comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt: et tam̃ ad eas adcipiendas
pigri et fastidiosi sum̃. Qd̾ ideo fit:
quia plus t̾renis desid̃iis qmͣ celestib
inhiamus. Unde et subdit᷑. Primꝰ
dix̾ illi. Hillam emi: et necesse ha¬
beo exire et indere illam. Rogo te
habe me excusatum. Quid ꝑuillã
nisi t̾rena designat᷑ substancia: Ex¬
it gͦ uidere uillam: qui ut t̾renã ad¬
quirat substantiã in ext̾iorib reb
semet ip̃m implicat. Sunt aũ ñ nul¬
li qui diuitiaꝵ temꝑaliũ cupiditate
capti ut ditiores et potẽciores aliis ap¬
pareant diu̾sis aitib et ingeniis t̾¬
rens negotiis in seruiunt: dũq e¬
t̾nam uitam aut uix aut tarde ad
memoriam reducunt. et siñ u̾bis
tam̃ oꝑib ad comtũ di uenire ne¬
glegunt: qͥa sic̾ ait apłs nemo mi¬

Expanded text:
tae sunt, et tamen ad eas accipiendas tae sunt, et tamen ad eas accipiendas pigri et fastidiosi sumus. Quod ideo fit, quia plus terrenis desideriis, quam coelestibus inhiamus. Unde et subditur: « Primus dixit ei: Villam emi, et necesse habeo exire et videre illam: rogo te, habe me excusatum. » Quid per villam, nisi terrena designatur substantia? Exiit ergo videre villam, qui ut terrenam acquirat substantiam, in exterioribus rebus semetipsum implicat. Sunt enim nonnulli qui, divitiarum temporalium cupiditate capti, ut ditiores et potentiores aliis appareant, diversis artibus et ingeniis, terrenis negotiis inserviunt. Dumque aeternam vitam aut vix aut tarde ad memoriam reducunt, etsi non verbis tamen operibus ad convivium Dei venire negligunt: quia sicut ait Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Et it̾m. Saciabor: dũ manife¬
cenã festinantiꝰ currere debemꝰ: qnͣ¬
to ptꝰ hanc aliam inueni t ñ noui¬
mꝰ dño monente. Currite dũ lum̃
uite habetis: ne tenebre mortis uos
comp̾hendant. Nam ut fastidium
auferret subnngͣit dicens. Quia iã¬
ꝑata sunt omĩa. Omĩa enim ꝑata
sunt quia ille singularis agnus oc¬
cisus est incuiꝰ p̃paratione omĩa p̾¬
cesserunt. Siue omĩa p̃̾parata sũt
quia nullum exemplũ uirtutis est
qd̃ in nrãm imitationẽ in oꝑibus
scõꝵ ñ sit declaratum. Iam eñ ĩno¬
cenciam habel audiuimꝰ. obedien¬
ciam abrahe. constantiam y saac.
toleranciã iacob. castimoniã ioseph.
utticiam moysi. mĩam dauid. paci¬
uidimꝰ. Et ceꝑunt om̃s simul excu¬
sare. Offert d̾s qd̃ rogari debuerat.
dare ꝑatꝰ est ñ rogatus: de qͦ uix cre¬
di potuit qd̃ largni dignaret᷑ etiã
postulatꝰ. In uestigande eñi sunt de¬
delitie dñi. etiam si fuissent abscon¬
dite. Nunc autẽ manifeste p̾para¬

Expanded text:
abor dum manifecoenam festinantius currere debemus, quanto post hanc aliam invenire non novimus, Domino monente: « Currite dum lucem vitae habetis, ne tenebrae mortis vos comprehendant auferret subjunxit dicens: « Quia parata sunt omnia. » Omnia enim parata sicut quia ille singularis Agnus occisus est, in cujus praeparatione omnia praecesserant. Sive omnia parata sunt, quia nullum exemplum virtutis, quod ad nostram imitationem in operibus sanctorum non sit declaratum. Jam enim innocentiam Abel audivimus, obedientiam Abrahae, constantiam Isaac, tolerantiam Jacob, castimoniam Joseph, mititiam Moysi, misericordiam David, patividimus. « Et coeperunt omnes simul excusare. » Offert Deus quod rogari debuerat, dare paratus est non rogatus, de quo vix credi potuit, quod largiri dignaretur, etiam postulatus. Investigandae enim sunt deliciae Domini, etiamsi fuissent absconditae. Nunc autem manifeste para
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ꝓ xp̃o: reconciliamini deo. Ora cene:
finis est scli: ille scilicet de quo paulus
ait. Nos sumus in quo fines scł̃oꝵ de¬
uenerunt. Et iohes. filioli: nouifsi¬
ma hora est. Qmͣuis enim apud antiqͦs
consuetudo fuerit ut semel indie prã¬
derent. et hoc conuinũ et prandiũ
et cena uocaretur: tam̃ apd̾̃ usum
nr̃e locutionis post prandium ce na
restat. post cenam autẽ. nullũ conunu-¬
um remanet. unde ñ in congrue ꝑ hãc
cenã dies iudicii siue illud et̾num cõ¬
uiuium figurat᷑: ad qd̃ qui ꝑueni¬
re meruerint. ñ esurient. neq siti¬
ent amplius. neq nocebit eis estus
aut sol. qͥa miserator eoꝵ reget eos
⁊ ad fontes aqͣrum potabit illos. De

Expanded text:
o, reconciliamini Deo . » Hora coenae, finis est saeculi, ille scilicet, de quo Paulus ait: « Nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt . » Et Joannes: « Filioli, novissima hora est . » Quamvis enim apud antiquos consuetudo fuerit, ut semel in die pranderent, et hoc convivium et prandium et coena vocaretur, tamen apud usum nostrae locutionis, post prandium coena restat, post coenam autem nullum convivium remanet. Unde non incongrue per hanc coenam dies judicii, sive illud aeternum convivium figuratur, ad quod qui pervenire meruerint, « non esurient neque sitient amplius neque nocebit eis aestus aut sol: quia miserator eorum reget eos, et ad fontes aquarum potabit eos . » De
Abbreviated transcription (Latin):
pauci ueniunt: qr mulu intrant et
cdesiam ꝑ fidem s pauci saluant᷑ ꝑ oꝑa¬
tionẽ. Et bene de ignorancia hoĩes ex¬
cusationẽ opponent misit seruũ su¬
um hora cene dic̃e inuitatis ut ueni¬
ient. Seruus iste qui ad mintttan¬
dũ alios mitrit᷑. ordinẽ p̾dicatoꝵ sig¬
nificat. Qui dũ u̾bum diuinũ int
eccł̃iam annũciant: qͣs pł̾imos ad
cenam nocant. Non solũ eñ diuinepietati
satis fuit. qd̾ et̾nas delicias nob̃ p̃ꝑa¬
uit: s etiã seruis missis eaꝵ dul cedinẽ
nob̾ demĩciauit. Ex quib unꝰ erat ille

Expanded text:
pauci veniunt, quia multi intrant in Ecclesiam per fidem, sed pauci salvantur per operationem. Et ne de ignorantia homines excusationem haberent, misit servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent. » Servus iste qui ad invitandos alios mittitur, ordinem praedicatorum significat. Qui dum verbum divinum intra Ecclesiam annuntiant, quasi plurimos ad coenam vocant. Non solum enim divinae pietati satis fuit, quod aeternas delicias nobis praeparavit, sed etiam servis missis, earum dulcedinem nobis enuntiavit. Ex quibus unus erat ille,
Abbreviated transcription (Latin):
cum facis prandium ant cenam no¬
li muitare eos qui te tt̾m rennttent
⁊ fiat tͥ retͥbutio. s uoca pauꝑes ac de¬
biles et beatꝰ ens quia ñ habent unde
retͥbuant tibi: retribuet᷑ aũ tibi in re¬
tubutione iustoꝵ:. qͥdam de curunstã¬
tib dixenint. Beatꝰ qui manduca¬
bit panẽ in regno dĩ. Et dñs ad illos.
Hõ quidam fecit cenam magnã. et
uocauit multos. Sꝑitalit̾ hõ iste ls̃
est intelligendus. de qͦ scͥptũ est. Hõ
est et qͥs cognoscet eũ: Et t̾m. Homo
natꝰ est inea et ip̃e fundauit eam aluᷤˢ¬

Expanded text:
s prandium aut coenam, noli invitare eos qui te iterum reinvitent, et fiat tibi retributio, sed voca pauperes ac debiles, et beatus eris, quia non habent, unde retribuant tibi; retribuetur enim tibi in retributione justorum, » quidam de circumstantibus dixerunt: « Beatus qui manducabit panem in regno Dei. » Et Dominus ad illos: « Homo quidam fecit coenam magnam, et vocavit multos. » Spiritualiter homo iste Deus est intelligendus, de quo scriptum est: « Homo est, et quis cognoscit eum? » Et iterum: « Homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Al
Abbreviated transcription (Latin):
indesicientẽ sacietatẽ int̾ne dulceli¬
nis electis amimab p̾ꝑanit. Nocanit
p̾dicando postmodũ ꝑ p̾dicationẽ
apłoꝵ ex quatuor mundi ꝑtib ppłm
gentium ad fidem inuitando: de qua¬

Expanded text:
ietatem in aeterna dulcedine electis animabus praeparavit. Vocavit praedicando, postmodum per praedicationem apostolorum ex quatuor mundi partibus populum gentium ad fidem vocando. Se
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ps cłs mexordio mundane
creationis ad se cognoscendũ
seque ꝑpetualit̾ laudandũ. duas
rationales creat᷑as angłicam scilicet
et humanam conclidit. S qͥa angli¬
ddisi deliciis priuauit. Unde scͥptumẽ.
Inuctia diaboli: mors intrount in
orbem t̾rarum. bꝯas delicias primus
hõ amisit. quãdo inꝑadiso p̾cepta
uite contempsit. Expulsus aũ aꝑa¬
diso tam longe ab enis deliciis peccã¬
do effectus est. ut uix eas noĩatas re¬
cordari possit. atq sꝑitał palati dul¬
cedine tangere nͥ ꝑ similttudines ⁊¬
parabolas. Quia hoc int̾ carnales et
sꝑitales delicias distat. qm̃ camales de¬
licie cum habent᷑ inifastidio sunt: cũ
nͦ non habent᷑. in desid̾io At contͣ sꝑi
tales tunc infastidio sunt. cũ ñ habẽ¬
gis degustant᷑. tanto ampluis deside¬
rant᷑. Hinc et psalmista ait. Gnsta¬
te et indete qm̃ suauis est dñs. Prmiñ¬
enim dix̾ gustate. deinde usdete. Ac si
dic̾et. Eius dulcedinẽ ꝑciꝑe ñ potestis.

Expanded text:
s in exordio mundanae reformationis ad se cognoscendum, seque perpetualiter laudandum duas rationales creaturas, angelicam scilicet et humanam, condidit. Sed quia angeliradisi deliciis privavit. Unde scriptum est: « Invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum . » Has delicias primus homo amisit, quando in paradiso praecepta vitae contempsit. Expulsus autem a paradiso, tam longe ab ejus deliciis peccando effectus est, ut vix eas nominatas recordari possit atque spiritales paratus tangere, nisi per similitudines eparabolas. Quia hoc inter carnales et spiritales delicias distat, quoniam carnales deliciae, cum habentur, in fastidio sunt: cum vero non habentur, in desiderio. At contra, spisunt, cum non habengis degustantur, tanto amplius desiderantur. Hinc et Psalmista ait: « Gustate et videte quoniam suavis est Dominus . » Primum dixit, gustate; deinde, videte. Ac si diceret: Ejus dulcedinem percipere non potestis,
Abbreviated transcription (Latin):
Qma gͦ ab eaꝵ degnstatione hõ peccã¬
do longe recesserat: puis et misicors
łs nolens humanã carnẽ que aliqͥd
fragile ad delinqͤndũ habuerat ꝑire
ꝑpetuo it̾m penitentib has delicias
p̃ꝑauit. atq ad eaꝵ saporẽ hoĩb de¬
nuntiandum: seruũ suũ mifit. Nã

Expanded text:
go ab earum degustatione homo peccando longe recesserat, pius et misericors Deus nolens humanam naturam, quae aliquid fragile ad delinquendum habuerat, perire perpetuo, iterum poenitentibus has delicias praeparavit, atque ad earum saporem hominibus denu
Abbreviated transcription (Latin):
plo dm̃ insacͥficio asacerdotib offere¬
bat᷑. ita ille p̾cet̾is euangelistis specialiꝰ
ea que dñs in tẽplo nel circa tẽplum
gessit cõmemorare curauit. Demqs
exordiũ sui euangelii ar acharia sa¬
cerdote cepit dicens. Fuit indieb he¬

Expanded text:
plo Domini in sacrificio a sacerdotibus offerebatur, ita ille, prae caeteris evangelistis, specialius ea quae Dominus in templo vel circa templum gessit, commemorare curavit. De quibus exordium sui Evangelii a Zacharia sacerdote coepit, dicens Ipsi enim sace
Abbreviated transcription (Latin):
incorde suo cons̾u̾abat: nolens mitt̃e
margantas suas ante porcos. neq dare
scm̃ camb. s expͤtans tempꝰ illius per¬
fecte etatis quo miracła faciendo d̃s
euangłista paulo suꝑus ait. Confe¬
rens incordesuo: quia conferebat ea
oracłis ꝓpħaꝵ legerat. Et tanto ueriꝰ
iħc ꝓficiebat sapĩã et etate In hoc bre¬
i uͥsicło due heses destruunt᷑ mani¬
cheoꝵ ⁊ appollinistaꝵ. Mamchei em̃
qui dixerunt dm̃ uerã cainẽ ñ assũ¬
psisse destiuunt᷑: cũ dicit᷑. Hiesus ꝓ¬
ficiebat etate. Appollinariste uͦ qͥ dixe¬
runt eũ uerã aĩam ñ habuisse destru
net ad aĩam. Nisi enim ueram carnẽ
habuisset. nequaqm̃ etate ꝓfic̾et et cres

Expanded text:
in corde suo conservabat, nolens mittere in corde suo conservabat, nolens mittere margaritas suas ante porcos, neque dare sanctum canibus, sed exspectans tempus illius perfectae aetatis quo miracula faciendo Deus evangelista paulo superius ait: « conferens in corde suo. » Quia conferebat ea oraculis prophetarum legerat, et tanto veriusJesus proficiebat sapientia et aetate. » In hoc brevi versiculo duae haereses destruuntur, Manichaeorum et Apollinaristarum. Manichaei enim, qui dixerunt Deum veram estruuntur, cum dicitur: « Jesus proficiebat aetate. » Apollinaristae vero, qui dixerunt eum veram animam non habuisse, destrunet ad animam. Nisi enim veram carnem habuisset, nequaquam aetate proficeret et cres
Abbreviated transcription (Latin):
tib postqmͣ̃ nĩtis eoꝵ ad contẽplandã
diuinitatẽ elenauit dicens: Nescieba¬
tis quia inhis que patͥs mei sunt o¬
portet me ẽẽ descendit nar arech et
nenit cũ eis et erat subditꝰ iłł: ut hoc
exemplo intelligamꝰ qͥa ñ solũ sub¬
diti eẽ debemꝰ parentib s etiam eoꝵ
senectã uel infirmitatẽ pia sollicitn¬
dine refrigerare uel sustentare. Inx¬
ta ilid̾ qd̾ diuina lege p̾cipitur. Ho
nora patͤm tuũ et matr̃e: ut bene sit tibi
suꝑ t̾ram. et longo uiuas tẽpore. Unde a¬
postolus p̾cipit. fili obedite parentib ꝑ
omĩa. hoc enĩ bonũ etacceptũ est coram
deo. Et̃ it̾m. Si qͥs suoꝵ curam ñ habet
et maxime fscelium: fidẽ negauit. et ẽ
infideli deterior. Et mat̾ eius conserua-¬
bat omĩa u̾ba et incorde suo. Omĩa sciłt
que de illo audierat sine ab angłis. sine
apastorib sine a magis. siue asimeone
uel anna ꝓpħissa uel etiam que ab illo
fieri usdebat qͣn mũdũ aĩal ruminanᷤᷤ

Expanded text:
os mentis eorum ad contemplandam Divinitatem elevavit, dicens: « Nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse? Descendit Nazareth, et venit cum illis, et erat subditus eis. » Ut hoc exemplo intelligamus quia non solum subditi esse debemus parentibus, sed etiam eorum senectam vel infirmitatem pia sollicitudine refrigerare vel sustentare, juxta illud quod in divina lege praecipitur: « nora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi super terram, et longo vivas tempore . » Unde Apostolus praecipit filiis obedire parentibus per omnia, hoc bonum et acceptum est coram Deo . Et iterum: « Si quis suorum curam non habet, et maxime fidelium, fidem negavit et est infideli deterior . » « Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. » Omnia scilicet quae de illo audivit, sive ab angelis, sive a pastoribus, sive a magis, sive a Simeone, vel ab Anna prophetissa, vel etiam quae ab illo fieri videbat, quasi mundum animal ruminans,
Abbreviated transcription (Latin):
enis: głam quasi unigeniti apat᷑. Et
bene qͥdem prius ꝓfic̾e dix̃ apd̾ d̃m et
post ea apd̾ hoĩes qr primũ placendũ ẽ
deo postea hoib ñ ob aluso insi ut ipsi
placeant deo: sic̃ apłs ait. ꝓuidentes

Expanded text:
eniti a Patre . » Et bene quidem prius proficere dixit apud Deum, et postea apud homines; quia primum placendum est Deo, postea hominibus, non ob aliud, nisi ut ipsi placeant Deo, sicut Apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa ꝑ ip̃m fc̃a sunt: de quo aitapłs.
factus est ex semine danid scłm camẽ.
Et ut ita dicam. factus est qui cuncta
fecerat ut ille iueniret᷑ qͥ bene factꝰ
male ꝑierat. Ascendit qͥ ꝓpe duode¬
cimo anno inhumanitate qͥ nullum
tempus habet indiuinitate. Pulchie
etiam duodennis dñs rudim̃ta suem
fancie sac̾dotes int̾rogans uolut demõ¬
strare. ut hoc nunero nust̾ium apłice
p̾dicationis p̾fig̾aret. et noticiã sue
ditatis mũdo innotesc̾e̾t. Duodena

Expanded text:
Omnia per ipsum facta sunt . » De quo ait Apostolus: Omnia per ipsum facta sunt . » De quo ait Apostolus: « Factus est ex semine David secundum carnem . » Et ut ita dicam factus est qui cuncta fecerat, ut ille inveniretur, qui bene factus male perierat. Ascendit quippe duodecimo anno in humanitate, qui nullum tempus habet in divinitate. Pulchre ergo duodenarius Dominus, rudimenta suae infantiae sacerdotes interrogans voluit demonstrare, ut hoc numero mysterium apostolicae praedicationis praefiguraret, et notitiam suae divinitatis mundo innotesceret. Duoden
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃i adorantes regressi sunt in icrłm
cũ gaudio magno. et erant sẽꝑ intẽ¬
plo laudantes et benedicentes dm. Qñ¬
to aũ studio parentes saluatoris legẽ
obseruarent cito cognoscimus. si hn¬
nis euangłi suꝑiora parũꝑ adtẽdamꝰ.
Ait em̃ euangłista. Et ibant parenteᷤᷤ
in pasche. S dñs ñ solum leg̃e uoluit
obseruare. qͣm ñ uen̾at solu̾e s ad im¬
plere. s etiã tales elegit parentel qͥ ie¬
gis eẽnt obseruatores. Preceꝑat enim
ip̃e inlege: ut ter inanno appareret
om̃e masculinũ eoꝵ corã dño in locũ
ta legis obseruabant: qͥ nec minora pre¬
t̾mittebant. Consuetudo namq usdeor
ut diximꝰ dñm adorati. et mu̾a ei obla¬
turi: ob recordationẽ scslr egressionis
ex egipto et immolationẽ agni Ascen¬
dentib gͦ iuxta hanc consuetudinẽ
annoꝵ duodecĩ ascenclit cum ilł. Sed
cum audis factum: noli dubitare fcõ¬
rẽ. factus ẽ enim informa dłi serui. qui
omĩa fec̾at informa cłi. sic̾ scͥptũ est.

Expanded text:
si sunt in Jerusalem cum gaudio magno, et erant semper in templo laudantes et benedicentes Deum. Quanto autem studio parentes Salvatoris legem observarent, cito cognoscimus, si hujus Evangelii superiora parumper attendamus. Ait enim Evangelista: « Et ibant parentes i paschae. » Sed Dominus non solum legem voluit observare, quam non venerat solvere, sed adimplere, sed etiam tales elegit parentes, qui legis essent observatores. Praeceperat enim ipse in lege ut ter in anno appareret omne masculinum eorum coram Domino, in loco ta legis observabant, qui nec minora praetermittebant. Consuetudo namque Judaeorum ut diximus Dominum adoraturi, et munera ei oblaturi, ob recordationem scilicet egressionis de terra Aegypti et immolationem agni. Ascendentibus ergo juxta hanc consuetudinem annorum duodecim, ascendit cum illis. Sed cum audis factum, noli dubitare factorem. Factus est enim in forma servi, qui omnia fecerat in forma Dei, sicut scriptum est: «
Abbreviated transcription (Latin):
qui ait in euangłio. Eg̃o sum panis
iius: qͥ de celo descench: et de qͦ ꝑ psal¬
mistam dr᷑. Panẽ de celo dedit eis: et pa¬
nem angłoꝵ manducauit hõ: De quo
Recte etiam in dieb herodis regis nas¬
ci uoluit. ut adimpleret᷑ ꝓ pham ia
cob dicentis. Non auferet᷑ sceptrũ
de uida nec dux defemorib eius: do¬
nec ueniat qͥmittendus est. et ip̃e
erit expectatio gentiũ. Ex qͦ eñi de
egipto ascenderant: sue gentis pͥncipeᷤᷤ
reges et duces habuert̃. Iam uͦ deficien¬
tib principib ex uida. primꝰ ex alieni¬
genis herodes regnũ nideoꝵ arripuerat.
Cuĩ qͥa se m̃tio intulit qualit ad uidar¬
ci regni apicẽ ꝑuen̾it breuit̾ cõmemo¬
rancdũ uidet᷑. Cum enũ hi qͥ de inatha¬
thie styrpe descenderant: ꝑ aliqͣ annoꝵ¬

Expanded text:
ait in Evangelio: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi; » et de quo per Psalmistam dicitur: « Panem de coelo dedit eis, » et: « Panem angelorum manducavit homo . » De quo Recte etiam in diebus Herodis nasci voluit, ut impteretur prophetia Jacob, dicentis: « Non auferetur sceptrum de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium . » Ex quo enim de Aegypto ascenderunt, suae gentis principes, reges et duces habuerunt. Jam vero deficientibus principibus ex Juda, primus ex alienigenis Herodes regnum Judaeorum arripuerat. Cujus quia se mentio intulit, qualiter ad Judaici regni apicem pervenerit, breviter commemorandum videtur. Cum enim hi qui de Mathathiae stirpe descenderant,
Abbreviated transcription (Latin):
in templo ñ docens s audiens et int̾ro¬
gans inuenit᷑ implens illud mosaicũ
Int̾roga patres tuos ⁊ anmĩciabunt
t̾ maiores tuos et dicent tͥ. Nec enĩ nos
a magist̾s disc̾e erubescamꝰ. ile doctores
int̾rogat intẽplo qui angłos docet
incelo. In qͦ facto ñ solum humana su¬
ꝑbia confundit᷑: s etiam p̾sumptio
atq tem̾itas cõprmit᷑. St̾ eñĩ ñ null
qͥ ante doc̾e uolunt qm̃ annos imple¬
ant pub̾tatis: et ideo magr̃ifiunt erro¬
ris. qi u̾itatis discipłi ñ fuert. Longo
ꝙꝰ temꝑe ⁊ multis exct ͫ eius urocinia

Expanded text:
in templo non docens, sed discens et interrogans invenitur, implens illud Mosaicum: « Interroga patres tuos, et annuntiabunt tibi: majores tuos, et dicent tibi . » Ne enim nos a magistris discere erubescamus, ille doctores interrogat in templo, qui angelos docet in coelo. In quo facto non solum humana superbia confunditur, sed etiam praesumptio atque temeritas comprimitur. Sunt enim nonnulli qui ante docere volunt, quam annos impleant pubertatis: et ideo magistri fiunt erroris, quia veritatis discipuli non fuerunt. Longo ergo tempore et multis exercitiis ejus tyrocinia
Abbreviated transcription (Latin):
tate ioseph dñs egipti constitutꝰ est. hac
etate dd̃ qͥ inpuencia ora leonũ et urso¬
nũ confregerat regi gub̾nacła susceptt.
H ac etate ez echiel ꝓph̾a suꝑ fluinun
chobar: celos aꝑtos uidit. Et qmͣuis me¬
lior sit puerił simplicitas qͣm semilis
fatuitas: tam̃ utrũq obseruandum ẽ.
ut et moꝵ grauitas et mat̾a etas in eoꝵ
actib concordet. qͥ ad magist̾ium eccle¬
siasticũ eligunt᷑. Unde bene qͦ inlege
custodes uasoꝵ fierent. Quid eñi sũt uasa
lcã nisiscõꝵ anime: Et quia post qͥncige¬
simũ annũ calor etatis defic̾e̾ incipit:
hoc p̾cepto ostendit᷑ quia iłli ad custodi¬
am animaꝵ sunt eligendi. qͥ ꝑ longa
ex̾cicia incentiua libidinis uelcupidi¬
tatis ardoiẽ extinguere didicerunt. De¬
mez et si danibel ⁊ iherenuas inpuen¬
cia ad ꝓpħandũ missi legint᷑: sciendtũ
est qͥa miracda dm̃ mnexẽplum imita¬
tionis ñ sunt trahenda.: ira enĩ oꝑa dm̃
magis st̃ uen̾anda qmͣ imitanda qm̃ ab

Expanded text:
 Dominus Aegypti constitutus est. Hac aetate David, qui in pueritia ora leonum et ursorum confregerat, regni gubernacula suscepit. Hac aetate Ezechiel propheta super fluvium Chobar coelos apertos vidit. Et quamvis melior sit puerilis simplicitas quam senilis fatuitas, tamen utrumque observandum est ut et morum gravitas, et matura aetas, in eorum actibus concordent, qui ad magisterium ecclesiasticum eliguntur. Unde bene quoque in lege custodes vasorum fiant. Quid enim sunt vasa sancta, nisi sanctorum animae? Et quia post quinquagesimum annum calor aetatis deficere incipit, hoc praecepto ostenditur, quia illi ad custodiam animae sunt eligendi, qui per longa exercitia incentivum libidinis vel cupiditatis ardorem, exstinguere didicerunt. Denique et si Daniel et Jeremias in pueritia ad prophetandum missi leguntur, sciendum est quia miracula Domini in exemplum imitationis non sunt trahenda. Mira enim opera Domini magis sunt veneranda quam imitanda, quoniam ab
Abbreviated transcription (Latin):
Et tam̃ unꝰ electus: alt̾ uͦ reꝓbatus: di¬
cente dño. Iacob dilexi: esau aũ odio
habui. Si enim fatum eẽt: aut ut̾q
electus. aut ut̾q eẽt repbatꝰ. Ex qͥbus
hõib cognoscimꝰ qͥa ñ fatał accidencia. s
dimiua ꝓuidencia hõĩs intam ordinat:
atqz dispoint. S solent adhec matema.¬
tici obicẽ. qͥa constellatio fatat mictu
pungentis fiat. Quib nos econt̾rio re¬
pondemꝰ. qͥa hõ ñ inictu nascit᷑. s nascẽ¬
di moras agit. Et si fatũ credendũ eẽt
tot cog̾ent᷑ cred̾e facta. qͦt sunt hominiᷤᷤ
m̃bra. Nongͦ stella quemonente appa¬
rint. natũ puerũ aliqͥd iuuit: s indici¬
um nascentis fuit. atq sua choruscati¬
one magor m̃tes ad qͦrendum eũ erui
natꝰ fuerat illuminauit. For¬
te etiam quert aliqͥs qͥ isti magi fu̾nit.
uel ex qͣ gente uen̾int: qui natũ pue¬
rum tam sollicite ad adorandum qͤsi¬
erunt. Cui nos diu̾soꝵ opiniones de

Expanded text:
et tamen unus electus, alter vero reprobatus, diet tamen unus electus, alter vero reprobatus, dicente Domino: « Jacob dilexi, Esau autem odio habui . » Si autem fatum esset, aut uterque electus, aut uterque esset reprobatus. Ex quibus omnibus cognoscimus, quia non fatalis accidentia, sed divina providentia hominum vitam ordinat atque disponit; sed solent ad haec mathematici objicere quia constellatio fatalis in ictu pungentis fiat. Quibus nos econtrario respondemus quia homo non in ictu nascitur, sed nascendi moras agit. Et si fatum credendum esset, tot cogerentur credi fata quot sunt hominis membra. Non ergo stella quae in oriente apparuit natum puerum aliquid juvit, sed indicium nascentis fuit, atque sua coruscatione magorum mentes ad quaerendum eum qui natus fuerat illuminavit. Forte etiam quaerit aliquis, qui isti magi fuerunt, vel ex qua gente venerunt, qui natum puerum tam sollicite ad adorandum quaesierunt. Cui nos diversorum opiniones de
Abbreviated transcription (Latin):
ut dñs natꝰ est eins stella in oriente
apparuit. Qnib edĩso nos respon¬
demꝰ: qͥ a cũ ñ puer ad stellam s stella
ad puerũ uenit: siliceret dici nullo
modo magis puer fatũ stelle qm stel¬
la fatũ pueri cred̾et᷑. Dicebant autẽ.
eos qͥ sub signo libre nascebantur: tra
peretas cẽ fut᷑os. Pł̾ime aũ gentes sunt
qͤ traperetas ñ habent: et tam̃ sub co¬
bant᷑: piscatores cẽnt futi: cum sine
dubio multi hoĩes sub codem si dere¬
reges ex origine succed̾e solent: et nul¬
lus ignorat qͥa sub eodem signo ⁊ eadẽ
hora qua filius regis nascit᷑. multi ex
fu̾it regni dignitate sublimat᷑. cam
illi qͥ eũ conati sunt usq ad mortem
inseruitute ꝑmaneant. S ne ꝑua hec
ad pͥscillianistaꝵ hesim destruendam
usdeãtur. eciam scͥpt᷑e sacre auctortatẽ
adhibeamus. Legimꝰ enĩ quia una ea¬
dẽ q hora exisdẽ inscerib rebecca mat̾
duos filios habuit: esau scil⁊ et iacob.

Expanded text:
ut Dominus natus est, ejus stella in oriente ut Dominus natus est, ejus stella in oriente apparuit. Quibus e diverso nos respondemus quia non puer ad stellam, sed stella ad puerum venit: si liceret dici ullo modo, magis puer fatum stellae, quam stella fatum pueri crederetur. Dicebant autem quod qui sub signo nascebantur Librae, trapezitas esse futuros, plurimae autem gentes sunt, quae trapezitas non habent, et tamen sub eobantur piscatores esse futuros, cum sine dubio multi homines sub eodem siderereges ex origine succedere solent, et nullus ignorat quia sub eodem signo et eadem hora qua filius regis nascitur, multi ex fuerit, regni dignitate sublimatur, cum illi qui cum eo nati sunt usque ad mortem in servitute permaneant. Sed ne parva haec ad Priscillianistarum haeresim destruendam videantur, etiam Scripturae sacrae auctoritatem adhibeamus. Legimus enim quia una eademque hora, ex iisdem visceribus Rebecca mater duos filios habuit, Esau scilicet et Jacob,
Abbreviated transcription (Latin):
aera anꝑ t̾ram discurreret. Ad qd di¬
cendum qͥa neq in celo sydereo fixa erat
neq int̾ra: s ꝑ aera discurrebat ut
dux ⁊ p̾uia magoꝵ. usq ad natũ puerũ.
eẽt. S neq antea fuisse credit᷑. neq an
p̾tea ꝑmansisse: s cũ nouus hõ natus est
inmundo nouũ sidus apparuit in celo.
Omĩa elem̃ta creatorẽ suũ in mundo
uenisse cognouerunt. Celum cogno¬
uit: qͥa mox eo nato nouã stellã misit
Mare cognouit: qͥa sub plantis eiꝰ se
calcabilẽ p̾buit. Sol cognouit: qͥa ĩ
eius morte racdios sui luminis abscõ¬
dit. S axa et lapides cognouerunt:
qͥa eo moriente scissa st̃. Terra cogno¬
uit: quia resurgente eo contͤmuit. S
quẽ in rationabiles creature cogno¬
uert̾: dura et stulta corda uideoꝵ ad¬
huc ñ cognoscunt. S illud p̾termit¬
tendũ ñ est: qͥa fuerunt pͥscillianistie
hetic qͥ dixert̃ unũ qͣmq hoĩem sub fa¬
to stellarũ nasci: hoc in adiutorium
sui erroris assum̾e uolentes. qͥa mox

Expanded text:
aerem an per terram discurreret. Ad quod dicendum quia neque in coelo sidereo fixa erat, neque in terra, sed per aera discurrebat, ut dux et praevia magorum usque ad natum puerum esset. Sed neque antea fuisse creditur, neque postea permansisse, sed cum novus homo natus est in mundo, novum sidus apparuit in coelo. Omnia enim elementa Creatorem suum in mundo venisse cognoverunt. Coelum cognovit, quia mox eo nato stellam novam misit; mare cognovit, quia sub plantis ejus se calcabile praebuit; sol cognovit, quia in ejus morte radios sui luminis abscondit; saxa et lapides cognoverunt, quia eo moriente scissae sunt; terra cognovit, quia eo resurgente contremuit . Sed quem irrationales creaturae cognoverunt, dura et stulta corda Judaeorum adhuc non cognoscunt. Sed illud praetermittendum non est, quia fuerunt Priscillianistae haeretici, qui dixerunt unumquemque hominem sub fato stellarum nasci, hoc in adjutorium sui erroris assumere volentes, quia mox
Abbreviated transcription (Latin):
herodis quã etiam ex romanoꝵ. Alii
symeon senex. ⁊ amna uidua et cet̾i
tales qͥ sp̃u scõ reuelante didicerãt¬
iE uicinam ẽẽ xp̃i natiuitatẽ.
S cum audissent fcm qd̃ totis no¬
cis desiderabant: ꝓ magna leticia
turbabant᷑. Qd̃ eñi ꝓ magno gau¬
dio humana mens soleat contͣbari
exemplo petͥ discimus: qui cũ undis¬
set dñm inmonte cdarificatũ. cõtur¬
batus est nesciens qͥd dic̾et. Et cõuo

Expanded text:
Herodis quam etiam ex Romanorum; aliHerodis quam etiam ex Romanorum; aliSimeon senex, et Anna vidua, et caeteri tales, qui, Spiritu sancto revelante, didicerant vicinam esse Christi nativitatem. Sed cum audissent factum, quod totis votis desiderabant, prae nimia laetitia turbabantur. Quod enim prae magno gaudio humana mens soleat conturbari, exemplo Petri discimus, qui cum vidisset Dominum in monte clarificatum, conturbatus est, nesciens quid diceret
Abbreviated transcription (Latin):
les urtutes hr̃e debent. fidem spem.
et caritatẽ. Siue certe ad huc tres fue¬
runt: qͥa qͥ dm̃ uid̾e desiderant. cogita¬
tionẽ locutionẽ. et oꝑationẽ suã ob¬
seruare debent amal. et memoriam.
intellectum et uoluntatẽ ocupare
in bonis. uel certe tres magi cũ tͥbus
mun̾ib uenerunt. qͥa gentił ppłs
ad fidem ueniens. tres nat᷑ales uircutes
secũ detulit. fisicã. sciłi. ethicã. logicã.
id est naturalẽ. moralẽ. et rationalẽ.
Audiens aũ herodes rex turbatꝰ ẽ et
omis ierosoluna cũ illo. Herodes ut
diximus qui fraudulent̾ et callide
regnum obtinebat iudeoꝵ:. mox ut
regem uideoꝵ audiuit natũ. metu¬
ens successorem: conturbatꝰ est ani¬
mo timens. ut qd̃ inuiste tenebat iꝰte
amitt̃et: ñ intelligens qͥa ille ñ ue¬
nerat ut tolleret regnum t̾renum:
s ut credentib conferret et̾nim. S
quia ñ solũ herodes s etiam om̃is ihe¬
rosolima cũ illo t᷑bata eẽ dr: sciendũ

Expanded text:
les virtutes habere debent, fidem, spem, les virtutes habere debent, fidem, spem, charitatem; sive certe tres fuerunt, quia qui Deum videre desiderant, cogitationem, locutionem et operationem suam observare debent a malis, et memoriam, intellectum et voluntatem occupare in bonis. Vel certe tres magi cum tribus muneribus venerunt, quia gentilis populus ad fidem veniens, tres naturales virtutes secum detulit, id est naturalem, moralem et rationalem. « Audiens autem Herodes rex, turbatus est et omnis Hierosolyma cum illo. » Herodes ut diximus, qui fraudulenter et callide regnum obtinebat Judaeorum, mox ut regem Judaeorum audivit natum, metuens successorem, conturbatus est animo, timens ut quod injuste tenebat, juste amitteret, non intelligens quia ille non venerat ut tolleret regnum terrenum, sed ut credentibus conferret aeternum. Sed quia non solum Herodes, sed etiam omnis Hierosolyma cum illo turbata esse dicitur: sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
sabba dona adducent. Et it̾m. Om̃s
de salba uement: aurũ et chus deferen¬
tes ⁊ laudẽ dño annũciantes. Ani dixe¬
runt exꝑsanim regione eos uenisse:
sic̃ qͥdam desapientib dix. Tumc iubet
et ꝑsas: celeres ꝑtend̾e gressus. Pleriq
aũ arbitti sunt᷑ chaldeos fuisse: qͥ a
chasdei stellas celi deos ẽẽ putauer̃t.
et in arte astronomica ꝑitissimi fue¬
runt. Arii enĩ dixer̃t ex stirpe balaã
pph̾e eos descendisse. qui mox ut no¬
uam stellam uidert̃. regẽ natũ intel¬
lexert̃. et recolentes ꝓpħiam bala am
dicentis: oriet᷑ stella ex iacob. et exͣget
hõ de isrł et dñabit᷑ gentiuni: pͥmi cũ
mun̾ib adadorandũ eũ festinauert.
S tam̃ qͥlibet hoꝵ fuerit: sciendũ ẽ
qͥa pͥmitie gentiũ fuert̃. ⁊ gentes in xͫ
credit᷑as signauer̃t. Bene aũ tres ma¬
gi fuisse dicunt᷑. qr gentit ppls ad
fidẽ ueniens. induiduã tͥmtatem
dm̃ confiteri didicit. S me tres fue¬
rt̃: qr qui dm̃ adorant tres principa¬

Expanded text:
 Omnes de Saba venient aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. » Alii dixerunt ex Persarum regione eos venisse, sicut quidam de sapientibus dicit: Tunc jubet et Persas celeres pertendere gressus. Plerique autem arbitrati sunt eos Chaldaeos fuisse, quia Chaldaei stellas coeli deos esse putaverunt, et in arte astronomica peritissimi fuerunt. Alii etiam dixerunt ex stirpe Balaam prophetae eos descendisse, qui mox ut novam stellam viderunt, regem natum intellexerunt, et recolentes prophetiam Balaam, dicentis : « Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo de Israel, et dominabitur gentium; » primi cum muneribus ad adorandum eum fet horum fuerint, sciendum est quia primitiae gentium fuerunt, et gentes in Christum credituras signaverunt. Bene autem tres magi fuisse dicuntur, quia gentilis populus ad fidem veniens, individuam trinitatem Deum confiteri didicit. Sive tres fuerunt, quia qui Deum adorant, tres principa
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostend̾et qͥa illi ad eius uisioñe st̾
ꝑuenturi. qͥ fidem spem et caritatẽ
ꝑfecte habent. et fidẽ sc̃e tͥnitatis pu¬
ro corde credunt. et oꝑe custodimit.
uoluit. ut intelligamꝰ qr ad eius uifi¬
onẽ felicit̾᷑ ꝑuenire m̾̃ebu᷑: si cogita¬
tionẽ locutionẽ et oꝑationẽ amalo

Expanded text:
quia illis ad ejus visionem sunt perventuri, qui fidem, spem et charitatem perfecte habeat, et fidem sanctae Trinitatis puro corde credunt, et opere custodiunteriri voluit, ut intelligamus quia ad ejus visionem feliciter pervenire merebimur, si cogitationem, locutionem et operationem
Abbreviated transcription (Latin):
disce qͥ desid̾at doce̾. Unde ꝑ salomonẽ
dir᷑. Tempꝰ tacendi: et tempꝰ loqͦnd. Nõ
emm dic peiꝰ loqͥndi et postea tacench.
s pͥus tacendi ⁊ post ea loqͦnch: ut in¬
telligamꝰ quia pͥus tacendo disc̾e debe¬
mis. qd̾ postea lo qͥndo doceam̃. Et me¬
rũ idem ãmonet dicens. Om̃i temꝑe ocii
tui descͥbe sapĩam: qͥ aũ minorat᷑ actir: ꝑ¬

Expanded text:
i desiderat docere. Unde per Salomonem dicitur: « Tempus tacendi et tempus loquendi . » Non enim dicit prius loquendi, et postea tacendi, sed prius tacendi, et post loquendi, ut intelligamus quia prius tacendo discere debemus quod postea loquendo doceamus. Et iterum idem admonet, dicens: « Omni tempore otii tui describe sapientiam, qui autem minora
Abbreviated transcription (Latin):
dei se demonstrauit. Propriũ est enĩfilio
h̾editatẽ pat̾nam possid̾e. et in ea ma
residebat et habitabat. ut ostend̾et
ñ minoris patͤ se ẽẽ potestatis. Quib
em̃ una est maiestas ñ dispar est po¬
testas: sic̾ ip̃e dic̾. Ego et pat̾ unũ sumꝰ:
et omĩa patͥs mea sunt. Et ip̃i ñ intelle¬
xerunt u̾bũ qd̃ locutꝰ est ad illos. Qura
diuine nature archanũ adhuc capere
ñ pot̾ant. sdeo u̾bũ qd̾ locutꝰ est ad illoᷤᷤ
ñ intellexerunt. scił illud qd̃ de patͤ
dix̾at. Et quia uidebat eos ñ posse intel¬
ligere suam diuinitatẽ condescendit
ist ꝑ humanitatẽ: ut eoꝵ cor sublena¬
ret ad cliuinitatẽ. Unde et subdit᷑. Et̃¬
descendit cum illis et uenit natareth
et erat subditꝰ it. Discant gͦ pueri o¬
bedire parentib a qͥb ñ solum geniti.
s et quor labore et diligencia st̃ nutti:
quia et puer iħc ñ dedignatꝰ est parẽ¬
tib eẽ subiectus. Honestissimũ ẽ eñ

Expanded text:
is ejus. » Proprium est enim filiorum haereditatem paternam possidere, et in ea manresidebat et habitabat, ut ostenderet non minoris Patre se esse potestatis. Quibus enim una est majestas, non dispar est potestas, sicut ipse dicit: « Ego et Pater unum sumus ; » et: « Omnia Patris mea sunt. » « Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos. » Quia divinae naturae arcanum adhuc capere non poterant, ideo verbum quod locutus est ad illos non intellexerunt, scilicet illud quod de Patre dixerat: et quia videbat eos non posse intelligere suam Divinitatem, condescendit illis per humanitatem, ut eorum cor sublevaret ad descendit cum illis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. » Discant ergo pueri obedire parentibus, a quibus non solum geniti, sed et quorum labore et diligentia sunt nutriti, quia et puer Jesus non dedignatus est parentibus esse subjectus. Honestissimum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
lum octana die crrcũcisum. s etiam
tͥtesima t̾tia intẽplo p̾sentatũ nar¬
rat. ates ꝓ eo munera oblata. et asy
nieone ꝓpͥħa susceptum et benedictũ
fuisse. Genealogiã uͦ saluatoris ñ ꝑ
salomonẽ rege̾. s ꝑ nathan ꝓpham
ti gͦ lectione saluatore cũ duodẽniss
eẽt cum ꝑentib intẽplum uenisse:
et sł nescientib in eo remansisse des¬
dotem discipłos benedicentẽ incelum
ascendisse dicens. Ei euatis mambus
suis benelix̃ eis et fcm̃ est dum beneddi

Expanded text:
lum octava die circumcisum, sed etiam tricesima tertia in templo praesentatum narrat, atque pro eo munera oblata, et a Simeone propheta susceptum et benedictum fuisse. Genealogiam vero Salvatoris non per Salomonem ti ergo lectione Salvatorem cum duodenarius esset, cum parentibus ad templum venisse, et illis nescientibus, in eo remansisse des verum sacerdotem discipulos benedicentem in coelum ascendisse, dicens: Elevatis manibus suis, benedixit eis. Et factum est dum bene
Abbreviated transcription (Latin):
trũ. et gaudiũ ur̃m nemo tollet a uo¬
bis. Et̃ de qͦ ꝑ beatum iob dicit᷑. Os
ueratium. replebit᷑ risu. Et in lan¬
de eccł̃ie. ⁊ ridebit indie nonissima.
S qͥa sermo de circõcifione dm̃ se i¬
tulit. libet intueri quid est qd toto
temꝑe ducatꝰ moysi nillus ex filiis
isrł circuncisus fuisse legit᷑. excepto
imo filio eius qũe uxor illiꝰ mitinere
ne ab angło ꝑcuteret᷑. accutissima petͣ
frequent̾ fieri cõmonita. ita ꝑ quadra¬
nec sine mnist̾io contigisse putandum
est. Demq p̾putium qd̃ sub moy̾se
creuit. so est ppłs qͥ sub eo incirconci¬
sus remansit ꝓpt̾ inrminens bellum:
a successore eius ih̾u naue amputa
tũ hic cultͥs petͥms transiordanem ĩ
campestͥb moab contͣ iericho. Bre-¬
initer gͦ huius rei mist̾ium uideamus.
Quid ꝑ moysen nisi lex figurat᷑: Qdͥ
cium nisi pccm̃: Preputiũ gͦ sub moy¬
se creuit: qr data lege pccm̃ ampliꝰ
apparere cepit. Teste apło. Lex iram

Expanded text:
trum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . » Et de quo per beatum Job dicitur: « Os veracium replebitur risu . » Et in laude Ecclesiae: « Et ridebit in die novissima . » Sed quia sermo de circumcisione Domini se intulit, libet intueri quid est, quod toto tempore ducatus Moysi, nullus ex filiis Israel circumcisus fuisse legitur, excepto uno filio ejus, quem uxor illius in itinere, ne ab angelo percuteretur, acutissima petra frequenter fieri commonita, ita per quadranec sine mysterio contigisse putandum est. Denique praeputium quod sub Moyse crevit, idem populus qui sub eo incircumcisus remansit propter imminens bellum a successore ejus Jesu Nave amputatum est, et hoc cultris petrinis trans Jordanem in campestribus Moab, contra Jericho. Breviter ergo hujus mysterium videamus. Quid per Moysen, nisi lex figuratur? Quitium, nisi peccatum? Praeputium ergo sub Moyse crevit, quia data lege, peccatum amplius apparere coepit, teste Apostolo. « Lex
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝑtis aũ thesauris. aurũ ei offermnis.
cum om̃e qd̃ digne sapim̃ ⁊ loqͥmur.
meiꝰ grã reputamꝰ. Quasi thus offeri-¬
mus. cũ in oratione nr̃a cor cõtͥtum et sp̃m
humiliatũ exhibemꝰ: dicentes cũ plal¬
mista. Dirigat᷑ oratio mea sic̾ incensũ¬

Expanded text:
tis autem thesauris aurum ei offerimus, cum omne quod digne sapimus et loquimur, in ejus gratia reputamus. Quasi thus offerimus, cum in oratione nostra cor contritum et spiritum humiliatum exhibemus, dicentes cum Psalmista:
Abbreviated transcription (Latin):
uias et interrogate desemittis anti¬
quis qͦ sit uia bona et ambulate in
ea. S sac̾dotes et scͥbe reqͥsiti ab he¬
rode ubi xp̃c nasc̾etur: qd̃ legerãt
et didicerant respondert̃ dicentes.
In bethleẽ iude: confirmantes hoc
auctoritate ꝓpħ̾ica et dicentes. Et
tu bethleẽ t̾ra inda: neqͣqũa mini¬
ma es inpͥncipib iuda. Non solum
eñ quia xp̃c nasc̾et᷑ nouerant: sed
erat designauit dicens ꝑ micheam¬
ꝓpħam. Et tu bechleẽ t̾ra nida: neq¬
Acsi dicet. Obethleẽ que es int̾ra in¬
da et uideris in multitudine ppħimi¬
nor in amplitudine muroꝵ ang̾ti¬
or. in latitudine turriũ humilior
s neqͣqmͣ minima eris. Quare: Qͥa
exte exiet dux qͥ reget ppłm meũ
ifrł. Unus iam ẽgressus est exte: s alt̾
egrediet᷑. Egressus ẽ dauid filius iesse

Expanded text:
vias, et interrogate de semitis antiquis, quae sit bona via, et ambulate in ea . » Sed sacerdotes et scribae requisiti ab Herode ubi Christus nasceretur, quod legerant et didicerant responderunt, dicentes: « In Bethlehem Judae, » confirmantes hoc auctoritate prophetica, dicentes: « Et tu Bethlehem terra Juda, nequaquam minima es in principibus Juda. » Non solum enim quia Christus nasceretur noverant, sed erat designavit, dicens per Michaeam: « Et tu Bethlehem terra Juda, neqsi diceret: O Bethlehem quae es in terra Juda, videris in multitudine populi minor, in amplitudine murorum angustior, altitudine turrium humilior, sed nequaquam minima eris. Quare? quia « ex te exiet dux, qui regat populum meum Israel. » Unus jam ex te egressus est, sed alter egredietur. Egressus est David filius
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficio d̃ĩ offert᷑. oratio munda cum
compunctione cordis.ꝑ muram qua
mortuoꝵ corꝑa concłunt᷑. intioꝵ mor¬
tificatio expͥmit᷑. Nos gͥ tociens regi
nr̃o mim̾a offerimꝰ. qͦciens secretum
mus sic ꝑ psalmistam dr̃. In mesũt

Expanded text:
sacrificio Dei offertur, oratio munda cum sacrificio Dei offertur, oratio munda cum compunctione cordis; per myrrham, qua mortuorum corpora condiuntur, vitiorum mortificatio exprimitur. Nos igitur toties regi nostro munera offerimus quoties secretum mus, sicut per Psalmistam dicitur: « In me sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ccedit: et uere ꝓ nob̾ mortuũ. ueras¬
cit̾ recognoscit. Cum gͦ magi unũ eũ¬
demq puerũ dm̃ rege̾ ꝑit̾q hoĩem
credebant: simul ei aurũ thus. et mirrã
offerebant. fuerunt aũ ñ nulli h̾etici
qui ei aurũ et chus obtulerunt: s nur-¬
ram offerre noluerunt. qͥa eũ dm̃ ubi¬
q regnantẽ crediderunt. s hoĩem fc̃m
cred̾e despexerunt. It̾m fuer̃t alii qͥ ei so¬
lũ mͦ muram obtulerunt. aurũ et chus
offerre noluerunt: qͥa purũ hoĩem eũ¬
tantũ credidert̃. s diuinitatẽ in eo nõ
intellexert̃. S nos istoꝵ exempla refu¬
gientes offeramꝰ regi nr̃o aurũ: ut eũ
ubiq regnantẽ credamus. Offeramiis
et thus ut eum uerũ dm̃ et creatorem
om̃ium sine mitio existentem confite¬
amur. Offeramꝰ eidẽ et mirram: ut
pus eum assumpsisse ñ dubitemꝰ. Auit̃.
Aꝑtio thesauroꝵ p̾cordia significat
lomone dicente. Thesaurꝰ desiderabił:
reqͥ escit inore sapientis. ꝑ thus qd̾ in

Expanded text:
 nobis mortuum veraciter recognoscit. Cum ergo magi unum eumdemque puerum Deum regem pariterque hominem credebant, simul ei aurum, thus et myrrham offerebant. Fuerunt autem nonnulli haeretici qui ei aurum et thus obtulerunt, sed myrrham offerre noluerunt, quia Deum ubique regnantem crediderunt, sed hominem factum credere despexerunt. Iterum fuerunt alii, qui ei solummodo myrrham obtulerunt, aurum et thus offerre noluerunt, quia purum hominem tantum crediderunt, sed divinitatem in eo non intellexerunt. Sed nos istorum exempla refugientes, offeramus regi nostro aurum, ut eum ubique regnantem credamus: offeramus et thus, ut eum verum Deum et creatorem omnium, sine initio existentem confiteamur: offeramus eidem et myrrham, et pus eum assumpsisse non dubitemus. Aliter, apertio thesaurorum praecordia significat dicente: « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis ; » per thus quod in
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt gaudio magno ualde. Et intͣn¬
tes domũ. inuenerunt puerũ cũ marra
matre eiꝰ. Nulli dubrum est csd stella¬
que in oriente magis regem uideoꝵ na¬
tum ostend̾at. certum signũ et inlici¬
um stando sup᷑ domũ ubi erat puer de¬
derit: ut scił⁊ ip̃m sine ddubio ẽẽ cog¬
nosc̾ent: qũe moriente positi natumi
midea didicerant. Nam qd̃ mag¬
nuĩ eũ incorde credicłint. qͦm uidebãt
eẽ ꝑuum manifestat᷑ cum subditur.
Et ꝓcidentes adorauer̃t eũ. Qui enĩ

Expanded text:
e: et intrantes domum, invenerunt puerum cum Maria matre ejus. » Nulli dubium est quod stella in oriente magis regem Judaeorum natum ostenderat, certum signum et indicium stando supra domum ubi erat puer, dederit, scilicet ut ipsum sine dubio esse agnoscerent, quem in oriente positi natum in Judaea didicerant. Nam quam magnum cum in corde tenuerint, quem videbant esse parvum, manifestatur cum subjungitur: « Et procidentes
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis ñ putandus est exasperasse matrẽ.¬
s sccłm illud qd̃ p̾t̾mittendũ ñ est in hac
lectione utrãq suam nat᷑am dñs nob̾ cõ¬
mendat: cum inuentꝰ in templo dicit.
qͥa in his que patͥs mei sunt oportet me
eẽ. Quasi hõ cũ parentib iherłm ascen¬
bat. s quasi ds illis nescientib intẽplo
remansit. Quasi hõ semores int̾roga¬
bat: s quasi ds̃ ea que seniores mira¬
rent᷑ respondebat. Quasi hõ intẽplo
inuenitur. s qͣsi ds inuentus intem¬
plo dix̃. in his qͤ patͥs mei sunt opor¬
tet me cẽ. Quia enĩ domꝰ illa in hono

Expanded text:
verbis non putandus est exasperasse matrem.verbis non putandus est exasperasse matrem. Et illud quod praetermittendum non est in hac lectione, utramque suam naturam Dominus nobis commendat, cum inventus in templo dicit: « quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse. » Quasi homo cum parentibus Jerusalem ascenus, illis nescientibus, in templo remansit: quasi homo seniores interrogat, sed quasi Deus ea quae seniores mirarentur, respondebat: quasi homo in templo invenitur, sed quasi Deus inventus in templo, dixit: « In his quae Patris mei sunt oportet me e
Abbreviated transcription (Latin):
et est ante euũ. Qui etiã in ꝓu̾biis lo¬
quit᷑ dicens. Ego sapiencia: habito
inconsiliis: ꝑ me reges regnant. Meũ
est consiluim: et eqͥtas: ego: ex ore altis¬
simi ꝑdiui. Quanto asi amuis bea¬
te uirginis dei genttͥcis de amissione
filii sauciatus eẽt. hoc loco declaratur.
Et dix̃ mat̾ eius ad sslũ. fñi quid fecisti
nob̃ sic : Et̃ rł. Quẽ uirgo mat̾ ꝑ tri¬
duum anxio dolore quesierat. post in¬
uentionẽ int̾ merorẽ et gaudiũ posi¬
ta qͣsi qͥ talia face̾ p̾sũpsisset: pia cor¬
reptione increpainit dicens. fili qͥd fe¬
cisti nob̃ sic: Ec̃ce pat̾ tuus et ego: do¬
lentes qͣrebamꝰ te. Patrẽ eius iõseph
appellat: ñ qd̃ uere ruxta fotimanos
eius pat̾ fuerit. s csd̃ ad famã marie con¬
seruandam: ab om̃ib pat̾ eius sit estima¬
tus. Nam qͥs uerꝰ pat̃ eiꝰ sit ip̃e manife¬
stat cum respondens ait ad illos. Quid
est qd̾ me q̃rebatis: Nesciebatis qͥa in his
que patͥs mei ft̃ oportet me ẽẽ: In quib

Expanded text:
et est ante aevum. Qui etiam in Proverbiis loquitur, dicens: « Ego sapientia in consiliis habito: per me reges regnant. Meum est consilium et aequitas, ego ex ore Altissimi prodii . » Quanto autem animus beatae virginis Dei genitricis de amissione filii sauciatus esset, hoc loco declaratur: « Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? etc. » Quem Virgo mater per triduum anxio dolore quaesierat, post inventionem inter moerorem et gaudium posita, quasi qui talia facere praesumpsisset, pia correptione increpavit, dicens: « Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. » Patrem ejus Joseph appellat, non quod vere juxta Photinianos ejus pater fuerit, sed quod ad famam Mariae conservandam ab omnibus pater ejus sit aestimatus. Nam quis verus pater ejus sit ipse manifestat, cum respondens ait ad illos: « Quid est quod me quaerebatis? Nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse? » In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uet aliquẽ qͦmͦ puer ih̾c tanta diligen¬
cia aparentib nutͥtus qͥppe quẽ filiũ
d̃i eẽ ñ dubitabant: illis nescientibus
in ierłm potuerit remanere. S scien¬
dũ est qͥ a hoc excepto dinino mist̾io
ñ exignauta parentũ s ex consuetu¬
dine potius uideoꝵ contigit. Consne¬
tudo enĩ erat illoꝵ ut ascendentes in
templũ dm̃ ad celebrandã festruita¬
tẽ. seorsum unz choros duc̾ent. seorsũ
femine ꝓpt̾ mundiciam castitatis.
Puen nͨ minoris etatis licenciam ha¬
berent cũ quo uellent ire ꝑente. siue
tum pat᷑ siue cũ matre. Ex hac gͦ con¬
putabat eũ eẽ cum ioseph. et ioseph esti¬
mabat qd̾ eẽt cum maria. Et hoc est qd̾
subditit. Estimantes aũ illũ cẽ inco¬
mitatu: uenert it̾ diei et reqͥrebant
int̾ cognatos et notos. Nam qũtum

Expanded text:
et aliquem, quomodo Jesus tanta diligentia a parentibus nutritus, quippe quem Filium Dei esse non dubitabant, illis nescientibus in Jerusalem potuerit remanere Sed sciendum est quia hoc, excepto divino mysterio, non ex ignavia parentum, sed ex consuetudine potius Judaeorum contigit. Consuetudo enim erat illorum ut ascendentes in templum Domini ad celebrandum solemnitatem, seorsum viri chtatis: pueri vero minoris aetatis licentiam haberent, cum quo vellent ire parentes, sive cum patre, sive cum matre. Ex hac ergo conputabat eum esse cum Joseph, et Joseph aestimabat quod esset cum Maria. Et hoc est quod subdidit « Existimantes autem illum esse in comitatu, venerunt iter diei, et requirebant eum inter cognato
Abbreviated transcription (Latin):
uum ineccłia orit᷑. semꝑ ad auctori¬
tatẽ scͥpt᷑arũ recurramus ꝓpt̾ illud
qd̾ scͥptum est. Omĩa cũ consilio fac.
Et ea respondeamꝰ que pies nr̃os res¬
pondisse uel tenuisse cognou̾imus.
Et nixta nocẽ salomonis. ñ trans¬
grediam̃ t̾minos antiqͦs qͦs posue

Expanded text:
in Ecclesia oritur, semper ad auctoritatem Scripturarum recurramus, propter illud quod scriptum est: « Omnia cum consilio fac, » et ea respondeamus quae patres nostros respondisse vel tenuisse cognoverimus, et juxta vocem Salomonis: « Non transgrediamur terminos antiquos, » quos posue