comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
os duos: et cõpletis illis annis qua¬
draginta apparuit illi indeserto mõ¬
tis syna angłs dñi in flamina ignis
in rubo: Moyses aũt uidens. miraba
ꝯsiderare: Sixitq illi dñs. Solue cal¬
ciam̃tũ pedum tuoꝵ: et cet̾a Hic cer¬
te et angłm ⁊ dñm dicit. eũ demq de¬
um abraham et dm̃ isaac. et dm̃ ia¬
cob: sicut ingenesi scͥtum est: Anfor¬
te qͥsqm dicturus ẽ. ꝙ moysi ꝑ angłm

Expanded text:
os duos. Et completis illic quaos duos. Et completis illic quadraginta annis, apparuit illi in deserto montis Sina angelus Domini in flamma ignis in rubo. Moyses autem videns, mirabatconsiderare. Dixitque illi Dominus, Solve calceamentum pedum tuorum , etc. Hic certe et angelum et Dominum dicit, eumdemque Deum Abraham, et Deum Isaac, et Deum Jacob, sicut in Genesi scriptum est. 25. An forte quisquam dicturus est quod Moysi per angelum
Abbreviated transcription (Latin):
ed ait
aliqͥs. Cur gͦ scriptũ est dix̃ dñs
ad moysen. et ñ potiꝰ dixit angłs ad mo¬
ysen: Quia cũ uerba iudicis preco ꝓ¬
nũtiat: ñ scribitur ingestis. ille p̾co dix̃.
s ille iudex:. Sic etiã loquente ꝓpħa scõ.
et si dicamus ꝓph̃a dixit: nichil aliud
qm̃ dñm dixisse intelligi uolumus:
Et si dicamꝰ dñs dixit. ꝓpħ̾am ñ subtra¬
himꝰ: s qͥs ꝑ eũ dix̾it ammonemꝰ: Et il¬
la qͥdem scriptura sepe aꝑit angłm ẽẽ
ꝑ seip̃m filiũ dei uolunt intelligi qr
ꝓpt̾ annũtiatõem pat̾ne ac sue uolũ¬
tatis a ꝓph̾a dictus est angłs: ꝓpt̾ea
uolui ex hac epłã manifestius testiõ
ruit abrahe pri nr̃o: cũ eẽt in meso¬
potamia: Neqͥs aũt arbitraret᷑ tũc
dm̃ głe ꝑ id ꝙ in seipõ est cuiꝰqͣm ocłis
apparusse mortaliũ in ꝯseq̃ntib dic̃.
ꝙ moysi angłs apparuerit. Eugit in¬
quit moyses in uerbo: et fr̃s est inqui¬
linus in t̾ra madian. ubi genuit fili¬

Expanded text:
ed, ait aliquis, cur ergo scriptum est, Dixit Dominus ad Moysen; et non potius, Dixit Angelus ad Moysen? Quia cum verba judicis praeco pronuntiat, non scribitur in gestis, Ille praeco dixit; sed, Ille judex: sic etiam loquente propheta sancto, etsi dicamus, Propheta dixit, nihil aliud quam Dominum dixisse intelligi volumus. Et si dicamus, Dominus dixit, prophetam non subtrahimus, sed quis per eum dixerit admonemus. Et illa quidem Scriptura saepe aperit angelum esse per se ipsum Filium Dei volunt intelligi, quia propter annuntiationem paternae ac suae voluntatis a propheta dictus est angelus: propterea volui ex hac epistola manifestius testimonruit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia . Ne quis autem arbitraretur tuncd in se ipso est, cujusquam oculis apparuisse mortalium, in consequentibus dicit, quod Moysi angelus apparuerit. Fugit, inquit, Moyses in verbo isto, et factus est inquilinus in terra Madian, ubi genuit fili
Abbreviated transcription (Latin):
ponebat᷑ et p̾nũtiabat᷑ aduentꝰ. Et ipẽ
tanꝙͣ u̾bum d̾i miro et ineffabili m̃ e
rat in angłis. in quoꝵ edictis lex da
bat᷑: unde dicit in eunͣgli̾o. Si cred̾etis
moysi: et cred̾etis et mͥ: de me eĩ ille scͥp¬
sit. ꝑ angłos gͦ tune dñs loquebatur.
ꝑ anglõs filius di mediator dei ⁊ hoĩm
futurus ex semine abrahe suũ dispo¬
nebat aduentũ: ut inueniret a qͥb
reciꝑet᷑. ⁊fitentes reos qͦs lex ñ imple

Expanded text:
ponebatur et praenuntiabatur adventus; et ipse ponebatur et praenuntiabatur adventus; et ipse tanquam Verbum Dei miro et ineffabili modo erat in Angelis, in quorum edictis lex ipsa dabatur. Unde dicit in Evangelio, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Per Angelos ergo tunc Dominus loquebatur, per Angelos Filius Dei, mediator Dei et hominum futurus ex semine Abrahae suum disponebat adventum, ut inveniret a quibus reciperetur, confitentes se reos, quos lex non imple
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ me iuraui dicit dñs. ꝓ eo ꝙ feristi
hoc u̾bum. et ñ peꝑcisti filio tuo di¬
lecto ꝓpt̾ me. et cetera. Hec certe u̾ba
ut dicat ille ꝑ ꝙ̃ loquitur dñs. hec
dicit dñs. etiam ꝓphete solent hr̃e:. An
filius dei de patre ait dicit dñs. ⁊ ipse
est ille angłs patris: Quid gͦ de illis
trib uiris: Nonne respiciunt qͦmͦ ur¬
geant᷑. qui uisi st̃ abrahe cũ predcm
eẽt uisus est ei dñs: An qr uiri dicti
st̾ ñ erant angłi̾: Danielem legant
dicentẽ. ecce uir gabriel: S qͥd ultra dif¬
ferimꝰ ora eoꝵ euidentissimo atq gra¬
iussimo alio docum̃to oppilare ubi
ostendit᷑: ꝙͣ certe nullus fideliũ dubi¬
tat dm̃ dedisse moysi ad subiugandũ
phanus loquit᷑. Dura ceruice inquit.
eos qui prenũtiabant de aduentu iu¬
sti: cuiꝰ nẽ uos ꝓditores et int̾fectores
fuistis: qui accepistis legem in edictis
angłoꝵ. nec custodistis: Quid hoc eui¬
dentius: quid tanta auctoritate robu¬

Expanded text:
od fecisti hoc verbum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me , etc. Haec certe verba, ut dicat ille per quem loquitur Dominus, Haec dicit Dominus, etiam Prophetae solent habere. An Filius Dei de Patre ait, Dicit Dominus, et ipse est ille Angelus Patris? Quid ergo? de illis tribus viris nonne respiciunt quomodo urgeantur, qui visi sunt Abrahae, cum praedictum esset, Visus est ei Dominus? An quia viri dicti sunt, non erant Angeli? Danielem legant dicentem, Ecce vir Gabriel . 26. Sed quid ultra differimus ora eorum evidentissimo atque gravissimo alio documento oppilare, ubiostenditur, quam certe nullus fidelium dubitat Deum dedisse Moysi ad subjugandum phanus loquitur: Dura cervice, inquit,eos qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus nunc vos proditores et interfectores fuistis, qui accepistis legem in edictis Angelorum, nec custodistis . Quid hoc evidentius? quid tanta auctoritate robu
Abbreviated transcription (Latin):
forte aluid. s pater ad filiũ dicitur.
Principiũ u̾o. ad oĩa que ab ip̃o st̃.
Item dicit᷑ relatiue filius. relatiue
dr̃ et u̾bũ et ymago. Et in oĩb his
pondit. Principiũ. qui et loquor uo¬
bis: S nũquid patris pͥncipium:
Creatorem se quippe ostendere uolu¬
it. cum se dixte eẽ principiũ. sicut
et pr̃ pͥncipium ẽ creature. ꝙ ab ip̃o
sunt omnia. Nam et creator relati¬
ue dr̃ ad creaturã: sicut dñs ad ser¬
uũ. Et iõ cum dicimus et prem pͥn¬
cipiũ et filium pͥncipiũ. ñ duo pͥn

Expanded text:
rte aliud: sed Pater ad Filium dicitur, principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relative Filius, relative dicitur et Verbum et Imago; et in omnibus his pondit, Principium, qui et loquor vobis . Sed numquid Patris principium? Creatorem se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium; sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creaturam, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus, et Patrem principium, et Filium princip
Abbreviated transcription (Latin):
illo ꝑcipimꝰ sapientiã ita d̾s de ali¬
quo. s sua est ipse sapĩa. qr ñ est alind
sapĩa eius aliud essentia: cui hoc ẽ eẽ
prem filius uideat᷑ facere sapientem
in libro septimo disputatum ẽ et ad
hoc ratio ꝑuenit ut sic sit filius sa¬
pientia de sapĩa ꝙ̃ ad modũ lum̃ de
lumine d̃s de deo. Nec aliud potuimuᷤ
inuenire spm̃ sc̃m nͥ et ip̃m ẽẽ sapien¬
tiã et simł os unã sapĩam sicut uny
dm̃ unam essentiam. Hanc gͦ sapiẽ¬

Expanded text:
illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliillo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud essentia, cui hoc est esse Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est ; et ad hoc ratio pientia de sapientia, quomodo lumen de lumine, Deus de Deo; nec aliud potuimus invenire Spiritum, nisi et ipsum esse sapientiam, et simul omnes unam sapientiam, sicut unum Deum, unam essentiam. Hanc ergo Sapie
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ sp̃c ñ b̃s potest et iustus et bonus
ñdum b̃s. Qui u̾o b̃s est. ꝓfecto et iu¬
stus et bonus et sp̃e est: hoc potius
eligam᷑ ꝙ nec in hoĩb ẽẽ sine illis
et̾nus sapiens b̃s hec tria sunt tͥnitas
q̃ appellatur d̾s: Redigimꝰ quidem il¬
la .xiiͫͫ in istam paucitatẽ triũ. s eomͦ
forsitan possumus et hec tria in unũ
aliqd̃ hoꝵ. Nam si una eademq res ĩ
dei natura potest ẽẽ sap̃ia et potenti¬
a aut uita et sapĩa. cur ñ una eadẽq
res eẽ possit in dei natura et̾nitas et
sap̃ia. aut b̾itudo et sap̃ia. Ae ꝑ hoe
sicut nichil int̾erat utrũ illa duode¬
cim an ista tria dic̾emus qñ illa mł¬
ta in istam redigimus paucitatem.
tta nichil interest utrum tria ista
dicamus an illud unũ. in cuiꝰ singu¬
laritatẽ duo cet̾a simiłr redigi pos¬
se monstiuimꝰ. Qs itaq disputandi¬
modus quenã tandẽ nus intelligen¬
di atq potentia que uiuacitas ratoĩs
que acies cogitatõis ostendet. ut alia

Expanded text:
eatus, potest et justus et bonus nondum beatus; qui vero beatus est, profecto et justus et bonus et spiritus est: hoc potius eligamus quod nec in hominibus esse sine illis Aeternus, sapiens, beatus, haec tria sunt Trinitas, quae appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandmodus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ h̃nt corꝑa ꝑ corpus sentit et d̾̃s. ñ al
ex aĩa constat et corꝑe: ac per hoc sim¬
plex illa natura sicut intelligit sen¬
tit. sicut sentit intelligit. idemq
sensus qui intellectus est illi: ne ita
us est enĩ. Nec frustra de illo dictum ẽ
ꝙ solus habeat ĩmortalitatem. nam
ĩmortalitas eius uere ĩmortalitas ẽ:
in cuiꝰ natura nulla est cõmutatio.
Ipsa est etiã uera et̾nitas qua est in¬
mittabilis d̾s sine initio sñ fine. cõ¬
seq̃nter et incorruptibilis. U̾na gͦ ea¬
demq res dr̃. siue dicatur et̾nus d̾s
siue ĩmortalis siue incorruptibilis
siue ĩmutabilis: Itemq cum dr̃ ui
uons et intelligens ꝙ est utiq sapi¬
ens. hoc idem dicit᷑. Non eĩ ꝑcepit sa¬
pientiã qua eẽt sapiens. s ille sap̃ia
est: et hes uita eademq uirtꝰ siue po¬
tentia. eademqz speties. Quare potẽs
atq speciosus dr̃: Quid eĩ potentius
natura sicut in eius operib distant.
t̾aqͣm due diu̾se sint qualitates dei

Expanded text:
nt corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita lis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immuvivens, et intelligens, quod est utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapienda est. Et haec vita, eademque virtus sive potentia, eademque species, qua potens, atque speciosus dicitur. Quid enim potentius natura Dei, sicut in eius operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾am. Sic om̃ia cetera que cõme¬
moramꝰ unde insuꝑiorib lib̾s mł¬
ta iam diximꝰ. Se quattuor gͥ pͥmis
que mͦ a nobis enumerata atq dige¬
sta sunt id est et̾nus ĩmortalis uicor¬
ruptibilis ĩmutabilis unũ aliqͥd
eligamus qr unũ quattuor ista sig¬
nificant sicut iã disserui. ne ꝑmł̾ta
distendat᷑ intentio: et illud potius
ꝙ positũ est pͥus. idest et̾nus hoc facia¬
mꝰ et de quattuor scd̃is que sunt ui¬
uus sapiens. potens. speciosus: et qm̃
uita qua liscũq in est et pecori cui sa¬
pientia ñ in est. Suo uͦ ista sapĩa sci¬
licet atq potentia ita st̃ inter se in
hoĩe comꝑata. ut scã scͥptura diceret
melior est sapiens qͣm fortis. Speci¬
osa porro etiam corꝑa dici solent. u¬
nũ ex his .iiiiͬ. ꝙ eligimus sapiens e¬
ligatur: qͣmuis hec .iiiͦiͬʳ. in deo ñ in eqͣ¬
lia dicenda sint. Noĩa eĩ quattuor: res
aũt una est. De terciis uero ultimis
iiiiͣ qͣmuis in deo idem sit iustũ eẽ ꝙ¬

Expanded text:
a caetera quae commemoravimus, unde in superioribus libris multa jam diximus. De quatuor igitur primis ae modo a nobis enumerata atque digesta sunt, id est, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus et de quatuor secundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum e
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia uisibilib. incorꝑalia corpo¬
ralib. bã miseris. p̾ferenda uideamꝰ
Ac ꝑ hoc qm̃ reb creatis. creatorem.
sñ dubitatõe p̾ponimus. oportet ut
cũ et sũme uiuere et cuncta sentire
atq intellig̾e. et mori corrumpi mi¬
tari ꝙ ñ posse. nec corpꝰ eẽ: s sp̃m. oĩ¬

Expanded text:
corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non posse; nec corpus esse, sed spirit
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis carnalib dico. s ip̃o int̾iore cõ¬
spectu: Qs eam ñ uidet et qͥs eã iudet:
Qñ quidem cogitatio uisio ẽ animi
q̃dam. siue ad sint ea q̃ ocli̾s quoq
corpalib udeant᷑ uel ceteris senti¬
antur sensib. siue ñ ad sint et eoꝵ
similitudines cogitatione cernant᷑.
siue nichil eoꝵ s ea cogitent᷑ que nͣ
corꝑalia st̃ nec corꝑalium similitu¬
dines sicut nirtutes et uicia. sicut
ip̃a deniq cogitatio cogitatur. siue
illa que ꝑ disciplinas tradunt᷑ libe¬
ralesq doctrinas. siue oĩum istoꝵ
cause suꝑiores atq ratões in nat᷑a
ĩmutabili cogitentur: sine etiã ma¬
la et uana ac falsa cogitemꝰ. uel nõ
consentiente sensu ł errante consen

Expanded text:
nteriore conspectu? Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; sive istorum omnium causae superiores atque rationes in natura immutabili cogitentur; sive etiam mala et vana, ac falsa cogitemus, vel non consentiente sensu, vel errante consen
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ nosse desiderant. Ex utroq una ẽ
inuenienda sententia et ex illo scili¬
cet ꝙ ait uidemtꝰ nẽ ꝓ speciaum: etex
illo ꝙ addidit in enigmate. Una ẽ enĩ
cum tota sic dicitur: uidemꝰ nc̃ ꝑ specu¬
lũ in enigmate. Pinde qnͣtum mͥ uidet᷑
sic̃ noĩe specłi ymaginem uoluit in¬
telligi. ita noĩe enigmatis qͣmuis si¬
militudinẽ tñ obscuram et ad ꝑspi¬
ciendũ difficilem. Cum gͥ speculi et
enigmatis noie quecũq similitudi¬
nes ab apło s significate intelligi poᷤ¬
sint. que accõmodate st̾ ad intelligen¬
dũ dm̃ eomͦ quo potest. nichil tam̃ ẽ

Expanded text:
mus, nosse desiderant: ex utroque mus, nosse desiderant: ex utroque invenienda una est sententia; et ex illo scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; n
Abbreviated transcription (Latin):
sicut et cet̾i. s iugilemus ⁊ sobrii simꝰ.
Nã qui dormiunt. nocte dormiunt: et
qui inebriant᷑. nocte ebrii st̃. Nos aũt
q diei sumꝰ. sobrii simꝰ. S hec allegoria
ñ est enigma. Nam nisi multum tar¬
dis iste sensus. in ꝓmptu ẽ enignia
ẽ aũt ut breuit̃ explicem obscura al¬
legoria. sicuti ẽ sanguisuge erant tͣs
filie. et quecũq similla. S ubi alle¬
goriam noĩauit apłs. ñ in u̾bis eam
repperit s in facto: cume duob filiis
abrahe uno de ancilla altero de libera
ꝙ ñ dictũ s etiã fc̃m fuit. duo testa¬
m̃ta intelligenda monstrauit: ꝙ añ¬
qͣmͣ expon̾et obscurũ fuit. ꝓinde alie¬
goria talis ꝙ ẽ genale nom̃ posset spe¬
cialtt̃ enigna noĩari. s qr nõ soli qͥ
eas litt̾as nesciunt quib discunt᷑ tro¬
pi qͣrunt qͦd dix̾it apłs nc in enigia¬
te nos uidere. uerũ etiã qui scuint
tũ qͥd sit illud enignia ubi nc̃ uide¬

Expanded text:
sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae erant tres filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiter aenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nte nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc vide
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. nc̃ ꝑspeculũ nos uidere. Quia uͦ
addidit in enigmate multis hoc in¬
cognitum ẽ qui eas literas nesciu̾e
in quib est doctrina quedam de locil¬
tionũ modis quos greci tropos us.¬
cant: eoq greco uocabulo et iam nos
utimur ꝓ latino. Sicut eĩ schema¬
ta usttatius dicimus qͣm figuras.
ita usitatius tropos qm modos Sĩ¬
guloꝵ aũt modoꝵ siue tropoꝵ noĩa
itt singula singulis referant᷑ dif¬
ficillimũ est: et insolentissimũ lati¬
ne enũtiare. Unde quidã int̾ p̾tes nr̃i
tes grecum uocabulum pon̾e. circũ¬
loquendo int̾ p̾tati st̃ dicentes que
st̃ aliud ex alio significantia. Huiꝰ
au̾t tropi id est allegorie plures sũt
õs etiã species complectatur necesse
ẽ ac ꝑ hoc sicut oĩs equus animal ẽ
ñ õẽ animal equus ẽ: ita õe enignia
allegoria est ñ om̃is allegoria enigma
ẽ. Quid ẽ gͦ allegoria. nisi tropus. Ubi
ex alio aliud intelligitur: qͣle illud ẽ
ad thesalonicenses. Itaq ñ dormiamus

Expanded text:
 per speculum nos videre. Quia vero addidit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes nosttes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ad se dr̃. s dici etiam relatine
id est ñ ad se s ad aliquid ꝙ ip̃e ñ ẽ
sicut pat̾ ad filium dr̃ uel dñs ad
creaturam sibi seruientẽ ubi si qͥa
relatiue id est ad aliquid ꝙ ip̃e non
ẽ etiã ex temꝑe dr̃ sicuti est dn̾e re¬
fugium fc̃s es nobis nichil et actide¬
De
uel essentia sua ĩmutabilem ꝑma¬
tatur ut differatur eadem questio di¬
s ꝙ libet hoꝵ esset etiam in hoc libro
apparuit trinitatis equalitas et nõ
deus triplex s trinctas. nec qͣiͣ aliqͥd
duplum eẽ prẽm et filiũ et ad sim¬
plũ sp̃m sc̃m. ubi nec tria plus ali¬
quid sunt ꝙͣ unũ hoꝵ disputatũ est:
ctiã qͦm possit intelligi ꝙ ait hilariꝰ

Expanded text:
aliud ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, aliud ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad filium dicitur uel dominus ad creaturam sibi seruientem; ubi si quid relatiue, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere uel essentia sua immutabilem permatatur, ut differatur eadem quaestio dised quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius
Abbreviated transcription (Latin):
gulis uoluminib ad cognitionẽ
dispitatione ꝑduxi remota dispu¬
tatione breuiter congerã. et tãqͣm
sub uno m̃tis aspectu non ꝙ̃admod̾
res queq ꝑsuasit. s ip̃a que ꝑsuasa
sunt ponam. ne tam longe sint a p̾¬
cedentib cõseq̃ntia ut oblimonem
cedentiũ faciat in spectio conseqĩti¬
um: aut certe si fecerit cito possit
exciderit relegendo colligi .ii. ca pli¬
scripturas scãs unitas et equalitiᷤ
sũme illius trinitatis ostendituri
scdo et t̾cio et qͣrto sadem. s de filii
missione et sp̃c scĩ diligent̾ questu
ꝑtractata tres libros fecit. demonst¬
tũq est ñ iõ minorẽ mittente qui
missus est qr ille misit hic missus
ẽ. cum trinitas que ꝑ omnia eqͣlis
ẽ. parit̾ quoq in sua natura ĩmita¬
bilis et inusibilis et ubiq p̾sen
inseꝑabilit̾ oꝑet᷑. In qͥnto ꝓpt̾ eos
quib iõ uidetur ñ eandem patris
gigne̾ et gigni uel genitum eẽ et in¬

Expanded text:
gulis uoluminibus ad cognitionem gulis uoluminibus ad cognitionem disputatione perduxi, remota disputatione breuiter congeram et tamquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt ponam, ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe, si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo colligi. In priscripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditur. in secundo et tertio et quarto eadem, sed de filii missione et spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit demonstratumque est non ideo minorem mittente qui missus est, quia ille misit, hic missus est, cum trinitas, quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis et inuisibilis et ubique praesens inseparabiliter operetur. in quinto propter eos quibus ideo non eandem patris gignere et gigni uel genitum esse uel in
Abbreviated transcription (Latin):
laꝵ aut uiolentiam aquaꝵ. aut lu¬
minaria celi rectores orbis terraꝵ deos
putauer̃t. Quoꝵ quidẽ si specie dele-¬
ctati hec deos putauer̃t. sciant qͣnto
dñator eoꝵ melioꝵ est. Speciei eĩ ge¬
n̾ator creauit ea. Aut si uirtutem et
oꝑatõem eoꝵ mirati st̃. intelligant
ab his qͣnͣto qui hec constituit forti¬
or est. Amagnitudine eĩ speciei et
creature cognoscibilit̾ poterit crea¬
tor uderi. Hec de libro sapĩe ꝓpterea
posui. ne me fideliũ quispiam frustͥ
et inanit̾ existimet in creatura prĩ
ꝑ qͣsdam sui genis trinitates qͦdam
modo gradatim donec ad m̃tem hoĩs
ꝑuenirẽ quesisse indicia sũme illius
mꝰ. S qͣm disserendi et ratiocinã di
necessitas ꝑ quattuordecim libros
multas nos compulit dic̾e q̃ cunc¬
ta simul aspic̾e ñ ualemꝰ. ut ad idꝙ
app̾hendere uolumꝰ ea celeri cogitati¬
one referamus. faciam qͣntum dño
adiuuante potuero ut qͥqͥd in sin¬

Expanded text:
larum, aut violentiam aquarum, aut lularum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius am disserendi et ratiocinandi necessitas per quat- ss tuordecim libros multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non ualemus, ut ad id quod apprehendere uolumus ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum domino adiuuante potuero, ut quidquid in sin
Abbreviated transcription (Latin):
ut queratur auidius. Scd̾m hoc ac¬
cipi potest. ꝙ dcm̃ est in libro eccłi̾asti¬
co. dicere sapĩam: qui me manducant.
adhuc esurient. et qui bibunt me ad¬
huc sitient. Manducant eĩ. et bibunt
qr inueniu̾t: et qr esuriuitt ac sitirr̃t.
ad huc quer̃t. Eides querit intellectꝰ
ñ intelligetis. et rursus. intellectus.
eũ ꝙ̃ inuenit adhuc querit. D̾s enĩ
respexit sr̃ filios hoĩm sic̃ in psalmo
sacro canit᷑. ut uideret si est intelligẽs.
aut requirens dm̃. Ad hoc gͦ debet esse
hõ intelligens ut requirat dm̃i. Satis
itaq remorati fuerimus. in his que d̃s
fecit. ut ꝑ ea cognosceret᷑ ipse qui fecit.
Innisibilia enĩ eius. a creatura mundi
ꝑea que fcã sunt intellecta conspiciũ¬
tur. Unde arguunt᷑ in libro sapĩe qui
de his q̃ uident᷑ bona ñ potuer̾t scire e¬
um qui ẽ: neq oꝑib attenlentes ag¬
nouer̃t artificem. s aut ignem aut
sp̃m citatũ. aut aerem. aut gyrũ stel¬

Expanded text:
ut quaeratur avidius. Secundum hoc acut quaeratur avidius. Secundum hoc accipi potest, quod dictum est in libro Ecclesiastico dicere sapientiam: Qui me manducant, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient . Manducant enim et bibunt, quia inveniunt; et quia esuriunt ac sitiunt, adhuc quaerunt. Fides quaerit, intellecnon intelligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum . Ad hoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat Deum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur ipse qui fecit: Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Unde arguuntur in libro Sapientiae, qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stel
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nũꝙͣ inueniri. et quomͣ iam le¬
tabitur et ñ potius contristabit᷑ cor
q̃rentiũ si ñ potueruit inuenire ꝙ
quer̃t: Non enĩ ait letetur cor. inue
testatur isaias ꝓpħ̾a dũ dicit. querite
dñm. et mox. ut inueneritis eũ. inuo¬
sate illum:. Et cum ad ꝓpinquau̾it
uob̾ derelinquat impius iuas suas
et uir iniquus cogitationes suas.
Si gͦ quesitus. inueniri potest. cur
dt̃m est querite faciem eius semꝑ:
An et inuentꝰ. forte q̃ rendus est.
Sic eĩ sunt in comp̾hensibilia reqͥ¬
renda nese estimet. nichil inuenis¬
se. qui ꝙͣ sit in cõprehensibile ꝙ qͥre¬
bat. potuerit inuenire. Cur gͦ sic q̃-¬
rit si incõp̾hensibile comp̾hendit
ẽẽ ꝙ q̃rit. nisi qr cessandum ñ est.
qͣmdiu in ip̃a incõprehensibilium
rerũ inquisitõe ꝓficit᷑. et melior.
melior que fit. q̃ rens tam magnum
bonũ ꝙ et inueniendũ queritur. et
querendũ inuenit᷑. Nam et q̃rit᷑ ut
inueniatur dulcius et inuenitur

Expanded text:
tur, nunquam inveniri: et quomodo jam laetabitur, et non potius contristabitur cor quaerentium, si non potuerint invenire quod quaerunt? Non enim ait, Laetetur cor invenitestatur Isaias propheta, dum dicit: Quaerite Dominum, et mox ut inveneritis, invocate eum: et cum appropinquaverit vobis, derelinquat impius vias suas, et vicur dictum est, Quaerite faciem ejus semper? An et inventus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehensibilium rerum inquisitione proficitur, et melior meliorque fit quaerens tam magnum bonum, quod et inveniendum quaeritur, et quaerendum invenitur? Nam et quaeritur ut inveniatur dulcius, et invenitur
Abbreviated transcription (Latin):
ria p̾dicari. Fieri ista in animo uł ab
animo nr̃o nouimꝰ. et certissimi sumꝰ
quomͦ aũt fiant qͣnto attentius uolu¬
erimꝰ adu̾tere tanto magis nr̃ et sermo
succũbit et ip̃a ñ ꝑdurat intentio. uͭ
ad liquidũ aliquid nr̃a intelligentia
et si ñ lingua p̾ueniat: et putamus
nos utrum dei ꝓuidentia eadem sit q̃
memoria et intelligentia que ñ singu¬
la cogitando aspicit s una et̾na et imi¬
mutabili atq in effabili uisione com¬
plestitur cuncta que nouit. tanta m̃tis
infirmitate posse comp̾hendere. In hac
gͥ difficultate et angustiis libet excla¬
mare ad dm̃ uiuũ: mirificata ẽ scienti¬
a tua ex me. inualuit et ñ potero ad il¬
lam. Ex me qͥppe intelligo qm sit mi¬
rabilis et incomp̾hensibilis scientia
tua qͣ me fecisti. q̃n nec me ip̃m comp̃¬
hendere ualeo que fecisti: et tñ in medi¬
tatione mea exardescit ignis: ut querã
tantꝰ tãq spiritalis udemꝰ nunc inqͥt
ꝑspecłm in enigmate. tunc aũt facie

Expanded text:
n animo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit quae memoria et intelligentia, qui non singula cogitando aspicit, sed una, aeterna et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me; invaluit, et non potero ad illam . Ex me quippe intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua, qua me fecisti; quando nec me ipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis , ut quaeram tantus tamque spiritualis, Videmus nunc, inquit, per speculum in aenigmate, tunc autem facie
Abbreviated transcription (Latin):
diftũ est. Uir quidem ñ debet uelare ca¬
put. cũ sit ymago et gła dei. Que na¬
tura in reb creatis excellentissima cũ
a suo creatore ab impietate iustificat᷑.
a deformi forma formosam tnͣsfertur
informã. Est quippe et in ip̃a impieta¬
te qͣntomagis dãnabile uiciũ. tanto
certius natura laudabilis: et ꝓpt̾ hoc
addidit de gła ingłam. de gła creatioĩs
in głam iustificatoĩs: qͣmuis possit
hpe et aliis modis intelligi ꝙ dictum
speciei de gła qua filii dei sumus in
głam qua similes ei erimꝰ qm̃ udebi¬
mus eum sicuti ẽ. Qd̃ uero adiunxit
tãqͣm a dñi spũ. ostendit gr̾a dei no¬
bis conferri tam obtabilis tͣnsforma

Expanded text:
dictum est, Vir quidem non debet velare cadictum est, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit, de gloria in gloriam: de gloria creationis in gloriam justificationis. Quamvis possit hoc et aliis modis intelligi, speciei. De gloria in qua filii sumus, in gloriam qua similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Quod vero adjunxit. Tanquam a Domini spiritu. Ostendit gratum nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Speculantes dixit ꝑspeculũ uidentes
ñ de specula ꝓspicientes. ꝙ ingreca lui¬
gua ñ est ambiguum unde in latinã
trans late st̃ aplĩce littere. Ibi quippe
specłm ubi apparent ymagines rerum
ab spetula de cuĩ altitudine longius¬
aliqͥd intuem̃ etiã sono u̾bi distat oĩ¬
no: satisq apparet apłm ab speculo ñ
ab specula dixisse głam dñi speculan¬
tes. Qd̾ u̾o ait in eandẽ ymaginẽ tͣns¬
formam᷑. utiq ymaginẽ dei uult ĩ¬
telligi eandemq dicens istam ip̃am
scilicet id est qͣm spetulamur qr eadẽ
ẏmago est et gła d̾i sicut alibi dicit. uir
qͥdem ñ debet uelare caput cũ sit yma¬
go et gła dei de quib u̾bis iam in libro
Suodecimo disseruimus. Trãs formam̃
gͦ dixit de forma in formã mutamur
atq tͣnsimꝰ de forma obscura in formã
lucidam. qr et ip̃a obscura ymago dei ẽ.
Et si ymago ꝓfecto etiã gła in qua ho¬
mines creati sumꝰ prestantes ceteris
aĩalib. Se ip̃a quiꝑpe natura huãna

Expanded text:
Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longiusaliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult intelligi, eamdem dicens, istam ipsam scilicet, id est, quam speculamur; quia eadem imago est et gloria Dei, sicut alibi dicit, Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imago et gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei est; et si imago, profecto etiam gloria, in qua homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quippe natura humana
Abbreviated transcription (Latin):
ñ frustra dr̃. Nemo itaq miret᷑ etiã
in isto uidendi mͦ qui concessus ẽ huic
uite ꝑ specłm scilicet in enigiate la¬
borare nos: ut quomͣ cũq iuuideamꝰ No¬
men quippe hic ñ sonaret enigmatis.
si eẽt facilitas usionis. Et hoc ẽ gnͣdius

Expanded text:
o itaque miretur etiam in hoc videndi modo, qui concessus est huic vitae per speculum, scilicet in aenigmate laborare nos, ut quomodocunque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis. Nunc videmus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃datõem fidei xp̃iane. In qͣnarto
decimo aũt de sapĩa hominis uera id
est dei mun̾e in eius ip̃ius dei parti¬
cipatõe donata q̃ abscientia distincta
ẽ disputatur. et eo ꝑuenit disputa¬
tio ut trinitas appareat in ymagiẽ
dei ꝙ est homo scd̃m m̃tem que reno¬
uatur in agnitõe dei scd̃m ymagi¬
nem eiꝰ qui creauit hoĩem ad ymagi¬
nẽ suã: et sic ꝑcipit sapĩam ubi con¬
tẽplatio est eternoꝵ .iii. rapłm. De
Am gͦ in ip̃is reb eter trinitate.
nis incorꝑalib et incõmittabilib
in quaꝵ ꝑfecta contẽplatõe nobis
beata que nõ nisi et̾na est. uita pro¬
mittitur. trinitatem que d̾s ẽ inqͥ¬
ramꝰ. Neq eĩ diuinoꝵ libroꝵ tm̃¬

Expanded text:
mendationem fidei christianae. in quarto mendationem fidei christianae. in quarto decimo autem de sapientia hominiest, Dei munere in ejus ipsius Dei participatione donata, quae ab scientia distincta est, disputatur: et eo pervenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, ubi contemplatio est aeternorum. CCXLII. DEgo in ipsis rebus aeternis, incorporalibus et incommutabilibus, in quarum perfecta contemplatione nobis beata, quae nonnisi aeterna est, vita promittitur, Trinitatem quae Deus est inquiramus. Neque enim divinorum Librorum
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ posset agnosci. atq ita ext̾ioris
hoĩs trinitas primo in his que cer¬
nunt᷑ extrinsecus ex corꝑe scilicet ꝙ
uidetur et forma que inde macie cer¬
nentis impͥmit᷑. et utrũq copulans
intentio uoluntatis apparuit: s hec
ab his que extrinsecus sensa sunt
uelut introducta inuenta est altera
trinitas ubi apparerent eadem tria
in memoria est et inde informãtio eit
ad eam conu̾tit᷑ a cies cogitantis et
utrũq coniungens intentio uolũ¬
tatis. S iõ ista trinitas ad exteri¬
orem hoĩem reꝑta est ꝑtin̾e: qr de cor¬
porib in lata est que sentiuntur ex¬
trinsecus. In duodecimo discernen
da uisa est sap̃ia abscientia. et ĩ ea
que ꝓprie scientia nũcupatur qr ĩ¬
ferior est pͥus quedam sui gen̾is tͥ¬
nitas inquirenda: quelicet ad int̾i¬
orem hoĩem iam ꝑtineat. ñdum tn
imago dei uel appellanda sit uel pu¬
tanda. Et lx agͣ in tercio decimo. ꝑ cõ¬

Expanded text:
dictum posset agnosci, atque ita exterioris dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex in corpore scilicet quod videtur et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis apparuit. Sed haec ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta, inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria in memoria est, et inde informatio cum al., convertitur acies cogitantis, et utrumque conjungens intentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extrinsecus. In duoda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo per com
Abbreviated transcription (Latin):
potest intelligeretur ãmonui. et ꝑ ca¬
ritatẽ que in scripturis scĩs d̾s dictus
est. ꝑer qͣm cepit ut cũq etiam trinitaᷤ
intelligentib apparere: sicut sunt a¬
mans et qd̃ amatur et amor. In no
trinttas inuenitur. id est mens ⁊ no¬
ticia qua se nouit et amor quo se no¬
ticiãq suã diligit. et hec tria equalia
inter se et unius ostenduitt᷑ essentie.
In decimo hoc idem diligentius sub¬
tiliusq tractatum est atq ad id per¬
ductum ut inueniretur in m̃te eui-¬
dentior trinitas eius in memoria sci¬
licet et intelligentia et uoluntate.
S qm̃ et hoc comꝑtũ est ꝙ mens ñ¬
qͣm eẽ ita potuerit ut ñ sui meminsᷤ¬
set ñ se intelligeret et diligeret ꝙͣuis
discerneret: dilata est de trinitate cu¬
ius hec ymago est disputatio. ut in
ip̃is etiã corꝑalib uisis inueniretur
trinitas et distintius in ea lectoris ex̾
est sensus ocłoꝵ in quo id ꝙ inuentũ¬
est etiã incet̾is iiiiͬ. sensib corꝑis. et ñ

Expanded text:
ellegeretur admonui, et per caritatem, quae in scripturis sanctis deus dicta est, per quam coepit utcumque etiam trinitas intellegentibus apparere, sicut sunt amans et quod amatur et amor. in nontrinitas inuenitur, id est mens et notitia, qua se nouit, et amor, quo se notitiamque suam diligit; et haec tria aequalia sunt inter se et unius ostenduntur esse essentiae. in decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas eius, in memoria scilicet et intellegentia et uoluntate. sed quoniam et hoc compertum est, quod mens numquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intellegeret et diligeret, quamuis discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerest sensus oculorum, in quo id quod inventum etiam in caeteris quatuor sensibus corporis, et non
Abbreviated transcription (Latin):
deat dicere aut ñ niuẽtem aut nichil
sentientẽ uel intelligentẽ aut ĩ ea
ruptibilem. siue mutabilem. siue
corporeum. aut qͥs qm ibi neget all¬
ꝙ potentissimũ. iustissimũ speciosis¬
simũ obtimũ beatissimũ: si gͦ hec at¬
q huiꝰ modi oĩa et ipsa trinitas. ecł
ea singuli dici possunt. ubi aut qͦ¬
mͦ trinitas apparebit: Redi gamꝰ
itaq prĩ hec plurima ad ali quã
paucitatem. Que uita eĩ dr̃ in deo.
ip̃a est essentia eius atq natura. Niõ
itaq d̾s uiuit. nͥ uita ꝙ ipse s̃ est. Ixx
añt uita ñ talis ẽ qualis in est ar¬
bori ubi nullus intellectus nullus
ẽ sensus. nec talis in est qualis inet
perori. Habet enĩ uita pecoris senss
qͥnq ꝑtitum. s intellectum ht̃ il¬
lum. At illa uita que d̾s est sentit
atq intelligit oĩa. et sentit m̃ten̾¬

Expanded text:
deat dicere, aut non viventem, aut nihil sentientem vel intelligentem, aut in ea ive corruptibilem, sive mutabilem, sive corporeum; aut quisquam ibi neget aliquem potentissimum, justissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum? Si ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius hpaucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia eius atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est sentit atque intelligit omnia; et sentit men
Abbreviated transcription (Latin):
siue cũ illa que oriunt᷑ in aĩo nec ꝑ¬
tinent. ad corꝑis sensus sicut fides.
sic̃ uirtutes que st̃ artes agende u¬
te. manifesta ratione cernuntur
et scientia continent᷑. siue cum mẽs
ip̃a qua nonimꝰ quicqͥd nosse nos
u̾aciter dicimꝰ sibi cognita ẽ uel se co¬
gitat. sine cum aliquid ꝙ ip̃a ñ est
eternũ atq ĩmutabile conspicit. Nũ
gͦ sicut in his oĩb certissimas uidi¬
mus trinitates. qr in nobis fuint
ĩ nobis sunt cũ ista meminimꝰ. asp¬
cimꝰ. uolumꝰ. ista uidemꝰ et iam tͥni¬
tatẽ dm̃. quia et illic intelligendo cõ¬
spicimꝰ tamꝙͣ dicentẽ. et u̾bum euis.
id est prẽm et filiũ. atq inde ꝓceden¬
tẽ caritatẽ utriq cõmuriẽ scm̃ sei

Expanded text:
sive cum illa quae oriuntur in animo, nec psive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosse nos veraciter dicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum aliquid quod ipsa non est, aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus trinitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, volumus, ita videmus etiam Trinitatem Deum, quia et illic intelligendo conspicimus tanquam dicentem, et verbum ejus, id est, Patrem et Filium, atque inde procedentem
Abbreviated transcription (Latin):
luxit paululũ trinitas idest amans
et ꝙ amatur et amor. S qr lux illa
uieffabilis nr̃m reu̾berabat obtutum
et ei ñdũ posse contẽꝑari. nr̃e m̃tis qͥ¬
dãmͦ conuincebat᷑ infirmitas ad ip̃ius
nr̃e m̃tis scd̃m qm factꝰ est hõ ad yma¬
ginẽ dei uelut familiariorẽ conside¬
rationẽ reficiende elaborantis intẽ¬
tionis causa. iter ceptũ dispositum¬
q refleximus et inde in creatura ꝙ
nos sumꝰ ut inuisibila dei ꝑ ea q̃ fr̃a
st̃ conspit̾e̾ intellecta possemus im¬
morati sumꝰ a nono usq ad qͣrtũ deis¬
mũ librum: et eẽ iam qͣnͣtum necel¬
se fu̾at aut forte plusqm necesse fu¬
erat exercitata in inferiorib intel¬
ligentia ad summã trinitatem q̃ d̃s
est espiciendam nos erigere uolumꝰ
nec ualemus. Nũ eĩ sicut certissimaᷤ
iudim̃ trinitates siue que forinsecꝰ
de reb corꝑalib fiunt. siue cũ ea ip̃a
que forisecus sensa st̃ cogitantur.

Expanded text:
luxit paululum Trinitas, id est, amans, luxit paululum Trinitas, id est, amans, et quod amatur, et amor. Sed quia lux illa ineffabilis nostrum reverberabat obtutum, et ei nondum posse obtemperari nostrae mentis quodam modo convincebatur infirmitas, ad ipsius nostrae mentis, secundum quam factus est homo ad imaginem Dei , velut familiariorem considerationem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, conspicere intellecta possemus , immorati sumus a nono usque ad quartum decimum librum. Et ecce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissimas videmus trinitates, sive quae forinsecus de rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur;
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem: ñ dixi qͦm᷑ credimus. Nã hoc
int̾ fideles ñ debet hr̃e questionẽ. S
si aliquomͦ ꝑ intelligentiã possumꝰ
uidere ꝙ credimꝰ qͥs iste erit modus:
Si eĩ recolamꝰ ubi nr̃o intellectui ce¬
perit in his libris trinitas apparere:
octanus occurrit. Ibi quippe ut po¬
tuimꝰ disputando erigere tempta¬
uimꝰ m̃tis intentionẽ ad intelli¬
gendã illam p̾stantissimã ĩmuta¬
bilemq naturã ꝙ nr̃a mens ñ est.
Qͣm t̾n sic intuebamur ut nec lõ¬
ge a nobis eẽt et supra nos eẽt ñ loco
s ipsa sui uen̾abili mirabiliq pre¬
stantia. ita ut apud nos ẽẽ suo p̾sen¬
ti lumine uideret᷑: in qua tñ nobis
ad huc nulla trinitas apparebat:
qr ñ ad eã querendã infulgore illo
firmã m̃tis aciem tenebainus. Tan¬
tũ qr ñ erat aliqua moles ubi credi
oport̾et magnitudinẽ duoꝵ uel tri¬
um plus esse ꝙͣ unius cernebamꝰ
ut eumq. S ubi uenitũ est ad cari¬
tatem que in scã scͥtura d̾s dicta ẽ: e¬

Expanded text:
c inter fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus mentis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur, ut nec longe a nobis esset, et supra nos esset, non loco, sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia, ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est , e
Abbreviated transcription (Latin):
Quo noĩe ñ nulli auctores lingue
latine. id ꝙ excellit in hoĩe et ñ est in
pecore. ab aiuma que in est et pecori
suo quodam loq̃ndi more distingt̃¬
unt. Su pͣ hanc gͦ naturam si querimꝰ
aliquid. et ueiꝵr querimꝰ d̃s est natu¬
ra. scilicet ñ creata s creatrix. Que
utrũ sit trinitas. ñ solum credentib
diuine scͥpture auctoritate uerꝵ et iã
intelligentib aliqua si possimus ra¬
tione. iam demonstrare debemꝰ Cuir
aũt si possumꝰ dixerim. res ip̃a cum
q̃ri disputando ceꝑit melius indica¬

Expanded text:
Quo nomine nonnulli auctores linguae latinae, id quod excellit in homine, et non est in pecore, ab anima quae inest et pecori, suo quodam loquendi more distinguunt. Supra hanc ergo naturam, si quaerimus aliquid, et verum quaerimus, Deus est, natura scilicet non creata, sed creatrix. Quae utrum sit Trinitas, non solum credentibus, divinae Scripturae auctoritate; verum etiam intelligentibus, aliqua, si possumus, ratione jam demonstrare debemus. Cur autem, Si possumus dixerim, res ipsa cum quaeri disputando coeperit, melius indica
Abbreviated transcription (Latin):
olentes in rebz que
facte sunt ad cogno¬
scendũ eum a quo fa¬
ste sunt exrercere le¬
ctorem. iam ꝑuenimus ad eis yma¬
ginẽ. ꝙ ẽ homo. in eo quocecerts ani¬
malib ante cellit. id est ratione uł
intelligentia et qͥcquid aliud de a¬
nima rationali uel intellectuali
dici potest. ꝙ ꝑtineat ad eam rem
que mens uõcatur uel animus.

Expanded text:
olentes in rebus quae factae sunt ad cognoscendum eum a quo factae sunt, exercere lectorem, jam pervenimus ad ejus imaginem, quod est homo, in eo quo caeteris animalibus antecellit, id est ratione vel intelligentia, et quidquid aliud de anima rationali vel intellectuali dici potest, quod pertineat ad eam rem quae mens vocatur vel animus.