comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monstrabunt mẽsam. Ip̃a enĩ insipiẽs
tuũ deũ nõ intellexisti ludentẽ mortaliũ
mẽtib. s spiuis coronasti. et horriduui
fel miscuisti. Templi uero uelũ stindet᷑
dieb sonmo suscepto. Et tũt ab inferis
regressus ad lucẽ ueniet: p̾mꝰ resuroet¬
tionis p̾ncipio reuocatꝰ ostenso. Ista lac¬
tantius carptim ꝑ interualla disputatõis
sue. sicut ea postere uidebant᷑ que ꝓbare
intenderat. adhibuit testimonia sibillina.
que nos nichil interponentes. s ĩ unã
seriem quexa ponẽtes. solis capitibus.
si tñ scriptores deinceps ea seruare non
negligant: distinguẽda curauimꝰ. Nõ-¬
nulli sane erithreã sibillã nõ romuili s
belli troiani tꝑe fuisse scripserũt.

Expanded text:
monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindeturdiebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda curauimus. Nonnulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romuli, sed belli Troiani tempore fuisse scripserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatis alysso. uelut in aquarũ
ꝓfunditate uinus hͦ ẽ siue pcto ẽẽ po¬
tuerit. Hec autẽ sibilla siue erithrea
siue ut quidã magis credũt cumea ita
nichil ht̃ in toto tarmine suo cuiꝰ exigna
ista ꝑticula est ꝙ ad deoꝵ falsoꝵ suie
fictorũ cultũ ꝑtiueat: qͥuimo ita eciã
contra eos et tontra cultores eoꝵ loqͥtur.
ut in eoꝵ mo deputãda uideat᷑: qui
ꝑtinent ad ciuitatẽ dei. Inserit enam
lactantiꝰ oꝑi suo quedã de xp̃o uaticinia
sibille: ꝙͣuis non exp̾mat cuiꝰ. S que
ip̃e singulatim posuit. ego arbitratus
sũ ꝯiuĩcta ẽẽ ponenda: tãꝙͣ unũ sit pro¬
lixũ q̃ ille plura ꝯmemorauit et brenia.
incestis: et ĩpurato ore expuẽt uenena¬
tos sputus. Dabit uero ad uerba simpli¬
citer sanctũ dorsũ et colaphos accipiens
tacebit: ne quis agnostat qͦ ubũ uel unĩ
uenit ut inferis lo qͣtur. et corona spinea
coronetur. did tibũ autẽ fel. et ad sitim
acetũ dederũt: in hospitalitatis hanc

Expanded text:
mortalitatis abysso uelut in aquarum profunditate uiuus, hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum cultum pertineat, quin immo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae ipse singillatim posuit, ego arbitratus sum coniuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura commemorauit et breuia. incestis et inpurato ore exspuent uenenatos sputus; dabit uero ad uerbera simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc
Abbreviated transcription (Latin):
saluator: s cũ grece h ͦ dicit᷑ non latiue.
Et sũt uersus uigniti et septẽ. qui mͣs
quadratũ tauariũ solidũ reddit. Tria
eñ ter ducta fuĩt nouẽ. Et ip̃a nouem
si ter ducãtur ut ex lato in altũ figura
ꝯsurgat: ad uigniti et septẽ ꝑueniunt.

Expanded text:
saluator; sed cum Graece hoc dicitur, non Latine. saluator; sed cum Graece hoc dicitur, non Latine. Et sunt uersus uiginti et septem, qui numerus quadratum ternarium solidum reddit. Tria enim ter ducta fiunt nouem; et ipsa nouem si ter ducantur, ut ex lato in altum figura consurgat, ad uiginti septem perueniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Iam equãtur cãpis montes et cerula põti
Oĩa cessabũt. tellus ꝯfracta peribit.
sit pariter fontes torrẽtur. flumĩaq igni
Orbe geniens faciuus miserũ uariosqz labores.
Tartareũq chaos monstrabit t̾ra dehistẽs.
Et torã hic dño reges sistentur ad unũ.
Recidet ecelo. ignisq et sulphuris ãnis.
In hiis latiuis uersib de greco uttũq
trauslatis ibi non potinit ille sensus occur¬
rere qui fit cũ lre que sunt in eoꝵ capitib
ꝯnectũtur ubi.y. lr̃a in greco posita ẽ.
qr non potuerũt latina uerba ĩueniri
que ab eadem lrã inciperẽt. et seutẽcie
ꝯuenirent. Hii autẽ sũt uersus tres.
qͥutus. et octanus decimiꝰ et nonꝰ decimus.
Deuiq et si lrãs q̃ sunt ĩ capitib omniũ
uersuũ ꝯnectẽtes. hoꝵ triũ q̃ stripte sunt¬
eisdem locis ip̃a sit posita recordenuir. ex¬
pͥmimius in qͥnq uerbis ihs̃ xp̃s dei filiꝰ

Expanded text:
Iam equantur campis montes, et cerula ponti Iam equantur campis montes, et cerula ponti Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur fluminaque igniOrbe, gemens facinus miserum variosque labores: ΤTartareumque chaos monstrabit terra dehiscens. ΗEt coram hic Domino reges sistentur ad unum ΡRecidet e coelis ignisque et sulphuris amnis. In his latinis versibus de graeco utcumque translatis, ibi non potuit ille sensus occurrere, qui fit cum litterae, quae sunt in eorum capitibus, conectuntur, ubi Υ littera in Graeco posita est, ia non potuerunt Latina uerba inueniri, quae ab eadem littera inciperent et sententiae conuenirent. Hi autem sunt uersus tres, quintus et octauus decimus et nonus decimus. Denique si litteras quae sunt in capitibus omnium uersuum quam in eisdem locis ipsa sit posita, recordemur, exprimitur in quinque uerbis: Iesus Christus Dei filius
Abbreviated transcription (Latin):
pͥme lrẽ istũ seusũ quẽ diximꝰ reddunt.
situt eos quidã latiuis et stantib u̾sibus
est interpretatus hoc continent.
Indicii signũ tellus sudore madestet.
E. celo rex adueniet ꝑ secula futurus.
Scilz in carne p̾sens ut iudicet orbem.
Unde deũ cernent incredulus atq fidelis.
Celsum cũ scĩs. eui iã termiuo in ip̃o.
Sit aĩe cũ carne aderũt. qͣs iudicat ip̃e.
Cũ iacet intultus densis in ueprib orbis
reitient simulacra uiri. cũctã qͦ gazã.
Exuret terras iguis. pontũq polũq
Iuquirẽs. tetri portas effrigẽt auerni.
Sanctoꝵ s eni cũcte lux libera carni.
Tradelur. sontes et̾na flãma cremabit.
Occultos actus retegẽs. tũt qͥsq loquet᷑.
Secreta. atq deꝰ reserabit pectora luci.
Tũc erit et luctus: stridebũt dẽtib oñs
Eripitur solis iubar. et chorꝰ int̾it astris
Soluetur celũ. lunaris splendor obibit.
Deiciet tolles. ualles extollet ab yno.
Non erit in rebus homi sublime uł altũ.

Expanded text:
erae istum sensum, quem diximus, reddunt, sicut eos quidam Latinis et stantibus uersibus est interpretatus, hoc continent: Ι Indicii signum tellus sudore madescet. Η E caelo rex adueniet per saecla futurus, Σ Scilicet ut carnem praesens, ut iudUnde Deum cernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis evi iam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt, quas iudicat ipse, Cum iacet incultus densis in vepribus orbis. Reicient symulacra viri, cunctam quoque gazam. Exuret terras ignis pontumque polumque Inquirens tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis iubar, et chorus interit astris. Volvetur caelum, lunaris splendor obibit. Deiciet colles, volles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum.
Abbreviated transcription (Latin):
uarrd ꝓdit plures fuisse non unã. Hec
saue erithrea sibilla quedã de xp̃o maui¬
festa ꝯstripsit. qd̾ eciã nos prtꝰ in latiua
lingua uersibz male latiuis et nõ stanti¬
b leginius: ꝑ nestio cuiꝰ interp̾tis ĩpe¬
riciã sicut post cognouiuiꝰ. Nam uir cla¬
rissimus flactianus qui eciã ꝓconsul
fuit. homo facilime facũdie. multeq doc¬
triue. cũ de xp̃o tolloqueremur. grecum
nobis codicem ꝓtulit. carmiua ẽẽ dicẽs
sibille erithree: ubi ostendit quodã loco
in tapitib uersuũ ordinẽ lrãꝵ ita se ha

Expanded text:
n unam. Haec sane Erythraea Sibylla quaedam de Christo manifesta conscripsit; quod etiam nos prius in Latina lingua uersibus male Latinis et non stantibus legimus per nescio cuius interpretis inperitiam, sicut post cognouimus. Nam uir clarissimus . Flaccianus, qui etiam proconsul fuit, homo facillimae facundiae multaeque doctrinae, cum de Christo conloqueremur, Graecum nobis codicem protulit, carmina esse dicens Sibyllae Erythraeae, ubi ostendit quodam loco in capitibus uersuum ordinem litterarum ita se
Abbreviated transcription (Latin):
ad aquas gemiuũ partũ cũ edidiss. seu ita
rata. seu qr deꝰ auctor culpe honestior erat
matrẽ cõcepte stirpis prẽm nũcupat. unde
fama. cũ fluctuantẽ alueũ qͦ expositi erãt
pueri tennis in sicco aqua destituiss lupã
sitientem ex montibz qui cirta sunt ad pue¬
rilem uagitũ cursũ flexisse eam adeo mitẽ

Expanded text:
 cum geminum partum edidisset, seu ita rata seu quia deus auctor culpae honestior erat, Martem incertae stirpis patrem nuncupat. sed fama cum fluitantem alueum, quo expositi erant pueri, tenuis in sicco aqua destituisset, lupam sitientem ex montibus qui circa sunt ad puerilem uagitum cursum flexisse; eam submissas
Abbreviated transcription (Latin):
uero tot gẽtes orientis et occidentis qͣs
imperio romano subditas cernimus
non ea celeritate ac facilitate ꝑ domuit:
qm̃ paulatim cresceñdo robustas eas et
bellicosas quaqͣ uersũ dilatabat᷑ ĩuenit.
Tempore igitur qͦ roma cõdita ẽ. ppłs
iszl hẽbat in terra ꝓiissionis annos
septingentos decẽ et octo. Ex quibus
uiginti septẽ ꝑtiuẽt ad ihm naue: de¬
inde ad tp̃s indicũ trecẽtiuignitinonẽ.
Ex qͣ autẽ ibi reges ẽẽ ceperũt: ãui
erant trecẽti sexagintaduo. Et rex tũt
erat in iuda tuiꝰ nomẽ erat achas. uel
sicut alii ꝯputãt qui ei successit ezechias:
quẽ quidem ꝯstat optimũ et piissimũ
regẽ romuili regnasse tpib: in ea uero
hebrei ppłi parte q̃ appellabatur isze
regnare cepisse oste

Expanded text:
uero tot gentes et Orientis et Occidentis, quas uero tot gentes et Orientis et Occidentis, quas imperio Romano subditas cernimus, non ea celeritate ac facilitate perdomuit, quoniam paulatim crescendo robustas eas et bellicosas, quaqua uersum dilatabatur, inuenit. Tempore igitur, quo Roma condita est, populus Israel habebat in terra promissionis annos septingentos decem viginti septem pertinent ad Jesum Nave, deinde ad tempus Judicum trecenti viginti novem. Ex quo autem ibi reges esse coeperant, anni erant trecenti sexaginta duo. Et rex tunc erat in Juda, cujus nomen erat Achaz, vel, sicut alii computant, qui ei successit Ezechias, quem quidem constat optimum et piissimum regem Romuli regnasse temporibus. In ea vero Hebraici populi parte quae appellabatur Israel, regnare coeperat Ose
Abbreviated transcription (Latin):
condita qͦ regnũ asspriorũ intercidit qͦ
ez echias regnauit in iudea.
Emultis morer condita ẽ ciuitas¬
roma uelut altera babilon et ue-¬
lut prioris filia babilonis ꝑ quã deo pla¬
cuit orbem de bellare terrarũ: et ĩ unã
societatem reipublice legñq ꝑductũ lõ¬
ge lateqz pacare. Erant enĩ iã populi
ualidi et fortes. et armis gẽtes exercita¬
te q̃ non facile cederent; et qͣs opus eẽt
iugentib ꝑiculis et uastacõe utrinq nõ
paruo atqz horrendo labore superari. Nã
qñ regnũ assiriorũ totã pene a syã subiu¬
gauit. licet bellaudo sit factũ. non tam̃
multũ asperis et difficilib bellis fieri
potuit : qr rudes adhuc ad resistendum
gentes erãt: nec tam multe uel tã ma¬
gne. Siquidem post illud maximũ atq
uniu̾sale diluiuũ. tũ in archa noe octo
soli hoĩes euaserũt anui nõ multo ãpliꝰ
ꝙͣ nulle trausierant: qñ niuis aspam
totã excepta india subiugauit. Roma

Expanded text:
condita, quo regnum Assyriorum intercidit, et quo Ezechias regnabat in Juda. Ne multis morer, condita est ciRoma uelut altera Babylon et uelut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum et in unam societatem rei publicae legumque perductum longe lateque pacare. Erant enim iam populi ualidi et fortes et armis gentes exercitatae, quae non facile cederent, et quas opus esset ingentibus periculis et uastatione utrimque non parua adque horrendo labore superari. Nam quando regnum Assyriorum totam paene Asiam subiugauit, licet bellando sit factum, non tamen multum asperis et difficilibus bellis fieri potuit, quia rudes adhuc ad resistendum gentes erant nec tam multae uel magnae. Si quidem post illud maximum adque uniuersale diluuium, cum in arca Noe octo soli homines euaserunt, anni non multo amplius quam mille transierant, quando Ninus Asiam totam excepta India subiugauit. Roma
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem regẽ qui eos in aquã pici crudeli¬
ter iusserat. eis infantibz ꝑ qͦs tanta
ciuitas ꝯdenda fuerat de aqua diuinitus
liberatis. ꝑ lactantem ferã deus uoluit
subuenire quid mirũ est : dimulio suc¬
cessit in regnũ latiale frater eiꝰ numitor
auus romuli: cuiꝰ nuumitoris p̾mo ãno
ꝯdita est roma: ac per hͦ cũ suo deiuceps
id est romulo nepote regnauit.

Expanded text:
hominem regem, qui eos in aquam proici crudelihominem regem, qui eos in aquam proici crudeliter iusserat, eis infantibus, per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uoluit subuenire, quid mirum est? Amulio successit in regnum Latiare frater eius Numitor, auus Romuli, cuius Numitoris primo anno condita est Roma; ac per hoc cum suo deinceps, id est Romulo, nepote regnauit.
Abbreviated transcription (Latin):
ninũ genuit. et illit ꝓuo ꝯtentus ĩpe¬
rio ꝓximꝰ rex fuit. tp̃a ꝯputẽtur. Pro¬
cas autẽ reguaiit ante amuliũ. Porro
amuliꝰ frĩs sui nimitoris filiã ream
noĩe que eciam plia uocabat᷑ romuli
matrem uestalem uirginẽ fecerat quã
uolũt de marte geminos ꝯcepisse: isto
mͦ stuprũ eiꝰ honorantes uel excusãtes:
et ad hibentes argumẽtũ qd̾ infantes
expositos lupa mitriuerit. Hot enim
genus bestie ad marte existimãt ꝑtiuere.
ut uidelz ideo lupa credatur admonisse
ubera puulis qr filios dĩn sui martis a¬
gnouit: ꝙͣꝙͣ non desint qui dicãt cũ expo¬
siti uagientes iarerẽt. a nestio qua pͥmũ
meretrite fuisse collectos. et p̾mas eius
suxisse mãuullas. iheretrices autẽ lupas
uocabant. Uñ etiam nũt turpia loca
eaꝵ lupanaria nũcupãtur et eos postea
ad faustulũ puenisse pastorẽ: atq ab eiꝰ
acca uxore mitritos: ꝙͣꝙͣ si ad argnẽdũ

Expanded text:
Ninum genuit et illic paruo contentus impeNinum genuit et illic paruo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas autem regnauit ante Amulium. Porro Amulius fratris sui Numitoris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocabatur, Romuli matrem, Vestalem uirginem fecerat, quam uolunt de Marte geminos concepisse, isto modo stuprum eius honorantes uel excusantes, et adhibentes argumentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisse ubera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis non desint qui dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas meretrices autem lupas uocabant, unde etiam nunc turpia loca earum lupanaria nuncupantur, et eos postea ad Faustulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum
Abbreviated transcription (Latin):
eneas et duodeciniꝰ auẽtinus dii fcti sunt.
Atiũ post eneam quẽ deũ fecerant
uudecum reges habuit. qͦꝵ nuillus
deus factus est. Auẽtinus autẽ qͥ duode¬
cimo loco eneã sequit᷑. cũ esset ꝓstratus
in bello. et sepultus in eo monte qͥ eciã
nũt eius noĩe nũcupatur: deoꝵ taliũ
quales sibi faciebant numero ẽ additus.
dilii sane noluerũt eũ in p̾lio stribere
occisum. s non ꝯparuisse dixerũt. nec
ex eiꝰ uocabulo appellatũ montẽ. s ex
aduẽtu auiũ dictũ ẽẽ auẽtinũ. Post hũc
non est deus factus in latio: nisi romulꝰ
conditor rome. Inter istũ autẽ et illũ
reges reperiũtur duo quoꝵ p̾mus est¬
Ut eũ uirgiliano uersu eloqͣr. ꝓxiuius
ille procas troiane glĩa gẽtis. Huiꝰ tp̃e
qr iã quodãmiͦ. roma ꝑturiebat᷑. illud
oĩm regnoꝵ maximũ assiriorũ finem
tante diuturnitatis accepit. Ad medos
quippe translatũ est post annos ferme
nulle tretẽtos quĩq: ut eciã beli qui

Expanded text:
Aeneas, et duodecimus Aventinus dii facti sunt. Latium post Aeneam, quem deum fecerant, undecim reges habuit, quorum nullus deus factus est. Aventinus autem qui duodecimo loco Aeneam sequitur, cum esset prostratus in bello, et sepultus in eo monte, qui etiam nunc ejus nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi faciebant, numero est additus. Alii sane noluerunt eum in praelio scribere occisum, sed non comparuisse dixerunt: sed nec ex ejus vocabulo appellatum montem, sed ex adventu avium dictum Aventinum. Post hunc non est deus factus in Latio, nisi Romulus conditor Romae. Inter istum autem et illum reges reperiuntur duo: quorum primus est, ut Virgiliano eum versu eloquar, Proximus ille Procas, Trojanae gloria gentis. Cujus tempore  iam quodam modo Roma parturiebatur, illud omnium regnorum maximum Assyrium finem tantae diuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum est post annos ferme mille trecentos quinque, ut etiam Beli, qui
Abbreviated transcription (Latin):
rib. Quoꝵ damel etiã tp̃s qͦ uenturꝰ
fuerat xp̃s atq passurus. muuero de¬
finunt annoꝵ qd̾ longũ ẽ ꝯputando mõ-¬
strare: et ab aliis factitatũ ẽ aute nos.
De pt̃ate uero eiꝰ et ecclĩa: sit locutus ẽ.
Uidebam inqͥt in uisu noctis. et ecce cũ
nbibus celi ut filiꝰ hois ueniẽs erat.¬
et usq ad uetustũ dierũ ꝑuenit. et in
ꝯspectu eiꝰ ꝑlatus ẽ. et ip̃i datus ẽ p̾nci¬
patus et honor et regnũ. et omĩs ppłi
tribz et lingne ip̃i seruient. Potestas
eiꝰ potestas eterna que non trausibit; et
regnũ eiꝰ non corrũpetur. Ez echiel qͦ
more ꝓphetico ꝑ dauid xp̃m significans.
qr tarnem dauid seĩe assumꝑsit ꝓptꝰ quã¬

Expanded text:
etiam tempus, quo uenturus fuerat Christus adque passurus, numero definiuit annorum; quod longum est conputando monstrare, et ab aliis factitatum est ante nos. De potestate uero eius et ecclesia sic locutus est: Videbam, inquit, in uisu noctis, et ecce cum nubibus caeli ut filius hoet usque ad uetustum dierum peruenit, et in conspectu eius praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestas perpetua. quae non transibit, et regnum eius non corrump e t u r. Hiezechiel quoque more prophetico per Dauid Christum significans, quia carnem de Dauid se
Abbreviated transcription (Latin):
ciedũtur ẽẽ cõuersi. Qd̾ autẽ dyome¬
dis templo aquã rostris afferũt et asper¬
gñt. et ꝙ blandiũtur grecigenis. atq¬
alieuigenas ꝑsecũt᷑. mirandũ nõ est
fieri demonũ instinctu. qͦꝵ interest ꝑ¬
suadere deũ factũ ẽẽ dyomedẽ ad decipiẽ¬
dos hoĩes ut falsos deos cũ ueri dei ĩuria
multos colant: et hoĩb mortuis qͥ nec
tũ uiuerent uere uixerũt. templis. alta¬
rib. sacrificiis. sacerdotib. q̃ oĩa cum
recta sunt non inisi uni deo uiuo et uero
debentur inseruiant.

Expanded text:
creduntur esse conversi. Quod autem Diomecreduntur esse conversi. Quod autem Diomedis in templum aquam rostris afferunt et aspergunt, quod blandiuntur Graecigenis, aalienigenas persequuntur, mirandum non est fieri daemonum instinctu, quorum interest persuadere deum factum esse Diomeden ad decipiendos homines, ut falsos deos cum ueri Dei iniuria multos colant et hominibus mortuis, qui nec cum uiuerent uere uixerunt, templis altaribus, sacrificiis sacerdotibus quae omnia cum recta sunt non nisi uni Deo uiuo et uero debentur inseruiant.
Abbreviated transcription (Latin):
mentitos. Proinde ꝙ hoĩes dicũtur
mandatũq est lrĩs ab diis uel potiꝰ de¬
monibz archadibz in lupos solere ꝯu̾ti.
et ꝙ carminib circe socios nuitanit
ulixis. scdm̃ istũ modũ michi uidetur
fieri potuisse quẽ dixi: si tñ factũ est
Dyomedeas autẽ uolures. qñ quidem
genus eaꝵ ꝑ successionem ꝓpaginis du-¬
rare ꝑhibetur nõ mutatis hoĩb factas s
subtractis credo fuisse suppositas: sicut cerna
pro effigenia regis a gauiẽnonis filia.
Neq em̃̃ demonib iudicio dei ꝑmissis. hu¬
iusinõi prestigie difficiles ẽẽ potuerunt
S qr illa uirgo postea uiua reperta est
suppositam pro illa ẽẽ teruã facile tõgui¬
tũ est. Socii uero dyomedis qr nuisꝙͣ su¬
bito cõparauerũt et postea nullo loto ap¬
paruerũt ꝑdentib eos ultorib angelis¬
malis: in eas anes que ꝓ illis occulte ex
aliis lotis ubi est hͦ genus uuiũ ad ea
loca perducte ac repente smposite sunt.

Expanded text:
mentitos. Proinde quod homines dicuntur mentitos. Proinde quod homines dicuntur mandatumque est litteris ab dis uel potius daemonibus Arcadibus in lupos solere conuerti, et quod Carminibus Circe socios mutauit Ulixi, secundum istum modum mihi uidetur fieri potuisse, quem dixi, si tamen factum est. Diomedeas autem uolucres, quando quidem genus earum per successionem propaginis durare perhibetur, non mutatis hominibus factas, sed subtractis credo fuisse subpositas, sicut cerua pro Iphigenia, regis Agamemnonis filia. Neque enim daemonibus iudicio Dei permissis huius modi praestigiae difficiles esse potuerunt; sed quia illa uirgo postea uiua reperta est, subpositam pro illa esse ceruam facile cognitum est. Socii uero Diomedis quia nusquam subito conparuerunt et postea nullo loco apparuerunt, perdentibmalis, in eas aves quae pro illis sunt occulte ex aliis locis, ubi est hoc genus avium, ad ea loca perductae ac repente suppositae,
Abbreviated transcription (Latin):
Post aliqt autẽ dies eũ uelut euigilasse
dicebat. et quasi somuna narrasse que
passus est. et caballũ se stil factũ ãno¬
nam inter alia iumenta bamulasse mi¬
litib q̃ dicitur retica quĩ ad retias de por¬
tatur. Qd̾ ita ut narrauit factũ fuisse
ꝯpertũ est: q̃ tñ ei sua somnia uidebãt᷑.
Indicauit et alius se domi sue ꝑ noctẽ
anteꝙͣ requiesteret uidisse uenientem
ad se philosophũ quẽdã sibi notissimũ
sibiqz exposuisse nõnulla platonita q̃
antea rogatus ex ponere uoluiss. Et
ñ ab eodem pħo quesitũ fuiss. cur ĩ do¬
mo eiꝰ fecerit qd in domo sua petenti
negauerat: non feci inqͥt. s me fecisse
somniani. At ꝑ hͦ alteri ꝑ imaginem
phantasticã exhibitũ ẽ uigilanti: qd̾
alter uidit iii sominis. Hec ad nos nõ
quibustũq qualib credere putaremꝰ
indignũ. s eis referentib ꝑuenerunt.
quos nobis non existimaremꝰ fuisse

Expanded text:
Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam inter alia iumenta baiulasse militibus, quae dicitur Retica, quoniam ad Retias deportatur. Quod ita, ut narrauit, factum fuisse conpertum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. Indicauit et alius se domi suae per noctem, antequam requiesceret, uidisse uenientem ad se philosophum quendam sibi notissimum sibique exposuisse nonnulla Platonica, quae antea rogatus exponere noluisset. Et cum ab eodem philosopho quaesitum fuisset, quur in domo eius fecerit, quod in domo sua petenti negauerat: "Non feci, inquit, sed me fecisse somniaui." Ac per hoc alteri per imaginem phantasticam exhibitum est uigilanti, quod alter uidit in somnis. Haec ad nos non quibuscumque, qualibus credere putaremus indignum, sed eis referentibus peruenerunt, quos nobis non existimaremus fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
uariatur: et cũ corpus non sit. corporũ
tñ similes mira celeritate formas capit:
sopitis aut oppressis corporeis hoĩs sensib
ad alioꝵ sensũ nestio qͦ ĩeffabili modo
figurã corporeã posse ꝑduci. ita ut torꝑa
ip̃a hõim alicubi iaceant uiuẽtia quidẽ.
s multo grauiꝰ atq ueheniẽcius ꝙͣ som¬
no sus sensib obseratis: phautasticũ
autẽ illud ueluti torporatũ in alicuiꝰ aui¬
malis effigie appareat seusibz alienis
talisq etiã sibi eẽ homo uideatur sicut
alius sibi uideri posset in soumis et por¬
tare onera. q̃ ouera si uera sunt corpora
portantur a deuonib ut illudat᷑ hoĩb.
partim uera onerũ corꝑa. partim iumẽ¬
torũ falsa cernẽtib. Ilam qͥdã nomine
pͥstantiꝰ pri suo cõtigisse indicabat. Ut
uenenũ illud ꝑ caseũ in domo sua suieret
et iaceret in lecto suo quasi dormiens:
qui tñ nullo modo poterat excitari.

Expanded text:
uariatur et, cum corpus non sit, corporum uariatur et, cum corpus non sit, corporum tamen similes mira celeritate formas capit, sopitis aut obpressis corporeis hominis sensibus ad aliorum sensum nescio quo ineffabili modo figura corporea posse perduci; ita ut corpora ipsa hominum alicubi iaceant, uiuentia quidem, sed multo grauius adque uehementius quam somno suis sensibus obseratis; phantasticum autem illud ueluti corporatum in alicuius animalis effigie appareat sensibus alienis talisque etiam sibi esse homo uideatur, sicut talis sibi uideri posset in somnis, et portare onera; quae onera si uera sunt corpora, portantur a daemonibus, ut inludatur hominibus, partim uera onerum corpora, partim iumentorum falsa cernentibus. Nam quidam nomine Praestantius patri suo contigisse indicabat, ut uenenum illud per caseum in domo sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari.
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ fieri bestialem. s racionalem
hũanãq seruari: sicut apuleiꝰ in libris⁊
qͦs asini aurei titulo instripsit. sibi ip̃i
accidisse ut accepto ueneno hũano aĩo
ꝑmanente asinus fieret. aut indicauit
aut fiuxit. Hec uel falsa sũt. uel tam
ĩusitata ut merito non tredantur. Fir
quid operari stdm̃ nature sue potenciã.
qr et ip̃a angelica creatura est licz ꝓprio
uicio sit maligna. nisi qd ille ꝑmiserit:
cuiꝰ iudicia occulta sunt multa. ĩusta
nulla. Nec saue demones naturas creãt
s aliquid tale facĩt de qͣlib factis ista
uertitur questio: s specietenus q̃ a uero
deo sunt creata ꝯmutãt: uti uideantur
ẽẽ qd̾ non sunt. Non itaq solũ animũ.
s ne torpus quidem ulla racõe crediderim
demonũ arte uel ptãte in mẽbra et li¬
mamẽta bestialia ueraciter posse ꝯuerti:
s phantasticũ hoĩs qd̾ eciam cogitando
siue sommiando ꝑ rerũ ĩnumerabiliũ gn̾a

Expanded text:
mentem fieri bestialem, sed rationalem mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut Apuleius in libris, quos asini aurei titulo inscripsit, sibi ipsi accidisse, ut accepto ueneno humano animo permanente asinus fieret, aut indicauit aut finxit. Haec uel falsa sunt uel tam inusitata, ut merito non credantur. Firmquid operari secundum naturae suae potentiam quia et ipsa angelica creatura est, licet proprio uitio sit maligna nisi quod ille permiserit, cuius iudicia occulta sunt multa, iniusta nulla. Nec sane daemones naturas creant, si aliquid tale faciunt, de qualibus factis ista uertitur quaestio; sed specie tenus, quae a uero Deo sunt creata, commutant, ut uideantur esse quod non sunt. Non itaque solum animum, sed ne corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum arte uel potestate in membra et liniamenta bestialia ueraciter posse conuerti, sed phantasticum hominis, quod etiam cogitando siue somniando per rerum innumerabilia genera
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ed de ista tanta ludifi atcidere.¬
Itatione demonũ. nos qͥd dicanius
qui hec legent fortassis expectent. Et
quid dicemus: inisi de medio babilonis
ẽẽ fugiendũ: Qd̃ p̾ceptũ ꝓpheticum
ita spñaliter intelligitur: ut de huiꝰ
ꝑ dilectionem operatur. in deũ uiuũ ꝓ¬
ficiendo fugianius. Quanto quippe
in hec ynia ptatem demonũ maiorẽ
uidemus: tanto tenatiꝰ mediatori ẽ
inherendũ. ꝑ quẽ de ymis ad sũma
constendimiꝰ. Si eñ dixerimꝰ ea nõ
ẽẽ credenda: non desunt eciã nũc qui
eiusmodi quedã certissima audisse. uel
etiã exꝑtos se ẽẽ asseuerent. Nã et nos
cũ eẽmus in italia. audiebamꝰ talia
de quadã regione illarũ ꝑtiũ ubi sta¬
bularias mulieres mbutas. hiis ma¬
lis artibus. in casto dare solere dicebãt.
quib uellent uel possent uiatoribus
unde in iumẽta ilito uerterẽt᷑ et neces¬
saria queq portarẽt. postq ꝑfuncta
opera iterũ ad se redirent: nec tñ eis

Expanded text:
Sed de ista tanta ludificatione daemonum, nos quid dicamus, qui haec legent, fortassis exspectent. Et quid dicemus, nisi de medio Babylonis esse fugiendum? Quod praeceptum propheticum ita spiritualiter intelligitur, ut de hujusper dilectionem operatur, in Deum vivum proficiendo fugiamus. Quanto quippe in haec ima potestatem daemonum majorem videmus, tanto tenacius Mediatori est inhaerendum, per quem de imis ad summa conscendimus. Si enim dixerimus ea non esse credenda, non desunt etiam nunc, qui eius modi quaedam uel certissima audisse uel etiam expertos se esse adseuerent. Nam et nos cum essemus in Italia audiebamus talia de quadam regione illarum partium, ubi stabularias mulieres inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde in iumenta ilico uerterentur et necessaria quaeque portarent postque perfuncta opera iterum ad se redirent; nec tamen in eis
Abbreviated transcription (Latin):
rege refert iustinus liͦ. 2 ͦ. ꝙ erãt inter athe¬
taturi bello doreuses de euẽtu p̾lii oracula
ꝯsuluerũt. respousũ est ip̃os superiores forte
nisi regẽ athemensiũ occidissent. Cũ ꝑuẽtũ
ẽẽt ad bellũ militib añ oĩa custodia regis
p̾cipitur. athemẽsiũ eo tp̃e rex codrus erat
qui et respouso dei et p̾ceptis hostiũ cõgnitis
rauerat hasta interficitur. Cognito regis
interitu dorenses siue p̾lio distedũt atq
athemenses uirtute dutis ꝓ salute prĩe
morti se offerentis bello liberãtur. de hoc¬

Expanded text:
inter Athecaturi bello Dorienses de eventu proelii oracula consuluerunt. Responsum superiores fore, ni regem Atheniensium occidissent. Cum ventum esset in bellum, militibus ante omnia custodia regis praecipitur. Atheniensibus eo tempore rex Codrus erat, qui et responso dei et praeceptis hostium cognitis convulneraverat, interficitur. Cognito regis corpore Dorienses sine proelio discedunt. Atque ita Athenienses virtute ducis pro salute patriae morti se offerentis bello liberantur. Po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmutatõĩb qd uarro crediderit.
Ot uarro ut astruat cõmemorat
alia non muuꝰ incredibilia de illa
mag̃n famosissima cirte q̃ socios qͦ
ulixis nuitauit in bestias: et de archa¬
dib qui sorte ducti trausnatabãt qd̾dã
stangnũ atq ibi ꝯu̾tebantur ĩ lupos.
et cũ similib feris ꝑ illiꝰ regionis de¬
serta uiuebant: si autẽ carne nõ uesce¬
rentur hũana. rursus post nouẽ ãnos¬
eodem reuatato stangno reformabant᷑
in hoĩes. Deuiq eciã nominatim ex¬
pressit quẽdã demenetũ gustasse de
sacrificio. qd̾ archades imolato puero
deo suo liceo facere solerent. et in lupũ
fuisse mutatũ et ãno decimo in figurã
idem propter aliud arbitrat᷑ historitꝰ ĩ
archadia tale nomẽ affictũ pami lyceo
et ioui lyceo: nisi ꝓpter hãc in lupos
hõĩm nuitatõem. qd̾ eã nisi ui diuina
fieri non putarent. lupus eñ grece
Romanos eciam luꝑcos. ex illoꝵ muste¬
riorũ ueluti seĩe dicit exortos.

Expanded text:
us hominum quid Varro tradiderit. Hoc Varro ut astruat, commemorat alia non minus incredibilia de maga illa famosissima Circe, quae socios quoque Ulyssis mutavit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti transnatabant quoddam stagnum atque ibi conuertebantur in lupos, et cum similibus feris per illius regionis deserta uiuebant. 29Si autem carne non uescerentur hueodem renatato stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato puero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram idem propter aliud arbitratur historicus in Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui Lycaeo nisi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod eam nisi ui diuina fieri non putarent. Lupus enim Graece Romanos etiam Lupercos ex illorum mysteriorum ue
Abbreviated transcription (Latin):
auĩt in insula diomedia nõ longe a
monte gargauo qͥ ẽ in apulia. et hoc
templũ tircũuolare atq incolere has
alites tã nurabili obsequio ut aqͣ rostra
impleãt. et aspergãt: et eo si greci ue¬
nerint. uel grecorũ stirpe ꝓgeniti. nõ
solũ quietas ẽẽ. uerũ et ĩst̃ aduolare
si autẽ aliengenas uiderint subuolare
ad capita tãꝙͣ graubictib ut eciam
perimant uuluerare. Nam diris et
grandibus rostris satis ad hec plia
ꝑ hibentur armate.

Expanded text:
aiunt in insula Diomedea, non longe a aiunt in insula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui est in Apulia, et hoc templum circumuolare adque incolere has alites tam mirabili obsequio, ut aquam inpleant et adspergant; et eo si Graeci uenerint uel Graecorum stirpe prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adulare; si autem alienigenas uiderint, subuolare ad capita tamque grauibus ictibus, ut etiam perimant, uulnerare. Nam duris et grandibus rostris satis ad haec proelia perhibentur armatae.
Abbreviated transcription (Latin):
cidiũ in deos relato cuiꝰ socii traditi sũt
in uolutres ẽẽ conuersi.
Roia uero euersa. et extidio illo usq¬
quaq cãtato penĩsq notissimo.
qd̾ et magnitudine sui. et scriptoꝵ ex¬
cellentib luiguis insigniter diffamatũ
atq uulgatũ est. gestũqz regnãte iam
latino fauni filio ex quo latiuoꝵ regnũ
dici cepit. laurẽtũq cessauit greci uit¬
tores deletã trorã relinguẽtes. et ad ꝓpa
remeantes. diuersis et horrendis cladi-¬
b dilacerati atq ꝯtriti sunt: et tñ eciã
ex eis deoꝵ suorũ nuerũ auxerũt. Nã
et diomedem fecerũt deũ. quẽ pena di¬
niuitus irrogata phibẽt ad suos non
reuertisse. eiusqz sorios in uolucres fuisst
ꝯuersos. non fabuloso poetico qz men¬
dacio. s historita actestacõe ꝯfirmant.
quib nec deus ut putãt factus. Hũanã
reuotare naturã uel ip̃e potuit: uel
certe a ioue suo rege tãꝙͣ celitola noni¬
tiꝰ impetrauit. qͥueciã templũ eiꝰ ẽẽ

Expanded text:
Troiae in deos relato, cuius socii crediti sunt in uolucres esse conuersi. Troia uero euersa excidio illo usquequaque cantato pueris- . que notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excellentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est gestumque regnante iam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit, Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad propria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati adque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non fabuloso poeticoque mendacio, sed historica adtestatione confirmant; quibus nec deus, ut putant, factus humanam reuocare naturam uel ipse potuit uel certe a Ioue suo rege tamquam caelicola nouicius inpetrauit. Quin etiam templum eius esse
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm .i4ͫ ¶ De theologis poetis
Er idem tpĩs interuallũ extiterũt
poete. qui etiã theologi dicerent᷑.
qui de diis carmina fatiebant: sz talib
diis qui quãlibet magni hoĩes. tñ ho¬
mines fuerũt. aut mũdi huiꝰ quem
uerus deus fecit elementa sũt. aut
in p̾ncipatis et ptatib ꝓ uolũtate
creatoris et suis meritis ordinati: et
si quidẽ de uno uero deo inter multa
uana et falsa ceciuerũt colendo. cum
illo alios qui dii non fũt. eisqz exhibẽ¬
do famuilatũ qui uni tñ debetur deo.
non ei utiq rite seruierũt: nec a fa¬
buloso deoꝵ suoꝵ dedecore etiã ip̃i ab
stinere potuerũt: uelut orpheꝰ nuiseꝰ.
linus. Uerũ isti theologi deos coluerũt
non pro diis culti sũt. ꝙͣuis orpheũ
nestio quoni᷑ infernis sacris uel potiꝰ
sacrilegiis. p̾ficere soleat ciuitas ĩpioꝵ
Uxor antẽ regis athamãtis q̃ uocaba¬
tur yno et eiꝰ filiꝰ melicertes p̾cipitio¬
spontaneo in mari perierũt. et hom¬

Expanded text:
 CAPUT XIIII. De theologis poetis. Per idem temporis interuallum exstiterunt poetae, qui etiam theologi dicerentur, quoniam de dis carmina faciebant, sed talibus dis, qui licet magni homines, tamen homines fuerunt aut mundi huius, quem uerus Deus fecit, elementa sunt aut in principatibus et potestatibus pro uoluntate Creatoris et suis meritis ordinati, et si quid de uno uero Deo inter multa uana et falsa cecinerunt, colendo cum illo alios, qui di non sunt, eisque exhibendo famulatum, qui uni tantum debetur Deo, non ei utique rite seruierunt nec a fabuloso deorum suorum dedecore etiam sibi se abstinere potuerunt — Orpheus, Musaeus, Linus. Verum isti theologi deos coluerunt, non pro dis culti sunt; quamuis Orpheum nescio quo modo infernis sacris uel potius sacrilegiis praeficere soleat ciuitas inpiorum. Uxor autem regis Athamantis, quae uocabatur Ino, et eius filius Melicertes pspontaneo in mari perierunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
rimisq mandatis. Moysi successit iħs
naue. et in terra ꝓmissionis ĩtroductũ
ppłm collocauit. ex auctoritate diuina
debellatis gẽtib a quib eadẽ lota tenebãt᷑.
Qui cũ ppłm rexiss post mortẽ moysi
uiginti et septem ãnos eciã ip̃e defũctus
est: regnãte apud assirios octauodecns
aminta. apd̾ sicionios sextodecĩo corace.
apud argiuos decĩo dauao. apud athe¬
nienses quarto erithonio.

Expanded text:
rimisque mandatis. Moysi successit Jesus rimisque mandatis. Moysi successit Jesus Nave: et in terram promissionis introductum populum collocavit, ex auctoritate divina debellatis gentibus, a quibus eadem loca tenebantur. Qui cum populum rexisset post mortem Moysi viginti et septem annos, etiam ipse defunctus est: regnante apud Assyrios octavo decimo Amynta, apud Sicyonios sexto decimo Corace, apud Argivos decimo Danao, apud Athenienses quarto Erichthonio.
Abbreviated transcription (Latin):
moyses ppłm dei de egipto eduxerit et
iesu naue qui eidẽ successit quoꝵ regũ
etate sit mortuus.
dduxit gͦ moyses ex egypto ppłm
dei. nouissimo tpe cetropis athe¬
miensiũ regis cũ apud assirios regna¬
ret aschathades. apud sicionios ma¬
rathus. apud argiuos triopas. Educto
autẽ ppło in monte syna diuinitus
acceptã tradidit legẽ. qd̾ uetus dicit᷑
testamẽtũ: qr ꝓmissiones terrenas
teretur. Hũc enĩ ordinẽ seruari oporte¬
bat. sicut in uno qͦ hoĩe qui in deũ pro-¬
ficit: id agitur qd ait apłs ut non sit
prius qd̾ spiritale est. s qd̾ aĩale. pꝰ ea
spiritale qm̃ sicut dicit et uerũ est: pri¬
mus homo de terra terrenus. scds hõ
de celo celestis. Rexit autẽ ppłmn moy
ses ꝑanuos quadraginta in deserto et
mortuus est ãnoꝵ cẽtũ et uigiti. cum
xp̃m eciã ip̃e ꝓphetass ꝑ figuras obser¬
uationũ carnaliũ ĩ tabernatulo et sacer¬
docio et sacrificiis aliisq misticis ꝑlu¬

Expanded text:
Moyses populum Dei ex Aegypto eduxerit, et Iesus Naue, qui eidem successit, quorum regum aetate sit mortuus. Eduxit ergo Moyses ex Aegypto populum Dei nouissimo tempore Cecropis Atheniensium regis, cum aput Assyrios regnaret Ascatades, aput Sicyonios Marathus, aput Argiuos Triopas. Educto autem populo in monte Sina diuinitus acceptam tradidit legem, quod uetus dicitur testamentum, quia promissiones terrenas teretur. Hunc enim ordinem seruari oportebat, sicut in uno quoque homine, qui in Deum proficit, id agitur, quod ait apostolus, ut non sit prius quod spiritale est; sed quod animale, postea spiritale; quoniam sicut dicit et uerum est, primus homo de terra, terrenus; secundus homo de caelo. Reses per annos quadraginta in deserto: et mortuus est annorum centum et viginti, cum Christum etiam ipse prophetasset per figuras observationum carnalium in tabernaculo, et sacerdotio, et sacrificiis, aliisque mysticis plu
Abbreviated transcription (Latin):
atq saltantur. Hec uarro nõ credit.
ne deoꝵ nature seu morib credat ĩ¬
congrua: et tñ non fabulosam sed
historicã racõem de athenaꝵ uotabulo
reddens tantã neptuui et mniuerue
litem suis lrĩs inserit. de cuiꝰ noĩe
digiorũ ostentacõe ꝯtenderent inter
eos inditare nec apollo ꝯsultus auderet.
s ad deorũ iurgiũ fiuiendũ. sicut me¬
moratarũ truĩ deaꝵ ad paridẽ iupiter.
ita et isti ad hoĩes nucterẽt. ubi uince¬
ret miuerua suffragiis: et in pena
suarũ suffragatacũ uinceret᷑: q̃ in ad¬
uersariis suis uiris obtinere athenas
potiit: et amicas suas feminas athe¬
neas hr̃e non potuit. Hiis tp̃ib ut
uarro stribit regnãte a themẽsibus
eraneo successore cetropis. ut autem
nr̃i eusebiꝰ et ieronimus adhuc eodem
tetrope ꝑmauente diluiuũ fuit. qd̾ appel¬

Expanded text:
adque saltantur. Haec Varro non credit, adque saltantur. Haec Varro non credit, ne deorum naturae seu moribus credat incongrua; et tamen non fabulosam, sed historicam rationem de Athenarum uocabulo reddens tantam Neptuni et Mineruae litem suis litteris inserit, de cuius nominedigiorum ostentatione contenderent, inter eos iudicare nec Apollo consultus auderet, sed deorum iurgium finiendum, sicut memoratarum trium dearum ad Paridem Iuppiter, ita et iste ad homines mitteret, ubi uinceret Minerua suffragiis et in poena suarum suffragatricium uinceretur, quae in aduersariis suis uiris obtinere Athenas potuit, et amicas suas feminas Athenaeas habere non potuit. His temporibus, ut Varro scribit, regnante Atheniensibus Cranao, successore Cecropis, ut autem nostri Eusebius et Hieronymus, adhuc eodem Cecrope permanente, diluuium fuit, quod appel
Abbreviated transcription (Latin):
figmenitis: ne de maiestatis eoꝵ digni¬
tate iudignũ aliquid sentiant. Et ideo
nec ariopagon ubi cũ athenien sibus
paulus apłs disputauit. ex quo loco
ariopagite appellati sunt curiales ur-¬
bis eiusdeni. uult inde accepisse nomẽ᷑
duoderimi diis ineo pago sex sentẽciis
absolutus ẽ: qr ubi paris muueri sẽ¬
tencie fuissent. p̃poni absolucio dãna¬
cioui solebat. S contra istã q̃ multo
atheuienses de noie martis et pagi
qrͣ martis pagũ noĩasse credantur.
ĩ iuriam uidelicet numinũ a quib
litigia uel iudicia existimat aliena:
non minus hͦ qd̾ de matre dicitur
falsum ẽẽ assenerãs: ꝙͣ illud quod de
tribus deab iunone stilz et uierna
et uenere q̃ ꝓ malo aureo adipistẽdo
apud iudicẽ paridẽ de pulcritudiuis
excellencia certasse narrantur: et
ad placandos ludos deos qui delectẽt᷑.
seu ueris seu falsis istis camimib
sus. inter theatritos plansus cãtãt᷑.

Expanded text:
figmentis, ne de maiestatis eorum dignifigmentis, ne de maiestatis eorum dignitate indignum aliquid sentiat. Et ideo nec Areon pagon, ubi cum Atheniensibus Paulus apostolus disputauit, ex quo loco Areopagitae appellati sunt curiales urbis eiusdem, uult inde accepisse nomen, duodecim dis in eo pago sex sententiis absolutus est quia ubi paris numeri sententiae fuissent, praeponi absolutio damnationi solebat; sed contra istam, quae multo Athenienses de nomine Martis et pagi quasi Martis pagum nominasse credantur, in iniuriam uidelicet numinum, a quibus litigia uel iudicia existimat aliena; non minus hoc, quod de Marte dicitur, falsum esse adseuerans, quam illud quod de tribus deabus, Iunone scilicet et Minerua et Venere, quae pro malo aureo adipiscendo aput iudicem Paridem de pulchritudinis excellentia certasse narrantur et ad placandos ludis deos, qui delectantur seu ueris seu falsis istis criminibus suis, inter theatricos plausus cantantur
Abbreviated transcription (Latin):
suffragia. ut nullus nascentiũ mat̾nũ
nomen acciperet: ut ne quis eas athe-¬
neas uocaret. Ita illa ciuitas mater
aut nutrix liberaliũ doctrinarũ. et tot
cia clarius atq nobilius ludificãtibus
demonibz de lite deoꝵ suoꝵ maris et feĩe.
et de uictoria deoꝵ ꝑ feĩas. femĩne athe¬
nas nomen accepit: et a uicto lesa. ip̃az
uictritis uictoriã punire ꝯpulsa ẽ: plꝰ
aquas neptuni ꝙͣ minerue arma for¬
nudãs. Nam in mulierib q̃ sic punite
sunt. et miuerua que uicerat uicta est:
nec affuit suffragatricib suis ut suf¬
fragioꝵ deincepr ꝑdita ptate et aliena¬
tis fuiis a noĩb matrũ. atheneas saltẽ
uocari liceret: et eiꝰ dee mereri uocabu¬
lũ quã uiri dei uictritẽ fecerant ferẽdo
suffragiũ. Que et quanta huic dici
possent: nisi sermo ad alia ꝓperaret:¬
nuĩcupatõe ariopagi et de diluuio deucalionis
Ttñ martus uarro non uult fa¬
bulosis aduersus deos fidem habe

Expanded text:
suffragia, ut nullus nascentium maternum suffragia, ut nullus nascentium maternum nomen acciperet, ut ne quis eas Athenaeas uocaret. Ita illa ciuitas, mater aut nutrix liberalium doctrinarum et tot cia clarius adque nobilius, ludificantibus daemonibus de lite deorum suorum, maris et feminae, et de uictoria per feminas feminae Athenas nomen accepit, et a uicto laesa ipsam uictricis uictoriam punire conpulsa est, plus aquas Neptuni quam Mineruae arma formidans. Nam in mulieribus, quae sic punitae sunt, et Minerua quae uicerat uicta est; nec adfuit suffragatricibus suis, ut suffragiorum deinceps perdita potestate et alienatis filiis a nominibus matrum Atbenaeas saltem uocari liceret et eius deae mereri uocabulum, quam uiri dei uictricem fecerant ferendo suffragium. Quae et quanta hinc dici possent, nisi sermo ad alia properaret!nuncupatione Areopagi et de diluuio Deucalionls. Et tamen Marcus Varro non uult fabulosis aduersus deos fidem adhibere
Abbreviated transcription (Latin):
Ia miuerua ẽ que grece athena dicit᷑
hant causã uarro indicat. Cũ appariuss
illic repente oliue arbor. et alio loco aque¬
erupissent: regẽ ꝓdigia ista mouerũt
et misit ad apolliuẽ delphicũ stiscitatũ
quid intelligendũ ẽẽt. quidue faciendũ
Ille respondit. qd̾ olea mineruã signifi¬
caret. unda neptunĩ: et qd̾ ẽẽt ĩ ciuiũ
pt̃ate. ex cuiꝰ pociꝰ noĩe duoꝵ deoꝵ qͦrũ
illa signa ẽent ciuitas uocaretur. Iste
tetrops oraculo accepto ciues om̃s utusq
sexus, mos eñ tũt in eisdem lotis erat
ut eciã feĩe publice cõsultatõib int̾eẽnt
ad ferendum suffragiũ ꝯuocauit. Con¬
sulta igitur multitudĩe mares ꝓ nep-¬
tuno. femine ꝓ minerua tulere sentẽcias:
et qr una plus est ĩuenta feĩaꝵ. miuer¬
ua uitit ¶ Tum neptunus iratus ma
aquas difficile demonibz non est: cuius
ut iracũdia placaretur: triplici supplicio
dicit idem auctor ab athemensib affectas
eẽ mulieres. ut nulla ulterius ferrent

Expanded text:
a Minerva est, quae Grece Athena dicitur, hanc causam Varro narrat. Cum apparuisset illic repente olierupisset, regem prodigia ista mouerunt, et misit ad Apollinem Delphicum sciscitatum quid intellegendum esset quidue faciendum. Ille respondit, quod olea Mineruam significaret, unda Neptunum, et quod esset in ciuium potestate, ex cuius potius nomine duorum deorum, quorum illa signa essent, ciuitas uocaretur. Isto Cecrops oraculo accepto ciues omnes utriusque sexus mos enim tunc in eisdem locis erat,\' ut etiam feminae publicis consultationibus interessent ad ferendum suffragium conuocauit. Consulta igitur multitudine mares pro Neptuno, feminae pro Minerua tulere sententias, et quia una plus inuenta est feminarum, Minerua uicit. Tunc Neptunus iratus maraquas difficile daemonibus non est. Cuius ut iracundia placaretur, triplici supplicio dicit idem auctor ab Atheniensibus adfectas esse mulieres, ut nulla ulterius ferrent
Abbreviated transcription (Latin):
hibent ubi turpiter agũtur: q̃ uelut sapiẽ¬
ter negãt᷑. Et hiis falsis ac turpib dii pla¬
cãt᷑: ubi et si fabula cãtat crimẽ inuuiuũ
falsũ: delectari tñ falso crimĩe crimuen est.¬

Expanded text:
hibent, ubi turpiter aguntur, quae uelut sapienhibent, ubi turpiter aguntur, quae uelut sapienter negantur, et his falsis ac turpibus di placantur, ubi etsi fabula cantat crimen numinum falsum, delectari tamen falso . crimine crimen est