comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerau̾it usq in finem: saluus erit.
Et precepto legis cauda hostie in
sacrificio iubetur offerri. In cauda
quippe: finis est corporis. Et ille
bene immolat: qui sacrificium
boni oꝑis usq in finem debite per¬
ducit actionis. Hinc ioseph int̾
reli quos fr̃s talarem tunicam
quippe usq ad talum ẽ: opus
bonum usq ad consum mationẽ.
Sed maria cum fleret inclinauit
se: et ꝓspexit in monum̃tum. Certe
iam monum̃tum uacuum uide¬
rat: iam sub latum dominum
nunciabat. Quid est qd̾ se in cli
nauit iterum. uidere iterum desi¬
derat: sed amanti semel aspexisse
non sufficit: quia ius amoris in¬
tentionẽ multiplicat in quisitõis
Quesiuit igit᷑ prius et minime
inuenit:ꝑseuerauit ut quereret:
unde et contigit ut inueniret. Ac¬
tum quoq est. ut desideria dilata
crescerent: et crescentia caperẽr
qd̃ muenissent. Hinc est enĩ qd
de eodem sponso. eccłia in canticis
canticoꝵ dicit. In lectulo meo per

Expanded text:
veraverit usque in finem, hic salvus erit, veraverit usque in finem, hic salvus erit, et precepto legis cauda hostiae in sacrificio iubetur ofquippe finis est corporis; et ille bene immolat, qui sacrificium boni operis usque ad finem debitae perducit actionis. Hinc Joseph inter reliquos fratres talarem tunicam quippe usque ad talum est opus bonum usque ad consummationem. 2. Sed Maria, cum fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum. Certe jam monumentum vacuum viderat, jam sublatum Dominum nuntiaverat; quid est quod se iterum inclinat, iterum videre desiderat? Sed amanti semel aspexisse non sufficit, quia vis amoris intentionem multiplicat inquisitionis. Quaesivit ergo prius, et minime invenit; perseveravit ut quaereret, unde et contigit ut inveniret, actumque est ut desideria dilata crescerent, et crescentia caperent quod invenissent. Hinc est enim quod de eodem sponso Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Iu lectulo meo per
Abbreviated transcription (Latin):
la crimis maculas criminis:
et uox ueritatis impletur qua
dicitur: dimissa sunt ei peccata
multa. quia dilexit multũ. Qͤ
enim prius frigida peccando re¬
manserat: postmodum aman¬
do fortiter ardebat. Nam postꝙͣ
uenit ad monum̃tum: ibib corpus
dm̃i cum non inuenit sublatũ cre¬
didit: atq discipłis nunciauit. Q
uenientes uiderunt: atq ita esse
ut mulier dixerat. crediderunt. Et
de eis ꝓtinus scriptum est. Abiert̃
ergo discipłi ad semerip̃os. Ac dein¬
de subuingit᷑. Maria aut̃ stabat
ad monum̃tum foris plorans.
Qua in repansandum est huius
mulieris mentem quanta uis a¬
moris accenderat: que a monum̃¬
to dñi etiam discipłis recedenti¬
b non recedebat: exquirebat quẽ
nõ inueniebat. flebat inquirendo.
a moris sui igne succensa: eius
quem ablatum creclidit ardebat
desiderio. Unde contigit. ut eũ
sola tunc uideret.que remansit
ut quereret:quia nimirum uir¬
tus boni oꝑis ꝑseuerantia est. Et
uoce ueritatis dicit᷑. Qui aut̃ ꝑse¬

Expanded text:
inis: et vox Veritatis impletur, qua dicitur: Dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Quae enim prius frigida peccando remanserat, postmodum amando fortiter ardebat. Nam postquam venit ad monumentum, ibique corpus dominicum non invenit, sublatum credidit, atque discipulis nuntiavit. Qui venientes 1545 viderunt, atque ita esse ut mulier dixerat crediderunt. Et de eis protinus scriptum est: Abierunt ergo discipuli ad semetipsos. Ac deinde subjungitur: Maria autem stabat ad monumentum foris plorans . Qua in re pensandum est hujus mulieris mentem quanta vis amoris accenderat, quae a monumento Domini, etiam discipulis recedentibus, non recedebat. Exquirebat quem non invenerat, flebat inquirendo, et amoris sui igne succensa, 1546 ejus quem ablatum credidit ardebat desiderio. Unde contigit ut eum sola tunc videret, quae remansit ut quaereret, quia nimirum virtus boni operis perseverantia est, et voce veritatis dicitur: Qui perse
Abbreviated transcription (Latin):
dicere poteris: et qui scire uolue¬
Cui diuinus nuncius respondit. ħ
uelocius. Omne seruicium qd̃ di-¬
citur in eius natiuitate: dicetur ⁊
inconceptione. Sic ubi nataliciũ
in natiuitate dicitur: conceptio in
hac celebritate dicẽtur. lect¬
redictus abbas post qͣm talia
audinit. deo gr̃as reddidit: ⁊
deuotissime uouit se seruaturum
qd̃ audierat diuinitus iussum.
S̾catim ut hoc uouit: tempestas
cecidit. et serenitas rediit. Uento
igitur prospero redeunt: et in an-¬
gliam alacres ueniunt. Mox¬

Expanded text:
dicere potueris et qui scire voluedicere potueris et qui scire volueCui divinus nuntius respondit hoc velocius: Omne servitium quod dicitur in ejus Nativitate, dicitur et in Conceptione, sic ubi natalitium in Nativitate dicitur, Conceptio in hac celebritate dicitur. Praedictus abbas postquam talia audivit, Deo gratias reddidit, et devotissime vovit se servaturum quod audierat divinitus jussum. Statim ut hoc vovit, tempestas cecidit, et serenitas rediit. Vento igitur prospero redeunt, et in Angliam alacres veniunt. Sta
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ⁊ miseris. qua hora inge¬
muerint. ⁊ corde penituerint. sal¬
uos protinus fieri. Maria mat̾.¬
dñi nr̃i ora pro nõbis miseris: tuo
nr̃as in requiem suscipiatz. łc.U¬
um igitur despati sic clama-¬
rent: qũedam pontificasib
uestib ornatum iuxta nanim al¬
sistere uident. Qui hellimt̃ abbatẽ
proprio nomine compellans: hoc
ei retulit inquiens. O tu abbas
metum loquere. Dum autem am¬
mirantibus omnib quenam eẽt
persona illa abbas helsinus sur-
triam cernere. tuofq reuisere la-¬
conceptionis ipius festum diem: in
quo ip̃a uirgo incomꝑabilis futu¬
ra dei genitrix in aluo matris con-¬
cepta fuit: et doceto quoscinq potu-¬
eris. ut ꝑcelebrem diem huius a-¬
gant sollempnitatis. Tunc abbas
helsinus ut erat prudentissimus:
faciam istud. qui diem quo istud
faciam ignoro penitus. Dei nun¬
cius respondit. In sexto idus decẽ¬
bris: est dies celeberrimus huius
conceptionis. Hunc ut celebres
moneo. et celebrandum quibus

Expanded text:
ti miseris qua hora ingemuerint et corda poenituerint salvos protinus fieri, parce Domini, ora pro nobis miseris, tuo as in requiem suscipiat. Cum igitur desperati sic clamarent, quemdam pontificalibus vestibus ornatum juxta navim assistere vident, qui Elsinum abbatem proprio nomine compellens, hoc ei retulit, inquiens: O tu, abba mecum loquere. Dum autem, admirantibus omnibus quaenam esset persona illa, abbas Elsinus surretriam cernere tuosque lares visere, pconceptionis ipsius festum diem, in qua ipsa Virgo incomparabilis Dei futura Genitrix, in alvo matris concepta fuit, et doceto quoscunque potueris, ut percelebrem diem hujus agant solemnitatis. Tunc abbas Elsinus, ut erat prudentissimus, faciam istud, qui diem quo istud faciam ignoro penitus. Dei nuntius respondit: In sexto Idus Decembris est dies celeberrimus hujus conceptionis; hunc ut celebres moneo, et celebrandum dicito quibus
Abbreviated transcription (Latin):
na occurrunt. Namq sirtes pre
oculis aspiciunt: quas nauderi
scanna uocant. Tunc magis auxii
et dubii uelut in morte positi: cla¬
mabant ad deum fortius . O. deus
clementissime. pater miscd̾ie dig-¬
nare nos respicere: mersos ꝓ nr̃o
crimine. Respice clementissime
sit maxima bonitas. ad sint dona

Expanded text:
la occurrerunt, namque syrtes prae la occurrerunt, namque syrtes prae oculis aspiciunt, quas naucleri scamma dicunt. Tunc magis anxii et dubii velut in morte positi clamabant ad Deum fortius. O Deus clementissime, Pater misericordiae, dignare nos respicere mersos pro nostro crimine. Respice, clementissime,sit maxima bonitas! assint bona
Abbreviated transcription (Latin):
silia eoꝵ et acta diligent̾ inqui¬
reret. et ip̃orum in angliam ad¬
scensa igitur pupe prosꝑo
uit. ⁊ salutes ac munera atq
seruicia ex willermi regis ꝑte
obtulit. Demde om̃ia ut sibi ius-¬
sum fuerat inquisiuit: quid di¬
cerent ⁊ quom se agerent ꝑcũc¬
tari non destitit. Post qͣm aũt
omnia ꝓpter que illuc ierat stre¬
nuissime compleuit. proteresq
t̾re muerib et ꝓmissis honora¬
uit: in angliam regredi uoluit.
regredi permisit. Qui mox cũ
socus nauem conscendit. Naute¬
igitur amplustria collegerunt:
et in altum carbasa extenderũt.
ac per frementia ẽquora itinera
direxerunt. Pum itaq per alta
maris ꝑgerent: contrarius uentus
surrexit. mare funditus cõmouit:
omnes q qui in naui erant formi-¬
dine repleuit. Timore. igitur mor¬
tis conciti nimium ꝑterriti: preces
cum lacͥmis deo fundunt. ⁊ se gra¬
uiter deliquisse miserabilit̾ ge¬
crimine positis: maiora discrimi-¬

Expanded text:
silia ipsorum et acta diligenter inquisilia ipsorum et acta diligenter inquireret, et eorum in Angliam adscensa igitur puppe, prospero sentavit, et salutes ac munera atque servitia ex Guillelmi regis parte obtulit. Deinde omnia, ut sibi jussum fuerat, inquisivit, quid dicerent et quomodo satagerent percunctari non destitit. Postquam autem omnia propter quae illuc erat strenuissime complevit, proceresque terrae muneribus et promissis oneravit, in Angliam regredi voluit, regredi permisit. Qui mox cum sociis navem conscendit. Naturaigitur aplustria collegerunt, et in altum carbasa extenderunt, ac per frementia aequora itinera direxerunt. Dum itaque per alta maris pergerent, contrarius ventus eis surrexit, mare funditus commovit, omnesque nesque qui in navi erant formidine replevit. Timore igitur mortis contriti nimiumque perterriti, preces cum lacrymis Deo fundunt, et se graviter deliquisse miserabiliter gecrimine positis majora pericu
Abbreviated transcription (Latin):
norum dux potentissimus
prostrato anglorum rege
heraldo. ip̃os anglos bello
strenue suꝑando sibi subiece¬
rat: quidam abbas helsinus
li sanctiq augustini angloꝵ
apłi residebat: in qua eccl̃ia
succedentium requiescunt. Hhic
igitur helsinus certis ex cau̾sis
mu labatur. eiusq genitricem
seruicium illius faciendo: deuo¬
tissime uenerabatur. Lcõ .ii.¬
ontigit autem ut dacoꝵ
rex audita heraldi regis¬
morte. angloꝵ q subiectione. ue¬
nire in angliam properauit: et
suo eam dominio subiugare:¬
ut prostrato guillermo nouore-
deret. Quo audito: guillermꝰ¬
rex ad defendendun se p̾ꝑauit.
⁊ ex cirtum iacentib regionibus
milites qͣmplurimos congre¬
gauit. Et ut erat callidus. ur-¬
bes ac castella strenuissime mu¬
niuit: et om̃ib necessariis o¬
pũlentissime repleuit. Consili-¬
o itaq inito uillermꝰ rex cũ oꝑti-¬
matib suis strenuissimum ab-¬
batei helsinum de quo supͣ retui-¬
limus. in daciam misit: ut con-¬

Expanded text:
norum dux potentissimus, prostrato Anglorum rege Heraldo, ipsos Anglos bello strenue superando sibi subjecerat, quidam abbas, Elsinus li Sanctique Augustini, Anglorum apostoli, residebat, in qua ecclesiauccedentium requiescunt. Hic itaque Elsinus certis ex causis mulabatur, ejusque genitricem, servitium ejus faciendo devotissime, venerabatur. Contigit autem ut Danorum rex, audita Heraldi morte Anglorumque subjectione, venire in Angliam properaret et suo eam dominio subjugare, prostrato Guillelmo novo regderet. Quo audito, Guillelmus ad defendendum se praeparavit, et ex circumjacentibus regionibus milites quamplurimos congregavit, et. ut erat callidus, urbes ac castella strenuissime munivit, et omnibus necessariis opulentissime replevit. Consilio itaque inito, Guillelmus rex cum optimatibus suis strenuissimum abbatem Elsinum, de quo supra retulimus, in Daciam misit, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt: que et amplior esse ñ pos¬
sit. Ip̃e etenim pater amat uos:
quia uos me amatis: et creditis
quia a deo exiui. Non ita intel¬
ligendum est. quasi a mor et cre¬
dulitas discipłoꝵ. precesserit a¬
morem quo illos pater ama¬
ret: meritumq humanũ priꝰ
sit munerib grẽ celestis: cum
aꝑtissime dicat apl̃s. aut quis
illos gratuito amore preuenit:
atq ad amandum credendũꝙ
filium amando sustulerit. Et
quia ip̃i agnitam filii dilectio¬
nem ac fidem. pio et sollicito cor¬
de seruauerint: maiorib eos do¬
nis pat̾ne dilectionis esse remu¬
neratos. Non aut̃ arbitrandum.
quia pater sine filio aut sp̃u sc̃o
amare. uł amoris possit mun̾a
dare: nec rursus estimandũ qui¬
a filius sine patre et sp̃u sco ua¬
leat amari. uel credi. Tc¬

Expanded text:
ti sunt, quae amplior esse non potti sunt, quae amplior esse non potest. Ipse enim Pater amat vos, quia vos me amastis, et credidistis quia a Deo exivi. Non ita intelligendum est, quasi amor et credulitas discipulorum praecesserit amorem quo illos Pater amaret, meritumque humanum prius sit muneribus gratiae coelestis, cum apertissime dicat Apostolus: Aut quis illos gratuito amore praevenerit, atque ad amandum credendumque Filium amando sustulerit, et quia ipsi agnitam filii dilectionem ac fidem pio et sollicito corde servaverint, majoribus eos donis paternae dilectionis esse remuneratos. Non autem arbitrandum quia Pater sine Filio et Spiritu sancto amare, vel amoris possit munera dare. Nec rursus aestimandum quia Filius sine Patre et Spiritu sancto valeat amari vel credi.
Abbreviated transcription (Latin):
stole albe: et dictum est illis ut
requiescerent tempus adhuc mo¬
dicum donec impleretur numerꝰ
conserui eoꝵ et fratres eoꝵ. Singłas
quippe stolas nunc habent a nĩe:
cum sola sua felicitate fruuntur.
Binas tunc accipient: cum imple
quia ego rogabo patrẽ de uobis.
mo est. modo summa deitatis.
modo humanitatis humilia lo¬
q̃ndo designat. Qd enim dixit
non rogaturum se patrem de dis¬
cipulis: ꝓpt̾ consubstantialem
diuinitatis sue potentiam patrẽ¬
dicit: in qua non patrem ip̃e ro¬
gare. sed rogata cum patre consu¬
euit donare. Qd̃ u̾o petro ait. e¬
go autẽ rogaui ꝓ te ut nõ deficiat
fides tua: et de illo ioħs. aduocatum
patris ostendit ocłis: pro nrã in¬
firmitate ꝓpitius interuenit.
Potest et ita non inconuenien¬
ter accipi qd̃ ait: et nõ dico uo¬
bis. quia ego rogabo patrem de
uobis: qui a non de presenti ro¬
go. sed de futuro tempore. posuit
rogabo: quod scĩs in interna pa¬
ce receptis. non opus sit iam ro¬
mirum tanta beatitudine dona¬

Expanded text:
is ut requiescerent tempus adhuc modicum, donec implerentur conservi eorum, et fratres eorum. Singulas quippe stolas albas nunc habent animae, cum sola sua felicitate fruuntur; binas tunc accipient cum, implequia ego rogabo Patrem de vobis. mo est, modo summa deitatis, modo humanitatis humilia loquendo designat. Quod enim dicit non rogaturum se Patrem, de discipulis propter consubstantialem Patri divinitatis suae potentiam dicit, in qua non Patrem ipse rogare, sed rogatam cum Patre consuevit donare. Quod vero Petro ait: Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua ; et de illo Joannes: Advocatum, Patris ostendit oculis, pro nostra infirmitate propitius intervenit. Potest et ita non inconvenienter accipi quod ait: Et non dico vobis, quia ego rogabo Patrem de vobis, quia non de praesenti rogo, sed de futuro tempore posuit rogabo, quod, sanctis in interna pace receptis, non opus sit jam alimirum tanta beatitudine dona
Abbreviated transcription (Latin):
tissime in die futuram ꝓmisit:
illo inquiens die in nomine meo
petetis. In die etenim petunt: quia
non intenebras pressurarum. ut
nr̃a in presenti. sed in luce sempit̾
aut̃ idem sp̃s electoꝵ in illa cele¬
sti ciuitate positi. etiam ꝓ seip̃ĩs
in nomine saluatoris petere in¬
telligi: quia uidelicet tempus
uniuersalis iudicii et resurrecti¬
onis corpoꝵ. in quib pro domi¬
Unde ioħs ait. Uidi sub altare
animas interfectoꝵ ꝓpt̾ uerbum
dei: et ꝓpt̾ testimonium quod ha¬
bebant: et clamabant uoce mag.¬
na dicentes: usq quo dñe sc̃s. et
uerus. non udicas ⁊ undicas
sanguinem nr̃m. de his qui ha

Expanded text:
tissime in die futura promisit: tissime in die futura promisit: Illo, inquiens, die in nomine meo petetis. In die etenim petunt, quia non in tenebris pressurarum, ut nostra in praesenti, sed in luce sempiterautem idem spiritus electorum in illa coelesti civitate positi, etiam pro seipsis in nomine Salvatoris petere intelligi, quia, videlicet, tempus universalis judicii et resurrectionis corporum in quibus pro Domines cum ait: Vidi sub altare animas interfectorum propter verbum Dei et propter testimonium quod habebant, et clamabant voce magna dicentes: Usquequo, Domine sanctus et verus, non judicas, et vindicas s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuerbiis locutus sum uobis: uenit
hora cum iam non inprouerbiis
loquar uobis: sed palam de patre
annunciabo uobis. Illam nimi¬
rum horam significat: qua eis ꝑ¬
acta sua passione. ac resurrectione.
sp̃s sc̃i erat grãm daturus. Tunc
etenim spiritaliter intus instructi.
spetiali dilectione succensi. quo ꝑ¬
fectius omnia que de cognitione
diuinitatis mortalib erant ca¬
pienda ceperunt: et ardentius sola
petere. ac desiderare iuuarent. cura¬
runt. Hoc est enim qd̃ subiunxit.
Illo enim die in nomine meo pete¬
tis. Possumus horam quã pollice¬
tur infutura uita intelligere: qͣm
palam de patre annuntiat:idest
palam patrem ostendet electis:
qͣndo sicut apłs ait. uidebimus
eum facie ad faciem. De qua an
ihu petunt electi: dum ꝓ nr̃a fra¬
gilitate int̾cedunt: quatenus ad
sue saluationis sortem ꝑtinga¬
mus: ad quam adhuc inter insi¬
dias hostium peregrinamur in
t̾ris. Quam scõꝵ petitione ap¬

Expanded text:
proverbiis locutus sum vobis. Venit proverbiis locutus sum vobis. Venit hora, cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis. Illam nimirum horam significat, qua eis, peracta sua passione ac resurrectione, Spiritus sancti erat gratiam daturus. Tunc etenim spiritualiter intus instructi, spirituali dilectione succensi, quo perfectius omnia quae de agnitione divinitatis mortalibus erant capienda, ceperant, eo ardentius sola am juvarent, petere ac desiderare curarent. Hoc est enim quod subjunxit: Illo die in nomine meo petetis. Possumus horam quam pollicetur in futura vita intelligere, in qua palam de Patre annuntiat, id est, palam Patrem ostendet electis, quando, sicut Apostolus ait: Videbimus eum facie ad faciem . De qua annJesu petunt electi, dum pro nostra fragilitate intercedunt, quatenus ad suae salvationis sortem pertingamus, a qua adhuc inter insidias hostium peregrinamur in terris, quam sanctorum petitionem ap
Abbreviated transcription (Latin):
lenum quippe gaudium
fit:ut nemine flente.cum
solis datur gaudere gaudentib.
Ait itaq : petite et accipietis: ut
gaudium ur̃m sit plenum. Ac
si patenter dicat. Non fluxa scłi
gaudia. que et merore semꝑ mixta.
et certo sunt fine obnoxia: sed il¬
lud singulare gaudium a patre
pecite: cuius plenitudo. nullo cuius¬
libet in quietudinis attactu minu¬
itur: eternitas nullo umquã t̾mi¬
no dissoluitur. Si enim ꝑstiteritiᷤ
in petendo: ꝓculdubio que petitis
accipietis. De huius plenitudine gau¬
dii. petrus fidelib scripsit dicens:
credentes aut̃ exultabitis letitia in¬
enarrabili et głificata: reportanteᷤ
finem fidei ur̃e. salutem animaꝵ.
ur̃arum. Petere aut̃ huius modi gar¬
dium est. non uerbis tantum modo
patrie celestis introitum flagitare:
sed et digna oꝑatione ꝓ eius ꝑcepti¬
one certare. Neq enim quippiam
utilitatis affert bene orando suꝑ¬
na querere: qui non destitit ꝑuerse
uiuendo infimis implicari. Hec ĩ

Expanded text:
lenum quippe gaudium fit, ubi, nemine flente, cum solis datur gaudere gaudentibus. Ait itaque: Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Ac si patenter dicat: Non fluxa saeculi gaudia, quae et moerore semper mista, et certo sunt fine obnoxia, sed illud singulare gaudium a Patre petite, cujus plenitudo nullo cujuslibet inquietudinis attactu minuitur, aeternitas nullo unquam termino dissolvitur. Si enim perstiteritis in petendo, procul dubio quae petitis accipietis. De cujus plenitudine gaudii Petrus fidelibus scribit, dicens: Credentes autem exsultabitis laetitia inenarrabili et glorificata, reportantes finem fidei vestrae salutem animarum vestrarum . Petere autem hujusmodi gaudium est, non verbis tantummodo patriae coelestis introitum flagitare, sed et digna operatione pro ejus perceptione certare. Neque enim quidpiam utilitatis affert bene orando superna quaerere, qui non desistit perverse vivendo infimis implicari. Haec in
Abbreviated transcription (Latin):
radysi amenitatẽ. Sed quia
hoc totum donauit tͥ gr̃axͥ.
exorare digneris. ut nos clem̃¬
ter exauliat postu lantes. ⁊ pla¬
cide remunerẽt decertantes.
nicos ad fidem catholicam cõ¬
sexto kalendas martii. Qui
cum patre et sp̃u sco uiuit
et regnat ꝑ infinita scła se

Expanded text:
Domino exaltatus. Sed quia hoc totum donavit tibi gratiaexorare digneris: ut nos clementer exaudiat postulantes, et placide remuneret decertantes. nicos ad fidem catholicam consexto Kalendas Martias, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per infinita sae
Abbreviated transcription (Latin):
mathias in caritatis fun¬
ter uiuere studuit. ut in fra sep¬
tuaginta duos discipulos diui-¬
na grã electus. ad apłatus glam
conscendere meruerrt. Plaude
ergo nimis. plaude ꝑ cuncta
beate. iam cetib angelicis soci¬
atus. iam xp̃i nectare saciatus:
int̾ apłicas sedes iudicio illo
magno cum iudicat orbẽ t̾re
Gaude iam letus gaudio sem¬
pit̾no. Et merito. qm̃ p̾sago
nomine uocitatus. et a xp̃o do¬
natus.iam ñ paruus sed mag¬
nus. non infumus in scło: s
głosus fulges in celo. Et quare

Expanded text:
 in charitatis funter vivere studuit, ut inter septuaginta duos discipulos divina gratia electus ad apostolatus gloriam conscendere meruerit. ergo nimis, plaude per cuncta beatus: jam coetibus angelicis sociatus, jam Christi nectare satiatus: inter apostolicas sedes in judicio illo magno, cum judicabit orbem terrae gaude jam laetus gaudio sempiterno: et merito, quoniam praesago nomine vocitatus, et a Christo donatus; jam non parvus, sed magnus, non infimus in saeculo, sed gloriosus polles in coelo. Et quare
Abbreviated transcription (Latin):
osa. Cum aut̃ appropinquaret
porte ciuitatis: ecce defunctus
efferebatur. filius unicus ma¬
cris sue. Defunctus hic qui ex¬
tra portam ciuitatis multis
est intuentib delatus. significat
hominem. letali criminum fun̾e
soporatũ: eandemq in suꝑ ani¬
me mortem. non cordis adhuc cu¬
bili tegentem: sed ad multorum
noticiam ꝑ locutionis oꝑis ue
indicium. quasi ꝑ sue ostia ci
uitatis ꝓpalantem. Qui bene
filius unicus matris sue fuisse
ꝑhibetur: quia licet emultis col¬
lecta ꝑsonis. una sit ꝑfecta et
immaculata uirgo mater ec¬
clesia: singuli quiq tamen fide¬
lium uniuersalis se eccłie filioᷤ
rectissime fatentur. Nam et
electus quilibet quando ad fi¬
dem imbuitur. filius est:¬

Expanded text:
Cum autem appropinquaret portae civitatis, ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae. Defunctus hic, qui extra portam civitatis multis est intuentibus elatus, significat hominem lethali criminum funere soporatum, eamdemque insuper animae mortem, non cordis adhuc cubili tegentem, sed ad multorum notitiam per locutionis operisve indicium, quasi per suae civitatis ostia propalantem. Qui bene filius unicus matris suae fuisse perhibent, quia licet e multis collecta personis, una sit perfecta et immaculata virgo, mater Ecclesia, singuli quique tamen fidelium universalis se Ecclesiae filios rectissime fatentur. Nam et electus quilibet, quando ad fidem imbuitur, filius est
Abbreviated transcription (Latin):
putauerunt: Illi in quit hoĩes
cum uidissent qd̃ fecerat signũ:
dicebant quia hic est uere ꝓph̃a.
est: suscitabo eis ꝓpħam similem
tui. Similem scd̾m carnem: nõ
scd̾m maiestatem. Et de ip̃o xp̃o
nitur et legitur. Et ip̃e dñs de
ait. ston est ꝓph̃a sine honore
nisi in patria sua. ꝓpħa dñs. ⁊¬
uerbum dei dñs: ⁊ nullus pro¬
pha. sine uerbo di ꝓpħat: cũ ꝓphis
uerbum di. ⁊ ꝓpħa uerbum dei.
Meruerunt priora tempora
ꝓpħas afflatos ⁊ impletos uer¬
bo dei: meruimꝰ nos ꝓpħam ip̃m
uerbum dei. Sic aut̃ ꝓpħa xp̃s¬

Expanded text:
putaverunt? Illi, inquit, homines putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere propheta. est: Suscitabo eis prophetam similem tui . Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Chrisnitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait: Non est propheta sine honore nisi in patria sua . erbum Dei Dominus, et nullus propheta sine Verbo Dei prophetat: cum Prophetis Verbum Dei, et propheta Verbum Dei. Meruerunt priora tempora Prophetas afflatos, et impletos Verbo Dei: meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. Sic autem p
Abbreviated transcription (Latin):
nisi que ppłs nõ potuit man¬
ducare: Intelliguntur ergo quedã
secretiora intelligentie. que mustitu¬
do non potest capere. Quid ergo re¬
stat nisi ut secretiora intelligentie.
que non potest caꝑe multitudo. Il¬
lis credantur qui ydonei sunt
⁊ alios docere. sicut erant apłi: un¬
de duodecim cophyni impleti st̃e
Factum est hoc. ⁊ mirabilit̾. qͥa
magnum factum est: ⁊ utiliter.
quia spiritale fr̃m est. Qui tunc
uiderunt ammirati sunt: nos e¬
nim non miramur cum audimͦ.
factum est enim ut illi uiderent:
scriptum est aut̃ ut nos audiremꝰ.
Qd̾ in illis ocłi ualuerunt: hoc
in nobis fides. Cernimus qͥppe
animo. qd̾ oculis non potuimꝰ.
Et prelati illis sumus: qm̃ de no¬
bis dictum est. beati qui non ui¬
dent et credunt. Addo aut̃ quia
forte intelleximus. qd̾ illa tur¬
ba non intellexit: et uere nos
pasti sumus: qui ad medullã
ordei ꝑuenire potuimus. Deni¬
q homines illi qui uiderunt qͥd

Expanded text:
nisi quae populus non potuit mannisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid
Abbreviated transcription (Latin):
tos libros cum exponunt᷑ tamꝙͣ¬
frangendo. idest disseren do fecert̃.
S ed quia in illo ordeo. ignoran¬
tia primi ppłi tegebat᷑: de quo pͥ¬
mo ppło dictum est. qͣm diu legi¬
tur moyses. uelam̃ suꝑ corda ẽoꝵ
positum est: nondum enĩ abla¬
tum erat uelamen: quia nondũ
uenerat xp̃c: nondum uelum
templi fuerat in illo in cruce pen¬
dente conscissum. Quia ergo ig¬
norantia ppłi erat in legẽ: ꝓp¬
terea temptatio illa. ignoran.¬
tiam discipłi demonstrabat.
Nichil igitur uacat. Omnia
inniuint: sed intellectorem
requirunt. Nam et ip̃e nume¬
rus pasti ppłi. ppłm significa¬
bat sublege constitutum. Cur
enim quinq milia erant: nisi
quia sub lege erant: Que lex qͥn¬
q libris moysi explicatur. Unde
⁊ quinq illis porticib langui¬
nib pauit. Nam et suꝑ fenum
discumbebant. Carnaliter ergo
sapiebant: et incarnalib requi¬
escebant. Omnis enĩ caro fenũ.
Que sunt aut̃ illa fragmenta:

Expanded text:
tos libros, cum exponuntur, tatos libros, cum exponuntur, tafrangendo, id est disserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est . Nondum enim velamen ablatum erat, quia nondum venerat Christus, nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languinibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta,
Abbreviated transcription (Latin):
quinq panes: et duos pisces.
Si queramus qui fuerit puer
ite: forte ppłs istł erat. sensu pu¬
erilis. Portabat. nec manducabat.
Illa enim que portabat. clausa
honerabant: aꝑta pascebant. Du¬
o enim pisces. uidentur nob̾ sig¬
nificare duas illas inueteri te¬
stam̃to sublimes ꝑsonas: que
ungebantur ad populum scĩfi¬
candum et regendum: sacerdo¬
tis et regis: ⁊ ip̃e in mysterio ue¬
nit aliquando. qui ꝑ illas signi¬
ficabatur. Uenit aliquando qui
ꝑ medullam ordei. ostendebatur
puer: ꝑ paleam uero ordei occulta¬
batur. Uenit ip̃e unus: utramq
ꝑsonam. in se portans sac̾dotis¬
scilicet et regis. Sacerdotis ꝑ uic¬
timam: quam se ip̃m obtulit ꝓ
nobis deo. Regis. quia regimur
ab eo:et aꝑiuntur que clausa
portabantur. Gr̃as illi: imple¬
uit ꝑ se: qd ꝑ uetus testam̃ tum
ꝓmittebatur. Et frangi iussit
panes: frangendo multiplica¬
ti sunt. Nichil utrius. Quinq
enim illi libri moysi. quã mul¬

Expanded text:
quinque panes et duos pisces. quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis significare illas duas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sacrificandum et regendum, sacerdotes et reges. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam mul
Abbreviated transcription (Latin):
portans quinq panes ordeaceos.
et duos pisces. Et ait iħc. Facite
homines discumbere. Erat aut̃
ibi fenum multum. Et discu¬
buerunt fere quinq milia ho
nes: positi ante discumbentes. Nõ
iam quinq panes: sed qd̾ adiece¬
rat. qui creauerat qd̵ actũ erat:
et de piscib quantum sufficie¬
bat. Parum est turbam illam
fuisse saciatam. Etiam fragm̃¬
ta resederũt: ⁊ ip̃a colligi iussa
sunt. ne perirent. Et impleuer̃t
duodecim cophinos fra gm̃toꝵ.
Breuiter ut curramus. quinq
panes intelliguntur quinq libͥ
moysi: merito non tricei. sed or¬
deacer. quia aduetus testam̃tũ
ꝑtinent. Nostis aut̃ ordeum
ita creatum: ut ad medullam
eius uix ꝑueniatur. Uestit᷑ enĩ
eadem medulla tegmne palee:
et ip̃a palea tenax et in herens:
ut cum labore exuatur. Talis¬
est littera ueteris testam̃ti: uestita
tegminib carnalium sacram̃toꝵ.
S si ad euis medullam ꝑueni¬
atur: pascit et saciat.
erebat ergo quidam puer.

Expanded text:
portans quinque panes hordeaceos portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque millia homnes, positi ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talisest littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer
Abbreviated transcription (Latin):
significauit. Apparebit ergo: cũ
ip̃m sacramentum de quinq pani¬
b ceꝑit nobis loqui. ⁊ quid signi¬
ficet indicare. Ibi enim uidebimꝰ.
quare dñs in hoc facto ignoran¬
tiam discipłi. uoluit interrogã¬
do qd̾ sciebat ostendere. Nam int̾¬
rogamus aliquando qđ nescimꝰ:
audire uolentes ut discamus. A¬
liquando int̾rogamus qđ̵ scimus:
scire uolentes utrum et ille sciat
quẽ int̾rogamus. Utrumq hoc
nouerat dñs: ⁊ quod int̾roga
bat. Quid enim esset facturus
ip̃e nouerat: ⁊ hoc nescire phy¬
lippum sciebat similiter. Qua¬
re itaq int̾rogabat: nisi quia
illius ignorantiam demonstra¬
bat: Et hoc quare fecerit ut di¬
.xi: post intelligemus andreas
ait. Est hic puer quidã qͥ habet
quinq panes et duos pisces. Sed
quid hec sunt int̾ tantos: Cum
dixisset phylippus int̾rogatus.
ducentoꝵ denarioꝵ panes non
sufficere. quib tanta illa turba
reficeretur: erat ibi puerquidã

Expanded text:
significavit. Apparebit ergo, cum significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer
Abbreviated transcription (Latin):
uia igitur uidimus. quia
laudauimus legamus et
intelligamus. Dñs in monte.
Multomagis intelligamꝰ qͥa
dñs in monte: uerbum est in.
alto. ꝓinde nõ quasi humilit̾
iacet. qd̾ in monte fc̃m̃ est: nec
transeunter pretereun dum est.
tes agnouit: misericordit̾ pa¬
uit: nõ solum ꝓbonitate: uerũ
etiam ꝓ potestate. Quid enĩ sola
ꝓdesset bonitas. ubi non erat
panis. unde turba esuriens pas¬
ceretur: Nisi bonitati adesset
potestas: ieuina illa turba. et¬
discipuli qui erant cum dño
in fame. et ip̃i turbas uolebãt
pascere ut nõ remanerent ina¬
nes: sed unde pascerent nõ habebãt.
Interrogauit ergo dñs unde emeren¬
tur panes ad turbas pascendas. Et
ait scriptura. Hoc aut̃ dicebat temp¬
tans eum discipulũ scilicet phylip¬
pum. quẽ interrogauerat. Ip̃e enĩ
sciebat. quid eẽt facturus. Cur gͦ
hominẽ temptabat: nisi quia ig¬
norantiam discipuli demonstra¬
bat: Et forte in demonstratione
ignorantie discipuli: aliquid

Expanded text:
uia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed tes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba remdiscipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum, discipulum scilicet Philippum quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cur ergo de bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? et forte in demonsignorantiae discipuli aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
minus angło̾ꝵ. Nam ⁊ ip̃e dc̃s
est. magni consilii angelus.
Uerumptamen alibi quid
dicit ꝓph̃a: quia nõ legatus.
neq angelus. sed ip̃e ueniens
saluos faciet eos: idest ad sal¬
angelum: sed ueniet ip̃e. Quis
ueniet: et ip̃e angłs: certe nõ
ꝑ angłm: nisi quia iste sic an
Exhortatus est nos ad fidem.
ad capescendam uitam eternam.
aliquid presens annuntiauit:
aliquid futurum predixit. Ex
eo qd̾ presens annuntiauit:
angłs erat: ex eo qd̃ futurum
predixit: ꝓpħa erat. Ex eo qd̃
uerbum dei caro factum est:
et angeloꝵ ⁊ ꝓpharum do¬
minus erat.

Expanded text:
minus angelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salangelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angExhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et angelorum et prophetarum Dominus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
ut potiora inferamus sciendũ
est utiq qd̵ tot mortuos susci¬
tauerit quot ab et̾na dampna¬
tionis morte salu tifera predi¬
catione eripuit. Qd̃ ꝑ omnia ex¬
cellentius atq głosius esse decer¬
nitur. a peccati morte animã de¬
functam xp̃o restituerit. quã mo¬
rituro corpori uitam donare. Qͥd
enim tam głosius atq prestan¬
tius. quã eternalit̾ cum xp̃o ui¬
uere. cum xp̃o gaudere celeste
regnum cum angelis et scĩs õi¬
queritur. si cut ceteroꝵ apłorũ:
manifestissime constat quod
ip̃e sibi intulerit passionẽ et
crucem suam ferendo xp̃m fu¬
erit secutus dicendo cum apło.
Michi aut̃ absit głari. nisi in

Expanded text:
ut potiora inferamus, sciendum est utique, quod tot mortuos suscitaverit quot ab aeternae damnationis morte, salutifera praedicatione, eripuerit: quod per omnia excellentius atque gloriosius esse decernitur a peccati morte animam defunctam Christo restituere quam morituro corpori vitam donare. Quid enim gloriosius atque praestantius quam aeternaliter cum Christo vivere, cum Christo gaudere, coelesut potiora inferamus, sciendum est utique, quod tot mortuos susciberi, sicuti caeterorum apostolorum, manifestissime constat quod ipse sibi intulerit passionem: et crucem suam ferendo Christum fuerit secutus, dicendo cum Apostolo: Mihi autem absit gloriari, nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
scĩssimi apłi.consideranda et
scriptura denunciat. ñ sicut
uidet homo. ita preuidet deus.
Ille enim ioseph qui uoca bat᷑
barsabas. qui cognominatꝰ
est iustus. ab hominib est electus.
Mathias aut̃ qui int̾pretatur dĩ
paruus. siue donatus. sp̃c sc̃i elec¬
tione fc̃s est magnus. Ouere par¬
uum. o uere magnũ. qui nõ ideo
magnus qui a elatus:sed ideo
magnus qm̃ humilis factus ẽ.
sectando si quidem uestigia do¬
mini dicentis. Non uenit filius
hominis ministrari. sed minis¬
trare. et dare animam suam
redemptionem ꝓ multis. Et il¬
lud quod in alio loco dixit. cũ
zebedei filios. ad scãm cogeret
humilitatem. qui se exaltat
humiuabit᷑. et qui humiliat
exaltabitur.

Expanded text:
nsideranda esticut divina Scriptura denuntiat, non sicut videt homo, ita praevidet Deus . Ille enim Joseph, qui vocabatur Barsabas, qui cognominatus est Justus, ab hominibus est electus: Matthias autem qui interpretatur Dei parvus, sive donatus, Spiritus sancti electione factus est magnus. O vere parvum! o vere magnum, qui non ideo magnus quia elatus, sed ideo magnus quoniam humilis factus, sectando siquidem vestigia Domini sui dicentis: « Non venit filius hominis ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . » Et illud quod in alio loco dicit, cum Zebedaei filios ad sanctam cogeret humilitatem: « Qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur
Abbreviated transcription (Latin):
t qm̃ mos obuinuit in sc̃a
festa specialit̾ quo die celo sit
natus et coronatus: ut in illo
celebretur nos hodierna die
beati mathie apłi duodecimi
natalem tanta ueneratione ex
decentius condecet enarrare.
sta. Exurgens aut̃ petrus in
medio fr̃m dixit. Erat autem
turba hominum simul fere
centum uiginti. Uiri frẽs opor¬
tet impleri scripturam quam

Expanded text:
 quia mox obtinuit in sancta festa specialiter quo die coelo sit natus et coronatus, in illo celebrentur; nos hodierna die B. Matthiae duodecimi apostoli natalem tanta veneratione excstoli gloriam decentius condecet enarrare. sta: 4. « Exsurgens autem Petrus in medio fratrum, dixit erat autem turba hominum simul fere centum viginti: Viri, fratres, oportet impleri Scripturam quam
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Queritur quare nauem ascẽ-¬
derit. Numquid non poterat su¬
ꝑ undas maris ambulare: qui
quondam petro prestitit ut per
undas maris ambularet: An ñ
poterat coram uestigiis suis ma¬
re siccare: qui coram filiis i srł
reuertentib ex egypto. mare raibꝵ¬
Poterat utiq. S in nauẽ ascendit:
ut omnia que hominis sũt agens:
uerum hominem pro nr̃a salute
se uenisse demonstraret. Et ecce of¬
ferebant ei ꝑaliticum in lecto iacẽ¬
tem. Paralisis non solum grauis
in frigus uersus. naturales me¬
atus uenarum precludit: in tan¬
tum ut si totum hominẽ atage¬
rit. in ualidum reddat. Si autẽ
qd̃ libet membrum arripuerit:
inflexibile.⁊inutile faciat. Ergo
ꝑ paraliticum qui libet peccator
designatur: qui a calore diuini
amoris recedens. in corporale
frigus iniquitatis conuertitur:
mn tantum. ut si aliquando gra¬
iussima mala ꝑpetret: ut nec ea
uelut minima ꝑtimescat. Qua¬
libet ꝑ ꝓpħam dicitur. Sicut fri¬
gidam facit cisterna aquã suã:

Expanded text:
 quaeritur, quare navim ascenderit? Nunquid non poterat super undas maris ambulare, qui quondam Petro praestitit, ut super undas maris ambularet ? Aut non poterat coram suis vestigiis mare siccare, qui coram filiis Israel egredientibus ex Aegypto mare RubPoterat utique; sed ideo navem ascendit, ut omnia quae hominis sunt agens, verum hominem pro nostra salute se venisse demonstraret. « Et ecce offerebant ei paralyticum in lecto jacentem. » Paralysis non solum gravissin frigus versus, naturales meatus venarum praecludit, in tantum ut si totum hominem attigerit, invalidum reddat; si autem quodlibet membrum arripuerit, inflexibile et inutile faciat. Ergo per paralyticum quilibet peccator designatur, qui a calore divini amoris recedens, in tepore vel frigore iniquitatis convertitur, in tantum ut si aliquando gravissima mala perpetret, nec ea velut minima pertimescat, qualibus per prophetam dicitur: « Sicut frigidam facit cisterna aquam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
epius contin¬
gere solet. ut una eademq
res in scripturis. duplicem. uel
triplicem habeat significatõnẽ:
crucis. aliquando scãm eccłiam.
aliquando uterum intemera¬
te uirginis significat. Uexillũ
sc̃e crucis: sicut alio loco legimꝰ.
Ascendente ih̾u in nauieulam:
secuti sunt eum discipuli eius.

Expanded text:
epius contingere solet, ut una eademque res in Scripturis duplicem vel triplicem habeat significationem, crucis, aliquando sanctam Ecclesiam, aliquando uterum intemeratae Virginis significat. Vexillum sanctae crucis, sicut in alio loco legimus: « Ascendente Jesu in naviculam, secuti sunt eum
Abbreviated transcription (Latin):
Intemerate uirginis uterũ: sicut
in hoc loco. Ascendit ih̾c in nauicu¬
lam. Quasi enim dñs sp̃ualit̾ na¬
uem ascendit: quando in temera¬
te uirginis in utero carnem assũp¬
sit. Transfretauit: quia natus do¬
cuit. mirabilia fecit. passus est. ⁊
resurrexit: ⁊ sicut ꝑ petrum apłm¬
dicitur ꝑtransiuit benefaciendo.
⁊ sanando omnes oppressos a dia¬
bolo. Uenit in ciuitatem suam.
idest ad sc̃am eccłiam: non quod
ad eam ueniens suam inuenerit:
sed qd̃ ueniendo eam suã fecerit.
In cuius tẏpo. eius ciuitas nata¬
rech dicta est:que munda uel cu¬
stodita int̾pretat᷑: significat eccłi¬
am. quã sibi dñs elegit: nõ habẽ¬
tem maculam neq rugam: qm̃¬

Expanded text:
intemeratae Virginis, sicut in hoc loco: « Ascendens Jesus in naviculam. » Quasi enim Dominus spiritaliter navem ascendit, quando ex intemeratae Virginis utero carnem assumpsit. Transfretavit, quia natus docuit, mirabilia fecit, passus est, et resurrexit, sicut per Petrum apit benefaciendo, et sanando omnes oppressos a diabolo . » Venit in civitatem suam, id est sanctam Ecclesiam, non quod ad eam veniens suam invenerit, sed quod subveniendo eam suam fecerit. In cujus typo ejus civitas Nazareth dicta est, quae munda vel custodita interpretatur, significans Ecclesiam quam sibi elegit non habentem maculam vel rugam: q
Abbreviated transcription (Latin):
sacri eloquii fratres km̃i. prius
seruanda est ueritas hystorie: et
post modũ est requirenda. spiri¬
talis intelligentie allegoria. Et
namq allegorie fructus suauit̾
carpitur: cũ prius ꝑ hystoriam.
ueritatis radice solidatur. Sed
quiaᷤ numqͣm allegoria fidem
edificat. ⁊ hystoria moralitatẽ:
nos quia auctore deo iam fide¬
lib loquimur: ñ ab recredimꝰ.
si ip̃m loquendi ordinẽ postpo¬
namus: quatenus qui fidem fir¬
mã tenetis. prius de alegoria a¬
liquid breuiter au dire debeatis:
⁊ qd̃ uobis de moralitate hystori¬
e ualde est necessariũ: hoc in ex¬
positionis nr̃e ordine seruetur ex¬
tremum: quia ea plerumq so¬
lent melius recoli: que contingit
post modũ audiri.Sensus uero
allegoricos sub breuitate transcur¬
rimus: ut ad moralitatis lati¬
tudinem cicius uenire ualea¬
mus. Homo quidam erat diue̾
qui induebatur purpura et
bysso: et epulabatur cotidie splẽ¬
dide.Quẽ fratres kinĩ. quẽ di¬

Expanded text:
sacri eloquii, fratres charissimi, prius servanda est veritas historiae, et postmodum requirenda spiritalis intelligentia allegoriae. Tunc namque allegoriae fructus suaviter carpitur, cum prius per historiam in veritatis radice solidatur. Sed quia nonnunquam allegoria fidem aedificat, et historia moralitatem, nos qui auctore Deo jam fidelibus loquimur, non abs re credimus si ipsum loquendi ordinem postponamus, quatenus qui fidem jam firmam tenetis prius de allegoria aliquid breviter audire debeatis; et quod vobis de moralitate historiae valde est necessarium, hoc in expositionis nostrae ordine servetur extremum, quia ea plerumque solent melius recoli quae contingit postmodum audiri. 2. Sensus ergo allegoricos sub brevitate transcurrimus, ut ad moralitatis latitudinem citius venire valeamus. Homo quidam erat dives, qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Quem, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
sa patula amplitudine diffu-¬
sa: quia corda sua quo ueriꝰ
solo eiusdem dilectionis senti¬
unt igne splendescere: eo latiꝰ
hec diuinis gaudent pand̾e
conspectibus. Nbi recte sub¬
iungitur plenas odoramen-¬
toꝵ: que sunt orationes scõꝵ.
Phiale namq auree odoram̃¬
toꝵ. plenitudine redundant:
cum fulgida caritate iustoꝵ
precordia ÷ uirtutũ quoq sꝑi¬
ritaliũ opinione proximis
innotescunt. Et puschre ip̃e
qui hec uidebat iohannes inter¬
pretando subdidit: que sunt
orationes sanctoꝵ. Odoramẽ¬
ta et enim sunt phiolarum.
orationes sanctoꝵ: quia quic¬
quid boni oꝑantur aut di-¬
cunt qui simplici intentio¬
ne deo deseruiunt: totum
profecto hoc uicem pro eis
orationis ad implet. qnͣdo de-¬
uotionem m̃tis eorũ diuinis
cõmendat aspectibus

Expanded text:
sa patula amplitudine diffusa patula amplitudine diffusa, quia corda sua quo verius solo ejusdem dilectionis sentiunt igne splendescere, eo latius haec divinis gaudent pandere conspectibus. Unde recte subjungitur: Plenas odoramentorum, quae sunt orationes sanctorum. Phialae namque aureae odoramentorum plenitudine redundant, cum fulgida charitate justorum praecordia, virtutum quoque spiritualium opinione proximis innotescunt. Et pulchre ipse qui haec videbat Joannes interpretando subdidit, Quae sunt orationes sanctorum. Odoramenta etenim phialarum sunt orationes sanctorum, quia quidquid boni operantur aut dicunt, qui simplici intentione Deo deserviunt, totum hoc profecto vicem pro eis orationis adimplet, quando devotionem mentis eorum divinis commendat aspectibus