comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ee licigiis. ¶ Ambigitur quid
enuu caistor sciat an docili
plud. bruudusium numici
melus uic ducat ancipii
¶Preterea que habun¬
dant sui copiositate uilescũt.
Et cum multiloquio pec¬
catum nou desit non desit
pauca prudenter loquen¬
tie seriio est preciosu.
unde socrates querenti quomõdo
quis samani optunam compa¬
raret. Si gesserit inquit optia
et locutus fuerit pauca. hoc est
quod uir ustus et ueritus de¬
linquere iusermone. dicit stil¬
lasse eloquium suum. Qui eni
non delinquit in uerbo hic per¬
sectus est uir si quando ridebã
adeos non credebant. risus le¬
uitatis indicium et quo paten¬
cior co imprudencior et repre¬
hensibilior est. aut eim tul¬
tus in risu exaltat uocem suam
et saluator fleuit qui utiq ri¬
sisse non legitur. nec enm fa¬
cile crediderumn pro non ẽẽ ad
cahinũ qui sub tanta ambigui¬
tate de risu loquitur ui si rise¬
rit non credã. Et iux uultus
mei non cadebat in terram.
risit forte uir iustus sedeum

Expanded text:
esse litigiis: Ambigitur quid esse litigiis: Ambigitur quid enim Castor sciat, an docilis plus, Brundusium Numici melius via ducat, an Appi. Praeterea quae abundant, sui copiositate vilescunt, et cum multiloquio peccatum non desit, pauca prudenter loquentis sermo est pretiosus. Unde Socrates quaerenti quo modo quis famam optimam compararet: « Si gesserit, inquit, optima, et locutus fuerit pauca. » Hoc est quod vir justus, et veritus delinquere in sermone, dicit stillasse eloquium suum. Qui enim non delinquit in verbo, hic perfectus est vir. Si quando ridebam ad eos, non credebant. Risus levitatis indicium, et quo patentior, eo impudentior, et reprehensibilior est. Ait enim: Stultus in risu exaltat vocem suam ; et Salvator flevit, qui utique risisse non legitur. Nec enim facile crediderim pronum esse ad cachinnum, qui sub tanta ambiguitate de risu loquitur, ut etsi riserit non credatur. Et lux vultus mei non cadebat in terram. Risit forte vir justus, sed eum
Abbreviated transcription (Latin):
manipulos electis repouet apud
se ini illa die iustus uidex. uni
sequitur. Gloria mea sempet
uiuonabitur. et arcus meus
instaurabitur. quia est aͥd quo
tendit et in quo dirigit arcu
iustus. nec passim sequitur. cor¬
uos testaqz lutoqz qui me au¬
die bant expectabant sentenciã
⁊c̃. sepe dictum est sentenciant
in bono semper accipiendam ee
iuxta Nllud sapiencior uidetur
sibi piger septem uiri⁊ loque¬
tibus sentencias. Audis insa¬
piente tria concurrere intente
inquit tacebant ad consilium
meum uerbis meis nichil adde̾
audebant. stillabat super eos
eloquium meum. Res ardua
desiderat actencionem. et uiru
grauem decet consilia meditari
ui quicquid agit. quicquid loqui¬
tur sit pro consilio boui sapia
affectanti. Est autem oris
circuncisi illa proferre. quibus
Est autem uiro turpissunũ
si iugiter se fabulis et nugis
misceat et inter ꝯ garrientes
petscrepat uel uti rabulus an¬
ser adinxtus oloribus. et om¬
nem materiam credai aptam

Expanded text:
manipulos electis reponet apud manipulos electis reponet apud se in illa die justus judex. Unde sequitur: Gloria mea semper innovabitur, et arcus meus instaurabitur, quia Est aliquid quo tendit, et in quo dirigit arcum justus, Nec passim sequitur corvos testaque lutoque. Qui me audiebant, exspectabant sententiam, etc. Saepe dictum, sententiam in bono semper accipiendam esse, juxta illud: Sapientior videtur sibi piger septem viris loquentibus sententias . Audis in sapiente tria concurrere. Intenti, inquit, tacebant ad consilium meum, verbis meis nihil addere audebant, stillabat super eos eloquium meum. Res ardua desiderat attentionem, et virum gravem decet consilia meditari, ut quidquid agit, quidquid loquitur, sit pro consilio homini sapientiam affectanti. Est autem oris circumcisi illa proferre, quibus Est autem viro gravi turpissimum, si jugiter se fabulis et nugis immisceat, et inter congarrientes perstrepat, veluti rabulus anser admistus oloribus, et omnem materiam credat aptam
Abbreviated transcription (Latin):
uiter urgeas ostendes ut
magnitudo omnes sustineri
non queat. nou deor sum ce dit
uec in terram flectitur. sed adu̾¬
sus poudus resurgit et sur suin¬
intr̃ recuruaturqz. Propterea
inquit plutarchus. placuit pal¬
mam signum ẽẽ uictorie in cer¬
taminibus. quoniam ligin
ingenium huiusmodi est ut
urgentibus opprunentibq
nou cedat. fertur item ꝙ ra¬
nu euis palmne que grece
dicitur basileros auelli non
pt si trahatur deorsum. sed si
sur sui ꝓducas cedit. Constat
autem quia truicus paline
uel stipes a radice contra hitur
sed in superioribus dilatatur
secus auteu est in qͣuis arbo¬
re que tanto magis turgescit
quo ad terram stipes uicuuis
accedit. Per palmam ergo
significatur iusticia in uiici¬
bilis que descensum non no¬
uit. sed solum ad superiora ꝓ¬
cessum. Uude iustus ut pal¬
ma florebit. Radix mea aper¬
ta est secus aquas scriptura¬
rum. utiqz et uirtutum de
quibus supra. et ros .s. gracie
Iutellige bonorum operum quor

Expanded text:
viter urgeas, et oneres, ut viter urgeas, et oneres, ut magnitudo oneris sustineri nequeat, non deorsum cedit, nec in terram flectitur, sed adversus pondus resurgit, et sursum nititur, recurvaturque. Propterea, inquit Plutarchus, placuit palmam signum esse victoriae in certaminibus, quoniam ligni ingenium hujusmodi est, ut urgentibus opprimentibusque non cedat. » Fertur item quod ramus ejus palmae, quae Graece dicitur basileros, avelli non potest, si trahatur, deorsum, sed si sursum producas cedit. Constat autem quia truncus palmae, vel stipes a radice contrahitur, sed in superioribus dilatatur. Secus autem est in quavis arbore, quae tanto magis turgescit, quod ad terram stipes vicinius accedit. Per palmam ergo significatur justitia invincibilis, quae descensum non novit, sed solum ad superiora processum. Unde: Justus ut palma florebit . Radix mea aperta est secus aquas, Scripturarum utique et virtutum, de quibus supra: Et ros, scilicet gone mea. Intellige bonorum operum, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tere. nec ante obiuare a licui
ꝙͣ causa su legitinis raciomi¬
bus plenissime liuitata. ut
enum ait ethicu. Ad peniten¬
dum properat quis quis cito
iudicat. Conterebam molas
iuiqui. Inquiis est quis quis
in iudiciis. ddequitur. Non
cau sani sed predam. Qui sil
nuimera diligit. ut sequatur
retribuciones. Et licet equũ
sit quod discerint ad p̾cium
auaricie seruiens pergit in
mortem. Uude sequitur.
Et de dentibus Illuis aufe¬
rebam predam. Dicebamqz
in rudulo meo moriar. Men¬
tem itaqz composuerat qui
rerum suarum amplitu¬
diue contentus erat. nec
auaricie aut ambicioni
stimulo urgebatur. Ut do¬
mum domin. agrum a gro
comungeret. usq ad termi¬
nos loci. ac si solus habitatu¬
rus esset in superficie terce
Et sicut palia multiplica¬
bo dies rem aduurandaui
aristotiles in septimo pro¬
bleũtum. Et plutarchus in
octauo memorabilium dͭ
Si super paline in quiunt ar¬
boris lignum magna pon¬
dera imponarz. ac tamen gra¬

Expanded text:
tere, nec ante obviare alicui, tere, nec ante obviare alicui, quam causa sit legitimis rationibus plenissime limitata. Ut enim ait ethicus: « Ad poenitendum properat, quisquis cito judicat. » Conterebam molas iniqui. Iniquus est, quisquis in judiciis sequitur non causam, sed praedam, qui sic munera diligit, ut sequatur retributiones. Et licet aequum sit, quod decernit ad pretium, avaritiae serviens pergit in mortem. Unde sequitur: Et de dentibus illius auferebam praedam, dicebamque: In nidulo meo moriar. Mentem itaque composuerat, qui rerum suarum amplitudine contentus erat. Nec avaritiae aut ambitionis stimulo urgebatur, ut domum domui, agrum agro conjungeret, usque ad terminos loci, ac si solus habitaturus esset in superficie terrae. Et sicut palma multiplicabo dies. Rem admirandam! Aristoteles in septimo problematum, et Plutarchus in octavo Memorabilium dicit: « Si super palmae, inquiunt, arboris lignum, magna pondera imponas, ac tantum gra
Abbreviated transcription (Latin):
connalescit. Exterioꝵ namqz
uoticia occuli et auris obsequio
fidelissime transit ad ammam
et thescurros cordis sepus liigͣ
nicauta dispergit. quod uero
audiens et uidens adiecit sa¬
pientis iudiciumi exprimit
iuxta illud. beatus qui loquitꝰ
in ore audientis. non Itaqz
beatificatum se dicit liungius
hominum que in alterutram
partem uel amore uel odio
srequenter impellimur. suf¬
ficit ei testunonium conscie
presertim cum roboratum
sit iudicio sapientum. Eo
inquit ꝙ liberassem pauꝑen
pupillum et periturum et
consolatus sum cor uidue. in
his eium maxime principa¬
lis daret auctoritas. que a
doiino iustituta est ad uu¬
men agentis ea benedictum
in secula sed ne credas eum
remissiore clemencia uiciis au¬
daciam prestitisse. iusticia in¬
quit indutus suin et diadema¬
te iudicio meo. causam quam
nescieban diligentiisime mul¬
stigabam. oportet enim iudice
cuncta riuiari. et ordinem re¬
ruu pleua in quisicione discu¬

Expanded text:
convalescit. Exteriorum namque convalescit. Exteriorum namque notitia oculi et auris obsequio fidelissime transit ad animam, et thesauros cordis saepius lingua incauta dispergit. Quod vero audiens et videns adjecit, sapientis judicium exprimit, juxta illud: « Beatus qui loquitur in aure audientis. » Non itaque beatificatum se dicit linguis hominum, quae in alterutram partem vel amore, vel odio frequenter impelluntur. Sufficit ei testimonium conscientiae, praesertim cum roboratum sit judicio sapientum. Eo, inquit, quod liberassem pauperem, pupillum, et periturum, et consolatus sum cor viduae. In his enim maxime principalis claret auctoritas quae a Domino instituta est, ad injumen agentis ea, benedictum in saecula. Sed nec credas eum remissiore clementia vitiis audaciam praestitisse: Justitia, inquit, indutus sum, et diademate judicio meo. Causam quam nesciebam, diligentissime investigabam. Oportet enim judicem cuncta rimari, et ordinem rerum plena inquisitione discu
Abbreviated transcription (Latin):
senes. inuit ergo quia rerum
affluencia graciarumqz con¬
cursus ei prudentiam non ex¬
cusserint sed in his omnibus
ex consciencia et testunomo bo¬
norum operum auctoritas incõ¬
cussa permausit. Egredieba᷑
enm ad portam qui latebris
non egebat. Et qui docendi pro¬
meruerat sedem ienum. pru¬
denciam etigebat leurtate iune¬
nili abscondita. cessabant loqͣ
principes et ligua ducui
gucturi adherebat non cuden¬
tes grandia loqui et imponere
in humeris honuum onera
importabiliai. que ne suꝑsicie
digiti tangi solent. docebat enĩ
oinnem uirtutis laudem i
actione consistere cassumqz
ee splendorem uerbi. cui nou
subest soliditas operis in om̃i
opere inquit salomon erit
haibundantia ubi autem uerba
sunt plurima. Ibi srequenter
egestas principum uero et
ducum est. llios in uia mor
precedere non que facienda
sunt aliis tiunde intonare.
Auris audiens et occulus uides
beatisitabat me in strumenta
cor poris eleganter expressit
quibus sensus amme maxune

Expanded text:
. Innuit ergo quia rerum . Innuit ergo quia rerum affluentia, gratiarumque concursus, ei prudentiam non excusserint, sed in his omnibus ex conscientia, et testimonio bonorum operum auctoritas inconcussa permansit. Egrediebatur enim ad portam qui latebris non egebat, et qui docendi promeruerat sedem, senum prudentiam erigebat, levitate juvenii abscondita. Cessabant loqui principes, et lingua ducum gutturi adhaerebat, non audentes grandia loqui, et imponere in humeris hominum onera importabilia, quae nec superficie digiti tangi possunt. Docebat enim omnem virtutis laudem in actione consistere, cassumque esse splendorem verbi, cui non subest soliditas operis. In omni opere, inquit Salomon, erit abundantia, ubi autem verba sunt plurima, ibi frequenter egestas . Principum vero et divitum est, alios in via morum praecedere, non quae facienda sunt, aliis tumide intonare. Auris audiens, et oculus videns beatificabat me. Instrumenta corporis eleganter expressit quibus sensus animae maxime
Abbreviated transcription (Latin):
mea. gloria mea semper ĩno¬
uabitur et arcus meus in ma¬
nu mea iustaurabitur. Qui
bant et intenti tacebant ad cõ¬
silium meun uerbis meis ad¬
dere nichil audebant et super
illos stillabat eloquiim meu
si quando ridebam ad eos nõ
credebant. et lux uultus mei
uon cadebat in terram. si uo¬
luissem ire cid eos sedebam pͥ¬
niris. Cumqz sederem quasi
rex excitu circunstante eram
tamen merentium consolator
Ecce regnandi in uiro iito
ex magna parte expressa et
sormula quam si per singula exe¬
qui uoluerimus integ̾ lib̾ magui¬
tudinem insextarum uirtutum
serues uel sola complebit. diliges
letor singula uerba discutiet
quia ini his omnbus nec iota
nec apex a misterio salutis uacai
pauta tamen que in ip̃a suꝑfice
perborum eniment quanta po¬
rero breuitate ꝑstriugam. Qu
inquit lauabam pedes meo
butyro. Et petra fundebat riuos
olei iii. cum in parata cathed̃
residerem in platea ascondeba¬
tur iuuenes et michi astabant¬

Expanded text:
mea. Gloria mea semper innomea. Gloria mea semper innovabitur, et arcus meus in manu mea instaurabitur. Qui sententiam, et intenti tacebant ad consilium meum, Verbis meis addere nihil audebant, et super illos stillabat eloquium meuSi quando ridebam ad eos, non credebant, et lux vultus mei non cadebat in terram. Si voluissem ire ad eos, sedebam primus. Cumque sederem quasi rex exercitu circumstante, eram tamen moerentium consolator . Ecce regnandi in viro justo ex magna parte expressa est formula, quam si per singula exsequi voluerimus, integri libri magnitudinem, insertarum virtutum series vel sola complebit. Diligens lector singula verba discutiet, quia in his omnibus, nec iota, nec apex a mysterio salutis vacat. Pauca tamen quae in ipsa superficie verborum eminent, quanta potero brevitate perstringam. Quando, inquit, lavabam pedes meos butyro, et petra fundebat mihi rives olei, cum in parata cathedra residerem in platea, abscondebantur juvenes, et mihi senes astabant
Abbreviated transcription (Latin):
cium quicꝙͣ. trahitur eum sa¬
piencia de occultis longe utiliꝰ
iuuenes repulisset adquiesceus
consilio semorum uitam beciti
Iob habens regnandi for ͣ
Audi ergo quid de se fateatur.
ciuitatis et in platea cathedra
parcibant michi uidebant me
iuuenes et abscondebantur
et senes assurgentes stabant
principes cessabant loqui et sup¬
ponebant digitum ori suo uoce
suam cohibebant duces et luig̃
eorum gucturi suo adherebat
auris audiens beati ficabat me
et occłus uidens testimomiui
redde bat michi eoꝙ liberasse
pauperem uociferantem et pu¬
pillum cui non erat adiutor.
benedicꝰ ꝑituri super me uemie¬
bat et cor uidue consolatus
sum iusticia indutus sum.
Et uestiui me sicut in diuũto
et dicidemate iudicio meo. occłus
fin ieto et pes claudo pater era
pauperum et causam quam
nesciebam diligentissime inue¬
stigabami. conterebam molas
inqui de deutibus illius aufe¬
rebam predam. dicebamq uel
et ros morabitur in messione

Expanded text:
tium quidquam, trahitur enim satium quidquam, trahitur enim sapientia de occultis . Longe utilius juvenes repulisset, acquiescens consilio seniorum, vitam beati Job habens regnandi formam. Audi ergo quid de se fateatur: civitatis, et in platea cathedram parabant mihi. Videbant me juvenes et abscondebantur, et senes assurgentes stabant. Principes cessabant loqui, et supponebant digitum ori suo. Vocem suam cohibebant duces, et lingua eorum gutturi suo adhaerebat. Auris audiens beatificabat me, et oculus videns, testimonium reddebat mihi, eo quod liberassem pauperem vociferantem, et pupillum cui non erabenedictio perituri super me ueniebat, et cor uiduae consolatus sum. iustitia indutus sum et uestiui me sicut uestimento et diademate iudicio meo. oculus fui caeco et pes claudo. pater eram pauperum: et causam, quam nesciebam, diligenter inuestigabam. conterebam molas iniqui et de dentibus illius aufereet ros morabitur in messione
Abbreviated transcription (Latin):
dies suos in bono et auno
suos in gloria si cuitem nõ
audierunt transibunt ꝑglãm
et consumeiẽ stulticia. Dides¬
ne in utilum regum duplicem
exitum. aut enm per gladin
iranseunt aut stulticia con¬
sumuntur. Et recte dicuntur
transire per gladinm non
siuiri. eo ꝙ gladius quasi quid̃
transitus eis est ad locum ubi
secundini multitudinem mi¬
quitatum suarum potentes
potenter pumiuntur. sed et
stulticia consumnt impio
quia in depressione populi
robur principis eneruatur
populus nauiqz contrictus
erigere iures principis non

Expanded text:
dies suos in bono, et annos dies suos in bono, et annos suos in gloria. Si autem non audierint, transibunt per gladium, et consumentur stultitia . Videsne inutilium regum duplicem exitum? Aut enim per gladium transeunt, aut stultitia consumuntur. Et recte dicuntur transire per gladium, non finiri, eo quod gladius quasi quidam transitus est eis ad locum, ubi secundum multitudinem iniquitatum suarum, potentes potenter puniuntur. Sed et stultitia consumit impios, quia in depressione populi robur principis enervatur. Populus namque contritus, erigere vires principis non
Abbreviated transcription (Latin):
foris non mausit peregrunis
ostium meum patini uiatori
si abscondi quasi homo pcc̃i
neum et celam in suui meo
iniquitatem meam si expaui
ad mulutudinem mimam
et despectio ꝓpuiquorum ter¬
ruit me. et non magis tatin
nec egressus sum hostum.
di ciduers me terra clomai
et cum ipa sulci eius deslẽt.
si sructus eius comedi abiqr
peccunia et animam agrico¬
larum eius apliri pro frut ͦ
oria᷑: michi tribulus. et pro
ordeo spina. an non tredis
eun ambulare in latitudine
deliciarum dei. qui de torde
puro et consciencia bona et
fide non ficta sub imp̾tacone
tanta de se iste fatetur. Qnis
Istorum uerborum desiderai
interpretacoem. aut in tantan¬
hic plurima congeruntur.
quorum uel unum orbem
quendam illustrare iusficẽt
si principes plur a legere uel
audire fastidumi. saltem h
tantillum legant audiant et
inquisicione diligenti discu¬
ciant dum imutantur sequi¬
tur eium in eodem. si audie¬
rit reges et obseruauerint
uocem domini complebunt

Expanded text:
Foris non mansit peregrinus, Foris non mansit peregrinus, ostium meum patuit viatori. Si abscondi quasi homo peccatum meum, et caelavi in sinu meo iniquitatem meam. Si expavi ad multitudinem nimiam, et despectio propinquorum terruit me, et non magis tacui nec egressus sum ostium. Si adversum me terra clamat, et cum ipsa sulci ejus defient; si fructus ejus comedi absque pecunia, et animam agricolarum ejus afflixi, pro frumento oriatur mihi tribulus, et pro hordeo spina . Annon credis eum ambulare in latitudine deliciarum Dei, qui de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta, sub imprecatione tanta de se ista fatetur? Quis istorum verborum desiderat interpretationem, aut in tantahic plurima congeruntur, quorum vel unum, orbem quemdam illustrare sufficeret. Si principes plura legere, vel audire fastidiunt, saltem hoc tantillum legant, audiant, et inquisitione diligenti discutiant dum imitentur. Sequitur enim in eodem: Si audierint reges, et observaverint vocem Domini, complebunt
Abbreviated transcription (Latin):
peribus et occulos uidue cxpecta¬
re feci. si comedi bucellam ñcã
solus et nou comedit pupillus
exea quia ab infancia creuit
mecum miseraco. et de utero
matris mee egressa est me¬
tum. si despexi p̾teremitem co
ꝙ nou habuerit indumentum
et absqz operimento paupem
si non benedixerunt michi lata
eius et de uesleribus ounun
mearum calefcictus est. si leua¬
u super pupillum manum
meam cum uiderem me in
porta iuperiorem. humerus
meus a tunctura sua cadat. et
brachium meum cum ossibz
re non potii si putam aurum
robur meum. Et dixi obrizo
siducia mea si letoaus sum
super multis diuienis. Et quia
plura reperit mainis mea si
ridi solem cum futgeret et lu¬
nam incedentem ilare. et leta¬
tum est in abscondito cor meu
et obsculatus sum manũ mẽci
ore meo. que est inquitas
maxima et negacio contra
deuni altissimum. si gauisus
sum ad rumam eius qui me
oderat. et exultam ꝙ iuemii¬
set eum malum si non dix̾unt
uiri ta bernatusi mei. quis det
de caruibus eius ut saturemur

Expanded text:
duae expectare feci. si comedi bucellam meam solus et non comedit pupillus ex ea, quia ab infantia mea creuit mecum miseratio et de utero matris meae egressa est mecum. si despexi pereuntem, eo quod non habuerit uestimentum, et absque operimento paupSi non benedixerunt mihi latera ejus, et de velleribus ovium mearum calefactus est. Si levavi super pupillum manum meam, etiam cum viderem me in porta superiorem. Humerus meus a junctura sua cadat, et bracre non potui si putavi aurum robur meum et obrizae dixi fiducia mea si laetatus sum super multis divitiis meis et quia plurima repperit manus mea si vidi solem cum fulgeret et lunam incedentem clare et lactatum est in abscondito cor meum et osculatus sum manum meam ore meo quae est iniquitas maxima et negatio contra Deum altisum ad ruinam ejus qui me oderat, et exsultavi quod invenisset eum malum. Si non dixerunt viri tabernaculi mei, Quis det de carnibus ejus ut saturemur?
Abbreviated transcription (Latin):
ergo contrarmui auderet asse¬
rere qui nec ipam dubita ͤ ec
roris nouerat impunitam.
Est Itcqz uerisumle quod morẽ
auditoribus gesserit. et ut eos
ab Illicitis reuocaret aliquid in¬
dulusse errori. uam in doctrina
morum luculentissinius est. eoq
huic opinoui facilius adqͥesco
ꝙ apostolus gencium fide tamẽ
et religione uicoliui oiiuibz
ouima factus est. ui ouines luc̃¬
faceret nos auteui quibus de
celo ueritas Illuxit uou deor
qui nulli sunt. sed ueri dei mi¬
istris et auucis magnaui re¬
uerenciant credinius exhiben¬
daui. sed et inimicis eus inter

Expanded text:
ergo contrarium auderet asseergo contrarium auderet asserere, qui nec ipsam dubitationem erroris noverat impunitam? Est itaque verisimile quod morem auditoribus gesserit, et ut eos ab illicitis revocaret, aliquid indulsisse errori. Nam in doctrina morum, luculentissimus est. Eoque huic opinioni facilius acquiesco, quod Apostolus gentium, fide tamen et religione incolumi, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Nos autem quibus de coelo veritas illuxit, non deorum, qui nulli sunt, sed veri Dei ministris, et amicis, magnam reverentiam credimus exhibendam; sed et inimicis ejus i
Abbreviated transcription (Latin):
cie manare credit originem
supersticiosur tamen hic
infidelium more exeq: und
nonullas sentencias eius
sensu et sermone catho.¬
in inserere. ¶ Ille quĩd in cultu
deorum eos p̾cipue asserit uene¬
randos qui ei samiliarius et
biccunus accedunt. aut uatura¬
et ut siber indor. dountor. lxx¬
cules. qui eoipo in se iouem ꝓte¬
itatus est quia angues iugu¬
lant in cuius aut officio. ut pon¬
tisices p̾sectosqz sacrorum aut
moribus ut phos qui mentis
diuine haustum inuestigacõe
et dispensacõe sapĩe indicant.
aut condicõe. ut quos fanor
niniuns extulit ut aliis pre¬
essent ex causa pocius saulia¬
ri ꝙͣ ossicio pubͭ ͦ sermo quide
persidus est. et ouii reproba
quid de natura deorum sentiret
in auribus corrupti populi ꝓlo¬
qui non audebat qui legerat
combrstos eẽ libros pħi picta¬
gore et ipsum actumi ee ini exi¬
lium ab a theuiensibũs eo ꝙ du¬
bitauerat an de diis uera eent
que uulgo dicebantur. Quĩd

Expanded text:
tiae manare credit originem. tiae manare credit originem. Superstitiosius tamen hoc infidelium more exsequitur. Unde nonnullas sententias ejus, sensu et sermone cathovi inserere. Ille quidem in cultum deorum eos praecipue asserit venerandos, qui ei familiarius et vicinius accedunt: aut natura, ut Liber Indorum domitor, Hercules, qui eo ipso in se Jovem protestatus est, quod angues jugulavit in cunis; aut officio, ut pontifices, praefectosque sacrorum; aut moribus, ut philosophos, qui mentis divinae haustum investigatione et dispensatione sapientiae indicant; aut conditione, ut quos favor numinis extulit, ut aliis praeessent, ex causa potius familiari, quam officio publico. Sermo quidem perfidus est, et omni reprobatquid de natura deorum sentiret, in auribus corrupti populi proloqui non audebat, qui legerat combustos esse libros philosophi Pythagorae, et ipsum actum esse in exsilium ab Atheniensibus, eo quod dubitaverat, an de diis vera essent, quae vulgo dicebantur. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
uide᷑ implere uideas eam ibi
rotan uersare uolubilem quodqz
magis mirere ciusdem rote
impulsu de pectore ious soror
pensci p̾cipitat et conculcat.
Quisquis eim fortunam sta
quit stoicus regunt hominez
fatumqz est in partibus illis
quas suus abscondit. huic pa¬
epicitri reclamat fatalem in¬
quil tolle ueccessitatem quia
si fortuna uolet fiet de rettore
consul. si uolet hec ecidem fiet
de consule rector. Ceterum
ui cum fortuna minus aga¬
uius sit inoprnatorum euẽtĩ
forma. Et licet condiciom ui¬
deatur plurimum uicinari. eo
ꝙ fortintorum concursus sta¬
tum efficiat quem condicoem
ee p̾diximus. in eo tamen plu¬
rimum disfert ꝙ condicio mĩc
a natura nunc ab officio nuic
a moribus est mit a uari¬
i figuri euentuum for¬
tuia semper consistit. ini
huz que in prouisa emer¬
gunt. Eam usqz quaqz n¬
titur enacuare plu tarchus
et ex premissis quatuor
ioci nature officii morum
condicioms tocius renereu¬

Expanded text:
videtur implere. Videas eam ibi videtur implere. Videas eam ibi rota versare volubilem, quodque magis mirere, ejusdem rotae impulsu de pectore Jovis sororum pensa praecipitat, et conculcat. Quisquis enim fortunam statquit Stoicus, regunt homines, fatum est in partibus illis, Quas sinus abscondit. Huic paEpicuri reclamat. Fatalem, inquit, tolle necessitatem, quia, Si fortuna volet, fies de rhetore consul; Si volet haec eadem, fies de consule rhetor. Caeterum ut cum fortuna vel mitius agamus, sit inopinatorum eventuum forma, et licet conditioni videatur plurimum vicinari, eo quod fortuitorum concursus statum efficiat, quam conditionem esse praediximus, in eo tamen plurimum differt, quod conditio nunc a natura, nunc ab officio, nunc a moribus est, nunc a variis figuris eventuum. Fortuna semper consistit in his quae improvisa emergunt. Eam usquequaque nititur evacuare Plutarchus, et ex praemissis quatuor locis, naturae, officii, morum, conditionis, totius reveren
Abbreviated transcription (Latin):
serens eaui nͥ acecis coli uon
posse multa quoqz ꝓpouit exem¬
pla. quibus liquet ouines cece
dee cultores cecatos et p̾cipitatos
tandem in foueam extimimi.
Testatur hoc galba qui totani
etatem luculenter ꝑ duceus
in seuium. huius dee familia¬
ritate et cultu in breui elatꝰ
et in breuiori precipitatus est
qualiter auteui apud suetho¬
uium quere. Queritur tamen
pre fatus phũs et in aure iam
predicti pͥncipis lacrimabiliter
ingenuiscit. quod hec uicio ceci¬
tatis et temeritatis ꝓbrosa dea
et ouinibus ignomosa nu¬
mĩbus omnium deorum tem¬
pla federauit. et deorum om
p̾cipuerit cultum. ut preter
edes pͥuatas quas in oibe et
urbe passim h rupẽ etiam iat¬
peiã occupauerit suppremo iom
coequata et publice fortune
ymago aurea in capitolio ab
adueius. cõueius et indigem
publice adoretur et tantam p̾
ceteris h auctoritatem ꝙ in
tota racione mortalium ut
dici solet sola utͣmͣq pagnia

Expanded text:
serens eam nisi a caecis coli non serens eam nisi a caecis coli non posse. Multa quoque proponit exempla, quibus liquet omnes caecae deae cultores caecatos, et praecipitatos tandem in foveam exterminii. Testatur hoc Galba, qui totam aetatem luculenter producens in senium, hujus deae familiaritate et cultu in brevi elatus, et in breviori praecipitatus est. Qualiter autem, apud Suetonium quaere. Queritur tamen praefatus philosophus, et in aure jam dicti principis lacrymabiliter ingemiscit, quod haec vitio caecitatis, et temeritatis probrosa dea, et omnibus ignominiosa numinibus, omnium deorum templa foedaverit, et deorum omnium praeripuerit cultum, ut praeter aedes privatas, quas in orbe et urbe passim habet, rupem etiam Tarpeiam occupaverit, supremo Jovi coaequata, et publicae Fortunae imago aurea in Capitolio ab advenis, convenis, et indigenis, publice adoretur, et tantam prae caeteris habet auctoritatem, quod in tota ratione mortalium ut dici solet sola utramque paginam
Abbreviated transcription (Latin):
pereatur Illum quent prudetẽ
sortem temperautem credit et
instum huic est etiam consi¬
luiui sapientis ei qui tuueri
appetit. amiari. houorari et
preserri ut deum tuneat a¬
met ueueretur et ei se tota
deuocione subictat. ¶ Condi¬
tum ꝑsoe statũ. quo aut adu̾s
depͥmitur aut extollr̃ ꝓsperis
et alt̾utus sortis naturaut
sui ipius facie ꝓtestar̃. Quale
et ꝙ alios uenerauiur inge¬
nuos Aliis seruiles contume¬
lias Irroganiꝰ Itorum diuicias
colimus Illorum contep̾iumꝰ pau¬
ptate naturaui diffinire diffici¬
natura si quide rebz origniem
preb qd̾ nequaꝙͣ esset. si ini
ueritate ĩpã non eet. Quod eni
onmmino non est alitui prãre
non põi ui sit. at fortuna cũ
nõ sit nõ pot diffiuiri. in eosi¬
quĩd quod non eit non ꝑot cuiqͣ
coustare quod sit ¶ Efferant
cessum et more suo fortune
iubiciant uiuueria. Ego uih
sicut in plurinus plutat chum
ceuseo audiendum qui deam
cecam colendam ee negat. as¬

Expanded text:
vereatur illum, quem prudentem, vereatur illum, quem prudentem, fortem, temperantem, credit et justum? Hinc est etiam consilium sapientis, ei qui timeri appetit, amari, honorari, et praeferri, ut Deum timeat, amet, veneretur, et ei se tota devotione submittat. Conditum personae statum, quo aut adversis deprimitur, aut extollitur prosperis, et alterutrius sortis naturam sui ipsius facie protestatur. Quale est quod alios veneramur ingenuos; aliis serviles contumelias irrogamus. Istorum divitias colimus; illorum contemnimus paupertatem. Naturam diffinire difficiNatura siquidem rebus originem praebet; quod nequaquam esset, si in veritate ipsa non esset. Quod enim omnino non est, alicui praestare non potest ut sit. At fortuna cum non sit, non potest diffiniri. In eo siquidem quod non est, non potest cuiquam constare quid sit. Efferant cessum, et more suo fortunae subjiciant universa. Ego in hoc, sicut et in plurimis, Plutarchum censeo audiendum, qui deam caecam colendam esse negat, as
Abbreviated transcription (Latin):
usu cotidiano ꝑspicuum est. Por¬
ro raccem officiorum non modo
cauonum et legui scra sed et
echi᷑ ouinũ precepta exsequũ¬
¶ Mos auteui est mentis hĩtꝰ
ex quo singulorum operum assi¬
duitas maucit. non euuri ii
quid fit semel aut amplius sta¬
tim iuoribus aggrega᷑ insi
iassiduitate. faciendi uertatur
han usune. hic autem uirtutes
et uicico eque complectĩ. licet
uitia nou mores eẽ sed aplisq¬
indistan᷑ moribus obuiare. iii¬
in quo plainu est sola uirtutes
censẽro nom̃ine moꝵ cum bo¬
mos otamiers aut malos diciuius
iuores. uicia distirgiunius et
uirtutes. unde moratos a bouo
sine morigeros morsos uero a
rꝓicus nomanius quod et ip¬
sum plenituduus nomeu uidẽ
iuinuere cumi nulli in carue con¬
tingat ad ee sacietatem mor
et multis assit suꝑsluitas ui¬
ciorum. et cum Itciq̃ a moribz
quis renerenciam contrahere dr̃
ei uirtutes quibus houor echi¬
bendus est ni ee sigruficatur.
Quis emi nou ueueretur et

Expanded text:
usu quotidiano perspicuum est. Porusu quotidiano perspicuum est. Porro rationem officiorum, non modo canonum et legum scita, sed et ethicorum omnium praecepta exsequuntur. Mos autem est mentis habitus, ex quo singulorum operum assiduitas manat. Non enim si quid fit semel aut amplius, statim moribus aggregatur, nisi assiduitate faciendi vertatur in usum. Hic autem virtutes et vitia aeque complectitur, licet vitia non mores esse, sed a plerisque dicantur moribus obviare. In quo planum est, solas virtutes censeri nomine morum, cum bonos tamen, aut malos dicimus mores, vitia distinguimus et virtutes. Unde moratos a bono, sive morigeros, morosos vero a vitiis nominamus. Quod et ipsum plenitudinis nomen videtur innuere, cum nulli in carne contingat adesse satietatem morum, et multis adsit superfluitas vitiorum. Cum itaque a moribus qei virtutes quibus honor exhibendus est, inesse significatur. Quis enim non veneretur, et
Abbreviated transcription (Latin):
publicum alia ad suum cuiusq
pertinent statum. ¶ Ex quo li¬
quet officiorum qued publica
qued̃ priuata conuementer di¬
ci. prinatorum uero tanta mul¬
tiplicitas est. quanta fere et
diuersitas personarum pus ͭ ͦ
quid̃ ominia referuntur ad duã
species. aut enum a diuino qut
ab humano iure. desceudunt
hec auteni ex libris officiorum
lacius patent. sed pertiuet ad
putem articulunt ut pub  ̃
officiis reuerencia impenda᷑.
tanta namqz debetur eis qnͣta
est eminentia cuiuglibet ma¬
gratus. hanc quidem aut fa¬
cit aut indicat unuuscuiusq
competens uirisdicio cum
reuerencia magratuum aut
contemptus redundet in houo¬
rem aut contumeliam sboꝵ¬
Unde in constitucionibus p̾ncipu
magra tunu edict̃ aut ꝓmulga¬
ciouibus per ꝓlensun fit pluriu
concepcio per sonarum ut nou
tam persoue ꝙͣ uiuuiersitatis
tota constitucio uideatur ee uel
queiuis alia ꝓmulgacio. ħ etiã
tura uel cauones iguoranti ex

Expanded text:
publicum, alia ad suum cujusque publicum, alia ad suum cujusque pertinent statum. Ex quo liquet officiorum quaedam publica, quaedam privata convenienter dici. Privatorum vero tanta multiplicitas est, quanta fere est diversitas personarum. Publica quidem omnia referuntur ad duas species, aut enim a divino, aut ab humano jure descendunt. Haec autem ex libris officiorum latius patent, sed pertinent ad praesentem articulum, ut publicis officiis reverentia impendatur. Tanta namque debetur eis, quanta est eminentia cujuslibet magistratus. Hanc quidem aut facit, aut indicat uniuscujusque competens jurisdictio, cum reverentia magistratuum, aut contemptus redundet in honorem, aut contumeliam subjectorUnde in constitutionibus principum, et magistratuum edictis, aut promulgationibus, per prolepsim plurium fit conceptio personarum, ut non tam personae quam universitatis tota constitutio videatur esse, vel quaevis alia promulgatio. Hoc etiam jura, vel canones ignoranti, ex
Abbreviated transcription (Latin):
eporaliter impenditur. aut in
personis cousistit aut in rebus
personarum uero racõ habetur
aut a natura. aut ab officio
aut a moribus. aut a condicõe
aut a fortuna natura paren¬
tes ueneramur et liberos. et
quos uobis caro conunixit. ut¬
puta uxorem cognatos et affi¬
nes. unde et gentium iure re
tum et matrem ut sis lon¬
geuus super terram. Et qui pri
uel matri maledixerit morte
morietur. liberos non multũ
oportuit commendari eoꝙ
nemo carnem suam odio ha¬
buerit. sed nec uxoren ꝓpter
quam houio relinquit et mrez
adherens uxori sue ut sunt duo
in carne una. non tanieu in hac
parte diuine legis mandata de¬
sunt. Et si ꝓpter uature sti¬
mnulum qui satis urget rariꝰ
inserantur. ꝓtenduntur tame
ad coguatos et affines quos per
ie natura commendat ¶ Dti¬
cium uero est debitum exeqndi
que unicuiqz ex institutis aut
moribus agenda sunt. ex eo
namqz personis suigulis ꝓprii
congruunt actus. in his autem
que sic agenda sunt. alia ad

Expanded text:
poraliter impenditur, aut in personis consistit, aut in rebus. Personarum vero ratio habetur aut a natura, aut ab officio, aut a moribus, aut a conditione, aut a fortuna. Natura parentes veneramur et liberos, et quos nobis caro conjunxit, utputa uxorem, cognatos et affines. Unde et gentium jure rectuum et matrem, ut sis longaevus super terram: et qui patri vel matri maledixerit, morte morietur . Liberos non multum oportuit commendari, eo quod nemo carnem suam odio habuit . Sed nec uxorem, propter quam homo patrem relinquit et matrem, adhaerens uxori suae, ut sunt duo in carne una . Non tamen in hac parte divinae legis mandata desunt, etsi propter naturae stimulum, qui satis urget, rarius inserantur, protenduntur tamen ad cognatos et affines, quos per se natura commendat. Officium vero est debitum exsequendi quae unicuique ex institutis, aut moribus agenda sunt. Ex eo namque personis singulis proprii congruunt actus. In his autem quae sic agenda sunt, alia ad
Abbreviated transcription (Latin):
efficitur concolor. iii topazio qͥ
quo rarior eo p̾ciosior est. ouii
fere colore superbit si ei yrim
obicias. than manciadis re¬
p̾sentabit ymaginem aque
suꝑiectus undat in lacunari sz
et igneui celestem in suppoͭͣ
trahicit per berillum. uides q̃
in multis ꝙͣ multa sit iguis
sic in aliis est prudencia forti¬
tudo in aliis temperencia in

Expanded text:
efficitur concolor. In topazio, qui efficitur concolor. In topazio, qui quo rarior est eo pretiosior est, omnium fere colore superbit. Si ei Irim objicias, Thaumantiadis repraesentabit imaginem. Aquae superjectus, undat in lacunari, sed et ignem coelestem in supposita trajicit per berillum. Vides igitur in multis quam multa sit ignis natura. Sic in aliis est prudentia, fortitudo in aliis, temperantia in
Abbreviated transcription (Latin):
protestantur. Miro itaqz modo
sic intelligenciam su infundͭ
ut subtrahat sic subtrahit ut
infundat et secundum men¬
suram beneplaciti sui sic ope¬
ratur in singulis ut tamen
intensioius et remssionis ui¬
ces iguoret. et si non per een
qua omnem replet uiform¬
ter creaturam plus uel minꝰ
iudicatur in eẽ per gram. na
per uiuonem in solo uiugenito
uirgins filio eẽ fideliter appłã
Est itaqz iiuc quasi singula
in singulis suturus ut scͥptum
est omnia in omnbus electis
Et sicut natura ignis et colla¬
coe tamen dispari. quonam ci
uichil pi parisit comparari a
sole diuersos pro corporum di¬
uersitate producit esfectus sicut
Illai. si tamen magna maxiuns
conferre liceat in multis mul¬
tipliciter lucet. Solaris si quid̃
radius si forte incidat in car¬
bunculum egrediens aut re¬
uer beraus rutilus uicuium fa¬
cit aerem rutilare. Idem Igns¬
ini in ginarado urescit firina¬
mento puriori in saphiro con¬
formatur. Iaciiti quoq spẽbus

Expanded text:
protestantur. Miro itaque modo protestantur. Miro itaque modo sic intelligentiam sui infundit, ut subtrahat: sic subtrahit, ut infundat, et secundum mensuram beneplaciti sui sic operatur in singulis, ut cum intensionis et remissionis vices ignoret, etsi non per essentiam, qua omnem replet uniformiter creaturam, plus vel minus videatur inesse per gratiam. Nam per unionem in solo unigenito Virginis Filio esse fideliter approbatur. Est itaque nunc quasi singula in singulis futurus, ut scriptum est, omnia in omnibus electis. Et sicut natura ignis, collatione tamen dispari, quoniam ei nihil potest pariliter comparari, a sole diversos, pro corporum diversitate, producit effectus: sic illa si tamen magna maximis conferre liceat in multis multipliciter lucet. Solaris siquidem radius, si forte incidat in carbunculum, egrediens aut reverberans rutilus, vicinum facit aerem rutilare. Idem ignis in smaragdo virescit, firmamento puriori in sapphiro conformatur. Hyacinthi quoque speciebus
Abbreviated transcription (Latin):
quod ui ut dicitur et inurra
occupauerat iusticie et pieͭ
legibus seliciter guberuaret.sz
quid profero numam cumi
et patres fidei nr̃e ueteris legis
sacrificia asserant instituta. ne
in demoniorum cultu populꝰ
occupatus uere religionis dedi¬
sceret cultum. ritu gencium
sacrisicia sua demoniis umo¬
laus et nou deo. Colitur ergo
deus aut affectu mentis. aut
exhibicione operis. sed assectꝰ
dilectionis ipsum pure acti¬
git. licet aliquo sensu corporr
uel amime dum peregrinatur a
donimo. et mens mole corporr
pregrauatur pleue nequeat
comprehendi. Et certe eo amnc̃
ardencius et stridiosius queͬ
quo altitudo et immensita
diuiciarum potencie et sapie
sue omiem exuperat intellectũ
birtute tamen tanta omnem
creaturam crcuit penetrat mi¬
plet et procegit. ut nequaqͣ
latere ualeat quamlz roabilez
creaturam. Ipsa quoqz irrona¬
bilia ipsum ee et talem eẽ
et tantum. plurus indicii-

Expanded text:
quod vi, ut dicitur, et injuria quod vi, ut dicitur, et injuria occupaverat, justitiae et pietatis legibus feliciter gubernaret. Sed quid profero Numam, cum et patres fidei nostrae, veteris legis sacrificia asserant instituta, ne in daemoniorum cultu populus occupatus, verae religionis dedisceret cultum, ritu gentium sacrificia sua daemoniis immolans, et non Deo? Colitur ergo Deus, aut affectu mentis, aut exhibitione operis. Sed affectus dilectionis ipsum pure attingit, licet aliquo sensu corporis vel animae, dum peregrinatur a Domino, et mens mole corporis praegravatur, plene nequeat comprehendi; et certe eo amatur ardentius, et studiosius quaeritur, quo altitudo et immensitas divitiarum potentiae et sapientiae suae omnem exsuperat intellectum: virtute tamen tanta omnem creaturam circumit, penetrat, implet et protegit, ut nequaquam latere valeat quamlibet rationabilem creaturam. Ipsa quoque irrationabilia ipsum esse, et talem esse, et tantum, plurimis indiciis
Abbreviated transcription (Latin):
tatis substancie plenarie illu¬
cescat. Qui uero nullo pot seu¬
su ꝓspitue uideri facile nequit
agnosci. Quod cuitem non cog¬
noscitur diligenter coli nõ pot
uisi per medium. unde et mi¬
icum pompilium cerunomias
quasd̾ leginus indixisse roma¬
ius et sacriicia ut sub uumor¬
talum deorum pretextu ad
colendan pietatem teligione
et fidem et cetera que eis nuu¬
mare uolebat ip̃õs facilius min¬
taret. Testantur h ancilia atq
palladium. sacra qued̃ imperii
pignora. ianus bisrons belli
et pacis arbit socus ueste uir¬
ginbus consecratus quo in ho¬
nore celestium syderum plama
custos imperii iugiter ingila¬
ret. sed et cumius in menses.
xii. dilatatus. fastoru. et ne¬
fastorum dierum uarietate de¬
pictus. pontisices. augures et
sacerdociorum uarii ritus. quib
ita harbariem occupaunit ut ab
imiuriis temperarent feriareñ
ab armis. Iusticiam colerent
et cuulem sibi nuncem imper¬
tirent affectum. Eoqz feroce
redegit populum. ut imꝑum

Expanded text:
tatis substantia, plenarie illutatis substantia, plenarie illucescat. Qui vero nullo potest sensu perspicue videri, facile nequit agnosci. Quod autem non agnoscitur, diligenter coli non potest, nisi per medium. Unde et Numam Pompilium caeremonias quasdam legimus indixisse Romanis et sacrificia, ut sub immortalium deorum praetextu, ad colendam pietatem, religionem et fidem, et caetera, quae eis intimare volebat, ipsos facilius invitaret. Testantur hoc ancilia atque Palladium, sacra quaedam imperii pignora, Janus bifrons, belli et pacis arbiter, focus Vestae virginibus consecratus, quo in honore coelestium siderum flamma, custos imperii, jugiter vigilaret. Sed et annus in menses duodecim dilatatus, fastorum et nefastorum dierum varietate depictus, pontifices, augures, et sacerdotiorum varii ritus, quibus ita barbariem occupavit, ut ab injuriis temperarent, feriarentur ab armis, justitiam colerent, et civilem sibi invicem impartirent affectum; eoque ferocem redegit populum, ut imperium,
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus generaliter aman¬
dus est et colendus ex toto
corde ex tota anima. ex om¬
iubus uiribus suis. Pro¬
bacio uero dilectionis exhibi¬
cio operis est. Et licet pseipin
possit amari tamꝙͣ qui citra ope
medii se infundat amanti. tame
ad cultum exteriorem alicuns
medietatis interuentus neccessa
appellacoem omi senqunni btͥusqz
uature di latabis. quia pucialr
et pure non senciet eum homo
et uiuet. nisi forte ea sensiumm
parte que corporis nescit angu¬
stias nec deffectum temporis sen¬
tit sed uiuacitate sui ex gracia
permanet in eternum. caritate
loquor que non euacuatur sed
ꝓficit quanto ad eum quem
desiderat familiarius accedit.
nam fides uelum hz. et spes de
gracie meritiqz fomento con¬
scienciam demulcente noti sin
leticiam in futura ꝓtendit. fi¬
des Itaqz et spes imntantur qui¬
dem sensum subsistunt tame
citra agentes interun quasi per
speculum in eingnate donec
earum spem inmutata ueri¬

Expanded text:
omnibus generaliter amanomnibus generaliter amandus est, et colendus ex toto corde, ex tota anima, ex omnibus viribus suis. Probatio vero dilectionis, exhibitio operis est. Et licet per se ipsum possit amari, tanquam qui citra opem medii se infundat amanti, tamen ad cultum exteriorem alicujus medietatis interventus necessarappellationem omnium sensuum utriusque naturae dilatabis, quia praesentialiter et pure non sentiet eum homo, et vivet, nisi forte ea sensuum parte, quae corporis nescit angustias, nec defectum temporis sentit, sed vivacitate sui, ex gratia permanet in aeternum. Charitatem loquor, quae non evacuatur, sed proficit, quanto ad eum, quem desiderat, familiarius accedit. Nam fides velum habet, et spes de gratiae meritique fomento, conscientiam demulcente, voti sui laetitiam in futura protendit. Fides itaque et spes imitantur quidem sensum, subsistunt tamen citra, agentes interim quasi per speculum, et in aenigmate, donec earum species, immutata veri
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor sunt que intitur rei¬
publice principibus iniculcare
reuerenciam dei cultum sui. di¬
sciplinam officialium et pote¬
statum affc̃m̃ et ꝓtectionem
subditorum. ¶ Deun ergo in¬
in primis asserit ee honoran¬
duni. deiide seipsum colendu
unicuiqz ut secundum quod
apostolus sentit licet Ille apłin
non aguoscat. unus quisqz uas
suuni possideat in sanctificacõe
et honore post ut doctrinam
ppositi tocius discipliua domus
redoleat et tamd̃ uniuersitas
subiectorum. de capitis prepo¬
sitorum sͥ incolumitate leteͬ
magnorum quoqz uirorum
stratege matibus et stragẽ¬
maticis utitur. que si per sin¬
gula inserau. tediosa erunt
lctori et pro parte a fidei nr̃e
sinceritate recedent ¶ Ceteru
quia sancti patres et pͥncipu
leges illius deducta tamen
ꝑfidia uidentur in herere ue¬
stigiis. doctrinam eius ser¬
mione catho ͦ et succinto ad¬
iectis ex parte st regẽmatit
eius actinganius ¶ Porro ei
initium a reuerencia num¬
num est. nobis a deo qui ab

Expanded text:
quatuor sunt, quae nititur Reipublicae principibus inculcare: reverentiam Dei, cultum sui, disciplinam officialium et potestatum, affectum et protectionem subditorum. Deum ergo in primis asserit honorandum, deinde se ipsum colendum unicuique, ut, secundum quod Apostolus sentit licet ille Apostolum non agnoscat, unusquisque vas suum possideat in sanctificatione et honore . Post, ut doctrinam praepositi totius disciplina domus redoleat, et tandem universitas subjectorum, de capitis praepositorum sibi incolumitate laetetur. Magnorum quoque virorum strategematibus et strategematicis utitur, quae si per singula inserantur, taediosa erunt lectori, et pro parte a fidei nostrae sinceritate recedent. Caeterum, quia sancti Patres, et principum leges, illius deducta tamen perfidia, videntur inhaerere vestigiis, doctrinam ejus, sermone catholico et succincto, adjectis ex parte strategematicis ejus, attingamus. Porro ei initium a reverentia numinum est, nobis a Deo, qui ab
Abbreviated transcription (Latin):
plius intebatur impietas
usir  ͤ quis autem in tot mmi¬
libus regnare affectancium
ee uult similis gedeomi aut
quis legem sͥ uult dominari
et populo oiuibus tamen
uuumi Illud deberet sufficere
quod gedeon a subditis petit .i.
si solas ex preda sͥ consequatur
ui aures ¶ Si enuni que lex
loquitur Iudicare curauerit
et ei obediens populus adquie¬
scai ut uou sit iiquitas et
contradicio in cunitate et popu

Expanded text:
plius nitebatur impietas plius nitebatur impietas infirmare. Quis autem in tot millibus regnare affectantium, esse vult similis Gedeoni? Aut quis legem sibi vult dominari, et populo? Omnibus tamen unum illud deberet sufficere, quod Gedeon a subditis petit, id est si solas ex praeda sibi consequatur inaures. Si enim quae lex loquitur, indicare curaverit, et ei obediens populus acquiescat, ut non sit iniquitas et contradictio in civitate, et popu
Abbreviated transcription (Latin):
ingreditur sed ui deleat si
quid est in templo donui fce
sanctiuit cum enui antiochꝰ
desolacioms et abhonunacionis
ydolum fabricasset libros legis
dei combussit igui et sadi eos
Et apud quenicumqz iuueme¬
bantur libri testamenti dñi
et quicumqz obsernabant le¬
gem dei secundum edictum
regis antiochi trucidabant
eim. ¶ Didi temporibus me¬
is nonullos sacerdotali se
immiscentes officio et hume¬
ros temerarie supponentes ut
archam preriperent ab humer
leuitaꝵ loa immemores qui
in putem diem dicitur oze ꝑ¬
cussio. ¶ Alios uidi qui libros
legis deputant igui. nec scui¬
dere uerentur si in mauns
corum peruenirent iura uel
cauones. ¶Tempore regis
stepham a reguo iusse sunt
leges romane quas in bri¬
tauniam donius uenerabilis
patris theobaudi britani arũ
priuiatis asciuerat: ne quis
etiam libros retiueret edicto
regio ꝓhibitum est. et uacario
riro indictum silencum. sed
deo faciente eo magis uirtus
legis inualuit quo eam cuu¬

Expanded text:
ingreditur, sed ut deleat si ingreditur, sed ut deleat si quid est in templo Domini sanctum. Cum enim Antiochus desolationis et abominationis idolum fabricasset, libros legis Dei combussit igni, et scidit eos, et apud quemcunque inveniebantur libri testamenti Domini, et quicunque observabant legem Dei, secundum edictum regis Antiochi trucidabant eum. Vidi temporibus meis nonnullos sacerdotali se immiscentes officio, et humeros temerarie supponentes, ut arcam praeriperent ab humeris levitarum, loci immemores, qui in praesentem diem dicitur orae percussio. Alios vidi, qui libros legis deputant igni, nec scindere verentur, si in manus eorum jura pervenirent, aut canones. Tempore regis Stephani a regno jussae sunt leges Romanae, quas in Britanniam domus venerabilis Patris Theobaldi, Britanniarum primatis, asciverat. Ne quis etiam libros retineret, edicto regio prohibitum est, et Vacario nostro indictum silentium; sed, Deo faciente, eo magis virtus legis invaluit, quo eam am