comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inscripsit & fine meius in quotempli discriptio contin&ur. & cantica canticorum liber sapien¬
tae quiuocatur panarethon. xp̃iaduentum quiestsapientia dĩpatris. passionemq eius aper¬
tamanifestatione denuntiat. ec clesiasticus uero morum peneomnium disciplinam & scãẽ reli¬
gionis conuersationem & affatim copiosaeq conscripsit Dictus est autem ec desiasticus. pro
eo quod inmedio coetupopuli . Id estcoramec clesia fuerit habitus. Hicenim propternimiam
sensus similitudinẽ &eloquii parilitatem salomonis titulo praenotatur Constat autẽ hunc
lbrum ab hiesu filiumsirach editum fuisse & interreliquos scarum scripturarum libros pari haln
calculus labaeius purgiuit dignus efficitur sc̃i sp̃s prophetia. speculatorq duo syrafim. inenig¬
mate udicorum testamentorum comxli. aliis idest apostolis qui predicationesua totum mun

Expanded text:
im scripsit: et finem ejus, in quo templi descriptio continetur, et Cantica canticorum. Liber Sapienim scripsit: et finem ejus, in quo templi descriptio continetur, et Cantica canticorum. Liber Sapientiae, qui vocatur panarethon, Christi adventum, qui est sapientia Dei Patris, passionemque ejus aperta manifestatione denuntiat. Ecclesiasticus gionis conversationem affatim copioseque conscripsit. Dictus est autem Ecclesiasticus, pro eo quod in medio coetu populi, id est, coram ecclesia fuerit habitus. Hic enim propter nimiam sensus similitudinem et eloquii parilitatem Salomonis titulo praenotatur. Constat autem et hunc librum a Jesu filio Sirach editum fuisse, et inter reliquos sacrarum Scripturarum libros pari habitcalculus labia ejus purgavit, dignus efficitur Spiritus sancti prophetia. Speculaturque duo seraphim in aenigmate duorum Testamentorum, cum duodecim alis, id est, apostolis, qui praedicatione sua totum mun
Abbreviated transcription (Latin):
autem canticorum supergressus uisibilia atq contemplans ea quae sunt caelestia uel diuina
subispecie sponsi & sponisaep xp̃i eclesiaeq unitatedeclarat. atq animamadamorem caelestiũ
excitansperueniendam ad consortiumdĩ prouocat. illud etiam non est obmitendum quod adoc¬
torihus nris traditur apud hebreos hancfuisse obseruationem. Nec cuiquam librum hunc
perninterent legere nisiuero lamprofectiscientiae & roboratȩ fidei. neforte proinbec illitate
infantiae & fidei in peritiam non tamerudir& cognitio libricasmentes. quam potius ad con¬
cupiscentias corporales conuerter&. Omne senim scripturas ad octoribus eorum tradipueris
solidum est etiam & easquas deutero sinuocant. quattuor tantumista adultimum reseruant.
Id est principium genesis demundi creationen Hiezechielis quoq principia in quibus cherub

Expanded text:
autem canticorum supergressus visibilia, atque contemplans ea quae sunt coelestia, vel divina, autem canticorum supergressus visibilia, atque contemplans ea quae sunt coelestia, vel divina, sub specie sponsi et sponsae, Christi Ecclesiae unitatem declarat, atque animam ad 201 amorem coelestium excitans provehendam ad consortium Dei provocat. Illud etiam non est omittendum, quod a doctoribus nostris traditur, apud Hebraeos hanc fuisse observationem, ne cuiquam librum hunc legere permitterent, nisi viro jam perfectae scientiae, et laboratae fidei, ne forte per imbecillitatem infantiae, et fidei imperitiam, non tam erudiret cognitio lubricas mentes, quam potius ad concupiscentias corporales converteret. 39. Omnes enim Scripturas a doctoribus eorum tradi pueris solitum est, etiam eas quas deuteroseis vocant. Quatuor tantum ista ad ultimum reservari, id est, principium Genesis de mundi creatione, Ezechielis quoque princi
Abbreviated transcription (Latin):
in quibus quidem tribus libris. trium generum disciplinas composuit. quibus adrerum scientiã
peruenitur. In primisnamq ethica id est moralis. posthaec fisica. quaequalitatẽ naturae un¬
prehendit adultimum theorica. Id est contemplatiua. in pro uerbiis enim moralia docens
percominunem quaedam loquendiusum altiorem intellegentiam edidit. Conseruationemq
mandatorum & doctrinae caelestis institutionem succinctis uersibus breuibusq sententus
caiptauit  Sunt autem pro uerbia sub uerbis aliis resalia sexplicantia quae aliter quam dicun¬
tur ihitelleguntur plusinuirtute sententiarum quam in sono uerborum quae greci phar& uo
cant In ec desiastenuero rerumnaturã discutiens cuncta in mundo caduca & uanaesse repre¬
hendit rerumq omnium fragilitate prespecta. renuntiare mundo ammonuit. Incanticis

Expanded text:
In quibus quidem tribus libris trium generum disciplinas composuit, quibus ad rerum scientiam In quibus quidem tribus libris trium generum disciplinas composuit, quibus ad rerum scientiam pervenitur. In primis namque ethicam, id est, moralem; post haec physicam, quae qualitatem naturae comprehendit; ad ultimum theoricam, id est, contemplativam. In Proverbiis enim moralia docens, per communem quemdam loquendi usum altiorem intelligentiam edidit, conservationemque mandatorum et doctrinae coelestis institutionem succinctis versibus brevibusque sententiis coaptavit. 37. Sunt autem proverbia sub verbis aliis res alias explicantia, vel significantia, quae aliter quam dicuntur intelliguntur, plus in virtute sententiarum quam in sono verborum, quae Graeci paroemias vocant. In Ecclesiaste vero rerum naturam discutiens, cuncta in mundo caduca et vana esse reprehendit  Forte, deprehendit; rerumque omnium fragilitate perspecta, renuntiare mundo admonuit. 38. In Canticis
Abbreviated transcription (Latin):
cesserit. ceteri quisi netitulo sequuntur ipsius eẽ credantur. Est autem hic liber alligoricis
actrppicis sacramentis signatur : Specialiter autem quod natus. quod passus. quod resurrex
xp̃s. paene hi c omnis psalmorum resonat organus. Sciendun tam̃ quod apud hebreos crines
psalmi ꝑmixti fuerint & inordinati. quos quidem primus hesdras inunum uolumen coegit &
in ordinem numerumq disposuit. ac ꝑoccultum sacrament: mrsterium aliis atq aliis proni
ordinem dumposteriores uideantur intempore : Nam secundum historiae cursum tertius piul¬
mus quinquagesimoposterior ẽ. sed propter misterium in ordine prior est. sic enim habentus
& ceteri quia sps̃ eospraeordinauit ut uoluit. Salomontriauolumi naedidit. primus ex hispt
uerbiorum liberẽ secundus qui appellatur ecclesi astes. Tertius cuiustitulus est canticacantis ru

Expanded text:
cesserit, caeteri, qui sine titulo sequuntur, ipsius esse credantur. Est autem hic liber allegoricis cesserit, caeteri, qui sine titulo sequuntur, ipsius esse credantur. Est autem hic liber allegoricis ac typicis sacramentis signatus: specialiter autem, quod natus, quod passus, quod resurrexit Christus: vere hoc omne psalmorum resonat organum. Sciendum tamen, quod apud Hebraeos omnes psalmi permixti fuerint et inordinati, quos quidem primus Esdras in unum volumen coegit, et in ordinem numerumque disposuit, ac per occultum sacramenti mysterium aliis alios praetulit ordine, dum posteriores videantur in tempore. Nam secundum historiae cursum tertius psalmus quinquagesimo posterior, sed propter mysterium in ordine prior est. Sic enim habentur et caeteri, quia Spoverbiorum liber est; secundus, qui appellatur Ecclesiastes; tertius, cujus titulus est Cantica canticorum.
Abbreviated transcription (Latin):
uero eius carnaliumtrp̃pumde signat. qui intra ecclesiam positi. uitam spiritalem moribus
suis scandalizent. Amiciuero omnesspeciem protulerunt iudaeorum figuram quidogmatĩ
peruersorum. Porro heliu quiaduersusiob graui ex probratione innititur. significat eos
quintra scam ecclesiam arroganter predicant. & pertimorem cordis acscientiae fastu qui¬
quid proferunt. superbiae exemplis ostendant. Liberpsal morum quamquam uno comce¬
ditur uolumine non est tam̃ editus uno eodemq auctore : Decemenim pene prophetae sunt
quieos diuersotempore scripserunt. Id est moyses dauid salomon a saph aethan eman idt
& filiichore aser & abiazab: siue hesdra non nullietiam aggei & rachariae eẽ aestimantur
Dehis autemquae sinetitulis sunt. traditioueterum talis est ut cuius auctoris praescriptio pras¬

Expanded text:
vero ejus carnalium typum designat, qui, intra Ecclesiam positi, vitam spiritualium moribus vero ejus carnalium typum designat, qui, intra Ecclesiam positi, vitam spiritualium moribus suis scandalizant. 32. Amici vero ejus speciem praebuerunt haereticorum, figuramque dogmatum perversorum. Porro Eliu, qui adversus Job gravi exprobratione innititur, significat eos qui intra sanctam Ecclesiam arroganter praedicant, et per tumorem cordis ac scientiae fastum, quidquid proferunt superbiae exemplis ostentant. De Psalterio. 33. Liber Psalmorum, quanquam uno concludatur volumine, 199 non est tamen editus uno eodemque aqui eos diverso tempore scripserunt, id est Moyses, David, Salomon, Asaph, Ethan, Eman, Idithun, et filii Chore, Asir et Aahab sive Esdra: nonnulli etiam Aggei, Zachariae esse existimantur. De his autem, qui sine titulis sunt, traditio veterum talis est: ut cujus auctoris praescriptio prae
Abbreviated transcription (Latin):
dirigit temporum ipsum quoq israhel oberrorem idolatriae enarrat. In asfrriis trans¬
migratum ad extremum edoc& uenisse nabogodonossor inhierusalem captiuumq du¬
hebreos subunius libriuolumine contin&ur. apellabaturq: ab eisdabreiamin. id est uerbi
dierum apud nos autem propterprolixitatem sui. induabus decisus est partibus. haecest
rum eruditio contin&ur. Namq quae historiarum ueteris testamenti. in locissuis autom¬
nino obmissa sunt. aut fortasse non plenedigesta in isto summatim ac breuiter explicata est
cuius quidem series elatere legis siue regnorum adiunctum procedit perueniens adillud usq
tempus quo& regnorum textus finitur. Iob liber contin& eiusdem sciuiri damna funera uel¬
flagella & contumeliosa consulantium dicta lamenta quoq ei. inquibus totius mundideplo¬
rat miseriam. consolationis etiamdĩ ad eum perturbinem eiusq duplicem bonorum infine
remunerationem hic aute mȩx suis passionibus & uerbi s xp̃i ex pressit imaginem Coniumns

Expanded text:
digerit temporum, ipsum quoque Israel ob errorem idololatriae narrat in Assyrios transmigratum; ad extremum edocet venisse Nabuchodonosor in Jerusalem, captivumque duHebraeos sub unius libri volumine continetur, appellaturque ab eis Dibrehaiamin, id est, Verba dierum, apud nos autem propter prolixitatem sui in duabus decisus est partibus. Haec estrum eruditio continetur. 30. Namque in historia Veteris Testamenti in locis suis aut omnino 198 omissa sunt, aut fortasse non plene digesta, in isto summatim ac breviter explicata sunt, cujus quidem series e latere legis, sive Regnorum adjuncta procedit, perveniens ad illud usque tempus quo et regnorum textus finitur. flagella, et contumeliosa consolantium dicta, lamenta quoque ejus, in quibus totius mundi deplorat miseriam; consolationes etiam Dei ad eum per turbinem, ejusque duplicem bonorum in fine remunerationem. Hic autem ex suis passionibus et verbis Christi expressit imaginem; conjux
Abbreviated transcription (Latin):
Nunccursim breuiterq: in eis parua proemia narrationum subiciamus
cdismum & diuisionem trrae confusionem quoq: linguarum gestaq: omnium
tumetiamrubrimaris. mersumq: cum curribus pharaonem & gloriaedecantationẽ
q pontificum & leuitarum inysteria describuntur crborum etiam discriptio & di¬
uersitas pecorum purgationisq uel hostiae numerantur : Innumeris uero egrn de
sãcramenta signantur : Indeucero nomio autem quac est secundilex narrantur ea
quaẽ inter saram & o ed & laban &a seroh usq adcades birne suer̃ populo dita amorsen
mandata uideli& aiq ꝓmissa inuledictionis peccuorum & promissionis beatttudiuis¬
specta moritur morses acsepelitur. Nonnulliatitemheb corum quattuortantum
blros computant legis. Id est genesis exodum lcuiticum siucꝰ numerum : deuteronomiu
auterepecionẽ corundem librorum & quasi quo ddam legis ine ditatorium dicunt eadum¬
taxat rauone ꝑ ełso quod illa quattuor propri& regum gestarum continent eausas isiud

Expanded text:
nunc cursim breviterque in eos parva prooemia narrationum subjiciamusclysmum, et divisionem terrae, confusionem quoque linguarum, gestaque omnium tum etiam Rubri maris, mersumque cum curribus Pharaonem, et gloriae decantationem,  pontificum, et levitarum ministeria describuntur: ciborum etiam discretio, et diversae peccatorum p sacramenta signantur. De Deuteronomio. 22. In Deuteronomio autem, quae est secunda lex, narrantur ea quae inter Pharan, et Tophel, et Laban, et Naseroth, usque ad Cades Barne fuerunt populo dicta a Moyse: mandata, videlispecta, moritur atque sepelitur. 23. Nonnulli autem Hebraeorum quatuor tantum libros computant legis, id est, Genesim, Exodum, Leviticum, Numeros. 196 Deuteronomium autem repetitionem eorumdem librorum, et quasi quoddam legis meditatorium dicunt. Ea duntaxat ratione, pro eo quod illi quatuor proprias rerum gestarum continent causas, iste
Abbreviated transcription (Latin):
inuidia contra hominẽ in ardescens
Ne caelestem beatitudinis sedem pos¬
sider& incitauit eum adpeccandũ: efficiens
cum sue sotium miseriȩ. quasi quod dam
solatium sibi esse plurimis penas pati:
dita ꝑdita dignitatis suae nomine &
pius conditor non passus miseratus
hominẽ refor mare uolens ad pristine
dignitatis nobilitatẽ misit unicũ filiũ
suum hominẽ suscipere : ut idẽ qui deus
erat exdõ. ess& homo ex homine: &
inmortalis haber& aliquid unde mo¬
ri potuisset: Assumpsit itaq dei
filius ex mortalitate nra unde sal
ostender& utrũq: & ꝑpetuã aequita¬
tis suce iusticiam. & aeternȩ boni¬
tatis suae miericordiã : Iusticiã in
angelo homicida sui ipsius atq homi¬
nis : In homine uero ab eodẽ ꝑdito.
misericordiã quã gratuito magnae
pietatis suae munere redimere uoluit.
quod insequentib diuina nobis donan¬
te gratia dicturi sumus¬
De grã dei qua d̃s homo factus est

Expanded text:
invidia contra hominem inardescens, invidia contra hominem inardescens, ne coelestem beatitudinis sedem possideret, incitavit eum ad peccandum, efficiens eum suae socium miseriae, quasi quoddam solatium sibi esset cum plurimis poenas pati: dita, perdito dignitatis suae nomine etpius conditor non passus, miseratus hominem, reformare eum volens ad pristinae dignitatis nobilitatem, misit unicum Filium suum hominem suscipere, ut idem, qui Deus erat ex Deo, esset homo ex homine, et immortalis haberet aliquid unde mori potuisset. Assumpsit itaque Dei Filius ex mortalitate nostra, unde ostenderet utrumque, et perpetuam aequitatis suae justitiam, et aeternae bonitatis suae misericordiam. Justitiam in angelo homicida sui ipsius atque hominis; in homine vero ab eodem perdito misericordiam, quem gratuito magnae pietatis suae munere redimere voluit. Quod in sequentibus divina nobis donante gratia dicturi sumusDe gratia Dei, qua Deus homo factus est.
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa habent officia. Quae tami
om̃ia una oꝑat᷑ anima acregit Ditis¬
ens unicuiq: menbrao quid faciat iis
ut uideat manũ ut oꝑetur. pedi uto
bula. auri ut audiat sic sunt etia mos¬
sa dona fidelib: tamꝗ menbris adñ¬
ram cuiq ꝓpriam distributa : q
enĩ & in omni fideliũ multitudi
uersa sint donorũ gratiace unĩt¬
atq coͫ exũ : qui spũs mece hur¬
tatis sp̃u inspirare dignetur
de inceps dicendũ sit de in effo
quis en arrabit : qđ ab alio ucss¬
endũ ẽe exordio melius arb¬
uas enĩcreaturas rationalis condidit
esentor unam caclestem Ater aointefrres¬
cer autramq: liberi arbitrtu potesne di
obilitauit ut uoluntariae indilectione di
adiuinae potentiae laudeꝑ p& ualiter
ut raq beatae ꝑ maneret: sedquia prioa
id est angłica non tamen tota ꝓpria delec¬
tando potentia ab amore sumiboni rece¬
dens unise ipsã delipsa sui homicida fac¬
ta .ẽ erũ nõla atq poenalẽ impieca¬
tis suae aeternitatem exꝑta. ꝓ inde

Expanded text:
tamen omnia una operatur anima et regit, distribuens unicuique membro, quid faciat; oculo, ut videat; manui, ut operetur; pedi, ut ambulet; auri, ut audiat: sic sunt etiam diversa dona fidelibus tanquam membris ad mensuram cuique propriam distributa. Quamvis enim, et in omni fidelium multitudine diversae sint donorum gratiae, unum taatque connexum: qui Spiritus meae humilitatis spiritui inspirare dignetur, quid deinceps dicendum sit de ineffabiquis enarrabit ? quod ab alio incipiendum esse exordio melius arbuas enim creaturas rationales condidit creator: unam coelestem, alteram terrestrem; et utramque liberi arbitrii potestate nobilitavit, ut voluntarie in dilectione Dei, et divinae potentiae laude perpetualiter atque beate permaneret. Sed quia prior, id est, angelica, non tamen tota, propria delectando 725 potentia, ab amore summi boni recedens, in seipsam delapsa, sui homicida facta est, aerumnosam atque poenalem impietatis suae aeternitatem experta: proinde
Abbreviated transcription (Latin):
lis trinitas non unius dei dici deb&
bsq dubitatione ideo sp̃s sc̃s¬
bis datus . e : ut commendarentur duo
p̃cepta caritatis: Duo enim sunt
p̃cepta sed una est caritas : sicut &iã
unus sp̃s & duo data :net alia caritas
diligit ꝓximũ : quã illa quae diligit
tamen una caritate diligendus est dĩ
& ꝓximus : Deum plus seipso: ꝓxi¬
Ille enim dedit: quidecaelo descen¬
aeccłae xp̃i: nec illam habent
qui se diuidunt abunitate cha¬
tholicae pacis : EU DINER
ona sp̃s scĩ menbris aecła e
singillatim diuidunt᷑ & sin¬
gulis singula tribuuntur :
Inxp̃o siquidem solo omnis pleni¬
tudo donorũ quia omnis plenitudo
diuinitatis in eo habitat. Vnde
plenus grã & ueritatis ab euuan¬
gelista p̃dicatur : In spũ scõ omĩs
dicitur ab apło gemitib: inenarabilibis
postulare ꝓ nobis : Postulare planẽ diu
quia nos postulantes facit inefabilicor
gemitu sed ñ nunc ut quondam doni
sc̃i sp̃s est m hominibus: Nam paucisii

Expanded text:
lis Trinitas non unius Dei dici debet, lis Trinitas non unius Dei dici debet, Absque dubitatione ideo Spiritus sancbis datus est, ut commendarentur duo praecepta charitatis. Duo sunt enim praecepta, sed una est charitas; sic etiam unus Spiritus, et duo data. Nec alia charitas diligit proximum, quam illa quae diligit tamen una charitate diligendus est Deus et proximus. Deum plus seipso, proxiIlle enim dedit, qui de coelo descenEcclesiae Christi, nec illam habent, qui se dividunt ab unitate catholicae pacis. CAPUT onasigillatim dividuntur, et singulis singula dona tribuuntur. In Christo siquidem solo omnis plenitudo donorum, quia omnis plenitudo divinitatis in eo habitat. Unde plenus gratiae et veritatis ab evangelista praedicatur . In Spiritu sancto omnis dicitur ab Apostolo gemitibus inenarrabilibus postulare pro nobis : postulare plane dicitur, quia nos postulantes facit ineffabili cordis gemitu. Sed non nunc, ut quondam, dona sancti Spiritus sunt in hominibus; nam paucis in
Abbreviated transcription (Latin):
aeternũ & consubstantiale do¬
eatori. quia donũ donabile
fieri poterit. quamuis non sit cuidone
Aliter enim intellegitur cũ dicitur
donum : Aliter cũ dicitur donatum:
Nam donum potest esse ante quã det᷑
Donatum autem nisi cuilib& datum
fuerit nullo modo dicipotest: Et hoc
itaq donum dei. occultum fuerat ab
aeterno inpatre & filio. manifestandũ
oportuno tempore: dum essent quib
manifestarideber& : & hoc donũ
id est sp̃s sc̃s in eadem unitate substan¬
tiae & aequalitate cũ patre & filio
consistit: siue eñĩ sit unitas amborũ.
siue sc̃ĩtas. siueraritas. siue idõ uni¬
tas quia̧ caritas. & idõ caritas quia
scĩtas : Nequaquã minor est in ali¬
quo illis ex quib. procedit: & haec est
summa caritas quagenitus agig¬
nente diligatur .. genitorem suũ
diligat & ideo non amplius quam trias
Vnus diligens eum qui de illo . ẽ &
unus diligens eũ aquo est. & ipsa
dilectio dequa dr̃. quia deus cari¬
tas est & haec summa & in effabi¬

Expanded text:
aeternum est et consubstantiale donatori: quia donum donabile fieri poterit, quamvis non sit cui doneAliter enim intelligitur cum dicitur donum, aliter cum dicitur donatum. Nam donum potest esse et antequam detur: donatum autem nisi cuilibet datum fuerit, nullo modo dici potest. Et hoc itaque donum Dei occultum fuit ab aeterno in Patre et Filio; manifestandum opportuno tempore, dum essent quibus manifestari deberet. Et hoc donum, id est, Spiritus sanctus in eadem unitate substantiae et aequalitate cum Patre et Filio consistit. Sive enim sit unitas amborum, sive sanctitas, sive charitas; sive ideo unitas quia charitas, et ideo charitas quia sanctitas: nequaquam minor est in aliquo illis ex quibus procedit. Et haec est summa charitas, qua genitus a gignente diligatur, genitoremque suum diligat, et ideo non 724 amplius quam tria sunt: unus diligens eum, qui de illo est; et unus diligens eum, a quo est; et ipsa dilectio, de qua dicitur, quia Deus charitas est. Et haec summa et ineffabi
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse caritas deidicitur : quamuis pater
& filius sit caritas: sicut enĩ filius sapi¬
lator dr̃ : Qui reuera dũ dona sacra¬
mentorũ distribuit. consolationẽ a¬
nimae p̃b& ꝑquem diffunditur in
cordibus nrĩs dei caritas ꝑquẽ nos tota
in habitat trinitas : quꝰ circa rectissime
sp̃s sc̃s cũ sit ds̃. uocatur &iam donũ
dei: Quod donũ ꝓprie quid nisi ca¬

Expanded text:
Ipse charitas Dei dicitur, quamvis Pater, Ipse charitas Dei dicitur, quamvis Pater, et Filius sit charitas. Sicut enim  Al., silator, dicitur, quia revera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet: per quem diffunditur in cordibus nostris Dei charitas, per quam nos tota inhabitat Trinitas. De spiritus sanctus, cum sit deus, uocatur etiam dei donum. quod donum proprie quid nisi ca
Abbreviated transcription (Latin):
tis. nec non & sp̃s uitae. quia pacre
& filio aequaliter procedit: Eu
patre & filo aequaliter adorar
quia aequaliter est ds̃. totuspo
& totus filii sp̃s. quia unus nati¬
Prõinde totus de patre ꝓcedie
totus defilio : totus inpatre i¬
n& et totus infilio: quia sic iis
ut ꝓcedat. sic procedit ut n¬
neat : Unde naturaliter h
hab& patre & filio una
plenitudinẽ & plenitudiu
unitatem: Vt totũ patre
totus habeatur a filio quiꝰ
apatre & filio ae qualiter datur. umo
& ascipso datur : sicut filius de eo dicit :
Sp̃s ubi uult spirat:. Ipse in prophe¬
tis locutus .ẽ. ꝑ ipsum apłi sine timore
seculariũ potestatũ testimoniũ ꝓfe¬
rebat dexp̃o. quia ipse loquebatur
in illis. sicut ipse dñs ait: Non estis uos
qui loquimini: sed sp̃s patris urĩ quilo¬
quitur in uobis: In ipso enĩ habent
omnes fideles remissionẽ peccatorũ:
siue inbaptismo. siue inpenitentia:

Expanded text:
tis; nec non et Spiritus vitae, qui a Patre et Filio aequaliter procedit, et cum Patre et Filio aequaliter adoratur, quia aequaliter est Deus, totus Patris et totus Filii Spiritus; quia unus natuproinde totus de Patre procedit, et totus de Filio; totus in Patre manet, et totus in Filio, quia sic manet ut procedat, sic procedit ut maneat. Unde naturaliter hanc habet cum Patre et Filio unitatis plenitudinem, et plenitudinis unitatem, ut totum Patrem totus habeatur a Filio; qui etiam a Patre et Filio aequaliter datur, imo et a seipso datur, sicut Filius de eo dicit: Spiritus, ubi vult, spirat . Ipse in prophetis locutus est, per ipsum Apostoli sine timore saecularium potestatum testimonium proferebant de Christo, quia ipse loquebatur in illis , sicut ipse Dominus ait: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . In ipso enim habent omnes fideles remissionem peccatorum, sive in baptismo, sive etiam in poenitentia.
Abbreviated transcription (Latin):
operatur omã quȩcũq. operatũr
esse udicat: Vnde quod psadmis
dicitur. qui facit mirabilia
magna solus & Qui facit lumina¬
ria solus : Non de solo patre
sicut aduersaru uolunt intel¬
legitur dictum : sed de tota
trinitate quae est unus solus
deus: Similiter depatre solo
non est intellegendũ quod apłs
ait Beatus & solus potens
rex regum & dñs dominantiũ.
qui solus hab& in mortalitatẽ
& lucem habitat inaccessibilẽ.
quem nemo hominũ uidit nec
uidere potest : In quib uerbis
nec pater proprie nominatus
est nec filius. nec sp̃s sc̃s sed abso¬
lutȩ Beatus & solus potens rex
regum & dñs dominatiũ quod
est unus solus beatus potens in¬
iusibilis uerus ds̃ ipsa trinitas
ꝗ aequaliter beata est ȩquali¬
ter potens. non solu̾omni potens.
&icmum potens. quia una
potentia est totius sccaẽ trini¬
tatis : Neq enim quia ipse
filius alibi loquens uice sapi¬
enticce. ipse est enĩ sapientici
dĩ ait Girũ caeli circuiui

Expanded text:
operatur omnia quaecunque operanda esse judidicat. Unde quod in Psalmis dicitur: Qui facit mirabilia magna solus ; qui facit luminaria solus , non de solo Patre, sicut adversarii volunt intelligitur dictum, sed de tota sancta Trinitate, quae est unus, solus Deus. Similiter de Patre solo non est intelligendum quod Apostolus ait: Beatus, et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum vidit, nec videre potest . In quibus verbis, nec Pater proprie nominatus est, nec Filius, nec Spiritus sanctus; sed absolute, beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium, quod est unus, solus, beatus, potens, invisibilis, verus Deus, ipsa Trinitas, quae aequaliter beata est, 723 aequaliter potens, imo omnipotens, etiam et unipotens, quia una potentia est totius sanctae Trinitatis. Neque enim quia ipfilius alibi loquens uoce sapientiae — ipse est enim sapientia dei — ait: gyrum caeli circuiui
Abbreviated transcription (Latin):
us quia aeternitas et in commutabilitas:
negat accidentis alicũius instabilitatẽ :
quia omne accidens secundũ tempus uel
esse uelnon esse potest. uel potuit uel&iã
poterit : quia pater nũquamꝰ pater &¬
filius numquã filius : nec coepit uinquã

Expanded text:
us; quia aeternitas et incommutabilitas us; quia aeternitas et incommutabilitas negat accidentis alicujus in Deo instabilitatem; quia omne accidens secundum tempus vel esse, vel non esse potest, vel potuit, vel etiam poterit; quia Pater nunquam nFilius nunquam non Filius; nec coepit unqua
Abbreviated transcription (Latin):
bsq omni scilic& dubitation
cretdi necessarium . ẽ. quod pu
plenus et ꝑfectus. ẽ . ds. filis
plenus et ꝑfectus est deus. sp̃s scspl
tres diĩ pater et filius et sp̃s scs
sed unus deus plenus et perfeccis
Nec aliquid maius tres simuldico
est inuna quaque ꝑsona semel dicta quae est in
trib personis simul nominatis: non ita dicimꝰ
in hominib fieri posse : abraham plenus homo
ram : Non tamen hii tres unus homo sed
tres omnimodes homines & aliquid maius
intrib cognoscitur. quã in quolib& eorũ:
ltem abraham unus homo. non tamen tres ꝑ¬
sonae ineo : sicut inunodeo tressunt ꝑsonae
plenae et ꝑfectaeꝰ. Sed una ꝑsona in abra¬
Ndeo aut̃ nihil quidem secundũ accidens
dicitur : quia nihil in eo mutabile ẽ:
substantiã dicitur : ut in superiorib: dixi¬
mus: quamuis enĩ dicat᷑ pater ad filiũ.
et filius ad patrem scđm ad aliquid non ẽ
tam accidens patri patrẽ esse. uel filio esse :
quia et ille semꝑ pater. et ille semper fili¬

Expanded text:
ilicet dubitatione credi necessarium est quod Pater plenus et perfectus est Deus, Filius plenus et perfectus est Deus, Spiritus satres dii, Pater et Filius, et Spiritus sanctus, sed unus Deus plenus et perfectus. Nec aliquid majus tres simul dicti, est in unaquaque persona semel dicta, quae est in tribus personis simul nominatis. Non ita dicimus in hominibus fieri posse; Abraham plenus homo, ram: non tamen hi tres sunt unus homo, sed tres omnimodo homines; et aliquid majus in tribus cognoscitur, quam in quolibet uno eorum. Item Abraham unus homo, non tamen tres personae in eo, sicut in uno Deo tres sunt personae plenae et perfectae; sed una persona in AbraIn Deo autem nihil quidem secundum accidens dicitur, quia nihil in eo  Al., in Deosubstantiam dicitur, ut in superioribus diximus. Quamvis enim dicatur Pater ad Filium, et Filius ad Patrem secundum ad aliquid, non est tamen accidens Patri Patrem esse, vel Filio Filium esse, quia et ille semper Pater, et ille semper Fili
Abbreviated transcription (Latin):
nurum breuiteristaest. Arithimetica namq est diffinitio ꝑquam numerorũ ormium ratio uel
ordo consistit. Geo metrica est disciplina magnitudinis & futurorum notis liniamentisq pro¬
priis. distincta uel formis. Dicta autem geometrica admentionem terre perquam uniuscui
terminideclarari solent. Musicaest arsspectabilis uocem uol gesta habens in senumerorum
haee socucertam dementionem cumscientia ꝑfectae modulationis haec constat extribus modi
id est sono uerbis & numeris. Astro nomica est. lexastrorumꝰ. Astrologia est ratio quae conuer
sionem caeli & signorum diffunit potestates ortus quoq siderum ueloccasus. hancmathimatici
sequuntur mechanichia est. qua edam peritia uoldoctrina ad quam subtiliter fabricamrer
omnium concurreredicuntur. Medicina est scientiaecurationum adtemperamentumcorpo¬
ris uelad salutem inuenta quibus quidemomnibus quaedam religioni conueniunt quaedam

Expanded text:
narum breuiter ista est. Arithmetica namque est definitio per quam numerorum omnium ratio uel narum breuiter ista est. Arithmetica namque est definitio per quam numerorum omnium ratio uel ordo consistit. Geometrica est disciplina magnitudinis et figurarum notis liniamentisque propriis distincta, uel formis. Dicta autem Geometrica a dimensione terrae, per quam uniuscuiusque termini declarari solenac soni certam dimensionem cum scientia perfectae modulationis. Haec constat ex tribus modis, id est sono, verbis et numeris. 152. Astronomia est lex astrorum. Astrologia est ratsionem caeli et signorum definit, potestates ortus quoque siderum uel occasus. Hanc mathematici secuntur. Mechanica est quaedam peritia, uel doctrina, ad quam subtiliter fabricam rerum omnium concurrere dicunt. Medicina est scientia curationum, ad temperamentum corporis uel salutem inuenta. Ε quibus quidem omnibus quaedam religioni conueniunt, quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
potest. eloquentiasinesapientia ualere non potest: melu sestenim indiserta prudentia
quam stulta loqualcitas. rerumenim studia prosunt non ornamenta uerborum : porrosapi
entia mueteris philosophiam uocauer. Idestomnium rerum humanarum atq diuinarum
scientiam. Huiusphylosophiae partes treseẽdixerunt. Id est phisicam lorcam & hicam
fisica uaturalis est & hrca moralis. lorea rationalis harum prima paturae & contempla¬
tionideputatur Secunda in actione & causarecte uiuendi uersatur. Tertia in discernendo
uero a falsis opponitur. Quod trimodum philo sophiae genus iuta sapientes mundi in par¬
tibussuis ita distinguitur. Ad phrsicam pertinere aiunt disciplinas septem. qua rum pri
maest arithmetica. secunda geumetrica. Tertia musica Quarta. astro nomica:
Lunta astrlogia. Serta mechanichia Septima medicina. Ratio autem earundem discipli¬

Expanded text:
potest. Eloquentia sine sapientia ualere non potest. "Melior est enim indiserta prudentia potest. Eloquentia sine sapientia ualere non potest. "Melior est enim indiserta prudentia quam stulta loquacitas." Rerum enim studia prosunt, non ornamenta uerborum. entiam veteres philosophiam vocaverunt, id est omnium rerum humanarum atque divinarum scientiam. Hujus philosophiae partes tres esse dixerunt, id est, physicam, logicam, ethicam. Physica, naturalis est; Ethica, moralis; Logica, rationalis. Harum prima naturae et contemplationi rerum deputatur, secunda in actione et cognitione recte vivendi versatur, tertia in discernendo verum a falso ponitur. 150. Hoc trimodum philosophiae genus, juxta sapientes mundi in partibus suis, ita distinguitur. Ad physicam pertinere aiunt disciplinas septem, quarum ma est arithmetica, secunda geometrica, tertia musica, quarta astronomia, quinta astrologia, sexta mechanica, septima medicina. Ratio autem earundem discipli
Abbreviated transcription (Latin):
exhisergoduabus articulis congrue diligitur proximus dum& beneficii inpensione fouetur. & null
malicia leditur . Interscientiam & sapientiam. hoc interest : quod scientia ad agnitionem per¬
tin&. ad contemplationem sapientia. Scientia enim temporalia beneutitur. atq in euitan¬
dismalis seu intellegendis malis. uel appetendis bonis uersatur. Sapientia autemtantum modo
aeterna contemplatur. Item non nulliuiri inter sapientiam & prudentiam ita intelligi uoluer᷑
ut sapientia in diunis. prudentiam autem uel scientiã in humanis negotis ponerent. Perfectaẽ
autemscientia multa agerebona. & deilla laudem non quaerere quaed sprecepit facere &seruũ
inutilem eẽ antedioculos exestimare. Intersapientiam & eloquentiam. itadistinguitur qđ
eloquentia constat ex uerbis. sapientia ȩxsententiis. sapientia sine eloquentia prodesse

Expanded text:
Ex his ergo duobus articulis congrue diligitur proximus, dum et beneficii inpensione fouetur et nulla Ex his ergo duobus articulis congrue diligitur proximus, dum et beneficii inpensione fouetur et nulla malitia laeditur. Inter scientiam et sapíentiαm hoc interest, quod scientia ad agnitionem pertinet, ad contemplationem sapientia. Scientia enim temporalia bene utitur, atque in euitandis malis, seu intellegendis uel adpetendis bonis uersatur: sapientia autem tantummodo aeterna contemplatur. Item nonnulli uiri inter sapientiam et prudentiam ita intellegi uoluerunt, ut sapientiam in diuinis, prudentiam autem uel scientiam in humanis negotiis ponerent. Perfecta est autem scientia multa agere bona, et de illis laudem non quaerere quae Deus praecepit facere, et inutilem se esse ante Dei oculos existimare. Inter sapientiam et eloquentiam ita distinguitur, quod eloquentia constat ex uerbis, sapientia ex sententiis. Sed sapientia sine eloquentia prodesse
Abbreviated transcription (Latin):
tionem subdatur. Namdum dicitur diligedm̃ extoto cordetuo omnes cogitationes referendas
addm̃ precipit . Dumuero dicitur extota anima: omnes affectiones animae addmreferre iussit
dumuero adiecitextotamente : Indicat omnem rationem humanam qua intellegimus & discer¬
nimus in rebus diuinis eẽ occupandam. Itemduo sunterga proximidilectionem seruandam.
quem pertimescit inferri ex quagemina uirtute dilectionis in proximum omnes oriuntur uis¬
tutes. quibus aututiliter quae sunt appetenda cupimus. autquaeuitanda sunt utiliter preca¬
uimus Quod enim dñ sdicit omnia quaecumq uultis ut faciant uobis homines: Ita& uosfacite
illis. pertin& adbonam inpensionem in proximum. Item quod legitur inueteritestam̃to
quod tibi nonuis alione feceris. pertin& ad cauendum. nequis malum inferat proximum.

Expanded text:
tioni subdatur. Nam dum dicitur Dilige Deum ex toto corde tuo, omnes cogitationes referendas tioni subdatur. Nam dum dicitur Dilige Deum ex toto corde tuo, omnes cogitationes referendas ad Deum praecipit; dum uero dicitur ex tota anima, omnes affectiones animae ad Deum referri iussit; dum uero adiecit ex tota mente, indicat omnem rationem humanam, qua intellegimus et discernimus, in rebus diuinis esse occupandam. Item duo sunt erga proximi dilectíonem seruanda; uquam pertimescit inferri. Ex qua gemina uirtute dilectionis in proximum omnes oriuntur uirtutes, quibus aut utiliter quae sunt adpetenda cupimus, aut quae uitanda sunt utiliter praecauemus. Quod enim Dominus dicit: Omnia quaecumque uultis ut faciant uobis homines, et uos facite illis, pertinet ad boni inpensionem in proximum. Item quod legitur in Veteri Testamento: Quod tibi fieri non uis, alteri ne feceris, pertinet ad cauendum ne quis malum inferat proximo.
Abbreviated transcription (Latin):
nter amorosndudis setionem siuec aritatem hocdiffert quodamor & dilectio media sunt
&aditrumq parata modo inbonum modo in malum uertuntur. Caritas autem non nis.
in bonum tantum : Cuiusetiam nomeneo usq extollitur. ut&ipsed scaritas appelletur
Ilaest autem ꝑ fecta caritas: quae inimicos & patienter sustin&. & benigne resouo qui
ueroitanon agt longa cartate recedit. Quattuor autemsunt istadiligenda đs seilie&
x proximus caronostra atq: anima priorestautem a mordĩ sequens uero est proximi. sed
sicut ꝑ amoremdi amorsit proximi . It a peramorem proximi amorostenditurdĩ : Dilec¬
tio indm̃ origo est dilectionis in proximum. & dilectio in proximum cognitio est dilections
indm̃ porro dilectiodĩ atimore inchoat sed non subtimore ꝑseuerat. Namdilectio ex
timore seruilis est non libera quia non constat ex amoredĩ sedextimore supplicii
In tribus rebus dilectio dĩex primitur. ut nihil remaneat in homine quod non diuinae dilec¬

Expanded text:
nter amorem, dilectionem siue caritatem hoc differt, quod amor et dilectio media sunt, et ad utrumque parata, modo in bonum, modo in malum uertuntur; caritas autem non nisi in bonum. Cuius etiam nomen eo usque extollitur, ut et ipse Deus Caritas appelletur. Illa est autem perfecta caritas, quae inimicos et patienter sustinet et benigne refouet. Qui uero ita non agit, longe a caritate discedit. Quattue proximus, caro nostra, atque anima. Prior est autem amor Dei, sequens vero est et proximi. Sed sicut per amorem Dei amor fit proximi, sic per amorem proximi amor ostenditur Dei. Dilectio in Deum origo est dilectionis in proximum; et din Deum. Porro dilectio Dei a timore inchoat, sed non sub timore perseuerat. Nam dilectio ex timore seruilis est, non libera, quia non constat ex amore Dei sed ex timore supplicii. In tribus autem rebus dilectio Dei exprimitur, ut nihil remaneat in homine quod non diuinae dilec
Abbreviated transcription (Latin):
aaron deuictimis ueteris testamerri quae fu erant sa¬
crificia iudȩorum. Idõ hic dixit postulandam ade me¬
dendum bucellam panis. qđ ẽ. in nouo testa mento sacrifi
Meuli quȩ noc tu acceperat mane heli reculit
et nordit exomnib uerbis eius in terra. significat
quia nihil ex his quȩ locutus . ẽ. irritum fuit. sedomnia
sunt rebus completa quȩ dexitͥ. Cadunt nãq inderrã
uerba suꝑ uacua. quae pronihili habenda et uniuerso¬
rum sunt calcanda dis pectu. sicut et beatus iob dixit.
Etlua aultus me: oncadebat in terram. Quia nimi¬
rum intanta grauitate uul tum tenere cons euerat

Expanded text:
Aaron, de victimis Veteris Testamenti, quae fuerant saAaron, de victimis Veteris Testamenti, quae fuerant sacrificia Judaeorum; ideo hic dixit, postulandum ad comedendum buccellam panis, quod est in Novo Testamento sacrificoraculi, quae noctu acceperat, mane Heli retulit: ecidit ex omnibus verbis jus in terra. Significat quia nihil ex iis quae locutus est irritum fuit, sed omnia sunt rebus completa quae dixit. Cadunt namque in terra verba supervacua, quae pro nihilo habenda, et universorum sunt calcanda despectu, sicut et beatus Job dixit: Et lux vultus mei non cadebat in terra; qui nimirum in tanta gravitate vultum tenere consueverat
Abbreviated transcription (Latin):
giunt. et cũ in trauerit. plenitudo gentium. tunc omnis
isrł saluus fiet. Quicũq autẽ ex his saluandus .ẽ. is et enim ẽ.
qui remansurus. eẽ. dicitur in domo. pereunte sacerdo te beli.¬
xp̃iano. num mũ confessionis dõ deuotae qui insymbolo
continetur. breuem quidẽ uerbo. seduirtute prȩcipuam.
Constat namq argento daritatem uerbiꝰ caelestis. sicut ful¬
gore sapientiae speritalis auro sepe designari. Offerat et
panẽ sacrificii salutaris. ab ictis carnib legaliũ uictima¬
rum dicatq : Dimitteme obsecro adunam parteni sacer¬
dotalem idt̃. ad ipsam plebẽ xp̃o saerdoti prȩclaram.
cui petrus ait:. Uosautẽ genus electuia regalesacerdotium.
Quia autem addit. Ot eo medam bucellam panis. etiam
ipsum sacrificii genus elegantur expressit. de quo dicit
sacerdos ipse. Panisquem ego dabo caro mea.ẽ. ꝓmunhi
uita. Quia enĩ dixerat sũperius dedisse secibos don i

Expanded text:
giunt; et cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis giunt; et cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiet . Quicunque autem ex his salvandus est, is etenim est qui remansurus esse dicitur in domo. Pereunte sacerdotChristiano nummum confessionis Dei devote quae in symbolo continetur: brevem quidem verbo, sed virtute praecipuam. Constat argento claritatem verbi coelestis, sicut fulgorem sapientiae spiritualis auro saepe designari. Offerat et panem sacrificii salutaris, abjectis carnibus legalium victimarum, dicatque: Dimitte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem , id est, ad ipsam plebem Christo sacerdote praeclaram, cui Petrus ait: Vos autem genus electum, regale sacerdotium . Quod autem addit: Ut comedam buccellam panis , etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit, de quo dixit sacerdos ipse: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita . Quod enim dixerat superius, dedisse se cibos domui
Abbreviated transcription (Latin):
quam cessabit. Alioqui ÷ quo mode desamuhele potest accipi.
quod a edificatasit ei . domus fidelis quia coram xp̃o dñi id ẽ. ipͥso
samuhele cunctis diebus inces serit. cũ legamus in consequentib
qđ filii illius auersi sunt deuus eius: et ꝓpt̃ auaritia de lgniaue¬
rint et ꝑueterint iudicium nisi forte domũ eius hoc loco plebẽ
israheliticam intellegamus. quȩ cunctis dieb: sacerdotii eius
dño seruierit. Dequa scriptũ . ẽ. Etrequi euit omnis domas urł
postdnm. Et paulo post: Abstuler̃ ergo filii isrł baalim et astaroth
et seruier̃ dño soli. Quia uõ sublitur: tuturũ. ẽ. autem ut qui¬
cũq remanserit in domotua ueniatur utoretur ꝓ eo. et offe¬
rat num nũ argeteũ ettortam panis. et inpresenti tem pore
aliquantulum solet impleri et infine mundi perfecte comple¬
bitur. Nam et si pauci. tamen aliqui cotidie exiudaeorum¬
non tantum plebeia sedet sacerdo talis tirpe ad eclesiam confu¬

Expanded text:
quam cessabit. Alioquin quo modo de Samuele potest accipi, quod aedificata sit ei domus fidelis, quae coram Christo Domini, id est, ipso Samuele cunctis diebus incederet; cum legamus in sequentibus, quod filii illius aversi de viis ejus post avaritiam declinaverint, et perverterint judicium? Nisi forte domum ejus hoc loco plebem Israeliticam intelligamus, quae cunctis diebus sacerdotii ejus Domino servierit. De qua scriptum est: Et requievit omnis domus Israel post Dominum. Et paulo post: Abstulerunt ergo filii Israel Baalim et Astaroth, et servierunt Domino soli . Quod vero subditur: Futurum est autem, ut quicunque remanserit in domo tua, veniat ut oret pro eo, et offerat nummum argenteum, et tortam panis ; et in praesenti tempore aliquantulum solet impleri, et in fine mundi perfecte complebitur. Nam etsi pauci, tamen aliqui quotidie ex Judaeorunon tantum plebeia, sed et sacerdotali stirpe ad Ecclesiam confu
Abbreviated transcription (Latin):
core xp̃o meo cunctis dieb subfigura samuelis de dño sa
uia nimirũ sicut samuel defuncto heli successit insacer di¬
tium. non destir pe aaron sed ealia leui familiaelectus. fui

Expanded text:
eo cunctis diebus, sub figura Samuelis de Domino Squod nimirum sicut Samuel defuncto Heli successit in sacerdotium, non de stirpe Aaron, sed de alia Levi familia electus: Fui
Abbreviated transcription (Latin):
clemt̃ uocat.i Gonfessione nr̃am &puro cordedesiderat: & cuncta
quedelinquimur relaxat. Peccatiuirus salubrit̃ aperitur in confes¬
sione qued pes tiferebatebat in m̃tea Confiđendo peccata quidaliud
agimusolisimalũ qđ in noblatebat aperimus peccator enĩ cuersus depet¬
eatis infl &ibus iã uistus er̃inchoat: cũ coeperit accusare qđ fec
Isidorts dix̃. Quipeccatasua hominibus occultant & ꝑsem&ipsos
confes senonsuerint: dm̃ quẽ testẽ habebunt ipsũ habebunt&ultorẽ
datur humilius & quosuã in firmitatẽ cignas cit. Bene seuidicat¬
descunus quisque sumit. quando ꝑdignã penitentiã sua prauafattacon¬

Expanded text:
clementer vocat. Confessionem nostram ex puro corde desiderat, et cuncta quae delinquimus, relaxat. Peccati virus salubriter aperitur in confessione, quod pestifere latebat in mente. Confitendo peccata, quid aliud agimus, nisi qui malum quod in nobis latebat, aperimus? Peccator enim conversus de peccatis in fletum, jam justus esse inchoat, cum coeperit accusare quae fecerit. ISIDORUS. Qui peccata sua hominibus occultant, et per semetipsos confessi non fuerint, Deum quem testem habent, ipsum habebunt ultorem. datur humilius, ex quo suam infirmitatem agnde se quisque sumit, quando per dignam poenitentiam sua prava facta con
Abbreviated transcription (Latin):
titae portio et iniquitatesuã hominiabscondere & insem& i pso depet¬
catis ꝓpriis erubescere euiinlatas sibi contumelias tranquillo animo
sistit. in confelsione lacus miscricor didest. Paeccatuꝓ dido cicocurat
grimaut̃ tatendo ãpliatut: Sipat& uiciũ fitex magnopus illũ
aliuust enĩ in malis sactis pura confessio quabonisoperib supba

Expanded text:
tiae portio est iniquitatem suam homini non abscondere, et in semetipso de peccatis propriis erubescere. Qui illatas sibi contumelias tranquillo animosistit, in confessione locus misericordiae. Peccatum proditum cito curatur. Crimen autem tacendo ampliatur. Si patet vitium, fit ex magno pusillum.enim est in malis factis pura confessio, quam in bonis operibus superba
Abbreviated transcription (Latin):
murmurante de
peccatoꝵ uł potius
poenitentũ recepti¬
one eos quisibi iusti uidebant᷑. trib c̃tinuis
parabolis dequib supͣ disputatũ est saluator
redarguit. docens salutẽ resipiscentiũ dõ quidẽ
demosina danda et parsimonia sequenda subiun¬
gens. pia iustaq discretione manifestat eos qͥbona
terrena disꝑserint dederintq pauꝑib ab hisinae¬
terna tab̾ nacula recipiendos. Illos aut̃ qui in his
soli luxuriari desiderant in inferno sepiliendos.
& nec stillã aque ꝑ modicũ qua poenas torm̃torũ

Expanded text:
murmurantes de peccatorum, vel potius poenitentium receptione, eos qui sibi justi videbantur tribus continuis parabolis, de quibus supra disputatum est, Salvator redarguit, docens salutem resipiscentium Deo quidem eleemosyna danda et parcimonia sequenda subjungens, pia justaque discretione manifestat eos qui bona terrena disperserint dederintque pauperibus, ab illis in aeterna tabernacula recipiendos. Illos autem qui in his soli luxuriari desiderant, in inferno sepeliendos, et nec stillam aquae permodicam, quae perennes tormentorum
Abbreviated transcription (Latin):
audiens iohannem populus intellegitur. ẽe.
designatus. si ab euuangelista interpositum
audiens. ipsum dm̃ de iohannis magnitudi¬
ne disputantẽ restat intellegi. ꝑ barisaci¬
autẽ et legis periti consilium dĩ spreuerunt
insemet ipsos: non baptirati abeo. Pergit
idem euuangelista quae uerbis ꝓposuerat
&iam factis adstruere. lustificatum uideli¬
cet sapientia ab om̃ib filus suis: idest auistis
& post in iustitiam poenitentib decentissimo

Expanded text:
audiens Joannem, populus intelligitur esse designatus. Si ab evangelista dicitur interpositum: audiens ipsum Dominum, de Joannis magnitudine disputantem, restat intelligi. VERSautem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos non baptizati ab eo. Pergit idem Evangelista quae verbis proposuerat etiam factis astruere, justificatam videlicet sapientiam ab omnibus filiis suis, id est, et justis, et post injustitiam poenitentibus, decentissim
Abbreviated transcription (Latin):
Amicitres panes media nocte petiti parabolam ponens.
petendum quaerendum. pulsandumq: persuad et.
niendum a
nouo inchoatur exordio. rerum tamen pic¬
tura secundi librifinem respicit. Namquia
superius siue expersona euuangelistae. si¬
ue ex dñi saluatoris. ut quibusdam placuit
dictum fuerat. Et om̃s populus audiens.
opoenitentis
historia. quae
tertu nri in
lucam caput
est libri. Et¬
si oblaborem
Slegentium mu¬

Expanded text:
amici tres panes media nocte petentis parabolam exhibet; petendum, quaerendum, pulsandum persuadet. nuendum a novo inchoatur exordio, rerum tamen nexura secundi libri finem respicit. Nam quia superius sive ex persona evangelistae, sive Domini Salvatoris ut quibusdam placuit dictum fuerat: Et omnis populus audiens, poenitentis historia, quae tertii nostri in Lucam caput est libri, etsi ob laborem legentium m
Abbreviated transcription (Latin):
quia inquã ab his haec uidebant᷑ omissa.
Rogatus dicitur ioħs apłs: ut ea quae
preterierant priores ante traditionem
ioħis. saluatoris gesta describeret.
Et ideo dicitur in euuungelio. Hoc fecit
initium signoꝵ ihc̃. Et iterum alia loco
indicat dicens. Nondũ enĩ ioħs missus
fuerat in carcerẽ: ex quib constat quod
e a quae antequã ioħs traderet᷑ abiħu
fuerant gesta describit. his qui memortȩ
historiue dictis initium huius cẽmodi
hoc est secundi drĩ iNilucam libelli preme¬
morare curauimꝰ. Nequis legentium
putaret ea quae per ordinem sunt expo¬
nenda post dierum quadraginta ieiutuum

Expanded text:
Quia, inquam, ab his haec videbantur omissa, Quia, inquam, ab his haec videbantur omissa, rogatus dicitur Joannes apostolus ut ea quae praeterierant priores ante traditionem Joannis Salvatoris gesta describeret. Et ideo dicit in Evangelio: Haec fecit initio signorum Jesus . Et iterum in alio loco indicat dicens: Nondum enim Joannes missus fuerat in carcerem . Et quibus constat quod ea quae antequam Joannes traderetur a Jesu fuerat gesta describit. His memoratae historiae dictis initium hujusce, hoc est secundi nostri in Lucam libelli, praemunire curavimus, ne quis legentium putaret ea quae per ordinem sunt exponenda post dierum XI jejunium