comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo brde instituto ita scri¬
psit.ate peto gaiseiquic¬
quid ex hrditate meare¬
degeris. ilł alũpnis meis
den ingulis de nos aureq
Eandem uerosũma pen¬
este eẽ uolocuius incre¬
mento eos allenare te
uolo. reliqun restitues
lictam pecumam ut ser¬
uet. ic restituat intra fal¬
cioiam. recte petiturum
quod de suꝑ fluo ꝓbariñ
potest eumquoq lib̾tũ
intereos quib cibariai
item uestiaria patrona

Expanded text:
o herede instituto ita scripsit: 'a te peto, Gai Sei, quidquid ex hereditate mea redegeris, illis alumnis meis des singulis denos aureos eandemque summam penes te esse uolo, cuius ex incremento eos alere te uolo: reliquum restitues lictam pecuniam ut servet ac restituat, intra Falcidiam recte petiturum: quod de superfluo probari non potest. Eum quoque libertum inter eos, quibus cibaria, item vestiarium patrona,
Abbreviated transcription (Latin):
uisisset. ¶Solent etia u¬
numeligere ꝑque alim¬
ta prentur. aut ex uolun¬
tate defuncti. aut arbitri¬
osuo. ut rescripta subiecta
ostendunt exemplu ube¬
llidati michi alibtis filii
misi uobis sciens ad exem¬
tinere quia multitestame¬
tis sus pr̃are nb̃tis iubẽt
neccĩa. que quia minum
eris sunt.ad nicbilui deo¬
ucuntur. cum plupes hrdẽ
stere. qua cecansa puto uos
recte facturos. siconnoca¬
tis famile hrdib. ꝓcurato¬
ribue eoꝵ ostitueritis cuꝰ
a ceteris dari debeat pecu¬
ma. excinis husuris ali¬
menta prentur debebit a¬
aũt is qui accipiacauere
eis quidabant reoditurũ
se ut quisqexlibtis dece¬
sserit auoue aliquomoco
incintate ẽe desierit. tm̃
his aquib nobis alim̃ta

Expanded text:
uisisset. solent et unum eligere, per quem alimenta praestentur, aut ex uoluntate defuncti aut arbitrio suo, ut rescripta subiecta ostendunt: 'exemplum libelli dati mihi a libertis Silii misi uobis, sciens ad exemtinere, quia multi testamentis suis praestari libertis iubent necessaria, quae quia minimi aeris sunt, ad nihilum perducuntur, cum plures heredestere. qua de causa puto uos recte facturos, si conuocatis Fauillae heredibus procuratoribusue eorum constitueritis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuius usuris alimenta praestentur. debebit autem is qui accipiet cauere eis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex libertis decesserit alioue quo moin civitate esse desierit, tantum his, a quibus vobis alimenta
Abbreviated transcription (Latin):
ucius ticius lib̾tis suis
cibar la⁊ uestiaria ãmi¬
acertoꝵ nũmoꝵ reliq¬
uit.⁊posteriore parte
testiitacauit obligatoᷤ e¬
missi fundos meos illũ
⁊ illum ut ex̾ redditu co¬
rumalimenta suprai
scripta ꝑcipiant nolo..
minores redoitus ꝑue¬
nerint. quam̃quantita
cibarioꝵ ⁊ uestiarioru.
brdes ad supplenda ea
honerari nondebeant.
uł si alio anno excesser¬
int. ansupplendũ sit ꝙn
supiore anno minus ꝑ¬
cepint. panlus. R. cibari¬
a ⁊ uestiaria lib̃tis defuc¬
eoꝵ alim̃ta pcipent minu¬
isse eumail auxisse e a que¬
me lib̾tis cibaria ⁊ uesti¬
aria preret questatner¬
at. Codicilłaut eande sũ¬
ma uetuit darigaio se¬
io. s daripubliomenio
uoluit. Quero an lib̾tis
fideicomissũ debeat me¬

Expanded text:
ucius Titius libertis suis cibaria et uestiaria annua certorum nummorum reliquit et posteriore parte testamenti ita cauit: 'obligatos missi fundos meos illum et illum, ut ex reditu eorum alimenta supra scripta percipiant'. minores reditus peruenerint, quam est quantitas cibariorum et uestiariorum, heredes ad supplendam eam onerari non debeant, uel, si alio anno excesserint, an supplendum sit, quod superiore anno minus perceperint. Paulus respondit cibaria et uestiaria libertis defunceorum alimenta perciperent, minuisse eummae libertis cibaria et vestiaria praestaret, quae statuerat: codicillis autem eandem summam vetuit dari Gaio Seio, sed dari Publio Maevio voluit: quaero, an libertis fideicommissum debeat Mae
Abbreviated transcription (Latin):
aufertur. sitñ aliq¬
indacohrdecodici¬
llis acceperit. ems
actõdenegabitur
Itaq sibonoꝵ ĩter
hrdes diuisioneide¬
fuctus codicilł fec̃
partez qdem brdita¬
riam inqblegatu
consistere non potu¬
tur. si cñ inamiissis
alcidiam eqitateꝯ
ter impuberi filio
fr̃ĩs filios. coh̾rdibꝰ
datis. substitinsset.
postulasset. ut hroi¬
tate partur legiti¬
mam obtinerent.
uictis anferenda

Expanded text:
aufertur: si tamen aliquid a coherede codicillis acceperit, eius actio denegabitur. itaque si bonorum inter heredes diuisionem defunctus codicillis fecerit, partes quidem hereditarias, in quibus legatum consistere non potutur, si tantum in amissis Falcidiam aequitate ter impuberi filio fratris filios coheredibus datis substituisset apostulassent, ut hereditatem patrui legitimam optinerent: uictis auferenda
Abbreviated transcription (Latin):
licta salua manserũt.
De preceptõmb iede
datis uoluntatis erit
qõ. et legatum ei no
cenegabitur. insi hoc
enidenter testatorem
noluisse appareat. ¶d̾.¬
landius seleucꝯ pa¬
pimono suo salt. Me¬
uius maduiteriose¬
ꝓniedampnatus cã¬
demsẽpniam nodã¬
pnatamduxit uxorẽ
qui moriens eamir
dem reliquit. Quero
aniustum. macrimo¬
trimoniuz stare neo
hrditatis lucrum ad
mulierez ꝑtinere. Q:
quod relictumẽ adf¬
iscum ꝑuenire. S ⁊

Expanded text:
licta salua manserunt. de praeceptionibus eidem datis uoluntatis erit quaestio: et legatum ei non denegabitur, nisi hoc euidenter testatorem uoluisse appareat. laudius Seleucus Papiniano suo salutem.Maeuius in adulterio Semproniae damnatus eandem Semproniam non damnatam duxit uxorem: qui moriens heredem eam reliquit: quaero, an iustum matrimotrimonium stare neque hereditatis lucrum ad mulierem pertinere, sed quod relictum est ad fiscum peruenire. sed
Abbreviated transcription (Latin):
merere non debet demq
pupillo relicta ineo test¬
amento nisi aprincipe
ꝯẜuata sunt. peunt ado
itie ẽ accusatoris defen¬
sor⁊quasi patronus. idẽ
testõtacite rogatus fue¬
rit. ut quadrantez qua
legis falcidie bnficio re¬
tinuerit noncapiantu
rescituat. eque locuser¬
it senatꝯ consulto neq
emmultu int̾ erit int
talefice  cõmissũ.⁊ eum¬

Expanded text:
mereri non debet. denique pupillo relicta in eo testamento, nisi a principe conseruata sint, pereunt: adeo ille est accusator, is defensor et quasi patronus. idem ento tacite rogatus fuerit, ut quadrantem, quem legis Falcidiae beneficio retinuit, non capienti restituat, aeque locus erit senatus consulto: neque enim multum intererit inter tale fide
Abbreviated transcription (Latin):
putant ⁊ recte et ei
tenegandami q accu¬
satori affint. nel fide¬
uissor peo extitit. ꝗ¬
dam⁊ presidem ĩdig¬
num putant ꝯtesta¬
mentum falsum ꝓ¬
nuncianit. Siappell¬
atone intercedente
h̃r scriptꝰ obtinuit.¬
aduocatum fisciqui
intencionez delatoris
tis excusat.Qui prin¬
cipale testm̃ arguit.
⁊ ascd̃is staburꝰ repel¬
lendus ẽ. Itez acodi¬
cilł ad testm̃ fcis. lic
ñ confirmatis. non
idem seq̃nduẽ. si se¬
cundas tabulas nel
codicillos eo arguit.
qr non utriq hoc ca¬
Cu improbasse uidet᷑.¬
an libertas ei yuoda¬
ta quitestimonio suo
infringere uoluerit
testmanferridebeat.
uitendum ẽ. fideicõ¬
missum utiq ñ ẽdi¬
gnus conseq. ⁊delib̾¬
te diuus pis indic¬
auit. ea ẽe prinandũ.¬
¶ E iquitutor datus e.
non ꝓdest adexcusa¬
s alegato remouet.
re. non ẽ similisĩhac
causalegario ¶Miacã
accipe uissns ẽ. hic eĩ
ut indignus repelłe¬
tur.⁊ falcidie bnficiũ
hrdi scripto auferri
debere. omus pius ⁊

Expanded text:
ant, et recte, et ei denegandam, qui accusatori adfuit uel fideiussor pro eo exstiterit.Quidam et praesidem indignum putant, qui testamentum falsum pronuntiauit, si appellatione intercedente heres scriptus optinuit.Aduocatum fisci, qui intentionem delatoris tis excusat.Qui principale testamentum arguit, et a secundis tabulis repellendus est: item a codicillis ad testamentum factis licet non confirmatis. non idem sequendum est, si secundas tabulas uel codicillos coarguit, quia non utrumque hoc casu improbasse uidetur.An libertas ei seruo data, qui testimonio suo infringere uoluerit testamentum, auferri debeat, uidendum est. fideicommissum utique non est dignus consequi: et de libertate diuus Pius iudicauit esse ea priuandum.Ei, qui tutor datus est, non prodest ad excusased a legato remoueturre, non est similis in hac causa legatario.Alia accipere iussus est: hic enim ut indignus repelletur.Et Falcidiae beneficium heredi scripto auferri debere diuus Pius et
Abbreviated transcription (Latin):
cepta fuerant. ꝙ sifru¬
ctus inusu habuit e
fructus dũtaxat debe¬
rinon ⁊ usuras eorũ
benigne decreuit.quo
iure utimur. ¶Bonis
uniuersis excausa ta¬
cita fidei comissi fisco
restitutis hrdem honꝰ
eris alieni non specta¬
te ꝯuenit.nec aliudi
ꝯueniẜuatur.morte
non defensa. Si ꝗdtñ
obaditam h̾rditate
accionib aut ẜuitu.¬
tibꝯ confusis. amiser¬
rit auxiliu restituto¬
nis non merebitur.¬
pro parte hro institu

Expanded text:
cepta fuerant: quod si fructus in usu habuit, efructus dumtaxat deberi, non etiam usuras eorum benigne decreuit: quo iure utimur.Bonis uniuersis ex causa taciti fideicommissi fisco restitutis heredem onus aeris alieni non spectare conuenit: nec aliud seruatur morte non defensa. si quid tamen ob aditam hereditatem actionibus aut seruitutibus confusis amiserit, auxilio restitutionis non merebitur.Pro parte heres institu
Abbreviated transcription (Latin):
restituere manere
debet. qr milla fraus
eius interuenisse ui¬
detur. nisisi ĩfutirꝵ
caum fidẽ accomodaũ
.i. ut licet caperelegib
ꝓbibericepit. restitua.
rectedictumẽ. sipater
filii quẽ in potestate.
hababat tacitam fide̾
interposuerit. non de¬
bet id filio nocere.qr
parendi necessitate
uit.mea partequa ꝑ
frandem ad hibut. fa
lcidianon utitur. et
ita .s. cesuit. S si mai¬
or modus inscitutois
is fuerit. ꝙ ad falcidiã
attinet. ce fuꝑfluo qͣr
ħrdes quos instituere
non poterat. ꝙuis in¬
stitutõ non ualeat. n
supiꝰtestamentu rur¬
indignis quinonha¬
buerunt suppma no¬
luntate abstulit ia
pridam senatus hrdi¬
tatem. Q uod dunus
naindicamt.curus
nom̃ pactotestõ testa¬
tor induxerat. cãzen.
ad p̾fectos errariim¬
sit. U̾m abeolegata re

Expanded text:
restituere, manere debet, quia nulla fraus eius intervenisse videtur, nisi si in futurum casum fidem accommodavit, id est ut, licet capere legibus prohiberi coeperit, restituat. Recte dictum est, si pater filii, quem in potestate habebat, tacitam fidem interposuerit, non debere id filio nocere, quia parendi necessitatem vit, in ea parte, quae fraudem adhibulcidia non utitur: et ita senatus censuit. sed si maior modus institutionis is fuerit, quod ad Falcidiam attinet, de superfluo quartheredes quos instituere non potuerat, quamuis institutio non ualeret neque superius testamentum rupindignis, qui non habuerunt supremam uoluntatem, abstulit iam pridem senatus hereditatem. quod diuus na iudicauit, cuius nomen peracto testamento testator induxerat: causam enim ad praefectos aerarii misit: uerum ab eo legata re
Abbreviated transcription (Latin):
it. ⁊ amatre pupilli
tutor petitus excusa¬
re semaluit. hic en
ħlegatum ꝙ tucori
te negatur.non adf¬
iscum transfertur. s
filio relinquitur. cu-¬
ius ntilitates deser¬
tesunt. ¶Si pater

Expanded text:
t a matre pupilli tutor petitus excusare se maluit: hic enilegatum, quod tutori denegatur, non ad fiscum transfertur, sed filio relinquitur, cuius utilitates desertae sunt.Si pater
Abbreviated transcription (Latin):
tit cestatorẽ nolin¬
sse legatum sine fide¬
icomissumprestari
eicinascriptumẽ rel¬
ictum. magis ẽ ut le¬
gatum ab eo petino
possit. S sipalam et
aptetestatori male¬
dixerit. et infaritas
uoces aduerso eum
iatauerit. Idemeriti
dicendum. si au̾̃t sta

Expanded text:
it testatorem noluisse legatum siue fideicommissum praestari ei, cui adscriptum relictum est, magis est, ut legatum ab eo peti non possit.Sed et si palam et aperte testatori maledixerit et infaustas uoces aduersus eum iactauerit, idem erit dicendum. si autem sta
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. retinereenz
non posse.tanquam
si tutor pupillam cõ¬
tradecretum amplis¬
simi ordinis indomũ
suam duxisset. Utro¬
q ergo cau ⁊ sierasce
hrs institutus adierit
hroitatem. fiscolocue
sit. nam qͣi indignoci¬
habeo quiofficiu in
atutore ulicite. ma¬
gis est ut ducatur
cͤape illa extesto. nec
quasi indigna ẽe re¬
pellendam q̃tezerit
siquiui ignorantis
decreuit. ut ⁊ marcel

Expanded text:
serunt retinere eum non posse, tamquam si tutor pupillam contra decretum amplissimi ordinis in domum suam duxisset. utroque ergo casu etsi ex asse heres institutus adierit hereditatem, fisco locus fit: nam quasi indignab eo, qui officium in a tutore illicite magis est, ut dicatur capere illam ex testamento nec quasi indignam esse repellendam.Idem erit, si quis uiui ignorantis decreuit, ut et Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
iure sc̃m ꝯtentere po
test mofficiosum ãt
dicere. ñ ꝑmttitur.¬
Ille qui non iure fcm
ꝯtendit nec obtim¬
it iurepellitur ab eo
gatum secucꝯ. postea
falsuindixit. amitce¬

Expanded text:
iure factum contendere: inofficiosum autem dicere non permittitur.Ille, qui non iure factum contendit nec optinuit, non repellitur ab eo gatum secutus postea falsum dixit, amitte
Abbreviated transcription (Latin):
hnde gracia negligi ncie ne
pecierat morte eiꝰ int̾fectã¬
ẽẽ scieñs. n defenderat. fider¬
neptidebuit nrestituedis
fisco bomis non ẽẽ deducẽdñ
placint dolus eñi hrdis pu¬
nitꝰ ẽ /sm aũt negligencia
mulier emoliimtur conoꝵ
amiserit. fidei ꝯmissum ẽẽ
retinendũ incegͣto inrede¬
biti racionis. ¶Presidis mi¬
quitate rei illatecedis abso¬
lutis. hrdib qñ ꝑdefuncto¬
rie cebitum officin imple¬
uerant. ꝙͣuis ñ pronocassẽt.
hrditate auferre ñ o porte

Expanded text:
ndae gratia neglegi necesse petierat, mortem eius interfectam sciens non defenderat. fideinepti debuit, in restituendis fisco bonis non esse deducendum placuit: dolus enim heredis punitus est. si autem neglegentia mulier emolumentum bonorum amiserit, fideicommissum esse retinendum integrato iure debiti rationis est. Praesidis iniquitate reis illatae caedis absolutis heredibus, qui non defunctorie debitum officium impleuerant, quamuis non prouocassent, hereditatem auferri n
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. tunc eni ⁊ testm̃ uale
uod ꝑmams traditũ est.
codicilł brditate darinon
posse. racionez illaz b̃t. ne ꝑ
codiallos qui ex testõ uale¬

Expanded text:
fuit: tunc enim et testameQuod per manus traditum est codicillis hereditatem dari non posse rationem illam habet, ne per codicillos, qui ex testamento uale
Abbreviated transcription (Latin):
uigram utero uxorẽ ẽẽ ig¬
norabat. codicilł ad filium
scriptis lib̾tates dedit.nata
post morte patris filia. cũ
deea nichil patrem sensisse
ꝯstitisset placuit lib̾tates
asolo filio pr̾ari posse. Id

Expanded text:
ui graui utero uxorem esse ignorabat, codicillis ad filium scriptis libertates dedit. nata post mortem patris filia, cum de ea nihil patrem sensisse constitisset, placuit libertates a solo filio praestari: posse 12
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r codicilloꝵ in reb huaĩs
nonꝰ ẽ licet testĩsuerit eẽ eĩ
debet cuidetur. teindesic
q̃rit᷑ andatum ꝯsistat. ut
non añ uiris racio ꝙͣ ꝑso¬
naquerenda sit. Et in ꝓposi¬
to igitur quõ post obitum
hrdis codicilł legatum ul
ademptum ẽ.⁊nullius mo¬
mentiẽ. quia br̃s ad quẽ ẜ¬
monem ꝯferat. in reb hu¬
manis non est.eaq adẽp¬
cio ⁊ dacio. nunc uana effi¬
cietur. hec meo hrde qui

Expanded text:
tempore codicillorum in rebus humanis non est, licet testamenti fuerit: esse enim debet cui detur, deinde sic quaeri, an datum consistat, ut non ante iuris ratio quam persona quaerenda sit. et in proposito igitur quod post obitum heredis codicillis legatum uel ademptum est, nullius momenti est, quia heres, ad quem sermonem conferat, in rebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc uana efficietur. haec in eo herede, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate codicillos faceret ĩ¬
t̾cesserat. sut fieri assolet offen
rat datum auferendũ. Up̃.¬
epissime rescriptum. de iure¬
testĩn facere opinatꝰ ẽ. nec. llo¬
uoluit quasi codicillos idua. ꝵ¬
lere: uideri nec codicillos fecis¬
se. ideoq ꝙ in illo testam̃toscͥptũ
est licet quasi incodicillis pote¬
xit ualere. tñ nõ debetur. Tip̃.¬
ieiqui pr testm̃ factum et ante
codicillos scriptos natus eẽt.
codicillis ꝑfice ⁊missum ali¬
quid daretur. utileẽ. Q uod si
ei qui post testm̃ factum et an¬
reꝙͣ codiculscriperentur mor¬
tuus eẽt datumieẽt: ꝓ nonscri¬
pͥto habetur. ¶Codicilloꝵ ius
singulare ẽ. ut quecũq in his
scripberentur. ꝑ inde hrentur.
ac si in testõ scripta eent idẽoq
ẜuo qui testĩ fcĩtẽpore testato¬
ris fuisset.cod iculloꝵ tp̃ralie¬
nus. ñ recte lib̾tas directada
enus eẽt. codicilloꝵ tp̃r testato¬
rio intelligitur alienoẜuo li¬
tertas dataet ideo licet directe

Expanded text:
uoluntate, codicillos faceret, intercesserat, sed ut fieri adsolet, offenrat datum auferendum. epissime rescriptum testamentum facere opinatus est nec voluit quasi codicillos id valere, videri nec codicillos fecisse: ideoque quod in illo testamento scriptum est, licet quasi in codicillis poterit valere, tamen non debetur. Ii, qui post testamentum factum et ante codicillos scriptos natus esset, codicillis per fideicommissum aliquid daretur, utile est. Quod si ei, qui post testamentum factum et antequam codicilli scriberentur mortuus esset, datum esset, pro non scripto habetur. Codicillorum ius singulare est, ut quaecumque in his scribentur perinde haberentur, ac si in testamento scripta essent. ideoque seruo, qui testamenti facti tempore testatoris fuisset, codicillorum tempore alienus, non recte libertas directa daenus esset, codicillorum tempore testatoris, intellegitur alieno seruo libertas data. et ideo licet directae
Abbreviated transcription (Latin):
tas fuerit. ut ex uniu̾sa ħr
relicta ⁊ postea natus intes¬
tati suscessordebebit Q uicũ¬
q enim ab intestato succes¬
serit. iocum hnt codicilli s¬
am unus casus ẽ nec it̾ est
qui succedit. dumab intes¬
tato succedat. ¶ ad testmñat᷑¬
ꝙ quo tp̃rper fecisset. ꝑtin¬
ent codicilli. Et ut manife¬
stiꝯ dicam intestato patre
familias mortuo: nnch de¬
sicerant codiculi. set uicem

Expanded text:
tas fuerit, ut ex universa herelicta etiam postea natus intestati successor debebit: quicumque enim ab intestato successerit, locum habent codicilli: nam unus casus est nec interest qui succedit dum intestato succedat. ad testaquo tempore fecisset, pertinent codicilli. et ut manifestius dicam, intestato patre familias mortuo nihil desiderant codicilli, sed uicem
Abbreviated transcription (Latin):
stitutis datis. unusq eoꝵ
decesserit. utilia uidentur
legata.Set circa cohrtem
erit tractꝰ. Numquid to¬
tum legatum debeat. siq

Expanded text:
stitutis datis unusque eorum decesserit, utilia uidentur legata: sed circa coheredem erit tractatus, numquid totum legatum debeat, si
Abbreviated transcription (Latin):
hrs ⁊ regais cesieuere hrdita
legataceteraq sicei .missꝰatahr¬
ditatem uoque resticuere cõ¬
pellandus Aib̃̾tares quoqta
directas ꝙͣ fideidmisarias sñ
anenos ẜuos rogatus sit mam¬
mittere. utiq redimere os tebe¬
bnt ¶ Eamat̾ decessionẽ pacietur
nicui restituta fuerit brditas. ꝙͣ is
qui ei restituerit passum fuit.

Expanded text:
heres et rogatus restituere hereditatlegata ceteraque fideicommissa, ita hereditatem quoque restituere compellendus est, libertates quoque tam directas quam fideicommissarias. sed si alienos seruos rogatus sit manumittere, utique redimere eos debebit. eam autem decessionem patietur is cui restituta fuerit hereditas, quam is qui ei restituit passurus fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
cillis ad ice̾re: n substitueredi¬
cet inconfirmnacion̾e codicillo¬
ru. pater. f. adiecerit ut ñ ali¬
as ualere uelit. ꝙͣ sua manu
signatos uł subscriptos. tñ
ualent facti abeo codicilli. li¬
cet n abeo signati. n eiꝰ ma
miscripti fuerit Nameaque
posteagerunt᷑ priorib dero¬
gant. ¶Codicillos is demumꝰ
tuo codicilłquis legainit licz
testõ ⁊ firmatis. ꝓ non scrip¬
captinitatez quis codicillos
lent ideme sialiquo modo
nus testĩfaciendidesierit hre¬

Expanded text:
cillis ad‹i›cere neque substituere dicet in confirmatione codicillorum pater familias adiecerit, ut non alias ualere uelit quam sua manu signatos et subscriptos, tamen ualent facti ab eo codicilli, licet neque ab eo signati neque manu eius scripti fuerint: nam ea quae postea geruntur prioribus derogant. Codicillos is demum ftuo codicillis quis legauerit licet testamento confirmatis, pro non scripcaptiuitate codicillos lent. idem est, si aliquo modo ius testamenti faciendi desierit h
Abbreviated transcription (Latin):
ditas testõ mntiliterdat.ꝓ
non põt codicillis quasi hr¬
ditas ꝯ⁊firmari. s ex fidei ꝯmi¬
sso petitur: saluatsi racione ie¬
giꝯfalcidie. Item¬

Expanded text:
ditas testamento inutiliter data non potest codicillis quasi hereditas confirmari, sed ex fideicommisso petitur salua ratione legis Falcidiae. 3 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ ẽ utrum fideiꝰ missari¬
am brditate alegitimo
ꝑhanc scriptura ꝙͣ codici¬
loꝵ instar bre uoluit re¬
Nam si forte aticio legata

Expanded text:
 utrum fideicommissariam hereditatem a legitimo per hanc scripturam, quam codicillorum instar habere uoluit, renam si forte a Titio legata
Abbreviated transcription (Latin):
medodedit᷑ quis quis michi
hr̃s erit tonoꝵ ue possessor
eiꝰ fidei ꝯͥmitto: fidercomis¬
sa prariderent. quia pater
bet. ac si om̃s eio hrdes eẽnt
ad quos legicimaeius hdi¬
raeẽt S et si post codicillos
factos natus quis eẽt ꝓximꝰ
agnato nel suus ħrs: fideiꝰ¬
missũ praridebebit. In tellig¬
itur eĩ isquoq brs scriptus:¬

Expanded text:
modo dedit: 'quisquis mihi heres erit bonorumue possessor, eius fidei committo', fideicommissa praestari debent, quia pater bet, ac si omnes heredes eius essent, ad quos legitima eius heredira esset. Sed et si post codicillos factos natus quis esset proximus adgnatus uel suus heres, fideicommissum praestari debebit: intellegitur enim is quoq
Abbreviated transcription (Latin):
runt. sinedolo. rn sam sifin
non tm̃ is uiretur. quiẜuauit
onin hoc ẽ qui potuit it a opẽ
ferre ut saluus eẽt dñs uer̃
isq̃ͣq qui quicquid potuit fe¬
cititam et si dñs i ater fecti
Quenit. si quis clamauitut
adauxiliũ ⁊uenretur. uit
t̾ruit aggeessores. atq siquis
turbam ꝯuocauit.nit si cor¬
pus suu obiecit .i. alas corpe
suo. nixiliũ culit. ¶ Non tñ
sẽꝑ quiclamore usus ẽ. auxi¬
liu tulisser nidetur. Quideĩ
sicum posset mami depelłe
adomino piculum ille clam¬
orez manemelegit plectẽd
utiq eriti Qui siurua trati
sunt Suicum ꝓtegerent do¬
mini: dicendũ ẽ parciꝰ eis de¬
bere. nisi aut ip̃i sibi mulnera
ista fecerunt dataopa repu¬
nirentur aut alia uulnera isti
accepunt. ut possent nicħom
mus opem ferre siuoluissent.

Expanded text:
runt sine dolo malo: nam si finrunt sine dolo malo: nam si finnon tantum is uidetur qui seruauit dominum, hoc est qui potuit ita opem ferre, ut saluus esset dominus, uerum is quoque, qui quidquid potuit fecit, tametsi dominus interfectus est: ueluti si quis clamauit, ut ad auxilium conueniretur, aut terruit adgressores atque si quis turbam conuocauit aut si corpus suum obiecit uel alias corpore suo auxilium tulit. Non tamen semper qui clamore usus est, auxilium tulisse uidetur: quid enim, si, cum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? plectendus utique erit. Quid si uulnerati sint serui, cum protegerent dominum? dicendum est parci eis debere, nisi si aut ipsi sibi uulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut ‹t›alia uulnera isti acceperunt, ut possent nihilo minus opem ferre, si uoluissent.
Abbreviated transcription (Latin):
cumdña sua fuerat anxiliũ
ei ferre siue corpore suo. niͣt no¬
cecerte plorantem. uchii qui
intomo fu̾ãtaut uicim audi¬
rent hoc ip̃m manifestumẽ.
ꝙ dixit ꝑcussorer sibi morter
minatu si ꝑclamasset. Utim̃
itaꝙ suppliciu pati ceret. nł
ħ ne ceteri ẜui credant imꝑicu
bere. ¶ Doc rescriptu mul¬
ta tines. Na ei ñ parcit. qui¬
in eode ꝯclaui fuir ⁊ eiqui ci¬
muit moni non ignoscit.et
ꝙ uel noce oporteat suos do¬
nimis auxiliũ ferre ostẽdit.¬
diquis in uilla agens occisus
sit ẜlusqua imquñ ẽ. Si for¬
te diffusa iate predia hãt de
sunmi sufficit ergo eos ꝗcu
iso quioccisus dicitur fuert.
et ꝗ suspicione cedis aut ⁊scien¬
cia attingi uidebuntur dehie
cumeo fuerumt cũ occidere¬
tur. uł cũ una fuissent ꝓfu
fuit cumocciteretur. cessãt
bes ẜmis uł ancilla nondu
uiri potens non ineadẽ cau
iatur et alias solet hoc ĩusu
na uł ferula cedi. ¶Excusã¬
tur aut ẜuiqui auxiliuz tule¬

Expanded text:
mina sua fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at certe uoce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant aut uicini audirent, hoc ips‹o› manifestum est, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset. ultimum itaque supplicium pati debet uel hoc, ne ceteri serui credant in periculo bere'.Hoc rescriptum multa continet: nam ei non parcit, qui eodem conclaui fuit: et ei, qui timuit mori, non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit.Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de sumi: sufficit ergo eos, qui cum ipso qui occisus dicitur fuerunt et qui suspicione caedis aut conscientia attingi uidebuntur, de hicum eo fuerunt cum occideretur uel, cum una fuissent, profuit cum occideretur, cessantbes seruus uel ancilla nondum uiripotens non in eadem cauhabeatur: et alias solet hoc in usuna uel ferula caedi.Excusantur autem serui, qui auxilium tule
Abbreviated transcription (Latin):
mis seius cumlanguesceret
hue̾stus ẽ seueneno occidi
aẜnosuo ⁊ sic expirauit.c
cuihrs exstitit incia ticia so¬
ror.⁊mortez eis exsequi
decessit exstitit q bona min¬
ciaret gan seii. Que an mor¬
te cicie extinctum sit crim̃
Brdis exstinctam ñ uideri.

Expanded text:
us Seius cum languesceret, questus est se ueneno occidi a seruo suo et sic exspirauit: cui heres exstitit Lucia Titia soror et mortem eius exsequi decimum decessit: exstitit qui bona nuntiaret Gaii Seii: quaero, an morte Titiae extinctum sit crimenheredis extinctam non uideri.
Abbreviated transcription (Latin):
fugierĩt si aꝑto testõ liberi
scripti ĩnemantur lege de
sicariis iudiciũ fiat ita ut
ex uinculis ca̾mdicant. et
ꝯuicti pinde ac si ẜuipumi¬
antur. ⁊ ei quiꝯ ucerit᷑teni¬
de aurei premii nõie daren¬
tur ex boms dampnati.¬
¶ Ex hoc edicto ꝓficiscĩ attio
tra eum ꝗad u̾sus edictu
pretoris tabulas testĩ aꝑuis¬
sedicetur. uł si quid aliud
fecisse dicetur Na ut exsu¬
pra scriptis apparet. plura
sunt. ꝑꝑ que peena edicti

Expanded text:
fugerint, si aperto testamento liberi scripti inueniantur, lege de sicariis iudicium fiat ita, ut ex uinculis causam dicant et conuicti perinde ac serui puniantur et ei qui conuicerit deni aurei praemii nomine darentur ex bonis damnati. Ex hoc edicto actio eum, qui aduersus edictum praetoris tabulas testamenti aperuisse dicetur uel si quid aliud fecisse dicetur: nam ut ex supra dictis apparet, plura sunt, propter quae poena edicti
Abbreviated transcription (Latin):
denegaritebeant. ⁊ si ñ fuerint
in potestate o si legatumeire¬
uctum sitꝰ ioq restituere siti
rogatus: ⁊ sequeris erit dice̾
admitti eũ ad legatũ ꝙ ñ ip̃e
habuiset. s ad alium sit trans¬
laturo. ¶Siplures brdes insti¬
tuti sunt. ⁊ os doloᷤ malo fecerit
quominus testm̃ mutaretur
dicendũ ẽactiones oĩb dene

Expanded text:
fuerint in potestate. sed si legatum ei relictum sit idque restituere sit rogatus, consequens erit dicere admitti eum ad legatum, quod non ipse habuisset sed ad alium sit translaturus. Si plures heredes instituti sint et omnes dolo fecerint, quo minus testamentum mutaretur, dice
Abbreviated transcription (Latin):
o scripta fuiss. ueluti si ita in
codicilł scriptum erit. uesstẽ
que mea e.codicilloꝵ tp̃s spo¬
tanduz. non quo ⁊firmantur.
ciloꝵ. non quo tp̃rfit testm̃¬
onficiuntur codicilliq̃tuor
modis. aut enĩ infuturum
aut sine testo. ¶ M ideo fid̾i¬
comissa dari possunt ab inte¬
stato succendentib qmcre¬
ditur pater.f.sponte suahis
relinquere iegitima irdita¬
tem. ¶ Codicilli tociens ua¬

Expanded text:
o scriptum fuisset: ueluti si ita in codicillis scriptum erit: 'uestem quae mea est', codicillorum tempus spectandum, non quo confirmantur: cillorum, non quo tempore fit testonficiuntur codicilli, quattuor modis: aut enim in futurum aut sine testamento. Sed ideo fideicommissa dari possunt ab intestato succedentibus, quoniam creditur pater familias sponte sua his relinquere legitimam hereditatem. Codicilli totiens ua
Abbreviated transcription (Latin):
tamenti factõne hisit. ¶ Si
pr factum testin codicillos
quis ⁊ firmanerit.deindear¬
rogandu se p̃buerit.⁊ ibico¬
dic̾illos fecerit. atq itaemã¬
cipatus decesserit. Qr̃anex
codicilł legata debeantur. n¬
fecerit quotestĩ facione ñ
huit. nec nmilis ẽ muto. a¬

Expanded text:
nti factionem habuit. Si post factum testamentum codicillos quis confirmauerit, deinde adrogandum se praebuerit et ibi codicillos fecerit atque ita emancipatus decesserit, quaeritur, an ex codicillis legata debeantur: nfecit, quo testamenti factionem non habuit. nec si
Abbreviated transcription (Latin):
dicilli ualent. ¶ Similes
codicillos in milicia fecerit.
aniure militariualeant
codicilli milicie tp̃r facti no
ceb̾nt referri ad testm̃. set
iure militari ualent. ¶ Si
alii quoq fieripossint. et
iteo si alii si postea fiant.¬

Expanded text:
dicilli ualent. Si miles ttiam, sed codicillos in militia fecerit, an iure militari ualeant codicilli militiae tempore facti non debent referri ad testamentum, sed iure militari ualent. Si alii quoque fieri possint, et ideo si alii postea fiant
Abbreviated transcription (Latin):
uiducaptat hro¬
tariu introire. uolente. ge¬
eo facere testm̃ uł mutare. rit¬
diuus adrianus ꝯstituit dene¬
gari eitebere .acciones denega¬
risq ei accionib: fisco locũto¬
re. ¶ Si dñs tolo fecerit ne de¬
stam̃tum mutaretur inquo

Expanded text:
ui dum captat heretarium introire uolente eo facere testamentum uel mutare, diuus Hadrianus constituit denegari ei debere actiones denegatisque ei actionibus fisco locum fore. Si dominus dolo fecerit, ne test
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝗcodicilloꝵ t̃r soluẽto
sit. recte hibotatẽ dareplacuit
non fuerit. Pãp.
ctinon aliter ualent᷑ qͣua
si testõ ꝙ postea factum est
ułcodicillis ꝯfirm̃tur. aut
uoluntase eoꝵ quocũq in¬
dicio retineatur. s ñ ẜuabũ¬
cur eadequib aliterdefime¬
tꝯnouissime iudicauit.
pure liberos sos hrces ins¬
tuit. ꝯdicione emancipaci¬
onis codicillis adiec̃ qr neq
ꝯdicione hrdiinstituto codi

Expanded text:
ui codicillorum tempore solvendo sit, recte libertatem dare placuit, non fuerit. Papinicti non aliter valent, quam si testamento quod postea factum est uel codicillis confirmentur aut uoluntas eorum quocumque indicio retineatur: sed non seruabuntur ea, de quibus aliter defunctus nouissime iudicauit. pure liberos suos heredes instituerit, condicionem emancipationis codicillis adiecit, quia neque condicionem heredi instituto codi
Abbreviated transcription (Latin):
nec ex hac causa legatari
is. sꝑrecogetur. ¶eociens
igitur edictum pretoris
iocum habebit. quociens¬
saut quasi hrs legitimus po¬
ssidet: aut quia toꝵ posses¬
sione accepit ab intestato.
aut si forte quasi predo pos¬
sideat hrditate. fingens ali
ꝙͣtitulum sibi ab intestato
possessiones Q uocumq
eñi moto hrditatẽ lucrifac¬
turus quis sit: legata prã¬
bitsane interueniente cau¬
cione. euicta prditate lega¬
ta reddi. ¶Et si nouross
hrditate adisset tolo au̾t m
alo fecisse uidetur quominꝰ
possideat. qui ad alium trans¬
tuuit possõm ꝑfraudez: ut le¬
gatarii ceteriq quiquid in

Expanded text:
nec ex hac causa legatariis respondere cogetur. totiens igitur edictum praetoris locum habebit, quotiens aut quasi heres legitimus possidet aut quia bonorum possessionem accipit ab intestato aut si forte quasi praedo possideat hereditatem fingens sibi aliquem titulum ab intestato possessionis: quocumque enim modo hereditatem lucrifacturus quis sit, legata praestabit, sane interueniente cautione 'euicta hereditate legata reddi'. Et si non posshereditatem adisset. Dolo autem malo fecisse uidetur quo minus possideat, qui ad alium transtulit possessionem per fraudem, ut legatarii ceterique qui quid in
Abbreviated transcription (Latin):
ĩquis tolo . m. fecerit ut testes
non ueniant. ⁊ ꝑ hoc ceficiat
facultas testĩ faciendi. dene¬
gande sunt acciones eiꝗ dolo
fecit. sine legitimꝰ h̃rs sit.¬

Expanded text:
i quis dolo malo fecerit, ut testes non ueniant, et per hoc deficiatur facultas testamenti faciendi, denegandae sunt actiones ei qui dolo fecerit, siue legitimus heres sit
Abbreviated transcription (Latin):
um dñs occiditur. auxiliu
ei familia ferre debet.⁊ armis.
⁊ manu⁊ clamorib. ⁊ obiec¬
tu corpis. Quod sicum pos¬
set ñculerit: merito de eaon¬
ppliciũ siimicur. Pãp.¬

Expanded text:
minus occiditur, auxilium ei familia ferre debet et armis et manu et clamoribus et obiectu corporis: quod si, cum posset, non tulerit, merito de ea supplicium sumitur. 20 P
Abbreviated transcription (Latin):
ut uenditoꝵ p̾ciu prãret ne
emptori inniriam fecisse ui¬
ẽ.occisus sit.omnimodo io
defentendu ẽ. ut ex quibca
ad fiscũ patris. fa. bona ꝑtine¬
ans. hiscasib ⁊ huiꝯ peculiu

Expanded text:
ut uenditor pretium praestaret, ne emptori iniuriam fecisse uiest, occisus sit, omnimodo id defendendum est, ut, ex quibus casibus ad fiscum patris familias bona pertinent, his
Abbreviated transcription (Latin):
ius inacopͥtato locũ ht. S nec
inalũpno occiso locus ẽ .s. ꝯte
occisis questio ñ habebitur¶Si
pater abhostib captosit. q̃stio¬
nemdesuiss hndam. ⁊ supplici¬
umfilio ociso elegant̾ sceuola
gatiur manimussisunt ante
aditamhrdit.ate filio occiso.
ꝙͣuis eñ siumeret hrde eo ex¬
istente ipĩꝯ non eẽnt futiiri.
forelocum dic. ¶Si pater ne¬
tate filiꝰ. ¶ Siuirant uxor oc
uroris pprie uiris quia cõ¬
mixta familia ẽ t unatomus.
ita dicendumatq ut ꝓpriis¬

Expanded text:
is in adoptato locum habet. Sed nec in alumno occiso locus est senatusoccisis quaestio non habebitur. Si pater ab hostibus captus sit, quaestionem de seruis habendam et supplicium filio occiso eleganter Scaeuolgati uel manumissi sunt, ante aditam hereditatem filio occiso: quamuis enim, si uiueret, herede eo existente ipsius non essent futuri, fore locum dicit. Si pater netestate filius. Si uir aut uxor occuxoris proprie uiri: sed quia commixta familia est et una domus est, ita uindicandum atque in prop
Abbreviated transcription (Latin):
dũi aggressura parentur un
ẜuus opem tulit. an sit excus¬
anduo. an uero quia oĩbr nõ
trlit. plectendus ẽ: ⁊ magisẽ
ut siquidem oĩb ferre potu¬
it. quãuis qbdam culerit su¬
pplicio afficiendum. Siuero
simuloĩb ũ potuit. excusan¬
dum. ꝗa chusdam opem tule

Expanded text:
i adgressuram paterentur, uni seruus opem tulit, an sit excusandus, an uero quia omnibus non tulit plectendus? et magis est, ut, si quidem omnibus ferre potuit, quamuis quibusdam tulit, supplicio adficiendum: si uero simul omnibus non potuit, excusandum, quia quibusdam opem tule
Abbreviated transcription (Latin):
to ^ s eofficium seruoꝵ suorũ.
nec pietas ꝓẜuis nec sollici¬
tudo hrdis obstinere debetut
ad penam uocentur: quos ab
ꝓffectꝰ opͥem dño terre ñ pot¬
uerit sudueriendin ẽ ei ¶Si
quis moriens dixiss aẜ uo.
uim mortis. allatam eẽ sibidi¬
cendurẽ nõ eẽ credendũ dño
si moriens hoc dixit. nisi poᷤ¬
tuerit et ꝓbari. ¶ Maritus
uxorem noctu in tracubicu¬
lum secũ cubanter necauerit

Expanded text:
 officium seruorum suorum, nec pietas pro seruis nec sollicitudo heredis optinere debet, ut ad poenam uocentur, quos absadfectus opem domino ferre non potuerit, subueniendum est ei. Si quis moriens dixisset a seruo uim mortis allatam esse sibi, dicendum est non esse credendum domino, si moriens hoc dixit, nisi potuerit et probari. Si maritus uxorem noctu intra cubiculum secum cubantem necauerit
Abbreviated transcription (Latin):
dictur non eẽ festinandum ad
corm̃ta eius. cui fitei ꝯmissa
rialibras cebetur.⁊ magis est
nepuniatur obhoc subeodẽ
tecto fuit nisi particeps scele¬
ris fuit. ¶ Dñĩ appellacione
⁊ ꝓparte dnincontineri. dicen¬
filii .f. ceteriq liberi qui mpote¬
state sunt. continentur. Sen
libos quoq ꝑtinet ⁊quid de

Expanded text:
ditur non esse festinandum ad tormenta eius, cui fideicommissa libertas debetur: et magis est, ne puniatur ob hoc quod sub eodem tecto fuit, nisi particeps sceleris fuerit. Domini appellationecontineri dicenfilius familias ceterique liberi, qui in potestate sunt, continentur: senaliberos quoque pertinet. Quid dei
Abbreviated transcription (Latin):
soceri qom H̃ndam senatus
rectedicit. ¶ Occioꝵ appel¬
lacione eos tineri labeo scri¬
bit. Qui ꝑium aut cede sũt
inter fectiut puta ingulatũ
trangulatum precipitatu.
uelsaxo uł fuste.uil lapide ꝑ¬
cussum. uł quo alio telo neca¬
tum. Quod siquis puta uene
soleat. inter emptꝰ sit.ad ħ .s.¬

Expanded text:
onem habendam senatus recte dixit. Occisorum appellatione eos contineri Labeo scribit, qui per uim aut caedem sunt interfecti, ut puta iugulatum strangulatum praecipitatum uel saxo uel fuste uel lapide percussum uel quo alio telo necatum. Quod si quis puta uenensoleat interemptus sit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
senatꝰ ꝯsultosisianiano impu¬
ueres ẜui. ¶ ẽrebaciꝯ at germ¬
anꝯ legatꝯ. ⁊ ⁊ de inpubere su¬
tu apubis etateaberat ⁊ adpe¬
des dñi cubleerat cũ occideref
n posteacedem eiꝰ ꝓdiderat nt
eĩ ope ferre eñ non potuisseco

Expanded text:
consulto Silaniano impuberes serui. Trebius autem Germanus legatus etiam de impubere sutum a puberi aetate aberat et ad pedes domini cubuerat cum occideretur nec postea caedem eius prodiderat. ut enim opem ferre eum non potui
Abbreviated transcription (Latin):
iulianus ait. ꝙ maycellus ꝓ¬
bat.dandam ĩ ip̃m quoqi
legatoꝵ accione utilem. n¬
ec eñi aspnaridebet ⁊ obẽe
sibifactum hrdis scriptis.
isit ca̾mtestĩ. cunc eĩ insoli¬
dum tenebitur. ¶Cum sub
ictaet ta institutiqua so¬
stituti omisacausa testĩ po¬
ssederant ab intestato hrdita¬
te diuus pius rescripsit.m
utos legata recussare substi¬
duosint hrdes. institutꝯ et
substitutꝰ. et ambo omissa
cansa testiabinstestato pos¬
sideant hrditate. q̃oms est
anambo cogant᷑ legata p̾sta¬
reset utrũ unius quisꝙ ea le¬
gata q̃ ase relicta sunt. Ant
amto utraq legata cogant᷑
prare.ego puto insolidum
adu̾sus singulos legatoꝵ pe¬
ticionez dandam. Ontrum
eoꝵ que ase legata sunt. an
de. uideamo. etalias ꝓponamꝰ
institutũsolũ possidere hrdi¬
a substituto reucta accione
pacietur. dicenduẽ ita dem
n ⁊ eoꝵ si dolo substituti pue¬
niat ad institutos hlditas si¬
ne pecunia: Nam si pecunia¬

Expanded text:
Iulianus ait, quod et Marcellus probat, dandam in ipsum quoque legatorum actionem utilem: nec enim aspernari debet obesse sibi factum heredi‹s› scripti, isit causam testamenti: tunc enim in solidum tenebitur. Cum substicta et ‹t›am instituti quam substituti omissa causa testamenti possideant ab intestato hereditatem, diuus Pius rescrutos legata recusare substiduo sint heredes institutus et substitutus et ambo omissa causa testamenti ab intestato possideant hereditatem, quaestionis est, an ambo cogantur legata praestare et utrum unusquisque ea legata quae a se relicta sunt an uero ambo utraque legata cogantur praestare. ego puto in solidum aduersus singulos legatorum petitionem dandam: sed utrum eorum quae a se legata sunt an de, uideamus. et alias proponamus institutum solum possidere heredia substituto relicta, actionem patietur? dicendum est ita demum etiam eorum, si dolo substituti perueniat ad institutos hereditas sine pecunia: nam si pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
ortos uł totam uua Et at
q eoloci fuerunt unde noce
eraudire potuerunt. ii pu¬
mantur. quasi subeode cecto
fuerunt ucrt alii nalidioris no¬
cis. aluer iguioris sunt. s ce õs
udiq exanoi possunt iuxta
hoc tñ uidetur et duñs adria¬
m̃is scripsisse in hec u̾ba Gerni
quociens diximꝯ suis auriliũ
ferte possunt nonterẽt salnti

Expanded text:
hortos uel totam uillam. et ait que eo loci fuerunt, unde uocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii ualidioris uocis, alii exiguioris sunt nec omnes undique exaudiri possunt. Iuxta hoc tamen uidetur et diuus Hadrianus rescripsisse in haec uerba: 'Serui quotiens dominis suis auxilium ferre p
Abbreviated transcription (Latin):
peliacione ⁊ hii continentur.
eẽhrdis. facit neuideantur in¬
terimeius eẽ. Itemq erit dicẽ¬
dum ⁊ institulibo. S ineo cui
ficeicomissarialib̾tas purede¬

Expanded text:
pellatione etiam hi continentur, esse heredis, facit ne uideantur interim eius. idemque erit dicendum in statulibero. Sed in eo, cui fideicommissa libertas pure
Abbreviated transcription (Latin):
llamano locus ñẽ o mors us
dicatur eiꝰ .s. ut si inospectus
uoꝵ hoc fecit. potuerũtq en¬
inse semientem ꝓhibere. pena
afficiantur siuero ñ potuer¬
unt. nberentur. ¶ Si quis si¬
set tedio nite. uł inpacier¬
a coloris sibi manus intulit.
ortis casus ñ impedit. ¶Itẽ¬
illud sciendumest insiꝯscet
aliquẽ ẽẽ occisum ñ haberide

Expanded text:
laniano locus non est, sed mors eius dicatur, scilicet ut, si in conspectu um hoc fecit potueruntquein se saeuientem prohibere, poena adficiantur, si uero non potueunt, liberentur. Si quis sed taedio uitae uel inpatientia doloris sibi manus intulit, ortis casus non impedit. Itillud sciendum est, nisi aliquem esse occisum, non haberi de
Abbreviated transcription (Latin):
scriptis hrs erit menio si m̾
ciꝯomisso testõ. legitimam
hrditatem possiteat. an me¬
uiuo cuius inpotestate fu¬
it. ut ex substitucione ade¬

Expanded text:
euio, si mihi tius omisso testamento legitimam hereditatem possideat, an Maeuio, cuius in potestate fuit, ut ex substitutione ade
Abbreviated transcription (Latin):
ticio hr̃s esto. et siticiꝰ hrs erit.
meniꝯ hrs esto. et ticiꝰ omissa
cã testĩ hrditatem legitima
possidebit. menio. iõuersus e¬
um peticio h̃rditatis dari non
debet. ꝓ parte qua hĩturꝰ eẽt.
sitest. ãti caausa omissa non
fuisset. Cum eĩ omisso testõ
prditas possideatur legato¬
rumꝗdem et ub̃tatu ratõ
hatenda e̾ quia aliterquar
ab hrde dariñ potuerunt.
Groitatis uero que ita data
est racione hre precor non
deuet. Sua eĩ cul pa testacor
suh hac odicione hroitatis
partemdedit. qua potiit
puredare. Quare ot siita
scriptum fuisset. tꝯ h̃is es¬
to. Quisquis m̾ey suprascri¬
pris Hrs erit. sric hꝰ lib̾ħrsq¬

Expanded text:
 heres erit, Maeuius heres esto' et Titius omissa causa testamenti hereditatem legitimam possederit, Maeuio aduersus eum petitio hereditatis dari non debet pro parte, quam habiturus esset, si testamenti causa omissa non fuisset. cum enim omisso testamento hereditas possidetur, legatorum quidem et libertatium ratio habenda est, quia aliter quam ab herede dari non potuerunt: hereditatis uero quae ita data est rationem habere praetor non debet: sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dar‹e›. Quare et si ita scriptum fuisset: 'Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Stichus liber
Abbreviated transcription (Latin):
possidet hrditatem ꝯueniri
pot sõmittat cãm testamẽ¬
ti. Quesitũ est si quasi ex uo¬
luntate testatoris uideatur
omississe. ancogatur prare
ũt puta fre̾m suum scrips¬
it hrdem. ⁊ codicillos fecit ab
intest̾ato. peciitq a fre ut si
legitimna hrditas ad eum
ꝑtnnerit. fideiz missa pr̃a¬
ret quibdam. Sugituro¬
missa causa testamenti ab
intestato possideat hrditate.¬

Expanded text:
ueniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex uoluntate testatoris uideatur omisisse, an cogatur praestare. ut puta fratrem suum scripsit heredem et codicillos fecit ab intestato petitque a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinuerit, fideicommissa praestaret quibusdam: si igitur omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
pis ut pret̾mitteres. is ꝙ ad¬
ierit. andanda sit legatarus
accio dubitari põt ⁊ p̾nto si
ise quoq pretmiserit. ⁊ ꝙ̾le¬
ge ad serediret. possidebit u¬
amut eitĩncui ab utroq le

Expanded text:
ris, ut praetermitteres, isque adierit, an danda sit legatariis actio, dubitari potest. et puto, si ipse quoque praetermiserit et, quod lege ad se rediret, possidebit heam, ut ei tamen, cui ab utroque le
Abbreviated transcription (Latin):
um eĩ hro̾itis ab eo quoq
peti possit. qui unam aliꝙ̃ rẽ
Hrditario nõie possideat. du¬
bitari ñ oportet. qn uerum
sit quod diximꝰ. ¶d̾.

Expanded text:
um enim hereditas ab eo quoque peti possit, qui unam aliquam rem hereditario nomine possideat, dubitari non oportet, quin uerum sit quod diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
non ut arbritriu eligendi
relinquatur S si uaria le¬
caret dolo pat̾. qui honore
pprio omisso pp pendium
alienam institucione ma
stimat qr nemo filie patre
contra no̾tu parentũ sub¬
stituere uidetur. s ut arbit᷑¬

Expanded text:
non ut arbitrium eligendi relinquatur: sed si uaria lecaret dolo pater, qui honore proprio omisso propter compendium alienam institutionem mal›stimat, quia nemo filiae patrem contra uotum parentium substituere uidetur, sed ut arbit
Abbreviated transcription (Latin):
isqui hoc ip̃m maliciose fec.
ne. ib mi cõ possidere inciꝑet.¬
et labeo sibi uideriait: non
miimis delinq̃re eum qui ñ
incipiat possidere. qua eñ
quidesmat: que sña obtin¬
¶ Diquis ꝑfrandem omiserit
hrditatem ut ad legitimũ
pueniat: legatoꝵ peticione
tenebitur. ¶t

Expanded text:
qui hoc ipsum malitiose fecit, ne ab initio possidere inciperet. Labeo sibi uideri ait non minus delinquere eum, qui non incipiat possidere, quam eum qui desinat: quae sententia optinet. Si quis per fraudem omiserit hereditatem, ut ad legitimum perueniat, legatorum petitione tenebitur. 2
Abbreviated transcription (Latin):
reterea patrono quoqr quier
asse hrs instirutꝯ ẽ. siab intes¬
tato possederit brditite. com¬
odum partis debĩte. ꝙ habi¬
instituto et substituto fuerit
relicta: ñ ut̾q. s qui ab institu¬
sua hr̃s scriptꝰ fuerit. et ego
filii nõie peciero. accio legaitoꝵ
inme dari debebit. non secus

Expanded text:
eterea patrono quoque qui ex asse heres institutus est si ab intestato possederit hereditatem, commodum partis debitae, quod habiinstituto et substituto fuerit relicta, non uterque, sed qui ab institusua heres scriptus fuerit et ego tfilii nomine petiero, actio legatorum in me dari debebit non secus
Abbreviated transcription (Latin):
t̾cidunt¶S infice i ꝯmissa¬
riis hrditacib id puisu ẽ.
ut siscriptus h̃rs nollet ad¬
ire hrditate. iussu p̾toris
adeat et restituat. q bnfici¬
um his quib singule res fi
dei ꝯmissum relicte suntñ
magis tributum ẽ. quamle

Expanded text:
in fideicommissariis hereditatibus id prouisum est, ut, si scriptus heres nollet adire hereditatem, iussu praetoris adeat et restituat: quod beneficium his, quibus singulae res per fideicommissum relictae sint, non magis tributum est quam
Abbreviated transcription (Latin):
trono ꝙ integrã debitam sibi
porcionem hat hec at ita sũt.
si cohrs collusit cum patro¬
no. aliter enĩ ñ eẽ patronu
cogendum legata prãre. nͨ
eñi int̾dictum ẽ. ut quis o¬
mittat hrditatem. si sine fr¬
aude id fiat. ¶ hoc edictum
etiaz ad ꝯtra tabulas tonoꝵ
possõnem ꝑ tinere magis di¬
cendumẽ. scilicet. ut quiac¬
cipiendo contra tabulas boxpa
et omissacansa cestĩ fuerit. ñ
aliter lib̾tas ꝯperit quã si cõ¬
diciom partũ sit. Marco.

Expanded text:
trono, quod integram debitam sibi portionem habeat. haec autem ita sunt, si coheres collusit cum patrono: aliter enim non esse patronum cogendum legata praestare: neque enim interdictum est, ut quis omittat hereditatem, si sine fraude id fiat. Hoc edictum etiam ad contra tabulas bonorum possessionem pertinere magis dicendum est, scilicet ut qui accipiendo contra tabulas bonoruet omissa causa testamenti fuerit, non aliter libertas competet, quam si condicioni paritum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in eo quipubes ẽ. płiq pu¬
tant obẜuandal. ut proqua
parte possideat teneatur. quã¬
uis pretore pinde seunntet
accionem. ati si adisset hr̾o¬

Expanded text:
 in eo qui pubes est plerique putant obseruandum, ut pro qua parte possideat, teneatur, quamuis praetor perinde in eum det actionem, atque si adisset h