comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e dñs in respondendo & iustitiam
naturus est : & amansu&udine non
iessurus: Non est captus ciuten¬
ebatur : & potius capti sunt quiten¬
ebant : quia in eum qui eos posset
delaqueis eruere non credebant
Quid ergo respondit dñs iħs: Quidres¬
pondit ueritas: Quid respondit sa¬
pientia : Quidrespondit ipsa cui ca¬
lum nia parabatur iustitia: Non di¬
xit non lapid&ur : nec ontra legem di¬
cere uider&ur : Absit autem . ut dice¬
r& lapid&ur: Venit enim non per¬
dere quod inuenerat : sed quere re qđ
perierat: Quo dergo responderit
uid&e quam plenum sit iustitia  man¬
su&udine & ueritate: Qui sine pec¬
cato est urm̃ in quiđ. prin s in illam
lapidem mittat: Ores ponsio sapien¬
tiae : quomodo eos intromisit inse :¬
oris enim calum niab antur : intrinse¬
cus seipsos non perscrutabantur : Ad¬
ulteram uidebant : se non ꝑraspitie¬
bant: Prȩuaricato res legis legem
implere cupiebant : & hoc calumni¬
ando : nonuere tam quã adulteria

Expanded text:
Ecce Dominus in respondendo et justitiam Ecce Dominus in respondendo et justitiam servaturus est, et a mansuetudine non recessurus. Non est captus cui tendebatur, sed potius capti sunt qui tendebant; quia in eum qui eos posset de laqueis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit Dominus Jesus? quid respondit veritas? quid respondit sapientia? quid respondit ipsa cui calumnia parabatur justitia? Non dixit, Non lapidetur; ne contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret, Lapidetur: venit enim non perdere quod invenerat, sed quaerere quod perierat . Quid ergo respondit? Videte quam plenum sit justitia, plenum mansuetudine et veritate! Qui sine peccato est vestrum, inquit, prior in illam lapidem mittat. O responsio sapientiae! Quomodo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur, seipsos intrinsecus non perscrutabantur: adulteram videbant, se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem impleri cupiebant, et hoc calumniando; non vere, tanquam adulteria
Abbreviated transcription (Latin):
udare. Itiq lex quod in iustum e¬
s ubere non poterat: Siquis aliud
ucer& quam lex iusserat : in iustus de¬
henderetur : Dixerunt ergo apud
opsos: Uerax putatur : mansu&
ud&ur : deiustitia illi quȩ renda ca¬
umnia est : Offeramus ei muli erem
nad ulterio de prȩhensam : dicamus
ud de illa in lege pͣceptũ sit: Si eã
serit lapidari. mansu&u dinem
habebit : si eam dimitti censue
iustitiam non tenebit: Vt autẽ
ine dubio eam dimitti deberedictur
at Hinc nos inuenimus accusandi
ucasionem : & reum facimus tam quã
egs preuaricatorem : dicentes ei :¬
istis es legis : cuntra moysen respon¬
des immo cuntra eum qui per moysen
igem dedit : reus es mortis : cum illa &
uise lapidandus : Poss& his uerbis
tq his sententiis in flam mari inuidia:
ruere accusatio: flagitaridampna
Sed cui hoc : Peruersitas recti¬
ndim : falsitas ueritati : corruptum
or cordirecto : stultitia sapientiae :
qando illila queos prepararent : in
uos non prius ipsi capuđ iniicerent:

Expanded text:
 Lex quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusserat, injustus deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege praeceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudinem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem ine dubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tanquam Legis praevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, contra Moysen respondes, imo contra eum qui per Moysen Legem dedit; reus es mortis, cum illa et tu ipse lapidandus. Posset his verbis atque his sententiis inflammari invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui hoc? Perversitas rectitudini, falsitas veritati, corruptum cor cordi recto, stultitia sapientiae. Quando illi laqueos praepararent, in quos non prius ipsi caput injicerent?
Abbreviated transcription (Latin):
edio enim iudice constituto. unus
itro qui credidit liberatus. alter
uinsultauit dampnatus est: Iam
anfica bat quod facturus est deui
s nortuis : alios posituris addexte¬
i alios ad sinistram: Similis
alitur : & iudicium mina batur¬

Expanded text:
medio enim judice constituto, unus medio enim judice constituto, unus latro qui credidit liberatus , alter qui insultavit damnatus est. Jam significabat quod facturus est de vivis et mortuis; alios positurus ad dexteram, alios ad sinistram: similis atur, et judicium minabatur
Abbreviated transcription (Latin):
bus est promissus. Idõ & ipse sicat:
Non sum misus nisi adoues quae peri¬
erunt domus isrł : Sed quid aita
postolus insequenti  Centes autẽ
supermi scđa glorifica redm̃ : Quid
ipsedñs: Habeo & alias oues quae
non sunt ex hoc ouili Quidixits̃
sum missus nisi adoues
auerierunt domus isrł. quomodo
qua signifi cauit p̃ senti am corpo¬
on aon semissum exhibere. nisi solis
us qui uiderunt & occiderunt: & ta
nulti inde & ante. & postea credi¬
: Messis prima. decruce uen¬
aest : ut ess& semen unde alia
issconsurger&: Nunc uero cũ
a euangelii & bono eiꝰ odore ex
credunt fideles eiꝰ peromnes gen
nit expectatio gentium quando
ut qui iam uenit : quando ab omm
tinis. quiuenit ut non discerner&:
imim ab impiis xp̃c est discr&us: sed
imnimpiis iudicatus: De illo enim
itum est & int̾iniquos reputatus est:
rsi attendas. tribunal fuit: In

Expanded text:
bus est promissus: ideo et ipse sic ait, bus est promissus: ideo et ipse sic ait, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Sed quid dicit Apostolus in sequenti? Gentes autem super misericordia glorificare Deum . Quid et ipse Dominus? Habeo alias oves quae non sunt ex hoc ovili . Qui dixerat, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; quoquia significavit praesentiam corporalem non se missum exhibere nisi solis Judaeis, qui viderunt et occiderunt? Et multi tamen inde et antea et postea crediderunt. Messis prima de cruce ventilata est, ut esset semen unde alia messis consurgeret. Nunc vero cum fama Evangelii et bono ejus odore excitati credunt fideles ejus per omnes gentes, erit exspectatio gentium, quando veniat qui jam venit ; quando ab omnibus creturus, qui venit ut non discerneretur. Non enim ab impiis Christus est discretus, sed cum impiis judicatus: de illo enim dictum est, Inter iniquos reputatus est .a crux, si attendas, tribunal fuit: in
Abbreviated transcription (Latin):
enim eccłe uenturȩ degentibus typ
gerebat mulier. quae fluxum san¬
nis patiebatur : Tangebat & non
debatur : nesciebatur & sanabatun
Figura quippe erat. quod dñs interm¬
gauit quis mecetigit : Quasi igio¬
rans. igno ratam sanauit : Sic fect
& gentibus : Nonenim didicimis
in carne : & meruimus carnem eimu
ducare : & in carne eiꝰ menbra esse:
Quare : Quiamisit adnos: Quosꝰ
precones suos : discipulos suos ser¬
uos suos. redemptossuos : quoscra¬
uit : sed quos & redemit. fratres sus:
Totum parum dixi: membra sua st̃¬
ipsum Misit enim ad nos membra
sua : & fȩcit nos membra sua : Ta¬
men scđm spetiem corporis quam
uida ei uiderunt & contempserunt
non apud nos fuit xp̃c : quia & hoc
de illo dictum erat. sicut & apłsdicit
Dico enim xpm̃ ministrum fuissecir¬
cum cisionis propt̃ ueritatem dĩ
ad confirmandas promissionespa¬
trum: Ad illos debuit uenire a
quorum patribus. & quorum patri¬

Expanded text:
enim Ecclesiae venturae de Gentibus typum enim Ecclesiae venturae de Gentibus typum gerebat mulier quae fluxum sanguinis patiebatur: tangebat, et non videbatur; nesciebatur, et sanabatur. Figura quippe erat, quod Dominus interrogavit, Quis me tetigit? Quasi ignorans ignoratam sanavit : sic fecit et Gentibus. Non eum didicimus in carne, et meruimus carnem ejus manducare, et in carne ejus membra esse. Quare? Quia misit ad nos. Quos? Praecones suos, discipulos suos, servos suos, redemptos suos quos creavit, sed quos et redemit fratres suos: totum parum dixi: membra sua, seipsum; misit enim ad nos membra sua, et fecit nos membra sua. Tamen secundum speciem corporis quam Judaei viderunt et contempserunt, non apud nos fuit Christus: quia et hoc de illo dictum erat, sicut et Apostolus dicit, Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Ad illos debuit venire, a quorum patribus et quorum patri
Abbreviated transcription (Latin):
do ei capud clamauit̾: Saule saule. qđ
mepersequeris: Quis est hic sermo
quem dixit. quaer&is me & non inue¬
ni&is & ubi sum ego uos non potestis ue¬
nire: Vnde hoc dixit dñs nescierunt:
& tamen aliquid qđ futurum erat. nes¬
cientes pronuntia uerunt : Dixitenĩ
hoc dñs. Quiatlocum sitamenlocꝰ
dicendus est id est sinum patris. unde
num quam descendit unigenitus fili¬
us non illi nouerant. nec cogi¬
ta reidonei erant : ubi erat xpc : unde
non recessit xp̃c : quo rediturus erat
di humano cogitare : neodum lingu&
explicare : Hoc ergo illi nullo modo
intellexerunt: & tamen exhac occa¬
sione salutem nrãm pͣdixerunt : qđ
dñsiturus ess& ad dis persionem gen¬
tium. & impl&urus quod legebant
& non in tellegebant : Populus quẽ
non cognoui seruiuit mihi : inditu
auris obaudiuit mihi: Illi non audie¬
runt in quorũ oculis fuit : illi audier̃.
in quorum aupibus sonuit : Illus

Expanded text:
do ei caput clamavit: « Saule, Saule, quid do ei caput clamavit: « Saule, Saule, quid me persequeris » ? « Quis est hic sermo, quem dixit: Quaeretis me, et non invenietis; et ubi ego sum, vos non potestis venire? » Unde hoc dixit Dominus, nescierunt, et tamen aliquid quod futurum erat, nescientes praenuntiaverunt. Dixit enim hoc Dominus, quia locum, si tamen dicendus est locus, id est sinum Patris unde nunquam discedit unigenitus Filius, non illi noverant; nec cogitare idonei erant ubi erat Christus, unde non recessit Christus; quo rediturus erat di humano cogitare, nedum lingua explicare? Hoc ergo illi nullo modo intellexerunt; et tamen ex hac occasione salutem nostram praedixerunt, quod Dominus iturus esset ad dispersionem Gentium, et impleturus quod legebant et non intelligebant, Populus quem non cognovi, servivit mihi, in obauditu auris obaudivit mihi . Illi non audierunt in quorum oculis fuit; illi audierunt in quorum auribus sonuit. 11. Illius
Abbreviated transcription (Latin):
lem carnem in terra: scđm in uisibi¬
lem maiesta tem incȩlo & in terra:
idõ ait. Ubi ego sum. uos non potestis
uenire : Nec dixit non poteritis. sed
non potestis : Tales enim tuno erauit :¬
qui non possent: Nam ut sciatis non
hoc addisperationem dictum : & dis¬
cipulissuis dixit talealiquid: Quo
ego uado uos non potestis uenire : cũ
pro illis orans dixit : Pater. uolo ut
ubi egosum & ipsi sint mecum: De¬
niq hoc paro exposuit: &eait illi:
Quo ego uado. non potesmodo sequi.
sequeris autem postea : Dixerunt ergo
uidaei : non adipsum. sed ad seipsos:
Q uo hic iturus est. qui a nonin ueniemꝰ eũ :
Num quid in dispersio nem gentium iturꝰ
est & docturus gentes : Nonenim sci-¬
ebant quod dixerunt : sed quia ille uo¬
luit. proph&auerunt : Iturus enime¬
rat dñs ad gentes: non prȩsentia cor¬
poris sui. sed tamen pedibus suis: Qui
erant pedes eius : Quos pedesconcul¬
care persequendo saulus uͥolebat quan¬

Expanded text:
lem carnem in terra, secundum invisibilem carnem in terra, secundum invisibilem majestatem in coelo et in terra: ideo ait, Ubi ego sum, vos non potestis venire. Nec dixit, non poteritis; sed, non potestis: tales enim tunc erant qui non possent. Nam ut sciatis non hoc ad desperationem dictum, et discipulis suis dixit tale aliquid, Quo ego vado, vos non potestis venire ; cum pro illis orans dixerit, Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum . Denique hoc Petro exposuit, et ait illi: Quo ego vado, non potes me sequi modo; sequeris autem postea . 10. Dixerunt ergo Judaei, non ad ipsum; sed, ad seipsos: Quo hic iturus est, quia non inveniemus eum? numquid in dispersionem Gentium iturus est, et docturus Gentes? Non enim sciebant quod dixerunt; sed quia ille voluit, prophetaverunt. Iturus enim erat Dominus ad Gentes, non praesentia corporis sui, sed tamen pedibus suis. Qui erant pedes ejus? Quos pedes conculcare volebat persequendo Saulus, quan
Abbreviated transcription (Latin):
nis : At uͦ illiuiderunt xpm suo
sitre morientẽ : & crediderunt
mm. suis scererib: ignoscentem:
auusq bi berent sanguinem quẽ
siderant : desua salute desperauer̃:¬
Ergo hoc dixit. quer&is me & non in¬
ueniais : & ubi sum ego  hon potestis
uenire : quia quaesituri erant illũ
post resur rectionem compuncti:
Nec dixit ubiero sedubi sum: Semꝑ
enim ibi erat xp̃c. quo fuerat rediturꝰ:.
Sic enim uenit. ut non receder&:
Unde alio loco dicit: Nemo ascen¬
dit in caclum. nisi qui descendit
decaelo: filius hominis qui est in
caelo: Nondixit: qui fuit in caelo:
nterra loquȩ batur: & in caelo se
essedicebat: Sic uenit. ut inde
non absceder& : sic rediit. ut nos
non derelinquer& : Quid miramini :¬
Os hoc fecit: Homo enim scđm corpꝰ
in loco est & delo co migrat : & cum
adalium locum uenerit. in eo loco
undeuenit nonerit : Os̃ autem.
impl& om̃a : & ubiq totus est : non
scđm spatia tenetur locis : Erat
tamen dñs xp̃c secundum uisi bi¬

Expanded text:
i: At illi uiderunt Christum suo scelere morientem, et crediderunt in Christum suis sceleribus ignoscentem. Quousque biberent sanguinem quem fuderant, de sua salute desperauer non invenietis; et ubi sum ego, vos non potestis venire: quia quaesituri illum erant post resurrectionem compuncti. Nec dixit, ubi ero; sed, ubi sum. Semper enim ibi erat Christus, quo fuerat redditurus: sic enim venit, ut non recederet. Unde alio loco ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo : non dixit, qui fuit in coelo. In terra loquebatur, et in coelo se esse dicebat. Sic venit, ut inde non abscederet: sic rediit, ut nos non derelinqueret. Quid miramini? Deus hoc facit. Homo enim secundum corpus in loco est, et de loco migrat; et cum ad alium locum venerit, in eo loco unde venit non erit: Deus autem implet omnia, et ubique totus est; non secundum spatia tenetur locis. Erat tamen Dominus Christus secundum visibi
Abbreviated transcription (Latin):
cit per p&uo sanum: non ebriatido fa¬
cit in sanum: In ebriabuntur: Unde :
Ab ubertate domus tuae : & torrente
uoluptatis tuae potabis eos: Vnde :
Q m̃ apudte est fons uitae: Ipse fons
uitae ambulabat in terra: ipse dice¬
bat : qui sitit ueniat adme: Ecce
fons: sed delumine loqui coeperamꝰ :
& propositam ex euangło questionẽ
de lumine tractabamus : L. ec ta est
enim nobis dicente dño Ego sum lux
mundi: In de quȩstio. nequis carna¬
liter sapiens solem istum intelligendũ
putar& : Uenimus inde ad psalmum :
Quo considerato. inuenimus interim
dñm fontem uitae : Bibe. & uiue: A¬
pud te in quiđ fonsuitae : Idõ subum¬
braculo alarum tuarum sperant filii
hominum. in xbriari isto fonte quae¬
rentes : Sed: delumine dicebamus:
Sequere ergo: Nampro ph&a cum
dixiss&. apudte fonsuitae : secutus
adumxit. in lumin&uo uidebimus lu¬
men : dm̃ dedõ : lumen delumine : ꝑ
hoc lumen. factum est solis lumen

Expanded text:
cit perpetuo sanum, non inebriando facit perpetuo sanum, non inebriando facit insanum? Inebriabuntur. Unde? Ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Unde? Quoniam apud te fons vitae. Ipse fons vitae ambulabat in terra, ipse dicebat, Qui sitit, veniat ad me . Ecce fons. Sed nos de lumine loqui coeperamus, et propositam ex Evangelio quaestionem de lumine tractabamus. Lectum est enim nobis dicente Domino, Ego sum lux mundi. Inde quaestio, ne quis carnaliter sapiens solem istum intelligendum putaret: venimus inde ad Psalmum, quo considerato, invenimus interim Dominum fontem vitae. Bibe et vive. Apud te, inquit, fons vitae: ideo sub umbraculo alarum tuarum sperant filii hominum, inebriari isto fonte quaerentes. Sed de lumine dicebamus. Sequere ergo: nam Propheta cum dixisset, Apud te fons vitae, secutus adjunxit, In lumine tuo videbimus lumen ; Deum de Deo, lumen de lumine. Per hoc lumen factum est solis lumen:
Abbreviated transcription (Latin):
al factum adimaginem dĩ. & animal
num imaginidi : Estplane. praeter
istam salutem com munem nobiscum
amantib mutis. est quod nobis prest&
ds̃: illis autem non prestat: Quid est hoc :
Sequere meodem psalmo: Filii autem
hominum. sub tegmine alarum tuarum
sperabunt: Habentes modo salutem
communem cũ pecorib suis. filii
hominum. sub tegmine alarum tuarũ
sperabunt aliam habent salutem in
rẽ : aliam in spẽ : Salus ista quae in pͣ¬
senti est. hominib: pecorib qe commu¬
nis est: sed est aliaquam sperant homi¬
nes. & accipiunt qui sperant : non acci
rant. ate proteguntur : nedespe adi¬
abolo deitiantur : sub tegmine alarũ
tuarum sperabunt : Sigͦ sperabt̃ quid
sperabunt : Nisi quod pecora non ha¬
bebunt: In ebriabuntur ab uberta¬
tedomustuae : & torrente uo luptatis
tuae pota eos: Qualeuinum est un¬
de in ebriare laudabile est: Quale
uinum est. quod nont᷑ bat sed dirigit
mentem Quale uinum est. quod fa¬

Expanded text:
animal factum ad imaginem Dei, et animal animal factum ad imaginem Dei, et animal subditum imagini Dei? Est plane: praeter salutem istam communem nobis cum animantibus mutis, est quod nobis praestet Deus, illis autem non praestat. Quid est hoc? Sequere in eodem psalmo: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Habentes modo salutem communem cum pecoribus suis, Filii hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Aliam habent salutem in re, aliam in spe. Salus ista quae in praesenti est, hominibus pecoribusque communis est: sed est alia quam sperant homines; et accipiunt qui sperant, non accipirant, a te proteguntur, ne de spe a diabolo dejiciantur: sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Si ergo sperabunt, quid sperabunt, nisi quod pecora non habebunt? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quale vinum est, unde inebriari laudabile est? quale vinum est, quod non turbat, sed dirigit mentem? quale vinum est, quod fa
Abbreviated transcription (Latin):
ses & habes multi plicem mise¬
cordiam: peruenit eadem mul¬
plcitas miscđae tuae non solum
ahomines quos creasti ad imaginẽ
um: sed &iam ad pecora quae ho¬
mib sub didisti: A quo enim salus
minis: ab illo salus & pecoris : Non
escas hoc sentire dednõ dõtuo:
no p᷑sumas & fidas. & caueas ne
arsentias: Qui saluum te facit.
e saluum facit aequum tuum: ipse
untuam : adminima om̃inouenia¬
nusipse gallinam tuam: Dñĩ est sa
si & ista ds̃ saluat: Mouet & int̃¬
ugs miror quid dubitas: De digna¬
ur saluare : qui dignatus est creare :¬
in est salus. angłorum: hominũ:
torum: Dñi estsalus: Sicut nemo
a seipso : ita nemosaluus est aseip
Pro inde uerissime psalmus atq
nme : homines & uimenta saluos
es dñe: Quare: Sicut multi
Is sanum esse: Siergo sicut mul¬
cata est misericordiadĩ. ab il-
mines & iumenta saluantur :
ehabent homines aliquid aliud
d eis prest& creator. quod iumentis
prȩstat: Nullane discr&io ẽ. in t̃

Expanded text:
et habes multiplicem misericordiam; pervenit eadem multiplicitas misericordiae tuae, non solum ad homines quos creasti ad imaginem tuam, sed etiam ad pecora quae hominibus subdidisti. A quo enim salus hominis, ab illo salus et pecoris. Non crubescas hoc sentire de Domino Deo tuo: imo praesumas et fidas, et caveas ne aliter sentias. Qui salvum facit te, ipse salvum facit equum tuum, ipse ovem tuam; ad minima omnino veniamus, ipse gallinam tuam: Domini est salus , et ista Deus salvat. Movet te, interrogas; miror quid dubitas. Dedignabitur salvare, qui dignatus est creare? Domini est salus Angelorum, hominum, pecorum; Domini est salus. Sicut nemo est a seipso, ita nemo salvus est a seipso. Proinde verissime Psalmus atque optime ait, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quare? Sicut multipdas sanum esse. 4. Si ergo sicut multiplicata est misericordia Dei, ab illo homines et juhabent aliquid aliud quod eis Deus praestet creator, quod jumentis non praestat? Nullane discretio est inter
Abbreviated transcription (Latin):
renas & temporales: non honores ap
testates in scło isto : uid&is enimom
hȩc dari& hominib: malis. nemagi¬
pendatur abonis : Non ipsam posti¬
mo corporis sanitatem : non quia ip
illam nondat. sed quia ut uid&a s pe
corib: dat : non uitã longã Quidst
enim longum. qđ aliquando finitiri
Non promagno nobis credentib proni¬
sit longeuitatem. aut decrepitamse¬
nec tutem : quamo m̃s optant anteqũ
ueniat : om̃s de illa cũ uenerit mur¬
murant : Non pulcritu dinem cor¬
poris quam uł corporis morbus : ud
ipsa senectus quȩ optatur extermina
Vult esse pulcher : & uult esse senex
Ista duo desideria. sibi in uicem conco¬
dare non posunt: Sisen exeris pul¬
cher noneris : Quando senectus ue¬
nerit. pulcritudo fugi&. Et muno
habitare non possunt : uigor pulcis¬
tudinis. & gemitus senectutis: On¬
nia ergo ista. non nobis promisit
quidixit : Qui credit in me. uenil
& bibat. & flumina deuentre a
fluent aquȩ uiuȩ: Uitam aetemi

Expanded text:
terrenas et temporales, non honores et terrenas et temporales, non honores et potestates in saeculo isto; videtis enim omnia haec dari et hominibus malis, ne magnipendantur a bonis. Non ipsam postremo corporis sanitatem: non quia ipse illam non dat, sed quia, ut videtis, et pecoribus dat. Non vitam longam. Quid est enim longum quod aliquando finitur? Non pro magno nobis credentibus promisit longaevitatem, aut decrepitam senectutem; quam omnes optant antequam veniat, omnes de illa cum venerit murmurant. Non pulchritudinem corporis, quam vel corporis morbus, vel ipsa senectus quae optatur exterminat. Vult esse pulcher, et vult esse senex: ista duo desideria sibi invicem concordare non possunt: si senex eris, pulcher non eris: quando senectus venerit, pulchritudo fugiet; et in uno habitare non possunt vigor pulchritudinis, et gemitus senectutis. Omnia ergo ista non nobis promisit, qui dixit, Qui credit in me, veniat, et bibat; et flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
datus est nobis: Quare ergo dñs sp̃m¬
scm̃ cuius maxima benefitia sunt in
nobis. quia caritas dĩ per ipsum diffusa
est in cordib: nr̃is. post resurrecti¬
onem suam da reuoluit : Quid signi¬
ficauit : Vt resurrectio nenrã cari
tas flagr&: & ab amore scłi separ& :
ut totacur rat in dm̃ Hic enim nasci¬
mur & morienur : Hoc non amemus:
Caritate migremus: caritate sur sum ha¬
bitemus : caritate illa qua diligimus
dm̃ Nihil aliud in hacuit& nostrae
peregrinationis meditemur : nisiquia
& hic non semper erimus. & ibi nob
locum bene uiuendo p parabimus.
unde num quã migremus: Dñs enĩ
noster iħs xp̃c̃ postea quam resurrex̃
iammoritur : & mors ei ultra sicut¬
dicit a postolus non dominabit᷑: Occe
quoda memus : si uiuimus: simpso
credimus quires urrexit: dabit nos
non quod hic amant homines quias
non amant. aut tanto plus aman.
quanto illum minus amant : Tam
autem hoc minus amant : quanto¬
I illum plus amant: Sed uideans
quoͥd nobis promisit : non diuitiasa

Expanded text:
datus est nobis . 9. Quare ergo Dominus Spiritum, cujus maxima beneficia sunt in nobis, quia charitas Dei per ipsum diffusa est in cordibus nostris, post resurrectionem suam dare voluit? quid significavit? Ut in resurrectioa flagret, et ab amore saeculi separet, ut tota currat in Deum. Hic enim nascimur et morimur, hoc non amemus: charitate migremus, charitate sursum habitemus, charitate illa qua diligimus Deum. Nihil aliud in hac vitae nostrae peregrinatione meditemur, nisi quia et hic non semper erimus, et ibi nobis locum bene vivendo praeparabimus, unde nunquam migremus. Dominus enim noster Jesus Christus, posteaquam resurrexit, jam non moritur; mors illi ultra, sicut Apostolus dicit, non dominabitur . Ecce quod amemus. Si vivimus, si in ipsum credimus qui resurrexit; dabit nobis, non quod hic amant homines qui Deum non amant, aut tanto plus amant, quanto illum minus amant: tanto autem hoc minus amant, quanto illum plus amant. Sed videamus quid nobis promisit: non divitias
Abbreviated transcription (Latin):
iniquus conuersus fuerit : om̃s iniquitates
eiꝰ obliuiscar: Propter illos ergo qui dis¬
peratione periclitantur. pr. oposuit in¬
dulgentiae portum: propter illos qui spe
periclitantur & dilationib: inluduntur.
fȩcit diem mortis incertum: Quando ue¬
niat ultimus dies nescis ingratus es quia
hodiernum habes in quo corrigaris: Sic gͦ
ad istam mulierem: nec ego te damp¬
nabo : sed facta secura de praeterits. ca¬
ue futura : Nec egote dampnabo : Dele¬
ui quod commisisti : obserua quod precepr:
ut in uenias quod promisi: EXPLICIT¬
TRAC TATUS .XXXIII.

Expanded text:
iniquus conversus fuerit, omnes iniquitates iniquus conversus fuerit, omnes iniquitates ejus obliviscar . Propter illos ergo qui desperatione periclitantur, proposuit indulgentiae portum: propter illos qui spe periclitantur et dilationibus illuduntur, fecit diem mortis incertum. Quando veniat ultimus dies, nescis. Ingratus es, quia hodiernum habes, in quo corrigaris? Sic ergo ad istam mulierem, Nec ego te damnabo; sed facta secura de praeterito, cave futura. Nec ego te damnabo: delevi quod commisisti, observa quod praecepi, ut invenias quod promisi. TRACTATUS XXXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio destinatos. dicunt apud scip¬
sos : Iam dampnandisumus : quare non
quod uolumus facimusAnimo gladi¬
atorum. ferro destinatorum: Ibi mo¬
lesti sunt desperati : Iamenim quodti¬
meant non habent : & uehementer ti¬
mendi sunt : Istos disperatio necat : spes
illos Inter spem & disperationem. fluc¬
tuat animus: Metuendum est nete
occidat spẽs : & cum multum speras de
miscđa incidas in iuditium: Metuen¬
dum est rursus. nȩte occidat desperati¬
o : & cum putas iam tibi non ignosci. quȩ
grauia comimisisti: Non agas poenitentiã.
& incurras in iudicem sapientiam quaedicit :¬
& ego uestrae perditioni superridebo:
Quid ergo agit ds̃ cum pericli tantibus u¬
troq: morbo: Ilis qui spe periclitantur
hoc dicit: Net ardes conuerti ad dnm̃.
neq differas dedicin diem: Subito enim
ueni& ira illius. & intempore uindictȩ
disperd& te : Illis qui desperatione pe¬
riclitantur quid dicit: In quacumq die

Expanded text:
sine dubio destinatos, dicunt apud seipsine dubio destinatos, dicunt apud seipsos, Jam damnandi sumus, quare non quod volumus facimus? animo gladiatorum ferro destinatorum. Ideo molesti sunt desperati: jam enim quod timeant non habent, et vehementer timendi sunt. Istos desperatio necat, spes illos. Inter spem et desperationem fluctuat animus. Metuendum est ne te occidat spes, et cum multum speras de misericordia, incidas in judicium: metuendum est rursus ne te occidat desperatio, et cum putas jam tibi non ignosci quae gravia commisisti, non agas poenitentiam, et incurras in judicem Sapientiam, quae dicit, Et ego vestrae perditioni superridebo . Quid ergo agit Dominus cum periclitantibus utroque morbo? Illis qui spe periclitantur, hoc dicit: Ne tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem; subito enim veniet ira illius, et in tempore vindictae disperdet te . Illis qui desperatione periclitantur, quid dicit? In quacumque die
Abbreviated transcription (Latin):
da iustus dñs & uerax dñs largitur
qpatium correctionis: sed &stu plus
isdilationem. quã emendationem :¬
sfusti heri: hodiebonus esto: Et
dernum diem in malitia peregisti:
qiđa dĩ tibi plurimum polliceris: qua
ule quitibi perpatientiam promi sit
dilgentiam. promisit tibi &iam pro¬
norem uitam: Un de scis quid pariat
ncrastina dies: Necte dicis incorde
io quando me correxero ds̃ mihi am̃a
natadimittet : Negare non possumꝰ
uod correctis atq conuersis. indulgen¬
un ds̃ promisit : Nam inquo proph&a
iilegis. quia promisit correcto indul¬
mionibus: sperando decipitur : Quide¬
nnir. Quidicit: Bonus est ds̃: mise.¬
nsest ds̃: faciam quod mihi plac&.
slib&: laxem habenas cupiditatib
smpleam desideria animae meae :¬
nt hoc: Quia misericors est dñs ds̃¬
riclitantur : Disperatione autems i qui
cum inciderint in grauia peccata. putan¬
tes si bi non posse iam ignosci poeniten¬
tib & statuentes se ad dampnationem

Expanded text:
 justus Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? t de misericordia Dei tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgentiam, promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quid pariat crastinus dies? Recte dicis in corde tuo: Quando me correxero, Deus mihi omnia peccata dimittet. Negare non possumus quod correctis atque conversis indulgentiam Deus promisit. Nam in quo propheta mihi legis quia promisit correcto indulectionibus. Sperando qui decipitur? Qui dicit, Bonus est Deus, misericors est Deus, faciam quod mihi placet, quod libet; laxem habenas cupiditatibus meis, impleam desideria animae meae. Quare hoc? Quia misericors est Deus, boriclitantur. Desperatione autem, qui cum inciderint in gravia peccata, putantes sibi non posse jam ignosci poenitentibus, et statuentes se ad damnationem
Abbreviated transcription (Latin):
runt . Xp̃c cum uenerit nemoscit
undesit : Quia hanc in illis oppi¬
nionem generauerat. qđ per isa¬
iam dictum est: Cenerationemau¬
tem eiꝰ quis enarrabit Deniq &
ipse dñs adutrumq respondit : &
quia nouerant eum unde ess&.
& quia non nouerant : ut at testaur
prophaetiae scae quaede illo an¬
te praedicta est. & scđm humani¬
tatem infirmitatis. & secundum
diuinitatem maiestatis: Audite

Expanded text:
runt, Christus cum venerit, nemo scit runt, Christus cum venerit, nemo scit unde sit; quia hanc illis opinionem generaverat quod per Isaiam dictum est, Generationem autem ejus quis enarrabit ? Denique et ipse Dominus ad utrumque respondit, et quia noverant eum unde esset, et quia non noverant; ut attestaretur prophetiae sanctae quae de illo ante praedicta est, et secundum humanitatem infirmitatis, et secundum divinitatem majestatis. 3. Audite
Abbreviated transcription (Latin):
st. undes peeci Non enim in anit̃
nata est: si consideremus scripturas:
bitur : Ergo praedixerunt unde
sit : Rursus si locum natiuitatis eiꝰ
quȩramus tam quam in desit ubi na¬
tus est : nec hoc latebat iuda eos: ꝓp¬
ter scripturas quȩ ista pͣdixerant :
Nam cum eum uisa stella magi quae¬
rerent adorare : uenerunt ad he¬
rodem & dixerunt quid quȩ rerent.
& quid uellent : Ille autem conuoca¬
tis eis quilegem sciebant. que siuit ab
eis ubi xp̃c nascer&ur : Illiaut̃ dixert̃ ÷
Inbechleem iuda: & testimonium
&iam pro ph&icum protulerunt :
Siergo proph&ae prȩdixerant. &¬
locum unde erat origo carnis eiꝰ. & lo¬
cum ubi eum peperit mater eius.
Undenata est ista oppinio apud iuda eos.
quam mõdo audiuimus. xp̃c cũ uene¬
rit nemoscit undesit : nisi quia utrũ ÷ hunbnteato¬
q prȩdicauerant. & praenuntiaue¬
rant scripturae: Scđm hominem
praedixerunt scripturae unde ess& :
scđm dm̃ latebđt impios & quȩ re¬
bat pios: Ad hoc enim. & isti dixe¬

Expanded text:
t unde sit non enim inaniter nata est; si consideremus Scripturas, bitur . Ergo praedixerunt unde sit. Rursus si locum nativitatis ejus quaeramus, tanquam inde sit ubi natus est; nec hoc latebat Judaeos, propter Scripturas quae ista praedixerant. Nam cum eum visa stella Magi quaererent adorare, venerunt ad Herodem, et dixerunt quid quaererent et quid vellent: ille autem convocatis eis qui Legem sciebant, quaesivit ab eis ubi Christus nasceretur: illi dixerunt, In Bethlehem Judae; et testimonium etiam propheticum protulerunt . Si ergo Prophetae praedixerant et locum unde erat origo carnis ejus, et locum ubi eum peperit mater ejus; unde nata est ista opinio apud Judaeos, quam modo audivimus, Christus cum venerit, nemo scit unde sit, nisi quia utrumque praedicaverant et praenuntiaverant Scripturae? Secundum hominem praedixerant Scripturae unde esset: secundum Deum latebat impios, et quaerebat pios. Ad hoc enim et isti dixe
Abbreviated transcription (Latin):
esse cognoscit : nec solum cognoscitat¬
dendo : sed in quibus potest. conunt
&iam disputando : Improbemus taque
huius modi errorem : quem scã ab intio
anathemati zauit ecclesia : Non arbite
uidemus oriri ab oriente. occidere mos¬
cidente : Cuius cursui. nox suc cediti
cuius radii in nube obrum brantur: qu
certa deloco in locum motione comini¬
xp̃c solfactus : sed per quem sol factus et
O m̃ia enim peripsum facta sunt : & sinepp¬
so factum est nihil: Est ergo lux quae
facit hanclucem: hanc amemus hane
intellegere cupiamus.: ipsam sitiamus
ut adipsam ieibi aliquando ueniamꝰ
& in illa itauiuamus. ut num quam omi¬
nomori amur: Ista enim lux est. dequ
proph&ia olim prȩmissa. ita psalmo
cecinit : Homines & iumenta saluos
cies dñe : sicut multi plicata est misedea is¬

Expanded text:
esse cognoscit: nec solum agnoscit creesse cognoscit: nec solum agnoscit credendo, sed in quibus potest convincit etiam disputando. Improbemus itaque hujusmodi errorem, quem sancta ab initio anathematizavit Ecclesia. Non arbitremvidemus oriri ab oriente, occidere in occidente; cujus cursui nox succedit, cujus radii nube obumbrantur, qui certa de loco in locum motione commist Dominus Christus sol factus, sed per quem sol factus est. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . 3. Est ergo lux quae fecit hanc lucem: hanc amemus, hanc intelligere cupiamus, ipsam sitiamus; ut ad ipsam duce ipsa aliquando veniamus, et in illa ita vivamus, ut nunquam omnino moriamur. Ista enim lux est, de qua prophetia olim praemissa ita in Psalmo cecinit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est miseri
Abbreviated transcription (Latin):
UI MUS ET IN¬
TENT HACCEPI¬
mus cũ scũm
EUAN GELIUM
LE GERETUR
NNON
DUBI¬
to eros ocñsOtiam
intelligere conatisumus : & quisq: nrm̃
dere tam magna quae lecta est pro
modulo suo cepit quod potuit : & po¬
sito pane uerbi. nemo est qui se querat᷑
nihil gustasse: Sediterum non dubito
qui a difficile quisquã est. qui totum in¬
tellexerit: Tamen &i am si est qui om̃a
tata satis intelligat : toler& ministeri¬
um nr̃m. quousq: si possimus illo ad u¬
uante tractando faciamus. ut uel om̃s
uel multi intelligant. quod se pauci in¬
tellexis sel&antur: Quod ait dñs ego
sum lux mundi. clarũputo esse eis qui
habent oculos. unde huius lucis parti¬
cipes fiant : Qui autem non habent
oculos nsi in sola carne. mirantira
diem: Non enim de fuerunt herue
qui ista senserunt: Mani chei sola
istum oculis carnis uisibilem expo¬
tum & publicum. non tantum homin¬
bus sed &iam pecoribus aduidendum
licȩ ecclesiae recta fides improbat ti¬
le commentum : & diabolicam doctrind

Expanded text:
imus et intenti accepimus, cum sanctum Evangelium legeretur, non dubito quod omnes etiam intelligere conati sumus: et quisque nostrum de re tam magna quae lecta est, pro suo modulo cepit quod potuit; et posito pane verbi, nemo est qui se queratur nihil gustasse. Sed iterum non dubito, quia difficile quisquam est qui totum intellexerit. Tamen etiamsi est qui omniatata satis intelligat; toleret ministerium nostrum, quousque, si possimus, illo adjuvante tractando faciamus ut vel omnes vel multi intelligant, quod se pauci intellexisse laetantur. 2. Quod ait Dominus, Ego sum lux mundi, clarum puto esse eis qui habent oculos, unde hujus lucis participes fiant: qui autem non habent oculos nisi in sola carne, mirantur qdiem? Non enim defuerunt haeretici qui ista senserunt. Manichaei solem istum oculis carnis visibilem expositum et publicum non tantum hominibus, sed etiam pecoribus ad videndumlicae Ecclesiae recta fides improbat tale commentum, et diabolicam doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
eniam: aquib ad huc accipiebat in¬
inam Non enim atten debat quod
dipsis moriebatur : sed quia pro ip¬
smoriebatur: Multũ est quodil¬
sconcessum est & ab illis & pro illis:
memo desui peccati dimissione de¬
per& : quando illi ueniam merue¬
unt qui xp̃m occiderunt: Mortuus

Expanded text:
veniam, a quibus adhuc accipiebat inveniam, a quibus adhuc accipiebat injuriam. Non enim attendebat quod ab ipsis moriebatur, sed quia pro ipsis moriebatur. Multum est quod illis concessum est, et ab ipsis, et pro ipsis; ut nemo de sui peccati dimissione desperet, quando illi veniam meruerunt, qui Christum occiderunt. Mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim dñs subfato natus est: hoc
nedetẽ credendum est : nedum deil¬
lo perquem factus es : Situa hora
uoluntas est illius illius hora quat
est nisi uoluntas sua: Nonergolos¬
iquppe illis dixerat : Sinemenihil
esis facere: Quando claudus ille
sede bat ad portam⁊ad uocem pe
sur rexit & suis pedibus ambula
uita ut homines mirarentur : sic
sallocutus est petrus. qui a non in
u potestate ista fecit : sed in uirtute
ius quẽ ipsi occiderunt: Multi
aspuncti dixerunt: Quid facie
: Uidert̃ enim se ingenti crimi
inpi&atis ad strictos: quando il
hocciderunt quem uenerari &
qre debuerunt: & hoc putabant
ił mexpiabile: Magnũ enimfa¬
nuserat cuius consideratio illos fa¬
qs desperare : sed non debebant
iesperare : pro quib incrucependens
us est dignatus orare: Dixerat enĩ:
itrignosce illis : quia nesciunt quid
sciunt: Videbat quosdam suos. in
multos alienos : Illis iampetebat

Expanded text:
Non enim Dominus sub fato natus est. Hoc Non enim Dominus sub fato natus est. Hoc nec de te credendum est, nedum de illo per quem factus es. Si tua hora voluntas est illius; illius hora quae est, nisi voluntas sua? Non ergoippe illis dixerat, Sine me nihil potestis facere . Quando claudus ille qui sedebat ad portam, ad vocem Petri surrexit, et suis pedibus ambulavit, ita ut homines mirarentur, sic eos allocutus est Petrus, quia non in sua potestate ista fecit, sed in virtute illius quem ipsi occiderunt . Multi compuncti dixerunt: Quid faciemus ? Viderunt enim se ingenti crimine impietatis astrictos, quando illum occiderunt, quem venerari et adorare debuerunt: et hoc putabant esse inexpiabile. Magnum enim facinus erat, cujus consideratio illos faceret desperare: sed non debebant desperare, pro quibus in cruce pendens Dominus est dignatus orare. Dixerat enim: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Videbat quosdam suos inter multos alienos; illis jam petebat
Abbreviated transcription (Latin):
nisi filius. & cui uoluerit filius reus¬
lare: Deniq cum dixiss&: sed estie¬
rus qui misit me quem uos non scitis
ut ostender& eis unde possentsa¬
re quod nesciebant. subiecit : Eq
scio eum: Ergo. a me quaeriti sit
sciatis eum: Quare autem sciocis
Quia ab ipso sum : & ipse memisit:
Magni fice utrumq monstrauit
Ab ipso in quiđ sum : quia filius depa¬
tre : Et quicquid est filius deillo
est cuius est filius . Idõ dñm iħm
dicimus dm̃ dedõ: Patrem nondi¬
cimus dm̃ dedõ. sed tantum diñ.
Et dicimus dnm̃ iħm lumen delum¬
ne : patrem non dicimus lumen de
lumine. sed tantum lumen: Ad hoc
ergo pertin& quod hxit : ab ipsosum
Quod autem uid&cis me in carne ipse
memisit : Vbi audis ipse memisit :
noli intellegere naturae dissimil¬
tudinem. sed generantis auctorita¬
tem: Quaerebant ergo cum ap.¬
p̃hendere : & ne momisit in illum
manus : quia nondum uenerat ora
eiꝰ : Hoc est quia nolebat : Qud¬
est enim non dum uenerat horatiꝰ

Expanded text:
ilius, et cui voluerit Filius revelare. « Denique cum dixisset: sed est verus, qui misit me, quem vos nescitis, ut ostenderet eis, unde possint scire quod nesciebant, subjecit: Ego scio eum. 538 Ergo a me quaerite, ut sciatis eum. Quare autem scio eum? Quia ab ipso sum, et ipse me misit. Magnifice utrumque monstravit. Ab ipso, inquit, sum, quia Filius de Patre: et quidquid est Filius, de illo est cujus est Filius. Ideo Dominum Jesum dicimus, Deum de Deo; Patrem non dicimus Deum de Deo, sed tantum Deum: et dicimus Dominum Jesum, lumen de lumine; Patrem non dicimus lumen lumine, sed Patrem tantum lumen. Ad hoc ergo pertinet quod dixit « ab ipso sum. » Quod autem videtis me in carne, « ipse me misit: » ubi audis « ipse me misit, » noli intelligere naturae dissimilitudinem, sed generantis auctoritatem. « Quaerebant ergo eum apprehendere, et nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora ejus. » Hoc est quia nolebat; quest enim, nondum venerat hora ejus?
Abbreviated transcription (Latin):
ungelum : In principio erat uerbum
uebum erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ:
utbi ros inspersus est. ad fontem ue
Vnde radius per obliqua & per an-¬
nosa tibi adcortenebro sum missus
inudam ipsam lucem uidebis : cui uiden¬
eferendȩq: mundaris: Dilectis sim qđ
esterno commemoraui. io hannes ipse
int : filu dĩ sumus. & nondum apparuit
derimus : seimus quia cum apparuerit.

Expanded text:
Evangelium: In principio erat Verbum, Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Unde tibi ros inspersus est, ad fontem venies: unde radius per obliqua et per anfractuosa tibi ad cor tenebrosum missus est, nudam ipsam lucem videbis, cui videndae ferendaeque mundaris. Dilectissimi, quod et hesterno commemoravi, Joannes ipse dicit, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparueri
Abbreviated transcription (Latin):
go uerum est testimonium luminis. siue
se ostendat. siue alia : quia sinelumine:
non potes uiderelumen : & sine lumine.
non potes uidere quod lib& aliud quad
non est lumen: Si i doneum est lumen
ad de monstranda ea quae non sunt lum¬
na : num quid inse deficit : Num quid se
non aperit Sinequo alia patere nonpos¬
sunt : locutus est proph& auerum. Sed
unde haber&. nisi de fonte ueritatis hau¬
rir& : locutus est io hannes uerum : sedun¬
de locutus est Ipsum interroga: Nos
omnes inquit. deplenitudine eiꝰ icap¬
xp̃c quisibi perhibeat testimonium
Sed plane fr̃s mei in nocte huius seulo
auditimus & proph&iam intentt: As¬
do enim ad fragilitatem nr̃am noct᷑ ls¬
ud gaudium. quod nec oculus uidit. nec
ns audiuit. nec in corhominis ascendit:
audebimus obsecro uos : Amateme¬
im.currite credendo mecum: patriã
onam desi deremus : supernae patriae
ispiremus : peregrinos nos esse hic sentia¬
is: Quidtunc ui debimus : Di catnẽ

Expanded text:
Ergo verum est testimonium luminis, sive Ergo verum est testimonium luminis, sive se ostendat, sive alia; quia sine lumine non potes videre lumen, et sine lumine non potes videre quodlibet aliud quod non est lumen. Si idoneum est lumen ad demonstranda ea quae non sunt lumina, numquid in se deficit? numquid se non aperit, sine quo alia patere non possunt? Locutus est Propheta verum; sed unde haberet, nisi de fonte veritatis hauriret? Locutus est Joannes verum; sed unde locutus est, ipsum interroga: Nos omnes, inquit, de plenitudine ejus accepsus Christus qui sibi perhibeat testimonium. Sed plane, fratres mei, in nocte hujus saeculi audiamus et prophetiam intente: modo enim ad fragilitatem nostram noctud gaudium quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ? quid videbimus? Obsecro vos, amate mecum, currite credendo mecum: patriam supernam desideremus, supernae patriae suspiremus, peregrinos nos esse hic sentiamus. Quid tunc videbimus? Dicat nunc
Abbreviated transcription (Latin):
scio unde ueni. & quo uado : Patrem
uolebat intelligi: patrigloriam pat¬
dabatꝰ. Pilius aequalis glorificat eã
a quo est missus: Quantum deb&
homo glorificare eum a quo est crea¬
tus : Scio unde ueni& quo uado Iste
quiim praesenti a uobis loquitur. hab&
quod non deseruit : sed tamen uenit: N
enm ueniendo inde discessit : Autre¬
deundo nos dereliquið̃ : Quid miramin
Ds̃ est: non potest hoc fieri. sed ab omine
N on potest hoc fieri ab ipso sole : quando
pergit ad occidentem deserit orien¬
tem : & donec oriturus redeat adorien¬
& hic est Audi ipsum euangelistanl
lio loco dicentem: & si potes cape: siũ
potes. crede: Dm̃ inquiđ nemo uidit
um quam : nisi uni genitus filius quiestn
sinu patris: ipsen arrauit : Nondixit
fuit insinupatris: quasi ueniendo dese¬
ruerit sinum patris: Hic loquebatir
& ibi se esse dicebat: quia & hinc disces¬
surus. quid dixit. Ecce ego uobiscũ
sum usq: ad consũmationem scb Or

Expanded text:
scio unde veni, et quo vado. Patrem scio unde veni, et quo vado. Patrem volebat intelligi; Patri gloriam dabat Filius. Aequalis glorificat eum a quo est missus: quantum debet homo glorificare eum a quo est creatus? 5. Scio unde veni, et quo vado. Iste qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit: non enim veniendo inde discessit, aut redeundo nos dereliquit. Quid miramini? Deus est. Non potest hoc fieri ab homine; non potest hoc fieri ab ipso sole. Quando pergit ad occidentem, deserit orientem, et donec oriturus redeat ad orien hic est. Audi ipsum Evangelistam alio loco dicentem, et si potes, cape; si non potes, crede: Deum, inquit, nemo vidit unquam, nisi unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit . Non dixit, Fuit in sinu Patris, quasi veniendo deseruerit sinum Patris. Hic loquebatur, et ibi se esse dicebat: qui et hinc discessurus, quid dixit? Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . 6.
Abbreviated transcription (Latin):
uid& : Ambobus sol praesensest : sed
p̃sentisoli unus est absens: Sic & sapi
q est. sapientia Intelligit: Quis in ori¬
ente iustitiam intelligit alius inoc ei¬
dente iustiti am: Num quid alia est
iustitia quam ille intellegit: alia
quam iste: Separati sunt corpore :¬
& in uno habent acies mentium suarũ :
Quam uideo iustitiam hic constitutis.
si iustitia est: ipsam uid& iustis nescio
quot mansionib: amẽ carneseiunctꝰ:
& in illius iustitiae luce coniunctus:
Ergo testimonium sibi perhib& lux:
aperit sanos oculos: & sibi ipsa testis ẽ.
ut cognoscatur lux: Sed quid agimus
de in fidelibus : Num quid illis non .ẽ.
prȩsens: Et prȩsens est ipsis: sed qͥ¬
b: eum uideant oculis non habent cor¬
dis: Audide ipsis ex euangelio ipso ꝓ¬
latam sententiam: Et lux luc& inte¬
nebris: & tenebrae eam non com p̃hen¬
derunt: Ergo ait dñs. & uerum ait.
& siego de me testimonium perhibeo:
uerum est testimonium meum: quia

Expanded text:
videt; ambobus sol praesens est, sed videt; ambobus sol praesens est, sed praesenti soli unus est absens. Sic et Sapique est sapientia. Intelligit quis in oriente justitiam; intelligit alius in occidente justitiam: numquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Separati sunt corpore, et in uno habent acies mentium suarum. Quam video justitiam hic constitutus, si justitia est, ipsam videt justus nescio quot mansionibus a me carne sejunctus, et in illius justitiae luce conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux: aperit sanos oculos, et sibi ipsa testis est, ut cognoscatur lux. Sed quid agimus de infidelibus? numquid illis non est praesens? Est praesens et illis sed quibus eam videant, oculos non habent cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam sententiam: Et lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt Ergo ait Dominus, et verum ait, Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia
Abbreviated transcription (Latin):
dere xp̃m uolentes: nos per xp̃m uiuer¬
recupientes : Interim ista distantia
distinguat aures mentesq nr̃as. & au
di amus quid iudȩ is responderit dñs
Nespondit iħs & dixit eis: Et si ego de
me testimonium ꝑ hi beo: uerum est tes¬
timoniuma equi a scio unde uenio. & quo
uado : Lumen & alia de monstrat: &¬
seipsum: Accendis lucernam. uer¬
bi grã. ut quaeras tonicam : & prestat
tibi ardens lucerna. ut inuenias te¬
nicam: Num quid accendis lucer¬
nam utuideas ardentem lucernam:
Lucerna quippe ardensidonea est &
Alia quȩ tenebris operieb anturnudare :¬
& seipsam tuis oculis de monstrare :
& tenebras distinguebat: tam quam in¬
ter illos quos radio fidei perfundebat : &¬
illos quorum oculos clausos circum fun¬
debat: Nam &iam sol iste. & uidentis
faciem in iustrat. & ceci : Ambo parit̃
stantes & faciem ad solem habentes.
inlustrantur in carne : sed non ambo in¬
iuminant᷑ in acie : Vid& ille : ille non

Expanded text:
dere Christum volentes, nos per Christum viverdere Christum volentes, nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia didiamus quid Judaeis responderit Dominus. « Respondit Jesus, et dixit eis: Et si ego de meipso testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Lumen et alia demonstrat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia, ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna quippe ardens idonea est et alia quae tenebris operiebantur nudare, et seipsam tuis oculis demonstrare. Siet tenebras distinguebat; tanquam inter illos quos radio fidei perfundebat, et illos quorum clausos oculos circumfundebat. Nam etiam sol iste et videntis faciem illustrat, et caeci: ambo pariter stantes, et faciem ad solem habentes illustrantur in carne, sed non ambo illuminantur in acie; videt ille, ille non