comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate iubente. cͣrit sub uoluntat puniente: & siq̃ris
qua tͣnsit. ñ nͥ subuoluntate ꝑmitente Et hoc ipsũ
qd̃ ꝑu̾se uul aut agit: inuniu̾sitatis p̾fatȩ ordinẽ
& pulcͥtudinẽ sũma sapientia conu̾tit. Ipsa nanq
ꝑu̾sitatis spontanea satisfactio. uł ante satisfacienẽ¬
penȩ eraltatio excepto hoc qr. ds̃ de malis multis¬
modis bona facit. in eadẽ uniu̾sitate suũ tenet
locũ. et ordine̾s pulcritudinẽ. Quas si diuina sa¬
pientia ubiꝑu̾sitas rectũ ordinẽ ꝑt᷑bare nitit᷑. ñ
adderet: fieret in ipsa uniu̾sitate quã ds debet
ordinaRe. quȩdã exiuolata ordinis pulcͥdine defor-¬
mitas. & d̾s insua disposĩone uid̾et᷑ defic̾e. Que duo
qm̃ sic̃ sunt inconuenientia. ita sunt impossibilia.
necesse ẽ ut omne peccatũ satisfactio aut pęna
sequat᷑. B. Satis fecisti obiectioni meȩ . Palã gͥ ẽ qi

Expanded text:
tate jubente, currit sub voluntatem punientem. Et si quaeris tate jubente, currit sub voluntatem punientem. Et si quaeris qua transit, nonnisi sub voluntate permittente : et hoc ipsum, quod perverse vult aut agit, in universitatis praefatae ordinem et pulchritudinem summa sapientia convertit. Ipsa namque perversitatis spontanea satisfactio, vel a non satisfacientenae exactio excepto hoc quod Deus de malis multimodis bona facit in eadem universitate locum tenent suum et ordinis pulchritudinem. Quas si divina sapientia, ubi perversitas rectum ordinem perturbare nititur, non adderet, fieret in ipsa universitate, quam Deus debet ordinare, quaedam ex violata ordinis pulchritudine deformitas, et Deus in sua dispositione videretur deficere. 81 Quae duo quoniam sicut sunt inconvenientia, ita sunt impossibilia; necesse est ut omne peccatum satisfactio aut poena sequatur. BOS. Satisfecisti objectioni meae. ANS. Palam est ergo quia
Abbreviated transcription (Latin):
datũ ẽ intelligẽqͥd debeat. Quȩ cũ uult qd̾ deb&
dm̃ honorat. ñ qr illi aliqͥd confert: s qͥa sponte se
eiꝰ uoluntati & dispositioĩ subdit: et in rerũ uniu̾¬
sitate ordinẽ suũ et eiꝰdẽ uniu̾sitatis pulcͥtudinẽ
qͣntũ in ipsa ẽ seruat. Cũ uͦ non uult q̃d debet.
pulcͥtudinẽ qͣntũ inse ẽ ꝑtͣbat᷑. licet potestatẽ aut
diguitatẽ di nullatenꝰ lȩdat. aut decoloret. Si
eñ eaquȩ cęli ambitu continent᷑. uellent non eẽ
sub cȩlo aut elongari a cęlo: nullatenꝰ possent nͥ
sub cȩlo ẽẽ: nec fug̾e cęlũ nͥ apꝓpinqͣndo cȩlo Nam
et unde et qͦ & qua irent. sub cęlo ee̾nt: et qͣntoma¬
gis aqualibet cęli parte ȩlongarent᷑: tantomagis
opposite parti ꝓpinquarent. Ita quanius hõ uł malꝰ
angłs diuine uoliuitati & ordinationi sub iacere no-¬
lit. ñ tñ eã sug̾e ualet:. qr si uult fug̾e de sub uolun¬

Expanded text:
datum est intelligere quid debeat. Quae cum vult quod debet, datum est intelligere quid debeat. Quae cum vult quod debet, Deum honorat; non quia illi aliquid confert, sed quia sponte se ejus voluntati et dispositioni subdit, et in rerum universitate ordinem suum, et ejusdem universitatis pulchritudinem, quantum in ipsa est, servat. Cum vero non vult quod debet, pulchritudinem, quantum in se est, perturbat, licet potestatem aut dignitatem Dei nullatenus laedat aut decoloret. Si enim ea, quae coeli ambitu continentur, vellent non esse sub coelo aut elongari a coelo, nullatenus possent nisi sub coelo esse, nec fugere coelum nisi appropinquando coelo. Nam et unde, et quo, et qua irent, sub coelo essent, et quanto magis a qualibet parte coeli elongarentur, tanto magis oppositae parti appropinquarent. Ita, quamvis homo, vel malus angelus divinae voluntati et ordinationi subjacere nolit, non tamen eam fugere valet; quia si vult fugere de sub volun
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ hab̾e posser siñ peccaret: cũ ꝓpt̾ pec¬
catũ beatitudine: & omni bono priuat᷑. de suoqͣ.¬
uis inuitꝰ soluit qd rapuit: quia licet ds hoc ad
usũ sui cõmodi. ñ tranferat qd̾ aufert. sic̃ hõ pecu¬
niã ꝙͣ. alii aufert in suã conuertit utilitatẽ: hoc
tam̃ qd aufert utiturad suũ honorẽ ꝑ hoc qr
aufert. Auferendo enĩ peccatorẽ et quȩ illiꝰ sunt¬
d̾s̃ ita sic̃ ꝓbas suũ debet honorẽ seruare:. eur
uł ad modicũ patit᷑ illũ uiolari: Qd̃ enĩ aliqͦ
modo ledi sinit᷑. non integre nec ꝑfecte c̾todit᷑. A.
Dei honori neqͥt aliqͥd quantũ ad illũ ꝑtinet. addi
uel minui. Idem nanq ipse sibi ẽ honor in corrup¬
tibilis: & nullo mͦ mutabilis. Clerũ qñ unaquȩq
creat᷑a suũ et quasi sibi p̾ceptũ ordinẽ. siue nat᷑a¬
lit̾ siue rationabilit̾ seruat: deo obȩdire. et eũ ho
norare dr̃: et hoc maxime rationabilis nat᷑a. cui

Expanded text:
titudinem habere posset, si non peccaret: cum, propter pectitudinem habere posset, si non peccaret: cum, propter peccatum beatitudine et omni bono privatur, de suo, quamvis invitus, solvit quod rapuit; quia licet Deus hoc ad usum sui commodi non transferat, quod aufert; sicut homo pecuniam, quam alii aufert, in suam convertit utilitatem: hoc tamen quod aufert, utitur ad suum honorem, per hoc, quia aufert. Auferendo enim, peccatorem, et quae illius suntebet honorem servare, cur el ad modicum patitur illum violari? Quod enim aliquo modo laedi sinitur, non integre nec perfecte custoditur. ANS. Dei honori nequit aliquid, quantum ad illum pertinet, addi vel minui. Idem namque ipse sibi honor est incorruptibilis, et nullo modo mutabilis. Verum quando unaquaeque creatura suum, et quasi sibi praeceptum ordinem, sive naturaliter, sive rationabiliter servat, Deo obedire, et eum dicitur honorare: et hoc maxime rationalis natura, cui
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e. A. Necesse ẽ gͦ ut aut oblatꝰ honor soluat᷑.
aut pęna seqͣt᷑. Alioqͥn aut sibi ds̃ ipse iꝰtꝰ non
erit: aut adutrũq impotens erit: quod ne-¬
fas ẽ uel cogitare .B. Nich rationabiliꝰ dicipos
tis sit illi honor: aut cuiꝰmodi honor sit. Siem̃
pena peccantis nonẽ eiꝰ honor: cũ peccator non
soluit quod abstulit. s punit᷑. sic ꝑdit d̾s hono¬
rem suũ ut ñ recuꝑet: quod iis quȩ dicta sunt
repugnare uidet᷑. A. Dm̃ impossibile ẽ hono¬
rẽ suũ ꝑdẽ. Aut enĩ peccator. sponte soluit qd̵
debet: aut ds̃ abinuito accipit. Nlam aut homo
debitã subiectionem deo suie non peccando. siue
quod peccat soluendo uoluntate spontanea ex¬
ibet: aut ds eũ in uitũ sibi torquendo subicit.
ꝙ sic se dñm eiꝰ ẽẽ ostendit: quod ipse homo uo¬
luntate fateri recusat. In quo consid̾andũ qr sic̃
hõ peccandorapit quod dei ẽ. ita ds puniendo
aufert qd̾ hominis ẽ. Qiuippe non solũ id suũ ali

Expanded text:
e. ANS. Necesse est ergo ut aut ablatus honor solvatur, aut poena sequatur; alioquin aut sibiipsi Deus justus non erit, aut ad utrumque impotens erit: quod nefas est vel cogitare . BOS. Nihil rationabilius dici pospoena sit illi honor, aut cujusmodi honor sit. Si enim poena peccantis non ejus honor est, cum peccator non solvit quod abstulit, sed punitur, sic perdit Deus honorem suum, ut non recuperet: quod his quae dicta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est honorem suum perdere: aut enim peccator sponte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi torquendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod hominis est. Quippe non solum id ipsum ali
Abbreviated transcription (Latin):
garitã suã mundã teneret et seruaret quã pol¬
lutã: A. Nonne similit̾ fac̾e̾t deus. qui hoĩem
angłis sotiandũ sine peccato. quasim in anusua
tenebat inparadyso. et ꝑmisit ut accensus in-¬
iudia diabolꝰ eũ inlutũ pecati quãuis consen¬
tientẽ deiceret. sienĩ ꝓhibere uellet diabolum
nonposset tẽtare hoĩem: non ne inquã simliter
faceret. si hominẽ peccati sorde macłatũ. sine omi la-¬
uatione idẽ absq omĩ satisfactione talẽ semꝑ man¬
sur̃u saltem inparadisũ dequo eiectus fuerat reduc̾et:
B. Similitudinẽ si d̾s hoc faceret negare non audeo:
et iccirco eũ facere posse non annuo. Uidetͣ enĩ aut
quod ꝓposuerat ꝑagere non potuisse. aut boni ꝓposi¬
ti eũ penituisse: quȩ in dm̃ cađe nequeunt. A. Tene
gͥ certissime. quia sine satisfactione idẽ sine debiti
solutione spontanea. nec ds potest peccatũ impu¬

Expanded text:
garitam suam mundam teneret et servaret quam polgaritam suam mundam teneret et servaret quam pollutam? ANSEL. Nonne similiter faceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut accensus invidia diabolus eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim prohibere vellet diabolum, non posset tentare hominem. Nonne, inquam, similiter faceret, si hominem peccati sorde maculatum, sine omni levatione, id est, absque omni satisfactione, talem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, reduceret? BOS. Similitudinem, si Deus hoc faceret, negare non audeo; et idcirco eum hoc facere posse non annuo. Videretur enim aut quod proposuerat peragere non potuisse, aut boni propositi eum poenituisse: quae in Deum cadere nequeunt. Tene igitur certissime quia sine satisfactione, id est, sine debiti solutione spontanea, nec Deus potest peccatum impu
Abbreviated transcription (Latin):
leuari ad equalitatẽ beatoꝵ. B. Sic oftendit
ratio. A. Considera etiã in solo hoĩe sine hoc quia
debet angłis ȩquari.utrũ eũ talit̾ ds ad beatitu¬
dinẽ ullã. uł talem qualẽ habebat anteꝗͣ. pecca¬
ret. debeat ꝓuehere. B. Dictu quod cogitas :
et ego considerabo ꝓut pot̾o. A. Ponamꝰ diuitẽ
aliquẽ in manu tenere margaritãp̃tiosam. quam
nulla unquã pollutio tenigit. et quã nullũ possit¬
aliꝰ amouere de manu eiꝰ nͥ ipso permittente: eteã
disponat recondere intesaurũ suũ ubi sint Ra¬
rissuma et p̃tiosissima quȩ possidet . B. Cogito hoc
uelut ante nos sit. A. Quid si ipse permittat
eandem margaritã abaliquo inuido excuti dema¬
nu sua incȩnũ cũ ꝓhibere possit. acp̾ea eã decȩno
sumens pollutã. et non lotã in aliquẽ suũ mun¬
dũ & carũ loqͥuens deinceps illam sic seruatur
recondatͥ Putabis ne illũ sapientẽ: B. Quomͦ
hoc possum: Nam non ne meliꝰ ẽẽt satis ut mar¬

Expanded text:
levari ad aequalitatem bonorum. BOS. Sic ostendit ratio. ANS. Considera etiam in solo homine, sine eo quia debet angelis aequari, utrum eum taliter Deus ad beatitudinem ullam, vel talem qualem habebat antequam peccaret, debeat provehere. BOS. Dic tu quod cogitas ; et ego considerabo prout potero. ANS. Ponamus divitem aliquem in manu tenere margaritam pretiosam, quam nunquam pollutio ulla tetigit, quamque nullus alius possit amovere de manu ejus, nisi ipso permittente: et eam disponat recondere in thesaurum suum, ubi sunt charissima et pretiosissima quae possidet. BOS. Cogito hoc, velut ante nos. ANS. Quid, si ipse permittat eamdem margaritam ab aliquo invido excuti de manu sua in coenum cum prohibere posset, ac postea eam de coeno sumens, pollutam et non lotam in aliquem locum suum mundum et charum, deinceps illam sic servaturus, recondat: putabisne illum sapientem? BOS. Quomodo hoc possum? nam nonne esset satis melius, ut mar
Abbreviated transcription (Latin):
qui iccirco astruit esse impossibile quod necesse
ẽ eẽ: quia nescit quomͦ sit᷑. B. Quia insipiensẽ.¬
hoc ipsũ ẽ illi ostendendũ qua ratione sit. quod
putat impossibile. A. An non intelligis eriis que
supra diximꝰ quia necesse ẽ aliquos homines ad
beatitudinẽ ꝑuenire: Nam si deo in conueniens¬
ẽ. hominẽ cũ aliqua macła ꝑduc̃e ad hoc ad qd̾
illũ sine omĩ macła fecit. ne aut boni incepti
penitere. aut ꝓpositũ implere non posse uide¬
atur. multomagis ꝓpter eandẽ in conuenientiã
impossibile ẽ. nullũ hominẽ ad hoc ꝓuehi ad qd
factꝰẽ. Qua ꝓpter aut extra fidem xꝑanã inue¬
nienda ẽ peccati satisfactio. qualẽ supra ẽ̾ẽ debere
ostendimꝰ. quod ratio nulla potest ostendere: aut
indubitantant̾ in illa esse credenda ẽ. Quod enĩ ne¬
cessaria ratione ueracit̾ eẽ colligit᷑: id in nullã deduci
debet dubitationẽ ȩtiã siratio quomͦ sit non ꝑcipit᷑.¬

Expanded text:
qui idcirco astruit esse impossibile quod necesse qui idcirco astruit esse impossibile quod necesse est esse, quia nescit quomodo sit? BOS. Quia insipiens eshoc ipsum illi ostendendum est qua ratione sit, quod putat impossibile. ANS. An non intelligis ex his quae supra diximus, quia necesse est aliquos homines ad beatitudinem pervenire? Nam si Deo est inconveniens hominem cum aliqua macula perducere ad hoc, ad quod illum sine omni macula fecit; ne aut boni incoepti poenitere, aut propositum implere non posse videatur: multo magis propter eamdem inconvenientiam impossibile est nullum hominem ad hoc provehi, ad quod factus est. Quapropter aut extra fidem Christianam invenienda est peccati satisfactio, qualem supra esse debere ostendimus; quod nulla ratio potest ostendere, aut indubitanter in illa esse credenda est. Quod enim necessaria ratione veraciter esse colligitur, id in nullam debet deduci dubietat
Abbreviated transcription (Latin):
debet soluit: nec saluari siñ soluit debet. Aut
esse credunt necessariũ ad illã salutẽ hominis.
quoꝵ uice loqueris. ut dicant qualit̾ homo
ullo mͦ. desinant nos irridere. et accedant et
se. Quod si orrent: credant nobiscũ in xꝑm. ut
possint saluari. B. Ate queram sic̃ in cepiut
ostendas michi qua ratione saluet᷑ homo ꝑ xp̃m¬
modo fieri posse beatũꝰ et satis oftensũ sit quia si
ponimꝰ xꝑm non esse. nullom̾ pot̾ in ueruiri sał
hominis: Aut enĩ ꝑ xp̃m aut alio aliquo: aut
nullomꝰ pot̾it homo saluus eẽ. Quappt̾ si fal¬
sum est. quia nullo aut alio aliquo mͦ potest hoc
eẽ: necesse ẽ fieri ꝑ rp̃m. B. Siquis uidens rationẽ
quia aliomͦ non potest esse. et non intelligens
qua ratione ꝑrꝑm esse ualeat. asserere uelit
quia nec ꝑ xp̃m nec ullo mͦ queat hoc esse: quid
huic respondebimꝰ: A. Quid respondendũ ẽ illi

Expanded text:
quod debet; nec salvari, si non solvit, debet? aut quod debet; nec salvari, si non solvit, debet? aut esse credunt necessarium ad illam salutem hominis quorum vice loqueris; ut dicant qualiter homoullo modo; desinant nos irridere, et accedant, et fieri: quod si horrent, credant nobiscum in Christum ut possint salvari. BOS. A te quaeram, sicut incoepi, ut ostendas mihi qua ratione salvetur homo pmodo posse fieri beatum, et satis ostensum sit quia si ponimus Christum non esse, nullo modo potest inveniri salus hominis? Aut enim per Christum, aut alio aliquo, aut nullo modo poterit homo salvus esse: quapropter si falsum est quia nullo, aut aliquo alio modo potest hoc esse, necesse est fieri per Christum. BOS. Si quis, videns rationem quia alio modo non potest esse, et non intelligens qua ratione per Christum esse valeat, asserere velit quia nec per Christum, nec ullo modo queat hoc esse: quid huic respondebimus? ANS. Quid respondendum est illi,
Abbreviated transcription (Latin):
non nego: quia hoĩes et uimenta saluat. quẽ¬
ad modũ multiplicauit miscd̃iam suam. Nos
aut̃ loquim᷑ de illa ultima miscłia: que post
hanc uitã beatũ facit hominẽ. Hanc beatitu¬
dinẽ nulli dari debere. nͥ illi cuipenitꝰ dimissa
sunt peccata. nec hanc dimissionẽ fieri nͥ debi¬
to reddito quod debet᷑ ꝓpeccato scd̃m magni¬
tudinẽ peccati. supͣ positis rationib puto me
sufficient̾ ostendisse. Quib siquid tibi uidetꝰ
posse rationib obici: dice debes. B. Ego utiq
nullam tuaꝵ rationũ aliquatenꝰ infirmaripos¬
se uideo. ANeq ego sibñ considerarent᷑ existi¬
mo. Ueruntam̃ siuel una de om̃ib quas po-¬
sui in expugnabili ueritate roborat᷑ : sufficere
debet. Siue nanq uno siue plurib argumen¬
tis ueritas in expugnabili ueritate monstret᷑:
equalit̾ et ab omĩ dubitatione defendit᷑. B. Ec¬
ce ita ẽ. Quomͦ gͦ saluus erit homo supse nec qd̃

Expanded text:
non nego, qui homines et jumenta salvat, quemnon nego, qui homines et jumenta salvat, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam. Nos autem loquimur de illa ultima misericordia, qua post hanc vitam beatum facit hominem: hanc beatitudinem nulli dari debere, nisi illi, cui penitus dimissa sunt peccata; nec hanc dimissionem fieri, nisi debito reddito, quod debetur, pro peccato secundum magnitudinem peccati, supra positis rationibus puto me sufficienter ostendisse. Quibus si quid tibi videtur posse rationibus objici, dicere debes. BOS. Ego utique nullam tuarum rationum aliquatenus infirmari posse video. ANS. Neque ego, si bene considerentur, existimo: verumtamen si vel una de omnibus, quas posui, inexpugnabili veritate roboratur, sufficere debet. Sive namque uno, sive pluribus argumentis veritas inexpugnabiliter monstretur, aequaliter ab omni dubitatione defenditur. BOS. Ecce ita est. Quomodo ergo salvus erit homo, si ipse nec solvit
Abbreviated transcription (Latin):
satisfactione peccatũ ẽ illi. Serũ huiꝰ modi
miscd̃ia d̃i nimis ẽ contͣria iusticie illiꝰ. que ñ¬
nisi penã ꝑmittit reddi ꝓpt̾ peccatũ. Qua ꝓpt̾
quẽ admodũ dm sibi eẽ contrariũ: ita hoc modo
illũ esse misicordem impossibile ẽ. B. Aliam
misericordiã dei uideo eẽ querendã quã iftam:
LUlerũ esto. dimittit deus ei qui non soluit
quod debet: iccuxo qm̃ non potest.B. Ita uellẽ
A. Aut quã dui non reddet: aut uolet redd̃e
aut non uolet. S si uolet quod non pot̾it. in¬
digens erit. Siuͦ non uolet: in iuistꝰ erit .B. Hoc
nich̾ clariꝰ. A. Siue aut̃ indigens siue miꝰtus
sit: beatꝰ non erit . B. Et hoc aꝑtũ.A. Quan¬
dui gͦ non reddet. beatꝰ non poterit. B. Si ratiõem
sequit᷑ ds iusticiȩ: non ẽ qua euadat miser ho¬
muntio. et miscd̃ia dei ꝑire uidet᷑. A. Rationẽ
postulasti. rationẽ accipe. Mlisericordem dm̃ eẽ

Expanded text:
peccatum est illi: verum hujusmodi peccatum est illi: verum hujusmodi misericordia Dei nimis est contraria justitiae illius, quae nonnisi poenam permittit reddi propter peccatum. Quapropter, quemadmodum Deum sibi esse contrarium, ita hoc modo illum esse misericordem est impossibile. BOS. Aliam Dei misericordiam video esse quaerendam, quam istam. ANS. Verum esto: dimittit Deus ei, qui non solvit quod debet, idcirco quoniam non potest. BOS. Ita vellem. ANS. At quandiu non reddet, aut volet reddere, aut non volet. Sed si volet quod non poterit, indigens erit: si vero non volet, injustus erit. BOS. Hoc nihil clarius. ANS. Sive autem indigens, sive injustus sit, beatus non erit. BOS. Et hoc apertum. ANS. Quandiu ergo non reddet, beatus esse non poterit. BOS. Si rationem sequatur Deus justitiae, non est qua evadat miser homuncio; et misericordia Dei perire videtur. ANS. Rationem postulasti, rationem accipe; misericordem Deum esse
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ quẽ admodũ beatitudo ẽ sufficientia in
qua nulla nulla ẽ indigentia: sic nulli conue¬
nit. nͥ in quo ita pura ẽ iusticia. ut nulla
in eo sit in iusticia .B. Non audẽo alit̾ crełe:
A. Qui gͦ non soluit deo quod debet: non po¬
terit ẽẽ beatus .B. Nec hoc consequi negare
possũ. A. Quod sius dicere misericors deus di¬
mittit supplicanti quod debet. iccirco quia
quod homo sponte redd̃e debet nec pot̾. idẽ
quod reconpensari possit peccato. quod fieri
non deberet ꝓconseruatione oĩs rei que d̃s
nonẽ. aut hoc qd̾ puniendo ablat᷑us erat in¬
uito sic̃ supͣ dixi. idẽ beatitudinẽ. S si dimit
deo attribuat᷑. At si dimittit quod in uito erat
ablatutꝰ ꝓpt̾ impotentiã reddendi quod spon¬
te redd̃e debet: relaxat deus penã et facit
beatũ hoĩem ꝓpt̾ peccatũ. quia habet qd̃ de¬
bet non habere. Nã ipsã impotentiã debet
non hab̾e : et iccirco quã dui illã habet sine

Expanded text:
quoniam quemadmodum beatitudo est sufficientia, in quoniam quemadmodum beatitudo est sufficientia, in qua nulla est indigentia: sic nulli convenit, nisi in quo ita pura est justitia, ut nulla in eo sit injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc consequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco quia quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit peccato quod fieri non deberet 86 pro conversatione omnis rei, quae Deus non est: aut hoc, quod puniendo erat ablaturus invito, sDeo attribuatur. At si dimittit quod invito erat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte reddere debet, relaxat Deus poenam, et facit beatum hominem propter peccatum, quia habet quod debet non habere. Nam ipsam impotentiam debet non habere, et idcirco quandiu illam habet sine
Abbreviated transcription (Latin):
bere quod habere debet: ita culpa ẽ hab̾e qd̃
debet non habere. Sic̃ gͥ culpaẽ hoĩ non hab̾e
potestatẽ illã quã accepit ut possit cauere
peccatũ: sic culpa ẽ illi habere impotentiã
qua nec iusticiam ten̾e. et peccatũ cauere. nec
quod ꝓpeccato debet redd̃e pot̾. Sponte nanq
fecit unde ꝑdidit illam potestatẽ: et deuenit
in hanc impotentiam. Idem enĩ ẽ non habere
potestatẽ quam debet habere: et habere impo¬
tentiam quã non debet habere. Quaꝓpt̾ impo¬
tentia recddendi deo quod debet. quȩ facit ut
non reddat. non excusat hoĩem sinon reddit.
qm̃ effectũ peccati. non ercusat peccatũ quod
facit. B. Et gͣue nimisẽ: et ita esse necesse ẽ
A. Iniꝰtus gͦ ẽ homo: qui non reddit deo qd̃ de-¬
bet᷑. B. Nimis ẽ uerũ. Nam in uistꝰ ẽ qr non
reddit: et in iustus ẽ. quia reddere nequit. A
Nullꝰ aut̃ in iustus admittet᷑ adbeatitudinẽ.

Expanded text:
bere quod debet habere, ita culpa est habere quod bere quod debet habere, ita culpa est habere quod debet non habere. Sicut ergo culpa est homini non habere potestatem illam, quam accepit ut posset cavere peccatum: sic culpa est illi habere impotentiam, qua nec injustitiam tenere, et peccatum cavere; nec quod pro peccato debet reddere potest. Sponte namque fecit, unde perdidit illam potestatem, et devenit in hanc impotentiam. Idem enim est non habere potestatem, quam debet habere; et habere impotentiam, quam debet non habere. Quapropter impotentia reddendi Deo quod debet, quae facit ut non reddat, non excusat hominem, si non reddit: quoniam effectum peccati non excusat peccatum quod facit. BOS. Et grave nimis est, et ita esse necesse est. ANS. Injustus ergo homo est, qui non reddit Deo quod debet. BOS. Nimis est verum; nam injustus est quia non reddit: et injustus est, quia reddere nequit. ANS. Nullus autem injustus admittetur ad beatitudinem;
Abbreviated transcription (Latin):
op̾ seruo suo. et p̾cipiat illi ne se deitiat info¬
ueam quam illi monstrat. unde nullatenꝰ exi¬
re possit. et seruus ille contẽnens mandatũ
et monitionẽ dñi sui sponte se in monstratã
mittat foueam. ut nullatenꝰ possit opꝰ iniuinc
tũ effic̾e. putas ne illi aliquatenꝰ impotentiã
istã ad excusationẽ ualere. cur opꝰ in iunctũ
tũ culpe : qm̃ ipse impotentiã illã sibi fecit.
Duplicit̾ nanq pecauit. quia et quod uissꝰ ẽ
facere nonfecit: et quod p̾ceptũ ẽ ne faceret
fecit. A. Ita homo qui se sponte obligauit
illo debito quod soluere non pot̾. et sua cul¬
pa deiecit se in hanc impotentiã.ut nec illud
possit soluere quod debebat ante peccatũ
idẽ ne peccaret. nec hoc quod debet quia pec¬
cauit. in excusabilis ẽ. Ipsa nanq impotentia
culpaẽ: quia non debet eam habere. immo
debet eã non habere. Nam sic̾ culpa ẽ non ha¬

Expanded text:
opus servo suo, et praecipiat illi ne dejiciat se in foopus servo suo, et praecipiat illi ne dejiciat se in foveam, quam illi demonstrat, unde nullatenus exire possit: et servus ille contemnens mandatum et monitionem domini sui, sponte se in praemonstratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliquatenus impotentiam istam ad excusationem valere, cur opus injunctum  potius culpae; quoniam ipse impotentiam illam sibi fecit. Dupliciter namque peccavit, quia et quod jussus est facere, non fecit; et quod praeceptum est ne faceret, fecit. ANS. Ita homo, qui se sponte obligavit illo debito, quod solvere non potest; et sua culpa dejecit se in hanc impotentiam, ut nec illud possit solvere, quod debebat ante peccatum, id est ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa est; quia non debet eam habere, imo debet eam non habere: nam, sicut culpa est non ha
Abbreviated transcription (Latin):
assumt ad ꝑficiendam illã ciuitatẽ cȩlestem: ita
ꝑuincentẽ iustificicent᷑ apeccato tot hõies. quot
illũ numerũ cõpleturierant ad quẽ complendũ
factus: homo. S hoc facere nullatenꝰ potest pec¬
cator homo: quia peccator peccatorẽ iustificare
nequit. B. Et nch uistiꝰ: et nich impossibiliꝰ.
S ex his om̃ĩb uidet᷑ miscłia dei. et spes homi¬
nis ꝑieͣ quantũ adbeatitudinẽ spectat: adqͣ
factuis ẽ homo. A. Expecta ad huc parũ. B.
Quid habes ampluis: A Si homo dicit᷑ ini̾t᷑¬
qui homini non reddit quod debet. multo ma-¬
gis in iustus ẽ qui deo quod debet non reddit.
B. Si potest et non reddit: uere in uistus ẽ. Si
uero non pot̃: quomͦ inustꝰ ẽ: A. Forsitan si
nulla ẽ in eo causa impotentiȩ: aliquatenꝰ ex¬
causari pot̾.S: si in ipsa inpotentia culpa ẽ: sic̃
non leuigat peccatũ. ita non ercusat non red¬
dentem debitũ. Nlam siquis in ungat aliquod

Expanded text:
assumit ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita assumit ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, quot illum numerum completuri erant, ad quem complendum factus est homo. Sed hoc facere nullatenus potest homo peccator; quia peccator peccatorem justificare nequit. BOS. Et nihil justius, et nihil impossibilius: sed ex his omnibus videtur misericordia Dei et spes hominis perire, quantum ad beatitudinem spectat, ad quam factus est homo. ANS. Exspecta adhuc parum. BOS. Quid habes amplius? qui homini non reddit quod debet, multo magis injustus est, qui Deo quod debet non reddit. BOS. Si potest, et non reddit, vere injustus est. Si vero non potest, quomodo injustus est? ANS. Forsitan si nulla in illo est impotentiae causa, aliquatenus excusari potest. Sed si in ipsa impotentia est culpa, sicut non levigat peccatum, ita non excusat non reddentem debitum. Nam si quis injungat aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
tulit homo deo: cũ unci se ꝑmisit adiabolo:
B. Dic tu ut incepisti: quia ego nescio quid suꝑ
hȩc mala quȩ oftendisti potuit addere. A. Non¬
ne abstulit deoͭ quicqͥd de humana nat᷑a fac̾e
ꝓposuerat: B. Nonpo t̾ negari. AIntende
indistrictam iusticiam. et uidica scđm illam.
utrũ ad ęqualitatẽ peccati hõ satisfaciat deo.
nͥ id ipsũ quod ꝑmittendo se uinci adiabolo
deo abstulit. diabolũ uincendo restituat: ut
quẽ admodũ ꝑ hoc quod uictus ÷. rapuit diaboł
quod dei erat. et ds ꝑdidit. ita ꝑ hoc quod
uincat ꝑdat diabolꝰ. et ds recuꝑet. B. Nec distric-
Putas ne sũmã iusticiã hanc iticiã posse iuola-¬
re h. Non audeo ego cogitare. A. Nullatenꝰgͥ
debet aut potest homo acciꝑe adeo quod ds
illi dare ꝓposuit: si non reddit deo totũ quod
illi abstulit. ut sicut ꝑ illũ deus ꝑdidit ita ꝑil¬
ad modũ ꝑuictũ tota humana nat᷑a corrupta.
et quasi fermentata ẽ peccato. cũ quo nullũ ds

Expanded text:
tulit homo Deo, cum vinci se permisit a diabolo? BOS. Dic tu, ut incoepisti; quia ego nescio quid, super haec mala quae ostendisti, potuit addere. ANS. Nonne abstulit Deo quidquid de humana natura facere proposuerat? BOS. Non potest negari. ANS. Intende in districtam justitiam; et judica secundum illam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi idipsum quod, permittendo se vinci a diabolo, Deo abstulit, diabolum vincendo restituat: ut quemadmodum per hoc quod victus est, rapuit diabolus quod Dei erat, et Deus perdidit; ita, per hoc quod vincat, perdat diabolus, et Deus recuperet. BOS. Nec districti Putasne summam justitiam, hanc justitiam posse violare? BOS. Non audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit; si non reddit Deo totum quod illi abstulit: ut sicut per illum Deus perdidit, ita admodum per victum tota humana natura corrupta et quasi fermentata est peccato, cum quo nullum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc facile posset efficere: nulla ui coactꝰ sola¬
se suasiõe sponte uinci ꝑmisit ad uolunta-¬
tem diaboli. et cont᷑ uoluntatẽ & honorẽ dei .B.
Ad quid ius tendere: A. Iudica tu ipse sinon ẽ
contͣ honorẽ dei. ut homo reconciliet᷑ illicũcalũ¬
nia huiꝰ contumeliȩ deo irrogate. nͥ pꝰ honorau̾it
dm̃ iuncendo diabolũ sic̃ illũ inhonorauit uict
a diabolo. Uictoria uero talis debet esse. ut
sic̃ fortis ac potestate immortalis cõsensit facile
diabolo ut peccaret. unde iuste incurrit pęnã
mortalitatis: ita imfirmꝰ et mortalis qualẽ ipse
se fecit ꝑ mortis difficultatem iuncat diabolũ.
et nullo modo peccet. Quod facere ñpot̾: quã diu
eruulnere primi peceati concipit᷑. et nascit᷑ in
peccato.B. Iterũ dico quia et ratio ꝓbat quod
dicis: et impossibile ÷. A. Ad huc accipe unũ
sñ quo iꝰte reconciliat᷑ hõ: nec minꝰ impossibile.

Expanded text:
hoc homo facile posset efficere, nulla vi coactus, solahoc homo facile posset efficere, nulla vi coactus, sola suasione sponte se vinci permisit ad voluntatem diaboli, et contra voluntatem et honorem Dei. BOS. Ad quid vis tendere? ANS. Judica, tu ipse, si non est contra honorem Dei, ut homo reconcilietur illi cum calumnia hujus contumeliae Deo irrogatae, nisi prius honoraverit Deum vincendo diabolum; sicut inhonoravit illum victus a diabolo. Victoria vero talis esse debet, ut sicut fortis ac potestate immortalis consensit facile diabolo ut peccaret, unde juste incurrit poenam mortalitatis: ita infirmus et mortalis, qualem se fecit ipse, per mortis difficultatem vincat diabolum, ut nullo modo peccet; quod facere non potest, quandiu ex vulnere primi peccati concipitur et nascitur in peccato. BOS. Iterum dico quia et ratio probat quod dicis; et impossibile est. ANS. Adhuc accipe unum, sine quo juste non reconciliatur homo: nec minus impossibile est.
Abbreviated transcription (Latin):
UUt audio miinis ꝑicłose uiuimꝰ. A. Patet quia
scđm quantitatẽ peccati:. erigit ds̃ satisfactionẽ.
B. Non possũ negare . A. Non gͦ satis fa¬
cis : si non reddis aliquid mauis quam sit id ꝓquo
peccatũ facere non debueras. B. Et rationem u¬
deo sic ȩrige̾: et omĩno eẽ impossibile. A. Nec deus
ullũ obligatũ aliquatenꝰ debito peccati. assum̾e
pot̾ ad beatitudinem: quia non debet .B. Nimis
ẽ grauis hec sententia. A. Audi ad huc aliud
cur non minus sit difficile hominẽ reconciliari
deo .B. Nisi fides me consolaret᷑. hoc solum me cogei
desperare. A. Audi tamen . B. Dic. A. Homo tm̃¬
in paradiso sñ peccato factus. quasi positꝰ ẽ ꝓdo
int̾ dm̃ et diabolũ ut uinceret diabolũ. non con-¬
sentiendo suadenti peccatũ ad excusationem & ho-¬
norẽ dei & ad confusionẽ diaboli: cũ ille infirmior
int̾ra non peccaret. eodem diabolo suadente. qͥ
fortior peccauit in cęlo nullo suadente. Et cũ

Expanded text:
et quia secundum quantitatem exigit Deus satisfactionem. S. Non possum negare. ANS. Non ergo satisfacis, si non reddis aliquid majus, quam sit id pro quo peccatum facere non debueras. BOS. Et rationem video sic exigere, et omnino esse impossibile. ANS. Nec Deus ullum obligatum aliquatenus debito peccati assumere potest ad beatitudinem, quia non debet. BOS. Nimis est gravis haec sententia. ANS. Audi adhuc aliud, cur non minus sit difficile hominem reconciliari Deo. BOS. Nisi fides me consolaretur, hoc solum cogeret me desperare. ANS. Audi tamen. BOS. Dic. CAPUT in paradiso sine peccato factus, quasi positus est pro Deo inter Deum et diabolum, ut vinceret diabolum non consentiendo suadenti peccatum ad excusationem et honorem Dei, et ad confusionem diaboli; cum ille infirmior in terra non peccaret, eodem diabolo suadente, qui fortior peccavit in coelo, nullo suadente: et, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ueni ut auferas mͥ fidei dubitationẽ: s ut
ostendas mͥ certitudinis meȩ rationẽ. Qua ꝓpt̾ sic̃
me rationabilit̾ deduristi ad hoc ut uideã pecca¬
torẽ hoĩnem hoc debere deo ꝓpeccato quod et redd̃e
nequit. et nͥ reddiderit saluari non ualeat: ita¬
me uolo ꝑ ducas illuc ut rationabili necessitate in¬

Expanded text:
dei dubitationem; sed ut ostendas mihi certitudinis meae rationem: quapropter sicut me rationabiliter deduxisti ad hoc, ut videam hominem peccatorem hoc debere Deo pro peccato, quod et reddere nequit; et nisi reddiderit salvari non valet, ita volo me perducas illuc, ut rationabili necessitate in
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtiam sinon peccasti: non debes hoc cõputare ꝓde¬
bito quod debes ꝓpeccato. Omĩa aut̃ ista debes
deo quȩ dicis. Tantꝰ nanq debet ẽẽ in hac mortali
uita amor. et ad quod pertinet oratio desideriũ
ꝑueniendi ad id ad quod factꝰ es. et dolor quia ñ¬
dũ ibies. et timor ne ñ ꝑuenias: ut nullã lȩticiã
sentire debeas. nisi de que tͥ aut auriliũ aut
spem dant ꝑueniendi. Non enĩ mereris habere
quod ñ scđm quod ÷ amas et desideras. & dequo
quia non dũ habes. et ad huc utrũ habiturꝰ sis
an non intanto es ꝑicło. non doles. Ad quod ȩxiã

Expanded text:
etiamsi non peccasti, non debes computare hoc pro deetiamsi non peccasti, non debes computare hoc pro debito quod debes pro peccato. Omnia autem ista debes Deo, quae dicis. Tantus namque debet esse in hac mortali vita amor; et, ad quod pertinet oratio, desiderium perveniendi ad id ad quod factus es; et dolor, quia nondum ibi es; et timor, ne non pervenias; ut nullam laetitiam sentire debeas, nisi de his quae tibi aut auxilium, aut spem dant perveniendi. Non enim mereris habere quod non secundum quod est, amas et desideras; et de quo, quia nondum habes, et adhuc utrum habiturus sis an non, in tanto es periculo, non doles. Ad quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
do: sic aꝑte mõstrasti. ut ȩtiã siuelim non possim
scłm mensurã peccati oportet satisfactionẽ eẽ.B.
Alit̾ aliquatenꝰ in ordinatũ maneret peccatũ qd
eẽ non pot̾ : si d̾s nicħ reliquit in ordinatũ in reg¬
no suo.S hoc ÷ p̾stitutũ: quia quãlibet paruũ
in conueniens impossibile ẽ. eẽ in deo. A. Dic gͦ
quoͥd solues deo ꝓpeccato tuo.B. Penitentiã. cor
contritũ et humiliatũ. abstinentias. et multimo¬
dos labores corꝑis. et miscdiam dandi. et dimit¬
tendi. et obȩdientiam. A. Quid in omĩb his das
deo: ħ. En non honoro. dm̃ quando ꝓpt̾ timo¬
rẽ eiꝰ et amorem in cordis contͥtione lȩtitiã tem¬
poralẽ abitio in abstinentiis et laborib delecta¬
tiones et quietẽ huiꝰ uitȩ calco. indando et dimit¬
tendo que in ea sunt largior: mnobȩdientia me¬
ipsũ illi subicio ã Cũ reddis aliquid quodebes do

Expanded text:
do, sic aperte monstrasti, ut, etiam si velim, non possim do, sic aperte monstrasti, ut, etiam si velim, non possim mensuram peccati oAliter aliquatenus inordinatum maneret peccatum: quod esse non potest, si Deus nihil relinquit inordinatum in regno suo. Sed hoc est praestitutum quia quamlibet parvum inconveniens in Deo impossibile est. ANS. Dic ergo quid solves Deo pro peccato tuo? BOS. Poenitentiam, cor contritum et humilitatem, abstinentias, et multimodos labores corporis, et misericordiam dandi et dimittendi et obedientiam. ANS. Quid in his omnibus das Deo? BOS. An non honoro Deum, quando, propter timorem ejus et amorem, in cordis contritione laetitiam temporalem abjicio, in abstinentiis et laboribus delectationes et quietem ejus vitae calco, in dando et dimittendo quae mea sunt largior, in obedientia meipsum illi subjicio? ANS. Cum reddis aliquid quod debes Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ .B. Rationib tius omĩno contͣdicere non pos¬
sũ. Sed quid ẽ quod dicimꝰ deo diitte nobis de-¬
bita nr̃a et omĩs gens orat dm̃ quẽ credit. ut
diitat sibi peccata: Si enĩ soluimꝰ qd̃ debemꝰ.
cur oramꝰ ut dunittat: nunquid deus iniustꝰ ẽ
ut it̾ũ erigat quod solutũ ẽ : Si aut̃ non solui¬
mꝰ cur frust᷑ oramꝰ ut faciat.⁊ qd̃ quia non conue-¬
cit dimitte. Qui aut̃ soluit. supplicat: qm̃ hoc
ipsũ ꝑtinet ad solutionẽ ut supplicet. Nã d̾s
nulli quicquã debet. s omĩs creatura illidebet:
et ideo non expedit homini ut agat cũ deo quẽ ad¬
modũ par cũ pari.S dehoc non opus ẽ tibi non res-¬
pondere. Cũ enĩ cognosces cur rꝑc ẽ mortiuis. forsi¬
tan uidebis ꝑte quod quęris. B. Sufficit gͦ nunc mͥ
quod dehac questione respondes. Quod aut̃ nullus
homo ad beatitudinẽ ꝑuenire quȩat cũ peccato aut
aut solui apeccato. nisi soluat quod rapuit peccan¬

Expanded text:
 tuis omnino contradicere non possum. Sed quid est, quod dicimus Deo: Dimitte nobis debita nostra : et omnis gens orat Deum, quem credit, ut dimittat sibi peccata? Si enim solvimus quod debemus, cur oramus ut dimittat. Nunquid Deus injustus est, ut iterum exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus ut faciat quod, quia non convecit: Dimitte; qui autem solvit, supplicat; quoniam hoc ipsum pertinet ad solutionem, ut supplicet: nam Deus nulli quidquam debet, sed omnis creatura illi debet: et ideo non expedit homini ut agat cum Deo, quemadmodum par cum pari. Sed de hoc non est opus nunc tibi respondere. Cum enim cognosces cur Christus mortuus est, forsitan per te videbis quod quaeris. BOS. Sufficit ergo mihi nunc, quod de hac quaestione respondes. Quod autem nullus homo ad beatitudinem pervenire queat cum peccato, aut solvi a peccato, nisi solvat quod rapuit peccan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ illud debet. Et ut cerciores sint argumenta¬
tiones tuę. sic alonge incipe. ut eas supra firmũ
fundamentũ constituas. Adiuuet me nunc dsqr
tu nullatenꝰ mͥ parcis. nec consideras in becillitatẽ
scientiȩ meȩ.cui tam magnũ opꝰ in iungis. Temp¬
tabo tñ quando quidẽ in cepi non inme s in deo
confidens: et faciam quod ipso adiuiuante pot̾o.
S ne fastidiũ hec uolenti legere nimis continiua
tinguamus.¬

Expanded text:
propter illud debet: et ut certiores sint argumentationes tuae, sic a longe incipe, ut eas supra firmum fundamentum constituas. ANS. Adjuvet me nunc Deus, quia tu nullatenus mihi parcis, nec consideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis. Tentabo tamen, quandoquidem incoepi, non in me, sed in Deo confidens; et faciam quod, ipso adjuvante, potero. Sed ne fastidium haec volenti legere nimis longa conttinguamus.
Abbreviated transcription (Latin):
qui aliquando non intelligit quid sibi sit utile.
tuere . B. Fateri me necesse est: quia ꝓconseruan¬
da tota creat᷑a nich deberẽ facere contra uolunta¬
tem dei. A. Quid si plures eẽnt mundi pleni cre¬
aturis sicut iste ẽ. B. Siifinito numero multi¬
plicarent᷑. et similit̃ mͥ obtenderent᷑. id ipsũ respon¬
derem. A. Nich rectiꝰ potes. S considera etiã sicon¬
ting̾et ut contra uoluntatẽ dei illũ aspectũ fa¬
ceres. quid posses ꝓ hoc peccato soluere. B. Non
habeo aliquid maiꝰ: quã supͣ diri. A Sic grauit̾
peccamꝰ. quotiens cũq scient̾ aliquid quã libet par

Expanded text:
qui aliquando non intelligit quid sit sibi utile, qui aliquando non intelligit quid sit sibi utile, tuere. BOS. Fateri me necesse est quia pro conservanda tota creatura nihil deberem facere contra volontatem Dei. ANS. Quid, si plures essent mundi pleni creaturis, sicut iste est? BOS. Si infinito numero multiplicarentur, et similiter mihi ostenderentur, idipsum responderem. ANS. Nihil rectius potes: sed considera etiam, si contingeret ut contra voluntatem Dei illum aspectum faceres, quid posses pro hoc peccato solvere? BOS. Non habeo aliquid majus, quam quod supra dixi. ANS. Sic graviter peccamus, quotiescunque scienter aliquid quamlibet par
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ diceret aspice illuc. et ds econt᷑. nullatenꝰ uolo
ut aspicias: quere tu ipse in corde tuo quid sit
hoc debeam: nisiforte sim in ea necessitate positus.
ut sit necesse me aut hoc aut maus pecatũ fac̾e
A. Remoue hanc necessitatẽ: et de solo hoc
peccato considera si possis illud facere ꝓte ipso
recdimendo. B. Aꝑte uideo quia non possũ. A
Nete diutiꝰ ꝓtrahã quid si necesse ẽẽt aut totũ
mundũ et quicquid ds̃ non ẽ ꝑire et innichi-¬
lũ redigi: aut te facere tam paruã rẽ contͣ uo¬
luntatẽ dei: B. Cũ considero actionẽ ipsam
leuissimũ quiddam uideo eẽ:. sed cũ intueor qͥd
sit cũtͣ uoluntatem der grauissimũ quid dam
et nulli dãno conparabile intelligo. Sed solemꝰ
aliquando facere cũtͣ uoluntatẽ alicuiꝰ nonre¬
p̾hensibilit̾ ut res eiꝰ seruent᷑. quod pꝰ ea illi pla¬
cet. cuntra cuiꝰ uoluntatẽ facimꝰ. A. Hoc fit hoĩ

Expanded text:
tibi diceret. Aspice illuc; et Deus econtra: Nullatenus volo tibi diceret. Aspice illuc; et Deus econtra: Nullatenus volo ut aspicias; quaere tu ipse in corde tuo, quid sit,ter quod hoc debeam, nisi forte sim in ea necessitate positus, ut sit necesse me aut hoc aut majus peccatum facere. ANS. Remove hanc necessitatem: et de solo hoc peccato considera, si possis illud facere pro teipso redimendo. BOS. Aperte video quia non possum. ANS. Ne te diutius protraham: quid, si necesse esset aut totum mundum, et quidquid Deus non est, perire et nihilum redigi; aut te facere tam parvam rem contra voluntatem Dei? BOS. Cum considero actionem ipsam, levissimum quiddam video esse; sed cum intueor quid sit contra voluntatem Dei, gravissimum quiddam, et nulli damno comparabile intelligo: sed solemus aliquando facere contra voluntatem alicujus non reprehensibiliter, ut res ejus serventur; quod postea illi placet, contra voluntatem facimus. ANS. Hoc fit homini,
Abbreviated transcription (Latin):
nich habeo quod ꝓpeccato reddã. A. Quid gͦ
erit dete : Quomͦ poteris saluus ẽẽ: B.Si ratio¬
nes tuas considero: non uideo quomͦ. Si aut̃ ad
fidem meam recurro: in fide. rꝑiana quȩ ꝑ dilecti¬
onẽ oꝑat᷑ sꝑo me posse saluari & quia legimꝰ. si
in iustus conuersus fuerit abinusticia et fec̾it
iꝰticiã: om̃s in iusticias eiꝰ tradi obliioni . A. Hoc
non dr̃ de illis qui aut erpectauerunt xꝑi
tionẽ hominũ e̾ẽt necessariꝰ querere ꝓposiumꝰ.
B. Ita fecimꝰ. A. Sola gͥ ratione procedamus . B.
Quam uis me in angustias quasdã ducas. desidero
ad satisfactionẽ uniꝰ tam parui peccati. sicuti ẽ
unꝰ aspectꝰ contͣ uoluntatẽ dei.B. Nisi quia audio
te hoc ponere inquȩstionẽ: putarẽ me hoc pec¬
catũ una sola conpunctione delere. A. Nũdũ
considasti quanti ponderis sit peccatũ.B. Hunc
ostende mͥ. A. Suides te inconspectu dei. et aliqͥs

Expanded text:
nihil habeo quod pro peccato illi reddam. ANS. Quid ergo nihil habeo quod pro peccato illi reddam. ANS. Quid ergo erit de te? quomodo poteris salvus esse? BOS. Si rationes tuas considero, non video quomodo. Si autem ad fidem meam recurro; in fide Christiana, quae per dilectionem operatur , spero me posse salvari, et quia legimus, si injustus conversus fuerit ab injustitia sua, et fecerit justitiam, omnes injustitias ejus tradi oblivioni . ANS. Hoc non dicitur nisi illi, qui aut exspectaverunt Christum, tionem hominum esse necessarius, quaerere proposuimus. BOS. Ita fecimus. ANS. Sola igitur ratione procedamus. BOS. Quamvis in angustias quasdam me ducas, desidero ad satisfactionem unius tam parvi peccati, sicuti est unus aspectus contra voluntatem Dei. BOS. Nisi quia audio te hoc ponere in quaestionem, putare me hoc peccatum una sola compunctione delere. ANS. Nondum considerasti quanti ponderis sit peccatum. BOS. Nunc ostende mihi. ANS. Si videres te in conspectu Dei, et aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
cis suffic̾e. Dationẽ uͦ ita considerare debes tefac̾e
ex debito: sic̃ intelligis quia qđ das non ate ha¬
bes. s ab illo cuiꝰ seruus eftu. et ille cuidas. Et
natura te docet.ut cũ seruo tuo id ÷ hõ hoĩ faci¬
as quod tͥ ab illo uis fieri: et quia qui non uult
dare quod habet. non debet acciꝑe quod non-
habet De dimissione uͦ breuit̾ dico. quia nullatenꝰ
ꝑtinet ad te iundicta sic̃ supra diximꝰ. qm̃ nec
tu tuus es. nec ille tuus aut suusqͥ tͥ fecit inuriã.
sed umiꝰ dñi serui facti ab illo de nichilo estis. Et
si de conseruo tuo te undicas. iudiciũ quod ꝓpͥũ
dm̃ et uidicis omiũ ẽ. suꝑ illũ suꝑbe p̃sumis. In
obȩdientia uͦ quid das deo. quod non debes. cui
iubenti totũ quod es. et quod habes et quod po¬
tes debes .B. Nich iam audeo in omĩbꝰ his dicere
me dare deo: quod non debeo. A. Quid gͦ solues
deo ꝓpeccato tuo: B. Sime ipsũ et quicquid pos¬
sũ ętiam quando non pecco illi debeo ne peccẽ:

Expanded text:
erare te facere ex debito; sicut intelligis quia quod das a te non habes; sed ab illo, cujus servus es tu, et ille cui das: et natura te docet ut converso tuo, id est homo homini facias, quod tibi ab illo vis fieri; et quia qui non vult dare quod habet, non debet accipere quod non habet. De dimissione vero breviter dico quia nullatenus pertineret ad te vindicta, sicut supra diximus, quoniam nec tu tuus es; nec ille tuus aut suus, qui tibi fecit injuriam, sed unius Domini servi facti, ab illo de nihilo estis: et si de conservo tuo te vindicas; judicium, quod proprium Domini et judicis omnium est, super illum superbe praesumis. In obedientia vero quid das Deo, quod non debes: cui jubenti, totum quod es, et quod habes et quod potes, debes? BOS. Nihil jam audeo in his omnibus dicere me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid ergo solves Deo pro peccato tuo? BOS. Si meipsum, et quidquid possum, etiam quando non pecco, illi debeo, ne peccem;
Abbreviated transcription (Latin):
et iusti homines ꝑ angłos dei: siboni augłi tantũ
designant᷑ ꝑ utrũq : idem ẽ quod sisolũ ꝑ angłos
dei. Si uͦ tota cęlestis ciuitas: hic ẽ sensus qͥa tã diu

Expanded text:
et justi homines per angelos Dei. Si boni angeli tantum et justi homines per angelos Dei. Si boni angeli tantum designantur per utrumque, idem est quod si solum per angelos Dei; si vero tota coelestis civita
Abbreviated transcription (Latin):
re uidear. non alia certitudine accipiat᷑. nisi qr
interim ita mͥ uidetur. donec mͥ deus meliꝰ aliqͦ
modo reuelet. Gertꝰ enĩ sum siquid dico quod sa¬
crȩ scripturȩ asq dubio contradicat. quia falsũ
ẽ: nec illud tenere uolo si cognouero. S ed si m
illis reb dequib diuersa sentiri possunt sine ꝑicło.
siciti est istud unde nunc agimus. sienĩ nescimꝰ
utrũ plures homines eligendi sint quam sint
angłi ꝑditi annon. et alterũ hoꝵ magis estima
mus quã alterũ. nullũ pitto esse animȩ pericłm
ta. ut diuersis sententiis fauere uideant᷑. nec ali¬
cubi inuenit᷑. ubi quid indubitant̾ tenendũ sit
det̾minent. nõ arbitror reprehendi debere. Illud
aut̃ quod dixisti constituit t̾minos popłoꝵ seu
gentiũ uxta numerũ angłoꝵ dei. quod in alia
aut diuersa sine repugnantia: ita intelligen¬
dũ ẽ. ut ꝑ angłos dei. et ꝑfilios israbel. signifi
cent᷑ angłi boni tantũmͦ. aut soli hoĩes ȩlecti.

Expanded text:
udine accipiatur, nisi quia interim mihi ita videtur, donec mihi Deus melius aliquo modo revelet. Certus enim sum, si quid dico quod sacrae Scripturae absque dubio contradicat, quia falsum est: nec illud tenere volo, si cognovero. Sed si in illis rebus de quibus diversa sentiri possunt sine periculo, sicut est illud unde nunc agimus: si enim nescimus utrum plures homines eligendi sint quam sint angeli perditi, an non, et alterum horum aestimamus magis quam alterum, nullum puto esse animae periculuta, ut diversis sententiis favere videantur, nec alicubi invenitur, ubi quid indubitanter tenendum sit determinent, non arbitror reprehendi debere. Illud autem quod dixisti: Constituit terminos populorum, seu gentium, juxta numerum angelorum Dei, quod in alia aut diversa sine repugnantia, ita intelligendum est, ut et per angelos Dei, et per filios Israel, angeli boni significentur tantummodo, aut soli homines electi,
Abbreviated transcription (Latin):
uersa gratulatione defendic Aut quo mͦ di-¬
cemꝰ angłos qui ceciderunt in hominib restau¬
ratos. si illi sine hoc uitio ꝑmansuri erant siñ
cecidissent. idẽ sine gratulatione de casu alioꝵ
isti uͦ sine illo esse nonpoterunt. Immo qͣlit̾
cũ hoc uitio beati ẽẽ debebunt: De inde qͣau¬
datia. dicemꝰ dm̃ non uelle aut non posse hanc
restaurationem sine hoc uitio fac̾e : B. Non¬
ne similit̾ ẽ ingentib quȩ ad fidẽ uocate sũt.
quia illã uidei reppulerunt: A. Non. Nam

Expanded text:
erversa gratulatione defendi? Aut quomodo dierversa gratulatione defendi? Aut quomodo dicemus angelos, qui ceciderunt, ex hominibus restauratos ; si illi sine hoc vitio permansuri erant, si non cecidissent, id est sine gratulatione de casu aliorum; isti vero sine illo esse non poterunt? Imo qualiter cum hoc vitio beati esse debebunt? Deinde qua audacia dicemus Deum non velle, aut non posse, hanc restaurationem sine hoc vitio facere? BOS. Nonne similiter est in gentibus, quae ad fidem vocatae sunt, quia illam Judaei repul