comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib suis et benedixisse diem septimũ
et sc̃ĩficasse eum: quia requieuit ab
oꝑib suis. Dicunt enim. Qd opus
erat ut d̃s̃ requiesceret: An forte o¬
ꝑib . .ui. dierũ fatigatꝰ et lassatꝰ eratꝰ
Addunt etiã dñi testimonium ubi
ait. pater meus usq nunc oꝑatur.
decipiunt quib persuadere conan¬
tur nouum testam̃tũm ueteri testa¬
mento aduersari. S sicut illi quib
us̃ dicit pat̾ meus usq nunc oꝑatur.
carnaliter opinabant᷑ requiem dei
et carualit sabbatum obseruantes:
non uidebant quid illius diei signi¬
ficatio figuraret: sic et isti diuersa qͥ¬
dem uoluntate parit̾ tam̃ non intel¬
ligunt salb̃i sacramentũ. Et illi enĩ
carnalit̾ obseruando. et isti carnalit̃
ueritas nudatur ut possit uideri.
in multis diuinarum scͥpturarũ locis
anima abuertenda atq discernenda
est. Quid enĩ aliud significat qͦtd
dicit᷑ dm̃ requieuisse ab omĩb oꝑib

Expanded text:
peribus suis, et benedixisse diem septimum, peribus suis, et benedixisse diem septimum, et sanctificasse eum, quia requievit ab operibus suis. Dicunt enim: Quid opus erat ut Deus requiesceret? an forte operibus sex dierum fatigatus et lassatus erat? Addunt etiam Domini testimonium, ubi ait, Pater meus usque nunc operatur decipiunt, quibus persuadere conantur Novum Testamentum Veteri Testamento adversari. Sed sicut illi quibus Dominus dicit, Pater meus usque nunc operatur, carnaliter opinabantur requiem Dei, et carnaliter sabbatum observantes non videbant quid illius diei significatio figuraret; sic et isti diversa quidem voluntate, pariter tamen non intelligunt sabbati sacramentum. Et illi enim carnaliter observando, et isti carnaliterveritas nudatur, ut possit videri. 34. in multis divinarum Scripturarum locis animadvertenda atque discenda est. Quid enim aliud significat, quod dicitur Deus requievisse ab omnibus operibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum in uniuersum aliquib conueni¬
unt atq concurrunt. Synuiersum
aut̃ ab uniuersitate nomen accepit
Quõd si manichei considerarent lau¬
darent uniuiersitatis auctorem. et
conditorẽ d̃m. Et quõd eos ꝓpt̃ condici¬
onem nr̃e mortalitatis in parte offen¬
dit: redigerent: ad uniuersitatis pul¬
chritudinẽ et uiderent que madmo¬
dum ds̃ fecerit omĩa non solum bona
s etiã bona ualde. Quia etiã in ser¬
mone aliquo ornato. atq composito.
si consideremus singulas sillabas itł
etiã singłas litteras que consonue¬
ruit. statim transeunt: non in eis
inuenimus quid delectet atq lau-¬
dandum sit. Totus enim ille sermo
non de singulis sillabis aut litteriͤ:
s de omnib pulcher ẽ: lam nunc
uideamus etiam illũd. quod solent
maiori impisoentia quã imꝑitia
ueridere. quod scriptum est. dm̃ consũ¬
mato celo et terra et omnib que fec̃
requieuisse die septima. ab omĩb o¬

Expanded text:
cum in universum aliquid convenicum in universum aliquid conveniunt atque concurrunt. Universum autem ab unitate nomen accepit. Quod si Manichaei considerarent, laudarent universitatis auctorem et conditorem Deum; et quod eos propter conditionem nostrae mortalitatis in parte offendit, redigerent ad universi pulchritudinem, et viderent quemadmodum Deus fecerit omnia non solum bona, sed etiam bona valde. Quia etiam in sermone aliquo ornato atque composito si consideremus singulas syllabas, vel etiam singulas litteras, quae cum sonuerint statim transeunt, non in eis invenimus quid delectet atque laudandum sit. Totus enim ille sermo non de singulis syllabis aut litteris, sed de omnibus pulcher est. Cvideamus etiam illud, quod solent majore impudentia, quam imperitia deridere, quod scriptum est, Deum consummato coelo et terra et omnibus quae fecit, requievisse die septimo ab omnibus o
Abbreviated transcription (Latin):
de bona. Cum enĩ de sĩgulis ageret:
dicebat tantum uidit d̃s quia bonũ
ẽ. Cum aũt de omĩb diceret᷑: parũ
fuit dicere bona. nisi adderetur ualde
Si eñĩ singła oꝑa dĩ considerant᷑ a
prudentib. inueniuntur habere lau¬
dabiles mensuras ⁊ numeros et or¬
dines. in suo queq genere constituta.
quanto magis omnia simul. idest
ip̃a uniuersitas que istis singłis in
unum colligatis implet᷑: Omnis enĩ
pulchritudo que partib constat: mul¬
to est laudabilior in toto quã in parte.
Sicut in corpore humano si laudamꝰ
oculos solos si nasum solum. si solas ge¬
nas. aut solum capud. aut solas manꝰ.
aut solos pedes et cet̾a si pulchra sin¬
gła et sola laudamus: quanto magis
totũ corpus cui omĩa menbra que sin¬
gula pulchra sunt conferunt pulchri¬
tudinẽ suã ita ut manꝰ pulchra que
etiã sola laudabat᷑ in corpore si sepa¬
ret᷑ a corpore et ip̃a amutat grãm suã
et ceta sine illa inhonesta sint. Tan

Expanded text:
de. Cum enim de singulis ageret, dicebat tantum, Vidit Deus quia bonum est: cum autem de omnibus diceretur, parum fuit dicere bona, nisi adderetur et valde. Si enim singula opera Dei cum considerantur a prudentibus, inveniuntur habere laudabiles mensuras et numeros et ordines in suo quaeque genere constituta; quanto magis omnia simul, id est ipsa universitas, quae istis singulis in unum collectis impletur? Omnis enim pulchritudo quae partibus constat, multo est laudabilior in toto quam in parte: sicut in corpore humano, si laudamus oculos solos, si nasum solum, si solas genas, aut solum caput, aut solas manus, aut solos pedes, et caetera si pulchra singula et sola laudamus; quanto magis totum corpus, cui omnia membra, quae singula pulchra sunt, conferunt pulchritudinem suam: ita ut manus pulchra, quae etiam sola laudabatur in corpore, si separetur a corpore, et ipsa amittat gratiam suam, et caetera sine illa inhonesta sint? Tant
Abbreviated transcription (Latin):
incredulis nationib manu dñi ua¬
lida debellatis et in sc̃a ciuitate arnul¬
fo patriarchatus honore. godefrido
duce regni diademate. sublimatis:
dño ꝓfperante in ꝓpria remeauit. et
terram suam reliquo uite suȩ tẽpore
magna insignis modestia feliciter gu¬
bernauit. Post prelibatam autem ka-¬
Roli nr̃i susceptionem breui tempore
euoluto. infrantia apud urbem mel¬
dorum paucis dieb egrotuns obiit.
et in monasterio beati uedasti cuutate
atrebatum magno cum luctu unuer¬
sorum sepultus. filium suum quem ex
nobilissima coniuge sua clementia
susceꝑat. balduinum adolescentulũ
heredem reliquit

Expanded text:
incredulis nationibus manu Domini valida debellatis, et in sancta civitate Arnulfo patriarchatus honore, Godefrido duce regni diademate sublimatis, Domino prosperante in propria remeavit, et terram suam reliquo vitae suae tempore magna insignis modestia feliciter gubernavit. PARS roli nostri susceptionem brevi tempore evoluto, in Francia apud urbem Meldorum paucis diebus agrotans obiit, et in monasterio B. Vedasti, civitate Atrebatum magno cum luctu universorum sepultus, filium suum, quem ex nobilissima conjuge sua Clementia susceperat, Balduinum adolescentulum haeredem reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
longanimit̾ expectauit. Sed hoc fru¬
stra. Etenim paciencia ipsius abitten¬
tis. et eius. et eus occasione in reliquũ
sibi impunitatẽ ꝓmutentes: in dete¬
riuis suꝑbia impellente. ꝓlapsi sune.
et quos oportuerat pͥores erratus pe¬
nitendo em̃dare. ee iuistam dñi sui
iram uł sero satisfaciendo placare.
culpas magis culpis accumulare.
et excessus excessib audacter statu¬
unt exaggerare

Expanded text:
longanimiter exspectavit. longanimiter exspectavit. stra. Etenim patientia ipsius abutentes, et ejus occasione in reliquum sibi impunitatem promittentes, in deterius superbia impellente prolapsi sunt, et quos oportuerat priores erratus poenitendo emendare, et justam Domini sui iram vel sero satisfaciendo placare culpas, magis culpis accumulare, et excessus excessibus audacter statuunt exaggerare
Abbreviated transcription (Latin):
acepta. querelã comiti non inustã ui¬
deꝓmit. dampnũ sibi non sine con¬
tẽptu eius illatũ. seq grauit̾ ꝑicli¬
tatũ exponit. Illi uͦ a comitedie et
loco denõiato in causam uocati: con¬
tẽptum contẽptui suꝑ ad dere. et ꝯtu¬
respondsalem suam absenciam ex¬
cusare elegere. Qm̃quidem in uiri¬
am uir prudens pacient̾ dismulauit.
et eos interũ expectare. et ad corre¬
ctionẽ tanti ex cessus leniter ad hue
inuitare deliberauit. Qui cũ postea
brugifis ꝑ̾positum suꝑ om̃ib hns fa¬
mialit̾ conuenisset. et modeste satis
ut ei moris erat corripuisset. et ille tã
ex sua qmͣ suoꝵ parte omẽm emenda¬
turem in crastinum spopondisset. ni¬
chilominus neglexit. et nec ipse uen̾.
nec eos ad satiffactionẽ ad duxit. Sed
comes iterum et it̾m ꝓuocatus. licer in
despectũ sui omia fieri non dubitaret.
equanimit̾ ferens etiam tunc in con-¬
tumaces iustam deꝓmere uindictam
dissimulauit. et em̃dationem iterũ

Expanded text:
cepta, querelam comiti non injustam depromit, damnum sibi non sine contemptu illius illalum, seque graviter periclitatum exponit. Illi vero a comite die et loco determinato in causam vocati, contemptum contemptui superaddere, quresponsalem suam absentiam excusare, elegerunt. 27. Quam quidem injuriam vir prudens patienter dissimulavit, et eos interim expectare, et ad correctionem tanti excessus leniter adhuc invitare deliberavit. Qui cum postea Brugis praepositum super omnibus his familiariter convenisset, et modeste satis, ut ei moris erat, corripuisset, et ille tam ex sua quam suorum parte omnem emendationem in crastinum spopondisset, nihilominus neglexit, et nec ipse venit nec eos ad satisfactionem adduxit. Sed comes iterum et iterum provocatus, licet in despectum sui omnia fieri non dubitaret, aequanimiter ferens, etiam tunc in contumaces justam depromere vindictam dissimulavit, et emendationem iterum
Abbreviated transcription (Latin):
nificatus rex fran¬
coꝵ ludouicus audito quod ꝯsobri¬
nus suus kasiolus utt̾isset ⁊ o̾uillel¬
mus honorem sibi indebitum p̾ser¬
tim ipso non assentientȩ inuasiss&:
grauit tulit. ⁊ tñ illum ea qmͣ usur¬
pauerat dignitate pͥuare. qmͣ ami¬
ci mortẽ desiderans undicare. ad
atrebatum urbem circa mediam
quadragesimam uenit. Quo etiã
Guillelmũ iuuenem dictũ nomã¬
niȩ comitẽ a patruo suo henrico an¬
głoꝵ. rege. sicut initio hꝰ opuscłi cõ¬
memoramꝰ. impiȩ exheredatum. qͥ
reginȩ sororem nuꝑ duxerae uxo¬
rem. uenire mandauit. In qua ur¬
be cũ dieb ferme qͥndecun cõmora
scł nepos domni: kasioli baldiunꝰ
montensis ⁊ p̾fati Guillesmi. qͥ iam
partẽ t̾re nr̃e p̾libatam uolenter
tenebat nuntii frequentes. hoc ip¬
sum expetentes ad regẽ uenissen.
tand regina dei ut arbitror occulta
s tñ iusta dispositione p̾ualuit. ⁊
animis quorũdam ꝓcerum multo iu¬
genio ad sibi ꝯsentiendum inclinatis

Expanded text:
nificus rex Francorum Ludovicus, audito quod consobrinus suus Carolus interiisset et Guillelmus honorem sibi indebitum, praesertim ipso non assentiente, invasisset, et graviter tulit, et tam illum ea, quam usurpaverat, dignitate privare, quam amici mortem desiderans vindicare, ad urbem Atrebatum circa mediam Quadragesimam venit. Quo etiam Guillelmum juvenem, dictum Northmanniae comitem, a patruo suo Henrico Anglorum rege, sicut initio hujus opusculi commemoravimus, impie exhaeredatum, qui reginae sororem nuper duxerat uxorem, venire mandavit. In qua urbe cum diebus ferme quindecim commoratscilicet nepos domini Caroli, Balduinus Montensis, et praefati Guillelmi, qui jam partem terrae nostrae praelibatam violenter tenebat nuntii frequentes hoc ipsum expetentes ad regem venissent, tandem regina, Dei, ut arbitror, occulta, sed tamen justa dispositione praevaluit, et animis procerum quorumdam multo ingenio ad sibi consentiendum inclinatis,
Abbreviated transcription (Latin):
horrendus suppliciis eodem anno in¬
terierunt: his autem iusti ꝑsecu¬
torib tempus iuste abreuiauit.
et usq ad octauũ diem ultionem
ux ꝓtelauit. Illi enim quia pri¬
mitiua in eis nuttebatur dutius
ut credo fuerunt miscditer tole¬
randi: hi autem quia prouecta
iam ȩccłia in eis et ꝑ eos scandali¬
z abatur. citius extiterurte iuste
iudicandi

Expanded text:
horrendis suppliciis eodem anno inhorrendis suppliciis eodem anno interierunt. His autem justi persecutoribus tempus juste abbreviavit, et usque ad octavum diem ultionem vix protelavit. Illi enim quia primitiva in eis nutriebatur, diutius, ut credo, fuerunt misericorditer tolerandi; hi autem, quia provecta jam Ecclesia in eis, et per eos scandalizabatur, citius exstiterunt juste judicandi
Abbreviated transcription (Latin):
posito. in eo illum sepelierunt:
Porro sacerdotes et clerici quia id
in loco homicidiis et humans san¬
gune polluto fieri ratio et aucto¬
ritas non sinebat in alia eccłia eũ
missarum et orationum sollemp¬
niis dño cõmen clauerunt. Preue
aduersario suo deiecto exultant.
et de regno sibi comꝑando ac si
non sit qui contradicat. tractant¬
⁊ cogitant tremendo diuinȩ distͥ¬
ctionis uditio que sibi undicta
p̾paretur ignorant. Iilis nempe gau¬
dentib de sanguine. et thesauroꝵ
eius quos inuaserant direptione.
iustus uidex et ȩquissimus retͥbu¬
tor occulte. disponit desponit de
ultione. O in effabił bonitas et ui-¬
stia dei. ꝑsecutores suos impios iu¬
deos usq ad quadragesimum se¬
cundũ annum post passionem
suam hoc penttenciȩ spatio eis
miscd̃iter indulto expectauie:
Sed quia illi non adtendentes quod
pacientia dei ad penitentiam eos
inuitaret. thesaurrzantes sibi irã
in die ire penitere neglexerunt.

Expanded text:
posito, in eo illum sepelierunt. posito, in eo illum sepelierunt. Porro sacerdotes et clerici, quia id in loco homicidii? et humano sanguine polluto fieri ratio et auctoritas non sinebat, in alia ecclesia eum missarum et orationum solemniis Domino commendaverunt. PARS adversario suo dejecto exsultant, et de regno sibi comparando, ac si uon sit qui contradicat, tractant et cogitant; tremendo divinae districtionis judicio quae sibi vindicta praeparetur, ignorant. Illis nempe gaudentibus de sanguine, et thesaurorum ejus, quos invaserant, direptione, justus Judex et aequissimus retributor occulte disponit de ultione. O ineffabilis bonitas et justitia Dei! Persecutores suos impios Judaeos usque ad quadragesimum secundum annum post passionem suam, hoc poenitentiae spatio eis misericorditer indulto exspectavit. Sed quia illi, non attendentes quod patientia Dei ad poenitentiam eos invitaret, thesaurizantes sibi iram in die irae, poenitere neglexerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ni. frimoldi furnensis p̾positi. et
alioꝵ clericoꝵ. et laicorum qui se
ea uidisse affirmabant: cognoui
testimonio. Uerũ pͥmo illo patra¬
to miracło cum fideles gratulantes
ammirarent᷑. et ammirantes gra¬
tularent᷑. et campanȩ in laudem
dñi pulsarent᷑. bertulfus quidnã
sibi uellet strepitus ille dicitur iu¬
quisisse. Cui cum res ut contig̾at
exposita fuisset: non solum crede
uł penitere recusauit: sed ad sub¬
sannandum et deridendum conu̾¬
sus: etiam ianuias eccłe ne popłs de¬
uotus confluere posset obserari im¬
perauit. Et hec quidem cum sexto
nonas martii quarta feria int̾fectꝰ
fuisset: qͥnta feria ut p̾libauimus
gesta suite. Itaq timore ppositi leri
et plebis repressa est confluentia et
domni kaRoli sepultura usq in se¬
atã feriam protelata. De
pauci ex hõib eius et clienti¬
b conuenerunt et in illo quo oc¬
cisus fuerat loco. sarcofato ex lapi¬
dib et cemento suꝑ paium̃tum cõ¬

Expanded text:
ni, Frumoldi Furnensis praepositi, et ni, Frumoldi Furnensis praepositi, et aliorum clericorum et laicorum, qui se ea vidisse affirmabant, cognovi testimonio. Verum primo illo patrato miraculo cum fideles gratulantes admirarentur, et admirantes gratularentur, et campanae in laudem Dei pulsarentur, Bertulfus quidnam sibi vellet strepitus ille dicitur inquisisse. Qui, cum res ut contigerat exposita fuisset, non solum credere vel poenitere recusavit, sed ad subsannandum et deridendum conversus, etiam januas ecclesiae, ne populus devotus confluere posset, obserari imperavit. 46. Et haec quidem cum sexto Nonas Martii, quarta feria interfectus fuisset, quinta feria, ut praelibavimus, gesta sunt. Itaque timore praepositi, cleri et plebis repressa est confluentia, et domini Caroli sepultura usque in sextam feriam protelata. Quo pauci ex hominibus ejus et clientibus convenerunt, et in illo quo occisus fuerat loco, sarcophago ex lapidibus et caemento super pavimentum com
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc sicientes themardum bruggen¬
sem castellanum qui forte ꝓpe aderat
ceteris diffugientib inuaserunt.
et multis uulnerib confoderunt.
Quofacto continuo quos supra me¬
morauimus coniurati: singłi cum su¬
is satellitib affuerunt. et uniu̾sam
uillã que instar ciuitatis frequens
erat et ampla. nemine resistente ꝑ¬
scrutantes: reliquos morti iam pri¬
dem ab eis destinatos circũquaꝙ ꝑse¬
qui studuerunt. Quoꝵ duos p̾fatiui¬
delicet castellani filios saulterũ in
pospitio aohue remorante. et heu fiir¬
ad tutelam sui inposterum seruan¬
da. om̃i cum diligencia et deuoti¬
one recundere. Nec frustra. Nam
et pilleus eius aquodam reseruatꝰ.
multa febricitantib ꝑ dei grãm
affirmatur sanitatis fide preueni¬
ente contulisse beneficia. Nequis
uero in credulus calumpniet᷑ me
hec om̃ia comm̃tari et loqui ex ꝓͥo
deum testor. quia que de morte
eius et miracłis retuli: uiri religi¬
osi domni heliȩ bruggensis deca-¬

Expanded text:
adhuc sitientes Themardum Brugburgensem castellanum, qui forte prope aderat, caeteris diffugientibus invaserunt, et multis vulneribus confoderunt. Quo facto continuo, quos supra memoravimus, conjurati singuli cum suis satellitibus adfuerunt, et universam villam, quae instar civitatis frequens erat et ampla, nemine resistente, perscrutantes, reliquos morti jam pridem ab eis destinatos, circumquaque persequi studuerunt. Quorum duos, praefati videlicet castellani filios, Gualterum adhuc in hospitio remorantem, et heu! frad tutelam sui in posterum servanda omni cum diligentia et devotione recondere. Nec frustra. Nam et pileus ejus a quodam reservatus multa febricitantibus per Dei gratiam affirmatur sanitatis, fide praeveniente, contulisse beneficia. Ne quis vero incredulus calumnietur me haec omnia commentari, et loqui ex proprio, Deum testor quia, quae de morte ejus et miraculis retuli, viri religiosi domni Heliae Brugensis deca
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus lenct̾ terigit. Qui cũ faciem ele¬
uato capite ad eum conu̾teret. frontẽ
illam reuerentissimã suꝑboꝵ deiect᷑¬
cem. humilium erectricem. furibũ¬
dus ualido ictu ꝑcussit. et cerebrũ
eus in pauim̃tum excussit. Conpli¬
cib quoq eus in . hoc ip̃m ꝑpetran¬
dum concurrentib. et eum unani¬
mit̾ frustra tamen cum pͥmus
ad mortem eus suffeciss ictus. feri¬
entib. płib capud enis uulnerib ꝯ
ciderunt. et brachium eus dextrum
cum manu qua eadem hora pauꝑi
mulieri elemosinam petenti num¬
niũ uł pocius nũmos porrexerat. ⁊
alios pertis porigados enebat fe¬
re amputauerunt

Expanded text:
prius leniter tetigit. Qui cum faciem eleprius leniter tetigit. Qui cum faciem elevato capite ad eum converteret, frontem illam reverentissimam, superborum dejectricem, humilium erectricem, furibundus valido ictu percussit, et cerebrum ejus in pavimentum excussit, complicibus quoque ejus in hoc ipsum perpetrandum concurrentibus, et eum unanimiter, nequidquam tamen, cum primus ad mortem ejus suffecisset ictus, ferientibus, pluribus caput ejus vulneribus, conciderunt, et brachium ejus dextrum cum manu, qua eadem hora pauperi mulieri eleemosynam petenti nummum vel potius nummos porrexerat, et alios petituris porrigendos tenebat, fere amputataverunt
Abbreviated transcription (Latin):
altari sc̃ẽ dei genitricis maRiȩ quod
insuꝑiori parte eccłiȩ sc̃i clonatiani
constitutum erat in orationẽ se pro¬
sternit. In quo loco cum genua fre¬
quent̾ flectendo diutius oraret. se
met ip̃m ad tentus dño comiñda¬
ret. tandem pronum se in paim̃¬
to ꝓietit. et septem. penitentiales
plilmos pluer ab ulitione ptc̃or¬
conspectii suo apposito supplex decan¬
tare incepte. Interim autem clero.
capellanis eius uidelicet horas diei
pͥmam et terciam more ȩccłiastico ca¬
nente. cum oratione dñica iam di¬
cta. illi p̾ces tercie et ille qͥnquagesi¬
mum psalmũ et ipsum quartũ pe¬
nitentialem trib iam dictis recita¬
ret. nam ita orare consueuerat ut a
circũstantib audiri ualeret. magi¬
ster fraudis et ductor sceleris burch¬
arclus sex ibi spataruis exdientela p̾¬
positi et sua adiunctis. lateri eius
retro in ꝓuisus astitit. et nudo eum
gladio ut capit feriendum eriget.

Expanded text:
altari sanctae Dei Genitricis Mariae, quod altari sanctae Dei Genitricis Mariae, quod in superiore parte ecclesiae S. Donatiani constitutum erat, in orationem se prostravit. In quo loco cum genua frequenter flectendo diutius oraret, ac semetipsum attentius Domino commendaret, tandem pronum se in pavimento projecit, et septem poenitentiales psalmos pro suorum ablutione plibello suo apposito, supplex decantare incepit. 37. Interim autem clero, capellanis ejus videlicet, horas diei primam et tertiam more ecclesiastico, canente cum Oratione Dominica jam dicta illi preces tertiae, et ille quinquagesimum psalmum, et ipsum quartum poenitentialem, tribus jam dictis, recitaret nam ita orare consueverat, ut a circumstantibus audiri valeret, magister fraudis, et ductor sceleris Burchardus, sex sibi spatariis ex clientela praepositi et sua adjunctis, lateri ejus retro improvisus astitit, et nudo eum gladio, ut caput feriendum porrigeret,
Abbreviated transcription (Latin):
octe itaq illa ex acta u
eum głosus pͥnceps paulo diu¬
tuis solito instratu suo quieuisset.
surrexit. manus laute. et sic ad opꝰ
miscdie more solito deuotus ꝓperaũ
Sic qͥppe uitam suam ordinauerat.
ut omnib dieb oꝑũ suoꝵ ĩtia dño
dedicaret. ut scił anteqmͣ ad eccl̃iã
ꝓcederet. elemosinam propͥis mani¬
b pauꝑib disꝑsaret. Quod et̃ ob in¬
gentem in xpistum deuotionẽ nu¬
dis consueuerat pedib celebrare. ita
ut neminem in hoc pietatis officio
sibi pat̾etur ministrare. sed singła
fercula singłis deferens singillatim
singłoꝵ manus summa osculabat᷑
ueneratione. huic quoq religiose
consuetudinis cumulo niꝑ adiece¬
rat. ut om̃i die qͥnq pauꝑes nouis
uestimentis indueret et calciam̃¬
tis. Quo elemosine sacrificio suꝑ
sacre aram fidei humilit̾ oblato.
se ip̃m mox uictimam placatiõis
suꝑ impensurus ad eccłiam paucs
comitatus militib qͥppe ꝑ hospicia ⁊
oratioria ubiq disꝑsis ꝓcedit. et corã

Expanded text:
octe itaque illa exacta, cum gloriosus princeps paulo diutius solito in stratu suo gemuisset, surrexit, manus lavit, et sic ad opus misericordiae more solito devotus properavit. Sic quippe vitam suam ordinaverat, ut omnibus diebus operum suorum initia Domino dedicaret; ut scilicet antequam ad ecclesiam procederet, eleemosynam propriis manibus pauperibus dispensaret. Quod etiam ob ingentem in Christum devotionem nudis consueverat pedibus celebrare, ita ut neminem in hoc pietatis officio sibi pateretur ministrare: sed singula fercula singulis deferens, singillatim singulorum manus summa osculabatur veneratione. Huic quoque religiosae consuetudinis cumulo nuper adjecerat, ut omni die quinque pauperes novis vestimentis indueret et calceamentis. Quo eleemosynae sacrificio super sacrae aram fidei humiliter oblato, seipsum mox victimam placationis superimpensurus ad ecclesiam, nullis comitatus militibus quippe per hospitia et oratoria ubique dispersis, procedit; et coram
Abbreviated transcription (Latin):
odium iniquitatis. quod etiam
nat᷑alis uncebat affectum pietatiᷤᷤ
In eo eium qui se cõplicem fecerat.
tami nefaudȩ immnanitatis. nec ger¬
uasius ꝓpinquitatis. nec desideriꝰ
necessitudinẽ attendebat germani¬
tatis. Ille uero diurnis ubi aude¬
bat latitans. et nocturnis horis.
qua pot̾at fugitans. ad domum so¬
roris suȩ qmͣ p̾memoratus Gyido de
stenfordo uxorem habebat deuenit.
et euis conductu. usq ad mon ast̾iũ
scĩ ioħis t̾uanensis in monte nr̃e
ciuitat inminente constitutũ pro¬
fugit. Nam quia monaclius fieri
diuno uł humano coactus timore
uolebat. monachum quendam ei¬
hamensem. qui ip̃m ei habitum
donaret: ibidem oꝑiri ꝓposuerat.
Sẽd lat̾e non potuit

Expanded text:
odium iniquitatis, quod etiam odium iniquitatis, quod etiam naturalis vincebat affectum pietatis. In eo enim qui, se complicem fecerat tam nefandae immanitatis, nec Gervasius propinquitatis, nec Desiderius necessitudinem attendebat germanitatis. Ille vero diurnis ubi audebat latitans, et nocturnis horis qua poterat fugitans, ad domum sororis suae, quam praememoratus Guido et Stenfordo uxorem habebat, devenit, et ejus conductu usque ad monasterium S. Joannis Tervanensis in monte nostrae civitati imminente constructum profugit. Nam, quia monachus fieri divino vel humano coactus timore volebat, monachum quemdam Einhamensem, qui ipsum ei habitum donaret, ibidem operiri proposuerat, sed latere non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
sis suppliciis imꝓbrosis itt dignum
erat tormentati. et sic tandem st̃
tim ineloacas ubi a dñiis suis de iͦ¬
ris ꝓspectantib uideri possent ia¬
ctati:
tis. honio potens et diues. cum
paulo remotus remotus in loco
multum munito habitaret. et illa
hora ineccłiam beatȩ Masiiȩ in iu¬
ste et irreuerent̾ ingressus fuisset:
nam qui eccłiam non timuerat
suꝑbe iuolare: eccłiȩ introitũ de¬
buisset humilit̾ uitare: ab obsidiõe
hoc euentu forte int̾clusus et nec ad
modicũ quidem domui suȩ dispo¬
nens. uitȩ qͥppe suȩ consulere cupi¬
ens. fuga protuius est elapsus. Su¬
uis domũ fr eius desiderius. quicon¬
tra suos se geruasio in ultionem san¬
giunis iusti coniunxerat: mox ir¬
rupit. et omẽm mutionem eus
ꝓpͥis manib incendio tradidit.
Qui ip̃m quoq ysaac siin ea rep¬
perisset. haud dubium qͥn eum ob
iundictam tanti cͥminis int̾fecissoe
yi de quantũ inspiratum eis fuerit

Expanded text:
rsis suppliciis improbrosis, ut dignum rsis suppliciis improbrosis, ut dignum erat, tormentati, et sic tandem sunt cloacas, ubi a dominis suis de muris prospectantibus videri possent, jactati. tis, homo potens et dives, cum paulo remotus in loco multum munito habitaret, et illa hora in ecclesia B. Mariae injuste et irreverenter ingressus fuisset nam qui ecclesiam non timuerat superbe violare, ecclesiae introitum debuisset humiliter vitare, ab obsidione hoc eventu forte interclusus, et nec ad modicum quidem domui suae disponens, vitae quippe suae consulere cupiens, fuga protinus est elapsus. Cujus domum frater ejus Desiderius, qui contra suos se Gervasio in ultionem sanguinis justi conjunxerat, mox irrupit, et omnem munitionem ejus propriis manibus incendio tradidit. Qui ipsum quoque Isaac si in ea reperisset, haud dubium quin eum ob vindictam tanti criminis interfecisset. Vide quantum inspiratum eis fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
quasi domno kasiolo in sui
undictam quodammͦ resurgente:
geruasuis quidam uicinus eoꝵ iur
honestus. et prob. congregato suoꝵ
circit̾ triginta ȩquitum nume¬
ro. castrum bruggense inuasit et
illis resistere quippe timore dei su¬
ꝑ eos irruente non audentib: intra¬
uit. et eos in interiorem munitio¬
nem refugere coegit. Quod nimirũ
uirtute diuina factum non dubi¬
tauerim: cum illi et numero et ui¬
rib et munitione płimum p̾starẽt
Uerum manus dñi paucoꝵ fideli¬
um confortabat: et multoꝵ in fide¬
lium uiros ⁊ animos effeminabat.
Sed et bruggensium corda munici¬
pum ita suꝑna mimutauit gr̃a.
ut non solum iuste dñoꝵ suorum
parti non fauerenit. uł auxilium
penitus abhorrerent. et eos contimio
inmunitione qua confugerant gͥ¬
uasio iuncti obsiderent. Duo autẽ
coꝵ qui necis domni kasioli cooꝑa¬
tores extiterant. int̾cepti et conpre¬
hensi: in conspectu alioꝵ. in penã
nimirum et confusionem eoꝵ diu̾¬

Expanded text:
quasi domino Carolo in sui vindictam quodammodo resurgente, Gervasius vicinus eorum, vir honestus et probus congregato suorum circiter triginta equitum numero, castrum Brugense invasit, et illis resistere, quippe timore Dei super eos irruente, non audentibus, intravit, et eos in interiorem munitionem refugere coegit. Quod nimirum virtute divina factum non dubitaverim, cum illi et numero et viribus et munitione plurimum praestarent. Verum manus Domini paucorum fidelium confortabat, et multorum infidelium vires et animos effeminabat. Sed et Brugensium corda municipum ita superna immutavit gratia, ut non solum injustae dominorum suorum parti non faverent, vel auxilium penitus abhorrerent, et eos continuo in munitione qua confugerant, Gervasio juncti obsiderent. Duo autem eorum, qui necis Domini Caroli cooperatores exstiterant, intercepti et comprehensi in conspectu aliorum, in poenam nimirum et confusionem eorum, dive
Abbreviated transcription (Latin):
trem̃da nimiũ diuine districtionis
iudicia. Quis enim suspicaretur
umnqmͣ ut de suidone taceam.
biruggensem p̾positum huꝰi quidẽ
scłi filiũ splendissimũ. ⁊ post comi
tem om̃ib istiꝰ mundidiuitis. afflu¬
entissimũ. ⁊ post comitem solum fẽ
tocꝰ terre huiꝰ potentissimũ. ad tan¬
tam umqmͣ miseriam etiam de¬
uent᷑um. ut nec inhoneste uiri̾e.
nec honeste saltem ei lic̾et hanc
uitam finire: Sed qui potentes
deponit de sede. ⁊ alta alonge ꝯgnoᷤ¬
cit ac distissimo ȩ quitatis sue ii¬
dicio scd̃m oꝑa sua singłis retͥbuit.
ipse eoꝵ. celsitudinẽ dcice ⁊ poten

Expanded text:
tremenda nimirum divinae districtionis tremenda nimirum divinae districtionis judicia! Quis enim suspicaretur unquam, ut de Guidone taceam, Brugensem praepositum, hujus quidem saeculi filium splendidissimum et omnibus istius mundi divitiis affluentissimum, et post comitem solum fere totius terrae hujus potentissimum, ad tantam unquam miseriam esse deventurum, ut nec inhoneste vivere, nec honeste saltem ei liceret hanc vitam finire? Sed qui potentes deponit de sede, et alta a longe cognoscit, ac discretissimo aequitatis suae judicio secundum opera sua singulis retribuit, i
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ hec ꝯtinge̾nt. ilł intͥnsecꝰ
inclusis. ⁊ aliis forisecꝰ obsidentib
inc̾tum utrũ negligentia obsidẽ¬
certus est quosclã eoꝵ corruptos sFuis¬
se pecunia. p̾posito effugiendi ꝑmis¬
sa est copia. Nã de fastigio muri
ad t̾rã fune demissus. ⁊ quoꝵ dam
auxilio ab obsidione latent̾ ȩductꝰ.
noctib ambulando ⁊ dieb delites¬
cendo.
fetore sui aerem corũꝑe incȩpissent.
burgenses itm consiliũ uuerunt.
et eos extra uillã eiciendos ⁊ ibi dili¬
genciꝰ reponendos ẽẽ decernunt Ne¬
q enum a torm̃tis uł mortuoꝵ ⁊
irrisionib abstinere poterant. qͦrũ
ꝑ fidia tali patre ⁊ dño se orbatos eẽ
plangebant. Itaq arborem excelsã
erexerunt.⁊ rota plaustͥ desuꝑ un¬
posita coriis boum quod dutius
seruari possent insittos. suꝑ illam
eos inuicem ꝯiunctos. ⁊ quasi mutuo
ꝯplexii colligatos sedẽ fecerunt. Uer̃
paucĩ dieb euolutis cãdau̾a eoꝵ fur¬
tim inde sublata ⁊ tumulata sunt. O

Expanded text:
m hoc contingeret, illis intrinsecus inclusis, et aliis forinsecus obsidentibus, incertum utrum negligentia obsidencertius est, quosdam eorum corruptos fuisse pecunia, praeposito effugiendi permissa est copia. Nam de fastigio muri ad terram fune demissus, et quorumdam auxilio ab obsidione latenter eductus, noctibus ambulando, et diebus delitescendo, fetore sui aerem corrumpere incoepissent, burgenses iterum consilium inierunt, et eos extra villam ejiciendos, et ibi diligentius reponendos esse decernunt. Neque enim a tormentis vel mortuorum et irrisionibus abstinere poterant, quorum perfidia tali patre et domino se orbatos esse plangebant. Itaque arborem excelsam erexerunt, et rota plaustri desuper imposita, coriis boum quo diutius servari possent insutos super eam illos invicem conjunctos, et quasi mutuo complexu colligatos, sedere fecerunt. Verum paucis diebus evolutis, cadavera eorum furtim inde sublata et tumulata sunt. O
Abbreviated transcription (Latin):
enim uerendum tͥ est. ne forte asꝑi¬
tate translationis offensus. lectionis
huius careas uoluptate: cum quic¬
quid nobis ex cultu defuit. ornatu¬
q u̾borum. id totum illius quem
transtulimus magnifica inuenta
compensent. Est enim sc̃s ioħs tam
clarus totus ac fulgidus: ut facile
possit sententiarum suaꝵ lumine
etiam inter nr̃i sermonis nubila co

Expanded text:
enim verendum tibi est, ne forte asperienim verendum tibi est, ne forte asperitato translationis offensus, lectionis hujus careas voluptate: cum quidquid nobis ex cultu defuit, ornatuque verborum, id totum illius quem transtulimus, magnifica inventa compensent. Est enim sanctus Joannes tam clarus totus ac fulgidus, ut facile possit sententiarum suarum lumine, etiam inter nostri sermonis nubila, co
Abbreviated transcription (Latin):
tiis bonum asserendo nature. Tercio:
caritatem eius ꝓcunctorum salute
feruentissimam comꝓbando. Quarto:
de uocatione eius. ⁊ confirmata ubiq
ab ipso euangłii ueritate dicendo.
Quinto: de passionib eius ⁊ dispen¬
to: soluendo omnes illas questiones
quib traducianus innitens. beatũ
paulum uiciorum obfuscatione cõ¬
maculat: ut scilicet fidelib suis
apłico exemplo peccata conciliet.
Septimo: ignem ⁊eli eius in xp̃m. ⁊
ante honorem quoq apłatus feruo¬
rem docenti supra ceteros efferendo:
ut satis li quido clareat extinctam
esse peccandi necessitatem: quam
adũsus manicheos ⁊ doctrina apłi
depreliatur ⁊ uita. uerum nos in tam
egregii interpretatione oꝑis. ⁊ si ni¬
chil ut puto de sensuum ueritate:
non tamen parum de eloquii uenu¬
state ꝑdidimus: splendorem tam
nobilis stili ⁊ elocutionum grãm
expͥmere non ualentes. S ne sic qͥ¬
demte istud imꝑasse peniteat. Nleq

Expanded text:
tiis bonum asserendo naturae. Tertio, ejus tiis bonum asserendo naturae. Tertio, ejus charitatem prae cunctorum salute ferventissimam comprobando. Quarto, de vocatione ejus, et confirmata ubique ab ipso Evangelii veritate dicendo. Quinto, de passionibus ejus et dispen, solvendo omnes illas quaestiones, quibus Traducianus obnitens beatum Paulum vimaculat, ut scilicet fidelibus suis apostolico exemplo peccata conciliet. Septimo, ignem zeli ejus in Christum, et ante honorem quoque apostolatus, fervorem docendi supra caeteros efferendo, ut satis liquido clareat, exstinctam esse peccandi necessitatem, quoniam adversus Manichaeos et doctrina Apostoli depraeliatur et vita. Verum nos in tam egregii interpretatione operis, etsi nihil, ut puto, de sensuum veritate, non tamen parum de eloquii venustate perdidimus, splendorem tam nobilis styli et elocutionum gratiam exprimere non valentes. Sed ne sic quidem te istud imperasse poeniteat: neque
Abbreviated transcription (Latin):
gratius: quo de sc̃arum scͥpturarum
luce rutilans. clarissimi sẏderis uice.
noctem manichei erroris exagitat.
Quantum enim nob̃ consolacionis
exoritur: cum cernimus tam erudi¬
to. tã q illustri orientis magistro.
eam quam in nobis traducianus op¬
pugnat astrui ueritatem: Quam
certe beatus ioħs ut in omnib libris
sius. ita hic quoq ab omni munitam
latere custodit. armat. accendit: ut
iudeatur non tam presentes infor-¬
masse discipulos. quam nobis contra
uere fidei oppugnationem auxilia
preparasse. Quantus enim ille adu̾¬
sus necessitatem: quantus ꝓ libero
surgit arbitrio. quam nr̃orum libͥs
ubiq concinens. uoluntatis iure ser¬
uato. diuine gr̃e presidia commen¬
dat: quam contra omnium uicioꝵ
tenebras. quam ꝓ cunctarum spe-¬
culo uirtutum splendidissimum
uas electionis opponit: Primo bea
tum paulum libello. ⁊ omnib pre¬
ferendo scĩs: ⁊ angelis conferendo.
Scdo: ex iurtutib eius atq senten¬

Expanded text:
gratius, quo de sanctarum Scripturarum gratius, quo de sanctarum Scripturarum luce rutilans, clarissimi sideris vice noctem Manichaei erroris exagitat. Quantum enim nobis consolationis exoritur, cum cernimus tam erudito, tamque illustri Orientis magistro, eam quam in nobis Traducianus oppugnat, adstrui veritatem? quam certe beatus Joannes, ut in omnibus libris suis, ita hic quoque ab omni munitam latere custodit, armat, accendit, ut videatur non tam praesentes informasse discipulos, quam nobis contra verae fidei oppugnationem auxilia praeparasse. Quantus enim ille adversus necessitatem? quantus pro libero surgit arbitrio? Quam nostrorum libris ubique concinens, voluntatis jure servato, divinae gratiae praesidia commendat? quam contra omnium vitiorum tenebras, quam pro cunctarum speculo virtutum splendidissimum vas electiontum Paulum libello, et omnibus praeferendo sanctis, et angelis conferendo. Secundo, ex virtutibus ejus atque senten
Abbreviated transcription (Latin):
solide. nunc ex magnitudine ope-¬
rum. nunc ex illuminatione dic-¬
torum. mͦ ex consilio uario. mͦ ex dispẽ¬
sationum ꝓfundo. tum ex tolerantia
passionum. tum ex claritate signoꝵ
eximius laudator asseruit: ut eum ñ
depinxisse solum. uerum quasi ad pre¬
bendum rursus ꝑfectionis exemplum.
quodãmͦ resuscitasse uideatur. Nam
cum ab aliis ceterorum merita laudãt᷑:
usitatum quidlam solet atq exile re¬
sonare: ⁊ uelut insuꝑfice cͥcumuagãte
sermone. iurtutes ipse nominib ma¬
gis suis ad commemorationẽ uident᷑
uenire quam reb. Beatus autem io¬
ħs paulum altius intuendo. diluci¬
deq inmedium ꝓferendo. ipsas mͥ ui-¬
detur inspexisse uenas: ac medullas
uͥtutum expressisse. Que ita
omnes mista laudatione uiuunt:
ita florib suis decorantur ⁊ fructib.¬
ii eas ꝓpe ñ minus ab hoc tam subli¬
miter explicatas. quam ab apło for¬
tasse miremur. Quod quidem opus
eo esse apud te amabilius debet ⁊¬

Expanded text:
solide, nunc ex magnitudine opesolide, nunc ex magnitudine operum, nunc ex illuminatione dictorum, modo ex consilio vario, modo ex dispensationum profundo, tum ex tolerantia passionum, tum ex claritate signorum eximius laudator asseruit, ut non depinxisse solum, verum quasi ad praebendum rursus perfectionis exemplum, quodam modo resuscitasse videatur. Nam cum ab aliis caeterorum merita laudantur, usitatum quiddam solent atque exile resonare, et velut in superficie circumvagante sermone, virtutes ipsae nominibus magis suis ad commemorationem videntur venire, quam rebus. Beatus autem Joannes Paulum altius intuendo, dilucideque in medium proferendo, ipsas mihi videtur inspexisse venas, ac medullas virtutum expressisse: quae ita omnes in ista laudatione vivunt, ita floribut eas prope non minus ab hoc tam sublimiter explicatas, quam ab Apostolo fortasse miremur. Quod quidem opus eo esse apud te amabilius debet et
Abbreviated transcription (Latin):
omino scõ euan¬
gelo p̃sbitero: a¬
nianus salutem.
Recenti exꝑim̃to
didici: quam sĩt
utilia obsequentib imꝑia bonorum :
qui rectiore quadam ingredientes
benignitatis uia: beneficia deferunł
sub specie iussionis. Quid enim mͥ io
cundius. quid fructuosius imꝑare
potiusti: quam ut ex beatiuiri ioħis
oꝑib in nr̃am linguam aliqua trans¬
ferrem. idẽ septem libellos eius.
quos suꝑ pauli apł̃i laudib in eccłia
aliquando disseruit: In quomͥ ⁊ si
in sermone ꝑegrino ad modum rudi:
plus euenit tamen uoluptatis ⁊ cõ¬
modi. quam laboris. Secutum est
enim ut eum tͥ dum uertere conor e
greco. p̾ssius ipse combib̃em. pleniꝰq
tam insignis doctrine ueritate ꝑfrue¬
rer: maxime cum ubiq diues inge¬
nium. in materia locupletiore uer¬
setur. Beatus enim hic paulus expͥ¬
mitur: non fucate alicuius laudis
ad umbratus colorib: s iniuolabi¬
li uͥtutum suarum ueritate forma¬
tus: quem tam integre ubiq. tam

Expanded text:
omino sancto Evangelo presbytero Annianus salutem. Recenti experimento didici, quam sint utilia obsequentibus imperia bonorum, qui rectiore quadam ingredientes benignitatis via, beneficia deferunt sub specie jussionis. Quid enim mihi jucundius, quid fructuosius imperare potuisti, quam ut ex beati viri Joannis operibus in nostram linguam aliqua transferrem, id est, septem libellos ejus, quos super apostoli Pauli laudibus in Ecclesia aliquando disseruit? in quo mihi etsi in sermone peregrino admodum rudi, plus evenit tamen voluptatis et commodi quam laboris: secutum est enim, ut eum tibi dum vertere conor e Graeco, pressius ipse combiberem, pleniusque tam insignis doctrinae veritate perfruerer, maxime cum ubique dives ingenium in materia locupletiore versetur. Beatus enim hic Paulus exprimitur, non fucatae alicujus laudis adumbratus coloribus, sed inviolabili virtutum suarum veritate formatus. Quem tam integre ubique, tam
Abbreviated transcription (Latin):
&e ꝑ terrena u̾ba separatur a terra.
ꝑ hoc enim quod ñ abhorret cogni¬
tum: intelligit quodlam incogni-¬
tum. Reb enim nobis notis. ꝑ qͣs
allegorie conficiunt᷑. sententie di¬
uine uestiunt᷑. & dum recognoscimꝰ
exteriora u̾ba. ꝑuenimꝰ ad inte¬
riorem intelligentiã. Hinc ẽ enĩ
quod in hoc libro qui in canticis
canticorum conso

Expanded text:
er terrena verba separatur a terra. Per hoc enim quod non abhorret cognitum, intelligit quoddam incognitum. Rebus enim nobis notis per quas allegoriae conficiuntur sententiae divinae vestiuntur, et, dum re cognoscimus exteriora verba, pervenimus ad interiorem intelligentiam. 3. Hinc est enim quod in hoc libro, qui in Canticis canticorum conscr
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃o scelere non solum ad ȩquastis.
sed etiam si dici fas est suꝑastis.
Unde tim̃dum uobis. et ualde ti¬
mendum est. ne quos suꝑ gressi uide¬
mini in culpa. illis quoq grauius
cruciemini in pena. Quoꝵ etiam
exemplo locum et gentem congrue
ꝑdidistis. que ne ꝑderetis. tantum
piacłm cõmitere non timiustis. Et
hec quidem nisi digne penitueritis:
initia sunt doloꝵ¬

Expanded text:
vestro scelere non solum adaequastis, vestro scelere non solum adaequastis, sed etiam, si dici fas est, superastis. Unde timendum vobis, et valde timendum est, ne quos supergressi videmini in culpa, illis quoque gravius cruciemini in poena. Quorum etiam exemplo locum et gentem congrue perdidistis, quae ne perderetis, tantum piaculum committere non timuistis. Et haec quidem, nisi digne, poenitueritis, initia sunt dolo
Abbreviated transcription (Latin):
stilum a narrationis serie m¬
parumꝑerdeclinare. et enormitatẽ
tanti facinoris. ac facinorosoꝵ illoꝵ
crudelissimam immanitatem ꝓ mͦ
dissime burcharde quid fecisti: Om
sanissime bertulfe quid consensisti :
Oomnis scelestissimi huius criminᷤ
complices et ministri. quid dĩposu¬
istis. quid egistis. quid ꝑegistis: Qmͣ.
quare. quando. ubi et quomͦi occidistis:
Certe dñm ur̃m̃. certe ꝓ sua iusticia.
certe in qͥnquagesima. certe in eccłia
et hoc certe sine aliqua reuerentia.
Comparetur gͥ si placet facinus ue¬
strũ facinori patrum ur̃oꝵ de testa¬
bilium uideoꝵ. Illi nempe dñm
suum non tam matub qmͣ lingua
extra portam ciuitatis occiderunt.
quem tam̃ dñm suum esse nequa¬
qmͣ cognouerunt. Si enim ut apłs
ait cognouissent: numqmͣ dnm̃
gle crucifixissent. Uos autem qmͣ¬
dñm ur̃m esse sine dubio cognouis¬
tis in loco scõ. et tempore sc̃o. et lin¬
gua. et manib occidere non horru¬
istis. igitur scełerum patrum ur̃oꝵ.

Expanded text:
stylum a narrationis serie parumper declinare, et enormitatem tanti facinoris, ac facinorosorum illorum crudelissimam immanitatem pro mdissime Burcharde, quid fecisti! o insanissime Bertulfe, quid consensisti? O omnes sceleratissimi hujus criminis complices et ministri, quid disposuistis, quid egistis, quid peregistis? Quem, quare, quando, ubi, et quomodo occidistis? Certe dominum vestrum, certe pro sua justitia, certe in Quadragesima, certe in ecclesia, et hoc certe sine aliqua reverentia. Comparetur igitur, si placet, facinus vestrum facinori patrum vestrorum detestabilium Judaeorum. Illi nempe Dominum suum non tam manibus quam lingua extra portam civitatis occiderunt, quem tamen Dominum suum esse nequaquam cognoverunt. « Si enim, ut Apostolus ait , cognovissent, nunquam Deum gloriae crucifixissent. » Vos autem, qum esse sine dubio cognovistis, in loco sancto, in tempore sancto et lingua et manibus occidere non horruistis. Igitur scelus patrum vestrorum
Abbreviated transcription (Latin):
uero hugoni fr̃i suo hoc idem ꝓtinꝰ
nunciauit. hugo gͦ ꝯmunicato
cum frib suis confilio. licet nepo
tem seruare magis. si itamen au¬
deret qmͣ ꝑdere maliusset. insula¬
no tñ castellano ꝙ burgensib bur¬
chardum se nunciauit inuenisse.
et cito uenirent ac tanti cͥminis
reum ultione qua dignũ arbitra¬
ret᷑ punire̾t. mandauit. Ciui ꝓfec¬
to si parc̾e̾ uoluisset: haud dubiũ
quin ⁊ ipse magnũ salutis sue pe¬
ricłm in currisse

Expanded text:
vero Hugoni fratri suo hoc idem protinus vero Hugoni fratri suo hoc idem protinus nuntiavit. Hugo ergo communicato cum fratribus suis consilio, licet nepotem suum servare magis, si tamen auderet, quam prodere maluisset, Insulano tamen castellano et burgensibus Burchardum se nuntiavit invenisse, et cito venirent, ac tanti criminis reum, ultione, quam dignam arbitrarentur, punirent, mandavit. Cui profecto si parcere voluisset, haud dubium quin et ipse magnum salutis suae periculum incurrisse
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis in locis dieb non pau¬
cis iam latuissee: et iuxta insulam
in quoddã tugurium ductu cuius¬
dam serui sui casu diuertisset: ser¬
uum eundẽ itineris ducẽ ad do¬
mũ bernardi auuncdi sui. ut panẽ
sibi quo famelicam aĩam refocilla¬
ret pet̾ꝙ. esuriebat enim: tnͣsmisit.
& ille qͥdem qđ iubebatur exequi
cupiens: mandato eius libent̾ obe¬
diuit. ⁊ ad eantlẽ ꝑueniens domũ.
ad opus dñi sui ut pitta hominis
deliciis assueti. delicatũ panem peti¬
uit. S miro om̃ipotentis iudicio.
qui dñi sui querebat salutem. in¬
uenit mortẽ: esurienti ꝯferre cupi¬
ens quib egebat alm̃ta: Hac ete¬
num occasione p̾fato b̾nardo dñm
suũ simplicie̾ tñ qm̃uis ꝑ alias ꝑ¬
sonas ꝓdidit. cui ut puta auim¬
culo nepotem suum nequaqui occul¬
tandũ credidit. Iusto autẽ dei agebae
examinȩ. ut qui dñm suũ occidẽ si
fuerat ueritꝰ: ipsum qͦ occidendũ
suus ꝓdẽ dñm serius. Bernardꝰ

Expanded text:
diversis in locis diebus non paucis jam latuisset, et juxta Insulam in quoddam tugurium ductu conjusdam servi sui casu divertisset, servum eumdem itineris sui ducem ad domum Bernardi avunculi sui, ut panem sibi, quo famelicam animam refocillaret, peteret esuriebat enim transmisit. Et ille quidem quod jubebat exsequi cupiens, mandato ejus libenter obedivit, et ad eamdem perveniens domum, ad opus domini sui, ut puta hominis deliciis assueti, delicatum panem petivit. Sed miro Omnipotentis judicio, qui domini sui quaerebat salutem, invenit mortem, eerat tormenta. Hac etenim occasione praefato Bernardo dominum suum, simpliciter tamen, quamvis per alias personas prodidit; cui ut puta avuculo, nepotem suum nequaquam occultandum credidit. Justo autem Dei agebatur examine, ut qui dominum suum occidere non fuerat veritus, ipsum quoque occidendum suus proderet dominum servus. Bernardus
Abbreviated transcription (Latin):
De furore presbiteri et suorum et ne¬
quitia legatorum.
non potuit persuderi. xui
De elemosina comitis et oratione ac
interfectione.

Expanded text:
De furore praepositi, et suorum, et nequitia legatorum. non potuit persuaderi. CAP. XXV. De eleemosyna comitis, et oratione ac interfectione.
Abbreviated transcription (Latin):
punis. Du enim nune ꝑ nauicłe un¬
mobilitatẽ. hunc uirum iniquum
ut suam nequitiam recognoseẽt. ꝙ
tuam iusticiam expauescẽt. monu¬
isti: qui olim ꝑ asine loquelã ꝓpħȩ
balaam insipientiam corripiusti:
Miser itaq ille hoc tandẽ mira cło
ꝯpunctus. ꝙ ad cor qñq reu̾sus. naui¬
gium deseruit. ꝙ in terram se ꝑst̾¬
nens. ꝙ reum pectus pugno ꝑcuti¬
ens. ac ubertim lacͥmas fundens.
reatus sui penitudinẽ multo cũ
lam̃tum nauicłam it̃m mouere tẽp¬
tasset. & eam ut ꝙͥus ĩmobilem ẽẽ¬
iudissee. uoluntate dei c̾tius iam
ꝯꝑta. cepit desꝑare de tẽporali sa¬
lute sua. & ꝯfestim tͥstis et merens
ꝯsueta repetiuit latibula

Expanded text:
punis. Tu enim nunc per naviculae impunis. Tu enim nunc per naviculae immobilitatem hunc virum iniquum, ut suam nequitatem recognosceret et tuam justitiam expavesceret; monuisti; qui olim per asinae loquelam prophetae Balaam insipientiam corripuisti. 60. Miser itaque ille hoc tandem miraculo compunctus, et ad cor quandoque reversus, navigium deseruit, et in terram se prosternens, et reum pectus pugno percutiens, ac ubertim lacrymas fundens, reatus sui poenitudinem multo cum lamentam naviculam iterum movere tentasset, et eam ut prius immobilem vidisset, voluntate Dei certius jam comperta, coepit desperare de temporali salute sua, et confestim tristis et moerens consueta repetivit latibula