et potentiam contineret, non ideo tamen non erat inserta nascenti, quia humano aspectui non patebat: ut per veri hominis inusitata primordia ille agnosceretur genitus, qui regis David et Domitestimonio, sicut Evangelium refert, confutata est impietas Judaeorum. Nam cum Jesu interrogante Judaeos, cujus filium dicerent Christum? respondissent, David, confestim Dominus caecitatem illorum arguens ait: Quomodo ergo David in spiritu vocat eum Dominum, dicens: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis ? Interclusistis vobis, o Judaei, intelligentiae viam, et dum solam naturam carnis aspicitis, tota vos veritatis luce privastis. Exspecasionis fabulosa figmenta, David filium de sola stirpe corporea, dum spenstituistis, Deum Dei Filium repulistis: ut quod nobis profiteri gloriosum est, vobis prodesse non possit. Nam et nos interrogati cujus fiquod factus est ex semine David secundum carnem ; et de ipso initio evangelicae praedicationis instruimur, legentes: Liber generationis Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
debat in tenebris. lucem uidit
magnam. & habitantib in re-¬
gione umbrȩ mortis. lux orta. ẽ.
eis. & iterum. gentes quȩ te ñ
nouerunt inuocabunt te. et
popłi qui te nesciunt ad te con-¬
fugient: exultemus in die sa¬
lutis nr̃ȩ. & ꝑ nouum testam̃¬
tum inconsortium eius assump¬

Expanded text:
bat in tenebris vidit lucem magnam; qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis ; et iterum: Gentes quae te non noverunt invocabunt te, et populi qui te nescierunt ad te confugient : exsultemus in die salutis nostrae, et per novum Testamentum in consortium ejus assump
Abbreviated transcription (Latin):
exitum corporalem: qui adhuc¬
in corpore positꝰ trinitatem me
gitauerunt beatum stephanum.
Iude urum dĩ lapidabant. ille
rogabat aspiciens dm̃. Ille aspi¬
ciebat diuinitatem: & ꝓpriã exer¬
cebant iudȩi feritatem. Ueniebats
suꝑ eum lapides quasi nimbi: et
ille fixis genib orabat ꝓ delic¬
tis popłi scelerati. Beatus stepha¬
nus orabat ꝓ peccatis eoꝵ: & il¬
li pietatem nullam ponebant
in eum. Quid agis saule: Qͥd
martyr in martyrem seuis:
Quia & tu lapidaberis manibus
alienis. Iudei lapidabant: et
saulus seruabat uestes eorum.
su xp̃o tale accepit uocabulum:
unde corona martyrii depingit
triumphum. Sic enim ꝑ linguã
grecam nom̃ accepit coronam:
quod latine int̃pretat᷑ uita per¬
petua. Et ideo conu̾si mecum
num: ut meritis ipsuis nobis
implor& coronam in uita ꝑpe

Expanded text:
exitum corporalem, qui hic adhucexitum corporalem, qui hic adhuc corpore positus Trinitatem mergitaverunt beatum Stephanum. Judaei virum Dei lapidabant; ille rogabat aspiciens Deum. Ille aspiciebat divinitatem; et propriam exercebant Judaei feritatem. Veniebant super eum lapides quasi nimbi; et ille fixis genibus orabat pro delictis populi scelerati. Beatus Stephanus orabat pro peccatis eorum; et illi pietatem nullam ponebant in eum. Quid agis, Saule? quid martyr in Martyrem saevis; quia et tu lapidaberis manibus alienis? Judaei lapidabant; et Saulus servabat vestes eorum. ino Christo tale accepit vocabulum, unde corona martyrii depingat triumphum. Sic enim per linguam graecam nomen accepit corona, quod latine interpretatur Vita perpetua. Et ideo conversi mecum rem Christi; ut meritis ipsius nobis imploret coronam in vita pe
Abbreviated transcription (Latin):
agnifica marty¬
rum sollempni¬
tas. compellit
affectionem nr̃am: u̾bi diuini
uobis tradere semina pretiosi¬
ora. Unde rogamus ut pluiȩ
cȩlesti corda ur̃a preparetis: ut
lactantes semina ur̃a fructum
centesimum afferatis. Pium diẽ
mundo: sed quo ꝑ passionem
migrauit ad cęlum. Magnum
decus meruit uerbi diu̾ini: ut
et leuiticum honorem placitũ
exhiberet. & egregium marty¬
rium consummar&e. Duppli-¬
cem grãm sc̃imoniȩ accepit in
cȩlestib regnis: quia sc̃e dõ ux̃
in terris anima eius. scđm sen¬
tentiam salomonis. Beati apłi
uocem audiuimus: despondi
enu uos dicit xp̃ianis uni
uiro. uirginem castam exhibere
xp̃o. Beatus autem stephanus
xp̃m meruit diligere: ut me¬
ruisset eum de terra in cęlo ui¬
dere. sicut dicit. Ecce iudeo
cȩlos aꝑtos: & filium hominis
stantem adextris dĩ. O cor mun¬
dum: quod bene nouit deum.
Nunc illud euangelicum quod
dicit de lapide qui reprobatꝰ
fuerat. hic factus est in caput
anguli completum est p̃coniũ:

Expanded text:
agnifica martyrum solemnitas compellit affectionem nostram, verbi divini vobis tradere semina pretiosa. Unde rogamus ut pluviae coelesti corda vestra praeparetis; ut jactantes semina vestra, fructum centesimum afferatis. Pium ergo mundo, sed quo per passionem migravit ad coelum. Magnum decus meruit verbi divini, ut et leviticum honorem placitum exhiberet, et egregium martyrium consummaret Duplicem gratiae sanctimoniam accepit in coelestibus regnis quia sancte Deo vixit in terris anima ejus secundum sententiam Salomonis . Beati Apostoli vocem audivimus: Despondi enim vos, dicit Christianis, uni viro, virginem castam exhibere Christo . Beatus autem Stephanus Christum meruit diligere; ut meruisset eum de terra in coelo videre, sicut dicit, Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei . O cor mundum, quod bene novit Deum! Nunc illud evangelicum quod dicitur de lapide qui reprobatus fuerat, Hic factus est in caput anguli , completum est praeconium.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ d̃i st̃. quomͦ illi in om̃ib placeatis:
ut non uterum fetibus sed animum
fecundũ possitis habere uirtitib sostre¬
compello: qͦd miramini in carne
mariȩ. agite in penetrabilib ani¬
mȩ. Qui corde credit ad iustici¬
am: concipit xp̃m. Qui ore confi¬
tetur ad salutem: parit ocp̃m. Sic
in mentib ur̃is & fȩcunditas exu¬
ber&e: & uirginitas ꝑseueret.¬

Expanded text:
quae Dei sunt, quomodo illi in omnibus placeatis ; quae Dei sunt, quomodo illi in omnibus placeatis ; ut non uterum fetibus, sed animum fecundum possitis habere virtutibus. Postrecompello. Quod miramini in carne Mariae, agite in penetralibus animae. Qui corde credit ad justitiam, concipit Christum: qui ore confitetur ad salutem , parit Christum. Sic in mentibus vestris et fecunditas exuberet, et virginitas perseveret.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui uobis attulit quod a maretis.
matri non abstulit quod ama¬
tis: qui sanat in uobis quod tra
uestigia sectamini. ut conciꝑ et
cum uiro non mansit: & cum
pareret uirgo ꝑmansit. Imita¬
mini eam quantum potestis. ñ
fȩcunditate quia non potestis:¬
sed salua uirginitate utrumq
potuit. Quorum uos unum ha¬
bere uoluistis: quia hoc ꝑdide¬
ritis si alterum habere uelletis.
Sola utrunq potuit: quȩ omni¬
potentem peperit ꝑ quẽ potu-¬
it. Solum enim unicum dĩ fili¬
um isto unico modo fieri oporte¬
bat filium hominis. Nec tamen
ideo non est uobis aliquid xp̃e:
quia unus est uirginis fȩtus.
psum quippe uos quem filium
edere non potuistis carne: spon¬
sum inuenistis in corde. Et talẽ
sponsum quem redemptorem.
corporis abstulit partu: multo
magis in uobis eam sp̃uali ser¬
uat amplexii. Nec ꝓpterea uoꝰ
steriles depucetis: quia uirgine̾
ꝑmaneti. Nã & ipsa pia integritas
mundi qͣliter placeatis maritis. cognate

Expanded text:
Qui vobis attulit quod amaretis, Qui vobis attulit quod amaretis, matri non abstulit quod amatis. Qui sanat in vobis quod traxvestigia sectamini, et ut conciperet, cum viro non mansit; et cum pareret, virgo permansit. Imitamini eam quantum potestis; non fecunditate, quia hoc non potestis, salva virginitate. Sola utrumque potuit, quorum vos unum habere voluistis; quia hoc perditis, si utrumque habere velitis. Sola utrumque potuit, quae omnipotentem peperit, per quem potuit. Solum enim unicum Dei Filium, isto unico modo fieri oportebat filium hominis. Nec tamen ideo non est vobis aliquid Christus, quia unius est virginis fetus. Ipsum quippe vos, quem filium edere non potuistis carne, sponsum invenistis in corde: et talem sponsum, quem et redemptorem corporali abstulit partu, multo magis in vobis eam spirituali servat amplexu. Nec propterea vos steriles deputetis, quia virgines permanetis. Nam et ipsa pia integritas mundi, quomodo placeatis maritis; cogitate
Abbreviated transcription (Latin):
pe infidelitas: cui nulla in xp̃o
uidetur fuisse diumitas. Porro
le: ut & corpus maioris etatis
non reserato aditu domus intus
positis presentaretur. & sponsus
infans de thalamo suo. hoc est ut̾o
tus dĩ filius humanã sibi dignatꝰ
est coniungere naturam: ut sibi
capiti immaculato. immaculatã
consignar& ęccłiam. Quã pau-¬
lus apłs uirginem uocat. non so¬
lum eas considerans etiam corpo¬
re uirgines: sed incorruptas om¬
nium desiderans mentes. Despon
pore non poduit. mente tam̃ & ma¬
ter & uirgo. ẽ. Nullo itaq modo
uirginitatem matris suȩ nascen¬
do xp̃c ademit: qui eccłiam suã
de fornicatione dȩmonum redim̃¬
do uirginem fãcit. Ex cuius in¬
corrupta uirginitate ꝓcreatȩ
uirgines sc̃ȩ: quȩ terrenas nup¬
tias contempnentes. esse ȩtiam
carne uirgines eligentes: gau¬
dentes celebrate sollempniter ho¬
dierno die uirginis partum. Il¬
le quippe est natꝰ ex femina: qͥ
non est a masculo satꝰ infemina.

Expanded text:
pe infidelitas, cui nulla in Christo pe infidelitas, cui nulla in Christo videtur esse divinitas. Porro le; ut et corpus majoris aetatis non reserato aditu domus, intus positis praesentaret, et sponsus infans de thalamo suo, hoc est utero tus Dei Filius humanam sibi dignatus est conjungere naturam, ut sibi capiti immaculato immaculatam consociaret Ecclesiam: quam Paulus apostolus virginem vocat, non solas in ea considerans etiam corpore virgines, sed incorruptas omnium desiderans mentes. Desponspore non potuit, mente tamen et mater est et virgo. Nullo itaque modo virginitatem matri suae nascendo Christus ademit, qui Ecclesiam suam de fornicatione daemonum redimendo virginem fecit. Ex cujus incorrupta virginitate procreatae virgines sanctae, quae terrenas nuptias contemnentes, esse etiam carne virgines elegistis, gaudentes celebrate solemniter hodierno die Virginis partum. Ille quippe est natus ex femina, qui non est a masculo satus in femina.
Abbreviated transcription (Latin):
mis dieb dignatus. ẽ. hominis
filius. Et qui de patre natus. ñ
a patre factus erat: factus est
in matre quam fecerat. ut ex il¬
la ortus hic aliquando ẽet. quȩ
nisi ꝑ illum nusquã eẽ potuiss&e.¬
Sic adimpletum . ẽ. quod sacer p̃¬
dixerat psalmus: ueritas de t̾ra
go ante conceptum: uirgo post
partum. Absit enim ut in ea t̾ra.
hoc est in ea carne unde orta est
ueritas: perir& integritas. Nem¬
pe post resurrectionem suã cum
sp̃c putaret᷑ esse non corpus. pal¬
pate inquit & uidede. quia sp̃c
carnem & ossa non habet: sicut
me uidetis habere. & tam̃ illius
iuuenilis corporis soliditatẽ ñ
padentib forib ad discipłos se
intromisit. Cur ergo qui potuit
ꝑ clausa ostia magnus intrare:
non potuit etiam ꝑ incorrup¬
ta membra paruus exire: Sed
neq hoc. neq illud uolunt cre¬
dere increduli. Ideo potius fide̾
utrumq credit: quia infidelitaᷤᷤ
utrumq non credit. Ipsa. ẽ. qͥp¬

Expanded text:
mis diebus dignatus est hominis mis diebus dignatus est hominis filius; et qui de Patre natus, non a Patre factus erat, factus est in matre quam fecerat; ut ex illa ortus hic aliquando esset, quae nisi per illum nunquam et nusSic adimpletum est quod praedixerat Psalmus, Veritas de terra go ante conceptum, virgo post partum. Absit enim ut in ea terra, hoc est in ea carne unde orta est veritas, periret integritas. Nempe post resurrectionem suam, cum spiritus putaretur esse, non corpus: Palpate, inquit, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . Et tamen illius juvenilis corporis soliditas, non patentibus foribus se ad discipulos intromisit . Cur ergo qui potuit per clausa ostia magnus intrare, non potuit etiam per incorrupta membra parvus exire? Sed neque hoc, neque illud volunt credere increduli. Ideo potius fides utrumque credit; quia infidelitas utrumque non credit. Ipsa est quip
Abbreviated transcription (Latin):
erbum patris per
qued facta sunt
tempora caro fac¬
tum: natalẽ suum
nobis fecit intẽ¬
pore. & in ortu humano habere
uoluit unum diem. sine cuius
nutu diuino nullus uoluitur
dies. Ipse apud̃ patrem p̃cedit
cuncta spacia scłoꝵ: ipse de ma¬
tre in hac die cursib se inges¬
sit annoꝵ homo factus homi¬
nis factor. ut suggeret ubera.
regeret sydera. ut esurir& pa¬
nis. sitiret fons. dormiret lux.
ab itinere uia fatigaret᷑. a falsis
testib ueritas accusaretur. u¬
dex uiuoꝵ & mortuoꝵ a iudice
trus coronaret᷑. in ligno funda¬
mentum suspenderetur. uirtꝰ
infirmaretur. salus uulnerare¬
tur: uita moreret᷑. Adhȩc atq
hunis modi sustinenda ꝓ nob̃.¬
sed indigna ut liberaret indig¬
nos: quando nec illi aliquid ma¬
li qui ꝓpt̾ nos tanta ꝑtulit ma¬
la. necͣ nos boni aliquid mere¬
bannir: qui ꝑ eum tanta accepi¬
mus bona. Propt̃ hȩc ergo qui
erat ande om̃ia scła. sine initio
dierum dei filius. esse in nouissi¬

Expanded text:
erbum Patris per quod facta sunt tempora, caro factum, Natalem suum nobis fecit in tempore: et in ortu humano habere voluit unum diem, sine cujus nutu divino nullus volvitur dies. Ipse apud Patrem praecedit cuncta spatia saeculorum: ipse de matre in hac die cursibus se ingessit annorum. Homo factus, hominis factor: ut sugeret ubera, regens sidera; ut esuriret panis, ut sitiret fons, dormiret lux, ab itinere via fatigaretur, falsis testibus veritas accusaretur, judex vivorum et mortuorum a judice trus coronaretur, in ligno fundamentum suspenderetur, virtus infirmaretur, salus vulneraretur, vita moreretur. Ad haec atque hujusmodi sustinenda pro nobis indigna, ut liberaret indignos; quando nec ille aliquid mali, qui propter nos tanta pertulit mala, nec nos boni aliquid merebamur, qui per eum tanta accepimus bona: propter haec ergo, qui erat ante omnia saecula sine initio dierum Dei Filius, esse in novissi
Abbreviated transcription (Latin):
re. nos non habemus regem. nisi
tantum modo cesarem. Ecce
rex tuus uenit tibi mansuetus:
sedens suꝑ asinam. Si intellexeri.
uenit tͥ. Si non intellexeris: ue

Expanded text:
re: Nos non habemus regem, nisi tantummodo Caesarem . Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, cedens super asinam. Si intellexeris, venit tibi; si non intellexeris, ve
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Ecce rex tuus uenit tibi
pullum eius. Ecce. ostendentis
est u̾bum: id. ẽ. uidete non carna¬
li aspectu. sed spiritali intellectu.
pera uirtutum eius aspicite:
non scema uisionis eius. Si enim
scema uisionis eius aspexeritis:
decipiendi estis in natura huma¬
na. Si autem opus eius conside-¬
raueritis: saluandi estis in uirtu¬

Expanded text:
s. Ecce rex, inquit, tuus venit tibi etc. Ecce ostendentis verbum est, id est, videte non carnali aspectu, sed spiritali intellectu opera virtutum ejus aspicite, non schema visionis ejus. Si enim schema ejus aspexeritis, decipiendi estis in natura humana. Si autem opus ejus consideraveritis, salvandi estis in virtu
Abbreviated transcription (Latin):
scđm iusticiam quȩ ex lege est.
conuersatꝰ sum sine querela: sed
quȩ michi fuerunt lucra. hȩc
existimaui propt̃ xp̃m detrim̃¬
ta: & arbitror stercora e̾̃e ut
xp̃m lucrifaciam. Qui autem
ramos de arborib precidebant¬
et eruditi doctores: qui ex pro¬
phetis acceꝑunt exempla uiua¬
de xp̃o. quasi de arboribus

Expanded text:
m iustitiam quae in lege est conuersatus, cum essem sine querella. quae mihi fuerunt lucra haec existimaui propter Christum detrimnta et arbitror stercora esse, ut Christum lucrifaciam . Qui autem ramos de arboribus caedebaet eruditi doctores qui ex prophetis accipientes exempla, quasi de arboribus
Abbreviated transcription (Latin):
duos istos petrum & philippum
apłos exponit intelligi oportere:
qm̃ hi primum transgredientes
iudaicos fines. gentes adduxert̃
ad xp̃m: philippus quidem sama¬
riam. quam ipsam samariam asi-¬
nam ẽẽ interp̃tatur: petrus autẽ
accipiens cornelium ex gentibus
quasi samariȩ pullum. Et siquis¬
dñs opera eoꝵ desiderat. Nedi-
omnes quia ego solus dñs. non
solum animalium neq solum
eorum qui michi subditi sunt:
sed omnium hominũ ȩtiam qui
michi contrarii sunt. Nam et
peccatores conditione quidem
mei sunt: uoluntate autem sua
diaboli. M eus . ẽ. enim orbis t̾rȩ.
et plenitudo eius. Dñs opera eo-¬
rum desiderat. Tustum. ẽ. ut ali-¬
quando creatura seruiat suo fac¬
tori.: FIN. G entes enim ds̾ in
potestate diaboli pro tempore
reliquit ut temptet: non iȩc̃nũ
contempsit ut ꝑdat. Necesse est
ut fiat quod scriptum. ẽ: homineᷤ
et iumenta ialuabis dñe. Confestĩ

Expanded text:
duos istos Petrum et Philippum apostolos exponit intelligi oportere, quoniam hi, primum transgredientes Judaicos fines, gentes adduxerunt ad Christum. Philippus quidem Samariam, quam ipsam Samariam asinam esse interpretatur. Petrus autem gentes accipiens Cornelium ex gentibus quasi Samariae pullum. Et statiinus operam eorum desiderat. Ne dicomnes, quia ego solus sum Dominus, non solum animalium, neque solum eorum, qui mihi subditi sunt, sed omnium hominum, etiam qui mihi contrarii sunt. Nam et peccatores conditione quidem mei sunt, voluntate autem sua diaboli. Meus est enim orbis terrae, et plenitudo ejus . Dominus operam eorum desiderat. Justum est, ut aliquando creatura serviat suo factori. Gentes enim Deus in potestate diaboli pro tempore reliquit ut tentet, non in aeternum contempsit, ut perdat. Necesse est autem ut fiat quod scriptum est: Homines et jumenta
Abbreviated transcription (Latin):
Et constituam principes tuos sicut
antea: & consiliarios tuos sicut
ab initio. Et tunc uocaberis ciui¬
tas iusticiȩ: & mater ciuitatum.
id. ẽ ȩccłiarum fidelis syon. Pro¬
pter quasdam tales similitudines
animalib hic assimilati sunt ho¬
mines: dm̃ uel dĩ filium non cog¬
noscentes. Est enum animal hoc in¬
mundum. & pre cet̾is pęne ium̃tis
magis irrationabile. & stultum:
et infirmum. & ignobile. & one¬
riferum magis. Sic fuer̃t et ho¬
mines ante xp̃m idolatriis & pas¬
sionib diu̾sis in mundi. & irratio¬
nabiles uerbi ratione carentes:

Expanded text:
Et constituam principes tuos, sicut prius, et consiliarios tuos sicut ab initio. Et tunc vocaberis civitas justitiae, et mater civitatum , id est Ecclesiarum fidelis Sion. Propter quasdaanimalibus hic assimilati sunt homines, Deum vel Dei Filium non cognoscentes. Est enim animal hoc immundum, et prae caeteris pene jumentis magis irrationabile, et stultum, et infirmum, et ignobile, et oneriferum magis: sic fuerunt et homines ante Christum idololatriis et passionibus immundi et irrationabiles verbi ratio
Abbreviated transcription (Latin):
omnes homines antequã pecce¬
mus liberum quidem habemꝰ
arbitrium: si uolumꝰ sequi uo¬
luntatem diaboli annon. Qͦd
si semel peccantes obligauerimꝰ¬
nos oꝑib eius. iam nr̃a uirtu-¬
te euadere non possumꝰ: sed sic̃
nauis fracto gubernaculo il¬
luc ducit᷑ ubi tempestas uolu-¬
erit: sic & homo diuinȩ gr̃ę
auxilio ꝑdito ꝑdito ꝑ pecca¬
tum non quod uult agit. sed
quod diabolus uult. Et nisi
soluerit eum: usq ad mortẽ¬
in peccatoꝵ suoꝵ uinculis ꝑ¬

Expanded text:
164 Homines antequam peccemus, liberum quidem habemus arbitrium, si volumus sequi voluntatem dyaboli, an non. Quod, si semel peccantes volunos operibus eius, iam nostra virtute evadere non possumus, sed sicut navis fracto gubernaculo illuc ducitur, ubi tempestas compellit, sic et homo divine gracie auxilio perdito per peccatum non vult, quod agit, sed quod dyabolus vult. Et nisi solvent eum, usque ad mortem peccatorum suorum vinculis
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sibi adhibuit mi¬
nisteria ium̃toꝵ. nec ra-¬
morum uirentiũ circa se
ornamenta constituit:
nec ad terribilem lau¬

Expanded text:
uam sibi adhibuit ministeria jumentorum; nec virentium circa se ornamenta constituit, nec terribili lau
Abbreviated transcription (Latin):
est. Animalis autem ꝓphetia. in
iudea remansit. Nam de anima
li illo non hoc quod uidebatur
necessarium erat xp̃o: sed illud
quod intelligebat᷑ id. ẽ. non caro
sed ratio: ideoq caro remissa. ẽ.
ratio autem retenta. Aut ita.

Expanded text:
 autem prophetia in Ecclesia remansit. De animali etiam illo, non quod videbatur, erat necessarium Christo, sed illud quod intelligebatur, id est non caro, sed ratio. Ideoque caro remissa est, ratio autem retenta est.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem nemo potest facere se ip¬
sum regem. sed populus creat
sibi regem quem eligit. sed cum¬
rex ille fuerit factus & confirma¬
tus in regno iam habet potesta¬
tem in hominib. & non potest
popłs iugum eius de ceruice
sua repellere. nam primũ qui-¬
dem in potestate populi. ẽ. fa-¬
cere sibi regem quem uult. fac¬
tum autem. de regno repellere
iam non . ẽ. in potestate eius. &
sic uoluntas populi postea in
necessitatem conuertitur: sic &
homo priusquam peccet liberũ
habet arbitrium utrũ uelit
sub regno ẽẽ diaboli. Cum aut̃¬
no ipsius. iam non potest de po¬
testate eius exire: sed sic prina
uoluntas eius in necessitatẽ conũ¬

Expanded text:
is: Nemo potest facere se ipsum regem, sed populus creat sibi regem, quem elegit. Sed cum ille fuerit factus et confirmatus in regno, iam habet potestatem in hominibus, et non potest populus iugum eius de cervice sua repellere. Nam primum quidem in potestate populi est facere sibi regem quem vult, factum autem de regno repellere iam non est in potestate eius, et sic voluntas populi postea in necessitatem convertitur. XXII. homo, priusquam peccet, liberum habet arbitrium, utrum velit sub regno esse dyaboli. Cum autno ipsius, iam non potest de potestate eius exire. Et sic prima voluntas eius in neccessitatem eiu
Abbreviated transcription (Latin):
tu. illud uerum lumen amplec¬
tere. quod illuminat omnẽ ho¬
minem uenientem in hunc mun¬
dum: & de quo dicit ꝓpħa. Acce¬
dite ad eum & illuminamini. &
uultus ur̃i non erubescent. Si
enim templum dĩ sumus. & sp̃c
est quod fidelis quisq in suo ha¬
bet animo. quam qͦd mirat᷑ in cȩ¬
lo. Non itaq uobis dilectissimi
hoc aut indicimus. aut suademꝰ
ut despiciatis oꝑa dĩ. aut contra¬
rium aliquid fidei ur̃ȩ. in his quȩ
bonus bona condidit estimetis:
sed ut omni creaturarum speciȩ.
et uniu̾so mundi huius ornatu.
rationabilit̾ & temꝑant̾ utami¬
ni. Quȩ enim uidentur sicut ait
apłs temporalia sunt: quȩ autẽ
non uidentur ȩterna sunt. Un¬
de quia ad presentia sumꝰ nati.
ad futura autem renati. non tẽ¬
poralib bonis dediti. sed ȩterni
simus intenti: & ut speni nrãm
possimus propius intueri. in ip¬
so sacram̃to natalis dñi cogitemꝰ
quid naturȩ nr̃e gr̃a diuina con¬

Expanded text:
tu illud verum lumen amplectu illud verum lumen amplectere quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, et de quo dicit Propheta: Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non erubescent. Si enim templum Dei sumus, et spiritus est quod fidelis quisque in suo habet animo, quam quod miratur in coelo. Non itaque vobis, dilectissimi, hoc aut indicimus, aut suademus, ut despiciatis opera Dei, aut contrarium aliquid fidei vestrae in his quae Deus bonus bona condidit aestimetis; sed ut omni creaturarum specie et universo mundi hujus ornatu rationabiliter et temperanter utamini: Quae enim videntur, sicut ait Apostolus, temporalia sunt; quae autem non videntur aeterna sunt . Unde quia AD PRAESENTIA sumus nati, ad futura autem renati, non temporalibus bonis dediti, sed aeternis simus intenti; et ut spem nostram possimus propius intueri, in ipso sacramento Natalis Domini cogitemus quid naturae nostrae gratia divina con
Abbreviated transcription (Latin):
porum falleret᷑ : cum ꝑ in equali¬
um horarum impares moras &
dissimilium ortuum signa mani¬
festa. & annos sol concluderet. &¬
menses luna deternaret. Quarto
namq ut legimus die. dixit ds̃.
Fiant luminaria in firmamento cȩ¬
li. & luceant suꝑ terram. & diui¬
dant int̾ diem & noctem . & sint¬
in signa & tempora. & indies. &
annos. & sint infirmamento cȩ¬
li: & luceant suꝑ terram. Ex ꝑ¬
giscere o homo. & dignitatem
tuȩ agnosce naturȩ: recordare
te factum ad imaginem dĩ. quȩ
et si in adam corrupta. in xp̃o
tamen est reformata: utere qͦmͦ
utendũ. ẽ. uisibilib creaturis. sic̃
iiteris terra. mari. cęlo. aere. fon¬
tib atq fluminib. & quicquid
in cis pulchrum atq mirabile
est: refer ad laudem & głam
conditoris. Noli ẽẽ deditus ei
lumini. quo uolueres & serpen¬
tes: quo bestiȩ & pecudes. quo
muscȩ delectantur & uermes
ucem in corpoream sensu tange.
incorporeo. & doto mentis affec¬

Expanded text:
porum falleretur; cum per inaequaliporum falleretur; cum per inaequalium horarum impares moras, et dissimilium ortuum signa manifesta, et annos sol concluderet, et menses luna renovaret. Quarto namque, ut legimus, die dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et luceant super terram, et dividant inter diem et noctemin signa et tempora, et in dies et in annos, et sint in firmamento coeli, et luceant super terram. Expergiscere, o homo, et dignitatem tuae agnosce naturae. Recordare te factum ad imaginem Dei: quae etsi in Adam corrupta, in Christo tamen est reformata. Utere quomodo utendum est visibilibus creaturis, sicut uteris terra, mari, coelo, aere, fontibus, atque fluminibus: et quidquid in eis pulchrum atque mirabile est, refer ad laudem et gloriam conditoris. Noli esse deditus ei lumini, quo volucres et serpentes, quo bestiae et pecudes, quo muscae delectantur, et vermes. Lucem corpoream sensu tange corporeo; et toto mentis affec
Abbreviated transcription (Latin):
uiunt misceat᷑. Dicit enĩ scrip¬
tura diuina. Dñm dm̃ tuum
adorabis: & illi soli seruies. Et
beatus iob homo sine querela
ut ait dñs: & continens se ab
omni re mala. Numquid uidi
inquit solem cum fulgeret et
lunam incedentẽ clare. & lȩta¬
tum. ẽ. in abscondito cor meum:
et osculatus sum manũ meam:
Quȩ . ẽ. iniquitas maxima: & nega¬
tio contra dm̃ altissimũ. Quid
est autem sol aut quid ẽ luna:
nisi uisibilis creaturȩ. & corpo¬
reȩ lucis elementa: Quorum
unum maioris.ẽ. claritatis: ali¬
ud minoris est luminis. Sicut
enim alia diurna sunt tempora.
ita diu̾sam in luminarib quali¬
tatem creator insticuit: cum ta¬
men priusquam hȩc fierent &¬
dies sine solis officio. & noctes
sine luminis ministerio preces¬
sissent. Sed condebant᷑ ista ad
faciendi hominis utilitatẽ: ut
rationale animal. nec in distine¬
tione mensiũ. nec in recursu an¬
norum. nec in dinumeratione tẽ¬

Expanded text:
viunt, misceatur. Dicit enim Scripviunt, misceatur. Dicit enim Scriptura divina: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies. Et beatus Job, homo sine querela, ut ait Dominus, et contines se ab omni re mala: Nunquid vidi, inquit, solem, cum fulgeret, et lunam incedentem clare, et laetatum est in abscondito cor meum, et osculatus sum manum meam, quod est iniquitas maxima, et negatio contra Deum altissimum. Quid est autem sol, vel quid est luna, nisi visibilis creaturae et corporeae lucis elementa, quorum unus majoris claritatis, aliud minoris est luminis? Sicut enim alia diurna, alia nocturna sunt tempora, ita diversam in luminaribus qualitatem Creator instituit; cum tamen prius quam haec fierent, et dies sine solis officio, et noctes sine lunae ministerio praecessissent. Sed condebantur ista ad faciendam hominis utilitatem, ut rationale animal, nec in distinctione mensium, nec in recursu annorum, nec in dinumeratione tem
Abbreviated transcription (Latin):
oribus adoretur. Quod ñ nulli
etiam xp̃iani. adeo se religiose
facere putant: ut priusquam ad
beati petri apłi basilicam. quȩ
uni deo uiuo & uero est dedica¬
ta ꝑueniant: suꝑatiͤ gͣdibꝰquib ad
suggestum arȩ suꝑioris ascendt̃.
conuerso corpore ad nascentem
solem se reflectant. & curuatis
ceruicib in honorem se splendi¬
di orbis inclinant. Quod fieri par¬
tim ignorantiȩ uitio. partim pa¬
ganitatis sp̃u multum tabescimꝰ
et dolemus: quia & siquidẽ for¬
te creatorem potius pulchri lu¬
minis. quam ipsum lumen qͦd ẽ.
creatura uenerant᷑. abstinendũ
tamen est ab ipsa specie huus
officui. quia cum in nr̃m uenit.
qui deorum cultum reliquit:
nonne hanc secum partem opi¬
nionis uetustȩ tanquam proba-¬
bilem retemptabit. quam xp̃ia¬
nis & impiis uiderit ẽẽ cominu¬
nem: Abiciatur erg̃o a consue¬
tudine fidelium dampnanda ꝑ¬
uersitas: nec honor uni dõ debi¬
tus. eoꝵ ritib qui creaturis ser¬

Expanded text:
oribus adoretur; quod nonnulli oribus adoretur; quod nonnulli etiam Christiani adeo se religiose facere putant, ut priusquam ad B. Petri apostoli basilicam, quae uni Deo vivo et vero est dedicata, perveniant, superatis gradibus quibus ad suggestum areae superioris ascenditur, converso corpore ad nascentem se solem reflectant, et curvatis cervicibus, in honorem se splendidi orbis inclinent. 95 Quod fieri partim ignorantiae vitio, partim paganitatis spiritu, multum tabescimus et dolemus: quia etsi quidam forte Creatorem potius pulchri luminis quam ipsum lumen, quod est creatura, venerantur, abstinendum tamen est ab ipsa specie hujus officii, quam cum in nostris invenit, qui deorum cultum renonne hanc secum partem opinionis vetustae tanquam probabilem retentabit, quam Christianis et impiis viderit esse communem? Abjiciatur ergo a consuetudine fidelium damnanda perversitas, nec honor uni Deo debitus, eorum ritibus, qui creaturis ser
Abbreviated transcription (Latin):
scrutat᷑ affectus: & ibi causas
querit nocendi. ubi quemq ui¬
derit studiosius occupari. Ha¬
bet etenim multos ex eis quos
tenacius obligauit aptos artib¬
suis. quoꝵ ad alios decipiendoᷤ
et ingenus utatur & linguis.
Per istos remedia egritudinum.
indicia futurorum. placationes
demonum. & depulsiones ꝓmit¬
tuntur umbrarum. Addunt se
et illi qui totam humanȩ uitȩ
conditionem de stellarum pen-¬
dere affectib mentiunt᷑ & qͦd
est auc diuinȩ uoluntatis aut
nr̃ȩ: indeclinabilium dicunt ẽẽ
fatorum. Quȩ tam̃ ut cumula¬
tius noceant. spondent posse
mutari: si illis quȩ adu̾santur
syderibꝰ supplicetur. Unde com¬
mentum impium hac ratione
destruitur: quia si predicta ñ
ꝑmanent. non sunt fata metu¬
enda. Si ꝑmanent: non sunt as¬
tra ueneranda. De talibꝰ insti¬
tutis etiam illa generatur im¬
pietas: ut sol inchoatione diur¬
nȩ lucis exurgens. a quibusdã
insipientib de locis eminenti¬

Expanded text:
scrutatur affectus, et ibi causas scrutatur affectus, et ibi causas querit nocendi, ubi quemque viderit studiosius occupari. Habet etenim multos ex eis quos tenacius obligasuis, quorum ad alios decipiendos et ingeniis utatur et linguis. Per istos remedia aegritudinum, indicia futurorum, placationes daemonum, et depulsiones promittuntur umbrarum. Addunt se et illi, qui totam humanae vitae conditionem de stellarum pendere effectibus mentiuntur, et quod est aut divinae voluntatis, aut nostrae, indeclinabilium dicunt esse fatorum. Quae tamen, ut cumulatius noceant, spondent posse mutari, si illis quae adversantur sideribus supplicetur. Unde commentum impium sua ratione destruitur, quia si praedicta non permanent, non sunt fata metuenda; si permanent, non sunt astra veneranda. CAP. IV. De talibus institutis etiam illa generatur impietas, ut sol in inchoatione diurnae lucis exsurgens a quibusdam insipientioribus de locis eminenti
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ueniunt alieni: & in here¬
ditatem ingrediuntur extranei.
De impus iusti. de auaris benigni.
de in continentib casti. de terre¬
nis incipiunt esse cęlestes. Quȩ
nosq inseruit sibi. ut dei ad
humana descentio. fieret homi
autem dilectissimi miscdia dĩ.
cuius erga nos magnitudinẽ
explicare non possumꝰ. multa
sollicitudine precauendum. ẽ.
xp̃ianis. ne diabolicis iterum
capiantur in sidiis. & eisdem rur¬
sum quib renuntiauerunt er¬
rorib implicentur. Non enim
desinit hostis antiqus transfigu¬
rans se in angłm lucis deceptio¬
num laqueos ubiq pretende
re. et ut quoqͦ mͦ fidem credenti¬
um corrumpat instare. Nouit
cui adhibeat ęstus cupiditatis.
cui illecebris gulȩ ingerat:
cui apponat incitamenta luxu¬
riȩ. cui infundat uirus iniudiȩ.
Nouit quem merore conturbet.
quem fallat gaudio. quem me¬
tu opprimat: quem ammiratio¬
ne seducat. Omnium discutit
consuetudines. uentilat curas.

Expanded text:
tionem veniunt alieni, et in haeretionem veniunt alieni, et in haereditatem ingrediuntur extranei. De impiis justi, de avaris benigni, de incontinentibus casti, de terrenis incipiunt esse coelestes. Quae nosque inseruit sibi, ut Dei ad humana descensio, fieret hominautem, dilectissimi, misericordia Dei, cujus erga nos magnitudinem explicare non possumus, multa sollicitudine praecavendum est Christianis ne diabolicis iterum capiantur insidiis, et eisdem rursus, quibus renuntiaverunt, erroribus implicentur. Non enim desinit hostis antiquus, transfigurans se in angelum lucis , deceptionum laqueos ubique pre et, ut quoquo modo fidem credentium corrumpat, instare. Novit cui adhibeat estus cupiditatis, cui illecebras gule ingerat, cui apponat incitamenta luxurie, cui infundat virus invidie. Novit quem merore conturbet, quem fallat gaudio, quem metu opprimat, quem admiratione seducat. Omnium discutit consuetudinem, ventilat curas,
Abbreviated transcription (Latin):
quod in carne sit dĩ natura mu¬
tata: sed quod a uerbo in unita¬
tem ꝑsonȩ sit caro suscepta. In
cuius utiq nomine homo totꝰ
accipitur. cum quo intra uirgi¬
nis uiscera scõ sp̃u fȩcundata.
et numꝗͣ uirginitate caritura.
tam insẽparabilit̾ dĩ filius. ẽ. uni¬
tus: ut qui erat intemporaliter
de essentia patris genitus. ipse
sit temporalit̾ de utero uirginis
natus. Aliter enim ab ȩternȩ
mortis uinculis non possemus
mo uerus. qui nunquam esse de-
in se fecit exordium. & in ortus
sui forma dedit humano generi
spiritale principium: ut ad car¬
nalis generationis abolenda con¬
tagia e̾ẽt regenerandis origo si¬
ne semine criminis. De quibus
dicitur. Qui non ex sanguinib
neq ex uoluntate uiri. neq ex
uoluntate carnis: sed ex dõ nati
sunt. Quȩ hoc sacramentum
mens comprehendere. quȩ hauc
grãm ualeat lingua narrare :
Redit in innocentiam iniquitas:
et in nouitatẽ uetustas. In adop¬

Expanded text:
quod in carnem sit Dei natura muquod in carnem sit Dei natura mutata, sed quod a Verbo in unitatem personae sit caro suscepta; in cujus utique nomine homo totus accipitur, cum quo intra Virginis viscera sancto Spiritu fecundata, et numquam virginitate caritura, tam inseparabiliter Dei Filius est unitus, ut qui erat intemporaliter de essentia Patris genitus, ipse sit temporaliter de utero Virginis natus. Aliter enim ab aeternae mortis vinculis non possemus mo verus, qui numquam destitit in se fecit exordium, et in ortus sui forma dedit humano generi spiritale principium, ut ad carnalis generationis abolenda contagia, esset regenerandis origo sine semine criminis, de quibus dicitur: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Quae hoc sacramentum mens comprehendere, quae hanc gratiam valeat lingua narrare? Redit in innocentiam iniquitas, et in novitatem vetustas; in adop
Abbreviated transcription (Latin):
predicator adiecit. Uerbum caro
factum. ẽ. & habitauit in nobis.
et uidimus głam ipsus. głam qͣ¬
si unigeniti a patre. In utraq
ergo natura idem. ẽ. dĩ filius
nr̃a suscipiens. & ꝓpria non
amittens: in homine hominem
renouans. in se in cõmutabilis
ꝑ seuerans. Deitas enim quȩ il¬
li cum patre cõmunis. ẽ. nullũ
detrimentum omnipotentiȩ su-¬
biit: nec dĩ formam. serui forma
uiolauit. quia sũma & sempiter¬
na essentia quȩ se ad humani
generis inclinauit salutẽ. nos
quidem in suam głam transtu¬
lit: sed quod erat. esse ñ desti¬
tit. Unde cum unigenitꝰ dei mi¬
norem se esse patre conficetur.
cui se dicit ȩqualem. ueritatem
in se forma utriusq demonstrat:
ut humanam ꝓbet imparilitas
et diuinam declaret ȩqualitas.
Maiestati igitur filii dĩ corporea
natiutas nichil abstulit. nicbil
contulit: quia substantia in com-¬
mutabilis. nec minui potuit. nec
augeri. Quod enim uerbum ca¬
ro factum est. non hoc significat

Expanded text:
ator adjecit: Verbum caro factum est et habitavit in nobis; et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre . In utraque ergo natura idem est Dei Filius nostra suscipiens, et propria non amittens; in homine hominem renovans, in se incommutabilis perseverans. Deitas enim, quae illi cum Patre communis est, nullum detrimentum omnipotentiae subiit, nec Dei formam servi forma violavit, quia summa et sempiterna essentia, quae se ad humani generis inclinavit salutem, nos quidem in suam gloriam transtulit, sed quod erat esse non destitit. Unde cum Unigenitus Dei minorem se Patre confitetur , cui se dicit aequalem , veritatem in se formae utriusque demonstrat: ut et humanam probet imparilitas, et divinam declaret aequalitas. CAP. II. Majestati igitur Filii Dei corporea nativitas nihil abstulit, nihil contulit, quia substantia incommutabilis nec minui potuit, nec augeri. Quod enim Verbum caro factum est, non hoc significat,