comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ꝓpt̃ seruũ meũ. ut ñ disꝑdã om̃s. Dixerat dñs i srł
ẽẽ periturũ. & om̃a peccata illiꝰ suis patere c̃spectibus.
& redditurũ se oꝑa singłoꝵ insinu eorũ. Post hec in¬
fert similitudinẽ & cõparationis exemplũ. qͦ doceat
unũ quẽq suo perire peccato. & etiã si peccantium
sit plurima multitudo. unũ iustũ cunctorũ uitio¬
ñ perire. Siqͥs ait in botro & uua que ad maturita¬
tẽ ꝑuenire ñ potuit & acessentes attulit fructꝰ. uel
aliqͦ aeris ac t̾rȩ corrupta ẽ uitio. unũ granũ repperit
inlesũ. qđ spẽ habeat adhuc maiꝰ fieri. & admaturitatẽ
plitã ꝑuenire. dicat alteri ne tangas illud. sed dimitte
ut crescat. qui a benedictio dni ẽ : ut intanta acinoũ
multitudine solũ euader& siccitatẽ. sic inqͥt de udeoꝵ
innumerabili multitudine que offendit dm̃. si pau¬
cos iustos inuenero liberabo eos de interitu pluri¬
morũ. Ethoc fatiã ꝓpt̃ seruos meos abrahã isaac & ia¬

Expanded text:
ciam propter servum meum, ut non disperdam omnes. Dixerat Dominus, Israel esse periturum, et omnia peccata illius suis patere conspectibus, t redditurum se opera singulorum in sinu eorum. Post haec infert similitudinem, et comparationis exemplum, quo doceat unumquemque suo perire peccato, et etiamsi peccantium sit plurima multitudo, unum justum cunctorum vitio non perire. Si quis, ait, in botro et uva, quae ad maturitatem pervenire non potuit, et acescentes attulit fructus, vel aliquo aeris ac terrae corrupta est vitio, unum granum reperit illaesum, quod spem habeat adhuc majus fieri, et ad maturitatem solitam pervenire, dicat alteri, ne tangas illud, sed dimitte ut crescat, quia benedictio Domini est, ut in tanta acinorum multitudine solum evaderet siccitatem: sic, inquit, de Judaeorum innumerabili multitudine, quae offendit Deum, si paucos justos invenero, liberabo eos de interitu plurimorum. Et hoc faciam propter servos meos Abraham, Isaac et Ja
Abbreviated transcription (Latin):
scribit paulus ad corinthios. cũ ad uniꝰ soribit᷑ popłm ciuita¬
tis: ꝓuariaate abundantiũ idẽ scorũ & peccatorũ. nc̃ lau¬
dat eos nc̃ corripit. nc̃ doc& nc̃ rep̃hendit. Prouocatadcon¬
tinentiã. nuptias ñ recusat. Retrahit ab idolatria. infri¬
it resurrectione. Digami& porrigit manũ. ne locũ trib¬
at fornicationi. Hoc diximꝰ ut p̃sensqͦq capitulũ qd̾ om̃s
expopłi dñi dep̃cantis oritione contexit᷑. uel iustorũ mal¬

Expanded text:
s ad Corinthios cum ad unius scribatur populum civitatis, pro varietate habitantium, id est sanctorum et peccatorum, nunc laudat eos, nunc corripit, nunc docet, nunc reprehendit. Provocat ad continentiam, nuptias non recusat, retrahit ab idololatria, instruit resurrectionem, bigamiae porrigit manum, ne locum tribuat fornicationi. Hoc diximus, ut praesens quoque capitulum, quod omne ex populi Deum deprecantis oratione contexitur, vel justorum intel
Abbreviated transcription (Latin):
lauit eos. ipse recordatꝰ ẽ antiquorũ. dierũ. qndo ꝓ eis moy¬
ses inheremo dep̃cat᷑ꝰ ẽ dicens: Aut dimitte eis hanc noxã.
aut si ñ facis dele me delibro tuo quẽ scripsisti. Ueteris gͥ
isaia recordat᷑ historiȩ dicit. Ubi ẽ ille moyses qͥeduxit
eos derubro mari : Ubi pastor ouium: Ubi ille qͥ cũ ce¬
terispastorib gregis dñi laborauit : Qui imꝑauit & po¬
suit sp̃m̃ dĩ oratione & p̃cib suis ingrege dñi. Aut certe
ita ẽ intellegendũ. Ubiẽ illa clem̃tia dñi qua qͦndam
Qui eduxit indexterã partẽ ñ insinistrã moysen seruũ
suũ in brachio maiestatissuȩ. qͥscidit aqͣs ante eũ ut fa¬
cer& sibi nom̃ sẽpit̃nũ. & usq inp̃sentẽ diẽ illiꝰ potentia
narraret᷑. Duxit enĩ popłm suũ ꝑ inm̃surarũ aqͣrum
abyssos. qͣsi equũ ꝑsolitudinẽ. & um̃ta ꝑ planũ. & spẽ¬

Expanded text:
lavit eos: ipse recordatus est antiquorum dierum, quando pro eis Moyses in eremo deprecatus est, dicens: Aut dimitte eis hanc noxam: aut si non facis, dele me de libro quem scripsisti . Veteris igitur Isaias recordatus historiae, dicit: Ubi est ille Moyses qui eduxit eos de Rubro mari? ubi est pastor ovium? Ubi ille qui cum caeteris pastoribus gregis Domini laboravit? Qui impetravit, et posuit Spiritum Dei oratione et precibus suis, in grege Domini? Aut certe ita intelligendum: ubi est illa clementia Domini, qua quondam m tribueret: Qui eduxit in dexteram partem, non in sinistram, Moysen servum suum brachio majestatis suae: qui scidit aquas ante eos, ut faceret sibi nomen sempiternum; ut usque in praesentem diem illius potentia narraretur? Duxit enim populum suum per immensas aquarum abyssos, quasi equum per solitudinem, et jumenta per planum, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
consenfiunt. qͣsi calidũ indeserto inueni isrł cũ ocesis
gladio. Cũ enĩ inqͥt om̃is mundꝰ idolatriȩ gladui
uulneratꝰ iacer& exanimis. inueni isrł in abraham
habe colorẽ fidei. qͣs̃ medicꝰ qͥ post p̃liũ inter cadauem
mortuorũ ubi quẽ senserit pulsantib uenis aliqͥd
habere uitale. adhib& curã uulnerib ut restituat

Expanded text:
consentiunt: Quasi calidum in deserto, inveni Israel cum occisis gladio . Cum enim, inquit, omnis mundus idololatriae gladiis vulneratus jaceret exanimis, inveni Israel in Abraham habere calorem fidei, quasi medicus, qui post praelium inter cadavera mortuorum, ubi quem senserit pulsantibus venis aliquid habere vitale, adhibet curam vulneribus, ut restituat
Abbreviated transcription (Latin):
& serui mei in habitabt̃ ibi. Et er̃ cãpestria in caulas
gregũ. & uallis achor incubile arm̃torũ popło meo
qui requisier̃ me .lxx. Et educã de iacobsem̃ & de
uda & hereditabit montẽ scm̃ meũ. & hereditabt̃
electimei. & serui mei inhabitabt̃ ibi. Et er̃ insaltu
ouilia gregũ. & uallis achor in reqͥe arm̃toꝵ popłomeo¬

Expanded text:
ibi, et erunt campestria in caulas gregum, et vallis Achor in cubile armentorum populo meo qui quaesierunt me. LXX: Et educam de Jacob semen, et de Juda, et haereditabit montem sanctum meum, et haereditabunt electi mei, et servi mei habitabunt ibi, et erunt in saltu ovilia gregum,
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ carnis desideria. eadẽ flãma cõbur&. & funda¬
inta montiũ quȩ se eleuant contra scientiã di. ipsosq
montes di iacula disꝑdent. ut humiliati inpoenis.
montes ẽe desistant. Fece in qͥt scriptũ ẽ corã me.
Om̃a enĩ trã peccata dĩ patent oculis. & in his scripta sunt li¬
bris de qͥb in danihellegimꝰ. Throni positi sunt. & li¬
bri aꝑtist̃. deqͥh & inalio loco dr̃. suꝑ t̾rã scribantur

Expanded text:
ma comburet, et fundamenta montium quae se elevant contra scientiam Dei. Ipsos quoque montes Dei jacula disperdent, ut humiliati in poenis, montes esse desistant. Ecce, inquit, scriptum est coram me. Omnia enim nostra peccata Dei patent oculis, et in his scripta sunt libris, de quibus in Daniele legimus: Throni positi sunt, et libri aperti sunt . De quibus in alio loco dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ oormit inspecub magistrorũ. qͣlis fuit marcion
⁊ualentinꝰ & nuꝑ eimomius m̃tis inmunditiã leꝑ¬
rant a speluncas diligunt. qs hieremias mystico
uoce dicebat. Uae qͥpotũ dat pxmmo amico suo potioniᷤ
tirbidȩ & inebriat eũ ut respiciat ad speluncas suas.
Dehis speluncis & dñs loquebat᷑. Scriptũẽ. domꝰ pa¬
trismei domꝰ orationisuocabit᷑ uos aut̃ fecistis eã spe¬

Expanded text:
non dormit in specubus magistrorum? Qualis fuit Marcion non dormit in specubus magistrorum? Qualis fuit Marcion et Valentinus, et nuper Eunomius, mentis immunditiam leprorantur, et speluncas diligunt, quas Jeremias mystico voce dicebat: Vae qui potum dat proximo suo potionis turbidae: et inebriat eum, ut respiciat ad speluncas suas . De his speluncis et Dominus loquebatur: Scriptum est, domus patris mei, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis ea
Abbreviated transcription (Latin):
sepulchris &e specub doimiumt ꝓpt̃ sõmia. qͥ comedunt
cpne suillã &e uis hostiarũ. ꝓfana om̃a uasa eorĩr &
olĩ i hoitis mmolans & suꝑtateres tura succendens
ed sedens qͥq uł habitans in sepulchris. & in delubris
idolorũ dormiens. ubi stratis pellib hostiarũ incuba¬
re solitierant. ut sõniis fut᷑a cognoscerent. qđ infano
Nechoc erant impiceatis fine contenti. sed porcorũ quoq
ernib uescebant᷑. qđ lege ꝓhibitũ erat. Et ius hesternũ
qđ greciuocant eus oꝵ auidis fancib deuorabant. Un¬
de ta ipsiquã uasa eorũ inmunda erant. &e intantũ
om̃sq heretici: qͣles nu ꝑsubmagistro celebroso ingal¬
ua pullusar: q basibicas martyrũ decliantes nos qͥ
ibi orationes exmore celebrauimꝰ qͣsi inmundos fu¬
gieiant. hoc aut̃ ñ tã illi faciunt quã habitantis
meis demonisfortitudinẽ. & flagella sci cineris ñ
ferentes: Quis aut hereticorũ ñ reqͥesit inmemorus.

Expanded text:
 specubus dormiunt propter somnia: qui comedunt carnem suillam et jus hostiarum, profana omnia vasa eorum: qui solum in hortis immolans, et super lateres thura succendens, sed sedens quoque, vel habitans in sepulcris, et in delubris idolorum dormiens, ubi stratis pellibus hostiarum incubare soliti erant, ut somniis futura cognoscerent. Quod in fano Nec hoc erant impietatis fine contenti, sed porcorum quoque carnibus vescebantur, quod lege prohibitum erat, et jus hesternum, quod Graeci vocant ἕωλον avidis faucibus devorabant . Unde tam ipsi quam vasa eorum immunda erant, et in tantum omnesque haeretici, quales nuper sub magistro cerebroso in Gallia pullularunt, qui basilicas Martyrum declinantes, nos qui ibi orationes ex more celebramus, quasi immundos fugiunt. Hoc autem non tam illi faciunt, quam habitantes in eis daemones, fortitudinem et flagella sancti cineris non ferentes. Quis autem haereticorum non requiescit in memoriis,
Abbreviated transcription (Latin):
uorũ fructuũ. Pro poenis ponit᷑ atq torm̃tis qͣndohie¬
remias in lam̃tationib plangens euersionẽ ierłm
loqͥt᷑. Torcular calcauit dñs uirgini filiȩ uida. ego
ploro. In boniã partẽ scribunt᷑ psalmi ꝓtorcularibus
octauus & octogesimꝰ tertuis. deqͥb insuis locis siuita
comes fuerit dño p̃bente dicet᷑. Hoc torcular in quo&e
malis supplitia & bonis p̃mia asaluatore calcant᷑. soł
ipse calcauit. nullũq habuit aduitorẽ. Neq enĩ an¬
gelus aut archangelus. throni. dominationes. aut ulla
cȩlestiũ potestatũ humanũ corpꝰ adsũpsit. & ꝓ nobio
passꝰ ẽ & conculcauit aduersarias fortitud i atq contri¬
uit. nisi ille qͥloqͥt᷑ inpsalmo. Saluũ me fac dñe qͣmde¬

Expanded text:
vorum fructuum. Pro poenis ponitur atque tormentis, quando Jevorum fructuum. Pro poenis ponitur atque tormentis, quando Jeremias in Lamentationibus plangens eversionem Jerusalem loquitur: Torcular calcavit Dominus virgini filiae Juda, ideo ego ploro . In bonam partem inscribuntur psalmi pro torcularibus octavus et octogesimus tertius. De quibus in suis locis, si vita comes fuerit, Domino praebente, dicetur. Hoc torcular, in quo et malis supplicia, et bonis praemia a Salvatore calcantur, solus ipse calcavit, nullumque habuit adjutorem. Neque enim Angelus, aut Archangelus, Throni, Dominationes, aut ulla coelestium potestatum, humanum corpus assumpsit, et pro nobis passus est, et conculcavit adversarias fortitudines, atque contrivit: 749 nisi ille qui loquitur in psalmo: Salvum me fac, Dom
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ magis cũ suꝑiori capitulo iungendũ ẽ quã ut sit sequen¬
tis pͥncipiũ. Cetera sic transtulert̃. & degentib uir nẽ
mecũ. & conculcaui eos infurore meo. & confregi eos qͣsi
trã. & deduxi sanguinẽ eorũ int̾rã. & om̃a uestim̃ ta
mea in qͥnaui. dies enĩ retributionis uenit eis. & annꝰ
raeributionis adẽ. Aspexi ⁊ ñerat auxiliator: Considaui.
& nullus qͥ p̃ber&e auxiliũ. Et eruit eos brachiũ meũ.
& furor m̃s aduenit. & conculeaui eos mira mea. & de¬
duxei int̃rã sanguinẽ eorũ. Pro torculari qd̾ hebraice
dr̃ Geth theodotio ipsũ uerbũ hebraicũ posuit fura.
Sed meliꝰ in hoc loco symmachus. quẽ & nos secuti sumus.
Uerbũ enĩ fura ãbiguũ ẽ. & tã torcular quã lagunculã
plerũq significat. Dicendũ ẽ itaq de torculari qd̃ uicta
scripturȩ sc̃ȩ consu&udinẽ in terdũ ꝓultione atq sup¬
plitus ponit᷑ peccatorũ. in terdũ incongregatione no¬

Expanded text:
quod magis cum superiori capitulo legendum est, quam ut sit sequentis principium. Caetera sic transtulerunt. Et de gentibus vir non est mecum, et conculcavi eos in furore meo, et confregi eos quasi terram, et deduxi sanguinem eorum in terram, et omnia vestimenta mea inquinavi. Dies enim retributionis venit eis, et annus redemptionis adest. Aspexi, et non erat auxiliator: consideravi, et nullus qui praeberet auxilium; et eruit eos brachium meum, et furor meus advenit, et conculcavi eos in ira mea, et deduxi in terram sanguinem eorum. Pro torculari quod Hebraice dicitur GETH  , Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit PHURA  . Sed melius in hoc loco Symmachus, quem et nos secuti sumus. Verbum enim PHURA ambiguum est, et tam torcular, quam lagunculam plerumque significat. Dicendum est itaque de torculari, quod juxta Scripturae sanctae consupliciis ponitur peccatorum, interdum in congregatione no
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpr̃a. nosaut̃ ordine ⁊ ratione monst̾umꝰ de p̃sentidia
tẽpr̃e in qͦ romanis seruuit᷑. & exceso ifrł gentiũ turo
successit. Curramꝰ igit᷑ ꝑ singła orationis m̃bra & ea
ne laciniosasit expositio breuit̃ disseramꝰ. Pre ssꝰ pond̾
malorũ innullo alio nisi in d̾i miscda spẽ babeo. qͥfact
miscdĩam ininilia diligentib se. ⁊ extendit miscdiam su
hnsqͥ cognosct̃ eũ. Exqͦostendit᷑ diligentib: ⁊ cognosceni¬

Expanded text:
dine et ratione monstravimus, de praesenti dici tempore, in quo Romanis serviunt, et excluso Israele, gentium turba successit. Curramus igitur per singula orationis membra, et ea, ne laciniosa sit expositio, breviter edisseramus. Pressus pondere malorum, in nullo alio nisi in Dei misericordia spem habeo; qui facit misericordiam in millia diligentibus se, et extendit misericordiam suam his qui cognoscunt eum. Ex quo ostenditur, diligentibus et cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
quitur & asꝑsẽ sanguis eorũ suꝑ uestim̃ta mea. & om¬
nia indum̃ta mea pollui. neqͣquã sic intellegendũ
ut demones aduersarias potestates sanguinẽ habere
credamꝰ. sed tropologice accipienda sunt om̃a ĩ qñdo
clem̃tissimꝰ ds̃ aderudiendũ popłm suũ & captiuitatis
iunculis lib̾andũ hostis fieri cõpellit᷑. Diesenĩ inqͥt¬

Expanded text:
 vestimenta mea, et omnia indumenta mea pollui, nequaquam sic intelligendum, ut daemones et adversarias potestates sanguinem habere credamus: sed tropologice accipienda sunt omnia, quando clementissimus Deus ad erudiendum populum suum, et captivitatis vinculis liberandu
Abbreviated transcription (Latin):
firmissimis muris fuit ante circũdata. inqua passꝰẽ dñs
uel de inferno deqͦ in qͥnꝗͣ ge simo nono & cente simo sẽp¬
nmo psalmo scriptũ ẽ. qͥs deduc& me inciuitatẽ mii¬
im᷑: in qͣ clausȩ st̃ aniȩ mortuorũ. & circũdata est
srmissimiscustodus. Sciendũq ẽ qd̃ uxta historiã
bosrañ sit edom. sed inmoab. Seqͥt᷑. Sic formosꝰ insto¬
lasia. gradiens in multitudine fortitudinis suȩ. Deqͦ¬

Expanded text:
firmissimis muris fuit ante circumdata, in qua passus est Dominus; vel de inferno, de quo in quinquagesimo nono et in centesimo septimo psalmo scriptum est: Quis deducet me in civitatem munitam ? in qua clausae sunt animae mortuorum, et circumdata est firmissimis custodiis. Sciendum quoque quod juxta historiam BOSRA   non sit in Edom, sed in Moab. Sequitur: Sic formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suae. De
Abbreviated transcription (Latin):
& scđm multitudinẽ iustitiȩ suȩ Finito ut nos ar¬
bit᷑m pͥmo ut pleriq estimant scđo saluatoris adue.¬
intu in qͦ subaudit᷑ ludicantis immopugnantis uosq
& popłi sui adũsarios trucidantes. cruentꝰ uictor
describit᷑. incipit alia. tE ẜ iħo tiN. ex qua ꝑsona
posuli prapheta loquit᷑ enarrantis beneficia in¬

Expanded text:
m multitudinem justitiae suae. Finito, ut nos arbitramur primo, ut plerique aestimant secundo Salvatoris adventu, in quo subauditur, judicantis, immo pugnantis vox, suosque et populi sui adversarios trucidantis, cruentus victorque describitur: incipit alia περικοπή, in qua ex persona populi Propheta loquit
Abbreviated transcription (Latin):
Didicimꝰ qd tusis qͥloqueris iustitiã. & salus om̃iũ intuo sit
uditio constituta. nc̃ scire uolumꝰ q̃re uestim̃ta tua sint
ueluti musto tincta. aut qͥd causȩ extiterit ut tunca
que de suꝑ texta ẽ ⁊ scmndi ñ potest. & de utero uirgina¬
li tantũ candorẽ habuit qͣntũ nullus fullo potest facere
dit dñs ñ imo uersiculo ut pͥus. simultis uerbis ut om̃a
doceat ignorantes. ne rursũ quȩrere cõpellant᷑.Tor¬
cular calaui solus & degentib ñẽ uir mecũ. Calraui
eosin furore meo. & conculcaui eos in ira mea. Et asꝑs̃

Expanded text:
titiam, et salus omnium in tuo sit judicio constituta. Nunc scire volumus, quare vestimenta tua sint velut musto tincta, aut quid causae exstiterit, ut tunicam quae desuper texta est, et scindi non potest, et de utero virginali tantum candorem habuit, quantum nullus fullonum possit facedit Dominus, non uno versiculo, ut prius, sed multis verbis: ut omnia doceat ignorantes, ne rursum quaerere compellantur. Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Calcavi eos in furore m
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ transtulert. qui om̃i studio nitebant᷑ ut uinc¬
tũ popłm ñ dimiterent. Miserationũ dñi recor¬
dabor laudẽ dñi suꝑ om̃ib que reddidit nob̵ dñs. &
suꝑ multitudine bonoꝵ domin isrł. que largitꝰ ẽ¬

Expanded text:
nem transtulerunt; qui omni studio nitebantur, ut vincnem transtulerunt; qui omni studio nitebantur, ut vinctum populum dimitterent. Miserationum Domini recordabor; laudem Domini super omnibus quae reddidit nobis Dominus, et super multitudinem bonorum dom
Abbreviated transcription (Latin):
tum. & diẽ retributionis dõ nr̃o. & nc̃ tam̃ tã in malã
quã inbonã. Inmalã. diesrnĩ ultionis incorde meo.
Inbonã. annꝰ redep̃tionis mex̧ uenit : ut eo tẽpr̃e quo
puniunt᷑ aduersarii dĩ popłs liberet᷑. immo redima¬
tur p̃tioso sangume agni. qͥ in iohannis a pocalypsi dr̃
trucidatꝰ. De hac retributionis die & moy ses scõ sp̃u ꝓ
phetabat : & retribuit uidictã minicis. & odientib
se restitu&. Circũspexi ⁊ ñerat auxiliator. quȩ siui &
ñ erat qͥaduuar&. Qui & inpsalmo dixerat & expecta¬
ui qͥ contristaret᷑ & ñ fuit. & qͥ consolare᷑ & ñ inueni. ip
donauit ei nom̃ suꝑ om̃e nom̃. ut saluar& sibi creden¬
dentes dextera sua . &. indignatio eiꝰ que erat contra
aduersarios. dĩ populũ libar& Siue eruit creden¬
tes in brachio suo. furorẽ suũ ultͣ non distulit. deduxo¬
itq sanguinẽ eoꝵ in t̾rã. Uel demonũ tropicos. ł cer¬
te sanguinẽ ludeoꝵ. ꝓ qͦ ceteri int̃pretes conditio¬

Expanded text:
diem retributionis Deo nostro; et nunc tam in malam quam in bonam. In malam: Dies enim ultionis in corde meo. In bonam: Annus redemptionis meae venit; ut eo tempore quo puniuntur adversarii, Dei populus liberaretur, immo redimatur pretioso sanguine agni qui in Joannis Apocalypsi dicitur trucidatus. De hac retributionis die et Moyses sancto Spiritu prophetabat: Et retribuet vindictam inimicis, et odientibus se restituet. Circumspexi, et non erat auxiliator: quaesivi, et non erat qui adjuvaret . Qui et in psalmo dixerat: Et exspectavi qui contristaretur, et non fuit, et qui consolaretur, et non inveni . Ipdonavit ei nomen super omne nomen, ut salvaret sibi credentes dextera sua; et indignatio ejus quae erat contra adversarios, Dei populum liberaret. Sive eruit credentes in brachio suo, et furorem suum ultra non distulit: deduxitque sanguinem eorum in terram, vel daemonum τροπικῶς, vel certe sanguinem Judaeorum: pro quo caeteri interpretes, contentio
Abbreviated transcription (Latin):
dat unicuiq scđm opꝰ suũ. Nos aut̃ scđm coeptã ex pla¬
natiorẽ possumꝰ hec & in pͥmo aduentu in telligere.
seant ꝑportas qͥb infernꝰ ñ p̃ual& . & om̃a tollant im¬
pedim̃ta deuia. ut absq aliqͦ scandalo popłs ȩccłam sal¬
uatoris introeat. Unde ⁊ioħs clamabat inheremo. łgo
siĩ uox clamantis in deserto sic̃ dix̃ isaias. parate uiãdni¬
mons ⁊ collis hmiliabit᷑. Alusq uerbis nc̃ idẽ sens dr̃.
Fligit lapides uir ecclesi asticꝰ. cũ omẽm emollit decre¬
dentiũ corde duritiã. Deqͥb idẽ baptistadicebat. Potens
ẽ d̃s de lapidib istis suscitare filios abrahã. Uel uixta sep¬
tuaginta ꝓicit de uia lapides. qͥ infideles acredentib
separat. Qđ ne putarent uidei de se diciiungit᷑. Leuate
signũ ingentes. & ad popłos nationũ : ut neqͣquã uniꝰ
t̃rȩ uidȩȩ ad salutẽ ꝓuocent᷑ ingustiȩ .s auditũ fiat in ex¬
tremis t̾rȩ.ut passionẽ creatoris totͦ mundꝰ audiat. Di¬

Expanded text:
at unicuique secundum opus suum. Nos autem secundum coeptam explanationem possumus haec et in primo adventu intelligere, seant per portas quibus infernus non praevalet, et omnia tollant impedimenta de via, ut absque aliquo scandalo populus Ecclesiam Salvatoris introeat. Unde et Joannes clamabat in eremo. Ego sum vox clamantis in deserto, sicut Isaias dixit: Pamons et collis humiliabitur . Aliisque verbis nunc idem sensus dicitur, Elegit lapides vir Ecclesiasticus, qui omnem emollit de credentium corde duritiam. De quibus idem Baptista dicebat: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Vel juxta Septuaginta, projicit de via lapides qui infideles a credentibus separat. Quod ne putarent Judaei de se dici, jungitur: Levate signum in gentes, et ad populos nationum, ut nequaquam unius terrae Judaeae ad salutem provocentur angustiae, sed auditum fiat in extremis terrae, ut passionem omnium Creatoris totus mundus exaudiat. Di
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit om̃e uditiũ. deqͦ & psalmista dicebat. Dsiu
ditiũ tuũ regida. & iustitiã tuã filio regis. Qui lo¬
quor iustitiã. ut malis mala & bonis retribuã bona
Quiueni pugnare cont᷑ aduersarias potestates. & cap¬
nuis p̃dicare remissionẽ. & uinctos de carcere libe¬
rare.ut & aduersarii poenas. & captiui sentiant
libertatẽ.¶ Quare rubrũ ẽ indum̃tũ tuũ. & uestim̃ta
na sic̃ calcantiũ intorculari. Lax. Quare rubrast᷑

Expanded text:
Psalmista dicebat: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Qui loquor justitiam: ut malis mala, et bonis retribuam bona; qui veni pugnare contra adversarias potestates, et captivis praedicare remissionem, et vinctos de carcere liberare, ut et adversarii poenas, et captivi sentiant libertatem. Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcantium torcular? LXX: Quare rubra
Abbreviated transcription (Latin):
ueniebant mandianite. & usq ad gazã fructꝰ illiꝰ deuas¬
tabant. ita ut cibus hominũ inescas brutorũ animanti¬
um uerteret᷑. Hoc ẽ aut̃ triticũ & hoc uinũ qd̾ ñ come¬
dt̃ nisĩ laudantes dnm. & ñbibent nisi in atrus scĩs
eiꝰ: deqͦ dñs inpassione dicebat. Am̃ dico uobis. ñ bibã
degenimine uitis huiꝰ donec illud bibã nouũ in regno
patris mei. Quȩ exparte cõplent᷑ in ȩccła. qͣndo dic̃ dñs
discipulis suis. Bibite amici mei. & in ebriamini fr̃s.
Qđuinũ lȩtificat corhominũ. & impl&a luce atq meri¬
die bibet᷑ abioseph eũ fr̃ib suis. & cõplebit᷑ plenius:
panis cȩlestis efficit᷑. illud ẽ deqͦ loqͥt᷑ dñs. Caro mea.¬

Expanded text:
veniebant Madianitae, et usque ad Gazam fructus ejus devasveniebant Madianitae, et usque ad Gazam fructus ejus devastabant, ita ut cibus hominum in escas brutorum animantium verteretur . Hoc est autem triticum, et hoc vinum, quod non comedent nisi laudantes Dominum, et non bibent, nisi in atriis sanctis ejus, de quo Dominus in passione dicebat: Amen amen dico vobis, non bibam de genimine vitis hujus, donec illud bibam novum in regno Patris mei . Quae ex parte complentur in Ecclesia, quando dicit Dominus discipulis suis: Bibite, amici mei, et inebriamini, fratres, quod vinum laetificat cor hominis . Et in plena luce atque meridie bibitur a Joseph cum fratribus suis . Et complebitur plenius, panis coelestis efficitur, illud est, de quo loquitur Dom
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i uirtꝰ ẽ. diq sapientia. lurat aut̃ qd̾ triticũ & uinũ
lnerłm neqͣquã cedat in hostiũ cibos. nec alienigenȩ
labore illiꝰ ꝑfruant᷑. s qͥcũq in lacrimis seuerint in
gaudio metant. & qͥ messuerint abiectisq paleis pu¬
rũ frum̃tũ inhorrea congregauerint. ipsi comedant
labores manuũ suarũ: & dñm et̾̃na laude sustollant.
intelligimꝰ mansiones. si de fut᷑a in regno cęlorũ acci¬
pimꝰ beatitudine. uel certe ȩccłas in toto orb̾e diuisas.
inqͥb plantati postea indomo dñi florebimꝰ. Quando ant̃
dicit neq̃quã ultͣ dabo triticũ tuũ inimicisnis. & ui¬
nũ tuũ alien genȩ ñ bibent in qͦ laborasti. ostendit laborẽ
ante udȩorũ & om̃ aoꝑa eorũ adȩmonib fuisse possessa.
qͣndo interdm̃ & idola fluctuabant. qͣndo eis dicebat he¬
lias. Usq qͦ claudicatis utroq pede : Si dñs ẽ. seqͥmini il¬
lũ. & uixta tẏpicã historitĩ que in uidicũ libro narrat᷑.

Expanded text:
Dei virtus est Deique sapientia . Jurat autem quod triticum et vinum Jerusalem nequaquam cedat in hostium cibos, nec alienigenae labore illius pertruantur; sed quicumque in lacrymis seminaverint, in gaudio metant, et qui messuerint, abjectisque paleis, purum frumentum in horrea congregaverint, ipsi comedant labores manuum suarum, et Dominum aeterna laude sustollant, intelligimus mansiones, si de futura in regno coelorum accipimus beatitudine, vel certe Ecclesias in toto orbe divisas, in quibus plantati, postea in domo Domini florebimus. Quando autem dicit: Nequaquam ultra dabo triticum tuum inimicis tuis: et vinum tuum alienigenae non bibent, in quo laborasti, ostendit laborem antea Judaeorum, et omnia opera eorum a daemonibus fuisse possessa, quando inter Deum et idola fluctuabant, quando eis dicebat Elias: Usquequo claudicatis utroque pede? si Dominus est Deus, lum . Et juxta typicam historiam, quae in Judicum libro narratur,
Abbreviated transcription (Latin):
tasmeas. & uiã facite popło meo. & lapides de uia
picite. Leuate signũ ingentes. ecce enĩ dñs fecit
auditũ usq adextremũ terrę. Dicite filiȩ syon. Ec¬
ce saluator tuus uenit. habens mercedẽ suã secũ. & opꝰ
suũ ante fatiẽ suã. Enocabit eũ popłm scm̃ redẽptũ
adño. tu autẽ uocab̾is requęsita ciuitas iñ derelicta.
¶Precipit custodib murorũ hierłm qͥb ante p̾ceꝑat ne
tacerent ne aliqͣndo orare desisterent. ut transeant ꝑ
ultimo tẽpore qndo post plenitudinẽ gentiũ saluandꝰ¬

Expanded text:
tas meas, et viam facite populo meo: et lapides de via projicite. Levate signum in gentes: ecce enim Dominus fecit auditum usque ad extremum terrae. Dicite filiae Sion: Ecce Salvator tuus venit, habens mercedem suam secum, et opus suum ante faciem suam: et vocabit eum populum sanctum, redemptum a Domino. Tu autem vocaecepit custodibus murorum Jerusalem, quibus ante praeceperat ne tacerent, ne aliquando orare desisterent, ut transeant peultimo tempore, quando post plenitudinem gentium salvand
Abbreviated transcription (Latin):
donec stabiliat ⁊ ponat hierusalẽ laudẽ int̃radi¬
ere cuiꝰ sens insuꝑiorib: ñ coher&e. Non ẽ enĩ uobissi¬
milis si corrigat. & fatiat hierłm gaudiũ suꝑ t̾rã nisi
bite hoc artifici eloqͥo colptemꝰ. ut dicat᷑ ad eustodes
sełȩ nullũ eorũ similẽ forte qͥ p̃dicatione sua fecerint
corrigat᷑. & fiat hierus alẽ gaudiũ om̃is terrae.
TIurauit dñs inde&tera sua. & in brachio fortitudinis suȩ.

Expanded text:
liat et ponat Jerusalem laudem in terra, dicere, cujus sensus in superioribus non cohaeret: Non est enim vobis similis, si corrigat, et faciat Jerusalem gaudium super terram. Nisi forte hoc artifici eloquio coaptemus, ut dicatur ad custodes Ecclesiae, nullum eorum similem fore qui praedicatione sua fecerint, ut corrigatur, et fiat Jerusalem gaudium omnis terrae. Juravit Dominus in dextera sua et brachio
Abbreviated transcription (Latin):
sicata ẽ. Suꝑ muros tuos constitui custodes. qͦs uel
nr̃diabolus qͥqͣs leo rugiens circuit & quȩ rit quomꝰ
posit in trare. occasione accipiat ad gregẽ dñi deuas¬
uallent᷑ eiꝰ auxilio. Vnde & ad eo sdẽ custodes atq
in ore ur̃o sileat oratio. ned etis silentiũ ei. subaudit᷑
dño sed sẽꝑ molestisitis. oportune inportune. &
imitamini in t̃pellatricẽ duris iuidicis. Sienim
ille m̃tis ferociã assidua in p̃catione de posuit. ꝗͣ to
magis pat̃ cȩlestis bona dabit petentib se: Ta diu
autẽ rogare debetis. donec hierusalẽ quȩ in ui¬
leis concidit & in exẽ plũest atq maledictũ in totiꝰ
nbis trarũ laude ũset᷑. Mirorq qͥd uoluerint saptua

Expanded text:
constitui custodes, quos velnoster diabolus, qui quasi leo rugiens circuit, et quaerit quomodo possit intrare , occasionem accipiat ad gregem Domini devasvallentur ejus auxilio. Unde et ad eosdem custodes atque in ore vestro sileat oratio. Ne detis silentium ei, subauditur, Domino; sed semper molesti sitis, opportune, importune, et imitemini interpella tricem duri judicis. Si enim ille mentis ferociam 742 assidua imprecatione deposuit, quanto magis Pater coelestis bona dabit petentibus se? Tamdiu autem rogare debetis, donec Jerusalem, quae in Judaeis concidit, et in exemplum est atque maledictum, in totius orbis terrarum laude versetur. Mirorque quid voluerint Septua
Abbreviated transcription (Latin):
ter nr̃ libanos. apͥncipio nom̃ tuũ suꝑnos. qͥa tanta po¬
pulo tuo p̃stitisti .que suꝑior sermo narrauit. ut sp̃c qͦq
tui dignos consortio duceres. Nc̃ qͦq adtende de celo. &
uide oꝑa nr̃a: si tam̃ te digna st̃. Quare auertis fatiẽ
tuã anobis : Cȩlũ aut̃ dr̃ habitaculũ scm̃ ⁊ domꝰ głȩ eiꝰ.¬

Expanded text:
ter noster, libera nos: a principio nomen tuum super nos est. Qui tanta populo praestitisti, quae superior sermo narravit, ut spiritus quoque tui dignos nos consortio duceres, nunc quoque attende de coelo, et vide opera nostra, si tamen te digna sunt. Quare avertis faciem tuam a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
osiniustitiã. ꝓ qͦ inhebraico seriptũ ẽ: ponã uisitationẽ
tuã pacẽ. & p̃positos tuos iustitias. In qͦscript̾ȩ sc̃ȩ ad¬
miranda maiestas. qđ pͥncipes fut᷑os ȩccłȩ episcoposno¬
minauit. quorũ om̃is uisitatio in pace ẽ. & uocabulũdig¬
nitatis iustitia. ut neqͣquã ꝑ son ã accipiant minditio.¬

Expanded text:
raico scriptum est: Ponam visitationem tuam pacem, et praepositos tuos in justitiam. In quo Scripturae sanctae admiranda majestas, quod principes futuros Ecclesiae, episcopos nominavit, quorum omnis visitatio in pace est, et vocabulum dignitatis in justitia: ut nequaquam accipiant perso
Abbreviated transcription (Latin):
accipere. qd̾ abies cyparissꝰ pinꝰ & cedrꝰ excelsȩ qͦndã li¬
bani arbores glorificauerint tẽplũ di. & locũ pedũ illiꝰ
& inclitũ fecerint. Ac ne longo sermone sensũ trahã. uir
fessor hilarius. ñne tͥuident᷑ excelsȩ qndã in scło arbo¬
ui siue reũtentes filu eoꝵ qͥhumiliauerant tẽ. & ad ora¬
bt̃ uestigia pedũ tuorũ om̃s qͥ de traxberant tͥ. dehis de¬
bemꝰ intelligere qͥñ uoluntate sed necessitate sunt xp̃ia¬
ni. & metuoffense regnantiũ tum̃tib animis inclinan¬
tur. Uel certe qd̾ pͥus ꝑsecutores postea crediderunt.

Expanded text:
accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Liaccipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorificaverint Templum Dei, et locum pedum illius, et inclytum fecerint. Ac ne longo sermone sensum traham, vir fessor Hilarius, nonne tibi videntur excelsae quondam in saeculo arbotentes, filii eorum qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum, omnes qui detraxerant tibi, de his debemus intelligere, qui non voluntate, sed necessitate sunt Christiani: et metu offensae regnantium, timentibus animis inclinantur. Vel certe quod prius persecutores, postea crediderint.
Abbreviated transcription (Latin):
te ueni&. & incypresso & pino & cedrosimul. utglo
inseptuaginta que exhebreo subasteriscis posui. & qd̃
addider̃ obelo p̃notaui. libanꝰ mons foemcis ẽ excilsis
arborib consitꝰ. qͣs pial mista describensait. Uidi ĩpiũ
exaltatũ & eleuatũ qͣsi cedros libani. Et malio loco. Con¬
ter&e dñs cedros libani. multaq alia que studio breui¬
tatis p̃t̾eo. De hoc qͦndã hirã rex tyri salomoni iopen
ligna mittebat. ad adificandũ tẽplũ dĩ. deqͦeniã nunc
script᷑a ꝓmittit. abietẽ & buxũ & pinũ. siue iuxta sep¬
tuaginta cẏparissũ & pinũ & cedrũ. aut uix ta aqͥlã
abietẽ thaada oꝑ x thaac cuiR. uel iuxcta theodoti¬
das. ut edificet᷑ tẽplũ syon. Qđ siita ẽ. ubierit aurea &
gẽmata hierłm. ubi uxor agni. ubi portȩ duodecĩ gẽ¬
marũ uarietate distinctȩ : nisi forte muros habebat
& fundam̃ta gẽmata & tẽplũ qd̾ ornatius e̾e̾ debera&e.
lignis ȩdificabit᷑. Qua ratione copellim᷑ om̃a spiritalit̃

Expanded text:
te veniet in cyparisso et pino, et cedro simul ut glorin Septuaginta, quae ex Hebraeo sub asteriscis posui, et quod addiderunt, obelo praenotavi. Libanus mons Phoenicis est, excelsis arboribus consitus, quas Psalmista describens ait: Vidi impium superexaltatum, et elevatum quasi cedros Libani . Et in alio loco: Conteret Dominus cedros Libani . Multaque alia quae studio brevitatis praetereo. De hoc quondam Hiram rex Tyri, Salomoni Joppen ligna mittebat, ad aedificandum Templum Dei . De quo etiam nunc Scriptura promittit, abietem et buxum et pinum, sive juxta Septuaginta, cyparissum et pinum, et cedrum, aut juxta Aquilam, abietem, thaadaor, et thaassur; vel juxta Theodotidas, ut aedificetur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi uxor Agni? ubi portae duodecim gemmarum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur. Qua ratione compellimur omnia spiritualiter
Abbreviated transcription (Latin):
daudent᷑. ut introducant ad te fortitudinẽ gentiũ. & re¬
gsearũ qͥ adducendi st̃. Gentes enĩ & reges qͥ ñ seruie¬
rit tͥ ꝑibt̃. gentes solitudine desolabunt᷑. Intercet̾a
aqͣb ditat᷑ eccła & urbs saluatoris exstruet᷑. alienigenȩ
qq & filiĩ peregrinorũ ȩdificant muros eiꝰ. ne hostis pos¬
sit intrare : ne locũ inuenire ꝑfidia. Alieni aut̃ & pe¬
regrmi ꝓpͥe significant popłm nationũ. qͥuere exstrux¬
erunt excłam xꝑi. intantũ ut reges eorũ & pͥncipes
rtinistrent suie adsistant ei. qđuł carnalit̃ accipitur
uel spiritalit᷑. Si carnalit̃. uidimꝰ cȩsares romanosxp̃i
iugo colla sũmittere. edificare eccłas expensis publi¬
cis & aduersꝰ ꝑsecutiones gentiũ atq insidias heretico¬
rum legũ scita pendere. Si spiritalit̾. qͥcũq. ineiscon¬
tinentia. eloquentia. sc̃ĩtate pͥncipes st̃. & animae
imꝑio carnis subiugant seruitutẽ. ipñ administrant

Expanded text:
audentur, ut introducant ad te fortitudinem gentium, et reges earum qui adducendi sunt. Gentes enim et reges qui non servierint tibi, peribunt: gentes solitudine desolabuntur. Inter caetera quibus ditatur Ecclesia, et urbs Salvatoris exstruitur, alienigenae quoque et filii peregrinorum aedificant muros ejus, ne hostis possit intrare, nec locum invenire perfidia. Alienigenae autem et peregrini proprie significant populum nationum, qui vere exstruxerunt Ecclesiam Christi: intantum ut reges eorum et principes ministrent, sive assistant ei. Quod vel carnaliter accipitur, vel spiritualiter. Si carnaliter, videmus Caesares Romanos Christi jugo colla submittere, et aedificare ecclesias expensis publicis, et adversus persecutiones gentium atque insidias haereticorum Legum scita pendere. Si spiritualiter, quicumque in eis continentia, eloquentia, sanctitate, principes sunt, et animae imperio carnis subjugant servitutem, ipsi administrant
Abbreviated transcription (Latin):
ei Nostalẽ consu& udinẽ ñ habemꝰ. neq eccłȩ d̃i.Il¬
ludq dicamꝰ qđ etiã si arnalit̃ st̃ ꝓmissa uidȩ is. tmen
sub conditione st̃ ꝓmissa: ut si suscepissent lum̃ sum
qd adeosmssũ fuerat. tẽ etiã ista sequerent᷑. qͦuiodi
missũ filiũ dĩ. quẽ qͥa ñ susceperant imiũsa sublais
& suscipientib spiritalit̃ reddita hereditas: Quie

Expanded text:
consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei . Illudque dicamus, quod etiam si carnaliter sunt promissa Judaeis, tamen sub conditione sunt promissa, ut si suscepissent lumen suum, quod ad eos missum fuerat, tunc etiam ista sequerentur, quod vimissum Filium 724 Dei, quem quia non susceperunt, universa sublata sunt, et suscipientibus spiritualite
Abbreviated transcription (Latin):
sui miscdãm diligat. Uel certe hoc dicendũ. qd afflictã
qͦndã & captiuitate traditã inpopło uidȩorũ. inuocati¬
& nec die nec nocte claudant᷑. & saluari cupientib iugit᷑
pateant : idẽ ut ei ingaudio & intribulatione uolenti¬
bus credere introitꝰ nonnegeret᷑. & inferat᷑ ad eã forti¬
tudo siue duitiȩ gentũ. & regescarũ ministrent siue ad¬
ducant᷑ ei qͣs̃ captiui. Cũ intelleges cũ uideris eloquen

Expanded text:
ndum, quod afflictam quondam et captivitati traditam in populo Judaeorum, in vocati nec die nec nocte claudantur, et salvari cupientibus jugiter pateant, id est, ut ei in gaudio, et in tribulatione volentibus credere, introitus non negetur. Et inferatur ad eam fortitudo, sive divitiae gentium; et reges earum ministrent, sive add
Abbreviated transcription (Latin):
tũ siuĩ & aurũ cum eis: ꝓpt̃ nom̃ dñi sem̃ &qus
sc̃s usrł glorificutꝰ ẽ. qͥa dñs in gressꝰ ẽ eg̃ptun
suꝑ nubẽ leuẽ. & nubib ꝓph&arũ mandaut ne
pluerent suꝑ isrł imbrem ad quos ꝑueni uen¬
tas dĩ mirat᷑ aeccła decircũ cisione eoe hisqͥ pͥnã¬
aeccłamsiue doctores cũ discipiulis id ẽ columnus
cũ pullis siuis uolare ad ȩccłam de insulis gentiũ. que iuxta
maris. dequib in libro uisionũ tyriplenius dixeimus.
Naducent filios ȩxcłȩ in pͥncipio fidei. aurũ argentũꝙ por-¬
tantes. Corde enĩ credit᷑ adiustitiã. ore aut̃ confessio
sit ad salutẽ. De qͦauro & argento insexagesimo septimo

Expanded text:
us Israel glorificatus est. Quia Dominus ingressus est Aegyptum super nubem levem, et nubibus Prophetarum mandavit, ne pluerent super Israel imbrem, ad quos pervenit veritas Dei, miratur Ecclesia de Circumcisionis primuEcclesiam. Sive doctores cum discipulis, id est, columbas cum pullis suis volare ad Ecclesiam de insulis gentium, quae juxtamaris, de quibus in visione Tyri plenius diximus, adducent filios Ecclesiae in principio fidei, aurum argentumque portantes. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem . De quo auro et argento in sexagesimo septim
Abbreviated transcription (Latin):
bare. ut fatnũ di sapientius ẽ hominib. gentes aut̃ &e re¬
gesearũ qͥ seruire ȩccłȩ noluerint bona &e utili seruituite
ut in apostolicã transferant dignitatẽ. ꝑibt̃ ea ꝑditione
insolitudinẽ. qͥhab̾e noluer̃ hofpitẽ dm̃. Gła libani
adte ueni&. & abies &buxus & pinussimul. adornandũ

Expanded text:
entem autem et reges earum, qui servire Ecclesiae noluerint bonam et utilem servitutem, ut in Apostolicam transferant dignitatem, 726 peribunt ea pein solitudinem, qui habere noluerunt hospitem Deum. Gloria Libani ad te veniet, abies et buxus et pinus simul
Abbreviated transcription (Latin):
mimera neq̃quã ꝓpͥa salute contenti ꝓfitient. ut etiã
p̃dicent salutare di. Dines ille qͥ instar eameli portabat
in eugłio diuitiarũ pondera & camelus erat noluit
di audire consilia nec exonerari. ut abiecta sarcina alis
colubȩ uolar& adcģlũ: ꝓpt̾ea tristis abut. ꝙ. de istius

Expanded text:
munera nequaquam propria salute contenti, proficient, ut etiam munera nequaquam propria salute contenti, proficient, ut etiam caeteris praedicent salutare Dei. Dives ille, qui instar cameli portabat in Evangelio divitiarum pondera, et camelus erat, noluit Domini audire consilia, nec exonerari, ut abjecta sarcina, alis columbae volaret ad coelum; propterea tristis abiit. Et de istius
Abbreviated transcription (Latin):
regiones st̃ trans arabiam fertiles camelorũ: om̃isq
ꝓuntia appellat᷑ saba. unde fuit & saba regina. que
uenit sapientiã audire salomonis: & ipsa deferensau¬
rũ & thus pacifico regimulta deportans. & ab eo ma-¬
iora suscipiens. Cedar autẽ regio saracenorũẽ: qui
inscript᷑a uocant᷑ ismahelitȩ. & nabaiothinꝰ ẽ fili¬
orũ ismaheł. ex quorũ nominib solitudo appellat᷑.
que frugũ inops. pecorũplena ẽ. Perfamiliaria gͦ no¬
mina gentiũ barbararũ quȩ uicinȩ st̃ israheli totuis
mundi conuersio p̃dicat᷑: Aladian qͥppe in hocloco
int̾p̃tat᷑ miqͥtas. ep̃ha resolutꝰ siue effundens. saba con¬
uersio uel captiuitas. cȩdar tenebrȩ. nabaioth ꝓphe¬
tiȩ. Greges igit᷑ camelorũ iniqͥtates umculis resoluti.
& animas suas effundentes dõ offerent hierłm cũ mu¬
neribus. & om̃s de captiuitate uenient: & conuersio
nismimꝰ fidei deferentes. & thiis sacrifitii.  ꝑhec

Expanded text:
regiones sunt trans Arabiam, fertiles camelorum, omnisque provincia appellatur Saba. Unde fuivenit sapientiam audire Salomonis: et ipsa deferens aurum et thus, pacifico regi multa deportans, et ab eo majora suscipiens . Cedar autem in Scriptura vocantur Ismaelitae, et Nabaioth est unus filiorum Ismael, quorum nominibus solitudo appellatur, quae frugum inops, pecorum plena est. Evila veromina gentium barbararum, quae vicinae sunt Israeli, totius mundi conversio praedicatur. Madian quippe in hoc loco interpretatur iniquitas. Epha, resolutus, sive effundens. Saba, conversio, vel captivitas. Cedar, tenebrae. Nabajoth, prophetiae. Greges igitur camelorum, iniquitatis vinculis resoluti, et animas suas effundentes Deo, operient Jerusalem muneribus, et omnes de captivitate venient, et conversione sua, aurum fidei deferentes, et thus sacrificii. Et per haec
Abbreviated transcription (Latin):
modi ouibus domꝰ isrł. saluator discipulis loquebat᷑.
lte ad oues ꝑditas domꝰ isrł. & iterũ. Aleȩ oues. meã
uocẽ audiunt. & in hierechi hel plenius. Ecce ego
quȩrã ouesmeas & uisitabo illas. sic̃ quȩrit pastor
tẽq. custochia. & pascã eoscũ uditio. &ut nossemus
quȩ ẽent oues. ponit manifestius. & scient qͥa ego sũ

Expanded text:
oquebatur: Ite ad oves perditos domus Israel . Et iterum: Meae oves meam vocem audiunt . Et in Ezechiele plenius: Ecce ego quaeram oves meas, et visitabo illas: sicut quaerit pastor temque custodiam, et pascam eas cum judicio . Et ut nossemus quae essent oves, ponit manifestius: Et scient quia ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
antes. Om̃e pecꝰcedar congregabit᷑ tibi. arietes naba¬
ioth ministrabt̃ tͥ. Offerentur suꝑ placabili altari
meo & domũ maiestatis mex̧ glorificabo. l&x. Et
uenient tͥ greges cabnelorũ. & oꝑient te camelima¬
ferentes. & salutare dñianñtiabt̃. Om̃s ouescedar
congregabunt̾ tͥ. arie tesnabaioth uenient : & offe¬
greges qͦq camelorũ. & dromadesmadian& eͦpha pro¬
mittunt᷑ hierłm. Qui om̃s uenient desaba portan¬
tes aurũ & thus. & qđ hismaiꝰ ẽ adñtiantes dñi salu¬
tare. Unũsȩ qͦq oue scedar congregabunt᷑ ȩxdẽ. & an¬

Expanded text:
bi: arietes Nabajoth ministrabunt tibi: offerentur super placabili altari meo: et domum majestatis meae glorificabo. LXX: Et venient tibi greges camelorum, et operient te cameli Masalutare Domini annuntiabunt. Omnes oves Cedar congregabuntur tibi, arietes Nabaeoth venient, et offegreges quoque camelorum, et dromades Madian et Epha promittuntur Jerusalem, qui omnes venient de Saba, portantes aurum et thus: et, quod his majus est, annuntiantes Domini salutare. Universae quoque oves Cedar congregabuntur 722 E
Abbreviated transcription (Latin):
pãmachius ꝑforani acus hoc est partã & angustã uiã
que ducit aduitã transier̃ ad regnacȩlorũ. latã uiã cũ
sareinis relinquentes: queducit ad tartarũ. mminio
quic ꝗͥs babebant incdñi dona portabant. implente sillud
qd scriptũ ẽ. redeptio animȩ uiri ꝓpriȩ duntiȩ. Sue¬
Apudhomines in possibilia. apud dm̃ ꝓossibilia st. baben¬
tes inmimerib pͥncipalia. aurũ sensũ. & thus odorsopi¬
mi atq dicentes:. dirigat᷑ orttiomea sic̃ censũ meon¬
spectutuo & xp̃i bonus odor sumꝰ mom̃i loco. Exẽ:¬
plo uir tutis sue cotidie ñtiant salutare dñi. int om̃s
ouescȩdar congregent᷑ in ȩccła : & de erroustene¬
bris adlucẽ transeant. Arietesq ꝓpħarũ. deqͥb in¬
ad ferte dño filios aretũ. ueniant & offerant᷑. siue

Expanded text:
angustam viam quae ducit ad vitam, transierunt ad regna coelorum, latam viam cum sarcinis relinquentes, quae ducit ad tartarum. Immo quidquid habebant, in Domini dona portarunt, implentes illud quod scriptum est: Redemptio animae viri, propriae divitiae . Quapud homines impossibilia, apud Deum possibilia sunt . Habentes in muneribus principalia, aurum, in sensu et thus odoris optimi, atque dicentes: Dirigatur oratio mea 723 sicut incensum in conspectu tuo. Et: Christi bonus odor sumus in omni loco ; exemplo virtutis suae, quotidie nuntiant salutare Domini, ut omnes oves Cedar congregentur in Ecclesia, et de erroris tenebris ad lucem transeant. Arietesque Prophetarum, de qAfferte Domino, filii De
Abbreviated transcription (Latin):
ad tendendũ ẽ. filii enĩ qͥ robusti st̃ ipsiꝑsẽ delonge
ueniunt. & ad sidẽ dñi congregant᷑. filiȩ aut̃ quȩ in¬
becilliores st̃ & ꝓfragilitate sexus nec dũ inuirũ ue¬
nere ꝑfectũ. apłorũ portant᷑ humeris: ut deferant᷑
insinũ abrabȩ isaac & iacob Tẽ udebis& afflues
& mirabit᷑ & dilatabit᷑ cor tuũ. qͣndo conuersa fuerit

Expanded text:
ii enim qui robusti sunt, ipsi per se de longe veniunt, et ad fidem Domini congregantur. Filiae autem quae imbecilliores sunt, et pro fragilitate sexus, necdum in virum venere perfectum, Apostolorum portantur humeris, ut deferantur in sinus Abraham, Isaac et Jacob. Tunc videbis, et afflues, et mirabitur, et dilatabitur cor tuum: quando
Abbreviated transcription (Latin):
ad hierłms. Leua in circuitu oculos tuos& uide om¬
nes isti congregati uenert̃ tͥ. F ili tui delonge ueni¬
ent. & filiȩ tuȩ de latere sugent.lx.x. Leua incircu-¬
inoculos tuosae uide om̃s congregatos filios tuos ue¬
nert̃om̃s filii tui delonge. & filiȩ tuȩ suꝑhumerospor¬
tabunt᷑. Dicit᷑ adȩccłam que pͥmũ ꝑapłos congre.¬
uerso orbe t̾rarũ uiri religiosi fuerint in hierłm qui
susceperint sermonẽ di. & linguis suarũ alienarũq
gentiũ uel audirent loquentes alios uel ipsi loque¬
cuitu. qd̾ & dñs p̃cxpit apłis dicens. Leuate oculos ues¬
tros& uida e. qͥa iã albȩ sint segetes ad metendũ. De
son enĩ & neq̃quã de monte sina egredit᷑ lexe & uer¬
bũ dñi de hierłm. Precipit᷑q ut leuatis oculis uideat
suos filios congregatos. qͥ de longeueniant. ciia in
alio loco dr̃. gaude nimis filu sẏon. p̃dica filia hieru¬
alẽ. Ecce ego uenio & habitabo inmedio tuidic̃ oñs.

Expanded text:
culos tuos et vide: omnes isti congregati venerunt tibi. Filii tui de longe venient et filiae tuae in latere sugent. LXX: Leva in circuitu oculos tuos: et vide omnes congregatos filios tuos. Venerunt omnes filii tui de longe, et filiae tuae super humeros portabuntur. Dicitur ad Ecclesiam, quae pverso orbe terrarum viri religiosi fuerint in Hierusalem, qui susciperent sermonem Dei, et linguis suarum alienarumque gentium, vel audirent loquentes alios, vel ipsi loqueLevate oculos vestros, et videte, quia jam albae sunt segetes ad metendum . De Sion enim, et nequaquam de monte Sina, egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Praecipiturque ut elevatis oculis videat suos filios congregatos, qui de longe veniant. Cui et in alio loco dicitur: Gaude nimis, filia Sion, praedica, filia Jerusalem: Ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
uaueris oculos tuos filiasq pspexeris. uel ꝑseuenire
uel ocit᷑. uel scõiũ humeris deportari. tẽ gaudebis &
inmodũ fluiorũ aqͥs subitis in undaberis. & mira¬
bit᷑ ac stupebit. immodilatabit᷑ cortuũ. audientes
apłoi osmeũ pate aduos ocorinthi. & iterũ. dilata¬
mini& uos. ne angustia pectoris ñ possitis habe hospi¬
timebis inhebraico ñ habet᷑. nisi forte gaudu magni¬
tudine sub intrauerit timor. ne tanto hono careat
An ñ ẽ gaudiũ cernere diuitias. & multitudinẽ maris.
& transferri atq conuerti. & fortitudinẽ gentium
uenire sibi. ut quicquid in scło & orbe t̾rarũ ẽ suũ
sit. & rohorata fide gentiũ cdicat. oña possũ in eo
qͥ confortat me iħi xp̃o. TInundatio camelorum
oꝑi& te. dromedarii matlian & epha. Om̃s desaba

Expanded text:
et filios tuos filiasque prospexeris vel per se venire velociter, vel sanctorum humeris deportari, tunc gaudebis, et in modum fluviorum, aquis subitis inundaberis, et mirabitur, ac stupebit, immo dilatabitur cor tuum, audiens Apostolum: Os meum patet ad vos, o Corinthii. Et iterum: Dilatamini et nos ; ne angustia pectoris non possitis habere hospitimebis, in Hebraico non habetur. Nisi forte post gaudii magnitudinem subintravit timor, ne tanto bono careat. An non est gaudium, cernere divitias, et multitudinem maris ad se transferri atque converti, et fortitudinem gentium venire sibi, ut quidquid in saeculo et orbe terrarum est, suum sit; et roborata fide gentium dicat: Omnia possum in eo qui confortat me, Jesu Christo ? Inundatio camelorum operiet te, dromedarii M