comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad uirũ tuũ ꝯu̾sio tua et ip̃e tui dñabit᷑
Qd̾ dictũ est ad cam de pcto uel de uicio¬
sa carus ꝯcupistencia hoc isto loco de
peccatrite frĩa. Ubi intelligendũ ẽ uirũ
ad regendã uxorem aĩo tarnem regenti
similem ẽẽ oportere. ꝓpter qd dicit apłs.
Qui diligit uxorem suã seip̃m diligit
Nemo em̃ uniꝙͣ carnẽ suã odio habuit.
Sauanda sũt eñĩ her sicut nr̃a. nõ sicut
aliena dãpuãda. Sed illud dei p̾ceptũ.
cai sicut puaritator accepit. Innmuales¬
cente quippe ĩuidencie uitio frẽm insidia¬
tus occidit. Talis erat terrene conditor
ciuitatis. Quomiͦ. autẽ significauerit
eciam cam iudeos a quib xp̃s occisus
est pastor omũ hom̃. quã pastor oniũ
petoꝵ p̾figurabat abel. quia ĩ allegoria
prophelica res est. parco nũt dicere. et
quedam huic aduersus faustũ manicheũ
dixisse me recolo.¬
¶ Capłm .s. ¶ Que racio fuerit ut

Expanded text:
ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui dominabitur. ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui dominabitur. Quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. Propter quod dicit apostolus: Qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. Sananda sunt enim haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. Sed illud Dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit. Inualescente quippe inuidentiae uitio fratrem insidiatus occidit. Talis erat terrenae conditor ciuitatis. Quo modo autem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere, et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo. CAPUT VIII. Quae ratio fuerit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pcto. ad mentẽ domita et uicta ꝯuertitur
ut suodite racio dominet. ħ p̾cepit deus
huit qui facib ĩuidie inflamabat᷑ in
fr̃em et quẽ debebat imitari cupiebat
auferri. Quieste inquit. id ẽmanus
a scelere ꝯtine. non Regnet pctĩ in tuo
mortali corꝑe ad obediendũ desideriis eiꝰ.
nec exhibeas membra tua iniquitatis
arma pct̃o. Ad te enĩ ꝯuersio eiꝰ. dũ nõ
adiuuat᷑ relaxando s quiestendo frenat᷑.
Et tu dñaberis illiꝰ. ut cũ foriusecus nõ
ꝑunctit᷑ oꝑari. sub ptate mẽtis regentis
et beniuolentis asuestat eciã intriusetꝰ
non moueri. Dictũ est tale aliquis
in eodem diuino libro. et de muliere. qñ
post pctm deo interrogãte atq iudicãte
damnacõis sentẽtias acceperũt. ĩ serpẽte
dyabolus. et ĩ seip̃is illa et maritus
Cũ enĩ dixiss ei multiplitãs multipli¬
cabo tristicias tuas et gemitũ tuũ et in
tristiciis paries filios deuide addidit. et

Expanded text:
peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratrem et, quem debuerat imitari, cupiebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas membra tua iniquitatis arma peccato. Ad te enim conuersio eius, dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur; et tu dominaberis illius, ut, cum forinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis adsuescat etiam intrinsecus non moueri. Dictum est tale aliquid in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum Deo interrogante adque iudicante damnationis sententias acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum, et in tristitiis paries filios, deinde addidit: Et
Abbreviated transcription (Latin):
cie medicina. et uenie petino non ĩcõgrua
ut ibi ait. Ad te eñĩ ꝯuersio. non subandi¬
atur erit sz sit p̾cipientis uidelic. non p̾di¬
centis mͦ. Tũc eñ dñabitur quisq pctõ
dominãti. si yatrotuuũ adhibuerit accidẽti.
S ut pctm intelligatur: ꝯcupistentia
ip̃a carnalis dequa dicit apłs. taro enĩ
ꝯcupiscit aduersus sp̃m. in cuiꝰ caruis
fructib et ĩuidia cõmemorat᷑ qua utiq tam
stimulabatur et accendebatur in frĩs exitiũ
bene subauditur erit id est ad te enĩ ꝯuersie
eiꝰ erit. et tu dñaberis illiꝰ. Cũ em̃ ꝯmota
fuerit pars ip̃a carualis quã pctm̃ appellat
apłs ubi dicit. non ego operor illud. s qd̾
habitat ĩ me pctm̃. quã partẽ animi eciã
ꝓhłosophi dicũt ẽẽ uiciosam. non que mẽtẽ
debeat trahere. s tui mẽs debeat imperare
eamq ab illicitis operib racõe cohibere. tũ
nec exhibeatis mẽbra ur̃a arma iniquitatis

Expanded text:
tiae medicina et veniae petitio non incongrua, tiae medicina et veniae petitio non incongrua, ut ubi ait, ad te enim conversio ejus, non subaudiatur, erit, sed sit, praecipientis videlicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intelligatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit Apostolus: Caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et accendebatur in fratris exitium: bene subauditur \'erit\', id est: Ad te enim conuersio eius erit, et tu dominaberis illius. Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum quam partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere; — cum Nec exhibueritis membra uestra arma iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ tor alteriꝰ poss ẽẽ ambignũ. et ꝓrsus ĩcor¬
tũ. utrũ illa tristicia malignitatem suam
in qua se deo displicuisse didicerat. an frĩs
doluerit bonitatem. que deo placuit cũ in
sacrificiũ eius aspexit s racionem deꝰ red
dẽs cur eiꝰ oblationem accipere uoluerit ut
sibi ip̃e potiꝰ merito ꝙͣ ei ĩmerito frater dis¬
pliceret cũ esset ĩustus non recte diuidendo
hͦ est non recte uinendo. et indignus cuiꝰ
gratis odisset ostendit. Non tñ eũ dimictẽs
sine maudato sancto iusto et bono quieste
inquit. did te enĩ guersio eiꝰ. et tudñabe¬
ris illiꝰ. Nũquid frĩs : Aibsit. Cuiꝰ igctur
nisi pc̃ti : Dixerat enĩ. Pectasti. Tñt
deinde addidit. Quieste. Ad te eñ cõuer¬
sio eiꝰ. et tu dñaberis illiꝰ. Potest id qͥdẽ
ita intelligi ad ip̃m hoĩem ẽe ꝯuersionem
bere ꝙ peccat. Hec est enĩ salubris penitẽ¬

Expanded text:
est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incerest cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristiin qua se deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae deo placuit, cum in sacrificium eius aspexit. sed rationem reddens deus, cur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater immerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius gratis odisset, ostendit, non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. numquid fratris? absit. cuius inisi peccati? Dixerat enim, peccasti, tum deinde addidit: Quiesce, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad ipsum hominem conversionem bere quod peccat. Haec enim est salubris poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
corde uiuẽtes offerũt tñ deo numꝰ qͥ putãt
eũ rediiti. ut eoꝵ non opitulet᷑ sanandis
prauis cupiditatib. s explendis. Et hͦ
lere quib adiuuãtib regnet ĩ uictoriis
et pate terrena non caritate ꝯsulendi.
s dũandi cupiditate. Bon quippe ad hoc
utũtur mũdo ut fruãtur deo. mali autẽ
contra. ut faãtur mũdo uti uolũt deo. qui
tñ eñ uel ẽẽ uel res hũanas curare iã credũt.
Sunt en multo deteriores qui net hͦ qͣdẽ
mani sacuificiũ nec suꝑ suũ respexerat deꝰ.
utiq frem bonũ nuitatus mutari. nõ elatus
debuit enilari. Sz contristatus est et cõcid.
facies eiꝰ. Hoc pctm̃ maxime arguit deus
tristiciam de alterius bonĩtate. et hͦ fr̃s. H
quippe arguendo interrogauit dicẽs. Qre
ꝯtristatus es. et quare concidit facies tua:
Quia eñĩ fã ĩuidebat. deus uidebat. et hͦ
arguebat. Nam hõĩb quib abstonditum

Expanded text:
corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. Et hoclere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem mani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum
Abbreviated transcription (Latin):
fertur sacrificiũ cũ offertur deo uero. cui uni
tñi mͦ sacrificandũ est. Non autẽ recte diu¬
ditur. dũ non disceruũt᷑ recte uel loca uel
tp̃a uel res ip̃e que offerũtur. uel qui offert
uel cui offertur. uel hii quib ad uescendũ
distabuitur qd̾ oblatũ est ut diuisionẽ hic
discretionem intelligamiꝰ. siue cũ offertur ub
debuit. siue cũ electiora sibi eiusdem generis
rerũ tenet homo ꝙͣ sunt ea que offert deo.
siue eiꝰ rei q̃ oblata est fit ꝑticeps ꝓphanꝰ
aut quilibet quẽ fas non est fieri. In quo
gno erat et ocadit frẽm suũ. et tuiꝰ rei gr̃a
occidit. qr oꝑa illiꝰ maligna fuerũt. fratris
autẽ eius iusta datur intelligi ꝓpterea deũ
non respexisse ĩ numꝰ eiꝰ. qr ip̃e hoc male
diuidebat. dans deo aliquid suũ. sibi autẽ
seipm̃n ꝙ oĩis faciũt qui non dei s suam
sectantes uolũtatẽ. id est non recto s ꝑuerso

Expanded text:
fertur sacrificium, cum offertur deo uero, cui uni fertur sacrificium, cum offertur deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae, quae offeruntur, uet cui offertur, vel hi quibus ad vescendum distribuitur quod oblatum est, ut divisionem hic discretionem intelligamus. Sive cum offertur ubidebuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo gno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? Quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta: datur intellegi propterea Deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem se ipsum. Quod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso
Abbreviated transcription (Latin):
primis hoĩb ꝑcreaturã subiectam uelut eoꝵ
sociꝰ forma congrua loquebatur. qd̾ ei ꝓfuit:
Nonne ꝯceptũ scelus in necãdo fre eciã post
uerbũ diuine admonicois implenit: Nam
signo aliqͥ attestante uisibili. et hͦ i deo feciss
deus. qr mala erãt oꝑa huiꝰ. frĩs uero eius
bona. ꝯtristatus est cam ualde et concidit
facies etus. Sic eni scriptũ est. Et dixit
dũs ad cam. Quare tristis factus es. et qͣre
ꝯtidit facies tua: Nonne si recte offeras.
recte autẽ non diuidas: peccasti: Quieste.
did te enĩ ꝯuersio eiꝰ: et tu dñabis illius.¬
An hac admonicõe uel monitu ꝙͣ deꝰ ꝓtulit
ad tam illud quidẽ qd̾ dictũ est. nõne si
recte offoras. recte autẽ nõ diuidas peccasti.
qr non elucet cur uel unde sit dictũ. multos
sensus peperit eiꝰ obscuritas cũ diuinaꝵ
scripturaꝵ quisq tractator scdm̃ fidei regu¬
lain id conatur exponere. Recte quippe of¬

Expanded text:
primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis ao inpleuit? Nam signo aliquo adtestante uisibili, et hoc ideo fecisset Deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona: contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus ad Cain: Quare tristis factus es et quare concidit facies tua? Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu domiit ad Cain, illud quidem quod dictum est: nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet cur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. recte quippe of
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sc̃s̃ oꝑatur intrinsecus ut ualeat
aliquid medicina que adhibetur extrin¬
secus. Alioquin etiã si deꝰ ip̃e utẽs creat᷑a
sibi subdita in aliqua spe hũaua sensus
alloquatur hũanos siue istos corꝑis siue
illos qͦs istis suilimos habemiꝰ ĩ sõnis.
dispeusacõe qua ip̃e nouit multũ occulta:
s tñ iusta. Ap̃o quippe adiuuãte mirabi¬
lib et latentib modis cũ pctm̃ qd̾ habi¬
est sicut apłs p̾cepit. Non regnet pctim̃¬
in nr̃o mortali torpore ad obediendũ desi¬
deriis eiꝰ. nec ei mẽbra nr̃a uelut ĩiqui¬
tatis arma exhibeamꝰ. cõuertit᷑ ad mẽ¬
teni nõ sibi ad mala deo regente ꝯsentiẽtẽ
et eã regẽs trãquilliꝰ nũt habebit pꝰea
sanitate ꝑfecta atq ĩmortalitate ꝑcepta
hõ sñ ullo pcto ĩ et̾na pace regnabit.¬
¶ Caꝑłin . aͬ ¶ Decã et ꝑlinacia sceleris tain
quẽ a fatinore ꝯtepto nec dei ẜmo reuoca

Expanded text:
autem sanctus operatur intrinsecus, ut ualeat autem sanctus operatur intrinsecus, ut ualeat aliquid medicina, quae adhibetur extrinsecus. Alioquin etiamsi Deus ipse utens creatura sibi subdita in aliqua specie humana sensus adloquatur humanos, siue istos corporis siue illos, quos istis simillimos habemus in somnis, dispensatione qua ipse nouit multum occulta, sed tamen iusta. Ipso quippe adiuuante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum quod habiest, sicut aposnostro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, nec ei membra nostra velut iniquitatis arma exhibemus , convertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente, consentientem; et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta adque inmortalitate percepta homo sine ullo peccato in aeterna pace regnabit. CAPUT VII. De causa et pertinacia sceleris Cain, quem a facinore concepto nec Dei sermo reuoc
Abbreviated transcription (Latin):
uos qui spiritales estis instruite huioĩ in
spũ mansuetudiiuis intendẽs te ip̃m ne
et tu tempteris. Et alibi. Sol nõ occi¬
dat sr̃ iracũdiã ur̃am. Et in euãgelio.
ui pectauerit in te frater tuus corripe eñ
inter te et ip̃m solũ. Item de pctĩs ĩ quib
multoꝵ cauetur offensio. apłs dicit. Pec¬
tantes corain oĩb argue ut ceteri timorẽ
habeant. Propter hͦ et de uenia ĩuitem
danda multa p̾cipiũtur et magna cura
ꝓpter tenendam pacẽ. sine qua nemo po¬
terit uidere deũ ubi ille teruor ẽ. qñ iubet᷑
serius decẽ niliũ talẽtoꝵ reddere debita
que illi fuerant relaxata qm̃ debitũ de¬
narioꝵ centũ cõseruo suo non relaxauit.
Qua similitudine ꝓposita dñs iħs adie¬
cit atqr ait. Sic et uobis faciet pr̃ ur̃
celestis si non dimiseritis unusquisq frĩ
suo de tordib urĩs. Hoc mͦ curantur ciues
ciuitatis dei in hac terra ꝑegrinantes
et pace suꝑue patrie suspirantes. Sp̃s

Expanded text:
os, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris; et alibi: Sol non occidat super iracundiam uestram; et in euangelio: Si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum; item de peccatis, in quibus multorum cauetur offensio, apostolus dicit: Peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. Propter hoc et de uenia in uicem danda multa praecipiuntur et magna cura propter tenendam pacem, sine qua nemo poterit uidere Deum; ubi ille terror, quando iubetur seruus decem milium talentorum reddere debita, quae illi fuerant relaxata, quoniam debitum denariorum centum conseruo suo non relaxauit; qua similitudine proposita Dominus Iesus adiecit adque ait: Sic et uobis faciet Pater uester caelestis. si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. Hoc modo curantur ciues ciuitatis Dei in hac terra peregrinantes et paci supernae patriae suspirantes. Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
uocib corporis sensi. Illud sane qdͣ
dictũ est. et nũc non deficient ex illis
oĩa que conati fuerint facere: non dictũ
est ꝯfirmando. s tanꝙͣ̃ interrogando.
sicut solet a cõminãtib dici quẽadmodũ
ait quidã. Non arnia expediẽt: totaq
ex urbe sequẽt᷑ : Sit ergo accipiendum
est tanꝙͣ dixerit. Nomie oĩa desitient
ex illis. que conati fuerint facere. Sed si
ita dicatur: non ex p̾mit ꝯumnãten.
Uerũ ꝓpter tardiustulos aditim par¬
claratura est. septuagnita due gẽtes
tolidemq lingne ꝑ terras ẽẽ ceperũt.
que trescendo. et nisulas ĩpleuerũt.
Aluctus est autẽ nimerꝰ gẽciũ. multi¬
tudo ampliꝰ ꝙͣ liunguaꝵ. Nani et
in afaca barbaras gentes in una lin¬
gua plurimas nouimꝰ: et hoĩes qͥdẽ
multiplicato gn̾e hũano ad insulas
inhabitandas nauigio trãsire potuisse
quis aiubigat.¬

Expanded text:
corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint faita dicatur, non exprimit comminantem. Verum propter tardiusculos addidimus parclaratura est, septuaginta duae gentes totidemque linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo et insulas impleverunt. Auctus est autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetita ꝓuidentia. Illa itaq exeqͥt᷑
eun dei sp̃s: quib non solũ naruẽtur
p̾terita uerũ etiã p̾mĩtientur futura:
que tñ ꝑtinent ad ciuitatẽ dei.qr et
de hommibz qui non sunt ciues eiꝰ qͥcqͥd
sit dicitur. ad hͦ dicitur ut illa extom¬
paratione ꝯtraria uel proficiat. uel
enieat. Non sane oĩa que gesta nar¬
rantur aliquid etiã signifitare putãda
sunt: s ꝓpter illa que aliquid significãt:
eciã ea que nichil signant actexũtur.
Solo eni uoniere terra ꝓstinditur. sut
h̾ fieri possit eciã cetera aratri membra
sunt incessaria. Et soli nerui ĩ citharis
atq huiusmodi uasis nusiris aptantur
ad cantũ: s ut aptari possint insũt et
retera ĩ cõpagib orgauoꝵ que nõ ꝑcu¬
cĩitur a tanẽtib: s ea q̃ ꝑcussa resonãt.
hiis ꝯuectũtur. Ita in ꝓphetica historia
dicũtur et alia que nichil significant

Expanded text:
prophetica prouidentia. Illa itaque exsequiprophetica prouidentia. Illa itaque exsequieum Dei Spiritus, quibus non solum narrentur praeterita, uerum etiam praenuntientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, qui non sunt ciues eius, quidquid hic dicitur, ad hoc dicitur, ut illa ex conparatione contraria uel proficiat uel emineat. Non sane orantur, aliquid etiam significare putanda sunt, sed propter illa que aliquid significant, et ea que nichil significant attexuntur. Solo enim vomere terra proscinditur, sed ut hoc fieri possit, etiam cetera aratri membra sunt necessaria; et soli nervi in citharis atque huiusmodi vasis musicis aptantur ad cantum, sed ut aptari possint insunt et cetera in conpagibus organorum, quae non percutiuntur a canentibus, sed ea, quae percussa resonant, his conectuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua, quae nihil significant,
Abbreviated transcription (Latin):
gñt. Probi autẽ ĩiteriore hoĩe hñt
tã grande misteriũ atq honorant ĩtꝰ
in porde infirmũ et stultũ dei: qr fortius
et sapienciꝰ est hoĩb. Hmꝰ zei figura
est ꝙ cham exiens hoc nũciauit foris:
sem uero et iaphet ut hͦ uelarẽt id ẽ
minus ue congruẽter: uerũtamen fi¬
deliter certũ tenẽtes non ea sine aliqua
p̾figuratõe futuroꝵ gesta atq ꝯst̾pta.
neq nisi ad xp̃m et eiꝰ eccłĩam que.
ciuitas dei est esse referenda cuiꝰ ab
inicio gn̾is hũaui non defuit p̾dicatio
quã ꝑ oĩa uidemus impleri. Benedit¬
tis igitur duob filiis noe atq uno ĩ
medio eoꝵ maledicto: deinceps usq
ad abraham de iustoꝵ aliqͦꝵ qui pie
deũ colerent ꝯmemoratõe silentiũ ẽ:
ꝑ annos ampliꝰ ꝙͣ nlle. Nec eos
defuisse crediderimi. s si om̃s cõmemo¬
rarentur nimis longũ fieret. et ẽẽt
hec historita magis diligentia. ꝙͣ

Expanded text:
gunt. Probi autem in interiore homine habent gunt. Probi autem in interiore homine habent tam grande mysterium adque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quia fortius et sapientius est hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est minusue congruenter, uerum tamen fideliter certum tenentes non ea sine aliqua praefiguratione futurorum gesta adque conscripta neque nisi ad Christum et eius ecclesiam, quae ciuitas Dei est, esse referenda; cuius ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia uidemus inpleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe adque uno in medio eorum maledicto deinceps usque ad Abraham de iustorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silentium est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim, sed si omnes commemorarentur, nimis longum fieret, et esset haec historica magis diligentia quam
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Siue ille calix hic intelligatur
de quo dicit potestis bibere talitẽ quẽ
ego bibiturus sũ. et p̃r si fieri potest
transeat calix iste. quo suã sine dubio
significat passionẽ: sue qr uniũ fructꝰ
est uinee: hoc pocius illa significatum
⁊̃ qd ex ip̃a uiiea. Hoc est de genere is¬
rahelitaꝵ carnem pro nobis et sangnĩez
ut pati possit assumpsit. et ĩ ebriatꝰ
est. id est passus est et nudatus est. Ibi
nãq nudatus est id est apparuit eius
infirmitas: de qua dicit apłs. Et si
tuitifixus est: ex infiruntate. Unde idẽ
dicit. Infiruiũ dei fortiꝰ est hoĩb. et
stultũ dei fortiꝰ est hoĩb. Quod uero
cũ dictũ esset et nudatus est addidit
scriptura in domo sua: eleganter osterdͭ
ꝙ a sue tarnis gente et domesticis san¬
guinis sui utiqz iudeis fuerat crucem
mortemqz passurus. Hãc passionẽ
xp̃i foris in sono tm̃ uotis reprobi au¬
nũtiant. Non em̃ qd̵ annũtiãt intelli¬

Expanded text:
eius siue ille calix hic intellegatur, eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat calix iste, quo suam sine dubio significat passionem; siue, quia uinum fructus est uineae, hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nobis et sanguinem, ut pati posset, adsumsit, et inebriatus est, idest passus est, et nudatus est; ibi namque nudata est, id est apparuit, eius infirmitas, de qua dicit apostolus: Etsi crucifixu.s est ex infirmitate. Unde idem dicit: Infirmum Dei fortius est hominibus, et stultum Dei sapientius est hominibus. Quod uero cum dictum esset: Et nudatus est, addidit scriptura: In domo sua, eleganter ostendit, quod a suae carnis gente et domesticis sanguinis sui, utique Iudaeis, fuerat crucem mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum uocis reprobi adnuntiant; non enim quod adnuntiant intelle
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ circũtisio et p̃puciũ . uel sicut᷑
nͦ nuditate prĩs qua significabatur
passio redemptoris. sumẽtes uestinẽtũ.
posuerũt supra duo dorsa sua: et intra¬
uerũt auersi. et oꝑuerũt iiditatem
prĩs sui nec uiderũt qd̾ reserendo texe¬
rũt. Quodam em̃ mͦ in passione xp̃i.
et qd̾ pro nobis factũ est honoranius.
et iudeoꝵ facinus aduersanur. Uesti¬
mentũ significat saccamentũ. dorsa
memoriã p̾teritoꝵ: qr passionem xp̃i
eo stil iã tp̃e qͦ habitat iaphet ĩ domib
semi. et malus frater in medio eorũ
trãsactã celebrat ealiam: non adhut
ꝓspectat fuiturrã. S malus f in filio
suo hͦ est in oꝑe suo. puer id est seruus
est fiatrũ bonorũ: cũ ad exercitationẽ
patiencie uel ad profectũ sapĩe scienter
utũtur malis boni. Sñt eni teste aplo¬
de qua dicit ꝓpheta. Uinea em̃ dm̃ sa¬
baoth domus isrl est: et bibit de uino

Expanded text:
tamquam circumcisio et praeputium, uetamquam circumcisio et praeputium, uemodo nuditate patris, qua significabatur passio Salvatoris, sumentes vestimentum posuerunt supra dorsa sua, et intraverunt aversi, et operuerunt nuditatem patris sui, nec viderunt quod reverendo texerunt; quodam enim modo in passione Christi, et quod pro nobis factum est, honoramus, et Judaeorum facinus aversamur. Vestimentum significat sacramentum; dorsa, memoriam praeteritorum, quia passionem Christi eo scilicet tempore quo habitat Japhet in domibus Sem, et malus frater in medio eorum, transactum celebrat Ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sem malus frater in filio suo, hoc est, in opere suo; puer, id est, servus est fratrum suorum, cum ad exercitationem patientiae, vel ad profectum sapientiae, scienter utude qua dicit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino
Abbreviated transcription (Latin):
eruditus sapiẽs erit: iprudente autẽ
mirustro utetur. Multa quipe ad ptͭ¬
dem tatholicam ꝑtinentia. dũ hereti¬
corũ callida ĩquietudine exagitantur
ut aduersus eos defendi possint. et to¬
siderantur diligẽtins. intelligũt᷑ clari.
et iustantiꝰ p̾dicãtur. et ab aduersario
mota questio distendi exiftit occasto
quãnis non solũ qui sunt aꝑtissinie
seꝑati. uerũ eciã om̃s qui xp̃iano uota¬
bulo gloriantur. et ꝑdite uiuũt: nõ
absurde possunt uideri. medio nõe
filio figurati. Passionem quippe xp̃i
que illiꝰ hoĩs nuditate significatã ẽ.
et annũtiãt ꝓfitendo et malengendo
ex honorant. de talib ergo dictum ẽ
Ex fructib eoꝵ cognostetie eos. ndro
cham in filio suo maledictus est tanꝙͣ
in fructu suo. id est in oꝑe suo. Undeꝰ
cõuenienter et ip̃e filiꝰ eiꝰ chanaan
it̾pretatur motus eoꝵ: qd̾ aliud qͥd
est. ꝙͣ opus eoꝵ: Sem uero et iaphet

Expanded text:
eruditus sapiens erit, inprudente autem eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut aduersus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et instantius praedicantur, et ab aduersario mota quaestio discendi existit occasio. Quamuis non solum qui sunt apertissime separati, uerum omnes, qui Christiano uocabulo gloriantur et perdite uiuunt, non absurde possunt uideri medio Noe filio figurati; passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretatur motus eorum; quod aliud quid est quam opus eorum? Sem uero et Iapheth
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Capłm.2ͫ ¶ Quid in filiie noe ꝓphe¬
tite fuerit p̾fuguiratũ
Ed nũt rerũ effectu iã in posteris
consecuto que operta fuerũt: satis¬
nũt aperta sunt. Quis enĩ diligenter¬
hec et intelligenter aduertẽs: nõ agno¬
stat in xp̃o : Sem quippe decuiꝰ semine
in tarne natꝰ est xp̃s: interp̾tatꝰ noĩatꝰ.
Quid autẽ noĩacius xp̃o: cuiꝰ nomen
ubiq iam fraglat ita ut in cantito cãti¬
coꝵ eriã ip̃a ꝓcedente ꝓphecia unguento
comparetur effuso: In cuiꝰ domib id ẽ
eccliis habitat gẽtiũ latitudo. Nania¬
phet latitudo interpretatur. Cham porro¬
interp̾tatur callidus. Mediꝰ noe filiꝰ
tanquã se ab utroq disternẽe. et inter
taꝵ nec in pleuitudĩe gẽciũ quid signi¬
ficat nisi hereticoꝵ genus callidũ. nõ
tiroꝵ feruere primordia. et patẽ ꝑtur¬
ꝓfinenciũ iuxta illud apłi. Oportet
hereses ẽẽ ut ꝓbati manifesti fiant
in uobis. Unde etiã striptũ est. filius

Expanded text:
 CAPUT II.-- Quid in filiis Noe prophetice fuerit praefiguratum. 1. Sed nunc rerum effectu jam in posteris consecuto, quae operta fuerant, satis aperta sunt. Quis enim haec diligenter et intelligenter advertens, non agnoscat in Christo? Sem quippe, de cujus semine in carne natus est Christus, interpretatur Nominatus. Quid autem nominatius Christo, cujus nomen ubique jam fragrat, ita ut in Cantico canticorum, etiam ipsa praecinente prophetia, unguento comparetur effuso : in cujus domibus, id est ecclesiis, habitat gentium latitudo? Nam Japheth Latitudo interpretatur. Cham porrointerpretatur Calidus, medius Noe filius, tanquam se ab utroque discernens et inter tarum, nec in plenitudine gentium, quid significat, nisi haereticorum genus callidum, non ticorum fervere primordia, et pacem perturproficientium, iuxta illud apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius
Abbreviated transcription (Latin):
Umi ergo ẽẽt adam utriusq gn̾is
pater id ẽ et cuiꝰ series ad t̾renam
et tiiꝰ series ad celestem ꝑliuet ciuitatẽ:
occiso abel atq in eiꝰ interfectione quiẽ¬
dato nurabili sacramento: facti sũt duo
patres singuloꝵ generũ cam et seth:
in qͦꝵ filiis quos ꝯmemorari oportebat.
duaꝵ istarũ ciuitatũ in genere morta¬
liũ eudẽtiꝰ indicia clarere ceperunt.
Cam quippe genuit enoch ĩcuiꝰ noĩe
condidit ciuitatẽ terrenã. stilz non ꝑe¬
grinautem ĩ hͦ mũdo: s ĩ eiꝰ temporali
pace ac felicitate qui estentẽ. Cam autẽ
interp̾tatur possessio. Unde dictũ est qñ
natus est. siue a pr̃e. siue a matre eitis
dd quisiui hoĩem ꝑ deũ. Enoch em̃¬
habet eũ quẽ intendit et appetit finem.
Poruo ille seth resuruectio interp̾tatur.¬

Expanded text:
Cum ergo esset Adam utriusque generis Cum ergo esset Adam utriusque generis pater, id est, et cujus series ad terrenam, et cujus series ad coelestem pertinet civitatem; occiso Abel, atque in ejus interfectione commendato mirabili sacramento, facti sunt duo patres singulorum generum, Cain et Seth: in quorum filiis, quos commemorari oportebat, duarum istarum civitatum in genere mortalium evidentius indicia clarere coeperunt. Cain quippe genuit Enoch, in cujus nomine condidit ciuitatem, terrenam scilicet, non peregrinantem in hoc mundo, sed in eius temporali pace ac felicitate quiescentem. Cain autem interpretatur possessio; unde dictum est, quando natus est, siue a patre siue a matre eius: Adquisiui hominem per Deum. Enoch habet eum, quem intendit et adpetit, finem. Porro ille Seth interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
Copulacio igitur maris et feĩe quãtũ
actinet ad genus mortaliũ quoddam¬
seminariũ est ciuitatis: s terrena tĩ¬
uitas generatõe tñimͦ. celestis autem
euã regeneracõe opus ht̃: ut noxias
generacões euadat. Utrũ autẽ aliqd̾
fuerit. uel si fuit quale fuerit torpale
atq uisibile regeneracõis signũ ante
diluuiũ: sicut abrahe circũcislo postea
est imperata. sacra historia tacet. Sa¬
crificasse tñ deo etiã illos antiquissuos
hoĩes non tacet: qd̾ et in duob p̾mis
frĩb claruit et noe post diliuiũ cum
de archa fuissz egressus hostias deo legit᷑
ĩmuolasse. De quare in p̾cedentib libris
iam dixi mus non ob aliud demones
arrogantes sibi diuiuitatẽ deosq secredi
cupientes sibi expetere sacrificiũ. et gau
dere huioi honorib: nisi qr uerũ sacrifi¬
ciũ uero deo deberi stũit.¬
¶ Capłm. i7ͫ ¶ De duob ex uno geni¬
tore ꝓcreatis prĩb atq principibus

Expanded text:
Copulatio igitur maris et feminae, quantum Copulatio igitur maris et feminae, quantum attinet ad genus mortaliuseminarium est ciuitatis; sed terrena ciuitas generatione tantummodo, caelestis autem etiam regeneratione opus habet, ut noxam generationis euadat. Utrum autem aliquod fuerit, uel si fuit, quale fuerit corporale adque uisibile regenerationis signum ante diluuium, sicut Abrahae circumcisio postea est imperata, sacra historia tacet. Sacrificasse tamen Deo etiam illos antiquissimos homines non tacet; quod et in duobus primis fratribus claruit, et Noe post diluuium, cum de arca fuisset egressus, hostias Deo legitur immolasse. De qua re in praecedentibus libris iam diximus, non ob aliud daemones adrogantes sibi diuinitatem deosque se credi cupiedere hujusmodi honoribus, nisi quia verum sacrificium vero Deo deberi sciunt. CAPUT XVII.-- De duobus ex uno genitore procreatis patribus atque principibus.
Abbreviated transcription (Latin):
germaui sũt. Fuit autẽ antiquis prĩb
religiose ture. ne ip̃a ꝓpinquitas se pau¬
latim propaginũ ordinib dirimẽs longiꝰ
abiret et propinquitas ẽẽ desisteret: ea
nõdũ longe positã rursus matrimonui
uinculo colligare: Et quadãmiꝰ reuocare
fugientem. Unde iã pleno hoĩb orbe
terraꝵ. non quidem sorores ex pr̃e uel
matre. uel ex ambobus suis parentibz
natas: s tñ amabat de suo genere dice̾
uxores. Uerũ quis dubitet honestius h
non solũ sedm̃ ea que disputauimꝰ ꝓpter
multiplicandas affiuitates ue habeat
duas necessitudines una ꝑsona cũ due
possint eas habere et nuimerũ ꝓpinqͥtatis
angere : s eciã qr nestio quoui inest hu¬
mane ueretũdie quoddã naturale atq
laudabile. ut tui det causa ꝓpinquitatũ
reuerendũ honorẽ ab ea cõtiueat. ꝙͣuis
generatricẽ tñ libidinẽ de qua erubestẽ
uidemꝰ. et ip̃am puditiciã ꝯuigalem.

Expanded text:
germani sunt. Fuit autem antiquis patribus germani sunt. Fuit autem antiquis patribus religiosae curae, ne ipsa propinquitas se paulatim propaginum ordinibus dirimens longius abiret et propinquitas esse desisteret, eam nondum longe positam rursus matrimonii vinculo colligare, et quodammodo revocare fugientem. Unde jam pleno hominibus orbe terrarum, non quidem sorores ex patre vel matre, vel ex ambobus suis parentibus natas, sed tamen amabant de suo genere ducere uxores. Verum quis dubitet honestius hoc non solum secundum ea quae disputavimus, propter multiplicandas affinitates, ne habeat duas necessitudines una persona, cum duae possint eas habere, et numerus propinquitatis augeri; sed etiam quia nescio quomodo inest humanae verecundiae quiddam naturale atque laudabile, ut cui debet causa propinquitatis reverendum honorem, ab ea contineat, quamvis generatricem, tamen libidinem, de qua erubescere videmus et ipsam pudicitiam conjugalem. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
malit ex horrere litenciã. Et tũ sorores
accipere in matrimoniũ p̃mis humani
gn̾is tp̃is omuiuo lituerit : sit auersatur:
qiͣ nũꝙͣ litere potuerit. Ad hñanũ eñi
sensum. uel alliciendũ uel offendendum.
mos ualet plurimũ. Qui cũ in hac tã
ĩmoderacõem ꝯcupistentie toherteat: eũ
desiguari atqz coruimpi merito ẽẽ ne¬
phariũ iudicatur. Si enĩ iuiquũ ẽ aiidi¬
tate possidendi trãsgredi liuitẽ agrorum:
quãto iniquius libidine concũbendi sus¬
uertere luuitem morũ: Experti autem
hradui ꝓximũ quãraro ꝑ mores fiebat.
qd̾ fieri per leges licebat: qr id nec diui
na ꝓhibuit: et nondũ ꝓhibuerat lex
hũaua. Uerũtamen factũ etiã licitũ
ꝓpter uiciuitatẽ horrebatur illiciti. et qd̾
fiebat cũ consobriua: pene tũ sorore fieri
uidebatur: qr et ip̃i inter se ꝓpter tã ꝓpiu¬
quã ꝯsanguinitatẽ frẽs uocantur: et pene

Expanded text:
malit exhorrere licentiam, et cum sorores malit exhorrere licentiam, et cum sorores accipere in matrimonium primis humani generis temporibus omnino licuerit, sic auersetur, quasi numquam licere potuerit. Ad humanum enim sensum uel adliciendum uel offendendum mos ualet plurimum; qui cum in hac causa inmoderationem concupiscentiae coherceat, eum dissignari adque corrumpi merito esse nefarium iudicatur. Si enim est iniquum auiditate possidendi transgredi limitem agrorum, quanto est iniquius libidine concumbendi subuertere limitem morum! Experti autem gradui proximum quam raro per mores fiebat, qna prohibuit, et nondum prohibuerat lex humana. Verumtamen factum etiam licitum propter vicinitatem horrebatur illiciti; et quod fiebat cum consobrina, pene cum sorore fieri videbatur: quia et ipsi inter se propter tam propinquam consanguinitatem fratres vocantur, et pene
Abbreviated transcription (Latin):
bz. et pater et socer et auũculus. Ita et
uxor eiusden. eisdem quunibz filiis. et
mater et amita. et socrus. Idem inter se¬
et filii eoꝵ non solũ ẽent frẽs atqz ꝯuiges
uerũ etiã ꝯsobriui. qr et fratrũ filii. Dm̃s
autẽ iste necessitudines q̃ uni hõi tres ho¬
mines ꝯnectebant noue conuecterent. si
eent in singulis singule: ut uiuus homo
haberet alterain sororẽ alterã uxorẽ alte¬
ram ꝯsobrinam. alterũ patrẽ. alterũ anũ¬
culum. alterũ socrũ. alterã matrẽ. alterã
amitã. alterã socrũ: atq ita se nõ ĩpau¬
titate coartatũ. s latiꝰ atq numerosius
ꝓpinquitatib crebris uinculũ sociale diẜ¬
funderet. Quod hũane gn̾e trestente et
multiplicato. etiã inter ĩpios deoꝵ iułtoꝵ
falsorũq cultores sit obseruari cerniius:
ut eciã si ꝑuersis legib ꝑmictant᷑ frat̾ua
coniugia: melior tñ consuetudo ip̃am

Expanded text:
bus, et pater et socer et auunculus; ita et bus, et pater et socer et auunculus; ita et uxor eius eisdem communibus filiis et mater et amita et socrus; idemque inter se filii eorum non solum essent fratres adque coniuges, uerum etiam consobrini, quia et fratrum filii. Omnes autem istae necessitudines, quae uni homini tres homines conectebant, nouem conecterent, si essent in singulis singulae, ut unus homo haberet alteram sororem, alteram uxorem, alteram consobrinam, alterum patrem, alterum auunculum, alterum socerum, alteram matrem, alteram amitam, alteram socrum; adque ita se non in paucitate coartatum, sed latius adque numerosius propinquitatibus crebris uinculum sociale diffunderet. Quod humano genere crescente et multiplicato etiam inter inpios deorum multorum falsorumque cultores sic obseruari cernimus, ut, etiamsi peruersis legibus permittantur fraterna coniugia, melior tamen consuetudo ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
altera. copiosius se sociabilis collectio col¬
ligaret. Ipã deuiq iam soror ꝙ eciã uxor
fiebat. duas tenebat una necessitudiues.
quib ꝑ singłas distributis ut altera ẽẽt
soror. altera uxor. hõm̃i numero socialis
ꝓpinquitas angeretur. S hoc unde fieret
tunt non erat. qñ uisi frẽs et sorores ex
illis duob pͥmis nulli hoĩes erãt. fieri
gͦ debuit qñ potuit. ut existente copia uñ
duterentur uxores. que non erãt ian
sorores. Et non solũ illud ut fieret mil¬
la necessitas ẽẽt. uerũ etiã si fieret ne¬
phas esset. Nam et si nepotes p̾moruu
hõii qui iã ꝯsobriuas poterãt accipere
cõuiges sororib matrimonis iũgerentur.
non ia due s tres in hoĩe uno necessitudi¬
nes fierent. que ꝓpter caritatẽ numerio¬
siore ꝓpiuquate nectãdã. dissenuuari per
singulos singule debuerũt. Esset emi
unus hõ filiis suis frĩ stil sororiq cõuigi¬

Expanded text:
altera, copiosius se socialis dilectio conaltera, copiosius se socialis dilectio conligaret. Ipsa denique iam soror, quod etiam uxor fiebat, duas tenebat una necessitudines; quibus per singulas distributis, ut altera esset soror, altera uxor, hominum numero socialis propinquitas augeretur. Sed hoc unde fieret tunc non erat, quando nisi fratres et sorores ex illis duobus primis nulli homines erant. Fieri ergo debuit quando potuit, ut existente copia inde ducerentur uxores, quae non erant iam sorores, et non solum illud ut fieret nulla necessitas esset, uerum etiam si fieret nefas esset. Nam si et nepotes primorum hominum, qui iam consobrinas poterant accipere coniuges, sororibus matrimonio iungerentur, non iam duae, sed tres in homine uno necessitudines fierent, quae propter caritatem numerosiore propinquitate nectendam disseminari per singulos singulae debuerunt. Esset enim unus homo filiis suis, fratri scilicet sororique coniugi
Abbreviated transcription (Latin):
tiplitaretur. nec ẽent ulli hoĩes nisi qui
ex illis duob nati fuissent: uiri sorores
suas cõiuges acceperũt. Quid profecto
quãto antiquiꝰ cõpellente necessitate: tãto
postea factũ est dãnabilius religione ꝓ¬
hibente. Habita est em̃ racio rectissima
caritatis. ut hoĩes quib est utilis atq
necessaria concordia. diuersarũ necessitu¬
diuũ uinculis nectarentur: nec unus ĩ
uno multas haberet s singule sparge¬
rentur in singulos ac sic ad socialẽ uitã
diligenciꝰ colligendam. plurime plios
obtiuerent. Pater quippe et socer duaꝵ
sunt necessitudinũ noĩa. Ut gͦ aliũ qͥsq
habeat patrem. aliũ socerũ. nuimerosiꝰ
se caritas porrigit. Utrũqz autẽ unus
adam ẽẽ cogebatur. et filiis et filiabus
suis qñ frẽs sororesq cõnubio iũgebãt᷑.
Sic et eua uxor eiꝰ uterq sexui filioꝵ
fuit et socrus et mater. Que si due
femine fuissent. mater altera et socrus

Expanded text:
tiplicaretur, nec essent ulli homines, nisi qui tiplicaretur, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent: uiri sorores suas coniuges acceperunt; quod profecto quanto est antiquius conpellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente. Habita est enim ratio rectissima caritatis, ut homines, quibus esset utilis adque honesta concordia, diuersarum necessitudinum uinculis necterentur, nec unus in uno multas haberet, sed singulae spargerentur in singulos ac sic ad socialem uitam diligentius conligandam plurimae plurimos obtinerent. Pater quippe et socer duarum sunt necessitudinum nomina. Ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerum, numerosius se caritas porrigit. Utrumque autem unus Adam esse cogebatur et filiis et filiabus suis, quando fratres sororesque conubio iungebantur. Sic et Eua uxor eius utrique sexui filiorum fuit et socrus et mater; quae si duae feminae fuissent, mater altera et socrus
Abbreviated transcription (Latin):
antem inquit genuit iacob. Cur nõ dixit
esan. qui eius p̾mogenitus fuit: Quia
stilz per illos ad dauid ꝓuenire non possit.
Denide sequit᷑. Iacob autẽ gerunt indã
et frẽs eiꝰ. Nũquid iudas p̾mogenitus
fuit: Iudas inquit genuit phares et zarã
Net istoꝵ geminoꝵ aliquis fuit p̾mogeĩtꝰ
inde sz ante illos iai tres genuerat. Cos
itaq tenuit in ordine generatõnũ: per
quos ad dauid atqz iude quo intenderat
pueniret. Ex quo intelligi pt̃ ueteres
qz hoĩes aute diluinũ non p̾mogenitos.
s eos fuisse cõmenioratos. ꝑ quos succedẽ
nũ ordo generacionũ ad noe priarcham du¬
teretur. ne sere pubertatis illoꝵ obstura et
non ncia questio nos fatiget¬
militer a subsequẽtib matrionis habuerĩt
prima cõnubia
uii igitur genus hũauũ. post p̾mã
copulam uiri facti expuluere. et qui¬
gis eius ex uiri latere mariũ feĩarũq cõ¬
mctione opus haberet ut gignendo mul¬

Expanded text:
autem, inquit, genuit lacob; quur non 30 dixit autem, inquit, genuit lacob; quur non 30 dixit Esau, qui eius primogenitus fuit? Quia scilicet per ilDeinde sequitur: Iacob autem genuit ludam et fratres eius; numquid ludas primogenitus fuit? ludas, inquit, genuit Phar-es et Zarat; nec istorum geminorum aliquis fuit primogenitus Iudae, sed ante illos iam tres genuerat. Eos itaque tenuit in ordine generationum, per quos ad Dauid adque inde quo intenderat perueniret. Ex quo intellegi potest, ueteres quoque homines ante diluuium non primogenitos, sed eos fuisse commemoratos, tium ordo generationum ad Noe patriarcham duceretur, ne serae pubertatis illorum obscura et non necessaria quaestio nos fatigetmile a subsequentibus matrimoniis habuerint prima conubia. Cum igitur genus humanum post primam copulam uiri facti ex puluere et coniugis eius ex uiri latere manum feminarumque coniunctione opus haberet, ut gignendo mul
Abbreviated transcription (Latin):
ita deinceps qͦꝵ ãni ꝯmeniorãt᷑. nec
filios filias q genuisse reticent᷑. dit
ꝑ hoc non appet omnino. Utrũ qui no¬
minatur genitus. ip̃e fuerit p̾mogẽitꝰ
fuisse. aut cõingibz caruisse uel fetibz
nec illos eoꝵ filios primos eis natos
fuisse credibile est: s cũ sacre scriptor
historie ad ortũ uitãq noe cuiꝰ tp̃e di¬
luuiũ factũ ẽ ꝑ successiones gn̾ationũ
notatis tp̃ib intenderet ꝑuenire. eas
utiq rõmemorauit. nõ que p̾me suis
pentib fuerint. s que in propagacõis
ordinem uenerũt. Exempli gr̃a. qͦ id
fiat aperciꝰ. aliquid interponã. unde
nullus ambigat fieri potuisse qd̾ dico.
Euangelista matheus gn̾atõem dñite
tarnis ꝑ seriem parẽtũ uolens ꝯmẽdare
memorie. ordiues a pr̃e abraham atqz
ad dauid primitus ut pueniret ĩtẽdẽs.
Abrahion inquit genuit ysaat. Cur nõ
dicit ysinahel quẽ p̾mitus genuit: ysaat

Expanded text:
ita deinceps quorum anni commemorantur, nec ita deinceps quorum anni commemorantur, nec filios filiasque genuisse reticentur. Ac per hoc non apparet omnino, utrum qui nominatur genitus, ipse fuerit primogenitufuisse, aut conjugibus caruisse vel fetibus; nec illos eorum filios primos eis natos fuisse credibile est. Sed cum sacrae scriptor historiae ad ortum vitamque Noe, cujus tempore diluuium factum est, per successiones generationum notatis temporibus intenderet peruenire, eas utique commemorauit, non quae primae suis parentibus fuerint, sed quae in propagationis ordinem uenerint. Exempli gratia, quo id fiat apertius, aliquid interponam, unde nullus ambigat fieri potuisse quod dico. Euangelista Matthaeus generationem dominicae carnis per seriem parentum uolens commendare memoriae, ordiens a patre Abraham adque ad Dauid primitus ut perueniret intendens: Abraham, inquit, genuit Isaac; quur non dixit Ismael, quem primitus genuit? Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
portebat. ideo consequẽs uideri debet solos
fuisse tũt generatos ex adam. Cũ em̃ silẽ¬
cio coopertis oĩm noĩb teteroꝵ legatur
eũ gemusse filios et filias. quota fu̾it
ista ples eiꝰ quis p̾sumat asserere. si
culpã temeritatis euitat: Potuit qͥppe.
adam diuinitus admonitus dicere pꝰea¬
ꝙͣ seth natus est. sustitauit mͥ deꝰ semen
aliud pro abel. qñ talis erat futurus qͥ
impleret illiꝰ stti̾tatẽ. non ꝙ ip̃e prior
post eũ temporis ordine nasteretur.
Deude quod scriptũ est uixit autem
seth quĩq et .cc. annos uel scdmn hebreos
quĩq et centũ annos et genuit euos qͥs
possit nisi ĩconsideratꝰ asseuerare. hũc
eius pͥmogenitũ fuisse. ut admirantes
merito requiramꝰ. quomiꝰ ꝑ tot aunios
ĩmunis fu̾it a cõnubio siue ullo ꝓposito
tõtinencie. uel non genuerit cõuigatꝰ
qñquidem eciã de ip̃o legitur et genuit
filios et filias. et fuerũt om̃s dies seth

Expanded text:
portebat, ideo consequens videri debet solos portebat, ideo consequens videri debet solos fuisse tunc generatos ex Adam. Cum enim silentio coopertis omnium nominibus caeterorum, legatur eum genuisse filios et filias, quota fuerit ista proles ejus, quis praesumat asserere, si culpam temeritatis evitat? Potuit quippe Adam divinitus admonitus dicere, posteaquam Seth natus est, Suscitavit enim mihi Deus semen aliud pro Abel; quoniam talis erat futurus, qui impleret illius sanctitatem, non quod ipse prior post eum temporis ordine nasceretur. Deinde quod scriptum est, Vixit autem Seth quinque et ducentos annos, vel secundum Hebraeos, quinque et centum annos, et genuit Enos: quis possit nisi inconsideratus asseverare, hunc ejus primogenitum fuisse? Ut admirantes merito requiramus, quomodo per tot annos immunis fuerit a connubio sine ullo proposito continentiae, vel non genuerit conjugatus; quandoquidem etiam de ipso legitur, Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies Seth