comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beatã. ꝑ qu̾a uita ęt̾na adquiritur. Uita enim beata:
Sunt tamen. qui in hoc corpore tã infirmo. tam fragili
impossibilẽ uitã beatã putent. in quo necesse ẽ angi
dolore. deplorare. egrescere: quasi uero ego in corꝑis
exultatione dicam uitã beata consistere. & ñ in altitu¬
ame sapientiȩ. suauitate conscientie. uirtutis sublimi¬
tate. Non enim in passione esse. sed uictorẽ esse passio¬
nis: beatum ẽ. Nec frangi temporalis metu doloris. pe
ne accidere. hȩc quȩ grauia ad ium doloris feruntur.
cecitatẽ. exiluim. famẽ. stupru filiȩ. amissionẽ liberoꝵ
Quis neget beatũ ysaac. qui ñ uidebat in senectuit. &
beatitudines suis benedictionib conferebat: An ñ beatꝰ
iacob: qui ꝓfuigus patria. donio. mercennariꝰ pastor.
exilium sustinuit. filię pudicitiam ingeinuit. eẽ teme¬
ratam. famẽ pertulit. Non gͦ beati quoꝵ fide d̾s acce¬

Expanded text:
beatam, per quam vita aeterna acquiritur. Vita enim beata beatam, per quam vita aeterna acquiritur. Vita enim beata . 75 19. Sunt tamen qui in hoc corpore tam infirmo, tam fragili, impossibilem vitam beatam putent, in quo necesse est angi, dolere, deplorare, aegrescere: quasi vero ego in corporis exsultatione dicam vitam beatam consistere, et non in altitudine sapientiae, suavitate conscientiae, virtutis sublimitate. Non enim in passione esse, sed victorem esse passionis beatum est, nec frangi temporalis motu doloris. 20. Pone accidere haec quae gravia ad vim doloris feruntur, caecitatem, exsilium, famem, stuprum filiae, amissionem liberorum. Quis neget beatum Isaac, qui non videbat in senectute, et beatitudines suis benedictionibus conferebat ? Annon beatus Jacob qui profugus patria domo, mercenarius pastor exsilium sustinuit, filiae pudicitiam ingemuit esse temeratam, famem pertulit ? Non ergo beati quorum fide Deus acci
Abbreviated transcription (Latin):
ed & illa quȩ uidentur bona. aiuitias. satietatẽ. leti¬
tiam. exꝑtẽ doloris. dtrimentũ esse ad fructũ beati¬
tudinis: añico declaratum iudicio liquet. cũ dicit᷑. Ue
uobis diuitib : quia habetis consolationẽ urãm. Ue uob̃
qui saturati estis. quia esurietis: & illis qui rident. qͥa
Iugebunt. Si gͦ ñ solum aaminiculo ñ sunt ad uitam
beatã corporis aut ext̾na bona. sed etiã dispendio sunt.
inde enim beatus nabͫ etiã cũ lapidaret᷑ a diuite.
quia pauꝑ & infirmꝰ aduersũ opes regias. solo erat af¬
fectu & religione diues. ut pecunia regali ñ cõmuta¬
ret paternę uineȩ hereditatẽ. eoq ꝑfectus quia sanguine
ꝓprio defenderet iura maioꝵ suoꝵ: inde quoq miser
achab etiam suo iudicio. quia pauꝑem necari fecerat.
ut eiꝰ possideret uineã: certũ ẽ. solũ & sũmũ bonũ uir
tutẽ esse. eamq abundare solam ad uitȩ fructũ beatȩ.
ne ext̾nis aut corꝑis bonis. sed uirtute sola uitã p̾stari

Expanded text:
ed et illa quae videntur bona, divitias, satietatem, laetitiam expertem doloris, detrimento esse ad fructum beatitudinis, Dominico declaratum judicio liquet, cum dicitur: Vae vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram! Vae vobis qui saturati estis, quia esurietis ! Et illis qui rident, quia lugebunt. Sic ergo non solum adminiculo non sunt ad vitam beatam corporis, aut externa bona, sed etiam dispendio sunt. 17. Inde enim beatus Nabuthe etiam cum lapidaretur a divite , quia pauper et infirmus adversus opes regias, solo erat affectu et religione dives, ut pecunia regali non commutaret paternae vineae haereditatem: eoque perfectus, quia sanguine proprio defenderet jura majorum suorum. Inde quoque miser Achab etiam suo judicio, quia pauperem necari fecerat; ut ejus possideret vineam. 18. Certum est solum et summum bonum esse virtutem, eamque abundare solam ad vitae fructum beatae: nec externis aut corporis bonis, sed virtute sola vitam praestari
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ & si p̾stabiliꝰ cõmuni uideat᷑ usui. sapientẽ
de naufragio qũa insipientẽ euadere: tamꝰ ñ uidetur.
ena morte debeat: ut pote qui etiam si latronẽ ar¬
matũ incidat. ferientẽ referire possit: ne dũ sa¬
lutẽ defenait: pietatẽ contaminet. De quo in ȩugłn
ubris apta & euidens sententia est. Reconde gladiũ
tuum. O m̃is enim qui gladio oꝑatus erit. gladio
peribit. Quis latro detestabilior. quã ꝑsecutor qui
uenerat ut xp̃m occideret: Sed noluit se xp̃c ꝑse¬
cutoꝵ defendi uuluere. qui uoluit suo uuluere om̃s
sanare. Cur enim se potiorẽ altero iuaicet: cũ uiri sit
xp̃iam p̾ferre sibi alterũ. nichil sibi arrogare. nullum
fibi honorẽ assumere. non uenaicare meriti sui p̾tiũ:
Demae cur ñ tuũ potiꝰ tolerare in cõmodũ: qm̃ alienũ
cominodũ airiꝑe assuescas: Quid tã aduersꝰ naturã.
quam uͦ ẽẽ contentum eo qd̃ habeas: aliena querere.

Expanded text:
quidem, etsi praestabilius communi videatur usui sapientem quidem, etsi praestabilius communi videatur usui sapientem de naufragio quam insipientem evadere; tamen non videturibi vitam aliena morte debeat: utpote qui etiam si latronem armatum incidat, ferientem referire non possit; ne dum salutem defendit, pietatem contaminet. De quo in Evangelii libris aperta et evidens sententia est: Reconde gladium tuum; omnis enim qui gladio percusserit gladio ferietur . Quis latro detestabilior, quam persecutor qui venerat ut Christum occideret? Sed noluit se Chrisere, qui voluit suo vulnere omnes sanare. 28. Cur enim te potiorem altero judices, cum viri sit christiani praeferre sibi alterum, nihil sibi arrogare, nullum sibi honorem assumere, non vindicare meriti sui pretium? Deinde cur non tuum tolerare potius incommodum, quam alienum commodum diripere assuescas? Quid tam adversus naturam, quam non esse contentum eo quod habeas, aliena quaerere,
Abbreviated transcription (Latin):
enim uitiũ corꝑis. aut patrimonii dãnũ ñ leuius
eadem singuloꝵ sit utilitas. quȩ sit uniuersoꝵ:
inchilq iudicandũ utile. uisi qd̃ in cõniune ꝓsit.
esse posse. Etenini si una lex naturę om̃ib: una utiq
utilitas uniu̾soꝵ. Ad consulendum utiq om̃ib natu¬
rȩ lege constringimur. Non ẽ gͦ enꝰ. qui consultum
uelit alteri scđm naturam: nocere ei aduersus legem
naturȩ. Etenim si hiiqui in stadio currunt. ata ferun¬
tur p̃ceptis informari atq instrui. ut unusquisq
celeritate non fraude contendat. cursuq quantũ po¬
test ad uictoriam ꝓperet. supplantare autẽ alterum
aut manu deicere ñ ausus sit: quantomagis in hoc
cursi uite istiꝰ sine fraude alteriꝰ & circũscriptio¬
ne quȩreuda nobis uictoria ẽ:
Uerunt aliqui.
si sapiens in naufragio positus. insipienti naufra¬
go tabrilã extorquere possit: utrũ debeat. Michi

Expanded text:
enim vitium corporis, aut patrimonii damnum non levius enim vitium corporis, aut patrimonii damnum non levius eadem singulorum sit utilitas, quae sit universorum: nihilque judicandum utile, nisi quod in commune prosit. esse posse. Etenim si una lex naturae omnibus, una utique utilitas universorum, ad consulendum utique omnibus naturae lege constringimur. Non est ergo ejus qui consultum velit alteri secundum naturam, nocere ei adversus legem naturae. 26. Etenim si hi qui in stadio currunt, ita feruntur praeceptis informari atque instrui, ut unusquisque celeritate non fraude contendat, cursuque, quantum potest, ad victoriam properet; supplantare autem alterum aut manu dejicere non ausit: quanto magis in hoc cursu vitae istius, sine fraude alterius et circumscriptione gerenda nobis victoria est? 27. Quaerunt aliqui, si sapiens in naufragio positus insipienti naufrago tabulam extorquere possit, utrum debeat? Mihi
Abbreviated transcription (Latin):
querat. uniũsoꝵ tranquillitatẽ: Multoq sibi unusqͥsq
arbitretur gratiꝰ excidia patriȩ ꝑtulisse. quã ꝓpria
picula: p̃stantiꝰq esse existimet. qd̃ oꝑam suam patrię
impenderit. quã si in otio positus tranquillam uitam
uoluptatũ copiis functus egisset. Hinc gͦ colligitur.
quod homo qui scđ̃m naturȩ formatus est directionẽ:
ut obȩdiat ei. nocere non possit alteri. Qd̃ si qui noce¬
at: naturam uiolet. Neq tantum esse cõmodi qd̃ qai¬
pisci sese putet: quantũ incõmodi qd̃ ex eo sibi accidat.
Quȩ enim pena grauior. qua interioris uulnꝰ consci¬
entiȩ : Qd̃ seueriꝰ iudiciũ: qu̾a domesticũ: qͦ unꝰqͥsq¬
sibi est reus: seq ipse arguit. qd̃ iniuriam fr̃i in¬
aigne fecerit: Qd̃ non mediocriter scriptura com¬
mendat dicens. Ex ore stultoꝵ. baculũ contume¬
liȩ. S tultitiȩ gͥ condemnatur. qui contumeliã fa¬

Expanded text:
quaerat universorum tranquillitatem: multoque sibi unusquisque quaerat universorum tranquillitatem: multoque sibi unusquisque arbitretur gratius excidia patriae repulisse, quam propria pericula: praestantiusque esse existimet quod operam suam patriae impenderit, quam si in otio positus tranquillam vitam voluptatum copiis functus egisset. CAPUT IV. Uquod homo, qui secundum naturae formatus est directionem, ut obediat ei, nocere non possit alteri: quod si cui noceat, naturam violet: neque tantum esse commodi quod adipisci sese putet, quantum incommodi, quod ex eo sibi accidat. Quae enim poena gravior, quam interioris vulnus conscientiae? Quod severius judicium, quam domesticum, quo unusquisqsibi est reus, seque ipse arguit quod injuriam fratri indigne fecerit? Quod non mediocriter Scriptura commendat dicens: Ex ore stultorum baculum contumeliae . Stultitia igitur condemnatur, quia contumeliam fa
Abbreviated transcription (Latin):
Homini autẽ soli tributũ est: ut om̃s tamqu̾a suos
pascat. Debet istud ipsa natura iure. Qd̾ si ñ licet
non dare. qͦmͦ detrahere licet: Nec ipsȩ leges nos
docent: quȩ ea que detracta sunt alicui cum iniuria ꝑ¬
sonȩ rei ipsiꝰ cumulo restitui uibent. quo furẽ a detra¬
hendo aut pena deterreat. aut multa reuocet. Pone
tamen. quod aliquis possit aut penam ñ timere: aut
inultam ludere. Nuinquid dignum ẽ. ut aliqͥa alte¬
ri detrahat: Seruile hoc uitium. & familiare ultim̃ẽ
conditioni: adeo contra naturam. ut inopia magis hoc
extorquere uideatur. quã natura suadere. Seruoꝵ
tamen occulta furta: diuitum: rapmę publicȩ.
uid autẽ tam contra naturã: qu̾a uiolare alterum
tui comodi causa: cum ꝓ om̃ib excubanaũ. subeundas
molestias. suscipiendum laborẽ naturalis affectus per¬
suadeat. & głosum unicuiq aucatur. si ꝑiculis ꝓpriis

Expanded text:
homini autem soli tributum est, ut omnes tamquam suos homini autem soli tributum est, ut omnes tamquam suos pascat. Debet istud ipso naturae jure. Quod si non licet non dare, quomodo detrahere licet? Nec ipsae leges 113 nos docent? ea quae detracta sunt alicui, cum injuria personae, aut rei ipsius cumulo, restitui jubent; quo furem a detrahendo, aut poenis deterreant, aut mulcta revocent. 22. Pone tamen quod aliquis possit aut poenam non timere, aut mulctae illudere; numquid dignum est ut aliqui alteri detrahant? Servile hoc vitium, et familiare ultimae conditioni; adeo contra naturam, ut inopia magis hoc extorquere videatur, quam natura suadere. Servorum tamen occulta furta, divitum rapinae publicae. 23. Quid autem tam contra naturam, quam violare alterum tui commodi causa; cum pro omnibus excubandum, subeundas molestias, suscipiendum laborem naturalis affectus persuadeat: et gloriosum unicuique ducatur, si periculis propriis
Abbreviated transcription (Latin):
quos statuerunt priores tui. cum uitulum errantẽ fr̃is
tui reducendum p̾cepit. cum furẽ mori iubet. cũ ue¬
tet mercennarium debita mercede fraudari. cũ pecu¬
niam sine usuris reddendam censuit: Subuenire enĩ
ñ habenti humanitatis ẽ: duritiȩ autẽ. plꝰ extorquere
quã dederis. E tenim si ido auxilio tuo eguit. quia ñ
habuit unde de suo redderet: nonne impium ẽ. ut sub
humanitatis simulatione ampliꝰ ab eo poscas. qui non
habebat unde nimꝰ solueret: Absoluis gͥ alteri debi¬
torem. ut condempnes tibi: & hanc humanitatẽ uocas.
ubi est iniquitatis actio. Hoc p̾stamꝰ ceteris animanti¬
b qd̃ alia genera animantium conferre aliquid nesci¬
unt. Perȩ autẽ cripiunt: homines tribuunt. Unade
& psalmista ait. Iustus miseretur & tribuit. Sunt ta¬
men quib & ferę conferant. S iquidẽ collatione sobolẽ
suam nutriunt: & aues cibo suo pullos satiant suos.

Expanded text:
quos statuerunt patres tui ; cum vitulum errantem fratris quos statuerunt patres tui ; cum vitulum errantem fratris tui reducendum praecipit , cum furem mori jubet , cum vetat mercenarium debita mercede fraudari, cum pecuniam sine usuris reddendam censuit . Subvenire enim non habenti humanitatis est: duritiae autem plus extorquere quam dederis . Etenim si ideo auxilio tuo erit opus, quia non habuit unde de suo redderet; nonne impium est ut sub humanitatis simulatione amplius ab eo poscas, qui non habebat unde minus solveret? Absolvis igitur alteri debitotorem, ut condemnes tibi: et hanc humanitatem vocas, ubi est iniquitatis auctio? 21. Hoc praestamus caeteris animantibus, quod alia genera animantium conferre aliquid nesciunt: ferae autem eripiunt, homines tribuunt. Unde et Psalmista ait: Justus miseretur, et tribuit . Sunt tamen quibus et ferae conferant. Si quidem collatione sobolem suam nutriunt, et aves cibo suo pullos satiant suos:
Abbreviated transcription (Latin):
nec detrahenaũ quicqu̾a putemꝰ: cum contra naturę
legem sit. non iuuare. Sic enim nascimur. ut consenti¬
ant m̾bra membris. & alterum alteri adhereat. & ob¬
sequantur sibi mutuo ministerio. Qd̃ si unũ desit
officio suo: impediuntur cetera: Ut si eruat oculũ
manꝰ: nonne oꝑis sui usum negauit: Si pedẽ uul¬
neret. quantoꝵ sibi actuum ꝓfectum inuiderit:
Et quanto grauiꝰ est totũ hominẽ quã unu̾ m̃br̃ũ
detrahi: Iam si in uno membro totũ corpus molat᷑
utiq in uno homine cominunio totiꝰ humanitatis dis¬
soluit᷑. uiolatur natura generis humani. & scȩ̨ ȩccłe
congregatio: quȩ in unum conexum corpus atq cõ¬
pactum in unitate fidĩ & caritatis assurgit. Ap̃c qͦq
euacuatã dolebit. Quid qd̃ etiam ipsa lex dñi hanc
formã tenendam edocet. ut nichil alteri aetrahas tui
cõmodi seruandi gr̃a: cum dicit. ñ transferas terminoᷤᷤ

Expanded text:
Nec detrahendum quidquam putemus, cum contra naturae Nec detrahendum quidquam putemus, cum contra naturae legem sit non juvare. Sic enim nascimur ut consentiant membra membris, et alterum alteri adhaereat, et obsequantur sibi mutuo ministerio. Quod si unum desit officio suo, impediantur caetera: ut si eruat oculum manus, nonne sibi operis sui usum negavit? Si pedem vulneret, quantorum sibi actuum profectum inviderit? Et quanto gravius est totum hominem quam unum membrum detrahi? Jam si in uno membro totum corpus violatur, utique in uno homine communio totius humanitatis solvitur; violatur natura generis humani, et sanctae Ecclesiae congregatio, quae in unum connexum corpus atque compactum unitate fidei et charitatis assurgit: Christus qevacuatam dolebit. 20. Quid! quod etiam ipsa lex Domini hanc formam tenendam edocet, ut nihil alteri detrahas, tui commodi servandi gratia, cum dicit: Non transferas terminos,
Abbreviated transcription (Latin):
oculo uirtutẽ. ut possit detrahere sensum capiti. audi¬
tum aurib. menti cogitationes. odoratũ narib. ori sa¬
porẽ. & sibi conferat. Nonne om̃em statũ aissoluit
naturȩ: Unde pulchre apłs ait. Si totũ corpꝰ oculꝰ:
ubi auditus: Si totũ auditus. ubi odoratus: O m̃s gͦ
unum corpus sumꝰ. & diuersa membra: sea om̃ia cor¬
peri necessaria. Non enim potest membrũ membro di¬
cere: non es michi necessarium. Qumn etiam ipsa quȩ
uidentur infirmiora miembra esse. multomagis necessa¬
riora sunt: & maiorẽ plerũq tuendi se requirunt sol¬
licitudinẽ. Et si qui& dolet membrũ unu: compati¬
untur membra om̃ia. Unde qua graue est. ut detrabamꝰ
aliquid ei: cui nos compati oportet. & cui debemꝰ con¬
sortium ministerii. simꝰ fraudi & noxȩ: Hȩc utiq lex
naturȩ ẽ quȩ nos ad omnẽ astringit humanitatẽ. ut
alter alteri tanquã uniꝰ partͣis corporis inuicẽ deferamꝰ.

Expanded text:
oculo virtutem, ut possit detrahere sensum capiti, audioculo virtutem, ut possit detrahere sensum capiti, auditum auribus, 112 menti cogitationes, odoratum naribus, ori saporem, et sibi conferat; nonne omnem statum dissolvet naturae? Unde pulchre Apostolus ait: Si totum corpus oculus, ubi auditus? Si totum auditus, ubi odoratus ? Omnes ergo unum corpus sumus et diversa membra, sed omnia corpori necessaria; non enim potest membrum de membro dicere: Non est mihi necessarium. Quin etiam ipsa quae videntur infirmiora membra esse, multo magis necessaria sunt, et majorem plerumque tuendi se requirunt sollicitudinem. Et si quid dolet membrum unum, compatiuntur ei membra omnia. 19. Unde quam grave est ut detrahamus aliquid ei, cui nos compati oportet: et cui debemus consortium ministerii, ei fraudi et noxae simus! Haec utique lex naturae est, quae nos ad omnem astringit humanitatem, ut alter alteri tamquam unius partes corporis invicem deferamus.
Abbreviated transcription (Latin):
induit: Tu exuis. que uestiuit iħic: Hoc enim agis.
quando alteriꝰ detrimento tua commoda atigeri ex¬
unsidera o homo: unde nom̃ sũpseris:
Ab humo utiq: quȩ nichil ciriqu̾a eripit. sed
onña largitur om̃ib: & diuersos in usum om̃iũ ani¬
mantium fructus ministrat. Inde appellata humna¬
nitas. specialis & domestica uirtus hominis. quȩ con¬
sortem adiuuat. psa te doceat forma tui corꝑis:
membroꝵq: usus. N uinquid membrũ tuũ alterius
membri officia sibi uendicat. Aut oculus officium
oris. aut os oculi officium sibi uindicat: aut manꝰ
pedum ministerium. aut pes manꝰ: Qum etiam
ipse manꝰ. dextra ac sinistra. disꝑtita habent officia
pleraq: ut si usum commutes utriusq aduersꝰ na¬
turam sit. priusq totũ hominẽ exuas. qu̾ã inembroꝵ
tuoꝵ ministeria conuertas. si aut simstra cibum sugge¬
abluas. nisi forte poscat necessitas. Finge hanc. & da

Expanded text:
induit? Tu exuis, quem vestivit Christus? Hoc enim agis, induit? Tu exuis, quem vestivit Christus? Hoc enim agis, quando alterius detrimento tua commoda augere exConsidera, o homo, unde nomen sumpseris; ab humo utique, quae nihil cuiquam eripit, sed omnia largitur omnibus, et diversos in usum omnium animantium fructus ministrat. Inde appellata humanitas specialis et domestica virtus hominis, quae consortem adjuvet. 17. Ipsa te doceat forma tui corporis, membrorumque usus. Numquid membrum tuum alterius membri officia sibi vindicat, aut oculus officium oris, aut os oculi officium sibi vindicat, aut manus pedum ministerium, aut pes manuum? Quin etiam ipsae manus dextera ac sinistra dispartita habent officia pleraque, ut si usum commutes utriusque, adversum naturam sit; priusque totum hominem exuas, quam membrorum tuorum ministeria convertas: si aut de sinistra cibum suggeias ciborum abluas nisi forte poscat necessitas. 18. Finge hanc et da
Abbreviated transcription (Latin):
um querat. s alteriꝰ: nemo honorẽ suum. s alteriꝰ.
Unde & alibi dicit. Alter alterũ existimantes suꝑio¬
rem sibi: non quȩ sua sunt singuli cogitantes .s quę
dem. sed alteriꝰ. Ꝙ d̃ eindenter etiam in ꝓuerbiis de¬
claratum possumꝰ aduertere: aicente sc̃o ꝑ salomo¬
nẽ spũ. Fili si sapiens fueris. tibi sapiens eris & ꝓri¬
mis: si autẽ malus euaseris. hauries mala. Sapiens enĩ
aliis consulit ficut iustus: quando quidẽ consors sui ẽ.
utriusq forma uirtutis. Si quis gͥ uult placere om̃i¬
bus ꝑ om̃ĩa. quęrat ñ qd̃ sibi utile .s qd̾ multis: sicut
querebat & paulus. Hoc est enim conformari xp̃o:
alienuim ñ querere: nichil alteri detrahere: ut adqui¬
rat sibi. A p̃c enim dñs cum esset in di forma. exina¬
nunt se: ut forña susciꝑet hominis. quam oꝑum
suoꝵ locupletaret uirtutib. Tn gͦ spolias. que xp̃c

Expanded text:
um quaerat, sed alterius: nemo honorem suum quaerat, sed um quaerat, sed alterius: nemo honorem suum quaerat, sed alterius. Unde et alibi dicit: Alter alterum existimantes superiorem sibi, non quae sua sunt singuli cogitantes, sed quaedem, sed alterius. Quod evidenter etiam in Proverbiis declaratum possumus advertere, dicente sancto per Salomonem Spiritu: Fili, si sapiens fueris, tibi sapiens eris et proximis; si autem malus evaseris, solus hauries mala . Sapiens enim aliis consulit, sicut justus; quando quidem consors sui est, utriusque forma virtutis. CAPUT bus, per omnia quaerat non quod sibi utile est, sed quod multis, sicut quaerebat et Paulus. Hoc est enim conformari Christo, alienum non quaerere, nihil alteri detrahere, ut acquirat sibi . Christus enim Dominus cum esset in Dei forma, exinanivit se, ut formam susciperet hominis, quam operum suorum locupletaret virtutibus. Tu ergo spolias, quem Christus
Abbreviated transcription (Latin):
dios. alia plenos numeros habens: alia hic. alia ibi.
alia scđm hominis possibilitatẽ. alia scd̃m ꝑfectionẽ
futuri. Ds̃ autẽ iustus ꝑ om̃ia. sapiens suꝑ om̃ia: ꝑ¬
fectus in omĩb. Int̾ ipsos quoq homines. aistantia ẽ.
Auter damhel sapiens. de quo aictũ est. quis dambe¬
le sapientior: aliter alii sapientes. alit̾ salomon. qui
repletus est sapientia suꝑ omnẽ sapientiam antiqͦꝵ:
sapere: aliua saꝑe ꝑfecte. Qui cõmunit᷑ sapit. ꝓ tẽ¬
poralib sapit: ꝓ se sapit. ut alteri aetrabiat aliqͥd.
& sibi adiungat. Qui ꝑfecte sapit nescit sua spectare
commoda: si illud qd̃ eternũ ẽ. qd decorũ. atq hones¬
taq hȩc sit formula. ut inter auo illa honestũ atq
utile errare nequeamꝰ. eo qd̃ iustus inchil alteri de¬
trahendum putet. nec alteriꝰ in cõmodo suũ cõmoaũ
augeri uelit. Hanc formã tibi p̾seribit apłs dicens.

Expanded text:
dios, alia plenos numeros habens: alia hic, alia ibi: dios, alia plenos numeros habens: alia hic, alia ibi: alia secundum hominis possibilitatem, alia secundum perfectionem futuri. Deus autem justus per omnia, sapiens super omnia, perfectus in omnibus. 12. Inter ipsos quoque homines distantia est. Aliter Daniel sapiens, de quo dictum est: Quis Daniele sapientior ? Aliter alii sapientes, aliter Salomon, qui repletus est sapientia super omnem sapientiam antiquorusapere, aliud sapere perfecte. Qui communiter sapit, pro temporalibus sapit, pro se sapit; ut alteri aliquid detrahat, et sibi adjungat. Qui perfecte sapit, nescit sua spectare commoda: sed ad illud quod aeternum est, quod decorum atque honesnibus. 13. Itaque haec sit formula, ut inter duo illa, honestum atque utile, errare nequeamus; eo quod 111 justus nihil alteri detrahendum putet, nec alterius incommodo suum commodum augeri velit. Hanc formam tibi praescribit Apostolus d
Abbreviated transcription (Latin):
captare: fanuliare multis. E legantiore cominuo
& suamorib delectari epulis usitatũ: ieiunare autẽ
& continentẽ esse paucoꝵ ẽ. Et aliem cupidũ ñ eẽ.
rarum: contra autẽ detrahere. uelle alteri. & ñ esse
contentum suo. nam in hoc cũ plerisq consortiũ ẽ.
lia gͥ prima: alia media officia. Prima cũ paucis:
media cum plurib. Demiq in insdẽ u̾bis frequent᷑
aiscretio est. Aliter eium bonũ dm dicimꝰ: aliter
homimẽ. Aliter iustũ am̃ appellamꝰ: alit̾ hominẽ.
Similiter & sapientẽ dm̃ aliter aicimmꝰ: alit̾ homi¬
nẽ. Qd̃ in euugłio docemur. E stote gͦ & uos ꝑfecti:
sicut & pater ũr qui in celis ẽ. ꝑfectus est. Ipsũ pau¬
lum lego ꝑfectum: & ñ ꝑfectum. Nam cũ dixisset.
ñ qd iam acceꝑim. aut iam ꝑfectus sim: sequor au¬
tem si comp̾hendam. statim subiecit. Quicumq gͦ
ꝑfecti sumꝰ. Dupplex enim forma ꝑfectionis. alia me.¬

Expanded text:
captare familiare multis, elegantiori convivio captare familiare multis, elegantiori convivio et suavioribus delectari epulis usitatum est: jejunare autem et continentem esse paucorum est; et alieni cupidum non esse, rarum: contra autem detrahere velle alteri, et non esse contentum suo; nam in hoc cum plerisque consortium est. Alia igitur prima, alia media officia. Prima cum paucis, media cum pluribus. 11. Denique in iisdem verbis frequenter discretio est. Aliter enim bonum Deum dicimus, aliter hominem: aSimiliter et sapientem Deum aliter dicimus, aliter hominem. Quod et in Evangelio docemur: Estote ergo et vos perfecti, sicut et pater vester qui in coelis est, perfectus est . Ipsum Paulum lego perfectum et non perfectum. Nam cum dixisset: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim: sequor autem si comprehendam , statim subjecit: Quicumque ergo perfecti sumus . Duplex enim forma perfectionis: alia me
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quȩ ęterna sunt estimatione censetur¬
nestum illud & utile tractauim: sequit᷑. utrꝰii
honestatẽ & utilitatẽ inter se comparare debeamꝰ
& querere quia sit sequendum. Sicut enim supra
tractauimꝰ. utrũ honestum illud an turpe esset. &
scdo loco utrũ ntile an inutile: similiter hoc loco. utrũ
honestum sit an utile. ñmilli requirenaũ putant.
Nos autem moueiur. ne hȩc inter se uelut conpug¬
nantia mancere uideamur. quȩ. iã supra unum esse
nisi qd̾ honestũ: Quia ñ sequimur sapientiã carias.
apua quam utilitas pecuinarie istiꝰ cõmoditatis. plu¬
ris habetur. sed sapientiam que ex do ẽ: apuo quam
ea quȩ in hoc scło magni estimantur. ꝓ detrim̃to
absolutum officium a uero uirtutis fonte ꝓficiscit᷑
Cui scdi ẽ cõmiine officium. qd̾ ipso sermone sig¬
nificatur ñ esse arauȩ uirtutis ac singularis. qd̾ po¬
test plurimis esse cõmune. Nam pecunȩ cõpendia

Expanded text:
rum quae aeterna sunt, aestimatione censeturrum quae aeterna sunt, aestimatione censeturnestum illud et utile tractavimus, sequitur utrum honestatem et utilitatem inter se comparare debeamus, et quaerere quid sit sequendum. Sicut enim supra 110 tractavimus, utrum honestum illud an turpe esset; et secundo loco, utrum utile an inutile: similiter hoc loco, utrum honestum sit an utile nonnulli requirendum putant. 9. Nos autem movemur, ne haec inter se velut compugnantia inducere videamur, quae jam supra unum esse nisi quod honestum; quia non sequimur sapientiam carnis, apud quam utilitas pecuniariae istius commoditatis pluris habetur, sed sapientiam quae ex Deo est, apud quam ea quae in hoc saeculo magna aestimantur, pro detrimento  et absolutum officium est, a vero virtutis fonte proficiscitur. Cui secundum est commune officium, quod ipso sermone significatur non esse arduae virtutis ac singularis, quod potest plurimis esse commune. Nam pecuniae compendia
Abbreviated transcription (Latin):
& facit farme admixtione aulcescere. aut decẽ pani¬
bus aistributis reliquias colligit plebe saturata: aut
ferrum securis excussum. & in flumine iordanis
mersum ꝓfundo. misso in aqua ligno facit suꝑnata¬
re. aut emundat lepsum. aut siccitatẽ imbrib. aut
famem mutat fecunaitate. Quando gͦ iustus solꝰ ẽ.
qui cum dõ semꝑ est: Quando solitariꝰ ẽ. qͥ num
angłs. Quando autem feriatur a negotio: qui nũqu̾a¬
a merito feriatur. quo consummat᷑ negotium: Quib
autẽ locis circuiscribitur: cui totus mundꝰ aiuitiarũ
possessio est: Qua estimatione diffinitur. qui nũqͣm
opinione comphenaitur: Etenim quasi ignoretur. &
cognoscitur: quasi moritur. & ecce uiuit: quasi tristis.
semꝑ autem letior: & egenꝰ & largus. ut qui nichil
habeat. & possideat om̃ia. Nichil spectet uir iustus:
nisi qd̾ constans & honestũ sit. Et ido etiam si aliis
indeatur pauꝑ. sibi aiues ẽ: qui ñ eoꝵ quȩ caduca. sed

Expanded text:
et facit farinae admixtione dulcescere: aut decem paniet facit farinae admixtione dulcescere: aut decem panibus distributis, reliquias colligit, plebe saturata: aut ferrum securis excussum, et in fluvii Jordanis mersum profundum, misso in aquas ligno, facit supernatare: aut emundatione leprosum, aut siccitatem imbribus, aut famem mutat fecunditate 7. Quando ergo justus solus est, qui cum Deo semper est? Quando solitarius est, qui nangelus . Quando autem feriatur a negotio, qui numquam feriatur a merito, quo consummatur negotium? Quibus autem locis circumscribitur, cui totus mundus divitiarum possessio est? Qua aestimatione definitur, qui numquam opinione comprehenditur? Etenim quasi ignoratur et cognoscitur: quasi moritur, et ecce vivit: quasi tristis, et semper laetior: ut egenus, et largus: ut qui nihil habeat, et possideat omnia . Nihil enim spectat vir justus, nisi quod constans et honestum est. Et ideo etiamsi alii videatur pauper, sibi dives est: qui non eorum quae caduca, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bat. & uigore mentis ꝑ grãm dĩ ubiq p̾sens. cogita¬
tiones hostium suis adnuntiabat: & monebat quib
cauerent locis. Qd̃ ubi regi fyriȩ manifestatũ ẽ: uns¬
so exercitu clausit ꝓpħam. O rauit heliseus: & om̃s
eos cecitate ꝑcuti fecit. & captiuos intrare in samariã.
qui uenerant obsidere eum. Cenferamꝰ hoc otium
cum alioꝵ otio. Alii enĩ requiescendi cauisa obaticere
animũ negotiis solent. & a conuentu ȩtuq hominũ
subtrahere sese. & aut ruris petere secretum. capta¬
re agroꝵ solituaines. aut intra urbem uacare ani¬
mo. indulgere quieti & tranquillitati: heliseus au¬
tẽ aut in solituaine iordanen transitu suo diuidit.
ut pars defluat posterior. suꝑior autẽ in fontẽ re¬
currat. aut in carmelo: resoluta difficultate gene¬
randi inopia sterilem conceptione fecundat: aut
resuscitat mortuos. aut ciboꝵ temꝑat amaritudines.

Expanded text:
bat, et vigore mentis per gratiam Dei ubique praesens, cogitabat, et vigore mentis per gratiam Dei ubique praesens, cogitationes hostium suis annuntiabat, et monebat quibus 109 caverent locis. Quod ubi regi Syriae manifestatum est, misso exercitu, clausit prophetam. Oravit Elisaeus, et omnes illos caecitate percuti fecit, et captivos intrare in Samariam, qui venerant obsidere eum . 6. Conferamus hoc otium cum aliorum otio. Alii enim requiescendi causa abducere animum a negotiis solent, et a conventu coetuque hominum subtrahere sese; et aut ruris petere secretum, captare agrorum solitudines, aut intra urbem vacare animo, indulgere quieti et tranquillitati: Elisaeus autem aut in solitudine Jordanem transitu suo dividit ; ut pars defluat posterior, superior autem in fontem recurrat: aut in Carmelo resoluta difficultate generandi, inopina sterilem conceptione fecundat: aut resuscitat mortuos: aut ciborum temperat amaritudines,
Abbreviated transcription (Latin):
rant uincere qui adunicabant. Ergo moyses & in
silentio loquebatur: & in otio oꝑabatur. Cuiꝰ au¬
tẽ maiora negotia. qm hurꝰ otia: qui quadragnita
aieb positus in montẽ totã legẽ complexus ẽ & in
illa solitudine qui cum eo loqueretur ñ defuit: Un¬
de & dauid ait. Audiam qͥd loquatur in me añs as.
Et quanto plꝰ ẽ. si cũ aliquo as loquatur. qua ipse
secum: Transibant apłi: & umbra eoꝵ curabat in¬
firmos. Tangebantur uestimenta eoꝵ: & sanitas de¬
ferebatur. Sermonẽ locutus ẽ helias. & pluuia ste¬
tit: nec cecidit suꝑ terrã trib annis & sex mensib.
Iterum locutus ẽ: & yaria farinȩ ñ aefecit. & uas
exercitus magni lacertis an solis meritis confecisse
p̾lium: Sedebat heliseus in uno loco: & rex syrię
magnã belli molem inferebat ppło patrũ. diuersisq
consilioꝵ aceruabat fraudib. & circumuenire infidi¬
is moliebatur: sed om̃s en apparatus ꝓpħa dep̾henae¬

Expanded text:
rant vincere qui dimicabant. Ergo Moyses et in rant vincere qui dimicabant. Ergo Moyses et in silentio loquebatur, et in otio operabatur. Cujus autem majora negotia, quam hujus otia, qui quadringinta diebus positus in monte, totam Legem complexus est, et in illa solitudine qui cum eo loqueretur, non defuit ? Unde et David ait: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus . Et quanto plus est si cum aliquo Deus loquatur, quam ipse secum! 3. Transibant apostoli, et umbra eorum curabat infirmos. Tangebantur vestimenta eorum, et sanitas deferebatur . 4. Sermonem locutus est Elias, et pluvia stetit nec cecidit super terram tribus annis et sex mensibus. Iterum locutus est, et hydria farinae non defecit, et vas exercitus magni lacertis, an solis meritis confecisse praelium? Sedebat Elisaeus in uno loco, et rex Syriae magnam belli molem inferebat populo patrum, diversisque consiliorum acervabat fraudibus, et circumvenire insidiis moliebatur: sed omnes ejus apparatus propheta deprehende
Abbreviated transcription (Latin):
docinit nos. tamqu̾a
in ampla domo de¬
ambulare in corde
nr̃o. & conuersari cũ
eo tamqu̾a cum bono
contubernali: ut ipse sibi
diceret. & loqueretur secũ. ut est illud. Dixi custo¬
diam uias meas. Salomon quoq filiꝰ eiꝰ dicit. Bibe
aqu̾a de tuis uasis. & de puteoꝵ tuoꝵ fontib: hoc ẽ
tuo consilio utere. Aqua enĩ alta: consiliũ in corde
uiri. Nemo enim inquit alienꝰ particeps sit tibi.
Fons aquȩ tuę fit tibi ꝓpriꝰ: & iocundare cũ uxore.
quȩ est tibi auiuentute. Ceruus amicitie. & pullꝰ
grãrum confabuletur tecũ. Non gͦ primꝰ scypio
sciuit solus ñ esse. cum solus esset: nec ininꝰ otiosꝰ
cum otiosus esset. Sciuit ante ip̃sum moyses: qui
cum taceret. clamabat. Cum otiosus staret: p̾liaba¬
tur: nec solum p̾liabat᷑. sed etiam de hostib quos
ñ contigerat triumphabat. Adeo otiosus. ut manꝰ¬
eiꝰ alii sustinerent: nec minꝰ qua ceteri negotiosus.
qui otiosis manib expugnabat hostem. quẽ ñ pote¬

Expanded text:
docuit nos tamquam in ampla domo deambulare in corde nostro, et conversari cum eo tamquam cum bono contubernali; ut ipse sibi diceret, et loqueretur secum, ut est illud: Dixi, custodiam vias meas . Salomon quoque filius ejus ait: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus ; hoc est tuo consilio utere. Aqua enim alta, consilium in corde viri . Nemo, inquit, alienus particeps sit tibi. Fons aquae tuae sit tibi proprius: et jucundare cum uxore, quae est tibi a juventute. Cervus amicitiae et pullus gratiarum confabulentur tecum . 2. Non ergo primus Scipio scivit solus non esse, cum solus esset; nec minus otiosus, cum otiosus esset: scivit ante ipsum Moyses, qui cum taceret, clamabat : cum otiosus staret, praeliabatur; nec solum praeliabatur, sed etiam de hostibus, quos non contigerat, triumphabat . Adeo otiosus, ut manejus alii sustinerent: nec minus 108 quam caeteri negotiosus, qui otiosis manibus expugnabat hostem, quem non pote
Abbreviated transcription (Latin):
ensis ꝓferam: quȩ uiduȩ̨ depositũ qd̃ susceꝑat. amitte¬
re ꝑiclitabatur. Interpellante enim eo qui sibi illud im¬
ꝑiali rescripto randicare cupiebat: clerici contemine¬
bant auctoritatẽ. Honorati quoq & inter sessores da¬
ti: non posse p̾ceptis imꝑatoris obuiari ferebant. Rege¬
batur rescripti forma airectior magistri: officioꝵ
statuta agens in reb imminebat. Quid plura: Tradi¬
tũ erat. Tamen communicato mecũ consilio. obseait sc̃s
ep̃c ea conclauia: ad quȩ translatum illud depositum
iniduę cognouerat. Qd̃ ubi non potuit auferri: receptũ
sub cyrographo ẽ. Postea igitur flagitabat᷑ ex cyrogra¬
pho. Preceptũ imꝑator iterauerat: ipse ꝑ semetipsum
nos conueniret. Negatum ẽ: & exposita diumȩ legis
auctoritate. & serie lectionis. & heliodori ꝑiculo. ix
tandem rationẽ imꝑator accepit. Post etiam temp¬

Expanded text:
ensis proferam, quae viduae depositum, quod susceperat, amitteensis proferam, quae viduae depositum, quod susceperat, amittere periclitabatur. Interpellante enim eo qui sibi illud imperiali rescripto vindicare cupiebat, clerici non tenebant auctoritatem: honorati quoque et intercessores dati non posse praeceptis imperatoris obviari ferebant. Legebatur rescripti forma directior, magistri officiorum statuta, agens in rebus imminebat. Quid plura? Traditum erat. 151. Tamen communicato mecum consilio, obsedit sanctus episcopus ea conclavia, ad quae translatum illud depositum iduae cognoverat. Quod ubi non potuit auferri, receptum sub chirographo est. Postea iterum flagitabatur ex chirographo: praeceptum imperator iteraverat, ut ipse per semetipsum nos conveniret. Negatum est: et exposita divinae legis auctoritate, et serie lectionis, et Heliodori periculo, vix tandem 107 rationem imperator accepit. Post etiam ten
Abbreviated transcription (Latin):
uestib. & dixerunt ad eum. Oniȩ summo sacerdoti
gr̃as age: ꝓpter quẽ tibi uita est readita. Tu autem
exꝑtus dĩ flagella: uade & annuntia tuis om̃ib qnͣtã
cognoueris templi religionẽ. & dĩ potestatẽ. His dic¬
tis. non comparuerunt. Heliodorus autẽ recepto spu
hostiam dõ optulit: oniȩ sacerdoti gr̃as egit. cũ exer¬
citu ad regem reuertitur aicens. Si quem habes hostẽ.
aut insidiatorem rerũ tuarum: illuc arrige. & fla¬
fides: adhibenda diligentia. Egregie hinc ur̃m
entescit ministerium: si suspecta imp̾ssio potentis
qua uel uidua uel orphani tolerare non queant: ȩc¬
clesiȩ subsidio cohibeatur. si ostendatis plꝰ apud uos
mandatum &i qua diuitis ualere gram. Meministis
ipsi. quotiens ipsi aduersus regales impetus ꝓ uiaua¬
rũ immo omnum depositis certamen subierimꝰ. Com¬
mune hoc uobiscum mͥ. Recens exemplũ ȩcclȩ ticini¬

Expanded text:
vestibus, et dixerunt ad eum: Oniae summo sacerdoti vestibus, et dixerunt ad eum: Oniae summo sacerdoti gratias age, propter quem tibi vita est reddita. Tu autem expertus Dei flagella, vade, et nuntia tuis omnibus, quantam cognoveris templi religionem, et Dei potestatem. His dictis, non comparuerunt. Heliodorus itaque recepto spiritu, hostiam Domino obtulit, Oniae sacerdoti gratias egit, et cum exercitu ad regem revertitur dicens: Si quem habes hostem, aut aliquem insidiatorem rerum tuarum, illuc illum dirige, et flafides, adhibenda diligentia. Egregie hinc vestrum enitescit ministerium, si suscepta impressio potentis, quam vel vidua vel orphani tolerare non queant, Ecclesiae subsidio cohibeatur: si ostendatis plus apud vos mandatum Domini, quam divitis valere gratiam. 150. Meministis ipsi quoties adversus regales impetus pro viduarum, immo omnium depositis certamen subierimus. Commune hoc vobiscum mihi. Recens exemplum Ecclesiae Ticin
Abbreviated transcription (Latin):
ai templo tuta fidi seruaretur custodia. Accincteq
mulieres pectus: & clansȩ uirgines pulsabant ianiam.
Om̃s ad celum tendebant man. orantes. ut sins añs ad¬
esset legib. Heliodorus antẽ nec ins territus. qd̃ inter¬
derat urgebat: & satellitib suis exarium sepserat. cũ
subito apparuit illis equester terribilis. arinis p̃fuigais
aureis. E quus autẽ eiꝰ erat insigni ornatus decore oꝑ¬
torio. Aln quoq auo iuuenes apparuerunt in uirtute
indita: accore grato. cum splendore głȩ. speciosi anncta
Qui cireũsteterunt eum: & utiaq ex parte fiagellabant
sacrileguni. sine ulla int̾missione contintiato uesbere
Qui multa circumfusus caligine. in terram conciait.
& euidenti aiuinȩ opationis maicio exantinatus iacebat.
nec ulla spes residebat salutis. Oborta est letitia inetu¬
entib: metus suꝑbis. Deiectiq ex amicis heliodori qͥ
uenes iterũ heliodoro apparuerunt: hisdem amicti

Expanded text:
Dei templo tuta fidei servaretur custodia: accinctaeque Dei templo tuta fidei servaretur custodia: accinctaeque mulieres pectus, et clausae virgines pulsabant januam: ant, omnes ad coelum tendebant manus, orantes ut suis Dominus adesset legibus. 147. Heliodorus autem nec his territus, quod intenderat, urgebat, et satellitibus suis aerarium sepserat; cum subito apparuit illi terribilis eques armis praefulgens aureis: equus autem ejus erat insigni ornatus opertorio. Alii quoque duo juvenes apparuerunt in virtute inclyta, decore grato, cum splendore gloriae, speciosi amictu, qui circumsteterunt eum, et utraque ex parte flagellabant sacrilegum, sine 106 ulla intermissione continuato verbere. Quid multa? Circumfusus caligine in terram concidit, et evidenti divinae operationis indicio exanimatus jacebat, nec ulla spes in eo residebat salutis. Oborta est laetitia metuentibus, metus superbis: dejectique ex amicis Heliodori quivenes iterum Heliodoro apparuerunt, iisdem amicti
Abbreviated transcription (Latin):
intuendum ẽ. ut deposita uiduarũ intemerata in ane¬
lant: sine ulla seruentur offensione. nec solũ uiduarũ.
sea etiam om̃ium. Fides enim exhibenda: s maior ẽ
tũ in templo om̃e seruatũ ẽ. Nam cũ indiciũ factum
esset pecumarũ. quas in templo hicrosolimis inaximas
reppiri posse sẏmon nefariꝰ. antiocho regi ꝓdidit:¬
missus in rem heliodorus ad templum uenit. & sũmo
saceraoti apuit maicis inindiam. & aduentus sui cau¬
sam. Tinic sacerdos deposita esse dixit induaruĩ ic¬
tualia & pupilloꝵ. Quȩ cum heliodorus creptum
it uellet. & regis uendicare cõmoais: sacerdotes ante
altare iactauerunt se. inauti saceraotalib stolis. &
am̃ uiuum qui de depositis legem dederat flentes muo¬
cabunt: custodem ut se p̃ceptoꝵ p̃staret suoꝵ. Uultꝰ
uꝰe color summi sacerdotis immutatus. aeclarabat do¬
lorem aniini: & mentis intentȩ sollicituainiẽ. ł lebant
om̃s. qd̾ in contemptũ locus uenturꝰ foret: si nec in

Expanded text:
a viduarum intemerata maneant, sine ulla serventur offensione, non solum viduarum, sed etiam omnium; fides enim exhibenda omnibus est, tum templo omne servatum est. Nam cum indicium factum esset pecuniarum, quas in templo Hierosolymis maximas reperiri posse Simon nefarius Antiocho regi prodidit,missus in rem Heliodorus, ad templum venit, et summo sacerdoti aperuit indicii invidiam, et adventus sui causam. 146. Tunc sacerdos deposita esse dixit viduarum victualia et pupilloruire vellet, et regis vindicare commodis, sacerdotes ante altare jactaverunt se, induti sacerdotales stolas: et Deum vivum qui de depositis legem dederat, flentes invocabant, ut custodem se praeceptorum praestaret suorum. Vultus vero et color summi sacerdotis immutatus declarabat dolorem animi, et mentis intentae sollicitudinem. Flebant omnes, quod in contemptum locus venturus foret, si nec in
Abbreviated transcription (Latin):
ilii fugite imꝓbos:
cauete inuidos. Inter imꝓbum & inuidum. hoc in¬
terest. Imꝑbus suo delectatur bono: inuidus torque¬
tur alieno. Ille diligit. mala. hic bona odit: ut ꝓpe to¬
lerabilior sit. qui fibi uult bene. quã qui male om̃ib
Filii ante factũ cogitate: & cum aiutiꝰ cogitaueritis
tunc facite qd̃ ꝓbatis. Laudabilis mortis cum occa¬
sio datur: rapienda est ilico. Dilata gła fugit: nec
facile comprehenditur. Fidem diligite: qm̃ ꝑ fidem

Expanded text:
ilii, fugite improbos, cavete invidos. Inter improbum et invidum hoc interest: improbus suo delectatur bono, invidus torquetur alieno: ille diligit mala, hic bona odit; ut prope tolerabilior sit, qui sibi vult bene, quam qui male omnibus. 133. Filii, ante factum cogitate: et cum diutius cogitaveritis, tunc facite quod probatis. Laudabilis mortis cum occasio datur, rapienda est illico. Dilata gloria fugit, nec facile comprehenditur. 108 154. Fidem diligite, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
regis saul. qd̃ eum rex cũ trib milib uiroꝵ electoꝵ
ad inferendam necẽ in aeserto quereret ingressꝰ in
castra regis cum dormientẽ offenaisset. ñ solũ ipse ñ
ꝑcussit. sed etiam ꝓtexit. ne ab aliquo qui simul ingres¬
sus fuerat ꝑimeretur. Nam cũ diceret ei abisai. con¬
clusit dñs hodie inimicũ tuu̾ in manib tuis. & nunc
occidam eũ. responait. Non consumas illum: qm̃ qͥs

Expanded text:
regis Saul, quod eum rex cum tribus millibus virorum electorum regis Saul, quod eum rex cum tribus millibus virorum electorum ad inferendam necem in deserto quaereret, ingressus in castra regis, cum dormientem offendisset, non solum ipse non percussit, sed etiam protexit; ne ab aliquo qui simul ingressus fuerat, perimeretur. Nam cum diceret ei Abessa: Conclusit hodie Dominus inimicum tuum in manibus tuis, et nunc occidam eum? respondit: Non consumas eum, quoniam qu
Abbreviated transcription (Latin):
est fingere hiatum terrę. ęquũ g̨reũ. anulu̾q aureũ
in aigito aefuncti reꝑtũ. cuiꝰ anuli tanta sit uis. ut
ꝑ arbitrio suo qui eum sit inautus anulũ. appareat
cum uelit. cum autẽ uolit. e conspectu se p̾sentiũ sub¬
trabat. ut p̾sens non possit uideri: N empe eo tenait
istua : utrũ sapiens etiam si isto utatur anulo. qͦ possit
ꝓpria flagitia celare & regnũ assequi. uolit ne peccet.
giaui ducat sceleris contagium penarũ dolorib: an
uͦ spe impunitatis utatur ad ꝑpetrandũ scelꝰ. Quid
inquam mͦ opus est figmentũ amili: cum possim
docere ex reb gestis. qd̃ uir sapiens cũ sibi in peccato
ñ solum latendũ. s. etiam regnandũ uideret si pecca¬
tum adinitteret: coutra autẽ ꝑiculum salutis cerneret.
si declinaret flagitium. elegerit tamen magis salutis
piculum ut uacaret flagitio. qu̾a flagitium qͦ sibi reg¬
num pararet e Peniq dauid cum fugeret a facie

Expanded text:
est fingere hiatum terrae, equum aeneum, annulumque aureum est fingere hiatum terrae, equum aeneum, annulumque aureum in digito defuncti repertum; cujus annuli tanta sit vis, ut pro arbitrio suo qui eum sit indutus annulum, 116 appareat, cum velit: cum autem nolit, e conspectu se praesentium subtrahat, ut praesens non possit videri? Nempe eo tendit istud, utrum sapiens etiam si isto utatur annulo, quo possit propria flagitia celare, et regnum assequi; nolitne peccare, et gravius ducat sceleris contagium poenarum doloribus: an vero spe impunitatis utatur ad perpetrandum scelus? Quid, inquam, mihi opus est figmento annuli, cum possim docere ex rebus gestis quod vir sapiens cum sibi in peccato non solum latendum, sed etiam regnandum videret, si peccatum admitteret; contra autem periculum salutis cerneret, si declinaret flagitium; elegerit tamen magis salutis periculum, ut vacaret flagitio, quam flagitium quo sibi regnum pararet? 33. Denique David cum fugeret a facie
Abbreviated transcription (Latin):
ad palmã conuerterat. ip̃se oñs uidebat: atq a nullo
uidebat᷑. Demnde cũ in locũ suui reuocasset anulũ: un¬
debatur ab om̃ib. Cuiꝰ sollers factus miracnli: per
anuli oportunitatẽ reginȩ stupro potitus. necẽ regi
intulit. Ceterisq interemptis quos necandos putaue¬
rat. ne sibi impedimento forent: quinquagesimo qͥnto¬
die regnũ adeptus est. Da inauit hunc anulũ sapienti
ut beneficio eiꝰ possit latere cũ deliquerit: ñ minꝰ fu¬
giet peccatoꝵ contagium. qu̾a si non possit latere. Non
eium latebra sapientis spes impunitatis: sea innocentia ẽ
Deniq lex non iusto s iniusto posita est: quia iustus le¬
gem habet m̃tis suę. & ęquitatis ac iustitiȩ suę normam.
Io non terrore penę reuocatur a culpa: sea honestatis re¬
gula. Ergo ut ad ꝓposita redeamꝰ: ñ fabulosa ꝓ ueris.
sed uera ꝓ fabulosis exempla ꝓferam. N uid eiũ mͥ opus

Expanded text:
ad palmam converterat, ipse omnes videbat, atque a nullo ad palmam converterat, ipse omnes videbat, atque a nullo videbatur: deinde cum in locum suum revocasset annulum, videbatur ab omnibus. Cujus solers factus miraculi, per annuli opportunitatem reginae stupro potitus, necem regi intulit, caeterisque interemptis, quos necandos putaverat, ne sibi impedimento forent, Lydiae regnum adeptus est. 31. Da, inquit, hunc annulum sapienti, ut beneficio ejus possit latere, cum deliquerit: non enim minus fugiet peccatorum contagium, quam si non possit latere. Non enim latebra sapienti spes impunitatis, sed innocentia est. Denique lex non justo, sed injusto posita est ; quia justus legem habet mentis suae, et aequitatis ac justitiae suae normam: ideoque non terrore poenae revocatur a culpa, sed honestatis regula. 32. Ergo ut ad propositum redeamus, non fabulosa pro veris, sed vera pro fabulosis exempla proferam. Quid enim mihi opus
Abbreviated transcription (Latin):
ea iam ut etiam in hoc libro ponam fastigium: in
quo uelut in finẽ aisputationis nr̃e dirigamꝰ senten¬
tiam. ut nichil expetendũ sit. nisi qd honestũ: nichil
agat sapiens nisi qd cum sinceritate sine fraude fit.
Neq quicqũa faciat in quo se crimine quoqm obliniat:
etiam si latere possit. Sibi enĩ ẽ reus. priusqͣm aeteri ᷤ
Nec tam pudenda apud eum publicatio flagitiĩ. qu̾a¬
conscientia est. Qd̃ non fictis fabulis ut plulosopli
.disputant. sed uerissimis iustoꝵ uiroꝵ exemplis do
magnis quibusdam aissoluerit soluta imbrib: in
que descendisse gẏges. atq ibi fabularũ illum equum
eneum offendisse a platone inducitur. qui in lateri¬
bus suis fores haberet: quas ubi aꝑuit. animadũtis
se anulũ aureum in aigito mortui hominis. cuiꝰ il¬
lic exammũ corpus iaceret: auriq auarũ sustulisse
anulũ. Sed cũ se ad pastores recepisset regios. de qͦꝵ
ipse numero foret: casu quodam quo palain eiꝰ anuli

Expanded text:
ed jam ut etiam in hoc libro ponamus fastigium, in quo velut in fine disputationis nostrae dirigamus sententiam: ut nihil expetendum sit, nisi quod honestum. Nihil agit sapiens, nisi quod cum sinceritate, sine fraude sit: neque quidquam facit, in quo se crimine quoquam obliget, etiamsi latere possit. Sibi enim est reus priusquam caeteris; nec tam pudenda apud eum publicatio flagitii, quaconscientia est. Quod non fictis fabulis, ut philosophi disputabant, sed verissimis justorum virorum exemplis docmagnis quibusdam dissiluerit soluta imbribus, in quem descendisse Gyges, atque ibi fabularum illum equum aeneum offendisse a Platone inducitur, qui in lateribus suis fores haberet: quas ubi aperuit, animadvertit annulum aureum in digito mortui hominis, cujus illic exanimum corpus jaceret, aurique avarum sustulisse annulum. Sed cum se ad pastores recepisset regios de quorum ipse numero foret, casu quodam, quod palam ejus annuli