comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
runt donec increpati ⁊ mutati ueritatẽ
cognouerunt ⁊ intentionẽ correxerunt.
Putauerunt enĩ qd̃ deo seruiendũ eẽt ꝓ
co quod ipse non e̾et. qr ñ intellexerunt
ipsum ẽẽ bonũ qd̾ solum amandũ est.
ꝓpt̃ se ipsum. ⁊ quicqͥd amandĩ ẽ. prit̾
ipsum. amandum ẽ ꝓpt̃ ipsum. Qđ
quidẽ tanto amatur felicius. qͣnto ar¬
dentius. Ꝙ hoc amat se ipsũ amat.
qr bonũ fuum amat. ⁊ uere amat quia
uerum bonũ amat. Propt̾ea scriptura
non diait tibi ut diligas te ipsum. ne
forte eriares ⁊ putares indulgendii abi
⁊tudendum his quȩ foris sunt cõmoda
res a seriptura ut solam carnem tuam
foueres. ⁊ animam tuã negligeres.
Ppter hoc non dixit tibi ut te ipsum
diligas ne hoc intelligeres ut magis
geres ubi ꝑicłosius deꝑires. Nongͥ ÷ͥ
dixrit ut te ipsũ diligas. nec tũ omino
taeuit cũ diarit ut dm̃ tuũ diligas.
Cum enĩ diligis dmn tuum. diligis
bonum tuũ. ⁊ melius bonũ. ⁊ melioris

Expanded text:
runt, donec increpati et mutati veritatem runt, donec increpati et mutati veritatem cognoverunt, et intentionem correxerunt. Putaverunt enim quod Deo serviendum esset pro eo quod ipse non esset; quia non intellexerunt ipsum esse bonum, quod solum amandum est propter seipsum; et quidquid amandum est praeter ipsum amandum est propter ipsum. Quod quidem tanto amatur felicius quanto ardentius. Qui hoc amat, seipsum amat, quia bonum suum amat; et vere amat, quia verum bonum amat. Propterea Scriptura non dixit tibi teipsum diligas, ne forte errares et putares indulgendum tibi et studendum iis quae foris sunt commoda  sumeres a Scriptura ut solam carnem tuam foveres et animam tuam negligeres; propter hoc non dixit tibi ut teipsum diligas, ne hoc intelligeres, ubi magis geres, ubi periculosius deperires. Non ergo tibi dixit, ut teipsum diligas, nec tamen omnino tacuit, cum dixit ut Deum tuum diligas. Cum enim diligis Deum tuum, diligis bonum tuum, et melius bonum et melioris
Abbreviated transcription (Latin):
hoc gratis amare. neq amor iste filialis
s mercenarii ⁊ serui qui peiuĩ querit ꝓ
serututt sua. Qui hoc dicunt uirtutẽ
dilectionis non intelligunt. Quid est.
enuim diligere nisi ipsum uelle habere:
Non aliud ab ipso seo ipsũ. hoc ẽ gra¬
tis. Si aliud quereres ab ipso gratis
non amares. Nunc aut̃ non aliuo queris
ras ⁊ queris. in eo ipso qd̾ amas. Alio¬
quin non amares si ñ desiderares. Ses
aliud ẽ. ꝓ ipso. aliud in ipso. Si ꝓ ipso
aliqͥd amas mercenarius es. si in ipso
amas ⁊ ipsum amas. filius es. etiam si
uitam ȩternã aliud aliqͥd ẽẽ cogitaue¬
ris ⁊ diuersum ab ipso bono qd̾ deus
est. ⁊ ꝓ ipso adipiscendo tantum ser¬
uias. non ẽ. seruitus pura neq dilecti¬
o gratuita. Filii illi zebedei qui con¬
sessum dextrȩ ⁊ sinistrȩ petierunt in
regno euis. qͥddam aliud cogitauert
alienum ⁊ diuersum a bono isto.
et ꝓ eo adipiscendo aliquã dui illi adhese¬

Expanded text:
est gratis hoc amare, neque amor iste filialis; est gratis hoc amare, neque amor iste filialis; sed mercenarii et servi, qui pretium quaerit pro servitute sua. Qui hoc dicunt virtutem dilectionis non intelligunt. Quid est enim diligere nisi ipsum velle habere? Non aliud ab ipso sed ipsum, hoc est gratis. Si aliud quaereres ab ipso, gratis non amares. Nunc autem non aliud quaeris et desideras in eo ipse quod amas. Alioquin non amares si non desiderares. Sed aliud est pro ipso, aliud in ipso. Si pro ipso aliquid amas, mercenarius; si in ipso amas et ipsum amas, filius es; etiam si vitam aeternam aliud aliquid esse cogitaveris, et diversum ab ipso bono quod Deus est, et pro ipso adipiscendo tantum servieris, non est pura servitus, neque dilectio gratuita. Filii illi Zebedaei qui consessum dextrae et sinistrae petierunt in regno ejus, quiddam aliud cogitaverunt alienum et diversum a bono isto; et pro eo adipiscendo aliquandiu illi adhaese
Abbreviated transcription (Latin):
ed forte mercenarius eris si dili¬
gis d̾m ⁊ seruis ei ut pmium
ab illo accipias. Dicunt hoc stulti
quidã. ⁊ tam stulti ut se ipsos nͣ in¬
telligant. Diligimus dm ⁊ serumꝰ
illi. s non querimus p̃miui ne mer¬
cenarii simus. etiã ipsũ ñ querumus.
Dabit si. uoluerit. s nos ñ querimus.
In tantũ enĩ manus excutimus ab
omni munere ut etia ipsũ ñ quetamꝰ.
quem diligimus. Pura enim et gra¬
cuita ot filiali dilectione diligimus.
nichil querimus. ipse cogitet siquid
dare uoluerit. nos nichil reqͥriis.
Didigunus ipsum s non requirimus
aliqu̾id. etiam ipsum ñ queriniꝰ quẽ
diligimus. Audite homines sapien¬
tes. Diligimus inquiunt ipsum sed
non querimnus ipsum. Hoc ẽ. diligunus
ipsum s non curaimus de ipso. Ego ho¬
mo sic diligi nollem a uob̃. Sime sic di¬
ligeretis. ut de me ñ curaretis. ego de
urã dilectione ñ curarem. Uosiuditis
si dignũ ẽ. ut dõ offeratis qd̃ homo di¬
gne respueret. Quomͦ gͦ inquiunt.

Expanded text:
ed forte mercenarius eris si diligis Deum et servis ei, ut praemium ab illo accipias. Dicunt hoc stulti quidam, et tam stulti ut seipsos non intelligant. Diligimus Deum et servimus illi; sed non quaerimus praemium, ne mercenarii simus; etiam ipsum non quaerimus. Dabit si voluerit, sed nos non quaerimus. In tantum enim excutimus manus ab omni munere, ut etiam ipsum non quaeramus quem diligimus. Pura enim et gratuita et filiali dilectione diligimus, nihil quaerimus. Ipse cogitet si quid dare voluerit, nos nihil requirimus. Diligimus ipsum sed non quaerimus aliquid, etiam ipsum non quaerimus quem diligimus. Audite homines sapientes. Diligimus, inquiunt, ipsum, sed non quaerimus ipsum. Hoc est dicere diligimus ipsum, sed non curamus de ipso. Ego homo sic diligi nollem a vobis. Si me sic diligeretis ut de me non curaretis, ego de vestra dilectione non curarem. Vos videritis si dignum est ut Deo offeratis, quod homo digne respueret. Quomodo, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit. qui huiꝰ mali exẽplũ exitiale pꝰ¬
teris reliqͥd. E st enĩ symonia gr̃ãm
spũalẽ pecuma cõꝑare uelle. Quod
cũ fit : ⁊ ille utiq qui uendit. ⁊ ille
qͥ emit eadẽ sententia feriunt᷑. qr
eiꝰdẽ reatꝰ culpe obnorii cõꝓbantor.

Expanded text:
qui hujus mali exemplum exitiale posteris reliquit. Est enim simonia gratiam spiritualem pecunia comparare velle. Quod cum fit, et ille utique qui vendit, et ille qui emit eadem sententia feriuntur, quia ejusdem reatus culpae obnoxii comprobantur.
Abbreviated transcription (Latin):
nachoꝵ quib ⁊ cet̾i ordines sacri
esse possunt. nec sp̃uał dignitatis
in eccła curam susciꝑe: donec ad
clerũ assumant᷑. Propt̾ea q̃ in itł ÷ sacͥ
signacłi ad ĩdulgentiã ÷ ñ ꝓpotestate
p̾lationis in popło dĩ. s ne ĩ ipso
qͦ habitu penitentiȩ qͦ se sponte
ꝓpt̾ dm̃ sequestͣuerunt. sacro scãm cor¬
bere ñ possunt. uł extͣ ad inpedim̾¬
tum quietis sue require̾ ꝯpellant᷑.

Expanded text:
nachorum, quibus et caeteri ordines sacri esse possunt, nec spiritualis dignitatis in Ecclesia curam suscipere, donec ad clerum assumantur. Propterea quod in illis est sacri signaculi, ad indulgentiam est, non pro potestate praelationis in populo Dei, sed ne in ipso quoque habitu poenitentiae quo se sponte propter Deum sequestraverunt, sacrosanctam corbere non possint, vel extra ad impedimentum quietis suae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuertebant᷑ .⁊ pꝰea assumebãt᷑. qͥa sine
grã ñ ꝓfecerunt. S qͥauertebãt᷑ in eo
ipso deserebãt᷑. & qui ꝯuertebãt᷑. in eo
ipso assumebãt᷑. ꝓ auersione deserci
⁊ ad ꝯuersioẽ assumpti

Expanded text:
ertebantur et postea assumebantur, quia sine gratia non profecerunt; sed qui avertebantur in eo ipso deserebantur, et qui convertebantur in eo ipso assumebantur, pro aversione deserti et ad conversionem assumpti
Abbreviated transcription (Latin):
ui aũ ad boñ ꝯũteb̾a̾t᷑. uoluntarie
mouebãtur. gr̃a cooꝑante
sine coactione. Qui aut̃ a bono auer¬
tebant᷑ sponte p̾cipitabantur. gr̃a de¬
serente sine oppssione ⁊ qͥ ꝯuerte bant᷑
iccirco bñ mouebant᷑. quia gr̃ã cooꝑan¬

Expanded text:
ui autem ad bonum convertebantur voluntarie movebantur gratia cooperante sine coactione. Qui autem a bono avertebantur sponte praecipitabantur gratia deserente sine oppressione. Et qui convertebantur, idcirco bene movebantur quia gratiam cooperan
Abbreviated transcription (Latin):
uolu̾tas ⁊⁊ oꝑat᷑ iam aliqͥd. et ẽ ibi
hoc ⁊ illud. & de ħ ĩ illud. qd p̃cessit
uolũtas. ex qͣ uelle erat. cũ ad huc
uelle ñ erat. s uoluntas erat tantum :¬
ũ ex ea uelle eẽt q incipientis ñ erat
aut face̾. Nõ gͦ sic ĩtelligẽdũ ÷ simplex
pͥncipiũ ⁊⁊ pͥma origo nascentis nature.¬

Expanded text:
voluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principiu
Abbreviated transcription (Latin):
Ex qͦ aũ uoluntas mouebat᷑ uelle erat
⁊ auolũtate erat. quȩ lib̾e mouebatꝰ.
qr ꝑse mouebat᷑. ⁊ ñ ĩpulsu alieno.
Ec ħ ipsũ m̾itũ erat. ⁊ uocabat᷑ bonũ
uł malũ qr lib̾ũ erat. ⁊ ex seerat. Et
ex tc̃ m̾eri ceꝑunt. ex qͦ uoluntate mo¬
ueri ceꝑunt. ⁊ ħ pꝰt pͥmũ pͥncipium
crat. ⁊ a pͥmo pͥncipio erat. ⁊ ñ ĩ ipso qm̃
abipso tm̃ erat. Ex qͦ aut̃ uolu̾tas erat.
lib̾tas erat. qͥa uolutatis ÷ lib̾tas. qm̾
potẽs erat ꝑ se mou̾i. ut ultͣ iret huc.
uł illuc sine coactioẽ. uł adiuta uel
derelicta. qm̃ lib̾tas ÷ uolũtatis. ex qͦ
t uoluntas ipsa. ĩ ipso pͥmo pͥncipio.
suo appetitu ĩ utrũq.¬

Expanded text:
 autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc post primum principium erat; et a primo principiountas erat, libertas erat, quia voluntatis est libertas; quoniam potens erat per se moveri ut ultra iret huc vel illuc sine coactione vel adjuta vel derelicta; quoniam libertas est voluntatis ex quo est voluntas ipsa in ipso primo principio. suo appetitu in utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
uod aut̃ sine c̾to titulo pr̃ aut
diaconus ordinari ñdebeat: di¬
cere quid refert. cũ ⁊̃ si ꝑfectionẽ ec¬
cłastice disciplinȩ seq̃rem᷑: alit̾ ĩ cle¬
rũ assum̃dus ñ eẽt.

Expanded text:
uod autem sine certo titulo presbyter aut diaconus ordinari non debeat, dicere quid refert, cum etiam si perfectionem ecclesiasticae disciplinae sequeremur aliter in clerum assumendus non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ueu̾it gͦ exponendo lege̾
spͥualit̾. quã nunc uidĩ carnalit̾
sapiunt. ꝯu̾tet cor patͥs ad filiũ.
.I. cor patrũ ad filios. Sic eni cor
celligenciam filioꝵ. ⁊ cor filiorũ
ad patros eoꝵ. dum in id qͥ sense¬
runt illi. consenciint ⁊ isti.¬

Expanded text:
ndo legem spiritualiter, quam nunc Judaei carnaliter sapiunt. Convertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios. Sic enim cortelligentiam filiorum, et cor filiorum ad patres eorum, dum in id quod senserunt illi consentiunt et isti.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcuciã t̾ram penitꝰ. ꝑ hunc heliã
magnũ mirabilẽq ꝓpħam: expo¬
÷ in sermonibꝰ cordibꝰq fidelium.
Ipse quippe añ aduentũ iudicis
saluatoris ñ inm̾ito sꝑatur. eẽ.

Expanded text:
ate penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque Prophetam, expoest in sermonibus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante adventum judicis Salvatoris non immerito speratur esse
Abbreviated transcription (Latin):
Lamen pꝰ ꝗͣ ds factus ÷ homo. ⁊ homo ds̃
unus fuit. & ñ duo: homo i ds. Et ꝓpt̃
ipsam in effabilem unionẽ qua ds ⁊ hõ
unꝰ fuit: sicut ds̃ ꝑ humanitatem suã se.
u̾acit᷑ tp̃alem exhibuit : sic ⁊ homo ꝑdi
uinitatem suã añ tp̃a se fuisse ñ fallaci¬

Expanded text:
Tamen postquam Deus factus est homo, et homo Deus, unus fuit, et non duo, homo et Deus. Et propter ipsam ineffabilem unionem qua Deus et homo unus fuit, sicut Deus per humanitatem suam se veraciter temporalem exhibuit, sic et homo per divinitatem suam ante tempora se fuisse non fallaci
Abbreviated transcription (Latin):
ram eẽ negat. Id̾ qͦ in eod libro ap̃m
ñ ad optuni .m. s natura filiũ eẽ testa¬
tur dicens. ꝑoptionẽ nos filii dicimur.
qͥ ex nchilo fecit omĩa: Ita oportet
scd cestimonia scͥpturarũ. fidei uestigia
formare ut recte c̾dulitati. sincẽ ꝯfessi¬
onis. pͣitatẽ ad iungamus.

Expanded text:
negat. Idem quoque in eodem libro Christum non adoptivum; sed naturalem Filium esse testatur dicens: Per adoptionem nos filii dicimur;  nihilo qui ex nihilo fecit omnia: Ita oportet secundum testimonia Scripturarum fidei vestigia formare, ut rectae credulitati sincerae confessionis puritatem adjungamus.
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ si dicat᷑ sac̾dos. Lege sermo¬
es. Idem in libro de p̾destinatione
scõꝵ. Ille inquit nos credere fecit ĩ
Hoc itaq dic̃ augustinus. Uis gͦ
tus : Ambrosius ĩ libro quẽ de tri¬

Expanded text:
quomodo si dicatur sacerdos. Lege sermoes. Idem in libro De praedestinatione sanctorum: Ille, inquit, nos credere in Christum Hoc itaque dicit Augustinus: Vis ergo tus? Ambrosius in libro quem De Tri
Abbreviated transcription (Latin):
fugium .f. e.n. Et paulo pͦ. Ergo si
fac̾tum ẽẽ frequent̃. ad aliquid ñ ad
naturam refert᷑:⁊ c̃atum ad causam
refert᷑. Uñ intelligimus illud qd de
cipium uiarũ suarũ in oꝑa sua. id

Expanded text:
obis . Et paulo post: Ergo si factum esse frequenter ad aliquid, non ad naturam refertur, etiam creatum ad causam refertur. Unde intelligimus illud quod de cipium viarum sua
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ homo tp̃at ec̾nus ñ fuit ꝓpt̾ diuinita¬
tẽ: Ergo inqͥuĩ hõ abet̃no fuit. ⁊ homo
m̃ dum cãuit. ⁊ hõ fuit añꝗͣ hõ eẽt. Pue¬
ri estis & adhuc in uolumentis ĩ fantiȩ
expediri ñ potuistis. Nondum in uob̾
exe̾citati sensus creuer̾ qui lacte opꝰ ñ
hñt .s. solido cibo. Quid eñi s̃ u̾boꝵ in¬
uolucͣ. nͥ quedã in uolumenta intelli¬
gentiȩ. qͥbꝰ ꝗͣ diu sensus humanus obuo¬
iuitur numꝗͣ cordis oculus ad u̾itatis
lumen ꝑfecte aꝑitur: Queritis si fuit
hõ añ tp̃a.⁊ ego uos int̾rogo sids cep̾ in

Expanded text:
fuit propter divinitatem? Ergo, inquiunt, homo ab aeterno fuit; et homo mundum creavit, et homo fuit antequam homo esset. Pueri estis et adhuc involumentis infantiae expediri non potuistis. Nondum in vobis exercitati sensus creverunt, qui lacte opus non habent, sed solido cibo. Quid enim sunt verborum involucra nisi quaedam involumenta intelligentiae, quibus quandiu sensus humanus obvolvitur, nunquam cordis oculus ad veritatis lumen perfecte aperitur? Quaeritis an fuit homo ante tempora, et ego vos interrogo an Deus coepit in
Abbreviated transcription (Latin):
li uerum dicebant qͥ ħ dicebant: Pau¬
lo añ eugłista dixerat. quia ipse iħc
incipiens erat qͣsi annorũ. xrix. Pauca
quinquaginta ñ erãt : An forte uerũ
dicebat. qui. arx annoꝵ illũ ẽẽ dice¬

Expanded text:
li verum dicebant qui haec dicebant? Paulo ante Evangelista dixerat quia ipse Jesus incipiens erat quasi annorum triginta . Pauca quinquaginta non erant? An forte verum dicebat, qui triginta annorum illum esse dice
Abbreviated transcription (Latin):
i in cȩ̨lo se ẽẽ cestebat᷑. Ucrobiq erat.
eñi in t̾ra ꝑ humanitatem: in cęlo.
ꝑdiuinitatem. Ide qui in cęlo erat. in
t̾ra erat. ꝑ humanitatem in t̾ra.⁊ t̾m̃
in t̾ra. ꝑ diuinitatẽ in celo ⁊ interra
in cruce moriebat᷑. Si potuit homo
in t̾ra positꝰ ꝑ humanitatẽ. in cęlo
ẽẽ ꝑ diuinitatem: potuit ⁊ ds̃ in ce¬
lo regnans ꝑ diuinitatẽ. in t̾ra mori
ꝑhumanitatem. S dicis. Quomodo
mori ds̃ potuit: Ds qui in mortalis

Expanded text:
o se esse testabatur. Utrobique enim erat. In terra per humanitatem, in coelo per divinitatem. Idem qui in coelo erat, in terra erat. Per humanitatem in terra et tantum in terra, per divinitatem in coelo et in terra.in cruce moriebatur. Si potuit homo in terra positus per humanitatem, in coelo esse per divinitatem, potuit et Deus in coelo regnans per divinitatem, in terra mori per humanitatem. Sed dicis. Quomodo Deus mori potuit? Deus qui immortalis
Abbreviated transcription (Latin):
chil. Non aut̃ omnis qui aliquid ẽẽ
sicut qui aliquid eẽ desinit. ñ ĩo ẽẽ desinite.
qr aliquid eẽ desinit. Non enim ita aliqͥd
eẽ desinit. ut nicħ sit. s solum ut id qͣ¬
aeͣ desinit iamñ sit. Sic ñ semꝑ qui ali¬
quid ẽẽ incipit. ita aliqͥd eẽ incip̾. qͣsi
esse incipiat. ut aliqͥd sit. s ut aliqͥd
Q pͥͦ ñ fuit eẽ incipiat. ut iam sit. lta

Expanded text:
isse; non autem omnis qui aliquid incipid. Sicut qui aliquid esse desinit, non ideo desinit, quia aliquid esse desinit. Non ita aliquid esse desinit ut nihil sit, sesse desinit jam non sit. Sic non semper qui aliquid esse incipit, ita aliquid esse incipit, quasi esse incipiat ut aliquid sit; sed ut aliquid quod prius non fuit esse incipiat, ut jam sit. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur ⁊̃ utrũ u̾bum carnem si¬
mul ⁊ aminã assumpserit: an
carnem priusquam animam. Siue ani¬
mam priusqua carnem: s u̾issime &
absq omni dubitatione credit᷑. q̃ ex quo
deus hominẽ assumpsit. totũ assũpsit.
qr ex qͦ hominẽ assumpsit: sic̾ hõ ds. sic
⁊ ds uerus homo fuit. Uerus aut̃ hõñ
fuisset in sola carne aut in anuna sola.
assumpsit. simul utrumq assumpsit.
Assumpsit aut̃ carnẽ ⁊ animam .i. ho
minem nat᷑a. ñ ꝑsonam. Neq enĩ assũp¬
sit hoĩe ꝑsonam. s assumpsit hoĩẽ in
ꝑsonam. Ideo aut̃ hominẽ assumpsit.
qr carnem human̾a ⁊ anim̾a humana
assumpsit. Ideo uͦ ꝑ sonã ñ assumpsit.
qr caro illa ⁊ anima illa pͥusꝗͣ u̾bo uni¬
rentur in ꝑsonã: ñ erant unita ad ꝑ¬
sonam. Una uno fuit :⁊ ad unũ unio
fuit. ⁊ uerbi ⁊ carnis & animȩ. No pͥ
u̾bũ ⁊ caro. nec pͥꝰ uerbum ⁊ anima

Expanded text:
eritur etiam utrum Verbum carnem simul et animam assumpserit, an carnem prius quam animam sive animam prius quam carnem. Sed verissime et absque omni dubitatione creditur quod ex quo hominem Deus assumpsit, totum assumpsit; quia ex quo hominem assumpsit, sicut homo Deus: sic et Deus verus homo fuit. Verus autem non fuisset in sola carne, aut in anima sola, assumpsit, simul utrumque assumpsit. Assumpsit autem carnem et animam, id est hominem, naturam non personam. Neque enim assumpsit hominem personam; sed assumpsit hominem in personam. Ideo autem hominem assumpsit; quia carnem humanam et animam humanam assumpsit. Ideo vero personam non assumpsit, quia caro illa et anima illa priusquam verbo unirentur in personam, non erant unita ad personam. Una unio fuit, et ad unum unio fuit, et verbi et carnis et animae. Non prius verbum et caro, nec prius verbum et anim
Abbreviated transcription (Latin):
mate in uertice liniat.
n gestis pontifi calibus legitur quod
silur papa ꝯsticuit ut baptizatũ pb̃r.
in uertice crismate liniat ꝓpt̾ occasio¬
nem quid̾ mortis ne forte ꝑ absentiã
ep̃i & difficultatem eum ꝯsequendi si¬
ne manus in põne baptiratum abhac
lo sũ ess. qͥa sicut in baptismo remissio
peccatorum accipitur. ita ꝑmanus in¬
p̃onem sp̃s paraclitꝰ datur. Illic gr̾a tri
ꝑ negligentiam amittunt ep̃i p̾sentiã.
⁊ ñ suscipiunt manus in põnẽ. neforte
ꝓpt̾ea dampnent᷑. quia festinare debue¬
runt : dum potuerunt. Propt̃ eos enĩ
qui articulo tp̃is p̃ueniũt᷑. instituta ẽ.
illa qua sacerdos baptizatũ statim in
u̾tice linit sacͥ cͥsiatis unctio. ũ inħ
uersis cauetur. ne forte sine ipso ab hac
uita subtrahantur. Manifestum est
aut̃ q pͥmis tp̃ib oĩs unctio cͥsmatis
ꝑ solos pontifices fiebat. S ⁊ pꝰea quã
institutum ÷ ut baptizatum sac̾dos
in u̾tice liniat. ꝯsignatio tñ frontis

Expanded text:
mate in vertice liniat. In gestis pontificalibus legitur quod Sylvester papa constituit ut baptizatum presbyter in vertice chrismate liniat, propter occasionem quidem mortis, ne forte per absentiam episcopi, et difficultatem eum consequendi, sine manus impositione baptizatum ab hac losum esset. Quia sicut in baptismo remissio peccatorum accipitur, ita per manus impositionem Spiritus Paracletus datur; illic gratia atper negligentiam amittunt episcopi praesentiam, et non suscipiunt manus impositionem, ne forte propterea damnentur; quia festinare debuerunt dum potuerunt. Propter eos enim qui articulo temporis praeveniuntur, instituta est illa qua sacerdos baptizatum statim in vertice linit, sacri chrismatis unctio, ut in hoc versis cavetur ne forte sine ipso ab hac vita subtrahantur. Manifestum est autem quod primis temporibus omnis unctio chrismatis per solos pontifices fiebat. Sed et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos in vertice liniat, consignatio tamen frontis
Abbreviated transcription (Latin):
poris mͦificata atq aptata nicħ suꝑfluu̾
aut dissolutũ ĩ uita sac̾dotis ẽẽ debere.
ostendit. ħ obspeciem cãdoris nomen
albe sortit᷑. qͦ mundiciã sig̾cat minis¬
trorũ dĩ. sic̃ scͥptũ ÷. Bissinu̾ s iͦtificõnes
castiget ⁊ inseruitutẽ redigat quẽ ad m̾ũ
biss: uł linũ cãdorẽ quẽ ex nat᷑a ñ hũit.
ꝑ studiũ ⁊ industriã multis cunsionibꝰ
linea cͥca renes zona fortit̾ astͥn¬
git᷑. ut castitas sac̾dotis nullo incenti¬
uorum estu dissoluat᷑. Sic̃ scͥptũ est.
sint lumbi ur̃i p̾cincti. Uestis quippe
cadida mũdiciã. zona uͦ ꝯtinentiã sig̃¬
cat. ut illic ñ sordescat. ħ ñ effluat ui

Expanded text:
poris modificata atque aptata, nihil superfluum aut dissolutum in vita sacerdotis esse debere ostendit. Haec ob speciem candoris nomen Albae sortitur, quo munditiam significat ministrorum Dei. Sicut scriptum est: Byssinum sunt justificationes castiget, et in servitutem redigat , quemadmodum byssus vel linum candorem quem ex natura non habuit, per studium et industriam multis tunsionibus linea circa renes fortiter astringitur, ut castitas sacerdotis nullo incentivorum aestu dissolvatur, sicut scriptum est: Sint lumbi vestri praecincti . Vestis quippe candida munditiam, zona vero continentiam significat, ut illic non sordescat, hic non effluat vi
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat᷑: s quia minꝰ ħ ẽẽ: solꝰ pater
putabat᷑. Rursũ cũ dic̾e̾t scͥptura filiũ
dm̃. ne putaret hõ qͥhumana nou̾at.
diuina ñ nou̾at : minorationẽ qͣn¬
da sensus :⁊ ĩtelligentiȩ eẽ ĩ filio. qͣsi
ad huc ĩfra ꝑfectionẽ etatis ꝯsumate
ad didit sapientẽ. ñ qͥa singłarit̃ ħ
ipse erat. qͥ ẽẽ c̾mune õibꝰ erat. s quia
singłarit̃ ipse erat. de qͦ mag̃ an ħ eẽt
re & crudelitate. & subsecuta ẽ scͥpt᷑a.
& tẽꝑauit dictũ suũ. sp̃m benignum
noĩans. ne crudelis putaret᷑: qui mi¬
tis erat. & distincta st̃ ꝑsonalit̾ q̃ sub̾a

Expanded text:
dicebatur; sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter ipse erat de quo magis an hoc esset re et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; et distincta sunt personaliter qua
Abbreviated transcription (Latin):
assereia qd ẜ comunione nat̾e erant.
Noĩandꝰ erat ĩ tͥnitate pat̃ ⁊ filiꝰ. et
sũpta s̃ uocabula ipsa ab usu huma
tm simile erat. ĩ toto similit̃ dicendũ
erat. Et c̾auit prudentia eloqͥi sacͥ.
ne plena similitudo c̃deret᷑ ĩt̃ dispa¬
ria. si ĩ ditate pat̾ pͥor aut filiꝰ posteri¬
or dic̾etꝰ. Sic enĩ se in hõibꝰ nat᷑a ẽẽ ht̃. ut
filiꝰ qͥ patre postĩor. ñ sit. Iõ patͥ poten¬
tia assignata ÷:⁊ sap̃ia filio. ñ quia mag̾
erat. s qͥa minꝰ ẽẽ c̾di pot̾at. Dixerat

Expanded text:
secundum communionem naturae erant. Nominandus erat in Trinitate Pater et Filius; et sumpta sunt vocabula ipsa ab usu humanaliquid tantum simile erat, in toto similiter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibus natura habet ut Filius qui Patre posterior non sit; ideo Patri potentia assignata est, et sapientia Filio; non quia magis erat, sed quia minus esse credi poterat. Dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ut ꝑfec tũ ꝑfectũ ꝑfecta seq̃rent᷑ &
emularent᷑ auctorẽ suũ cũcta: q̃ fec̾at.
Quicqͥd .N. ĩ tp̃e apparuit ante tp̃a ĩ
et̾̃nitate dispositũ fuit. ⁊ ipsa disposi¬
uoluntatẽ c̾atoris qͣ factũ ÷ ut fier&.
qͥcqͥd factũ ẽ: ⁊ ipsa facta ñ ẽ.

Expanded text:
ctum perfecta sequerentur, et aemularentur auctorem suum cuncta quae fecerat. Quidquid enim in tempore apparuit, ante tempora in aeternitate dispositum fuit; et ipsa disposivoluntatem Creatoris, qua factum est ut fieret q
Abbreviated transcription (Latin):
Ulta st̃ alia eccłȩ sacmenta re¬
b uel factis exp̃ssa. quę omĩa
hic enum̃ari non posst̃. Multa enĩ
st̃. ⁊ ideo p̃sentis sermonis bt euitas
ea ñ capit. In sufflatio in exorcita¬
cione. tirtutẽ sp̃c sc̃i significat. qua
ueniente fugat᷑ ⁊ subruit᷑ maliguꝰ

Expanded text:
ulta sunt alia Ecclesiae sacramenta rebus vel factis expressa, quae omnia hic enumerari non possunt; multa enim sunt, et ideo praesentis sermonis brevitas ea non capit. Insufflatio in exorcizatione, virtutem Spiritus sancti significat, qua veniente fugatur et subruitur
Abbreviated transcription (Latin):
opponit᷑. adu̾saria iuitꝰ fugat᷑. Pri¬
mũ ad arma: scdm̃ ad tela. Primũ
ad defensionẽ. scdin ad ĩpugnatio¬
nẽ. Tdnsio pectoris cõpũctionẽ eor¬
dis sĩgnificat. Pectꝰ tundit᷑: ut cogi¬
taciones uane ⁊ desidĩa pͣua de cor¬
de pellant᷑. Inclinatio capitis ge¬
nuũ incuruatio siue ꝓstͣtio humi¬
litatẽ ⁊ reu̾entiã siue etiã ueniȩ poᷤᷤ¬
tulationẽ significat. Expansio ma¬
nuũ caritatẽ ⁊ affectꝰ boni amplitu¬
dinẽ demonstt.¬

Expanded text:
opponitur, adversaria virtus fugatur. Primum ad arma, secundum ad tela. Primum ad defensionem; secundum ad impugnationem. Tunsio pectoris compunctionem cordis designat. Pectus tunditur, ut cogitationes vanae et desideria prava de corde pellantur. Inclinatio capitis, genuum curvatio, sive prostratio, humilitatem et reverentiam, sive etiam veniae postulationem significant. Expansio manuum charitatem et affectus boni amplitudinem demonst
Abbreviated transcription (Latin):
uãdo gͥ caro mortał ꝑcoitum
ad gn̾andã plẽ seminat᷑ ĩ ꝯcupis¬
originali uicio tollit᷑ ñ pena. s culpa.
Culpa quippe iccirco tollit᷑ ut iꝰtificẽ¬
cur. pena uͦ iccirco remanet ut exer¬
ceantur.

Expanded text:
uando igitur caro mortalis per coitum ad generandam prolem seminatur in concupisoriginali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera idcirco remanet ut exerceantur.
Abbreviated transcription (Latin):
on eñi ut id loquam᷑ qͥ pͥmũ
occ̾rit. ⁊ scientibꝰ nicħ minꝰ ẽẽ
pͣ: seipsam eẽ aliqͥd ignorare p. cum
ex his om̃ibꝰ quȩ ĩ se h: ĩ corpore suo
uisibilia uidet nicħ se esse. uel ẽt̃
posse uidet: se cernit gͦ & diuidit se
ꝑ se ab eototo. q̃ uisibile uidet ĩ se.
⁊ ĩuisibilem omio se ẽẽ uidet in eo
qͥ se uidet. ⁊ tñ uideri se non posse
uidet. Uidet gͦ in uisibilia ẽẽ. q̃ tñ
uisibilit ñ uidet. quia se ĩuisibilem
ẽẽ uidet.⁊ t̾n uisibilit̾ ñ uidet.
ũ gͦ de ses qr se cepisse intelligit

Expanded text:
on enim ut id loquamur quod primum occurrit et scientibus nihil minus esse potest, seipsam esse aliquid ignorare potest, cum ex his omnibus quae in se hoc est in corpore suo visibila videt nihil se esse vel esse posse videt. Secernit ergo et dividit se per se ab eo toto quod visibile videt in se: et invisibilem omnino se esse videt; in eo quod se videt, et tamen videri se non posse videt. Videt ergo invisibilia esse; quae tamen visibiliter non videt, quia se invisibilem esse videt et tamen visibiliter non videt. Et quod se coepisse intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦrũ decorẽ atq pulcͥtudinẽ fac¬
ta ꝓbant᷑. ut u̾bi grã q̃ adornatũ
t̾rȩ facta s̃: ñ nͥ de t̾ra sumipotuer̃.
Hoc ⁊ si ĩ aliis uerũ ꝯcedimus. ñ
tñ ĩelem̃to aeris ullo mͦ ꝓbare ua¬
lemꝰ. cũ manifeste uolatilia legamꝰ
accepisse.⁊ ab aqͥs originẽ: & ĩ aere
mãsionẽ. Qd qͣre factum sit ut ñ
ad similitudinẽ alioꝵ q̃ ad ornatũ
elem̃torum mundi c̾ata st̃. ex ipso
elem̃to mat̾iã sum̾ent. ĩ qͦ locũ sorti¬
ri debuer̃. forte qͥs ad ipsiꝰ elem̃ti
matĩã referat. qͥ qͣsi tãtã aer corpu¬
lentiam ñ hũit. ut aĩantiũ corꝑa
q̃ solidã mat̾iã reqͥrunt ex eo ꝯde¬
rentꝰ. Aquarũ aũ nat᷑a mag̃ t̾rȩ¬

Expanded text:
rum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis t
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ gerut arbito uoluntatis. Nes¬
aimus enĩ qͣ iudicio dĩ bonꝰ ille sit
pauꝑ. malꝰ ille sit diues. Iste gau¬
deat quẽ ꝓsuis ꝑdicis moribꝰ erue¬
ciari debuisse ꝑsuadet. Bxeat de
uidicio ti solum inultꝰ uerũ etã
aampnatꝰ innocens. aut uuqͥtate
iudicis p̃ssus. aut falsis obrutꝰ testi¬
moniis. eꝯtͣrio scclestꝰ ad uersariꝰ eiꝰ
ñ solum ĩ punitꝰ: uerũ ⁊̃ iundicatꝰ
ĩ sultet. Impiꝰ obtie ualeat : pius
langoribꝰ tabescat. Latiocinent᷑ sanis¬
simi uiues. ⁊ qui nec u̾bo quẽꝗͣ le¬
dere poturit. diu̾sa menbuoꝵ atroci¬
tate affligantur. In fantes utiles rebꝰ
humanis ĩ mat᷑a morte rapiant᷑: ⁊ qͥ
uideit̃ nec uasci debuisse diutissime
in suꝑ uiuat. Plenꝰ cͥmmnibꝰ sublimet᷑
honoribꝰ. ⁊ hominẽ sine q̃rela teniebre
ignobilitatis abscondant ⁊ ceta hm.

Expanded text:
quae gerunt arbitrio voluntatis. Nescimus enim quo judicio Dei bonus ille sit pauper; malus ille sit dives. Iste gaudeat quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse persuadet; exeat de judicio non solum inultus verum etiam damnatus, innocens aut iniquitate judicis pressus, aut falsis obrutus testimoniis; e contrario scelestus adversarius ejus non solum impunitus, verum etiam vindicatus insultet: impius optime valeat, pius languore tabescat: latrocinentur sanissimi juvenes; et qui nec verbo quemquam laedere potuerunt, diversa morborum atrocitate affligantur infantes: utilis rebus humanis immatura morte rapiatur; et qui videntur nec nasci debuisse, diutissime insuper vivant: plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ignobilitatis ab
Abbreviated transcription (Latin):
illu̾̃ mãdatũ fit cui fit ipsum
m̾adatũ: bonum ipsiꝰ eẽ debet. cui
mãdat᷑ mãdat᷑. Neq aliud man¬
dari debet. nͥ qd bonũ ÷ illi. cui mã¬
datur mandatũ: frustͣ enĩ mã da¬
tũ fieret. si illi ꝓpt̾ quẽ fieret boñ
ñ esset. Maxime cũ a bono mãda¬
tum ess&. qui nicħ p̾t̾ bonũ m̾a¬
dare deb&. Neq enĩ c̾at̾e suȩ ds̾
auctor mali eẽ debet. neq causa

Expanded text:
illum mandatum fit cui fit, ipsum mandatum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus aucto
Abbreviated transcription (Latin):
ostqũã demonstrauimꝰ qͦ sit mat̾ia diuinar̃ scͥpt̾atũ ⁊ qͣlit̃ de subiecta
matia tͣctent ĩ tͥplici sensu: historie. allegorie. cropologie. nc̃ ostendere
ꝯuenit. ĩ qͥbꝰ libris ea qͦ uire diuinitatis nõie censet̾ scͥptura ꝯsistat. Duo st̃
int̾ptatũ sonat. scõs scͥptores. uł sc̃a scribentes. In lege cõtinentur. qͥnq uo¬
lumina .i. genesis. exodꝰ. leuiticꝰ. liber num̃i. deut̾onomiũ. Genesis autem
a geñatione dr̃. Exod̃: abexitu. Leuiticꝰ: aleuitis. Lib̾ nũi: qͥa ĩ eonũantur
filii isrł. Deut̾onomiũ: scd̾a lex. hebraicȩ aut̃ bresith. Ellesmoth. Uaieera:

Expanded text:
ostquam demonstravimus quae sit materia divinarum Scripturarum et qualiter de subjecta sibi materia tractent in triplici sensu, historiae, allegoriae, tropologiae, nunc ostendere convenit in quibus libris ea quae jure divinitatis nomine censetur, scriptura consistat. Duo suntinterpretatum sonat sanctos scriptores vel sancta scribentes. In lege continentur quinque volumina; scilicet Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Genesis autem a generatione dicitur; Exodus ab exitu; Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra,
Abbreviated transcription (Latin):
N carne gͥ mortali exsensualitate
corrupta: nascit᷑ uiciũ ꝯcupiscentie.
ex sensu corrupto uiciũ ignorãtiȩ.
Ibi: qr appetitꝰ q̃rende necessitatis
ultͣ m̃surã se excendit. Hic aut̃ qr
istrum̃tũ ꝯcipiende u̾itatis ab inte¬
gritatis uigore defic̃. Haũ: difficul¬
tatẽ q̃stionis maximã ad duc̃ qđ
originale pecc̃m ñ nͥ in solo carnalis
corruptionis uicio assignare uide¬
tur. q tñ usq ad participationem
anime rõał excendi necesse ẽ ꝯfite

Expanded text:
n carne igitur mortali ex sensualitate corrupta nascitur vitium concupiscentiae, ex sensu corrupto vitium ignorantiae. Ibi quia appetitus quaerendae necessitatis ultra mensuram se extendit; hic autem quia instrumentum concipiendae veritatis ab integritatis vigore deficit. Hoc autem difficultatem quaestionis maximam adducit, quod originale peccatum, non nisi in solo carnalis corruptionis vitio assignari videmur, quod tamen usque ad participationem animae rationalis extendi necesse
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝯfirmatꝰ. S nec monachi ꝯpatres aut
ꝯmatres fac̾ẽ poss̃. qͥbꝰ eiusmͦi ꝯmertia fa¬
miliaritatis ꝓhibent᷑. Patͥni fideuissores
sunt ꝓ his quos in baptismo susceꝑunt
ut eos cum adlegitimam etatẽ ꝑueneñt
ãmoneant fidẽ rectam ⁊ c̾ũsationẽ bo¬
nam custodire. Añ oĩa simbolũ ⁊ orati¬
onẽ dominicã ⁊ ipsi teneant. ⁊ eis insi¬
nuent. ꝓquorũ fide sponsionẽ fecerunt.¬
Quod gͦ unũ ẽ geminari ñ pͥ. Qua ꝓpt̾
ualde rationabili diffinitione a scĩs
patͥb institutum ÷ ut qui seniel baptis¬
mi sacͣm̃tum ꝑcepisse cognoscit᷑. nulla
rõe illud it̾ato accipiat. siue in eccła. si¬
ue extͣ ecclam. ħ ÷ siue a catholico. siue¬
abheretico. siuedeniq afideli. siue ab
infideli cuiuscumq ꝯditionis etatis
rectam catholici baptismatis formam
acceꝑit. ratũ ꝯstare debebit. nec ulla
iõne pot̾it it̾ari. Quod enĩ bonũ accep̃.
qr̃ bonũ ñ udicet᷑. ⁊̃ si a bono ñ acce

Expanded text:
firmatus. Sed nec monachi compatres aut commatres facere possunt, quibus ejusmodi commercia familiaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in baptismo susceperunt, ut eos, cum ad legitimam aetatem pervenerint, admoneant fidem rectam et conversationem bonam custodire. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam ipsi teneant, et eis insinuent, pro quorum fide sponsionem fecerunt.Quod ergo unum, geminari non potest, quapropter valde rationabili definitione a sanctis Patribus institutum est, ut qui semel baptismi sacramentum percepisse cognoscitur, nulla ratione illud iterato accipiat sive in Ecclesia, sive extra Ecclab haeretico, sive denique a fideli, sive ab infideli cujuscunque conditionis, aetatis, rectam Catholici baptismatis formam acceperit, ratum constare debebit, nec ulla ratione poterit iterari. Quod enim bonum accepit, quare bonum non judi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessit uͥ in fig̾a saluandorum. uiii.
anime ꝑ lignum saluatȩ sunt. Simi¬
liter ⁊ in mari rubro. uͥ aqua bap¬
tismum. ⁊ rubor sanguinẽ p̾ferebat.
Similit̃ in aꝗͣ asꝑsionis cui cinis rufe
uitulȩ miscebat᷑ quȩ carnẽ &ͥ figurabat.
quȩ femineo seru designatur ppt̃ infir¬
mitatẽ.rufa ꝓpt̾ sanguinem. Incipit.

Expanded text:
salvandorum octo animae per lignum salvatae sunt. Similiter et in mari Rubro, ubi aqua baptismum, et rubor sanguinem praeferebat. Similiter in aqua aspersionis cui cinis rufae vitulae miscebatur, quae carnem Christi figurabat, quae feminino sexu designatur propter infirmitatem, rufa
Abbreviated transcription (Latin):
qui abhereticis in nomine tͥnitatis bap¬
tirati s. cum adimitationẽ eccłȩ rede¬
unt ñ rebaptizare. s uł unctione cͥs¬
matis. uel inpositionẽ manus rec̾cilia¬
re catholicȩ eccłe antiqua patrũ tradi¬
tio ĩsticuit. Sicut pͥdem arrianos ꝑ in¬
positionẽ manus occidens. ꝑ unctionẽ
uero sacͥ cͥsmatis ading̾ssum catholice
eccłȩ oriens reformauit. Nlã qui solũ
sacͣm̃tum foris acceꝑunt. intꝰ ꝑ inposi¬
tionẽ manꝰ sp̃m accipiunt. Placuit tñ
eos qui se baptizatos nesciunt. ⁊ sui bap¬
cismatis cestes ñ hñt. sine cunctatione
baptizare q it̾atum dici ñ debet. qđ
factum ẽẽ nescitur. Qrit᷑ et de his qui
mimicȩ .i. iocose baptirãt᷑ utrũ plenũ
⁊ uerũ sacm̃tum bapcismi ꝑcipiant.
S sciendum ꝙ aliud ÷ aliqͥdꝰ iocose. uł¬

Expanded text:
aptizati sunt, cum ad unitatem Ecclesiae redeunt non rebaptizari, sed vel unctione chrismatis, vel impositione manus reconciliari catholicae Ecclesiae antiqua Patrum traditio instituit, sicut pridem arianos, per impositionem manus occidens, per unctionem vero sacri chrismatis ad ingressum Catholicae Ecclesiae oriens reformavit. Nam qui solum sacramentum foris acceperunt, intus per impositionem manus spiritum accipiunt. Placuit tamen eos qui se baptizatos nesciunt, et sui baptismatis testes non habent, sine cunctatione baptizari; quia iteratum dici non debet, quod factum esse nescitur. Quaeritur etiam de iis qui mimice, id est jocose baptizantur, utrum verum et plenum sacramentum baptismi percipiant. Sed sciendum quod aliud est aliquid jocose
Abbreviated transcription (Latin):
erem. uł carnẽ fouerẽ. Posui paruu¬
lum meum in aquam. ⁊ qr uolui ut
benecederet ⁊ ꝓdessec dixi forte sicut
dixissem in manducando in
bibendo. sic̃ in arando &
seminando. siue aliud quoc̃q agendo
meus. ego balneatũ scio. baptizatum
nescio. Quod si iccirco bapti ratum
putas quia cum mergerẽ illã dixi

Expanded text:
erem, vel carnem foverem. Posui parvuerem, vel carnem foverem. Posui parvulum meum in aquam, sed quia volui ut bene cresceret, et prodesset, dixi forte sicut dixissem in manducando et bibendo, sicut in arando et seminando, sive aliud quodcunque agendo meus. Ego balneatum scio, baptizatum nescio. Quod si idcirco baptizatum putas, quia cum mergerem dixi: «
Abbreviated transcription (Latin):
ag̾e qd formã illiuid in oꝑe habehat. et
tñ ħ nolle agẽ. neq intendere. ut ħ
agat᷑. s aliud aliquid qͥcumq. Ubi gͦ
intentio baptizandi ẽ ⁊̃ si reu̾entia de¬
culpa agentis. quia q̃ agit᷑. ⁊ intendit᷑
ñ digne agitur: ridiculum aũ oĩo ÷. ut
ubi incentio agendi nulla ꝯstat opus
ẽẽ dicatur. ppt̾ spẽm qͣdam assimilatã
q̃ qͥdam ĩꝑiti estimant u̾ba illa q̃ ad
ꝯficiendam eucharistiam insticuta ft̃
aquacumq ꝑsona. siue in qͦc̾q loco.
⁊ qualicumq intentione. suꝑ panẽ
⁊ uinũ ꝓlata effectum ꝯsecrationis
⁊ scificõnis hr̃e quasi sacͣm̃ta dĩ sic ins¬
ticuta sit̃. ut nullã oꝑandi rõnẽ ad¬
mittant. s cumultuosa quadam
⁊ iuolenta atq irrationabili ꝑtina¬
tia sine onini intentione aut uo¬
luntate oꝑantium ad effec tum ꝓce¬
dant. Ego filium meum forte al
balneas tuleram. Ueni adaꝗͣ ñ it
baptirarem. s ut balnearem. Non
ut sacͣm̃tũ darẽ. s ut sordes ablu¬

Expanded text:
 in opere habeat; et tamen hoc nolle agere neque intendere ut hoc agatur, sed aliud aliquid quodcunque. Ubi ergo intentio baptizandi est, etiamsi reverentia deculpa agentis, quia quod agitur et intenditur non digne agitur. Ridiculum autem omnino est ut, ubi intentio agendi nulla constat, opus esse dicatur, propter speciem quamdam assimilatam quod quidam imperiti existimant verba illa quae ad conficiendam Eucharistiam instituta sunt: a quacunque persona sive in quocunque loco et qualicunque intentione super panem et vinum prolata, effectum consecrationis et sanctificationis habere, quasi sacramenta Dei sic instituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; sed tumultuosa quadam et violenta atque irrationabili pertinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant. Ego filium meum forte ad balnea tuleram. Veni ad aquam non ut baptizarem, sed ut balnearem: non ut sacramentum darem, sed ut sordes ablu
Abbreviated transcription (Latin):
atrini uocat᷑ qui paruulos ad bap¬
tismum offerunt. ⁊ ꝓipsis sponden¬
do quasi fideiꝰsores ad dm̃ fiunt. Hu ꝓp¬
terea patrini uocantur quia regnandos
ad uitã nouã offerunt. ⁊ quodãmͦ auctores
fu̾t ipsis regenerationis noue. De quibus
placuit patrib ut ꝑ singłos baptirandos
patͥni singuli admitterentur id ÷ unus
tm̃. siue uir. siue mulier. ꝓpt̾ea fortassis
ne spũał cognatio cui reu̾entiam exhi¬
bere oportebat passim diffusa in matri-¬
monii copula ob ẽẽ pocuisset. S g̃dam
ȩccłȩ hanc ꝯsuetudinẽ ñ seru̾at. plures
ad susceptionẽ paruulorum admittentẽ.
Hoc similit̾ sanccitum ÷. ut aliũ ĩ bap¬

Expanded text:
atrini vocantur qui parvulos ad baptismum offerunt, et pro ipsis spondendo quasi fidejussores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus placuit patribus ut per singulos baptizandos patrini singuli admitterentur, id est unus tantum, sive vir sive mulier. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut alium in bap
Abbreviated transcription (Latin):
Quare in sola aqua baptismꝰ cȩlebrat᷑
nem. Alii liquores om̃s aqua pificãtur
⁊ siquid alio quo libet liquore tactum
fuerit. a qua abluitur ut emu¬
decur. Propterea in sola aqͣ sacͬm̃¬
tum emundationis ꝯstat sicut scͥp¬

Expanded text:
Quare in sola aqua baptismus celebraturnem. Alii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
dine ⁊ ꝯcupiscentia futurã: nullatenꝰ
dubitare debemus. Qui gͦ sine peccato
gen̾arent᷑ ꝯsequens oĩo ÷ q̃ etiã sine
pecc̾o nasc̾e̾ntur. Quẽ admũ hii qͥ mͦ
gnãnt᷑ cũ ꝯcupiscentia qͣsi ex ipso ra¬
dicis suȩ uicio corruptionẽ tͣhentes
nascunt᷑ cum culpa

Expanded text:
dine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consequens omnino est quod etiam sine peccato nascerentur, quemadmodum ii qui modo generantur cum concupiscentia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ost ista q̃ iã dicta/
sunt ⁊̃ illud q̃rendũ uidr̃ qͣlit̃
hõ filios ꝓcreare potuiss& si ñ peccass&
qͣlesq futi essent qui ex eo nascituri
essent. In eiꝰmͦi gͦ sicut iã sepe diximꝰ
diligent̃ ꝯsidare oportet. ut ab his q̃
dubia ñ sunt ea quȩ ꝓbabilit̃ tm̃¬
dñr disc̾namꝰ. Quȩ enĩ nec auctoritas
ꝓbat. nec rõ arguit manifesta. inter
dubia relin q̃nt᷑. tñ ⁊̃ ista ñ ĩutiliter
aliqñ ĩq̃stionẽ admittunt᷑. ut uel
ĩueniatur qd uerũ ÷. uł saltẽ qͥ falsũ

Expanded text:
ost ista quae jam dicta sunt etiam illud quaerendum videtur, qualiter homo filios procreare potuisset si non peccasset, qualesque futuri essent qui ex eo nascituri essent. In hujusmodi ergo, sicut jam saepe diximus, diligenter considerare oportet, ut ab iis quae dubia non sunt, ea qur discernamus. Quae enim nec auctoritas probat, nec ratio arguit manifesta, inter dubia relinquuntur; tamen ista non inutiliter aliquando in quaestionem admittuntur, ut vel inveniatur quod verum est, vel saltem quod falsum
Abbreviated transcription (Latin):
stulticie ÷ p̃sum̾e ĩhis quȩ ñ possunt
sciri. ⁊ defic̾e̾ in his qñ debent ignora¬
agnosc̾e.⁊ ea quȩ c̾iositas sola scrutari
su̾adet : desistamꝰ ĩ uestigare cauit
d̾s aĩa pͥmi hõĩs de nichilo ⁊ ĩspirau̾

Expanded text:
stultitiae praesumere in iis quae non possunt stultitiae praesumere in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignoraagnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspiravit
Abbreviated transcription (Latin):
aĩe qñ c̾ata fuit. ⁊ unde
c̾ata fuit  qͣlis c̾ata fuit. Nos uero
ĩ p̃senti ad breuiatione tã multiplices
opiniones ꝑseqͥ sr̃ uacuũ ⁊ ĩ fructuosũ
estimamꝰ.: ⁊ ħ solũ nob̃ suffic̾e̾ putamꝰ.
si ea tm̃ q̃ sentienda ⁊ asserenda st̃ ꝓpo¬
nimus. In his gͦ fides catholica ħ potius
eleg̾. ⁊ u̾itati magis cõsentaneũ iudi¬
cauit. ut c̾damus aĩã pͥmi hõĩs qñ fac¬
ta ÷. nõ de p̃iacenti aliqͣ mat̾ia facta. s
de nichilo cãtã. neq factã a pͥncipio.
qñ angłi facti sunt. s pꝰea cũ corpꝰ ipsũ
cui ĩ fundẽda fuerat formatũ ⁊ ab ipso
cãtore. simul ⁊ factã ⁊ corꝑi sociatam.
Utrũ uͦ in corꝑe. uł extͣ corpꝰ c̾ata sit.
quanto difficiliꝰ ẽ scire tanto minus :
ꝑicłosũ ignorare. Neq uͦ ĩħ ĩgenium
hõis ad ꝓbandũ estimet᷑. si his que diffi¬
cilia st̃ ꝑtinacit̾ ĩsistit. s potiꝰ si ea quȩ
scienda st̃ prudent̃ disc̃nit. Eqͣlis enĩ

Expanded text:
animae, quando creata fuit, et unde creata fuit, et qualis creata fuit, nos vero in praesenti abbreviatione tam multiplices opiniones prosequi supervacuum et infructuosum existimamus; et hoc solum nobis sufficere putamus si ea tantum quae sentienda et asserenda sunt proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius elegit et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi hominis quando facta est non de praejacenti aliqua materia factam; sed de nihilo creatam, neque factam a principio quando angeli facti sunt, sed postea cum corpus ipsum cui infundenda fuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto difficilius est scire, tanto minus est periculosum ignorare. Neque vero in hoc ingenium hominis approbandum existimetur, si in iis quae difficilia sunt pertinaciter insistit; sed potiprudenter discernit. Aequalis enim est
Abbreviated transcription (Latin):
in hoĩe. motꝰ m̃tis. motꝰ corporis.
motꝰ sensualitatis. Motꝰ m̃tis ĩ uolunta¬
te ÷. Motꝰ corꝑis ĩ oꝑe. Motꝰ sensualita¬
tis medius ĩ delectationẽ. In motu m̃tis
solo lib̾um arbitriũ ÷. In motu corꝑis
⁊ sensualitatis illa sunt q̃ seqͣnt᷑ lib̾ũ
arbitͥum. Sic enĩ pͥma fuit disposĩo
naturȩ. Nã motꝰ m̃tis uoluntarius
ẽ appetitꝰ. ĩ uoluntario: lib̾ũ. in appeci
ĩmo scd uolũtatẽ c̾atoris sui q̃ forma
illi ẽ & exeplar.⁊ ꝓposita regula ꝗͣ se¬
qͣt᷑. Et ꝓpt̃ hoc si scđ̾m dm̃ mouetur:
hoc ÷ iusticia si p̃t̃ dm̃ mouet᷑. uł ꝯtra¬

Expanded text:
s, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitimo secundum voluntatem creatoris sui quae forma illi est, et exemplar, et proposita regula quam sequatur. Et propter hoc si secundum Deum movetur, hoc est justitia; si praeter Deum movetur
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͦmͦ ꝯmodũ ÷ ⁊ qd ordinatũ ñ÷. si
appetitꝰ ÷ ad ꝯmodũ in affectu quia ħ
tu ꝓpt̃ debitum rõnis cũ ad mordi¬
nata ire ñ ẽ ꝯcessum. In ħ enĩ pulcri¬
tudo apparet & dignitas rõnis qd as¬
fectũ suum ab ĩ ordinatis cohibet᷑. qm̃
iccirco pła ꝯmoda ẽẽ debuerunt. a
qͥbꝰ dũ rõ p̃sidens affectũ ꝗͣtũ in se erat
effluentem restͥngeret.: ꝗͣta foret digni¬
cas & excellentia illius appareret.

Expanded text:
mmodum est et quod ordinatum non est, si appetitus est ad commodum in affectu quia hoc tu propter debitum rationis cui ad inordinata ire non est concessum. In hoc enim pulchritudo apparet et dignitas rationis quod affectum suum ab inordinatis cohibet. Quoniam idcirco plura commoda esse debuerunt, a quibus dum ratio praesidens affectum quantum in se erat effluentem restringeret, quanta foret dignitas et excellentia illius appareret.
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista. Qui fix̃ singillatĩ corda
porali nacura apparet. s singła ꝑ
sede nichilo cãre ꝑhibetur. Preterea
cum in lege scͥptũ sit siquis ꝑcusserit
mulierẽ p̃gnantẽ ei illa ab ortuium
fecit siñ fuerit formatum multet᷑
cũ caro ex carne seminat᷑ : aĩa similit̃
exaĩa non tͣhit᷑. Si enĩ cũ carne aĩa
seminat᷑. qr̃ ĩ ab ortiuo. ⁊ ñ formato

Expanded text:
Psalmista: Qui finxit sigillatim corda porali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum fecerit; si non fuerit formatum, cum caro ex carne seminatur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non fo