comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
formosã solere picturã: nomen hominis qui hoc facere soleba
quasi certũ posui cum sit incertum. quia memoria me
fefellit: Hoc autem : soranus auctor medicinae scripsit regẽ
ciprium facere solere. sed nomen eius proprium non ex¬
pressit. Hoc opus: sic incipit. Contumelias tuas & uerba
ma ledica iuli ane
DEFIDE SEE. ET CARITATE LIBER UNUS
cripsi &iam librum de fide. spe: & caritate. cum ame
adquem scriptus est postulas s& ut aliquod opusculũ
haber& meum de suis manibus non recessurum: quod
genus grȩci enchiridion uocant. Ubi satis diligenter mihi
uideor esse complexus. quomodo sit colendus ds̃: quã sapien¬
tiam esse hominis utiq ueram. diuina scriptura definit.
hicliber: sic incipit Dici non potest dilectissime fili laurenti.
quantũ tua eruditione delecter
ibrum de cura ꝓmortuis gerenda scripsi: cum interrogatus litte
ris fuissem. utrum ꝓsit cuiq post mortẽ. quod corpus eius ap̃ud scĩ alicui

Expanded text:
formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus, auctor medicinae, scripsit regem Cyprium facere solere, sed nomen eius proprium non posuit. Hoc opus sic incipit: Contumelias tuas et uerba maledica, Iuliane. DE FIDE, SPE, CARITATE LIBER VNVS. Scripsi etiaad quem scriptus est, postulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchiridion vocant. Ubi satis diligenter mihi videor esse complexus quomodo sit colendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter.Librum de Cura pro mortuis gerenda scripsi, cum intris fuissem, utrum prosit cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
illa quȩ ex eis decerpserat qui ea comiti ualerio miserat
non omnia eo modo quo uiliano dicta sunt ad eundem
comitem scripta: sed non nulla eorũ aliquantũ fuisse mutato
Scripsi ergo sex libros aduersus illos quattuor. sed meorũ duo
primi. testimonus scõrum qui fidem catholicam post apłos
defenderunt: uiliani imprudentia redarguitur : qui tanquã
manicheorũ dogma nobis obiciendum putauit. quia exadã
trahi dicimus originale peccatum: quod per lauacrum
regenerationis. non solũ in maioribus. uerũ &iam in pariuilis
soluitur. Iuantũ autem ipse iulianus quibusdã sententus
suis ad uiu& manicheos: in primi libri mei parte posteriore
monstraui. Ceteri autem nr̃i quattuor. retiduntur illis
singulis singuli. Uerum in huius tanti tamq elaborati
operis quinto uolumine. ubi cõmemoraui deformẽ maritũ
conuigi suae nedeformes parer&. proponere in concubitu

Expanded text:
illa, quae ex eis decerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, illa, quae ex eis decerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, non omnia eo modo, quo a Iuliano dicta sunt, ad eundem comitem scripta, sed nonnulla eorum aliquantum inmutata. scripsi ergo sex libros aduersus illos quattuor, sed meorum duo primi testimoniis sanctorum, qui fidem catholicam post apostolos defenderunt, Iuliani inpudentiam redarguunt, qui tamquam Manicheorum dogma nobis obiciendum putauit, quia ex Adam trahi dicimus originale peccatum, quod per lauacrum regenerationis non solum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quantum autem ipse Iulianus quibusdam sententiis suis adiuuet Manicheos, in primi libri mei parte posteriore monstraui. ceteri autem nostri quattuor redduntur illis singulis singuli. uerum in huius tanti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae, ne deformes pareret, proponere in concubitu
Abbreviated transcription (Latin):
illud fuit. Hinc factum est. ut hi nr̃i ad illum duo libri
essent hoc opus: sic incipit: Gaudentius donatistarum
cuius operis ea causa extitit. quod ad priscillianistas here¬
ticos uestigandos. qui hȩresim suam non solũ negando atq:
mentiendõ. uerũ &iam p̾eierando existimant occulendam.
uisum est quibusdam catholicis priscilli anistas se debere
simulare. ut eorum latebras penetrarent. Quod ego fieri
phibens: hunc librum condidi Hicliber: sic incipit.
Multa mihi legenda misisti
CONTRA DUAS EPISTOLAS PELAGIANORŨ : LIBRI .IIII.
ecuntur libri quattuor. quos contra duas epłas¬
pelagianorum ad ep̃m romanȩ aecclesiae bonifacium
scripsi. quia cum in manus eius uenissent. ipse mihi eas
miserat. inueniens in illis calũpniose interpositum nomen
meum. Hoc opus. sic incipit. N oueram te quidem fama cele
nterea libri quattuor iuliani pelagiani quos supra
cõmemoraui. uenerunt & iam uim anus nr̃as. in quibus cõperi

Expanded text:
illud fuit. Hinc factum est ut hi nostri ad illum duo libri illud fuit. Hinc factum est ut hi nostri ad illum duo libri essent. Hoc opus sic incipit: Gaudentius Donatistarum cujus operis ea causa exstitit, quod ad Priscillianistas haereticos vestigandos, qui haeresim suam non solum negando atque mentiendo, verum etiam pejerando existimant occulendam, visum est quibusdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. Quod ego fieri prohibens, hunc librum condidi. Hic liber sic incipit: Multa mihi legenda misisti. CAPUT LXI. Contra duas Epistolas Pelagianorum, libri quatuor. Sequuntur libri quatuor, quos contra duas epistPelagianorum ad episcopum Romanae Ecclesiae Bonifacium scripsi; quia cum in manumiserat inueniens in illis calumniose interpositum nomen meum. Hoc opus sic incipit: Noueram te quidem fama celebVLIANVM LIBRI SEX. Interea libri quattuor Iuliani Pelagiani, quos supra commemoraui, . uenerunt etiam in manus nostras, in quibus comperi
Abbreviated transcription (Latin):
ullorum septem. quos innra collatione auctorẽ suȩ defensionis
eegerant. exortans eum ad unitatẽ catholicã. & dissuadens
incendium quose ac suos cum ipsa in qua erat aecdesia
consumere minabatur. addens &lam ut si se iustos putarent
fugerent potius scđm preceptum dnĩ xp̃i. quã nefandis se
ignibus concremarent: ille rescripsit epłas duas. unã breuẽ
festinante ut asseruit perlatore. aliam prolixam: quasi
plenius diligentiusq respondens. Hasmihi supra memoratꝰ
tribunus existim auit mittendas. ut eas potius ipse refellerẽ.
quas ambas uno libro redargui. Qui cum in ciusdem gau.¬
dentii perueniss& manus. rescripsit quod ei iusum est adme¬
ipsum. nulla ratione respondens. sed magis se nec respondere.
nec tacere potuisse declarans. Quod cum satis poss& intel¬
ligenter legentibus. & nr̃a atq ipsius dicta conferentibus
apparere : nolui tamen sine rescripto relinquere. quicquid

Expanded text:
illorum septem quos in nostra collatione auctores suae defensionis illorum septem quos in nostra collatione auctores suae defensionis elegerant, exhortans eum ad unitatem catholicam, et dissuadens incendium quo se ac suos cum ipsa in qua erat ecclesia consumere minabatur, addens etiam ut si se justos putarent, fugerent potius secundum praeceptum Domini Christi quam nefandis se ignibus concremarent; rescripsit ille epistolas duas: unam brevem, festinante, ut asseruit, perlatore; aliam prolixam, quasi plenius diligentiusque respondens. Has mihi supra memoratus tribunus existimavit mittendas, ut eas potius ipse refellerem; quas ambas uno libro redargui. Qui cum in ejusdem Gaudentii pervenisset manus, rescripsit quod ei visum est ad meipsum, nulla ratione respondens, sed magis se nec respondere, nec tacere potuisse declarans. Quod cum satis posset intelligenter legentibus, et nostra atque ipsius dicta conferentibus apparere, nolui tamen sine rescripto relinquere quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
quod istũ mundũ non ds̃ fecerit. nec ds̃ legis quȩ data est
per moysen: & prophetarum ad eandem legẽ pertinentium
uerus sit ds̃ sed pessimus demon. cum apud carthaginem
multis confluentibus & attentissime audientibus in platea
maritima legeretur: peruenerunt ad eum fr̃s studiosissime
xp̃iani. eumq mihi redarguendũ sine ulla dilatione miser̃
multum rogantes ut nec ego respondere differrem. Refelli
eum libris duobus. Iuos idõ prenotaui contra aduersarium
legis & prophetarum: quia codex ipse qui mis sus est. nomen
non habebat auctoris. Hoc opus: sic incipit. Librũ quem
misistis fratres dilectssimni : uo¬
CONTRA
ONTRA GAUDENTIUM DONATISTARUM EEESCOBUO
LIBRI
er idem tempus. dulcitius tribunus & notarius. hic
erat in africa executor inperialium iussionum
contra donatistas datarum. Iuicũ dediss& littęrãs
ad gaudentium tamugatensem donatistarum ep̃m. unum

Expanded text:
quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, quae data est quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, quae data est per Moysen, et prophetarum ad eandem legem pertinentium uerus sit deus, sed pessimus daemon, cum apud Carthaginem multis confluentibus et attentissime audientibus in platea maritima legeretur, peruenerunt ad eum fratres studiosissime Christiani eumque mihi redarguendum sine ulla dilatione miserunt multum rogantes, ut nec ego respondere differrem. refelli eum libris duobus, quos ideo praenotaui: contra aduersarium legis et prophetarum, quia codex ipse, qui missus est, nomen non habebat auctoris. Hoc opus sic incipit: Libro, quem misistis, fratres dilectiCONTRA ONTRA GAUDENTIUM DONATISTARUM EPISCOPUM, LIBRI Per idem tempus Dulcitius tribunus et notarius hic erat in Africa executor imperialium iussionum contra Doad Gaudentium Tamugadensem Donatistarum episcopum, unum
Abbreviated transcription (Latin):
presũptionis cuis ostendi. Iuem tamen iuuenem. non ꝓpere
detestandũ. sed adhuc docendum quanta potui lenitate
tractaui : & ab eo rescripta correctionis cius accepi. Huuis
operis liber adrenatum. sic incipit. Sinceritatem tuam erga
nos. Ad petrum autem sic Dño dilectissimo fr̃ĩcomp̃sbitero
Pętro. Duorum uero nouissimorum ad uincentiũ uictorem
primus sic incipit. Quod mihi ad te scribendum putaui.
cripsi duos lbros de coniuigus
adulterinis: quantũ potui scđm scripturas cupiens
soluere difficillimam quȩstionem. quod utrũ enoda¬
tissime fecerum. nescio : ĩmmo uero non me peruenis se ad huius
rei perfectionem sentio. quamuis multos sinus eius aperueri.
quod iudicare poterit quisquis intelligenter legit. Huius
operis primus. sic incipit. Prima quȩ̨stio est fr̃ dilectissime
pollenti. Secundus autem sic. Ad ea quȩ mihi scripseras
siue marcionistae suie cuius lib& eorũ quorum error opinat

Expanded text:
praesumptionis eius ostendi. quem tamen iuuenem non praepropere praesumptionis eius ostendi. quem tamen iuuenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate tractaui et ab eo scripta correctionis eius accepi. Huius operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos; ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo patri et conpresbytero Petro; duorum uero nouissimorum ad Vincentium Victorem primus sic incipit: Quod mihi ad te scribendum putaui. Scripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, secundus autem sic: Ad ea, quae mihi scripseras.siue Marcionistae siue cuiuslibet eorum, quorum error opinatur,
Abbreviated transcription (Latin):
odẽ tempore quidam uincentius uictor in mauritania
caesariensi. inuenit apud hispanum quendã p̃sbiterũ
petrũ nonnullum opusculum meum: ubi quodam
loco de origine animae hominum singulorum. utrũ exilla¬
una prima hominis. ac deinde exparentibus propagentur.
ansicut illi uni. sine ulla ꝓpagatione singulȩ singulis dentur.
me nescire confessus sum. uerũptamen scire animã non corpus
esse sed sp̃m. & contra esta ista mea ad eundẽ petrũ scripsit
ille duos libros: quos mihi de caesarea renatus monachus misit
Iuibus ego lectis. responsione mea quattuor reddidi. Unum
ad renatum monachum: alterũ ad presbiterum petrum. & duos
ad eundem uictorem. Sed ad petrũ quamuis habeat libri
prolixitatem. tamen epistola est: quam nolui atribus ceteris
separari: In his autem omĩbus. in quibus multa necessaria disse¬
runtur: defendi de origine animarum quȩ singulis hominib
dantur cunctationẽ meã. & multos errores atq prauitates

Expanded text:
odem tempore quidam Vincentius Victor in Mauritania Caesariensi inuenit apud Hispanum quendam presbyterum Petrum nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa primi hominis ac deinde ex parentibus propagentur an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum, uerum tamen scire animam non corpus esse, sed spiritum, et contra ista mea ad eundem Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. quibus ego lectis responsione mea quattuor reddidi, unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum et duos ad eundem Victorem. sed ad Petrum quamuis habeat libri prolixitatem, tamen epistula est, quam nolui a tribus ceteris separare. in his autem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam et multos errores atque prauitates
Abbreviated transcription (Latin):
inferiores partes humani corporis non adõ
sed adiabolo factas opinantur. & om̃i ũ exillis partib flagitio¬
rũ licentia tribuentes. impurissime uiuunt. Hos & iam
uenustianos quidam uocant
LXXXUI
IRTUILIANIS TAC

Expanded text:
inferiores partes humani corporis non a Deo, sed a diabolo factas opinantur, et omnium ex illis partibus flagitiorum licentiam tribuentes impurissime vivunt. Hos etiam Venustianos quidam vocant. LXXXVI. TERTULLIANISTA
Abbreviated transcription (Latin):
bl quod dixi. qđ aut̃. ẽ. omni anima melius. id dm̃ dicimus.
sginta & sex aedificati tempłi. FluII: de centum quinquaginta
urginibus ELx: de die aut̃ & hora nemo scit. neq angeli
glorũ. neq filius hominis. nisi pat̾ solus. Quii¬
: SAOESIMA prima : de eo qđ scriptum. ẽ. in euuangelio.
arbas dñm inmonte pauisse depanibus quinq Uħi quod
dixi. duo pisces duasillas significare ꝑsonas. regiam scilic& &
sedotalẽ. ad quas & iam saeroscã illa unctio ꝑtinebat: dicendũ
potius fuit maxnne ꝑtinebat. qm̃ unctos aliquando legimus &
ꝓphetas.

Expanded text:
bi quod dixi: quod autem est omni anima melius, id deum dicimus, raginta sex aedificati templi; quinquagensima septima de centum quinquaginta gensima: de die autem et hora nemo scit, neque angeli caelorum neque filius hominis, nisi pater solus; sexagensima prima de eo, quod scriptum est in euangelio, turbas dominum in monte pauisse de panibus quinque. ubi quod dixi: duos pisces duas illas significare personas, regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat, dicendum potius fuit: maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et prophetas.
Abbreviated transcription (Latin):
bonumest. & ubi erit quod scriptũ est: sine fidẽ impossibile
est dõ placere . An respondebis non inquantũ infidelis eiꝰt
sed inquantum homo est arbor bona est: Dequo ergo dñs
dit non potest arbor mala bonos fructus facere. quando¬
quidem quicunq erit. aut homo aut angeluserit. Sed si

Expanded text:
bonum est. Et ubi erit quod scriptum est, Sine fide impossibile bonum est. Et ubi erit quod scriptum est, Sine fide impossibile est Deo placere ? An respondebis, Non in quantum infidelis est, sed in quantum homo est, arbor bona est? De quo ergo Dominus ait, Non potest arbor mala bonos fructus facere ? quandoquidem quicumque erit, aut homo, aut angelus erit. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
solus impuis negat esse peccatum. Quod ut intelligas: quã uis
iam satis inde fuerit disputatum. tamen quia magna res est.
adhuc paulisper ausculta: Ecce eadem cõmemoro quae
ipse posuisti. Sigentilis qui non uiuit exfide nudũ operuerit
periclitantem liberauerit. aegri uulnera fouerit. diuicias
honestae amicitiae impenderit: ad testimoniũ falsũ nec
tormentis potuerit impelli. quaero abste: utrũ haec opera
bona benefacia t anmale. Sienim quãuis bona. male
tamen facit. negare non potes eum peccare qui male quolib&
facit. Sed quiã eum non uis cũ facit ista peccare: profecto
dicturus es & bona facit & bene Fructus ergo bonos facit
arbor mala . quod fieri non posse ueritas dicit. Noli preci-¬
pitare sententiam: diligenter considera: quid te respondere
conueniat. Andicis hominẽ infidelẽ arborem bonam.
plac& ergo dõ. Neq enim bono potest non placere. quod

Expanded text:
solus impius negat esse peccatum. Quod ut intelligas, quamvis solus impius negat esse peccatum. Quod ut intelligas, quamvis jam satis inde fuerit disputatum, tamen quia magna res est, adhuc paulisper ausculta. Ecce eadem commemoro quae ipse posuisti. « Si gentilis » qui non vivit ex fide, « nudum operuerit, periclitantem liberaverit, aegri vulnera foverit, divitias honestae amicitiae impenderit, ad testimonium falsum nec tormentis potuerit impelli; » quaero abs te, utrum haec opera bona bene faciat, an male. Si enim quamvis bona, male tamen facit; negare non potes eum peccare, qui male quodlibet facit. Sed quia eum non vis, cum facit ista, peccare; profecto dicturus es, Et bona facit, et bene. Fructus ergo bonos facit arbor mala: quod fieri non posse Veritas dicit. Noli praecipitare sententiam, diligenter considera quid te respondere conveniat. An dicis hominem infidelem arborem bonam? Placet ergo Deo: neque enim bono potest non placere quod
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis aliquando timidius id posuisse uidearis. quia
non dixisti: potest omnibus carere peccatis. Uerũ nec
quibusdam dicere uoluisti. sed tanquã tibi ipse denima
urã presũptione erubueris ita sententiã temperasti. uta
urã & nr̃a poss&e uoce defendi. Nam si apud pelagians
discutiatur respondebitur. idõ non dictũ quibusdam
quia omibus peccatis hominem carẽre posse dixisti
Siautem apud nos & hic respondebitur idõ non dictum om̃ibus.
qm̃ quemlib& hominem uolueris intelligi. proquibusdam
pcccatis necesse habere ueniam postulare. Sed qui scimus
quid sentiatis. nescire non possumus quomodo ista dicatis.
Sigentilis inquis nudũ operuerit. nũquid quia non est
ex fide peccatum est. Prorsus inquantũ non est exfide pec¬
catum est: non quia perseipsum factum quod est nudum
operire peccatum est: sed detali opere non in dño gloriari.

Expanded text:
Quamvis aliquanto timidius id posuisse videaris; quia Quamvis aliquanto timidius id posuisse videaris; quia non dixisti, Potest omnibus carere peccatis. Verum nec quibusdam dicere voluisti; sed tanquam tibi ipse de nimia vestra praesumptione erubueris, ita sententiam temperasti, ut et vestra et nostra posset voce defendi. Nam si apud Pelagianos discutintur, respondebitur ideo non dictum quibusdam, quia omnibus peccatis carere hominem posse dixisti: si autem apud nos, et hic respondebitur ideo non dictum omnibus, quoniam quemlibet hominem volueris intelligi, pro quibusdam peccatis necesse habere veniam postulare. Sed qui scimus quid sentiatis, nescire non possumus quomodo ista dicatis. 30. « Si gentilis, » inquis, « nudum operuerit, numquid quia non est ex fide, peccatum est? » Prorsus in quantum non est ex fide, peccatum est; non quia per se ipsum factum, quod est nudum operire, peccatum est: sed de tali opere non in Domino gloriari,
Abbreviated transcription (Latin):
siue ista causa sit siue alia quae multo amplius me lat&e
tamen quod dubitare nonpossum: quantũ lib& ꝓficiamus
sub hoc honere corruptibilis corporis si dixerimus quia
peccatũ non habemus. nosipsos decipimus.: & ueritas unh
non est. Propter quod & scã aeccłia &iam intalibus sius
membris ubi maculã criminis & rugam non hab& falsitat
lic& contradicente superbia ura: non desinit dõ dicere
dimitte nobis debita nr̃a. Tu autem quanta arrogantia
& de urãe presũptione uirtutis dixeris. per facile igitus
studio scĩtatis quod ds̃ adiuuat potest homo carere peccats
ille non agnoscit qui dognata ur̃a non nouit. Nam & studuã
sc̃ĩtatis sine aduitoro dĩ uultis in hominis uoluntate p̃ceita
quod merito ds̃ debeat aduiuare non gratis. & si creditis
hominem in hac aerumnosa uita posse carere peccatis.
ut non inse habeat quare dicat. dimitte nobis debita na:

Expanded text:
sive ista causa sit, sive alia quae multo amplius me latet: sive ista causa sit, sive alia quae multo amplius me latet: tamen quod dubitare non possum, quantumlibet proficiamus sub hoc onere corruptibilis corporis, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Propter quod et sancta Ecclesia etiam in talibus suis membris, ubi maculam criminis et rugam non habet falsitatis , licet contradicente superbia vestra, non desinit Deo dicere, Dimitte nobis debita nostra. Tu autem quanta arrogantia et de vestrae praesumptione virtutis dixeris, Perfacile igitur studio sanctitatis, quod Deus adjuvat, potest homo carere peccatis; ille non agnoscit, qui dogmata vestra non novit. Nam et studium sanctitatis sine adjutorio Dei vultis in hominis voluntate praecedere, quod merito Deus debeat adjuvare, non gratis: et sic creditis hominem in hac aerumnosa vita posse carere peccatis, ut non in se habeat quare dicat, Dimitte nobis debita nostra.
Abbreviated transcription (Latin):
tantoq fpũ eius impleatur. ut id sibi non ratione sola. sed
ȩterno quoq amore preponat Multũ est disput ando
uelle monstrare. Sapit hȩc : qui fatigatus fame. reuertitur
ad sem&e ipsum & dicit. Surgam & ibo ad patrẽ meũ. Unde
itaq scimus neforte quia hoc superbiȩ malũ tunc animũ
tẽptare non poterit. & contra quod decertemus omnino
nullum erit quando tanta saciabitur uisione. & tanta
inflammabitur caritate superioris boni. ut ad seipsũ sibi placendo
deficere. ab illius delectatione non possit: Idõ factum est inlo:
infirmitatis huius. ne superbe uiueremus. ut sub cotidiana peccas
remissione uiuamus. Propter quod superbiae malum. nec
apłs paulus est arbitrio suo creditus. Sed quia nondum
uenerat ad tantã participationẽ. superioris illius bonĩ u
illic iam non poss& extollihic illi est angelus satanȩ cola¬
phizator. ne hic ubi poterat extolleretur appositus. Sel

Expanded text:
tantoque spiritu ejus impleatur, ut id sibi non ratione sola, sed tantoque spiritu ejus impleatur, ut id sibi non ratione sola, sed aeterno quoque amore praeponat; multum est disputando velle monstrare. Sapit haec qui fatigatus fame revertitur ad semetipsum, et dicit, Surgam, et ibo ad patrem meum . Unde itaque scimus, ne forte quia hoc superbiae malum tunc animum tentare non poterit, et contra quod decertemus omnino nullum erit, quando tanta satiabitur visione, et tanta inflammabitur charitate superioris boni, ut ad se ipsum sibi placendo, deficere ab illius dilectione non possit; ideo factum est in loco infirmitatis hujus, ne superbe viveremus, ut sub quotidiana peccatorum remissione vivamus? Propter quod superbiae malum nec apostolus Paulus est arbitrio suo creditus: sed quia nondum venerat ad tantam participationem superioris illius boni, ut illic jam non posset extolli, hic illi est angelus satanae colaphizator, ne hic ubi poterat extolleretur, appositus . 29. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tamen parum scio. cumscio quȩcunq illa causa sit. quod nec
uisti dĩ sit iniquitas. nec omĩpotentis infirmitas: Est igitur
aliquid in eius abdito altoq consilio: cur quamdiu uiui mus
in hac carne mortali. est in nobis contra quod mens dimic&
nr̃a. est & iam propter quod dicamus. dimitte nobis debita
nra. Sed ut tibi sic loquar tanquam homini homo. & talis
homo. cuius terrena in habitatio deprimit sensum multa
cogitantem: nihil est increaturis quod attin& ad institutarum
diuinitus merita naturarum. rationali mente prestancuis
Unde fit consequens: ut mens bona magis sibi placeat. magisq
scipsa delect&. quam quȩlib& alia creatura. Quam uero
periculose immo perniciose sibi placeat. cum per hoc tumescit
tipo. & morbo inflationis extollitur. quamdui non uid&
sicut uidebit infine sũmum illud & inmutabile bonum.
incuius cõparatione se spernat. sibiq caritate illius uilescat.

Expanded text:
tamen parum scio, cum scio, quaecumque illa causa sit, quod nec tamen parum scio, cum scio, quaecumque illa causa sit, quod nec justi Dei sit iniquitas, nec omnipotentis infirmitas. Est igitur aliquid in ejus abdito altoque consilio, cur quamdiu vivimus in hac carne mortali, est in nobis contra quod mens dimicet nostra: est etiam propter quod dicamus, Dimitte nobis debita nostra . Sed ut tibi sic loquar tanquam homini homo, et talis homo cujus terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem , nihil est in creaturis, quod attinet ad institutarum divinitus merita naturarum, rationali mente praestantius. Unde fit consequens ut mens bona magis sibi placeat, magisque se ipsa delectet, quam quaelibet alia creatura. Quam vero periculose, imo perniciose sibi placeat, cum per hoc tumescit typho et morbo inflationis extollitur, quamdiu non videt sicut videbit in fine summum illud et immutabile bonum, in cujus comparatione se spernat, sibique illius charitate vilescat,
Abbreviated transcription (Latin):
uera quȩ dico abste paulo ante commemorata. & huic ipsiop
tuo quo mihi respondere uideris inses Ta sic non adtendis
sic obliuisceris. non iam freneticis sed lethargicis compararis
Mirarite dicis quod tam excellens meũ uidelic& siul
uridenter loqueris non uidit ingeniũ. quantũ udl
in hoc quoq uiuerim. quia dixi aliis peccatis d
peicata uincuntur. Continuo quippe subditis. atq concluditis
dicentes. Perfacili igitur studio scĩtatis quod ds̃ adiuuat. potest
homo carere peccatis. Sienim uincuntur inquis peccata
peccatis. quanto magis possunt uirtutibus peccata superari:
quasi nos negemus adiutoriũ di tantũ ualere si uelit. ut
hodie nullas concupiscentias malas habere possimus.
contra quas uel inuictissime dimicemus. & tamen non fieri.
nec tu negas Cur autem nonfiat. quis cognouit sensũ dñi Non

Expanded text:
vera quae dico abs te paulo ante commemorata, et huic ipsi operi vera quae dico abs te paulo ante commemorata, et huic ipsi operi tuo quo mihi respondere videris inserta, sic non attendis, sic oblivisceris; non jam phreneticis, sed lethargicis compararis. 28. « Mirari te » dicis, « quod tam excellens, » meum videlicet, sicut irridenter loqueris, « non vidit ingenium, quantum vos in hoc quoque juverim, quia dixi, Aliis peccatis alia peccata vincuntur. » Continuo quippe subditis atque concluditis dicentes: « Perfacile igitur studio sanctitatis, quod Deus adjuvat, potest homo carere peccatis. Si enim vincuntur. » inquis, « peccata peccatis, quanto magis possunt virtutibus peccata superari? » Quasi nos negemus, adjutorium Dei tantum valere, si velit ut hodie nullas concupiscentias malas habere possimus, contra quas vel invictissime dimicemus: et tamen non fieri, nec tu negas. Cur autem non fiat, quis cognovit sensum Domini ? Non
Abbreviated transcription (Latin):
tu ipse inter cetera &iam ista uerba mea posuisti ubi dixi
anima enim & corpus. & quȩcunq bona animȩ & corporis
naturaliter insita &iam inpeccatoribus dona dĩ sunt. qm̃
ds̃ non ipsi ista fecerunt: Dehis autem quȩ faciunt dictũ dt
om̃e quod non est ex fide peccatum est. Hanc breuẽ sed utq
apertam sententiã meã simente tenuisses. puto quod tam
improbus non fuisses. ut nosposse dicere assereres. quia corpis
paganorũ corpus non sit: & oculi paganorũ sensũ non habeus
intuendi. & frumenta quae inpaganorũ nascuntur agrs
frumenta non sint. Utenim tibi tanquã desomno excitan
eadem uerba mea repetam. quae tuae memoriae fortas¬
sis ut haec diceres excideruntꝰ Haec etiam inpeccatou¬
b dona dĩ sunt: qm̃ ds̃ non ipsi ista fecerunt. Dchisat
quae faciuint dictum est. om̃e quod non est exfide peccatun
est. Sed cum insa.dicis & rides: frenetico essimilis. Cum auti

Expanded text:
tu ipse inter caetera etiam ista verba mea posuisti, ubi dixi: « tu ipse inter caetera etiam ista verba mea posuisti, ubi dixi: « Anima enim et corpus et quaecumque bona animae et corporis naturaliter insita etiam in peccatoribus dona dei sunt, quoniam deus, non ipsi ista fecerunt; de his autem quae faciunt dictum est: omne quod non est ex fide peapertam sententiam meam si mente tenuisses, puto quod tam improbus non fuisses, ut nos posse dicere assereres, quia « corpus Paganorum corpus non sit, et oculi Paganorum sensum non habeant intuendi, et frumenta quae in Paganorum nascuntur agris, frumenta non sint. » Ut enim tibi tanquam de somno excitato eadem verba mea repetam, quae tuae memoriae fortassis ut haec diceres exciderunt, « Haec etiam in peccatoribus dona Dei sunt; quoniam Deus, non ipsi ista fecerunt: de his autem quae faciunt dictum est, Omne quod non est ex fide, peccatum est. » Sed cum insana dicis et rides, phrenetico es similis: cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
animi fornicantis. & uera insania est hominis dicentis. hoc dedecꝰ
&ridentis. Nos autem absit ut dicamus quod corpus paga¬
norũ corpus nonsit & cetera huius modi. Neq enim
est consequens. ut si non est uera uirtus qua gloriatur
impius. non sit uerũ corpus quod operatur ds̃. Sed
plane possumus dicere hereticorum frontem non esse frontem. Ano
mẽbrum quod fecit ds̃ significare intelligamur frontis nomix
sed pudorem. Quid si non inco ipso libro meo cui respondisse te
iactas ante prestruerem. nẽ in hac sententia qua dicimus oñ
quod non est ex fide peccatũ est. &iam illa intelligantur i.¬
fidelium quae dona sunt dĩ. siue in animi siue incorporisbos
Ibi enim sunt & ista quae inaniter garris. corpus & oculi &
membra cetera. In eo genere sunt & iam quae in agris pagam
frumenta nascuntur. quorũ dĩ creator est non pagan: Ani

Expanded text:
animi fornicantis, et vera insania est hominis dicentis hoc dedecus animi fornicantis, et vera insania est hominis dicentis hoc dedecus et ridentis. Nos autem absit ut dicamus quod corpus Paganorum corpus non sit, et caetera hujusmodi. Neque enim est consequens, ut si non est vera virtus qua gloriatur impius, non sit verum corpus quod operatur Deus. Sed plane possumus dicere, haereticorum frontem non esse frontem, si non membrum quod fecit Deus, significare intelligamur frontis nomine, sed pudorem. Quid, si non in eo ipso libro meo, cui respondisse te jactas, ante praestruerem, ne in hac sententia, qua dicimus, Omne quod non est ex fide, peccatum est; etiam illa intelligantur infidelium, quae dona sunt Dei, sive in animi, sive in corporis bonis? Ibi enim sunt et ista quae inaniter garris, corpus, et oculi, et membra caetera. In eo genere sunt etiam quae in agris Paganorum frumenta nascuntur, quorum Deus creator est, non Pagani. Annon
Abbreviated transcription (Latin):
crat igitur in eis uera iusticia. quia non actibus sed finibus
pensantur officia. Sed facete ac lepide homo elegantissim
& urbanissimus. Sidicatur inquis quia castitas infideliũ
castitas non est. eadem fronte dicetur. quia corpus paga¬
norum corpus nonsit: & oculi paganorũ sensũ ñ habeant
intuendi. & frumenta quae inpaganorũ nascuntur agris
frumenta nonsint. Et multa inquis alia quae tantae
absurditatis sunt: ut risũ possint intelligentibus cõmouere
Nonplane risum. sed fletum pocius intelligentibus ur̃ cõ¬
mou& risus sicut mentibus amicorũ sanorũ fletũ cõmou&
risus freneticorum. Ita ne aut contra scripturas scãs infi¬
delis animũ fornicari negas. aut esse in animo fornicante
uerã castitatem dicis & rides & sanus es. Unde . quomodo.
quaratione. istud fieri potest: Prorsus nec illaẽ. castitas
uera. nec sanitas ur̃a. Prorsus in quã necuera est castitas

Expanded text:
erat, inquam, in eis vera justitia; quia non actibus, sed finibus erat, inquam, in eis vera justitia; quia non actibus, sed finibus pensantur officia. 27. Sed facete ac lepide homo elegantissimus et urbanissimus, « Si dicatur, » inquis, « quia castitas infidelium castitas non est; eadem fronte dicetur quia corpus Paganorum corpus non sit, et oculi Paganorum sensum non habeant intuendi, et frumenta quae in Paganorum nascuntur agris, frumenta non sint: et multa, » inquis, « alia quae tantae absurditatis sunt, ut risum possint intelligentibus commovere. » Non plane risum, sed fletum potius intelligentibus vester commovet risus, sicut mentibus amicorum sanorum fletum commovet risus phreneticorum. Itane aut contra Scripturas sanctas infidelis animum fornicari negas, aut esse in animo fornicante veram castitatem dicis; et rides, et sanus es? Unde, quomodo, qua ratione istud fieri potest? Prorsus nec illa est castitas vera, nec sanitas vera. Prorsus, inquam, nec vera est castitas
Abbreviated transcription (Latin):
quam catilina punietur: non quia iste bonus. sed quia ille
magis malus: & minus impius quam catilina fabricius na
ueras uirtutes habendo. sed aueris uirtutibus non plurimls
deuiando. Anforte & istis qui exibuerunt terrenȩ patris
babilonicã dilectionẽ. & uirtute ciuili. non uera sed ues
sinili demonibus uel humanȩ gloriae seruierunt fabricus uidelic&
anitilis &e fabus. & scipionibus. & camillis. ceterisq talibus. sicui
s santibus qui sine baptismate moriuntur prousuri estis
aliquem locũ. inter dapnationẽ regnũq cȩlorũ ubi non
sint inmiseria. sed inbeatitudine sempiterna. qui dõ non pla¬
cuerunt. cui sine fide impossibile. placere est: quam nec in
operibus nec incordibus habuerunt. Non opinor perditionẽ
uram usq ad istam posse imprũdentiã prosilire Erunt ergo
inquis indampnatione sempiterna. in quibus erat uera
usticia: Ouocem. imprudentia maiore precipitem. Non

Expanded text:
quam Catilina punietur, non quia iste bonus, sed quia ille quam Catilina punietur, non quia iste bonus, sed quia ille magis malus: et minus impius, quam Catilina, Fabricius, non veras virtutes habendo, sed a veris virtutibus non plurimum deviando. 26. An forte et istis qui exhibuerunt terrenae patriae Babylonicam dilectionem, et virtute civili, non vera, sed veri simili daemonibus vel humalis, et Fabiis, et Scipionibus, et Camillis, caeterisque talibus, sicut infantibus qui sine Baptismate moriuntur, provisuri estis aliquem locum inter damnationem regnumque coelorum; ubi non sint in miseria, sed in beatitudine sempiterna, qui Deo non placuerunt, cui sine fide placere impossibile est, quam nec in operibus, nec in cordibus habuerunt? Non opinor perditionem vestram usque ad istam posse impudentiam prosilire. « Erunt ergo, » inquis, « in damnatione sempiterna, in quibus erat vera justitia? » O vocem impudentia majore praecipitem! Non
Abbreviated transcription (Latin):
fide impossibile est placere. & exqua fide placent. nisi ꝙ
sine lege naturaliter quȩ legis sunt facere. quia exgentibus
uenerunt ad euuangłium. non excircũcisione cui lex datad
& propterea naturaliter. quia ut crederent ipsa in eis est perdi
grãm correcta natura. Nec per eos potes probare. quod ius &ai
infideles: uerasposse habere uirtutes. Sunt quippe isti fideles
aut si fidem non habent xp̃i. profecto nec usti sunt. nec dõ
placent. cui sine fide placere impossibilẽ est. Sed ad hoc ed
indie iudicii cogitationes suae defendent. ut tolerabilius pui¬
antur. quia naturaliter quae legis sunt ut cũq feceruit
scriptum habentes incordibus opus legis. hactenus ut alis
non facerent : quod perpeti nollent. Hoc tamen peccantes
quod homines sine fide non ad eam finẽ mixta opera nen¬
retulerunt. ad quẽ referre debuerunt: Minus enim fabricus

Expanded text:
fide impossibile est placere: et ex qua fide placent, nisi exfide impossibile est placere: et ex qua fide placent, nisi exque dicuntur sine lege naturaliter quae legis sunt facere, quia ex Gentibus venerunt ad Evangelium, non ex circumcisione, cui lex data est; et propterea naturaliter, quia ut crederent, ipsa in eis est per Dei gratiam correcta natura. Nec per eos potes probare quod vis, etiam infideles veras posse habere virtutes: sunt quippe isti fideles. Aut si fidem non habent Christi, profecto nec justi sunt, nec Deo placent, cui sine fide placere impossibile est. Sed ad hoc eos in die judicii cogitationes suae defendent, ut tolerabilius puniantur, quia naturaliter quae legis sunt utcumque fecerunt, scriptum habentes in cordibus opus legis hactenus, ut aliis non facerent quod perpeti nollent: hoc tamen peccantes, quod homines sine fide, non ad eum finem ista opera retulerunt, ad quem referre debuerunt. Minus enim Fabricius
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ cũ dixiss& : qui autẽ discernit simanducauerit
dampnatus est: quia non exfide. hanc peccati speciem
dequa agebat: generali uoluit probare sententia mox
inferens̃. Om̃ne enĩ qđ nonest exfide. peccatum est
edhoc tibi decibis tantũ intellegendũ eẽ. concedam:
quidde alio dicturus es testimonio quod identidem
posui. nec inde aliquid disputasti quia non inuenisti quox¬
do intuam posses detorquere sententiam. quod ad hebreos
scriptum est. sine fide enim impossibile est placere dõ. Ner
ut hoc diceretur detota uita hominis agebatur. inqua uuistis
ex fide uiuit. &tamen cum sine fide impossibile sit placer
tibi uirtutes sine fide sic placent ut eas ueras predices. eisq bons
esse homines: & rursus quasi te penituerit laudis. illarum:
steriles pronuntiare non dubites: isti ergo quinaturalila
sunt uisti. aut placent dõ & ex fide placent. quia sinc

Expanded text:
Verum cum dixisset, Qui autem discernit, si manducaverit, Verum cum dixisset, Qui autem discernit, si manducaverit, damnatus est, quia non ex fide; hanc peccati speciem de qua agebat, generali voluit probare sententia, mox inferens, Omne enim quod non est ex fide, peccatum est . Sed ut hoc tibi de cibis tantum intelligendum esse concedam: quid de alio dicturus es testimonio, quod identidem posui; nec inde aliquid disputasti, quia non invenisti quomodo in tuam posses detorquere sententiam, quod ad Hebraeos scriptum est, Sine fide enim impossibile est placere ? Nempe ut hoc diceretur, de tota vita hominis agebatur, in qua justus ex fide vivit: et tamen cum sine fide impossibile sit placere Deo, tibi virtutes sine fide sic placent, ut eas veras praedices, eisque bonos esse homines; et rursus, quasi te poenituerit laudis illarum, steriles pronuntiare non dubites. 25. Isti ergo qui naturali lege sunt justi, aut placent Deo, et ex fide placent; quia sine
Abbreviated transcription (Latin):
isti teste apło naturaliter quae legis sunt faciunt: ubi quidẽ
expressisti introducens hominũ genus. quod placere dõ¬
possit sine. xp̃i fide: Lege naturae: Hoc est unde uos maxime
xpiana detestatur aecclesia. Sed quid uis esse istos. utrũ
ueras uirtutes habent & steriliter bonisunt. quia non propt̃
dm: An &iam dõ ex his placent. atq ab illo uita remune¬
rantur aeterna: Si steriles dixeris. quid eis ergo prodest
qua udicabit ds̃ occulta hominum: Siautem qui defendunt᷑
cogitationibus suis. ec quod naturaliter oꝑa fecerint
legis non sunt steriliter boni. & obhoc inueniunt aet̾¬
ñam mercedẽ apud dm̃. procul dubio ꝓpterca iusti
sunt quia exfide uiuunt Nam testimoniũ illud
quod ex apostolo posui omne qđ non est ex fide peccatũ
est : sicut tibi uisum est accepisti et exposuisti: non
ut sapit sed ut sapis Decibis enĩ apostolus loquebatur

Expanded text:
isti, teste Apostolo, naturaliter quae legis sunt faciunt. Ubi quidem isti, teste Apostolo, naturaliter quae legis sunt faciunt. Ubi quidem expressisti: introducens hominum genus, quod Deo placere possit sine Christi fide, lege naturae. Hoc est unde vos maxime christiana detestatur Ecclesia. Sed quid vis esse istos? Utrum veras virtutes habent, et steriliter boni sunt, quia non propter Deum? an etiam Deo ex his placent, atque ab illo vita remunerantur aeterna? Si steriles dixeris; quid ergo eis prodest,qua judicabit Deus occulta hominum ? Si autem qui defendentur cogitationibus suis, eo quod naturaliter opera fecerint legis, non sunt steriliter boni, et ob hoc inveniunt aeternam mercedem apud Deum; procul dubio propterea justi sunt, quia ex fide vivunt. 24. Nam testimonium illud quod ex Apostolo posui, Omne quod non est ex fide, peccatum est: sicut tibi visum est accepisti, et exposuisti, non ut sapit, sed ut sapis. De cibis enim Apostolus loquebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
facere nonpossit:Arborenim mala bonos fructus ñ facit:
sed pocius bonũ opus. est illius qui &iam permalos bene fatd
Qua propter dici non potest quantũ te ista fallat opins
qua dixisti om̃s uirtutes affectus esse. per quos aut frucid¬
ose aut steriliter boni sumus. fieri enim non potest ui
steriliter boni simus: sedboni non sumus. quicquid sterls
sumus. Arbor enim bona. bonos fructus facit. Absi as
ut ds̃ bonus a quo securis paratur arboribus non facer¬
tibus fructũ bonũ. excĩdat & in ignẽ mittat arborei bi
N ullomodo igitur. homines sunt steriliter boni: Seds
boni non sunt. possunt esse alii minus. alii magis mali. Unde
& illi quos cõmemorare uoliusti dequibus ait apostolus.
gentes legem non habentes ipsi sibi sunt lex: Qui habent
Spus legis scriptũ incordibus suis. quid te adiuuent
omnino non uideo. Per hos enim probare conatus es
&iam alienos afide xp̃i ueram posse habere iusticiam. eo qđ

Expanded text:
cendus est; arbor enim mala bonos fructus non facit: sed potius bonum opus est illius, qui etiam per malos bene facit. Quapropter dici non potest quantum te ista fallat opinio, qua dixisti, « omnes virtutes affectus esse, per quos aut fructuose aut steriliter boni sumus. » Fieri enim non potest ut steriliter boni simus: sed boni non sumus quidquid steriliter sumus. Arbor enim bona bonos fructus facit . Absit autem ut Deus bonus, a quo securis paratur arboribus non facientibus fructum bonum, excidat, et in ignem mittat arbores bonas . Nullo modo igitur homines sunt steriliter boni: sed qui boni non sunt, possunt esse alii minus, alii magis mali. 23. Unde et illi quos commemorare voluisti, de quibus ait Apostolus, Gentes legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui habent opus legis scriptum in cordibus suis; quid te adjuvent omnino non video. Per hos enim probare conatus es, etiam alienos a fide Christi, veram posse habere justitiam, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ibi quendam. neminem corripiendum si dĩ precepta
non facit. sed pro illo ut faciat tantũmodo orandum. Hic liber
sic incipit. Lectis litteris ur̃is ualentine fr̃ dilectissime ¶ Hȩc
opera non aginta tria. in libris ducentis triginta duobus.
me dictasse recolui quando hȩc retractaui. utrum aliquos adhu
essem dictaturus ignorans. atq ipsam eorum retractationem in
libris duobus edidi urguentibus frĩbus. antequam epłas atq
sermones ad populum. alios dictatos. alios ame dictos retractan
cocpissem

Expanded text:
ibi quemdam, neminem corripiendum, si Dei praecepta ibi quemdam, neminem corripiendum, si Dei praecepta non facit; sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber sic incipit: Lectis litteris vestris, Valentine frater dilectissime. Haec opera nonaginta tria in libris ducentis triginta duobus me dictasse recolui, quando haec retractavi, utrum adhuc essem aliquos dictaturus ignorans; atque ipsam eorum retractationem in libris duobus edidi, urgentibus fratribus, antequam epistolas ac sermones ad populum, alios dictatos, alios a me dictos retractare coepissem
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽt in hoc oꝑe com memorandus interlibros meos. cumsit confectus
& his. quae ame in aliis ante conscripta sunt: nisi & disputationis aliqͥd
anob interpositũ repperiretur in eo. & uni earũ questionũ non exõpũscũ¬
lo aliquo aliomeo responsionem. sed tuncquȩ potuit occurrere reddidissẽ
Sic lib. sic incipit. Quantum michi uidetur. dilectissime fili dulciti
putantes negari liberum arbitriũm. si ipsi defendunt liberum
arbitrium ut negent dĩ grãm. asserentes eam scđm merita nr̃a
dari: scripsi librũ cuius est titulus de grã & libero arbitrio Ad
cos autem scripsi mona chos ad rumetinos. inquorũ monasterio
de haere cęperat esse contentio: ita ut me consulere eorũ aliqui
cogerentur Hic liber: sic incipit. Propter eos qui hominis
liberum arbitrium¬
liberum arbitrium. AD QUOS SUPRA DE CORREETIONE
E I GRATIA LI BERUNUS
ursus ad cosdem scripsi alterum librum. quem de corm¬
tione & grã prenotaui : cum mihi nunciatum ess& dixis

Expanded text:
non esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex iis quae a me in aliis antea conscripta sunt; nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo alio meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere, reddidissem. Hic liber sic incipit: Quantum mihi videtur, dilectissime fili Dulciti.putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos qui hominis liberum arbitrium. CAPUT LXVII. Ad quos supra, de Correptione et Gratia, liber unus. ursus ad eosdem scripsi alterum librum, quem de Correptione et Gratia praenotavi, cum mihi nuntiatum esset dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
ncatione accipiendũ puttueris. atq ita temperantiae totã
honestatem deconcubitu cuniugũ abstuleris. ut nemo sibi
uideatur in morbo desiderii suũ uas possidere . quantacũ¬
q libidine in uxoris genitalib potuerit in sanire Sirecte¬

Expanded text:
nicatione accipiendum putaveris; atque ita temperantiae totam nicatione accipiendum putaveris; atque ita temperantiae totam honestatem de concubitu conjugum abstuleris, ut nemo sibi videatur in morbo desiderii suum vas possidere, quantacumque libidine in uxoris genitalibus potuerit insanire. Si e
Abbreviated transcription (Latin):
ant dm̃. Bene discernis interbonũ minus coniugale. & bonũ
amplius continentiȩ: sed tuum dogma non deseris inimicis¬
imũ grãe. Dicis enim quod dñs continentiae głam. libertate
dactionis honorauerit dicens. qui potest capere capiat. tanquã
hoc capiatur: non dĩmunere sed arbitrii libertate. et taces quod
supra dixerat: non oms̃ capiunt uerbũ hoc sed quib datum ẽ.
Uide quae dicas. quaetac eas: puto quod te pungat conscien¬
ua sed uincit rectum timorem: cum ingerit peruersum
pudorem: Quo quomodo iam defendenda p̃cipitata senten¬
ua tantũ modo ex cessũ libidinis identidem culpas: ipsam
laudare noncessans. Nec attendis. sentis. intellegis. malũ
cẽ cui nelimitem necessitatis excedat: cogitur temperantia
repugnare Quãuisti quod monuit apłsne in morbo de¬
siderii suum uas quisq possideat: non de coniugio sedeͣfor¬

Expanded text:
rant Deum. 39. Bene discernis inter bonum minus conjugale, et bonum rant Deum. 39. Bene discernis inter bonum minus conjugale, et bonum amplius continentiae: sed tuum dogma non deseris inimicissimum gratiae. Dicis enim, « quod Dominus continentiae gloriam libertate electionis honoraverit, dicens, Qui potest capere, capiat; » tanquam hoc capiatur non Dei munere, sed arbitrii libertate: et taces quod supra dixerat, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Vide quae taceas, quae dicas. Puto quod te pungat conscientia: sed vincit rectum timorem, cum ingerit perversum pudorem, quoquo modo jam defendenda praecipitata sententia. Tantummodo excessum libidinis identidem culpas, ipsam laudare non cessas. Nec attendis, sentis, intelligis malum esse, cui ne limitem necessitatis excedat, cogitur temperantia repugnare. 40. Quamvis tu, quod monuit Apostolus, ne in morbo desiderii suum vas quisque possideat, non de conjugio, sed de for