comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓprio uitio e¬
greditur aut proicit᷑
de monasterio si reu̾ti
uoluerit Rendeat priꝰ
omnẽ emiendatõem
uitii pro quo egressuᷤ
est:⁊ sie in ultimo gͣ¬
du recipiatur: ut ex
hoc eius humilitas cõ
probetur. Qd̃ si denuo
exierit: usq t̾cio recipi¬
atur. Iam uero postea
sciat sibi reu̾sionis adi¬
tum denegari.

Expanded text:
qui proprio vitio egreditur, aut projicitur, de monasterio, si reverti voluerit, spondeat prius omnem emendationem vitii, pro quo egressus est: et sic in ultimo gradu recipiatur; ut ex hoc humilitas ejus comprobetur. Quod si denuo exierit, usque tertio ita recipiatur, jam postea sciens omnem sibi reversionis aditum denegari.
Abbreviated transcription (Latin):
ilinguam ad loꝙp̃¬
dum prohibeat
monachus ⁊ tacitur¬
nitatem hñs usq ad
int̾rogatõem ñ loquat᷑¬
qr multiloquio nõ ef¬
fugietur peccatum. ⁊
qr uir linguosus ñ di¬
rigetur suꝑ terram .x.¬

Expanded text:
linguam ad loquendum prohibeat monacha, et taciturnitatem habens usque ad interrogationem non loquatuin multiloquio non effugietur peccatum ; et quia vir linguosus non dirigetur super terram .
Abbreviated transcription (Latin):
Amor est delectatio cor
in appetendo et in ꝑfru¬
endo gaudium.
Quil est amor nisi que¬
dam uita duo aliqua co¬
pulans uł copulare appe¬
tens amantem .s. et qd̃
Amplitudo est potentie
aut maiestatis uł aliaꝵ
copiaꝵ magna hũndan¬
tia.

Expanded text:
Amor est delectatio cordin appetendo, et per gaudium Quid est ergo amor, nisi quaedam vita duo aliqua copulans, vel copulare appetens, amantem scilicet, Amplitudo est potentia, aut majestas, aut aliquarum copiarum magna abundantia.
Abbreviated transcription (Latin):
inflaminatua.
Affectus zeli est qñ ex
amore iusticie ad desi¬
derium ultõnis accen¬
ditur.
Affectus bone presũp¬

Expanded text:
inflammatur. Est affectus Zeli, quando ex moerore tristitiae ad desiderium ultionis accenditur. Est affectus bonae Praesump
Abbreviated transcription (Latin):
Affectus dilectoĩs ẽ cũ
foras mens uidens uel
reminiscens id qd̃ amat
subito amoris igne cor¬
ripitua.
Affectus admiratoĩs ẽ cui
aliquid nouum ⁊ admi¬
rabile contemplans ĩ stu¬
porem excitatua.
Affectus congratulatoĩs¬

Expanded text:
affectus dilectionis, cum forte mens vel videns, vel reminiscens id quod amat, subito amoris igne corripitur. Est affectus admirationis, cum aliquid novum et admirabile contemplans in stuporem excitatur. Est affectus congratulation
Abbreviated transcription (Latin):
Martyrio toti regna
uat qui regmina celi.
Soluere queq placet at¬
q ligare potens.
Discator quondam celi
nune ianitor almus.
Ecclesie princeps pas¬
tor ⁊ ip̃e bonus.
dum tradit oliue.
Dum redit ad patris reg¬
na beata sui.
nimium felix totus
quem liligit orbis.
Huie xpistus nomen
petrus habere dedit.
Doc pietate sua templũ
precor undiq cingat.
duentuq suo: prote¬
gat atq regat.
uxiliumq suis famu¬
lis protector in illo.
Derferat ⁊ precib adsit
ubiq piis.
Destructum flaminis
renouauerat hoc qͦ rado.
Qui rogo merredem red¬

Expanded text:
Martyrio toti  F., vat qui regmina coeli, Solvere quaeque placet, atque ligare potens. Piscator quondam, coeli nunc janitor almus, Ecclesiae princeps, pastor et ipse bonus. dum tradit ovile Dum redit ad Patris regna beata sui. 211 O nimium felix, totus quem diligit orbis! Huic Christus nomen Petrus habere dedit. Hoc pietate sua templum, precor, undique cingat, Adventuque suo protegat, atque regat. Auxiliumque suis famulis protector in illo. Perferat, et precibus adsit ubique suis. Dirutum flammis renovaverat hoc quoque Rado, Cui rogo mer
Abbreviated transcription (Latin):
Martyris egregii quĩ¬
tini altare triumphis.
ligeros inter socios
summosq ministros.
Lichahel princeps pͥ¬
mus in arce poli.
ec loca conseruet mag¬
na pietate tonantis.

Expanded text:
egregii Quintini altare triumphis ligeros inter socios, summosque ministros Michael princeps, primus in arce poli, Haec loca conservet magna pietate Tonantis
Abbreviated transcription (Latin):
monachus le¬
niter ⁊ sñ risu humi¬
liter cum grauitate
uł pauca uerba ⁊ ratõ¬
nabilia loquatur. ⁊ ñ¬
sit clamosus in uoce
sicut scriptum ẽ. Sa¬
piens u̾bis innotescit
paucis.
pore monachus hu¬
militatem udentib
se semꝑ inclicet: id ẽ
in opere. in oratorio.
ĩ monasterio. ĩ orto.
ubicumq sedens. am¬
bulans. uł stans in¬
clinato sit semꝑ capi¬
te.defixis in terrã as¬
pectib. reũ se omni
hora de pocĩs suis exis¬
timans. Iam se tre¬
mendo iudicio dei p̃-¬
sentari existimet. di¬
cens sibi in corde suo¬
semꝑ illud qd̃ publi-¬
canus ille euangłicus
fixis in t̾ram oculis
dixit. Dñe non sum
dignus ego pcc̃or leua¬
re oculos meos ad ce¬
los. Et item cũ pro-¬
pheta. Incuruatus
⁊ humiliatus sum us-¬
ꝙ quaq. Ergo hiis
omĩb humilitatis
gradib ascensis mo¬
nachus mox ad cari¬
tatem dei ꝑueniet
illam que ꝑfcã foras
nttit timorem: per
quam uniu̾sa que pͥ¬
us non sñ formidline
obseruabat absq

Expanded text:
monachus, leniter et sine risu, humiliter cum gravitate, vel pauca verba et rationabilia loquatur; sit clamosa in voce, sicut scriptum est: Sapiens verbis innotescit paucis. pore monacha humilitatem videntibus se semper indicet, id est, in opere, in oratorio, in monasterio, in horto, ubicunque sedens, ambulans, vel stans inclinato sit semper capite, defixis in terra aspectibus, ream se omni hora de peccatis suis existimans, jam se tremendo judicio Dei repraesentari existimet, dicens sibi in corde semper illud, quod Publicanus ille evangelicus fixis in terram oculis dixit: Domine, non sum dignus ego peccator levare oculos meos ad coelum . Et item cum Propheta: Incurvatus et humiliatus sum usquequaque . Ergo his omnibus humilitatis gradibus ascensis monacha ad charitatem Dei perveniat illam, quae perfecta foras mittat timorem ; per quam universa quae prius non sine formidine observabat absque
Abbreviated transcription (Latin):
iquis fr̃ frequen¬
ter correptus pro
qualib culpa si etiã ex¬
cõicatus ñ emendau̾it.
acrior ei accedat correp¬
tio: id est ut uerberũ
uindicta in eũ ꝓcedat.
Qd̾ si nec ita correxerit:
aut forte qd̾ absit ĩ suꝑ¬
biam elatus et iamuo
sapiens medicus. Si
exhibuit fomenta. si
unguenta ad hortatõ¬
num. si medicamina
excõicationis uł plagaᷤᷤ
rit nichil suam preua¬
lere industriam: ad¬
lutem circa infirmũ
frẽm. Qd̾ si nec isto mͦ
abbas utatur ferro ab¬
scisionis ut ait apłus.
Auferte malumex uo¬
bis. Et item. Infidelis
si discedit discedat: ne
una ouis morbida om¬
nem gregem ꝯtaminz.

Expanded text:
quit, frater frequenter correptus pro qualibet culpa, si etiam excommunicatus se non emendaverit: acrior ei accedat correptio: id est, ut verberum vindicta in eum procedat. Quod si nec ita se correxerit, aut forte, quod absit, in superbiam elatus, etiam desapiens medicus. Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum, si medicamentaexcommunicationis, si plagas rit nihil suam praevalere industriam: adlutem circa infirmum fratrem. Quod si nec isto modo abbas utatur ferro abscissionis, ut ait Apostolus, auferte malum ex vobis . Et iterum: Infidelis si discedit, discedat : ne una ovis morbida omnem gregem contaminet.
Abbreviated transcription (Latin):
malum pro qualicumq
causa in aliquo qualicũ¬
q u̾bo uł significatõne
appareat. Qd̾ si deprehen
sum fu̾it: districtiori disci¬
pline subdatua. De sep

Expanded text:
malum pro qualicunque causa in aliquo qualicunque verbo vel significatione appareat; quod si deprehensa quae fuerit, districtiori disciplinae subdatur. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
ce altare tenet sanctus
baptista iohannes.
recursor xpisti mag¬
nus in orbe dei
Qui solus digito xp̃m
monstrauit adẽe.

Expanded text:
c altare tenet sanctus Baptista Joannes, Praecursor Christi, magnus in orbe, Dei. Qui solus digito Christum monstravit ade
Abbreviated transcription (Latin):
soluta ⁊ libera secreta ab
omi concretõne mortali
oĩa sentiens ⁊mouens
ip̃aq predicta motu sem¬
piterno.

Expanded text:
soluta et libera, secreta ab omni concretione mortali, omnia sentiens et mouens ipsaque praedita motu sempiterno.
Abbreviated transcription (Latin):
Dispoĩtio est ordo ⁊ distri¬
butio reꝵ que cui demõ¬
strat quid quib locis sit
collocandum.
Distributio est cum in
ples res aut ꝑsonas ne¬
gocia quedam certa dis¬

Expanded text:
Dispositio est ordo et distributio rerum que demonstrat quod quibus locis sit collocandum Distributio est, cum ‹in› plures res aut personas negotia quaedam certa dis
Abbreviated transcription (Latin):
Disciplina est conu̾satio
uona ⁊honesta cui parũ
ẽ ñ malũ facere. s studet
um motus ordinatus ⁊
dispoĩtio decens in om̃i
habitu ⁊ actione.

Expanded text:
Disciplina est conversatio bona et honesta, cui parum est mala non facere, sed studet um motus ordinatus, et dispositio decens in omni habitu et actione.
Abbreviated transcription (Latin):
Elementũ est prima ma
Elementum mat̾ialis re¬
presentatio ĩuisibił sub¬
stantie ⁊ principiũ cog¬
nitõnis a corꝑalib ĩcor-¬
ꝑalia transeuntib.

Expanded text:
Elementum est prima matnis. Elementum materialis repraesentatio invisibilis subsistentiae et principium cognitionis a corporalibus ad incoporalia tran
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum ⁊ głiam primi psal¬
mi qui post u̾sum dicitur¬
ñ occurrerit: lege qua su¬
pra diximus in ultĩo stet
nec presumat sociari cho¬
ro psallentiũ usq ad sa¬
tiffcõem nisi forte abbas
licentiam ded̾it ꝑmissio¬
ne sua ita tñ ut satisfa¬
ciat reus ex hoc. Ad men
sam qui ante u̾sum nõ
occurrerit. ut simul õs
dicant u̾sum ⁊orent. et
sub uno om̃s accedant
ad mensam: qui ꝑnegli¬
gentiã suã aut uitiũ
non occurrerit usq ad
scd̾am uicem pro hoc ui¬
tio corripiatur. Si denuo
tus a consortio oĩum
reficiat solus. sublata
ei portõne sua deuino
tiatur qui ⁊ ad illum
u̾sum ñ fuit presens qͥ
post cybum dicitur.
Ne quis presumat añ
statutam horam uel
ore ⁊ acciꝑe renuerit ho¬
ra qua desiderauit hoc
qd̃ prius recusauit. aut
aliud oĩno non acci¬
piat usq ad emenda¬
tõem congruam. De hiis¬

Expanded text:
versum et gloriam primi psalversum et gloriam primi psalmi, qui post versum dicitur, occurrerit, lege qua supra diximus in ultimo stet, nec praesumat sociari choro psallentium usque ad satisfactionem: nisi forte abbas licentiam dederit permissione sua: ita tamen, ut satisfaciat reus ex hoc. Ad mensam autem qui ante versum non accurrerit ut simul omnes dicant versum et orent, et sub uno omnes accedant ad mensam qui per negligentiam suam aut vitium non occurrerit, usque secundam vicem pro hoc vitio corripiatur: si denuo tus a consortio omnium reficiat solus, sublata ei portione sua de vinotiatur, qui ad illum versum non fuerit praesens, qui post cibum dicitur. Nec quisquam praesumat ante statutam horam, vel ore, et accipere renuerit, hora, qua desideravit hoc, qaliud omnino nihil accipiat, usque ad emendationem congruam, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
uini officii mox ut
auditum fu̾it signum:
relictis om̃ib quelibet fu-¬
erint in manib sũma
cum festinatione curra¬
tur. Cum grauitate tñ
ut non scurrilitas inue¬
niat fomitem. Ergo
nichil oꝑi dei p̾ponatur.
Qd̃ si quis ad nocturnaᷤ¬
nigilias post głiam psal¬
minonagesimi quarti¬
trahendo. ⁊ morose uo¬
lumus dici occurrerit
ñ stet in ordine suo ĩ cho¬
ro. s ultimus oĩum stet:
aut in loco quẽ talib
negligentib seorsum con¬
stituerit albas. ut uideat᷑
ab ip̃o uł ab om̃ib usq dũ
completo opere dei publica
satisfactõne pñiteat. Id̾o
aũt eos in ultimo aut se¬
orsum iudicauimus deb̾e
stare: ut nisi ab om̃ibus
uł pro ip̃a uerecundia sua
emendentur. Nam si foriᷤ
oratorii remanserint:erit
forte talis qui se aut recol¬
locet ⁊dormiat aut certe
sedeat foris uł fabulis ua¬
cet: ⁊ datur occasio malig¬
no. S ingrediatur int̾
ut nec totum ꝑdat: ⁊ de
reliquo emendetua.
iurnis autemhoris
qui ad opus dei post

Expanded text:
ini officii mox, ut auditum fuerit signum, relictis omnibus, quaelibet fuerint in manibus, summa cum festinatione curratur: cum gravitate tamen; ut non scurrilitas inveniat fomitem. Ergo nihil operi Dei praeponatur. Quod si quis in nocturnis post gloriam psalmi nonagesimi quarttrahendo, et morose volumus dici occurrerit, non stet in ordine suo in choro, sed ultimus omnium stet; aut in loco, quem talibus negligentibus seorsum constituerit abbas; ut videantur ab ipso vel ab omnibus; usque dum completo opere Dei, publica satisfactione poeniteat. Ideo autem eos in ultimo, aut seorsum judicavimus debere stare, ut visi ab omnibus, vel pro ipsa verecundia sua emendentur. Nam si foris oratorio remaneant, erit forte talis, qui se aut recollocet et dormiat, aut certe sedeat sibi foris, vel fabulis vacet: et datur occasio maligno. Sed ingrediatur intus: ut nec totum perdat, et de reliquo emendetur. Diurnis autem horis qui ad opus Dei post
Abbreviated transcription (Latin):
tã rumusculo. sed tue specialiter
sublimitati collatã: In hac quippelit¬
terali planitie mentẽ magis sponta¬
neã ambientis quã egrestẽ cõponen¬
tis ignauiã explorare deposco teque
sine tuȩ offensionis molestia moneo
tanti patris uirtutib informari. ex¬
emplis eius instrui. morib muniri.
disciplinis iustificari. ut cuius exti¬
tisti successor interris. eius merearis
ꝑennis eẽ. confessor incelis. largien¬

Expanded text:
tam rumusculo, sed tuae specialiter tam rumusculo, sed tuae specialiter sublimitati collatam. In hac quippe litterali planitie, mentem magis spontaneam ambientis, quam agrestem componentis ignaviam, explorari deposco: teque, sine tuae offensionis molestia, moneo, tanti Patris virtutibus informari, exemplis ejus instrui, moribus muniri, disciplinis justificari: ut cujus exstitisti successor in terris, ejus merearis perennis esse confessor in coelis, largien
Abbreviated transcription (Latin):
reseruo. quia non summe profiten¬
te quoquã in huius cosmi situ pres¬
tantior : ast ꝑsonis om̃ib: diuo carens
dogmate despectior: Nam epru¬
dentibamneminẽ liberali eruditũ in¬
genio prope modũ pernoscis qui
tã deformi facundia inscribendis¬
prologis ut ego uideatur abuti: llas
tamen se quentes paginulas paruo ca¬
pacitatis fomite utcũq cõpositas fidis¬
sima fideliũ attestatione purgabo
siqua propria temeritate effigiata
insignia in his me eonseruisse diffidas.
nisi forte queuel audiendo lic& intel¬
lectu torpenti abipso didicerã. ueletiã
ex eius a lũnis quos atenella iuuen¬
tutis aecate aduiros usq perfectos
doctrinarũ pabulis decenter instruc¬
tos ipsem& edicando deluxit: Ac¬
ceptes obsecro sola septus connexione
caritatis horũ apicellorũ tenuem
congeriem uix ebinina titulatione
stiloq fuscanti concretã. contra om̃s
inuisorios emulos inuicta propug¬
natione tuendã non fauoreo dedi¬

Expanded text:
reservo; quia non summa profitenreservo; quia non summa profitente, quoquam in hujus cosmi situ praestantior; ast personis omnibus, divo carens dogmate, despectior. Nam e prudentibus neminem liberali eruditum ingenio propemodum pernoscis, qui tam deformi facundia in scribendisprologis, ut ego, videatur abuti. Has tamen sequentes paginulas, parvo capacitatis fomite utcunque compositas, fidissima fidelium attestatione purgato, si qua propria temeritate effigiata insignia in his me conseruisse diffidas, nisi forte quae vel videndo vel audiendo, licet intellectu torpenti, ab ipso didiceram; vel etiam ex ejus alumnis, quos a tenella juventutis aetate ad viros usque perfectos, doctrinarum pabulis decenter instructos, ipsemet educando deduxit. Acceptes, obsecro, sola septus connexione charitatis, horum apicellorum tenuem congeriem, vix ebenina titulatione styloque fuscanti concretam, contra omnes invisorios aemulos invicta propugnatione tuendam, non favorio dedi
Abbreviated transcription (Latin):
ignoratur utique quid satius incoep¬
tẽ quã ut propria falcicula lic&sit
scabrosa mutilatione tenuatim ob¬
ducta propriam messem sudati
laboris proposse uiriũ piare pro¬
cedã. sitamen quodã demonstran¬
ti digitulo corrigentis indicetur
qua parte locorũ inserta uitiabi¬
lis campiuituperia ꝓuocatus inci¬
dã: Ergo qm̃ causa insichiȩ id fi¬
eri quod uolo ne quibit sed id tan¬
dẽ qđ queo uelle compellor. hoc
siquidẽ ut optatã prelocuti theo¬
logi mentionẽ quã lepido facilita¬
tis eulogio. uelsi possem singula sũ¬
morũ rimatũ capitella omeniq pro¬
cerã huiuscȩ texturȩ serier crisidineo
scemate acbi formi renitentis electri
colore gemmatim disserere gestie¬
bã. nunc saltẽ satirica fatuitate gres¬
suq lapsanti quasiminus sapiens
ua cillando incedã. Melius tam̃
tantȩ uitȩ uenustatẽ idoneis com¬
positoribus in beati antistitis inmi¬
nentẽ irã pertimescã conscribendã

Expanded text:
ignoratur utique quid satius incepignoratur utique quid satius inceptem, quam ut propria falcicula, licet sit scabrosa, mutilatione tenuatim obducta, propriam messem sudati laboris pro posse virium piare procedam: si tamen quodam demonstranti digitulo corrigentis indicetur qua parte locorum inserta vitiabilis campi vituperia provocatus incidam. Ergo quoniam causa inscitiae id fieri quod volo nequibit, id tandem quod queo velle compellor. Hoc siquidem, ut ad optatam praelocuti theologi mentionem quam lepido facilitatis eulogio, vel, si possim, summatim rimatus, capitella omnemque proceram hujusce texturae seriem, chrysidineo schemate ac biformi renitentis electri colore gemmatim disserere, gestiebam nunc saltem satyrica fatuitate gressuque lapsandi quasi minus sapiens vacillando incedam. Melius tamen tantae vitae venustatem idoneis compositoribus ni beati antistitis imminentem iram pertimescam conscribendam
Abbreviated transcription (Latin):
taxr orco grrfiȩ normã composi¬
toris uitio usurpatũ repereris im¬
periali potentia abradere acplo¬
ranti pinnicula ꝓfluentis in causti
in melius aberrare reformatum
omendare p̃cipias. Quinetiam utri¬
usq ordinis in utroq sexu sagaces.
hanc quoque tenuem mnr̃i libelli sege¬
tẽ litcerarũ pedibus trans meantes
toto cordis intuitu. tuoq potitus
suffragio itidẽ facere permoneo:
Astu tamen nerari germinisse¬
te calcantes deprimant: Neu in¬
terea inannona depressa peritura
olera penitus exstirpare nituntur
iusta potius plantaria cũ malispa¬
riter secanti intercepta sarculo era¬
dicando precidant. sed exetrabili¬
a huius suꝑficier lolia quodã leui
conamine passim ꝑ locorum spa¬
tia neglegenter respersa fundẽtes¬
nus explodant: Sihȩc mihi affectan¬
corculis concedenda persentio. satis
gratiosa beneficia rependenda de¬
promo. sin autẽ inuidis emulorũ ab¬
dicamentis refutata tempnuntur.

Expanded text:
tra orthographiae normam compositra orthographiae normam compositoris vitio usurpatum repereris, imperiali potentia abradere, ac ploranti pinnicula profluentis encausti in melius ab errore reformatum emendare praecipias. Quin etiam utriusque ordinis in utroque sexu sagaces, hanc quoque tenuem nostri libelli segetem litterarum pedibus transmeantes, toto cordis intuitu, tuoque potius suffragio, itidem facere permoneo; astu tamen, ne rari germinis sete calcantes deprimant; neu interea dum in annona depressa petitura olera penitus exstirpare nituntur, justa potius plantaria, cum malis pariter secanti intercepta sarculo, eradicando praecidant; sed exsecrabilia hujus superficiei lolia, quodam levi conamine, passim per locorum spatia negligenter respersa, fundo tenus explodaut. Si haec mihi affectan. concedenda persentio, satis gratiosa beneficia rependenda depromo; sin autem invidis aemulorum abdicamentis refutata temnuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
PERPRODEILI DÑO ARCNONTI
ALBRICO OMNIUM EXTIMSSA¬
cerdotũ .B. uilisq saxonũ indige¬
na alta polorũ gaudia. lequidẽ
pastor precelse obenormitatẽ di¬
uulgate peritiae. ꝑque magnificã
placidã priuilegii dignitatẽ ad in¬
suꝑabilẽ mihi tuti orẽ ceceros quos¬
q quãius sint doctrina ꝑspicui ex¬
cipienda secernã qui quodã lucu¬
lento cõpetentis facundie calamo
decentis aeditu almi scilicet Don¬
Slani. merita monimenta ꝓtela.¬
reconarer niincoepta gloriose
uitȩ ipsius premia omnẽq huius
opusculi diffinitionẽ de generiui¬
tiorũ stilo ut cernis attaminando
foedarẽ. Qua ꝓpter primus pre
cȩteris huiuscemodi dedecus patu¬
la protestatione tuȩ serenitati ꝓ¬
fiteor meq adeo more aligerorũ
quise priusquã professionis uocẽ
emittant alarũ plausibus flagel
lare uidentur ꝓpriis uerborum
uerberibus tuis prouolutus genib
exhonerans affligo eotenus inquã
ut quicquid hac inȩditione con¬

Expanded text:
Perprudenti domino Arconti Albrico, omnium extimus sacerdotum B. vilisque Saxonum indigena, alta polorum gaudia. Te quidem, pastor praecelse, ob enormitatem divulgatae peritiae, perque magnificam placidam privilegii dignitatem, ad insuperabilem mihi tuitionem caeteros quosque, quamvis sint doctrina perspicui, excipiendam secernam, qui quodam luculento competentis facundiae calamo, decentis aeditui, almi scilicet Dunstani, merita monumenta protelare conarer, in incoepta gloriosae vitae ipsius prooemia omnem hujus opusculi diffinitionem degeneri vitiorum stylo, ut cernis, attaminando foedarem. Quapropter primus prae caeteris hujuscemodi dedecus patula protestatione tuae serenitati profiteor, meque adeo more aligerorum, qui se priusquam professionis vocem emittant, alarum lare videntur, propriis verborum verberibus, tuis provolutus genibus, exonerans affligo. Eatenus, inquam, ut quidquid hac in editione con
Abbreviated transcription (Latin):
facto: suũ recepit coenobium: Gra¬
tulabatur nãq tota neustria. de
tanti uin presentia Obuia namq¬
monachorũ turba cũ laudib & re¬
liquus est egressa: Sicq scm̃ di infra
propii receperunt claustra cocno¬
bii : Cumq pariterduo sacerdo tes
inelra uelut duo lumina mundi
audoenus & filibertꝰ conuenissent
in unũ ueniã mutuo postulantes :
acinuicẽ colla ac manib: osculantes
ita conglunati sunt inuinculoka¬
ritatis. ut nũ quã postea fuiss&̃. di¬
uisi a compage cordis: Ingressus est
antea ita futurũ a scõ predictũ fuerat
filiberto Namcũ quidã infeł bedia¬
conus officiꝰ fungens crucẽ monaste¬
rii in uiolatã asportass& in furco. cũ¬
q: incipiente iaidie nono facinus
fuiss& inuentũ: uirdĩ quib credi¬
dit uerbonus dixit. qͦd tot annis ip¬
sum monasteriũ sine pastore dege
ꝑ sister&. conuenit apud eosut ubi
domnus filibertus uell& ꝑ seuera¬

Expanded text:
facto, suum recepit caenubium. Grafacto, suum recepit caenubium. Gratulabatur namque tota Neustria de tanti viri praesentia; obvia monachorum turba cum laudibus et reliquiis est egressa, sicque sanctum Dei infra propriam reciperunt claustram caenubii. Cumque pariter duo sacerdotes incliti, velut duae lumina mundi, Audoinus et Filibertus convenissent in unum, veniam mutuo postulantes, invicem colla et manus exosculantes, ita glutinati sunt in vinculo caritatis, ut numquam postea fuissent divisi a conpage cordis. Ingressus est ante ita futurum a sancto praedictum fuerat Filiberto. Nam cum quidam infelix, diaconatus officium fungens, crucem monasterii involutam argento asportasset in furto, cum incipiente die nono facinus fuisset inventum, vir Dei, quos credidit, verbo tenus dixit, quod tot annis ipsud monasterium sine pastore degerpersisteret, convenit, ut, ubi domnus Filibertus volebat, persevera
Abbreviated transcription (Latin):
simi absq ꝑmissu rectorisui. nullate¬
nus ad consen sum potuissent minis
acterrorib acblandicus flecti. uteũ
sibi debuissent aliquatenꝰ constitue¬
re. & fidem quã datã habebant scõ¬
confringere: Quidã miser homun¬
culus uocabulo crodobertus cuius fi
liũ in scło filibertus de sacris suscepe¬
rat fontib: & ipse postea ꝓmissa ci¬
obedientia regulari exterat mona¬
chus. contra iustitiȩ modulum ipsũ
monasteriũ suscepit ad regendum
Fadem nãq diedamptionis ictu ꝑcus¬
sus inpede: tantũ est cruciatus accer¬
biss:ͥ ma peste: utillo uiuente ossa de
ipso deciderent. & miserabilẽ uitam
miserrima morte consũmęr& Sedcũ
in loco eiꝰ rahentramnus archidia co¬
nus fuiss& ab eato audoeno antisti¬
te subrogatꝰ: iuuento loco abrincatt
pade inflammare. intantũ ut ipse
propter beatũ filibercũmissos din¬
ger&. quatinus simul inuere pacis
concordia seuidere deberent Quo

Expanded text:
simi absque permisso rectori sui nullatesimi absque permisso rectori sui nullatenus ad consensu potuissent minis hac terroribus vel blanditiis flecti, ut eum debuissent aliquatenus consentire et fidem quam datam habebant infringere, quidam miser homuncolus vocabulo Chrodobertus, cuius filium in saeculo sanctus Filibertus de sacris susciperat fontibus, et ipse postea, promissa oboedientia, eius extiterat monachus, contra iusticiae modolum ipsud monasterium suscepit ad regendum. Eadem namque die dampnationis ictu percussus in pede, tantum est cruciatus acervissima peste, ut, illo vivente, ossa de ipso deciderint et miserabilem vitam miserrima morte consumeret. Sed cum in loco huius Ragnetramnus archidiaconus fuisset a beato Audoino antestite subrogatus, invento loco, Abrincaticaritatis lampade inflammare, in tantum ut ipse pro beato Filiberto missus diregeret, quatenus simul in verae pacis concordiam se videre deberent. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quiꝑ p̃dicationsm illius adnm̃ con¬
fluebã t. uno in loco cape non po¬
tera t Illis itaq dieb inscłi poten¬
tia nimiũ fulgebat ansoaldus. quẽ
uirdĩ secreto corripuit: & multa ei
uentura p̃doxit. quẽ post ea rei pro¬
euentꝰ
bauit : Cognoscensigit᷑ electus di sa¬
cer anso aldus uirũ dĩ spũ ꝓphetiere¬
pletum culmine scitatis erectũ : inqꝰ
se consiliũ cõmendauit ex integro.
& subreligionis illius normã. episco¬
palẽ cepit indinare potentiã: Cũ¬
q eũ uell& secũ retinere in urbe. &
sc̃s filibertus semꝑ de siderar& here¬
mi uastitatẽ: largiente dño herio
maris in in sula locauit coenobium
monachorũ congerie: Inquẽ locũ
degẽmati faui gẽmeticũ. diuina mel¬
scs filibertus neccũ ebroino comunionẽ
iungere. nec inneustriã redire uell&:¬
sc̃s audoenus cũ in loco illuis aliũ uella
constituere abbatẽ & monachi fortis¬

Expanded text:
num, qui per praedicationem illius ad Dominum connum, qui per praedicationem illius ad Dominum confluebant, uno in loco capere non poterant. Illis itaque diebus in saeculi potentia nimium fulgebat Ansoaldus; quem vir Dei secreto corripuit et multa ei Ventura praedixit, quae postea rei eventus probavit. Cognoscens igitur electus Dei sacer Ansoaldus virum Dei spiritu prophetiae repletum, culmine sanctitatis erectum, in eius se consilio commendavit ex integro et sub relegionis norma episcopalem coepit inclinare potentiam. Cumque eum vellet secum retinere in urbe et sanctus Filibertus semper desideraret heremi vastitatem, largiente Domino, Herio maris insula locavit caenubium monachorum congerie. In quem locum de gemmato favo Gemedici divina melsanctus Filibertus, ne cum Ebroino cummunione lungeret, in Neustriam redire s Audoinus, cum in loco illius vellet abbate constituere et monachi fortis
Abbreviated transcription (Latin):
sibi plurimis contra mandatũ dnĩ re¬
cepiss& locum honoris: Sc̃sad eum
anũ cũ eo participare debere pro
testans. astimans qđ potuiss& hoc
facto ꝑacumen ferripalmã marti¬
rii obtinere: Sed seruauit illum dñs
ad multorũ ꝓfectum. qui ꝑ eumuo¬
candi erant ad regnũ celorum: Fre¬
mens lupus rapidus animarũ gre¬
ges suis raperedentib & incitans
quosdam urbis rotomagensiũ cleri¬
cos. cepit discordiã ingerere: & ma¬
la uerba scõ audo eno pontifici defi¬
liberto uirodnĩ incantare: & quia
dicente apłõCorrũpunt mores bo¬
sit ergastulo: Que in gressus cumgau¬
dio dũ organũ ibidẽ decantar& da¬
uiticũ : multtudo muriũ qui uolan¬
di retment usum. & ibidẽ erant con
uerat᷑ modorẽ nectareũ. Egressus
nãq decarcere ꝑ litteras beati audo¬
eni: ab iit ad anso aldum uirũ nobilẽ
pictauorũ pontificẽ. ob monasterii
gr̃ã construendi: qͥa multitudo homi¬

Expanded text:
s plurimis, contra mandatum Dei res plurimis, contra mandatum Dei recepisset locum honoris, sanctus ad eum nem cum eo participare debere, exestimans, quod potuisset hoc facto per acumine ferri palma martyrii obtinere. Sed servavit illum Dominus ad multorum profectum, qui per eum vocandi erant ad regnum caelorum. 25. Fremens lupus rapidus, animarum gregis ex suis rapere dentibus, incitans quosdam urbis Rodomagensium clericus, coepit discordiam ingerere et malivola verba sancto Audoino pontifice de Filiberto viro Domini incantare. Et quia, dicente apostolo, corrumpunt mores bosit ergastulo. Quem ille ingressus cum gaudio, dum organum ibidem decantaret Daviticum, multitudo murium, qui volandi retinet usum et ibidem erant vertit in odorem nectareum. 26. Egressus de carcere per litteras beati Audoini, adiit ad Ansoaldo viro nobile, Pectavorum pontifice ob monasterii gratiam construendi, quia multitudo homi
Abbreviated transcription (Latin):
nere. & fidelium largitate. copia ei
super ueniret argenti studebat
oñs species decimare: Sed cum hoc
rotatu anni facer&. semꝑ ibi plus
inueniebatur additũ. qͣđ ante fue¬
rit decimatũ: Ipsa igitur decima
in captiuorum redẽptionẽ. & pau¬
pũ alimoniã deputabat᷑. in tantum
ut monachossuosꝓpt̃ hoc cũ honus¬
tis nauib partib trans marinis trans¬
mitter& : ut greges captiuorũ ꝑ ip¬
sum redempti. laudarent potentiã
xpĩ Sed & cũ ꝑ frm̃ conpendia man¬
dar& exercere negotia: amplius
dare iubebat: quã dari a scłaribus
consuetudo poscebat: Et ꝓpter hoc
gaudente uniuerso populo delabore
iusto: scm̃ ex uberabat commercium
TCum igiur pestifer aebroinus
quia francorĩ genere ꝓnimia cru¬
delitate depalatino honore fueratpul¬
sus & coma deconsa clericus. luxouiũ
egressus. a postata factus acspũ ma¬
lignitatis coartatus cepiss& rabidisden¬
tib fremere super nobiles xp̃i sacer¬
dotes. & francosatq consentientibus¬

Expanded text:
nere et fidelium largitate copia ei superveniret argenti, studebat omnes species decimare. Sed cum hoc rotatu anno faceret, semper plus ibi inveniebat additum, quod ante fuerat decimatum. Ipsa igitur decima in captivorum redemptione et panperum alimonia deputabat, in tantum, ut monachos suos propter hoc honustis navibus partibus transmarinis transmitteret, et greges captivorum per ipsum redempti laudarent potentiam Christi. Sed et cum pro fratrum conpendia mandaret exercere negotia, amplius dare iubebat, quam dare a saecularibus consuetudo poscebat. Et propter hoc, gaudente vicino populo, de labore iusto sanctum exuberabat commertium. 24. Cum igitur pestifer Ebroinus, qui a Francorum genere pro nimia crudelitate de palatino honore fuerat pulsus, coma detonsa, clericus Luxovium egressus, apostata factus, spiritu malignitatis armatus, coepisset rapidis dentibus fremere super nobiles sacerdotes et Francos atque, consentientibu
Abbreviated transcription (Latin):
uersante autẽ illo gẽmetico. adui¬
sitandũ dĩ famulũ contigit adue¬
nire presulẽ anso aldũ: Cumq simul
aret: Cumq in gressi domũ in qua
ager iacebat. panter orationem
fudissent: malignꝰ sp̃s statim absces¬
sit: & is quicaptꝰ mente tenebatur.
sanus remansit Fodẽ igit᷑ tempore
princeps palatii uuaratto nomine
inicaltiuo territorio. oppidum tra¬
nũ uirginũ construendũ uillare
uocabulo. ubi usq hodie religionis
norma sacra fulg& in loco: Regres¬
sus igitur pictauis territorio. a su¬
pra scripto pontifice anso aldo. mag¬
no receptꝰ est cũ gaudio: ꝑ rexit qͥn¬
t̾iacũ monasteriũ. qu & ipsũ nobi
Eẽ. constructũs in loco Vnde is¬
dẽ sacer ueterib de turbatis erro¬
rib ipsum anpleuerat monachis :
ubixp̃s iugiter ꝑ famulos conlau¬

Expanded text:
 illo Gemedico, ad visitandum Dei famulum contigit advenire praesulem Ansoaldum. Cumque simul aret. Cumque ingressi domum, in qua aeger iacebat, pariter orationem fudissent, malignus hostis statim abscessit, et his, qui captus mente tenebatur, sanus remansit. 31. Eodem igitur tempore princeps palatii Waratto nomine in Caltivo terreturio opidum trarium virginum construendum, Villare vocabolo, ubi usque hodie relegionis norma fulgit in loco. 32. Regressus igitur Pictavo terreturio ad suprascripto pontificem Ansoaldum, magno receptus est cum gaudio. Perrexit Quinciago monasterio , qui et ipse nobili est constructus in loco, unde isdem sacer veteribus deturbatis erroribus ipsum impleverat monachis, ubi Christus iugiter per famulis conlau
Abbreviated transcription (Latin):
uecta est litcons: Erat consuctudo
scĩ exortandis animis fr̃s de monasterio
struxit coenobiũ nomine pauliacũ
decẽ milib agẽmetico sequestratum:
ubi scãrũ congregauit multitudinẽ
feminarũ: Quas subreligionis nor
ma ꝓunt dĩ obedientia gubernabat
mater prudentissima. orta nobili
parentela: uocabulo austreberta
Sed& multa monasteria pereiꝰ ex¬
emplum construeta ͭ in neustria: Sed¬

Expanded text:
vecta est littoris. 22. Erat consuetudo vecta est littoris. 22. Erat consuetudo sancti ad exortandas animas fratres de monasterio struxit caenubium nomine Pauliaco, decem milibus a Gemedico sequestratum, ubi sanctarum congregavit multitudine feminarum, quas sub relegionis norma pro viri Dei oboedientiam gubernabat mater prudentissima, orta nobile parentela, vocabulo Austroberta. Sed et multa monasteria per eius exempla sunt constructa in Neustria -
Abbreviated transcription (Latin):
missã: Quã cum dĩ laudib ascenden¬
tes. alueũ trans gressisunt fluminis
Quedã religiosa femina pinuerno
inuilla uirũ dĩ in ꝓpria recepit aedi¬
cula. rogans eum cellariũ ingredi.
& uas uinarium qđ tonna dicitur
benedicere: atq ut in eadẽ domore¬
fectione ꝑ acta : dignaret᷑ nocte ea¬
dem ꝑ manere: Quo obtenta cum in
honore scĩ cuiiti habitatores. uel hos¬
pites domus illius fuissent largiter ꝓ¬
pinati: illo maturius discedente p̃dic¬
ta femina in gressa cellariũ. ita uas
ipsum repperit plenũ: acsi nihil exceo
fuiss& expensũ Quadã uice dũ ipsi
morte depasceret᷑ acerba : mox utip¬
se benedictionẽ eius suꝑ caput eius
tradidit. ȩger uulnus in se moriper¬
sensit. & absq ulla obseruantia me¬
dicine recepit pristinã sanitatẽ: Nec
eunte. naues p̃nimia tẽpestate per¬
iclitar ᷤ cepissent: Sed ipso oratione
fundente. nauis sola inqua ipsȩ solus¬
stabat. remanentib aliis ad orã trans¬

Expanded text:
m; quam cum Dei laudibus ascendentes, alveum tratisgressi sunt fluminis. 19. Quaedam relegiosa femina Pinverno in villa virum Dei in propria recepit aedicola, rogans eum cellarium ingredi et vas vinarium quod tunna dicitur benedici, atque in eadem domo, refectione peracta, dignaretur nocte eadem commanere. Quod obtentu, cum in honore sancti cuncti habitatores vel hospites domus illius fuissent largiter propinati, illo maturius decedente, praedicta femina ingressa cellarium, ita vas ipsud repperit plenum, hacsi nihil ex eo fuisset expensum. 20. Quadam vice dum ipsiumorte depasceretur acerva, mox ut ipse benedictionem super caput ipsius tradidit, aeger vulnus in se morire persensit et absque aliqua observantia medicinae recepit pristinam sanitatem. 21. Nec eunte, naves prae nimiam tempestate pereclitare coepissent, ipso oratione fundente, navis sola, in qua ipse stabat, remanentibus aliis, ad oram repente trans
Abbreviated transcription (Latin):
ut alii abbates sua ꝓpĩa monasteria
relinquerent. uel monachos suospro¬
batissimos ad eũ dingerent: ut cum
eo longo tempore demorantes. disce¬
rent eius uitã uel conuersationẽ : ut
in suis ꝓpͥis recte ꝓdesse deberent: Qui¬

Expanded text:
 alii abbates sua propria monasteria relinquerent, vel monachos probatissimos ad eum dirigerent, ut cum eo longo tempore demorantes, discerent ejus vitam, vel conversationem, ut in suis propriis recte prodesse deberent.
Abbreviated transcription (Latin):
cum fr̃ib pacẽ implens. Tenens quoq hu¬
militatẽ. & illam suꝑ eminentẽ omnib
donis. caritatẽ sinequa omĩs uistus nihil
est. Curam pauꝑumgerens. esurientes pa¬
scens. nudos uestiens. ꝑegrinos suscipiens.
captiuos redimens. Viduas & pupillos
tuens. ut mercedem uitȩ a&ernȩ. inter

Expanded text:
cum fratribus pacem inplens, tenens quoque humilitatem et illam supereminentem Omnibus donis caritatem, sine qua omnis virtus nihil est, curam pauperum gerens, esurientes pascens, nudos vestiens, peregrinos suscipiens, captivos redimens, viduas ac pupillos tuens, ut mercedem vitae eternae inter
Abbreviated transcription (Latin):
cantatis imꝑium: Et enim ingens mͥ
scire quis fuerit: Ideo ut breuit̃ dicã
om̃a quȩ deeo sermo referentem iac¬
tauit credite. & minima uos estima¬
te demaximis audisse non am¬
bigo. nec eos potuisse om̃a cogno¬
bere exordiar. ut seuel ante episco¬
patũ uel inepiscopatu gesserit. quã¬
uis nequaqm ad om̃s illius potucrĩ
ipsetantũ sibi consciuꝰ fuit nesciun¬
tur. que laudẽ ab hominib non
requirens. Quantũ in ipso fuit.
om̃s uistutes suas latere uoluiss&.
quasqua etiam exhisquȩ nobis
comꝑta erant plura omissimꝰ.
quia sufficere credimꝰ. sitantũ
excellentiora notarent᷑: simul &le¬
gentib consulendũ fuit. nequã his parar&.
copia congesta fastidium: Obsecro itaq
eaos quilecturi sunt ut fidem dictis adhi¬
beant: neq me quicquã nisi qđ cõꝑtũ
& ꝓbatum sit. scripsisse arbitrentur. a¬
lioquin tacere quã dicere falsa malu¬

Expanded text:
creditis inplendum? Etenim ingens mihi scire, quis fuerit. Ideo, ut breviter dicam, omnia, quae de eo sermo referentium iactavit, credite et minima vos estimate de maximis audisse, quia non ambigo nec eos potuisse omnia cognobere exordiar, ut se vel ante episcopatum vel in episcopatu gesserit. Quamvis nequaquam ad omnia illius potuerim ipse tantum sibi conscius fuit nesciuntur, quia, laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes virtutes suas latere voluisset. Quamquam etiam ex his quae comperta nobis erant, plura omisimus: quia sufficere credidimus, si tantum excellentiora notarentur. Simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant; neque me quidquam nisi compertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere, quam falsa
Abbreviated transcription (Latin):
quam merito Maximum enĩ indiciũ
erga uos meȩ reuerentiȩ est imꝑiis ur̃is.
amplius me inpendere uoluisseq
possim. Quod si dignum aliquid urȩ
lectioni conficero. iderit ꝓfecto diui¬

Expanded text:
quium. Maximum enim indicium rga vos meae reverentiae est, imperiis vestris amplius me inpendere voluisse quam possim. Quod si dignum aliquid vestrae electioni conficero, id erit profecto divi
Abbreviated transcription (Latin):
panis defuit: ita ut etiãundere fice¬
rent̾ omni modis non adess& Sed
r& : subito nutudĩ quidã francus ad fu¬
it. qui septẽ panes & bisterna farinͤ
sata detulit: hora qua reficiendi corpꝰ¬
cula necessitas poposciss& Tunc illifi¬
de firmius confortati ex inde suffi¬
cienter habuerunt. & aduenientib cũ
gaudio obtulerunt: Atque exilla die
inantea nũquã defecerunt habitato¬
ribus loci illius oportuna frumenta
ad dantur in pagina noua xp̃i miracu¬
monasteru ad ebroinũ francorũ prin¬
cipẽ uell& quendã monachũ destina
in iu̾xit ei causã oboedientie: Inuirtu¬
te xp̃i solo uero usus imperio uade
inquiens & reuertere : & amplius
uoli febricitare Statim ergomo¬
nachus sanus factus. ꝑfecit quã coti¬
us qđ a scõ patre fuerat iussus : Ita
uiri dĩ sermo & causa optinuit. & mor¬
risius ciuitatẽ exiente causd discor

Expanded text:
panis defuit, ita ut etiam, unde fiepanis defuit, ita ut etiam, unde fieret, omnimodis non adesset. Sedret, subitu nutu Dei quidam Francus adfuit, qui septem panes et bis terna farinae sata detulit hora, qua reficiendi corpusculum necessitas poposcisset. Tunc illi fide firmius confortati, et exinde sufficienter habuerunt et advenientibus cum gaudio obtulerunt, atque ex illa die inantea numquam defecerunt habitatoribus loci illius oportuna frumenta. 11. Addantur pagina nova Christi miracumonasterii ad Ebroinns iniuncxit ei causam oboedientiae, in virtuChristi solo verbo usus imperii: 'Vade', inquiens, 'et revertere et amplius noli febricitare'. Statim ergo monachus sanus factus proficiscit quantocius, quod a sancto patre fuerat iussus. Ita viri Dei sermo et causam obtinuit et morrius civitate, ex
Abbreviated transcription (Latin):
bono: ut uere ineis impleat᷑ scriptum
fulget mira : abstinentia magna:
auditũ debeluis maris inuener̃ conpen¬
diũ: Nam uncis retibus & ratibus capi¬
untur pisces maris quinquagenis pe¬
dibus longi. Qui obiuuamina frm̃¬
sumpti inescas. etiã expellunt. tenebras
ꝑlucernas. atque contra naturã sura qͣ
quae ignẽ consueuit extinguere: ꝑnu
trim̃ta pinguedinis ignẽ nutrit lucer¬
neagit hoc meritũ scĩ filiberti: & scoꝵ
multiplices ibidẽ sepulturȩ : Quidõ
seruientes assidue ꝑ pacis tẽpoꝵ confixa
cruci ꝓpria uoluntate. agonẽ imple¬
uer̃ martyrii. & corpore xp̃icũ mor¬
tui. expectant diẽ iudicii. coronã mag¬
nicertaminis recepturiͣ: hȩc desituloci
breuiter diximus. nuncad gestorum
ordinẽ redeamus: Cumigitur uird ni
meritis falgentib crescer& inuirtute.
& quicquid sibi abstinentiȩ rigore sub¬
traher&. hoc pauꝑib & hospitib ero¬
gar&: Quadã die laborantib fribus

Expanded text:
bono, ut vere in eis impleatur scriptum: bono, ut vere in eis impleatur scriptum: fulgit mira, abstinentia magna, auditum: de beluis marinis invenerunt conpendium. Nam uncis, retibus et ratibus capiuntur pisces marini quinquagenibus pedibus longi, qui ob iubamine fratrum in escas, etiam et expellunt tenebras per lucernas, atque contra naturam sui aqua, quae ignem consuevit extinguere, per nutrimenta pinguidinis ignem nutrit lucernae. Agit hoc meritum sancti Filiberti et sanctorum multiplices sepulturae, qui Deo servientes assiduae, per pacis tempore, confixa cruci propria voluntate, agonem impleverunt martyrii, et corpore Christo cummortui, expectant diem Domini, coronam magni certaminis recepturi. Haec de situ loci breviter diximus; nunc ad gestorum ordinem redeamus. 10. Cum igitur vir Domini, meritis fulgentibus, cresceret in virtute et, quodquod sibi abstinentiae rigore subtraheret, hoc pauperibus et hospitibus erogaret, quadam die laborantebus fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
beatissimͥ filiberti. picto gemmarũ lu¬
mine. comptũ aur & argenti. congerie
ab utroq latere. iohannis & columbani.
aras dant głam dõ. Aderent ab orea.
onisu martyris. & germani confessoris.
edicula: Indextris domi : nobile. scĩ pro¬
min& p&ri: Oraculum elatere: scĩ ha¬
bens martini: Vergit ameridie. cellula
ipsius scĩ di. petreo margine florescente
Oꝑa saxis claustra. cinguntur arcub
uaria  Qͥuod decus obdelectans animũ.
cunctis triumphantib limphis. dupplex
uergit ad austrumꝰ : Ducentorũ non agin¬
ta pedum longitudine. quinquaginta
in latitudine emin& domus: Quie scen¬
tras. uitreum penetrans. lineis fou&
aspectum legentib Subter edes: gemine.
duobus officus oportune: hinc faler¬
na seruanda condunt᷑. hinc prandia
elara parantur: Ibi: conueniunt. qui
digni dõ seruiunt. Nihil habentes pro¬
priũ: nullum egentes conpendium:
Quia sꝑantes in dño. non deficient omi

Expanded text:
beatissimi Filiberti, picto gemmarum lubeatissimi Filiberti, picto gemmarum lumine, comptum auri et argenti congeriae; ab utroque latere Iohannis et Columbani aras dant gloriam Deo. Aderit a borea Dionisi martyris et Germani confessoris aedicola; in dextris domum nobile sancti prominit Petri, oraculum e latere sancti habens Martini. Vergit ad meridie cellula ipsius sancti Dei, petreo margine florescente. Operosa saxis claustra comitur arcis, variaque decus oblectans animum cunctis, triumphantibus limphis. Duplex vergens ad austrum, ducentorum nonaginta pedum longitudine, quinquaginta in latitudine eminit domus quiescentram vitreum penetrans, linis fovet aspectum legentis. Subter aedes gemina duobus offitiis oportuna: Hinc Falerna servanda conduntur, hinc prandia clara parantur, ibique conveniunt, qui digne Christo deserviunt, nihil habentes proprium, nullum egentes conpendium, quia sperantes in Domino non deficient omni
Abbreviated transcription (Latin):
do comeantib dans ingressũ: Nunc
ascendens mare eruetuat: nunc ad sinũ
rediens. aquarũ impetu manat: Son¬
pendia nauiũ. cõmercia plurimorũ:
Nihilpene indigens: quicquid ministra¬
tur uehiculis. pedestribus. & eqͥnis :
plautris etiã atq ratibus: Ibidẽ castrũ
condiderunt antiqͥ: ibi adstant in acie no¬
biliũ castradĩ: Ibi suspirantes. ꝓdesiderio
paradrsigemunt: Quigementes. roran¬
tib oculis inflammis ultricibus gemituri
nonerunt: Ibi saceralmus de quo p̃sens
loquit᷑ textꝰ multiplicib laudibus ẽ. co¬
lendus: Qui patri arche iacob more ue¬
tusto. inseptuaginta animarũ nume¬
rum. istã ipsã descendit inheremum:
struxit ꝑ qͣ drum menia: turrita mole
surgentia. claustra receptionis mira ad¬
uentantib oportuna: Introrsus domus
alma fulg& habitantib digna. ab eu¬
ro surgens ȩccła. crucis instar erecta :
cuius apicẽ obtin& alma uirgo maria:
Altare est ante faciem lectuli. cum dente

Expanded text:
do comeantibus dans ingressum. Nunc ascendens mare eructat, nunc ad sinum rediens aquarum impetus manat. Conpendia navium, commertia plurimorum, nihil paene indigens: quicquid ministratur vehiculis pedestribus et equinis, plaustris etiam adque ratis. Ibidem castrum condiderunt antiqui; ibi adstant in aciae nobilia castra Dei, ubi suspirantes pro desiderium paradisi gemunt, qui, gementes rorantibus oculis, in flammis ultricibus gemendi non erunt. Ibi sacer almus, de quo praesens loquitur textus, multiplicibus laudibus est colendus, qui patriarchae Iacob more vetusto in septuaginta animarum numero istoipso descendit in heremo, nstruxit per quadrum moenia turrita mole surgentia, claustra receptionis mira, adventantibus oportuna. Introrsus domus alma fulgit habitantibus digna. Ab euro surgens ecclesia crucis instar erecta, cuius apicem obtinet alma virgo Maria, altaris ante faciem lectoli cumdente
Abbreviated transcription (Latin):
seruiebat exmore: & ipse in cõmodũ
uisus ẽ incurrisse: Sed hoc uirdĩ
cognito. dixit ei: Fidem habe & egro¬
tantib seruiens. tu noli amplius egro¬
tare: Mox monachus ut audiuitãus¬
sionem patris ad implens. & egrotis
seruiuit: & ipse sanꝰ ꝑ mansit .¶ Dũ uir
dnĩ itineris agenscursum. suꝑ fluuiũ
isaram romanorũ deueniss& ad por¬
tũ. non inuento nauigio orationis
expetiuit presidiũ: Quo surgente de

Expanded text:
serviebat ex more, et ipse incommodum serviebat ex more, et ipse incommodum visus est incurrisse. Sed hoc vir Dei cognito dixit ei: 'Fidem habe, et aegrotantibus seniens, tu noli amplius aegrotare'. Mox monachus ut audivit, iussionem patris adimplens, et aegrotis servivit et ipse sanus permansit. 18. Dum vir Domini, itineris agens cursum, super fluvium Hysara Romanorum devenisset ad portum, non invento navigio, orationis expetivit praesidium. Quo surgente de
Abbreviated transcription (Latin):
tia reddidit dõ animã: at nec sc̃s de
duõ diffideret: neceger in despera¬
Etione trausir&: Quadã die cũ frsmes¬
sem succiderent & manipuli spdrsim
ꝑ agrum iacerent tẽpestas frendens
in notuit: & uentus cũ turbine uali¬
dose ostendit: Tunc sẽs nefr̃s labo¬
rẽ ꝑderent: extensis brachiis
dnm iħm in clamauit. Illo ab ora¬
tione surgente. diuina uirtꝰ tẽpes¬
tatẽ abstulit: & in duas diuisã par¬
nitate reddita: reddiderunt mona¬
pascua: Quidã regius forestarius
dum aspexit: equũ quẽ uirdĩ sederat.
furta abduxit: Sed cũ se ad dormien¬
dũ collocass&. repente surrexit: & to¬
tã domũ suã flammis ex itialib arde¬
re conspexit: Sed cum hoc uxor illius
dereb seruorũ dĩ uirsuus haber&
in fraude: qđ ubi cognouit: ambopa¬
riter nullã morã fecerunt. donec
& direpta redderent. & poenitentiã
cum indulgentia recepissent ¶Die
quadã monachus quilanguentibus

Expanded text:
tia, reddidit animam, ut nec sanctus de tia, reddidit animam, ut nec sanctus de Domino diffideret nec aeger in disperatione transiret. 15. Quadam die cum fratres messem succiderent et manipuli sparsim per agrum iacerent, tempestas frendens intonuit, et ventus cum turbine valido se ostendit. Tunc sanctus, ne fratres laborem perderent, extensis brachiis, dominum Iesum inclamavit. Illo ab oratione surgente, divina virtus tempestatem abstulit et in duabus divisam parnitate reddita, reddiderunt monapascua. Quod regius forestarius dum aspexit, equum quem vir Dei sederat furto abduxit. Sed cum se ad dormiendum locasset, repente surrexit et totam domum suam flammis exitialibus ardere conspexit. Sed cum hoc uxor ipsius de rebus servorum Domini vir suus haberet in fraude. Quod ubi cognovit, ambo pariter nullam moram fecerunt, donec et direpta reddiderunt et paenitentiam cum indulgentiam recepissent. 17. Die quadam monachus, qui languentibus