comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
morabunt᷑ & conuertent᷑ ad dñm: uniuersi fines t̃rȩ.
Et adorabunt in conspectu eiꝰ uniuersȩ patriȩ gen.
De resurrectione quoq eiꝰ: nequaquã psal morum
oracula tacuer̃. Nam qͥd est aliud qđ in psalmo t̃cio
ita desipit. ut credat uelut aliqͥd magnũ nobis
indicare uoluisse ꝓpħam qđ dormierit & eocurre¬
xerit. nisi somnꝰ iste mors eẽt & cuigilatio resur.¬
rectio quã de xp̃o sic oportuit ꝓphetari: Nam et
in quadragesimo multo manifestius id ostenditur.
ubi ex ꝑsona eiusdẽ mediatoris more solito tanquã
prȩcerita narrant᷑ quȩ futura ꝓphetabant᷑: qm̃ quȩ
uentura erant. iã in p̃destinatione & p̃scientia dĩ
uelut facta erant quia certa erant. Inimici inquit
mei dixerunt mala michi: quando moriet᷑ & peri¬
bit nom̃ ciꝰ. Et si ingrediebatur ut uideret uana
locutꝰ est cor eiꝰ congregauit iniqͥtatẽ ipsi. Egre.¬

Expanded text:
morabuntur et conuertentur ad Dominum uniuersi fines terrae morabuntur et conuertentur ad Dominum uniuersi fines terrae et adorDe resurrectione quoque eius nequaquam psalmorum oracula tacuerunt. Nam quid est aliud quod in psalmo tertio ita desipit, ut credat uelut aliquid magnum nobis indicare uoluisse prophetam, quod dormierit et exsurrexerit, nisi somnus iste mors esset et euigilatio resurrectio, quam de Christo sic oportuit prophetari? Nam et in quadragensimo multo manifestius id ostenditur, ubi ex persona eiusdem Mediatoris more solito tamquam praeterita narrantur, quae futura prophetabantur; quoniam, quae uentura erant, iam in praedestinatione et praescientia Dei uelut facta erant quia certa erant. Inimici, inquit, mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingrediebatur ut uideret, uana locutum est cor eius, congregauit iniquitatem ipsi. Egre
Abbreviated transcription (Latin):
sermonib fecimꝰ. Sic & in illo ubi humilitatẽ passio¬
meas & pedes. dinumerauer̃ omĩa ossa mea. ipsi uero
considerauer̃ & conspeocer̃ me : quib utiq uerb̃ in
cruce corpus significauit extentũ manib pedibusq
conficis & clauoꝵ trans uerberatione confossis. eoq
modo se spectaculũ considerantib & conspicientib
prebuisse: addens etiã. diuiser̃ sibi uestim̃ta mea et
suꝑ uestẽ meã miser̃ sortẽ. quȩ ꝓphetia quẽ admo.¬
dũ impleca sit euangelica narrat historia: tunc
ꝓfecto & alia recte intelligunt᷑ quȩ ibi minꝰ aꝑte
dicta sunt. cũ congruunt his quȩ tanta manifesta.¬
tione claruerunt. prȩsertim cũ & illa quȩ ñtrans¬
acta credimꝰ sed p̃sentia contuem᷑. sicut in codẽ psal.¬
mo legunt᷑ tanco ante p̃dicta: ita nunc exhibita in
toto orbe cernunt᷑. Ibi enĩ paulo post dicit᷑. Cõme¬

Expanded text:
Sermonibus fecimus. Sic et in illo ubi humilitatem passioSermonibus fecimus. Sic et in illo ubi humilitatem passiopedes, dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me. Quibus utique verbis in cruce corpus significavit extentum, manibus pedibusque confixis et clavorum transverberatione confossis, eoque modo se spectaculum considerantibus et conspicientibus praebuisse. Addens etiam, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super uestimentum meum miserunt sortem, quae prophetia quem ad modum inpleta sit euangelica narratur historia, tunc profecto et alia recte intelleguntur, quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his, quae tanta manifestatione claruerunt: praesertim quia et illa, quae non transacta credimus, sed praesentia contuemur, sicut in eodem psalmo leguntur tanto ante praedicta, ita nunc exhibita iam toto orbe cernuntur. Ibi enim paulo post dicitur: Comme
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ. ita clarũ est: ut ñ solũ infidelit̃ & infelicit̃. sed
etiã impudenter negetur. Et ipsi quippe fatent᷑
inimici exsion missã fuisse legẽ xp̃i. qđ euangeliũ
nos uocamꝰ: & cã uirgã uirtuti eiꝰ agnoscumꝰ. Dominari
uero eũ in medio inimicoꝵ suoꝵ idem ipsi inter quos
dominat᷑. dentib frendendo & tabescendo: & nichil
aduersus cũ ualendo testant᷑: Deinde qđ paulopost
dicit. uirauit dñs & ñ poe̾nitebit eũ. quib uerb im¬
mutabile futurũ eẽ significat qđ adiungit. tues sa.¬
cerdos inȩternũ scđm ordint̃ melchisedech: ex eo qđ
iã nusquã est sacerdociũ & sacrificiũ scđm ordinem
aaron. & ubiq offert᷑ sub sacerdote xp̃o qđ ꝓtulit mel.¬
de quo ista dicantur : Ad hȩc itaq manifesta. referun¬
tur quȩ paulo obscurius in codẽ psalmo posita sunt:
quando recte intelliguntur. qđ in nr̃is iã popularib

Expanded text:
tuorum, ita clarum est, ut non solum infideliter et infeliciter, sed tuorum, ita clarum est, ut non solum infideliter et infeliciter, sed etiam inpudenter negetur. Et ipsi quippe fatentur inimici ex Sion missam fuisse legem Christi, quod euangelium nos uocamus, et eam uirgam uirtutis eius agnoscimus. Dominari uero eum in medio inimicorum suorum idem ipsi, inter quos dominatur, dentibus frendendo et tabescendo et nihil aduersus eum ualendo testantur. Deinde quod paulo post dicit: Iurauit Dominus, ot non paenitebit eum, quibus uerbis inmutabile futurum esse significat, quod adiungit: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, ex eo quod iam nusquam est sacerdotium et sacrificium secundum ordinem Aaron et ubique offertur sub sacerdote , de quo ista dicantur? Ad haec itaque manifesta referuntur, quae paulo obscurius in eodem psalmo posita sunt, quando recte intelliguntur: quod in nostris jam popularibus
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħis fundauit eã. Cũ igitur huic reginȩ ciui.¬
tati dĩ tanto ante dictũ sit ꝑ ꝓphetiã qđ iã uidemꝰ
impletũ ꝓpatrib tius nati sunt tibi filii. c̃stitues
eos pͥncipes suꝑ omnẽ terrã: ex filiis quippe cius
ꝑ omnẽ tetrã sunt p̃positi & patres ciꝰ cũ confiteant᷑
ei popłi concurrentes ad eã confessione laudis ȩternȩ
sub obscure p̃dictũ est quoquomodo intelligat᷑. debet
his reb manifestissimis conuenire: sicut etiã in illo
me p̃dicat᷑. dixit dñs dño meo sede a dextris meis. do.¬
nec ponã inimicos tuos scabellũ pedũ tuoꝵ: sedere
xp̃s addexterã patris creditur. ñ uidet᷑. Eius etiã
inimicos poni sub pedib eius: nondũ apparit. Id
igitur: apparebit infine. Etiam hoc nunc creditur:
post uidebitur. Uerũ qđ sequit᷑ uirgã urtutis tuȩ
emitet dñs exsr̃on. & dominare inmedio inimicoꝵ

Expanded text:
et Prophetis fundavit eam. Cum igitur huic reginae civiet Prophetis fundavit eam. Cum igitur huic reginae civitati Dei tanto ante dictum sit per prophetiam, quod jam videmus inpletum: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram ex filiis quippe eius per omnem terram sunt praepositi et patres eius, cum confiteantur ei populi concurrentes ad eam confessionem laudis aeternaesubobscure dictum est, quoquo modo intellegatur, debet his rebus manifestissimis conuenire. CAPUT XVII. De his, meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Sedere Christus ad dexteram Patris creditur, non uidetur; eius etiam inimicos poni sub pedibus eius nondum apparet; id agitur, apparebit in fine; etiam hoc nunc creditur, post uidebitur. Verum quod sequitur: Virgam uirtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominare in medio inimicorum
Abbreviated transcription (Latin):
est quos ñ iudit in carne. Unde ꝑciuiusdã psalmi
ꝓphetiã: dicit ipse rex noster. Erues me de con-¬
tradictionib popłi: constitues mc in caput gentiũ
Popłs quẽ non cognoui seruiuit mͥ: in obauditu
auris obaudiuit michi Popłs ergo iste gentium¬
qut̃ non cognouit xp̃s p̃sentia corporali inquẽ tam̃
xp̃m sibi annunciatũ credidit. ut merito de illo
diceret᷑ in obauditu auris obaudiuit michi. qͥa fides
exauditur ẽ: istt inquã popłs additus ueris & car¬
ne & fide israhelitis ciuitas ẽ. dĩ. quȩ ipsũ quoq
scđm carnẽ peperit xp̃m: quando insolis illis israhe¬
litis fuit: Inde quippe erat uirgo maria: inqua
carnẽ xp̃s ut homo eẽt assũpsit. De qua ciuitate:
psalmus alius ait. Mater sron dicet homo. & homo
factus ẽ. in ea: & ipse fundauit cã altissimꝰ. Quis
est altissimꝰ nisi dĩ: Ac ꝑ hoc xp̃s ds̃ ante quã in

Expanded text:
est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi prophetiam dicit ipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in capite gentium. Populus, quem non cognoui, seruiuit mihi; in obauditu auris obaudiuit mihi. Populus ergo iste gentiumquem non cognouit Christus praesentia corporali, in quem tamen Christum sibi adnuntiatum credidit, ut merito de illo diceretur: In obauditu auris obaudiuit mihi, quia fides ex auditu est — -iste, inquam, populus additus ueris et carne et fide Israelitis ciuitas est Dei, quae ipsum quoque secundum carnem peperit Christum, quando in solis illis Israelitis fuit. Inde quippe erat uirgo Maria, in qua carnem Christus, ut homo esset, adsumsit. De qua ciuitate psalmus alius ait: Mater Sion, dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundauit eam Altissimus. Quis est iste Altissimus nisi
Abbreviated transcription (Latin):
intellertus ipsi ȩchin israhelite. cõmemorant᷑ ꝓmis.¬
siones dĩ factȩ regi dauid: & istis quȩ in libro regno.¬
rum sunt posita. quȩdã ibi similia dicunt᷑ sicut est.
Iuraui dauid seruomeo: usq inȩcernũ prȩꝓarabosem̃
tuũ. Et ittrũ. Tunc locutus es in aspectu filustius.
& dixisti. posui adiutoriũ suꝑ potentẽ: & exaltauidec.¬
tum de popło meo. Inueni dauid seruũ meũ: oleo
scõ meo unꝯci eũ. Manus enĩ mea auxiliabit᷑ ci: & bra.¬
chiũ meũ confortabit eũ. Non ꝓficiet inimicus in

Expanded text:
lectus ipsi Aethan Israelitae. commemorantur promissiones Dei factae regi Dauid, et istis, quae in libro regnorum sunt posita, quaedam ibi similia dicuntur, sicut est: Iuraui Dauid seruo meo: Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et iterum: Tunc locutus es in adspectu filiis tuis et dixisti: Posui adiutorium super potentem, exaltaui electum de populo meo. Inueni Dauid seruum meum, in oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei et bracchium meum confort
Abbreviated transcription (Latin):
ut certe nichil sit qđ ci refraget᷑ si ñ omĩa suffragant᷑:¬
ne more centonũ ad r̃ quã uolumꝰ tanqͣm uersiculos
decerpere uideam᷑. uelut de grandi carmine: qđ ñ
de re illa: sed de alia longeq diuersa repperiat᷑ esse
conscriptũ: Hoc autẽ ut in quocũq psalmo possit
ostendi: exponendus. ẽ. totus. Qd quanti oꝑis sit:
& alioꝵ & nr̃a uolumina in quib hoc fecimꝰ satis
indicant. Legat ergo illa qͥ uoluerit: & poterit inue.¬
nire quot & quanta rex dauid idemq ꝓpħa de xp̃o
sint atq manifestȩ ꝓpheticȩ locutiones: necesse est
ut eis etiã tropicȩ misceant᷑. quȩ maxime ꝓpt̃ tardio.¬
res ingerunt doctorib laboriosũ disputandi exponen
mox ut dicunt᷑ ostendunt. & si exc ocio restant exponen.¬
da quȩ incis minus intelligunt᷑: quale illud est in codẽ
psalmoꝵ libro. Eructauit cor meũ uerbũ bonum:

Expanded text:
aut certe nihil sit, quod ei refragetur, si non omnia suffragantaut certe nihil sit, quod ei refragetur, si non omnia suffragantne more centonum ad rem, quam uolumus, tamquam uersiculos decerpere uideamur, uelut de grandi carmine, quod non de re illa, sed de alia longeque diuersa reperiatur esse conscriptum. Hoc autem ut in quocumque psalmo possit ostendi, exponendus est totus; quod quanti operis sit et aliorum et nostra uolumina, in quibus hoc fecimus, satis indicant. Legat ergo illa, qui uoluerit et potuerit; inueniet quot et quanta rex Dauid idemque propheta de sint adque manifestae propheticae locutiones, necesse est ut eis etiam tropicae misceantur; quae maxime propter tardiores ingerunt doctoribus laboriosum disputandi exponendma facie, mox ut dicuntur, ostendunt; etsi ex otio restant exponenda, quae in eis minus intelleguntur; quale illud est in eodem psalmorum libro: Eructauit cor meum uerbum bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
tempora fuerunt. quibusdã psalmis in co libro legun¬
tur inscripta: & quȩ ibi dicunt᷑. uelut ab eis dici uiden¬
tur. Neq enĩ non potuit ꝓpheticus sp̃s ꝓphetanti
regi dauid hȩc etiã futuror ꝓpħarũ nomina reuelare:
ut aliquid qđ eoꝵ ꝑsonȩ conueniret ꝓphetice cantare:¬
tur. sicut rex iosias exorturus & regnaturus post annos
amplius quã trecentos. ciuidã ꝓpħȩ qͥ etiã facta eiꝰ futura
prȩdixit. cũ suo nomine reuelatus ẽ¬
IVNc iã eoxpectari ame uideo: ut hoc loco libri huiꝰ aꝑiã
ipsa excpectatio postulart: quãuis iã in uno fecerĩ. copia
quã in opia magis impedior. Omĩa cnĩ ponere: uitan.¬
de ꝓlixitatis causa ꝓhibeor. Uereor autẽ : ne cũ aliqͣ
clegero. multis qui ea nouerunt uidear magis neces.¬
saria p̃ttrisse. Deinde. qͥa testimoniũ qđ ꝓfertur. de
contentione totius psalmi debet habert suffragiũ.

Expanded text:
tempora fuerunt, quibusdam psalmis in eo libro leguntempora fuerunt, quibusdam psalmis in eo libro leguntur inscripta et quae ibi dicuntur uelut ab eis dici uidentur. Neque enim non potuit propheticus spiritus prophetanti regi Dauid haec etiam futurorum prophetarum nomina reuelare, ut aliquid, quod eorum personae conueniret, prophetice cantaretur; sicut rex Iosias exorturus et regnaturus post annos amplius quam trecentos cuidam prophetae, qui etiam facta eius futura praedixit, cum suo nomine reuelatus enc iam exspectari a me uideo, ut hoc loco libri huius aperiam ipsa exspectatio postulare quamuis iam in uno fecerim, copia quam inopia magis inpedior; omnia enim ponere uitandae prolixitatis causa prohibeor. Vereor autem ne, cum aliqua elegero, multis, qui ea nouerunt, uidear magis necessaria praeterisse; deinde quia testimonium, quod profertur, de contextione totius psalmi debet habere suffragium
Abbreviated transcription (Latin):
pręnotantur ipsius dauid: Qui uero habent intitulis
ipsi dauid: ab aluis factos. ꝑsonȩ ipsius fuisse coaptatos:
Quȩ opinio: uoce euangłica saluatoris ipsius refutat᷑.
qm̃ psalmus centesimꝰ nonus sic incipit. Dixit dñs
dño meo. sede adextris meis: donce ponã inimicos
tuos. scabellũ pedũ tuoꝵ. Et ccrto idem psalmꝰ non
habet intitulo ipsius dauid: sed ipsi dauid sicut plu¬
rimi. Michi autẽ credibilius uident᷑ existimare qͥ om̃s
illos centũ & quinquaginta psalmos eiꝰ operi tribuunt:
cumq aliquos p̃notasse etiã nominib alioꝵ& aliqͥd qđ
ad rem ꝑtineat figurantib. cȩteros autẽ nullius hominis
nom̃ intitulis habere uoluisse: sicut ei uarietatis huiꝰ
dispositionc̃. quãuis latebrosã non tam̃ in anẽ dñs
inspirauit. Nec mouere debet ad hoc ñ credendũ : qđ
non nulloꝵ nomuna ꝓpħarũ qui longe post dauid regis

Expanded text:
praenotantur: Ipsius Dauid; qui uero habent in titulis: praenotantur: Ipsius Dauid; qui uero habent in titulis: Ipsi Dauid, ab aliis factos personae ipsius fuisse coaptatos. Quae opinio uoce euangelica Saluatoris ipsius refutatur, minum suum; quoniam psalmus centensimus nonus sic incipit: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Et certe idem psalmus non habet in titulo: Ipsius Dauid, sed: Ipsi Dauid, sicut plurimi. Mihi autem credibilius uidentur existimare, qui omnes illos centum et quinquaginta psalmos eius operi tribuunt eumque aliquos praenotasse etiam nominibus aliorum aliquid, quod ad rem pertineat, figurantibus, ceteros autem nullius hominis nomen in titulis habere uoluisse, sicut ei uarietatis huius dispositionem. quamuis latebrosaru, non tamen inanem Dominus inspirauit. Nec mouere debet ad hoc non credendum, quod nonnullorum nomina prophetarum. qui longe post Dauid regis
Abbreviated transcription (Latin):
nis ȩternus ẽ: ȩternisq debetur in matre hierłm libera.
ubi erit ueracit᷑ popłs isrł. Hoc enĩ nom̃ interpretatur
uidens dm̃: cuius p̃mii desiderio. pia ꝑfidẽ uita in
igitur ꝑtempora ciuitate dĩ: primo inumbra futuri
in terrena scilieet hierłm regnauit dauid. Erat autẽ
dauid uir in canticis cruditus: qͥ armoniã musicam
non uulgari uoluptate sed fideli uoluntate dilexce.¬
rit. eaq dõ suo qͥuerus ẽ. ds̃. mistica rei magnȩ figura¬
tione seruierit. Diuersoꝵ enĩ sonoꝵ rationabilis mode¬
ratusq concentꝰ: concordi uarictate cõpactã bene ordi¬
natȩ ciuitatis insinuat unitatẽ. Deniq om̃is fere
ꝓphetia eius in psalmis . ẽ: quos centũ quinquaginta
liber continet quẽ psalmoꝵ uocamꝰ. In quib ñ nulli
uolunt cos solos factos adauid: qui eiꝰ nomine inscrip¬
ti sunt: Sunt itt̃ qui putant ñ ab eo factos: nisi qui

Expanded text:
nis, aeternus est aeternisque debetur in matre Hierusalem libera, nis, aeternus est aeternisque debetur in matre Hierusalem libera, ubi erit ueraciter populus Israel; hoc enim nomen interpretatur cuidens Deum\'; cuius praemii desiderio pia per fidem uita in igitur per tempora ciuitate Dei, primo in umbra futuri, in terrena scilicet Hierusalem, regnauit Dauid. Erat autem Dauid uir in canticis eruditus, qui harmoniam musicam non uulgari uoluptate, sed fideli uoluntate dilexerit eaque Deo suo, qui uerus est Deus, mystica rei magnae figuratione seruierit. Diuersorum enim sonorum rationabilis moderatusque concentus concordi uarietate conpactam bene ordinatae ciuitatis insinuat unitatem. Denique omnis fere prophetia eius in psalmis est, quos centum quinquaginta . liber continet, quem psalmorum uocamus. In quibus nonnulli uolunt eos solos factos esse a Dauid, qui eius nomine inscripti sunt. Sunt item qui putant non ab eo factos, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
płm fuerant constituti ex quo terrã ꝓmissionis ac¬
cepit: & utiq humiliabat eũ filius iniqͥtatis hoc
est hostis alienigena. ꝑ interualla tempoꝵ quib: le.¬
guntur paces alternasse cum bellis. & inueniuntur
illic pacis tẽpora ꝓlixiora quã salomon habuit: qui
quad raginta regnauit annos. Nam sub eo iudice qͥ
est appellatus aod: octoginta anni pacis fuer̃ Absit¬
ergo: ut salomonis tẽpora in hac ꝓmissione p̃dicta eẽ
credantur. Multominus itaque: cuius libet regis
alterius. Non enĩ quisquã eoꝵ intanta in quanta
ille pace regnauit: nec um quã om̃ino geͥns illa ita
regnũ tenuit. ut sollicita non fuerit ne hostib sub¬
deretur: qͥa in tanta mutabilitate rerũ humanarũ.
nulli aliquando popło concessa. ẽ. tanta securitas:
ut huic uitȩ host̾iles ñ formidaret incursus. Locus
ergo iste qui ꝓmittit᷑ tam pacatȩ acsecurȩ habitatio.¬

Expanded text:
pulum fuerant constituti, ex quo terram promissionis acpulum fuerant constituti, ex quo terram promissionis accepit. Et utique humiliabat eum filius iniquitatis, hoc est hostilis alienigena, per intervalla temporum, quibus leguntur paces alternasse cum bellis; et inveniuntur illic pacis tempora prolixiora, quam Salomon habuit, qui quadraginta regnavit annis. Nam sub eo judice, qui est appellatus Aod, octoginta anni pacis fuerergo ut Salomonis tempora in hac promissione praedicta esse credantur; multo minus itaque cuiuslibet regis alterius. Non enim quisquam eorum in tanta, quanta ille, pace regnauit; nec umquam omnino gens illa ita regnum tenuit, ut sollicita non fuerit ne hostibus subderetur; quia in tanta mutabilitate rerum humanarum nulli aliquando populo concessa est tanta securitas, ut huic uitae hostiles non formidaret incursus. Locus ergo iste, qui promittitur tam pacatae ac securae habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
inuanũ laborauer̃ ȩdificantes cã. Cuius domꝰ cũ ue.¬
nerit ultima dedicatio: tunc fict illud qđ hic ꝑ na-¬
than locutus. ẽ. ds̃ dicens. Et ponã locũ popło mco
isrł. & plantabo illũ.: & habitabit seorsũ. & ñ sollicitꝰ
crit ultra: & non apponet filius iniquitatis humili¬
are cũ sicut abinicio. adieb quib constitui iudices
suꝑ popłm meũ isrł. Hoc tã magnũ bonũ quisquis
in hoc scło & in hac terra sperat: insipienter sapit:
An quispiã putabit inpace regni salomonis id eẽ
completũ : Pacẽ quippe illã: scriptura inumbra
futuri excellenti p̃dicatione cõmendat. Sed huic
suspicioni uigilant occursũ est: cũ postea quã dic¬
tum est. & non apponet filius iniqͥtatis humili are
cum. continuo subiunctũ est: sicut ab inicio. a dieb
quib constitui iudices suꝑ popłm meũ isrł Iudices
nanq prius quã reges ibi eẽ coepissent suꝑ illũ po¬

Expanded text:
in vano laborant aedificantes eam . Cujus domus cum vein vano laborant aedificantes eam . Cujus domus cum venerit ultima dedicatio, tunc fiet illud quod hic per Nathan locutus est Deus, dicens: Et imponam locum populo meo Israel, et plantabo illum, et inhabitabit seorsum, et non sollicitus erit ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum, sicut ab initio a diebSalomone fluxerunt. Hoc tam magnum bonum quisquis in hoc saeculo et in hac terra sperat, insipienter sapit. An quispiam putabit in pace regni Salomonis id esse conpletum? Pacem quippe illam scriptura in umbra futuri excellenti praedicatione commendat. Sed huic suspicioni uigilanter occursum est, cum. postea quam dictum est: Et non adponet filius iniquitatis humiliare eum, continquibus constitui judices super populum meum Israel. Judices namque priusquam reges ibi esse coepissent, super illum po
Abbreviated transcription (Latin):
sumus Et locutus es ꝓdomo seruitui in longinqͥũ
Ideo autẽ post paululũ ait. nunc incipe & benedic
domũ seruitui usq inȩternũ & cȩtera: quia tunc geni¬
turus crat filiũ ex quo ꝓgenies eiꝰ duceret᷑ ad xp̃m. per
quẽ futura erat domus eiꝰ ȩterna: cadẽq domusciꝰ. Domꝰ
enĩ dauid ꝓpter genus dauid: domus autẽ dĩ eadẽ ipsa
ꝓpter templũ de hominib factũ non de lapidib ubi ha¬
bitet inęterũ popłs cũ dõ & indõ suo: & ds̃ cum popło
atq in popło suo. ita ut sit ds̃ implens popłm suum:¬
& popłs plenus dõ suo. cũ ds̃ erit omĩa in omĩb ipse in
dictũ sit. & nunciauit tibi dñs qm̃ domũ ȩdificab̾ ipsi:
reudasti aurt̃ serui tui dicens. domũ ȩdificabotͥ. Hanc
enĩ domũ & nos ȩdificamꝰ bene uiuendo. & ds̃ ut bene
uiuamꝰ opitulando: quia nisi dñs ȩlificauerit domum.

Expanded text:
sumus: Et locutus es pro domo serui tui in longinquum. sumus: Et locutus es pro domo serui tui in longinquum. Ideo autem post paululum ait: Nunc incipe et benedic domum serui tui usque in aeternum et cetera, quia tunc geniturus erat filium, ex quo progenies eius duceretur ad Christum, per quem futura erat domus eius aeterna eademque domus Dei. Domus enim Dauid propter genus Dauid; domus autem Dei eadem ipsa propter templum Dei de hominibus factum, non de lapidibus, ubi habitet in aeternum populus cum Deo et in Deo suo, et Deus cum populo adque in populo suo; ita ut et populus plenus Deo suo, « Et Deus erit omnia in omnibus . » Ipse in dictum sit: « Et nuntiabit tibi Dominus, quoniam domum aedificabis ipsi:  dicens: Domum aedificabo tibi. Hanc enim domum et nos aedificabimus bene vivendo, et Deus, ut bene vivamus, opitulando: Quia nisi Dominus aedificaverit domum,
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑alis eẽt fidelit̃ expectanda: quã tunc ignorans
infidelitas gentiũ cũ dĩ popłm exultabat atque
insultabat ẽẽ captiuũ. quid aliud quã xp̃i cõmu¬
tationẽ sed scientib nesciens exꝓbrabat: Et ideo qđ
sequitur ubi psalmꝰ iste concludit᷑. benedictio dñi
inȩternũ fiat fiat: uniuerso popło dĩ ad celestẽ hie¬
rusalẽ ꝑtinenti. siue in illis qui latebant in testam̃to
uetereante quã reuelaret᷑ nouũ. siue in his qͥ iã testa.¬
mento nouo reuelato manifeste ꝑtinere cernuntur ad
xp̃m: satis congruit. Benedictio quippe dñi in se-¬
mine clauid. non ad aliqđ tempus sicut dieb salomo¬
nis apparuit. sed inȩternũ speranda. ẽ: in qua certis.¬
sima spe dicitur. fiat fiat. Illius enĩ spei ẽ. confirma.¬
tio: uerbi huius iteratio. Hoc ergo intelligens dauid:
ait in scdõ regnoꝵ libro. unde adistũ psalmũ digressi

Expanded text:
talis esset fideliter exspectanda; quam tunc ignorans talis esset fideliter exspectanda; quam tunc ignorans infidelitas gentium, cum Dei populum exultabat adque insultabat esse captiuum, quid aliud quam Christi commutationem, sed scientibus nesciens, exprobrabat? Et ideo quod sequitur, ubi psalmus iste concluditur: Benedictio Domini in aeternum: fiat, fiat, uniuerso populo Dei ad caelestem Hierusalem pertinenti siue in illis, qui latebant in testamento uetere, antequam reuelaretur nouum, siue in his, qui iam testamento nouo reuelato manifeste pertinere cernuntur ad Christum, satis congruit. Benedictio quippe Domini in semine Dauid non ad aliquod tempus, qualis diebus Salomonis apparuit, sed in aeternum speranda est, in qua certissima spe dicitur: Fiat, fiat. Illius enim spei est confirmatio uerbi huius iteratio. Hoc ergo intellegens Dauid ait in secundo regnorum libro, unde ad istum psalmum digressi
Abbreviated transcription (Latin):
competunt: quicũ graues humilitates ꝑsecutionũ
ꝓxp̃i nomine paterent᷑. recordari potucrunt excelsũ
regnũ semini dauid fuisse ꝓmissũ.: & eius desiderio
dicere non desperando sed petendo. quȩrendo. pulsan¬
do. ubi sunt miserationes tuȩ antiquȩ dñe quas iurasti
dauid inueritate tua: mem̃to dñe obꝓbri seruoꝵ tu¬
orum qđ continui insinu meo multarũ gentiũ. hocẽ.
Quid est autẽ mem̃to dñe nisi ut miserearis. & ꝓtole¬
rata patient̃ humilitate mea reddas celsitudinẽ
quã iurasti dauid inueritate tua : Si autẽ iudȩis
a ssignemus hȩc uerba: illi serui dĩ talia dicere po¬
tuerunt. qͥ expugnata terrena hierłm. ante quã
iħs xp̃s humanitꝰ nasceret᷑ in captiuitatẽ ducti s̃.
intelligentes cõmutationẽ xp̃i: quia scilicet non
per eũ terrena carnalisq felicitas qualis paucis an¬
nis regis salomonis apparuit. sed cȩlestis & spiri¬

Expanded text:
conpetunt, qui, cum graues humilitates persecutionum conpetunt, qui, cum graues humilitates persecutionum pro Christi nomine paterentur, recordari potuerunt excelsum regnum semini Dauid fuisse promissum, et eius desiderio dicere, non desperando, sed petendo quaerendo pulsando: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? Memento, Domine, obprobrii seruorum tuorum, quod continui in sinu meo multarum gentium hoc est, Quid est autem: Memento, Domine, nisi ut miserearis et pro tolerata patienter humilitate mea reddas celsitudinem. quam iurasti Dauid in ueritate tua? Si autem Iudaeis adsignemus haec uerba, illi serui Dei talia dicere potuerunt, qui expugnata terrena Hierusalem, antequam Iesus Christus humanitus nasceretur, in captiuitatem ducti sunt, intellegentes commutationem Christi, quia scilicet non per eum terrena carnalisque felicitas, qualis paucis annis regis Salomonis apparuit, sed caelestis ac spiri
Abbreviated transcription (Latin):
quando regi clauid ista ꝓmissa sunt. Potest autẽ
intelligi multasgentes qͣndo xp̃ianos ꝑsequebant᷑
exꝓbrasse illis passionẽ xp̃i. quã scriptura cõmuta¬
tionẽ uocat: qm̃ moriendo immortalis. ẽ. factꝰ. Potest
& cõmutatio xp̃i scđm hoc accipi expbrata israhelitis:
quia cũ eoꝵ speraret᷑ futurus factus . ẽ. gentiũ. & hoc
cis nunc exxꝓbrant multȩ gentes quȩ crediderunt in cũ
per testamentũ nouũ. illis inuetustate remanentib
ut ideo dicatur mem̃to dñe obꝓbri serubꝵ tuoꝵ.
quia non eos obliuiscente sed potius miscrante dño.
& ipsi post hoc obꝓbriũ credituri sunt. Sed ille quẽ
prius posui: conuenientior sensus mͥ uidet᷑. Inimi¬
cis enĩ xp̃i quib exꝓbratur qđ eos ad gentes transi¬
ens reliquerit xp̃s in congrue uox ista coaptatur:
Mem̃to dñe obꝓbri seruoꝵ tuoꝵ. Non enĩ serui dĩ
nuncupandi sunt: tales uidȩx Sed eis uerba ista¬

Expanded text:
quando regi Dauid ista promissa sunt. Potest autem quando regi Dauid ista promissa sunt. Potest autem intellegi multas gentes, quando Christianos persequebantur, exprobrasse illis passionem Christi, quam scriptura commutationem uocat. quoniam moriendo inmortalis est factus. Potest et commutatio Christi secundum hoc accipi exprobrata Israelitis, quia, cum eorum speraretur futurus, factus est gentium, et hoc eis nunc exprobrant multae gentes, quae crediderunt in eum per testamentum nouum, illis in uetustate remanentibus, ut ideo dicatur: Memento, Domine. obprobrii seruorum tuorum, quia non eos obliuiscente, sed potius miserante Domino et ipsi post hoc obprobrium credituri sunt. Sed ille, quem prius posui, conuenientior mihi sensus uidetur. Inimicis enim Christi, quibus exprobratur. quod eos ad gentes transiens reliquerit Christus, incongrue uox ista coaptatur: Memento, Domine, obprobrii seruorum tuorum; non enim serui Dei nuncupandi sunt tales Iudaei; sed eis uerba ista
Abbreviated transcription (Latin):
sumendi eam. Sed cȩtera psalmi huius quȩ ita sẽ ha
bent. ubi sunt miserationes tuȩ antiquȩ dñe. quas
iurasti dauid inueritate tua. mem̃to dñe obꝓbrii
seruoꝵ tuoꝵ qđ continui in sinu meo multarum
gentiũ. qđ exꝓbrauer̃ inimici tui dñe. qđ exꝓbra¬
uerunt cõmutationẽ xp̃i tui: utrũ ex ꝑsona dicta
sint illoꝵ& israhelitarũ qui desiderabant reddi sibi
ꝓmissionẽ quȩ facta est ad dauid: an pocius ad xp̃i¬
anoꝵ. qui non scđm carnẽ. sed scđm sp̃m sunt israhe¬
litȩ: merito queri potest. Dicta sunt qͥppe ista uł
scripta tempore quo fuit ȩtham de cuiꝰ nomineti.¬
tulũ iste psalmꝰ accepit: & idem tẽpus regni dauid
fuit. Ac ꝑ hoc non diceretur. ubi sunt miscrationes
tuȩ antiquȩ dñe quas iurasti dauid inueritate tua :
nisi eoꝵ ꝑsonã inse ꝓphetia trans figuraret qui longe
postea futuri erant. quib hoc tempus eẽt antiquũ:

Expanded text:
sumendi eam. sumendi eam. bent: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? Memento, Domine, obprobrii seruorum tuogentium; quod exprobrauerunt inimici tui, Domine; quod exprobrauerunt, commutationem Christi tui, utrum ex persona dicta sint illorum Israelitarum, qui desiderabant reddi sibi promissionem, quae facta est ad Dauid, an potius Christianorum, qui non secundum carnem, sed secundum spiritum sunt Israelitae, merito quaeri potest. Dicta sunt quippe ista uel scripta tempore, quo fuit Aethan, de cuius nomine titulum iste psalmus accepit; et idem tempus regni Dauid fuit; ac per hoc non diceretur: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? nisi eorum personam in se propheta transfiguraret, qui longe postea futuri erant, quibus hoc tempus esset antiquum,
Abbreviated transcription (Latin):
umbra pͣtereunt. Sed non uane ds̃ constituit om̃s fili¬
os hominũ: quia & multos auanitate liberat. ꝑ medi¬
atorẽ iħm: & quos liberandos non cẽ p̃scuut. ad utilitatẽ
liberandoꝵꝵ & cõparationẽ duarũ inter sẽ a contrario
ciuitatũ: non utiq uane in totius rationalis creaturȩ
pulcherrima atq iustissima ordinatione constituit.
Deinde sequit᷑. Quis ẽ. homo qͥuiuet & ñ uidebit
mortẽ. eruet animã suã de manu inferi : Quis ẽ. iste.
nisi substantia illa isrł ex semine cdauid xp̃s ħis.¬
De quo dicit apłs: qđ surgens amortius iã non morit᷑.
& mors ei ultra non dominabit᷑. Sic enĩ uiuet & non
uidebit mortẽ. ut tam̃ mortuus fuerit: sed animam
suam eruerit de manu inferni. quoꝓpter quorundã
soluenda infernalia uincla descenderat. Eruerit
autẽ: potestate illa de qua in euangło dicit. Potestatẽ
habeo ponendi animã meã : & potestatẽ habeo iterũ

Expanded text:
umbra praetereunt; sed non uane Deus constituit omnes filiumbra praetereunt; sed non uane Deus constituit omnes filios hominum, quia et multos a uanitate liberat per mediatorem Iesum, et quos liberandos non esse praesciuit, ad utilitatem liberandorum et conparationem duarum inter se a contrario ciuitatum non utique uane in totius rationalis creaturae pulcherrima adque iustissima ordinatione constituit. Deinde sequitur: Quis est homo, qui uiuet et non uidebit mortem, eruet animam suam de manu inferi? Quis est iste. nisi substantia illa Israel ex semine Dauid, Chris non moritur, et mors ei ultra non dominabitur. Sic enim uiuet et non uidebit mortem, ut tamen mortuus fuerit, sed animam suam eruerit de manu inferni, quo propter quorundam soluenda inferna uincula descenderat; eruerit autem potestate illa, de qua in euangelio dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum
Abbreviated transcription (Latin):
tisti miscdam tuã. quã ꝓmisistidauid. Qđ autẽ dix̃
infinẽ. quid. ẽ nisi usq infinẽ: Qui finis: intelligend
est ultimũ tempus. quando in xp̃m iħm etiã gens illa¬
si est creditura. Ante quẽ finẽ: illa ficri oportebat quȩ
superius crũnosa defleuit: ꝓpter quȩ & hic sequit᷑:
Exardescit sicut ignis iratuaᷤ mem̃to quȩ est mea
substantia. Nichil hic melius quã ipse iħs intelligitur
substantia popłi cius: ex quo natura . ẽ carnis eiꝰ. Non
enĩ uane inqͥt constitiusti: om̃s filios hominũ: Nisi
enĩ ec̃t unus filius hominis substantia isrł ꝑquẽ filiũ
hominis liberarent᷑ multi filii hominũ: uane utiq
constituti essent om̃s filii hominũ. Nunc uero: om̃is qui¬
dem humana natura ꝑpeccatũ pͥmi hominis inuani¬
tatem de ueritate conlapsa est. Ppter qđ: dicit alius
psalmus. Homo uanitati similis factus. c̃: dies eiꝰ ueluc

Expanded text:
tis misericordiam tuam, quam promisisti Dauid\'. Quod autem dixit: tis misericordiam tuam, quam promisisti Dauid\'. Quod autem dixit: In finem, quid est nisi usque in finem? Qui finis intellegendus est ultimum tempus, quando in Christum Iesum etiam gens illa est creditura, ante quem finem illa fieri oportebat, quae superius aerumnosa defleuit. Propter quae et hic sequitur: Exardescit sicut ignis ira tua: memento quae est mea substantia. Nihil hic melius quam ipse Iesus intellegitur substantia populi eius, ex quo natura est carnis eius. Non enim uane, inquit, constituisti omnes filios hominum. Nisi enim esset unus filius hominis substantia Israel, per quem filium hominis liberarentur multi filii hominum, uane utique constituti essent omnes filii hominum. Nunc uero omnis quidem humana natura per peccatum primi hominis in uanitatem de ueritate conlapsa est, propter quod dicit alius psalmus: Homo uanitati similis factus est, dies eius uelut
Abbreviated transcription (Latin):
terã inimicoꝵ cius: iocundasti om̃s inimicos eius.
Quertisti adiutoriũ gladi eiꝰ. & non es opitulatꝰ ei in
bello. Dissolusti cũ abemundatione: sedẽ eius in t̾ra
collisisti. Minusti dics sedis ciꝰ: ꝑfudisti cũ confusione:
Hȩc om̃ia uener̃ suꝑ ancillã hierłm: inqua regnauer̃
nonnulli etiã filii liberȩ. regnũ illud tenentes in dispen-¬
satione cẽporali: regnũ autẽ cęlestis hicrłm cuiꝰ erant
filii inuera fide habentes. & in uero xp̃o sperantes. Qmͦ
autẽ ista uenerint suꝑ illud regnũ: index est rerum
gestarũ silegatur historia. Post hȩc autẽ ꝓphetata :¬
ad precandũ dm̃ ꝓpħa conuertit᷑. Sed & ipsa p̃catio:
ꝓphetatio est. Usquequo dñe auertis infinc̃. subaudit᷑
faciemtuam: Sicut alibi dicit᷑ Quousq auertis fa-¬
ciem tuã ame᷑. Nam ideo quidã codices hic non haben
auertis. sed auerteris: quanquã possit intelligi auer¬

Expanded text:
teram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; teram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram conlisisti; minuisti dies sedis eius, perfudisti eum confusione. Haec omnia uenerunt super ancillam Hierusalem, in qua regnauerunt nonnulli etiam filii liberae, regnum illud tenentes in dispensatione temporaria, regnum autem caelestis Hierusalem, cuius erant filii, in uera fide habentes et in uero Christo sperantes. Quo modo autem ista uenerint super illud regnum, index est rerum gestarum, si legatur, historia. - CAPUT ad precandum Deum propheta conuertitur; sed et ipsa precatio prophetatio est. Usque quo, Domine, auertis in finem? subauditur \'faciem tuam\', sicut alibi dicitur: Quo usque auertis faciem tuam a me? Nam ideo quidam codices hic non habent auertis, sed \'auerteris\'; quamquam possit intellegi: \'Auer
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipse dauid. si dilatus est xp̃s dñi. Cũ cnĩ xp̃s
eius dicerent᷑ om̃s reges mistico illo chrismate con:¬
secrati. non solũ a rege dauid & deinceps. sed ab
illo etiã saule qui popło cidẽ rexprimus ẽ. unctꝰ.
ip̃se quippe dauid eũ xp̃m dñi appellat: erat
tamen unꝰ uerus xp̃s. cuiꝰ illi figurã ꝓphetica unccione
gestabant: qui scđm opinionẽ hominũ qui eũ puta¬
bant in dauid uł salomone intelligendũ differebat᷑
in longũ. scđm dispositionẽ autẽ dĩ uenturus suo
tempore parabat᷑. Interea dũ ille differtur: quid fac¬
tum sit de regno terrenȩ hicrłm ubisperabat᷑ utiq
regnaturus. secutus iste psalmꝰ ad uinã atq ait. Euer¬
tisti cestamentũ serui tui: ꝓphanasti interra scĩtatẽ
cius. Destruxisti om̃s macerias cius: posusti munitio
nes eiꝰ formidinẽ Diripuerunt eũ om̃s transeuntes
uiam: factus est obꝓbriũ uicinis suis Ex altastidex¬

Expanded text:
nec ipse Dauid, si dilatus est christus Domini. Cum enim christi nec ipse Dauid, si dilatus est christus Domini. Cum enim christi eius dicerentur omnes reges mystico illo chrismate consecrati, non solum a rege Dauid et deinceps, sed ab illo etiam Saule, qui populo eidem rex primus est unctus ipse quippe Dauid eum christum Domini appellat: erat tamen unus uerus christus, cuius illi figuram prophetica unctione gestabant; qui secundum opinionem hominum, qui eum putabant in Dauid uel in Salomone intellegendum, differebatur in longum; secundum dispositionem autem Dei uenturus suo tempore parabatur. Interea dum ille differtur, quid factum sit de regno terrenae Hierusalem, ubi sperabatur utique regnaturus, secutus iste psalmus adiunxit adque ait: Euertisti testamentum serui tui, profanasti in terra sanctitatem eius; destruxisti omnes macerias eius, posuistit eum omnes transeuntes uiam, factus est obprobrium uicinis suis; exaltasti dex
Abbreviated transcription (Latin):
bo inqͥt inueritate mea: neq ꝓfanabo testam̃tum
meũ. & quȩ ꝓcedunt de labus meis ñ reꝓbabo.
Semel iuraui in scõ meo si dauid mentiar: id est neqͣ.¬
quam dauid mentiar. Solet enĩ: sic loqui scrip¬
tura. Quid autẽ non mentiatur: adiungit et
dicit. Sem̃ eius in ȩcernũ manebit: et sedes eiꝰ sicut
sol inconspertu meo. & sicut luna ꝑfccta inecernũ:¬
ualidissima firmam̃ta ne putarent᷑ insalomone
cõpleta. tanquã id speraret᷑ nec inueniret᷑: tu uero
inquit reppulisti & ad nichilũ deduxisti dñe. Hoc
quippe factũ est de regno salomonis. in posteris cius.
usq ad euersionẽ ip̃sius terrenȩ hierłm quȩ regiu
ciusdẽ sedes fuit: & maxime ipsius tẽpli labẽ. qđ
fuerat a salomone constructũ. Sed ne obhoc puta.¬
retur ds̃ contra sua ꝓmissa fecisse: continuo subiecit.
Distulisti xp̃m tuũ. Non ergo est ille salomon: sed

Expanded text:
bo, inquit, in ueritate mea, neque profanabo testamentum bo, inquit, in ueritate mea, neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis non reprobabo. Semel iuraui in sancto meo, si Dauid mentiar; id est, nequaquam Dauid mentiar. Solet enim sic loqui scriptura. Quid autem non mentiatur, adiungit et dicit: Semen eius in aeternum manet; et sedes eius sicut sol in con-. spectu meo, et sicut luna ualidissima firmamenta, ne putarentur in Salomone conpleta, tamquam id speraretur nec inueniretur: Tu uero, inquit, reppulisti et ad nihilum deduxisti, Domine. Hoc quippe factum est de regno Salomonis in posteris eius usque ad euersionem ipsius terrenae Hierusalem, quae regni eiusdem sedes fuit, et maxime ipsius templi labem, quod fuerat a Salomone constructum. Sed ne ob hoc putaretur Deus contra sua promissa fecisse, continuo subiecit: Distulisti christum tuum. Non ergo est ille Salomon, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ritis xp̃os meos. Qđ quid est aliud. quã ne lescri.¬
tis: Inpsalmo uero cũ ageret tanquã de dauid.
& quiddã ciusmodi etiã ibi diceret. si dereliqueru
inquit filu cius lege meã & in iudicus meis ñ ambu.¬
lauerint. si iustificationes meas ꝓfanauerint & man.¬
data mea ñ custodierint. uisitabo in uirga iniqͥtates
non disꝑgam abeo: non dixit ab eis cũ loqueret᷑
de filuis eiꝰ non de ipso: sed dixit abeo. Qđ bene
intellectũ: tantundẽ ualet: Non enĩ xp̃i ipsius
nitus coherceri: sed inciꝰ corpore ac membris. qđ
popłs eius ẽ. Idco in libro regnoꝵ iniqͥtas ciꝰ dicit᷑
in psalmo autẽ filioꝵ eius: ut intelligamꝰ de ipso dici
quodã modo qđ de eius corpore dicitur oꝑpter qđ
etiam ipse decȩlo cũ corpus eiꝰ qđ sunt fideles eius
saulus ꝑsequeret᷑. saule inqͥt saule. quid me ꝑse.¬
queris : Deinde in consequentib psalmi. neq noce.¬

Expanded text:
ritis christos meos. Quod quid est aliud, quam De laeseriritis christos meos. Quod quid est aliud, quam De laeseritis\'? In psalmo uero cum ageret tamquam de Dauid, ut quiddam eius modi etiam ibi diceret: Si dereliquerint, inquit, filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint; si iustificationes meas profanauerint et mandata mea non custodierint: uisitabo in uirga iniquitates non dispergam ab eo . Non dixit, Ab eis, cum loqueretur de filiis ejus, non de ipso: sed dixit, ab eo; quod bene intellectum tantumdem valet. Non enim Christi ipsinitus coerceri; sed in ejus corpore ac membris, quod populus ejus est. Ideo in libro Regnorum, iniquitas ejus dicitur; in Psalmo autem, filiorum ejus: ut intelligamus de ipso dici quodammodo, quod de ejus corpore dicitur. Propter quod etiam ipse de coelo, cum corpus ejus, quod sunt fideles ejus, Saulus persequeretur, Saule, inquit, Saule, quid me persequeris ? Deinde in consequentibus Psalmi, Neque noce
Abbreviated transcription (Latin):
mari manũ eiꝰ: & influminib dexcterã ciꝰ Ipse
inuocabit ine pater m̃s estũ: ds̃ m̃s & susceptor
salutis meȩ. Et ego pͥmogenitũ ponã illũ: excel.¬
sum apud reges terrȩ. Inȩternũ seruabo ei mise.¬
ricordiã meã: & testam̃tũ meũ fidele ipsi. Et
ponã in scłm scli sem̃ eius: & thronũ ciꝰ sicut di.
escęli. Quȩ om̃ia de dño nr̃o iħu xp̃o intelligun.¬
tur quando recte intelligunt᷑: sub nomine dđ
ꝓpter formã serui. quã de semine dauid idẽ me:¬
diator assũ psit ex uirgine. Continuo etiã dicit᷑
de peccatis filioꝵ eiꝰ tale aliqͥd quale in regnoꝵ
libro positũ est: & qͥsi de salomone ꝓcliuius acci.¬
pitur. Ibi nãq hoc ẽ in regnoꝵ libro. & siuene.¬
rit inqͥt iniquitas eiꝰ redarguã illũ in uirgaui.¬
rorum. & in tactib filioꝵ hominũ: miscdam
autẽ meã non amoueã abeo. tactib significans
plagas correptionis. Unde illud est. Ne cetige.¬

Expanded text:
se inuocabit me: Pater meus es tu, Deus meus et susceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam eum, excelsum aput reges terrae. In aeternum seruabo ei misericordiam meam et testamentum meum fidele ipsi. Et ponam in saeculum saeculi semen eius, et thronum eius sicutes coeli . Quae omnia de Domino Jesu intelliguntur, quando recte intelliguntur, sub nomine David, propter formam servi, quam de semine David idem Mediator assumpsit ex virgine. Continuo etiam dicitur de peccatis filiorum ejus tale aliquid, quale in Regnorum libro positum est, et quasi de Salomone proclivius accipitur. Ibi namque, hoc est in Regnorum libro, Et si venerit, inquit, iniquitas ejus, redarguam illum in virga virorum et in tactibus filiorum hominum; misericordiam autem meam non amoueam ab eo; tactibus significans plagas correptionis. Unde illud est: Ne tetige
Abbreviated transcription (Latin):
olto exultationis p̃participib tuis. Mirra & guita
& casia auestim̃tis tuis: ad omib ȩburneis ex quib
dlectauer̃ te filiȩ regũ in honore tuo. Quis ñ hic
xp̃m quc̃ predicamꝰ & inquẽ credimꝰ quamlibet sit
bili sed spirit᷑ali atq intelligibili chrismate : quis
enim tã rudis est in hac religione uł tam surdus
aduersus eiꝰ famã longe lateq diffusã: ut xp̃m a dris¬
mate hoc ẽ. ab unctione appellatũ et̃ ñ nouerit:
Agnito autẽ rege xp̃o: iã cȩtera quȩ hic trõpice cdicta
sunt quomodo sit speciosus forma p̃filus hominũ:
quadã tantomagis amanda atq miranda qͣntoniinꝰ
corporta pulchritudine. quis gladius eiꝰ. quȩ sagictȩ.
& cȩcera isto modo ñ ꝓprie sedtropice posita: iã sub.¬
ditus ci qͥ regnat ꝓpt̾ ueritatt̃ & mansuetudinem
& iusticiam exquirat ex ocio. Dcinde aspiciat eiꝰ
ȩccłam. tanto uiro suo spiritaili conubio & diuino
amore coniunctã : de qua dicit᷑ in his quȩ secunt᷑.

Expanded text:
rha et gutta et casia a uestimentis tuis, a domibus eburneis; ex quibus te delectauerunt filiae regum in honore tuo. Quis non hic Christum, quem praedicamus et in quem credimus, quamlibet sit bili, sed spiritali adque intellegibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione uel tam surdus aduersus eius famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione appellatum esse non nouerit? Agnito autem rege Christo, iam cetera, quae hic tropice dicta sunt, quo modo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda adque miranda, quanto minus corporea pulchritudine, quis gladius eius, quae sagittae, et cetera isto modo non proprie, sed tropice posita iam subditus ei, qui regnat propter ueritatem et mansuetudinem et iustitiam, inquirat ei otio. Deinde adspiciat eius ecclesiam tanto uiro suo spiritali conubio et diuino amore coniunctam, de qua dicitur in his quae sequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i generatione & generationẽ. Propterea popłi
confitebuntur tͥ: in ȩternũ & in scłm scłi. Non opinor
quenquã ita desipere: ut aliquã hic mulierculã
prȩdicari eredat atq describi. coniugẽ uidelicet
illius cui dictũ est. Sedes tua ds̃ in scła scłoꝵ: uir¬

Expanded text:
omni generatione et generatione. Propterea populi confitebuntur tibi in aeternum et in saeculum saeculi. Non opinor quemquam ita desipere, ut hic aliquam mulierculam praedicari credat adque describi; coniugem uidelicet illius, cui dictum est: Sedes tua, Deus, in saecu
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad mare. & aflumine usq ad t̃minos orb̃ terrȩ:
qđ in xp̃o uidemꝰ impleri. A flumine quippe domi¬
nandi sũpsit exordiũ: ubi baptizatꝰ aiohanne eo¬
demonstrante coepit agnosci adiscipłis. qͥ eũ non solũ
magistrũ. ucrũ etiã dnm̃ appellauer̃. Nec ob aliud
uiuente adhuc patre suo dauid regnare salomon
cocpit: qđ nulli regũ illoꝵ contigit: nisi ut hinc
quoq satis cluceat non eẽ ipsũ quẽ ꝓphetia ista
presignat: quȩ ad cius patrẽ loquit᷑ dicens. Et
erit cũ ĩ pleti fucrunt dies tui & dormies cũ patrib:
tuis: & suscitabo semtuũ post te qͥerit de uentit tuo.
& prȩparabo regnũ illuis. Quomodo ergo ꝓpter
id qđ sequit᷑ hic ȩlificabit michi domũ iste salomon
putabitur ꝓphetatus & ñ potius ꝓpetr id qđ p̃cedit.
cũ ĩ pleti fuerint̾ dies tui & dormies cũ patrib tuis.
suscitabo sementuũ post ee. alius pacificus intelligit᷑

Expanded text:
usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae: usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae: quod in Christo videmus impleri. A flumine quippe dominandi sumpsit exordium, ubi baptizatus a Joanne, eodem monstrante coepit agnosci a discipulis, qui eum non solum Magistrum, verum etiam Dominum appellaverunt: nec ob aliud, vivente adhuc patre suo David, regnare Salomon coepit, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: Et erit cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, qui exiet de veet praeparabo regnum illius. Quomodo ergo propter id quod sequitur: Hic aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus, et non potius propter id quod praecedit: Cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te; alius pacificus intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nichil aliud dicitur cęlũ celi. quam cęliceloꝵ.
Nam celũ ds̃ uocauit firmamentũ. suꝑ qđ sunt aquȩ:
& tamen psalmus. & aquȩ inquit quȩ suꝑcelos¬
sunt laudent nom̃ dñi. Quid ergo istoꝵ duũ sit.
an preter hȩc duo aliquid aliud de scłis scłoꝵ
possit intelligi: ꝓfundissima quȩstio est. Neq
hoc qđ nunc agimus impedit. si indiscussa interim
differatur siue aliquid in eã definire ualcamꝰ. siue
nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio: Ne
intanta obscuritate rerũ affirmart aliquid tẽmere
aliquid audeamꝰ. Nunc enĩ contra opiniont̃ dispu-¬
tamus: qua illi circuitus asserunt᷑ quib semꝑ eadẽ
ꝑ interualla tẽpoꝵ necesse cẽ repeti existimantur.
Quȩlibet autẽ illarũ sententiarũ de scłis scłoꝵ uera
sint: non eadẽ repetita sed alterũ ex alttro conexione
ordinatissima ꝓcurrentia liberatort̃ beatitudine
sine ullo recursu miseriarũ certissima ꝑmanente:

Expanded text:
sicut nihil aliud dicitur caelum caeli quam caeli caelorum. Nam caelum Deus uocauit firmamentum super quod sunt aquae; et tamen psalmus: Et aquae, inquit, quae super caelos, laudent nomen Domini. Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera  saeculorum sint non eadem repetita, sed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum certissima permanente,