comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d̾sidendo uocatus. idest ualde sedendo. idem et residens
a residendo. De enim hic augentis ẽ. Delirus. m̃te
dine et quasi a lira aberret. Lira ẽ enim aratio¬
nis genus cum agricole facta semente. dirigunt
sulcos. in quos omnis seges decurrit. Demensidem
q amens. idest sine mente. uł quod dininutionẽ
habeat mentis. Desipiens. eo quod minus sapere
incipit. quam quod solebat. Damuatꝰ et damna¬
bilis. quorum prior iam addictus ẽ. sequens potest
addici. Degulator quod gulȩ sit deditus.
Loquens ꝓfusus eloquio. Exertus in loquen¬
do expeditus. exerere enim proferre. uł ex¬
pedire est. Eruditus. quia non rudis sed iam doctꝰ.
Exꝑtus. multum peritus. ex. enim hic ꝓ ualde
ponitur. Expers uero qui est extra ꝑiciam et
intellectum. Exornatus. ualde ornatus. ex. enĩ
pro ualde ponitur. sicut excelsus quasi ualde
celsus: ex unius quasi ualde eminens. Efficax
dictus. quia nullam difficultatem habet in qͣli¬

Expanded text:
desidendo vocatus, id est valde sedendo. Idem et resides desidendo vocatus, id est valde sedendo. Idem et resides a residendo. 'De' enim hic augentis est. Delerus, mentdine et quasi a lira aberret. Lira est enim arationis genus, cum agricolae facta semente dirigunt sulcos, in quos omnis seges decurrit. Demens, idem qui amens; id est sine mente, vel quod diminutionem habeat mentis. Desipiens, eo quod minus sapere incipit quam quod solebat. Damnatus et damnabilis: quorum prior iam addictus est, sequens potest addici. Degulator, quod gulae sit deditus. E Eloquens, profusus eloquio. Exertus, in loquendo expeditus. Exerere enim proferre vel expedire est. Eruditus, quia non rudis, sed iam doctus. Expertus, multum peritus. 'Ex' enim hic pro valde ponitur. Expers vero, qui est extra peritiam et intellectum. Exornatus, valde ornatus. 'Ex' enim pro valde ponitur, sicut excelsus, quasi valde celsus, et eximius, quasi valde eminens. Efficax dictus, quia nullam difficultatem habet in quali
Abbreviated transcription (Latin):
rari: qui aliquando simili laborauerant mor
bo. Degecer aut ignobilis. aut quod sit impa¬
ri genere. aut si dum sit genere optio natus:
in honeste tamen uiuit. Decrepitus. quod mor
ti ꝓpior quasi ad mortis tenebras uertat: sicut
crepusculum tempus noctis. Alii dicunt decte¬
pitum. ñ qui senectute auulsus ẽ. sed qui iam
crepare desierit. id est loqui cessauerit. Depre¬
tiatus. ab eo quod sit uilis. nec aliquo precio dig¬
na ira in id actus. nam dirum dicitur quod diui¬
na infertur. ira. alias dirus magnus. Detieni .
ualde sciens. hic enim. de. augentis ẽ. ut de amare
desidere. Despiciens. eo quod deorsum aspiciat.
uł contẽptui habeat. Dolosus. insidiosus. ut
mnalignus. ab eo quod deludat. ut enim decipiat.
occultam malitiam blandis sermonibus ornat.
Dubiꝰ. incertꝰ qͣsi duarũ uiarũ. Delator dictꝰ eo qͦddecegat
ꝙ latebat. Dilator: qr differt ad ꝓferedũ. Desidiost ardꝰ pigera

Expanded text:
rari, qui aliquando simili laboraverant morbo. rari, qui aliquando simili laboraverant morbo. 73. Degener, aut ignobilis, aut quod sit impari genere, aut si dum sit optimo genere natus, inhoneste tamen vivit. 74. Decrepitus, quod morti sit propior, et quasi ad mortis tenebras vertat, sicut crepusculum tempus noctis. Alii dicunt decrepitum, non qui 468 senectute avulsus est, sed qui jam crepare desierit, id est, loqui cessaverit. 75. Depretiatus, ab eo quod sit vilis, nec aliquo pretio digna ira in id actus. Nam dirum dicitur quod divina infertur ira. Alias DIRUS, magnus. 76. Dehiscens, valde hiscens. Hic enim de au gentis est, ut de amare, de sidere. Despiciens, eo quod deorsum aspiciat, vel contemptui habeat. Dolosus, insidiosus, vel malignus, ab eo quod deludat. Ut enim decipiat, occultam malitiam blandis seDubius, incertus; quasi duarum viarum. Delator dictus eo quod detegit quod latebat. Dilator, quia differt ad proferendum. Desidiosus, tardus, piger, a
Abbreviated transcription (Latin):
prius qui dabant pecuniam. ñ numerabant
eã. sed appendebant. Diues ab exe uocatus.
Decorus. ꝑfectus a decem.
Dulcis.
Decens. compositus a numero. decem dictus. hinc
et decorus. et decibilis. Directus. eo quod in
rectum uadit. Dilectus. a diligentia. hȩc st̃
enim signa diligendi. Delibutus. de oleo unctꝰ
ut athletȩ solent. uel in cereumate pueri. hinc
Delicatus quod sit deliciis pastus. uiuens in
epulis. et nitore corporis. Defessus. semꝑ infir¬
mus. quasi diufessus. Debilis. quod ꝑbilem
factus sit fragilis. bilis enim humor ẽ affici¬
ens corpus. Decolor. quod desit illi color. Des¬
peratiis. uulgo uocatur malus ac ꝑditus.
nec iam ullius ꝓspere spei. Dicitur autem ꝑ
sim ilitudinem egrorum qui affecti et sine
spe deponuntur. Consuetudo autem erat
apud ueteres. ut desꝑati ante ianuas suas col¬¬
locarentur uelut extremum sp̃m redderent
terrȩ: uelut possent a transeuntibꝰ forte cu¬

Expanded text:
prius qui dabant pecuniam, non numerabant prius qui dabant pecuniam, non numerabant eam, sed appendebant. 68. Dives ab aere vocatus. Decorus, perfectus, a decem. Dulcis. Decens, conpositus, a numero decem dictus. Hinc et decorus et decibilis. Directus, eo quod in rectum vadit. Dilectus a diligentia. Haec sunt enim signa diligendi. Delibutus, de oleo unctus, ut athletae solent, vel in cereumate pueri. Hinc Delicatus, quod sit deliciis pastus, vivens in epulis et nitore corporis. Defessus, semmus, quasi diu fessus. Debilis, quod per bilem factus sit fragilis. Bilis enim humor est afficiens corpus. Decolor, quod desit illi color. 72. Desperatus, vulgo vocatur malus, ac perditus, nec jam ullius prosperae spei. Dicitur autem per similitudinem aegrorum, qui affecti et sine spe deponuntur. Consuetudo autem erat apud veteres ut desperati ante januas suas collocarentur, vel ut extremum spiritum redderent terrae, vel ut possent a transeuntibus forte cu
Abbreviated transcription (Latin):
lunaticus. eo quod certo lunȩ tẽpore patiatur.
Confusus. a confusione sceleris appellatus. in¬
de et confusio. Conuulsus dicitur. cui suaui
aliqua adimunt᷑. Unde et conuulsa nauis
cui imminentia ui tempestatis adimuntur.
Unde uirgilius. Uix septẽ conuulsȩ undis.
quasi mutilatȩ. Consumptꝰ: totus sumptus et
deuoratus. Conciliatrix. ob societatem fla¬
giciose consensionis dicta. eo quod int̾currat.
alienumq nundinet corpus: hanc etiã et
lenonem uocant. Circum foranus. qͥ aduocati¬
onumn causa cireum fora et conuentꝰ uagat᷑.
Collegiatus.
presit. Disertus. doctus. a disserendo dictus.
disposite enim disserit. Doctus: a docendo. in¬
de et doctor. Docilis. non quod sit doctus. sed
quia doceri potest. Est enim ingeniosus et
ad discendum aptus. Discipulus a discplina
dictus: disciplina autem a discendo uocata.
Dispensator uocatur oui creditur administ᷑¬
tio pecuniarum. et idõ dispensator: quia

Expanded text:
lunaticus eo quod certo lunae tempore patiatur. lunaticus eo quod certo lunae tempore patiatur. Confusus a confessione sceleris appellatus. Inde et confusio. Convulsus dicitur, cui sua vi aliqua adimuntur. Unde et convulsa navis, cujus eminentia vi tempestatis adimuntur; unde et Virgilius: Vix septem convulsae undis, quasi mutilatae. 63. Consumptus, totus sumptus, et dovoratus. Conciliatrix, ob societatem flagitiosae consensionis dicta, eo quod intercurrat, alienumque nundinet corpus. Hanc etiam et laenam vocant. 64. Circumforanus, qui advocationum causa circum fora et conventus vagatur. Collegiatus .praesit. Disertus, doctus, a disserendo dictus, disposite enim disserit. 66. Doctus a docendo, inde et doctor. Docilis, non quod sit doctus, sed quia doceri potest; est enim ingeniosus, et ad discendum aptus. Discipulus a disciplina dictus, disciplina autem a discendo vocata. 67. Dispensator vocatur, cui ereditur administratio pecuniarum. 467 Et ideo dispensator, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Captiuus dicitur: quasi capite diminutus: in¬
genuitatis. Fortuna enim ab eo excidit: unde
et a iuiris peritis capite diminutus dicitur.
Columis a columna uocatus. eo quod erectus et
firmissimus sit. Comptus. a coma dictus: qͦd
sit formosus capillis. uel quia comam nutrit.
Cala mistratus a calamistro idest acu ferreo.
in calami similitudine facto: in quo crines ob¬
torquentur ut crispi suit. quod in cinere calefa.¬
cere solent. quia capillos crispant: ut calami¬
strati sint. Corpulentus: quod sit corpore
ualidus. et lentis carnibus. Crassus a sagina cor¬
poris. a creando carnes. Comessor: acomedendo
satis. Est enim gulȩ ac uentri inmoderate deditꝰ.
Caupo: pessimus. de uino aquam faciens. Canꝰ
dio enim accidit candor: nam album uocari nat᷑e
est. Crispus
Clodus.
Curuus.
Ceous appellatus quod careat uisu. Est enim
luminibus amissis. Cecus ẽ : qui utroq oculo
non uidet. Caducus. a cadendo dictus. id est

Expanded text:
Captivus dicitur quasi capite deminutus; inCaptivus dicitur quasi capite deminutus; ingenuitatis enim fortuna ab eo excidit, unde et ab iuris peritis capite deminutus dicitur. Colomis a columna vocatus, eo quod erectus et firmissimus sit. Comtus a coma dictus, quod sit formosus capillis, vel quia comam nutrit. Calamistratus, a calamistro, id est aco ferreo in calami similitudine facto, in quo crines obtorquentur, ut crispi sint: quem in cinere calefacere solent qui capillos crispant, ut calamistrati sint. Corpulentus, quod sit corpore validus et lentis carnibus. Crassus, a sagina corporis, a creando carnes. Comesor, a comedendo satis. Est enim gulae ac ventri inmoderate deditus. Caupo, pessimus de vino aquam faciens. Candidio enim accedit candor. Nam album vocari natura est. Crispus. Clodus. Curvus. Caecus appellatus, quod careat visum. Est enim luminibus amissis. Caecus est qui utroque oculo non videt. Caducus a cadendo dictus. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
Contẽptibilis: uł quia contemptui habilis. uł qͥa
contemptus et uilis: idest sine honore est.
Crudelis. hoc est crudus. quem greci omon appel¬
lant. ꝑ trans lationem. quasi ñ coctus: nec ẽ¬
esui habilis. est enim asꝑ et durus.
Carnifex : quod carnem afficiat.
Cruciarius : eo quod sit cruce dignus.
Collega. a conligatione societatis. et amicicis
complexu dictus
Coetaneus : quasi compar etatis.
Complex: quia uno peccato uel crimine alteri ẽ
ad plicitus. ad malĩi sẽꝑ. Ad bonum uero nunquã
dicunus complicem. Consors eo quod ad eum pars
ꝑtinet bonoꝵ. nam sortem ueteres ꝓ parte
quod sit cominunis sorte. sicut dissors. dissimi
loco affinis. Colonus. a colonia uł ab agro colen¬
do dictus. Cognitor: a cognoscendo causam dictꝰ.
Curator eo quod curam ferat pueris. qui adhuc
euis etatis sunt: ut negotia sua satis administiare
non possint. Clientes priꝰ colientes dicebantur.
a colendis patronis. Captus

Expanded text:
47. Contemptibilis, vel quia contemptui habilis, vel quia 47. Contemptibilis, vel quia contemptui habilis, vel quia contemptus, et vilis, id est, sine honore. 48. Crudelis, hoc est, crudus, quem Graeci ὤμον appellant per translationem, quasi non coctus, nec esui habilis; est enim asper et durus. 49. Carnifex, quod carnem efficiat. Cruciarius, eo quod sit cruce dignus. Collega, a colligatione societatis et amicitiae complexu dictus. Coaetaneus, quasi compar aetatis. 465 50. Complex, qui uno peccato, vel crimine alteri est applicatus ad malum; ad bonum vero nunquam dicimus complicem. 51. Consors, eo quod ad eum pars pertinet bonorum; nam sortem veteres pro parte quod sit communis sorte, sicut dissors dissimilloco adfinis. Colonus a colonia vel ab agro colendo dictus. Cognitor a cognoscendo causam dictus. Curator, quod curam ferat pueris, qui adhuc eius aetatis sunt ut negotia sua satis administrare non possint. Clientes prius colientes dicebantur, a colendis patronis. Captus.
Abbreviated transcription (Latin):
Cupidus a capiendo multum. idest accipiendo.
Clamosus quasi calamosus. a calamoscilicet qͥd son&e:
Calumniator: falsi criminis accusator. a caluen¬
do idest frustrando et decipierido dictus.
Calculator: id÷ numerator a calculis id lapilliminutiᷤᷤ
qͦsantiqui in manu tenentes: numeros cõponebant.
Compilator. qui aliena dicta suis ꝑmiscet. sicut
solent pigmentarii in pila diuersa mixta con¬
tundere. Hoc scelere quondam accusabatur man¬
tuanus ille uates: cum quosdam uersus homeri
transferens suis ꝑmiscuisset: et cũ cõpilato ueterũ
ab emnulis diceretur: ille respondit: magnarum
ẽẽ uirium clauam herculi extorqueri de manu.
Contumax: ab eo quod contemnat.
C romaticus : quia non confunditur. nec colorem
mutat. Qrece enim croma color uocatur.
Contumeliosus. quia uelox est: et tumet in
uerbis iniuriȩ.
Contentiosus. ab intentione uocatus. qui ñ ratio¬
ne aliqua sed sola ꝑtinatia uindicat.

Expanded text:
Cupidus a capiendo multum, id est, accipiendo vocatus. Cupidus a capiendo multum, id est, accipiendo vocatus. Clamosus, quasi calamosus a calamo, scilicet, quod sonet. Calumniator, falsi criminis accusator a caluendo, id est, frustrando et decipiendo, dictus. 43. Calculator, a calculis, id est, lapillis minutis, quos antiqui in manu tenentes numeros componebant. 44. Compilator, qui aliena dicta suis permiscet, sicut solent pigmentarii in pila diversa mista contundere. Hoc scelere quondam accusabatur Mantuanus ille vates, cum quosdam versus Homeri transferens suis permiscuisset, et cum compilator veterum ab aemulis diceretur, ille respondit: Magnarum esse virium clavam Herculi extorquere de manu. 45. Contumax, ab eo quod contemnat. Chromaticus, quia non confunditur, nec colorem mutat; Graece enim χρῶμα color vocatur. 46. Contumeliosus, quia velox est et tumet in verbis injuriae. Contentiosus, ab intentione vocatus, qui non ratione aliquid, sed sola pertinacia vindicat.
Abbreviated transcription (Latin):
Clemens : misericors. ab eo quod cluat. idest
protegat. et tuȩatur: sicut solet patronus
clientem.
Concors: a coniunctione cordis ẽ appellatus. Nã
sicut consors dicitur qui sortem iungit. ita ille
concors dicitur. qui corde iungitur.
Concionator multitudinis alloquutor.
Consolator. ad unius alloquutor: et inde dictꝰ
consolator. quod soli se applicat qui loquitur: et
solitudinem leuat alloquio suo. hinc et solatiũ.
Consultus est qui consulitur: oui contrarius ẽ
in consultus. qui ñ accipit consiliũ.
Constans dictus. quod undiq stat: nec in aliquã
partem declinari potest.
Confidens: quod sit in cunctis fiducia plenus.
Unde et cecilius. Si confidenti am habes: confide
Cautus. a cauendo dictus.
Callidus. fraudulentus: quia celare nouit. et
male peritus. Callidum autem ueteres. non
pro astuto tantum: sed etiam ꝓ astute docto
ponebant. Hunc et uersutum. ab eo quod
animum eito uertat. uocat᷑.

Expanded text:
Clemens, misericors ab eo quod cluat, id est, Clemens, misericors ab eo quod cluat, id est, protegat, et tueatur, sicut solet patronus clientem. 37. Concors a conjunctione cordis appellatus; nam sicut consors dicitur qui sortem jungit, ita ille concors dicitur qui corde jungitur. 38. Concionator, multitudinis allocutor. Consolator, unius allocutor; et inde dictus consolator, quod soli se applicat cui loquitur, et solitudinem levat alloquio suo: hinc et solatium. 39. Consultus est qui consulitur, cui contrarius est inconsultus, qui non accipit consilium. 40. Constans dictus, quod undique stat, nec in aliquam partem declinari potest. Confidens, quod sit in cunctis fiducia plenus. Unde et Coecilius: Si confidentiam habes, confide Cautus a cavendo dictus. Callidus, fraudulentus, quia celare novit, et male peritus. Callidum autem veteres non pro astuto tantum, 464 sed etiam pro astute docto ponebant. Hunc, et versutum, ab eo quod animum cito vertat. 42.
Abbreviated transcription (Latin):
Uerba enim ñ explicat. inde et blesus. quia
uerba frangit.
Bucco. garrulus. quod ceteros oris loquacitate
non sensu exsuꝑet.
Biliolus. quod sit semꝑtristis. ab humore ni-¬
gro qui bilis uocatur.
Baburrus. stultus. ⁊ neptus.
Biothanatus: quod ẽ bis mortuus. Thanatõs enĩ
greco sermone mors dicitur.
Larus. a cȩlo dictus: quod splendeat. unde
et clara dies pro splendore oęli.
Celsus: a cęlo dictus. quod sit subli
placuit ueteribus etiam eos sic nominare:
qui ꝑpetuam libidinis abstinentiam pollicebañ.
Celes dictus. quia iter sibi faciat ad cęlum.
Celebs. conubii ñ expers. qualia sunt nomi¬
na in cȩlo. qui absq coniigiis sunt: et celebs
dictus. quasi cęlo beatus.
Celicola. eo quod cȩlum colat. est enim angłs.
Continens. ñ solum in castitate dicitur. sed
et in cibo. et in potu. in ira quoq et uexati¬
one mentis et detrahendi libidine. Et conti¬
nens: quod se amultis abstineat. m̃alis.

Expanded text:
Verba enim non explicat. Inde et blaesus, quia Verba enim non explicat. Inde et blaesus, quia verba frangit. Bucco, garrulus, quod ceteros oris loquacitate, non sensu exsuperet. Biliosus, quod sit semper tristis, ab humore nigro qui bilis vocatur. Baburrus, stultus, Biothanatus, quod est vi mortuus; θάνατος enim Graeco sermone mors dicitur. C 32. Clarus a coelo, quod splendeat; unde et clara dies, pro splendore coeli. Celsus a coelo dictus, quod sit sublimplacuit veteribus etiam eos sic nominari qui perpetuam libidinis abstinentiam pollicebantur. 34. Coeles dictus, quia iter sibi facit ad coelum. Coelebs, connubii expers, qualia sunt numina in coelo, quae absque conjugiis sunt. Et coelebs dicitur, quasi coelo beatus. Caelicola, eo quod coelum colat, est enim angelus. 35. Continens, non solum in castitate dicitur, sed et in cibo et potu; in ira quoque, et vexatione mentis, et detrahendi libidine. Et continens, quod se a multis malis abstineat. 36.
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur expositus. sed in eo differt quia potest bo¬
nus ẽẽ et tristior. et bene quidem facere. et pre¬
stare quod poscitur. ñ tamen suauis ce̾. nouit
consortio. Benignus autem: sua cunctos nouit
Beneficus: a bene faciendo alteri dictus. unde et
benificientia uocatur. quia preximo prodest.
Beniuolus. quia bene uult. ñ tamen dicim us
beneuolus. sicut nec maleuolus. Sepe enim ex dua¬
bus partibus compositum nom̃. aut priorem
aut sequentem litteram corrumpit. Nam be.¬
ne uolentia absurdum sonat.
Blandus. dulcis. et inuitans ad familiaritatẽ
Brutus: quasi obrutus. quia sensu caret. Est
enim sine ratione. sine prudentia. Unde et ille
iunius brutus ex sorore tarquinii suꝑbi genitꝰ.
cum eundem casum timeret quem frater inci¬
dereͣt. qui ob diuitias et prudentiam ab auun¬
culo fuerat occisus: utilem tẽporis stulticiam si¬
mulauit. Unde etiam brutus ẽ cognominatꝰ.
Balbus: a balando potius quam loquendo dictus.

Expanded text:
videtur expositus. Sed in eo differt quia potest bovidetur expositus. Sed in eo differt quia potest bonus esse et tristior, et bene quidem facere et praestare quod poscitur, non tamen suavis esse novit consortio; benignus autem sua cunctos novit Beneficus a benefaciendo alteri dictus; unde et beneficientia vocatur, quae proximo prode est. Benivolus, quia bene vult. Non tamen dicimus benevolus, sicut nec malevolus. Saepe enim ex duabus partibus conpositum nomen aut priorem aut sequentem litteram corrumpit. Nam benevolentia absurdum sonat. Blandus, dulcis et invitans ad familiaritatem sui. Brutus, quasi obrutus, quia sensu caret. Est enim sine ratione, sine prudentia. Unde et ille Iunius Brutus ex sorore Tarquinii Superbi genitus, cum eundem casum timeret quem frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam ab avunculo fuerat occisus, utilem temporis stultitiam simulavit. Unde etiam Brutus est cognominatusBalbus a balando potius quam loquendo dictus.
Abbreviated transcription (Latin):
pitii. quasi tonitruo obstupefactus. et uicino fulgu¬
ri aut tac̾tui ꝓximus.
Adlectus. quodsit palam electus.
Abactus. quod sit ab actu remotus.
Abortiuus. eo quod non oriatur. sed aboriatur. et excidat.
Adoptiuus. quia ẽ ad optatus palam in filium.
Amboabeo quod ẽ A MOu nomen de greco in la¬
tinum factum. littera t̃cia demutata.
Alius emultis dieitur: alter uero e duobus uocat᷑.
Aequimanus appellatur. utraq manu gladium te
eatus dictus. quasi bene auctus. scilicet ab a¬
gendo quod uelit. et nichil patiendo quod nolit.
Ille autem uere beatus ẽ: qui et habet om¬
nia quȩ uult bona et nichil uult male. Ex his
enim duobus beatus homo efficitur.
Bouus. a uenustate corporis creditur dictus: pꝰea
et ad auimum trans latum nomen. Cum autem
Benignus ẽ uir sponte ad bene faciendũ paratus.
et dulcis alloquio. Non autem multum distat
benignus a bono: quia et ipse ad benefaciendum

Expanded text:
pitu, quasi tonitru obstupefactus et vicino fulgopitu, quasi tonitru obstupefactus et vicino fulgori aut tactu proximus. Adlectus, quod sit palam electus. Abactus, quod sit ab actu remotus. Abortivus, eo quod non oriatur, sed aboriatur et excidat. Adoptivus, quia est optatus palam in filium. Ambo, ab eo quod est ἄμφω, nomen de Graeco Latinum factum, littera tertia demutata. Alius e multis dicitur. Alter vero e duobus. Aequimanus appellatur utraque manu gladium tenens. B Beatus dictus quasi bene auctus, scilicet ab habendo quod vellet et nihil patiendo quod nollet. Ille autem vere beatus est qui et habet omnia quae vult bona, et nihil vult male. Ex his enim duobus beatus homo efficitur. Bonus a venustate corporis creditur dictus: postea et ad animum translatum nomen. Eum autem Benignus est vir sponte ad benefaciendum paratus et dulcis adloquio. Non autem multum distat benignus a bono, quia et ipse ad benefaciendum
Abbreviated transcription (Latin):
sex factus esuriat et siciat.
Auspex. quod auium auspicia intendat. sicut
auceps quod aues capiat.
Astrosiis. ab astio dictus. quasi malo sidere natus.
Aenormis: eo quod normam et mensuram excedat.
Abactor. est fur iumentoꝵ et pecoꝵ: quem uulgo
Abigeiũ uocant. ab abigendo scilicet.
Atratus. et albatus: ille a ueste nigra
Alienigena. quod alienȩ regionis sit. et ñ eius ubi ẽ.
Item alienigena. qui ex alia gente genitus est. et
non ex eaubi ẽ.
Accola: eo quod adueniens tram colit.
Agricola: a colendo agros. sieut siluicola.
Ad̾secula: eo quod sequatur aliquem lucri causa.
Assiduus dicebatur apud antiquos qui assibus
ad exarium expensum conferendis erat. et in ne-¬
gociis quoq publicis frequens. Unde et ꝑ .s. ñ ꝑ
d. scribendus est.
Apparitor nominatur: qr
et prestosit ad obsequium.
Adtentus: ut aliquid audiens teneat.
Adtonitus: ueluti furore quodam instinc̾tus atq
stupe fac̾tus. Dictus autẽ ad tonitus: a tonitrui stre¬

Expanded text:
ser factus esuriat et sitiat. ser factus esuriat et sitiat. Auspex, eo quod avium auspicia intendat, sicut auceps quod aves capiat. Astrosus ab astro dictus, quasi malo sidere natus. Aenormis, eo quod normam et mensuram excedat. Abactor est fur iumentorum et pecorum, quem vulgo abigeium vocant, ab abigendo scilicet. Atratus et albatus: ille a veste nigra,Alienigena, quod alieni generis sit, et non eius ubi est. Item Alienigena, qui ex alia gente genitus est, et non ex ea ubi est. Accola, eo quod adveniens terram colat. Agricola, a colendo agro, sicut silvicola. Adsecula, eo quod sequatur aliquem lucri causa. Assiduus dicebatur apud antiquos qui assibus ad aerarium expensum conferendis erat, et in negotiis quoque publicis frequens; unde et per S, non per D scribendus est. Adparitor nominatus, quod esto sit ad obsequium. Adtentus, ut aliquid audiens teneat. Adtonitus, veluti furore quodam instinctus atque stupefactus; dictus autem adtonitus a tonitruum stre
Abbreviated transcription (Latin):
Attollens. quod se eleuet et erigat.¬
Ambitiosus. quod honores ambiat.
Auidus. dictus. ab auendo. auere enun cuꝑe est.
hinc et auarus. nam quid ẽ auarum ee̾ nisi progre¬
di ultra quam sufficit.
Auarus. ex eo dictus quod sit auidus auri. et nun-¬
quam opibus expleatur: et quantum plus habue-¬
rit tantum plus cupiat. Flacei suꝑ hoc concordan
Amarus. a sapore translatum nomen habet.
Est enum insuauis. nec nouit quem quã ad cori-¬
sortium suũ aliqua inuitare dulcedine.
Adulter. uolator maritalis pudoris. eo quod al¬
terius thorum polluat.
Anceps. huc et illuc fluctuans. ac dubius istud
an illud cupiat. et in qua parte declinet anxiꝰ.
Atrox. quod sit tetris moribus.
Abstemius. a temeto. id est uino. quasi absti-
Ablactatus : quod sit a lacte ablatus.
Aeger. quod agatur infirmitate uł tristicia ad tp̃s¬
Aegiotus. quod sit eger frequentius: sicut iratꝰ
et iracundus
Aerum nosus. a rum ine dictus. quod ꝑ inopiam mi¬

Expanded text:
agit. Adtollens, quod se elevet et erigat.agit. Adtollens, quod se elevet et erigat.Ambitiosus, quod honores ambiat. Avidus dictus ab avendo; avere enim cupere est. Hinc et avarus. Nam quid est avarum esse? progredi ultra quam sufficit. Avarus ex eo dictus, quod sit avidus auri, et numquam opibus expleatur, et quantum plus habuerit tantum plus cupiat, Flacci super hoc concordantAmarus a sapore translatum nomen habet. Est enim insuavis, nec novit quemquam ad consortium suum aliqua invitare dulcedine. Adulter, violator maritalis pudoris, eo quod alterius torum polluat. Anceps, huc et illuc fluctuans ac dubius istud an illud capiat, et in qua parte declinet anxius. Atrox, quod sit tetris moribus. Abstemius, a temeto, id est vino, quasi abstineAdfinis. Ablactatus, quod sit a lacte ablatus. Aeger, quod agatur infirmitate vel tristitia ad tempusAegrotus, quod sit aeger frequentius, sicut iratus et iracundus. Aerumnosus a rumine dictus, quod per inopiam mi
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. qͥ possit sine ꝑiculo fortiter aliquid facere.
Argutus. qui argum̃tũ cito inuenit in loquendo.
Acer. in unam quamq formã uegetus ac nimius.
Alacer: a uelocitate et cursu. quasi diceret aliger.
Armiger. quod arma gerat.
Alacris. letus. a lacriter gestiens. et nullius rei
nouitate turbatus.
Agilis. ab agendo aliquid celeriter sicut docilis.
Aemulus. eiusdemrei studiosus quasi imita¬
tor et amabilis. Alias. inimicus inuenitur.
Aequus est secundum naturam iustus. dictus
ab equitate hoc ẽ ab eo quod sit equalis. unde
et equitas appellata ab equalitate quadã scilic.
Requenus ab eo quod sit alteri equalis euo. idest
Arrogans. eo quod multum rogetur et ille fastidio
Audax proprie ꝓ arrogante ponitur Ianimosus.
quod sit animis et uiribus plenus.
Animatus. quasi animo auctꝰ uł. qͣsi animo firmatꝰ
Aelatus. pro eo quod se ipsum supra mensurã
suam eleuet. dum magnus sibi uidet᷑ de his que

Expanded text:
hominis, qui possit sine periculo fortiter aliquid facere. hominis, qui possit sine periculo fortiter aliquid facere. Argutus, quia argumentum cito invenit in loquendo Acer, in unamquamque formam vegetus ac nimius. Alacer, a velocitate, et cursu, quasi diceret aliger. Armiger, quod arma gerat. Alacris, laetus, alacriter gestiens, 459 et nullius rei novitate turbatus. Agilis, ab agendo aliquid celeriter, sicut docilis. 7. Aemulus, ejusdem rei studiosus, quasi imitator et amabilis; alias inimicus invenitur. Aequus, est secundum naturam justus dictus, ab aequalitate, hoc est ab eo quod sit aequet aequitas appellata, ab aequalitate quadam scilicet. Aequaevus, ab eo quod sit alteri aequalis aevo, id est Adrogans, eo quod multum rogetur, et ille fastidiosus sit. Audax proprie pro adrogante ponitur. Animosus, quod sit animis et viribus plenus. Animatus, quasi animo auctus, quasi animo firmatus. Aelatus, pro eo quod se ipsum super mensuram suam elevet, dum magnus sibi videtur de his quae
Abbreviated transcription (Latin):
R GO quorumdam nominum idest
unde ueniant. ñ pene omnibus pa-¬
tet. proinde quȩdam noᷤcendi gratia.
nominum unde ueniat a philosophis eam te¬
neat rationem. ut ꝑ denominationem. homo ab
humanitate. sapiens a sapientia nominetur.
quia prius sapientia. deinde sapiens : tamen cla-¬
ret alia specialis in origine quorumdam nominũ
causa. sicut homo ab humo unde ꝓprie homo ẽ
appellatus: ex quibus exempli grã quędam in hoc
opere posuimus. Aeros uir fortis et sapiens.
Auctor ab augendo dictus. auctorem autem fe¬
miniuo genere dicinon posse. nam quȩdã sunt
quȩ in feminino flecti noi possunt. ut cursor.
Alumnus. ab alendo uocatus. licet et qui alit.
et qui alitur. alum nus dicipotest. id est et
qui nutrit. et qui nutritur. sed melius tamen
qui nutrit.
Amicus. ꝑ diriuationẽ. quasi animi custos. dictꝰ
autem ꝓprie amicus.
Amabilis autem quod sit amore dignus.
Amasius. eo quod sit ꝓnus ad amorem.
Astutus. ab astu uocatus. quod est callidi et cauti

Expanded text:
rigo quorundam nominum, id est unde veniant, non pene omnibus patet. Proinde quaedam noscendi gratia nominum, unde veniant, a philosophis eam teneat rationem, ut per denominationem homo ab humanitate, sapiens a sapientia nominetur, quia prius sapientia, deinde sapiens; tamen claret alia specialis in origine quorundam nominum causa, sicut homo ab humo, unde proprie homo est appellatus. Ex quibus exempli gratia quaedam in hoc opere posuimus. Aeros, vir fortis et sapiens. Auctor ab augendo dictus. Auctorem autem feminino genere dici non posse. Nam quaedam sunt quae in feminino flecti non possunt, ut cursor. Actor, ab agendo. Alumnus ab alendo vocatus, licet et qui alit et qui alitur alumnus dici potest; id est et qui nutrit et qui nutritur; sed melius tamen qui nutritur. Amicus, per derivationem, quasi animi custos. Dictus autem proprie: amator Amabilis autem, quod sit amore dignus. Amasius, eo quod sit pronus ad amorem. 6. Astutus ab astu vocatus, quod est callidi et cauti
Abbreviated transcription (Latin):
ficile in ebriatur. Uexatus. idest portatus. ab eo quod
est ueho. uecto. uexo. ut uerasse sit portasse. Uene¬
ficuis: eo quod uenenum mortis causa parauit aut
prestitit aut uendidit. Uestor. quasi uehitor. est
autem uector et qui uehit. et qui uehitur. Uenator:
quasi uenabulator a uenatione. scilicet. quo bestias
premit. Quatuor autem sunt uenatorũ offitia.
uestigatores. indagatores. alatores. pressores.

Expanded text:
ficile inebriatur. Vexatus, id est, portatus, ab eo quod ficile inebriatur. Vexatus, id est, portatus, ab eo quod est veho, vexo, vecto, ut vexasse sit portasse. 281. Veneficus, eo quod venenum mortis causa paravit, aut praestitit, aut vendidit. Vector, quasi vehitor. Est autem vector et qui vehit, et qui vehitur. 282. Venator, quasi venabulator, a venabulo, scilicet, quo bestias premit. Quatuor autem sunt venatorum officia: vestigatores, indagatores, alatores, pressores.
Abbreviated transcription (Latin):
uł quod bene quidem uti re possit. sicut docilis.
quod doceri possit. Uerus aueritate. hinc et uerax
Maior est ueritas quam uerus: quia non ueritas
a uero. sed uerus a ueritate descendit. Ueridicus :
quia uerum dicit. et ueritatis ad sertor est. Ue¬
recundus: quia uerum factum erubescit. Uiridis
ui et suco plenus quasi uirudis. Uenustus. pulcher
tentiȩ. Uersutus: eo quod eius mens in quolibet acti¬
uł ad quamlibet fraudem facile uertiturꝰ linde
et uersutia dicitur contorta sententia. plautus.
uersutior est quam rota fingularis. Uilis auilla.
nullius enim urbanitatis:. Uersipellis: eo quodin
diuersa uultum et mentem uertat. inde et uersutꝰ¬
et callidus. Uiolentiis: quia uim infert. Uecors. ma¬
li cordis et malȩ conscientiȩ. Uagus. quasi si ne uia.
Uanus a uenere et himologiam trahit. Item uanꝰ.
inanis. falsus. eo quod memoria euaneseat. Nesanꝰ
non ꝓpe sanus. Uinolentus: quia et satis bibit. et dif

Expanded text:
vel quod bene quid uti possit, sicut, docilis vel quod bene quid uti possit, sicut, docilis quod doceri possit. 275. Verus, a veritate, hinc et verax. Major est veritas quam verus, quia non veritas a vero, sed verus a veritate descendit. Veridicus, quia verum dicit, et veritatis assertor est. Verecundus, quia verum factum erubescit. 276. Viridis, vi et succo plenus, quasi vi rudis. Venustus, pulcher, tentiae. Versutus, eo quod ejus mens in quolibet actu ad quamlibet fraudem facile vertitur, unde et versutia dicitur contorta sententia. Plautus: Versutior quam rota figularis. 278. Villis a villa, nullius enim urbanitatis est. Versipellis, eo quod in diversa vultum et mentem et callidus. Violentus, quia vim infert. Vecors, mali cordis et malae conscientiae. Vagus, quia sine via. Vanus a Venere etymologiam trahit. Item vanus inanis, falsus, eo quod memoria evanescat. Vesanus, non probe sanus. Vinolentus, qui et satis bibit et dif
Abbreviated transcription (Latin):
Testes dicti quod testamento adhiberi solent. sicut
signatores quod testamentum signent. Tetricus.
mons in sabinis asꝑrimus. unde et tristes homi¬
nes tetricos dicimus. Taciturnus in tacendo dut᷑¬
nus. Trutinator. ex aminator ex iuditii libra per¬
pendens. recta translatione a trutina que est pon
Tenax numini cupidior quod teneat. interdum
tu et turbulento aspectu: ut torua leena et cer-¬
nimus astantes nequicquam lumine toruo. Tur
uita. Teterrimus pro feronimium. Tetrũ enim¬
ueteros pro fero dixerunt. Ut ennius. tetroselefanto
Terribilis: quia terrorem habet. et tunetur: Tergi¬
uersator: quod animum quasi tergum uertat huc et
illuc. Nec facile qualis sit intelligitur. Temulentꝰ
a temeto idest uino dictus. Tumdus. quod timeat
diu. id est a sanguine. nam timor sanguinem gelat:.
qui coactus gignit timorem. Turpis: quod sit in¬
IR a uirtute. Utilis: ab utendo bene sua.

Expanded text:
Testes dicti, quod testamento adhiberi solent, sicut Testes dicti, quod testamento adhiberi solent, sicut signatores, quod testamentum signent. 266. Tetricus, mons in Sabinis asperrimus. Unde et tristes homines tetricos dicimus. Taciturnus, in tacendo diuturnus. 267. Trutinator, examinator, ex judicii libra perpendens; recta translatione a trutina, quae est geTenax, nummi cupidior, quod teneat. Interdum, tu, et turbulento aspectu, ut: Torva leaena; et: Cernimus astantes nequidquam lumine torvo. 270.vita. Teterrimus pro fero nimium. Tetrum eniveteres pro Fero dixerunt, ut Ennius: Tetrosque elephantos. Terribilis, quia timorem habet, et timetur. 271. Tergiversator, quod animum quasi tergum vertat huc et illuc, nec facile qualis sit intelligitur. Temulentus, a temeto, id est, vino, dictus. 272. Timidus, quod timeat diu, id est, a sanguine, nam timor sanguinem gelat, qui coactus gignit timorem. 273. Turpis, quod sit in V 498 274. Vir, a virtute. Utilis, ab utendo bene sua,
Abbreviated transcription (Latin):
dicte. Stipulator promissor. stipulare enim pro¬
mittere est ex uerbis uirisperitorum qui et iamsti
saluus. Salus a sale nomen accepisse putatur. Sub¬
tilis ab extenuatione dictus. Sequester dicitur qui
certantibus medius interuenit. qui apud grecos
oM EcOyc dicitur apud quem pignora deponi so¬
lent. quod uocabulum absequendo factum est. qͦd
euis qui electus sit utraq pars fidem sequatur. Ses¬
silis quod non uidetur stare sed sedere. Surdus a¬
sordibus humoris aure conceptis. et quamuis multᷤ
casibus accidat. nomen tamen eger ex predictouitio
retinet. Siccus quod sit exsucatus. siue ꝑ antifrasiti
quodsit sine suco. Sepultus dictus ẽ eo quod sit sine
palpatione. uł sine pulsu ẽ id est sine motu. Saio
ab exigendo dictus. Sutor a suendis pellibus nomi¬
natur. Subulcus porcorum pastor: sicut bubul¬
de quo in consuetudine uulgari dicitur: quid
et tutorem et pedagogum olim obrui.

Expanded text:
dictae. 258. Stipulator, promissor. Stipulare enim prodictae. 258. Stipulator, promissor. Stipulare enim promittere est, ex verbis 496 jurisperitorum, qui etiam stis . . . Salus, a sale nomen accepisse putatur. Subtilis, ab extenuatione dictus. 260. Sequester dicitur, qui certantibus medius intervenit, qui apud Graecos ὁ μέσος dicitur, apud quem pignora deponi solent. Quod vocabulum a sequendo factum est, quod ejus qui electus sit utraque pars fidem sequatur. 261. Sessilis, quod non videtur stare, sed sedere. Surdussordibus humoris aure concepti, et quamvis multis casibus accidat, nomen tamen eger ex predicto vitretinet. Siccus, quod sit exsucatus; sive per antiphrasin, quod sit sine suco. Sepultus dictus est eo quod sit sine palpatione, vel sine pulsu, id est sine motu. Saiab exigendo dictus. Sutor, a suendis pellibus nominatur. Subulcus, porcorum pastor, sicut bubulde quo in consuetudine vulgari dicitur: Quid me mones? Et tutorem, et paedagogum olim obrui. 265.
Abbreviated transcription (Latin):
turquia ad ꝑpetrandum scelus telis armatꝰ
est. Sica enun gladius ẽ a secando uocatus. Sce¬
est enuim pessimi et crudelis animi. Scenicus
qui in theatro agit. theatrum enim scena est. Scor¬
ta quedẽ a grecis quoq scitȩ uocabantur. quo defrican¬
tur pelles. in quibus corruptela fit. Spurcus. quod
sit inpurus. Scelerosus sccleribus plenus. ut lapido¬
sus locus et arenosus. plus ẽ autem scelerosus quã
sceleratus. Sator seminator uł pat̃ a semine. Scur-¬
ra qui sectari quempiam solet. cibi gr̃ã. A sequendo
igitur. inde scurras appellatos. Idem adsecula
a sequendo. Satelles quod adhereat alteri. siue
a lateris custodia. Suffectus in loco alterius sub¬
positus quasi subfactus. unde et consulem suffectũ
dicimus eum qui pro alio substituitur. Secundus
quia secus pedes. et tractus ẽ sermo a sequentibus
seruis pedisequis. Unde et secunda fortuna dicit᷑
quod secundum nos ẽ idest ꝓpe nos. uide et res
secundȩ idest ꝓspere. secunde autem a sequendo st̃

Expanded text:
tur quia ad perpetrandum scelus telis armatus est. Sica enim gladius est, a secando vocatus. ScaeEst enim pessimi et crudelis animi. Scenicus, qui in theatro agit. Theatrum enim scena est. Scorta, quod a Graecis quoque σκύτη vocabantur: quo defricantur pelles quibus corruptela fit. Spurcus, quod sit inpurus. Scelerosus, sceleribus plenus; ut lapidosus locus et arenosus. Plus est autem scelerosus quam sceleratus. Sator, seminator vel pater, a semine. Scurra, qui sectari quempiam solet cibi gratia. A sequendo igitur inde scurras appellatos. Idem assecla, a sequendo. Satelles, quod adhaereat alteri, sive a lateris custodia. Suffectus, in loco alterius soppositus, quasi suffactus. Unde et consulem suffectum dicimus eum qui pro alio substituitur. Secquia secus pedes, et tractus est sermo a sequentibus servis pedisequis. Unde et secunda fortuna dicitur, quod secundum nos est, id est, prope nos. Inde et res secundae, id est, prosperae. Secundae autem a sequendo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
olsticium dictum quasi solis statio. quod
tunc sole stante crescant dies uel noctes.
horarũ spatio ȩqͣli consistunt. Duo sunt autem
solsticia. unum estium octauo kł darum iu¬
liarum: de quo tempore remeare sol ad inferio¬
res incipit cutulos. Aliud hiemale octauo kł¬
ianuarias : quo tempore altiores sol incipit cir¬
culos petere. Unde hiemalis solsticii dies mini¬
inus. sicut et estiui maximus inuenitur. Item
duo sunt equi noctia. unumuernale et aliud au¬
St̃ aũ hec equinoctia die octauo kalendarũ apͥ¬
lium. et octauo kłrũ octobrium. Quia annꝰ
olim in duas tantum partes diuidebatur. hoc
est in estiuum et in hiemale solsticium: et in
duo hemisperia.
.UIII. De temporibꝰ anni.

Expanded text:
olestitium dictum quasi solis statio, quod tunc sole stante crescant dies vel noctes. horarum spatio aequali consistunt. Duo sunt autem solstitia: unum aestivum, VIII Kal. Iul., de quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos; aliud hiemale, VIII Kal. Ian., quo tempore sol altiores incipit circulos petere. Unde hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. Item duo sunt aequinoctia, unumSunt autem haec aequinoctia die octava Kalend. April. et octavo Kalend. Octob., quia annus olim in duas partes tantum dividebatur, hoc est, in aestivum et in hiemale solstitium, et in duo hemisphaeria. CAPUT XXXV. De temporibus anni.
Abbreviated transcription (Latin):
affecti sunt. Ex his quidem postea a dominis
manumissi ꝓpter suppliciorum notas. quas
manifeste ꝑpesi sunt: ad dignitatem ciuium
romanoꝵ ñ ꝑuenerunt. Lib̃tilatini ante romã
conditam apud latinos fiebant: nunquã per
testamentũ sed ꝑ ȩpłam lib̃tatem sum entes :
Inde quia ꝑ testamentum ñ fiebant. nec ex te
stamento aliquid capere. nec suos heredes face¬
re poterant. ciues romani postea sub consulibꝰ
ꝑ testamenta in urbe romana effecti sunt:
Dicti autem ciues romani. quia testamento
lib̾i effecti. in numerum romanoꝵ ciuium
rediguntur. his primum aditus erat in
urbe roma cõmorari. ceteris autem lib̃tis ꝓhibe¬
batur. ne uł in urbe roma uł infra septimum
ab urbe miliarium conmanerent.
De affitutatibus et gradibus

Expanded text:
affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas quas manifeste perpessi sunt ad dignitatem civium romanorum pervenerunt. Liberti ante Romam conditam apud Latinos fiebant, nunquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia nec testamento stamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. De adfinitatibus et gradibus
Abbreviated transcription (Latin):
et ea quȩ in bestiarum numero sunt. tunc
uidentur mancipium e̾ẽ.quando capi siue do¬
mari ceꝑuit. Ingenui dicti. quia in genere ha¬
bent libertatem non in facto: sicut liberti. Unde
et eos greci eugenes uocant. quod sint boni ge¬
neris. Lbertiis autem uocatus quasi liberatus.
erat enin prius iugo serͣtutis addictus. Lb̃toꝵ
autem filii apud antiquos lib̃tini appellabantur
quasi de libertis nati. Nunc uero lib̾tinus aut
a lib̾to factus aut possessus. Manumissus dicit᷑
quasi manu emissus. Apud ueteres enim quo¬
tiens manu mittebant: alapa ꝑcussas eucũage¬
bant. et liberos confirmabant. Unde et manu¬
missi dicti: eo quod manu mitterentur. Dediti¬
cii primum a deditione sunt nuncupati: deditio
enim dicitur. quando se uicti aut uincendi hostes
uictoribus tradunt.: quibus hȩc origo nominis
fuit. Dum quondam aduersus populum roma¬
num serui armis sumptis dinicassent : uicti se
dederunt : comprehensiq uaria turpitudine

Expanded text:
et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticenim dicitur quando se, victi aut vincendi hostes, victoribus tradunt. Quibus hec origo nominis fuit dum quondam adversus populum romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt comprehensique varia turpitudine
Abbreviated transcription (Latin):
manent. Aduenȩ autem uł incolȩ aduenti¬
cii ꝑhibentur: ses ꝑmanentes: et inde in colȩ
quia iam habitatorẽ sunt ab incolendo. Indigene st̃
inde geniti. et in eodem loco nati ubi inhabitant.
Incola autem non indigenam. sed aduenam in¬
dicat. Peregrini dicti. eoquod ignorantur eoꝵ⁊ paren¬
tes a quibus orti existunt. Sunt enim de longin¬
qua regione. Urbani uocabantur: qui rome habi.¬
tabant. qui uero in ceteris locis: oppidani. Nam
sola urbs roma: cetera oppida. Famuli sunt: ex
propria seruorum familia orti. Serui autẽ uoca¬
bulum inde traxerunt: quodhi qui iure belli
poterant occidi a uictoribus: conseruabantur¬
et serui fiebant. a seruando scilicet appellatisenii.
Ancillȩ. a sustenta culo uocatȩ. Ancon enim grece
cubitus dicitur: unde et ancone dicimus. Mlan¬
cipium est: quicquid manu capi subdiq potest.
ut homo. equus. ouis. Hec enim animalia statĩ
ut nata sunt. mancipium eẽ putantur. Nã

Expanded text:
manent. Advenae autem vel incolae adventimanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. Famuli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi, qui iure belli possint occidi a victoribus, cum servabantur, servi fiebant, a servando scilicet servi appellati. Ancillae a sustentaculo vocatae. Ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
gub̃nationem uillȩ. sed dispensationem uniu̾se
domus tullio int̾pretante significat: quod est
uniuersarum possessionum. et uillarum dispen.¬
sator. Actores idem et curatores. ab agendo et cu¬
rando uocati. Procuratores uero. eo quod uice cura¬
toris funguntur: quasi ꝓpter curatores. sicut
ꝓconsul ꝓ consule. Coloni sunt cultores aduenȩ
dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde uenien¬
tes. atq alienum agrum locatum colentes: ac de¬
bentes conditionem genitali solo ꝓpter agricul¬
turam sub dominio possessoris. pro eo quodhis
locatus est fundus. Coloni autem quatuoꝵ
modis dicuntur. Nam coloni aut romani ft̃.
aut coloni latini. aut coloni auxiliares. aut
coloni ruris priuati. Inquilini uocati. quasi
incolentes aliena: non enim habent ꝓpriam se¬
dem. sed in terra aliena inhabitant: Differt
autem int̾ inquilinum. et aduenam. Inqͥlini
enim sunt qui emigrant: et ñ ꝑpetuo per¬

Expanded text:
gubernationem villae, sed dispensationem universae gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo per
Abbreviated transcription (Latin):
cant. Unde et burgundionum genti nom̃ inhe¬
sit. quos quondam subacta germania. romani ꝑ
castra disposuerunt. atq ita nomen ex locis sũp̃¬
serunt. Collegiati dicuntur: quod ex eorum col¬
legio custodiisq deputentur. qui facinus
aliquod cõmi serunt. Est enim sordidissimỹ
genus hominum: patre incerto ꝓgenitum. Pri¬
uati sunt. extranei ab officiis publicis. Est enĩ
nomen magistratum habenti contrariũ. et dicti
priuati. quod sint ab officiis curiȩ absoluti. Mer¬
cennarii sunt qui seruiunt accepta mercede.
idem et barones greco nomine. quod fint fortes.
in laboribus. Baria enim dicitur grauis. quod ẽ
fortis: cui contrariꝰ est leuis. idest infirmus.
Publicani appellantur conductores uestigaliũ.
fisci uł rerum publicarum: siue qui uectigalia
tantur. unde et cognominati sunt. Uillicus pro
prie uille gub̾nator est : unde et auilla uillicᷤ
nomen accepit. Interdlum autẽ uillicus non

Expanded text:
cant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaecant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Pfisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia i lucra sectantur. Unde et cognominati sunt. Vilprie villae gubernator est. Unde et a villa vilicus nomen accepit. Interdum autem vilicus non