comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ in p̃uaricatione. Salua at̃
fiet ꝑ filioꝵ gen̾ationẽ. si ꝑman-¬
serit in fide ⁊ dilcõne. ⁊ sc̃ĩficatiõe
cũ sobrietate. Certe cessat hic illud
apłicũ. et qͥ hñt uxores: sic sit̃.
qͣsi nõ hant. Nisi forte dicetis ꝓp¬
maior. E x qͦ manifestũ ẽ. uos ma¬
nicheoꝵ dogia sectari. ꝓhibẽtiũ
nub̾e. et uesci cib qͦs ds̃ creaũ ad

Expanded text:
nem. Salva autem fiet per filiorum generationem, si permanserit in fide et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate . Certe cessat hic illud Apostolicum, Et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant: nisi forte dicetis, propruina. Ex quo manifestum est vos Manichaeorum dogma sectari, prohibentium nubere
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ monstrabiexordiũ. qd esternã
crapulã eructans
Satis facio inuitatis. nõ ut claro
uiuã uario. Obsecͦ agrũ nouella
plantationũ. arbusta ten̾itudinis.
erepta de uitioꝵ gurgitibꝰ audiẽtiã
cõmunitã agminibꝰ Scimꝰ eccłiã.
spe. fide. ⁊ caritate in accessibilem.
inexpugnabilẽ. Nõ ẽ in ea ĩmat̾us
om̃is docibił. Impetu irrumꝑe
uł arte elude pot̾ nullus. Rogo¬
quȩ s̃ portenta u̾boꝵ Qd descͥp¬
tionis dedecus: Nõne uł ꝑ febrẽ
sõpniare eũ putes. uł arreptum
morbo frenetico hẏpocratis uĩcuł
alligatũ. Quotiẽscũq eũ legero.
uͥ me defec̾it sp̃s: ibi distinctio ẽ.
Totũ incip̃. totũ pendet ex altero.
Nescias qͥd cui cohereat. et exceptis
testimoniis scͥpturarũ q̃ illo uenu¬
stissimo eloq̃ntie suȩ flore mutare
nõ ausꝰ ẽ: reliquus sermo omni
res mͥ aliquã suspitionẽ ĩ telligẽtie.
dedit uelle eũ nuptias p̃dicare ut

Expanded text:
i monstrabit exordium, quod hesternam crapulam ructans, Satisfacio invitatis, non ut claro vivam vano. Obsecro agrum, novella plantationum, arbusta teneritudinis, erepta de vitiorum gurgitibus, audientiam communitam agminibus. Scimus Ecclesiam, spe, fide, charitate, inaccessibilem, inexpugnabilem. Non est in ea immaturus, omnis docibilis: impetu irrumpere, vel arte eludere potest nullus. ec portenta verborum? quod descriptionis dedecus? Nonne vel per febrem somniare eum putes, vel arreptum morbo phrenetico, Hippocratis vinculis alligandum? Quotiescumque eum legero, ubi me defecerit spiritus, ibi est distinctio. Totum incipit, totum pendet ex altero: nescias quid cui cohaereat; et exceptis testimoniis Scripturarum, quae illo venustissimo eloquentiae suae flore mutare non ausus est, reliquus sermo omni res mihi aliquam suspicionem intelligentiae dedit, velle eum i
Abbreviated transcription (Latin):
eugłico atq apłico rigore ꝯte̾rẽ
Quos cũ legissem ⁊ oĩo ñ ĩtelli¬
gerem. cepi reuolũe crebriꝰ. et
nũc u̾ba mͦ atq sententias sed
singlas pene sillabas discut̾e: uolẽs
pͥus scire qͥd dice̾t. et sic pꝰ ꝓbare
uł redarguere q̃d dixxisset. Uerũ
scͥptoꝵ tanta barbaries ẽ. ⁊ tantis
ut nec qͥd loqͣtur. nec qͥbꝰ argum̃tiᷤᷤ
uelit ꝓbare q̃d loq̃r potuerĩ ĩtel¬
lige̾. Iotus pp tumet totus iacet.
attollit se ꝑ singła. et qͣsi debilitatꝰ
coltiber in ipso conatu frangitur.
ei possit aptari. Has qͥdẽ p̃ter silla¬

Expanded text:
elico atque Apostolico vigore conterrerem. Quos cum legissem, et omnino non intelligerem, coepi revolvere crebrius, et non verba modo, atque sententias, sed singulas pene syllabas discutere, volens prius scire quid diceret, et sic vel probare, vel redarguere, quod dixisset. Verum scriptorum tanta barbaries est, et tantis ut nec quid loquatur, nec quibus argumentis velit probare quod loquitur, potuerim intelligere. Totus enim tumet, totus jacet: attollit se per singula, et quasi debilitatus coluber, in ipso conatu frangitur. ei possit aptari: Has quidem praeter Sibyl
Abbreviated transcription (Latin):
orATICTIIN cuiꝰ libros multo
et in uictoria nõ parua sit diffi¬
cultas. Qͥs enĩ eũ suꝑare queat
cuiꝰ assertionẽ penitus ignoret.
Et ne lectorẽ longiꝰ trahã cuius¬
modi eloq̃ntiȩ sit et quibꝰ floribꝰ¬

Expanded text:
o et in victoria non parva sit difficultas. Quis enim superare queat, cujus assertionem penitus ignoret? Et ne lectorem longius traham, cujusmodi eloquentiae sit, et quibus verb
Abbreviated transcription (Latin):
ci pane.⁊ ed̾e purissimã similã.
tñ neqͥs cõpulsus fame comedat
stercus bubulũ. cõcedo ei ut uescat᷑
et ordeo. Nũ iccitro frum̃tũ ñ ha¬
bebit puritatẽ suã. si fimo ordeũ
p̃feratur.: bonũ ẽ illud nat̾alit̾ qͥ
cõparationẽ nõ ht̃ mali. q̃d p̃latiõe
alt̾ius nõ obũbrat᷑. Simulq am̃adũ¬

Expanded text:
vesci, et edere purissimam similam. Tamen ne quis compulsus fame comedat stercus bubulum, concedo ei, ut vescatur et hordeo. Num idcirco frumentum non habebit puritatem suam, si fimo hordeum praeferatur? Bonum est illud naturaliter, quod comparationem non habet mali, quod praelatione alterius non obumbratur. Simulq
Abbreviated transcription (Latin):
ceremus hoc scptũ in uet̾i testam̃to:
asserit a dño qͦ id ipsũ in eugłio
nõ separet. S tatĩq subnectit. Cres
mralaleel. iatet. enoch. matussalam.
lamech. noe. om̃s habuisse. uaores.
et ex dĩ sententia filios ꝓcreasse
qͣsi gen̾ationis ea  historia. ꝯditionis

Expanded text:
ceremus hoc scriptum in veteri Testamento, asserit a Domino quoque idipsum in Evangelio non separet: statimque subnectit, CrescMalaleel, Jared, Enoch, Mathusalem, Lamech, Noe, omnes habuisse uxores, et ex Dei sententia filios procreasse quasi generationis ordo et historia conditioni
Abbreviated transcription (Latin):
et curiose loquentes que nõ oport
ꝓpt̾ea eas uult eẽ nõ incentrices. id
nõ acusatrices: nõ tales que ut placeãt¬
ali ĩ. dealiis detrabant. aut certe qe
ipse adolescentiã iam trasgresse s̃ de
adolescentulaꝵ etatibꝰ disputent: et¬
dicant. illa sic ornat᷑. illa sic comit᷑:
sic illa ꝓcalit. amat illũ. amat᷑ ab illo:
cũ &̃ si hec uera sint nõ tam ap̃d cetos
debeat accusare. quã ipsã secrete xp̃i
caritate corriꝑe et magis docere ne
faciat. qͣm in publico accusare qd fe.
cerit. Solent hee etates quia corp̃ris
gregẽ nepotum trem̃tes uirguncule
componant᷑. uino se ded̾e ꝓ t̃ibidi¬
ne. e cum int̾ pocula prudentes
sibi uise fuerint et facunde moꝵ
quasi austĩtatẽ assum̃e: loquentes
hoc q̃d ũbi uident᷑ eẽ. et nõ recordã¬
teĩ illud quod fuerunt. Et a uini
nibꝰ ebri itas ẽ÷ aut qͦmͦ potest doce-¬
re anus adolescentulas castitatem.
cũ si ebrietatẽ uetule mulieris ad¬
olescentula fuerit unitata. pudica

Expanded text:
et curiosae, loquentes quae non oportet : propterea eas vult esse non incentrices, id est, non accusatrices, non tales quae ut aliis placeant, de aliis detrahant. Aut certe quia ipsae 717 adolescentiam jam transgressae sunt, de adolescentularum aetatibdicant: Illa sic ornatur, illa sic comitur, sic illa procedit; amat illum, amatur ab illo. Cum etiam si haec vera sint, non tam apud caeteros debeat accusare quam ipsam secrete Christi charitate corripere, et magis docere ne faciat, quam in publico accusare qcerit. Solent hae aetates, quia corporis gregem nepotum trementes virgunculae componantur, vino se dedere pro libidine; et cum inter pocula sibi prudentes visae fuerint et facundae, morum quasi austeritatem assumere, loquentes hoc quod sibi videntur esse, et non recordantes illud quod fuerunt. Et a vini nibus ebrietas est. Aut quomodo potest docere anus adolescentulas castitatem, cum si ebrietatem vetulae mulieris adolescentula fuerit imitata, pudica
Abbreviated transcription (Latin):
De heresi enĩ uta notũ est nob̾: quia uͥq
ei contͣdicit᷑. Et licet nom̃ hereseon mi¬
leti ñ dicat᷑ a paulo: tñ oꝑa nominãt᷑
loquente ad pb̃ros eccł̃ie. ẜ go scio qm̃
uenient post abcessum meũ lupi gra.¬
ues inuos ñ parcentes gregi. et ex
uob̃ consirgent uiri loquentes ꝑu̾sa.
ut abducant discipłos post se. Hec
in tͣnsitu dicta sint. ubi et alibi here.¬
sis appellet᷑. Nunc ipsũ nom̃ uidet᷑
plenissime uentilandũ. Heresis g̃ce
ab electione dr̃: quod scilic: unusqͥsq
id sĩbi eligat qđ ei meliꝰ eẽ indeatur.
Philosophi qͦ stoici. ꝑipatetici. achade.¬
mici. et epicurei: illiꝰ uł illiꝰ hereseos
appellant᷑. Suꝑfluũ ẽ ire ꝑ singła. et
marcionẽ. ualentinũ. appellen. hẽbionẽ.
moianũ. et .i. anicheum. cũ suis
enum̃ore dogmatibꝰ. cũ ꝑ facile sit unicuiq
cognascere. quibꝰ singłi ducant᷑ enoribꝰ.
Airius et cunonnꝰ. ⁊ noue auctor here¬

Expanded text:
de haeresi enim ista notum est nobis, quia ubique ei contradicitur . Et licet nomen haereseos Mileti non dicatur, a Paulo tamen opera nominantur, loquente ad presbyteros Ecclesiae: Ego scio quoniam venient post abscessum meum lupi graves in vos, non parcentes gregi: et ex vobis ipsis consurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se . Haec in transitu dicta sint, ubi et alibi haeresis appelletur. Nunc ipsum nomen videtur plenissime ventilandum. Haeresis Graece ab electione dicitur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod ei melius esse videatur. Philosophi quoque Stoici, Peripatetici, Academici, Epicurei, illius vel illius haereseos appellantur. Superfluum est ire per singula, et Marcionem, Valentinum, Apellem, Ebionem, Montanum, et Manichaeum cum suis enumerare dogmatibus: cum perfacile sit unicuique cognoscere quibus singuli ducantur erroribus. Arius et Eunomius, et novae auctor haere
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe et matres filios. ita ut ꝓ eis et
oppet̾ẽ sint parate : s nõ amant ĩ fide.
et uxores maritos : quibꝰ frequentis¬
sime cõmoriũt᷑. S amor ille nõ fidĩ÷
sola scõꝵ dilectio in fide diligit: ĩ tm̃
ut &ẽ si ille qͥ diligit᷑ inf̾idelis sit. tñ
sc̃s in fide eũ diligat: scd̃m illud.
Omĩa ur̃a in tͦide t̾iant. Et alibi. dili¬
gite inimicos uĩos. Diligit sõs mimi¬
cos suos: et idõ in fide diligit. quia
credit in eum qui pollicitꝰ ẽ se ꝓ ex.¬
pletione mandati retribut᷑m ẽẽ mer.¬
cadẽ. Grã dñi nr̃i cũ om̃ibꝰ uobis. Sci.¬
endũ qđ in grocis codicibꝰ ita scͥptũ ẽ.
Qrã cũ om̃ibꝰ uob̾: ut nec dñi nec nr̃i
in libris ferat᷑ autenticis. In ꝯmune
itaq scĩs atq credentibꝰ tito et cet̾is
qͥ cũ eo erãt imp̃cat᷑ gr̃am. S qͦmͦ isa¬
ach patriarcha bñiliã filiũ suũ iacob.
domui : et si digna erat domꝰ requies¬

Expanded text:
quippe et matres filios, ita ut mortem pro eis quippe et matres filios, ita ut mortem pro eis oppetere sint paratae, sed non amant in fide; et uxores maritos, quibus frequentissime commoriuntur; sed amor ille non fidei est. Sola sanctorum dilectio in fide diligit, in tantum, ut etiamsi ille, qui diligitur, infidelis sit, tamen sanctus in fide eum diligat, secundum illud: Omnia vestra in fide fiant . Et alibi: Diligite inimicos vestros . Diligit sanctus inimicos suos, et ideo in fide diligit: quia credit in eum qui pollicitus est se pro expletione mandati retributurum esse mercedem. Gratia Domini nostri cum omnibus vobis. Sciendum quod in Graecis codicibus ita scriptum est: Gratia cum omnibus vobis: ut nec Domini, nec nostri, in libris feratur authenticis. In commune itaque sanctis atque credentibus, Tito et caeteris qui cum eo erant, imprecatac patriarcha benedixit filium suum Jacob ,domui . » Et si digna erat domus, requies
Abbreviated transcription (Latin):
strauerint. Dic̃ et salomõ in ꝓu̾biis.
Fructꝰ uͦ helemosina. Et ipse paulus
ministĩo uł maxime comꝓbat᷑. Ut
nõ inquit infructuosi sint. Omĩs
arbor que nõ facit fructũ bonũ ex.¬
cidet᷑: et in ignẽ mittet᷑. Hoc autẽ
dico. Qui parce seminat. parce et me¬
tet. Apłicis uiris et eugłi zatoribꝰ aͥ¬
in necessariis usibꝰ nolle tribuere:
sterilitatis se ipsũ est cõdemnare. Sa¬
lutant te qui mecũ sunt om̃s. Uł so¬
lita consuetudine usus est: ut titũ
ab om̃ibꝰ qui secũ erant dicẽt salutari.
uł certe ꝓprio in titum : qđ talis eẽt
amorẽ eoꝵ om̃iũ qui cũ paulo erãt¬
meret᷑. Magna uͦ laus titi. ꝑ paulũ
ab om̃ibꝰ salutari. Saluta eos qui noᷤᷤ
amãt in fide. Si om̃is qui amat ama.¬
ret in fide. et non eẽnt alii qui absq
fide dilig̾ent: nunquã paulꝰ ad amo¬
rem fidẽ apposuisset dicens. Saluta
eos qui nos amant in fide. Amant

Expanded text:
straverint. Dicit et Salomon in Proverbiis: straverint. Dicit et Salomon in Proverbiis: Fructus vero eleemosyna . Et ipse Paulus ministerio 740 vel maxime comprobatur. Ut non, inquit, infructuosi sint. Omnis enim arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Hoc autem dico: quia qui parce seminat, parce et metet. Apostolicis viris et Evangelizatoribus Christi in necessariis usibus nolle tribuere, sterilitatis seipsum est condemnare. Salutant te qui mecum sunt omnes. Vel solita consuetudine usus est, ut Titum ab omnibus qui secum erant diceret salutari: vel certe proprie in Titum, quod talis esset, ut amorem eoeretur. Magna vero laus Titi per Paulum ab omnibus salutari. « Saluta eos, qui nos amant in fide. » Si omnis, qui amat, amaret in fide, et non essent alii, qui absque fide diligerent, nunquam Paulus ad amorem, fidem apposuisset, dicens: « Saluta eos, qui nos amant in fide. » Amant
Abbreviated transcription (Latin):
desit. Quia gͦ pot̾at suboriri occul¬
ta responsio. ut nõ tam titꝰ quam
quicũq epłe lector hoc dicẽt. et unde
tito ut uiaticũ ñ hñtibꝰ largiretur.
soluit hãc questionẽ. & qͣsi nichil
sibi opponat᷑ elidit: dicendo. Discãt
aut̃ & nr̃i bonis oꝑibꝰ p̃eẽ ĩ necessa.¬
riis usibꝰ ut ñ infructuosi sint. Hr̃oᷤᷤ¬
xp̃i erant: recte et pauli et titi ap.¬
pellari merebant᷑. Habes inquit
in discipłos potestatẽ. Aoce ees non ẽẽ
uiris qui bonis oꝑibꝰ seruiũt ministre.
et ministrare nõ in quibꝰcũq causis:
s in necessariis usibꝰ. Habentes qͥp
pe uictũ et uestim̃tum his contenti
simus. Et qui altario seruiũt de
altario uiuũt: &e qͥ participes spiri.¬
tualium nr̃oꝵ facti s̃. debent nob̾
sua participare carnalia. Et ne for.¬
sitan uł epłam pauli uł p̃ceptum
titi facile contẽpnerent: intͦructuo.¬
sos uocat quic̃q engłistis nõ mini¬

Expanded text:
desit. Quia ergo poterat suboriri occuldesit. Quia ergo poterat suboriri occulta responsio, ut non tam Titus quam quicumque Epistolae lector hoc diceret: et unde Tito, ut viaticum non habentibus largiretur, solvit hanc quaestionem, et quasi nihil sibi opponatur elidit, dicendo: Discant autem et nostri bonis operibus praeesse in necessariis usibus, ut non infructuosi sint. Noi erant, recte et Pauli et Titi appellari merebantur. Habes, inquit, in discipulos potestatem; doce eos non esse stolicis viris, qui bonis operibus serviunt, ministrare: et ministrare, non in quibuscumque causis, sed in necessariis usibus: Habentesentum Al. vestitum, his contenti simus : et qui altario serviunt, de altario vivant: et qui participes spiritualium nostrorum facti sunt, debent nobis sua participare carnalia. Et ne forsitan vel epistolam Pauli, vel praeceptum Titi facile contemnerent, infructuosos vocat, quicumque evangelistis non mini
Abbreviated transcription (Latin):
Iste est apollo de qͦ ad corinthios scribit᷑.
Unusqͥsq ur̃m dic̃. Ego sũ pauli.:⁊ ego
sum apollo: et ego cephe. Fuit aũ
uir alexandrinus ex iudĩs ualde
eloquens. et ꝑfectus in lege: ep̃s co
rinthioꝵ. quẽ ꝓpt̾ dissensiones que
in coritho erant ad uicinã insulã
cretam. cũ zena legis doctore pu-¬
tandũ est tͣnsfretasse: et pauli epła
dissensionibꝰ que corinthi orte fue.¬
rant temꝑatis. rursũ corinthum
reu̾tisse. S enam uͦ legis doctorem
de alie script᷑e loco qͥ fuerit ñ possu¬
mus dicere. nͥ hoc tm̃ qđ ipse apł̃icꝰ
uir id oꝑis quod apollo exercebat ha
nauigat᷑i erant. nõ eos faciat sithar-¬
chiis indigere: s hab̃e ea que ad
uiaticum necessaria sunt. Discãt
aut̃ et nr̃i bonis oꝑibꝰ p̾eẽ in neces.¬
sariis usibꝰ: ut non infructuosi sĩt.
Supͣdiaerat zenã legis doctorẽ et apo.¬
llo sollicite p̃mitte: ut nichil illis

Expanded text:
Iste est Apollo, de quo et ad Corinthios scribitur: Iste est Apollo, de quo et ad Corinthios scribitur: Unusquisque vestrum dicit: Ego sum Pauli, et ego Apollo, et ego Cephae . Fuit autem vir Alexandrinus ex Judaeis valde eloquens et perfectus in lege, episcopus Corinthiorum: quem propter dissensiones quae in Corintho erant, ad unam insulam Cretam cum Zenan legisdoctore putandum est transfretasse, et Pauli epistola dissensionibus quae Corinthi ortae fuerant temperatis, rursum Corinthum revertisse. Zenan vero legisdoctorem de alio Scripturae loco, qui fuerit non possumus dicere, nisi hoc tantum quod ipse apostolicus ir id operis quod Apollo exercebat habnavigaturi erant, non eos faciat sitarciis indigere, sed habere ea quae ad viaticum necessaria sunt. Discant autem et nostri bonis operibus praeesse in necessariis usibus, ut non infructuosi sint. Supra dixerat: Zenam Legis doctorem et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Cet̃m nullũ scisma ñ sibi ali-¬
quã confingit heresim: ut recte ab
eccłia recessisse uideat᷑. Cũ misero ad
te archemã. uł tithicum. festina ue¬
nire ad me nichopoli. Ibi enĩ sta¬
tui hiemare. Legimꝰ in exordio
did̾ant. recedente paulo. et ad alias
eccłias tͣniseunte. ñ dimitterent᷑ orpha.¬
ni. s hab̃̾ent apłicũ uirũ. qui ea q̃
uidebant᷑ decẽ: corrigeret. Iuia gͦ pꝰ
fundam̃tũ aliaꝵ eccł̃iaꝵ necessanꝰ erat
ntus qͥ edif̾icium sr̃strueret. scribit
ei ut cũ archemã uł tichicum unum
scilicet e duobꝰ qui secũ fuerant cretã
cõtestans: ex quo pat̾̃nos pauli incre-
se uult uenire. nͥ in locum eiꝰ arthemaᷤᷤ
uł tichicus successor aduenerĩt. Nicopoł
ipsa ẽ. que ob uictoriam augusti qd̃
ibi antoniũ cleopatrãq suꝑarit nom̃
accepit.Henã legis doctorẽ et apollo
sollicite. p̃mitte. ut nichil illis desit.

Expanded text:
potest. Ceterum nullum scisma non sibi alipotest. Ceterum nullum scisma non sibi aliquam confingit hecclesia recessisse videatur. « Cum misero ad te Artemam aut Tychicum, festina venire ad me Nicopolim, ibi enim statui hiemare. Legimus in exordio diderant, recedente Paulo, et ad alias Ecclesias transeunte, non dimitterentur orphani: sed haberent apostolicum virum, qui ea quae videbantur deesse, corrigeret. Quia ergo post fundamentum aliarum Ecclesiarum necessarius erat Titus, qui aedificium superstrueret, scribit ei, ut cum Arteman vel Tychicum, unum scilicet e duobus qui secum fuerant, Cretam contestans. Ex quo paternos Pauli in Cretse vult venire, nisi in locum ejus Artemas, vel Tychicus successor advenerit. Nicopolis ipsa est, quae ob victoriam Augusti, quod ibi Antonium Cleopatramque superarit, nomen accepit. 739 Zenam legis doctorem, et Apollo sollicite praemitte, ut nihil i
Abbreviated transcription (Latin):
atthanasiꝰ approbabat. post unã et altã
correctionẽ. qđ scilicet ñ sufficiat eũ
semel tm̃ corripi uł cõmoneri qͥ aliquo
sit depͣuatꝰ enore : s et scd̃a sit ei adhi¬
benda doctͥna. ut in ore duoꝵ uł trũ
testiũ stet om̃e u̾bum. Quare aũt post
pͥmã et scdã correctionẽ deintandus sit
raldit causas: dicens. qđ subũsus est
eiꝰͦ. et perat: cũ sit a semet ipso dãnatꝰ.
Qͥ enĩ semel bisq correctꝰ audito enore suo
nõ uult corrigi: etrare estimat corrigẽ¬
tem. Et e contͣrio se ad pugnas & iurgia
u̾boꝵ parans: eũ uult lucrifac̾e a quo
docet᷑. ꝓ pt̾ea uͦ a semet ipso dicit᷑ eẽ
dãnatꝰ: qr fornicator. adult̃. homicida.
et cet̾a uicia: ꝑ sacerdotes de eccłia ꝓpel¬
lunt᷑. Heretici uͦ in semetipsos senten¬
tiam ferunt: suo arbitrio de eccłia re¬
cedentes. ue recessio ꝓpͥe conscientie
dissensionẽ ab eccł̃ia separet᷑. Quod qͥdẽ
in pͥncipio aliqua ex parte intelligi

Expanded text:
at: Post unam et alteram correptionem; quod scilicet non sufficiat tantum semel eum corripi, vel commoneri qui aliquo sit depravatus errore: sed et secunda sit ei 738 adhibenda doctrina, ut in ore duorum aut trium testium stet omne verbum. Quare autem post primam et secundam correptionem devitandus sit, reddit causas dicens: quod subversus est ejusmodi, et peccat cum sit a semetipso damnatus. Qui enim semel bisque correptus, auditonon vult corrigi, errare aestimat corrigentem, et e contrario se ad jurgia et pugnas verborum parans, eum vult lucrifacere a quo docetur. Propterea vero a semetipso dicitur esse damnatus, quia fornicator, adulter, homicida, et caetera vitia, per sacerdotes de Ecclesia propelluntur, haeretici autem in seipsos sententiam ferunt suo arbitrio de Ecclesia recedentes: quae recessio propriae conscientiae dissensionem ab aecclesia separetur. Quod quidem in principio aliqua ex parte intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
ri eẽ debemus : Merebat᷑ diabłs male-¬
dictum ÷ s ꝑ os archangl̃i blasphemia
exue nõ debuit. Relege uet̾es libros:
et iude que tribꝰ in monde garizun
constitute sint ut bñdice̾nt ppło. et
que in monte altero: ut maledicerẽt.
Ruben qui maculauerat thoꝵz parẽtis
et zabulon nouissimus filuis liȩ. et
sũt. Longũ est si nũc enumãrẽ qͦmͦ
iacob qui ad bñdictionẽ uocauerat
filios dicens. ut bñdicam uob̾: postea
quasi in bñdictione cõsotiet. maledictꝰ
furor eoꝵ qͥa ꝓcar÷ et ipse dñs loquat᷑ in
genesi. maledicta terra in oꝑibꝰ tuis.
Hoc nũc tm̃ dixisse sufficiat. qd̾ blasphe.¬
mare xͥ discipłos ñ oportet. nec qđ addit᷑

Expanded text:
ri esse debemus? Merebatur diabolus maleri esse debemus? Merebatur diabolus maledictum: sed per archangeli os blasphemia exire non debuit. Relege veteres libros, et vide quae tribus in mente Garizin constitutae sint, ut benedicerent populo, et quae in monte altero, ut maledicerent. Ruben, qui maculaverat thorum parentis, et Zabulon novissimus filius Liae, et . Longum est si nunc enumerem quomodo Jacob, qui ad benedictionem vocaverat filios , dicens: ut benedicam vobis, postea quasi in benedictione consociet, maledictus furor eorum, quia procax: et ipse Dominus loquatur in Genesi: Maledicta terra in operibus tuis . Hoc nunc tantum dixisse sufficiat, quod blasphemare Christi discipulos non oportet
Abbreviated transcription (Latin):
maledicta ppl̃i sustinẽtẽ tradi in manꝰ
hominis parati. Si quis gͦ paratꝰ est
illum in desertum. et ibi eum disꝑ.¬
dat. et quantũ in se ẽ sortẽ maledic-¬
tionis eaxt̾minet. is cũ obedierit. om̃i
oꝑi bono &ẽ paratꝰ erit. Pot̃ aũt et alit̃
accipi. paratos cẽ. ut om̃ia quecũq
euenire possũt sibi in am̃o p̃figurent.
et cũ accid̾int nichil quasi nouũ susti¬
neant: s eis p̃parata sint omĩa. Nemi-¬
nẽ quoq blasphemare: nõ simplicit̾
accipit᷑. Nec enĩ ait. neminẽ hominẽ
blasphemare. s ab solute neminẽ. nõ
angłm. nõ aliquam creat᷑am dĩ. Omĩa
qͥipe que a deo facta s̃: ualde bona.
Quando michael archangłs cũ diabło
disputabat de moysi corpre: nõ fuit
ausꝰ infene uidiciũ blasphemie. s dix̃.¬
diabło et maledictioni certe dignissi.¬
mo iudicium infene blasphemie:
quanto mag̃ nos ab om̃i maledicto pu-¬

Expanded text:
maledicta populi sustinentem, tradi in manus maledicta populi sustinentem, tradi in manus hominis parati . Si quis ergo paratus est, illum in desertum, et ibi eum disperdat, et quantum in se est, sorte maledictionis exterminet, is cum obedierit, omni operi bono etiam paratus erit. Potest autem et aliter accipi, paratos esse: ut omnia quaecumque evenire possunt, sibi in animo praefigurent: et cum acciderint, nihil quasi novum sustineant, sed eis praeparata sint omnia. Neminem quoque, blasphemare, non simpliciter accipitur. Nec enim ait, neminem hominem blasphemare: sed absolute, neminem: non angelum, non aliquam creaturam Dei. Omnia quippe quae a Deo facta sunt, valde bona sunt. Quando Michael archangelus cum diabolo disputabat de Moysi corpore, non fuit ausus inferre judicium blasphemiae, sed dixdiabolo, et certe maledictione dignissimo, judicium inferre blasphemiae: quanto magis nos ab omni maledicto pu
Abbreviated transcription (Latin):
potestatibꝰ subditos eẽ poteratꝰ is qui
torm̃ta formidant occasio ad negan-¬
dĩ dari : dũ uixta apłi dictũ se asse¬
rerent pͥncipatibꝰ ⁊ potestatibꝰ eẽ sub¬
iectos. et fac̃ẽ qdđ iub̾ent. ꝓptẽa subie¬
q̃d p̃cipit imꝑator et p̃ses: iubentis
obsequere uoluntati. Sin uͦ malum
et contͣdm̃ sapit: responde ei illud
de actibꝰ apłoꝵ. Obedire oportet deo mag̃
quã hominibꝰ. Hoc ipsũ et de seruis¬
intelligamꝰ ap̃d dños. et de uxoribus
ap̃d uiros. et de filiis ap̃d parentes.
quod in illis tm̃ debeant dñis. uiris.
parentibꝰ eẽ subiecti: que contͣdĩ mã-¬
ratos eẽ: dupplicit̾ legendũ ẽ. ut uł sub.¬
audiat᷑ ad om̃e opꝰ bonũ paratos eẽ :
uł certe cũ suꝑioribꝰ copulato hoc quod
ait. obedire ad om̃e opus bonũ. et huc¬
usq finito. quasi aliud ꝓpͥũ et speciale
p̃ceptũ sit. paratos eẽ: uxta illud qđ
in leuitico scͥptum est. hucũ qͥ emit᷑

Expanded text:
potestatibus subditos esse: poterat his qui potestatibus subditos esse: poterat his qui tormenta formidant, occasio ad negandum dari: juxta Apostoli dictum se assererent principatibus et potestatibus esse subjectos, et facere quod juberent; propterea subjequod praecepit imperator et praeses, jubentis obsequere voluntati: sin vero malum et contra Deum sapit, responde ei illud de Actibus apostolorum: Obedire oportet Deo magis ratianus: Hoc ipsum et de servis apud dominos et de uxoribus apud viros et de filiis apud patres, quod in illis tantum debent dominis et parentibus esse subiecti, que contra dei man dupliciter legendum, ut vel subaudiatur, ad omne opus bonum paratos esse: vel certe cum superioribus copulato hoc quod ait, obedire ad omne opus bonum, et hucusque finito, quasi aliud proprium et speciale praeceptum sit, paratos esse, juxta illud quod in Levitico scriptum est: Hircum qui emittitur
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ quidẽ p̃ceptum et hic & ibi ꝓpt̾ea
puto editũ quia uide galilei ꝑ illud
tempꝰ dognia adhuc uigebat: et ha¬
bebat płimos sectatores. Cuiꝰ ⁊ in actibꝰ
apłoꝵ fit m̃cio: scͥpͥtura referente.
añ hos enĩ dies sunex̃ theodas: dicẽs
quendam se ẽẽ magnũ: cui appositi
sunt uiri quasi tͥa milia. Et post hũc
siurexit in diebꝰ censꝰ uidas galileus:
qui int̾ cet̾a hoc quasi ꝓbabile ꝓfere¬
bat ex lege. Nullũ debere dñm nͥ
heresis in tantũ creuerat. ut &̃
phariseoꝵ et multã partẽ ppłi con-¬
que sunt cesaris cesari. et que sunt
dĩ dõ. Cui responsioni paulus apłs
congruens docet pͥncipatibꝰ & potesta¬
tibꝰ credentes deb̾e eẽ subiectos. arle¬
ai. quippe q̃ legunt᷑ in grao. magis
pͥncipatus qͣm principeᷤᷤ sonant. et
ipsam significant potestatẽ. ñ eos qͥ
in potestate sunt homines. S quia
dixerat admone illos pͥncipatibꝰ et

Expanded text:
Quod quidem praeceptum, et hic, et ibi propterea Quod quidem praeceptum, et hic, et ibi propterea puto editum, quia Judae Galilaei per illud tempus dogma adhuc vigebat, et habebat plurimos sectatores, cujus et in Actibus Apostolorum fit mentio, Scriptura referente: Ante hos enim dies surrexit Theodas, dicens, quemdam se esse magnum: cui appositi sunt viri quasi tria millia ; et, post hunc surrexit in diebus census Judas Galilaeus: qui inter caetera hoc quasi probabile proferebat ex Lege, nullum debere Dominum haeresis intantum creverat, ut etiam Pharisaeorum et multam partem populi conquae sunt Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo . Cui responsioni Paulus apostolus congruens, docet principatibus et potestatibus credentes debere esse subjectos. Ἀρχαὶ quippe quae leguntur in Graeco, magis principatus quam principes sonant: et ipsam significant potestatem, non eos qui in potestate sunt homines. Sed quia dixerat, Admone illos, principatibus et
Abbreviated transcription (Latin):
liorem. despicit quẽ inferiorẽ pu¬
tat: et suꝑ idẽ plus sapiens humi-
quid intumescens suꝑbie uanitate:
et celum ipsũ solẽq despiciens ap̃o
grecos quidã dixisse deludit᷑. ae po
quod nos latine possumꝰ dicere. Scan¬
do ꝑ aerem: et pluris me noui qͣm¬
nc̃ ad titũ ponit᷑ illũ sensũ bt̃.
Nemo eoꝵ qui in eccłia s̃ de segnit̃
agente sic uiuat. ut se putet me.
liorem. Qualis enim edificatio erit
discipłi. si intelligat magistro se eẽ
ꝓuidere ut crnctum ppłm cui reñdĩ
conu̾satione et sermone p̃cedant. u-¬
rũ inferior gradu: exorciste lectores
admone illos pͥncipibꝰ potestatibꝰ
subditos eẽ. obedire ad om̃e opꝰ bonũ
paratos eẽ. neminẽ blasplemare. nõ¬
eẽ litigiosos. eẽ modestos. om̃e ostẽ-¬
dentes mansuetudinẽ ad om̃s homi.¬
nes. Tale quid et ad romanos scͥbit᷑.
Om̃is am̃a potestatibꝰ suꝑioribꝰ subdi¬
ta sit. Non est enĩ potestas nͥ a deo.

Expanded text:
liorem, despicit eum quem inferiorem puliorem, despicit eum quem inferiorem putat, et super, id est, plus sapiens, humiliquid intumescens superbiae vanitate, et coelum ipsum, solemque despiciens apud Graecos quidam dixisse deluditur: Ἀεροβquod nos Latine possumus dicere, Scando per aerem, et pluris me novi enc ad Titum ponitur, illum sensum habet: Nemo eorum qui in Ecclesiis sunt, te segniter agente sic vivat, ut se putet esse meliorem. Qualis enim aedificatio erit discipuli, si se intelligat magistro esse maprovidere ut cunctum populum cui praesident, conversatione et sermone praecedant: verum et inferior gradus, exorcistae, lectores, Admone illos principibus et potestatibus subditos esse, obedire: ad omne opus bonum paratos esse: neminem blasphemare, non litigosos esse: esse modestos, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines. Tale quid et ad Romanos scribitur: Omnis anima potestatibus superioribus subdita sit. Non est enim potestas nisi a Deo .
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ & p̃p̃ositionibꝰ diu̾sis utatur.
ꝓ uarietate causaꝵ: ꝑspicuũ fieri po¬
tĩt: &e ex eo quod ait. Oulier enĩ ex
iuro: uir uͦ ꝑmulierẽ. Et alibi quia
ex eo.⁊ ꝑeum .&. in ipso s̃ om̃ia.
Nec ñ et illud. Paulus apłs nõ ab ho.¬
minibꝰ neq ꝑ hominẽ. E stimamꝰ
tẽptũ ꝓpͥe ꝑtinere. uł cũ quis int̾
eculeum laminasq conteninit
distertis dolorem : et nec udicis
cominationẽ : nec cͥcumstantis ppłi
fremitũ ꝑtimescit: s ꝓ confessione
miri uniu̾sa supplicia contẽpiut.⁊
de spicit. E contͣrio aut̃ est et malus
contẽptꝰ: de quo et ab acuch sp̃u scõ
in se loquente testat᷑. Uidete con¬
tẽptores. et inspicite mirabilia : et
disꝑdimini. Iurta qd̾ ad timotheũ
qͦ scͥptũ diximꝰ. Nemo adolescẽtiã
tuam contempnat: id ẽ nolo de ta-¬
lem exhibeas. ut possis ab aliquo
illud sonat. sic̃ stoici tñ asserunt
qui distingunt int̾ u̾ba subtilit̃:
cũ quis confidens sibi se alio eẽ me¬

Expanded text:
epositionibus diversis utatur pro varietate causarum, perspicuum fieri poterit ex eo quod ait: Mulier enim ex viro, vir vero per mulierem . Et alibi: Quia ex eo et per eum et in ipso sunt omnia . Nec non et illud, Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem . Existimamus temptum proprie pertinere, vel cum quis inter eculeum laminasque distentus, contemnit dolorem, et nec judicis comminationem, nec circumstantis populi fremitum pertimescit: sed pro confessione martyrii, universa supplicia contemnit et despicit. Econtrario autem est et malus contemptus, de quo et Abacuc, Spiritu sancto in se loquente, testatur: Videte contemptores: et inspicite et admiramini mirabilia, et disperdimini . Juxta quod ad Timotheum quoque scriptum diximus: Nemo adolescentiam tuam contemnat , id est, Nolo te talem exhibeas ut possis ab aliquo illud sonat, sicut Stoici tamen asserunt, qui distinguunt inter verba subtiliter, cum qui confidens sibi, se alio esse me
Abbreviated transcription (Latin):
saluatorẽ nr̃m: iustificauit nos in ui¬
tam et̾ñam. Salus credentium. miste-¬
riũ tͥnitatis est: ali hunc locũ ita in-¬
telligunt. ut nõ de paulo &. apłis s
ut quomͦ sub ꝑsona sua et apollo. et
cephe de dissensione ⁊ scismate qd̃ ar¬
uebit in corinthiis ẽ locucꝰ ita et̃
i p̃senti loco se et apłos nominas
om̃s qui in ap̃o cralidant quales fue¬
rint ante regen̾ationẽ lauacii uitał
ostenłit. Simul aũt et humilitas
eiꝰ est ad miranda: quod qui om̃e uti
purgam̃ta c̃tẽpsit. raste se sine aͦ
uiciis om̃ibꝰ seruisse memorauit. Fĩdel
sermo: et his uolo te affirmare. ut cu¬
Hoc qđ ait fidelis sermo. ad suꝑiora
uingendũ ẽ. in qͥbꝰ p̃miserat. ut iusti¬
ficati grã ipsiꝰ heredes efficiam᷑ scd̃m
spẽ uite et̃ne. Dignꝰ enĩ fide suꝑ here¬

Expanded text:
Salvatorem nostrum, justificavit nos in vitam aeternam. Salus credentium, mysterium Trinitatis est. Alii hunc locum ita intelligunt, ut non de Paulo et apostolisut quomodo sub persona sua, et Apollo, et Cephae de dissensione et schismate, quod arguebat in Corinthiis 733 est locutus: ita etiam in praesenti loco, se et apostolos nominans, omnes qui in Christo crediderant, quales fuerint ante regenerationem lavacri vitalis, ostenderit. Simul autem et humilitas ejus est admiranda, quod qui omnem humpurgamenta contempsit, recte se sine Christo vitiis omnibus servisse memorarit. Fidelis sermoHoc quod ait, fidelis sermo, ad superiora jungendum est, in quibus praemiserat, ut justificati ipsius gratia, haeredes efficiamur secundum spem
Abbreviated transcription (Latin):
anno salomon sortitus sit coniugem.
ne forsitan roboam undecimo etatis
illiꝰ anno natꝰ eẽ credat᷑: et multa huiꝰ.¬
modi que aut difficile est inuenire ꝓp.¬
ter libroꝵ uarietatẽ et dũ paulatim
de inem̃datis inem̃data scribunt᷑. er.¬
tores molitos aut &ẽ si inuenerimꝰ.
magno studio et labore. nichil ꝓf̾u.¬
tura cognouimus : E requent̃ accidit
ut habeamus pugnas legis nõ ob de¬
sid̾ium ueritatis. s ob iactantiã głie:
dũ ap̃d eos qui audiuĩt doc̾ti uolumꝰ
estimari. aut certe ex hoc rumuscło
turpia sectamur lucra. Quid enĩ ꝓdẽ
spumantibꝰ labiis. et latratu gairire
canũ : cũ simplex et mod̾ata respõ.¬
sio aut possit de placare si uera est.
subu̾sus est eiꝰmodi. et delinquit: qui
est a semetipso damnatꝰ. Nom̃ here.¬
seos & in epła ad corithios ponitur.
int̾ carnis oꝑa numerat᷑. Al anifesta
aũt sunt oꝑa carnis: que sũt forni.¬
catio. inmundicia. luxuria. id̃olatͥa.¬

Expanded text:
anno Salomon sortitus sit conjugem, anno Salomon sortitus sit conjugem, ne forsitan Roboam undecimo aetatis illius anno natus esse credatur? et multa istiusmodi, quae aut difficile est invenire propter librorum varietatem, et dum paulatim de inemendatis inemendata scribuntur errores inolitos: aut etiam si inveniremus magno studio et labore, nihil profutura cognovimus. Frequenter accidit ut habeamus pugnas Legis, non ob desiderium veritatis; sed ob jactantiam gloriae, dum apud eos qui audiunt, docti volumus aestimari: aut certe ex hoc rumusculo turpia sectamur lucra: Quid enim prodest spumantibus labiis, et latratu garrire canum: cum simplex et moderata responsio aut possit te placare si vera est, subversus est ejusmodi, et delinquit qui est a semetipso damnatus. Nomen haereseos, et in Epistola ad Corinthios ponitur: inter carnis opera numeratur: Manifesta autem sunt opera carnis: quae sunt fornicatio, immundi
Abbreviated transcription (Latin):
rit dixerimꝰ: s occasio nob̾ data est
de genealogiis. et contentione. et riris
que ex lege ueniũt disserendi. Dialecti.¬
ci quoꝵ aristotiles pͥnceps ẽ. solent ar¬
gum̃tationũ retia tendere et uagam
rethorice lib̾tatẽ in sillogismoꝵ spine.¬
ta conclude. Hii gͦ qui in eo totos dies
⁊ noctes steter̃. ut uł int̾rogent uł res¬
pondeant. uł dent ꝓpositionẽ. uł ac.¬
cipiant: assumãt contirmẽt. atq con.¬
cludant. quosdã contenciosos uocant:
qui ut libet non rõne s stomachodis.¬
putent litigantium. Si gͥ illi hoc
faciunt. quoꝵ ꝓpͥe ars contentio est:
quid debet facere aͥanus nͥ omĩno fu¬
gere contentionẽ Ricre qͦ legales
penitꝰ respuende sunt: et uidõꝵ stul.¬
ticie reliq̃nde. St̃ enĩ inutiles et ua-¬
ne : que tm̃ speciẽ scientie habent.
cet̾m nec audientibꝰ nec dicentibꝰ ꝓsũt.
Quid enĩ mͥ ꝓdest scire quot amnus
uixerit matusalam. quoto etatis sue

Expanded text:
rit dixerimus: sed occasio nobis data est, rit dixerimus: sed occasio nobis data est, de genealogiis et contentione et rixis, quae ex Lege veniunt, disserendi. Dialectici, quorum Aristoteles princeps est, solent argumentationum retia tendere, et vagam rhetoricae libertatem 736 in syllogismorum spineta concludere. Hi ergo qui in eo totos dies et noctes terunt, ut vel interrogent, vel respondeant, vel dent propositionem, vel accipiant, assumant, confirment, atque concludant, quosdam contentiosos vocant, qui ut libet, non ratione, sed stomacho disputent litigantium. Si igitur illi hoc faciunt, quorum proprie ars contentio est, quid debet facere Christianus nisi omnino fugere contentionem? Rixae quoque legales penitus respuendae sunt, et Judaeorum stultitiae relinquendae. Sunt enim inutiles et vanae, quae tantum speciem scientiae habent: caeterum nec dicentibus, nec audientibus prosunt. Quid enim mihi prodest scire quot annos vixerit Mathusalem, quoto aetatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniũ suo nob̃ labore donauit: ut
nõ magnoꝑe ꝑtimescamꝰ suꝑciliũ ui.¬
deoꝵ. solutis labiis. et obtorta lingua.
et stridente saliua et rasa fauce gaudẽ.¬
tibus. E st illis et alia occasio suꝑbie.
Qͦ modo nos qui latini sumꝰ. latina noĩa.
lius memorie tradimꝰ. ita illi a parua
etate uernacula sui sermonis uocabula
nes. ita memorit̃ uelocit̃q ꝑcuir̃ ut eos
suũ putes refene nom̃. Hoc nos qͥ aut
alias littãs didicimꝰ. aut certe sero credidi
mancipatr. mag̃ scͥpturaꝵ sensũ quam
credidisse simulabat. de genealogiis
et luca facere questionẽ: qd̃ uidelicet
a salomone usq ad ioseph. nec num̃o
sibi nec uocabũoꝵ qqͣlitate consentiãt.
Qui cũ corda simpliciũ ꝑu̾tisset: quasi
ex aditis et oracło deferebat quasdã ut
sibi uidebat᷑ solutiones cũ magis de¬
buerit iusticiã ⁊ miscdiã et dilectionẽdĩ
bieoꝵ suꝑcilio. et plus qm necesse fue.¬

Expanded text:
ingenium suo nobis labore donavit, ut ingenium suo nobis labore donavit, ut non magnopere pertimescamus supercilium Judaeorum; solutis labiis, et obtorta lingua, et stridente saliva, et rasa fauce gaudentium. Est et illis alia occasio superbiae, quoniam sicut nos qui Latini sumus, Latina nomina lius memoriae tradimus: ita illi a parva aetate, vernacula sui sermonis vocabula nes ita memoriter velociterque percurrunt, ut eos suum, putes referre nomen. Hoc nos qui aut alias litteras didicimus, aut certe sero credidimmancipati, magis Scripturarum sensum quam credidisse simulabat, de genealogiis et Luca facere quaestionem; quod videlicet a Salomone usque ad Joseph, nec numero sibi, nec vocabulorum aequalitate consentiant: qui cum corda simplicium pervertisset quasi ex adytis et oraculo deferebat quasdam, ut sibi videbatur, solutiones, cum magis debuerit justitiam et misericordiam, et dilectionem Dei raeorum supercilio et plusquam necesse fue
Abbreviated transcription (Latin):
iericho. ⁊ ebron chebron.⁊ seor segor
illi uͦ tres samech. Sade. et sin. que
diu̾sos sonos possident. isahac et siõ
on rer amoriroꝵ ꝑ samech litt̃am et
ꝓnunciat᷑ et scbit᷑. Si gͦ a nob̾ hec
nominũ et lingue idiomati ut
uidelicet barbara nõ ita fuerint ex.¬
p̃ssa ut expͥmunt᷑ ab hebreis. solent
cachinnũ attollere. et uirare penitꝰ¬
se nescire quod dicimꝰ. Uñ et nobis
cure fuit om̃s uet̾is legis libroꝰ quos
uir doctꝰ adamantiꝰ in exapla diges.¬
serat de cesariensi biblioteca. descͥpͥtoᷤᷤ
ex ipsis autenticis em̃dare: in quibꝰ
et ipsa hebira ꝓpriis sunt caracteribꝰ
u̾ba descripta. et grecis littĩs tramite ex¬
p̃ssa uicino. A quila etiam et simacus
tenent. Non nulli uͦ libri et marne
hii qͥ apud hebreos uersu compositi s̃
qͥntam & sextam et scptimã tͣnslationẽ
uocant : auctoritatẽ sine nominibꝰ int̃.¬
p̃tum consecutas. Hec immortale illud

Expanded text:
Jericho: et Hebron, Chebron: et Seor, Segor:Jericho: et Hebron, Chebron: et Seor, Segor:illi vero tres, SAMECH, SADE, et SIN: quae diversos sonos possident. Isaac et Sion orrhaeorum, per SAMECH litteram et pronuntiatur et scribitur. Si igitur a nobis haec nominum et linguae idiomata, ut videlicet barbara, non ita fuerint expressa, ut exprimuntur, ab Hebraeis, solent cachinnum attollere, et jurare se penitus nescire quod dicimus. Unde et nobis curae fuit omnes veteris Legis libros, quos vir doctus Adamantius in Hexapla digesserat, de Caesariensi bibliotheca descriptos, ex ipsis authenticis emendare, in quibus et ipsa Hebraea propriis sunt characteribus verba descripta; et Graecis litteris tramite expressa vicino. Aquila etiam et Symmachutenent. Nonnulli 735 vero libri et maxime hi qui apud Hebraeos versu compositi sunt, quintam, et sextam, et septimam translationem vocant: auctoritatem sine nominibus interpretum consecutas. Haec immortale illud
Abbreviated transcription (Latin):
apiet᷑ ei. Modo non sit corpus sub¬
ditum perẽis : et ingraliet᷑ in nos
sapientia. E xerceat᷑ sensus. mens co¬
tidie diuma lectione paschat᷑: et q̃sti¬
ones nĩe. stulte iõ er̃ questiones.
Qd̃ aut̃ ait genealogias. et contẽtio¬
nes:⁊ riras. que ueniũt ex lege deui¬
ta. ꝓpͥe pulsat uidõs: qui in eo se
iaetant. et putant legis habe noticiã
si nomina meint singłoꝵ Qlue qu a
barbara sunt. & ethimologias eoꝵ nõ
in extensione &e b̃uitate sillabe. uł
breuia ꝓducentes. uł ꝓducta breiiã¬
les. solẽt nos uridere imꝑicie. maxi¬
me in aspirationibꝰ et quibꝰdã cũ ra¬
iura gule litc̾is ꝓferendis. hoc aut̃ eue.¬
nit qđ . l.axix. int̾p̃tes ꝑ quos in grecũ
sermonẽ lex diuma tͣnslata est. spe¬
cialit̾ hech littam et am. et cetas istiꝰ¬
modi qr cum dupplici aspiratione
in gracam linguã tnsfere nõ pot̾ant:
aliis litt̾is additis exp̃sserunt. Ubi
gra. Ut rael rachel dicẽnt. ⁊ ierio

Expanded text:
aperietur ei ; modo non sit corpus nostrum subditum peccatis, et ingredietur in nos sapientia. Exerceatur sensus, mens quotidie divina lectione pascatur: et quaestiones nostrae stultae non erunt quaestiones. Quod autem ait: Genealogias et contentiones et rixas, quae veniunt ex Lege, devita, proprie pulsat Judaeos, qui in eo se jactant et putant Legis habere notitiam, si nomina teneant singulorum: quae quia barbara sunt, et etymologias eorum noin extensione et brevitate syllabae, vel brevia producentes, vel producta breviantes, solent irridere nos imperitiae, maxime in aspirationibus et quibusdam cum rasura gulae litteris proferendis. Hoc autem evenit quod LXX interpretes, per quos in Graecum sermonem Lex divina translata est, specialiter HETH litteram et AIN, et caeteras istiusmodi quia cum duplici aspiratione in Graecam linguam transferre non poterant aliis litteris additis expresserunt. Verbi causa, ut Rahel, Rachel dicerent: et Jeriho,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob̃ dr̃ ẽẽ maledic̾tũ. cũ nõ sit
maledictũ: s uera bñdictio. ita et¬
ꝓ nob̾ uł subiectus scͥbit᷑ uł nõ sub¬
iectus si uit subditi fuerimus ao
aut non subditi. Qu dam hunc
locum ita legunt Serui dñis
suis ita subditi sint. & post quã
huc. usq distinaerint. inferunt.
q̃d nos licet nõ plene. tam̃ ex par.¬
te aliqua intp̃tari possumꝰ: ut cõ¬
placeant sibi. ne uidelicet suꝑ
conditione sua uideat᷑ eis inqͣ
sententia: s quomͦ pauꝑ uiata
m̃suram suã saluari pot̾. et muli

Expanded text:
um non sit maledictum, sed vera benedictio: ita pro nobis, vel subjectus scribitur, vel non subjectus: si aut subditi fuerimus Deo, aut non subditi. Quidam hunc locum ita legunt: Servi dominis suis subditi sint, et postquam huc usque distinxerint, inferunt, εἶναι: quod nos licet non plene, tamen ex parte aliqua interpretari possumus, ut complaceant sibi: ne videlicet super conditione sua videatur eis Dei iniqua sententia. Sed quomodo pauper juxta mensuram suam salvar
Abbreviated transcription (Latin):
mari. Nõ solũ aũ hoc: s et hoc cũ ce¬
tis his qui uoluerĩt crede confrrmã¬
dum est. Qua ꝓpt̃ ait. Et de his uolo
te confirmare. Q aũt ista uera eẽ cre¬
diderint: necesse est ut curam habeãt
uite pp̃arat᷑ et̾ne. Et pulcre ut maiorẽ
fidẽ faceret. ñ dix̃ qui credunt hom̃ibꝰ
s qui cralũt dõ. Necesse ẽ enim ut
curã bonoꝵ oꝑum habeãt: que adim-¬
pleta et om̃i studio ꝑpetrata sunt uti.
liaq credentibꝰ. Stultas aut̃ questioẽs
et genealogias. et contentioneᷤ et pug.¬
nas que uenũt ex loge deurta. Sc̃
qͥpꝑe mutiles et uane. Qiia murtipli.¬
ces et du̾ise sunt questiones: ꝓptea sa¬
lomon de his qͥ quererẽt am̃ locutus
est dicẽs Recte aũt querẽtes eũ mue¬
ner̃ pacem. Iui gͥ dm̃ ñ ncte qu is̃. pa

Expanded text:
mare. Non solum autem hoc, sed et hoc cum caeteris his qui voluerint credere, confirmandum est: quapropter ait, et de his volo te confirmare. Qui autem ista vera esse crediderint, necesse est ut curam habeant vitae praeparatur aeternae. Et pulchre ut majorem fidem faceret, non dixit, qui credunt hominibus, sed qui credunt Deo. Necesse est enim, ut curam bonorum operum habeant, quae adimpleta, et omni studio perpetrata, sunt bona utiliaque credentibus. Stultas autem quaestiones, et genealogias, et contentiones, et pugnas quae veniunt ex Lege, devita: Sunt quippe inutiles et vanae. Quia multiplices et diversae sunt quaestiones, propterea Salomon de his qui quaerunt Deum, locutus est, dicens: Recte autem quaerentes eum, invenerunt pacem . Qui igitur Deum non recte qu
Abbreviated transcription (Latin):
scõ. ut heralitatẽ gr̃ẽ consecuti. spem
uite in ꝑꝑetuũ possident. Et certe lagi¬
mus cũ scd̃m iusticiã que in lege est.
sine querela fuisse cͥcũcisũ octaua die.
hebreum ex hebreis. scd̃m legẽ pharise.¬
um. de tͥbu beniamin. eruditũ ad pedes
gamaliel: et ab infancia sacͥs luteris in.¬
stitutũ. ad qđ respondet᷑ iudeos qͥ ante
aduentũ saluatoris et passionẽ eiꝰ et re¬
surrectionẽ in lege u̾sati sunt licet nõ
plenã. et tñ aliqua ex parte habuisse
iusticiam : sic̃ simeõ quoq & ana ꝓpħes¬

Expanded text:
o: ut haereditatem gratiae consecuti, spem vitae in perpetuum possiderent. Et certe legimus eum secundum justitiam quae in Lege est sine querela fuisse circumcisum octava die : Hebraeum ex Hebraeis, secundum Legem Pharisaeum, de tribu Benjamin, eruditum ad pedes Gamalielis, et ab infantia sacris Litteris institutum . Ad quod respondetur, 732 Judaeos qui ante adventum Salvatoris et passionem ejus, et resurrectionem in Lege versati sunt, licet non plenam, attamen aliqua ex parte habuisse justitiam: sicut Simeon quoque et Anna p
Abbreviated transcription (Latin):
sermone concrepantes: quer̃ quẽ in¬
uenire nõ possũt. Philo sophi qͦ et
barbari de dõ uaria sentiẽtes: quefie.¬
runt diñ. S quia recte ñ quesierũt.
fuer coꝵ fatue questiones: putãtiũ
ab̾ his gͥ paulꝰ nos reuocat q̃stionibꝰ
Cetm̃ ad sapiẽtes et que scͥpturaꝵ sũt

Expanded text:
epitu concrepantes, quaerunt quem invenire non possunt. Philosophi quoque et barbari de Deo varia sentientes, quaesierunt Deum. Sed quia non recte quaesierunt, fuerunt eorum fatuae quaestiones, putantium Ab his igitur Paulus nos revocat quaestionibus. Caeterum ad sapientes, et quae Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
in minimo fideles fuerint: incipi¬
ent eis ap̃d dm̃ maiora cõmitti. Or¬
nat aut̃ doctͥnam dñi. qui ea que
condicioni sue apta sunt facit: ut
e diũso confundit eam qͥ nõ est sub-¬
iectꝰ in om̃ibꝰ cui condicio sua displi-¬
cet. qui contradictor et fraudator
nullo fidem bonam ostendit. Qͦmͦ

Expanded text:
in minimo fideles fuerint, incipiin minimo fideles fuerint, incipient eis apud Deum majora committi. Ornat autem doctrinam Domini, qui ea quae conditioni suae apta sunt, facit. Et e diverso confundit eam, qui non est subjectus in omnibus, cui conditio sua displicet, qui contradictor atque fraudator in nullo fidem bonam ostendit. Quomo
Abbreviated transcription (Latin):
quantũcũq seruus abstułit furti
crim̃ inciurit. Uñ et in moysi lege
fures nõnũqͣm septuplum. ñ nũꝗͣ.
quadruplũ reddere compellunt᷑: et
int̃dum obtruncant᷑. int̾dũ uendit᷑
uitico exposuisse me menuini. Si
aut̃ hoc ꝓhibet᷑ in seruo. quanto
magis in libero: ne aut uider ra.¬
piat aut miles nequaqͣm contẽtus
stipendiis suis aliena deuastet: Pul¬
cre quidam uir adpͥme grauis cum
ei cuiꝰdam udicis laudaret᷑ integͥtas.
et diceret de eo ille qui laudabat
nõ est fur. respondit. Obtimum
seruũ faceret: si nec fugitiuꝰ eẽt.
In tm̃ furti suspicio ab om̃i libero
debet cẽ aliena. Sint itaq serui
subditi uiris suis in ommbus. sit
complacentef condicioni sue. ut
nõ ferant asꝑe seruitutẽ: nõ con¬
tradicant añis. ñ furent᷑. et post
ħ fidẽ in om̃ibꝰ bonã ostendant: ut
aoctͥnam saluatoris nr̃i dĩ ornent
in om̃ibꝰ. Si enĩ ap̃d carnales dños

Expanded text:
quantumcumque servus abstulerit, furti quantumcumque servus abstulerit, furti crimen incurrit. Unde et in Moysi lege fures nonnumquam septuplum, nonnumquam quadruplum reddere compelluntur, et interdum obtruncatur, interdum venditur fur is in Levitico exposuisse me memini. Si autem hoc prohibetur in servo, quanto magis in libero: ne aut judex rapiat, aut miles non contentus stipendiis suis aliena devastet? Pulchre quidam vir apprime gravis, cum ei cujusdam judicis laudaretur integritas, et diceret de eo ille qui laudabat, Non est fur: respondit, Optimum servum faceret, si nec fugitivus esset: intantum furti suspicio ab omni libero debet esse aliena. Sint itaque servi subditi dominis suis in omnibus, sint complacentes conditioni suae: ut non ferant aspere servitutem, non contradicant dominis, non furentur, et post fidem bonam ostendant, ut doctrinam Salvatoris Dei nostri ornent in omnibus. Si enim apud carnales dominos