comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estiuitatis hodiernȩ
dilectissimi uerus ue¬
nerator est piusq cul¬
tor. qui nec de incar¬
natione dñi aliquid falsum.
nec de deitate aliquid sentit
indignum. Paris enim pericłi
malum. ẽ: si illi aut naturȩ
nostrȩ ueritas. aut paternȩ
głȩ negatur ȩqualitas. Cum
ergo ad intelligendum sacramen-¬
tum natiuitatis xp̃i. qui de ma¬
tre uirgine est ortus accedimus.
abigatur procul terrenarum cali¬
go rationum. & ab illuminatȩ fi¬
dei occulis mundanȩ sapientiȩ
fumus abscedat. Diuina. ẽ. enun
auctoritas cui credimus. diuina. ẽ.
doctrina quam sequimur. qm̃ siue
legis testificationi. siuie oraculis
interiorem ammoueamuis audi¬

Expanded text:
estivitatis hodiernae dilectissimi, verus venerator est et pius cultor qui 92 nec de incarnatione Domini aliquid falsum, nec de Deitate aliquid sentit indignum: paris enim periculi malum est, si illi aut naturae nostrae veritas, aut paternae gloriae negatur aequalitas. Cum ergo ad intelligendum sacramentum Nativitatis Christi, qua de matre Virgine est ortus, accedimus, abigatur procul terrenarum caligo rationum, et ab illuminatae fidei oculis mundanae sapientiae fumus abscedat; divina est enim auctoritas cui credimus, divina est doctrina quam sequimur. Quoniam sive legis testificationi, sive oraculis interiorem admoveamu
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlis: & post finem huius se¬
culi ꝑfecta inȩternum tota cũ
illo regnabit. In hãc ergo ciui¬
tatem debemus om̃s ire: nullũ
atam salubri itinere oportet
excusari. Omnes nos necesse est
nato regi debitum impendere
censum: hoc est & in unitate nẽ
eccłiȩ presentis. iussis obtempe¬
rare diuinis: & ad ingressũ pa¬
triȩ cȩlestis. in satiabili bonoꝵ
oꝑum cursu ꝓperare. Dabatur
autem in ꝓfessione census dena¬
rius. qui decem nũmoꝵ in se
pondus habebat: cesaris ima¬
ginem continens. & nom̃. Quod
nos quoq sp̃ualit̃ oportet imi¬
tari. Soluimus enim regi no¬
stro denarium: cum decem pre¬
cepta legis illius implere sata¬
gimus. In quo uidelicet dena-¬
rio nomen eiusdem regis nr̃i
conscriptum gestamus: cum in
meratam. in nobis conseruare
curamus. Imaginem quoq eiꝰ
in eodem denario. bonȩ nr̃ȩ con¬
uersationis exprimere debemꝰ:
illam utiq quam ipse docuit
mine conditi sumus: ut uidelic&e

Expanded text:
in coelis, et post finem hujus saein coelis, et post finem hujus saeculi perfecta, in aeternum tota cum illo regnabit. In hanc ergo civitatem debemus omnes ire, nullum a tam salubri itinere oportet excusari. Omnes nos necesse est nato regi debitum pendere censum, hoc est, et in unitate nunc Ecclesiae praesentis jussis obtemperare divinis, et ad ingressum patriae coelestis infatigabili bonorum operum cursu properare. Dabatur autem in professione census denarius, qui decem nummorum in se pondus habebat, Caesaris imaginem continens et nomen. Quod nos quoque spiritualiter oportet imitari; solvimus enim regi nostro denarium, cum decem praecepta legis illius implere satagimus. In quo, videlicet, denario nomen ejusdem regis nostri conscriptum gestamus, cum in meratam in nobis conservare curamus. Imaginem quoque ejus in eodem denario bonae nostrae conversationis exprimere debemus, illam utique, quam ipse docuit,mine conditi sumus, ut, videlice
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑuit: ac pacis ȩternȩ gaudia
predicauit. Nec pretereundũ.
renitas. nato regi cęlesti non
solum testimoniũ gr̃e ꝑ hibu¬
it. sed & obsequiũ impendit:
quia predicatorib uerbi illiꝰ
ꝑagrandi orbẽ facultatẽ tribuit:
et ubicumq uellent ȩuangłii
grãm disseminandi. Quod mini
me posset fieri: si non uno totꝰ
orbis regeret᷑ imꝑio. Sed & ip̃¬
sa totius orbis descriptio. quȩ
ȩterno nato rege facta memora¬
tur: cȩlestis oꝑa regis manifeste
designat. Qui ad hoc nimirum
apparuit in mundo. ut de cunc¬
tis ꝑ orbem nationib electos in
unitatem̃ fidei suȩ colligeret: ac
nomina eoꝵ sicut ipse ꝓmisit in
ȩternum scriberet in cęlo. hoc
quoq quod ad edictum augusti
ibant om̃s ut ꝓfiterent᷑ singuli
in suam ciuitatem: in nr̃i regis
est nobis seruitio sp̃ualit̃ agen¬
dum. Nr̃a quippe ciuitas ȩc
clesia sc̃a. ẽ: quȩ partim adhuc
peregrinatur adño interris.
partim iam cum dño regnat

Expanded text:
aperuit, et pacis aeternae gaudia aperuit, et pacis aeternae gaudia praedicavit. Nec praetereundum renitas nato regi coelesti, non solum testimonium gratiae perhibuit, sed et obsequium impendit, quia praedicatoribus verbi illius peragrandi orbem facultatem tribuit, et ubicunque vellent Evangelii gratiam disseminandi. Quod fieri minime posset, si non uno totus orbis regeretur imperio. Sed et ipsa totius orbis descriptio, quae a terreno rege facta memoratur, coelestis opera regis manifeste designat; qui ad hoc nimirum apparuit in mundo, ut de cunctis per orbem nationibus electos in unitatem fidei suae colligeret, ac nomina eorum, sicut ipse promisit, in aeternum scriberet in coelo. Hoc quoque quod ad edictum Augusti ibant omnes, ut profiterentur, singuli in suam civitatem, in nostri regis est nobis servitio spiritualiter agendum. Nostra quippe civitas sancta Ecclesia est, quae partim adhuc peregrinatur a Domino in terris, partim jam cum Domino regnat
Abbreviated transcription (Latin):
est qui de angłis & hominib.
unam dĩ domum pius media¬
tor & reconciliator instituit.
tiplicabitur eius imꝑium. et
pacis non erit finis. Unde be¬
ne idem ꝓph̃a alias cum incar-¬
nationis illius. ac nr̃e redemp¬
tionis sacramenta mistico ser-¬
mone describer& dicens. & erit
in nouissimis dieb preparatus
mons domus dñi in u̾tice mon¬
tium: & eleuabit᷑ suꝑ colles &
fluent ad eum omnes gendes.
serenitatem quoq pacis quȩ
tunc ẽ̾et futura. manifeste de¬
signauit subiciens. Et confla¬
bunt gladios suos in uomeres:
et lanceas suas in falces. Non le¬
uabit gens contra gentẽ gladiũ.
nec exercebunt᷑ ultra ad p̃liũ.
Propter quod & mox exortando
subiunxit. Domus lacob: uenite
& ambulemꝰ in lumine dñi. Pre¬
misit tempora pacis: & sic ap¬
parens in carne ipse auctor pa¬
cis & tempoꝵ conditor. primo
domui iacob. id est plebi israhe¬
liticȩ: de inde cunctis gentib
ad se confluentib ianuam luci

Expanded text:
est, qui de angelis et hominibus est, qui de angelis et hominibus unam Dei domum pius mediator et reconciliator instituit. tiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis. Unde bene idem propheta alias cum incarnationem illius ac nostrae redemptionis sacramenta mystico sermone descripsisset, dicens: Et erit in montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes: serenitatem quoque pacis, quae tunc esset futura, manifeste designavit, subjiciens: Et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium. Propter quod et mox exhortando subjunxit: Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Praemisit ergo tempora pacis, et sic apparens in carne ipse auctor pacis et temporum conditor, primo domui Jacob, id est, plebi Israeliticae, deinde cunctis gentibus ad se confluentibus, januam lucis
Abbreviated transcription (Latin):
augusto. qui tunc mundani
regni apicem tenebat: ut mũ¬
dus describeret᷑ uniuersus.
Quod non casu contigisse putan¬
dum ẽ: sed certissima dispen¬
satione eiusdẽ nr̃i redempto¬
ris intelligendum. ẽ. e̾e ꝓusũ.
Ipse & enim mediator dĩ & homi¬
num sicut matrẽ sibi diuinitꝰ
quam uoluit ꝓuidit. de qua na
git. immo ipse ea qualia uoluit
esse donauit: talia uidelicet in
quib sopito turbine belloꝵ. no¬
ua pacis insolitȩ tranquillitas
tocum condeger& orbem. Quod
enim maius in hac uita potuit
ẽẽ pacis indicium. quam ab uno
homine orbem describi uniu̾sũ:
atq unius census nũmismate con¬
cludi: Matrem quippe elegit
uirginem: quia non alit̃ dĩ filiũ
nasci in carne. quam de inteme-¬
rata genitrice decebat. Tempꝰ
quando nasceretur sũmȩ pa¬
cis elegit: quia nimirũ hȩc ei
ñascendi in mundo causa fuit.
ut genus humanum ad suꝑnȩ
pacis dona reducer&. Hinc et¬
enim scriptum. ẽ. Ipse est pax
nr̃a. qui fecit utraq unum: id

Expanded text:
 a Caesare Augusto, qui tunc mundani regni apicem tenebat, ut mundus describeretur universus. Quod non casu contigisse putandum est, sed certissima dispensatione ejusdem nostri Redemptoris intelligendum esse provisum. Ipse etenim Mediator Dei et hominum, sicut matrem sibi divinitus quam voluit praevidit, de qua nasgit; imo ipse ea qualia voluit esse donavit, talia, videlicet, in quibus sopito turbine bellorum, nova pacis insolitae tranquillitas totum contegeret orbem. Quod enim majus in hac vita potuit esse pacis indictum, quam ab uno homine orbem describi universum, atque unius census numismate concludi? Matrem quippe elegit virginem, quia non aliter Dei Filium nasci in carne, quam de intemerata genitrice, decebat. Tempus quando nasceretur summae pacis elegit, quia haec nimirum ei nascendi in mundo causa fuit, ut genus humanum ad supernae pacis dona reduceret. Hinc etenim scriptum est: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum , id
Abbreviated transcription (Latin):
liter angłica ex hortatione doce¬
mur uota ei bonȩ uoluntatis
offerre: in qua ciues patrie cȩ¬
tati consortium suȩ pacis ꝓmit¬
tunt: inqua ipsi quoq eundẽ
hymnum angłici concentꝰ deo
ter restrib cũ cęlestib: nec tan¬
tum ista sollempnitas. s & om̃i
patria. Concordemus etiam nẽ
puritati mutuȩ dilectionis: di
in futuro uacare cupimus. etiã
in presenti sectemur. Discamus
cum apło dicere. nr̃a autẽ con¬
uersatio in cęlis. ẽ: ut hoc quoq
quod sequit᷑ cum fidutia possimꝰ
addere: unde etiam saluatorem

Expanded text:
liter angelica exhortatione doceliter angelica exhortatione docemur dona ei bonae voluntatis offerre, in qua cives patriae coestrae consortium suae pacis promittunt, in qua ipsi quoque eumdem hymnum angelici concentus Deo terrestribus cum coelestibus nec tantum ista solemnitas, sed et omnis ideramus in patria, concordemus etiam nos puritate mutuae dilectionis; si in futuro vacare cupimus, etiam in praesenti sectemur, discamus cum Apostolo dicere: Nostra conversatio in coelis est , ut hoc quoque, quod sequitur, cum fiducia possimus ad
Abbreviated transcription (Latin):
gunt bonȩ uoluntatis: quia cũ
illis societatem pacis angłici sp̃c
habere festinant quoꝵ mentib
puritatem bonȩ uoluntatis in¬
e̾e considerant: illos secum post
absolutionem carnis ad contẽp¬
plationem uerȩ pacis subuche-¬
re lȩtantur: quos in carne com¬
morantes omnia quȩ agunt.
aut loquunt᷑ de radice bonȩ uo¬
luntatis ꝓferre conspicunt.
ales namq & si infirmitas for
tione retardat: ante interni ta¬
men arbitri oculos integrita ᷤ
quam corde tenent bonȩ actio¬
nis excusat. Bona autem uo¬
luntas. ẽ. diligere conditorem
nr̃m ex toto corde. tota anima
tota uirtute: diligere & ꝓxi¬
mos tanquam nos ipsos. atq
eiusdem dilectionis in nobis
uigorem indicus quib ualemꝰ
pię actionis ostendere. Quod
cum omnib horis ac momentiᷤ
facere debeamus: quantomagis
cum natiuitatem dñi ac salua¬
toris nr̃i uel annua festiuitate
colimus. uel frequentiore deuo¬
tione recolimus: Inqua specia¬

Expanded text:
gunt bonae voluntatis, quia cum gunt bonae voluntatis, quia cum illis societatem pacis angelici spiritus habere festinant, quorum mentibus puritatem bonae voluntatis inesse considerant. Illos secum post absolutionem carnis ad contemplationem verae pacis subvehere laetantur, quos in carne commorantes omnia quae agunt aut loquuntur de radice bonae voluntatis proferre conspiciunt. Tales namque et si infirmitas forttione retardat, ante interni tamen arbitri oculos integritas, quam corde tenent, bonae voluntatis excusat. Bona autem voluntas est Conditorem nostrum ex toto corde, tota anima, tota virtute, diligere et proximos tanquam nos ipsos, atque ejusdem dilectionis in nobis vigorem indiciis quibus valemus piae actionis ostendere. Quod cum omnibus horis ac momentis facere debeamus, quanto magis cum nativitatem Domini ac Salvatoris nostri, vel annua festivitate colimus, vel frequentiori devotione recolimus, in qua specia
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos ad suȩ głȩ uisionẽ suble¬
uaret. nobis participium gr̃ȩ. &
ueritatis. qua ipsum plenum. ẽ.
donaret. Laudant ergo dm̃ et
dicunt. Gła in altissimis dõ: et
in terra pax hominib bonȩ uo¬
illum in cuius natiuitate lȩtant᷑.
mediatorem dĩ & hominũ hoc ẽ
dm̃ e̾ẽ uerum & hominem nor̃t.
Głam in excelsis dõ precantant:
quia iam uenisse tempꝰ illud ex¬
ultant quo mundus abiectis
diis qui ab hominib facti sunt.
conditorem suum qui est in cę¬
lis cognosceret. Pacem optant
hominib: quia quos eiectos
prius ab ȩterna felicitate meri¬
to peccati despexerant: iam nc̃
redimente dño in eiusdem suꝑ-¬
nȩ habitationis gaudiis secum
futuros intelligunt. Pacem ho¬
minibus mandant: quos in cę¬
lesti ihrłm hoc est in uisione
ꝑpetuȩ pacis socios habere de¬
siderant: ut ipsos quoq admo
ad suum debere ꝑuenire con¬
sortium. Et bene cum dicerent.
et in terra pax hominib adiun¬

Expanded text:
ut nos ad suae gloriae visionem subleut nos ad suae gloriae visionem sublevaret, nobis participium gratiae et veritatis, quia ipsum plenum est, donaret. Laudant ergo Deum, et dicunt: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voillum, in cujus nativitate laetantur, Mediatorem Dei et hominum, hoc est, Deum esse verum et hominem norunt. Gloriam in excelsis Deo cantant, quia jam venisse tempus illud exsultant, quo mundus, abjectis diis, qui ab hominibus facti sunt, Conditorem suum, qui est in coelis, cognosceret. Pacem optant hominibus, quia quos ejectos prius ab aeterna felicitate merito peccati despexerant, jam nunc redimente Domino in ejusdem supernae habitationis gaudiis secum futuros intelligunt. Pacem hominibus mandant, quos in coelesti Jerusalem, hoc est, in visione perpetuae pacis, socios habere desiderant, ut ipsos quoque homiad suum debere pervenire consortium. Et bene cum dicerent: Et in terra pax hominibus, adjun
Abbreviated transcription (Latin):
tinere condecet: ut semꝑ eius be¬
neficus gr̃as rependere bene ui¬
uendo discamꝰ: Quia ita uoluit
habitum nr̃ȩ fragilitatis assume¬
re. ut pauꝑtatis quoq generalis
quod infans & pannis inuolutꝰ
est: & pauꝑtatis quod non in
strato sed in presepio positus
inuenit᷑. Miscđias ergo dñi in
ȩternum cantemus: qui ut nos ꝑ¬
petuo beatȩ uiuamus ipse abie¬
ctionis ac mortalitatis nr̃ȩ so¬
tius fieri non abnuit. Annun¬
tiante autem angło uno gau¬
dium dominicȩ natiuitatis. re-¬
pente multitudo militiȩ cȩlestiᷤ
affuit. quȩ eidem nato dño ob¬
sequium suȩ deuotionis redde¬
ret : & quem in cęlo semꝑ glori¬
ficare consueuerat. nunc solita
hẏmnoꝵ laude apparentẽ in
sua laudatione cęli ciues institu¬
unt: qualit̾ huius sacratissimȩ
sollempnitatis gaudia celebra¬
re. quantas u̾bo dĩ laudes dice¬
re debeamus. quod in ea caro fa-¬
ctum est. & habitauit in nobis:

Expanded text:
tinere condecet, ut semper ejus betinere condecet, ut semper ejus beneficiis gratias rependere bene vivendo discamus, quia ita voluit habitum nostrae fragilitatis assumere, ut paupertatis quoque generalis  quod infans et pannis involutus est; et paupertatis, quod non in stratu, sed in praesepio, positus invenitur. Misericordias ergo Domini in aeternum cantemus, quia ut nos perpetuo beate vivamus, ipse abjectionis ac mortalitatis nostrae socius fieri non abnuit. Annuntiante autem angelo uno gaudium dominicae nativitatis, repente multitudo militiae coelestis adfuit, quae eidem nato Domino obsequium suae devotionis redderet: et quem in coelo semper glorificare consueverat, nunc solita hymnorum laude apparente  Alsua laudatione coeli cives instituunt qualiter hujus sacratissimae solemnitatis gaudia celebrare, quantas verbo Dei laudes dicere debeamus, quod in ea caro factum est, et habitavit in nobis ,
Abbreviated transcription (Latin):
uid. Benedixit hodie natus. ẽ:
non dixit hac nocte. quia uide¬
licet cum luce cęlesti apparuit:¬
quia qui diem natum euangłi¬
zabat his qui uigłias noctis age¬
bant. illum udelic& de quo
psalmista precinit dicens. Bene
nuntiate diem ex die saluta¬
re eius. Salutaris quippe dei
raliter in ciuitate dauid homo
ex uirgine matre apparuit: ip¬
se ante omia tempora non locali¬
ter lumen de lumine ds̃ uerꝰ de
dõ uero. natus. ẽ. Quia igitur
habitantib nobis in regione ũ¬
brȩ mortis. lux orta.ẽ. uitȩ: apte
nuntius ortus eiusdem dic̃: quia
natus. ẽ. uobis hodie saluator:
ut hoc quoq uerbo admoniti
semꝑ recordem᷑ quia nox p̃cessit
antiquȩ cęcitatis: dies autẽ ap¬
propinquauit ȩternȩ salutis.
Et ipsi abiciamus oꝑa tenebrarũ:
et ut filii lucis ambulemͦ. Fructꝰ
sanctitate. Et hoc uobis signũ.
Inuenietis infantem pannis in¬
uolutum: & positum in prese¬
pio. Hoc nobis signum nati in
carne saluatoris semꝑ animo re-¬

Expanded text:
vid. Bene dixit Hodie natus est. Non dixit, Hac nocte, quia, videlicet, cum luce coelesti apparuit, qui diem natum evangelizabat his qui vigilias noctis agebant, illum, videlicet, de quo Psalmista praecinit, dicens: Bene nuntiate diem ex die salutare ejus . Salutaris quippe Dei,raliter in civitate David homo ex virgine matre apparuit, ipse ante omnia tempora non localiter lumen de lumine, Deus verus de Deo vero natus est. Quia ergo habitantibus nobis in regione umbrae mortis lux orta est vitae, apte nuntius ortus ejusdem dicit Quia natus est nobis hodie Salvator, ut, hoc quoque verbo admoniti, semper recordemur quia nox praecessit antiquae caecitatis, dies autem appropinquavit aeternae salutis; et ipsi abjiciamus opera tenebrarum, et ut filii lucis ambulemus. Fructute et sanctitate . Et hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Hoc nobis signum nati in carne Salvatoris semper animo re
Abbreviated transcription (Latin):
Quorum primitias ei consecra-¬
tas accipimus in pastorib illis
merito uenerandis. qui natũ
eum primi angło nuntiante
uidere. & predicare meruert̃:
et in magis qui ad eius sacra¬
cunabula de oriente cum mu-¬
nerib & precib stella duce ue¬
nerunt. hi namq de iudeis ad
rum de magis die sco epipha-¬
niȩ ipso ad quem uenere dño
propitiante plenius audiemus:
interim de pastorib qui primi
ad eum uenientes. prioris popłi
fideles designant. quȩ sint gesta
uideamus. Sequit᷑. Et pastores
erant in regione eadem ugilan-¬
tes. & custodientes uigilias noc¬
tis supra gregem suum.
ecce angłs dñi stetit uxta illoᷤ.
et claritas dĩ circumfulsit illos.
Apte autem satis hoc suꝑna pro¬
uidentia dispositum. ut nascen¬
te dño pastores in uicinia ciuita¬
tis eiusdem uigilarent: suosq gre.¬
ges a timore nocturno uigilan-¬
do ꝓtegerent. O portebat namq
ut cum magnus pastor ouium
hoc . ẽ. animarum nutritor fideli¬

Expanded text:
Quorum primitias ei consecraQuorum primitias ei consecratas accipimus in pastoribus illis merito venerandis qui natum eum primi, angelo nuntiante, videre et praedicare meruerunt; et in magis qui ad ejus cunabula de Oriente cum muneribus et precibus, stella duce, venerunt. Hi namque de Judaeis ad rum de magis die sancto Epiphaniae ipso ad quem venere, Domino propitiante, plenius audiemus, interim de pastoribus, qui primi ad eum venientes prioris populi fideles designant, quae sint gesta videamus. Sequitur: Et pastores erant in regione eadem vigilantes, et custodientes vigilias noctis super gregem suum. Et ecce, angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Domini circumfulsit illos. Apte autem satis hoc superna est providentia dispositum, ut, nascente Domino, pastores in vicinia civitatis ejusdem vigilarent, suosque greges a timore nocturno vigilando protegerent. Oportebat namque ut cum magnus pastor ovium, hoc est, animarum nutritor fideli
Abbreviated transcription (Latin):
uolui disposuit: ut manꝰ nr̃as
in bono oꝑe ꝓmptas redder&.
pedes nr̃os mͣ uiam pacis diri-¬
geret: cuncta corporis nr̃i men¬
bra diuinis mancipet obsequiis.
Ille quem cȩlum & cęli cȩlorum
non capunt parui presepis an¬
gustia continetur: ut amplitu-¬
tribueret: & quod est precipui
gr̃a sacramenti. in presepio sibi
sedem elegit: ubi animalia solens
aduescendum uenire. In sinuauit
enim iam tunc quod fideles om¬
nes. in sacro scã altaris sui m̃sa.
eiu dem incarnationis suȩ
mi steriis esset refecturus.
militer obsequentes. internȩ su¬
auitatis soleat gr̃a recreare: de
nouit bos possessorem suum:
et asinus presepe dñi sui. In bo¬
ue etenim designat popłm iu-¬
deorum: qui iugum legis porta¬
re. et eius consueuerat uerba
ruminare. In asino autẽ popu¬
pulo pluri ad euangłu gra-¬
tiam conu̾si. & possessorem a qͦ
creati sunt cognouerunt: & cę¬
lestib eius querebant alimoniᷤ
ad ꝑpetuam crescere salutem.

Expanded text:
volvi disposuit, ut manus nostras volvi disposuit, ut manus nostras in bono opere promptas redderet, pedes nostros in viam pacis dirigeret, cuncta corporis nostri membra divinis manciparet obsequiis. Ille quem coelum et coeli coelorum non capiunt, parvi praesepis angustia continetur, ut amplitutribueret. Et quadam praecipui gratia sacramenti in praesepio sibi sedem elegit, ubi animalia solent ad vescendum convenire. Insinuavit enim jam tunc, quia fideles omnes in sacrosancta altaris mensa ejusdem incarnationis suae mysteriis esset refecturus: militer obsequentes internae suavitatis soleat gratia recreare, de cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . In bove etenim designat populum Judaeorum, qui jugum legis portare, et ejus consueverat verba ruminare; in asino autem exppulo plurimi ad Evangelii gratiam conversi, et possessorem a quo creati sunt cognoverunt, et coelestibus ejus quaerebant alimoniis ad perpetuam crescere salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
demptoris nr̃i dignatio: hic ex
totis medullis cordis unicuiq
nr̃m cum ꝓpħa dicendũ. Quid
retribuam dño. ꝓ om̃ib quȩ re¬
tribuit michi: Ille enim cui
ueracit̃ canimꝰ. magnus dominꝰ
et laudabilis nimis. & magni¬
tudinis eius non est finis. par¬
uulus natus. ẽ. nobis: ut nos
renascendo de paruulis mag¬
nos. hoc. ẽ. de peccatorib face¬
ret iustos. Qui ad dexterã dĩ
sedet in cȩlo. loco egebat in di¬
uersorio: ut nobis copiã felici¬
um mansionum in domo patͥs
sui donaret: qui omnem crea¬
turam siue in cęlis inuisibilẽ.
seu uisibilem in hoc mundo.
multifariis induit ornatibus:
qui in sua maiestate sicut de
lumine sicut uestim̃to. ipse
in assumptione nr̃ȩ fragilitati
exiguis condegitur pannis: ut
primam nobis stolam restituat.
id est ad gr̃am nos immortalita¬
tis quam in primo parente ac¬
cepimus miseratus reducat.
Ille ꝑ quem om̃ia facta sunt ma¬
nus pedesq suos immo dotum
corpus quod induit. cunis in¬

Expanded text:
demptoris nostri dignatio, hic ex totis medullis cordis unicuique nostrum cum propheta dicendum: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? . Ille enim cui veraciter canimus: Magnus Dominus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non est finis, parvulus natus est nobis, ut nos renascendo de parvulis magnos, hoc est, de peccatoribus faceret justos. Qui ad dextram Patris sedet in coelo, loco egebat in diversorio, ut nobis copiam felicium mansionum in domo Patris sui donaret. Qui omnem creaturam sive in coelis invisibilem, sive visibilem in hoc mundo, multifariis induit ornatibus, qui in sua majestate, sicut de lumine sicut vestimento , ipse in assumptione nostrae fragilitatis exiguis contegitur pannis, ut primam nobis stolam restituat, id est, ad gratiam nos immortalitatis, quam in primo parente amisimus  Al., accepimus, miseratus reducat. Ille per quem omnia facta sunt, manus pedesque suos, imo totum corpus quod induit, cunis in
Abbreviated transcription (Latin):
lumen rectis corde. Et quasi qͤ¬
reremus quod e̾et lumen de
quo dicer&e. continuo subdit:
tor generis humani. mundũ
gła nouȩ natiuitatis illustra-¬
re dignatus. ẽ: decebat omnimo¬
dis ut ipsam etiam in qua nat᷑
est regionem. claritas lucis no¬
uȩ compleret. Apparens ergo
cum claritate quid angłs pasto¬
ribus dicat. audiamus. Nolite
timere. Ecce enim euangłizo
uobis gaudium magnum: quod
erit omni popło. Uere gaudiũ
magnum. quia gaudium cȩle-

Expanded text:
lumen rectis corde . Et quasi quaelumen rectis corde . Et quasi quaereremus quod esset lumen de quo diceret, continuo subdit: tor generis humani mundum gloria novae nativitatis illustrare dignatus est, decebat omnimodis ut ipsam etiam in qua natus est regionem claritas lucis novae compleret. Apparens ergo cum claritate quid angelus pastoribus dicat audiamus: Nolite timere. Ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo. Vere gaudium magnum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
stores. id est predicatores scĩmit¬
terentur÷ qui ad ouile dñcũ
uidelicet scãm ȩccłiam popłos
credentium cogerent. Quoꝵ
primo hoc. ẽ. beato petro cum
se dñm amare ꝓfiteret᷑. idẽ dñs
et princeps pastoꝵ ad cõpro¬
bandum eunidem amorem pre¬
cepit dicens. pasce oues meas:
quia nimirum solus ille condi-¬
torem ꝑfectȩ diligit qui & ꝓxi¬
mis curam puri amoris ĩpendit.
claritatis eos splendor circum¬
dedit. quod ñquam in dota des¬
tamenti ueteris serie repperimꝰ:
cum tam in numeris uicib an¬
geli ꝓpħis ac iustis apparue-¬
rint. nusquam eos fulgore di-¬
uinȩ lucis hommes circumde¬
disse legimus: nisi quod hoc
priuilegium rectȩ huiꝰ tempo¬
ris dignitati seruatum. ẽ: Cũ
enim uera lux mundi nascebat᷑
in mundo: dignum ꝓfecto fuit.
ut preco natiuitatis illiꝰ ȩtiam
corporales hominũ uisus noui¬
tate cęlestis ꝑfunderet lucis.
Dicit namq de illius natiuitate
ꝓpħa. Exortum. ẽ. in tenebris

Expanded text:
tores, id est, praedicatores sancti, mitterentur, qui ad ovile dominicum, videlicet, sanctam Ecclesiam, populos credentium cogerent: quorum primo, hoc est, beato Petro, cum se Dominum amare profiteretur, idem Dominus ac princeps pastorum ad comprobandum eumdem amorem praecepit, dicens: Pasce oves meas . Quia nimirum solus ille conditorem perfecte diligit, qui et proximis curam puri amoris impendit. claritatis eos splendor circumdedit, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie reperimus, cum tam innumeris vicibus angeli prophetis et justis apparuerunt, nusquam eos fulgore divinae lucis homines circumdedisse legimus, nisi quod hoc privilegium recte hujus temporis dignitati servatum est? Cum enim vera lux mundi nascebatur in mundo, dignum profecto fuit ut praeco nativitatis illius etiam corporales hominum visus novitate coelestis perfunderet lucis. Dicit namque de illius nativitate Propheta: Exortum est in tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
Illi namq saluatorem adiudici-¬
um uenientem. cum gaudio ex¬
pectant: qui se ad eius uolun¬
tatem cȩlestem in terris uitam
egisse meminert̃. Dat autem
fragilib etiam nobis ac minus
ꝑfectis magnã spem ꝑcipiendȩ
salutis. ipse conditor & saluator
nr̃: qui pro nr̃a confirmatione
fragilis apparens. mox ore con¬
sono militię cęlestis. bonȩ nr̃ȩ
uoluntati dona suȩ perpetuȩ

Expanded text:
Illi namque Salvatorem ad judicium venientem cum gaudio exspectant, qui se ad ejus voluntatem coelestem in terris vitam egisse meminerunt. Dat autem etiam fragilibus nobis ac minus perfectis magnam spem percipiendae salutis ipse Conditor et Salvator noster, qui pro nostra confirmatione fragilis apparens, mox ore consono militiae coelestis bonae nostrae voluntati dona suae perpetuae
Abbreviated transcription (Latin):
quod nulla tristicia int̾uenien¬
lo non omni popło uideoꝵ. neq
omni popło gentium. sed omni
popło credentium: qui uel de
iudȩis. uel de gentib orbis totiꝰ
ad unam xp̃i confessionem ag-¬
gregatur. ab una eademq my¬

Expanded text:
quod nulla tristitia intervenienlo. Non omni populo Judaeorum, neque omni populo gentium, sed omni populo credentium, qui vel de Judaeis vel de gentibus orbis totius ad unam Christi confessionem aggregatur, ab una eademque my
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad martirium crucis ẽẽt ꝑuen¬
turus intimauit dicens. Am̃ am̃
dico tibi eum esses unior einge¬
bas te & ambulabas ubi uolebas.
cum aute senueris extendes manꝰ
tuas et alius te cinget et ducet¬
UIII quo tu non uis. In manuum nãq
Textensione designauit. qđ ꝑ mor¬
tem erucis martirio coronandus.
in cinetione alterius. quod uinei¬
endus a ꝑsecutore: in ductu quo
non uellet. qd tormenta passioniᷤᷤ
contra uoluntatem ẽẽt passurus
humanę fragilitatis. Sed ne gra¬
uis forte uideretur petro p̃dieta
a dnõ passio erueis. hunc suo con¬
festim lenire curauit exemplo. ut
cruciatum martyrii eo leuius fer-¬
ret. quo se meminisset similem
suo redemptori mortis accipere
sententiam. Post quam enim

Expanded text:
usque ad martyrium crucis esset pervenusque ad martyrium crucis esset perventurus, intimavit dicens: Amen amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis. In manuum namque extensione designavit quod per mortem crucis martyrio coronandus; in cinctione alterius, quod vinciendus a persecutore; in ductu quo non vellet, quod tormenta passionis contra voluntatem esset passurus humanae fragilitatis. Sed ne gravis forte videretur Petro praedicta a Domino passio crucis, hanc suo confestim lenire curavit exemplo, ut cruciatum martyrii eo lenius  Al., levius ferret, quo se meminisset similem suo Redemptori mortis excipere  Al., accipere sententiam. Postquam enim
Abbreviated transcription (Latin):
to maiori a nobis intentione de¬
bet ꝑ singula uerba pensari. qͣn-¬
to magna gr̃e suꝑne dulcedine
tota redundat. Commendat enĩ
nobis beatissimus euanglista & a-¬
postolus ioħes priuilegium amoriᷤ
precipui: quo cȩteris amplius meru-¬
it honorari a dño. Commendat
testimonium euangłice descripti¬
onis quod ueritate diuina subni¬
xum. nullus fidelium dubitare
permittit᷑. Comm̃dat placidam
suȩ carnis absolutionẽ quam dño
specialiter se uisitante ꝑcepit.
Sed ut ꝑfecte lectionis huius
principia considerare ualeamus.
libet suꝑiora parumꝑ attendere.
Apparuit dñs post resurrectionẽ
discipłis septem. inter quos erant
multitudine compleuit: moxq e¬
gressus ad terrã inuitauit ad pran¬
dium: & inter prandendum tercio
petrum. an se amaret interrogauit:
ac tercio amorem confitenti. quia
ter eum negauerat. ei tercio pas¬
cendas fuas oues commisit: ac dem¬
de quia ꝓ earumdem ouium id est
animarum fidelium. cura pastorali.

Expanded text:
to majori a nobis intentione debet per singula verba pensari, quanta magna gratiae supernae dulcedine tota redundat. Commendat enim nobis beatissimus evangelista et apostolus Joannes privilegium amoris praecipui, quo caeteris amplius meruit honorari a Domino: commendat testimonium evangelicae descriptionis, quod veritate divina subnixum nullus fidelium dubitare permittitur: commendat placidam suae carnis absolutionem, quam Domino specialiter se visitante percepit. Sed ut perfectae lectionis hujus principia considerare valeamus, libet superiora parumper attendere. Apparuit Dominus post resurrectionem discipulis septem, inter quos erat Pmultitudine implevit, moxque egressos ad terram invitavit ad prandium, et inter prandendum tertio Petrum an se amaret, interrogavit; ac tertio amorem confitenti, quia ter eum negaverat, ei tertio pascendas suas oves commisit: ac deinde quia pro earumdem ovium, id est, animarum fidelium cura pastorali
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis. Et audientes decem in¬
dignati sunt de duob fratribus.¬
Igitur decem apłi non indignan¬
tur matri filiorũ zebedei. nec ad
mulierem audaciam referunt po¬
stulandi. sed ad filios: quod ignoran¬
tes mensurã suam in modicam cu¬
piditatem exarserunt. quib & dñᷤ
dixerat. nescitis quid petatis. Sub¬
intelligitur autẽ uel ex responsio¬
ne dñi uel ex indignatione apł̃o¬
rum: quod filii matrem iminise¬
rant ad grandia postulanda. Tħe
autem uocauit eos adse: & ait illis
Scitis quia principes gentiũ do-¬
minantur eorũ: & qui maiores suns¬

Expanded text:
exclusi. Et audientes decem, indignati sunt de duobus fratribus. Decem apostoli non indignantur matri filiorum Zebedaei, nec ad mulieris audaciam referunt postulantis; sed ad filios, quod ignorantes mensuram suam, immodica cupiditate exarserent, quibus et Dominus dixerat: Nescitis quid petatis. Subintelligitur autem vel ex responsione Domini, vel ex indignatione apostolorum, quod filii matrem immiserint ad grandia postulanda. Jesus autem vocavit eos ad se, et ait: Scitis quia principes gentium dominantur eoru
Abbreviated transcription (Latin):
illud quod non persone. sed ui¬
te paratũ est. Si itaq tales es¬
tis qui consequi mereamini reg-¬
num cȩlorũ quod pater m̃s tri¬
umphantib & uictorib prepa-¬
rauit: uos quoq acci¬
pie¬
tis illud. Ido enĩ
tium in regnum cȩlorũ uocabula
non dieuntur. ne paucis nomina¬
tis cȩteri putarentur exclusi. Itẽ¬

Expanded text:
, quod non personae, sed vi, quod non personae, sed vitae paratum est. Si itaque tales estis qui consequamini regnum coelorum, quod Pater meus triumphantibus et victoribus praeparavit, vos quoque accipietis illud. Alii tium in regno coelorum vocabula non dicuntur; ne paucis nominatis, caeteri putarentur exclusi. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ad dexteram meam uel ad sini-¬
stram non est meum dare uob̃.
sed quib paratum est apatre
meo. Queritur quomodo calicẽ
martyrii filii aebedei iacob ui¬
delicet & ioħes biberint: cum
scriptura narret iacobum tan¬
tum apłm abherode capite tru¬
neatum. iohannes autẽ propria
morte finierit uitam. Sed si le¬
gamus ȩccłiasticas historias in
quibus refertur. quod & ipse
propter martyrium sit missus
inferuentis olei dolium: & inde
ad suscipiendam coronam xp̃i
athleta ꝓcesserit. statimq reli-¬
gatus in pachinos insula sit:
uidebimus mardyrio animum
non defuisse. & bibisse iohem
calicem confessionis. quẽ & tres
pueri in camino ignis biberuis:
licet ꝑsecutor non fuderit san¬
guinem. Quod autẽ dicit sede¬
re ad dexterã & sinistram ñ est
meum dare uobis. sed quib pa-¬
ratum est apatre meo: sic intel¬
ligendum est. Regnũ cȩlorũ
non est dantis. sed accipientis.
lem se prebuerit ut regno cȩlo¬
rum dignus fiat: hic accipiãt¬

Expanded text:
exteram meam et sinistram, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo. Quaeritur quomodo calicem martyrii filii Zebedaei, Jacobus videlicet et Joannes biberint, cum Scriptura narret Jacobum tantum Apostolum ab Herode capite truncatum : Joannes autem propria morte vitam finierit. Sed si legamus ecclesiasticas historias, in quibus 156 fertur, quod et ipse propter martyrium sit missus in ferventis olei dolium, et inde ad suscipiendam coronam Christi athleta processerit, statimque relegatus in Pathmos insulam sit, videbimus martyrio animum non defuisse, et bibisse Joannem calicem confessionis: quem et tres pueri in camino ignis biberunt , licet persecutor non fuderit sanguinem. Quod autem dicit: sedere ad dextram meam et sinistram, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo, sic intelligendum est: Regnum coelorum non est dantis, sed accipientis.  talem se praebuerit ut regno coelorum dignus fiat, hic accipiet
Abbreviated transcription (Latin):
ralia mala ille maneat: donec
sempiterna ueniam redditurus
bona. Quod aꝑtius ita dici po¬
test. Perfecta me sequatur actio:
informata meȩ passionis exẽplo.
Inchoata uero contemplatione
maneat donec uenio: ꝑficienda
eum uenero. Sequitur enim
xp̃m ꝑueniens usq ad mortẽ
plenitudo pęnitentiȩ: manet
autem donec ueniat xp̃e: tune
manifestanda plenitudo scientiȩ.
Hic quippe tolerantur mala

Expanded text:
ralia mala; ille maneat donec ralia mala; ille maneat donec sempiterna venio redditurus bona? Quod apertius ita dici potest: Perfecta me sequatur actio, informata meae passionis exemplo, inchoata vero contemplatio maneat donec venio, perficienda cum venero. Sequitur enim Christum perveniens usque ad mortem pia plenitudo patientiae; manet autem donec veniat Christus, tunc manifestanda plenitudo scientiae. Hic quippe tolerantur mala
Abbreviated transcription (Latin):
in aduersis: altera nichil sentit
aduersi. Una carnales libidineᷤᷤ
frenat: altera spũalibus delecta¬
tionib uacat. Una uiuendi eura
sollicita: altera uictoriosa pace se¬
cura. Una in temptationibꝰ adiu¬
uatur: altera sine ulla temptatio¬
ne in ipso adiutore lȩtatur.
Una subuenit indigenti: altera
ibi est ubi nullum inuente in¬
digentem. Una aliena peccata
ut sua sibi ignoscantur ignosere.
altera nec patiti qđ ignoscat:
nec facit quod sibi possit ignos¬
ci. Una flagellatur malis ne ex¬
tollatur in bonis: altera tanta
plenitudine grẽ caret om̃i malo:
ut sine ulla temptatione suꝑbiȩ
cohereat summo bono. Una bo¬
na & mala discernit: altera que
bona sunt sola cernit. Ergo una
bona ẽ. sed adhuc misera: altera
melior & beata. Ista significata
Tota hic agitur ista usq in huiꝰ
differtur illa: complenda post
sic eum uolo manere donec ueni¬
am: quid ad te tu me sequere.
Per imitationem ꝑferendi tẽpo¬

Expanded text:
in adversis, altera nihil sentit in adversis, altera nihil sentit adversi; una carnales libidines frenat, altera spiritualibus delectationibus vacat; una est vincendi cura sollicita, altera victoriae pace secura; una in tentationibus adjuvatur, altera sine ulla tentatione in ipso adjutore laetatur; una subvenit indigenti, altera ibi est ubi nullum invenit indigentem; una aliena peccata ut sua sibi ignoscantur ignoscit, altera nec patitur quod ignoscat, nec facit quod sibi poscat ignosci; una flagellatur malis, ne extollatur in bonis, altera tanta plenitudine gratiae caret omni malo, ut sine ulla tentatione superbiae cohaereat summo bono; una bona et mala discernit, altera quae sola bona sunt cernit: ergo una bona est, sed adhuc misera; altera melior et beata. Ista significata Tota hic agitur ista usque in hujus differtur illa complenda post Sic eum volo manere donec veniam; quid a te? Tu per imitationem perferendi tempo
Abbreviated transcription (Latin):
gandi atq soluendi peccata. Qđ
est enim ꝑproprietatẽ in xp̃o ec¬
clesia: hoc est ꝑ significationem
petrus in petra. Qua significatio
eis qui certant. ꝓ ueritate usq
ad mortem. Siquidem uniuer¬
sitati dicitur sequere me: ꝓ qua
uniuersitate passus est xp̃c. De¬
quens exemplum: ut sequam᷑
uestigia eius. Ecce propter qđ
ei dietum ẽ sequere me. Est¬
autem alia uita immortalis: qͣ
non est in malis. ubi facie ad fa¬
ciem uidebimus: quod hic ꝑ
speculum & enigmate uidemꝰ
Duas itaq uitas sibi diuinitus
predicatas et cõmendatas nouit¬
eccłia. Quarum est una in fide:
altera in specie. Una in tempore
peregrinationis: altera in ęcerni¬
tate mansionis. Una in labore:
altera in requie. Una in uia: alte¬
ra in patria. Una in opere acti¬
onis: altera in mereede temptati¬
omis. Una declinat a malo & fa¬
cit bonum: altera nullum hab&.
a quo declinet malum: & mag¬
num habet quo fruatur bonũ
Una cum hoste pugnat: altera
sine hoste regnat. Una fortis ẽ

Expanded text:
gandi solvendique peccata. Quod est enim per proprietatem in Christo Ecclesia, hoc est per significationem Petrus in petra; qua significationeis qui certant pro veritate usque ad mortem. Sed universitati dicitur, Sequere me, pro qua universitate passus est Chrisobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce propter quod ei dictum est: Sequere me. Est alia vita immortalis, quae non est in malis, ubi facie ad faciem videbimus, quod hic per speculum et in aenigmate videtur . Duas itaque vitas, sibi divinitus praedicatas et coEcclesia, quarum est una in fide, altera in specie; una in tempore peregrinationis, altera in aeternitate mansionis; una in labore, altera in requie; una in via, altera in patria; una in opere actionis, altera in mercede contemplationis; una declinat a malo et facit bonum, altera nullum habet a quo declinet malum, et magnum habet quo fruatur bonum; una cum hoste pugnat, altera sine hoste regnat; una fortis est
Abbreviated transcription (Latin):
minus diligit. xp̃m. Quis dubi¬
tat respondere eum qui plus di¬
ligit ẽẽ meliorem: Item si ꝓpo¬
namus quis duorũ sit melior. utrũ
quẽ minus an quem plus diligit
meliorem procul dubio resꝑon¬
debimus. Aggrediar gͥ in eis
manifesta miscdia. cuius est oc¬
culta iusticia: de dissoluenda que¬
stione tam ingenti: ꝓ uirib quaᷤ
ipse donauerit disputare. Huc¬
usq enim ꝓposita est: non exposi¬
ta. Exponende uero ens hoc sit
exordium: ut intelligamus sic eũ¬
uolo manere. id est sic cum expec¬
tare finem conditionis ꝓprie non
finem mundi. Quod autem subdi¬
dit donec ueniam: hoc non solũ
de generali illo aduentu quo resol¬
uendus ẽ mundus. sed etiam de
hoc quod cotidie scõs suos uisita¬
re dignatur accipi potest: ad quos¬
Quod uero ait. diligis me pluᷤ his:
potest ita intelligi. ut iohannem
hoc loco qui specialius dilectus ẽ:¬

Expanded text:
minus diligit Christum, quis dubiminus diligit Christum, quis dubitabit respondere eum qui plus diligit, esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior utrum quem minus, an quem plus diligit meliorem procul dubio respondebimus. Aggrediar igitur in ejus manifesta misericordia, cujus est occulta justitia, de solvenda quaestione tam ingenti, pro viribus quas ipse donaverit, disputare: hucusque enim proposita est, non exposita. Exponendae vero ejus hoc sit exordium; ut meminerimus in olo manere, id est, sic eum exspectare finem conditionis, propriae, non finem mundi. Quod autem subdit: Donec veniam, non solum de generali illo, quo resolvendus est mundus, sed etiam de hoc, quo quotidie sanctos suos visitare dignatur adventu, accipi potest. QuoQuod vero ait: Diligis me plus his, potest ita plus intelligi, ut Joannes hoc loco, qui specialius dilectus est
Abbreviated transcription (Latin):
ad querendum. cur ioħem plus
dilexerit dñs. cum ipsum dñm
plus dilȩxerit petrus. ubicunq
ne suo ipse possit intelligi. hoc ad¬
dit qđ eum diligebat ihe. Porro
qđ petrus apł̃s plꝰ aliis dilexerit
xp̃m. possunt quidem docum̃ta¬
multa proferri: sed ut longe in
si diligis me plus his: Quoduti¬
q sciebat. & tamen int̾rogabat:
ut etiam qui legimus euangłm.
amorem petri erga dnm: & in il¬
lo interrogante. & m illo respo¬
ndente nossemus. Quod autẽ
in eo quod respondit petrus amo
te. non addidit plus his. hoc re¬
spondit quod de ipso sciebat.
Non enim quantũ ab alio dili-¬
geretur. scire poterat: quia cor
alterius uidere non poterat. Sed
ramen suꝑiorib uerbis dicendo.
etiam dñẽ tu seis: satis & ipse de¬
clarauit scientem dnm int̾roga¬
re qđ interrogauit. Sciebat gͥ
dñs non solum quod diligeret:
uerum etiam qđ plus eum dili-¬
geret petrus. Et tam̃ si propona¬
mus querentes. quis duors me
lior sit: utrum qui plus aut qui

Expanded text:
ad quaerendum? Cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerat Petrus? Ubicunquet nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus. Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexerit Christum, possunt quidem docummulta proferri: sed ut longe in t, Diligis me plus his? Quod utique sciebat, et tamen interrogabat, ut etiam nos qui legimus Evangelium, amorem Petri erga Dominum, et illo interrogante et isto respondente nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te, non addidit, plus his, hoc respondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur scire poterat, qui cor alterius videre non poterat. Sed tamen superioribus verbis dicendo, Etiam, Domine, tu scis , satis et ipse declaravit, scientem Dominum interrogasse quod interrogavit. Sciebat igitur Dominus non solum quod diligeret, verum etiam quod plus illis eum diligeret Petrus. Et tamen si proponamus quaeresit melior utrum, qui plus, aut qui
Abbreviated transcription (Latin):
quod magis creditur ideo sẽs io¬
hannes adiciens ait. non dixisse
dnm̃ non moreretur. ne illis uer¬
bis que dixit hoc uoluisse intel¬
ligi putaretur: corpus autẽ eius
in sepulchro illius exanime sient
aliorum mortuorum iacet: restat
ut si uere ibi fit qđ spargit fama
de terra quȩ subinde ablata suc¬
crescit: aut ideo fiat ut comodo
comm̃detur preciosa mors eius.
qm̃ non eam cõmendat marty¬
ꝑsecutor occidit: aut propt̃ ali¬
quid aliud quod nos latet. Ma
eum uolo manere donee ueniã.
lllud etiam in his duob apłis pe¬

Expanded text:
quod magis creditur, ideo squod magis creditur, ideo sanctus Joannes ait, non dixisse Dominum, Non moritur, ne illis verbis quae dixit, hoc voluisse intelligi putaretur; corpusque ejus in sepulcro ejus exanime sicut aliorum mortuorum jacet: restat ut si vere ibi fit quod sparsit fama de terra, quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam commendat martyisti persecutor occidit, aut propter aliquid aliud quod nos latet. Maneum volo manere donec veniam. 4. Illud etiam in his duobus apostolis Pe
Abbreviated transcription (Latin):
uere. atq in illo sepulchro eius qđ
assumit in argumentũ qđ illic t̾ra
sensim scaturiens. & quasi ebullire
ꝑhibetur: & hoc eius anhelitu fieri
siue constanter siue ꝑtinacit asse-¬
ueret. Non enim possunt deesse
qui hoc credant: non desunt qui
etiam moysen asserant uiuere: qͥa
seriptum ẽ eius sepulchrũ non in¬
ueniri. & apparuit cum dño in mo¬
moysi corpus ñ potuerit alieubi
sic abscondi ut prorsus homines
lateret ubi eẽt: atq inde adhorã
diuinitus excitari quando cum
xp̃o helias & ipsi sunt insi: sic̃
ad horam multa scõrum corpora
resurrexerunt. quando passus ẽ
xp̃c. Eit hic amplior & difficili¬
or questio. cur discipło quẽ pre
cȩteris ihc diligebat in tantũ. ut
supra pectus enus discumbere me¬
reretur. ꝓ magno munere longũ
petrum ꝑ ingentis martyrii glo¬
riam. ab onere ipsius corporis sol¬
uerit: eiq concesserit qđ apls pau¬
lus concupisse dixit & scripsit
dissolui et ẽẽ cum xp̃o. Si autẽ

Expanded text:
vere, atque in illo sepulcro ejus quod Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, sive constanter sive pertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunt qui etiam Moysen asserant vivere; quia scriptum est ejus sepulcrum non inveniri , et apparuit cum Domino in moMoysi corpus non potuerit alicubi sic abscondi, ut prorsus homines lateret ubi esset, atque inde ad horam divinitus excitari, quando cum Christo Elias et ipse sunt visi: sicut ad horam multa sanctorum corpora surrexerunt, quando passus e fit amplior et difficilior, cur discipulo Jesus quem prae caeteris diligebat, in tantum ut supra pectus ejus discumbere mereretur, pro magno munere longum Petrum per ingentem martyrii gloriam ab onere ipsius corporis solverit, eique concesserit quod apostolus Paulus se concupisse dixit et scripsit, dissolvi et esse cum Christo ? Si autem,
Abbreviated transcription (Latin):
manere donec ueniam quid ad te
Cur autẽ dicitur petro sequere
me: nec dicitur ceteris qui simul ad¬
erant: Et profecto eum sicut ma-¬
gistrum discipl̃i sequebantur. Sed
si ad passionẽ intelligendum ẽ: num¬
quid solus pro xp̃iana ueritate pas¬
sus est: Nonne ibi erat in illis sep¬
tem. alius filius ⁊ ebedei frater io¬
hannis: qui post eius ascensionem
ab herode manifestatur occisus:
Uerum aliquis dixerie. qm̃ non ẽ
iacobus crucifixus. merito dictũ
ẽẽ petro sequere me: qui non solũ
mortem. sed etiam mortẽ erueis si¬

Expanded text:
manere donec veniam, quid ad te? Cur enim dicitur Petro Sequere me, nec dicitur caeteris qui simul aderant, et profecto eum sicut magistrum discipuli sequebantur? Et si ad passionem intelligendum est, nunquid solus pro Christiana veritate passus est Petrus? nonne ibi erat in illis septem alius filius Zebedaei, frater Joannis, qui post ejus ascensionem ab Herode manifestatur occisus? Verum aliquid dixerit, quoniam non est Jacobus crucifixus, merito dictum esse Petro sequere me, qui non solum mortem, sed etiam mortem crucis, si
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit inter uos maior fierr sit
uester minister. Et qui uoluerie
int̾ uos primus ẽẽ: erit ur̃ ser¬
uus. Humilis magister & mitis
arguit postulantes. nec decem
reliquos indignationis inere¬
pat & liuoris: sed tale ponit
ȩxemplum quod doceat eum
maiorem eẽ qui minor fuerit.
& illum dñm fieri qui om̃ium
seruus sit. Frustra igitur aut
illi immoderata quesierant.
aut isti doluerant suꝑ maioꝵ
desiderium: cum ad summita¬
tem uirtutũ non potentia sed
humilitate ueniatur. Deniq
sui proponie exemplum. ut si
dicta paruipenderent. erubes¬

Expanded text:
eri, sit vester minister. Et qui voluerit inter vos primus esse, erit vester servus. Humilis magister et mitis,arguit postulantes; nec decem reliquos indignationis increpat et livoris, sed tale ponit 157 exemplum, quo doceat eum majorem esse, qui minor fuerit, et illum dominum fieri, qui omnium servus sit. Frustra igitur aut illi immoderata quaesierint: aut isti dolent super majorum desiderio: cum ad summitatem virtutum non potentia, sed humilitate veniatur. Denique sui proponit exemplum, ut si dicta parvipenderent, erubes