comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
redeat diem. & quasi species inse recurrat
Est autẽ & circuitus figurarũ. ase incipere. &
inse reuerti. Vnde & scłm unũ. interdũ scrip¬
tura dicit. Nam & si aliis locis scła appellat.
uidetur magis diuersitates statuũ publicorũ
uel negociorũ significare . quã scłorũ successi¬
ones aliquas definire. quia dies dñi magnus &
prȩclarus. Et alibi. Vt quid uobis quȩ rere
diem dñi. & hic. tenebrȩ & non lux. Mani¬
festũ est enĩ qđ male consciis & indignis dies ille
tenebrosus sit . quo fulgebit in nocentia. & mens
noxia cruciabitur. Ceterũ qđ sine interpola¬
tione noctiũ & successione tenebrarũ. dies per¬
petuus ille remunerationis aeternę futurussit.
scriptura nos doc&. Pulchrȩ autẽ uice utraq¬
unũ dicturus & diem matutino eũ fine conclusit.
ut & aluce inchoare diem docer&. & inlucẽ de¬
sinere. Non enĩ est integrũ diei tempus & noc
tis. nisi fuerit expletũ. Unde & nossemꝑ quasi

Expanded text:
redeat diem, et quasi septies in se recurrat. redeat diem, et quasi septies in se recurrat. Est autem circuitus figura haec a se incipere, et in se reverti. Unde et saeculum unum interdum Scriptura dicit. Nam etsi aliis locis saecula appellat, videtur magis diversitates statuum publicorum vel negotiorum significare, quam saeculorum successiones aliquas definire: Quia dies Domini magnus et praeclarus . Et alibi, Ut quid vobis quaerere diem Domini ? Et hic tenebrae et non lux. Manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia, et mens noxia cruciabitur. Caeterum quod sine interpolatione noctium, et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit, Scriptura nos docet 38. Pulchre autem vicem utraunum dicturus diem, matutino cum fine conclusit, ut et a luce inchoare diem doceret, et in lucem desinere. Non enim est integrum diei tempus, nisi et noctis fuerit expletum. Unde et nos semper quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uertimus ea quȩ nunc inspecie istoriȩ tradunt᷑.
uim statuisse legis in posterũ. Principiũ ergo
diei. uox dĩ est. Fiat lux. Et facta est lux.
Finis diei uespera est. iam sequens dies. ex noctis
fine succedit. Sententia autẽ dĩ euidens.
quia diem primo uocauit lucẽ. & secundo uo¬
cauit tenebras noctẽ. Prȩclare &iam unum.
non primũ dixit diem. Nam secuturo secundo
& tertio die. & deinceps reliquis. primũ potuit
dicere. & hoc ordinis uidebatur. sed legẽ statuit.
diei tantũ nomine definiatur. ut si dicer& uiginti
quattuor horarũ mensura. unius diei tempus est
icut enĩ uirorũ generatio cõputatur. & intelle¬
gitur &iã feminarũ. quia nectunt᷑ secunda po¬
tioribus. ita & iã dies numerantur. & noc tes aesti¬
mantur adiunctȩ. Sicut igit᷑ circuitus unus.
ita & unus dies. Nã pleriq & iã ebdomadam
unã. unũ diem dicunt. qđ inse quasi in unum

Expanded text:
uertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem. praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, diei tantum nquatuor horarum mensura unius diei tempus est. Sicut enim virorum generatio computatur, et intelligitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus; ita etiam dies numerantur, et noctes aestimantur adjunctae. Sicut igitur circuitus unus, ita dies unus. Nam plerique etiam hebdomadam unam unum diem dicunt; quod in se quasi in unum
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt aliqui cur prius uesperũ. postea mane
scriptura memorauerit. ne forte noc tẽ prius¬
quã diem significare uideatur. nec aduertunt prime
qđ prȩmiserit diem. dicendo. & uocauit ds̃ lucenti¬
diem. & tenebras uocauit noctẽ. deinde qđ uesper
finis diei sit. & mane finis noctis. Ergo ut prȩro¬
gatiuã & primatus natiuitatis diei dar&. prius
finẽ diei significauit. post quã secutura nox ess&.
deinde postea finẽ noctis adiunxit. Eo usque
autẽ noctẽ diei scriptura ante ferre non potuit.
ut & diei & noctis tẽpora. diei appellatione con¬
cluserit. & tamquã principalis auctoritate nominis
ulndicauerit. Et hanc scriptura. ẽe. consuetu¬
dinẽ ut potiori appellationẽ deput&. frequen¬
tibus exemplis ꝓbamus. Siquidẽ & ia cobdixit
Dies uitȩ meȩ̨ pusilli & mali. Et iterum
Om̃s dies uitȩ meae. Et dauid. Posuit dies
annorũ meoꝵ. Non dixit & noctes. unde ad¬

Expanded text:
quaerunt aliqui, cur prius uesperum, postea mane quaerunt aliqui, cur prius uesperum, postea mane scriptura memorauerit, ne forte noctem priusquam diem significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sit et mane finis noctis. ergo ut praerogatiuam et primatus natiuitatis diei daret, prius finem diei significauit, post quam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora diei appellatione concluserit et tamquam principalis auctoritate nominis uindicauerit. et hanc scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde ad
Abbreviated transcription (Latin):
potuit inuenire. a quo iure prima laudatur. qm̃
ipsa fecit. ut &iã cetera mundi membra digna
sint laudib. Uidit ergo ds̃ lucẽ. & uultu suo
illuminauit. & uidit quia bona. ẽ. Non ex parte
dĩ. sed generale iudiciũ est Itaq non insplen¬
dore tantũmodo. sed in omĩ utilitate gratia lucis
ꝓbatur. Vnde & discretio fit inter lucẽ &
tenebras. ut separata lucis natura atq tenebrarũ.
nihil uideatur inter se habere confusũ. Et uo
mine ipso. diem noctemq distinguer&
Aduertimus itaq qđ lucis orbas ante quã solis diem
uideatur aperire principia diei noctis ex itum
claudunt. finisq tẽporis & statutus limes. nocti
& diei uidet᷑ esse p̃scriptus. Diem sol clarificat.
lux facit. Frequenter cęlũ nubib texitur
ut sol tegatur. nec ullus radius eius appareat.
lux tamen diem demonstrat. tenebras abscondit
Er facrũ est uesyere . Et factũ . Ẽ. manẽ. diẽs

Expanded text:
potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam ipsa fecit, ut etiam cetera mundi membra digna sint laudibus. uidit ergo deus lucem et uultu suo inluminauit et uidit quia bona est. non ex parte dei, sed generale indiciumiudicium est. itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. unde et discretio fit inter lucem et tenebras, ut separata lucis natura atque tenebrarum nihil uideatur intra se habere confusum. et uocmine ipso diem noctemque distingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; principia enim diei noctis exitum cludunt 21 finisque temporis et status limes nocti et diei uidetur esse praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. frequenter caelum nubibus texitur, ut sol tegatur nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem monstrat, tenebras abscondit. I Et factum est uespere et factum est mane, dies unus.
Abbreviated transcription (Latin):
eius intentionẽ nullus aspexit. Et uidit inquit
ds̃ lucẽ quia bona. Nec qđ ignorabat uidit.
nec id qđ nesciebat ante aut non uiderat cõpro¬
bauit : sed bonorũ operũ propriũ est. ut externo
cõmendatore non egeant. sed grãm suã cumui¬
dentur ipsa testentur. Plus est qđ probatur
aspectu. quã qđ sermone laudatur. Suo enĩ
utitur testimonio. non alieno suffragio. Quod¬
si apud nos oculis iudiciũ emittitur. quib simul
& gratia uenustatis & rerũ mensura comp̃ hen¬
ditur. quanto magis ds̃ omĩa quȩ ꝓbat uid&.
& quȩ uid& ꝓbat. secundũ qđ scriptũ est. quia
oculi dñi suꝑ iustos. Lucis natura huius modi
est. ut non innumero. non inmensura. non in
pondere. ut alia. sed om̃is eius in aspectu grã sit
Propris itaq sermonib naturã lucis expressit
quȩ uidendo cõplac&. qm̃ ipsa uidendi officium
subministrat. Nec in merito tantũ sibi p̾dicatorẽ

Expanded text:
eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod nesciebat ante aut non uiderat conprobauit, sed bonorum operum propnumproprium est, ut externo caecauit non egeant, sed gratiam suam, cum uidentur, ipsa testentur. plus est quod probatur aspectu quam quod sermone laudatur. suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. quodsi aput nos oculis iudicium emittitur, quibus simul et gratia uenustatis et rerum natura conprehenditur, quanto magis deus omnia quae probat uidet et quae uidet probat secundum quod scriptum est quia oculi domini super iustos. lucis natura huiusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere ut alia, sed omnis eius in aspectu sit gratia. propriis itaque sermonibus naturam lucis expressit, quae uidendo conplacet, quoniam ipsa uidendi officium subministrat. nec inmerito tantum sibi praedicatorem
Abbreviated transcription (Latin):
Noua luminis claritate respersit eas. & quasi in
abrssos demersit. repente ꝑ uniuersa mundi
fulgor lucis infusus. Fulchre itaq & proprie
dixit. facta est lux. Sicut enĩ cito lux cȩlũ.
sine ulla cõprehensione retectis surgentis diei
splendore regionibus. nostrose circũ fundit
aspectui. ita ortus eius cito debuit explicari
Quid miramur sids̃ locutus est lucẽ. & caliganti
mundo lumen emicuit. quando siquis inter aquas
mersus oleũ ore miserit. clariora faciat ea quȩ pro¬
fundi tegebant᷑ occultis: Dixit ds̃. non ut per
uocis organa quidã sonus sermonis exir&. nec ut
linguȩ motus cȩleste formar& alloquiũ. atq aerẽ
istũ quidã uerborũ strepitus uerberar&. sed ut
uoluntatis suȩ cogitationẽ proder& operationis
ꝓfectus. Et discreuit interlucẽ & tenebras.
& uidit ds̃ lucẽ quia bona. ẽ. Dixit. & sonum
uocis nullus audiuit. discreuit. & operationis
molimina nemo dep̾hendit : uidit. & oculorũ

Expanded text:
noui luminis claritate, repressit eas et quasi in noui luminis claritate, repressit eas et quasi in abyssos demersit repente per uniuersa mundi fulgor lucis infusus. pulchre itaque et proprie dixit: facta est lux. sicut enim cito lux caelum tsine ulla conprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus nostro se circumfundit aspectui, ita ortus eius cito debuit explicari. quid miramur si deus locutus est lucem et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus oleum ore miserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? dixit deus non ut per uocis organa quidam sonus sermonis exiret nec ut linguae motus caeleste formaret adloquium atque aerem istum quidam uerborum strepitus uerberaret, sed ut uoluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. et discreuit inter lucem et tenebras et uidit deus lucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
sed eã lucẽ fieri uoluit. quȩ oculis corporalibus
ficiũ aliquod dignũ habitaculo patris familias
struere desiderat. ante quã fundamenta ponat.
unde lucẽ ei infundat explorat. & ea prima est grã
quȩ si desit. tota domus deformi horr& incultu.
Lux est. quȩ reliquos domus cõmendat ornatus
Fiat inquit lux. Plena uox luminis non dispositio¬
nis apparatũ significat. sed operationes resplend&
effectu. Naturȩ opifex lucẽ locutus est. & creauit.
Sermo dĩ uoluntas est : opusdĩ natura est. Lucem
creauit. tenebras inluminauit. Et dixit ds̃
Fiat lux. Et facta ẽ. lux. Non ideo dixit ut seque¬
retur operatio. sed dicto absoluit negotium
Inde pulchre dauiticũ illud. Dixit & facta sunt :
quia dictũ impleuit effectus. Auctor ergo lucis
ds̃. locus autẽ & causa tenebrarũ mundus est
Sed bonus auctor ita lucẽ dilexit. ut mundũ ipsũ
in fuso aperir& lumine. atq eius speciem uenustar&
Resplenduit igit᷑ subito aer. & expauer̃ tenebrae

Expanded text:
lucem fieri uoluit, quae oculis corporalibus ficium aliquod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta sunt, quia dictum inpleuit effectus. auctor ergo lucis deus, locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine atque eius speciem uenustaret. resplenduit subito igitur aer et expauerunt tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
aestimator uniuersitatis. p̃uidens quȩ futura sunt.
quasi ꝑfecta iã laudat. quȩ ad huc in primioperis
exordio sunt. finẽ operis cognitione
prȩueniens: Nec mirũ. apud quẽ rerũ ꝑfectio
non in consũ matione operis. sed in suȩ p̃destina¬
tione est uoluntatis. Laudat singula quasi
conuenientia futuris. laudat plenitudinẽ singu¬
lorũ uenustate cõposita. Illa enĩ est uera pul¬
chritudo. & insingulis membris esse qđ deceat¬
& in toto. ut insingulis gratia in omĩb formȩ con¬
uenientis plenitudo laudetur. Sed iam & iã
secundus nobis claudatur dies. ne dũ opus astrui¬
mus firmamenti. infirmiores eosqui audiunt.
dicendi ꝓlixitate faciamus: Dũ in nocte sermo
ꝓducitur. quȩ adhuc carens lunȩ stellarumq
lumine. Nondũ enĩ lum in aria creata sunt.
cȩli obscuritatẽ possit afferre remeantib. simul
ut cibo potuq curent᷑ corpora. ne animis epulan¬

Expanded text:
aestimator universitatis, praevidens quae futura sunt, aestimator universitatis, praevidens quae futura sunt, quasi perfecta jam laudat, quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeveniens. Nec mirum si apud quem rerum perfectio, non in consummatione operis, sed in suae praedestinatione est voluntatis, laudat singula, quasi convenientia futuris: laudat plenitudinem singulorum venustate compositam. Illa est enim vera pulchritudo, et in singulis membris esse quod deceat, et in toto; ut in singulis gratia, in omnibus formae convenientis plenitudo laudetur. Sed jam etiam secundus nobis claudatur dies, ne dum opus astruimus firmamenti, infirmiores eos, qui audiunt, dicendi prolixitate faciamus; dum in noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae, stellarumque lumine, nondum enim lcoeli, obscuritatem possit afferre remeantibus: simul ut cibo, potuque curentur corpora, ne animis epulan
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq ait. Sicut audio iudico. & iudiciũ meũ
uerũ est : quia nonsũ solus. sed ego & qui me musit
pater. Hoc mysticũ est: illud morale. Uidit
mihi. ꝓbauit mihi. Quod ds̃ ꝓbauit. turepre¬
hensibile ne dixeris : Qm̃ quod ds̃ mundauit.
tu ne cõmune dixeris. Scriptũ tibiesse memi¬
nisti. Ergo bonũ nomendĩ ne blasphemes
Si firmamentũ bonũ. quantomagis bonus eiꝰ crea¬
tor. &iã si arriani nolint. eunomiani reclamerT.¬
radicis de generiᷤᷤ fructus deterior: Vidit inquit
ds̃ quia bonũ. Solent artifices singula prius
facere. & postea habili cõmissione connectere.
ut qui uultus hominũ uel corpora excudunt
de marmore. uel aere fingunt. uł ceris expri¬
munt : non tam̃ sciunt quẽ ad modũ sibi possint¬
membra singula conuenire. & quid gratiȩ afferat
futura connexio. Et ideo aut laudare non au¬
dent. aut ꝓparte laudant. Ds̃ uero tamquã

Expanded text:
deniqueait: sicut audio et iudico, et iudicium meum deniqueait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, quia non sum solus, sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, illud morale. uidit mihi, probauit mihi. quod deus probauit tu reprehensibile ne dixeris, quoniam quod deus mundauit, tu commune ne dixeris scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei nemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator, etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclameradicis degeneris fructus deterior. Vidit, inquit, Deus quia bonum. Solent artifices singula prius facere, et postea habili commissione connectere: ut qui vultus hominum vel corpora excudunt de marmore, vel aere fingunt, vel ceris exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possimembra singula convenire, et quid gratiae afferat futura connexio; et ideo aut laudare non audent, aut pro parte laudant. Deus vero tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
consorti. Uidit quiabonũ. non utiq cognouit
qđ nesciebat. sed ꝓbauit qđ placebat. Nonquasi
in cognitũ placuit opus. quia nec quasi in cognitus
pater qui cõplacuit infilio. sicut scriptũ est
Hic est filius m̃s dilectus. in quo cõplacui. Scit
autẽ semꝑ filius uoluntatẽ patris. & pater filii.
& audit patrẽ filius semꝑ. & pater filium. per
unitatẽ naturȩ uoluntatis atq substantiae
Deniq testat᷑ hoc in euangelio suo filius dicens
ad patrẽ. Sciebã. qđ semꝑ me audis. Imago
est enĩ inuisibilis dĩfilius. omia patris quasi imago
exprimit. omĩa eius quasi splendor gloriȩ illumi¬
nat nobis atq manifestat. Vid& & silius patris
opus. sicut & pater filii. sicut ipse filiꝰ declarauit.
Non potest filius facere a se quiequã. nisi qđ uiderit
facientẽ patrẽ. Uid& ergo facientẽ patrẽ. &
uid& ꝑsecretũ inuisibilis naturȩ. & audit similit̃

Expanded text:
consorti. uidit quia bonum. non utique cognouit consorti. uidit quia bonum. non utique cognouit quod nesciebat, sed probauit quod placebat. non quasi incognitum placuit opus, quia nec quasi incognitus pater, qui conplacuit in filio, sicut scriptum est: hic est filius meus dilectissimus, in quo conplacui. scit autem semper filius uoluntatem patris et pater filii, et audit patrem filius semper et pater filium per unitatem naturae, uoluntatis atque substantiae. denique testatur hoc in euangelio suo filius dicens ad patrem: sciebam quod semper me audis. imago est enim laudantium dei filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eius quasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit: non potest filius facere a se quidquam nisi quod uiderit facientem patrem. uidet ergo facientem patrem et uidet per secretum inuisibilis naturae et audit similiter.
Abbreviated transcription (Latin):
ad intellegibiles naturas referimus. sed ad ueri¬
tatẽ. Laudant & iã dracones dñm. qui a
natura eorũ & speciescũ uidetur: non minimũ
uel decoris offundit. uel in esse rationis ostendit
Uidit ds̃ quia bonũ est. Facit filius qđ uult pater.
laudat pater qđ facit filius. Nihil in illo naturȩ
degeneris inuenit᷑. cuius opus apaterna non de¬
generat uoluntate. Uidit utiq non oculis
corporalib intendit. sed definiuit plenitudini
gratiae conuenire : ut mihi eiꝰ iudiciũ cognosce¬
retur. Nos enĩ uole̾mus &iã dehis quȩ diuina
sunt disputare. Et quid mirũ side opere trac¬
tare possi nt. qui de ipsius operatoris generatione
faciunt quȩstiones : Ipsũ in iudiciũ uocant. ipsũ
in aequalẽ atq degenerẽ disserere conantur.
& filius maiestatis honorant᷑ nomine. Et uidit
ds̃ quia bonũ Dixit. tãquã omĩa quȩ pater
uell& scienᷤᷤ. & uidit tãquã omĩa quȩ filius
facer& scientia tenens. & efficiens operatione

Expanded text:
ad intellegibiles naturas referimus, sed ad ueritatem. laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit plenitudini gratiae conuenire, ut mihi eius iudicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis quae diuina sunt disputare. et quid mirum, si de opere retractare possint qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? ipsum in iudicium uocant, ipsum inaequalem atque degenerem adserere conantur. dem pater et filius maiestatis honorantur nomine. et uidit deus quia bonum. dixit tamquam omnia quae pater uellet scienti et uidit tamquam omnia quae filius faceret scientia tenens et efficiens operatione
Abbreviated transcription (Latin):
lacus hauriat. aut collecto flumine possit humi¬
dare unda reportantẽ. Ceruix sane minor est
quã poscat tanta corporis moles. Nec ea quoq
corpori magis ꝓdess& quã usui. Ideo nec genua
flectit. quia rigidiorib opus fuit crurib quo uelut
colũnis tanta possit membroꝵ machina sustiner ȩ
Salcaneũ leuit̾ incuruat. rigent cetera pedum.
a sũmo usq ad imũ. Nec sicut in ancylas nossepe

Expanded text:
lacus hauriat, aut collecto flumine possit ilacus hauriat, aut collecto flumine possit inundare potantem. Cervix sane minor est quam poscat tanti corporis moles; ne ea quoque oneri magis esset quam usui. Ideoque nec genua inflectit, quia rigidioribus opus fuit cruribus, quo velut columnis tanta possit membrorum machina sustineri. Calcaneum leviter incurvat, rigent caetera pedum a summo usque ad imum. Nec sicut in ancylas nos saepe
Abbreviated transcription (Latin):
fugere consuer̃. Nouit uulpecula. quomodo poste¬
ritatẽ suã foueat. & tu ignoras. tu neglegis. quo¬
modo aduersũ lupos nequitiȩ spiritalis posteritatẽ
uitȩ habeastutiorem Sed reuertamur ad seriem
creaturȩ. & consideremus qua ratione dñs aliis
bestiis angustiora colla formauerit. ut leonibus
atq. tigridib. ursis quoq aliis ꝓlixiora. ut ele¬
phantis & camelis. Nonne euidens causa ẽ. quia
illis feris quȩ carne uescunt᷑. non erat opus pro¬
lixitate ceruicis: Non enĩ in terras pascendi
grã ceruicẽ atq ora deiciunt. sed aut ceruum
inuadunt. aut bouẽ. ouẽq discerpunt
Ca melus uero cũ sit altior quomodo herbis minu¬
tissimis pasceretur. nisi longiora usq ad terrã
colla ad usũ pastionis extenderit: Itaq came
ꝓ muscidã hab&. quia cũ sit eminentior cunctis.
inclinare se ad pascendũ non potest. Itaq ꝓmuscidȩ
eius ad colligendũ cibũ utitur ministerio. ea immanis
bestia largo potui infundit humorẽ. Ideoq concaua

Expanded text:
fugere consuerunt. nouit uulpecula quomodo posteritatem foueat suam, et tu ignoras, tu neglegis quomodo aduersus lupos nequitiae spiritalis posteritatem uitae huius habeas tutiorem? Sed reucreaturae, et consideremus qua ratione Dominus aliis bestiis angustiora colla formaverit, ut leonibus atque tigridibus, ursis quoque; aliis prolixiora, ut elephantis et camelis. Nonne evidens causa est; quia illis feris quae carne vescuntur, non erat opus prolixitate cervicis? Non enim in terras pascendi gratia cervicem atque ora dejiciunt: sed aut cervum invadunt, aut bovem ovemque discerpunt. Camelus vero cum sit altior, quomodo herbis minuticolla ad usum pastionis extenderet ? itaque campromoscidem habet, quia, cum sit eminentior cunctis, inclinare se ad pascendum non potest. itaque eius ad colligendum cibum utitur ministerio. ea immani bestiae largi potus infundit umorem ideoque concaua
Abbreviated transcription (Latin):
sedeuorent. & sua carne pascant᷑. Minor apud
illos escamaioris ẽ : rursus ipse maior aualidi¬
ore inuadit̾. & fit esca alterius p̃clator alieni.
Itaq usuuenit. ut cũ ipse aliũ deuorauerit.
abalio deuoret᷑. & munũ uentrẽ utq. con¬
ueniat. cũuoratore ꝓprio deuoratꝰ. fitq. simul
inunoui scere. p̃dȩ uindictȩq c̃sostiũ. Ex ipsis
postrasponte hecaeͤreuit in iuria. sicut in nob
ñ exnaturr accepit. sed exauaritia aut quia
adusũ hominũ clatis: Insignũ quoq factisur
ut in his nrõrũ morũ uitia uideremꝰ. & rauide¬
rem̃ exẽpla. Neqͥs potior inferiorẽ inuadero
cdaturꝰ inse potentiori exẽplũ iniuriȩ. Itaqui
alterũ ledit. sibilaqueũ parat. inquẽ ipse inci¬
dat. Et tupiscises. quiu scera inuadis alienu.
qui demergis irifirmũ. quicredentẽ ꝑsequeris
usq in ꝓfundũ. Caue nͤ dũ illũ seqris. inciclis
ipse ualidiorẽ. & cseducat te in alienas insidias

Expanded text:
se deuorent et sua carne pascantur. minor apud se deuorent et sua carne pascantur. minor apud illos est esca maioris, et rursus ipse maior a ualidiore inuaditur et fit esca alterius praedator alieni. itaque usu uenit, ut, cum ipse alium deuorauerit, ab alio deuoretur et in unum uentrem uterque conueniant cum deuoratore proprio deuoratus sitque simul in uno uiscere praedae uindictaeque consortium. et ipsis sponte forte haec adcreuit iniuria, sicut in nobis non ex natura coepit, sed ex auaritia, aut quia ad usum hominum dati sunt, in signum quoque facti sunt, ut in his nostrorum morum uitia uideremus et caueremus exempla, ne quis potior inferiorem inuaderet daturus in se potentiori utuntur iniuriae. itaque qui alterum laedit sibi laqueum parat, in quem ipse incidat. Et tu piscis es, qui uiscera inuadis aHena, qui demergis infirmum, qui cedentem persequeris usque in profundum. caue De dum illum persequeris, incidas ipse ualidiorem et deducat te m alienas insidias
Abbreviated transcription (Latin):
separata & secreta substantia. Propterea non
nutriunt᷑. feq ut t̾rena animalia manꝰ humanȩ
tractu &alim̃to. & deliniam̃to aliqͦ delectantur.
& iãsi seruant᷑ in uiuariis suis. Quid autẽ densi¬
tatẽ dicãdentiũ: Non enĩutbos aut ouis exuna
paste dentes habent. sedutraq pars armata. ẽ.
dentib. quia in aqͣs. & si diutius cibũ ũ sarent. Et
noncito t̾rans tnit terent. aqͣrũ ab luuione dentib¬
torũ esca poss& auferri ac dilui. Ideo densos &
acutos habent. ut citoincidant. cito c̃ficiant cibũ
facile & sine aliqua. dilatione transmittañ.
Deniq ñ ruminant. solus tam̃ escarꝰ in his rumina¬
re ꝑhibet᷑. ut fer̃ qͥb aut euentꝰ aut usus fuit aut
studiũ. ut talia c̃p̃henderent. Sane riccipsi a.
suis potentiȩ euasere uiolentiã. & auatiȩ potioꝵ
subiecti. ubiq inferioressunt. Quoqͥsq infir
cunt᷑ acminutis uermib. Sunt tam̃ qͥ inuicẽ

Expanded text:
separata ac secreta substantia. propterea non separata ac secreta substantia. propterea non nutriuntur neque ut terrena animalia manus humanae tactu et delenimento aliquo delectantur, etiamsi seruati in uiuariis suis uiuunt. Quid autem de densitate dicam dentium? non enim ut oues aut boues ex una parte dentes hdentibus; quia in aqua sunt, et si diutius cibum versarent, et non cito transmitterent, aquarum alluvione de dentibeorum esca posset auferri ac dilui. Ideo densos et acutos habent, ut cito incidant, cito conficiant cibum, facile et sine aliqua mora et dilatione transmittant. Denique non ruminant; solus tamen scarus in his ruminare perhibetur, ut ferunt quibus aut eventus, aut usus fuit, aut studium talia comprehendere. 13. Sane nec ipsi a suis potentisubiecti ubique inferiores sunt. quo quisque infirmcuntur ac minutis uermibus; sunt tamen qui inuicem
Abbreviated transcription (Latin):
sps infusionẽ . quod nobis sp̃s. hoc illis est aqua
Sicut nobis sp̃s. ita illis aqua uiuendiministrat sub¬
stantiã. Nos int̃ cluso c̃meatu sp̃s. qͥ a nec breui qͥdẽ
spatio possum̃ exostes esse uitalis sp̃s statĩ ex tingui¬
mur : Pisces qͦq sublati deaqua. sine substantia
sui. uiui esse ñpossunt. Ethȩc causa manifesta. ẽ.
quõ nobis pulmo ꝑtoracis laxiora penetraliare
ut suscipit alim̃ta. ita suꝑ flua ciborũ & sucos salu¬
bres sanguinẽq discernit. fit pulmo ꝑuius. unde
facilius ad eũ potest ad spiratio sp̃s ꝑuenire. Pisces
uero brancias habe . quas nunc plicant & colliguñ.
Nunc explicant atq aperiant. In hanc ergo col¬
lectionẽ. & aꝑtionẽ dũ suscipit᷑ aqͣ & transmit¬
tit᷑ ac penetrat. respirationis munꝰ uidet᷑ ĩplere.
Propriatnatura ẽ igit᷑ pisciũ nec cõmunis cũ ce¬
teris. spetialis usus. & ex teris uiciendi quȩ dam¬

Expanded text:
spiritus infusionem. Quod est nobis spiritus, illis est aqua. spiritus infusionem. Quod est nobis spiritus, illis est aqua. Sicut nobis spiritus, ita illis aqua vivendi ministrat substantiam: nos intercluso commeatu spiritus, quia ne brevi quidem spatio possumus expertes esse spiritus vitalis, statim exstinguimur; pisces quoque sublati de aqua, sine substantia sui vivi esse non possunt. Et causa manifesta est, quoniam in nobis pulmo per thoracis laxiora penetralia reut suscipit alimenta, ita superflua ciborum et succos salubres sanguinemque discernit. Fit pulmo pervius, unde facilius ad eum potest aspiratio spiritus pervenire. Pisces vero branchias habent, quas nunc plicant et colligunt, nunc explicant atque aperiunt. In hac ergo collectione et apertione dum suscipitur aqua, et transmittitur ac penetrat, respirationis munus videtur implere. Propria igitur natura est piscium, nec communis cum caeteris; spe
Abbreviated transcription (Latin):
luuione cõmittit᷑. quã qđ in ꝑsonȩ in iuria. Eto
homo ista ꝓcuri s. int̾pres adulterii ium̃talis. &
illud animalp̃tiosiũ putas qđ ad ulterũ : quã
qđ uerũ ÷ Ipsa generi ͭ . alia c̃fundis. diu̾saq mis¬
ces semina. atq. ad uetitos coit̾ plerũq cogis in¬
uitos. & hoc inclustriã uocas. Hoc qͥa dehominib
facere ñ potes. ut diũsi generis cõmixtͥo fȩtũ pos¬
sit excutere: Tollis hominiqđ nat̾. ẽ. & uirũ de
uiro exuis. abscisaq corporis paste sexũ negas.
spadonẽ efficis. ut qđ negauit natura in hominib
patrũ infilios separationes. odia. offensas. discr
quȩ sit parentis & filioꝵ necessitudo. Uiuere
pisces sine aqͣ nquȩunt. Neca sue parentis con¬
sortio separari. Neq a suȩ altricis discernimune
oriendi sp̃s & respirandi naturt hisñ supp&cit.
Alioquin subaqͥs sẽꝑ ñ possent iuuere. ñ capientes

Expanded text:
luvionem 83 committitur, quam quod in personae injuriam. Et luvionem 83 committitur, quam quod in personae injuriam. Et homo ista procuras interpres adulterii jumentalis; et illud animal pretiosius putas, quod adulterinum, quam quod verum est? Ipse genera aliena confundis, diversaque misces semina, atque ad vetitos coitus plerumque cogis invitos, et hoc industriam vocas! Hoc quia de hominibus facere non potes, ut diversi generis commixtio fetum possit excludere, tollis homini quod natus est, et virum de viro exuis, abscissaque corporis parte, sexum negas, spadonem efficis; ut quod negavit natura in hominibuspatrum in filios, separationes, odia, offensas, disce quae sit parentis et filiorum necessitudo. Vivere pisces sine aqua non queunt, nec a suae parentis consortio separari, neque a suae altricis discerni munehauriendi spiritus et respirandi natura his non suppetit; alioquin sub aquis semper non possent vivere non capientes
Abbreviated transcription (Latin):
pisciũ ꝓliparentis uter̾ sic̃ murꝰ uallo quondã
in timoꝵ uiscerũ pignori in offensa c̃ seruat
Diũ saigit᷑ pisciũ genenr. diũsos usus habent.
Alii oua generant. alii uiuos pariunt atq. for¬
ma ͭ  & qͥoua generant. ñ nidos texunt ut a¬
ues. ñdiut̾ni fot̾ laborẽ induunt. ñcũ mo¬
lestia sui nutriunt. Cecidit ouũ qđ aqͣ. gre¬
mio qͦdã naturȩ suȩ ꝗͣsi nutrix blanla susce¬
pit. & animal celeri fotu redidit. Continuo
enĩ tactu parentis animatũ ouũ cecidit. &¬
piscis exiuit. Tũ deinde quã pura & in uiolata
successio nullus alteri. sed generisuo miscet᷑:
thymallꝰ thymallo lupꝰ lupo. scorpena
qͦq castitatẽ in maculati conubii generi suo
seruat. Itaq hab& puditiciã generis. sed
uenenũ generis sui ñ hab&. Nonenĩ ꝓcutit
scorpena. sedreficit. Ne sciunt igit᷑ alienoꝵ.
trant̃. uelrursus cũ ȩquus asinȩ miscet᷑. ques uera
adulteria naturȩ. Nã ĩtiq maiꝰ ÷ qđ innaturȩ col¬

Expanded text:
piscium proli parentis uterus sicut murus uallo quodam intimorum uiscerum pignera inoffensa conseruat. diuersa igitur piscium genera diuersos usus habent; alii oua generant, alii uiuos pariunt atque formatos. et qui oua generant non nidos texunt ut aues, non diuturni fotus laborem induunt, non cum molestia sui nutriunt. cecidit ouum, quod aqua gremio quodam naturae suae quasi nutrix blanda suscepit et animal celeri fotu reddidit. continuo enim tactu parentis animatum ouum cecidit et piscis exiuit. tum deinde quam pura et inuiolata successio ! ut nullus alteri, sed generi suo miscetur, thymallus thymallo, lupus lupo! scorpaena quoque castitatem inmaculati conubii genensgeneris sui seruat. itaque habet pudicitiam generis <sui>, sed uenenum generis sui non habet; non enim percutit scorpperpetrantur: vel rursus cum equus asinae miscetur, quae sunt vera adulteria naturae. Nam utique majus est quod in naturae col
Abbreviated transcription (Latin):
nat. quȩ dormientẽ de sõno excit&. La enĩ
auis significare sol& diei surgentis exortũ.
& effusiorẽ diluculo differre lȩtitiã. Iamen
si illarũ suauitas de est. sunt gementes turtures.
& raucȩ colũbe. lũ &iã cornix plena uoce
pluuiã uocat. Unde ruraliũ auiũ sermone
qͦ possum. scientiã quã nos docuert̃ rusticani

Expanded text:
nat, quae dormientem de somno excitet! Ea enim avis signare solet diei surgentis exortum, et effusiorem diluculo deferre laetitiam. Tamen si illorum suavitas deest, sunt gementes turtures, et raucae columbae, tum etiam cornix plena voce pluviam vocat. Unde rurale aviarium sermone quo possumus, scientia quam nos rusticani
Abbreviated transcription (Latin):
supra creatũ auctore dõ & conditũ cȩlũ scriptura
expresserit. hic expositionẽ operis creationisq
diffuderit. ibi quasi sũma operis breuit̾ compre¬
hensa sit : hic operationis qualitas ꝑ ipsas concur¬
rentiũ rerũ digesta sit species. Sed mou& nos.
quia & nomen aliud significatur. & species solidior
& causa discernit᷑. & ꝑsona cooperatoris adiun¬
gitur. Et enĩ sic scriptũ est
ETDIS CREUITÕS

Expanded text:
supra creatum auctore deo et conditum caelum scriptura supra creatum auctore deo et conditum caelum scriptura expresserit, hic expositionem operis creationisque diffuderit, ut ibi quasi summa operis breuiter conprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum digesta sit species. sed mouet nos quia et nomen aliud significatur et species solidior et causa discernitur et persona cooperatoris adiungitur. sic enim scriptum est: et discreuit
Abbreviated transcription (Latin):
conuersiones qui maiore utiq motu ferri ȩstiman¬
tur . si ita uehementiores sonitus excitarent Non
audiremus : Addunt p̾terea ideo sonũ hunc non
ꝑuenire ad terras. ne captihomines ꝑ suauitatẽ
eius atq dulcedinẽ. quã celerrimus ille cęlorum
efficit motus ab orientalib partib usq in occasũ.
propria negotia atq opera derelinquerent: & omĩa
hic ociosa remanerent. quodã humanȩ ad cȩlestes
sonos mentis excessu. Sed eaquȩ sunt aliena ab
studio nr̃o. & adiuinȩ lectionis serie: his qui foris
sunt relinquamus. nos inhereamus scripturarum
cȩlestiũ magisterio. Propositũ igit᷑ nobis ẽ : quia
dixit ds̃. fiat firmamentũ in medio aquȩ. & sit
discernens inter aquã & aquã: & hinc tractatus
utrũ hoc firmamentũ appell& qđ ante iam fecit.
de quo scriptũ est: in principio fecit ds̃ cȩlũ & terrã
Nec fallit. qđ aliqui ante nos ita acceperint. eo quod

Expanded text:
conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimanconuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire ad terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcedinem, quam celerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibus partibus usque in occasum propria negotia atque opera derelinquerent et omnia hic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magisterio. Propositum igitur nobis est quia dixit deus: fiat firmamentum in medio aquae et sit discernens inter aquam et aquam. et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet, quod ante iam fecit, de quo scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram. nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
grediatur musici carminis suauitatẽ. Huius rei
motu orbiũ concrepante. cũ ille cȩlestis orbis cui
adfixos ferunt stellarũ cursus. qui sine int̾ missione
uoluuntur concitatiorẽ habeat conuersionẽ. atq
acutũ sonũ excit&. hic autẽ lunaris grauissimum.
non audiret᷑ a nobis cũ leuiora audire soleamus.
Fidẽ ergo eius disputationis. si testimonio nr̃o & au¬
ditus munere exigamus ꝓbari. referunt obsur¬
duisse aures nrãs. & hebetiorẽ nobissensũ audiendi
factũ. propt̃ illã a principio nrãe generationis
concepti sonitus consuetudinẽ. Et exemplũ affert̃
eo qđ nilus fluuiorũ maximus. eo uidelic& loco ubi
se ex altissimis montib in abdita ꝓfluui illa p̾cipi¬
tat. magnitudine fragorissui aures accolarũ ob¬
struat. ut audiendi munere carere dicantur
Sed facile his ipsa respond& ueritas. Nã qui tonitrua
audimꝰ nubiũ collisione generata. tantoꝵ orbiũ

Expanded text:
grediatur musici carminis suauitatem. huius rei grediatur musici carminis suauitatem. huius rei motu orbium concrepante, cum ille caelestis orbis, cui adfixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione uoluuntur, concitatiorem habeat conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris grauissimum, non audiretur a nobis, cum leuiora audire soleamus? fidem ergo eius disputationis si testimonio nostro et auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras et hebetiorem nobis sensum audiendi factum propter illam a principio nostrae generationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium
Abbreviated transcription (Latin):
ab hominib fieri posse non abnuant. dubitant
igitur illis impossibilitatis ratio. cũ dedõ disputaÑ:
cui uere dicitur. quia impossibile tibi nihil est
Itaq nos non solũ secundũ. sed & iã tertiũ cęlũ
esse negare non possumus. cũ apłs raptũ se ad
tertiũ cȩlũ. scriptorũ suoꝵ testificatione con¬
firm&. Dauid & iã cęlos celoꝵ millo laudan¬
tium dnm constituit choro. quẽ inutantes phi¬
losophi. septẽ stellarũ & solis & lunȩ. globorũ
consonũ motũ introduxerunt. quorũ orbibus
uel potius globis connexamemorant omĩa. quos
sibi innexos & uelut insertos uersari retro. &
contrario ceteris motu ferri arbitrant᷑. eoq
impulsu & motu ipsorũ orbiũ. dulcẽ quendã
& plenũ suauitatis atq artis & gratissimi mo¬
dulaminissonũ reddi. qm̃ scissus aer tã artifici
motu. & acuta cũ grauib tẽperante. ita uarios
aequabilter concentus efficiat. ut omnẽ suꝑ¬

Expanded text:
ab hominibus fieri posse non abnuant, de creatoab hominibus fieri posse non abnuant, de creatoigitur illis impossibilitatis ratio, cum de Deo disputant, cui vere dicitur: Quia impossibile tibi nihil est. 6. Itaque nos non solum secundum, sed etiam tertium coelum esse negare non possumus, cum Apostolus raptum se ad tertium coelum scriptorum suorum testificatione confirmet . David etiam coelos coelorum in illo laudantium Dominum constituit choro . Quem imitantes philosophi quinque stellarum et solis et lunae globorum consonum motum introduxerunt, quorum orbibus uel potius globis conexa memorant omnia. quos sibi innexos et uelut insertos uersanuersari retro et contrario ceteris motu ferri arbitrantur eoque inpulsu et motu ipsorum orbium dulcem quendam et plenum suauitatis atque artis et gratissimi modulaminis sonum reddi, quoniam scissus aer tam artifici motu et acuta cum grauibus temperante ita uarios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem sup
Abbreviated transcription (Latin):
inquit discernens inter aquã: Sed aqua confun¬
dere. non discernere sol&. Quomodo iub& qđ
scit scđm elementoꝵ rationẽ esse contrariũ:
Sed cũ sermo eius ortus naturȩ sit. iure usurpat
dare legẽ naturȩ. qui originẽ dedit. Sed prius
consideremus quid sit firmamentũ. utrũ ipsũ
sit qđ insuperiorib cȩlũ appellauit an aliud. &
si duo cęli anplures. Nã sunt qui unũ cęlũ esse
dicant. nec alterius cęli faciendi cũ ess& una
ylen ut ipsi aiunt potuisse subpetere substan¬
tiam. qm̃ cũ omĩs superiore cȩlo esset expensa
nihil reliqui fuit. qđ ad adificationẽ secundi
cęli & tertii ꝓficer&. Alii uero innumeros
cȩlos uel mundos esse asserunt. quos irrident
sui. Non enĩ cũ illis nobis maior quã cũ suispugn
nec pati naturã. ut aut secundũ aut tertiũ sit :
nec operatoris. uistutẽ idoneã ut multos cȩlos facer&
Et quis non hanc eorũ artificẽ facundiam irrideat:
Qui cũ exuna atq eadẽ causa plura eiusdẽ generis

Expanded text:
inquit discernens inter aquam. sed aqua confundere, non discernere solet. quomodo iubet quod scit secundum elementorum rationem esse contrarium? sed cum sermo eius ortus naturae sit, iure usurpat dare legem naturae qui originem dedit. sed prius consideremus quid sit firmamentum, utrum ipsum sit quod in superioribus caelum appellauit an aliud et si duo caeli an plures. nam sunt qui unum caelum esse dicant nec alterius caeli faciendi, dum esset una flantibus, ut ipsi aiunt, potuisse subpetere substantiam, quoniam cum omnis superiori caelo esset expensa, nihil reliqui fuit quod ad aedificationem secundi caeli tertiiue proficeret. alii uero innumeros caelos et mundos esse adserunt, quos inrident sui — non enim nobiscum illis maior quam cum suis pugna nec pati naturam, ut aut secundum aut tertium sit, nec operatoris uirtutem idoneam, ut multos caelos faceret. et quis non hanc eorum artificem facundiam inrideat, qui cum ex una atque eadem causa plura eiusdem generis
Abbreviated transcription (Latin):
Non intrat indigna imago. & quȩ intr& excludit᷑.
agni nomen scriptũ est. Anima igit᷑ nra.
ad imaginẽ dĩ est. In hac totus es homo. quia¬
nihil sine hac nihil es. sed es terra. & in terrã re¬
solueris. Deniq ut scias. quia sine anima caro
nihil est. noli inquit timere eos qui possunt corpus
occidere. animã autẽ non possunt. Quid igitur
incarne p̃sumis. qui nihilamittis. si carnẽ amiseris:
Sed illud amẽ. ne animȩ tuȩ defrauderis auxilio.
QQuã enĩ dabit homo cõmutationẽ ꝓ anima sua.
inqua ñ exigua sui portio. sed totius human&e
uni uersitatis substantia est: Haȩc ẽ. ad imaginẽ
diuinȩ imitationis insigne. in illo cũ feris ac beluis
uile consortiũ. Sed tractemꝰ elimacius. qui sit
caro terra est. Ergo corporeus ds̃. Ergo ut in¬
firmus. ut caro passionibq. subiectus. Et forte
caput tibi uideat᷑ ad similitudinẽ dĩ quia emin&.
aut oculi quia intuent᷑. uł nares quia audiunt

Expanded text:
non intrat indigna imago, et quae intraret, excluditur; agni nomen scriptum est. Anima igitur nostra ad imaginem Dei est. In hac totus es, homo; quia sine hac nihil es, sed es terra, et in terram resolveris. Denique ut scias quia sine anima caro nihil est: Nolite, inquit, timere eos qui possunt corpus occidere, animam autem non possunt Matth., X, 28. Quid igitur in carne praesumis, qui nihil amittis, si carnem amiseris? Sed illud time, ne animae tuae defrauderis auxilio. Quam enim dabit homo commutationem pro anima sua, in qua non exigua sui portio, sed totius humanae universitatis substantia est? Haec est per diuinae imitationis insigne, in illo cum feris ac beluis uile consortium. Sed tractemus limatius quid sit caro terra est, ergo corporeus deus, ergo infirmus ut caro passionibusque subiectus? et forte caput tibi uideatur ad similitudinem dei, quia eminet, aut oculi, quia intuentur, uel aures, quia audiunt
Abbreviated transcription (Latin):
terrestris effigiem. Sed fugiamus hanc imaginem.
quȩ intrare ciuitatẽ dĩ non potest. quia scriptũ est.
Dñe inciuitate tua imaginẽ eoꝵ ad nihilũ rediges

Expanded text:
terrestris effigiem. sed fugiamus hanc imaginem, quae intrare ciuitatem dei non potest, quia scriptum est: domine, in ciuitate tua imaginem eorum ad nihilum rediges
Abbreviated transcription (Latin):
operat ut sibi spontaneos reddit̾ sine ullo semi¬
uindemiae sub eat expensaᷤ. sedultro ei inom̃s
serias fluentia uina fundant᷑: Sponte eiolreũ
nullis in sesta caudicib siluestris oleae bacade

Expanded text:
operiatur, ut sibi spontaneos reditus sine ullo semidae uindemiae subeat expensam, sed ultro ei in omnes serias iiuentiafluentia uina fundantur, sponte ei oleum nullis inserta caudicibus siluestris oleae baca de
Abbreviated transcription (Latin):
format. seũquã. Vnde ait seriptura. Scribe
buxo simul. ut ad moneat te ipsamateria quȩ
exui t᷑ suis: Neumquã speituȩ dissimulatione
nuderis. sed sẽꝑ tibi ꝑfidẽ germin& spes salutis
Quid ergo numerẽ quanta uari&as arboꝵ. quã
diuersus iri singulis & pulcher ornat᷑. quã patu¬
lȩ fagi. quã ꝓce̾rȩ abie tes. quã comantespinus
quã umbrose ilices quã populibicolores. quã
nemorosa & rediuiua castanea. Quȩ simul ut
excisa fuerit. tã quã silua expullulare consuruit
quẽ ad modũ inarborib ipsis artas. aiut senilis aut
nouella de p̃hent. Iuniorib enĩ exiliores rami

Expanded text:
format, unde ait scriptura: scribe in buxo, simul ut admoneat te ipsa materia, quae exuitur suis, ne umquam spei tuae dissimulatione nuderis, sed semper tibi per fidem germinet spes salutis. quid ego enumerem quanta uarietas arborum, quam diuersus in singulis et pulcher ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediuiua castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam siluam ex se pullulare consueuit, quemadmodum in arboribus ipsis aetas aut senilis aut nouella deprehenditur; iunioribus enim exiliores rami
Abbreviated transcription (Latin):
conueniebat ut species terrae daretur
& gratia. ut in uisibilis & in composita desiner&
esse. Nam pleriq &iam hoc dicunt esse iN¬
uisibile quod speciem non hab&: & ideo accipi¬
unt terram in uisibilem fuisse. Non quia ui¬
deri non poss& a summo dõ uel angelis eius.
nam ad huc homines creati nonerant uel & iã
pecudes. sed quia sine sua specie erat
Species autem terrae est. germinatio & uiri¬
ditas agri. Unde ut uisibilem eam &
compositam facer& ds̃. ait. Germin& terra
herbam foeni seminantem semen secundum
genus. & lignum fructiferum faciens fruc̃¬
tum secundum genus. cuius semen sit in ipso
Audiamus uerba ueritatis. quorum series salus
est audientium. Prima enim illa uox
dĩ singulis creaturis impertita gignendis
lex naturae est : quae terris iriomne
aeuum remansit. futurae successiorus
datura prescriptum. quem ad modum
uel generandi uel fructificandi N
reliquum usus ad olescer&
Prima enim

Expanded text:
conueniebat ut species terrae daretur et gratia, ut inuisibilis et inconposita desineret esse. nam plerique etiam hoc dicunt esse inuisibile quod speciem non habet et ideo accipiunt terram inuisibilem fuisse, non quia uideri non posset a summo deo uel angelis eius — nam adhuc homines creati non erant uel etiam pecudes —, sed quia sine sua specie erat. species autem terrae est germinatio et uiriditas agri. unde ut uisibilem eam et compositam faceret deus, ait: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cuius semen suum in ipso. audiamus uerba ueritatis, quorum series salus est audDei singulis creaturis impertita gignendis, lex naturae est, quae terris in omne aevum remansit, futurae successionis datura praescriptum, quemauel generandi uel fructificandi in reliquum usus adolesceret. prima i
Abbreviated transcription (Latin):
sit odor nariũtuarũ sic̃ mala. & fauers tuȩ sicut
uinũ optimũ. ut in ebriaris in xpo. Bene admonuit
iste uersiculus repetere pene int̃ mis sũ. quia
diximꝰ prȩceptaᷤ dni uitẽ & iãpullulasse. quam
postea post duluuiũ a not plantatã esse cogno¬
uimꝰ. Sic enĩ habes quianoe agricolaerat t̾rȩ.
& plantauit uitẽ. & bibit deuinori & obdornuuit.
Non ergonoe auctor est uitis. sed plantationis:
Neq enĩ nisi tã reperiss& tantã generamã plantare

Expanded text:
sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut vinum optimum , ut inebrieris in Christo. 72. Bene admonuit iste versiculus repetere pene intermissum, quia diximus praecepto 62 Domini vitem etiam pullulasse, quam postea post diluvium a Noe plantatam esse cognovimus . Sic enim habes, quia Noe agricola erat terrae, et plantavit vitem, et bibit de vino ejus, et obdormivit. Non ergo Noe auctor est vitis, sed plantationis. Neque enim nisi eam reperisset ante generatam, plantare