comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dict ubi &uiam nondixit matheus responditahĩ paru coniuetine
Nladium tiuum ia sededixit: tunc ait illiihr̃. conuerte gla dium tuumo
quod postfactum appar& dixis sedñm
Quccum e fugisi& auriculam eiur sanauit eum : Numn quam piesatisius
dis ablius istuo quietam hoste suos nompatitur uilnerari. illi iusto
mes temi feruntulepersecutorum uulnera squi in sucustice
nocetum inferusiconauor tenturpos se sccrari: qui in suae stunt
mortis consentione uulnerati : Iuxta alligoriam seruus iste populus est
iudeorum principibus sacerdotum in debito mancipatus obsequio adeo
ut illorum sua su
bar abban dimitti : ihm̃ uero quem paulo ante os anna
conementes filium dauid regemq damabant peterent cruci figi : qui in dñi
pas sione dexttram auriculam id est spiritalem legis intellegentiam perdidit
sinistratantum hoc est uilitate lit terae contentus : quae uidelic& auris

Expanded text:
dicit. Ubi etiam non dixit Matthaeus: Respondit Jesus Petro: Converte dicit. Ubi etiam non dixit Matthaeus: Respondit Jesus Petro: Converte gladium tuum, sed dixit: Tunc ait illi Jesus: converte gladium, quod post factum apparet dixisse Dominum. Et cum tetigisset auriculam ejus, sanavit eum. Nunquam pietatis saffectum, quod etiam hostes suos non passus est uulnerari. illi iusto mortem inferebant, persecutorum uulnera istedocens et ipsos si convertantur posse sanari, qui in suae sunt mortis consensione vulnerati. Juxta allegoriam servus iste populus est Judaeorum, principibus sacerdotum indebito mancipatus obsequio, adeo ut illorum suasu Barabbam dimitti, Jesum vero quem paulo ante hosanna concinentes filium David regemque clamabant, peterent crucifigi. Qui in Domini passione dexteram auriculam, id est, spiritalem legis intelligentiam perdidit, sinistra tantum, hoc est, utilitate litterae contentus. Quae videlicet auris
Abbreviated transcription (Latin):
Respondens autem ihr̃ ait . siniteusq. huc: Nonita senti endum est quasi
placuerit ei usq: huc factum : sed amplius fieri noluerit: cum in uerbis
quaematheus ponit dixisse dñm. conuerte gladium tuum in locum
siuum : omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt . Intelle
isse: illud enimuerius est: quod cum eum interrogassent dicentes
dñe si percutimus ingladio. tunc respandit. sinite usq. huc. id est
nonuos moueat quod futurum est. permittendi sunt usq. huc progeds
hocest ut meadprehendant &impleantur quaedemescripta sunt
sed intermoras uerborum interrogantium dñm &illius respandentis
p&rus defensionis auiditate maiore prodño commotione percuisit¬
sed nom potuerunt ouam simuldiqi quae simulfieri potuerunt: Nop
enimdicer & ÷ espondens autem ihr̃ nisi illorum interat pauisolus
responder& :Namde facto p&ri qui diudicauerit matheriss lus

Expanded text:
Respondens autem Jesus, ait: Sinite usque huc. Non ita sentiendum est, quasi Respondens autem Jesus, ait: Sinite usque huc. Non ita sentiendum est, quasi placuerit ei usque huc factum, sed amplius fieri noluerit, in verbis quae Matthaeus ponit dixisse Dominum: Converte gladium tuum in locum suum; omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt ; inteisse. illud enim uerius est, quod cum eum interrogassent dicentes: domine, si percutimus in gladio? tunc respondit: sinite usque huc, id est non uos moueat quod futurum est; permittendi sunt huc usque progredi. id est ut me adprehendant et impleantur quae de me scripta sunt. sed inter moras uerborum interrogantium dominum et illius respondentis Petrus defensionis auiditate et maiore proSed non potuerunt etiam simul dici quae simul fieri potuerunt. Non enim diceret: Respondens autem Jesus, nisi illorum interrogationi responderet. Nam de facto Petri quid judicaverit, Matthaeus solus
Abbreviated transcription (Latin):
nis quiacaro nondiuinitas conprehenditur : Nllud tamenplus confutatingra¬
tum quod euntradiderit quicum essor dĩfilius propter nos tamen filius
hominis es se uoluit: & quasi dicat. propterteslis cepi ingrate quod tradis
Into rogatiue sane pronuntiandum puto : quasi amantis affectu corripiat
proditone : iuda osculo filium hominis tradis: hocest amoris pignere
pulnus infligis & caritatis officio sangumem fundis & pacis instrum̃ta
nartem in rogas seruus dñm. discipulus prodis magistrum electus auc
Qlidontes antem hi quicirea ipsum erant quod futurum qiet : Dixe ł torem¬
tunt .ci. dñe sipercutimus ingladio : & percursit unus exillis seruum
principis sacerdotum : &amputauit auriculam eius dextram. p&rus hoc
fecit ut iobannes euangelista doc&: eodem nimirum mentis ardore quo
c&era fecerat: sciebat enim quomodo finees puniendo sacrilegos. merce¬
dem iustitiae & sacerdotii perennis acceperit: quod uero sequitur.

Expanded text:
is, quia caro, non divinitas, comprehenditur. Illud tamen plus confutat ingratum, quod eum tradiderit, qui cum esset Dei Filius, propter nos tamen Filius hominis esse voluit. Et quasi dicat: Propter te suscepi, ingrate, quod tradis. Interrogative sane pronuntiandum puto, quasi amantis affectu corripiat proditorem. Juda, osculo Filium hominis tradis? hoc est, amoris pignore vulnus infligis, et charitatis officio sanguinem fundis, et pacis instrumento mortem irrogas, servus Dominum, discipulus prodis magistrum, electus auctorem? Videntes autem hi qui circa ipsum erant, quod futurum erat, dixerunt ei: Domine, si percutimus in gladio? Et percussit unus ex illis servum principis Sacerdotum, et amputavit auriculam ejus dexteram. Petrus hoc fecit, ut Joannes evangelista docet, eodem nimirum mentis ardore, quo caetera fecerat. Sciebat enim quomodo Phinees puniendo sacrilegos mercedem justitiae et sacerdotii perennis acceperit. Quod vero sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
clarificata ecclesia & liberato populo gentiũ adominatione daemo¬
niorum in abditis agunt sacrilegosritus suos qui xp̃o credere
noluerunt : caeca & profunda curiositate submersi: & notandum
quod sp̃s inmundi nec inporcos irent. nisi hoc illis benignus ipse
saluator p&entib: quos certe mabrs sum poss& religare conce¬
der&: rem necessariam docere nos uolens : ut scilic& nouerimus
eos multominus posse sua potestate nocere hominib: quinec peco¬
rib qualibus cumq potuerunt : hanc autem potestatem dr̃ bonus
occulta iustitia nobis dare potest : iniusta non potest. Quod ut
uiderunt factum qui pascebant : fugerunt & nuntiauerunt inciui¬
tatem & inuillas: quod pastores porcorũ fugientes istanuntiaueunł.
significat quosdam &iam primates impiorum : quanquam xp̃ia¬
nam legem fugiant potentiã tamencius ꝑgentes stupendo &
daemonia exierant uestitum : ac sana mente ad pedes eius: & timu¬

Expanded text:
ficata Ecclesia, et liberato populo gentium a dominatione daemoficata Ecclesia, et liberato populo gentium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacrilegos ritus suos, qui Christo credere noluerunt, caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos recte in abyssum posset relegare, concederet: rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus eos multo minus posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscunque potuerunt. Hocculta justitia nobis dare potest, injustam non potest. Quod ut viderunt factum, qui pascebant fugerunt et nuntiaverunt in civitatem et in villas. Quod pastores porcorum fugientes ista nuntiaverunt, significat quosdam etiam primates impiorum, quanquam Christianam legem fugiant, potentiam tamen ejus per gentes, stupendo et daemonia exierant, vestitum, ac sana mente, ad pedes ejus, et timu
Abbreviated transcription (Latin):
tendere perniciem: Erat autẽ ibi grex porcorum multorum
pascentium inmonte : & rogabant eũ ut ꝑmitter& eis in illos ingredi.
& ꝑmisit illis : Ideo ꝑmisit qđ p&ebant dȩ monib: ut ꝑint̃ fectionem
porcorũ. hominib: salutis occasio p̃ber&ur : Pastores enĩ ista
cernentes. statim nuntiant ciuitati: erubescat manicheus: side eadem
sub stantu & exeodem auctore hominum bestiarumq sunt ammȩ:
quomodo obunius hominis salutem duo milia porcorũ suffocant᷑
Inquorũ tamen interitu figuraliter homines inmundi: uocis &
rationis expertes indicantur: qui inmonte superbiae pascentes:
lutulentis oblectant᷑ mactib Talib enĩ ꝑcultus idolorum
possunt daemonia dominari : Nãnisiquis porcimore uixerit
numquã accipi& ineũ diabolus potestatem : aut ad ꝓbandum
tantũ ñ autẽ ad perdendum accipi& : Exierunt ergo de mo¬
nia ab homine & in trauerunt inporcos : & imp&u ab iit grex

Expanded text:
tendere perniciem. Erat autem ibi grex multorum porcorum, tendere perniciem. Erat autem ibi grex multorum porcorum, pascentium in monte: et rogabant eum ut permitteret eis in illos ingredi: et permisit illis. Ideo permisit quod petebant daemonibus, ut per interfectionem porcorum hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quo modo ob unius hominis salutem duo millia porcorum suffocantur? In quorum tamen interitu, figuraliter homines immundi, vocis et rationis expertes, indicantur, qui in monte superbiae pascentes, lutulentis oblectantur in actibus. Talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, nunquam accipiet in eum diabolus potestatem, aut ad probandum tantum, non autem et ad perdendum, accipiet. Exierunt ergo daemonia ab homine, et intraverunt in porcos, et impetu abiit grex
Abbreviated transcription (Latin):
ascendunt : & qua ñ longe a terra ꝑ p&uȩ qui&is. sed qua¬
si cubius ducentis aberant: hoc est tantũ modo animum
quantũ gemina dilectio poscebat ad posuerant: quia se
p&rus negotus sȩcularib exuerat : lam dñm in litore
Cui contra scriptum ẽ. qđ multitudinis credentium erat cor & anima
una: Vnde bene in babylonia linguarũ unitas scissa : in hierusolima
est linguarũ uari&as adunata : & illa confusio. haecuisio pacis inter¬
p̃tatur : quia uidelic& electos inplerisq linguis & gentibus:
una fides acpi&as pacificando confirmat: Iprobos autem plures
sectȩ quã linguȩ dissotiando confundunt: Et rogabant eũ
neimperar& illis ut in abrssumirent : Sciebant daemones
aliquando futurũ. ut ꝑ dñi aduentum mittant᷑ in abrssum
Ñ ipsi futura p̃diuinanter sed proph&arum desedicta recolentes :
ideoq dominici aduentus quam mirabant᷑ gloriam. ad suã rebant᷑

Expanded text:
ascendunt: et quia non longe a terra perpetuae quietis, sed quaascendunt: et quia non longe a terra perpetuae quietis, sed quasi cubitis ducentis aberant, hoc est, tantum mundo animum, quantum gemina dilectio poscebat, apposuerant, quia se Petrus negotiis saecularibus exueCui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor et anima una . Unde bene in Babylonia linguarum unitas scissa, in Hierosolyma est linguarum varietas adunata; et illa confusio, haec visio pacis interpretatur: quia videlicet electos in plerisque linguis et gentibus una fides ac pietas pacificando confirmat, reprobos autem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et rogabant eum ne imperaret illis ut in abyssum irent. Sciebant daemones, aliquando futurum ut per Domini adventum mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed prophetarum de se dicta recolentes, ideoque Domini adventus, quam mirabantur gloriam, ad suam arbitrabantur
Abbreviated transcription (Latin):
ihũ conscendimus. stagnũ trans fr&are conamur : sed qui ñ dormi¬
tauit neq obdormi&. custodiens semꝑ isrł : Nobis tamen sȩpe naui¬
gantib: quasi inter aequoris fremitus obdormit: quando cyebres¬
cente int̃medios uirtutũ nisus. uel inmundorũ spirituũ. uel homi¬
num prauorũ : uel ipso nostrarũ cogitationũ imp&ũ fidei splen¬
dor obtenebrescit : spei celsitudo contabescit. Amoris flamma
refrigescit: Verũ int̃ huius modi procellas ad illũ neces se est
gubernatorẽ curramus: illũ seduli excitemus qui non feruiat
sed imper& uentis: Mox tẽpestates compesc&: refund& tranquil¬
litatẽ : portũ salutis indulgebit : Lib& interhaec paucls.
discussa a postolici nauigiiꝰ uari&ate : qualiter bonos suum
secr&um iuu& : malorumue mistio ꝑturb& intueri. Ecce
enĩ ut a ꝑfectorib: inchoenus postcelebrata dominioe resur¬
rectionis sollemnia : septẽ electi discipuli nauẽ piscaturi

Expanded text:
Jesu conscendimus, stagnum transfretare conamur. Sed qui non dormiJesu conscendimus, stagnum transfretare conamur. Sed qui non dormitavit, neque obdormiet custodiens semper Israel , nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus, vel immundorum spirituum, vel hominum pravorum, vel ipso nostrarum cogitationum impetu fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Verum inter hujusmodi procellas, ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum seduli excitemus qui non serviat, sed imperet ventis. Mox tempestates compescet, refundet tranquillitatem, portum salutis indulgebit. Libet inter haec paucis discussa apostolici navigii varietate, qualiter bonos suum secretum juvet, malorumve permixtio turbet, intueri. Ecce enim, ut a perfectioribus inchoemus, post celebrata dominicae resurrectionis solemnia, septem electi discipuli navem piscaturi
Abbreviated transcription (Latin):
rexis se non crediderunt : Itemq: dixit adeos: Ostulti & tardi
corde ad credendũ inomnibies quae locuti sunt prophecae : Non ne
haec oporcuit pati xp̃m & ita intrare ingloriã suã: Ac siprmeta¬
phoram nauigii dicer& : nonne oportuit xp̃m soporari : undis
nauem inqua quiecebat binc inde uerrentibus : &ita sedatis &xten¬
plo tumidis gurgitum cumulis diuinitatis suae cunstis patefacere poten¬
tiam: Quitimentes miratisunt dicentes adinuicem: quis putas hicẽ
quia &uentis imperat & mart. & oboediunt ei mathcus ita scribit.
porro homines mirati sunt dicentes: qualis est hic & c&era Nonergo
discipuli sed nautȩ &c&eri qui innaui erant mirabantur: sinautem
quis contentose uoluerit eos qui mirabant᷑ fuis sediscipulos. pespon¬
debimus. recte homines appellatos qui necdum potentiã Nouerant
saluatoris : & nos quoq: singuli cum signio dominicȩ crucis im¬
buti saeculum relinquere disponimus : Nauem profesto cum

Expanded text:
iderunt . Itemque dixit ad eos: O stulti, et tardi iderunt . Itemque dixit ad eos: O stulti, et tardi corde ad credendum in omnibus quae locuti sunt prophetae. Nonne haec oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam? Ac si per metaphoram navigii diceret, Nonne oportuit Christum soporari, undis navem in qua quiescebat hinc inde verrentibus, et ita, sedatis exteplo tumidis gurgitum cumulis divinitatis suae cunctis patefacere potentiam? Qui timentes mirati sunt, dicentes ad invicem: Quis putas hic quia et ventis imperat et mari, et obediunt ei. Matthaeus ita scribit: Porro homines mirati sunt, dicentes: Qualis est hic? etc. . Non ergo discipuli, sed nautae et caeteri qui in navi erant, mirabantur. Sin autem quis contentiose voluerit, eos qui mirabantur fuisse discipulos, recte respondebimus homines appellatos, qui necdum potentiam noverant Salvatoris. Et nos quoque singuli cum signo dominicae crucis imbuti saeculum relinquere disponimus, navem quoque cum
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Atille surgens increpauit uentum & tempestatem aquae
& cessauit & fastaẽ tranquillitas: Uentum quippe surgens in¬
crepauit : quia resurrectione celebrata diabolisuperbiã serauit.¬
dumpermortem destruxit cũ quibabebat mortis imperiũ. Tempesta¬
tem quoq: aquȩ surgens cessare fecit : quia uesaniã iudacorum
rabiem quaecaput quatiens clamauerat : sifilius dĩ ẽ descendat
nunc decruce & credimus ei desepuldro surgendo labefecit : Tibi
iuxta litteram notandum quod omnes creaturae sentiant creato
quibus enim increpatur & imperatur sentiun
iestate conditor is qua e apud nos insensibilia: illi sensibilia sunt :
Dixit autem illis ubiest fides uestra. Recte arguuntur qui presente.
xp̃otimebant : cũ utique quiei ad heserit perire non possit: cuisimileẽ
quod post mortis somnum discipulis apparens : & probrauit incredu¬
litatem illorum & duritiã cordis : qui a his qui uiderant eum rssur

Expanded text:
tur: At ille surgens increpavit ventum et tempestatem aquae: tur: At ille surgens increpavit ventum et tempestatem aquae: et cessavit, et facta est tranquillitas. Ventum quippe surgens increpavit, quia resurrectione celebrata diaboli superbiam stradum per mortem destruxit eum, qui habebat mortis imperium; tempestatem quoque aquae surgens cessare fecit, quia vesanam Judaeorum rabiem, quae caput quatiens clamaverat, « Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei , » djuxta litteram notandum quod omnes creaturae sentiant Creatorem. Quibus enim increpatur et imperatur, sentiunjestate Conditoris, quae apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. Dixit autem illis: Ubi est fides vestra? Recte arguuntur qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaeserit perire non possit. Cui simile est quod post mortis somnum discipulis apparens, exprobravit incredulitatem illorum et duritiam cordis, quia iis qui viderant cum
Abbreviated transcription (Latin):
tergaiactantib: tempus subito dominicȩ passionis aduenit. Vnde bene
marcus hocimminente noctis tempore gestum fuisse ꝑ hib& : ut ueri solis
occubitũ ñ sola dñi dormitio. sed & ipsa decedentis lucis hora signific&.
Et descendit procellauenti instagnum & complebant᷑ & periclitabant᷑
Dño puppim crucis qua somnũ mortis carper& ascendente : fluctus
blasphemantiũ ꝑ sequutorũ dȩmonicis excitati procellis ad surgunt.
tam̃ ñ ipsius patientia turbat᷑ . sed discipulorũ in beci
tit᷑ trepidat periclitat᷑.: Accedentes autẽ suscitauerunt eum dicentes.
p̃ceptor perimus: Suscitant dñm discipuli neeo dormiente fluctuũ
feritate dispereant: Quia cuius mortem uiderant maximis uotes
resurrectionem quaerebant ne sidiutius ipse morte carnis sopane tͥ
Eorum mens spiritali inpepecuũ morte perir&: unde bene sequa¬

Expanded text:
terga jactantibus tempus subito dominicae passionis advenit. Unde bene terga jactantibus tempus subito dominicae passionis advenit. Unde bene Marcus hoc imminente noctis tempore gestum fuisse perhibet , ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis hora significet. Et descendit procella venti in stagnum, et complebantur et periclitabantur. Domino puppim crucis, qua somnum mortis carperet ascendente, fluctus blasphemantium persecutorum daemonicis excitati procellis assurgunt, quibus tamen non ipsius patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur, trepidat, periclitatur. Accedentes autem suscitaverunt eum, dicentes: Praeceptor, perimus. Suscitant Dominum discipuli, ne eo dormiente fluctuum feritate dispereant; quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant, ne si diutius ipse morte carnis sopiretur, eorum mens spiritali in perpetuum morte periret. Unde bene sequi
Abbreviated transcription (Latin):
naturam ostendere . dum is qui ut homo dormit innaui. furorem maris
ut ds̃ uerboco erc&. porro iuxtialligorim mare siue stagnũ qo cum
suis transire desiderat tenebrosus a marusq scłi p̃sentis accipit᷑ aestus :
Nauicula autem quã ascendunt nulla melius quã dominicȩ passionis intel¬
legit᷑ arbor : cuius beneficio quiq fideles adiuti emensis mundi fluctib
habitationẽ patriae cȩlestis quasi stabilitatẽ securi litoris obtinent : Quod
aut̃ ipse in una nauiculacum discipulis saluator ascendit alibi quid signi¬
fic& aperit : cũ prȩnuntito siae passionis resurrectionisq mysterio
mox dicebat ad omnes : Siquis uult postme uenire ab neg& sem& ipsũ
& tollatꝰ crucem suã cotidie & sequaturme : Nauigantib aut̃ illis obdor¬
fidelib futuriq regniqui&em animo meditantib: & uel secundo sp̃s
scĩ flatir uel proprũ remigio conatus: infidos mundi fastus certatim post

Expanded text:
rsonae naturam dignatur ostendere, dum is qui ut homo dormit in navi, furorem maris rsonae naturam dignatur ostendere, dum is qui ut homo dormit in navi, furorem maris ut Deus verbo coercet. Porro, juxta allegoriam, mare sive stagnum quod cum suis transire deNavicula autem quam ascendunt, nulla melius quam Dominicae passionis intelligitur arbor; cujus beneficio quique fideles adjuti emensis mundi fluctibus habitationem patriae coelestis quasi stabilitatem securi littoris obtinent. Quod autem ipse in unam naviculam cum discipulis Salvator ascendit, alibi quid significet aperit, cum praenuntiato suae passionis resurrectionisque mysterio mox dicebat ad omnes: Si quis vult post me venire, abneget seipsum, et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me . Navigantibus fidelibus, futurique regni quietem animo meditantibus, et vel secundo Spiritus sancti flatu, vel proprii remigio conatus infidos mundi factus certatim post
Abbreviated transcription (Latin):
sese ad custodiã litterȩ foris fixerunt : & quasi xpm potius ad carnalra
docenda cogunt exire : quam se ad discenda spiritalia consentiunt in¬
trare : Quirespondens dixit adeos: mater mea & fr̃s mei hisunt qui
uerbum dĩ cudiunt & faciunt : totauitȩ cȩlestis ꝑfectio duob his con¬
p̃hendit᷑ uerbũ scilic& dĩ cudire & facere . unde supra dñs parabolã
seminis exponens ait ileos . qui auditu tantũ uerbum susceperint terrã
esse reprobam : bonã uero eos qui incordebono &optimo uerbũ qd audiunt:
r&ineant & fructum afferant ipatientia : Quimater dñi uocant᷑
eoquod illum cotidie suo uel exemplo uel dicto quasi pariant inmente
proximorum  fr̃s quoq sunt eiuscum &ipsi faciunt uoluntatem
patris eius qui incielis est . Pactum ẽ autẽ inunadierum &ipseascendit inuram
nauiculam & discipuli eius & at adillos trans frexemus transstignũ &

Expanded text:
sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia docenda cogunt exire, quam se ad discenda spiritalia consentiunt intrare. Qui respondens, dixit ad eos: Mater mea et fratres mei hi sunt qui verbum Dei audiunt, et faciunt. Tota vitae coelestis perfectio duobus his comprehenditur, verbum scilicet Dei audire et facere. Unde supra Dominus parabolam seminis exponens, ait eos qui auditu tantum verbum susceperint terram esse reprobam; bonam vero eos qui in corde bono et optimo verbum quod audiunt retineant, et fructum afferant in patientia. Qui mater Domini vocantur, eo quod illum quotidie suo vel exemplo vel dicto quasi pariant in mente proximorum. Fratres quoque sunt ejus, cum et ipsi faciunt voluntatem Patris ejus qui in coelis est. Factum est autenaviculam, et discipuli ejus, et ait ad illos: Transfretemus trans stagnum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
legis intuentib dicit᷑: Et quicumq non hab& &iam qđ putat sehabere
aufer&ur ab illo Nammater & fr̃s ihũ synagoga excuius carne est
editus & populus est iudeorum : qui saluatore intus docente uenien¬
tes intrare nequeunt : Cuius spiritaliter intellegere dictaneglegunt:
prȩoccupans enim turba eius ingredit᷑ domum : quia differente iudea
gentilitas confluxit ad xp̃m : atq: interna uitȩmssteria quanto
fide uicinior tantomentecapacior hausit : iuxta qd psalmista ait.
accediteadeum & inluminamini: Et nuntiatum ẽ illi: mater tua
& fratres tui stant foris uolentes teuidere : Intus est uerbum : intus
lumen : Vnde supra ut intrantes inquit uideant lumen : Siergo foris stan¬
agnoscunt᷑ : quem ad modum nos agnoscimus siforis stemus : Foris
enim stantes uolunt dnm uidere : quispiritalem in lege sensũ ñ quȩrentes:

Expanded text:
legis intuentibus dicitur: Et quicunque non habet, etiam quod putat se habere, legis intuentibus dicitur: Et quicunque non habet, etiam quod putat se habere, auferetur ab illo. Nam mater et fratres Jesu, synagoga, ex cujus carne est editus, et populus est Judaeorum: qui Salvatore intus docente, venientes intrare nequeunt, cujus spiritaliter intelligere dicta negligunt. Praeoccupans enim turba, ejus ingreditur domum, quia, differente Judaea, gentilitas confluxit ad Christum, atque interna vitae mysteria, quanto fide vicinior, tanto mente capacior hausit. Juxta quod psalmus ait: Accedite ad eum, et illuminamini . Et nuntiatum est illi: Mater tua et fratres tui stant foris, volentes te videre. Intus verbum, intus est lumen; unde supra: Ut intrantes inquit videant lumen. Si ergo foris stanscuntur exemplum, quemadmodum nos agnoscemur, si foris stemus? Foris enim stantes volunt Dominum videre, qui spiritalem in lege sensum non quaerentes,
Abbreviated transcription (Latin):
tate intellegentiae p̃mit᷑ . ut eo maiora p̃mia r&ributionis inueniat
quo magis studio inuentionis claborat : Uenerunt aut̃ ad illũ mater
& fratresciur & ñ poterant adire eum p̃turba : Fratresdñi non filui
beitȩ semꝑuirginis mariȩ iuxta heluidiũ Neefilii ioseph de alia uxore
uxta quos damputandi sed eorum potius intellegendi sunt e se cognati
sicut & supra disseruimus sane quod dñs ad matrem fratt brerugtatois
abos ficio uerbi dis si mulat egredi: ñ maternȩ refutat obsequ apneri
mis amplius quai maternis affectib debere demonstrat. dem nolm
exemplo qđ uerbo cõmendains: quiamat patrem aut matre plusqua namo
nonemo digsus Nsominuriose fr̃ĩ contemnit. sed opus spiritile carnis¬
cognationi p̃ferens religiosiorem cordiũ copulam doc& esse quã corporũ¬
N ÷stice autẽ haeclectio superiori concinit ubi deiudeis litteram solũ

Expanded text:
itate intelligentiae premitur, ut eo majora praemia retributionis inveniat, itate intelligentiae premitur, ut eo majora praemia retributionis inveniat, quo magis studio inventionis elaborat. Venerunt autem ad illum mater et fratres ejus, et non poterant adire ad eum prae turba. Fratres Domini, non filii beatae semper virginis Mariae, juxta Helvidium, nec filii Joseph de alia uxore, juxta quosdam, putandi, sed eorum potius intelligendi sunt esse cognati, sicut et supra disseruimus. Sane quod Dominus ad matrem fratresque rogatus, ab officio verbi dissimulat egredi, non maternae refutat obsequia pietariis amplius quam maternis affectibus debere demonstrat, idem nobis exemplo quod verbo commendans, Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus . Non injuriose fratres contemnit, sed opus spiritale carniscognationi praeferens, religiosiorem cordium copulam docet esse quam corporum. Mystice autem haec lectio superiori concinit, ubi de Judaeis litteram solum
Abbreviated transcription (Latin):
quia quiamorem hab& uerbi : dabit᷑ illi & sensus intellegendi quod
amat : At qui uerbi amorem non hab& audiendi &iam siuel naturali
ingenio uel lit terario secallere putarit exercitio . Nulla uerȩ sapi¬
entue dulcedine gaudebit qd &si specialiter dea postolis quibus
caritate fideq potitis datum ẽ nos sem ssterium regnidĩ : &
de ꝑfidis iudeis quiiparabolis uidentes ñ uidebant : & audientes
non intellegebant : qd uidelic& litteram legis inquagloriabant᷑ amis¬
suri essent dictũ uideant᷑ . potest tamen & generaliter accipi : quia
nimirũ sȩpȩ lector ingeniosus neglegendo sepriuat sapientia quam
simplex sed studiosus elaborando degustat : Idcirco aut̃ saepe & desidio¬
sus ingeniũ accepit ut de neglegentia iustius puniat᷑ . quia qd sine labore
ad sequi potuit scire contemnit : &idcirco nonnumquã studiosus tard¬

Expanded text:
Quia qui amorem habet verbi, dabitur illi et sensus intelligendi quod Quia qui amorem habet verbi, dabitur illi et sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiamsi vel naturali ingenio vel litterario se callere putarit exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter de apostolis, quibus charitate fideque potitis, datum est nosse mysterium regni Dei, et de perfidis Judaeis, qui in parabolis videntes non videbant, et audientes non intelligebant, quod videlicet litteram legis, in qua gloriabantur, amissuri essent, dictum videatur: potest tamen et generaliter accipi, quia nimirum saepe lector ingeniosus negligendo se privat sapientia, quam simplex, sed studiosus, elaborando degustat. Idcirco autem saepe et desidiosus ingenium accipit, ut de negligentia justius puniatur, quia quod sine labore assequi potuit scire contemnit. Et idcirco nonnunquam studiosus tard
Abbreviated transcription (Latin):
sinuat᷑ discentib Suꝑ cande librũ ergo ponit iucernã cũ dicitapłr: Ñ
sic pugno tãquã aera cȩdens : sed castigo corpus meũ & seruituti subicio
ne forte alis p̃dicans ipsere prob: mueniar : Non cnĩ ẽ occultũ qd̃ ñ¬
manifest&ur nec absconditũ qd̃ ñ cognoscat᷑ & inpalamueniat : Noli
inquit er ubescere euangeliũ dĩ sed intertenebnar psecutorũ lumen
uorbi scrra ur̃i corporis cande labrũ leuate fixamente r&ionter illũ
rũ ributionis extremaediem : quo mluminabit dr̃ ab iconditte nebilo¬
rũ amanisestabit congitationes cordium: tuno &eñ &iobado
modo auditir Instanter nos doc& uerbo auscultir quatenis &nto
illud pectore continueruminare & alicno ructare sufficunus aditui
qui enim hab& dabit᷑ illi : & quicũq: ñ hab& &iã quod putat sehabere
aufer&ur ab illo : Totainquit intentione uerbo qd auditis operãdate:

Expanded text:
sinuatur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sinuatur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sic pugno, tanquam aerem caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Non enim emanifestetur, nec absconditum quod non cognoscatur et in palam veniat. Nolite inquit erubescere Evangelium Dei, sed inter tenebras persecutorum, lumen verbi supra vestri corporis candelabrum levate, fixa mente retinentes illum retributionis extremae diem, quo illuminabit Deus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordium . Tunc enim et vos modo auditis. Instanter nos docet verbo auscultare, quatenus et nostro illud pectore continue ruminare, et alieno ructare sufficiamus auditui. Qui enim habet, dabitur illi. Et quicunque non habet, etiam quod putat se habere, auferetur ab illo. Tota inquit intentione verbo quod auditis operam date.
Abbreviated transcription (Latin):
parabolis. Nuncostendit pereos aliquando &iam c&eris idem misterium esse
reuelandum : & pectus omniũ quidomũ essent intraturi fidei flammis inlus¬
trundum quib: &iã uerbis trpice fiduciã doc& p̃dicandi : nequitimore
carnalium in cõmodorũ iucem scientiȩ quã nouit abscondat : uasienim
& lati nomine carnem : Iucernae aut̃ uocabulo uerbum de signat : Qd qui
obin&um ut dixi carnaliũ in commodorũ occultat : ipsam carnẽutiq p̃po¬
nit manifestatione ueritatis & eaquasi operit uerbũ qd p̃dicare trepidat
Supra cande labrũ aut̃ ponit iucernã qui corpus suũ ministerio dĩ subicit ut
superioriit p̃dicatio ueritatis & infertor seruitus corporis ꝑ ipsam tam̃
corporis seruitutẽ excelsior luceat doctrina quae perofficia corpora¬
la idest peruocẽ & linguã & c&eros corporis motus in bonis operib: in¬

Expanded text:
parabolis, nunc ostendit per eos aliquando etiam caeteris idem mysterium esse parabolis, nunc ostendit per eos aliquando etiam caeteris idem mysterium esse revelandum, et pectus omnium qui domum Dei essent intraturi fidei flammis illustrandum. Quibus etiam verbis typice fiduciam docet praedicandi, ne quis timore carnalium incommodorum lucem scientiae quam novit abscondat. Vasis enim et lecti nomine, carnem; lucernae autem vocabulo, verbum designat. Quod qui ob metum ut dixi carnalium incommodorum occultat, ipsam carnem utique praeponit manifestationi veritatis, et ea quasi operit verbum quod praedicare trepidat. Supra candelabrum autem ponit lucernam, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritcorporis servitutem excelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est, per vocem et linguam et caeteros corporis motus, in bonis operibus in
Abbreviated transcription (Latin):
affert & facit aliud quidem centum : aliud aut̃ sexaginta : porro aliud
triginta : triginta referunt᷑ ad nuptias . Nam & ipsadigitorũ coniuno
tio & quasi molli osculo secomplectens & foederiens maritũ pingit &
coniugem : Sexaginta aduiduas eo qd mangustiu & tribulatione
sint positȩ : unde & in superiore digito deprimunt᷑ . quantoq: muor
est difficultas ex ꝑtȩ quondam uoluntatis in lecebris abstinere : tanto
maius & pͥmiũ: porrocentesimus numerus quȩsodiligenter lector
attende a sinistra traens fertur addexterã : & his quidem digitis
sed noneadem manu quib: in leuamanii nuptȩ significant᷑ e uiduo
circulũ faciens ex primit uirginitatis coronam  Aliter fructum¬
operari : Centesimũ qd̃ addexterã regni uitam p̃dicat a &ernam¬
Nemo autem lucernam accendens operit cam uase aut subtus lectũ ponit :
sed supra cande labrum ponit. ut intrantes uideantlumen : Quia supsar
dixerat apostolis. uobis datumẽ nos semysteriũ regnidĩ : c&eris autem in

Expanded text:
affert, et facit aliud quidem centum, aliud autem sexaginta, porro aliud triginta, ttio et quasi molli osculo se conplexans et foederans maritum pingit. et coniugem. sexaginta uero ad uiduas, eo quod in angustia et tribulatione sint positae, unde et superiori digito deprimuntur, quantoque maior est difficultas expertae quondam uoluptatis inlecebris abstinere, tanto maius et praemium. porro centesimus numerus — diligenter quaeso, lector. adtende — de sinistra transfertur ad dextram, et isdem quidem digitis, sed non eadem manu, quibus in laeua nuptae significantur et uiduae, circulum faciens exprimit uirginitatis coronam. Oro te, quoperari. Centesimum, quod ad dexteram regni vitam praedicat aeternamNemo autem lucernam accendens, operit eam vase, aut subtus lectum ponit, sed supra candelabrum ponit, ut intrantes videant lumen. Quia supra dixerat apostolis: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in
Abbreviated transcription (Latin):
reuelanda : concludens hanc reuelationẽ non inuili quolib& concliabu¬
lo : sed in conspectu supernaeciuitatis. a &ernaq regis aciudicis agendã
& ne ex eo quodait . eos qui senegauerint essedenegandos. unacunctorum
hocest eorum quistudio : & eorum qui infirmitate uelignorantia negañ
condicio putar&ur continuo subiecit.
Etomnis quidict uerbum infilium hominis remit&ur illi: Es autem
qui in spm sc̃m blas phemauerit. non remit&ur. qui scandalizatur
carnemea mehominem tantũ arbitrans quod filius sim fabri & fratres
habeam ia cobum &ioseph &iudam : & homo uorator acuini potatar
sim: talis opinio atq blasphenia quanquam culpa non careat erroris :
tamen hab& ueniam proptercorporis uilitatem: Quiautem manifeste
in tellegens operadĩ cum de uirtute negore nompossit: eadem stimulatus

Expanded text:
revelanda, concludens hanc revelationem non in vili quolibet conciliaburevelanda, concludens hanc revelationem non in vili quolibet conciliabulo, sed in conspectu supernae civitatis aeternique Regis ac Judicis agendam. Et ne ex eo quod ait, eos qui se negaverint esse denegandos, una cunctorum, hoc est, eorum qui studio, et eorum qui infirmitate vel ignorantia negant, conditio putaretur, continuo subjecit: Et omnis qui dicit verbum in Filium hominis, remittetur illi; ei autem qui in Spiritum sanctum blasphemaverit, non remittetur. Qui scandalizatur carne mea, me hominem tantum arbitrans, quod filius sim fabri, et fratres habeam Jacobum, et Joseph et Judam , et homo vorator ac vini potator sim , talis opinio a blasphemia quanquam culpa non careat erroris, tamen habet veniam propter corporis utilitatem; qui autem manifeste intelligens opera Dei, cum de virtute negare non possit, eadem stimulatus
Abbreviated transcription (Latin):
biliter artifex d&oto quocaro nr̃a constiterat eam mirabili & ineffa¬
bili celernate restitu&: Nec aliquid attpebit ad eius red integrationẽ
utrum capilli ad capillos redeant : &unges adungues : anquicquid
eorum perierat mut&ur in carnem : & in partes alias corporis reuoc&ur : cu¬
rante artificis prouidentia nequid indecens fiatꝰ. Nolite ergotimere multis
passerib: plures estis : Nonplures estis legendum : quod ad conparationem nu¬
meri pertin&. sed plurłs estis. hoc est maioris apud dm̃ merit dignitatis
&aestimationis quam innumera passerum uel corpora uel genera: conputa¬
mini : Dico aut̃ uobis omnes quicumq confessus fuerit mecoram
hominib: & filius hominis confitebitur in illo coram angelis dĩ
Qui autem negauerit mecoramhominib: denegabitur coram angelis dĩ.
Respicit adsuperiora ubi dictum est operta quae lib&. & abscondita esse

Expanded text:
biliter artifex de toto quo caro nostra constiterat eam mirabili et ineffabiliter artifex de toto quo caro nostra constiterat eam mirabili et ineffabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem utrum capilli ad capillos redeant, et ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in partes alias corporis revocetur, curante artificis providentia ne quid indecens fiat. Nolite ergo timere, multis passeribus pluris estis. Non plures estis legendum est, quod ad comparationem numeri pertinet; sed pluris estis, hoc est, majoris apud Deum meriti, dignitatis et aestimationis, quam innumera passerum vel corpora vel genera computamini. Dico autem vobis: Omnis quicunque confessus fuerit me coram hominibus, et Filius hominis confitebitur illum coram angelis Dei. Qui autem negaverit me coram hominibus, denegabitur coram angelis Dei. Respicit ad superiora, ubi dictum est operta quaelibet et abscondita esse
Abbreviated transcription (Latin):
anima fit cadauer : itaresurrectione reparandam dicamus : ut eaquaedilabun¬
tur : & in alias . atq alias aliarum rerum species formasq uertuntur :
Quamuis ad corpus redeant undedilapsa sunt. : Ad easdem quoq corpo¬
ris partes ubi fuerunt redire necessesit: Alio quin sicapillis capitis
redit . quod tam crebratonsura detraxit : siunguib: quod totiens dempsit
exsectio: In moderata & indecens cogitantib: &ideo resurrectionem carnis
non credentib: occurrit informositas : sedquem ad modum sistatuacuius¬
lib& solubilis m &alli : autigneliquescer&. aut conter&ur inpuluerem
autcanfunder&ur in massam : & eam uell& artifex rursus exillius ma¬
teriae quantitate reparare : nihil inter esset ad eius integritatem. quae
particula materiae. cui membrestatuae redder&ur. : Dum tam en
totum ex quo constituta fuerit resumer& . ita ds̃ mirabiliter atq meffa¬

Expanded text:
anima fit cadaver, ita resurrectione reparandam dicamus, ut ea quae dilabunanima fit cadaver, ita resurrectione reparandam dicamus, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt redire necesse sit. Alioquin si capillis capitis redit, quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informositas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli, aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae partotum ex quo constituta fuerit resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
non desinit. dipondius quoquinq passeres ueneunt. idestuenduntus. :¬
genus est ponderis leuissimi ex duob: assib: compositi. quaerit for¬
tas se aliquis. quomododicat apostolus  Numquid debobus cura est
dõ cumitq bos passere pra&iosior existat: sed aliud cura. aliud uero est scien¬
tia. deniq numerus capillorum. de quo consequenter . ait. Sed & capilli capi¬
tis uestri omnes numerati sunt : Non mactu conputationis : sed in facultate
cognitionis accipitur: Non enim sollictam ds̃ curaenumerantis intendit excu¬
biam sed cui cognita sunt omnia quasi numerata sunt omnia : bene tam en-
numerata dicuntur : quia qua e uolumus seruare numeram us: ubi inmensam
dĩ erga homines ostendit prouidentiam & in effabilem signat affectum
quod nil nr̃m dm̃ lateat : & parua &am otiosaq dieta eius scientiam non fu¬
giant : Derident intellegentiam ecdesi asticam ihoclo co qui carnis resur¬
rectionem negant : Quasinos ipsam terrenam materiam quaedisce . dente

Expanded text:
non desinit. Dipondius quo quinque passeres veneunt, id est venduntur, genus est ponderis levissimi, ex duobus assibus compositi. Quaerit fortasse aliquis, quomodo dicat Apostolus: Nunquid de bobus cura est Deo ? cum utique bos passere pretiosior existat. Sed aliud cura, aliud vero est scientia. Denique numerus capillorum de quo consequenter ait: Sed et capilli capitis vestri omnes numerati sunt, non in actu computationis, sed in facultate cognitionis accipitur. Non enim sollicitam Deus curae numerantis intendit excubiam, sed cui cognita sunt omnia, quasi numerata sunt omnia. Bene tamen numerata dicuntur, quia quae volumus servare numeramus. Ubi immensam Dei erga homines ostendit providentiam, et ineffabilem signat affectum quod nil nostrum Deum lateat, et parva etiam otiosaque dicta ejus scientiam non fugiant. Derident intelligentiam ecclesiasticam in hoc loco, qui carnis resurrectionem negant, quasi nos ipsam terrenam materiem quae discedente
Abbreviated transcription (Latin):
& bona agere : & tamen sub graui tribulationũ fasce desudare : sed iux¬
ta uocem dñi fructũ ꝑpatientiã reddunt : quia cũ humiliter flagella
suscipiunt post flagella ad requiem sublimiter suscipiunt᷑ o& fructum

Expanded text:
 bona agere, et tamen sub gravi tribulationum fasce desudare: sed juxta vocem Domini, fructum per patientiam reddunt, quia cum humiliter flagella suscipiunt, post flagella ad requiem sublimiter suscipiuntur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
sicoram hominib: inperfectionis aliquid habereuideantur: qm̃ dili¬
gentibus dm̃ omnia cooperantur inbonum : his qui secundum propositũ
uocati sunt sc̃ : Si autem peruersa est intentio quae praecedit: prauum est
omneopus quod sequitur. quam uis rectum esse uideatur :
Uide ergo nelumen quod inteest tenebraesint: hocest neipsa cordis inten¬
tio quaelumen est animae uitiorum caligine fusc&ur. sed ula discr&ione per¬
pende. iucta quod a libi praecipitur : omni custodia seruatuum cor : qm̃ ex
ipso uita procedit. Siergo corpus tuum totum lucidum fuerit non ha¬
bens aliquam partem tenebrarum : erit lucidum totum : & sicut lucerna
fulgoris inluminabitte : totum corpus nr̃m omnia nr̃ a operadicit : quia
&a postolus membra nr̃ a nuncupat quaedam quã e in probat & mortifican

Expanded text:
si coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam dilisi coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti . Si autem perversa est intentio quae praecedit, pravum est omne opus quod sequitur, quamvis rectum esse videatur. Vide ergo ne lumen quod in te est tenebrae sint. Hoc est, ne ipsa cordis intentio quae lumen est animae, vitiorum caligine fuscetur, sedula discretione perpende. Juxta quod alibi praecipitur: Omni custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit . Si ergo corpus tuum totum lucidum fuerit, non habens aliquam partem tenebrarum, erit lucidum totum, et sicut lucerna fulgoris illuminabit te. Totum corpus nostrum omnia nostra opera dicit, quia et Apostolus membra nostra nuncupat quaedam opera, quae improbat, et mortifican
Abbreviated transcription (Latin):
qui eclesiam fideliter ingrediuoluer int lumen ueritatis palam que ant intueri :
qua seitentia iuda eorum quoq proceres condemnat : qui signa qua erentes exteri¬
us apertam lucis ianuam noluerint intrare credendo: deq praecepit neope¬
ra tantum modo sed & cogitationes &ipsas &iam cordis intentiones mundare
& castigare meminerint:
sequitur.
Lucerna corporis tui est oculustius: corpus quippedicit operaquaepalã
cunctis apparent: oculum uero ipsam mentis intentionem qua operatur : &
decuius merito eadem operalucis antenebrarum sint opera discernuntur:
Sicut ipse consequenter exposuit dicens. Sioculus tuus fuerit simplex
totum corpus tuum lucdum erit. Si autem nequam fucrit : &iam
corpus tuum tenebrosum erit. Si inquit purarectaq intentione quae
potes agere bona studueris : lucis profecto sunt opera quȩ facis. &iam

Expanded text:
qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Qua sententia Judaeorum quoque proceres condemnat, qui signa quaerentes exterius, apertam lucis januam noluerint intrare credendo. Denique praecipit ne opera tantummodo, sed et cogitationes, et ipsas etiam cordis intentiones mundare et castigare meminerint. Nam sequitur: Lucerna corporis tui est oculus tuus. Corpus quippe dicit opera quae palam cunctis apparent; saeculum vero ipsam mentis intentionem, qua operatur, et de cujus merito eadem opera lucis an tenebrarum sint opera, discernuntur, sicut ipse consequenter exposuit, dicens: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit; si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum tenebrosum erit. Si, inquit, pura rectaque intentione quae potes agere, bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
exposuit : ubi ea terminata mox subdidit dicens : Sic erit & generationi huic
pessimȩ id est quod deuno quo lib& specialiter ge risolereiarraui . hocintota
generaliter huius populi gentegeri non desinit: Inmundus quippe sp̃s exi¬
uit a iuda eis. quando acceperant lege : &ambulauit perloca arida quaerens
sibi requiem: Expulsus uidelic& aiudaeis ambu lauit pergentium solitudiness¬
quaecum postea dño credidissent : ille non inuento loco innationibus dixit.
reuertar ad domum meam pristinam unde exiui: habeo iudaeos quos ante
dimiseram : Queniens inuenit uacantem scopis mundatam: uacabat enim
templum iudacorum & xp̃m hospitem non habebat dicentem. Dimit¬
t&ur uobis domus uestra deserta: quia igitur dĩ &angelorum prȩsidia
non habebant : & ornati erant superfluis obseruationibus pharisa eorum
lucernam superposuit : quia nostris infrontibus fidem suae in carnationis ad fixit : ut

Expanded text:
exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulaquae cum postea Domino credidissent, ille non invento loco in nationibus, dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi, habebo Judaeos quos ante dimiseram: Et veniens invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitem non habebat dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta . Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorumlucernam superposuit, quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tem ab onis actibus perneglegentiam : ornatam simulatis uirtutibus perhypo¬
chrisin: & tunc uadit & as sumit septem alios sp̃s nequioresse : & ingressihabitant
ibi : ꝑ septem malos sp̃s uniuersa uitia designat : quem cumq enim post baptis ma
siue prauitas her&ica seu mundana cupiditas arripuerit mox omnium proster
n& in imauitiorum: underecte nequi ores. tunceum sp̃s dicuntur ingressi : quia
non solum habebit illa septem uitia : quae septem spiritalib: sunt contraria uirtu¬
tib sed & perhypochrisin ipsas seuirtutes habere simulabit.
Et sunt nouissima hominis illius peiora priorib. Melius quippeerat ei uiã
ueritatis non cognoscere . quam postagnitionem r&rorsum conuerti: quod in iu¬
datraditore uelsimone mago c&erisq: talib: specialiter legimus impl&um:
Quo autem generaliter haec parabolatendat : ipse secundum matheum saluator

Expanded text:
tem a bonis actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypotem a bonis actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypocrisim. Et tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi. Per septem malos spiritus universa vitia designat. Quemcunque enim post baptisma sive pravitas haeretica, seu mundana cupidinet in ima vitiorum. Unde recte nequiores tunc eum spiritus dicuntur ingressi. Quia non solum habebit illa septem vitia, quae Septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisin, ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Melius quippe erat ei viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum converti. Quod in Juda traditore, vel Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator