comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facti salui sumꝰ. S pes aut̃ q̃ uidetur
nõ ẽ spes: sed que sꝑatur. ⁊ qualiter¬
eẽ spes potuit. si nõ fuit repromissa:
immo ut in homine illa sapientior
om̃ibꝰ bestiis bestia mortẽ sapuit. ita
oportuit illũ dñm nr̃m uerã sapien¬
tiam tũc illo tp̃re in suffragiũ saꝑe
uitalẽ q̃d et fec̃. Nec destiat publicare.
uidẽtur. simul ⁊ is ualidior hab̾et᷑
isset aut reparare noluisset. Defen¬
dit inquã se hac inuidia. defendit
ille nr̃ ꝯaitor ⁊ redẽptor. parit̾q se.
⁊ posse. ⁊ uelle. monstrauit: qm̃ nec
uirtꝰ potentiȩ deest. nec dignatio pie¬
tati. hoc magis nob̾ adoranda quod
sub ipsa erroris nr̃i tẽpestate non
subsistit. maiorq etiã dũ exac̾bat᷑
crũpit. dũ ubi penã merebamur.
spes redẽptionis ostendit᷑. ⁊ ĩ naufra¬
gii acerbo discrimine. portꝰ salutiᷤᷤ
aꝑitur.⁊ nouo more que materia
fuerat iracundie: eẽ cepit origo cle¬
mentię. sic archana oꝑatione mani¬

Expanded text:
i facti sumus. Spes enim quae videtur, non est spes, sed quae speratur . Et qualis spes esse potuit, si non fuit repromissa? Imo ut primo homini illa sapientior omnibus bestiis bestia mortem sapuit, ita oportuit illum Dominum, veram sapientiam, jam tum illo tempore suffragium sapere vitale, quod et fecit. Neque destitit publicare, videretur: simul ne et is validior haberetuisset, aut reparare noluisset. Defendit, inquam, ille se hac invidia. Defendit ille noster Conditor ac Redemptor, pariterque se et posse et velle monstravit, quoniam nec virtus potentiae defuit, nec dignatio pietati. Haec nobis magis adoranda, quod sub ipsa erroris nostri tempestate non substitit: majorque etiam dum exacerbatur erupit, dum ubi poenam merebamur spes redemptionis ostenditur, et dum in naufragii acerbo discrimine portus salutis aperitur: ut novo more quae materia fuerat iracundiae, esse coeperit origo clementiae. Sic arcana operatione mani
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa me cõsolata s̃. U irga mat̾ est
dñi. ex qͣ baculꝰ iste. fesso iam ꝑ
etatẽ mundo qͥ eũ sustentaret exi¬
uit. Illũ gͦ in uirginis ut̾um de¬
lapsum. ut totã redẽptionis nr̃e hi
storiam reteramꝰ partu effusum.
hominẽ se exhibuisse ꝓ homine.
et creaturã suã se de creatore fecis¬
se. illũ formã accepisse serui. exi¬
nanisse potestatis uoluntate nõ
naturam dĩtatis. ꝑ quã nõ pot̾at
nõ ẽẽ qd f̾uerat. illum maledicta ꝓ
salutaribꝰ m̾uisse miracłis. illum
sputa. illũ palmas. illũ coronam
spineã. illũ postremo crucẽ nobis¬
fuisse ꝑpessum. illũ inferna pene¬
trasse. illũ tercia die resurrexisse. in
id corpꝰ q̃d cruci fuerat affixum.
illũ hominẽ dm̃. pꝰ mortẽ celum

Expanded text:
ipsa me consolata sunt . Virga mater est Domini, ex qua baculus iste, fesso jam per aetatem mundo, qui eum sustentaret exiit. Illum ergo in Virginis uterum delapsum, ut redemptionis nostrae totam historiam retexamus, partu effectum hominem, se exhibuisse pro homine, et creaturam suam se de Creatore fecisse. Illum formam servi accepisse, sed se exinanisse potestatis voluntate, non natura deitatis, per quam non poterat non esse quod fuerat. Illum maledicta pro salutaribus meruisse miraculis. Illum sputa, illum palmas, illum coronam spineam, illum postremo crucem fuisse perpessum: illum inferna penetrasse, illum tertia die resurrexisse in id corpus quod cruci fuerat affixum: illum hominem post mortem Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ciatum uͥgo in ut̾o ꝯcipiet. sed in
mist̾ii nouitate. sermonis etiã pa¬
rilitate cõcordat. eoq stilo facti hi¬
storia signat᷑. q̃d faciendũ denũcia¬
uerat. Et ꝓpħauit isaias. uͥgo in
in ut̾o hñs. Uerbo ipso ꝓmissionis
respõdit effectꝰ qño nõ alit̾ loqͥtur
eugłista: quã uates. nec ad expri¬
mendam oꝑis nouitatẽ. ĩ ueniẽdo
elocutionis difficultate confunditur.
Ubi s̃ gramatici. uͥ s̃ ꝯsiliarii.: Que
istos ut extͣ ꝯsuetudinẽ loqͣntur sco¬
la ꝓduã : eue tã aꝑte signare noui¬
dicũt humano sensu. qm̃ nõ opus
humanũ ẽ qͥ loquunt̾. et tñ rem
nouã. nec antea factã sic notant: ut
intelligas cũ mirabili oꝑe: et mira¬
bilem natũ ẽẽ sermonẽ. Repetamꝰ
deniq scãs feminas patͥarchaꝵ. uidea¬
musq si de aliqua sit scͥptũ. Legimꝰ
de sara ͦE dñs uisitauit saram sicut

Expanded text:
tiatum: Virgo in utero concipiet; sed in tiatum: Virgo in utero concipiet; sed in mysterii novitate sermonis etiam parilitate concordat, eoque stylo facti historia designatur, quo faciendum denuntiat. Et propheta ait Isaias: Virgo in in utero habens . Verbo ipso promissionis respondet effectus, quod non aliter loquitur evangelista quam vates, nec ad exprimendam operis novitatem inventae elocutionis difficultate confunditur. Ubi sunt grammatici? Ubi consiliarii? Quae istos, ut extra consuetudinem loquantur, schola produxit? quae tam aperte signatae noviindicant humano sensu quoniam non opus humanum est, quod loquuntur. Et tamen rem novam nec antea factam sic notant, ut intelligas cum mirabili opere et mirabilem natum esse sermonem. Repetamus denique sanctas feminas patriarcharum, videamusque si sic de aliqua scriptum est. Legimus de Sara: Et Dominus visitavit Saram, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nõ infidelitatẽ redarguit. ut in
mulieris q̃d nõ ꝑ traducẽ genita¬
lium minist̾ioꝵ cõmiatione sexcus
utͥusq infunditur in ut̾um: sed
daustro clauso indeflorate uͥgmi¬
inuenit̾ in ut̾o. Deniq rem nouam
tit: ex seqͥtur. E cce uirgo in utero
cõcipiet: et pariet filiũ. Cotidie cer¬
te de ꝓpagandi necessitate mulierũ
cõceptiis : et cernimꝰ et audimꝰ. de
nulla tam̃ dr̃ in ut̾o cõcepit. quoniã
femina. ut̾usq mulieris nõ pͥncipi¬
um nasciti ẽ hominis: sed depositi
nutm̃tum. Maria aut̃ nõ tã pͥma
qͣm sola in ut̾o cõcepit. cuiꝰ pudo¬
ris illibatio. cõceptũ ut̾i sine dãpno
uͥginitatis expunã. que sola nobis
peꝑit. q̃d nõ accep̃ ex nob̾ dicente
dño. Uos de inferioribꝰ estis. ego de
ignorante uͥginitate: partꝰ agnoũ:
cta ẽ. sed pariendo. Ex hac enĩ sem̃
ꝓmissũ ẽ mulieris. q̃d scãm homi¬
de maria dic̃: inuenta ẽ in utero
sermone nõ deuiat q̃d fuerat nũ¬

Expanded text:
non infidelitatem redarguit, ut in mulieris, quod non per traducem genitalium ministeriorum commixtione sexus utriusque infunderetur in uterum, sed claustro clauso indefloratae virgiinveniretur in utero. Denique rem novamtit, exsequitur: Ecce virgo in utero concipiet, et pariet filium . Quotidie certe de procreandi necessitate mulierum conceptus et cernimus et audimus, de nulla tamen dicitur: In utero concepit: quoniam femina, uterusque mulieris non principium nascituri hominis, sed depositi nutrimentum. Maria autem non tam prima quam sola in utero concepit, et cujus pudoris illibatio conceptum uteri sine damno virginitatis expressit: quae sola nobis peperit, quod non accepit ex nobis, dicente Domino: Vos de inferioribus estis, ego de ignorante virginitate partus agnovit; piendo, sed pariendo. Ex hac ergo semen promissum est mulieris, quod secundum homiutero sermone non deviat, quod fuerat nun
Abbreviated transcription (Latin):
illi aut scd̾o cõtra ad sententia legiᷤᷤ.
de pͥmitiuis ꝓmulgata blanditur.
quȩ uendicasset utiq maximos:
si ab his matrũ uuluas memmiss
aꝑiri. Iño hoc itaq aut in qͣ dicimꝰ
impletũ Qd utiq nõ pot̾at non
impleri. Que ista ẽ : uuluã fetus
reserat. nõ maritus: Que uͥgo con¬
desiit. Nõ certe illa de qua scͥpt᷑a
dic̃. Cognoũ adam mulierẽ suã. ⁊
peꝑit ei filiũ: sed illa de qͣ eugłista
signat.⁊ nõ cognoũ eã ioseph: do¬
nec peꝑit filiũ. Igit̾ in maria hoc
sine dubitatione ꝑfectũ ẽ: cuius
uuluã nõ defloratio uͥginitatiᷤᷤ ape¬

Expanded text:
rimo aut secundo contra David sententia legis rimo aut secundo contra David sententia legis de primitivis promulgata blanditur, quia judicasset utique maximos, si ab his matrum vulvas judicasset aperiri: quando hoc utique, aut in qua dicimus impletum, quod utique non poterat non impleri. Quae est ista cujus vulvam fetus reserat, non maritus? Quae virgo condesiit? Non certe illa de qua Scriptura dicit: Cognovit Adam uxorem suam, et peperit ei filium ; sed illa de qua evangelista signat: Et non cognovit eam Joseph, donec peperit filium . Igitur in Maria hoc sine dubitatione perfectum est, cujus vulvam non deflorator virginitatis ape
Abbreviated transcription (Latin):
erꝑii necessitas aꝑiat. sed maritał
agnitio. Deniq nulla uͥgo dr̃ post
maritũ q̃d nom̃ causis uideretur
futi mistii cõuenire. Et suꝑiꝰ de
ut maritꝰ aꝑtis uulue ianuis. ue¬
ratum seminibꝰ nttͣret. Deniq sub¬
ungit. & concepit. Nõ itaq partꝰ
sine cõceptione. Immo cõceptione¬
factũ ẽ. ne uuluã parturiendꝰ dũ
nascit᷑ reseraret. s qͥ parturiendũ¬
seminat ut fuerat de signauit. &
si iam ante cõceptũ qͥppe ut cõciꝑet
reserata ẽ. nõ eam certe ille qͥ natꝰ ẽ
ne ꝓhibet᷑. nec dolositate dãpnat᷑.
Ioseph filii ꝑ auũ p̃postera scd̃m
nascendi gradũ benedictiõe sig¬
nantur. Nec cecitas errat futura
ꝓspiciens. nec monitor filiꝰ dexxtã
parentis que pinguioris bñdictiõis
fucco iuniorem irrigabat inflexit.
de his dictũ ẽẽ. om̃e mascłinũ qͥ
mi nascunt᷑ e&x feminis. Sed qm̃
aliud int̾ius habet illa sententia:
cunctis. eligit̾ in regẽ. Nec primo¬

Expanded text:
erii necessitas, sed maritalis agnitio. Denique nulla virgo dicitur post maritum, quod nomen clausum videtur futuris mysteriis convenire. Et superius de ut maritus apertis vulvae januis, veratum seminibus intraret. Denique subjungit, et concepit. Non itaque partu, sed conceptione; imo conceptio patefacta est; nec illam parturiendus dum nascitseminaturus fuerat, designavit. Et si jam ante conceptum, quippe ut conciperet, reserata est, non eam certe ille qui natus ene prohibetur, nec dolositate damnatur. Joseph filii per avum praepostera secundum nascendi gradum benedictione signantur, nec caecitas errat futura prospicientis, nec monitor filius dexteram parentis, quae pinguioris benedictionis succo minorem irrigabat, inflexit. de his dictum esse: Omne masculinum, quod mi nascuntur ex feminis. Sed quoniam aliud interius habet illa sententia, cunctis eligitur in regem. Nec illi p
Abbreviated transcription (Latin):
huic spei pot̾it cõparari. aut qͥd
erit aliud q̃d nos a contẽptu mor¬
tis attollat. quã hec meditatio
diuinis ꝓmissionibꝰ. ⁊ ꝓpħarũ
uocibꝰ eaxitata C uid tale teon¬
broniꝰ ambrociota in platonis li¬
bro. socrate disputante didicerat:
qui homicida sibi ẽẽ nõ timuit.
ac se altissimo p̃cipitauit mirro
dũ et nullũ post mortẽ autumat
restare udiciũ.⁊ sine discͥmine¬

Expanded text:
huic spei poterit comparari? Aut quid huic spei poterit comparari? Aut quid erit aliud, quod ad contemptum mortis attollat, quam haec meditatio divinis promissionibus et prophetarum vocibus explicata? Quid tale Cleombrotus Ambraciota in Platonis libro disputante didicerat, qui homicida sui esse non timuit, ac se altissimo praecipitavit e muro, dum et nullum post mortem autumaret esse judicium; et sine discrimine
Abbreviated transcription (Latin):
rursꝰ pꝰ multa tp̃ra .i. in fine se¬
culoꝵ. cũ aut minima pars fa¬
uilla est: ita ut forte iam nulla
ab eadẽ t̾ra q̃ illud corripit ĩ ni¬
chilum. qm̃ et ipsa libanda est
a seruitute corruptionis. ĩ inte¬
gram m̃broꝵ suoꝵ soliditatem.
et in status pulchritudinem
decoremq reformanda. quẽ tał cogi¬
tatio nõ cũ admiratione delectet:
R eliqͥas inqͣm corpoꝵ nr̃oꝵ. aut nul¬
las. aut minimas. certe ⁊ si qͣntu¬
lascũq at tam̃ sordidas ⁊ auiuis
nũquã sine horrore cõspectas. in
suũ it̾um hoĩem nõ ut pitagoraᷤᷤ
ineptiens et delirans de eu forbio
ꝑ ossa. ꝑ neruos. ꝑ uenas. ꝑ cũcta
articulatim recõpaginandas. hoc
chriora in germinibꝰ redeunt.
quã in t̾ram uł ab hominibꝰ sta
tuta s̃. uł sua sponte cecider̃: qͥs
talitatis letet᷑. quȩ nos meliores ꝗͣ
acceꝑit redlat. dicente apło. resur¬
rectio mortuoꝵ seminatur ĩ cor¬
ruptione. surget aut̃ in incorrup¬
tionem: Eue possessio p̃sentium

Expanded text:
rursum post multa tempora, id est in fine saeculorum, cum minima pars favillae sit, ut forte jam nulla, ab eadem terra, quae illud corrumpit in nihilum: quoniam ipsa liberanda est a servitute corruptionis, in integram membrorum suorum soliditatem, et in statum pulchritudinis decoremque renovandum. Quem talis cogitatio non cum admiratione delectet? Reliquias, inquam, corporum nostrorum aut nullas aut minimas certe, et quantulascunque, attamen sordidas, et animi nunquam sine horrore inspectas in suum iterum hominem, non ut Pythagoras mentiens et delirans in Euphorbo  ossa et nervos, per venas, per cuncta articulatim recompaginandum. Hoc chriora in graminibus redeant, quam in terra vel ab hominibus sata sunt, vel sua sponte ceciderunt. Quis ita dixerim, laetetur, quae nos meliores quam acceperat reddat, dicente Apostolo: Resurrectio mortuorum seminatur in corruptione; surget autem in incorruptione . Quae possessio praesentium
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ mulierẽ. Illã utiq mulierẽ q̃
saluatorẽ parturiat. ñ que gen̾et
fr̃icidã. P onã inqͥt inimiciciaᷤᷤ int̾
te et mulierẽ. idest suscitabo mu¬
lierem que repudiata facilitate cre¬
dendi. nõ solũ te nõ audiat si aut
turam ẽẽ ꝓmiseris: s etiã ipsi ga¬
briheli deferenti u̾bũ. rationẽ de
ꝓmissionis exigat nouitate: dic̃do
Cuẽadmodũ erit istud qr uirũ non
cognoui.Illã utiq quã ad uisita¬
tionem angłi pudor reatus treme¬
facit. fidei tñ ardor ⁊ cõstantia lapsꝰ¬

Expanded text:
et mulierem. Illam utique mulierem, quae Salvatorem parturiat, non quae generet fratricidam. Ponam, inquit, inimicitias inter te et mulierem: id est, suscitabo mulierem, quae repudiata facilitate credendi, non solum te non audiat, si autesse promiseris: sed etiam ipso Gabriele deferente verbum, rationem de promissionis exigat novitate, dicendo: Quemadmodum erit istud, quoniam virum non cognovi ? Illam utique, quam ad visionem angeli pudor aureus tremefecit: fidei ta
Abbreviated transcription (Latin):
tactũ sui causa dũ fieret: ipsa non
nosse sublimiꝰ : qͥd ẽ tam diligent̾ in
m̃bra digestũ. qͥd tam decore ꝑ articu¬
los infixrũ. qͥd tam sublimit̾ in ora ⁊
ocłos erectũ. quid tã uocalit̾ in u̾ba
mod̾atũ. qͥd in corde tã uiuacit̾ ani-¬
matum. quid in sensu diuitiꝰ. quid
in cogitatione secretiꝰ. qͥd in memoria
columitate subtiliꝰ: Ut euidenter
scłoꝵ ꝓ redẽptione nr̃a uenturi in
hoc corpꝰ ornarit. Cui paradisum ẽt̃
illo tp̃re uelut amenissimũ p̃diũ.
et urbanis cõtienustatũ ⁊ rusticis
cõsitum. sub lege donatũ. mortis ille
p̃seminator inuidit. uenenũq suũ
decipiendo pͥmoꝵ hoĩum credulam
nouitatẽ: in corp̃ra nr̃a latent̾ im¬
mersit. ⁊ ex duabꝰ substantiis. unã
hominis ꝑfectãq naturã: quadam¬
diuisionis discordia dissecauit. ut cũ¬
in nob̾ una mens eẽt. id est illa quã
germanitas am̃e corp̃risq gignebat.
mat̾iam suã. cont᷑ am̃am parturiret.

Expanded text:
tactum sui causa dum fieret, ipsa non nosse sublimius? quid tam diligenter in membra digestum? quid tam decore per articulos inflexum? quid tam sublimiter in ora et oculos erectum? quid tam vocaliter in verba modulatum? quid in corde tam vivaciter animatum? quid in sensu ditius? quid in cogitatione secretius? quid in sermone er saeculorum pro redemptione nostra venturi in hoc corpus ornarit: cui paradisum etiam illo tempore velut amoenissimum praedium, et urbanis convenustatum, et rusticis consitum, sub lege donatum, mortis ille praeseminator invidit: venenumque suum decipiendo primorum hominum credulam novitatem in corpora nostra latenter immersit: et ex duabus substantiis, unicam hominis perfectamque naturadivisionis discordia dissecavit: ut cum nobis una mens esset, id est illa quam germanitas animae et corporis gignebat, naturam contra animam parturiret.
Abbreviated transcription (Latin):
rant. s qm̃ de cõuentu uirili ꝯciꝑe
nõ ꝓueniebat salua uͥginitate con¬
ceptus. Sola uͦ dña maria in utero
cuiꝰ cõceptionis sem̃ si recte rationa¬
bimur. et int̾us diuina tractabimꝰ.
ꝓcessit figurata ꝓ tp̃re illa sentẽtia
que pͥmogenita uel bñdictionibus
uł oblationibꝰ obligauit dicendo:
om̃e mascłiũ q̃d aꝑit uuluã cũ¬

Expanded text:
rant, sed quoniam de conventu virili concipere roveniebat salva virginitate conceptus; sola vero Maria in utero us conceptionis semen, si recte ratiocinabimur, et interius divina tractaverimus, praecessit in figura pro tempore illa sententia, quae primogenita benedictionibus vel obligationibus obligavit, dicente Domino: Omne masculinum quod aperit
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾asset humana. deniq ⁊ quod
seqͥtur maioris ab homine uͥtutis
ꝓmittit effectũ dicendo. ipse tuũ
mo calcauit Ipse enĩ solꝰ supra
drachones ⁊ scorpiones ambulauit.
ipse captiuã duã captiuitatẽ. Nã
qd̾̃ subdit᷑. ⁊ tu eiꝰ obseruab̾ calca
stigii ẽ. E dñs post ioħis baptisma.

Expanded text:
generasset humor. Denique quod sequitur majorem ab homine virginis promittit effectum, dicendo: Ipsa tuum mo calcavit? Ipse enim solus super dracones et scorpiones ambulavit: ipse captivam duxit captivitatem. Nam quod subditur: Et tu ejus observabis calcanstigii est. Et Dominus post Joannis baptismum,
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil mat̾ie. nichil elem̃tis. nichil
qͥbꝰ libet pͥncipiis. uł magnis uel
mordiis. At ubi ꝑ cõtactũ forman¬
in nouã mat̾ie quałitatẽ subiacẽs
opifici suo ꝑ conũsionẽ elem̃ti

Expanded text:
nihil materiae, nihil elementis, nihil quibuslibet principiis, vel magnis vel mordiis. At ubi per contactum formain novam materiae qualitatem subjacens, o
Abbreviated transcription (Latin):
dendo. tp̃ra uariando fruges uel
gignendo: uł maturande. Nob̾ enĩ
in totiꝰ creatire facie uelut ub̾tate
deseruit. qm̃ ꝓ nob̾ cũcta gen̾auit.
ed ut ad hominis officiũ reu̾tam᷑.
nudũ tegere. alere esurientẽ. potare
sitientem. infirmos uisitare. tͥstibꝰ
cõdolere. mortuos sepelire. nichil
ap̃d se hab̾e qͣsi suũ. s om̃ia sͥ cũ
om̃ibꝰ rudicare cõmunia. ac tũc ma¬
gis sͥ uiu̾e. cũ uiu̾e aliis estimatur.

Expanded text:
dendo, tempora variando, fruges vel dendo, tempora variando, fruges vel gignendo, vel maturando. Nobis enim in totius creaturae facie, vel ubertate deservit, quoniam pro nobis cuncta generavit. Sed ut ad hominis officia revertamur, nudum tegere, alere esurientem, sitientem potare, infirmos visitare, tristibus condolere, mortuos sepelire, nihil apud se habere quasi suum, sed omnia sua cum omnibus judicare communia, ac tunc mag
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ ea ꝑ uicia fuerit nichil hr̃e.
nstũ de uita nͥ ab illo irrigatus
fuerit nil tenere. Igit᷑ qm̃ iam
nõ certe ista mundialis q̃ mala pro
bonis habet bona ꝓ malis. qͣm totꝰ
orb̃̾ seqͥtur et colit. Nõ hec. in affluen¬
tia diuitiaꝵ ẽ. nõ in fastigio potesta¬
tum. nõ in uiris dictionis astutis.
nõ in copiositate facundię. ñ ĩ uiribꝰ
mutatione.⁊ sui ꝑegͥnatione crescen¬
tibꝰ nõ in lenociniũ formarũ. nõ in
ambitu munerũ. nõ in his ⁊ deniq
occidũt. et sine istis bẽ etiã iuxta
scłm unui solet. sed illa ẽ uita uere
uita num̾anda. dm̃ nosse. tim̾e eiꝰ
potentiã. amare pietatẽ. mundũ
in opifice mirari. int̾polatorẽ con¬
enĩ ampliꝰ ẽ a malo ẽ. om̃em hoĩem
amare qͣsi fr̃em. nullũ led̾e. seruire
om̃ibꝰ formã serui sustin̾e dño. qui
nob̾ p̃t̾ mist̾iũ q̃d int̾ius continet᷑.
cotidie seruit in mundo ꝓducẽdo
solẽ.⁊ mittendo lucẽ. pluuias ĩfun¬

Expanded text:
num per vitia fuerit, nihil habere istum de vita; nisi ab illo irrigatus fuerit, nihil tenere; alterumque certe mundialis vita, quae mala pro bonis habet, et bona pro malis, quam totus orbis sequitur et colit, non haec in affluentia divitiarum est, non in fastigio potentiae, non in jurisdictionis astu, non in pompositate facundiae, non in viribus mutatione et sui peregrinatione crescentibus, non in lenocinio formarum, non in ambitu munerum, non in his est denique occidunt, et sine istis beate etiam juxta saeculum vivi solet. Sed illa est vita vera, vita veneranda, Deum nosse, timere ejus potentiam, amare pietatem, mundum in opifice mirari, interpellatorem conenim amplius est, a malo est: omnem hominem amare quasi fratrem, nullum laedere, servire omnibus, fornobis praeter ministerium quod interius continetur, quotidie servit in mundo, producendo solem, emittendo lucem, pluvias infun
Abbreviated transcription (Latin):
igne m̃cabit᷑.⁊ y nde comercii tał¬
eẽ pot̾it impensa. uidelicet ut ex¬
ris emolum̃ta tͣnsducat. aut ipsis
quibꝰ sͥ dines forisecꝰ uidebatur
nõ utendo ditescat. ccłosq corporis quibꝰ¬
in mundialiũ rapiebat᷑ aidorẽ. de¬
spectu corrupte umi̾sitatis obcecet:
Ita ille iusibił homo qͥ uere ut dixi¬
mus homo ẽ.⁊ contẽptu huiꝰ ext̾ioriᷤ
attollit̾. ⁊ nuditate uestitur. ⁊ cecitate
luminat᷑. Sic iacob effrem. ⁊ manasse.
nepotũ suoꝵ nõ solũ loca. uerũ etiã
m̃ita incorporea cecitate cernebat.
Nã cũ illũ ioseph filiꝰ suus qͥ supͣdictoᷤᷤ
paruulos offerebat. nec ante pedez
suos cern̾e indicaret. sentit in pa¬
rentis respõsione. illũ etiã q̃ ẽẽnt
futura ꝓspice̾.S ut ille interior
hõo. exteriorẽ istũ fac̃ sua inta ui¬
uentem.⁊ de fonte nat᷑e sue am̃at
irrigando. sic rursus ext̾ior ꝑ corrup¬
telam mortiere mat̾ie sue illum si
cupiditatibꝰ illicitis illigarit: occidit.

Expanded text:
cii talis poterit esse impensa? Videlicet si aut exemolumenta transfoveat, aut ipsis quibus ipse dives forinsecus videbatur, non utendo ditescat; oculosque corporis, quibus mundialium rapiebatur ardore, despectu corruptae universitatis obcaecet. Ita ille invisibilis homo, qui vere, ut diximus, homo est, et in contemptu hujus exterioris attollitur, et nuditate vestitur, et caecitate luminatur. Sic Jacob, Ephraim et Manassen, nepotum suorum, non solum loca, verum etiam merita, corporea caecitate cernebat . Nam cum illum Joseph filius suus, qui supradictos parvulos offerebat, nec ante pedes suos cernere judicaret, sensit in parentis responsione illum etiam quae essent futura, prospicere. Sed ut ille interior homo exteriorem istum facit sua ventem, et de fonte naturae suae animat irrigando: sic rursum exterior per corruptelam mortiferae materiei suae, illum, si cupiditatibus illicitis alligarit, occidit.
Abbreviated transcription (Latin):
lapis cõtagia ꝑseq̃ntes: quo minus
neglegentiꝰ facinoꝵ uitauere cõsorcia.
O mĩseros ⁊ om̃i p̃ditos cetitate qui
bonũ exornãt malo. qͥ ꝯtinentiam
suggestu crudelitatis attollũt. ⁊ ꝓbi
m̃dant: qño uͥtutibꝰ suis miseroꝵ
astipulatur exitiũ.⁊ innocentiȩ
iocunditatis noxioꝵ cruciam̃ta sub¬
contͣ om̃em pene fidẽ. ex diuitiis
miscdie suȩ in malo bonũ nactus
in iracundia gen̾ans. cõfirmansq
pietatẽ: peccandi sem̃ in fructum
uoluit euade miserandi. Et qͥ nos
ꝓpt̾ tͣnsgressionẽ ꝑde debuisset :¬
ꝓpter suã miscd̾iam reparaturũ
esse ꝓmisit. ⁊ illo tp̃re qͦ sup¬
plicia merebam̃. argum̃tũ salua¬
tionis ostendit. ut intellig̾e possimꝰ
qͣntũ ualeret pr̃are nõ lefus: qui
tantũ donaret iratus. In pͥmo gͦ hoĩe
ut loquebam̃. statĩ nob̾ uendicat᷑um
spopondit auxiltũ. statĩ de bono theᷤ¬
auro bona ꝓduceit. statĩ ignotum
ipsis etiã angłis sacram̃tum. q̃d

Expanded text:
 contagia persequentes, quominus ac negligentius facinorum vitavere consortia. O miseros et omni praeditos caecitate, qui bonum exornant malo, qui continentiam sub gestu crudelitatis attollunt, et crumendant, quando virtutibus suis miserorum astipulantur exitio, et innocentiae judicantis noxiorum cruciamenta supcontra omnem pene fidem ex divitiis misericordiae suae in malo bonum nactus, in iracundia generans confirmansque pietatem, peccandi semen in fructum voluit evadere miserandi; et qui nos propter transgressionem perdere debuisset, propter suam misericordiam reparaturum se esse promisit. Et illo tempore quo supplicia merebamur, argumentum salvationis ostendit: ut intelligere possemus quantum valeret praestare non laesus, qui tantum donaret iratus. In primo ergo homine, ut loquebatur, statim nobis judiciarium spopondit auxilium, statim de bono thesauro bona produxit, statim ignotus ipsis angelis sacramentum quod
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq si metallũ nr̃e carnis ⁊ corporis
intuearis. nichil humiliꝰ. nichil uiliꝰ.
nichil inuenies om̃i iniurie passio¬
detur ancilla. sola in se cunctoꝵ po¬
tentias nõ sine detrim̃to sui corporis¬
sentit. uł dũ uentis puluerulenta
disꝑgitur. uł dũ fluctibꝰ humefacta
sorbetur. uł sidum ignibꝰ cocta deuo¬
ratur. ut homo ex ea se ẽẽ nõ mͦ głiari
nõ queat: sed etiã possit erubescere.
At uͦ si statũ nr̃m cõtemplem᷑. quẽ
p̃stantiorẽ cet̾is am̃antibꝰ dũ ad suã
imaginẽ ds̃ format indulsit. in ue¬

Expanded text:
Denique si metallum nostrae carnis et corporis intuearis, nihil humilius, nihil vilius, nihil invenies omni injuriae passiodetur ancilla; sola in se cunctorum potentias non sine detrimento sui sentit, vel dum ventis pulverulenta dispergitur, vel dum fluctibus humefacta absorbetur, vel dum siderum ignibus cocta devoratur: ut homo ex ea se esse non modo gloriari non queat, sed etiam possit erubescere. At vero si statum nostrum contemplemur, quoniam praestantior est caeteris animantibus, dum ad suam imaginem Deus informa
Abbreviated transcription (Latin):
Nõne cõspicis. nõne ꝯsidas. qd iam
tũc illi minabat᷑ in xp̃o  Aliud
enĩ sem̃ mulieris nullũ ꝓrsꝰ acci¬
pio. nͥ illũ quẽ apłs ait. factũ exx
muliere. factũ in carne. illũ qͥ ut
engłista refert. ioseph filiꝰ putabat᷑
ẽẽ. et nõ erat. illũ utiq qui u̾bũ
caro factũ ẽ. Nam si gen̾andi pu¬
blicam istam ⁊ naturalẽ circũspi¬
cimus rationẽ: semina nõ habẽt
sem̃ humane gen̾ationis eẽt tͣns¬
gressione uiciatũ. sem̃ celeste ꝓmit¬
titur ut apłs sentit. nõ ex corrup¬
tione uiri. ẜ ex dõ. q̃d tñ caro fie¬
ret in muliere. et elem̃ta prima
illa corporee substantie idest hu¬
moris et sangͥnis. in ipso sͥ uas¬
culo. in qͦ ipsa elem̃ta sita s̃. na¬

Expanded text:
 conspicis, nonne consideras, quod jam tunc illi minabatur in Christo? Alium enim semen mulieris, nullum prorsus accipio, nisi illum quem Apostolus ait factum ex muliere, factum in carne, illum, qui ut evangelista refert, Joseph filius putabatur esse, sed non erat, illum utique qui Verbum caro factum est. Nam si generandi publicam istam et naturalem circumspicimus rationem, semina non habent semen humanae generationis esset transgressione vitiatum, semen coeleste promittitur, ut Apostolus sentit, non ex corruptione viri, sed ex Deo, quod tamen caro fieret in muliere, et elementa prima illa corporea substantiae, id est, humoris et sanguinis, in ipso sibi vasculo, in quo ipsa elementa sita sunt, na
Abbreviated transcription (Latin):
luiam̃ta cõtingũt. Cet̾ũ illa int̾io¬
uoluat᷑. nõ an contͣrio cursu sidera
rapiant᷑. nõ an oceano gen̾et pleni¬
tudo lunaris augm̃tum. ñ an orbẽ
mundi rotunditas ipsa suspendat.
astringat. an unꝰ ipse mundꝰ an
plures sĩt. Nã hec ad am̃e ñ ꝑtinẽt
utilitatẽ. ⁊ ap̃d dm̃ stulta iudicant᷑¬
et mortua. S in illis sanis cogita¬
tionibꝰ si qño u̾satur. tũc uiuit
et pascit᷑. E ue s̃ aut̃ iste. sane cogita¬
tiones: Ille sine dubio. cũ mẽs nr̃a
laulo. Inuisibilia enĩ eiꝰ acreatura
mundi ꝑ ea q̃ facta s̃: intellecta
cõspiciunt᷑. sempit̾na qͦ eiꝰ uirtus.¬

Expanded text:
iovolvatur, non an contrario cursu sidera rapiantur, non an Oceano generet plenitudo lunaris augumentum, non an orbem mundi rotunditas ipsa suspendat, oribus astringat, an unus ipse mundus sit, an plures sint. Nam haec ad animae non tendunt utilitatem, et apud Deum stulta judicantur; sed in illis sanis cogitationibus, si quando versatur, tunc vivit, et pascitur. Quae sunt autem istae sanae cogitationes? Illae sine dubio, cum mens nostra Paulo: Invisibilia enim ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur, et sempit
Abbreviated transcription (Latin):
fensus maledicta suꝑ singłos reos¬
ꝓut cͥminũ qͣntitas exigebat effudit:
fuerat alio tp̃re de salutis nr̃e remedio
cogitari nͥ eo quo mors eẽt inuenta.
Sica prudentioribꝰ in pͥma florente
tudinis dephenso. faciliꝰ remedium
salutare succurrat. Non gͦ tũc tm̃
clamat esaias ecce uͥgo in ut̾o concipiet.

Expanded text:
fensus maledicta super singulos, prout criminis quantitas exigebat, effudit. ue aequum fuerat alio tempore de salutis nostrae remedio cogitare, nisi eo quo mors esset inventa. Sic a prudentioribus prima fronte tudinis deprehenso, facilius remedium salutare succurrat. Non ergo tunc tantum clamat Isaias: Ecce virgo in utero conc
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa pͥusquã nos ẽẽmꝰ effecta sĩt
nat᷑a. tam̃ om̃ia qͣsi post nos genita.
diali. que uniu̾sa aut fortuitis ascri
sublimati.⁊ ab illis qͥ aut mat̾iã sẽꝑ
fuisse diocer̃. dm̃q tantũ artificẽ rerũ¬

Expanded text:
universa priusquam nos essemus effecta sint, naturam tamen omnium, quasi per nos genitam, diali, quae universa, aut fortuitis, aut sublimati, et ab illis qui aut materiam semper fuisse di
Abbreviated transcription (Latin):
corp̃ris nr̃i. s de uite m̃itis iudicam.
apparet hoĩem m̃te sua sͥ ipsũ statũ
nom̃q formare. Qd utiq ex illius
quẽ describimꝰ inuisibilis hominiᷤ
aut culpa aut uͥtute p̃statur. Ipsiꝰ
siqͥdem uicium ẽ. si subiectis ma¬
uult ẽẽ fubiectus. si cõtra diumã
dispensationẽ fit in dñatu seruitꝰ
et in seruitute dñatus. S necui
uideat᷑. qm̃ paululũ deiecto uelut
pariete ad illũ inuisibilẽ hominẽ
disputatione ꝑueni: corpmne oĩno
destruere. q̃d adeo magni ẽ sacram̃ti.
ut in hoc ipso. idest nr̃o fragili et
infirmo dñs uen̾it. nõ hoc egi. aut
hoc ago. s illud ostendere tẽp̃taui.
huiꝰ ext̾ioris uitã in illiꝰ int̾ioris
uita cõsistere. illiꝰ tt̾um int̾ioris

Expanded text:
stri, sed de vitae meritis judicamur, apparet omnem hominem mente sua sibi ipsi statum nomenque formare. Quod utique ex illius, quem describimus, invisibilis hominis aut culpa, aut virtute praestatur. Ipsius siquidem vitium est, si subjectus passus sit esse subjectus; si contra divinam dispositionem sit in dominatu servitus, et in servitute 126 dominatus. Sed ne videar quoniam paululum dejecto velut pariete ad illum invisibilem hominem disputatione perveni corpus omnino destruere, quod adeo magni est sacramenti, ut in hoc ipso, id est in nostro fragili et infirmo Dominus venerit, non hoc egi, aut hoc ago; sed illud ostendere tentavi hujus exterioris vitam illius interius vita consistere; iteru
Abbreviated transcription (Latin):
nu dĩ formatũ ẽẽ cõsid̾at. nõ t̾rã. nõ
maria. nõ celũ non demiq sid̾a tam
nitida. tã pura.tã lucida. hominem
solũ qͦndam limũ.⁊ gͣuioris ⁊ sordi¬
dioris elem̃ti. illa formatũ ẽẽ dext̾a.
cuiꝰ dext̾e palmꝰ celũ m̃surat imm̃sũ.
cuiꝰ pugillus t̾re spacia tã intinita
iacentis indudit. T̃ anti fͦuit illum
qm̃ si eẽt inde creatus. de mat̾ie potiꝰ
claritate. quã de artificis dignatione
polleret. tum minor ipse sui corp̃ris
origine uidetur. si de celestibꝰ t̾raꝵ¬

Expanded text:
formatum esse considerat; non terram, non maria, non coelum, non denique sidera tam munda, tam pura, tam lucida; hominem solum cujusdam limi, et gravioris et sordidioris elementi, illa formatum esse dextera, cujus dexterae palmus coelum mensurat in mensura: cujus pugillus terrae spatia tam infinita jacentis includit: tanti fuit illum fquoniam si esset inde creatus, de materiae potius claritate, quam de artificis dignatione polleret, cum minor ipse sui corporis origine videretur, si de coelestib
Abbreviated transcription (Latin):
illi. Nõ scis qͥa tu es miser.⁊ mise¬
rabilis.⁊ pauꝑ ⁊ cecus. ⁊ m̃dicus.
et sͥ utiq ut dixxi. nec sine ueste.
nec sine ocłis. nec sine diuitiis ha¬
bebatur. S ille inuisibił ds̃ nr̃. illũ
inuisibilẽ hoĩem. in pauꝑtate. in
cecitate. in nuditate. uidebat eẽ. Cui
etiã suad̾e dignat᷑. ut ab ipso aurũ
m̾cetur ignitũ. ⁊ uestẽ albam qua
głiosissime uestiat᷑. ⁊ colliriũ qͦ reci¬
piat uisum. Habet gͦ et suos preter¬
istos carnales ocłos. quos pot̃ uel
amtit̾e uł curare. E st ⁊ iuata se
nudꝰ ab eo ut egeat uestim̃to. Sed
miro modo ad m̃dicũ ut ipse ait
dñs loqͥtur. ⁊ iubet illũ a se em̾e¬

Expanded text:
Nescis quia tu es miser et miserabilis, et pauper et caecus, et nudus ? Qui utique, ut dixi, nec sine veste, nec sine oculis, nec sine divitiis habebatur. Sed ille invisibilis Deus noster illum invisibilem hominem in paupertate, in caecitate, in nuditate esse cernebat: cui etiam suadere dignatur, ut ab ipso aurum mercetur ignitum, et vestem albam qua gloriosissime vestiatur, et collyrium quo recipiat visum. Habet ergo et suos istos carnales, quos potest vel amittere vel curare; et est juxta se nudus, adeo ut egeat vestimento: sed miro modo ad medicum, ut ipse ait, Dominus loquitur, et jubet illum a se
Abbreviated transcription (Latin):
et porci. ł it̾um ipse dñs. Ecce ego
muto uos sic̃ oues in medio lupoꝵ.
S ũt gͦ hoĩes et lupi. Et e contͣrio ho
et pisces. S heȩ forme ut diai ac¬
tuum uidentur ẽẽ nõ corpoꝵ. Nã
corporis nr̃i certus statꝰ ẽ. ut õĩũ¬

Expanded text:
et porci. Et iterum ipse Dominus: Ecce ego mitto vos, sicut oves in medio luporum . Sunt ergo homines et lupi; et econtrario homet pisces. Sed hae formae actuum videntur esse, non corporum. Nam corporis nostri certus est status, ut o
Abbreviated transcription (Latin):
subducti. uerã uitam uiuente. hoc ẽ
uerã sap̃iam sapientes. qm̃ stulticia
cui tanta possessio oꝑabat᷑ ad imaginẽ
suã. nõ uti ꝓmetheus ex falsa. sed ille
cõditor uniu̾si manu qͦq sua ne qua
pars eiꝰ uacaret in nob̾: de limo t̾re fa¬
cere dignatꝰ ẽ. Que cogitatio ut dixi
ne aliũ pret̾ hũc decepta ueneretur.
ne uitȩ suę ministĩa. uelut uite ado¬
ret auctorẽ. ne in tantũ elem̃ta mi¬
retur. ut nõ digna udicet q̃ facta
credant᷑̾ cũ ille magis sit ãnurandꝰ.
qui tam ammiranda ꝓduaẽ. O quam
augusta hec. ⁊ diuina cogitatio⁊ uita
plena ẽ. O qͣntũ ipsum hoĩem ad om̃e
studiũ ꝓbitatis accendit. S qͣntũ illi¬

Expanded text:
subducti vera vita viventes, hoc est veram sapientiam sapientes, qua stultitia cui tanta possessio parabatur, ad imaginem suam non aliquis Prometheus ex fabula, sed ille conditor universitatis manu quoque sua, ne qua pars ejus vacaret in nobis, de limo terrae facere dignatus est: quae cogitatio, ut dixine alium praeter hunc decepta veneretur, ne vitae suae ministeria velut vitae auctores adoret; ne in tantum elementa miretur, ut non digna judicet quae facta credantur, cum ille magis sit admirandus qui tam miranda produxit. O quam augusta est haec divina cogitatio, et quam vitae plena est! O quantum ipsum hominem ad omne studium probitatis accendit!
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. fit dñs corporis. nõ homo
sub corpore. Demq hoc quod
diximꝰ uascłm. ipso uiuit p̃sẽte:
et ipso morit᷑ abeunte. Hic gͦ
et uisibił ⁊ caducus. illius int̾ioris
sibilis: ita om̃ia eiꝰ iuisibilia sint.
necesse ẽ. Nõ ad ullũ si egrotat manꝰ
deficit reparat᷑. nichil ad illũ corpo¬
reum intrare pot̾ substantiȩ tãtũ
suȩ illi similitudo descendit. Uerbo
curat᷑. obedientia cõualescit. Demq
cũ in eccłia laodicensi. ⁊ bs̃ diues. et

Expanded text:
maret, fit dominus corporis, non homo sub corpore. Denique hoc quod dixi vasculum ipso vivit praesente, et ipso moritur abeunte. Hic ergo et visibilis et caducus, illius interioris sibilis, ita omnia ejus invisibilia sint necesse est. Non ad illum, si aegrotat, manudeficit, reparatur. Nihil ad eum corporeum intrare potest; substantiae tantum suae illi similitudo descendit, verbo curatur, obedientia convalescit. Denique cum sibi in Ecclesia Laodicensi et beatus et
Abbreviated transcription (Latin):
cce tt̾um ad te scribo et nichil
dignũ q̃d prudentiã tuã legete
deceat iuenio: & q̃d mirũ si te
sine aelat a sole destitutũ frigidi corã
alget ingeniũ.⁊ mens a lumine ꝑe¬
grina stulticie nubilo fuscata tor¬
pescit.ac tantominꝰ sapio. qͣnto a te
latiꝰ separor. Qd si in p̃sentiarum
qͥd tͥ de mõ sermone placitit. tuis
michi oronibꝰ pr̃abatur. Deniq ut
oẽm stulticiã meã diligentiꝰ recog¬
mͥ siqͥd paterer faciliꝰ ẽẽ debuerit
ad te reuerti. qͣm gentilit̾ cogitare.
satio seq̃retur: quã ad muscã religio¬
nis accaron deuenire. Hec mͥ te ab¬
sente maindꝰ iste suggessit. qui te

Expanded text:
cce iterum ad te scribo, et nihil dignum quod prudentiam tuam legere deceat invenio. Et quid mirum, si te absente velut a sole destitutum frigidi cordis alget ingenium, et mens a lumine peregrina stultitiae nubilo suffocata torpescit, ac tanto minus sapio quanto a te latius separor? Quod si impraesentiarum quid tibi in meo sermone placuerit, tuis mihi orationibus praestabitur. Denique, ut omnem stultitiam meam diligentius recogmihi, si quid paterer, facilius esse debuerit ad te reverti, quam gentiliter cogitare; satio sequeretur, quam ad muscam religionis Accaron devenirem. Haec mihi te absente mundus iste suggessit, qui te
Abbreviated transcription (Latin):
ordinamꝰ. qm̃ disputationẽ quandã
nob ipsa dictio gen̾auit. quẽ intra
hoc corpꝰ q̃d dĩ artificis manu li¬
moq t̾re formatũ ẽ ułt qͦdã uascło
intellige cõtineri. dicente apło. Ha¬
bemus thesaurũ istũ in uasis fi¬
ctilibus. qͥ ubi ꝑ hoc corpꝰ infͤusus.
uitalẽ sensum qͥ si nõ deficit cũ

Expanded text:
oniam disputationem quamdam nobis ipsa divisio generavit, quem intra hoc corpus, quod Dei artificis manu e limo terrae formatum est, velut quodam vasculo intellige contineri, dicente Apostolo: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus ; qui ubique per hoc corpus infusus, vitalem sensum, qui sibi non defici
Abbreviated transcription (Latin):
sonte erigit. qd te p̃sente nõ sũpsi.
ut intelligas siqͥd ap̃d te tureta dm̃
sapui. tuũ fuisse qd sapui. Sic absẽte
dño dormiente. apłi tempestate
turbant᷑. Sic in bethsaide porticibꝰ
hoĩem nõ hñs. aquã piscine salutariᷤᷤ
cũ diuina laborarẽt. uicio publice cõ¬
suetudinis inclinatꝰ. qua om̃s sumꝰ in
minimis cauti.⁊ in maximis negle¬
noramus. Fallit nos uidelic sol iste.

Expanded text:
sente exigit, quod te praesente non praesumpsit, ut intelligas si quid apud te juxta Deum sapui, tuum fuisse quod sapui. Sic absente Domino dormiente, apostoli tempestate turbantur . Sic in Bethsaide porticibus hominem non habentem aquam piscinae salutaris cum divina laborarent, vitio publicae consuetudinis inclinatus, quo omnes sumus in minimis cauti, et in maximis neglinoramus. Fallit nos videlicet sol iste,
Abbreviated transcription (Latin):
nio de scͥpt᷑aꝵ scãꝵ hauriri fõtibꝰ a te
positũ atq dissertũ ẽ. S q̃ro reuerẽ.¬
tiã tuã parũꝑ patiaris me: tuũ
laudare ingeniũ. Nos enĩ int̾ nos
eruditiõis causas disserimꝰ. Ceterum
emuli & maxime heretici. si diu̾saᷤᷤ
int̾ nos sẽtẽtias uiderĩt. de am̃i ea.¬
lũmabunt᷑ rancore descendere. Michi
aut̃ decretũ ẽ te amare. susciꝑe. cołe.
mirari. tuaq dicta qͣsi mea defede.
Certe oe in dialogo quẽ nuꝑ edidi.
bĩtudinis tue ut dignũ fuerat. recor.¬
datꝰ sũ Magisq demꝰ oꝑã ut ꝑnicio.¬
sissima heresis de eccłia auferat᷑. q̃
sẽꝑ simulat penitẽtiã: ut docẽdi in
eccłiis habeat facultatẽ. ne si aꝑta
se luce ꝓdid̾it: foras expulsa moriat᷑.
Sc̃e ac uen̾abiles filie tue heustochiũ
oe paula. ce gen̾e suo. oe exhortatiõe
tua: digne gradiunt᷑ specialit̾q sa.¬
lutãt bĩtudinẽ tuã. Gm̃is qͦq fr̃nitaᷤᷤ

Expanded text:
 sanctarum hauriri fontibus, a te positum atque dissertum est. sed quaeso reuerentiam tuam, parumper patiaris me tuum laudare ingenium. nos enim inter nos eruditionis causa disserimus. ceterum aemuli et maxime haeretici, si diuersas inter nos sententias uiderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. mihi autem decretum est te amare, suscipere, colere, mirari tuaque dicta quasi mea defendere. certe et in dialogo, quem nuper edidi, beatitudinis tuae, ut dignum fuerat, recordatus sum magisque demus operam, ut perniciosissima haeresis de ecclesiis auferatur. quae semper simulat paenitentiam, ut docendi in ecclesiis habeat facultatem, ne, si aperta se luce prodiderit, foras expulsa moriatur. Sanctae et uenerabiles filiae tuae, Eustochium et Paula, et genere suo et exhortatione tua digne gradiuntur specialiterque salutant beatitudinem tuam, omnis quoque fraternitas,
Abbreviated transcription (Latin):
suscepi: s incidit tẽpꝰ difficillimũ
qñ mͥ tace̾ meliꝰ fuit ꝙͣ. loqͥ: ita ut
nr̃a studia cessarẽt. & iuxta appiũ
canina exerceret᷑ facũdia. Itaq duo.¬
bꝰ libellis tuis qͦs mõ nõi dedicasti
eruditissimis. & oĩ eloq̃ntie splẽdore
fulgẽtibꝰ ad tẽpꝰ respõdere nõ potui:

Expanded text:
cidit\'. inquit, \'tempus difficillimum, quando mihi tacere melius fuit quam loqui, ita ut nostra studia cessarent et iuxta Appium canina exerceretur facundia. itaque duobus libellis tuis, quos nomini meo dedicasti, eruditissimis et omni eloquentiae splendore fulgentibus ad tempus respondere non potui,
Abbreviated transcription (Latin):
genuit. pauli fudere parentez.
E raccoꝵ soboles. agam̃noniᷤ ĩclita
ꝓlez. Hoc iacet in tumulo paulã
dix̾e pͥores. E ustochiȩ genitria.
roman pͥma senatus. Pauꝑiẽ aͥ.
et bethlemitica rura secuta est.
Pin frontibꝰ spelũce. Respicis
angustũ. p̃cisa rupe sepulchrũ.
hospiciũ paule ẽ celestia regna te¬
nentis. F r̃em cognatos. romam
patͥamq relinq̃ns. Diuitias. sobo¬
lem. bethlemitico cõditur antro
hic p̃sepe tuũ xp̃e atq hic misti¬
ca magi. M un̾a portantes. hõiq
deoq dedere. E Dormiuit sc̃a et
Uixit in sc̃õ ꝓposito rome annos .x.
bethleem annos uigniti. O mne

Expanded text:
genuit, Pauli fudere parentes, Gracchorum suboles, Agamemnonis inclita proles hoc iacet in tumulo, Paulam dixere priores. Eustochiae genetrix, Romani prima senatus pauperiem Christi et Bethlemitica rura secuta est. Et in foribus speluncae: Despicis angustum praecisa rupe sepulchrum? hospitium Paulae est caelestia regna tenentis. fratrem, cognatos, Romam patriamque relinquens, diuitias, subolem Bethlemitico conditur antro. hic praesepe tuum, Christe, atque hic mystica reges munera portantes hominique deoque dedere. Dormiuit sancta et uixit in sancto proposito Romae annis quinque, Bethleem annis uiginti. omne
Abbreviated transcription (Latin):
da p̃cepta. t᷑dentes se ocio relinq̃n¬
dos. Et qͥa pytagorica doginata
legisse me dix̾am. audi qͥ ap̃d gt̃os
pẏtagora pͥmꝰ inuen̾it: immor¬
tales ẽẽ am̃as et de aliis corporibꝰ
tͣnsire ad alia. q̃d qͥdẽ uirgilius in
sexto eneidũ uolumine seq̃ns lo¬
qͥtur. Has om̃s uͥ mille rotã uol¬
uere ꝑ annos. Letheũ ad fluuiũ
ds euocat agmine magno. S cilie
immemores suꝑa ut cõuera reui¬
sant. Rursꝰ ⁊ incipiat in corp̃ra

Expanded text:
da praecepta: tradentes se otio, relinquendos. Et quia Pythagorica dogmata legisse me dixeram: audi quid apud Graecos Pythagoras primus invenerit. Immortales esse animas, et de aliis corporibus transire in alia. Quod quidem et Virgilius in sexto Aeneidos volumine sequens loquitur: Has omnes, ubi mille rotam volvere per annos, Lethaeum ad fluvium Deus evocat agmine magno; Scilicet immemores supera ut convexa revisant, Rursus et incipiant in corpora
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ tͣ amicũ suũ falsum dic̃ testi¬
monium.Sic̃ aues auolãt ⁊ passe¬
res: ita maledictũ uanũ nõ sub¬
ueniet ulli. Noli respond̾e ĩpru¬
denti ad imprudentiam eiꝰ ne simił
ei fias. s responde stulto ad stulti¬
ciam eiꝰ ne sͥ sapiens ẽẽ uideatur.
Qui insidiat᷑ amicis suis. cũ uisus
fu̾it. dicet ludens feci. Craticula
carbonibꝰ et ligna igni ⁊ uir ma¬
ledicus ad tumultũ rixȩ. Si te ro¬
calũpniat᷑ pauꝑes. et qͥ fidit in
dispensat in partes. Filiꝰ malus
malos gladios dentes ht̃. ⁊ cult᷑
molas : ut ꝯsumat infirmos de
insaniam excantare furibundi.
et uniꝰ libri antidotũ uenenato
cõpellar. ⁊ his me sermonibꝰ con¬

Expanded text:
qui contra amicum suum falsum dicit testiqui contra amicum suum falsum dicit testimonium. Sicut aves avolant, et passeres; ita maledictum vanum non superveniet illi. Noli respondere imprudenti ad imprudentiam ejus, ne similis ei fias: sed responde stulto ad stultitiam ejus, ne sibi sapiens esse videatur. Qui insidiatur amicis suis, cum visus fuerit, dicit: Ludens feci. Craticula carbonibus, et ligna igni, et vir maledicus ad tumultum rixae. Si te rocalumniatur pauperes: et qui confidit in dispensat in partes. Filius malus gladios dentes habet, et cultros molas, ut consumat infirmos de insaniam excantare furibundi, et unius libri antidotum venenato compellar, et his me sermonibus con
Abbreviated transcription (Latin):
dens ẽ. Eui calũpniat᷑ pauꝑem:
lacessit factorẽ eiꝰ. Lingua sapien¬
tium bona noũ. et os stultoꝵ ꝓ
nunciat malũ. Uir aĩosꝰ parit
qͥ exaltat cor suũ. manꝰ infͦerẽs
iniuste: nõ erit impunitꝰ. Cui
diligit uitã. parẽ ori suo. añ cõ¬
tritionẽ p̃cedit ꝯtumelia.⁊ ante
ruinã mala cogitatio. Iui offir¬
mat ocłos suos : cogitat ꝑu̾sa. ⁊
ꝓuocat labiis suis om̃ia mala.
Labia stulti ducũt eũ in mala.
et audaxx mortẽ inuocat. malig¬
nus uir: mł̃ta detrim̃ta patietur.
Melior ẽ pauꝑ iustus: qͣm m̃dad di¬
ues. E łia est uiro qui au̾tit se a
maledictis. qui aut̃ stultꝰ ẽ talibꝰ
se obligat. Noli amare detrahere.
ne eradiceris. Suauis ẽ homini
panis m̃dacii. postea implebitur
niet in laq̃os mortis. In aure stulti
noli qͥcqͣm dic̾e ne forte irrideat sa¬
pientes sermones tuos. Claua ⁊ gla¬
dius. ⁊ sagita ꝑnitiosa s̃. sic ⁊ uir

Expanded text:
dens est. Qui calumniatur pauperem, dens est. Qui calumniatur pauperem, lacessit factorem ejus. Lingua sapientium bona novit, et os stultorum pronunciat malum. Vir animosus parat qui exaltat cor suum. Manus manui inferens injuste,  parcit ori suo. Ante contritionem praecedit contumelia, et ante ruinam mala cogitatio. Qui obfirmat oculos suos, cogitat perversa, et provocat labiis suis omnia mala. Labia stulti ducunt eum in mala, et os audax mortem invocat. Malignus vir multa detrimenta patietur. Melior est pauper justus, quam mendax dives. Gloria est viro, qui avertit se a maledictis: qui autem stultus est, talibus se obligat. Noli amare detrahere, ne eradiceris. Suavis est homini panis mendacii; postea implebitur niet in laqueos mortis. In aure stulti noli quidquam dicere, ne forte irrideant sapientes sermones tuos. Clava et gladius et sagitta perniciosa sunt; sic et vir,
Abbreviated transcription (Latin):
bricans cogitationes malas. et
pedes festinantes ad malefacien¬
dum. Eui nitit᷑ m̃dacio pascit
axes culture sue fec̃ errare ꝑam¬
bulat aridũ ac desertũ.⁊ ꝯgregat.
manibꝰ suis sterilitatẽ. Os ꝓcaciᷤᷤ
appropiat ꝯtricioni. et qͥ ꝓfeit
maledicta. stultissimꝰ ẽ. A m̃a
bñdicta om̃is simplex. uir aĩos
inhonestꝰ ẽ: ꝑ delicta labioꝵ: in¬
cidit in laqueũ pecc̃or. itin̾a stul¬
toꝵ recta in ꝯspectu suo. stultus
eadẽ die ostendit irã suã. abho¬
minatio ẽ dño labia m̃dacia. qͥ
custodit os suũ: seruat am̃am.
et qͥ tem̾ariꝰ ẽ labiis: t̾rebit semet¬
ipsũ: malꝰ cũ ꝯtumelia agit mala.
et insipiens expandit maliciam
suã. Iueres ap̃d malos sapientiã:
et nõ inuenies. suis ian̾ibꝰ sat̾abit᷑
tem̾ariꝰ. Sapiens tim̃do declinat
malũ. stultꝰ ꝯtidens miscetur ei.
Longanimꝰ uir multus in pruden¬
tia ẽ. pusillanimis ualde impru¬

Expanded text:
bricans cogitationes malas, et bricans cogitationes malas, et pedes festinantes ad malefaciendum. Qui nititur mendacio, pascitaxes culturae suae fecit errare. Perambulat aridum ac desertum, et colligit manibus suis sterilitatem. Os procacis appropiat contritioni; et qui profert maledicta, stultissimus est. Anima benedicta omnis simplex vir: Animosus inhonestus est. Per delicta labiorum incidit in laqueum peccator. Itinera stultorum recta in conspectu suo. Stultus eadem die ostendit iram suam. Abominatio est Domino, labia mendacia. Qui custodit os suum, servat animam suam. Et qui temerarius est labiis, terrebit seipsum. Malus cum contumelia agit mala, et insipiens expandit malitiam suam. Quaeres apud malos sapientiam, et non invenies. Suis itineribus saturabitur temerarius. Sapiens timendo declinat malum. Stultus confidens miscetur ei. Longanimus vir 571 multus in prudentia est: pusillanimus valde impru