comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
attributa. et morbidis earũ acti
bus uniuersa fuerit cura exhibita.
pastor eoꝵ iniudicio dñi absolutus
dicat cũ ꝓpħa dño. iusticiam tuã
non abscondi in corde meo: ueri¬
tatem tuã et salutare tuũ dixi.
ipsi aut̃ contempnentes spreuert̃
me. Et tunc demũ in oboedien¬
tibus cure suȩ ouib pęna sit eis
preualens ipsa mors. Ergo cũ
aliquis suscepit nomen abbatis .
dupliq debet doc trina suis pre et¬
suo semꝑ euoluat. & custodiens se omni
hora apeccatis et uitus. idest cogita¬
dum. uel uoluntatis ꝓpriȩ. sed et
stimet se homo de cęlis adeo semꝑ
respici. omni hora. & facta sua omĩ
loco abaspec tu diuinitatis uideri.
et abangelis deo omni hora renun¬
tiari. Demonstrat nob hoc ꝓpħa
cũ incogitationib nrĩs ita deum
semꝑ presentem ostendit dicens.
Scrutans corda et renes ds̃. Et itẽ.
Dñs nouit cogitationes hominũ : qm̃
uanȩ sunt. Et item dicit. Intel¬
lexisti cogitationes meas alonge.

Expanded text:
attributa, et morbidis earum attributa, et morbidis earum bus universa fuerit cura exhibita, pastor earum in judicio Domini absolutus dicat cum Propheta Domino: Justitiam tuam non abscondi in corde meo, veritatem tuam et salutare tuum dixi : ipsi autem contemnentes spreverunt me. Et tunc demum inobedientibus curae suae ovibus poena sit eis praevalens ipsa mors. Ergo cum aliquis suscipit nomen abbatis, duplici debet doctrina suis praesuo semper evolvat: et custodiens se omni hora a peccatis et vitiis, id est, cogitadum vel voluntatis propriae: sed et met se homo de coelis semper a Deo respici omni hora, et facta sua omloco ab aspectu Divinitatis videri, et ab angelis omni hora renuntiari. Demonstrat nobis hoc Propheta, cum in cogitationibus nostris ita Deum semper praesentem ostendit, dicens: Scrutans corda et renes Deus . Et iterum: Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Et item dicit: Intellexisti cogitationes meas a longe :
Abbreviated transcription (Latin):
les: & ꝓpriis uoluptatibus. & gulȩ
illecebris seruientes. et ꝑ omnia de¬
teriores sarabaitis. De quorũ om
lius est silere quã loqui. His gͦ omis¬
sis. ad cȩnobitarum fortissimũ genꝰ
Qualis debeat esse abbas.
sterio. semꝑ meminisse debet
quod dicit᷑: & nom̃ maioris factis¬
inmonasterio credit᷑. quando ip¬
sius uocatur pre nomine dicente
apostolo. Accepistis spm̃ adopti¬
onis filioꝵ. in quo clamamꝰ abba
pater. Ideoq abba nichil extra
preceptũ dñi quod absit debet
iubere : sed iussio eiꝰ uel doctrina
fermentũ diuine iusticiȩ indisci¬
pulorũ mentib consꝑgatur.¬
Memor semꝑ abba. quia doctrinȩ
suȩ uel discipulorũ oboedientię. utra¬
rumq rerũ intremendo iudicio
dei facienda erit discussio. Sciat¬
q abbas culpe pastoris incumbere.
quicquid inoiubus pat̃ familias
ut ilitatis minus potuerit inue
nire. Tantũ iterũ liber erit:
ut si inquieto uel inoboedienti gre¬
gi pastoris omnis fuerit diligentia

Expanded text:
et propriis voluptatibus et gulae illecebris servientes, et per omnia deteriores sarabaitis. De quorum omnelius est silere quam loqui. His ergo omissis ad coenobitarum fortissimum genus Qualis debeat esse abbas? sterio, semper meminere debet quod dicitur, et nomen majoris factisin monasterio creditur quando ipsius vocatur praenomine, dicente Apostolo: Accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba pater . Ideoque abbas nihil contra praeceptum Domini, quod absit, debet jubere: sed jussio ejus, vel doctrina fermentum divinae justitiae in discipulorum mentibus conspergaturMemor semper abbas quia doctrinae suae et discipulorum obedientiae, utrarumque rerum in tremendo judicio Dei facienda erit discussio. Sciatque abbas culpae pastoris incumbere quidquid in ovibus paterfamilias utilitnire. Tandem iterum erit liber, ut si inquieto vel inobedienti gregi pastoris fuerit omnis diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
dñe hanc famulam tuã uidiu¬
tis laborib constrictam. sicut
consolari dignatus es sareptenan
ctũ. ut antiquarũ non reminiscat᷑
uoluptatũ. Nesciat heciam incentĩ¬
subdat ꝓprium collum. quo possit
ꝓlaborib tantis sexagesimũ gra¬
dum ꝑcipere. munus delectabile

Expanded text:
ne, hanc famulam tuam viduitatis languoribus constrictam, sicut consolare dignatus es Sarapthenamctum, ut antiquarum non memineat voluptatum; nesciat etiam incentisubdat propria colla, quo possit pro laboribus tantis sexagesimum gradum percipere munus delectabile
Abbreviated transcription (Latin):
Tcustodia muniat pietatis. ut iuidu¬
itatis sc̃ȩ ꝓpositũ. quod te inspiran¬
te suscepit. te ꝓtegente illesum
qui uestimentũ salutare & in¬
dumentũ ȩternȩ iocunditatis
tius fidelibus ꝓmisisti. clementiã
tuã suppliciter exoramus. ut bec
indumenta humilitatem cordis
& contemptũ mundi significantia.
quib famula tua. ilł. uisibiliter
est informanda ꝓposito. ꝓpitius
benedicas. & beatȩ castitatis ha¬
bitum. quem te inspirante susce¬
perit. te ꝓtegente custodiat . ꝑ.¬

Expanded text:
custodia muniat pietatis, ut virginitatis sanctae propositum, quod te inspirante susceperunt te protegente in laesum qui vestimentum salutare et indumentum aeternae jucunditatis tuis fidelibus promisisti, clementiam tuam suppliciter exoramus, ut haec indumenta humilitatem cordis et contemptum mundi significantia, quibus famula tua Ill. sancto visibiliter est informanda proposito, propitius +benedicas, et beatae castitatis habitum quem te inspirante susceperit, te protegente custodiat;
Abbreviated transcription (Latin):
uerit᷑ cur femine uirgines
in benedictione uelentur. Qua¬
rũ causa hȩc est. Ingradib enim
uel inofficuis eccłasticis. feminȩ
nullatenꝰ prescribuntur. Nã neq
ꝑmittitur eis in ecda loqui uel
gere. nec offerre. nec ullius uirilis
honoris aut sacerdotalis officii
sortem sibi uendicare. Ideo hoc
tantũ quia uirgo est & carnem
suã scĩficare. ꝓposuit. iccirco ue¬
laminis uenia sit illi. & eccłam no¬
tabilis uel insignis introeat. &
honorem scificati corporis inliber¬
tate capitis ostendat. atq mitrã
quasi coronam uirginalis głȩ. inuer¬
tice ꝓferat.

Expanded text:
em cur feminae virgines in benedictione velentur? Quarum haec causa est. In gradibus enim vel officiis ecclesiasticis feminae nullatenus praescribuntur, nam neque permittitur eis loqui in ecclesia vel gere vel offerre, neque ultius virilis muneris aut sacerdotalis officii sortem 450 sibi vendicare. Ideoque hoc tantum, ut quia virgo est, et carnem suam sanctificare proposuit, idcirco velaminis venia fit illi, ut in ecclesiam notabilis vel insignis introeat, et honorem sanctificati corporis in libertate capitis ostendat, atque mitram, quasi coronam virginalis gloriae, in vertice praeferat.
Abbreviated transcription (Latin):
de singulis dicant qualit̃ unũ quod¬
q emendandũ sit. sed magis in arbi
imus. quia apud deũ non tam ua¬
let mensura temporis quam dolo¬
ris. nec abstinentia tantũ cyborũ
quã mortificatio uitiorũ. ꝓꝑter
quod tempora pęnitentie fide
& conuersatione penitentum ad¬
breuianda precipiunt. & negli¬
gentia ꝓtelanda existimant. tam̃¬

Expanded text:
de singulis dicant, qualiter unumquodde singulis dicant, qualiter unumquodque emendandum sit, sed magis in arbitunt. Quia apud Deum non tam valet mensura temporis quam doloris, nec abstinentia tantum ciborum quam mortificatio vitiorum. Propter quod tempora poenitentiae fide et conversatione poenitentum abbrevianda praecipiunt, et negligentia protelanda existimant. Tam
Abbreviated transcription (Latin):
peccetis. quib habetis irasci nisi uo¬
bis.  Quid est enĩ homo pęnitens.
nisi homo iratus sibi: Ut accipiat
offerre uoluerint: accipere non
uetamus. Petiuero aut aliquid
exigi. omni modo ꝓ hibemꝰ. ne quod
ualde irreligiosum est: aut uena
de humanis uideamini mortib
gratulari. si ex eoꝵ cadauerib stu¬
ddetis querere quolibet modo cõpen¬
dium.
ulti sunt penitentiȩ fructus
ꝑ quos adexpiationem crimi¬
nũ ꝑuenitur. Non enim tantũ
simplici illo penitentiȩ nomine
salus ȩterna repmittitur. ut est
Propter illud nudũ gemitũ. &
ꝓpter illud nudũ nom̃ peniten¬
tiȩ. nullus saluabit᷑. seđ ꝑuerã¬
confessionem. & sacerdotis intelli¬
gentis consilium. & ꝑ caritatis af¬
fectũ. & ꝑ el ymosinarũ fructum
peccatoꝵ. moles subruitur.
suram penitentiȩ. Ex dictis augustini.
ensurã aut̃ temporis in agenda
penitentia iccirco ñ satis prefigunt
Kanones ꝓuno quoq crimine ut

Expanded text:
peccetis, quibus habetis irasci, nisi vopeccetis, quibus habetis irasci, nisi vobis? Quid est enim homo poenitens, nisi homo irascens sibi? Ut accipiatofferre voluerint, accipi non vetamus. Peti vero aliquid aut exigi omnino prohibemus, ne quod valde irreligiosum est aut venalde humanis videamini mortibus gratulari, si ex eorum cadaveribus studeatis quaerere quolibet modo compendium. ulti sunt enim poenitentiae fructus, per quos ad expiationem criminum pervenitur. Non enim tantum simplici illo poenitentiae nomine salus aeterna repromittitur de Propter illum nudum gemitum, et propter illud nudum nomen poenitentiae nullus salvabitur, sed per veraconfessionem, et sacerdotis intelligentis consilium, et per charitatis affectum, et per eleemosynarum fructum peccatorum moles subruitur. suram poenitentiae. Ex dictis Hieronymi. ensuram autem temporis in agenda poenitentia, idcirco non satis aperte praefigunt canones pro unoquoque crimine, ut
Abbreviated transcription (Latin):
diuitie ñ sunt. Hoc quidã male
intelligendo. rapiunt res alienas.
& aliquid inde pauperib largunt᷑.¬
& putant se facere quod preceptũ
est. Dicunt enim rapere resali¬
enas. mammona ẽ iniquitatis.
erogare inde aliqͥd maxime egen¬
tibus scĩs: hoc itaẽ facere amicos
de maminona miquitatis. Intellectꝰ
iste corrigendus est : inmo de tabu¬
lis cordis ur̃i omnino delendus est.
Nolo sic intelligatis. De iustis labori¬
b facite elẏmosinaf ex eoqͦd recte
habetis date. Non corrupturi estis
iudicem xp̃m. ut ñ uos audiat cum
pauꝑib quib sua tollitis.¬
Nolite uelle ely mosinas facere.
de fęnore & usuris. Fidelib dico. eis
quib xp̃i corpus erogamꝰ dico. Ti¬
mete. corrigite uos : nedicam post¬
ea: tu facis. et tu facis. Et puto qr
si fecero. ñ mͥ debetis irasci sed uo¬
bis: ut corrigamini. Adhoc enĩ
ualet: qͦd dictũ est in p̾salmo. Iras¬
cimini. & nolite peccare Uolo uos
irasci: sed ut ñ peccetis. Ut aut̃ ñ

Expanded text:
itatis. Hoc quidam male intelligendo rapiunt res alienas, et aliquid inde pauperibus largiuntur, et putant se facere quod praeceptum est. Dicunt enim: Rapere res alienas, mammona est iniquitatis; erogare inde aliquid, maxime egentibus sanctis, hoc est facere amicos de mammona iniquitatis. Intellectus iste corrigendus est, imo de tabulis cordis vestri omnino delendus est. Nolo sic intelligatis. De justis laboribus facite eleemosynas: ex eo quod recte habetis date. Non enim corrupturi estis judicem Christum, ut non vos audiat cum pauperibus, quibus tollitis.Nolite velle eleemosynas facere de fenore et usuris. Fidelibus dico, eis quibus Christi Corpus erogamus dico. Timete, corrigite vos: ne dicam postea, Tu facis et tu facis. Et puto, quia si fecero, non mihi debetis irasci, sed vobis, ut corrigamini. Ad hoc enim valet quod dictum est in Psalmo: Irascimini, et nolite peccare . Volo vos irasci, sed ut non peccetis. Ut autem non
Abbreviated transcription (Latin):
S
legantur uicissim afr̃ib incodicẽ
suꝑ a nologium tees lec tiones. int̃
quas tria responsoria cantentur.
dicat głam. Quam dũ incipit
cantor dicere. mox om̃s de sedilib¬
suis suis surgant obhonorem et
reuerentiam sc̃ę trinitatis. Co
ones earum. quȩ a nominatissimis
et orthodoxis catholicis patribus
factȩ sunt. Post has uͦ tres lecti¬
onss cũ responsorus suis sequant᷑
reliqui sex psalmi cũ alł canendi.
Põst hos. sectio apłi sequat᷑ ex rorde
recitanda. & uersus. & supplicatio
letaruȩ id est Kyrieleyson : et sic
finiantur uigiliȩ nocturnȩ.

Expanded text:
s legantur vicissim a fratribus in codice super analogium tres lectiones, inter quas et tria responsoria cantentur. dicat Gloriam. Quam dum incipit cantor dicere, mox omnes de sedilibus suis surgant ob honorem et reverentiam sanctae Trinitatis. Codones earum, quae a nominatis et orthodoxis catholicis Patribus factae sunt. Post has vero sex lectiones cum responsoriis suis sequantur reliqui sex psalmi cum alleluia canendi. Post hos lectio Apostoli sequatur ex corde recitanda: et versus et supplicatio Litaniae, id est, Kyrie eleison. Et sic finiantur vigiliae nocturnae.
Abbreviated transcription (Latin):
xaudi dne preces nrãs. & suꝑ¬
E
hunc famulũ tuũ.iłł. sp̃m tuȩ
benedictionis emitte: ut cęlesti
uiuendi aliis exemplum prebere. ꝑ¬

Expanded text:
xaudi preces nostras, et super hunc famulum tuum spiritum tuae benedictionis emitte, ut coelesti ne vivendi aliis exemplum praebere.
Abbreviated transcription (Latin):
paterna reuerentia. Abbas aut᷑
quia uices xp̃i agere uidetur.
domnꝰ et abbas uocetur. ñ sua as¬
sumptione. sed honore & amore xp̃i.
Ipse aut̃ cogitet. & sic se ex hibeat. ut
dignꝰ sit tali honore. Ubicumq aut̃
sibi obuiant frẽs. iunior apriore
benedictionem petat. Transeunte
maiore minor̾ & surgat. & det ei lo¬
cũ sedendi. Nec p̃sumat uinior
considẽre. nͥ ei preciꝑiat iunior suus
ut fiat quod scriptũ est. Honore
inuicem preuenientes. Pueri parui
uel ad olescentes inoratorio uel ad
mens asti cũ disciplina ordines suos
cosisequantur. Foris aut̃ ubi &
ubi custodiam habeant et discipli¬
nam: usq dum ad intelligibilem
n abbatis ordinatione abbate

Expanded text:
paterna reverentia. Abbas vero, paterna reverentia. Abbas vero, quia vices Christi agere videtur, dominus et abbas vocetur, non sua assumptione, sed honore et amore Christi. Ipse autem cogitet, et sic se exhibeat ut dignus sit tali honore. Ubicunque autem sibi obviant fratres, junior a priore benedictionem petat: transeunte majore minor surgat, et det ei locum sedendi; nec praesumat junior consedere, nisi ei praecipiat senior suus, ut fiat quod scriptum est: honore invicem praevenientes. Pueri parvi vel adolescentes in oratorio vel ad mensas cum disciplina ordines suos consequantur. Foris autem, vel ubi et ubi custodiam habeant et disciplinam, usque dum ad intelligibilem n abbatis ordinatione illa se
Abbreviated transcription (Latin):
deo in monasterio. si ipse puer mi¬
nore ȩtate est. parentes eiꝰ faciant
petitionem quã supra diximꝰ : & cum
oblatione ipsam petitionem & ma¬
nũ pueri inuoluant inpallam alta¬
ris. & sic eũ offerant. De reb aut̃
suis aut inpresenti petitione pro¬
mittant. sub iure iurando : quia
nunquã ꝑse. nunquã ꝑ suspectã ꝑso¬
nam. nec quolibet modo ei aliquan¬
do aliquid dent. ne tribuant occa¬
sionem habendi. uel terte si hoc
pueri presbiteros idicauerunt.
Ergo exceptis his quos ut diximꝰ alti¬
ori consilio abbas pretulerit. uel
degradauerit certis excausis:
rem se nonerit illius eẽ qͥ prima
hora uenit diei. cuiꝰlibet ęxatis
aut dignitatis sit. Pueris uͦ ꝑ
omnia ab omnib disciplina teneat᷑.
Iuniores gͥ priores suos honorent.
priores iuniores suos diligant.
In ipsa appellatione nominũ. nulli
liceat alium puro nomine appella¬
re : sed priores uiniores suos frs
ores nonnos uocent. quod intelligit᷑

Expanded text:
Deo in monasterio, si ipse puer miDeo in monasterio, si ipse puer minore aetate est, parentes ejus faciant petitionem, quam supra diximus, et cum oblatione ipsam petitionem et manum pueri involvant in palla altaris, et sic eum offerant. De rebus autem suis, aut in praesenti petitione promittant sub jurejurando, quia nunquam per se, nunquam per suffectam personam, nec quolibet modo, ei aliquando dent aut tribuant occasionem habendi: vel certe si hoc pueri presbyteros judicaverunt. Ergo exceptis his quos, ut diximus, altiori consilio abbas praetulerit, vel degradaverit certis ex causis, rem se noverit illius esse qui prima hora venit diei, cujuslibet aetatis aut dignitatis sit. Pueris vero per omnia ab omnibus disciplina teneatur. Juniores igitur priores suos honorent, priores juniores suos diligant. In ipsa autem appellatione nominum nulli liceat alium puro nomine appellare: sed priores juniores suos fratrum os nonnos vocent, quod intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
dum posuerit : incipiat ipse nouitius
mox hunc uersum. Suscipe me
dnẽ scđ̾m eloquium tuũ & uiuam.
et ñ confundas me ab ex pectatione
mea. Quẽ uersum omĩs congre¬
gatio tercio respondeat. ad uin¬
gentes gła patri. Tunc ipse fr̃
nouitius ꝓsternatur singuloꝵ pe¬
dib ut orent ꝓ eo. & iam ex illa
die incongregatione reputetur.
Res si quasꝰ babet aut eroget pri¬
us pauperib. aut facta sollemp¬
niter donatione conferat mona¬
sterio. nichil sibi reseruans ex
omnib: quippe quia ex illo die
nec proprii corporis potestatem
se habiturũ sciat. Mox gͦ mora¬
torio exuatur reb proprͦis quib¬
nasterui. Illa aut̃ uestimenta
quib exutus est : reponant᷑ in
monasterio conseruanda : ut¬
ut si. aliquando suadente diabolo
consenserit. ut egrediat᷑ de mona¬
sterio quod absit. tunc ex utꝰ rebus
monasteri ꝓiciatur. Illametañ
petitionẽ eius quã desuꝑ altari ab¬
bas tulerit. non recipiat. sed in mo¬
nasterio reseruetur. De filuis no

Expanded text:
dum posuerit, incipiat ipse novitius mox hunc versum: Suscipe me, Domine, secundum eloquium tuum, et vivam: et non confundas me ab exspectatione mea. Quem versum omnis congregatio respondeat, adjungentes, Gloria Patri. Tunc ipse frater novitius prosternatur singulorum pedibus, ut orent pro eo. Et jam ex illa die in congregatione reputetur. Res si quas habet, aut eroget prius pauperibus, aut facta solemni donatione conferat monasterio, nihil sibi reservans ex omnibus: quippe qui ex illo die nec proprii corporis potestatem se habiturum sciat. Mox ergo in oratorio exuatur rebus propriinasterii. Illa autem vestimenta quibus exutus est reponantur in vestiario conservanda, ut si aliquando suadente diabolo consenserit, ut egrediatur de monasterio quod absit tunc exutus rebus monasterii projiciatur. Illam tamen petitionem, quam desuper altari abbas tulit, non recipiat, sed in monasterio servetur. § II.--EX
Abbreviated transcription (Latin):
pite: quitalib inordinatione se
fecerunt auc tores. Ideo nos p̃ui¬
demꝰ ex pedire ꝓꝑt̾ pacis caritatis¬
q custodiam inabbatis pendere
arbitrio ordinationemq mona¬
sterii sui. & si potest fieri ꝑdeca¬
nos ordinet᷑ ut ante disposuimꝰ
omnis utilitas monasterit ꝓut
ut abbas disposuerit. ut dũ plu¬
rib cõmittitur unꝰ ñ suꝑbiat.
Quod si aut locus expetit᷑ aut con¬
gregatio petierit rationabilit̃
cũ humilitate. & abba uidicaue¬
rit. expedire : quencũq elegerit
abbã cum consilio frm timenti¬
um dcũ. ordinet ipse sibi prepo¬
sitũ. Qui tam̃ prepofitus illa¬
agat cũ reuerentia quȩ ab ab¬
bate suo ei inuincta fuerint.
nichil contra abbatis uolunta¬
tem aut ordinationẽ faciens.
quia quantũ prelatus est cȩteris¬
tanto eũ opportet sollicite obseꝵ

Expanded text:
pite qui talibus in ordinatione se pite qui talibus in ordinatione se fecerunt auctores. Ideo nos videmus expedire propter pacis charitatisque custodiam in abbatis pendere arbitrio ordinationem monasterii sui: Et, si potest fieri, per decanos ordinetur, ut ante disposuimus, frangatur vas. Suamque fragilitatem ut abbas disposuerit: ut, dum pluribus committitur, unus non superbiat. Quod si aut locus expetit, aut congregatio petierit rationabiliter cum humilitate, et abbas judicaverit expedire, quemcunque elegerit abbas cum consilio fratrum timentium Deum, ordinet ipse sibi praepositum. Qui tamen praepositus agat cum reverentia quae ab abbate suo ei injuncta fuerint, nihil contra abbatis voluntatem et ordinationem faciens. Quia quantum praelatus est caeteris, ita eum oportet
Abbreviated transcription (Latin):
epius siquidem cotingit rii.¬
ut ꝑordinationem prepositi scan¬
dala grauia inmonasterus oriant᷑.
dũ sint aliqui maligno spũ suꝑbiȩ
inflati. estimantes se scđos ab
bates esse. assumentes sib
tirannidem scandala nutriunt
& dissens iones in congregatione
faciunt. & maxime in illis. locis
ubi ab eodem sacerdotemuel abeis
abbatib qui abbatem ordinant
abipsis etiam et prepositus or¬
dinat᷑. Quod quã sit absurdũ
facile aduertitur. quia ab ipso
initio ordinationis materia ei
datur suꝑbiendi : dum ei suꝑge¬
rit᷑ a cogitationib suis exutum̃
eum eẽ a potestate abbatis sui:
quia ab ipsis ẽ ordinatꝰ a quib
et abba. Hinc suscitantur inui¬
diȩ. rixȩ. detractiones. emulatio¬
nes. dissensiones. exordinationes.
ut dum contraria sibi inuicem¬
abba prepositusq sentiunt. &
ipsoꝵ necesse est sub hac dissensi¬
one animas periclitari. & hi
qui sub ipsis sunt dũ adulantur
partib eunt in ꝑditionem. Cuiꝰ¬
periculi malum illis respicit inca¬

Expanded text:
epius quidem contingit ut per ordinationem praepositi scandala gravia in monasteriis oriantur, dum sint aliqui maligno spiritu superbiae inflati, et aestimantes se secundos esse abbates, assumentes sibi tyrannidem scandala nutriunt, et dissensiones in congregatione faciunt, et maxime in illis locis ubi ab eodem sacerdote vel ab eis abbatibus qui abbatem ordinant, ab ipsis etiam et praepositus ordinatur. Quod quam sit absurdum facile advertitur, quia ab ipso initio ordinationis materia ei datur superbiendi, dum ei suggeritur a cogitationibus suis exutum eum esse a potestate abbatis sui, quia ab ipsis es et tu ordinatus a quibus et abbas. Hinc suscitantur invidiae, rixae, detractiones, aemulationes, dissensiones, exordinationes; et dum contraria sibi abbas praepositusque sentiunt, et ipsorum necesse est sub hanc dissensionem animas periclitari; et hi qui sub ipsis sunt, duma dulantur partibus, eunt in perditionem. Cujupericuli malum illos respicit in ca
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ alii duo psalmi dicant᷑ scđm consu¬
etudinem: id est scđa feria quintꝰ et
tricesimꝰ qͥntꝰ. Tercia feria. quadrage¬
simꝰ scđs. et quinquagesimꝰ sextus. Quar¬
ta frĩa. sexagesimꝰ tercius. & sexagesimꝰ
quartꝰ. Quinta friã. octogesimꝰ sep¬
timꝰ. & oc togesimꝰ nonꝰ. Sexta frĩa. sep¬
tuagesimꝰ quintꝰ. & nonagesimꝰ pͥmus.
Sabbato aut̃. centesimꝰ quadragesimꝰ
scđ̾s. & canticũ deuteronomii. qͦd diui¬
dat᷑ in duas głas. Nam ceteris die¬
sicut psallit ęccła romana dicatur.
Post hȩc sequant᷑ laudes. De inde lectio
una apłi memoriter recitanda. respon¬
sorium. ambrosianũ. uersus. canticũ
de euangelio: letania & completũ est.
ꝑlane agenda matutina uel uesꝑtina
non transeat aliquando nͥmultimo or
dine oratio dnĩca omnib audientib
dicat᷑ apriore. ꝓpter scandalorũ spi¬
nas quȩ oriri solent. ut conuersi ꝑ¬

Expanded text:
quem alii duo psalmi dicantur secundum consuquem alii duo psalmi dicantur secundum consuetudinem. Id est, secunda feria, quintus, et trigesimus quintus. Tertia feria quadragesimus secundus, et quinquagesimus sextus. Quarta feria, sexagesimus tertius, et sexagesimus quartus. Quinta feria, octogesimus septimus, et octogesimus nonus. Sexta feria, septuagesimus quintus, et nonagesimus primus. Sabbato autem, centesimus quadragesimus secundus, et canticum Deuteronomii, quod dividatur in duas glorias. Nam caeteris diesicut psallit Ecclesia Romana, dicatur. Post haec sequentur laudes. Deinde lectio una Apostoli memoriter recitanda. Responsorium Ambrosianum, versus, canticum de Evangelio, litania, et completum est. Plane Agenda matutina, vel vespertina non transeat aliquando, nisi in ultimo per ordinem oratio Dominica omnibus audientibus dicatur a Priore propter scandalorum spinas, quae oriri solent in monas
Abbreviated transcription (Latin):
Qualit̾ estatis tempore agat᷑ noct᷑ua lars.
omnis ut supradictũ est psalmo¬
die quantitas teneat᷑: excepto qͦd
lectiones in codice ꝓpt̾ breuitatẽ
noctiũ minime legant᷑. sed ꝓ ipsis
tribus lectionib una de ueteri
testamento memorit̃ dicat᷑. quam
breue responsorium subsequatur.
& reliqua omnia ut dictũ est im¬
pleantur. id est ut numquã minꝰ
a .xii. psalmoꝵ quantitate adui¬
gilias nocturnas dicant᷑ : excep¬
tis tercio et nonagesimo quarto
ominico die temperius agant᷑.¬
surgat᷑ adiuigilias. In quibus
uigilus teneat᷑ mensura. id ẽ
modulatis ut supra disposumꝰ sex
psalmis et uersu residentib cunctis
disposite & ꝑ ordinem insubsellus
legant᷑ incodice ut supradiximꝰ
quattuor lectiones cũ responso¬
rus suis. ubi tantũ inquarto res
id est ut sexagesimꝰ sextus sapsalmꝰ dicat᷑
sine antiphona. subtrahendo modice
sicut dnĩca: ut om̃s occurrant ad qͥnqua¬
gesimũ. qui cũ antiphona dicat᷑. Post

Expanded text:
Qualiter aestatis tempore agatur nocturna lausomnis, ut supra dictum est, psalmodiae quantitas teneatur: excepto quod lectiones in codice propter brevitatem noctium minime legantur: sed pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter legatur, quam breve responsorium subsequatur. Et reliqua omnia, ut dictum est, impleantur. Id est ut nunquam minus a duodecim psalmorum quantitate ad vigilias nocturnas dicatur, exceptis tertio et nonagesimo quarto Dominicsurgatur ad vigilias: in quibus vigiliis teneatur mensura, id est, modulatis, ut supra disposuimus, sex psalmis et versu, residentibus cunctis disposite, et per ordinem in subselliis, legantur in codice, ut supra diximus, quatuor lectiones cum responsoriis suis: ubi tantum in quarto resid est, ut sexagesimus sextus psalmus dicatur sine antiphona subtrahendo modice, sicut in Dominica, ut omnes occurrant ad quinquagesimum, qui cum antiphona dicatur. Post
Abbreviated transcription (Latin):
¶Lomni humilitate faciant ipsas
artes: si ꝑmiserit abbas. Quod si ali¬
quis exeis extollitur ꝓscientia artis
suȩ: eo qͦd uideat᷑ aliquid conferre mo¬
nasterio: hic talis erigat᷑ ab ipsa arte
& denuo ꝑ eam ñ transeat. nͥ forte:
humiliato ei iterũ abbas iubeat.
Si quid uͦ ex operib artificũ uenun¬
dandũ est. uideant ipsi ꝑ quorũ
manꝰ transigenda sunt. ne aliquã fraudẽ
presumant inferre. Memorent᷑ semꝑ
ananiȩ & saphirȩ. ne forte mortẽ quã
incorpore ꝑtulerunt hanc uel om̃s
qui aliquam fraudem de reb mo¬
nasteru fecerint inanima patiant᷑.
In ipsis autẽ precus non subripiat aua¬
riciȩ malum. sed semꝑ aliquantulũ
iulius detur. quam abaliis secularib¬

Expanded text:
omni humilitate faciant ipsas omni humilitate faciant ipsas artes, si permiserit abbas. Quod si aliquis ex eis extollitur pro scientia artis suae, eo quod videatur aliquid conferre monasterio, hic talis evellatur ab ipsa arte, et denuo per eam non transeat, nisi forte humiliato ei iterum abbas jubeat. Si quid vero ex operibus artificum venundandum est, videant ipsi per quorum manus transigenda sunt, ne aliquam fraudem praesumant inferre. Memorentur semper Ananiae et Saphirae: ne forte mortem, quam illi in corpore pertulerunt, hanc isti, vel omnes qui aliquam fraudem de rebus monasterii fecerint, in anima patiantur. In ipsis autem pretiis non subripiat avaritiae malum, sed semper aliquantulum vilius detur quam ab aliis saecularib
Abbreviated transcription (Latin):
nec totũ ꝑdat. et de reliquo emendet᷑.
Diurnis aut̃ horis qui ad opus dei¬
post uersum et gloriam primi psal¬
mi qui post uersum dicitur. non
occurrerit. lege qua supra diximꝰ
inultimostet. nec presumat sociari
choro psallentium. usq ad satisfacti¬
onem. nͥ forte abbas licentiam dede¬
rit ꝑmissione sua. ita tam̃ ut satis¬
faciat reus ex hoc. Ad mensam
aut̃ qui ante uersum ñ occurrerit.
ut simul om̃s dicant uersũ et orent
et sub uno om̃s accedant ad mensã.
qui ꝑ negligentiam suam aut in¬
tium ñ occurrerit : usq ad scđam¬
prout cuiq opus erat. Ita gͦ abbas consi¬
deret infirmitates indigentiũ. non
malam uoluntatẽ inuidentium. In om¬
nib tam̃ iudicus sius dei retributionẽ
ensa abbatis cum peregrinis et hos¬
pitib sit semper. Quoties tamen
minus sunt hospites. quos uult de fr̃ib
uocare. in ipsius sit potestate. Seni¬
ores tamen unũ aut duos semꝑ di.
De artificibus monas Te Rii.

Expanded text:
nec totum perdat, et de reliquo emendetur. nec totum perdat, et de reliquo emendetur. Diurnis autpost versum et Gloriam primi psalmi, qui post versum dicitur, non occuin ultimo stet, nec praesumat sociari choro psallentium usque ad satisfactionem: nisi forte abbas licentiam dederit permissione sua: ita tamen, ut satisfaciat reus ex hoc. Ad mensam autem qui ante versum non accurrerit ut simul omnes dicant versum et orent, et sub uno omnes accedant ad mensam qui per negligentiam suam aut vitium non occurrerit, usque sprout cuique opus erat . Ita ergo abbas consideret infirmitates indigentium, non malam voluntatem invidentium. In omnibus tamen judiciis suis Dei retributionem ensa abbatis cum hospitibus et peregrinis sit semper. Quoties tamen minus sunt hospites, quos vult de fratribus vocare in ipsius sit potestate. Seniores tamen unum aut duos semper DE ARTIFICIBUS MONASTERII. §
Abbreviated transcription (Latin):
nestissime fiat. De his qui ad opus dei
uel admensam tarde occurrunt.
auditũ fuerit signũ relictis om¬
nib quelibet fuerint in manib sũ¬
macũ festinatione currat᷑ : cũ gra¬
uitate tam̃. ut ñ scurrilitas in¬
ueniat fomitem. Ergo nichil ope¬
ridei preponat᷑. Quod siquis ad
nocturnas uigilias post głam
psalmi nonagesimi quarti quẽ ꝓpt̃
hoc omnino ꝓthraendo & morõse
uolumꝰ dici. occurrerit : non stet
in ordine suo inchoro. sed ultimꝰ
omniũ stet : aut in loco quẽ ne
gligentib seorsum constituerit
abbas: ut uideat᷑ ab ipso uel ab
omnib usq dũ completo opere dĩ
publica satisfactione poeniteat.
Ideo aut̃ eos inultimo aut seorsũ¬
M
iudicauimꝰ debere stare. ut uisi ab om¬
nib uel ꝓipsa uerecundia emendent.
Nam si foris oratorio remaneant.
erit forte: talis qui se aut collocet &¬
dormiat. aut certe sedeat sibi foris.
uel fabulis uacet. & detur occasio ma¬
ligno. Sed ingrediatur intus ut

Expanded text:
APUT LII. DE HIS QUI AD OPUS DEI, VEL AD MENSAM TARDE OCCURRUNT. auditum fuerit signum, relictis omnibus, quaelibet fuerint in manibus, summa cum festinatione curratur: cum gravitate tamen; ut non scurrilitas inveniat fomitem. Ergo nihil operi Dei praeponatur. Quod si quis in nocturnis post gloriam psalmi nonagesimi quarti quem propter hoc omnino subtrahendo, et morose volumus dici occurrerit, non stet in ordine suo in choro, sed ultimus omnium stet; aut in loco, quem talibus negligentibus seorsum constituerit abbas; ut videantur ab ipso vel ab omnibus; usque dum completo opere Dei, publica satisfactione poeniteat. Ideo autem eos in ultimo, aut seorsum judicavimus debere stare, ut nibus, vel pro ipsa verecundia sua emendentur. Nam si foris oratorio remaneant, erit forte talis qui se aut recollocet et dormiat, aut certe sedeat sibi foris, vel fabulis vocet, et detur occasio maligno: sed 576 ingrediatur intus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ouiter quis ueniens ad conuersionẽ
non ei facilis tribuat᷑ ingressus:
sunt. Ergo siueniens ꝑseuerauerit
pulsans. & illatas sibi iniurias & dif¬
ficultatem ingressus post quattuor.
aut quinq dies uisus fuerit pati¬
ent̃ portare. et ꝑsistere petitioni
suȩ. annuat᷑ ei ingressus. & sit in

Expanded text:
oviter veniens quis ad conversionem, non ei facilis tribuatur ingressus, sunt . Ergo si veniens perseveraverit pulsans, et illatas sibi injurias et difficultatem ingressus post quatuor aut quinque dies visus fuerit patienter portare et persistere petitioni suae, an
Abbreviated transcription (Latin):
sit. sed multominꝰ. aut ex toto nichil
benedicant deũ qͥ ibi habitant: et
ñ murmurent. Hoc ante omnia
ammonentes. ut absq murmura¬
A
usq ad pentechosten ad sextã
reficiant frẽs. et ad cenã caenent.
Apentecosten aut̃ tota aestate si¬
labores agrorũ non babent monachi
aut nimietas estatis non ꝑturbat:
quarta & sexta feria ieument usq
adnonam. reliquis dieb ad sextã
prandeant. Quȩ prandu sexta
si opera in agris habuerint. aut

Expanded text:
sit, sed multo minus, aut ex toto nihil; sit, sed multo minus, aut ex toto nihil; benedicant Deum qui ibi habitant, et non murmurent. Hoc ante omnia admonentes ut absque murmuraa usque ad Pentecosten ad sextam reficiant sorores, et ad seram coenent. A Pentecoste autlabores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat, quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam; reliquis diebus ad sextam prandeant. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint, aut
Abbreviated transcription (Latin):
omnib parcite. Carnium uͦ qua¬
drupedũ omnino ab omnib abstine¬
atͣ comestio. pret̃ omnino debiles
et egrotos. De mensura potus. cył¬
Inusqͥsq ꝓpriũ habet donũ exdõ.
alius sic. alius uͦ sic. Et ideo cũ
aliqua scrupulositate m̃sura inctꝰ
moꝵ contuentes inbecillitatẽ. cre¬
dimꝰ eminã uini ꝑsingulos suffice
re ꝑdiem. Quib aut̃ donat ds̃
tolerantiam abstinentie. ꝓpriam
se habituros mercedem sciant. Q đ¬
si aut loci necessitas uel labor aut
ardor estatis amplius poposcerit.
in arbitrio prioris consistat. consi¬
derans in omnib ne subrepat satie¬
tas. aut ebrietas. licet legamꝰ uinũ
omnino monachorũ ñ esse. Sed
quia nr̃is temporib id monachis
ꝑsuaderi ñ potest. saltem. uel hoc
consentiamꝰ ut ñ usq ad satietatẽ
bibamꝰ sed parcius. quia uinũ apo¬
statare facit etiam sapientes. Ubi
aut̃ necessitas loci exposcit. ut nec
suprascripta mensura inueniri pos¬

Expanded text:
omnibus parcitate. Carnium vero quaomnibus parcitate. Carnium vero quadrupedum omnino ab omnibus abstineatur comestio, praeter omnino debiles T XL. De mensura potus. Unusquisque proprium habet donum ex Deo: alius sic, alius vero sic. Et ideo cum aliqua scrupulositate a nobis mensuinfirmorum contuentes imbecillitatem, credimus eminam vini per singulos sufficere per diem. Quibus autem donat Deus tolerantiam abstinentiae, propriam se habituros mercedem sciant. Qsi aut loci necessitas, vel labor, aut ardor aestatis amplius popin arbitrio prioris consistat, considerans in omnibus, ne subrepat satietas aut ebrietas: licet legamus, vinum omnino monachorum non esse. Sed quia nostris temporibus id monachis persuaderi non potest, saltem vel hoc consentiamus, ut non usque ad satietatem bibamus, sed parcius: quia vinum apostatare facit etiam sapientes. Ubi autem loci necessitas exposcit, ut nec supra scripta mensura inveniri pos
Abbreviated transcription (Latin):
rarius iterũ intranti consignet.
ut sciat qͥd dat et qͥd recipit. Sep
hora refectionis sine murmu¬
ratione & graui labore serui¬
ant fr̃ib suis. Indiebus tam̃ sollemp¬
tes & exeuntes ebdomadaru in orato¬
rio mox matutinis finitis dm̃ca.
omniũ genib ꝓuoluant᷑. postulantes
ꝓse orari. Egrediens aut̃ de septi¬
mana dicat hunc uersum. Benedi¬
ctus es dñe ds̃ meus qui ad iuuasti
me & consolatus es me. Quo dicto
tercio. accipiet benedictionẽ egre¬
diens. Subsequat᷑ ingrediens et dicat᷑.
Ds̃ in adiutoriũ meũ intende dñe
adiuuandũ me festina. Eit hoc ide
tercio repetat᷑ ab omnib. & accepta¬
ante omnia & suꝑ omnia adhiben¬
da est : ut sicut reuera xpõ. ita eis
seruiat᷑. quia ipse dixit. Infirmus
fui & usitastis me  et quod fecistis
uni de his minimis. meifecistis. Sed
et ipsi infirmi considerent in ho¬
ri ȩtate ñ eadem seruet᷑ quantitas.
sedminor quã maiorib seruata in

Expanded text:
rarius item intranti consignet, rarius item intranti consignet, ut sciat quod dat, aut quod recipit. Septhora refectionis sine murmuratione et gravi labore serviant sororibus suis. In diebus autem solemtes et exeuntes hebdomadarii in oratorio mox matutinis finitis Dominica omnium genibus provolvantur postulantes pro se orari. Egrediens autem de septimana dicat hunc versum: Benedictus es, Domine Deus, quoniam adjuvisti me, et consolatus es me. Quo dicto tertio, accepta benedictione egrediens, subsequatur ingrediens et dicat: Deus in adjutorium meum intende; Domine, ad adjuvandum me festina. Et hoc idem tertio repetatur ab omnibante omnia et super omnia adhibenda est: ut sicut revera Christo, ita eis serviatur, quia ipse dixit: Infirmus fui, et visitastis me. Et: quod fecistis uni de his minimis, mihi fecistis . Sed et ipsi infirmi considerent in hori aetate non eadem servetur quantitas, sed minor, quam majoribus, servata in
Abbreviated transcription (Latin):
horis competentib & dent᷑ quȩ dan¬
inferramentis uel uestib seu
quibus libet rebus ꝓuideat abbas
frẽs de quorũ uita. et morib securꝰ
sit. et eis singula ut utile iudica¬
uerit. consignet cus todienda atq
recolligenda. Ex quib abbas bre
uem teneat. ut dũ sibi in ipsa ad
aut̾ sordide aut negligent̃ resmo¬
nasterii tractaueritꝰ. corripiat᷑.
S
tia ut ñ cũ tristicia hoc faciant: sed
habeant om̃s solatia scdđ̾m modũ con¬
gregationis. aut positionem loci.
Si maior congregatio fuerit. cellera¬
rius excusetur a coquina. uel si qui
ut diximꝰ in maiorib utilitatibus
occupant᷑ : ceteri sibi sub caritate
inuicem seruiant. Egressurus
de septimana. sabbato mundirias¬
faciat. Lintea cũ quĩb sibi frẽs
manꝰ aut pedes tergunt. lauent:
Pedes uͦ tam ipse qͥ egredit᷑. quã ille
qͥ intraturus est omnib lauet.
Uasa ministerii sui munda et sana
cellerario recogsignet. Qui celle¬

Expanded text:
Horis competentibus et dentur quae danHoris competentibus et dentur quae danin ferramentis vel vestibus, seu quibuslibet rebus, provideat abbatissa sorores de quarum vitae moribus secura sit, et eis singula, ut utile judicaverit, consignet custodienda atque recolvem teneat: ut dum sibi in ipsa assautem sordide aut negligenter res monasterii tractaverit, corripiatur: stia, ut non cum tristitia hoc faciant, sed habeant omnes solatia secundum modum congregationis aut positionem loci. Si major congregatio fuerit, cellerarius excusetur a coquina, vel si qui, ut diximus, majoribus utilitatibus occupantur. Caeteri sibi sub charitate invicem serviant. Egressurus de septimana, sabbato mundifaciat. Linteamina cum quibus sibi fratres manus aut pedes tergunt, lavet. Pedes vero tam ipse qui egreditur, tam ille qui intraturus est, omnibus lavent. Vasa ministerii sui munda et sana cellarario reconsignet. Qui cella
Abbreviated transcription (Latin):
quia qui bene ministrauerit. gradũ
sollicitudine curam gerat : sciens
sine dubio quia ꝓhis omnib indie
iudicu rationẽ redditurꝰ est. Omĩa
uasa monasterii. cunctamq sub¬
stantiam acsi altaris uasa sacrata
conspiciat. Nichil ducat negligeri¬
dũ. neq auaritię studeat. neq ꝓdi¬
gus sit aut stirpator substantĩe
monasterii. sed omnia mensurate
faciat & scđm uissionem abbatid.
Humilitatem ante omnia habeat.
et cui substantia non ẽ quȩ tribu¬
atͣ. sermo responsionis porrigat᷑
bonꝰ. ut scriptũ est. Sermo bonus
suꝑ datũ optimũ. Omnia quȩ
ei inunxerit abbas. ipsa habeat
subcura sua. aqͥb eũ ꝓhibuerit.
ñ presumat. Er̃ib constitutã
annonam sine aliquo tipo uel
mora offerat. ut ñ scandalitent᷑: me¬
mor diuini eloquu quid mereat᷑ qui
scandalitauerit unũ de pusillis. Si
congregatio maior fuerit. solatia
ei dent᷑. a quibus aduitus et ipse ȩquo
animo impleat officiũ sibi cõmissũ.

Expanded text:
istrat, gradum sollicitudine curam gerat, sciens sine dubio quia pro his omnibus in die judicii rationem redditura est. Omnia vasa monasterii, cunctamque substantiam, ac si altaris vasa sacrata conspiciat. Nihil ducat negligendum: neque avaritiae studeat, neque prodiga sit, vel exstirpatrix substantiae monasterii; sed omnia mensurate faciat, et secundum jussionem abbatissae. Humilitatem ante omnia habeat; et cui substantia non est quod tribuatur, sermo responsionis porrigatur bonus, uti scriptum est: Sermo bonus super datum optimum. Omnia quae ei injunxerit abbatissa, ipsa habeat sub cura sua; a quibus eam prohibuerit, non praesumat. Sororibus constitutam annonam sine aliquo typho aut mora offerat, ut non scandalizentur, memor divini eloquii quid mereatur qui scandalizaverit unum de pusillis Si congregatio major fuerit, solatia ei dentur, a quibus adjuta et ipsa aequo animo impleat officium sibi commissum.
Abbreviated transcription (Latin):
Iniuersa creatura laudans deũ a
tribus ꝑueris incamino cõmemo¬
rat᷑. & a terrenis ad cęlestia uel ace¬
lestib ad terrena ꝑuenit hymnus
habeant sensũ laudandi. sed qui a
cuncta bene cogitata. laudem

Expanded text:
Universa creatura laudans Deum, a tribus pueris in camino commemoratur; et a terrenis ad coelestia, vel a coelestibus ad terrena hymnus habeant sensum laudandi; sed quia cuncta bene cogitata laudem
Abbreviated transcription (Latin):
sine macula. & operat᷑ iusticiam.
Qui loquit᷑ ueritatẽ in corde suo.
qui ñ egit dolũ in lingua sua. qui
ñ fecit ꝓximo suo malũ. qui obpro¬
brium ñ accepit aduersus ꝓximũ
suũ. Qui malignũ diabolũ aliqua
suadentem sibi. cũ ipsa suasione sua.¬
a conspectib cordis sui respitens
de duxit adnicbilũ. & par¬
uulos cogitatus eius tenuit. & alli
de bona obseruantia sua ñ se red¬
dunt elatos. sed ipsa insebon̾a. ñ
ase posse sed ad nõ fieri existimant.
operantem in se dnm̃ magnificant
illud cũ ꝓpħa dicentes. Non nobis
dnẽ non nobis. sed nomini tuo da
głam. Sicut nec paulus apłs dep̃¬
dicatione sua sibi aliquid imputa¬
uit dicens. Erã dei sum id qđ sũ.
at᷑ in dño gloriet᷑. Unde & dñs¬

Expanded text:
sine macula, et operatur justitiam. sine macula, et operatur justitiam. Qui loquitur veritatem in corde suo, qui non egit dolum in non fecit proximo suo malum; qui opprobrium non accepit adversus proximum suum : qui malignum diabolum aliqua suadentem sibi cum ipsa suasione a conspectibus cordis sui respuens, deduxit ad nihilum, et parvulos cogitatus ejus tenuit, et allisit Dominum, de bona observantia sua non se reddunt elatos; sed ipsa in se bona a se posse, sed a Domino fieri existimantes operantem in se Dominum magnificant, illud cum propheta dicentes: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Sicut nec Paulus apostolus de praedicatione sua sibi aliquid imputavit dicens: Gratia Dei sum, id quod sum . atur, in Domino glorietur . Unde
Abbreviated transcription (Latin):
EI TPREEPTA
magistri. & inclina aurem cordis
tui. & ammonitionem pii patris
libenter excipe : et efficaciter cõ¬
ple. ut ad eum ꝑ obȩdientiȩ labo¬
rem redeas. a quo ꝑinobȩdientiȩ
desidiam recesseras. Adte gͦ nc̃
sermo meus dirigitur. qͥsqͥs abre¬
nuntians ꝓprus uoluptatibus dño
xp̃o uero regi militaturus. obȩdi¬
entiȩ sũma atq preclara arma
assumis. In primis ut qͥcqͥd agen¬
dũ inchoas bonũ : abeo ꝑfici instan¬
tissima oratione de poscas. ut qͥ
nr̃is ꝑgamus itinera eiꝰ. ut merea¬
mur eũ qui nos uocauit in regno
suo uidere. Incuiꝰ regni taberna¬
culo si uolumꝰ habitare: nisi illuc
bonis actibus currat᷑. minime ꝑue¬
nitur. Sed interrogemꝰ cũ ꝓpħa¬
dnm̃ : dicentes ei. Dnẽ qͥs habita¬
bit intabernaculo tuo. aut qͥs re¬
quiescet inmonte scõ tuo Post
hanc interrogationẽ fr̃s audia¬
mus dnm̃ respondentẽ. & ostenden¬
tem nobis uiam ipsius tabernacũ¬
li. ac dicentem. Qui ingredit᷑

Expanded text:
 praecepta magistri, et inclina aurem cordis tui, et admonitionem pii Patris libenter excipe, et efficaciter comple: ut ad eum per obedientiae laborem redeas, a quo per inobedientiae desidiam recesseras. Ad te ergo nunc meus sermo dirigitur, quisquis abrenuntians propriis voluntatibus Domino Christo vero regi militaturus, obedientiae fortissima atque praeclara arma assumis. In primis, ut quidquid agendum inchoas bonum, ab eo perfici instantissima oratione deposcas: ut qui rgamus itinera ejus; ut mereamur eum, qui nos vocavit in regnum suum, videre. In cujus regni tabernaculo si volumus habitare, nisi illuc bonis actibus curratur, minime pervenitur. Sed interrogemus pheta, dicentes ei: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo ? Post hanc interrogationem, fratres, audiamus Dominum respondentem et ostendentem nobis viam ipsius tabernaculi, dicentem: Qui ingreditur
Abbreviated transcription (Latin):
ba mea hȩc & facit ea : similabo
eũ uiro sapienti. qui ȩdificauit
domũ suam supra petram. Uenert̃
flumina. flauerunt uenti. et impe¬
gerunt indomũ illam. & ñ cecidit.
quia fundata erat supra petram.
¶Hec complens dñs expectat nos
cotidie hissius scĩs monitis

Expanded text:
similabo eum viro sapienti, qui aedificavit domum suam supra petram. Venerunt flumina, flaverunt venti, et impegerunt in domum illam, et non cecidit, quia fundata est supra petram . Haec complens Dominus exspectat nos quotidie his suis sanctis monitis
Abbreviated transcription (Latin):
pater electus suũ adẽ ordinem
ad suscipiendũ. Unde apl̃ica prius eũ
censemꝰ auctoritate examinandum.
suũ ꝓpositũ. & scĩ benedicti regulã
siuelit ipse obseruare sibiq subie¬
ctos ut ulipsum faciant diligenter

Expanded text:
pater electus suum adest ordinem ad suscipiendum. Unde apostolica prius eum censemus auctoritate examinandum, suum propositum, et sancti Benedicti regulam si velit ipse observare, sibique subjectos, ut idipsum faciant, diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
uare precepta regule Qui pre¬
positus si repertꝰ fuerit uitiosus
aut elatione deceptꝰ suꝑbiȩ. aut
contemptor scẽ regule fuerit cõp¬
batus. ad moneat᷑ uerbis usq quat᷑
Siñ emendauerit: adhibeatur¬
ei correptio discipline regularis.
Quod sĩ neq sic correxerit : tunc
deiciat᷑ de ordine prepositurȩ.
& alius qui dignꝰ ẽ in loco eiꝰ subro¬
get᷑. Quod si & postea incongre¬
gatione quietus & oboediens.
si fuerit . etiam demonas terio
expellatur. Cogitet tam̃ abba
se de omnib iudicus suis dõ red¬
dere rationem. ne forte zeli aut
inuidiȩ flamna urat animam

Expanded text:
are praecepta regulae. Qui praepositus, si repertus fuerit vitiosus, aut elatione deceptus superbire, aut contemptor sanctae Regulae comprobatus, admoneatur verbis usque quater: si non emendaverit, adhibeatur correptio disciplinae regularis: quod si neque sic correxerit, tunc dejiciatur de ordine praepositurae, et alius, qui dignus est, loco ejus subrogetur. Quod si et postea in congregatione quietus et obediens non fuerit, etiam de monasterio expellatur. Cogitet vero abbas se de omnibus judiciis suis Deo reddere rationem, ne forte invidiaeaut zeli flamma urat animam
Abbreviated transcription (Latin):
butionis diuinȩ sub sequuntur gauden¬
tes dicentes. Sed in his omnib suꝑa¬
mꝰ : ꝓpt̃ eũ qui dilexit nos. Et item
alio loco scriptura dicit. Probasti
nos inquit ds̃ igne nos examinasti.
sicut igne examinat argentum.
Induxisti nos inlaqueũ. posuisti tri
bulationes in dorso nr̃o. &ut osten¬
dat subpriore debere nos e̾e. sub¬
sequit᷑ dicens. Imposusti homines.
suꝑ capita nr̃a. Sed et p̃ceptũ dñĩr
maduersis & in iniurus ꝑ patienꝰ¬
tiam adimplentes. qui ꝑcussi in
maxillam prebent & aliam. aufe¬
renti tunicam dimittunt & palliũ.
angarianti mili arium uadunt
& duo. & cũ paulo apło falsos frẽs
dicentes se benedicunt.¬
UINTyc humilitatis gradus
est: si om̃s cogitationes malas
cordi suo aduenientes uel mala a se
absconse cõmissa ꝑhumilem confessio¬
nem abbati ñ celauerit suo. Hortat᷑
nos de hac re scriptura dicens. Reue¬
la dño uiã tuam. & spera ineũ. Et

Expanded text:
butionis divinae, subsequuntur gaudenbutionis divinae, subsequuntur gaudentes et dicentes: Sed haec omnia superamus propter eum qui dilexit nos , et eadem alio loco Scriptura dicit: Probasti nos, Deus, igne nos examinasti, sicut examinatur argentum; et induxisti nos in laqueum, posubulationes in dorso nostro . Et, ut ostendat sub Priore debere nos esse, subsequitur dicens: Imposuisti homines super capita nostra . Sed et praeceptum Domini in adversis et in injuriis per patientiam adimplentes, qui percussi in maxilla praebent et aliam, auferenti tunicam dimittunt et pallium, angarianti milliario vadunt et duo , et cum Paulo apostolo falsos fratres dicentes se benedicuntuintus humilitatis gradus est, si omnes cogitationes malas cordi suo advenientes, vel mala a se absconse commissa per humilem confessionem abbati non celaverit suo, hortans nos de hac re Scriptura dicens: Revela Domino viam tuam, et spera in eo ; et
Abbreviated transcription (Latin):
rextys humilitatis gradus ẽ:si
Iom̃ni uilitate uel extremitate
contentus sit monachus : et ad omĩa
iquȩ sibi inuingunt᷑. uelut operariũ
malũ se uidicet & indignũ : dicens
sibi cũ ꝓpħa. Ad nichilũ redactus
sũ et nesciui. & iumentũ factussũ
apud te. et ego semꝑ tecum.

Expanded text:
extus humilitatis gradus est, si omni utilitate vel extremitate contenta sit monacha, et ad omnia quae sibi injunguntur, velut operariam malam se judicet et indignam, dicens sibi cum Propheta: Ad nihilum redacta sum, et nescivi; ut jumentum facta sum apud te, et ego semper tecum
Abbreviated transcription (Latin):
FILTPREEPTA
smagistri. & inclina aurem cordis
tui. & ammonitionem pii patris
libenter excipe: et efficaciter cõ¬
ple: ut ad eum ꝑ obȩdientiȩ labo¬
rem redeas. a quo ꝑ inobȩdientiȩ
desidiam recesseras. Adte gͦ nc̃
sermo meus dirigitur. qͥsqͥs abre¬
nuntians ꝓprus uoluptatibus dño
xpo uero regi militaturus. obȩdi¬
entię sũma atq preclara arma
assumis. In primis ut qͥcqͥd agen¬
dũ inchoas bonũ. abeo ꝑfici instan¬
tissima oratione de poscas. ut qͣ

Expanded text:
i, praecepta magistri, et inclina aurem cordis tui, et admonitionem pii Patris libenter excipe, et efficaciter comple: ut ad eum per obedientiae laborem redeas, a quo per inobedientiae desidiam recesseras. Ad te ergo nunc meus sermo dirigitur, quisquis abrenuntians propriis voluntatibus Domino Christo vero regi militaturus, obedientiae fortissima atque praeclara arma assumis. In primis, ut quidquid agendum inchoas bonum, ab eo perfici instantissima oratione deposcas: ut qui