comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um pupillꝰ uit tutor eio
licollatam impendit.tam
legatiqua lib̾tatis. iure cõ¬
muni odito inpleta ẽẽ ui¬
detur. ¶Dis uinctiuo mo
doꝯditõmb ascriptis alte¬
ram defecisse. non oberit.
altera uł postea impleta.
nec inter est in potestater
fuerint accipientis ⁊ dic¬
onesan menentucolla
norietur ticio .c. ei dato.
non ex istere. hrs mes cũ
ip̃e morietur .c. ticio dato.
legatu subꝯditone relic¬
tum est. quauis eĩ morit
uru hrdem certum sit. tñ
incertum ẽ anlegatario
uiuodies legati nõ ced.
⁊ non ẽ certum adeũleg¬
atum puenturuꝵ q post
mucianam cantone ĩ t̾

Expanded text:
um pupillus aut tutor eius li collatam impedit, tam legati quam libertatis iure communi condicio impleta esse uidetur. Disiunctiuo modo condicionibus adscriptis alteram defecisse non oberit altera uel postea impleta, nec interest, in potestate fuerint accipientis condiciones an in euentum collamorietur Titius, centum ei dato".non existere. "Heres meus, cum ipse morietur, centum Titio dato". legatum sub condicione relictum est: quamvis enim heredem moriturum certum sit, tamen incertum est, an legatario vivo. dies legati non cedit et non est certum ad eum legatum perventurum. Qui post Mucianam c
Abbreviated transcription (Latin):
repellunt. infideiomissis ñ
proꝯdicõnalib obẜuario¬
portet. Cas ueroque unt in
orarcum sũptam admitte¬
mo cautõne oblata necen
parem dicemo enm curita
datumsit. si monumm̃tufa¬

Expanded text:
fideicommissis non pro condicionalibus obseruari oportet: eas uero, quae habent moram cum sumptu, admittemus cautione oblata: nec enim parem dicemus eum, cui ita datum sit, si monumentu
Abbreviated transcription (Latin):
ac eĩquestione statimates¬
tam̃to quo plurib ꝯditõ
apposita ẽ.dinisa quoq in
singulas ꝑsonas niteri po¬
test.⁊ ideo singun prosna
ꝑte ⁊ conditone parere. et
legatum cape possunt Nã
quãius sũma uniuersaꝯ
ditõni sit ascripta ex mi¬
mratõne ꝑsonar põt. iuisa¬
In eo uero qd un sub̾ditõ¬
ne legatum ẽ.scindi exacci¬
numerus eoꝵ qui in locui
eius substitiuitur. ꝓsing¬
uesitum ẽ. ansiuissus fue¬
rit ẜuus qnq opas extra¬
neo dare ut lb̃ñt. conditõ
talis sit recipienda. ut ꝙ̃ad¬
modum circa peciñe cona¬

Expanded text:
tione statim a testamento, quo pluribus condicio adposita est, diuisa quoque in singulas personas uideri potest, et ideo singuli pro sua parte et condicioni parere et legatum capere possunt: nam quamuis summa uniuerse condicionis sit adscripta, enumeratione personarum potin eo uero, quod uni sub condicione legatum est, scindi ex accinumerus eorum, qui in locum eius substituuntur, pro singesitum est, an, si iussus fuerit seruus quinque operas extraneo dare, ut liber sit, condicio talis sit recipienda, ut, quemadmodum circa pecuniae da
Abbreviated transcription (Latin):
um itaẜnus nib̃ ẽe iussus sit
siratõnes reddiderit. eiq fu¬
ndum has dare dampnast
sit uideamus trum ꝯditõ
lib̾tati p̾positasit. anueror
⁊ legato ⁊ qdem silib̾tatiso¬
li accipiamꝰ p̃posit.ai. nulli¬
us tractus amplio sup est.
Nam legatum puru inue¬
nitur. ⁊ ideo mutile fitsa

Expanded text:
us ita liber esse iussus sit 'si rationes reddiderit' eique fundum heres dare damnas sit, uideamus, utrum condicio libertati praeposita sit an uero et legat‹o›. et quidem si libertati soli accipiamus praepositam, nullus tractatus amplius superest: nam legatum purum inuenitur et ideo inutile fit:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. tñ cantõnis muciane
remedin.nsu .f. quoq sub
ꝯditõne alicuis non facien¬
di legato locum ht. ¶⁊ d
infrandũ legis ad impedi¬
endas mpcias ascriptuẽ.

Expanded text:
tur, tamen cautionis Mucianae remedium usu fructu quoque sub condicionem alicuius non faciendi legato locum habet. Quod in fraudem legis ad impediendas nuptias scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
erosa non int̾ponende ca¬
usionis interpretatõ deb¬
int et cum patro mis lib̃¬
to certam pecumam lega
anarcautõne offerri. fuit
em ꝑiculosu ac triste. lib̾¬
tum ꝯuinetu patromi libe¬
eis. eoꝵd̾ mortez exspectare.
Lẽicius hrdem institutum ro¬
gauit ꝑr morte suarhrdi¬
tuere. oifidei comissicansi¬
o non finss petita mucia¬
ne cantonis exemplu añ
ꝯstitutõne remisse cautõ¬
nis locui hre non potuit.
qmuino eo cui relictũ est.
go si ita scriptu sit. petoi
hrditate. ita nesatis sideico¬
missu. petatur. neue rõexi¬
gatur. siñ dubio perhuios

Expanded text:
osa non interponendae cautionis interpretatio debuit. Et cum patronus liberto certam pecuniam legasanam cautionem offerri: fuit ericulosum ac triste libertum coniunctum patroni liberis eorundem mortem exspectare. Titius heredem institutum rogauit post mortem suam heredituere, si fideicommissi cautio non fuisset petita. Mucianae cautionis exemplum ante constitutionem remissae cautionis locum habere non potuit, quoniam uiuo eo, cui relictum est, go, si ita scriptum sit: 'peto, reditatem ita, ne satis fideicommissi petatur neue ratio exigatur'. sine dubio per huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
deurus nediro dandu sit
⁊ osequens ẽ.⁊ hic ẜ uoda¬
ri certe statii liberquin
oño dare darecebeat.non
ẽ dubium. contra dubtĩt¬
quidno darederet nõ im¬
plet ꝯditonem dando ser
it. nemo intali eiz specie
conditonez nec sciente me
uel nolente impłe poͬt.
¶Cumhrditas extrebelli¬
ano senatusꝯsulto resti¬
tuta ẽ.ħrdi dandi mi est
ut impleatur conditõ. nec
hoc refcituendum ẽ excã
fideicomissi. S cuni spect¬
am adut. ⁊ restitirit: dubi¬
tabatur anei auferendũ
sit. ⁊ benignus ẽ ⁊ inhoc
cansu nichil ei anferri. Si
aut hrde me institutocon¬
trouersiam: fiethrdita¬
tis. sicauet michilegat¬
arius euitab̾rditatis re¬
ddi legatum. ⁊ ip̃icauẽ
dum est reddi qd̾ dederit
S si issus sis michida¬
re .x. ⁊ acciꝑe hrditatem
exsenatus ꝯsulto.x. tibi
excansa fider ꝯmissi non
restitaiam. ¶Siduorũ
ẜuo legatum sit sub ꝯdi¬
tes ꝯditõni pareri.qdam
aiunt.Si semeldandam
pecuniam.s ego ꝯtra pu¬
to. ¶Si pars reilegate

Expanded text:
domino dandum sit: et consequens est et hic seruo dari. Certe statuliber quin domino dare debeat, non est dubium. Contra qui domino debet dare, non implet condicionem dando seruit: nemo enim in tali specie condicionem nesciente me uel nolente implere potest. Cum hereditas ex Trebelliano senatus consulto restituta est, heredi dandum est, ut impleatur condicio: nec hoc restituendum est ex causa fideicommissi. Sed cum suspectam adiit et restituit, dubitabatur, an ei auferendum sit: et benignius est et in hoc casu nihil ei auferri. Si autem me herede instituto controuersia mihi fiet hereditatis, si cauet legatarius euicta hereditate reddi dedit. Sed si iussus sis mihi decem dare et accipere hereditatem ex senatus consulto, decem tibi ex causa fideicommissi non restituam. Si duorum seruo legatum sit sub condipartes condicioni pareri quidam aiunt, sed semel dandam pecuniam: sed ego contra puto. Si pars rei legat
Abbreviated transcription (Latin):
institui legop̃dia illa con¬
ditõne emancipatõnis.¬
di repetitani inderi placet.
ꝙͣius ania milla in legati
ut inhroitate substicutõ¬
ne feciss. Nam ⁊ cũẜins
pureqdem lib̾. hrs añt so¬

Expanded text:
institui, lego praedia illa'. condicionem emancipationis repetitam uideri placet, quamuis auia nullam in legatis, ut in hereditate, substitutionem fecisset. nam et cum seruus pure quidem lib
Abbreviated transcription (Latin):
petierat. ⁊ ꝑtem brditatis
queceretur abstulerat. ꝓ¬
culus casius fideicomissa¬
riũ prata quod solui re¬
petere debere auint. paulꝰ.
1. ħ iurentimur. Nam ꝙ̃¬
admodum pratone fidei¬
comissoꝵ ⁊ legatoꝵ hro¬
exhoneratur. ꝑ pretore.
debet/ diuersum ẽ sifalci¬
dia inter ueniat.⁊ minu¬
at legatum. Namhis ca¬
sib nich repetetur. quia
insolidumꝯdicõni pare¬
tur ¶Itez semditur ins
dandi. siis cuilegatu ẽ ñ
poterit. ꝑtem hrditatis si¬
bi relictam totam capere
quianferunt ab eoꝙ plu
relictumẽ. quam aleges
duob scriptis h̾rdib su
unus rogatus sit. tibi h̾r¬
ditater restituere. tucertã
sũmam ticiodare ⁊ bnfi¬
cio legis falcidie in resti¬
tuento h̾rs utatur. qnͣdo
minus presciterit.tanto
alieno instituto ñ dño
dare debet. Nam ⁊ si alie¬
no hrde insaituto iussus
est ẜuo ticiidare. ip̃iser¬
nodatur. qmaque facti
sunt. nontranseunt ad
dnin. que ad modu simi¬
chi aut ynoticii stipulatꝰ

Expanded text:
petierat et partem hereditatis, quae debebatur, abstulerat. Proculus Cassius fideicommissarium pro rata quod soluit repetere debere aiunt. Paulus. hoc iure utimur: nam quemadmodum praestatione fideicommissorum et legatoexoneratur per praetorem, debet. Diuersum est, si Falcidia interueniat et minuat legatum: nam his casibus nihil repetetur, quia in solidum condicioni paretur. Item scinditur ius dandi, si is cui legatum est non potest partem he reditatis sibi relictam totam capere: qui auferunt ab eo, quod plus relictum est, quam a lege duobus scriptis heredibus si unus rogatus sit tibi hereditatem restituere, tu Titio certam summam dare, et beneficio legis Falcidiae in restituendo heres utatur, quanto minus tibi praestiterit, tanto alieno instituto non domino dare debet. nam et si alio herede instituto iussus est seruo Titii dare, ipsi seruo datur, quia quae facti sunt, non transeunt ad dominum, quemadmodum, si mihi aut seruo Titii stipulatus
Abbreviated transcription (Latin):
ubomersis condicomib
disumctiinpositis. liber
ẽc̃ iussus. eamꝯditonem
eligere põt. que sibileui¬
or ẽe intetur. legato uero.. i¬
eo modo relicto. legatari¬
oz nouissime ꝯdicom pa¬
rere oportet ¶di .x. dare¬

Expanded text:
diversis condicionibus disiunctim positis liber esse iussus eam condicionem eligere potest, quae sibi levior esse videbitur: legato vero eo modo relicto legatarium novissimae condicioni parere oportet. Here
Abbreviated transcription (Latin):
soluto indotez ꝯuertitur. C¬
onstante aũt matrimonio
⁊ phibente muliere titõ rec¬
re soluetur.hoeem̃emulier¬
is interẽ. ut incipiat ẽẽ do¬
cata. Nam ⁊ siquis ip̃a quo¬
cuniam petat. ndotis fieri
uelit. nononbie toli sub¬
mouebitur excepcione. An¬
te nuipcias uero ticio uł mu¬
liere defunctis. legatuz a pd
h̾rde manet. Quod si nolit
eam ducere uxorez calega¬
ti. quod mulieris ꝑsonam
attinet. satisfactũ intelligi¬
tur. s titolegatu petenti

Expanded text:
solutio conuertitur. constante autem matrimonio etiam prohibente muliere Titio recte soluetur: hoc enim et mulieris interest, ut incipiat esse dotata. nam et si quis ipsam quocuniam petat neque dotis fieri uelit, non dubie doli summouebitur exceptione. ante nuptias uero Titio uel muliere defunctis legatum apud heredem manet. quod si nolit eam uxorem ducere, causa legati, quod ad mulieris personam attinet, satisfactum intellegetur, sed Titio legatum
Abbreviated transcription (Latin):
e morte lagatarioꝵ finiũtur.
receptumẽ ut mucianacau
aticio accepit. ⁊ fundumei
dedit.Si posteamasiam per¬
uenerit.semꝑnio hrs quo¬
dexstipulatucantõnis in¬
terposite ꝯsequi pot. utili ac¬
cione prare cogitur.s siea
cantõ medio tempore te fece¬
rit. que sollite fuerat exacta
us prius qua legatuz acci¬
piat decesserit. hrdieiꝰ debe¬
tur. quod defucto petere

Expanded text:
ae morte legatariorum finiuntur, receptum est, ut Muciana cautio a Titio accepit et fundum ei dedit. si postea in Asiam peruenerit, Sempronio heres, quod ex stipulatu cautionis interpositae consequi potest, utili actione praestare cogitur. sed si cautio medio tempore defecerit, quae sollicite fuerat exacta, us, priusquam legatum accipiat, decesserit, heredi eius deberetur, quod defunctus petere
Abbreviated transcription (Latin):
it. ꝙ simaritꝰ iundicio suoc
ciusacecidit. n soluen sit.
nũquid ad u̾sus hr̃de mu¬
uierique inchil deliquid suc¬
curidebeat obeam pecumã
que doti fuerat destinata.
S qm̃ ambo legati peticio¬
ne habuerunt. samnar habe¬
bit. ñ soluta pogina iiro

Expanded text:
uitio suo causa ceciderit neque soluendo sit, numquid aduersus heredem mulieri, quae nihil deliquit, succurri debeat ob eam pecuniam, quae doti fuerat destinata? sed quoniam ambo legati petitionem habuerunt, saluam habebit, non soluta pecunia uiro
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ si calimaco cum quotes¬
tam̃ti factõne non habeb¬
at ducenta dedisset. oditõ¬
ni parere debet ⁊ce. dare.
ut ad eum legatꝯ fundus
ꝑtineat. licet nũimos ñ
faciat accipientis. q uid
eminter est utrirm tali
pione dare iuteatur. ana¬
liquo locoponere.ul ĩ ma¬
redicere n enim illud ꝙ
adtalem ꝑsona ꝑuentu¬

Expanded text:
est, si Callimacho, cum quo testamenti factionem non habebat, ducenta dedisset: condicioni parere debet et ducenta dare, ut ad eum legatus fundus pertineat, licet nummos non faciat accipientis: quid enim interest, utrum tali personae dare iubeatur an aliquo loco ponere uel in mare deicere? neque enim illud, quod ad talem personam peruentu
Abbreviated transcription (Latin):
qui dare hrdi iussist̃
dicendumẽ. igitur et
legatario eradita b̾r¬
ditate ad parendumꝰ.
dit. ille si meus erit
uberesto. legatum uł
hroitate sine ꝯditõe
ci dedit. ceindeen ali¬
enauit. ccrebitur dño¬

Expanded text:
i dare iussi sunt, dicendum est: igitur et legatario ex adita hereditate ad parendum codit: "ille, si meus erit, liber esto": legatum vel hereditatem sine condicione ei dedit: deinde eum alienavit. debebitur d
Abbreviated transcription (Latin):
uissimo eius tp̃isdie.
legatum debebitur. et
ciones redoidiss. arbitri¬
um aosulib diuus pi
bunt. ꝗ excussis ratõib¬

Expanded text:
uissimo eius temporis die legatum debebitur et ltiones reddidisset', arbitrum a consulibus diuus Piubunt, qui excussis rationib
Abbreviated transcription (Latin):
da ticio centum legau¬
erat deinde infraita uis¬
serat. quas pecumas cui¬
q legaui. eas mens hr¬
res si mater moriatur.
mea moriturnedato. u¬
ułdatum ułademptum
ẽẽ legatum. labeonis res
o quẽ test̾o liberumeem¬
bulis cebeo.dato nichil
saẜuiu respondissescri¬
bit. Quidñs ẜno nichil
debere ponuisset Ego pu¬
to soõm mente testato¬
ris. naturale magis ꝙͣ
¶ Qui dotalem fumdum

Expanded text:
tum legauerat, deinde infra ita iusserat: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea moritur, mea moritur, ne dato': uuel datum uel ademptum esse legatum. Labeonis respo, quem testamento liberum ebulis debeo, dato'. nihil Seruium respondisse scribit, quia dominus seruo nihil debere potuisset: ego puto secundum mentem testatoris naturale magis quar. Qui dotalem fundum
Abbreviated transcription (Latin):
do obcalũpnia eunisub¬
ninon impntabuntur.
Quida ita legauerat.
sipublius cornelins i¬
pensam ꝙͣ infundim se¬
ianũ fecibrdi meo dede¬
rit tuħrs meus publio
cornelio fundum seian¬
umdato. casselliꝯ aieb¬
ridebere. O ffilius ĩpen¬
se uerbo negat preciũ
significari. si eodũtaxa.¬

Expanded text:
do ob calumnias eum sumni non imputabuntur. Quidam ita legaverat: "si Publius Cornelius impensam, quam in fundum Seianum feci, heredi meo dederit, tum heres meus Publio Cornelio fundum Seianum dato". Cascellius aiebri debere, Ofilius impensae verbo negat pretium significari, sed eos dumtaxa
Abbreviated transcription (Latin):
ueꝯditõ adgenus ꝑsona¬
rum nonadcertas ⁊ no¬
tas ꝑsonas ꝑtineat. eam
existimamus tocius eẽ
testĩ. ⁊ ad om̃s hrdes insti¬
tutos ptinere. atq̾ si ꝯditõ¬

Expanded text:
io ad genus personarum, non ad certas et notas personas pertineat, eam existimamus totius esse testamenti et ad omnes heredes institutos pertinere: at quae co
Abbreviated transcription (Latin):
partio hrdes instituit. eis¬
ꝙ pluru rerum ꝓceptoes
purededit. b̃rditate adie¬
runt patrez a legatoꝵ co¬
moco illa quoq ro debet sũ¬
monere ꝙemancipanco
filios obsecutꝯ uoluntati
supp̾min indiciu uxori su¬
ecustodiri uolint.Ic̃
legata sunt.non eẽ cogend
ticnumcauere sertus cecili¬
us eristimat. q̃madip̃m.
ouintaxat.emolum̃tu le¬
gati redrret.Ssi filio frĩs
Aluĩpno minus industrio ꝓ¬
spectum ẽe uoluit. int̾ ẽẽ ha¬
dis cred̃ndu e. atq itco  an¬
cõner interponenda ut et
fundus ꝯparetur. ac poste

Expanded text:
partibus heredes instituit eisque plurium rerum praeceptiones pure dedit: hereditatem adierunt. patrem a legatorum commodo illa quoque ratio debet summouere, quod emancipando filios obsecutus uoluntati supremum iudicium uxoris suae custodiri uoluit. 71 legata sunt: non esse cogendum Titium cauere Sextus Caecilius existimat, quoniam ad ipsum dumtaxat emolumentum legati rediret. sed si filio fratri alumno minus industrio prospectum esse uoluit, interesse heredis credendum est atque ideo cautionem interponendam, ut et fun
Abbreviated transcription (Latin):
adcertas psonas ac como¬
datafuerit. eam referre de¬
bemꝯadeum duntarat
gradum.quo hec ꝑsone
institute fuerunt. ¶Cum
ita intestõ seriptumerat.
ut aliquid inforofiat n
adscriptum erat inquo fo¬
ro. labeoait sinon apparea
qd mortius senserit. in
eius municipu foro faci¬
endum. inquois quites¬
tam̃tum fecerit domiciliũ
habuerit. qm snam ego

Expanded text:
ad certas personas accommodata fuerit, eam referre debemus ad eum dumtaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt. Cum ita in testamento scriptum erat 'ut aliquid in foro fiat' neque adscriptum erat in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid mortuus senserit, in eius muni cipii foro faciendum, in quo is qui testamentum fecerit domicilium habuerit: quam sententiam ego
Abbreviated transcription (Latin):
sita non ẽẽt anma buatri¬
ma die dari iussit. et alicue
pubes eẽt pecuniam legauit
Id quoq legatum annuai
bima trima die post pub̾¬
tatem prandum ẽe. in com̃¬
tariis gaii scriptumẽ. quia
magis ꝯdico quãdies le¬
gato adiecta ẽẽt. Contra
ergosencio qr fere dies po¬
intrir ad proroganda ea
que ad presens tẽpono ⁊¬

Expanded text:
sita non esset, annua bima trima die dari iussit et alicui, cum pubes esset, pecuniam legauit, id quoque legatum annua bima trima die post pubertatem praestandum esse in commentariis Gaii scriptum est, quia magis condicio quam dies legato adiecta esset. contra ego sentio, quia fere dies ponitur ad proroganda ea, quae ad praesens tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
dumac sutalegatm ẽẽt.
sisatis cedisset. sita adm¬
onimtuz erea pecunia
factur s. labeo trebatii
pecuma uimonum̃tum
consumeretur. Idq ego
ta.non statims cuiꝯdi¬
tõ exstiterit deberi incip¬
iunt. Iteoq interimle¬
garinon potert. Affr.

Expanded text:
dum ac si ita legatum esset, si satisdedissent se ita id monumentum ex ea pecunia facturos. Labeo Trebatii pecunia in monumentum consumeretur: idem et eta non statim, sed cum condicio exstiterit deberi incipiunt, ideoque interim delegari non potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
restituta sit h̾rditas.
non tranfferuntur
acriones quia non
ira restituitur hrdit¬
as ut testator rogan¬
it. plane posteaquã
extitit conditio. nel
dies uenerit. si rata
n̾at restitutionem ħr¬
diratis. begnig̾nius
est intenigi tunc tra
tum est. si legatumi
fuerit padi instituto.
relictu sihrs non e¬
rit. et obhoc suspectã
dicat hrditatem neꝑ
dat legatum offerri
ei oportere quantita¬
tem iegati afid̾icon¬
missario de ĩde cogen¬
dumͣ. nec illud ad mit
um acoħ̾de petat. adi¬
it enim set magis ar¬
stitutus. suspectam¬
q hrditatem dicat an
cogi possitadire et re¬
stiruere. est dicenduz
preterore quidemin
pretorem. uł consul¬
em inconsulem ml
impiu̾m habere. Set
si uiridictiomi se sub¬
iciant msolet pret¬
or meos uis clicere.
S et si ipse pretorhrs
instirutus suspecta
dicat. i p̾e se cogere nõ
poterit. Quia tripłici
offitio fungi non põt
suspectamidicentis
pale auxilium mpe¬
trandum᷑ est. ¶ Siqu¬

Expanded text:
restituta sit hereditas, restituta sit hereditas, non transferuntur actiones, quia non ita restituitur hereditas, ut testator rogauit. plane posteaquam exstiterit condicio uel dies uenerit si ratam habeat restitutionem hereditatis, benignius est intellegi tunc trantum est, si legatum fuit heredi instituto relictum 'si heres non erit' et ob hoc suspectam dicat hereditatem ne perdat legatum, offerri ei oportere quantitatem legati a fideicommissario, deinde cogendum. nec illud admittium a coherede petat adiit enim, sed magis arstitutus suspectamque hereditatem dicat, an cogi possit adire et restituere ? et dicendum est praetorem quidem in praetorem vel consulem in consulem nullum imperium habere: sed si iurisdictioni se subiciant, solet praetor in eos ius dicere. sed et si ipse praetor heres institutus suspectam dicat, ipse se cogere non poterit, quia triplici officio fungi non potest et suspectam dicentis pale auxilium implorandum est. Si qu
Abbreviated transcription (Latin):
ria eẽt. rationem h¬
di debere.nam si ita
ei pecuma offeratur
S et salutis ac digni¬
tatis ratio habenda ẽ¬
quid enim si morbo
applicitus alexandri¬
e iussus fuit adire ur
nomen uispemonis
test atoris ferre Paur.
estimabitur.Uip̃.¬
et et si alio loco iuissus
est adire. et rerp.can
sa ab̾sit. cq cogendũ
adire hrditatem. et
restituere mł ait. ubi
ab est plane siquis pe¬
tierit add̾nberationẽ
tempus et inpetra¬
uerit deinde post tp̃c
de uberationis ad ie¬
rit. et restituit yrdi¬
tatem. non uidetur
conctus hoc fecisse. nͨ
enim suspectam co¬
actꝯ adit set sponte
post deliberationez
Quod si sus pectam
dicit profiteri debet
non sibi expedire
hrdicatem. Neq dici
noc oportere non eẽ
soluendo. set profite¬
rieum oporrer. et ꝙr
non pritat sibi expe¬
dire h̾rditatem adire.
¶Si quis subcondi¬
tione fuit h̾rs scrip¬
tus. pendente condi¬
tione nichilagit.ta¬
et siꝑatus sit restitu¬
ere hrditatem. Gaiꝰ¬
et et siantediem uel
ante condictionem

Expanded text:
ria essent, rationem haberi debere: nam si ita ei pecunia offeratur. sed et salutis ac dignitatis ratio habenda equid enim si morbo adplicitus Alexandriae iussus fuit adire uel nomen uispellionis testatoris ferre? 8 Pauaestimabitur.alio loco iussus est adire et rei publicae causa absit, aeque cogendum adire hereditatem et restituere Iulianus ait, ubi abest.Plane si quis petierit ad deliberationem tempus et impetrauerit, deinde post tempus deliberationis adierit et restituerit hereditatem, non uidetur coactus hoc fecisse: nec enim suspectam coactus adit, sed sponte post deliberationem. Quod si suspectam dicit, profiteri debet non sibi expedire adire hereditatem, neque hoc dici oportere non esse solvendo, sed profiteri eum oportet, quod non putat sibi expedire hereditatem adire. Si quis sub condicione fuit heres scriptus, pendente condicione nihil agit, tametsi paratus sit restituere hereditatem. Gaied et si ante diem uel ante condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
o ꝑiculo adire et resti¬
tin sibi uelle. cogatur
h̾rs instirutus apreto¬
re adire et restituere
hrditatem. Q uod si f¬
fuerit factum. trans¬
eunt acciones extre¬
ꝓemano nec quarte
modoh̾rs in restiturio¬
ne utetur: nam cum
aneno̾piculo adierit
hrditatem: merito om¬
in commodo arcebit᷑.
nec interest. soluendo
sit hrditas nec ne. suf¬
ficit enim recusaria
endo sit mrditas an nõ
sit opinio enim nel.
metus. nei coror eius
qui noluit adire ħ̾rdi¬
tatem inspicitur. nõ
substantia h̾rditagtis.
nec in merito. nõ eni
prescribih̾rdi institu
to debet cur metuat
brditatem adire ueic¬
ur nolit cum uaries
int hominum uolum¬
tatesquordam nego¬
tia timemitium quo¬
rumdam uexationẽ
quordam eris aueni

Expanded text:
periculo adire et restitui sibi uelle, cogatur heres institutus a praetore adire et restituere hereditatem. quod si fuerit factum, transeunt actiones ex Trebelliano nec quartae commodo heres in restitutione utetur: nam cum alieno periculo adierit hereditatem, merito omni commodo arcebitur. nec interest, solvendo sit hereditas nec ne: sufficit enim recusari aendo sit hereditas an non sit. opinio enim vel metus vel color eius, qui noluit adire hereditatem, inspicitur, non substantia hereditatis, nec immerito: non enim praescribi heredito debet, cur metuat hereditatem adire uel cur nolit, cum uariae sint hominum uoluntates: quorundam negotia timentium, quorundam uexationem, quorundam aeris alieni
Abbreviated transcription (Latin):
int. non oportet pre¬
torem ne quidem
pupillum restitue¬
re ns excausa ut
dimis pius rescrip¬
sit. ¶ Siquiscomp
ulsus adierit ħrdita
tionem et tabule ẜe
firmarentur. quod ui¬
debantur enamuisse
non adita patris ad¬
et sequentes tabulas
confirm̃ri. Que sña
uerissima est nemo
enim dubitat etiam
legata pr̃ari. et liberta¬
tis conpetere.et cet̾a
quecumq sint int¬
esto  perinde ualere. ac
si sua sponte m̾rs hrdi¬
tatem adisser. ¶qui
conpulsus hroitater¬
adit. sicuti ceteris co¬
modis caret. ita hoc
quoq casucareat. ne
possit penitendo qu¬
artam restinere et
ita inuenio ab inꝑa¬
tore nostro et dio ꝑ¬
atre eius rescriptum¬
¶non omnis aurez
suspectam hroitate
repudiatõne amissam
cogere potest adiriet
sibi restitui. set is dem¬
um ad quem accones
transire possut. nec
enim equum est.ad ħ¬

Expanded text:
int, non oportet praetorem ne quidem pupillum restituere nisi ex causa, ut divus Pius rescripsit. Si quis compulsus adierit heredittionem et tabulae secundae firmarentur, quod videbantur evanuisse non adita patris heet sequentes tabulas confirmari: quae sententia verissima est: nemo enim dubitat etiam legata praestari et libertates competere et cetera, quaecumque sint in tessi sua sponte heres hereditatem adisset.Qui compulsus adit hereditatem, sicuti ceteris commodis caret, ita hoc quoque casu careat, ne possit paenitendo quartam retinere: et ita inuenio ab imperatore nostro et diuo patre eius rescriptum.Non omnis autem suspectam hereditatem repudiatione amissam cogere potest adiri et sibi restitui, sed is demum, ad quem actiones transire possunt: neque enim aequum est ad
Abbreviated transcription (Latin):
E cusare aũt non tm̃presẽ¬
tes. Set ⁊ absentes ł p epi¬
stolam possunt. na ⁊̃ ad
uersꝰ absentes postiuatur
decretuzsiue certior sit
quorda uoluntas recus-¬
antiuz adire ⁊ restitu̾e hr¬
ditatem. siue inc̾ta.adͦꝙ
presentia eoꝵ non est ne¬
cessaria. ¶Memimis se
aũt oportebit. hrde in¬
stituto senatum loqui.
id quoq tractatum ẽ
apud iunanu anad ĩ¬
testaros iocum habeat.
S est uerius eoq uire
utimur. ut hoc sena¬
tus ꝯsultu ad intesta¬
tos quoq ꝑtineat. siue
legittimi siue honora¬
riisint successores. Set
et ad filium ꝗ ĩpotestate
est. hoc senatus consul¬
tum iocum ħt. Incet̾is
quoq necessaruis ut a
pretore conpellantur
miscere se hrditati. sic
de mnde restituere. Qno¬
d sit fecerit. transtulisse
uidebutur actones.

Expanded text:
ecusare autem non tantum praesentes, sed etiam absentes uel per epistulam possunt: nam etiam aduersus absentes postulatur decretum, siue certior sit eorum uoluntas recusantium adire et restituere hereditatem siue incerta: adeo praesentia eorum non est necessaria.Meminisse autem oportebit de herede instituto senatum loqui: ideoque tractatum est apud Iulianum, ad intestatos locum habeat. sed est uerius eoque iure utimur, ut hoc senatus consultum ad intestatos quoque pertineat, siue legitimi siue honorarii sint successores.Sed et ad filium qui in potestate est hoc senatus consultum locum habet et in ceteris necessariis, ut a praetore compellantur miscere se hereditati, sic deinde restituere: quod si fecerint, transtulisse uidebuntur actiones.
Abbreviated transcription (Latin):
set simpliciter portion¬
emInportionẽ autez
et preceptiones uid̾i
cecioisse. ¶Si is qui ro¬
gatus fuerit. h̾rdita¬
Rem restituere ante
questionem defami¬
na hiram nel tabulas
apuerit. nei h̾rditate
adiẽit. uel quid eorue
que senatus consuito
prohibentur fecerit.ac
ꝑ hoc plublicata fuerit
ħ̾rditas fiscus cum su¬
is honeribus h̾rditat¬
emacquirit. quareco¬
modum quarte quod
erat hiturus hrs insti¬
tutus ad adfiscum per¬
tinet et extreuesliano
acones transeunt ad
rit restintarnm intro¬
ducere. nel testes ꝯue¬
nire uel mortem testa¬
toris non defendit ul
alia cansa hrditas fisco
uendicata est: eque qu¬
artequidem commod
ad fiscum ꝑtinebit. do¬
drans uero fideizmi
Heres institutus nolit¬
it adire h̾rditatem. ne¬
ritus ne dampno affi¬
ceretur ꝓspectum est

Expanded text:
sed simpliciter portionem: in portionem autem et praeceptiones uideri cecidisse.Si is, qui rogatus fuerit hereditatem restituere, ante quaestionem de familia habitam uel tabulas aperuerit uel hereditatem adierit uel quid eorum quae senatus consulto prohibentur fecerit ac per hoc publicata fuerit hereditas, fiscus cum suis oneribus hereditatem adquirit. quare commodum quartae, quod erat habiturus heres institutus, id ad fiscum pertinet et ex Trebelliano actiones transeunt. rit testamentarium introducere uel testes conuenire uel mortem testatoris non defendit uel ex alia causa hereditas fisco uindicata est, aeque quartae quidem commodum ad fiscum pertinebit, dodrans uero fideicommheres institutus nolit adire hereditatem ueritus, ne damno adficeretur, prospectum est
Abbreviated transcription (Latin):
Siadhrdis honus eẽ te¬
stator legata clix̾it. et hr̃s
sponte ad ut ħ̾rditate.
ita debere conputatio¬
nem falcidie iniri. ac
legata ut insempte ꝑ¬
tes.ccc. diuidantur.et
ferat quatuor ꝑtes fid̾i¬
conmissarius. tres ꝑtes
leg̾arius. ¶ Quod si sus
pecta sit h̾roitas et nõ
sponte nrs adiit et res¬
tituit .c. quidem de.cocc.
queh̾iturꝯ eẽt h̾rs resid̾¬
rent ap fidei ⁊missariũ
¶Inreliquis autem ccc.
eadem distributio fiet.

Expanded text:
si ad heredis onus esse testator legata dixerit et heres sponte adiit hereditatem, ita debere computationem Falcidiae iniri, ac legata, ut in septem partes trecenta diuidantur et ferat quattuor partes fideicommissarius, tres partes legatarius. quod si suspecta dicta sit hereditas et non sponte heres adiit et restituit, centum quidem de quae habiturus esset heres, resident apud fideicommissarium, in reliquis autem trecentis eadem distributio fiet,
Abbreviated transcription (Latin):
trebelliano .s.ꝯ. restitu ⁊
h̾rditatem nec muitu
facit si fundus pigno¬
ridatus est nec enie
ris auenipsonalis accȯ
fundum sequitur. set
eum cuih̾iditas extrebe¬
lliano senatus. ꝯ restit¬
uta est. Set cauendum
acreditore. Hrat h̾rs cau¬
tum. Iuł autemcauen¬
dum non putant. set
exstimandum fundu
quanti ualet. sine hac
cautione. hoc est quan¬
ti uendere põt sine cau¬
tione. S si põt tanti ue¬
ndere non interposita
cautione quantum fa¬
cit quarta ꝑs tonorim
extrebelliano transitur¬
as accõnes. siminoris. re¬
tento eoquod deẽ. simi¬
nter extrebelliano resti¬
tutionem fieri: Que se¬
ntentias multas ques¬
tiones oirimit¶Si is

Expanded text:
 restituet hereditatem. nec multum facit, si fundus pignori datus est: neque enim aeris alieni personalis actio fundum sequitur, sed eum, cui hereditas ex Trebelliano senatus consulto restituta est. sed cauendum a creditore, habeat heres cautum.Iulianus autem cauendum non putat, sed aestimandum fundum, quanti ualet sine hac cautione, hoc est quanti uendere potest sine cautione: et si potest tanti uendere non interposita cautione, quantum facit quarta pars bonorum, ex Trebelliano transituras actiones: si minoris, retento eo quod deest similiter ex Trebelliano restitutionem fieri: quae sententia multas quaestiones dirimit.Si is,
Abbreviated transcription (Latin):
missum restitutum
fuisset. quo magis in
renquum contirme¬
ntur supreme cefu¬
nctorum uonnta¬
tes.¶Sublata est hoc
corum quiadire ħr¬
oitatem recusarent.
seu metulitium. fen
pretextu metis cens¬
uerunt. ¶Quamqua
man̾t senatus subu¬
entum uoluit ħrdi¬
bus subuenit triet
fideiꝯmissarios nam
mantur exceptione
uti possunt h̾rdibus
subuentu ẽ. In eo u̾¬
ro quodsiagant mrdes
repeliuntur ꝑ excep¬
tionem quodq agen¬
difacultas fideiꝯmi¬
sarus conpetit. ꝓcul
dubio consulturẽ fi¬
heres eẽt. siue ab inte¬
statto. rogatusꝙ sit re¬
stituere hditatem in
filii quoq faminias in¬
itis iuditio. quide ca

Expanded text:
missum restitutum fuisset, quo magis in reliquum confirmentur supremae defunctorum uoluntates'. Sublata est hoc eorum, qui adire hereditatem recusare seu metu litium seu praetextu metus censuerunt. Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: namiantur, exceptione uti possunt, heredibus subuentum est: in eo uero, quod, si agant heredes, repelluntur per exceptionem quodque agendi facultas fideicommissariis competit, procul dubio consultum est fiheres esset siue ab intestato rogatusque sit restituere hereditatem.In filii quoque familias militis iudicio, qui de ca
Abbreviated transcription (Latin):
desiderans cauere sibi hac
stipulatõne auoiatur. Si
legata quedam presenticdi¬
e relicta sunt. quedam sub
conditione. interponen¬
da erit ististipulatio ꝑꝑ le
gata conditionalia dum.¬
moco eaque legata presẽ¬
tia sunt. integra soluãtur.
iuł deniq scribit. si pure et
subconccõne legata fuer¬
int. neex istente condcõe
lex falcidia locum hẽat. nõ
aliter legatoru que pu
erdata sunt. accõnem dare
debere. quam sitautum fu¬
it ħ̾rdi. quanto amplius ꝗ¬
uam ꝑlegem facidiam li¬
cuit ceperit. Idem iuł scri¬
bit. eum cuiquadrans sub
conoitione et dodrans pu¬
relegarus est. cauere debe¬
requanto amplius qua
plegem falcidiam uceat ce¬
ꝑit reddi. ¶Hec stipło iõ lo¬
cum ħt quia. et si repetipõt
id quod solutum est. tñ fi
põt. ut non sit soluenda is
cui solutum est ac ꝑhoc ꝑe¬
at quod darumest. In mor¬
tis ca quoq do ꝑnatiombus
potest dici hanc stipulatio¬
nem ẽẽ. interponendam.
¶Hec uerba stipulationis

Expanded text:
desiderans cauere sibi hac stipulatione, audiatur. Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, interponenda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praesenti sint, integra soluantur. Iulianus denique scribit, si pure et sub condicione legata fuerint ne exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, non aliter legta sunt, actionem dari debere, quam si cautum fuerit heredi 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam licuerit, ceperit'. Idem Iulianus scribit eum, cui quadrans sub condicione et dodrans pure legatus est, cauere debere 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi'. Haec stipulatio ideo locum habet, quia, etsi repeti potest id quod solutum est, tamen fieri potest, ut non sit soluendo is cui solutum est ac per hoc pereat quod datum est. In mortis causa quoque donationibus potest dici hanc stipulationem esse interponendam. Haec uerba stipulationis
Abbreviated transcription (Latin):
ta est h̾rditas Silegatum
fu̾it prestitum ante inter¬
positam hanc stipulatõ
ancondici possit. ut cau¬
tio ista inreridnatur. mo¬
uet questionem quod eaq̃
per errorem omissa uel so¬
luta sunt. condici possunt.
et hic ergo quasi solutum¬
pns uidetur. exeo ꝙ cantõ
intermissa est. et ait põps
ditione minterponende
satis dationi sgracia conpe¬
tere. et puro hoc proban¬
oum quod pop̃utilitatis
modocau̾i nonoum illita
controuersia litis. cumpo¬
ssint elusorie mine fieri.i¬
deoq eam rem prestor adc¬
ognitionem suam reuoc¬
at᷑. ¶ Si ouo extest̾o hrdita¬
tatem insolioum sibi uen¬
dicent.forte quod euisdez
nominis sint.tam in pos¬
sessorem quam inpetitorẽ
comperunt accõnes ⁊ cre
cautio utiq necessaria est.
dam non putant cauendũ
quia nec teneri põt eo no¬
mine uictus. cum ñ pos

Expanded text:
ta est hereditas. Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio ista interponatur? mouet quaestionem, quod ea, quae per errorem omissa uel soluta sunt, condici possunt et hic ergo quasi plus solutum uidetur ex eo, quod cautio intermissa est. et ait Pomponius condictionem interponendae satisdationis gratia competere et puto hoc probandum quod Pomponius, utilitatis modo caveri nondum illata controversia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam revocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi vindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et crecautio utique necessaria est, dam non putant cauendum, quia nec teneri potest eo nomine uictus, cum non pos
Abbreviated transcription (Latin):
clumꝑtem eius quod da¬
tum est. int̾dum totum
reuocare. cum enimhita:
rõnemeris aliem. falcidiat᷑¬
meatur. et plerumq euen¬
it utemergente debitd uer
conditione heris alieniexi¬
stente. totun quod iegatu
est ex hauriatur. S et lib̾ta¬
tumconocõ interdumex¬
istens. efficiet iegatum om¬
nino non ceberi. Qmppe cũ
h̾ita rõne lib̃tatumet dedu¬
ctis preciis eorum tunc de¬
mũ legatorum meatur rõ.
¶Inquibdoam autem te¬
stamentis falcidia locum
itaobs uatur ut licet q̃dran¬
tenhrs non retineat. tñ ac¬
tenus legata debeantur qua¬
tenus patrimonii uires fuf¬
ficiunt utique deducto ere
alieno. Item ceductis preci¬
is eorum qui lib̾tatem in
testouel directam uel fider¬
missariam accepunt. S et
legatario cauendum est a
quo fidei commnissum relin¬
quitur. ¶Int̾ctum non leg̃
falcidie. set ⁊̃ alt̾ius legis in
hac stipulatione rõ facienda
est. ut puta si patronus exa¬
sse hrs institutus sit. et pn
nocat. non legis falcidie. ¶¬

Expanded text:
artem eius quod datum est, interdum totum reuocare. cum enim habita ratione aeris alieni Falcidia ineatur, plerumque euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistens efficiet legatum omnino non deberi, quippe cum habita ratione libertatium et deductis pretiis eorum tunc demum legatorum ineatur ratio. In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem ita obseruatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento uel directam uel fideicommissariam acceperunt. Sed et legatario cauendum est, a quo fideicommissum relinquitur. Interdum non legis Falcidiae, sed etiam alterius legis in hac stipulatione ratio facienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pureuocat, non legis Falcidiae.
Abbreviated transcription (Latin):
i cui plusquam licuit lege¬
tur. et dubitari iuste poͦssit.
utrum lexfalcidia iocum
hitura est nec ne. subuenit
prestor hrdi. ut euegatarius
satisdet. ut si apparuit eum
ampliꝯ legatorum nomi¬
ne cepisse. quam ex lege fa¬
icidia capencebit. quanti
ea reserit. tantam pecuni¬
am oet. dolusq malus ab
eo abfuturus sit. neq int̾

Expanded text:
i cui plus quam licuerit legetur et dubitari iuste possit, utrum lex Falcidia locum habitura est nec ne, subuenit praetor heredi, ut ei legatarius satisdet, ut, si apparuerit eum amplius legatorum nomine cepisse quam e lege Falcidia capere licebit, quanti ea res erit, tantam pecuniam det dolusque malus ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
publii septimii detritrir
nullir. repiebatur. s pu¬
blii septimidame eratid
ꝙ exemplum supicabat᷑.
eum quitestm̃fecerat mo¬
numentu sibif eri uol¬
uisse. q̃rebant hrdes cumis¬
modi monumtu sefacere
oporteret. ⁊ siobeam rem
plumfacerent. nũpena te
fecisset. tñ ⁊ si inscriptura¬
uoo ille se de monstrare
aso sensisset. fieri debere.
Smnañt uoluntas eius
ignoraretur. penamꝗde
emplum fieri ussisset. Id
nusqua erstaret. momi¬
stancian ⁊ dignitate de fu¬
Si aticia filia meaarbitra¬
tuiucii ticii imꝑserit. eito
hro mens dato. titõ ante

Expanded text:
mii Demetrii nullum repperiebatur, sed Publii Septimii Damae erat, ad quod exemplum suspicabatur eum qui testamentum fecerat monumentum sibi fieri voluisse, quaerebant heredes, cuiusmodi monumentum se facere oporteret et, si ob eam rem plum facerent, num poena tenfecisset, tametsi in scripturuod ille se demonstrare animo sensisset, fieri debere: sin autem voluntas eius ignoraretur, poenam quidem emplum fieri iussisset, id nusquam exstaret, monustantiam et dignitatem defu'si Attia filia mea arbitratu Lucii Titii nubserit, ei tot heres meus dato'.Titio ante
Abbreviated transcription (Latin):
legatus sitstichuz co¬
cum stichu suptore
ticio legolicet neq co¬
cus nz sutor sit ad lega¬
tarium ꝑtinebit. side
eosensissetestatorem
sona legatarii design

Expanded text:
legatus sit: "Stichum cocum", "Stichum sutorem Titio lego", licet neque cocus neque sutor sit, ad legatarium pertinebit, si de eo sensisse testatorem persona legatarii design
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ plures. ꝯ probauerit.
sensisse de se defimctũ. ille
admittetur. ¶ Si cinqͣsi
libertoide inter lib̾tos.
legatum fuerit. non iocir¬
colegatum amittit.quia
posteaãmi los ab impato¬
unt. ¶ Si quis legauerit
remitasi tp̃r mortis eius
erit. nec tunc eius ĩueni¬
tur. nec estimatõ eius leg¬
ari iuidebitur. Qui oergo
siquis itascripserit. stich¬
um ⁊ panphilu citõcole¬
go. Si meierunt cuz mori¬
ar.⁊unuzerhis alienaue¬
rit. an uł aiter possit aleg¬
atariouendicari. 12. uen¬
dicari placet. Namhuc
ẜmonez licet plurał sit.¬
proeooportet accipi. at¬
q si seꝑatimdixisset stic¬
hunisimens erit. cũmo¬
ita lutõ titõ. an ꝑtemons¬
tratone corporis ł artifi¬
cii. uł offici. .i. uel necessi¬
tudinis. uł affinitatis. n¬
chil interẽ. Namdemon¬
stratõ płmq ince nominis
fungittur:nec inter ẽ. fal¬
saanueras it. sicertu sit
que testacor demonstrauit¬

Expanded text:
inter plures: qui probauerit sensisse de se defunctum, ille admittetur. Sed si cui quasi liberto, id est inter libertos legatum fuerit, non idcirco legatum amittit, quia postea anulos ab imperato rescribse runt. Si quis legauerit rem ita, si mortis tempore eius erit, nec tunc eius inuenitur, nec aestimatio eius legari uidebitur. Quid ergo, si quis ita scribserit: 'Stichum et Pamphilum Titio do lego, si mei erunt cum moriar' et unum ex his alienauerit, an uel alter possit a legatario uindicari? placet uindicari, nam hunc sermonem, licet plurapro eo oportet accipi, atque si separatim dixisset: "Stichum, si meus erit cum moita 'Lucio Titio' an per demonstrationem corporis uel artificii uel officii uel necessitudinis uel adfinitatis, nihil interest: nam demonstratio plerumque uice nominis fungitur. nec interest, falsa an uera sit, si certum sit, quem testator demonstraue
Abbreviated transcription (Latin):
testatus ẽ. impłi solimn¬
modo ꝯdicionez uolue¬
rit. non satis ex egerit.
qnͣdo ⁊ ideo siuino testa¬
tore npserit post test
el impłi debeat ꝯzẽi non
om̃s cõnicones impiẽt
ꝯdicionez. puta nondũ
nubiłetatis in domu
mariti deductata.non
paruit ꝯditoni. s siei
coniucta sit. cinus.
npciis eiit̾ dictum
sit. Itemdicemus.an
tnnurendo prea parere
ꝯdicioni possit. quasiñ
nupserit dubitari põt:
⁊ sitestator de primo
nipt̾ali ingo senserit
putote fect᷑am ꝯdici¬
onem benigne tñdicẽ¬
dumẽ. nondu imple¬
tamꝯdicione defectã.¬
¶Sisic legatum sit sina¬
is erasia uenerit. ⁊ ig¬
norante testatore nauis

Expanded text:
testatus est impleri solumtestatus est impleri solummodo condicionem voluerit, non satis egerit quando: et ideo et si vivo testatore nupserit post testael impleri debeat. sed enim non omnes coniunctiones implent condicionem: puta enim nondum nubilis aetatis in domum mariti deducta non paruit condicioni. sed et si ei coniuncta sit, cuius nuptiis ei interdictum sit, idem dicemus. an tamen nubendo postea parere condicioni possit, quasi non nubserit, dubitari potest: et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto defectam condicione: benigne tamen dicendum est nondum impletam condicioneSi sic legatum sit 'si nauis ex Asia uenerit' et ignorante testatore nauis
Abbreviated transcription (Latin):
cepte sunt rit puta si in
capitoliũ non ascende¬
rit. si stichum non man¬
umiserit: ⁊ insimilibus
⁊ ita aristoni ⁊ neratit
et iuliano uissumẽ. q̃ sña
tis placuit. uerum ĩbr ¬
ditatib quoq icem re¬
mediu ad misum est.¬
Unde siuxormarͥtum.
suum cuidotem ꝓmi¬
serat. ita hrdemscripse¬
rat exꝑte:sidotem quã
ei ꝓinisi neq pecierit. n
exegerit deminciaree
uni posse cohrdise acce
tem. uł cauere.⁊ ĩta ad¬
ire posse hrditate.set
siexassesit institutus¬
sit maritus subea ꝯdi¬
eat non inpedirieum
quomins adeat hrdit¬
detur impletaᷤ ꝯditõ
eoquod nonẽque pos¬
sit dedote ꝯuenireiꝑse
rit.ut tñ ꝯsilium retin¬
eret habendisecum li¬
reros de beri eilegatuz
omne mom̃itu exigẽ¬
dumsit. ut cumuberis
positumhat. ne filium
asemet dimittat. nene
peamstet. quominus
cumea filius educetur.
oꝵ uxorilegat. dehis ñ
sensisse quos iaintime
uxor habuerit. dũtes
ec ꝯdicio filie mẽe cui
nupserit. tał est. ut qui

Expanded text:
conceptae, ut puta "si in Capitolium non ascenderit" "si Stichum non manumiserit" et in similibus: et ita Aristoni et Neratio et tis placuit, uerum in hereditatibus quoque idem remedium admissum est.Unde si uxor maritum suum, cui dotem promiserat, ita heredem scribserit ex parte: 'si dotem, quam ei promisi, neque petierit neque exegerit', denuntiare eum posse cotem vel cavere et ita adire posse hereditatem. sed si ex asse sit institutus maritus sub ea condieat, non impediri eum, quo minus adeat hereditdetur impleta condicio eo, quod non est, quem possit de dote convenire ipse it, ut tamen consilium retineret habendi secum liberos, deberi ei legatum omne momentum exigendum sit ut cum liberis positum habeat, ne filium a semet dimittat neve per eam stet, quo minus cum ea filius educetur. rorum uxori legat, de his non sensisse, quos iam tunc uxor habuit, cum tescondicio "filiae meae cum nubserit" talis est, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
lublius menis testõsuo
itacauit. Quisqs michi
hrshrdes uecrunt dolego
fideiq eoꝵ cõmitto ut de¬
nt.gaoseio sororis mee
filio in honore ꝯsulatus
⁊ munus edidit. deinde ex
halendis  ianuariiosula¬
tumingressus ẽ. atq ita
meuius decessit. Quero.

Expanded text:
ublius Maevius testamento suo ita cavit: "quisquis mihi heres heredesve erunt, do lego fideique eorum committo, uti dent Gaio Seio sororis meae filio in honorem consulatus est et munus edidit: deinde ex calendis Ianuariis consulatum ingressus est atque ita Maeuius decessit: quaero,
Abbreviated transcription (Latin):
peto ucireddas ea resti¬
cuas pliblio meuo⁊ga
io  cornelio. Que ro c̾
septicia decesserit. teinde
filio qntum cecimũag

Expanded text:
peto uti reddas ea restituas Publio Maevio et Gaio Cornelio". quaero, cum Septicia decesserit, deinde filius quintum decimum
Abbreviated transcription (Latin):
tumsit ita. titõ siseiamux¬
orem duxerit hrs meus
.c.dato. Si quide seiam ori¬
atur. te fectus ꝯditone in¬
celligitur. At si ipececedat.
nichilad hrdem suu eum
trans nuttere. qr morteciꝰ
ꝯditõ defecisse intelligitur
utroq. it uiuentesiqdem
rp̃e nolit urorem dutere.
quia ip̃io facto ꝯditõdefi¬
cit. nichil ex legato ꝯseqt᷑
muliere ãt noiente nube
cuzip̃e paratꝯ eẽt. legatñ
eidebetur. I
uãuis ratõnes redcere ni¬
chil aliud sit ꝙͣ reliqua solu¬
ere tnsi ⁊ statuliberi.hrdis
culpa sine fraude tñsmini
nus solutum sit.⁊ bona fide
red̾itas ẽẽ ratõnes estima¬
nisuta obẜuetur. neminẽ
missu ẽet. umꝙͣ. ad ub̾tatẽ
encia minus solutu oẽt.¬

Expanded text:
tum sit: "Titio, si Seiam uxorem duxerit, heres meus centum dato", si quidem Seia moriatur, defectus condicione intellegitur: at si ipse decedat, nihil ad heredem suum eum transmittere, quia morte eius condicio defecisse intellegitur: utroque autem vivente si quidem ipse nolit uxorem ducere, quia ipsius facto condicio deficit, nihil ex legato consequitur, muliere autem nolente nubere, cum ipse paratus esset, legatum ei debetur. Iuamuis rationes reddere nihil aliud sit quam reliqua soluere, tamen si et statuliberi et heredis culpa, sine fraude tamen serui minus solutum sit et bona fide redditas esse rationes existimanisi ita obseruetur, neminem, missus esset, umquam ad libertatem entiam minus solutu
Abbreviated transcription (Latin):
br poniusset.⁊ nerbaqdez
uidentur representare
fideicomissum. set non ẽ
uerisimile. ut maturins
uoluerit cextatrix ad sub¬
stitutos. ⁊dtransferre. nec
quicꝙͣ mutet. qd̾ septici¬
a ante decesserit. Namet¬
si pueruiueret.non prio
septicie hrtes. quam septi¬
cia possent ꝯuenirĩ Pauł.
iquis eumq̃ ip̃e mam¬
mittere non poterat. leg¬
auit itant eum legatari¬
us manumntteret. et siã
llegato repellatur. non
ẽ ꝯpellendus. ut manum
umaliꝙͥ comodutestat¬
or in hocẜ uo ꝙ̃ hrde ha¬
bere uolusset.¶d̾.
dicilłlegatum explicetur

Expanded text:
 potuisset. et verba quidem videntur repraesentare fideicommissum, sed non est verisimile, ut maturius voluerit testatrix ad substitutos id tranquicquam mutat, quod Septicia ante decessit: nam etsi puer uiueret, non prius Septiciae heredes quam Septicia possent conueniri.quis eum, quem ipse manumittere non poterat, legaverit ita, ut eum legatarius manumitteret, etsi a legato non repellatur, non est compellendus, ut manumium aliquid commodum testator in hoc servo quam heredem habere voluisset. dicill
Abbreviated transcription (Latin):
am ancilam. qui meierũt
cu moriar. isquitestm fec̃
agatheam qua testi tp̃r
habuerit. uendidit ⁊ post¬
ea ancillas emit.⁊ exhis
uni agathee nom̃ imposs¬
uit. q uesitũ ẽ an ħ legata
¶ sepatim michĩ tõtus fim¬
dus pure. tibi sub ꝯditõne
legatus fint. ⁊ tudecesseris
anteꝙͣ ꝯditõ exstiterit. ñ
habeo necessitate impłe

Expanded text:
am ancillam, qui mei erunt cum moriar": is qui testamentum fecit Agatheam, quam testamenti tempore habuit, vendidit et postea ancillas emit, ex his uni Agatheae nomen imposuit: quaesitum est, an haec legata i separatim mihi totus fundus pure, tibi sub condicione legatus fuerit et tu decesseris, antequam condicio exstiterit: non habebo necessitatem imple