comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
batur lazarus in bethania. quod e¬
rat castellũ marie ⁊ marche sororũ¬
euis: proximũ iherosolimis. Maria
aũt erat que uuxit dñm unguen¬
to: ⁊ ext̾sit capillis suis pedes euis.
Qm̃ tũc temporis plures erant hu¬
ius nominis: ne erraremus ex no-¬
mine: ostenditur ex notissima ac¬
tione. Ipsa eñi est maria que quon¬
narrat peccatrix. uenieus pedes
mis rigauit. capillis dẽt̾xit: sicq
multoꝵ criminũ ueniam adño
promeruit. Miserunt gͦ ad illũ
beraret. Sed uideamus quid nũ¬
tiantes dixerint. Dñe: ecce quem
amas infirmatur. Non dixerunt
ueni ut languent̾e sanes: non cer¬
te ause sunt dicere. Sufficiebat il¬
lis: si tantum nosset qd infirma¬
retur. Sciebant eni: qd̾ non dese¬
reret. qu̾e amabat. Ecce inquiunt
qũe amas: infirmatur. Tamqũa
dicerent. Sat est ut hoc dñe noue
ris: nec opus est ut ad nos ueniens
fatigeris. Ibi p̾cipe: ⁊ hic qd̾ iusseris
siet. Audiens aũt iħ̾c: dixit.

Expanded text:
batur Lazarus in Bethania, quod ebatur Lazarus in Bethania, quod erat castellum Mariae et Marthae, proximum Hierosolymis. Maria autem erat quae unxit Dominum unguento, et extersit capillis suis pedes ejus. Quoniam tunc temporis plures erant hujus nominis, ne erremus in nomine, ostenditur ex notissima actione. Ipsa enim est Maria quae quonsuperius, peccatrix veniens ad pedes mis rigavit, capillis detersit, sicque multorum criminum veniam a Domino promeruit . Miserunt ergo ad illum beraret. Sed videamus quid nuntiantes dixerunt: Domine, ecce quem amas, infirmatur. Non dixerunt: Veni ut languentem sanes; non hoc certe ausae sunt dicere: sufficiebat illis, si tantum nosset quod infirmaretur, sciebant enim quod non desereret quem amabat. Ecce, inquiunt, quem amas, infirmatur. Tanquam dicerent: Satis est ut hoc noveris, Domine, nec opus est ut ad nos veniens fatigeris. Ibi praecipe, et hic quod jusseris fiet. Audiens autem Jesus, dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
reretur. Quem ic circo mori ꝑrmi¬
sit: ut eũ nouo ⁊ om̃ib scłis a̾mi¬
rando ordine resuscitando. se se ui¬
te mortisq dñm ẽẽ. declararet. Acce¬
dit etiã ad singulare dignitatem
miraculi: spetiale meritũ dignissi¬
mi descriptoris. Nullus quippe alius
omniũ euangelistarũ hoc descrip¬
sit: sed soli dilecto dño ioh̃i reserua¬
tũ est: quia nimirũ restã unica
⁊ tã eggregia. nullum alium qũa
dilectissimũ xp̃o uirginem: ha¬
bere debuit relatorẽ. Uerũ qm̃
ꝑiculatim magis qua uerbatĩ et
explanandam suscepimus. ut ag
que magis necessaria sunt ueniaut
Demq supra legitur: qd̾ cũ esset dis
in templo ⁊ inporticu que salomonis
appellatur ⁊ doceret: non ferentes in¬
dei uerba diuinitatis eius. sustulerũe
lapides: ut lapidarent eũ. Dñs uero
inter manus lapidare uolentium
illesus exiuit de templo: ⁊ abiit tnͣs
iordanem. ubi prius fuerat ioh̾es ba-¬
ptizans. Cum ergo ẽẽt ibi: infirma¬

Expanded text:
reretur. Quem idcirco mori permisit, ut eum novo et omnibus saeculis admirando ordine suscitando, sese vitae mortisque Dominum esse declararet. Accessit etiam ad singularem dignitatem miraculi, speciale meritum dignissimi descriptoris. Nullus quippe alius omnium evangelistarum hoc descripsit, sed soli dilecto Domini Joanni reservatum est: quia nimirum res tam unica et tam egregia nullum alium, quam dilectissimum Christo virginem habere debuit relatorem. Verum quoncapitulatim magis quam verbatim eam explanandam suscepimus, ut ad ea quae magis necessaria sunt, veniamus. Denique supra legitur, quod cum esset Dominus in templo, et in porticu quae Salomonis appellatur doceret, non ferentes Judaei verba divinitatis ejus, sustulerunt lapides ut lapidarent eum; Dominus vero inter manus se lapidare volentium illaesus exivit de templo, et abiit trans Jordanem ubi prius fuerat Joannes baptizans. Cum ergo ibi esset, infirma
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ modo resurgere. Ĩpse gͦ est resurrectõ
⁊ uita. quia ꝑ eũ resurgimus apecca¬
to: ut uiuamus iusticie. Qui credit
in me: etiam si mortuus fuerit uiuet.
hoc ẽ ⁊si mortuus fuerit carne: uiuet¬
⁊ iam si carne moriatur uniiersale
cunctoꝵ hominum debitũ ꝑ soluendo:
uiuit tam̃ inanima xp̃o qui uita
anue est inherendo. Et om̃is inquid
qui uiuit subaudiendum incarne.
⁊ credit in me ⁊ si mortuus fuerit ad
tempus morte corporis: non morietur
ineternũ ꝓpt̃ uitam sp̃s. et inmorta¬
litatẽ resurrectionis. Credis hoc: Scie¬
bat hoc que nichil latere potest qd cre¬
deret. sed confessionem qua saluaret᷑
querebat. Corde enĩ creditur adiusti-¬
ciam: ore aũt confessio fit ad salute.

Expanded text:
et modo resurgere. Ipse ergo est resurrectio et modo resurgere. Ipse ergo est resurrectio et vita, quia per eum resurgimus a peccato, ut vivamus justitiae. Qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet, hoc est, si mortuus fuerit iam si carne moriatur, universale cunctorum hominum persolvendo, vivit tamen in anima Christo, qui vita est animae, inhaerendo. Et omnis, inquit, qui vivit, subaudiendo in carne, et credit in me, et si mortuus fuerit ad tempus morte corporis, non morietur in aeternum, propper vitam spiritus, et immortalitatem resurrectionis. Credis hoc? Sciebat hoc, quem nil latere potest quod crederet, sed confessionem qua salvaretur quaerebat. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem fit confessio ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
itum fr̃is. Noneñi dixit rogo ut susci¬
tes eũ : sed tantũ scio quia quecũq
poposceris a dõ dabit tibi d̃s. Gamqmͣ
diceret. certa quidem sum quia potes.
scio potentiã inte ẽẽ indeficient̾e: sed
facias: quia nescio si uelis. Dicit illi¬
iħs. Resurget frat̃ tiuis. Dicit ei mas¬
tha. Scio quia resurget in resurre¬
ctioue: in nouissimo die. Dñs quidẽ
inp̃senti frĩs resurrectionẽ promittedat.
sed martha de ta resurrectione qua om¬
nes hommes resurrecturi sunt: eum
clixisse putabat. Uiderant certe crebro
anm̃ mortuos suscitasse. sed hoc tantũ
erat: quantũ nec ipsa ausa est fides op¬
tare. De illa gͦ resurrectione secura erat:
de hac aũt incerta manebat. Dicit ei ih̾c.
Ego sum resurrectio ⁊ uita. Ac si dice¬
ret. Quare dubitas frm̃ ñc posse resir¬
gere: Cum ego qui sum resurrectio et
uita: illum resurrecturũ promitt̃a:¬
D qu̾e eñi resurget quando resurrec¬
turi sunt ⁊ cet̾i homines: potest ꝑ eũ

Expanded text:
 dixit: Rogo te ut suscites, sed tantum, scio quia quaecunque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. Tanquam diceret: Certa quidem sum quia potes; scio potentiam in te esse indeficientem, sed facias, quia nescio si velis. Dicit ei Jesus: Resurget frater tuus. Dicit ei Martha: Scio quia resurget in resurrectione in novissimo die. Dominus quidem in praesenti fratris resurrectionem promittebat: sed Martha de ea resurrectione qua omnes homines resurrecturi sunt, eum dixisse putabat. Viderat certe crebro Dominum mortuos suscitasse, sed tantum erat quantum nec ipsa fides ausa est tentare. De illa resurrectione secura erat, de hac autem incerta manebat. Dicit ei Jesus: Ego sum resurrectio et vita. Ac si diceret: Quare dubitas nunc fratrem posse resurgere, cum ego, qui sum resurrectio et vita, illum resurrecturum promittam? Per quem resurget quando resurrecturi sunt et caeteri homines, per eum potest
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit resuscitare: sed noluit. secreti
gr̃a sacramenti. Ad magna en̾i uocẽ
ddñi surgit mortuus: quando magna
d̾i gr̃a resipiscit peccator. Prodiit demo¬
num̃ito quando confitetur peccata
sua: sed tam̃ ad huc ligatus est: ad¬
huc reus. nec siuis uirib absolui po¬
test. Precepit gͦ dñs discipulis ut eũ
soluant ⁊ abire sinant: quia ipsi et
reliquis ministris sce eccłie successori
b eoꝵ. potestas data est dimittendi
peccata. Ait eñi. Quecũq solueritis
suꝑ terrã: soluta erunt incelo. Siml̃
etiam conĩndata est: hoc loco unitas
puli soluunt. ut liquido monstretur
nemiñe sine unitate catholice fidei:
posse apeccatoꝵ morte resuscitari. Sa¬
ne non est omittendũ: qd̾ in scõ eũa-¬
głio tres tantũ mortuos suscuas se
dñs legitur. Plures quidẽ suscitasse
iohes dicit. multa alia signa fecit iħs
tres tantũ referunt᷑ certi causa my¬
st̾n. Deniq suscitauit filiã archͥsigna¬
gogi ad huc intra domesticos pariẽtes

Expanded text:
clamore resuscitare, sed noluit secreti gratia sacramenti. Ad magnam enim vocem Domini surgit mortuus, quando magna Dei gratia resipiscit peccator. Prodit de monumento, quando confitetur peccata sua, sed tamen adhuc ligatus est, adhuc reus, nec suis viribus absolvi potest. Praecipit ergo Dominus discipulis ut eum absolvant, et abire sinant, quia ipsis et reliquis ministris sanctae Ecclesi est potestas dimittendi peccata. Ait enim: Quaecunque solveritis super terram, erunt soluta et in coelis . Simul etiam commendata est hoc loco unitas puli solvunt, ut liquide monstretur, neminem sine unitate fidei catholicae posse a peccatorum morte suscitari. Sane non est hoc loco omittendum quod in sancto evangelio tres tantum mortuos resuscitasse Dominus legitur. Plures quidem resuscitassJoannes dicit: Multa alia signa fecit Jesutres tantum referuntur, certi causa mysterii. Denique suscitavit filiam archisynagogi adhuc intra domesticos parietes
Abbreviated transcription (Latin):
ne sepultus est. Ad consuetudin̾e uͦ
peccati: quarto quodã ꝓgressu ꝑueni¬
tur. Primo eni est titllatio in corde. se¬
cundo consensus. t̾cio factũ: quarto c̃õ-¬
suetudo. Quidam eñi cum illicita co-¬
gitatione pulsantur. ita eam acorde
repellunt: ut penitus nulla mali de¬
lectatione moueantur. quosclamde¬
lectat quid̃e: sed non adducũtur ut
consentiant. Ad delectatioñe accedit
consensris: ⁊ sic in opus erũpitur. Iã
factũ incõsuetudinẽ uertitur. ⁊ im¬
pletur illud mortis quatriduũ: et qͣ¬
si quedam fit desperatio. ut clicatur
iam fecet. quatriduanus eñi est. Mar¬
tha aũt ut cognouit quia iħc uenit:
occurrit illi. Maria aut̾e domi sẽdebat.

Expanded text:
ne sepultus est. Ad consuetudinem vero ne sepultus est. Ad consuetudinem vero peccati quarto quodam progressu pervenitur. Primo enim est titillatio in corde, secundo consensus, tertio factum, quarto consuetudo. Quidam enim cum illicita cogitatione pulsantur, ita eam a corde repellunt, ut penitus nulla mala delectatione moveantur. Quosdam delectant quaedam, sed non adducuntur ut consentiant ad delectationem; accedit consensus, et sic in opus erumpitur. Jam factum in consuetudinem vertitur, et impletur illud mortis quatriduum, et quasi quaedam fit desperatio, ut dicatur, jam fetet, quatriduanus enim est. Martha ergo ut cognovit quia Jesus venit, occ
Abbreviated transcription (Latin):
tur origininali peccato. Hinc apłs
dicit. Quiã imũ ꝑ homiñe peccatũ
intrauit in mundũ. ⁊ ꝑ peccatum
mors. Hec est prima dies mortis:
qu̾a dedit origo ꝓpaginis. Deinde
crescendo adolescit homo. uenit ad
annos rationis capaces. incipit in
se habere naturaliter legem qua
docentur naturaltẽ homines. ut
quod sibi nolunt fieri: aliis non fa¬
ciant. Sed hanc transgrediuntur.
⁊ qui pati furtum nolunt: furtũ
faciunt. Ecce altera dies mortis.
Accessit ad huc lex data ꝑ moysen.
Precipitur ibi. non occides non me¬
chaberis. non furtũ facies: honora
patrem tuũ ⁊ matrem. Scripta ẽ
hec lex : sed ipsa quoq contẽpnitir:
fit iam quasi t̾cia dies mortis. Post
uiuentib uit̾a promisit et̾nam.
Quid plura: etiam euangłium cõ-¬
tẽpnitur. ⁊ hec est quarta dies mor¬
tis. Possunt ⁊ alit̾: hii quatuor
dies exponi. Diximus namq ꝑla
zarũ figurare peccatorẽ qui iam ma¬
la peccandi consuetudine ⁊ desperatõ¬

Expanded text:
to originali. Hinc Apostolus dicit: Quia per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors . Haec est prima dies mortis, quam dedit origo propaginis. Deinde nascendo adolescit homo, venit ad annos rationis capaces, incipit in se habere natdocentur naturaliter homines, ut quod sibi fieri noluerunt, aliis ne faciant, sed  et pati furtum nolunt, et furtum faciunt, ecce altera dies mortis. Accessit adhuc lex data per Moysen. Praecipitur namque ibi: Non occides, non moechaberis, non furtum facies; honora patrem tuum et matrem . Scripta est haec lex, sed ipsa quoque contemnitur: et sic jam est quasi tertia dies mortis. Post viventibus vitam promisit aeternam. Quid plura? Etiam evangelium contemnitur, et est quarta dies mortis. Possunt et aliter hi quatuor dies exponi. Diximus namque per Lazarum figurari peccatorem qui jam mala peccandi consuetudine et desperatio
Abbreviated transcription (Latin):
catur gͣ ꝑhunc lararũ peccator ali¬
quis qui iam nonsolum peccauit:
ueru etiam peccandi consuetudi¬
ñe recepit. Sed fortasse: aliquis di¬
cat tacitus. Quomodo lazarus ty¬
pum peccatoris gerebat. qũe sic d̾o¬
minus amabat: S ed solent aliqũa¬
do significationes rerũ: excontrario
accipi. Deniq dauid rex ⁊ ꝓpheta.
ad ult̾ium ibet sabee uxore urie ad¬
misit: ⁊ ipsum fidelem ⁊ in noxiũ
militẽ suum. gladio filioꝵ amon
int̃fecit. In quo facto si respicias
historiã. quis dubitet uriam ĩno¬
cent̃ occisum merito iusticie ⁊ in¬
nocentie. dauid adult̾o ⁊ homicide
p̃ferendum: Sed si archanũ inter¬
roges myst̾ium: ꝑ uriã diabolus. ꝑ
dauid ex contͣrio intelligitur xpistus.
Uerum cũ hoc fit: non i: circo meri¬
ta diu̾sarũ partium dep̾ciantur:
Et sepe uidemus nom̃ diaboli teter¬
rum ut p̾misimus: peccator aliquis fi¬
guratur. Amabatur axp̃o: quia xp̃c

Expanded text:
catur ergo per hunc Lazarum peccator alicatur ergo per hunc Lazarum peccator aliquis, qui jam non solum peccavit, verum etiam peccandi consuetudinem recepit. Sed fortassis aliquis tacitus dicat. Quomodo Lazarus typum peccatoris gerebat quem sic Dominus amabat? Sed solent aliquando significationes rerum ex contrario accipi. Denique David rex et propheta adulterium in Bethsabee uxore Uriae admisit, et ipsum fidelem et innoxium militem suum, gladio filiorum Ammon interfecit . In quo facto si respicias historiam, quis dubitet Uriam innocenter occisum, merito justitiae et innocentiae, David adultero et homicidae praeferendum? Sed si arcanum interroges mysterium, per Uriam diabolus, per David ex contrario intelligitur Christus. Verumtamen cum hoc non idcirco merita diversarum partium depreciantur. Et saepe videtur nomen diaboli deterrum, ut praemisimus, peccator aliquis figuratur. Amabatur a Christo, quia C
Abbreviated transcription (Latin):
de dormitione somni diceret. Tunc gͦ¬
dixit eis. ih̾c manifeste. Lazarus mortu¬
us est ⁊ gaudeo ꝓpt̾ uos: ut credatis qͥa
non erã ibi. Lazarus languens: mortu¬
us fuerat nuntiatus. Sed quid lat̾e
posset eum cuius oculis om̃a nuida ⁊
aꝑta sunt: quomͦ ignoraret mortem
bantur. Sic eum cuncta nosse ⁊ ꝑhoc
uerũ dm̃ certius ac manifestius eũ
ẽẽ credebant. Licet eñ iam crederent:
talis tam̃ erat illoꝵ fides que ad¬
huc proficeret. que miraculis edi¬
ficata cresceret. Sed eamus ad eũ.
Dicit gͦ thomas. qui dicitur dicli-¬
mus: ad conliscipulos. Camus et
nos: ⁊ moriamur cũ eo. Uenit ita¬
q iħcꝰ ⁊ inuenit eũ quatuor dies
iam inmonumento habentem.
Sic ipse uoluerat. ad hoc antea ue¬
nire distulerat: ut illud quatridu¬
um impleretur. ⁊ gloriosuis resus¬
citaretur. Sed qm̃ ea que sunt ad
litt̾am satis ꝑsepatent: ad indagan¬
dum myst̾ium accedamꝰ. Signifi¬

Expanded text:
de dormitione somni dixerat. Tunc de dormitione somni dixerat. Tunc dixit eis Jesus manifeste: Lazarus mortuus est, et gaudeo propter vos, ut credatis, quia non eram ibi. Lazarus languens, non mortuus fuerat nuntiatus: sed quid latere posset eum cujus oculis omnia nuda et aperta sunt? Quomodo ignoraret mortem bantur sic eum cuncta nosse; nam per hoc verum Deum certius et manifestius eum esse credebant. Licet enim jam crederent, tamen talis erat illorum fides, quae adhuc proficeret, quae miraculis aedificata cresceret. Sed eamus ad eum. Dixit ergo Thomas qui dicitur Didymus, ad condiscipulos: Eamus et nos, et moriamur cum que Jesus, et invenit eum quatuor dies in monumento habentem. Sic ipse voluerat, ad hoc antea venire distulerat, ut illud quatriduum impleretur, et gloriosius resuscitaretur. Sed quoniam ea quae sunt ad litteram, satis patent per se, ad indagandum mysterium ascendamus. Signifi
Abbreviated transcription (Latin):
trahebat. Sed quando hoc dñs dicebat.
non ipsum iudꝰ in adtendebat: sed ma¬
thiam in locũ illuis pre eligebat. Deni
q in locũ uida sibi debitum ab eunte.
rare non poterit. Illi eñi adheret: qui
dixit. Ego sum lux mundi. qui sequi¬
tur me non ambulabit intenebris:
sed habebit lumen uite. Nam qui si¬
ne hac luce est: errare potest. ambula¬
re non potest. Hec ait. ⁊ post hec dixie
eis. Lazarus amicus ñr dormit: sed ua¬
to ut a somno exsuscitẽ eũ. Mortuus
quidem erat: s xp̃o uiuebat. Nullus
quippe tanta facilitate aliqũe potest ex¬
citare a somno: quanta xp̃c lazarum
resuscitauit etuimulo. Deniq ⁊ om̃s
defuncti si potentiã dei consideres a quo
in nouissimo sunt resuscitandi. dormi
mini intellexerunt: sic responderunt.
Si dormit inquiũt: saluus erit. Soler
enĩ somnus inegrotante iuuene: indi¬
niũ eẽ salutis. Et dñs quidem dixerat
de morte eus: illi aũt putauerunt qͥa

Expanded text:
mortem? Sed quando hoc Dominus dicebat, mortem? Sed quando hoc Dominus dicebat, non ipsum Judam attendebat, sed Matthiam in locum illius praevisum eligebat. Denique Juda in locum sibi debitum abeunte, rare non poterit. Illi enim adhaeret qui dixit: Ego sum lux mundi, qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae. Nam qui sine hac luce est, errare potest, ambulare non potest. Haec ait, et post haec dixit eis: Lazarus amicus noster dormit, sed vado ut a somno excitem eum. Mortuus quidem erat, sed Christo vivebat. Nullus quippe tanta facilitate posset aliquem excitare a somno, quanta Christus Lazarum resuscitare valebat a tumulo. Denique et omnes defuncti si potentiam Dei consideres, a quo in novissimo sunt resuscitandi dormiemini intellexerunt, sic responderunt. Si dormit, inquiunt, salvus erit. Solet enim somnus in aegrotante juvene indicium esse salutis. Et Dominus quidem dixerat de morte ejus: illi autem intellexerunt quia
Abbreviated transcription (Latin):
fendit: quia lux non est meo. Andie¬
rant sc̃i discipuli dñm ĩuideam it̾um
uelle redire. ⁊ formiclantes ne bonus
magist̃ a iudeis comp̃henderetur: qͣsi
consiliũ ei dare. ⁊ ab incepto reuocare
uolebant. non ad huc ꝑfecte intellige¬
bant dispensationẽ: ꝓpter qũa uene¬
rat. Ad hoc eñĩ d̾s hominẽ induerat:
ut pro salute hominũ moreretur. Sic
⁊ beatus petrus cum audisseit dñm
de sua passione loquente. quasi reuoca¬
re uolens eum: ait. Absit hoc ate dñe.
redarguit eos dicens. Nonne driodecim
hore sunt diei: se ꝓfecto diem appella-¬
uit. qui est dies exdie. Lumen de lumi¬
ne: quiq alibi de se dixit. Ego sum lux
mundi. ut q sediem ostenderet .xii. apo¬
stolos elegit. de quib nunc dicit. Nonne
xii hore sunt diei : Acsi diceret. Uos qͥ
hore estis diei. quare consilium dare nul-¬
tis: Hore diem secuntur: die mõderan¬
te ꝑagunt᷑. Sed forte dicit aliquis. Iudas
ex .xii. unus erat. Nunquid ⁊ ipse hora
diei erat. qui ipsam diem ad mortem

Expanded text:
fendit quia lux in eo non est. Audierant sancti discipuli Dominum in Judaeam iterum velle venire, ac formidantes ne bonus magister a Judaeis comprehenderetur, quasi consilium ei dare, et ab incoepto revocare volebant. Non adhuc perfecte intellexerunt dispensationem propter quam venerat. Ad hoc enim Deus hominem induerat, ut pro salute hominum moreretur. Sic et beatus Petrus cum audisset Dominum de passione sua loquentem, quasi revocare eum volens, dixit: Absit hoc a te, Domine; redarguit eos dicens: Nonne duodecim sunt horae diei? Se profecto diem appellavit, qui est dies ex die, lumen de lumine, quique de se alibi dicit: Ego sum lux mundi . Et ut se diem ostenderet, duodecim apostolos elegit. De quibus nunc dicit: Nonne duodecim horae sunt diei? Ac si diceret: Vos qui estis horae diei, quare sic consilium dare vultis? Horae diem sequuntur, et die moderante peraguntur. Sed forte dicat aliquis: Judas ex duodecim unus erat: nunquid et ipse hora diei erat, qui ipsum diem tradidit ad
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ uelimus: ⁊ si possumus ⁊̃ iam
faciamus. Non eñi illis qũa diu ĩ¬
malo perseuerant. peccati sui uenã
dare possumus: licet uelimus. Habe¬
mus hiic: duo conuenientissima ex¬
empla. Ioseph namq fratͥb suis salu¬
briter castigatis. beniuole ignouit.
Dauid uero ꝑsecutorib suis impentt̃e-¬
tib ⁊ in malitia ꝑdurantib. quam¬
uis eos fleuerit: ueniam tamen illis
p̃stare non potuit. Hec igitur precep¬
ta tenende caritatis que a xp̃o qui
est auctor pacif audiuimus: sedulo
oꝑari curemus. Nec grauemur mi¬
in numera mila peccatoꝵ inbaptis¬
mo dimissa. sed ⁊ cotidie delinque-¬
tes: cotidianam a dño uen̾am pos-¬
stulemus. Exemplo namq suo nos
ipse adfacilitatem indulgentie pro-¬
uocat: qui totus mundi peccata non
solum dimittere. uerum ⁊̃ iam propͥo
cruore dignatus est expiare.¬

Expanded text:
bonum velimus, et si possumus, etiam bonum velimus, et si possumus, etiam faciamus. Non enim illis quandiu imalo perseverant, peccati sui veniam dare possumus, licet velimus. Habemus hinc duo convenientissima exempla: Joseph namque, fratribus suis salubriter castigatis, benevole ignovit . David vero persecutoribus suis poenitentibus, et in malitia perdurantibus, quamvis eos fleverit, veniam tamen illis praestare non potuit. Haec ergo praecepta tenendae charitatis, quae a Christo, qui est auctor pacis, audivimus, sedulo operari curemus. Ne gravemur diinnumerabilia peccatorum in baptismo dimissa. Sed et quotidie delinquentes, quotidianam a Domino veniam postulemus. Exemplo namque suo nos ipse ad facilitatem indulgentiae provocat, qui totius mundi peccata non solum dimittere, verum etiam proprio ore dignatus est expiare
Abbreviated transcription (Latin):
nificatur peccatoꝵ. illud quoq ma¬
nifestat: qd̾ beatus lucas catalogũ
dñice generationis. septuaginta
sept̾e generationib terminauit:
Incipiens a ioseph: ⁊ usq ad ipsũ
deũ conditorẽ ꝑueniens. Qͥa enim
dĩ filius adsoluendum mũdi pecca¬
tñ ueniebat. id̾o iure enis incarna¬
to septuaginta septẽ generationi¬
b texitur. Et hoc ascendendo: quia
uidelicet humanitas incarnatio
de ille descendit: inde nr̃a ab iectio
descendere meruit. Qd̃ uero hic nu¬
merus ex septenario ⁊ u̾denario ml¬
tiplicatus exͥurgit : significat quia
tur: quicũq frĩb in se peccantib di¬
mittere noluerint. Sane alit̾ frat
penitenti: alit̾ precipimur inmico
ꝑseqũeti ueniam dare. Huic nam¬
q dimitendum est ut accepta re-¬
missione peccati quo nos insontes
lesit: sotia de hinc nob̾ caritate cõ¬
municet. Ille uero aut cum malũ
uult nobis aut facit. nos illi semꝑ

Expanded text:
nificatur remissio, illud quoque manificatur remissio, illud quoque manifestat, quod beatus Lucas catalogum Dominicae generationis septuaginta septem generationibus terminavit, incipiens a Joseph, et usque ad ipsum Deum conditorem perveniens. Quia enim Dei Filius ad solvenda mundi peccata veniebat, ideo jure ejus incarnatio septuaginta septem generationibus texitur, et hoc ascendendo. Quia videlicet Filii Dei incarnatio de ille descendit, inde nostra abjectio ascendere meruit. Quod vero hic numerus ex septenario et undenario multiplicatus exsurgit, significat quia tur quicunque fratribus in se peccantibus dimittere noluerint. Sane aliter fratri poenitenti, aliter praecipimur inimico persequenti veniam dare. Huic namque dimittendum est, accepta remissione peccati, quo nos insontes laesit, ut socia dehinc nobis charitate communicet; illi vero, ut cum malum vult, nobis autem facit, nos illi semper
Abbreviated transcription (Latin):
ram tenet om̃is peccati. In undena-¬
rio nanq numero: tnͣsgressio est
denarii. Et nos cum peccamus: deca¬
logum profecto p̃ceptoꝵ d̾i tnͣsgredi¬
mur. hinͨ est qd intabernacło dĩ un¬
decim saga cilicina fuisse memoran-¬
tur. Cilicium namq habitum pe¬
nitentiũ ⁊ propeccatis merentium
designat. Intabernaclõ gͦ di undecim
saga cilicina fieri iussa sunt: quia
sc̃a eccłia non solum aiustis ⁊ inma-¬
clatis. nerũ ⁊̃ ĩa ex peccatorib penitẽ¬
tib ⁊ conuersis consistit. huius nu-
meri sacramentũ petrus apłs agno¬
scens. iuda ꝑdito uoluit apostolos ĩ
undenario muero remanere: sed e¬
lecto mathia. duodenariã sumiña
curauit supplere. Septuagies sep¬
ties ergo dominus dimittere pre-¬
cepit: ut ostendat quia quotiens
⁊ quotiens aliquis peccauerit. toci¬
ens ⁊ totiens ei dimutere. ⁊ numqũa
adimitendo cessare debemus. Qd̃
eñi ꝑ hunc nuimerum remissio sig¬

Expanded text:
ram tenet omnis peccati; in undenaram tenet omnis peccati; in undenario namque transgressio est denarii. Et nos cum peccamus, decalogum profecto praeceptorum Dei transgredimur. Hinc est quod in tabernaculo Dei undecim saga cilicina fuisse memorantur : cilicium namque habitum poenitentium et pro peccatis moerentium designat. In tabernaculo ergo Dei undecim saga cilicina fieri jussa sunt, quia sancta Ecclesia non solum ex justis et immaculatis, verum etiam ex peccatoribus poenitentibus et convemeri sacramentum Petrus apostolus agnoscens, Juda perdito, noluit apostolos in undenario numero permanere, sed, electo Matthia, duodenariam summam curavit supplere. Septuagies septies ergo Dominus praecepit, ut ostendat quia quoties et quoties aliquis peccaverit, toties et toties ei dimittere, et nunquam dimittendo cessare debemus. Quod enim per hunc numerum peccatorum sig
Abbreviated transcription (Latin):
uicib in frẽm posse delinquere: ⁊ hec
muluplicatio scdm beatum ieronimũ
facta est. Ceterum beatus augustinus
docet hunc numerũ simplicit̃. et ñ
muluplicit᷑ accipicendum: id circo
qd totus ꝑ adu̾bium ẽ. Ars eñi arcch¬
metica docet. ut numerus aliquis
si ꝑ solum fiat aduerbiũ. uł ꝑ solũ
nomen: non multiplicetur. Si uero
ex nomine simul ⁊ aduerbio. ut uer-¬
bi gr̃a septies septuageni. uł conuer-¬
si septuagies septem: possit multipli-¬
cari. Qd̃ ergo dicit septuagies septi¬
es: lxx.uii. uicib idem doctor intelli¬
git. Sed iam ueniendum est admi¬
sterium. neq eñi ab̾re ẽẽ potest. qd̾
rum in relaxandis fr̃is erratib: con¬
stituere uoluit. Constat enĩ ex sep-¬
tenario:⁊ undenario. Nam siue sep-¬
ties undeni. siue undeties sept̾e dica¬
mus: septuaginta septẽ ꝑficimus.
Et septenarius quidem nuimerus:
sp̃s. Undenarius nero mimerus: figu¬

Expanded text:
vicibus in fratrem posse delinquere. Et haec vicibus in fratrem posse delinquere. Et haec multiplicatio secundum beatum Hieronymum facta est. Caeterum beatus Augustinus docet hunc numerum simpliciter et non multipliciter accipiendum, idcirco quod totus per adverbium fit. Ars enim arithmetica docet, ut numerus aliquis si per solum fiat adverbium, vel per solum nomen, non multiplicetur; si vero ex nomine simul et adverbio, ut verbi gratia: septies septuaginta, vel conversim septuagies septem, possunt multiplicari. Quod ergo dicit septuagies septem, LXXVII vicibus idem doctor intelligitur. sed jam veniendum est ad mysterium. Neque enim ab re esse potest quod rum in relaxandis fratrum erratibus constituere voluit. Constat enim ex septenario et undenario: nam sive septies undecim, sive undecies septem dicamus, septuaginta septem perficiemus. Et septenarius quidem numerus esiformis Spiritus. Undenarius vero numerus figu
Abbreviated transcription (Latin):
macem. et quiquid illi iudicando ad
hominũ salutem agunt in t̾ra : meo
de suꝑ iuditio roboratur in celo. Spi¬
ritalit̾ uero illud dicere possumus.
quia ubi sp̃s. anima ⁊ corpus consen¬
serint. nec bellum iut̾ se discordanti
pecierĩt a patre impetrare possint. Nec
clubitandum iustam. ⁊ acceptam d̾õ
ẽe petitione: ubi ea uult caro que sp̃s.
Tunc accedens petrus ad eũ: dixit.
Dñe quotiens peccauerit in me fra¬
ter meus. dimittam ex ulq seꝑties:
Dicit illi iħ̾s. Non dico tibi usq septi¬
es: S usq septuagies septies. Suꝑio¬
rib uerbis dñi prouocatus apls pe-¬
trus. solita sibi fidutia accedens inter¬
rogauit quotiens deberet in se peocan-¬
ti climittere: aune usq septies. Cui
respondit dñs. son solum usq septies:
sedusq septuagies septies. id est qua¬
drigentis nonaginta uicib: si toties
in die peccare potuerit. Impossibile est
enĩ aliquen quadrĩgentis nonag̃ita

Expanded text:
macem. Et quidquid illi judicando ad macem. Et quidquid illi judicando ad hominum salutem agunt in terra, meo desuper judicio roboratur in coelo. Spiritualiter vero illud dicere possumus quia ubi spiritus, anima et corpus consenserint, nec bellum inter se discordantiure quam petierint a Patre, impetrare possint. Nec dubitandum justam et acceptam esse Deo petitionem, ubi ea vult caro quae spiritus. Tunc accedens Petrus ad eum, dixit: Domine, quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? usque septies? Dixit illi Jesus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies. Superioribus verbis Domini provocatus apostolus Petrus, solita sibi fiducia accedens, interrogavit quoties deberet in se peccanti dimittere, an ne usque septies? Cui respondit Dominus: Non solum usque septies, sed usque septuagies septies, id est, quadringentis nonaginta vicibus, si toties in die peccare contigerit. Impossibile est enim quadringentis nonaginta
Abbreviated transcription (Latin):
collata est. Generaliter uero omni ec¬
desie data creditur. Nam ⁊ q̃d dñs
alibi beato petro hauc potestatem li¬
gandi atq soluendi dedit: utiq in
petro qui typum tenebat ecclesie.
om̃ib fidelib hoc concessisse non
dubitatur. Iterum dico nob̃. quia
si duo ex uobis consenserĩt suꝑ t̾ram
de om̃i re. qu̾acumq pecierĩt fiet il¬
lis apatre eo qui in celis est. Mag¬
nam fidelib auctoritatẽ et fidutiã
tribuit: ⁊ econtra magnũ contẽpto¬
rib metũ incutit. dicens a d̾o patre
incelis fieri quicquid duoꝵ consen¬
su suꝑ t̾ram fuerit constitutũ. Et
hoc premio ad concordiam nos
uocat. qd̾ sollicicius festinemus ad
pacem: cum se dicit int̾ duos aut
tres aliquid statuentes. mediũ fore.
Nam sequitur. Ubi eñ fuerint duo
nel tres congregati in noĩe meo: ibi
sum ĩ medio eoꝵ. In medio inquit
sum eoꝵ. ut uł recipiam humĩlem pe¬
nitentẽ. uł proitiam suꝑbum et cõtu¬

Expanded text:
collata est, generaliter vero omni Eccollata est, generaliter vero omni Ecclesiae data creditur. Nam quod et Dominus alibi beato Petro hanc potestatem ligandi atque solvendi dedit, utique in Petro, qui typum gerebat Ecclesiae, omnibus fidelibus hoc concessisse non dubitatur: Iterum dico vobis quia si duo exde omni re quamcunque petierint, fiet illis a Patre meo, qui est in coelis. Magnam fidelibus auctoritatem et fiduciam tribuit, et e contrario magnum contemptoribus metum incutit, dicens a Patre Deo in coelis fieri quidquid duorum consensu super terram fuerit constitutum. Et hoc primo ad concordiam nos provocat, quo sollicitius festinemus ad pacem, cum se dicit inter duos vel tres aliquid statuentes medium fore. Nam sequitur: Ubi enim fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. In medio, inquit, sum eorum, ut vel recipiam humilem poenitentem, vel projiciam superbum et contu
Abbreviated transcription (Latin):
derit: atq ille qui penitentiam
agenti fratͥ dimittere noluerit. Nã
pe: statim subiunxit. Si dixerit pe-¬
nitet climitte. Igitur largienda est
uenia post in crepationem: s illi qui
penitentiã egerit ⁊ se ab errore conuer¬
terit. quia nec difficilis uenia. nec re¬
missa debet ẽẽ indulgentia. Amen
dico uob̃. quectĩq alligaueritis suꝑ
terram erunt ligata ⁊ in celo. Qa
dixerat durum ⁊ inpenitentem fra-¬
trem sicut erħnicũ ⁊ publicanum
habendum. ne aliquis ita uecors et
desperatione mortifera contẽptor ex¬
isteret ut tacitus apud se loqueretur.
si me despicis ⁊ ego despitiam. si me
condẽpnas. utiq mea sententia con¬
dempnaberis: idcuro dñs apostolis po¬
testatem ligandi tribuit ⁊ soluendi.
nt hiqui condẽpnantur sciant hu¬
manem sententiam diuina firma¬
ri ⁊ qd̾ fuerit ligatũ in t̾ra: ligari
nichilominus in celo. Hec uero pote¬
stas specialiter scĩs eccłie episcopis

Expanded text:
derit, atque ille qui fratri poenitentiam derit, atque ille qui fratri poenitentiam agenti dimittere noluerit. Nam pe, statim subjunxit: Si dixerit, poenitet me, dimitte. Igitur largienda est venia post increpationem, scilicet illi qui poenitentiam egerit et se ab errore converterit: quia nec difficilis venia, nec remissa debet esse indulgentia: Amen dico vobis, quaecunque ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo. Quia dixerat, durum et impoenitentem fratrem ut ethnicum et publicanum habendum, ne aliquis ita vecors et desperatione pestifera contemptor existeret, ut tacitus apud se loqueretur: Si me despicis, et ego te despiciam; si me honoras, utique mea sententia honoraberis: idcirco Dominus apostolis potestatem ligandi tribuit et solvendi, ut hi qui condemnantur, sciant humanam sententiam divina firmari, et quod fuerit ligatum in terra, ligari nihilominus in coelo. Haec vero potestas specialiter sanctis Ecclesiae episcopis
Abbreviated transcription (Latin):
uł ⁊̃ iam eoꝵ testimonio conunca¬
tur. Porro sinec illos audierit:
tunc eccłie dicere precipimur. ut
ab om̃ib detestetur ⁊ diuidetur:
quatinus si noluit pudore corrigi.
saltem corrigatur multoꝵ obpro¬
briis. Si autem nec ecclesiam inqͥt¬
audierit: sit tͥ sicut ehncus ⁊ pu-¬
blicanus. Et hnos greco sermone:
gens dicitur. Inde᷑ huicus. id est gen¬
tilis diriuatur: qui sic ꝑmanet ut
Sane cum incorrigibilem fr̃em sic
crħnicũ ⁊ publicanum dicit haben¬
dum: ostendit grauioris criminis eñ¬
ẽẽ reũ qui sub spetie fidelis oꝑa agit in¬
fidelim̃. qua eũ qui aꝑte infidelis ⁊ pu¬
blicanus existit. Sed ⁊ hic cante
tencdendum qd̃ non passim aut le-¬
uiter. sed obelienti ⁊ penitentiam
cõmissi sui agenti. ueniamq peten¬
ti: fr̃ĩ dimittere iubemur. Unius
em̃i sceleris rei tenentur apd̃ d̃m. ⁊
his qui peccantem frẽm uidenꝰ corri-¬
gere uoluit. sed neglegens parui pen¬

Expanded text:
ur, vel eorum testimonio convincaur, vel eorum testimonio convincatur. Porro si nec illos audierit, tunc Ecclesiae dicere praecipimur, ut ab omnibus detestetur et dijudicetur, quatenus, si noluit pudore corrigi, saltem corrigatur multorum opprobriis. Si autem nec Ecclesiam audierit, sit tibi sicut ethnicus eblicanus. Ethnos Graeco sermone gens dicitur; inde ethnicus, id est gentilis, derivatur: qui sic permanet ut Sane cum incorrigibilem fratrem sicut ethnicum et publicanum dicit habendum, ostendit gravioris criminis esse reum, qui sub specie fidelis opera agit infidelium, quam eum qui aperte infidelis et publicanus existit. Sed et hic caute attendendum, quod non passim aut leviter, sed obedienti et poenitentiam commissi sui agenti, ac veniam petenti fratri dimittere jubemur. Unius enim sceleris rei tenentur apud Deum, et is qui peccantem videns fratrem, corrigere noluerit, sed negligens, parvipen
Abbreviated transcription (Latin):
.um peccauerit. quis orabit pro eo:
Sed nos ordine ꝑuerso in ulciscen¬
di d̾i in iuria. letali pietate torpemꝰ.
Innr̃is uero contumeliis odia exer¬
cemꝰ. Prius tam̃ corripiendus est qͥ
in nos peccat seorsum. ne putet ñ
ẽẽ peccatum qd facit. sicq amissa
semel uerecundia. inpeccato ꝑma¬
nere uelit. Et siquidem nos audie-¬
rit lucri facimus anim̃a eius. qͥa
ꝑ illuis salutẽ nob̃ quoq datur re-¬
missio peccatoꝵ: iacobo apostolo di-¬
cente. Qui conuerti fecerit peccato
rem ab errore uie sue: saluabit ani¬
m̃a euis a morte: Et operit multitu-¬
din̾e peccatoꝵ. Ergo docet quo ordine
scandala uitare possimꝰ. uidelicet si
neq ipsi aliquem ledimus si peccã-¬
tem zelo iusticie corripimꝰ: si penitẽ¬
ti uiscera pietatis toto corde pandimꝰ.
Cum gͦ fr̃em delinquentem corripi-¬
mus. si nos non audierit adhibendi
sunt fres unus ant cluo. ut qui ab
uno non potuit aplurib corrigat᷑:¬

Expanded text:
um peccaverit, quis orabit pro eo ? um peccaverit, quis orabit pro eo ? Sed nos ordine converso, in ulciscenda Dei injuria, laetali pietate torpemus, in nostris vero contumeliis odia exercemus. Prius tamen corripiendus est qui in nos peccat, seorsum, ne putet non esse peccatum quod facit, sicque, amissa semel verecundia, in peccato permanere velit. Et si quidem nos audierit, lucrifacimus animam ejus: quia per illius salutem nobis quoque datur remissio peccatorum Jacobo apostolo dicentrem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum . Ergo docet quo ordine scandala vitare possimus, videlicet si neque ipsi aliquem laedimus, si peccantem zelo justitiae corripimus, si poenitenti viscera pietatis toto corde pandimus. Cum ergo fratrem delinquentem corripimus, si nos non audierit, adhibendi sunt fratres unus aut duo, ut qui ab uno corrigi non potuit, a pluribus corrigat
Abbreviated transcription (Latin):
T ota hec scĩ euangelii lectio. mora¬
lib nos preceptis instruit: ⁊ qua¬
les erga eos qui in nos delinquunt
ẽẽ debeamus. satis necessaria ammo¬
nitione ostendit. Idoq tanto ꝑpensi¬
us est audienda tantoq studiosius
ad discenda: quanto constat quia si¬
ne huiꝰ doctrina illibate caritatis iũ¬
culum quo status ecclesie continet᷑.
solidum atq indisruptũ seruari ñ
potest. Ait gͦ dñs: discipulos adhab̃e¬
dam cũ frĩb pacem erudiens. Si pec-¬
cauerit inte frat̃ tuus: uade ⁊ corri¬
pe cũ int̾ te ⁊ ipsum solum. Notadũ
uero prius est qd̾ siin nos frãt pecca¬
leserit. dimittendi nob̃ conceclitur
potestas: Inmo ingeritur necessitas:
quia aliter nr̃a nobis sciamiis debi-¬
ta non relaxari. nisi ⁊ nos debitorib
nr̃is dimiserimus. Si uero quis in
dm̃ peccauerit: non est nr̃i arbitrii
sed solius ẽ dimittere d̾i. Scriptum
est eñi. Si peccauerit uir in uirum:
placare ei potest d̾s. Si autem in de¬

Expanded text:
Tota haec sancti Evangelii lectio moralibus nos praeceptis instruit, et qualiter erga eos qui in nos delinquunt facere debeamus, satis necessaria admonitione ostendit. Ideoque tanto propensius est audienda, tantoque studiosius addiscenda, quanto constat quod sine hujus doctrina illibatae charitatis vinculum, quo status Ecclesiae continetur, solidum atque indiruptum servari non potest. Ait ergo Dominus ad discipulos, ad habendam cum fratribus pacem erudiens: Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Notandum vero prius est quod si in nos frater peccalaeserit, dimittendi nobis conceditur potestas, imo ingeritur necessitas: quia aliter nobis nostra scimus debita non relaxari, nisi et nos debitoribus nostris dimiserimus. Si vero quis in Deum peccaverit, non est arbitrii nostri, sed solius est dimittere Dei. Scriptum est enim: Si peccaverit vir in virum, placari ei potest Deus: si autem in De
Abbreviated transcription (Latin):
lum: non qd abeo geniti aut creati
res diaboli facti fuerant. cum non
solum nollent. filiũ dei reciꝑe: ue¬
rum etiam meditarentur occidere.
Responderunt ⁊ dixerunt ei. Pater
possis dicere contra abraham: aut
inaliquo rep̃hendere. S dñs non
de abraham dicebat. quia abraham
non fuerat talis qui reprehendere-¬
tur: sed qui potuis a domino lau¬
daretur. sedisti eum prouosabant
ut diceret aliquid contra abrahã:
quatinus possent uinlicare in eũ
tamqũa in inimicũ habrahe. Si¬
filii abrahe essetis: oꝑa abeahe face¬
retis. Nunc aut̾e queritis me occide¬
re. hominem qui ueritatem locutꝰ
sum uobis: quam audiui a deo. hoc
abraham non fecit. Iudeis abraham
p̾se iactantib ⁊ ex hoc calumpniam
dño struentib: non respondit dñs
quod illi audire uolebant. Non em̃i¬

Expanded text:
lum, non quod ab eo geniti ac creati lum, non quod ab eo geniti ac creati res diaboli facti fuerant, cum non solum nollent Filium Dei suscipere, verum etiam meditarentur occidere. Responderunt ei: Pater possit dicere contra Abraham, aut in aliquo reprehendere. Sed Dominus non de Abraham dicebat, quia Abraham non fuit talis qui reprehenderetur, sed qui potius a Domino laudaretur: sed isti eum provocabant ut diceret aliquid contra Abraham, quatenus possent in eum vindicare tanquam inimicum Abrahae. Sfilii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis. Nunc autem quaeritis me occidere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Judaeis Abraham pro se jactantibus, et in hoc calumniam Domino struentibus, non respondit Dominus quod illi audire volebant: se
Abbreviated transcription (Latin):
Eece unde denegeres: ecce unde non¬
filii abrahe. Queritis inqui me
occidere. Qd̃ ceͬste ñiquam cogita¬
retis. si filii abrahe essetis. quia ser-¬
mo meus non capit in uobis. Id ẽ
non habet locũ incorib ur̃is. Non
inquit capit in uob̾: hoc ẽ non re-¬
cipitur a uob̃. Si eñi caperetur
a uobis caperet utiq uos. Ego q̃d
uidi apud patr̃e meum: loquor
ueritatem uidit. seipsum utiq ui¬
dit. quia ipse ẽ uerbum: qd̾ erat
inprincipio apd̃ deum. Ueritat̾e
gͦ iudit apud patr̃e. ueritat̾e loq̃ba¬
tur in mundo: quia se ⁊ deum pa-¬
tr̃e adnuntiabit mundo. Et uos
que uidistis apd̃ patr̃e ur̃m: faci¬
tis. Quid facerent. supra eis dixe¬
rat: queritis inquiens me occid̾e.
Sed hoc apd̃ abraham non uider̃t:
que amitum fuisse dei scriptura
testatur. De quo gͦ nunc patre di¬
cat. cuius oꝑa facerent iudei: in se¬
quentib aꝑtissime manifestabit᷑.
Dicturus ẽ. eñi patr̃e eoꝵ ẽẽ diabo¬

Expanded text:
Ecce unde degeneres, ecce unde Ecce unde degeneres, ecce unde filii non Abrahae. Quaeritis me, inquit, occidere. Quod certe nunquam cogitaretis, si filii Abrahae essetis. Quia sermo meus non capit in vobis, id est, non habet locum in cordibus vestris. Non, inquit, capit in vobis, hoc est, non recipitur a vobis. Si enim caperetur in vobis, caperet utique vos. Ego quod vidi apud Patrem meum, hoc loquor. Veritatem vidit, seipsum utique vidit, quia ipse est Verbum quod erat in principio apud Deum. Veritatem ergo vidit apud Patrem, veritatem loquebatur in mundo, quia se et Deum Patrem annuntiabat mundo. Et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis. Quid facerent, supra eis dixerat. Quaeritis, inquit, me occidere. Sed hoc apud Abraham patrem non viderunt, quem amicum Dei fuisse Scriptura testatur. De quo ergo nunc patre dicat cujus opera facerent Judaei, in sequentibus apertissime manifestabitur. Dicturus est enim patrem eorum esse diabo
Abbreviated transcription (Latin):
optemp eret p̾ceptis filii d̾i ut possit¬
⁊ ipse effici filus dĩ. Hanc eñ grãm
dedit inse credentib ⁊ se diligentib
unicus filius di: ut ipsi quoq mere¬
anturfieri filii di. Si ergo filius uos¬
liberauerit: uere liberi eritis. Hec est
uera spes: ut alibero liberemur. et
liberati a peccato: serui xp̃i efficiamͦi
liberati a cupiditate: serui efficiam᷑
caritatis. hec est uera ⁊ perfecta li¬
bertas dõ xp̃o seruire. ipsumq dili¬
gere: qui nos deseruitute tenebratũ
eripuit. ⁊ nocauit in libertat̾e głe
filioꝵ d̾i. Sed iudei decarnis sue no¬
bilitate suꝑbientes: dedignati sunt
fieri liberi: cun ẽent serui peccati
Ioo consequenter: ait eis dñs. Scio
quia filii abrahe estis. Lacsi dice¬
ret. filu quidem abrahe estis secũ¬
dum carnem: sed non estis filii¬
abrahe ꝑimitationem. Agnosco in
uob̾ carnis originem᷑ non agnosco
fidem. Sed queritis me interficere.

Expanded text:
obtemperet praeceptis Filii, ut possit etobtemperet praeceptis Filii, ut possit et ipse effici Filius Dei. Hanc enim gratiam dedit credentibus et se diligentibus unicus Filius Dei, ut ipsi quoque mereantur fieri filii Dei. Si ergo vos filius liberaverit, vere liberi eritis. Haec est vera spes, ut a libero liberemur; et liberati a peccato, servi Christi efficiamur; liberati a cupiditate, servi efficiamur charitatis. Haec est vera et perfecta libertas, Deo Christo servire, ipsumque diligere qui nos de servitute tenebrarum eripuit, et vocavit in libertatem gloriae filiorum Dei. Sed Judaei de carnis suae nobilitate superbientes, dedignati sunt fieri liberi, cum essent servi peccati, ideo consequenter ait Dominus: Scio quia filii Abrahae estis. Ac si diceret: Filii quidem Abrahae estis secundum carnem, sed non estis secundum imitationem. Agnosco in vobis carnis originem, sed non agnosco fidem. Sed quaeritis me interficere.
Abbreviated transcription (Latin):
facit peccatũ seruus ẽ peccati. que po¬
test spes suꝑe̾e libertatis: sed audi¬
uinnus dñm t̃rentem: audiamus
etiam consolant̾e. Ita eñi timor̃e in¬
citt: ut afferat securitat̾e. Iam seqͥ¬
tur. Seruus aũt non manet in domo
meternũ: filius manet met̾nũ. Do¬
mus dei ẽ. ecclesia dei Apłs eñi: fide
ẽ. qd̾ estis uos. Seriuus ergo percat
non manet in domo inet̾num: quia
qui manet in peccato. non ꝑmanet
inecclesia. Ecce aꝑte ostendit. quia
potest non ẽẽ peccator: s potest non
eẽ seruuis peccati. Permanere eñi
in peccato: hoc ẽ sẽruũ ẽẽ peccati.
Serniis uero non manet indomo
met̾num: quia ⁊ si mali intra siñ
indei cuncta cernentis p̾sentia ab
ecclia proieti. ⁊ nouissime in dieiu¬
icii ab electoꝵ societate segregati:
ad sinistram sunt statuencli. Unus¬
quiso gͥ qui se recognoscit seriũ ẽẽ
peccati: studeat abicere iugum duris¬
sine seruitutis. Credat infilium di

Expanded text:
facit peccatum servus est peccati, quae pofacit peccatum servus est peccati, quae potest spes superesse libertatis? Sed audivimus Dominum terrentem, audiamus etiam consolantem. Ita enim timorem incutit, ut afferat securitatem. Sequitur: Servus autem non manet in domo in aeternum, filius manet in aeternum. Domus Dei est est, quod estis vos . Servus autem peccati, non manet in domo in aeternum, quia qui manet in peccato, non permanet in Ecclesia. Ecce aperte ostendit quia apotest non esse peccator, sed potest non esse servus peccati. Permanere autem in peccato, hoc est servum esse peccati. Servus enim non manet in domo in aeternum, quia etsi mali intra sinumen in Dei cuncta cernentis praesentia ab Ecclesia projecti, et novissime in die judicii ab electorum societate segregati, ad sinistram sunt statuendi. Unusquisque ergo qui se recognoscit servum esse peccati, studeat abjicere jugum durissimae servitutis: credat in Filium Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
lo init̾rogabant dicentes. Licet ceu¬
sum dari cesari annon. Audiamus
iam quid dñs mentientib. ⁊ deuana
libertate tumentib: respon derit.
Amen amen ddico nob̾ quia om̃is
qui facit peccat᷑u: seruus ẽ peccati.
Amen hebreus sermo ẽ latine uerũ
int̾pretari potest. Est autem si dici
lus euanglista ioħs legitur subinde
iterasse. ⁊ apd om̃s ita inuenitur in¬
uero amen: ut ipsa tteratione atten¬
tos faciat audientes. Sentencia hec:
cũ magno timore audienda ẽ. O sem̃
non contremescat. qd añs dicit. Qm¬
nis qui facit peccatũ. seruus ẽ pecca¬
ti Nam qͥs est homo qui se audeat
dicere peccatorem non ẽẽ: Si gͦ om¬
nis homo peccator: utiq om̃is homo
seruis peccati. Miserabilis plane co
fugiunt.: ⁊ fugiendo requiescunt. Ser¬
nus uero peccati: quo fugiat non ha¬
bet. Sequitur eum uindex conscien
modicum cessat grauissimis exagi¬
tare stimulis. quos sub ministrat re¬
cordatio peceatoꝵ. Cum gͦ omnis qui

Expanded text:
lo interrogabant, dicentes: Licet cenlo interrogabant, dicentes: Licet censum dare Caesari, an non? Audiamus jam quid Dominus mentientibus et de vana libertate tumentibus responderit: Amen, amen dico vobis. Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Amen Hebraeus est sermo, Latine vere interpretari potest. Est autem si dici Joannes evangelista legitur subinde iterasse, et apud omnes ita invenitur invero amen, amen, ut ipsa iteratione attentos faciat audientes. Sententia haec cum magno timore audienda est. Quis enim non intremiscat quod Dominus dicit: Omnis qui facit peccatum servus est peccati? nam quis est homo qui se audeat dicere peccatorem non esse? Si ergo omnis homo est peccator, utique omnis homo servus peccati. Miserabilis plane confugiunt, fugiendo requiescunt; servus vero peccati quo fugiat non habet. Sequitur enim eum vindex conscientmodicum cessat gravissimis agitare stimulis, quos peccatorum subministrat recordatio. Cum ergo omnis qui