comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in epistola ad corinthios nesci¬
tis quu modicum fermentum totã
gate uetus fermentum utsitis
noua consparsio sicut estisatum
Ciregorius inlibropastor ali
Qui enim inquid proximorũmalares¬
piciunt & tamen insilentio linguam
premunt quasi conspectisuuł neribiusu
medicaminis subent unt & eomortis auctores
fiunt: quo uirus quod poterant cura¬
renoluerunt. Audiant hocilliqui
propteramorem aut amorem autmu¬
neris acceptionemaliorum lealia
peccata detegere refugiunt quo dnisi
ca correctionis & falutis causa prodide¬
rint. similes peccantifiant & anopet¬
canteceteris tacentibus & non corri¬
piem tibus periculum immineat
m enimmalumuid& & tac& non so¬
lum in illud psalmistat labitur
dicentis siuidebas furemcurrebas
cumeo & cum adulteris portionẽ tu¬
amrcam ponebas uerum &iam cumisa¬
ia neces se est clamat & dicat uemi¬
hiquiatacui. quia uirpollatus libus
egosum quisqui sigitur mala ind&

Expanded text:
 Item ad corinthios: Nesci Item ad corinthios: Nescitis quia pusillum fermentum totam gate uetus fermentum, ut sitis noua consparsio, sicut estis azym. Gregorius in libro Pastorali: « Qui enim, inquit, proximorum mala respiciunt, et tamen in silentio linguam premunt, quasi conspectis vulneribus usum medicaminis subtrahunt: et eo mortis auctores sunt, quo virus, quod poterant curare, noluerunt. » Audiant hoc illi qui propter amorem, aut timorem, aut muneris acceptionem malorum lethalia peccata detegere refugiant: quod nisi ea correctionis et salutis causa prodiderint, similes peccanti fiant; et uno peccante, caeteris tacentibus, et non corripientibus, periculum immineat. Qui enim malum videt, et tacet, non solum in illud psalmistae labitur dicentis: Si videbas furem, currebas cum eo: et cum adulteris portionem tuam ponebas : verum etiam cum Isaia, necesse est clamet et dicat: Vae mihi quia tacui: quia vir pollutus labiis ego sum . Quisquis igitur mala videt,
Abbreviated transcription (Latin):
ducere : polluitur enim exio
peccatore populas. sicut unao¬
uemorbi da grexuni uersus infi¬
citur sic &iamꝰ uno uel fornican¬
it uelaliud quod cum que sceleris
commitente ꝓlebsuniuersa
polluitur: &ideo obseruemꝰ
nos inuicem. ut unius cuius que
conuaesatio nota sit: Maxime
sacerdo tibus & ministris Nec
putent recte dicere quid hocad
me expectat sialius maleagit
hoc est dicere caput adepẽ des
quidad me pertinet sidolent
simalehabent pedesmei Non me¬
a interest. dummodo caput insa¬
nita teperduceret aut sidicat.
oculus manui. Non indigeo ope¬
retuo quidadme pertinet sido¬
les siuul nerata es num quidero
oculus conturbor exegritu di¬
netua : nontale ergo est quoda¬
gunt hi quieclesiis p̾rae sunt: non
cogitantes quia unum corpus su¬
mus omnes. quicredimus unum
dm̃ habentes quinos inunitate
constringit & contin&. Ctaposto¬
lus. Nonsolum inquid qui fariunt
sed &iam qui consenti unt fauen¬
tibus. dignisunt morte. Itemidẽ

Expanded text:
ducere? Polluitur enim ex uno ducere? Polluitur enim ex uno peccatore populus: sicut una ove morbida grex universus inficitur, sic etiam uno vel fornicante, vel aliud quodcunque sceleris committente, plebs universa polluitur. Et ideo observemus nos invicem, ut uniuscujusque conversatio nota sit maxime sacerdotibus et ministris. Nec putent secrete dicere: Quid hoc ad me spectat, si alius male agit? Hoc est dicere caput ad pedes: Quid ad me pertinet, si dolent, si male habent pedes mei? non mea interest, dummodo caput in sanitate perduret. Aut si dicat oculus ma nui, Non indigeo opera tua, quid ad me pertinet s doles, si vulnerata es? Nunquid ego oculus conturbor ex aegritudine tua? Tale ergo est quod agunt hi qui Ecclesiis praesunt, non cogitantes quia unum corpus sumus omnes qui credimus, unum Deum habentes, qui nos in unitate constringit et continet. » Et Apostolus: Non solum, inquit, qui faciunt; sed etiam qui consentiunt facientibus digni sunt morte . Item idem
Abbreviated transcription (Latin):
aut ipse uidit aut conscius est nisi
indicauerit. por tabit miquita¬
temsuam. Itemidem in cadem
sed illud nonotiose transcur ren¬
dumest. quod unopec canterra
superomnem populum uenit.
ho quomodo accidit quando sacer¬
dotes. quipopulo praesunt erga
delin quentes benigni uolunt
uideri. & ueren tes. peccantͥum
linguas. Ne forte maledeeis
loquantur sacer dotalis seũtri¬
tatis in memores. nolunt inplere
quod scriptum est. Peccantescorã
omnibus argue utceteri metum ha¬
beant. etiterum. auferte malum
deuobis ipsis. Nec zelo di suecen¬
si imitantur a postolum dicentẽ
tradihuius modi homineminm
teritu um carmsutsp̃s saluus fat
n equeillut euangelium student
serit & postecclesie cor reptione
non fuerit emendatus de ecclesia¬
expulsum uelut gentilem habe¬
ant & publicanum & dum parcunt.
uni uniuerse ecclaesiae moliunt᷑
interitum quae est istabonitas
quaeista misericordia est um
parcere & omnes indiscrimenad¬

Expanded text:
aut ipse vidit aut conscius est, nisi aut ipse vidit aut conscius est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam : Item idem in eadem: « Sed et illud non otiose transcurrendum est; quod uno peccante ira super omnem populum venit. Hoc quomodo accidit? quando sacerdotes qui populo praesunt, erga delinquentes benigni volunt videri; et verentes peccantium linguas ne forte male de his loquantur, sacerdotalis severitatis immemores, nolunt implere quod scriptum est: Peccantes coram omnibus argue, ut caeteri metum habeant . Et iterum: Auferte malum de vobis ipsis . Nec zelo Dei succensi imitantur Apostolum dicentem: Tradidi hujusmodi hominem in interitum carnis; ut spiritus salvus fiat . Neque illud evangelicum student,serit, et post Ecclesiae correptionem non fuerit emendatus de Ecclesia, velut gentilem habeat et publicanum. Et dum parcunt uni, universae Ecclesiae moliuntur interitum. Quae est ista bonitas? Quae ista misericordia est? Uni parcere, et omnes in discrimen ad
Abbreviated transcription (Latin):
male agentibus praebeamus Con¬
sen sumautem dico non solum pari¬
ter agendo s& &iam quae in licite
gesta sunt reticendo. uisaũt sci¬
requia consentiant haec &iam e¬
uangelicis prȩceptis ipsedñs dicit
Siuidiris fratrem tuum peccarear¬
guc eum int̃ te & ipsum solum
site audierit lucratus es
fratremtuum quod sitenon
audierit adhibetecum aliosdii
ueltres quod siec ipsosau¬
dierit dic ecclesiae. Siuero ec¬
clesiam non audi erit sit tibi sicut
& hnicus & publicanus. & ꝑaulo post:
cipiat quiasita tuerit accipiat
peccatum eius. sciendum est
quod siquis ea quae id& in de¬
licto proximisui uel non indicat
secundum regulam superiusda¬
tam uel in testimoni um uocatꝰ
non quaeuera sunt dixerit. pec¬
catum quod commis at ille quẽ
celat ipse suscipiat & pena com¬
missi re uoluetur ad conscium.
Itemidem in homelia deachanfuran¬
te linguam auream. Si peccauert
inquidanima & audierit uoce
iurantis testis que fuerit quod

Expanded text:
male agentibus praebeamus. Conmale agentibus praebeamus. Consensum autem dico, non solum pariter agendo, sed etiam quae illicite gesta sunt reticendo. Vis autem scire quia consentiant haec etiam evangelicis praeceptis? Ipse Dominus dicit: Si videris fratrem tuum peccare, argue eum inter te et ipsum solum; si te audierit, lucratus eris fratrem tuum; quod si te non audierit, adhibe tecum alios duos vel tres. Quod si nec ipsos audierit, dic Ecclesiae. Si vero Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus . Et paulo post: aecipiat, quia si tacuerit, accipiet peccatum ejus: sciendum est quod si quis ea quae videt in delicto proximi sui, vel non indicat secundum regulam superius dictam, vel in testimonium vocatus, non quae vera sunt, dixerit, peccatum quod commisit ille, quem celat, ipse suscipiet; et poena commissi revolvetur ad conscium. » Item idem in homilia de Achan furante linguam auream: Si peccaverit, inquit, anima et audierit vocem jurantis, testisque fuerit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
maossa mea id est uir tutesammorȩae
rem percata mea : Defensio quip¬
pe & obstinatio peccatorum inscrip¬
turis scĩs clamor appella tor
Qua protersummopere perpen¬
den dum his est quinoxiis cogitati¬
onibus delectantur in qualemabhis
culpam prolabisoleat
no PRO DIDERIÑ DELIN¬
Qonfiientes. secr&a confes¬
insiones acerdatibus peccata sua
& cadignepaenitentiae satis fac¬
tione deflentes. nequaquam sunt
prodendi. depeccatis uero quae
frater in fratremadmiserit. euan¬
gelicũ documentum prorsus est
Aut correxerint autemendationis
gratiamanifestauerint indiscrim̃
adducaNur ea quesecuntur manifes¬
tant Scribit itaque origenes in
homelia librileuitici. uideamus
inquid iam quidagit &ista anima
quae audit uocem iuramenti&
testis est. uel quae uid& aliquid &
conscia est & non indicat ex quo
rabit hoc & iam secundum histo¬
riam nos aedificat & docet neũ¬
quam in peccatis alterius polluamꝰ
conscientiasnostras ne consensũ

Expanded text:
nia ossa mea, id est, virtutes animae meae. nia ossa mea, id est, virtutes animae meae. rem peccata mea: defensio quippe et obstinatio peccatorum in Scripturis sanctis clamor appellatur. Quapropter summopere perpendendum his est qui noxiis cogitationibus delectantur, in qualem ab his culpam prolabi soleatis prodiderint, delinConfitentes secreta confessione sacerdotibus peccata sua, et ea dignae poenitentiae satisfactione delentes, nequaquam sunt prodendi. De peccatis vero quae frater in fratrem admiserit, evangelicum documentum prorsus est aut correxerint, aut emendationis gratia manifestaverint, in discrimen adducuntur, ea quae sequuntur manifestant. Scribit itaque Origenes in homilialibri Levitici: « Videamus, inquit, jam quid ait et ista anima, quae audit vocem juramenti, et testis est, vel quae vidit aliquid, et conscia, et non indicat: ex quoravit. Hoc etiam secundum historiam nos aedificat, et docet, ne unquam in peccatis alterius polluamus conscientias nostras, nec consensum
Abbreviated transcription (Latin):
a sit eua dilectatã est. a damconsensit.
qui&iam requisitus confiteri culpam
peraudatiam noluit Quat tuoritẽ
modis peccatum consumatur inopere
Prius namque latens culꝓaagitur
post modum uero &iam anteo culas
hominum sine confusionereatus
aperitur. dehinc adconsue tudinẽ
ducitur ad extremum quoque uel
false spei seductombus uelobstina¬
tione miserat disperationis enutrit᷑
Haecquat tuor peccata non abrepos sunt
intellegi quadriga pharaonis idest
diaboli Promde neces se est. ut abiom¬
nibuscaueantur. Cumenimprius sug¬
gestionie repugnatur delectationon
sequitur Si uero delectatiom reni¬
sum fuerit consen sionis malae opus
non perficitur. Ad si consensionon
reppellatur miserabiliter inde¬
fensionis audaciam& disperationis
obstinationem labitur ossa queidest
mancipita fuerit. iux ta illud psalmo¬
grafi inueterescunt. Attenim
qm̃ tacui idest non sum peccata
mea consessus. inueteraueruntom¬

Expanded text:
asit. Eva delectata est, Adam consensit, asit. Eva delectata est, Adam consensit, qui etiam requisitus confiteri culpam per audaciam noluit. » Quatuor item modis peccatum consummatur in opere: prius namque intus culpa agitur; postmodum vero etiam ante oculos hominum sine confusione reatus aperitur, dehinc et in consuetudinem ducitur, ad extremum quoque vel falsae spei seductionibus, vel obstinatione miserae desperationis enutritur. Haec quatuor peccata non abs re possunt intelligi quadrigae Pharaonis, id est, diaboli: proinde necesse est ut ab omnibus caveantur. Cum enim prius suggestioni repugnatur, delectatio non sequitur; si vero delectationi renisum fuerit, consensionis malae opus non perficitur. At si consensio non repellitur, miserabiliter in defensionis audaciam et desperationis obstinationem labitur, ossaque, id est, mancipata fuerit, juxta illud psalmographi inveterascunt; ait enim: Quoniam tacui, id est, non sum peccata mea confessus, inveteraverunt om
Abbreviated transcription (Latin):
itanihilominus cogitationes mmundas
a corde suo abicere deb & qm̃ si cut ignitus
carbo cuminaliqua parte corporis lapsus
fuerit nisulicoreiciatur exurit. ita&
cogitationes sordidȩ quae sementibus
humanis in portune in mergunt
nisiamente cito reppellantur . pec ca¬
tiquodam modo uulnusgignunt
Nos se & enim oportet quođ modispec¬
catum in corde & quot perpetratur
in opere undebeatus gregorius in
mor alibus quattuor inquit
modis peccatum per petratur in
cordequat tuor consumatus in opere
Incordena que sug gestione delec¬
tatione. consensu. & defensionisau¬
datia perpe tratur. fitenum sug¬
gestio peraduersarium. ddectatio
percarnem consensus pers pm.
defensionis aud acia perelationem
Plerum que culpa que terreremen¬
tem debuit extollit & deiciendo
deuat sedgrauius deuando subplan¬
tat unde & illam primi hominis ret¬
titudinemantiquus hostis hisquat¬
tuor ictibus fregit. Nam serpens su¬

Expanded text:
ita nihilominus cogitationes immundas ita nihilominus cogitationes immundas a corde suo abjicere debet: quoniam sicut ignitus carbo cum in aliqua parte corporis lapsus fuerit, nisi illico rejiciatur, exurit, ita et cogitationes sordidae, quae se mentibus humanis importune immergunt, nisi a mente cito repellantur, peccati quodammodo vulnus gignunt. Nosse etenim oportet, quot modis peccatum in corde, et quot perpetretur in opere. Unde beatus Gregorius in Moralibus: « Quatuor, inquit, modis peccatum perpetratur in corde; quatuor consummatur in opere. In corde namque suggestione, delectatione, consensu, et defensionis audacia perpetratur. Fit enim suggestio per adversarium, delectatio per carnem, consensus per spiritum, defensionis audacia per elationem. Plerumque culpa, quae terrere mentem debuit, extollit, et dejiciendo elevat, sed gravius elevando supplantat. Unde et illam primi hominis rectitudinem antiquus hostis his quatuor ictibus fregit. Nam serpens su
Abbreviated transcription (Latin):
leuem cogitationum nostrarum
sciñ illam suis fomitibus inflam¬
marit. non de bemus opinarieum
cordis quoq occultarimari. sedexcor¬
poris abitu & gestibus aestimarẽ
quiduersemus intrinsecus. Verbi
gratia si pulcram mulierem noscre¬
brouiderit respicere. intelligit
coramoris iaculo uulneratum. Sunt
sane nonnulli quidum corde pecca¬
tum concipiunt fatiendum quedeli¬
berant id aut timore omittunt.
aut difficul tate adimplereneq unt
Hi ꝓfecto indomo id est in cerdẽ moriuntur:
Ideoq neces seest ut huiuscemodimnte libus
cogitationibus sedeliquisse cognoscant
& ꝑ confessionem ad paenitentiae lam̃ta
confugiunt scõrum que in tercessiones
archisina goge in domo id est incor¬
de aduita mresuscita rimereantur
Oportet ita quaeutom̃s a suis cordib
noxias cogitationes uelutimus ca sin¬
mundas diuina opesuf fragante ꝓpulserT
Vtenimquis auestesua siquicpiam sordi¬
dum in eamceciderit protinus idabicit.

Expanded text:
levem cogitationum nostrarum levem cogitationum nostrarum scintillam suis fomitibus inflammarit, non debemus opinari eum cordis quoque occulta rimari, sed ex corporis habitu et gestibus aestimare quid versemus intrinsecus. Verbi gratia, si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor amoris jaculo vulneratum. Sunt sane nonnulli qui dum corde peccatum concipiunt, faciendumque deliberant, id aut timore omittunt, aut difficultate adimplere nequeunt: hi profecto in domo, id est, in corde moriuntur, ideoque necesse est ut hujuscemodi in talibus cogitationibus se deliquisse cognoscant; et per confessionem ad poenitentiae lamenta confugiant, sanctorumque intercessiones archisynagogae in domo, id est, in corde, ad vitam resuscitari mereantur. Oportet itaque ut omnes a suis cordibus noxias cogitationes, veluti muscas immundas, divina opera suffragante, propulsent: ut enim quis a veste sua, si quidpiam sordium in eam ceciderit, protinus id abjicit,
Abbreviated transcription (Latin):
uac&. prosolius tamen piauecogi¬
tationis malitia nonerit in nocens
unde & dñs perisaiam. Aufertrinqͥd
malum cogitationum uestrarum
ab oculis meis. Non enim solum fac¬
tis. sed & cogitationibus delin quimꝰ.
si eis in licite occurrentibus delec¬
temur. Si cut uipera a filiis inu¬
tero posits lacerata perimitur.
itanos cogitationes nr̃ae intranose¬
nutrite occidunt & concepteĩterius
uipereo ueneno consumunt. an¬
mamque nr̃am crudeli uulnese
perimunt. Nostre quip peuolun¬
tatis est cogitatione sin licita san¬
mouersarieis que oblectari De¬
monum uero esteis incitamenta
prebere Nonergo di ab olusauc¬
tor sed incentor estinmundarũ
cogitationum. Sicutbeatus hie¬
ronimus in conmentarus matheie¬
uangelis tȩdicit. At guendisunt
quicogitationes adiabõ lommiti
putant . & non ex propria nasciuo¬
luntate. Di abolusadiutores se
& incentor malarum cogitatonũ
potest auctor es senon potest Im
autem semperminsidus positus

Expanded text:
vacet, pro solius tamen pravae cogivacet, pro solius tamen pravae cogitationis malitia non erit innocens. » Unde Dominus per Isaiam: Auferte, inquit, malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur: sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vulnere perimunt. Nostrae quippe voluntatis est cogitationes illicitas animo versare, eisque oblectari: daemonum vero est eis incitamenta praebere. Non ergo diabolus auctor, sed incentor est immundarum cogitationum; sicut beatus Hieronymus in commentariis Matthaei evangelistae dicit: « Arguendi sunt qui cogitationes a diabolo immitti putant, et non ex propria nasci voluntate. Diabolus adjutor esse et incentor malarum cogitationum potest, auctor esse non potest; sin autem semper in insidiis possit,
Abbreviated transcription (Latin):
icut sunt pleriquat quuntus¬
piloquis & scurilita tibus conui¬
cusque ad quȩo tiosis sẽmonibus
uacando Ita existunt quam plu¬
res quidum uanis & in mundisco¬
gitationibus Edelectantur. semi¬
ne delinquere credant. Illa quip¬
pe non solum dicentibus uerum&iam
auremlibenter ac como dantibus pec¬
cati maculam ingerunt. Prro co¬
gitationes inmun deplerum que
ad praua opera pertra hunt. iuxta
illud euangelicum Excorde enĩ
exeunt cogitationes malae. homi¬
cidia al ulteria fornicationes &ce
tero mani festum est ergo qui a
sicut cogitationes sc̃e cui todiunt.
itae contsurio inmundae dumlec¬
tantur inquinant Qquecumque
enim utbeda uenerabilis praesbit̃
litam pro priamque recur rant ad
sedem & sicut uoluta brasuespalus¬
tria columbae limpida solent fre¬
quen tare fluenta. i ta cogitationes
in puram mentem inmun depert bant
castam spiritales scĩficant. Scribit & ĩar
hisidorus in libro sententiarum Qũa¬
uis inquid & si abopere malo quisq

Expanded text:
Sicut sunt plerique qui in turSicut sunt plerique qui in turpiloquiis, et scurrilitatibus, conviciisque, atque otiosis sermonibus vacando, ita existunt quamplures, qui dum vanis et immundis cogitationibus delectantur, se minime deliquisse credant. Illa quippe non solum dicentibus, verum etiam aurem libenter accommodantibus peccati maculam ingerunt. Porro cogitationes immundae plerumque ad prava pertrahunt, juxta illud evangelicum: Ex corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, et reliqua . Manifestum est autem quia sicut cogitationes sanctae custodiunt, ita e contrario immundae dum delectant, inquinant: quaecunque autem ut Beda Venerabilis presbyter litam propriamque recurrant ad sedem. Et sicut volutabra sues palustria, columbae limpida solent frequentare fluenta, ita cogitationes impuram mentem immundae perturbant, castam spiritales sanctificant. Scribit etiam Isidorus in libro Sententiarum: « Quamvis, inquit, et si ab opere malo quisque
Abbreviated transcription (Latin):
cumpeccauerimus accusat Sies
gomhac uita preueniamus eum &
ipsinñ excusato tes simus nequitias
diaboli mimici nr̃ & accusa torisef¬
fugiemus. Sic tmum & alibi ꝓphe adicit
Dictum quid imquitates tuas promut
ius tificeris Nonne euid ent̃ miste¬
num de quotracta mus ostenditeũ
dicit dic tu prior. ut ostendat tibi
qui a preue nirtillum debeas quipa¬
ratus est ad accusandum łues¬
tentiae obtuleris & tradideris cat¬
nemtuam interitum itisp̃s saluus
fiat indiedñi. dicitur & tibi quia
recepisti inuitatua malatua: Nunc
uero hic requiesce ille enim quiñ
sponte conpungit᷑. sed alio argu¬
ente conuintitur dificilius reme¬
dium consequitur. his documen¬
tis colligi potest quod sicut coti¬
dae inmultis offendimus lta
cotdiae de admissis confessionem
alterutrum facere & orationi¬
bus & clemosinis & humiliatione¬
& contritione cordis. & corporis
ea debeamus purganre¬
pERPETRETUR INOΡERΕ

Expanded text:
cum peccaverimus accusat. Si ergo cum peccaverimus accusat. Si ergo in hac vita praeveniamus eum, et ipsi nostri accusatores simus, nequitias diaboli inimici nostri et accusatoris effugimus: sic enim et alibi propheta dicit: Dic tu, inquit, iniquitates tuas prior, ut justificeris . Nonne evidenter mysterium quod tractamus ostendit, cum dicit: Dic tu prior? Ut ostendat tibi quia praevenire illum debeas, qui paratus est ad accusandum. Tu ertentiae obtuleris, et tradideris carnem tuam in interitum, ut spiritus salvus fiat in diem Domini , dicetur et tibi, quia recepisti in vita tua mala tua, nunc vero requiesce hic . » Ille enim qui non sponte compungitur, sed alio arguente convincitur, difficilius remedium consequitur. His documentis colligi potest, quod sicut quotidie in multis offendimus, ita quotidie de admissis confessionem alterutrum facere, et orationibus, et eleemosynis, et humilitate, et contritione cordis et corporis ea debemus purgareperpetretur in opere.
Abbreviated transcription (Latin):
Non inagis peccator sediustiis uideriap¬
pe ut cempeccatorem soquisque nullo
arguente confitetur. & post pauca
fateamur & haec aliis arguentibus
non negemus Superbiꝰat quippe
uitium est ut quod sefateriquis que
qua si sua sponte dignatur hoc sibi
diciabaliis dedignetur. Pignus de¬
bitoris est confessio peccatoris ade¬
bito reenimpignus acipitur cum
apeccatore iam confessio peccattene¬
tur origenes in leuiti cilibr exposi¬
tione. Si pec cauerit inquit unum
aliquid deistis. pronunti& pec ca¬
tum suum. quod pec caũ. Est aliquid
in hoc mirabilesecretum. quodiub&
pronuntiare peccatum. & enim
omnigenere pronuntianda sunt &
in publicum prostrenda conctaquae
gerimus. Siquid in occul togerimus.
siquid in sermone solo uel &iam in¬
tra cogitationum secreta cominissimꝰ.
cuncta necesse est publicari. Pro¬
fernaũ ab illo qui & ac cusator pecca
test & incentor. Ipseenim tuncnos
ut pec cemus instigat. ipse&iam

Expanded text:
. Non magis peccator, sed justus videri ap. Non magis peccator, sed justus videri appetit, cum peccatorem se quisque nullo arguente confitetur. » Et post pauca: fateamur, et haec aliis arguentibus non negemus. Superbiae quippe vitium est, ut quod se fateri quisque quasi sua sponte dignatur, hoc sibi dici ab aliis dedignetur. » Pignus debitoris est, confessio peccatoris. A debitore enim pignus accipitur, cum a peccatore jam confessio peccati tenetur. Origenesin Levitici libri expositione « Si peccaverit, inquit, unum aliquid de istis, pronuntiet peccatum suum quod peccavit. Est aliquid in hoc mirabile secretum, quod jubet pronuntiare peccatum; etenim omni genere pronuntianda sunt, et in publicum proferenda cuncta quae gerimus, si quid in occulto gerimus, si quid in sermone solo, vel etiam intra cogitationum secreta commisimus, cuncta necesse est publicari: proferri autem ab illo, qui et accusator peccati est et incentor. Ipse enim et nos ut peccemus instigat; ipse etiam
Abbreviated transcription (Latin):
niant defendendo contegunt
Quod exsecans proph& adm̃orat
ut non declin& corsuum in uerbũ
malum ad excusandas excusationes
inpeccatis Gregorius in omelus. hu¬
militatis testimonia sunt & inquitatt̃
suam quemque cognoscere. & cognitã
uoce confessionis aperire. Vsitatum
humani generis uiciumest & labendo
pecca tum committere. & commis sum
non confitendo prodere. sed negando defen¬
dereatque conuic tum defendo multipli¬
care. Epillo quippe lapsu primi hominis
haec augmenta nequitiae ducimus. ex
quo ipsamra dicem traximus culpae
Ad hoc primus homorequisitus fuerat.
ut pecca tum quod grediendo commisse¬
rat confitendo deleret. & int̃ roga¬
tur ubiess& ut perpetratam culpam
confitendo cognoscer&. & quam longe
a conditoris sui faciae abess& agnos cer&
Indicia uerȩ confessionis sunt. sicum.
quisque sepeccatorem dicit. idem dicen¬
di &ia malteri non contradicit. Scriptũ
est lustus in principio ac cusator est sui

Expanded text:
niant, defendendo contegunt, niant, defendendo contegunt, quod exsecrans Propheta Dominum orat, ut non declinet cor suum in verbum malum ad excusandas excusationes in peccatis . » Gregorius in homiliis: « Humilitatis testimonia sunt, et iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitam voce confessionis aperire. Usitatum humani generis vitium est, et labendo peccatum committere, et commissum non confitendo prodere; sed negando defendere, atque convictum defendendo multiplicare. Ex illo quippe lapsu primi hominis haec augmenta nequitiae ducimus: ex quo ipsam radicem traximus culpae. Ad hoc primus homo requisitus fuerat, ut peccatum, quod transgrediendo commiserat, confitendo deleret: et interrogatus ubi esset, ut perpetratam culpam confitendo cognosceret, et quam longe a conditoris sui facie abesset. » « Indicia verae confessionis sunt, si cum quisque se peccatorem dicit, id de se dicenti etiam alteri non contradicit. Scriptum est: Justus in principio accusator est sui
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus ait. Confite minial terutrũ
peccata uestra & orate ꝓiuicẽutsal¬
uemin. hunc lo cumbedauenera¬
bilis presbrter ita exponit In hac in
quid sententia ilła deb& essediscre¬
tio ut quotidiana leui aque peccata
alterutrum & quoȩ qualibus con¬
fiteamur eorũque quotidian acre¬
damus orationes aluari Porro
ac uioris le preinmũditiã iux¬
talegẽ sacer doti pandamus atq:
ad eius arbitriũ qualit̃ & quan¬
to tẽpore iusserit purifica recure m
hieronim in expositione ecclesiastes
Si quẽ sa neserpens diabolus occul
no infecerit sitacuert qui ꝑcusẽ.¬
& ñ exit pęnitentiãneq uulnꝰ suũ
fratri & magistro uo̾ luerit c̃fite:¬
ri magester & frat̃ qͥ lingam ha¬
bent adcurandũ. facile ei prodes.¬
se non poterunt Sienĩ erubescat
egro tus uulnus me dico confiteri.
quod ignorat medicina noncurat.
Itemin expositione prouerbiorõ
o simpiorum operit iniquitatẽ
Impusunt quiuel sua uel proximo¬
rum errata nead sanitatemperue.¬

Expanded text:
lterutrum peccata vestra: et orate pro invicem, ut salvemini . Hunc locum Beda Venerabilispresbyter ita exponit: « In hac sententia illa debet esse discretio, ut quotidiana leviaque peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, eorumque quotidiana credamus oratione salvari. Porro gravioris leprae immunditiam, juxta legem, sacerdoti pandamus; atque ad ejus arbitrium, qualiter et quanto tempore jusserit, purificare curemus. » Hieronymus in expositione Ecclesiastae: « Si quem sane serpens diabolus occultno infecerit: si tacuerit qui peerit poenitentiam, neque vulnus suum fratri et magistro voluerit confiteri, magister et frater qui linguam habent ad curandum, facile ei prodesse non poterunt. Si enim erubescat aegrotus vulnus medico confiteri, quod ignorat medicina non curat. » Item in expositioneProverbiorum: Os impiorum operit iniquitatem . « Impii sunt qui vulnera sua vel proximorum errata, ne ad sanitatem perve
Abbreviated transcription (Latin):
uin dicaresinit. fiunt illinouissima
peiora priobus. Patet ꝓfe tosi an eisdẽ
nequitis uitam finierit. grauius illũ
quameosquilic& fidem ꝓpi nomper¬
ceptrint bonis ta menoperibuso perã
dederunt puniendum Pro indo neces
demis ꝰricordiadĩdisperandum est
ita nemoposthanc uitam iudiciumdĩ
quod n si iustum eẽ. non potest. sibi
alnsque fauorabilit̃ molliendotem pe
r& & ꝓpter hoc in hauita bonisoper¬
bus deditus es seneglegat qu aprop¬
ter procurandumest. ut dum in hac
uita uiui turboni soperibus isistat᷑
Dño monenteperprophetam. date
pedes uestri ad montes caligosos. &a¬
libi : quaeri tedñm dumueniri pocest.
inuocate eum dumpro peest Dere¬
linquat impius uiam suam & uir
iniquus cogitationes suas. & tetera
Et dñs in euangelio uigilate & orate
quianescitis diem nequeoram item
Dies dm̃ sicut fur innoc te taueni&
Item ambula tedumlucem habe¬
tis. ne tenebreuosconprehendant

Expanded text:
vindicare sinit, fiunt illi novissima vindicare sinit, fiunt illi novissima pejora prioribus; patet profecto, si in eisdem nequitiis vitam finierit, gravius illum quam eos qui licet fidem Christi non perceperint, bonis tamen operibus operam dederunt, puniendum. Proinde necessde misericordia Dei desperandum est, ita nemo post hanc vitam judicium Dei, quod nisi justum esse non potest, sibi aliisque favorabiliter molliendo temperet, et propter hoc in hac vita bonis operibus deditus esse negligat. Quapropter procurandum est ut dum in hac vita vivitur, bonis operibus insistatur, Domino monente per prophetam: Date pedes vestri ad montes caliginosos . Et alibi: Quaerite Dominum dum inveniri potest; invocate eum dum prope est. Derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, etc. . Et Dominus in Evangelio: Vigilate, et orate: quia nescitis diem, neque horam . Item: Dies Domini sicut fur, ita in nocte veniet . Item: Ambulate dum lucem habetis; ne tenebrae vos comprehendant
Abbreviated transcription (Latin):
c& ꝓmagnitudine facinorũ flagitio¬
rũq diut noñ tam̃ a& erno ignipu¬
niri Sed qͥ hoc credunt & tam̃chatho¬
licis humana quadã beniuolentia
mihi falliuident᷑ Nãscriptura li¬
uinaali ud consul teres pondit eqpar¬
lopost porroaũt sib omoscelerat᷑ ꝓ p
solamfidemperignem s aluator
& sic est accipiendum quod ait
des & falsuerit qđ dixit eius coa posto¬
lus ia cobus Nsũ erit & illud qđ idẽ
ipsepaulus. Nolite inqtenł reneq for¬
nieatores neq idolis striuentes neq
adulter neque malles nequemascu¬
lorũ concubitores. Neque fures.
ntqueauari neque ebriosi. neque
maledici nequera paces regnumdĩ
pos sidebunt. Sienim inis tisper¬
seuerantes criminibus. tamen ꝓpt̃
fidem xpi salinerunt: Quomodomres¬
nodĩ nonerunt. Sugitur iuxta euar.¬
gelicam sententiam postagnitionem
dumquia se tempore baptismatis expul¬
sus estcum demonum septenaro si¬
bi numero addito ad sere dire facitpris¬
tinamq domuminse quodam modo

Expanded text:
 magnitudine facinorum flagitiorumque « diuturno non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. » Et paulo post: « Porro autem si solam fidem per ignem salvatur, et si sic est accipiendum quod ait et falsum erit quod dixit ejus coapostolus Jacobus, falsumque erit et illud quod idem ipse Paulus: Nolite, inquit, errare, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt . Si enim in istis perseverantes criminibus, tamen propter fidem Christi salvi erunt; quomodo in regno Dei non erunt? » Si igitur dum juxta evangelicam sententiam post agnitionem dum, qui a se tempore baptismatis expulsus est, cum daemonum septenario sibi numero addito ad se redire facit, pristinamque domum in se quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
ripuerit moxominium prostert¬
n& inimauitiorum Vnderectene¬
quiores tuncenĩ sp̃s dicuntur in¬
gressi. quianon solũ habebitilla
sep̾tem uina quaeseptems piritali¬
bus sunt contrariauir tutibus. sed &
perhy pocris in ipsas seuirtutes. ha¬
beresimulabat Et sunt nouissi¬
ma hominis illius peiora priorib
Meluis quippe erat eiuiamuerita¬
tis non cognoscere quam postag¬
nitionem retrorsum conuerti
Quodiniuda tradito reuelsynmo¬
nemago ceteris que talibus specia¬
liter᷑. gimus impletum augustinꝰ¬

Expanded text:
ripuerit, mox omnium prosternripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte nequiores tunc eum spiritus dicuntur ingressi. Quia non solum habebit illa septem vitia, quae Septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisin, ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Melius quippe erat ei viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum converti. Quod in Juda traditore, vel Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
trant in domũ illã & habitant in ea
& erunt nouis sima hominis illius
peiora prioribus Ongents quoq
inomelia deimeo decalogi ha¬
bitauit enim in nolisinmundus
sp̃sante quam crederemus ante
adhuc forni caretur auimanr̃a
demonibus. sed postea quam dixit
reuer taraduirũ meũ priorẽ &
uenit ad xpm̃ qui cam alnnitio ad
imaginem suã creauit. neces sario
locũ deditadulter sp̃s ubiuadit
catispriorib &ornata ẽ ornamentis
sacramentorũ fideliũ quȩ norunt qui
iniciati sunt Itẽ idẽ postpanca Non
enĩdomꝰ tantũ sectẽ plũ ee debet in quo
habitetds̃ Siergo acceptã gratiã
neglegat & implicet senegotis sȩcu¬
larib continito ille in mundus sp̃s
redit &uindicat sibidomũ uacaentẽ
&nciterũ possit expelli alios secũ
septc̃ sp̃s ad hib& ne quiores & fiunt
huius modi nouissi ma hominispe¬
iora priorib. & beda mn expositio¬
ne euangelii lucat: Quemcũque
enim postpabtis masiue prauitas
bȩticaseumunda nacupidita sar

Expanded text:
lam, et habitant in ea. Et erunt novissima hominis illius pejora prioribus . Origenes quoque in homilia de initio Decalogi: « Habitavit enim in nobis immundus spiritus, antequam crederemus, anteadhuc fornicaretur anima nostra daemonibus. Sed posteaquam dixit: Revertar ad virum meum priorem, et venit ad Christum, qui eam ab initio ad imaginem suam creavit, necessario locum dedit adulter spiritus, ubi vadit catis prioribus, et ornata est ornamentis sacramentorum fidelium, quae norunt qui initiati sunt. » Item post pauca: « Non enim domus tantum, sed templum esse debet, in quo habitet Deus. Si ergo acceptam gratiam negligat, et implicet se negotiis saecularibus, continuo ille immundus spiritus redit, et vendicat sibi domum vacantem. Et ne iterum possit expelli, alios secum septem spiritus adhibet nequiores se, et fiunt novissima hominis pejora prioribus. » Et Beda in expositioneEvangelii Lucae: « Quemcunque enim post baptisma sive pravitas haeretica, seu mundana cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in cuangeliodicat Non om̃s
quidicit mihi ducdñe in trabit in reg¬
numcelorum. sed qui facit uolunta¬
tempatris mei qui incelis est. ipse
in trabit in regnum celorum et
a posto lusia cobus fides inquidsi¬
ne operibus otosa est. Item quid pro¬
derit fratres meisi fidemquisdicat
sehabere. operaaũt non habeat¬

Expanded text:
Dominus in Evangelio dicat: Non omnis Dominus in Evangelio dicat: Non omnis qui dicit mihi Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum: sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum . Et apostolus Jacobus: Fides, inquit, sine operibus otiosa est . Item: Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat
Abbreviated transcription (Latin):
toribus mundi & a postolorũ seo tato¬
ribus conueniat. cetera ta mencunc¬
tis fi delibus unicuiquescilic & mor¬
dine quosȩ dõ deseruire deuouit i¬
dissimul ant̃ obseruandacensent᷑
Multinãq laicorũ existunt quilegẽ
euangelicam & a posto licam sibidatã
credant & intelle gereprocurant&
secundũ eã ui uerepro uiribus muigi¬
lant. Cunt alii quieã sibidatã cređunt.
hanctamen intellegere & secundũ eã
iuiutrede trectantꝰ Detalib beatus
augustinus in libro sermonũ ad popu
necogatur quod intellexerit ficere
undeait psalmista. Noluit intelligere
ut bencager& Tales uero nisi mp̃sen¬
tiarum secor rexerint. quideis infuturũ
proueniatsianima dues terecuraue¬
rint & in euangelio & mapostolompromp¬
tuabent Porro sunt aliitã te uecor¬
diae quieam non ad sesed solum mo¬
do ad clericos pertinere conten¬
dant glori antes se nom in exp̃i
insignitos. & putantes fide te¬
nus tantum saluari posse Cum

Expanded text:
toribus mundi et apostolorum sectatotoribus mundi et apostolorum sectatoribus conveniant; caetera tamen cunctis fidelibus, unicuique scilicet in ordine quo se Deo deservire devovit, indissimulanter observanda censentur. Multi namque laicorum existunt, qui legem evangelicam et apostolicam sibi datam credunt, et intelligere procurant, et secundum eam vivere pro viribus invigilant. Sunt alii qui eam sibi datam credunt, hanc tamen intelligere, et secundum eam vivere detrectant. De talibus beatus Augustinus in libro Sermonum ad populne cogatur quod intellexerit facere. Unde ait Psalmista: Noluit intelligere, ut bene ageret . Tales vero nisi impraesentiarum se correxerint, quid eis in futurum proveniat si animadvertere curaverint, et in Evangelio et in Apostolo in promptu habent. » Porro sunt alii tantae vecordiae, qui eam non ad se, sed solummodo ad clericos pertinere contendant; gloriantes se nomine Christi insignitos, et putantes fide tenus tantum salvari posse; cum
Abbreviated transcription (Latin):
TE OSTENDETUR. PRIMŨ
TAMEN DEPR OPOSITO
XP̃TANITATIS QUODO PERI¬
BUS ApLERISq UTOpOR¬
TET NON EXORNE TDICCN¬
dum. Post quod pollici¬
TUMest CAPITULATIM
Pro se quen damn¬
1xX.
quod MUlTI PRO FESSI¬
TENEANT SEDOPERABUS
NEGLE GANT
imundanarum legũ iura
obiurgiorum forensium nego¬
Etia dirimenda a morta libus edita
hominis auidis sime discere & in¬
telligere acutissime satagunt
uthis bene notis quiduerumꝰ quid
Falsum quidiustum quid ue iniuistuõ
sit in hac terra morientium liqͥ¬
do discernere querant quanto
magis iura caeles a sũmo apificedõ
omnium creatore hominibus pro¬
mulgata salubriter que conlata
quibus cauendũmalum faciendũ¬
quebonum perdo &ur. quae &iam
sectatores suos adterram prouehunt
uiuentium cunctis fidelibus discere
& intel legere intentioni es sedeb&:
Lex itaque xp̃inonspecialiter leri¬
cis sed generaliter cunctis fidelibus
obseruanda est adño ad tributalic&
in euangelio quae dam sint precepta
specialiquae solum modo contemp¬

Expanded text:
 ostendetur. Primum tamen de proposito Christianitatis, quod operibus a plerisque ut oportet, non exornetur, dicendum; postea quod pollicitum est, capitulatim prosequendumXX. Quod multi Christiteneant, sed operibus negligant. Si mundanarum legum jura ob jurgiorum forensium negotia dirimenda a mortalibus edita, homines avidissime discere, et intelligere acutissime satagunt, ut his bene notis, quid verum, quid falsum, quid justum, quidve injustum sit in hac terra morientium liquido discernere queant; quanto magis jura coelestia a summo opifice Deo omnium creatore hominibus promulgata, salubriterque collata, quibus cavendum malum, faciendumque bonum perdocetur; quae etiam sectatores suos ad terram provehunt viventium, cunctis fidelibus discere et intelligere intentioni esse debet. Lex itaque Christi non specialiter clericis, sed generaliter cunctis fidelibus observanda, est a Domino attributa. Licet in Evangelio quaedam sint praecepta specialia, quae solummodo contemp
Abbreviated transcription (Latin):
Qquam multihodie inecclesi a existunt qđ
nunt cuicus inseruiunt. & xp̃ianitatis nomen
sibi sufficcre putant: nũ quid sola fide supbos
in iudos auaros ad alieros ꝑiuros taptores
fornicatores homiudos. &ceteri sinnume¬
riscitiism nanciratos ꝓute cura est adregnudi
cemodi regnũ di non possidebunta qua multi
&ia sunt quiꝓprt̃ mundiamorẽ dilectionem
siuipariupendunt treatoris: Cũmundus cadac¬

Expanded text:
Quam multi hodie in Ecclesia existunt quod Quam multi hodie in Ecclesia existunt quod nunt, vitiis inserviunt, et Christianitatis nomen sibi sufficere putant. Nunquid sola fides superbos, invidos, avaros, adulteros, perjuros, raptores, fornicatores, homicidas, et caeteris innumeris vitiis mancipatos, provectura est ad regnum cemodi regnum Dei non possidebit? Quam multi etiam qui propter mundi amorem, dilectionem sui, parvipendunt Creator
Abbreviated transcription (Latin):
erucifixcrunt cũutis & concupiscentus ait
autẽ beatus iugustinus in p̃fico libro sermonũ
dico caritatiuestra frsomnes malicatholici
confitent xp̃mincarneuenis se factis autẽnggant :
Nolit tergoe sic tãqua defide securi : Adiungi¬
te fidei recte uita rectã ut xp̃m confiteamini
in carncunisse. & uerbis uera dicendo a faccis
bencuiuendo: Nãsi confitemini uerbis & fac¬
tis negitis fide staliũ malorũ ꝓpefides ẽdemo¬
sufficere &operabonahaberenolebant.
Aittucredisquiaunus eds̃ benefacis. Na&
demones credunt & contremescunt: nũ quid
ideo de mones ab&erno igneliberabuntur
quia credunt & contremescunt a oniserabi lis
plane &ualde deflenda fides. que demonum
fidei conparatur : A postolus nempe fidem
credentium a fide distinguens demonũ ait.
fidesque ꝑdilectionẽ operatur : clar& qui ppe
quia fides nisidilexerit qđ creditsequebonis
operib exor nauerit meritũ fideia mittit

Expanded text:
crucifixerunt cum vitiis et concupiscentis . Ait autem beatus Augustinus in praefato libro sermonum: « Dico charitati vestrae, fratres, omnes mali catholici confitentur Christum in carne venisse, factis autem negant. Nolite ergo esse tanquam fide securi; adjungite fidei rectae vitam rectam; ut Christum confiteamini in carne venisse, et verbis vera dicendo, et factis bene vivendo. Nam si confitemini verbis, et factis negetis, fides talium prope fides est daemosufficere, et opera bona habere nolebant, ait: Tu credis quia unus est Deus, bene facis: et daemones credunt, et contremiscunt . Nunquid ideo daemones ab aeterno igne liberabuntur, quia credunt et contremiscunt? » Miserabilis plane et valde lamentanda fides, quae daemonum fidei comparatur. Apostolus nempe fidem credentium a fide daemonum distinguens, ait: Fides quae per dilectionem operatur . Claret namque quia fides nisi dilexerit quod credit, seque bonis operibus exornaverit, meritum fidei amittit.
Abbreviated transcription (Latin):
Hucueque quio cenen¬
LIT̃ CUNCTIS PIDELIBUS CON¬
UENIAT. EX DIUINIS ORACU¬
LIS ET SC̃ORUM PATRŨ
SENTENTTIS. Brcuitea
CONCES SIS SE SUFFICIAT
ABHINCAUTẼ OMISSIS HIS¬
ORDINIBUSQUI SALUTIFE¬
REINSTITUTIONTS SUOPRO¬
POSITO CONCRUENTIS¬
SIMIS FORMULIS AD DIUINE
POTENTTAE FAMUL ANDUM
CONSTRINCUNTUR Qua¬
LIS EẼ CONIUCATORUM¬
dumsit. EXPRAEFATIS
AUCTORITATIBUS BRE¬

Expanded text:
Huc usque quid generaliter cunctis fidelibus conveniat, ex divinis oraculis, et sanctorum Patrum sententiis breviter concessissesufficiat: ab hinc omissis ordinibus qui salutiferae institutionis supposito  congruentissimis formulis ad divinae potentiae famulandum constringunt,  qualis esse conjugatorumdum sit, ex praefatis auctoritatibus
Abbreviated transcription (Latin):
linqunt & ei: lauacro in ecdesiabap¬
tizant᷑ necabea ullo schismate uel
heresi p̃tidunt᷑ in quantis scelerib
uiuant qͣ: nec diluant pȩnitendo nec
elemosinis redimant sed in eis usq

Expanded text:
linquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque
Abbreviated transcription (Latin):
subdiderunt nonutoport&
dit lege sibi faciunt & secundũ id qđ libi¬
tũ fueritui uere se posse inculpabilit᷑
credunt: quod quia hic ꝑsingula ex
oraculis diuinis & sc̃oꝵ patrũ sententiis
ostendere magnae est ꝓlixitatis. in sequen¬
tibus ꝓut ds̃ posse dederit. demostra¬
bitur capitulis¬
CONIUCIU ADOSIECONSTI¬
TUTŨ EI NONAPPETENDŨ

Expanded text:
subdiderunt, non ut oportsubdiderunt, non ut oportdit, legem sibi faciunt; et secundum id quod tamen libitum fuerit, vivere se posse inculpabiliter credunt: quod quia hic per singula ex oraculis divinis, et sanctorum Patrum sententiis ostendere magnae est prolixitatis, in sequentibus, prout Deus posse dederit, demonstrabitur capitulisconjugium a Deo sit institutum; et
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ scito inquit quod innouissimis
diebus. instabunt tempora periculo¬
sa & erunt homines seipsos amantes &
cetera que in eadẽ ꝓsequitur epistola. et
idẽ alibi. Om̃senim suaquaerunt. ñ que
ihũ xp̃i. Perspicue saneanim aduertipo¬
test. quod professio xp̃iana moder nistẽpo¬
ribus aplerisque non sic deuote acreligio¬
secolitur sicut a priscis colebatur xp̃i anis.
hancitaq: fidei regula dequa s uperius
breuiter & in memoratis actis a posto loꝵ
plenissime dictũ est. apostoluimmoꝑa
postolos xp̃stenendã fidelibus cens uit:
Diigitur hancx p̃sdocuit immo quia do¬
cuit. ut quid tottantis que consuetudinib
aduotũ quorułdã repertis contempnit̾.
Quac quã uis dõ annuenteuera citer
percipiatur operibus tamen añ nullis
diuersissimis neglegitur modis : Et hoc
idcirco accidissereor . quia in rep¬
sit inter quosdã lai cosnimiũ de¬
flende consuetudo quiutique
legibus diuinis quibusse ꝑfidem

Expanded text:
autem scio, inquit, quod in diebus novissimis autem scio, inquit, quod in diebus novissimis instabunt tempora periculosa; et erunt homines seipsos amantes, et caetera quae in eadem prosequitur Epistola . Et idem alibi: Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Perspicue sane animadverti, quod professio Christiana modernis temporibus a plerisque non sic devote ac religiose colitur, sicut a priscis colebatur Christianis. Hanc itaque fidei regulam de qua superius breviter, et in memoratis Actibus apostolorum plenissime dictum est apostoli, imo per apostolos Christus tenendam fidelibus censuit. Si igitur hanc Christus docuit, imo quia docuit, ut quid tot tantisque consuetudinibus ad votum quorumdam repertis contemnitur? Quae quamvis, Deo annuente, veraciter percipiatur, operibus tamen a nonnullis diversissimis negligitur modis. Et hoc idcirco accidisse reor, quia irrepsit inter quosdam laicos nimium deploranda consuetudo: qui utique legibus divinis, quibus se per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
&egore ficiã uos & idẽ alibidiscitt amequia
mitissũ & humilis corde & inueni & isrequi¬
cmanimabus uestris iuguenĩ. meũ sua ueest¬
que uocan & ab eo humilitatẽ & mansuctu¬
dinẽ disterecius qnugũ suscipererecusat
hocqui faciunt quid aliud faciunt nisi a salu¬
teꝓpria deficiunta quod quã miserir bile
et ex in abilesit. explicari non potest: ꝓui¬
dendum ergo est omnibus fidelibus ut di¬
uinis legibus humanas & diuino amori.
mundinon p̃ponant amorẽ: Ama torib:
nã que mundi. lata & spatiosa uia ẽ. quedu¬
citadmortẽ amatoribus uero xp̃iarta
& angusta uia est queducitaduitã. Malo¬
ris quippenumeris sunt hodie in ecde¬
sia qđ ual de lugubre est quiper
latã & spatiosam ui amquae
ducit ad mortẽ ambulare.
quã quip artã & angusta
uiã queducit aduitam con¬
tendant intrare. & hocid¬
circofit. qui auidetur illudimpletu
esse quod apłs ad timothcũ scribit. hoc

Expanded text:
et ego reficiam vos. Et idem alibi: Discite a me quia et ego reficiam vos. Et idem alibi: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris: jugum enim meum suave estque vocantem, et ab eo humilitatem et mansuetudinem discere, ejusque jugum suscipere recusatur. Hoc qui faciunt, quid aliud faciunt, nisi a salupropria deficiunt? Quod quam miserabile et exitiabile sit explicari non potest. Providendum est ergo omnibus fidelibus, ut divinis legibus humanas, et divino amori mundi non praeponant amorem. Amatoribus namque mundi lata et spatiosa via est, quae ducit ad mortem: amatoribus vero Christi, arcta et angusta via est, quae ducit ad vitam. Majoris quippe numeri sunt hodie in Ecclesia, quod valde lugubre est, qui per latam et spatiosam viam, quae ducit ad mortem, ambulare, quam qui per arctam et angustam viam, quae ducit ad vitam, contendant intrare. Et hoc idcirco fit, quia videtur illud impletum esse quod Apostolus ad Timotheum scribit: Hoc