comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na inquã ad hoc uidelic& suꝑ candelabrũ posita:
& iste suꝑno amore non uehemñt̃ arsit An
& iste cũ uerbo & opere tũ signoꝵ splendore
non reluxit: Est igit᷑ lucerna: sed qua li ter
eundẽ pceptorẽ suum immo & dnm legiones mo¬
nachorũ decentius appellabunt : dñm inquã.
Siquidẽ & helias dictus est dñs hęlisei: Ergo
pirtatis eͣffectu. uocetꝰ lucerna: Sedquasipa¬
rum est. Uocet᷑ &iã stella: Non tam̃ qualis¬
cũq sed talis quae erudiens multos adiustitiã
refulgeat iuxta illud danihelis in ꝑpetuas at̃¬
nitates. Aocet᷑ & iã Solquia fulgebit ut sol.
Uocet᷑ etiã angłs: quialegẽ requirunt exore
tius. Postremo uideant & guideant quam
quẽ ds̃ ad eobene dixit in omĩ benedictione
spiritali : & ꝑquẽ tanti bene dictionẽ he¬
reditate possidebunt. Fate enim qđ eiꝰdẽ
patris dilectorib: adõ plac& taliuo cabulo cen¬
seri qđ solet maxime post diuinũ nom̃ in ore

Expanded text:
na, inquam, ad hoc super candelabrum posita, na, inquam, ad hoc super candelabrum posita, et iste superno amore non vehementer arsit? An et iste, cum verbo et opere, tum signorum splendore non reluxit? Est igitur lucerna. Sed qualiter eumdem praeceptorem suum, imo et dominum legiones monachorum decentius appellabunt? Dominum, inquam, siquidem et Elias dictus est dominus Elisaei. Ergo pietatis affectu vocetur lucerna. Sed quasi parum est, vocetur etiam stella. Non tamen qualiscunque; sed talis, quae erudiens multos ad justitiam, refulgeat, juxta illud Danielis, in perpetuas aeternitates. Vocetur etiam sol, quia fulgebit sicut soVocetur etiam angelus, quia legem requirunt ex ore ejus. Postremo videant et gaudeant, quam quem Deus adeo benedixit in omni benedictione spirituali. Et per quem tanti benedictionem haereditate possidebunt. Fateor enim, quod ejusdem patris dilectoribus adeo placet tali vocabulo censeri, quod solet maxime post divinum nomen, more
Abbreviated transcription (Latin):
de centurionis fidẽ om̃i ifrahel p̃tulit: qui ad
serui curationẽ solã eiꝰ iussionẽ sufficere nondu¬
bitauit. Haec exterius inseri quorundã tepiditas
qđ inter plurima suꝑnimuneris harismata ad pri¬
me disertus fuerit. & quod mona chorum regulã
luculepto sermope & discretione praecipua scripse¬
rit. lȩtabundiss aurib eoꝵenarrat. Laetabundis inqũ
quia grande gaudiũ quibq sanasapientib hoc af
constituit. quẽ ad ꝓmulgandã caelestis disciplina
legẽ. dignũ & idoneũ totus mund̃ agnoscat.
Gaudent eroo. & quasi p̃uiũ sequentes deeius nut
pendunt. & cordis aciem ineũ desigunt. Gaudens
quia ꝑ riꝰ magisteriũ ad cxlestis militie tyrociniũ
sunt ad sciti. Sperant se subeius ducatu militantes.
seadipisci confidunt. Adhanc itaq lucernã quasi
incaliginoso uite huiꝰ stadio micantẽ subinde res¬
piciunt .& in ipsa uident quo gressũ oꝑis tendañ.
lucerna igit᷑ est beatissimus BE NE DiCTUSlucer¬

Expanded text:
 Centurionis autem fidem omni Israeli praetulit : qui ad servi curationem solam ejus jussionem sufficere non dubitavit. Haec exterius inseri, quorumdam tepiditasquod inter plurima superni muneris charismata, apprime disertus fuerit; et quod monachorum regulam, sermone luculento, et discretione praecipua scripserit, laetabundis auribus eorum narrat. Laetabundis, inquam, quia grande gaudium quibusque sanum sapientibus hoc affconstituit, quem ad promulgandam coelestis disciplinae legem, dignum et idoneum totus mundus agnoscat. Gaudent ergo, et quasi praevium sequentes, de ejus nutu pendent, et cordis aciem in eum defigunt. Gaudent, quia per ejus magisterium, ad coelestis militiae tirocinium sunt asciti. Sperant sub ejus ducatu militantes, e adipisci confidunt. Ad hanc itaque lucernam, quasi in caliginoso vitae hujus stadio micantem, subinde respiciunt, et in ipsa vident quo gressum operis tendant. Lucerna est igitur beatissimus Benedictus. Lucer
Abbreviated transcription (Latin):
lata omni ancipiti sententia. quae suꝑ corporibus
discernendis du animos eorum occupauerat. ple¬
bes cinomannicae adcorpus scãe Scolas licat¬
se salubriter uesterunt. Quod summa celeritate
leuatum Imponentes scapulis. cum gaudio ad pro¬
prium locum depostaruntIbiq magnis sump¬
tibus aedificata basilica. & ordinatis quaeq errnt
Necessaria feminis dõ seruientibus. Infra breue spa¬
tium temporis. plurimȩ. Nobilium feminarum in
eodem monasterio aggregatȩ sunt quae se dñi ser¬
uitio relicto saeculo manciparunt: Sed & ipsum
monasterium usq runc magnis miraculorum illus¬
trationibus ad nõ honoratur:: At uero mummolus¬

Expanded text:
lata omni ancipiti sententia quae super corporibus lata omni ancipiti sententia quae super corporibus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponentes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata est ecclesia, et ordinatis quaeque erant necessaria feminis Deo servientibus infra breve spatium temporis plurimae nobilium feminarium in eodem monasterio aggregatae sunt, quae se relicto saeculo Domini servitio manciparunt. Sed et ipsum monasterium usque nunc magnis miraculorum illustrationibus a Domino honoratur. Corpus s
Abbreviated transcription (Latin):
modo mox ut mortui mortua tetigere ossa
iacentis: per mortuum mortuo uita reddita
est. Si militer autem eis placuit. ut penes mi¬
nora mortuae puellȩ corpus poni deberet
Osautem ut demonstraret germa nos esse qui
ferebantur merito quem ad modum carnis ura
ꝓcreatione uno eodemq tempore patres meri¬
to pares esse uoluit inmine culo. Ita ut eadem
hora puella ab officio funeris surgeret. & quȩ
aflentibus amicis postabatur ad tumulum. hisdẽ
gaudentibus redir& domum. Artiquum
Namq inusitatumq post HELISEI actum. renoua¬
tum hic constat miraculum. quia omnipotentis
dĩ manus ut demonstrar& beatum BENTDIC TU
nec nouis nec antiquis patribus imparem merito
parem illum extulit ꝓph&arum operibus
Compl&urq ueridica uox ueritatis. ꝓmittentis
uicrediderit in me opera quae ego facio & ipse¬
faci&. Omnes igitur la&is animis magnisq uoci¬
bus benedicebant dñm. quique sibi occulta fuerant

Expanded text:
modo mox ut mortui mortua tetigere ossa modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut demonstraret B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis promittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet . Omnes igitur laetis animis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae sibi occulta fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
BENIDic Tum. Itaq miromodo coeperunt se ner ui
diu contracti extendere. & aridi diu meatus uenarũ
sanguinis inundatione humectariAtq ita dõ uo¬
lente accepto robore la&us suꝑ pedes constitit. &
curatori suo magnis uocibus benedixit. Qui locus
actenus basilicam r&in& dño inhonore beatibENI¬
iss&. aliud prediolum ad eunt mille quingentis fer¬
me passibus amonasterio adquem tendebant distan
quantulum eis requiescere placuiss&. obuiam eis
quidam caecus factus est. Qui magno imp&u fero¬
citer facto. spostam quabeati uiri cinis portabatur
apprehendit. Quem uir dñi Argultus moderata
studuit correptione castigare. atq ab illicita pre¬
sumptione reuocare:Sed ille quemlumer
amissum contristabat. respondit se nullomodo ab
ea diuelli. Nisi quam primũ lumen reciper&
Pronuntiauitq se tantae fidei esse. ut quicquid sc̃s
BENTDiCTUS p&er& annuente sibi dño tribuere
magnitudine prestare uidebatur. Miro que

Expanded text:
Benedictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi Benedictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione humectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus benedixit. Qui locus hactenus Basilicam retinet Domino in honore B. Beneisset, aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo tendebant distantquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, respondit, nullo modo se posse ab ea divelli nisi quamprimum lumen reciperet; pronuntiavitque se tantae fidei esse, ut quidquid peteret S. Benedictus, Domino sibi annuente tribuere magnitudine praestare videbantur, miroque
Abbreviated transcription (Latin):
ut sibi pul quidem obess&. ꝑsecutoribus uero eorum
omnem facultatem se lnuemendi auferr&. sicq famuli
igitur quamuis laboriose. salubriter tamen canto con¬
fecto itinere. inprediolum quodlam bonodium no¬
mine. situm inpago aurelianensi diuesterunt lassitudi¬
ne cogente: Iri quo loco cumpaulisꝑ indulgerent
qui&i. ecce quidam sine oculis materno fusus utero ad¬
uenit. magnisq uocibus oris acfidei scm̃ interpellabat.
uti quae natura negauerrt sibi lumina prestar&
caligine cęcitatis. lumen sibi diunegatum coepit aspi¬
cereꝰ. & datorem illius simulq beatum BENEDIC TUMA
diumitati huic miraculo aliudineodem loco adiungere.
ut quantae scĩtatis ess& cuius emis postabatur osten¬
der&. Namq debilis quidam. quierectus ire
Nequibat. ꝑ terram rependo setrahens. ut pote qui om
nium membrorum officio destitutus erat aduenit. im¬
plorans auxilium ab omnipotente dõ ꝑfamulum illius

Expanded text:
ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se inveniendi auferret: sicque famuli igitur quanquam laboriose, salubriter tamen tanto confecto itinere in praediolum quoddam diverterunt Bonodium nomine, situm in pago Aurelianensi lassitudine cogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus utero advenit, magnisque vocibus oris ac fidei sanctum interpellabat, ut quae natura negaverat sibi lumina praestarecaligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius simulque B. Benedictum Divinitati huic miracu o aliud in eodem loco conjungere, ut quantae sanctitatis esset cujus corpus portabatur ostenderet. Namque debilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotente Deo per famulum illius
Abbreviated transcription (Latin):
sissimas margaritas. Interca illis celeriter repedantib¬
iamq horas finium suarum attingentibus. uox allata
diuinitus ꝑalta silentuanoctis prohibuit eos moras in¬
nectere in eundo. Eademq hora papam romanũ
quidam assistens talia compellere uisus est. Curte
piger somnus teporibus pressis negat stratibus relictis
custodiam tuae habere ꝓuintiae. Et quare dimis¬
sis publicis utilitatibus propriis implicaris: Namq
ut quod dico palam sit. Noueris te magnorum uirorũ
huc aduentantes. illuc ferunt humanda. His auditis
aecepta. ftrmidantes alicuius in commoditatis tristem ac¬
cessum. aspiciunt recro. uidentq se subsequi ab hostibus
uncque timoris terraeque consternati. rogibant eum qui
suorum famulorum corpora eis reuelare dignatus est. ut
ea illis adlocum destinatum deferre preciper&. Quorũ
precibus diuimȩ pietati annuere libuit: Nam omni¬
potentis potentia tenebnrrum densitate ita eos occuluit

Expanded text:
sissimas margaritas. A Romani sissimas margaritas. A Romani jamque oras finium suarum attingentibus, vox alta divinitus per alta silentia noctis prohibuit eos moras innectere in eundo. Eadem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum huc adventantes, illuc ferunt humanda. His auditis accepta, formidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se subsequi ab hostibus: tuncque timore pleni terraeque consternati, rogabant eum qui suorum famulorum corpora eis revelare dignatus est, ut ea illis ad locum destinatum praeciperet deferre: quorum precibus divinae pietati annuere libuit. Nam omnipotentis potentia tenebrarum densitate ita eos occuluit,
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta inueniens ꝓsperatori itmeris sui grates innumeras
rependit. Namq locum adiens. loculum ibidem
Iniuenit. exterius quidem uilem. Interius autem reti¬
nentem magni precii margaritas. Proforibus autẽ
p&rae scilic& suꝑpositae. prefixa erant notamina.
quorum interuis busta icebant: Hissicut dii optauernt
inuientus pate sacto alatere. euacuatoq locello thesauria
anuenus . cainius spor tellic conclusit sinu o gnas sp̃osta
as demus penesnos quasi noua hab&ur  Qtibus patoa¬
tis omnibus. improuuisae assunt socii quos supra r& ulit
a cinomannica urbe profectos quaerentes & ipsi non aque¬
sita diubenedictione frustrati: Tumneq primum sibim&
mutuo pacefãcere sui itineris causam quia scilic& & ip̃si
reuelatione diuina commoniti. ad corpus beatae Sco¬
Lasticat ierant deferendum. Moxq cumfestinatione
retro gradum iter arripientes festinato simul regredi cur¬
rebant. postantes quas inuenerant dono diumo pretio¬

Expanded text:
cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae praefixa erant notamina, quorum interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova habetur. Quibus patratis omnibus improviso adsunt socii, quos supra sermo retulit a Cinomanica urbe profectos, quaerentes et ipsi non quaesita diu benedictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefecere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad corpus B. Scholasticae ierant deferendum: moxque cum festinatione retrogradum iter arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretio
Abbreviated transcription (Latin):
iuuq hn &as propin quare pspȩxeris icane admoilio subac
qnig quies prot da cel aẽ eti acltum linquens xeudo subaeris
qe indefessus speculator adesto: Cumq solituelmis
huius locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris
nuei montis instar naotato cestissime locum nPIamque
ibi inueniendum est. unde tuae curae finis imponatur
ardens autem desiderio primo qui&is somno ꝓcepto.
stratu sese excutiens preceptorum senis haud segnis exe¬
cutor extitit. Namq predictȩ solitudinis plagam
respiciens: conspicit eminus locum lumine claro mican¬
tem ceu cumluminaribus facibusq densis locus aliquis
ꝑfusus illustratur: Quibus uisis reuerendos heros.
gaudio amplissimo repl&us. mundi gubernatori. & sȩ¬
culorum rectori benedicens inhisdem laudibus noctis
terminum expectabat. Quicum diu prestolatus affu¬
iss&. solisq globus Necdum iubare suo mundi spatia
ampla compler&. ad locum intrepidus properat.
cuius notator extiterat: Ibiq sicut longe optauerat

Expanded text:
as propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi inveniendum est unde tuae curae finis imponaturardens autem desiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat
Abbreviated transcription (Latin):
incedens: Tanta nãque utriusq linguȩ peritia
sungebatur. ut quos cũque libros eolicos in ma¬
nibus acciper&. latine sine offensione trans¬
curre r&: Iterũq latinos at tico sermone rẽ¬
leger&. ut crederes hoc eẽ conscriptũ. qđ os
eius in offensa uelocitate fundebat. Ueredut¬
rim catholicã hominis ustius scientiã: sanã doc¬
bilis perstitit fidei firmitate. Nãcer tissima
ignorantiȩ inuidiȩ uemorbo languentes dess¬
piunt : qui eũ de uiasse acatholicȩ a eccle idest
non ẽ qui suscit& eã. Vbi ad terrendos iubo¬
cos at que incautos. & quia ds̃ iustus nt uuildes
subdens iste dixerit doctor udeniter les
cu omia possias suscitare uurginẽ non potes

Expanded text:
incedens. Tanta namque utriusque linguae peritia incedens. Tanta namque utriusque linguae peritia fungebatur, ut quoscumque libros Aeolicos in manibus acciperet, Latine sine offensione transcurreret: iterumque Latinos attico sermone relegeret, ut crederes hic esse scriptum, quod os ejus inoffensa velocitate fundebat. Vere dixerim Catholicam istius hominis prudentiam, sanamque docbilis perstitit fidei firmitate. Nam certissime ignorantiae invidiaeque morbo languentes desipiunt, qui eum deviasse a Catholicae Ecclesiae, id est, non est qui suscitet eam. Ubi ad terrendos lubricos atque incautos, quia Deus justus sit judex: subdens ista, dixerit doctor, Audenter loquor, cum omnia possit Deus: suscitar
Abbreviated transcription (Latin):
ac dulcis: parata copia sermonũ ad quã cumq
partẽ uertit ingeniũ: Ut unde cũq in terro¬
gatus fuiss&: paratũ haber& eccũ petens sine
aliquã dilatione res ponsũ. Modo humilibus
sua uiter blanditur : modo superborũ colla confre¬
gt : modo derogatorib suis uicẽ neces saria mor¬
dacitate restituens modo uirginitatẽ predians
modo madrimonia casta defendens. modo uir¬
susi cerrtamina gloridsa collaudans : modo lap¬
sus indericis atqͦ monachis prauitatis accusanis
secttamen ubicũq selocus attulit. genaliu ax¬
empla dulcissima uarietate permis cuit
Sednonerat hoc suae uoluntatis: sed ut ita dicã
grauis sime necessitatis . ut ꝓbar& ea quȩ ascĩs pro¬
phetis ante scła predictast̃: tã grecorũ quã lati¬
noru & aliarũ gentiliũ lit teris contineri. Uere
totũ ex plicans. totũ exornans: & per diuer sa
dispositionũ genera dis sertus sẽꝑ & equalis

Expanded text:
ac dulcis, parata copia sermonum ad quamcumque ac dulcis, parata copia sermonum ad quamcumque partem vertit ingenium: ut undecumque interrogatus fuisset, paratum haberet et competens sine aliqua dilatione responsum. Modo humilibus suaviter blanditur, modo superborum colla confringit: modo derogatoribus suis vicem necessaria mordacitate restituens, modo virginitatem praedicans, modo matrimonia casta defendens, modo virtutum certamina gloriosa collaudans, modo lapsus in clericis, monachos pravitatis accusans. Sed tamen ubicumque locus se attulit, gentilium exempla dulcissima veritate permiscuit. Sed non erat hoc suae voluntatis, sed ut ita dicam gravissimae necessitatis: ut probaret ea quae a sanctis prophetis ante saecula praedicta sunt, tam Graecorum quam Latinorum, et aliarum gentium litteris contineri: vere totum explicans, totum exornans, et per diversa disputationis genera, disertus semper et aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
usq insemet ipsũ deuiris illustrib scripsit: ami¬
tatus tranquillũ. grecũq apolloniũ: ubi deser
refert Post catalogũ plurimorũ me quoq in
calce uoluminis quasi abortiuum & minimum
omniũ xp̃ianorũ posui: Quo mihi neces sefađ
iste libris apostolorũ. prõphetarũ que construc¬
nibus editis. immobilẽ catholicȩ turrĩ ecclesiae¬
tontra persidorũ iacula consũ mauit. Omnes
ue teristestamenti libros. ex hebreorũ scilicet co¬
daico stilo locutum. & iobiustũ arabico. in rom. ana
linguã utrũq auctorẽ perfecta inter pretatio¬
nemutauit : Matheũ nihi lominus. ex hebreo
fecit esseromanũ. Epłam quidẽ suã ad paulinũ
ex senatore presbiterũ mirificã destinauit : docens
quẽ ad modũ scripturas diuinas adhibita cura ꝑ¬
leger&. Ubi breuiter uirtutẽ uniu̾s cuius que
libri: ueteris & noui testamenti mirabiliter in¬
dicauit: Mira biliter planus: honefte doctus

Expanded text:
usque ad semetipsum de Viris illustribus scripsit: imiusque ad semetipsum de Viris illustribus scripsit: imitatus Tranquillum, Graecumque Apollinium: ubi de se ita refert: Post catalogum plurimorum, me quoque in calce voluminis quasi abortivum et minimum omnium Christianorum posui: quo mihi necesse fuitiste libris, Apostolorum, Prophetarumque constructionibus editis, immobilem Catholicae turrim Ecclesiaecontra perfidorum jacula consummavit. Omnes Veteris Testamenti libros, ex Hebraeorum codaico stylo prolocutum, et Job justum Arabico, in Romanam linguam utrumque auctorem perfecta interpretatione mutavit. Matthaeum nihilominus ex Hebraeo fecit esse Romanum: Epistolam quidem suam ad Paulinum ex senatore presbyterum mirificam destinavit: docens quemadmodum Scripturas divinas adhibita cura perlegeret: ubi breviter virtutem uniuscujusque libri, veteris et novi Testamenti mirabiliter indicavit: mirabiliter planus, honeste doctus,
Abbreviated transcription (Latin):
UT. milibus separatur contra meridianã plagam.
Accedens ad eiusdẽ urbis pontisicẽ cirillũ nõmine.
p̾etiit ut parro chiȩ quae beth leem fuerat sita. locũ
sibi habitan ditribuer&. Cuini mirb̾mor qđ deuote
betͥle em aduentantib uicinis uiris catholicis consu
monasteriũ. in quo substatuta ab apostolis regula
degens. coepit quod olimultũ cupierat cũ fratrib
habitare : & cũ eusebio cremonensi nobilituro cuiui
postu latione exgreco sermone quandã eplamtran¬
tulit in latinũ. In quo uero sciendũ hanc matirtinã
canonica l᷑ structione monasterio primitus institutã
ubi prȩdictus uir otiosus non fuisse credendus est
qui tantũ nobis intrans latione diuinȩe scrip¬
turȩ prestitit. ut adhebrȩorũ fontẽ pȩne non
egramus accedere : quando nos facun die suꝑ muł¬
ta cognoscitur ubertate satiasse. Plurimis libre
tante dignatus est. Inter cae tera ꝓfecto studioreᷤ
suorũ opuscula. ab eato petro sumens exordiuꝰ

Expanded text:
sex millibus separatur, contra meridianam plagam: accedensque ad ejusdem urbis pontificem Cyrillum nomine, petiit ut paroeciae, quae Bethleem fuerat sita, locum sibi habitandi tribueret. Cui nimirum mox quod devotione Bethleem, adjuvantibus vicis vicinis catholicis, construxit monasterium. In quo statuta ab Apostolis regula degens coepit, quod olim multum cupierat, cum fratribus habitare, et cum Eusebio Cremonensi nobili viro, cujus postulatione ex Graeco sermone quamdam Epistolam transtulit in Latinum. In quo vere sciendum, hanc matutinam canonicam functionem monasterio primitus institutam, ubi praedictus vir otiosus non fuisse credendus est: qui tantum nobis in translatione divinae Scripturae praestitit, ut ad Hebraeorum fontem pene non egeamus accedere: quoniam nos facundiae suae multa cognoscitur ubertate satiasse plurimis libristante dignatus est. Inter caetera profecto studiorum suorum opuscula, a beato Petro sumens exordium,
Abbreviated transcription (Latin):
huic incinomannica urbe apparuit uisio. ut scilic& ꝑgen¬
tes & ipsi ineandem prouintiam corpus trans ferrent soro¬
ris sci BeN dICII. Scolasiicȩ nomine. ut quos unus urnę
habebat: spatium simul trans ferendi ostenderentur. Cũ

Expanded text:
huic visioni in Cenomanica urbe apparuit visio, ut scilicet pergenhuic visioni in Cenomanica urbe apparuit visio, ut scilicet pergentes et ipsi in eamdem provinciam, corpus transferrent sororis S. Benedicti, Scholasticae nomine, ut quos unius urnae habebat spatium, simul transferendi ostenderentur. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
antistitis. quomodo ses acdõ dilectus BENIDIC IUS ago¬
ruis sui cursum inbeneuentana prouintia consummauert
Recor dansq quia isdem uenerabilis pater onrculo diumno
commonitus preuidensq futuros casus predixerit illid
monasteriũ funditus cuestendum. & quod ille spũalibus
oculis. iste patratũ carneis conspiciebat optutibus. misit ad
purediȩtã prouintiã unum ex cõmilitonib sius nomine
ArGulRUM monachum. Hicnamq sibi fuisse reualatũ
dicebat. ut predictus uir illuc ꝑgens corpus sci iam dicti trap̾¬
ferr& BENIDICII ł uit namq idem Aroultus uenerabi¬
lis uir. &do omnimodo placere gestiens. Quiquantȩ scĩta¬
tis fuerit cuiusq iistutis. finis ꝓbauit: in quo omnis laus sccure
canitur. Namq cumbonis poller& moribus. & in mo¬
nasterio lirinensi obbonorũ studiũ operu p&eretur aliquan¬
tisper exempli gratia remorari. a contrariis religioni di¬

Expanded text:
antistitis, quomodo sanctus ac Deo dilectus Benedictus agoantistitis, quomodo sanctus ac Deo dilectus Benedictus agonis sui cursum in Beneventana provincia consummaverit: recordansque quia isdem venerabilis Pater, oraculo divino admonitus praevidensque futuros casus, praedixerit illud monasterium funditus evertendum, et quod ille spiritualibus oculis, iste oculis patratum carneis conspiciebat, misit ad praedictam provinciam unum ex commilitonibus nomine Aigulfum monachum. Sic namque sibi fuisse revelatum divinitus dicebat, ut praedictus vir illuc pergens, corpus jam dicti traferret Benedicti. Fuit namque idem Aigulfus venerabilis vir et Deo omnimodo placere gestiens: qui quantae sanctitatis fuerit cujusve virtutis, finis probavit, in quo omnis laus secure canitur. Namque cum bonis polleret operibus, et in monasterio Lirinensi ob bonorum studium operum peteretur aliquantisper exempli gratia remorari, a contrariis religioni di
Abbreviated transcription (Latin):
monastern Pnredictus aute dñi uir ltodtsodus hoc
pegetio ꝑacco. ⁊iequaqua oblitus sui. destinadionem
de siderii. Ixsuprr dieto agello coepit aedificare habita¬
dones ut iles monachis Quod opus sagaci insistes
Industria. mirifico consummauit effectuAedifi¬
cansq basilica in honore sc̃ĩ PtIRI atemq aliam inhonore
scȩ u aRIAe cdño dedicari uoluit. Mox eta ut pre¬
parata habitatio noninanis essec atq sine habitato¬
ribus collegit ibidem quã plures ad dño seruiendu
subnor ma regulae iuuert paprtos patrẽq srabbatẽ
hus prcefecit uomine muna uolum. Qui quan¬
diu rebus humanis interfuit. ut idoneus pastor
gregis sibi commissi sollicite curam exhibuit
suprdictus lto di odus corpore exemptus. sicut
credimus caclicas recessiss& ad sedes iam dictus
aum uolus gregis sibi cõmissi custodias optime
seruans. &lectioni assidue studium dans. inter cocra rep¬
perit in libro beati ac precellentissimi uiri GRIGORIrOman

Expanded text:
monasterii. Praedictus autmonasterii. Praedictus autnegotio peracto nequaquam oblitus suae destinationem desiderii, in supradicto agello coepit aedificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci insistens industria, mirifico consummavit effectu: aedificansque ibi basilicam in honore S. Petri, itemque aliam in honore S. Mariae Domino dedicari voluit. Mox etiam tunc praeparata habitatio ut ne inanis esset atque sine habitatoribus, collegit ibidem quamplures ad Domino serviendum sub norma regulae vivere paratos, Patremque et Abbatem his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi sollicite curam exhibuit.supradictus Leodebodus corpore exemptus sicut credimus coelicas recessisset ad sedes, jamdictus Mummolus gregis commissi custodias optime servans et lectioni assidue studium dans, inter caetera reperit in libris beati ac praecellentissimi viri Gregorii Romani
Abbreviated transcription (Latin):
idem locus adheremum redactus est
DAGOBERTI. Quique ut erat uit nobulissimis rerum
Amministratioite publicaru miro callebat ingenio
sdem etiam rex cum egregiis poller& moribus p&iti¬
onibusq iustis & scriutia dĩ aptis assensum preber&.
Inter pellatus est abonȩ memorię uiro LODEBOdO
patre monasterii scĩ ANIANI. quod est situm prope
moenia urbis aureliane: ut monasteriũ ordini mauas¬
tico congruens sibi licer& construere hagro flo¬
riacensi datis pro codem agro inmutua uicissitu¬
dine prediis quae sibi aparentibus lure hereditaria
relictis possidebat. Nam que hisdem ager
floriacensis scilic& reggalis tunc fiscus eratꝰ Quib¬
audlitis rex libentisime eiis prcebius annuit. edesid ertu s¬
alius quo ddulatione ercuerat compleri iudic austu Igicun
abutrisq pastibus mutuae comutationes factae sunit n uctuo¬
quenclam floriacum cognominatu. cum appendieus fui
haud longe altore ligeris Quod testamentũ mutue
incisitischims usꝗ hode marchiuis publicis. pr̃ireseruatur

Expanded text:
idem locus ad eremum redactus coeps filius Dagoberti, qui ut erat vir nobilissimus rerum administratione publicarum miro callebat ingenio. Idem etiam rex cum egregiis polleret moribus petitionibusque justis et servitio Dei aptis assensum praeberet, interpellatus est a bonae memoriae viro Leodebodo Patre monasterii S. Aniani, quod est situm prope moenia urbis Aurelianae, ut monasterium ordini monastico congruens sibi liceret construere in agro Floriacensi, datis pro eodem agro in mutua vicissitudine praediis quae sibi a parentibus jure haereditario relicta possidebat. Namque idem ager Floriacensis scilicet regalis tunc fiscus erat. Quibauditis rex libentissime ejus precibus annuit, et desiderium illius quod diu dilatione creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque partibus mutuae commutationes factae sunt, memorquemdam Floriacum cognominatum cum appendiciis suis haud longe a littore Ligeris. Quod testamentum mutuae vicissitudinis usque hodie in archivis publicis nostri reservatur
Abbreviated transcription (Latin):
flante scđa. ad limina sublimium apostolorũ
petri & pauli. diuinaque dispensante lemen¬
tia romanã properans adut urbem. Inqua ui¬
delicet litteris grecis aclatinis diligenter ap
quo q cardinalis ibidẽ est ordinatus Nam ut
in ex pugnabilẽ suae aeccłȩ dñs murũ contra per¬
fidos dementes que hereticos erigeret: huicui¬
Donatus nẽpe artigra phus romanis eũ imbue a
plens. magister exflicit illi : sicue ipse incronica
sua meminit dicens. Uictorinus r&hor. &

Expanded text:
flante secunda, ad limina sublimium Apostolorum flante secunda, ad limina sublimium Apostolorum Petri et Pauli, divina dispensante clementia, Romanam adiit urbem. In qua videlicet litteris Graecis et Latinis diligenter appquoque Cardinalis ibidem est ordinatus. Nam ut inexpugnabilem suae Ecclesiae Dominus murum contra perfidos dementesque haereticos erigeret; huic viDonatus nempe arthigraphus, Romanis eum imbuens plens magister extitit illi, sicut ipse in Chronica sua meminit, dicens: Victorinus rhetor, et
Abbreviated transcription (Latin):
lerosque nimirũ allustriũ uiros non ambi¬
go nosse : quo natus. quibusq doctrinis sit
ma nunime ualent: hoc siuoluerint legant opus.:
&compendiosa breuitate poterunt scire. Inc. pi
eatus igitur hieronimus genert nobili
ortus : patre uero eusebio nomine.: oppido
stridonis: qđ agothis euersũ dalmatiae
quondã pannoniaeq confiniũ fuit:
Congrue scilicet eustbio generatus est patre.
Fusebisnamq atucae : romane uero dr̃ pius:
Hitronimus quoq eolice. Latine omnino sacra
intelligiturlex Iure igitur hieronimus idest sacra
lex depio gignitur patre : ut studioso eius labore
ex hebrȩorũ scriptis abs que omni scrupulosita¬
te alma pate fieret lex: quȩ humano generi
sua asteritate remota piũ ac sacrũ misericor¬
dẽq patrẽ nuntiaret uenturũ.: Quidũ in¬
ter puerͥtiã adolescentiãq ince der& medi¬
us: in stinc tu tactus caelesti. cũ cunctis censu
paterno relicto. utper fectus euangelu imi¬
tator. quiuiss& existere: Ingressus nauĩ aura

Expanded text:
lerosque nimirum illustrium virorum non ambigo nosse, quo natus, quibusque doctoribus, qmum non valent, hoc si voluerint opus compendiosa brevitate poterunt scire. Beatus eatus igitur Hieronymus, nobili genere ortus: patre vero Eusebio nomine: oppido Stridonis, quod a Gothis eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit. Congrue scilicet Eusebio generatus est patre. Eusebius namque Attice, Romane dicitur pius. Hieronymus quoque Aeolice, Latine omnino sacra lex intelligitur. Jure igitur Hieronymus, id est, sacra lex, de pio gignitur patre: ut studioso ejus labore ex Hebraeorum scriptis absque scrupulositate, alma pateret Lex, quae humano generi, sua austeritate remota, pium ac sacrum, misericordemque patrem nuntiaret venturum. Qui cum dudum inter pueritiam adolescentiamque incederet medius, instinctu tactus coelesti, affinibus cunctis, censuque paterno relictis, ut perfectus Evangelii imitator quivisset existere, ingressus navem, aura
Abbreviated transcription (Latin):
uisione sacra suos obsui deuectionem inuitauit ser¬
uulos. Suscepimus indigni egregu patris sacratis¬
sima membra. excepimus cineres pios. deuote nun
usq asseruare curauimus Atsi nr̃is inter ueni¬
entibus peccatis. relinquere gallias. ruraq eum
Natiua rep&ere placuerit. fateor potis id eiex¬
istere. Nec uelle nr̃m licere quo quomodo obsistere
Sin uero quod cestissima fide nr̃o inhȩsit pectori.
salutem animarum. relictis proprus has procul
positas acpene ultimo inlitore oceani sitas expe¬
tit uoluntarie sedes. cestissimum habetote lm¬
potes uoti ur̃i uosm& ad propria redituros
is dictis multum illacrimans. fores. ecclesiȩ scaẽ
dĩ genitricis MARIAE quo scã membra cubabant

Expanded text:
visione sacra suos ob sui devectionem invitavit servisione sacra suos ob sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, fateor potis id ei exsistere, nec velle nostrum licere quoquomodo obsistere. Sin vero quod certissima fide nostro inhaesit pectori salutem animarum relictis propriis has procul positas ac pene in ultimo littore Oceani sitas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. His dictis, multum illacrymans, fores ecclesiae sanctae Dei Genitricis Mariae quo reposita sancta membra cubabant
Abbreviated transcription (Latin):
& fratres quicum coerant gallias exp&unt.
PIPINUM ad eunt regem. sacra scĩ apostolici profer̃
mis Onrnt subueniri sibi pios patris cmerss.
ossaq cunctis reuerenda mortalibus fustim sub¬
lata. deuotissimis filiis auctoritate regia. iustitiȩq
respectu affatim restitui: Non ullius offensȩ
in hac re ꝑtimescere culpam. cui suffragar agnos¬
citur in offensus rectitudinis trames. Flexus his
luctuosis questibus pius princeps. simulq assentando
uoluntati. REMIGIUM rotomagensem episcopũ
imperio floriacum monasterium dirigit
uiex precepto regis etiam Nolentibus fratribus sacrun
effossum pignus CarloMINNO & fratribus cum eo
ꝑgentibus ocissime reddat Medo tunc tem¬
poris abbas. huic scõ preerat gregi Hic cũ cogno¬
egerrime suscepiss&. Nonse posse depositũ reddere
dixit. quod ad seruandum non autẽ restituendum
se suscepisse gaudebat: ita subicitns Ipse sc̃issimus
pater propria sponte huc se deferri permisit. ipse

Expanded text:
et fratres qui cum eo erant Gallias expetunt, et fratres qui cum eo erant Gallias expetunt, Pippinum adeunt, sacra sancti apostolici proferunmis. Orant subveniri sibi, pios Patris cineres ossaque cunctis reverenda mortalibus furtim sublata devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. Flexus his luctuosis questibus pius princeps simulque sanctae sedvoluntati, Remigium Rothomagensem episcopum imperio Floriacum monasterium dirigit: qui ex praecepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus Carlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocissime reddatporis abbas huic sancto praeerat gregi. Hic cum egerrime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
omnes. Ir inotuerunt Nobis religiosus abbas cas¬
sini monasterii. & karlomannus dõ amabilis
chos. concordiȩ & pacis sermones inter eum ac
grifonem frem eius expedire nosmittere. Uerũ
ablatum a suo sepulchro ut ei restituatur Inhoc
opere pietatis & misericordie libenter aurẽ ac cõ¬
modate. hortamur dilectionem acscĩtatem ur̃am¬
ut p̃fati BEATI BENEDIC TI COrpus iuxta p&ationẽ
seruorum dĩ. sublimitas dilecti filii nr̃i PIΡINI ur̃a
cooperante scĩtate indubitanter ad proprium
remittat locum. ut & iam dicti seruidĩ desuo
gaudeant sibi restituto patre uosq ꝑ ennẽ habe¬
atis mercedem. & laudem ꝓ eo quod iuste ope¬
rati fueritis. ut ad suum scĩsimi uiri corpus
referatur tumulum. ex quo elam ablatum est. Nec
tutionis eiis offensibnis ꝑtimescere debeat corã dõ.
dum creditur quia ad optinendum hoc ipsius suffra¬
gantibus orationibus & uoluntate prȩfati religiosi
cceptis itaq litteris scĩ papae RARLOΜANΝUs

Expanded text:
ona ! Innotuerunt nobis religiosus abbas et presbyter Cassini monasterii B. Benedicti, et Carlomannus Deo amabilis chos concordiae et pacis sermones inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos mittere; ut ablatum est a suo sepulchro, ut ei rest pietatis et misericordiae libenter aurem accommodare hortamur dilectionem ac sanctitatem fati B. Benedicti corpus juxta petitionem servorum Dei, sublimitas filii dilecti nostri Pippini vestra cooperante sanctitate indubitanter ad proprium remittat locum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus referatur tumulum, ex quo clam ablatum est. Nec tutionis hujus pertimescere debeat coram Deo; dum creditur, quia ad obtinendum hoc, ipsius suffragantibus orationibus et voluntate, praefati religiosi Acceptis itaque litteris S. papae, Carlomannus
Abbreviated transcription (Latin):
ue tantus uirmagistris fuerit informatus . Cõmo¬
rante itaque hiero nimo romȩ. mentis corporisq
uirginitã tẽ & delictorũ penitentiã custodiens. fi¬
uolumina. atq psilteriũ emendauit: A postoli¬
ce praesidente liberio sedi pontisice Eaprocul du¬
bio tẽpestate. romanũ populũ perconstantiũ augusti
arri ana heresiͥs maculabat. Idcirco ergo prae dictus
uir oc casione quã optauerat sẽꝑ accepta. ut superius
dictũ est. relicta domo. parentib sorore. cognatis.
& inclita gloriosissimi petri corpore urbe: sola tan¬
tũer que initinere ualuere eẽ utilia cũbibliothe

Expanded text:
sve tantus vir magistris fuerit informatus. Commosve tantus vir magistris fuerit informatus. Commorans itaque Hieronymus Romae, mentis corporisque virginitatem, et delictorum poenitentiam custodiens, fiibrorum volumina atque psalterium emendavit, Apostolicae sedi Liberio praesidente pontifice. Ea proculdubio tempestate Romanum populum per Constantium Augustum Ariana haeresis maculabat. Idcirco ergo praedictus vir, occasione quam semper optaverat accepta, ut superius est dictum, relicta domo, parentibus, sorore, cognatis, et inclyta ac gloriosissima Petri urbe: corpus et sola tantum ferens quae itineri u
Abbreviated transcription (Latin):
ret : sciome breuem dictasse subitũq tractatũ: ut
experimentũ caperẽ ingeniolimei. & amicis iuben¬
tib obedirẽ. Quid uero dehuius uiri eliganti in¬
dustria quã erga latinos ac grecos. hebreos & arabie
chal deos que indiscendo elementorũ apices habuu
praestantius dicipotest: quã ipsius ad pãmachiũ &:
miro discendi feruebã ardore : nec iuxta quorunda
prae sũptionẽ ipseme docui. Apollinarẽ audiui an¬
tio chiȩ frequent̾ & colui : tunc cũ me inscĩs scriptur
erudiret. Iã canis sparge batur caput : & magistrum
potius quã discipulũ decebat: prrrexi tamen alex¬
andriã : Audiuididimũ. Inmultis ei grãs ago: quod
nes ciui didici: qđ sciebã illo docente non per di di
Putabant me homines sinẽ fecisse discendi Fursu
baraninã haebrȩũ: nocturnũ habui praeceptorẽ¬
imebat enĩ iudȩos: & mihi alterũ exibe bat nicho¬
demũ Hecutique contula : ut quiscire cupiunt.
nosse que ant sicut prae dixi. quo natus loco. quib¬

Expanded text:
atum, ut experimentum caperem ingenioli mei, et amicis jubentibus obedirem. Quid vero de hujus viri eleganti industria, quam erga Latinos, et Graecos, Hebraeos, et Arabicos, Chaldaeosque in discendo elementorum apices habuit, praestantius dici potest, quam ipsius ad Pammachium et miro discendi ferebar ardore: nec juxta quorumdam praesumptionem ipse me docui. Apollinarium audivi Antiochiae frequenter, et colui, jam tunc cum me in Scripturis sanctis erudiret, canis spargebatur caput: et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Barrabanum Hebraeum nocturnum habui praeceptoremimebat enim Judaeos: et mihi alterum exhibebat Nicodemum. Haec itaque contuli: ut qui scire cupiunt, nosse queant, sicut praedixi, quo natus loco, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia
cura seruantes. conferebant interse quo in loco
eius dem monasterii id diuinȩ uoluntati concor¬
dantes humarent. Suꝑ qua re nonminima
corum animos dubi&as occupauerat. Sed
ds̃ quibenigna pi&ate sua scĩ uiri corpus delocs
priori trans ferendum decreuit. insequenti cilocu
aptum sepul turȩ prouidit. Nam cum diu sicua
lam dictum est beatae memorie auai mob
superhac recogitar& consiliumque utile
quaereret. In tempesta noete consueta oratio
romani pontificis. exprefecto palatu rex constitutus. ꝑ
anos ferme quindecim aut ed amplius regni francorũ
principatum solus optime rexit. sicut uidilicoi conu¬

Expanded text:
custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia cura servantes, conferebant inter se quo in loco ejusdem monasterii id divinae voluntati concordantes humarent. Super qua re non minima eorum animos dubietas occupaverat. Sed Deus qui benigna pietate sua sancti viri corpus de loco priori transferendum decrevit, in sequenti aptum locum sepulturae providit. Nam cum diu, sicut jam dictum est, beatae memoriae Mummolus super hac re cogitaret consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consueta oratioem pontificis, ex praefecto palatii rex constitutus, per annos ferme quindecim aut eo amplius regni Francorum principatum solus optime rexit. Ea igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ut inmutabilis nature. ita immutabilis est uoliuita¬
tis: & utique cũsit uerax & iustus. non illũ menda¬
nũ Neque inuistitia ded& ⁊ quia sicut non ual&
bientiri quiest ueritas: itaqui iustus est non potest
hocest nolens iniuste facere quicquã. Nãomnia
teste propheta quȩ cũq uoluit dñs fecit incaelo
Cinterra: omniaq: eius uiditia iusta. Dũ igitur

Expanded text:
ut immutabilis est naturae, ita immutabilis est voluntatis. Et utique cum sit verax et justus, non illum mendacium, neque injustitia decet: quia sicut non valet mentiri, qui est veritas, ita injustus esse non potest: hoc est, nolens injuste facere quicquam. Nam omnia, teste Propheta, quaecumque voluit Dominus, fecit in coelo et in terra: omniaque ejus judicia justa. Dum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
gii patris corpus auito restituat locoendꝰ mefatꝰ uero
pontifex frm̃ precibus annuens lacrimosis: auctoritatis
apostolicȩ epistolam editam. ꝑcundem RARLOMANNU
ac fratres quicum eo uenerant franciam PIΡINO dirigit
regi AXodus autem relectorum sacrorum hic enit
Lacharias ep̃s seruus seruorum dĩ scãe sedi principis apłoꝵ¬
beatis TIRI presidens. omnibus episcopis ac presbiteris
ecclesię francorum salutem dicit Diligentibus

Expanded text:
gii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero gii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex precibus annuens lacrymosis, auctoritatis apostolicae epistolam editam, per eumdem Carlomannum ac fratres qui cum eo venerant, Franciam Pippino dirigit regi. Modus autem relectorum sacrorum hic erat. « Zacharias episcopus, servus servorum Dei, sanctae sedi principis apostolorum B. Petri praesidens, omnibus episcopis ac presbyteris Ecclesiae Francorum salutem dicit. Egregius
Abbreviated transcription (Latin):
uibeatus arNultus releta post sȩculi gloria episcopiꝰ
medio matricum quae est mettis. cleri populiq accla¬
matione ordinatus. mirbiliter inpontificatu uiuere
studuit  Ac demum heremiticam eligens uitam
leprosis uniuersa prebens obseqͥuia continentis sime
usq ad obitum iuxit Ca igitur tempestite monacł¬
sȩpedicti coenobii cassiniensis auctore RaRLoaI¬
No dequo supra reculimus romam ueniunt doloris
apud sc̃issimum papam TACHARIAM deposituri
quȩrelam a ꝓpter corpus scilic& sacratissimi patris
BERIDic I a solo ꝓprio gallias trans lati. Quim¬
ror iam pridem acordibus eorundem fratrum ob
terrarum longnquitatẽ Nec non uetustatem tem¬
porum ad modum refrixerat. Neciam spem poti¬
endȩ huniscae reihabebant. SedRARLOMAN¬
No illorum subeunte collegium. spes olim emor¬
tua reuixit. scm̃q ad euntes exposcunt presulem.
uti litteras PiINO regi francorum dirigat. qua¬
liter anctoritati ac precibus tanti fauens. pontificis egre¬

Expanded text:
bat. Quique relicta post saeculi gloria, episcopus Mediomatricum, cleri populique acclamatione et voto ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vixitsaepedicti coenobii Cassinensis, auctore Carlomanno de quo supra retulimus, Romam veniunt, doloris apud sanctissimum papam Zachariam deposituri querelam, propter corpus scilicet sacratissimi Patris Benedicti, a solo proprio in Gallia translati. Qui moeror jampridem a cordibus eorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem potiundae hujusce rei habebant: sed Carlomanno illorum sacrum subeunte collegium, spes olim emortua revixit: sanctumque adeuntes exposcunt praesulem, ut litteras Pippino regi Francorum dirigat, quliter auctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egre
Abbreviated transcription (Latin):
posint Sedraho ut eius debitum exposcebat
naturae nimia insolescens astutia. cupiditate uero
crudelior effectus. cum unniersa quae aurelianorũ
sines continere uidebantur sibi subiecta cerner&
coenobio dum taxat scĩ BEHIDiCII excepto. quod

Expanded text:
posuit. Sed Raho ut ejus debitum exposcebat naturae, nimia insolescens astutia, cupiditate vero crudelior effectus, cum universa quae Aurelianensium fines continere videbantur sibi subjecta cerneret, coenobio duntaxat S. Benedicti excepto quod
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem suũ tenebit excepto quod si pͥoratum uł aliam obedi¬
entiam habuerit. ꝓ obedientia sua nicħ ibi faciet. Prior tñ pꝰ pͥorẽ

Expanded text:
ousque abbas jubeat. Quod si prioratum vel aliam obedientiam habuerit, pro obedientia sua nihil faciet. Prior tamen post priorem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ s. pomoꝵ maxime piri uł mali
pollicẽ cũ aliis digitis conclud.
tus ołm ponas.
ꝓs̃. porri crudi. pollicẽ ⁊ digitũ ei
ꝓrimũ simul coniunctoᷤᷤ extend̾.
ꝓ s̃. allii seu rafe extende digitũ
contͣ bucã paululũ aꝑtã ꝑpodo

Expanded text:
 pomorum maxime piri vel mali, pollicem cum aliis digitis conclude.tus oculum ponas. Pro signo porri crudi, pollicem et digitum ei proximum conjunctos extende. Pro signo alli vel rafae, extende digitum contra buccam paululum apertam, pro
Abbreviated transcription (Latin):
congregatio maior fuerit. solatia ei dent᷑. a quib aduitꝰ ꝙ ipse
equo animo impleat officiũ sibi commissũ. Horis competenti
b dent᷑ quȩ danda sunt. et petant᷑ que ꝑetenda sunt. ut
nemo ꝑturbet᷑ neq contristet᷑ indomo đi. Celłariꝰ quantũ¬

Expanded text:
congregatio major fuerit, solatia ei dentur, a quibus adjutus et ipse congregatio major fuerit, solatia ei dentur, a quibus adjutus et ipse aequo animo impleat officium sibi commissum. Horis competentibus et dentur quae danda sunt; et petantur quae petenda sunt: ut nemo perturbetur, neque contristetur in domo Dei.