comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uolatu ranarũ auiũ nidos irriden¬
tes: Periculosius autẽ errant quidã
infirmi fr̃s. quicũ istos impios deceles¬
tiũ corporũ numeris. uel de quiblib&
elementorum mundi huius quȩstio¬
nibus subtiliter et copiose disserere
audiunt euanescunt. et eos sibi cũ
suspirio preponentes & magnos
putantes: saluberrimȩ pietatis libros
cum fastidio repetunt. & quos dulciter
haurire deberent: uix pacienter attin¬
gunt. a segetis asperitate abhorrentes.
& spinarum florib inhiantes : Non
enim uacant uidere quã suauis ẽ. dñs.
nec insabbato esuriunt. atq ideo pigri
sunt potestate adño sabbati accepta
uellere spicas: & tandiu uersare mani¬
b. contritasq purgare : donec adȩscã¬
perueniant: Dic& aliquis: Quid tũ
tanta tritura dissertationis huius. quid
granorum exuisti. quid deuentilasti.
cur ꝓpe modum inquestionib ad huc
latent omĩa: affirma aliquid eorum.
quae multa posse intelligi disputasti:

Expanded text:
et volatu ranarum avium nidos irridenet volatu ranarum avium nidos irridentes. Periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos impios de coelestium corporum numeris, vel de quibuslibet clementorum mundi hujus quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, evanescunt; et eos sibi cum suspirio praeponentes, et magnos putantes, saluberrimae pietatis Libros cum fastidio repetunhaurire deberent, vix patienter attingunt; a segetis asperitate abhorrentes, et spinarum floribus inhiantes. Non enim vacant videre quam suavis est Dominus , nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt, potestate a Domino sabbati accepta, vellere spicas, et tamdiu versari manibus, contritasqperueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, quae multa posse intellegi disputasti.
Abbreviated transcription (Latin):
id quod leuissima temeritate et aꝑtissima
falsitate dixer̃. eosdem libros scõs unde
id ꝓbent ꝓferre conantur. uel etiam
memorit̃ quae ad testimoniũ ualere
arbitrantur multa inde uerba ꝓnunti¬
ant. non intelligentes neq quaelocunt᷑.
neq dequib affirmant: Adhoc enim
considerandũ & obseruandum libri
geneseos multiplicit̃ quantũ potui
enucleaui ꝓtuliq sententias. deuerbis
adexercitationẽ nrãm obscure positis.
non aliquid unũ temere affirmans
cum p̃iudicio alterius expositionis for¬
tasse melioris: ut ꝓsuo modulo eligat
qͥsq qđ capere possit Ubi autẽ intel¬
ugere ñ potest: scripturae dĩ d& hono¬
rẽ. sibi timorẽ : Sed cũ tammultis exi¬
tib uerba scripture quȩ tratauimus
exponantur: cohibeant se tandẽ. qui
litteris inflati scłarib haecita posita
ut omĩa pia corda nutriant. uelut
imperitũ atq impolitũ aliquid ex¬
agitant. sine pennis int̾ra reptantes.

Expanded text:
id, quod leuissima temeritate et apertissima id, quod leuissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, eosdem libros sanctos, unde id probent, proferre conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium ualere arbitrantur, multa inde pronuntiant uerba, non intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omimperitum atque impolitum aliquid exagitant; sine pennis in terra reptantes,
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodum dicitur toto caelo
errare conspiciens. risum tenere uix
possit: Et non tam molestum ẽ. quod
errans homo derideretur. sed quod
auctores nr̃i abeis qui foris sunt talia
sensisse creduntur. et cum magno
corum exicio dequorum salute satagi¬
mus: tanquam indocti rep̃henduntur
atq respuuntur: Cũ enim quẽ quam
denumero xp̃ianorum in ea re quam
optime norunt errare comp̃hende¬
rint. et uanã sententiã suã denr̃is
libris asserere. quo pacto illis libris
credituri sunt deresurrectione
mortuorũ. & despe uitae aeternae
regnoq caelorum. quando dehis
rebus quas iam experiri uel indubita¬
tis numeris ꝑcipere potuer̃ falliecit̃
putauerint esse conscriptos: quid
enĩ molestiȩ tristitieq ingerant pruden¬
tib fr̃ib temerarui p̃sũptores. satis
dici non potest: cũ siquando depraua &
falsa opinione sua rep̃hendi & conuinci
cȩperint ab eis qͥ nr̃orũ librorũ aucto¬
ritate ñ tenentur: ad defendendum¬

Expanded text:
quemadmodum dicitur, toto coelo quemadmodum dicitur, toto coelo errare conspiciens, risum tenere vix possit. Et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis qui foris sunt, talia sensisse creduntur, et cum magno eorum exitio de quorum salute satagimus, tanquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. Cum enim quemquam de numero Christianorum in ea re quam optime norunt, errare deprehenderint, et vanam sententiam suam de nostris Libris asserere; quo pacto illis Libris creditmortuorum et de spe uitae aeternae regnoque caelorum, quando de his rebus, quas iam experiri uel indubitatis numeris percipere potuerunt, fallaciter putauerint esse conscriptos? quid enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumtores, satis dici non potest, quod, si quando de praua et falsa opinatione sua reprehendi et conuinci coeperint ab eis, qui nostrorum librorum auctoritate non tenentur, ad defendendum
Abbreviated transcription (Latin):
uerit: non ideo falsum erit aliud qđ
ipse intelligi uoluit. sed& uerũ & qđ utili¬
us cognoscatur: Si autẽ contextioscrip¬
turae hoc uoluiss e intelligi scriptorẽ
non repugnabit: adhuc restabit quȩre¬
re. utrũ & aliud non potuit: quod si
& aliud potuisse inuenerimus: incertũ
erit quidnã eorum ille uoluerit. Autrũ¬
q: sentiri uoluisse non inconuenienter
creditur : siutriusq sententiae cȩtera
circumstantia suffragatur: Plerumq
enim accidit ut aliquid deterra. decaelo.
deceteris mundi huius elementis. de
motu & conuersione uel etiã magnitu¬
dint & interuallis syderum. decertis
defectib solis aclunae. decircuitibus
annorum & tẽporũ. denaturis anima¬
lium fru ticum. lapidum atq hui modi
ceteris. etiam non xp̃iauꝰ ita nouerit:
ut certissima ratione uel experientia
teneat: Turpe autem ẽ nimis etꝑnicio¬
sum ac maxime cauendum. ut xp̃ianũ
dehis rebus quasi scđm xp̃ianas litte¬

Expanded text:
uerit, non ideo falsum erit aliud, quod uerit, non ideo falsum erit aliud, quod ipse intellegi uoluit, sed et uerum et quod utilius cognoscatur. si autem contextio scripturae hoc uoluisse intellegi scriptorem non repugnauerit, adhuc restabit quaerere, utrum et aliud non potuit. quodsi et aliud potuisse inuenerimus, incertum erit, quidnam eorum ille uoluerit; et utrumque sentiri uoluisse non inconuenienter creditur, si utrique sententiae cetera circumstantia subfragantur. Plerumque enim accidit, ut aliqude caeteris mundi hujus elementis, de motu et conversione vel etiam magnitudine et intervallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annorum et temporum, de naturis animalium, fruticum, lapidum, atque hujusmodi caeteris, etiam non christianus ita noverit, ut certissima ratione vel experientia teneat. Turpe est autem nimis et perniciosum ac maxime cavendum, ut christianum de his rebus quasi secundum christianas Litte
Abbreviated transcription (Latin):
amus. ut si forte diligentius discussa
ueritas eam recte labe factauerit
corruamus. non prosententia diuina¬
rum scripturarum. sed pronr̃a ita di.¬
micantes: ut eam uelimus scriptura¬
rum esse quae nr̃a est. cum pocius
eam quae scripturarum est. nr̃am
esse uelle debeamus: Ponamus enĩ
in eo quod scriptum est dixit ds̃. fiat
lux et facta est lux. aliũ sensisse lucẽ
tͣalem lucem increatura spiritali quod¬
fides nr̃a nondubitat. esse autem
lucem corporalem caclestem aut etiã
supra caclum uel ante calum cui suc¬
cedert nox potuerit. tandiui non est
contrafidem: donec ueritate certisima
resellatur: quod si factum fuerit. non
hoc habebat scriptura diuina. sed hoc
senserat humana ignorantia: Si autẽ
hoc uerũ esse certa ratio demonstraut¬
rit: adhuc incertum erit. utrum hoc
in illis uerbis scõrum librorum scriptor
sentiri uoluerit: analiud aliquid non
minꝰ uerũ: Quod sicȩtera contexto
sermonis non hoc eum uoluisse proba¬

Expanded text:
amus, ut, si forte diligentius discussa amus, ut, si forte diligentius discussa ueritas eam recte labefactauerit, corruamus, non pro sententia diuinarum scripturarum, sed pro nostra ita dimicantes, ut eam uelimus scripturarum esse, quae nostra est, cum potius eam, quae scripturarum est, nostram esse uelle debeamus. Ponamus enim in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat lux. et facta est lux, alium sensisse lucem talem lucem in creatura spiritali fides nostra non dubitat; esse autem lucem corporalem caelestem aut etiam super caelum uel ante caelum, cui succedere DOX potuerit, tamdiu non est contra fidem, donec ueritate certissima refellatur. quod si factum fuerit. non hoc habebat scriptura diuina, sed hoc senserat humana ignorantia. si autem hoc uerum esse certa ratio demonstrauerit, adhuc incertum erit, utrum hoc in illis uerbis sanctorum librorum scriptor sentiri uoluerit, an aliud aliquid non minus uerum. quodsi cetera contextio sermonis non hoc eum uoluisse proba
Abbreviated transcription (Latin):
aquodã docto xp̃iano syro fertur
expositum: non suꝑferebatur sed
fouebat potius intelligi perhibetur:
Nec sicut fouentur tumores aut uulne¬
ra incorpore: quis uel frigidis uel calo¬
re congruo temperatis : sed sicut oua
fouentur abalitibus. ubi calor ille
Amaterni corporis etiam formandis pullis
quodammodo amminiculatur. ꝑquẽdam
in suo genere dilectionis affectum:¬
I n on itiͦq persingulos dies istorum ope¬
rum diuinorum. tanquam temporales
uoces dĩ carnaliter cogitemus: Non
enim ad hoc ipsa dĩ sapientia nr̃a infir¬
mitate suscepta uenit ad colligendos
subalas suas filios hierusalem quem¬
ad modum gallina pullossuos. ut sẽꝑ
paruuli simus : sed ut malicia infantes.
mente esse pueri desinamus et in
rebus obscuris atq anr̃is oculis
remotissimis. siqua indescripta etiã
diuina legerimus quae possint salua
fide qua inbuimur alus atq aliis
parere sentencis. innullam earum
nos praecipiti affirmatione ita proici¬

Expanded text:
a quodam docto christiano Syro fertur a quodam docto christiano Syro fertur expositum — non superferebatur, sed fouebat potius intellegi perhibetur, nec sicut fouentur tumores aut uulnera in corpore aquis uel frigidis uel calore congruo temperatis, sed sicut oua fouentur ab alitibus, ubi calor ille materni corporis etiam formandis pullis quodammodo adminiculatur per quendam in suo genere dilectionis adfectum. non itaque per singulos dies istorum diuinorum operum tamquam temporales uoces dei carnaliter cogitemus. non enim ad hoc ipsa dei sapientia nostra infirmitate suscepta uenit ad conligendos sub alas suas filios Hierusalem quemadmodum gallina pullos suos, ut semper paruuli simus, sed ut malitia infantes mente esse pueri desinamus. Et in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimur, alias atque alias parere sententias, in nullam earum nos praecipiti adfirmatione ita proici
Abbreviated transcription (Latin):
uidit ds̃ quiabonũ ẽ.: Nonenĩ haec nox
informis aliqua substantia erat unde
adhuc alia formarentur : sed spacium
loci plenum aere carens lumine diur¬
no. cui utiq nocti iã nihil addendũ ess&
ingenere suo quo essae spłciosior siue
distinctior: Uespera autẽ in toto illo
triduo antequã fierent luminaria
consũmati operis terminus non absur¬
de fortasse intelligitur. mane uero
tanquã futurae operationis significatio:
Sed ante omĩa meminerimus unde
iã multa diximus. non temporalibus
quasi animi sui aut corporis motibus
operari dm̃. sicut operatur homo uel
angelus: sed aet̾nis atq incõmutabili¬
b & stabilib rationib coȩterni sibi
uerbi sui. et quodã ut ita dixerĩ flatu
parit̃ coaeterni scĩ sp̃ssui: Nã & illud
quod pergrecã & latinam linguam
dictũ est desp̃udĩ qđ superferebatur
suꝑ aquas. scđm sirȩ linguae intellecᷤ¬
tum quae uicina est hebraeȩ. nã hoc

Expanded text:
uidit deus, quia bonum est. non enim haec nox uidit deus, quia bonum est. non enim haec nox informis aliqua substantia erat, unde adhuc alia formarentur, sed spatium loci plenum aere, carens lumine diurno: cui utique nocti iam nihil addendum esset in genere suo, quo esset speciosior siue distinctior. uespera autem in toto illo triduo, antequam fierent luminaria, consummati operis terminus non absurde fortasse intellegitur; mane uero tamquam futurae operationis significatio. Sed ante omnia meminerimus, unde iam multa diximus, non temporalibus quasi animi sui aut corporis motibus operari deum, sicut operatur homo uel angelus, sed aeternis atque incommutabilibus et stabilibus rationibus coaeterni sibi uerbi sui et quodam, ut ita dixerim, fotu pariter coaeterni sancti spiritus sui. nam et illud, quod per graecam et latinam linguam dictum est de spiritu dei, quod superferebatur super aquas, secundum syrae linguae intellectum, quae uicina est hebraeae — nam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quia bonũ est. & deinceps adnecter&.
& facta est uespera. & factũ. ẽ. mane. sicut
in aliis operib facit. quib uocabula
imponit: hic ergo propt̃ea non ita
fecit. qm̃a formatare ad hoc distincta
.ẽ. illa informitas ut non in ea finis
esset. sed adhuc formanda restas ͦ per
creaturas cęteras iã corporales: Itaq
sipostea quam distincta. ẽent. illa diui¬
sione et uocabulis. tunc diceretur
uidit ds̃ quia bonum est: haec facta
acciperemus significare. quibus iam
in suo genere nihil. eẽt. addendum:
Quia uero lucem solam ita ꝑfecerat: iudit
ds̃ inquit lucem quia bona. ẽ. & diui¬
sione ac nominib discreuit atenebris:
Neq tunc dixit uidit ds̃ quia bonum ẽ.:
adhoc enim erat informitas illa discre¬
ta. ut ad huc inde alia formarentur
Nãq ista nox quae nobis notissima ẽ: facit
enĩ eã suꝑt̾ras solis circuitꝰ quando per
luminariũ distributionẽ adie diuidit̃.¬
post ipsã diuisionẽ diei & noctis dicitur.

Expanded text:
adnecteret: et facta est uespera, et factum est mane, sicut in aliis operibus facit, quibus uocabula inponit. hic ergo propterea non ita fecit, quoniam a formata re ad hoc distincta est illa informitas, ut non in ea finis esset, sed adhuc formanda restaret per creaturas ceteras iam corporales. itaque si, posteaquam distincta essent illa diuisione et uocabulis, tunc diceretur: uidit deus, quia bonum est, haec facta acciperemus significari, quibus iam in suo genere nihil esset addendum; quia uero lucem solam ita perfecerat, uidit deus, inquit, lucem quia bona est et diuisione ac nominibus discreuit a tenebris. neque tunc dixit: uidit deus, quia bonum est; ad hoc enim erat informitas illa discreta, ut adhuc inde alia formarentur. namque ista nox, quae nobis notissima est — facit enim eam super terras solis circuitus —, quando per luminarium distributionem a die diuiditupost ipsam diuisionem diei et noctis dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
fectusq creaturae. quib sibi met tem¬
poralia quaeq succedunt. sine supple¬
mento esse decoris uniuersi: nox enĩ
ordinatȩ sunt tenebrae: Proptea uero
cum facta ẽẽt. lux dictum est. uidit dĩ
lucem quiabona.ẽ. cũ hoc posset post
omĩa eiusdem diei dicere id est ut cum
explicass&. dixit ds̃ fiat lux et facta est
lux. & diuisit ds̃ interlucẽ & tenebras.
& uocauit dĩ lucẽ diem & tenebras

Expanded text:
fectusque creaturae, quibus sibimet temfectusque creaturae, quibus sibimet temporalia quaeque succedunt, sine supplemento esse decoris universi? Nox enim odinatae sunt tenebrae. 35. Propterea vero cum facta esset lux, dictum est, Vidit Deus lucem, quia bona est; cum hoc posset post omnia ejusdem diei dicere, id est, ut cum explicasset, Dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux; Et divisit Deus inter lucem et tenebras; Et vocavit D
Abbreviated transcription (Latin):
uolumina scłorum hoc uocabulo inclu¬
ait. ideoq nondictus est primus sed unꝰ
dics: Et facta est enim uespera. et factum
est inquit mane dies unus: Et perhoc qđ
factaest uespera. peccatum rationalis
creaturae. quod autem factum ẽ. mane.
renouatio eius significata uideatur
Sed haec allegoriae propheticae disputa¬
tio est: quam nonisto sermone suscepi¬
mus: Instituimus enim descripturis
nunc loqui scđm proprietatem rerum
gestarum. non scđm enigmata futurarũ:
Ergo adrationẽ factarum conditarumq
naturarũ. quomodo inuenimꝰ uesperã
etmane in luce sp̃itali : andiuisio qͥdem
lucis atenebris distinctio ẽ. iã rei for¬
matȩ ab informi. appellatio uero diei
& noctis insinuatio distributionis. ẽ.
qua signific etur nihil dm̃ in ordina¬
tum relinquere. atq ipsaminformi¬
tatem ꝑ quam res despecie inspeciem
modoquodã transeundo mutantur
non esse indispositã. neq defectꝰ pro¬

Expanded text:
uolumina saeculorum hoc uocabulo incluuolumina saeculorum hoc uocabulo includit ideoque non dictus est primus, sed unus dies? et facta est enim uespera, et factum est, inquit, mane dies unus, ut per hoc, quod facta est uespera, peccatum rationalis creaturae, quod autem factum est mane, renouatio eius significata uideatur. Sed haec allegoriae propheticae disputatio est, quam non isto sermone suscepimus. insnunc loqui secundum proprietatem rerum gestarum, non secundum aenigmata figurarum. Ergo ad rationem factarum conditarumque naturarum, quomodo invenimus vesperam et mane in luce spirituali? An divisio quidem lucis a tenebris, distinctio est jam rei formatae ab informi; appellatio vero diei et noctis, insinuatio distributionis est, qua significetur nihil Deum inordinatum relinquere, atque ipsam informitatem, per quam res de specie in speciem modo quodam transeundo mutantur, non esse indispositam; neque defectus pro
Abbreviated transcription (Latin):
nomine caeli significata est in eo quod
scriptum. ẽ in principio fecit dĩ caelum
et terram. noncorporeum caelum sed
caelum incorporeum. caelis corporeis
hoc ẽ. suꝑ omne corpus. non locorum
gradibus sed naturae sublimitate p̃positũ:
Quo autem modo simul fieri potuit et qđ
illuminaretur & ipsa illuminatio. ac
diuerso tempore narranda fuerit: paulo
ante diximus cum demateria tractaremus
S ed hoc loco succedentẽ noctem ut uespera
fieret. quo facto intellecturi sumus.
a tenebris uero qualibus talis lux diuidi
potuit. dicente scriptura. et diuisit ds̃
inter lucem et tenebras: numquid iam
erant peccatores et stulti. decidentes
alumine ueritatis. inter quos & in eadem
luce permanentes diuideret ds̃ tanquã
inter lucem & tenebras. & lucem uocans
diem actenebras noctem. ostenderet se
nonoperatorem peccatorum. sed ordina:¬
torem distribudorum meritorum : an
distotius temporis nomen est. et omĩa

Expanded text:
nomine caeli significata est in eo, quod nomine caeli significata est in eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, non corporeum caelum, sed caelum incorporeum caeli corporei, hoc est super omne corpus non locorum gradibus, sed naturae sublimitate praepositum. quo autem modo simul fieri potuit, et quod inluminaretur et ipsa inluminatio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? an hic dies totius temporis nomen est et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
nere quae longe sunt. desinit. sed certe
obscurius. quam cum in eã optutus
emittitur. Sed tamen ea lux quae in
sensum uiuentis t̃ tam exigua docet᷑.
ut nisi adiuuemur extranea luce:
nihil uidere possimus. Et qm̃ discer¬
ni abea non potest: quo exemplo de.¬
monstrari possit emissio indiem et
contractio lucis in noctem. sicut dixi
repperire difficile est. Si autẽ spiritalis
lux facta.ẽ. cumdixit dĩ fiat lux: non illa
uera patri coȩterna intelligenda est per
quam facta sunt omnia et quae illumi¬
nat omnẽ hominẽ. sed illa dequa dici
potuit. prior omnium treata. ẽ. sapien¬
tia. Cum enim aeterna illa & in cõmuta¬
bilis quae non est facta sed genita sapien¬
tia in sp̃itales atq rationales creaturas
sicut in animas scãs se transfert. ut
illuminate lucere possint: fit in eis
quȩdam luculentȩ rationis affectio. quȩ
potest accipi facta lux. cum diceret ds̃
fiat lux: si iam erat creatura sp̃italis quȩ

Expanded text:
nere, quae longe sunt, desinit, sed certe nere, quae longe sunt, desinit, sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est, tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur extraria luce, nihil uidere possimus; et quia discerni ab ea non potest, quo exemplo demonstrari possit emissio in diem et contractio lucis in noctem, sicut dixi, reperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit deus: fiat lux, non illa uera patri coaeterna intellegenda est, per quam facta sunt omnia, et quae inluminat omnem hominem, sed illa, de qua dici potuit: prior omnium creata est sapientia. cum enim aeterna illa et incommutabilis, quae non est facta, sed genita sapientia, in spiritales atque rationales creaturas sicut in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
operantium manibus tractabiliora
sunt cęteris. & ideo congruentius istis
nominibus illa insinuabatur informitas.
si hoc ergo probubiliter dicitur: non
erat aliqua formata moles. quam lux
exuna parte illustrans. ex altera face¬
ret tenebras. unde posset nox die dis¬
cedente succedere. Emissionem uero
contractionẽq lucis illius si uelimus
diem noctemq intelligere: Nec causã
uidemus cur ita fieret: Non enim iã
eratit animalia. quibus haec uicissi¬
tudo salubriter exhiberetur. & quib
post modum exortis ꝑ circuitũ solis
cernimus exhiberi. nec ullum occur¬
rit exemplum quo istã emissionem
contractionẽq lucis ut diei noctisq
uicissitudines fierent. probare possi.¬
mus. Iactus enim radiorum excoculis
nr̃is. cuiusdam lucis euidens est
iactus : & contrahi potest cum aerẽ
qui est oculis nr̃is ꝓximus intuemur.
ce emitti cum ad eandem rectitudinem
quae sunt longe posita attendimus.
nec sane cum contrahitur omnino cer¬

Expanded text:
operantium manibus tractabiliora operantium manibus tractabiliora sunt ceteris, et ideo congruentius istis nominibus illa insinuabatur informitas: si ergo hoc probabiliter dicitur, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim radiorum ex oculis nostris cuiusdam quidem lucis est iactus et contrahi potest, cum aerem, qui est oculis nostris proximus, intuemur, et emitti, cum ad eandem rectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrahitur, omnino cer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferamus: ita in prolixitate narrationis.
alterum prius quã alterum narrandũ
fuit. quã uis utrũq ut dictum  simul
fecerit ds̃. ut quod sola origine prius.ẽ.
infaciendo: etiam tẽpore prius sit in
narrando. quia duȩ res quarum etiam
altera nullomodo prior est nominari
simul non possunt. quantominus simul
narrari: non itaq dubitandum est ita
esse ut cũq istã informẽ materiã ꝓpe
nihil. ut non sit facta nisi adõ. et rebus
quae deilla factȩ sunt simul concreata
sit. Sed si credibiliter dicitur eam signi¬
ficari illis uerbis. terra autem erat inuisi¬
bilis et in composita et tenebrae erant
super abyssum. et sp̃s dĩ superferebatur
suꝑ aquam. ut excepto quod ibi positũ ẽ.
despũ dĩ. cȩtera rerum quidem uisibi¬
lium uocabula. sed ad illam informita¬
tẽ ut tardioribus poterat insinuandã
dicta intelligamꝰ. haecquia duo elem̃ta
id est terra et aqua ad aliquid faciendũ

Expanded text:
proferamus, ita in prolixitate narrationis proferamus, ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum narrandum fuit, quamuis utrumque, ut dictum est, simul fecerit deus, ut, quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando, quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, nominari simul non possunt, quanto minus simul narrari! non itaque dubitandum est ita esse utcumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit facta nisi a deo et rebus, quae de illa formatae sunt, simul concreata sit. Sed si credibiliter dicitur eam significari illis uerbis: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; et spiritus dei superferebatur super aquam, ut excepto, quod ibi positum est de spiritu dei, cetera rerum quidem uisibilium uocabula, sed ad illam nformi tatem, ut tardioribus poterat, insinuandam dicta intellegamus, quia duo haec elementa, id est terra et aqua, ad aliquid faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
et si non tempore. tamen quadam origi¬
ne prius est quam illud quod inde fit.
potuit diuidere scriptura loquendi
temporib. quod ds̃ faciendi temporib
non diuisit Sienim quęratur utrum
uocem deuerbis. an deuoce uerba facia¬
mus non facile quisquam ita tardo in¬
genio repperitur: qui non potius uerba
fieri deuoce respondeat: Ita quam uis
utrumq simul qui loquitur faciat: quid
unde faciat. naturali attentione satis
apparet. Quam obrem cum simul utrũ¬
q ds fecerit. et materiam quam forma¬
uit et res inquas eam formauit. & utrũ
q scriptura dici oportu trit. nec simul
utrumq dici potuerit: prius illud unde
aliquid factum. ẽ. quam illud quod
inde factum est dici debuisse quis
dubitet: quia etiam cũ dicimꝰ materiã
et formã : utrumq simul esse intelli¬
gimus. nec utrũq simul possumus
enuntiare. Sicut autẽ inbreuitate
temporis contigit cũ duo ista uerba
ꝓferimus ut alterum ante alterum

Expanded text:
etsi non tempore, tamen quadam origietsi non tempore, tamen quadam origine prius est, quam illud, quod inde fit, potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali adtentioni satis adparet. quamobrem, cum simul utrumque deus fecerit, et materiam, quam formauit, et res, in quas eam formauit, et utrumque ab scriptura dici oportuerit, nec simul utrumque dici potuerit, prius illud, unde aliquid factum est, quam illud, quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? quia etiam cum dicimus materiam et formam, utrumque simul esse intellegimus nec utrumque simul possumus enuntiare. sicut autem in breuitate temporis contingit, cum duo ista uerba proferimus, ut alterum ante alterum
Abbreviated transcription (Latin):
dequa etiam dicit ei quaedam scriptura.
qui fecisti mundum ex materia informi.
hanc materiã illis uerbis quibus pro
sp̃itali prudentia tardioribus etiam
lectoribus uel auditoribus congruere¬
tur fuisse commemoratam : quibus
ante dierum enumerationẽ dictũ est.
in principio fecit dĩ caelum & terram.
et cetera donec diceretur. et dixit ds̃.
ut deinceps formatarũ rerũ ordo con¬
sequeretur. Nonquia informis materia
formatis rebus tempore prior. ẽ. cumsit
utrumq simul concreatum. et unde
factum. ẽ. et quod factum ẽ: sicut enim
uax materia uerborum est. uerba uero
formatã uocem indicant. Non autem
qui loquitur. prius emittit informem
uocem quam possit postea colligere atq
in uerba formare: ita creator dĩ non
priorem tempore fecit informẽ mate¬
riam. et eam postta ꝑordinẽ quarũq
naturarum quasi secunda consideratio¬
ne formauit: formatã quippe creauit
materiam. Sed quia illud unde fit aliqͥđ.

Expanded text:
de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex materia informi, hanc materiam illis uerbis, quibus pro spiritali prudentia tardioribus etiam lectoribus uel auditoribus congrueretur, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum est: in principio fecit deus caelum et terram et cetera, donec diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod factum est — sicut enim uox materia uerborum est, uerba uero formatam uocem indicant, non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
in uisibilis dicta intelligatur. quod
aquis cooperta nonpossit uideri etiã¬
si esset qui posset uidere. ideo uero
in composita quia nondum amari distinc̾¬
tit & cincta alittoribus. & suis fȩtibus
animalibusq decorata. si ergo ita est: cur
istȩ species quae ꝓcul dubio corporales
sunt ante omnẽ diem factȩ sunt: cur
non scriptum. ẽ. dixit ds̃ fiat terra. &
facta est terra: Item dixit ds̃ fiat aqua
& facta. ẽ. aqua: uel ut utrumq cõmuni¬
ter si una quasi lege loci infimi conti¬
nentur. dixit ds̃ fiat terra et aqua. & sic
est factum. cur non dictum. ẽ. cum hoc
factum. ẽẽt. uidit ds̃ quia bonum est.
haec enim consideratio suasit. qm̃ mani¬
festum est omẽ mutabile ex aliqua in¬
formitate formari. simulq illud &
catholica fides prȩscribit. et certissima
narratio docet. nullarum naturarum
materiam esse potuisse. nisi ab omnium
rerum non solũ formatarum sed etiam
formabilium inchoatore dõ atq creatore.

Expanded text:
inuisibilis dicta intellegatur, quod inuisibilis dicta intellegatur, quod aquis cooperta non posset uideri, etiamsi esset, qui posset uidere, ideo uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species. quae procul dubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? cur non scriptum est: dixit deus: fiat terra. et facta est terra, item: dixit deus: fiat aqua. et facta est aqua. uel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur. dixit deus: fiat terra. et sic est factum? Cur non dictum est, cum hoc factum esset, "uidit deus, quia bonum est"? Haec enim consideratio suasit, quoniam manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari simulque illud et catholica fides praescribit et certissima ratio docet nullarum naturarum materiam esse potuisse nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore,
Abbreviated transcription (Latin):
tes prebere concauas. quibus confluen¬
tes &e corruentes aquae reciperentur
et appareret arida. ex his partibus
unde humor abscederet. Non est autẽ
informis omnimodo materies: ubietiã
quaeri adhuc potest. quando ds̃ istas
conspicuas aquarum terrarũq species
qualitatesq creauerit: In nullo enim
sex dierum hoc inuenitur: Itaq si hoc
ante omnẽ diem fecit. sicut ante istorũ
primorum dierum commemorationẽ
scriptũ est in principio fecit dĩ caelum
et terram. ut interrȩ uocabulo intelliga¬
mus iam formatam terrenam speciẽ
superfusis aquis. ista iam uisibilis
specie sui generis declaratis. ut in eo qđ
sequitur scriptura dicens. terra autem
erat inuisibilis et incomposita. et tene¬
brae erant super abrssum. & sp̃s dĩ
suꝑ ferebatur super aquas. nullã opi¬
nemur informitatem materiae. sed
terram et aquam sine luce quȩ non
dum erat facta suis iam notissimis
qualitatibus conditas. ut ideo terra

Expanded text:
tes praebere con- .. cauas, quibus confluentes praebere con- .. cauas, quibus confluentes et conruentes aquae reciperentur, et adpareret arida ex his paunde humor abscederet. 27. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam quaeri adhuc potest, quando Deus istas conspicuas aquarum terrarumque species qualitatesque creaverit; in nullo enim sex dierum hoc invenitur. Itaque si hoc ante omnem diem fecit, sicut ante istorum primorum dierum commemorationem scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram; ut in terrae vocabulo intelligamus jam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista jam visibili specie sui generis declaratis: ut in eo quod sequitur Scriptura dicens, Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum: et Spiritus Dei superferebatur super aquas, nullam opinemur informitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae ndum erat facta. suis iam notissimis qualitatibus conditas, ut ideo terra
Abbreviated transcription (Latin):
apparebat arida. nec totum abrssus
occupabat. Si autem totum texerant.
quis erat locus quo colligerentur: ut
terrae ariditas appareret: numquidnã
in altum congregatȩ sunt sicut fit cum
aduentilandum in area messis trita
subrigitur. & congesta in aggerem nu¬
dat locum quem diffusa contexerat.
quis hoc dixerit cum uideat usquequaq
campos maris aequabiliter fusos. quia
etiam cum aquae fluctuantes quidam
uelut montes eriguntur. sedatis rursus
tempestatibus complanantur: & siqua
littora nudantur latius: non potest dici
nulla . ẽẽ. alia terrarum spatia. quo acce¬
dat id quod aliunde decedit. unde in eũ
locum ex quo recesserat iterum accedat:
Cum autem tota omnino terra. undosa
natura cooperiretur. quo cederet ut
nudaret aliquas partes: anforte rarior
aqua uelut nebula terras tegebat. qua
congregatione quas sata est ut exmultis
eas partibus in quibus arida posset
apparere nudaret: quãquam & terra
longe lateq subsidens. potuit alias par¬

Expanded text:
adparebat arida nec totum abyssus adparebat arida nec totum abyssus occupabat; si autem totum texerant, quis erat locus, quo colligerentur, ut terrae ariditas adpareret? numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit, cum ad uentilandum in area messis trita subrigitur et congesta in aggerem nudat locum, quem diffusa contexerat? quis hoc dixerit, cum uideat usquequaque campos maris aequaliter fusos, quia etiam, cum aquae fluctuantis quidam uelut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus conplanantur? et si qua litora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id, quod aliunde decedit, unde in eum locum, ex quo recesserat, iterum accedat. cum autem tota omnino terra undosa natura cooperiretur, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? an forte rarior aqua uelut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset adparere, nudaret? quamquam et terra longe lateque subsidens potuit alias par
Abbreviated transcription (Latin):
lunae lux est: & siderum etlucernarum
et coruscationum & quarumq rerum
ita fulgentium. Sed illa lux appellatur
dies : cui nox prȩcedenti recedentiq suc¬
cedit: Sed si primaria lux illa undiq t̾rȩ
molem circumfusa contexerat. siue staret
siue circumiret: nonerat ex qua parte
ammitteret noctẽ sibi succedere : quia
nusquã ipsa discedebat. ut ei facer&
locum: An ex una parte facta. ẽ. ut ipsã
circuiens. etiam noctem ex alia parte
consequenter circum ire ꝑmitteret:
Cum enim totam terram adhuc aqua
tegeret: nihil impediebat ut aquosa
& globosc moles ex una parte facer&e
diem lucis presentia. ex alia noctem
lucis absentia. quae in eampartem succe¬
deret a tempore uespertino: ex qua lux
in aliam declinaret. Quo ergo congrega¬
tȩ sunt aquae. si totam terram prius oc¬
cupauerant: Illȩ scilicet quae detractȩ
sunt ut terra nudaretur. inquam partẽ
congregatȩ sunt Si enim erit aliquid
nudum terrae quo congregarentur: ĩã

Expanded text:
lunae lux est et siderum et lucernarum lunae lux est et siderum et lucernarum et coruscationum et quarumque rerum ita fulgentium - sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil inpediebat, ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia quae in eam partem succederet a tempore uespertino, ex qua lux in aliam declinaret. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupauerant? illae scilicet, quae detractae sunt, ut terra daretur, in quam partem congregatae sunt? si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, iam
Abbreviated transcription (Latin):
abalterutro utrumq discretum quod
tertio die factum scribitur. tenebras
dm̃ appellasse quis dixerit: ꝓpter
crassiorem corpulentiam. quam lux
penetrare non poterat. uel ꝓpt̾ obscuris¬
simam umbrã tantȩ molis. quam neces¬
se est ut exaltera parte habeat corpus¬
si ex alia parte lux fieret. Adquem
locum enim cuius libet corporis moles
lucem ꝑuenire nonsinit. in eo loco
umbra est: qm̃ locus carens est: Et
corpus oppositum. hoc totum est qđ
umbra dicitur. Quae si promole cor¬
poris tam magna fuerit ut occupet
spacium terrae quantum ex altera
parte dies occupat: nox uocatur.
N eq enim om̃s tenebrae nox. Nam & in
speluncis amplis inquarum abdita
lux in rumpere ꝑ oppositam molem
nonsinitur: sunt utiq tenebrae quia
locus est carens luce: nec tamen tales
tenebrae acceperunt uocabulum noctis.
sed illȩ quae in eam partẽ terrae succe¬
dunt. unde remouetur dies: sicut non
omnis lux dies appellatur. Nam et

Expanded text:
ab alterutro utrumque discretum, quod ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est, ut ex altera parte habeat corpus, ex alia parte lux fuerit. ad quem locum enim cuiuslibet corporis moles lucem peruenire non sinit, in eo loco umbra est, quoniam locus carens ea luce, corpus obpositum, hoc totum est, quod umbra dicitur. quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox uocatur; neque enim omnes tenebrae nox. nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux inrumpere per obpositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae, quia locus est carens luce; nec tamen tales tenebrae acceperunt uocabulum noctis, sed illae, quae in eam terrae partem succedunt, unde remouetur dies. sicut non omnis lux dies appellatur — nam et
Abbreviated transcription (Latin):
lucem minus fulgens dies quam nunc
est fuisse creda tur: Etiam hoc aquo¬
dam dictum scio. primũ naturam
lucis inductam in opere creatoris cumꝰ
dictum .ẽ. fiat lux & facta ẽ. lua: post¬
ea uero cum deluminaribus dicitur
quid exipsa luce factum sit. fuisse com¬
memoratum ordinem dierum. quo
uisum ẽ. creatori cuncta. eẽ. facienda
Quae natura lucis. quo transierit facta
uespera ut uicissim nox per ageretur.
nec ille dixit. nec facile inueniri posse
arbitror. Neq enim extinctam esse
credendum est: ut nocturnȩ tenebrae
succederent. & rursus accensam: ut
mane fieret. antequam hoc solis officio
gereretur : quod aquarto die cȩpisse
fieri eadem scriptura testatur: Quod
antequam fieret: quo circuitu sibi
potuerint tres dies noctesq succedere.
lucis quae primo facta est permanen¬
te natura. si lux corporalis tunc facta
in telligenda est: & inuenire & explica¬
re difficile est. Nisi forte molẽ terre.¬
nam & a quosam. antequam esset

Expanded text:
lucem minus fulgens dies quam nunc lucem minus fulgens dies quam nunc est fuisse credatur. Etiam hoc a quodam dictum scio, primum naturam lucis inductam in opere Creatoris, cum dictum est, Fiat lux, et facta est lux; postea vero cum de luminaribus dici— quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis, quae primo facta est, permanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et explicare difficile est. nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset
Abbreviated transcription (Latin):
reditur difficultatem soluendȩ huius
quęstionis. quia et ista lux eodem modo
quo sol tanquam comes. ab oecasu in
ortum circuiens redit. et est in alia
parte mundi : quo tempore pars ista
in qua sumus tenebrescit innoctem
Ex quo cogit quod absit. in una parte
credere dm̃ fuisse: quam partem
lux ista desereret: ut posset ei uespera
fieri Anforte in ea parte lucem fece¬
rat in qua facturus erat hominem.
et ideo cum abipsa parte lux discessis¬
set & uespera facta dicitur etiam cũ
in alia parte lux illa esset quae inde
discesserat. mane exxorturã ꝑ acto cir¬
cuitu: ut quid ergo factus. ẽ sol in po¬
testatem diei qui luceret suꝑ terram.
si lux illa diei faciendo suffeterat. quȩ
dies etiam uocata est. An illa prior
regiones superiores aterra longinquas
illustrabat ut sentiri non posset inter¬
ris. atq ita oporcebat solem fieri ꝑquẽ
dies inferioribus mundi partibus ap¬
pareret.: potest ethoc dici: Auctum esse
fulgorem dici sole addito. ut ꝑ illam

Expanded text:
reditur difficultatem solvendae hujus quaestionis: quia et ista lux eodem modo quo sol, tanquam comes ejus, ab occasu in ortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista, in qua sumus. tenebrescit in noctem. ex quo cogit, quod absit, in una parte credere deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset, uespera facta dicitur, etiam cum in alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potessi lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam vocata est? An illa prior regiones superiores a terra longinquas illustrabat, ut sentiri non posset in terris; atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus appareret? Potest et hoc dici, auctum esse fulgorem dici sole addito, ut per illam
Abbreviated transcription (Latin):
enim & aquas illuminare. quando ab eis
non posset extingui. Sed hoc monstruo¬
sum est suspicari: Quid etiam. sol non¬
dum erat: qua propt̃: sispĩtalis lux
primo die facta est. numquid nã occidit
ut ei succederet nox: si autem corpo¬
ralis. quaenam illa lux. ẽ. quam post
occasum solis uidere nom possumus.
quia nec luna erat adhuc nec aliquȩ
stellȩ: Aut si semper in ea parte caeli
est inqua sol. ut non sit solis lux sed
quasi comes eius eidem ita coniuncta
ut discerni dinosciq nonpossit: ad eandẽ¬

Expanded text:
enim et aquas inluminare, quando ab eis enim et aquas inluminare, quando ab eis non posset extingui. sed hoc monstrosum est suspicari. quid? quod etiam sol nondum erat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis uidere non possumus, quia nec luna erat adhuc nec aliquae stellae? aut si semper in ea parte caeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eande
Abbreviated transcription (Latin):
re. quod eo tempore quo nax apud nos
est. eas partes mundi p̃sentia lucis illu¬
stret. ꝑquas sol aboccasu in ortũ redit.
deesse pluitum grri totius alibi diẽ
alibi noctem: Numquidnam ergo in par-¬
te aliqua posituri sumus dm̃ ubi ei
uespera fieret. cum abea parte in aliam
partem lux abscederet: Nam & in libro
qui appellatur ȩcclesiastes. ita scriptũ est:
Et oritur sol et occidit. & in locum suum
ducitur: hoc. ẽ. in eum locum unde ortꝰ
est. Sequitur enim etdicit ipse Orrens
illuc. uadit ad austrum. et circuit ad
aquilonem: Australis ergo pars cum
habet solem nobis dies est: cum autẽ
adaquilonis partem circum iens ꝑuenit.
nobis nox est. non tamen in alia parte
non est dies. ubi presentia solis. ẽ: nisi
forte poeticis figmentis cor inclinan¬
dum est: ut credamus solem mari se
in mergere. atq inde lotum ex alia
parte mane surgere: quamquam si
ita esset. abyssus ipsa presentia solis
illustraretur: atq ibi esset dies. Possce

Expanded text:
re quod eo tempore quo nox apud nos re quod eo tempore quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis illustret, per quas sol ab occasu in ortum redit; deesse per circuitum gyri totius, alibi diem, alibi noctem. Numquidnam ergo in parte aliqua posituri sumus Deum ubi ei vespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? Nam et in libro qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: Et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducitur; hoc est, in eum locum unde ortus est. Sequitur enim, et dicit: Ipse oriens illuc vadit ad austrum, et circuit ad aquilonem . Australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est: cum autem ad aquilonis partem circumiens pervenit, nobis nox est; non tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut inmergere atque inde lotum ex alia parte mane surgere. quamquam, si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis inlustraretur, atque ibi esset dies. posset
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte quis ita desipiat. ut quia suꝑ
omĩa magnus. ẽ. ds̃. putet ore dĩ pro¬
latas quam uis paucissimnas sillabas
pertotum diei spacium potusse disten¬
di Huc accedit. quia uerbo sibi coȩter¬
no. id est in commutabilis sapientiae
in ternis aeternisq rationibus: non
corporali uocis sono uocauit ds̃ lucẽ
diem. et tenebras noctem Rursum
enim quaeritur. si uerbis quibus
utimur uocauit: qua lingua uocaue¬
rit. etquid opus erat sonis transeun¬
tibus. ubicuiusquam non erat corpora¬
lis ullus auditus: et non inuenitur
An dicendum.ẽ. quod cum cito per actũ
esset hoc opus dĩ. tandu stetit lux ñ
succedente nocte. donec diu turnum
spacium per ageretur. & tandiu mansit
nox luci succedens. donec spacium nocͤ¬
turni temporis preteriret & mane
fieret diei sequentis. uno primoq trans¬
acto: sed si hoc dixero: uereor ne deri'¬
dear. et abhis qui certissime cognouer̃.
& abhis qui possunt facillime aduerte

Expanded text:
nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui pos