comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quanta c& cdomini. Cum enim ille peccata corasco¬
dat huic peccata donentur ¶ Que potest ee comparatio  loo
pocer gutiam oꝑis & muneris. non os tangit ep̃s sed nares: utt bo¬
cdeuotionisq plena flagrantia: Uenimus ad fontem. ingreuus¬
es: consicdera quos uideris. quid locittus sis considera repe¬
te diligenter. Occurit tͥ leuita. occurrit tibi presbit. Undͦ
es quasi achleta xp̃i. quasi luctam huiꝰ scłi luctaturi o
Professus es luetaminis cui cȩrtamina: Qui luctatur: habt̃
quod speret: U bi certamen: ibi corona: Luctaris in seculo. ses
coronaris a xp̃isto: et ꝓcertamnibus scculi coronaris Nam ꝙ: si
in celo p̾mium: hic tamen meritum premii colligrt᷑: Quando tȩ
interrogauit. abrenuntias diabolo et oꝑib euis. quid respondisti:
Abreniintio: Abrenuntias scło et uoluptatib eiꝰ. quid respondisti:
Abremintio. M emor esto sermonis cui. et numꝙͣ tͥ excidat tuȩ

Expanded text:
quanta et Domini cum enim ille peccata concequanta et Domini cum enim ille peccata concedat, huic peccata donentur, quae potest esse comparatio?, ideo propter gratiam operis et muneris non os tangit episcopus, sed nares; ut bodevotionisque plena fragrantia. es: considera quos videris, quid locutus sis considera, repete diligenter. Occurrit tibi levita, occurrit presbyter: unctus es quasi athleta Christi, quasi luctam hujus saeculi luctaturus, professus es luctaminis tui certamina. Qui luctatur, habet quod speret: ubi certamen, ibi corona. Luctaris in saeculo, sed coronaris a Christo, et pro certaminibus saeculi coronaris? Nam etsi in coelo praemium, hic tamen meritum praemii collocatur. 5. Quando te interrogavit: Abrenuntias diabolo et operibus ejus, quid respondisti? Abrenuntio. Abrenuntias saeculo et voluptatibus ejus, quid respondisti? Abrenuntio. Memor esto sermonis tui, et nunquam tibi excidat tuae
Abbreviated transcription (Latin):
S SneAMET lS que accepistis sermonẽ
adoaioꝵ: quoꝵ rationẽ non oportutt ante p̾mitti. In
xpiano enim uiro. prima est fides: Ideo cł rome fu¬
deles dicunt᷑ qui baptizati st̃: & pater nr̃ abrabam
exfide iustificatus est: non exoꝑib. Ergo accipiẽtes baptisinum:
credidistis nȩfas est ȩnim Taliuo estimare: Neq enim uocatus
esles ad grãm. t isi dignum ce. xp̃c sua gra iudicasset: Ergo qͥd
egimus sabbato: Nempe aptionem. quiamisteria celebracr
& mutus. ⁊ cecigit q aureciꝰ ⁊ os eius: Fures. quia surdus erat:
os quia mutus. ꝙ at efeca ħebraicum uerbum est quod iatine di¬
citur a daperire Idõ gͦ ÷ͥ sacerclos aures cȩtigitrut apirenti mices
aures cũe ad sermoncm:⁊ ad alloqum scerdocis Sed dicis micbi
quare nares : & aibi mutus erat os tetigit. ut quia loqui nom põ¬
cerat saeramenta eelestia:  uocem acciꝑet an pistem Entribi
quia luri hie quia mulieres baptizant. & non ȩadem purtas serui

Expanded text:
sacramentis quae accepistis, sermonem adorior, cujus rationem non oportuit ante praemitti; in christiano enim viro prima est fides. Ideo et Romae fideles dicuntur qui baptizati sunt: et pater noster Abraham ex fide justificatus est, non ex operibus . Ergo accepistis baptismum, credidistis. Nefas est enim me aliud aestimare; neque enim vocatus esses ad gratiam, nisi dignum te Christus sua gratia judicasset. 2. Ergo quid egimus sabbato? Nempe apertionem: quae mysteria celebrata et mutus, et tetigit aures ejus et os ejus: aures, quia surdus erat; os, quia mutus, et ait: Ephpheta . Hebraicum verbum est, quod Latine dicitur adaperire. Ideo ergo tibi sacerdos aures tetigit, ut aperirentur aures tuae ad sermonem, et ad alloquium sacerdotis. 3. Sed dicis mihi: Quare nares? Ibi quia mutus erat, os tetigit; ut quia loqui non poterat sacramenta coelestia, vocem acciperet a Christo. Et ibi, quia vir; hic, quia mulieres baptizantur, et non eadem puritas servi,
Abbreviated transcription (Latin):
nomins plusquam oꝑe głari. Et quanqmͣ scias pro hoc libello plurimos mͥ sacer¬
dotes qui hec que loquimur agere nolunt. infideliter eeꝰ detracturos: credotam̃
pluriores qui hȩc agunt uł agere obnituntur. fideliter pronobis oraturos. Sed
sicut lacerationib obtrectatorum minime pregrauamur. sic demum probatoꝵ
et scõrum uirorum orationib adiuniamur. Ageiam nunc scĩficus ꝙpc̃ qui nos
in hoc oꝑe diuinis inspirationib adinuaris. cunctos sacerdotes ad iuua.
et pr̃a ut faciant que in hoc opusculo ipse eloqui inspirasti. tit eis
una mecum tribuas sciorum regna que scĩs in regna scłorꝑ dare ꝓmi-¬

Expanded text:
nomine plus quam opere gloriari. Et quamvis sciam pro hoc libello plurimos mihi sacernomine plus quam opere gloriari. Et quamvis sciam pro hoc libello plurimos mihi sacerdotes, qui haec quae loquimur agere nolunt, infideliter esse detracturos, credo tamen plurimos, qui haec agunt vel agere nituntur, fideliter pro nobis oraturos. Sed sicut lacerationibus obtrectatorum minime praegravamur, sic demum probatorum et sanctorum virorum orationibus adiuvamur. Age nunc, sanctificus Spiritus, qui nos in hoc opere divinis inspirationibus adiuvisti, cunctos sacerdotes adiuva, et praesta, ut faciant quae in hoc opusculo ipse eloqui inspirasti, ut una eis mecum tribuas caelorum regna, quae sanctis in regno caelorum dare
Abbreviated transcription (Latin):
illicitis. & actionib uecitis. ad similem facinorum uoraginem ep̃s mutti¬
tudinem ppłi ꝓuocauerit. ut nulli iam iamq illicitum ee̾ uideatur quod
ab ep̃o quasi licitum ꝑpetratur. s ipsum magis credunt homines ee̾ lau¬
dabile quicqͥd ep̃s habuerit delectabie. nec quisqmͣ quod agere pontifex
non dubitat. se indubitant̃ agere dicat: Ep̃s enĩ a cunctis indubitan-¬
ter uocaris. presertim cum ipso nomine censeris: si tam̃ actio concordet
nomini. et nomen se sotiet actioni. Nam quid aliud interp̃tatur ep̃s. nisi
suꝑ inspector: Marime cum solio meccłia altiore resideat. et ita cunctos
respiciat. ut et cunctortim oculi in ipsum respitiant: Ergo qͥa ita est:
cur te uelut tetrum specultim uniuersorum oculis demonstras. ita ut
lentiamsimui et casum monstrauimus: ne fidentes in sublimitate. bonoꝵ
minime requirerent ꝑfectionem mor. & in solo se crederent sacerdotes

Expanded text:
illicitis et actionibus vetitis ad similem facinorum voraginem episcopus multiillicitis et actionibus vetitis ad similem facinorum voraginem episcopus multitudinem populi provocaverit; ut nulli jam jamque illicitum esse videatur, quod ab episcopo quasi licitum perpetratur? Sed ipsum magis credunt homines esse laudabile, quidquid episcopus habuerit delectabile: nec quisquam quod agere pontifex non dubitat, se dubitanter agere dicat; episcopus enim a cunctis indubitanter vocaris, praesertim cum ipso nomine censeris: si tamen actio concordet nomini, et nomen se societ actioni. Nam quid aliud interpretatur episcopus, nisi superinspector, maxime cum solio in Ecclesia editiore resideat, et ita cunctos respiciat, ut et cunctorum oculi in ipsum respiciant. Ergo quia ita est, cur te velut tetrum speculum universorum oculis demonstras; ita ut lentiam simul et casum monstravimus, et ne fidentes in sublimitate honorum, minime requirerent perfectionem morum, et in solo se crederent sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
tio immundis ce porcorum conculcandis pedib tribtusti. ita ut nec alios nec
te ipstim possis condire: Oeulorum etiam in corꝑe offitium idest meccłia tio-¬
luntariꝰ appetisti. ut reliquum ꝑ te corpꝰ ducatum lucis ħaret. Et nunc qͣdã
lippitudine & caligine uitiorum obtenebratus. nec te ipsum luci idoneum
prebes. & aliis adimis lucem: De quib oculis in eu̾ingłio dicit᷑.. Si ocuł
cuus simplex fuerit. totum corpꝰ tuĩ lucidum erit. Idest si ep̃s qui lumen ꝓme¬
ruit preesse in corꝑe. simplicitate est scã et innocentia decoratus: omĩs ȩcdia
Splendore luminis radiatur. Si aut̃ oculus tuiis nequam ÷ totum corpus
tuũ tenebrosum est. Idest si ep̃s qui uidebatur corꝑis lucem subito prebere.
obiuibiletur nequitie cecitate. qui cet̾a faciunt menbra. quib lux ademp¬
ta est oculortim: Idest quid scłaris factura: multitudo cum uoluptatibus

Expanded text:
tio, inmundis te porcorum conculcandum pedibus praebuisti, ita ut nec alios, nec tio, inmundis te porcorum conculcandum pedibus praebuisti, ita ut nec alios, nec te ipsum possis condire? Oculorum etiam in corpore officium, id est, in aecclesia voluntarius appetisti, ut reliquum per te corpus ducatum lucis haberet; et nunc quadam lippitudine et caligine vitiorum obtenebratus nec te ipsum lucis idoneum praebes, et aliis adimis lucem. De quibus oculis in euangelio dicitur: 'Si oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit'; idest: Si episcopus, qui lumen promeruit praeesse in corpore, simplicitate est sancta et innocentia decoratus, omnis aecclesia splendore luminis radiatur. 'Si autem oculus tuus nequam est, totum corpus tuum tenebrosum erit'; id est: Si eptscopus, qui videbatur coobnubiletur nequitiae caecitate, quid caetera facient membra, quibus lux adempta est oculorum? Id est, quid saecularis factura est multitudo, cum voluptatibus
Abbreviated transcription (Latin):
uiriam: S quia pro concesso ordine ds a te nichil expectat. crir a te sacer¬
dos imprudenter pecciiniam expectat: Ds̃ homini concedere uoluit gͣtis.
et ep̃s rapax peccuniam ab homine expetit gratis: Ds̃ homini ut certe
benignus gratis donauit. et sacerdos malignus eum sine causa predauit:
Q lud enĩ habes quod non accepisti: Si aut̃ accepisti. quid głaris qͥsi non acce-¬
peris: Eece ad que mala uoluitur dificus ordo. Sece adque probra sunt
prolapsi sacerdotes: qui andie meruerunt a iuidice mundi. Uos estis lux mun-
cationis suȩ eloquio rutil antẽ conscientiarũ latebras illumnnet. cur ipse
palpabilib tenebris cenetur obstrictus: & non solum quia ipse dum ma-¬
le agit. digne perit. insuꝑ et alios sectm indigne ꝑdit. Si enĩ meriusti satis
possidere saporem. ut insipientium possis arua condire. cur infatuatꝰ tali in-¬

Expanded text:
iuriam? Sed quia pro concesso ordine Deus a te nichil exspectat, cur a te saceriuriam? Sed quia pro concesso ordine Deus a te nichil exspectat, cur a te sacerdos inprudenter pecuniam exspectat? Deus homini concedere voluit gratis, et episcopus rapax pecuniam ab homine expetit. Gratis? Deus homini, ut certe benignus, gratis donavit, et sacerdos malignus eum sine causa praedavit! 'Quid enim habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?' Ecce ad quae mala volvitur deificus ordo! Ecce ad quae probra sunt prolapsi sacerdotes, qui audire meruerunt a iudice mundi: 'Vos estis lux huius ritiae tenebras praedicationis suae eloquio rutilante, conscientiarum tenebras illuminet, cur ipse palpabilibus tenebris tenetur obstrictus? Et non solum, quia ipse, dum male agit, digne perit, insuper et alios secum indigne perdit. Si enim meruisti salis possidere saporem, ut insipientium possis arva condire, cur infatuatus tali vi
Abbreviated transcription (Latin):
dedissem. Ergo ut apparet responsionib tuis. gr̾am cum ordinareris non
suscepisti: quia gratuitu eam non meriusti. & ideo fr̾ si gr̃am non accepi-¬
sti. quomͦ ep̃s effici potiusti. Nam et ad discipłos suos dñs dicit. Gratis
accepistis: gratis date. Cur gͦ gratiutam gr̾am estimasti te precio possidere:
N amut uideo. aurum dans ꝑdidisti. et gr̾am scãm non adquisisti. Ad huc tam̃
Sacerdos imponit supplicem dexceram: ds benedicit potenti dext̾a. Cp̃s mitiat
ordinem. et d̾s cribuit dignitatem. Oiusticia. o ȩquitas. Si homim peccu¬
nia datur. qui nichil in ordine ampliꝰ oꝑatur. niñ solum seruitium quod
ei creditur. cur deo totum negatur: qui ipstim ordinem tibi largitur :
Iustum ne tibi uidetur ut seruus honoretur. & dñs inuiriam paciatur:
Et inuiste accipiant sacerdotes peccumam. & ds paciatur ab homine in¬

Expanded text:
dedissem'. Ergo ut apparet ex responsionibus tuis, gratiam, cum ordinareris, non dedissem'. Ergo ut apparet ex responsionibus tuis, gratiam, cum ordinareris, non suscepisti, quia gratuito eam non meruisti. Et ideo, frater, si gratiam non accepisti, quomodo episcopus effici potuisti? Nam et ad discipulos suos Dominus dicit: 'Gratis accepistis, gratis date'. Cur ergo gratuitam gratiam aestimasti te pretio possidere? Nam ut video, aurum dans perdidisti, et sanctam gratiam non acquisisti. Adhuc tamen Sacerdos imponit supplicem dexteram, et Deus benedicit potenti dextera. Episcopus initiat ordinem, et Deus tribuit dignitatem'. O iusticia! O aequitas! Si homini pecunia datur, qui nichil in ordine amplius operatur, nisi solum servitium, quod ei creditur: cur Deo totum negatur, qui per ipsum ordinem tibi largitur? Iustumne tibi videtur, ut servus honoretur, et Dominus iniuriam patiatur, et iniuste accipiat sacerdos pecuniam, et Deus patiatur ab homine in
Abbreviated transcription (Latin):
domina facta est anime: & anima que erat dña facta est famula carnis
aro dominatur ppłis: & anima demoni seruit. Carnisacerdotiũ comꝑauit:
et anime decrimentũ parauit. Et quid prodest huiꝰmodi hominẽ. si totum
mundum lucretur. et anime sue detrimentũ patiatur: Aut quam dabit
homo conmutationẽ pro anima sua: Quod dedit cum ordinaretur ep̃s.
aurum fuit. & quod ꝑdidit anima fuit. Clm alium ordinaret. qͦd accep̃
peccunia fuit: & quod dedit lepra fuit. Hec sunt mercimonia iniqͦrum:
quid accepisti. Grãm ep̃alem accepi. Ergo int̾rogo te. Hȩc gr̾a. curtali uo¬
cabulo nuncupatur. Respond. Cur inquis: Ut reor pro eo quod gratis
datur: ideo gr̾a uocitatur. Ergo si gr̾a gratis datur. & auio non estimat᷑.
a te cur gr̃a peccuniis comparatur: Respondit. Non inqͥt mͥ daretur.
si peccuniis non emeretur. nec ep̃s fuissem ordinatus: si peccumas non

Expanded text:
domina facta est animae, et anima, quae erat domina, facta est famula carnis. domina facta est animae, et anima, quae erat domina, facta est famula carnis. Caro dominatur populis, et anima servit demoni. Carni sacerdotium comparavit, et animae detrimentum paravit. Et quid prodest huiusmodi homini, si totum mundum lucretur, et animae suae detrimentum patiatur? Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Quod dedit, cum ordinaretur episcopus, aurum fuit, et quod perdidit, anima fuit. Cum ordinaret alium, quod accepit pecunia fuit, et quod dedit lepra fuit. Haec sunt mercimonia iniquorum quid accepisti?' 'Gratiam episcopalem accepi'. Ergo interrogo te hoc: 'Gratia cur tali vocabulo nuncupatur?' Respondes: 'Cur inquiris? Ut reor, pro eo quod gratis datur, ideo gratia vocatur'. Ergo, si gratia gratis datur et auro non aestimatur, a te cur gratia pecuniis comparatur? Respondes: 'Non', inquis, 'mihi daretur, si pecuniis non emeretur; nec episcopus fuissem ordinatus, si pecuniam non
Abbreviated transcription (Latin):
confido. Ordino prfbros. consecro diacones. et accipio aurum. nam
et de aliis nichilominꝰ ordinib peccuniȩ questum profligare confido.
Eccoe et aurum quod dedi in meo sacello recepi. et ep̃atum gratis accepi. Nẽpe
hoc est quod doleo. quia archi ep̃s carnaliter ep̃mfecit. Nam ꝓpt̃ peccu-¬
mas specialit̾ leprosum ordirauit. Reccuma inqͥt tua tecum sit in ꝑditio-¬
nem: qua donum scĩ sp̃s gratiȩ pretio comparasti. & coninertium mise¬
rabile in anmarum exitium ꝑegisti. & nescii homines & indocti: in
orõmbiis eortim clamant et dicunt. Dignus es et iustꝰ es. Ꝙ consei¬
entia misera. indignus es et inuistus es dic̃. Pronuntiat enĩ ep̃s huiꝰ¬
modi. ad ppłm dicens. Pax uobis. Oculis quidem carnalib iidetur qͣsi¬
ep̃s magnus: et diumis obtutib inspicitur leprosus magnus. ꝑpec-
Caro suscepit dignitatem: & anina ꝑdidit honestatem. Cero ancula.

Expanded text:
non diffido. Ordino presbyteros, consecro diacones, et accipio aurum. Nam non diffido. Ordino presbyteros, consecro diacones, et accipio aurum. Nam et de aliis nichilominus ordinibus pecuniae questum profligare confido. Ecce et aurum, quod dedi, in meo saccello recepi, et episcopatum gratis accepi'. Nempe hoc est quod doleo, quia archiepiscopus carnaliter episcopum fecit. Nam propter pecunias spiritualiter leprosum ordinavit: 'Pecunia', inquit, 'tua tecum sit in perditione', quia donum sancti Spiritus gratiae pretio comparasti et commertium miserabile in animarum exitium peregisti. Et nescii homines et indocti in ordinationibus eorum clamant et dicunt: 'Dignus es, et iustus es'; et conscientia misera: 'Indignus es, et iniustus es', dicit. Pronunciat episcopus huiusmodi ad populum dicens: 'Pax vobis'. Oculis quidem carnaliter videtur episcopus magnus, et divinis obtutibus inspicitur leprosus magnus. Per rem hominem. Caro suscepit dignitatem, et anima perdidit honestatem. Caro ancilla
Abbreviated transcription (Latin):
cum gieri. a sc̃o suscepisse se credant heliseo: qui gradum sacerdotalem
se estimant peccuniis comꝑare. Quib cum ita dpcerimus. sufficere debuit
suam comꝑando lepram possidere. Nam sic̃ ualidiorib morbis capite uici-¬
ato. reliquum necesse est corpꝰ mũdatione suꝑioris morbi lecaliter irrigari:
ita et hi qui caput uident᷑. eẽ. excłiȩ. morbo pestifero fraternũ uiciant corpꝰ:
nt nichil ex cotiꝰ corꝑis compage. insauciatum possit euadere: quod negli¬
gentium sacerdotum uitisitatis mortale infecerit uirus. Ita ut indeas in
ecłia passim quos non merita sed peccume ad epãtus ordinem prouȩxe¬
runt. nugacem ppłm & indoctum. qui tales sibi adsciuerunt saceido¬
tes: quos si per cont̾ria fideliter uelis. quis eos prefecerit sacerdotes: res¬
aurum de sacello intihere: quam tantum sacerdotium ꝑdere. Aurum
dedi. & ep̃atum comparaui. quos cam̃ solidos. si uino recepturos ulcͥo

Expanded text:
cum Iezi a sancto suscepisse se credant Heliseo qui gradum sacerdotalem cum Iezi a sancto suscepisse se credant Heliseo qui gradum sacerdotalem se existimant pecuniis comparare. Quibus, cum ista dixerimus, sufficere debuit suam comparando lepram possidere. Nam sicut validioribus morbis capite vitiato reliquum necesse est corpus inundatione superioris morbi lętaliter irrigari, ita et hi qui caput videntur aecclesiae esse morbo pestifero fraternum vitiant corpus, ut nichil ex totius corporis compage insauciatum possit evadere, quod neglegentium sacerdotum vitiositatis mortale infecerit virus, ita ut videas in aecclesia passim quos non merita, sed pecuniae ad episcopatus ordinem provexerint. Nugacem populum et indoctum, qui talem sibi adsciverunt sacerdotem, quos si percunctari velis fideliter, quis eos praefecerit sacerdotes, resaurum de saccello invehere, quam tantum sacerdotium perdere. Aurum dedi, et episcopatum comparavi. Quos tamen solidos si vivo, recepturus illico
Abbreviated transcription (Latin):
incipiant catholicum dogma. His ita prelibatis: ut reor in hoo
oꝑe uelut a grandi fenore nos ꝑsensimus lib̾atos. cum non nr̃a
bus fabulis. nr̃m irriderent opus. Cum uͦ auctoritas nob ꝑsin¬
gula scĩ arrisit apłĩ pauli. ipsum potius apłm si ausi sunt qmͣ
nos reprehendant. Et licet iam coartet nos libelli huiꝰ prolixitas.
et cempus nos urget ut adfinẽ huiꝰoꝑiᷤ uenamus. sollicitudo cam̃ fra-¬
terni. nos retarait amoris illorum precipue sacei dotum. qui m̃tis
tem poꝵe et ebitate sacerdotalem diffamant honorem: et qui nouam prodi-¬
gialiter regulam ac tempestatẽ peꝑise deflentur. et gieri sectantes et sy
tes cum honorem saceidotalem peccuniis emerent: a beato petro apło
se cum symone fuisse dampnatos. sicut ait. Reccunia tua inquit tecum sit
in ꝑditiore: quia donum sp̃s scĩ. te credidisti peccumis comparare. Ec̃ leprã

Expanded text:
incipiant catholicum dogma. CAPUT V.-- His ita praelibatis, ut reor, in hoc incipiant catholicum dogma. CAPUT V.-- His ita praelibatis, ut reor, in hoc opere velut a grandi fenore nos persensimus liberatos, cum non nostra ces fabulas nostrum irriderent opus. Cum vero auctoritas nobis per singula sancti arriserit apostoli Pauli, ipsum potius Apostolum, si ausi sunt, quam nos reprehendant. Et licet jam coarctet nos libelli hujus prolixitas, et tempus nos urgeat, ut ad finem hujus operis veniamus; sollicitudo tamen fraterni nos retardat amoris, illorum praecipue sacerdotum, qui mentis torpore hebetati, sacerdotalem diffamant honorem: et qui nogialiter regulam hac tempestate peperisse deflentur, et Iezi sententiam et Symtes, cum honorem sacerdotalem pecuniis emerent, a beato Petro apostolico se cum Symone fuisse dampnatos, sicut ait: 'Pecunia tua', inquit, 'tecum sit in perditione, quia donum sancti Spiritus te credidisti pecuniis comparare'. Et lepram
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ plurimorum adhibet diligentiam Et qui peccati trabem ex
suo non potest eruere oculo. quomͦ ex alteriꝰ oculo amputare festucam.
I tem sequitur et ait. Non neophitum. hoc est quinuꝑ ad fidem ex genti¬
litate aduenit: aut certe ex militia scłari ad clericatꝰ est officium sociatꝰ.
Hii ergo non cam passim sacerdotalem arripiant gradum. ne elati insuꝑ¬
bia in iudicium incidant. & laqueum diaboli: quia quod longo temꝑe
minime discunt. in paruo temꝑe serriare non possunt. Et concludens
regulam & ep̃alem forman. ad extiemum intulit dicens. Oportet
autem illum & testimoniũ bonum habere. ab his qui foris sunt:
idest hereticos. seu scismaticos: qui. extra scãm eccłiam catholicam con¬
uentictila sibi profana preficiunt. Quos tam̃ testes apłs testimonium¬
ne forte accipiant inimici locum ep̃o obtrectandi. & infamare

Expanded text:
quomodo plurimorum adhibebit diligentiam? et qui peccati trabem de quomodo plurimorum adhibebit diligentiam? et qui peccati trabem de suo non potest eruere oculo, quomodo ex alterius oculo poterit amputare festucam Luc. VI, 41? Idem sequitur, et ait: Non neophytum , hoc est, 362 qui nuper ad fidem ex gentilitate advenit, aut certe ex militia saeculari ad clericatus est officium sociatus. Hi ergo non tam passim sacerdotalem arripiant gradum, ne elati in superbiam, in judicium incidant, et in laqueum diaboli; quia quod longo tempore minime discunt, in parvo tempore servare non possunt. Et concludens regulam et episcopalem formam, ad extremum intulit, dicens: Oportet autem et illum testimonium bonum habere ab iis, qui foris sunt, , id est, ab haereticis et schismaticis, qui extra sanctam Ecclesiam catholicam conventicula sibi profana praeficiunt; quos tamen testes Apostolus et testimoniumne forte accipiant inimici locum episcopo obtrectandi, et infamare
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑ eandem linguam ꝑ quam ds̃ laudatur. homo maledicatur. quia
non potest de uno fonte dulcem et amaram ꝑdere aquam. Deinceps¬
subsecutus est dicens. Non cupidum. Idest non turpis lucricupidum. ne
lucri cupiditate ep̃s teneatur obnoxius. & nutriat auaritiam que esł
radix omĩum malorum. Qui stipendiis tantum contentus. egcłiȩ sue
penitus non ambiat. quȩ intelligit ẽẽ suꝑflua: sed de ipsa potiꝰ pauꝑta-
esse potest: qui corꝑis sui seruauerit castitatem. Domum inqͥt hoc esꝰꝑ
corpus suñ. imꝑioso uire dominetur. Ne subdatur ipse corꝑi suo: et in
desiderio luxuriȩ deditus in precipitium demergatur. s pociꝰ fibos su-¬
os castitatis exemplo ad pudicitie regulam doceat. Nam si quis domui
sue preesse nescit. quomͦ eccłiȩ dĩ diligentiam adhibebit: Hoc ẽ.
enĩ de quo suꝑiꝰ diximus. qui cordis sui domum excolere non ualet.

Expanded text:
ne per eamdem linguam, per quam Deus laudatur, homo maledicatur; quia ne per eamdem linguam, per quam Deus laudatur, homo maledicatur; quia non potest de uno fonte dulcem et amaram producere aquam. Deincepssubsecutus est dicens: Non cupidum , id est, non turpis lucri cupidum: ne lucri cupiditate episcopus teneatur obnoxius, et nutriat avaritiam, quae est radix omnium malorum . Qui stipendiis tantum contentus ecclesiae suae, penitus non ambiat, quae intelligit esse superflua: sed de ipsa potius paupertesse potest, qui corporis sui servaverit castitatem. Domui, inquit, hoc est, corpori suo imperioso jure dominetur; ne subdatur ipse corpori suo, et in desiderio luxuriae deditus, in praecipitium demergatur: sed potius filios suos castitatis exemplo ad pudicitiae regulam doceat. Nam si quis domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam adhibebit ? Hoc est enim, de quo superius diximus, qui cordis sui domum excolere non valet,
Abbreviated transcription (Latin):
re suȩ sapientie. ppło̾rum potest corda lustrare. Subiunxit & ait
Non uinolentum. hoc est non multum uino deditum. Ut sic credatur
et iudeatur ep̃s. utrum biberit annon: ignoretur. Ne post largã
potionem uini. mulierum delectetur illecebra. Ne ꝑuinum ac̃ ait apłs.
omĩs nutriatur luxuries: Demum subsequitur dicens. Non per¬
cussorem. s modestum: idest manus improbas ad cedem non habeat.
ẜ suspitionib prauis minime ꝑcutiat conscientias aliorum. Ne dum
petulans inuenitur ad cedem. athleta magis quam ep̃s iudicetur. sed
magis e duerso ab aliis illatas pacienter ferat inuirias. ut mentis
modestiam cunctis hominib tranquillam demonstret. & firmam pa-¬
cientiam cunctis ostendat. Iterum addidit dicens. Nonlitigiosum. Idest
laudes refeit deo. & diuina libat sacrificia. litium uenena ꝓt ferat. Quia
non decet de ore ep̃i et benedictionem simui & maledictionem egredi.

Expanded text:
re suae sapientiae populorum potest corda lustrare. Subjunxit et ait: re suae sapientiae populorum potest corda lustrare. Subjunxit et ait: Non vinolentum , hoc est, non multo vino deditum; ut si credatur vel videatur episcopus, utrum biberit an non, ignoretur; ne post largam potationem vini mulierum delectetur illecebra, nec per vinum, sicut ait Apostolus, omnis nutriatur luxuries . Demum subsequitur dicens; Non percussorem, sed modestum , id est, manus improbas ad caedem non habeat, et suspicionibus pravis minime percutiat conscientias aliorum; ne dum petulans invenitur ad caedem, athleta magis quam episcopus judicetur. Sed magis e diverso ab aliis illatas patienter ferat injurias; ut mentis modestiam cunctis hominibus tranquillam demonstret, et firmam patientiam cunctis ostendat. Iterum addidit dicens: Non litigiosum , id est, laudes refert Deo, et divina libat sacrificia, litium venena proferat: quia non decet de ore episcopi benedictionem simul et maledictionem egredi,
Abbreviated transcription (Latin):
ille sacerdos placeat deo. qui animam habuerit compositam dõ. Et
pꝰhec addit. Hospitalem. Ut humanitatis intuitu hospitio recipiat
non habentes hosꝑitium: & egenum sine tecto inducat in domum
suam. Nec solus deuoret dona xp̃i. quod ei larga est bonitas xp̃i. Et
hilarem datorem diligit xp̃c. si fine murmure contribuat pauꝑib xp̃i¬
S equitur deinde & ait. Docibilem. Idest sic polleat ep̃s sapientia: ut
non solum creditum sibi ppłm sufficienter doceat. uerum etiã & cunc-¬
carum queat heresum contͣdictiones: a catholica repellere eccłia. Ne
sua imꝑitia imꝑitos minime doceat. & huiꝰ modi casu preuentus eueni¬
at illi quod scriptum est. Cȩcus cȩco ducatum prebens. ambo in foue-¬
am cadunt. Qui uͦ talem se ut diximus ignorat. sacerdotium minime
appetat: nec locum alteriꝰ ursupare presumat. Presertim illiꝰ qui fuago¬

Expanded text:
ille sacerdos placeat Deo, qui animam habuerit compositam Deo. Et ille sacerdos placeat Deo, qui animam habuerit compositam Deo. Et post haec addidit: Hospitalem ; ut humanitatis intuitu hospitio recipiat non habentes 361 hospitium, et egenum sine tecto inducat in domum suam, nec solus devoret dona Christi, quae ei largita est bonitas Christhilarem datorem diligit Deus, sine murmure contribuat pauperibus Christi. Sequitur deinde, et ait: Docibilem , id est sic polleat episcopus sapientia, ut non solum creditum sibi populum sufficienter doceat; verum etiam et cunctarum queat haeresum contradictiones a catholica repellere Ecclesia, ne sua imperitia imperitos minime doceat, et hujusmodi casu praeventus eveniat illi, quod scriptum est: Caeco caecus ducatum praebens, ambo in foveam cadunt . Qui vero talem se, ut diximus, esse ignorat, sacerdotium minime appetat, nec locum alterius usurpare praesumat, praesertim illius qui fulgo
Abbreviated transcription (Latin):
Si uͦ ad altiorem sensum conscendimus: inhibet ep̃m diias ursupare
sensum niueniatur eps habere hereticum. s xp̃ianam cantũ catholicam
ce eccłiȩ uir ep̃s uocitetur. Sequitur deinde et ait. Sobrium. hoc est non
uino tantum. s et uitiis partum: ut ne uino ampliꝰ indiigeat quam opor-¬
tet. & mente semꝑ sobriꝰ e̾e̾ inrienatur. Et adiunxit dicens sequentia
Prudentem: Prudentiam quippe non mundialẽ de qua dr̃ quo dstutticia
sit ap̃d dm̃. s prudentiam sp̃ualem. idest que & oꝑe circumspecta sit
et uerbo perita. Ut sit astutus sic̃ serpens. & simplex sic̃ columba.
et denuo infert ornatum. Quod si uxta sensum littere tantum respitiamꝰ:
non aliud sacerdotem quam amicum querimus clariorem. Uerbi gr̃a.
tiorem: qui uestem induerit clariorem. Sed sc̃s apłs taliter se intel¬
ligi nonuuit: quia non carne ep̃m.s mente docet esse ornatum: ut

Expanded text:
si vero ad altiorem sensum conscendimus, inhibet episcopum duas usurpare si vero ad altiorem sensum conscendimus, inhibet episcopum duas usurpare sensum inveniatur episcopus habere haereticum: sed christianam tantum orthodoxam icae Ecclesiae vir episcopus vocitetur. Sequitur deinde, et ait: Sobrium , hoc est, non vino tantum, sed et vitiis parcum; ut nec vino amplius indulgeat, quam oporteat, et mente semper sobrius inveniatur. Et adjunxit sequentia, dicens: Prudentem. Prudentiam quippe non mundialem, de qua dicitur quod stultitia sit apud Deum : sed prudentiam spiritalem, id est, quae et opere circumspecta sit, et verbo perita; ut sit astutus sicut serpens, et simplex sicut columba . Et denuo infert: Ornatum. Quod si juxta sensum litterae tantum respiciamus, non aliud, sacerdotes, quam amictum quaeremus clariorem; verbi gratia, sse altiorem, qui vestem induerit clariorem. Sed sanctus Apostolus taliter se intelligi non vult, quia non carne episcopum, sed mente docet esse ornatum; ut
Abbreviated transcription (Latin):
et formulam in omĩb saceidotib depingamis: apłica nob̾ est regula re-¬
uoluenda. quȩ de his ꝑsingisla ep̃ales actus depingit. Sic adcunctos
ep̃os. beatus ait apłs. fidelis sermo. Acsi diceret. De quo sum locutu¬
rus ueraciter loquor: ne quis me existimet fuisse mentitũ. Subuuit
Si quis ep̃atum desiderat. bonum opus desiderat. Hoc est si ep̃s eẽ desid̾as.
mnagnum est quod eẽ cupis. s si et opus bonum simul amplectaris. Nam
si aliter eẽ cupis. ep̃s esse non potes: quia sequitur. Oportet enĩ ep̃m
in reprehensibiem ee̾. Inrep̃hensibilẽ ait. Nam si ep̃s reprehendit᷑: defor¬
miter subditur culpe. & profecto culpa ad reatum trahit. Reatꝰ
ad penam. pęna ꝓducit usq ad mortem. Eoce ad quid uoluit᷑ digni-¬
tas ep̃alis. Ꝙ post paululum ait. unius uxoris uirum. Si ad suꝑfici-¬
em lutere tantum respiciamus: prohibet bigamum ep̃m ordinari.

Expanded text:
mulam omnibus sacerdotibus depingamus; apostolica est nobis regula remulam omnibus sacerdotibus depingamus; apostolica est nobis regula revolvenda, quae de iis per singula episcopales actus depingit. Sic ad cunctos episcopos beatus ait Apostolus: Fidelis sermo ; ac si diceret: De quo sum locuturus, veraciter loquor; ne quis existimet me fuisse mentitum. Subjunxit: Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat , hoc est, si episcopus esse desideras, magnum est quod esse cupis: sed si et opus bonum simul amplectaris. Nam si aliter esse cupis, episcopus esse non potes, quia sequitur: Oportet enim episcopum irreprehensibilem esse . Irreprehensibilem ait; nam si episcopus reprehenditur, deformiter subditur culpae. Et profecto culpa ad reatum trahit, reatus ad poenam, poena perducit usque ad mortem. Ecce ad quid volvitur dignitas episcopalis. Et post paululum ait: Unius uxoris virum . Si ad superficiem tantum litterae respiciamus, prohibet bigamum episcopum ordinari:
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃alis altior est: tanto siꝑ negligentiã dlabit᷑. riuna gͣinor est. Magna sub¬
limitas: magnam debet cautelam. Honor grandis: grandiori debet solli¬
citudine circumuallari. Oui plus creditur. plus ab ed exigitur. sic̃ scriptũ
est: quia optimis ꝑmixta sunt pessima. & alibi. Potentes: potentiora tor¬
menta patientur. Et scienti legem & non facienti eam: peccatum est gͣnde
Et seruus sciens uoluntatẽ dñi sui. & non fecerit eam: uapulit multũ. Alitd
est enĩ quod ab ep̃o requirit ds̃: & aliud qͦd a p̃sbitero. & aliud adiacono.
et alind a clero. & aliud quod a laico uel a singłis quibq hominib. Et lc&
omĩtim hoiũ oꝑa deus. in suo examinet inditio. plus tam̃ ab eo exigitur
cui plus conmnititur. Ampliores eni penas luit: cui numerosior regen-¬
dorum ppłorum suerit cura conmissa. Ꝙ& specialiter ipsiꝰ ep̃atus modũ¬

Expanded text:
scopalis altior est, tanto si per negligentiam delabatur, ruina gravior est. Magna subscopalis altior est, tanto si per negligentiam delabatur, ruina gravior est. Magna sublimitas magnam debet habere cautelam: honor grandis grandiori debet sollicitudine circumvallari. Cui plus creditur, ab eo plus exigitur, sicut scriptum est : Quia semper optimis permixta sunt pessima; et alibi: Potentes potentiora tormenta patientur ; et: Scienti legem et non facienti eam, peccatum est grande ; et: Servus sciens voluntatem domini sui, si non fecerit eam, vapulabit multum . Aliud est enim quod ab episcopo requirit Deus, et aliud quod a presbytero, et aliud quod a diacono, et aliud quod a clerico, et aliud quod a laico, vel a singulis quibusque hominibus. Et licet omnium hominum opera Deus in suo examinet judicio, plus tamen ab eo exigitur, cui plus committitur; ampliores enim poenas luit, cui numerosior regendorum populorum fuerit cura commissa. CAPUT IV.-- Et u
Abbreviated transcription (Latin):
excelsus. & deformis excessuis. Ne habeatur in eccłia cathedra sublumor: et
conscientia saceidotis repꝑiatur humilior. Ne locutionẽ simulemꝰ colum¬
binam. & mentem habeanus caninam. Ne ꝓfessionem monstremus ouinã.
et ferocitatẽ habeamus lupinam. rit digne nobis ꝑ ꝓpħam respondeatur
a domino. Populus hic labiis me honorat: cor aut̃ eorum longe est a me.
Ergo fũs sic̃ senatorem clamis ornat. agri cultura rusticum.sic̃ barbarum
arma: sic̃ nautam nauigationis peritia. & singłos quosq opifices oꝑis
sui qualitas ipsos demonstrat auctores. sic ep̃m non aliter nisi ep̃alis oꝑa
ẽ opus. quam quod nomine uocitetur. Qrua sic̃ nichil ee̾ diximus ep̃o ex¬
lum ceciderit dignitate. quia ruina que de alto fit: grauiori casu col¬
liditur. Honor quidem epãlis coram hominib preclarus est: s si ru-¬
inam sustineat dolor magnus est. Nam qnͣtum pre cȩteris gradus

Expanded text:
excelsus, et deformis excessus; ne habeatur in Ecclesia cathedra sublimior, et excelsus, et deformis excessus; ne habeatur in Ecclesia cathedra sublimior, et conscientia sacerdotis reperiatur humilior: ne locutionem simulemus columbinam, et mentem habeamus caninam: ne professionem monstremus ovinam, et ferocitatem habeamus lupinam; ut digne nobis per prophetam respondeatur a Domino: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Ergo, fratres, sicut senatorem chlamys ornat, sicut agricultura rusticum, sicut barbarum arma, sicut nautam navigationis peritia, et singulos quosque opifices operis sui qualitas ipsos demonstrat auctores: sic episcopum non aliter nisi episcopali oesse episcopus, quam quod nomine vocitetur; quia sicut nihil esse diximus episcopo exlimi ceciderit dignitate; quia ruina quae de alto est, graviori casu colliditur. Honor quidem episcopalis coram hominibus praeclarus est; sed si ruinam sustineat, dolor magnus est. Nam quanto prae caeteris gradus
Abbreviated transcription (Latin):
eas suscepimus om̃s. Unde regende sacerdotib cum traduntir.
merito rectorib suis subduntur. quia in eimgłio choruscante man¬
deito. tudemus nichilominus ẽẽ prefixtim. Non est discipłs suꝑ magistrũ.
nec seruus suꝑ dnm suũ. S sufficit discipulo. ut sit sicut magister eiꝰ: et¬
seruosicut dominꝰ eiꝰ. Hȩc uero cuncta fr̃s. Ideo nos premisisse debetis cog¬
noscere. ut ostenderemus nichil esse in hoc scło excellentius sacerdotibus.
nichil subliius epĩs repperiri. Ut cum dignitatem ep̃atus. ep̃orũ ocłis
demonstramus: & digne noscainus quod sumus. & quod sumus ꝓfessi¬
one. & actione potius quam nomine demonstremus. Ut nom̃ congruat
actioni. actio respondeat nomini. Ne sit nom̃ in ane: & crimen imia-¬
ne. Ne sic honor sublimis: & uita ꝑiclis. Ne sic difica ꝓfessio. & illicita
actio. Ne sit religiosus amictus. & inreligiosus profectꝰ. Ne sit gradus

Expanded text:
eas nos accepimus omnes. Unde quia regendae sacerdotibus contraduntur, eas nos accepimus omnes. Unde quia regendae sacerdotibus contraduntur, merito rectoribus suis subdi dicuntur; quia evangelico coruscante mandato videmus nihilominus esse praefixum: Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominus . CAPUT III.-- Haec vero cuncta, fratres, ideo nos praemisisse debetis cognoscere, ut ostenderemus nihil esse in hoc saeculo excellentius sacerdotibus, nihil sublimius episcopis reperiri; ut cum dignitatem episcopatus episcoporum oculis demonstramus, et digne noscamus quid sumus, et quod sumus professione, actione potius quam nomine demonstremus; ut nomen congruat actioni, actio respondeat nomini; ne sit nomen inane, et crimen immane: ne sit honor sublimis, et vita deformis: ne sit deifica professio, et illicita actio: ne sit religiosus amictus, et irreligiosus provectus: ne sit gradus
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem. Dignum est enĩ ut dignitas sacerdotał prius noscatur
tellexit: comparatꝰ est uimentis insipientib. & simil factꝰ est illis
Si regum fulgori compares. & principum diademati: longe erit infe¬
rins. quasi plumbi metallum ad auri fuͥgorem compares. Qiuippe cũ
udeas regum colla et principum submuti genib sacerdotum. et
osculatis eorum dextris. orationib eorum credant se comminir:
Q uidiam de plebeia dixerim muititudine cui non solum preferri a
domino meruit. sed ut eam quoq uire tueatur patrio. preceptis impe-¬
ratum : euu̾ngłicis: Sic certe a dño ad beatum dr̃ petrum. Petre
amas me.: Ꝙ ille. Ti scis domine. quia amote. Et cum tercio ficiss
interrogatꝰ. & crina responsione fuisset subsecutus: repetitum est
a dño tercio pasce oues meas. Quas oues et quem gregem non solum
tunc beatus suscepit apłs petrus. sed nob̃cum eas accepit. et cum e illo

Expanded text:
veritatem in corde. Dignum est enim ut dignitas sacerdotalis prius noscatur veritatem in corde. Dignum est enim ut dignitas sacerdotalis prius noscatur tellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis Si regum fulgori compares et principum diademati, longe erit inferius, tamquam si plumbi metallum ad auri fulgorem compares, quippe cum videas regum colla et principum submitti genibus sacerdotum, et exosculata eorum dextra, orationibus eorum credant se communiri. Quid jam de plebeia dixerim multitudine, cui non solum praeferri a Domino meruit, sed ut eam quoque jure tueatur patrio, praeceptis imperatum est evangelicis? Sic certe a Domino ad beatum Petrum dicitur: Petre, amas me? Et ille: Tu scis, Domine, quia amo te . Et cum hoc tertio fuisset interrogatus, et trina responsione fuisset subsecutus, repetitum est a Domino tertio: Pasce oves meas. Quas oves, et quem gregem non solum tunc beatus suscepit apostolus Petrus; sed et nobiscum eas accepit, et cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
tibus caritatis intuitu erogem indicabo. aut uite ꝑfecte me e̾ẽ
fateor. cum de uita ꝑfecta alios moneo. s potius cum hȩo ad illos
loqui audeo. simul cum illis quȩ loquuor audiam. Aggrediar iam di-
uina ope suffultus factltate qua ualeo: et eorum precib aduiniatꝰ
ad quos nr̃ respicit sermo. desideratum carpam iter. et in gremio
quasi consacerdotũ positus. ipsos alloquar sacerdotes. Audite me-
beatissimi patres. et signum ducite scĩssimi fr̃s. Audite me strrps
dauitica: germen sacerdotale. ꝓpago scĩficata: duces et rectores
gregis xꝑi. Audite me uosrogantem pariter et timentem: & conmo¬
dis conmonitionib solite consulentem. & honorem ep̃atus demonstrͣe
uolentem. Ut cum honoris eos prerogatiua monstramus: merita etiam
congrua requiramtis. Neo falli possumus incipere : qui cognoscimus

Expanded text:
tibus charitatis intuitu praerogem, vindicabo, aut vitae perfectae me esse tibus charitatis intuitu praerogem, vindicabo, aut vitae perfectae me esse fateor, cum de vita perfecta alios moneo: sed potius cum haec ad illos loqui audeo, simul cum illis quae loquor, audiam. CAPUT II.-- Aggrediar jam divina ope suffultus, facultate qua valeo, et eorum precibus adjutus, ad quos noster respicit sermo, desideratum carpam iter, et in gremio quasi 359 consacerdotum positus, ipsos alloquar sacerdotes. Audite me, beatissimi patres, et si dignum ducitis, sanctissimi fratres. Audite me, stirps levitica, germen sacerdotale, propago sanctificata, duces et rectores gregis Christi. Audite me rogantem vos pariter et timentem, et commodis communibus sollicite consulentem, et honorem episcopatus demonstrare volentem; ut cum honoris ejus praerogativam monstramus, merita etiam congrua requiramus; nec falli possimus in opere, qui cognoscimus
Abbreviated transcription (Latin):
meo corde dui occtltauero: et lucernam dium uerbi compresseni sub
modio retentauero. et non suꝑ candelabrum ꝓpositum cunctorum octis
manifestauero. & claustra humanȩ imperitiȩ ꝑ claties illas regni cȩloꝵ
quas in beato petro apło cuncti fuscipimus sacerdotes minime reseratiero.
ut audire ꝑ hȩc merear pro linguę meȩ modulo. Euge serue bone et fi-¬
delis. quia in pauca fuisti fidelis. sup̃ multa te constituã: intra in gaudi¬
um dm̃ tui. Unde uerens his increpationib et suppliciis sub dei timorẽ
pene ꝑculsus. amore frrno inuitatus. non iam adsubditum loquuor
uulgus. quos ugiter monere consueui: s ad ipsos iam predicatores uulgi
mea uerba comierto. et meis conseruis uelut obediens seruus. idest ep̃ĩs.
sacerdotib. antistitibꝰ pontificib. audacter predicare salittis commnunia
non retardabo: nec prerogatiuã menet scientię si hec meis consacerdo¬

Expanded text:
meo corde diu occultavero, et lucernam 358 divini verbi compressam sub meo corde diu occultavero, et lucernam 358 divini verbi compressam sub modio retentavero, et non super candelabrum propositam, cunctorum oculis manifestavero; et claustra humanae imperitiae per claves illas regni coelorum, quas in beato Petro apostolo cuncti suscepimus sacerdotes, minime reseravero; ut audire per haec merear pro linguae meae modulo: Euge, serve bone et fidelis, quia in pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam: intra in gaudium Dperculsus, amore fraterno invitatus, non jam ad subditum loquor vulgus, quod jugiter monere consuevi, sed ad ipsos jam praedicatores vulgi mea verba converto: et meis conservis velut obediens servus, id est, episcopus sacerdotibus, antistes pontificibus, audacter praedicare salutis commonitoria non retardabo. Nec praerogativam mihimet scientiae, si haec meis consacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
LEM REMINI SCATUR AUO fRURE
famulorum deseruata sibi peccuma. quam ade¬
rogandum susceꝑat increpauit. dicens: Iu dedis¬
ses peccuniam meam. et ego ueniens cum ustris exegissem eam: Non
iam ociosus auditor collatam sibi diuini muneris grãm suis tantũ usib
reseruabit: s cunctis eam conmunicabuẽ faciens. copiosiusero¬
gando. secnruis possidebit: uc sibi ꝑhec & plurimis edificationi bexhi¬
beat fructum. et uelut decora arbor pomis referta. non infructuose
probatur occupare terram dum uiuit: cum et ipsa sius pomis orna¬
Et alibi. Non quero quod mͥ utile est: s quod multis. ut salui fiant. Iecir¬
conos quib in uerbis diunis credita est dispensatio. et qui gregemxͥ.
alendum. nutriendrunq suscepimus: non sine ingentis ꝑiculi noxa
predicemus. Et licet ad hec predicanda nos retardat uite hui impro¬
bitas: inuitat nos tam̃ precepti necessitas. Q& ue iam mͥ est si minime
predicauer: et si susceptum thesaurum in t̾rra defossum. idest in¬

Expanded text:
lum reminiscatur quo Dominus frugi famulum de servata sibi pecunia, quam ad praerogandum susceperat, increpavit dicens: Tu dedisses pecuniam meam, et ego veniens cum usuris exegissem eam ; non jam otiosus auditor collatam sibi divini muneris gratiam suis tantum usibus reservabit: sed cunctis eam communicabilem faciens copiosius praerogando, securus possidebit; ut sibi per haec et plurimis aedificationis exhibeat fructum, et velut decora arbor pomis referta non infructuose probetur occupare terram, dum vivit, cum et per seipsam suis pomis ornaEt alibi: Non quaero quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant . Idcirco nos quibus in verbis divinis credita est dispensatio, et qui gregem alendum nutriendumque suscepimus: non sine ingentis periculi noxa d etiam si minime praedicemus. Et licet ad haec praedicanda nos retardet vitae improbitas, invitat tamen praecepti necessitas. Et ut vae mihi est, si minime praedicavero, et si susceptum thesaurum in t
Abbreviated transcription (Latin):
M endosa forte siqͥd errauit manꝰ
e xce imꝑiuĩaus ẽ. tͥ plect̾e culpam
S iqͥs tuoꝵ ce notauit segniꝰ
alia ludebant pueri ꝑ m̃bra magist᷑
Nec longum fessum pena soluebat uirũ
Tanclem luctan miseratꝰ ab ethere xp̃c
Iubet resolui pectoris ligamĩa
difficilesq moras aĩe ac retinacła uite
Relaxat artas & latebras expedit
Sanguis ab int̾no uenar̃ fonte patñtes
Uias secutus deserit p̾cor dia¬
⁊ otq foramĩb penetͣti corꝑis exit
f ibrar̃ anhelans ille uitalis calor
hec sc̃ q̃ liquidis exp̃ssa colorib hospes
M iraris ista est cassiani gła
Surg̾e siqđ habes iustum ł amabile uotũ
S pes siqua tͥ ẽ. si qͥd intus estuat᷑
Audit crede p̾ces martir ꝓspͭimꝰ onĩs
Uiles ratasq reddit qͣs uidet ꝓbabiles
Pareo conplector cumulũ lacͥnias qͦ fũ do
Altar cãpescit ore saxum pectore
⁊ c̾ archana mei ꝑcenseo cucta laboris
Tc̾ qđ petabam qd̾ cimebam mͣ muro

Expanded text:
mendosa forte si quid erravit manus. mendosa forte si quid erravit manus. exerce imperium: ius est tibi plectere culpam, si quis tuorum te notavit segnius.' talia ludebant pueri per membra magistri, nec longa fessum poena solvebat virum, tandem luctantis miseratus ab aethere Christus iubet resolvi pectoris ligamina, difficilesque moras animae ac retinacula vitae relaxat, artas et latebras expedit, sanguis ab interno venarum fonte patentes vias secutus deserit praecordia, totque foraminibus penetrati corporis exit . fibrarum anhelans ille vitalis calor, haec sunt, quae liquidis expressa coloribus, hospes, miraris, ista est Cassiani gloria, suggere si quod habes iustum vel amabile votum, spes si qua tibi est, si quid intus aestuas. audit, crede, preces martyr prosperrimus omnes, ratasque reddit quas videt probabiles.’ pareo, conplector tumulum, lacrimas quoque fundo, altar tepescit ore, saxum pectore. tunc arcana mei percenseo cuncta laboris, tunc quod petebam, quod timebam murmuro,
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus nitescens in nouat᷑ area.
hinc fodit᷑ xp̃i confessor ⁊ inde seqͣt᷑
Pars uiscus intrat molle pars sicindi cutẽ
o mĩa m̾bra manꝰ parit̾ six̾e clucente
T otidemq gute uulnerũ sullat simul
maior corcor erat qͥ sũma pupug̾at infãs
Quam qͥ ꝑsunda ꝑforarat uisc̾a.e
Ille leuis qm̃ ꝑcussor morte negat a
Seiure solis seit cloloꝵ spiculis
hic ꝗnto int̾ius uitalia condita pulsat
p lus lat medele dũ necẽ ꝓpe aplicat
e ste p̃cor fortes ⁊ uĩcite uirib annos
Q d̾ desit a tuo suppleat crudelitas
Sed male conatus tener insirmꝰq laborat
Torm̃ta crescunt climi fatiscit carnifex
Q uid gemis ex clamat qͥclam cute ip̃e magistꝰ
Istud delist ferrũ & armasti maniꝰ
R eddimꝰ ecce tͥ tã milia multa notar
n on potes irasci qd̾ sc̾bimꝰ ip̃e iulebas
N on quã qͥetũ cdext̾ã ut ferret snlum
n on petimꝰ tociens te p̾ceptore negatas
e m̃cles licet inspectos longo ordiẽ u̾sus

Expanded text:
rursus nitescens innovatur area. rursus nitescens innovatur area. hinc foditur Christi confessor et inde secatur; pars viscus intrat molle, pars scindit cutem, omnia membra manus pariter fixere ducentae, totidemque guttae vulnerum stillant simul, maior tortor erat qui summa pupugerat infans, quam qui profunda perforarat viscera; ille, levis quoniam percussor morte negata saevire solis scit dolorum spiculis, hic, quanto interius vitalia condita pulsat, plus dat medellae dum necem prope applicat. ' este, precor, fortes, et vincite viribus annos; quod dent aevo, suppleat crudelitas.' sed male conatus tener infirmusque laborat; tormenta crescunt dum fatiscit carnifex. ' quid gemis? ' exclamat quidam; ' tute ipse magister istud dedisti ferrum et armasti manus. reddimus ecce tibi tam milia multa notarum, non potes irasci quod scribimus; ipse iubebas numquam quietum dextera ut ferret stilum, non petimus totiens te praeceptore negatas,emendes licet inspectos longo ordine versus,