comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint infide.beatus gͦ est: qui non infirmat᷑ in fide. Si uero quis infirmet᷑:
curam eius de scribit apłs cum dicit. Insirmantem autem infide assu¬
mite. non in disceptationibus cogitationum. Nam aliꝰ credit manduca¬
re om̃ia Qui autem infirmus est: holera manducet. Per qđ utiq de sig-¬
nat uerbi holera prebenda eẽ ei qui infirmatur infide: ne plena fidei
doctrina cunc tantibꝰ in ea et quodam modo ȩgrotantibꝰ ingerantur. Sana
autem sides dr̃ quȩ ꝑfecta est: et cui nichil de est. Et ipsa est quȩ credit
manducare om̃ia: id est. quȩ caꝑe potest om̃ia. Iuam qui habet. sp̃ualis
appellatur. et diuidicat om̃na: et innullo sermone scandalizari potest.
Unde eudenter apparet eẽ augmenta quȩdam et profectus infide : et
aliquos habere partem fidei exiguam. alios magnam: alios uero hab̾e
fidem. unde et apłs dicebat. Si habeam om̃em sidem ita ut montes tͣns¬

Expanded text:
sint in fide . Beatus ergo est qui non infirmatur in fide. Si vero quis infirmatur, sint in fide . Beatus ergo est qui non infirmatur in fide. Si vero quis infirmatur, curam ejus describit Apostolus cum dicit: Infirmantem autem in fide assumite non in disceptationibus cogitationum. Nam alius credit manducare omnia: qui autem infirmus est, olera manducet . Per quod utique designat verbi olera praebenda esse ei qui infirmatur in fide, ne plena fidei doctrina cunctantibus in ea et quodam modo aegrotantibus ingeratur. Sana autem fides dicitur quae perfecta est, et cui nihil deest: et ipsa est quae credit manducare omnia, id est, quae capere potest omnia: quam qui habet, spiritalis appellatur et dijudicat omnia, et in nullo sermone scandalizari potest. Unde evidenter apparet esse augmenta quaedam profectus in fide, et aliquos habere partem fidei exiguam, alios magnam, alios vero habere omnem fidem. Unde et Apostolus dicebat: Si habeam omnem fidem, ita ut montes trans
Abbreviated transcription (Latin):
spem uidentur. Iuantum autem ad potentiam dĩ inspem creduntur. exẽ¬
plo abraham credentiᷤᷤ quia quȩcunq promisit ds̃ potens est et facere:
Si tamen his qͥcredunt maneat fides spes. caritas. Et puto qđ prima salu¬
tis initia et ipsa fundamenta fides est. ẜrofectus uero et augmenta ȩdificũ
spes est. Perfectio autem et culmen tocius oꝑis: caritas. Et ideo maior om̃iũ
dr̃ caritas. Igitur abraham contra spem eredidis inspem credidit. ut pat̾
fieret multarum gentium quȩ futurȩ eẽt sicut stellȩ cęli: non solum
multitudine. sed et claritate. Quinq promittenti fideliter credens: non
inquit infirmatꝰ ẽ fide. Qđ dicit non infirmatus est fide: ostende michi
uidetꝰ eẽ quandam infirmitatẽ in fide.Qd si est infirmitas: est sine dubio
et sanitas. Sicut et in aliis ostendit cum dicit. Increpa illos acriter: ut sani

Expanded text:
spem videntur: quantum autem ad potentiam Dei, in spe creduntur; exemspem videntur: quantum autem ad potentiam Dei, in spe creduntur; exemplo Abraham credentis, quia quaecunque promisit Deus, potens est et facere, si tamen his qui credunt maneat fides, spes, charitas. Et puto quod prima salutis initia et ipsa fundamenta fides est: profectus vero et augmenta aedificii spes est: profectio autem et culmen totius operis charitas: et ideo major omnium dicitur charitas. Igitur Abraham contra spem in spem credidit, ut pater fieret multarum gentium, quae futuri essent sicut stellae coeli, non solum multitudine, sed et charitate claritate: quique promittenti fideliter credens, non, inquit, infirmatus est fide. Quod dicit non infirmatus est fide, ostendere mihi videtur esse quamdam infirmitatem in fide. Quod si est infirmitas, est sine dubio et sanitas, sicut et alias ostendit cum dicit: Increpa illos acriter, ut sani
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiam. Merito aut̃ et more sibi solito ubi de fide tractat
apłs coniungit et spem: sciens fidei spem inseparabalit᷑ eoherere.
sicut et in epła ad hebreos idem docet dicens. Est aut̃ fides spanda¬
rum rerum substantia. indicium non apparentium. Et iterum in hac eadẽ
adromanos epłã imposterioribus dicit. Spe autem salui fac ti sumus. Spes
autẽ quȩ uidetꝰ non est spes. Id enim iudet quis. quid et sꝑat : Si uero¬
qđ non uidemus sꝑamus: ꝑpacientiam expectamus. Qđ spe si salui fac-¬
ti sumus: hoc idem est qđ alibi dicit. quia ꝑfidem saluati sumus. Et fides
tua te saluum fecit.& scđm fidem tuam continguat tͥ. Iuȩ utiq illis di¬
cuntur: qui credentes in iħu spem gesserunt ab eo se posse curari. Sicut¬
autem autem abraham contra spem inspem credidit: de singłis quibꝰq¬
quȩ credunt: siue de resurrectione mortuorum. siue  hereditate reg¬
ni cȩlorum. Hȩc enim quantum ad naturam humanam spectat. contͣ

Expanded text:
ancipati. Merito autem et more sibi solito ubi de fide tractat, Apostolus conjungit et spem, sciens fidei spem inseparabiliter cohaerere, sicut et in Epistola ad Hebraeos idem docet dicens: Est autem fides sperandarum rerum substantia indicium non apparentium . Et iterum in hac eadem ad Romanos Epistola in posterioribus dicit: Spe autem salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid speratpatientiam exspectamus . Quod ait, Spe salvi facti sumus, hoc idem quod alibi dicit, quia per fidem salvati sumus; et, Fides tua te salvum fecit; et, Secundum fidem tuam contingat tibi. Quae utique illis dicuntur qui credentes in Jesum spem gesserunt ab eo se posse curari. Sicut autem Abraham contra spem in spem credidit, ita omnes quiquae credunt, sive de resurrectione mortuorum, sive de haereditate regni coelorum. Haec enim, quantum ad naturam humanam spectat, contra
Abbreviated transcription (Latin):
tionibꝰ humana arte quesitis. magisquã sp̃uali gr̃ã et in tellectu sub¬
tiliori defendas: ꝑ sapientiã carnis inimicus efficeris deo. Nec solus
hec paulus in suis litceris. scribit. Audi et iacobum fratrẽ dñi simi¬
lia prodestantẽ cũ dicit. Iui uoluerit amicus eẽ secłi huiꝰ: iimicꝰ

Expanded text:
tionibus humana arte quaesitis magis quam spiritali gratia et intellectu subtionibus humana arte quaesitis magis quam spiritali gratia et intellectu subtiliore defendas, per sapientiam carnis inimicus efficeris Deo. Nec solus hoc Paulus in suis litteris scribit: audi et Jacobum fratrem Domini similia protestantem, cum dicit: Qui voluerit amicus
Abbreviated transcription (Latin):
inspe glȩ dei. Aꝑtissime ꝑhec enim quȩ intellexit quid sit ex fide
et non oꝑibus uistificari ad pacem dĩ quȩ suꝑat om̃em mentem: inqͣ
et sũma ꝑfectionis consistit inuitat. Sed ut diligentius sensum ꝑspi¬
ubi nichil hostile. nichil barbarum gerit᷑. Nos gͦ qui aliquando fui¬
mus mimici dei sequentes hostem et tirannum diabolum: nunc si
dei. reconciliati sumus ꝑsanguinẽ crucis eius. Et alibi idem paulus
addidit his dicens. Rogamus pro xp̃o. reconciliamim deo. Siquis gͦ
habet pacem ad dm̃ et reconciliatus est ꝑ sanguinem xp̃i: ultra non
continguat ea quȩ inimica sunt deo. uis autem audire quȩ sunt ista
quȩ inimica sunt dõ: Paulꝰ ipse ce docet qͥait. Sapientia carnis inimica
ẽ dõ. Legi enim dei non est subiecta. Si gͦ carnaliter sapias ł uitam
tuam cupiditatibꝰ carnis exponas. et affluentia dliciarũ resoluas. aut
si de legis intellectu carnaliter et non sp̃ualiter sencias: et hȩc asser¬

Expanded text:
itatem. . Apertissime per hoc eum qui intellexit quid sit ex fide et non ex operibus justificari, ad pacem Dei quae superat omnem mentem, in qua et summa perfectionis consistit, invitat. Sed ut diligentius sensum perspiubi nihil hostile, nihil barbarum geritur. Nos ergo qui aliquando fuimus inimici Dei, sequentes hostem et tyrannum diabolum, nunc si Dei, reconciliati sumus per sanguinem crucis Filii ejus . Et alibi idem Paulus addidit his, dicens: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo . Si quis ergo habet pacem ad Deum, et reconciliatus est per sanguinem Christi, ultra non contingat ea quae inimica sunt Deo. Vis autem audire quae sunt ista quae inimica sunt Deo? Paulus ipse te docet, qui ait, Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta . Si ergo carnaliter sapias, vel vitam tuam cupiditatibus carnis exponas, et affluentia deliciarum resolvaris, aut si de legis intellectu carnaliter et non spiritaliter sentias, et haec asser
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiores quosq si forte resolui possent si auderent. quod sicut
mors in om̃s homines ꝑpeccatum. ita et in om̃s homines pertransi¬
uit et uita per xp̃m: considerauit palam hȩc dici et publice non
otiosis accidere : sed his qui multo labore et sudore potuerint quȩ occul¬
ta sunt querere. pulsare quȩ clausa sunt. desiderare quȩ abscondita ĩ.¬

Expanded text:
ligentiores quosque, ne forte resolvi possent, si audirent quod sicut mors in omnes homines per peccatum, ita et in omnes pertransivit vita per Christum, consideravit palam haec et publice non atim accidere, sed his qui multo labore et sudore potuerint quae occulta sunt quaerere, pulsare quae clausa, quae abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
autem apłs paulus in grã stare se dicit: qͥ et alibi dixit. Abundantiꝰ
autem quam om̃s illi laboraui. Non autem ego: sed gr̃ã dĩ mecum
Unde siquis est alius qui laboret abundantius. et qui głetur inm
iste similiter stare dr̃ in gr̃a. Sed et qd sequit᷑ et głamur inspe
gle dei: quale sit uideamus. Mouet me cur non dixerit głari se
in gła dĩ. sed inspe głe dĩ: in quo de eẽ quid ẽ aliquid eloquutionis
uidetur. ita ut sub audiri debeat inspe uidendȩ głe dĩ. Edooet
autem nos ꝑhȩc. sicut et alibi ipse dicit. Iuia quȩ spantur ȩterna
sunt: quȩ autem uident᷑ temporalia. Nam uidisse dr̃ mox ses¬

Expanded text:
autem Apostolus Paulus in gratia stare se dicit, qui et alibi dixit: Abundantius autem quam omnes illi laboravi, non autem ego sed gratia Dei mecum . Unde si quis est alius qui laboraret abundantius, et qui glorietur iiste similiter stare dicitur in gratia. Sed et quod sequitur, et gloriamur in spe gloriae Dei, quale sit videamus. Movet me cur non dixerit gloriari se in gloria Dei, sed in spe gloriae Dei: in quo deesse quidem aliquid elocutionis videtur, ita ut subaudiri debeat, in spe videndae gloriae Dei. Edocet autem nos per haec, sicut et ipse alibi dicit , Quia quae sperantur aeterna sunt, quae autem videntur temporalia. Nam vidisse dicitur e
Abbreviated transcription (Latin):
comagis gratia dei et donum in grã unuis hominis iħu xp̃i inplures
abundauit: et asserit ex his completa eẽ. quȩ de fuisse insuꝑioribus
uidebantur. Nec multum inter esse quod ibi in om̃s homines dixerit
ꝑ transisse peccatum. Hic uero. donum et grãm iħu xp̃i inplures ab un¬
res eẽ intelligantur: et plures om̃s incelligi non uideat᷑ ab surdum:
Maxime cum in subsequentibꝰ dicat apertius. sicut ꝑ unius delic tum¬
m om̃s homines incondemnationem: ita et per unius iusticiam in om̃s
homines ad iustificationem uitȩ. Et ut euidentius ostenderet om̃s honu¬
nes et multos homines idem eẽ. addidit his. Sicut enim per in obedientiã
unius hominis peccatores constituti sunt multi: ita et ꝑ unius obedientiã
iusti consticuent᷑ multi. Et quod superius om̃s dixerat homines: hic
eodem sensu multos nominauit. Hisi quis dicat quod magis per misce¬

Expanded text:
to magis gratia Dei, et donum in gratia unius hominis Jesu Christi, in plures abundavit. Ex his asserit, completa esse, quae defuisse in prioribus videbantur: nam multum interest, quod ibi in omnes homines dixit pertransisse peccatum: hic vero donum et gratiam Jesu Christi in plures abunres intelliguntur, et plures multos intelligi non videtur absurdum, maxime cum in sequentibus dicat apertius: Sicut per unius delictum omnes homines in condemnationem, sic et per unius justitiam omnes homines in justificationem vitae. Et ut evidentius ostenderet, omnes homines, et multos homines idem esse, addit his: Sicut enim per inobedientiam unius peccatores constituti sunt multi, sic et per unius obedientiam justi constituentur multi; quod superius omnes homines dixerat, hic eodem sensu multos nominavit. Si enim ob unius delic
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã quȩ sunt. Et insuꝑioribꝰ distinctionẽ dedit mercedis et grẽdicens.
Mercedem rem debiti eẽ. Grãm autem nulliꝰ eẽ debiti: sed beniuolentia
benesicium. Et in presenti gͦ loco ostendẽ uolens dm̃ hereditatem pro¬
missionum non exdebito sed ꝑgr̃am dare: dicit quia hereditas a deo his
qui credunt non exmercedis debito. sed fidei munere concedatur. Sic̃
enim exempli gr̃a dixerim. hoc qđ subsistimꝰ non potest intelligi quia
ex oꝑis nr̃i mercede subsistamus: sed euident̃ dĩ munus eẽ qđ sumus et
grã conditoris qͥ eẽ nos uoluit: ita et si hereditatẽ ꝓmissionũ dei capiamꝰ
diuiȩ grȩ est. non aliciuus debiti aut oꝑis merces. Qđ si forte udeatur¬

Expanded text:
am vulneris invenire. Distinctionem dedit mercedis et gratiae dicens mercedem rem debiti esse; gratiam autem nullius esse debiti, sed benevolentiae beneficium. In praesenti ergo loco ostendere volens Deum haereditatem promissionum non ex debito sed per gratiam dare, dicit quia haereditas a Deo his qui credunt non ex mercedis debito, sed fidei munere concedatur. Sicut enim, ut exempli gratia dixerim, hoc quod subsisti mus non potest intelligi quasi ex operis nostri mer cede subsistamus, sed evidenter Dei munus est quod sumus, et gratia Conditoris qui esse nos voluit, ita etsi haereditatem promissionum Dei capiamus, divinae gratiae est, non alicujus debiti aut operis merces. Non ei qui e
Abbreviated transcription (Latin):
hic sicut sepe iam diximus indicare naturalem: et hoc asserere qđ non
his qui exlege naturali solũ ueniunt firma sit promissio: sed his qui exfi¬
de legi addiderint nat̾ali eãdem sidem quam habuit abrahã pat̾ nr̃.
Ut non duos popłos unum exfide et alium exlege indicare uideat᷑: sed
unum atq eundem qui non solum exlege naturali qua om̃s homines
utuntur. sed exfide cuius abraham auctor extitit placeat deo. Quo
scilicet ostendat qd siquis habeat integra om̃ia quȩ lex edocet nat᷑ał̃.
et innullo eum peccati conscientia reprehendat. non tamen habeat
etiam fidei g̃ãm: nom posse eum iustificari. Fides enim est: quȩ adiusti-¬
ciam reputatur. Et hoc modo habita distinctio reddit intelligentam
planiorem: atq ea quȩ cont̾ria putant᷑ consona eẽ et sibi inuicem con¬

Expanded text:
hic, sicut saepe diximus, indicare, naturalem, et hoc asserere quod non his qui ex lege naturali solum veniunt firma sit promissio, sed his qui ex fide legi addiderint naturali eam fidem quam habuit Abraham pater noster, ut non duos populos, unum ex fide et alium ex lege, indicare videatur, sed unum atque eumdem, qui non solum ex lege naturali qua omnes homines utuntur, sed ex fide cujus Abraham auctor existit, placeat Deo: quo scilicet ostendat quod si quis habeat integra omnia quae lex edocet naturalis, et in nullo eum peccati conscientia reprehendat, non tamen habeat etiam fidei gratiam, non posse eum justificari: fides enim est quae ad justitiam reputatur; et hoc modo habita distinctio clariorem intelligentplaniorem, atque ea quae contraria putantur consona esse, et sibi invicem con
Abbreviated transcription (Latin):
sermo. in quo dñs et saluator nr̃ ad eos qui sibi dixerunt qͥa pater nr̃
abraham est. respondit. si semen abrahȩ essetis oꝑa utiq ab rahȩ fecis¬
secis. Nunc aute queritis me occidẽ hominem qͥ ueritatẽ locutus sũ
uobis quam audiui a patre meo: hoc abraham non fecit. Per qđ utiq
ostendit. quia faciunt oꝑa abrahȩ. isti sunt filuĩ abrahȩ. Et ꝓpter
illos scripta sunt quȩ de abraham scripta sunt. Hĩc iam sapientis uir

Expanded text:
sermo, in quo Dominus et Salvator noster ad eos qui sibi dixerant: Quia Pater noster sermo, in quo Dominus et Salvator noster ad eos qui sibi dixerant: Quia Pater noster Abraham est, respondit, Si semen Abraham essetis, opera utique Abraham faceretis, nunc autem quaeritis me interficere hominem, qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Patre meo: hoc Abraham non fecit . Per quod utique ostendit quia qui faciunt opera Abraham, isti sunt filii Abrahae, et propter illos scripta sunt, quae de Abraham scripta sunt. CAPUT V. Ostendit vir
Abbreviated transcription (Latin):
nos seriptus este an et alia aliqua uidebuntur non propter illum
solum sed et ꝓpter nos scripta: an certe om̃ia quȩ de ipso dñr non pio
ipso solum. sedet pro nob̾ dicunt᷑. et non solum de abraham. sed iude
ne forte hec eadem etiam de isaac similiter accipienda sint. ut qus
de ipso scripta sunt non ipsum solum sed et nos aspiciant: Sirulit
et de iacob et cȩteris patarchis. Hamq ratio udebit ut de abraham
quidem qͥe scripta sunt etiam ad nos ꝑtinere dicanturꝰ non autem
simili forma etim de isaac. et de iacob et de uida. uł de iosepħ et cȩte
ris: Qđ si nichis rationis uidebitꝰ. Cur de uno patriarcha hoc ita accip
debeat et non etiam de cȩteris consequens erit: ut de om̃ibus quȩ
scripta sunt non solum ꝓpter illos qui tunc erant. sed et ꝓpter nos
scripta uideantꝰ: In qd me p̃cipuȩ suadet ista sentire. ille ęuangłu

Expanded text:
nos scriptus est, an et alia aliqua videbuntur non propter illum nos scriptus est, an et alia aliqua videbuntur non propter illum solum, sed et propter nos scripta? an certe omnia quae de ipso dicuntur non propter ipsum solum sed et pro nobis dicuntur, et non solum de Abraham? Sed vide ne forte haec eadem etiam de Isaac similiter accipienda sint, ut quae de ipso scripta sint, non ad ipsum solum, sed et nos aspiciant, similiter et de Jacob, et caeteris patriarchis. Namque ratio videbitur, et de Abraham quidem quae scripta sunt, etiam ad nos pertinere dicantur, non autem simili forma etiam de Isaac et de Jacob, et de Juda vel Joseph, etc. Quod si nihil rationis videbitur, cur de uno patriarcha hoc ita accipi debeat, et non etiam de caeteris, consequens erit ut de omnibus quae scripta sunt, non solum propter illos qui tunc erant, sed et propter nos scripta videantur, in quod me praecipue suadet ita sentire ille Evangelii
Abbreviated transcription (Latin):
consurreximus xp̃o. qui est iusticia et innouitate uitȩ ambulamus
et scđm iusticiam iuuimus: surrexit nobis xp̃c ad ustificationem
nr̃am. Si uero non dum deposiumus ueterem hominem cum ac¬
libꝰ sius. sed ininiusticia uiumus: audeo dicere qđ non dum nob̃
resurrexit xp̃s ad iustificationem. nec traditꝰ est ꝓpt̾ peccata nr̃a.
Si enim hoc credo. quomodo illud amo pro quo ille ꝑtulit mor¬
tem: Si hec credo qđ ille ad iustificationẽ meam surrexit. quomͦ¬
m̃ inuisticia placet: Iustificat gͦ eos xp̃s tantum modo. qͥ nouã uiti
exemplo resurrectionis ipsius susceꝑunt : et uetusta in iusticiȩ
atq miquitatis indumenta. uł ut causam mortis abiciunt. Sec̾
illud uelim requirere si prohoc solo dicit apłs. qͥa non propter
abraliam solum scriptum est. sed et propter uos. qđ dixit credidit
abraham deo et reputatum ẽ. illi ad iusticiam. Putas ne solus hic ser¬
mo e om̃ibꝰ quȩ dñr de abraham non solum ꝓpt̃ illum. sed et ꝓpt̃

Expanded text:
consurrexerimus ei qui est justitia, et in novitate vitae ambulemus, et secundum justitiam vivamus, resurrexit nobis Christus ad justificationem nostram. Si vero nondum deposuimus veterem hominem cum actibus suis, sed in injustitia vivimus, audeo dicere quod nondum nobis resurrexit Christus ad justificationem nostram, nec traditus est propter peccata nostra. Si enim hoc credo, quomodo illud amo pro quo ille pertulit mortem? Si hoc credo quod ille ad justificationem meam quomodo surrexit, mihi injustitia placet? Justificat ergo eos Christus tantummodo qui novitatem exemplo resurrectionis ipsius susceperunt, et vetusta injustitiae atque iniquitatis indumenta velut causam mortis abjiciunt. Sed illud velim requirere, si pro hoc solo dicit Apostolus, quia non propter Abraham solum scriptum est, sed et propter nos, quod dixit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Putasne, hic sermo ex omnibus quae dicuntur de Abraham non solum propter illum, sed et propter
Abbreviated transcription (Latin):
popłs deo et moy si famło eius narratio . ẽ quia ostendit᷑ qđ ꝑ ministeriũ
morsi quo signo et mirabilia ministrauit. popłscredidit deo. In hoc uerbo
ubi dicit si credetis mor si credetis utiq et mͥ arguit infidelitatem eorum
qui dum sibi non credunt ostendunt se nec moysi litceris credẽ. inqruibꝰ
de aduentu xp̃i propħali sermone cõprehensum ẽ: ubi uero dicit. Qiu cre¬
dit in me credit in eum qͥ misit me. spem credentiũ. eleuatusq ad dñm
patrem. ut sicut qui uidit filum. uidisse se sciat et patrẽ. Ita cum credit.
filio. credidisse se sciat et patri. Ideo exfide: ut scd̾m grãm firma sit ꝓmissio

Expanded text:
uia ostenditur, quod per ministerium Moysi signa et mirabilia ministravit, populus credidit in hoc verbo. Ubi dicit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi, arguit infidelitatem eorum, qui dum sibi non credunt, ostendunt se nec Moysi litteris credere, in quibus de adventu Christi prophetali sermone, comprehensum est. Ubi vero dicit: Qui credit in me, credit in eum qui misit me, per spem credentium, elevatumque ad Dominum Patrem, ut sicut qui cum vidit Filium vidisse se sciat et Patrem, ita cum credit Filio credisse se sciat et Patri. Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio
Abbreviated transcription (Latin):
Alortuos luic scđm animȩ peccatum intelliginus: Im anima inquit quȩ
peccat morietur. Sicut eium in morte corporali ꝑeunt sensus. et nequis
ultra corpus. neq auditum. neq odorem. aut gustum recipit ł tacitum:
ita et. qui sp̃uales sensus in anima ꝑdidit ut non uideat dm̃. neq audiat
uerbum dei. neq suauem odorem capiat xp̃i. neq gustat bonum dĩ uer¬
bum:eq manus eus ꝑtractent de uerbo uite. huius modi homines me¬
rito mortui appellantꝰ. Tales inuenit nos aduentꝰ xp̃i: sed iuuificauit
ꝑ gr̃am suam. Sicut et alibi dicit idem apłs. Et nos cum essemus mortui
delictis et peccatis nr̃is. simul cum eo resuscitauit nos. Uis autem tͥ

Expanded text:
ortuos hinc secundum animae peccatum intelligimus, quoniam anima, inquit, quae peccat, morietur . Sicut enim in morte corporali pereunt sensus, ut ne quis ultra per corpus neque auditum, neque odorem, aut gustum recipiat, vel tactum, ita et qui spiritales sensus in anima perdiderit, ut non videat Deum, neque audiat verbum Domini Dei, neque suavem odorem capiat Christi, neque gustet bonum Dei verbum, neque manus ejus pertractent de verbo vitae, hujusmodi homines merito mortui appellantur. Tales invenit nos adventus Christi, sed vivificavit per gratiam suam; sicut et alibi dicit idem Apostolus: Et nos cum mortui essemus delictis et peccatis nostris, simul cum illo resusc
Abbreviated transcription (Latin):
et non exgentibus peccatores: humilitatis eius est uirtꝰ. Imitatꝰ enim illũ
qui cum peccatum non fecisset: peccatum pro nobis factus est. Et cum
deus ẽẽt inter homines conuersatus est. Commendat gͦ suam caritatẽ
ds̃ in nobis. Hic commendat. uł confirmat. intelligitur. uł amabilem
facit probeneficuis prestitis. Id enim xp̃s cum ad huc peccatores
ẽẽmus pronobis mortuus est: spem nobis dat qđ multo magis nos
apeocato purgatos. et iustificatos ab ira quȩ inminet peccatoribus
saluabit ꝑipsum. Et qui alienos et immicos ita dilexit. ut pro nob¬
amorcem unicum suum daret: multomagis suos effectos et recon¬
ciliatos sibi. ȩcerna salute donabit. Quomodo autem xp̃s ꝓ nobis¬

Expanded text:
et non ex gentibus peccatores , humilitatis ejus est virtus: imitatur enim illum, et non ex gentibus peccatores , humilitatis ejus est virtus: imitatur enim illum, qui cum peccatum non fecisset, peccatum pro nobis factus est, et cum Deus esset, inter homines conversatus est. Commendat ergo suam charitatem Deus in nobis. Hic commendat, vel confirmat intelligitur, vel amabilem facit pro beneficiis praestitis. Quod enim Christus, cum adhuc peccatores essemus, pro nobis mortuus est, spem nobis dat quod multo magis nos a peccato purgatos et justificatos, ab ira quae imminet peccatoribus salvabit per ipsum: et qui alienos et iad mortem unicum suum daret, multo magis suos effectos et reconciliatos sibi aeterna salute donabit. Multo ergo, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
sane quod ociosa sit apud paulum uarietas ista uerborum: qđ aliqͣn¬
do infirmos. aliquando impios. aliquando peccatores nominat. pro qͥb
ap̃m mortuium dicit. Et quam uis imperitum se fateatꝰ insermone:
non tamen arbitror qđ m his ille ꝑ imperitiam. sed potius profundam
scientiam uaria uerit. Per hȩc nanq. uͦi: om̃e peccati colligitur genꝰ.
appellatur: aut sciens uolensq contemnit mandatum. et odit
disciplinam dei. ac proicit sermones eius post se et peccator nominat᷑.
Atq ita paulus qui se imꝑitum ut diximus in sermone prositetur:
in tribus his diuersitatibus uniuersa pro quibus xp̃s predicatur
mortuus eẽ complexus est. Id si inter dum etiam hi qui sub lege sunt
et deum colere udentꝰ: impi inscripturis diunis nominantꝰ ĩ deirco
qd relinquentes dm̃ patrum suorum. deos gentium colunt. Iđ uero
paulus se cum peccatoribus numerat. qui in aliis dicit nos natura uidȩi

Expanded text:
sane quod otiosa sit apud Paulum varietas ista verborum, quod aliquando infirmos, aliquando impios, aliquando peccatores nominat, pro quibus Christum mortuum dicit: et quamvis imperitum se fateatur in sermone, non tamen arbitror quod in his ille per imperitiam, sed potius per profundam scientiam variaverit. Per haec namque tria omne peccati colligitur genus. appellatur; aut sciens volensque contemnit mandatum, et odit disciplinam Dei, ac projicit sermones ejus post se, et peccator nominatur. Atque ita Paulus qui se imperitum, ut diximus, in sermone profitetur, in tribus his diversitatibus universa, pro quibus Christus praedicatur mortuus esse, complexus est. Quod si interdum etiam hi, qui sub lege sunt, et Deum colere videntur impii in Scripturis divinis nominantur, idcirco quod relinquentes Deum patrum suorum, deos gentium colunt. Quod vero Paulus se cum peccatoribus numerat, qui in aliis dicit: Nos natura Judaei,
Abbreviated transcription (Latin):
sit paulo promittenti nobis quia sicut abrahȩ reputata ẽ. credenti fides
dũm nr̃m amortuis. In quo gͦ proparuitate sensus mei illud ad uerto qđ̃
multo sit magnificentius in laudibus dei resuscitare iħm dñm nr̃m amor¬
tuis: quam fecisse cȩlum et terram. creasse. angłos. et celestes condidisse
untutes. Illud enim fuit facere quȩ ñ erat. hoc autem reparare quȩ
ꝑierant. Illud fuit non dum dilecta instituere: hoc iam dilecta resti¬
tuere. Illud deniq uissione. hoc passione ꝑfectum est. Sed huius tanti
tamq magnifici misterii. infide abraham forma et imago precesserat.
Illi enim credid̃at cum offerre unicum iubetur. quia et amortius
eum resuscitare potens est ds̃. crediderat ecum qđ non illi tantum
saãc res tunc gereretur. sed et semini euis qͥ est xp̃c plena saciam̃ti
uerttas seruaret᷑. Inde deniq gaudens umnicum offerebat: quia m ec
non iteruim posteritatis. sed reparationem mundi et innouationẽ tdat

Expanded text:
sit Paulo promittenti nobis, quia sicut Abrahae reputatum est, credenti fides esum Dominum nostrum a mortuis. In quo ego pro parvitate sensus mei illud adverto, quod multo sit magnificentius in laudibus Dei resuscitare Jesum Dominum nostrum a mortuis, quam fecisse coelum et terram, creasse angelos et coelestes condidisse virtutes. Aliud enim fuit facere quae non erant, hoc autem reparare, quae perierant; illud fuit nondum dilecta instituere, hoc jam dilecta restituere; illud denique jussione, hoc passione perfectum est. Sed hujus tanti tamque magnifici mysterii in fide Abraham illi enim crediderat, cum offerre unicum juberetur, quia et a mortuis eum suscitare potest Deus. Crediderat etiam quod non illi tantum Isaac, res tunc gereretur, sed et semini ejus, qui est Christus, plena sacramenti veritas servaretur. Inde denique gaudens unicum offerebat, quod in eo non interitum posteritatis, sed reparationem mundi et innovationem totius
Abbreviated transcription (Latin):
deberemus exposuit. Edocemur nos quod xp̃s non ꝓpiis. sed pro im¬
piis mortuus est. Impii nanq eramus: ante quam conuerteremur
ad dm̃. Et xp̃s utiq mordem pro nobis ante quam credemus excepit.
qđ procul dubio non fecisset nisi nimiam erganos habuisset et abiĩ.
uł dĩ pater unigenitum suum pro impiorum redemptͥone tͣdendo.

Expanded text:
deberemus exposuit, et docet nos quod Christus non pro piis sed pro impiis mortuus est. Impii namque eramus antequam converteremur ad Deum; et Christus utique mortem pro nobis antequam crederemus excepit: quod procul dubio non fecisset, nisi nimiam erga nos habuisset, et abundavel Deus Pater unigenitum suum pro impiorum redemptione tradendo.
Abbreviated transcription (Latin):
legis. Sed fortassis hȩc aliquis audiens resoluatur: et bene agendi intelli¬
gentiam capiat. si quidem ad iustificandum fides sola sufficiat. Ad quẽ
dicemus. qđ post iustificationem si inuiste quis agat: sine dubio iusti¬
ficationis gr̃am spreuit.Neq enĩ ob hoc quis accipit ueniam peccatorũ.
ut rursum sibi putet peccandi licentiã datã. Indulgentia namq non
futurorũ sed p̃teritorũ criminũ datur. Igitur ut ad propositũ redeam

Expanded text:
pere. Fortassis autem haec aliquis audiens, resolvatur, et bene agendi negligentiam accipiat: siquidem ad justificandum sola fides sufficiat. Ad quem dicemus, quia post justificationem si injuste quis agat, sine dubio justificationis gratiam sprevit, neque enim ob hoc quis accipit veniam peccatorum, ut rursum sibi putet peccandi licentiam datam: indulgentia namque non futurorum, sed praeteritorum criminum datur. Quoniam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ reputata ẽ fides esꝰ adiusticiam: cum eẽt incircumcisione. ancum eẽt
in p̃putio: Si enim fuisset id cẽporis incircumcisione: uideret᷑ utiq asidei
huius grã exclusum eẽ p̃putium. Nunc uero ostendit qđ in pputio ad huc¬
postro reputata est fides adiusticiam. et ideo pronuncie̾t qđ cum abraham
in preputio eẽt posit. ꝑfidem iustificatꝰ sit : sine dubio princeps et pater me¬
rito dicetꝰ om̃ium credentium ꝑpputiũ. Iđ uero post fidem quȩ fuit in p̃pu¬
exponit: ut eẽt inquit signacłm eius fidei quam habuit inp̃putio positus.
ut ꝑ hoc pater fieret etiam eorum qui incircumcisione nascuntur: sitam̃ ad
q generis pater. his qui sunt in p̃putio ꝑfidem : et his qui sunt incircumcisione

Expanded text:
 reputata est fides ejus? Cum esset in circumcisione, an cum esset in praeputio? Si enim fnisset tunc temporis in circumcisione, videtur utique a fidei hujus gratia exclusum esse pposito reputata est fides ejus ad justitiam, et ideo pronuntiatur, quia cum Abraham in praeputio positus per fidem justificatus sit; sine dubio princeps et pater merito dicitur omnium credentium per praeputium, id est cum adhuc sint in pet, » inquit, « signaculum ejus fidei, quam habuit in praeputio » positus, ut per hanc pater fieret etiam eorum qui in circumcisione nascuntur; si tamen priusque generis pater, his qui sunt in praeputio per fidem; his vero qui sunt ex circumcisione,
Abbreviated transcription (Latin):
taretur illis adiusticiam: Et pater circumcisionis non his tantum qui sunt ex
circumcisione: sed et illis qui secunt᷑ uestigia euis. quȩ ẽ. inp̃putio fidei patris
nr̃i abraham. In quo euidenter ex utroꝙ popło sicut suꝑus diximus pronu¬
ciat non carnis originem: sed nobilitatẽ fidei requirendam. Pecirͤcisionis autẽ¬

Expanded text:
tetur illis ad justitiam; et pater circumcisionis, non his tamen qui sunt ex tetur illis ad justitiam; et pater circumcisionis, non his tamen qui sunt ex circumcisione, sed et illis qui sequuntur vestigia ejus, quae est in praeputio fidei patris nostri Abraham, in quo evidenter et utroque populo, sicut superius diximus, pronuntiat non carnis originem, sed nobilitatem fidei requirendam. Non e
Abbreviated transcription (Latin):
ham essetis: oꝑa utiq abrahȩ fecissetis. Uis autem et exueteri scriptura ꝑdo¬
ceri. qđ filiꝰ quis dr̃ non eius tantum decuius carnali semine descendit:
sed eius cuiꝰ actus imitatur et oꝑa: Audi daniel quid dicat ad unum
ex illis senioribꝰ quos arguit adulterii. Sem̃ inquit chanaan et ñ iuida.
Species seduxit te: et concupiscentia euertit. cortuum. Uides eum qui
carnaliter degenere uida descendat. negari filium eẽ uida : sed chanaan eiꝰ
scilicet cuius actꝰ et oꝑa sequebatur. Ita gͦ et hi qͥ de abrahã semine
scd̃m carnem genus ducunt. non dicunt filii abraham: si eius non habent
fidem. Sic deniq et propħa dicit ad eos. Pater tuus amorreus. et mater tua
cetheã. Quibus utiq non eos necesitudo generis. sed morum similitudo uin¬
gelut. Ut cẽt ergo inquit pater om̃ium credentium ꝑpreputium. ut repu¬

Expanded text:
ham essetis, opera utique Abrahae faceretis . Vis autem et ex veteri Scriptura perdoham essetis, opera utique Abrahae faceretis . Vis autem et ex veteri Scriptura perdoceri quod filius quis dicitur non tamen ejus de cujus carnali semine descendit, sed ejus cujus actus imitatur et opera? Audi Daniel quid dicat ad unum ex illis senioribus, quos arguit de adulterio: Semen, inquit, Chanaan et non Juda, species seduxit te, concupiscentia evertit cor tuum . Vides eum qui carnaliter de genere Juda descenderet negari filium esse Juda, sed Chanaan: ejus scilicet, cujus actus et opera sequebatur. Ita ergo et hi quia de Abraham semine secundum carnem genus dicuntur non dicuntur filii Abraham, si ejus non habent fidem. Sic denique et propheta dicit ad eos: Pater tuus Amorrhaeus et mater tua Cethaea , quibus utique non eos necessitudo generis, sed morum similitudo jungebat. Ut esset, inquit, Pater omnium credentium, per praeputium, ut repu
Abbreviated transcription (Latin):
abrabam. Et ut ad huc aꝑtius de signo et signało disseramus. cum signum
qđ my steria quȩ inlege et patriarchis ad umbrabant̾. huius modi erant.
quȩ et signis indicanda eẽnt: et signadis obseruanda. Quod ergo signis indi¬
obregenda. Signacłm dr̃ accepisse: qđ signacłm illo utiq in tempore de¬
signabit᷑: cum innouissimis diebus postquam plenitudo ut diximus gentiũ
introierit. om̃is ifrł saluus fiet. Idcirco deniq ante abralam iustificatꝰ infi¬
de dum adhuc eẽt incircumcisus. et postea circumciditꝰ : ut ostende pͣrimo
pater futurus multarũ gentium: et postea eorum qui excircumcisione credi¬
turi sunt. Neq enim hi qui scđm carnem nascuntur ex abraham. filii abra¬
ham dicendi sunt. Nisi eium fidem et oꝑa habeant abrahȩ. Inde deniq dñs
in euangłio dicit adiudȩos: qui se iactabant filios eẽ abraham. Si filu abra¬

Expanded text:
Abraham. Et adhuc apertius de signo et signaculo disseramus cum signum Abraham. Et adhuc apertius de signo et signaculo disseramus cum signum quod mysteria quae in lege et patriarchis adumbrabantur hujusmodi erant, quae et signis indicanda essent et signaculis observanda. Quod ergo signis indiobtegenda. Signaculum dicitur accepisse: quod signaculum illo utique in tempore designabitur cum in novissimis diebus, postquam plenitudo, ut diximus, gentium introierit, omnis Israel salvabitur. Idcirco denique ante Abraham justificatur in fide, dum adhuc esset incircumcisus, et postea circumciditur, ut ostenderetur primo pater futurus multarum gentium, et postea eorum qui ex circumcisione credituri sunt. Neque enim hi qui secundum carnem nascuntur ex Abraham, filii Abraham dicendi sunt, ni fidem et opera habeant Abrahae. Inde denique et Dominus in Evangelio dicit ad Judaeos qui se jactabant filios esse Abraham: Si filii Abra
Abbreviated transcription (Latin):
et abraham signũ. Et qđ eẽt signũ inconsequentibꝰ dicit: circumcisionẽ inqͥt.
Quȩ circũcisio eẽt signacłm iusticiȩ fidĩ: quam habuit antequã cireũcidetꝰ.
B̾ene gͦ cirtumcisionẽ signum appellauit in abraham: quia et ipsa aliud
uidebatꝰ. et aluid intelligebatꝰ. Ostendit qͥa iam tunc carnalis illa circũcisio
dixit signacłm: ita intelligendũ puto. Signacłm dr̃. cũ aliciu rei seruande
protempore custodia imponit᷑: qđ nemo alius nisi ipse qͥ impressit debeat
resignare. Per istud gͦ signacłm ut exponit apls: iniusticia sidĩ quã inp̾pucio
positꝰ abraham acciꝑe meruit. indicat᷑ et pat̾ eẽ multarũ gentiũ. Qđ tunc
credimꝰ resignandũ : cũ plenitudo gentiũ introierit. et om̃is isrł saluabit᷑. Tuc̃
enĩ fiet qđ dicit apłs: non solu gentiũ. sed eciam circumcisionis ꝑfidem pat̾

Expanded text:
et Abraham signum: et quod esse signum in consequentibus dicit. Circumcisionem, inquit: et Abraham signum: et quod esse signum in consequentibus dicit. Circumcisionem, inquit: quae circumcisio esset signaculum justitiae fidei, quam habuit antequam circumcideretur. Bene ergo circumcisionem signum appellavit in Abraham, quia et ipsa aliud videbatur, et aliud intelligebatur: et ostendit quia jam tunc carnalis illa circumcisio dixit signaculum, ita intelligendum puto. Signaculum dicitur cum alicui rei servandae pro tempore custodia imponitur, quod nemo alius, nisi ipse qui impressit, debeat resignare. Per istud ergo signaculum, ut exponit Apostolus, justitia fidei quam in praeputio positus Abraham accipere meruit, indicatur, et pater esse multarum gentium: quod tunc credimus resignandum, cum plenitudo gentium introierit, et omnis Israel salvabitur . Tunc enim fiet, quod dicit Apostolus, non solum gentium, sed etiam circumcisionis per fidem pater
Abbreviated transcription (Latin):
in te om̃s tribus terrȩ. Sed repetamus adhuc qđ dicit et signum accepit
circumcisionem. signałm iusticie sidĩ que est in p̃putio: ac profundam
in his pauli sapientiam contemplem. Fortassis enim aliquibꝰ eundem sermonẽ
scd̾o dicere uideat᷑: id est signum et signacłm. Sed mͥ uterq sermo: multam
inter se uidetꝰ hab̾e differentiam. Signũ namq dr̃: cum ꝑ hoc qđ iudetꝰ aliud
aliquid indicatꝰ. Sicut uerbi grã cũ dicit dñs in euangłio. Generatio hȩc¬
signũ querit: et signũ non dabitꝰ ei nisi signum ionȩ propħe. Sicut enĩ
ionas fuit inuentre cęti tribꝰ diebꝰ et tribus noctibꝰ. ita et filium hominis
oportet eẽ in corde t̾rȩ tribꝰ diebꝰ et tͥbꝰ noctibꝰ. Hoc est ergo signum ubi
ionas udebatꝰ: et xp̃s intelligebat᷑. Similit̾ et de ipso dño in euangłio dr̃¬
uidebat᷑ et aliud intelligebat᷑. Caro cernebat᷑: et ds̃ credebat᷑. Sic gͦ accepit

Expanded text:
ant, peccata. Sed repetamus adhuc quod dicit: Et signum accipit circumcisionem, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio: ac profundam in his Pauli sapientiam contemplamur. Fortassis enim aliquibus eumdem sermonem secundo dicere videatur, id est, signum et signaculum. Sed mihi uterque sermo multam inter se videtur habere differentiam. Signum namque dicitur cum per hoc quod videtur aliud aliquid indicatur, sicut verbi gratia, cum dicit Dominus in Evang ei, nisi signum Jonae prophetae. Sicut enim Jonas fuit in ventre ceti tribus diebus, et tribus noctibus, ita et Filium hominis oportet esse in corde terrae tribus diebus, et tribus noctibus . Hoc est ergo signum ubi Jonas videbatur et Christus intelligebatur. Similiter et ipso Domino in Evangelio dvidebatur, et aliud intelligebatur. Caro cernebatur, et Deus credebatur. Sic ergo accipit
Abbreviated transcription (Latin):
bio nascitur pacientia quȩ probabilis effecta pariat spem: quȩ eum¬
caritati coniuncta sp̃iu sc̃o consociet. Id̃ autem dix̃ quia caritas dĩ
diffusa est in cordibꝰ nr̃is: diligentius considerandum est in quorum
cordibus dei caritas difundatꝰ. Ego puto qđ in illorum qui iam non
habent sp̃m seruitutis iterum intimorem : sedet illorum in quibus
ꝑfecta caritas foras mittit timorem: et quibꝰ sp̃s ad optionis datur
qui clamet in cordibus eorum abba pater.Non est gͦ cuius cunq
hominis nisi ꝑfecti. et talis qualis erat paulus: in cuius corde diffun
utrum ne hic caritatẽ illam dicat qua nos diligimus dm̃: an illam
non indiget. Si uero quia dixit effusam ẽẽ dei caritatem in cordibꝰ
nr̃is. sta potius intelligenda sit qua diligimur ad eo: certum est.
quod uelud summum et maximum donum scĩ sp̃s caritatẽ ponat.
qͥ đ uelud mimere pruis suscepto a deo. per hoc ipsum diligere possimꝰ
deum quo diligimur a deo. Nlam et ipse paulꝰ nonunat sp̃m caritatis

Expanded text:
bio nascitur patientia, quae probabilis effecta, generat spem. Spes au Quod autem dixit, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris, diligentius considerandum est in quorum cordibus Dei charitas diffundatur. Ego puto quod in illorum, qui jam non habent spiritum servitutis iterum in timore, sed et illorum in quibus perfecta charitas foras mittit timorem , et quibus spiritus adoptionis datur, qui clamet in cordibus eorum, Abba Pater. Non est ergo cujuscunque hominis nisi perfecti, et talis qualis erat Paulus, in cujus corde diffundutrumne hic charitatem illam dicat, qua nos diligimus Deum, an illam  indiget: si vero, quia dixit effusam esse Dei charitatem in cordibus nostris, ista potius intelligenda sit, qua diligimur a Deo, certum est enim quod velut summum et maximum donum sancti Spiritus charitatem ponat, quod velit munere prius suscepto a Deo, per hoc ipsum diligere possumus Deum quod diligimur a Deo. Denique in tantum virtus charitatis
Abbreviated transcription (Latin):
credenti non reputaret dñs peccatum : proponit nunc int̾rogationẽ ex cuiꝰ
responsione doceat᷑. Et ex ipsa temporũ ratione qđ beatitudo iustificationis
abrahȩ non incircumcisione sed adhuc inp̃putio posita data est qđ si abrahã
cum adhuc eẽt inpputio exfide iustificatus est : potest et om̃is qui credit dõ
iustificari ꝑfidem etiam sisit inp̾putio. et ꝑtinere etiam ad ipsum hȩc beatitu¬
do quȩ dicit beat : cii non imputabit dñs peccatum. Ostendit ergo quia
non cuilibet dñs non imputet peccatũ. sed ei qͥ credidit propt̃ fidem suam
peccata non reputet. Sicut enim abrahȩ reputata est fides ad iusticiam: ita
quȩ udebit᷑ grã iusto reputari adiusticiam: sed utiq illi dicit fidem repu¬
tatam eẽ ad iusticiam: qͥ anteꝗͣ hab̾et hanc fidem. iusticiã non habebat.
Et iste est utiq beatus cui ds̃ accepto fert iusticiam sine oꝑibus: et cui non
imputat᷑ peccatũ. Cui etiam remisse sunt iniquitates: et obtecta siqua antea

Expanded text:
credentium. MAURUS Proponit nunc interrogationem, ex cujus responsione doceantur, et ex ipsa temporum ratione, quod beatitudo justificationis Abrahae non in circumcisione, sed adhuc in praeputio posito data est. Quod si Abraham, cum esset adhuc in praeputio, ex fide justificatus est, potest et omnis qui credit Deo justificari per fidem, etiamsi sit in praeputio, et pertinere etiam ad ipsum haec beatitudo, quae dicitur: Beatus cui non imputat Dominus peccatum. Ostendit ergo quia non cuilibet Dominus non imputet peccatum, sed ei qui crediderit per fidem suam peccata non reputet. Sicut enim Abrahae reputata est fides ad justitiam, ita quae videbitur gratia justo reputari ad justitiam? Sed utique ille dixit fidem reputatam esse ad justitiam, qui antequam haberet hanc fidem, ad justitiam non habebat; et iste est utique beatus cui Deus accepto fert justitiam sine operibus, et cui non imputatur peccatum: cui etiam remissae sunt iniquitates, et obtecta, si qua antea
Abbreviated transcription (Latin):
imputauit dñs peccatum. Et uide si forte potest iste ordo in anima una eadẽc
intelligi: ut quia uitium est conuersionis animȩ mala derelinquere. pro hoc
iniquitatum remissionẽ mereatur acciꝑe. Cum autem &eꝑit hona facere. ł¬
ut singła quȩq precesserant mala bonis recentibus obtegens. et abundan¬
tiorem numerum bonorum introducens quam prius fuerat malorum degere¬
peccata dicatur. Ubi uero iam ad ꝑfec tum uenerit ita ut om̃is de ea malitiȩ¬
quitiȩ: ibi iam sũma ꝑfec tȩ beatitudinis promittatur cum nullum possit
dñs imputare peccatum. Iniquitas sane apeccato hanc habet differentiam:

Expanded text:
imputatur. Vide si potest iste ordo in anima una eademque intelligi, ut quia initium est conversionis animae, mala derelinquere, propter hoc iniquitatum remissionem mereatur accipere. Cum autem coeperit bona facere, velut singula quaeque quae praecesserant mala bonis recentibus obtegens, et abundantiorem bonorum numerum introducens, quam prius fuerat malorum, tegerepeccata dicatur. Ubi vero jam ad perfectum venerit, ita ut omnis radix de ea malitiur, ibi jam summa perfectae beatitudinis promittatur, cum nullum possit Dominus imputare peccatum. Iniquitas sane a peccato hanc habet differentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Perquã lege fidĩ excludi głationẽ dicit eorũ qͥ inlegis opibꝰ głantur.
et prominciauerit fide iustificari hominẽ sine oꝑibus legis: consequent̃
nunc ut hȩc descripturisasserant᷑. habiahe producit exemplum et dicit
quia abraham si ex oꝑibus iustificatus est. habet głam sed non apud
am. Qđ quidem sine arte dialectica disserit. Nam si is qui ex oꝑibꝰ¬
ustificatur non habet głam apud dm̃ : abraham aut̃ constat hab̾e głam

Expanded text:
ationem dicit eorum qui in legis operibus gloriantur, et pronuntiaverit fide justificari hominem sine operibus legis, consequenter nunc, ut haec de Scripturis asserantur, Abrahae producit exemplum, et dicit: Quia Abraham si ex operibus legis justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum: quod quidem sine arte dialectica disserit: nam si is qui ex operibus non habet gloriam apud Deum: Abraham autem constat habere gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ destruitur : quomͦ non magis ministeriũ sp̃s erit ingłaꝰ Et paulo pꝰ
Si enĩ qđ destruitur ꝑ głam : multomagis qđ manet in gła est. Dici
ergo potest qđ gła uultus morsi quȩ destruitur. & hoc qđ dicit. Si
enim qđ destruitur ꝑ głam est. contrariũ uideri huic sententiȩ qua
pronuntiat. non destruimꝰ legem ꝑ fidem : sed statumꝰ et confirmamꝰ.
Sed uide si possumꝰ hoc modo qđ intentat absoluere. Non est idem qđ
dixit legem destruimꝰ: et lex destruitur. Paulus ergo in psenti loco
hoc pronunciat: qđ legem ipse non destruit. Nam et si destruitur
lex ꝑ eã quȩ suꝑeminet głam: non ꝑ paulum neq ꝑ aliũ aliquem
scõrum destrutur. Unde & ipse dñs dicebat. Non ueni soluere legẽ.:
sed adimplere. Hullus ergo scõrum nec ipse dñs destruit legem: s
gła euis temp̃ralis et ꝑtransiens. agła ȩterna et ꝑmanente destruit᷑.

Expanded text:
quae destquae destSi enim quod destruitur per gloriam, multo magis, quod manet in gloria est . Dici ergo potest quia gloria vultus Moysi quae destruitur, et hoc quod dicit: Si enim quod destruitur per gloriam est, contrarium huic sententiae, qua pronuntiat: Non destruimus legem per fidem, sed statuimus et confirmamus. Sed vide si possumus hoc modo, quod intentatur absolvere. Non est idem quod dixit, legem destruimus, et lex destruitur. Paulus ergo in praesenti loco hoc pronuntiat, quod legem ipse non destruat. Nam si destruitur lex per eam quae supereminet gloriam, et non per Paulum, neque per alium aliquem sanctorum, destruitur. Unde et ipse Dominus dicebat, Non veni solvere legem, sed adimplere . Nullus ergo sanctorum, nec ipse Dominus destruet legem. Sed gloria ejus temporalis et pertransiens a gloria aeterna permanente destruitur
Abbreviated transcription (Latin):
hoc et hebion facit: hoc et om̃s qui in fide catholica aliquid corrup¬
tionis interserunt. Ego etiã illud conuenient᷑ adiciã : quia om̃is qui
xp̃o credens bene agit. et continet se ab omuĩ macula peccati: hic legem dĩ
recte uiuendo confirmat. Qui uero p̃ceps pecratorũ uicũs agitur. et sine
ullo penitendi retinaculo assiduitate scelerũ maculatur: Inc etiã si crede
xp̃o uideatur: ꝑ fidem suam non statuit. sed destruit legem. Sed & illa
nequaquã nob̾ p̃tereunda udetur obiectio quã ꝑferre quis potest et di¬
cere. qđ contraria sibi scrib̾e udeatur apłs: cum in p̾senti quidem loco dicit
non destrui legem sed confirmari. In scđa uero ad corindnos: ita scribit.
Qđ siministeriũ mortis inlitteris formatũ in lapidibus factum est in gła.
ita ut non possent intend̾e filũ isrł in faciem moysi ꝓpt̾ głam uultus eiꝰ

Expanded text:
Hoc et Ebion facit; hoc et omnes, qui in fide Catholica aliquid corrupHoc et Ebion facit; hoc et omnes, qui in fide Catholica aliquid corruptionis interserunt. Ego etiam illud convenienter adjiciam, quia omnis qui Christo credens bene agit, et continet se ab omni macula peccati, hic legem Dei recte vivendo confirmat; qui vero praeceps peccatorum vitiis agitur, et sine ullo poenitendi retinaculo assiduitate scelerum maculatur, hic etiamsi credere Christo videatur, per fidem suam non statuit, sed destruit legem. Sed et illa nequaquam nobis praetereunda videtur objectio, quam proferre quis potest, et dicere quod contraria sibi scribere videatur Apostolus, cum in praesenti quidem loco dicit non destrui legem, sed confirmari; in secunda vero ad Corinthios ita scribit: Quod si ministerium mortis in litteris formatum in lapidibus, factum est in gloria, ita ut non possint intendere filii Israel in faciem Moysi propter gloriam vultus ejus,