comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinẽ suam. tormen¬
cum facer&: popłs. nic hilomi¬
nus acclamat. Peccatũ tuum
suꝑ nos Sed non similiter
his popłs tunc clamabat.
sicut popłs iudeorum. Illi
enim uocibus suis sanguinẽ
dominicũ effuderunt dicen¬
tes. sanguis huiꝰ suꝑ nos
Isti uero cathecuminũ scien¬
tes. fideli uoce re missionẽ
illi petcatorum omniũ per
baptismatis grãm ꝓmittebant
Iunc ille turbatus. reuertens
domũ. philosophicam profi¬
teri uoluit futurus Sed ue¬
rus philosophus xp̃i. qui con¬
temptis secularib pompis.
piscatorum secutur us ess&
uestigia. qui xp̃o popłos con¬
gregarunt non fucis uerboꝵ
sed simplici sermone. & ue¬
rȩ fidei ratione. missi sine pera
sine uirga. etiam ipsos
philosophos c̃onuerterunt
Quod ubi facer& reuocatus ẽ. pu¬
blicas mulieres publice ad se in¬
gredi fecit: adhoc tantũ ut in¬
sis his. populi intentio reuoea¬
retur. At uero popłs magis ma¬
gisq clamabat: peccatũ tuum

Expanded text:
consuetudinem suam tormenconsuetudinem suam tormencum faceret, populus nihilominus acclamabat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is populus tunc clamavit, sicut populus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanguinem Dominicum effuderunt, dicentes: Sanguis hujus super nos : isti vero catechumenum scientes, fideli voce remissionem illi peccatorum omnium per baptismatis gratiam promittebant. Tunc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus sed verus philosophus Christi, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset vestigia, qui Christo populos congregarunt non fucis verborum, sed simplici sermone, et verae fidei ratione, missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos converterunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
urbe egressus ẽ: ꝓfessusq mdut¬
ditorio p̃fectorię pretorii ita
splendide causas ꝑorauit: ut eli¬
geret᷑ a uiro illustri probo tunc
prefecto pretorii ad consiliũ tri¬
buendum: Post hec consularita¬
tis suscepit insignia. ut reger&
liguriã emiliamq ꝓruntias. ue¬
nits mediolanum: Per idem tem¬
pus mortuo auxentio arrianȩ
ꝑfidiȩ ep̃o. qui dẏonisio beatȩ
memorie confessori ad exilium
destinato incubabat ȩccłam.
dande seditionis ne popłs ei¬
uitatis inpericulum sui con¬
uerteretur. ꝑrexit ad eccłam:
ibiq cum alloqueretur ple¬
bem. subito uox fertur infan¬
tis in popło sonuisse ambrosiũ¬
ep̃m: ita ut qui antea turbu¬
lentissime dissidebant. quia
& arriam sibi & catholici sibi
ep̃m cupiebant. superatis alte¬
rutris ordinari repente inhunc
unum mirabili & incredibili
concordia consenserunt. Quod
ille cognito egressus ȩccłam.
tribunal sibi parare precepit.
quippe mox futurus ep̃s alti¬
ora conscendit. Lunc contra

Expanded text:
Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiamdandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosiupum; ita qui antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc contra
Abbreviated transcription (Latin):
dictum. de se oraculum maturo sui
exitu comprobauit. Nam deeodem
loco in quo iacebat. cũ subito uulne¬
re ingenti ess& ꝑcussus. alienis ma¬
nib ad lectum usq deportatus est.
atq inde addomum inqua hospita¬
batur reductus. diem clausit. Hic fi¬
nis uirorũ illi detrahentiũ fuit:
quẽ uidentes quitunt audierant
admiratisunt. Unde hortor &
obsecro omnẽ hominẽ qui hunc
librũ legerit: ut imitetur uitam
hentium linguas. si uult magiscon¬
sortium habere cũ ambrosio in re¬
surrectionem uitȩ quã cum de tra¬
hentib subire suppliciũ: quo nul¬
lus sapiens non declina. Tuã etiã
humillimo & peccatore paulino
cum om̃ib scĩs qui tecum inuo
tate. orare digneris: ut quia in
adipiscenda gr̃a cũ tanto uiro
non sũ dignus habere consortiũ.
adeptus meoꝵ ueniã peccatoꝵ:
sit michi premiũ fugisse suppli.¬

Expanded text:
dictum, de se oraculum maturo sui dictum, de se oraculum maturo sui exitu comprobavit. Nam de eodem loco in quo jacebat, cum subito vulnere ingenti esset percussus, alienis manibus ad lectum usque portatus est, atque inde ad domum in iqua hospitabatur deductus, diem clausit extremum. Is finis virorum illi detrahentium fuit, quem videntes qui tunc aderant, admirati sunt. 55. Unde hortor et obsecro omnem hominem, qui hunc librum legerit, ut imitetur vitam hentium linguas; si vult magis consortium habere cum Ambrosio in resurrectione vitae, quam cum detrahentibus illis subire supplicium, quod nullus sapiens non declinat. 56. Tuam etiam humillimo peccatore Paulino cum omnibus sanctis qui tecum invoctate, orare digneris; ut quia in adipiscenda gratia cum tanto viro non sum dignus habere consortium, adeptus meorum veniam peccatorum, sit mihi praemium fugisse suppli
Abbreviated transcription (Latin):
quebar. Et alibi. Noli diligere
detrahere. ne eradiceris: ut qui¬
cunq forte huiuscemodi captꝰ
est consuetudine. cũ legerit
qualit̃ in his qui scõ uiro detra¬
here ausi sunt. fuerit uindicatũ:
ipse etiã in aliis emendetur. Igit᷑
donatus quidam natione afer.
prb̃t tamen ȩccłe mediolanen¬
sis. cũ inconuuio positus in quo
erant non nulli militantes uiri
religiosi. de traher& memorato
sacerdoti. aspernantib illis & de¬
serentib linguã nequã: subito
uulnere ꝑcussus graui de eodem
loco in quo iacebat. alienis manibus
subleuatus in lectulum situs ẽ: atq in¬
de adsepulehrũ usq deductus Inur¬
be etiam bartaginensi cum apud for¬
tunatum diaconũ. frẽm uenerabilis
uiri aurelii ep̃i ad conunirũ conuenis¬
sem una cũ uincentio colositano ep̃o
murano etiã ep̃o uolitano. sed & alus
ep̃is & diaconib tunc murano ep̃o
detrahenti sc̃o uiro.retuli exitũ prbi
superius memorati: quod ille de alio

Expanded text:
quebar ; et alibi: Noli diligere quebar ; et alibi: Noli diligere detrahere, ne eradicemini ; ut quicumque forte hujusmodi captus est consuetudine, cum legerit qualiter in iis qui sancto viro detrahere ausi sunt, fuerit vindicatum, ipse etiam in aliis emendetur. 54. Igitur Donatus quidam natione Afer, presbyter tamen Ecclesiae Mediolanensis, cum in convivio positus, in quo erant nonnulli militares viri reliogiosi, detraheret memoriae Sacerdotis, adspernantibus illis et deserentibus linguam nequam, subito vulnere percussus gravi, de eodem loco in quo jacebat, alienis manibus sublatus, in lectulum positus est, atque inde ad sepulcrum usque perductus. In urbe etiam Carthaginensi, cum apud Fortunatum diaconum fratrem venerabilis viri Aurelii episcopi, ad convivium convenissem una cum Vincentio Colossitano episcopo, Murano etiam episcopo Bolitano, sed et aliis episcopis et diaconibus; tunc Murano episcopo detrahenti Sancto viro retuli exitum presbyteri superius memorati: quod ille de alio
Abbreviated transcription (Latin):
dam cęco & referente didicimꝰ.
qui eodem die tacto loculo in quo
scõꝵ reliquiȩ portabant᷑. lumen
accepit: eoquod ꝑ insum noctis
uidiss& nauẽ apꝓpinquantẽ
litori. in qua erat multitudo
albatorum uirorum. Quibus
descendentib ad terrã cumunũ
de turba deprecaretur. ut scir&
qui essent uiri: audierit ambro¬
sium eiusq consortes. Quo
audito nomine. cũ deprecaretur
ut lumen reciper& audierit ab eo
Perge mediolan ũ & occurre fratri¬
bus meis qui illo uenturi sunt.
designans diem. & recipies lum̃¬
ł rat enĩ uir ut ipse asserebat de
littore dalmateno: nec se ante
uenisse inciuitatẽ asseuerabat.
priusquã recto itinere reliquiis
scõꝵ. occurriss&. nondũ uidens.
sed tacto loculo indere cȩpiss&
His itaq decursis non arbitror
graue uideri si paululũ ꝓmissi
nr̃i metas excesserimꝰ: ut dñi
locutionẽ impletũ ẽẽ. doceamꝰ
Sedentẽ inquit aduersus fr̃ẽm
suũ & detrahentẽ occulte. ꝑse¬

Expanded text:
dam caeco et referente cognovimus, dam caeco et referente cognovimus, qui eodem die tacto loculo, in quo sanctorum reliquiae portabantur, lumen recepit, quod per visum noctis vidisset navem appropinquantem littori, in qua erat multitudo albatorum virorum; quibus descendentibus ad terram, cum unum de turba precaretur, ut sciret qui essent ii viri, audierit, Ambrosium ejusque consortes. Quo audito nomine, cum deprecaretur ut lumen reciperet, audivit ab eo: Perge Mediolanum, et occurre fratribus meis, qui illo venturi sunt, designans diem, et recipies lumen. Erat enim vir, ut ipse asserebat, de littore Dalmatino, nec se ante venisse in civitatem asserebat priusquam recto itinere reliquiis sanctorum occurrisset, nondum videns: sed tacto loculo, videre coepisse. 53. His itaque decursis, non arbitror grave videri, si paululum promissi nostri metas excesserimus, ut Domini locutus est, completum esse doceamus: Sedentem adversus fratrem suum et detrahentem occulte, perse
Abbreviated transcription (Latin):
scetel. ꝑcutiens in t̾ram senis bacui¬
lo quo regebatur t̃tio. Hac enĩ
illi specie apparuerat: ait. hic. hic.
hic. signans locum: deditq in¬
tellectum uiro. quẽ uisitatione
dignũ fuerat arbitratus. ut agno¬
scer& se ipso loco in quo scm̃ dñi
uiderat sacerdotẽ. die t̃tia uicto¬
riam adepturum. Atq ita securꝰ
bellum & inchoauit & consum¬
mauit. Nos tam̃ ea mediolan ũ
positi. ipso mascezile referente
cognouimus. Nam & in hac pro¬
uintia in qua nunc positi scripsimꝰ.
plurimis hoc ipsum retulimus
sacerdotibus: quib etiã referen¬
tibus . securius hȩc ante nobis cog¬
nita huic libro ad iungere arbi¬
trati sumus. Sisinn etiam & ale¬
xandri marty̧ rũ qui nr̃is tempo¬
ribus. hoc ẽ. post obitum scĩ uiri am¬
brosui in anauniȩ partib ꝑsequen¬
tib gentib uiris martyni coronã
adepti sunt: cum reliquias me¬
diolan o summa cum de uotio.¬
ne susciperemus: aduente quo¬

Expanded text:
scezel, percutiens terram senex bacuscezel, percutiens terram senex baculo quo regebatur, tertio hac enim illi specie apparuerat ait: Hic, hic, hic, signans locum; deditque intellectum viro, quem visitatione dignum fuerat arbitratus, ut agnosceret se in ipso loco in quo sanctum Domini viderat Sacerdotem, die tertia victoriam adepturum: atque ita securus bellum inchoavit et consummavit. Nos tamen ea Mediolani positi ipso Mascezele referente, cognovimus; nam et in hac provincia, in qua nunc positi haec scribimus, plurimis hoc ipsum retulit sacerdotibus, quibus etiam referentibus, securlus haec nobis cognita huic libro adjungere arbitrati sumus. 52. Sisinnii etiam et Alexandri martyrum, qui nostris temporibus, hoc est, post obitum sancti Ambrosii in Anauniae partibus, persequentibus gentilibus viris martyrii coronam adepti sunt, cum reliquias Mediolani summa cum devotione susciperemus, adveniente quo
Abbreviated transcription (Latin):
est. Intra tusciam enĩ inciuitate
florentina ubi nunc uir sc̃s zeno¬
bius ep̃s est. quia ꝓmiserat se pe¬
tentib illis illos eẽ. sepius ustaturꝰ
frequent̃ ad altare quod est inba¬
silica ambrosiana quȩ ibidem ab
ipso constituta ẽ. uisum orare. ipso
scõ sacerdote zenobio referente
didicimus In eadem etiã domo
inqua declinans eugeniũ man¬
sit. tempore quo ragad aisus supra¬
dictam ciuitatẽ obsidebat. cum
iam pęnitus desperass&nt uirici¬
uitatis ipsius ꝑ insum cuidam ap¬
paruit: & ꝓmisit alio die salutẽ
illis affuturam. Quo referente.
ciuiũ animi sunt erecti. Nam
altero die adueniente stilicone
tc̃ comite cũ exercitu: facta ẽ. de
hostib uictoria. Hȩc pansofia re¬
ligiosa femina pueri pansofi refe¬
rente cognounnus. Mascereli
etiã desperanti de salute sua uel
exercitus quẽ ducebat contra
gallonẽ. baculũ tenens manum
uisu noctis apparuit. atq cum
ꝓuolueretur adpedes scĩuiri ma¬

Expanded text:
est. 50. Intra Tusciam etiam in civitate est. 50. Intra Tusciam etiam in civitate Florentina, ubi nunc vir sanctus Zenobius episcopus est, quia promiserat petentibus illis eos se saepius visitaturum, frequenter ad altare quod est in basilica Ambrosiana, quae ibidem ab ipso constituta est, visum orare, ipso sancto viro sacerdote Zenobio referente, didicimus. In eadem etiam domo, in qua declinans Eugenium mansit, tempore quo Radagaisus supradictam civitatem obsidebat, cum jam de se penitus desperassent viri civitatis ipsius, per visum cuidam apparuit, et promisit alio die salutem illis adfuturam. Quo referente, civium animi sunt erecti; nam altero die, adveniente Stilicone tunc comite cum exercitu, facta est de hostibus victoria. Haec Pansophia religiosa femina, matre pueri Pansophii referente, cognovimus. 51. Mascezeli etiam desperanti de salute sua, vel exercitus quem ductabat contra Gildonem, baculum tenens manu in visu noctis apparuit, atque cum pro volveretur ad pedes sancti viri Ma
Abbreviated transcription (Latin):
uel pauperib contulit. Predia
etiam quȩ habebat. reseruato usu¬
fructuario germanȩ suȩ. donauit
eccłȩ: nihil sibi quod hic suum
dicer& derelinquens: ut nudus
atq expeditus miles xp̃m dñm
sequeretur. Qui cum diues ess&.
ꝓpt̾ nos pauꝑ factus ẽ: ut nosenus
in opia ditarem. Erat enim gaudens
cũ gaudentib & flens cum flen¬
tibus: siquidem quotienscunq
illi aliquis ob ꝑcipiendam peniten¬
tiam lapsus suos confessus ess&.
ita flebat ut & illum flere com¬
peller&: uidebat᷑ sibi cum iacen¬
te iacere Causas autẽ criminũ
quas illi confitebant᷑. nulli nisi
dño soli apud quẽ int̾cedebat
loquebatur: bonũ relinquens
exemƿlum posteris sacerdotibus.
ut intercessores apud dm̃ magis
sint quã accusatores apud homi
modi hominem confirmanda cari¬
tas est: quia qui ipse sui accusator
ẽ. nec expectat accusatorem. sed
quȩ directa ẽ. Qua lecta: in ue
nimꝰ esse diem quo ille defunctus

Expanded text:
vel pauperibus contulit. Praedia vel pauperibus contulit. Praedia etiam quae habebat, reservato usufructuario germanae suae, donavit Ecclesiae, nihil sibi quod hic suum diceret, derelinquens; ut nudus atque expeditus miles Christum dominum sequeretur: Qui cum dives esset, propter nos pauper factus est, ut nos ejus inopia ditaremur . 39. Erat etiam gaudens cum gaudentibus, et flens cum flentibus ; siquidem quotiescumque illi aliquis ob percipiendam poenitentiam lapsus suos confessus esset, ita flebat, ut et illum flere compelleret; videbatur enim sibi cum jacente jacere. Causas autem criminum quae illi confitebatur, nulli nisi Domino soli, apud quem intercedebat, loquebatur; bonum relinquens exemplum posteris sacerdotibus, ut intercessores apud Deum magis sint, quam accusatores apud hominirca hujusmodi hominem confirmanda charitas est; quia ipse sui accusator est, nec exspectat accusatorem, sedquae directa est, qua lecta, invenimus illum diem esse, quo ille defunctus
Abbreviated transcription (Latin):
dendum ꝑrexiss&. atq ex pre¬
cepto supradicti uiri fores inue¬
niss& clausas. nec copiam ingre¬
diendi adeptus ess&: ait Et tu
quidem uenies ad ȩccłam: nec
clausis ianins inuemies qua
ingrediaris. Quod factum est.
Mortuo & enĩ gratiano. confugi¬
ens machedonius ad ecđam:
patentib ianus ad itum reppe¬
rire non poterat. Ipse autẽ uir
uenerabilis ep̃s erat multȩ absti¬
uel laborum cottidiano ieiumo
natalicia celeberrimoꝵ marty¬
rum essent. Orandi etiam assi¬
duitas magna die acnocte: nec
operam declinabat seribendi
propria manu libros. nisi cum
aliqua infirmitate corpiis eius
attineretur. Erat enĩ in illo sol¬
licitudo omniũ ȩccłarum: in¬
terueniendi etiam magna assi¬
duitas & constantia. in rebus
etiã diuinis implendis fortissi¬
mus: intantũ ut quod solus¬
implere solitus erat circa haptizandos.
decessit uix implerent. Sollicitꝰ
tus est: aurum omne atq argen¬
tum quod habere poterat. ȩccłe

Expanded text:
dendum perrexisset, atque ex praedendum perrexisset, atque ex praecepto supradicti viri fores invenisset clausas, nec copiam ingrediendi adeptus esset, ait: Et tu quidem venies ad ecclesiam nec clausis januis invenies, qua ingrediaris. Quod factum est; mortuo enim Gratiano, confugiens Macedonius ad ecclesiam, patentibus januis, aditum reperire non poterat. 38. Vir autem ipse venerabilis Episcopus multae abstiet laborum, quotidiano jejunio natalitia celeberrimorum martyrum essent. Orandi etiam assiduitas magna die ac nocte: nec operam declinabat scribendi propria manu libros, nisi cum aliqua infirmitate corpus ejus attineretur. Erat etiam in illo sollicitudo omnium Ecclesiarum, interveniendi etiam magna assiduitas et constantia. In rebus etiam divinis implendis fortissimus, in tantum ut quod solitus erat circa baptizandos sdecessit, vix implerent. Sollicitustus est, aurum omne atque argentum quod habere poterat, Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
conuersus ait. Et tu qui stas. uide
ne cadas. Quo dictosstatim is qui
alienum lapsum riserat. sur doluit
Per idem tempꝰ fridigil quęlam
regina marchomannioꝵ. cũ aquo¬
dãm xꝑiano uiro qui ad illam
forte de italię partib aduenerat
referente sibi audir& famã uiri.
xp̃o credidit: cuiꝰ illum seruulu
recognouerat. Missisq medio¬
lanium munerib ad eccłam ꝑ
legatos postulauit: ut scriptis
ipsius qualiter credere deber&
informaret᷑: Ad quã ille epłam
fecit preclaram in modũ cat̾ecismi:
In qua etiam admonuit. ut sua¬
der& uiro romanis pacẽ seruare
Qua accepta epła: mulier suasit
uiro. ut cũ popło suo se romanis
tradera&. Quę cum adueniss&
mediclañ: plurimu doluit
qđ scm sacerdotem ad quem
festinauerat. minime repperis¬
s&. lam enĩ de hac luce migraue¬
rat. Temporib uero gratiani ut
retro redeam.cum ad pretoriũ
machedonii tunc magistri offi¬
ciorum. pro quadam interce¬

Expanded text:
conversus Sacerdos ait: Et tu qui stas, vide conversus Sacerdos ait: Et tu qui stas, vide ne cadas . Quo dicto, statim is qui alienum lapsum riserat, suum doluit. 36. Per idem tempus Frigitil quaedam regina Marcomannorum, cum a quodam Christiano viro, qui ad illam forte de Italiae partibus advenerat, referente sibi audiret famam viri, Christo credidit, cujus illum servulum recognoverat, missisque Mediolanum muneribus ad Ecclesiam per legatos postulavit, ut scriptis ipsius qualiter credere deberet, informaretur. Ad quam ille epistolam fecit praeclaram in modum catechismi, in qua etiam admonuit ut suaderet viro Romanis pacem servare: qua accepta epistola, mulier suasit viro, ut cum populo suo se Romanis traderet. Quae cum venisset Mediolanum, plurimum doluit quod sanctum Sacerdotem, ad quem festinarat, minime reperisset; jam enim de hac luce migraverat. 37. Temporibus vero Gratiani, ut retro redeam, cum ad praetorium Macedonii tunc magistri officiorum pro quodam interce
Abbreviated transcription (Latin):
litum quȩ duces duos habebat
de ꝑfidia arrianqꝵ preualuit ad¬
uerius paucos: atq ablato oresco¬
mo exultantes ad amphiteatrũ
reuersi sunt. ȩccłȩ luctum non
modicum relinquentes Nan sa
factum diu fleuit. Sed intempo¬
re cũ reuertissent & renuntiassent
his a quib fuerant destinati mili¬
tes dimissi lec pardi. saltu celeri
ad eundem locum in quo sedebant
qui de eccła triumphabant: ascen¬
dentes. grauit̃ laniatos reliquer̃
Quod ubi uidit tunc stilico comes.
pęnitentia motus ẽ. ita ut per
multos dies satis facer& sacerdoti.
& illesum quidem illum qui ablatꝰ
erat reus: aliter enĩ dari non pote¬
rat. ad exilium destinar&. non multo
post indulgentia ꝓsequente. Per
idem tempus cum ad palatium
ꝑger& eumq pro loco officu nr̃i se¬
querem: theodolo tunc notario
qui post ea summa cũ gr̃a mutin¬
ensem rexit ȩccłam.cum casu quidã
pede lapsus ess&. atq prostratus ia¬
cer& interra: ad ridentem factum.

Expanded text:
litum, quae duces suos habebat litum, quae duces suos habebat de perfidia Arianorum, praevaluit adversum paucos; atque, ablato Cresconio, exsultantes ad amphitheatrum reverterunt, Ecclesiae luctum non modicum reliquentes; nam Sacfactum diu flevit. Sed in tempore cum revertissent, et renuntiassent iis, a quibus fuerant destinati milites, dimissi leopardi saltu celeri ad eumdem locum, in quo sederant qui de Ecclesia triumphabant, ascendentes graviter laniatos reliquerunt. Quod ubi vidit tunc Stilico comes, poenitentia motus est, ita ut per multos dies satisfaceret Sacerdoti, et illaesum quidem illum qui ablatuserat reus, et aliter emendari non poterat, ad exsilium destinavit, non multo post indulgentia prosequente. 35. Per idem tempus cum ad palatium pergeret, eumque pro loco officii nostri sequeremur, Theodulo tunc notario, qui postea summa cum gratia Mutinensem rexit ecclesiam, cum casu quidam pede esset lapsus, atque prostratus jaceret in terra, ridenti factum
Abbreviated transcription (Latin):
in plurimis ꝓuintus usq in ha¬
num man&. Iactabant etiã t
uirorũ ac mulierũ oraria ueli¬
cintia sua: ut corpus sc̃m aliq¬
tenus ab ipsis contingeret᷑ fi
enĩ exequiarũ turbã innumo¬
bilis totius dignitatis. totiusq
prȩcedebat eoꝵ qui fuerant ba
successore ipsius uenerabili ui
pliciano suscepta ẽ. de partib on¬
tis. ad ipsum tanquã ad huc nol
uiuentem directa: quȩ nuno
mediolam habetur: In monals¬
rio cuiusdam uiri sci apparuit s
orans cum illis. & imponens lle
manum: hab& enim diem q¬
inflari Quo dicto. ille qui clama¬
bat obmutuit. Prostłitusq interram
est. nec amplius uocem qua disere¬
pare poss& emisit. ł idem tempꝰ
cum consulatus sui imperator ho¬
norius in urbe mediolanensi lȩbica¬
rum ferarum exhiber& munus.
popło illuc concurrente data copia
ẽ. missis militib tunc abstilicone
comite. hortatu eusebii prefecti.
ut cresconius quidam de eccła
raperetur. Quẽ confugientẽ ad
circundedit. Sed multitudo mi¬

Expanded text:
in plurimis provinciis usque in hodiernum manet: jactabant etiam turbae virorum ac mulierum oraria, vel semicinctia sua, ut corpus Sancti aliquatenus ab ipsis contingeretur. Erat enim exsequiarum turba innumerabilis totius dignitatis, totiusqupraecedebat eorum qui fuerant bapsuccessore ejus venerabili viro Simpliciano suscepta est de partibus Orientis ad ipsum tamquam adhuc nobiscum viventem directa, quae nunc usque Mediolani habetur in monasterio quibusdam sanctis viris apparuit, orans cum illis, et imponens illis manus; habet enim diem inflari. Quo dicto, ille qui clamabat, obmutuit, postratusque in terram est, nec amplius vocem qua obstrepere posset, emisit. 34. Per idem tempus cum consulatus sui tempore imperator Honorius in urbe Mediolanensium, Lybicarum ferarum exhiberet munus, populo illuc concurrente, data copia est missis militibus tunc ab Stilicone comite hortatu Eusebii praefecti, ut Cresconius quidam de ecclesia raperetur; quem confugientem ad circumdedit. Sed multitudo mi
Abbreviated transcription (Latin):
martyrũ. quo decreuerat tumulan¬
da. Et sepelierunt ea. ibi in duobus
& postea inquisita patuit ueritate
sepulcris. In quo loco xꝑiam postea
tyrũ p̃cib inuocatus sideliter uota
suscepit supplicũ: salutẽ largit᷑ in¬
firmis. cui ẽ honor imperiũr. gła in¬
deficiens: cũ patre sũmo ac sp̃u scõ¬

Expanded text:
martyrum quo decreuerat tumu| lanmartyrum quo decreuerat tumu| landa . et sepelierunt . ea ibi in duobus et postea| inquesita patuit ueritate sepulchris. In quo| loco christiani postea tyrum precibus inuocatis . fideliter uota suscepit sup| plicum . salutem largitur infirmis. Cui est honor impe| rium gloria indeficiens Cum patre summo ac spirit
Abbreviated transcription (Latin):
crispini ac crispiniani corpora marty¬
rũ se habere. in tugurio suo recon
dita. hiis auditis fidelis populus con¬
cursu pie deuotionis frequentare ad
regis etiã palatiũ p̃minere cepit ho¬
nore. Deinde consilio inito. sacerdotes
clerus. & populus eade conspiratione
deuoti: tumulanda p̃fatorũ transfer¬
re derreuerunt corpora martyrũ. Que
collecta ingentes populi eito. inposita
honorifice feretro psalsentes maxima cum
exultatione ad iã dudũ p̃parata duce¬
bant remigando sepulem. Et ut deuo¬
te plebis firmaret᷑ fides gaudiũq
augeret᷑ letantiũ. ut terrã inpulsũ
remigiũ: nauisq quescã ferebat cor¬
ꝑa terigit: oblatꝰ ẽ a parentib puer:
uariis infirmitatib affictus cecus
surdus musus ac claudus leuautes
tingens unꝰ fidelit optorio feretri.
infirmũ. continuo uisũ. auditum.
Et uinctus collegio sideliũ lauda¬
bat sanus gradiens dm̃. Sic tripu¬
dians plebs deuota. ꝑtulit menbra

Expanded text:
Crispini ac crispi| niani. Corpora martyCrispini ac crispi| niani. Corpora martyrum se habere in tugurio\lo/ suo recon| dita. His auditis fidelis populus . concurso pie de| uotionis frequentare ad regis etiam palacium praeminire coe| pit honore. Dein consilio inito sacerdotes cleros ac po| pulos eadem conspiratione deuote tomulanda pre| fatorum transferre decreuerunt corpora marthyrum| Que collecto ingentis populi coeto inposita hono| rifice feretrum psallentes maxima cum exulta| tione ad iam dudum praeparata. Ducebant| Remegiendo sepulcra. Et ut deuotae plebi fir| maretur fides gaudiumque augeretur laetan| tium ut terram inpulsum remegum nauis que| sanctam ferebat corpora tetigit. Oblatus est a pa| rentibus puer uariis infirmitatibus adflic| tus. Caecus . surdus . mutus . ac clodus. Leuantes|tingens unus| fideliter operturio feretri infirmum. Continuo| uisum auditum sEt iunctus collegio fidelium . laudabat sa| nus gradiens deum. sic tripudians plebs deuota per| tulit . membra
Abbreviated transcription (Latin):
dauerib reperierunt inspirante diui¬
na ꝓuidentia etiã in amne nauicu¬
lã. Eunc subleuati dẽtrepidatione
suȩ infirmitatis fidutia singuli sin¬
gulorũ leuantes martyrũ corpora.
quasi liberi onerib gradiebant᷑ ita
in offenso uestigio: ut putares eos non
ferre onera sed ab onerib ferri. In¬
gressi itaq in repertã nauiculam.
ꝑgebant contra undã sluminis
illeso gubernaculo ac remige uelo¬
citer cũ corporib martyrũ alacres
senes. Et ut ꝑuenerunt hoc miͣculo
exultantes ad uicinã cellulȩ iã uetu
bra. sepelierunt clã in tugurio suo
extitit mortis in mundo quos seruan¬
dos futuris fidelib populis ad patro¬
ciniũ senũ scõrũ ministerio. ocul¬
te paululũ uoluit. sed ubi ipso in¬
perante psecutionis ꝓcella cessauit:
horũ honor deuotis plebib mox pa¬
tuit. Nã sepe fati senes. the̾auros quoᷤ¬
ꝓ impiis ocultauerant pie fidei popu¬
lis deuotissime ꝓdiderunt dicentes:

Expanded text:
da| uera Repperierunt insperate . diuida| uera Repperierunt insperate . diuina+ prouidentia| etiam in amne nauiculam tunc subleuati de tre| pidatione suae infirmitatis fiducia singuli singu| lorum leuantes martyrum. Corpora quasi liberi. Oneri| bus gradiebantur. Ita inoffenso uestigio ut puta| res eos non ferre onera sed ab oneribus ferri. Ingressi ita| que in reppertam nauiculam pergebant contra| undam fluminis . inuiso gubernatore ac remege| uelociter cum corporibus martyrum alacres senes.| Et ut peruenerunt hoc miraculo exultantes ad| uicinam suae cellulae iam uetulartyrum membra sepelierunt clam| in tugurio suo extetit mortis| in mundo quos seruandus futuris fidelibus populis| ad patrocinium senum sanctorum ministerio. Oculi| paulolum uoluit. Sed ut ipso inperante persecu| tionis procella cessauit. Horum honor deuotis plebi| bus mox patuit. Nam sepefatis senes thesauros| quos impiis. Occultauerant piae fidei populis de| uotissimae prodederunt dicentes.
Abbreviated transcription (Latin):
uoranda sunt derelicta: que xp̃o custo¬
diente: do a morsu eorũ manserunt
utacta. Nocte itaq sequente post
tur ab angelo seni cuida pauperi
cui erat germana coabitatrix cellu¬
le uetula monitũ: ut iã dictorũ cor¬
pora diligenti colligeret humanda.
que senex nulla dubitatione remora¬
tꝰ. quin immo angelica ãmonit ione
securus. assumpta iã dicta in solatiũ
sibi scĩ laboris germana ad locũ ꝓpe¬
rant ubi scĩ martyres decollati iacebant.
talẽ ꝓ consessione xpi susceperant sen¬
tentiã: nauigio ad cellulã p̃satorũ pau¬
ꝑũ duci eorũdẽ martyrũ facillime
poterant. Sed quid agerent paupe¬
res ac infirmi quib nec nauis erat in
ꝓp̃tu. nec nauigandi ingeniũ. nec uiruĩ
etate fessis contra fluminis impetũ sub¬
petebat fidutia: Quid plura loquens
morer: tandẽ ꝑuenientes noctu ad locũ
a scõ angelo sibi ostensũ. Reptis in t̾ ra
decollatorũ intactis a bestuis auibq ca¬

Expanded text:
uoranda| sunt derelicta que christo . custouoranda| sunt derelicta que christo . custodiente deo a morsuo| +rum manserunt intacta. Nocte itaque repente| posttur ab angelo. senem quendam pauperem cui| erat germana cohabitatrix cellule uetula| monitum ut iam dictorum corpora diligenti college| ret cura humana Que senex nulla dubitatione| remoratus quin immo angelica. Ammonitione se| curus adsumpta iamdicta in solatium. Sibi sancti| laboris germana. Ad locum properant . ubi sancti| martyres decollati iacebant .tale pro confessione christi| susceperant. Sententiam nauigio ad cellulam| prefatorum pauperum duci eorundem martyrum| facillime corpora poterant. Sed quid agerent pau| peres ac infirmi quibus nec nauis erat in prumpto.| Nec nauigandi ingenium nec uirium aetate fessis| contra fluminis inpetum subpetibat fiducia . quid| plura loquens morer tandem peruenientes noctu ad lo| cum a sancto angelo sibi ostensum. Reppertis in terra| decollatorum intacta a bestiis auitibusue ca
Abbreviated transcription (Latin):
ni ignis ꝑpetuos cͥuciatus igni p̃cita¬
ret᷑ consũptꝰ. Hȩc uictores uidentes mar¬
tyres deuoti dnõ p̃ces fuderunt ut eos
de colluctatione sui certaminis ereptos
ad se uenire iuberet ꝓpicius. Quib noc¬
te eadẽ ꝑ reuelationẽ ostensũ ẽ quodd
inluces ente die percepturi laborũ
ac confessionis suȩ p̃miũ triũphato¬
res incliti reciperent᷑ a dnõ. Que sta¬
tĩ uisio rei geste exibitione impletaẽ.
Nã maximniauꝰ mox audita satellitis
sui ritiouari perditione: utrũq criͦpi¬
suis gladio gratiarũ dnõ ac iones per¬
soluentes dicebant. Gratias tibi agius
dnẽ qui nos de hoc scło eripiens ad te
uenure p̃cipis elem̃tissune. Et hus aietis
amputatis capitib p̃tiosa in conspec¬
rũ nouenbriũ consũmauerunt felices
martyriũ. Quorũ animȩ in celũ ab
angelis translate. corpora uero ã car¬
nificib bestiis canibq s auib inꝓbis

Expanded text:
ni| ignis perpetuos cruciatos igni praecipitani| ignis perpetuos cruciatos igni praecipitaretur con| sumptus. Haec uictores uidentes martyres . deuote| domino precem fuderunt . ut eos de conluctationi sui cer| taminis ereptos . ad se uenire iuberet propitius. Quibus| nocte eadem per reuelationem ostensum est quod| inluciscente die precepturi laborum ac confessionis| suae premium triumphatures incliti receperentur a domino| quae statim uisio rei gestae exibitione inpleta est.| Nam maximianus mox audita satillitis sui ricioua| ri perditione utrumque Crispisuis gladio graciarum domino actio| nem persoluentes dicebant. Gracias tibi agimus domine.| qui nos de hoc seculo eripiens . ad te uenire precipis clemen| tissimae. Et his dictis . amputatis capitibus . precio| sa in conspecs nouembris consummauerunt .| felicis martyrium Quorum animae in celo ab an| gelis translati. Corpora uero a carnificibus| bisties canebusue ac auetibus inprobis
Abbreviated transcription (Latin):
pẽ oleũq simul iussit feruere. et scõs
denuo martyres in ea p̃cipitari qua¬
si consum̃dos pena p̃cepit. Atubi mi¬
ni̾tri obtẽperantes ꝑfecerunt cuncta
ꝙ sibi ab impio fuerant inperata: scĩ
martyres spei suȩ immobilit̃ incũben¬
tes: alacres siducialit̾ do in oratione
nos ab impio liberare torm̃tis. & sicut
uoliusti nos ꝓ confessiõne tur scĩ nomi¬
nis patir.ita ad consusionẽ diaboli & sa¬
tellitũ eius ab hac etiã pena inlesos¬
uelis educere. Mox oratione finita: eclur¬
it eos angls dñi sine dolore ab igni. ł ẽ
udens se inimicus nichil in illatis ad¬
uersus xpi martyres p̃ualiusse subpli¬
ciis. sese concite furens ritiouarus p̃ci¬
pitauit in ignẽ: & ita morte pessuna ui¬
tã finiuit indignã. O quã iustũ mirũq
diuinȩ equitatis iudiciũ. ut qui multos
xp̃i martyres ad celorũ regna ꝓperantes
igni interemerat cruciatos: ipse ad eter¬

Expanded text:
pem . oleumque simul iussit feruere . et sanctos pem . oleumque simul iussit feruere . et sanctos denuo| martyres in eam precipitari . quasi consummen| dos +poenam precipit. Ad ubi ministri obtemperan| tes perfecerunt cuncta que sibi ab impio fuerant| imperata Sancti martyres spei sue inmobiliter| incumbentes alacres fiducialiter deo in oracio| ne nos ab impio liberare tormentis. Et sicut uoluis| ti nos pro confsione tui sancti nominis pati. Ita ad| confessionem diabuli et satellitum eius ab hac eti| am poena inlesus educere+. Mox oratione finita| eduxit eos angelus domini sine dolore ab igne tunc| uidens se inimicus nihil inlatis aduersus christi mar| tyres preualuisse suppliciis sese concite furens.| Riciouarus precipitauit in ignem . et ita morte| pessima . uitam finiuit indignam. O quam ius| tum mirumque diuinae aequitates iudicium.| ut qui multos christi martyres . ad celorum regna prope| rantes . igne interemerat cruciatos . ipsi ad aeter
Abbreviated transcription (Latin):
potius quasi estiuis lauacris delecta¬
ti cũ ꝓuectione oneris ad alterã na¬
tantes inlesi ꝓuenerunt. fluminis ri¬
pam. Hoc uso ritiouarus miraculo.
instigante diabolo. exagitatꝰ ira. ius¬
sit eos rursũ iunctos custodiri do¬
nec plũbũ inuiectũ igni liquefieret:
in qͦ martyres scõs consum̃dos dem̾¬
inuicta uilesos reddidit ignis: quia eti¬
ã martyres scĩ electos pueros inter cal¬
daicas flãmas hymnũ imitabantur
cantantes. orabantq dnm̃. ac dicebant.
Adiuiia nos ds̃ salutaris nr̃. & ꝓpter
honorẽ nominis tui dne libera nos &¬
ꝓpitius esto peccatis nrĩs ꝓpt̾ nom̃
tuũ. ne forte dicant in gentib ubi
ẽ łs eorũ. Quib hec orantib exiliens
guta plunbi feruens in oculũ riti¬
ouari:. graui illũ dolore crutians exoe¬
cauit afflictũ. At hic fremens posses¬
sus insania dũ medelã corporis ani¬
meq debuit implorare: mortẽ sibi
accelerauit insaniens. Nã picẽ & adi

Expanded text:
potius quasi \e/stiuis la| uacris delectapotius quasi \e/stiuis la| uacris delectati proiecto molari oneri ad alteram| natantes inlesi peruinerunt fluminis ripam hoc| uiso . Ritiouarus miraculo instigante diabulo exa| gitatus ira iussit eos rursus uinctos custoderi donec| plumbum iniectum +igni liquifierit. In quo marty| res sanctos consummendos demeinuicta. inlesos reddidit ig| nis qui etiam martyres sancti electos pueros inter caldai| cas flammas ymnum imitabantur cantantes ora| bant dominum ac dicebant. Adiuua nos deus salutaris| noster . propter honorem nominis tui domine libera nosesto peccatis nostris propter nomen tuum.| Ne forte dicant gentes ubi est deus eorum quibus haec| orantibus . exiliens gutta plumbi feruentes in oculum| riciouari graui illum dolore crucians excecauit.| adflictum adis+ fremens+ possessus insania dum me| dillam corporis animaeque dibuit inplorare . mor| tem sibi adcelerauit insaniens. Nam picem . adi|
Abbreviated transcription (Latin):
eos ritiouarus in torm̃tis quos eiula¬
re ꝓ dolore credebet orantes. indig¬
ne tulit uehementer & uissit sudes
in ungulis eorũ mitti: & lora singu¬
lis de dorso tolli. Quã ussionẽ dũ¬
impiꝰ minister efficaciter conaretur
implere. martyres scĩ inter acerrimos
penarũ dolores s pe gaudentes. in
tribulatione patientes. orabant dñm:
ac dicebant. Iudica dñe iudiciũ nr̃m:
& libera nos ab homine iniquo &
doloso. Niis itaq orantib exilierunt
sudes de ungulis eorũ: & ministros
ꝑcutientes. quosdã interfecerunt:
quosdã uero uulneratos cruciauert̃.
Tunc ritiouarus surore insaniens mo¬
las ad singulorũ colla iubet suspen¬
di & hiemis tempore in fluuio cuiꝰ
uocabulũ est axona uelut sub glatie
demergi. At illi scuto diuine ꝓtecti
uirtutis: dicebant dũo leti super aquã
refectionis educabis nos dñe. Sed fa¬
mulante creatura sua dnõ: marty¬
res eius. nec aqua mergere. nec petra
p̃mere. nec frigus potuit stringere: s

Expanded text:
eos Riciouarus in tormentis quos eiu| lare prae dolore credebat. Orantes indigne tu| lit uehementer . et iussit sudis in ungulis eorum mitti.| et loreis singulis de dorso tolli. Quam iussionem dum| ministri efficaciter conarentur inplere . martyres| sancti inter acerrimos poenarum dolores . spe gauden| tes . in tribulacione pacientes . orabant dominum ac di| cebant. Iudica domine iudicium nostrum . et libera| nos ab homine iniquo et doloso. His itaque orantibus| exilierunt sudes de ungulis eorum . et ministros percu| cientes quos//dam interfecerunt . quosdam uero uulneratos cruciauerunt.| Tunc riciouarus furore insaniens molas ad singulo| rum colla iubet suspendi. Et hiemis tempore in fluuio .| cuius uocabulum est axona uelut sub glaciae| demergi. At illi scuto diuine protecti uirtutis di| cebant domino laeti super aquam refectionis educa| bis nos domine. Sed famulante creatura sua deo mar| tyres eius nec aqua mergeret. nec petra premere . nec| frigos potuit stringere. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ti operis exigerent nisi coacti. Qua gen¬
tiles admiratione ꝑmoti. ita hoy amore
mox sunt deuincti: ut ñ nulli eorũ
non tã necessitate artisicii. quã amo¬
re uerbi dĩ ad beatos martyres ueni¬
rent frequenter. Et ita superna ꝑ eos
opante uirtitte: multi relicto gen¬
tiliatis errore. abdicatisq idolis ma
diligentes toto corde ceperunt..
Audiens autẽ hȩc maxinianꝰ ĩpuis.
concito ad ꝑquirendos eos rixiouarũ
sue direxit impietatis ministrum.
A quo s quesiti. caltiam̃ta sunt ĩ
p̃dicta urbe pauperũ sarcientes rep
nominib ait. Crispine & crispiniane
cuiꝰ cultores cuiusq religionis uos ue¬
neratores fatemini: utrũ iouis an di¬

Expanded text:
”ti| operis exigerint quoacticie qua gen”ti| operis exigerint quoacticie qua gentiles admira| tione permoti . ita horum mox sunt deuincti amore| Vt nonnulli eorum non tam necessitati artificii quam| amore uerbi dei. Ad beatus martyres ueniebant.| frequenter. Et ita superna per eos operante uirtute.| Multi relicto gentilitatis errore abdicatisque| idolis mandiligentes| toto corde coeperunt. Audiens autem haec maxi| mianus impius concete ad perquirendos eos. Ricio| uarum suae direxit impietatis ministrum a quo et qui| siti calciamenta sunt in predicta urbe pauperum| sarcientes repenominibus Ait Crispine et crispiniane . cuius| die cultores. Cuius uel religionis. uos ueneratores| fatimini utrum iouem an di
Abbreviated transcription (Latin):
um sub maximiano & dioclitiano.
qui simul unperio potiti potestate
eade & militia. xp̃i nisi sunt expug¬
nare ecclesiã. persecutio seua in orbe
pene uniuerso ꝑstreperet: quintinꝰ
lutianꝰ rusinus ualerius & eugenius
rome claris orti natalib in galli¬
boris cursu martiriũ consũman¬
tes triũ phatores insignes. migraue¬
runt ad dũm. Quos secuti eacłe fider
deuotione paresq nataliũ nobilit¬
gentiliũ. ut ospiciũ eis eoquod essent
xpiani ac humanitas uetaret᷑. At hii
conperta crudelitate gentiliũ ut
sequentes doctoris gentiũ magisteri¬
ũ. labore mariuũ sibi p̃sentis uitȩ
necessaria ꝓuderent: sutorũ artem
que quiete exerteri potest didicerunt:
in quo opere ita cunctos huiꝰ artis
artifices diuina gratia p̃uenerunt:
ut multi uidentes eorũ opera mira¬
rent᷑ parxter ac diligerent. Nã illud
stupendũ impus ualde erat miracu¬
lũ ut cũ omĩb pene eligantius opa¬
rent᷑ artisicib a nullo mercedẽ pac¬

Expanded text:
um sub maximiano. Et Deocliciano qui simul| imperii potiti potestatem . eadem malitia .| christi nisi sunt expugnare eclesiam. Persecu| tio seua in orbe pene uniuerso praestrepiret. quin| tinus . luceus. rufinus. ualerius. et eugenius. romae| clarus orti natalibus in galliboris cursum martyrio consum| mantes triumphatoris insignis migrauerunt| ad dominum. Quos secuti eadem fidei deuotione. paris que natalium nobiligentilium ut hospicium eis eo quod essent| christiani ac humanitas uetaretur at hi conperta cru| delitate gentilium ut sequentes doctoris gencium| magisterium labore manu\u/m sibi presentes uitae| necessaria prouiderent. Suturum artem que quiete| exercere potest dedicerunt. In quo operi. Ita cunc| tus huius artis artifices diuina gracia+ preuene| runt. Vt multi uidentes eorum opera mirarentur pa| riter ac diligerent. Nam illud stupendum impiis| ualde erat miraculum ut \cum/ omnibus pene elegancius| operarentur artificibus a nullo mercedem per“ac
Abbreviated transcription (Latin):
re iubebo insigni. Pfati martyres
respondentes maxiniano dixerunt.
Non potes nos illatis minis terrere
Pecunia uero tua & honores quos
re xpi nos gaudentes fatemͣ reliquiꝰ¬
se quẽ si & ipse cognoscens diligeres:
non solũ diuinitꝰ hoc imperium:
uerũ etiã uanã demonũ deuotissi¬
me renuntiares culturã. a quo re
ris: similis simulacris cũ diabo¬
lo cͤuciandus in inferno demergeris.:
Maximianus dixit. Sufficiat hactenꝰ
urĩs plures perisse maleficiis. Incli
de impie ignoras d̾m qui te regna¬
hiis auditis: maximianꝰ furens in¬
dignatione. ritiouaro eos sub coniu¬
rationis iunculo dure tradidit cru¬
ciandos dicens ẜ uirtutem istius
dianȩ quȩ orbẽ terrȩ suȩ subdidit
ditioni coniuro: ut hos furciferos
diuersis penis affligens pessima
morte consumas. Tunc impii prin¬
cipis minister impius. impietatis
iussis ob tẽperans. p̃claros martyres
extensos troclea: cedi futib iussit

Expanded text:
ri iubebo insigni prefati| martyres. ri iubebo insigni prefati| martyres. Respondentes maximiano dixerunt. Non| potes nos inlatis minis terreri ri lucrum . pecunia uero tua et honores quos more christi nos gau| dentes fatemur reliquisse quem si et ipse cognos| cens diligeris non solum diuiciis ac imperio. Verum| etiam uana demonum deuotissime renuntiares| cultura. A quo remris.| similis simulacrorum . cum diabulo cruciandos in in| fernum demergeris. Maximianus dixit suffici| at actinus uestris plures perisse maleficiis incli| sericordem impie igno| ras deum . qui te regnaHis auditis maximianus . furens indignacionem| Riciouaro eos sub coniurationis uinculo. dure tradedit| cruciandos dicens. Per uirtute iste diane que orbem| terrae suae subdidit ditioni coniuro. Vt hos furciferos| diuersis poenis adfligens . pessima morte consumas.| Tunc impii principes minister impius +pietatis ius| sis optemperans preclaros martyres extensos +troclea| cede fustibus iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
quib erat fidei immobile supͣ petrã
solidissimã positũ fundam̃tũ. unuis
se ueriq dĩ. constantissue ꝓtestantes
cultores dixerunt. louẽ & apollinem.
mercuriũ ac satͣnũ. aut siquẽ libet
horũ quos gentili deos creditis errore
decepti: nec colimꝰ nec adoramꝰ. his audi¬
tis ritiouarus catenis eos uinctos max¬
imiano impio duci p̃sentandos p̃ce¬
pit. Qui adueniens: a maximiano in¬
respondit adesse utrũq. ꝯuib cũ in¬
troducti fuissent: ide maxinuanꝰ dixit.
Ex quo genere estis aut cui deorũ famu¬
latũ inpenditis: Scĩ uero martyres
fulti suꝑni regis pͣsidio: impio audac¬
ter regi responteͣs dixerunt. Rome no¬
bili orti ꝓgenie. in gallias autẽ ꝓ xpi cdli
cuius etiã usq in finẽ ꝑseuerare cu¬
pimꝰ seruitio scõ. Quib dictis: ua re¬
pletꝰ maximianꝰ ait. Per uirtutes deo¬
rũ qua si in hac stultitia yduraueri¬
tes diis sacrificaueritis: meis ditare
uos opib multis & honore sublimna¬

Expanded text:
t fidei inmobile| supra petram solidissimam positum fundamen| tum unius si ueriquae dei constantissime protes| tantes cultores dixerunt. Iouem et apollonem.| mercorium ac saturnum uel quemlibet horum .| quos gentili deos creditis errore decepti nec colimus| nec adoramus. His auditis ritiouarus catines eos uinctos . maximiano impio duci presentandos .| precipit. Qui adueniens a maximiano inRespondit adesse utrumque quibus| cum introducti fuissent. Idem maximianus dixit| Ex quo genere estis . aut cui deorum famulatum| inpenditis. Sancti uero martyres fulti superni regis| presidio impio audaciter regi. Respondentes di| xerunt romae nobili orti progeniae. In gallias au| tem pro chricuius etiam usque in finem| persiuerare cupimus seruitio sancto . quibus dictis| ira repletus maximianus. Ait per uirtutes deorum| quia si in hac stulticia perdurauerites . diis sacrificaueritis meis ditare uos opibus| multis et honori sublima
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ. fraternã uisitationẽ. & patͣnã
benedictionẽ.ludite sententiã
quã dico. Si quis de successoribꝰ
ur̃is. uel comes. seu cupiditas iudicũ.
aut ulla opposita ꝑsona. hanc do¬
nationẽ. uel confirmationẽ. quã
ꝓ dĩ intuitu. & amore diuino. fie¬
ri uel firmari decreuistis. minuere
aut a loco distrahere maluerui:
apostolica sententia dãpnamus.
& ꝑ pontificalẽ auctoritatem
a liminib sc̃ẽ di eccłȩ sequestra.¬
mus. & a cȩtu suꝑnor segregamꝰ.
& a regno dĩ excludimꝰ. scĩ letri
xp̃i ianitoris. atq clauigeri ce¬
lestis regni interdictu interdi
mittimꝰ. ut in die iudicii cum
diabolo & ministris eiꝰ luctu
quatiente in inferno ꝑfruant᷑
sine gaudio. am̃. Ego iohanne ᷤᷤ
papa. hoc priuilegiũ a mea par-¬
uitate editũ. firmaui. ac robora¬
domni theoderici regis. & roga¬
tu Io  hannis sũmi pontificis.
scripsi & subscripsi. Phas gͦ epłas

Expanded text:
ibus fraternam visitationem et paternam benedictionem. Audite sententiam quam dico. Si quis de successoribus vestris, vel comes seu cupiditas judicum aut ulla opposita persona, hanc donationem vel confirmationem, quam pro Dei intuitu et amore divino fieri vel firmare decrevistis, minuere aut a loco distrahere maluerit: apostolica sententia damnamus, et per pontificalem auctoritatem a liminibus sanctae Dei aecclesiae sequestramus, et a coetu supernorum segregamus, et a regno Dei excludimus; sancti Petri Christi janitoris atque clavigeri caelestis regni interdictu interdicmittimus ut in die judicii cum diabolo et ministris ejus luctu quatiente inferno perfruantur sine gaudio. Amen. Ego Johannes papa hoc privilegium a mea parvitate editum firmavi ac roboradomni Theoderici regis et rogatu Johannis summi pontificis scripsi et subscripsi. » 27.
Abbreviated transcription (Latin):
in pͣsenti uita. & in futura. uitã ȩt̃nã
amen. Qui uͦ nr̃am auctoritatẽ
paruipenderint. & hanc ponti¬
ficalẽ auctoritatẽ manu nr̃a robo¬
ratã infringere uoluerint: in de
dirigimꝰ ad ur̃am clem̃tiã. ut qd
ã nobis roboratũ est. stabile ꝑmit¬
tatis. non solũ a uobis. sed & ab om̃ibꝰ
nr̃is ep̃is qui sunt erga uos.
Ds om̃ipotens qui in cathedra umni¬
tatis doctrinã posuit ueritatis. faci¬
at uos memorẽ intellectorẽꝙ sui.

Expanded text:
in presenti vita, et in futura vitam aeternam, in presenti vita, et in futura vitam aeternam, amen. Qui vero nostrae auctoritati parvipenderint, et hanc pontificalem auctoritatem manu nostra roboratam infringere voluerint, inde dirigimus ad vestram clementiam, ut quod a nobis roboratum est, stabile permittatis non solum a vobis, sed ab omnibus nostris episcopis qui sunt erga vos. Deus omnipotens, qui cathedra unitatis doctrinam posuit veritatis, faciat vos memorem int
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere. ab om̃i mundano stre¬
pitu sequestramꝰ. Si autẽ talis
extiterit causa. ut successores nr̃i
pͣcaria uel beneficia. de rebꝰ ad
clericoꝵ usum ꝑtinentib patra-¬
re maluerint: hoc intͣdicimꝰ in-¬
terdictu etiã anatematis. & pon-¬
tificali auctoritate stabilimus :
ut ipsũ monasteriũ cũ om̃ibꝰ ap¬
& in reliquũ tẽpus. sit in potesta¬
te canonicoꝵ in ipso monasterio
dõ seruientiũ. nec aliqͥs p̃̾sumat
ex his quȩ diximꝰ quȩ memo¬
ratꝰ inclitus rex de reb ꝓpͥis. &
de aliis. ꝑ legale pͣceptũ eidẽ lo¬
co delegauit ad opus canonicoꝵ
inferre aliquã molestiã. sed liceat
eis quiete om̃ia possidere. quo
ualeant liberius ꝓpace sc̃e dĩ eccłẽ.
& uita regis. & comugis & filioꝵ
ac statu regni. dñi clem̃tiam
exorare. Si quis uero obseruator
huiꝰ pͥuigii ã nobis editi extiterit
accipiat mercedẽ a dño. & bene¬
dictionẽ a uobis. & ab om̃ibꝰ nobis

Expanded text:
vivere, ab omni mundano strevivere, ab omni mundano strepitu sequestramus. Si autem talis extiterit causa, ut successores nostri precaria vel beneficia de rebus ad clericorum usum pertinentibus patrare maluerint, hoc interdicimus interdictu etiam anathematis, et pontificali auctoritate stabilimus, ut ipsum monasterium cum his et in reliquum tempus sit in potestate canonicorum in ipso monasterio Deo servientium. Nec aliquis presumat ex his quae diximus, quae memoratus inclitus rex de rebus propriis et de aliis per regale preceptum eidem loco delegavit ad opus clericorum, inferre aliquam molestiam, sed liceat eis quiete omnia possidere, quo valeant liberius pro pace sanctae Dei aecclesiae et vita regis et conjugis ac filiorum ac statu regni, Domini clementiam exorare. Si quis vero observator hujus privilegii a nobis editi extiterit, accipiat mercedem a Domino, et benedictionem a vobis et ab omnibus nobis