comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si ita dormierint cum factꝰ fuerit clamor illȩ quo
ad.eẽ. iam nuntiabit᷑ sponsꝰ & euigilantes hoc.ẽ. re¬
surgentes remanserint foris. non quod uirgines ñ
suit. s quod nescientes unde habeant qͦd sunt: stul¬
te uirgines sunt. Meritoq foris erunt. qͦd interne
asfestum grȩ̃ non secum terunt. Quãdo gͦ tales
reppereris. ñ tͥ ꝑsuadeant manitatẽ uasoꝵ suoꝵ s
su eis potiꝰ plenitudinẽ. Unde ait apłs. Quisquis
se putat aliquid scire. ñdum scit quẽ ad modum
oportet scire. Et mox ostendens quid dixerit: quisqͥs
aitt in quit diligit dm̃: hic cognitꝰ.ẽ. ab illo. Nec si
dicẽ uoluit. cognouit illũ. s dicendo cognitꝰ ÷ ab illo
expressiꝰ uoluit̃ cõmendare ẽ ħabillo nobis eẽ. ut
s a seipso bonum se arbitrat᷑ effectũ. Unde aũt fiẽ
quod sit bonus: in illo debet głari a quo ipse fadt᷑
.ẽ. bonꝰ. Ac ꝑ hoc qui se a semet ipso factum bonũ

Expanded text:
si ita dormierint, cum factus fuerit clamor ille, quo si ita dormierint, cum factus fuerit clamor ille, quo adesse iam nuntiabitur sponsus, et euigilantes, hoc est resurgentes remanserint foris, non quia uirgines non sunt, sed quia nescientes, unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut esed a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde autem fieri enim gloriatur, quod sit bonus, in illo debet gloriari, a quo factus est bonus, ac per hoc, qui se a semet ipso factum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
cenciã carnis ecdomitã. quinario p̃ditam sensu. orna¬
tas utrasꝙ lampadib ꝓpt̾ bonorum oꝑũ boneq conũ¬
sationis in conspectu hominũ luculentissimã laudẽ. utras¬
q obuam sponso exeuntes propt̃ expectationẽ qua xp̃i
s̃ꝑat᷑ aduentꝰ. S tam̃ alias sapientes. alias stultas. qͦd sapi¬
entes oleum accepunt in uasis suis: stulte aut hoc non
ferant secum. In tam multis pares hoc solo eas lispares
monstrat. hoc solo diu̾sa eis & contraria nomina ĩ po¬
nit. Quid enim tam coniunctum quã uirgines & uir¬
gines. quinq & quinq. lampalib ornatẽ. obuiã spõ¬
intelligentiam gr̃e dĩ portant ĩ cordib suis. scientes qͦd
nemo p̃ossit. eẽ. continens nͥ ds̃ det. & hocipsũ sapientiȩ
deputantes scire cuiꝰ hoc donũ sit illȩ aut largitori
omĩum bonorum grãs non agentes euanuerunt in
ne nullo mͦ nunc desꝑandũ.ẽ. ante qmͣ dormiamꝰ. S

Expanded text:
centiam carnis edomitam, quinario praeditam sensu, ornacentiam carnis edomitam, quinario praeditam sensu, ornatas utrasque lampadibus propter bonorum operum bonaeque conuersationis in conspectu hominum luculentissimam laudem, utrasque obuiam sponso euntes propter expectationem, qua Christi speratur aduentus, sed tamen alias sapientes alias stultas, quod sapientes oleum acceperint in uasis suis, stultae autem hoc non ferant secum; in tam multis pares hoc solo eas dispares monstrat, hoc solo diuersa eis et contraria nomina inponit. Quid enim tam coniunctum quam uirgines et uirgines, quinque et quinque, lampadibus ornatae, obuiam sponant in cordibus suis scientes, quod\' nemo esse possit continens, nisi deus det, et hoc, ipsum sapientiae deputantes scire, cuius hoc donum sit; illae autem largitori omnium bonorum gratias non! agentes euanuerunt in ne nullo modo nunc desperandum est, antequam dormiamus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
carttatẽ .x. & impleam omẽm plenitudinẽ dĩ. Scio autẽ
quam ñ suꝑuacanea sollicitudine ꝑhanc occasi onẽ ques¬
tionũ mͥ absitẽ ꝓpositarum testamenti noui gram tͥ uo¬
luerim copiosius cõmendare. habet enĩ adu̾sarios. qͥ eiꝰ
ꝑfunditate turbati. non dõ tribuere: s potiꝰ sibi uolunt
Srrogare quod boni sunt. Nec tales sunt quos facilec̃¬
tempnas. s continent᷑ uiuentes. atq in bonis oꝑib lau¬
dabiles: nec falsum xpm sicut mani chei aliqͥ plurimi
heretici. s eundem uerum equabem patͥ & coeternum
ueracit᷑q hominẽ factum ae uenisse credentes. & uentu¬
rum expestantes S tam̃ ignonintes clĩ iusticiã & suã
constituere uolentes. Neq enim frustra dñs cũ &e illas
c̃ memoraret quȩ secum intrauerunt ad nuptias. & illas
contͣ quas clausit & quib respondit nesciouos. utrasq
uirgines dixit ꝓpt̾ continentiã. & quinq ꝓpt̾ concupis¬

Expanded text:
Christi et impleamur in omnem plenitudinem dei. Scio autem, Christi et impleamur in omnem plenitudinem dei. Scio autem, quam non superuacanea sollicitudine per hanc occasionem quaestionum mihi abs te propositarum testamenti noui gratiam tibi uoluerim copiosius commendare. habet enim aduersarios, qui eius profunditate turbati non deo tribuere sed potius sibi nolunt adrogare, quod boni sunt. nec tales sunt, quos facile contemnas, sed continenter uiuentes atque in bonis operibus laudabiles nec falsum Christum sicut Manichaei aliique plurimi haeretici sed eundem uerum, aequalem patri et coaeternum ueraciterque hominem factum et uenisse credentes\' et uenturum expectantes, sed tamen ignorantes dei iustitiam et suam constituere uolentes. neque enim frustra dominus, cum et illas commemoraret, quae secum intrauerunt ad nuptias, et illas, contra quas clausit et quibus respondit: Nescio uos, utrasque uirgines dixit propter continentiam et\', quinque propter concupis
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ fieremꝰ participatione in conmutabilis boni.
ĩ meliꝰ cõmutati. ñ ad temꝑalẽ felicitatẽ. s ad uite ȩc̃ne
quȩ solabeata. ẽ. ad optionem. Unde placuit &ẽ ꝓphĩcũ
psalmũ ꝑcurrere. cuiꝰ pͥmũ u̾sũ in passione conmemo¬
itiuit. ostendens qͦm nos dr̃ derelinquit. & quali modo
ñ recedat a nobis: ad bona et̃na nos colligens. temꝑalia
uͦ aliqñ utilit̾ tribuens. & aliqñ utilit᷑ subtrahens:
ut eis ñ herere discamꝰ. ne contempta luce interiore q̃
ris tenebris libent̾ habitemꝰ: unde in exteriores mitrũ¬
tur. qui existũ exteris ñ se ad interiora conu̾tunt. nedia¬
bolo & eiꝰ angłis sociati extrema dãpnatione puniamur
Intelligentes gͥ ꝑ egrinationẽ nrãm ĩ hac uita crucifi¬
gam᷑. extendentes manꝰ ĩ latitudine bonoꝵ ꝙum &e lõ¬
ꝓfuda uiditia orẽm scrutatorẽ fatigant. ħr enĩ ñ i anit̃
fabulosa. s utilit᷑ uerax latitudo. longitudo. altitudo

Expanded text:
cipatione incommutabilis boni in melius commutati non ad temporalem felicitatem sed ad uitae aeternae, quae sola beata est, adoptionem. unde placuit etiam propheticum psalmum percurrere, cuius primum uersum in passione commemorauit ostendens, quo modo nos deus derelinquat et quo alio modo non recedat a nobis, ad bona aeterna nos colligens temporalia uero aliquando utiliter tribuens et aliquando utiliter subtrahens, ut eis non haerere discamus, ne contempta luce interiore, quae ris tenebris libenter habitemus, unde in exteriores mittuntur, qui ex istis exteris non se ad interiora conuertunt, ne diabolo et eius angelis sociati extrema damnatione puniamur. intellegentes igitur peregrinationem nostram in hac uita mundo crucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et lonprofunda iudicia omnem scrutatorem fatigant. haec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter uerax latitudo, longitudo, altitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
se sciebant. accepisse qͦd habebant. nec głabant᷑ qͣsi ñ ac¬
cepint s ꝑ seipsos habuerint quo placerent. Si cut stui¬
ti qui & sibi plancent tamq de bono ase sibi parato. et
abadulantib uelerrantib ita laudant᷑: ac siipsi suit ali¬
quid. Qui aut̃ putat se eẽ. aliquid cũ nichilat sicut dic̃
apłs: ipse se seducit. Opꝰ aũt suũ ꝓbet unꝰquisq & tuc̃¬
in semet ipso tantũ głam habebit: & non in altero
hoc ÷ portare oleum secum. ñ ex aliena laude depend̾e

Expanded text:
se sciebant accepisse, quod habebant, nec gloriabantur, quasi non acceperint, sed per se ipsos habuerint,, quo placerent, sicut stulti, qui et sibi placent tamquam de bono a se sibi parato et ab adulantibus uel errantibus ita laudantur, ac si ipsi sint aliquid. qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, sicut dicit apin se ipso tantum gloriam habebit et non in altero. hoc est portare oleum secum, non ex aliena laude dependere. .
Abbreviated transcription (Latin):
&e illud. qͦd inalio dr̃ psalmo. Ipse fecit nos &e non ipsinoᷤ
Hoc enĩ non ad eã naturam qua homines sumꝰ. cuiꝰ natẽ
idem ipse creator ẽ. qui cȩli &e terrȩ & sid̾um & omĩum
aĩantiũ : s ad illud potiꝰ referendũ.ẽ. qͦd ait apłs. Ipsieni¬
sumꝰ figmentum creati in xp̃o ihũ in oꝑib bonis. quȩ
preꝑauit ds̃ ut in illis ambulemꝰ Arbitror tͥ satis qͥnq
tuas solutas questiones. dum in ista mea ueluti sexta
ĩmorarer qmͣ mͥ p̃posui de grã noui testamenti. ꝓpt̃ qmͣ¬

Expanded text:
et illud, quod in alio psalmo: Ipse fecit nos et non ipsi nos. et illud, quod in alio psalmo: Ipse fecit nos et non ipsi nos. hoc enim non ad eam naturam, qua homines sumus, cuius naturae idem ipse creator est, qui caeli et terrae et siderum omniumque animantium. sed ad illud potius referendum est, quod am creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. Arbitror tibi satis quinque tuas solutas quaestiones, dum in ista mea ueluti sexta inmorarer, quam mihi proposui de gratia testamenti no
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ dr̃ intra ĩgaudium dnĩ tui. uͥerit ꝑfesta partici¬
patio in conmutabilis boni: cuiꝰ mͦ uelut ara quedam ꝑ
fidem tenet᷑. ut scd̾m hanc grãm iuuamꝰ. inꝙͣtũ dõ ñ nob̃ uuimꝰ
Recte aut illis respondet᷑. Am̃ dico uob̃: nescio uos. Ille
quippe hocdicit: quẽ non latet aliqͥd. S nescio uos ni¬
chil. ẽ. aliud: quam nescitũ me: quãdo de uob̃ potieli¬
gitu confid̾e quam de me. Cũ enim dr̃ qͦd ds̾ noscognos¬
cit. ds̃ cognitionẽ stu nobis prestat. ut ꝑ hoc intelli¬
gamus. ne hoc quidẽ nob̾ eẽ. tribuendũ. quod nos scimꝰ
ligi. nisi qͦd eos ipse fecerit cognitores suos: Nemo auͣt
cognoscit dm. nisi qui intelligit illũ eẽ. sũmũ atq
ĩ cõmutabilem bonũ. cuiꝰ fit participatione bonꝰ. quod
in huiꝰ boni psalmi conclusione positum. ẽ. Annuncia
bunt iusticiam eiꝰ popło qui nascet᷑ quem fecit dñs. In de. ẽ.

Expanded text:
de quo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ubi erit perfecta particide quo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ubi erit perfecta participatio incommutabilis boni, cuius modo uelut arra quaedam per fidem tenetur, ut secundum hanc gratiam uiuamus, in quantum deo non nobis uiuimus. recte autem illis respondetur: Amen dico uobis, nescio uos; ille quippe hoc dicit, quem non latet aliquid. sed: Nescio uos nihil est aliud quam: Nescitis me, quando de uobis potius eligitis confidere quam de me. cum enim dicitur, quod nos cognoscit deus, cognitionem sui nobis praestat, ut per hoc intellegamus ne hoc quidem nobis esse tribuendum, quod nos scimuslegi, nisi quod eos ipse fecerit cognitores suos? nemo autem cognoscit deum, nisi qui intellegit illud esse summum atque incommutabile bonum, cuius participatione fit bonus, quod in huibunt iustitiam eius populo, qui nascetur, quem fecit dominus; inde est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dnõ głetur. P roinde sapientia quȩ in sapientib
uirginib habitat sccłm illud qͦd añ p̃dix̃. cũ ait con¬
tem ptorib & sanam dostrinã acciꝑe recusantib et
ego urẽ ꝑetłcioni suꝑridebo dicit uirgnib stułtis.
Ice potiꝰ ad uendentes & emite uobis. tamꝙͣ diceret
ubi sunt q ui uos fallebant mendosissimis laudib
quando & auobis fallebamini. qͦd inuobis ũ in dnõ głã¬
bamini: Qͦd aut̃ dicit & dum eunt em̾e uenit sponsus. et
quȩ parate erant in trauerunt cũ eo: hoc mͥ uidet᷑ intel¬
ligenclũ. quod uitioso cordis affectu inhibunt in ani głe.
quã uane mentis elatione sectate siuit: & ipse appetitus
significatꝰ. ẽ. in eo qͦd dictum.ẽ. dum eunt em̾e. Ueuit
aut sponsꝰ &e introierunt cum eo ad nuptias q̃ parate erãt
hoc ÷ quȩ ueram fidẽ. ueramq pietatẽ. corde gestabant.
qua possent õ temꝑari num̾o societatiq scõꝵ ñ inseipsis
s in duõ głantium ait intrarent cum eis. illud gaudiũ

Expanded text:
 glorietur? Proinde sapientia, quae in sapientibus uirginibus habitat,, secundum illud, quod ante praedixit, cum ait contemptoribus et sanam doctrinam accipere recusantibus: Et ego uestrae perditioni superridebo, dicit uirginibus stultis: Ite potius ad uendentes et emite uobis, tamquam diceret: Ubi sunt, qui uos fallebant mendosissimis laudibus, quando et a uobis fallebamini, quia in uobis non in domino gloriabamini? quod autem dicit: Et dum eunt emere, uenit sponsus et, quae paratae erant, intrauerunt cum eo, hoc mihi uidetur intellegendum, quod uitioso cordis affectu inhiabunt inani gloriae, quam uanae mentis elatione sectatae sunt. et ipse appetitus significatus est in eo, quod dictum est: Dum eunt emere. uenit autem sponsus et introierunt cum eo ad nuptias, quae praeparatae erant, hoc est quae ueram fidem ueramque pietatem corde gestabant, qua possent contemperari numero societatique sanctorum non in se ipsis sed in domino gloriantium, ut intrarent cum eis illud gaudium,
Abbreviated transcription (Latin):
nimis occulto uiditio facit. qm̃ gratuita grã fac̃.
si aut̃ grã non ex oꝑib. Alioquin grã iam non. ẽ
grã. ex hoc quippe incipiunt oꝑabona ex quo us¬
tificam̃. non quia p̃cesserunt iustificam᷑ & hoc
ẽ ꝓfundum de quo suꝑiꝰ multa iam diximꝰ. conti¬
nuo in eodem psalmo cũ cdixiss iusticia tua uelut
montes dĩ. stibiunxit. Iusticia tua uelut multa
abyssus. Inde uenit ad salutem hominib umentis¬
ꝙ cõmunẽ. quia &e ipsa ex miscdia dĩ .ẽ. &e dic̾. hoĩẽs
& uimenta saluos facies dnẽ: sicut multiplicata ẽ.

Expanded text:
culto iudicio facit, quoniam gratuita gratia facit — si autem gratia, non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia; ex hoc quippe incipiunt opera bona, ex quo iustificamur, non, quia praecesserunt, iustificamur: et hoc est profundum, de quo superius multa iam diximus —, continuo in eodem psalmo cum dixisset: Iustitia tua uelut montes dei, subiunxit: Iudicia tua uelut multa abyssus. inde uenit ad salutem hominibus iumentisque communem. quia et ipsa ex misericordia dei est, et dicit: Homines et iumenta s
Abbreviated transcription (Latin):
dñs gn̾ationi uenture. s annunciabit᷑ dnõ gu̾atio
uentura. Quod non sic accipiendum. ẽ. tam quam
nescienti aliquid annune ietur ut sciat. s sicut
ann unciant angłi ñ¬
solũ nobis bene

Expanded text:
nus generationi uenturae, sed: Adnuntiabitur domino generatio uentura. quod non sic accipiendum est, tamquam nesannuntiant Angsolum nobis bene
Abbreviated transcription (Latin):
sempit̾ nam &e inmortalem de qua dicit apłi. spe enĩ
salui facti sumꝰ. similit̾ ut istam quȩ hominib
iumentisq c̃munis. ẽ: gratis nos acciꝑe non exoꝑi¬
psalmo dr̃. Dnĩ. ẽ. salus & suꝑ populũ tuũ benedic¬
tio tua. Sicut gͦ quod legit᷑ dñ. ẽ. salꝰ non ea salus
intelligit᷑ qua dñs saluus. ẽ. s qua salui sunt quos
ipse saluos facit. sic cum legit᷑ dĩ iusticia in eo qͦd
scriptum. ẽ. ignorantes dĩ iusticiã. & suam uolen¬
tes constituere. non. ẽ. illa intelligenda qua ds̃ stꝰ
.ẽ. s quaiusti siuit homines qͦs gra sua iustificat.
Inde enim salui. unde iusti. Qm̃ qͦd ait. non . ẽ. opꝰ
sanis medicꝰ s male habentib: exposuit consequẽ¬
ter dicens. Non uent uocare iustos s̃ peccatores. ñ¬
gͥ scdm oꝑa iusticiȩ quȩ nos fecimꝰ. s scłm suã mise¬
ricordiã ialuos nos fecit. ꝑ lauachrum regeneratio¬
nis. Inqua grã spe salui facti sumꝰ. Unde in illo psal¬

Expanded text:
qua dicit apostolus: Spe enim salui facti sumus, similiter ut istam, quae hominibus iumentisque communis est, gratis nos accipere non ex operipsalmo dicitur: Domini est salus et super populum tuum benedictio tua. Sicnt ergo, quod legitur: Domini est salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui sunt. quos ipse saluos facit, sic, cum legitur dei iustitia in eo, quod scriptum est: Ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere, non est illa intellegenda. qua deus iustus est, sed qua iusti sunt homines, quos gratia sua iustificat. inde enim salui, unde iusti, quoniam, quod ait: Non est opus sanis medicus sed male habentibus, exposuit consequenter dicens: Non ueni uocare iustos sed peccatores. na iustitiae. quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. in qua gratia spe salui facti sumus. unde in illo psal
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ sit. ñ rãpuiã arbitratꝰ ÷ ẽẽ. equalis co: Ac si cic̃et᷑.
ñ arbitratꝰ ẽ. eẽ: rapiendã equalitatẽ dĩ: eo qd̃ ab illo
fuerit atieua. Raptor enĩ rei aliene usurpator ẽ: tanꝙ̃
hoc filiꝰ cũ posset rape noluissec. qd̾ uides quanta nsipi¬
entia sentiat᷑. G intellige apłm uleo dixisse. ⁊ rapinam
arbitratꝰ ẽ. eẽ. equalis deo: qͥ alieuũ ñ arbitratꝰ ẽ. esse
qd̾ uatus ẽ. S tam̃ qͣmius equalitatẽ dĩ ñ fuerit arbi¬
tratꝰ alienã s suã. se met ipsũ exinanuuit ñ querens que

Expanded text:
 arbitratus est esse aequalis Deo; ac si diceretur, Non arbitratus est esse rapiendam aequalitatem Dei, eo quod ab illo fuerit aliena. Raptor enim rei alienae usurpator est: tanquam hoc Filius, cum posset, rapere noluisset. Quod vides quanta insipientia sentiatur. Ergo intellige Apostolum ideo dixisse, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; quia non alienum arbitratus est esse quod natus est: sed tamen quamvis aequalitatem Dei non fuerit arbitratus alienam, sed suam, semetipsum exinanivit, non quaerens quae
Abbreviated transcription (Latin):
minis: nemo intelligit nͥ equales. An forte ñ ius accipe
qđ dictũ ẽ. cũ informa d̾i essec. ut informa dĩ patͥs uitel¬
ligas filiũ. ubi nitħ aliũd quã equalitas apparet ambo¬
rũ: s informa dĩ putas intelligendũ in forma sua. qͥa
& ipse utiq ds ẽ: Non multũ curo si etiã sic intelligas.
Ibi enĩ plenitudinẽ forme etatis increm̃ta ñ faciunt. s
d̾o gignente ꝑ fectus ⁊ natus filiꝰ : ꝓculdubio si forma fi

Expanded text:
minis, nemo intelligit nisi aequales. An forte non vis sic accipere minis, nemo intelligit nisi aequales. An forte non vis sic accipere quod dictum est, Cum in forma Dei esset, ut in forma Dei Patris intelligas Filium, ubi nihil aliud quam aequalitas apparet amborum; sed, in forma Dei, putas intelligendum in forma sua, quia et ipse utique Deus est? Non multum curo si etiam sic intelligas. Ubi enim plenitudinem formae aetatis incrementa non faciunt, sed Deo gignente perfectu
Abbreviated transcription (Latin):
nam arbitratus ẽ. hoc ẽ. ñ alienũ arbitratꝰ ẽ. eẽ. equa¬
lis do. s tam̃ querens nr̃a ñ sua: semet ipst̃ exmamuit
ñ formã cdlĩ amitiens. s formã serui accipiens. Non em̃
est uitabilis illa natura. ut se exinamret ꝑdendo quod
erat. s accipiendo qd ñ erat. nec consum̃do que sua sc̃.
s assum̃do que nr̃a st̃: ac de inde in forma serui obedi¬
eudo sicut homo usq ad mortẽ crucis. ꝓpter qd̾ eũ exal¬
tauit. & donauit ei nom̃ qd̃ ÷ suꝑ omne nom̃: & cetera.
Hoĩ gͦ donauit ista. ñ deo. Neq etũ cũ informa dĩ ess
ñ excelsus erat. aut ñ ei genua flect᷑abant celestia. t̾rena.
ꝓpt̾ quid exalcanerit. id ÷ ꝓpter obedientiã usq ad mor¬
tẽ crucis. Inqua g̾ forma crutifixus ẽ. ipsa exaltata ẽ.
ipsi donatũ ẽ. nom̃ qd̃ ẽ. suꝑ ouine nom̃. ut cũ ipsa for¬
facias imꝑarem deo formã der: qd nec in ipsis hoĩb dici
potest. Nam cũ clictũ fuerit iste homo informa : illiꝰ ho¬

Expanded text:
nam arbitratus est, hoc est, non alienum arbitratus est, esse aequalis Deo; sed tamen quaerens nostra, non sua, semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens. Non enim est mutabilis illa natura ut se exinaniret perdendo quod erat, sed accipiendo quod non erat: nec consumendo quae sua sunt, sed assumendo quae nostra sunt; ac deinde in forma servi obediendo sicut homo usque ad mortem crucis. Propter quod eei nomen quod est super omne nomen : et caetera. Homini ergo donavit ista, non Deo. Neque enim cum in forma Dei esset non excelsus erat, aut non ei genua flectebant coelestia, terrena propter quid exaltaverit, id est, propter obedientiam usque ad mortem crucis. In qua ergo forma crucifiipsi donatum est nomen quod est super omne nomen: ut cum ipsa forfacias imparem Deo formam Dei: quod nec in ipsis hominibus dici potest. Nam cum dictum fuerit, Iste homo in forma est illius ho
Abbreviated transcription (Latin):
s berinie maior ẽ. qd ex temꝑe factus ẽ. filiꝰ. Ibi cõmemo¬
raui apłicum testimoniũ. qͥa cũ informa di ess ñ rapinã
arbitratꝰ eẽ. equalis deo. Natura quippe illi fuerat dei
equalitas: ñ rapina. Ad qd̾ tu respondens dixisti. Quis
enĩ negat filiũ ee. informa dei: Qd̾ enĩ sic dñs. qd̾ sit
rex. iaui puto latiꝰ exposiumꝰ. Et quia ñ iapina arbitra¬
tius ẽ. eẽ. equalis d̾o: hoc nos beatꝰ apłs paulus instruit

Expanded text:
 Filius. Ibi commemoravi apostolicum testimonium: Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Natura quippe illi fuerat Dei aequalitas, non rapina. Ad quod tu respondens dixisti: Quis enim negat Filium esse in forma Dei? Quod enim sit Deus, quod sitRex, jam puto latius exposuimus. Et quia non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, hoc nos beatus apostolus Paulus instruit,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c una ꝑsona ẽ. gemine sub̃e. qͥa ⁊ ds̃ ⁊ homo ẽ. nec
tam̃ ds pars huiꝰ ꝑsone dici potẽ. Alioquin filiꝰ dĩ d̃s an¬
teqͣm susciꝑet formã serui ñ erat totus: & creuit cũ homo
diuinitati eiꝰ accessit. Qd̃ si in una ꝑsona absurdissime dp̃.
qͥa pars rei ulliꝰ eẽ. ñ potest d̾̃s. qͣntomagis pars tͥnitatis
ẽẽ. ñ potẽ. quicũq uiꝰ initrib: De iñ ubi ait apłs. Qtũ
adheret dño iniꝰ sꝑs ẽ. numqͥd huiꝰ uniꝰ pars ÷ dñs : di¬

Expanded text:
. Nec tamen Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars Trinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus? Deinde ubi ait Apostolus, Qui adhaeret Domino, unus
Abbreviated transcription (Latin):
hi tres unus ds̃. nec huiꝰ tͥnitatis tercia pars ⁊ uiis. Nec
maior pars duo. qͣm unus : ibi. Nec maiꝰ aliqͥd st̃ om̃s qͣm̃
singłi. quia sꝑualis ñ corꝑalis ÷ magnitudo. Qui potẽ caꝑe
capiat. Qui autẽ ñ potest credat. & oret ut qd̾ credit intel
et qͥa de patre hoc ius intelligi: ille inquis qd̾̃ ÷ uirtꝰ est
plici uirtute: quã nut. rex. regẽ genuit. creator creatorẽ genuit. bonꝰ bo¬
multa c̃memoraueris nũ genuuit. sapieus sapientẽ genuit. clemens clementem.
potens potentẽ. Cur gͦ inuirtute simplici qd̃ ÷ ds. ñ timu¬
isti tot cõmemorare uirtutes : Ut enĩ omittã quatuor
qͣs loco suꝑiore posiusti. & alias qͣtuor dicã quas enuiti¬
are usitatis nominib posuimꝰ : nunqͥd bonitas ⁊ sapi¬
entia. & dementia. & potentia. partes st̃ uniꝰ uirtutis
quã simpliciter eẽ. dixisti : Si dix̾is partes sunt simplex
ꝗͣ uircus ex partib aonstat. & simplex ista uirtus te defi

Expanded text:
hi tres unus Deus: nec hujus Trinitatis tertia pars est unus, nec major pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam singuli: quia spiritualis, non corporalis est magnitudo. Qui potest capere, capiat : qui autem non potest, credat, et oret ut quod credit intelliEt quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus plici us bonum genuit, sapiens sapientem genuit, clemens clementem, potens potentem. Cur ergo in virtute simplici, quod est Deus, non timuisti tot commemorare virtutes? Ut enim omittam quatuor quas loco superiore posuisti, et alias quatuor dicam, quas enuntiare usitatis nominibus possimus; numquid bonitas et sapientia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te defin
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o sali seruiendũ ẽ. qmͦ obtemꝑatis huic p̾cepto. qͥ tanꝙͣ
dño do seriitis & xꝑo: Neq en̾ĩ illi soli seruit. qͥ seritit ⁊
debet᷑ seruitute seruimꝰ: dño deo soli uos seruire confidi¬
mus. gͦ inquis ds pater. pars ẽ. dei. Absit. Tres enĩ ꝑsone
st̃. Et sumine unũ st̃. ubi nulla naturarũ. nulla ẽ. diu̾sitas
uoluntatũ. Si autẽ natura unũ essent. & consensione ñ es¬
sent: ñ sũme unũ essent. Si uͦ nat᷑a dispares ẽẽnt. unũ ñ

Expanded text:
huic praecepto, qui tanquam Domino Deo servitis et Christo? Neque enim illi soli servit, qui servit et debetur servitute servimus, Domino Deo soli nos servire confidimus. 2. Ergo, inquis, Deus Pater pars est Dei. Absit. Tres enim personsunt, et summe unum sunt, ubi nulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe
Abbreviated transcription (Latin):
s aut in nob̃̾ dix̃. aut sic̃ nos . ĩ. ipsi scđm uaturã suã:
nos scd̃m nr̃am. Uolebat enĩ eos qͥ natura unũ erant. ĩ hac ipso qd̵ unũ er̃ãt
iung̾e. tanqͣm illoꝵ & illiꝰ una eadẽq natura sit : se ꝑfec¬
bos uult ẽẽ. in natura sua. sic e. ds ꝑfectus in sua. qͣmius
diu̾sa ñ una. qd nisi in ipso sumꝰ. om̃o ẽẽ. ñ possumꝰ. N
sic̃ in illo st̃ oũis. qͥa ipse continet oĩa. que creauit: ꝓpt̾
qd̃ dictus ñ longe positꝰ ab uno quoq nr̃m. qͥa millo

Expanded text:
am suam, nos secundum nostram. Volebat enim eos qui natura unum erant, in hoc ipso quod unum erant, jungere, tanquam illorum et illius una eademque natura sit: sed perfectos vult esse in natura sua, sicut est Deus perfectus in sua, quamvis diversa, non una; quod nisi in ipso simus, omnino esse non possumus. Non sicut in illo sunt omnes, quia ipse continet omnia quae creavit; propter quod dictus est non longe positus ab unoquoque nostrum, quia in illo
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ iparuulis qͣerurt nos sic̃ dic̃ apłs depotẽstate tene¬
brarum ⁊ transtulit in regnũ filii caritatis sue. qnͣdo¬
quid̃ pariulos negant. eẽ. inpotestate tenebrarum.
etiã ante dñi libẽratoris auxilnm. ita in eis laudantes
opꝰcreatoris. ut miscdiam destruant redemptoris. ꝗͣ

Expanded text:
sicut dicit Apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii charitatis suae ? Quandoquidem parvulos negant esse in potestate tenebrarum, etiam ante Domini liberatoris auxilium; ita in eis laudantes opus Creatoris, ut misericordiam destruant Redemptoris.
Abbreviated transcription (Latin):
ne comugũ. nec in paradiso si filii gigneretit᷑ ẽẽ potu¬
isse. S utrũ talis eor̾ motꝰ atq cõmixtio fuisset sinemo
peccass qͣlis ñc̃ ÷ cũ pudenda libidine. hinc ÷ q̃stio de
qua diligentius pꝰea sids̃ uolu̾it disputabimꝰ. Ed tñ
isti ueluit. quid intendant. qͦrem ꝑducere moliant᷑:
Adiuncta istius u̾ba declarant. ubi ait nos dic̾e ꝓpt̾ea
eos qui innocent̃ nascunt᷑ reos ẽẽ. ⁊ adiabolo fien ñ adõ.
quia dehac diabolica cõmixtione nascunt᷑. Cũ itaq
nos nec diabolicã dicamꝰ conuigũ cõmntionẽ. maxi¬
me fidliũ que fit causa generandorũ qͥ pꝰea regeneran¬
di sunt filiorum. nec homines ullos ad iabolo fieri. sed
adeo inqͣntũ homines suit. & tam̃ etiã decõuigibꝰ fide¬
libꝰ reos nasci tanqmͣ ex oliua oleatrũ ꝓpt̃ originalepec¬
cliabolus culpe auctor÷ ñ nature. Contͣ illi pariuilosdi¬

Expanded text:
ne coniugum nec in paradiso, si filii gignerentur, esse potune coniugum nec in paradiso, si filii gignerentur, esse potuisse. sed utrum talis eorum motus atque commixtio fuisset, si nemo peccasset, qualis nunc est cum pudenda libidine, hinc est quaestio, de qua diligentius postea, si deus noluerit. disputabimus. Quid tamen isti uelint, quid intendant, quo rem perducere moliantur, adiuncta istius uerba declarant, ubi ait nos dicere: propterea eos qui innocentes nascuntur reos esse et a diabolo fieri, non a deo, quia de hac diabolica commixtione nascuntur . cum itaque nos nec diabolicam dicamus coniugum commixtionem, maxime fidelium, quae fit causa generandorum qui postea regenerandi sunt filiorum, nec homines ullos a diabolo fieri, sed a deo, in quantum homines sunt, et tamen etiam de coniugibus fidelibus reos nasci. tamquam ex oliua oleastrum, propter originale pec quoniam diabolus culpae auctor est, non naturae, contra illi paruulos di
Abbreviated transcription (Latin):
decorq̃uere qd̾ legit. Librum autẽ meũ contͣ quẽ se
qͣtuor libellis respondisse cõmemoiat. post damp¬
nationẽ pelagii celestiiq conscͥpsi. Qd̾ ideo dicend̾u
putaui. qm̃ iste dicit ab iimicis suis in odium iu¬
tatis dicta mea fuisse suscepta. ne ideo quisquã existi.¬
met ꝓpt̾ hunc librũ meũ inimicos gr̾e xp̃i nouoᷤᷤ
hereticos fuisse dampnatos. In eo autẽ libro defensio
est potius qmͣ rep̃hensio nuptiar̾. Dicunt etiam inqͥt¬
motum genitaliũ & connuxtionẽ comugũ adi¬
abolo fuĩsse reꝑtã.⁊ ꝑꝑt̾erea eos qui nascuñtur
innocenter reos ẽẽ et adiabolo fieri ñ adõ: quia
dehac diabolica cõmxtione nascunt᷑. Hoc autẽ
sine aliqua ambiguitate manicheũ ÷. Immo sic̃
dicinus adõ nuptias institutas ꝓpt̃ ordinatã generati¬
onẽ filiorũ gignendorũ. itadicimus filior gignendor
semmationẽm. sine motu genitalium ⁊ sine cõmixtio¬

Expanded text:
detorquere quod legit. librum autem meum, contra quem se detorquere quod legit. librum autem meum, contra quem se quattuor libellis respondisse commemorat, post damnationem Pelagii Caelestiique conscripsi. quod ideo dicendum putaui, quoniam iste dicit \'ab inimicis suis in odium ueritatis dicta mea fuisse suscepta\', ne ideo quisquam existimet propter hunc librum meum inimicos gratiae Christi nonos hereticos fuisse damnatos. in eo autem libro defensio est potius quam reprehensio nuptiarum. . Dicunt etiam, inq« motum genitalium et commixtionem conjugum, a diabolo fuisse repertam: et propterea eos qui nascuntur innocentes, reos esse; et a diabolo fieri, non a Deo, quia de hac diabolica commixtione nascuntur. Hoc autem sdicimus a deo nuptias institutas propter ordinatam generationem filiorum, ita dicimus filiorum gignendorum seminationem sine motu genitalium et sine commixtio
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ. quia repetit ea post ea ubi uult ipse insinu¬
are. quasi contra nr̃a isti quid dicant. Ibi cum
illo qnͣtum respostulare uidebit᷑ dño adiuuante cer¬
tandum ÷. Nunc gͦ respondeo nuptias adõ ẽẽ in¬
stitutas. et tc̃ qͣndo dictum ÷ ꝓpt̾ ea relinquet hõ
patrem suũ ⁊ matrẽ suã ⁊ ad herebit uxori sue et
erunt duo in carne una. et nunc ꝓpt̾ qd scͥpum :
nunc quãm illud. ut adhereat homo uxori sue. et
sint duo incarne una. De ipsis quippe nuptiis que
cumq causa dimitt̾e uxorẽ: & isto cõmemorato tes¬
timonio legis aduinxit. Qd̃ gͦ d̾s coniunx̃ hõñ seꝑet.
hoc testimoniũ legis adhibũit etiã apłs paulus cum
uiros moneret. ut ab eis diligerentur uxores. Ab¬
sit gͦ. ut in libro meo contrã liec testimonia di¬
uin̾a iste aliquid legerit. s uel ñ intelligendo
ł magis calumpniãndo inaliũ sensum conatꝰ ÷

Expanded text:
dendum, quia repetit ea postea, ubi unlt ipse insinudendum, quia repetit ea postea, ubi unlt ipse insinuare quasi contra nostra ista quid dicant. ubi cum illo, quantum res postulare uidebitur, domino adiuuante certandum est. nunc ergo respondeo nuptias a deo esse institutas et tunc, quando dictum est: propterea relinquet homo patrem suum et matrem suam et adhaerebit uxori suae et erunt duo in carne una, et nunc, propter quod scrnunc quam illud, ut adhaereat homo uxori suae et sint duo in carne una. de ipsis quippe nuptiis, quacumque causa dimittere uxorem, et isto commemorato testimonio legis adiunxit: quod ergo deus coniunxit, homo non separet. hoc testimonium legis adhibuit etiam apostolus Paulus, cum uiros moneret, ut ab eis diligerentur uxores. absit ergo, ut in libro meo contra haec testimonia diuina iste aliquid legerit; sed uel non intellegendo uel magis calumniando in alium sensum conatur
Abbreviated transcription (Latin):
hoc isti nolunt elati et suꝑbi. nec purgando defen¬
sores s extollendo p̃cipitatores libeñ arbiti. Qui
ñ obaliud nobis hec dicentibꝰ indignant᷑. nͥ quia
głari in dño dedignant᷑. Innuit tam̃ pelagiꝰ ep̃ale
iudiciũ palestinum.⁊ cũ ei fuisset obiectũ qd di¬
ceret gr̾am dĩ scdm m̾ita nr̃a dari. negauit se di¬
cere: ẽt eos qui hoc dicerent anathematizando dãp
nauit. nec tam̃ defendere aliud inuenit᷑ in libris
quospꝰmodũ scripsit. fraudẽ se putant hominibus
fecisse mentiendo. Aut nescio quomͦ suũ sensũ u̾b
ambiguis obtegendo. S iam uideamꝰ qd sequit᷑.
icunt᷑ etiã inq̃uit istas que mͦ agunt᷑ nuptias adõ
institutas ñ fuisse. qd̾ in libro ang̃ustini legit᷑. cõtra
quẽ ego mͦ qͣtuor libellis respoñdi. cuiꝰ aũgustini
dicta iniici nr̃i inueritatis odiũ suscẽꝑunt. his
eius calũpnionissimis u̾bis breuit uideo respon-¬

Expanded text:
Hoc isti nolunt elati et superbi nec purgando defenHoc isti nolunt elati et superbi nec purgando defensores, sed extollendo praecipitatores liberi arbitrii, qui non ob aliud nobis haec dicentibus indignantur. nisi quia gloriari in domino dedignantur. timuit tamen Pelagius episcopale indicium Palaestinum et, cum ei fuisset obiectum, quod diceret \'gratiam dei secundum merita nostra dari\'. negauit se dicere et eos, qui hoc dicerent. anathenavit. Nec aliud tamen defendere invenitur in libris, quos postmodum scripsit; fraudem se putans hominibus fecisse mentiendo aut nescio quomodo suum sensum uerbis ambiguis obtegendo. Sed iam uideamus quod sequitur. dicunt etiam, inquit, istas, quae modo aguntur, nuptias a deo institutas non fuisse; quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis respondi. cuius Augustini dicta inimici nostri in ueritatis odium susceperunt. his eius calumniosissimis ucrbis breuiter uideo respon
Abbreviated transcription (Latin):
S siam in ea etate sunt ut ꝓpriementis utã¬
tur arbitrio. ⁊ in peccato sua uoluntate retinent᷑.
et apeccato inpeccatum sua uoluntate p̃cipitãt᷑.
Neq enim agit in eis etiã qui suadet & decipit. nisi
ut peccatum uoluntate cõmittant. uel ignoran¬
tia ueritatis uel delectatione iniquitatis. uel utq
malo ⁊ cecitatis oe infirmitatis.S hec uoluntas
que libã est in malis quia delectatur malis. ideoli¬
b̾ambonis t̃i ẽ: quia lib̾ata ñ ÷. Nec potest homo
boni aliquid uelle nisi admuet᷑ abeo qui malũ ñ
Om̃e enĩ qd ñ ÷ ex fidẽ peccatum ÷. Ac ꝑ hoc bona
uolrunitas que se abstrahit apeccato fidelis est.
quia iustus ex fide uiuit. Ad fidẽ autẽ ꝑtinet cre¬
dere inxp̃m. Et nemo pooẽ credere meũ. Hoo ÷
uenire ad eum: nisi fuerit illi datũ. Nemo g pot̾
habere uoluntatẽ nistã. nisi nullis p̾cedeñtibus
mitis acceꝑit ueram. hoc ÷ gratuitã desuꝑ g̾rã.

Expanded text:
sed si iam in ea aetate sunt, ut propriae mentis utansed si iam in ea aetate sunt, ut propriae mentis utantur arbitrio, et in peccato sua uoluntate retinentur et a peccato in peccatum sua uoluntate praecipitantur. neque enim agit in eis etiam qui suadet et decipit, nisi ut peccatum uoluntate committant uel ignorantia ueritatis uel delectatione iniquitatis uel utroque malo et caecitatis et infirmitatis. sed haec uoluntas, quae libera est in malis, quia delectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. nec potest homo boni aliquid uelle, nisi adiuuetur ab eo, qui malum non omne enim quod non est ex fide, peccatum est. ac per hoc bona uoluntas, quae se abstrahit a peccato, fidelis est, quia iustus ex fide uiuit, ad fidem autem pertinet credere in Christum et nemo potest credere in eum, hoc est uenire ad eum, nisi fuerit illi datum. nemo igitur potest habere uoluntatem iustam, nisi nullis praecedentibus meritis acceperit ueram, hoc est gratuitam desuper gratiam.
Abbreviated transcription (Latin):
sent credentes. et quis traditurꝰ esset eñ. et dicebat.
Ropt̾ea dixi uobis. quia nemo potest uenire ad me
nisi fuerit eidatum apatre meo. Sententiam sci¬
licet iterauit qua dixerat. nemo potest uenire
ad me. nisi pat̾ qui misit me traxerit eum. Et ħ
pt̾ credentes et ñ credentes se dixisse manifesta¬
uit exponens qd̾ dixerat. nisi pat̾ qui misit me
traxerit eum. Idipsum aliis u̾bis repetendo in
eo qd̾ ait. nisi fuerit eidatum apatre meo. Ille qͥp¬
Dat᷑ gͦ potestas ut filii dĩ fiant qui credunt in eũ:
cum hoc ipsum dat᷑ ut credant ineum. Que po-¬
testas nisi det᷑ adeo. nulla. ẽe. potest ex lib̾o arbitͥo.
Quia nec lib̃m inbono erit. qd̾ liberator ñ lib̾era¬
uit. S in malo lib̾m habet arbitriũ cui delectationẽ
malicie uel occultꝰ uel manifestus deceptor inse̾uit¬
uit uel sibi ipse ꝑsuasit. Nonitaq sicut dicunt
nos quidã dicere. et iste audet insuꝑ scribere: et õs
inpeccatũ uelut inuiti carnisue necessitate cogunt᷑.

Expanded text:
turus esset eum. et dicebat: propterea dixi uobis, quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo. sententiam scilicet iterauit qua dixerat: nemo potest uenire ad me, nisi pater, qui misit me, traxerit eum. et hoc propter credentes et non credentes se dixisse manifestauit exponens quod dixerat: nisi pater, qui misit me, t r a x e r i t cum, id ipsum aliis uerbis repetendo in eo, quod ait: nisi fuerit ei datum a patre meo. ille quipristum. datur ergo potestas, ut filii dei fiant qui credunt in eum, cum hoc ipsum datur, ut credant in eum. quae potestas nisi detur a deo, nulla esse potest ex libero arbitrio, quia nec liberum in bono erit, quod liberator non liberauerit, sed in malo liberum habet arbitrium, cui delectationem malitiae uel occultus uel manifestus deceptor inseuit uel sibi ipse persuasit. Non itaque, sicut dicunt nos quidam dicere et iste audet insuper scribere, \'omnes in peccatum\' uelut inuiti \'carnis suae necessitate coguntur\',
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt antiquos homines dĩ ꝑfecte fuisse iusticie. ne
xp̃i incarnatione. passione. resur rectione. cuiꝰ fide sal¬
ui facti sunt credantur eguisse. ¶ Apłm etiã paulũ
inquit uel om̃s apłosdicunt semꝑ immoderata libi¬
dine fuisse pollutos. Quis hoc ł ꝓphanus audeat di¬
cere: S nimirũ iste ꝓpt̾ea sic calumpniant᷑. quia con¬
tendunt id qd̾ dixit apłs. scio quia ñ habitat in me
hoc ÷ in carne mea bonũ. uelle enĩ ad iacet mͥ. ꝑ ficere
antẽ bonũ ñ inuenio. ⁊ cet̾a talia. ñ eũ dixisse de se ip
so: fed nescio cuiꝰ alt̾ius qui illa pateret᷑ induxisse ꝑso
istoꝵ. Quanis gͦ latiꝰ hinc apłs disputet magno duit᷑¬
noq conflictũ gr̾am defendens ad usus eos qͥ głabant᷑ in
lege. tñ ad rẽ ꝑtinentia pauca contingimus. Unde
ait. quia ñ iustificabit᷑ ex lege om̃is caro caorã ipso. ꝑ
legẽ enĩ cognitio peccati. Nc̃ aũt sine lege iusticia

Expanded text:
dicunt antiquos homines dei perfectae fuisse iustitiae, nc Christi incarnatione, passione, resurrectione, cuius fide salui facti sunt, credantur eguisse. Apostolum etiam Paulum, inquit, uel omnes apostolos dicunt semper inmoderata libidine fuisse pollutos. quis hoc uel profanus? audeat dicere? sed nimirum iste propterea sic calumniatur, quia contendunt id, quod dixit apostolus: scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inueniso, sed nescio cujus alterius, qui illa pateretur, induxisse peistorum. Quamvis ergo latius hinc Apostolus disputet, et magno diuturnoque conflictu gratiam defendens adversus eos qui gloriabantur in lege; tamen ad rem pertinentia pauca contingimus. Unde ait: Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo. Per legem enim cognitio peccati. Nunc autem sine leg
Abbreviated transcription (Latin):
sine aliqua ambiguitate ẽẽ sensum manicheũ: cñ sit
antiquissimũ catholicũ unde nouũ istoꝵ dognia eũ¬
tat᷑ hereticorum. ¶ Dicunt inquid scõs inuẽtere tes¬
tam̃to ñ carusse peccatis. id÷ nec ꝑ em̃dationem
acͥminib suis se lib̾os. s in reatu amorte fuisse de¬
p̾hensos. Immo dicimꝰ uel ante legẽ uel tempore uet̾is
testam̃ti apeccatis fuisse libatos. non nirtute ꝓpͥa. qina
maledictꝰ omĩs qͥ spẽ suã ponit in hoĩe. ⁊ in hoc sine du¬
bio maledicto sunt qͦs etiam psalmus duunꝰ notat. qͥ cõ¬
fidunt inuitute sua: nec uetere testam̃to qd̾ inseruitu¬
tẽ generat. qmͣuis certe dispensationis gr̾a diuinitus
datum sic. necipsa lege sc̃a iusta ⁊ bona ubi scͥptũ ẽ. nõ
concupisces. qm̃ ñ ÷ data que posset iuuificare: s p̃uari

Expanded text:
esse Manicheum\', cum sit antiquissimum catholicum, unde nouum istorum dogma euertatur hereticum. Dicunt, inquit, sanctos in uetere testamento non caruisse peccatis, id est nec per emendationem a criminibus fuisse liberos, sed in reatu a morte fuisse deprehensos. immo dicimus uel ante legem uel tempore ueteris testamenti a peccatis fuisse liberatos non uirtute propria, quia maledictus omnis qui spem suam ponit in homine — et in hoc sine dubio maledicto sunt, quos etiam psalmus diuinus notat: qui confidunt in uirtute sua —, nec uetere testamento, quod in seruitutem generat, quamuis certae dispensationis gratia diuinitus datum sit, nec ipsa lege sancta et iusta et bona, ubi scriptum est: non concupisces, quoniam non est data, quae posset uiuificare, sed praeuari
Abbreviated transcription (Latin):
bundauit gr̃a. It̾ alio loco.seccatũ enũ uobis ñdomina¬
bit᷑. ñ enĩestis sublege. s sub gr̾a. Itq. alio loco. An ignora¬
tis fr̾s. scientibus enim legẽ loquor. qͥa lex dñat᷑ homini in
qͣntũ tempꝰ uiuit: Mulier enĩ subuiro. uino marito uinc¬
ta ÷ legi. Si aũt mortuus fu̾it uir eiꝰ. euacuata ÷ alege uiri.
Et paulopost. Itaq fr̃s mei.⁊ uos mortui estis legi ꝑ corpꝰ¬

Expanded text:
uit gratia. item alio loco: peccatum enim uobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia. itemque alio loco: an ignoratis, fratres scientibus enim legem loquor -, quia lex dominatur homini in quantum tempus uiuit? mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; s i autem mortuus fuerit uir eius, euacuata est a lege uiri. et paulo post: itaque, fratres mei, et uos mortui estis legi per corp
Abbreviated transcription (Latin):
it eñi aipłs. Beatꝰ & solus potens rex regum. Solum
dic̃ pocentẽ patrem. ñ qi filuis non sit potens. Audi
g testimonium de filio. ipsum sp̃m scm̃ clamantẽ & dicentẽ.
Tollite portas pͥncipes ur̃i. & eleuamini porte ȩc̾nales: & in¬
troibit rex głe. Quis ẽ. iste rex głȩ : Et responsum intelli
ge. Dñs fortis & potens. Quomͦ non potens. cuiꝰ potentiã om̃is
p̃dicat creatura:¬

Expanded text:
im Apostolus, Beatus et solus potens, Rex regum. Solum dicit potentem Patrem, non quia Filius non sit potens. Audi igitur testimonium de Filio, ipsum Spiritum sanctum clamantem et dicentem, Tollite portas, principes vestri; et elevamini, portae aeternales, et introge: Dominus fortis et potens . Quomodo non potens, cujus potentiam omnis praedicat creatura
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾am suã sapiens ẽ : ñ scdm accidentẽ uł accedentẽ
participationẽ sapientie. sic̃ sapiens ẽ. rõnalis quet̃q
creatura. Qđ uͦ additũ ẽ. cui. ut diceret᷑ cui gła. cũ suffi¬
ceret si dictũ eẽt. ei autẽ gła: inusitatã nr̃e lingue in¬
dicat lotutionẽ. ũ sensũ quẽ requiramꝰ uł de quo am¬
bigamꝰ insiiat. Quid enĩ sensui deperit si dicat᷑ ei gła.¬

Expanded text:
accedentem participationem sapientiae, sicut sapiens est rationalis quaecumque creatura. Quod vero additum est, cui, ut diceretur, cui gloria; cum sufficeret si dictum esset, Ei autem gloria: inusitatam nostrae linguae indicat locutionem; non sensum quem requiramus, vel de quo ambigamus, insinuat. Quid enim sensui deperit, si dicatur, Ei g
Abbreviated transcription (Latin):
rus es. qͦiturus. qͦmͦ id qd̾ ÷ luce clariꝰ aut negaturꝰ aut
ui aliud qd̾ cumq uersurꝰ es cũ recitat᷑ tͥ qd̾ beatꝰ pecrus
in apłõꝵ actib dix̃. hunc iħm anararet quẽ iuxit do̾¬

Expanded text:
rus es? quo iturus? Quomodo id quod est luce clarius, aut negaturus, aut rus es? quo iturus? Quomodo id quod est luce clarius, aut negaturus, aut in aliud quodcumque versurus es, cum recitatur tibi quod beatus Petrus in Apostolorum Actibus dixit: Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
erat futurũ. An ñ sic in ꝓpħia ait ipse dñs. foderunt
manus manꝰ meas.  pedes & cet̾a. quib passionẽ suã
tanto ante p̾mintiauit. & qd̵ futurũ fuerat tanqͣm
exultationis p̾participib tuis. participes eiꝰ significãs
eiꝰ. Predictũ ẽ. gͥ qd̾ futurũ etat. ut ung̾et d̾s xp̃i ho¬
minẽ xp̃m : qͥ tam̃ sic factus ẽ. homo ut maneret d̾s.
Ungeret autẽ ñ uisibili & corꝑali oleo. sed sp̃ũ sc̃o. quẽ
scͥptura noĩe olei exultationis figurata ut solet locutio¬
ne significat. Dixit autẽ uuxit. ñ dixit uncturꝰ ẽ. qͥa in
p̾desfinatione iam fc̃m euit qd̃ suo tp̃r futurũ erat. ubi
xp̃e. qͥa reuera maior ÷ hoĩe xp̃o. qͥ enĩ scĩficat eo qͥ sc̃i¬
ficat᷑ ÷ maior : hoc gͦ. timens. uoluisti oleo exultationis
eam leciciã significatã uideri. qͥa siliꝰ exultauit cũ ptẽ
qũ ÷ condita credtura: & cõmemorasti ut soles testimonia
cause tue ñ uecessaria de lecicia patͥs & fili. S qͥd factu¬

Expanded text:
oderunt manus meas et pedes ; et caeterea quibus passionem suam tanto ante praenuntiavit, et quod futurum fuerat, tanquaexsultationis prae participibus tuis: participes ejus significans, ejus. Praedictum est ergo quod futurum erat, ut ungeret Deus Christi hominem Christum: qui tamen sic factus est homo, ut maneret Deus. Ungeret autem, non visibili et corporali oleo, sed Spiritu sancto, quem Scriptura nomine olei exsultationis, figurata, ut solet, locutione significat. Dixit autem, Unxit; non dixit, Uncturus est: quia in praedestinatione jam factum erat, quod suo tempore futurum erat. Ubi  quia revera major est homine Christo; qui enim sanctificat, eo qui sanctificatur est major: hoc ergo timens, voluisti oleo exsultationis eam laetitiam significatam videri, qua Filius exsultavit cum Patre, ndo est condita creatura. Et commemorasti, ut soles, testimonia causae tuae non necessaria, de laetitia Patris et Filii. Sed quid factu
Abbreviated transcription (Latin):
eandemq cũ patre sub̾am ñ eẽ. credatis atq dicatis: Q. d
qd̃ etiam illud cõmemorandũ putasti. qd̵ manifestissime
ut homo loquit᷑. potestatẽ habeo pouendi animã meã.
& potestatẽ habeo iterũ siũdi eam: Hoc enĩ p̃ceptũ acce¬
pi a patre meo. Quid hoc adiuuat cansã tuã ⁊ Numqͥd
enĩ aluid dixit. nͥ potestatẽ habeo moriendi & resurgendi :
Qd̃ enĩ ait nemo eã tollit a me. s ego pono ame. & iterũ
sumo eã. qͥd intelligi uoluit. nͥ se ũ fuisse moriturũ nͥ ipse
uoluisset: Numqͥd tam̃ uisi homo ẽẽt. mori & resurgere.
potinssec . dic autẽ iutroduxisti hoc testinoniũ. ut p̾loqͦ¬
reris dicens. Hic sane & de sua potestate qͣm a patre acce¬
pit dicebat. Potestatẽ habeo ponendi animã meã i & potes-¬
tatem habeo iterũ sum̃di eam. Lanqͣm si homo ñ eẽt: po

Expanded text:
atre substantiam non esse credatis atque dicatis? 9. Quid quod etiam illud commemorandum putasti, quod manifestissime ut homo loquitur: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Hoc enim praeceptum accepi a Patre meo? Quid hoc adjuvat causam tuam? Numquid enim aliud dixit, nisi, Potestatem habeo moriendi et resurgendi? Quod itaque ait, Nemo eam tollit a me, sed ego eam pono a me, et iterum sumo eam ; quid intelligi voluit, nisi se non fuisse moriturum, nisi ipse voluisset? Numquid tamen nisi homo esset, mori et resurgere potuisset? Sic autem introduxisti hoc testimonium, ut praeloquereris, dicens, Hic sane et de sua potestate quam a Patre accepit dicebat, « Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: » tanquam si homo non esset,
Abbreviated transcription (Latin):
ci uerũ dĩ filiũ sub̾e quidẽ uniꝰ eẽ. cũ patre: s ñ ꝑ oĩa
similem patͥ. Nicenuĩ gͥ tenete nob̾cũ conciliũ. si uultis
xp̃m dicere uerũ dĩ filiũ. Diu̾sas inquis accusam̃ dice̾
naturas. Et qͥd aliud dicis de dõ patre & dõ filio. qͥd ali¬
ud dicis: Au id̾o putas abista accusatione purgari. qͥa
qdem dicitis & uerũ dicitis. S hoc tacusti qd̾ falsũ &
execrabile dicitis. Sp̃o enĩ spm genuit. uerũ dicitis. S¬

Expanded text:
ia similem Patri. Nicaenum igitur tenete nobiscum concilium, si vultis Christum dicere verum Dei Filium. 3. Diversas, inquis, accusamur dicere naturas. Et quid aliud dicis de Deo Patre et Deo Filio? quid aliud dicis? An ideo putas ab ista accusatione purgari, quia quidem dicitis, et verum dicitis: sed hoc tacuisti, quod falsum et exsecrabile dicitis. Spiritus eni
Abbreviated transcription (Latin):
forte nos admonere uolunsti. qd̵ baptirari dñs uisserit
gĩs innoie patͥs & filii & sp̃c sc̃i. ubi audis unũ nom̃.
& imã ñ uis intellig̾e ditatem: Qd autẽ ditis ⁊ ante
incarnationẽ xp̃i. patrẽ dictũ eẽ. dm̃ eiꝰ. qm̃ scͥptũ est.

Expanded text:
forte nos admonere voluisti, quod baptizari Dominus jusserit forte nos admonere voluisti, quod baptizari Dominus jusserit gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti? Ubi audis unum nomen, et unam non vis intelligere deitatem. 3. Quod autem dicis, et ante incarnationem Christi, Patrem dictum