comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paupestate sp̃s regnum ad quire¬
re possecaelorum
ET SUBITOPACTA .E. CuM
ANGELOMULTIT UDOMI¬
LIT INECAELESTISTAU¬
OANTIUM OM ETDICEN¬
TIUM GLORIA INEXCEL
noe uangelitante
nuntio natum in carne
lestis aduolans consono in lau¬
demcreatoris ore prorupit:
ut et sui sicut semper obsequii
deuotionem xp̃o inpendat. &¬
nos suo pariter instruat exemplo.
quoties uelaliquis frxtrũ sacrre
eruditionis uerbi s insonuerit :
uel ipsilecta siue audita quae pieta¬
tis sunt admente mreduxerimis
dõ statim laudes orecorde & o¬
pere reddendas. Et benechoris
aduenien sangelorum militiae cae¬
lestis uocabulu maccipit. qui et du¬
cullo potentiin proelio quiad debel¬
landas aereas potestates apparuit
humiliter. obsecundat. & ipse po¬
testate s easdem contraorias nemor¬
tales tantum temptare ualeant
quantun luolunt. fostiter armis
nibus pax. &d nõ gloria canitur
Glorisicant angelidm̃ pronr̃o
redemptione incarnatum. qui&
dum nos conspiciunt recipi. suum

Expanded text:
paupertate Spiritus regnum adquirepaupertate Spiritus regnum adquirere posse coelorum. Et subito facta est cum angelo multitudo militiae coelestis laudantium Deum et dicentium: GlorUno evangelizante nuntio, natum in carne coelestis advolans consono in laude creatoris ore prorumpit, ut et sui, sicut semper, obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instruat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita, quae pietatis sunt, ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes, ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum, militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et ipse potestates easdem contrarias, ne mortales tantum tentare valeant, quantum volunt, fortiter armis nibus pax et Domino gloria canitur. Glorificant angeli Deum pro nostra redemptione incarnatum, quia dum nos conspiciunt recipi, suum
Abbreviated transcription (Latin):
scandalum patieminun me inista
nocte Neq: enimfrustrr ange¬
lus tanto lum inecinctus apparu¬
it ut claritas dĩpastorescircum ful¬
sisse. hocest exomni paste illorũ
nrdios luminis aspersissedicatus.
quod num quam intota testam̃ti
ueterisserie totiens angelis appa¬
rentib usadiungitur. Sed mystice
prremonuit. quod a peste postea
monuit apostolus dicens Nox
pnreces sit. dies autemad propin¬
quauit abiciamus ergo opera te¬
nebrrrum et induamus nos arma
lucis sic ut in diebonesteambulem:¬
No standum sollestius. quod
signum nati s aluatoris da¬
tur. In fantemnontirio
exceptumostro. sed pannissqua¬
lentibus inuolutum . Non in os¬
natis aurostrator us. sed in p̃sepib
inueniendum. Hocest ontantũ
humilitatis eum et mostilitatis.
sedetpaupestatis habituo susce¬
pisse pronobis. quia cum diues ess&
pauperfactus .e. pronabis. ut nos
illius in opiaditaremur: Cume&.
dñs caelorum pauper accusest
interris. ut terrigenis ed ocer&

Expanded text:
scandalum patiemini in me in ista scandalum patiemini in me in ista nocte . Neque enim frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est, ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie, toties angelis apparentibus, adjungitur. Sed mystice praemonuit, quod aperte postea monuit Apostolus, dicens: Nox transiuit, dies autem adpropinquauit. abiciamus ergo opera tenebrarum et induamus arma lucis. tamquam in die decenter ambulemnotandum solertius quod signum nati Salvatoris datur, infantem non Tyrio exceptum ostro, sed pannis squalentibus involutum, non in ornatis auro stratoriis, sed in praesepibus inveniendum. Hoc est non tantum humilitatis eum et mortalitatis, sed et paupertatis habitum suscepisse pro nobis. Quia cum dives esset, pauper factus est pro nobis, ut nos illius inopia ditaremur . Cum esset Dominus coelorum, pauper factus est in terris, ut terrigenas edoceret
Abbreviated transcription (Latin):
ANgelusio seph: Angeliis pastores
instruit. Et concipiendum. & con¬
ceptum. et natum caeliciues dñm
testantur. ut ẽmortales sufficiea¬
ter inbuant. & suumauctori ser¬
uitium incessanter inpendant
Namet in sequentib temptato pas¬
suro resurgenti atque ad caelos as¬
cendenti sempera des seperhibent᷑
OTTIM UERUNTTIMORE
MAGNO ET DIXITILLIS AN¬
CELUS NOLITETIMERE EC¬
CEENIM EUANGELITOUO¬
BIS GAUDIUM MAGNŨ Quod
ERITOMNI POPULO
o nomni populo iudaeorũ.
quorum plurimi. rebelles
extitere sed omnifideliũ
populo decunctis tribubus gentibus
& linguis inunam xp̃i ecclesiam con¬
gregato aeternum gaudium
euangelitatur et magnum
Aqui in noctis utique uigilis
pastores affatur. Nonait ac nocte
sedhodienatus ẽ uobis saluator
Non aliam scilicet obcausam. uis
quiã gaudium magnum euange¬
litareueniebat Namubitristia
quae que nocturnis temporib
gesta uel gerenda significantur.
ibi sae penoxa diungitur. uel no¬
minatur : Vt illud. omnes uos.

Expanded text:
angelus Joseph, angelus pastores angelus Joseph, angelus pastores instruit. Et concipiendum, et conceptum, et natum coeli cives Dominum testantur, ut et mortales sufficienter imbuant, et suum auctori servitium incessanter impendant. Nam et in sequentibus, tentato, passuro, resurgenti atque ad coelos ascendenti, semper adesse perhibentur. Et timuerunt timore magno. Et dixit illis angelus: Nolite timere. Ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo. Non omni populo Judaeorum, quorum plurimi rebelles exstitere, sed omni fidelium populo de cunctiet linguis, in unam Christi Ecclesiam congregato, aeternum gaudium evangelizatur et magnum.qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, non ait: Hac nocte, sed, hodie natus est vobis Salvator. Non aliam scilicet ob causam, nisi quia gaudium magnum evangelizare veniebat. Nam ubi tristitia quaeque nocturnis temporibus gesta vel gerenda significantur, ibi saepe nox vel adjungitur, vel minatur, ut illud: Omnes vos
Abbreviated transcription (Latin):
TODIENTES UIGILIASNOC¬
TIS SUPRAGREGẼSUTĨ
gilante sitaque nato d ño
pastores supnrgregem
Nouium suarum significal
eius dispensatione manifestata
uigilaturos inec desia pastares
animarum castarum. quib dicat᷑
Pascite qui in uobis est gregemdĩ
ETECCEANGELUSDNĨS TETII
IUX TAILLOSETCLARITAS
DĨCRCUM PULSITILLOS
eneautemuigilantibus
pastorib: angelus appar&¬
eosq dĩclaritas circum ful¬
get. quia illi praeceteris
uidere sublimia merentur. qui
fidelib gregib prce eẽ . sollicite
sciunt Dumq: ipsi pie supergre¬
gemuigilant . diuina super eos
gnatialargius coruscat
Vide te ecclesice surgenti sexor¬
dium Xp̃s nascitur. & pastores
uigila re coeperunt. Etbene
pastore suigilant. quos bonus
pastor informat. Grexigitur.
populus Nox saeculũ Pasto¬
ressunt sacerdotes. aut fostasse
ille sit pastor. cuidicitur. Esto
uigilans et confirmacetenx. qui¬
a non solume piscopos. sed etiã an¬
gelos distinauit : Angelus mariã¬

Expanded text:
todientes vigilias noctodientes vigilias noctis supra gregem suum. vigilant itaque nato Domino pastores supra gregem ovium suarum, significant eos, cum dispensatione manifesta, vigilaturos in Ecclesia pastores animarum castarum, quibus dicatur: Pascite, qui in vobis est, gregem Dei . Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. Bene autem vigilantibus pastoribus, angelus appareeosque Dei claritas circumfulget, quia illi prae caeteris videre sublimia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt. Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. Videte Ecclesiae surgentis exordium, Christus nascitur, et pastores vigilare coeperunt, et bene pastores vigilant quos bonus pastor informat. Grex igitur, populus. Nox, saeculum. Pastores sunt sacerdotes, aut fortasse ille sit pastor, cui dicitur: Esto vigilans et confirma caeteros, quia non solum episcopos, sed etiam angius coruscat. Aliter angelus Maria
Abbreviated transcription (Latin):
mihiȩ Quitotum mundũ
uestitornatu. pannis uilib: in uoluit᷑.
ut nosstolam primam recipere
ualeamus. Perque momnia facta
sunt manus pedesq: cunis adstrin¬
gitur. ut Nñre manus adopusbo¬
num exestȩ. Nr̃i sint pedesinuiã
pacis directi: Euica elum sedes. ẽ.
durip̃sepis angustia continetur.
ut nos percaelestis regnigaudia di¬
latet: Quipanis ẽ. angelorũ in p̃¬
sepio reclinatur. ut nos qua siscã
animalia. carnis suae frumento
reficiat. Quiaddexterarm patris
sed et indiuersorioloco eget. ut
nobis indomopatrissuimultas
mansiones praceparar&. Quam¬
uis hoc quod non in parentum do¬
mo. sed indiuersorio & inuia nas¬
citur. persignificationẽ intel¬
legialtius potest. Ipsenamq: ait
Egosumuia. &ueritas & uita
Quiergoperdiuinitatis essentia
ueritas & uita permanet. per in¬
carnationis mysterium uia fac¬
tus est. Quanos ad patriam ubi
ueritate &uita frueremur. ad¬
ducer&. ETPASTORES
ERANTINREGIONE EA¬
DEMUIGILAUTESETCUS¬

Expanded text:
i? Qui totum mundum vario i? Qui totum mundum vario vestit ornatu, pannis vilibus involvitur, ut nos stolam primam recipere valeamus. Per quem omnia facta sunt, manus pedesque cunis astringitur, ut nostrae manus ad opus bonum exertae, nostri sint pedes in viam pacis directi. Cui coelum sedes est, duri praesepis angustia continetur, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Qui panis est angelorum, in praesepio reclinatur, ut nos quasi sancta animalia carnis suae frumento reficiat. Qui ad dexteram Patris sedet, in diversorio loco eget, ut nobis in domo Patris sui multas mansiones praepararet. Quamvis hoc quod non in parentum domo, sed in diversorio et in via nascitur, per significationem intelligi altius potest. Ipse namque ait: Ego sum via, et veritas, et vita . Qui ergo per divinitatis essentiam veritas et vita permanet, per Incarnationis my terium via factus est, qua nos ad patriam ubi veritate et vita frueremur adduceret. Et pastores erant in regione eadem vigilantes et cus
Abbreviated transcription (Latin):
si alii quidem desponsata sed ab alio
fecundata. per singulas sui pastes
qua e unam catholicam faciunt p̃pg̃¬
indic ansnimirum hocuocabulo. quod
instantiamagistriloquentis nilua¬
let. sinon augmentũ superniiuua¬
minis ut audiatur acceperit: Quod
autem filium suũ primogenitũ ma¬
ria peperissedescribitur. Noniux¬
taheluidia nos accipiendũ est. alios
quoq: filios eam procreasse . quasine¬
queat primogenitus dicinisi quiha¬
beat frtres. sicut non unigenitus.
nisi qui car& fraxtrib soletappel¬
lari. Quia et testimoniũ legis. & ma¬
nifesta nrtio declarat. Om̃ sunige.¬
nitos etiam primogenitos. Non a ut̃
om̃s primogenitosetiamunigenitos
posseuocari. Hoc est nonsolum esse
primogenitũ postquẽ alii. sed omnẽ :¬
stantia de itatis. primogenitus in
susceptione humanitatis primoge¬
nitus ingnrtia. unigenitus innatura
ETPANNISETM INUOLANT
ET RECLINA UIT IN PRAC¬
SEPIO. QUIA NONERATEI
LOCUS INDIUERSORIO
uidretribuam dño pro

Expanded text:
si alii quidem desponsata, sed ab alio si alii quidem desponsata, sed ab alio fecundata, per singulas sui partes, quae unam Catholicam faciunt, praepoindicans nimirum hoc vocabulo, quod instantia magistri loquentis nil valet, si non augmentum superni juvaminis, ut audiatur, acceperit. Quod autem filium suum primogenitum Maria peperisse describitur, non juxta Helvidianos accipiendum est, alios quoque filios eam procreasse, quasi nequeat primogenitus dici, nisi qui habeat fratres, sicut non unigenitus nisi qui caret fratribus, solet appellari. Quia et testimonium legis, et manifesta ratio declarat, omnes unigenitos, etiam primogenitos, non autem omnes primogenitos etiam unigenitos posse vocari, hoc est, non solum esse primogenitum, post quem alii, sed omnem s in substantia Deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis; primogenitus in gratia, unigenitus in natura. Et pannis eum involvit et reclinavit in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio. Quid retribua
Abbreviated transcription (Latin):
panis interp̃tatur. Ipsenam que ẽ
quiait Ego sũ panis uiuus. quide
caelo descendi. Locusergo in quod ñs
nascer&ur. domus panis ante uocatus
est. quia futurũ erat ut ille ibi per
materiam carnis apparer&. quie¬
lectorummentes interna satietate
reficer&. Sed &usq: hodie &usq
ad consummationem saec uli dñs
innatar&h concipi & inbethleem
nascinon desinit. Cum quilibet au¬
dientium uerbi flore suscepto do¬
mumse ae ternipanis efficit. Coti¬
die in utero uirginali. hoc est inani¬
mocredentium. ꝑfidem concipit᷑
perbaptis magignitur Cotidie
genitrix dĩ ecclesia suum comitata
auctorẽ derota mundanae con¬
uersationis quod galilea sonat In
ciuitatẽ iuda. Confessioni s uidelicet¬
& laudis ascendens. censum suaede¬
uotionis. ae terno regiper soluit:
quae in exemplum beatae semper
uirginis mariae nupta simul & in¬
maculata. Concipit nos uirgo despũ.
Parit nos uirgo sine gemitũ. Et qua¬

Expanded text:
panis interpretatur, ipse namque est, panis interpretatur, ipse namque est, qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo, in quo Dominus nasceretur, domus panis ante vocatus est, quia futurum erat ut ille per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Sed et usque hodie et usque ad consummationem saeculi Dominus in Nazareth concipi et in Bethleem nasci non desinit, cum quilibet audientium, verbi flore suscepto, domum se aeterni panis efficit. Quotidie in utero virginali, hoc est, in animo credentium per fidem concipitur, per Baptisma gignitur. Quotidie genitrix Dei Ecclesia, suum comitata auctorem, de rota mundanae conversationis, quod Galilaea sonat, in civitatem Juda, confessionis videlicet et laudis, ascendens, censum suae devotionis aeterno Regi persolvit. Quae in exemplum beatae semper virginis Mariae nupta simul et immaculata concipit nos virgo de spiritu, parit nos virgo sine gemitu, et qua
Abbreviated transcription (Latin):
ASCENDITAUTECTIOSEPH
AGALILEA DECIITATENA¬
ZAREIH INUDEAMCIUI¬
TATEM DAUIO QUAGUOCATUR
BETHLCEM. ETRELIQUA
stum interp̃tatur. Galilea tnrns¬
ꝓmignatio uo lubilitas. rota. uel
confessio Natar&h. flos uirgul¬
tum. uel munditia. Iudaea. confes¬
sio siue glorificans Bethleem dom:
panis Dauid. fostismanu. uel desi¬
derabilis interp̃tatur. Nomen
quidẽ indemutuans. quod &gi¬
gantem fostiter strxuerit. & pul¬
cher aspectude coraque facie fueris
Illum scilicet desuadomoacfamili¬
anasciturum p̃figunans. qui singu¬
lariter mundi principem debella¬
r&. spetiosus forma p̃filiis hominũ
Etipsein bethleemnatus ẽ ut intel¬
lectualium pastor esse touium. hoc
est simplicium rector animarum.
FACTuM C̃AUTEM CŨESSENT
IBI. IMPLETISUNT DIESUI PA¬
RERET ET PEPERIT FILIuM
SUUM PRIMOGENITUM
Penenon solum propt̃ indiciũ
regiistematis. sed & propt̃
nominis sac ram̃tum dñ sinbedleẽ
nascitur. Bethleemnamq: dom:

Expanded text:
Ascendit autem et Joseph Ascendit autem et Joseph a Galilaea de civitate Nazareth, in Judaeam civitatem David, quae vocatur Bethleem, et reliqua. ntum interpretatur. Galilaea, transmigratio, volubilitas, rota, vel confessio; Nazareth, flos, virgultum, vel munditia; Judaea confessio, sive glorificans; Bethleem, domus panis; David, fortis manu, vel desiderabilis interpretatur. Nomen quidem inde mutuans, quod gigantem fortiter straverit, et pulcher aspectu decoraque facie fuerit. Illum scilicet de sua domo ac familia nasciturum praefigurans, qui singulariter mundi principem debellaret, speciosus forma prae filiis hominum : et ipse in Bethleem natus est, ut intellectualium pastor esset ovium, hoc est, simplicium rector animarum. Factum est autem cum esset ibi, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit filium suum primogenitum. Bene, non solum propter indicium regii stemmatis, sed propter nominis sacramentum, Dominus in Bethleem nascitur. Bethleem namque domus
Abbreviated transcription (Latin):
sus .ẽ. Quomodo tuncimpenente:
augusto et crrino p̃sidente ibant
om̃s ut censum profiterentur sin¬
guli insuamciuitatẽ : Itaet nunc
imperaente perecclesiae prresides
idest doctores . Immosuadente
& p̃mia pollicente xp̃o. eamus om̃s
nullus excipiatur a censuiustitiȩ
Veniamus ad eum qui labora mus
& oneratisumus. &ipsere ficiet nos
Tollamus iugum eius supernos.
& discamus abeo. quiamitis est
& humiliscorde & inueniemus
requiem animab: nr̃is. Haec ẽ :
enim Nr̃ ciuitas et patria. re¬
quie s uidelicet beata & caelestis
animarum Ad quãnimirũ ciui¬
tatem pacis & requietis ire & de¬
uote reginr̃o thesaurũ ferre ẽ.
crescentib: cotidieuis tutis acfidei
profectib: supernaelucisquae
sint gaudia aeternas peculari.
& prohis ad requirendis prospe¬
irmundi simul et aduersa contem¬
nere. & his adquisitis. mundatos
nos ab omniin quinamento carnis
& sp̃s. pretiosius auro dõmunus
offerre SEQUITUR

Expanded text:
sus est. Quomodo tunc, imperante sus est. Quomodo tunc, imperante Augusto et Cyrenio praesidente, ibant omnes ut censum profiterentur, singuli in suam civitatem, ita et nunc imperante per Ecclesiae praesides, id est, doctores, imo suadente et praemia pollicente Christo, eamus omnes, nullus excipiatur a censu justitiae, veniamus ad eum qui laboramus et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requiem animabus nostris. Haec est enim nostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis animarum, ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire et devote regi nostro thesaurum referre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus supernae lucis, quae sunt gaudia aeterna, speculari, et pro his acquirendis, prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis, et spiritus, pretiosius auro Deo munus offerre. Sequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
discipulos quolibet propt̃ uerbũ
ire uellent. ab ingruentium fer¬
uore seditionum tremenda idđ
temporis ut itadixerimromani
nominis umbra protegebat. Ex¬
ut ergo edictum acesare augusto
ut censum profiter&ur. uniuer¬
susorbis. Quia imminebat edictũ
regis xp̃i. quosalutem conseque¬
r&ur uniuersus orbis. Quiuoca¬
bulumaugusti perfectissime con¬
plens. ut pote suos etaugescere
desidenens. & ipse augere suffici¬
ens censorib suae professionis
Non oblatione pecuniae subiectos
sed fide ioblatione signare p̃cepit
Eunte sinquiens inmundũ uniuer¬
sum prredicate euangeliũ omni
creatunre: Quicrediderit & bap¬
titatus fuerit. saluus erit
HAECDESCRIPTIO PRIMA
ignificathanc descriptionẽ :¬
ued primam eẽ earũq̃ Totũ
orbem coneluserint. quia plerȩq
iam pastes temrrum saepelegunt᷑
fuis sedescriptae. Vel ceste primo
tunc coepisse quandocrrinus uir
unus ex consensucuriae romanae
acesare iusda regentib syriã mis¬

Expanded text:
discipulos, quolibet propter verbum discipulos, quolibet propter verbum ire vellent, ab ingruentium fervore seditionum, tremenda id temporis ut ita dixerim Romani nominis umbra protegebat. Exiit ergo edictum a Caesare Augusto, ut censum profiteretur universus orbis, quia imminebat edictum Regis Christi, quo salutem consequeretur universus orbis. Qui vocabulum Augusti perfectissime complens, utpote suos et augescere desiderans, et ipse augere sufficiens, censoribus suae profectionis, non ablatione pecuniae subjectos, sed fidei oblatioEuntes, inquiens, in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae: qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . Haec descriptio prima ignificat hanc descriptionem vel primam esse earum quae totum orbem concluserint, quia pleraeque jam partes terrarum saepe leguntur fuisse descriptae, vel certe primo tunc coepisse, quando Cyrenius, vir unus ex consensu curiae Romanae, a Caesare, jus dare gentibus, Syriam mis
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ saeculi. SUPERSOłIuCO
DAUID ET SUPERREGNŨ
EIUS. UT CON PIRMETIL¬
LUDET CORROBORET.ETCETR¬
rincipatus autemillius &
imperiumerit supersoliũ
& regnum dauid. quod post capti¬
uitatem babrloniam fuenet dissi¬
patum. ut confirmet illude trobo¬
r&. & doceatesse perpetuum. Ne
cassari pͣromissio dĩ iudicetur. ab
carnancre pationis tempore . usq in sem¬
piternũ. TELUS ENIM DÑI
EXERCIIUUM PACIETHOC
elusidest aemulatio dñi fe¬
cithoc. quia ipsi eumadae¬
mulationem prouocauerunt in his
quinonerent dii. & ille eos prouo¬
cauit adaemulandum ingentem
qua enonenrt gens
Fonsolum autẽ haec nouamun¬
didescriptio illius sũ miregis
aduentui testimonium perhibe¬
bat. qui congregatos amundipla¬
gis omnib: electos suos aeternȩ
beatitudinis aluo conscriberet
uerum etiam eiusdemregnidu¬
ces quieta sui mõderminis pace
iuuabat. Quianimirũ conpreñ¬
sis a proeliorum turbinegentib
uniuersis. p̃dicaturo sorbi xp̃i

Expanded text:
tionem tionem David et super regnum ejus, ut confirmet illud et corroboret, etc. Principatus autem illius et imperium erit super solium et regnum David, quod post captivitatem Babylonicam fuerat dissipatum, ut confirmet illud et roboret et doceat esse perpetuum. Ne cassa repromissio Dei judicetur ab incarnationis tempore usque in sempiternum. Zelus Domini exercituum faciet hoc. Zelus, id est, aemulatio Domini fecit hoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gentem quae non erat gens Non solum autem haec nova mundi descriptio illius summi regis adventui testimonium perhibebat, qui congregatos a mundi plagis omnibus electos suos aeternae beatitudinis albo conscriberet, verum etiam ejusdem regni duces, quieta sui moderaminis pace juvabat, quia nimirum, compressis a praeliorum turbine gentibus universis, praedicaturos orbi Christi
Abbreviated transcription (Latin):
aliis nominibus. Ad mirrbilis con¬
siliarius. Ds̃. fostis pat̃futuriscłi
princepspacis Non enim ut ple¬
riq: putant una iungenda sunt
nomina. ut legamus admirobilis
consiliarius: Et rursũ ds̃ fostis.
sed ad minabilis. legendum est
sepanrtim quodhebrricae dicitur
phele & consiliarius seor sum
quilingua eorum appellat᷑ ioes
et ds̃ separatim. qui haebnricae
appellatur. pateraut ẽ futuri scł
quod in nr uocatione conplet᷑.
Et princepspacis. qui locutus ẽ
ada postolos. Pacemmeã do uob̵
pacemineamrelin quo uobis. Non
dubitabit qui pacẽ Nñrm iuxta.
a postolũ legerit dñm saluatorẽ
MULTIPLICABITUR ETUS
IM PERIUM. ET PACIS
NTet dubitare poterit demul¬
tiplicis aluatoris imperio
& pace eius quae non habedit finẽ.
quiin psalmis legerit. Postula
ame &dabotibi gentes heredita¬
temtuam & possessionem tuam
terminostenre Etrursum
Et multitudo pacis. donecaufe.¬
nrtur luna id estusq: ad consũ ma¬

Expanded text:
aliis nominibus: Admirabilis, Conaliis nominibus: Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, bina jungenda sunt nomina, ut legamus, Admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabilis legendum est separatim, quod Hebraice dicitur PHELE : et Consiliarius seorsum, qui lingua eorum appellatur IDES : et Deus separatim, qui Hebraice appellatur: patrem autem futuri saeculi, quod in nostra vocatione completur: et principem pacis, qui locutus est ad apostolos: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Non dubitabit, qui pacem nostram, juxta Apostolum, esse legerit Dominum salvatorem. Multiplicabitur ejus imperium, et pacis Nec dubitare poterit de multiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; et rursum: Et multitudo pacis, donec auferatur luna , id est, usque ad consumma
Abbreviated transcription (Latin):
illius coruscante. prima
temix tabulon et neptali. scriba¬
rum & pharisaeorũ esterrorib
libenta. & gracuissimũ traditio¬
numiudaicarumiugum excussit
deceruicib: suis Postea autem
pereuangelium a postolipauli
qui nouissimus a postolorũ omniũ
fuit. In grauata est. id est multi
plicata predicatio : & intermi¬
nosgentium. & inuiam uniuersi
maris xp̃ieuangelium splendiił
Deniq: omnis orbis qui ante am¬
chulabat uel sedebat intenebris.
& idolatriae acmostis uinculis
tenebatur. clarum e uangelii¬
lumen aspexit. HABITANIIB
INREGIONE UM BRAE
MORTIS. LUXORTA Ẽ.EIS
sntermostem et umbrrm
deuita egressi sunt. possunt enĩ
si uolunt paenitentiamagere
PARHULUSENIMNATUS Ẽ
steigitur puer quinatus de
uirgine appellatur emmanu
uel quiacrucem suam ipse postauil
uel quia de ipso scriptumest.
Reuel auit dñs ds̃ brachium scm
suum omnib: gentib:. & illud¬
Et brxchium dñi cui reuelatũ .ẽ.
Vocabitur post duo nomina sex

Expanded text:
edicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum excussit de cervicibus suis. Postea autem per Evangelium Apostoli Pauli, qui novissimus Apostolorum omnium fuit, ingravata est, id est, multplicata praedicatio et in terminos gentium, et viam universi maris Christi Evangelium splenduit. Denique omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et idololatriae ac mortis vinculis tenebatur, clarum lumen Evangelii aspexit. Habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram de vita egressi sunt, possunt enim, si volunt, poenitentiam agere. Parvulus enim natus est Iste igitur puer qui natus esirgine, appellatur Emmanuevel quia crucem suam ipse portavit, vel quia de ipso scriptum est: Revelavit Dominus Deus brachium sanctum suum omnibus gentibet brachium Domini cui revelatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex
Abbreviated transcription (Latin):
mauero dĩ semper est claritas
Sed quit sibiuult quod sequitur.
ut filius tuus clãficette. Cum sem¬
piternaclaritas patris nec diminu¬
ta fuerit informahumana. Nec
augeripoterit insua perfectione
diuinae Apud homines autempro¬
cul dubiominor erat quando in
iuda ea tantum modo ds̃ notus erat.
Nondum a solis ostuusq ad occasũ
laud a nent nomen dñi. Hoc autẽ
quia per euangelium xp̃ifactũ .ẽ.
ut perfilium pater inno tesceretͥ
gentibus. profecto patrem clari¬
ficauit & filius. Si autem tantum¬
modo mostuus fuiss& filius nec
resurrexisset: Proculdubio
necapatre clarificatus ess&. Nec
patrem clarificasset : Nunc autẽ
resurrectione clarificatus apa¬
tre. resurrectionis suae prre¬
dicatione clarificat patrem: Hoc
quippe apperit ordo ipse uerborũ
Clarifica in quit filiumtuum. ut
filius clarificette Tam quã dicer&
Resuscitame. ut in notescas coto
orbe Ipse quippe patrem clarifi¬
cauit supertemrm. eumgentib:

Expanded text:
ma vero Dei semper est claritas. ma vero Dei semper est claritas. Sed quid sibi vult, quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te, cum sempiterna claritas Patris, nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri poterit in sua perfectione divina? Apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat, nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant pueri nomen Domini, hoc autem, quia per Evangelium Christi factum est, ut per Filium Pater innotesceret gentibus, profecto Patrem clarificavit et Filius. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clresurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificat Patrem. Hoc quippe apClarifica, inquit, Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te, tanquam diceret, resuscita me, ut innotescas toto orbi. Ipse quippe Patrem clarificavit super terram, cum gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Propterhanc mirabilib: eiusope¬
ribus & sermonib: erudimur ꝓptꝰ
hanc sp̃s eius pignus accepimus ꝓpt
hanc in eum credimus & speraomus
& eius amore quantumdonat ac¬
cendimur. Hac pace in pressuris
omnib: consolamur. haca pressurs
omnib: libenamur propterhanc
omnem tribulationem fostiter
sustinemus. ut in hac feliciter sine
ulla tribulatione regnemus:
HAECLOCUTUS ESTIH̃S.
ETSUBLEUATISOCULIS
Ilarificatum a patre filiũ
nonnulliaccipiunt in hoc
quodẽ inon pepercit sed pronob
omnibus tradidit eum Sisepas¬
sione clarificatum dicit. Quan¬
tomagis resurrectione humi¬
lita sergo eius incipit in sermone
A postoliab eoloco ubiait. semetip¬
sum exinaniuit usqueadmostem
crucis . Claritasuero eius. Inicipit
ab eo ubiait. Propter quod & ds̃
illum ex altauit. & peruenit quod
ingloria est dĩpatris. Humilitas
claritatis est meritum. claritas
humilitatis est pracemium: Sed hoc
factum est informa serui. Inifor¬

Expanded text:
Propter hanc mirabilibus ejus opePropter hanc mirabilibus ejus operibus et sermonibus erudimur: propter hanc spiritus ejus pignus accepimus: propter hanc in eum credimus et speramus, et ejus amore quantum donat accendimur: hac pace in pressuris omnibus consolamur: hac a pressuris omnibus liberamur, propter hanc omnem tribulationem fortiter sustinemus, ut in hac feliciter sine ulla tribulatione regnemus. Haec locutus est Jesus, et sublevatis oculis larificatum a Patre Filium nonnulli accipiunt in hoc, quod ei non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum. Si passione clarificatus dicitur, quanto magis resurrectione! Humilitas ergo ejus incipit in sermone Apostoli, ab eo loco ubi ait: Semetipsum exinanivit usque ad mortem crucis . Claritas vero ejus incipit ab eo loco ubi ait: Propter quod et Deus illum exaltavit, et pervenit quod in gloria est Dei Patris. Humilitas claritatis est meritum, claritas humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma servi. In for
Abbreviated transcription (Latin):
pellat pronobis patrem In
quantum autem ds̃ est. Nos ex¬
audit cum patre. Ipse inquiteni
pater. amatuos. quia uos meama¬
tis Hincergo factum .ẽ. ut dilige¬
remus. quia dilecti sumus pror¬
susdonum dĩ est diligere dm̃ Ip¬
se ut diliger&ur dedit. qui non di¬
lectus dilexit: Sequitur. Exiui
a patre. & ueniin hunc mundum
Exut enima patre. quia depatre
est Inmundumuenit . qui amun¬
do suum corpus ostendit. quod
deuirgine assumpsit. Reliquid
mundum corporelidiscessione.
perrexit ad patrem hominis as¬
censione. Nec mundum deseruit
prresentiae gubernatione:
HAECLOCUTUSSUMUOS
UT INMEPACEM HABE¬
osteaquam de conuiuio sc̃o
ille quie umtraditurus c̃ẽt¬
egressus est. hancenim causa
commendauit sermonis sui. ut in
illo pacem haberent. propter qđ
totumagitur quo dxp̃ianisumus
Haecenim pax finem temporis non
habebit & omnispiae Nrret inten¬
tionis actio finis ipsaerit propt᷑
hanc sa cramentis eius inbuimur

Expanded text:
pellat pro nobis Patrem, in pellat pro nobis Patrem, in quantum autem Deus est, nos exaudit cum Patre: Ipse enim Pater, inquit, amat vos, quia vos me amastis, hinc ergo factum est ut diligeremur, quia dilecti sumus. Prorsus donum Dei est diligere Deum, ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Sequitur: Exivi a Patre et veni in hunc mundum, exiit enim a Patre, quia de Patre est: in mundum venit, quia mundo suum corpus ostendit, quod de virgine assumpsit: reliquit mundum corporali discessione: perrexit ad Patrem hominis ascensione: nec mundum deseruit praesentiae gubernatione. Haec locutus sum vobis, ut in me pacem habeosteaquam de convivio sancto illo, qui eum traditurus egressus est, hanc enim causam commendavit sermonis sui, ut in illo pacem haberent, propter quod totum agitur quod Christiani sumus, haec enim pax finem temporis non habebit, et omnis piae nostrae intentionis actio, quae finis ipsa erat, propter hanc sacramentis ejus imbuimur.
Abbreviated transcription (Latin):
& confestim dere surrectione eus
lactati VNde & sequitur Tris¬
titia uñt conuestetur ingaudiũ
Nam & tristitia tunc conuestet᷑
ingaudium. quando manifestaue¬
rit se suissicutiest. Quod uero dicil
mundus gaudebit. malitia mundi
huius mundus intellegi potest. quȩ
lactataest occisoxp̃o. Quoduero
ait. gaudiumnemo aufer& auo¬
bis. quia gaudium ipsorum
Ipseihs̃ significatus .ẽ. quod ait
apostolus xp̃sresurgens amor¬
tuis. lam non moritur. &cetr̃
Quidestenim quodait & in illo
die non rogabitis quicquam
hoc uerbum quod est rogare.
Non solum petere uerumetia
interrogare significat. Quod
uero dicit. uenit hore cumiam
non in prouerbis loquar uobis
sed palam. futurum opostere
intellegi saeculum. ubiuidebim:
facie ad faciem: Adnuntiabo
Autemuobis. quia perfilium
pateruidetur : Qui senim cõgnos¬
cit patremnisicui uoluerit filius
reuelare ETNONDICOUO¬
BIS QUIAEGO ROGABO
n quantum homo est. Inter¬

Expanded text:
et confestim de resurrectione ejus et confestim de resurrectione ejus laeti, unde et sequitur: Tristitia vestra convertetur in gaudium, nam et tristitia tunc convertetur in gaudium, quando manifestaverit se suis sicuti est. Quod vero dicit: Mundus gaudebit, malitia mundi hujus intelligi potest, quae laetata est occiso Christo. Quod vero ait: Gaudium vestrum nemo auferet a vobis, quia gaudium ipsorum est ipse Jesus, significatus est quod ait Apostolus: Christus resurgens a mortuis jam non moritur , etc . Quid est enim quod ait: Et in illo die non rogabitis quidquam? Hoc verbum quod est? Rogare non solum petere, verumetiam interrogare significat. Quod vero dicit: Venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam, futurum oportere intelligi secundum, ubi videbimus facie ad faciem. Annuntiabo autem vobis, quia per Filium Pater videtur. Quis enim cognoscit Patrem, nisi cui voluerit Filius revelare? Et non dico vobis, quia ego rogabo n quantum homo est inter
Abbreviated transcription (Latin):
aequalis uel ceste quia peripsam ca¬
sitatem fidutia repleti &timore
depulso ad nuntiarent hominib:
xp̃m: Acsiceius fama diffusa est to¬
to orbetemrum. Vt sic dixerit
ile meclarificabit. tam quã dicer&
Ille uobis aufer& timorem. & da¬
bit amorem. quo meardentius prȩ¬
dicanteme gloriae meae perto¬
tum mundum dabitis odorem. &¬
commendabitis honorem. Quid
enimfacturifuerant inspuscõ. hoc
eundem sp̃m dixit facturum¬
haecomnia inquid quaecum que
habet pater mea sunt Propter¬
eadixi uobis quia de meo accipi&
Continuo hoc explanat. Ergo
depatre accipit sp̃ssc̃s. Vndeacci¬
pit filius. Quia in hactrinitate
depatrenatus est filius. depa
denullonatus sit. denullo pro¬
cedat. paterest solus
MODICUM EIIAM NON
UIDEBITIS ME
ost paululum enim passus ẽ:
& nonuiderunt eum. Rursũ
Apost paululum resurrexit
&uiderunt eum. Vnide & con¬
tristati sunt de mostednĩ discipuli

Expanded text:
coaequalis. Vel certe, quia per ipsam chacoaequalis. Vel certe, quia per ipsam charitatem fiducia repleti, et timore depulso, annuntiarent hominibus Christum. Ac sic ejus fama diffusa est toto orbe terrarum, ut sic dixerit: Ille me clarificavit, tanquam diceret: ille vobis auferet timorem, et dabit amorem, quo me ardentius praedicantes gloriae meae per totum mundum dabitis odorem, commendabitis honorem. Quod enim facturi fuerant in Spiritu sancto, hoc eumdem Spiritum dixit esse facturum: Omnia, inquit, quaecunque habet Pater mea sunt: propterea dixi vobis quia de meo accipiet, et continuo hoc explanat: Ergo de Patre accipit Spiritus sanctus, unde accipit Filius, quia in hac Trinitate de Patre natus est Filius, de Pade nullo natus sit, de nullo procedat, Pater est solus. Modicum et jam non videbitis me, etc. Post paululum enim passus est, et non viderunt eum. Rursus post paululum resurrexit et viderunt eum. Unde et contristati sunt de morte Domini discipuli,
Abbreviated transcription (Latin):
do sum cum uobiscum sume Tuno
enimadhuc erat mostalis insimb¬
tudine carnis peccati. quie suriro
potenxt acsitire. fatigari. atq
dormire. Huncergox p̃midest
talem xp̃mcum transisset dehoc
mundo ad patrem. Nonenant
iamuisuri Nonuidebitis me:
Acsidicer&. Humilem sed excelsi
Nec mostalem. sed sempiternum
Neciudicandum. sediudicaturũ
Sulle magister interior quicum
discipulis exterius loquebatur.
uellet nobis de incorporea dina¬
tun intrinsecus aliquid dicere
Sicut sc̃ĩs angelis dicit qui semper
uident faciem patris. Nondũ ea
postare possimus. Proinde quod
ait docebituo s omnem ueritatem
Non arbitror nunc incuius quam
mente posse compleri sed tunc
cum facie ad faciem uiderimus
Qui a ergonon esta semetipso
sed abillo aquo procedit Nones¬
golo quitur a semetipso sed quȩ¬
cumq audiet loquetur : Ab illo
intellegi. quia diffundendo incre¬
dentium cordibus caritate. decla¬
nruit eis quomodo patrifilius esset

Expanded text:
do sum, cum vobiscum sum? Tunc do sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati, qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire. Hunc ergo Christum, id est, talem Christum, cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri: Non videbitis me, ac si diceret, humilem, sed excelsum, nec mortalem, sed sempiternum, nec judicandum, sed judicaturum. Si ille magister interior, qui cum discipulis exterius loquebatur, vellet nobis de incorporea Dei natura intrinsecus aliquid dicere, sicut sanctis angelis dicit, qui semper vident faciem Patris, nondum ea portare possumus, proinde quod ait: Docebit vos omnem veritatem, non arbitror nunc in cujusquam mente posse compleri, sed tunc, cum facie ad faciem viderimus. Quia ergo non est a semetipso, sed ab illo a quo procedit, Non ergo loquitur a semetipso, sed quaecunque audiet loquetur. Ab illo intelligi, quia diffundendo in credentium cordibus charitatem, declaravit eis quomodo Patri Filius esset
Abbreviated transcription (Latin):
pere sp̃m quam diusecundum
carnem nosse persistitis Siautẽ
abiero inquit. mittã cũ aduos
A põautem discedente corponilit̃.
Non solum sp̃s sc̃s sed & pater & fili¬
us illis ad fuit sp̃italiter. Namcũ
ex carnalibus essent sp̃itales futu
ETCUM UENERIT. ILLEAR¬
QUEIMUNDUM DEPECCA¬
TO GTDEIUSTITIA ETDE
IUDICIO DEPECGATOQUI¬
DEM. QUIANONCREOUNT
INME DEIUSTITIAVERO
QUIA AOPATREMUADOET
IA MNONUIDEBITISME
peccato incredulitatis. ar
guitur et deiustitiaeorũ
Equicredunt Ipsaquip¬
pefidelium companrtio. Infideli¬
umestuitupentio Qua propter
mundus depeccato quidem suo.
deiustitia uero arguitur aliena.
sicut arguuntur delum inetene.¬
brȩ Incredulum mundum argu&
&iam deiudicio: quia princeps
huius mundi iudicatus est. Id est
iudicio ignis ae terni in reuocabili¬
ter destinatus . ẽ. Et dehocitaq
iudicio princeps iudicatus ẽ mun¬
quem superbus atque impiusimtd¬
tur Quidestergo quod dicit &¬
iamnonuidebitisme. Nisi quomo¬

Expanded text:
pere Spiritum, quamdiu secundum pere Spiritum, quamdiu secundum carnem nosse persistitis: Si autem abiero, inquit, mittam eum ad vos. isto autem discedente corporaliter, non solum Spiritus sanctus, sed et Pater et Filius illis adfuit spiritaliter. Nam cum ex carnalibus essent spirituales futuret cum venerit ille arguet mundum de peccato et de iustitia et de iudicio de peccato quidem quia non credunt in me de iustitia vero quia ad Patrem vado et iam non videbitis me pguitur et de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio; quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena, sicut arguuntur de lumine tenebrae. Incredulum mundum arguet etiam de judicio, quia princeps hujus mundi judicatus est, id est, judicio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est, et de hoc itaque judicio, quo princeps judicatus est mun judicatur, quem superbus atque impius imitatur. Quid est ergo quod dicit: Etiam non videbitis me, nisi quomo
Abbreviated transcription (Latin):
Oex se crarbilis caecitas. Obse¬
quium seprestare putabant dõ.
INterficiendo famulos dĩ. Haec
autem inquit uobis locutus sũ.
ut cum uenerit horc eorũ re¬
haec scilicet locutũs sum uobis.
Non tantum quia passuriestis
ista sed cum uenerit pare clỹ¬
tus ille testimonium perhibe¬
bit deme. Neistatimendo tace¬
atis. Haec autem uobis ab initio
non dixi. Quia siobis cum eram
&ego uos consolabar meaprre¬
sentia corporarli. Nunc autẽ
uado ad eum quime misit. &
lis deduxerunt. Sed quiꝰhaec
locutus sum uobis. tristitia
impleuit cor uestrum. Con
tristabatur humanus affectus.
quia carnalis desolabatur as pec¬
SEDECOUERITATEM
DICOUOBIS. EXPEONI
UOBIS UTECOUAOAM.
STENIM NABIERO PARA¬
am quam dicer&. Expe¬
dit uobis ut haec forma
serui aufertur auobis
Caro quidem factum uerbũ
habito in uobis. sed nolo adhuc
me carnaliter diligatis Vn¬
de & subditur. sinon abiero
panrclytus nonueni& aduos
Acsidicer& Non potestis ca¬

Expanded text:
O execrabilis caecitas! obseO execrabilis caecitas! obsequium se praestare putabant Deo interficiendo famulos Dei. Haec autem, inquit, vobis locutus sum, ut cum venerit hora eoruHaec scilicet, locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista, sed cum venerit Paracletus, ille testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos consolabar mea praesentia corporali. Nunc autem vado ad eum qui me misit, et lis deduxerunt . 4. Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur affecSed ego veritatem dico vobis: Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, ParaTanquam diceret: Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis, sed nolo adhuc me carnaliter diligatis. Unde et subditur: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos, ac si diceret: Non potestis ca
Abbreviated transcription (Latin):
non scandali temini. Cumenim
caritas diffunditur incordib: nri
persp̃mscm fiet pax multa dili¬
gentib: legem dĩ ut non sit eis¬
scandalum. De indequae passu¬
riessentiam ex primens ait
extresynago gas facient uos
Quidautemmalieraet a postolis
expelli deiudaicis sinagogis qua¬
si non in dese fuenent sẽparrtur
&iamsieos nullus expeller&e
sed nimirum hocuoluit denunti¬
are: quia iuda eixp̃m non fue¬
nrntrecepturi. a quo istinon
fuerant recessuri. Et ideo fu¬
turum erat ut foras mitteren¬
tur. Cumillo: ab eis quiesse
nollent in illo. hiquies se non pos¬
sent sineillo. SEDUENII
HORAUTOMNIS QUIIN¬
TERFICITUOS. ARBI¬
IRETUROBSEQUIUM¬
ocest. Non cognouerunt
dm̃. Neq filiũmeius: Quid
sibiuult ergo extrsinago gas
facient uos. seduenit honre ta¬
quam hoc dicturus fuiss& Se¬
parrbunt quidemilliuos. sedego
uoscolligam. Aut separabunt᷑
uos seduenit hora unã elaetitiȩ
Iud a eorum autemomnis quioc
dens quod desererent dm̃isrł

Expanded text:
non scandalizemini. Cum enim non scandalizemini. Cum enim charitas diffunditur in cordibus nostris pergentibus legem Dei , ut non sit scandalum eis. Deinde quae passuri essent jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat apostolis expelli de Judaicis synagogis, quasi non inde se fuerant separaturi, etiamsi nullus eos expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessuri, et ideo futurum erat ut foras mitterentur, cum illo ab eis, qui esse nollent in illo, hi, quia esse non possent sine illo. Sed venit hora ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequiumoc est, non cognoverunt Deum neque filium ejus. Quid sibi vult ergo: Extra synagogas facient vos? Sed venit hora. Tanquam hoc dicturus fuisset: separabunt illi quidem vos, sed ego vos colligam, aut separabunt vos, sed venit hora nostrae laetitiae. Judaeorum autem omnis, qui occdens quod desererent Deum Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis. quibabebant odio
ueritateme Sio per non fecis¬
semineis quaenemoalius fecit
& rełꝗ̃. Nimirumergo illa suNt
opent. quae in eorũ ualitudinib
tanta mincula salutis ostendis.
quanta illis antea nemodonauit
quia de ipso scriptum est: Be¬
ne dictus dñs ds̃ isnrhel. qui fac̃
minbilia solus Nemoergo
alius fecit. quaecumq: in eis
openifecit:. Qnm quisquis ho¬
autemipse . non illis facientib:
PARACIYTUS IL .LE. IES¬
II MONIUM PERHIBE¬
iam quam dicer& Odi
ohabuerunt & occide¬
runt uidentes. sed tale
deme paraclrtus testi¬
monium perhibebit. ut eos
faciat & inmecredere non ui¬
dentes. Et uos inquit testimo¬
nium perhibebitis. quia ab ini¬
tio mecumestis. Perhibebit
sp̃s sc̃s perhibebitis & uos.¬
Dabit enimuobis fidutiam testi¬
monium perhibendi. caritas de
testimonium perhibens & testes
fostissimos faciens : Vobis abstunt
xp̃iamicis timorem. & in imico¬
rum o dium conuestit inamorem
Haec inquit locutus sum uobis. ut

Expanded text:
veritatis, qui habebant odio veritatis, qui habebant odio veritatem? Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, et rel. Nimirum ergo illa sunt opera, quae in eorum valetudinibus, tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit. Quia de ipso scriptum est: Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus . Nemo ergo alius fecit quaecunque in eis opera fecit. Quoniam quisquis hoautem ipse non illis facientibus Paracletus, ille testimonium perhibetanquam diceret, Odio me habuerunt, et occiderunt videntes; sed tale de me Paracletus testimonium perhibebit, ut eos faciat in me credere non videntes. 2. Et vos, inquit, testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Perhibebit Spiritus sanctus, perhibebitis dabit enim vobis fiduciam testimonium perhibendi charitas diftestimonium perhibens, et testes fortissimos faciens, vobis abstulit Christi amicis timorem, et inimicorum odium convertit in amorem. Haec, inquit, locutus sum vobis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
maior dñosuoe si me persecuti s uN
& uospersequentur. Sed haec
inquit omnia facient uobis prop¬
ternomen meum. qua eomnia
Nisi quaedixite odiohabebun.
scilicet & persequentur sermo¬
nemq: contemnent: Sinonue¬
nis seminquit & locutus eis fuissẽ
peccatum non haberent. Dehis
enim dicit. de quibus dicebat
Simepersecuti sunt & uosper¬
sequentur Iuda eiergo perse¬
cuti sunt xp̃m Num quid sine
peccato erant iudaei. Ante qua
xp̃s adeos in carne uenisset
quis hoc uel stultissimus dixerit:
sed magnum quoddampeccatũ.
Non omne peccatum quasis ub
geneneli nomine uult intellegi
Hoc est enim peccatum quo te¬
nentur cuncta peccata. quod
unusquisq: si non habeat. dimit¬
tuntur ei cuncta peccata. Hoc
estautem quia non crediderur
inxp̃m. qui propterea uenit
ut credatur in eum. Hoc pec¬
catum sinon uenisset. Non utiq
haberent. Quimeo dit inquit :¬
& patremmeumodit. Quomo¬
do enimdiligerent patrem¬

Expanded text:
major Domino suo, si me persecuti sunt, major Domino suo, si me persecuti sunt, et vos persequentur? Sed haec, inquit, omnia facient vobis propter nomen meum. Quae omnia, nisi quae dixit, Odio habebunt, scilicet et persequentur sermonem quem contemnent? Si non venissem, inquit, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. De his enim dicit, de quibus dicebat: Si me persecuti sunt, et vos persequentur. Judaei ergo persecuti sunt Christum. Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quod sub generali nomine vult intelligi, hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum, hoc peccatum si non venisset, non utique haberent: Qui me odit, inquit, et patrem meum odit. Quomodo enim diligerent patrem
Abbreviated transcription (Latin):
haec quippe electiognrtia e . ẽ. di.
Dequadicit a postolus: Sic & in hoc
tempore reliquiȩ perelectionẽ
gnrtiae salue factae sunt quid
ergo dicturi sumus audiendo. Ñ
uos mee legistis Nisi quia maliera¬
mus & electisumus ut bompergra¬
tiam noseligentis essemus: &ui¬
dete que madmodum nonelege¬
nit bonos sed quos elegit faciat bo¬
nos Ego inquit elegiuos. & posin
uos ut catis & fructum affenctis.
& fructus uestermaneat: Nullũ
iaq fructum unde nos eliger& ha¬
bebamus. Vt eatis inquit᷑ Imus
ut affenrmus. & ipse .ẽ. uia. qua
imus. Ini quanos posuit ut eamus
Proinde in omnib: misericor¬
dia eius prireuenit nos. Et fruc¬
tus inquit uester maneat. Ma¬
neatergo dilectio. Ipsefructus nr̃
DEMENIOTESERMO¬
NGSMEI QUEM EGO
DIATUOBIS. ETRELIQ
Mostans dñs suos seruos ad
mundiodia perferenda
patienter. Nullũ ma¬
giseis & melius quam de
seipso proponit exemplum
Nomquid est aliud non .ẽ. seruis

Expanded text:
haec quippe electio gratiae est Dei, haec quippe electio gratiae est Dei, de qua dicit Apostolus: Sic et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Quid ergo dicturi sumus audiendo: Non vos me elegistis, nisi quia mali eramus et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus? Et videte quemadmodum non eligat bonos, sed quos elegit facit bonos: Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis et fructum afferatis et fructus vester maneat. Nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus: Ut eatis, inquit imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos: Et fructus, inquit, vester maneat. Maneat ergo dilectio ipse fructus noster. Mementote sermonis mei, quem ego dixi vobis, et reliqua. Exhortans Dominus suos servos ad mundi odia perferenda patienter, nullum magis eis et melius, quam de seipso proponit exemplum. Nam quid est aliud: Non est servus