comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lierem. Uirgo a uiridiori etate dicta ẽ : sicut et¬
uirga. sicut et uitula. Alias ab incorruptione
quasi uirago: quod ignoret femineam passionẽ.
Uirago uocata: quia uirum agit. hoc est oꝑa
uirilia facit: et masculini uigoris est. Antiqui
enim fortes feminas ita uocabant. Uirgo autem
non recte uirago dicitur : si non uiri offitio fun-¬
gitur. Mulier uero si uirilia facit: recte uirago
dicitur ut amazona. Que uero nunc femina: an¬
tiquitus uira uocabatur: sicut a seruo serua. sic̃
a famulo famula. ita a uiro uira. Hine et uir-¬
ginis nomen quidam putant. Femina uero a par¬
tibus femorum dicta: ubi sexus species a uiro
distinguitur. Alii greca ethimologia feminam¬
ab ignea uidictam putant: quia uehementer concu.¬
piscit. Libidinosiores enim uiris feminas esse. tam
in mulieribus quam in animalibus. Unde nimius
amor apudantiquos femineus uocabatur.
or est adhuc uiridior. In sexto libro ouidius¬

Expanded text:
lierem. 21. Virgo a viridiore aetate dicta est, sicut lierem. 21. Virgo a viridiore aetate dicta est, sicut virga et vitula. Alias ab incorruptione, quasi virago, quod ignoret femineam passionem. 22. Virago vocata, quia virum agit, hoc est, opera virilia facit, et masculini vigoris est. Antiqui enim fortes feminas ita vocabant. Virgo autem non recte virago dicitur, si non viri officio fungatur. Mulier vero si virilia opera facit, recte virago dicitur, ut Amazon. 23. Quae vero nunc femina, antiquitus vira vocabatur, sicut a servo serva, sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen quidam putant. 24. Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. 28 Alii Graeca etymologia feminaab ignea piscit; libidinosiores enim viris feminas esse tam in mulieribus quam in animalibus dicunt. Unde nimius amor apud antiquos femineus vocabatur. or est adhuc viridior. Ovid. in lib. VI: Se
Abbreviated transcription (Latin):
in bobus iuuenci cũ a uitulis discesserint. Est enim
iuuenis in ipsoetatis incremento positus. et ad auxi¬
lium p̃paratus. Nam uiuare hominis est: opud
aliquod conferentis. Sicut autem tricesimus ꝑfecte¬
ȩtatatis est annus in hominibus: ita in pecudibus
ac iumentis tercius robustissimus. Uir noncupatus.
quod maior in eo uis ẽ: quam in feminis. Unde et
iurtus nomen accepit : siue quod ui agat feminam.
Mulier uero a mollicie tamquam mollier. detracta
littera.o. uł mutata appellata est mulier. Utriq
enĩ fortitudine et imbecillitate corpoꝵ seꝑantur:
sedidõ uirtus maxima uiri. mulieris minor. ut pa¬
tiens uiro eẽt. scilicet ne feminis repugnantibus libido
cogeret uiros aliud appetere. aut in alium sexum
ruere. Dicitur igitur mulier scđm femineum
ex lingua sacre scripture. Nam eua statim facta de
latere uiri sui. nondum contacta a uiro mulier est¬
appellata. dicente scriptura. et formauit eam in mu¬

Expanded text:
in bubus iuvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim in bubus iuvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim iuvenis in ipso aetatis incremento positus, et ad auxilium praeparatus. Nam iuvare hominis est opus aliquod conferentis. Sicut autem trecesimus perfectae aetatis est annus in homac jumentis tertius robustissimus. 17. Vir nuncupatus, quod major in eo vis est, quam in femina. Unde et virtus nomen accepit, sive quod vi agat feminam. 18. Mulier vero, a mollitie, tanquam mollier, detracta littera, vel mutata, appellata est mulier. 19. Utrique enim fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Sed ideo virtus maxima viri, mulieris minor, ut patiens viro esset, scilicet, ne, feminis repugnantibus, libido cogeret viros aliud appetere, aut in alium sexum proruere. 20. Dicitur igitur mulier secundum femineum s, ex lingua sacrae Scripturae. Nam Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro, mulier appellata est, dicente Scriptura: Et formavit eam in mu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓetate puerili uocamus. Pupilli autem dicti qͣsi
sine oculis. hoc est ab parentibus orbi. Hi autem
uere dicuntur pupilli: quorum patres ante deces¬
serunt quam ab his nomen acciperent: ceteri orbi uo¬
cantur. Orfani idem qui et pupilli. Illud enim gre¬
cum nomen est: hoc latinum. nam et in psalmo ubi
cupati. quod hȩc loca tunc pͥmum lanuginẽ
ducunt. Quidam autem ex annis pub̃tatem ex.¬
istimant. idest eum puberem eẽ. qui quatuordecim
expleuerit annos: quamius tardissime pubescat.
Certissimum autẽ puberem esse. qͥ et ex habitu cor¬
poris pubertatem ostendit. et generare iam possit.
Puerperȩ sunt quȩ annis puerilibus pariunt: unde
et oratius. Laudatur primo prole puerpera nato.
Et dictȩ puerperȩ: uł quod primo partu grauantur.
uł quod primum pueros pariunt. Adolescens dictꝰ.:
eo quod sit ad gignendum adultus. siue a crescere et au¬
geri. Iuuenis uocatus. quod iuuare posse incipit: ut

Expanded text:
pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti quasi pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti quasi in oculis, hoc est a parentibus orbi. Hi autem vere pupilli dicuntur quorum patres ante decesserunt quam ab his nomen acceperint. Ceteri orbi vocantur orphani, idem qui et pupilli; illud enim Graecum nomen est, hoc Latinum. Nam et in psalmo, ubicupati, quod haec loca tunc primum lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatem existimant, id est eum puberem esse qui quattuordecim annos expleverit, quamvis tardissime pubescat: certissimum autem puberem esse qui et ex habitu corporis pubertatem ostendit et generare iam possit. Puerperae sunt, quae annis puerilibus pariunt. Unde et Horatius C. 4, 5, 23: Laudatur primo prole puerpera nato. Et dictae puerperae vel quod primo partu gravantur, vel quod primum pueros pariunt. Adolescens dictus, eo quod sit ad gignendum adultus, sive a crescere et augeri. Iuvenis vocatus, quod iuvare posse incipit; ut
Abbreviated transcription (Latin):
In his igitur sexspatiis filosophi uitam descripsert̃
humanam. in quibus mutatur et currit. et ad mor¬
tis terminum ꝑuenit. ꝑgamus gͦ breuiter ꝑ pre-¬
dictos gradus etatum: ethimologias eorum in homi-¬
ne demonstrantes. Infans dicitur homo pͥmȩ etatis.
Dictus autem infaus: quia adhuc fari nescir. idest
loqui non potest. Nondũ eñĩbene ordinatis dentibus:
minus est sermonis expressio. Puer apuritate uoa¬
tus. quia puerꝰ est : et necdum lanuginem floremq
genarum habens. Hi sunt efoͤbi idest a foebo dicti:
necdum uiri adulescentuli. sed lenes. Puer autem
tribus modis dicitur. Pro natiuitate: ut esaias. Pier
natus ẽ nobis. Pro etate. ut octennis. decennis. Unde
est illud. Iam puerile iugum tenera ceruice regebat.
P obsequio et fidei puritate. ut dominus ad ꝓpħam
ge pueritiȩ excessisset annos. Puella ẽ paruula
quasi pulla. unde et pupillos ñ ꝓconditione sed

Expanded text:
In his igitur sex spatiis philosophi vitam discripserunt In his igitur sex spatiis philosophi vitam discripserunt humanam, in quibus mutatur et currit et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstrantes. Infans dicitur homo primae aetatis; dictus autem infans quia adhuc fari nescit, id est loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus minus est sermonis expressio. Puer a puritate vocatus, quia purus est, et necdum lanuginem floremque genarum habens. Hi sunt ephebi, id est a Phoebo dicti, necdum pronati viri, adolescentuli lenes. Puer autem tribus modis dicitur, pro nativitate, ut Esaias 9, 6: 'Puer natus est nobis.' Pro aetate, ut octoennis, decennis. Unde est illud: Iam puerile iugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate, ut Dominus ad prophege pueritiae excessisset annos. Puella est parvula, quasi pulla. Unde et pupillos non pro condicione, sed
Abbreviated transcription (Latin):
radus etatis sex sunt: infantia. pueritia. ad¬
olescentia. iuuentus. grauitas. atq senectus
Prima etas infantia ẽ pueri nascentis ad lucem. quȩ
porrigitur in septem annis. Secunda etas pueritia
idest pura: et necdum ad generandum apta. ten¬
dens usq ad quartum decimum annum. Tercia ado¬
lescentia. ad gignendum adulta: quȩ porrigitur usq
ad uiginti octo annos. Quarta iuiuentus firmissuma¬
etatum omnium: finiens in quinquagesimo anno.
Quinta etas senioris: id est grauitas quȩ ẽ declina¬
tioa iuuentute in senec̾tutem. non dum senectus ẽ¬
sediam non. iuuentus: quia senioris etas est.
quam greci presbiten uocant. Nam senex apud gre¬
cos non prb̃r. sed gerondicitur. quȩ etas a quinquage¬
simo anno incipiens. septuagesimo terminatur. Sexta
ettas senectus. quȩ nullo annoꝵ tempore finitur: sed
postquinq illas etates quantum cumq uita ẽ: sene¬
ctuti deputatur. Senium autem pars est ultima se¬
nectutis: dicta quod sit terminum sextȩ etatis.

Expanded text:
radus aetatis sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id est pura et necdum ad generandum apta, tendens usque ad quartumdecimum annum. Tertia adolescentia ad gignendum adulta, quae porrigitur usque ad viginti octo annos. Quarta iuventus firmissima aetatum omnium, finiens in quinquagesimo anno. Quinta aetas senioris, id est gravitas, quae est declinatio a iuventute in senectutem; nondum senectus sed iam nondum iuventus, quia senioris aetas est, quam Graeci πρεσβύτην vocant. Nam senex apud Graecos non presbyter, sed γέρων dicitur. Quae aetas a quinquagesimo anno incipiens septuagesimo terminatur. Sexta aetas senectus, quae nullo annorum tempore finitur; sed post quinque illas aetates quantumcumque vitae est, senectuti deputatur. Senium autem pars est ultima senectutis, dicta quod sit terminus sextae aetatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Multi plices suꝑ particulares.
Multiplices suꝑ partientes.
Minores diuiduntur sic.
Submultiplices.
Sub suꝑ particulares
Sub suꝑ partientes

Expanded text:
multiplices superparticulares, multiplices superpartientes. Minores dividuntur sic: submultiplices, subsuperparticulares, subsuperpartientes
Abbreviated transcription (Latin):
odex multorum librorum ẽ. Liber uniꝰ
uoluminis. et dicitur codex ꝑtrans la¬
tionem a codicibus arborum seu uĩtium qͣsi
caudex. quod in se multitudinẽ libroꝵ quasi
ramorum contineat. Uolumen liber est
a uoluendo dictus sicut apud hebreos uolumi¬
na legis. uolumina ꝓpħarum. liber. ẽ. interi¬
or tunica corticis. quȩ ligno coheret. De quo
et liber dicitur in quo scribimus. quia ante
usum cartȩ uel menbranarum de libris ar¬
borum uolumina fiebant. id.ẽ. compagina¬
bantur. Unde et scriptores a libris arbor
librarios uocauerunt.
brariis et eorum instrument is.

Expanded text:
odex multorum librorum est; liber unius voluminis. Et dictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod ex se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina Legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica corticis, quae ligno cohaeret. De quoet liber dicitur in quo scribimus, quia ante usum cartae vel membranarum de libris arborum volumina fiebant, id est conpaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. brariis et eorum instrumentis.
Abbreviated transcription (Latin):
subcingit. ut constrĩgens latitudinem uestis ad cor¬
pus contrahat. atq conungendo componat. Hunc
uulgo bracilem quasi bracͥialem dicunt: quamus
nunc ñ brachiorum sed renum sit cingulum. Sub¬
cinctorium autem uocatum. quod ut dictum est
sub brachiis ductum alarum sinum ambit atq
hinc inde subcingit. Fascia est qua regitur pe-¬
ctus: et papille compͥmuntur. atq orispanti cin.¬
gulo angustius pectus artatur. Et dicta fascia
quod in modum fasciculi corpus alligat. Hinc
fasciola quibus uulnera conligantur. Uitta dicꝰ¬
ta quod ea pectus uincitur. instar uittis ligantis.
Limbus ẽ quam nos ornaturam dicimus. fasciola
est quȩ ambit extremitatem uestium. aut ex
filis aut ex auro contexta. ad sumptaq extrin secꝰ
in extrema parte uestimenti uł clamidis. de qua
uirgilius dicit. Sidoniam picto clamidem circũ.¬

Expanded text:
subcingit, ut constringens latitudinem vestiat corsubcingit, ut constringens latitudinem vestiat corpus, contrahat atque coniungendo conponat. Hunc vulgo brachilem, quasi brachialem, dicunt, quamvis nunc non brachiorum, sed renum sit cingulum. Subcinctorium autem vocatum quod, ut dictum est, sub brachiis ductum alarum sinum ambit atque hinc inde subcingit. Fascia est qua tegitur pectus et papillae conprimuntur, atque crispanti cingulo angustius pectus artatur: et dicta fascia quod in modum fasciculi corpus alligat. Hinc et fasciolae, quibus vulnera conligantur. Vitta dicta quod ea pectus vincitur instar vitis ligantis. Limbus est quam nos ornaturam dicimus. Fasciola est quae ambit extremitatem vestium, aut ex filis, aut ex auro contexta adsutaque extrinsecus in extrema parte vestimenti vel chlamydis. De qua Vergilius dicit
Abbreviated transcription (Latin):
lum. Nam a cincto. ꝑ diminutionem cingulum
nominatum. Cincto autem iuuenes in exercitati.¬
one campestri : uerecunda uelabant. unde et cã.¬
pestris dicebatur. Balteum. cingulum militare ẽ.
strandam legionis militaris summam. id est sex
milium sexcentorum. ex quo numero et ipsi con-¬
sistunt. Unde et balteus dicitur. ñ tantum quo
cingitur. sed etiam a quo arma dependent. Tona
grecum est quam illi ⁊ onarim nos cingulũ non¬
cupamus. Sttophium ẽ cingulum aureũ cum
strofio inligata ẽ. Limus ẽ cinctus quem pub¬
lici habebant serui. et dictus limus. quia trans¬
uersas habet purpuras idest limas. Caltulũ
cinguli genus a coacto loro dictum. Fibula gre¬
cum estͦ quam illi fiblin dicunt quod ligat.
Subfibulum. subligaculum. Redimiculum
est quod sub cinctorium siue brachile noncuꝑamꝰ.
quod descendens ꝑ ceruicem et a lateribus colli diui¬
sum. utrarum alarum sinus ambit. atq hinc inde

Expanded text:
lum. Nam a cinctu per diminutionem cingulum lum. Nam a cinctu per diminutionem cingulum nominatum. Cinctu autem juvenes in exercitatione campestri verecunda velabant, unde et campestris dicebatur. Cingstrandam legionis militaris summam, idest sex milium sexcentorum, ex quo numero et ipsi consistunt; unde et balteus dicitur non tantum quod cingitur, sed etiam a quo arma dependant. Zona Graecum est, quam illi ζωνάριν, nos cingulum nuncupamus. Strophium est cingulum aureum cum strophio inligata est. Limus est cinctus quem publici habebant servi: et dictus limus quia transversas habebat purpuras, id est limas. Caltulum cinguli genus, a coacto loro dictum. Fibula Graecum est, quam illi †fiblin† dicunt, quod ligat. Subfibulum, subligaculum. Redimiculum est quod subcinctorium sive bracile nuncupamus, quod descendens per cervicem et a lateribus colli divisum, utrumque alarum sinus ambit atque hinc inde
Abbreviated transcription (Latin):
sequimini. qui ꝓpt̃ mulierum cupiditatem
ut mulier est ornatus. Crassus qui a pud parthos
periit. in senectute duos habuit anulos: causam
preferens quo pecunia ei inmensa creuisset. Mul¬
ti etiam romanorum ꝓ grauitate anulum gestare
in digito abstinuerunt. Feminȩ ñ use anulis. nisi
quoᷤᷤ uirginisponsus miserat. neq amplius quã binos
anulos aureos indigitis habere solebant. At nunc p̃
auro. nullum feminis leue est atq inmune menbrũ.
Inter genera anulorum sunt ungulus. samotracius.
tinius. Ungulus ẽ geminatus. uocatusq hoc nomi¬
ne. quia sicut ungula carni itti gemina anuli au.¬
ro accingitur. Samotracius aureus quidem. sed ca¬
pitulo ferreo a loco ita uocatus. Tinius purus ẽ
pͥmum in bithinia fabricatus. quam olim tinam
uocabant. Flaccus. Lugente mea uita nec smna¬
ragdos berillosq mͥ flacce. nec nitentes ꝑcandida
inctus est lata zona. et minus la gulis.¬
ta semicincium. et utrisq minma cingu¬

Expanded text:
sequimini, qui propter mulierum cupiditatem sequimini, qui propter mulierum cupiditatem ut mulier est ornatus.' Crassus, qui apud Parthos periit, in senectute duos habuit anulos, causam praeferens quod pecunia ei inmensa crevisset. Multi etiam Romanorum pro gravitate anulum gestare in digito abstinuerunt. Feminae non usae anulis, nisi quos virgini sponsus miserat, neque amplius quam binos anulos auro nullum feminis leve est atque immune membrum. 5. Inter genera annulorum sunt: ungulus, samothracius, thynnius. Ungulus est gemmatus, vocatusque hoc nomine, quia sicut ungula carni, ita gemma annuli auro accingitur. Samothracius aureus est quidem, sed capitulo ferreo, a loco ita vocatus. 6. Thynnius purus est, primum in Bithynia fabricatus, quam 477 olim Thynnam vocabant. Flaccus: Lugente mea vita, nec smaragdos, berillosque mihi, Flacce, nec nitentes percandida s. 1. Cinctus est lata zona, et minus lata sta semicinctium, et utriusque diminutivum cingu
Abbreviated transcription (Latin):
Rimus ꝓmetheus fertur circulum ferreum
ineluso lapide digito circuidasse: qua consue¬
tudine in usu anulos habere coeperunt homines.
Anuli autẽ ꝑdiminutionem dicti. a circulis et
anis. qui sunt circumbrachia et circum crurã. Un-¬
de et signa eorum ꝑ diminutionem sigilla. Nã
signa maiora sunt: sigilla uero quasi minora sig¬
na. Anulos homines primum gestare ceperunt.
quarto a pollice digito: quod eo uena quȩdam ad
corusq ꝑtingat. quam notandam ornandamq
aliquo insigni ueteres putauerunt. Apud romanos
anuli de publico dahantur. et ñ sine discrimine.
Nam dignitate precipus uiris geminati dabant᷑.
ceteris solidi. Anulũ aureum neq seruus neq li-¬
bertinus gestabat in publico. sed anulo aureo
liberi uterentur. Lib̃tini argenteos. serui ferreos.
licet et multi honestissimi anulo ferreo utebantur.
Apud ueteres ultra unum anulum auti infamis
habitꝰ erat uiro graccus in meuiũ. Considerate
quirites sinistram eius. En cuius auctoritatẽ

Expanded text:
rimus Prometheus fertur circulum ferreum incluso lapide digito circumdasse; qua consuetudine homines usi anulos habere coeperunt. Anuli autem per diminutionem dicti a circulis et anis, qui sunt circum brachia et circum crura; unde et signa eorum per diminutionem sigilla: nam signa maiora sunt, sigilla vero quasi minora signa. Anulos homines primum gestare coeperunt quarto a pollice digito, quod eo vena quaedam ad cor usque pertingat, quam notandam ornandamque aliquo insigni veteres putaverunt. Apud Romanos anuli de publico dabantur, et non sine discrimine; nam dignitate praecipuis viris gemmati dabantur, ceteris solidi: anulum aureum neque servus neque libertinus gestabat in publico, sed anulo aureo liberi utebantur, libertini argenteo, servi ferreo; licet et multi honestissimi anulo ferreo utebantur. Apud veteres ultra unim anulum uti infame habitum viro. Gracchus in Mevium: 'Considerate, Quirites, sinistram eius; en cuius auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
mi desiderio desideraui nunc uidere
faciem tuam: et utinam aliquando
impleret ds̃ uotum meum antequã
moriar. Ad presens autem dẽprecor
ut cõmendes me dõ orationibus tuis. ut et in
hac uita spem meam impleat: et in futo beati¬
tudinis tuę consortium michi concedat. E
nany sya. Ora ero nob̃ beatissimf dãe ei fã¬

Expanded text:
i desiderio desideravi nunc videre faciem tuam, et utinam aliquando impleret Deus votum meum, antequam moriar. Ad praesens autem deprecor ut commendes me Deo orationibus tuis, et, ut in hac vita spem meam impleat, et in futura beatitudinis tuae consortium mihi concedat. Et manu sua. Ora pro nobis, beatissime
Abbreviated transcription (Latin):
ab obnubendo idest oꝑiendo celũ.
unde et nupte quod uultus suos uelent.
unde et neptunus qͦd nubat: idest mare et
terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit.
Uenti autem aerem conglobant: nubemq faciuñ.

Expanded text:
ab obnubendo, id est operiendo, caelum; unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quod nubat, id est mare et terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant nubemque faciunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tiare fingunt. Pronia a capite testudinum etoni¬
tribus cadere putatur: et restringuere fulminis ictꝰ.
Hienia lapis in oculis hieniȩ bestiȩ inuenitur: qui
si sub lingua hominis subditus fuerit. futura eum
precingere dicunt. Sed et corallus tempestati et
grandini resistere fertur. Pontica ẽ genima quȩdam
liuore ꝑlucida. habens stellas rubeas. interdum et
aureas. Dicunt ꝑeam interrogari demones et fu-¬
gari. In quibusdam geminarum generibus. ueras
a falsis discernere magna difficultas est : quippe
cum inuentum sit ex uero genere alteriꝰ. in alias fal¬
sas transducere. ut sardonices quȩ ternis glutinan¬
tur gemimis. ita ut deprehendi ñ possint. Tinguĩ
enim eas ex diuerso genere nigro candido mineoq
colore. Nam et ꝓ lapide preciosissimo smaragdo: qͥ¬
dam uitrum arte inficiunt. et fallit oculos subdole
quędam falsa uiriditas. quoadusq non est qui probet

Expanded text:
tiari fingunt. 24. Brontia a capite testudinum cum tonitiari fingunt. 24. Brontia a capite testudinum cum tonitruis cadere putatur, et restinguere fulminis ictus. 25. Hyaenia lapis in oculis Hyaenae bestiae invenitur, qui si sub lingua hominis subditus fuerit, futura eum praecinere dicunt. Sed et corallium tempestati et grandini resistere fertur. 26. Pontica est gemma quaedam livore perlucida, habens stellas rubeas, interdum et aureas. Dicunt per eam interrogari daemones, et fugari. 27. In quibusdam gemmarum generibus veras a falsis discernere magna difficultas est, quippe cum inventum sit ex vero genere alterius in alia falsa transducere, ut sardonices, quae ternis glutinantur gemmis, ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere, nigro, candido minioque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quaedam falsa viriditas, quoadusque non est qui probet
Abbreviated transcription (Latin):
cadere. cui ñ modicam magi tribuunt potestatem.
nam ex ealunares motus excitari putant. Sunt
et quȩdam gemmarum genera cognominata ab
animalibus. Ecites uipereas maculas expͥmit: carciniȩ¬
marini cancri coloris est. Scorpitis. scorpionem. et co-¬
lore et effigie imitatur. Airmititis. formice reptan¬
tis effigiem refert. Paos pauoni est similis. Eera¬
citis. accipitris coloris. Etitis aquilȩ. Egoptalmos ca¬
prino oculo similis. Li coptalmus. quatuor coloꝵ ex
rutilo sanguinea. in medio nigrum candido cingit.
ut luporum oculos. Mleconites papaueris exprimit¬
colorem. Sunt et quȩdam gemmȩ quas gentiles in
suꝑsticionibus quibusdam utuntur. Liparea suffita
omnes bestias euocari tradunt. Anancitide in idroman¬
tia demonum imagines euocari dicunt. Si nocitide
umbras inferorum euocatas tenere aiunt. Celoni¬
tis oculus est. indice testudinis. uariꝰ et purpure¬
us. Hunc magi impositum linguȩ. futura p̃nun¬

Expanded text:
cadere. Cui non modicam magi tribuunt potestatem; cadere. Cui non modicam magi tribuunt potestatem; nam ex eo lunares motus excitari putant. Sunt et quaedam gemmarum genera cognominata ab animalibus: echites vipereas maculas expmarini cancri coloris est. 19. Scorpitis scorpionem et colore et effigie refert. Myrmicites formicae reptantis effigiem imitatur. Taos pavoni est similis. Hieracites accipitris coloris. Aetites aquilae. Aegopthalmos caprino oculo similis. 20. Lycopthalmus quatuor colorum, ex rutilo sanguinea, in medio nigrum candido cingit, ut luporum oculus. Meconites papaver exprimit. 21. Sunt et quaedam gemmae quibus gentiles in superstitionibus quibusdam utuntur. 22. Liparia suffita omnes bestias evocari tradunt. 283 Ananchitide in hydromantia daemonum imagines evocari dicunt. Synocitide umbras inferorum evocatas teneri aiunt. 23. Chelonites oculus est Indicae testudinis, varius, et purpureus. Per hunc magi impositum linguae futura praenun
Abbreviated transcription (Latin):
platione ferri nichildis sonat. in maleficiis quoq
modo si inferatur. discordias excitat. Ideus dactilus
ex insula creata est. ferrei coloris: causa nominis
eius. quia pollicem humanum expͥmit. Ethiopicꝰ
ferrei coloris est: qui dum teritur. nigrum sucum
emittit. Timilantius in eufrate alueo legitur. pro¬
conessio marmnoris similis. medio colore glauco. ue¬
luti oculi pupilla internitens. Arabica ex patria di¬
cta aspectu eburnea est. Efestitis speculinaturam
habet in redendis imaginibus quam quam rutilet.
exꝑimentum eius si feruenti a quȩ statim addita
refrigeret. aut si soli opposita aridam materia m
accendit. Nascitur in corico. Ostracites lapidosus
colore testatio durior altera acati similis. nisi quod
acates politura pinguescit duriori. ac tanta in est
uis ut aliȩ geminȩ sculpantur fragmentis eius.
Glosa petra similis est linguȩ humane. unde et no-¬
men sumpsit. Fertur autem deficiente luna cȩlo

Expanded text:
platione ferri nihil dissonat. In maleficiis quoquo platione ferri nihil dissonat. In maleficiis quoquo modo inferatur discordias excitat. Idaeus dactylus ex insula Creta est, ferrei coloris. Causa nominis eius quia pollicem humanum exprimit. Aethiopicus ferrei coloris est, qui dum teritur, nigrum sucum emittit. Zmilanthis in Euphrate alveo legitur Proconnesio marmori similis, medio colore glauco, veluti oculi pupilla internitens. Arabica ex patria dicta aspectu eburnea est. Hephaestitis speculi naturam habet in reddendis imaginibus, quamquam rutilet. Experimentum eius, si ferventi aqua statim addita refrigerat, aut si soli adposita aridam materiam accendat. Nascitur in Coryco. Ostracites lapidosus colore, testacio durior. Altera achatae similis, nisi quod achates politura pinguescit. Duritiae tanta inest vis ut aliae gemmae sculpantur fragmentis eius. Glossopetra similis est linguae humanae; unde et nomen sumpsit: fertur autem deficiente luna caelo
Abbreviated transcription (Latin):
uocata: aurea est enim die et nocta ignea hanc
ethiopia gignit. Ammocryssus arenis et auro int̾¬
mixtus: nunc bratearum. nunc pulueris habet
quadrulas: gignitur in ꝑsida. Leo crysus colore
aureo int̾ueniente candida uena. Melectrisis di
ceat. Crysocolla gignitur in india: ubi formice eru¬
unt aurum. Est autem auro similis. et habet na¬
turam magnetis. nͥ quod augere aurum traditur.
unde et noncupatur. Argirites similis argento.
habens stigmata aurea. Androma argenti nitorem
habet. et pene adamans quadrata semꝑ tesseris.
Magi putant nomen impositum. ab eo quod animo¬
rum impetus uł iracundias domare et refrenare di¬
catur: sicredimus. Rignitur in mari rubro. Cal¬
citis erei coloris est. Calcofanus nigra ẽ: sed lapidi
inlisa. exis tunnitum reddit. Balanitis duo gene¬
ra sunt. subuiridis et corinciȩ aeris similitudinẽ.
media secante flaminea uena. Sideritis a contem.¬

Expanded text:
vocata; aurea est enim die, et noctu ignea. Hanc vocata; aurea est enim die, et noctu ignea. Hanc Aethiopia gignit. Ammochrysus harenis auro intermixtus nunc brattearum, nunc pulveris habet quadrulas. Gignitur in Persida. Leucochrysus colore aureo interveniente candida vena. Melichrysus dicceat. Chrysocolla gignitur in India, ubi formicae eruunt aurum. Est autem auro similis et habet naturam magnetis, nisi quod augere aurum traditur; unde et nuncupatur. Argyrites similis argento, habens stigmata aurea. Androdamas argenti nitorem habet et pene adamans, quadrata semper tesseris. Magi putant nomen inpositum ab eo quod animorum inpetus vel iracundias domare et refrenare dicatur, si credimus. Gignitur in mari Rubro. Chalcitis aerei coloris est. Chalcophonos nigra est, sed lapidi inlisa aeris tinnitum reddit. Balanites: duo genera sunt, subvirides et Corinthiae aeris similitudine, mediam secante flammea vena. Sideritis a contem
Abbreviated transcription (Latin):
et hiopicus ẽ: quen lapidem lux celat. prodit ob¬
scuritas. Nocte enim igneus est. die aureus.
Flogites ex ꝑsida ẽ. ostentans iitra se quasi flam¬
mas estuantes quȩ ñ exeant. Sirtites uocata. qm̃
in littore sutium inuenta pͥmum ẽ. in parte luca¬
nie. Color huius croceus. intus stellas continens
languidas: et sub nubilo renitentes. Ermisciori
inter gratissimas geminas aspicitur. ex igneo colore¬
radians: auro portante secum in extremitatibus can¬
didam lucem. X IIII. De aureis geminis:¬
unt quedam geminarum genera ex specie me¬
tallorum ut lapidum cognominata. Crssopis
aurum tantum uidetur eẽ. Ct  solitus auro simi¬
lis est: oum marini coloris similitudine. Hunc ethi¬
opia gignit. Crys electrus similis auro: sed in colo¬
rem electri uergens matutino tantum aspectu io¬
cundus. rapacissimus ignium: et si iuxta fuerit
celerrime ardescens. Crysolamsis exauro et igne

Expanded text:
rysoprasus Aethiopicus est; quem lapidem lux celat, prodit obrysoprasus Aethiopicus est; quem lapidem lux celat, prodit obscuritas. Nocte enim igneus est, die aureus. Phlogites ex Persida est, ostentans intra se quasi flammas aestuantes, quae non exeant. Syrtitis vocata quoniam in litore Syrtium inventa primum est. In parte Lucaniae color huius croceus, intus stellas continens languidas, et sub nubilo renitentes. Hormiscion inter gratissimas aspicitur, ex igneo coloreradians auro portantem secum in extremitatibus candidam lucem. § 15 De aureis. Sunt quaedam gemmarum genera ex specie metallorum vel lapidum cognominata. Chrysopis aurum tantum videtur esse. Chrysolithus auro similis est cum marini coloris similitudine. Hunc et Aethiopia gignit. Chryselectrus similis auro, sed in colorem electri vergens, matutino tantum aspectu iucundus, rapacissimus ignium, et, si iuxta fuerit, celerrime ardescens. Chrysolampis ex auro et igne
Abbreviated transcription (Latin):
duplex facies. una quȩ purpura radiat. altera
que cocei rubore a sole excalefacta. aut digitor ũ
attritu paleas et cartarum fila ad se raꝑe dicitur.
Sculpturis resistit. Ac si quando sculpta est: dũ
signa inprimit. quasi quodam animali morsii par¬
tem cere retentat. Menera eiꝰ quatuor. Cal ce¬
doma hoc quod et lignis facere dicitur: quamquã
multum uilior predictis. Nascitur apud nasamo¬
nas. imbre ut ferunt diuindo inuenitur: ad reꝑcus¬
sum lune plenȩ. Omnia autem genera sculpturȩ
resistunt. Alabandina dicta ab alabandaasiȩ re-¬
gione: cuius color ad calcedonium uadit. sed rarus.
Dracontites ex cerebro draconis eruitur: quȩ nisi
uiuenti abscisa fuerit. ñ ingemmescit. Unde et eã
magi dormientibus draconibus amputant. Audaces
enĩ uiri explorant draconũ specꝰ. spargunt ibi gͣmina
medicata: ad incitandũ draconũ soporẽ. atq ita somno
sopitis capita desecant ⁊ geminas detrahunt. St̃ aut̃ can¬

Expanded text:
duplex facies; una quae purpura radiat, alia duplex facies; una quae purpura radiat, alia quae cocci rubore. A sole excalefacta aut digitorum adtritu paleas et chartarum fila ad se rapere dicitur; sculpturis resistit, ac si quando sculpta est, dum signa inprimit, quasi quodam animali morsu partem cerae retentat. Genera eius quattuor. Carchedonia hoc quod et lychnis facere dicitur, quamquam multo vilior praedictis. Nascitur apud Nasamonas imbre, ut ferunt, divino: invenitur ad repercussum lunae plenae. Omnia autem genera sculpturae resistunt. Alabandina dicta ab Alabanda Asiae regione, cuius color ad carchedoniam vadit, sed rarus. Dracontites ex cerebro draconis eruitur. Quae nisi viventi abscisa fuerit, non ingemmescit; unde et eam magi dormientibus draconibus amputant. Audaces enim viri explorant draconum specus, spargunt ibi gramina medicata ad incitandum draconum soporem, atque ita somno sopitis capita desecant et gemmas detrahunt. Sunt autem can
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Carbunculus autem dictus: quod sit ignitꝰ
ut carbo: cuius fulg r nocte uincitur. Lucet
enim in tenebris: adeo ut flaminas ad oculos iubite.
Genera eiꝰ duodecim: sed prestantiores qui uident᷑
fulgere. et uelut ignem effundere. Carbunculus
autẽ grece antrax dicitur: gignitur in libia apud
trogoditas. Fntracitis uocatus. quod sit et ipse colo¬
ris ignei ut carbunculus: sed candida uena p̃cinct:
cuiꝰ ꝓprium est quod iactatus igni uelut inter¬
mortuos extinguitur: at contra aquis ꝑfusus ex¬
ardescit. Sanda sirus nascitur in indis. loco eiꝰdẽ
nominis. species eiꝰ ẽ quod ueluti intra lucido igne
intus fulgente. aureȩ guttȩ. constat inter om nes
quantus numerꝰ stellarũ accedit: tanto et p̃tium
accedere. Lignis ex eodem genere ardentium ẽ.
appellata a lucernarum flagrantia. gignitur in
multis locis sed ꝓbatissima apudindos. Quidam eã
remissiorem carbunculo ẽẽ dixerunt. Huius

Expanded text:
habet. Carbunculus autem dictus quod sit ignitus habet. Carbunculus autem dictus quod sit ignitus ut carbo, cuius fulgor nec nocte vincitur; lucet enim in tenebris adeo ut flammas ad oculos vibret. Genera eius duodecim, sed praestantiores qui videntur fulgere et veluti ignem effundere. Carbunculus autem Graece ἄνθραξ dicitur. Gignitur in Libya apud Trogodytas. Anthracitis vocatus quod sit et ipse coloris ignei ut carbunculus, sed candida vena praecinctus; cuius proprium est quod iactatus igni velut intermortuus extinguitur, at contra aquis perfusus exardescit. Sandasirus nascitur in Indis, loco eiusdem nominis. Species eius quod veluti in tralucido igne intus fulgent aureae guttae. Constat inter omnes, quantus numerus stellarum accedit, tanto et pretium accedere. Lychnis ex eodem genere ardentium est, appellata a lucernarum flagrantia: gignitur in multis locis, sed probatissima apud Indos. Quidam eam remissiorem carbunculum esse dixerunt. Huius
Abbreviated transcription (Latin):
raunium alterum ispania in lusitanis litoribus
gignit. concolor pẏropo rubenti et qualitas ut ignis.
Hec aduersus uim fulgorum opitulari fertur: sicre¬
dimus. Dicta autem ceraunia. qm̃ alibi ñ inueni¬
tur. quam in loco fulminis ictu ꝓximo. Erece enĩ
fulmen ceraunos dicitur. Iris apud arabiam in
mari rubro nascitur coloris en stallini. sexangulata
dicta ex argum̃to iris. Nam subtecto ꝑcussasole.
species et colores arcus celestis. in proximos parietes
imitatur. Astrion ex india est. cristalloꝓpinqͣ.
in euiꝰ centͦ stella lucet fulgore lunȩ plenȩ. sũp¬
sit autem nomen quod astris opposita fulgorem
rapit ac egerit. Electtia quasi electoria: in uen¬
triculis enim gallinaciis inuenitur: eristallina
specie. magnitudine fabȩ. Hac in certaminibus
inuictos fieri magi uolunt: sicredimus. Enidros.
ab aqua uocata. Exindat enim aqua: ita ut clau¬
ardentium genmarum pͥncipatum carbunculus

Expanded text:
raunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus raunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis. Haec adversus vim fulgurum opitulari fertur, si credimus. Dicta autem ceraunia quoniam alibi non inveniatur quam in loco fulmine icto proximo; Graece enim fulmen κεραυνὸς dicitur. Iris apud Arabiam in mari Rubro nascitur, coloris crystallini, sexangulata, dicta ex argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est, crystallo propinqua, in cuius centro stella lucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regerit. Electria, quasi alectoria: in ventriculis enim gallinaciis invenitur, crystallina specie, magnitudine fabae. Hac in certaminibus invictos fieri magi volunt, si credimus. Enhydros ab aqua vocata; exundat enim aquam, ita ut clauardentium gemmarum principatum carbunculus
Abbreviated transcription (Latin):
rie. nec ferro quidem nec igni. nec uinquam in calescit.
Unde et nomen int̃pretatione greca indomita iuis
accepit. Sed dum sit inuictus ferri ignisq contẽp¬
tor: hircino rumpitur sanguine. recenti. et calido ma¬
ceratur. sioq multis ictibus ferri ꝑ frangitur: cuius
fragnenta sculptores ꝓgemmis insigniendis ꝑforan¬
disq utuntur. Hic autem dissidet cum magnete
lapide : in tantum ut uxta positus ferrum non
patiatur abstrabi a magnete. aut si admotiis mag¬
nes comprehenderit. rapit atqaufert. Fertur qͦq
in electri sunilitudine uenena deprehendere. metus
uanos expellere. maleficis resistere actibus. Genera
eius sex. Ralatia grandinum et candorem et fi¬
guram adamantine duriciȩ habet : etiam in ig¬
ne posita manere suum frigus. Ceraunioꝵ duoge¬
nera sunt: unum quem germania mittit cristal¬
lini similem. splendore tamen ceruleo. et ssub di¬
uo positus fuerit. fulgorem rapit sidereum. Ce¬

Expanded text:
riae, nec ferro quidem nec igni, nec umquam incalescit; riae, nec ferro quidem nec igni, nec umquam incalescit; unde et nomen interpretatione Graccepit. Sed dum sit invictus, ferri ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti, et calido maceratur, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cujus fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perforandisque utuntur. Hic autem dissidet cum magnete lapide in tantum, ut juxta positus ferrum non patiatur abstrahi a magnete: aut si admotus magnes comprin electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resistere artibus. Genera eius sex. Chalazias grandinum et candorem et figuram adamantinae duritiae habet. Etiam in ignes posita manere suum frigus. Cerauniorum duo genera sunt. Unum, quod Germania mittit, crystallini simile, splendet tamen caeruleo, et si sub divo positum fuerit, fulgorem rapit siderum. Ce
Abbreviated transcription (Latin):
mania. Humorem sub terra putant ca lore densa¬
tum.
unde et nomen sumpsit. Uarieta seiꝰ in purpuram
candoremq et ignem cum quodam colorum reꝑcussus.
quales in cȩlesti arcuspectantur. cuiꝰ contraria causa
cristallum facit. gelii uehementiori concreto .xiii.
et a quosus colore traditur. quod nix sit gla¬
tie durata ꝑ annos. Unde et nomen ei greci deder̃.
Gignitur autem in asia et cypro: maxime in sep¬
tentrionum alpibus. ubi nec estate sol feruentissimꝰ
inuenitur. idõq ipsa diuturna et annosa duritia.
reddit hanc speciem quȩ cristallus dicitur. Hic op¬
positus radiis solis adeo rapit flaminam: ut aridis
sfungiis uł foliis ignem prebeat. Usus eius etiam
ad pocula destinatur. Nichil autem aliud quam
frigidum pati potest. Adamans uidicus lapis. par-¬
uus et indecorus. ferrugineum habens colorem. et
splendorem cristalli. nusquam autem ultra magnitu.¬
dinem nuclei auellanȩ reꝑtus. Hic nulli cedit mate¬

Expanded text:
mania. Humorem sub terra putant calore densamania. Humorem sub terra putant calore densatum; unde et nomen sumpsit. Varietas eius in purpuram candoremque et ignem cum quosdam colorum repercussus, quales in caelesti arcu spectantur. Cuius contraria causa crystallum facit, gelu vehementiori concreto. § 13 Det aquosus colore. Traditur quod nix sit glacie durata per annos; unde et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia et Cypro, maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur; ideoque ipsa diuturna et annosa duritia reddit hanc speciem quae crystallus dicitur. Hic oppositus radiis solis adeo rapit flammam ut aridis fungis vel foliis ignem praebeat. Usus eius etiam ad pocula destinatur: nihil autem aliud quam frigidum pati potest. Adamans Indicus lapis parvus et indecorus, ferrugineum habens colorem et splendorem crystalli, numquam autem ultra magnitudinem nuclei Avellani repertus. Hic nulli cedit mate
Abbreviated transcription (Latin):
Angrus uariꝰ ex omnibꝰ pene coloribꝰ constans.
unde et nominatus. Olca barbari nominis
ex fuluo et nigro uiridiq et candido ẽ. Aitri¬
dax sole ꝑcussa. coloribus micat uariis. Gignit᷑
in ꝑsida. Droselitus uarius. nominis causa. quia
si ad ignem applicetur. uelut sudorem mittit. Opͥ
paulus distinctus diuersarum colore geminarum.
Est enim in eo carbunculi tenuior ignis. ametisti
fulgens purpura. smaragdi nitens uiriditas. et
cuncta pariter sub quadam uarietate lucentia:
nomen habet ex patria. Sola enim eum parturit
india. Pontice. a ponto dicuntur. genere diuerso.
Nunc sanguineis. nunc auratis guttis micantes.
aliȩ habentes stellas. alie longis colorum ductibus
lineate. Exocontalitus in parua magnitudine
multicolor: unde et hoc sibi nomen adoptauit. tã
diuersis enim notis sparsus ẽ. ut sexaguita gem¬
marum colores in paruo orbiculo eius deprehendantur.
Nascitur autem in libia apud trogoditas. Mur¬
rina apud parthos gignitur. sed precipua in ger¬

Expanded text:
anchrus varius ex omnibus pene coloribus constans, unde et nominatur. Orca barbari nominis ex fulvo et nigro, viridique et candido est. 2. Mitrydax, sole percussa, coloribus micat variis. Gignitur in Perside. 275 Droselytus varius, nominis causa, quia si ad ignem applicetur, velut sudorem mittit. 3. Opalus distinctus diversarum colore gemmarum. Efulgens purpura, smaragdi nitens viriditas, et cuncta pariter sub quadam varietate lucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponticae a Ponto dicuntur, genere diverso, nunc sanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliae habentes stellas, aliae longis colorum ductibus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde et hoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notis sparsus est ut sexaginta gemmarum colores in parvo orbiculo eius deprehendantur. Nascitur autem in Libya apud Trogodytas. Murrina apud Parthos gignitur, sed praecipua in Car
Abbreviated transcription (Latin):
Squinq. idẽ honestum. admirabile. hu¬
mile. anceps. obscurũ. Honestum causȩ genꝰ
ẽ: cum statim sine oratione nr̃a fauet ani¬
inus auditoris. Admirabile eoquod ẽ alienatꝰ
animus eoꝵ qui audituri sunt. Humile ẽ qͦd
negligitur ab auditore. Anceps ẽ in quoaut iu-¬
dicatio dubia est. aut causa bonestatis et turpi¬
tudinis particeps: ut beniuolentiã pariat᷑ offen¬
sam. Obscurum. in quo aut tardi auditores
sunt. aut difficilioribus ad cognoscendum ne

Expanded text:
quinque: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus, est cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris; admirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt; humile, est quod negligitur ab auditore. 2. Anceps, est in quo aut judicatio dubia est, aut causa honestitatis et turpitudinis particeps, ut et benivolentiam pariat et offensionem; obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum ne
Abbreviated transcription (Latin):
in usu hominum uidentur: faba greca et himologia
a uescendo uocabulum sumpsit quasi faga: fage enĩ
grece comedere dicitur. Prũ enim homines hoc le¬
gumine usi sunt. Huiꝰ species duȩ quarum altera
communis. altera egiptia. Faba fresa dicta eo quod eã
homines frendant. idest frangant. et molendo commi¬
nuant. Lentis uocata quod humida et lenta ẽ. uł
quodadheret humi. faselum autem et cicer greca no¬
gustantis a maritudine contristant. unde eos prȩ
amartudine nec uermis nec ullum animal comedit.
Medica. buitia. herbum. pabulorum optima sunt.
Medica dicta. quia a medis translata ẽ in greciam
tempore quo eam xerses rex ꝑsarum inuasit. hȩc
semel seritur et decem annis ꝑmanet ita ut quater
uł sexies possit ꝑannum recidi. Uicia dicta quod
uix ad triplicem ꝑueniat fructum. cum alia le-¬
gumina prouentum habeant fertilem. Unde et
uirgilius ut tenuis fetus uicie. Pisa quodeis pen.¬

Expanded text:
in usum hominum videntur. Faba Graeca etymologia in usum hominum videntur. Faba Graeca etymologia a vescendo vocabulum sumpsit, quasi faga; φαγεῖν enim Graece comedere dicitur. Primum enim homines hoc legumine usi sunt. Huius species duae, quarum altera communis, altera Aegyptia. Faba fresa dicta eo quod ea homines frendant, id est frangant, et molendo conminuant. Lentis vocata quod humida et lenta est, vel quod adhaeret humi. Faselum autem et cicer Graeca nogustantis amaritudine contristant; unde eos prae amaritudine nec vermis nec ullum animal comedit. Medica, vicia, ervum pabulorum optima sunt. Medica dicta, quia a Medis translata est in Graeciam tempore quo eam Xerxes rex Persarum invasit. Haec semel seritur et decem annis permanet, ita ut quater vel sexies possit per annum recidi. Vicia dicta quod vix ad triplicem perveniat fructum, cum alia legumina proventum habeant fertilem: unde et Vergilius Georg. 1, 75: Ut tenuis fetus viciae. Pisum, quod eo pen
Abbreviated transcription (Latin):
uaginȩ quibus culmus ambitur atq fulcitur. ne
pondere frugis curuetur quȩ ambiunt culmum: et
dicta stipula quasi husta et quasi ustipula. Stipu.¬
la dicta a busto. collecta enim messe uritur propt̃
culturam agri. Item stipula uł quia pars euis urit᷑.
pars interdum propalea preciditur. Palea a quibꝰ
dam uocari dicitur quod pala uentiletur: ut fru¬
menta purgentur. Eentiles autem paleam a quadã
pale frugum inuentrice nomin auerunt: quã cererẽ
et te memoranda canemus. Item alii a pabulo non¬
cupatã dicunt paleam quod ea pͥmum sola in pas-¬
cendis animalibus prebebatur: cuiꝰ natura ex con¬
tmnoranto s frigida. ut oinitas nues fuuere non
trariotanto ẽ frigida. ut obrutas niues fluere non
sinat. a deocalida ut maturescere poma compellat.
siue quod manu legantur nec sectionem requirant.
Leguminum plurima genera ex quibus faba len¬
ticula. pisum faselum. cicer. lupinum. Eratiora

Expanded text:
vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum: et dicta stipula quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula vel quia pars eius uritur, pars interdum pro palea prsdam vocari dicitur quod pala ventiletur ut frumenta purgentur. Gentiles autem paleam a quadam Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem et te, memoranda, canemus. Item alii a pabulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur. Cuius natura ex contrario tantum est frigida ut obrutas nives fluere nontrario tantum est frigida, ut obrutas nives fluere non sinat; adeo calida, ut maturescere poma compellat. sive quod manu legantur nec sectionem requirant. Leguminum plurima genera, ex quibus faba, lenticula, pisum, faselum, cicer, lupinum gratiora
Abbreviated transcription (Latin):
in plerisq locis iactus seminis eius: in incrementũ
frugis centesimum renascatur. Hinc et milium
a multitudine fructus uocatum panicium dic̾tũ
quod multis in regionibis ex eo panis uice homines
sustententur quasi pane uitium. Pistum a pasto.
Sisanum grecum nomen. Farrago a farre dicta.
Est eium herba ordeacia ad huc uiridis necdum gra¬
nis ad matuntatẽ turgentibus. Spicam de maturis
frugibus abusiue dicunus. nam proprie spica ẽ
cum ꝑculmi folliculum id est extremum tumorẽ.
aristȩ̃ adhuc tenues in modum spiculi eminent.
Arista appellata quod priꝰ ipsa arescat. Culmꝰ ẽ
ipse ealamus spicȩ. qui a radicibus nascitur. et
dictus culmus quasi calamus. Folliculũ ẽ teca
frumenti in qua granum seruat᷑. Hȩc suꝑ spicam
uallo instructa munimen pretendit. ne auium
minorum morsibus spica suis fructibus exuatur.
aut uestigiis proteratur.: stipulȩ sunt folia seu

Expanded text:
in plerisque locis iactus seminis eius in incrementum in plerisque locis iactus seminis eius in incrementum frugis centesimum renascatur. Hinc et milium a multitudine fructus vocatum. Panicium dictum quod multis in regionibus ex eo panis vice homines sustententur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de maturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est extremum tumorem, aristae adhuc tenues in modum spiculi eminent. Arista appellata quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae qui a radicibus nascitur: et dictus culmus quasi calamus. Folliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteratur. Stipulae sunt foliae seu