comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit usq ad tertiã dnĩ negationẽ. To¬
ta trina negatio. d tẽpori deputan¬
da t̃ quando eũ trinȩ negationis.
sufficiens timor in uasit. Ex quo
etiã si post primũ gallig̾antũ inci¬
perent. pulsato in t̃rogationib
pectore uerba illa negationis erũ¬
pere. nec sic ab surde atq menda¬
cit ante gallicantũ ter negas se
diceret᷑. quando ante gallicantũ
tantus timor obsederat mentem.
qͥ eã pos s& usq ad tertiã negationẽ
ꝑducere. Multo minꝰ igit᷑ mouere
deb&. quia trina negatio etiã trinis
negantis uocib ante gallicantum
cep̃ta. & si ñ ante primũ gallican¬
tũ ꝑacta ẽ. Tãquã si alicui diceret᷑.
hac nocte antequã gallus cant&
ad mne scribes epistolã. in qua mih
ter conuiciaberis. ñ utiq si eam
ante omnẽ gallicantũ scribere in
cũ in t̃uallis. planius elocutꝰ ẽ. qͥ
dix̾ ex ꝑsona dnuĩ priusquã bis gal¬
lus uocẽ dederit. ter me es nega¬

Expanded text:
set usque ad tertiam domini negationem, toset usque ad tertiam domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae negationi sufficiens timor inuasit. ex quo etiam si post primum galli cantum inciperent pulsato interrogationibus pectore uerba illa negationis erumpere, nec sic absurde adque mendaciter ante galli cantum ter negasse diceretur, quando ante galli cantum tantus timor obsederat mentem, qui eam posset usque ad tertiam negationem perducere. multo minus igitur mouere debet, quia trina negatio etiam trinis negantis uocibus ante galli cantum coepta, etsi non ante primum galli cantum peracta est. tamquam si alicui diceretur hac nocte, antequam gallus cantet, ad me scribes epistulam, in qua mihi ter conuiciaberis, non utique, si eam ante omnem galli cantum scribere inccum interuallis planius elocutus est, qui dixit ex persona domini: priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es nega
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥa unte primũ gallicantũ. cepta
ẽ illa trina negatio. at tendert̃ illi tres:
ñ quando eã cõpleturꝰ es s& petrus. sed
quanta futura ess&. & quando coeptura
idẽ. qͥa trina. & qͥa ante gallicantũ. quã¬
quã in animo eiꝰ. & ante primũ gallican¬
tũ. tota possit in tellegi. Quã uis enĩ
uerbis negantis ante primũ cepta. ante
secundũ autẽ gallicantũ ꝑ acta sit tota
illa trina negatio. tamen affectione
animi & timore petri. ante primum
tota concepta ẽ. Nec in ter ẽ. quan¬
tis morarũ in ter uallis trina uoce
enuntiata sit. cũ cor eiꝰ etiã ante
primũ gallicantũ. tota pos sederit.
tã magna scilic& formidine imbi¬
bita. ut possit dnm̃ non solũ semel.
sed iterũ & tertio int̾rogatꝰ negare
Ut rectius diligentiusq. attendentib
de suo. qui eã uiderit ad concupiscen¬
dũ. sic petrus quandocũq uerbis edi¬
derit timorẽ. quẽ tã uehementer
animo conceperat. ut ꝑdurare pos¬

Expanded text:
Sed quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, attenderunt illi tres non quando eam completurus esset Petrus, sed quanta futura esset, quandoque coeptura, id est, quae trina ante galli cantum, quanquam in animo ejus et ante primum galli cantum tota possit intelligi. Quamvis enim verbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen affectione animi et timore Petri ante primum tota concepta est. Nec interest quantis morarum intervallis trina voce enuntiata sit, cum cor ejus etiam ante primum galli cantum tota possederit, tam magna scilicet formidine inbibita, ut posset dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque adtendentibude suo qui eam uiderit ad concupiscendum. sic Petrus quandocumque uerbis ederet timorem, quem tam uehementem animo conceperat, ut perdurare pos
Abbreviated transcription (Latin):
Ait illi petrus. Etiãsi oportuerit me
mori tecũ. ñ te negabo. Similit̃ & om̃s
discipuli dixert̃. Hȩc secundũ matheum
inseruimꝰ sed & marci pene ipsa & totidẽ
uerbast̃. nisi qͥa distat illud qđ degallicantu
iã supra eno dauimꝰ.⁊II A¬
on texit ergo narrationẽ matheus & dic̃.
Ecuenit iħs cũ illis in uillaque dicit᷑ geth¬
semani. Hoc dicit & martus. hoc & lucas

Expanded text:
etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. haec secundum Mattheum inseruimus; sed et Marci paene ipsa et totidem uerba sunt, nisi quia distat illud quod de galli cantu iam supra enodauimus. Contexit ergo narrationem Mattheus et dicit: tunc uenit Iesus cum illis in uillam, quae dicitur Gethsamani. hoc dicit et Mar
Abbreviated transcription (Latin):
uit ut sol&. Illud uero. qđ or dine suo posun
non comemorauerat superius. Vtrũq
autem cũ iunctũ hanc sententiã facit.
quȩ & illorũ est. Inthannes autẽ decorpo¬
re & sanguine drũ. hoc loco nihil dixit.
loꝵ. lauisse cõmemorass& reddita &i am
ratione. cur eis hoc fecerit: in qua dñs ad¬
huc clause significauerat: ꝑtestimouium
scripturȩ : ab eo setradi. quimanducaret
eiuspanem. uenit ad hunc locũ. quẽ tre
ceteri parit̃ insinuant. Cũ hȩc dixiss&
Amen am̃ dico uob̾. qͥa unus ex uob̾ trade
me. Aspiciebant gͦ sicut idẽ ipse iohan¬
nes sub nectit. ad inuicẽ discipuli hesi¬
gantes de qͦ dicer&. & contristati sicut
natheus & marcus dicunt. coepert᷑
singillatĩ dicere. Nũ qͥd egosũ at
ipse respondens ait. sicut matheus se¬
quit᷑. qͥ in tingit mecũ in parapside
hic me trad&. & seqͥt᷑ itẽ matheus. ita
sub nec tens. Piliusquidẽ hominis ua¬

Expanded text:
uit, ut solet, illud uero quod ordine suo posuit uit, ut solet, illud uero quod ordine suo posuit non commemorauerat superius; utrumque autem coniunctum hanc sententiam facit, quae et illorum est. Iohannes autem de corpore et sanguine domini hoc loco nihil dixit, lorum lauisse commemorasset reddita etiam ratione, cur eis hoc fecerit, in qua dominus adhuc clause significauerat per testimonium scripturae ab eo se tradi qui manducaret eius panem, uenit ad hunc locum, quem tres ceteri pariter insinuant: cum haec dixisset, amen, amen dico uobis, quia unus ex uobis tradet me. aspiciebant ergo, sicut idem ipse Iohannes subnectit, ad inuicem discipuli haesitantes, de quo diceret. et contristati, sicut Mattheus et Marcus dicunt. coeperunt ei singillatim dicere: numquid ego? at ipse respondens ait, sicut Mattheus sequitur, qui intingit mecum manum in parapside, hic me tradet. et sequitur idem Mattheus ita subnectens: filius quidem hominis ua
Abbreviated transcription (Latin):
am quoniam om̃ium quatuor narra¬
tio ineo uersat᷑ loco inqueneces¬
seẽ eos usq infinẽ parit̃ ambulart.
nec multũ di gredi ab inuicẽ. sic ubi for¬
te alius aliud cõmemorat. qđ alius
pret̃mittit. uidet᷑ mihi expeditius.
nos demonstrare posse. om̃iũ euan¬
gelistarũ conuenientia. si ab hoc iã
loco om̃iũ omĩa contexamꝰ. & in unã
narrationẽ faciẽq digeramꝰ. Sic
ergo arbitror cõmodius faciliusq
id qđ suscepimꝰ ex plicare ut ad gre¬
diam᷑ narrationẽs omĩa cõmemoran
ab omib hȩc omĩa dicerent᷑. quȩ de¬
monstrandũ in nullo sibiesse contraria.
INCigit᷑ incipiamꝰ sẽcundũ matħm
Cenantibieis. accepit iħspane
ac benedix̃ ac fregit. deditq disci
pulis suis & ait. Accipite & comedi¬
te hoccorpꝰ meũ. Hȩc & marcus lucasꝗ mꝰ
cõmemorant. Qđ enĩ lucas decali¬
ce bis cõmemorauit. prius antequã
panẽ dar&. dede postea quã panẽ
dedit. illud quod superius dixit p̃occupa¬

Expanded text:
am quoniam omnium quattuor narratio in eo uersatur loco, in quo necesse est eos usque in finem pariter ambulare nec multum digredi ab inuicem, sicubi forte alius aliud commemorat quod alius praetermittit, uidetur mihi expeditius nos demonstrare posse omnium euangelistarum conuenientiam, si ab hoc iam loco omnium omnia contexamus et in unam narrationem faciemque digeramus. sic ergo arbitror commodius faciliusque id quod suscepimus explicari, ut adgrediamur narrationem omnia commemorantab omnibus haec omnia dicerentur, quae demonstrandum est in nullo sibi esse contraria. Hinc igitur incipiamus secundum Mattheum: 2®cenantibus eis accepit Iesus panem et benedixit ac fregit pulis suis et ait: accipite et comedite, hoc est corpus meum. hoc et Marcus Lucasque commemorant. quod enim Lucas de calice bis commemorauit, prius, antequam panem daret, deinde, posteaquam panem dedit, illud quod superius dixit praeoccupa
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. neq. in ueniri pos st̃. & suꝑ fluo
querunt᷑. cũ sententiȩ eiꝰ ꝓpt̃ quã cog¬
noscendã uerba ꝓferuntur. eniã indi¬
uersis euangelistirũ uerbis possit esse
notissima. Siue ergo diuersis sermonũ
dni locis. cõmotꝰ petrus singillatĩ ter
enuntiauerit prȩsũptionẽ suã. & ter
eidñs suã negationẽ prȩdixerit. sicut
ꝓbabilius indicat᷑. siue aliqͦ narrandi
ordine. possint om̃iũ euangelistarũ
cõmemorationes in unũ redigi quibus
demonstret᷑ semel dnm prȩdixis se
petro p̾esumenti qđ eũ negaturꝰ ess&.
nulla hic euangelistarũ repugnantia
deprehendi poterit. sicut nulla ẽ
UNC ergo quantũ possumꝰ
ipsũ ex omib ordinẽ iã sequamu:
Cũ itaq secundũ iohannẽ hoc petri
prȩdictũ ess&. sequit᷑ idẽ iohannes.

Expanded text:
possunt et superfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersis sermonum domini locis commotus Petrus singillatim ter enuntiauerit praesumtionem suam et ter ei dominus suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur, siue aliquo narrandi ordine possint omnium euangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum es
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo int̃ se nihil dissentiaN
De inlusione qua in lususẽ a cohor te
pilati quomodo ñdis sonent tres qͥ hoc
dicunt matheus marcus iohannes.
Quomodo ñ repugn& qđ matheus
marcus & lucas angariatũ dicunt qui
portar& eiꝰ crucẽ cũ iohannes dicat
qđ eã iħs ipse portauerit. Depoto xi
quẽ dedert̃ ei priusquã cõmemorata
ess& eiꝰ crucificio. quomodo conueniat Q¬
inter matheũ & marcũ. Dediuisione oi

Expanded text:
quomodo inter se nihil dissentiant. quomodo inter se nihil dissentiant. De inlusione, qua inlusus est a cohorte Pilati, quomodo non dissonent tres qui hoc dicunt, Mattheus, Marcus, Iohannes. Quomodo non repugnet, quod Mattheus, Marcus et Lucas angariatum dicunt, qui portaret eius crucem, cum Iohannes dicat, quod eam Iesus ipse portauerit. De potu, quem dederunt ei, priusquam commemorata esset eius crucifixio, quomodo conueniat inter Mattheum
Abbreviated transcription (Latin):
ecena dnĩ & de ex prȩsso traditore eiꝰ.
quẽ ad modũ in t̃ se quattuor conue¬
niant. De predieta negatione petri
quẽ ad modũ ostendant᷑ nihil in terse
repugnare. Dehis quȩ dicta st̃ ad nõ
donec exirit dedo moubi cenauerant
quẽ ad modũ nihil discre pare mons¬
trent᷑. Ne his quȩ gesta st̃ in illo pre¬
dio uel horto quo ẽxilla domo post
cenã uenert̃ quomodo triũ id est
mathei marci & lucȩ consonantia de¬
monstret᷑qm̃ iohannes de hoc tac&.
De his quẽ eiꝰ ad p̃hensione facta &
dicta om̃s cõmemorant qͣ modo eos
int̃ se nihil appareat dissentire. De ꝑ¬
his que gesta st̃ cũ duceret᷑ dñs ad domũ
principis sacerdotũ &quẽ in ipsa domo
cũ nocte ꝑductꝰ ess& & maxime de pecri
negationẽ quẽ ad modũ inter se om̃s con¬
gruant. Dehis quȩ mane gesta st̃ priusꝗ
pilato traderet᷑ quomodo euangeliste
int̃ se ñ discrepent & de testimoniohit¬
niat᷑. Pehis quȩ apud pilatũ gesta st̃

Expanded text:
cena domini et de expresso traditore eius, quemadmodum inter se quattuor conueniant. De praedicta negatione Petri, quemadmodum ostendantur nihil inter se repugnare. De his quae dicta sunt a domino, donec exiret de domo, ubi cenauerant, quemadmodum nihil discrepare monstrentur. De his quae gesta sunt in illo praedio uel horto, quo ex illa domo post cenam uenerunt, quomodo trium, id est Matthei, Marci et Lucae, consonantia demonstretur, quoniam Iohannes de hoc tacet. De his quae in eius adprehensione facta et dicta omnes commemorant, quomodo eos inter se nihil appareat dissentire. De his quae gesta sunt, cum duceretur dominus ad domum principis sacerdotum, et quae in ipsa domo, cum nocte perductus esset, et maxime de Petri negatione, quemadmodum inter se omnes congruant. De his quae mane gesta sunt, priusquam Pilato traderetur, quomodo euangelistae inter se non discrepent, et de testimonio Hieniatur. De his quae aput Pilatum gesta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ẽ. utrũ ipse essec. Pdudst cuđ̃ ad hac
in tellegi. tãquã ñ ego dixi. P otuit
etiã hoc sic diciauda. & ad nõ respos¬
deri. ut ñ om̃s aduertereat. Dem¬
de seqͥt᷑ matheus. & in serit mysteriũ
corporis & sanguiniss ad nõ discipulis
datũ. sicut & marcus & lucas. Sed cũ
tradidiss& calicẽ. rursus detradito¬
re suo locutꝰ ẽ. qđ lucas ꝑ sehͥt᷑ dicens.
Uerũ tamen ecce manꝰ t̾radentis me
donec ter neges nosse me. Iohatines aũt.
Amen amen dico tibi. ñ cantabit gallus
donec me ter neges. Diuersis enĩ uerb.
& uerborũ ordine. eandẽ ex plicauert̃
sententiã dixis se dnm̃. qđ antequã gal¬
lus cant᷑&. eũ petrus es s& negaturus.
Rursus si totã trinã negationẽ ante
ꝑegis s&. quã cantare gallus inciper&.
ex ꝑ sona dnĩ. Amen dico tibi. quia ho
die in nocte hac. priusquã gallus bis
uocẽ dederit. ter me negaturꝰ es. Quid
enĩ ad tinebat dicere priusquã bis. quan¬
dosi ante primũ galli cantũ tota illa

Expanded text:
sum est, utrum ipse esset. Potest enim adhuc intelligi, tanquam, Non ego dixi: potuit etiam hoc sic dici a Juda et a Domino responderi, ut non omnes adverterent. 3. Deinde sequitur Matthaeus et inserit mysterium corporis et sanguinis a Domino discipulis datum, sicut et Marcus et Lucas. Sed cum tradidisset calicem, rursus de traditore suo locutus est, quod Lucas persequitur dicens: Verumtamen ecce manus tradentis me, donec ter neges nosse me. Iohannes autem: amen amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges diuersis enim uerbis et uerborum ordine eandem explicauerunt sententiam dixisse dominum, quod, antequam gallus cantaret, eum Petrus esset negaturus. rursus si totam trinam negationem ante peregisset, quam cantare gallus inciperet, ex persona Domini, Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam gallus bis vocem dederit, ter me negaturus es. Quid enim attinebat dicere, priusquam bis, quando, si ante primum galli cantum tota illa
Abbreviated transcription (Latin):
pus dnĩ petiuit apilato quomodo
om̃s consentiant & quo modo asc̃ipso
iohannis ñdissentiant: De sẽpulturt
eiꝰ quomodo tres aiohanne ñ dis sentiad
Dehis quȩ circa tẽpus resurrectionis
deũ facta st̃ quẽ ad modũ om̃s ñ in ter

Expanded text:
pus domini petiuit a Pilato, quomodo pus domini petiuit a Pilato, quomodo omnes consentiant et quomodo a se ipso Iohannes non dissentiat. De sepultura eius, quomodo tres a Iohanne non dissentiant. De his quae circa tempus resurrectionis domini facta sunt, quemadmodum omnes non inter
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s consentiant. De hora dominice xi
passionis quẽ ad modũ ñ int̾ se dis sen¬
tiant. Marcus & iohennes propter
tertiã & sextã. Peduob latronib xii
cũ illo crucifixis quo modo om̃s con¬
cordent. De hisquid nõ in sultauert᷑ x
quomodo int̃se consonent matheus
marcus & lucas. Delatronũ insulta x¬
tione quomodo ñ repugnent matheus
& marcus. lucȩ quidix̃ unũ eorũ insul¬
tas se aliũ credidisse. Hepoto aceti xeui
quo modo int̃ se om̃s consentiant.
De uocib dnĩ quas continuo moritu xuii¬
rus emistt. quo modo ñ repugnent
matheus & marcus lucȩ & ipsi tres
iohanni. De scissione uel quomodo xuiii¬
ñ dis sentiant matheus marcus aluc a
quo ordine factũ sit. De ad miratione
centurionis & eorũ quicũ illo erant
quomodo in t̃ se consentiant matħ
mareꝰ & lucas. Demulierib quȩ ibi
qͥ dixert᷑ eas longe stetisse ñ repug¬
nent iohanni qͥ nominauit unã earũ
iuxia crucẽ stetisse. De io seph qͥ cor¬

Expanded text:
s consentiant. De hora dominicae passionis, quemadmodum non inter se dissentiant Marcus et Iohannes propter tertiam et sextam. De duobus latronibus cum illo crucifixis, quomodo omnes concordent. De his qui domino insultauerunt, quomodo inter se consonent Mattheus, Marcus et Lucas. De latronum insultatione, quomodo non repugnent Mattheus et Marcus Lucae, qui dixit unum eorum insultasse, alium credidisse. De potu aceti, quomodo inter se omnes consentiant. De uocibus domini. quas continuo moriturus emisit, quomodo non repugnent Mattheus et Marcus Lucae et ipsi tres Iohanni. De scissione ueli, quomodo non dissentiant Mattheus et Marcus a Luca, quo ordine factum sit. De admiratione centurionis et eorum qui cum illo erant, quomodo inter se consentiant Mattheus, Marcus et Lucas. De mulieribus, quae ibi  dixerunt eas longe stetisse, non repugnent lohanni, qui nominauit unam earum iuxta crucem stetisse. De Ioseph, qui cor
Abbreviated transcription (Latin):
sir& iħs. uidit hominẽ sedentẽ inteloneo
matheũ nomine. & ait illi. Sequereme:
Et surgens. secutus ẽ eũ. Hoc marcus ita
narrat. eundem &iam ipse ordine̾ te¬
nens post illius paralitici sarutatẽ. Et
egressus ẽ inquit ad mare. omisq: tur¬
ba ueniebat adeũ. & docebat eos. Et
cũ p̃terir& uidit lsui alfei sedentẽ ad
teloneum. & ait illi. sequere me. Et
surgens secutus ẽ eũ. Nihilhic repug¬
nat. Ipse est enim matheus. qui & leui:
Lucas &iam hoc post eundẽ paraliticum
sanatũ ita subiungit. E.t post hec exnt.
& uidit publicanũ nomine leui seden¬
tem ad teloneũ. & ait illi sequere me
Etrelictis õib surgens secutus ẽ eũ
Hinc aut̃ ꝓbabilius uid&ur. qđ hȩc
p̃t̃ missa recordando matheus com¬
memorat. quia utiq ante illũ sermo¬
nẽ habitũ in monte. credendũ est
uocatu eẽ matheũ. In eo quippe mon¬
te tunc lucas cõmemorat om̃s duode¬
cim explurib discipulis electos. quos

Expanded text:
 sedentem in telonio, Matthaeum nomine, et ait illi, Sequere me: et surgens secutus est eum . Hoc Marcus ita narrat, eumdem etiam ipse ordinem tenens post illius paralytici sanitatem: Et egressus est, inquit, ad mare, omnisque turba veniebat ad eum, et docebat eos. Et cum praeteriret, vidit Levi Alphaei sedentem ad telonium et ait illi: sequere me. et surgens secutus est eum. nihil hic repugnat; ipse est enim Mattheus qui et Leui. Lucas etiam hoc post eundem paralyticum sanatum ita subiungit: et post haec exiit et uidit publicanum nomine Leui sedentem ad telonium et ait illi: sequere me. et relictisHinc autem probabilius videtur quod haec praetermissa recordando Matthaeus commemorat: quia utique ante illum sermonem habitum in monte, credendum est vocatum esse Matthaeum. In eo quippe monte tunc Lucas commemorat omnes duodecim ex plurimis discipulis electos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
moyse & helia quomodo inter
se congruant tres isti. ordine &re¬
bus. & maxime propter nume¬
rum dierum. quia matheus &
marcus dicunt post sex dies

Expanded text:
Moyse et Helia, quomodo inter se congruant tres isti ordine et rebus et maxime propter, numerum dierum, quia Mattheus et Marcus dicunt post sex dies
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ conmemorass&: quod sp̃s inmundus
exiens ab homine redit. & inuenit mundatã
domũ P ostmuluerẽ ergo illã. cũ dicer&
responsũ esse turbis designo qđ detelo quȩ¬
rebant. in terposita si militudiur ione ꝓphatȩ
deinde continuo sermonẽ ipsius drũ com¬
memorat. dictũ dergina austri & deninł¬
uitis. Ita aliquid potius cominemorauit qđ
mathrus tacuit. quã aliquid pretor misit
eoꝵ que hoc loco ille narrauit. Qui saut̃
nonuidrat suꝑ fluo queri. quo illa ordine
dñs diterit: cũ ethoc discere debeamus.
ꝑ euange listarũ excellentissimã auctoritatẽ
non esse mendatiũ. Si quis quã non hoc
ordine cuius quã sermonẽ digesserit. quo
ille a quo processit. cũ ipsius ordinis nihil
productiorẽ humno dñi sermonem indicat᷑
& in eo quȩdam conmemorat qualia
matheus insermone illo qurest habias in
monte : quybis dicta intellegimus: ꝙ ibi:
scilic& ethuc. Terminato aut̃ isto sermoni

Expanded text:
domini commemorasset, quod spiritus inmundus domini commemorasset, quod spiritus inmundus exiens ab homine redit et inuenit mundatam domum. post mulierem ergo illam, cum diceret responsum esse turbis de signo, quod de caelo quaerebant, interposita similitudine Ionae prophetae. deinde continuato sermone ipsius domini, commemorat dictum de regina Austri et de Nineuitis. ita aliquid potius commemorauit quod Mattheus tacuit quam aliquid praetermisit eorum quae hoc loco ille narrauit. quis autem non uideat superfluo quaeri, quo illa ordine dominus dixerit, cum et hoc discere debeamus per euangelistarum excellentissimam auctoritatem non esse mendacium, si quisquam non hoc ordine cuiusquam sermonem dille a quo processit, cum ipsius ordinis nihil productiorem hunc Domini sermonem indicat, et in eo quaedam commemorat, qualia Matthaeus in sermone illo qui est habitus in monte , quae bis dicta intelligimus, et ibi scilicet, et hic. Terminato autem isto sermone,
Abbreviated transcription (Latin):
aest. nrc in hs quae aliquantto aliter dicunt quia
signũ de iona ꝓpheta & deniniuitis & de re¬
gina austri & de spũ inmundo qͥ cũ exierita
homine redit & inuenit domũ mundatã quẽ¬
ad modũ matheus lucae congruat.¬
Sequitur matheus & dicit: tuncresponderunt
eiquidam describis & pharistis dicentes: magist᷑
uolumus ate signũ uidere : & cet̃ usq adillid
ubiait. Sicerit & generationi fuic pessinus
Het etiam lucas narrat eoquidemi loco sen
aliquanto dispari ordine. Nuillud qđ e
peterunt signum a dño decelo sup¬
pra conmemorauit post il ludedemuto
mraculum & non ibi retulit quid eis
ad hoc dñs respondisset. Sed postra cũt᷑bȩ
aĩcurrissint: dicit hoc fuisse responsũris
quosdat intellegi suprrils ase conmemoratos.
quod decelo signũ querebant. Ethoc ad¬
neclit postra quã interposuit demulirre
quedixit dnõ: breatus uenter quite poreauit.
Hanc aut̃ mulirrẽ inter ponit. cũ desermone

Expanded text:
a est; nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quiaa est; nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quiasignum, de Jona propheta et de Ninivitis, et de Regina Austri et de spiritu inmundo, qui cum exierit ab homine redit et inuenit domum mundatam. quemadmodum Mattheus Lucae congruatt ei quidam de scribis et Pharisaeis dicentes: magister, uolumus a te signum uidere, et cetera usque ad illud ubi ait sic erit et generationi huic pessimae. haec etiam Lucas narrat eo quidem loco, sed aliquanto dispari ordine. nam illud quod petierunt signum a domino de caelo supra commemorauit post illud de muto miraculum et non ibi rettulit, quid eis ad hoc dominus respondisset, sed postea cum turbae concurrissent, dicit hoc fuisse responsum eis quos dat intellegi superius a se commemoratos, quod de caelo signum quaerebant; et hoc adnectit, posteaquam interposuit de muliere, quae dixit domino: beatus uenter, qui te portauit. hanc autem mulierem interponit, cum de sermone
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ matheus dicens. & stupebant om̃s turꝰ¬
bae & dicebant. Nũquid hic ẽ filius dauid.
Pharisti aut̃ audientes duxerunt. Hic non
oicit demones: nisi inbeltebu prinapo dono¬
nioꝵ. Ins̃ aut̃ scirns cogittione sooꝵ duit uis
Omt̃ regnũ diuisũ contrase desolatur eccet᷑ usq
adillud ubiait. Euerbis tius iustificaberis & ix
uerbis tuis comdeninaberis. Marclus nontroc¬
casionis illius mitti ubi dicit. dictũ deiłu qđ in
brlabub eicer& demonia : sedpostalia qusdim
qua solus conmemorat: hoc quoq subnicit siui
alio loco id recolens etadiungrns. suit aliquid precꝰ¬
mittens et demde adhunc ordinẽ. rediens Qucas
aut̃ prnetotidõ uerbis hocdicit qđ mathrus : &
quod ligitũ dĩ appellat spm̃ dĩ. abeadem sentenu
nonrecedit. Qumpotius rtalitud docꝙ : utno¬
urrimus qur̃ ad modũ intellrgamus: ubi dũq
scripturarũ iegerimus digitũdi: In alis aut̃ quo
non hcdicunt marchus etdi cas. nulla atqo uteni¬

Expanded text:
equitur Mattheus dicens: et stupebant omnes turbae et dicebant: numquid hic est filius Dauid? Pharisaei autem audientes dixerunt: hic non eicit demones nisi in Belzebul principe demoniorum. Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis: omne regnum diuisum contra se dead illud ubi ait, Ex verbis tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis . Marcus non ex occasione illius muti subjicit dictum de Jesu quod in Beelzebub ejiceret daemonia; sed post alia quaedam, quae solus commemorat, hoc quoque subnectit, sive alio loco id recolens et adjungens, sive aliquid praetermittens, et deinde ad hunc ordinem rediens . Lucas autem pene totidem verbis hoc dicit quod Matthaeus : et quod digitum Dei appellat Spiritum Dei, ab eadem sententia non recedit; quin potius et aliquid docet, ut noverimus quemadmodum intelligamus ubicumque Scripturarum legerimus digitum Dei. In aliis autem, quae non hic dicunt Marcus et Lucas, nulla controversi
Abbreviated transcription (Latin):
post dies. & aud itumẽ qđ indomo essal
& conuener᷑ multi. ita ut non caperei
neq: adianuam. & loquebat᷑ eis uerbun
Et uener̃ ferentes ad eũ paraliticũ. qu
a quattuor portabatur. Et cũ nons¬
sent offerre eũ illi praeturba. nuda
tectũ ubi erat. & pate facientes sub m¬
serunt grabatũ in quo paraliticus iat¬
bat. Cumudiss& aut̃ iħs fidem illu
& c&era. Lucas aut̃ non comiemoris
quo in loco factumsit. sedita dicit. Et
factum ẽ in una dierum. & ipse sedebai
docens. & erant pharisei sedentes &li
doctores. qui uenerant exom̃i castello. ga

Expanded text:
post dies, et auditum est quod in domo esset post dies, et auditum est quod in domo esset et conuenerunt multi, ita ut non caperet neque ad ianuam, et loquebatur eis uerbum. et uenerunt ferentes ad eum paralyticum, qui a quattuor portabatur. et cum non possent offerre eum illi prae turba, nudauerunt tectum ubi erat et patefacientes summiserunt grabatum, in quo paralyticus iacebat. cum uidisset autem Iesus fidem illorum, et cetera, Lucas autem non commemorat, quo in loco factum sit, sed ita dicit: et factum est in una dierum et ipse sedebat docens, et erant Pharisaei sedentes et legis doctores, qui uenera
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ dm̃ qui dedit potestãtẽ talẽ hon¬
nib De hoc paralitico dixer &iã me¬
cus & lucas. Quod gͦmatheus dicit di
dixisse confide fili dimittunt᷑ tibips¬
cata tua. lucas aut̃ nondiait fili sei
mo. adsententiã dñi exp̃ssius insinis¬
andã ual&. quia homini dimitteba
peccata. quihoc ipso quo homo eratr
poss& dicere ñ peccaui. simul & iamu
ille qui homini dimit tebat. in tellig¬
retur ds. Martus uꝰ hoc dixit qđ &n
theus. sed nondixit confide. Potuita
dem & ita dici confide homo dimittus
tibi peccata fili. aut confide fili dimi¬
tunt᷑ t̾ peccata homo. aut quolib&us¬
borũ ordine congruente. Illud san
potest mouere quod de isto paraliti
matheus ita narrat. Et ascendens
nauiculã transfr&auit &uenit in ci¬
tatẽ suã. & ecce offerebant ei parali¬
cũ iacentẽ in lecto. Martus aut̃ n
hoc in eius ciuitate factum dicit. quȩ i
natar&h uocatur sed capharnaũ qđ iu
narrat. Etiterũ intrauit capharna

Expanded text:
otestatem talem hominibus. de hoc paralytico dixerunt etiam Marcus et Lucas. quod ergo Mattheus dicit dominum dixisse: confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua, Lucas autem non dixit fili, sed homo, ad sententiam domini expressius insinuandam ualet, quia homini dimittebantur peccata, qui hoc ipso quod homo erat non posset dicere \'non peccaui\', simul etiam ut ille qui homini dimittebat intellegeretur deus. Marcus uero hoc dixit, quod et Mattheus, sed non dixit confide. potuit quidem et ita dici \'confide, homo, dimittuntur tibi peccata, fili ? , aut confide, fili, dimittuntur tibi peccata, homo\', aut quolibet uerborum ordine congruenti. Illud sane potest mouere quod de isto paralytico Mattheus ita narrat: et ascendens in nauiculam transfretauit et uenit in ciuitatem suam. et ecce offerebant ei paralyticum iacentem in lecto, Marcus autem non hoc in eius ciuitate factum dicit, quae utique Nazareth uocatur, sed Capharnaum, quod ita narrat: et iterum intrauit in Capharnaum
Abbreviated transcription (Latin):
naum. qua& sicut caput galileȩ ciuitatib
eminebat. diceremus matheũ pt̾ misisse
quȩ gesta sunt. postea quã uenit iħs in cuui¬
tatẽ suã donec uenir& capharnaũ. & hoc
adiunxisse desanato paralitico. sicut in
multis ita faciunt prȩt̾mittentes me¬
dia. tamꝗ hoc continuo sequat᷑. quod
sine ulla prȩt̾missionis suę significatio¬
ne subiungunt: . xxui. Beuocati

Expanded text:
naum, quae sicut caput Galilaeae ciuitatibus naum, quae sicut caput Galilaeae ciuitatibus eminebat, diceremus Mattheum praetermisisse quae gesta sunt, posteaquam uenit Iesus in ciuitatem suam, donec ueniret et Capharnaum, et hoc adiunxisse de sanato paralytico, sicut in multis ita faciunt praetermittentes media, tamquam hoc continuo sequatur quod sine ulla praetermissionis suae significatione subiungunt. XXVI. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ incapharnaũ. Quȩ difficilius solue¬
retur.si matheus &iam natar&h nomi¬
nar&. Nunc uͦ cum potuerit ipsa gali¬
lea dici. & uitas xp̃i quia ingalilea erat
nazar& h. sicut uniu̾sum regnũ in tot
ciuitatib constitutũ dicit᷑ romana ci¬
uitas. Cumq intot gentib constituta
sit ciuitas dequa scriptumẽ. gloriasis¬
sima dicta sunt dete cuntas di. Et cum
ipse prior popłs̃ dĩ intot cuntatib habitans.
&iã una domus dictus sit domus isrł. qͥs
dubitauerit inciuitate sua hoc fecisse
iħm. cum hoc fecerit inciuitate caphar¬
naum ciuitate galileȩ. quo transfr&an¬
do redierat deregione gerasinorũ. ut
ueniens ingalilȩa recte dicer&ur ue¬
nisse inciuitatẽ suã in quocumq opido
ess& galileȩ. pͥsertim quia & ipsa caphar¬
naum ita excellebat ingalileam. ut tãꝗ
metropolis haber&. Quodsi ꝓrsus nonli¬
cer& accipere ciuitate᷑ xp̃i uł ipsam gali¬
leã inqua erat natar& h. uł ipsã caphar¬

Expanded text:
autem in Capharnaum. quae difficilius solueretur, si Mattheus etiam Nazareth nominaret. nunc uero cum potuerit ipsa Galilaea dici ciuitas Christi, quia in Galilaea erat Nazareth, sicut uniuersum regnum in tot ciuitatibus constitutum dicitur Romana ciuitas, cumque in tot gentibus constituta sit ciuitas, de qua scriptum est: gloriosissima dicta sunt de te, ciuitas dei, et cum prior ipse populus dei in tot ciuitatibus habitans etiam una domus dictus sit. domus Israhel, quis dubitauerit in ciuitate sua hoc fecisse Iesum, cum hoc fecerit in ciuitate Capharnaum, ciuitate Galilaeae, quo transfretando redierat de regione Gerasenorum, ut ueniens in Galilaeam recte diceretur uenisse in ciuitatem suam, in quocumque oppido esset Galilaeae, praesertim quia et ipsa Capharnaum ita excellebat in Galilaea, ut tamquam metropolis haberetur? quod si prorsus non liceret accipere ciuitatem Christi uel ipsam Galilaeam, in qua erat Nazareth, uel ipsam Caphar
Abbreviated transcription (Latin):
tentia ẽ. excitantiũ dnm̃ uolentuĩq
saluari. nec opus ẽ quȩrere quidhorum
potius axp̃o dictũ sit. Siue enim aliqͥd
horũ triũ dicerint. siue alia uerba quȩ
nullus euangelistarũ cõmemorauit.
tantundẽ tam̃ ualentia adeundẽ senten¬
tiȩ ueritatẽ quid adrem int̾ est Quã¬
quã & hoc fieri potuit ut plurib eum
simul excitantibus omĩa hȩc aliud ab
alio dicerent᷑. Itẽ qđ sedata tẽpestate
dixerunt scđm matheũ qualis ẽ hic qͥ auen¬
ti & mare oboediunt ei . scđm marcũ. qͥs
putas est iste quia &uentus & mare oboe

Expanded text:
tentia est excitantium dominum uolentiumque tentia est excitantium dominum uolentiumque saluari, nec opus est quaerere, quid horum potius Christo dictum sit. siue enim aliquid horum trium dixerint, siue alia uerba quae nullus euangelistarum commemorauit, tantundem tamen ualentia ad eandem sententiae ueritatem, quid ad rem interest? quamquam et hoc fieri potuit, ut pluribus eum simul excitantibus omnia haec, aliud ab alio, dicerentur. item quod sedata tempestate dixerunt secundum Mattheum: qualis est hic, quia uenti et mare oboediunt ei? secundum Marcum: quis putas est iste, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eũ discipuli eius. & ecce motꝰ magnuf factꝰ
ẽ in mari. usq ad illud ubiait. & uenient
inciuitatẽ suã. Ista duo facta continuatĩ
quȩ narrat matheus de tranquillato mari
postea quã uentis imꝑauit iħis a somno
exscitatus. & de illis quihabebant saeuum
dȩmoniũ. ruptisq uinculis agebant᷑ in
desertũ. similit̃ narrant martꝰ & lucas
uerbis aliis. Dictȩ sunt ab alio atq alio
quȩdã sententiȩ nontamen aliȩ. uelut
illud quod eũ dicit dixisse matheus quid
timidi estis modice fidei. marcus itadicit
qͥd timidi estis necdum hab&is fidẽ. idest
illã ꝑfectam uelut granũ sinapis. hoc gͦ
&r ille ait modicȩ fidei. lucas ant̃ ubi est
urã fedes. Et totum quidem dici potuit
qud tudiestis. ubiẽ fides ur̃a. modicȩ
fidei. Vnde aliud hic. aliud ille cõme¬
morat. Et illud qđ excitantes eũ dixer̃
matheus sic. dnẽ salua nos ꝑimus martꝰ.
magister non ad te ꝑtin& quia ꝑimus.
Lucas p̃ceptor ꝑimus. una eademq sen¬

Expanded text:
cipuli eius. et ecce motus magnus factus est in mari, usque ad illud ubi ait: et uenit in ciuitatem suam. ista duo facta continuatim quae narrat Mattheus de tranquillato mari, posteaquam uentis imperauit Iesus a somno excitatus, et de illis qui habebant saeuum demonium ruptisque uinculis agebantur in desertum similiter narrant Marcus et Lucas. uerbis aliis dictae sunt ab alio adque alio quaedam sententiae, non tamen aliae, uelut illud quod eum dicit dixisse Mattheus: quid timidi estis, modicae fidei? Marcus ita dicit: quid timidi estis? necdum habetis fidem? id est illam perfectam uelut granum sinapis. hoc ergo et ille ait: modicae fidei. Lucas autem: ubi est fides uestra? et totum quidem dici potuit: quid timidi estis? ubi est fides uestra? modicae fidei. unde aliud hic, aliud ille commemorat. et illud quod excitantes eum dixerunt Mattheus sic: domine, salua nos, perimus, Marcus: magister, non ad te pertinet, quia perimus? Lucas: praeceptor, perimus, una eademque sen
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. cirta montẽ fuisse gregẽ porcoꝵ.
lucas aut̃ inmonte. quicꝗ̃ repugnat.
Grex enim porcoꝵ. tam magnus fuit.¬
ut aliquid eius eẽt inmonte. aliquid
cirta montẽ. Erant eniͬ duro milia
porcorũ. sicut marcus ex pressit:
XXU. De paralitico cuidixit di¬
mittunt᷑ tibi peccata & tolle graba¬
tũ tuũ. maxime utrum lucas ulu
hoc factũ ẽ conuenat int̾ matheũ
&̾ marcum. qr matheus dic̃ inciui¬
tate sua. marcus aut̃ capharnaũ.

Expanded text:
dixit circa montem fuisse gregem porcorum, dixit circa montem fuisse gregem porcorum, Lucas autem in monte, quidquam repugnat: grex enim porcout aliquid ejus esset in monte, aliquid circa montem. Erant enim duo millia porcorum, sicut Marcus expressit. CAPUT XXV.-- De paralytico cui dixit, Dimittuntur tibi peccata, et, Tolle grabatum tuum, maxime utrum locus ubi hoc factum est, conveniat inter Matthaeum et Marcum; quia Matthaeus dicit in civitate sua, Marcus au
Abbreviated transcription (Latin):
tundem enim ꝓrsus ual&. quis putas ẽ
iste . & qualis e hic. & ubinonẽ dictũ im¬
peratumq consequent̾ intelligit᷑. quia
imperanti oboeditur. Qđ uero matheus
duos dicit fuisse quilegionẽ illã demonũ
patiebant᷑ quȩ inporcos ire ꝑmissaẽ. mar¬
cus aut̃ & lucas unũ cõmemorant. intel¬
legas unũ etꝵ fuisse ꝑsonȩ alicuꝰ clario¬
ris & famosioris. quẽ regio illa maximȩ
dolebat. & ꝓcuius salate plurimũ sata¬
gebat. hoc uolentes significare duo euan¬
gelistȩ solum cõmemorandũ uidicauer᷑.
de quo facti huius fama latius hilariusq
flagrauerat. nec qđ uerba doe monum
diuersȩ ab euangelistis dicta sunt hab&
aliquid scrupuli. cum uł adunum redi
gi sententiam. uł omĩa dicta possint in¬
tellige̾. nec quia pluralit̃ apud matheu.
apud illos aut̃ singularit̾ loquit᷑. cum
& ipsi narrant quod int̾rogatus quid
uocar&ur legionẽ seeẽ respondit. eo qđ
multa essent dȩmonia. Nec quođ marcꝰ

Expanded text:
alet, Quis putas est iste? et, Qualis est hic? et ubi non est dictum, imperat, utique consequenter intelligitur, quia imperanti obeditur. 56. Quod vero Matthaeus duos dicit fuisse, qui legionem illam daemonum patiebantur, quae in porcos ire permissa est, Marcus autem et Lucas unum commemorant: intelligas unum eorum fuisse personae alicujus clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat, et pro cujus salute plurimum satagebat. Hoc volentes significare duo Evangelistae, solum commemorandum judicaverunt, de quo facti hujus fama latius praeclariusque fragraverat. Nec quod verba daemonum diverse ab Evangelistis dicta sunt, habet agi sententiam, vel omnia dicta possint intelligi. Nec quia pluraliter apud Matthaeum, apud illos autem singulariter loquitur, cum et ipsi narrant quod interrogatus qui vocaretur, legionem se esse respondit, eo quod multa essent daemonia. Nec quod Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
ut solutũ apparrat. anexi etsuperiorũ a¬
& posteriorũ. Post cõme moratas enĩ quas¬
dã parabolas dnĩ. Ita hoc dematre & fra¬
trib eiꝰ recordatũ inter posuit. Uenert̃
aut̃ adillũ inquid mater et fratres eĩ: &
non poterant adeũ a dire. preturba
nonix prossit quando ad cũ uenerint. Rur¬
sũ cũ ethinc transit: italoquitur. Factũ ẽ
aut̃ inquid inuna dirrũ satis mdicat¬
nonne cesse esse. ut hȩc dies intellegatur.
inqua hoc gestũ est. uxlilla quȩ continuo se¬
quitur. Ni hil itaq hab& repugnaritiae.
cũ cȩteris duob qđ matheus dematrr &
fratrib: dñi narrat. neq inuerbis dnĩ
nrq in ipso ordine rerũ gestarũ
cula turbis lodutꝰ ẽ deilo cuiꝰ inseminando
aliud cecidit inuia. & cetͣ. & de illo cuiꝰ suꝑse

Expanded text:
ut solutum appareat a nexu et superiorum eut solutum appareat a nexu et superiorum et posteriorum. post commemoratas enim quasdam parabolas domini ita hoc de matre et fratribus eius recordatum interposuit: uenerunt autem ad illum, inquit, et mater eius et fratres eius et non ponon expressit quando ad eum venerint. Rursus cum et hinc transit, ita loquitur: Factum est autem, inquit, in una dierum, et non necesse esse ut haec dies intelligatur in qua hoc gestum est, vel illa quae continuo sequitur. Nihil itaque habet repugnantiae cum caeteris duobus quod Matthaeus de matre et fratribus Domini narrat, neque in verbis Domini, neque in ipso ordine rerum gestarum.cula turbis locutus est de illo cujus in seminando aliud cecidit in via, etc., et de illo cui supe
Abbreviated transcription (Latin):
Sequi tur ergo matdieus etliat. dluc or¬
ro loquente ad turbas ecce matereius
& fratres stabant foris querentes loqui ei.
Etcȩt̃ usque adillud ubiait. qui cũq enĩ
fecerit uoluntatr̃ patris mri qui incelisest
ipsem̃s & frater e soror et materest.
Hocsinr dubio. consequenter gestũ intelle¬
gert debrmus. Premisit enĩ : cũ ad hoc
narrandũ transire. ad huc eo loquente
ad turbas. Quidest aut̃ adluic. nisi illud
quodlo quebatur : non enĩ duit: Eteo lo¬
quente ad turbas. ecce matereiꝰ & fratres
sed adhuc eo loquentr cũdict: cogit intel¬
legi harc loquente. Qur suprrius indicabat.
Nam & marcus post illud quod debasphe
mia sp̃s scĩ quid dñs dixetrit retulit
ueniunt in quiđ mater eius & fratres
praeter missis quibus damquȩ in eodem
textu sermonis dñi& mattheus prolixius
marco & lucaf & prolixius mattheo posuerunt
Nucas aut̃ non huus reigeste ordinẽ tenuit.
sedprehoccu pauit hoc & preoccupatũ ante
narrauit. Denique hoc sic inter posuit.

Expanded text:
r ergo Mattheus et dicit: adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres stabant foris quaerentes loqui ei, et cetera usque ad illud ubi ait: quicumque enim fecerit uoluntatem patris mei qui in caelis est, ipse meus et frater et soror et mater est. hoc sine dubio consequenter gestum intellegere debemus. praemisit enim, cum ad hoc narrandum transiret, adhuc eo loquente ad turbas. quid est autem adhuc nisi illud quod loquebatur? non enim dixit \'et eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres. sed adhuc eo loquente cum dicit, cogit intellegi \'haec loquente quae superius indicabat. nam et Mmia Spiritus sancti, quid Dominus dixerit retulit, Et veniunt, inquit, mater ejus et fratres : praetermissis quibusdam, quae in eodem textu sermonis Domini et Matthaeus prolixius Marco, et Lucas prolixius Matthaeo posuerunt. Lucas autem non hujus rei gestae ordinem tenuit, sed praeonarrauit. denique hoc sic interposuit,
Abbreviated transcription (Latin):
dram moysi & dicentibus quae non faciurł
ceterisq in eosdem phariseos adnõ dictis
utrum sermomathei congruat alus duobꝰ
&maxime lucȩ. qͥ ñ hoc ordine sed alibi similẽ

Expanded text:
dram Moysi et dicentibus quae non faciunt ceterisque in eosdem Pharisaeos a domino dictis, utrum sermo Matthei congruat aliis duobus et maxime Lucae, qui non hoc ordine, sed alibi simile
Abbreviated transcription (Latin):
misertꝰ misit discipulos suos dans
eis potestatẽ sanitatũ p̃standarũ.
& eis multa mandauit ordinans quẽ¬
ad modũ uiuerent. ubi quȩrendũ ẽ
quomͦ matheus. mar̃ & lucȩ congru¬
at maxime de uirga quã scđm ma¬
theũ dicit ñ ferendã. scđ mar̃ aut̃
solã ferendã. & de habitu calciam̃¬
toꝵ atq uestium.

Expanded text:
misertus misit discipulos suos dans eis potestatem sanitatum praestandarum et eis multa mandauit ordinans, quemadmodum uiuerent, ubi quaerendum est quomodo Mattheus Marco et et Lucae congruat maxime de uirga, quam secundum Mattheum dicit non ferendam, secundum Marcum autem solam ferendam, et de habitu calciamentorum adque uestium.
Abbreviated transcription (Latin):
essae orans. cũ ille dixiss& ascendit in montẽ
pelucas fuisse dixit non sine discipulis sicut
matheus & iohannes quando ab illo disces¬
serunt ut precederent eũ trans mare Iste
nãque apertissime adiunxit. erant cũ illo
& discipuli pro inde solũ dixit sine turbis

Expanded text:
esset orans; cum ille dixisset, ascendit in montem esset orans; cum ille dixisset, ascendit in montem pe Lucas fuisse dixit, non sine discipulis, sicut Matthaeus et Joannes, quando ab illo discesserunt, ut praecederent eum trans mare. Iste namque apertissime adjunxit, Erant cum illo et discipuli. Proinde solum dixit, sine turbis
Abbreviated transcription (Latin):
laborantes uenisse dñm ambulantẽ suꝑ aquas:
qđ utique prius in ipsa nauigatione factũ est :
qua uenerant cafarnaũ : Lucas autẽ post nar¬
ratũ dequinq: panibus miraculũ ꝑgit in aliud
& abor dine isto digre dit᷑: Neq enĩ aliquid
denai cula illa cõmemorat & deuia dñi suꝑ
aquas: Sodcũ dixiss&e & maduca uerunt om̃s
& saturati sunt & sub latũ est qđ suꝑ fuit illis
srcmentorũ cophini duodecim : deinde sub¬
umxit. Et factũ est cũ solus ess& orans.
erant cũ illo & discipuli Et in terrogauit
illas dicens: Que me dicunt esse turba
Iam de inceps aliud narrans non qđ illitres
qui dnm ambulantẽ suꝑ aquas uenisse ad na¬
uigantes discipulos retulerunt Nec idõ pu¬
tari deb& in illo monte quo eum dixit matħ
ascendissȩ ut solus orar&. didxisse discipulis
quẽ me dicunt turba: Lucas enĩ uidetur
in hoc congruere matheo qui a dixit cũ solus

Expanded text:
laborantes uenisse dominum ambulantem super aquas, laborantes uenisse dominum ambulantem super aquas, quod utique prius in ipsa nauigatione factum est, qua ueniebant Capharnaum. Lucas autem post narratum de quinque panibus miraculum pergit in aliud et ab ordine isto digreditur. neque enim aliquid de nauicula illa commemorat et de uia domini super aquas. sed cum dixisset: et manducauerunt omnes et saturati sunt et sublatum efragmentorum cophini duodecim; deinde subjunxit, Et factum est, cum solus esset orans, erant cum illo et discipuli, et interrogavit illos dicens: Quem me dicunt esse turbae ? jam deinceps aliud narrans, non quod illi tres, qui Dominum ambulantem super aquas venisse ad navigantes discipulos retulerunt. Nec ideo putari debet in illo monte, quo eum dixit Matthaeus ascendisse, ut solus oraret, dixisse discipulis, Quem me dicunt esse turbae Lucas enim videtur in hoc congruere Matthaeo, quia dixit, cum solus
Abbreviated transcription (Latin):
Id quoq: docebat hanc esse nobis magnam
causam orandi. quando ẽ causa fugiendi.
nec illud adũ sũ est qđ matheus prius cũ dixit
iussisse discipulos ascendere innauiculam
& prȩcedere eũ trans fretũ donec dimitte¬
ret turbas: ac deinde dimissis turbis ascen¬
disse in montẽ solũ : orare: Io hannes uero prius
de : ut autẽ sero factũ ẽ inquit desconderunt
discipuli eiꝰ ad mare: Et cũ ascendis sent na¬
uẽ & cetera: Quis enĩ non uideat hoc reca¬
pitulando iohannẽ postea dixisse factũ adisci¬
pulis qđiam iħs iusserat antequã fugiss& in
montẽ : sicut sol& in sermone ad aliquid preter¬
missũ redire quodam modo: Sed quia ipse redit᷑
maxime in breuitate ac puncto tẽporis factus
non cõmemorat᷑ : putant plerũq: qui audiunt
hoc etiã postea factũ esse qđ postea dicitur:
Sic etiã qđ dixerat ascendisse nauẽ & uenisse
trans mare in caphasnaũ : dicit ad eos in mari

Expanded text:
id quoque doceat hanc esse nobis magnam id quoque doceat hanc esse nobis magnam causam orandi, quando est causa fugiendi. nec illud aduersum est, quod Mattheus prius eum dixit iussisse discipulos ascendere in nauiculam et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas, ac deinde dimissis turbis ascendisse in montem solum orare, Iohannes uero prius de: ut autem sero factum est, inquit. descenderunt discipuli eius ad mare, et cam ascendissent nauem, et cetera. quis enim non uideat hoc recapitulando Iohannem postea dixisse factum a discipulis quod iam Iesus iusserat, antequam fugisset in montem, sicut solet in sermone ad aliquid praetermissum rediri quodammodo? sed quia ipse reditus maxime in breuitate ac puncto temporis factus non commemoratur, putant plerumque qui audiunt hoc etiam postea factum esse quod postea dicitur. sic etiam quos dixerat ascendisse nauem et uenisse trans mare in Capharnaum dicit ad eos in mari
Abbreviated transcription (Latin):
Mare aut̃ uento magno fiante etur¬
grbat ritet̃r. Nilul luc contariũ
uideri potest nisi quod matharus di¬
misis turbis eũ dicit ascendisse inmontẽ
ut illic solus oraret. io hannes aut̃ in
monte fuisse cũrisdẽ turbis quas dequmq
panib pauit Sed cũ & ipse io hannes
dicat post illutł miraculũ fuis se eũ in
nontẽ nea turbis teneretur quȩ eũ
uulebant regẽ facere utiq manifestũ ẽ
qđ demonte in planitiora descenderant.
quando illi panes turbis ministrati sunt.
& idõ nonẽ contrariũ qđ ascendit rursus
inmontẽ : sicut & matheus & lohannes
dicunt. nisi qđ matheus dixit ascendit
iohannes autem fugit Qđ ess& contrariũ
si fugiens non ascender&. Nec illud repugnat
cdm cognouiss& inquidꝰ uenturi essent ut
facerent eũ regẽ. fugit iterũ in montẽ ipse
solus Neq enĩ causa orandi contraria ẽ
cause orandi fugiendi qua ndoquidẽ & hinc
dñs trans figurans in secorpus humilitatis nro
ut conforme facer& corpari gloriae suae

Expanded text:
 uento magno flante eisurgebat, et cetera. nihil hic contrarium uideri potest, nisi quod Mattheus dimissis turbis eum dicit ascendisse in montem, ut illic solus oraret, Iohannes autem in monte fuisse, cum easdem panibus pavit. Sed cum et ipse Joannes dicat post illud miraculum fugisse eum in montem, ne a turbis teneretur, quae eum uolebant regem facere, utique manifestum est, quod de monte in planiora descenderant, quando illi panes turbis ministrati sunt. et ideo non est contrarium, quod ascendit rursus in montem, sicut et Mattheus et Iohannes dicunt, nisi quod Mattheus dixit: ascendit, Iohannes autem: fugit, quod esset contrarium, si fugiens non ascenderet. nec illud repugnat cum cognouisset. inquit, quia uenturi essent, ut facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. neque enim causae orandi contraria est causa fugiendi, quando quidem et hinc dominus transfigurans in se corpus humilitatis nostrae, ut conforme faceret corpori gloriae suae,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte nos eamus etemamus in omem̃.
hanc turbã escas. uidetur ad respon¬
sionẽ plulippiꝑtinere . nisi qđ dedu¬
certas denariis tacuit. quã quam et
in ipsius andrrae sententia potest
intellrgi. Cũ enĩ dixiss&. Eepuor uñ
hic quihab& quinqur hodeacios rtduos
pistes. adiunt etiã ipso. Sed hec quid

Expanded text:
Nisi forte nos eamus, et emamus in omnem Nisi forte nos eamus, et emamus in omnem hanc turbam escas, videtur ad responsionem Philippi pertinere; nisi quod de ducentis denariis tacuit: quanquam et in ipsius Andreae sententia potest hoc intelligi. Cum enim dixisset, Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos, et duos p