comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc de illo sentiunt: quomo¬
do eũ nescire dieuntur: Et
de omenib quidem fieri po¬
test: ut eos sepe quos nũquã
uidimꝰ diligamꝰ. Ac per hoc̃
nec illud ã contrario impos¬
sibile est: ut eos quos nũquã
uidimꝰ oderimus. Fama qͥppe
de aliquo sermocinante seu be¬
ne seu male: fit ñ immerito
ut amemꝰ uel oderimꝰ ignotũ:
sed si fama sit uerax. quomͦ ẽ.
de quo uera didicimꝰ dicendus
ignotus: An quia eius faciẽ
non uidimꝰ. quã cum & ipse
ñ uideat. nulli tam̃ potest no¬
tior ẽẽ quam sibi: Non igit᷑
in eius facie corporali nobis
intimat᷑ cuiusq notitia: sed
tunc nobis ad cognitionẽ patet.
quando eius mores & uita ñ
latet. Alioquin nec seipsum
nosse quisquã potest: qui ui¬
dere faciem suam ñ potest. S
utiq tanto certius quã notus
est alus ipse se nouit: quanto

Expanded text:
hoc de illo sentiunt, quomohoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se no
Abbreviated transcription (Latin):
puniantur: Ad hȩc inquisita.
pro meo captu dño donante
respondeo. Habere illos excu¬
sationem ñ de om̃ĩ peccato suo:
sed hoc peccato quo in xꝑm nͣ
crediderunt ad quos nͣ uenit.
& quib ñ est locutus. Sed ñ in
eo sunt numero. ad quos in
discipłis uenit: & quibus ꝑ
discipłos est locutus. Quod &
nunc facit. Nam ꝑ ȩccłam
suã uenit ad gentes: & ꝑ eccle¬
siam suã loquit᷑ gentibus. Ad
hoc enĩ ꝑtinet quod ait. Qui
uos recipit. me recipit. Et qui
uos spernit. me spernit. Qui
Audistis dñm dicentẽ. qui me
odit & patrem meũ odit: qui
superius dixerat. Hec facient
uobis: quia nesciunt eum qui
misit me. Non utiq dissimu¬
landa nascit᷑ questio: quomo¬
do possint odisse quẽ nesciunt.
Si enĩ dm̃ non quod est ipse.
sed nescio quid aliud eũ sus¬
picantur aut credunt. & hoc
oderunt: utiq nͣ ipsum ode¬
runt. sed qđ sua mendaci su¬
spitione. uel uana credulitate
concipiunt. Si autẽ quod ẽ

Expanded text:
puniantur? Ad haec inquisita puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato, quia in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus; sed non in eo sunt numero, ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus: quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit . Audistis Dominum dicentem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est,
Abbreviated transcription (Latin):
uenissem peccatũ ñ haberens:
Num quid sine peccato eratt
uidei antequã xꝑc ad eos in
carne uenisset: Quis hoc
uel stultissimus dixerit:
Sed magnũ quodlam pecca¬
tum: ñ ome peccatum. quasi
sub generali nomine uult
intelligi. Hoc est enim pec¬
catum quo tenent᷑ cuncta
peccata: quod unusquisq
si ñ habeat dimittuntur ei
cuncta peccata. Hoc ẽ autẽ
quod ñ crediderunt in xꝑm:
qui propt̃ea uenit ut credat᷑
in eum. Hoc peccatum si nͣ
uenisset: non utiq haberent.
Aduentus quippe eiꝰ quan¬
tum credentib salutaris:
tantũ non credentib exitia¬
xit atq ait. nunc autem
excusationẽ non habent de
peccato suo: potest mouere
querentes. utrum hu ad qͦs
non uenit xꝑc nec locutus ẽ
eis habeant excusationem de
peccato suo. Si enĩ nͣ habent:
cur hic dictum est propterea
istos nͣ habere. quia uenit &
locutus est eise Si autem ha¬
bent. utrum ad hoc habeant
ut pęnis alienent᷑. an ut mitiꝰ¬

Expanded text:
venissem, peccatum non haberent? venissem, peccatum non haberent? Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum, quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autem quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiaxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut
Abbreviated transcription (Latin):
sensus est consumiatꝰ. Hac
quippe scientia qui sciunt
patrem a quo missus ẽ xꝑc.
nullo modo ꝑsequuntur eos
quos colligit xꝑc : quia & ip¬
si cum eis colliguntur ã xꝑo.
Si non uenissem. & locutus
eis fuissem: peccatum ñ ha¬
berent. Iudȩos ostendit ex¬
pressuis. De his enim dicit.¬
Si non uenissem & locutus
eis fuissem. peccatũ non ha¬
berent: de qtiib dicebat.
Si me ꝑsecuti sunt: & uos ꝑ¬
sequentur. Si sermonem
meũ seruauerunt: & ur̃m
seruabunt. Sed hȩc omĩa
facient uobis ꝓpter nomen
meum: quia nesciunt eum
qui misit me. His enĩ uerbis.
& ista subiungit. Si non ue¬
nissem & locutus fuissem eis:
peccatum ñ haberent. Iudȩi
euidentissime indicat ȩuan¬
gelium. Iudȩis locutus est
xꝑc: non aliis gentibus. In
eis ergo uoluit intelligi mun¬
dum: qui odit xp̃m & disci¬
pulos eius. Immo uero nͣ in
eis solis: sed hos quoq ad eun¬
dem mundum ꝑtinere mon¬
strauit. Quid est ergo si ñ

Expanded text:
sensus est consummatus . Hac sensus est consummatus . Hac quippe scientia, qui sciunt Patrem, a quo missus est Christus, nullo modo persequuntur eos quos colligit Christus, quia et ipsi cum eis colliguntur a Christo. Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaeos ostendit expressius; de his eSi non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me: his enim verbis et ista subjungit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei evidentissime indicat Evangelium; Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
maleficos. quos contra leges
publicas fecisse cognoscereñ
puniebant : quomodo intel¬
ligendum est quod ait dñs.
si de mundo essetis. mundus
quod suum erat diligeret.
N eq enim quos punit dili¬
git mundus: a quo uidemꝰ
supradicta scelerum gene¬
ra plerumq puniri. Nisi
quia mundus est in eis ã
quib talia scelera puniun¬
tur : mundus & in eis ã quib
talia scelera diligunt᷑. Mun¬
dus itaq ille qui intelligitur
in malis atq impiis. & odit
quod suum est ex ea parte
hominũ. qua sceleratis nocet:
& diligit quod suum est ex
ea parte hominum qua eis¬
dem ipsis consceleratis fa¬
uet. Ergo hȩc omĩa facient
uobis propter nomen meũ :
uel ita dictum est propter
quod uos patimini: uel ita
ꝓpter quod & ipsi faciunt:
quia hoc in uobis dum ꝑse¬
quuntur oderunt. Et addi¬
dit: Quia nesciunt eũ qui
me misit. Hoc est scdm eam
scientiam dictũ intelligen¬
dum est: de qua & alibi scri¬
ptum est. Scire autem te:

Expanded text:
maleficos, quos contra leges maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant, quomodo intelligendum est quod ait Dominus: Si de mundo essetis, mundus quod suum est diligeret? neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri; nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera puniuntur, mundus et in eis a quibus talia scelera diliguntur. Mundus itaque ille, qui intelligitur in malis atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod suum est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis cum consceleratis favet. Ergo haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum est, propter quod vos patimini; vel ita, propter quod et ipsi faciunt, quia hoc in vobis dum persequuntur, oderunt; et addidit: Quia nesciunt eum qui me misit. Hoc secundum eam scientiam dictum intelligendum est, de qua et alibi scriptum est: Scire autem te,
Abbreviated transcription (Latin):
intra in gaudium dñi tui.
Sed hȩc omi̾a inquit facient
uobis propt᷑ nomen meum:
quia nesciunt eũ qui misit¬
me. Quȩ omĩa facient: ni¬
si quȩ dixi odio habebunt.
sent eos neq ꝑsequerentur:
uel etiã si odissent. nec ta¬
men ꝑsequerent᷑: ñ omĩa
quam me in uobis odio ha¬
bebunt. me in uobis ꝑsequen¬
tur: & sermonẽ ur̃m quia
m̃s est. ideo ñ seruabunt:
Hȩc enim omĩa facient uo¬
Quomodo ergo erit uerũ
hȩc omĩa facient uob̾ ꝓpt̾
nomen meũ : cum illi non
propt̾ nomen xꝑi faciant.
id est ꝓpter iusticiam. sed
propter iniquitatem suame
Hȩc questio ita soluitur: si
eo modo intelligamꝰ dictũ.
hȩc omĩa facient uob̃ ꝓptͣ
nomen meum. ut totum re¬
feratur ad iustos. tanquã
dictum sit: hec omĩa patie¬
mini ab eis ꝓpter nomen
meum: ut hoc sit facient
uobis. quod est patiemini ab
mali faciunt ꝑsecutionem
malis. sicut impii reges &
iudices cum essent ꝑsecuto¬
res piorum. utiq & homici¬
das & adulteros. & quosq

Expanded text:
ui . Sed haec omnia, inquit, facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui me misit. Quae omnia facient, nisi quae dixit: odio habebunt, sent eos, neque persequerentur; vel etiam si odissent, nec tamen persequerentur, non omnia quam, Me in vobis odio habebunt; me in vobis persequentur; et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? Haec enim omnia facient voQuomodo ergo erit verum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum; cum illi non propter nomen Christi faciunt, id est, non propter justitiam, sed propter iniquitatem suam? Haec quaestio ita solvitur, si eo modo intelligamus dictum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini ab mali faciunt persecutionem malis, sicut impii reges et judices, cum essent persecutores piorum, et utique homicidas, et adulteros, et quosque
Abbreviated transcription (Latin):
seruus maior domino suo.
Si me ꝑsecuti sunt. & uos
ꝑsequentur: Si sermonẽ
meum seruauerunt. & ue¬
strum seruabunt. D icen¬
do autẽ non est seruus ma¬
ior domino suo: nonne eui¬
denter ostendit quẽ admo¬
dum intelligere debeamꝰ
quod superius dixerat. iaͣ
non dico uos seruos: Ecce
enim seruos ẽẽ dicit. N am
quid est aliud ñ est seruus
maior dño suo: si me ꝑsecu¬
ti sunt. & uos ꝑsequentur:
Manifestum est igitur il¬
net in domo in ȩternum.
rem quẽ foras karitas mit¬
tit ẽẽ intelligendum ubi
dictum est. iam non dico
uos seruos: hic autem ubi
dicitur non est seruus ma¬
ior domino suo. si me ꝑse¬
cuti sunt & uos ꝑsequent᷑.
illum significari seruum
ꝑtinentem ad timorem

Expanded text:
or domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Dicendo autem, Non est servus major domino suo, nonne evidenter ostendit quemadmodum intelligere debeamus quod superius dixerat, Jam non dico vos ser servos dicit. Nam quid est aliud, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur? Manifestum est igitur ilnet in domo in aeternum rem quem foras charitas mittit , esse intelligendum, ubi dictum est, Jam non dico vos servos: hic autem ubi dicitur, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur, illum significari servum pertinentem ad
Abbreviated transcription (Latin):
ȩuangłista inter quattuor
cȩli animalia. ꝑ uitulũ cuius
uictimatione qui in sacerdo¬
tium eligebant᷑ iniciari sun
iussi designatus accipitur:
eo quod ipse sacerdotiũ xꝑi.
cȩteris amplius exponendũ
susceperit. Pulcherrime qui
euangłium suum a ministe¬
rio templi. ꝑ sacerdotium
zachariȩ cȩpit. in templi de¬
uotione compleuit: cũ apłos
inibi ministros uidelicet no¬
ui sacerdotii futuros. non in
uictimarum sanguine. sed
in laude di. & benedictione

Expanded text:
evangelista Lucas, inter quatuor coeli animalia per vitulum, cujus victimatione qui in sacerdotio eligebantur initiari sunt jussi, designatus accipitur, eo quod ipse sacerdotium Christi caeteris amplius exponendum susceperit, pulcherrime qui evangelium suum a ministerio templi per sacerdotium Zachariae coepit, hoc in templi devotione complevit, cum apostolos inibi, ministros videlicet novi sacerdotii futuros, non in victimarum sanguine, sed in laude Dei et benedictione
Abbreviated transcription (Latin):
collaudatur dicente: cuius
dicitur: nisi de luca solo. Ue
re & enim laudabilis est qui¬
a tanto gentium doctore me¬
gelio laudem. quia prȩ cȩte

Expanded text:
udam quidem sonare uidentur uerimus scriptorem eorum est in euangelio, animaduertimus pariter omnia uerba illco
Abbreviated transcription (Latin):
erat datus: quia iħc nondum
erat clarificatus. Potest habe
re similem questionem. & simi¬
lem solutionem. Non enim
sine sp̃u scõ futura prenunti¬
auerunt propħȩ. aut ñ etiam
dñm infantem in spiritu sco
symeon senex. & anna uidua
cognouerunt: & zacharias
& helisabeth qui de illo non¬
dum nato sed iam concepto
Sed spiritus nondum erat da¬
tus: id est illa habundantia
gr̃e spiritalis qua congrega¬
ti linguis omniũ loquerent᷑:
ac sic in linguis omĩum genti¬
um futura prenuntiaretur
ȩccła: qua gr̃a spiritali. popli
congregarentur. qua longe
late q peccata dimitterent᷑.
& milia milium dõ reconcili¬
arentur. Quid gͦ ait quispia
quia diabolus de credentium
cordib eicietur forase Iam
fidelium neminem temptat:
Imino uero temptare non cessat
Sed aliud est intrinsecus re¬
gnare: aliuad forinsecus oppl¬

Expanded text:
erat datus, quia Jesus nondum erat datus, quia Jesus nondum fuerat lem habere quaestionem et similem solutionem. Non enim sine Spiritu sancto futura praenuntiaverunt prophetae; aut non etiam Dominum infantem in Spiritu sancto Simeon senex et Anna vidua cognoverunt; et Zacharias et Elisabeth, qui de illo nondum nato, sed jam concepto Sed Spiritus nondum erat datus, id est, illa abundantia gratiae spiritalis, qua congregati linguis omnium loquerentur, ac si in linguis omnium gentium futura praenuntiaretur Ecclesia, qua gratia spiritali populi congregarentur, qua longe lateque peccata dimitterentur, et millia millium Deo reconciliarentur. Quid ergo, ait quispiam, quia diabolus de credentium cordibus ejicitur foras, jam fidelium neminem tentat? Imo vero tentare non cessat. Sed aliud est intrinsecus regnare, aliud est forinsecus opp
Abbreviated transcription (Latin):
natura sed uicio. Non quia
creauit aut genuit: sed qͥ a
persuasit & tenuit. P osset gͦ
aliquis opinari illum ignem
ȩt̃num extra mundum esse.
& hoc ẽẽ dictum. eiciet᷑ foras.
Quia uero ait. nunc iudici¬
um est mundi. & exponens
quid dixerit. nunc inquit
princeps huius mundi eiciet᷑
foras. hoc intelligendum est
quod nunc fit: non quod
tanto post futurum est in no¬
uissimo die. ꝑreuidebat ergo
dñs quod sciebat: post passio¬
nem & glorificationẽ suam ꝑ
uniuersum mundũ multos
populos credituros. in quorũ
cordib diabolus intus erat:
cui quando ex fide renunti¬
ant. eicitur foras. Sed dicit
aliquis. Numqͥd de cordib
patriarcharum & ꝓpħarum
est foras: Eiectus est plane.
Quomodo ergo dictum est.
nunc eiciet᷑ foras: Quomodo
putamus nisi quia tunc qđ
in hominib paucissimis factũ
est: nunc in multis magnisq
populis iam mox futurum ẽẽ
predictum est: sicut illud qdđ
dictum est. Sp̃c autẽ nondũ

Expanded text:
natura, sed vitio; non quia natura, sed vitio; non quia creavit aut genuit, sed quia persuasit et tenuit: posset ergo aliquis opinari illum ignem aeternum extra mundum esse, et hoc esse dictum, ejicietur foras. Quia vero ait, Nunc judicium est mundi; et exponens quid dixerit, Nunc, inquit, princeps hujus mundi ejicietur foras: hoc intelligendum est quod nunc fit, non quod tanto post futurum est in novissimo die. Praedicebat ergo Dominus quod sciebat, post passionem et glorificationem suam per universum mundum multos populos credituros, in quorum cordibus diabolus intus erat; cui quando ex fide renuntiant, ejicitualiquis: Numquid de cordibus patriarcharum et prophetarum ectus foras? Ejectus est plane. Quomonunc ejicietur foras? Quomodo putamus, nisi quia tunc quod in hominibus paucissimis factum est, nunc in multis magnisque populis jam mox futurum esse praedictum est? Sic et illud quod dictum est, Spiritus autem nondum
Abbreviated transcription (Latin):
deserto creatore. deceptos capti¬
uosq pertrahebat: ꝑ xꝑi autẽ
fidem quȩ morte eius & resur¬
rectione firmata est: ꝑ eiꝰ san¬
guinem qui in remissionem
fusus est peccatorum. milia cre¬
& sub tanto capite uno eius sꝑu
fidelia menbra uegetant᷑. Hoc
uocabat iudicium. hanc discre¬
tionem: hanc a suis redemptis
reremus quid esset quod ait.
nunc iudicium est mundi: se¬
cutus exposuit. Ait enĩ. Nẽ
princeps mundi huius eici¬
etur foras. Audiuimꝰ quale
dixerit ẽẽ iudicium. Non gͦ
illud quod in fine uenturum
est. ubi uiui & mortui iudi¬
candi sunt. aliis ad dexteram.
aliis ad sinistram separatis.
sed iudicium quo princeps
huius mundi eicietur foras.
Quomodo ergo intus erat:
& quo eum dixit eiciendum
forase. Numquidnam in
mundo erat: extra mundum
missus est foras: Si enim de
illo iudicio diceret quod in
fine uenturum est: posset
quo mittendus est diabolus
cum angłis suis. & omnibus
qui suntꝰ ex parte eius. non

Expanded text:
deserto Creatore, deceptos captideserto Creatore, deceptos captivosque pertrahebat: per Christi autem fidem, quae morte ejus et resurrectione firmata est, per ejus sanguinem, qui in remissionem fusus est peccatorum, millia cre sub tanto capite uno ejus Spiritu fidelia membra vegetantur. Hoc vocabat judicium, hanc discretionem, hanc a suis redemptis reremus quid esset quod ait, Nunc judicium est mundi, secutus exposuit: ait enim, Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. Audivimus quale dixerit esse judicium. Non ergo illud quod in fine venturum est, ubi vivi et mortui judicandi sunt, aliis ad dexteram, aliis ad sinistram separatis; sed judicium quo princeps hujus mundi ejicietur foras. Quomodo ergo intus erat, et quo eum ejiciendum dixit foras? Numquidnam in mundo erat, et extra mundum missus est foras? Si enim de illo judicio diceret, quod in fine venturum est, posset quo mittendus est diabolus cum angelis suis, et omnibus qui sunt ex parte ejus; non
Abbreviated transcription (Latin):
unc inquit
iudicium est
mundi. Qͥd
ergo expee¬
tandum est
infine scłi
Sed in fine quod expectat᷑:
iudicium erit iudicandoꝵ
uiuorum atq mortuorum:
iudicium erit prȩmiorum:
pęnarumꝙ ȩternarũ. Qua¬
le ergo nunc iudicium:
Iam in superiorib lectioni¬
bus quantũ potui commo¬
nui caritatem ur̃am: dici
etiam iudiciũ ñ dãpnationis.
sed discretionis. Unde scriptũ
est. Iudica me ds̃: & discerne
causam meam de gente non
sc̃a. Multa autem sunt iu¬
dicia dĩ. unde dicitur in
psalmo. Iudicia tua abyssus
multa. Dicit etiam apłs.
Daltitudo diuitiarum sa¬
pientiȩ & scientiȩ dĩ: quam
inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ.
Ex quib iudiciis etiam hoc
est quod hic ait dñs: nunc iu¬
dicium est mundi. seruato il¬
lo iudicio in fine: ubi nouis¬
sime uiui & mortui iudican¬
di sunt. Possidebat ergo dia¬
bolus genus humanum: &
reos suppliciorum tenebat cy¬
rographum. peecatorum. do¬
minabatur in cordib infide¬
lium. ad creaturam colendam.

Expanded text:
unc, inquit, judicium est mundi. Quid ergo exspectandum est in fine saeculi? Sed in fine quod exspectatur judicium, erit judicandorum vivorum et mortuorum, judicium erit praemiorum poenarumque aeternarum. Quale ergo nunc judicium est? Jam in superioribus lectionibus quantum potui, commonui Charitatem vestram, dici etiam judicium non damnationis, sed discretionis: unde scriptum est, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . Multa autem sunt judicia Dei: unde dicitur in Psalmo, Judicia tua abyssus multa . Dicit etiam Apostolus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus ! Ex quibus judiciis etiam hoc est quod hic ait Dominus, Nunc judicium est mundi; servato illo judicio in fine, ubi novissime vivi et mortui judicandi sunt. Possidebat ergo diabolus genus humanum, et reos suppliciorum tenebat chirographo peccatorum; dominabatur in cordibus infidelium, ad creaturam colendam,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s moneat. doceat. hortetur.
corripiat: impendat beniuo¬
lentiam. exerceat disciplinã.
lta in domo sua ȩccłasticum.
& quodam modo episcopale
implet officium. ministrans
xꝑo: ut in ȩt̾num sit cum illo.
N am & illam maximã pas¬
sionis ministrationẽ: multi
ex ur̃o numero ministraruns.
Multi non ep̃i. neꝙ elerici:
iuuenes & uirgines. seniores
cum iunioribus. Multi con¬
iugati & coniugatȩ: multi
patres matresꝙ familias mi
nistrantes .xꝑo. etiã animas
suas in eius martyrio posue¬
runt: & honorificante patre.
coronas gloriosissimas rece¬
perunt.

Expanded text:
omnes admoneat, doceat, hortetur, omnes admoneat, doceat, hortetur, corripiat; impendat benevolentiam, exerceat disciplinam: ta in domo sua ecclesiasticum et quodammodo episcopale implebit officium, ministrans Christo ut in aeternum sit cum ipso. Nam et illam maximam passionis ministrationem multi ex vestro numero ministrarunt: multi non episcopi neque clerici, juvenes et virgines, seniores cum junioribus, multi conjugati et conjugatae, multi patres matresque fnistrantes Christo, etiam animas suas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas gloriosissimas receperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
finis legis xꝑc ad iusticiam
om̃i credenti. Minister est. p̃¬
xꝑi. usq ad illud opus ma¬
gnę karitatis: quod est ani¬
mam suam pro fratrib pone¬
re. Hoc est enim & pro xꝑo
ponere: quia & hoc propter
sua menbra dicturus est. Cũ
pro istis fecisti: pro me fecisti.
De tali quͥppe opere. etiam
se ministrum facere & appel¬
lare dignatus est. ubi ait. Si¬
cut filius hominis non uenit
ministrari sed ministrare: &
animã suam ponere ꝓ mults.
Hinc ergo est unusquisꝙ mi¬
nister .xꝑ̃i: unde ẽ minister
honorificabit pater eius: ho¬
nore illo magno. ut sit cum
filio eius: nec umquã defici¬
at felicitas eius. Cum ergo
ubi ego sum illic & minister
m̃s erit: nolite tantũ modo¬
bonos episcopos & clericos eo¬
gitare. Etiam uos ꝓ modo
uendo. elemosinas faciendo.
nomen doctrinamq eiꝰ quib
potueritis predicando: & unꝰ¬
quisꝙ etiam paterfamilias
hoc nomine agnoscat. pat̾nũ
affectum suȩ familiȩ se debere.
Pro xꝑo & pro uita ȩt̾na suos

Expanded text:
finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti , minister est Christi usque ad illud opus magnae charitatis, quod est animam suam pro fratribus ponere: hoc est enim et pro Christo ponere. Quia et hoc propter sua membra dicturus est: Cum pro istis fecisti, pro me De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis. Hinc ergo est unusquisque minister Christi unde est minister honorificabit Pater ejus honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nec unquam deficiat felicitas ejus. Cum ergo Ubi ego sum, illic et minister meus erit, nolite tantubonos episcopos et clericos cogitare. Etiam vos pro modo vendo, eleemosynas faciendo, nomen doctrinamque ejus quibus potueritis praedicando; ut unusquisque etiam paterfamilias hoc nomine agnoscat paternum affectum suae familiae se debere. Pro Christo et pro vita aeterna, suos
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlis. Non hie cęlos dici puto
superiores partes huius uisi¬
bilis mundi. Non enĩ mer¬
ȩterna esse debet in rebus
uolubilib & temporalibus
collocanda est. sed in cęlis di¬
ctum puto in spiritualibus
firmamentis ubi habitat sem¬
piterna iusticia. in quorum
comparatione terra dicitur
anima iniqua cui peccanti
dictum est terra es & in ter¬
in cęlis est. Sentiunt ergo
iam istam mercedem qui gau¬
dent spiritualib bonis: sed
omĩ ex parte ꝑficietur. cum
etiam mortale hoc induerit
immortalitatem.

Expanded text:
coelis. Non hic coelos dici puto coelis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim mereterna esse debet, in rebus volubilibus et temporalibus collocanda est. Sed in coelis dictum puto, in spiritualibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia: in quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est, Terra es, et in tero nostra in coelis est . Sentiunt ergo jam istam mercedem, qui gaudent spiritualibus bonis: sed tunc ex omni parte perficietur, cum etiam hoc mortale induerit immortalitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. nonne uerum di¬
cimus quod samaritanus es.
& demonium habes: aliter
cum absentis fama lȩditur.
sicut de illo item scribitur.
popłm. Persequi autem est
uim inferre uel insidiis ap¬
petere: quod fecit qui eum
tradidit. & qui eum crucifi¬
xerunt. Sane quod etiam
hoc ñ est nude positum ut
diceretur. & dicent om̃e ma¬
lum aduersum uos. sed ad¬
ditum est mentientes. addi¬
tum etiam propt̃ me. ꝓpter
eos additum puto qui uoluq̃
de ꝑsecutionibus. & de famȩ
suȩ turpitudine gloriari. &
ideo dicere ad se ꝑtinere .xꝑm
quod multa de illis dicunt᷑
mala. cum & uera dicant᷑
quando de illorum errore
dicunt᷑. & si aliquando etiã
non nulla falsa iactant᷑. qđ
temeritate hominũ plerũq
accidit. ñ tamen ꝓpter xꝑm
ista patiuntur. Non enim
xꝑm sequitur. qui ñ sed̾m
ueram fidem & catholicam
disciplinam xꝑianus uocat᷑.
Gaudete inquit & exultate:
qm̃ merces ur̃a multa est in

Expanded text:
dictum est, Nonne verum didictum est, Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur, populum . Persequi autem, est vim inferre, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc non est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum plerumque accidit, non tamen propter Christum ista patiuntur. Non enim Christum sequitur, qui non secundum veram fidem et catholicam disciplinam Christianus vocatur. 15. Gaudete, inquit, et exsultate, quoniam merces vestra multa est in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sp̃m scm̃ qui datus est no¬
bis. Non enĩ ista perpeti
fructuosum est. sed ista pro
xꝑi nomine ñ solum ȩquo
animo: sed etiam cũ exulta¬
tione tolerare. N am multi
heretici nomine xꝑiano ani¬
mas decipientes multa ta¬
lia patiuntur: sed id̃o exclu¬
duntur ab ista mercede qͥa
non dictum est tantũ beati
qui ꝑsecutionem patiuntur.
sed additum est propt̃ iusti¬
ciam. Ubi autem sana fi¬
des ñ est. non potest esse ui¬
sticia. quia iustus ex fide ui¬
uit. neq salutis scis matici ali¬
quid sibi ex ista mercede pro¬
mittant: quia similiter ubi
karitas non est. ñ potest ẽẽ
iusticia. Dilectio enĩ proximi:
malum ñ operatur. Quam
si haberent. non dilaniarent
corpus xꝑi. quod est eccłia.
Quęri autẽ potest quid int̾¬
sit quod ait. cum uobis ma¬
ledicent & dicent om̃e malũ
aduersum uos. cum maledi¬
cere hoc sit malum dicere.
sed aliter maledictum iactat᷑
cum contumelia coram illo
cui maledicit᷑ sicut dño nr̃o

Expanded text:
m sanctum qui datus est nobis » . Non enim ista perpeti fructuosum est, sed ista pro Christi nomine non solum aequo animo, sed etiam cum exsultatione tolerare. Nam multi haeretici, nomine christiano animas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum est, propter justitiam: ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia; quia justus ex fide vivit . Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant; quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia: dilectio enim proximi malum non operatur , quam si haberent, non dilaniarent corpus Christi, quod est Ecclesia . 14. Quaeri autem potest quid intersit quod ait, Cum vobis maledicent, et, Omne malum dicent adversum vos; cum maledicere, hoc sit, malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro
Abbreviated transcription (Latin):
lum aduersum uos mentientes
propt̃ me. O audete & exulta¬
te: qm̃ merces ur̃a multa est
in cęlis. Animaduertat quis¬
quis delicias huius scłi & facul¬
tates rerum temporaliũ quȩ¬
rat in nomine xꝑiano intrin¬
secus ẽẽ beatitudinem nr̃am.
sicut de anima ȩccłastica ore
prophetico dicitur. omĩs pul¬
chritudo filiȩ regis intrinse¬
cus. Nam extrinsecus male¬
dicta & persecutiones & de¬
tractiones promittunt᷑. De
tientium: eorũ qui iam pos¬
sunt dicere gloriamur in
tribulationib scientes qm̃
tribulatio patientiam ope¬
ratur. patientia probationẽ.
probatio spem. spes autem¬

Expanded text:
dversum vos, mentientes, propter me. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur: detientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse & circumcisione octaua
die in ueteri testamento. & dñi
resurrectione post sabbatum.
qui est utiq octauus idemq
primus dies. & celebratione
octauarũ feriarum. quas in
regeneratione noui hominis
celebramus: & numero ipso
pentecostes. Nam septenario
septies multiplicato quo fiunt
quadraginta nouem quasi oc¬
tauus additur. ut quinqua¬
ginta compleant᷑. & tanquã
redeat᷑ ad caput. quo die sꝑc¬
cȩlorum ducimur. & heredita¬
tem accipimus. & consolamur
sequimur. & mundamur. &
pacificamur. atq ita ꝑfectio¬
res extrinsecus illatas molesti¬
as pro ueritate & iusticia su¬
stinemus. Beati eritis inquit

Expanded text:
fortasse et circumcisione octavo fortasse et circumcisione octavo die in Veteri Testamento; et Domini resurrectione post sabbatum, qui est utique octavus, idemque primus dies; et celebratione octavarum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus; et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multiplicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur et tanquam redeatcoelorum ducimur, et haereditatem accipimus, consolamur, sequimur, et mundamur, et pacificamur, atque ita persecutiones extrinsecus per illatas molestias pro veritate et justitia sustinemus. Beati estis
Abbreviated transcription (Latin):
certantib ad salutem. B eati
qui esuriunt & situint iustici¬
am: qm̃ ipsi saturabuntur.
Misericordib miscła: tanquã
uero & optimo consilio uten¬
tibus. ut hoc eis exhibeatur ã
potentiore. quod in ualidiori¬
bus exhibent. Beati misericor¬
des: qm̃ ipsorum miserebitur.
Mundis corde facultas uiden¬
di dm̃: tanquã purum oculũ
ad intelligenda ȩterna geren¬
tibus. Beati mundo corde: qm̃
ipsi dm̃ uidebunt. Pacificis di
similitudo. tanquã perfecte
sapientib formatisq ad ima¬
ginem di ꝑ regenerationem
renouati hominis. B eati pa¬
cifici: qm̃ ipsi filii di uocabun¬
tur. Et ista quidem in hac ui¬
pleta esse in apłis credimus.
Nam illa omnimoda & in
angłicam formam mutatio
quȩ post hanc uitã promittit᷑:
nullis uerbis exponi potest.
Beati ergo qui ꝑsecutionem
patiuntur propt̾ iusticiam:
quia ipsorum est regnum cȩ¬
lorum. Hȩc octaua sententia
quȩ ad caput redit ꝑfectumq
hominẽ declarat: significatur

Expanded text:
certantibus ad salutem: Beati certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod invalidioribus exhibent. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentiipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similitudo, tanquam perfecte sapientibus formatisque ad imaginem Dei per regenerationem renovati hominis: Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Et ista quidem in hac vipleta esse in apostolis credimus. Nam illa omnimoda in evangelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exprimi potest. Beati ergo qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Haec octava sententia, quae ad caput redit, perfectumque hominem declarat, significatur
Abbreviated transcription (Latin):
cerni possit: quod corporeus
oculus ñ uidit. nec auris audi¬
uic. nec in cor hominis ascen¬
dit. de quib hic dicitur. bea¬
ti mundicorde. Sapientia con¬
gruit pacificis: in quib iam
ordinata sunt omĩa. nullusq
motus aduersus rationẽ rebel¬
lis est. sed cuncta obtemperant
sp̃ui hominis cũ & ipse obtem¬
perat dõ. de quib hic dicitur.
beati pacifici. Unum autem
premiũ quod est regnũ cȩloꝵ.
pro ipsis gradibus uarie nomi¬
natum est. In primo sicut opor¬
tebat positum est regnũ cęlorũ:
quod est ꝑfecta summaq sapi¬
entia animȩ rationalis. Sic
lorum: tanquã diceretur initi
um sapientiȩ timor dñi. Miti
quęrentibus. Beati mites: qm̃
ipsi hereditate possidebunt ter¬
ram. Lugentib consolatio.
tanquã scientib quid amise¬
rint: & quib mersi sunt. Be¬
ati qui lugent: qm̃ ipsi conso¬
labuntur. E surientib & siti¬
entibus saturitas tanquam re¬
fectio laborantib fortiterq

Expanded text:
cerni possit quod corporeus cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo: de quibus hic dicitur, Beati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta summaque sapientia animae rationalis. Sic lorum: tanquam diceretur, Initium sapientiae timor Domini. Mitquaerentibus: Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et quibus mersi sint: Beati qui lugent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque
Abbreviated transcription (Latin):
li. Pietas congruit mitibus.
Qui enim pie quęrit. honorat
sc̃am scripturam. & non rep̃¬
hendit quod nondum intelli¬
git: & ꝓpterea ñ resistit. qđ
est mitem ẽẽ. Unde hic dicit᷑.
Beati mites. Scientia congru¬
it lugentibus. quia iã cogno¬
uerunt in scripturis quibus
malis uincti teneantur: quȩ
tanquã bona & utilia igno¬
rantes appetierunt de quib
hic dicitur beati qui lugent.
Fortitudo congruit esurien¬
tibus & sitientibus. Taborass
enim desiderantes gaudium
de ueris bonis: & amorẽ a ter¬
renis & corporalib auertere
cupientes. De quib hic dicit᷑.
beati qui esuriunt & sitiunt
iusticiam. Consiliũ congruit
misericordibus. Hoc enĩ unũ
remediũ est de tantis malis
euadendi ut dimittamꝰ sicut
nobis dimitti uolumus: & ad¬
iuuemus in quo possumꝰ alios
sicut nos in quo ñ possumꝰ eu¬
pimus adiuuari. de quib hic
dicit᷑. beati misericordes. Intel¬
lectus congruit mundis corde
tanquã purgato oculo quo

Expanded text:
li. Pietas congruit mitibus: li. Pietas congruit mitibus: qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea non resistit, quod est mitem esse: unde hic dicitur, Beati mites. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetiverunt: de quibus hic dicitur, Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus et sitientibus: laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes: de quibus hic dicitur, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus: hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus, sicut nobis dimitti volumus; et adjuvemus in quo possumus alios, sicut nos in quo non possumus cupimus adjuvari: de quibus hic dicitur, Beati misericordes. Intellectus congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Quis nos separabit a carita¬
te xꝑi: Tribulatio. an an¬
gustia. an ꝑsecutio. an fames.
an nuditas. an periculum.
an gladius: Septem sunt
ergo quȩ ꝑficiunt.Nam
oct̾aua clarificat. & quod
ꝑfectum est demonstrat: ut
per hos gradus ꝑficiantur
& cęteri. tanquam ã capite
ergo michi etiam septiformis
operatio sꝑc scĩ: de quo isai¬
as loquitur his gradibus sen¬
tentiisq congruere. sed inter¬
est ordinis. Nam ibi emune¬
ratio ab excellentiorib cȩpit:
hic uero ab inferioribus. Ibi
namq incipit a sapientia. &
desinit ad timorem di: sed
initium sapientiȩ timor d̃i ẽ.
Qua propt̃ si gradatim tan¬
quam ascendentes numeremꝰ
primus ibi est timor di. scda
pietas. tertia scientia. quarta
fortitudo. quintum consiliũ.
sextus intellectus. sapientia
septima.Timor d̃i congruit
humilibus. de quib hic dicit᷑
beati pauperes sꝑu: id est ñ
inflati. non suꝑbi. Quib apo¬
stolus dicit. N oli altum sa¬
pere. sed time: id est noli extol¬

Expanded text:
arabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius ? Septem sunt ergo quae perficiunt: nam octava clarificat, et quod perfectum est demonstrat, ut per hos gradus perficiantur et caeteri, tanquam a capite ergo mihi etiam septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei congruit humilibus, de quibus hic dicitur, Beati pauperes spiritu, id est non inflati, non superbi: quibus Apostolus dicit, Noli altum sapere, sed time ; id est, noli extol
Abbreviated transcription (Latin):
esurit᷑ & sititur iusticia. &
multũ necessaria fortitudo:
quia ñ relinquit᷑ sine dolore.
quod cum delectatione reti¬
netur. Quinto autẽ gradu
pseuerantib in labore dat᷑¬
euadendi consiliũ: quia ni¬
si quisq adiuuetur ã supe¬
riore nullo modo sibi ẽ ido¬
neus: ut sese tantis miseriarũ
implicamentis expediat. Est
autẽ iustum consiliũ. ut qui
se ã potentiore adiuuari uult:
adiuuet infirmiorem in quo
est ipse potentior. Itaq bea¬
ti misericordes: qm̃ ipsorum
miserebit᷑. Sexto gradu est
cordis munditia de bona con¬
scientia bonorum oꝑum: ua¬
lens ad contemplandũ illud
summũ bonum. quod solo
puro & sereno intellectu cer¬
ni potest. Postrema est septi¬
ma ipsa sapientia id est con¬
templatio ueritatis: pacifi¬
cans totum hominẽ. & susci¬
piens similitudinẽ d̃i quȩ ita
concluditur. beati pacifici. qm̃
ipsi filii dĩ uocabunt᷑. O cta¬
ua tanquã ad caput redit:
quia consumiatũ ꝑfectũq

Expanded text:
esuritur et sititur justitia, et esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datevadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita concluditur: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Octava tanquam ad caput redit; quia consummatum perfectumque
Abbreviated transcription (Latin):
dici ꝑtineant etiam ad illos
qui absentes uel post futuri
erant. Qua propt̾ iste sen¬
tentiarum numerus diligen¬
ter considerandus est. Incipit
enĩ beatitudo ab humilitate.
Heati pauperes sꝑu. id est ñ
inflati dum se diuinȩ aucto¬
ritati subdit anima: timens
post hanc uitam ne pergat
ad pęnas. etiam si forte in
hac uita sibi beata ẽẽ uidea¬
tur. Inde uenit ad diuinarũ
scripturarũ cognitionẽ: ubi
oportet eam semittẽ prebere
pietati: ne id quod imperitis
uidetur absurdum uitupera¬
re audeat & ꝑuicacibus con¬
certationib efficiatur indo¬
cilis. Inde iam incipit scire:
quib nodis seculi huiꝰ post
carnalem consuetudinem ac
peccata teneatur. Itaq in
hoc tercio gradu in quo sci¬
entia est. lugetur amissio sũ¬
mi boni: quia inheret᷑ extre¬
mis. In quarto autẽ gradu
labor est. ubi uehementer in¬
cumbit᷑. ut sese animus auel¬
lat ab eis: quib pestifera dul¬
cedine innexus est. Hic ergo

Expanded text:
dici, pertineant etiam ad illos dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
pace intrinsecus constituta
atq firmata. quascumq ꝑ¬
secutiones ille qui foras mis¬
sus est forinsecus concitauerit.
non aliquid in illo edificio
labefactans. sed deficientibus
machinis suis innotescere fa¬
ciens. quanta firmitas intus
extructa sit.
Neati qui ꝑsecutionem pati¬
untur propter iusticiam:
quia ipsorum est regnum
cȩlorum. Sunt autem om̃s
iste octo sententiȩ. Iam enĩ
cȩtera compellans: loquitur
ad illos qui aderant dicens.
Neati eritis cum uobis ma¬
ledicent: & ꝑsequentur uos
Superiores autẽ sententias:
generalit̾ dirigebat. Non
terram. sed qm̃ ipsi posside¬
bunt terram: & ita cȩteras
usq ad octauam sententiam
ubi ait. beati qui ꝑsecutionẽ
patiunt᷑ propt̃ iusticiam: qm
ipsorum est regnum cȩlorum.
Inde iam incipit loqui prȩsen¬
tes compellans. cum & illa quȩ
supra dicta sunt ad eos etiam
ꝑtinerent qui presentes au¬
diebant: & hȩc postea quȩ ui¬
dentur prȩsentib specialit

Expanded text:
pace intrinsecus constituta pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est rIII.--10. Sunt autem omnes istae octo sententiae. Jam enim caetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos. Superiores autem sententias generaliter dirigebat: non terram; sed, quoniam ipsi possidebunt terram. Et ita caeteras usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea quae videntur praesentibus specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
ctio est: ubi nichil repugnat.
Et idõ filii dĩ pacifici: qm
nichil resistit do. Et utiq
filii: similitudinẽ patris ha¬
bere debent. Pacifici autem
in semet ipsis sunt: qui om̃s
animi sui motus componen¬
tes. & subicientes rationi id
est menti & sp̃ui carnalesq
concupiscentias habentes edo¬
mitas. fiunt regnum di. In
quo ita sunt ordinata omĩa.
ut id quod est in homine pre¬
cipuum & excellens hoc in¬
petret cȩteris ñ reluctantib
quȩ sunt nobis bestiisq com¬
munia. atꝙ id ipsum quod
excellit in homine. id est mens
& ratio subiciat᷑ potiori. qđ
est ipsa ueritas unigenitus¬
d̃i filius. Neq enim impe¬
rare inferiorib potest: nisi
superiori se ipse subiciat. Et
hȩc est pax quȩ datur in t̾ra
hominib bonȩ uoluntatis:
hȩc uita consummati ꝑfectiq
sapientis. De huiusmodi re¬
gno paccatissimo & ordina¬
tissimo missus est foras prin¬
ceps huius scłi: qui peruersis
inordinatisq dominat᷑. Hac

Expanded text:
ctio est, ubi nihil repugnat; ctio est, ubi nihil repugnat; et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac