comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut paratus fide et uirtutũ sci¬
entia. a tanto pontifice spiri-¬
tali ablueret᷑ lauachro. et ab
illo donis celestib ⁊firmaret᷑
quod ab isto prius diuina p̾¬
ueniente gr̃a euͣngelicis cep¬
tum fuerat p̾dicationib. Iic
ad uite fontem festinantẽ de¬
ducebat regẽ: ille in fonte sa¬
lutis et̾ne uenientẽ abluebat.
Ambo ꝓpemodũ. pari pietate
patres. Hic doct̾na fidei: ille bap¬
tismatis unda. Utriq eterno
regi: regem temporalẽ munus
obtulerunt acceptabile. Hii
st̃ due oliue cãdelabra lucẽtia:
a quib prefatus rex in uia d̾i
eruditꝰ. et a dyaboli cachenis e
riitus miserante dõ portã perpe¬
tue lucis ingressus. cũ forus¬
sima gente francoꝵ credidit
deo: et fc̃a est gens sancta. po¬
pulus acquisitionis: ut annũ¬
tient᷑ in eo uirtutes illius. qui
eos de tenebris uocauit in ad-¬
acra gͥ euͣnglice auctori-¬
tans narrat hystoria. do¬
minum ihm iherico pergentẽ.

Expanded text:
ut paratus fide et uirtutum sciut paratus fide et uirtutum scientia, a tanto pontifice spiritali ablueretur lauacro et ab illo donis caelestibus confirmaretur quod ab isto prius diuina praeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem uitae festinantem deducebat regem, ille in fonte salutis aeternae uenientem abluebat. Ambo propemodum pari pietate patres, hic doctrina fidei, ille baptismatis unda, utrique aeterno regi regem temporalem munus optulerunt acceptabile. Hii sunt duo olivae, candelabra lucentia, a quibus rex praefatus in via Dei eruditus et a diaboli catenis ruditus, miserante Deo, portam perpetuae lucis ingressus, cum fortissima gente Francorum credidit Christo: et facta est gens sancta, populus acquisitionis , ut annuntientur in eo virtutes illius qui eos de tenebris vocavit in adacra igitur euangelicae auctoritatis narrat historia Dominum Iesum Hiericho pergentem
Abbreviated transcription (Latin):
ne: et ne lucerna sanctus ui-¬
delicet uedastus sub modio
lateret absconditus. s sup̃
andelabrũ positus. exemplis
ul p̾dicationib in domo dei
lcens. ab errore ydolatrie
caligine ignorantie in ui¬
am plurimos educ̾et u̾itatis.
Gitur suꝑatis hostib. iiii
et rebz in pace ⁊positis. et ale¬
mannis sue subiectis diti¬
oni: rex ouans cũ laude triũ¬
phi patriam rediit. Et ut fide¬
lis tante sibi gl̾e largitori spon¬
sor appareret: festinauit seruo-
rum xp̃i sacra imbui p̾dicati¬
one. et sacri baptismatis ab lu¬
i sacram̃tis. Uenit ad tullum
oppidũ ubi sanctũ agnouit
uedastũ. laudabili religione
soli seruire deo: et dulcissimos
ꝯtemplatiue uite carpere fru¬
ctus. Hunc u̾o ad scm̃ remigiũ
xp̃i clarissimũ sacerdotẽ rema¬
nam ꝓperans ciuitatẽ. sibi so¬
ciũ assumpsit. quatinus per
singulos itinens sui gressus
saluberrimis ab eo imbuere¬
tur doctrinis. et catholice fider
firmis initiaret᷑ fundamẽts:

Expanded text:
ernae, et ne lucerna, sanctus viernae, et ne lucerna, sanctus videlicet Vedastus, sub modio lateret absconditus, sed supra candelabrum positus, exemplis vel praedicationibus in domo Dei lucens, ab errore idololatriae et caligine ignorantiae in viam plurimos educeret veritatis. Igitur superatis hostibus, et rebus in pace compositis, et Alemannis suae subjectis ditioni, rex ovans cum laude triumphi ad patriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae largitori sponsor appareret, fesrum Christi sacra inbui praedicatione et sancti baptismatis ablui sacramentis. Venit ad Tullum oppidum ubi sanctum agnouit Vedastum laudabili religione soli seruire Deo et dulcissimos contemplatiuae uitae carpere fructus. Hunc uero ad sanctum Remedium Christi clarissimum sacerdotem Remanam properans ciuitatem sibi socium adsumpsit, quatenus per singulos itineris sui gressus saluberrimis ab eo inbueretur doctrinis et catholicae fidei firmis initiaretur fundamentis,
Abbreviated transcription (Latin):
mis sex milib separat᷑ ꝯtra
meridianã plagam: accedens
ad eiusdem urbis pontificeis
cirillũ nomine: petiit ut fi¬
rochie que bethleem fuerat
ta. locum sibi habitandi ni¬
eret. Cui nimirũ mox quol
deuote poposcit: digne ꝯ celle
mira om̃ipotentis dei ele¬
mentia. o ineffabilis boni¬
ns: qui sic exaudit. et nũqͣm de¬
eliquit sperantes in se. Qnͣta
ricordiã debent: dum paga¬
ius rex ad unius p̾cis effectũ
antam promeruit uictoriã.
Cui ex antiquis huiꝰ diuine
qui ob unius moiñti lacͥmas
tam celebrem uenturo suo ser-
no ꝯtulit triumphũ: nisi eze¬
chie regi qui in angustia tri-¬
bulationis una tantummodo
petitione ꝓmeruit ñ solũ a pre¬
senti uastatione ciuitatẽ suꝑ-¬
na protectione defendi: s eti¬
am in eadem nocte qua p̃ces
in diuinas effuderat aures.
centũ octoginta qͥnq milia
hostiũ letus. et liberatus occi-¬
di uiderat: Hec u̾o uictoria
de qͣ ante diximus. regi ppło¬
ꝙ suo causa fuit salutis et¬

Expanded text:
mis sex millibus separatur, contra meridianam plagam: accedensque ad ejusdem urbis pontificem Cyrillum nomine, petiit ut paroeciae, quae Bethleem fuerat sita, locum sibi habitandi tribueret. Cui nimirum mox quod devotione poposcit, digne concemira omnipotentis Dei clementia! O ineffabilis bonitas, qui sic exaudit et nunquam derelinquit sperantes in se! Quanta invocare debent, dum paganus rex ad unius precis effectum tantam promeruit victoriam. Cui ex antiquis hujus divinae qui ob unius momenti lacrymas tam celebrem venturo suo servo contulit triumphum; nisi Ezechiae regi, qui in angustia tribulationis una tantummodo petitione promeruit, non solum a praesenti vastatione civitatem superna protectione defendi, sed etiam in eadem nocte, qua preces in divinas effuderat aures, centum octoginta quinque millia hostium laetus et liberatus occidi viderat ? VII. Haec vero victoria, de qua ante diximus, regi populoque suo causa fuit salutis aet
Abbreviated transcription (Latin):
libroꝵ uolumina. atq psatte¬
riũ emendauit: aplice p̾side
liberio sedis pontifice. Ea ꝓou¬
dubio tempestate: romanũ p¬
pulũ ꝑ ꝯstantiũ augustũ an¬
ana heresis maculabat.
Dcirco gͦ p̾dictus uir occasion
ut superius dc̃m est. relicta domo
iherosolimã xot̾ regna celoꝵ
iuuenis militaturꝰ aduenit. Ci¬

Expanded text:
librorum volumina atque psaltelibrorum volumina atque psalterium emendavit, Apostolicae sedi Liberio praesidente pontifice. Ea proculdubio tempestate Romanum populum per Constantium Augustum Ariana haeresis maculabat. Idcirco ergo praedictus vir, occasione ut superius est dictum, relicta domo,Jerosolymam propter regnum coelorum juvenis militaturus advenit.
Abbreviated transcription (Latin):
uid uero de huius uiri
eleganti industria. quã
erga latinos. ac grecos. hebre¬
os. et arabicos. chaldeos q in
discendo elementoꝵ apices ha¬
buit. p̾stantius dici potest: qmͣ
ip̃ius ad pammachiũ et oce
bam ardore: nec iuxta quoꝵ¬
dam p̾sumptionẽ ip̃e me docui:
erudiret. iam canis spargeba¬
tur caput. et magistrũ potiꝰ
qm discipłm decebat: ꝑrexi ta-¬
men alexandriam audiui
didimum. In multis ei gr̃as
ago: quod nesciui didici: qͦd
sciebam. illo docente ñ perdidi.
Dutabant me homines. finem
lime et bethleem. quo labore.
quo p̾cio. baraninã hebreum
nocturnũ habui p̾ceptorem: ti¬
mebat enĩ iudeos. et mͥ alte-¬
rum exhibebat nichodemum.
ec itaq ꝯtuli: ut¬
qui scire cupiunt. nosse
queant sicut predixi. quo nat᷑
loco. quib ne tantus uir ma¬
gistris fu̾it informatꝰ. Com¬
morante itaq iheronimo ro-¬
me. mentis corporisq uirgini¬
tatẽ. et delictoꝵ penitentiam
custodiens. fidelib predicabat:
multaq iuxta septuaginta

Expanded text:
uid vero de hujus viri eleganti industria, quam erga Latinos, et Graecos, Hebraeos, et Arabicos, Chaldaeosque in discendo elementorum apices habuit, praestantius dici potest, quam ipsius ad Pammachium et Oceabar ardore: nec juxta quorumdam praesumptionem ipse me docui. erudiret, canis spargebatur caput: et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem lymam et Bethleem: quo pretio, quo labore Barrabanum Hebraeum nocturnum habui praeceptorem? Timebat enim Judaeos: et mihi alterum exhibebat Nicodemum. Haec itaque contuli: utqui scire cupiunt, nosse queant, sicut praedixi, quo natus loco, quibusve tantus vir magistris fuerit informatus. Commorans itaque Hieronymus Romae, mentis corporisque virginitatem, et delictorum poenitentiam custodiens, fidelibus praedicabat. Multaque juxta Septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
actepta talenta geminantur.
Sed is qui unũ talentũ acce¬
ꝑat: abiens fodit in t̾ram: et
abscondit petuniã dñi sui. Ca¬
lentũ in t̾ra abscondere est: at
ceptũ ingeniũ in t̾resces actihi
implicare: lucrũ spiritalo nõ
perceperunt: sy tanen sola que
carnis st̃s. piunt. De quib per
prophꝰ ⁊ͥ dicit᷑. Saꝑ ientes sunt

Expanded text:
accepta talenta geminantur. accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra abceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spiritale non perceperunt, sed tamen sola quae carnis sunt sapiunt, de quibus per prophetam dicit
Abbreviated transcription (Latin):
gatiorẽ ẽẽ ꝯspicit in reddenda
ratione. Ecre homo qui pegre
proficiscitur seruos suos uocat.
eisq ad negotiũ talenta par¬
titur: post multũ u̾o temporis
rositurus rationẽ rentitur.
Bene oꝑantes pro apportato
lucro remunerat: seruũ uero a
bono oꝑe torpentẽ damnat .x̃.¬
uis itaq est iste homo qͥ
peregre proficiscitur: nisi

Expanded text:
n reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remunerat, servum vero a bono opere torpentem damnat. Quis itaque iste homo est qui peregre
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra est: que quasi peregͥna du¬
citur. sũ per redemptorẽ nr̃m ĩ
celo collocat᷑. Sed homo iste re¬
gre proficiscens seruis bona su¬
a tradidit: quia fidelib suis
spũalia dona ꝯcessit. Et uni qͥ¬
dem dedit qͥnq talenta: alii
duo: alii u̾o ꝯmisit unũ. On¬
q etenim st̾ corporis sensus:
uidelicet uisus. auditꝰ gustus.

Expanded text:
terra est, quae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homo iste peregre proficiscens servis suis bona sua tradidit, quia fidelibus suis spiritalia dona concessit. Et uni quidem quinque talenta, alii duo, alii vero commisit unum. Quinque etenim sunt corporis sensus, vid
Abbreviated transcription (Latin):
nescii ͭ facere. Sed dñs qui¬
talent ꝯtulit rationẽ posit¬
rus rs̃¬
it: quia is qui nũc pe¬
spiri¬
lia dona tribuit disti¬
udicio merita exquist
ui quisq accepit ⁊sideret
o  lucrũ de acceptis reporteis
pens

Expanded text:
nesciunt facere: sed Domitalenta contulit, rationem positurus redit, quia is qui nunc spiritalia dona distribuit, distriudicio merita exquirit, quid quisquis accepit considerat, et od lucrum de acceptis reportet, pens
Abbreviated transcription (Latin):
dicis. Quomͦr ergo melchi¬
sedech panc̃ et uiiũ tantũ
obtulit: Quid sibi uult cõ¬
mixtio aque: Rationem
moysi. Quia cũ sitiret po¬
pulus iuideoꝵ et murmu¬
raret ꝙ aquã inuenire ñ
posset: iussit dñs moysi
ut tangeret petrã cũ uirga.
T̃etigit petrã. ⁊ petra undã¬
maximã fudit: sicut apłs
dicit. Bi bebant autẽ de cõ¬
sequenti eos petra: petra au¬
tem erat xp̃c. Non ĩmobilis
petra: que ppłm scquebat᷑
Et tu bibe: ut te xp̃e sequat᷑.
Uide misteriũ. Moyses hoc
est ꝓpheta: uirga hoc est uer
bum dei. Sacerdos uerbo dei
tangit petrã et funt a qua.
et bioit ppls dei. Tangit gͦ
sacerdos calicẽ redudat
aqua in calice: et salit ĩ
uitã eternã et bibit ppłs
dei qui grãm dei consequu¬
tus est.

Expanded text:
dicis: quomodo ergo Melchisedech panem et vinum obtulit? Quid sibi vult admixtio aquae? Rationem habet? Quia cum sitiret populus Judaeorum, et murmuraret quod aquam invenire non possent, jussit Deus Moysi ut tangeret petram de virga. Tetigit petram, maximam fudit, sicut apostolus dicit: Bibebant autem de consequente petra. Petra autem erat Christus, non immobilis petra, quę populum sequebatur. Et tu bibe, ut te Christus sequatur! Vide mysterium! Moyses, hoc est petra. Virga, hoc est vebum Dei. Sacerdos verbo Dei tangit petram, et fluit aqua, et bibit populus Dei. Tangit ergo sacerdos calicem, redundat aqua in calice, salit in vitam aeternam, et bibit populus Dei, qui gratiam consecutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Non tantũ autẽ Ios
sed et ALARTA descentis
credenda est de don
Dauid: alioquin nõli
despensata uiro de den
dauid si non esset et
de domo Dauid. Anla
igitur erant de domeiis
sed in altera completas
Pauia altero tantũ cõs
et teste adimpletes
missionis

Expanded text:
Non tantum autem Joseph, sed et Maria descendisse credenda est de domo David. Alioquin non fuisset desponsata viro de domo David, si non esset et ipsa de domo David. Ambo igitur erant de domo David; sed in altera completa est David, altero tamen conscio et teste adimpletae promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
sus. caritate p̾cipuus. frat̾na di¬
lectione iocundus. humili pieta¬
te eximius. orationũ uigilantia
assiduus. sermone modestꝰ. corpo¬
re castus: ieiunio sobrius. mise¬
roꝵ ⁊solator.Non de crastino.
cogitans. s semper de dei confi¬
dens clementia: om̃s ad se ueni¬
entes et̾ne uite pane pascebat.
Nullũ in sua despiciebat angu¬
stia: s pie ꝯsolationis u̾bo refi¬
ciebat mestos. Nemini uel u̾bo
nocuit: s frat̾no amore cũctis
prodesse satagebat. Unde et a
qͣmplurimis illustrib frequẽta¬
bat᷑ uiris: ut illius sacratissimo
alloquio uel in tristicia cuiulli¬
bet sollicitudinis susciperent cõ-¬
solationẽ: uel in religione eccle¬
siastice ex̾citationis purã ab eo
andirent u̾itatẽ: unde et illius
pia deuotione multi a dyaboli
laqueis liberat st̾: et mias nite
perpetue supna adiuuante pie¬
tate ingressi st̃. De tͣnslatõne

Expanded text:
sus, caritate praecipuus, fraterna disus, caritate praecipuus, fraterna dilectione iocundus, humili pietate eximius, orationum uigilantia adsiduus, sermone modestus, corpore castus, ieiunio sobrius, miserorum consolator. Non de crastino cogitans sed semper de Dei confidens clementia, omnes ad se uenientes aeternae uitae pane pascebat. Nullum in sua despiciebat angustia, sed piae consolationis uerbo reficiebat maestos. Nemini uel uerbo nocuit, sed fraterno amore cunctis prodesse satagebat. Unde et a quam plurimis inlustribus frequentabatur uiris, ut illius sacratissimo alloquio uel in tristitia, cuiuslibet sollicitudinis susciperent consolationem, uel in religione ecclesiasticae exercitationis ab eo puram audirent ueritatem. Unde et illius pia deuotione multi a diaboli laqueis liberati sunt et uias uitae perpetuae, superna adiuuante pietate, ingressi sunt. De conuersatione
Abbreviated transcription (Latin):
et sic in nomine sc̃e trinitatis
celestis misterii baptisma susci-¬
peret.S ciens u̾o beatus põtifex
apłm dicere paulũ. om̃ia uestͤ
honesta cũ ordine fiant: statu¬
it diem quo rex eccl̾am intraret.
ad suscipienda diuine pietatis
sacram̃ta. Quale fuit tunc sc̃s
dei gaudiũ. qualis in eccla xp̃i
leticia: cũ uiderent regẽ niniue
ad p̾dicationẽ ione de solio ma¬
iestatis sue descendisse. et in cine-¬
re sedisse penitentie: et sub pi
a sac̾dotis dei dext̾a sue excellẽ¬
tie caput humiliare. Bapti ⁊a¬
tus itaq rex cũ optimatibus
suis. et ppło. qui diuina preue¬
niente grã. salutaris lauacri
gaudebat suscipere sacramentũ.
utrũq et uictoria ex hostib
et sue salutis uoti ꝯpos. ad scep¬
tra regni regenda reu̾sus ẽ: sã¬
ctũq uedastũ bõ pontifici com¬
mend auit remigio. Qui ibi mo¬
ratus: uite meritis et uirtutũ
claruit exemplis. Om̃ib amabi¬
lis. et uenerabilis factus est. Fu¬
it enim morũ dignitate religio¬

Expanded text:
et sic in nomine sanctae Trinitatis caelestis misterii baptisma susciperet. Sciens uero beatus pontifex apostolum dicere Paulum: «omnia uestra honesta cum ordine fiant», statuit diem quo rex ecclesiam intraret ad suscipienda diuinae pietatis sacramenta. Quale fuit tunc sanctis Dei gaudium, qualis in ecclesia Christi laetitia, cum uiderent regem Nineue ad praedicationem Ionae de solio maiestatis suae descendisse et in cinere sedisse penitentiae et sub pia Dei sacerdotis dextera suae excellentiae caput humiliare. Baptizatus itaque rex cum optimatibus suis et populo qui, diuina praeueniente gratia, salutaris lauacri gaudebat suscipere sacramentum utrumque et uictoria ex hostibus et suae salutis uoti compos ad sceptra regni regenda reuersus est, sanctumque Vedastum beato pontifici commendauit Remedio. Qui ibi moratus uitae meritis et uirtutum claruit exemplis, omnibus amabilis et uenerabilis factus est. Fuit enim morum dignitate religio
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi salutẽ totũ se in sacras effu¬
dit p̾ces: in diuina fidens pietate.
dexteram cũ signo crucis posuit
super oculos ceci dicens. Dñe ih̃u
qui es lum̃ uerũ. qui apuisti o¬
culos cecl ad te clamantis. api
otuilos et istius. ut intelligat
ppls iste p̾sens: quia tu es deus
solus faciens mirabilia in celo
et in t̾ra. Mox ille cecus lumine
recepto: gaudens perrexit uiã su-¬
am.In quo loco tempore sequen-
a religiosis uiris edificata ẽ
ecla in testimoniũ miracłi istiꝰ.
in qua orantib et credentibus
usq hodie beneficia prestantur
Onuir rex a uiro dei euñgelicis
ad pͥme imbutus doctrinis. et
hoc ysenti miraculo in fide fir-¬
mit̾ ⁊ fortatus. nil moratus in
uia. nil dubitans in fide. s ma¬
Qua alacritate animi. magna
sinatione itineris scissimum
uontificẽ remigiũ uidere ꝓpera¬
uit: ut illius sacratissimo mini¬
sterio sp̃u scõ oꝑante. in remis¬
sionẽ peccatoꝵ ⁊ spem uite eter¬
ne. catholici baptismatis uiuo

Expanded text:
saeculi salutem, totum se in sacras effudit preces, in divina fidens pietate, et dexteram cum signo crucis posuit super oculos caeci, dicens: Domine Jesu, qui es lumen verum, qui aperuisti oculos caeci nati ad te clamantis, aperi oculos et istius, ut intelligat populus iste praesens, quia tu es Deus solus, faciens mirabilia in coelo et in terra. Mox ille caecus lumine recepto, gaudens perrexit viam suam. In quo loco tempore sequenti a religiosis viris aedificata est ecclesia in testimonium miraculi istius, in qua orantibus et credentibus usque hodie beneficia praestantur tur rex a viro Dei evangelicis apprime imbutus doctrinis, et hoc praesenti miraculo in fide firmiter confortatus, nil moratus in via, nil dubitans in fide, sed magna alacritate animi, magna festinatione itineris, sanctissimum pontificem Remigium videre properavit, ut illius sacratissimo ministerio, Spiritu sancto operante, in remissionem peccatorum et spem vitae aeternae, catholici baptismatis vivo
Abbreviated transcription (Latin):
ui cum intellexisset a
comitatu: clamauit. S cẽ el
electe deo uedaste miserere il
et supernã pio pectore diligel¬
nius deposce potentiã: ut mee
subueniat miserie. Non aurũ
posco nec argentũ: s ut mͥ lum̃
pr sc̃tatis tue p̾ces restituat ocu¬
ur. Sensit itaq uir dei uirtutẽ¬

Expanded text:
ui cum intellexisset a comitatu, clamauit: «Sancte et electe Deo Vedaste, miserere mei et supernam pio pectore diligentius deposce potentiam ut meae subueniat miseriae. Non aurum posco nec argentum sed ut mihi lumen per sanctitatis tuae preces restituat oculorum». Sensit itaque uir Dei uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
stoforus: data sententia
iussit eum rex decollari.
Ante autẽ ꝙͣ a ministris
interficeretur. hanc orõnẽ
dnc̃ deus meus qui eduxi¬
sti me de errore ydolorum¬
a te peto presta mͥ: ut in
suerint corpus meũ. nõ
ingrediatur ibi grando
non mortalitas mala

Expanded text:
stoferus . et data sententia| iussit eum rex decollare . +antequam ministris interfi| ceretur hanc orationem deus meus| qui eduxisti me de errore ad te peto| praesta mihi et in suerint corpus meum.| non ingrediatur grando. non mor| talitas mala
Abbreviated transcription (Latin):
inniũ quidem
sc̃aꝵ solẽnita¬
tum dilectissi-¬
mi totus mun-¬
dus est particeps:
et unius fidei pietas exigit. ut
quicquid pro salute uniũsorũ
gestũ recolitur. cõmũnib ubm
gaudiis celebret᷑: uerũta men hi¬
dierna festiuitas p̃ter illã reuen
tiam. quã toto t̾rarũ orbe ꝓme¬
ruit. speciali et ꝓpͥa nr̃e urbis ex¬
ultatiõne uen̾anda est: ut ubi
exitus. ibi in die martyrii eoꝵ
sit leticie principãtus. Lcdrn¬
sti enĩ sunt uiri per quos eunͣ
es discipula u̾itatis. Isti sñt sc̃i
pr̃es tui. ueriq pastoies: qui te
regnis celestib inserendã. mł̾to
melius. młtoq felicius ꝯdidert
quã illi quoꝵ pͥmo studio meni¬
um tuoꝵ fundamenta locata st
E quib is qui tibi nom̃ dedit: ft¬
na te cede fedauit. Lectio iiͣi¬
sti sunt qui te ad hanc gl̾am ꝓ¬
uexerunt: ut gens sc̃a. ppłs electꝰ.
ciuitas sacerdotalis et regia: per
sacrã b̾̃i petri sedem caput orbis
effecta. latius p̾sideres religione

Expanded text:
nium quidem sanctarum solemnitatum, dilectissimi, totus mundus est particeps, et unius fidei pietas exigit ut quidquid pro salute universorum gestum recolitur, communibus ubique gaudiis celebretur. Verumtamen hodierna festivitas, prtiam quam toto terrarum orbe promeruit, speciali et propria nostrae urbis exsultatione veneranda est: ut ubi exitus, ibi in die martyrii eorum sit laetitiae principatus. Isti enim sunt viri per quos tibi es discipula veritatis. Isti sunt sancti patres tui verique pastores, qui te regnis coelestibus inserendam multo melius multoque felicius condiderunt, quam illi quorum studio prima moenium tuorum fundamenta locata sunt: ex quibus is qui tibi nomen dedit fraterna te caede foedavit. Isti sunt qui te ad hanc gloriam provexerunt, 322 ut gens sancta, populus electus, civitas sacerdotalis et regia, per sacram beati Petri sedem caput orbis effecta, latius praesideres religione
Abbreviated transcription (Latin):
um u̾o multitudo om̃is
in celũ clamore sublato:
ip̃m deum fateri. Postremum
cuncti cat̾uatim ad genua be-¬
ati uiri riiere ceꝑunt: fidelicer
postulantes ut eos faceret xp̃i-¬
anos. Nec cunctatus in medio
ut erat campo.cunctos impo¬
sita uniu̾sis manu cachecu¬
minos fecit: cũ quidem ad
ubi solent martyres ꝯsecrari.
uicisti in quit postumianus
galle uicisti: ñ utiq me. qui
martini sũ potius assertor. et
qui hec om̃ia de illo uiro ⁊ sci¬
ui semper ⁊credidi: s heremi¬
sas om̃s anachoritasq uicisti.
Nemo enĩ illoꝵ sicut martinꝰ
Q uester. immo nr̃: mortib
imꝑauit. Meritoq hunc sul
picius iste apłis ⁊parat et pro-¬
phetis: quẽ per om̃ia illis eẽ
asimilem. fidei uirtus ac uir¬
tutũ oꝑa restant᷑. S perge
queso: qnͣqͣm nichil mag¬
nificentius audire possumus.
Perge tamen galle: quod eti¬
am nunc de martino suꝑest

Expanded text:
um uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino supe
Abbreviated transcription (Latin):
aulus lapidauit: paulꝰ
lapidatꝰ est. Saulus
rp̃ianos uirgis affecit: paulus
no xp̃o qͥnquies quadragenas
una minus accepit. Saulus
persecutus est eccłam dei pau¬
lus sũmisus est in sporta. Sau
trat luyus rapax in stabula
petudis: subito factus est ⁊ ip̃e¬
ouis. Itaq quis iã desperet de
magnitudine crinuinis: aut de
humilitate gen̾is: Nan ip̃m
beatissimũ petrũ piscato ẽ cu¬
iubebat ñ dico procurator. sed
infimus obsonator: molo geni¬
bus prouolutis adorat impera

Expanded text:
aulus lapidavit; Paulus lapidatus est. Saulus Christianos virgis affecit; Paulus pro Christo quinquies quadragenas una minus accepit. Saulus persecutus est Ecclesiam Dei; Paulus submissus est in sporta. Saultrat lupus rapax in stabula pecudis, subito et ipse factus est ovis. Itaque quis jam desperet de magnitudine criminis, aut de humilitate generis? Nam beatissimum Petrum piscatorem jubebat, non dico curator, sed infimus obsonator, modo genibus provolutus eum adorat impera
Abbreviated transcription (Latin):
uũ et amicũ ẽẽ seruũ bonũ.
cum dicat iã ñ dico uos seruos.
quia seruus nescit quid faciat
dñs eius: Ita nomen astituit
amici ut auferat serui: ñ ut
in uno utrũq maneat: s ut
alterum altero decedente succe¬
dat. Qͥd ẽ hoc; Ita ne cũ p̾cepta dñi
fet̾imꝰ serui ñ erimꝰ: ita ñ tẽser¬
quis potest ꝯtradicere u̾itati
que ait. iam ñ dicã uos seruos:
Et cur hoc dix̾it docet: quia ser¬
nus inquit nescit quid faciat
dñs eius. Numqͥd nã seruo¬
suo bono et probatt. dñs eius
ñ etiam sua secreta ⁊mittit:
uid est gͦ quod le.¬

Expanded text:
t amicum esse servum bonum, cum dicat, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus? Ita nomen constituit amici, ut auferat servi; non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero decedente succedat. Quid est hoc? Itane cum praecepta Domini fecerimus, servi non erimus? Itane tunc serquiquae ait: Jam non dico vos servos? et cur hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Nunquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam sua secreta committit? Quid est ergo quod
Abbreviated transcription (Latin):
renouat᷑ de die in diẽ. Itas li¬
cut immortalitatẽ carnis ⁊ s¬
lutẽ aĩaꝵ futurã expectamus
qͣmuis iam pignore accepto
ui facti ẽẽ dicam̃: ita omns
sitiam q̃cũq unigenitꝰ audi¬
Iir a pr̃e futurã sꝑare debemus:

Expanded text:
renovatur de die in diem . Itaque sirenovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemu
Abbreviated transcription (Latin):
fectũ est: quod ex parte ẽ eua¬
cuabitur. Ibi quippe dicit nunc
scio ex parte tunc autẽ cogno¬
scam sicut et ego cognitꝰ sumꝰ
et nunc per speculũ in enigmi¬
te: tunc autẽ facie ad facien
Nam et ip̃e apłs saluos nos
cit factos per lauacrũ regeneu¬
tionis: qui tamen alio loco spe
inqͥt salui fcĩ sumꝰ. Spes autẽ
que uidetur: ñ est spes. Qͤd enĩ
quis uider quid sperat: Si aut
i ergo nũc tempus est fi¬
dei. salus autẽ aĩaꝵ met¬
ces est fidei: quis dubitet in fĩd
que per dilectionẽ operatur. pe-¬
agendum diem: acq in fine
diei recipiendam eẽ mercedem
Non solum redemptionẽ ior¬
ris nr̃i. de qͣ dicit apłs paulus
de qͣ dicit apłs petrus: utrisls
enĩ rei felicitas isto tempore at¬
q in ista mortalitate in he po¬
tius habet᷑ qm in re tenet᷑. ue¬
rum hoc int̾est quod ext̾ior hõ
nr̃. idest corpus ad huc corrupl¬
tur: int̾ior autẽ idest aĩa ian

Expanded text:
fectum est, quod ex parte est evafectum est, quod ex parte est evacuabitur . Ibi quippe dicit: Nunc scio ex parte; tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si auti ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait dñs: uos autẽ dixi a¬
micos quia om̃ia quetũq au¬
diui a pr̃e meo nota feti nob̾.
Quis enĩ audeat affirmare uł
credere. ullũ hominũ scire om̃i¬
a quetũq a pr̃e audiuit uni¬
genitus filius: qͣndo ne hoc
quidem quisqm capit quomͦ
audiat a patre ullũ uerbũ: cũ
ip̃e sit patris unicũ u̾bũ: Qͥd
quod aliqͣnto post in hoc ip̃so
tamen sermone. quẽ post cenã
ante passionẽ ad discipłos habu¬
it. multa inquit habeo uobis
dicere: s ñ potestis illa portare
mͦ: Quo gͥ pacto intellecturi su-
mus: om̃ia eũ nota fetisse disci¬
płis. quetũq audiuit a patre
cũ propt̾ea quedã młta nõ di¬
cat. quia scit eos m portare nõ
posse: Ubi nimirũ quod factu¬
rus est fetisse se dicit: qui a ea
os. nec ait fossuri st̾ uelut p̾teri-¬
ta dicens. et ea tamen futͣa pre-¬
dicens. ita et hoc loco ait oĩa
se nota fecisse discipłis: que se
nouit nota ẽẽ facturũ in illa
plenitudine scientie de qͣ dicit

Expanded text:
 dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellectmus omnia eum nota fecisse discipulis quaecunque audivit a Patre cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, quia ea os ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit
Abbreviated transcription (Latin):
i si fecitis que ego p̾cipio
nolis: Magna dignatio. Cũ
senus bonus eẽ ñ possit. nisi
p̾certa dñi sui fec̾it: hinc ami¬
cos suos uoluit intelligi unde
boniserui possunt probari. S
nt dixi ista dignatio est: ut
dñs quos nouit seruos suos
am ut sciatis ad serui
officium pertinere p̾cep-¬
ia sui dñi facere: alio loco ser¬
uos utiq obiurgat dicens. Qͥd
n facitis que dico: Cũ g dici¬
us inquit dñe: iussa faciendo
quid dicatis ostendite. Nõne
seruo obedienti ip̃e dicturus
est euge serue bone qm in
pusis fiusti fidelis. supͣ młta
le ꝯstituã intia in gauonĩ
dmi tui. Dotest gͥ ẽẽ seruus ⁊¬

Expanded text:
tis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit intelligi, unde boni servi possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, am ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid non facitis quae dico ? Cum ergo dicitis, inquit, Domine; jussa faciendo, quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est, Euge, serve bone, quia in paucis fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui ? Potest
Abbreviated transcription (Latin):
otestas enĩ erat in mani
b xp̃i. Panes autẽ illi
qͥnq. quasi semina erãt: ñ qui¬
dem t̾re mandata. s ab eo qui
t̾ram fecit multiplicata. Hõc gͦ
admotũ ẽ sensib qͦ erig̾et᷑ mens: ⁊
exhibitũ oculis ubi exerceret᷑ ĩtel¬
lectus. ut inuisibilem deũ per
uisibilia opera miraremͣ: et erec¬
ti ad fidem. et expurgati per fidẽ:
etiã ip̃m inuisibilit̾ uidere cupe¬
remꝰ: quẽ de reb uisibilib inui¬
sibilẽ nosceremꝰ. Nec tam̃ suffi

Expanded text:
otestas enim erat in manibus otestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque, quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisi
Abbreviated transcription (Latin):
opera: et ad intelligendũ deum
de uisibilib ammonẽt huma¬
nã mentẽ. Quia enĩ ille ñ est
alis substantia que uideri ocu¬
us possit. et miracula eius quib
totum mũdũ regit. uniu̾samq
creatam ãministrat assiduitate
uuiluerunt. ita ut pene nemo dig¬
netur attendere opera dei mira ⁊
stupenda in quolibet seminis
g̃no: secundũ ip̃am suã mise¬
ncordiam seruauit sibi quedã
que fac̾et oportuno tempore pre¬
ter usitatũ cursũ ordinẽq nat̾e:
ut ñ maiora s insolita uidendo
stuperent qͥb cotidiana uiluerãt.
ais enĩ miraculũ .xͣ.¬
est gubernatio totius
mundi. qͣm saturatio qͥnq mi¬
liũ hominũ de qͥnq panib. et
tamen nemo hec mirat᷑. Illud e¬
nim mirant᷑ homines: ñ quia
maius est. s quia rarum ẽ. Qs
enim et nũc pascit uniu̾sum
mundũ: musi ille qui de paucis
granis segetes creat creat: fẽcit
ergo quomͦ d̾s. Unde enĩ mul¬
tiplicat de paucis gͣnis segetes:
inde in manib suis multiplica¬

Expanded text:
um de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
ud iã tibi demonstͣturus est: a
quo queris agnoscere qͦd uidisti.
Auos ille oculos habet: alios tu.
Nõne similit̾ apices uidetis:
sed ñ similiter signa cogno¬
scitis. Tu ergo uides et laudas:
ille uidet. laudat. et legit. ⁊ in¬
telligit. Quia gͦ uidimus. quia
laudauimus: legamꝰ. et intel¬
ligamꝰ. Dñs in monte. Multo
magis intelligam: quia dñs ĩ
monte. u̾bum est in alto.

Expanded text:
ud tibi demonstraturus est, a ud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bi uerbum nobis est. Lco .xii.
oc gͦ miracł̾m sicut audi¬
uimꝰ qͣm magnum sit:
queramꝰ etiã qm profundũ sit.
Non tantũ eius superficie deles¬
temͣ: s etiam altitudinẽ perscru-¬
temur. Habet enĩ aliquid intus:
hoc quod miiamͣ foras. Uidimꝰ.
expectauimꝰ magnũ quiddam
pclarũ quiddã. et om̃ino diui¬
nũ: quod fieri nisi a dõ ñ possit.
Laudemꝰ de fc̃o frõrem. Sed quẽ¬
admodũ si litt̾as pulchias alicu¬
bi inspiceremꝰ. ñ nobis sufficeret
laudare scriptoris articłm. qm̃ e
am legeremꝰ quid nobis per illas
indicau̾it: ita fcm̃ hoc qui tãtũ
inspicit. delectat᷑ pulchritudine
fcĩ. ut admiret᷑ artificẽ. Qͥ autẽ
intelligit: quasi legit. Alit̾ enĩ
uidet᷑ ꝑictura: alit̾ uident᷑ litt̾e.
Picturã. cũ uideris. hoc est totũ
et legere. Etenim dicis cũ uid̾is
litteras: si forte eas ñ nosti le¬
gere. Quid putamꝰ ẽẽ quod hic
scriptũ est: Int̾rogas quid sit:
cũ iã uideas aliquid. Aliquid ali¬

Expanded text:
Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam et omnino divinum, quod fieri nisi a Domino non possit, laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eaam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
Si sederis cenare ad mensã po-¬
ientis: ⁊sid̾ans intellige que
appomĩtur tͥ. et sic mitte ma-¬
num tuã: sciens qm̃ talia opor¬
t te p̾parare. Nam q̃ mensa
iptentis: nisi unde sumitur
quid est ad eã sedere. nisi humi¬
litͥ acredere: Et quid est ꝯsic̾are
et melligere que apponant᷑
tibi: nisi digne tantã grãm
coguare: Et quid est sic mit-¬
tere manũ ut scias quia tali-
i oportet te pparare: nisi quod
am dixi quia sicut pro nobis
Et aĩam suã posuit. sic et nos
elemus aĩas pro fr̃ib ponere:
Sicut enĩ ait etiã apłs petrus.¬

Expanded text:
Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia te oportet praeparare, nisi quod jam dixi, quia sicut pro nobis Christus animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere? Sicut enim ait etiam apost
Abbreviated transcription (Latin):
ñs ac redemptor nr̃ ule¬
nera superbie nr̃e sanare desite¬
rans: et ip̃e cũ in forma di essec
forma hominis accepta. humili¬
auit semetip̃m factus obediens
usq ad mortẽ: et nos quaq li
culmen uere sublimitatis ꝯscen¬
dere uolumꝰ. iter humilitans al

Expanded text:
 ac redemptor noster, vulnera superbiae nostrae sanare desiderans, et ipse cum in forma Dei esset, forma hominis assumpta, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem: et nos quoque, si culmen verae sublimitatis conscendere
Abbreviated transcription (Latin):
totũ corpus tuũ lucidũ erit.
si autẽ neqͣm fu̾it: etiã corpꝰ
tuũ tenebrosum erit. Si inqͥt
pura rectaq intentione que
potes agere bona studueris. lu¬
cis profecto sunt opera q̃ facis.
etiam si corã hominib imper¬
fectionis aliquid habere uide-¬
ant᷑. qm̃ diligentib deũ om̃ia
cooperantur in bonũ. hiis qui
scd̃m ꝓpositũ uocati st̃ sancti.
Si autẽ peru̾sa est intentio q̃
p̃cedit: prauũ est om̃e opus
quod sequit᷑: qͣmuis rectum
ẽẽ uideatur.

Expanded text:
totum corpus tuum lucidum erit. Si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum tenebrosum erit. Si, inquit, pura rectaque intentione quae potes agere bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiamsi coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam diligentibus Deum, omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Si autem perversa est intentio quae praecedit, parvum est omne opus quod sequitur, quamvis rectum esse videatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Dedit illi non ignarum
esse misterii quod uemo
principum siuius sc̨culi
agnouit. Nuic deniq datũ
est quod multi reges et
prophete cũ uellent uidere
non uiderunt. audire et
non audierunt: non solũ
Uidere et audire sed etiaui
portare deducere amplecti
deosculari. nutrire et custo¬
dire.

Expanded text:
dedit illi non ignarum esse mysterii, quod nemo principum hujus saeculi agnovit: cui denique datum est quod multi reges et prophetae, cum vellent videre, non viderunt; audire, et non audierunt; non solum videre et audire, sed etiam portare, deducere, amplecti, deosculari, nutrire et custodire.
Abbreviated transcription (Latin):
nera ⁊ ad sepulturas qͦꝵ¬
libet scõꝵ angłos aduenisse. ⁊
ad exsequias eoꝵ obsequia p̾sti-¬
tisse: nec non et aĩas electoꝵ us-¬
q ad celos cũ ymnis ⁊ laudib
detulisse: ubi et utriusq sexus
chori cõmemorant᷑ frequenter
auditas laudes cetinisse: intẽ¬
rea et quod perspicãtius ẽ. mł¬
to ñnũqͣm lũmine eosdẽ res¬
plenduisse: insuper et adhuc

Expanded text:
nera et ad sepulturas quorumlibet sanctorum angelos advenisse, et ad exsequias eorum obsequia praestitisse, nec non et animas electorum usque ad coelos cum hymnis et laudibus detulisse, ubi et utriusque sexus chori commemorantur frequenter auditi, laudesque cecinisse, interea et quod perspicacius est, multo nonnunquam lumine eosdem resplenduisse, insuper et adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
ui dicto obediens. atq
signũ uiri dei fugiens.
rapidoq cursu ad latebras re.¬
means: in eadem insula ulte.¬
rius nusqͣm ꝯparuit. Sicq
eandem insulam per orationẽ
beati uiri amandi: om̃pe deug
ab imminenti liberauit pen¬
culo. Hoc initiũ signoꝵ eius.
ad nos multoꝵ fama uolita¬
dis eũ sermonib irrets.
ut qͣntotius de monasterio qͣ¬
deretur. et rursus assumeret
secularẽ habitum. Cũq huis
atq huiuscemodi persuasione¬
b animũ illius conaretur enl¬
tere: obtestans nisi citius assi-¬
sum daret. ut de monasterio
hereditate: respondisse fertus
modo ut xp̃o militẽ permitte
icqz in eodem permanens
desiderio: relicto solo parẽ¬
tibq. turonos ad sepulchrum
scĩssimi petiit martini. Ibiq
prostratꝰ. et ꝓfusis in oratione
uberrime lacrimis: ex toto cor¬
de petiit affectu. qͣtinus uir sas¬
ctus matione sua apud deum
obtinere mereret᷑. ut numqͣm
eũ dñs ad solũ ꝓpriũ remeals¬

Expanded text:
ui dicto oboediens atque ad signum viri Dei fugiens rapidoque cursu ad latebras remeans, in eadem insula ulterius nusquam conparuit. Sicque eandem insulam per orationem beati viri Amandi omnipotens Deus ab inminenti liberavit periculo. Hoc inicium signorum eius apud nos multorum fama volitandis eum sermonibus inretire, ut quantotius de monasterio egrederetur et rursus saecularem adsumeret habitum. Cumque his atque huiuscemodi persuasionibus animum pueri conaretur evertere, addensque, nisi citius adsensum daret, ut de monasterio hereditate, respondisse fertur:modo, ut Christo militem, permitte'. 4. Sicque in eodem permanens desiderio, relicto solo parentibusque, Turonis ad sepulchrum sanctissimi petiit Martini, ibique prostratus, profusis in oratione uberrime lacrimis, ex toto cordis petiit affectu, quatenus vir sanctus oratione sua apud Dominum obtinere mereretur, ut numquam eum Dominus ad solum proprium remea
Abbreviated transcription (Latin):
per te percepisse felicitatem.
serit diuina miseratio: tu a
ne inflem᷑ adsit tuitio. Et si
ra temptationis: ne labam᷑
p̾sens sit tua sca miseratio¬

Expanded text:
per te percipere felicitatem. serit ad nos divina miseratio tua, ne inflemur adsit tuitio. Et si el tentatio ne labamur, praesens sit tua sancta orati
Abbreviated transcription (Latin):
ta deniq utriusq sexus et eta¬
tis turati st̾ homines: omni
magnificentia deo laudes. den
gr̃as. et beatissimo patri bene-¬
dicto in ꝯmune referentes. Ta-¬
ta siquidem perfecta dei operati-¬
one: liqͥdo cunctis patuit. qͥa
nr̃ benedictꝰ inter missarũ so¬
lennia p̾sens fuit.

Expanded text:
ta denique utriusque sexus et aetata denique utriusque sexus et aetatis curati sunt homines: omni magnificentia Deo laudes, Deo gratias et beatissimo P. Benedicto in communi referentes. Tanta si quidem perfecta Dei operatione liquido cunctis patuit, quia noster Benedictus inter missarum solemnia praesens fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ta que benedictus pat̾ dicẽda
p̾ceperat. eis per ordinẽ retulit.
Qui om̃i corpore t̾re deflexo
adorantes letabundis animis.
laudes innumeras deo ⁊ proui¬
sori suo retulerunt unanimi
deuotione: ne quid inꝯgruũ
aduenientis aspectus offend̾et.
quisqz studuit se procurare .uiͣ¬
uã qͣm enĩ spetialit̾ cũ
sui p̾sentiã fr̃ib postu¬
landã ignosceret. qui in dñicis
eis p̾ceptis persistentib saltẽ
ne ad modicũ quidem usq ab¬
esset: tamen ad declarandã
sue uirtutis potentiã ⁊munẽ¬
q cunctoꝵ letitiam. sese p̾sen¬
tem demonstrauit yet diuine
operationis efficatiam . uiii.¬
am aliud magni semper¬
uolunt uidere. uel cogno¬
scere cuncti credentes: accidit ut
post rentationẽ sc̃i euͣngelii om-¬
nes quicũq aliquo molestabã¬
tur in⁊ modo. quosq sacre ba¬
silice retentabant limina. cun
optate sospitatis muñe qͥsq
repedaret ad propria. Sexagĩ¬

Expanded text:
ta quae Benedictus Pater dicenda ta quae Benedictus Pater dicenda praeceperat, eis per ordinem retulit. Qui omni corpore terrae deflexo adorantes, laetabundis animis laudes innumeras Deo et provisori suo retulerunt unanimi devotione: et ne quid incongruum advenientis aspectus ostenderet, quisque se studuit procurareuam enim specialiter cum sui praesentiam fratribus praestolandam innotesceret, in Dominicis eis praeceptis persistentibus saltem ne ad modicum quidam usquam abesset; tamen ad declarandam suae virtutis potentiam, communemque cunctorum laetitiam, sese praesentem demonstravit per divinae operationis efficaciam. am aliquid magni se vel videre vel cognoscere cunctis credentibus, accidit ut post recitationem sancti Evangelii, omnes quicunque aliquo molestabantur incommodo, quosque sacrae basilicae retentabant limina, cum optatae sospitatis munere quisque repedaret ad propria. Sexagin
Abbreviated transcription (Latin):
persoluere modulationẽ. iiii.¬
mmirans itaq quis iste
foret qui sibi hec impe¬
rando depromeret:ueatissimus
ad eũ ne mireris inquit ob pre¬
sentiã quã perspicis mei: certis¬
sime sciens me frẽm benedẽm
uocari. p̾sulem ac defensorem
huiꝰ ꝯstitutũ loci. fratrib et e¬
nim ex me salutes dicito in cõ¬
uentu generali: et ad celebrati-¬
onẽ misse solẽnem sint prescii.
quia in exsecutione nocturnał
officii psallentibz eis adesse p̾-¬
sens nequiui.
amq fratri aimerico in
partib britannie obeun-¬
te. ueniã delictoꝵ a dño obti-¬
nui: atqz de faucib inimici
eripiens. perennis uite sedib
feliciter sublimaui. Cognos¬
cant igitur te fatente qui a¬
postqͣm deo disponente corpo¬
ris mei presentia a partibz eois
in hiis occiduis oris tͣnsuecta
est. nullum eorũ damna pas¬
sum fore: s et̾ne quietis mu
adstantis simul et col¬
loquentis ablata est. Ut uero
a sompno experrectis. idem so

Expanded text:
persolvere modulationem. Adpersolvere modulationem. Admirans itaque quis iste foret qui sibi haec imperando depromeret, beatissimus ad eum: Ne mireris, inquit, ob praesentiam quam perspicis mei, certissime sciens me fratrem Benedictum vocari praesulem ac defensorem hujus constitutum loci. Fratribus etenim ex me salutes dicito in conventu generali, et ad celebrationem missae solemnis sint praescii, quia in exsecutione nocturnalis officii psallentibus meis prase nequivi. Namque fratri Aimerico in partibus Britanniae abeunti, veniam delictorum a Domino obtinui, atque de faucibus inimici eripiens, perennis vitae sedibus feliciter sublimavi. Cognoscant igitur te fatente, postquam disponente Deo corporis mei praesentia, a partibus Eois in has occiduas oras transvecta est, nullum eorum damna passum fore aeternae quietis, sed sio astantis simul et colloquentis ablata est. Ut vero s somno experrectis, idem son