comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ erit accio s mor¬
to matrimonio agẽ¬
tem reum dotis per
nouacione tecepta
accipiat. nichomins
eiaccio dotis maneb¬
¶ Si pater. filia te dote a¬
missa sit terato sati¬
sdacio filie denegari
debet accio. siue pat̾
ħrs exstiterit. siue ĩex
scribit. conpensand̾
ei intotem quod ap¬
atre datur.aocroq
eius cedit. si tm̃ ab eo
consequta sit. quan¬
tum ⁊i totis nõie d̾¬
beatur. a marito qui
patri soluit ¶ Si pa¬
tri ꝓpter contempñͣ¬
cionez rome ubi dos
petatur eẽ nõ liceat.
filie satis doti fieri o¬
portet. ita tñ ut caue¬
at ratam rem patrẽ
hiturum. Eo añt

Expanded text:
supererit actio. sed morto matrimonio agentem reum dotis per nouationem decepta accipiat, nihilo minus actio dotis ei manebit. Si pater filia absente missa sit de rato satisdatio, filiae denegari debet actio, siue patri heres exstiterit, siue in lescribit compensandum ei in dotem quod a patre datur lucroque eius cedit, si tantum ab eo consecuta sit, quantum ei dotis nomine debeatur a marito qui patri soluit. Si patri propter condemnationem Romae, ubi dos petatur, esse non liceat, filiae satis dotis fieri oportet, ita tamen, ut caueat ratam rem patrem habiturum. Eo aut
Abbreviated transcription (Latin):
etur quasi inalieno
inuenti. ¶ Siuir in
funto mulieris co¬
talis lapidicinas in¬
armoreas inuene¬
rit et funoum fruc¬
tuosiorem fecerit.
marmor ꝙycesum
n exportatum est
mariti ẽe et in pen¬
sa non ẽẽ prandaqr¬

Expanded text:
etur quasi in alieno inuenti.Si uir in fundo mulieris dotali lapidicinas marmoreas inuenerit et fundum fructuosiorem fecerit, marmor, quod caesum neque exportatum est, mariti et impensa non est ei praestand
Abbreviated transcription (Latin):
maritus ne in id qd̾
facere possit. conde¬
mpnetur. s insoli¬
dum. an hoc pactũ
ẜuandum sic. et ne¬
gat ẜuari oportere.

Expanded text:
maritus, ne in id quod facere possit condemnetur, sed in solidum, an hoc pactum servandum sit? Et negat servari oportere,
Abbreviated transcription (Latin):
bet alteriꝯ materie
fuerint. uel harene.
utiq infructu habe
et nichil retinet. si
piat. in t̾dum reti¬
nebit tm̃ maritus.
non plus erit quaz
ꝓporcione eũ retin̾e
oportet. In t̾dũ uero
agatur. ¶ Impendi
ait. quod marando
serendoq agro im¬

Expanded text:
us alterius materiae sint uel harenae, utique in fructu habebet nihpiet: interdum retinebit tantum maritus non plus erit, quam pro portione eum retinere oportet: interdum vero et agatur. Impendi ait, quod in arando serendoque agro im
Abbreviated transcription (Latin):
uerterit. et iudicio
ce tote contestato.
um et omnia insta¬
tu pristino manẽt.
piat ꝯstante matri¬
monio dotemutes
alienim soluat. aut
predia ydonea ema.
set ut libis exalio
uiro egentib aut fr¬
atrib aut parentibꝰ
consulerefur ut eos
ex hostib rediment.
quia iusta ⁊ honesta
causa ẽ non tñ uide

Expanded text:
uerterit et iudicio de dote contestato rum et omnia in statu pristino manent. piat constante matrimonio dotem, ut aes alienum soluat aut praedia idonea emat, sed ut liberis ex alio uiro egentibus aut fratribus aut parentibus consuleret uel ut eos ex hostibus redimeret, quia iusta et honesta causa est, non uide
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si fũtꝰm dote datus
sit. in quo lapis cedr̃.
lapidicinaꝵ ⁊ modũ
ad maritu ꝑtin̾e cõ¬
stat. qr pala sit eo aio
te disse mulierez fut¬

Expanded text:
 Si fundus in dotem datus sit, in quo lapis caeditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere constat, quia palam sit eo animo dedisse mulierem fu
Abbreviated transcription (Latin):
ntate solius fuie ꝓ¬
mittatur. remane¬
bit dotis accio inte¬
gra patri. s utru
ut ꝯagat solꝯ an
ut et iricta quo¬
qr filie ꝑsona expi¬
ri possit. ⁊ puto nec
eamaccione ami¬
ssan̾i quam ad imn¬
cta filie eꝑsona po¬
test hre.  uod si
la fuerit. nocebit
ei ista stipłatõ ¶uo¬
luntate antem fi¬
lie cum pat̾ agit de
tote. ntrum sic ac¬
cipimꝰ ut ꝯsenciat

Expanded text:
ntate solius filiae promittatur, remanebit dotis actio integra patri: sed utrum ut et agat solus an et ut adiuncta quoque filiae persona experiri possit? et puto nec eam actionem amissam, quam adiuncta filiae persona potest habere. quod si cta filia, nocebit ei ista stipulatio.Uoluntatem autem filiae, cum pater agit, de dote, utrum si‹c› accipimus, ut consentiat
Abbreviated transcription (Latin):
annu ucriusti in¬
rense ꝯcurrent.Ita
est̃ si mpensaꝵ min
liere factaꝵ amus
hatur cum plurim¬

Expanded text:
annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurim
Abbreviated transcription (Latin):
nui aducta ipẽsa
sieꝑertunt. ꝙ sceuo¬
la ⁊ ãmaritiet adm¬
ulieris in pensas ref¬
fert. nam si mulier
pridie uindemias
toricedeterit mox
sublatis amarito
uintem diu̾tit non
xat. mensiu fructo
restitui. s impensas
que antequam por¬
ciones fructuñ fiãt

Expanded text:
qui deducta inpensa supererunt: quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert. nam si mulier pridie uindemias doti dedit, mox sublatis a marito uindemiis diuortit, non xat mensum fructus restitui, sed et impensas, quae, antequam portion
Abbreviated transcription (Latin):
am hãt. nam ubi
uiseam merito cre¬
det set si abseis fi¬
la sit. dicendũerit.
ex ñ uoluntate eiꝯ
id fcm̃. cauendũq
ratam rem filiam
ahituram apatre.
Ubi eĩ sapit scire
eam exigimꝰ. ut¬
niteaturͦ non con

Expanded text:
am habeat: nam ubi uis eam merito credet. sed si absens filia sit, dicendum erit non ex voluntate eius id factum cavendumque ratam rem filiam habituram a patre: ubi enim sapit, scire eam exigimuvideatur non con
Abbreviated transcription (Latin):
otis causa semꝑ
et ubiq precipͥna
c̃. nam ⁊ publice ĩ¬
cer est dotes mulie¬
rib conseruari cũ
cotitas eẽ femina
ad iorolem ꝓcrean¬
dam replendamq
uberis ciuitatem
maxime sit neces

Expanded text:
otium causa semper et ubique praecipua est: nam et publice interest dotes mulieribus conservari, cum dotatas esse feminas ad subolem procreandam replendamque liberis civitatem maxime sit necess
Abbreviated transcription (Latin):
rito alii eamabimi¬
cõscipulanti ꝓmi¬
ccere. nisi ei nic̾ no¬
ceat. nam si inconi¬
modum aliquodi
marito suspectum
ht non debere eum
cogi alu quam ux¬
ori ꝓmittere / dicẽ¬
dum ẽ. si sui nris
mulier est. ꝙ si in pa¬
tris potestate ⁊tos
ao co pro fectasit.
ip̃iꝯ. et filis cos s̃
temqr pater non
nec ꝑprocuratorez
põt. Sic ergo et pro¬
mittendurꝰ sabinꝰ
ait. Ei ergo ꝓmittẽ¬

Expanded text:
ritus alii eam ab initio stipulanti promittere, nisi hoc ei nihil nocet: nam si incommodum aliquod maritus suspectum habet, non debere eum cogi alii quam uxori promittere dicendum est. Haec si sui iuris mulier est. Quod si in patris potestate esab eo profecta sit, ipsius et filiae dos est: denique pater non nec per procuratorem potest. sic ergo et promittendum Sabinus ait. ei ergo promitten
Abbreviated transcription (Latin):
rit ꝙͣuris non auas hrs ẽẽ
possit. sẽpronius. msiticio
ascendiss incapitoliu. ⁊ hoc
ip̃m inpotestate sit reposit᷑
ticii. qr tñ scriptura non est
expressa uoluntas ticii. erit
utił ea institutõ. ¶ at qͥnsi ꝗs

Expanded text:
uis non alias heres esse possit Sempronius, nisi Titius ascendisset in Capitolium, et hoc ipsum in potestate sit repositum Titii: quia tamen scriptura non est expressa uoluntas Titii, erit utilis ea institutio. atquin s
Abbreviated transcription (Latin):
um. iure semisses ambos ħ̾re
ꝯstitit. s arbitrum diuiden¬
de hroitatis supp̃ma uolũ¬
tatem factis ad iudicatis dĩ¬
bus et int̾positis ꝑꝑaccioneᷤᷤ
canciomb sequi salua falci¬
dia. scilicet ut ꝙ uice mutua
pr̃arent. coliracione. quadrã¬
tem retinendo ꝯpensetur.
¶Lncio ticio ex dnab partib
pubilio menio exquadran¬
te scriptis ħrdib. assẽ indo
specie nõ demonstrata ceto¬

Expanded text:
um. iure semisses ambos habere constitit, sed arbitrum diuidendae hereditatis supremam uoluntatem factis adiudicationibus et interpositis propter actiones cautionibus sequi salua Falcidia, scilicet ut, quod uice mutua praestarent, doli ratione quadranti retinendo compensetur. Lucio Titio ex duabus partibus, Publio Maevio ex quadrante scriptis heredibus assem in dospecie non demonstrata cet
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽ hrdem si necessitate id
fecit. nonꝙ alioquin neslet
nis ita hrdem instituerit. ti¬
ciꝯana exꝑte michi sociuo ẽ
Inuectigali salinarum. pear
parte nuchi ħis esto .q. uidã
putant. Nasse descripto id
adiectusit. ut maxime soci¬
us fuerit. ticinm non ẽẽ u̾rdẽ
S siqua pars nacua relicta
fuerit. ex ea hrdem enm ẽẽ. ꝙ
totum ineptum ⁊ uiciosu ẽ.
Qnd eĩ uetat. a sedescripto. u¬
tuiter ticium ex parte forte
quarta ex qua socius erat hr
exinstitutis qui ncualiquo

Expanded text:
non esse heredem, si necessitate id fecerit, non quod alioquin uellet uis ita heredem instituerit: 'Titius qua ex parte mihi socius est in uectigali salinarum, pro ea parte mihi heres esto', quidam putant, si asse descripto id ad‹ie›ctum sit, ut maxime socius fuerit Titius, non esse heredem, sed si qua pars uacua relicta fuerit, ex ea heredem esse. quod totum et ineptum et uitiosum est: quid enim uetat asse descripto utiliter Titium ex parte forte quarta, ex qua socius erat, heex institutis, qui non cum aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
insticutisunt. ticiꝰ adierit
hroitatem. ticio seius yrs
exstiterit. potestine attilicim
hrditatem omitere. an nece¬
ssario eiexasse ħrs ẽ. Quippe c̃¬
nemoalius nĩs ĩnstiturꝯ est
ꝗua is ip̃e qui exaliqͣ parte iã

Expanded text:
nstituti sunt, Titius adierit hereditatem, Titio Seius heres exstiterit? potestne Attii hereditatem omittere an necessario ei ex asse heres est? quippe cum alius nemo heres institutus est, quam is ipse qui ex aliqua parte iam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lib̾m substituerit. ante inci¬
piendum erit asb̾stituto. Lex
uncupari posse. hic michihr̃s
at̾na caritate diligitur. recte
cum nõie suo subꝰ. appellacioe
heres fratris instituitur.

Expanded text:
 liberum substituerit, ante incipiendum erit a substituto: lex uncupari posse 'hic mihi heresaterna caritate diligitur, recte cum nomine suo sub appellatione fratris heres instituitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquocasn poterit ex eo
hrs existere. quod adĩ. aũt en
institutõis prinet. ita res se¬
b̾t. ut quãdiu pupillo exea
substitutd̃ne nrs põt eẽ. ex
ticii restõ lib̾tatẽ hrditatem
ꝯse qui non possit. sipupil¬
lus insulam tutela ꝑuene¬
res qr sit. ac si pupillo substi¬
tuto nd fuisset. sipipillo
brs exstiterit. ꝓpius ẽ. ut tici
So quo siuelit hrs ẽẽ possit.
Neratis scdo loco scriptum ħr¬
dem foreait. quia nõ inoet᷑
creditoꝵ frandantoꝵ cansa

Expanded text:
iquo casu potuerit ex eo heres existere. quod ad uim autem eius institutionis pertinet, ita se res habet, ut, quamdiu pupillo ex ea substitutione heres potest esse, ex Titii testamento libertatem hereditatemque consequi non possit: si pupillus in suam tutelam perueneheresque sit ac si pupillo substitutus non fuisset: si pupillo heres exstitit, pro‹pi›us est, ut Titio quoque, si uelit, heres esse possNeratius secundo loco scriptum heredem fore ait, quia non videtur creditorum fraudandorum causa
Abbreviated transcription (Latin):
ura assem inter om̃s underi
intelligi relictam. cum as
magis asis residuũ accepis¬
se uideati .r. ¶ Seius meuiũ
ex partec ua ꝑlegem capere
possit ħrrem insticuit. ex re
um cape potuit. ticius adiec¬
tus aut substitutꝰ. ħrs non
m̃tõ. trñdem in altero asse ha¬
bebit meniꝰ. qñtu ticius in
primo.Lo¬

Expanded text:
um assem inter omnes uideri intellegi relictam, cum assmagis assis residuum accepisse uideatur.Seius Maeuium ex parte, quam per leges capere possit, heredem instituit, ex reum capere poterit, Titius adiectus aut substitutus heres nomentio, tantundem in altero asse habebit Maeuius quantum Titius in primo.
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s esto. senis exquadrante
hr̃s esto. ticiꝰ si incapitolu
ascenderit. exalio quadrante
b̾rs esto añꝙͣ capitoliu. ascen¬
dat. si phrdegerat. ex semis¬
se hro erit. sicapitoliũ. ascen¬
derit.⁊ ex q̃ drante hrs erit.
nec erit ei necẽe ꝓh̃rde gere¬
re. quippe um hr̃di. ¶Siita
scriptu fuerit. ticio exꝑse
tercia. meuiꝰ ex parte tercia
hrtes institutisunt. s ticiꝰ¬
escet. s ⁊si decesẜit ticius a

Expanded text:
quadrante heres esto: Titius si in Capitolium ascenderit, ex alio quadrante heres esto'. antequam Capitolium ascendat si pro herede gerat, ex semisse heres erit, si Capitolium ascenderit, et ex quadrante heres erit nec erit ei necesse pro herede gerere quippe iam heredi.Si ita scriptum fuerit: 'Titius ex parte tertia, Maeuius ex parte tertia heredes instituti sunt, sed Titiescet. sed si decesserit Titius,
Abbreviated transcription (Latin):
unctim ansepatĩscribant᷑
hoc inter ẽ ꝙ siquis ex ziunc¬
tis decessit.ẜ non ad õs. s ad re¬
liquos qui ꝯninctierant. per¬
tinet si aũt ex seꝑatis ad ꝙ̃
qui testõ eodem scripti sũt
hrces porcio eiꝰ ꝑtinet. Iõ

Expanded text:
unctim an separatim scribantur, hoc interest, quod, si quis ex coniunctis decessit, non ad omnes, sed ad reliquos qui coniuncti erant pertinet, sin autem ex separatis, ad omnes, qui testamento eodem scripti sunt heredes, portio eius pertinet. 65
Abbreviated transcription (Latin):
instruc re legato ꝯtineri
Maxime inquit. in ꝓposi¬
saspecie. ꝓdnebatur eni
quilegiuerat argentũ
⁊ raciones excepisse.nam
quieec inquit excipit ñ
põt hoc nderideceteris
reb. que meaeent sensi¬

Expanded text:
instructae legato contineri: maxime, inquit, in proposita specie: proponebatur enim, qui legaverat, argentum et rationes excepisse: nam qui haec, inquit, excepit, non potest non videri de ceteris rebus, quae in ea essent, sensi
Abbreviated transcription (Latin):
fundo legato in eẽ I dem.
ne.como ita ut instructa
ẽcumoĩ iire suolegat.a.
urbana familiam Itẽ ar¬
tifices quoꝵ oꝑe ceteris
cur. legato non ꝯtineri
uł topiarii dietarii. aquarii
comuitin deẜnientes.cõti¬
nebuntur. S ꝙ deartificibꝰ
ait. falsumẽ sieius domus
causa ꝑatisunt licet aluis
quoq predus cõmodab¬
untur. Idem.12. domo in¬
structa legatam̃sas ebore¬
as ⁊ libros non ꝯtineri.S
hoc falsumẽ. namomine
quicod incomo fuit quo
instructior ibiẽet paterf.¬

Expanded text:
fundo legato inesse. Idem respondit domo ita, ut instructa est, cum omni iure suo legata urbanam familiam, item artifices, quorum operae ceterisur, legato non contineri: vel topiarii diaetarii aquarii domui tantum deservientes continebuntur. sed quod de artificibus ait, falsum est, si eius domus causa parati sunt, licet aliis quoque praediis commodabantur. Idem respondit domo instructa legata mensas eboreas et libros non contineri: sed et hoc falsum est: nam omne, quidquid in domo fuit, quo instructior ibi esset pater
Abbreviated transcription (Latin):
feneratorẽ ꝗ duos filiosto¬
tidei filias hrdes instituer¬
at. italegasset. filus maribꝰ
comu meam instructam
uoluntatis ꝯiecturam fo¬
re ceteris ꝑatris facultatibꝰ
estimatis. Celsus scribit. ser¬
uis qui infundis mor aren¬
tur legatis. uicarios eorũ
non ꝯtineri. nisi appareat
⁊den uicarus eun sensisse.
cui uir omma que nndomo
erãt abherede filia prariuo
ana parte ⁊ deẜuis enin co¬
gi̾sse apparuerit. silicet ut
eoꝵ ẜuoꝵ eilegasse uideatur
empciones. quos ⁊ip̃os uo¬
ue una aliqua reque nomi¬
natim expressa nonerat u¬
trũminuit iegatum adici¬
ento spẽm. anuero non. qͣr.
s pociꝰ exhabindanti adiec
ctiss ortis fiuielegatis. mater
argentum munebre filieleg¬

Expanded text:
eneratorem, qui duos filios totidemque filias heredes instituerat, ita legass‹e›: 'filiis maribus domum meam instructam uoluntatis coniecturam fore ceteris patris facultatibus examinatis. Celsus scribit seruis qui in fundo morarentur legatis, uicarios eorum non contineri, nisi appareat et de uicariis eum sensisse. cui uir omnia, quae in domo erant, ab herede filia praestarlia parte et de seruis eum cogitasse apparuerit, scilicet ut eorum seruorum ei legasse uideatur emptiones, quos et ipsos uovel una aliqua re, quae nominatim expressa non erat, utrum minuit legatum adiciendo spsed potius ex abundanti adiectctis hortis filio legatis mater argentum muliebre filiae leg
Abbreviated transcription (Latin):
luntatem test atoris ex¬
audienda sunt tanquam
deduob separatisq pecu¬
lus testatore locuto.⁊ scõ
hec uicariꝯ uicarii nõ coi¬
cabitur nisihec mens fue¬

Expanded text:
luntatem testatoris exaudienda, tamquam de duobus separatisque peculiis testatore locuto: et secundum haec uicarius uicarii non communicabitur, nisi haec mens fu
Abbreviated transcription (Latin):
se tebe peculiolegatocete¬
i ret. pegasus negat: Idem
neruacumgneus domi¬
cius filiesne peculiu ꝙ
eius eẽt. legasset. et ãnu
umꝙ eisolitus erat dare
bienmio nondedisset.s
inrõnibꝰsuis retulisset
existimauit legato no
cedere. ꝙ ueruz est.quia
ꝯsonat rescripto. ¶Non
peculio iegato deducitur

Expanded text:
debere, peculio legato cederet? Pegasus negat: idem Nerua: et cum Gnaeus Domitius filiae suae peculium quod eius esset legasset, et annuum, quod ei solitus erat dare, biennio non dedisset, sed in rationibus suis rettulisset existimauit legato non cedere, quod uerum est, quia consonat rescripto. Non peculio legato deducitur
Abbreviated transcription (Latin):
alias aco piendu legatũ
peculii ait. si ip̃iẜ uoiege¬
turalias sialii. Namaip
ut puta partus ancillaꝵ
uł fectus pecoꝵ Quodã

Expanded text:
alias accipiendum legatum peculii ait, si ipsi seruo legetur, alias, si alii: nam si ut puta partus ancillarum uel fetus pecorum:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾im crediderit. Idip̃o.
iure detrahi. et corpora
singula etiam ꝓh̃ esali¬
enu deminui. pindesi
pure ubtate accipiet.
aditamhrditate ẜuo c¬
diderit. legatum peculis
minetur scõm ẜ nii sẽt¬

Expanded text:
interim crediderit, id ipso iure detrahi et corpora singula etiam per hoc aes alienum deminui. Proinde si pure libertatem accipiet aditam hereditatem seruo crediderit, legatum peculii min
Abbreviated transcription (Latin):
atu kb ẜuu hrdi uendide¬
rit. punde desmere eumꝰ m̃
peculio ẽẽ. ato siextrane
tandur etait labro depe¬
cubodececere: planesi nõ¬
dum decerat. set doneetra
apud eum fuerit. idipe¬
cutio ẽẽ placuit. ¶Item
si seruo peculiũs it legat᷑
⁊atebitore eius recuhart
hrs netitus sit petere. ue¬
riu est hoc minus ẽẽ in
lesato peculii hoc ẽ detra¬
hendu id ꝙ debitori lega¬
tramest. ¶Int̾dum et si
non sit legatum peculul
uesud legatum sit accip¬
itur.: deir in huius modi
s̃pecieqdam ẜuo suo lib̾ta¬
temsiraciones reddidis¬
set dederat. et sih̾rdibus
.c. intulisset. Ip̃r igitur.
ñr cum patres uo rescri¬
ud psit. peculiu non nisile¬
gatum ceberi. uerum in¬
qͦuit. si ꝯdicionib p̃scriptĩ
baruerit ẜuus. testatorez
uoluisse eñ retinere. pecu¬
lium int̾pretamur uide¬
licet. ex eo ꝙ de peculio eñ
iusserat .c. inferre. ¶Utr¬

Expanded text:
atuliber seruum heredi uendiderit, perinde desinere eum in peculio esse, atque si extraneotandum. et ait Labeo de peculio decedere. plane si nondum dederat, sed, donec apud eum fuerit, id in peculio esse placuit. Item si seruo peculium sit legatum et a debitore eius peculiari heres uetitus sit petere, uerum est hoc minus esse in legato peculio, hoc est detrahendum id quod debitori legatum est. Interdum etsi non sit legatum peculium, uelut legatum sic accipitur, id est in huiusmodi Specie: quidam seruo libertatem, si rationes reddidisset, dederat, et si heredibus centum intulisset. imperator igitur noster cum patre rescripsit, peculium quidem non nisi legatum deberi: 'uerum', inquit, 'si condicionibus praescriptis paruit seruus, testatorem uoluisse eum retinere peculium interpretamur': uidelicet ex eo, quod ex peculio eum iusserat centum inferre. Utr
Abbreviated transcription (Latin):
scõm uoluntate cestato¬
ris scribit. Cum eñ ip̃i
sinim peculium legatur.
ueris mle ẽcumomne
angm̃tum ad ip̃m ꝑtine¬
re uoluisse. cui patrimoĩ¬
um manumisso futurũ
sensisse appareat.Idemoi¬

Expanded text:
m uoluntate‹m› testatoris scribit: cum enim ipsi suum peculium legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoluisse, cui patrimonium manumisso futurum sensisse appareat, idem
Abbreviated transcription (Latin):
ioꝙ dns debet ẜuoauge¬
re debet set huic s ña adu̾¬
satur rescriptũ imꝑatoriᷤ
n̾ri⁊ patris eius. ꝙ ita est
cupeculiumẜuo legatur.
sedicit quid si htn uolun

Expanded text:
inus debet seruo augere debet. sed huic sententiae aduersatur rescriptum imperatoris nostri et patris eius, quod ita est: 'Cum peculium seruo legatur, se dicit'. quid tamen si haec uolun
Abbreviated transcription (Latin):
t si ancillacum suis natis
lega ta sit ⁊ mortua eał
alienata uł manumissa
nati ad legatariu ꝑtin¬
ebunt. quia duolegata
sunt seꝑata.. ¶ anis.¬
carus legatus sit ẜuus.
durat u̾carioꝵ legatu
etiam mortuo eo. aut ali¬
peculiaria ꝑsequi posse.
⁊ insuꝑ ip̃m siquid̃ debe¬
at ẜno reddere legatari
supra scriptis ꝑsonis de¬
beatur diminui singu¬
la corꝑa prata debebũt
alieno uerendĩme intile
legatum sit quiaꝙ adici¬
tur. ꝯtra naturam legati.
s puto nerum hancad¬
iecione non uiciare lega¬
tumset nichileiadicere
nec eni pot crescere uen¬
dicato peculii phanc adi¬
ectone Planesipponas le¬
gatariuz natum possessio¬
ne rerum excepcionedo¬
li aduer sus brdem uen

Expanded text:
t si ancilla cum suis natis legata sit, etiam mortua ea uel alienata uel manumissa nati ad legatarium pertinebunt, quia duo legata sunt separata. 4 Gaisuis legatus sit seruus, durat uicariorum legatum et mortuo eo aut alipeculiaria persequi posse, et insuper ipsum si quid debeat seruo, reddere legatariosupra scriptis personis debeatur, deminui singula corpora pro rata debebunt.alieno, uerendum, ne inutile legatum sit, quia quod adicitur contra naturam legati ‹s›it. sed puto uerum ‹hanc› adiectionem non uitiare legatum, sed nihil ei adicere: nec enim potest crescere uindicatio peculii per hanc adiectionem. plane si proponas legatarium nactum possessionem rerum, exceptione doli aduersus heredem uin
Abbreviated transcription (Latin):
fundiee. ¶Itẽcum instru¬
m̃tum omne legatum ef¬
figie eẽt.excepto perore pa¬
stȯres ouiliones ouiliaq¬
uoq legato ꝯtineri offlli¬
us non recte putat. Id̾
bus terrei adiecta ẽ. et in
his niridiaria posita edi¬
umnẽe. labeo ⁊ trebatiꝰ pu¬
tant. Ita iduerum puto.
guta illigatas edib. ut
ibippetuo posita sint. n¬
Molas manuiarias añt¬

Expanded text:
fundi esse. Item cum instrumentum omne legatum esset excepto pecore, pastores ouiliones, ouilia quoque legato contineri Ofilius non recte putat. 26 Iquibus terra adgesta est, et in his uiridiaria posita aedium esse Labeo Trebatius putant. ita id uerum puto, si ita illigata sint aedibus, ut ibi perpetuo posita sint. Molas manuarias
Abbreviated transcription (Latin):
undolegato.ꝑ aul.¬
ut optimus maximusq
ẽ recia aparia. ⁊ cetera ue
ex maxima parte mne¬
nacione ꝯsistit fundo le¬
gato cu mancipus et
pecorib ⁊ oĩ instr̃o rusti¬
co ⁊ urbano. peculiuz ac¬
toris ante cestatorez de¬
functi sieocem fundo fu¬
erit magis placet ad lega
exerceri solutu ẽ. Pauł.¬
anꝙ colonifuerit an tr̃n
id ꝙ testoris fuit et hoc
magis dicendum ẽ nisi
nussuzdomini fuit. ¶a.¬
undi instro legatoid pe¬
cus cedereputabat tube¬
ro ꝙy isfundus sustinere
potuisset. labeo contra qd
enĩfiet inquit sicũ mil¬
le ones fundus sustinere
potuisset duo milia oui¬
u in eo fundo fuerĩt quaᷤ
oues potissimu̇ legato
uisset pararipecoris ĩstr

Expanded text:
Fundo legato 'ut optimus maximusque est' retia apraria et cetera uenex maxima parte in uenationibus consistat. Fundo legato cum mancipiis et pecoribus et omni instrumento rustico et urbano peculium actoris ante testatorem defuncti, si ex eodem fundo fuerit, magis placet ad legatexerceri solitum sit. 24 Paquod coloni fuit an tantum id quod testatoris fuit? et hoc magis dicendum est, nisi nullum domini fuit. undi instrumento legato id pecus cedere putabat Tubero, quod is fundus sustinere potuisset: Labeo contra. quid enim fiet, inquit, si, cum mille oues fundus sustinere potuisset, duo milia ouium in eo fundo fuerint? quas oues potissimum legato uisset parari pecoris instr
Abbreviated transcription (Latin):
sum est denimis quoo
ut supraiesumẽ. ¶ Itale¬
gatumest cepticie mee so¬
rorifundi pat̾m meiseia
partedari uolo sicut ẽ et
alteram parte itaz idiem
mortis fuerit uesitum ẽ
anex uerbis suprascriptis
aggeres ⁊ preolaimrosita
pat᷑ataq ut imutentur edi¬
ficia. ¶ Iter instrm urbanũ¬

Expanded text:
est de nummis quoque, ut supra responsum. Ita legatum est: 'Septiciae sorori meae fundi paterni mei Seiani partem dari uolo sic ut est, et alteram partem ita, ut in diem mortis fuerit': quaesitum est, an ex uerbis supra scriptis aggeres et praela iam posita parataque, ut immitt‹a›ntur aedifici
Abbreviated transcription (Latin):
uit. funoñcorneliansi
titõitaut ẽ instructꝰ
ancipiis ⁊ reliquis colo¬
noꝵ dari uolo. et testa¬
trix rome litis causaex
affricaueniens. man¬
cipia quedam ex funto
supra scripto quo citiꝰ
pyemẽ oꝑam elegeret
secumad duxit. Quesi¬
tum est anea mancipi¬
a fidercomisso cedant
cumq̃damex his rusti¬
cis officiis ad tẽpus ꝑe¬
grinaciomis abdricta st̃
relictis ꝯẜ uab ⁊ filiis sĩ
missocedant. cum pieni¬
ssima testatoris erga af¬
fiuem uoluntas ibeo
quoq manirestetur a
noq: reliqua  coloroꝵ eiꝰ¬

Expanded text:
elianum Titio ita ut est instructus ancipiis et reliquis colonorum dari uolo'. haec testatrix Romae litis causa ex Africa ueniens mancipia quaedam ex fundo supra scripto, quo citius per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso cedant, cum quaedam ex his rusticis officiis ad tempus peregrinationis abducta sunt relictis conseruabus et filiis suis mmisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum ei
Abbreviated transcription (Latin):
colegato ꝯtinentur.n¬
ulle sũt ex his reb que
moueri possunt pauc¬
is exceptis fundi appel¬
iacione continentur de

Expanded text:
legato continentur, nulla autem ex his rebus quae moueri possunt paucis exceptis fundi appeltione continentur. de
Abbreviated transcription (Latin):
legaui mhec uerbasẽꝑnio
fratri meo ħampliꝯ fu̾tos
meos. itant instructis ut
cassianu no manii cum
sissalictis.⁊ filius. Quesi¬
tum est cumm silue ⁊ salicta
non infundis supra scrro
⁊ simultestator comꝑ auit
nec sine fundis⁊ l possint

Expanded text:
egauit in haec uerba: 'Sempronio fratri meo hoc amplius fundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nonianum cum suis salictis et siluis'. quaesitum est, cum siluae et salicta non in fundis supra scriptt quos simul testator comparauit nec sine his fundi coli possint
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ his que ineotezerunt
cum moriar. familiaqͦ
que mneo fundo moriat᷑
exceptis quo manumi¬
seroques itumest. cũ tes¬
tator ineo fundo aliqua¬
eo accepit. anuinu into¬
liis remanens ad libtu
excausa p̾cepcionis ꝑti¬

Expanded text:
 his, quae in eodem erunt cum moriar, familiaque, quae in eo fundo moratur, exceptis quos manumisero'. quaesitum est, cum testator in eo fundo aliquaeo acceperat, an uinum in doliis remanens ad libertum ex causa praeceptionis perti
Abbreviated transcription (Latin):
Quesitumẽ instructus
ridebeat. utrum sicut
instructo fuit mortis
patris .f. tẽporefuit. ut
que mediocṗr agnata
uł infundum ablata sũt
sbrdis sint. anuero instr¬
uctus fundus eotẽpore
hendatur. legatario pro
ba legatique sint mead̾
causacumdies legatice¬
dit. instrumto ꝯtineri.
strum̃to emistipstariti¬
bidebet scapha nauis pͥ¬
aulus ĩmo ꝯtra eniscap¬
ha nauis ñest instrm na
ius. et eni mediocritate
non genere ab eadiffer¬

Expanded text:
us instructus ri debeat, utrum sic ut instructus fuit mortis patris familiae tempore, ut quae medio tempore adgnata aut in fundum illata sunt heredis sint? an uero instructus fundus eo tempore hendatur, legatario profba legati quae sint in eadem causa, cum dies legati cedat, instrumento contineri.strumento emisti, praestari tibi debet scapha nauis. Paulus: immo contra. etenim scapha nauis non est instrumentum nauis: etenim mediocritate, non genere ab ea differ
Abbreviated transcription (Latin):
uicinis cinitatib honestissi
mũꝙ̃q ⁊ noĩa presidib pro¬
uincie mittere. non ip̃os ar¬
bitriudandi sibiuendica¬
re. ¶ Si magistratꝰ abini¬
ciocutore ytoneũ dedit et
satis non exegit non suffi¬
cit ꝙ si satis non ex egit.⁊ yto¬
neum exegit. ꝙͣuis postea
facultatib iapsi sint tutores
uel fide nissores nicħ ẽ ꝙ er¬

Expanded text:
ciuitatibus honestissimum quemque et nomina praesidibus prouinciae mittere, non ipsos arbitrium dandi sibi uindicare. Si magistratus ab initio tutorem idoneum dedit et satis non exegit, non sufficit: quod si satis exegit et idoneum exegit, quamuis postea facultatibus lapsi sint tutores uel fideiussores, nihil e
Abbreviated transcription (Latin):
pillo incubit ut doceat fide
tet. ut puꝑ illi ẜmis aut pu
aru est stipuletur auctori¬
bus. ¶Item fideinssoribo e¬
oꝵ rem saluam fore aut si

Expanded text:
pillo incumbit, ut doceat fideitet, ut pupilli servus aut ipse arum est, stipuletur a tutoribus, item fideiussoribus eorum rem salvam fore: aut, si
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ prpillis ⁊ successores.
eoꝵ subsidiaria possunt age¬
re. Si curatores fuerint in¬
inꝰ ydoneidati. dicendu
ẽ teneri magis cratꝯ o porte¬
re. set ex suggestu eoꝵ uł no¬
minib ab eũ acceptis pre¬
ses dederit. S ⁊̃ siadeos rem¬
t iserit. ut ip̃idr uł post dacio¬
nem ut exigerẽt satis dacio¬
ne: ꝑiculum ad eos ꝑtineb.
Magistratib imputatur.⁊¬
sioio tutor uł curatordatꝰ
non sit. s itatemũ tenẽtur
si moniti ñ deterint. ideo da
non ambigitur. qui mue

Expanded text:
m pupilli, sed etiam successores eorum subsidiaria agere possunt. Si curatores fuerunt minus idonei dati, dicendum est teneri magistratus oportere, si ex suggestu eorum vel nominibus ab eis acceptis praeses dederit. sed et si ad eos remiserit, ut ipsi dent vel post dationem ut exigerent satisdationem, periculum ad eos pertinebit. Magistratibus imputaturino tutor vel curator datus non sit: sed ita demum tenentur, si moniti non dederint. ideo damnon ambigitur, qui mune
Abbreviated transcription (Latin):
eos exegesse iussit: ñoubi¬
tamꝰ ceneri eos ⁊ si preses
dedit. ¶Si preses ꝓuincie
nõib ab alio acceptis. idii¬
agistratus municipales
remiserit ut se de nõibus
instruant ⁊ ꝑinde instruc¬
tus dederit tutores. anex¬
emplo eoꝵ qui p̃tore ĩstr¬
uunt tebeant magistratꝰ
aneaq̃ ab aliopreses accep

Expanded text:
bimus teneri eos, etiamsi praeses dederit. Si praeses provinciae nominibus ab alio acceptis ad magistratus municipales remiserit, ut se de nominibus instruant, et perinde instructus dederit tutores: an exemplo eorum qui praetorem instruunt debeant magistratusan ea, quae ab alio praeses accep
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. hac accione tenebitur.i¬
¶ Si preses puincie denun¬
ciare magistratu tantu
defacultatib tucoꝵ uolu¬
it ut ⁊ ip̃e daret. uideamꝰ
an ⁊ q̃tenꝯ teneatur et ex¬
stat diui. mari rescriptu.
quo uoluit eos. qui p̃sidi

Expanded text:
 hac actione tenebitur.Si praeses prouinciae denuntiare magistratus tantum de facultatibus tutorum uoluit, ut ipse daret, uideamus, an et quatenus teneantur. et extat diui Marci rescriptum, quo uoluit eos, qui praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd ad se ex hrditate eiꝰ
ꝑuenisset iorestitue¬
ret seio cummore ret᷑
querebatur. qntũ eẽt
infideicomissum mu¬
liere de functa diceba
uxorem hancquero¬
gata est qcꝗd ad se ꝑ¬
uenit. ex testõ restitu¬
ere.inea eẽ condicioe
ut id demum restitu¬
ere rogetur ꝙ deduc¬
ta dotis quantitatem
ad eamꝑuenit otem
enĩ recepisse eam ma¬
gis quam accepisse
saluo eo ꝙ ex comodo
representacionis ab
ea fideicomitti potuit.¬
re.nisi plus fuit ĩeo
qua inqͣntitate dotis
residuuz uero quod
preterea illi relictu
ẽ.cumfructib cogi¬
tur restituere. habe̾b¬
it igitur p̾cipuamdo¬
tem cum suis fructi¬
b.Id uero quodex¬
trinsecus ei relictu
est. cum fructib q
ad eam puenerint
restitueret. Id̾¬
ui ita legat.uxorii
sue ticie ampliꝯ qu¬
amdotem aureosi
tot hrs meus ticio¬
dampnas estodare
manifestum est dote
quoq legasse  ffri
obdñaciones ĩ muli¬
erem factans solucio¬
nẽs differre uł ob im¬
pensas alias quãq̃z
ipo iure cocemimiat.

Expanded text:
ditate eius peruenisset, id restitueret Seio cum moreretur: quaerebatur, quantum esset in fideicommisso muliere defuncta. dicebam uxorem hanc, quae rogata est, quidquid ad se peruenerit ex testamento, restituere, in ea esse condicione, ut id demum restituere rogetur, quod deducta dotis quantitate ad eam peruenit: dotem enim recepisse eam magis quam accepisse, saluo eo, quod ex commodo repraesentationis ab ea fideicomre, nisi plus fuit in eo quam in quantitate dotis: residuum vero, quod praeterea illi relictum est, cum fructibus cogetur restituere. habebit igitur praecipuam dotem cum suis fructibus: id vero, quod extrinsecus ei relictum est, cum fructibus, qui ad eam pervenerint, restituet. Iui ita legat uxori suae: 'Titiae amplius quam dotem aureos tot heres meus damnas esto dare', manifestus est dotem quoque relegasse. 4 Afriob donationes in mulierem factas solutionem differre uel ob impensas alias, quam quae ipso iure dotem minuunt:
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniam ꝓtote lega¬
uerat uiuo uiro mã¬
cipiis mortuis uxor
post uirum uitadece¬
sseritad hrdemeius
accio legati rectetr¬
anmittitur quonia
mariti noluntas ẜ¬

Expanded text:
pecuniam pro dote legauerat: uiuo uiro mancipiis mortuis uxor post uirum uita decessit. ad heredem eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
q xx. scribsit qd si
neccie fuerut inpẽ¬
se. que ip̃o iuretote
minuunt. amplius
dici põt sitotam qnͣ¬
antitas dotio quam
maritꝰ accepit p̃leꝙ¬
ata c̾et. Oportere dici
eam ⁊ qntitate pos¬
se fideicomiss u ero¬
gare que ip̃o iuredo¬
tem minuit. eẽ eni
mulierez legatariã
nemo ẽ ꝯdubitet.
S ⁊si non cos sz pro
dote aliquid urori
fuerit legatum. ad¬
huc quan dos p̾lega¬
ta accipitur. ħ amp̾li
fuerit adiectum pro
dote eẽ legatum. hoc
tsi aid relictum: ad¬
huc eiꝰ eẽcondicio¬
nio. uxorigitur. si
rogetur. ueldotem
uesquod ꝓdoteleg

Expanded text:
 scripsit. quod si necessariae fuerunt impensae, quae ipso iure dotem minuunt, amplius dici potest, si tanta quantitas dotis, quam maritus accepit, ei relegata est, oportere dici etiam eam quantitatem posse fideicommissum erogare, quae ipso iure dotem minuit: esse enim mulierem legatariam nemo est qui dubitet. sed et si non dos, sed pro dote aliquid uxori fuerit legatum, adhuc quasi dos relegata accipitur. hoc amplius fuerit adiectum pro dote esse legatum, hoc tamen animo relictum, adhuc eius esse condicionis. uxor igitur si rogetur uel dotem uel quod pro dote leg
Abbreviated transcription (Latin):
mata in speciebus
restitui uolo: iꝵ. nõ
i seie prodote .c. fundꝰ
legatussit.itemqi
memio quod meirio
falcidia ausert ꝓeoqͣ
mulier pluo nendicz¬

Expanded text:
mata in speciebus restitui uolo.' respondi Seiae pro dote centum fundus legatus sit idemque Maeuio: quod Maeuio Falcidia aufert, pro emulier plus uindice
Abbreviated transcription (Latin):
a qcodei conpaui.
⁊ ꝙ michidedĩt em̃¬
dio sibisumat. Q¬
roantos prelega¬
bis que ꝓpoueren¬
tin uderi ⁊ detote
legata loqui nisu
aliud cestatore no¬
luisse ꝓbaretur .i
ta pecunia ad meĩ
stipulacione dotis
eius nõie ꝑuenit.
quedos est. Totalibꝰ
duo consignatis

Expanded text:
 ei comparaui et quod mihi dedit e medio sibi sumat': quaero, an dos praelegabis quae proponerentur uideri et de dote legata loqui, nisi aliud testatorem uoluisse probaretur. ta pecunia ad me inue stipulationem dotis eius nomine peruenit, quae dos est dotalibus duobus consignatis
Abbreviated transcription (Latin):
inpecunia numera¬
ta et estimatis reb
acceꝑat uxori itai
leganit.Seie uxo¬
rinee si omnes res
quetabul dotalib
contineantur hrdi
meo exhibuerit ⁊
tradiderit. sũmam
dotis quam michu¬
pea parte eius intu¬
lit dari uolo hoc am

Expanded text:
in pecunia numerata et aestimatis rebus acceperat, uxori ita legauit: 'Seiae uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibuerit et tradiderit, summam dotis, quam mihpater eius intulit, dari uolo: hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
ceatpignorata res
uł inpublicumob¬
ligatas hrdes quida¬
re iussus ẽ. liberare
debere cñ siis quita¬
les res indotem ac¬
cepit. indotem pre¬
legauerit. ñcogan¬
tur. hrdes liberare.
eas nisi aliid speci¬
aliter. testatordixe¬
uu dotez amatre ux¬
oris acceꝑat. ⁊ scipu¬
landiei ꝓmiserat
testam̃to uxorido¬
temlegauit. cĩrq̃si¬
tumeẽt. anuxor do¬
tis sũma ꝯ seq posser¬

Expanded text:
ceat pigneratas res uel in publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is qui tales res in dotem accepit dotem praelegauerit, non cogetur heres liberare eas, nisi aliud specialiterui dotem a matre uxoris acceperat et stipulanti ei promiserat, testamento uxori dotem legauit. cum quaesitum esset, an uxor dotis summam consequi posse
Abbreviated transcription (Latin):
prelegauit. siquidez
insactonis de dote n
inquit utile erit le¬
gatum. Si tm̃ ħ dotẽ
recepit. ħͦ nichilomi¬
nus maritus dotis
psequcione habebit.
nomam non hoc uo¬

Expanded text:
relegauit, si quidem ius actionis de dote uoinquit, utile erit lega tum. si tamen haec dotem receperit, nihilo minus maritus dotis persecutionem habebit, uoniam non hoc uo
Abbreviated transcription (Latin):
cogitur: nisi eatemis
quatinus diximus
ꝙ expresentacionis
comodo sentit. Nã
siquis cum amiru¬
suatotem accepiss.
fiuum suũ hrdẽ insti¬
erit. quicqd adeum
ex brditate puenis¬
set. restitueret. mox
morteuxoris cotez
fuerit lucratꝰ.id no
restituerit. qd̾ ex dote
ꝑcepit. qr matrimo¬
nii causa id lucratus
ẽ nonexpatris indi¬
cio. ¶Mulier dotem
ꝓmisit quadrĩgen¬
toꝵ ⁊ dedit fundosd¬
uos imnducentap̃te¬
rea nonima debito¬
rim inresiduadu¬
centa aor maritus
eiꝰ dececens ꝓdote
eos quos indotezac¬
cepat reliquit ⁊ p̃t̾ea
duosalios dotales q¬
uos estimatos acce

Expanded text:
cogetur nisi eatenus, quatenus diximus,quod ex repraesentationis commodo sentit. nam et si quis, cum a nuru dotem accepisset, filium suum heredem instierit, quidquid ad eum ex hereditate peruenisset, restituere, mox morte uxoris dotem fuerit lucratus, id non restit‹ue›t quod ex dote percepit, quia matrimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio. Mulier dotem promisit quadri‹n›gentorum et dedit fundos duos in ducenta, praeterea nomina debitorum in residua ducenta: mox maritus eius decedens pro dote eos, quos in dotem acceperat, reliquit et praeterea duos illos dotales, quos aestimatos acce
Abbreviated transcription (Latin):
legatum sit. puta
exꝰ residuo fiteico¬
missũ pr̃ari. q uti¬
q hĩta racione falci¬
die mulieri prabit᷑.
S ⁊ marito ex parte
hrcem instituto aso¬
cerodote prelegata:
legatum dotis falci¬
diam passurum. uii¬
delicet qr ad bnc con¬
stante matrimonio
indebitados nidetur
prelegata ueru ⁊ꝙ
falcidia recidit in fa¬
milia herciscude iu¬
dicium maritu ꝑce¬
prtmn. ꝯueadmodũ
si non eet prelega¬
ta. ¶Melascripsit.

Expanded text:
it, putat e‹x› residuo fideicommissum praestari: quod utique habita ratione Falcidiae mulieri praestabitur. sed et marito ex parte hered‹i› instituto a socero dote praelegata legatum dotis Falcidiam passurum, uidelicet quia adhuc constante matrimonio indebita dos uidetur relegata, uerum quod Falcidia reccidit, in familiae herciscundae iudicio maritum praecepturum, quemadmodum si non esset relegata.
Abbreviated transcription (Latin):
deris cumhrde meoser po¬
ciꝯ concordanerio S tuet
brs eius omnia fac ut am¬
ici sicis. hoc em̃ uob expe¬
dit. Quesitum ẽ anuiuẽ¬
te hrdeexigere possit fe
tas fundilegata uitetur
filium exseło.⁊ filiamexa¬
lio marito brdes institint
equis porcionib ⁊ matri
ita legauerit. Eluedorcadi
matrimee dariuoloquo¬
oꝵ. itant post obtrum eins
ad lib̾os meos. aut adenz
qui exhis nuet ꝑtineat fi
cionum hrditariaru: post
morte auie inter iros dat¬
u eo magis ꝙ equis parti¬
tib hrdes erant scrip̾ti
uroriusum fructum dom¬
his comiberunt excepto
argento legauerat:iter u sũ

Expanded text:
deris cum herede meo, sed potius concordaueris: sed et tu, heres, omnia fac, ut amici sitis: hoc enim uobis expedit': quaesitum est, an uiuente herede exigere possit Feltas fundi legata uideretur. Filios ex Seio et filiam ex alio marito heredes instituit aequis portionibus et matri ita legauerat: 'Aeliae Dorcadi matri meae dari uolo, quoorum, ita ut post obitum eius ad liberos meos aut ad eum, qui ex his uiuet, pertineat'. ftionum hereditariarum post mortem auiae inter ipsos datum, eo magis, quod aequis partibus heredes erant scripti. Uxori usum fructum domhis domibus erant, excepto argento legauerat, item usum
Abbreviated transcription (Latin):
siit. cum eod̾ testõita cauer¬
quadringentis ꝙ ampliꝰ
fuerit racionib hrdis hedũ¬
ne meoꝵ inferatur.anreces¬
sum uideatur asuꝑioricapi¬
te. Ideoq uror non amplius

Expanded text:
siit, cum eodem testamento ita cauerquadringentis, quod amplius fuerit, rationibus heredis heredumue meorum inferatur', an recessum uideatur a superiore capite ideoque uxor non amplius
Abbreviated transcription (Latin):
eius cecum hr̃s arbitrum
comini diuidindo pecierat
Błasus ait. trebacium. di¬
sse. siarbiter certis regiomi¬
b fundum diuisisset eius
partis que tibiobtigerit.
nsum .f. mulieri mulaex
parte deberi. set eius quod
hroiobtigisset tociꝰ usũ

Expanded text:
eius tecum heres arbitrum communi diuidundo petierat. Blaesus ait Trebatium respondisse, si arbiter certis regionibus fundum diuisisset, eius partis, quae tibi optigerit, usum fructum mulieri nulla ex parte deberi, sed eius, quod heredi optigisset, totius usum
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝯ fundos sibi ab hrde scdo̾
matris uoluntate traditos
locauit. Quesitumẽ. defunc¬
to eõ reliqua colonoꝵ utrũ¬
nead hrde m filu fruc tuarii.¬
nicur ad hrdem seie ꝑtine

Expanded text:
filius fundos sibi ab herede secundum matris uoluntatem traditos locauit: et quaesitum est, defuncto eo reliqua colonorum utrumne ad heredem filii fructuari ad heredem Seiae
Abbreviated transcription (Latin):
eni depeculio pos
seꝯueniriais. heredẽ
non posse. qr peculi¬
u desut penesse
mimus conpetit. et¬
si dotem desierit hre¬
¶ Idem iuł querit. si
dotem marito ꝑleg¬
auerit socer. andoᷤ¬
te soluta mulieri.
extingni: quia nicħ
eẽt iam quod mari¬
toposset prart. ¶
dem qͥrit sidos aliile¬
gata ẽet. eamq ro¬
gasꝯ sit mulieri re¬
stituere lex falcidi¬
a inlegato locũ ha¬
beret. ⁊dicit h̾re. s
ꝙ minus ẽ infider¬
comisso mulierem
dotis ac cõne conse¬
qutura Ego q̃ roi
ancomodarepresẽ¬
tacionis in hoc leg¬
ato sic obsernẽtur.
atq sidos ip̃iinli¬
eri fuisset prelega¬
ta.⁊ puto hrẽ. ¶Id̾
iuł. querit. si muli¬

Expanded text:
ulio posse conueniri ait, heredem non posse, quia peculium desiit penes se minus competit, etsi dotem desierit habere. Idem Iulianus quaerit, si dotem marito relegauerit socer, an dote soluta mulieri lextingui, quia nihil esset iam, quod marito posset praestari. Idem quaerit, si dos alii legata esset eamque rogatus sit mulieri restituere, an lex Falcidia in legato locum haberet. et dicit habere: sed quod minus est in fideicommisso, mulierem dotis action‹e› consecuturam. ego quaero, an commoda repraesentationis in hoc legato sic obseruentur atque si dos ipsi mulieri fuisset relegata. et puto habere. Idem Iulianus quaerit, si muli
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ ad modũ urbanus ser¬
curus ⁊ rusticus disting¬
intur. non loco set gene¬
re usus. it a ubana penus
et suppellexadusum urb
anu non adlocum urba¬
num aut pegrimidirig¬
enda est. multizinter ect.
pemis ⁊ suppellex eaque
inurbe sit. an urbanaleg¬
stam̃to habitacione inq̃
suppellex fuit legasse iide¬
tur. quare ꝯtrauoluntatẽ
defuncti habitacione sibi
undo legato instrin ei
non aliter legato cedit.
nisi specialicer. idexẜssu
sit nam ⁊comolegata nz

Expanded text:
uemadmodum urbanus seruus et rusticus distinguitur non loco, sed genere usus, ita urbana penus et supanum, non ad locum urbanum aut peregrinum dirigenda est, multumque interest, penus et supellex ea quae in urbe sit an urbana legstamento, habitationem, in qua supellex fuit, legasse videtur. quare contra defuncti voluntatem habitationem sibi Fundo legato instrumentum eius non aliter legato cedit, nisi specialiter id expressum sit: nam et domo legata neque
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ascripserit.qr.tur
anhrditas uellegatũ
ꝓnonscripto habea¬
suluisti. adsubstitutũ
sus eum qui sibi h̃ro¬

Expanded text:
sibi› adscripserit, quaeritur, an hereditas uel legatum pro non scripto habeasuluisti, ad substitutum rsus eum, qui sibi her
Abbreviated transcription (Latin):
pore decessisset testa¬
tor. anutile foret idle¬
legauerat.si post ka¬
lendas mortuus fu¬
ero.ticio dato. anca¬
iislarum. nam hoc
mocosistatim mor¬
tuus fuerint. ñ ẽẽ¬
literdatum. Icemsi
stamenticẽporetuo¬
fuerit sieum uiuo
testatore alienauens
legatum tibi debetur.
ꝙ nõ der̾etur. si testa¬
torstatim decessisser.
mea ticio iniptaerit.
sufficere uissum est
si mortis tp̃rnupta
iueniatur. licet tes
ad ꝯdictõnales instit¬
tutõnes ñ ꝑtinere.

Expanded text:
pore decessisset testator, inutile foret, id lelegaverit: "si post kalendas mortuus fuero, Titio dato?" an cavillamur? nam hoc modo si statim mortuus fuerit, non elstamenti tempore tuus est, si eum uiuo testatore alienaueris, legatum tibi debetur, quod non deberetur, si testator statim decessisset. mea Titio nupta erit', sufficere uisum est, si mortis tempore nupta inueniatur, licet testad condicionales institutiones non pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniam eidet. sine sti¬
puletur abeo. ¶Sicu
solus sit cucornutuãpa mña
pupilio dederit eo stipu¬
letur.nonerit obligato
tutorrnaturaliter. cñob¬
ligabitur inqnͣtu iocu¬
piecior factꝯ ẽ. nam in
puipillu non tm̃ tutori
uerum cuio  accione in
qñtu iocuplecior fc̃s̃ ẽ
dandam dums pio res¬
cripsit. ¶Pupillꝯuent¬
endo sine tutoris aucto¬
ritato non obligatur.s
põt. S si mala fide ẽꝑcio
int̾cesserit: nulliꝯ erit
mom̃ti id̾ quoq nec nsu¬
capere pot. Gane sisuee

Expanded text:
pecuniam ei det siue stipuletur ab eo. sed et cum solus sit tutor mutuam pecuniam pupillo dederit uel ab eo stipuletur, non erit obligatus tutori: naturaliter tamen obligabitur in quantum locupletior factus est: nam in pupillum non tantum tutori, uerum cuiuis actionem in quantum locupletior factus est dandam divus Pius rescripsit. Pupillus vendendo sine tutoris auctoritate non obligetur sed potest. sed si mala fide emptio intercesserit, nullius erit momenti ideoque nec usucapere potest. sane si su
Abbreviated transcription (Latin):
cens ut antezueniret peci¬
erant. acq ideo stipulanti
ꝓmiser̃ se reddituros qd̾
ab eo ẜnari non potuiss. pla¬
cuit. int̾eos ꝙ solue ndo eẽt
accionẽ residuidiuidi. ꝙo
nꝯ fidenissoꝵ susceptũ in¬
detur. Na ⁊ si mandato plĩ¬
um pecuma credatur. eq
tumẽ palio soluitur.cur
spẽs accionis equitatẽ dun¬
sioĩs excluditur. Panł.¬
eredes eiꝰ ꝗ ñ iu retutoruł
curator datꝯ ad ministraci¬
onise ñ inmiscuit. dolum
tem tutoris transferre opor¬
tere. quale defunctꝯ susce¬
pit. hoc eo ꝑtinet ut nõ ex¬
cusetur ħrs sidicat semst

Expanded text:
cens ut ante conueniret petierant atque ideo stipulanti promiserunt se reddituros quod ab eo seruari non potuisset: placuit inter eos, qui soluendo essent, actionem residui diuidi, quod onus fideiussorum susceptum uideretur: nam et si mandato plurium pecunia credatur, aeque datum pro alio soluitur, cur species actionis aequitatem diuisionis excludit? 8 Paeredes eius, qui non iure tutor uel curator datus administrationi se non immiscuit, dolum icium in heredem tutoris transferri oportere, quale defunctus suscepit. hoc eo pertinet, ut non excusetur heres, si dicat se
Abbreviated transcription (Latin):
fcm infundum seie relic¬
tum acestatore inducta
fundicoiendigrã in eod
statorde monstraret q̃ tc̃
wbieent cumilegaret. tn nõ
minuendi legatisz angen¬
dicausa mancipioꝵ quo¬
q fecit mencione. Cetez
instrum̃to fundi manci¬
piaquoq: colendi agricã
inducta. ꝯtiueri non a¬
tos. nequiciu ꝯtineri
Suppellectilem aũt lega¬
to cecere. ¶Senur uero
fabrica p itumm qui ãmi¬
am mercedem prãbat. ĩ¬
str̃o uille ñ ꝯtineri E ce.

Expanded text:
m in fundum Seiae relictum a testatore inducta, fundi colendi gratia in eodem stator demonstrasset, quae tunc ibi essent cum legaret, tamen non minuendi legati, sed augendi causa mancipiorum quoque fecit mentionem. ceterum instrumento fundi mancipia quoque colendi agri causa inducta contineri non amtos neque equitium contineri, suppellectile autem legato cedere: seruum uero arte fabrica peritum, qui annuam mercedem praestabat, instrumento uill
Abbreviated transcription (Latin):
sũma. ex cansa fideicomi
fide dominica s ex merce¬
teut extranei coloni so¬
lent fundu coliuss. nõ
deberi. ¶ Gaio seio alũp¬
no meo funtos meos ill¬
um ⁊ illu ita ut instructi
sunt.⁊domũ supiore da¬
riuolo. ꝯ uesitumẽ an

Expanded text:
summam, ex causa fideicommifide dominica, sed mercede, ut extranei coloni solent, fundum coluisset, non deberi. 'Gaio Seio alumno meo fundos meos illum et illum, ita ut instructi sunt, et domum superiorem dari uolo': quaesitum