comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pectata penitentiam: quocumq
uel in domum indligni. uł in do¬
mum pharisei audieritis iustum
uenisse: contende preriꝑe hospitis
grãm: preriꝑe regnum celoꝵ. A
dieb enim ioħis baptiste regnũ
celoꝵ cogitur. et cogentes diripi¬
unt illud. Ubicumq audieris
xp̃i nomen occurre: in cuiuscũq
interiorem domũ ih̃m intrasse
pereris iustitiam. in alicuius pe¬
netralib. recumbentem. accurre
ad pedes: hoc est extremam par¬
tem quere sapientie. Noli fastidi¬
re pedes. Fimbriam illa cetigit. ⁊
sanata. est. Lacrimis confitere de¬
licta: dicat de te quoq iustitia illa
celestis: lacrimis sius ri gauit
pedes meos: ⁊ capillis suis tersit.
Et fortasse ideo noluit lauare
pedes suos xp̃c. ut eos lacrimis
nos lauaremus. Bone lacrime.
que nõ solum. nr̃m possunt laua¬
re delictum: sed ettam uerbi cele¬
stis rigare uestigiũ: ut gressus¬
eius in nobis exuberent. Bone la¬
crime in quib nõ solum redẽp¬

Expanded text:
peccata paenitentiam. quocumque peccata paenitentiam. quocumque uel in domum indigni, uel in domum Pharisaei audieris iustum uenisse, contende, praeripe hospiti gratiam, praeripe regnum caelorum; a diebus enim Io hannnis Baptistae regnum caelorum cogitur, et cogentes diripiunt illud. ubicumque audieris Christi nomen, adcurre: in cuiuscumque interiorem domum Iesum intrasse pereris iustitiam in alicuius penetralibus recumbentem, adcurre ad pedes, hoc est uel extremam partem quaere sapientiae. noli fastidire pedes; fimbriam illa tetigit et sanata est. lacrimis confitere delicta, dicat de te quoque iustitia illa caelestis: lacrimis suis rigauit pedes meos et capillis suis. extersit. et fortasse ideo non lauit pedes suos Christus, ut eos lacrimis nos lauemus. bonae lacrimae, quae non solum nostrum possunt lauare delictum, sed etiam uerbi caelestis rigare uestigium, ut gressus in nobis eius exuberent. bonae lacrimae, in quibus non solum redem
Abbreviated transcription (Latin):
spargit suoꝵ. Ap̃i enĩ bonus
odor sumus deo. Deum qͥppe
honorat. bonum flagrans odorẽ
uita iustoꝵ. Sic hec intelligas.
uidebis hanc feminã. uidebis¬
cere memoriam. eo qd̃ supͣ caput
xp̃i bonoꝵ flaglantiam morũ.
iustoꝵq fcõꝵ effudit unguentr̃.
Qui accedit ad caput nescit ex¬
tolli. sicut ille frustra inflatus
metis sue carnis et nõ tenens
caput: sed qui caput ñ tenet xͥ
uel pedes deneat: quia corpus
unum copulatum. ⁊ submini¬
stratum crescit in incremen tũ
d̾i. Altera est illa uel ꝑsona. al¬
tera uel ꝓfectu:que ꝓpinqua no¬
bis est. nondum enim peccatis no¬
stris renunciauimꝰ. Ubi sũt nr̃e
lacrime: Ubi gemitus. Ubi fle¬
tus: Uenite adoremus ⁊ ꝓcida¬
mus ante eum: ploremus ante
dñm nr̃m qui fecit nos: ut saltẽ
ad pedes ih̾u uenire possimus:
nondum enim possumus ad ca¬
put. Peccator ad pedes: iustus ad
caput. Habet tamen que peccauit
unguentum. Defer et tu mͥ post

Expanded text:
spargit suorum: Christi enim bonus spargit suorum: Christi enim bonus odor sumus Deo . Deum quippe honorat bonum fragrans odorem vita justorum. 15. Si haec intelligas, videbis hanc feminam vcere ; eo quod super caput Christi bonorum fragrantiam morum, justorumque factorum effudit unguenta. Qui accedit ad caput, nescit extolli; sicut ille frustra inflatus mente carnis suae, et non tenens caput. Sed qui caput non tenet Christi, vel pedes teneat; quia corpus unum copulatum et subministratum crescit in incrementum dei. altera est illa, uel persona altera uel profectu, quae propinqua nobis est; nondum enim peccatis nostris renuntiauimus. ubi sunt nostrae lacrimae, ubi gemitus, ubi fletus? uenite, adoremus et procidamus ante eum et ploremus ante dominum, qui fecit nos, ut saltim ad pedes Iesu uenire possimus. nondum enim possumus ad caput uenire; peccator ad pedes, iustus ad caput. habet tamen et I quae peccauit unguentum. defer mihi et tu post
Abbreviated transcription (Latin):
misisti inhunc mundum. Au¬
diuit ergo mulier ista uenisse
xp̃m: intrauit in domũ symo¬
nis: neq enĩ sanari potiusset
hec mulier. nisi xp̃c uenisset in
t̾ram. Et fortasse ideo ⁊ ip̃a ingͤ¬
ditur domũ symonis. qd̃ spẽm
habeat cuiusdam suꝑioris anĩe
scilicet uel eccł̾ie que descendit in
t̾ram: ut bono odore sibi ppłm
congregaret. Hanc ergo mulie¬
rem inducit matheus: supͣ cap̃
xp̃i effundentem unguentum.
potest eadem esse. ne sibi contra¬
ria euangeliste dixisse uideant᷑.¬
otest etiam questio meriti ⁊
tem poris diuersitate dissolui.
ut ad huc illa peccatrix sit: iã ista
ꝑfectior. Et si enim ecclĩam nõ
mutet ꝑsona uel anima: tamen
mutat ꝓfectum. Itaq si constitu¬
as animam fidelit̾ propinqͣntẽ
deo. ñ petcatis turpib et obsceni̾.
sed pie uirtutem dei uerbo ha¬
bentem immaculate fiduciam
castitatis: aduertis qd̃ ad ip̃m
xp̃i ascendit caput. Caput autẽ
xp̃i ds̃ est: et odorem meritorum

Expanded text:
misit in hunc mundum. aumisit in hunc mundum. audiuit ergo mulier ista uenisse Christum, intrauit in domum Simonis; neque enim sanari potuisset haec mulier, nisi Christus uenisset in terram. et fortasse ideo etiam ipsa ingreditur domum Simonis, quod speciem habeat cuiusdam superioris animae scilicet uel ecclesiae, quae descendit in terram, ut bono odore sibi populum congregaret. Hanc ergo mulierem inducit Matthaeus supra caput Christi effundentem uPotest ergo non eadem esse, ne sibi contrarium evangelistae dixisse videantotest etiam quaestio meriti et temporis diversitate dissolvi, ut adhuc illa peccatrix sit, jam ista perfectior. Etsi enim personam non mutet Ecclesia, vel anima; tamen mutat profectum. Itaque si constituas animam fideliter appropinquantem Deo, non peccatis turpibus et obscoenis, sed pie servientem Dei Verbo, habentem immaculatae fiduciam castitatis, advertis quod ad ipsum Christi ascendit caput  caput autem Christi Deus est  et odorem meritorum
Abbreviated transcription (Latin):
caput eius. Deinde istic publica¬
nus intra se dicit. qd̾ si eẽt ꝓpħa.
sciret peccatricẽ:⁊ unguentum
eius uitare deberet: illic unguen
to diffuso discipuli conquerun¬
tur. Utrumq igitur explicand̾
est: s ante qd scripturarũ ordi¬
ne prius est:priorem quoq or¬
dinem int̾pretationis accipias.
Uenit ergo dñs ih̾c in domum
symonis leprosi. Apparet echo-¬
nomia q̃d leꝓsum non refugit.
ñ uitat immundum: ut macu¬
las humani corporis possit ab¬
olere. Domus aut̃ leprosi erat
in bethania: que ꝑ int̾pretationem
domus obeditionis dicitur. Omĩs
igitur locus bethania: portio au¬
tem tocius loci. domus symonis.
Nonne tibi uidetur bethania mũ
dum hunc esse: in quo seruicii de
symonis leprosi t̾ram esse que
mundi portio ẽ. Princeps aite
scli huius. quidam leprosus est
mundum. et descendit in terra.
Non erat in hoc mundo: sed obe¬
diente pietate missus est in hũc
mundum. Ip̃e dicit. Sicut me

Expanded text:
caput eius. deinde istic Pharisacaput eius. deinde istic Pharisaeus intra se dicit quod, si esset propheta, sciret peccatricem et unguentum eius uitare dto effuso discipuli conqueruntur. Utrumque igitur explicandum est, sed ante quod scriptorum ordine prius est, priorem quoque ordinem interpretationis accipiat. 13. Venit ergo Dominus Jesus in domum Simonis leprosi. Apparet oeconomia, quod leprosum non refugit, non vitat immundum, ut maculas humani corporis possit abolere. Domus autem 1387 leprosi erat in Bethania, quae per interpretationem domus obeditionis dicitur. Omnis igitur locus Bethania, portio autem totius loci domus Simonis. Nonne tidus hic esse, in quo seruitii oboSimonis leprosi terra esse, quae mundi portio est? princeps autem saeculi huius quidam leprosus est mundum et descendit in terram. non erat in hoc mundo, sed oboediente pietate missus est in hunc mundum. ipse dicit: sicut me
Abbreviated transcription (Latin):
muliere intelligimus illud
apłicum: quid sit suꝑhabunda¬
uit peccatum. ut suꝑabundaret
gr̃a: nam si in ista muliere non
suꝑ habundaᷤset peccatum: non
suꝑhabundasset grã. Agnouit
ergo peccatum ⁊ deculit gr̃am: ⁊
ideo lex necessaria: ꝑ legem enĩ
peccatum agnouit. Si lex non
fuisset: peccatum sateret. Agnos¬
cendo perratum: ueniam peto. ꝑ
legem ergo genera percatoꝵ. pre.¬
uaricationis quoq crimen ag¬
nosco: cur ad penitentiam. grãm
consequor Lex ergo auctor ẽ bo¬
ni: que mittit ad grãm. Et ecce mu¬
lier que erat in ciuitate pectatrix.
Hoc loco pleriq pati uident᷑ scru¬
pulum serere questiones: utrum¬
nam uideantur euangeliste duo
discordasse de fide: an uero aliqͣm
in diuersitate dictoꝵ. diu̾sitatem
signare uoluisse mysterii. Habes
enim in euangelio scd̃m matħm.
quia ih̾c cum uenisset in betha¬
nia in domũ symonis leprosi.
accessit ad eum mulier. habens
alabastrum unguenti pretiosi:
et recumbente illo fudit super

Expanded text:
muliere intelligimus illud Apostolicum quid sit: Superabundavit peccatum, ut superabundaret gratia . Nam si in ista muliere non superabundasset peccatum, non superabundasset gratia; agnovit enim peccatum, et detulit gratiam. Et ideo Lex necessaria; per Legem enim peccatum agnovi. Si Lex non fuisset, peccatum lateret. Agnoscendo peccatum, veniam peto. Per Legem ergo genera peccatorum, praevaricationis quoque crimen agnosco, curro ad poenitentiam, gratiam consequor. Lex ergo auctor est boni, quae mittit ad gratiam. Cap. VIII Mlier, quae erat m ciuitate peccatrix. hoc loco plerique pati uidentur scrupulum, serere quaestiones, utrumnam uideantur euangelistae duo discordasse de fide an uero aliquam in diuersitate dictorum diuersitatem signare uoluisse mysterii. habes enim in euangelio secundum Matthaeum quia Iesus cum uenisset in Bethaniam in domum Simonis leprosi, accessit ad eum mulier habens alabastrum unguenti pretiosi et recumbente illo fudit super
Abbreviated transcription (Latin):
accendere. Tunc indignatus ege¬
as. cruci eum affigi precepit: mã
tis pedib ac manib. quasi in
eculeo tenderetur. ne claiuis affi¬
potius cruciatu longo. Cumq¬

Expanded text:
avit Tunc indignatus Egeas cruci eum affigi praecepit, et tis pedibus et manibus, quasi in eculeo tenderetur; ne clavis affipotius cruciatu angeretu
Abbreviated transcription (Latin):
plecti te. O bona crux. que decorẽ
et pulchritudinẽ de membris
dñi suscepisti. diu desiderata.
sollite amata. sine int̾missio¬
ne quesita: et aliquando iam
concupiscenti animo preꝑata.¬

Expanded text:
ta! O bona crux! quae decorem et pulchritudinem de membris Domini suscepisti; diu desiderata, sollicite amata, sine intermissione quaesita, et aliquando jam concupiscenti animo praepara
Abbreviated transcription (Latin):
clamauit uoce magna dicens.
Salue crux que in corpore xp̃i
dedicata es: et ex membris eius
tamquã margaritis ornata. An¬
tequã te ascenderet dñs nr̃. ti¬
morem terrenum habuisti:mͦ
ꝓ uoto sus ciperis. Seiunt enim¬
credentes quanta intrate gaudi¬
uenio ad te. ita ut et tu exultans
suscipias me discipulum eius

Expanded text:
voce magna dicens: « Salve, crux, quae in corpore Christi dedicata es, et ex membris ejus tanquam margaritis ornata. Antequam te ascenderet Dominus noster, timorem terrenum habuisti; modo pro voto susciperis. Sciens enim quanta intra te gaudivenio ad te, ita ut et tu exaltans suscipias
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt hominis: Non autẽ
quasi nesciens sententiam
de se. uel discipuloꝵ. uel extͣ¬
ncoꝵ. inquirit. Sed ideo dis¬
cipulos quid de se sen tiunt
int̾rogat: ut confessionem ret¬
te fidei illoꝵ digna mercede re¬
muneret. Nam sicut interroga¬
tis generaliter omnib. petrus
respondit unus ꝓ omnib. ita
Ideo quid alii dese sentiant in¬
quirit. ut expositis primo sen¬
tenciis errantium. discipuli pro¬
barentur ueritatẽ sue confessio¬
nis non de opinione uulgata
sed de ip̃o ꝑcepisse dominice re¬
surrectionis archano. Quẽ in¬
quit dicunt homines eẽ filiũ
hominis: Pulchre homines ap¬
pellat eos qui de filio homĩs
tantum loqui nouerant qui
diumitatis eius archana nes¬
ciebant. Nam qui diuinitatis
misteria caꝑe nouerunt:me¬
rito suꝑ homines essedicunt᷑.

Expanded text:
Filium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se, vel discipulorum, vel extraneorum inquirit, sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem reae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus mysteria capere norunt, merito
Abbreviated transcription (Latin):
disse. Si enim inter sacram̃ta
in carnationis eius quibus
redempti sumus. potentiã di¬
uinitatis qua creati sumus.
pia semꝑ mente recolimus.
fit ut ip̃i quoq cum petro su¬
ꝑne beatitudinis mercede do¬
nemur. nam confitente illo
xp̃m filium dei uiui: uideamꝰ
quid sequitur. Respondens au¬
tem ih̾s dixit. Beatus es symon
bariona. Constat ergo qui a ue
ram xp̃i confessionẽ. uera bea¬
titudinis premia restant Seo
intuemur attente qua le quantũ¬
ue sit nomen illud. quo ꝑfectũ
sui nominis confessorem glori¬
ficat. ut huius etiam nos uera¬
citer eum confitendo mereamͦ¬

Expanded text:
disse. Si enim inter sacramenta disse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus, quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, videamus quid sequitur. Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. Sed intueamur intenti quale quantumve sit nomen illud quo perfectum sui nominis confessorem glorificat, ut hujus etiam nos, veraciter eum confitendo, meream
Abbreviated transcription (Latin):
canitur in psalmo. Simulachͣ
gentium argentum ⁊ aurũ.
oꝑa manuum hominum. os
habent et non loquent᷑ ⁊ cet̾a.
Notet autẽ dilectio ur̃a quã
miranda distinctione sit fac¬
tum. ut cum de utraq eiusdẽ
dñi et saluatoris nr̃i natura
ab ip̃o domino et a fideli eius
discipulo esset ꝓferenda sentẽ¬
tia. dñs de se humilitatẽ as¬
sumpte humanitatis ꝓfite¬
tur. discipulus excellentiam di¬
uine et̾nitatis ostendit. Dñs de
se quod minus est. discipulus
de domino intimat. quod ma¬
ius est. Dominus de se quod
factus est ꝓpter nos. discipłs
declarat de domino quod ip̃e
est qui fecit nos. Sic et in euã¬
gelio dñs multo crebrius se
filium hominis quã filium
dei appellare consueuit. ut noᷤ
ammoneret dispensatio car¬
nis quam ꝓ nobis suscepit. S
nos necesse est tanto humili¬
us diuinitatis eius alta ue¬
nerari. quanto illum memi¬
nimus ꝓ nr̃a exaltatione ad
humanitatis infima descen¬

Expanded text:
canitur in psalmo: Simulacra canitur in psalmo: Simulacra gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur, etc. . Notet autem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostentet. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam filium Dei appellare consuevit, ut nos admoneat ejus dispensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro nostra exaltatione ad humanitatis infima descen
Abbreviated transcription (Latin):
uit. nec in cor hominis ascendit.
que preparauit deus diligentib
se. Qui cum hec de hominis hoc
est humana solum sapientis
corde aure et ocło premitteret:
mox de se ac de suis similib. qͥ
generalem humanitis scienti¬
am transcenderant a diecit. nob̃
autem reuelauit deus ꝑ sp̃m
suum. Cui simile est quod hic
dominus cum int̾rogasset dis¬
cipulos quẽ eum dicerent esse¬
homi nes. ⁊ illi diuersas diuer¬
soꝵ opiniones premisis sent: di¬
cit illis. Uos aut̃ quẽ me esse
dicitis: Quasi ab hominũ ge¬
nera litate illos sequestrans.
et deos ac dei filios ꝑ ad optionẽ¬
iam factos insinuans. iuxta
illud psalmiste. Ego dixi dii
estis: et filii excelsi om nes. Res¬
pondens symon petrus dixit.
Tu es xp̃c filius dei uiui. Deũ
uiuum appellat ad distine¬
tionem falsoꝵ deoꝵ quos ua¬
rio delusa errore gentilitas
uel de mortius sibi homini¬
b instituit. uel maiore demẽ
tia de in sensibili ma teria quoᷤᷤ
adoraret creauit. De quibus

Expanded text:
vit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Qui cum haec de hominibus, hoc est, humana solum sapientibus corde, aure et oculo, praemitteret, mox de se ac de sui similibus, quae generalem humanitatis sententiam transcenderent, adjecit: Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum . Cui simiDominus, cum interrogasset discipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes . Respondens Simon Petrus, dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi. Deum vivum appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore demtia de insensibili materia, quos adoraret, creavit. De quibus
Abbreviated transcription (Latin):
modo audistis. tanto intentius
cogitanda ac sine obluuone est
iugiter retinenda. quanto con¬
stat quia magnam nob̃ fidei
ꝑfectionem commendat. Sag¬
num eiusdem ꝑfecte fidei con¬
tra omnia temptamenta ro¬
bur e que demonstrat. Si enĩ
scire uolumus quomodo in xp̃m
credere oporteat: quid lucidius
eo quod ait ad eum petrus: tu
es xp̃c fi luis dei uiui. Rursus
si audire delectat. quantũ hec
fides ualeat. quid aꝑtius eo qd
ait dñs de eccl̃ia. que suꝑ eam e¬
dificanda erat. et porte inferi nõ
preualebunt aduersus eam. sed
hec suis is in locis plenius ex¬
ponantur: nunc aut̃ reu̾tentes
ad explanandum ex ordine let¬
tionem dominicam primo ui¬
deamus de loco in quo habita
memoratur. Uenit inquit ihs:
in partes cesaree philippi. Phy¬
lippus ut lucas testatur erat
tetrarcha ituree. et traconitidis
regionis. Hic ergo statuens
ciuitatem in loco ubi iordanis
ad radices oritur libani mon¬
tis. et est terminus iudee cõntͣ
septemtrionalem. appellauit

Expanded text:
 audistis, tanto intentius cogitanda ac sine oblivione est jugiter retinenda, quanto constat quia magnam nobis fidei perfectionem commendat, magnum ejusdem perfectae fidei contra omnia tentamenta robur aeque demonstrat. Si enim scire volumus quomodo in Christum credi oporteat, quid lucidius eo quod ait ad eum Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi? Rursus si audire delectat quantum haec fides valeat, quid apertius eo quod ait Dominus de Ecclesia quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam ex ordine lectionem Dominicam, primo videamus de loco in quo habita memoratur. Venit, inquit, Jesus in partes Caesareae Philippi. Philippus, ut Lucas testatur , erat tetrarcha Ituriae et Traconitidis regionis. Hic ergo statuens civitatem in loco ubi Jordanis ad radices oritur Libani montis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩn uerum confitemur. Ui.
uerum hominem. unum ihm¬
xp̃m: unum filium dei unigeni¬
tũ: ꝓprium et ꝑfectum in duab
firmitate nr̃e nature: eundemq
semꝑ uiuentem in uirtute sua.¬
us carnis sue morte. ⁊ sepultus
atq ab inferis dampnato. ⁊ spo
tib discipulis celum ascendit:
sedet in dextera patris. cum quo¬

Expanded text:
um verum confum verum confverum hominem unam Christum Filium Dei unigenitum, per primum et perfectum in duabus firmitate nostra, eumdemque semper viventem in virtute sua. carnis suae morte, et sepultus; atque ab inferis, damnato et spoltibus discipulis coelum ascendit, sedens in dextera Patris, id
Abbreviated transcription (Latin):
quã pater in natũra. Sed alius
est pater inꝑsona:alius filius
In patre maner eternita ᷤ. in filio
equalitas: in sp̃u sc̃o. eternitatis
equalitatisq connexio. Unum
omnes in substantia. et essentia.
ommpotentia et deitate. Sicut
eadem sc̃a trinitas in seꝑabilis
est in substantia: ita in seꝑabilis
est in oꝑib: quamuis quedam¬
oꝑa dei. quibdam ꝑsonis spe¬
cialiter conueniant: sicut patͥ.
uox illa que decelo sonuit suꝑ
xp̃m baptiratum: et ad filii ꝑso¬
nam. humanitatis tantum¬
ba in cuius spetie. ⁊dem sp̃c sc̃s
descendit suꝑ eundem filium
dei. scd̃m hominem baptiratum.
Tamen absq omni dubitantia.
illam uocem et illam columbã.
oꝑata est: cuius oꝑa in seꝑabili¬
redimus eundem filiũ dei
uerbum dei: et̾n aliter natũ
de patre: consubstantialem patri
natiuitates: unam expatre eter¬
nam: alteram ex matre tempo¬
ralem. Qui etiam filius dei. sua
conceptione conceptus est: et sue
carnis natiuitate natus est. lẽ¬

Expanded text:
us est una natura. Sed alius est Pater in persona, alius Filius In Patre aeternitas, in Filio aequalitas, in Spiritu sancto aeternitatis aequalitatisque connexio. Unum omnes in substantia et essentia, omnipotentia, et divinitate. Sicut enim eadem sancta Trinitas inseparabilis est in substantia, ita inseparabilis est in operibus, quamvis opera Dei quibusdam personis specialiter conveniant, sicut Patri vox illa quae de coelo sonuit super Christum baptizatum, et ad Filii personam humanitatis tantumba, in cujus specie idem Spiritus sanctus descendit super eumdem Filium secundum hominem baptizatum. Tamen absque omni dubitatione illam vocem et illam columbam in t, cujus opera inseparabiliredimus eumdem Filium Dei Verbum aeternaliter natum de Patre, consubstantialem Patri nativitates, unam ex Patre aeternam, alteram ex matre temporalem; qui etiam Filius Dei, suae carnis conceptione conceptus est et suae carnis nativitate natus. De
Abbreviated transcription (Latin):
uinitatis potentia. ꝑ quã
sublimius mente uolando. et
limpidius speculando cognouit.
ac nobis cognoscendam. scriben¬
cipio cepit esse uerbum: sed in prin¬
cipio erat uerbum: ut uidelicet eũ
non ex tempore ortum: sed ex ortu
temporum iam existentem: ae ꝑ
hoc. sine ullo temporis initio de pa¬
tre natum monstraret: iuxta qd̃
ip̃e loquitur in ꝓu̾biis. Dñs pos¬
sedit me in initio uiarum suaꝵ.
antequã quicquam faceret a

Expanded text:
initatis ejus potentiam, per quam sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribencipio coepit esse Verbum, sed in principio erat Verbum: ut videlicet eum non ex tempore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loquitur in Proverbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidqu
Abbreviated transcription (Latin):
Hic uenit ut testimoniũ ꝑhib̾et
delumine:ut omnes crederent ꝑ
illum. Non ait. ut om̃s crederent
in illum. Maledictus enĩ homo
ut ꝑ illius testimonium crede¬
rent in lucem. quã nec lum ui¬
dere nouerant: dm̃ uidelicet
ih̃m xp̃m. qui de se ip̃o testatur.
ego sum lux mundi: qui sequi¬
tur me non ambulat in tenebͥs.
s habebit lumen uite. Non e¬
rat ille lux: sed ut testimoniũ
ꝑhiberet de lumine. Erat luxue¬
ra que illuminat omnem ho¬
minem uenientem in hunc
mundum. Et sc̃i quidẽ hoĩes
lux sunt recte uocati:dicente ad
eos dño. uos estis lux mundi.S¬
multum distat inter lucem que
illuminatur. et lucem que illumi¬
Inat: int̾ eos qui participationẽ
uere lucis accipiunt. ut luceant:
et ip̃am lucem ꝑpetuam. que ñ
solum lucere in seip̃a: sed ⁊ sua
presentia quoscumq atuigerit
illustrare sufficit.

Expanded text:
ium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Non ait, Ut omnes crederent in illum. Maledictus enim homo ut per illius testimonium crederent in lucem, quam necdum videre noverant, Dominum videlicet Jesum Christum, qui de seipso testatur: Ego sum lux mundi; qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae . Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem veniemundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundimultum distat inter lucem quae illuminatur, et lucem quae illuminat; inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia quoscunque attigerit, illustrare sufficit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃a non sufficiente una nauicu¬
la. piscib impletur electis: qui a¬
nouit dñs qui st̃ eius: ⁊ apud
ip̃m certus est suoꝵ numerus
electoꝵ: dumq tot in idea cre¬
dituros ñ inuenit. quos ad fidẽ
uitamq predestinatos nouit
eternam:quasi alie nauis re-¬
ceptacła piscib querens suis.
corda quoq gentium fidei gr̃a
replet. Et bene rupto reti socia
nauis aduocatur: qm̃ ante iu¬
das ꝓditor. ante symon magꝰ.
pisces nequissimi capti sunt:
ante ananias et saphira. fidei
rete subdole temptabant in gre¬
di: ante ut ioħ̾es testatur młti
discipuloꝵ eius abierunt retro.
⁊ iam nõ cũ illo ambulabãt:
ac deinde barnabas ⁊ paulus
ad gentium sũt apostolatũ

Expanded text:
et ipsa non sufficiente una navicuet ipsa non sufficiente una navicula piscibnovit Dominus qui sunt ejus , et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Dumque tot in Judaea credituros non invenit, quos ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon magus pisces nequissimi capti sunt. Antea Ananias et Saphira fidei rete subdole tedi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum
Abbreviated transcription (Latin):
respondens symon. dixit illi. pͥre¬
ceptor. ꝑ totam noctem laboran¬
tes nichil cepimus: in uerbo aut̃
tuo laxabo rete. Nisi dñs edificaue
rit domum: inuanum laborant
qui edificant eam. Nisi dñs cor
illustrauerit auditoꝵ: doctor in
nocte laborat. Nisi in uerbo grẽ
suꝑne laxata fuerint instrum̃ta
disputationũ: frustra uocis sue
p̾dicator iaculum mitit: quia
fides ppłoꝵ nõ sapientia u̾bi ꝯ¬
positi. sed diuine uocationis mu¬
nere ꝓuenit. Et cum hoc fecissẽt:
concluserunt piscium multitu¬
dinem copiosam. Rumpebatur
aut̃ rete eoꝵ. Pre multitudine
piscium rete rumpebatur: quia
nunc ad ꝯfessionẽ fidei etiam cum
electis reprobi intrant: qui ip̃am
qͦ eccł̃iam heresib scindant. Num¬
pitur aut̃ rete. sed ñ labitur piscis:
quia suos dominus etiam inter
ꝑsequentium scandala seruat. Et
innuerunt sociis qui in alia na¬
rent eos. Alia aut̃ nauis ut supͣ¬
dixinius est eccłia de gentib: que

Expanded text:
respondens Simon, dixit illi: Praerespondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus, in verbo autem turit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat. Nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecisset, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia narent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
scendens aut in unam nauẽ
que erat symonis:rogauit
eum a t̾ra recducere pusillum. Et
sedens. docebat de nauicula turbas.
Nauis symonis est ecclia pͥmiti¬
ua: de qua paulus ait. Qui enĩ
oꝑat:is est petro in aplatum cir¬
cumcisionis: oꝑatus est et michi
in t̾ gentes. Bene una dicta: quia
multitudinis credentiũ erat cor
unum ⁊ anima una. De qua do¬
cebat turbas: quia de auctorita¬
te eccl̃ie. docet usq hodie gentes.
ut cessauit aut̃ loqur. dixit ad sy¬
monem. Duc in altum: ⁊ laxate
retia ur̃a in capturam. Quod pͥ¬
mo rogauit symonẽ nauem a
t̾ra reducere pusillum. significat
uel temperate utendum uerbo ad
turbas. ut nec t̾ra eiͣs p̾cipiantur:
nec sic a t̾renis in profunda sacra¬
mentoꝵ recedatur. ut ea penitus
ñ intelligant: uel prius in proxi¬
mis regionib gentib predican.¬
dum: ut qd̾ dicitur item petro duc
in altum. ⁊ laxate retia ur̃a ĩ cap¬
turam: ad remotiores gentes. qͥb
postea predicatũ est ꝑtineat. Et

Expanded text:
 in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum, et sedens docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor et anima una , de qua docebat turbas, quia de auctoritate ecclesiae docet usque hodie gentes. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicitur item Petro, duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes, quibus postea praedicandum est pertineat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
mentis oculos aꝑtos tenet. Ui¬
gilat. qui seruat oꝑando quod
credit. Uigilat qui a se ror poris
et negligentie tenebras repellit.
hinc et enim paulus dicit. Eui¬
gilate iusti:.⁊nolite peccare. hĩc
rursus ait. Hora est: iam nos de
sompno surgere

Expanded text:
et. Vigilat qui servat operando quod credidit. Vigilat qui a se torporis et negligentiae tenebras repellit. Hinc etenim Paulus dicit: Evigilate justi, et nolite peccare . Hinc rursus ait: Hora est jam nos de somno surgere
Abbreviated transcription (Latin):
ui enim quedam bona a¬
liquando pro honestate
in choat. in eius tamen intenti¬
one non debet ꝑmanere: nec ꝑ
bona oꝑa presentis mundi glo¬
riam querere. sed totam spem
in redemptoris sui aduentu cõ¬
stituat. unde et protinus subdit.
Et uos similes hominib expet¬
tantib dñm suum quando re¬
uertatur a nuptiis. Ad nuptias
quippe dñs abiit: qui resurgẽs
a mortus ascendens in celum suꝑ¬
nam sibi angłoꝵ multitudinẽ.
nouus homo copulauit. Qui tũc
reuertitur: cum nobis ꝑ iudiciũ
manifestatur. Bene aut̃ de seruis
expectantib subditur: ut cũ ue¬
nerit et pulsauerit. confestim a¬
ꝑiant. Uenit quippe dñs cũ ad
iudicium ꝓꝑat. Pulsat uero: cũ
iam ꝑ egritudinis molestias
ẽẽ mortem uicinam designat.
Cui confestim aꝑimus: si hunc
cum amore suscipimus. Apire¬
et enim uidici pulsanti nõ uult:
qui exire de corpore trepidat ⁊uide¬
re eum quem contempsisse se me¬
minit. iudicem formidat. Qui au¬
tem de sua spe et oꝑatione securus

Expanded text:
ui etsi quaedam bona aliquando pro honestate inchoat, in ejus tamen intentione non debet permanere, nec per bona opera praesentis mundi gloriam quaerere, sed totam spem in Redemptoris sui adventum constituat. Unde et protinus subditur: Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum, quando revertatur a nuptiis. Ad nuptias quippe Dominus abiit, quia resurgens a mortuis, ascendens in coelum, supernam sibi angelorum multitudinem novus homo copulavit. Qui tunc revertitur, cum nobis jam per judicium manifestatur. 3. Bene autem de servis exspectantibus subditur: Ut cum venerit et pulsaverit, confestim aperiant ei. Venit quippe Dominus cum ad judicium properat, pulsat vero, cum jam per aegritudinis molestias esse mortem vicinam designat. Cui confestim aperimus, si hunc cum amore suscipimus. Aperire enim judici pulsanti non vult, qui exire de corpore trepidat, et videre eum quem contempsisse se meminit judicem formidat. Qui autem de sua spe et operatione securus
Abbreviated transcription (Latin):
iste iustus et timoratus: expec-¬
tans consolationẽ ifrł. Nõ solũ
ab angeł et ꝓpħis. a pastorib et
parentib. sed etiam a seniorib
et iustis: generatio dñi accepit
testimonium. Omnis etas et u¬
terq sexus. euentusq mira cła
fidem astruunt. Uurg generat.
sterilis parit.mutus loquitur.
elysabeth ꝓph̃at.magus adorat.
utero clausus exultat uidua cõ¬
fitetur. iustus expectat. Et bene
iustus. qui non suam. sed ppłi
grãm requipebat cupiens ipse
corporee uinculis fragilitatis
absolui. sed expectans uidere ꝓ¬
missum. Scĩebat enim. quia bĩ
ocłi qui uiderent. Nunc inquit
dimitte seruum tuum. Uidete
iustum. uel ut corporee carcere
molis inclusum. uelle dissolui.
ut incipiat esse cum xp̃o. Dis-¬
solui enim et esse cum xp̃o mul¬
to melius. Sed qui uult dimit¬
ti ueniat in templum. ueniat
cipiat in manib uerbum dei. cõ¬
dei sue brachiis. Tunc dimictet᷑.
ut non uideat mortem quia ui¬
derit uitam.

Expanded text:
timoratus, exspectans consolationem Israhel. non solum ab angelis et prophetis, a pastoribus et parentibus, sed etiam a senioribus et iustis generatio domini accipit testimonium. omnis aetas et uterque sexus euentorumque miracula fidem adstruunt: uirgo generat, sterilis parit, mutus loquitur, Elisabet prophetat, magus adorat, utero clausus exsultat, uidua confitetur, iustus exspectat. et bene iustus, qui non suam, sed populi gratiam requirebat, cupiens ipse corporeae uinculis fragilitatis absolui, sed exspectans uidere promissum; sciebat enim quia beati oculi qui uiderent. nunc inquit dimitte seruum tuum. uide iustum uelut corporeae carcere molis inclusum uelle dissolui, ut incipiat esse cum Christo; dissolui enim et cum Christo esse multo melius. sed qui uult dimitti ueniat in templum, ueniat cipiat in manibus uerbum dei et condei suae bracchiis. tunc dimittetur, ut non uideat mortem, qui uiderit uitam.
Abbreviated transcription (Latin):
ta predicari mererent᷑. Subtili
ergo occultoq iuditio a quoꝵ¬
dam aurib predicatio scã sb̃¬
trahitur: quia suscitari ꝑ gra¬
agimus omnipotentis dei suꝑ
nos consilia occulta timeamus.
ne cdum mens nr̃a exterius fusa
a sua se nolupta te nõ reuocat. in¬
tus contra eam iudex t̾ribilit̾ ad¬
u̾sa disponat. Quod bene psal¬
mista intuens ait. Uenite et
suꝑ filios hominũ. Uidit nã¬
q qd alius misericordit̾ uocat᷑.
alius iusticia exigente repellit᷑
Et quia alia parcendo. alia do¬
minus irascendo disponit. expa¬
uit quod penetrare ñ potuit. Et
quam non solum inuestigabi¬
lem. sed in quib dam suis sentẽ¬
tiis etiam inflexibilem uidit.
terribilem in cõsiliis esse memo¬

Expanded text:
ta predicatione iudicari. Subtili ta predicatione iudicari. Subtili ergo occultoque iudicio a quorundam auribus predicatio sancta subtrahitur, quia suscitari agimus, omnipotentis super nos Domini consilia occulta timeamus; ne, dum mens nostra exterius fusa a sua se voluntate non revocat, intus contra eam judex terribiliter adversa disponat. Quod bene Psalmista intuens ait: Venite et super filios hominum! Vidit namque quod alius misericorditer vocatur, alius justitia exigente repellitur. Et quia alia parcendo, alia Dominus irascendo disponit, expavit quod penetrare non potuit, et quem non solum investigabilem, sed etiam in quibusdam sententiis suis inflexibilem vidit, terribilem in consiliis esse memo
Abbreviated transcription (Latin):
et in cuuitates samaritanoꝵ
ne intraueritis. sed potius ite
ad oues que ꝑierunt domus isrł.
nisi hoc qd̃ ex facti fide colligimꝰ.
tib. ut dum illa conuerti uo¬
cata renueret. predicatores scĩ
ad uocationẽ gentium ꝑ ordi¬
nem uenirent. quatenus redẽp¬
toris nr̃i predicatio a ꝓpriis re¬
pulsa. gentiles ppłos quasi ex¬
traneos quereret. et quod iudee
fiebat in testimonium. hoc gẽ¬
tib grẽ eẽt in crementũ: Erãt
etiam tunc qui de iudea uocã¬
di eẽnt. et de gentib uocandi
us hebreoꝵ tria milia. et postea
quinq milia credidisse. Et cum
morantur. et tamen ip̃e sp̃s qui
prius predicationem ꝓhibuit. hãc
asionoꝵ cordib post modũ in fu¬
dit. Nam diu est quod asia cunc¬
ta iam credidit. Iccirco ergo priuᷤ
ꝓhibuit. qd̾ postinodum fecit:
quia tunc in illa erant. qui sal¬
uandi non erant. Tunc in illa
erant qui nec dum ad uitam re
ꝑari merebantur. sed tam̃ utili¬
ter eis predicationis officium sb̾

Expanded text:
in civitates Samaritanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israel? Nisi hoc quod ex facti fine colligimus, dicari, ut dum illa converti vocata renueret, praedicatores sancti ad vocationem gentium per ordinem venirent, quatenus Redemptoris nostri praedicatio a propriis repulsa, gentiles populos quasi extraneos quaereret; et quod Judaeis fiebat in testimonium, hoc gentibus gratiae esset incrementum. Erant enim tunc qui de Judaea vocandi essent, et de gentibus vocandi us Hebraeorum tria millia, et postea quinque millia credidisse . Et cummorantur ; et tamen ipse Spiritus qui prius praedicationem prohibuit, hanc Asianorum cordibus postmodum infudit. Nam diu est quod Asia cuncta jam credidit. Idcirco ergo prius prohibuit quod postmodum fecit, quia tunc in illa erant qui salvandi non erant. Tunc in illa erant qui necdum ad vitam reparari merebantur. Sed tamen utiliter eis predicationis officium subt
Abbreviated transcription (Latin):
est lectio recitata. sed ne aliqͥb
ip̃a eius planicies alta fortasse
uideatur. eam sub breuitate tͣns¬
currimus:quatenus eius expo¬
sitio ita nescientib fiat cognita.
ut tamen scientib nõ sit onero¬
sa. Quia uiris luxuria in lũbis
sit. feminis aut̃ in umbilico.
testatur dñs qui dediabolo ad
beatum iob loquitur dicens

Expanded text:
ectio recitata. Sed ne aliquibus ipsa ejus planities alta fortasse videatur, eam sub brevitate transcurrimus, quatenus ejus expositio ita nescientibus fiat cognita, ut tamen scientibus non sit onerosa. Quia viris luxuria in lumbis sit, feminis in umbilico, testatur Dominus, qui de diabolo ad beatum
Abbreviated transcription (Latin):
leuatus esse memoratur: ut ue¬
mret post modũ qui nec transla¬
tus. nec sub uectus celum ethereũ
sua uirtute penetraret: qui nobis
menta tempoꝵ uirtus castitatis
ex cresceret. In ip̃a quoq eoꝵ trãs¬
latione qui ascensionem dñi cã
ut uidelicet famulz designaue¬
runt: et se in ip̃o sequi ad celum¬
ubi ascendit dñs ostendit. Nam
enoch quidem uxorem et filios
habuit. helyas uero neq uxorem
neq filios legitur habuisse. Pen¬
sate ergo quomodo ꝑ increm̃tũ
creuerit munditia sc̃ĩtatis. quod
et ꝑ translatos famulos et ꝑ as¬
cendentis dñi ꝑsonam patenter
ostenditur. Translatus namq est
enoch. et ꝑ coitum genitus. ⁊ ꝑ coitũ
generans. Raptus est helyas ꝑ coitũ
genitus. sed iam ꝑ cortum non ge¬
nerans. Assumptus uero est dñs.
neq ꝑcoitum generans: neq ꝑ coi¬
tum generatus.

Expanded text:
vectus esse memoratur , ut vevectus esse memoratur , ut veniret postmodum qui nec translatus, nec subvectus, coelum aethereum sua virtute penetraret. Qui nobis menta temporum virtus castitatis excresceret, in ipsa quoque eorum translatione qui Ascensionem dominicam ut videlicet famuli designaverunt, et in seipso qui ad coelum ascendit, Dominus ostendit. Nam Enoch quidem uxorem et filios habuit; Elias vero neque uxorem; neque filios legitur habuisse. Pensate ergo quomodo per incrementa creverit munditia sanctitatis, quod et per translatos famulos et per ascendentis Domini personam patenter ostenditur. Translatus namque est Enoch et per coitum genitus, et per coitum generans. Raptus est Elias per coitum genitus, sed non jam per coitum generans. Assumptus vero est Dominus neque per coitum generans, neque per coitum generatus.
Abbreviated transcription (Latin):
homo purus adiutorio in dige¬
bat alieno. ꝑ angłos quippe illa
facta. ⁊ ostensa sunt ad iumenta:
quia nec ad celum quidem aeriũ
ꝑse ascendere poterat: quẽ nature
sue infirmitas grauabat. Redẽp¬
tor aut̃ nr̃ nõ curru. nõ angelis
suleuatus legitur: quia is qui fe¬
cerat omnia. nimirum suꝑ omĩa
sua uirtute ferebatur. Illuc et eñ
reu̾tebatur ubi erat: et in de redi¬
bat. ubi remanebat: quia cum
ꝑ humilitatẽ ascenderet in celũ:
rit̾ continebat et celum. Sicut
aut̃ ioseph a frĩb uenditus. uẽ¬
ditionem redemptoris nr̃i figura¬
uit: sic enoch translatus. atq in
celum aerium helias subleuatus.
ascensionem dominicam desig
prenuntios et testes habuit: unũ
ante legem. ⁊ alium sub lege: ut
quandoq ueniret. ip̃e qui uera ci¬
ter celos penetrare potuisset. Unde
⁊ ip̃e ordo in eoꝵ quoq utroꝵq
subleuatione ꝑ quedam in crem̃¬
ta distinguitur. Nam enoch trãs¬
latus: helyas uero ad celum sub¬

Expanded text:
homo purus adjutorio egehomo purus adjutorio egebat alieno. Per angelos quippe illa facta et ostensa sunt adjumenta, quia nec ad coelum quidem aereum per se ascendere poterat, quem naturae suae infirmitas gravabat. Redemptor autem noster non curru, non angelis, sublevatus legitur, quia is qui fecerat omnia nimirum super omnia sua virtute ferebatur. Illuc etenim revertebatur ubi erat, et inde redibat ubi remanebat. Quia cum per humanitatem ascenderet in coelum, riter continebat et coelum. Sicut autem Joseph a fratribus venditus venditionem Redemptoris nostri figuravit, sic Enoch translatus atque ad coelum aereum Elias sublevatus, ascensionem Dominicam design praenuntios et testes habuit, unum ante legem, alium sub lege, ut quandoque veniret ipse, qui veraciter coelos penetrare potuisset. Unde et ipse ordo in eorum quoque utrorumque sublevatione per quaedam incrementa distinguitur. Nam Enoch translatus , Elias vero ad coelum sub
Abbreviated transcription (Latin):
na. que possunt cum reprobis
haberi commuma: sed hec que
modo diximus caritatis atq
pietatis miracła amate:que
tanto securiora sunt quanto et
occulta: et de quib apud dñm
eo maior sit retributio. quo apd̃
homines minor est gla. Seqͥtur.
Et dñs quidem iħs postquam
locutus est eis: assumptus ẽ in
celum. ⁊ sedet a dextris dei. In ue¬
teri destam̃to cognouimus quod
helyas sit raptus in celum. Sed
aliuid est celum aerium: aliud
ethereum. Celum quippe aeriũ
li dicimus. quia eas uolitare ma
ere uidemus. In celum itaq aeriũ
helia subleuatus est: ut in secreta
quadam terre regione repente
duceretur: ubi in magna iam
carnis et sp̃c quiete uiueret: quo¬
adusq ad finem mundi redeat.
nim mortem distulit non euasit.
Redemptor aut̃ nr̃: quia nõ di¬
stulit suꝑauit: eamq resurgendo
consumpsit: et resurrestionis sue
głam. ascendendo declarauit.
Notandum quoq est. qd̾ helyas
in curru legitur ascendisse: ut
uidelicet aꝑte monstraret᷑. quia

Expanded text:
na quae possunt cum reprobis haberi communia; sed haec quae modo diximus charitatis atque pietatis miracula amate, quae tanto securiora sunt, quanto et occulta, et de quibus apud Dominum eo major sit retributio, quo apud homines minor est gloria. Sequitur: 5. Et Dominus quidem Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in coelum, et sedet a dextris Dei. In Veteri Testamento cognovimus quod Elias sit raptus in coelum. Sed aliud est coelum aereum, aliud aethereum. Coelum quippe aereum li dicimus, quia eas volitare in aere videmus. In coelum itaque aereum Elias sublevatus est, ut in secretam quamdam terrae 1572 regionem repente dcarnis et spiritus quiete viveret, quousque ad finem mundi redeat, nim mortem distulit, non evasit. Redemptor autem noster quia non distulit, superavit, eamque resurgendo consumpsit, et resurrectionis suae gloriam ascendendo declaravit. Notandum quoque est quod Elias in curru legitur ascendisse, ut videlicet aperte monstraretur quia
Abbreviated transcription (Latin):
nus imponunt.ut bene habeant:
Que nimirum miracła tanto
corpora. sed anime suscitantur.
re deo. si uultis uos facitis. Ex
illis enim exteriorib signis. ob¬
tineri uita hec oꝑantib ñ ualet.
Nam corporalia illa miracula
ostendunt aliquando scĩtatem:
non aut̃ faciunt. Hec uero spiri¬
talia que aguntur. in mente uir¬
tutem uite non ostendunt. sed fa¬
ciunt. Illa habere et mali possũt.
istis aut̃ ꝑfrui. nisi boni nõ pos¬
sunt. Unde quibdam ueritas
dicit. Multi dicent michi in illa
die dñe dñe. nonne in noĩe cuo

Expanded text:
nus imponunt, ut bene habeant? nus imponunt, ut bene habeant? Quae nimirum miracula tantocorpora, sed animae suscitantur: re Deo si vultis vos facitis. Ex illis enim exterioribus signis obtineri vita ab haec operantibus non valet. Nam corporalia illa miracula ostendunt aliquando sanctitatem, non autem faciunt; haec vero spiritalia, quae aguntur in mente, virtutem vitae non ostendunt, sed faciunt. Illa habere et mali possunt, istis autem perfrui nisi boni non possunt. Unde de quibusdam Veritas dicit: Multi mihi dicent in die illa: Domine, Domine, nonne in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
cã quippe eccłia cotidie sp̃a¬
liter facit. qd̾ tunc ꝑ apłos
corporalit̾ faciebat. Nam sac̾do¬
tes eius cum ꝑ exorcismi gr̃am
manum credentib imponunt:
et habitare malignos sp̃c in eoꝵ
mente contradicunt: quid aliud
faciunt. nisi demonia eiciunt:
Et fideles quiq qui iam uite ue¬
teris scła uerba derelinquunt. sc̃a
aut̃ misteria insonant: condito¬
ris sui laudes et potentiam. qͣn¬
tum preualent narrant:quid a¬
liud faciunt. nisi nouis lĩguis
loquunt᷑: Qui dum bonis suis
exhortationib maliciam de a¬
lienis cordib auferunt: serpen¬
tes tollunt. Et dum pestiferas su¬
asiones audiunt: sed tamen ad
oꝑationem prauam minime ꝑ¬
trahuntur: mortiferum est qui¬
dem qd bibunt: sed non eis no¬
cebit. Qui quociens ꝓximos
suos in bono oꝑe infirmari ꝯs¬
piciunt. dum eis tota uirtute
occurrunt. et in exemplo sue oꝑa¬
tionis illoꝵ uitam roborant. q̃
in ꝓpria actione titubabat: quid
aliud faciunt nisi suꝑ egros ma¬

Expanded text:
a quippe Ecclesia quotidie spiritaliter facit quod tunc per apostolos corporaliter faciebat. Nam sacerdotes ejus cum per exorcismi gratiam manum credentibus imponunt, et habitare malignos spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt, nisi daemonia ejiciunt? Et fideles quique qui jam vitae veteris saecularia verba derelinquunt, sancta autem mysteria insonant, conditoris sui laudes et potentiam, quantum praevalent, narrant, quid aliud faciunt, nisi novis linguis loquuntur? qui dum bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum quidem est quod bibunt, sed non eis nocebit. Qui quoties proximos suos in bono opere infirmari conspiciunt, dum eis tota virtute concurrunt, et exemplo suae operationis illorum vitam roborant qui in propria actione titubant; quid aliud faciunt, nisi super aegros ma
Abbreviated transcription (Latin):
tis anhelemus. Qui in se donoꝵ
grãm minime recognoscit ge¬
mat. Qui uero in se minora cog¬
at: quia ⁊ suꝑne ille distinctionẽ
beatoꝵ sp̃uum ita sunt condite:
ut alie aliis sint prelate. Fertiu
uero dyonisius ariopagita. an¬
tiquus uidelicet et uenerabilis
pater dicere. qd̃ ex minorib. ag¬
na solatia. aut angli. aut archã¬
geli ueniunt. Nam suꝑiora illa
agmina. ab intinus numquam
recedunt: qm̃ ea que preminem. u¬
sum exterioris ministerii. nequa¬
quam habent. Cui rei illud uide¬
tur ẽẽ contrarium. qd̃ ysaias di¬
cit. Uolauut ad me unus de se¬
raphin ⁊ in manu eius calculũ.

Expanded text:
tis anhelemus. Qui in se donorum tis anhelemus. Qui in se donorum gratiam minime recognoscit gemat. Qui vero in se minora cogat, quia et supernae illae distinctiones beatorum spirituum ita sunt conditae, ut aliae aliis sint praelatae. Fertur vero Dionysius Areopagita, antiquus videlicet et venerabilis Pater, dicere quod ex minoribus angna solatia ut angeli aut archangeli veniunt. Nam superiora illa agmina ab intimis nunquam recedunt, quoniam ea quae praeeminent usum exterioris ministerii nequaquam habent. Cui rei illud videtur esse contrarium quod Isaias dicit: Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calcu