comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut sic intessigamus fontes multes
ꝑ uniu̾sam t̾ram loca uel regiones
ꝓprias irrigantes. sient d̾e. mules et
multi intesliguntur. sicut dicta est
locusta et rana in plagis quib egỹp¬
tii ꝑcussi sunt. cum eẽt innum̃abił
locustarũ num̃us et ranarum ⁊ ã
nõ dintius laboremus.
utrum possit nobͥ ꝑ omĩa constare
snĩai qua dicebamus. alit̃ oꝑatum
d̾m om̃s creaturais prima ꝯditõne e
a quib oꝑib in clie septimo requie¬
uit aliter istam eaꝵ administratõ¬
nem qua usq nũc oꝑatur. Idẽ tũc
omnia simul sine uilis tpr̃alium
ortu ad occasum celum mutari ab
estate ad hyemẽ. g̾mina c̾cis dieꝵ
mom̃tis pullurare grandescere. ui¬
rescere abescere. animalia quoq
statutis tempoꝵ mom̃tis et cursi¬
b et concipi et ꝑfici et nasci. et ꝑ
etates usq insenium mortẽq de¬
curr̾e. et cet̾a huiꝰ temporalia. Qͥs
enim oꝑatur ista mũ d̾s eciam sñ

Expanded text:
ut. sic intellegamus fontes multos ut. sic intellegamus fontes multos per uniuersam terram loca uel regiones proprias inrigantes, sicut dicitur miles et multi intelleguntur, sicut dicta est lucusta et rana in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt, cum esset innumerabilis lucustarum numerus et ranarum: iam non diutius laboremus. utrum possit nobis per omnia constare sententia qua dicebamus, aliter operatum Deum omnes creaturas prima conditione, a quibus operibus in die septimo requievit; aliter istam earum administrationem, qua usque nunc operatur: id est, tunc omnia simul sine ullis temporaliuortu ad occasum, coelum mutari ab aestate ad hiemem, germina certis dierum momentis pullulare, grandescere, virescere, arescere. Animalia quoque statutis temporum metis et cursibus et concipi, et perfici, et nasci, et per aetates usque in senium mortemque decurrere, et caetera hujusmodi temporalia. Quis enim operatur ista nisi Deus, etiam sine
Abbreviated transcription (Latin):
et eoꝵ excessu uicina ꝑfund̾e quis ñ
accrpiat. nisi qui contensioso sp̃u la¬
borat. potest quippe etiam ita dc̃a
intelligi omĩs t̃re facies irrigata ꝙ̃¬
admodũ. d̾r. omnis uestis faties co¬
lorata etiam si ñ continuatim sed
maołatim fiat p̃̾sertim qr tũo in no¬
uitate t̃raꝵ. ⁊ si nõ omnria plura
tñ plana furisse credibłe est. qua lari¬
us possent erumpentia fluenta dis¬
ꝑgi atq clistendi qua pp̃ de iftins
fontis magnitudine uł multitudine
qui siue unam habuit alicunde ernp¬
tõnem siue pp̃ aliquam in terre occul¬
tis sinib unitatem unde om̃s aque
in t̾rami scatent ⁊ omĩm fontium
magnoꝵ atq ꝑuorum unus fons dic¬
tus est. ꝑ omnes disꝑsiones suas as¬
cendens de t̾ra et ierigans omnem
faciem t̾re sine etiam qd̃ crehibłius¬
est. qr non ait unus fons ascendebat
de t̾ra. sed ait fons aũt ascendebat de
t̾ra ꝓ nũo płali posuit singulauem

Expanded text:
et eorum excessu uicina perfundere, quis non et eorum excessu uicina perfundere, quis non accipiat, nisi qui contentioso spiritu laborat? potest quippe etiam ita dicta intellegi omnis terrae facies inrigata, quemadmodum dicitur omnis uestis facies colorata. etiamsi non continuatim, sed maculatim fiat, praesertim quia tunc in nouitate terrarum etsi non omnia. plura tamen plana fuisse credibile est, qua latius possent erumpentia fluenta dispergi atque distendi. Quapropter de istius fontis magnitudine uel multitudine, qui siue unam habuit alicunde eruptionem siue propter aliquam in terrae occultis sinibus unitatem, unde omnes aquae super terram scatent omnium fontium magnorum atque paruorum. unus fons dictus est, per omnes dispertitiones suas ascendens de terra et inrigans omnem faciem terrae, siue etiam, quod est credibilius, quia non ait: unus fons ascendebat de terra. sed ait: fons autem. ascendebat de terra, pro numero plurali posuit singularem,
Abbreviated transcription (Latin):
dam fontium mira uicissitudĩe ꝑhi¬
betur. c̾to annoꝵ int̾uallo sic eos mũ¬
dare ut totam illam regionem rigẽt.
eui alio tempore ex altis puteis ad
portandũ sufficientẽ p̾bent aquam
cur ergo sit increclibile si ex uno a¬
byssi capite alt̾na mundatõne flu¬
ente atq refluente. tũc uniũsa t̾ra
rigata est. Quod si ip̃ius abyssi ea¬
magnitudinẽ ꝑte excepta qd̾ mare
d̾r. ⁊ euidenti amplitudine aque a¬
maris fluctib t̾eas ambit in ea so¬
la ꝑte qͣm reconclitis sinib t̾m ꝯti¬
netͥ. unde se om̃s fontes ⁊ om̃s aq̃
diũsis tͣccib uenisq clistribuunt
et suis quiq locis exumpunt fontem
p̃p nature unitatẽ eumq ꝑ inurm̃a¬
biles uias antroꝵ atq rim̾aꝵ ascen-¬
dente de t̾̃ra. et ubiq disꝑtitis qͣsi cri¬
nib irrigantem omnem suꝑ ficiem
t̾re non continua sp̃e tanqͣm maris
dstagni. s sicut uidemꝰ ire aquas ꝑ
alueos fluminũ flexusq riuorum

Expanded text:
dam fontium mira uicissitudine perhidam fontium mira uicissitudine perhibetur, certo annorum interuallo sic eos inundare, ut totam illam regionem rigent, cui alio tempore ex altis puteis ad potandum sufficientem praebent aquam. cur sit ergo incredibile, si ex uno abyssi capite alterna inundatione fluente atque refluente tunc uniuersa terra rigata est? quodsi ipsius abyssi magnitudinem ea parte excepta, quod mare dicitur et euidenti amplitudine atque amaris fluctibus terras ambit, in ea sola parte, quam reconditis sinibus terra continet, unde se omnes fontes amnesque diuersis tractibus uenisque distribuunt et suis quique locis erumpunt, fontem propter naturae unitatem eumque per innumerabiles uias antrorum atque rimarum ascendentem de terra et ubique dispertitis quasi crinibus inrigantem omnem faciem terrae non continua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ mõstret᷑ Nã si algum̃tari uolu̾it
qd̃ eam faisam ẽẽ coniuncat aut ip̃e
nulla uera de creaturaꝵ conclitõne
atq administratõne dicturꝰ est. aut
si uera cdix̾it istam ñ intelligendo fal¬
sam putabit uelut si contendat id̾o
ñ potuisse uno qͣntolib fõte õe t̾re
fatiẽ rigari qr si mõteᷤ ñ rigabat: ñ om¬
nem t̾re faciem rigabat. Si etiam
montes rigabat nõ erat iam im¬
ꝑticio sagine s diluiui inundatio
qͥd̾ si t̾ra tũc sio eint totũ mare erat
et nundum disc̾ta erat arida cui
sendetur qr h uicib tempoꝵ posset
sicut c̾co tempore ꝑ plana egypti ni¬
lus restagnat:⁊ alio tp̃r ad ripas
suas redit. Ant si iste nescio cꝰ ignote
ac lõgĩque ꝑtis m̃di. aqͥs ⁊ p̾mis hy¬
emalib ãmu̾saua c̾dit᷑ ĩcrem̃ta col¬
lig̾e. ꝙ de occeani alterius estibus
quid de quibdam lutorib que late
nudantur fluctib uicissimq oꝑiun¬
tur clici potest. ut omittam qd de qͦꝵ¬

Expanded text:
msi non monstretur. nam si argumentari uoluerit, quo eam falsam esse conuincat, aut ipse nulla uera de creaturarum conditione atque administratione dicturus est aut, si uera dixerit, istam non intellegendo falsam putabit; uelut si contendat ideo non potuisse uno quantolibet fonte omnem terrae faciem rigari, quia, si montes non rigabat, non omnem terrae faciem rigabat; si autem etiam montes rigabat, non erat iam inpertitio saginae, sed diluuii inundatio: quod si terra tunc sic erat, totum mare erat, et nondum discreta erat arida. Cui respondetur, quia hoc uicibus temporum posset, sicut certo tempore per plana Aegypti Nilus restagnat et alio tempore ad ripas suas redit. aut si iste nescio cuius ignotae ac longinquae partis mundi aquis et pruinis hiemalibus anniuersaria creditur incrementa conligere, quid de oceani alternis aestibus, quid de quibusdam litoribus, quae late nudantur fluctibus uicissimque operiuntur, dici potest? ut omittam, quod de quorun
Abbreviated transcription (Latin):
mis sapĩa dei qr ibi pͥmitꝰ eccłia
quo post resurrectõem. ⁊ ista eccłi
a ꝯgreganda est ut simꝰ eqͣles an¬
gelis dei. Illis ergo a secłis inno¬
tuit. qr oĩs creat᷑a ñ añ scl̃a s a scłis.¬

Expanded text:
mis sapientia Dei; quia ibi primitus Ecclesia, mis sapientia Dei; quia ibi primitus Ecclesia, quo post resurrectionem et ista Ecclesia congreganda est, ut simus aequales Angelis Dei . Illis ergo a saeculis innotuit; quia omnis creatura non ante saecula, sed a s
Abbreviated transcription (Latin):
uita sit. que cum absurde dicant᷑
omĩa uiu̾e. qͣtito absurdius ut eciã
uita sint p̾serum quia diftinguit
de quali uita loquatur. cum addit
et uita erat lux hom̃i Sic ergo
distinguendũ est. ut cum drc̃imus
qd̃ fõm est deinde inferamus in il¬
lo uita erat ñ in se hoc est in sua na¬
fierẽt. ac ꝑ hoc ĩ illo erãt. ñ sic̃ cͤat᷑a qmͣ
pĩa et ip̃m ũbum unigenitꝰ dei fili¬
us. eo modo ergo in illo uita ẽ ꝙ fc̃m
in semec ip̃o sic delit ⁊ filio uitã
hr̃e in semetip̃o. nec p̾termitten¬
dum est qd̃ emendetõres colices.
qd̃ fuit absconclitũ a secłis in deo
qui uniũsa creauit ut innotesc̾et¬
in principib ⁊ potestatib in cele¬
stib ꝑ eccłiam mltiformis sapĩa
dei scd̃m ꝓpoĩtum secłoꝵ qͣm fecit¬
in xp̃o iħu dño nr̃o. Sic ergo fuit
hoc absconditum a secłis in deo. ut
tñ innotesc̾e̾t principib ⁊ potesta¬
tib in celestib ꝑ eccłiam młtifor¬

Expanded text:
uita sint. quae cum absurde dicantur uita sint. quae cum absurde dicantur omnia uiuere, quanto absurdius, ut etiam uita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita loquatur, cum addit: et uita erat lux hominum. sic ergo distinguendum est, ut, cum dixerimus: quod factum est, deinde inferamus: in illo uita est, non in se fierent, ac per hoc in illo erant non sicut creatura, quam pientia, et ipsum Verbum unigenitus Dei Filius. Eo modo ergo in illo vita est quod fin semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso . 32. Nec praetermittendum est, qquod fuit absconditum a saeculis in deo, qui uniuersa creauit. ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei secundum pino nostro . Sic ergo fuit hoc absconditum a saeculis in Deo, ut tamen innotesceret Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multifor
Abbreviated transcription (Latin):
erat u̾bum. hoc erat in pͥncipio a¬
pud d̾m. omĩa ꝑ ip̃m sc̃a sunt. ⁊
sine ip̃o fc̃m est nicħ. quis ergotã
sit demens ut clicat nõ ea d̾m fe¬
cisse que nou̾at. Porro si nou̾at
ubi nisi apud ip̃m apud quem u̾¬
bum erat ꝑ qd̃ fca sunt omnia: nã
si extͣ seip̃m ea noũat quis eum do¬
cuerat: quis enĩ cognouit sensum
dedit illi. ⁊ retͥbuet᷑ ei. Qm̃ ex ip̃o ⁊ ꝑ¬
ĩ ewͣngłio satis asserãt istam senten¬
tiam adiungit enim enuangłista
et clicit. qd̾ fc̃m est in illo uita est.
ginem dei ñ hñt ueram lucẽ suam
nisi ip̃m ũbum dei ꝑ quod fc̃a sunt
omĩa cuiꝰ ꝑticipes esse pot̾unt ab oĩ
iniqͥtate ⁊ errore mũdate. Nõ gͦ ita ꝓ¬
ratis młtis etiã t̾renis creaturis
dicatur eciam in psalmo. omĩa ĩ
sapĩa fecisti. dicat etiam apłs. qm̃¬
in ip̃o conclita sunt omĩa. in celo ⁊
in t̾ra uisibłia et inuisibłia. Con¬
sequens ergo erit si ita listinx̾imꝰ
ut et ip̃a t̾ra. et quecũq in ea ff

Expanded text:
um. hoc erat in principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quis ergo tam sit demens, ut dicat non ea deum fecisse, quae nouerat? porro si nouerat. ubi nisi apud se ipsum, apud quem uerbum erat, per quod facta sunt omnia? nam si extra se ipsum ea nouerat, quis eum docuerat? quis enim cognouit sensum dedit illi, et retribuetur ei? qin euangelio, satis adserant istam sententiam; adiungit enim euangelista et dicit: quod factum est, in illo uita est, ginem dei, non habent ueram lucem suam nisi ipsum uerbum dei. per quod facta sunt omnia, cuius participes esse poterunt ab omni iniquitate et errore mundatae. Non ergo ita pratis multis etiam terrenis creaturis, dicatur in Psalmo, Omnia in Sapientia fecisti ; dicat et Aposin ipso condita sunt omnia in caelo et in terra. uisibilia et inuisibilia. consequens ergo erit, si ita distinxerimus, ut et ipsa terra et quaecumque in ea sunt
Abbreviated transcription (Latin):
turam aliqñ adiungens et clicens.
et que sunt in eis ut quicqͥd horũ
dic̃et ibi intellig̾emus et diem siue
quem primitus conlicit siue istũ
quẽ p̃sentia solis fecit. ñ ita clixit
s int̾posuit diem dicens. Cum fc̃s
est dies. nec ita locutus est ut di-¬
ceret. hic est liber creature diei ce
li et t̾re tanqͣm hoc orcline quo fõa
narrantur. nec ita hic est liber crea¬
ture celi et t̾re cum fcus est clies et
celum et t̾ra. cum fecit d̾s celum et
t̾ram et omne uiride agri. neo ita ẽ
hic. liber creature celi et t̾re cñ fe¬
cit d̾s cliem et celum ⁊ t̾ram et oẽ
uiride agri. hos enĩ magis locutõis

Expanded text:
turam, aliquando adjungens et dicens. turam, aliquando adjungens et dicens. Et quae sunt in eis : ut quidquid horum diceret, ibi intelligeremus et diem, sive quem primitus condidit, sive istum quem praesentia solis fecit: non ita dixit, sed interposuit diem, dicens, Cum factus est dies. Nec ita locutus est ut diceret, Hic est liber creaturae diei et coeli et terrae; tanquam hoc ordine, quo facta narrantur: nec ita, Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum factus est dies et coelum et terra, cum fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri: nec ita, Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum fecit Deus diem, et coelum et terram, et omne viride agr
Abbreviated transcription (Latin):
hunc cliem lucis coeporee ꝯmenda¬
tum quo cirrimeunte nobis uicissitn¬
do cdiurnri nooturniq temporis echi¬
betur. s cum ereaturaꝵ contlitarũ
ordinem recolimus. et inuenimꝰ om¬
ne uiride agri. t̾cio clie creatũ. anteꝙͣ.
sol fieret qui qͣrto die factus est cuiꝰ
p̃sentia dies iste cotidianus usitatus¬
q ꝑagitur: qñ aulimus cum fõns
est dies fecit ds̃ celum et t̾ram et õẽ
uiride agri. admonemur de ip̃o die
cogitare quẽ sine corporalẽ nescio qͣ
luce nobis incognita. siue sp̃ualem
in societate imitatis angłice ñ tam̃
talem qͣlem hic nouimus intellõu
inuestigare conemur. Illud
etiam non ab re fu̾it intueri. quod
cum posset dio̾e hio est liber creature
celi et t̾re cum fecit d̾s celum ⁊ t̾rã
ut in celo et t̾ra intellig̾̃emus quio
quid in eis est sicut loqͥui cliuina
scriptura consueuit ut nomine ce¬
liet t̾re sepissime int̾dum aodito
et maris uniũsam insimuet crea¬

Expanded text:
hunc diem lucis corporeae commendahunc diem lucis corporeae commendatum, quo circumeunte nobis uicissitudo diurni nocturnique temporis exhibetur. sed cum creaturarum conditarum ordinem recolimus et inuenimus omne uiride agri tertio die creatum, antequam sol fieret. qui quarto die factus est, cuius praesentia dies iste cotidianus usitatusque peragitur, quando audimus: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, admonemur de ipso die cogitare, quem siue corporalem in nescio qua luce nobis incognita siue spiritalem in societate unitatis angelicae non tamen talem, qualem hic nouimus, intellectu uestigare conemur. Illud etiam non ab re fuerit intueri, quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fecit deus caelum et terram, ut in caelo et terra intellegquid in eis est, sicut loqui divina Scriptura consuevit, ut nomine coeli et terrae saepissime, interdum addito et maris, universam insinuet crea
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorib ũbis connectas ut sit u¬
na sñia est hic liber creature ce¬
li et t̾re cum fẽs est cies. siue in¬
feriorib ut ioem hoc modo sit płe¬
na snĩa cum fẽs est clies fecit d̾s
celum ⁊ t̾ram ꝑcublubio cogit
eomodose ĩtelligi celum ⁊ t̃ram
ꝯmemorasse quomͦ fc̃a sunt. cum
fõs est clies. deinde cum dc̃m eẽt fe¬
cit ds cebam ⁊ t̃ram. additũ est et
omne uirsde agri qͦd cercum ma¬
nifestum est tercio die facta. ii¬
de liquitlius apparet eundẽ illũ
ẽẽ unñ diem quẽ fecit d̾s quo repe-¬
tito fõs est. ⁊ scd̃s et t̾cius et cet̾i us¬
q ad septimũ diem. Cum
aũt noĩe celi et t̾re usitato more scͥp¬
turaꝵ ñt uniu̾sam creaturam nolu¬
erit accipi. q̃ri potest. cur addid̾it et
om̃e uiride agri qd̾ mͥ uidetur ido̾ po¬
snisse. ut significantius intimaret
quẽ diem ꝯmendauit qd̾ ait cũ fõs
est cdies. cito enim putaret qͥsqͣm

Expanded text:
superioribus uerbis conectas, ut sit usuperioribus uerbis conectas, ut sit una sententia: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, siue inferioribus, ut item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum est tertio die facta. unde liquidius adparet eundem illum esse unum diem, quem fecit deus, quo repetito factus est et secundus et tertius et ceteri usque ad septimum diem. Cum autem nomine caeli et terrae usitato more scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit: et omne uiride agri. quod mihi uidetur ideo posuisse, ut significantius intimaret, quem diem commendauerit, quod ait: cum factus est dies. cito enim quisquam putaret
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius poĩtum est liber creature
oełi et t̃re quẽadmod̾ dc̃m est. in
principio fecit d̾d celum et t̾ram
priusquam eret diem quia priꝰ
et hic cõmemorata sũt celũ ⁊ t̃ra
⁊ postea factus est dies corrigatur
sicrseqñtib u̾bis quia et post ꝯme¬
moratum diem fc̃m. rursus celi
et t̾re nom̃ adiunccũ est qͣmquã
⁊ hoo qd̃ poĩtum est cum ⁊ sic ad¬
iunctum fẽs est clies cui uis con¬
tentioso extorq̃at aliũ ẽẽ intessec
tum ñ posse. si enĩ ita eẽt int̃põĩtũ
ut dic̾etur. hic est lib̾ creature celi
et t̾re faccus est dies. fecit ds̃ celũ
⁊ t̃ram quisqͣm forte arbitͣrecur.
tum diem ac deinde subiunctum
et fõs est dies sicut ibi postea nar¬
ratum est qd̾ ds fec̃it cliem inde
continuo eursus dc̃m fecit dd̾ ce¬
lum ⁊ t̾ram tanqͣm sic iam quẽ¬
admodum hec fẽa sunt post ꝯditũ
diem. s q ita int̾positum est ut
dic̃etur cum fc̃s est dies siue hoc

Expanded text:
superius positum est: liber creaturae superius positum est: liber creaturae caeli et terrae, quemadmodum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, priusquam conderet diem, quia prius et hic commemorata sunt caelum et terra et postea factus est dies, corrigatur consequentibus uerbis, quia et post commemoratum factum diem rursus caeli et terrae nomen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpositum, ut diceretur: hic est liber creaturae caeli et terrae. factus est dies, fecit deus caelum et terram, quisquam forte arbitraretur tum diem, ac deinde subiunctum: factus est dies, sicut ibi postea narratum est, quod deus fecerit diem : inde continuo rursum dictum: fecit deus caelum et terram, tamquam sic iam, quemadmodum haec facta sunt post conditum diem. sed quia ita interpositum est, ut diceretur: cum factus est dies. siue hoc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ t̾ram. sicut in principio añqͣm
fieret dies cum tenebre eent sr̃
abyssum s qũo fc̃m est celum et
t̃rã cum fc̃s est clies idest iam
formatis atq clistinctis ꝑtib
et geñsb reꝵ quib uniũss crea¬
tura dispoĩta atq ꝯpoĩta reddit
hnͣc sp̃em que mundꝰ uocat᷑. Illud
hic eigo celum ꝯmemoratum est
qd̾ cum creasset d̾s firmam̃tum
nocauit cum om̃ib que in illo st̃
et eam t̃ram que cum abysso unũ
obtinet locum cum om̃ib q̃ in east̃.
sequitur enĩ et adiungit fecit ds̃
celum ⁊ t̃uam ut celi et t̾re noĩe
p̾misso añqͣm fẽm diem ꝯmemo¬
raret ⁊ repecitõ cum cõmemoras¬
set ñ sinat suspicari ita se nunc
celum. ⁊ t̾ram nominasse ficut
in principio añqͣm ẽẽt creatus
dies sic em̃ ũba contȩxuit his ẽ¬
liber creature celi et t̾re cum fcs
est clies fecit d̾s celum ⁊ t̾ram ut
si quisqͣm uelit sic intellig̾e qmod

Expanded text:
et terram, sicut in principio, antequam et terram, sicut in principio, antequam fieret dies, cum tenebrae essent super abyssum, sed quomodo factum est caelum et terra, cum factus est dies, id est iam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus uniuersa creatura disposita atque conposita reddit hanc speciem, quae mundus uocatur. Illud hic ergo caelum commemoratum est, quod cum creasset deus firmamentum uocauit, cum omnibus, quae in illo sunt, et ea terra, quae cum abysso imum obtinebat locum, cum omnibus, quae in ea sunt. sequitur enim et adiungit: fecit deus caelum et terram, ut caeli et terrae nomine et praemisso, antequam factum diem commemoraret, et repetito, cum commemorasset, non sinat suspicari ita se nunc caelum et terram nominasse, sicut in principio, antequam esset creatus dies. sic enim uerba contexuit: hic eliber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, ut, si quisquam uelit sic intellegere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ t̃ram et om¬
ne fenum agri anteqͣm ecortum
et hõ nõ erat qui oꝑaretur t̾ram
fons aũt a scendebat de t̾ra. et ir¬
rigabat omnẽ faciem t̾re nunc
certe firmior fit ĩlla sentẽtia qͣ
intelligitur imũ diem fecisse
d̾m unde iam illi sex uł septem
clies unius huiꝰ repetitõne nũa¬
ri potuerint qñ quidem aꝑtius
scã scͥptura iam dicit ꝯcludens
quodam mͦ cunctaque ab initio
usq ad hunc locum clxe̾at atq in¬
fert. hic est liber creature uel fac¬
ture celi et t̾̃re cum fõs est dlies.
Neq enim quisq dicturꝰ est celũ
et tͣram hic ita cõmemorata est.
sicut dc̃m erat añquam conlitꝰ
nisi nuaretur dies In principio
fecit dd celum ⁊ t̾ram. Illud enĩ
si eo modo intelligit᷑ ut aliqͥd ds̾
fec̾it sine die peius qͣm fac̃et di¬
em qua rõne id possit accipi suo
loco clixi qd̃ clicendum putaui
nlłi int̾oludens melius intelligen
est dies satis ut opinor ottñdens
ñ hic se ita cõmemorasse celum

Expanded text:
omne fenum agri, antequam exortum et homo non erat, qui operaretur terram. fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. nunc certe firmior fit illa sententia, qua intellegitur unum diem fecisse deum, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetitione numerari potuerint, quandoquidem apertius sancta scriptura iam dicit, concludens quodammodo cuncta, quae ab initio usque ad hunc locum dixerat, atque infert: hic est liber creaturae uel facturae caeli et terrae, cum factus est dies. neque enim quisque dicturus est caelum et terram hic ita commemorata, sicut dictum erat, antequam conditus insinuaretur dies, in principio fecit deus caelum et terram. illud enim si eo modo intellegitur, ut aliquid deus fecerit sine die, priusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi suo loco dixi, quod dicendum putaui, nulli intercludens melius intellegendcum factus est dies, satis, ut opinor, ostendens non hic se ita commemorasse caelum
Abbreviated transcription (Latin):
gitur ꝑcluxit ad dei ubum incdi¬
genaĩ suos omĩa .s. natatilia. et
uolatilia ⁊ ħ potentialit̃ in num̾is
qui ꝑ congrnos tempoꝵ motus ex¬
ercerentur. sexto t̾restria similit̃
animalia tanqͣm es ultrmo elem̃-¬
to muncti ultima nichominus po¬
tentialit̃ quoꝵ numerꝰ tempꝰ post¬
ea nisibłiter explicaret hunc om¬
nem ordinem creature orclinate
dies ille cognouit. ⁊ ꝑ hano cegnitio¬
nem sexties quedam modo p̾sentatꝰ
tanqͣm sex aies exhibuit. cum sit
unus dies ea que fc̃a sunt in creato¬
re primitus. et in ip̃is se eseq̃nt̾ ag¬
noscens: nͨ ĩ ip̃is remanẽs. s eoꝵ ⁊̃ po¬
st̾iorẽ cognitõem ad dĩ referẽs dilc̃õem

Expanded text:
jungitur, produxit ad Dei verbum indijungitur, produxit ad Dei verbum indigenas suos, omnia scilicet natatilia et volatilia; et haec potentialiter in numeris, qui per congruos temporum motus exsererentur. Sexto, terrestria similiter animalia, tanquam ex ultimo elemento mundi ultima, nihilominus potentialiter, quorum numeros tempus postea uisibiliter explicaret. Hunc omnem ordinem creaturae ordinatae dies ille cognouit; et per hanc cognitionem sexies quodammodo praesentatus tamquam sex dies exhibuit, cum sit unus dies ea, quae facta sunt, in creatore primitus et in ipsis consequenter agnoscens nec in ipsis remanens, sed eorum etiam posteriorem cognitionem ad dei refere
Abbreviated transcription (Latin):
quem conclidit pp̃ea iam sic ap¬
pellata qr inde fc̃ałsunt celum ⁊ t̃¬
ra sine noĩe t̾re inuisibłis et incõ¬
posite atq abyssi tenebrose ut iam
in primo libro tractatum est In
huis ũo que iam ex informitate for¬
mata sunt. euidentiusq appellan¬
tur. creata uł fb̃a uł ꝯdita primũ
factus est dies: oportebat enim ut
primatũ creature obtiñet. illa na-¬
tura que creat᷑am ꝑ creatorem. nõ
creatorem ꝑ creaturam posset agnos¬
cere. scd̾o firmam̃tum uñ corporeus
incipit mundꝰ. t̃cio spẽs maris et
t̾re atq ĩ t̾ra potentialit̾ ut dicam
natura ħ baꝵ atq lignoꝵ sic enim
t̾ra ad dei ũbum ea ꝓclixit arteqͣm
exorta eeñt accipiens om̃s num̾os
suum genus deinde postea quam
hec uelut ht̃tatio rerũ ꝯdita est. qrͣ¬
to die luminaria et sydera creata
sunt ut prius ꝑs muncli suꝑior
reb que intiri munlũ mouẽntur¬
que in uisibłib ordinaretire qͥnto
aquaꝵ natura q celo aeriq ꝯim

Expanded text:
sic appellata, quia inde facta sunt caelum et terra, siue nomine terrae inuisibilis et inconpositae atque abyssi tenebrosae, iam in primo libro tractatum est. In his uero, quae iam ex informitate formata sunt euidentiusque appellantur creata uel facta uel condita, primum factus est dies; oportebat enim, ut primatum creaturae obtineret illa natura, quae creaturam per creatorem, non creatorem per creaturam posset agnoscere. secundo firmamentum, unde corporeus incipit mundus. tertio species maris et terrae, atque in terra potentialiter, ut ita dicam, natura herbarum atque lignorum. sic enim terra ad dei uerbum ea produxit, antequam exorta essent, accipiens omnes numeros suum genus. deinde, posteaquam haec uelut habitatio rerum condita est, quarto die luminaria et sidera creata sunt, ut prius pars mundi superior rebus, quae intra mundum mouentur, uisibilibus ordinaretur. quinto aquarum natu
Abbreviated transcription (Latin):
conditoꝵ postremo quieri sui crea¬
toris qua in se requiescit ab om̃ib
oꝑib suis noticiã rep̾sentans in qͣ
non ht̃ uesꝑam bñilici et scĩficariꝰ
ob hoc muit᷑ Unde ip̃m septenariũ
num̃ũ scõ sp̃ui quodam modo de¬
dicatum ꝯm̃dat scͥptura et nouit
eccłia. hic est ergo liber creature
celi et t̾re. qr in principio fecit ds̃
celum et t̃ram. scd̃m mat̾iem qͣm¬
dam ut ita dicam formabłitatem 
que ꝯseqñter ũ̾bo eiꝰ formanda
fu̾at p̾cedens formatõem suam
ñ tempore s origine. nam utiq cũ
formaretur primũ feũs est lies.
Sum fc̃ũs est clies. fecit d̾s celum
et t̾ram et omne uiuide agri añ¬

Expanded text:
conditorum. Postremo, quietis sui Creatoris, qua in se requiescit ab omnibus operibus suis, notitiam repraesentans, in qua non habet vesperam, benedici et sanctificari ob hoc meruit. Unde ipsum septenarium numerum sancto Spiritui quodammodo dedicatum, commendat Scriptura , et novit Ecclesia. 16. Hic est ergo liber creaturae coeli et terrae, quia in principio fecit Deus coelum et terram, secundum materiae quamdam, ut ita dicam, formabilitatem, quae consequenter verbo ejus formanda fuerat, praecedens formationem suam, non tempore, sed origine. Nam utique cum formaretur, primum factus est dies cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri an
Abbreviated transcription (Latin):
eis fũit fieri cum celo et t̾ra qñ fõs
est cdies ille musitatus atq incognitꝰ
nobis quẽ primũ d̾s̃ fecit aliud aũt
exoriri suꝑ t̾ram qd̃ ñ fit nisi ꝑ hos¬
dies quos ciiruitus solis facit ꝑ tem¬
poꝵ moras suo cuiq geni ac ꝯmoda¬
tas Quod si ita est cliesq
ille societas atq unitas suꝑ celestmñ
angłoꝵ atq uirtutum est ꝓcullu-¬
bio longe alit̾ nota est om̃nib an¬
głis creatura dei alit̃ nob̾ excẽpto ꝙ
eam in ũbo dei nou̾nt ꝑ qd̃ fc̃a sunt
omĩa etiam in serp̃a dico longe alit̃
notam ẽẽ qͣm nobis Iltis etiã peimor¬
dialit̾ ut ita clicam uł originabiter
sicut eam d̾s primitus contrictit.
et post eaꝵ ꝯitõem a suis oꝑib reqͥ¬
euit. ñ condendo aliquid amplius. no

Expanded text:
s fuerit fieri cum coelo et terra, quando factus s fuerit fieri cum coelo et terra, quando factus est dies ille inusitatus atque incognitus nobis, quem primum Deus fecit; aliud autem exoriri super terram, quod non fit nisidies, quos circuitus solis facit per temporum moras suo cuique generi accommodatas? Quod si ita est, diesque ille societas atque unitas super coelestium Angelorum atque Virtutum est; procul dubio longe aliter nota est Angelis creatura Dei, aliter nobis: excepto quod eam in Verbo Dei noverunt, per quod facta sunt omnia; etiam in seipsa dico longe aliter notam eis esse quam nobis. Illis enim primordialiter, ut ita dicam, vel originaliter, sicut eam Deus primitus condidit, et post eam conditionem a suis operibus requievit, non condendo aliquid amplius:
Abbreviated transcription (Latin):
iuride agri ⁊ õẽ fenũ. nũdũ ea spẽ qͣ st̃¬
sr̃ t̾rã iã exorta. s ea ĩqͣ st̃ ĩ rõib semi¬
nũ: Seĩa gͦ pͥmum terra perduxit. s
ñ ita scͥptura loq̃batur cum clic̾et.
et ꝓluxit t̃ra ħ̾bam pabuli uel fe
ni seminantem sem̃ scd̃m genꝰ et
scd̃m similituclĩẽm et lignum feuo¬
tuosum faciens fruetum cuiꝰ sem̃
suum in se sod̃m genus sẜ̃ t̃ram.
dẽ orta ex ħbis et lignis ñ aũt illa
ex semĩnib s ex t̾ra p̾sertim qr et
ip̃a uerba dei sic se hñt. ñ etũ ait gͥ¬
minẽt semina in t̃ra herbam fem
et lignum fructuosum. sed ait g̾mi¬
net t̾ra ħ̾bam feni seminãtiᷤ semen
ut semĩ ex herba. ñ ħbam insinuaret
ex semine et sic est fc̃m. et ꝓclueit
t̃ra. idest prius sic est fc̃m in cogni¬
tõne illuis diei ⁊ ꝓduxit t̾ra. iam
ut fieret etiam in ip̃a creatura que
ꝯdita est qño ergo añqͣm eẽt suꝑt̾rã¬

Expanded text:
uiride agri et omne fenum nondum ea specie, uiride agri et omne fenum nondum ea specie, seminum? semina ergo primum terra produxit? sed non ita scriptura loquebatur, cum diceret: et produxit terra herbam pabuli, uel herbam feni, seminans semen secundam genus et secundum similitudinem, et lignum fructuosum faciens fructum, cuius semen suum in\' se secundum genus super terram. esse orta ex herbis et lignis, non autem illa ex seminibus, sed ex terra, praesertim quia et ipsa uerba dei sic se habent. non enim ait: germinent semina in terra herbam feni et lignum fructuosum, sed ait: germinet terra herbam feni seminans semen, ut semen ex herba, non herbam insinuaret ex semine. et sic est factum. et produxit terra, id est: prius sic est factum in cognitione illius diei, et produxit terra. iam, ut hoc fieret etiam in ipsa creatura, quae condita est
Abbreviated transcription (Latin):
fenũ añꝙͣ exoriet᷑. Si ergo cum fc̃us ẽ
dies ñ utiq añquam fieret clies. ac
quam clies antequam omnino ali¬
quid fieret. s cum fcũs est cdies. Nã
illa que inũbo dei ante omnẽ creatu¬
ram sunt ñ utiq fc̃a sunt. hec autẽ
fẽa sunt cum fcũs est clies sicut seͥp¬
tiare ũba declarant. S tñ añquam
uiriclib et feno agri dc̃m est.
Ubi ergo: an ip̃a t̾ra eausalit̾. et rõna¬
lit̃ sicut in seminib iam sunt omĩa
añquam euoluant quodam mͦ atq ex¬
plicent increm̃ta. ⁊ spes suas ꝑ mũos
tempoꝵ: s ista semina que uidemꝰ iam
suꝑ t̾ram sunt. iam exorta sunt. fc̃a¬
sunt. an ñ erant suꝑ t̾ram s infra
t̾ram. et id̾o añqͣm exorta sunt. fc̃ã st̃
quia tunt exorta sunt cum semina
g̾minarent et accessu increm̃toꝵ in
auras eruperunt qd̃ ꝑ moras tẽpoꝵ
nũc fieri uidemus suo euiq gem̃ di¬
stributas. Nũ gͦ semina tñc fc̃a st̃
cum fcũs est dies. et in ip̃is erat oẽ

Expanded text:
us est dies, non utique antequam fieret dies: ac equam dies, antequam omnino aliquid fieret; sed cum factus est dies. Nam illa quae in Verbo Dei ante omnem creaturam sunt, non utique facta sunt: haec autem facta sunt, cum factus est dies, sicut Scripturae uerba declarant, sed tamen antequam uiridibus et feno agri dictum est. Ubi ergo? an in ipsa terra causaliter et rationabiliter, sicut in seminibus iam sunt omnia, antequam euoluant quodammodo atque explicent incrementa et species suas per numeros temporum? sed ista semina, quae uidemus, iam super terram sunt, iam exorta sunt. an non erant super terram, sed infra terram, et ideo, antequam exorta sunt, facta sunt, quia tunc exorta sunt, cum semina germinarunt et accessu incrementorum in auras eruperunt, quod per moras temporum nunc fieri uidemus suo cuique generi distributas? num ergo semina tunc facta sunt, cum factus est dies, et in ipsis erat omne
Abbreviated transcription (Latin):
mis formabłisq mat̾ies et sp̃uał
et corporalis de qua fieret qd facien¬
dum ẽẽt. cum et ip̃a prius qͣm iusli¬
tuta est non fuisset. nec inslituta
est nisi ab illo utiq sũmo deo et u̾o
ex quo sunt omĩa. q̃ sine celi et t̃¬
re noĩe significcita est que in pͥnci

Expanded text:
mis formabilisque materies, et spiritualis et corporalis, de qua fieret quod faciendum esset, cum et ipsa priusquam instituta est, non fuisset: nec instituta est nisi ab illo utique summo Deo et vero, ex quo sunt omnia; sive coeli et terrae nomine significata sit, quae in princi
Abbreviated transcription (Latin):
est ⁊̃ nc̃ ista creat nͥ qui usq nunc
oꝑatur. sed creat hoc modo ex hiis q̃
iãm sunt. tũs aũt ab ilło cum om̃i¬
no nlła eent creata sunt. cñ fc̃us est
dies ille qui etiã ip̃e omĩno ñ erat spi¬
ritualis uidelicet atq intellẽnalis
creatura. fõe itaq creature motib
ceꝑunt currẽ tempora. Uñ aũ crea¬
turam feustrci tpr̃a requiruntur qͣi
possint inueniri ante tempora. motꝰ
enĩ si alłus eẽt uł sp̃ualis uł coepora¬
lis creature qͦ ꝓ p̾sens p̃teritis futu¬
ra suocedent nullum eẽt tempꝰ om̃i
no. Moũi aũt creatura ñ utiq posset
siñ eẽt. potius gͦ tempꝰ a creatura ꝙͣ
creatura cepit a tempore utrũq aũt
ge deo. ⁊ ex ip̃o enĩ ⁊ ꝑ ip̃m ⁊ in ip̃o
sunt omĩa. nec sic ac̾cipiatur quod
dc̃m est tempꝰ a cͤatura cepit qͣsi tẽ¬
pus creatura ñ sit. cũ sit cueat᷑e motꝰ
ex alio in alud ꝯsequentib reb sod̾

Expanded text:
etiam nunc ista creat, nisi qui usque nunc etiam nunc ista creat, nisi qui usque nunc operatur? sed creat haec modo ex his, quae iam sunt; tunc autem ab illo, cum omnino nulla essent, creata sunt, cum factus et dies ille, qui etiam ipse omnino non erat, spiritalis uidelicet atque intellectualis creatura. Factae itaque creaturae motibus coeperunt currere tempora: unde ante creaturam frustra tempora requiruntur, quasi possint inueniri ante tempora tempora. motus enim si nullus esset uel spiritalis uel corporalis creaturae, quo per praesens praeteritis futura succederenno. Moveri autem creatura non utique posset, si non esset. Potius ergo tempus a creatura, quam creatura coepit a tempore; utrumque autem ex Deo. Ex ipso enim, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Nec sic accipiatur quod dictum est, Tempus a creatura coepit, quasi tempus creatura non sit; cum sit creaturae motus ex alio in aliud consequentibus rebus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
nistratõem iam ꝑ oeclines tempoꝵ
scd̾m qͣm d̾s iam ulis reb ꝑ senariã
ꝑfc̃oem ꝯsũmatis usq modo oꝑatur.
Causalit̃ engo tunc dc̃m est
ꝑduxisse t̾ram ħbam et lignũ .i. ꝓ
ducencli accepisse uirtutem. In ea qͣui-¬
ppe iam tanquam in uaclicib ut
ita chix̃im tempoꝵ fc̃a erant que ꝑ
tempora futura erant. nam utiq
postea plantauit d̾s ꝑadisum iuxͣ
orientem. ⁊ eiecit ibi de t̾ra omne
lignum speciosum ad aspectũ et bo¬
num ad escam. nec tñ dicentłũ est
eum tũc aliquid addidisse creature
qd̃ añ ñ fec̃at qd̾ uelut illi ꝑfectõi
qua omĩa bona ualde sexto die ꝯsum-¬
mauit post eẽt addendum. sed quia
iam om̃s nature fruccicũ atq ligno-¬
rum in prima ꝯditõne fõe fuerant
a qua conditõne d̾s requieuit mo-¬
nens deinde ãministrans ꝑtpr̃a¬
les eursus illa ip̃a que ꝯdidit ⁊ a
quib conclitis requienit. ñ solum
tñc plantauit ꝑadysum s etiã nũc
omia q̃ nascuntur. Quis enim aliꝰ

Expanded text:
trationem iam per ordines temporum, secundum quam deus iam illis rebus senaria perfectione consummatis usque modo operatur. Causaliter ergo tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, id est producendi accepisse uirtutem. in ea quippe iam tamquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, quae per tempora futura erant; nam utique postea plantauit deus paradisum iuxta orientem et eiecit ibi de terra omne lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam.. nec tamen dicendum est eum tunc aliquid addidisse creaturae, quod ante non fecerat, quod uelut illi perfectioni, qua omnia bona ualde sexto die consummauit post esset addendum; sed quia iam omnes naturae fructicum atque lignorum in prima conditione factae fuerant, a qua conditione deus requieuit, mouens deinde administransque per temporales cursus illa ipsa, quae condidit et a quibus conditis requieuit, non solum tunc plantauit paradisum, sed etiam nunc omnia, quae nascuntur. quis enim alius
Abbreviated transcription (Latin):
ligna et tam młta geña ħ̾barũ
nõ sine ulla oꝑa hoĩm nascũtur ex
t̃ra. an obhoc utrumq positum ẽ.
et qr nonclum pluerat suꝑ t̃ram
et qr ñclum erat homo quĩ oꝑare
t̾rã.Ubi enĩ oꝑa hũana ñ sunt ꝑ¬

Expanded text:
ligna et tam multa genera herbarum ligna et tam multa genera herbarum non sine ulla opera hominum nascuntur ex terra. An ob hoc utrumque positum est, et quia nondum pluerat super terram et quia nondum erat homo, qui operaretur terram? ubi enim o
Abbreviated transcription (Latin):
et hõ nõ erat qui oꝑaretur t̾ram
quo ꝑtinecit. et quid nob̾ insinuet
indagare est clifficile. tanqͣm id̾o nñ¬
qͣm exortum est. fecit ds̃ fenũ agri.
qma nontlũ pluerat suꝑ t̾ram. si eĩ
post pluuiam fenum fecisset plu¬
uia magis exortum qͣm fc̃m ab eo
uid̾etur. quid enĩ qd̾ post pluuiam
ycoritur ab alio. fit niłi ab ecd̃ deo:
cur añ nõ erat hõ qui oꝑaretur t̃¬
ram: nonne iani sexto die fec̃at ho¬
minem. ⁊ septimo requieu̾at ab
omnib oꝑib suis: an hoo recapitu¬
lando cõmemorat. qm̃ qñ fecit d̾s
omne uirsde agri et omue fenum
nonclum pluerat suꝑ t̾ram et nõ¬
clum erat homo. Cercio quippe
die fecit ista. hoĩem nũt sexto. sed
cum fecit d̾s omne uiride. atq õe
fenũ agri añquam exortũ est super
t̃ram. ñ solum homo ñ erat qui oꝑ¬
arecur t̾ram. s nec ip̃m fenũ eint
exortum an id̾o die t̾cio fecit dẽ ista
qr nonlum erat homo qui oꝑando
fuam fac̃et ea. quasi u̾o tam młta

Expanded text:
et homo non erat. qui operaretur terram, quo pertineat et quid nobis insinuet, indagare difficile est. tamquam ideo, antequam exortum est, fecit deus fenum agri, quia nondum pluerat super terram; si enim post pluuiam fenum fecisset, pluuia magis exortum quam factum ab eo uideretur. quid enim? quod post pluuiam exoritur, ab alio fit nisi ab eodem deo? cur autem non erat homo, qui operaretur terram? nonne iam sexto die fecerat hominem et septimo requieuerat ab omnibus operibus suis? an hoc recapitulando coomne uiride agri et omne fenum, nondum pluerat super terram, et nondum erat homo? tertio quippe die fecit ista, hominem autem sexto. sed cum fecit deus omne uiride atque omne fenum agri, antequam exortum est super terram, non solum homo non erat. qui operaretur terram, sed nec ipsum fenum erat exortum. an ideo die tertio deus fecit ista, quia nondum erat homo, qui operando terram faceret ea? quasi uero tam multa
Abbreviated transcription (Latin):
cliuius cred̾et tũc ea d̾m fecisse cũ
exorta sunt. ñ anteqͣm exorta sunt
nisi admoñetur hec diuino eloquio
ista d̾m fecisse añqͣm exorirentur. is¬
si ubi facta sint inuenire ñ possint.
credat tñ añfc̃a qͣm exceta quisqͥs
huic scͥpturre pie credit. Impie quip¬
pe nõ credit: quid ergo dicemusꝰ an
omĩa anteqͣm exorirentur in t̃rw. s¬

Expanded text:
cliuius crederet tunc ea deum fecisse, cum cliuius crederet tunc ea deum fecisse, cum exorta sunt, non antequam exorta sunt, nisi admoneretur hoc diuino eloquio ista deum ante fecisse, quam exorerentur, si ubi facta sint, invenire non possit, credat tamen ante facta quam exorta, quisquis huic Scripturae pie credit; impie quippe non credit. 8. Quid ergo dicemus? An omnia, anteq
Abbreviated transcription (Latin):
otiis est dies fecit d̾s celum et t̾ram
et omne uiride agur ut istum diẽ
et semel species intelligas repetitũ
ut fierent septem eliẽs. et cum au¬
dis tũc facta omnia cum fc̃ns est di¬
es illam senariam uł septenariã¬
repetitõem siue int̾uallis morarũ
spatioꝵ q temporaliũ fc̃ãm si pos¬
linquas consꝑiciendei ualentib tu
aũt cum scͥptura ñ desepente infir¬
initatem tuam et mat̾no incessu te¬
cum tarclius ambłante ꝓsicias. M
sic loquitur ut altitudĩe suꝑbos ir¬
rideat ꝓfunditate attentos t̾reat. ui¬
tate magnos pasoat afsabłitate par¬
uulos nutriat. Quid sͥ er¬
go uult ⁊̃ qd̃ sequitur nͥã iͣ iste ser¬
mo contexitur cum fc̃o est dies fe¬
cit d̾s celum et t̾ram ⁊ om̃e uiride
agri añqͣm eẽt suꝑ t̃ram ⁊ omne
fenum añquam exortum est. qͥd est
ergo: nonne querendum est ubi ea
fecerit añquam eeñt suꝑ t̾ram. et
anteqͣm exorta sunt. quis enĩ ñ ꝓ¬

Expanded text:
ctus est dies, fecit deus caelum et terram ctus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, ut istum diem et septies intellegas repetitum, ut fierent septem dies et, cum audis tunc facta omnia, cum factus est dies, illam senariam uel septenariarepetitionem sine interuallis morarum spatiorumque temporalium factam, si poslinquas conspicienda ualentibus, tu autem cum scriptura non deserente infirmitatem tuam et materno incessu tecum tardius ambulante proficias, quae sic loquitur, ut altitudine superbos inrideat, profunditate adtentos terreat, ueritate magnos pascat, affabilitate paruulos nutriat. Quid sibi ergo uult etiam quod sequitur? nam ita sermo contexitur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri, antequam exortum est. quid est hoc? nonne quaerendum est, ubi ea fecerit, antequam essent super terram et antequam exorta sunt? quis enim non pro
Abbreviated transcription (Latin):
bat s ait. hio est liber creature celi
et t̾re cum fc̃us est dies fecit d̾s ce¬
lum et t̾ram ⁊ om̃e uiride agri. Tan¬
qͣm illd̾ insinuans cum fc̃us est di¬
es tuno fecisse d̾m celum et t̾ram
et om̃e uiride agri. Porro aũt su¬
ꝑior narratõ fc̃m cdiem peimitus in¬
dicat eumq unũ diem deputat post
est qd̾ in libro suꝑiore moliebamur
ostñd̾e simul d̾m fecisse omnia. qñ¬
quidem narratõnis illa contexio
cum sex dieꝵ orcline cuncta creata
et consũmata cõmemorasset. nunc
ad unum diem omnia rediguntur
nomine celi et t̾re adumcto ⁊̃ fru¬
cium gen̾e nimirũ p̃p qd̾ supͣdixi
ut si fortassis ex hao nr̃a consuetu¬
dine inteslig̾etur dies corrig̃etur
lector cum recoleret uiride agri an¬
te istum solarem cliem d̾m clicisse
ut t̾ra produc̃et. ita etiam ñ ex alio
scͥpture sc̃e libro ꝓfertur testimoĩ¬
um qd̾ omĩa simul d̾s creai̾rit. seo
uictna testificatio pagine ꝯseqñtis
ex hcͣ re nos admonz dicens. Cum fa¬

Expanded text:
 sed ait: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, tamquam illud insinuans, cum factus est dies, tunc fecisse deum caelum et terram et omne uiride agri. Porro autem superior narratio factum diem primitus indicat eumque unum diem deputat; postest, quod in libro superiore moliebamur ostendere deum simul fecisse omnia, quandoquidem narrationis illa contextio, cum sex dierum ordine creata cuncta et consummata memorasset, nunc ad unum diem omnia rediguntur nomine caeli et terrae adiuncto etiam fruticum genere? nimirum propter quod supra dixi, ut. si fortassis ex hac nostra consuetudine intellegeretur dies, corrigeretur lector, cum recoleret uiride agri ante istum solarem diem deum dixisse, ut terra produceret. ita iam non ex alio sanctae scripturae libro profertur testimonium, quod omnia simul deus creauerit, sed uicina testificatio paginae consequentis ex hac re nos admonet dicens: cum fa
Abbreviated transcription (Latin):
et ibi amanius. Qd̃ cum expressum
in aliqua rei temꝑalis effigie illis qͥ
exꝑti sunt laudantib credimus et a¬
mamus: ñ aliquid amamꝰ incognitũ:
unde iam supra satis disseruimus: Aut
aliqͥd notũ amamus. ꝓpt̾ ꝙ ignotum
aliquid querimus. Cuius ignoti amor
nequaqͣm nos tenet: s illius cogniti
quo ꝑtinere nouimus: ut illud etiam
ꝙ ad huc ignotum querunus nou̾imꝰ.
sicut de in cognito u̾bo paulo ante lo¬
cutus sunt. Aut ip̃m scire quisq amat.
ꝙ nulli scire aliquid cupienti esse ĩcog¬
nitum potest. His causis uidentur a¬
mare incognita qͥ scire aliqͥd uolunt
qd nesciunt: et ꝓpt̾ ardentiorem querẽ¬
di appetitũ sine amore ẽẽ dici ñ possũt
S quam qͣm se res aliter habeat. neq
oĩno qͥcqͣm amet᷑ incognitum: arbitͦr
me ꝑsuasisse u̾um diligẽter intuen¬
tib: S qr exempla que dedimus eoꝵ
sunt qui aliqͥd ꝙ ip̃i ñ sunt nosse cupi¬

Expanded text:
et ibi amamus, quod cum expressum et ibi amamus, quod cum expressum in aliqua rei temporalis effigie, illis qui experti sunt laudantibus et credimus, et amamus, non aliquid amamus incognitum, unde jam supra satis disseruimus: aut aliquid notum amamus, propter quod ignotum aliquid quaerimus: cujus ignoti amor nequaquam nos tenet, sed illius cogniti, quo pertinere novimus, ut illud etiam quod adhuc ignotum quaerimus, noverimus; sicut de incognito verbo paulo ante locutus sum. Aut ipsum scire quisque amat, quod nulli scire aliquid cupienti esse incognitum potest. His causis videntur amare incognita, qui scire aliquid volunt quod nesciunt, et propter ardentiorem quaerendi appetitum sine amore esse dici non possunt. Sed quam se res aliter habeat, neque omnino quidquam ametur incognitum, arbitror me persuasisse verum diligenter intuentibus. Sed quia exempla quae dedimus, eorum sunt, qui aliquid quod ipsi non sunt nosse cupi
Abbreviated transcription (Latin):
cio: Et cum id se scit uerũ dicere: unde
sciret. si qͥd se scire nesciret. Quilibet gͥ
incognita. et iam cum ardentissimo ap¬
petitu instat scire ꝙ nescit. Aut enĩ iã
genere notum ht̃ ꝙ amat. idq nosse
expetit. et iam in aliqua singula. uel
in singulis reb que illi ñdum note for¬
te laudantur: fingit ꝙ animo ymagi¬
nariãm formã qua excitet᷑ in amorẽ.
Unde aũt fingit: nisi ex his que iã no¬
uerat: Cui tñ forme animo figurate
atq in cogitatione notissine. si eam
q̃ laudabatur dissimilem inuen̾it: for¬
tasse ñ amabit: Qd̃ si amau̾it: ex illa
amare incipiet ex qua didicit. Paulo
ante quippe alia erat que amabatur:
qm sͥ animus formans exhibere cõsu¬
euerat: Si aũt illi forme similem in¬
uen̾it qm fama p̾dicau̾at cui uere pos¬
sit dicere iam te amabam: nec tunc
utiq amabat incognitam qm in il¬
la similitudine nouerat. Aut in spe¬
tie sempit̾ne rationis uidemus aliqͥd

Expanded text:
cio; et cum id se scit verum dicere, unde cio; et cum id se scit verum dicere, unde sciret, si quid sit scire nesciret? CAPUT II. 4.incognita, etiam cum ardentissimo appetitu instat scire quod nescit. Aut enim jam genere notum habet quod amat, idque nosse expetit, etiam in aliqua re singula, vel in singulis rebus, quae illi nondum notae forte laudantur, fingitque animo imaginariam formam qua excitetur in amorem. Unde autem fingit, nisi ex iis quae jam noverat? Cujus tamen formae animo figuratae atque in cogitatione notissimae, si eam quae laudabatur dissimilem invenerit, fortasse non amabit. Quod si amaverit, ex illo amare incipiet ex quo didicit. Paulo ante quippe alia erat quae amabatur, quam sibi animus formans exhibere consueverat. Si autem illi formae similem invenerit quam fama praedicaverat, cui vere possit dicere, Jam te amabam; nec tunc utique amabat incognitam, quam in illa similitudine noverat. Aut in specie sempiternae rationis videmus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
gruentius dr̃ odit incognrta. que nł¬
la ẽẽ uult. dũ uult oĩa cognita. Sed
neqͥs qm nobis difficiliorem referat
questionẽ. asserens tam ñ posse quẽ¬
qͣm odisse ꝙ nescit. qm ñ potest amare
ꝙ nescit: non resistimus ueris: S in¬
tellegendum est ñ hoc idem dici cum dr̃
amat scire incognita: ac si diceretur
amat incognita. Illud enĩ fieri potest.
amet incognita: ut aũt amet incogi¬
nita ñ potest. Non eĩ frustra ibi est posi¬
tũ scire: qm̃ qui scire amat incognita.
ñ ip̃a incognita s ip̃m scire amat: Qd̃
nͥ haberet cognitum: neq scire se qͥcꝙͣ
posset fidenter dicere. neq nescire. Non
solum eĩ qui dicit scio et uerꝵ dicit. nec¬
cesse est ut quid sit scire sciat s et iã
qui dicit nescio. id q̃z fident̾ et u̾um
dicit. et scit uerꝵ se dicere. Scit utiq ꝙͥ
sit scire: qr et discernit absciente nesci¬
entẽ. cum ueracit̾ se intuens. dicit nes¬

Expanded text:
gruentius dicitur, Odit incognita, quae nugruentius dicitur, Odit incognita, quae nulla esse vult, dum vult omnia cognita. Sed ne quisquam nobis difficiliorem referat quaestionem, asserens tam non posse quemquam odisse quod nescit, quam non potest amare quod nescit, non resistimus veris: sed intelligendum est, non hoc idem dici cum dicitur, Amat scire incognita, ac si diceretur, Amat incognita. Illud enim fieri potest, gnita: ut autem amet incognita, non potest. Non enim frustra ibi est positum scire: quoniam qui scire amat incognita, non ipsa incognita, sed ipsum scire amat. Quod nisi haberet cognitum, neque scire se quisquam posset fidenter dicere, neque nescire. Non solum enim qui dicit, Scio et verum dicit, necesse est ut quid sit scire sciat: sed etiam qui dicit, Nescio, idque fidenter et verum dicit, et scit verum se dicere, scit utique quid sit scire: quia et discernit ab sciente nescientem, cum veraciter se intuens dicit, Nes