comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
clare ac suautt̃ explicans: in hac tã¬
tum uita qm iudemus cruminis ⁊
errorib plenam. õs quattuor neces¬
sarias dixit eẽ uirtutes: nullam uͦ
eaꝵ cum ex hac uita emuigrabimꝰ
si liceat ibi uiu̾e ub uuttur beate.
s bonos animos sola beatos cẽ cogni¬
tione et scientia. hoc est contemplatoe
nature. qua nil est melius et amabiliꝰ
ea natura que creauit õs cet̾as institu¬
itq naturas: cui regenti eẽ subditum.
Siiusticia ẽ: ĩmortalis ẽ. Omnino in¬
sticia: nec in illa eẽ beatitudine desinet:
s talis ac tanta erit. ut ꝑfectior ⁊ maior
ẽẽ ñ possit Cortassis et alie tres uͥtu¬
tes. prudentia sñ ullo iã ꝑiculo erroris:
fortitudo sũ molestia tolerandoꝵ ma¬
loꝵ: tẽꝑantia sine repugnatione libi-¬
dinũ erunt in illa felicitate: ut prudẽ¬
tie sit nullũ bonũ deo p̾ponere uel eqͣ¬
re: fortitudinis. ei firmissime coherere:
temperantie. nullo defectu noxio delecta¬

Expanded text:
clare ac suaviter explicans, in hac tanclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitur beate; sed bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae qua nihil est melius et amabilius: ea est natura, quae creavit omnes caeteras, instituitque naturas. Cui regenti esse subditum, si justitiae est, immortalis est omnino justitia: nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et major esse non possit. Fortassis et aliae tres virtutes, prudentia sine ullo jam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum, erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum Deo praeponere vel aequare; fortitudinis, ei firmissime cohtemperantiae nullo defectu noxio delecta
Abbreviated transcription (Latin):
nichil dici indetur: Iusticia uero im¬
mortalis ẽ: et magis tunc ꝑficietur
in nobis qm eẽ cessabit: Se omnib
tam̃ iii. magnꝰ auctor eloq̃ntie tul¬
lius in hortensio dialogo dispittans.
si nobis inquit cum ox hac uita mi¬
grassemꝰ. in b̾oꝵ insulis ĩmortale
euũ ut fabule ferunt degere lic̾et.
qͥd opus eẽt eloq̃ñtia cum iudicia
nulla fierent: aut ip̃is etiam uir¬
tutib: Nec eĩ fortitudine egeremꝰ.
nullo ꝓposito. aut labore aut ꝑicu¬
lo: nec iusticia cum eẽt nichil quod
appet̾etur alieni: nec temꝑantia q̃
regeret eas que nulle ẽẽnt libidiẽs.
nec prudentia quidem egeremus.
nullo delecto ꝓposito bonorum ⁊ ma¬
loꝵ: Una gͥ essemus beati cognitõe
nature et scientia: q̃ sola etiam deoꝵ
est uita laudanda: ex quo intelligi
potest cet̾a necessitatis eẽ: unũ hoc
uoluntatis: Ita ille tantus orator
cũ phylosophiam p̾dicaret. rocolens
ea que a philosophis acceꝑat et pre¬

Expanded text:
nihil dici videtur; justitia vero imnihil dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquentiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum. Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua sola etiam deorum est vita laudanda. Ex quo intelligi potest, caetera necessitatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et prae
Abbreviated transcription (Latin):
a uero que oriunt᷑ in animo
ubi ñ fuer̃t. sicut fides et ce¬
tera huiusmodi: et si aduentitia ui¬
dent᷑ cum doctrina inserunt᷑: ñ tñ
foris posita uel foris ꝑacta sunt. si¬
cut illa que credunt᷑: s uitus om̃ino.
in ipso animo ẽẽ ceperure: Eides eiꝰ
ñ est ꝙ creditur. s qua credit᷑: Et il¬
lud creditur: illa ꝯspicit᷑. Tam̃ qͥa
ẽẽ cepit in animo qui iam erat animꝰ
anteqͣm in illo ista eẽ cepisset: ad uẽ¬
ticium quiddam uidetur: et in p̾teri¬
tis hebitur: qñ succedente spetie iã
esse destiterit: Aliamq ñc trinita¬
tem facit ꝑ suã p̾sentiam recenta
conspecta. dilecta: aliam tunc faciet.
ꝑ qd̃dam sui uestigium ꝙ in memo¬
ria p̾teriens dereliquerit sicut iam
in animo. qui cum sine illis prius
eẽt tam̃ animus erat. Desmant ẽẽ
cũ ad eterna perduxerint: ñ nulla q̃¬
stio est Quibdam eĩ iuisum ẽ desitu¬
ras: Et de trib quidem. prudentia. for¬
titudine. temꝑantia. cum hoc dr̃. nõ

Expanded text:
a vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam in animo, qui cum sine illis prius esset, tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint, nonnulla quaestio est. Quibusdam enim visum est desituras: et de tribus quidem, prudentia, fortitudine, temperantia, cum hoc dicitur, non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ea que cognoscimus postta in me¬
moria recordatõe reuisunt᷑: quis non
uideat pͥoꝵem eẽ temꝑe in memoria re¬
tentionem. ꝙͣ in recordatione uisionem:
et huiꝰ utriusq tercia uoluntate iune-¬
tionem: Porro aũt inm̃te ñ sic est. ne¬
q eĩ aduentitia sibi ip̃a est. qiͣ ad seip¬
sam q̃ iam erat. uen̾it aliunde eadem
ip̃a que ñ erat: aut ñ aliunde uen̾it.
s in seip̃a que iam erat nata sit ea ip¬
sa que ñ erat sicut in ip̃o homine que
ñ erant oriunt᷑. aut aliis docentib aut
cogitationib ꝓpriis. sicut fides. sicut¬

Expanded text:
ea quae cognovimus, posita in memoria recordatione revisuntur; quis non videat priorem esse tempore in memoria retentionem, quam in recordatione visionem, et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic est: neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi ad se ipsam quae jam erat, venerit aliunde eadem ipsa quae non erat; aut non aliunde venerit, sed in se ipsa quae jam erat, nata sit ea ipsa quae non erat; sicut in mente quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ sui recordando seip̃am uelut ĩ
memoria sua ꝯstitutã uidet qi nõ
ibi fu̾it anteqͣm seip̃a cognosceret.
cũ ꝓfecto ex quo eẽ cepit nũqmͣ sui
meminisse. nũqͣmͣ se intelligere. nũ¬
qmͣ seamare destiterit sicut iam ostẽ¬
dimꝰ: ac ꝑ hoc qñ ad seip̾am cognitiõe
conu̾titur fit trinitas in qua iam et
u̾bum possit intellegi. Formatur qͥ ꝑ¬
pe ex ipsa rognitio. uoluntate. utr̃y¬
q iungente. Ibi gͦ magis agnoscen¬
da est ymago quani querimus. nx.¬

Expanded text:
ando se ipsam velut in memoria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam se amare destiterit, sicut jam ostendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogitatione, voluntate utrumque jungente. Ibi ergo magis agnoscenda est imago quam quaerimus.
Abbreviated transcription (Latin):
um istaꝵ quas cõmemorauimꝰ tem¬
poraliũ rerum scientia. Quedã cog¬
noscibilia cognitionẽ inter positio¬
ne temꝑis anteredunt. sicut sunt
ea sensibilia que iam erant in reb
anteqͣm cognoscerent᷑. uel ea oĩa q̃
ꝑ hystoriam cognoscunt᷑. Quedam
uero simul eẽ incipiunt: uelut si
aliqͥd uisibile ꝙ oino ñ erat añ nr̃os
oclõs oriat᷑: rognitõem nr̃am utiq
ñ precedit: aut si aliquid sonet ubi
ad est auditor. simul ꝓfecto incipiunt
ẽẽ simulq desinunt et sonus et eius
auditus: Uerũptñ siue tempore p̾ce¬
dentia siue simul eẽ incipientia: cogno¬
scibilia cognitõem gignunt: ñ cogni

Expanded text:
emporalium rerum scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione temporis antecedunt; sicut sunt ea sensibilia quae jam erant in rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia quae per historiam cognoscuntur: quaedam vero simul esse incipiunt; velut si aliquid visibile, quod omnino non erat, ante nostros oculos oriatur, cognitionem nostram utique non praecedit; aut si aliquid sonet, ubi adest auditor, simul profecto incipiunt esse, simulque desinunt et sonus et ejus auditus. Verumtamen sive tempore praecedentia, sive simul esse incipientia cognoscibilia cognit
Abbreviated transcription (Latin):
tum motũ est. aut duplo uel tri¬
plo stetit ad id ꝙ motũ est et si
quid aliud nr̃a clemensio siue cõ¬
prehenderit siue existimau̾te ut
dici solet plus minus. Non est gͦ
tempus corꝑis motus. et confite¬
or t dñe ignorare me adhuc quid
sit tempus et rursus ꝯfiteor tibi
dñe scire me in tempore ista dic̾e̾
et diu me iam loqui de tempore.
atq ip̃m diu ñ esse du nͥ moram
temꝑis. Quomͦ gͥ hoc scio. qͣnͣdo
quid̃ sit tempus nescio. Au for¬
te nescio ꝙ̃admodũ dicam quol

Expanded text:
tum motum est" aut: "duplo uel tritum motum est" aut: "duplo uel triplo stetit ad id quod motum est" et si quid aliud nostra dimensio siue conprehenderit siue existimauerit, ut dici solet plus minus. non ergo tempus corporis motus. Et confiteor tibi, domine, ignorare me adhuc, quid sit tempus, et rursus confiteor tibi, domine, scire me in tempore ista dicere et diu me iam loqui de tempore atque ipsum diu non esse diu nisi mora temporis. quomodo igitur hoc scio, quando quid sit tempus nescio? an forte nescio, quemadmodum dicam quod
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ siue in temꝑe moueri. au¬
dio tu dicis. Ip̃m autẽ corꝑis mo¬
tum tempus eẽ non audio nontu
id dicis. Cum eĩ mouet᷑ corpus tem¬
pore. metior. qͣmdiu moueatur. ex
quo moueri incipit donec desinat.
Et siñ uidi ex quo cepit et perseue¬
rat mou̾i. ut nõ uideat cum desunte
Non ualeo metiri. nͥ forte ex quo
uidere inciplo donec desinam. Qd̃
sidiu uideo tm̃mͦ. longum tempꝰ
eẽ renuntio. Non aũt qnͣtum sit:
qr et qͣntum cum dicimus cũ lati¬
one dicimꝰ. uelut tm̃ hoc qͣnͣtum
illud aut duplum hoc ad illud. et
si qͥd aliud istom᷑. Si aũt nota¬
re potuerimꝰ locoꝵ spacia unde et
quo ueniat corpꝰ ꝙ mouetur uel
partes eius si tanqͣm in torno mo¬
uetur. possumus dicere qnͣtum
sit temporis ex quo ab illo loco
metimur qmͣdiu sit: qͥs ñ senti¬
at quid hoꝵ potius tempꝰ dicen¬
dum sit: Nam et si uarie corpus
a liqͣndo mouet᷑ aliq̃n stat. ñ solũ
motum eius s etiã statũ tempore
metimͣ et dicimus tm̃ stetit quã¬

Expanded text:
nullum nisi in tempore moueri audio: tu dicis. ipsum autem corporis motum tempus esse non audio: non tu dicis. cum enim mouetur corpus, tempore metior, quamdiu moueatur, ex quo moueri incipit, donec desinat. et si non uidi, ei quo coepit, et perseuerat moueri, ut non uideam cum desinit, non ualeo metiri, nisi forte ex quo uidere incipio, donec desinam. quod si diu uideo, tantummodo longum tempus esse renuntio, non autem quantum sit, quia et quantum cum dicimus, conlatione dicimus, uelut: "tantum hoc, quantum illud" aut: "duplum hoc ad illud" et si quid aliud isto modo. si autem notare potuerimus locorum spatia, unde et quo ueniat corpus, quod mouetur, uel partes eius, si tamquam in torno mouetur, possumus dicere, quantum sit temporis, ex quo ab illo loco metimur quamdiu sit, quis non sentiat, quid horum potius tempus dicendum sit? nam si et uarie corpus aliquando mouetur, aliquando stat, non solum motum eius, sed etiam statum tempore metimur et dicimus: "tantum stetit, quan
Abbreviated transcription (Latin):
amat ꝙ nescit: aut siqͥs qm dicit exno¬
titia gen̾ali uel spetiali m̃tem credere
se eẽ talem quales alias exꝑta est ⁊ iõ
amare semet ip̃a: insipientissime loqui¬
tur. Unde eĩ mens aliqm m̃tem nouit.
si se ñ nouit: Neq eĩ ut ocłis corꝑis ui¬
det alios ocłos et se ñ uidet. ita mens
nouit alias m̃tes. ⁊ ignorat semet ipsã:
ꝑ ocłos cĩ corꝑis corꝑa uidemus: qr ra¬
dios qui ꝑ eos emicant. et qͥd qͥd cernimꝰ
tangunt refring̾e ac retor quere in ipõs
ñ possumꝰ. nisi cum specłum intuemur.
Qd̃ subtilissime obscurissime q disserit᷑:
donec aꝑtissime demonstretur. uel ita se
ue sint radii. siue aliud aliqͥd. ocłis cer¬
nere ñ ualemus: s m̃te q̃rimus: et si fi¬
eri potest. et iam hoc m̃te comp̾hendiniꝰ:
Mens gͦ ip̃a sicut corꝑeaꝵ rerum noti¬
tias ꝑsensus corꝑis colligit: sic in cor¬

Expanded text:
amat quod nescit? Aut si quisquam dicit ex noamat quod nescit? Aut si quisquam dicit ex notitia generali vel speciali mentem credere se esse talem, quales alias experta est, et ideo amare se ipsam, insipientissime loquitur. Unde enim mens aliquam mentem novit, si se non novit? Neque enim ut oculus corporis videt alios oculos, et se non videt; ita mens novit alias mentes, et ignorat semetipsam. Per oculos enim corporis corpora videmus, quia radios qui per eos emicant et quidquid cernimus tangunt, refringere ac retorquere in ipsos non possumus, nisi cum specula intuemur. Quod subtilissime obscurissimeque disseritur, donec apertissime demonstretur, vel ita se m certe vim, sive sint radii, sive aliud aliquid, oculis cernere non valemus; sed mente quaerimus, et si fieri potest, etiam hoc mente comprehendimus. Mens ergo ipsa sicut corporearum rerum notitias per sensus cor
Abbreviated transcription (Latin):
se ip̃am: duo quedam ostendit.
Et cum tm̃ se uult eẽ qnͣtum est: par m̃¬
ti uoluntas est. et amanti amor equa¬
lis: Et si aliqua sb̃a est amor: ñ est uti¬
sic dicas ꝙ amat᷑ et amor. Et hec quidẽ
duo relatiue adinuicem dñr: Amans
quippe ad amorem refertur. ⁊ amor ad
amantẽ: Amans eĩ aliquo amore a¬
mat. et amor alicuius amantis est.
Mens u̾o et sp̃c ñ relatiue dñr. s essẽ¬
tiã demonstrant. Non eĩ quia mens
est. Retracto eĩ eo qd̃ homo est ꝙ ad
iuncto corꝑe dr̃: retracto gͦ corpore mẽs
et sp̃e manet. Retracto aũt amante.
nullus est amor: Et retracto amore.
millus ẽ amans: Ideoq qͣntum adin¬
uicem referunt᷑ duo sunt. Qd̃ aũt ad
seip̃a dñr. et singula sp̃e. et simul u¬
trumq unus sp̃e: et singula mens.
⁊ simul utrũq una mens: Ubi ergo
trinitas: Attendamus qͥntum possy¬
mͦ. et inuocemus lucem sempiternã
ut inluminet tenebras nr̃as: et uidea¬
mus in nobis qͣntum sinimur yma¬

Expanded text:
se ipsam, duo quaedam ostendit, Et cum tantum se vult esse, quantum est, par menti voluntas est, et amanti amor aequalis. Et si aliqua substantia est amor, non est utisic dicas, quod amatur et amor. Et haec quidem duo relative ad invicem dicuntur. Amans quippe ad amorem refertur, et amor ad amantem. Amans enim aliquo amore amat, et amor alicujus amantis est. Mens vero et spiritus non relative dicuntur, sed essentiam demonstrant. Non enim quia mens est. Retracto enim eo quod homo est, quod adjuncto corpore dicitur; retracto ergo corpore, mens et spiritus manet: retracto autem amante, nullus est amor; et retracto amore, nullus est amans. Ideoque quantum ad invicem referuntur, duo sunt: quod autem ad se ipsa dicuntur, et singula spiritus, et simul utrumque unus spiritus; et singula mens, et simul utrumque una mens. Ubi ergo trinitas? Attendamus quantum possumus, et invocemus lucem sempiternam, ut illuminet tenebras nostras, et videamus in nobis, quantum sinimur, ima
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnos quẽ ammodũ sunt ista oꝑa tu¬
a per nos. Tu aũt dñe semꝑ opera-¬
ris et semꝑ requiescis. nec uides ad
tempꝰ nec moueris ad tempꝰ. nec qͥe¬
scis ad tempꝰ. Et tñ facis et uisiones
temporales. et ipsa temꝑa et quie¬
tem ex temꝑe. Nos itaq ista que fe¬
cisti uidemus qr sunt. Tu aũt quia
uides ea sunt: et nos foris uidemus
qr sunt et intus quia bona sunt:
tu aũt ibi uidisti fcã ubi iudisti fa¬
cienda et nos alio tempore moti
sumꝰ ad bñfaciendũ postea qͣm cõ¬
cepit de sp̃ũ tuo cor nr̃m. Priore
autẽ temꝑe ad malefaciendũ mo¬
uebamur deserentes te. Tu uͦ deus.
une. bone. nũqͣm cessasti bñ facere.
et sunt quedam bona opera nr̃a. ex
munere quidẽ tuo s ñ sempit̾na.
Post illa nos requieturos intua
grandi scĩficatione speramꝰ. Tu
aũt bonũ millo indigens bono.

Expanded text:
per nos, quemadmodum sunt ista opera tuper nos, quemadmodum sunt ista opera tua per nos. tu autem, domine, semper operaris et semper requiescis nec uides ad tempus nec moueris ad tempus nec quiescis ad tempus, et tamen facis et uisiones temporales et ipsa tempora et quietem ex tempore. Nos itaque ista quae fecisti uidemus, quia sunt, tu autem quia uides ea, sunt. et nos foris uidimus, quia sunt, et intus, quia bona sunt: tu autem ibi uidisti facta, ubi uidisti facienda. et nos alio tempore moti sumus ad bene faciendum, posteaquam concepit de spiritu tuo cor nostrum; priore autem tempore ad male faciendum mouebamur deserentes te: tu uero, deus une bone, numquam cessasti bene facere. et sunt quaedam bona opera nostra ex munere quidem tuo, sed non sempiterna: post illa nos requieturos in tua grandi sanctificatione speramus. tu autem bonum nullo indigens bono
Abbreviated transcription (Latin):
is ab eisciem fidelib adusus tem¬
pora les fructuosa infuturũ opera
pieberi uoliusti. Hec oĩa uidemus
et bona st̃ ualde. qm tu ea uides inno¬
bis. qui sp̃m quo ea uideremꝰ et ine¬
is te amaremus. declisti nobis dñe
d̾s pacem da nobis. Omũa enĩ presti¬
tisti nobis pacem quietis. pacem sab¬
bati. pacem sine uespera. Omnis qͥppe
iste ordo pulcherrimus reiz ualde bo¬
naꝵ modis suis ꝑactis tͣnsiturus
est. et mane quippe in eis fr̃m est et
uespera. Dies autẽ septimus. sũ ues-¬
pera est. nec ht ocoassum: qr scĩficasti
eũ ad ꝑmansionẽ sempiternã ut id
qd̾ tu post opera tua bona ualde qͣm¬
uis ea quietus feceris requieuisti
septimo die: hoc p̾loquatur nobis
uox libri tui. quod et nos post opera
nr̃a. ideo bona ualde: qr tu nobis ea
donasti. sabb̃o uite et̾ne requiescamꝰ
uite etiam. tunc enĩ sic requiesces
in nobis quemadmodũ nẽ operaris
in nobis. et ita erit illa requies tua

Expanded text:
is ab eisdem fidelibus ad usus temis ab eisdem fidelibus ad usus temporales fructuosa in futurum opera praeberi uoluisti. haec omnia uidemus et bona sunt ualde, quoniam tu ea uides in nobis, qui spiritum, quo ea uideremus et in eis te amaremus, dedisti nobis. Domine deus, pacem da nobis — omnia enim praestitisti nobis — pacem quietis, pacem sabbati, pacem sine uespera. omnis quippe iste ordo pulcherrimus rerum ualde bonarum modis suis peractis transiturus est: et mane quippe in eis factum est et uespera. Dies autem septimus sine uespera est nec habet occasum, quia sanctificasti eum ad permansionem sempiternam, ut id, quod tu post opera tua bona ualde, quamuis ea quietus feceris, requieuisti septimo die, hoc praeloquatur nobis uox libri tui, quod et nos post opera nostra ideo bona ualde, quia tu nobis ea donasti, sabbato uitae aeternae requiescamus in te. Etiam tunc enim sic requiesces in nobis, quemadmodum nunc operaris in nobis, et ita erit illa requies tua
Abbreviated transcription (Latin):
um in unam conspirationẽ. ut ap¬
parerent studia fideliũ ut tͥ opera mi¬
sericordie parerent. distribuentes eti¬
am pauꝑib t̾renas facultates ad
adquirenda celestia et inde accendi¬
sti quedam luminaria infirm̃am̃¬
to. uerbũ uite hñtes scõs tuos et spi¬
ritalib donis p̾lata sublum aucto-¬
ritate fulgentes et inde ad imbuen¬
das infideles gentes sacram̃ta ⁊ mi¬
racula usibilia. uocesq u̾boꝵ se¬
cundũ fumam̃tũ libri tui quib
⁊̾ fideles benedic̾entur ex mat̾ia
corꝑali ꝓduxisti. et de infidelium
animã uiuã ꝑ affectus ordinatos
cõtinentie uigore formasti atq in-¬
de tͥ soli m̃tem subditã et nullius
auctoritatis humane ad imitandũ
indigentẽ renouasti ad ymaginẽ
et similitudinẽ tuã prestantio
intellectui rationabilẽ agnitionẽ
tanqͣm uiro feminã subdidisti.
om̃ib q tuis mysteriis ad ꝑfici¬
endos fideles in hac uita necessari¬

Expanded text:
um in unam conspirationem, ut apum in unam conspirationem, ut apparerent studia fidelium, ut tibi opera misericordiae parerent, distribuentes etiam pauperibus terrenas facultates ad adquirenda caelestia. et inde accendisti quaedam luminaria in firmamento, uerbum uitae habentes sanctos tuos et spiritalibus donis praelata sublimi auctoritate fulgentes; et inde ad imbuendas infideles gentes sacramenta et miracula uisibilia uocesque uerborum secundum firmamentum libri tui, quibus etiam fideles benedicerentur, ex materia corporali produxisti; et deinde fidelium animam uiuam per affectus ordinatos continentiae uigore formasti atque inde tibi soli mentem subditam et nullius auctoritatis humanae ad imitandum indigentem renouasti ad imaginem et similitudinem tuam praestantique intellectui rationabilem actionem tamquam uiro feminam subdidisti omnibusque tuis ministeriis ad per- Sciendos fideles in hac uita necessari
Abbreviated transcription (Latin):
cum alind sit celi et t̾re materies all¬
ud celi et t̾re species materiem quidẽ
de oĩno nichilo. mundi aũt speciem
de informi mat̾ia simul tñ utrũq
fecisti. ut materiem forma nulla
more int̾capedine sequeret᷑. In spe
ximꝰ etiã ꝓpter quoꝵ figurationẽ
ista uel tali ordinatione fieri uel
tali ordinatione scribi uoluisti. Et
et¬
bona ualde. In u̾bo tuo in unicotu¬
o. celum et terrã. caput et corpus
eccł̃ie. inp̾destinatione ante omĩa
temꝑa sine mane et uespera. Ubi
au̾̃t cepisti p̾destinata temporalit̾
exequi. ut occulta manifestares et
nos erant pcc̃a nr̃a et imꝓfundũ
tenebrosum abieramus abste. et sp̃e
tuus bonus suꝑferebat᷑ ad subue-¬
miendũ nobis in tempore oportu¬
no. et iustificasti impios et distin¬
xisti eos abiniqͥs. et solidasti aucto¬
ritatẽ libri tui inter suꝑiores qͥ tͥ
dociles eẽnt. et inferiores qui eis sub¬
derent᷑ et ꝯgregasti societatẽ infideli¬

Expanded text:
cum aliud sit coeli et terrae materies, alicum aliud sit coeli et terrae materies, aliud coeli et terrae species; materiem quidem de omnino nihilo, mundi autem speciem de informi materia, simul tamen utrumque fecisti, ut materiam forma, nulla morae intercapedine, sequeretur. CAPUT ximus etiam, propter quorum figurationem ista uel tali ordine fieri uel tali ordine scribi uoluisti, et etbona ualde, in uerbo tuo, in unico tuo caelum et terram, caput et corpus ecclesiae, in praedestinatione ante omnia tempora sine mane et uespera. ubi autem coepisti praedestinata temporaliter exequi, ut occulta manifestares et nos erant peccata nostra et in profundum tenebrosum abieramus abs te, et spiritus tuus bonus superferebatur ad subueniendum nobis in tempore opportuno – et iustificasti inpios et distinxisti eos ab iniquis et solidasti auctoritatem libri tui inter superiores, qui tibi dociles essent, et inferiores, qui eis subderentur, et congregasti societatem infideli
Abbreviated transcription (Latin):
decorari. Hoĩemqz ad ymaginem ⁊
similitudinẽ tuam cunctis in rati¬
onalib animantib ip̃a tua ymagi¬
ne ae similitudine. hoc est rationis
intelligentie uirtitte x̾poni. et ꝙ̃ ad¬
modũ in eiꝰ aĩa aluid est ꝙ ꝯsulen¬
temꝑet. sic uiro fcm eẽ. etiã corꝑalit
feminã. que hrẽc quidem in mente
rationalis intelligentie parem na¬
turã. sexu tñ corꝑis ita masculino
sexi subiceret᷑. quẽadmodũ subici¬
tur appetitus actionis ad concipien¬
dam de ratione m̃tis recte agendi sol¬
lertiã. U̾idemꝰ hec et sigula bona. et
que hũt initiũ et finem ex tempore
ortũ et occasum. ꝓfcm et defectum.
speciem et pͥuationem. Hñt gͦ cõ¬
sequẽtiam mane et uesꝑam. partim
latent̾ partĩ euident̃. Denichilo ei
a te ñ de te fr̃a sunt. ñ de aliqua non
tua ł que antea fu̾it. sed de concre¬
ta id est simul a te treata mat̾ia qui
eius informitatẽ sine ulla tempo¬
ris int̾positione formasti. Nam

Expanded text:
decorari hominemque ad imaginem et decorari hominemque ad imaginem et similitudinem tuam cunctis inrationabilibus animantibus ipsa tua imagine ac similitudine, hoc est rationis et intellegentiae uirtute, praeponi, et quemadmodum in eius anima aliud est, quod consulentemperet: sic viro factam esse etiam corporaliter feminam, quae haberet quidem in mente rationalis intelligentiae parem naturam; sexu tamen corporis ita masculino sexui subjiceretur, quemadmodum subjicitur appetitus actionis ad concipiendam de ratione mentis recte agendi solertiam. Videmus haec et singula bona, et quae habent initium et finem ex tempore, ortum et occasum, profectum et defectum, speciem et privationem. Habent ergo consequentia mane et vesperam, partim latenter, partim evidenter. De nihilo enim a te, non de te facta sunt, non de aliqua non tua, vel quae antea fuerit, sed de concreata, id est simul a te creata materia; quia ejus informitatem sine ulla temporis interpositione formasti. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sa mundi moles ł uniu̾sa oĩno cre¬
atura. Uidemꝰ lucẽ fcãm diuisamq
a tenebris. uidemꝰ firmam̃tũ celi si¬
ue int̾ spilita les aquas suꝑiores et
corꝑales inferiores pͥmariũ corpus
mundi siue hoc spatiũ aeris qr ec ħ
tilia celi. int̾ aquas que uaporalit̾
eis suꝑ ferunt᷑. et serenis eciam noc¬
tib rorant. et has que in t̾ris gͣues
fiuitant. iidemꝰ congregataꝵ aqͣꝵ
speciem ꝑ campos maris et aridam t̾¬
ram ł nudatã uel formatam ut es¬
set iusibilis et composita. herbaꝵ¬
quoq atq arboꝵ materiem. uidemꝰ
luminaria flugere desuꝑ solẽ suf¬
ficere diei luniam et stellas conso¬
lari noctẽ. atq his om̃ib notari et
significari tempora. uidemus humi¬
dam usq quaq nat᷑am piscib et be¬
lius et alitib fecundatam ꝙ aeris
corpulentia que uolatus anium
portat aquaꝵ exal atione ꝯcrescit.
iudemꝰ terrenis aĩalib faciem t̾re

Expanded text:
uersa mundi moles uel uniuersa omnino creuersa mundi moles uel uniuersa omnino creatura, uidemus lucem factam diuisamque a tenebris. uidemus firmamentum caeli, siue inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, primarium corpus mundi, siue hoc spatium aeris, quia ettilia caeli inter aquas, quae uaporaliter eis superferuntur et serenis etiam noctibus rorant, et has, quae in terris graues fluitant. uidemus congregatarum aquarum speciem per campos maris et aridam terram uel nudatam uel formatam, ut esset uisibilis et conposita herbarumque atque arborum mater. uidemus luminaria fulgere desuper, solem sufficere diei, lunam et stellas consolari noctem atque his omnibus notari et significari tempora. uidemus umidam usquequaque naturam piscibus et beluis et alitibus fecundatam, quod aeris corpulentia, quae uolatus auium portat, aquarum exhalatione concrescit. uidemus terrenis animalibus faciem terrae
Abbreviated transcription (Latin):
sic recte dicit̃ non uos estis qui scctis
tis eis qui in spũ dei uident. ita qͥe¬
qͥd in spñ dei uident qr bonũ ẽ. non
ip̃i s deus uidet qr bonũ est. Aliuid
gͦ est ut putet qͥsq malũ ẽẽ ꝙ bonũ
est. quales supͣ licti sunt: aliud ut ꝙ
bonũ est uideat homo qr bonũ est. sic̃
multis tua creatura placet qr bona
est. quib tñ ñ tu places in ea. iunde
frui magis ip̃a qmͣ te uolunt. Ali¬
ud aũt. ut cum aliqͥd uidet homo qr
bonũ est d̾s in illo uideat qr bonũ
est ut scilicet ille amet᷑ in eo ꝙ fec̃
qui ñ amaret᷑ nisi ꝑ sp̃m̃ quẽ dedit:
qm̃ caritas dei diffusa est in cordibus
quẽ uidemꝰ qr bonũ est qͥcqͥd aliquo
mͦ est. Ab illo enĩ est. qui ñ aliquomͦ
est. s ꝙ est. est. Grãs tͥ dñe uidemus
celũ et t̾ram siue corporalem partem
superiorem atq inferiorẽ. siue spirita¬
lem corporalem q creat᷑am atq in or¬
natu harũ partiũ quib ꝯstat ł uni¬

Expanded text:
sic recte dicitur: "non uos estis, qui scitis"tis" eis, qui in spiritu dei uident: ita quidquid in spiritu dei uident quia bonum est, non ipsi, sed deus uidet, quia. bonum est. aliud ergo est, ut putet quisque malum esse quod bonum est, quales supra dicti sunt; aliud, ut quod bonum est uideat homo, quia bonum est, sicut multis tua creatura placet, quia bona est, quibus tamen non tu places in ea; unde frui magis ipsa quam te uolunt: aliud autem, ut, cum aliquid uidet homo quia bonum est, deus in illo uideat, quia bonum est, ut scilicet ille ametur in eo quod fecit, qui non amaretur nisi per spiritum, quem dedit, quoniam caritas dei diffusa est in cordibus quem uidemus, quia bonum est, quidquid aliquo modo est: ab illo enim est, qui non aliquo modo est, sed est, est. Gratias tibi, domine! uidemus caelum et terram, siue corporalem partem superiorem atque inferiorem siue spiritalem corporalemque creaturam, atque in ornatu harum partium, quibus constat uel uni
Abbreviated transcription (Latin):
e tu
semper quietꝰ es. qm̃ tua quies tu
ipe es. et hoc intellig̾e quis hoĩm.
dabit homini: Quis angelus an¬
gelo: Quis angłs homini: Ate
petatur in te queratur. ad te pulse¬
tur. sic sic accipietur. sic inuenie¬
tur. sic aperietur. Ile N.

Expanded text:
 tu semper quietus es, quoniam tua quies tu ipse es. et hoc intellegere quis hominum dabit homini? quis angelus angelo? quis angelus homini? a te petatur, in te quaeratur, ad te pulsetur: sic, sic accipitur, sic inuenietur, sic aperietur. .
Abbreviated transcription (Latin):
nature sue: nͥ in suo genere salua
sit. Abeo enĩ est omnis salus. a qͦ
est omne bonũ: et omne bonum est¬
nitiosostudio uane uictorie caligãt
atq turbant᷑. facile intelligit om¬
nia que uitiantur et moriuintur bo¬
malum sit. Nisi enĩ salute aliqua
priuarentur. ñ eis noceret uttium
uel mors. S si non noceret uttium¬
saluti adu̾satur uitium et nullo
dubitante salus bonum est bona
Quib aũt adu̾satur uitium. ipsa
uitiant᷑. Bona sunt gͦ que uitiã¬
tur: s ideo uitiantur quia ñ sum¬
ma bona sunt. Quia gͥ bona sunt:
ex deo sunt. Quia ñ summa bona
uitiari ñ potest. deus ẽ. Cetera oĩa

Expanded text:
naturae suae, nisi in suo genere salva naturae suae, nisi in suo genere salva sit. Ab eo autem est omnis salus, a quo est omne bonum; at omne bonum nicioso studio vanae victoriae caligant atque turbantur, facile intelligit, omnia quae vitiantur et moriuntur, bomalum sit. Nisi enim salute aliqua privarentur, non eis noceret vitium vel mors: sed si non noceret vitiumsaluti adversatur vitium, et nullo dubitante salus bonum est; bona quibus autem adversatur vitium, ipsa vitiantur: bona sunt ergo quae vitiantur; sed ideo vitiantur, quia non summa bona sunt. Quia igitur bona sunt, ex Deo sunt: quia non summa bona vitiari non potest, Deus est. Caetera a
Abbreviated transcription (Latin):
lamq formã. quia nichil ẽ aluid ꝙͣ
nichil. Nam illud qd̾ in cõparatioẽ
ꝑfectoꝵ in forme dicit᷑. si aliquid for¬
me habet qͣmuis exiguum. qmͣuis
inchoatũ nondũ est nichil. ac ꝑ hoc
id quoq in qͣnͣtum ẽ non ẽ nisi ex do
Quaꝓpter etiã si de aliqua informi
materia factus est mundus: hec ip¬
sa facta ẽ de om̃ino nichilo. Nam et
ꝙ ñlum formatũ est. tñ aliquomͦ
ut formari possit inchoatum est. d̾i
bñficio formabile est. bonũ est eni
esse formatũ. Non nullum gͦ bo¬
nũ est et capacͥitas forme: et ideo bo¬
noꝵ om̃ium auctor qui p̾stitte for¬
mam. ip̃e fecit etiã posse formari.
Ita omne ꝙ ẽ in qͣntum ẽ. et omne
ꝙ ñdum ẽ in qͣntum eẽ potest: ex
deo ht̃. Qd̃ aliomodo sic dicit᷑. Om¬
ne formatũ inqͣnͣtum formatum
ẽ. et omne qd̾ nondũ formatum est.
inqͣntum formari potest. ex deo ht̃.
Nulia ait̾t res obtinet integritatẽ

Expanded text:
lamque formam; quod nihil est aliud quam lamque formam; quod nihil est aliud quam nihil. Nam illud quod in comparatione perfectorum informe dicitur, si habet aliquid formae, quamvis exiguum, quamvis inchoatum, nondum est nihil, ac per hoc id quoque in quantum est, non est nisi ex Deo. 36. Quapropter etiam si de aliqua informi materia factus est mundus, haec ipsa facta est omnino de nihilo. Nam et quod nondum formatum est, tamen aliquo modo ut formari possit inchoatum est, Dei beneficio formabile est: bonum est enim esse formatum. Nonnullum ergo bonum est et capacitas formae: et ideo bonorum omnium auctor, qui praestitit formam, ipse fecit etiam posse formari. Ita omne quod est, in quantum est; et omne quod nondum est, in quantum esse potest, ex Deo habet. Quod alio modo sic dicitur: omne formatum, in quantum formatum est; et omne quod nondum formatum est, in quantum formari potest, ex Deo habet. Nulla autem res obtinet integritatem
Abbreviated transcription (Latin):
am et essentiam ea que deficiunt id
est ad nichilum tendunt reducat et
Quia mittabilia sunt. Quare mu¬
tabilia sunt: Quia ñ summe sunt.
Cur ñ sumine sunt: Quia inferiora
sunt: eo a quo facta sunt. Quis ea
fecit: Qui summe ẽ. Quis hic est:
D̾s in cõmitabilis trinitas: qm̃
benignitate conseruat. Cur ea fec̃.
Ut essent. Ip̃m eni quantulũ cũq
eẽ bonũ est: qr summũ bonũ est. sũ¬
me esse. Unde fecit: Ex nichilo: qm̃
qͥeqͥd est qͣntulum cũq specie sit ne¬
cesse est ita et si minimũ bons̃ tam̃
bonũ erit. et ex deo erit. Nam qm̃ sũ¬
ma species summũ bonum ẽ mini¬
ma species minimũ bonũ est: om̃e
aũt bonũ est. aut d̾s aut ex deo. Er¬
go ex deo est etiã minima species. Sa¬
ne qd̃ de specie hoc etiã de forma dici
potest. Neq enĩ frustratam specio¬
sissimũ. qͣm etiã formosissimũ in
laude ponte᷑. Id gͥ est unde fec̃ deus
om̃ia. quia nullam speciem ht̃ nul¬

Expanded text:
am et essentiam, ea quae deficiunt, id am et essentiam, ea quae deficiunt, id est ad nihilum tendunt, reducat et Quia mutabilia sunt. Quare mutabilia sunt? Quia non summe sunt. Quare non summe sunt? Quia inferiora sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? Qui summe est. Quis hic est? Deus incommutabilis Trinitas, quonbenignitate conservat. Cur ea fecit? Ut essent. Ipsum enim quantumcumque esse, bonum est; quia summum bonum est summe esse. Unde fecit? Ex nihilo. Quoniam quidquid est, quantulacumque specie sit necesse est; ita etsi minimum bonum, tamen bonum erit, et ex Deo erit. Nam quoniam summa species summum bonum est, minima species minimum bonum est. Omne autem bonum, aut Deus, aut ex Deo est. Ergo ex Deo est etiam minima species. Sane quod de specie, hoc etiam de forma dici potest. Neque enim frustra tam speciosissimum, quam etiam formosissimum in laude ponitur. Id ergo est, unde fecit Deus omnia, quod nullam speciem habet, nul
Abbreviated transcription (Latin):
posse qr ñ eisdem sacram̃tis tenet᷑
ad huc tenent᷑ potest dicere ñ posse
fieri. ut unus pater familias iustis¬
simus aluid imperet eis quib ser¬
uitutẽ duriorem utilem iudicat a¬
lud eis quos in filioꝵ grandum
adoptare dignatur. Si aũt p̾cep¬
ta uite mouent que in uetere lege
minora sunt. in eungło maiora.
et iõ putat᷑ non adunum dm̃ u¬
traq pertin̾e: potest qui hoc putat
ꝑturbari. Si unus medicus alia per
ministros suos in becilliorib alia
per seip̃m ualentiorib p̾cipiat. ad
reparandã uel obtinendam salutẽ.
ut enĩ ars medicine cũ eadem ma-¬
neat neq ullo pacto ip̃a mictetur.
nutat enĩ precepta languentib
quia mutabilis est nr̃a ualitudo: ⁊¬
ta diuina ꝓuidentia cum sit ipsa
om̃ino incommutabilis. mirtabili
tñ creature uarie subuenit: et pro
diu̾sitate morboꝵ alias alia uibet
aut uetat. ut auitio unde mors in¬
cipit. et ab ip̃a morte ad naturã su¬

Expanded text:
posse, quia non eisdem sacramentis tenetur posse, quia non eisdem sacramentis tenetur adhuc tenentur; potest dicere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, et pro versitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam su
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Et si ea tantum eẽnt que facil¬
lime intelligunt᷑. nec studiose que¬
reret᷑ nec suauit̃ inueniretur ueri
tis. satis cum cognttione actio cõ¬
ueniret. Nunc uero qm pietas timo¬
re inchoatur caritate perficitur po
pl̾s timore constrictus temꝑe serui¬
tutis in uetere lege multis sacram̃¬
tis onerabatur. Hoc enĩ talib uti¬
le erat ad desiderandã gr̃ãm dei: que
ꝑ ꝓphetas uentura canebatur: que
ubi uenit ab ip̃a dei sapĩa homine
assumpto quo inlibertatem uoca¬
ti sumus. pauca sacram̃tta saluber¬
runa constituta sunt: que societa¬
tem xp̃iani ppłi hoc est sub uno d̾o
libere multitudinis contin̾ent. Ml¬
ta u̾o que ppło hebreo hoc est sub e¬
odem uno deo compecdite multitu¬
dini imposita erant. ab actione re¬
mota sunt: in fide atq in interp̾ta¬
tione manserunt. Ita nec seruili¬
ter alligant. et exercent liberalit̾
animum. Quisqͥs aũt ideo negat
utrumq testam̃tum ab uno deo cẽ

Expanded text:
sunt; et si ea tantum essent quae facilsunt; et si ea tantum essent quae facillime intelleguntur, nec studiose quaereretur nec suauiter inueniretur uerittis, satis cum cognitione actio conueniret. nunc uero quoniam pietas timore pulus timore constrictus tempore servitutis in veteri Lege multis Sacramentis onerabatur. Hoc enim talibus utile erat ad desiderandam gratiam Dei, quae per Prophetas ventura canebatur. Quae ubi venit, ab ipsa Dei Sapientia homine assumpto, a quo in libertatem vocati sumus, pauca Sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno Deo liberae multitudinis, continerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent liberaliter animum. 34. Quisquis autem ideo negat utrumque Testamentum ab uno Deo esse
Abbreviated transcription (Latin):
suscipere dignatus est: disciplina
moꝵ fuit. Resurrectio uero eius
amortuis. nichil hominis perire
nature. cum omĩa salua sunt deo
satis inlicauit: et quẽadmodum
seruiant cuncta creatori suo. seu
aduindictam peccoꝵ seu ad homi¬
nis liberationem: qmqm facile cor¬
pus animoserinat cum ip̃e subbici¬
met tur deo: quib perfectis ñ solum nul¬
la substantia malum est. ꝙ fieri nũ¬
qm potest: s etiam nullo malo affi¬
citur. ꝙ fieri ꝑ pecẽm et uinclictam
potuit. Et hec est disciplina natura¬
lis xp̃ĩanis minus intelligentibus
plena fide digna. intelligentib aũt
omni errore purgata. Iam uero ip̃e
totius doctrine modus partim aper¬
tissimus partim similitudinib in
dictis in factis insaeram̃tis ad omnẽ
aninre instructionẽ exercitationẽ¬
q accõmodatur: quid aliud qm ra¬
tionalis discipline regulam ĩple¬
uit. Nam et misterioꝵ expositio ad
ea dirigitur. que apertissime dicta

Expanded text:
suscipere dignatus est, disciplina suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero eius a mortuis nihil hominis perire naturae, cum omnia salua sunt deo, satis indicauit, et quemadmodum cuncta seruiant creatori suo siue ad uindictam peccatorum siue ad hominis liberationem quamque facile corpus animae seruiat, cum ipsa subicitur deo. quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri numquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis minus intellegentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni errore purgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similitudinibus in dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus quid aliud quam rationalis disciplinae regulam impleuit? nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae apertissime dicta
Abbreviated transcription (Latin):
mulier: mͥ et tibi quid est: Nondũ
uenit hora mea. Cum aũ uenisset
hora qua ut homo moreretur. de cru¬
ce cognitam matirem cõmendauit
discipulo quẽ p̾ceteris diligebat.
Satellites uoluntatũ diuitias ꝑ¬
nitiose popłi appetebãt: pauꝑ esse
uoluit. Honorib et imperus inhi¬
abant: rex fieri noluit. Carnales
filios magnũ bonum putabant
tale coningium ꝓlemqz contẽp¬
sit. Contumelias superbissime
horrebant omne genus contume¬
liaꝵ sustinuit. Iniurias intole¬
rabiles eẽ arbitrabant᷑: que ma¬
ior iniuria est qm iustum in no
atq cruciatus ẽ. Mori metuelist
morte miltatus ẽ. Ignomimosissi¬
mũ mortis genus crucem pittaba̾t
crucifixus est. Omĩa que habere cu¬
pientes ñ recte iuuebamus: careu¬
ꝑpetiendo deiecit. Non enĩ ullum pͦ¬
catum cõmitti potest: insi dũ appe¬
tunt᷑ ea que ille contẽpsit: aut fugi¬
untur que ille sustinuit. Tõta ita
q uita eius in t̾ris ꝑ hominẽ quem

Expanded text:
mulier: mihi et tibi quid est? Nondum mulier: mihi et tibi quid est? Nondum venit hora mea . Cum autem venisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales filios magnum bonum putabant: tale conjugium prolemque contempsit. Contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit. Injurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae major injuria quam justum innoceatque cruciatus est. Mori metuebant: morte multatus est. Ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est. Omnia quae habere cupientes non recte vivebamus, caren perpetiendo dejecit. Non enim ullum peccatum committi potest, nisi aut dum appetuntur ea quae ille contempsit, aut fugiuntur quae ille susque uita eius in terris per hominem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾. Ita erũ demonstrauit car¬
m̃te ueritatem. corpeisq sensib
deditis: qm̃ excesum locum int̾ croa¬
turas hẽat humana natura: quia
ñ solum uisibilit̾. nam id poterat
et in aliquo et hereo corpore ad nrõꝵ
aspectum tolerantiam tẽperato. s
hominib in u̾o homine apparuie.
Ipsa enĩ natura suscipienda erat. q̃
liberanda. Et nequis forte sexus a
suo creatore se contemptũ putaret.
uirũ suscepit natus exfemina. Ni
chil egit ui: s omĩa suadendo ⁊ mo¬
nendo. Uetere quippe seruitute tͣns¬
acta. tempus libertatis illuxerat: et
oportune iam homini suadebatur
atq salubriter. qmͣ libero eẽt creatꝰ
arbitrio: iniraculis ronciliauit deo
fidem qui erat passione similis ho¬
mini quẽ gerebat: ita loquens ad
turbas ut deus nuntiatã mat ixem¬
gitur puer parentib subditus erat.
Soctrina enĩ deus apparebat etati¬
bus homo. Item aqmͣ in uinum cõ¬
u̾surus ut deus. recede a me inquit

Expanded text:
nobis; Ita enim demonstrauit carnobis; Ita enim demonstrauit car sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter nam id poterat et in aliquo aethereo corpore ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato, sed hominibus in vero homine apparuit: ipsa enim natura suscipienda erat quae liberanda. Et ne quis forte sexus a suo Creatore se contemptum putaret, virum suscepit, natus ex femina. 31. Nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo. Veteri quippe servitute transacta, tempus libertatis illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter, quam libero esset creatus arbitrio. Miraculis conciliavit fidem Deo qui erat, passione homini quem gerebat. Ita loquens ad turbas ut Deus, nuntiatam sibi maquitur, puer parentibus subditus erat . Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. Item aquam in vinum conversurus ut Deus, dicit, Recede a me,
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. amaritudine penaiꝵ erudia¬
mur. Nam ita etiã nr̃a supplicia
diuina ꝓuidentia moderata ẽ. ut
in hoc corpore tam torruptibili ad
iustitiam tendere liceret. et deposi¬
ta om̃i superbia uni deo uero collũ
subdere. nichil de se ip̃o fidere. illi u¬
ni se regendum tuendum q cõmit¬
tere. Ita ip̃o duce homo bone uolũ¬
tatis. molestias huiꝰ uite in usum
fortitudinis uertit: incopia uero
uoluntatum ꝓsperisq successib
temporaliũ temperantiã suam ꝓ¬
bat et roborat: acuit in tẽptatio¬
nib prudentiam. ut ñ solum in e¬
as ñ inducatur: s fiat etiã iugi¬
lantior. et in amorem uerttatis
us ꝓ tempoꝵ oportunitatib que
mira sapientia eius ordinantur:
de quib aut ñ est tractandũ. aut
inter pios perfectos qr tractandũ
dei sapĩa id est unicus filius con¬
sb̾alis patri et coet̾nus. totum ho¬
minẽ susciꝑe dignatus est: et uͥ¬
bum caro fem est. et habitauit in

Expanded text:
sumus, amaritudine poenarum erudiasumus, amaritudine poenarum erudiamur. Nam ita etiam nostra supplicia divina providentia moderata est, ut et in hoc corpore tam corruptibili ad justitiam tendere liceret, et deposita omni superbia uni Deo vero collum subdere, nihil de seipso fidere, illi uni se regendum tuendumque committere. Ita ipso duce homo bonae voluntatis molestias hujus vitae in usum fortitudinis vertit: in copia vero voluptatum prosperisque successibus temporalium, temperantiam suam probat et roborat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiat etiam vigilantior, et in amorem veritatis, us pro temporum opportunitatibus, quae mira sapientia ejus ordinantur, de quibus aut non est tractandum, aut inter pios perfectosque tractandum  Sapientia Dei, id est, unicus Filius consubstantialis Patri et coaeternus totum hominem suscipere dignatus est, ut Verbum caro factum est, et habitauit in
Abbreviated transcription (Latin):
aut ab eo genitũ est idip̃m est.
qr ñ est fc̃m s gemitũ. Illa u̾o que
facta sunt eius bono indigent. sũ¬
moscilicet bono id est summa eẽn¬
tia. Minus aũt sunt qm erant. cũ
ꝑ anime pecẽm minus ad illũ mo-¬
uent᷑: nec tñ penitus separantur
Nam om̃ino nulla eẽnt. Quod aũ
affectib contingit anime. hoc lo¬
cis corpori. Nam illa mouetur uo¬
luntate. corpus aũt spatio. Qd̾
aũt homini a peru̾so angło ꝑsua-¬
sum dicit᷑. ad hoc utiq uolunta¬
te consensitz. nam si necessitate
id fecisset nullo pectati crimine te¬
pecẽm eẽt in suo genere optimũ post
pecc̃m fc̃m est imbetillosum et mor¬
ti destinatum: qm qmͣ iusta uindic¬
ta peccati sit: plus tñ clem̃tie dei
qͣm seueritatis ostendit. Ita enim
nobis suadetur a corporis uolut̃ta¬
tib ad eternam eẽittiam uertatis.
amorem nr̃m oportere conuerti:
et iusticie est pulchritudo cum be¬
nignitatis grã concordans. ut qm̃
bonoꝵ inferioꝵ dulcedine decepti

Expanded text:
autem ab eo genitum est, idipsum est; quia non est factum, sed genitum. Illa vero quae facta sunt, ejus bono indigent, summo scilicet bono, id est summa essentia. Minus autem sunt quam erant, cum per animae peccatum minus ad illum moventur: nec tamen penitus separantur; nam omnino nulla essent. Quod autem affectibus contingit animae, hoc locis corpori: nam illa movetur voluntate, corpus autem spatio. Quod autem homini a perverso angelo persuasum dicitur, etiam ad hoc utique voluntate consensit. Nam si necessitate id fecisset, nullo peccati crimine teesset in suo genere optimum, post peccatum factum est imbecillosum et morti destinatum, quanquam justa vindicta peccati sit, plus tamen clementiae Domini quam severitatis ostendit. Ita enim nobis suadetur a corporis voluptatibus, ad aeternam essentiam veritatis amorem nostrum oportere converti. Et est justitiae pulchritudo cum benignitatis gratia concordans, ut quoniam bonorum inferiorum dulcedine decepti
Abbreviated transcription (Latin):
um qui una salus est. Huiꝰ rei uͦ¬
pͥma disceptatio est: utrum his
potius credanius qui ad multos
deos. an his qui ad unũ lm̃ colen¬
dum nos uocant: quis dubitet
eos potissumum sequendos qui
ad unum uocant: presertim cum
illi multoꝵ cultores de hoc uno
dño cunctoꝵ et rectore consentiãt
Prius gͦ isti seq̃ndi sunt. qui u¬
ueritas ñ eluxerit: tunidenum

Expanded text:
um, quae una salus est. Hujus rei pum, quae una salus est. Hujus rei prima disceptatio est, utrum iis potius credamus, qui ad multo deos, an iis qui ad unum Deum colendum nos vocant. Quis dubitet eos potissimum sequendos qui ad unum vocant, praesertim cum illi multorum cultores, de hoc uno Domino cunctorum et rectore consentiant? Prius ergo isti sequendi sunt, qui uveritas non eluxerit, tum demum