comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
post huius finem futurum promittitur.¬
in sđa treplebitur gloria eius omnis terra fiat fiat.
Iussisti dñe. ita fit. ita fiat. Donet illud quod
coepit a flumine perueniat omnino usque
ad cerminos orbis terrae.
udite audite dilectissimi uiscera corporis xp̃i.
quorum spes dñs ds̃ uester est. &̾non
respicitis inuanitates & insanias men¬
daces. & qui ad huc respicitis audite ne respici¬
atis: Psalmus iste inscriptionem hab& idẽ
titulum. defecerunt hẏmni dauid filii iesse.
psabmnus ipse asaph. tot habemus psalmos. Inquo¬
rumtitulis scriptum est nomen dauid.Nusquã
additum filii iesse pisi in hoc solo. quod creden¬
dum hon frustra factum neque inaniter:
Ulbiq enim nobis innuit ds̃ & ad intellectũ
uocat pum studium caritatis. Quidẽ defece¬
runt hymni dauid filii iesse: hẏmni laudes
sunt dĩcum cantico. hymnicantus sunt con¬
tinentes laudem dĩ si sit laus. & non sit dĩ. non

Expanded text:
post hujus finem futurum promittitur.post hujus finem futurum promittitur. Et replebitur gloria ejus omnis terra: fiat, fiat. Jussisti, Domine, ita fit; ita fit, donec illud quod coepit a flumine, perveniat omnino usque ad terminos orbis terrae. e, audite dilectissima viscera corporis Christi, quorum spes Dominus Deus vester est, et non respicitis in vanitates et insanias mendaces ; et qui adhuc respicitis, audite ne respiciatis. Psalmus iste inscriptionem habet, id est titulum, Defecerunt hymni David, filii Jesse: Psalmus ipsi Asaph. Tot habemus psalmos in quorum titulis scriptum est nomen David, nusquam est additum filii Jesse, nisi in hoc solo. Quod credendum est non frustra factum, neque inaniter: ubique enim nobis innuit Deus, et ad intellectum vocat pium studium charitatis. Quid est, Defecerunt hymni David, filii Jesse? Hymni laudes sunt Dei cum cantico: hymni cantus sunt continentes laudem Dei. Si sit laus, et non sit Dei, non
Abbreviated transcription (Latin):
neq fili carnis. sed filii promissionis deputan¬
tur in semine. Omnes gentes magnificabunt
cumꝰ tamquam exponendo rep&itum est qđ
supradictum est: quia enim benedicentur in eo
magnificabunt eum: Nonipsi faciendo ut ma¬
gnũs sit qui ꝑse ipsum magnus est sel lauclan¬
do & magnum fatendo: si c̃ enim magnificamus
dm̃ sic &iam dicimus scĩficetur nomentuũ.
ratis omnibus supradictis. eructatur hỹnus
& benedicit ur dñs ds̃ isrł.⁊ Impletur
enim quod illam sterilem dictum est & qui
Ipse facit mirabilia solus. Qm̃ qudȩ cumq faci¬
unt ipse in eis operatur. qui facit mirabilia solus¬
Etbenedictum nomen magestatis eius in aeter¬
num & insaetulum saeculi: Quid aliud latini
interp̃tes dicerent qui nonpossent dicere inae¬
ternum & in aeternum aeterni: quasi enim aliud
dictum sit inaet̃num aliud inscłm ita sonat
hoc scło durat. In saeculum autem scłi. quod

Expanded text:
« Neque filii carnis, sed filii promissionis deputan« Neque filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine » . « Omnes gentes magnificabunt eum. » Tanquam exponendo repetitum est quod supra dictum est. Quia enim benedicentur in eo, magnificabunt eum: non ipsi faciendo ut magnus sit, qui per seipsum magnus est; sed laudando et magnum fatendo. Sic enim magnificamus Deum; sic etiam dicimus: Sanctificetur nomen tuum : ratis omnibus supra dictis eructatur hymnus, et benedicitur Dominus Deus Israel. Impletur enim quod ad illam sterilem dictum est, Et quIpse facit mirabilia solus: quoniam quicumque faciunt, ipse in eis operatur, qui facit mirabilia solusEt benedictum nomen gloriae ejus in aeternum, et in saeculum saeculi. Quid aliud latini interpretes dicerent, qui non possent dicere, in aeternum, et in aeternum aeterni? Quasi enim aliud dictum sit, in aeternum, et aliud in saeculum, ita sonat:hoc saeculum durat; in saeculum autem saeculi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ acredentibus & uitam &̃ nam iam sperantibus
spernitur felicitas temporalis. ut impleatur
Ibi est fruct us eius exaltatus super libanum: semꝑ
enim caro fuit. & claritas carnis ut flos faeni.
Sed quia non de monstrabatur quo fuerat eli¬
genda & p̃ponenda felicitas. flos faeni proma¬
gno hab&ur: nec solum minime contenpiebatur
sed &iam maxime ad petebatur: quasi ergo tunc
Ita esse coeper int quando animaduersum
atq contemptum. quid quid florebat in
sacculo Ita dictum est super extollitur su¬
perlibanum fructus eius & florebunt deci¬
uitate sicut faenum terrae : Idẽ diffamabit᷑
suꝑ omnia quod in a&ernum promittitur.
& conparabitur foeno terrae. quid quid pro
Persolem tempora significata sunt: Ergo an
aeternum permanet nomen eius: Aecernum
enim antecedit tempora nec clauditur tem¬
pore : Et benedicentur inipso omnes tribus
terrae. In ipso quippe impletur quod pro¬

Expanded text:
quoniam a credentibus et vitam aeternam jam sperantibus quoniam a credentibus et vitam aeternam jam sperantibus spernitur felicitas temporalis, ut impleatur . Ibi est fructus ejus exaltatus super Libanum. Semper enim caro fenum fuit, et claritas carnis ut flos feni: sed quia non demonstrabatur quae fuerat eligenda et praeponenda felicitas, flos feni pro magno habebatur; nec solum minime contemnebatur, sed etiam maxime appetebatur. Quasi ergo tunc ita esse coeperit, quando aversum est atque contemptum quidquid florebat in saeculo, ita dictum est, Superextolletur super Libanum fructus ejus, et florebunt de civitate sicut fenum terrae: id est, diffamabitur super omnia quod in aeternum promittitur, et comparabitur feno terrae quidquid pro Per solem tempora significata sunt: ergo in aeternum permanet nomen ejus; aeternum enim antecedit tempora, nec clauditur tempore. Et benedicentur in ipso omnes tribus terrae. In ipso quippe impletur quod pro
Abbreviated transcription (Latin):
intellgitur ut deciuitate dĩ hoc est deecclesia.
floreant sicut foenum. sed fȩnum fructiferum
sicuti est frumenti : Nam & hoc faenum appel¬
latur in scã scriptura sicuti in genesi hussum est.
producero terram omne lignum. &omne fae¬
num : Nec adiunctum est omne frumentum
quod proculdubio non p̃teriret᷑ nisi faeni nomi¬
ne &iam hoc intelleger&ur & multis aliis scrip¬
turarum locas. hoc inuenitur si autẽ sic ac¬
cipiendum est. florebunt sicut faenum terre
Quem admnodum dictum est omnis caro faenũ.
&claritas hominis sicut flos faeni: profecto
aciuitas illa intellegenda est quae saeculi hui¬
us soci&atem significat: Nonenim prius frustra
cai condidit c̃ iuitatem : Exaltato itaci fructu
Xp̃i super libanum idẽ super arbores diutur¬
nas & ligna in putribilia quia ille fructus acer¬
nus est : Omnis claritas hominis secundum tẽ¬
poralem saeculi celsitudinem foeno comparat᷑:

Expanded text:
intelligitur, ut de civitate Dei, hoc est, de Ecclesia intelligitur, ut de civitate Dei, hoc est, de Ecclesia floreant sicut fenum; sed fenum fructiferum, sicuti est frumenti: nam et hoc fenum appellatur in sancta Scriptura; sicut in Genesi jussum est producere terram omne lignum et omne fenum , nec adjunctum est, omne frumentum; quod procul dubio non praeteriretur nisi feni nomine etiam hoc intelligeretur; et in multis aliis Scripturarum locis hoc invenitur. Si autem sic accipiendum est, Et florebunt sicut fenum terrae, quemadmodum dictum est, Omnis caro fenum, et claritas hominis sicut flos feni; profecto et civitas illa intelligenda est, quae saeculi hujus societatem significat: non enim frustra primus Cain condidit civitatem . Exaltato itaque fructu Christi super Libanum, id est super arbores diuturnas et ligna imputribilia, quia ille fructus aeternus est; omnis claritas hominis secundum temporalem saeculi celsitudinem feno comparatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in lege & prophetis & psalmis deme idẽ in
temporibus. manifestus mons dñ paratus in ca¬
cumine montium: Quod hic ait. in summis
montium : Super extollitur super libanum
fructus enus : Libanum solemus accipere ue¬
luti hinus saeculi dignitatem qm̃ mons est
libanus excelsas arbores habens & nomen ipsum
interpͥtatur candidatio : quid ergo mirum si
super huius saeculi p̃clarum omne fastigium
fructus super extollitur xp̃i cuius fructus
dilectores omnia saecularia culmina con¬
terserunt : Si autem in bono accipimus liba¬
num propter cedros libani quas plantauit.
quis alius fructus intellegendus est. qui
super hunc libanum extollitur nisi dequo
apostolus dicit. De caritate locuturuis ad
norum ubi ait fructus autem sp̃s est caritas.
Qm̃ ambigue posita est ciuitas. nec adiunctum est
ens aut dĩ Nonenim dictum est deciuitate eius
uel deciuitate dĩ. sed tantum deciuitate In bono

Expanded text:
sunt in Lege et Prophetis et Psalmis de me » ; id sunt in Lege et Prophetis et Psalmis de me » ; id temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium » ; quod hic ait, « in summis montium. Superextolletur super Libanum fructus ejus. » Libanum solemus accipere veluti hujus saeculi dignitatem; quoniam mons est Libanus excelsas arbores habens, et nomen ipsum interpretatur Candidatio. Quid enim mirum, si super hujus saeculi praeclarum omne fastigium fructus superextollitur Christi, cujus fructus dilectores omnia saecularia culmina contempserunt? Si autem in bono accipimus Libanum, propter cedros Libani quas plantavit ; quis alius fructus intelligendus est, qui super hunc Libanum extollitur, nisi de quo Apostolus dicit de charitnorum, ubi ait: Fructus autem spiritus est caritas. adjunctum est ejus, aut Dei; non enim dictum est, de civitate ejus, vel de civitate Dei, sed tantum de civitate; in bono
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus p̃sentauit fidelibus regnum dĩ Pro
eo uero quo modo intellegatur angustum est :¬
nisi quia cum oratur proecclesia proipso oratur qͥa
corpus est eius . Dexp̃o quippe & ecclesia praemis¬
sum et sacramentum magnum. erunt duo
in carne una : lam uero quiꝰd sequitur. Tota die
Id est tototempore. Benedicent ei : Satis a pertum
mortium. Omnes enim promissiones dĩ millo
dest in illo firmatȩ sunt quia in illo inpletũ
est quid quid prosalute nr̃a prophetatum: Nã
summa montium scripturarum diumarum
auctores idest per quos ministratȩ sunt. Intel¬
legere conuenitꝰ Inquibus utique ipse est firma¬
mentum qm adillum omnia quae diuinitus
seripta sunt peferuntur hoc autem int̾ra esse
uoluit quia propter eos qui interra sunt illa conscri¬
pta sunt: VInde & ipse interra uenit. ut ea cuncta¬
pta firmaroe idẽ inse monstrar& inpleri Opor¬
tebat enim inquid impleri omnia quae scripta

Expanded text:
adventus praesentabit fidelibus regnum Dei. Pro adventus praesentabit fidelibus regnum Dei. Pro eo vero quomodo intelligatur, angustum estnisi quia cum oratur pro Ecclesia, pro ipso oratur, quia corpus est ejus. De Christo quippe et Ecclesia praemissum est sacramentum magnum: Erunt duo in carne una . Jam vero quod sequitur, Tota die, id est toto tempore, benedicent ei, satis apertum emontium. Omnes enim promissiones Dei in illo Etiam , id est, in illo firmatae sunt; quia in illo impletum est quidquid pro salute nostra prophetatum est. Nam summa montium, Scripturarum divinarum auctores, id est, per quos ministratae sunt, intelligere convenit; in quibus utique ipse est firmamentum, quoniam ad illum omnia quae divinitus scripta sunt, referuntur. Hoc autem in terra esse voluit, quia propter eos qui in terra sunt, illa conscripta sunt: unde et ipse in terram venit, ut ea cuncta firmaret, id est, in se monstraret impleri. « Oportebat enim, » inquit, « impleri omnia quae scripta
Abbreviated transcription (Latin):
ipso: & si contemꝰtibile uidetur inimic is:
tulo qͥumq spatio temporis uiuente in hac terra:
nisi illa uita cõmendar&ur. Inqua iam non morit᷑
& mors ei ultra non dominabitur : atq ideo
& uiu& qui contemptus est moriens: qm̃ sicut
Sed quidẽ & dabitur ei deauro arabiae : Nam
quod inde aurum &iã ille salomon. accepit.
In hͦnc psalmum figurate traiectum est In
alium uertum salomonem. idẽ uerum paci¬
ficum Nonenim ille dominatus est aflumi¬
ne usque ad terminos orbis terrae: Sic ergo ꝓ¬
phetatum est & iã sapientes huius mundi inxp̃o
fuisse credituros: Perarabiam &im gentes
Intellegimus. peraurum sapientiam. quae ita
excellit interomnes doctrinas. ut aurum in¬
term& alla : Vnde scriptum est. accipite pru¬
dentiam. sicut argentum. & sapientiam sicut
aurum probatum Exorabunt deipsos semper. ⁊
proeo : quiꝰ est autẽ de ipso: nisi foste quod oramꝰ
dicentes. Ad ueni& regnum tuum: Xp̃inamq

Expanded text:
ipso, etsi contemptibile videtur inimicis. 1ipso, etsi contemptibile videtur inimicis. 1tulocumque spatio temporis vivente in hac terra? nisi illa vita commendaretur, in qua jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Atque ideo et vivet qui contemptus est moriens: quoniam siSed quid est, et dabitur ei de auro Arabiae? Nam quod inde aurum etiam ille Salomon accepit, in hoc psalmo figurate transjectum est in alium verum Salomonem, id est verum pacificum: non enim ille dominatus est a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sic ergo prophetatum est, etiam sapientes hujus mundi in Christo fuisse credituros. Per Arabiam autem Gentes intelligimus: per aurum sapientiam, quae ita excellit inter omnes doctrinas, ut aurum inter metalla; unde scriptum est, Accipite prudentiam sicut argentum, et sapientiam sicut aurum probatum . Et orabunt de ipso semper. Qupro eo. Quid est autem, de ipso, nisi forte quod oramus dicentes: Adveniat regnum tuum ? Christi namque
Abbreviated transcription (Latin):
hic intellegitur exusuris. quod uero ibi dicit.
animas paũperum saluas faci&: Hoc dictum
uidetur. ex iniquitate redim&: ad utrd̃q¬
÷ subauditur̃ Nam parcendo redim& ab u¬
suris saluos autẽ faciendo. redimet ab iniqui¬
tate: Ita cum parcit pauperi & inopi & ani¬
mas pauperum saluas faci&: sic exusuris & in¬
iquitate redimet animas eorum Et hono¬
rabile nomen eius coram ipsis Dant enim ho¬
horem nomine eius portantis beneficiis.
qui respondent dignum & iustum es se gr̃as agere
dño dõ suo: uel quod habent codices aliqui. & ho¬
norabile nomen eorum coram illo: Quia & si
uidentur huic sȩculo contemptibiles xp̃iani :
nom̃ eorum corã ipso est honorabile. qui eis
illud dedit: Iam non memor nominum eorũ
per labia sua. quibus antea uocabantur. cum
essent gentilium superstitionibus obligati uel
suorum malorum signati uocabulis antequam
xp̃iani efsent : quod nom̃ honorabile ẽ coram

Expanded text:
hoc intelligitur, Ex usuris: quod vero ibi dicit, Et hoc intelligitur, Ex usuris: quod vero ibi dicit, Et animas pauperum salvas faciet; hoc dictum videtur, Ex iniquitate: ut redimet ad utrumque subandiatur. Nam parcendo redimet ab usuris; salvos autem faciendo redimet ab iniquitate. Ita, cum parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet; sic ex usuris et iniquitate redimet animas eorum. Et honorabile nomen ejus coram ipsis. Dant enim honorem nomini ejus pro tantis beneficiis, qui respondent dignum et justum esse gratias agere Domino Deo suo. Vel quod habent codices aliqui, Et honorabile nomen eorum coram ipso: quia etsi videntur huic saeculo contemptibiles Christiani, nomen eorum coram ipso est honorabile, qui eis illud dedit, jam non memor nominum illorum per labia sua , quibus antea vocabantur, cum essent Gentilium superstitionibus obligati, vel suorum malorum meritorum signati vocabulis, antequam essent christiani: quod nomen honorabile est coram
Abbreviated transcription (Latin):
ustiti: Nisi dĩ adiuu& gr̃a: quia plenitudo
legis nonest nisi caritas. quae non a nobis exis¬
tte in nobis sed diffunditur in cordibus nr̃s
bita nominantur: Vsuras autem appella¬
tas puto: quia plus malȩ inuenitur insuppli¬
tus. quam cõmissum est inpeccatis: Nam uer¬
bi gratiacum homicida corpus tantum homi¬
nis perimat. animae autẽ nocere nihil pos¬
sit : ipsius &anima &corpus perditur ingehen¬
na propter huius modi contemptores p̃sen¬
tisp̃cepti & in risores fut uri supplici dictũ
est : Ego ueniens cum usuris exigerem ab̃is
usuris redimuntur animae pauperum. sangui¬
ne illo qui fusus est in remissionẽ peccatorum:
Redim& ergo abusuris remittendo peccata.
quae debebant ampliora supplicia: Redim&
autẽ ab iniquitate: adiuuando pergratiam.
&iam ad faciendam iustitiam: Eadem itaq
duo rep&ita sunt: quae supradicta erant:
Quod enim supra est. parc& inopi & pauperi:

Expanded text:
justitia, nisi Dei adjuvet gratia; quia plenitudo justitia, nisi Dei adjuvet gratia; quia plenitudo Legis non est nisi charitas, quae non a nobis existit in nobis, sed diffunditur in cordibus nostrbita nominantur ? Usuras autem appellatas puto, quia plus mali invenitur in suppliciis, quam commissum est in peccatis. Nam, verbi gratia, cum homicida corpus tantum hominis perimat, animae autem nocere nihil possit; ipsius et anima et corpus perditur in gehenna. Propter hujusmodi contemptores praesentis praecepti, et irrisores futuri supplicii dictum est: Ego veniens, cum usuris exigerem . Ab his usuris redimuntur animae pauperum, sanguine illo qui fusus est in remissionem peccatorum. Redimet ergo ab usuris, remittendo peccata, quae debebant ampliora supplicia: redimet autem ab iniquitate, adjuvando per gratiam etiam ad faciendam justitiam. Eadem itaque duo repetita sunt quae supra dicta erant. Quod enim supra est, Parcet inopi et pauperi,
Abbreviated transcription (Latin):
dicitꝰ. Populus quem non cognoui seriiuit
mihi. in obauditu auris audiuit mihi: Cidi¬
mus iamgratia xp̃i siccam remansisse
gentem iudȩorum. totumq: orhe terrarun
in omnibus gentibus xp̃ianae gratiae plenis n¬
minibus com̃plui: Alio quippe uerbo eadem
pluuiam significauit chcens: Guttae stillan¬
tes. noniam̃ super uellos. sed super terram:
Quid est enim aliud pluuia quam guttae sal¬
lantes : Ideo autẽ illam gentem uelleris nomi¬
ne significari puto uel quia expolianda fuerat
quam nolebat praeputio praedicari: id est
Incircumcisis gentibus reuelari Orietus
cis donec tollatur luna: Id quod
dictum est tollatur. alii interpraetati
sunt auferatur. alii uero extollatur.
VUnum uerbum grecum sicut unicuis
est transferentes quod ibi positum est
antha neretẽ. sed qui dixerunt tol
titipatione iustitiae. Cum ad didit . & animas
⁊puuiperum saluas faci& Nemo ęnim sibi
est ido neus adsalutem: quae salus perfecta

Expanded text:
dicit, Populus quem non cognovi servivit dicit, Populus quem non cognovi servivit mihi: in obauditu auris obedivit mihi : videmus jam gratia Christi siccam remansi se gentem Judaeorum, totumque orbem terrarum in omnibus gentibus christianae gratiae plenis nubibus complui. Alio quippe verbo eamdem pluviam significavit, dicens, Guttae stillantes; non jam super vellus, sed super terram. Quid est enim aliud pluvia quam guttae stillantes? Ideo autem illam gentem velleris nomine significari puto, vel quia exspolianda fuerat quam nolebat praeputio praedicari, id est, incircumcisis gentibus revelari. 10. vercis, donec tollatur luna. Id quod disunt auferatur, alii vero extollatur, unum verbum Graecum, sicut unicuique visum est, transferentes, quod ibi positum est ἀνταναιρεθῇ. Sed qui dixerunt tolticipatione justitiae, cum addidit, Et animas pauperum salvas faciet. Nemo enim sibi est idoneus ad salutem, quae salus est perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
sicca ess& : Vnde iam dixit. Nonsum missus nisi
adoues quae perierant domus isrł: Ibi. matrẽ
det qua formam serui acchperit. Inqua hominib:
apparer& elegit. ibi discipulos hoc idem precepit Aquib
dicens. Inuiã gentiũ ne abieritis. & inciuitates
samaritanorum non introieritis. Ite primum
adoues quae perierant domus ifrł. Cum dic
ite primum adillas. ostendit & postea cunrũ
ess& area compluenda ituros eos &iam adali
oues. quae nonessent exueteri populo ispł..
De quibus dicit. habeo alias oues quae non
sunt dehoc ouili: oportet me & ipsas ad du¬
re. ut sit unus grex &unus pastor. hic & ap¬
tolus. Dico enim inquit xp̃m ministrum
fuisse circumcisionis propter ueritatem d
ad confirmandas promisiones patrum. Sic
pͥuuia descendit super uellds sicca ad huc
area: sed qm̃ sequitur : Gentes autem supe
misericordiam glorificare dm̃ ut accedente
tempore conpleretur . quod perprophetan

Expanded text:
sicca esset; unde etiam dixit: Non sum missus nisi sicca esset; unde etiam dixit: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Ibi matrem de qua formam servi acciperet, in qua hominibus appareret, elegit; ibi discipulos quibus hoc idem praecepit, dicens: In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis: ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Cum dicit, Ite primum ad illas, ostendit et postea, cum jam esset area compluenda, ituros eos etiam ad alias oves quae non essent ex veteri populo Israel, de quibus dicit: Habeo alias oves quae non sunt ex hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor . Hinc et Apostolus: Dico enim, inquit, Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Sic pluvia descendit super vellus, sicca adhuc area. Sed quoniam sequitur, Gentes autem super misericordia glorificare Deum ; ut accedente tempore compleretur quod per Prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
ac successione transeuntẽ Ipsȩ sunt gene¬
rationes generationum: dut forte quia ge¬
nerationes sunt quibus generamur morta¬
ut perman& ante lunam primogenitus
exmortins. Sane quod est ingreco. gẽras
geneoninori nulli interp̃tati sunt. nongene¬
ratimes. sed generationis generationum. quia
geneas ambiguus est casus ingreco. &utrum
genetiuus singularis sit. tes geneas. idest
hiuus generationis. an accusatiuus pluralis.
tas geneas idest has generationes. Noneui¬
denter appar& nisi quia merito sensus ille pre¬
latus est. ut tanquam exporiendo quid dixerit
luit & ammoriuit illud quod factum est. ꝑ iu¬
dicem gedeon. dexp̃o id habere finem: p&it qui¬
ppe ille sigum adño. ut inarea positum solum
uellus cum pluer&ur: & sicca ess& area. & rur¬
sum solum uellus siccum ass&. et cumpluer& ir¬
area : &ita factum est: quod significauit tamq
Inarea In toto orbe terrarum sicut uellus fu¬

Expanded text:
ac successione transeuntem. Ipsae sunt geneac successione transeuntem. Ipsae sunt generationes generationum. Aut forte quia generationes sunt, quibus generamur mortaut permaneret ante lunam, primogenitus ex mortuis. Sane quod est in graeco γενεας γενεῶν, nonnulli interpretati sunt, non generationes, sed generationis generationum: quia γενεας ambiguus est casus in graeco, et utrum genitivus singularis sit τῆς γενεᾶς, id est, hujus generationis, an accusativus pluralis τὰς γενεάς, id est, has generationes, non evidenter apparet; nisi quia merito sensus ille praelatus est, ut tanquam exponendo quid dixerit luit et admonuit illud quod factum est per judicem Gedeon, de Christo id habere finem. Petiit quippe ille signum a Domino, ut in area positum solum vellus complueretur, et sicca esset area; et rursum solum vellus siccum esset, et compluereturarea; et ita factum est . Quod significavit, tanquam in area in toto orbe terrarum, siccum vellus fu
Abbreviated transcription (Latin):
generationumquȩ transeunt. Dec essione
Sac cessione mortalium tamquam d&rimen¬
tis Incrementisq lunaribus: ac per hoc quid
melius intellegitur permanere ante lunã.
nisi omnia mortalia inmortalitate praece¬
deretquod & iam sic non in conuenienter
accipi potest: ut qm̃ humiliato calumniato¬
re sed& ad dexteram patris. hoc sit ꝑma¬
nere cum sole: splendor enim aeternae
gloriae intelligitur filius. tamquam sol sit
pater & splendor eius. filius eius sed sic ut
sunt corpora caelestia: quo in lustrius emin&
sol Dequo haec similitudo adhibita est sicut
adhibstur &iam docerrestribus petra leo. ag¬
nus. homo habens duos filios & caetera: Ergo
humiliato calum niatore perman& cum
sole : quia uicto diaholo perresur rectionẽ
sed& addexteram patris. ubi iam non morit᷑.
sed mors ei ultra non dominabitur & hoc ante
lina tamquam primogeriitus amortius p̃¬
cedens ecdesiam mortalium decessione.

Expanded text:
generationum, quae transeunt decessione et generationum, quae transeunt decessione et successione mortalium, tanquam decrementis incrementisque lunaribus. Ac per hoc quid melius intelligitur permanere ante lunam, nisi omnia mortalia immortalitate praecedere? Quod etiam sic non inconvenienter accipi potest, ut quod jam humiliato calumniatore sedet ad dexteram Patris, hoc sit permanere cum sole. Splendor enim aeternae gloriae intelligitur Filius ; tanquam sol sit Pater, et splendor ejus Filius ejus; sed sicut sunt corpora coelestia, quorum illustrius eminet sol, de quo haec similitudo adhibita est; sicut adhibetur etiam de terrestribus, petra, leo, agnus, homo habens duos filios, et caetera. Ergo humiliato calumniatore permanet cum sole; quia victo diabolo per resurrectionem, sedet ad dexteram Patris , ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Et hoc ante lunam, tanquam primogenitus a mortuis praecedens Ecclesiam, mortalium decessione
Abbreviated transcription (Latin):
sunt omnia & sine quo factum est nihil.
Nisi quia haec prophetia propter eos prae¬
missa est qui putant religionem nominis
xp̃iani. usq adcertum tẽmpus in hoc sae¬
culo uicturam & postra non futuram :ꝑ¬
manebit ergo cum sole quamdiu sol orit᷑
& occidit. hoc est quanidiu tempora ista
uoluuntur nondeerit ecclesia. Idest corpus¬
xp̃i corpus interris: quod uero adiungit.
ꝑtante lunam generationes generationum:
Dotuit dicere & ante solem idẽ &cum sole.
& ante solem quod intellegeretur. & cum
temporibus & ante tempora: quod ergo tem¬
pus antecedit aeternum est: & hoc uerb ha¬
bendum est aternum. quod nullo tempore
uariatur. sic ut in principio erat uerbum:
sed plunam significare maluit incrementa
defectõsq mortalium Deniq cum dixiss&
ante lunam. uolens quodam modo expone¬
re. proquare lunam posuerit: Generatio¬
nes inquiđd̃ generationum: Tamquam dice¬
ra ante lunam. idest ante generationes.

Expanded text:
sunt omnia, et sine quo factum est nihil ; sunt omnia, et sine quo factum est nihil ; nisi quia haec prophetia propter eos praemissa est, qui putant religionem nominis christiani usque ad certum tempus in hoc saeculo victuram, et postea non futuram? Permanebit ergo cum sole, quamdiu sol oritur et occidit: hoc est, quamdiu tempora ista volvuntur, non deerit Ecclesia Dei, id est, Christi corpus in terris. Quod vero adjungit, Et ante lunam, generationes generationum: potuit dicere, Et ante solem, id est, et cum sole, et ante solem; quod intelligeretur, Et cum temporibus, et ante tempora. Quod ergo tempus antecedit, aeternum est: et hoc vere habendum est aeternum, quod nullo tempore variatur, sicut in principio erat Verbum. Sed per lunam significare maluit incrementa defectusque mortalium. Denique cum dixisset, ante lunam; volens quodammodo exponere pro qua re lunam posuerit, generationes, inquit, generationum: tanquam diceret, Ante lunam, id est ante generationes
Abbreviated transcription (Latin):
auit aiam sic quia cum hieo chabolus. idest
princeps huius mundi nihil inueniss& soȩ¬
cidit percalumnias iudaeorum. quibus ẽ
usus calumniator. tam quã uasis suis operans
infiliis diffidentiae: humiliatus est enĩ
quia ille quẽ occiderun ł resurrexit. & regnũ
abstulit mortis cuius ille potestatẽ ita gere¬
bat ut exino homine quem deceperat. om¬
nos permortẽ trader& ad condempnationẽ:
sed humiliatus est qm̃ si obunius delictum¬
delictum morsregnauit perunuminulto
magis qui abundantiã gratiae & iustitiae
si crimina iniquos iudices falsos testesut
enim melius interpretandum quidam
nostriputauerunt. quod ingrecȩ est :¬
dici poss&: conpermanebit dicendum es¬
s& : Ideo quia uerbum latine non pot est dici
ut saltem sententia ex premeretur dic¬
tum est. permanebit cum sole: nihil est
enim aliud conpermanebit soli. quam
permanere cum sole : quid autẽ magnũ
est ꝑmanere cum sole ei perquãm facta

Expanded text:
avit etiam sic: quia cum in eo diabolus, id est, avit etiam sic: quia cum in eo diabolus, id est, princeps hujus mundi nihil invenisset , occidit per calumnias Judaeorum; quibus est usus calumniator tanquam vasis suis, operans in filiis diffidentiae . Humiliatus est enim, quia ille quem occiderant resurrexit, et regnum abstulit mortis; cujus ille potestatem ita gerebat, ut ex uno homine quem deceperat, omnes per mortem traheret ad condemnationem. Sed humiliatus est: quoniam si ob unius delictum mors regnavit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et justitiae iatorem, falsa crimina, iniquos judices, falsos testes, uenim melius interpretandum quidam nostri putaverunt, quod in graeco est dici posset, compermanebit dicendum esset: ideo quia latine verbum non potest dici; ut saltem sententia exprimeretur, dictum est, permanebit cum sole. Nihil est enim aliud compermanebit soli, quam permanebit cum sole. Quid autem magnum est permanere cum sole ei per quem facta
Abbreviated transcription (Latin):
& iudica me ds. & discerne causam meã
clegente non scã Considerandum &iã. quod
nonait. iudicabiit pauperem populum.
sed pauperes populi supra enim ubi dixit.
Iudicare populum t̾uum iniustitia. & pau¬
peres tuos iniudicio: Pundem lixit po¬
pulum dĩ quos pauperes eius Id est tantũ¬
modo bonos & ad partem dexteram per¬
tinentes: quia uero in hoc saeculo simul dex¬
tris sinistrisq pascuntur. qui uelut agni
& haedi infine separandi sunt. Totum
sicut commixtus est. nonune. nun cupa¬
uit: populi. & quia iudicium &iam hic
Inbono ponit. idest ad saluos faciendos.
Ideo ait̾. iudicabit pauperes populi.
idest eos adsalutem discern&: qui sunt
inpopulo pauperes lam quid sint pau¬
peres supra exposiumus hoc ẽ egenos Intel¬
legimus: Et humiliauit calummatorem
Nullus melius quam dabolus hic calumm¬
ator agnoscitur: calumnia eius est: num¬
quid gratis colit. iob dm̃ humiliat autem
dm̃ colant idep̾t dilectentur dño: Hũmili¬

Expanded text:
udica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . Considerandum etiam quod non ait, Judicabit pauperem populum; sed, pauperes populi. Supra enim ubi dixit, Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio, eumdem dixit populum Dei quos pauperes ejus; id est, tantummodo bonos et ad dexteram partem pertinentes. Quia vero in hoc saeculo simul dextri sinistrique pascuntur, qui velut agni et haedi in fine separandi sunt ; totum sicut commixtus est, nomine populi nuncupavit. Et quia judicium etiam hic in bono ponit, id est, ad salvos faciendos; ideo ait, Judicabit pauperes populi: id est, eos ad salutem discernet, qui sunt in populo pauperes. Jam qui sint pauperes supra exposuimus: hos et egenos intelligamus. Et humiliabit calumniatorem. Nullus melius quam diabolus hic calumniator agnoscitur. Calumnia ejus est: Numquid gratis colit Job Deum ? Humiliat autem Deum colant, id est, delectentur in Domino . Humili
Abbreviated transcription (Latin):
inatrus filie sion: ut adnuntiam omnes
laudes t̃uas: sed ubi: In atris filiȩ sion quia
praedicatio dĩ praeter ecclesiam. in anis
est parum est laudare dm̃. & ad nuntia¬
tia. adunitatem tende: poli diuidere
populum. sed rape adunum: & fac unum:
oblitus sum. quandiu dixi lam finito
psalmo. existo odore conitio me diuturnũ
habuisse sermonem. sed studus ur̃is non
suficio: uolenti estis nimis. ut inam ista
uiolentia rapiatis regnum caelorum:

Expanded text:
in atriis filiae Sion. Ut annuntiem omnes in atriis filiae Sion. Ut annuntiem omnes laudes tuas: sed ubi? In atriis filiae Sion; quia praedicatio Dei praeter Ecclesiam inanis est. Parum est laudare Deum, et annuntiatia. Ad unitatem tende, noli dividere populum; sed rape ad unum, et fac unum. Oblitus sum quamdiu dixi. Jam finito Psalmo, et ex isto odore conjicio me diuturnum habuisse sermonem: sed studiis vestris non sufficio; violenti estis nimis: utinam ista violentia rapiatis regnum coelorum!
Abbreviated transcription (Latin):
dõ bonum est: hoc est totumbonum: uultis
amplius cloleo uolentes: fratres quid uultis
amplius dõ hȩrere. Nuihil est melius q̃uando cũ
uidebimus facie ad faciem: modo ergo
quid quia adhuc peregrinus loquor ad¬
hȩrere inquiđ dõ bonum est: sed mo¬
do inperegrenatione. quia nondum ue¬
snit res Ponere in dõ spem meam: Quan¬
diu ergo nondum adhȩsisti ibi pone spem:
fluct uas. praemitte ad terrã anchoram:
nondum hȩres perpresentiam. inhęre ꝑ
& facias tecum  amatores : Ecce si ama¬
ris aurigam. non raperss c&eros ut tecum
gratis amantur flagitiosi homines & adõ
prȩmium quaeritur ut ametur : Ama
dm̃ gratis. Nulli inuideasdm̃ Rapite eum
quot quot potes. quodquod possesuri estis.
non fit angustus. nullos in illo limites faci¬
& is. totũ singuli posse deblis & totum om¬
nes hab&dis ergo hoc faccum hic es. idest
cum ponis indõ spem tuam: quid sequi¬
tur: Ut ad nuntiam omnes laudes tuas

Expanded text:
Deo bonum est. Hoc est totum bonum. Vultis Deo bonum est. Hoc est totum bonum. Vultis amplius? Doleo volentes. Fratres, quid vultis amplius? Deo adhaerere nihil est melius, quando eum videbimus facie ad faciem . Modo ergo quid? Quia adhuc peregrinus loquor: Adhaerere, inquit, Deo bonum est; sed modo in peregrinatione, quia nondum venit res, Ponere in Deo spem meam. Quamdiu ergo nondum adhaesisti, ibi pone spem. Fluctuas; praemitte ad terram ancoram. Nondum haeres per praesentiam; inhaere per et facias tecum coamatores ejus? Ecce si amares aurigam, non raperes caeteros ut tecum Gratis amantur flagitiosi homines; et a Deo praemium quaeritur ut ametur! Ama Deum gratis; nulli invideas Deum. Rapite eum quotquot potestis, quotquot pos essuri estis: non fit angustus; nullos in illo limites facietis; totum singuli possidebitis, et totum omnes habebitis. Ergo hoc fac cum hic es, id est, cum ponis in Deo spem tuam. Quid enim sequitur? Ut annuntiem omnes laudes tuas
Abbreviated transcription (Latin):
mea ds̃. Et quo modo delectatur in ipso quẽ
sibi partem elegit : Eccequi longe faciunt
se ate peribunt: Iste ergo recessit adõ. sed
non longe: quia quasi pecus factus sum in¬
quid̃. & ego semper tecum : Illi uero longe
recesserunt : quia nonsolum terrena de¬
siderauerunt. sed ea adȩ monibus & ad iabo¬
lo pocierunt: qui longe :. faciunt ate peri¬
bunt: & quid est longe adõ fieri : Perdi¬
disti omnem qui fornicatur abste : huic
fornicationi contrarius amor castus
quis est amor castus : amat iam anima spon¬
sum suum: quidquaerit absponso
suo quem diligit. foste quomodo sibi
eligunt hom̃ines. aut generos. aut
sponsos feminȩ. elegunt foste diuitias & aurũ
eius amat & fundos. & argentum. et pecuni¬
am. & equos. & familiã. & caetera: absit
ste. ipsum solum amat gratis amat. quia in
ipso hab& omnia: quia ꝑ ipsum facta sunt om̃a
autem quid facis : Mhi autẽ adhȩrere

Expanded text:
mea Deus. Et quomodo delectatur in ipso, quem mea Deus. Et quomodo delectatur in ipso, quem sibi partem elegit! 33. vers. 27. Ecce qui longe se faciunt a te, peribunt. Iste ergo recessit a Deo, sed non longe: quia quasi pecus factus sum, inquit, et ego semper tecum. Illi vero longe recesserunt, quia non solum terrena desideraverunt, sed ea a daemonibus et a diabolo petierunt. Qui longe se faciunt a te, peribunt. Et quid est, longe a Deo fieri? Perdidisti omnem qui fornicatur abs te. Huic fornicationi contrarius est amor castus. Quis est amor castus? Amat jam anima sponsum suum: quid ab illo quaerit, ab sponso suo quem diligit? Forte quomodo sibi eligunt homines aut generos, aut sponsos feminae; eligit forte divitias, et aurum ejus amat, et fundos, et argentum, et pecuniam, et equos, et familiam, et caetera. Absit: iste ipsum solum amat, gratis amat; quia in ipso habet omnia, quia per ipsum facta sunt omnia autem quid facis? Mihi autem adhaerere
Abbreviated transcription (Latin):
& caro mea ds̃ cordis mei hoc ergo mihi et
incaelo seruatũ ds̃ cordis mei: Et pars mei
ds̃ meus: Quid est fr̃s ĩnuenimus diutis
nr̃as eligat sibi partes genus humanum
uidemus homines cupiditatum diuersta¬
te laniari Eligant alii militiã. alii adi¬
cationem. alii uarias diuersasque doctrins
alii negotiationem. alii agriculturam
Istas partes sibi faciant derebus humanis
Clam& populus dĩ pars mea ds̃ meus: Non
ad tempus pars mea. sed pars mea ds̃ in scłia
aurum & si semper habeo . quid habebo
dm̃ si semper haberem. quam magni
bonum haberẽ : huc accidit quiamihi
factum est cor castum. gratis um amatur di¬
us facit quod uult accipere. quã ipsum
a quo uult accipere: Quid ergo nullũ
praemium dĩ: Nullũ prȩter ĩpsum. p̃¬
mium dĩ ipse ds̃ est: hoc amat. hoc dili¬
git: si aliud dilexerit. nonerit castus
amor recedis abigne in mostali frigescis.
corrumperis: poli recedere: corruptio tua
erit. fornicatio tuaerit: lam iste redit. i

Expanded text:
rgo mihi est in coelo servatum, Deus cordis mei, et pars mea Deus meus. Quid est, fratres? Inveniamus divitias nostras; eligat sibi partes genus humanum. Videamus homines cupiditatum diversitate laniari: eligant alii militiam, alii advocationem, alii diversas variasque doctrinas, alii negotiationem, alii agriculturam; istas partes sibi faciant de rebus humanis: clamet populus Dei, Pars mea Deus meus. Non ad tempus pars mea; sed pars mea Deus in saecula. Aurum etsi semper habeo, quid habeo? Deum etsi non semper haberem, quam magnum bonum haberem! Huc accedit quia mihi Factum est cor castum; gratis jam amatur Dus facit quod vult accipere, quam ipsum a quo vult accipere. Quid ergo? nullum praemium Dei? Nullum, praeter ipsum. Praemium Dei, ipse Deus est. Hoc amat, hoc diligit; si aliud dilexerit, non erit castus amor. Recedis ab igne immortali; frigesces, corrumperis. Noli recedere; corruptio tua erit, fornicatio tua erit. Jam iste redit, ja
Abbreviated transcription (Latin):
eorum idest qui subeorum auctoritate
proficiant filios pauperum quod uero
supradictum est iudicabiit. & postea
saluos faci&: quaedam uelut expositio
est. quomodo iudicabit Ad hoc enim
iudicabit: ut saluos faciat id est aperden¬
dis damnandisq discernat. quibus do¬
nat salutem paratam. reuelare Intem¬

Expanded text:
eorum, id est, qui sub eorum auctoritate eorum, id est, qui sub eorum auctoritate proficiunt, filios pauperum. Quod vero supra dictum est, Judicabit, et postea, salvos faciet, quaedam velut expositio est quomodo judicabit. Ad hoc enim judicabit, ut salvos faciat, id est, a perdendis damnandisque discernat, quibus donat salutem paratam revelari in tem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ꝑmohoedientiam unius hominis peccatores
constituti sunt multiᷤ suscipiant ergo mon
tes pacem populo. & colles iustitiam. Ut hoc
modo utrisq concordantibus. fiat quod
scriptum est iustitia & pax osculatae sunt
se: quod uero alii codices habent. suscipiant
montes pacem populo & colles i itrosq prae¬
dicatores euuangelicae pacis intellegendos
puto. siue praecẽdentes. siue subsequentes
In his autẽ codicibus illud sequitur: Iustitia
iudicabit pauperes populi sed illi magis co¬
dices ad probantur. qui habent quod supra
exposuimus. suscipiant montes pacem popu¬
lo & colles iustitiam: alsaute habent po¬
pulo tuo ali qui non habent tuo: sed tantũ
& filii pauperum: idem ipsi mihi uiden¬
tur: sic ut eadem ciuitas est. sion & filia
sion. Si autẽ distinctius intellegendũ
est : pauperes accipi mus montes. filios
autem pauperum colles uelut prophe¬
tas atq apostolos. pauperes. filios autẽ

Expanded text:
sicut per inobedientiam unius hominis, peccatores sicut per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt tes pacem populo, et colles justitiam; ut hoc modo utrisque concordantibus, fiat quod scriptum est, Justitia et pax osculatae sunt se . Quod vero alii codices habent, Suscipiant montes pacem populo, et colles: utrosque praedicatores evangelicae pacis intelligendos puto; sive praecedentes, sive subsequentes. In his autem codicibus illud sequitur: In justitia judicabit pauperes populi. Sed illi magis codices approbantur, qui habent quod supra exposuimus, Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Aliqui autem habent, populo tuo; aliqui non habent tuo, sed tantummet filii pauperum iidem ipsi mihi videntur; sicut eadem civitas est Sion et filia Sion. Si autem distinctius intelligendum est; pauperes accipimus, montes; filios autem pauperum, colles: velut Prophetas atque Apostolos, pauperes; filios autem
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. Uetera transierunt: ecce facta sunt
noua. Om̃a autẽ exclo qui reconcilauit nos
sibi perxp̃m & dedit nobis misterium
reconciliationis: Ecce quomodo suscipiunt
montes pacem populo eius Ds enim
erat inxp̃o mundum reconcilians sibi.
Non reputans illis delicta eorum . & ponens
in nobis uerbum reconcibationis Inquib
nisi inmontibus qui suscipiunt: populo: patẽ
eius : quo circa lsgati pacis subsequenter
adiungunt & dicunt: proxp̾o ergo legati¬
one fungimur tamquam do exhortante
pernos obsecramus proxp̃o reconciliari dõ:
Hanc pacem suscipiant montes pacem po¬
pulo eius: idest praedicationem legationẽ¬
que pacis eius Colles aute iustitiam. hoc
est oboedientiam quod est In hominibus.
& in omni rationali creatura: Omnis iustiti¬
ae origo atq ꝑfectio. ita ut duorum ho¬
minum. Idest adam qui fuit caput mortis
nrae. Exp̃i qui est caput salutis nostrae.
Haec commendatur magna distinctio: quiia

Expanded text:
tatur: Vetera transierunt; ecce facta sunt tatur: Vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo, qui reconciliavit nos sibi per Christum, et dedit nobis ministerium reconciliationis. Ecce quomodo suscipiunt montes pacem populo ejus. Deus enim erat in Christo, mundum reconcilians sibi; non reputans illis delicta eorum, et ponens in nobis verbum reconciliationis. In quibus, nisi in montibus qui suscipiunt pacem populo ejus? Quocirca legati pacis subsequenter adjungunt, et dicunt: Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo reconciliari Deo . Hanc pacem suscipiunt montes populo ejus, id est, praedicationem legationemque pacis ejus: colles autem justitiam; hoc est obedientiam, quod est in hominibus et in omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio; ita ut duorum hominum, id est, Adam qui fuit caput mortis nostrae, et Christi qui est caput salutis nostrae, haec commendetur magna distinctio: quia
Abbreviated transcription (Latin):
quaritur. ut eis xp̃m ante ponunt ne maioꝵ
mntium qm uidentur excelere uana au
Ideo dictum est suscipiant montes pacem
populo. Dicant quid im. imitatores mei esto¬
te sicut & ego xp̃i. sed rursus dicant. lic& si
nos aut angelus decaelo uobis ad nuntiaue¬
rit a p̃ter quam quod accepistis. anathema
sit: dicant &iam: Numquid paulus prouo¬
bis crucifixus est. aut in nomine paili bapti¬
tati estis. Ita suscipiant pacem populo di. ide
quoq nondicant. ego sum pauli. ego apollo.
ego caephe sed omnes dicant. ego sum xp̃i haec
est iustitia non ante ponere seruos dño. nec
aequare: Ita leuare oculos in montes
xilium suum nonsperent amontibus: sed ad ̃õ
qui fecit caelum & terram Fotest & sic con¬
uenientissime Intellegi. suscipiant montes pacẽ
populo : ut pacem intellegamus in reconcibatio¬
ne. qua do̾ reconciliamur: montes eam quip
ne siiscimunt populo eiis. hoc apostolus itates¬

Expanded text:
quantur, ut eis Christum anteponant; ne malorum quantur, ut eis Christum anteponant; ne malorum montium, quoniam videntur excellere, vana Ideo dictum est: Suscipiant montes pacem populo. Dicant quidem: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Sed rursus dicant: Licet si nos, aut angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis. anathema sit . Dicant etiam: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ita suscipiant pacem populo Dei, id quoque non dicant, Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego vero Cephae; sed omnes dicant: Ego sum Christi . Haec est justitia: non anteponere servos Domino, nec aequare; ita levare oculos in montes  auxilium suum non sperent a montibus, sed a Domino qui fecit coelum et terram . 6. Potest et sic convenientissime intelligi, Suscipiant montes pacem populo, ut pacem intelligamus in reconciliatione qua Deo reconciliamur: montes quippe eam suscipiunt populo ejus. Hoc Apostolus ita tes
Abbreviated transcription (Latin):
huus saeculi seruitute Excellenti ergo sciꝰ¬
tate. eminentes in r.lusmontes sunt qui
idonei sunt & alios docere sic loquendo. ut
fideliter instruantur. sic uiuendo ut salu¬
briter imitentur Colles autem sunt illo¬
rum excellentiam sua ohoedientia
subsequentes Quare ergo montes pacẽ.
& calles iustitiam. Anforte nihil inter¬
e̾& &iam si ita diceretur: Suscipiant
mo ites istriam populo. & colles pacem
ut risq enim iustitia. & utrisq par necissaria et:
& fieri potest utalio nomine pax apellata sit
ipsa iustitia Haec est enim uera pax non
qualem iniusti interse faciunt: An potius
cum distinctione non contempenda intel¬
legendum est quod ait. Alontes pacem. &
colles iustitiam: Excellentes quippe ineccle¬
sia paci debent iigilanti intentione consdle¬
re ne propter suos honores suꝑbe agendo
scismata faciant unitatis conpage disrupta:
Colles autẽ ita eos imitando & oboediendo subse¬

Expanded text:
hujus saeculi servitute. Excellenti ergo sanctihujus saeculi servitute. Excellenti ergo sanctitate eminentes in Ecclesia, montes sunt; qui idonei sunt et alios docere , sic loquendo ut fideliter instruantur, sic vivendo ut salubriter imitentur: colles autem sunt illorum excellentiam sua obedientia subsequentes. Quare ergo montes pacem, et colles justitiam? An forte nihil interesset, etiamsi ita diceretur: Suscipiant montes justitiam populo, et colles pacem? Utrisque enim justitia, et utrisque pax necessaria est: et fieri potest ut alio nomine pax ap pellata sit ipsa justitia; haec est enim vera pax, non qualem injusti inter se faciunt. An potius cum distinctione non contemnenda intelligendum est quod ait, Montes pacem, et colles justitiam? Excellentes quippe in Ecclesia, paci debent vigilanti intentione consulere; ne propter suos honores superbe agendo schismata faciant, unitatis compage disrupta. Colles autem ita eos imitando et obediendo subse
Abbreviated transcription (Latin):
non seletius: dicenda st tomele pone ⁊ fo
iudicium idq: iustitiae ncmine rep&endo.
uel ponendo iustitum. & eam iudicitomi¬
ne rep&endo : satis edoc& proprie se appe¬
llare udicium. quod ꝓustitia poni
sol& : quod in male iudicando intellegi ñ
potest. Ulbi enim dñs dicit: Nolite iu¬
dicare personaliter. sed rectum iudicium
iudicate. Ostendit t̾ẽ posse prauum iudi¬
cium cum dicit. rectum iudicium iudi¬
cate. Denique illud uetat. hoc p̾cipit: cum
uero sine ulla adiectione dicit iudicium
continuo iustum uult intellegi. sicut est
quod ait: Relinquitis grauioralegis. miseri¬
cordim & iudicium: & illud quoð hieremi¬
as dicit. faciens diuitias suas: non cũm indicdo:
iusto. sed noncum iudicio iudicium non ap¬
pellans. nisi quod rectum est ac iustum:
mi iores: Nlimirum hi sunt: quos ali¬
us hab& psalmus. pusillos cum magnis Isti
Dquippe. montes exultauerunt ut arie¬
tes & isti colles sicut agni ouium. inexitu istł
exaegrpto ⁊dẽ inpopulo diꝰ liberatione. ab

Expanded text:
e ponendo judicium, atque justitiae nomine repetendo; vel ponendo justitiam, et eam judicii nomine repetendo, satis edocet proprie se appellare judicium quod pro justitia poni solet, id est, quod in male judicando intelligi non potest. Ubi enim Dominus dicit, Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate , ostendit esse posse pravum judicium, cum dicit, Rectum judicium judicate: denique illud vetat; hoc praecipit. Cum vero sine ulla adjectione dicit judicium, continuo justum vult intelligi; sicut est quod ait Relinquitis graviora Legis, misericordiam, et judicium . Et illud quod Jeremias dicit: Faciens divitias suas non cum judicio . o recto aut justo; sed, non cum judicio: judicium non appellans, nisi quod rectum ac justum est. minores. Nimirum ergo hi sunt quos alius habet psalmus: Pusillos cum magnis. Isti quippe montes exsultaverunt sicut arietes, et isti colles sicut agni ovium, in exitu Israel ex Aegypto , id est in populi Dei liberatione ab