comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uł putanda. et ħ agit᷑ int̾cio decimo:¬
mun̾e ineiꝰ ipsius dei participatiõe¬
cdonata q̃ abscientia distincta ẽ dis¬
putat. Et eo p̃uenit disputatio: ut tri¬
nitas appareat in imagine dei qd est
homo scd̾m mentẽ. quȩ renouat᷑ in
agnitione dei. scđm imaginẽ eiꝰ qui
creauit hoĩem ad imaginẽ suã ⁊ sic
ꝑcipit sapientiã. uͥ contemplatio : et̃¬

Expanded text:
decimomunere in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, ubi contemplatio e
Abbreviated transcription (Latin):
Aut qͥs ẽ. qui ñ uideat. uͥ nulla scĩa ẽ.
nullo mͦ eẽ. sapientiã: Aut uͦ putan-¬
dũ ẽ sapĩam que ds ẽ. scire alia et
nescire se ipfã. uł dilige alia nec di¬
ligere seipsã: Quȩ sinȩ dici. siue cre-¬
di. stultũ umpiũ ẽ. Ecce gͦ tͥnitas. sa-¬
pientiascilicet ⁊ noticia sui ⁊ dilec-¬
tio sui. Sic enĩ ⁊ in hoĩe inuenimꝰ tri-¬
nitatẽ. Idẽ mentẽ. ⁊ noticiã qͣ se no-¬
uit. ⁊ dilectione qͣse diligit. S ħ tria
ita st̃ in hoĩe. ut ñ ipsa sut hõ. homo
ẽ enĩ sic̃ ueteres definier̃t. aĩal ra-¬
tionale mortale. Illa gͦ excellunt in
hoĩe ñ ipsa st̃ homo. Et una ꝑsona.
i singłs quisq hõ. ht̃ illa tria in m̃te¬
uł mentẽ. Qd̃ sietiã sic diffiniamꝰ ho-¬
ĩem ut dicamꝰ. hõ ẽ sub̾a rationalis.

Expanded text:
qui non videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; ecce ergo Trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui. Sic enim et in homine invenimus trinitatem, id est, mentem, et notitiam qua se novit, et dilectionem qua se diline, ut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres diffinierunt, animal rationale, mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo; et una persona, id est singulus homo habet illa tria in mente. Quod si etiam sic diffiniamus hominem, ut dicamus: Homo est substantia rationalis
Abbreviated transcription (Latin):
surditatẽ. ut pat̃ ñ sit sapiens de se ip̃o
s de filio. nec sapientia sapĩam genu¬
erit. s ea sapientia pat̾ clicat᷑ sapiers
eẽ. ꝗ genuit. Ubienĩ ñẽ. intelligentia
git ipse sibi s filiꝰ intelligit patͥ. ꝓfec¬
to filiꝰ patrẽ sapientẽ facit. & si hoc ẽ¬
deo eẽ. qd saꝑe ⁊ ea illa eẽntia ẽ. quȩ

Expanded text:
e seipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia dicatur Pater sapiens esse, quam genuit. Ubi enim non est intelligentia,git ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit; et si hoc Deo esse quod sapere
Abbreviated transcription (Latin):
sine q̃ forisecꝰ de reb corꝑalib fuint.
siue cũ ea ipsa q̃ forinsecꝰ sensa st̃ eogi¬
tant᷑. siue cũ illa q̃ oruint᷑ in animo.
nec ꝑtinent ad corꝑis sensus. sic̃ fides.
sic̃ uirtutes quȩ st̃ artes agendȩ tute
manifesta ratione cernunt᷑ i scientia
ꝯtinent᷑ siue cũ mens ipsa qͣ nouumꝰ qͥe-¬
quid nosse nos ueracit̃ dm̃s. sibi cognita
uł se cogitat. siue cũ aliqͥd qd ipsa ñ ẽ.
et̾nũ atq ĩuitabile conspicit. ñ gͦ sic̃
in his õib certissimas uidemꝰ tͥnitates.
qr in nob̃ fuint uł in nob st̾ cũ ista me

Expanded text:
rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosse nos veraciter dicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum aliquid quod ipsa non est, aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus trinitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃: una ꝑsona ẽ. ⁊ imago ẽ. tͥnitatis
in m̃te. Trinitas uͦ illa cuꝰimago ẽ.
nicħ aliud ẽ tota ꝙ. ds. nicħ aliud ẽ.
tota ꝙ. tͥnitas. nec aliquid ad nat᷑am
dei ꝑtinet: qd̾ ad illã ñ ꝑtineat tͥni¬
tatem. Et tres ꝑsone sunt uniꝰ eẽntiȩ.
ñ sic̃ singłs quisq hõ una ꝑsona. Itẽ¬
q inħ magna distantia ẽ. qͦd siue mẽ

Expanded text:
nitatis in mente. Trinitas vero illa, cujus imago est, nihil aliud est tota quam Deus, nihil aliud est tota quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. Itemque in hoc magna distantia est, q
Abbreviated transcription (Latin):
dens dixit ad illos. Qͥd cogitatis in cor¬
dib ur̃is: euale ẽ. in libro sapĩe. dixe¬
runt cogitantes: tale hic ẽ. cogitau̾unt
dicentes. Et illic enĩ ⁊ hic ostendit᷑ intͣ
se: atq incorde suo dic̃e. id eẽ. cogitan¬
do dic̾e. Dixer̃t quippe intͣ se: ⁊dictũ ẽ.
eis. Quid cogitatis: et de illo diuite cułꝰ
uberes fructꝰ ager aitulit. ait iꝑse dñs.
& cogitabat infra se dicens Qulȩdã gͦ co¬

Expanded text:
dens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens .
Abbreviated transcription (Latin):
lut familiarẽ considãtionẽ. reficiende
laborantis intentionis causa: iter cep¬
tũ clispositũq refleximꝰ. ⁊ inde incre-¬
atura qd̾ nos sumꝰ. ut inuisibilia dei
ꝑ ea q̃ facta sunt conspicẽ intellecta
possemꝰ ĩmorati sumꝰ a nono usq ad
qͣrtũdecimũ librũ. Et ecce iam qnͣtũ
necesse fuerat. aut forte płꝙ. necesse
fuerat exercitata in inferiorib intel¬
ligentia. ad sũmã tͥnitatẽ quȩ ds ẽ. cõ¬
spiciendã nos erig̾e uolumꝰ. nec ualemꝰ.

Expanded text:
em considerationem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, conspicere intellecta possemus , immorati sumus a nono usque ad quartum decimum librum. Et ecce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inẽ. duo uͦ ista sapientia scilieet atq
potentia. ita st̃ int̾ se in hoĩe comꝑata.
ut sc̃ã scͥptura dic̾et. melior ẽ. sapiensꝙ.
ex his qͣtuor qd eligimꝰ. sapiens eligit᷑ qͣm¬
uis ħ qͣtuor indeo ñ equalia dicenda sint.
N oĩa enĩ quatuor.res autẽ una ẽ. Det̃ciis
uͦ ultunis qͣtuor qmuis indeo idem sit

Expanded text:
et atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit
Abbreviated transcription (Latin):
dei uirtꝰ. ⁊ dei sapientia. S qñad modũ
sit intelligendũ. ne patrẽ filius uideat᷑
facẽ sapientẽ: in libro septimo dispu¬
tatum ẽ. Et ad hoc ratio ꝑuenit. ut sic
sit filiꝰ sapientia de sapientia: quẽad¬
modũ lum̃ de lumine ds de deo. Nec
aliuo potuimꝰ inuenire sp̃m sc̃m: nͥ¬
sapientiã: sicut unũ dm̃ unã eẽntiã.

Expanded text:
ei sapientia. Sed quemadmodum sit intelligendum, nec Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est. Et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud potuimus invenire Spiritum sapientiam, et simul
Abbreviated transcription (Latin):
facto: cũ ex duob filiis abrahe. uno
de ancilla altõ de lib̾a qd ñ dictu s
etiã factũ fuit. duo testam̃ta intelli-¬
genda monstͣuit. Qd̃ anteq exponẽt
obscurũ fuit. Pinde allegoria talis qd̾
unt. qͥb discunt᷑ tropi q̃rtint qͥd dixe¬
rit apłs. nc̃ in enigiate nos uide. ue¬
rũ etiã qui dic̃t sciũt. tñ qd̾ sit illud

Expanded text:
facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quount, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ appellat᷑ ds. Redigimꝰ qͥdem illa
.xIͫ. iinstã paucitatẽ tͥum: s eomͦ for-¬
sitan possumꝰ et ħ tria inunũ aliquid
horum. Nam siuna eadẽq res in dei
natura potest eẽ. sapientia ⁊ potentia.
aut uita ⁊ sapientia: cur nuna eadẽq
res eẽ. possit. indei natura. ȩãnitas. i sa¬
pientia. aut beatitdo ⁊ sapientia. Ac
ista tͥa diceremꝰ. qñ illa multa ĩnistãre¬
degimꝰ paucitatẽ: ita nicħ inter ẽ. utr̃
tria ista dicamꝰ. an illud unũ. in cuiꝰ sin¬
głaritate duo cet̾a similit̾ redigi posse
memorauimꝰ. Quis itaq disputandi
modꝰ quie nã tandemius atq intelligñ-¬
di atq potentia q̃ uiuacitas rationis.
quȩ acies cogitationis ostendet. ut alia
iam taceam. hoc unũ qd̃ sapientia dr̃
ds. quomͦ sit tͥnitas: Neq enĩ sic̃ nos de
illo ꝑcipimꝰ sapientiã ita ds de aliquo:

Expanded text:
edigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus d
Abbreviated transcription (Latin):
simũ: Si gͦ hȩc atq huiꝰmodi omĩa ⁊ ip̃a
tͥnitas ⁊ in ea singłi dici possunt: uͥaut
quomͦ tͥnitas apparebit: Redigamꝰ itaq
pͥus ħ płima ad aliquã. paucitatẽ. Que
uita enĩ dr̃ indeo: ipsa ẽ eẽntia eiꝰ atq
natura. Non itaq ds uiuit: nͥ uita qd̾
ipse sibi ẽ. hȩc autẽ uita ñtalis ẽ. qual
in ẽ. arbori. uͥ nulltis intellectꝰ. nullus
ẽ. sensus. Nec talis qualis inẽ. pecori ht̃
enĩ uita pecoris sensũ qͥnq ꝑtitũ s in¬
tellectum ht̃ nullũ. At illa uita q̃ dsẽ

Expanded text:
 Si ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa
Abbreviated transcription (Latin):
te ñ corꝑe. quia spͣs ẽ. d̾s. Non autem
sic̃ aĩalia que hñt corꝑa. ꝑ corpꝰ sentit
& ds̃. Nlon enĩ ex anima constat ⁊ cor-¬
ꝑe. Ac ꝑ hoc simplex illa natura siẽ
intelligit sentit. sic̾ sentit intelligit.
idẽq sensꝰ qui intellectꝰ ẽ illi. Nec ita
ut aliqñ eẽ. desistat aut ceꝑit. Immor¬
tales ÷ enĩ nec frustra de illo dictumẽ.
uera ȩt̾nitas. qua ẽ. ĩmutabił ds. sine
initio. sine fine consequent̃ ⁊ incorru¬
ptibilis. Unagͦ eadẽq res dr̾ siue dicat᷑
ȩt̾nus ds. suie ĩmortalis. siue incorrup¬
tibilis. suie ĩmutabilis. Itemq cum dr̃

Expanded text:
utem sicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sine immutabili
Abbreviated transcription (Latin):
tanq a dñi sp̃u. Specłantes dixit ꝑspe¬
culũ uidentes. ñ de specła ꝓspicienteᷤᷤ.
Qͦ ᷤ in greca lingua ñ ẽ. ambiguũ: tm̃ in
latina tnͣslatȩ st̃ apłicȩ litt̾e. Ibi quippe
specłm uͥ apparent imagines rerũ
specła de cuiꝰ altitudine longiꝰ intuemͣ.¬

Expanded text:
am a Domini Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longiu
Abbreviated transcription (Latin):
uł sp̃m sc̃m audeat dic̃e: aut ñ uiuen¬
tem. aut nicħ sentientẽ. uł intelligen¬
tẽ. aut in ea natura qua int̃ se p̃dican¬
tur eqͣles quenq. eor eẽ mortalẽ. siue cor¬
ruptibilẽ. siue mutabilẽ. siue corꝑeum:

Expanded text:
um sanctum; audeat dicere, aut non viventem, aut nihil sentientem vel intelligentem, aut in ea natura qua inter se praedicantur aequales, quemquam esse eorum mortalem sive corruptibilem, sive mutabilem, sive corporeum
Abbreviated transcription (Latin):
rit̾ reddimꝰ. Nisi enĩ preuidẽmꝰ cogi¬
tatione qd sequit᷑. ñ utiq diceremꝰ
Et tñ ut p̃uideamꝰ. ñ ꝑuidentia nos
instruit. s memoria. llam donec finia-¬
cũ id agimꝰ. ñ dicim ꝓuident᷑. s me-

Expanded text:
reddimus. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Nam donec finiacum id agimus, non d
Abbreviated transcription (Latin):
sentientib intelligñtia ñ intelligñtib
ĩmortalia mortalib inpotentib potẽ¬
tia iniustis uista. speciosa deformib
bona malis. incorruptibilia corrupti¬
bilib. ĩmutabilia mutabilib. inuisi¬
bilib uu sibilia incorꝑalia corꝑalibꝰ. be¬
u̾e. ⁊ cuncta sentire atq intellig̾e. et
mori. corrunpi. mutariq ũ posse. nec

Expanded text:
sentientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, bevere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non posse; nec
Abbreviated transcription (Latin):
ex temꝑe dr̃. sicutiẽ dñe refugiũ factꝰ
es nob: nicħ ei accide quo mutet᷑ s omo
ipsũ innatura uł eẽntia sua ĩmuta¬
disputat᷑. ut differat᷑ eadem qͥstio dili¬
gentiꝰ retractanda: utrũ a quo ẽ. geni¬
tus xͦ. ñ sit ipse sapientia s tm̃ sapien-¬
tie sue pat̾. ansapientia sapĩam genu¬
erit.s qd̾ libet hor eẽt: etiã in hoc libro
apparuit tͥnitatis eqͣlitas. ⁊ ñ ds cri¬
plex s tͥnitas: nec quasi aliqͥd duplũ
ẽẽ. patrẽ ⁊ filiũ. ad simplũ spm̃ scm̃.¬
uͥ nec tͥa plus aliquid st̃ ꝙ. unũ hors.
D isputatum ẽ. etiã quomͦ possit intelli¬
gi qd̾ ait hy larius ep̃c. et̾nitas inpatͤ
species inimagine. usus inmunẽ. In
septimo q̃stio quȩ dilata fuerat expli¬
cat᷑. ita ut d̾s qui genuit filiũ. ñ solũ
sit pat̾ uͥtutis ⁊ sapĩe suȩ: s etiã ip¬
se uirtꝰ atq sapientia. sic ⁊ sp̃c sẽs. nec

Expanded text:
tur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutadisputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritumaliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe scilicet qd uidet̃. ⁊ forma quiȩ in¬
de inacie cernentis impͥmit᷑: ⁊ utrimq
copłantis intentioe uoluntatis appa-¬
ruit. S ħ tria ñint̾ se equalia: nec u¬
nius ẽẽ. sub̃ȩ claruer̃t. d eioe impso
animo ab his quȩ extͥnsecus sensa sunt
uelut intͦducta. inuenta ẽ. alt̾a tͥnitas.
I maginatio corꝑis q̃ in memoria ẽ. et
inde informatio cũ ad eam conu̾tat᷑¬
acies cogitantis. & utrũq coniungñs
intentio uoluntatis. S ideo ista t̾ͥnitas.
ad ext̾iorem hõiem reꝑta ẽ. ꝑtiñe: quia
de corꝑib illata ẽ. quȩ sentiunt᷑ ex tͥn-¬
secus. Inluodetimo discernenda uisa
ẽ. sapientia ab scientia. ⁊ inea q̃ ꝓprie
scientia nuncupat᷑. qr inferior ẽ pͥus
q̃dam sui gn̾is trinitas inqͥrenda. Quȩ
licet ad int̾iorem hoĩem iam ꝑtineat:

Expanded text:
corpore scilicet quod videtur, et forma quae incorpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, antiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde informatio cum ad eam vertitacies cogitantis, et utrumque coniungens intentio uoluntatis. sed ideo et ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus inlata est, quae sentiuntur extrinsecus. in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
inscͥpturis scĩs ds dicta ẽ ꝑ qͣm ce¬
ꝑit ut cũq etiã tͥnitas intelligentib
apparere. sic̃ sunt amans ⁊ qdꝰ amat᷑.¬
⁊ amor. In nono ad imaginẽ dei qd ẽ
hõ sod̾m mentẽ ꝑuenit disputatio.
Et in ea q̃dam tͥnitas inuenit᷑ .i. mens
& noticia. qua se nouit. iamor quose
noticiamq suã diligit. ⁊ hec tͥa eqͣlia¬
decimo ħ idem diligentiꝰ subtiliusq
tractatũ ẽ. atq adid ꝑductũ: ut inue¬
niret᷑ inm̃te euidentior tͥnitas eiꝰ. in
nisset ñ se intelligeret ⁊ diligeret ꝙ¬
iuis ñ semꝑ se cogitaret. cũ autẽ cogi¬
taret ñ se a corꝑalib reb eadem cõ¬
gitatione discerñet: dilata ẽ. de tͥni¬
tate ciiꝰ hȩc imago ẽ. disputatio. ut
in ipsis etiã corꝑalib uisis inuenirẽt
trinitas. ⁊ listinctiꝰ in ea lectoris erer¬
ceret̃ intentio. In undecimogͦ electꝰ ẽ.
sensus ocłoꝵ. inqͦ id qd̾ inuentum eẽt
ẽ incet̾is qͣtuor sensib corꝑis. ⁊ ñ dictũ

Expanded text:
s deus dicta est, per quam coepit utcumque etiam trinitas intellegentibus apparere, sicut sunt amans et quod amatur et amor. in nono ad imaginem dei, quod est homo secundum mentem, peruenit disputatio, et in ea quaedam trinitas inuenitur, id est mens et notitia, qua se nouit, et amor, quo se notitiamque suam diligit; et haec tria aequaliadecimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas eius, in nisset, non se intellegeret et diligeret, quamuis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corgitatione discerneret: dilata est de Tritate, cujus haec imago est, disputatio; ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor sensibus corporis et non dictum
Abbreviated transcription (Latin):
simis placuit. ista sentencia redo.¬
lebat. Aphilosophis autẽ sic̃ ipse cõ¬
ficet᷑ maximis longeq clarissimis
et̾nos eẽ. animos acceꝑat. det̃ni
quippe animi ñ inquenient̃ hac
exhortatione excitant᷑: ut suo cur¬
sureꝑiant᷑ cum uen̾it uite huius
extremũ .i. in ratione ⁊ inuestigan.¬
di cupiditate. minꝰq se admisceãt
atq implicent hoĩum uitiis et
er rorib: tit eis facilier sit regressꝰ
addm̃. S cursus qui constituitur
inamore atq inuestigatione u̾itatiᷤˢ.
sit omĩb cũ ista sola ratione morta¬
lib sine fide mediatoris. qd in libͥs
suꝑiorib huiꝰ oꝑis. maxime in qͣrto
& t̾cio decimo qͣntum potui demõ

Expanded text:
simis placuit, ista sententia redosimis placuit, ista sententia redolebat. A philosophis autem, sicut ipse confitetur, maximis longeque clarissimis, aeternos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconvenienter hac exhortatione excitantur, ut in suo cursu reperiantur, cum venerit vitae hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupiditate, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, st, omnibus cum ista sola ratione mortalibus sine fide Mediatoris: quod in libris superioribus hujus operis, maxime in quarto et tertio decim
Abbreviated transcription (Latin):
atq implicau̾int hoĩum uitiis
& errorib. hoc his faciliorẽ ascensũ
et reditũ in cȩlũ fore. Dem̃ addens
hancipsã clausulam repetendo.
sermonẽq fimens. quappt̾ inqt
ut aliqnͣdo terminet᷑ oratio. si aut
extingui tñquille uolumꝰ cũ inhis
artib uxerimꝰ. aut si exhac in aliã
haud paulo meliorẽ domũ sñ mora
demigͣre: in his studiis nob̾om̃ĩso¬
ꝑa icura ponenda ẽ. hic miror ho¬
minẽ tanti ingeniĩ ꝑfunctis muñib
huimanis hõib inpħi losophia uũcẽ¬
tib quȩ cõtemplatione uitatis bea¬
tos facit. iocundũ ꝓmitt̾e occasum
siħ qd̾ sentimꝰ ⁊ sapimꝰ mortale ⁊ ca¬
ducũ ẽ: quasi ħ moriat᷑ ⁊ int̾cidat
qd ñ diligebamꝰ. uł potiꝰ qd̾ atroci¬
ter odamꝰ. ut iocundꝰ nob sit euis
occasus. Uerũ hoc ñ diclicerat a
philo sophis qͦs magnis laudib p̃di¬
cat. s ex illa noua acacdenua. ubi
ei dubitare & iam de reb manifestis¬

Expanded text:
atque implicuerint hominum vitiis atque implicuerint hominum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et reditum in coelum fore. Deinde addens hanc ipsam clausulam, repetendoque sermonem finiens: Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artibus vixerimus, aut si ex hac in aliam haud paulo meliorem domum sine mora demigrare, in his studiis nobis omnis opera et cura ponenda est. Hic miror hominem tanti ingenii, perfunctis muneribus humanis, hominibus in philosophia viventibus, quae contemplatione veritatis beatos facit, jucundum promittere occasum, si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc moriatur et intercidat quod non diligebamus, vel potius quod atrociter oderamus, ut jucundus nobis sit ejus occasus. Verum hoc non didicerat a philosophis, quos magnis laudibus praedicat; sed ex illa nova Academia, ubi ei dubitare etiam de rebus manifestis
Abbreviated transcription (Latin):
misisti iħm xp̃m. hanc cotempla¬
tiuã sapientiã quã ꝓpͥe putomlit¬
t̾is scĩs ab scientia distinctã sapi¬
entiã nuncupari dũ taxat hõis q̃
qͥdem ille ñ ẽ nͥ ab illo cuiꝰ partici¬
patione uere sapiens fieri mens ra¬
tionalis & intellectualis pot̃. cyce¬
ro cõmendans infine cdialogi hor¬
tensii. quȩ nob inquit dies noctes¬
q considantib acuentibq intelli¬
gentiã quȩ ẽ. m̃tis acies. cauentibꝰ¬
q neqñ illa hebescat .i. inphilosofia
iuiuentib magna spes ẽ. aut si hoc
qd̾ sentimꝰ & sapimꝰ mortale ⁊ ca¬
ducum ẽ. iocundũ nob ꝑfunctis
muñib humanis occasilm. neq
molestã extinctionẽ ⁊ quasi quie¬
tẽ uitȩ fore: aut si ut antiquis
philosophis hisq maximis longeq
clarissimis placuit ȩt̾nos animos ae
diuinos habemꝰ. sic̃ existimandũ
ẽ qͦ magis hi fuerint. semꝑ insuocur.
si .i. in ratione ⁊ in uestigandi cupi¬
ditate. et quo minꝰ eam miscueri

Expanded text:
. Hanc contemplativam sapientiam, quam proprie puto in Litteris sanctis a scientia distinctam sapientiam nuncupari, duntaxat hominis, quae quidem illi non est, nisi ab illo cujus participatione vere sapiens fieri mens rationalis et intellectualis potest, Cicero commendans in fine dialogi Hortensii: Quae nobis, inquit, dies noctesque considerantibus, acuentibusque intelligentiam, quae est mentis acies, caventibusque ne quando illa hebescat, id est, in philosophia viventibus magna spes est, aut si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est, jucundum nobis perfunctis muneribus humanis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: aut si, ut antiquis philosophis hisque maximis longeque clarissimis placuit, aeternos animos ac divinos habemus, sic existimandum est, quo magis hi fuerint semper in suo cursu, id est, in ratione et investigandi cupiditate, et quo minus se admiscuerint
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝑuexit. llamdr̾ etiã ista imago
filii dei: in qͣsic̾ ille ĩmortale corpꝰ
habebimꝰ. conformes facti in hac par¬
te. ñ patris umaginis aut sp̃s seĩ sed
cantũ m̃ filii. Quia de hoc legit᷑ solo.¬
& fide sanissima accipit᷑. ubum ca-¬
apłm qi morte seminata ẽ. caro eiꝰ
talitatẽ conformam̃ in corꝑe. etiam
illd̾ agimꝰ. qd̃ item dicit idem apłs.
s ic̃ portauimꝰ imaginẽ t̾reni. portemꝰ
⁊ imaginẽ eiꝰ quide cęlo ẽ. Ut scilicet
qui scłm adam mortales furimꝰ scd̾m
xp̃m nos ĩ mortales futuros eẽ fide
uera i spe certa firmaq teneamus.
s iẽ enĩ nunc eãndẽ imaginẽ portare
possumꝰ nundũ in uisione s infide.
mundũ in re s inspe. De corꝑis quip

Expanded text:
Nam dicitur etiam ista imago Filii Dei, in qua sicut ille immortale corpus habebimus, conformes facti in hac parte, non Patris imaginis aut Spiritus sancti, sed tantummodo Filii, quia de hoc solo legitur, et fide sanissima accipitur, Verbum caa morte seminata est caro ejus talitatem conformamur, in corpore etiam illud agimus, quod item dicit idem Apostolus. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est , ut scilicet qChristum immortales nos futuros fide vera et spe certa firmaque teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus nondum in visione, sed in fide; nondum in
Abbreviated transcription (Latin):
referamꝰ: faciam ꝗtũ dño adiuuãte
potuero. ut quicqͥs insingłis uolu¬
minib ad cognitionẽ disputatiõe ꝑ¬
duxi: remota disputatione b̾uit cõ¬
geram. ⁊ tanq. sub uno m̃tis aspec¬
tu. ñ quẽ adiodũ res queq ꝑsuasit
s ipsa quȩ ꝑsuasa st̃ ponã: ne tã lon
ge a p̾cedentib consequentia. ut obli¬
uonẽ precedentiũ faciat inspectio
consequentiũ. Aut certe si fecerit: ei¬
to possit qd̾ excicłit. relegendo recol
scripturas scas unitas ⁊ equalitas
sũme illiꝰ trinitatis ostendit᷑. In scdo
⁊ t̾cio ⁊ qͣrto eadem. s de filii missi¬
ctata tres libros fecit. ie monstratũ¬
q ẽ. ñ ideo minorẽ mutente qͥ missꝰ
quia ille misit. hoͥc missus ẽ. cũ tri¬
nitas quȩ ꝑ omĩa equalis ẽ. pariter
quoq insua natura ĩmutabilis ⁊ in

Expanded text:
referamus; faciam quantum Domino adjuvante referamus; faciam quantum Domino adjuvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem disputatione perduxi, remota disputatione breviter congeram, et tanquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasint a praecedentibus consequentia, ut oblivionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo recolligi. Scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditur. in secundo et tertio et quarto eadem, sed de filii missictata tres libros fecit demonstratumque est non ideo minorem mittente qui missus est, quia ille misit, hic missus est, cum trinitas, quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis et in
Abbreviated transcription (Latin):
que uident᷑ bona ñ potuert scire eũ
qui ẽ. neq oꝑib attendentes agnoue¬
runt ar tificem. s aut ignẽ. aut sp̃m
aut citatũ aerem. aut gyrum stella¬
rũ. aut iuolentiã aquarũ aut lumi¬
naria celi. rectores orb t̾rarũ deos pu¬
tau̾unt. Quoꝵ qͥdem si specie delecta-¬
ti hec deos putau̾unt. sciant qnͣto dña¬
toi eoꝵ melior ẽ. Speciei enĩ gen̾ator creꝰ¬
auit ea. aut si uͥtutẽ ⁊ioꝑationẽ eoꝵ
mirati st̃: intelligant abhis. quanto
qͥ hȩc constituit fortior ẽ. d magnitu¬
dine enĩ speciei ⁊ creatiure. cognosei¬
bilit poterit hor creator uideri. hec
de libro sapientiȩ ꝓpt̾ea ꝑosur. ne nie
fideliũ quispiã frustra ⁊ inaniterex¬
mentẽ hõis ꝑuenirẽ. quesisse inclitia
sũme illiꝰ tͥnitatis: qmͣ querimꝰ cum
dm̃ querimꝰ. S qm̃ disserendi ⁊ rar
multa nos cõpulit dicẽ. quȩ cuncta
simul aspiscere ñ ualemꝰ. ut adioqo
ap̃hende uolumꝰ ea celeri cogitatiõe

Expanded text:
scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter exmentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quaerimus. multa nos dicere compulit, quae cuncta simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
s creatrix. Quȩ utrũ sit tͥnitas ñ
solũ credentib diunȩ scͥpturȩ
auctoritate: uerum &̃ intelligen¬
tib aliqua si possumꝰ: ratione iã
demonstrare debemꝰ. Cur autẽ si
possumꝰ dixerim. res ipsa c̃ queri
disputando ceꝑit meliꝰ indcabit.
D̾s̃ quippe ipse quẽ querimꝰ aduua¬
bit ut sꝑo. ne sit infructuosus labor
nr̃. i intelligamꝰ quẽ admodũ dictũ
sit inpsalmo scõ. Letet᷑ cor queren¬
tiũ dũm. Querite dñm ⁊ confirma

Expanded text:
. Quae utrum sit Trinitas, non solum credentibus, divinae Scripturae auctoritate; verum etiam intelligentibus, aliqua, si possumus, ratione jam demonstrare debemus. Cur autem, Si possumus dixerim, res ipsa cum quaeri disputando coeperit, melius indicabit.s quippe ipse quem quaerimus adjuvabit, ut spero, ne sit infructuosus labor noster, et intelligamus quemadmodum dictum sit in Psalmo sacro: Laetetur cor quaerentium Dominum: quaerite Dom
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit eũ sp̃m quȩ mens uocat᷑. Sic̃
ait etiã idem apłs. In expoliatione
corꝑis carnis. Non duas utiq res in¬
telligi uoluit. quasi aliud sit caro.
aliud corpꝰ carnis: s q corpꝰ multaꝵ
rerũ Nom̃ ẽ. quarũ nuilla caro ẽ. nã
multa ft̃ excepta carne corꝑa cȩlestra.
⁊ corꝑa t̾restria: corpꝰ carnis dixit. cor¬
pꝰ que caro ẽ. Sic itaq sp̃m mentis.
eũ sp̃m que mens ẽ. Alibi quoq aꝑ-¬
tius etiã imaginẽ noĩauit. scilicet

Expanded text:
voluit eum spiritum, quae mens vocatur. Sicut voluit eum spiritum, quae mens vocatur. Sicut ait etiam idem apostolus, In exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaque spiritum mentis eum spiritum quae mens est. Alibi quoque apertius etiam imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
formis. ⁊ decolor facta ẽ. hanc recipit
cũ reformat᷑ ⁊ renouat᷑. Qd̃ autẽ ait
sp̃u mentis ur̃e ñ ibi duas res intelligi
quasi aliudsit mens. aliud sp̃s m̃tis.
s qr om̃is mens sp̃c ẽ. ñ autẽ om̃is
sp̃e mens ẽ. Est enĩ sp̃s ⁊icłs quire
pot̾. Dr̾ etiam sp̃s in hõie qui mens
ñ sit: ad quẽ ꝑtinent imaginationeᷤᷤ
similes corpoꝵ. de qͦ dicit ad coritithi¬
os. uͥ licit. Si autẽ orauero lingua.
sp̃s nĩs orat. mens autẽ mea infru
nͥ corꝑalium uocũ imagines sonũ
oris sp̃s cogitatione p̾ueniant. Dr̃
& hõis anima sp̃s. uñ ẽ in euangłio.
& inclinato capite tradidit sp̃m. Qͦ
significata ẽ. mors corꝑis anima
ui eccłiaste libro salomonis aꝑtissi¬
me scͥptumẽ: uͥ ait. Qui scit sp̃s fi¬
lioꝵ hoñum. si ascend̾it ipse sursũ.
& sp̃s pecoris si descendet ipse deorsũ
int̾ram: scͥptum ẽ. etiã ingenesi. uibi
dicit diluiuo mortuã uniu̾sam car-¬
mx glacies. sp̃c tempestatis. Quia gͦ

Expanded text:
formis et decolor facta est: hanc recipit, cum reformatur et renovatur. Quod autem ait, spiritu mentis vestrae; non ibi duas res intelligi voluit, quasi aliud sit mens, aliud spiritus mentis: sed quia omnis mens spiritus est, non autem omnis spiritus mens est. Est enim Spiritus e etiam spiritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum: de quo dicit ad Corinthios, ubi dicit, Si autem oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea infrucnisi corporalium vocum imagines sonum oris spiritus cogitatione praeveniant. Dicitur et hominis anima spiritus: unde est in Evangelio, Et inclinato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, animain Ecclesiaste libro Salomonis apertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortuam universam carnix, glacies, spiritus tempestatis . Quia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ paulo ante cõmemoraui. In
agnitione gͥ dei iusticiaq ⁊ scĩtate
ueritatis. qui de die indiem ꝓficien¬
do renouat᷑ tranffert amorẽ a tem¬
ꝑalib ad ȩt̾̃na. a uisibilib ad intelli-¬
gibilia. a carnalib ad sp̃ualia atq
ab istis cupiditatẽ frenare atq inmu¬
ere. illisq se caritate alligare dili-¬
genter insistit. Tantũ autẽ facit qnͣ¬
tum diuinitꝰ ad iuuat᷑. Dei quippe
sententia ẽ. sine me nicħ potestis fa-¬
cere. In qͦ ꝓuectu ⁊ accessu tenentẽ
mecdiatoris ficlem. cũ clies uitȩ huiꝰ
ultimꝰ quenq comꝑerit. ꝑducendꝰ¬
addm̃ quẽ coluit. ⁊ ab eo ꝑficiendꝰ
excipiet᷑ ab angłis scĩs. incorrpti¬
bile corpꝰ in fine scłi ñ ad penam
s ad głam recepturus. In hac quip¬
pe imagine dẽ ꝑfectaerit dei simi-¬
litudo: qñ dei ꝑfecta erit uisio. Ue
qua dic̃ apłs paulus. Uidemꝰ nunc
ꝑspeculũ ineniginate tẽ autẽ facie

Expanded text:
e paulo ante commemoravi. In agnitione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, erficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit apostolus Paulus: Videmus nunc per speculum in aenigmate,
Abbreviated transcription (Latin):
magist̾io. ñ nisi eiꝰ gratuita effectu
posse se surgere. ñ nisi suo uolun¬
tario defectu cacłe potuisset. Non
sane reminiscit᷑ beatitudinis sue.
de felicitate paradysi. atq iad pͥmũ
et bonũ hõis et malũ. historicatra.¬
ditione indicantib. Dm̃ autẽ dei
sui reminiseit᷑. Ille quippe semꝑ est
nec fuit ⁊ ñ ẽ. nec ẽ. ⁊ ñ fuit. s sicut
nunq ñ erit. ita nunq nonerat.
Et ubiq totus ẽ. ꝓpter qd ista in illo
nisci potest. Non qr hoc recordat᷑ qd
eũ nouerat in aclam. aut alibi alicu¬
bi ante huiꝰ corꝑis uitã. aut cũ pͥmũ
facta ẽ. ut insereret᷑ huic corꝑi. Necħ

Expanded text:
magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatitudinis suae: de felicitate paradisi, atque illud primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et ubique totus est: propter quod ista in illo nisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi alicubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nihil
Abbreviated transcription (Latin):
imago ẽ. Et ne uspiam deinceps uio¬
let᷑. erit in abscondido uultꝰ eiꝰ tanta
ub̾tare eiꝰ impleta: ut eã nunq pecca¬
ideo certe ñ dubitat: qm̃ misera est
et beata eẽ desidat. Nec obaliud fieri
sꝑat hoc posse. nͥ quia ẽ. mutabilis.
Nam si mutabilis ñ eẽt. sic̃ exbeata mi¬
sera. sic ex misera beata eẽ. ñ posset.
Et quid eã fecisset miserã sub om̃ipo¬
tente ⁊ bono dño. nͥ peccatũ suũ. ⁊ iu¬
sticia dm̃ sui: Et quid faciet ean
beatam. nͥ meritũ suũ. ⁊premium
cuiꝰp̃miũ erit beatitudo eiꝰ. Iusticiã
quippe dare sibi ñ potest: qm ꝑditã
non ht̃. hanc enĩ cum hõ conderet᷑
accepit. ⁊ peccando utiq ꝑdidit.
Accipit gͦ uisticiã ꝓpter q. beatitudi¬
tiẽ acciꝑe mereatur. Unde ueracit᷑
bire incipienti. Quid enĩ habes qđ
ñ accepistie Si autẽ ⁊ accepisti. quid
głaris quasi ñ acceꝑis: Quando aũ
bene recordat᷑ dñi sui: sp̃u eiꝰ accepto
sentit omĩno qr hoc discit intimo

Expanded text:
imago est, et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus, tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam peccaideo certe non dubitat, quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino, nisi peccatum suum et justitia Domini sui? Et quid tum suum et praemium cujus praemium erit beatitudo ejus. Justitiam quippe dare sibi non potest quam perditam non habet. Hanc enim, cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veraciterbire incipienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo
Abbreviated transcription (Latin):
uidet qd̾ oꝑ andũ sit. ipst ẽ qui
ab illa luce auertit᷑. a quatñ tangi¬
tur. Qui autẽ ñ uidet quẽadmodũ
sic uiuendũ. excusabilius qͥdem pec¬
s:etiã ipse plendore aliqͦtiens uͥq pre¬
sentis u̾itatis attingit᷑: qñ ammonitꝰ.
ꝑ cupiditates scłares cõforma¬
bant᷑ huic scło reformant᷑ ex illo. au¬
dientes apłm dicentẽ. nolite conforma¬
ri hiuc scło. s reformamini innouita¬
te m̃tis ur̃e: ut incipiat illa imago
ab illo reformari a quo formata ẽ.
N on enĩ reformare seipsã potest: sic̾ po-¬
tuit deformare. Dicit etiã alibi. Reno¬
uamini insp̃u mentis ur̃e. ⁊ induite
nouĩi hoĩem eũ qui scdm dm̃ creatꝰ

Expanded text:
idet quid operandum sit, ipse est qui ab illa luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum sit vivendum, excusabilius quidem pecsed etiam ipse splendore aliquoties ubique praesentis veritatis attingitur, quando admonitus per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare. Dicit etiam alibi: Renovamini spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, eum qui secundum Deum creatus
Abbreviated transcription (Latin):
ma mortuũ: Aut sidicamꝰ scđm corpꝰ
ẽ pulcher. aut scłm corpꝰ fortis. non
anmo pulcher aut fortis ẽ: Et innu-¬
merabilit̾ ita loqiim᷑. ñ itaq sic intel¬
ligamꝰ sccłm imaginẽ eiꝰ qui creauit
ista renouatio ñ mom̃to uno fit ipsius
conũ̾sionis: sic̃ mom̃to uno fit illa in
baptismo renouatio. remissione om̃i¬
um peccator. Neq enĩ uł unũ qͣntulũ¬
cunq remanet. qd̃ ñ remutat᷑. s quẽ¬
admodũ aliud ẽ. carere febrib aliud
ab infirmitate que febrib facta ẽ. re¬
ualescere. itẽq aliud ẽ. infixum telũ
sccła curatione sanare: ita prima
curatio ẽ. causã remouere lango¬
ris qd̃ ꝑ om̃ium fit indulgentiam
peccatoꝵ. scda ppsũ sanare languo¬
rem. qd fit paulatim ꝓficiendo in
renouatione huiꝰ imaginis. Qriȩ duo
demostrant᷑ inpsalmo uͥ legit᷑. Quupi.¬
tius. fit om̃ib inqͥtatib eus tuis qd̾
fit inbaptismo. Dein de sequi
cũ hec imago renouat᷑. De quare apłs

Expanded text:
ma mortuum? Aut si dicamus, secundum corpus est pulcher aut secundum corpus fortis, non animo, pulcher aut fortis. Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus secundum imaginem ejus qui creavit ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remitadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate quae feb ibus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda, ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis. Quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitucum haec imago renovatur. De qua re Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
laudant in hõium morib. Quib
ea tandẽ regulis uidicant. nͥ in quib
uident quẽadmodũ quisq uiuere de¬
beat. & iam si nec ipsi eodemmͦ ui¬
uant: Ubi eas uident. Neq enĩ in
sua natura: cuꝓculdubio m̃te ista
iudeant᷑. eoꝵ q m̃tes constat eẽ. mu¬
tabiles. has uͦ regłas ĩmutabiles
uideat. quisqͥs in eis.⁊hoc uidere
potuerit. Nec inhabitusue m̃tis cũ
constet iniustas. Ubinrã sunt iste
regłȩ scͥptȩ uͥ quid fit iustũ ⁊ iniustꝰ
agnoscit: ubicernit habendũ eẽ.
u̾n omĩs lex iusta describit᷑.: uncor

Expanded text:
hominum moribus. Quibus ea tandem regulis judicant, nisi in quibus vident quemadmodum quisque vivere debeat, etiamsi nec ipsi eodem modo vivant? Ubi eas vident? Neque enim in sua natura, cum procul dubio mente ista videantur, eorumque mentes constet esse mutabiles, has vero regulas immutabiles videat, quisquis in eis et hoc videre potuerit; nec in habitu suae mentis, cum constet esse injustas. Ubinam sunt istae regulae scriptae, ubi quid sit justum et injustus agnoscit, ubi cernit habendum esse unde omnis lex justa describitur, et in cor
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ds ⁊ rina eẽntia. Deinde qͣsitum ẽ.
quomͦ dicant᷑ una eẽntia tres ꝑsone.
uł ut ã quibꝰdam grecis una eẽntia
tres sub̾ȩ. Et imientũ ẽ. elocutionis
necessitate dici: ut aliquo uno noĩe
enuntiaret᷑ cũ querit᷑ quid tres sint.
uo ratione etiã reddita intelligentib
clarũ ẽ. insub̾a u̾itatis ñ solumꝑa¬
trẽ filio ñ eẽ maiorẽ: s nec ambossi
aut quoslibet duos in eadem trnitate
maius eẽ. aliquio ꝙ. unũ. ut om̃s simul
tres maiꝰ eẽ. aliquid qm singłos. Dem̃¬

Expanded text:
a essentia. deinde quaesitum est, quomodo dicatur una essentia tres personae, uel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae, et inuentum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiaretur, cum quaeritur tres quid sint, uo ratione etiam reddita intellegentibus clarum est in substantia ueritatis non solum patrem filio non esse maiorem, sed nec ambos siaut quoslibet duos in eadem trinitate maius esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres maius aliquid esse quam singulos. de
Abbreviated transcription (Latin):
miles eierimꝰ. qm̃ uidebimꝰ eũ sicu¬
tiẽ. quia & de illo dixit. de qͦ dixe¬
rat filii dei scmꝰ. Et immortalitas
carnis illo ꝑficiet᷑ mom̃to resurre¬
ctionis: de quo ait apłs paulus.
Inictu ocłi. in nouissima tuba. et
mortiu refurgent incorrupti. ⁊ nos
immutabim. In ipso namq ictuo¬
cłi añ iuditiũ resurget. in uirtu¬
te. inincorruptione. ingła. corpus
sp̃uale: qd nc̃ seminat᷑ in infirmita¬
te. corruptione. cotumelia corpꝰ ani¬
male. Iinago uͦ quȩ renouat᷑ in sp̃u
m̃tis in agnitione dei. ñ exttus s ui¬
t̾ĩus cde die in diem: ipsa ꝑficiẽt iu¬
sione. Que tẽ erit pꝰ iuditĩ facie
ad faciem. nẽ autẽ ꝑꝓfieit ꝑspeculũ
in enigmate. P ꝑter cuiꝰ ꝑfectionem

Expanded text:
miles ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est: quia et de illo dixit, de quo dixerat Filii Dei sumus . Et immortalitas carnis illo perficietur momento resurrectionis, de quo ait apostolus Paulus, In ictu oculi, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti; et nos immutabimur . In ipso namque ictu oculi ante judicium resurget in virtute, in incorruptione, in gloria corpus spirituale, quod nunc seminatur in infirmitate, corruptione, contumelia corpus animale. Imago vero quae renovatur in spiritu mentis in agnitione Dei, non exterius, sed interius de die in diem, ipsa perficietur visione, quae tunc erit post judicium facie ad faciem, nunc autem proficit per speculum in aenigm
Abbreviated transcription (Latin):
olentes inreb quȩ
facte sunt ad co¬
gnoscendũ eum
a qͦ facte st̃ exer¬
cere lectorẽ. iam
ꝑuenimꝰ ad eius
nnaginem. qd̾ ẽ. homo in eo qͦ cȩt̾is
aĩalib antecellit .i. ratione uł in¬
telligentia. ⁊ quic qͥd aliud de aĩa
rationali uł intellectuali dicipot̃:
qd̾ ꝑtineat ad eã rem quȩ mensuo¬
cat᷑. uł animꝰ. Quo noĩe ñ nulli au¬
ctor es linguȩ latinȩ. id qd̃ excellit
in hoĩe. & nonẽ incorꝑe ab aĩa q̃
inẽ ⁊ pecori suo qͦdam loquendi
more cdistingunt. supͣ hanc gͦ na¬
t᷑am si queramꝰ aliquid. ⁊ uerum

Expanded text:
olentes in rebus quae factae sunt ad cognoscendum eum a quo factae sunt, exercere lectorem, jam pervenimus ad ejus imaginem, quod est homo, in eo quo caeteris animalibus antecellit, id est ratione vel intelligentia, et quidquid aliud de anima rationali vel intellectuali dici potest, quod pertineat ad eam rem quae mens vocatur vel animus. Quo nomine nonnulli auctores linguae latinae, id quod excellit in homine, et non est in pecore, ab anima quae inest et pecori, suo quodam loquendi more distinguunt. Supra hanc ergo naturam, si quaerimus aliquid, et verum
Abbreviated transcription (Latin):
anmentẽ. quis mͣte ñ uideat eum
ocłos maleꝙ. mentẽ: Mens quippe si¬
ne ocłis carnis humana ẽ. ocłi autẽ
carnis sine m̃te beliũ sunt. Quisporro
ñ hoĩem se malit eẽ. etiã carne cecum.
qm beluam uidentẽ: hȩe dixiut q̃¬
me. in quor ocłos uł aures hȩ litterȩ
uen̾int: qnͣtum mens diligat se ipsã.
etiã infirma ⁊ errans male diligendo.
atq sectando quȩ st̃ infra ipsam. Di-¬
ligere porro seipsam ũ posset. si se oĩ¬
no nesciret. Idẽ. si suiñ meminisset.
nec se intellig̾et. qͣ inse imagine dei
tam potens ẽ. ut ei cuiꝰ imagõ eat ua-¬
leat inhetere. Sicenĩ ordinata ẽ. na¬
turarũ ordine. ñ locors: ut supͣ illã¬
ñ sit. nͥ ille. Deniq cũ illi penitꝰ ad¬
heserit. unꝰ erit sp̃s. Cui rei attestat᷑
apłs dicens. Qui autẽ aoheret dño
unꝰ sp̃s ẽ. Accedente qͥdem ista ad par¬
ticipationẽ nature u̾itatis. ⁊b eati¬
tudinis illius. ñ tñ crescente illam
natura u̾itate & beatitudine sua. In

Expanded text:
an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? Mens quippe sine oculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluini sunt. Quis porro non hominem se malit esse etiam carne caecum, quam belluam videntem? 20. Haec dixi, me, in quorum oculos vel aures hae litterae venerint, quantum mens diligat se ipsam etiam infirma et errans, male diligendo atque sectando quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locornon sit, nisi Deus, denique cum illi penitus adhaeserit unus erit spiritus, cui rei attestatur Apostolus dicens, Qui autem adhaeret Domino unus spiritus est, accedente quidem ista ad participationem naturae, veritatis et beatitudinis illius, non tamen crescente illo in natura veritatis beatitudine sua; in
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Fides querit. intellectꝰ inuenit.
ligetis. et rursꝰ. Intellectꝰ eum quẽ
inuenit adhue querit. d̾s enĩ resꝑex̃
suꝑ filios hõium. sic̃ inpsalmo sacro
canit᷑. ut uid̾e̾t si ẽ. intelligens. aut
intelligens ut reqͥrat dm̃. Satis itaq
rememorati fuerimꝰ in his ꝗ̃ ds fecit:
ut ꝑ ea cognosceret᷑ ipse qui fecit. In¬
uisibilia enĩeiꝰ. acreatura mundiꝑ ea

Expanded text:
runt. Fides quaerit, intellectus invenit: runt. Fides quaerit, intellectus invenit: ligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est intelligens, aut intelligens, ut requirat Deum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur ipse qui fecit: Invisibilia enim ejus, a creatura mundi