comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mini cuncta ꝑfecta sunt. Se¬
narius autẽ mimerꝰ intri¬
gonum ductus decẽ et octo
facit. Quia ergo homo qui
sexto die factus est ꝑfecta
oꝑa habere uoluit. sed ante
legem. sub lege. atq in exor¬
dio inchoantis gr̃e infirmꝰ
extitit: decem et octo anniᷤ
mulier curua fuit. Et erat
inclinata. nec om̃ino pote¬
rat sursum respicere. Om̃iᷤ
peccator t̾rena cogitans. ce¬
lestia non requirens. fursũ
respicere ñ ualet. Quia dũ
desideria inferiora sequit᷑.
a mentis sue rectitudine
curuatur. et hoc semꝑ uidet
qd̵ sine cessatione cogitat.
te. quid horis om̃ib incogi¬
tationib ur̃is uoluatis sem¬
per aspicite. Alius de honori¬
b. alius de pecuniis. alius
de p̾diorũ ambitu cogitat.
Cuncta hec inimo sunt. Et
quando mens talib impli¬
catur: abstatus sui rectitu¬
dine flectitur. Et quia ad
celeste defiderium ñ assur¬
git: quasi mulier inclina¬
ta sursũ respicere neqͣqͣm
potest. Sequitur. Hanc cũ

Expanded text:
mini cuncta perfecta sunt. Semini cuncta perfecta sunt. Senarius autem numerus in trigonum ductus decem et octo facit. Quia ergo homo, qui sexta die factus est, perfecta opera habere noluit, sed ante legem, sub lege, atque in exordio inchoantis gratiae infirmus exstitit, decem et octo annis curva mulier fuit. Et erat inclinata, nec omnino poterat sursum respicere. Omnis peccator terrena cogitans, coelestia non requirens, 1585 sursum respicere non valet, quia dum desideria inferiora sequitur, a mentis suae rectitudine curvatur, et haec semper videt, quod sine cessatione cogitat. te, quid horis omnibus in cogitationibus vestris volvatis semper aspicite. Alius de honoribus, alius de pecuniis, alius de praediorum ambitu cogitat. Haec cuncta in imo sunt, et quando mens talibus implicatur, a status sui rectitudine flectitur. Et quia ad coeleste desiderium non assurgit, quasi mulier inclinata sursum respicere nequaquam potest. 7. Sequitur: Hanc cum
Abbreviated transcription (Latin):
git qd fecisse se meminit. diᷤ¬
plicet sibi qualem se fuisse
recolit. Intentionem contra
se dirigit. atq ad meliora
animum accendit. Ex feco¬
re igitur ad fructum reui¬
inscit arhor. qr ex considera¬
tione pecci ad bona se oꝑa re¬
suscitat animꝰ. Et sunt ple¬
riq qui increpationes au-¬
diunt. et tamen ad penite¬
tam redire contempnunt.
et infructuosi deo inhoc se¬
culo uirides stant: Sed au¬
diamus quid ficulnee cul¬
tor adiungat. Siqͥdem fece¬
rit fructum. Sin autem.
in futuro succides eam. Qa
ꝓfecto qͥhic non uult ad fe¬
cunditatem pinguescere
hic sine fructu uiridis sta¬
re uideatur. Erat autem
docens in synagoga eorum
sabbatis. et ecce mulier que
habebat sp̃m infirmitatis
annis decem et octo. p̾aulo
ante ĩa diximꝰ: qr hoc trinus
ad uentus dñi ad infructu¬
osam ficulneam. qd decem
et octo annorũ numerus
ad curuam muliere signat.
Sexto enim die ho factus ẽ.
atq eodem sexto die oꝑado¬

Expanded text:
git quod fecisse se meminit, disgit quod fecisse se meminit, displicet sibi qualem fuisse se recolit: intentionem contra se dirigit, atque ad meliora animum accendit. Ex fetore ergo ad fructum reviviscit arbor, quia de consideratione peccati ad bona se opera resuscitat animus. Et sunt plerique qui increpationes audiunt, et tamen ad poenitentiam redire centemnunt, et, infructuosi Deo, in hoc saeculo virides stant. Sed audiamus quid ficulneae cultor adjungat: Si quidem fecerit fructum: sin autem, in futuro succides eam. Quia profecto qui hic non vult ad fecuhic sine fructu viridis stare videatur. Erat autem docens in synagoga eorum sabbatis. Et ecce mulier quae habebat spiritum infirmitatis annis decem et octo. Paulo ante jam diximus, quia hoc erat trinus adventus domini ad infructuosam ficulneam, quod decem et octo annorum numerus ad curvam mulierem signat. Sexto enim die homo factus est , atque eodem sexto die opera Do
Abbreviated transcription (Latin):
sa in iio est Et nimirũ
increpatio dũ mentem sibi
demonstrat humiliat. Quo¬
tiens ergo aliquem de pecc̃o
suo corripimus. quasi ex
culture debito. circa infrir¬
tuosam arborem fodimus.
post fossionẽ uero qͥd dicat
audiamus. Et mittam co¬
phiñi stercoris. Quid est co¬
phinꝰ stercoris. nisi memorss
peccatorum.  Pec̃ca et enim
carnis. itercora uocantur.
truerum umenta in ster¬
core suo. Iumenta qͥppe in¬
aut stercore cõputrescere
est: carnales quõq infeto¬
re luxurte i uitam finire.
Nos itaq quociens carna¬
lem mentem de suis pecc̃is
memoriam uitia ante acta
lat. et ad cõpunctionis gr̃am
qͣsi destercore pinguescat.
Mlittitur ergo cophynus fc̾co
ris ad radicem arboris. qnͣ¬
do prauitatis sue conscien¬
tia tangitur memoria co¬
gitationis. Cumq seꝑpem
tentiam ad lamenta mens
excitat. cũq ad bone oꝑatioĩs
grãm teformat: qͣsi ꝑtactũ
stertoris. redit ad fecundita¬
tem oꝑis radix cordis. plan¬

Expanded text:
sa in imo est. Et nimirum sa in imo est. Et nimirum increpatio dum mentem sibi demonstrat, humiliat. Quoties ergo aliquem de peccato suo corripimus, quasi ex culturae debito circa infructuosam arborem fodimus. Post fossionem vero quid dicatur audiamus. Et mittam cophinum stercoris. Quid est cophinus stercoris, nisi memoria peccatorum? Peccata etenim carnis stercora vocantur. truerunt iumenta in stercore suo. Iumenta quippe in stercore suo computrescere est, / carnales quosque in fętore luxurię vitam finire. Quotiens itaque carnalem mentem de suis peccatismemoriam vitia anteacta rlat et ad conpunctionis gratiam quasi de foetore pinguescat. Mitris ad radicem arboris quando pravitatis suae conscientia tangitur memoria cogitationis. Cumque se per poenitentiam ad lamenta mens excitat, et ad bonae operationis gratiam reformat, quasi per tactum stereodris redit ad fecunditatem operis radix cordis: plan
Abbreviated transcription (Latin):
terra⁊ fterilis iacet. In fruc¬
tuose arboris de suꝑ umbra
densatur. et solis radius
ad t̾ram descendere nequa¬
quam ꝑmittitur. Quia dũ
subiecti quilibet patroni
ꝑuersi ꝑu̾sa exempla cons¬
piciunt: ip̃i quoq infruc¬
tuosi remanentes ueritatiᷤ
lumine priuantur. Et p̾s¬
si umbra calorem solis nõ
accipint: quia incle rema¬
nent adeo frigidi. unde in
hoc scl̃o male ꝓteguntur.
Sed de hoc ꝑuerso quolibet
et potenti pene iam requi-¬
sitio deo ñ est. post quam
enim se perdidit.querendũ
solum modo est cur et alioᷤ
premit. Unde bene cultori
etiam t̾ram occupat.Ter-¬
ram quippe occupat: qui
mentes alienas grauat. Ter¬
ram occupat. qui locum ꝙ̃.
tenet in bonis oꝑib noner¬
ercet. Sed tamen nr̃m est
pro talib deprecari. Nam
cultor uinee quid clicat
audiamus. Bñe dunitte il¬
lam et hocanno.usq dum
fodiam circa illam. Quid
est circa ficulneam fodere.
nisi infructuosas mentes
increpare. Om̃is quippe fos¬

Expanded text:
terra sterilis jacet. Infructerra sterilis jacet. Infructuosae arboris desuper umbra densatur, et solis radius ad terram descendere nequaquam permittitur, quia dum subjecti quilibet patroni perversi perversa exempla conspiciunt, ipsi quoque, infructuosi remanentes, veritatis lumine privantur. Et, pressi umbra, calorem solis non accipiunt, quia 1584 inde remanent a Deo frigidi, unde in hoc saeculo male proteguntur. Sed de hoc perverso quolibet et potente pene jam requisitio Deo non est. Postquam enim se perdidit, quaerendum solummodo est cur et alios premat. Unde bene ejusdem etiam terram occupat? Terram quippe occupat qui mentes alienas gravat, terram occupat qui locum quem tenet in bonis operibus non exercet. 5. Sed tamen nostrum est pro talibus deprecari. Nam cultor vineae quid dicat audiamus: Domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam. Quid est circa ficulneam fodere, nisi infructuosas mentes increpare? Omnis quippe fos
Abbreviated transcription (Latin):
nec incarnationis eius mi¬
racula conuertunt. Quid
p̃positoꝵ ordo exprimitur.
qui dum p̾sunt eccłie. ni¬
mirum dominice uinee
curam gerunt.: Huius e¬
nim uinee primus cultor
petrꝰ apłs extitit. Hunc noᷤ
indigni sequimur. inquã¬
tum proeruditione ur̃a do¬
cendo. dep̾cando. increpan¬
do laboramus. Sed cũ mag¬
no ia timore audiendum
est qd̾ cultori uinee de infru¬
ctuosa arbore dr. Succide
eam. Ut quid etiam t̾ram
occupat Unus qͥsq iuxta
modum suũ in quantum
locũ uite p̾sentis tenet. si
fructũ bone oꝑationis non
exhibet.: uelut infructuosa
arbor t̾ram occupat. Quia
in eo ip̃o loco in quo ip̃e est.
et aliis oꝑandi occasionem
negat. Sed hoc in scło potens
quilibet si fructũ non habet
bone oꝑationis etiam ampe¬
dimentũ prestat cet̾ns. Quia
quicũq sub ip̃o sunt: exem¬
plo prauitatis illius quasi
umbra ꝑuersitatis illius
premuntur. Stat desuper
arbor infructuosa. et subt̃

Expanded text:
nec incarnationis ejus minec incarnationis ejus miracula convertunt. Quid praepositorum ordo exprimitur? Qui dum praesunt Ecclesiae, nimirum dominicae vineae curam gerunt. Hujus enim vineae primus cultor Petrus apostolus exstitit. Hunc nos indigni sequimur, in quantum pro eruditione vestra, docendo, deprecando, increpando, laboramus. 4. Sed cum magno jam timore audiendum est quod cultori vineae de infructuosa arbore dicitur: Succide illam; ut quid etiam terram occupat? Unusquisque juxta modum suum, in quantum locum vitae praesentis tenet, si fructum bonae operationis non exhibet, velut infructuosa arbor terram occupat, quia in eo loco in quo ipse est, et aliis operandi occasionem negat. Sed in hoc saeculo potens quilibet, si fructum non habet operationis bonae, etiam impedimentum praestat caeteris, quia quicunque sub ipso sunt, exemplo pravitatis illius, quasi umbra perversitatis ejus premuntur. Stat desuper arbor infructuosa, et subtus
Abbreviated transcription (Latin):
plantata est sicut ficuser
bene creata est sicut muli¬
ex. sed inculpam ꝓpria sp̃o¬
te lapsa. neq fructum ser¬
uat oꝑationis. neq statũ
rectitudinis: Ad peccatũ
cͥppe ex uoluntate corruẽs:
quia fructum obedientie
ferre noluit. statũ rectitu¬
dins amisit. Que ad dei
similitudinem condita. dũ
in sua dignitate non ꝑstitit
qd̾ plantata uel creata fue¬
rat seruare contẽpsit. Cercio
dominus uinee ad ficulneã
uenit: quia naturam ge¬
neris humani ante legem.
sub lege. sub gr̃a expectan-¬
do. admonendo. insitando.
ante legem. quia nat᷑ale
intellectum quid umisqͥsq
exemplo sui. et qualit̾ erga
ꝓximum agere debuissetꝰ
innotuit. Uenit in lege.
quia p̾cipiendo docuit. ue¬
nit post legem ꝑ gram qr
pietatis sue presentiam
exhibendo monstrauit.S
tamen intrib annis fruc¬
tum se ñ imuienisse I¬
conqueritur. quia quoꝵ¬
dam prauoꝵ mentes nec
inspirata lex ꝑgr̾am corri¬
git. nec precepta erudiunt

Expanded text:
plantata est sicut ficus, et plantata est sicut ficus, et bene ta sicut mulier; sed in culpam propria sponte lapsa, neque fructum servat operationis, neque statum rectitudinis. Ad peccatum quippe ex voluntate corruens, quia fructum obedientiae ferre noluit, statum rectitudinis amisit. Quae ad Dei similitudinem condita, dum in sua dignitate non perstitit, quod plantata vel creata fuerat, servare contempsit. Tertio dominus vineae ad ficulneam venit, quia naturam generis humani ante legem, sub lege, sub gratia, exspectando, admonendo, visitando, ante legem, quia per naturalem intellectum quid unusquisque exemplo sui qualiter erga proximum agere debuisset innotuit. Venit in lege, quia praecipiendo docuit. Venit post legem per gratiam, quia pietatis suae praesentiam exhibendo monstravit. Sed tamen in tribus annis fructum se non invenisse conqueritur, quia quorumdam pravorum mentes nec inspirata lex naturalis corrigit, nec praecepta erudiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando uerbis loqui¬
do aliud uerbis atq aliud
reb. al:quando autem hoc
u̾bis qd̃ reb. Duas et enĩ
res ex euͣngłio fĩs audiftił.
ficulneam infructuosam
et mulierem curuam. Et
utriq rei est. pietas impen¬
sa. Illud autẽ dixit ꝑsimi¬
litudinem. istud egit per
exibitionem. Sed hoc sig¬
inficat ficulnea infructuo¬
sa. qd̃ mulier inclinata.
Et hoc ficulnea resei uata.
qd mulier erecta. Dñs uinee
t̾cio uenit ad ficulneam
et fructum minime inue-¬
nit.Et mulier queere¬
cta est decem et octo anniᷤ
fuerat curua. Hoc autem
decem et octo annorũ nu-¬
mero signatur: qd̃ t̾cio do¬
minus uinee ad infructuo¬
hibetur.Quia gͥ premitten-¬
do sũmatim tota ꝑstrinsx̃¬
mus: iam perlectionis or¬
dinem singula disseramꝰ
Arbore ficihabebat quidam
plantatam inuinea fua.
et uenit querens fructũ
in illa: et ñ inuenit. Qd
arbor fici nisi humanam
naturam designat. quid
mulier inclinata nisi c̃¬
dem naturam significa¬
do denuntiat. que et bene

Expanded text:
aliquando rebus loquido aliud verbis, atque aliud rebus; aliquando autem hoc verbis quod rebus. Duas etenim res ex Evangelio, fratres, audistis, ficulneam infructuosam, et mulierem curvam, et utrique rei est pietas impensa. Illud autem dixit per similitudinem, istud egit per exhibitionem. Sed hoc significat ficulnea infructuosa quod mulier inclinata, et hoc ficulnea reservata quod mulier erecta. Dominus vineae tertio venit ad ficulneam, et fructum minime invenit, et mulier quae erecta est decem et octo annis fuerat curva. Hoc autem decem et octo annorum numero signatur, quod tertio dominus vineae ad ficulnerhibetur. Quia ergo praemittendo summatim tota perstrinximus, jam per lectionis ordinem singula disseramus. 2. Arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua; et venit quaerens fructum in illa, et non invenit. Quid arbor fici, nisi humanam naturam designat? Quid mulier inclinata nisi eamdem naturam significando denuntiat? Quae et bene
Abbreviated transcription (Latin):
credidisti: sed aliud uiẽt¬
dit. aliud credidit. Amortali
qͥppe homine: diuinitas uide¬
ri nõ potuit. Hominem igrẽ
uidit: et deum confessus ẽ
dicens. Dñs meus. et deus m̃s.
uidendo ergo credidit:qui
considerãdo uerũ hominem.
hunc deum quem uidere ñ
pot̾at ex clamauit. letificat
ualde qd sequitur. Beati qui
non uiderunt. et crediderũt.
In qua nimirum sententia
nos specialit̾ signati sumus:
qui eum quem carne non ui¬
dimus. mente retinemus. Nos
signati sumus: si fidem no¬
stram oꝑib sequimur. Ille et¬
enim uere credit. qui exercet
oꝑando qd̃ credit. Quod contͣ
dehis qui fidem nominetel
retinent: paulus dicit. Con¬
fitentur se nouisse deum: fa-¬
ctis aute negant. Hinc iacob

Expanded text:
credidisti? Sed aliud vicredidisti? Sed aliud vidit, aliud credidit. A mortali quippe homine divinitas videri non potuit. Hominem igitur vidit, et Deum confessus est, dicens: Dominus meus et Deus meus. Videndo igitur credidit, qui considerando verum hominem, hunc Deum quem videre non poterat, exclamavit. Laetificat valde quod sequitur: Beati qui non viderunt, et cred» In qua nimirum sententia nos specialiter signati sumus, qui eum, quem carne non vidimus, mente retinemus. Nos signati sumus, si fidem nostram operibus sequimur. Ille enim vere credit, qui exercet operando quod credit. Quod contra de his, qui fidem nomine tenus retinent, Paulus dicit: « Confitentur se nosse Deum factis autem negant . »
Abbreviated transcription (Latin):
lus nobis enim thome
infidelitas ad fidem. ꝙͣ
fides credentium discipłoꝵ
ꝓfuit. Quia dum ille ad fidẽ
palpando reducitur. nr̃a mes
om̃i dubitatione post posita
in fide solidatur. Sic quicpe
discipłm post resurrectionẽ
suam dñs dubitare ꝑmisit.
nec tamen indubitatione
deseruit: sicut ante natiui¬
tatem suam habere mariã
sponsum uoluit. qui tam̃e
ad eius nuptias ñ ꝑuenit.
Nam ita fẽs est discpłs dubi¬
tans et palpans testis uere
resurrectionis. sicut sicut sp̃o¬
sus matͥs fuerat custos in¬
tegerrime uirginitatis. Pal¬
pauit autẽ. et exclamauit.
dñs meus et deus meus. Dic̃
ei ih̾s. Quia uidisti me cre¬
didisti. Cum paulus apls di¬
cat. est aũt fides sꝑandarũ
substantia rerum argum̃¬
tum non apparentum: ꝓfec¬
to liquet quia fides illarum
rerum argumentũ est.que
apparere non possunt. Que
enim apparent:iam fidem
non habent sed agnitionem.
uin ergo uiclit
thomas. dum palpauit.
cur eidicitur. quia uidisti me

Expanded text:
 nobis Thomae infidelitas ad fidem quam fides credentium discipulorum profuit, quia dum ille ad fidem palpando reducitur, nostra mens omni dubitatione postposita in fide solidatur. Sic quippe discipulum post resurrectionem suam dubitare permisit, nec tamen in dubitatione deseruit sicut ante nativitatem suam habere Mariam sponsum voluit, qui tamen ad ejus nuptias non pervenit. Nam ita factus est discipulus dubitans et palpans, testis verae resurrectionis, sicut sponsus matris fuerat custos integerrimae virginitatis. Palpavit autem et exclamavit: Dominus meus et Deus meus. Dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Cum Paulus apostolus dicat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium , profecto liquet quia fides illarum rerum argumentum est quae apparere non possunt. Quae etenim apparent, jam fidem non habent, sed agnitionem. Dum ergo vidit Thomas, dum palpavit, cur ei dicitur, quia vidisti me,
Abbreviated transcription (Latin):
atrem saluatoris appa¬
lat ioseph: ñ qd̃ uere
nurta fotinianos pat̾ fuerit
eius: sed qd̃ ad famam marie
conseruandam pat sit ab oĩb
estimatus. Neq enim oblitus¬
est euͣnglista. qd eam de sp̃n
scõ concepisse et uirgine ꝑ¬
ꝑisse narrauerit: secl opimio¬
nem uulgi exprimens queue¬
ra hystorie lex est: patrem io¬
seph nũcupat xp̃i. Quam uis
et eomͦ pat̾ illius ualeat dici
quo et uir marie recte intelli¬
gitur sine cõmixtione carris
ip̃a copulatione coniugii. mul¬
to udelicet cõiunctiꝰ quam si
ẽẽt aliunde ad optatus. Neq e¬
nim ꝓpt̾ea ñ erat appellandus
bendo genuerat. quando quide
recte pater eẽt etiam eius: qul̃s
non ex sua cõiuge ꝓcreatum
aliunde adoptasset. Et bene di¬
rectionem multorum in isił¬
bene in resurrectionẽ. quia lu¬
men est. quia gła plebis isrł:
quia dicit. Ego sum resurrectio
et uita. Qui credit in me: etiã¬
si mortuus fuerit uiuet. Et oĩs¬

Expanded text:
atrem Salvatoris appellat Joseph, non quo vere juxta photinianos pater fuerit ejus, sed quo ad famam Mariae conservandam pater sit ab omnibus aestimatus. Neque enim oblitus evangelista, quod eam de Spiritu sancto concepisse et virginem peperisse narrarit, sed opinionem vulgi exprimens, quae vera historiae lex est, patrem Joseph nuncupat Christi. Quamvis et eo modo pater illius valeat dici, quo et vir Mariae recte intelligitur sine commistione carnis ipsa copulatione conjugii, multo, videlicet, conjunctius, quam si esset aliunde adoptatus. Neque enim propterea non erat appbendo genuerat, quando quidem recte pater esset etiam eius quem non ex sua coniuge procreatum alicunde adoptasset. Pulabatur quirectionem multorum in IBene in resurrectionem, quia lumen est, quia gloria plebis Israel, quia dicit: Ego sum resurrectio et vita, qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit vivet .
Abbreviated transcription (Latin):
dei erat in illo. Notanda dift̃
ctio uerborũ. quia dominꝰ iħ̃s
ne fragilitatis induerat. cresce¬
re et confortari habebat. meo uͦ
qd etiam uerbum dei et deus
et̾nus erat: nec cõfortari indi¬
gebat. nec habebat augeri. un¬
de rectissime plenus sapientia
phibetur et gr̃a. Sapientia
quidem. quia inip̃o habitat
om̃is plenitudo diuinitatiscor-¬
poraliter. Om̃ aũt. quia eidem
mediatori dei et hominũ ho-¬
mini ihu xp̃o magna gr̃a do¬
nata est: ut ex quo homo fieri
cepisset: perfectus ẽẽt et deus.
Cui simile est qd ioh̃s scͥpfit cã
plenum gr̃a et ueritate: ean¬
dem ip̃e diuinitatis exlellen¬
tiam ueritatis qũa lucas saps

Expanded text:
Dei erat in illo. Notanda distinDei erat in illo. Notanda distinctio verborum, quia Dominus Jesunae fragilitatis induerat, crescere et confortari habebat. In eo vero quod etiam verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Gratia autem, quia eidem mediator Dei et hominum, homini Jesu Christo magna gratia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est, quod Joannes scribit, eum plenum gratia et veritate, eamdem ipse divinitatis excellentiam verit
Abbreviated transcription (Latin):
anna et stipendiis iunduitatis: ⁊
morib talis inducitu: ut dig¬
na plane fuisse credatur. que re¬
demptorẽ mundi uenisse nun¬
ciaret. Et ut ꝑfecerũt om̃ia se¬
cundum legem domini: reũ¬
si sunt ingalileam in ciuita¬
tem suam nazarech. Preter mi¬
sit hoc locolucas que a matheo
satis exposita nouerat. dñm ui¬
delicet post hec u̾ba: ne ab hero¬
de necandus inuenitetur egip¬
tum a parentib ẽẽ delatũ. de¬
functoq herode sic demum ga-
lileam reuersum nazarech ciui-¬
tatem suam inhabitare cepisse.
solent enim euͣngliste singli
sic omittere quedam. que uelab
aliis cõmemorata uiderint. uł
ab aliis cõmemoranda in sp̃u p̃¬
uderint: ut continuata sue
narrationis serie qͣsi nulla pre¬
termisisse uideantur. que tam̃
alt̾ius euͣngłiste considerata.
scͥptura quo loco transilita fu¬
erint dibgens lector inueniet.
puer aũt crescebat et cõforta¬
batur plemis sapientia et gr̃a

Expanded text:
Anna et stipendiis viduitatis et Anna et stipendiis viduitatis et moribus talis inducitur, ut digna plane fuisse credatur, quae Redemptorem omnium venisse nuntiaret. Et ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam in civitatem suam Nazareth. Praetermisit hoc loco Lucas quae a Matthaeo satis exposita noverat , Dominum, videlicet, post haec, ne ab Herode necandus inveniretur, in Aegyptum a parentibus esse delatum, defunctoque Herode sic demum in Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omittere quaedam, quae vel ab aliis commemorata viderint, vel ab aliis commemoranda in spiritu praeviderint, ut continuatae suae narrationis serie quasi nulla praetermisisse videantur. Quae tamen, alterius evangelistae considerata Scriptura, quo loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia, et gratia
Abbreviated transcription (Latin):
septem annorum. quo cũ uiro
suo manserat. dominice incor¬
nationis tẽpori decẽtissime con¬
gruit. Septenarionanq ut di¬
ximus numero: ꝑfectio solet tẽ¬
simplex septem annorum est
numerus expressus. hic ob apo¬
stolice culmen dignitatis: sep¬
tem anni ꝑ duodetim multipli¬
cantur. Arridet aũt eccłie mys¬
teriis. qd̾ anna et gr̃a interpre¬
tatur. et filia est phanuhel. qͥ
facies dei dicitur. cũ psalmog¬
pho decantans. Signatum est
suꝑ nos lumen uultꝰ tui dñe.
Et detribu aser hoc est beatides¬
cendit. qui int̾ patriarchas du¬
odecu ordine nascendi est oc¬
tauus: de quo numero quia m¬
nouo testamento sitfaser.crebriꝰ
est inculcatũ. Et hec ip̃a hora su¬
ꝑueniens cõfitebatur dommo.
et loquebatur de illo om̃ib qui
expectabant redẽptionem ihetu
salem. ꝓphetauerat symeon. ꝓ¬
phetauerat copulꝗta cõiugio.
ꝓphetauerat uirgo. debuit etiã
professio deẽẽt aut sexus. Et ideo

Expanded text:
septem annorum, quo cum viro septem annorum, quo cum viro suo manserat, dominicae incarnationis tempori decentissime congruit. Septenario namque ut dixi numero, perfectio solet temsimplex septem annorum est numerus expressus. Hic ob Apostolicae culmen dignitatis, septem anni per duodecim multiplicantur. Arridet autem Ecclesiae myteriis quod Anna et gratia ejus interpretatur, et filia est Phanuel, qui facies Dei dicitur, cum Psalmographo decantans: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et de tribu Aser, hoc est beati, descendit, qui inter patriarchas duodecim ordine nascendi est octavus. De quo numero quia Novo Testamento sit sacer, crebrius est inculcatum. Et haec ipsa superveniens confitebatur Domino, et loquebatur de illo omnibus qui exspectabant resalem. Prophetavit Simeon, prophetaverat copulata conjugio, prophetaverat virgo, debuit etiam professio deesset aut sexus. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
deuote conuersationis et ue¬
nerande parit̾ etatis dignaq
ꝑom̃ia. que dño incarnato tes¬
timonium ferret anna fuisse
docetur. Iuxta intellectum uer̃
misticum. quia eccl̃iam signi¬
ficat. que in presenti quasi sp̃o¬
si dm̃ice sui est morte uiduata:
numerus etiam annorũ uidu¬
itatis eius tempus ecclefie desig¬
nat. que incorpore cõstituta pere¬
grinaturadño. magneq deuo¬
tionis affectu celestis tẽpli li-¬
mina seruans. cotidianum il¬
lum domini prestolatur aduen¬
aduentum dequo dicitur. ue¬
niemus et mansionem apud
eum faciemus. Septies quippe
duodei. octoginta. quattuor fiũt
Et septem quidem adhuius se¬
culi cursum. qui diebz septem
uoluitur. duodecim uero ad ꝑ¬
fectionem doctrine apłice per¬
tinent. Ideoq siue uniu̾salis
que totũ uite sue tempus apos-¬
tolicis mancipare curat infti¬
tutis: quasi septem ꝑduodecĩ
multiplicare. et tipicis octogi¬
ta. iiͦi annis domino seruire
laudatur. Sicut etiam tempꝰ

Expanded text:
devotae conversationis, et venerandae pariter aetatis, dignaque per omnia quae Domino incarnato testimonium ferret, Anna fuisse docetur. Juxta intellectum vero mysticum, quia Ecclesiam significat, quae in praesenti quasi sponsi Dominique sui est morte viduata, numerus etiam annorum viduitatis ejus, tempus Ecclesiae designat, quo in corpore constituta, peregrinatur a Domino, magnaeque devotionis affectu coelestis templi limina servans, quotidianum illum Domini praestolatur adventum. De quo dicit: Veniemus et mansionem apud eum faciemus . Septies quippe duodeni octoginta quatuor faciunt. Et septem quidem ad hujus saeculi cursum, qui diebus septem volvitur. Duodecim vero ad perfectionem doctrinae apostolicae pertinent. Ideoque sive universalis quae totum vitae suae tempus apostolicis mancipare curat institutis, quasi septem per duodecim multiplicare, et typicis octoginta quatuor annis Domino servire laudatur. Sicut etiam tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum quasi magistrum ue¬
ritatis confluunt. alii ab eo qͣsi
seductore refugiunt. Eius sig¬
no crucis erecto: hi qͣsi iuste
morti datum blasphemantes
irrident.: Illi quasi uite aucto¬
rem mori acriter dolent.Sed
et usq hodie et usq adcõsum¬
mationem scłi. presentis eccł̃ie
animam gladiꝰ durĩsime tri¬
bulationis ꝑtransire ñ cessat.
cũ signo fidei abimꝓbis contͣ¬
dici contradic. cũ audito deiu̾¬
bo multos cũ xp̃o resurgere. sed
plures a credulitate ruere gemi¬
bunda ꝑtractat. cũ reuelatis
multorum cordium cogitati¬
onib. ubi optimum eungelii
seruit sem̃. ibi ꝯ̃izania uitioꝵ
uel plus iusto preualere. uel
etiam qd̃ dictu graue est sola
germinare ac regnare cõspicit.
Et erat anna ꝓphetissa filia
phanuhel. de tribu aser. Hec po¬
cesserat in dieb multis. et uix¬
rat cũ uiro suo annis septem

Expanded text:
ad eum quasi magistrum vead eum quasi magistrum veritatis confluunt, alii ab eo quasi seductore refugiunt. Ejus signo crucis erecto, hi quasi juste morti datum blasphemantes irrident, illi quasi vitae auctorem mori acriter dolent. Sed et usque hodie, et usque ad consummationem saeculi praesentis, Ecclesiae animam gladius durissimae tribulationis pertransire non cessat, cum signo fidei ab improbis contradici, cum audito Dei verbo multos cum Christo resurgere, sed plures a credulitate ruere gemebunda pertractat, cum revelatis multorum cordium cogitationibus, ubi optimum Evangelii semen, ibi zizania vitiorum, vel plus justo praevalere, vel etiam, quod dictu grave est, sola germinare ac regnare conspicit. Et erat Anna prophetissa filia Phanuel de tribu Aser: haec processerat in diebus multis, et vixerat cum viro
Abbreviated transcription (Latin):
gladii occisione migrasse. p̃¬
sertim cũ ñ anima sed corpus
ferro soleat int̾fici. Unde resta
intelligi. glagium illũ de quo
dr̃ et gladius est in labiis eoꝵ.
hoc est dolore dñice passionis eiꝰ
animam ꝑtr̃asisse que et si xp̃m
ut pote dei filium sponte ꝓpria
mori.mortemq ip̃am non du¬
bitaret cẽ. deuicturum: ex sua
tamen carne ꝓcreatum ñ si-¬
no tloloris affectu potuit ui-¬
dere crucifigi. Nam et ferrum
qd̾ animam ioseph ꝑtransisie
canitur: nullum melius qͣm
dua tribulatio mentis intel¬
ligitur. Ut reuelentur ex mul¬
tis cordib cogitationes. Incertũ
erat quondam. qui iudeorum
utiq nouerant reciꝑe. qui aũt
respuere mallent. At eius na¬
tiuitate audita: reuelatis mox
cordium cogitationib. herodes
rex turbatus est. et om̃is ieroso¬
solima cũ illo. pastores cũ timo¬
re et gaudio deo laudes reso-¬
nant. hominib pacis nunti¬
um pandunt. Eius doctrina
et uirtute diffamamata: alii

Expanded text:
gladii occisione migrasse, prgladii occisione migrasse, praesertim cum non anima, sed corpus ferro soleat interfici. Unde restat intelligi gladium illum de quo dicitur: Et gladius est in labiis eorum , hoc est, dolorem Dominicae passionis ejus animam pertransisse. Quae etsi Christum ut pote Dei Filium sponte propria mori, mortemque ipsam non dubitaret esse devicturum, ut sua tamen carne procreatum, non sine doloris affectu potuit videre crucifigi. Nam et ferrum, quod animam Joseph pertransisse canitur, nullum melius quam dura tribulatio mentis intelligitur. Ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Incertum erat quondam qui Judaeorum utique noverant, recipere, qui autem respuere mallent. At ejus nativitate audita, revelatis mox cordium cogitationibus, Herodes rex turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo . Pastores cum timore et gaudio Deo laudem resonant, hominibus pacis nuntium pandunt . Ejus doctrina et virtute diffamata, alii
Abbreviated transcription (Latin):
do autẽ in ruinam. nisi quia
et lapis offensionis. et petra scã¬
dali idest ruie. hiis qui offen¬
dunt u̾bo nec credunt: Deqͥb
ip̃e dicit. Si non uenissem et
locutus eis fuissem peccatũ nõ
haberent. Hunc aũt extusatiõ¬
nem non habent de pec̃co fuo.
Qui non inseip̃o tantũ. sed in
suis quoq p̃dicatorib in ruiña
positus est resurrectionẽ q mul¬
torum. testante apło qui ait.
Ap̃i bonꝰ odor sumus deo. inhiis
qui salui fiunt. et in hiis qui
peunt. Qui enim p̾dicante a¬
płõ. u̾bum. qd̾ audit amando
sequitut: bono odore resurgit
et saluatur. Qui odientlo in¬
sequitur: eodeipso bono odore
corruit. et morit᷑ur. Signum au¬
tem cui cõtra d̃r: fid̾e domini¬
ce crucis accipe. dequo apło pau-¬
lo dicunt iudei. Nam de secta
hac notum est nobis. qd ubiq
cifixum. iudeis quidem scan¬
dalum. gentib aũt stulticiã.
Et tuã ip̃ius anim̃a ꝑtr̃asibit
gladius. Nulla docet hystoria.
beatam mariam exhac uita

Expanded text:
do autem in ruinam, nisi quia et lapis offensionis est, et petra scandali, id est, ruina his, qui offendunt verbo, nec credunt, de quibus ipse dicit: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem, excusationem non habent de peccato suo . Qui non in seipso tantum, sed in suis quoque praedicantibus in ruinam positus est, resurrectionemque multorum, testante Apostolo qui ait: Christi bonus odor sumus Deo in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt . Qui enim praedicante Apostolo verbum quod audit amando sequitur, bono odore resurgit et salvatur. Qui odiendo insequitur, eodem ipso odore corruit et moritur. Signum autem cui contradicetur, fidem dominicae crucis accipe. De qua apostolo Paulo dicunt Judaei: Nam de secta hac notum est nobis, quod ubique cifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam . Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. Nulla docet historia beatam Mariam ex hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
gmali suscepit. eumq cõpleta
dispensatione passionis sue
reiuscitauit a mortuis: et as¬
umpsit in celum. Non ergo
alto xp̃i descendit de celo ne¬
c ante tempus ascensionis
erat in celo. Et qua rationedi¬
iuo. filius hõis qui est in celo.
nii quia una xp̃i ꝑsona est
induab existens naturis:¬
Atq ideo filius hominis re¬
cte dr̃ et defendissede celo et

Expanded text:
ali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo. Et qua ratione dielo, Filius hominis, qui est in coelo, nisi quia una Christi persona est in duabus existens naturisAtque ideo Filius hominis recte dicitur et descendisse de coelo, et
Abbreviated transcription (Latin):
uit serpentem in deserto: ita
exaltari oportet filium homi¬
nis. Merito autem queritur
quomodo dicatur filius hoĩs
uel descendisse de celo. uel eo
tempore quo hec in t̾ra loque¬
batur iam fuisse in celo. No¬

Expanded text:
it serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur Filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, 492 jam fuisse in coelo? No
Abbreviated transcription (Latin):
sic aliquando ꝑ u̾ba sit cari¬
rus homines. Totusq factibi¬
nis ordo. qͥd in eccłia cuiꝰ p̃ei
pum tenet cotidie geratur e¬
tendit. Qd uero subiungitil
et subductis ad t̾ram naiuib
relictis om̃ib secuti sunt eum:
potest significare finem temꝑis
quo ab huius mũdi salo qui xͦ
inheseruit penitꝰ recessiri sũt.
sciendum est aute hanc eandẽ
non eẽ lectionẽ: qua matheus ⁊
marcus binos de nauiculis pis¬
catores. primo petrũ et andreã.
deinde filios zebedei a dño nar-¬
rant uocatos. Non eñ eos lucas
nunt a domino uocatos.sed ta¬
men petro fiusse p̾dictum qd̾
homines eẽt capturꝰ insinuat.
Qd̾ ñ ita dictum est: quasi pis¬
ces nũquam ẽẽt capturꝰ. Nam
et post resurrectionẽ dñi legimꝰ
eos ẽẽ piscatos. Unde datur
intelligi eos ad capturam pisci¬
um ex more remeasse:ut post¬
ea fieret qd̾ matheus et marcꝰ
narrant. quando eos binos uo¬
enuit. Qunc enim ñ subductiᷤ

Expanded text:
sic aliquando per verba sit captsic aliquando per verba sit capturus homines: totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum. Potest significare finem temporis quo ab hujusmodi salo, qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis
Abbreviated transcription (Latin):
modo repellunr. Hon enim
hoc uoce lingue dicunt bomᷤᷤ
ministris dei ut eos ase re-¬
pellant. sed uoce morũ et
actuũ suorũ suadent a se
recedi. ne ꝑbonos regantur.
Et eo uehementiꝰ. quo defer̃t.
eis honorem. et tamen fãs
suis a se recedere admonent
Ut honorificẽtiam eorum
significauerit petrus eadẽs
ad pedes um̃i. mores autem
ineo. qd̾ ait. Exi a me dñeq
peccator homo sum. Qd̃ tam̃
quia ñ fecit dñs ñ enim reces¬
sit ab eis. sed eos subductis
nauib adlitus ꝑduxit. signi¬
ficat in bonis et sp̃ualib uns
non ẽe oportere hanc uolun¬
tatem. ut peccatis turbaru
cõmoti quasi securiꝰ tranol¬
clesiasticũ deserant. Et ait
neqͥs uel de sue cõscientiecul¬
pa tremens uel de alior ino¬
centia stupens. sc̾itatĩ itersa¬
midet aggredi. Qd̃ aũt sequi¬
tur exhoc iam homines ens
capiens.: ad ip̃m petrũ sper¬
aliter ꝑtinet. Exponit enil
tura significet. Qd̾ uidelicã
ip̃e sicut tunc ꝑ retia pilas

Expanded text:
modo repellunt. Non enim modo repellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilcclesiasticum deserant. Et ait ne quis vel de suae conscientia culpae tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim cium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia pisces,
Abbreviated transcription (Latin):
di.ante ut ioh̃es testatur mł¬
ti discpłoꝵ eius abierunt re¬
tro. et iam ñ cũ illo ambula¬
bant. ac deinde barnabas et
paulus ad gentium sunt a-¬
płolatũ seg regati. Et uener̃t
⁊ impleuerunt ambas naui¬
culas ita ut mergerentur.
Harũ impletio nauium. usq
in fiñe scłi crescit. Sed qd im¬
pleti merguntur. hoc est ĩsub¬
uersionem prenrunt. ñ enim
subũsi fed tamen sunt ꝑi¬
clitati: apłs exponit dicẽs.
Innouissimis dieb erunt
tempora periculosa et erũt
homines se ip̃os amantes.
Et ced̾a. Nam ant mergina¬
uem est homines in sclłm ex
quo elati ꝑfidem fuerant
morũ prauitate relabi. Quã¬
les et ip̃e petrꝰ adhuc in infre¬
mitate positꝰ hoc loco dem̃o¬
strat. Unde sequitur. Qd̃
cũ uideret symon petrus. ꝓ¬
cidit ad geiua ih̃u dicens.
Eti ame quia homo pecca¬
torsum dñe. Quia carnales
quiq meccłia regimen sp̃u¬
alium in quib maxime xͥ
ꝑsona emmet ase quodam¬

Expanded text:
di, ante, ut Joannes testatur, mudi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator suquique in Ecclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodam
Abbreviated transcription (Latin):
titudine piscium. Rete rũpe¬
batur: quia nunc ad confessi¬
onem fidei etiam cũ electis ie¬
probitanti intrant. qui ip̃am
quoq eccl̃iam heresib scindãt
Rumpitur au̾t rete sec non
labitur piscis: qͥa suos dñs e¬
tiam int̾ ꝑsequẽtiũ scandala
seruat. Et aunuerũt sociis qͥ
erant malia naui. ut uenirẽt
etaldiuuarent eos. Alia nauis
ut prediximus est eccłia de
gentib. Que et ip̃a non fus¬
ficiente una nauicula pisci¬
b impletur electis: qͥa nou̾it
dominus qui sunt eius. et ap̃ud
ip̃m suoꝵ certꝰ est numerus
electorum. ⁊ u Dumq tot in
iudea credituros ñ inuenit.
quot ad fidem iitamo pre-¬
destinatos nouit eternamr:
qͣsi alie nauis receptacula pis¬
cib querens suis. corda queq
gentium fidei gr̃a replet.Et
bene rupto reti socia nauis
aduocatur: qm̃ ante iudas
ꝓditor ante symon magus
pisces nequissimi capti sũt:
ante ananias et saphira fides
rete subdole tentabant ingre¬

Expanded text:
titudine piscium rete rumpetitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingre
Abbreviated transcription (Latin):
mo rogauit symon̾e nauel
a tia reducere pufilũ igii¬
ficaꝵ. uel teꝑate utendi ulb
ad tbas. ut nec t̾rena eo
cpiantur nec sic at̾reno
profunda sacramentorin
recẽdat᷑ ut ea penitus ñ m¬
telligant uel prius inpa al
regionib gẽtiũ predicant
Rec q dicit item petro. di
in altũ et laxate retia ura
cayturam ad remotiores
tes quib post ea pͥdicatum
cͣꝓtmeat. Et respondensh
mon dixit illi. preceptoris
totam noctem laborantes
nichil cepimus. in u̾bo aut̃ẽ
tuo laxabo rete. Ni si dominꝰ
edificauerit domũ in uanum
laborant qui edificant eam.
susi dominus cor illustraue¬
nt auditorum doctor in no¬
cte laborat. Nisi inu̾bo superre
gr̃e laxata fuerint instrum¬
ta disputationũ: frustra uo¬
cis sue predicator iaculum
mittit. Quia fides ppłorum
ñ sapientia u̾bi compositi. sed
diumne uocationis munere ꝓ¬
uenit. Et cũ hoc fecissent: cõ¬
cluserunt piscium multitu¬
diñe ꝑiscium copiosam. Rũpe¬
batur autẽ rete eorum p̾mul¬

Expanded text:
Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedicatum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus. In verbo autem tuo, laxabo rete.--Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat. Nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecisset, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae mul
Abbreviated transcription (Latin):
ppłõ ndiltẽ dominus quist̃
enis. Corũq cor affluctib
scłi huuis ad fuure uite tͣnꝰᷤ¬
quillitatema quasi ad soli¬
ditatem litoris uidendo hoc
est misericordit̾ insitando
poouehit. pͥiscatores aut̃e
descenderant. et lauabẽe
recis. pncatores fñt ecd̃e
doctores. qui nos reti fidei
cõprehensos et de peofundo
ad lumen elatos qͣsi pilces
litori. sic treuiuentiũ adue¬
hunt. Quasi enim quedam
recia piscantium sunt. com¬
plexe p̾dicantiũ dictionos. a
ees quos ceꝑint infide non
amintant. Unde et retia qͣ¬
si retinẽtia sunt uocata.
Sedhec retia mͦ laxanturĩ
captuuam. mͦ lota plicant᷑
quia ñ om̃e tepis habile do¬
ctrine. sed nunt exerte da
lingua doctoris minc sui¬
met cara gerenda. Ascẽ¬
dens autẽ in unam nauẽ
que erat simonis. rogaũ
eũ a t̾ra reducere pusilli
sedens docebat de nauiela
turbas. hauis symonis est
eccłia primitiua de qua pau¬
lus ait. Qui eñ oꝑatus est
petro inapostolatu circũcisi¬

Expanded text:
o, novit dominus qui sunt ejus, eorumque corda fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem, quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctoris, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum, et sedens docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatu circumcisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetue quietis addiit. Tur¬
barũ conuẽtus ad eũ: genti¬
um infide concurrentium
typus est. De quib ysaias. Et
fluent inquit ad eũ om̃s gẽ¬
tes. et ibunt ppłi multi et di¬
cent.Uenite et ascendamus
ad monte dñi. Et uidit du¬
as nauei st̃ates secus stagnũ.
Oue naues secꝰ stagnũ posite
circocisio e et p̾pucium figu

Expanded text:
perpetuae quietis adiit. Turperpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae ci
Abbreviated transcription (Latin):
tagnum genesarethłce.
id̾edicunt eẽ qd̃ mare
galilee. uel mare tiberiadis.
Sed mare galilee ab ad iacẽte
prouincia dictũ. uel mare ti-¬
beriadis aproxima ciustate
q̃ olim cynerech uocata sed
abherode uocata tetracha in-¬
staurata. inhonore tyberii ce¬
saris tyberias est appellata.
porro genesar. a laci ip̃ns na-¬
tura qua crispantib aquis de
serp̃o sibiauram excitate per
generant᷑ sibi auram diciturt.
Neq enim instagni more
sternitur aqua: sed freqũe¬
cib auris ac spirantib agi¬
tat᷑ haustu dulcis. et ad potan¬
dum habilis. Sed hebraice li¬
gue cõsuetudine. om̃is aqrũ
congregatio fiue dulcis siue
salsa. mare ñcupatur. Quila¬
cus mt̃ fluente iordane cẽtũ
qͣdraguita stadiis in longitu¬
diñe. et qͣdragĩta extẽditur ĩ
latitudinem. Quia ergo stag¬
num siue mare p̾sens secmũ
designat: dñs secꝰ mare stat.
post quã uite labentis morta¬
litatem deuir ens in ea qua¬
passus est carne stabilitatẽ

Expanded text:
tagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat, postquam, vitae labentis mortalitatem depassus est carne stabilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uero ꝑignem. Certe unigenitꝰ
silꝰ iudex est. generis humani.
S ed qͥs eiꝰ iusticiam ferret. si pri̾¬
e nos ꝑ mansuetudinẽ collige¬
ret. culpas nr̃s ꝑꝯelũ restitudi¬
nis examinare uoluisset: homo
ergo ꝓ hominib factus est mitẽ
se hominib p̾buit. holuit pec¬
catores ferire sed colligere. priꝰ
uoluit mansuete corrigere ut
haberet quos post modum in
iudicio saluaret. In columba
ergo suꝑ cum apparere debuit

Expanded text:
vero per ignem? Certe unigenitus Dei vero per ignem? Certe unigenitus Dei Filius judex est generis humani. Sed quis ejus justitiam ferret, si priusquam nos per mansuetudinem colligeret culpas nostras per zelum rectitudinis examinare voluisset? Homo ergo pro hominibus factus, mitem se hominibus praebuit. Noluit peccatores ferire, sed colligere. Prius voluit mansuete corripere, ut haberet quos postmodum in judicio salvaret. In columba ergo super eum apparere debuit