comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua mea tenus inhabita uit et
rexit reliquerit pietas. huma
candem non aferis et auibus dila¬
cerarisinat sedterremandari
uigilanti curra studeat. officiũ
namque xp̃ianorum est ut non so¬
lumde functorũ corpora sollici¬
te ac de uote sepeliant. quinpo¬
tius eorum spĩritibus orationibus
et elimosinis opemferant. Verũ
licet de sint parentespropinqui
et amiciquis pecialiter ista ge¬
rant promor tuis. generaliter
tamen haec proillis facere non
ces sat mater ec desia quȩ eos
speualiter genuit Vnde sicut
in libro sermonum beatus ait
augus tinus a sc̃ĩs patribus traditũ
unꝰuersa obseruat ec clesia.
ut procis quiincor poris et sangi¬
nis xp̃icummunione de functi sunt
cum adipsum sacrificium locosuo
tenus ita que audiendisunt illi
quidicunt qud nullȩ aliȩ aelemo¬
sinae opitu laripos sint defunc¬
tis nisi solũ modo que sacer dotib¬

Expanded text:
quam eatenus inhabitavit et quam eatenus inhabitavit et rexit, reliquerit, pietas humana eamdem non a feris et avibus dilacerari sinat, sed terrae mandare vigilanti cura studeat. Officium namque Christianorum est, ut non solum defunctorum corpora sollicite ac devote sepeliant, quin potius eorum spiritibus, orationibus et eleemosynis opem ferant. Verum licet desint parentes, propinqui et amici, qui specialiter ista gerant pro mortuis, generaliter tamen haec pro illis facere non cessat mater Ecclesia, quae eos spiritaliter genuit; unde sicut in libro sermonum beatus ait Augustinus: A sanctis Patribus traditum universa observat Ecclesia, ut pro eis qui in corporis et sanguinis Christi communione defuncti sunt, cum ad ipsum sacrificium loco suo tenus itaque audiendi sunt illi, qui dicunt quod nullae aliae eleemosynae opitulari possint defunctis, nisi solummodo quae sacerdotib
Abbreviated transcription (Latin):
ob eorumpeccata intulerunt quantum
as srrus obfuerit reieuentus probauit
Desinant er gohomines impiare ossa
mortuorum et sinanea in urnis suis
diemre surrectinis expectare. ex¬
hibeant potius pietatis opuser gamor¬
tuos sepeliendos de quare italac¬
tantius in librode opificiodi. Nonergo
in quitpatiemur figuramet figmen¬
tumdi ferus a cuo lucribus in predam
iacere sedreddamus idcerrae un¬
deor sumest . et quamuis in homine
ignotoneces sarior ummunus imple¬
uimus in quorum locoquia dester
suc cedet humanitas. et ubicumque
homo de siderabitur ibi exigioffi¬
cium nostrum putauimus. In quo au¬
tem magis iustitiaeratio consistit
quameo ut quod praestamus nos¬
tris per af fectum. praeste mus
alienis per humanitatem . que
est certior multoiustior que
comiam non homini prestatur
quini hilsentit sed dõ solicuica¬
ris simum sacrificium est opus
iustum. Oportet nem pe ut cũ
celestis origomateriancarnis

Expanded text:
ob eorum peccata intulerunt, quantum ob eorum peccata intulerunt, quantum Assyriis obfuerit, rei eventus probavit. Desinant ergo homines impiare ossa mortuorum, et sinant ea in urnis suis diem resurrectionis exspectare: exhibeantque potius pietatis opus erga mortuos sepeliendos. De qua re ita Lactantius in libro de Opificio Dei scribit: « Non ergo, inquit, patiamur figuram et figmentum Dei feris ac volucribus in praedam jacere, sed reddamus id terrae unde ortum est. Et quamvis in homine ignoto necessariorum munus implevimus; in quorum locum, quia desunt, succedat humanitas, et ubicunque homo desiderabitur, ibi exigi officium nostrum putabimus. In quo autem magis justitiae ratio consistit, quam in eo, ut quod praestamus nostris per affectum, praestemus alienis per humanitatem, quae est certior multo justiorque; cum jam non homini praestamus qui nihil sentit, sed Deo soli, cui charissimum sacrificium est, opus justum. » Oportet nempe ut cum coelestis origo materiam carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
Namq non nulli quippt̃ domos sibi pulchnes
Aedificandas sepulchra mortuorũ effode¬
re nontrepidant ossaq & cineres eorũ ad
sõlemproiunt et haec consuetudo intan¬
tum quibus dam inrepsit ut sẽ in hoc fac¬
topeccare non intellegant. dicentes
nihil illis obbes ie quorumos sã impiant
cumutiquesi illisnon obsit. plur imum
si bitamen noceat. Ni hilenim nocuit
martiribus cũ eorumcor pora besti
is auibusque dilanianda proiecta
fuer illis autẽ qui proiecerunt plu¬
rimũ obsuis se dubium nonest. inhu¬
manum nemphe est mor tuorum
corpora effodere& adsolam pro¬
icere et huma num piumque ae ter¬
raemendare . Quicumq igitur sẽ.¬
pulcrha mortuorum absque in¬
uita bilineces sitate pietatis que
honore uiolant et ef fodiunt. meri¬
to as siris conparantur qui iuxa
olimpremis sam dñi comminacionẽ
proiecerunt os saregum et pro¬
phetarum et eorum quia bita¬
uerunt in hieruiãlem dese pulcrhis
suis et adsõlem proiecerunt. Que
impiȩtas interceteraque populodi¬

Expanded text:
namque nonnulli qui propter domos sibi pulchras aedificandas, sepulcra mortuorum effodere non trepidant, ossaque et cineres eorum ad solem projiciunt: et haec consuetudo in tantum quibusdam irrepsit, ut se in hoc facto peccare non intelligant, dicentes nihil obesse illis, quorum ossa impiant; cum utique si illis non obsit, plurimum sibi tamen noceat. Nihil enim nocuit martyribus cum eorum corpora bestiis et avibus dilanianda projecta fuerunt; illis qui projecerunt plurimum obfuisse dubium non est. Inhumanum nempe est mortuorum corpora effodere, et ad solem projicere, et humanum piumque ea terrae mandare. Quicunque igitur sepulcra mortuorum absque inevitabili necessitate pietatisque honore violant et effodiunt, merito Assyriis comparantur, qui juxta olim praemissam Domini comminationem, projecerunt ossa regum, et prophetarum, et eorum qui habitaverunt in Hierusalem, de sepulcris suis, et ad solem projecerunt. Quae impietas inter caetera quae popul
Abbreviated transcription (Latin):
ue malum. Patet profectoq
ne momortalium intransitor¬
is et cito preter labentibus
rebus amorem intentionis suo
sed potius incȩles tibus totism
liter rationes ualeat de du¬
cere. ut non de malis damp¬
nari sed magis de bonis merq¬
atur remunerari. Abilli
autem quibus ẽ. carceris¬
temundus et non proptria
sed propere grinatione habe¬
tur. Quibus etiam ipsum in¬
uerctae dioẽ. Quorum sei¬
licet conuersatio incelisesi
de quibus erat ille quiqͥo

Expanded text:
sive malum, patet profecto quod sive malum, patet profecto quod nemo mortalium in transitoriis et cito perlabentibus rebus amorem intentionis suae, sed potius in coelestibus, totis liter rationes valeat deducere, ut non de malis damnari, sed magis de bonis mereatur remunerari. Ab illis autem quibus carcer iste mundus, et non pro patria, sed pro peregrinatione habeatur, quibus autem ipsum vivere taedio est; quorum scilicet conversatio in coelis est; de q
Abbreviated transcription (Latin):
surgemus sed non omnes inmu¬
bitum ir Resurgent qude
omnes et iusti et iniusti it ciius¬
tiutii mutetur id est decor¬
ruptione et incor ruptionem in¬
iustiautei de corruptione ad
perputuũ et in ef fabilem corrup¬
tionem. De quibus perpro phetã
dicitor. Vermiseorum non mo¬
rietur ecignis eorum nonextin¬
guetur. Proinde omnibus sa¬
tagendũ est ut resur recciono¬
bis ad gloriam non adob probriũ
ad incorrectionemnon adcor
Efere constituentia securaes¬
sẽ potest proceser tim cum non
solum de opere uerum etiam
dectioso sermone ibi dõratio¬
nes sint reddende. A nobisau¬
tem quibus delectatur mundus
et concupiscentia eius qui insta¬
dio istius mundicurrentes et in
agone certentes de percipien¬
onis adhuc incertiexistimus.
Quietiam in multis offendim̃
et cotidianis peccatorum re¬
mis sionibus in digemus merito
ea demtremenda dicstimetun
et ex pauescitur. Cume nim
iuxta a postolum omnes ante
tribunal xp̃i ad stabimus ratio¬
corpus gessimus sib bonums

Expanded text:
surgemus, sed non omnes immutabimur . Resurgent quidem omnes et justi et injusti, sed justi ut immutentur, id est, de corruptione ad incorruptionem; injusti autem de corruptione ad perpetuam et ineffabilem corruptionem. De quibus per prophetam dicitur: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur . Proinde omnibus satagendum est ut resurrectio nobis ad gloriam, non ad opprobrium; ad incorruptionem, non ad corfere conscientia secura esse potest, praesertim cum non solum de opere, verum etiam de otioso sermone ibi Deo rationes sint reddendae. A nobis autem quibusdelectatur mundus, et concupiscentia ejus, qui in stadio illius currentes et in agone certantes, de percipienatis adhuc incerti insistimus, qui etiam in multis offendimus, et quotidianis peccatorum remissionibus indigemus, merito eadem dies tremenda timetur et expavescitur. Cum enim juxta Apostolum, Omnes ante tribunal Christi astabimus reddicorpus gessimus, sive bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
nium secrꝗtare ueu arie ome
lum actus iacuerba sede
sȩ cogitationes ostendi. Quͥf
ciemus subtanti iudicis man¬
tate ÷ quid excusationis oste¬
dere poterimus ÷ qui¬

Expanded text:
nium secreta revelari, et non solum actus et verba sed etiam ipsae cogitationes ostendi, quid faciemus sub tanti judicis majestate? quid excusationis obtendere poterimus? qu
Abbreviated transcription (Latin):
Nem carnis non credentibus õc¬
currit in formitas. Sed que madio¬
dum sĩstatua cuius libet solubilis
me tallia utigne liquesceret aut
conteretur inpulue re maut con
funderetur in mas sam. et eam
uellec stifexrursus ex illius ma¬
teriȩ quantitatereparare nihil
inter es sec adeuis integritatem
quae particulam materiae cuique
membrostat ueredderctur.
Tum ta mentotum ex quo constitu¬
ta fucrat . restitutare sumeret
ita ds̃ mirab liter at que in ef¬
fabiliber astifex de toco quod
caronostracons tueret eammira¬
biliet ineffabili celeritate
restituet. Nec aliquit attine¬
bit adeius redinte grationem.
utrum capilli adcapillos redeant
et ungues anquic quide orum
perierat mutetur in carnem.
et partes alias corporis reuo¬
cetur. corante artificis pro¬
uidentia. Ne quid inde cens fi¬
at ne cillud est conseques uti¬
deo diuersa statur a sit re uuos

Expanded text:
nem carnis non credentibus, occurrit informositas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contefunderetur in massam, et eam velit artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cuicunque membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat restituta resumeret. Ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex de toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit ad ejus rei integritatem utrum capilli ad capillos redeant, aut ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carnem et in partes alias corporis revocetur, curante artificis providentia ne quid indecens fiat. Nec illud est consequens ut ideo diversa statura sit revivis
Abbreviated transcription (Latin):
opus misericor diȩ exercendũ
est. Quodñ illis hecmanitas ad
anime reme diũ nanciscendũ. non
proficit nobis utique proficit. et
si facientibus proficit non facien¬
obus officit Igitursi pium est
mortuos sepelire impium et in hu¬
manum est non sepelire. Sunt¬

Expanded text:
opus misericordiae exercendum opus misericordiae exercendum est. Quod si illis haec humanitas ad animae remedium nanciscendum non proficit, nobis utique proficit; et si facientibus proficit, nec facientibus officit. Igitur si pium est mortuos sepelire, impium et inhumanum est non sepelire. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Quos autem dor mientes apeł¬
lat euigila turos tandem de¬
monstras Item augustinus ine¬
odemlibro contristamur in¬
quit nos in nostrorũ mortibus
necestiate amitendi sed cum sp̃e
recipiendi inde angemur
hinc consõlamur. Inde infir¬
mitas afficit hinc fi defreficit
Inde dolethumanacondicio hinc sanat
diuina promisso. proinde pompa
funeris agmina ex sẽquiarum sump¬
tuo sadiligentia sepulturȩ monumen¬
torũ opulenta constructio uiuorũ
sunt qualia cumque sõlacia non ad¬
iutoriamor tuorum. Orationibus
uero scãe ecdesiȩ et sacrificio salu¬
tarietelemosinis que proeorũ spiri¬
tibus erogantur. Non est dubitan¬
dũ mortuos adiuuari sed talibus qui
ita uixerunt ante mortem ut pos¬
sint eis haec utilia esse post mor¬
tem. Noner gomortuis noua merita
conparantur cumproeis boniali¬
quit agitur sedeorũ precedenti¬
bus meritis consequentia istred¬
duntur. Patet namque quia in hu¬
mandis corporibus humanis.

Expanded text:
Quos autem dormientes appelQuos autem dormientes appellat, et vigilaturos tandem demonstrat. Item Augustinus in eodem libro : « Contristamur, inquit, nos in nostrorum mortibus necessitate amittendi, sed cum spe recipiendi. Inde angimur, hinc consolamur. Inde infirmitas afficit, hinc fides reficit. Inde dolet humana conditio, hinc sanat divina promissio. Proinde pompa funeris, agmina exsequiarum, sumptuosa diligentia sepulturae, monumentorum opulenta constructio, vivorum sunt qualiacunque solatia, non adjutoria mortuorum. Orationibus vero sanctae Ecclesiae, et sacrificio salutari, et eleemosynis, quae pro eorum spiritibus erogantur non est dubitandum mortuos adjuvari: sed talibus qui ita vixerunt ante mortem, ut possint eis haec utilia esse post mortem. Non ergo mortuis nova merita comparantur, cum pro eis boni aliquid agitur, sed eorum praecedentibus meritis consequentia ista redduntur. » Patet namque quia in humandis corporibus humanis
Abbreviated transcription (Latin):
bet xp̃iana pietas spere sureccio¬
nis erecta in sepelien dismortuis
cura que pro animabus eorum
gerenda de uotis simã adhibere
misericordiae digentiã unde at
beatus augustinus in libro sermo¬
num. Sit prouiribuscura sẽpeli¬
endiet sẽ pulcra construendiqui
acthacc inscripturis sc̃is in terbo¬
na opera de putata sunt. Nec so¬
lũ incorporibus patriarcharũ
Aliorumque scorũ et humanis cada¬
ueribus quorũque iacentiũ uerũ
etiaminipsius dnicor pore prȩdi¬
catiatque laudati sunt qui ista
fecerunt. Impleant hec homines
erga suos officia posttremi mu¬
neris et sui humanilenimenta
maetoris. Contristamur itaque
amis sone carorum nostror ũ
eterigimur sp̃e future in mor¬
talitatis donoque resurrecuo¬
nis hilarescimus et consolamur
Admonet quippe nos a postolus
ut dedormientibus hoc est
mor tuis non contristemur
sicut ceteriquis p̃em nona bent
Spemscilicetre sur rectionis
et incorruptionis aeternae

Expanded text:
bet Christiana pietas spe resurrectiobet Christiana pietas spe resurrectionis erecta in sepeliendis mortuis, curaque pro animabus eorum gerenda, devotissimam habere misericordiae diligentiam. Unde ait beatus Augustinus in libro sermonum: « Sit pro viribus cura sepeliendi, et sepulcra construendi, quia et haec in Scripturis sanctis inter bona opera deputata sunt. Nec solum in corporibus patriarcharum, aliorumque sanctorum et humanis cadaveribus quorumque jacentium, verum etiam in ipsius Domini corpore praedicati atque laudati sunt qui ista fecerunt. Impleant haec homines erga suos officia postremi muneris, et sui humani lamenta moeroris. » Contristamur itaque amissione carorum nostrorum, et erigimur spe futurae immortalitatis, donoque resurrectionis hilarescimus et consolamur. Admonet quippe nos Apostolus, ut de dormientibus, hoc est mortuis, non contristemur, sicut caeteri qui spem non habent . Spem scilicet resurrectionis et incorruptionis aeternae.
Abbreviated transcription (Latin):
sepeliendis deuotã humanitatẽ
prȩbuerunt. Que cumuta sint mul¬
ti hodie sunt xp̃ianorũ qui huius mu¬
neris sola ciũ pauperũ funeribus
subtrahunt et solũ modo diuitũ po¬
tentũ suorũ que carorũ idspecta¬
biliter at que ambitiose cumom¬
nis ambitio ut beatus ait hieroni¬
mus in morte cessare debeat inpen¬
dunt ut enim diues et pauper aeque
Abomnibus fp̃i anis sunt uisitandi
It anihil hominꝰ ab omnib sunt sepelien¬
di. Qũo quicumque ex mas sã peccati
ade nascuntur neces se est moriantur
hoc nempe debitum itaest in euitabi¬
leat que ineluctabile ut nullus fibio¬
rum adã ab eo inmunis eẽ possit xp̃i
enimsanguis aperpetua. Nona cõ¬
muninos morte libera. In ada ergo
iuxta a postolũ omne smori mur
sed in xp̃o uiuificamur In adã igitur
ruimus sed inxp̃oresur reximus
ergomelius postrunamcreuimus
Sed quia terra sumus et interrã
redigendi resurrectionis que
tempore in meliusreparandi de¬

Expanded text:
sepeliendis devotam humanitatem sepeliendis devotam humanitatem praebuerunt. Quae cum ita sint, multi hodie sunt Christianorum, qui hujus muneris solatium pauperum funeribus subtrahunt, et solummodo divitum, potentum, suorumque carorum, id spectabiliter atque ambitiose, cum omnis ambitio, ut beatus ait Hieronymus, in morte cessare debeat, impendunt. Ut enim dives et pauper aeque ab omnibus Christianis sunt visitandi, ita nihilominus ab omnibus sunt sepeliendi; quoniam quicunque ex massa peccati Adae nascuntur, necesse est moriantur. Hoc nempe debitum ita est inevitabile atque ineluctabile, ut nullus filiorum Adam ab eo immunis esse possit; Christi enim sanguis a perpetua, non a communi nos morte liberat. In Adam juxta Apostolum omnes morimur; sed in Christo vivificamur. In Adam igitur ruimus, sed in Christo resurreximus. Ergo melius post ruinam crevimus. Sed quia terra sumus, et in terram redigendi, resurrectionisque tempore in melius reparandi, de
Abbreviated transcription (Latin):
at. Et post pauca. cum quẽ abis¬
set reuersus nuntiauit unum
exfilus is rł iugulatũ iacere
inplatea. Statimque exiliens de
accubitus suore linquens pran¬
diũ ieiunus ꝑuenit adcorpus.
et tolens illud portauit indomũ
suã occulte. ut dũsoloccubuis set
caute se pac liret euet post quedã¬
angelus ad tobiam quando in quit ora¬
bascumla crimis et sepeliebas mor¬
tuos et dere linquebas prandiũtuũ
et mortuos abscondebas per diemin
domotua et nocte sẽ pelieba seosego
obtuli orationemtuam dño. habes
etiã et alia mult& exempla in eodem
testa mentodehis quicir ca sẽ pulturã
regũ et prophetarũ etceterorũ sc̃o
uirorum liberalis simi ac deuotis simi
extiter̃. In nouo aut eitestam̃tonon
solũ iosẽph quicor pͥus xp̃i muoluit ins¬
indone et in monumento suo nouosẽpe¬
liuit uerũ etiã aliu innu merabiles
sunt scĩ uiritibi in exemplum qui non
solum in scorũ martirũ sedetiam
in aliorũ quorũ libet cadaueribus

Expanded text:
at . Et post pauca: Cumque abiisset, reversus nuntiavit unum ex filiis Israel jugulatum jacere in platea, statimque exsiliens de accubitu suo, relinquens prandium jejunus pervenit ad corpus, et tollens illud, portavit in domum suam occulte, ut dum sol occubuisset, caute sepeliret eum . Et post quaedaangelus ad Tobiam: Quando, inquit, orabas cum lacrymis, et sepeliebas mortuos, et derelinquebas prandium tuum, et mortuos abscondebas per diem in domo tua, et nocte sepeliebas eos, ego obtuli orationem tuam Domino . Habes etiam et alia multa exempla in eodem Testamento de his qui circa sepulturam regum, et prophetarum, et caeterorum sanctorum virorum liberalissimi ac devotissimi exstiterunt. In Novo autem Testamento, non solum Joseph, qui corpus Christi involvit in sindone, et in monumento suo novo sepelivit, verum etiam alii innumerabiles sunt sancti viri tibi in exemplum, qui non solum in sanctorum martyrum, sed etiam in aliorum quorumlibet cadaveribus
Abbreviated transcription (Latin):
beel tebub dm̃ acharonꝑnuntios
consuluit merito a dñoper elia
prophetam audiuit. De lectulo
super que ascendisti non descendes
sedmorte morieris. Saulquoque
rex propter propter in obedien¬
tiam derelictus adño. Quia di¬
uinari sibi aphitonissã postulauit
Idcirco audire promeruit. Da¬
philistinorũ craseñ in quit tuet
filitui mecũ eritis. Quoduero hu

Expanded text:
Beelzebub deum Acheron per nuntios Beelzebub deum Acheron per nuntios consuluit, merito a Domino per Eliam prophetam audivit: De lectulo super quem ascendisti, non descendes, sed morte morieris . Saul quoque rex propter inobedientiam derelictus a Domino, quia divinari sibi a pythonissa postulavit, idcirco audire promeruit: DaPhilisthinorum. Cras enim, inquit, tu et filii tui mecum eritis . Quod ver
Abbreviated transcription (Latin):
ferioris ordinis homines quiinfirmia¬
tementis prepediente infir mos
uisitare refugiunt uerentesne
aliquod conta gium exipsa uisi¬
tatione trahant quasi mors
non pos sit eos inuenire nisi inin¬
firmorũ uisitatione et ipsĩ mor¬
tem pos sint subter fugere quã
nullatenus ullus mortalium
potestuitare unde ait quidã.
Quis non ec cimidis ac griconta¬
giauitat: uicinum metuensne
trabat inde malum. Sunt item
plerique quidũ infirmantur
aut ipsi aut eorũ parenteseiꝓ
pinqui nonsibi pres biteros ecle¬
siae inducise que sc̃ĩ ficato oleo
secondũtraditionem a postoli¬
cã et sc̃ę ecdesiae mor emꝑ
ungui sedmagis huinos et di¬
uina trices immo m illis diabo¬
lũ consuslere expetunt sibi¬
que diuinari quo casũ morbum
infirmitatis incurrerint
et utrũ eandem infir mita¬
ceme uadere possint necne.
Quod qui faciunt exemplũ ochoziae.
profaniregis imitantur qui proeo
qutid dm̃ israel dere linquidet

Expanded text:
ferioris ordinis homines, qui infirmitaferioris ordinis homines, qui infirmitate mentis praepediente infirmos visitare refugiunt, verentes ne aliquid contagium ex ipsa visitatione trahant, quasi mors non possit eos invenire, nisi in infirmorum visitatione, et ipsi mortem possint subterfugere, quam nullatenus ullus mortalium potest vitare. Unde ait quidam: Quis non e timidis aegri contagia vitat, Vicinum metuens ne trahat inde malum? Sunt item plerique qui dum infirmantur aut ipsi, aut eorum parentes et propinqui, non sibi presbyteros Ecclesiae induci, seque sanctificato oleo secundum traditionem apostolicam, et sanctae Ecclesiae morem perungi; sed magis divinos et divinatrices, imo in illis diabolum consulere expetunt, sibique divinari quo casu morbum infirmitatis incurrerint, et utrum eamdem infirmitatem evadere possint, necne. Quod qui faciunt, exemplum Ochoziae profani regis imitantur, qui pro eo quod Deum Israel dereliquit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ostenderet quia que al ta
sunt hominum sc̃is despitien¬
das. Et que despectas hominũ. despici
filius dĩ. ad seruum centurionis ire
paratus fuit Incre pata est er go
suꝑbia nostra quenescre pensare
homines propter homines.
Sola ut diximus que cir cũ stant
hominibus pensat. Natur am non
aspicit honorem dĩ in hominibus
non agnoscit. Ecce ire non uult
filius di adfiliũ reguliec tamen
uenire paratusest ad salutemser¬
ui. Certe sinos cuius piã seruus
rogaret ut ad cumire debere¬
mus protinus nobis nostra supbia
incogitatione tacitaresponde¬
retdicens. Noneas qui atemet¬
ipsum degeneras. Honor tu¬
us despicitur. locus uilescit . Ecce
decȩlouenit qui seruo occurere
in terra non despicit. et tam̃
humiliaruntera contempnimus
quideterra sumus: Quid uero
apud dm̃ uibius quid esse des¬
pectius potest quã seruare
honorema pud homines et int̃¬
nitestis oculos non timere
sunt &iam pleriq & sublimioris & in¬

Expanded text:
ostenderet quia quae alta ostenderet quia quae alta sunt hominum sanctis despicienda sunt, et quae despecta sunt hominum Deo despecta filius Dei, ad servum centurionis ire paratus fuit. Increpata est ergo superbia nostra, quae nescit pensare homines propter homines, sola, ut diximus, quae circumstant hominibus, pensat, naturam non aspicit, honorem Dei in hominibus non agnoscit. Ecce ire non vult Filius Dei ad filium reguli, et tamen venire paratus est ad salutem servi. Certe si nos cujuspiam servus rogaret ut ad eum ire deberemus, protinus nobis nostra superbia in cogitatione tacita responderet dicens: Non eas, quia temetipsum degeneras, honor tuus despicitur, locus vilescit. Ecce de coelo venit, qui servo occurrere in terra non despicit; et tamen humiliari in terra contemnimus, qui de terra sumus. Quid vero apud Deum vilius, quid esse despectius potest, quam servare honorem apud homines, et interni testis oculos non timere? » Sunt etiam plerique et sublimioris et in
Abbreviated transcription (Latin):
infirmus cũ uisitatur ut in fla¬
gellis dĩ ne quaquã murmure
sed potius propter peccata sua
se Flagellari recognoscat cx¬
a torique suo gratiasreferat
est admonendus. ueruẽtiam
his quibus indiget adminicula¬
dus ut aut̃ superbia eorum c̃¬
funderetur qui fastu poten¬
tiȩ et diuitiis tume facti pote¬
tes solũ modo et diuites uisita
et ad paures ire despiciunt id¬
circodñs adfilium reguli ire
noluit et adseruum centurio¬
nis sẽiturum promisit. Sicut
beatus papa gregarius in home lia
eius dem euange li. Quidest in¬
quit qđ cũ regulus rogat ut
ad eius filiũ ueniat et tam̃ire
corporaliter recusat adser¬
uum uerocenturionis non inuita¬
tur et tam̃ secor poraliter ire
pollictur Reguli filio ꝑcor
poralem presentiã non dignat᷑
adee centurionis seruo: Quid¬
ditur qui in hominibus non natu¬
ram qua adimaginem dĩ fac¬
tisumus sedhonores et diuiti¬
as ueneramur: cũque pen¬
samus que circa eos sunt pro¬

Expanded text:
infirmus cum visitatur, ut in flainfirmus cum visitatur, ut in flagellis Dei nequaquam murmuret, sed potius propter peccata sua se flagellari recognoscat, Creatorique suo gratias referat, est admonendus: verum etiam his quibus indiget, adminiculandus. Ut autem superbia eorum confunderetur, qui fastu potentiae et divitiis tumefacti, potentes solummodo et divites visitant, et ad pauperes ire despiciunt, idcirco Dominus ad filium reguli ire noluit, et ad servum centurionis se iturum promisit, sicut beatus papa Gregorius in homilia ejusdem Evangelii : « Quid est, inquit, quod eum regulus rogat, ut ad ejus filium veniat, et tamen ire corporaliter recusat; ad servum centurionis non invitatur, et tamen se corporaliter ire pollicporalem praesentiam non dignatur adesse, Centurionis servo ditur? quia in hominibus non naturam qua ad imaginem Dei facti sunt, sed honores et divitias veneramur; cumque pensamus quae circa eos sunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut tuba euangelica t̃ribilit̃
pronuntiat cũ sederit filius ho¬
minis iniẽ de maiecatis suae. Id¬
cir comalos adsinis tram positu¬
rus est quia inẽxoperibus miseri¬
cordie steriles fuerunt. Idcr¬
coautem bonos addextrã quia
his de ditifuer et quibus unũ
ẽ infir mos uisitare sicut ipse in
eođt pauendi examinis die dic¬
turus est. Infirmus fuietui¬
si tastisme cũ illeigitur ñ sit
ꝑsonarũ acceptor quiin firmis
uisitari se uoluit quidã quod xp̃i¬
anis non conuenit. hoc prȩceptũ
ꝑsonaliter et fauora biliter ac¬
implere uidentur. potentes
quippe et diuites cum infirman¬
tur nona pauperibus quorũ per¬
sõna adta les uisitandos Non
admictitur sed asuis similibus
uisitantur ut scilicet sibi intal¬
bus uicem rependant. Paupe¬
res uerouix a potentibus uisitas
solent. Sicut enim omnes condi¬
tione naturȩ ȩquales existi
Ita aequaliter cũ infirmant᷑
postposita ꝑ sonarũ acceptione
uisitandi sunt. Non solũ autem

Expanded text:
Sicut tuba evangelica terribiliter pronuntiat: Cum sederit filius hominis in sede majestatis suae ; idcirco malos ad sinistram positurus est, quia in sex operibus misericordiae steriles fuerunt; idcirco bonos ad dexteram, quia his dediti fuerunt; e quibus unum est, infirmos visitare, sicut ipse in eodem pavendi examinis die dicturus est: Infirmus fui, et visitastis me . Cum ille ergo non sit personarum acceptor, qui in infirmis visitari se voluit, quidam, quod Christianis non convenit, hoc praeceptum personaliter et favorabiliter adimplere videntur. Potentes quippe et divites cum infirmantur, non a pauperibus, quorum persona ad tales visitandos non admittitur, sed a suis similibus visitantur; ut scilicet sibi in talibus vicem rependant: pauperes vero vix a potentibus visitari solent. Sicut enim omnes conditione naturae aequales existunt, ita aequaliter cum infirmantur, postposita personarum acceptione, visitandi sunt. Non solum autem
Abbreviated transcription (Latin):
quod peccata omnia misericor¬
diae operib expur gentuir:
Sed si iam caueat peccare mi
sericordiam inpertit. Cete¬
ru nulla est de licti uenia quan¬
do sic precedit misericor dia
ut eam sequañ tur peccata.
Dum eni causa iactantiae pau¬
per pastitur. Etiam ipsum
misericor dice opus inpetca¬
tum conuertitur. In tantũ
misericor dicce operapecca¬
ta extingunt. Vt &iã iudex
cȩlestis infuturo iuditioue¬
niens indexterã consistenti¬
bus dicat Veni te benedicti
patris mei pos sidete paratũ
uobis regnũ a constrtutione
mundi Esuriui enĩ & de distis

Expanded text:
quod peccata omnia misericorquod peccata omnia misericordiae operibus expurgentur, sed si jam caveat peccare qui misericordiam impertit. Caeterum nulla est delicti venia, quando sic praecedit misericordia, ut eam sequantur peccata. Dum enim causa jactantiae pauper pascitur, etiam ipsum misericordiae opus in peccatum convertitur. In tantum misericordiae opera peccata exstinguunt, ut etiam judex coelestis in futuro judicio veniens in dexteram consistentibus dicat: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim et dedistis
Abbreviated transcription (Latin):
est et propinquos abicit facere miseri¬
cordiam et iudicium magis placent¬
filius sirac. filu miserereani¬
mȩ tue placens dõ. et dñsine¬
uangelio estote misericor¬
des sicut et pater uester mise¬
ricor sest. Item. Beatimise
Paulusestote inquid inuicẽ
benigni et misericordes. In¬
duite uios sicut electidt̃ uice¬
re misericordie. agusti¬
nus in librodesermone dm̃
in montae beatos inquitł.
esse dicit qui subuenitunt
miseris qm̃ ita eisre pen¬
ditur ut demiserialibe¬
rentur. et paulo post. q
sericor dibus misericordia
tãqũa uero et optimo consilio
utentibusut hoc eis ex hibea¬
tur a potentio re qđ mualidio¬
rib exhibent. ciprianusine¬
positione orationis dominicȩ
neque eñi inquit mereridĩ
misericordiã poterit. qui
misericor sipse non fueri
Neque in petrabit ad diu¬
na pietait aliqͥd in pricecibus
quiad prȩcempauperis ñ fue¬
rit humanus. hisidorus in li¬
bro sententiarũ. uerum est

Expanded text:
est, etiam propinquos abjicit. Facere miseriest, etiam propinquos abjicit. Facere misericordiam et judicium magis placentfilius Sirach: Fili, miserere animae tuae, placens Deo . Et Dominus in Evangelio: Estote ergo misericordes, sicut et Pater vester misericors est . Item: Beati misePaulus: Estote, inquit, in invicem benigni et misericordes . Induite vos sicut electi Dei, viscera misericordiae . Augustinus in libro de Sermone Domini in monte : « Beatos, inquit, esse dicit qui subveniunt miseris, quoniam ita eis rependitur, ut de miseria liberentur. » Et paulo post : « Misericordibus, misericordia tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore quod invalidioribus exhibent. » Cyprianus in Expositione orationis Dominicae: « Neque, inquit, mereri Dei misericordiam poterit, qui misericors ipse non fuerit, neque enim impetrabit a divina pietate aliquid in precibus, qui ad precem pauperis non fuerit humanus. » Isidorus in libro Sententiarum : » Verum est
Abbreviated transcription (Latin):
libet culpa se que ti
mercede purgatur quancoma¬
gis hec facile abstergit quã mer¬
ces ipsa comitatur Quodergo
mendatium omnino cauendum sit
late patet. Proinde necesse est
ut unus quis que hoc uitium cauere
studeat Quisquis autem huic manti¬
patur: hoc penitus relinquens ad pȩ¬
nitentie lamenta recurrat et de eo
inter cetera alia peccata que ad mi¬
sit dõ et sacer doti confessionẽ facere
nonne glegat
Quis quis intremendi ex animis die audi¬
tum malum cauere et seb enedictum
patris ax põ optat uocari. sex operib
misericordie in euangelio ab eodẽ xpõ
tus ẽẽ. illequippae digne his ualet insis¬
terae quia seipsoprimum aclimosenam
incipit facere. Demi seri cordia nãque
ait dñsperprophetam miseri cordia
uolo etnonsacrifitium Etiob Ab infan¬
tia inquid creuit mecum miseratio et
de utero matrismeae egressa est mecũ
Salomo miseri cordia et ueritas nonte
deserant item idem. bene facit anime
sue uirmisericors quiautem crudelis

Expanded text:
elibet culpa sequenti elibet culpa sequenti mercede purgatur, quanto magis haec facile abstergitur, quam merces ipsa comitatur! » Quod ergo mendacium omnino cavendum sit, late patet: proinde necesse est ut unusquisque hoc vitium cavere studeat: quisquis huic mancipatur, hoc penitus relinquens, ad poenitentiae lamenta recurrat, et de eo inter caetera alia peccata quae admisit, Deo et sacerdoti confessionem facere non negligatQuisquis in tremendi examinis die auditum malum exhorrescit, et se benedictum Patris a Christo optat vocari, operibus misericordiae in Evangelio ab eodem Domintus esse. Ille quippe digne his valet insistere, qui a se ipso primum eleemosynam incipit facere. De misericordia namque ait Dominus per prophetam: Misericordiam volo, et non sacrificium . Et Job: Ab infantia, inquit, crevit mecum miseratio, et de utero matris meae egressa est mecum . Salomon: Misericordia et veritas non te deserant . Item idem: Benefecit animae suae vir misericors: qui autem crudelis
Abbreviated transcription (Latin):
uera dicen tibus credaturred¬
de tenim saepe hominem
multa falsitaseam in ueri¬
tate sus pectum. Cȩpe
uera praemittit qui fas¬
sa dicturus est ut cum
primum adquisierit fi¬
demadreliqua mendaci¬
a audientes credulos fa¬
ciat. ultis uidentur
ueraesse que falsa sunt
et ideo non exdõ. sed ex
suo mendacio loquum¬
tur nonnumquam falsitas
ueriloquio adiungitur et¬
plerumque aueritate inci¬
pit quifalsa confingit. idẽ
post pauca Sum mo pe¬
re cauendum est omne men¬
dacium. Quãuis nonnũquã
sit aliquod mendacuigȩnus
cul pȩliuioris. Siquisquã
pro salute hominum menti¬
atur. Sed quia scriptum
est. Os quodmentitur¬
occidit animam et ꝑ deseos
quilocuntur mendacium
hoc quique mendatiige nus ꝑ¬
fectiuiris umo perẽ fugi¬
unt ut nec uitacuius libet
peorum fallatia de fenda¬
tur: nec sue anime noce¬
ant. Dum praestare ali¬
ene carninituntur quam¬
quam hoc ipsum peccati
ge nus facilbime credi¬
mus relasari. Nam siqua¬

Expanded text:
vera dicentibus credatur: redvera dicentibus credatur: reddit enim saepe hominem multa falsitas, etiam in veritate suspectum. Saepe vera praemittit, qui falsa dicturus est; ut cum primum acquisierit fidem, ad reliqua mendacia audientes credulos faciat. Multis videntur vera esse, quae falsa sunt; et ideo non ex Deo, sed ex suo mendacio loquuntur. Nonnunquam falsitas veriloquio adjungitur, etplerumque a veritate incipit, qui falsa confingit. » Idem post pauca: « Summopere cavendum est omne mendacium; quamvis nunquam sit aliquid mendacii genus culpae levioris, si quisquam pro salute hominum mentiatur; sed quia scriptum est: Os qui mentituroccidit animam . Et, Perdes omnes qui loquuntur mendacium : hoc quoque mendacii genus perfecti viri summopere fugiunt, ut nec vita cujuslibet per eorum fallaciam defendatur; nec suae animae noceant, dum praestare alienae carni nituntur: quanquam hoc ipsum peccati genus facillime credamus relaxari. Nam si qua
Abbreviated transcription (Latin):
betur imitandum conuerso quodu
ei prȩstitum est conuertendo.
Neque septimogenere mentien¬
dumest: Nonenim cuius quam
com moditasaut salustempora¬
lis perficiende fidei praeferen¬
daest nec siquisquam in recte
factis nostristam male moue¬
tur ut fiacetiama nimodete¬
rior longe que a pietate remo¬
tior propte rea recta facta
deserenda sunt. Cum in nobis
precipuere feredum sit quo
uocare atque inuitare debe¬
mus. quos sicut nos met ip sos
diligim: Fortis simoque ani¬
tem et ad hȩcquisidone e¬
us Nec octauo genere
men tien dum est quia
et inboniscaritas animi
pudicitia corporis et in
malis id quod ipsi facimus
eo quod fierisinim mausẽs
In his autemocto generib
tonto quisquem in: pec cat
git ad primum. Quis quis
autem es se aliquodgenus
mendacii quod peccatum
non sit putauerit de cipi¬
et se ipsumtur piter cum
honestum se decepto re
arbitratur aliorum. hisi¬
dorus inlibro sententiarũ.
Mendaces faciunt. ut uec

Expanded text:
betur imitandum conuerso, quod betur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque anitem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis et in malis id, quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his autem octo generibus tanto quisque minus peccat, git ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod pecnon sit, putaverit, decipiet seipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. » Isidorus in libro Sententiarum : « Mendaces faciunt, ut nec
Abbreviated transcription (Latin):
indoctrina pietatis.
Magnu meninsce lu sest
est p̾rimum genus de¬
testabilis mendacii.
Non est mentiendumse¬
cundogenere quia nul¬
la est facien da iniuria.
nonest mentiendumter¬
tio genere quia nulli
cum alterius in iuria con¬
sulendum est. no nest
mentiendum quartogene¬
re propter mendaciilibi¬
dine que persemet
ipsam uitiosest. n on
est mentiendum quinto
genere quia nec ipsaue¬
ritas fieri ne placendi
hominibus enuntianda
est. Quanto minusmen¬
datium quod persem¬
et ipsumquia menda ciũ
est utique tur pe est
nonest metiendum sex¬
togenere: ne que enim
recte et iam testimonu
ueritas procuius qua m
temporaliter. cõmodo
acsalute corrumpitur.
ad sempiternam uero sa¬
lutẽ nullus ducendus
est opitulante menda cio
Non enim malis conuer¬
tentium. morib. ad bonos mo¬
res conuertendus est. Quiasier¬
go illum faciendum est deb& &iã
uipse conuersus facere er¬
ga aliosatque ita non ad
honos sed malos more scon¬
uerte tur cum hocei prȩ¬

Expanded text:
in doctrina pietatis. in doctrina pietatis. Magnum enim scelus est, et primum genus detestnon est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsam uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium, quod per se ipsum, quia mendacium est, utique turpe est! non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei prae
Abbreviated transcription (Latin):
ne ra de uitentur a fortibus et fi¬
delibus et ueratibus ueris ac fe¬
minis. Nonergomontiendum
quaerentiubi sit qui sefideicuius¬
piam commiserit sed fortius res¬
pondendum. N ec prodam nec
mentiar. Fecit hoc episcopus
quondaitagastensis ec clesia e
firmus nomine firmior uolun¬
tate. Namcuma beo querere¬
tur homo ius sumperato risꝑ
apparitores abeo mis sosquem
adse confuientem diligentia
quanta poterat occultabat
Res pondit quae rentibus nec
mentiri sepos se nec hominem
prodere pas susquetam mul¬
tatormenta. corporis nondũ
enimerant imperato res
xp̃iani: per mansit in senten¬
tia. de inde adimpe ratorem¬
ductus usque ad eomi¬
rabilis apparuit ut ip¬
se hominiquem serua¬
bat indul gentiam sine
ulla difficultate in pe¬
traret. Quid hoc fieri
potest forcius atque con¬
stantius  octauum
est genus mendacii
quodet nulliobest et
ad prodest ut ab in mum¬
ditiacor porali quem¬
quam tuaetur . Nonigi¬
tur est mentien dum᷑

Expanded text:
nera deuitentur a fortibus et finera deuitentur a fortibus et fidelibus et ueracibus uiris ac feminis. Non ergo mentiendum quaerenti, ubi sit qui se fidei cuiuspiam commiserit, sed fortius respondendum: "nec prodam nec mentiar". fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec hominem prodere, passusque tam multa tormenta corporis — nondum enim erant imperatores christiani — permansit in sententia. deinde ad imperatoremductus usque adeo mirabilis apparuit, ut ipse homini, quem seruabat, indulgeulla difficultate impetraret. Quid hoc fieri potest fortius atque constantius? Octavum est genus mendacii, quod et nulli obest, et ad hoc prodest ut ab immunditia corporali quemquam tueatur. Non igitur est mentiendum
Abbreviated transcription (Latin):
obsit alicui Tertium quod
ita p roest al teriut obsit
alteri. Qua iuisnon ad
inmunditião bsit corporale
Quartum solamentien¬
di fatiendique libidine
quo duerum mendatium
est. Quiritum quod sit pla¬
cendi cupiditate de suaui
eloquio. hisomnibus pe¬
nitus euitatis atque reiec¬
tis. sequitur. sextum genul
quodet nulli obhest et pro¬
est alicui. Vel ut siquis¬
piam pecuniam alicuius
iniuste tollendam sciens
ubisit nescire semenatut
sed timum quod & nulli
ob est et pro est alicui
uelut sinolens hominẽ
ad mor te in quae situm
prodere mentiatur
Non solum ius tum adq
in nocentem sed et reum
quia xp̃iane disciplinȩ ẽ
ut ne que de cuius quã
correctione dis pere¬
turne que cuiquam
paenitendiaditus in¬
terdudatur. De quis¬
bus duobus generibus
que solent abere magnam con¬
trouersiam satistractauimus.
et qui no bis placeret ostendimus.
ut suscipiendis in commoditati¬
bus quae honeste acfortiter
tolerantur. haec quoque ge¬

Expanded text:
obsit alicui. Tertium, quod obsit alicui. Tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri quamvis non ad immunditiam obsit corporalem. Quartum, sola mentiendi faciendique libidine; quod verum mendacium est. Quintum, quod fit placendi cupiditate, de suavi eloquio. His omnibus penitus evitatis, atque rejectis, sequitur sextum genus, quod et nulli obest, et prodest alicui, velut si quispiam pecuniam alicujus injuste tollendam, sciens ubi sit, nescire se mentiatur. Septimum, quod et nulli obest, et prodest alicui, velut si nolens hominem ad mortem quaesitum prodere, mentiatur, non sinnocentem sed et reum, quia christianae disciplinae sit, ut neque de cuiusquam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. de quibus duobus generibus, quae solent habere magnam controuersiam. satis tractauimus et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque ge
Abbreviated transcription (Latin):
uero sponflebiter in pli¬
cantur et se delinquere non
suspicantur. cum scriptura
dicat. Osquod mentitur
occiditanimam. et alibi per¬
des omnes quiloquuntur
mendacium. et in legedñs
uecet non mentiemmi in¬
quit nec de cipietunusquis¬
que proximum suum et
nat linguam mendatii
abominatio est lingua
mendatii. Lube rat ani¬
mas testis fidelis profret¬
mendatium uersi pellis.
Testis fidelis non mentie¬
tur profert mendatiumtes¬
tis dolosus. Ihs filius sirach
no li uelle menti riomne
mendatium. as siduita sem̃
illi us nonbona. ⁊ ne uangelio.
Omne mendaticumadiabo¬
lo est. et apostolus. deponen¬
tes inquit mendatium loqui¬
miniueritatem unusquis¬
que cum proximo suo . item
nolite mentiri inuicem
Augustinus in libro contra
mendatium primumest ca¬
pitale mendacium longe¬
que fugiendum quod fit in
doctrinare ligionis ad quod
mendatium nulla conditio¬
ne quisquam de bet adduci
Secundum ut alique in le¬
dat in iuste. Quodtale
est ut et nulli prosit et

Expanded text:
vero sponte flebiliter implivero sponte flebiliter implicantur, et se delinquere non suspicantur, cum Scriptura dicat: Os qui mentitur, occidit animam . Et alibi: Perdes omnes qui loquuntur mendacium . Et in lege Dominus vetat: Non mentiemini, inquit, nec decipiet unusquisque proximum suum . Et nat linguam mendacii . Abominatio est lingua mendacii . Liberat animas testis fidelis: profemendacium versipellis . Testis fidelis non mentietur: profert mendacium testis dolosus . Jesus filius Sirach: Nolite mentiri omne mendacium . assiduitas enim illius non bona . In Evangelio: Omne mendacium a diabolo est. Et Apostolus: Deponentes, inquit, mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo . Item: Nolite mentiri invicem . Augustinus in libro contra mendacium : « Primum est capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis; ad quod mendacium nulla conditione quisquam debet adduci. Secundum, ut aliquem laedat injuste, quod tale est, ut et nulli prosit, et
Abbreviated transcription (Latin):
do contemnit sequenter iudici
quem mentiendo fallit postre¬
mo in nocentiquem falsotes¬
timonioledit. Testibus fal¬
sis coniunctis tardae men¬
datii falsitas repperitur.
Quodsise parati fueruntex¬
amine iudicantiscito mani¬
festantur. et ce quamab omi¬
nabile dõ que o dibile falsũ sit
testimonium breuiter collec¬
tumest. Sollicite itaque
uigilanter que studendũ
est iudicibus ut lucium cau¬
sas pacienter audiant. di li¬
genter examinaent et ius¬
to libramine de cernant. ne
ab eis uel coram eis quispiam
aut libertate aut quibus li¬
bet rebus iniuste priuetur
hiautem quinunerum accep¬
tione aut cuius libet. alte¬
rius reigratia in iustoe iudi¬
cante aut falsu i testimo¬
nium preferen doquos li¬
bet aut seruitutiaddi¬
cunt aut rebusiuste ca¬
rere faciunt: magnum
sibi damnationiscumulum
adquierunt. qm̃ non solum
praesentibus obsunt. Sed
et iam infutura meorum pos¬
strat es se uitandum cui
plerique co actae multi

Expanded text:
do contemnit; sequenter judici, do contemnit; sequenter judici, quem mentiendo fallit: postremo innocenti, quem falso testimonio laedit. Testibus falsis convictis, tarde mendacii falsitas reperitur: quod si separati fuerint, examine judicantis cito manifestatur. » Ecce quam abominabile, Deoque odibile falsum sit testimonium, breviter collectum est. Sollicite itaque vigilanterque studendum est judicibus, ut judicii causas patienter audiant, diligenterque examinent, et justo libramine decernant; ne ab eis, vel coram eis quispiam aut libertate, aut quibuslibet rebus injuste privetur. Hi autem qui munerum acceptione, aut cujuslibet alterius rei gratia, injuste judicando, et falsum testimonium proferendo, quoslibet ad servitutem addicunt, aut rebus injuste carere faciunt, magnum sibi damnationis cumulum acquirunt: quoniam non solum praesentibus obsunt, sed etiam in futuram eorum posstrat esse vitandum. Cui plerique coacte, multi
Abbreviated transcription (Latin):
et ne farium exorrent: nec ta¬
mencauent. Nam cum promu¬
neribus falsum contraquem¬
libet testimoniumdicunt.
pro feccoquia ueritatempro
lustitia ne gant. dñs pecuni¬
auendunt Ipse enimaite
go sum ueritas. Quietiam si
nullus paecumam det dm̃
argente isuendunt: quia¬
et principis saeculi imagi¬
ne midest exͤpla hostisan¬
ciqui ne glecta conditoris
adquam creatisunt imagi¬
nem sumunt. Namsicut
lohannes þaptista qui non pro
xp̃i confessione sed prodefen¬
sione ueritatis occubuit. ideo
tamen prox p̃o quia prouerita¬
te martirum suscepit. Iea
e contrario qui caricatis et
ueritatis iuras pernit.¬
xp̃mutique quiest uerit as
ec caritas prodit: masime
cum non infirmitate uel
igno rantia subripiente pec¬
cat sed insimilitudineiu¬
dequaerit oportunitatẽ
ut arbitris absentibus uen¬
tatẽ mendatio. uir tut emcri¬
mine mutet. hisidorus in libi
sententiarum. Testis falsi¬
dicus tribus est personis obaꝙ¬
us Primum dõquẽ peieran¬

Expanded text:
et nefarium exhorrent, nec taet nefarium exhorrent, nec tamen cavent; nam cum pro muneribus falsum contra quemlibet testimonium dicunt, profecto quia veritatem pro justitia negant, Deum pecunia vendunt. Ipse enim dixit: Ego sum veritas . Qunullus pecuniam det, Dominum argenteis vendunt, quia principis saeculi imaginem, id est, exempla hostis antiqui neglecta conditoris ad quam creati sunt imagine sumunt. Nam sicut Joannes Baptista, qui non pro Christi confessione, sed pro defensione veritatis occubuit, ideo tamen pro Christo, quia pro veritate martyrium suscepit, ita e contrario, qui charitatis et veritatis jura spernitum utique, qui est veritas et charitas, prodit: maxime cum non infirmitatis causa, vel ignorantia subripiente peccat, sed in similitudinem Judae quaerit opportunitatem: ut arbitris absentibus veritatem mendacio, virtutem crimine mutet. » Isidorus in libro Sententiarum : « Testis falsidicus tribus est personis obnoxius. Primum Deo, quem perjuran