comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tui in lapides eiꝰ: & pulueriseiꝰ miserebunt᷑. Bene¬
placitũ habuer̃ in lapides eiꝰ: pulueris autẽ misere¬
bunt᷑. Intelligo lapides sion: onis ꝓpħas. Ibi p̃mis¬
sa ÷ uox p̃dicationis: inde assũptũ euangelicum
officiũ. ꝑ illud p̃coniũ cognitꝰ xp̃c. Ergo seruitui
beneplacitũ habuer̃ in lapides syon: sedillip̃uarica¬
tores recedentes adeo: malisq factissuis offendentes
creatorẽ. in t̾rã unde suptisunt redier̃. Puluis factist̾:
puluis quẽ ꝑicit uentꝰ afaciae t̾ra. Sed ex pectadñe.
sustine dñe. paciensestodñe: ñ irruat uentꝰ. & aufe¬
rat hunc puluere̾ a facie t̾rae. Ueniant ueniant serui
tui. agnoscant in lapidib eloqͥatua: misereantur
puluerission. Formet᷑ homo: ad imagine̾ tuam.
Dicat puluis neꝑeat: ĩnem̃to qͥapuluis sumꝰ. & pul¬
ueriseiꝰ miserebunt᷑. Hoc desyon. Nũqͥd ñ erat pul-
uis qͥdñm crucifixit: d̾ peius est puluis deparieti¬

Expanded text:
et pulveris ejus miserebuntur.» Beneplacitum habuerunt in lapides ejus; pulveris autem miserebuntur. Intelligo lapides Sion, omnes Prophetas: ibi praemissa est vox praedicationis, inde assumptum Evangelicum officium, per illud praeconium cognitus Christus. Ergo servi tui beneplacitum habuerunt in lapides Sion. Sed illi praevaricatores, recedentes a Domino, malisque factis suis offendentes Creatorem, in terram unde sumpti sunt, redierunt. Pulvis facti sunt, projicit ventus a facie terrae» . Sed exspecta, Domine; sustine, Domine; patiens esto, Domine: non irruat ventus, et auferat hunc pulverem a facie terrae. Veniant, veniant servi tui, agnoscant in lapidibus eloquia tua, misereantur pulveris Sion, formetur homo ad imaginem tuam: dicat pulvis ne pereat, «Memento quia pulvis sumus» . «Et pulveris ejus miserebuntur.» Hoc de Sion. Numquid non erat pulvis, qui Dominum crucifixit? Quod pejus est, pulvis de parieti
Abbreviated transcription (Latin):
terra. aut eggo summare: Et quides: mani festum
.ẽ Neccaelum sũ. nec terra sum. nec mare sum:
sed int̾ra sum: Uel hoc concedis mihi: quia int̾ra
es Audi quia nontantum caelũ & terrã & mare
fecit ds̃ Fecit enĩ caelum & terrã & mare: & omĩa
quae ineissunt. Si ergo omĩa quae in eissunt: &¬
tẽ. Parum dicote: passerem. locustam. uermicu-¬
lũ. Nihil horum ñ ille fecit: & cura ẽ illi deomĩb
Non ad p̃ceptum cura ẽ: Nã preceptũ: soli homi¬
ni dedit. Dicit enĩ psalmus. Homines & iumen¬
ta saluos facies dñe : scđm multitudinẽ miscđiȩ¬

Expanded text:
terra, aut ego sum mare? Et quidem manifestum terra, aut ego sum mare? Et quidem manifestum est, nec coelum sum, nec terra sum, nec mare sum; sed in terra sum. Vel hoc concedis mihi, quia in terra es. Audi quia non tantum coelum et terram et mare Deus fecit: «Fecit» enim «coelum, et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt.» Si ergo «omnia quae in eis sunt,» et te. Parum dico, te: passorem, locustam, vermiculum; nihil horum non ille fecit, et cura est illi de omnibus. Non ad praeceptum cura est; nam praeceptum soli homini dedit. Dicit enim psalmus: «Homines et jumenta salvos facies, Domine; secundum multitudinem mise
Abbreviated transcription (Latin):
putat ds̃ inter eaquae fecit: Et uere ego ad curã
ipsius ꝑtineo: & modo deme̾ cogitat ds̃ Aut
scit anuiuã : quid ẽ quod dicis: non subrepat
tibt incor mala cogitatio. De his esto. dequib
paulo ante loquebamur. laudabo dnm̃ in uita
mea. psallam dõ meo quandiu sũ. Sed iste alios
alloquitur. nescio quos tepidos. quos exhortat᷑
& quasi uertitur ne desperent dese. quia uel
non sunt incõnspectũ dĩ. Multoꝵ enim: tales sunt
cogitationes. Sed ideo deser̃ & ꝑgunt ꝑquęlib&
peccata: quia noncredunt curare dmñ qͥd agant
Audi eloquia diuina: Nolite desperare. Quĩ cura-¬
uit facere te. noncurat reficere: Nonneds̃ tuus
.ẽ. qui fecit caelum & terrã. it mare : si ista sola
dicer&: forte responderes tũ. Ds̃ qui fecit cęlũ
& terrã & mare: magnus ds̃. Sed num quid
cogitat deme. Ip̃se te fecit. Diceretur tibi qͦ¬
mõdo: nũ quid eggo sum caelum. aut ego sum

Expanded text:
putat Deus inter ea quae fecit? et vere ego pertineo ad curam putat Deus inter ea quae fecit? et vere ego pertineo ad curam ipsius, et modo de me cogitat Deus, aut scit an vivam? Quid est hoc quod dicis? Non subrepat tibi mala cogitatio in cor; de his esto de quibus paulo ante loquebamur, «Laudabo Dominum in vita mea, psallam Deo meo quamdiu sum.» Sed iste alios alloquitor, nescio quos tepidos, quos exhortatur, et quasi veretur ne desperent de se, quia ve non sunt in computo Dei. Multorum enim tales sunt cogitationes. Sed ideo deserunt Deum, et pergunt per quaelibet peccata, quia non credunt curare Deum quid agant. Audi eloquia divina, noli de te desperare. Qui curavit facere te, non curat reficere te? Nonne Deus tuus est qui fecit coelum, et terram, et mare? Si ista sola diceret, forte responderes tu: Deus qui fecit coelum, et terram, et mare, magnus Deus; sed numquid cogitat de me? Ipse te fecit, diceretur tibi. Quomodo? numquid ego sum coelum, aut ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ: Benedicamꝰ nomenscm̃ eius: quia dignatꝰ¬
.ẽ. nos facere possessionẽ suã Nondum uides dm̃
N on potes amare plene quod nondum uides: quȩ
uides ipse fecit Miraris mundũ. quȩre artificẽ
mundi. Suspicis cęlum: & exhorrescis Cogitas
uniuersã terrã. & contremiscis: maris magnitudi¬
nẽ. Quando cogitatione occupas: respice innume¬
rabilitatẽ stellarũ. Respice tanta genera seminũ.
tantas diuersitates animaliũ. quicquid natat
in aquis. repit int̾ra. uolitat inaere. circuit in
cęlo: omĩa ista quã magna. quã preclara. quam
pulchra. quã stupenda&s Eoce qui fecit haec omĩa:
dstuus ẽ: Pone ibi spemtuã ut sis beatus. spes
illius indñm dm̃n ipsius. Quem: qui fecit cęlum
& terrã. mare & omĩa quȩ ineis sunt. Magnũ
r&: Sitam̃ dicendum .ẽ dedõ cogitauit. caelum.
terrã. mare & omĩa quae ineis suntꝰ Forte dictu¬
rus erat homo iste Uideo quidem omĩa magna
ista: caelũ & terrã mare fecit ds̃. Quanddo me cõ¬

Expanded text:
habemus! benedicamus nomen sanctum ejus, quia dignatus est facere nos possessionem suam. Nondum vides Deum, non potes amare plene quod nondum vides. Quae vides, ipse fecit. Miraris mundum, quare non artificem mundi? Suspicis coelum, et exhorescis; cogitas universam terram, et contremiscis; maris magnitudinem quando cogitatione occupas? Respice innumerabilitatem stellarum; respice tanta genera seminum, tuntas diversitates animalium, quidquid natat in aquis, repit in terra, volitat in aere, circuit in coelo: omnia ista, quam magna, quam praeclara, quam pulchra, quam stupenda! Ecce qui fecit haec omnia, Deus tuus est. Pone ibi spem tuam, ut sis beatus: «Spes illius in Dominum Deum ipsius.» Quem? «Qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt.» Magnumret si tamen dicendum est de Deo, Cogitavit «coelum, terram, mare, et omnia quae in eis sunt?» Forte dicturus erat homo iste: Video quidem omnia magna ista: coelum et terram, mare fecit Deus: quando me com
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ inmagna multitudine. Accedit tibi mirum
de euangł̃io: cãpilli capitis urĩ numerati sunt:¬
Ergods̃meus .ẽ: & in illo spesmea. qui fecit cȩlũ
& terrã.: mare & omĩa quae ineis sunt. Quod
autem adme ꝑtin& quid agit me
Quicustodit

Expanded text:
Deus in magna multitudine. Accedit ibi mirum Deus in magna multitudine. Accedit ibi mirum de Evangelio: «Capilli capitis vestri omnes numerati suntErgo Deus meus est, et in illo spes mea, «qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt.» Quod autem ad me pertinet, quid agit mecum? «Qui custodit
Abbreviated transcription (Latin):
homines & iumenta saluos facies dñe. Quid
facio : nihil tã incapite noui testamenti: quã
euangłim In euangłio inuenio: quia omĩa¬
ista ꝑtinent addm̃. Nemo erit iã qui contra dicat
N umquid enim apostolꝰ euangłio contrarius erit:
Audiamus ipsum dñm principem & magistrum
apłorum Respicite inquit uolatilia caeli quia ñ
seminant. neq metunt. neq congregant in horreũ.
&e pater ur̃ caelestis pascit illa: Ergo & p̃ter homi¬
nẽ animalia ista ꝑtinent adcurãm dĩ ut pascan¬
tur: non ut legem accipiant. Quodergo addan-¬
dam legem actin&: debob cura dõ non est. Qđ
autẽ adcreanda. pascenda. gubernanda. & regen¬
noncadit int̾rã sine uoluntate patris ur̃is quan¬
tomagis uos pluris estis illis:: Nolite ergodice¬
re: non ꝑtineo addm̃ Pertin& addm̃ animatua.
pertinet addm̃ corpus tuũ: quia ds̃ fecit & animã
tuã & corpus tuum Dicis forte. Non me numerat

Expanded text:
Homines et jumenta salvos facies, Domine ; quid Homines et jumenta salvos facies, Domine ; quid facio? Nihil tam in capite Novi Testamenti, quam Evangelium. In Evangelio invenio, quia omniaista pertinent ad Deum. Nemo erit jam, qui contradicat. Nunquid enim apostolus Evangelio contrarius erit? Audiamus ipsum Dominum, principem, et magistrum apostolorum. Respicite, inquit, volatilia coeli, quia non seminant, neque metunt, neque congregant in horreum, vester coelestis pascit illa» . Ergo et praeter hominem, animalia ista pertinent ad curam Dei, ut pascantur, non ut legem accipiant. Quod ergo ad dandam legem attinet, de bobus cura Deo non est; quod autem ad creanda, pascenda, gubernanda et regennon cadet in terram sine voluntate» «Patris vestri? Quanto magis vos pluris estis illis?» Noli ergo dicere: Non pertineo ad Deum. Pertinet ad Deum anima tua, pertinet ad Deum corpus tuum; quia Deus fecit et animam tuam et corpus tuum. Dicis forte: Non me numerat
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ait apostolꝰ. Numquid debob ꝑtinet addm̃:
Ubi p̃cẽptum dedit. boui trituranti os non infrena
bis ibi debob noncogitauit ds̃: Itaq quosdã
boues uoluit significari. Non enim hoc curat
monere quid agat cumbob: habet hoc natura
ipsa humana Sic factus. ẽ homo: ut norit con-¬
sulere ium̃tissuis. Nec inde p̃cepta adõ accepit.
sed insinuatum est illi inmentẽ adõ. ut possit
& sine p̃cepto facere. Fecit illum talem ds̃ Sed
quomodo regit pecus. regendus ab alio: abeo
a quo regitur : p̃ceptum accepit. Ad precepti
ergo tenorem: non ẽ debob curadõ Ad ꝓuiden¬
testamento. ẽ: quia debob non ꝑtinet addm̃-
Homines & iumenta saluos facies dñe: deuete
ri testamento ẽ: Sunt qͥ calũ nientur & dicant:
non sibi consonare ista duo testamenta. Neforte
aliud dicat inuetere. aliud in nouo. & flagito
deme sententiã denouo talem qualis haec̃ .ẽ.

Expanded text:
ergo ait Apostolus? Nunquid de bobus pertinet ad Deum? Ubi praeceptum dedit: Bovi trituranti os nonergo ait Apostolus? Nunquid de bobus pertinet ad Deum? bis» ; ibi de bobus non cogitavit Deus? Itaque quosdam boves voluit significari. Non enim hoc curat Deus monere quid agas cum bobus; habet hoc natura ipsa humana. Sic factus est homo, ut norit consulere jumentis suis: nec inde praecepta a Deo accepit, sed insinuatum est illi in mentem a Deo, ut possit et sine praecepto facere; fecit illum talem Deus. Sed quomodo regit pecus, regendus est ab alio; ab eo a quo regitur, praeceptum accepit. Ad praecepti ergo tenorem, non «est de bobus cura Deo:» ad providenTestamento est, quia «De bobus» non «pertinet ad Deum: Homines et jumenta salvos facies, Domine,» de Veteri Testamento est. Sunt qui calumnientur, et dicant, non sibi consonare ista duo Testamenta. Ne forte aliud dicat in Veteri, aliud in Novo; et flagitet de me sententiam de Novo talem qualis est haec:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi potest. tẽptat quod potest. uagatur quã po¬
test. łamẽ etiã patitur: ipsius ueritatis Prima
ergo tẽptatio est : erroras & famis. Ubi in hac
tẽptatione fatigatus exclamauerit addñm: per

Expanded text:
ubi potest, tentat quod potest, vagatur qua potest, famem etiam patitur ipsius veritatis. Prima ergo tentatio est erroris et famis. Ubi in hac tentatione fatigatus exclamaverit ad Deum, per
Abbreviated transcription (Latin):
serui&e minori. Illi portant codices nr̃os: nos
uiuimus decodicib ipsorum: Sed ut generalit̃
de omib intelligatis fr̃s. maiorem & minorem:
maior dicitur homo carnalis. & minor dicitur
homo spĩtalis. quia prus est carnalis. & postea
sp̃italis. Habes apłm aperte dicentẽ Primꝰ homo
det̾ra terrenꝰ. scds homo decaelo cȩlestis: Qualis
terrenꝰ: tales et terreni: ł tqualis cȩlestis: tales
et cȩlestes. Sicut portauimꝰ imaginem terreni:
portemus & imaginẽ eiꝰ qui decaelo est:. Ibi autẽ
supra dixerat: sed nonprius quod spiritaleẽ:
sed quod animale. postea spĩtale. Animalem
autẽ. eundem dicit: quem carnalẽ ostendit.
Homo qui nascitur animal ẽẽ incipit: carnalis
ẽẽ. incipit. Si se conuertat acaptiuitate babrlo

Expanded text:
o major servit minori. Illi portant Codices nostros; nos o major servit minori. Illi portant Codices nostros; nos vivimus de Codicibus ipsorum. Sed ut generaliter de omnibus intelligatis, fratres, majorem et minorem; major dicitur homo carnalis, et minor dicitur homo spiritualis; quia prius est carnalis, et postea spiritualis. Habes Apostolum aperte dicentem: «Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est.» Ibi autem supra dixerat: «Sed non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea, spirituale» . Animalem autem cumdem dicit, quem carnalem ostendit. Homo qui nascitur, animalis esse incipit, carnalis esse incipit. Si se convertat a captivitate Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
mea. Adhereat lingua mea faucib meis nisi
tui meminero: addidit statim: Si non p̃ posuero
hierłm. in principio iocunditatis meae. Ibi est
enim sũma iocunditas ubidõ fruimur .: ubi de
frat̃̾nitate coherente. & cuuica societate securi sumꝰ
aliquam illecebram p̃cellere poterit. Nihil ibi
delectabitur: nisi bonum: Morietur ibi omĩs
necessitas . orietur ibi sũma felicitas. Si non
ciuitatis Memento dñe filiorum edõm¬
ł dom ipse dictus.ẽ : qui & esau. Audistis enim
modo cũ apłs legeretur: iacob dilexi. esau autẽ
odio habui Duofilii erant in uno utero. ambo
gemini in utero rebetcȩ. filii isaac et nepotes
abrahȩ. Nati sunt ambo. unus adhereditatem :
alter ad exheredationẽ: Fuit autem hostis fr̃is
sui iste esaũ : quia preuenit benedictionẽ
eiꝰ filius minor. & impletũ. ẽ maior seruiet
minori Maior ergo quis . ẽ. & minor quis .ẽ.
E tquis .ẽ. maor. qui seruiae minori. Mͥnor eiꝰ.¬

Expanded text:
mea. Adhaereat lingua mea faucibus meis, nisi mea. Adhaereat lingua mea faucibus meis, nisi tui meminero;» addidit statim, «Si non praeposuero Jerusalem in principio jucunditatis meae.» Ibi est enim summa jucunditas, ubi Deo perfruimur, ubi de fraternitate cohaerente et civica societate securi sumus. aliquam illecebram percellere poterit, nihil ibi delectabit nisi bonum. Morietur ibi omnis necessitas, orietur ibi summa felicitas. «Si noncivitatis: «Memento, Domine, filiorum Edom.» Edom ipse dictus est qui et Esau: audistis enim modo cum Apostolus legeretur, «Jacob dilexi, Esau autem odio habui.» Duo filii erant in uno utero, ambo gemini, in utero Rebeccae, filii Isaac, nepotes Abrahae: nati sunt ambo; unus ad haereditatem, alter ad exhaeredationem. Fuit autem hostis fratris sui iste Esau, quia praevenit benedictionem ejus filius minor; et impletum est, «Major serviet minori» . Major ergo quis est, et minor quis est, et quis est major qui serviet minori, mo
Abbreviated transcription (Latin):
Id ẽ. oõmutiscam in quit. nisi tui meminero.
Ut quid enĩ loquitur: ut quid sonat qui canticũ
syonnon sonat: Ipsa ẽ. lingua nr̃a: canticũ
hierusalẽ. Canticum dilectionis huus scłi.
lingua aliena. lingua barbara .ẽ. quã incap¬
tiuitate didicimus. Ergo mutus erit dõ. qui
ablitus fuerit hierusalem: & parũ ẽ meminisse
Nam ethostes meminer̃ eiꝰ: uolentes euͣmeuertere
Quae.ẽ. ista ciuitas.: Dicunt. Qui sunt xp̃iani:
Et quales sunt xp̃iani: Osinon essent xp̃iani
Uicit iam captiua turba captiuatores suos. & tam̃
mtrmurant & sȩuiunt. & uolunt interficere
apud se peregrinantẽ scãm ciuitatem. sicut
uoluit ipsum populum int̾ficere pharao. quan¬
do masculos occidebat natos. & feminas relinque¬
bat: Uirtutes prefocabat. concupiscentiam nutri-¬
ebat. Parum. ẽ ergo meminisse: uide quomodo
memineris Quaedam enĩ cum odio meminimus:
quȩdam cum amore. Cum ergo dixisset. si oblitꝰ
tui fuero hierusalem: obliuiscatur me dextera

Expanded text:
Id est, obmutescam, inquit, nisi tui meminero. Utquid enim loquitur, utquid sonat, qui cantica Sion non sonat? Ipsa est lingua nostra, canticum Jerusalem. Canticum dilectionis saeculi hujus, lingua aliena, lingua barbara est, quam in captivitate didicimus. Ergo mutus erit Deo, qui oblitus fuerit Jerusalem. Et parum est meminisse; nam et hostes meminerunt ejus, volentes eam evertere. Quae est civitas ista, dicunt? qui sunt Christiani? et quales sunt Christiani? O si non essent Christiani! Vicit jam captiva turba captivatores suos, et tamen murmurant, et saeviunt, et volunt interficere apud se peregrinantem sanctam civitatem: sicut voluit ipsum populum interficere Pharao, quando masculos occidebat natos, et feminas relinquebat; virtutes praefocabat, concupiscentias nutriebat. Parum ergo est meminisse: vide quomodo memineris. Quaedam enim cum odio meminimus, quaedam cum amore. Cum ergo dixisset, «Si oblitus tui fuero, Jerusalem, obliviscatur me dextera
Abbreviated transcription (Latin):
sicut me : non inmea sed intua iustitia uiui¬
fica me. Hoc. ẽ. ista caritate quam concupiui
imple me: adiuiua me ut faciam quod com¬
mendas. dona ipse quod mandas. Intua ius¬
titia uiuifica me : quia in me unde morerer
habui. unde autem uiuam non inuenio nisi
inte: lustitia tua xp̃c .ẽ. qui factus.ẽ nobis
sapientia adõ. & iustitia. & scĩficatio. & re¬
demptio. ut quẽ ad modum scriptum . ẽ. : qui
gloriatur. indño gł ȩtur. Et in illo inuenio
mandata tua quãe concupiui: ut in tua
iustitia bocẽ. in illa uiuifices me. Ipse. ẽ
enim uerbum ds̃. & uerbum caro factum ẽ.
ut ess&e & ꝓximus meus
IN CI PITM SERMO TERHꝰ DECIMOS

Expanded text:
sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivisicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua Christus est, «qui factus est nobis sapientia a demptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur» . Et in illo invenio mandata tua quae concupivi, ut in tua justitia, hoc est in illo, vivifices me. Ipse est enim Verbum Deus; et Verbum caro factum est, ut esset et proximus meus I
Abbreviated transcription (Latin):
suspicatur in alio: quod sentit in seipso: hoc
itaq obprobrium suũ petebat auferri. quod
in sesenserat. & in aliis fuerat suspicatus. ut
non ess& diabolo similis. qui deoccultis sc̃i
iob suspicatus est. quod nongratis dm̃ coleret
quem poscit temptandum: ut crimen quod
us obprobrium nonnisi emulatio suspicetur.
dum bonum opus reprehendi non potest. quia
se asserit quod apertum est. & quofine fiat
rep̃henditur. qui a nonse exerit quod occul¬
tum. ẽ. atq ita male suspicari eum debet qui
lib& non uiuendo qđ latet: & in uiuendo quod
emin&: Profecto contra hoc malum qđ quisq
dehomine libenter malum quod non ꝓspicit
suspicatur. caritas habenda ẽ. quae non
Et dedilectione dĩ & ꝓxuni loquens : in his in
umꝰ desiderat amputari.cce inquit concu¬
piui mandata tua. in tua iustitia uiuifica
me. Ecce concupiui extoto corde & extota
anim.a. & extota mente diligere te. & ꝓximũ

Expanded text:
suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod non gratis Deum coleret, quem poposcit tentandum, ut crimen quod us opprobrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, quia se asserit quod apertum est; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo quod eminet: profecto contra hoc malum, quo quisque libenter de homine malum quod non perspicit suspicatur, charitas habenda est, quae non et de dilectione Dei et proximi loquens, «In his,» iquod desiderat amputari, «Ecce,» inquit, «concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me.» Ecce concupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis: monuit neꝓp̃t̃ laudes hominum
uideamini abeis Monuit nepropt̃ pecuniã
dicens: nolite uobis thes aurizare in terra.
& non potestis dõ seruire & mammonȩ Moy¬
nuit. ne ꝓpter ipsum necessarium uictũ atq
uestitum dicens:: ne sollicitisitis animae urãe
quid manducetis. neq corpori ur̃o quid indua¬
mini: Et cum hȩc omĩa monuisset. quia possu¬
mus suspicari eos quos tuste uiuere uidemus.
& quo fine faciant nonuidemus. ꝓpt̃ aliquid
huiꝰ modi benefacere : continuo subiecit: nolite
iudicare neq iudicemini. Unde & hic cũ dixis¬
s&e: amputa ob probrium meũ quod suspicatꝰ
sum : addidit. quia iudicia tua suauia : idẽ
iudicia tua uera. Ueritatis enĩ amator: s̃uaue
clamat. eẽ. quod uerum est: Hominũ autem
iudicia deoccultis hominũ non suauia q̃uia
temeraria : & ideo suum dixit obprobrium
ait: comparantes sem& ipsos sibim& ipsis.
non intelligunt. Hoc enim ꝓcliuius homo

Expanded text:
nitatis, monuit ne propter laudes hominum nitatis, monuit ne propter laudes hominum , ut videamini ab eis.» Monuit, ne propter pecuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestitum, dicens: «Ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est. Hominum autem judicia de occultis hominum, non suavia, quia temeraria. Et ideo suum dixit opprobrium ait, «Comparantes semetipsos sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo
Abbreviated transcription (Latin):
Quisẽ. qui suũ obprobrium suspicatur. & non
magis nouit suũ quisq obprobrium quã cuiꝰliboe
alienum. suspicari enim potius alienum
potest homo nonsuum: qm̃ quod suspicatur
ignorat: In suo autẽ obprobrionon ẽ. cuiusq
suspicio. sed scientia: ubi loquitur conscien¬
tia Quid est gͦ quod ait. obprobrium meum
quod suspicãtus sum . Nimirum desuperiore
sensu. etiam istedicendus est: qm̃quandiu ñ
auertit homo oculos suos neuideat uanitatẽ:
qđ in seipso agitur hoc de aliis suspicatur.
ut ꝓpt̃ quod ipse colit dm̃. uel ꝓpt̾ quod bona
oꝑa facit: ꝓpter hoc credat & alterum facere
Possunt quippe homines uidere quod agimus.
cuiꝰ autem rei contemplatione agimus oc¬
cultum est: Et ideo datur suspicionib locus.
ut audeat homo iudicare deoccultis hominũ.
& falsa plerumq & siuera tamen incognita
temere suspicari: Propt̾ea dñs cum deipso fine
loqueretur ꝓpt̃quem iustitiã facere debemꝰ
ut oculos nr̃os a contẽplatione a uerter& ua¬

Expanded text:
Quis est qui suum opprobrium suspicatur, et non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid est ergo quod ait, «Opprobrium meum quod suspicatus sum?» Nimirum de superiore sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit Deum, vel propter quod bona opera facit, propter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret va
Abbreviated transcription (Latin):
os Possunt esse adhuc regiones aegypti
Multae enĩ etiam unius ꝓuinciae regiones sunt. Aꝑ¬
tedicat¬
at Aboriente & occasu: ab aquilone &

Expanded text:
 Possunt esse adhuc regiones Aegypti, multae enim etiam unius provinciae regiones sunt. Aperte dicat: «Ab oriente et occasu, ab aquilone
Abbreviated transcription (Latin):
peret᷑ gͦ istehomo oꝑabona in
securitate pacis eccła : oꝑet̾ enĩ usq infinẽ. Aliqͣndo
eni̾erat quȩda c̃tenebricatio. ł tfi& quidã impetus.
sedinuẽsꝑam id÷ infinẽ mundi. Modo autẽ in pace
& tranqͥllitate oꝑat᷑ eccła. qͥa exi& homo adopꝰ
suum: Et adoperationẽ suã usq aduesperam.

Expanded text:
peretur ergo iste homo opera bona in securitate pacis Ecclesiae, operetur usque in finem. Aliquando enim erit quaedam contenebratio, et fiet quidam impetus, sed in vespera, id est in fine mundi: modo-autem in pace et tranquillitate operatur Ecclesia; quia «exiet homo ad suum, et ad operationem suam usque ad vesperam.
Abbreviated transcription (Latin):
Intabernactilis inquit uiri. Est enim
tabernaculum dñi. ipsa scã aeccła toto orbe
diffusa: heretici diuidentes se abȩccłae taber¬
naculis : sibi tabernacula posuer̃. Non in ipsis
tabernaculis uiri bene senti& ds̃: sed pullum
coruorũ attende dicentẽ. Elegi abici indomo
dĩ magis quam babitare intaberculis pecca¬
torum: Et enim si alicui bono.pio. confitenti in¬
firmitatẽ suã. pullo corui inuocanti dm̃ con¬
tingit forte in aeccła carere honore tempora¬
li. non it extra aeccłam: non sibi facit extra
aeccłam tabernaculũ. in quo nonbene senti¬
at ds̃ Sed quiddicit: elegi abici indomodĩ.
magis quam habitare intabernaculis pecca¬
torũ. Nec intabernaculis uiri: bene sentiet

Expanded text:
In tabernaculis,» inquit, «viri.» Est enim tabernaculum Domini, ipsa sancta Ecclesia toto orbe diffusa. Haeretici dividentes se ab Ecclesiae tabernaculis, sibi tabernacula posuerunt: non in ipsis tabernaculis viri bene sentiet Deus. Sed pullum corvorum attende dicentem: «Elegi abjici in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum» . Etenim si alicui bono, pio, confitenti infirmitatem suam, pullo corvi invocanti Deum, contingit forte in Ecclesia carere honore temporali; non it extra Ecclesiam, non sibi facit extra Ecclesiam tabernaculum, in quo non bene sentiat Deus: sed quid dicit? «Elegi abjici in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Nec in tabernaculis viri bene sent
Abbreviated transcription (Latin):
Nonuidebat & emebat.
Sed ille thesaurum seruabat in caelo. qui esu¬
rire ac sitire in pauperib dignabatur in t̾ra
Nonmirum ẽ igitur. si iustitia eiꝰ man& in scłm
scłi. custo de illo qui condidit scła Cornir eiꝰ
exaltabitur ingła: cuius humilitas a suꝑbis
tur : sera illa scilic& atq infructuosa poeni¬
tentia: N amirascetur. Cui magis quam sibi
cumdicet. quid nobis ꝓfuit suꝑbia. & diuitiarũ
iactantia quid contulit nobis.: Uidens cornu
eiꝰ exaltari ingła. qui sparsit & dedit pauperib
Dentib suis frendet & tabesc&. quia illic erit
ploratus & stridor dentium Non enim frendet
& uirescet: sicut fieret si oportuno cũ tempore
poeniteret: Sed tunc penitebit
cumdesideriũ
peccatorum peribit: nullo succedente sola

Expanded text:
non videbat, et emebat; sed ille thesaurum servabat in coelo, qui esurire et sitire in pauperibus dignabatur in terra. Non mirum est igitur si «Justitia ejus manet in saeculum saeculi:» custode illo qui condidit saecula. «Cornu ejus exaltabitur in gloria:» cujus humilitas a superbitur:» sera illa scilicet atque infructuosa poenitentia. Nam «irascetur» cui magis quam sibi, cum dicet: «Quid nobis profuit superbia? et divitiarum jactantia quid contulit nobis?» videns cornu ejus exaltari in gloria, qui sparsit et dedit pauperibus. «Dentibus suis frendet, et tabescet:» quia illic erit ploratus et stridor dentium. Non enim frondebit , et virescet, sicut fieret si opportuno eum tempore poeniteret; sed tunc poenitebit, cum «desiderium peccatorum peribit:» nullo succedente sola
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.: In semine tuo benedicentur om̃s gentes
hoc idem dictum ẽ ad isaac: hoc & adiacob:
quia ꝑtinemus ergo ad iacob. quia ꝑtinenus
adisaac: pertinemꝰ ad abraham: Semen enim
abrahae. non me uel quolibet homine: sed scõ
iacob. unus isrł: & om̃s gentes unus in xp̃o
Ergo ad om̃s pertinet gentes quod reuelauit ipsi
iãcob. & ipsi isrł. & illi soli in aliis gentib de¬
putandi sunt qui nolentes trederẽ in xp̃o. no¬
lunt recedere aboleastro. & inseri oliuȩ. Rema¬
nebunt in siluosis ramis: steriles & amari Gau-¬
deat iacob. qui.ẽ. supplantator iacob: quia sup¬

Expanded text:
est? «In semine tuo benedicentur omnes gentes.» est? «In semine tuo benedicentur omnes gentes.» Hoc idem dictum est ad Isaac, hoc et ad Jacob . Pertinemus ergo ad Jacob; quia pertinemus ad Isaac, pertinemus ad Abraham. Semen enim Abrahae, non me vel quolibet homine, sed Apostolo Jacob, unus Israel, et omnes gentes unus in Christo. Ergo ad omnes pertinet gentes, quod revelavit ipsi Jacob et ipsi Israel; et illi soli in aliis gentibus deputandi sunt, qui nolentes credere in Christum, nolunt recedere ab oleastro et inseri olivae. Remanebunt in silvosis rami steriles et amari. Gaudeat Jacob. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
sime tolerent: ait illis Tempus. ẽ. inchoationis
quis finis illorum quinoncredunt dĩ euangelio:
Etsi uistus uix saluus fit. peccator & impius
sic uniuersȩ genti Nemo uos fallat: nonnun¬
tiatum. ẽ alicũ i genti hoc iudicium dĩ. quomͦ
patiantur et iusti & in iusti: quomodo ꝓmeri¬
to om̃s. quomodo ingr̃adĩ non inmeritis suis
liberenti ipsi iusti. non annuntiatum.ẽ. hoc
uniuersȩ genti : sed soli iacob. soli isrł. quid
ergonos facimus. si non annuntiauit uniuer¬
sȩ genti. sed tantum iacob. tantum isrł.: Ubi
erimus nos in iacob. & in isrł. e ludicia sua
non manifestauit eis: Quibus.: omĩb gentib
Et quomodo uocatae sunt niues soluto cristallo:
Quomodo uocatae sunt gentes iustificato paulo.
quomodo nisi ut. eẽnt in iacob precisus est
oleaster: ut in sereretur in oliuam. Iam adoli-¬
uam pertinet. iã nondebent dici gentes. sed una
isaac de abraham. Abrahȩ autem quid dictum

Expanded text:
sime tolerent, ait illis: Tempus est «inchoationis sime tolerent, ait illis: Tempus est «inchoationis qualis finis erit eis qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix salusic universae genti.» Nemo vos fallat: non nuntiatum est alicui genti hoc judicium Dei, quomodo patiantur et justi et injusti: quo modo pro merito omnes; quomodo in gratia Dei, non in suis meritis liberentur ipsi justi. Non annuntiatum est hoc universae genti; sed soli Jacob, soli Israel. Quid ergo nos facimus, si non annuntiavit universae genti, sed tantum Jacob, tantum Israel? Ubi erimus nos? In Jacob et in Israel. «Judicia sua non manifestavit eis.» Quibus? Omnibus gentibus. Et quomodo vocatae sunt nives, soluto crystallo? quomodo vocatae sunt gentes, justificato Paulo? Quomodo, nisi ut essent in Jacob? Praecisus est oleaster, ut insereretur in olivam . Jam ad olivam pertinent; jam non debent dici gentes, sed una Isaac de Abraham. Abrahae autem quid dictum
Abbreviated transcription (Latin):
homo ut teneat. tenebit ad firmitatẽ: quod te-¬
nuerit post laborem. Ergo haec iudicia suads̃
manifestauit iacob & isrł. Apertius dicam.
idẽ quia & iusti qui hic sunt. labores. moles¬
tias. pericula: passiones. ꝓ merit̾o patiuntur.
iusto iudicio dĩ. quia ille solus potest dicere.¬
sine causa hic passus sum. Quam uis ideo non
sine causa: quia ꝓpter nos qui solus potest dice¬
re. quae non rapui tunc ex soluebam. Qui solus
dicere potuit: ecce uenit princeps huiꝰ mundi. &
in me nihil inueni&. Et qua si diceretur ei. quare
ergo pateris : Sequitur & dicit. Sedut sciant om¬
nes quia uoluntatem patris mei facio.: surgite
eamus hinc: Cȩteri oms merito suo. iudicio dĩ.
& ꝓiustitia. quae patiuntur non sibi arrogent
quasi passionem innocentiae: qualis in xp̃oerat
Audi apłm petrum: Tempus inquit: ut udicium
incipiat adomo dñi. Ex hortans marteres et
testes dĩ. ut o m̃s minas frementis scłi pacientis-¬

Expanded text:
homo ut teneat; tenebit ad firmitatem quod tehomo ut teneat; tenebit ad firmitatem quod tenuerit post laborem. Ergo haec judicia sua Deus manifestavit Jacob et Israel. Apertius dicam: id est, quia et justi qui hic sunt, labores, pericula, molestias, passiones pro merito patiuntur, justo judicio Dei. Quia ille solus potest disine causa hic se passum; quamvis ideo non sine causa, quia propter nos: qui solus potest dicere, «Quae non rapui, tunc exsolvebam» ; qui solus dicere potuit, «Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil inveniet.» Et quasi diceretur ei, Quare ergo pateris? sequitur et dicit: «Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc» . Caeteri omnes merito suo, judicio Dei, et pro justitia qui patiuntur, non sibi arrogent, quasi passionem innocentiae, qualis in Christo erat. Audi apostolum Petrum: «Tempus est,» inquit, «ut judicium incipiat a domo Domini.» Exhortans martyres et testes Dei, ut omnes minas frementis saeculi patientis
Abbreviated transcription (Latin):
Quas iustitias: quae iudicia: quia & quie¬
quid hic humanũ genus ante ꝑpessum . ẽ. cum
eẽt. nix & nebula & cristallum : merito ꝑpessũ
ẽ superbiȩ & elationis indm̃. Recurramꝰ adori-¬
ginem casus nr̃i: & uideamus quia uerissi me
in psalmo cantatur. priusquam humiliarer
ego deliqui Sed quidicit. priusquã humiliarer
eg̃o deliqui: ipse dicit. Bonumẽ mihi qm̃ humi¬
liasti me : ut discam iustificationes tuas has
ergo iustificationes adõ didicit iacob qui fecit
ipsum iacob luctari cũ angło. Incuiꝰ angeli
persona : ipse dñs erat luctatus. Tenuit᷑. uim
fecit ut tene̾ret: ĩnualuit ut tenẽret:. Fecit se
intelligebat. cum quo luctatus fuerit. quem
tenuerit : quare uiolent. ẽ. luctatus. & tenuit:
Quia regnum caeloꝵ uim patitur. & qui uim
faciunt: diripiunt illud: Ergoquare luctatus:
quia cum labore. Quare uixtenemus. quod
facile amisimus : Ne facile recipiendo quod
amisimꝰ: discamus ꝑdere quod tenemꝰ. Labor&

Expanded text:
Quas justitias? quae judicia? Quia et quidquid hic humanum genus ante perpessum est, cum esset nix, et nebula, et crystallum, merito perpessum est superbiae et elationis in Deum. Recurramus ad originem casus nostri, et videamus quia verissime in psalmo cantatur: «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Sed qui dicit, «Priusquam humiliarer, ego deliqui;» ipse dicit, «Bonum mihi est quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas» . Has ergo justificationes a Deo didicit Jacob, qui fecit ipsum Jacob luctari cum Angelo; in cujus Angeli persona ipse Dominus erat luctatus. Tenuit, vim fecit ut teneret, invaluit ut teneret: fecit se intelligebat cum quo luctatus fuerat, quem tenuerit? Quare violenter est luctatus, et tenuit? Quia «regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud» . Ergo quare luctatus? Quia cum labore. Quare vix tenemus quod facile amisimus? Ne facile recipiendo quod amisimus, discamus perdere quod tenemus. Laboret
Abbreviated transcription (Latin):
facta .ẽ: ut plenitudo gentium intraret. Deiacob:
factus. ẽ isrł. Quid ẽ isrł. iam onĩs audiamꝰ
Omĩs isrł. siue qui hic estis in menbris xp̃i. siue
qui foris & nonforis. & ꝑ onĩs gentes ubiq foris.
ubiq intus. audiat ipse isrł : qui ex iacob factꝰ
ẽ isrł. Quid .ẽ isrł.: uidens dm̃. Ubi uidebit
dm̃. In pace. In qua pace: Pacem hierłm: quia
posuit inquit fines tuos pacem Ibi laudabimꝰ
om̃s : unus in uno. Adunum erimus: quia de¬
inceps multi disꝑsi nonerimus:

Expanded text:
lenitudo Gentium intraret» . De Jacob factus est Israel. Quid est Israel? Jam omnes audiamus, omnes Israel, sive qui hic estis in membris Christi, sive qui foris et non foris, et per omnes gentes ubique foris, ubique intus; audiat ipse Israel, qui ex Jacob factus est Israel. Quid est Israel? Videns Deum. Ubi videbit Deum? In pace. In qua pace? Pace Jerusalem; quia, «Posuit,» inquit, «fines tuos pacem.» Ibi laudabimus, omnes unus in uno ad unum erimus; quia deinceps multi dispersi non erimus.
Abbreviated transcription (Latin):
& uirtutem eiꝰ inmari rubro. Celeriter interi¬
mit. & peccatum suorum reatũq eꝰ ꝑbaptis mũ
Qui traduxit populum suum indeserto. Tradu

Expanded text:
 virtutem ejus in mari Rubro.» Celeriter interimit et peccatum suorum reatumque ejus per Baptismum. «Qui traduxit populum suum in deserto.» Tradu
Abbreviated transcription (Latin):
abeis qui ueritati contra dicunt. non ipsa ueri¬
tas quam credit & loquitur: Unde & apostolꝰ
cum deca tena sua diceret: sed sermo inquit
dĩ non est alligatus. Sic & iste quia ipsa. ẽ una
ꝑsona scõrum testium hocẽ martirum dĩ: cre¬
didi inquit ꝓpterquod locutus sum. ł go autẽ
non illud quod credidi non sermo quem ꝓtuli:
sed ego humiliatus sum nimis

Expanded text:
ab eis qui veritati contradicunt, non ipsa veriab eis qui veritati contradicunt, non ipsa veritas quam credit et loquitur? Unde et Apostolus, cum de catena sua diceret: «Sed sermo,» inquit, «Dei non est alligatus» . Sic et iste, quia ipsa est una persona sanctorum testium, hoc est, martyrum Dei, «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem,» non illud quod credidi, non sermo quem protuli; sed «Ego humiliatus sum nimis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ ꝑ fecte credidi: N on enim ꝑfecte crediuił
qui quod credunt loqui nolunt. Ad ipsam enĩ
fidem pertinet: etiam illud credere quod dictum
est. Quimeconfes sus fuerit coram hominibus.
confitebor eum coram angłis dĩ Ex hoc enim .ẽ
appellatus fidelis ille seruus. nontantum quia
accepit : sed quia impendit atq lucratus est: Ita
et hoc loco. nonait credidi & locutus sum: sed
ꝓpt̃ hoc dicit se locutum. eẽ quia credidit: Simul
enim credidit. & qđ premium loquendo sperar&:
& quam poenam tacendo timere deberet. Credi¬
di inquit ꝓpter quod locutus sum: Igo autẽ
humiliatus sum nimis. Passus. ẽ. enim multas
tribulationes ꝓpter uerbum quod fideliter
tenebat. fideliter impendebat. & humiliatus
est nimis. quod illi timuerunt. qui amauerunt
głam hominum magis quamdĩ. Sed quid est
ego autem: diceret potius credidi ꝓpterͣ & lo¬
cutus sum: & humiliatus sum nimis. Cur ad¬
didit eggo autem. nisi quia homo humiliari potest

Expanded text:
hoc est, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui quod credunt loqui nolunt: ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictum est, «Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram Angelis Dei» . Ex hoc enim est appellatus fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo sperare, et quam poenam tacendo timere deberet. «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem humiliatus sum nimis.» Passus est enim multas tribulationes, propter verbum quod fideliter tenebat, fideliter impendebat; et humiliatus est nimis: quod illi timuerunt qui «amaverunt gloriam hominum magis quam Dei.» Sed quid est, «Ego autem?» Diceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, et humiliatus sum nimis: cur addidit, «Ego autem,» nisi quia homo humiliari potest
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. nisi prius abȩgipto recederet. Sed sicut
ille non inde disces sit nisi diuino liberatus auxi¬
lio: sic nemo corde abhoc scło auertitur. nisi
dominicae miscdđiae munere adiutus. Quod enĩ
illic semel p̃figuratum est: hoc inisto fine sȩculi.
in hac sicut beatꝰ iohannes apłs scribit hora nouis¬
sima. cotidianis aeccłae fętib in uno quoq creden¬
te cõpletur. Audite apostolum doctorẽ gentiũ.
docentem & instruentem: Nolo enĩuos inquit
ignorare fr̃s. quia om̃s patres nrĩ sub nube fuer̃.¬

Expanded text:
potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino liberatus auxilio; sic nemo corde ab hoc saeculo avertitur, nisi divinae misericordiae munere adjutus. Quod enim illic semel praefiguratum est, hoc in isto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instruentem: «Nolo enim vos,» inquit, «ignorare, fratres, quia omnes patres nostri sub nube fuer
Abbreviated transcription (Latin):
Illis enim qui credider̃ ex iudȩis. in quorũ nume¬
lari lapide copulamur. hinc dñs ait alio loco
Habeo alias oues quae non sunt ex hoc ouili.
oportet me & eas adducere. ut sit unus grex
& unus pastor. Populus ergoxp̃ianus magis
isrł. & ipse potius domus iacob Idem quippe
isrł : qui iacob Illauero turba iudȩorum
quae merito ꝑfidiȩ rȩꝓbata est. uoluptate carna¬
li uendidit primogenita sua: ut non adiacob
sed adesau potius ꝑtineret. Scitis namq in hoc
mysterio dictum eẽ. quia maior seruiet minori
Aegiptus autẽ qm̃ int̾pretatur afflictionem uł
affligentẽ. uł comprim̃tẽ: sepe inimaginem
ponitur huius scłi. aquo sp̃italit̾ recedendum
est: ne simus iugum ducentes cũ infidelib Sic
enimquisq ierusalem caelestis fit ciuis idoneus.
cumpͥmũ huic scło renuntiauerit: quẽ ad mo¬
dũ ille populus int̾ram ꝓmissionis duci non

Expanded text:
Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numeIllis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numelari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» . Populus ergo christianus magis Israel, et ipse potius domus Jacob. Idem quippe Israel qui Jacob. Illa vero turba Judaeorum, quae merito perfidiae reprobata est, voluptate carnali vendidit primogenita sua, ut non ad Jacob, sed ad Esau potius pertineret. Scitis namque in hoc mysterio dictum esse, «Quia major serviet minori» . 3. Aegyptus autem, quoniam interpretatur Afflictio, vel Affligens, vel Comprimens, saepe in imagine ponitur hujus saeculi; a quo spiritualiter recedendum est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus . Sic enim quisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non
Abbreviated transcription (Latin):
Montes quare gestistisuelut arietes & colles
uelut agni ouium. Attendamus ergo quid
ad moneamur. quia & illa facta figurae nrãe
fuer̃. et haec dicta ut nos ipsos recognoscamus
hortantur. Si enim grãm dĩ quaedata.ẽ. nobis
firmo corde retinemus : nos sumꝰ isrł sem̃ abrahȩ
N obis dicit apostolus. ergo abrahae semen estis
Quia sicut alio locodicit. non incircũcisione.
sed inp̃putio deputata ẽ. abrahae fides. adius¬
titiam. Et signum accepit circumcisionis. signa¬
culum iustitiae fidei quae.ẽ. inp̃putio. ut dẽpu¬
tetur & illis adiustitiam. ut sit pater circumci¬
sionis. his qui nonsolum excircũcisione sunt.
sed & his qui sequuntur uestigia fidei. quae ẽ.
inp̃putio patris nr̃ĩ abrahȩ Non enim carna¬
liter circũcisae genti tantũ modo factus ẽ. pat̃.
cui dictum est. patrem multarum gentium
posuite. Multarum autẽ. non quorundam sed
omĩum. quod aperte dicitur cumeidicitur: &
rum. se a nomine urł arbitretur extraneum

Expanded text:
gestiistis velut arietes; et colles, velut agni ovium?» 2. Attendamus ergo quid admoneamur; quia et illa facta figurae nostrae fuerunt, et haec dicta ut nos ipsos recognoscamus hortantur. Si enim gratiam Dei quae data est nobis firmo corde retinemus, nos sumus Israel semen Abrahae: nobis dicit Apostolus, «Ergo semen Abrahae estis» . Quia sicut alio loco dicit, «Non in circumcisione, sed in praeputio deputata est Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum gentium posui te. Multarum» autem, non quarumdam, sed omnium ; quod aperte dicrum se a nomine Israel arbitretur extraneum.
Abbreviated transcription (Latin):
significatione gerebantur. Ideoq ut ostender&e
qui psallendo ista p̃dicabat. eadem se uerbis age¬
re. quae illic factis agebantur: uno eodemq sp̃u
oꝑante. & illa facta & haec dicta sunt: ut id quod
in fine scłorum manifestendum reseruabatur.
figuris rerum atq uerborum p̃currentib nunti¬
aretur : non omnino ea dix̃ quae ibi gesta sunt.
sed aliter quȩdam quam illic lecta didicimus.
ne uere putaretur trans acta recolere. potius quã
uentura p̃uidere. Primo enim iordanem ipsum
non reuersum. ẽẽ. retrorsum. sedstetisse legimus
ab ea parte qua aquae desuper influebant. cum
populus ille transiret: deinde gestientes montes
collesq nonlegimus. quaesic addidit ut etiam
omĩa ista repeteret. Nam cum dixisset mare
uidit & fugit. iordanis conuersus ẽ. retrorsum:
contexiut. Montes gestier̃ uelut arietes: &
colles uelut agni ouium: lademq rursus
interrogat: Quid mare quod fugisti. aut¬

Expanded text:
significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestandum reservabatur, figuris rerum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte, qua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montes collesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisset, «Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum;» contexuit, «Montes gestierunt velut arietes, et colles velut agni ovium: eademque rursus interrogat, «Quid
Abbreviated transcription (Latin):
EGIMUS QUIDEM NOTISSIMT̃Q
retinemus dilectissimi fr̃s quod narratur
in libro exodi. populum isrł liberatum ab ini.¬
qua dominatione aegiptiorum. int̃diuisos
fluctus maris transisse ꝑsiccum: iordanem
quoq fluuium cumꝑ eum int̾ram ꝓmissionis
intrarent. tactum pedibus sacerdotum arcam
dñi portantium stecisse desuꝑ infrenato lapsu.
ab inferiore autem parte defluxisse quo currebat
inmare: donec insicco stantibus sacerdotibus
transiret populus uniuersus Nouimus haec.
nec tamen arbitrari nos oportet in hoc psalmo
cuinunc allelua ꝓnuntiato cantatoq respon¬
tes. nequaquã futura talia cogitemũs Illa enĩ
N EXITO ISRAHEL DEAEOPETO DOMOS IACOB
DICOEULO SARBALO Facta est iudȩa scĩficatio
qꝰ isrł potestas eiꝰ ⁊ Mare uidit & fugit. ior¬
danis conuersus. ẽ. retrorsum: Ne arbitremi¬
ni nobis narrari p̃terita. sed potius futura p̃dici:
quia illa quoq miracula cuminill opopulo
fierent: p̃sentia quidem. sed nonsine futurorum

Expanded text:
egimus quidem, notissimumque retinemus, dilectissimi fratres, quod narratur in libro Exodi, populum Israel liberatum ab iniqua dominatione Aegyptiorum inter divisos fluctus maris transisse per siccum : Jordanem quoque fluvium, cum per eum in terram promissionis intrarent, tactum pedibus sacerdotum arcam Domini portantium, stetisse desuper infrenato lapsu; ab inferiore autem parte defluxisse, quod currebat in mare, donec in sicco stantibus sacerdotibus transiret populus universis : novimus haec, nec tamen arbitrari nos oportet in hoc psalmo, cui nunc «Alleluia» pronuntiato cantatoque respontes, nequaquam futura talia cogitemus. «Illa» enim, «In exitu Israel de Aegypto, domus Jacob de populo barbaro, facta est Judaea sanctificatio ejus, Israel potestas ejus; mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum:» ne arbitremini nobis narrari praeterita, sed potius futura praedici; quia illa quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum