comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turiuori dilectatõnȩ.Iactu peccat
tormentum si u̾o ad indulgenciã
reatus pliiia referatur euange
miseretur ĩ q̃ dimissa sunt repli¬
cant᷑ ad pnam penam multo mag̃
que ñdũ sunt dimissa pp̃ odium
fr̃num adpenam reseruan ꝓbã¬
tur. Et sulle qui arbiter ĩue uolũ

Expanded text:
turniori delectatione et actu peccati tormentum. Si vero ad indulgentiam reatus pluvia referatur, evangemiseretur, etiam quae dimissa sunt replicantur ad poenam, multo magis quae nondum sunt dimissa propter odium fraternum ad poenam reservari probantur. Et si ille qui arbiter suae volunt
Abbreviated transcription (Latin):
progreli si percatum u̾o non dinte¬
neatur delectõne cogitatõns s sta¬
tun ut mulierem tetigit uirl auctẽ
epellatur uemiale ẽ siuo diu in de¬
lectõne cogitatõnis teneatur ⁊ si
uoluntas ꝑficiendi desit mortale
uir non sicut debuit muliere m
cohũit ũde pot̃ dici osensisse rep
in aĩa concipitur ut illud faceIen¬
re disponat uł ⁊̃ ꝑficiat aliud fre
tione cogitatõnis dui tenetur moꝵ¬
tale ẽ cum uo insũali motu tm̃ ẽ
ut prediximus tunc leiuissimum ẽ.
qr rõ tunc non delectatur ĩo augẽ¬
ut supra dixi aliud freqnter ali¬
uel facienda disponantur damp¬
nant quedam uero non nͥ sepius
fiant uel facienda decernentur
cut in illo ꝯiugio prioꝵ hominum
serpens manducandum ꝑsuasit.
manducauit sola s iuro suo mar¬
dedit ⁊simul manducaueriit ita
cum rõni sciencie que in reb tp̃ali¬
b agendis rõcinandi uiuacitate
u̾satur᷑ animalis sensus iigͣit qm¬
dam illecebram tunc uelud̾ serpẽs

Expanded text:
progredi. Si ergo peccatum non diu teneatur delectatione cogitationis, sed statim ut mulierem tetigit, viri auctoritate repellatur, veniale est. Si vero diu in delectatione cogitationis teneatur, etsi voluntas perficiendi desit, mortalevir sicut debuit, mulierem non cohibuit; unde potest dici consensisse. 9. in anima concipitur, ut illud facere disponat, vel etiam perficiat aliud fretione cogitationis diu teneatur, mortale est. Cum vero in sensuali motu tantum est, ut praediximus, tunc levissimum est, quia ratio tunc non delectatur. Ideo autem supra dixi aliud frequenter, alivel facienda disponantur, damnant; quaedam vero non, nisi saepius fiant, vel facienda decernantur, cut in illo conjugio primorum hominum serpens manducandum persuasit, nducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; itacum rationi scientiae, quae in rebus temporalibus agendis ratiocinandi vivacitate versatur, animalis sensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens
Abbreviated transcription (Latin):
o ñ loluerunt dilectõnem ip̃uis
aftectõnis de eod gͥ letabantur ⁊ tͥsta¬
bantur q ob aliud gaudebant ⁊ ꝓpt̃
ipius diu̾sis caĩs corda eoꝵ uarie mo¬
uebantur.

Expanded text:
on voluerunt delectatione ipsius fflictionis. De eodem ergo laetabantur et tristabantur; sed ob aliud gaudebant, et proipsius diversis de causis corda eorum varie movebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
puĩa hoĩem lib̾at ⁊ uitam mortuo
impetrat. ñ sic tñ ut nullã sentiat
penam nͥ forte tanta sit uehem̃ttia
genitus: ⁊ ꝯtͥcõnis que sufficiat ad
delicti pugnitõnẽ. lic gͥ sit diffici¬

Expanded text:
ia, hominem liberat, et vitam mortuo impetrat; non sic tamen ut nullam sentiat poenam, nisi forte tanta sit vehementia gemitus et contritionis, quae sufficiat ad delicti punitionem. Licet ergo sit diffici
Abbreviated transcription (Latin):
quo sit filius aut̃ de
pr̃e ẽ ut sit atq ut il¬
li coecernus sit Imagog
onm si ꝑfecte impiet illud cͦe hpar¬
cuius ẽ imago ip̃a coeqͥt᷑ ei iõ illud

Expanded text:
quo sit; Filius autem de Patre est, ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud
Abbreviated transcription (Latin):
sit płis q mitis diligere amicos cos
homine qui diligit siłis amicumr
dicium anunus ⁊ uidem motus su
ga inimicum qͥd̾r difficilior alt̃
erga amirum qui ur fruentior
nͦ in ꝯgrue putit᷑ melior qͥ ẽ feruen¬
cior s siunus idemq inde potior
uͥ ẽ artencior ñ rinꝓbe extimatur

Expanded text:
sit plurisque meriti, diligere amicos,ligit simul amicum edicium, an unus et idem motus situs erga inimicum, qui dicitur difficilior, alter erga amicum, qui videtur ferventior; nec incongrue putatur melior qui est ferventior. Vel si unus idemque est, idem potior ubi est ardentior, non improbe existimatur
Abbreviated transcription (Latin):
bus p̃sũt q̃ cãtura iuireb cãtis epcel¬
lentissima cum adeo iustificatur ade¬
formi forma in formosam mutatur
formanerat enim int̾ uicia natura
bona ħ antem imago rõ ẽ uł intelłe

Expanded text:
bus praesunt; quae creatura in rebus creatis excellentissima, cum a Deo justificatur, a deformi forma in formosam mutatur formam. Erat enim etiam inter vitia natura bona. Haec autem imago, ratio est vel intelle
Abbreviated transcription (Latin):
uere sñ peccato. s ñ pot̾at sine alio
gr̃e aduitorio sp̃ualiter uiuere quo
titudine posset ñ sine diuino adiuto¬
rio ⁊ suo fi ꝑu̾sus arbito utrumlib¬
uoluntatem ꝙͣ d̾i de illo fc̃a ẽ uolun

Expanded text:
ere sine peccato; sed non poterat sine alio gratiae adjutorio spiritualiter vivere, quo titudine posset, non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio; utrumlibevolu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua delectatõne uoluntas acqͥ¬
escat ñ dum tñ ẽ illud quo tenditur¬
N ad hoc ad iꝰ referturut hoc depu¬
tetur tanꝙͣ prĩa cuius istud u̾o tan¬
ꝙͣ refectõ uł mansio iuatoris isũt¬

Expanded text:
aliqua delectatione voluntas acquiescat, nondum est tamen illud quo tenditur, sed hoc ad illud refertur, ut illud deputetur tanquam patria civis, istud vero tanquam refectio vel mansio viatoris. Au
Abbreviated transcription (Latin):
micus enum iusticie ẽ qui pene timore
non peccat iamicus uo iisticie qui eiꝰa
more ñ peccat õium gͥ ħ sũma ẽ ut ĩ¬
telligatur legis ⁊ õiim diuinarũ scͥp¬
curam plenitudo eẽ dilectõ d̾i ⁊ ꝓ

Expanded text:
micus enim justitiae est, qui poenae timore non peccat. Amicus vero justitiae, qui ejus amore non peccat. Omnium ergo haec summa est, ut intelligatur legis et omnium divinarum Scripturarum plenitudo esse dilectio Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
preter imitatõnis exemplum occulca
ñ tabe carnalis ꝯcupiscencie suie ta¬
bificauit in se omnes de sua stirpe nẽ¬
turos uñ apłs recte ait̃ in quo om̃s
peccauerunt circums pecte isñ ambi¬
guitate dixit hoc apłs siue etum in¬
telligatur in que homine sũ iquo
peccato sanum estauadaui enim osfs¬
ꝑ peccatum corruptus quos genua
omnes nati sunt sũb pecc̃o ex eo gͥ

Expanded text:
praeter imitationis exemplum, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos. Unde Apostolus recte ait: In quo omnes peccaverunt. §. Circumspecte et sine ambiguitate dicit hoc Apostolus. Sive enim intelligatur, in quo homine, sive in quo peccato, sanum est. In Adam enim oper peccatum corruptus, quos genuit omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur
Abbreviated transcription (Latin):
eius erant pecrauerunt sic̃ adrahã
decimati sunt s hoc ñ sequitur ĩ
xp̃o licet in lumbis ade ⁊ abrahe
fu̾it qr non scd̃m carnis ꝯcupiscẽ
ciam inde descendit cum gͥ leuri

Expanded text:
lumbis erant, peccaverunt; sic Abraham us erant, decimati sunt. » Sed hoc non sequitur in Christo, licet in lumbis Adae et Abrahae fuerit, quia non secundum concupiscentiam carnis inde descendit. Cum ergo Levi
Abbreviated transcription (Latin):
eis erat petẽm cͥminale erat inhoc ꝓͣ
potentulimum ẽ crimẽ sacerdotũ ⁊ de
os alligant. eaueat sp̃ualis uidep sic̃
non ꝯmisit crunen nequicie ica nõ¬
noscere qͥcꝙ debet iłidicare. Indiciari
enĩ pͥas hac postulat ut ꝙ debet in¬
cyforsitan ignorat uelu̾ecundia ue¬
lit occultare cognito uͭ crimine ua
mus quib cognitis assit beniuolus
ꝑatus erigere ⁊ secũ onus portare ⁊
habeat dulcedinem inaffectõne disc̃¬
tionem in uarietate doceat ꝑ seu̾anci¬
am caueat ne corruat ne iũte ꝑdat

Expanded text:
 erat, criminale erat. In hoc ergo patentissimum est crimen sacerdotum esse os alligant. Caveat spiritualis judex, sicut non commisit crimen nequitiae, ita nonoscere quicquid debet judicare. Judiciaria enim potestas hoc expostulat, ut quod debet juquod forsitan ignorat, vel verecundia velit occultare. Cognito itaque crimine vaimus; quibus cognitis, adsit benevolus paratus erigere et secum onus portare; habeat dulcedinem in affectione, discretionem in varietate, doceat perseverantiam, caveat ne corruat, ne juste perdat
Abbreviated transcription (Latin):
referunt ad h̾eticos qr ab eccͣa p̃cisi sũt
⁊ adexcõicatos quoꝵ bñdictones fiũt
malẽdictõnes. hus eoꝵ qͥ secuntur
qͥ absq claue scientie ⁊ formebiane
uice p̃sumũt ligare uł soluere. s nł¬
lus officio sacerdotis uti deb n ũmi

Expanded text:
os, qui ab Ecclesia praecisi sunt, et ad excommunicatos, quorum benedictiones fiunt maledictiones his qui eorum sequuntur qui absque clave scientiae et forma bonae vitae praesumunt ligare vel solvere. Sed nullus officio sacerdot
Abbreviated transcription (Latin):
tͣsferendus tͣnsferendus erat cum
uniusa pͥost̾itate sua ad meliorẽ
dignioremq statum ubi celestri
eterno bono incelis sibi ꝑatõ frue¬
recup sicut enim ex duplici natura
ꝯpactus ẽ homo: ita illiꝰ duo bonacõ¬
ditor aprincipio p̃parauit. Unum

Expanded text:
transferendus erat cum universa posteritate sua, ad meliorem dignioremque statum, ubi coelesti et aeterno bono in coelis sibi parato frueretur. Sicut enim ex duplici natura compactus est homo, ita illi duo bona Conditor a principio praeparavit: unum
Abbreviated transcription (Latin):
lu plum longe aliter de
pecia ⁊ de actu sen̾cientes asserunt
ẽ uoluntatem malam ⁊⁊ actum ma¬
lum pec̾ca eẽ. inulla iõne bona nͦ
scd̾m aliqͣ rõnem ex do auctore
eẽqr sine d̾o fuut sñ eo namq ui¬
malum trahit. ⁊sit ad ñ ẽẽ deduait.

Expanded text:
lurimi longe aliter de peccato et de actu sentientes: asserunt enim voluntatem malam et actum malum peccata esse, et nulla ratione bona, nec secundum aliquam rationem ex Deo auctore esse, quia sine Deo fiunt. Sine eo namqmalum trahit; et sic ad non esse deducit.
Abbreviated transcription (Latin):
Iuxta homins nͣm ꝓficiebat gr̃a nõ
endo s pandendo gr̃e donum ꝙꝓ hẽbat.
etate patefaciebat hominib donagre
laudem d̾i excitebat: ⁊ sic deo pr̃i ad
laudam ⁊ hominib aa salutem pro

Expanded text:
juxta hominis naturam proficiebat gratia, non eaetate patefaciebat hominibus dona grlaudem Dei excitabat, et sic Deo Patri ad laudem Dei, et hominibus ad salutem pro
Abbreviated transcription (Latin):
dinem uel multiplicitatem ind̾o po¬
nere quid gͦ ista ibi sig̃tent ip̃o de que
loquimur aꝑiente insinuare curremꝰ¬
magis uidecur hoꝵ u̾boꝵ usus introduc¬
tus rõne remouendi ato exclistendi
asimplicitate deitatis que ibi ñ sunt

Expanded text:
dinem vel multiplicitatem in Deo ponere. Quid ergo ista ibi significent, ipso de quo loquimur aperiente, insinuare curemmagis videtur horum verborum usus introductus ratione removendi atque excludendi a simplicitate deitatis quae ibi non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dum est eis. Tunc aut̃ eis urri demũ¬
do recedunt ⁊ defungunt᷑ cũ abeoꝵ
ꝯcupiscencia iste se alienant ꝙ se¬
sum sudilita similitrido declarat
iconfirinat

Expanded text:
dum est eis. Tunc enim eis viri de mundo recedunt et defunguntur, cum ab eorum concupiscentia istae se alienant; quem sensum similitudo subdita declarat et confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
tat uł infidelis afideli discedat
tis ab inuicem ⁊uolentes cohita¬
redimittitis ialus uos copulatis
adulti estis ⁊ filu ur̃i qͥ de hac copu¬
la nascuntit inmundi.l sꝑurust̃¬

Expanded text:
, vel infidelis a fideli discedat,tis ab invicem, et volentes cohabitare dimittitis, et aliis vos copulatis, adulteri estis; et filii vestri qui de copula nascuntur, immundi, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ti. It̃ sponsalia añ septẽniũ cdhi nõ
possunt salo enĩ ꝯ sensu cohuntur
q̃ p̃s issegittĩas penitus faciuũt
ccͣhiouigium ⁊ si int̾cessit copła¬
fit diuortium ut saccrdotim dia¬
conatris subdi¬
aconatus. In ali

Expanded text:
ia: Sponsalia ante septennium contrahi non possunt; solo enim consensu contrahuntur,qui personas illegitimas penitus faciuntConjugium; et si intercesserit copfit divortium; ut sacerdotium, diaconatus, et subdiaconatus. In ali
Abbreviated transcription (Latin):
insapientem hoĩem cad̾e d̾o uolẽti
neculio. est aut̃. d̾c omni hoĩe sapi¬
onte prestancior. multo minus a¬
gͥ do auctore fic homo det̾ior mul¬
to enim ẽ p̃stancior di uoluntas ꝙͣ¬
si longe abest ad̾i uoluntate ut uitõ rẽ¬
docet a quo sit querend̾ ecce aꝑtẽ dic̃
aug. deo auctore uel uolente homi¬
nem non t̾i det̾iorem s uicio uoluo¬
tatis sue. ñ ẽ gͦ deo auctore ꝙ malũ
sit ab aliquo ⁊uta d̾ouolente mala

Expanded text:
in sapientem hominem cadere nequit: est autem Deus omni homine sapiente praestantior; multo minus ergo Deo auctore fit homo deterior. Multo enim est praestantior Dei voluntas,si longe abest a Deo voluntate, ut ratio docet, a quo sit quaerendum est? Ecce aperte dicit Aug. Deo auctore vel volente hominem non fieri deteriorem, sed vitio voluntatis suae. Non est ergo Deo auctore quod malum fit ab aliquo; et ita Deo vol
Abbreviated transcription (Latin):
te nec̾aitate s ꝓpria ae spontanea
uoluntate ꝑgͥrͣam quidam adiuta¬
bonum eligunt ⁊ malum respuunt.
unali siłr spontanea uoluntate agr̃a
pressum atq corruptum ꝙ surgere
ad bonum non ualent

Expanded text:
nte necessitate, sed propria ac spontanea voluntate per gratiam quidem adbonum eligunt, et malum respuunt, et mali similiter spontanea voluntate a gratpressum atque corruptum, quod surgere ad bonum non valet
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ẽẽ solus deus sicut solus sapiens So
hẽs qr pr̃ ñ d dici solus deus acq ħ solũ
inꝑte subiecti tm̃ acciꝑe quidam no¬
liilt in ꝑte u̾o p̃dicati sisit.concedunt
ꝙ pr̃ ẽ solus deus. s ex u̾bis agi. uidecur
ostendi ꝙ ꝓprie solus deusdicidebeat to

Expanded text:
 esse solus Deus, sicut solus sapiens, soer non debet dici solus Deus, atque hic solum in parte subjecti tantum accipere quidam volunt; in parte vero praedicati si sit, concedunt quod Pater est solus Deus. Sed ex verbis Aug. videtur ostendi quod proprie solus Deus dici debeat to
Abbreviated transcription (Latin):
et qr non nulli de suo sensu inpa¬
sione humanitatis xp̃i male se¬
sise inuenitur asserentes sinlale se¬
nera ator ymaganaginem passionis
idoloris iͥ xp̃m hominem ꝓtulisses
sec ulłm oĩo dolorem uł passiꝯnem sẽ

Expanded text:
ed quia nonnulli de sensu in passione humanitatis Christi male sensisse inveniuntur, asserentes similitudinem atque imaginem passionis doloris Christum hominem pertulisse, sed nullum omnino dolorem vel passionem
Abbreviated transcription (Latin):
tõis uudeãm sustineant. licitauo
diugia eis nõ negent᷑. de illa despon¬
satione ħ indelłiͣdebet nnĩ fuit o sen¬
sus diugalis de p̃senti alioqͥn ñ lic̾et
eisalia sortire ꝯnigia scd̾ hoc ⁊ĩ illus¬

Expanded text:
tam sustineant, licita vero eis conjugia non negentur. De illa desponsatione hoc intelligi debet, ubi non fuit consensus conjugalis de praesenti; alioquin non liceret eis alia sortiri conjugia. Secundum hoc etiam illu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pt filius eius eã disxit̃ pat̃ ptea
ñ hãt uxorõ nec mulier iurum
filius qui facinus pris ignorauit
Aliã ducat. si conuuix ilã fuiss
ꝙ utiq foret sĩsponsalib pactõ
ꝯuigalis intercessilet. non ꝑmit

Expanded text:
t filius ejus eam duxerit, pater postea non habeat uxorem, nec mulier virum; filius qui patris facinus ignoravit, aliam ducat. Si conjux illa fuisset quod utique foret, si in sponsalibus pactio conjugalis intercessisset, non permit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pasꝑabile. ubi in iua forma apparet
ita ⁊ de sanguine accipi debes ꝙ̃ sonsũ
mist̾iosient sacramentum fid̾i dr fi¬
des satis responsũ ẽ h̾edicis: labiectõib
eoꝵ qͥ negant uerũ corpus xͥ ĩ altari
ẽẽ:⁊ panem incorpus uł uinum ĩ sã¬
guiem. mistica cõsecratõne oũrdi
centes. quis audeat manducare dnm

Expanded text:
t visibile et palpabile, ubi in sua forma apparet. Ita et de sanguine accipi debet. Quem sensum t sicut sacramentum fidei dicitur fides. Satis responsum est haereticis et objectionibus eorum qui negant verum corpus Christi in altari esse, et panem in corpus vel vinum in sanguinem mystica consecratione converti, dicentes: Quis audeat manducare Dom
Abbreviated transcription (Latin):
calypsi iohis uocat sponsa & uaor agni. habens lum
simile lapidisptiosi. sic̃ lapidis cbristalli. & murũ
magnũ. & portas duo deẽi scriptas nominib tribu¬
um isrł. Quatũ treserant aboriente. & tres ab aqͥ¬
lone. & tres ab austro. & tres ab occasu solis. murꝰq
fultꝰ duo decĩ fimdam̃tis. cuiꝰ om̃is edificatio exla¬
pide iaspide. & singła fundam̃ta muroꝵ habebaÑ
singlos lapides . Primũ iaspidẽ. scd̾m saphirũ. t̾ti¬
um calchedoniũ. qͣrtũ smaragdũ. qͥntũ sardoni¬
cẽ. seaxctu sardiũ. septimũ chrisolitũ. octauum

Expanded text:
calypsi Joannis vocatur sponsa et uxor Agni, habens lumen simile lapidis pretiosi, sicut jaspidis et crystalli, et murum magnum, et portas duodecim inscriptas nominibus tribuum Israel, quarum tres erant ab Oriente, et tres ab Aquilone, et tres ab Austro, et tres ab Occasu solis : murusque fultus duodecim fundamentis, cujus omnis aedificatio ex lapide jaspide, et singula fundamenta murorum habebant singulos lapides, primum jaspidem, secundum sapphirum, tertium chalcedonium, quartum smaragdum, quintum sardonicem, sextum s
Abbreviated transcription (Latin):
homo qui spem habet in homine. et firmau
carnẽ brachu sui. et adnõ recesserit cor eius. Et
erit quasi agrio siue mirice in deserto. quȩ no
num suam extenderit ad pumiendũ uel de¬
clinauerit. sub metafora aurige & frenosequ
currentium relaxauerit corruet auxiliator
egyptius. & isrł cui prestabat᷑ auxciliũ. Quȩ
quidem possumꝰ in telligere suꝑ his que ꝑse.¬
tionis tempore et tribulationis atq angus
tatum in egypto. et dĩ popłm luto & lateri
in illa regione seruisse. quȩ spiritalit᷑ appella

Expanded text:
homo, qui spem habet in homine et firmat carnem brachii sui et a domino discedit cor eius: et erit quasi myrice in deserto, quae non num suam extenderit ad puniendum, vel declinaverit, sub metaphora aurigae, et frenos equorum currentium relaxarit, corruet auxiliator Aegyptius, et Israel cui praestabatur auxilium. Quae quidem possumus intelligere et super his qui persecutionis tempore et tribulationis atque angustatum in Aegypto, et Dei populum luto et lateribus in illa regione servisse, quae spiritualiter appella
Abbreviated transcription (Latin):
gła sua qui mandauerat scĩsicatis suis. ł orro uixtabox.
gigantes uenientes ut impleant fu erorẽ dñrgauden-¬
tes m aliena miuria atq letantes. sinstrȩ accipien¬
dȩ atq contrariȩ untutes. de quib in psalmis legimꝰ.
Misit meos furorẽ irȩ suȩ. furor ẽ & iram. tribulationẽ im-

Expanded text:
a sua qui mandaverat sanctificatis suis. Porro juxta LXX, gigantes venientes ut impleant furorem Domini, gaudentes in aliena injuria atque laetantes, sinistrae accipiendae sunt contrariaeque virtutes, de quibus et in psalmis legimus: Misit in eos furorem irae su
Abbreviated transcription (Latin):
luxerintq portȩ eiꝰ. & ipsa desolata conciderit. om̃
bellatores eiꝰ ꝑierint inp̃lio. in tantũ ut multȩ
mulieres imũ uirũ hab̾e uix possint: tc̃ oriet᷑ geri
nominis xp̃iani. & t̾ra dabit fructũ suũ & exultat
erit his qͥde isrł saluati fuerint. De qͥb & sup̃ dict

Expanded text:
luxerintque portae ejus, et ipsa desolata conciderit, omnesque bellatores ejus perierint in praelio, in tantum ut multae mulieres unum virum habere vix possint: tunc orietur germen nominis christiani, et terra dabit fructum suum: et exultatio erit his qui de Israel salvati fu
Abbreviated transcription (Latin):
lonis. crntas regis magni. facile soluit᷑. Hi enĩ qui quon¬
dam erant in laterib aqui lonis durisssmi. postea ꝑ pęni¬
tontiã in oiuitate di esse ceperunt. Semꝑ istius modi lu¬
cifer querit ascendere suꝑ eos qui habent ⁊maginẽ celes¬
tis & qui sulgent in excła sic̃ astra di. & sedere in monte¬

Expanded text:
ilonis, civitas regis magni, facile solvitur. Hi enim qui quonilonis, civitas regis magni, facile solvitur. Hi enim qui quondam erant in lateribus Aquilonis durissimi, postea per poenitentiam in civitate Dei esse coeperunt. Semper istiusmodi Lucifer quaerit ascendere super eos qui habent imaginem coelestis, et qui fulgent in Ecclesia sicut astra D
Abbreviated transcription (Latin):
e cipiebat ascendere. non huimlitate sed suꝑbia. S̾in autẽ
religere. quod nec p̃cipitatus quiescat. s ad lruc sibi grandia¬
peatat non ut int̾ astra. s suꝑ astra d̃i sit. Cumꝙ dñs lo¬
quat᷑ ad apłos. sufficit discipulo ut sit quasi magister & seruo
si cut oñs suus. & dicat ad patrẽ. pat̾ scõ da ut sicitt ego & tu
iactet. Quod ꝙ in fert sedebo in monte testam̃ti in late¬
ribus aqulonis. ꝓ quo laex transtulerunt in monte subli¬
mi. suꝑ montes ex celsos qui sunt ad aquilonẽ. ad illud rese¬
ramus quod in iheremia dicit᷑. Ab aqui lone ex ardescent
mala suꝑ om̃s habitatores t̾rȩ. & quod olla succensa a fa¬
cie aquilonis accendit᷑. Iste ẽ aquilo uentus durissimus.
a quo suos uult dñs liberare captiuos. & reducere in eniita¬
tem sc̃am dicens. Dicani aquiloni ad duc. & africo noliꝓ
Inbere. adduc silios meos de t̾ra longraqua. Illuo autem
quod huic potest esse contrarium. montes syon latera aqͥ¬

Expanded text:
bi solium Domini est, cupiebat ascendere, non humilitate, sed superbia. Sin autem intelligere, qui nec praecipitatus quiescat, sed repromittat, non ut inter astra, sed super astra Dei sit. Cumque Dominus loquatur ad Apostolos: Sufficit discipulo, ut sit quasi magister, et servo sicut Dominus suus , et dicat ad Patrem: Pater sancte, da, ut sicut ego et tu jactet. Quodque infert: Sedebo in monte testamenti in lateribus Aquilonis; pro quo LXX transtulerunt, in monte sublimi, super montes excelsos, qui sunt ad Aquilonem, ad illud referamus, quod in Jeremia dicitur: Ab Aquilone exardescent mala super omnes habitatores terrae . Et quod olla succensa a facie Aquilonis accenditur. Iste est Aquilo ventus durissimus, a quo suos vult Dominus liberare captivos, et reducere in civitatem sanctam dicens: Dicam Aquiloni, adduc: et Africo, noli prohibere, adduc filios meos de terra longinqua . Illud autem quod huic potest esse contrarium, montes Sion, latera Aqu
Abbreviated transcription (Latin):
minum non suo merito. s maioꝵ uirtute tueat᷑. Egress̃
est autem angłs dñ in castris assyrioꝵ & ꝑcussit centumꝰ
cherib rex assyrioꝵ. & habitauit inniniue. Et factumẽ.
cum adoraret in templo nesracħ deum suũ atramelech
et sarasar filiu eiꝰ ꝑcusserunt eumgladio. fugerunt q in
tram ararath. et regnauit asaradon filius eiꝰ ꝓ eo :Centũ
octoginta quinq milia fortissimoꝵ utroꝵ ab uno angło ir¬
na nocte cedinit᷑. & absq uulnerib occisoꝵ mors seuadis

Expanded text:
sanctorum non suo merito, sed majorum virtute tueatur. Factum sanctorum non suo merito, sed majorum virtute tueatur. Factum eib rex Assyriorum, et habitavit in Ninive. » Et factum est « cum adoraret in templo Nesroch deum suum, Adramelech et Sarasar filii ejus percusserunt eum gladio, fugeruntque in terram Ararath: et regnavit Asaraddon filius ejus pro eo. » Centum octoginta quinque millia fortissimorum virorum ab uno angelo una
Abbreviated transcription (Latin):
¶snoꝵ ñ in trabit ciuitatem hanc & ñ iaciat ibi sagitam.
N occupabit eam clipeus. et non mit& in circuitu eiꝰ agge¬
rem. In iua quauenit ꝑ eam reũtet᷑. et urbem hanc ñ in¬
gediet᷑ dicit dñs. ꝓtegamꝙ ciuitatem istam & saluabo
positum. &e post futaroꝵ spem p̾sentem excutit metum.
I oi enim erat tanta letitia suꝑ his quȩ longo post tempore
uent̾a ꝓmiserat. quanta cura de imminentibus. Quod
autem dicit assyrium recessurũ nec leuaturũ contra bne¬
pusalem cdipeum. nec iacula missurum. neq urbem muni¬
nonib & aggerem esse uallandam. ad usariumq ꝑuiam
qua uenerat reũsurum. et lib̾andam cuitatem obsidione
ssenti. ad extremũ infert ꝓpt̾ me & ppt̃ dd̃ seruum meum:
llud significat qđ non merito suo s di dem̃tia conseruen¬
tur. immo patris eoꝵ cdauid memoria. In quo ammonen¬
tur et suȩ neglegentiȩ & illius ficlei atq iustitiȩ. quod
intantũ iustitiam diligat ds̃. ut etiam posteros scõꝵ ho-

Expanded text:
Non introibit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam, nec occupabit eam clypeus, et non mittet in circuitu ejus aggerem. In via qua veniet, per eam revertetur, et urbem hanc non ingredietur, dicit Dominus: protegamque civitatem istam, et salvaboropositum, et post futurorum spem praesentem excutit metum. Non enim erat tanta laetitia super his quae longo post tempore ventura promiserat, quanta cura de imminentibus. Quod autem dicit Assyrium recessurum, nec levaturum 466 contra Jerusalem clypeum, nec jacula missurum, neque urbem munitionibus et aggere esse vallandam, adversariumque per viam qua venerat reversurum, et liberandam civitatem obsidione praesenti, et ad extremum infertillud significat, quod non merito suo, sed Dei clementia conserventur; immo patris eorum David memoria, in quo admonentur et suae negligentiae, et illius fidei atque justitiae, quod in tantum justitiam diligat Deus, ut etiam posteros hominum
Abbreviated transcription (Latin):
omedo & bibet & saturabit᷑: audiat nouatianꝰ & taceat:
EXTUS & septimus fuperiores libri allego-¬
riam quniti uolumirs continent: quẽ olihis¬
toriea ex planatione dictam: Presens opus id
ẽ octauis lib̾ ad ceptã int̾p̃tationẽ reũtit᷑: &¬
ins unã &e tropoligiã ntxta utrãq editionẽ parit̃ disserit:
Que si longa tibi indebunt᷑. o uirgo xp̃i eustochiũ. ñ mib
inpites s scripturȩ scẽ difficultati: p̃cipueq isaiȩ ꝓphecȩ.
qui tantis obscuritatib in uolutus ẽ. ut p̃magnitudme rei.
breuẽ ex planationẽ putẽ. quȩ ꝑse longa ẽ. Certe nos
sradiosis sribimus etiã seripturã scire cupientib. non
fasuchosis & ad singula nausiantib: quas flum̃ eloquen¬
aꝑ &coneminas de clamationes desiderant. legant tul¬
liũ qunntibanũ: gallionẽ. gabimanũ: cyprianũ: & ut ad

Expanded text:
t saturabitur. Audiat Novatianus, et taceat. et septimus superiores libri allegoriam quinti voluminis continent, quod olim historica explanatione dictavi. Praesens opus, id est, octavus liber, ad coeptam interpretationem revertitiam et tropologiam juxta utramque editionem pariter disserat. Quae si longa tibi videbitur, o virgo Christi Eustochium, non mihi imputes, sed Scripturae sanctae difficultati, praecipueque Isaiae prophetae, qui tantis obscuritatibus involutus est, ut prae magnitudine rei, brevem explanationem putem, quae per se longa est. Certe nos studiosis scribimus, et sanctam Scripturam scire cupientibus, non fastidiosis, et ad singula nauseantibus. Qui si flumen eloquentiae, et concinnas declamationes desiderant, legant Tullium, Quintilianum, Gallionem, Gabinianum, et ud ad
Abbreviated transcription (Latin):
fugato iã assyrio & obsidione larata. seminate & metite
plantate umeas & fructꝰ earũ comedite. Si quidẽ parus
huiꝰurbis reliquiȩ que nunc hostili uallant᷑ exerenuet
euasuras se esse ñ credunt. tantam recipient rerũ onũit
ibindantiã ac felicitatem ut instar arboris alte radicȩ
sundat pornis densissimis impleant᷑. Dehierłm enimet
de monte syon egredient᷑ reliquiȩ. & implebunt t̃ram iu¬
ddm non suo merito s di misccła. immo telo qđ au̾s impi

Expanded text:
fugato jam Assyrio, et obsidione laxata, seminate et metite, fugato jam Assyrio, et obsidione laxata, seminate et metite, plantate vineas, et fructum earum comedite. Siquidem parvae urbis hujus reliquiae, quae nunc hostili vallantur exercitu, et evasuras se esse non credunt, tantam recipient rerum omnium abundantiam ac felicitatem, ut instar arboris alta radice fundatae, pomis densissimis impleantur. De Hierusalem enim et de monte Sion egredientur reliquiae, et implebunt terram Judeam, non suo merito, sed Dei misericordia, imo zelo qu
Abbreviated transcription (Latin):
it᷑ anno. trio seminate & metite & plantate uineas. et comedre
fructun earũ. Et mittit id qđ saluatũ fuerat de domo iudi
et quod reliquũ est radicem de orsum. & faciet fructũ sursim
quia dehierłm exibunt reliquiȩ & saluatio de monte syon
⁊elus dñ exercituum facice istud. Omã hȩc ꝓpħa ꝑuinii¬
os ad etechiam loquit᷑. quid sennacherib dixerit. quid eidis
responderit. nunc ad ipsum sermonẽ facit. ne forsitan dibi¬
tet uen̾ta quȩ dicta sunt. Et idcirco uel maxime ꝓpħȩapus
populũ sermonũ suorũ habebant fidẽ. quia ñ solũ dehis qus
multa post scła futura erant. sed etiam que in continenti
post ñ grandi tẽporis spatiũ eent in plenda memorabant
& quod in trabienniũ & rex assyrius interiret. & urbihierł
securitas redderet᷑. Hoc erit inquit signũ eoꝵ quȩ futura p¬
pomis uescere. siue iuxta eosdẽ que de p̃reritis segetib a
cadente in terrã semine pullulauerint. In anno autẽ tertis

Expanded text:
te vineas et comedite fructum earum et mittet id quod salvatum fuerit de domo Iuda et quod reliquum est radicem deorsum et faciet fructum sursum quia de Hierusalem exibunt reliquiae et salvatio de monte Sion zelus Domini exercituum faciet istud propterea os ad Ezechiam loquitur, quid Sennacherib dixerit, quid ei Dominus responderit: nunc ad ipsum sermonem facit, ne forsitan dubitet ventura quae dicta sunt. Et idcirco vel maxime Prophetae apud populum sermonum suorum habebant fidem: quia non solum de his quae multa post non grande temporis spatium essent implenda, memorabant, et quod intra biennium, et rex Assyriorum interiret, et urbi Hierusalem securitas redderetpomis vescere, sive juxta eosdem, quae de praeteritis segetibus et cadente in terram semine pullulaverint. In anno autem tertio,
Abbreviated transcription (Latin):
massam sicoꝵ recentiũ. Quã cũ attulissent & posi¬
sent suꝑ uulnus eiꝰ. curatꝰ ẽ. ¶Reu̾tit̾ autẽ ad rega
ꝓphã dñĩ iussione. ut ipse sanaret qui ꝑ cussera .s.
uocat᷑ et echias dux poplĩ eiꝰ & filius lauid. cuiꝰ qusi
tabat̾. Fȩcerat enimrectũ. iuxta om̃a quȩ fecit dau
bulauerat coram cdño inueritate & in corde ꝑfecb
Et fleuerat fletu magno. & qđ placitũ erat in ocilĩ
fecerat. ad icitint᷑q quindecim anni ad uitã qui
ille ñ postulauerat. & insuꝑ uiuente eo regnisen.¬
tas reꝓmitat᷑. Sin autẽ ut quidam putant in ce¬

Expanded text:
 quam cum attulissent, et posuissent super vulnus ejus, curatus est. Revertitur autem ad regem Propheta Domini jussione, ut ipse sanaret qui percusserat; et vocatur Ezechias dux populi ejus, et filius David, cujus opera sectabatur, fecerat enim rectum juxta omnia quae fecit David ambulaverat coram Domino in veritate et in corde perfecto, et fleverat fletu magno; et quod placitum erat in oculis ejus fecerat. Adjiciuntur quindecim anni ad vitam, quos ille non postulaverat, et insuper vivente eo, regni securitas repromittitur. Sin autem, ut quidam putant, in co
Abbreviated transcription (Latin):
ad quȩ ꝓcedebat sapient᷑ se agebat. Rebellauit
autẽ contra regem assyrioꝵ. & ñ seruiunt ei. In
cinꝰ sexto anno imꝑni salmanassar rex assyrioꝵ ce¬
pit samariã. & decẽ trib quȩ appellabant᷑ frł.
& transtulit eas inassyrios. collocauitq in aulam
& apor fluiuis gotã. in cuntate medoꝵ. Post amnios
autẽ uis. id ẽ quarto decimo anno ezechnę. rex
assyrioꝵ sennacherib in gressus iudam. & obse¬
dit ciuitates eiꝰ munitas. uolens eas capere. Cũq
obsiderce lachis. misit ad eũ erechias nuntios
dicens. Peccaui recede ame. & omẽ quod inpo¬
sueris mihi faciã. Cumq trecenta talenta ar.¬
genti. & triginta ari ad regis imꝑiũ ꝑsoluissa
fractis unuis templi dni & lamminis eiꝰ de trac¬
tis quas ipse ad fixerat. misit rex assyrioꝵ thar¬
tam & rapsacen de lachis ad regẽ ezechiã cum
manai ualida herłm. Suicũ ascendissent ue
nerunt herłm & steterunt contra aquę duc¬
tum piscmȩ suꝑioris quȩ ẽ inuia agrifullonis. uo¬

Expanded text:
quae procedebat, sapienter se agebat . Rebellavit autem contra regem Assyriorum, et non servivit ei: in cujus sexto anno imperii, Salmanasar rex Assyriorum cepit Samariam, et decem tribus quae appellabantur Israel; et transtulit eas in Assyrios, collocavitque in Hala et Habor fluviis Gozan, in civitatibus Medorum . Post annos autem septem, id est, quarto decimo anno Ezechiae, rex Assyriorum Sennacherib ingressus Judaeam, obsedit civitates ejus munitas, volens eas capere. Cumque obsideret Lachis, misit ad eum Ezechias nuntios, dicens: Peccavi, recede a me, et omne quod imposueris mihi, feram. Cumque trecenta talenta argenti, et triginta auri ad regis imperium persolvisset, fractis januis Templi Domini, et laminis ejus detractis, quas ipse affixerat, misit rex Assyriorum Thartan et Rabsacen de Lachis ad regem Ezechiam cum manu valida Jerusalem: qui cum ascendiserusalem, et steterunt contra aquaeductum piscinae superioris, quae est in via agri fullonis, vo
Abbreviated transcription (Latin):
ni cdata ẽ ei. decor charmeli & saron. Ipsi uidebunt
głam dñi & decorem dĩ nr̃i. Lxx. Letare cdlesertũ
sitiens. exultet solitudo & floreat quasi lilium. Flo¬
rebunt & exultebunt deserta iordanis. Gła libani
data est ei & honor charmeli. Et popłs meus uide
& habitant in ea hono crotalus & ericius & lbis. & cer¬
uus. dracones & strutiones. demonia. honocentauri.
lamia & pilosi. & dñi suꝑ eam impleta sententia ẽ.
Relinquet᷑ uobis domꝰurã deserta. ꝓ pterea quȩ pͥus
deserta fuerat. de qua in psalmo dicit᷑. uox clm̃ con

Expanded text:
idebunt gloriam Domini: et decorem Dei nostri. LXX: Laetare desertum sitiens, et exsultet solitudo, et floreat quasi lilium. Florebunt et exsultabunt deserta Jordanis: gloria Libani data est ei, et honor Carmeli: et populus meus videt habitant in ea onocrotalus et hericius, ibis et corvus, dracones et struthiones, daemonia et onocentauri, lamia et pilosi: et Domini super eam impleta sententia est: Relinquetur vobis domus vestra deserta : propterea quae prius deserta fuerat, de qua in psalmo dici
Abbreviated transcription (Latin):
quia molesti estis& do meo Et est sensꝰ. Quia ñ solũ ꝓpħas
ꝑseqͥmini & eorũ dicta contẽpnitis. sed p̃sentis & iubentis
dĩ sententia contra itis. ita ut ei exhbeatis laborẽ quim
tulert̃. Iax & theo dotio agonẽ int̃p̃tati st̃ id .ẽ. luctã
atq certam̃. quia contentiose ñ subitiant collũ dñi serui.¬
tuti. sed illo uulnera eorũ uolente curare respuunt sani¬
tatẽ. Et hoc notandũ qd achar rege impiissimo nolente
signũ petere. sermo ꝓphetioꝰ ad domũ đđ hoc ẽ ad tribũ
regiã conũ tat᷑. dequa supͣ legimꝰ & ñtiauer̃ hȩc domin¬

Expanded text:
Quia molesti estis et Deo meo. Et est sensus: quia non solum prophetas Quia molesti estis et Deo meo. Et est sensus: quia non solum prophetas persequimini, et eorum dicta contemnitis; sed et praesentis et jubentis Dei sententio agonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamen, quia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo propheticus ad domum David, hoc est, ad tribum regiam convertatur, de qua supra legimus: Et nuntiaverunt haec dom
Abbreviated transcription (Latin):
iuissꝰ ut peter& obȩdientia debuit explere p̃ceptum.
p̃sertĩ cũ & gedeon & manue signũ petierint & accȩ¬
perit. quã quã iuxta hebrȩi sermonis ambiguitatẽ.
in qͦ scriptũ ẽ. ULotN asgt adoNAI. & om̃s similit̃
transtulert̃. ñ tẽptabo dñm. possit intellegi. ñ exal¬
tabo dñm. Serebat enĩ rex impius qd̾ si signũ peter&
accepturꝰ ess&e ce glorificaret᷑ dñs. Ergo quasi idolorũ
cultor qͥ nom̃ib angulis platearũ & inmontib locisq
nemorosis aras constiturrat. & ꝓleuitis habebat fanã.¬
ticos. ñ uult signũ petere. quod p̃ceptũ ẽ oc dixit
Audite gͦ domꝰ dauid. Nũ qͥd parũ uobis ẽ molestos esse
hominib qͥa molesti estis & dõ meo. Quis ẽ iste qͥ dixit audi¬
te gͦ domꝰ dauid ͦ Nequaquã đsqͥ supͣ ad achar dixerat pete
tͥ signũ ad ño do tuo. sed ꝓpħa. ut ex consequentib apꝓbat᷑.

Expanded text:
jussus ut peteret, obedientia debuit explere praeceptum, jussus ut peteret, obedientia debuit explere praeceptum, praesertim cum et Gedeon et Manue signum petierint et acceperint . Quamquam juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, in quo scriptum est ULO transtulerunt, non tentabo Dominum, possit legi, non exaltabo Dominum. Sciebat enim rex impius quod si signum peteret, accepturus esset, et glorificaretur Dominus. Ergo quasi idolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus lucisque nemorosis aras constituerat, et pro Levitis habebat fanaticos; non vult signum petere quod praeceptum est. Et dixit, audite ergo, domus David: Numquid parum vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Quis est iste qui dixit: Audite ergo, domus David? Nequaquam Deus qui supra ad Achaz dixerat: Pete tibi signum a Domino Deo tuo; sed Propheta, ut ex consequentibus comprobatur:
Abbreviated transcription (Latin):
inferni. Legi incuiusdã cõmtariis hunc locũ ꝑallegoriã
extenuatum. ut ꝓfundũ & excelsũ. AISNTa ET nõnta
intelleger&. quȩ nos possumꝰ sensibilia dicere & intellegi
hilia. quorũ alterũ refert᷑ ad sensꝰ. alterũ admentẽ & rati¬
onẽ. Uirginẽ qͦq int̾p̃tat᷑ animã. que nulla peccati cor¬
rupta ẽ conscientia. & potest dese enmanuel nobi scum
ds. idẽ. p̃sentẽ dĩ generare sermonẽ. Sed nos elixas agni
carnes ñ comedimꝰ uerũ assas. & quȩ in nobis possint om̃s
uoluptatũ siccare pituitas. ne sacram̃tũ fidei nrat
dũ plus sapimꝰ quã oport& sapere neglegamꝰ. Et dixit
achat. Non prtã. & ñ tẽptabo dnm Non humilitatis ẽ¬
sed suꝑbiae. qđ ñ uult signũ adño postulare. Quã quam
enĩ scriptũ sic in deutero nomio ñ tẽptabis dnm dm̃ tuũ.
& hoc contra di abolũ saluator usus su testimonio. tam̃

Expanded text:
inferni . Legi in cujusdam Commentariis hunc locum per allegoriam inferni . Legi in cujusdam Commentariis hunc locum per allegoriam extenuatum, ut profundum et excelsum αἰσθητὰ et νοητὰ intelligeret, quae nos possumus sensibilia dicere, et intelligi quorum alterum refertur ad sensus, alterum ad mentem et rationem. Virginem quoque interpretatur animam, quae nulla peccati corrupta est conscientia, et potest de se Emmanuel, nobiscum Deum, id est, praesentem Dei generare sermonem. Sed nos elixas agni carnes non comedimus verum assas, et quae in nobis possint omnes voluptatum siccare pituitas, ne sacramentum fidei nostrae, dum plus sapimus quam oportet sapere, negligamus. Et dixit Achaz: Non petam, et non tesignum a Domino postulare. Quamquam enim scriptum sit in Deuteronomio : Non tentabis Dominum Deum tuum , et hoc contra diabolum Salvator usus sit testimonio : tamen
Abbreviated transcription (Latin):
aut quis descendit in abyssum. hoc ẽ . xp̃m de mortuis de¬
ducore & in alio loco de xp̃o disputans ait. Quȩ sit latitudo
& longitudo & excelsum & profundum. suꝑ eminontis
scientiȩ & dilectionis xp̃i. Hoc quantum ad misticos ꝑti¬
noc intellestꝰ. ceterũ & moyses accepit signa de t̾ra. deqͥb
inpsalmis legimꝰ. Misit signa & ꝓdigia in medio tui agẏpte.
ranas. locustas. sciniphes. & cynomiã. de cȩlo aut̃ gran¬
dmẽ & ignẽ. & triũ dierũ tenebras. Ego reor & erechiã
quando sol decẽ regressꝰ ẽ lineis signũ accepisse de cȩlo.
& ihesũ filiũ naue ingabaon & haialon stantib sole ce
luna. Pleriq putant saulẽ signũ accepisse de t̾ra & de
ꝓfundo inferni. qͣndo sam uelẽ ꝑ incantationes & artes
magicas uisꝰ ẽ suscitasse. Sed & ionas ꝓpħa de abysso &&
de ꝓfundo ac mortis faucib lib̾atꝰ. signũ & dedit & accepit

Expanded text:
Aut, quis descendit in abyssum? hoc est Christum de mortuis reAut, quis descendit in abyssum? hoc est Christum de mortuis reducere . Et in alio loco de Christo disputans, ait: Quae sit latitudo, et longitudo, et excelsum, et profundum supereminentis scientiae et dilectionis Christi . Hoc quantum ad mysticos pertinet intellectus. Caeterum et Moses accepit signa de terra, de quibus in Psalmis legimus: Misit signa et prodigia in medio tui, Aegypte , ranas, locustas, ciniphes, et coenomyiam; de coelo autem grandinem et ignem et trium dierum tenebras. Ego reor et Ezechiam, quando sol decem regressus est lineis, signum accepisse de coelo : et Jesum filium Nave in Gabaon et Haialon, stantibus sole et luna . Plerique putant, Saulem signum accepisse de terra, et de profundo inferni, quando Samuelem per incantationes et artes magicas visus est suscitasse . Sed et Jonas propheta de abysso, et de profundo ac mortis faucibus liberatus, signum dedit et accepit
Abbreviated transcription (Latin):
quia tͥ inquit uidoe ẽẽ difficile qd regna potentissima
breui tẽpore fimenda sint. & tu cũ popło tuo de mag¬
no ꝑiculo li̾eris. pete tͥ signũ nequaquã ab idolis quoꝵ
errore retineris. sed adnõ đo tuo qui tͥ auxiliũ polli¬
cetur. & ipsũ signũ optionis tuȩ ẽ. unde postules
ceteri iuxta hebraicũ significantius transtulerunt.
deꝓfundo inferni: Ergo si c̃ ꝑfundũ infernũ significat:
ita excelsum supra celos intellegere debemꝰ. ut cũ de inferno
siue de excelso signum acceꝑis. credras futura quȩ dixi Uis in¬
quit ut scindat᷑ t̾ra. & grandi hiatu inferi pateant Qui
in corde t̾rȩ eẽ. dicunt᷑ an ut aꝑiant᷑ cęli quod utrumq
ad typum ꝑtinet morcis dñi & ascensionis. Qui enim des¬
cendit. ipse ẽ. qui & ascendit. & in apło legimꝰ. Ne dixeris
in corde tuo qͥs ascendit incȩlum hocẽ: pͥmum deducere

Expanded text:
Quia tibi, inquit, videtur esse difficile, quod regna potentissima Quia tibi, inquit, videtur esse difficile, quod regna potentissima brevi tempore finienda sunt, et tu cum populo tuo de magno periculo libereris; pete tibi signum, nequaquam ab idolis, quorum errore retineris, sed a Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollicetur, et ipsum signum optionis tuae est unde postulescaeteri juxta Hebraicum significantius transtulerunt, de profundo inferni. Ergo sicut profundum infernum significat; ita excelsum supra coelos intelligere debemus: ut cum de inferno sive de excelso signum acceperis, credas futura quae dixi. Vis, inquit, ut scindatur terra, et grandi hiatu inferi pateant, qui in corde terrae esse dicuntur: an ut aperiantur coeli? Quod utrumque ad typum pertinet mortis Domini et ascensionis: Qui enim descendit, ipse est qui et ascendit . Et in Apostolo legimus: Ne dixeris in corde tuo, quis ascendit in coelum? ho
Abbreviated transcription (Latin):
apud se ueritatẽ. apud se estimat optimã ẽẽ doc trinã
Deniq marcion hereticꝰ boni dĩ filiũ hoc ẽ alterius
rium crudelem & iudicẽ uocat. Hȩc illis dicentibus
dñs cõminat᷑ qđ ñst&e consiliũ ipsorũ. sed interĩ nc̃ quam¬
diu mundus iste stat. & ea quȩ mundi st̃ insuis finib &
in .ui. annis factae st̃. quã om̃a quȩ adquinꝙ: sensus
ꝑtinent finẽ accsperint. tc̃ uniũsa ẽẽ soluenda quȩ
gentiles & heretici futura ñ credunt. & ꝓpt̃ infideli¬
tatẽ ñ intelligt̃ quȩ dicunt᷑. Et adiecit dñs loqui
adachar dicens. Pete tͥ signũ ad ño do tuo in ꝓfundũ¬
inferni. siue in excelsũ sũpra. Qui pͥus ꝑ ꝓpħam locu¬
tus fuerat adachaz. ui de ut sileas. noli timere. & cetã
illo ñ credente & iđo ñ intelligente ipse loqͥt᷑ ad achar.
ut saltĩ auctoritate dñi t̾ritꝰ. suscipiat quȩ dicuntur.

Expanded text:
apud se veritatem, apud se aestimat optimam esse doctrinam. apud se veritatem, apud se aestimat optimam esse doctrinam. Denique Marcion haereticus, boni Dei filium, hoc est, alterius,rium, crudelem et judicem vocat. Haec illis dicentibus, Dominus comminatur, quod non stet consilium ipsorum, sed interim nunc quamdiu mundus iste stat, et ea quae mundi sunt in suis finibus, in sex diebus factae sunt, quam omnia quae ad quinque sensus pertinent, finem acceperint, tunc universa esse solvenda, quae gentiles et haeretici futura non credunt, et propter infidelitatem non intelligunt quae dicuntur. Et adjecit Dominus loqui ad Achaz dicensinferni, sive in excelsum supra. Qui prius per prophetam locutus fuerat ad Achaz: Vide ut sileas, noli timere, et caetera: illo non credente, et ideo non intelligente, ipse loquitur ad Achaz: ut saltem auctoritate Domini territus suscipiat quae dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
telligentiã ñ habebitis. Hȩc iuxta hnstoriã dixerimꝰ
ceterũ iuxta ceptã tropologiã considandũ ẽ. qd impio
regi esaias iubeat᷑ occurrere. exiens deloco suo. non
in pͥncipio aqua ductꝰ. sed in extremis finib piscine
suꝑioris que erat in agro fullonis. ubi sordes & maculȩ
purgebant᷑. Quã uis enĩ achaz regnar& suꝑ iudam.
tam̃ quia impius erat. insuꝑioris piscinae extremis
finib: morabat᷑. Ergo ds ñ tã regis miseret᷑. quẽ in-¬
dignũ estimabat salute. quã popłi sui. Ouas aut̃ caudas
torriũ fumigantiũ ut pͥus diximꝰ uocat sapientiã sȩcu¬
larem hereticũq sermonẽ: quorũ finis exustio est.
Qui frustra in ierunt consiliũ ut ascenderent contra
iudã & quasi negligentẽ ac dormientẽ ac ciperent:¬
& suis errorib cõpularent. ponerentq suꝑ eũ regẽ
filiũ thabehel. hoc e. bonũ dm̃. Ut̃q enĩ adusarius

Expanded text:
telligentiam non habebitis. Haec juxta historiam dixerimus. telligentiam non habebitis. Haec juxta historiam dixerimus. Caeterum juxta coeptam tropologiam considerandum est, quod impio regi Isaias jubeatur occurrere, exiens de loco suo, non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur. Quamvis enim Achaz regnaret super Judam: tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super eum regem filium Tabeel, hoc est, bonum Deum. Uterque enim adversarius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑire gentẽ. ut om̃s saluȩ fiant: iudaeoꝵ partẽ non
uidere ut om̃is mundus aspiciat. Unde & ipse dñs
in euangłio sacramtum ceci a natiuitate qui recepas
non audiant. Et in alio loco sẏmeon loquit᷑. Ecce hic¬
positꝰ ẽ in ruinã & in resurrectionẽ multoꝵ. Illis
itaq non uidentib nos uidemꝰ illis cadentib nos re¬
surgimꝰ. Quod intelligens ꝓ pħa. quodã modo aliis ue¬
bis dicit. Odne p̃cipis m loqui popło iudaoꝵ: ut audi¬
ant & non intelligant saluatorẽ. & uideant eũ & ñ
cognoscant. Si uis impleri iussionȩ̃ tuã. & totũ saluan
mundũ qđ & ego fieri desidero : tu excera cor popłi
huiꝰ & aures ad graua. & oculos elaude ne intelligas¬
credideritis ñ ꝑmanebitis. ut symmachus transtulit.
tem ducemini sustinentes eorũ pęnas. quorũ imitati
estis infidelitatẽ. Uel certe iuxta lxx. ñ intellige¬
tis. Et ẽ sensꝰ: quia quȩ dñs dicit futura ñ creditis. in¬

Expanded text:
ire gentem, ut omnes salvae fiant: Judaeorum partem non videre, ut omnis mundus aspiciat. Unde et ipse Dominus in Evangelio, sacramentum caeci a nativitate, qui receperat  et videntes caeci fiant . » Et in alio loco Simeon loquitur: « Ecce positus est hic in ruinam et resurrectionem multorum . » itaque non videntibus, nos videmus: illis cadentibus, nos resurgimus. Quod intelligens Propheta quodammodo aliis verbis dicit: O Domine, praecipis mihi loqui populo Judaeorum, ut audiant, et non intelligant Salvatorem, et videant eum, et non cognoscant. Si vis impleri jussionem tuam, et totum salvari mundum, quod et ego fieri desidero, tu excaeca cor populi hujus et aures aggrava, et oculos claude, ne intelligacredideritis, non permanebitis, ut Symmachus transtulit, tem ducemini, sustinentes eorum poenas, quorum imitati estis infidelitatem. Vel certe juxta LXX, non intelligetis. Et est sensus: quia quae Dominus dicit futura, non creditis, in
Abbreviated transcription (Latin):
bonum corã dño. uxta omã quę fecerat dauid pa¬
ter eiꝰ. Et post paululũ in dño do ifrł sperant.
& post eũ ñ fuit similis illi de cunctas regib indo.
s neq in his qui ante eũ fuerunt. Ad hesit dnõ
nꝰ recessit auestigiis eiꝰ. fecit mandata qua̧ p̾coꝗat¬

Expanded text:
omnia quae fecerat David pater ejus. Et post paululum: In Domino Deo Israel speravit, et post eum non fuit similis illi, de cunctis regibus Juda, sed neque in his qui ante eum fuerunt: adhaesit Domino, et non recessit a vestigiis ejus: fecitque mandata ejus qua