comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixi : ut aꝑtius intelligatur id esse repetitum.
in eo quoddictum est annuntiabimꝰ laudem tuã.
quod superius dictum erat confitebimur tibi:
psalmo. in quib sermo patiatur difficul¬
tatẽ. uł intentio auditorum intelligendi
impedimentum. Pro inde adiuuante d no.
cum affectu audiendi & uidendi iam quȩ ꝓphȩ¬
tata & prȩdicata sunt tam quam eruditi in sco¬
la xp̃i. currere debemus quȩ plana sunt : ut si for¬
te obscura exigunt officium interp̃tandi. ea
quȩ plana suntꝰ legendi officium amedebeant
ille asaph quantũ appar& illum inatus atque
correctus. cuius nomine nostis significarł syna¬
gogam. Deniq titulus psalmiest. In finem
prohis qui immutant᷑. Vtiq in melius. quando
xp̃s finis legis id eo uenit utimmut& inmelius.
Et ait testimonium ipsi asaph. bonum testimoniũ
ueritatis. Deniq hoctestimonium & xpm̃ &
uineam confitetur. hoc est caput & corpus. regẽ

Expanded text:
dixi, ut apertius intelligatur, id esse repetitum dixi, ut apertius intelligatur, id esse repetitum in eo quod dictum est, annuntiabimus laudem tuam, quod superius dictum erat, confitebimur tibi. psalmo, in quibus sermo noster patiatur difficultatem, vel intentio auditorum intelligendi impedimentum. Proinde adjuvante Domino, cum affectu audiendi et videndi jam quae prophetata et praedicta sunt, tanquam eruditi in schola Christi, currere debemus quae plana sunt; ut si forte obscura exigunt officium interpretandi, ea quae plana sunt legendi officium a me debeant ille Asaph, quantum apparet, illuminatus atque correctus, cujus nomine nostis significari Synagogam. Denique titulus Psalmi est, In finem pro his qui immutabuntur: utique in melius, quoniam Christus finis Legis ideo venit, ut immutet in melius. Et addit, testimonium ipsi Asaph: bonum testimonium veritatis. Denique hoc testimonium et Christum et vineam confitetur; hoc est caput et corpus, regem
Abbreviated transcription (Latin):
sslo utraq qm̃ qui non renatus fuerit
ex aqua & spũ. non intra bit in regnum cȩlorũ:
deinde. quia inisto scło annuntiatur lausdi:
Nam infuturo scło cũuidebimus eum sicuti est:
cui deinceps ad nuntiȩtur non erit. Nos ergo
populus tuus & oues gregis tui. quos persequen¬
do illi crediderunt seposse consumere.
confitebimur tibi in scłm : ꝑ manente
utiq ȩccłausq infinem. quã illidelere
conatisunt. Ingeneratione & generatione.
annuntiabimus laudem tuã. Quae laus ut ta¬
ceretur. nos finire conati sunt. Multis autem
iã locisscãrum scripturarum insinuauimus con¬
fessionẽ &iam ꝓ laudeponi. sicuti est illud. hȩc
dicetis in confessione opera dnĩ uniuersa. qm̃
bonaualde: maximeq illud quod ait ipse sal¬
uator. quinullũ omĩnohabebat peccatũ quod
poenitendo canfiter&ur. confiteor tibi pater
dnẽ cęli & terrȩ. qui a abscondistihȩc asapien¬
tib & prudentib: & reuelasti ea paruulis Hoc

Expanded text:
lo utraque: quoniam qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum ; deinde quia in isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse consumere, confitebimur tibi in saeculum, permanente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicuti est illud, Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui nullum habebat omnino peccatum quod poenitendo confiteretur: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ca publice perplateas currit : In¬
dite ad magnum hoc speetacula
enim desinit ds̃ darenobis. quod
nagno gaudio spectemus aut circi
ua huic spectaculo comparanda
laad amurc am pertinet. hdread
imn. Quando ergo auditis contuma
garrireblas phemos & dicere ha¬
urt prȩssuras temporibus xp̃ianif.
nsenim quia hoc amant dicere. &
s quidem sed atemporibus xp̃ianis
st pro uerbium non pluit dsqdi cat¬

Expanded text:
ca publice per plateas currit. Intenca publice per plateas currit. Intendite ad magnum hoc spectaculum. Non enim desinit Deus edere nobis quod cum magno gaudio spectemus: aut circi insania huic spectaculo comparanda est? Illa ad amurcam pertinet, hoc ad oleum. Quando ergo auditis contumaciter garrire blasphemos, et dicere, abundare pressuras temporibus christianis; scitis enim quia hoc amant dicere: et vetus quidem, sed a temporibus christianis coepit proverbium, Non pluit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
adiuu& uocem nostram qui& ui
& enim aliquanto est obtonsior da
uires intentio audientium . & adito
iubentis ut loquar: Titulum habrte
iste. Infinem protor cularibus quintas¬
bati ꝓsalmus ipsi a saphinunumtiu
multi sunt congesta mysteria ita tin
utlimen psalmi in dicet interiora is
torcularibus locuturi sumus: Ne mas
hoc habet : & ideo magis indicat miesi
tiam si aliquid tale psalmi textuso¬
ret. non deesset quiputaret adlite
esse accipienda torcularia : Nec ali
illic amplius requirenduman ysticea
simpliciter psalmus de torcularibu
quitur. & tumihi nescio quid aliud
caris : Nihilhietale audistis cum leg
Ergo accipe torcularia mysi¬
um aecclesiȩ. quod nunc agitus
intorcularibufAnim aduertu
quaedam tria praessuram ꝗ de
prȩssura duo quȩdam unum
condendum alterum proiciei
Fit ergo intorculari conculcatis
tribulatiꝰ pondus: & in hisoleum
quatur occulte gemelariumans¬

Expanded text:
adjuvet vocem nostram quies vestra; etenim aliquanto est obtunsior: dabit ei vires intentio audientium, et adjutorium jubentis ut loquar. Titulum habet psalmus iste: «In finem pro torcularibus, quinta sabbati, Psalmus ipsi Asaph.» In unum titulum multa sunt congesta mysteria; ita tamen ut limen Psalmi indicet interiora. Cum de torcularibus locuturi sumus, nemo vehoc habet, et ideo magis indicat mysterium. Nam et si aliquid tale Psalmi textus contineret, non deesset qui putaret ad litteram esse accipienda torcularia, nec aliquid illic amplius requirendum, nec mystiSimpliciter Psalmus de torcularibus loquitur, et tu mihi nescio quid aliud suspicaris. Nihil hic tale audistis, cum legeretur. Ergo accipite torcularia mysterium Ecclesiae, quod nunc agitur. In torcularibus animadvertimus quaedam tria: pressuram, et de pressura quaedam duo; unum recondendum, alterum projiciendum. Fit ergo in torculari conculcatio, tribulatio, pondus: et in his oleum eliquatur occulte in gemellarium; amur
Abbreviated transcription (Latin):
tione enim cordis iam loquitur. id estpr
asspriis. prodirigentibus psalmus est l¬
but facias male : Amas mundũ.
imesmundum: hȩc duo conuertant᷑
ubionum: Amabas terram. amauitam
eternam: Timebas mortẽ¬
ne gehennam: Quicquid tibi in quo
oniserit mundus. Num quid potest
equantum dabit iusto ds̃. Quicquid
nusto minattis fuerit mundus.
nquid potest squod facit iniquo ds̃:¬

Expanded text:
ectione enim cordis jam loquitur, id est, pro ectione enim cordis jam loquitur, id est, pro Assyriis, pro dirigentibus Psalmus estm facias male, amas mundum, et times mundum. Haec duo convertantur ad bonum: amabas terram, ama vitam aeternam; timebas mortee gehennam. Quidquid tibi iniquo promiserit mundus, numquid potest dare quantum dabit justo Deus? Quidquid tibi justo minatus fuerit mundus, numquid potest
Abbreviated transcription (Latin):
euersam illam gentem iud ȩorum. iamexl
psalmo audistis. in do labro & fractoriodn¬
runt eam. Quando fier&. nisi eius madii
destrueretur : quȩ est macheria eius: mu
eius. Extitit enim suꝑba aduersus plaris¬
rem suum: sed¬
seruos ad semissos do
tentes merce¬
dem. colonifligli¬
uerunt. cici¬
derunt. occiderer
Uenit & unicusfi
Dixerunt has
hȩres. uenite & oci¬
mus eum. & nr̃a erit hereditas
Occiderunt. & extraullđm pro iecerunt si
iectus. magis possedit unde pro iectus estS
eiminatur per isaiam. Destruam machenl
eius. Quare : Expectaui enim ut faceres
uuam. fecit autem spinas. Ex pectauind
fructum. & inueni peccatum. Quid ergos
ris o asaph: Vt quid dextrux isti madios
eius. tuenimnescis: Quare : Ex pecoui
ut facer& iudicium. fecit autem iniquias
Nonerat destruenda macheria eiꝰ : Etuent¬
runtgentes. Destructa macheria inuasa
est uinea. delẽ tum regnum uidȩorum
Hoc primo plangit. sed non sinespe. Dedia¬

Expanded text:
eversam illam gentem Judaeorum; jam ex alio psalmo audistis, In dolabro et fractorio dejecerunt eam . Quando fieret, nisi ejus maceria destrueretur? Quae est maceria ejus? Munitio ejus. Exstitit enim superba adversus plantatorem suum. Servos ad se missos et petentes mercedem coloni flagellaverunt, ceciderunt, occiderunt. Venit et unicus Filius; dixerunt, Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas: occiderunt et extra vineam projecerunt . Projectus, magis possedit unde projectus est. Sic enim ei minatur per Isaiam: Destruam maceriam ejus. Quare? Exspectavi enim ut faceret uvam; fecit autem spinas: exspectavi inde fructum, et inveni peccatum. Quid ergo quaeris, o Asaph, Utquid destruxisti maceriam ejus? Tu enim nescis quare? Exspectavi ut faceret judicium, et fecit iniquitatem : non erat destruenda maceria ejus? Et venerunt Gentes, destructa maceria, invasa est vinea, ac deletum regnum Judaeorum. Hoc primo plangit, sed non sine spe. De dir
Abbreviated transcription (Latin):
odiacorũ odia fuisse uitiorum. quȩ ipsae
tiam unũ quẽq hominũo disseo porto in
ces habent in conspectutuo gemitus cõpe
ditorũ: non facilequis quã rep perit coniec¬
tos in compedes aꝑ secutoribus scõs. & si acci¬
dit in tã magna atq multipliciuariecate pȩ¬
narum. tam raro accidit ut nonsit credendũ
hoc in isto uersuquod cõmemorare potissi¬
mũ elegisse prophetã. Sed nmirũ cõpe¬
dessunt infirmitas & corruptibilitas corpo¬
ris. quȩ aggrauant animam. Per eius enĩ
fragilitatem. uelut quorundã dolorũ mo¬
lesti arũq. materiam. adimpietatẽ pote¬
rat cõpellere persecutor: Ab his cõpedib:
concupiscebat dissolui apostolus & ee cumx¬

Expanded text:
odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit oportet in ret ante conspectditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupiscebat dissolvi Apostolus, et esse cum
Abbreviated transcription (Latin):
ti. potũsitienti: malitiose sapit quod scriptũ ẽ.
hocenim faciens. carbones ignis congeres suꝑca
put eius Agit enim ut amplius aggrau&. et
ei excit& in dignationẽdĩ. quã carbonib ignis
significariput&. non intelligens illũ ignẽ e̾e
poenitentiae urentẽ dolore: quousq caput
erectũ. suꝑbia beneficus inimici. ad humilita¬
tem salubrem deponitur. & in bono illius hu¬
ius malum uicitur. Vnde apłsuigilanter
adiunxit. Noliuinci amalo sed uinceinbono
malum. Quomodo autem potest uincere in
bono malum insuꝑ ficiebonus. & inalto ma¬
lus. quio pereparcit & cordeseuit. manu mi¬
tis. uoluntate crudelis: Sicergo speciepos¬
centis in hoc psalmo futura in impiosiundic¬
ta prophetatur. ut intelligamus scõs homines
dĩ suos inimicos dilexisse. nec cuiquã uoluisse
nisibonum qđ est pietas in hoc sło. aet̾nitas
infuturo. In poenis autem malorum non eoꝵ
ubicumq inscripturis scĩs legunt᷑ in homines

Expanded text:
ti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, ti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, benefictem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intelligamus sanctos homines Dei suos inimicos dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autem malorum, non malubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines
Abbreviated transcription (Latin):
impiiꝑ fruantur. Quodutiq iniustum est &
aregula ueritatis. quã iustus diligit alienum
Cumenim nos ad diligendos in imicos dñs hortare¬
tur : exemplũ ꝓposuit patris nr̃i qui incęlis est.
qui facit solem suum oriri suꝑbonos & malos.
& pluit suꝑ iustos & in iustos. Nũqđ tam̃ ideo
uł tẽporalibus correptionib non em̃dat uel
ꝑtinacit̃ durosinfinem non dampnat: Sic
ergo inimicus diligitur. ut nondispliceat dnĩ
uistitia quapunitur Et sic placeat iustitia qua
punit᷑ : ut non demalo eius. sed debono iudice
gaudeat᷑. Maliuolus uero animus contristat᷑.
sieꝰi inimicus correctus euaserit poenam. Et
cũ puniri eum uid&. uindicarise ita gaudeat.
ut noniustitia dĩ quẽ nondiligit. sed illius
quem odit miseria delectetur. Et cũ dõ dimit¬
tit iudiciũ. ut plus noceat dĩ quã ipse nocere pos¬
sit exoptat. Etcum dat cỹbũ in imico efurien¬

Expanded text:
impii perfruantur: quod utique injustum est, et impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurien
Abbreviated transcription (Latin):
micũ dẽ puniat expectat atq optat. Quaꝓpter
cũ & homo iustus & homomalus deinimicis suis
uel int ad nõ uindicari. undediscernunt᷑. Nisi qr
iustus & amalis cupit inimicũ suũ corrigi quã pu¬
niri : Et cũ in eũ uid& ad nõ uindicari: non eius
delectat᷑ poena : quia non eũ odit. sed diuinaius¬
titia quia dm̃ diligit. Deniq sun hoc scło in eũ
uindicatur uł ꝓ illo etiam lȩtatur si corrigitur.
uł certȩꝓaliis uteũ timeant imitari: ipsequoq.
fitmelior. non supplicio illius odia sua pascendo.
sederrata em̃ dando: Ac ꝑ hoc debeniuolentia
nondemalitia est : quodlȩtat᷑ iustus cũ uid& uin¬
dictã & manꝰsuas lauat: id estoperamundiora ef¬
ficit insanguine. hoc ẽ in exitio peccatoris : su¬
mens in de nonmalialieni gaudium : sed diuinȩ̃
ammonitionis exemplum. Si autem in futuro
scđo ultimo dĩ iudicio uindicat᷑. hoc ei plac&
qđ dõ neb ene sit malis. nepiorũ prȩmiis &iam

Expanded text:
micum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter micum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsosundicantes Iemĩ. sed datelo cũ irȩ : scrip¬
niẽ enm: mihiuindictã ego r& ribuã dicit
dis. Necipssitaq prȩcepit ut nolint uindicari.
idinonsc i psiuuindicantes. dentlocũ irȩ dĩ.
quidxit. mihiuindictam & ego r&ribuam:
tanis neuuangelio uiduã ꝓponit insimilitu¬
nẽ quȩ uindicari desiderans. iudicẽ inter¬
illabat iniustum. quieam tandẽ aliquan¬
&x quiad illũ clamant die & nocte. Inde ẽ
sille sub aradĩ mas terũ clamor. utdĩ iudicio
undicent᷑. Vbi est ergo illud. diligitẽ mi
bosurõs. bene facite eis quiuos oderunt:
& oratepro eis quiuos ꝑsequunt᷑ : Vbi est & illud
non reddentes malũ promalo. nec maledictum
ꝓmaledicto & nulli malũ ꝓmalo reddentes:
Sienĩmalũ ꝓmalo ñ ẽ cuiquã reddendũ. ñ solum
factũ malũ ꝑfacto malo : sed nec uotũ malũ red¬
dendũ ẽ ꝓ facto uł uoto malo. Reddit autẽ ma¬
lũ uotũ : qui &iã siñ ipse uindicat. tam̃ ut ei ini¬

Expanded text:
i, sed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquansuorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefacite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequuntur » ? ubi est et ilmaledicto » ; et, « Nulli malum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus ini
Abbreviated transcription (Latin):
Cognoscant inquit. quia nomen tibi dns̃
Tamquã non uero nec suo nomme nuncupen¬
tur. qui cũq alii dommi nuncupantur. qm̃
seruiliter domiantur. & uero dño compara¬
ti nec domini sunt. sicut dictum est : ego sum
qui sum : tamquam non sint ea quȩ facta
sunt: si cõparentur ei a quo facta sunt
Quod uero adumxit. tusolus altissimus m
omni terra. uel sicut alii codices habent.
super omnem terram. utiq & momni cęlo
uel super omne cęlum: Sedhoc dicere ma¬
luit. quo terrena superbia premer& ur:
Desmit enim superbire terra id est homo.
cui dictum est. terra es: & quid superbit ter¬
ra & cmnis. cum cognoscit dnm̃ esse altissi¬
mum: super omnẽ terram Id est. nulli¬
us hominis cogitationes ualere aduersus eos
qui scđm propositum uocati sunt. & dequib
dicitur. si ds̃ pronobis. quis contranos: am̃.

Expanded text:
«Cognoscant,» inquit, «quia nomen tibi Dominus:» «Cognoscant,» inquit, «quia nomen tibi Dominus:» tanquam non vero nec suo nomine nuncupentur quicumque alii domini nominantur; quoniam serviliter dominantur, et vero Domino comparati nec domini sunt: sicut dictum est, «Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta sunt, si comparentur ei a quo facta sunt. Quod vero adjunxit, «tu solus altissimus in omni terra,» vel, sicut alii codices habent, «super omnem terram;» utique et in omni coelo, vel super omne coelum: sed hoc dicere maluit, quo terrena superbia premeretur. Desinit enim superbire terra, id est homo, cui dictum est, «Terra es» ; et, «Quid superbit terra et cinis» ? cum cognoscit Dominum esse altissimum super omnem terram, id est, nullius hominis cogitationes valere adversus eos qui secundum propositum vocati sunt, et de quibus dicitur, «Si D
Abbreviated transcription (Latin):
horim enim facies salubriter impl&ur ig¬
nominia. ut quęrant nomen dni. & millis
quiusq insinem in eadem malitia per seue¬
rant. qui ponuntur ut stipula ante faciem
uent. & siluȩ montibusq in fructuosis simi¬
les comburuntur. ad quos denuo reuertitur
dicens ERUBESCANT ET CONUA BENTUR
Seculuai saeccli: Non enim in scłm
leuli conturbantur qui quęrunt nomen
ñ. sed respicientes ignommiam peccatorum
suorum. ad hoc conturbantur ut quęrant no¬
men dni. ꝑ quod non conturbantur: Rursusq
adhos redit. qui meadem soci& ate mimicorũ.
ad hoc confundendi sunt. ne confundantur
mȩternum. & adhoc perdendi in quantum
mali sunt : ut boni facti inueniantur in
ȩternum: De his enim cum disciss&. & con¬
fundantur & pereant. statim subiecit
ETCOGNoScANT aina NomeN nei diĩs. niso¬
lus altissiaiis iNoani tenna.⁊
Adhanc cognitionem uenientes. sic confimdan¬
tur ut placeant. sic pereant ut ꝑmaneant:

Expanded text:
horum enim facies salubriter impletur ighorum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescant, et conturbentur in saeculum saeculi.» Non enim in saeculum saeculi conturbantur qui quaerunt nomen Domini; sed respicientes ignominiam peccatorum suorum, ad hoc conturbantur, ut quaerant nomen Domini, per quod non conturbentur. 14. Rursusque ad hos redit, qui in eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit, «Et cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus altissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem venientes sic confundantur, ut placeant; sic pereant, ut permaneant.
Abbreviated transcription (Latin):
&s propter elationem: Tales enimi sunt mi¬
n populi dĩ. manes iustitiȩ. pleni suꝑbiae.:
gem uero & flammam dicens. hoc idẽmalio
mine rep&iuit. quo intellegi uoluit iudi¬
aitem. atꝰpummientem dm̃: Quod autẽ ait
tempestate tua. hoc idem consequenter ex¬
osuit dicens. mira tua. & quod supra dixit
oscqueris eos. hoc postea conturbabis eos. ⁊
Neminerimus sane iram dĩ. sine ulla ad¬
ctatione turbulenta intellegere: Ira quip¬
oc cius dicitur ratio iusta uidictȩ. tamquã
& optabile proph&atur. nec proph& ar& ur.
nisi essent in ea soci& ate mimicorum populi
di. & iam tales homines. quib hoc ante ul¬
timum iudicium prȩstaret᷑: quia & nue
scđm mnudentiam. qua aemulantur populũ
dĩ: Et nunc ubi possunt & sonant & leuart
caput. sed particulatim non imiuersaliter.
sieut insine sȩculi nouissimo iniminente ui¬
dicio. tamen ipsum corpus . ẽ. & in hisqͥ inde cre¬
ditum sunt : atq in corpus aliud transituri:

Expanded text:
tes propter elationem: tales enim sunt inimites propter elationem: tales enim sunt inimici populi Dei; inanes justitiae, pleni superbia. Ignem vero et flammam dicens, hoc idem alio nomine repetivit, quo intelligi voluit judicantem atque punientem Deum. Quod autem ait, «in tempestate tua;» hoc idem consequenter exposuit dicens, «in ira tua:» et quod supra dixit, «persequeris eos;» hoc postea, «conturbabis eos.» Meminerimus sane iram Dei sine ulla affectione turbulenta intelligere: ira quippe ejus dicitur, ratio justa vindictae; tanquam et optabile prophetatur: nec prophetaretur, nisi essent in ea societate inimicorum populi Dei etiam tales homines, quibtimum judicium praestabitur, quia et nunc ndum invidentiam qua aemulantur populum Dei. Et nunc, ubi possunt, et sonant et levant caput; sed particulatim, non universaliter, sicut in fine saeculi, novissimo imminente judicio. Tamen ipsum corpus est et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri
Abbreviated transcription (Latin):
HEREDITAIE POSSIDEAMUS SC̃UANIVIS
Ipse est sonitus in anis. quo ut supradit
est : mimici tui sonuerunt.: Scuaruna
est. quod estis uos : Nam quid aliudu
mici. nisi populũ dĩ possidere. id est si¬
gare moliuntur. ut cedat meorum m
Pone illos urt Rotaai: Conuenient
quidem accipitur. ut non sint meoqu
cogitant stabiles Uerumtamen &iu
sic recte posse intellegi existimo. ponel
ut rotam. quod rota ex his quȩ renh
ex tollitur. ex his que ante sunt deicat
sic fiunt oms mimici populi dĩ Nor
hȩc optatio. sed proph&atio est. N dit¬
git &iam: Sicut stipulaai aqiio
tͦai ut isti . Faciem dicit pręsenam
Nam quę facies est uenti. cui nilli
amenta sunt corporis. cum sit motus
consentitur ad mala. grauis sequitur is¬
ciatus. unde deincepsꝰ dicitur: Sicis
SASUNENS MONIES. ITA PERSEQUERIS illOS
uipestaie tua. ET INIRA TUΑ EUABaBIs
3. Siluam dixit propter sterilitatem. mon¬

Expanded text:
Haereditate possideamus sanctuarium Dei.» Ipse est sonitus inanis, quo, ut supra dictum est, «inimici tui sonuerunt.» Sanctuariest, quod estis vos» ? Nam quid aliud inimici, nisi populum Dei possidere, id est, subjugare moliuntur, ut cedat in eorum impias pone illos ut rotam.» Convenienter quidem accipitur, ut non sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non enim haec optatio, sed prophetatio est. Adjungit etiam: «Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem dicit praesentiam: nam quae facies est venti, cui nulla lineamenta sunt corporis; cum sit motus, id est, consentitur ad mala, gravis sequitur cruciatus; unde deinceps dicitur: «Sicut ignis comburens montes; ita persequeris illos in tempestate tua, et in ira tua conturbabis eos.» Silvam dixit propter sterilitatem, mon
Abbreviated transcription (Latin):
neris iniquitatum nrãrum antiquarũ. Non
ait prȩteritarum. quȩ possent e̾e &iam recen¬
tiores. sed antiquarum. hoc est a parentibus
uenientium. Talib quippe iniquitatibus
dampnatio non correptio debetur. Cito
anticipent nos miscđiȩ tuȩ. Anticipent
utiq adiudicium : suꝑ exaltat enim miscđia
iudicium. Iudicium autem sine miscđia siui
qui non facit miscđiam. Quiꝰd autem adiuns
qui a pauperes factisumus nimis. hoc uult imt¬
Hocuero quodait salutaris nr̃. satis exponitꝗ
cui salutaris est necessarius. Cum uero adu¬
rinos uult nec ingratus est grẽ. nec tollitlibe
sed in dño głetur. Et propitius esto inqur
catis nris ꝓpter nomentuum. non ꝓpt̃ ns
Namquid aliud merentur peccata nrã quãdt
cum & ad iuuasnos ad faciendam iustitian
propitius es peccatis nris sinequib inhuu¬

Expanded text:
neris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non neris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim misericordia in judicio; judicium autem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelliHoc verbo quod ait, Salutaris noster, satis exponit quam cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum sed in Domino glorietur . Et propitius esto, inquit, peccatis nostris propter nomen tuum: non propter nos; nam quid aliud merentur peccata nostra, quamcum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
conuentꝰ in habitosatq compressos aperse¬
cutorib prophetauell& intelligere lo ca
desolatauideretur dicere. non locum. Sed
possumus accipere ꝓnumero plurali nume¬
rum singularem positum: sicut uestem pro
uestib. militem promilitib. pecus ꝓpecori¬
bus Multus enim huius modimos est dici
nec solum uulgo loquentium. uerũ dissertis¬
simorum auctorũ eloquentiȩ nec ab ipsa
diuina scriptura hocgenus locutionis alienũ ẽ¬
Soͦ suit enim & ipsam ranã proranis. locustã
pro locustis. & innumerabilia. Quoduero
dictum est comederunt iacob hocbene in¬
telligitur quod multos in suum malignum
corpus. hoc est in suam societatem terrendo
transire coegerunt. Meminit sane quã¬
uis illis ꝓmerito pessimȩ uoluntatis exira dĩ
dignareddenda sint. non tamen eos aliquid
aduersus hereditatem eiꝰ ualere potuisse. nisi
eam uoluiss& ipse ꝓpeccatis eiꝰ flagellando
emendare. Vnde sub iungit. Nememi¬

Expanded text:
conventus inhibitos atque compressos a perseconventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt. 11. vers. 8. Meminit sane, quamvis illis pro merito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memi
Abbreviated transcription (Latin):
simulacra uel doemonia uel quamlibee
creaturam non creatorem qui est bene¬
dictus in saecula: Neque enim istes
dequibus hoc proph&at ita nescri¬
entes significaet sui dñi uoluntatem. ut
tamen ipsum dm̃ timeant : sed ita ipsum
dm̃ nescientes ut nec inuocent eum.
& inimici nominis exquirant Mul¬
tum ergo distat inter seruos uolunta tem
dñi u nescientes & tamen in familia ei:
Atque indomo uiuentes & inimicos non
solum ipsum dnmscrre nolentes sad &
nomen eiLon inuocantes atque in
seruis eius insuper obpugnantes : De¬
es auuetenssrnagoge. unde dictum est ma
ior serui& minori potest in hoc nomine
& ascensi onem dnũi gentes ꝑ sequendo uenert̃:
sedlo cum iacob quomodo intueam᷑. antelli¬
gendum est. Magisenim locus iacobilla
ciuitas putaripotest inquaerat & templũ.
quo uni uersam gentẽ illam sacrificandi &
adorandi causa. & paschacelebrandi dñs
p̃ceperat conuenire. Namsi xp̃ianorũ

Expanded text:
simulacra, vel daemonia, vel quamlibet simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et inimici nominis ejus existant. Multum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed et non ejus nomen invocantes, atque in servis insuper oppugnantes. Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum
Abbreviated transcription (Latin):
accingere gladio tuo⁊ circafe¬
t potentissime. Spetine tuai &pul¬
chritudine tua & intende & prospere pro¬
cede & regna. Ita non optat sed propha&at
quidicit: Effunde i ram tuam ingentes quȩ
te non nouerunt: quo moresuo repecit dicens:
et in regna quae non inuocauerunt nomen
tuum: Nam gentes perregna rep&citȩ st̃:
& quod eum non nouerunt. peshoc repeti¬
tum est quod non inuocauerunt nomeneis :
dñs in euangelio. seruus qui nescit uolunta¬
tem dnĩ sui & facit digna plagis uapula¬
uit paucis: Seruus autem quiscit uolun¬
tatem dñi sui & ponfecit digna plagis ua¬
tes quȩ dm̃ non cognouerunt: in eo quippe
quod ait: effunde iramtuam satis hoc
uerbo indicauit quamiram uolu : it in¬
tellegi. unde postea dicit. redde uicinis
nostris septies tantum: Vt quia multum
inter est inter seruos. qui lic& nesciant
uoluntatem dñi sui : tamen in uocant no¬
men eius: Et alienosa familia tanti pa¬
tris familias. qui sic ignorant dm̃ ut nec
inuocent dm̃: inuocant enim proeo ał

Expanded text:
ladium tuum circa femur, potentissime; specie tua, et pulchritudine tua, et intende, et prospere procede, et regna : ita non optat, sed prophetat qui dicit, Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt. Quod more suo repetit, dicens, Et in regna quae non invocaverunt nomen tuum: nam gentes per regna repetitae sunt; et quod eum non noverunt, per hoc repetitum est, quod non invocaverunt nomen ejus. nus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uates quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel
Abbreviated transcription (Latin):
nunc in occultis. ut uindictaquȩ in hac uita
ut᷑ inocculto. post innotescat innationib:
aneoculos nrõs. Homonãq cũ datͥ in reꝓ¬
buĩ sensũ. in interioresinu accipit supplicio¬
umeritũ futurorum. Obprobriũ eorũ quod
aprobrauerunt tibidñe. Hoceis red de septuplũ
isinueorum. id est ꝓisto obprobrio. eosinoccul¬
tiseorum plenissime reproba. Ibi erm expro¬
brauerunt. nomentuũ se arbitrantes inseruistius
duerorum xhristianorum. Nosergo quos
breseposseputauerunt populus tuus & oues
hibent. confitebim᷑ tibi in aeternum. Ex am¬
biguo greco. facta est ista diuersitas. Quod
dum quid melius interpretandum sit. Sensus
sus more scripturarum maxim eq psalmorum
ep&itio superioris estordine commutato.
us habens quodibi est posterius. & posterius
ibiestprius Nam quod ibi dictum ẽ confi

Expanded text:
nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde septuplum in sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes in servis tuiverorum christianorum. Nos ergo quos perdere se posse putaverunt, populus tuus, et oves habent, confitebimur tibi in aeternum. Ex ambiguo graeco facta est ista diversitas: quod dum quid melius interpretandum sit. Sensus sus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod ibi est posterius, et posterius quod ibi est prius. Nam quod ibi dictum est, conf
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt territi prȩcedentiũ passionibis
sed in eum ꝓ cuius nomine passos eos noue¬
rant. exortante illorum gloria. adimta¬
dum accensi. copiosissimis agminib gad¬
derunt : ideo dixit scđm magnitu dinebo¬
chiitui Resenim tam magna secuta estus
pulis xp̃istianis : ut eam quise aliquid ꝑsi¬
quendo ꝓficere putabant nullo modo q¬
derent secuturam. Redde inquit uicins
nr̃is septies tuͣntum in sinueorũ. Nonmils
optat. sed iusta prȩnuntiat. & uera ꝓphe¬
tat. Septenario autem niumaro idstis¬
tuplar& ributione. ꝑfectionem poene ue
ntelligi. quia isto numero plenitudo significari
& Vnde & illud est inbonis accipi& in hoc
do septies tantum. quod positum est ꝓ omĩb
qusi nihil habentes & omnia possidentes
enos dicit. quia inter illos habitat eccłausq
ndiem separationis: Non enim modo fit dis¬
assio corporulis. Insinueorum dicit utique

Expanded text:
solum non sunt territi praecedentium passionibus, solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent secuturam. 16. vers. 12. Redde, inquit, vicinis nostris septies tantum in sinus eorum. Non mala optat; sed justa praenuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, utique
Abbreviated transcription (Latin):
lehoc induat incorruptionẽ. & mortalehs
duat immortalitatẽ. uelut cõpedib caroni
promtũ impedit spm̃. Has ergo compeon
sentiunt. nisi quiin sem & ipsis ingemis cun
uati. habitaculum quod decelo est suꝑ ind
cupientes : quia & mors terrori est & mers
uitȩ mortalis: Prohis propheta gememla
ingemit. ut intret in conspectu dĩ gemis
pientiȩ colligati sunt. quȩ patient̃ sustem
in ornamenta uertuntur. unde scriptũeh
inicepedẽ tuum in cõpedes eius: Sedmn
nitudinem inquit brachiitui recipe inab¬
tionem filios mortificatorum. uel sicutus
liis codicib legitur. posside filios moriu
torum. Vbi satis mihi uidetur ostendissest¬
tura quis fuerit gemitus compeditorũ. qu
uersis enĩ passionib constituti. orabant pn
ecda nein fructuosus ess& posteris sangus
lorũ ut dominica seges unde inimicieam
tabant periturã. indeferacius pullulans
ilios quippe mortificato rũ dicit. quinon

Expanded text:
oc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitusapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditorum, quidiversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
nulli prossus existerent: aut certe quia
insepulta cadauera in multis locis diu
iacere potuerunt . donec areligiosis quo¬
dam modo furata sepelirentur Facti
aquibus hocerat obprobrium. sed in con¬
spectu dnĩ mors scõrum eius: sub sanatio
& iñrisio uelut quidam inter pr&atisun
inlusio : eis qui incircuitu nostro sunt: i¬
titio est. sententiae superioris : Namqr
supra dictum est obprobrium. hoc rep¬
tum est sub sanatio & m̃risio: & quod s¬
pradictum est. uicinis nostris. hoc rep¬
titum est eis qui incircuitu nostrosin
proinde sȩcundum hierusalem terren
uicini et incircuitu genti s eius. utique
lisgentes intellegunt᷑ : Secundum an
hierusalem liberã matrem nostram ucs
os habitat ecclaesia incircuitu orbist
fundens. unde intellegatur superioris
afflictionis comiemoratio : non essei
si indicatio sed deploratio. Usque qui
quit dñe irasceris infinem exar descan

Expanded text:
nulli prorsus existerent; aut certe quia nulli prorsus existerent; aut certe quia insepulta cadavera in multis locis diu jacere potuerunt, donec a religiosis quodammodo furata sepelirentur. 7. vea quibus hoc erat opprobrium, sed in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Subsannatio et irrisio: vel, ut quidam interpretati sunt, illusio, eis qui in circuitu nostro sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est, vicinis nostris, hoc repetitum est, eis qui in circuitu nostro sunt. Proinde secundum Jerusalem terrenam vicini, et in circuitu gentis ejus, utique aliae gentes intelliguntur: secundum autem Jerusalem liberam matrem nostram, uos habitat Ecclesia in circuitu orbis tmanifestam precem fundens, unde intelligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inquit, Domine, irasceris in finem, exardescet
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinem intellegimus effusum in circu¬
itu eius: quos hostẽs extra muros repperi¬
re potuerunt : Si autem hierusalem illam
intellegamus dequa dictum est. Multifilu
desertȩ magisquam eius quae hab& uirum :
Circuitus eius est peruniuersam terram inea
quippe lectione proph&cica ubiscrip¬
tum est multi filudesertȩ magis quam
eius quae hab& uirum Paulo post eidicit᷑
Et qui eruitte ds̃ israhel: uniuerie terrae
uocabitur : Circuitus ergo huius hieru¬
salem in hoc psalmo intellegendus est : qͦ¬
us que tunc fuerat eadem ecclȩsia dilata¬
ta fructisicans & crescens in uniuerso mun
do inomm parte eius persecutio saeuiebat
et martyrum stragem quorum sanguis si¬
cut aqua effundaebatur : cum magnis lu¬
cris thesaurorum caelestium fatiebat :
Quod uero ad iunctum est & nonerat quise¬
pelir&. aut non incredibile deb& uideri
tam magnum in aliquibus locis fuisse ter¬
rorem : ut sepulturȩ scõram corporam

Expanded text:
sanguinem intelligimus effusum in circusanguinem intelligimus effusum in circuitu ejus, quos hostes extra muros reperire potuerunt. Si autem Jerusalem illam intelligimus, de qua dictum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, circuitus ejus est per universam terram: in ea quippe lectione prophetica, ubi scriptum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, paulo post ei dicitur, Et qui eruit te, Deus Israel universae terrae vocabitur . Circuitus ergo hujus Jerusalem in hoc psalmo intelligendus est quousque tunc fuerat eadem Ecclesia dilatata, fructificans et crescens in universo mundo, quando in omni parte ejus persecutio saeviebat, et martyrum stragem, quorum sanguis sicut aqua effundebatur, cum magnis lucris thesaurorum coelestium faciebat. Quod vero adjunctum est, Et non erat qui sepeliret: aut non incredibile debet videri tam magnum in aliquibus locis fuisse terrorem, ut sepultores sanctorum corporum
Abbreviated transcription (Latin):
certe quando gentibus persequentibus ec¬
clȩsia deserta uisa est. in caelestem mensam
sp̃s martyrum tam quam deorto dominico mul¬
Quod dictum est morticina: hoc repetitum est car¬
nes : Et quod dictum est seruorum tuorum. hoc
rep&itum est scõrum tuorum : Illud tantum mo¬
douariatum est uolatilibus caeli & bestus terrȩ:
melius sane interpr&cati sunt qui morticina posu¬
erunt quam sicut quidam mortalia: morticina enĩ.
non dicuntur nisi mortuorum: Mortalia
uero &iam uiuorum corporum nomenest: Cum
ergo sicut dixi ad agricolam suum sp̃s martyrum
uelut poma transissent morticina eorum &
carnes eorum posuerunt uolatilibus caeli
et bestiis terrae : Quasi quicquam eorum
resurrectioni deperir& ex oceultis natu¬
rȩ sinibus totum redinte gratur ͦ. illo cui
& capillinr̃i numerati sunt: Effuderunt san¬
quinemeorum sicut aqua. id est abundant̃
et uiliter. in circuitu hierusalem: Si hiesu¬
salem terraenam orbem hic accipimus eorũ

Expanded text:
certe quando Gentilibus persequentibus Eccerte quando Gentilibus persequentibus Ecclesia deserta visa est, in coelestem mensam spiritus martyrum, tanquam de horto dominico mulQuod dictum est, morticina, hoc repetitum est, carnes; et quod dictum est, servorum tuorum, hoc repetitum est, sanctorum tuorum: illud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eorum posuerunt volatilibus coeli, et bestiis terrae: quasi quidquam eorum resurrectioni deperiret, ex occultis naturae sinibus totum redintegraturo illo, cui et capilli nostri numerati sunt . 6. versnem eorum sicut aquam, id est, abundanter et viliter: in circuitu Jerusalem. Si Jerusalem terrenam urbem hic accipimus, eorum
Abbreviated transcription (Latin):
lapidibus uiuis construi Dicit a postolus p&rus
domum dĩ : Vnde ceapostolus paulus apertissi¬
me : templum inquid dĩ scm̃ est : quod estis uos :
Hoc itaque templum pes secutores in his utique
runt. at que idolis supplicarent uehementer in¬
stando fecerunt: Quorum multos poenitentia
repasauit. at que ab illa inquinatione munda¬
uit pęnitentis enim uox est: &adelictomeo
mundame : & cormundum crea mme ds̃. &p
ro quod sequitur . posuerunt hierusalem in po¬
morum custodiam. Et ipsa ecclesia hoc no¬
mine tecte intellegitur hierusalem libera
mater nostra. Dequa scriptum est : L&are
sterelis quae non paris erumpe & ex clama quȩ
non parturis qm̃ multi filii desertȩ magis quã
eius quae hab& uirum : Incustodia pomorum
quod dictum est desertionem intellegendam
existimo quamfecit uastitas persecutionis
id est uelut custodia pomorum. quia deserunt᷑
pomorum custodie: cum poma transierint &

Expanded text:
lapidibus vivis, construi dicit apostolus Petrus lapidibus vivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unde et apostolus Paulus apertissime dicit, Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc itaque templum persecutores in his utique runt, atque ut idolis supplicarent, vehementer instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda me; » et, « Cor mundum crea in me, Deus, et ro quod sequitur, « Posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam: » et ipsa Ecclesia hoc nomine recte intelligitur, « Jerusalem libera, mater nostra, de qua scriptum est, Laetare sterilis quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum » . « In custodiam pomorum, » quod dictum est, desertionem intelligendam existimo quam fecit vastitas persecutionis: id est, velut custodiam pomorum; quia deseruntur pomorum custodiae, cum poma transierint. Et
Abbreviated transcription (Latin):
adocouili. oport& me & ipsas adducere
ust unus grex. et unus pastor: quod u¬
mnque breuiter dictum est ĩn eo quod de
pipheadem apostolus cõ memorat :
letimini gentes complebe eius Is te ergo
unis arex sub pastore uno: hereditas di
est: non solum patris. sed &iam filii: nam
filiuox est. siniss ceciderunt mihi in p̃claris
& enimhereditas mea prȩclara est mihi : Et
paterfilio reliquid. sed ipse filius eam sua¬
mnorte mirabiliter adquisiuit cũresur¬
retione possedit: siergo de hac intel¬
legnduest quod in psalmi huius prophȩ¬
ta canitur: Ds̃ uenerunt gentes in here¬
ditatentuam. ut uenisse gentes accipi¬
anus in ecclȩsiam non credendo sed ꝑ¬
sequendo: id est eam inuasisse uolunta¬
te delendi atque omnino perdendesi¬
cut & persecutionem exempla monstrar̃t :
Oport& ut quod sequitur polluerura templũ
scm̃ tuum non inlignis lapidibus sed in ipsis
intellegatur hominiban. De quibus tam quam

Expanded text:
de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor. » Quod utrumque breviter dictum est in eo quod de propheta idem apostolus commemorat: Laetamini, Gentes, cum plebe ejus . Iste ergo unus grex sub pastore uno, haereditas Dei est, non solum Patris, sed etiam Filii. Nam Filii vox est, Funes ceciderunt mihi in praeclaris, etenim haereditas mea praeclara est mihi : et ns Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam suamorte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam