comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
affectꝰ mali ẽ in uno crimine: ut ma¬
gis alienet a dõ ꝗͣ. etiã multa. Illud
autẽ certum ẽ: quod dũ quis in morte
uniꝰ criminis iacet. in alio irrigari ꝙ
uiiificari ñ potest. ut ꝓrsus deleatur:
s int̾dum ad diminutionẽ pene com¬
pluit᷑. iuxta illud ꝓpħȩ. Pluit dñs suꝑ
unam cuitatem: & ñ pluit suꝑ aliã.
Quoꝵ autem peccata in publico sunt.
in publico debet ẽẽ penitentia. ꝑ temꝑa
quȩ ep̃c discernit. Eoꝵ etiam reconeilia¬
tio in publico ẽẽ debet ab ep̃o siue a
prb̃ris. iussu tam̃ ep̃oꝵ: sicut canones
affricani coneslii testantur. De hac qͥdẽ
sollenini penitentia ut ait augustinus
ad macedonium. intelligi oportet qͦd
dicitur: ñ ẽ locus socłȩ penitentia. aus¬
uamuis gͦ caute salubritq ꝓuisũ sit
ut locꝰ huiꝰ humillimȩ penitentie semel
in eccl̃ia concedatur. ne medicina uilis
minus ue utilis eẽt egrotis. quȩ tanto

Expanded text:
affectus mali est in uno crimine, ut maaffectus mali est in uno crimine, ut magis alienet a Deo, quam etiam multa. Illuc autem certum est quod dum quis in morte unius criminis jacet, in alio irrigari et vivificari non potest, ut prorsus deleatur, sed interdum ad minutionem poenae compluitur, juxta illud prophetae: Pluit Dominus super unam civitatem, et non pluit super aliam . Quorum autem peccata in publico sunt in publico debet esse poenitentia per tempora quae episcopus decernit. Eorum etiam reconciliatio in publico esse debet ab episcopo, sive a presbyteris, jussu tamen episcoporum, sicut canones Africani consilii testantur. De hac quidem solemni poenitentia, ut ait Augustinus ad Macedonium, intelligi oportet quod dicitur: « Non est locus secundae poenitentiae. » Quamuis ergo caute salubriterque prouisum sit, ut locus illius humillimae paenitentiae semel in ecclesia concedatur, ne medicina uilis minus utilis e
Abbreviated transcription (Latin):
medicam̃tũ uulneris. spes salutis. &
nom̃ ipsum sumptum ẽ a pena. qua
anima cruciatur. & caro mortificat᷑.
& dicta ẽ penitentia. quasi punientia.
Qͥ penitentiã agunt: id̾o capillos ꝙ
barbam nutriunt. ut monstrent ab un¬
dantiã criminũ. quib peccator graua-¬
plangimꝰ. qr ñ egimꝰ qͦd agere debui
mus. Ille uere penitentiã agit: qͥ nec
penitere p̃terita negligio. nec peniten-¬
łla committio. Qui uͦ lacrimas indefi-¬
nent̃ fundit. & tam̃ peccare ñ desimt
hic lamentum habet. s muncdatione
ñ habet: quia dum ipsam quã flendo
impetrare potuir uemã contempnit:
fletib suis muncdiciam subtrabit. & an¬
te di oculos sordidas etiam ipsas lacri¬
mas facit. Qͥ uͦ a sdesiderio mentis que¬
dam uicia resecanto. dum in aliis grautt̃
ꝑdurant: pauciora quid̃e mala diligt̃
quã pͥus. s nͥ minꝰ malũ diligant. ñ
fuiit minus mali. Tantus eñi ñnũqͣ

Expanded text:
medicamentum vulneris, spes salutis, et medicamentum vulneris, spes salutis, et nomen ipsum sumptum est a poena, qua anima cruciatur, et caro mortificatur, et dicta est poenitentia quasi punientia. Qui poenitentiam agunt, ideo capillos et barbam nutriunt, ut monstrent abundantiam criminum quibus peccator gragravatur. Cilicium quod induunt indicat recordationem mus. Ille vero poenitentiam agit, qui nec poenitere praeterita negligit, nec poenitenda committit. Qui vero lacrymas indesinenter fundit, et tamen peccare non desinit, hic lamentum habet, sed mundationem non habet; quia dum ipsam quam flendo impetrare potuit, veniam contemnit, fletibus suis munditiam subtrahit, et ante Dei oculos sordidas etiam ipsas lacrymas facit. Qui vero a desiderio mentis quaedam vitia resecant, dum in aliis graviter perdurant, pauciora quidem mala diligunt quam prius: sed nisi minus malum diligant, non fiunt minus mali. Tantus enim nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
est confiteri. S sciendum qr con¬
fessionis institutio nondum pro-¬
mulgata fuerat in prumitiua ge¬
clesia: uł quia petrus confessus fue¬
rit licet scriptura non referat. sicut
credere cogimur apłos. baptizatos fu¬
isse. quod quando uł quomodo factũ
sit non legius. Quibdam tam̃ ui¬
detur ex dispensatione petrum reticu¬
isse confessionem de negatione: quia si
hunc tantum eccłiȩ architectũ tã gra¬
uit̾ alii adhuc infirmi corruisse nouis¬
sent. multum aduersus eum scandali¬
zati fuissent. Qͦd fic ut salubri dispen¬
satione ita quod ñ ꝓpterea eternalit᷑
puniretur reticeret aliquis. id unde te¬
staretur ei conscientia quod si alicui
diceret celari non posset. & si sciretur:
ȩccłia inde scandalizaret᷑. Si uͦ propt᷑
suam ꝑsonam hoc faceret tͤł scił in¬
famis & contemptibilis apud alios fie¬
rer: suꝑbia ualde damnabilis eẽt. Pa¬
tet ex antedictis: quia penitentia est

Expanded text:
est confiteri. Sed sciendum quia conest confiteri. Sed sciendum quia confessionis institutio nondum promulgata fuerat in primitiva Ecclesia, vel quia Petrus confessus fuerit, licet Scriptura non referat, sicut credere cogimur Apostolos baptizatos fuisse, quod quando vel quomodo factum sit, non legimus. Quibusdam tamen videtur, ex dispensatione Petrum reticuisse confessionem de negatione; quia si hunc tantum Ecclesiae architectum tam graviter alii adhuc infirmi corruisse novissent, multum adversus eum scandalizati fuissent. Quo fit ut salubri dispensatione ita quod non propterea aeternaliter puniretur, reticeret aliquis id, unde testaretur ei conscientia, quod si alicui diceret, celari non posset; et si sciretur, Ecclesia inde scandalizaretur. Si vero propter suam personam hoc faceret, ne scilicet infamis vel contemptibilis apud alios fieret, superbia valde damnabilis esset. Patet ex antedictis, quia poenitentia est
Abbreviated transcription (Latin):
qͥde faceret. si ex se peccata dimitteret.
Qͦd etiam nemo pret̾ nos metipsos possit
nos damnare: ostenditur ibi. Anima
mea in manib meis semꝑ. Notandũ
quod si is qui uult confiteri articulo
necessitatis imminente ñ potest: qͦd ei
ministraret uisibilis sacerdos si adesset.
hoc supplere ñ dedignat᷑ inuisibilis.
de qͦ in eccłiastico. Eoce sac̃dos magnꝰ.
Et apłs. Plures facti sunt sacerdotes ie¬
curco qͦd morte ꝓhiberentur ꝑmanere:¬
hic autẽ manet in et̾nũ. sacerdotiũ ha-¬
bens semꝑit̾num. Si quis uͦ ex contẽptu
uł ex negl̃igentia ñ confiteatur: constat
quia non habet ueram cordis contrit¬
onem. & tum pro illo peccato qͦd non
nult confiteri. tum qr instituta eccłie
negligio. etͣnalit᷑ puniendꝰ ẽẽ conuineit᷑.
Dicunt autem leo. ambrosiꝰ de sacra¬
mentis. & maximꝰ. Lacrimas petri
lego. confessionẽ ñ inuenio. Delene
gͦ lacrimȩ petri peccata: quȩ pudor

Expanded text:
quidem faceret, si ex se peccata dimitteret. quidem faceret, si ex se peccata dimitteret. Quod etiam nemo praeter nosmetipsos possit nos damnare ostenditur ibi: Anima mea in manibus meis semper . Notandum quod si is qui vult confiteri, articulo necessitatis imminente non potest, quod ei ministraret, visibilis sacerdos si adesset, hoc supplere non dedignatur invisibilis, de quo in Ecclesiastico: Ecce sacerdos magnus . Et Apostolus: Plures facti sunt sacerdotes, idcirco quod morte manet in aeternum, sacerdotium habens sempiternum . Si quis vero ex contemptu vel ex negligentia non confiteatur, constat quia non habet veram cordis contritionem, et tum pro illo peccato quod non vult confiteri, tum quia instituta Ecclesiae negligit, aeternaliter puniendus esse convincitur. Dicunt autem Leo, Ambrosius de sacramentis, et Maximus: « Lacrymas Petri lego, confessionem non invenio. » Delent ergo lacrymae Petri peccata quae pudor
Abbreviated transcription (Latin):
tum uiuificauit. & uiuificato ait. exi
foras: & de eo dixit discipulis. soluite
eũ. & sinite abire. Similit̃ uenit ad
peccatorẽ. & uocat eum ꝑ int̾uã inspira¬
tionem. & morte peccati discedente uiui-¬
ficat᷑. & eo uiuificato dicit. ut exeat fo¬
ras. idest ꝑ confessionẽ se sacerdotibus
ostendat. de quo & sacerdotib ait. solui¬
te eũ idest reuocate ad excłiam. & sute
semetipso. & ꝑ semetipsum quando uult:
brosius. Ille solꝰ peccata dimittre: qͥ solꝰ
ꝓ peccatis mortuus ẽ. Sacerdotes tam̃
dicuntur int̾lum peccata dimittere:
ñ ex se. s ex gr̃a in eis & ꝑ eos oꝑante: se¬
cundum arbitrium ñ eoꝵ sed cei. Sic ẽ
illud. Tu es solus qui facis mirabilia:
cum multi homines miracula fecerint.
s non ex se. sicut ds. Item. nemo bonus
nisi solus d̾s. quia ex se bonus: & multi
homines bom sunt. s ñ eo mͦ qͦ d̃s.
Nullus gͥ nͥ d̾s potest aliũ saluare: qͦd

Expanded text:
tum vivificavit, et vivificato ait: « Exi tum vivificavit, et vivificato ait: « Exi foras, » et de eo dixit discipulis suis: « Solvite eum, et sinite abire . » Similiter venit ad peccatorem, et vocat eum per internam aspirationem, et morte peccati discedente vivificatur, et eo vivificato dicit ut exeat foras, id est per confessionem se sacerdotibus ostendat. De ove et sacerdotibus ait: « Solvite eum, » id est revocate ad Ecclesiam, « et sinite se ipso et per semetipsum, quando vult. brosius: « Ille solus peccata dimittit qui solus pro peccatis est mortuus. Sacerdotes tamen dicuntur interdum peccata dimitnon ex se, sed ex gratia in eis, et per eos operante, secundum arbitrium non eorum, sed Dei. Sic est illud: Tu es solus qui facis mirabilia , cum multi homines miracula fecerint, sed non ex se sicut Deus. Item: Nemo bonus nisi solus Deus , quia ex se bonus: et multi homines boni sunt, sed non eo modo quo Deus. Nullus igitur nisi Deus potest alium salvare, quod
Abbreviated transcription (Latin):
breuianda precipiunt: & negligentia
procelanda estimant. Tam̃ ꝓ quib d̾a
culpis mocdi penitentiȩ sunͣt impositi.
iuxta quos ceterȩ ꝑpendendȩ sunt cul¬
pe. cum sit facile ꝑ eosdem modos.
uindictam & censur̃a canonũ estima¬
re. Sciendum tam̃ quanto qͥs temꝑe
morat᷑ in peccatis: tanto ei agenda ẽ
penitentia. Cũ gͥ arbitrio sacerdotũ
temꝑalis pena peccan ꝓtelet᷑ uł ad¬
breuiet᷑: de ea plures intelligunt illud
ẽẽ cdictũ. Quoꝵ remiseritis peccata re¬
mittuntur eis: & quoꝵ retinueritis re¬
tenta sunt. Pena enim peccati uocatur
peccatum: uxta qͦd nom̃ causȩ trans¬
fertur ad effectum. Exp̃clictis itaq ma¬
nifestũ ẽ. qͦd aliis dimittit d̾s ꝑ mini¬
sterium sacerdotũ. & peccatũ & pęn̾a
peccati: aliis solã temꝑalẽ pen̾a. qr
iam peccati tenebras & gehennȩ uin¬
culum soluerat. qͦd ꝑ lazarũ ostendro.
Accessit enim & uocauit eũ. & noca¬

Expanded text:
brevianda praecipiunt, et negligentia brevianda praecipiunt, et negligentia protelanda existimant. Tamen pro quibusdam culpis modi poenitentiae sunt impositi, juxta quos caeterae perpendendae sunt culpae, cum sit facile per eosdem modos vindictam et censuram canonum aestimare. Sciendum tamen quanto quis tempore moratur in peccatis, tanto ei agenda est poenitentia. Cum igitur arbitrio sacerdotum temporalis poena peccati proteletur vel abbrevietur, de ea plures intelligunt hoc esse dictum: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt . Poena enim peccati vocatur peccatum, juxta quod nomen causae transfertur ad effectum. Ex praedictis itaque manifestum est, quod aliis dimittit Deus per ministerium sacerdotum, et peccatum, et poenam peccati, aliis solam temporalem poenam, quia jam peccati tenebras et gehennae vinculum solverat: quod per Lazarum ostendit. Accessit enim et vocavit eum, et voca
Abbreviated transcription (Latin):
t cum hȩc diceret. erubescebant
om̃s adu̾sarii ens: ꝙ omnis po¬
pulus gaudebat in uniu̾sis quȩ głose
fiebant ab eo. Oyi de dictis saluato¬
ris erubescunt᷑. ficulneȩ stersli se cõpa¬
randos ostendunt: qui gaudent de mi¬
raculis eiꝰ. ad filiam abrahȩ. hoc est
ad ȩccłiam fidei se ꝑtinere declarant
cautem in ꝓximo dies festꝰ
na est umbraculum. Inde
dicitur scenophegia: id est tab̃naculoꝵ
constructio uł fixio. Scenophegia erat
festiitas. in qua mense septimo a
martio. iudei septem dieb habitabant
in tabernaculis. in memoriã illoꝵ. in
quib patres eoꝵ habitauerunt in de¬
serto. Dicuntur autem more eoꝵ dies
septem ꝓpt̾ unam festiuitatẽ: dies fe¬
stus. Dixerunt autẽ ad eum frẽs eius.
Transi hinc & uade in iudeam: ut ꝙ
discipuli tui uideant oꝑa tua quȩ fa

Expanded text:
erubescebant omnes adversarii ejus, et omnis populus gaudebat in universis quae gloriose fiebant ab eo. Qui de dictis Salvatoris erubescunt, ficulneae sterili se comparandos ostendunt; qui gaudent de miraculis ejus, ad filiam Abrahae, hoc est, ad Ecclesiam fidei se pertinere declarant. Erat autem in proximo dies festus Scena est umbraculum; inde dicitur scenopegia, id est, tabernaculorum constructio vel fixio. Scenopegia erat festivitas, in qua mense septimo a Martio Judaei septem diebus habitabant in tabernaculis in memoriam illorum, in quibus patres eorum habitaverunt in deserto. Dicuntur autem more eorum dies septem, propter unam festivitatem dies festus: Dixerunt autem ad eum fratres ejus: Transi hinc, et vade in Judaeam, ut et discipuli tui videant opera tua quae
Abbreviated transcription (Latin):
s a patre. Quid eñ tã tuũ qu̾a tu.
& quid tam ñ tuũ quã tu. si alicuiꝰ
ẽ quod es: Hinc alibi dicit dñs. Hoc
ẽ opꝰ dei: ut credatis in eum que ille
misit. Qͥ credit in eum credit ei: s ñ
conuertitur: qr dȩmones credunt ei. ñ
in eum. Nos etiam credimus petro &
paulo: s ñ credimꝰ in petrũ & paulũ
Quid ẽ gͦ in dm̃ credere Credendo
in eum ire: & eiꝰ membris in corpora¬
ri. Hȩc sententia qͦd fihiꝰ doctrina pa¬
tris ẽ. dissoluit sabellianam heresim.
qui ausus ẽ dicere patrẽ & flliũ. duo
nomina eẽ s unam rẽ. Flicuiꝰ eñi est
doctrina filii: si sua ñ ẽ. Si quis uo¬
luerit uoluntate eiꝰ facere cognoscet de
doct᷑na. utrum ex dõ sit: an ego a me
ipso loquar. Sensus ẽ. Si quis cre
ddit me filium dẽi: intelliget qͦd doctͥna
mea. ẽ eius. Oyi a semecipso loquit᷑.
głam propriam q̃uerit. De antiep̃o
dicit: qui non a dõ missus. s uenire ꝑ¬

Expanded text:
sed a Patre. Quid enim tam tuum quam tu? sed a Patre. Quid enim tam tuum quam tu? et quid tam non tuum quam tu, si alicujus est quod es? Hinc alibi dicit Dominus: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Qui credit in eum, credit ei, sed non convertitur, quia daemones credunt ei, non in eum. Nos etiam credimus Petro et Paulo, sed non credimus in Petrum et Paulum. Quid est ergo in Deum credere? Credendo in eum ire et ejus membris incorporari. Haec sententia, quod Filius doctrina Patris est, dissolvit Sabellianam haeresim, qui ausus est dicere, Patrem et Filium duo nomina esse, sed unam rem. Alicujus est enim doctrina Filii, si sua non est. Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina utrum ex Deo sit, an ego à me ipso loquor. Sensus est: Si quis me credit Filium Dei, intelliget quod doctrina mea est ejus. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. De antichristo dicit, qui non a Deo missus sed venire per
Abbreviated transcription (Latin):
uita nr̃a abscondita ẽ cum xp̃o in
dõ: s tandem d̾s manifeste ueniec.
emo tamen palam loquebatur de illo:
ꝓpt̃ metum uideoꝵ. Nemo scilicet
illoꝵ. qui dicebant. bomis ẽ. Iam au¬
tem die festo mediante: ascendit ih̾c in
templum & docebat. Cym iã uideli¬
ec illius festi tot cdies pͣterissent quot
futuri erant: ascendit. Qd latuit. exem¬
plum ẽ uitandi malos: qͦd palã loqͥ¬
tur & ñ tenet᷑ ab his qui querebant.
potestatis eius indicium ẽ. Et mira¬
bantur iudei. dicentes. Qͦmͣ hic litte¬
ras scic: cum ñ didicerit: Inde mi¬
rabantur: quia multi nouerant qũe¬
admodum eẽt educatus. & num quã
eum uiderant litteras discentem. Ne¬
spondit eis iħ̾c: & dixit. Mea doctrina
non ẽ mea: s eius qui misit me.
idetur contraria loqui. Quod si
dixisset ista doctrina. ñ ẽ mea:
nulla eẽt questio. Nunc autẽ in hoc
est solutio: quia doctrina patris. est
uerbum patris: id est fihꝰ est ex patre.
Acsi diceret. Ego non sum a me ipso:

Expanded text:
o in Deo , sed tandem Deus manifeste veniet. Nemo tamen palam loquebatur de illo propter metum Judaeorum. Nemo scilicet illorum, qui dicebant, bonus est Jam autem die festo mediante, ascendit Jesus in templum et docebat. Cum jam videlicet illius festi tot dies praeteriissent, quod futuri erant, ascendit. Quod latuit, exemplum est vitandi malos, quod palam loquitur, et non tenetur ab his qui quaerebant, potestatis ejus indicium est. Et mirabantur Judaei, dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? Inde mirabantur, quia multi noverant quemadmodum educatus esset, et nunquam eum viderant litteras discentem. Respondit eis Jesus, et dixit: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Videtur contraria loqui. Quod si dixisset, ista doctrina non est mea, nulla esset quaestio. Nunc autem in hoc est solutio, quia doctrina Patris est Verbum Patris, id est, Filius ex Patre. Ac si diceret: Ego non sum a me ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
mare rubrũ. quia xp̃i sanguine con¬
secratum: mortuis inimicis. id est pec¬
catis nr̃is. Modo gͦ anteꝗͣ ad t̾ram ꝓ¬
missionis ueniamus. id est ad regnum
ȩtͣnum: in tab̃naculis huiꝰ deserti sumꝰ.
Cum autẽ corpꝰ xp̃i qͦd sumꝰ nos. est
in tab̾naculis: xp̃c ẽ in tab̾naculis.
S tunc latent̃. modo manifeste: quia
remota umbra uenit lux. in qua iam¬
omĩa agnoscimꝰ. Eudei gͦ querebant
le: Occasionẽ querendi p̃bebao
qͦd ñ ascenderat cũ fr̃ib qͥ ei consiliũ
de gła dabant: unde dixit eis ñ ascen-¬
dã ad diẽ festum hunc quẽ uultis. id
est pͥmum uł scłm. Et murmur
multũs erat de eo in turba. Quidam
enim dicebant quia bonꝰ ẽ: alii aut̃ẽ
dicebant. non. s seducte turbas. Ne

Expanded text:
mare rubrum, quia Christi sanguine conmare rubrum, quia Christi sanguine consecratum, mortuis inimicis, id est, peccatis nostris. Modo ergo antequam ad terram promissionis veniamus, id est ad regnum aeternum, in tabernaculis hujus deserti sumus. Cum autem corpus Christi quod sumus nos, est in tabernaculis, Christus est in tabernaculis. Sed tunc latenter, modo manifeste, quia remota umbra, venit lux, in qua omnia jam agnoscimus. Judaei ergo quaerebant le? Occasionem quaerendi praebebat quod non ascenderat cum fratribus qui ei consilium de gloria dabant, unde dixit eis: Non ascendam ad diem festum hunc quem vultis, id est primum vel secundum. Et murmur multum erat de eo in turba. Quidam enim dicebant quia bonus est. Alii autem dicebant, non, sed sed
Abbreviated transcription (Latin):
& falsi testes dicitis bona mala. &
mala bona. Uos ascendite ad cliẽ
festum hunc. Ego non ascendo ad cliẽ
festum istum. quia meum tempus
ñdum impletũ est. Non ẽ p̾ceptũ s
ꝑmissio. quod dicit ascendite ad diem
festum hune: ubi humauam głam
queritis. ubi extendere carnalia gau¬
dia uultis. Tempus autẽ głe meȩ: ma-¬
nebit in ȩternum. Ipsa festiuitas erit¬
gaudium sine fine: et̾nitas sine labe:
ascenderunt fr̃ẽs eiꝰ : tunc & ipse ascen¬
dit ad diem festum. ñ manifeste sed
quasi in occulto. Non clixit ad diem
festum hunc: quia non cupiebat głam
Non uacat quod latent᷑ ascendit: quod
latebat in illo die festo. Omnia antiqͣ.
umbra futuroꝵ fuerunt. Ergo & sceno¬
phegia. Nam nos educti sumus de egyp¬
to: ubi diabolo tanquam pharaoni
seruiebamꝰ. Clamauit enim nobis xp̃e:
quasi lateres facientib. Uenite ad
me om̃s qui laboratis: & onerati estis.
Educti sumꝰ ꝑ baptismũ tanqu̾ã ꝑ

Expanded text:
et falsi testes, dicitis bona mala, et et falsi testes, dicitis bona mala, et mala bona. Vos ascendite ad diem festum hunc. Ego non ascendo ad diem festum istum, quia meum tempus nondum impletum est. Non est praeceptum, sed permissio quod dicit, ascendite ad diem festum hunc, ubi humanam gloriam quaeritis, ubi extendere carnalia gaudia vultis. Tempus autem gloriae meae manebit in aeternum, ipsa festivitas sigaudium sine fine, aeternitas sine labe, ascenderunt fratres ejus, tunc et ipse ascendit ad diem festum, non manifeste, sed quasi in occulto. festum hunc, quia non cupiebat gloriNon vacat quod latenter ascendit, quod latebat in illo die festo. Omnia antiqua umbra futurorum fuerunt. Ergo et scenopegia. Nam nos educti sumus de Aegypto, ubi diabolo tanquam Pharaoni serviebamus. Clamavit enim nobis Christus, quasi lateres facientibus: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis . Educti sumus per baptismum tanquam per
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc facis: manifesta te ipsũ mundo.
leq enim fr̃es eiꝰ credebant in eum.
um auditis frẽs dñi: mariȩ cogi-¬
tate consanguinitatẽ. Oꝑa dñi diui¬
nis laudib & non populari fauore
efferenda. ueri discipuli sciebant: s istos
qui credere nolentes. labant ei consili¬
um consequendȩ scłaris głȩ. Acsi dice¬
rent. Mira facis. s in abscondito: tran¬
si in uideam ubi est principatus gen-¬
tis. & cuitas caput regni: ut laude¬
ris ab om̃ib. & nos cognati głe par¬
ticipes efficiamur. Si hȩc facis: gͦ ma¬
nifesta te ipsum. Uel si. pro quia le¬
autem cum accepero tempꝰ głȩ. ad
tate: iustitias uidicabo. Modo enim
non est tempus iudicandi: s iniquos
tolerandi. Non potest mundꝰ odis¬
se uos: me autem odit quia ego testi¬
monium ꝑhibeo de illo. quia oꝑa esꝰ¬
mala sunt. Non accuso quid̾e mun¬
dum apud patrem. s arguo de pecca¬
tis: & id̃o nune non ẽ tempus meum
s ur̃m. quia uos mundi amatores.

Expanded text:
cis, manifesta teipsum mundo. Neque enim fratres ejus credebant in eum. Cum auditis fratres Domini, Mariae cogitate consanguinitatem. Opera Domini divinis laudibus et non populari favore efferenda, veri discipuli sciebant, sed istosqui credere nolentes, dabant ei consilium consequendae saecularis gloriae. Ac si dicerent: Mira facis, sed in abscondito, transi in Judaeam, ubi est principatus gentis et civitas caput regni, ut lauderis ab omnibus, et nos cognati gloriae participes efficiamur: Si haec facis, ergo manifesta teipsum: Vel si, pro quia leautem cum accepero tempus gloriae, ad ta, justitias judicabo . Modo enim non est tempus judicandi, sed iniquos tolerandi. Non potest mundus odisse vos, me autem odit, quia testimonium perhibeo de illo, quia opera ejumala sunt. Non accuso quidem mundum apud Patrem, sed arguo de peccatis, et ideo nunc non est tempus meum, sed vestrum, quia vos mundi amatores
Abbreviated transcription (Latin):
quia sabbato curasset ih̾e: dicebat tur¬
bȩ. Sex dies sunt in quib oportec oꝑa¬
ri: in his gͦ uenite & curamini. & non
m die sabbati. Sabbato curaiit iħe:
ostendens iam ẽẽ tempus ut scđm ꝓ
phetiam cantici canticoꝵ. aspiraret
dies. & remouerentur umbrȩ. Nescie¬
bat archisynagogiis sex dies significa¬
re sex ȩtates. in quib licet oꝑari: sab¬
batum uͭ significare requiem ȩt̾nam.
in qua non cessabunt iusti a bono
oꝑe cum laudabune dm̃. Utiq d̾s
ab oꝑib mundi sabbato requieuit: s
in oꝑib sanctificationis. uocando. iufti¬
ficando. gubernando. iugit̃ ꝑseuerat.
Unde lex in sabbato non homine̾ cura¬
re: s seruilia oꝑa facere. idest peccatis
grauari prohibuit. Pespondens au¬
tem ihc clixit. Hypocrite: unus quisq
sabbato non soluit bouem suũ aut asi

Expanded text:
icebat turbae: Sex dies sunt in quibus oportet operari, in his ergo venite et curamini, et non in die Sabbati . Sabbato curavit Jesus, ostendens jam esse tempus ut secundum prophetiam Cantici canticorum aspiraret dies, et removerentur umbrae . bat archisynagogus sex dies significare sex aetates, in quibus licet operari, Sabbatum vero significare requiem aeternam, in qua non cessabunt justi a bono opere cum laudabunt Deum. Utique Deus ab operibus mundi Sabbato quievit, sed in operibus sanctificationis vocando, justificando, gubernando, jugiter perseverat. Unde lex in Sabbato non hominem curare, sed servilia opera facere, id est, peccatis gravari prohibuit. Respondens autem Jesus, dixit: Hypocritae, unusquisque Sabbato non solvit
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. quotiens in die peccare ñ pos¬
sit. Alit. Solet ꝑ septem euiꝰ cũq rei
aut temꝑns uniu̾̾itas incdicari. Unde
qͦd in psalmo canitur septies in die
land̾e dixi tͥ: nichil ẽ aliud. qͣ semꝑ
laus eiꝰ in ore meo. Undenarus ue¬
ro transgressionẽ significat: quia re¬
cecire a denario. in quo decalogus con¬
sistit. Cũ gͦ multiplicat᷑ ꝑ septẽ. ut
septies undecim sint. sept̾uaginta sep¬
tem: om̃is intelligit᷑ transgressio.
Precipit᷑ gͦ dimittendum ẽẽ septuagies
septies. idest septuaginta & septe̾ uici¬
b : hoc ẽ uniu̾sã transgressionẽ. U bi
dicit & dimiitã ei. & lege ꝓ etiam.

Expanded text:
tatur, quoties in die peccare possit. Aliter: Solet per septem cujusque rei aut temporis universitas indicari. Unde quod in psalmo canitur: Septies in die laudem dixi tibi , nihil est aliud quam semper laus ejus in ore meo . Undenarius vero transgressionem significat, quia recedit a denario, in quo Decalogus consistit. Cum ergo multiplicatur per septem, ut septies undecim sint septuaginta et septem, omnis intelligitur transgressio. ecipitur ergo dimittendum esse septuagies septies, id est, septuaginta et septem vicibus, hoc est, universam transgressionem. Ubi dicit, et dimittam ei, et, lege pro etiam.
Abbreviated transcription (Latin):
coniugium. sine licentia dñoꝵ. Inter
liberos quoq ꝙ seruos ñ ẽ firmum
coningiũ. nisi liber seruilem sciat con¬
ditionem. & uelit cohabitare. exei.
icunt ei discipuli eiꝰ. Si ita ẽ causa
hominis cum muliere: ñ expedie
nubere. Qui dixit. Non om̃s capunt
uerbum istud: s quib datum est. lil¬
Ioc ẽ non casu uł fortuna uirgines
fiunt: s qui a dõ petunt uirginitatẽ.
& laborant ut accipiant. In aliis expiri
possumꝰ. qualia sint antẽquã habeamꝰ.
in uxore mimis licet. Itaq non expedit
mibere: cum nullomodo nͥ propt̃ for¬
mcationẽ dimitrenda sit uxor. Si fuerto
iracund a. ebriosa. si uirgatrix. & ma¬
ledica. seu quodlibet huiusmodi: uelimꝰ
nolimus. sustinenda est. Cum em̃ liberi
ẽẽmꝰ : uoluntate nos subiecimꝰ feruitu¬
ti. Sunt enim eumichi: qui de mat̃s
utero sic nati st̃. Et sunt eunuchi: qui

Expanded text:
conjugium sine licentia dominorum. Inter conjugium sine licentia dominorum. Inter liberos quoque et servos non est firmum conjugium, nisi liber servilem sciat conditionem, et velit cohabitare. M. 191X Dicunt ei discipuli ejus: Si ita est causa hominis cum muliere, non expedit nubere. Qui dixit: Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum est. oc est, non casu vel fortuna virgines fiunt, sed qui a Deo petunt virginitatem, et laborant ut accipiant. In aliis experiri possumus qualia sint antequam habeamus, in uxore minus licet. Itaque non expedit nubere, cum nullo modo nisi propter fornicationem dimittenda sit uxor. Si fuerit iracunda, ebriosa, si jurgatrix et maledica, seu quidlibet hujusmodi, velimus nolimus, sustinenda est. Cum enim liberi essemus, voluntate nos subjecimus servituti. Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic
Abbreviated transcription (Latin):
utitur. qua potior. Si tam̃ apostatet
uir. aut usum querat uxoris inu̾tere:
nec alii potest nubere mulier. nec re¬
uerti ad illum. Et iur uxorem ñ di¬
mittat: subauditur. excepta causa for-¬
mcationis. Et ido ñ subiecit sicut
de muliere dicens. qͦd si discesserit
manere sic: quia uiro licet ducere
uxorem si dimiserit uxore peceante
quia non ita lege constringitur ur
sicut mulier. caput enim mulieris ius
est. Idem in eandẽ. Uxorẽ certe licet
haberi: s si fuerit fornicata. abicienda
ẽ. Ita & carnem licet edere: s si idolis
oblata fuerit. respuatur. Nuctoritatis
quidem muttȩ uident᷑ oppom posse:
s dicunt ñ eẽ assertioñe. immo salui¬
brẽ ammonitionẽ. ut qui ñ propter
libidinem. s ꝓropt̃ iniuriam dimitito
uxorem. exꝑtus infelices pͥores nupt¬
as. nouarum se non immittat ꝑicislo.
Notandum hic loqui dñm de matrimo
Et quia lex diuina non tollit scłarem
conditionem: non ẽ ratum seruorũ

Expanded text:
utitur qua potior. Si tamen apostatet utitur qua potior. Si tamen apostatet vir aut usum quaerat uxoris invertere, nec alii potest nubere mulier, nec reverti ad illum. » Et vir uxorem non dimittat, subauditur, excepta causa fornicationis. Ideo non subjecit sicut de muliere, dicens: Quod si discesserit tam sic , quia viro licet ducere uxorem, si dimiserit uxorem peccantem; quia non ita lege constringitur vir sicut mulier: caput enim mulieris, vir est. Idem in eamdem: « Uxorem certe licet habere, sed si fuerit fornicata, abjicienda est. » Ita et carnem licet edere; sed si idolis oblata fuerit, respuatur. Auctoritates quidem multae videntur opponi posse; sed dicunt non esse assertionem, imo salubrem admonitionem, ut qui non propter libidinem, sed propter injuriam dimittit uxorem, expertus infelices priores nuptias, novarum se non immittat periculo. Notandum, hic loqui Dominum de matrimontur, et quia lex divina non tollit saecularem conditionem, non est ratum servorum
Abbreviated transcription (Latin):
formcationẽ s ꝓpt̾ aliud dimiserit uxo¬
rẽ. facit qͦd ñ licet: & si cduxerit aliam
uiuente illa. constat quia mechus est.
Quacumq antem ex causa dimissam.
qͥcũq duxerit: reatum adulterii in¬
currit. Etenim si uir repudiauit eam.
non tam̃ obformcationẽ: manet ex
utraq parte coniugiim. s fit ei iuo-¬
lentia ꝑ repudium. Si uͦ uxor repudia¬
ta fuerit qr unã carn̾e in aliã diuise¬
rit. & se fornicatione a marito separa¬
uerit: culpa sua ut autimant a uin-¬
culo comugii uirum soluit: s ipsa
manet obligata. Hinc ambrosuis in
primam epłani ad corinthios. Hoc
ult apłs ut si mulier discedat ꝓpter
malam conu̾sationẽ uiri: aut innupta
maneat. aut uiro suo reconciliet᷑. Non
enim ꝑmittitur mulieri ut nubat. si
uirum suum causa formeationis di¬
miserit. aut apostasiȩ. aut si impellen¬
te lasciia usum querat uxoris inuer¬
tere: quia inferior ñ hac lege om̃ino

Expanded text:
fornicationem, sed propter aliud dimiserit uxofornicationem, sed propter aliud dimiserit uxorem, facit quod non licet; et si duxerit aliam vivente illa, constat quia moechus est. Quacunque autem ex causa dimissam quicunque duxerit, reatum adulterii incurrit. Etenim si vir repudiavit eam, non tamen ob fornicationem, manet ex utraque parte conjugium, sed fit ei violentia per repudium. Si vero uxor repudiata fuit, quia unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione a marito separaverit, culpa sua, ut autumant a vinculo conjugii virum solvit, sed ipsa manet obligata. Hinc Ambrosius in primam Epistolam ad Corinthios: Hoc vult Apostolus, ut si mulier discedat propter malam conversationem viri, aut innupta maneat, aut viro suo reconcilietur, non enim permittitur mulieri ut nubat, si virum suum causa fornicationis dimiserit aut apostasiae, aut si impellente lascivia, usum quaerat uxoris invertere, quia inferior non hac lege omnino
Abbreviated transcription (Latin):
moyses suꝑordinauit: Et ait illis.
Qm̃ moyses ad duriciam cordis ur̃i ꝑ
misit uobis dimittere uxores urãs.
Ab initio autem ñ fuit sic. Non dixtt
ꝓpt̾ duriciã cordis ur̃i ꝑmisit nobis
ds: s moyses. Cum enim uideret mo¬
yses illos occidere pͥmas uxores ꝓpt̃
deriderium pulchrioꝵ: dedit eis con
licitũ ẽ cum ratione. Uir male mora¬
tam castiget & teneat. Quomodo:
Trib modis. Primo. docendo scdm
dm̃ si timorẽ dĩ ñ sentit. imꝓꝑando¬
ut uł homines erubescat: si nec pudo¬
rem sentit frequent̾ confusa. faciat
illi qͦd p̃cepit salomon. Durũ baculo
ꝑcute. Hon legistis. Istud non. &
illud suꝑiꝰ. non. gͦ oportuit. lege. pro.
ico autem quia quicumq dimi-¬
serit uxorẽ suam nisi obformca¬
tionem. & aliã duxerit: mechat᷑. Et qͥ
dimissam duxerit: mechat᷑. Ex hoc
loco nonnulli estimant qͦd qͥ ux̃orem
formcariã dimiserit: illa uiuente aliã
legitime ducere possit. Siquis uͦ ñ ob

Expanded text:
Moyses superordinavit: Et ait illis: Moyses superordinavit: Et ait illis: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras. Ab initio autem non fuit sic. Non dixit, propter duritiam cordis vestri permisit vobis Deus, sed Moyses. Cum enim videret Moyses illos occidere primas uxores, propter desiderium pulchriorum, dedit eis conslicitum est cum ratione. Vir male moratam castiget, et teneat. Quomodo? Tribus modis. Primo, docendo secundum Deum; si timorem Dei non sentit, improperandout vel homines erubescat; si nec pudorem sentit frequenter confusa, faciat illi quod praecepit illi Salomon: Durum baculo percute. Non legistis, istud non et illud superius, non ergo oportuit; lege pro co autem, quia quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, maechatur. Et qui dimissam duxerit maechatur. Ex hoc loco nonnulli aestimant quod qui uxorem fornicariam dimiserit, illa vivente, aliam legitime ducere possit. Si quis vero non ob
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ ab eis diligant᷑. quia filii tͣnsmit¬
tunt affectum ad alios ꝓcreandos.
taq iam non sunt duo: s una caro.
Sicut animȩ multoꝵ qͥ sp̃ualit̾ se di¬
ligunt quasi una dicunt᷑ ut illud.
multitudinis credentiũ erat cor & ani¬
ma una: sic uir & uxor quia carnalit
se diligunt: una caro dicunt᷑. U el
id̾o una caro: quia una lege astrin-¬
gunt᷑ ad carnis debitum ꝑsoluendũ.
Sicut enim mulier ñ habet potesta¬
tem sui corꝑis s uir: ita & uir non
habet potestatem sui corꝑis. s muli¬
er. Quod gͦ d̾s̃ coniunxit: homo
non separet: Homo separat: quan las¬
do propr̃ desiderium scd̃ȩ: pͥmã di¬
mittit. D̃s separat: quando ex consen¬
su ꝓpt̾ seruitutẽ di uxores habemꝰ
quasi ñ habentes. Dicunt illi. Qd
gͦ moyses manddauit dari libellum re-¬
pudii & dimitere: Aperiunt calũp¬
mam quam parauerant: quasi dicant.
Quandoquidẽ ds̃ sic ordinauit: quare

Expanded text:
quam ab eis diligantur, quia filii transmitquam ab eis diligantur, quia filii transmittunt affectum ad alios procreandos. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Sicut animae multorum quae spiritualiter se diligunt, quasi una dicuntur, ut illud: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una ; sic vir et uxor quia carnaliter se diligunt, una caro dicuntur. Vel ideo una caro, quia una lege astringuntur ad carnis debitum persolvendum, sicut enim mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir, ita et vir non habet potestatem sui corporis sed mulier. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. HIERON. Homo separat, quando propter desiderium secundae primam dimittit. Deus separat, quando ex consensu propter servitutem Dei, uxores habemus quasi non habentes. Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii et dimittere? Aperiunt calumniam quam paraverant, quasi dicant: Quandoquidem Deus sic ordinavit, quare
Abbreviated transcription (Latin):
actio phariseoꝵ uolebat dm̃ capere
quasi cornuto sillogismo: ut uł ostende¬
rent eum docere contraria castitati: uel
loqui contraria moysi. S dñs transiit
decipulam eoꝵ. temꝑando responsionem.
uirespondens ait illis. Non legistis
quia qui fecit ab initio masculũ & fe¬
minam fecit eos. Et dixit. Propt̾ hoc
dimittet homo patr̃e & matrem. & ad here
bit uxori suȩ. & erunt duo in carne una.
Dixit hec d̾̃s ꝑ adam: cui ñ feminas s
seminã de latere formauit. Propt̃ hoc
scilicet quia ex uiro ẽ uxor: dumiitet ho¬
mo patrẽ & matrẽ. & adherebit uxori.
Non cuxit uxorib ut ostenderet ñ un̾a
ducendã suꝑ alterã: idest ut relicta pͥ¬
humore nascuntur. & crescunt: sic ho¬
muines ꝑ amorem incipiunt & augen¬
tur. Humor de radicib ascendit in
herbam. & transmittit᷑ in sem̃: s ad
radices ñ reu̾tit᷑. Sic caritas de paren¬
tib ascendit ad filios: s ñ conu̾titur.
Et id̾o parentes plꝰ diligunt filios:

Expanded text:
actio Pharisaeorum volebat Deum capere quasi cornuto syllogismo, ut vel ostenderent eum docere contraria castitati, vel loqui contraria Moysi. Sed Dominus transiit decipulam eorum, temperando responsionem. Qui respondens, ait illis: Non legistis quia qui fecit hominem ab initio, masculum et feminam fecit eos? et dixit: Propter hoc dimittet homo bit uxori suae, et erunt duo in carne una. Dixit hoc Deus per Adam, cui non feminas, sed feminam de latere formavit. Propter hoc scilicet, quia ex viro est uxor, dimittet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori. Non dixit, uxoribus, ut ostenderet non unam ducendam super alteram, id est, ut relicta prihumore nascuntur et crescunt, sic homines per amorem incipiunt et augentur. arborem, et transmittitur ad semen, et ad radices non redit, itibus ascendit ad filios, sed non convertitur. Et ideo parentes plus diligunt filios,
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hendere. Intelligens gͥ duriciã & su¬
ꝑbiam iudẽoꝵ. causã ẽẽ sterilitatis: pol¬
licet᷑ se fodere. donec radicem infructuo¬
se mentis. ligone inuectionis bis acu¬
te humiliet. incutiens uidelicet. & pre¬
sentium p̃ssuram. & et̃nȩ dampnatio-¬
nis horrorẽ. Fossa quippe in iio ẽ:
& increpatio dum mentẽ sibi demon¬
strat. humiliat. Et si quid̾e fecerit
fructum: sin aute in futurũ succides
eam. Qui hic ñ uule pinguescere
ꝑ increpationẽ: illic cad&.
ubi ꝑ penitentiã non resurget. Cũ di¬
ceret. & siquidem fecerit fructũ. ñ sub¬
iunxit aliquid. s suspendit sententiã:
quia uidebat synagogam ꝓcluuorem
ad negandum dm̃. quam ad confiten¬
dum. Cũ uͦ adderet sin autẽ: continuo
iudicium uenturȩ daninationis an¬
nexuit. dicens. in futurũ succides eã.
Et si quid̾e fecerit fructum. sub audis
qͦd uix credi potest: reserua eam.

Expanded text:
reprehendere. Intelligens igitur duritiam et sureprehendere. Intelligens igitur duritiam et superbiam Judaeorum causam esse sterilitatis, pollicetur se fodere donec radicem infructuosae mentis ligone invectionis bis acutae humiliet, incutiens videlicet et praesentium pressuram, et aeternae damnationis horrorem. Fossa quippe in imo est, et increpatio dum mentem sibi demonstrat, humiliat. Et siquidem fecerit fructum, sin autem, in futurum succides eam. Qui hic non vult pinguescere per interpretationem, illic cadet, ubi per poenitentiam non resurget. Cum diceret, et siquidem fecerit fructum, non subjunxit aliquid, sed suspendit sententiam, quia videbat Synagogam procliviorem ad negandum Deum, quam ad confitendum. Cum vero adderet, sin autem, continuo judicium venturae damnationis annexuit, dicens: In futurum succides eam. Et siquidem fecerit fructum, subaudis quod vix credi potest, reserva eam.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdituri sunt locum & gent̾e: pro qͦ
seruando occidunt xp̃m & suos. Cur
etiam temꝑali copia utunt᷑: Terram
occupat. qui locum quem tenet. bonis
oꝑib non exercet: qui exemplo pra¬
uitatis impedimentum p̃stat ceteris.
Potest etiã ꝑ terram stersli ficu occu¬
patam. iudaica plebs figurari: quȩ
noxia p̃positoꝵ umbra p̾ssa fuit. ne
ueritatis lum̃ reciꝑet. & ne sole dilecti¬
onis suꝑnȩ calefieret. iuxta illud. Ue
uobis scribe & pharisei hẏpocrite. qui
clauditis regnum cȩloꝵ ante homines.
It ille respondens dixit illi. Dñe di¬
mitte illam & hoc anno: usq dum
foddiam circa illam. & mittã stertora.
d est reducam ei ad animũ abho¬
minationẽ quam fecit: ut cõpunctio¬
ne suscitetur quasi de putredine sterco¬
ris. Peccata carnis: stercora uocantur.
Unde ꝓpħa. computruerunt ium̃ta
in stercore suo: hoc ẽ carnales uitam
fimuere. in fetore luxurie suȩ. Nouit
cultor t̾ram excolere: qui nouit uitia

Expanded text:
perdituri sunt locum, et gentem, pro quo perdituri sunt locum, et gentem, pro quo servando occidunt Christum et suos. Cur etiam temporali copia utuntur? Terram occupat, qui locum quem tenet bonis operibus non exercet, qui exemplo pravitatis impedimentum praestat caeteris. Potest etiam per terram sterili fructu occupatam, Judaica plebs figurari: quae noxia praepositorum umbra pressa fuit, ne veritatis lumen reciperet, et ne sole dilectionis supernae calefieret, juxta illud: Vae vobis Scribae et Pharisaei hypocritae, qui clauditis regnum condens, dixit illi: Domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam et mittam stercora. Id est, reducam ei ad animum abominationem quam fecit, ut compunctione suscitetur quasi de putredine stercoris. Peccata carnis, stercora vocantur. Unde propheta: Computruerunt jumenta in stercore sua . Hoc est, carnales vitam finivere in fetore luxuriae suae. Novit cultor terram excolere, qui novit vitia
Abbreviated transcription (Latin):
ad cultorem uineȩ. Eece anni tres sunt
ex quo uenio querens fructum in finea
hac: & iñ inuenio. Cultor uineȩ
ac monitis plebi suggerit᷑ cura de dõ.
His ecenim dñs sepe de iudeis infrue¬
tuosis querebatur: qͦd ꝑ tres annos
suȩ uisitationis. in legalib edictis & ꝓ¬
pheticis contestationib. & in gr̃a corus¬
cantis euangelii. negligentes extite¬
rint. Uel ita. Nullus in sẏnagoga per
tros annos fructꝰ eẽ potuit. qr neq
tempore circumcisionis purificari pote¬
rant. qui circumeisionem animi non
querebant: nec ꝑ legem scĩficabant᷑
qui carnalia tantum in lege seque¬
bantur. neq in gr̃a iustificabantur.
qui de peccatis penitere nolebant.
Cũ gͦ merito eẽnt excidend qͦd qͥ dẽ
ꝑ romanos factum ẽ: iubetur illis
qui in circumcisione laborabant. ut
succisionis cladẽ annuntiando. peni¬
tentiam suggerant. Et hoc ẽ. Suoci¬
de gͦ illam. Utquid etiã t̾ram occu¬
pat: Annuntia scilicet iudeis qͦd

Expanded text:
ad cultorem vineae: Ecce anni tres sunt ex quo venio quaerens fructum in ficulnea hac, et non invenio. Cultor vineae,orum precibus ac monitis plebi suggeritur cura de Deo. His etenim Dominus saepe de Judaeis infructuosis querebatur, quod per tres annos suae visitationis, in legalibus edictis et propheticis contestationibus, et in gratia coruscantis Evangelii negligentes exstiterint. Vel ita: Nullus in Synagoga per tres annos fructus esse potuit quia neque tempore circumcisionis purificari poterant, qui circumcisionem animi non quaerebant; nec per legem sanctificabantur, qui carnalia tantum in lege sequebantur; neque in gratia justificabantur, qui de peccatis poenitere nolebant. Cum ergo merito essent excidendi, quod quidem per Romanos factum est, jubetur illis qui in circumcisione laborabant, ut succisionis cladem annuntiando poenitentiam suggerant. Et hoc est: Succide ergo illam. Ut quid etiam terram occupat? Annuntia, scilicet Judaeis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
exordio inchoantis grẽ ꝑ infirma oꝑa
languit: decem & octo annis mulier
curua fuit. Nec poterat sursũ aspice¬
re: quia uidea terrena sapiens de c¬
lestibus non cogitabat. audiens ꝑ pro¬
phetam. si uolueritis & me audieritis
bona terrȩ manducabitis.
Qͦ contra membris eccłie dicit apłs.
Quȩ sursum sunt sapite: non quȩ
suꝑ terram. Euam cũ uidisset

Expanded text:
exordio inchoantis gratiae, per infirma opera exordio inchoantis gratiae, per infirma opera languit, decem et octo annis mulier curva fuit. Nec poterat sursum aspicere, quia Judaea terrena sapiens, de coelestibus non cogitabat, audiens per prophetam: Si volueritis et me audieritis, bona terrae manducabitis . Quo contra membris Ecclesiae dicit Apostolus: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram . Quam cum vidisset
Abbreviated transcription (Latin):
Et ecce mulier quȩ habebat
sp̃m infirmitatis annis decem
& octo. & erat inclinata. nec om̃i no
poterat sursum respicere. Dicta de
ficu parabola dñs in synagoga docus¬
se narratur. ut intimaret hoc ẽẽ fru¬
ctum in ficulnea querere. & ñ inueni¬
re: qͦd u̾bum synagoge p̃dicabat. nec
recipiebat᷑. Quam tam̃ ne totã extir-¬
pandam pro sterilitate putares. s reli-¬
quias ꝑ grãm eẽ saluandas scires. mox
ibidem sanatio eiꝰ in parte sub incur¬
ue mulieris specie sub sequit᷑. Idem
enim significat ficulnea reseruata qͦd
mulier erecta: & idem tertio dñm ue¬
nisse ad ficulneam infructuosã. quod
mulierem dec̃ẽ & octo annis fuisse in¬
curuatam. Senariꝰ enim in qͦ mundi
creatura ꝑfecta substitit. oꝑũ ꝑfectio¬
nẽ ostendit: & in trigonum ductus
decem & octo facit. Quia gͦ homo qui
sexta die factꝰ ẽ. oꝑa ꝑfecta habere no¬
luit. s in trib temꝑib dm̃cȩ uisitati¬
onis. scilicet ante legem. sub lege. in

Expanded text:
quae habebat spiritum infirmitatis annis decem et octo, et erat inclinata, nec omnino poterat sursum respicere. Dicta de ficu parabola, dominus in Synagoga docuisse narratur, ut intimaret hoc esse fructum in ficulnea quaerere, et non invenire quod verbum Synagogae praedicabat, nec recipiebatur. Quam tamen ne totam exstirpandam pro sterilitate putares, sed reliquias per gratiam salvandas esse scires, mox ibidem sanatio ejus in parte sub incurvae mulieris specie subsequitur. Idem enim significat ficulnea reservata, quod mulier erecta, et idem tertio Dominum venisse ad ficulneam infructuosam quod mulierem decem et octo annis fuisse incurvatam. Senarius enim in quo mundi creatura perfecta substitit, operum perfectionem ostendit, et in trigonum ductus, decem et octo facit. Quia ergo homo qui sexto die factus est, opera perfecta habere voluit, sed in tribus temporibus Dominicae visitationis, scilicet ante legem, sub lege, in
Abbreviated transcription (Latin):
quẽqu̾a labi ꝑmittat usq ad damna¬
tionem: Uerũtam̃ si qͦs damnari con¬
tingat: dicunt quidã iuxta parabolã.
quia peccata priꝰ dunissa & etiã iudi¬
cio eccłiȩ temꝑalit punita redeunt: ut
et̃nalit̾ pumant᷑. Sicut eñi iustitia de¬
let anteacta peccata. sic iniusticia suoce¬
dens. uistitiam ꝑimit: qua damnata.
contra priora pͥeccata nulla remanet
medicina. Dicit enim dñs ꝑ ꝓpħam:
quia quacũq die iustus peccauerit.
om̃s iusticiȩ eius in obliuione er̃t. U̾bi
gͦ ñ fuerit caritatis ꝑseuerantia: nulla
sufficiens est penitentia. Unde a pecca¬
tis soluto dicitur: uade & amphꝰ noli
peccare. Scłares qͦq leges ꝓpt̾ ingra¬
titudines quasdam: reuocant manu¬
missos ad priorẽ seruitutẽ. Oppomit᷑
aut̾e̾ illud ꝓpħȩ. ñ consurget duplex
tribulatio uł iuxta aliã translatio¬
nem. ñ uidicabit d̃s bis in idipsum.
S non ẽ ut auint duplex immo una

Expanded text:
quemquam labi permittat usque ad damnaquemquam labi permittat usque ad damnationem? Verumtamen si quos damnari contingat, dicunt quidam juxta parabolam, quia peccata prius dimissa, et etiam judicio Ecclesiae temporaliter punita, redeunt ut aeternaliter puniantur. Sicut enim justitia delet anteacta peccata, sic injustitia succedens justitiam perimit: qua damnata, contra priora peccata nulla remanet medicina. Dicit enim Dominus per prophetam: Quia quacunque die justus peccaverit, omnes justitiae ejus in oblivione erunt . Ubi ergo fuerit charitatis perseverantia, nulla sufficiens est poenitentia. Unde a peccatis soluto dicitur: Vade, et amplius noli peccare . Saeculares quoque leges propter ingratitudines quasdam revocant manumissos ad priorem servitutem. Opponitur autem illud prophetae: Non consurget duplex tribulatio , vel juxta aliam translationem, non judicabit Deus bis in idipsum. Sed non est, ut aiunt, duplex, imo una
Abbreviated transcription (Latin):
posuit illi manus. & confestim erecta
est. & glorificabat dm̃. Uidit p̾de¬
stinando ꝑ gr̃ãm: uocauit illustran¬
do ꝑ doctrmam: imposuit manus.
donis spualib aduuando illam.
erexit in oꝑib bonis. ad dĩ glorifica¬
tionem. Quos inquit apłs p̃desti¬
nauit. hos & uocauit: & qͦs uoca¬
uit. hos & iustificauit: qͦs autẽ iusti¬
ficauit. illos & magnificauit. Hȩc¬
mulier ñ nͥ pꝰ decem & octo annos
erigi potutc: quia humana natura
hanc corruptionẽ deponere. & ad in
non poterit. nisi prus impleuerit
legem quȩ in decem p̃ceptis contine¬
tur. & grãm in qua xp̃i resurrectio
facta ẽ. & nr̃a expectat᷑. Lcl xu.

Expanded text:
erecta est, et glorificabat Deum. Vidit praedestinando per gratiam, vocavit illustrando per doctrinam, imposuit manus, donis spiritualibus adjuvando illam, erexit in operibus bonis ad Dei glorificationem. Quos, inquit Apostolus, praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et justificavit, quos autem justificavitmulier non nisi post decem et octo annos erigi potuit, quia humana natura hanc corruptionem deponere et ad indnon poterit, nisi prius impleverit legem quae in decem praeceptis continetur, et gratiam in qua Christi resurrectio facta est et nostra exspectatur.
Abbreviated transcription (Latin):
simplex pͣceptũ teneri ñ potest. ꝑ simi¬
litudinẽ teneat᷑. Pegnũ oeloꝵ intel¬
lige xp̃m. id̾o t̾reno regi assimilatum:
ut ostendat oportere sine numero
ueniã dare conseruis penitentib cũ ꝑ
euangħ̃i grãm. om̃iũ om̃ino peccamiˢ¬
nũ ueniã. nobis suo munere ñ nr̃o
merito largitus sit. Et cũ cȩpisset
rationem ponere: oblatus ẽ e unus
qui debebat decem milia talenta.
Cũ autẽ ñ haberet unde redderet: nus

Expanded text:
simplex praeceptum teneri non potest, per similitudinem teneatur. Regnum coelorum intellige Christum, ideo terreno regi assimilatum, ut ostendat oportere sine numero veniam dare conservis poenitentibus, cum per Evangelii gratiam omnium omnino peccaminum veniam nobis suo munere, non nostro merito largitus sit. « Et cum coepisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debebat decem millia talenta. Cum autem non hab
Abbreviated transcription (Latin):
tes autem conserui eiꝰ quȩ fiebant: c̃¬
tristati sunt ualde. Et uenerunt: ꝙ nar¬
rauerunt dño suo omĩa quȩ facta fu¬
erant. S p̃uales qui omĩa iudicant.
talia uidentes contristant᷑: & nuntiant
dũo ad corrigendũ implorantes auni¬
lium. Iunc uocauit illũ dñs su¬
uis. ꝙ ait illi. Serue nequã : om̃e debi¬
tum dimisi tͥ qm̃ rogasti me. Nonͣ gͦ¬

Expanded text:
servi ejus quae fiebant contristati sunt valde. Et venerunt et narraverunt domino suo omnia quae facta fuerant. » Spirituales qui omnia judicant talia videntes contristantur, et nuntiant Domino ad corrigendum, ejus implorantes auxilium. « Tunc vocavit illum dominus suus, et ait illi: Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quo