comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s nouas de nichilo cãtas nouis
cotidie corꝑibus de pat̾no semine
infudi. In quibꝰ tñ om̃ibꝰ nulla
unꝗͣ rõ siue auctoritas ĩ tancũ
p̃ualere pocuit in dubietatem
tolłet q̃stiois. excepto eo solo qđ
fides catholica mag̃ c̃dẽdũ eleg̃
aĩas cotidie corꝑibus uiuficãdis
aĩa extͣduce ẽẽ dicerent᷑. ñ tanta
q̃stio ess. qr manifestior iꝰticia
ess in eo quod pecẽm originale
a patͥbꝰ ĩ filios tͣnsire dr̃. s nos si
occulta dei iudicia rõne ꝯp̃hen¬
dere ñ possumꝰ : tñ ꝓsoluendis du¬
biis dubia alia asserere ñ debemꝰ.
Queritur tñ si aĩe extͣuce ñ sunt.
qͦmͦ pec̃eo parẽtum filii obnerii
efficuꝑnt᷑. Qd enĩ in parente pec¬
catũ. ꝑ illã utiq naturam solam
in filiũ descend̾. q̃ sola ꝑ gñatiõe
a patre in filium tͣnsit. Si gͦ sola
caro seminat᷑. ꝑsolã utiq carnẽ
pecc̃m originale transducit᷑. Qd
si uerũ : duo nob̾ q̃renda ocͤcrurł¬

Expanded text:
sed novas de nihilo creatas novis quotidie corporibus de paterno semine infundi. In quibus tamen omnibus nulla unquam ratio sive auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubietatem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica magis credendum elegit animas quotidie corporibus vivificandis animae ex traduce esse ducerentur, non tanta quaestio esset, quia manifestior justitia esset in eo quod peccatum originale a patribus in filios transire dicitur. Sed nos si occulta Dei judicia ratione comprehendere non possumus, tamen pro solvendis dubiis dubia alia asserere non debemus. Quaeritur tamen si animae ex traduce non sunt, quomodo peccato parentum filii obnoxii efficiuntur? Quod enim in parente peccatum est per illam utique naturam solam in filium descendit, quae sola per generationem a patre in filium transit. Si ergo sola caro seminatur, per solam utique carnem peccatum originale traducitur. Quod si verum est duo nobis quaerenda occurr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabilius ꝯstat animas extͣduce
ñ eẽ. q sic̃ in pͥmo hoĩe corpꝰ det̾ra
sumptũ. sp̃s uͦ a dño datꝰ legitur:
ita ⁊̃ ratio expostulat. ut in seq̃ntibꝰ
qͦ om̃ibꝰ caro qͥđ de carne descẽde

Expanded text:
as ex traduce non esse, quod sicut in primo homine corpus de terra sumptum; spiritus vero a Deo datus legitur, ita et ratio expostulat ut in sequentibus quoque hominibus caro quidem de carne descendere,
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͥ aĩa exaĩa gignit᷑ sic̃ caro excar
aut tota in gignente remaneat.
si ingenitũ transierit. aut tota ĩge¬
nitũ tͣnseat si ĩgignente remanserit.
Nisi forte õs animas ꝯsub̾ales dicere
uelint. ⁊ illã nat᷑am simplicẽ ĩ ꝓpag̃o¬
nẽ filiorum ꝑsonalit̾ qͥd multiplica¬
ri s essentialiter ñ diuidi. Nõ attẽ¬
dentes qͣnta ĩ ꝯuenientia hane asser¬
tioẽ seqͣntꝰ᷑. si una ⁊ eadẽ essentia
simul beatitudini ⁊ dãpnatiõi głȩ
⁊ pene addicta c̾dat᷑. postremo cũ
dicat auctoritas. reu̾tat᷑ pulius
in t̾ram de qͣ sumptꝰ ÷.⁊ sp̃s redeat

Expanded text:
itur anima ex anima gignitur sicut caro ex carnaut tota in gignente remaneat si in genitum transierit, aut tota in genitum transeat si in gignente remanserit. Nisi forte omnes animas consubstantiales dicere velint, et illam naturam simplicem in propagatione filiorum personaliter quidem multiplicari, sed essentialiter non dividi. Non attendentes quanta inconvenientia hanc assertionem sequantur si una et eadem essentia simul beatitudini et damnationi, gloriae et poenae addicta credatur. Postremo dum dicat auctoritas: Revertatur pulvis i
Abbreviated transcription (Latin):
Isti sunt qui esdra nathanei.i. in hu¬
militate dño seruientes appellãtur.
ex quorum ordine furt ille nathana¬
el qui ĩ eugłio saluatorem ꝯfit̾i. et ab
ipso m̾uit collaudari. dicente dño.
Ecce uere irłita in quo dolus ñ ÷. Isti
subseruiunt leuitis. ⁊ uasa corpous
⁊ sãguinis &ͥ ipsis ad altaria offerunt.
⁊ it̾um referunt. De qͥb qͥd patribus
placuit. ut qui sacͣ mysteria ꝯtrectant.
legẽ obseruent ꝯtinentiȩ. sicut scͥptũ
÷. Mũdamini qͥ fertis uasa dñi. Hu
ĩ templo dñi obłones suscipiunt appłis
lationib pon̾e in altari. qͣntum suffi¬
ce possit ppło dĩ. Similit̾ ipsi corꝑales
pallas ⁊ substratoria lauare.⁊ aꝗͣ in
baptismum uerg̾e debent. urceũ quoq
⁊ aquemanilẽ ⁊ manut̾giũ ten̾e ep̃o¬

Expanded text:
Isti sunt qui in Esdra Nathanei, id est in humilitate Domino servientes appellantur, ex quorum ordine fuit ille Nathanael, qui in Evangelio Salvatorem confiteri, et ab ipso meruit collaudari, dicente Domino: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Isti subserviunt levitis, et vasa corporis et sanguinis Christi ipsis ad altare deferunt, et iterum referunt. De quibus quidem Patribus placuit, ut qui sacra mysteria contrectant, legem observent continentiae, sicut scriptum est: Mundamini qui fertis vasa Domini . Hi in templo Domini oblationes lationibus ponere in altari, quantum sufficere possit populo Dei. Similiter ipsi corporales pallas et substratoria lavare, et aquam in baptisterium vergere debent; urceum quoque et aquam, manile et manutergium tenere
Abbreviated transcription (Latin):
manib aꝗͣ p̾bere. Hi cũ ordinant᷑ sic̃
sacdotes ⁊ leuite manꝰ in põnẽ ñ accipi¬
unt. s tm̃ calicem uacuum. ⁊ paten̾ã
uacuam de manu ep̃i. De manu uͦ ar¬
chidiaconi urceolũ cũ aqͣmanile ⁊ ma

Expanded text:
 ordinantur sicut sacerdotes et levitae manus impositionem non accipiunt, sed tantum calicem vacuum et patenam vacuam de manu episcopi. De manu vero archidiaconi urceolum cum aqua manile seu
Abbreviated transcription (Latin):
se de sacro fonte ñ suscepit. Sp̃ualiũ
quoq parentũ .i. cõpatrũ filii uĩ filiȩ
an siue post cõpat̾nitatẽ geniti. le¬
gitime ꝯiungi possunt. pret̾ illas
ꝑsonas quib cõpatres ex istunt. qr
spualem filiã patris sui nemo uxorẽ
ducere pot̾ qͣmus filiã eiꝰ qui cõpater
est. patris sui si filiola patris sui non
fuit uxorẽ acciꝑe ñ ꝓhibeatur.

Expanded text:
te non suscepit. Spiritualium quoque parentum, id est compatrum filii vel filiae ante sive post compaternitatem geniti, legitime conjungi possunt. Praeter illas personas quibus compatres existunt, quia spiritualem filiam patris sui nemo uxorem ducere potest, quamvis filium ejus qui compater est patris sui si filiola patris sui non fuit, uxorem accipere non prohibeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lauacro sacrifontis accepit. ⁊ uxor
eiꝰ cõmat̃ ñ est. liceat ei defuncto
cõpatre suo eiꝰ uiduã ducere in uxo¬
rem. si nullã habent ꝯsanguinitatis
ꝓpinqͥtatẽ. Qͥd enĩ: Nunqͥd ñ pos¬
sunt conningi qͦs nulla ꝓrimitas
carnał uł in id gen̾atio secernit sp̃alis:ꝰ¬

Expanded text:
lavacro sacri fontis accepit, et ejus uxor commater non est, liceat ei, defuncto compatre suo, ejus viduam ducere in uxorem si nullam habent consanguinitatis propinquitatem. Quid enim? Nunquid non possunt conjungi, quos nulla proximitas carnalis, vel in id generatio secernit spi
Abbreviated transcription (Latin):
oc aut̃ ratio ĩuent̾ĩ se: ꝓbat. et
ĩhis q̃ uidet extͣ se. quia ortũ
& occasũ hñtia cũcta sine auctore
nec originẽ hr̃e possent. nec repara¬
tionem. Quȩ ĩ toto aliqñ cepisse iccir¬

Expanded text:
oc autem ratio inventum in se probat, et in his quae videt extra se; quia ortum et occasum habentia cuncta, sine auctore nec originem habere possent nec reparationem. Quae in toto aliquando coepisse idcir
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m qͦ uisũ accepimꝰ in coliuba.
in deo habitat plenituduiẽ diiini¬
tatis nemo ꝯspexit. uemo m̃te at oc¬
cuł ꝯp̃hendit. Uñ moyses ait deo.
cũ quo ut anucꝰ. amico. facie ad faciẽ
loquȩbat᷑ si inueni gr̾am añ de. ostẽ¬
de nuchi temetipsũ. Quid gͦ. ille ñ
erat ipse.: Si ñ esset ipse. non ei dr̃et
ceret: multo minꝰ dic̾et ostẽde michi
tometipsũ. Ipse gͦ erat in ea sp̃e qua¬
apparere uoluerat. ñ aut̃ ipse appa¬
rebat. ĩ nat᷑a ꝓpͥa quã moyses uid̾e
cupiebat. Ea quippe ꝓmictit᷑ sc̃ĩs ÷
uiuens uide sicuti ẽ. Ilã multi
udert̃. s quod uoluntas elegit. ñ
quod natura formauit. Si q̃ris qͣm¬

Expanded text:
quoque visum accepimus in columba, in Deo habitat plenitudinem divinitatis nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit. Unde Moyses ait Deo cum quo ut amicus amico facie ad faciem loquebatur. Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum . Quid ergo, ille non erat ipse? Si ceret, multo minus diceret, ostende mihi temetipsum. Ipse ergo erat in ea spapparere uoluerat, non autem ipse apparebat in natura propria., quam Moyses uidere cupiebat; ea quippe promittitur sanctis in uiuens uidere, sicuti est. nam multi uiderunt, sed quod uoluntas elegit, non quod natura formauit, et i
Abbreviated transcription (Latin):
tas aliq̾n audiunt. Neq enũ uider
eũ qui audiert̃. qͣn dix̃ ad filiũ.
et clarificaui. ⁊ it̾m clarificabo. Ue¬
rũt̾̃n ñ esse mirandũ. si aliqͥ ⁊̃ non
mundi corde uident dm̃ in spẽcie
ꝗͣ uoluntas eius fec̾it. latente in¬
uisibili ⁊ ap̃ se in ꝯmutabili manẽ¬
te nat᷑a. Si qͣris utrũ ⁊̃ sicuti ẽ ali¬
quando possit uideri. respondeo fi¬
liis ħ eẽ. ꝓmissũ de quibꝰ dictũ ẽ.
Scimꝰ quia cũ apparuerit similes
ei erimꝰ qm̃i uidebimꝰ eũ sicuti ẽ.
no. ubi eu̾ filii eiꝰ uidebt̃ sicuti est.
Tunc qͥppe saciabitur ĩ bonis defide¬
riũ eoꝵ. Non eñi ui digni dm̃ ui¬
debunt de quib dictũ ẽ. Tollat᷑ ĩpiꝰ

Expanded text:
tas aliquando audiunt; neque enim uiderunt eum, qui audierunt. quando dixit ad filium: Et clarificaui et iterum clarificabo; uerum tamen non esse mirandum, si aliqui etiam non mundi corde uident deum in specie, quam uoluntas eius fecerit, latente inuisibili et apud se incommutabili manente natura. si quaeris, utrum etiam, sicuti est, aliquando possit uideri, respondeo filiis hoc esse promissum, de quibus dictum est: Scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quo- Diam uidebimus eum, sno ubi eum filii ejus videbunt sicuti est. Tunc quippe satiabitur in bonis desiderium eorum. Non enim indigni Deum videbunt, de quibus dictum est: Tollatur impius
Abbreviated transcription (Latin):
nichilo.⁊ a cãtore acceꝑant q erãt.
Nõ potuit aut̃ c̾ator optimꝰ auctor
mali ẽẽ:⁊ iõ totũ bonũ erat. qd ex ipso
illis erat. ⁊ totũ bonũ erat. qm̃ ex
ipso totũ erat. Hoc mͦ ꝓbamꝰ qm̃ bo¬
ni erãt angłi qñ pͥmũ facti sunt ⁊⁊ qͣ

Expanded text:
a Creatore acceperant quod erant. Non potuit autem Creator optimus, auctor mali esse; et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probamus quod boni erant angeli quando primum facti sunt, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰti erãt: ⁊ beati erãt. s ea bonitate
⁊ iꝰticiã. ⁊ beatitudine ꝙͣ nataͣ ĩcipies
faciendo. Si enĩ boni dñr. boni erãt.
quẽadmũ bon̾ erat. qd bonꝰ fecãt totũ.
Et si meliores erãt sic̾ erãt: meliores
erãt. ꝓ eo qd facti erãt. ñ ꝑ eo q̃ fec̾ant
ipsi. uł faciebant. similit̾ ⁊ q iusti

Expanded text:
 ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. S
Abbreviated transcription (Latin):
penã miseri u̾issime affirmãt᷑. Et for¬
te exp̃ssiꝰ ⁊ ad ĩtelligẽtiã euidentius
sit nec bonos. nec malos. nec iustos.
nec ĩitos. nec ꝯu̾sos. nec au̾sos. nes
beatos. nec miseros. ꝯditos. asserenti.
Nam qui bonos dic̃ significat uir¬
tutem. qͥ iustos m̾̃itum. qͥ ꝯuersos di¬
lectionem. qͥ beatos głificationẽ¬

Expanded text:
poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem; qui beatos, glorificatione
Abbreviated transcription (Latin):
tinguitur bñplacitũ. in eo qͦ res
approbatur. ⁊ ĩ eo qͦ approbatur ac¬
tus rei.⁊ distinguitur oꝑatio. ĩ eo q̃
oꝑãdo quȩ solus fac̃. alia coope¬
rando quȩ solꝰ ñ fac̃. Et distinguit᷑
p̃ceptio in eã q̃ sit ex tͥnsecꝰ ꝑ sermo¬
Et ꝯstat in his om̃ibꝰ qͦ de uolu̾tate
dĩ dicẽdũ fuerat. q̃ ÷ hñplacitũ eiꝰ.
& signũ bñplaciti ipsiꝰ. Propt̃ qͣ & mul¬

Expanded text:
tinguitur beneplacitum in eo quo res approbatur, et in eo quo approbatur actus rei. Et distinguitur operatio in eo quod operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermoEt constat in his omnibus quod de voluntate Dei dicendum fuerat, quod est beneplacitum ejus et signum beneplaciti ipsius. Propt
Abbreviated transcription (Latin):
uotũ legitimũ succurrit etiã sine his
omnib legituũ conugiũ ex̃. pot est.
Sienim coniugiũ ẽẽ. non .pͭ. uͥ ista ñ
sunt. nec baptismꝰ eẽ. p̃. ubi non p̃cedit
fontis cosec̾tio. baptitand cathetizatio.
exorcitatio. ⁊ uͥ ñ seqͥt᷑ olei. ⁊ cͥsmatis
unctio. S sic̃ bapasmꝰ ẽẽ.pͭ. siñ istis
quod ꝯiugiũ non ĩ coitu ꝯstet.s incon¬
sensu nec consensu coitꝰ. quia sic̃ sine
siferte utrimq castitatis ⁊ continentie
ꝓpositũ placitum fuerit beatꝰ ambro¬
sius testat᷑ dicens. Non defloratio uir¬
ginitatis s pactio coniugalis conui¬
giũ facit. Item coniugiũ non facit
coitus s consensus. qui si defuerit:
omĩa etiam cum ipso cottu frustrã¬
tur. Isydorus etiã dicie. qr conuiugeᷤᷤ
ueriꝰ appellant᷑ apͥma desponsatio¬
nis fide quaniuis adhũe int̾ eos

Expanded text:
votum legitimum succurrit, etiam sine his omnibus legitimum conjugium esse potest. Si enim conjugium esse non potest ubi ista non sunt, nec baptismus esse potest, ubi non praecedit fontis consecratio, baptizandi exorcizatio, et ubi non sequitur olei et chrismatis unctio. Sed sicut baptismus esse potest sine istis, quod conjugium non in coitu constet, sed in consensu, nec in consensu coitus; quia sicut sine forte utrinque castitatis et continentiae propositum placitum fuerit, beatus Ambrosius testatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio conjugalis conjugium facit. Item: Conjugium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit omnia etiam cum ipso coitu frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide
Abbreviated transcription (Latin):
cũ carms comixtione uel cũ plis
ꝓcreatione secutũ fuerit. irritũ oĩo
ẽẽ debebit. S putãt quidam pos¬
teriꝰ factũ id circo stare debere quia
in eo ampliꝰ ẽȩ. uidet᷑ uͥ pꝰ consensum
etiã carnis comixtio secutaẽ. S cur
ideo stare debet uiqͦ plꝰ factũ ÷ si totũ
id qd̾ factũ ÷. uiste factũ non ẽ: Si pꝰ¬
teriꝰ ꝓpt̾ea coniugiũ iudicat᷑ qr in eo
copula carns fuit q̃ inpͥori non fuit.
gͦ si t̾cium pꝰ ħ secutũ fuerit dicet ali¬
quis quia meliꝰ iudicandũ ÷. qmͣ¬

Expanded text:
cum carnis commistione, vel cum prolis cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum fuerit, irritum omnino esse debebit. Sed putant quidam posterius factum idcirco stare debere quia in eo amplius esse videtur, ubi post consensum etiam carnis commistio secuta est. Sed cur ideo stare debet in quo plus factum est, si totum id quod factum est, juste factum non est? Si posterius propterea conjugium judicatur; quia in eo copula carnalis fuit, quae in priori non fuit, ergo si tertium post hoc secutum fuerit, dicet aliquis quod melius judicandum est q
Abbreviated transcription (Latin):
fedationis pactũ scindendũ ÷. S cõsida
qr ionge aliud ẽ. ꝓmittẽ atq aliud fa¬
c̾ẽ. Qui ꝓmittit nondũ facit. qͥ aut̃ fa¬
cit. iã facit qd̾ facit. In ȩo qui ꝓmittit
si non facit qd ꝓmitat mendatiũ ÷. in
eo aut̃ qui facit. etiã si pꝰ factũ penitte
tam̃ factũ oĩo ÷. quod factũ ÷. Quigͦ¬
ꝓmisit se uxoeẽ ducturũ nondũ tm̃
uxorẽ duxit ⁊ que spopondit se iip¬
turam. non dũ nupsit. nec coniugiũ
ad huc fuit s fut᷑um e̾ȩ. debuit. Cum
aut̃ postea ⁊ ille uxorẽ duxit. ⁊ illa
marito nupsit. iã coniugiũ fuit utrĩq
⁊ nõ pot̾it dissolui quod factũ ÷. etiã si
id qd ꝓmissum fuit non ẽ. impletũ.
Precedens gͦ m̃datium penitentia
coerigendũ ÷. s sequens cõiuigium diᷤᷤ¬
soluendũ nonẽ. Non aut̃ sicr᷑. qñ sa¬
cramentũ coniugii non quidẽ ut su¬
pͣ dictum ẽ. mutua sponsione ꝓmit
tacione finiatur. quia pꝰ talẽ consẽ¬
sũ quicqͥd in aliena sociȩtate etiã

Expanded text:
erationis pactum scindendum est? Sed considera quod longe aliud est promittere atque aliud facere. Qui promittit nondum facit; qui autem facit jam facit quod facit. In eo qui promittit si non facit quod promittit, mendacium est. In eo autem qui facit, etiam si post factum poenitet, tamen factum omnino est quod factum est. Quimisit uxorem ducturum, nondum tamen uxorem duxit; et quae spopondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito nupsit, jam conjugium utrinque fuit; et non poterit dissolvi quod factum est, etiam si id quod promissum fuit non est impletum. Praecedens ergo mendacium poenitentia corrigendum est, sed sequens conjugium dissolvendum non est. Non autem sic est quando sacramentum conjugii non quidem, ut supra dictum est, mutua sponsione futurtatione firmatur; quia post talem consensum quidquid in aliena societate etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quodcũq simile illi in quo et sinon
hoc dict̃. hoc tñ intelligunt. aut si
hoc non dicunt quia fortassis alicu¬
bi uerba non celebrant᷑. s res agitur.
hoc faciunt clucit illam accipit illã
sicut mos ÷. legitimꝰ ducendi uxores
Cũ gͥ hoc sicut mos ÷. dicunt uł fa
faciunt.⁊ in hoc sibi consentiunt. hoc
ẽ. quod dicẽ uolo. qͥa deinceps conu¬
ges siue hoc dixerint et in hoc sibi
consenserit coram legitimis testib
sic̃ lebent. siue focte soli seorsũ et
in secreto nemine astante uł attes¬
tante qualit̾ nonclebẽt. Tam̃ oĩo
coniuges st̃. nec deinceps nisi alia
em̃gat causa discidii ab inuicem
seꝑari licite possunt. etiã si ꝓpt̾ fur¬
tiuũ consensum si factũ negaue¬
rint conceri non posei

Expanded text:
quodcunque simile illi, in quo et si non quodcunque simile illi, in quo et si non hoc dicunt, hoc tamen intelligunt. Aut si non hoc dicunt quia fortassis alicubi verba non celebrantur, sed res agitur, tamen hoc faciunt. Ducit illam, accipit illam, sicut mos est legitimus ducendi uxores. Cum igitur hoc sicut mos est dicunt vel faciunt et in hoc sibi consentiunt, hoc est quod dicere volo, quod deinceps conjuges sunt, sive hoc dixerint; et in hoc sibi consenserint coram legitimis testibus sicut debent, sive forte soli seorsum et in secreto nemine attestante vel astante qualiter non debent; tamen omnino conjuges sunt, nec deinceps nisi alia emergat causa dissidii ab invicem separari licite possunt, etiam si propter furtivum consensum si factum negaverint convinci non possi
Abbreviated transcription (Latin):
assumit᷑. Inquib uerbis sic̃ supͣdictũ ẽ.
si desponsationẽ accipinꝰ in eo qñ
consensu maritali conuigiũ sanc¬
citur. recte tunc ipsũ coniugiuo
inchoari ⁊ nom̃ coniugis assirmi
dicit᷑. Si aut̃ desponsationẽ ui¬
telligimus ineo quod fut᷑us ad ꝯui¬
giũ faciendũ consensus ꝓmittit᷑.
um antecedunt inchoari dicit᷑¬
⁊ abinde etiã que fut᷑a ÷. coniuix
ꝓpt̾ea quib iam conugiũ inicia¬
tum ẽ. nomine coniugis censet᷑
S ut libet de his ⁊ de huiꝰ mo¬
¶di
senciat᷑. tantũ ut coniugiũ nec ante
legitimi consensiis attestationẽ in quo
ut̾q altĩ ad coniugalis fedis sociȩtatẽ
se tͣdit uerum eẽ. credat᷑ nec pꝰea ĩ¬
ꝑfectũ. Uis scire quid dico: Cũ
ille dicis ego te accipio inmeã ut
de inceps ⁊ tu uxor mea sis et ego
maritꝰ tuus. et illa similit̃ dicit.
ego te accipio in meũ ut deinceps
et ego uxoe tira sim. et tumaritus
meus aut sciliez hoc diet aut aliud

Expanded text:
 verbis, sicut supra dictum est si desponsationem accipimus in eo quando consensu maritali conjugium sancitur, recte tunc ipsum conjugium inchoari et nomen conjugis assumi dicitur. Si autem desponsationem intelligimus in eo quod futurus ad conjugium faciendum consensus promittitur, um antecedunt inchoari dicitur; et ab inde etiam quae futura est conjux, propter ea quibus jam conjugium initiatum est nomine conjugis censetur. Sed ut libet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum, ut deinceps et ego uxor tua sim et tu maritus meus, aut scilicet hoc dicunt, aut aliud
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ desponsatioĩs impletionẽ ꝓmiᷤ¬
sionis ⁊ pactionis exhibitionem
conuenient̃ accipimꝰ. Aqua ni¬
mir̃ quia in p̃dicto consensu eõ¬
tat merito conuigiũ exoediũ sumit
quia in eo qd̃ fides pactionis ⁊ spon¬
sionis quȩ defuto coniugio utrimq
facta fuerat ad inplet᷑. in consensu
maritali coniugii sacͣmentũ ꝑfici¬
tur. Nom̃ aut̃ desponsationis non
ipsum comugii consensum quo
matͥmonio firmat᷑. s pactionem
⁊ ꝓmissionẽ futi consensus signifi¬
care in ipsa uocis exp̃ssione coni¬
cimꝰ qr ⁊ sponde non dare ÷. aut
Despondi enĩ uos uni uiro uirgi¬
nem castã exhibe xp̃o. Quod si
cdesponsationis nom̃ in ipso contae¬
tu matͥmonii intelligẽ debemꝰ
tune fidẽ desponsationis consen¬
sum mutue societatis que coniu¬
gium dicit᷑ conuenient᷑ accipimꝰ
Uñ ⁊ de matre dñi: Augustinꝰ dic̃.¬

Expanded text:
is impletionem promissionis et pactionis exhibitionem convenienter accipimus. A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum conjugii consensum quo matrimonium firmatur, sed pactionem et promissionem futuri consensus significare in ipsa vocis expressione conjicimus, quia et spondere non dare est aut Despnem castam exhibere Christo . Quod si desponsationis nomen in ipso contractu matrimonii intelligere debemus, tunc fidem desponsationis consensum mutuae societatis quae conjugium dicitur, convenienter accipimus. Unde et de matre Domini Augustinus dic
Abbreviated transcription (Latin):
ad inictit. Quia ꝓpt̃ quicqͥd pꝰ ꝯsensum
coniugalẽ qui matͥmonium sacrat
cũ alio uł alia siue in ꝯsensu siue
incoitu admissũ fuerit ad incestꝰ
⁊ ad ult̾ii macłam ñ ad ꝯiugii sacra¬
m̃tum ꝑtinebte. S dicis. Sił primũ
coniugat fedis consensũ statim con

Expanded text:
admittit. Quapropter quidquid post consensum conjugalem qui matrimonium sacrat, cum alio vel alia sive in consensu, sive in coitu admissum fuerit, ad incestus et adulterii maculam non ad conjugii sacramentum pertinebit. Sed dicis: Si post primum conjugalis foederis consen
Abbreviated transcription (Latin):
s adult̾ina coningia uł stupͣ. aut
fornicationes potiꝰ qmͣ legitima cõ¬
iugia ẽȩ. diccenda sunt.: s id inħ
loco intelligi oportet. legitima non
ee̾. idẽ. non fieri scdm iunstitucionẽ
legũ que inhẽ modũ coniuges despõ¬
sari instituunt. Nam qd pꝰea ad iun¬
git alit̾ p̃sũpta adult̾ia potiꝰ uł¬

Expanded text:
 stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non fieri secundum institutionem legum, quae in hunc modum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjungit, aliter praesumpta adulterina contu
Abbreviated transcription (Latin):
consensu maritali sãctiri. Si enĩ
apͥma desponsationis fide coniu¬
gium incipit cũ fides despõsatio¬
nis inꝓmissione futi consensꝰ p̃ce¬
dere uideat᷑. qñ coniugiũ ab hac
fi de iniciari dicit᷑. ꝓculdubio etiã
ipsum mat̾monii consensũ ante¬
ire ꝓbat᷑. S si desponsationẽ ipsã

Expanded text:
consensu maritali sanciri. Si enim a prima desponsationis fide conjugium incipit, cum fides desponsationis in promissione futuri consensus praecedere videatur, quando conjugium ab hac fide initiari dicitur, procul dubio etiam ipsum matrimonii consensum anteire probatur. Sed si desponsationem ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
i quis aut̃ querat qñ
coniugrũ e̾ȩ. incipiat
dicimꝰ qr exquo talis consensꝰ
qualẽ supͣ diffiniuimꝰ int̾ mas¬
culũ ⁊ feminã factu fuerit ex
eo statim conugiũ ÷ quẽ ⁊ si
pꝰ ea copula carnis sequit᷑ nich
tam̃ comugio ampliꝰ aduirtutẽ sac̾menti
confertur. Unde ꝯstat qł iuir ut muli¬
er pꝰ talẽ consensũ ad aliȩnã sociȩtatẽ
tnsierit ꝯciã si comutio earnis illic se
scda copula illicita oĩo iudicabt᷑ redire
debebit. S dicis mͥ. Aliqͥs ꝓmisit siue
focte uirauit alicui. se usq ad tẽpꝰ com¬
placitũ illã ducturũ. ⁊ illa similit̃
ꝓmisit ut urauit se illi nupturã. It̾m
mutato ꝓposito alt̾ siue ut̾q ad alięnã
sociȩtatem tͣnsit. ⁊ ille uxorẽ aliam duẽ¬

Expanded text:
i quis autem quaerat quando conjugium esse incipiat, dicimus quod ex quo talis consensus qualem supra diffinivimus inter masculum et foeminam factus fuerit, ex eo statim conjugium est, quem etsi postea copula carnis sequitur, nihil tamen conjugio amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic seqquam secunda copula illicita omnino judicatur, redire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad alienam societatem transit, et ille aliam u
Abbreviated transcription (Latin):
iꝰticie forma det̾minat᷑. Scd̃ ꝑsonã aliqͥd
licet. ⁊ aliquid ñ licet. quem admũ
scłari iudici inꝑsonam laicam si pec¬
cau̾it manũ mit̾tere licet. in cłicum
ñ licet. Scd̾m causam iticia det̾mina¬
tur. ut uidelicet negocia scłaria a po¬
testate t̾rena. sp̃alia uͦ: et ecc łastica
a sp̃ali potestate examinent᷑. Scd mũ.
siue m̃surã iꝰticia det̾minat᷑. cũ uide.¬
licet q̃ libet culpa ꝯgrua ⁊ ĩ ꝯuenienti

Expanded text:
itiae forma determinatur. Secundum personam aliquid licet; et aliquid non licet, quemadmodum saeculari judici in personam laicam si peccaverit manum mittere licet, in clericum non licet. Secundum causam justitia determinatur, ut videlicet negotia saecularia a potestate terrena; spiritualia vero et ecclesiastica a spirituali potestate examinentur. Secundum modum sive mensuram justitia determinatur, cum videlicet quaelibet culpa congrua et sibi convenienti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uoluit. factũ ÷ q̃ uoluit. ⁊ q̃ uoluit
factũ ñ ÷ q̃ uoluit.s qͥ noluit factũ
nͥ q uoluit. qm̃ sit uoluit fieri. ⁊ sic
esse ut factũ ÷. qm̃ boñ erat sic fieri.
boñ erat ⁊̃ ĩ eo qͣ bonũ erat. Et ipsũ
q̃ bonũ ñ erat ñ uoluit. s eẽ ipsũ uo¬
luit qm̃ id bonũ erat. Et cũ factũ ÷:
id factũ ÷ qd uoluit : qm̃ boñ erat. ⁊ħ
uoluit. Tam̃ dicis minꝰ hũit uolun¬
tas eiꝰ ⁊⁊ minꝰ adepta ÷. ⁊ minꝰ impleta.
⁊ ĩꝑfecta rem̾asit. quia factũ ñ ÷ bo¬
nũ q̃ uoluit.⁊ qd noluit malũ factũ
ẽ. Non gͦ ꝯsideras qm̃ sicut malum
ñ ht̃ qͥ factũ ÷ q̃ noluit. ita nec bono
caret qd factũ ñ ẽ qd uoluit. Ed uult

Expanded text:
non voluit, factum est quod noluit et quod voluit factum non est quod voluit, sed quod noluit factum nisi quod voluit, quia sic voluit, fieri, et sic esse ut factum est, quia honum erat sic fieri bonum erat etiam in eo quod bonum non erat. Et ipsum quod bonum non erat non voluit, sed esse ipsum voluit quoniam id bonum erat. Et cum factum est, id factum voluit. Tamen dicis: minus habuit voluntas ejus et minus adepta est et minus impleta, et imperfecta remansit; quia factum non est bonum quod voluit; et quod noluit malum factum est. Non ergo consideras quod sicut malum non habet quod factum est quod noluit; ita neque bono caret, quod factum non est quod voluit. Quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
ngłi qͥppe quia hõĩ¬
ꝑfecti facti sunt abitꝰ eruditi
st̃. hoĩes aut̃ excepto dum taxat pͥmo
illo qui sicut suomͦ ꝑfectus factꝰ. ita
⁊ ipse qͦ abĩtꝰ eruditus ẽꝙ ꝑ ĩtualla
foris ad cognitioẽ u̾itatis ęxcitandi
& erudiendi fuerunt. Quȩ dñ exci¬
tacio ⁊ eruditio nat᷑alit᷑ ⁊ sine la¬
bore hõi ad esset. si sensus hominis
in carne mortali ꝑ peccatũ corruptus
ñ fuisset. ut tẽ plenum ac ꝑfectum

Expanded text:
ngeli quippe quia perfecti facti sunt ab intus eruditi sunt; homines autem excepto duntaxat primo illo, qui sicut suo modo perfectus factus est, ita et ipse quoque ab intus eruditus est, quiaforis ad cognitionem veritatis excitandi et erudiendi fuerunt. Quae tamen excitatio et eruditio naturaliter et sine labore homini adesset, si sensus hominis in carne mortali per peccatum corruptus non fuisset, ut tunc plenum ac perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ etiã ecclat̾ica consuetudo dicẽd
ut indnica que proxima ẽ ante
sollep̃nitatẽ pascalẽ rami palmaꝵ et
frondes arboꝵ benedicant᷑. ⁊ populo por¬
tandi distribuant᷑ in figurã eoꝵ. qui do¬
mino iħu eadem die icrosolimã ascendẽ¬
ti cũ ramis palmarũ. ⁊ frondibꝰ arboꝵ ui

Expanded text:
iam ecclesiastica consuetudo ut in Dominica quae proxima est ante solemnitatem paschalem, rami palmarum et frondes arborum benedicantur, et populo portandi distribuantur, in figuram eorum qui Domino Jesu eodem die Jerosolymam ascendenti cum ramis palmarum et frond
Abbreviated transcription (Latin):
illi tẽ corꝑalit̾ fecęrt̃ corꝑalit̾ fa¬
ciendũ ꝓponit᷑. s id potiꝰ qd uel in
illo uł misto corꝑali facto spũa¬
lit̾ imitendũ significat᷑. Palma
qͥppe signũ iuctoriȩ ẽ. Rami
aut̃ uirentes bona oꝑa signifi
rẽ bonis oꝑibꝰ ⁊ digna gr̃ar̃ actõ¬
ne laudamus.
De cereo qͥ in sabbo¬

Expanded text:
illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significatur. Palma quippe signum victoriae est, rami autem virentes bona opera significrem bonis operibus et digna gratiarum actione laudamus. CAP. V. De cereo qui in sa
Abbreviated transcription (Latin):
ut eẽt ħ necitas. ñ necĩtas causa futt.
s uoluntas. S quiꝰ dicemꝰ: Si ħ na¬
turalit̾ ht̃ hõ ut ĩꝯmodum suum
amare ñ possit. neq ꝯmodũ suũ fas¬
tidire: gͦ quieqͥd appetit ꝯmodũ illi ÷.
⁊ ñ appetit nͥ ꝯmodũ suũ unquã.
accusat᷑ ꝑ eo q appetit. cũ ñ appetat
unquã nͥ ꝯmodum suũ iħ ei appetere
naturalit̾ datũ sit. in tantum ut ip¬
sa natura in eo q̃ facta ẽ imobiliter
ꝯsistente. aliud oĩo p̃ter ꝯmodũ suũ:
aꝑpetere ñ possit.

Expanded text:
t haec necessitas, non necessitas causa fuit sed voluntas. Sed quid dicemus? Si hoc naturaliter habet homo ut incommodum suum amare non possit neque commodum suum fastidire. Ergo quidquid appetit commodum illi est, et non appetit nisi commodum suaccusatur pro eo quod appetit, cum non appetat unquam nisi commodum suum et hoc ei appetere naturaliter datum sit intantum ut ipsa natura in eo quod facta est immobiliter consistente: aliud omnino praeter commodum suum appetere non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
unta uestis ÷ suꝑ hum̾ale quod
hebraicȩ uocatur ephoth. Hoc
ĩtestam̃to uet̾i soli pontifices utebãt᷑.
eisdẽ qͥb ⁊ cona fuerat distincta co¬
ri diximꝰ. id ipsũ ĩ suꝑ hum̾ali. ꝑ eosdẽ
qͣtuor colores fig̃atũ inuenimꝰ. Sig̃cat
aut̃ suꝑ hum̾ale forcitudinẽ oꝑuĩ et
patientiam laborũ ꝓ eo qd ad portanda
hon̾a hum̾̃i supponũt᷑. Iecͥco ĩ ipso suꝑ¬
hum̾ali duob lapidib p̾ciosis. qͦrum
unͦ a dextro hum̾o. alt̾ uͦ a sinistro suꝑ¬
positꝰ fuerat: nomina.xͦui. patͥarcharũ
ĩ scͥpta erãt. sex in uno ⁊ sex ĩ alt̾o. qr
ꝑ noĩa pat̾archarũ memoria sc̃õrũ ĩtel¬
u̾itate stude debeat qua suꝑstitioni.
De rõali qͣ g̾ce logion dicitur

Expanded text:
nta vestis est superhumerale, quod Hebraice vocatur Ephot. Hoc in Testamento Veteri soli pontifices utebantur; eisdem quibus et zona fuerat distincta cori diximus, idipsum in superhumerali per eosdem quatuor colores significatum invenimus. Significat autem superhumerale fortitudinem operum, et patientiam laborum, pro eo quod ad portanda onera humeri supponuntur. Idcirco in ipso superhumerali duobus lapidibus pretiosis, quorum unus a dextro humero, alter vero a sinistro superpositus fuerat; nomina duodecim patriarcharum inscripta erant, sex in uno, et sex in altero, quia per nomina patriarcharum memoria sanctorum intelveritati studere debeat quam superstitioni. De rationali quod Graece logion dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ qͥqͥs occulos causerit ñ uidit
Si eñi ꝓpħa heliseꝰ puerũ suũ gie¬
ti absens corꝑe uidit accĩpientẽ
muna quę dedit ei naaman sirꝰ
se putauat. qͣntomagꝰ in illo coꝵ¬
uim si occulos claudãt. u rũ ⁊̃ uñ

Expanded text:
os clauserit non videbit. Si enim propheta Eliseus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera quae dedit ei Naaman Syrusse putaverat, quanto magis in illo corlum si oculos
Abbreviated transcription (Latin):
de esse ñpͣ: Et iccirco in eo qui ñ c̃dit
semꝑ pͣua uoluntas arguit᷑. uͥ nec̾itas
nulla ẽẽ pͣ. q̃ ad excusationẽ p̃tendatur.
Baptizari aũ in uoluntate ẽẽ pͥ.⁊̃ qͦmͦ¬
ñ ÷ in possibilitate. ⁊ iccirco iꝰte bona uo¬
luntas cum deuotione fidei suȩ ñ despici
endo articło necessicatis p̃pediat᷑. Uis
nosse plenius utrũ ne racio ħ alicubi
auctoritate manifestiori se ꝓbet. ꝗͣuis⁊
ille qͣs supͣ ꝯmemorauimus auctoritates
tã manifeste uideant᷑. ut de u̾itate ipsa¬
rũ dubitari ñ possit : Audi tñ adhuc
aliud si forte euidentius tͥ demonstrari
possit. de quo dubitare ñ debes. Beatus
augͦ. in libro de unico bapcisino sicait.
in angustiis cp̃m succurri ñ p. Uides qđ¬

Expanded text:
deesse non potest. Et idcirco in eo qui non credit semper prava voluntas arguitur ubi necessitas nulla esse potest, quae ad excusationem praetendatur. Baptizari autem in voluntate esse p in possibilitate; et idcirco juste bona voluntas cum devotione fidei suae non despiciendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit? Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De unico baptismo sic ait: in angustiis temporum succurri non potest. Vides q
Abbreviated transcription (Latin):
tum ÷. Non enim ait. cũ dic̃ẽ uicẽ bap¬
tismi posse hr̃e fidẽ. s cũ dicẽ inqͥt uicẽ
baptismi posse hr̃e passionẽ quauis utr̃u¬
q in ipsa una sencentia posuisset. Si ergo
ad id qd dix̾. uicẽ baptismuposse hr̃e
passionẽ exemplũ positũ :. cũ ipsũ sine
ambiguitate ullau erũ ẽẽ ꝯstet. patet qr
exẽplũ pꝰmũ correctũ ÷. s sententia ñ:
inꝓbata. Oportet gͦ ut aut ꝯfitearis ui¬
cẽ bapcismi in articulo necessitatis fidẽ
uerã ⁊ ꝯu̾sionẽ cordis ĩplere posse. aut
ostendas qͣliter sides u̾a ⁊ caritas nõ
ficta hr̃i possit. uͥsalus ñ sit. Nlisi forte
dic̾e ueł neminẽ fidẽ uerã ⁊ carita¬
tẽ uerã hr̃e posse qui uisibue sac̾m̃tũ
ꝯtendimus utrũ aliquis qui baptismi
sacͣm̃tũ ꝑcepturus ñ ÷ ista hr̃e possit. ħ
solo dum taxat ꝯstante. quia si quis es¬
set qͥ ħ hr̃et. ̃ sine uisibili sacͣmto aq̃¬
ꝑire ñ posset. Multa sunt alia q̃ suꝑ

Expanded text:
baptismi posse habere fidem, sed cum dicerem, inquit, vicem baptismi posse habere passionem, quamvis utrumque in ipsa una sententia posuisset. Si ergo ad id quod dixit vicem baptismi posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambiguitate ulla verum esse constet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum contendimus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qperire non posset. Multa sunt alia quae super
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ dare ꝗͣ aꝗͣ acciꝑe. Illud enĩ q̃ qͥdam
dict̃: ꝓpterea saluos eẽ qui sangumẽ
fundunt. qr cũ sanguine ⁊̃ aquam
fundt̃. ⁊ in ipsa aqͣ ꝗͣ fundunt bap¬
tisma ꝑcipiunt. quã sit friuolum
patet. Si enim ꝓpt̾ huniorem aq̃ qui
cũ samȩ cruoris de uuln̾ib manat bap¬
tirati dnr̃ qͥ ĩt̾ficiũt᷑: gͦ qui suffocantur
uł sub mergũt᷑. uł alio quo libet gnͣe
mortis uͥ sanguis ñ fundit᷑ occiduntur.
baptitati ñ s̃ in sanguie suo.⁊ frustra

Expanded text:
m dicunt: propterea salvos esse qui sanguinem fundunt, quia cum sanguine etiam aquam, fundunt, et in ipsa aqua quam fundunt baptisma percipiunt, quam sit frivolum patet. Si enim propter humorem aquae, qui cum sanie cruoris de vulneribus manat baptizati dicuntur, qui interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in sanguine suo, et frustra
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ uisibile sacm̃tũ aquȩ: ex necessitate
ꝯtig̃ hri ñ posse. S ne forte ꝯtͣrietas
aliqua tͥ ẽẽ iudeatur in eo qͥ pꝰea in libro
retractionũ exemplũ de latrone qͣ ad
hant sententiã in qua dixerat effusionẽ
sanguinis. siue fidẽ. ⁊ cordis ꝯuersionem
uicẽ baptismi implere posse ꝯpiobandam
assumpserat. inꝓbauit dicens. liiͦii. libro
cũ dicẽ uicẽ baptismi posse hr̃e passionẽ
ñ satis idoneum posui illiꝰ latronis exem¬
plũ qͥ utrũ ñ fuerit baptiratꝰ incertũ ÷. S
ꝯsid̾are debes qr in ħ loco exempłũ tm̃¬
q ad ꝓbationẽ sententiȩ adduxerat cor

Expanded text:
isibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum t ad probationem sententiae adduxerat corr
Abbreviated transcription (Latin):
tis sacͣm̃tũ saluari possit. nͥ actualit̃
ipsum sacͣm̃tũ baptismi ꝑcipiat. Ui¬
dentur enĩ rõnes manifeste eẽ:⁊ hñt
auctoritates multas sitũ hr̃e dicendi
sunt. qñ incelligunt. Primũ qr dictum

Expanded text:
ssit, nisi actualiter ipsum sacramentum baptismi percipiat. Videntur enim rationes manifeste esse, et habent auctoritates multas, si tamen habere dicendi sunt, qui non intelligunt. Primum quia dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾iora nuncianda mittãt᷑.
Qͥdã putant alios eẽ ĩ illa multitudine
qui foras ꝓ officio᷑ ext̾iora nuncranda
exeut̃. Alios qui intus semꝑ assistunt
ĩ ministiũ missos ꝓpt̃ eos qui hereditatẽ
capiunt salutis ꝯfirmat. Hinc q̃stio nas¬
citur. qͦmͦ õs mittuntur siqͥdẽ semꝑ assis¬
tunt. Et si õs nuncii sunt qͦmͦ qͥdã semꝑ
angłi sunt. Et si õs angłi st̾ qͦmͦ unus

Expanded text:
exteriora nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt,in ministerium missos, propter eos qui haereditatem capiunt salutis confirmat. Hinc quaestio nascitur quomodo omnes mittuntur si quidam semper assistunt, et si omnes nuntii sunt, quomodo quidam semper angeli sunt; et si omnes angeli sunt, quomodo unus
Abbreviated transcription (Latin):
płes erunt hoĩes reꝓbi. quã reꝓbi ange
unũ malũ ad inpugnationẽ.⁊ unum
bonũ ad defensionẽ. cũ nũs hõiũ tͣus¬
cendat nũm angłoꝵ. Si enĩ ĩ hõibꝰ płes
mali sunt quã boni.⁊ in angłis płes
boni quã mali. cum positur
sit tot electos futo᷑s hoĩes qͦt s̃ angłi
boni. ꝯstat sine ulla dubitõne ples
ẽẽ hõies bonos quã sunt angłi mali.
Multoq płes hoĩes malos. qͣ angłos
malos. quia płes ft̃ hoĩes mali quã
boni. cũ płes sint hoĩes boni. quam
mali angłi. Nisi forte dicat᷑ iccirco
quia simul ñ subsistit genꝰ humanũ.
posse eos qui in hominibꝰ simul subsistũt
angłi: ꝯꝑari nũo. licet uniuersitate
lius int̾ occulta deputatur. ubi ig¬
norantia ñ culpatur: p̃sumptio ar¬

Expanded text:
es erunt homines reprobi quam reprobi angelunum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam boni et in angelis boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum;quuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet universitate lius inter occulta deputatur, ubi ignorantia non culpatur, praesumptio ar
Abbreviated transcription (Latin):
cognitione. Illa gͦ dona gr̃arũ ĩ singłis
denotãtur. ex noĩe ñ quȩ singłariter.
s quȩ excellent̃ data s̃ in parcicipatione.
In illa enĩ celesti patͥa uͥ plenitudo
boni ÷ licet q̃dã data sint excellenter
nicħ possidetur singłarit. Oĩa enim
ĩ oĩbꝰ st̃ ñ qͥd̃ eqͣlit̾. quia alii aliis q̃dã
sublimius possident. s ꝯmunit̃ quia
õs oĩa hñt. Itẽ sciendũ qr oĩa dona gr̃a¬
rum suꝑiores ordines sublimiꝰ ⁊ ꝑfectiꝰ
se ordinibꝰ ad cognõiatiõẽ relinqnt.
Ut u̾bi gr̃a seraphin. qͥ ordo excellentis¬
simus oĩũ estimat᷑. tã dilectiõẽ ꝗ cogniti¬
onem diuinitatis ⁊ cet̾a uͥtutũ dona cet̾is
oĩbꝰ sublimiꝰ ꝑcip̾. ⁊ tñ ab excellẽtiori do¬
no.i. caritate uocabulũ tͣhẽs. cet̾a se¬
quentibꝰ posse ordinibus ad de noĩatio¬
nem relĩqͥt. Proximus pꝰ hc̃ ordo aꝑrimo
dono .i. cognitione u̾itatis cherubin
dens uł succendens dr̃. Ad hẽ mͦuͣ ⁊̃ de

Expanded text:
a gratiarum in singulis denotantur ex nomine; non quae singulariter sed quae excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti patria ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt non quidem aequaliter quia alii aliis quaedam sublimius possident, sed communiter, quia omnes omnia habent. Item sciendum quod omnia dona gratiarum superiores ordines sublimius et perfecse ordinibus ad cognominationem relinquunt. Ut verbi gratia Seraphim qui ordo excellentissimus omnium existimatur tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona caeteris omnibus sublimius percipit, tamen ab excellentiori dono, id est charitate vocabulum trahens, caetera sequentibus post se ordinibus ad denominationem reliquit. Proximus post hunc ordo a proximo dono, id est cognitione veritatis cherubim dens vel succendens dicitur. Ad hunc modum e
Abbreviated transcription (Latin):
De nũo aut̃ lapsoꝵ c̾ta auctoritas
nulla inuenit᷑. Omĩo tñ ꝓbabile
uidr̃ plures remansisse ꝗͣ cecidisse. Pro¬
pħa enĩ cũ demonstͣret c̃rꝰ igneos ꝯso
ꝗͣ repbos. s̃ qͥdicunt tot electos ex hõibꝰ
statuit t̾minos ppłoꝵ uixta nũm ange¬
lorum dĩ. Qͦd si uerũ ÷ cũ multo płes
sit̾ in hõibꝰ repbi quã electi. płes inue¬

Expanded text:
De numero autem lapsorum certa autoritas nulla invenitur; omnino autem probabile videtur plures remansisse quam cecidisse». Propheta enim, cum demonstraret currus igneos, consolquam reprobos. Sunt qui dicunt tot electos ex hominib«Statuit terminos populorum iuxta numerum angelorum Dei. Quod si verum est, cum multo plures sint in hominibus reprobi quam
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ angłi.i. nuncii fiunt. Alii dict̃
assistere. Inferiores aut̃ tres ad ext̾iora
agenda ⁊ nuncianda mitti. tres aut̃
medios ñ solũ dignitate uł loco. sed of¬
ficio ⁊̃ int̾ utrosq ꝯsistẽ qͥ p̃ceptum
diuinũ a suꝑioribꝰ accipiut̃ ⁊ defert̃

Expanded text:
li, id est nuntii fiunt. Alii dicuntassistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere; qui praeceptum Domini a s
Abbreviated transcription (Latin):
litudo in obłone qͥq̾ occulte ĩuenitur.
ĩcͥcũcisione uͦ euidentius expͥmit᷑. per
baptismũ aũ manifeste declaratur.
Primã nãq ĩstitutionẽ accep̾hõ. ut ꝓ
remediis salutis. ext̾ioris sub̾ȩ partem
offerret dõ. partẽ ad usũ ꝓͥum retineret.
qͣtenꝰ in ħ facto discẽt ea que uitͥn secus
bona erãt dõ tͥbuere. q̃ uͦ mala sibi in¬
putare. Denariꝰ quippe qm̃ ꝑfectus¬

Expanded text:
one quidem occulte invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autem manifeste declaratur. Primam namque institutionem accepit homo ut pro remediis salutis exterioris substantiae partem offerret Deo, partem ad usum proprium retineret, quatenus in hoc facto disceret ea quae intrinsecus bona erant Deo tribuere, quae vero mala, sibi imputare. Denarius quippe qu
Abbreviated transcription (Latin):
illa sacͣm̃ta q̃ subnat᷑ali lege p̾cesser̃.
quasi q̃dã umbra u̾itatis. illa uͦ que
pꝰ ea subscͥpta lege secuta sunt. qͣsi
q̃dã imago uł figa u̾itatis. Ista aut̃
q̃ sub gra nouissime ꝯsecũt᷑. ñ iã ũbra
uł imago. s corpꝰ u̾itatis. In quibus
eis ĩuisibił gr̾e uita clarissime de¬
monstrat᷑. Prima gͦ sacm̃ta umbra
de sacͣm̃tis nat᷑ał legis dicta suffic̾e¬
iã ꝯmemoratũ ẽ. ita fidei iꝰtificanti

Expanded text:
illa sacramenta quae sub naturali lege praecesserunt, illa sacramenta quae sub naturali lege praecesserunt, quasi quaedam umbra veritatis; illa vero quae postea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia novissime consequuntur non jam umbra vel imago, sed corpus veritatis. In quibus eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra de sacramentis naturalis legis dicta sufficejam commemoratum est, ita
Abbreviated transcription (Latin):
uem s recin̾e p̾cipit᷑. ut q̃ bonũ ÷ in se
S ħ signũ qͣsi de longe sumptũ. ma¬
gis docuit hominẽ quid ẽẽt quã quib
fieret. Igit cũ ꝙp̃s ad uenisset. qͦ u̾itas
declarari debuerat. datũ ÷ reme¬
dium ꝑcircũcisiois sacͣm̾tũ. uͥdũ
deĩtiori sub̾a hoĩs pars ñ qͥd̾ nat᷑a¬
fig̾a p̾ciditur. iam manifestiꝰ illa
pec̾ci cirtũcisio quã unt̾iori homine
gra ꝑfic̾: demonstrat᷑. Quia aũ cir¬
cumcisio ext̾iores sordes. ⁊ enormi¬
tates quȩ foris sunt resecat. Ablutio
buit. ut illud sacͣm̃tũ succed̾et.
qͣ ꝑfectã hominis emũdatioẽ. ⁊ ĩt̾io¬
rem aĩe candorẽ quẽ in ipso ⁊ ꝑ ipsũ
sacͣm̃tũ ad ipiscit᷑ posset declarare.
Ampliꝰ aũ qr cͥcũcisio qͥdẽ sordes au¬
fert. s dolores ĩfert. Ablutio uͦ in¬
quinatos sine dolore emũdat. Iecir¬
co pͥori ppło ĩtimore seruienti. ⁊ sub
lege laboranti. cͥcũcisio ad enĩudatio¬
tatẽ ãbu lanti ablutio. Uidẽt᷑ gͦ pͥma

Expanded text:
 bonum est in se Sed hoc signum quasi de lege sumptum, magis docuit hominem quid esset, quam quid fieret. Igitur cum tempus advenisset quo veritas declarari debuerat, datum est remedium per circumcisionis sacramentum, ubi dum de exteriori substantia hominis pars non quidem natfigura, praeciditur; jam manifestius illa peccati circumcisio quam in interiori homine gratia perficit demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat, ablutio buit, quod perfectam hominis emundationem et interiorem animae candorem, quem in ipso et per ipsum sacramentum adipiscitur, posset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundatiotatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima