comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
astatiũ ingressus. cum sotus ampliꝰ qͣm
tͥginta sub abbate stephano suaui iugo xp̃r
collum submisit. Ab illa aũ die dedit do¬
minꝰ bñdictionẽ. ⁊ uinea illa dñi sabaoth
delit fructum suum. extendens palmites
luos usq ad mare. ⁊ ultͣ mare ꝓpagines
eiꝰ. Hec quidem fuere uiri di. conũsioniᷤᷤ sc̃a
pͥncipia. Conu̾sationis aũ eiꝰ insignia. qͥmͦ
uitam angłicam gerens in t̾ris uixit. ne¬
minẽ enarrare posse puto. qui ñ uiuat de
spu de quo ille uixit.Solius quippe donan¬
us ⁊ accipientis÷. nosse qͣntum ab ip̃o mox
toniisionis exordio p̾uenerit eũ dñs. in be¬
nedictionib dulcedinis sue: qͣnta repleue
rit gr̃a electionis: quomodo ab ub̃tate do¬
mꝰ sue inebriauerit eum. Ingressus ẽ aũ
domũ illam. pauꝑem sp̃u. ⁊ eo adhuc tem¬
pore absconditam. ac pene nullam. inten¬
tione ibi moriendi a cordib ⁊ memoria
hominũ ⁊ spe delitescendi. ⁊ latendi tanqͣm
uas ꝑditũ: deo alit̾ disponente. ⁊ eũ sibi

Expanded text:
istercium ingressus cum sociis amplius quam triginta, sub abbate Stephano, suavi jugo Christi collum submisit. Ab illa autem die dedit Dominus benedictionem, et vinea illa Domini sabaoth dedit fructum suum, extendens palmites suos usque ad mare, et ultra mare propagines ejus. Haec quidem fuere Viri Dei conversionis sancta principia. Conversationis autem ejus insignia, quomodo vitam angelicam gerens in terris vixit, neminem enarrare posse puto, qui non vivat de spiritu, de quo ille vixit. Solius quippe donantis et accipientis est nosse, quantum ab ipso mox conversionis exordio praevenerit eum Dominus in benedictiorit gratia electionis; quomodo ab ubertate domus suae inebriaverit eum. Ingressus est autem domum illam pauperem spiritu, et eo adhuc tempore absconditam ac pene nullam, intentione ibi moriendi a cordibus et memoria hominum, et spe delitescendi et latendi tanquam vas perditum; Deo aliter disponente, et eum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. ep̃m etate gͣndeuũ. celebrẽ oppinione.
sc̃itate conspicurã. coram se ꝓcidentẽ: expa¬
uit uehement̾. ip̃e quoq corruens ante eũ:
ita demũ susceptꝰ in osculo pacis. humili¬
ratẽ suam tanti uiri ueneratione confu¬
sam. ñ sine gͣui gemitu causabat᷑. In cutꝰ
pectore singularem obtinuit ex eo tem¬
pore locũ. ut fierent deinceps duo illi fi¬
lii splendoris. cor unu̾ ⁊ anma una .⁊ se
inuicem ftuerent᷑ in xp̃o. Cartusie qͥqi a
uiro reuerentissimo Guidone. pͥore uene
rabile. ⁊ a cet̾is fr̃ib eodem affectu. ⁊ ue
neratione susceptꝰ ÷ seruus xp̃i: exultani¬
b illis in gaudio. quia qualẽ eum per
epłam priꝰ nouerant: talem inueneit̾ ⁊
p̃sentem. Ceterũ cum in reliqͥs omĩb edi¬
ficarent᷑: unũ fuit. qd̃ p̃dictũ pͥorem car¬
tiisiensem aliqͣtenꝰ mouit: stram̃tum ui¬
delicet animał. cui idem uir uenerabilis

Expanded text:
evum, celebrem opinione, sanctitate conspicuum, coram se procidentem, expavit vehementer. Ipse quoque corruens ante eum, ita demum susceptus in osculo pacis, humilitatem suam tanti viri veneratione confusam non sine gravi gemitu causabatur. In cujus pectore singularem obtinuit ex eo tempore locum, ut fierent deinceps duo illi filii splendoris cor unum et anima una, et se invicem fruerentur in Christo. Cartusiae quoque a viro reverendissimo Guigone Priore a caeteris fratribus eodem affectu et eadem veneratione susceptus est Servus Christi, exsultantibus illis in gaudio, quia qualem eum per epistolam prius noverant, talem invenerunt et praesentem. Caeterum cum in reliquis omnibus aedificarentur, unum fuit, quod praedictum Priorem Cartusiensem aliquatenus movit, stratura videlicet animalis, cui idem Vir venerabilis
Abbreviated transcription (Latin):
magis in oculis omiũ. mirabilis ⁊ uenera¬
bilis apparere. Post modũ uero felictt̾ in
es ꝓficiente: ⁊ usu sc̃e p̃dicationis ⁊ exem¬
plo conu̾sationis: recte u̾bum di in manu
piscatoris d̃i. tam copiosas pisciũ rationa¬
liũ multitudines cepit concludere: ut de
singulis eiꝰ capturis. nauicula domꝰ illiꝰ
impleri posse uideret᷑. Unde factũ ÷. ut in
breui maiori miraculo p̃ omĩb que in
bac uita gessit miraculis: ꝑ unũ hoĩem
languidũ cooꝑante gr̃a dĩ. obscura usq
ficeret᷑. Iam uero ad eandẽ claritatẽ. conflu¬
ente cotidie diu̾sarũ regionũ ⁊ ordinum
multitudine copiosa. de locis angustioribꝰ.
uallis illiꝰ domꝰ claustralis habitationis ñ
sine diuinis quib dam reuelationib tͣns¬
late spatiosiorẽ ⁊ planiorẽ locũ inhabita¬

Expanded text:
magis in oculis omnium mirabilis et veneramagis in oculis omnium mirabilis et venerabilis apparere. Postmodum vero feliciter in eo proficiente et usu sanctae praedicationis, et exemplo conversationis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est, ut in brevi, majori miraculo prae omnibus, quae in hac vita gessit, miraculis, per unum hominem languidum, cooperante gratia Dei, obscura usqueficeretur. Jam vero ad eamdem claritatem confluente quotidie diversarum regionum et ordinum multitudine copiosa, de locis augustioribus vallis illius, domus claustralis habitationis non sine divinis quibusdam revelationibus translatae, spatiosiorem et planiorem locum inhabita
Abbreviated transcription (Latin):
tes ali in sublime porrecti: ⁊ lucens am.¬
plꝰ illustraret ecclłiam uelut de submodio
sue humilitatis: qͣm multi suꝑ candela¬
hra constituri. Quotiens eũ necessitas a¬
uͦͣ foias monasteriũ thebat: seminabat
gomtificis ip̃m actitabat: ad nutũ qͦo p̃
silũ ceteroꝵ ubicũq eoꝵ aliquẽ contigiᷤ¬
ler adeẽ. in om̃ib eo magis saẽdotib de¬
feins: quo pleniꝰ intellexerat. que mini¬
sus xp̃i reuerentia deberet᷑. Innata enĩ
erat ei. a puero uerecundia: que ⁊ in eo
usq in diem ꝑseuerauit extremũ. Inde
erat. qd̾ licet magnꝰ eẽt ⁊ excelsus in ũbo
głe: numqͣm tam̾ sicut sepe testatꝰ÷. in
qͣnlibet humili cetu sine metu ⁊ reueren¬
tia ũbum fecit: tacere potiꝰ desiderans. ni¬
si aut obedientia aut conscientit ꝓprie
stimulis urgeret᷑. cũ timore dĩ ⁊ caritate
nardꝰ in illa ualle sua. ⁊ uicinis ciuitan.¬
b ⁊ regionib multis. ⁊ magnis floreret
untutib ⁊ miraculis: cepit magis ae

Expanded text:
es alii in sublime porrecti, et lucens amplius illustraret Ecclesiam velut de sub modio suae humilitatis, quam multi super candelabrum constituti. Quoties eum necessitas aliqua foras monasterium trahebat, seminabat Pontificis actitabat, ad nutum quoque praesulum caeterorum, ubicunque eorum aliquem contigisset adesse, in omnibus eo magis sacerdotibus deferens, quo plenius intellexerat, quae ministris Christi reverentia deberetur. Innata enim erat ei a puero verecundia, quae et in eo usque ad diem perseveravit extremum. Inde erat, quod licet esset magnus et excelsus in verbo gloriae, nunquam tamen, sicut saepe testatus est, in quamlibet humili coetu sine metu et reverentia verbum fecit, tacere potius desiderans, nisi aut obedientia, aut conscientiae propriae stimulis urgeretur cum timore Dei et charitate nardus in illa valle sua, et vicinis civitatibus et regionibus, multis et magnis floreret virtutibus et miraculis, coepit magis ac
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ nobiliũ. ⁊ litt̾atoꝵ elericoꝵ
⁊ laicoꝵ. Quib in domo hospitũ demoral¬
tib: dũ nouellas plantationes celestib
rigaret eloquiis: suꝑuenit portariꝰ mona¬
chus. nuntians stephanũ de uttreio ma

Expanded text:
multitudinem nobilium et litteratorum clericorum multitudinem nobilium et litteratorum clericorum et laicorum. Quibus in domo hospitum demorantibus, dum novellas plantationes coelestibus rigaret eloquiis, supervenit portarius monachus, nuntians Stephanum de Vitreio ma
Abbreviated transcription (Latin):
concepit: s locutꝰ uni e fr̃ĩb eiꝰ ali qͣntu¬
lũ se moueri confessus. ⁊ mirari. Cũq ille
ad patrem suũ. qd̾ audierat retulisset: ñ
minꝰ ipse miratus. quale illud ẽẽt stram̃tũ
querebat: eo qd̾̃ a clareualle ꝑgens. uiq a¬
tusiam numqͣm illd̾ attendisset. ⁊ usq ĩ
horam illam. quale ẽẽt omnino nescirer.
Neq enim suũ erat animal illud s a qͦ¬
dam monacho cluniacensi cõmen datũ:⁊
erat sicut sternere sibi ille solebat. Qd̃ ure¬
bũ audiens p̾or. in eo potissimũ mirabat᷑
qd̾ sic ille dĩ famulus abbas. foris oculos
circumcidisset. intꝰ animũ occupasset: As
qd̾ ip̃e pͥmo offenderat uisu. hoc ille tan¬
ti itineris spatio ñ adũtisset. Iuxta lacũ
etiam lausenne. totiꝰ diei itinere ꝑgens m̃
penitꝰ ñ attendit: aut se uidere ñ uidit.
Cum enĩ uesꝑe facto. de eodem lacu sotii
colloquerent᷑: int̾rogabat eos. ubi lacus
frequentaret: rediens aliqͣndo secũ. traxit

Expanded text:
 locutus uni e fratribus ejus aliquantulum se moveri confessus est et mirari. Cumque ille ad Patrem sanctum quod audierat retulisset; non minus ipse miratus, quale illud esset stramentum quaerebat, eo quod a Clara Valle pergens usque Cartusiam, nunquam illud attendisset, et usque in horam illam quale esset omnino nesciret. Neque enim suum erat animal illud, sed a quodam monacho Cluniacensi commodatum, et erat sicut sternere sibi ille solebat. Quod verbum audiens Prior, in eo potissimum mirabatur, quod sic ille Dei famulus Abbas foris oculos circumcidisset, intus animum occupasset, ut quod ipse primo offenderat visu, hoc ille tanti itineris spatio non advertisset. Juxta lacum etiam Lausanensem totius diei itinere pergens, penitus non attendit, aut se videre non vidit. Cum enim vespere facto de eodem lacu socii colloquerentur, interrogabat eos, ubi lacus frequentaret, rediens aliquando traxit secum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ũbo uite xp̃o genuerat. Uidens autĩ
guido pͥmogenitꝰ fr̃m suoꝵ. niuardũ fa¬
trem suũ minimũ puerũ. cũ pueris a¬
is in platea: ei inquit. frat̾ niuarde a
te solum respicit omnis t̾ra possessiont
modico post tempore. ⁊ ip̃e fr̃s secrteꝰ ne
a patre. nec a xpinquis. seu amicis potit
detineri. Suꝑerat de deo dicata domo il¬
la. pater cũ filia. de quib etiam suo lam
dicemꝰ. Eo tempore nouellus ⁊ pusill
grex cisterciensis. sub abbate degens um
uenerabili stephano. cum iam tedio ga
uiter ei eẽ inciꝑet paucitas sua. ⁊ omĩ
spes posteritatis decideret. in qͣm sc̃e ill
pauꝑtatis hereditas tnsfunderet᷑. un¬
rantib omĩb in eis uite sc̃itatt̃. s feli¬
gientib austeritatẽ: repente diuina
hac uisitatione tam leta. tã insperas
tam subita letificatꝰ ẽ: ut in die illa res¬
ponsum hoc asp̃u sc̃o accepisse sibi domꝰ
ala uideret᷑. Letare sterilis que ñ parie.¬
las erumpe⁊ clama. que ñ parturiebas.

Expanded text:
uerat. Videns autem Guido primogenitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum, minimum puerum, cum pueris aliis in platea: « Eia, inquit, frater Nivarde, ad te solum respicit omnis terra possessionimodico post tempore et ipse fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit detineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater cum filia, de quibus etiam suo loco dicemus. Eo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro venerabili Stephano cum jam graviter taedio ei esse inciperet paucitas sua, et omnis spes posteritatis decideret, in quam sanctae illius paupertatis haereditas transfunderetur, venerantibus omnibus in eis vitae sanctitatem, sed refugientibus austeritatem; repente divina hac visitatione tam laeta, tam insperata, tam subita laetificatus est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu sancto accepisse sibi domus illa videretur: Laetare, sterilis, quae non pariebas; erumpe et clama, quae non parturiebas:
Abbreviated transcription (Latin):
os ex omni numero illo notabat. a cibuil¬
lius participatione uacuos remansissi.
Al t̾ namq eoꝵ nec sumebat. alt̾ quidã
sumere uidebat᷑: s tanqͣm minꝰ caute lu¬
meret. spargebat᷑. Utrumq uero postia
bauit euentꝰ. Alt̾ enim priꝰqͣm uentum
eẽt ad rem. conũsus retrorsũ abiit. ⁊ in
scłm rediit: alt̾ cepit quidẽ cũ cet̾is opil

Expanded text:
os ex omni numero illo notabat a cibi ilos ex omni numero illo notabat a cibi illius participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter quidem sumere videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea probavit eventus. Alter enim priusquam ventum esset ad rem, conversus retrorsum abiit, et in saeculum rediit: alter coepit quidem cum caeteris opus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ audiens que ibi gerebant᷑: conuinceba¬
t᷑ ab om̃ib: diiudicabat᷑ ab omnib.⁊
adorans dñm. ⁊ confitens. qd̃ uere d̾s e̾ẽt
in illis: aut ip̃e unaͣmitati eoꝵ adhere¬
bat. aur recedens flebat semet ip̃m: illos
aũ beatificabat. Hoc enim illis temporibꝰ
⁊ in illiᷤ erat partib in auditũ: ut alicuiꝰ
adhuc in scło cõmorantis conũsio p̃scire¬
t᷑. Ipsi uero qͣsi mensib sex post primũ
ꝓpositum in scłi habitu stabant: ut ꝑ¬
inde plures congregarent᷑: dũ quorũdã
negotia. ꝑ id temporis expediebantur.
Sum aũ iam su specta ẽẽ incipet mulu¬
do: ne quẽ de numero eoꝵ subriꝑet is qͥ
temptat: placuit deo suꝑ hoc reuelare
qͥd futurum ẽẽt. Aspiciebat enim quidã
eoꝵ in uisu noctis. ⁊ uidebat qͣsi om̃s con¬
sedisse in domo una: ⁊ ꝑ ordinẽ singula
qͣsi cõmunicare de cibo quodam. min can¬
doris ⁊ saporis. Quem cet̾is om̃ib optimns
suscipientib ⁊ cum gaudio magno: du¬

Expanded text:
 convincebatur ab omnibus, dijudicabatur ab omnibus: et adorans Dominum, et confitens quod Deus vere esset in illis, aut ipse unanimitati eorum adhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis temporibus, et in illis erat partibus inauditum, ut alicujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi vero quasi mensibus sex, post primum propositum in saeculari habitu stabant, ut perinde plures congregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. 13. Cum autem jam suspecta esse inciperet multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus et cum gaudio magno, du
Abbreviated transcription (Latin):
nis eoꝵ erat cor unum. ⁊ aĩa una in dño.¬
audebat se coniungere eis. Erat enim eis
castellioni domꝰ. una ꝓp̾a ⁊ cõmunis om¬
niũ. ubi conueniebant. ⁊ cohabitabant ⁊
colloquebant᷑: qͣm ingredi uix audebant.¬

Expanded text:
nis eorum erat cor unum, et anima una in Donis eorum erat cor unum, et anima una in Doam aliorum audebat se conjungere eis . Erat enim eis Castellioni domus una propria et communis omnium, ubi conveniebant, et cohabitabant, et colloquebantur, quam ingredi vix a
Abbreviated transcription (Latin):
ambiunt suam. ⁊ omnẽ ei loquendi ad¬
imunt facultatẽ. omnẽ aditũ int̾elu¬
dunt. At ille cum ei loqͥ ñ posser: clama¬
bat ꝓ eo ad dñm. Quo orante cũ lac̃mis:
subita ⁊ uehemens inundatio pluine mox
erupit. Consederant aũ in campo. eo qd̾ aer
serenꝰ eẽt: ⁊ nil tale speratent. Disꝑsi igit᷑
om̃s ad repentinũ ymbrem. uicũ ꝓximũ
petunt: at bernardꝰ hugonem tenens: mecũ
ait sustinebis huiꝰ pluuie guitas. Cumq
tũ ÷ fedus. ⁊ ꝓpositum confirmatũ: qd̃
ñ poturt deinceps uiolari. Uidebat ista
peccator ⁊ ira scebat᷑ dentib suis fremebat
⁊ tabescebat: iustꝰ aũ confidens in dño. glo¬
Rõa en riose de scło triumphabat. Iamq: eo
publice ⁊ pͥuatim p̃dicante: matres fili¬
os abscondebant. uxores detinebant ma¬
te si quidem numero eoꝵ. qͥ in hanc conũ¬
sionis unanimitatẽ consenserant. sicut
de pͥmitiuis eccłie filiis legit᷑. multitudi¬

Expanded text:
ambiunt suam, et omnem ei loquendi adambiunt suam, et omnem ei loquendi adimunt facultatem, omnem aditum intercludunt. At ille, cum ei loqui non posset, clamabat pro eo ad Dominum. Quo orante cum lacrymis, subita et vehemens inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur omnes ad repentinum imbrem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, ait, sustinebis hujus pluviae guttas. » Cumque tum est foedus et propositum confirmatum, quod non potuit deinceps violari. 12. Videbat ista peccator, et irascebatur, dentibus suis fremebat et tabescebat; justus autem confidens in Domino, gloriose de saeculo triumphabat. Jamque eo publice et privatim praedicante, matres filios abscondebant, uxores detinebant mate siquidem numero eorum qui in hanc conversionis unanimitatem consenserant, sicut de primitivis Ecclesiae filiis legitur: Multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
pontificis. Hic audiens de conu̾sione so¬
cii ⁊ amici lm̃i b̃nardi: flebat qͣsi ꝑditũ.
quẽ seculo mortuũ audiebat. ubi aũ data
÷ utriq pͥmo facultas mutui colloquii.
post dissimiles lacrimas. ⁊ gemitꝰ dissimi¬
liũ doloꝵ. u̾ba uerbis cepert̃ conferri: ⁊ res
reb comparari. Cumq int̾ ip̃a u̾ba fami¬
liaris amicitie. hugoni infunderet᷑ sp̃e ue
ritatis: aliam iam faciem habere ceperc̃
ũba mutue collocutionis. Datis itaq dex¬
tris in sodaliciũ noue uite. longe digniꝰ
uenusq facti st̃ cor unũ ⁊ anima una ĩ
xp̃o: qͣm in scło ante fuissent. Post paucoᷤ
aũ dies. nuntiat᷑ bernardo. subũsum ab
aliis eundẽ hugonem. a ꝓposito resilisse.
Qui oportunitate inuenta. qd̃ magnꝰ qͥ¬
dam ep̃oꝵ conuentꝰ. illis in partib habe¬
ret᷑ festinat ut reuocet ꝑeuntẽ. iterũ ꝙ
parturiat. Obseruantes aũ p̃dicti sodales
⁊ subũsores hugonis. uiso b̃nardo p̃dam

Expanded text:
pontificis. Hic audiens de conversione sopontificis. Hic audiens de conversione socii et amici charissimi Bernardi, flebat quasi perditum, quem saeculo mortuum audiebat. Ubi autem data est utrique primo facultas mutui colloquii, post dissimiles lacrymas et gemitus dissimilium dolorum, verba verbis coeperunt conferri, et res rebus comparari. Cumque inter ipsa verba familiaris amicitiae Hugoni infunderetur spiritus veritatis, aliam jam faciem habere coeperunt verba mutuae collocutionis. Datis itaque dexteris in sodalitium novae vitae, longe dignius veriusque facti sunt cor unum et anima una in Christo, quam in saeculo ante fuissent. Post paucos autem dies nuntiatur Bernardo subversum ab aliis eumdem Hugonem a proposito resilire. Qui opportunitate inventa, quod magnus quidam episcoporum conventus illis in partibus haberetur, festinat ut revocet pereuntem, iterumque parturiat. Observantes autem praedicti sodales et subversores Hugonis, viso Bernardo praedam
Abbreviated transcription (Latin):
in eodem sp̃u congregatis. qͣndam intͣsset
ecłiam. apłicũ illud capitulũ legebat᷑.
fidelis  ds. qui cepit in nob̃ opus bonum
celo sonuisset. Exultans itaq sp̃ualiᷤᷤ iã
nũ dñi secum oꝑantem intelligens: ce¬
pit ex hoc. p̃dicationi insistere. ⁊ qͦscũꝙ
pot̾at aggregare: cepit nouũ indu¬
re hominẽ: ⁊ cũ quib de litt̾is scli seu
de scło agere solebat. de seris ⁊ conu̾sione
uatate: ostendens gaudia mundi fugi¬
tiua. uite miserias. celerem mortẽ: uitam
post mortem. seu in bonis seu in malis ꝑ¬
petuam fore. Quid multa: Qͣt qͦt ad hoc
pordinati erant. oꝑante in eis gr̃a d̃i ⁊
u̾bo uirtutis eius.⁊ oratione ⁊ instantia
serui eiꝰ. primo cunctati. deinde compunc¬
ti: alt̾ post alt̾ũ cedebant. ⁊ consentiebãt.
Int̾ qͥs adiunctꝰ ÷ ei hugo masticonensis.
qͥ postea raptus a pontimacensi ce¬
nobio. qd ip̃e ibidem abbas edificauit. au¬
thisiodorensi eccł̃ie p̃fuit. merito ⁊ honore

Expanded text:
regatis, quamdam intrasset ecclesiam, apostolicum illud capitulum legebatur: Fidelis Deus, quia qui coepit in vobis opus bonum,am si de coelo sonuisset. Exsultans itaque spiritualis jam num Domini secum operantem intelligens, coepit ex hoc praedicationi insistere, et quoscunque poterat aggregare. Coepit novum hominem induere, et cum quibus de litteris saeculi seu de saeculo agere solebat, de seriis et conversione tractare, ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam post mortem, seu in bonis seu in malis perpetuam fore. Quid multa! Quotquot ad hoc praeordinati erant, operante in eis gratia Dei et verbo virtutis ejus, et oratione et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. Inter quos adjunctus est ei Hugo Matisconensis, qui postea raptus a Pontiniaco coenobio, quod ipse ibidem abbas aedificavit, Autissiodorensi Ecclesiae praefuit merito et honore
Abbreviated transcription (Latin):
fex hoc fieri iubet.⁊ id̾o nos calamũ tempera¬
uimꝰ ita. ut sermo breuis ⁊ admodũ planꝰ
simplitiorib fratrib in telligentiã auge¬
ret:⁊ nec nimis in doct̾ ⁊ rustitꝰ eẽt. ne studi¬
osis p̃beret fastidium

Expanded text:
fex hoc fieri iubet. Et ideo nos ita calamum temperafex hoc fieri iubet. Et ideo nos ita calamum temperavimus, ut sermo brevis et admodum planus simplicioribus fratribus intellegentiam augeret et nec nimis indoctus et rusticus esset, ne studiosis praeberet fastidium
Abbreviated transcription (Latin):
ño meo semꝑ ꝓprio. ⁊ in solubili carita¬
tis uinculo retinendo domno ⁊ patri
theodino abbati.⁊ omni sc̃e congregationi
ur̃e. que uob̾cum dño deseruit. ⁊ sub regu
stentes uos sacris altarib. qui sedulas et
dignas d̾o eotidie soluitis preces: me ⁊ si
indignũ famulũ ur̃m in alta memoria
corclis ur̃i semꝑ habere clignemini. De cẽ¬
tero uͦ ut scitis cum ante plures dies. in
ur̃o cenobio posit᷑ uob̃cum ut conuene¬
rici succincto ⁊ compto sermone ederem.
qͣm ante aliquos annos. uenerandꝰ uir
Raimb̃tꝰ abbas sũmo quidem studio. s ni¬
mis ꝓlixo ⁊ simplici sermone dictauerat.
S ⁊ hoc mͥ ip̃m addebatis. qd hugo archie¬
piscopꝰ nr̃ ip̃e hoc iusserat. ut meiliocritas
mea p̃fatam uitam qͣsi aꝑtuis ac luculen¬
tius uob̃ deberet scribere. Cuiꝰ iussionib in
qͣntũ ualemꝰ: contͣdicere ñ debeamꝰ. Et du¬
plex ex inde nos causa hortat᷑. dũ ⁊ ur̃a me
delectat caritas. ⁊ ille qui ẽ sũmus ponti¬

Expanded text:
NO MEO SEMPER PROPRIO ET INSOLUBILI CARITATIS VINCULO RETINENDO DOMNO ET PATRI THEODINO ABBATI ET OMNI SANCTAE CONGREGATIONI VESTRAE, QUAE VOBISCUM DOMINO DESERVIT ET SUB REGULstentes vos sacris altaribus, qui sedulas et dignas Deo cotidie solvitis preces, me etsi indignum famulum vestrum in alta memoria cordis vestri semper dignemini habere. De cetero vero, ut scitis, cum ante plures dies in vestro coenobio positi, vobiscum, ut convenerici succincto et compto sermone ederem, quam ante aliquos annos venerandus vir Raginbertus abbas summo quidem studio, sed nimis prolixo et simplici sermone dictaverat. Sed et hoc mihi ipsum addebatis, quod 'Hugus archiepiscopus noster ipse hoc iusserat, ut mediocritas mea praefatam vitam quasi apertius ac luculentius vobis deberet conscribere; cuius iussionibus, in quantum valemus, contradicere non debemus. Et duplex exinde nos causa hortatur, dum et vestra me delectat caritas et ille qui est summus ponti
Abbreviated transcription (Latin):
perũ munꝰcula ñ spernunt. cur ⁊ uit a
respuere debent: Nam ⁊ maiores amne n¬
uulis augent᷑ influentib. Etiam ⁊ p̃e d¬
minꝰ uidue laudauit duo minitta. qui
ex inopia sue pauꝑtatis larga manu do
mili ea frat̾nitatis intuitu respici ds¬
neres: qua nos pia deuotionis caritatel¬
la uob̾ dirigere studuimꝰ. Omp̃c d̾s teuus

Expanded text:
perum munuscula non spernunt, cur et vestrperum munuscula non spernunt, cur et vestrellegentiae respuere debent? Nam et maiores amnes rivulis augentur influentibus, etiam et ipse Dominus viduae laudavit duo minuta, quae ex inopia suae paupertatis larga manu Deo mili ea fraternitatis intuitu respicere digneris, quam nos pia devotionis caritate illa vobis dirigere studuimus. Omnipotens Deus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o cũ aliis elemosinam facientib. srmͣdi¬
u uni ex his minimis fecistis: mͥ fecistis
Esto miseris ut pat̾. ⁊ causam ad te claman¬
tiũ diligent̾ discute: ⁊ parce in te pectanti¬
b. ut d̾s tius parcat peccatis. E sto uist in
iudiciis. ⁊ misericors in debrtis. Magistir
uirtutum. morib honestꝰ. u̾bis iccundus
noticia: s in ueritatis intelligentia. ut pͥ¬
sint contͣdicentib ueritati resistere. duri
ti pseudo doctores surgent. nouas introlus¬
tes sectas: qui catholice fidei purttatẽ ima¬
is assertionib maculare nitunt᷑. i deo narl¬
se est eccłiam plurimos habere defensous.
ñ solum uite sc̃itate. s etiam doctrina ut¬
tatis. castra di uirilit̾ defendere ualeant.
Has uero pie ãmonitionis litterulas ñ qͥl
nescienti direxi: s ut uere caritatis in na
pectore fidem ostenderem. Q d facit amiril
si se ip̃m u̾bis ñ ostendit: Si diuites pal¬

Expanded text:
Christo cum aliis eleemosynam facientibus: QuandiChristo cum aliis eleemosynam facientibus: Quandiu uni ex his minimis fecistis, mihi fecistis . Esto miseris ut pater, et causam ad te clamantium diligenter discute, et parce in te peccantibus, ut Deus tuis parcat peccatis. Esto justus in judiciis, et misericors in debitis. Magister virtutum, moribus honestus, verbis jucundus, notitia, sed in veritatis intelligentia, ut possint contradicentibus veritati resistere. Sunt ti pseudodoctores surgent, novas introducentes sectas, qui catholicae fidei puritatem impiis adsertionibus maculare nituntur. Ideo necesse est, ecclesiam plurimos habere defensores, qui non solum vitae sanctitate, sed etiam doctrina veritatis castra Dei viriliter defendere valeant. Has vero piae ammonitionis litterulas non quasi nescienti direxi, sed ut verae caritatis in meo pectore fidem ostenderem. Quid facit amicus, si verbis se ipsum non ostendit? Si divites pau
Abbreviated transcription (Latin):
critate obediant p̃ceptis. Tua uero uenerã¬
de fili conũsatio. omĩb sit exemplũ salu¬
tis. Caue ut nec minimꝰ in tua scandalire¬
tͣ uita: s edificet᷑ ⁊ roboret᷑ in uia ueritatiᷤ.
qͥa tͥ ex illoꝵ salute merres iudicabit᷑ et̾na.¬
Cani capilli. extremũ denuntiant ꝓperare
diem. Quaxpt̾ parat᷑ esto omĩ hora in occͣ¬
sum dñi dei tui. Dilectio frat̾na:⁊ elemo¬
sine miseroꝵ. ⁊ uite castitas p̃parerit tͥ gra¬
dus in celum. Diligent̾ elabora: et̾nos tͥ di¬
es felices. Honor secularis quẽ habes. spiri
ueniente ad eccl̃iam populo. fac eis p̃dica¬
ri ũbũ dñi:⁊ quocũq uadis: clerici qͥ serui¬
ciũ odi plenit̾ pagant tecum eant. sobrieta¬
te ornati: ñ ebrietate assueti. quoꝵ bonestã
uite. aliis sit doctrina salutis. Curãꝙ ubiq
habeas maxime pauperum: uiduam̃.⁊ o¬
phanoꝵ. ut audias in die tremendo a dos

Expanded text:
critate oboediant praeceptis. Tua vero, venerancritate oboediant praeceptis. Tua vero, venerande fili, conversatio omnibus sit exemplum salutis. Cave, ut nec minimus quis in tua scandalizetur vita, sed aedificetur et roboretur in via veritatis, quia tibi ex illorum salute merces indicabitCani capilli extremum denuntiant properare diem. Quapropter paratus esto omni hora in occursum Domini Dei tui. Dilectio fraterna, et eleemosynae miserorum, et vitae castitas praeparent tibi gradus in coelum. Diligenter elabora tibi aeternos dies felices. Honor saecularis, quem habes, spiritvis diebus veniente ad ecclesiam populo, fac eis praedicari verbum Dei; et quocunque vadis, clerici servitium Dei pleniter peragant; tecum eant, sobrietate ornati, non ebrietati assueti; quorum honestas vitae aliis 164 sit doctrina salutis; curamque ubique habeas maxime pauperum, viduarum, orphanorum, ut audias in die tremendo a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
subiectos bonis morib ornari contende.
⁊ eos in diuina laude fac consistere: ⁊ qd
angeli semꝑ agunt in celis: hoc fr̃s iugi¬
ter faciant in ecclesiis. Tuũ ẽ p̾ciꝑe. illoꝵ
obedire. ẽ uums p̃ire. illoꝵ subseq̃. Omĩ¬
um itaq in seruicio d̃ĩ una debet ẽẽ uolũ¬
tas. ut una fiat in regns di remuneratio.
Nullus horis canonicis se diuinis subtra¬
hat laudib: ne ꝓpt̾ aliqͣm negligentiam
cuiꝰlibet. locus in conspectu di uaciuis inue¬
niat᷑. ⁊ u̾ba di in eccłiis intimo cordis aftec¬
tu ꝓferant᷑: ⁊ cũ magna reuerentia d̃i om¬
nipotentis officia celebrent᷑. Omne uero mi¬
nisteriũ xp̃i. humilit̾ ⁊ deuote impleat᷑. Om¬
nis itaq obedientia in scłi necessitatib fide¬
lit̾ ⁊ strenue ꝑagat᷑. fiat equidẽ int̾ om̃s
bonis exemplis ⁊ sedula ãmonitione erudi¬
ant iuniores: illosq diligant ut filios. ⁊ il¬
li qͣsi patres eos honorificent: illoꝵ om̃i ala¬

Expanded text:
subiectos bonis moribus ornari contende esubiectos bonis moribus ornari contende et eos in divina laude devotissime fac consistere, et quod angeli semper agunt in caelis, hoc fratres iugiter faciant in ecclesiis. Tuum praecipere, illorum oboedire; tuum praeire, illorum subsequi. Omnium itaque in servitio Dei una debet esse voluntas, ut una fiat in regno Dei remuneratio. Nullus horis canonicis se divinis subtrahat laudibus, ne propter aliquam neglegentiam cuiuslibet locus in conspectu Dei vacuus inveniatur, et verba Dei in ecclesiis intimo cordis affectu proferantur, et cum magna reverentia Dei omnipotentis officia celebrentur. Omne vero ministerium Christi humiliter et devote impleatur. Omnis itaque oboedientia in saeculi necessitatibus fideliter et strenue peragatur. Fiat equidem inter omnebonis exemplis et sedula ammonitione erudiant iuniores illosque diligant ut filios, et illi quasi patres eos honorificent, illorum omni ala
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum secutꝰ. uitam sc̃i uedasti pa¬
t̾s ur̃i ⁊ int̾cessoris nr̃i emendare studui. ñ
qd̾ aliqͥd illiꝰ excellentissimis meritis dignũ
ualuissem: s qd̾ nichil tue reuerentie ius¬
sis denegare ratum putaui. Icirco ad te
placeant. dep̾cans ut meũ laborem oratio¬
nũ ur̃arũ solatio remunerare dignemini.
⁊ unꝰ merear ẽẽ ur̃m in caritatis cõmunio¬
ne: illiꝰ semꝑ memores mandati: qͥ dixit.
Hoc ÷ mandatũ meũ. ut diligatis inuicẽ.
In hoc enim mandato omĩum salus con¬
sistit: hoc cunctis ꝑnecessariũ ẽẽ constat.¬
⁊ maxime his. qui gregem xp̃i regendũ
accipiunt. Qua ꝓpt̾ tu carissime gregẽ
quẽ accepisti regendũ. frat̾no amore di¬
ligent̾ erudire studeto: ⁊ sc̃is ãmonitio¬
nib eum ꝑ pascua uite deducere satage.
Habes in omĩ oꝑe bono xp̃m adiutorem.
sc̃m quoq uedastum int̾cessorem. Sicito
magno labore domũ di optine habes orna¬
tam ⁊ largissimis doris decoratam: ita tͥ

Expanded text:
ceptum secutus, Vitam sancti Vedasti Patris vestri et intercessoris nostri, emendare studui: non quod aliquid illius excellentissimis meritis dignum valuissem, sed quod nihil tuae reverentiae jussis denegare ratum putavi. Iplaceant! – depraecans, ut meum laborem orationum vestrarum solatio remunerare dignemini, et unus merear esse vestrum in caritatis communione: illius semper memores mandati, qui dixit: Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem. In hoc enim mandato omnium salus consistit; hoc cunctis pernecessarium esse constat et maxime his, qui gregem Christi regendam accipiunt. Quapropter tu, carissime fili, gregem quam accepisti regendum fraterno amore diligenter erudire studeto et sanctis ammonitionibus eum per pascua vitae deducere satage. Habes in omni opere bono Christum adiutorem, sanctum quoque Vedastum intercessorem. Sicut magno labore domum Dei optime habes ornatam et largissimis donis decoratam, ita tibi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ab isto priꝰ diuina p̃ueniente gĩa tũ¬
licis ceptũ fierat p̃dicationib. Hic ad fa¬
tẽ uite festinantẽ deducebat regem: ille m s
lutis fonte et̾ne. et̾ne uenientẽ ablueati hi¬
na fidei. ille baptismatis unda. Utriq tͥn
regi regem temporalem munꝰ obtulet
centia: a quib tex prefatꝰ in uia di trulu¬
tam ꝑpetue lucis ingressus. tũ fortisliu
eo uirtutes illiꝰ: q̃ eos de tenebris uomi
in admirabile lumen suũ. Saeta g¬
ceco ad se clamanti lum̃ reddidisse au¬

Expanded text:
quod ab isto prius diuina praeueniente gratia euaquod ab isto prius diuina praeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem uitae festinantem in fonte salutis aeternae venientem abluebat. Amna fidei, ille baptismatis unda: utrique aeterno regi regem temporalem munus obtulerunt elabra lucentia , a quibus rex praefatus in via Dei eruportam perpetuae lucis ingressus, cum fortissimaeo virtutes illius qui eos de tenebris vocavit in admirabile lumen suum. CAPUT caeco ad se clamanti lumen reddidisse
Abbreviated transcription (Latin):
iactantie uerbis uł rumigero popul eli¬
braret᷑ fauore: sub magna attestationt p̃¬
cepit puero. omĩb uite sue dieb hoc tact
miraculũ. plus deo soli cognitꝰ ẽẽ eupicil
qͣm hominib: certissime sciens. omniũ ẽ
uirtutũ ueram in humilitate custodia.
⁊ hanc ẽt que caritatis gͣdib altissima
li regna conscendat. ip̃a dicente uertam
Omnis qui se humiliat exaltabit᷑.
ma. ⁊ caritatis in eo munificentia ⁊ riligi
uite. ⁊ ũbi di instantia longe lateq abe
meliꝰ ẽẽ suꝑ candelabrũ ponere itt spleu¬
dissimo sue sc̃itatis fulgore latꝰ ad la

Expanded text:
iactantiae uerbis uel rumigero populi celeiactantiae uerbis uel rumigero populi celebraretur fauore, sub magna attestatione praecepit puero omnibus uitae suae diebus hoc tacere miraculum, plus Deo soli cognitus esse cupiens quam hominibus, certissime sciens omnium esse uirtutum ueram in humilitate custodiam et hanc esse qui caritatis gradibus altissima caeli regna conscendat. Ipsa dicente ueritate: «Omnis qui se humiliat exaltabitur». ma, et charitatis in eo munificentia, et religio vitae, et verbi Dei instantia longe lateque ab melius esse supra candelabrum ponere, ut splendidissimo suae sanctitatis fulgore la
Abbreviated transcription (Latin):
uł corpore confortatꝰ domũ rediter s us
hospitũ frequentiam ⁊ uiri di largam o¬
nib munificentiam. ñ arida pat̾s caritan
aridũ inuenit uasculũ: in quo inĩ st¬
uari solebat. Mox tristis tacito murme
hoc ip̃m puer pat̾nis intimauit aurib s
uerecundre rubore ꝑfusus. caritatis tam
dulcedine habundans: corde in diuina uon¬
fisus suffragia. tacitas paulisꝑ deo p̃os fi¬
dit: nil de diuino dubitans auxilio anla
sue petitionis hesitans affectu. totꝰ m eiꝰ en¬
dens clementiam. qui de arida petra siart¬
ti populo fontem aque uiue ꝓduxit. uł
chana galylee aqͣm in mirabilis uini enr¬
uertit saporem: dixit puero. Uade in d̃im
fidens bonitate.⁊ qd̃cumꝙ: inueneris in uea¬
sculo: ñ tricare nob afferre. Qͥ celer pat̾no
obediens p̃cepto eucrit: ⁊ uas uino opins
supaffluens inuenit. Gr̃as d̾o agens: ali¬
amico. Qui duplici roborat᷑ caritate: it¬
meauit in ꝓpria. S famulꝰ xp̃i ne uans

Expanded text:
uel corpore confortatus domum rediret. Suel corpore confortatus domum rediret. Shospitum frequentiam et uiri Dei largam hominibus munificentiam non arida patris caritate aridum inuenit uasculum in quo uinum seruari solebat. Mox tristis tacito murmure hoc ipsum puer paternis intimauit auribus. Qui uerecundiae rubore perfusus caritatis tamen dulcedine habundans, corde in diuina confisus suffragia tacitas paulisper Deo preces effudit, nihil de diuino dubitans auxilio, nihil de suae petitionis hesitans effectu, totus in eius credens clementiam qui de arida petra sitienti populo fontem aquae uiuae produxit, uel in Cana Galileae aquam in mirabilis uini conuertit saporem. Dixit puero: «Vade in Dei confidens bonitatem et quodcumque inueneris in uasculo non tricare nobis adferre». Qui celer paterno oboediens praecepto cucurrit et uas uino optimo superaffluens inuenit. Gratias Deo agens alanauit amico; qui duplici roboratus caritate remeauit in propria. Sed famulus Christi ne uanis
Abbreviated transcription (Latin):
ti a diaboli laqueis liberati st̃.⁊ uias uite
berrimã sc̃itatis famam nobiliũ uł plebia¬
liũ uirũ di uisitare solebant: ut consola¬
rent᷑ ꝑ gr̃am que habundabat in labiis il¬
liꝰ. Et qͥa ex habundantia cordis os loquit᷑.
⁊ qͥa frat̾̃no amore om̃s diligebat. omĩb se
affabilem p̃stabat: alioꝵ salutem. suũ re¬
putans licrum: nec dñice talentũ pecune
pigritie obruit humo: s cotidiano carita¬
tis sudore multiplicare studebat: ne uacu¬
us reueniente dño suo. in conspectu appa-¬
reret illiꝰ. Igit᷑ quidam uir nobilis ⁊ religio¬
dũ sermo dulcissime allocutionis in len¬
gũ tͣheret᷑.⁊ sol mediũ celi tnͣsiens centru.
crescentes dupplicaret umbras. nolebat
uir di hospitem suũ absq caritatis dimit¬
tere uiatico: mandauitꝙ puero. ut si qͥd
illi remansisset uini. caro pocula porta¬
ret amico: qͣtinꝰ utrumq uł anima refiad

Expanded text:
ti a diaboli laqueis liberati sunt, et vias vitae ti a diaboli laqueis liberati sunt, et vias vitae berrimam sanctitatis famam nobilium vel plebeiorum, virum Dei visitare solebant, ut consolarentur per gratiam, quae abundabat in labiis illius; et quia ex abundantia cordis os loquitur , et quia fraterno amore omnes diligebat, omnibus se affabilem pputans lucrum nec dominicae talentum pecuniae pigritiae obruit humo sed cotidiano caritatis sudore multiplicare studebat, ne uacuus, reueniente Domino suo, in conspectu appareret illius. Igitur quidam uir nobilis et religioum sermo dulcissimae allocutionis in longum traheretur et sol medium caeli transiens centrum, crescentes duplicauit umbras, nolebat uir Dei hospitem suum absque caritatis dimittere uiatico. Mandauit puero ut, si quid illi remansisset uini caro pocula portaret amico, quatenus utrumque uel anima refectus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uictoria ex hostib ⁊ sue salutis uoti cõ¬
pos ad sceptra regni regenda reũsus : sc̃m
ꝙ uedastum beato pontifici cõmendauit
reigio. Qui ibi morat᷑: uite meritis. et
uirtutũ claruit exemplis. Omĩb ama¬
bilis. ⁊ uenerabilis factꝰ:. fuit enĩ moꝵ
dignitate religiosꝰ. carirate p̃cipuus: frat̾¬
na dilectione iocundus. humili pietate
eximiꝰ: orationũ uigilantia assiduus ser¬
mone modestꝰ: corpore tastꝰ. ieiunio sobriꝰ:
mi seroꝵ consolator. Non de crastino co
pascebat. Nullum in sua despiciebat an¬
gustia: s pie consolationis u̾bo reficie¬
bat mestos. Nemini uel uerbo nocurt: s
frat̾no amore cunctis ꝓdẽe satagebat. Un¬
de ⁊ a qͣmplurimis illustribꝰ frequenta¬
bat᷑ uiris. ut illiꝰ sacratissimo alloquio uł
in t̾sticia cuiꝰlibet sollicitudinis suscipe¬
rent consolationẽ: uł in religione eccl̃ia sti¬
ce exercitationis puram ab eo au̾dirent

Expanded text:
e et uictoria ex hostibus et suae salutis uoti come et uictoria ex hostibus et suae salutis uoti compos ad sceptra regni regenda reuersus est, sanctumque Vedastum beato pontifici commendauit Remedio. Qui ibi moratus uitae meritis et uirtutum claruit exemplis, omnibus amabilis et uenerabilis factus est. Fuit enim morum dignitate religiosus, caritate prna dilectione jucundus, humili pietate eximius, orationum vigilantia assiduus, sermone modestus, corpore castus; jejunio sobrius, miserorum consolator; non de crastino cogpascebat alimento. Nullum in sua despiciebat angustia, sed pie consolationis verbo reficiebat moestos. Nemini vel verbo nocuit, sed fraterno amore cunctis prodesse satagebat. Unde et a quam plurimis illustribus frequentabatur viris, ut illius sacratissimo alloquio, vel in tristitia cujuslibet sollicitudinis susciperent consolationem, vel in religione ecclesiasticae exercitationis puram ab eo audirent v
Abbreviated transcription (Latin):
ministerio sp̃u sc̃o oꝑante in remissionẽ
peccatoꝵ ⁊ spem uite et̾ne catholici baptis¬
matis uiuo ablueret᷑ fonte. Cum qͦ aliqͣn¬
tis moratꝰ dieb: ut eccl̃iasticis satisfaceret
sanctionib ⁊ penitentie. scd̾m apłicũ p̾cep¬
tũ priꝰ ablueret᷑ lacrimis. dicente beato pe¬
tro pͥncipe apłoꝵ: penitentiam agite: et
sterii baptisma susciperet. Sciens uero beatꝰ
pontifix. apłm dicere paulũ. omĩa ur̃a ho¬
nesta cũ ordine fiant. statuit diem. qͦ rex
eccłiam intͣret ad suscipienda diuine pie¬
tatis sacram̃ta. Quale fuit tẽ scĩs di gau¬
diũ. qualis in eccłia xp̃i leticia: cũ ui derẽt
regem niniue. ad p̾dicationẽ ione. de solio
maiestatis sue descendisse:⁊ in cinere se dis¬
se penitentie. ⁊ sub pra di sac̃dotis dextera.
sue extellentie caput humiliare. Baptira¬
t̾ itaq rex cum obtimatib suis ⁊ popło.
qͥ diuina p̃ueniente gr̾a. salutaris laua

Expanded text:
ministerio, Spiritu sancto operante, in remissionem ministerio, Spiritu sancto operante, in remissionem peccatorum et spem vitae aeternae, catholici baptismatis vivo ablueretur fonte. Cum quo aliquantis moratus est diebus, ut ecclesiasticis satisfaceret sanctionibus, et poenitentiae secundum apostolicum praeceptum prius ablueretur lacrymis, dicente beato Petro principe apostolorum: Poenitentiam agite, et sterii baptisma susciperet. Sciens uero beatus pontifex apostolum dicere Paulum: «omnia uestra honesta cum ordine fiant», statuit diem quo rex ecclesiam intraret ad suscipienda diuinae pietatis sacramenta. Quale fuit tunc sanctis Dei gaudium, qualis in ecclesia Christi laetitia, cum uiderent regem Nineue ad praedicationem Ionae de solio maiestatis suae descendisse et in cinere sedisse penitentiae et sub pia Dei sacerdotis dextera suae excellentiae caput humiliare. Baptizatus itaque rex cum optimatibus suis et populo qui, diuina praeueniente gratia, salutaris lauac
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uir di uirtutem sibi adeẽ suꝑnam: ñ
ob illiꝰ ceci tantũ mõdo. s plus ꝓpt̾ p̾sentis
popłi salutem totũ se in sacras effudit p̾ces:
in iliuina fidens pietate. dexteram cũ signo
crucis posuit suꝑ oculos ceci. dicens. Dñe ih̾n
qͥ ds lum̃ uerũ. qui apuisti cculor ceci ad te.
ilamantis aꝑi ceulos ⁊ istiꝰ. ut intelligat po
plꝰ iste p̃sens. quia tu es solus ds̃. faciens mi¬
abilia in celo ⁊ in t̾ra. Mox ille cec̾ lumi ne¬
recepto: gaudens prexit uiam suam. In qͦ
loco. rempore sequenti a religiosis uiris edi¬
ficata ẽ eccłia in testimonisi miraculi istiꝰ.
in qua orantib ⁊ credentib usq bodie be
⁊ hoc p̃senti miraculo in fidem firmit̾ cõ¬
fortatꝰ. nil moratꝰ in uia. nil dubitans in
fide. s magna a lacritate anuni. magna fe¬
stinatione itneris. scissimũ pontifitẽ remi¬
giũ uidere ꝓperauit: ut illiꝰ sacratissim o

Expanded text:
itaque uir Dei uirtutem sibi adesse supernam. Non itaque uir Dei uirtutem sibi adesse supernam. Non ob illius caeci tantummodo sed plus propter praesentis populi salutem totum se in sacras effudit preces in diuina fidens pietate, dexteram cum signo crucis posuit super oculos caeci dicens: «Domine Iesu qui es lumen uerum, qui aperuisti oculos caeci ad te clamantis, aperi oculos et istius, ut intpulus iste praesens, quia tu es Deus solus, faciens mirabilia in coelo et in terra. Mox ille caecus luminerecepto, gaudens perrexit viam suam. In quo loco tempore sequenti a religiosis viris aedificata est ecclesia in testimonium miraculi istius, in qua orantibus et credentibus usque hodie benet hoc praesenti miraculo in fide firmiter confortatus, nil moratus in via, nil dubitans in fide, sed magna alacritate animi, magna festinatione itineris, sanctissimum pontificem Remigium videre properavit, ut illius sacratissimo
Abbreviated transcription (Latin):
amones eiusdẽ famuli eadem oꝑante po.¬
tntia ꝑ spiritalis intelligentiam lucis. in
li pectore ꝑficeret᷑. Nam regia excellentia
in digno comitatu cũ multitudine maxi
na populi it agentib illis. uenert in quen¬
am pagũ. qui incolarũ t̾re illiꝰ consuetudi¬
ir iungise pagus dicit᷑ ꝓpe reguliacam uil¬
lan que sita ẽ ꝑ florigeras axone fluminis ri¬
pa e̾rece etusdem fluminis pontem rege tͣn¬
lunte cũ mułtitudine populi: obuiauit illiᷤ
msꝰ quidam. huiꝰ duitissime solaris expers lu¬
mnis: forte nec sui cetatꝰ culpa. s ut mani¬
fistarent᷑ oꝑa łi in illo: ⁊ ꝑ illiꝰ illuminatio¬
ne p̃sentem plurimoꝵ illuminarent᷑ corda
spuritalit̾. Q cũ intellexisset a p̾t̾euntib.
sm̃ hedastum xp̃i seruũ. in eodem iter agere
tomitatui: clamauit. Sc̃e ⁊ electe deo uedaste
mistiere mei. ⁊ suꝑnam pio pectore diligentiꝰ
depole potentiam: ut mee subueniat miserie.
Non aurũ posco nec argentũ: s ut mͥ lum̃

Expanded text:
sermones ejusdem famuli, eadem operante potentia, per spiritualis intelligentiam lucis in suo pectore perficeretur. Nam dum regia excellentia condigno comitatu cum multitudine maxima iret populi, iter agentibus illis, venerunt in quemdam pagum, qui incolarum terrae illius consuetudine Vungise pagus dicitlam, quae sita est super florigeras Axnae fluminis ripas. Et ecce eiusdem fluminis pontem rege transeunte cum multitudine populi obuiauit illis caecus quidam huius diutissime solaris expers luminis, forte nec sui caecatus culpa, sed ut manifestarentur opera Dei in illo et per illius inluminationem praesentem plurimorum inluminarentur corda spiritaliter. Qui cum intellexisset a praetereuntibus sanctum Vedastum Christi seruum in eodem iter agere comitatu, clamauit: «Sancte et electe Deo Vedaste, miserere mei et supernam pio pectore diligentius deposce potentiam ut meae subueniat miseriae. Non aurum posco nec argentum sed ut mihi lum
Abbreviated transcription (Latin):
breuitatis duximꝰ sequestranda. Si igit᷑
puritans ur̃e examim. nr̃a placuerit ad¬
breuiatio. subtractis. appositis. aut emen¬
datis. que us̃e uisa fuerint sc̃itati. cũ dĩ
bñplacito. ur̃oq fauore ui fallumñ. sine
offendiculo poterit tnͣsscribenda exponi.
Sin aũ: nr̃e humilitatis ÷ idẽ opusculĩ
penes nos potius occultare qͣm ꝓdere: ne
minime ꝓfutura. temere uelle pandere
uideamur.

Expanded text:
brevitatis duximus sequestranda. Si igitur brevitatis duximus sequestranda. Si igitur puritatis vestrae examini nostra placuerit abbreviatio, subtractis vel appositis aut emendatis quae vestrae visa fuerint Sanctitati, cum Dei beneplacito, vestroque favore, ni fallimur, sine offendiculo poterit transcribenda exponi. Sin autem; nostrae humilitatis est, idem opusculum penes nos potius occultare quam prodere, ne minime profutura timere velle pandere videamur.
Abbreviated transcription (Latin):
te uero idem uen̾abilis sac̃dos p̃uentꝰ: qd̾
in de ceperat.⁊ optauerat. imꝑfectũ reli¬
qͥt. S in serie ip̃a descriptionis. multiplex
sensuũ recapitulatio÷. dũ plures eadem
sepe dixerunt: ⁊ si aliqͣndo dlissimilibꝰ uer¬
bis. Nec ñ euam siquis diligent̾ auertat.
ibidem q̃dam asꝑa inserta repperiunt᷑. uer¬
bi gr̃a. contͣ eccłiastice ⁊ scłaris potestatis
autenticas sublimesq ꝑsonas. Absit aũ
ut qͥcqͣm asperũ. uł amarũ. oliua illa su¬
auitatẽ in domo dñi fructificans erga
quẽpiam reddat: cuiꝰ studii semꝑ fuit.
dũ uixit in scło. om̃s homines mansuetu¬
dinis sue oleo demulcere. Sane narratio¬
nis nr̃e ueritas ñ incertam apd̾ nos obri¬
net firmitatẽ. cũ etiam plura ex his que
uł eiꝰ ore sacratissimo. uł fideli religiosoꝵ
relatu comꝑta cognouimꝰ. sic̃ ⁊ miraculo¬
rũ multitudinẽ scient̾ p̃t̾euntes. studio

Expanded text:
te vero idem venerabilis sacerdos praeventus, quod te vero idem venerabilis sacerdos praeventus, quod inde coeperat et optaverat, imperfectum reliquit. Sed et in serie ipsa descriptionis multiplex sensuum recapitulatio est, dum plures eadem saepe dixerunt, etsi aliquando dissimilibus verbis. Necnon etiam, si quis diligenter advertat, ibidem quaedam aspera inserta reperiuntur, verbi gratia contra ecclesiasticae et saecularis potestatis authenticas sublimesque personas. Absit autem ut quidquam asperum vel amarum Oliva illa, suavitatem in domo Domini fructificans, erga quempiam reddat! cujus studii semper fuit, dum vixit in saeculo, omnes homines mansuetudinis suae oleo demulcere. Sane narrationis nostrae veritas non incertam apud nos obtinet firmitatem, cum etiam plura ex his quae vel ex ejus ore sacratissimo, vel fideli religiosorum relatu comperta cognovimus, sicut et miraculorum multitudinem scienter praetereuntes, studio
Abbreviated transcription (Latin):
clareuallis abbati. frat̃ alanꝰ. au¬
tnisiodor ensiꝰ eccłie humilis q̃ndam sac̃¬
dos. et̾nam in xp̃o salutẽ. Uite beate re¬
cordationis bernardi clareuallis albrs.
uirtutib ⁊ miraculis tam admirande
qͣm imitande. plures in describendo exta¬
tert̃ auetores. sumpta nimirũ materia.
que se copiosa inquirentib offerebat.
Qd̾ aũ nos ex eadem natratione ñ nul¬
la omitcentes. ⁊ apponentes ꝑpauca. bre¬
uiori ꝑstrinximꝰ cedula. ñ tam p̃sump¬
tio qͣm ut credimꝰ ratio ꝑsuasit. Primo
qd̃ scriptoꝵ tam ⁊ si uera sint: ꝓlixitas
onerosa solet ẽẽ legentib. Deinde qd od
defridꝰ uen̾abilis lingonice sedis anti¬
stes. eudem patͥs bernardi scd̃m carnẽ
ꝓpinquus: scd̾m sp̃m in conũsione sociꝰ
⁊ in laborib coaduitor: quedam in pa¬
gina. qͣm breuiandam suscepimꝰ. minꝰ
uetitati consona denotabat: iit pote qͥ
ab infantia cũ sc̃o illo nutritꝰ. uisa me¬
lius qͣm alius narrata didicerat. Mor¬

Expanded text:
ALANUS Autissiodorensis ecclesiae humilis quondam sacerdos, aeternam in Christo salutem. Vitae beatae recordationis Bernardi Clarae-Vallis abbatis, virtutibus et miraculis tam admirandae quam imitandae, plures in describendo exstiterunt auctores, sumpta nimirum materia, quae se copiosa inquirentibus offerebat. Quod autem nos ex eadem narratione nonnulla omittentes, et apponentes perpauca, breviori perstringimus schedula; non tam praesumptio, quam, ut credimus, ratio persuasit Primo quod scriptorum, tametsi vera sint, prolixitas onerosa solet esse legentibus. Deinde quod Godefridus, venerabilis Lingonicae sedis antistes, ejusdem patris Bernardi secundum carnem propinquus, secundum spiritum in conversione socius et in laboribus coadjutor, quaedam in pagina, quam breviandam suscepimus, minus veritati consona denotabat, utpote qui ab infantia cum Sancto illo nutritus, visa melius, quam alius narrata didicerat. Mor