comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ente ce coridente omis orbis agnoscat. nullume̾e aliũ absq
me dm̃. Ego dñs. & nonẽ. alt̃. Pat̃ enim infilio & filius
mpatre. qui loquit᷑ in euangło. ego & pat̾ unim sumus.
In exre uolumine positũ ẽ. scripsisse cyrũ ad om̃s gentes
nullum e̾e dm̃. nisi solũ dm̃isrł. siueitaq intellegendũ¬
est quod captiuorum laxatio. & dĩmpopłm suũ clem̃tia
cunctis gentib dm̃fecerit notiorem. Quigͥ tibi dedifor¬
titudinem. & solus ds̃ sum. ipsȩ res int̾se contrarias facͥo
lucem & tenebras. ⁊dẽ. cdiem & noctem. pacem & malum.
hoc ẽ. otumi ce bellum. ꝑque signisieat iratũ se fusse popłõ
suo. quando tenebras captiuitatis malaq sustinuit ser¬
uitutis. & rursum misertũ quando remisi inpatriam
pacis. & gaudiũ receꝑunt. Quomͦ enini luci contrariȩ
tenebrȩ sunt. ita paci contrartũ bellumẽ. Unde & confun¬

Expanded text:
ente et Occidente omnis orbis agnoscat, nullum esse alium absque ente et Occidente omnis orbis agnoscat, nullum esse alium absque me Deum. Ego Dominus, et non est alter. Pater enim in Filio, et Filius in Patre. Qui loquitur in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Et in Esdrae volumine positum est, scripsisse Cyrum ad omnes gentes, nullum esse Deum, nisi solum Deum Israel. Sive ita intelligendum, quod captivorum laxatio, et Dei in populum suum clementia, cunctis gentibus Deum fecerit notiorem. Qui igitur tibi dedi fortitudinem, et solus Deus sum, ipse res inter se contrarias facio, lucem et tenebras, id est, diem et noctem: pacem et malum, hoc est, otium et bellum, per quae significat et iratum fuisse se populo suo, quando tenebras captivitatis, malaque sustinuit servitutis. Et rursum misertum, quando remissi in patriam, pacem et gaudium receperunt. Quomodo enim luci contrariae tenebrae sunt: ita paci contrarium bellum est. Unde confun
Abbreviated transcription (Latin):
nascereris tuum nomen esse p̃dictum. Quod quidemor io¬
sephus inundecimo uidaicȩ antiquitatis uolumine refert
legisse cyrum abisaia desertum uaticinatũ nomine. & ⁊deir¬
co uideos quasi dĩ famuliares plurimum dilexxisse. Pȩc au¬
tem inquit tribit tibi ꝓpt̃ ia cobseruummeũ. & issłelec¬
tum meum. & uocauite nomine tuo. sic̃ uocaui abrahani.
isaac. & iacob. & multo ante p̃dixi. ut isaac. & iosiam ne
putareris illȩ e̾et xp̃c cui assimilatꝰ es. & inciꝰ typũ &e
imaginem p̃cessisti. Tu dutẽ non cognoiustime. ⁊ dẽ. simu¬
lachra coliustiñ dm̃. Accinxi te fortitudine. multarũ
gentium feci e̾e uictorem. & non cognouisti auxiliatorẽ
tuum. In quo locosatis mirari nequeo. quȩ stultitia sit le¬
gentium ut hec adxep̃m referant. ꝑ quẽ mund reconci.¬
sermonem qͥppe atq rationẽ uirtutemq meam& sapi¬
entiam quȩ in meẽ. nullus ẽ. alt̃ ds̃. & hec feciuit abori.¬

Expanded text:
nascereris tuum nomen esse praedictum. Quod quidem et Jonascereris tuum nomen esse praedictum. Quod quidem et Josephus in undecimo Judaicae antiquitatis volumine refert, legisse Cyrum ab Isaia de se certum vaticinatum nomine: et idcirco Judaeos quasi familiares plurimum dilexisse. Haec autem, inquit, tribui tibi propter Jacob servum meum, et Israel electum meum, et vocavi te nomine tuo, sicut vocavi Abraham, Isaac, et Jacob, et multo ante praedixi ut Isaac, et Josiam: ne putareris ille esse Christus, cui assimilatus es, et in cujus typo et imagine praecessisti: « Tu autem non cognovisti me, » id est simulacra coluisti, non Deum. « Accinxi te » fortitudine, multarum gentium feci esse victorem: « et non cognovisti » auxiliatorem tuum. In quo loco satis mirari nequeo, quae stultitia sit legentium, ut haec ad Christum referant: per quem mundus reconcitemque meam et sapientiam, quae in me est, nullus est alter Deus. Et haec feci, ut ab Ori
Abbreviated transcription (Latin):
sabat dñs dño meo. Neq enĩ RIΡ. quod dñm so¬
it. s eyro dicit᷑ qd̾ hebraice appellat᷑ chores. regi¬
sarum. qui babylonem chalcdeosq suꝑauit. & uine¬
e apud hebreos regiȩ potestatis. ut quomͦ ap̃ nos
dadema & purpura solis imꝑatorib dat᷑. sic & ap̃
hebreos regnaturi ꝑsundebant᷑ unguento unde &¬
sullxp̃ẽ dñi dicit᷑. & inpsalmo legimꝰ. Nolite tange
fxp̃osmeos. & in ꝓpħis meis nolite malignari. Huiꝰ
dexteram app̃hendit & tenuit. ut nullus fortitu¬
dnieiꝰ ualeret reststere. Legamꝰ xenofontis octo libro¬
sum cyrimaioris historiam. & ꝓpħam isaiã cernimꝰ
epletam. Quȩ enim cuiitas illinon patuit. Quis ñ
segum t̃ga subiecit᷑. Quimuripͥus in expugnabiles
ñuillus obsidione subuersist̃. unde ad ipsũ cyrumds̃
postropham facit. Dedi tibi thesauros & absconditas
pes cunctarũ urbium. & qui pͥus colebas ⁊dola. bene¬
lus unuĩ sentiris dm̃i. p̃sertim cũ scias anulto anteꝗ

Expanded text:
 Domino meo . » Neque enim κυρίῷ, quod Dominum sonat, sed Cyro dicitur, qui Hebraice appellatur regi Persarum, qui Babylonem Chaldaeosque superavit. Et junctne apud Hebraeos regiae potestatis: ut quomodo apud nos diadema, et purpura solis imperatoribus datur, sic apud Hebraeos regnaturi perfundebantur unguento. Unde s Domini dicitur . Et in Psalmis legimus: « Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari . » Hujus dexteram apprehendit et tenuit ut nullus fortitudini ejus valeret resistere. Legimus Xenophontis octo librorum Cyri majoris historiam, et prophetiam Isaiae cernimus expletam. Quae enim civitas illi non patuit? quis non regum terga subjecit? qui muri prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Unde ad ipsum Cyrum Deus apostropham facit: « Dedi tibi thesauros absconditos, et opes cunctarum urbium, » ut qui prius colebas idola, beneficiis unum sentires Deum: praesertim cum scias multo antequam
Abbreviated transcription (Latin):
sen silii. patiens fui. siue ut hxx transtulerunt tacui nũ qd seꝑ
a edo ut impleat᷑ illud qđ ꝑ salomonẽ dicit᷑ tẽpꝰtacendi. &e
tepus loquendi Et ẽ sensis. Diũ uos delinquentes sepe por¬
tu.s qui ante tacuerã nequaquã ultra reticebo. & qͦmͦ
uriens inlucẽ ꝓfundit infantẽ & aꝑtũ facit eẽ quod pͥus
dnsũ uiscerib tenebat᷑. sicgͦ dolorẽ meũ & dissimulano¬
ne quã semꝑ habui suꝑ scelerib uris. nunc ꝓferã. Et dis

Expanded text:
er silui, patiens fui, sive ut LXX transtulerunt: Tacui, numquid semper tacebo ? Ut impleatur illud quod per Salomonem dicitur: Tempus tacendi, et tempus loquendi. Et est sensus: Diu vos delinquentes saepe portavi; sed quia ante tacueram, nequaquam ultra reticebo. Et quomodo pariens in lucem profundit infantem, et apertum facit esse quod prius clausum in visceribus tenebatur: sic ego dolorem meum et dissimulationem quam s
Abbreviated transcription (Latin):
nũ om̃s. & in domib carcerũ absconditi sunt. Facti st̃
inrapinã. nec ẽ qͥ eruat. in direpnionẽ. & ñ ẽ qͥdicat
redde. Quis ẽ in uobis qui audiat hoc. attendat et
auscultec futura: Quis dedit in direptionẽ iacob & isrł uastantib:.
N onne dñs ipse cui peccauimꝰ : Et noluerunt ambulare inuiis eiꝰ.¬

Expanded text:
facti sunt in rapinam, nec est qui eruat: in direptionem, et non est qui dicat: Redde. Quis est in vobis qui audiat hoc, attendat et auscultet futura? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Dominus ipse, cui peccavimus? Et noluerunt in viis e
Abbreviated transcription (Latin):
cunt uos.Adhuc contra idola loquit᷑. & eos qͥ post aduentum
xp̾i ea relinquert noluer̃. illisq ꝓmanentib in errore. ipse ab
aquilone suscitasse se dicit popłm nationũ. Ab aquilone enim
ex ardescent mala. suꝑ om̃s habitatores c̾rȩ. Et ad iheremiã ðr.
Qund tuuides iheremia. Q̾ ille respondit. Ollã fucoensã. & faciẽ
eiꝰ afacie aquilonis. Suscitant᷑ autẽ ab aqͥlone ut credant meũ.
qui uenit ab ortu solis. de qͦ supͣ legimꝰ. quis suscitauit ab oriente
iustũ. siue iustitiã. & in alio loco. ecce uir oriens nom̃ eiꝰ. Qui

Expanded text:
cunt vos. Adhuc contra idola loquitur, et eos qui post adventum Christi, ea relinquere noluerunt. Illisque permanentibus in errore, ipse ab Aquilone suscitasse se dicit populum nationum. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes habitatores terrae. Et ad Jeremiam dicitur: Quid tu vides, Jeremia? Et ille respondit: Ollam succensam: et faciem ejus a facie Aquilonis . Suscitantur autem ab Aquilone, ut credant in eum qui venerit ab ortu solis. De quo supra legimus: Quis suscitavit ab Oriente justum, sive justitiam? Et in alio loco: Ecce vir Orien
Abbreviated transcription (Latin):
iulgus ignobile. indesertũ redigã. qͦ in hex. & theodo¬
nonis editione additũ ẽ. qͥ hȩc uba tacuerant. Cũq nos
acipite usq ad pedes exsiccauero atq deleuero. tunc
fumina doctrinȩ meȩ ininsulis gentiũ currere faciam.
e stagna ur̃a sic̃ paludes pedigã inariditatẽ. ut ingenti¬
bus scit scientia scripturarũ. & in uobis doctrinȩ ariditas.
ducãq cecosꝑiuã quã antea nesciebant. de quib & supra
re eos faciã. Tunc tenebrȩ eoꝵ mutabunt᷑ in lucẽ. & pua
itent᷑ in recta: ut intelligant quȩ legunt. & cordis ꝯculis
ꝓmitens. sq ante ꝓmiserã reddens. Me autẽ ista dicen¬
te conũsus ẽ retrorsũ popłs iudȩoꝵ. ut ñ credesint pro¬
mittenti. & in suis confunderet᷑ errorib. & neglegeret
sponsionẽ dĩ. qui idolis ante crederat. siue cũ intraue¬
rit plenitudo gentiũ. tunc etiã ifrł popłs conũtet᷑. & pe
nitebit eũ erroris sui. ꝑ quẽ idolis ante seruierat. aut

Expanded text:
digam. Quod in LXX de Theodotionis editione additum est, qui haec verba tacuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebant, de quibus et supra re eos faciam. Tunc tenebrae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculispromittens; sed quae ante promiseram, reddens. Me autem ista dicente, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promittenti, et in suis confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo gentium, tunc etiam Israel populus convertetur , et poenitebit eum er
Abbreviated transcription (Latin):
autem habet atq custodit imaginẽ cȩlestis illa caro ẽ
quȩ cernit salutare dñi. qui cotidie renouat᷑ in cogniti¬
onem scdm̃ imaginem creatoris. s incorruptibile atq
inmortale corpus accipiens. mutat glãm ñnaturam.
Uerbum autẽ dĩ nr̃i & hi qui ũbo satiati sunt. ꝑ manoe

Expanded text:
autem habet atque custodit imaginem coelestis, illa caro est, autem habet atque custodit imaginem coelestis, illa caro est, quae cernit salutare Domini, quae quotidie renovatur in cogitationem secundum imaginem Creatoris, et incorruptibile atque immortale corpus accipiens mutat gloriam non naturam: « Verbum autem Dei nostri, » et hi qui verbo satiati sunt, « permanent
Abbreviated transcription (Latin):
num ẽ popłs łtreuera siquis fragilitatẽ carnis aspiciat.
et qđ ꝑhorarũ mom̃ta crescimꝰ atq decrescimꝰ. nec in eodẽ
riã eiꝰ quasi florẽ foeni. siue prata campoꝵ. Quidudũ in¬
fans subrto puer. qui puer repente iuuenis. & usq
ad senectutẽ ꝑ spatia mutat᷑ incerta. et ante se se.¬
nem in telligit quã iuuenẽ ñ e̾e̾. Miret᷑ pulchra mu¬
lier quȩ ad olescentuloꝵ. post se trahebat reges. arata
fronte contrahit᷑. & quȩ prius amori. post ea fastidio ẽ.
Qđ & egregiꝰ ap̃ grecos seribit orator. spetiẽ corporis aut
tempore deficere. aut languore consumi. Ex siccata
est gͥ caro & cecidit pulchritudo. quia sp̃s furoris dĩ at¬
q sententiȩ flauit in ea. Aut generali disputatione
ad scripturȩ ordinẽ reũtam̃. eiꝰ qui portat imaginẽ t̃reni
et seruitutis. atq luxuriȩ fenũ. qui ẽ flos p̃teriens. Qui¬

Expanded text:
num est populus. Et revera si quis fragilitatem carnis aspiciat, num est populus. Et revera si quis fragilitatem carnis aspiciat, et quod per horarum momenta crescimus atque decrescimus, nec in eodem riam ejus quasi florem foeni, sive prata camporum. Qui dudum infans, subito puer; qui puer, repente juvenis; et usque ad senectutem per spatia mutatur incerta; et ante se senem intelligit, quam juvenem non esse se miretur. Pulchra mulier quae adolescentulorum post se trahebat greges, arata fronte contrahitur: et quae prius amori, postea fastidio est. Quod et egregius apud Graecos scribit orator: Speciem corporis aut tempore deficere, aut languore consumi. Exsiccata est igitur caro, et cecidit pulchritudo; quia spiritus furoris Dei atque sententiae flavit in ea ut a generali disputatione ad Scripturae ordinem revertamur, ejus qui portat imaginem terreni, et servit vitiis atque luxuriae; foenumque
Abbreviated transcription (Latin):
quia fp̃s dĩ flauit in eo. Uere fenũ ẽ popłs. Eoesiccatũ
est fenũ gecidit flos. uerbũ autẽ dĩ nr̃i manet insem¬
pit̾nũ. Hoc qđ asteriscis notat᷑ quia sp̃s dĩ flauit in eo
Sere fenũ ẽ popłs aruit fenũ oecidit flos. ex hebraico
et theodotionis editione additũ ẽ. Ex quo manifes¬
tum ẽ. uel a Lex p̃t̾missũ. uel paulatim scriptoꝵ
uitio ab olitum. dũ & prior& sequens uersus sinitꝰ
inflore supra legimꝰ ꝓpha dicente. et audiui uocẽ
dñi dicentis. quẽ mittam. & quis ibit ad poplña
istũ. & dixi. ecce ego mitte me. & ait. uade. & dic
popło isti. aure audietis & non in telligetis. & iu¬
dentes uidebitis & non uidebitis & resiqua. ad
quam p̃dicationẽ dura ꝑpessus. nunc d̃i uoce dicente. cla¬
ma timens similia qͥd clamare debeat suscitat᷑ & agenerali
incipiens. Om̃is caro foenũ & om̃is gła eiꝰ quasi flos. foeNi
Peruenit ad speciale. ut nihilominꝰ dicat de popło. uere foe¬

Expanded text:
s Dei flavit in eo + vere foenum est populus + exsiccatum est foenum, cecidit flos  verbum autem Dei nostri manet in sempiternum: Hoc quod asteriscis notatur: quia spiritus Dei flavit in eo: vere foenum est populus: aruit foenum, cecidit flos, ex Hebraico et Theodotionis editione additum est. Ex quo manifestum est, vel a LXX praetermissum, vel paulatim scriptorum vitio abolitum: dum et prior et sequens versus finitur in flore. Supra legimus, Propheta dicente: Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et dixi: Ecce ego, mitte me; et ait: Vade et dic populo isti: Aure audietis, et non intelligetis: et videntes videbitis, et non videbitis, et reliqua. Ad quam praedicationem dura perpessus, nunc Domini voce dicente, clama, timens similia, quid clamare debeat sciscitatur; et a generali incipiens, Omnis caro foenum, et omnis gloria ejus quasi flos foeni, pervenit ad speciale, ut nihilominus dicat de populo: Vere foe
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut pastor pascit popłm suum. & brachio suo agrega¬
bit agnos. & pregnantes in molabit᷑. Precipit᷑ apłoꝵ
choro ut ad p̃dicationẽ om̃is carnis qm̃ uisura sit salu¬
tare dĩ excelsa conscendat. de magnisq d̾r qui in
sublimib commorent᷑. Porro hebraicũ &ce̾ti in t̾p̃tes
ponunt genere feminmo. ut dicant quȩ euangelias
syon. & quȩ euangeliras hierłm. Quod ũbũ iuxtaqi¬
cos ambigium ẽ. ut possimus accipere uł eam quȩ

Expanded text:
pastor pascet populum suum, et in brachio suo congregabit agnos: et praegnantes consolabitur. Praecipitur Apostolorum choro, ut ad praedicationem omnis carnis quae visura sit salutare Dei, excelsa conscendat: de magnisque dicturi, in sublimibus commorentur. Porro Hebraicum et caeteri interpretes ponunt genere feminino, ut dicant, quae evangelizas Sion, et quae evangelizas Jerusalem. Quod verbum juxta Graecos ambiguum est, ut possimus
Abbreviated transcription (Latin):
ue nuntiat᷑ eisꝑ apłos. debent excelsa conscendar
& ad montana transire. mirumq in modũ eun
ipsa syon mons sit. dicente scriptura. Monssin
in quo habitasti. alium altiorẽ montẽ iubeas
et staturi ante p̃sides & tribunalia ducebant
iungit᷑. exalta. noli timere. dic ciuitatib ius
synagogis uidelicet & popłis iudeoꝵ. de quibur¬

Expanded text:
e nuntiatur eis per Apostolos, debent excelsa conscendere, et ad montana transire. Mirumque in modum cum ipsa Sion mons sit, dicente Scriptura: Mons Sion in quo habitasti : alium altiorem montem jubetur et statuti ante praesides et tribunalia ducebantur, jungitur, exalta, noli timere: dic civitatibus Juda, Synagogis videlicet et populis Judaeorum, de quibu
Abbreviated transcription (Latin):
din comꝑatis & non potius excreaturarũ magnitudine in-¬
telligitis conditorẽ. Siñcreditis u̾bis. saltim oculis ur̃is credite
etcȩlorũ elemtorũq omi seruitute potestatẽ dñi cogitate.
ne uocat. sub audit stellas. de quib & in psalmis canit᷑. Qui
numerat multitudinẽ stellarũ. et om̃s eas nomine uocat siue
militiam cȩli angłos in tp̃tem. et om̃s celoꝵ exoercitꝰ. de quib

Expanded text:
dini comparatis? et non potius ex creaturarum magnitudine indini comparatis? et non potius ex creaturarum magnitudine intelligitis conditorem? Si non creditis verbis, saltem oculis vestris credite; et ex coelorum elementorumque omnium servitute potestatem Domini cogitate. nes ex nomine vocat, subauditur, stellas. De quibus et in Psalmis canitur: Qui numerat multitudinem stellarum: et omnes eas ex nomine vocat . Sive militia
Abbreviated transcription (Latin):
bilib creaturis fec̃ domũ. ipse ꝓqualitate tẽpoꝵ
pͥncipes constituit. siue secretoꝵ scrutatores ut sint
quasi ñ sint. et uidices t̃rȩ uelut in anes fec̃. Pro quo
lax transtulert̃. t̾rã autẽ quasi nichili fec̃. Siqͥdẽ
inanis et nihili. Quantos reges & greca & barbara . romanaq
narrat historia. ubi ẽ xerxis innumerabilis ille exercitꝰ. ubi
hissahelitica in heremo multitudo. ubi regum incredibilis
potentia. quid de ueterib loquar. Psentia exempla nosdo¬
oeant esse pͥncipes quasi nihili. & iudices t̾re quasi mane repu¬
tare. Qui pͥncipes et iudices q̃e siue ut alii suspicant᷑. cȩli
nec sati sunt nec plantati nec sirma radice solidati & repente
iussione dĩ ita auferunt᷑ & pereunt quasi stipula a turbine
et tempestate raptet᷑. iuxta illud quod scriptũ ẽ. Et qran¬
tanta sit potentia creatoris atq maiestas cui dnm similitũ¬

Expanded text:
bilibus creaturis fecit domum: ipse pro qualitate temporum bilibus creaturis fecit domum: ipse pro qualitate temporum principes constituit, sive secretorum scrutatores, ut sint quasi non sint; et judices terrae velut inane fecit. Pro quo LXX transtulerunt, terram autem quasi inane et nihili. Quantos reges et Graeca et Barbara, Romanaque narrat historia! Ubi est Xerxis innumerabilis ille exercitus? Ubi Israelitica in eremo multitudo? Ubi regum incredibilis potentia? Quid de veteribus loquar? praesentia exempla nos doceant, esse principes quasi nihili, et judice terrae quasi inane reputari. Qui principes et judices terrae sive, ut alii suspicantur, coeli nec sati sunt, nec plantati sunt, nec firma radice solidati, et repente jussione Dei ita auferuntur et pereunt, quasi stipula a turbine et tempestate raptatur; juxta illud quod scriptum est: Et trantanta sit potentia Creatoris atque majestas, cui Deum similitu
Abbreviated transcription (Latin):
deuo supra diximꝰ ꝓqͦ lax ibi saliuã int̾p̃tati st̃.
itinũ ũbũ ñc̃ sputũ nc̃ amarũ idest fornicẽ trans¬
tulertꝰ. Ettantã eorũ latitudinẽ quasi tabnaculũ
apapilonẽ extendit desuꝑ. ut insimilitudin ẽ tecti
opiret homines: & quasi indomo latissima habitare
saceret. Quid mirem̃ si praua hominũ corpora qͥsi
locustȩ & minuta reputent᷑ animantia. rursum
et in hoc loco. Nauriraion t̾ris inminere. cęlũ ẽẽ
contendunt. ab utunt᷑ nomine fornicis. qđ scilicet me¬
dia pars et sphera & t̾ras oꝑiat. cũ inhebraico ñ for¬
nicẽ sed dõc. idest tenuissimũ puluerẽ legamꝰ.
quo saliua quȩ ꝓicit᷑ int̾rã et pulueri cũmiscet᷑ &
depit. ostendit uniũsa corpoꝵ magnitudinẽ ꝓnichi
liutandã. Qui autẽ extendit cęlos & ex pandit eos.
it uel supra habitarent angłoꝵ inultitudines. uł
subt̃ homines morarent᷑. & quasi magnã rationa¬

Expanded text:
quo supra diximus: pro quo LXX ibi salivam interpretati sunt: quo supra diximus: pro quo LXX ibi salivam interpretati sunt: et unum verbum nunc sputum, nunc cameram, id est, fornicem transtulerunt; et tantam eorum latitudinem quasi tabernaculum et papilionem extendit desuper, ut in similitudinem tecti operiret homines, et quasi in domo latissima habitare faceret: quid miremur si parva hominum corpora quasi locustae, et minuta reputentur animantia? Rursum et in hoc loco ἡμικύκλιον terris imminere coelum  Al. codia pars sphaerae terras operiat: cum in Hebraico non fornicem, sed DOC, id est, tenuissimum pulverem legerimus. Pro quo saliva quae projicitur in terram, et pulveri commiscetur, et deperit, ostendit universam corporum magnitudinem pro nihili reputandam. Qui autem extendit coelos et expandit eos: ut vel supra habitarent Angelorum multitudines, vel subter homines morarentur, et quasi magnam rationa
Abbreviated transcription (Latin):
oboris fortitudinis. nihil ate absconditũ ẽ.Ab
ntio in qͥt naturali lege uos docui & postea ꝑ moy¬
m scripta lege testatiis sum. qd̾ nihil ee̾ idola. et
uod ereator mundi ipse eẽt ds̃. qͥ cantã molẽ t̾rȩ
undass& suꝑ maria. et suꝑ flumina collocass& eam.
it elemtũ grauissimũ suꝑ tenues aquas dĩ pender&
rbitrio qui instar regis. s & suꝑ gyrũ t̾rȩ. Ex quo
oinulli quasi punctũ & globũ eȩ contendunt.
t habitatores illiꝰ quasi locustas. Sienĩ in toto con¬
sderemus uarias nationes & ab occeano usq ad occe¬
nũ. idẽ ab in dico mari usq ad bricannicũ. et ab
intalantieo usq ad septẽtrionis rigorẽ in quo con¬
gelascunt aquȩ & sucina pulchra concrescunt. omẽ
nmedio hominũ genꝰ quasi locustas habitare cer¬
nmus. Quid gͥ suꝑbit cͥra & einis. quia sicȩlũ ĩmo
u scripturarũutam᷑ auctoritate cęli extendunter
ausi camera. siue ut in hebraico continet᷑ quasi dõc

Expanded text:
obore fortitudinis: nihil te latet. Ab initio, inquit, naturali lege vos docui, et postea per Moysen scripta Lege testatus sum, quid nihil esset idola, et quod Creator mundi ipse esset Deus, qui tantam molem terrae fundasset super maria, et super flumina collocasset eam: ut elementum gravissimum super tenues aquas Dei penderet arbitrio, qui instar regis sedet super gyrum terrae: ex quo nonnulli quasi punctum et globum eam esse contendunt, et habitatores illius quasi locustas. Si enim in toto orbe consideremus varias nationes, et ab Oceano usque ad Oceanum, id est, ab Indico mari usque ad Britannicum, et ab Atlantico usque ad Septentrionis rigorem, in quo congelascunt aquae, et succina pulchra concrescunt, omne in medio hominum genus quasi locustas habitare cernimus. Quid igitur superbit terra et cinis? quia coelum, immo ut Scripturarum utar auctoritate, coeli extenduntur, quasi camera; sive, ut in Hebraico continetur, quasi DOC,
Abbreviated transcription (Latin):
gentes & timuerunt. t̃mini t̾rę obstipuerunt. &
accesserunt. uenerunt simul uidicans unꝰ quisq ꝓn¬
mo suo auxiliare & frĩ o dicit. Preualuit uir artise
& erariꝰ ꝑcutiens malleo simulꝓducens. aliquandoq¬
dẽ dicit solidatio bona ẽ. confortauerunt ea in claes¬

Expanded text:
es et timuerunt: termini terrae obstupuerunt 496 et accesserunt: venerunt simul, judicans unusquisque proximo suo auxiliari et fratri: et dicet: praevaluit vir artifex et aerarius percutiens malleo simul producens: aliquando quidem dicit, solidatio bona est. Confortaverunt ea, in cla
Abbreviated transcription (Latin):
In nouamini ad me in sulȩ. pͥncipes enĩmutabunt᷑ foraus¬
nẽ. ad ꝓpmquent & loquant᷑ simul. Tunc iuditũa
nuntient. Quis suscitauit de oriente iustitiã. uau
eã ad pedessuos & uadit. dabit in conspectu gentũ: a
reges in stuporẽ mutor. & dabit in t̾rã gladios eops
sicut stipulam ꝓiectã arcus eoꝵ & ꝑsequet᷑ eos. tro¬

Expanded text:
ni ad me insulae, principes enim mutabunt virtutem: appropinquent et loquantur simul: tunc judicium annuntient: Quis suscitavit de Oriente justitiam: vocavit eam ad pedes suos et vadet? Dabit in conspectu gentium: et reges in stuporem mittet, et dabit in terram gladios eorum: et sicut stipulam projectam arcus eorum: et persequetur eos, tr
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortẽ. & ẽ tristitia que ducit ad uitã. Unde hisqui ha¬
bent cor inpenitens. dat tristitiã ut sua pcecata in telligał.
Et quia multi gaudent in corporis sanitatẽ & ad olescentiũ
atq puericiam putant esse ꝑpetuã. iungit & dict qul
florens etas cito decidat. et corpora robusta martesent

Expanded text:
ad mortem, et est tristitia quae ducit ad vitam. Unde his qui haad mortem, et est tristitia quae ducit ad vitam. Unde his qui habent cor impoenitens, dat tristitiam ut peccata sua intelligant. Et quia multi gaudent in corporis sanitate, et adolescentiam atque pueritiam putant esse perpetuam, jungit et dicit, quod florens aetas
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedentiũ scripturarũ te uba docuerunt. siue uixta lxx. ignoras
quia ñ audisti qd̾ ȩt̃nus ds̃ & creator om̃iũ dñs om̃a nouit. om̃a
continet. om̃a sua maiestate dispensat. nec aliquando deficit
nec laborat. ut tuũ uidiciũ non intelligat. Et abscondite
sunt ab eo iuȩ tuȩ. nec ẽ inqͥd in uestigatio sapientiȩ eiꝰ. De qͦ
loco illud illud apłi sumptũ reor. in conp̃hensibilia iudicia¬
eiꝰ. & inuestigabiles inȩ illiꝰ. siue ut lex transtulerunt. nonꝰ
esuri&. & ñ laborabit. Ubi enĩ cyb ibi ẽ frequent᷑ ñ esuries.
si cẏbũ destruxeris. & ubi esuries. ibi & labor. Cũ autẽ hȩc
in d̾o ñsint. cur ei humanas ungitis passiones quin potius
ipse esurientib lassis dat fortitudinẽ. & qͥuident᷑ in scłõ ee
quasi nihili uirtutẽ roburq multiplicat. siue uixtalamx.
qui tribuit ñ dolentib merorẽ. Est enĩ tristitia quȩ ducit

Expanded text:
aecedentium Scripturarum te verba docuerunt, sive juxta LXX ignoras, aecedentium Scripturarum te verba docuerunt, sive juxta LXX ignoras, quia non audisti, quod aeternus Deus et Creator omnium Dominus omnia novit, omnia continet, omnia sua majestate dispensat? Nec aliquando deficit, nec laborat; ut tuum judicium non intelligat, et absconditae sint ab eo viae tuae? Nec est, inquit, investigatio sapientiae ejus, de quo loco illud Ape ininvestigabiles viae illius ; sive, ut LXX transtulerunt, non esuriet, et non laborabit. Ubi enim cibus, ibi frequenter esuries, si cibum detraxeris: et ubi esuries, ibi et labor. Cum autem in Deo haec non sint, cur ei humanas jungitis passiones? quin potius ipse esurientibus et lassis dat fortitudinem, et qui videntur in saeculo esse quasi nihili, virtutem roburque multiplicat, sive juxta LXX, qui tribuit non dolentibus moerorem, est enim tristitia quae ducit
Abbreviated transcription (Latin):
lit et recessit. Etnunc nescis & non audistis ds̃ ȩt̃nus. as qui
creauit t̾minos t̾rȩ. non esuriet nec laborauit. necẽ inuentio
prudentiȩ eiꝰ qui dat esurientib fortitudinẽ. & non dolentib
merorẽ. Esurient enĩ uiuenes & laborabunt adolescentes. et elec¬
ti infirmi ert̃. Qui autẽ exxpectant dnm. mutabunt forcitudi¬
nẽ. adsument alas quasi aquilȩ. current et non laborabunt.
gradient᷑ & non laborabt̃. Cum om̃ipotentis di tanta sit mag¬
nitudo ut nichil eũ lateat. et om̃ia illius arbitrio gub̃nentu&:
Quare dicis iacob idest duȩ trib quȩ apellabant᷑ uida. & loque¬
ris isrł decimaliȩ trib insamariã quȩ iam captiuȩ ductȩ estis
in assyrus abscondita ẽ uia mea adño ẽt ado meo iudiciũ meũ
transiuit. & est sens. Dicitis addñm t̾rena ñ ꝑtinent. nec considat
et adium̃toꝵ & pisciũ similitudinẽ iuxta abacue absq ullo
rectore disꝑdim. Quib respondit ds̃. Numquid nescis. nũquid¬

Expanded text:
lit, et recessit: et nunc nescis, et non audisti? Deus aeternus, Deus qui creavit terminos terrae: non esuriet, nec laborabit, nec est inventio prudentiae ejus. Qui dat esurientibus fortitudinem: et non dolentibus moerorem. Esurient enim juvenes, et laborabunt adolescentes, et electi infirmi erunt. Qui autem exspectant Deum, mutabunt fortitudinem. Assument alas quasi aquilae: current, et non laborabunt: gradientur, et non esurient. Cum Omnipotentis Dei tanta sit magnitudo, ut nihil eum lateat, et omnia illius arbitrio gubernentur, quare dicis Jacob, id est, duae tribus quae appellabantur Juda; et loqueris Israel, decem aliae tribus in Samaria, quae jam captivae ductae estis in Assyrios: Abscondita est via mea a Domino: et a Deo meo judicium meum transibit? Et est sensus: Dicitis, ad Deum terrena non pertinent, nec consideratorum et piscium similitudinem, juxta Abacuc, absque ullo rectore disperdimur . Quibus respondit Deus: Numquid nescis; nec pr
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝓbraui & ñ erat in uobis alienꝰ. Uos mihĩ testes. & egi
dñs d̾s abinitio. & ñ ẽ qͥ demanib meis eruat. Facia a
quis aũtor illud. ¶ Hebrei de scđo saluatoris hȩc inc̃p̃tant᷑
aduentũ. quando post plenitudinẽ gentiũ om̃is salaa¬
dus sit isrł. Nos autẽ nequaquã putamꝰ ad eos fieriro¬
missionẽ. quib supͣ dictũ ẽ. Quis cecꝰ. nisi pueri mer et

Expanded text:
exprobravi et non erat in vobis alienus. Vos mei testes, et ego Dominus Deus ab initio, et non est qui de manibus meis eruat. Faciam, et quis avertet illud? Hebraei de secundo Salvatoris haec interpretantur adventu, quando post plenitudinem gentium omnis salvandus sit Israel. Nos autem nequaquam putamus ad eos fieri repromiss
Abbreviated transcription (Latin):
tantẽ. ipse qui in t̃p̃tatꝰ ẽ cullius se non in telligere tes.¬
tet᷑. Testam̃tũ autẽ ignomini corio coctiporcelli de¬
cantant in scolis pueroꝵ. agmina cachinnantiũ. Igi tur
et nr̃ luscius lanuin us fruat᷑ testib ĩmo fauorib siuis

Expanded text:
tantem, ipse qui interpretatus est Tullius, se non intelligere conftantem, ipse qui interpretatus est Tullius, se non intelligere confitetur. Testamentum autem Grunnii Corocottae Porcelli decantant in scholis puerorum agmina cachinnantium. Igitur et noster Luscius Lanuinus fruatur testibus, immo fautoribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta numerũ cȩloꝵ militiam. ut sol & luna & astra. cet̾aq
quȩ abraham numerare non potuit. illi numerata sunt &
seruiant offitio delegato. dũ eundẽ eȩli cursũ sol uno anno
lucifer uesꝑq biennio luna singulis explet mersionis. om̃sq
stellȩ certis temporib ꝑagant. Et quedã ex his uocant᷑ erran¬
tes atq in equales eoꝵ motꝰ oculis nonmente cognoscimꝰ. nec
tam in tellimꝰ quã miram᷑. Magntudo enĩ fortitudinis non
suo facit ordme cuncta seriure. siue iuxta lxx amultitudi¬
ne gła et pocentia uirait is eiꝰ. nihil enĩ latere potest. sed
om̃iũ uias rationisq cursꝰ ereatoris maiestate cognoscit.¬
UUUS tam imperitꝰ scriptor ẽ. quin lectionẽ
inueniat similem sui. multoq pars maior est
milisias & fabellas reuoluentiũ. quã platonis li¬
bros In alt̾o enĩ ludus & oblectatio ẽ. in alto
difficultas et sudori mixtꝰ labor. Deniq ti-¬
mȩum demundi armonia astroꝵs cursu & numeris dispi¬

Expanded text:
juxta numerum coelorum militiam: ut et sol, et luna, et astra caetera, quae Abraham numerare non potuit, illi numerata sint, et serviant officio delegato : dum eumdem coeli cursum sol uno anno, lucifer vesperque biennio, luna singulis explet mensibus, omnesque stellae certis temporibus peragunt, et quaedam ex iis vocantur errantes, atque inaequales earum motus oculis, non mente conspicimus, nec tam intelligimus, quam miramur. Magnitudo enim fortitudinis Dei suo facit ordine cuncta servire. Sive juxta Septuagised omnium vias rationesque et cursus Creatoris majestate cognoscit.Nullus tam imperitus scriptor est, qui lectorem non inveniat similem sui: multoque pars major est Milesias fabellas revolventium, quam Platonis libros. In altero enim ludus et oblectatio est, in altero difficultas et sudor mixtus labori. Denique Timaeum de mundi harmonia astrorumque cursu et numeris dispu
Abbreviated transcription (Latin):
consiteoi tibi dñe pat̃ celi & trȩ. Nonexpectabunt inquit qui
descendunt in lacũ ueritatẽ tuam. melius ꝙ in lex. misedam.¬
inferis liberaret. Pro lacu manifestius idem infernos tpa
Et hic confessio. ꝓlaudatione ponit᷑. Neq enim sua scob
confitet᷑ .s grãs agit do. Et non ẽ pulcbra laudatio ioro
peccatoris. Cumq infernꝰ et mors ñ consiteant᷑ nec laidt

Expanded text:
confiteor tibi, Domine, Pater coeli et terrae . Non exspectabunt, inquit, qui descendunt in lacum, veritatem tuam: melius quam in LXX misericoinferis liberaret. Pro lacu manifestius iidem inferos tranEt hic confessio pro laudatione ponitur. Neque enim sua scelera confitetur; sed gratias agit Deo: et non est pulchra laudatio in ore peccatoris . C
Abbreviated transcription (Latin):
auro figurabit illud. & lãminis argenteis argentarius.
Forte lignũ et inputribile elegitartifex sapiens. et quęrit
qmͦ statuat simula chrũ qđ non moueat᷑ Descripta dimag¬
nitudine et potentia illius exparte monstrata ger
quoq insulisq quasi stilla situlȩ et mom̃to statereren¬
tis acpuluere. & hostiarũ cȩrimoniis refutatis. curoñ
gentes quasi nichilsint in conspectueiꝰ & quasi in anen
tent᷑. sequentib docet. Cui similẽ fecistis dm: Autquãmi
gillo continet. simulq irridet stultitiã nationũ qdant
siue fab̾ aerariꝰ aut aurifex et argentariꝰ đm sibi faciat &
minis clauisq conpingant. acfortit̃ statuant: neuentiun
flatib detrudat᷑. Quodq intulit forte lignũ et inpit¬
autẽ dicunt᷑. ut idolis reꝓbatis euangłicȩ doctrine uta
uiã et omĩa praua dirigant᷑ in rectũ. exaltent᷑ uale e
colles humilient᷑. et reuelet᷑ gła dñi. & omis car ubt

Expanded text:
auro 489 figuravit illud, et laminis argenteis argentarius? auro 489 figuravit illud, et laminis argenteis argentarius? Forte lignum et imputribile elegit artifex sapiens: et quaeret quomodo statuat simulacrum quod non moveatur. Descripta Dei magnitudine, et potentia illius ex parte monstrata, gentibus quoque insulisque quasi stilla situlae, et momento staterae reputatis, ac pulvere, et hostiarum caeremoniis refutatis, cur omnes gentes quasi nihili sint in conspectu ejus, et quasi inane reputentur, sequentibus docet: Cui similem fecistis Deum: aut quampugillo continet? Simulque irridet stultitiam nationum, quod artifex sive faber aerarius, aut aurifex aut argentarius Deum sibi faciant, et laminis clavisque compingant ac fortiter statuant, ne ventorum flatibus detrudatur. Quodque intulit: forte lignum et imputautem dicit, ut idolis reprobatis, Evangelicae doctrinae paret viam, et omnia prava dirigantur in rectum; exaltentur valles, et colles hu
Abbreviated transcription (Latin):
sepe moculos mittit. & sentit᷑ potiꝰ quam uidet᷑ Mi¬
nutissima gͦ frustra pulueris & pene in uisibilia hocũ¬
bo appellantur. quas forsitan democritꝰ cũ epicuro
suo athomos uocat. multaq sunt nomina quȩ ita
tantis difficultatẽ. et ad comꝑationẽ linguam hebreȩ
tam greci quã latini sermonis pauꝑem simulq & pau¬
latim homines abstrahat abidolatria. aufer cerimonias.
uictimarũ. & docet qđ omĩa ligna libani & arm̃ta quȩ
meo pascunt᷑. holo caustis eiꝰ sufficere nequeant. Saut̃
om̃s gentes sic sunt in conspectu illius quasi ñsint: & qͣsi
nichili & mane reputant᷑. in om̃ib autẽ gentib & isrł est.
gͦ etipse sicẽ quasi ñ sit: & innichili atq inane reputatuꝵ
Hoc dicimꝰ ut frangat᷑ eiꝰsuꝑbia. & cȩterarũ gentiũ similes
e̾ẽ se nouerint. Qui gͦ similẽ fecistis đm. aut quã imaginem
ponetis illi. Nũqͥd sculptile conflabit fab̾: aut aurifex

Expanded text:
saepe in oculos mittitur, et sentitur potius quam videtur. Misaepe in oculos mittitur, et sentitur potius quam videtur. Minutissima ergo frusta pulveris et pene invisibilia, hoc verbo appellantur: quas forsitan Democritus cum Epicuro suo atomos vocat. Multaque sunt nomina quae ita ltandi difficultatem, et ad comparationem linguae Hebraeae, tam Graeci quam Latini sermonis pauperiem. Simulque ut paulatim homines abstrahat ab idololatria, aufert caeremonias victimarum; et docet quod omnia ligna Libani et armenta quae in eo pascuntur, holocaustis ejus sufficere nequeant. Si autem omnes gentes sic sunt in conspectu illius quasi non sint, et quasi nihil et inane reputantur in omnibus autem gentibus et Israel est, ergo et ipse sic est quasi non sit, et in nihili atque inane reputatur. Hoc dicimus, ut frangatur ejus superbia, et caeterarum gentium similes esse se noverint. Cui ergo similem fecistis Deum: aut quam imaginem ponetis illi? Numquid sculptile conflavit faber, aut aurifex
Abbreviated transcription (Latin):
consiliariꝰ. Et in ꝑũbis scriptũ ẽ Ds sapientia funda¬
uit t̾rã. paraũ ait̾e cȩlos prudentia. Porro lxx qui di¬
xerunt quis inqͥt cognouit mentẽ dñi & quis consilia¬
rius eiꝰ fuit. hoc intelligi uolunt qđ mens & ratio et
sensus dĩ ꝑquem facta sunt om̃a & sine qͦ factũ est
nihil. ille sit de quo in psalmis canit᷑. Uerbo dñi cȩ¬
li firmati sunt. & sp̃s oris eiꝰ omĩs uirtꝰ eoꝵ. Om̃s
gentes quȩ ñ nouerunt creatorẽ suũ siue uniuer¬
summortaliũ genꝰ ad comꝑationẽ dĩ quasi stilla situlȩ
sunt. & quasi mom̃to staterȩ qđ leui pondere in par¬
tem altãm declinat᷑. Et quomͦ si de situla stilla mo¬
dica fluat aportante negligit᷑. ita uniũsa gentiũ mul¬
titudo suꝑnis ministeriis conꝑata & angłoꝵ multitudi¬
ni ꝓnihilo ducit᷑. Insulȩ quoq quasi saliua rłiputa¬
bunt᷑. siue ut symmachus & theodotio ipsum ponen
significari tenuissimũ puluerẽ. qui uento raptante

Expanded text:
n Proverbiis scriptum est, Deus sapientia fundavit terram: paravit autem coelos prudentia . Porro LXX qui dixerunt: Quis novit mentem Domini, et quis consiliarius ejus fuit? hoc intelligi volunt, quod mens sensus Domini per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil, ille sit de quo in psalmis canitur: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Omnes gentes quae non noverant Creatorem suum, sive universum mortalium genus ad comparationem Dei quasi stilla situlae sunt, et quasi momentum staterae, quod levi pondere in partem alteram declinatur. Et quomodo si de situla stilla modica fluat, a portante negligitur; ita universa gentium multitudo supernis ministeriis comparata et Angelorum multitudini, pro nihilo ducitur. Insulae quoque quasi saliva reputantur, sive ut Symmachus et Theodotio ipsum ponentsignificari tenuissimum pulverem, qui vento raptante
Abbreviated transcription (Latin):
reliquũ fuit. Lxx. Non ne scietis. Nonne aude
Non annuntiatũ ẽ uobis apͥncipio . Non cognouissa
funcdam̃ta t̾rȩ. Iui tenet gyrum tͥre & habitacol
eiꝰ quasi locustas. qui staturȩ quasi camarã cȩlũ. &r
tendit quasi tab̃naculũ ad habitandũ: qui dit pis¬
pesregnare ꝓnihili. eram autẽ quasi nihili fecit. d
ñ plantabunt᷑. neq serent᷑: nec solidabit᷑ intͥra rob
eoꝵ. ⁊ lauit suꝑ cos & are ficti sunt. et tempestos as
osqi asstipulam. Nunc gͦ ut assimilastis me. exequa
es edicit sc̃s. E leuate sursum oculos cirõs & uidece.
s ostendit hȩc om̃a. Qui eclucit iuxta numerum

Expanded text:
reliquum fuit. LXX: Nonne scietis? nonne audietis? reliquum fuit. LXX: Nonne scietis? nonne audietis? nonne annuntiatum est vobis a principio? Non cognovistis fundamenta terrae? Qui tenet gyrum terrae, et habitatores ejus quasi locustas. Qui statuit quasi cameram coelum, et extendit quasi tabernaculum ad habitandum. Qui dat principes regnare pro nihil, terram autem quasi nihili fecit. Siquidem non plantabuntur, neque serentur, nec solidabitur in terra radix eorum. Flavit super eos, et arefacti sunt, et tempestas assumet illos quasi stipulam. Nunc ergo cui assimilastis me? exaequabor eis? dixit Sanctus. Elevate sursum oculos vestros, et videte quis ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
quod refert᷑ ad sensum. uel ligno in putribile. que idio
sunt dognata. & ꝑ petua putent᷑ asingentib a&dli¬
tica arte firm̃t̃ ne moueant᷑ & corruant. s solida plia
consistant. Nũ qͥd ñ seietis : Nũ qͥd ñ audietis. Nor¬
quid annuntiatũ ẽ ab initio uobis. Nũ quid ñ inalbs¬
istis fundam̃ta t̾rȩ. qͥ sedet suꝑ gyrũ t̾rȩ & habitatit¬
eiꝰ sut quasi locustȩ. qui extendit uelut nihili celons
expandit eossic̃ tab̾naculũ ad in habitandum. quidi
secretoꝵ scrutatores quasi ñ sint. iudices t̾rȩ uelit nli¬
nes fecit. equidẽ neq plantatos. neq satos. neꝙ pl¬
catos. in t̾ra trunco eoꝵ. Repente flauit in eos&ld
runt. & curbo quasi stipula auferor eos. Et cui asin¬
lastime & ad equastis dicit scs. Leuate in excelsi
oculos urõs & uidete quis creauit hȩc. Qui educit m
mero militiam eoꝵ. & om̃s ex nomine uocat. p̃mils¬
tudine fortitudinis & roboris urtutisq eiꝰ. neq ut¬

Expanded text:
imputribili, quae viliora sunt dogmata: et perpetua putentur a fingentibus, et dialectica arte firmentur, ne moveantur et corruant, sed solida radice consistant. Numquid non scietis? numquid non audietis? numquid non annuntiatum est ab initio vobis? numquid non intellexistis fundamenta terrae? Qui sedet suelut nihilum caelos et expandit eos sicut tabernaculum ad inhabitandum qui dat secretorum scrutatores quasi non sint iudices terrae velut inane fecit et quidem neque plantatos neque satos neque radicato in terra trunco eorum repente flavit in eos et aruerunt et turbo quasi stipulam auferet eos et cui adsimilastis me et adaequastis dicit Sanctus levate in excelsum oculos vestros et videte quis creavit haec qui educit in numero militiam eorum et omnes ex nomine vocat prae multitudine fortitudinis et roboris virtutisque ei
Abbreviated transcription (Latin):
en sus ad caula humeris reportarit. Possumus
tdeunt cum apło. Filioli mei quos it̾um partu¬
i donec xp̃c formet᷑ in uobis. Hebrei asserunt
Qidq quod insexagesimo sexto psalmo dicitur.
sdabit ũbum euangelizantib uirtute multa.

Expanded text:
tem, suis ad caulas humeris reportarit . Possumustem, suis ad caulas humeris reportarit . Possumuset dicunt cum Apostolo: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis : Hebraei asserunt, SA  . Illudque quod in sexagesimo septimo psalmo dicitur: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa:
Abbreviated transcription (Latin):
meã pono ꝓ ouib meis. Deqͦ & inracharia pat las
Percutiã pastorẽ. & oues disꝑgent᷑ In brachio inaibi
congregabit agnos. ñ tauros & arietes. & hircos &
grandes oues. quib ꝑ iezechiel comminat᷑ qđ la
uescant᷑ & oꝑiant̾ lanis. & in sirmi conterant gs¬
gem. s agnos ad huc tenerulos & rudes inxp̃i
fantiȩ. quinuꝑ in baptismo sunt renati. de
Unde & in eodem ierechiel scriptũ ẽꝰ. Suscitab
suꝑ eos pastorẽ unũ & pascet eos. seruũ mem
dauid & erit pastor eoꝵ. Et ego dñs ero esm
dm̃ et dauid in medio eoꝵ pͥnceps. ego dnis lacui
sum & ponãcum dauid testam̃tũ pacis Ins
considerandũ quod post multa temꝑa diund
osis pastorib reꝓbatis. dñm nr̃m qui ẽ de stirpe
us suscitaturum e̾e̾ se dicat qui congreget agnoᷤᷤ
pieat insinu suo. & fȩtꝰ ouium siuȩ fetas oues
shonte in humero suo. sicut in euangło legi
quod ouẽ errantẽ & agrege solido remanen¬

Expanded text:
meam pro ovibus meis . De quo in Zacharia Pater loquitur: Percutiam pastorem; et oves dispergentur . In brachio, inquit, suo congregabit agnos; non tauros, et arietes, et hircos, et grandes oves, quibus per Ezechiel comminatur, quod lacte vescantur et operiantur lanis, 485 et infirmum conterant gregem, sed agnos adhuc tenellos, et rudis in Christo infantiae, qui nuper in baptismo sunt renati, de Unde et in eodem Ezechiele scriptum est: Suscitabo super eos pastorem unum, et pascet eos, servum meum David; et erit pastor eorum, et ego Dominus ero eis in Deum, et David in medio eorum princeps. Ego Dominus locutus sum, et ponam cum David testamentum pacis . In quo considerandum quod post multa tempora David, gulosis pastoribus reprobatis, Dominum nostrum, qui est de stirpe David, suscitaturum esse se dicat, qui congreget agnos, et foveat in sinu suo, et foetus ovium, sive foetas oves ipse portet in humero suo. Sicut in Evangelio legimus, quod ovem erroneam et a grege solito remanen
Abbreviated transcription (Latin):
o qđ uxta hebreos scriptũ nazarei lectitant.
ditem in hac parte scandalitari debet qđ dicit᷑
pllet᷑ genere masculino. & greco sermone neutro.
ndiuntate enim nullus est sexus. & ido in trib pͥncipa¬
ibus linguis quib titulus dominicȩ scriptus ẽ pas¬
sonis trib generib appellant᷑. ut sciamꝰ nulliꝰ eẽ
gneris qđ diũ sum ẽ. Quis m̃sus ẽ pugillo aquas.¬

Expanded text:
 juxta Hebraeos scriptum, Nazaraei lectitant, s. Nemo autem in hac parte scandalizari debet, quod dicapelletur genere masculino, et Graeco sermone neutro. In divinitate enim nullus est sexus. Et ideo in tribus principalibus linguis, quibus titulus Dominicae scriptus est passionis, tribus generibus appellatur, ut sciamus nullius esse generis q
Abbreviated transcription (Latin):
tram ararath. et regnauit asaradon filius eiꝰ ꝓ eo :Centũ
octoginta quinq milia fortissimoꝵ utroꝵ ab uno angło ir¬
na nocte cedinit᷑. & absq uulnerib occisoꝵ mors seuadis

Expanded text:
terram Ararath: et regnavit Asaraddon filius ejus pro eo. » Centum terram Ararath: et regnavit Asaraddon filius ejus pro eo. » Centum octoginta quinque millia fortissimorum virorum ab uno angelo una
Abbreviated transcription (Latin):
uent̾a ꝓmiserat. quanta cura de imminentibus. Quod
autem dicit assyrium recessurũ nec leuaturũ contra bne¬
pusalem cdipeum. nec iacula missurum. neq urbem muni¬
nonib & aggerem esse uallandam. ad usariumq ꝑuiam
qua uenerat reũsurum. et lib̾andam cuitatem obsidione
ssenti. ad extremũ infert ꝓpt̾ me & ppt̃ dd̃ seruum meum:
llud significat qđ non merito suo s di dem̃tia conseruen¬
tur. immo patris eoꝵ cdauid memoria. In quo ammonen¬
tur et suȩ neglegentiȩ & illius ficlei atq iustitiȩ. quod
intantũ iustitiam diligat ds̃. ut etiam posteros scõꝵ ho-
minum non suo merito. s maioꝵ uirtute tueat᷑. Egress̃
est autem angłs dñ in castris assyrioꝵ & ꝑcussit centumꝰ
cherib rex assyrioꝵ. & habitauit inniniue. Et factumẽ.
cum adoraret in templo nesracħ deum suũ atramelech
et sarasar filiu eiꝰ ꝑcusserunt eumgladio. fugerunt q in

Expanded text:
ventura promiserat, quanta cura de imminentibus. Quod ventura promiserat, quanta cura de imminentibus. Quod autem dicit Assyrium recessurum, nec levaturum 466 contra Jerusalem clypeum, nec jacula missurum, neque urbem munitionibus et aggere esse vallandam, adversariumque per viam qua venerat reversurum, et liberandam civitatem obsidione praesenti, et ad extremum infertillud significat, quod non merito suo, sed Dei clementia conserventur; immo patris eorum David memoria, in quo admonentur et suae negligentiae, et illius fidei atque justitiae, quod in tantum justitiam diligat Deus, ut etiam posteros hominum sanctorum non suo merito, sed majorum virtute tueatur. Factum eib rex Assyriorum, et habitavit in Ninive. » Et factum est « cum adoraret in templo Nesroch deum suum, Adramelech et Sarasar filii ejus percusserunt eum gladio, fugeruntque in
Abbreviated transcription (Latin):
fugato iã assyrio & obsidione larata. seminate & metite
plantate umeas & fructꝰ earũ comedite. Si quidẽ parus
huiꝰurbis reliquiȩ que nunc hostili uallant᷑ exerenuet
euasuras se esse ñ credunt. tantam recipient rerũ onũit
ibindantiã ac felicitatem ut instar arboris alte radicȩ
sundat pornis densissimis impleant᷑. Dehierłm enimet
de monte syon egredient᷑ reliquiȩ. & implebunt t̃ram iu¬
ddm non suo merito s di misccła. immo telo qđ au̾s impi
sue latus ẽ popłm suum. sropterea hȩc dicit dñs de rege
¶snoꝵ ñ in trabit ciuitatem hanc & ñ iaciat ibi sagitam.
N occupabit eam clipeus. et non mit& in circuitu eiꝰ agge¬
rem. In iua quauenit ꝑ eam reũtet᷑. et urbem hanc ñ in¬
gediet᷑ dicit dñs. ꝓtegamꝙ ciuitatem istam & saluabo
positum. &e post futaroꝵ spem p̾sentem excutit metum.
I oi enim erat tanta letitia suꝑ his quȩ longo post tempore

Expanded text:
fugato jam Assyrio, et obsidione laxata, seminate et metite, fugato jam Assyrio, et obsidione laxata, seminate et metite, plantate vineas, et fructum earum comedite. Siquidem parvae urbis hujus reliquiae, quae nunc hostili vallantur exercitu, et evasuras se esse non credunt, tantam recipient rerum omnium abundantiam ac felicitatem, ut instar arboris alta radice fundatae, pomis densissimis impleantur. De Hierusalem enim et de monte Sion egredientur reliquiae, et implebunt terram Judeam, non suo merito, sed Dei misericordia, imo zelo quc dicit Dominus de rege Assyriorum: Non intrabit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam. Nec occupabit eam clypeus, et non mittet in circuitu ejus aggerem. In via qua venit, per eam revertetur, et urbem hanc non ingredietur, dicit Dominus. Protegamque civitatem istam, et salvabo ropositum, et post futurorum spem praesentem excutit metum. Non enim erat tanta laetitia super his quae longo post tempore