comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecistis eam spelũcam latronum. Quid
enum accipienda munera intemplo
residebant. ꝓ fecto quia quib dam nõ
dantib lesiones exquirerent dubiũ ñ
erat. Domus ergo orationis spelunca la¬
tronum facta fuerat. quia ad hoc in tẽ-¬
plo assist̾e nouerant. ut aut ñ dantes
munera. studerent corporalit̾ ꝑseqͥ.
aut dantes sp̃ualit̾ necare. Templũ qͦq
⁊ domus dĩ. ẽ. ip̃a mens atq ꝯscientia
fidelium. que siquando inlesione ꝓxi¬
mi ꝑuersas cogitationes ꝓfert. quasi in
ad eum ceci ⁊ claudi. Ingressus intẽ plo
iufirmos sanat. ut qd̾ pueri testifica¬
bantur. ipse confirmaret mira culis. My¬
stice aũ cũ eieciss indignos sacerdotes
de templo. simplices peccõres. ad se ꝑ pe¬
nitentiam accedentes. priꝰ cecos incogni¬
tio ne. ⁊ claudos in oꝑatione. illuminando
⁊ inuiam rectitudinis dirigendo cotidie
sanat. uidentes aũt principes sacerdotũ.
Scribe dolentes. ⁊ indignautes. de tã mani¬

Expanded text:
fecistis eam speluncam latronum. Qui ad accipienda munera in templo residebant, profecto quin quibusdam non dantibus laesiones exquirerent, dubium non erat. Domus ergo orationis spelunca latronum facta fuerat, quia ad hoc in templo assistere noverant, ut aut non dantes munera studerent corporaliter persequi, aut dantes spiritaliter necare. Templum quoque et domus Dei est ipsa mens atque conscientia fidelium, quae si quando in laesione proximi perversas ad eum, etc. Et ingressus in templum infirmos sanabat, ut quod pueri verbis testificabantur, ipse confirmaret miraculis. Mystice autem: Cum ejecisset indignos sacerdotes de templo, simplices peccatores ad se per poenitentiam accedentes, prius caecos in cognitione, et claudos in operatione illuminando, et in viam rectitudinis dirigendo, quotidie sanat. Videntes autem principes sacerdotum, etc. Scribae dolentes et indignantes de tam mani
Abbreviated transcription (Latin):
liam in apto loco. uideret eũ angustiorẽ eẽ.
qmͣres exigebat. eo qd̾ exuna parte. rupe ma¬
ris. ex alia monte ꝓximo. coartaret᷑. uenit
nocte ad locũ. ⁊ genib flexis admonuit do¬
minũ. ꝓ missionis sue. ut montem longuis
iuxta fidem petentis ageret. Mane facto
reu̾sus inuenit montẽ tm̃ spacii reliqͥsse
structorib eccłie. qnͣtum opus habebant.

Expanded text:
siam in loco apto, videret eum angustiorem esse, siam in loco apto, videret eum angustiorem esse, quam res exigebat, eo quod ex una parte rupe maris, ex alia monte proximo coarctaretur, venit nocte ad locum, et genibus flexis admonuit Dominum promissionis suae, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane facto reversus invenit montem tantum spatii reliquisse structoribus ecclesiae, quantum opus habuerant.
Abbreviated transcription (Latin):
folia tñi. Ueuit ꝑ incarnationẽ. folia sunt
u̾ba legis ꝓp ħarum. Werba iuenit in eis:
na est ultione punita. Hoc autẽ dixerimn
ñ qd̾ tota synagoga fu̾it abiecta. exqua
structa. sed illa ninurũ portio synagoge
dampnari meruerit. que esurientẽ xp̃m
pascerebene oꝑandorecusauit. que folis
tib sp̃c uoluit honestari. Et uidentẽ disci¬
pł. mirati st̃. dicentes qͦ mͦ ꝯtinuo aruit.
dominus scandalũ crucis portaturus dis¬
cipaꝵi. ut uid̾ent qd̾ illa iurtute qua ficus
aruit. eaden uirtute numicos siccaret. nͥ
coꝵ salutẽ ꝑ patientiã expectaret. Respou
nunqmͣ montes transferre potuerunt. quib
respondendum. ñ oĩa scͥpta eẽ. que in ectłia st̃
teretur inmare. si necessitas id fieri poposcis¬
set. quomͦ legimꝰ factũ p̃cib beati pr̃is nr̃i¬
iiri m̃itis ⁊ uirtutib eximii. ut mons
interra tm̃ loco ced̾et. qnͣtũ inoole ciuitatiᷤ
opꝰ habebant. Cũ enĩ uolens edificare eccle¬

Expanded text:
tc. Venit per Incarnationem. Folia, sunt verba legis et prophetarum. Verba invenit in eis, na est ultione punita. Haec autem dixerim, non quod tota Synagoga fuerit abjecta, ex quaa constructa, sed illa nimirum portio Synagogae damnari meruit, quae esurientem Christum pascere bene operando recusavit, quae foliis tibus spiritus voluit onustari. Et videntes discipuli mirati sunt dicentes: Quomodo continuo aruit? etc. Dominus scandalum crucis portaturus, discipari, ut viderent, quod ea virtute, qua ficus aruit, eadem virtute inimicos siccaret, nisi eorum salutem per patientiam exspectaret. Respondnunquam montes transferre potuerunt, quibus respondendum, non omnia scripta esse quae in Ecclesia gesta teretur in mare, si necessitas id fieri poposcisset. Quomodo legimus factum precibus beati patris Grviri meritiatis opus habebant. Cum enim volens aedificare Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
taret. Confestĩ dimittet eos. in dñi scił ser¬
uicio. mancipandos. uelut legitur. Animal
remansit. De animali eciã illo ñ qd̾ uideba¬
tur erat necessarũ xp̃o. sed illud qd̾ intelli¬
gebat᷑ .i. ñ caro. sed ratio. Ideoq caro remis¬
sa est: ratio ã retenta ẽ. quo ait. ⁊ ꝯfestim
dim titet eos. Nota qr ñ dixit ad diabłm
qui priꝰ dimebat eos. s marbitrio suo ad¬
dnm̃n oia que de ip̃o scͥpta erant ꝯplesse. sed
inuidia cecatos scribas ⁊ phariseos ea q̃ ipsi
togebant intelligere noluisse. Dicite. filia

Expanded text:
t. Et confestim dimittet eos. In Domini scilicet servitio mancipandos. Vel, ut legitur, animal remansit. De animali etiam illo, non quod videbatur, erat necessarium Christo, sed illud quod intelligebatur, id est non caro, sed ratio. Ideoque caro remissa est, ratio autem retenta est. Quod ait: et confestim dimittet eos, nota quod non dixit ad diabolum, quia prius tenebat eos, sed in arbitrio suo adDominum omnia, quae de ipso scripta erant, complesse; sed invidia caecatos Scribas et Pharisaeos, ea quae ipsi legebant, intelligere noluisse. Dicite filia
Abbreviated transcription (Latin):
candem eccłiam primitiuã significat. O¬
liua enĩ fom̃tum gignit lumius sciluet
oleum. qd̾ etiam carnẽ fouet ⁊ letificat. ⁊
insacram̃to baptismatis ponit᷑. ꝓp̃t̾ea ẽ eciã
arbor pacis: que oĩa eccłie ꝯueniunt. Eccłi¬
a enĩ est pacifica. ⁊ aliis pacem nuntiat.
⁊ eã xp̃c unctione spũ aliũ carismatum
scĩficat. ⁊ luce scientie illuminat. ⁊ oleo

Expanded text:
am Ecclesiam primitivam significat. Oliva enim fomentum gignit luminis, scilicet oleum, quod etiam carnem fovet et laetificat, et in sacramento baptismatis ponitur. Praeterea est etiam arbor pacis, quae omnia Ecclesiae conveniunt. Ecclesia enim pacifica, et aliis pacem nuntiat, et eam Christus unctione spiritualium charismatum sanctificat, et luce scientiae illuminat, et oleo
Abbreviated transcription (Latin):
ppło gentili. facienti fructꝰ eiꝰ. Diximꝰ¬
quidem aliquotiens regnũ dĩ scͥpt᷑ãs
sacras intelligi. qͣs abstulit dñs auideis.
⁊ tradidit nobis ut faciamꝰ fructũ eaꝵ.
⁊ ista ẽ. iunea qmͣ tradidit agricolis. ⁊
uinee cultorib. inqua qui oꝑati nõ
fũint. nom̃ tm̃ habentes scͥpturarũ¬

Expanded text:
. Diximus aliquoties regnum Dei Scripturas sanctas intelligi, quas abstulit Dominus a Judaeis, et tradidit nobis ut faciamus fructus eorum, et ista est vinea quam tradidit agricolis et vineae cultoribus. In qua, qui operati non fuerint, nomen tantum habentes Scripturaru
Abbreviated transcription (Latin):
que ẽ. mat̾ oĩum nr̃m. Cuiꝰ portio tunc nõ¬
mintina erat. in ppło isrł. precipit itaq dñs
p̃ditatorib suis. Dicite filie syon. ad littãm¬
iudaico ppło: mystice aut̃ eccłie. Ecce rex
diceret. uidete ñ carnali aspectu. sed spũa¬
li intellectii. oꝑa uirtutũ eiꝰ aspicite. ne
dicatis. ñ habemꝰ regen nͥ cesarem. qͥa
renera iste rex. tuus ẽ. ⁊ uenit tͥ. si credis. cõ¬
tra te siñcredis. Mansuetꝰ. Quia primus
aduentus fuit humilis. sid̃s erit terribił.
qr sedens suꝑ asinã ⁊ pullũ ñ incurru
aureo. sed suꝑ bestiã pacis amicã. Mysti¬
ce autem suꝑ utrumq ppłm. sub dñio eiꝰ

Expanded text:
quae est mater omnium nostrum, cujus portio tunc minima erat in populo Israel. Praecepit itaque Dominus praedicatoribus suis: Dicite filiae Sion. Ad litterJudaico populo; mystice autem, Ecclesiae. Ecce rex dicat: Videte non carnali aspectu, sed spirituali intellectu, opera virtutum ejus aspicite. Nec dicatis: Non habemus regem nisi Caesarem , quia revera iste est rex tuus, et venit tibi, si credis; contra te, si non credis. Mansuetus, etc. Quia primus adventus fuit humilis, secundus erit terribilis; quia sedens super asinam et pullum, non in curru aureo, sed super bestiam pacis amicam. Mystice autem super utrumque populum, sub Domino ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gentib ꝑsuad̾e conabantur. Et appre
Marchꝰ mutat hunc ordinẽ dicens. occide¬
runt ⁊ ciecerunt extra. quasi uile cada¬
uer. in quo notat᷑ eoꝵ ꝑtinatiã. qr occi¬
so dño. et resuscitato. a suis finib eum

Expanded text:
est, gentibus persuadere conabantur. Et apprehderunt. Marcus mutat hunc ordinem, dicens: Occiderunt et ejecerunt extra vineam , quasi vile cadaver. In quo notat eorum pertinaciam, quia, occiso Domino et resuscitato a suis finibus, eum
Abbreviated transcription (Latin):
facto flagello. de funiculis om̃s eiecit.
llotandum qd̃ ea tm̃ uendi uel em rep¬
ꝑit. intemplo. que ad munist̾ium tẽpli
necessaria erant. Si gͦ nec ea uolebat ĩ
ibi aliquos risui. uł uaniloqiuo uacan-¬
tes. aut alii uicio mancipatos: aliud
tñ specialit̾ intelligendũ est. Dãpnat᷑
⁊ in hac figura. sy moniaca heresis. Symõ
enĩ magus. uoluit emere a beato petro
dona sp̃c scĩ. Cui talis sententia dãp
tecũ sit: inꝑditione. Nec solũ ementes
sed eciã uendentes dãpnabiles sunt.
Unde dñs eiecit om̃s uendentes. ⁊ enĩtes
detemplo. Om̃s enim symoniaci a tem¬
plo dei. uł sententia hominũ. uł ante
dĩ ocłos pͥuantur. Et m̃sas nũmularioꝵ
euertit. Mense iste altaria significant.
Nũmularii st̃ sacerdotes. qui plus nũ
mis qmͣ diui no seruicio sunt intenti.
altara eu̾tit: dũ ea multotiens occul-¬
to iudicio. eũti ꝑmittit. Et cathedras
qui aũ st̃ intemplo dĩ hodie qui colũ¬
bas uendunt. nͥ illiqui inecełia de in

Expanded text:
 omnes ejecit. Notandum quod ea tantum vendi, vel emi, reperit in templo quae ad ministerium templi necessaria erant. Si ergo nec ea voluit in ibi aliquos risui vel vaniloquio vacantes, aut alio vitio mancipatos. Aliud tamen spiritualiter intelligendum est. Damnatur enim in hac figura Simoniaca haeresis. Simon enim magus voluit emere a beato Petro dona Spiritus sancti, cui talis sententia data tecum sit in perditionem . Nec solum ementes, sed etiam vendentes damnabiles sunt. Unde Dominus ejecit omnes vendentes et ementes de templo. Omnes enim Simoniaci a templo Dei vel sententia hominum, vel ante oculos Dei privantur. Et mensas nummulariorum evertit, etc. Mensae istae altaria significant. Nummularii, sacerdotes, qui nummis plus quam divino servitio sunt intenti. Altaria evertit, dum ea multoties occulto judicio everti permittit. Et cathedras Qui autem sunt in templo Dei hodie, qui columbas vendunt, nisi qui in Ecclesia pretium
Abbreviated transcription (Latin):
cetera que offerenda erant uende̾nt qmͣ
carꝰ possent. ⁊ oblata rursus haberent.
⁊ qd̾ consum̾e ñ possent it̾m uend̾ent. Et
quia aliqui fortasse ẽẽnt. qui paratos nũ¬
mos ñ haberent. unde emerent. ꝯstitue¬
runt eciam nũmularios suos. qui num¬
mos accõmodarent. Et quia sex uetat acci¬
ꝑe usurã. ꝓ illa accõmodatione. leuia mu¬
dicens. Usuram ⁊ suꝑ habundantiã ñ
accipietis. hauc igitur negociationẽ dñs
intemplo cernens. dolore latrocinii.
seu ardore sp̃c ꝯcitatꝰ ẽ. Unde psaluusta.
Telus domꝰ tue cõmedit. Et eiecit eos. sie¬
cerat iam alia uice. qd̃ solus iohes diece.¬

Expanded text:
caetera, quae offerenda erant, venderent quam carius possent, et oblata rursus haberent, et quod consumere non possent, iterum venderent. Et quia fortasse aliqui essent, qui paratos non haberent nummos unde emerent, constituerunt etiam nummularios suos qui nummos accommodarent. Et quia lex vetat accipere usuram, pro illa accommodatione levia mudicens: Usuram et superabundantiam non accipietis . Hanc igitur negotiationem Dominus in templo cernens, dolore latrocinii, seu ardore spiritus concitatur. Unde Psalmista: Zelus domus tuae comedit me , et ejecit eos. Ejecerat jam alia vice, q
Abbreviated transcription (Latin):
ore ip̃oꝵ. Si enim respondissent baptis
erat responsio. Quare ergo ñ estis bapti¬
zati a iohanne: Si uero dixissent huma¬
na deceptione ꝯpositum. & nichil habu¬
isse diuinũ. seditionem ppłi formidabãt.
OMnes emim cõgregate multitudines io
hanuis accepunt baptismum. ⁊ habebãt
eumut ꝓpħam. Respondit ttaq impiis¬
das. Ait ergo illis ihc. Nec ego dico uobis
inqua potestate hoc facio. Illi ineo qd̾
se nescire responderunt: m̃titi sunt. Cõ
tas ñ potest. Quare ait. Nec ego dico uob̃.
Unde ostendit. ⁊ illos scire. s nolle respõ¬
dere. ⁊ se bene uosse. ⁊ i deo ñ dic̾e. qr illi
qd̃ sciebant tacebant. Iuste ergo ꝯfusi:
turpit̃ abscesserunt. Et nota qͥa duab¬
de causis occultat᷑ ueritas. uł qr ñ sunt¬
responsione. statĩ infert parabolam¬
istamt. qua ⁊ illos impietatis arguat.¬
⁊ ad gentes regnum dĩ transferendũ do¬
ceat. Uł simplicit̾ hec ꝑabola ñ degen¬

Expanded text:
onem. Si enim respondissent baptismerat responsio: Quare ergo non estis baptizati a Joanne? Si dicere voluissent humana deceptione compositum, et nihil habuisse divinum, seditionem populi formidabant. Omnes enim gregatim multituannis receperant baptismum, et habebant eum ut prophetam. Respondit itaque impiisdas. Ait ergo illis Jesus: Nec ego dico vobis, in qua potestate haec facio, etc. Illi in eo quod se nescire responderunt, mentiti sunt. Constas non potest, quare ait: Nec ego dico vobis. Unde ostendit et illos scire, sed nolle respondere, et se bene nosse; et ideo non dicere, quia illi quod sciebant, non dicebant. Juste ergo confusi, turpiter abscesserunt. Et nota quod de duabus causis occultatur veritas: Vel quia non suntresponsione, statim infert parabolam qua et illos impietatis arguat, et ad gentes regnum Dei transferendum doceat; vel simpliciter haec parabola non de gen
Abbreviated transcription (Latin):
S redẽptor nr̃ cathedras uendentuĩ colũ¬
bas eu̾tit. qr talium negociatoꝵ sacer¬
dociũ destruit. slotandũ ẽ. eciam quod
p̃ciũ ẽ. aliud ãmanu. aliud ã lingua
aliud ab offitio. Manus ãmanu. pecu¬
nia. munus a lingua fauor: munꝰ ab
officio. seruitium. Qui ã dona sp̃e scĩ a¬

Expanded text:
 columbas evertit, quia talium negotiatorum sacerdotium destruit. Notandum est etiam quod pretium aliud a manu, aliud a lingua, aliud ab officio. Munus a manu, pecunia; munus a lingua, favor; munus ab officio, servitium. Qui aut Spi
Abbreviated transcription (Latin):
subiugał fuit.⁊ domita. sy nagogã. que
uigo legis p̾ssa fuerat: designat. Pullus a¬
sine lasciuus ⁊ lib̾ ppłm sig̾cat nationiĩ.
Qui pullus ab alio euangłista alligatꝰ fius¬
se dr̃. ut̾q enimppłs funib peccõꝵ erat
ꝯstrictꝰ. ⁊ solutione inge digebat. Iue enim
lege qmͣ acceꝑat male utendo: iste uero peo¬
cauerat nunqm accipiendo. Om̃s gͥ peccaue
ꝯmemorant. Matħs uero qui hebreus ex he¬
breis hebreosermone scͥpsit euangłm. eciã
asine facit mentionẽ ꝓuida utiq dispensa

Expanded text:
subjugalis fuit et domita, Synagogam, quae jugo legis pressa fuerat, designat. Pullus asinae lascivus et liber, populum significat nationum, qui pullus ab alio evangelista alligatus fuisse dicitur. Uterque enim populus funibus peccatorum erat constrictus, et solutione indigebat. Ille enim legem quam acceperat, utendo male; iste vero peccaverat, nunquam accipiendo. Omnes igitur pecmemorant. Matthaeus vero, qui hebraeus ex Hebraeis, Hebraeo sermone scripsit Evangelium, etiam asinae facit mentionem, provida u
Abbreviated transcription (Latin):
Mirans freqũtiam nesciens ueritatẽ ⁊ q̃rũt
quisẽ. hic. cui ita octurĩt. cũ laudibus¬
obuiam: Popł autẽ dicebant. hic ẽ. tħe
ꝓpħa. Dlebicula iħm ꝯfitet᷑. ut ꝯfessio sui
noĩs aminorib incipiens. ad maiores ꝑ¬
ueniat. Et intrauit intemplum. quia iii.¬
bem ingressus. pͥmo tẽplũ dñi adiit. for¬
mam religionis qm sequamur. demon¬
strauit. ut quicunq imꝰus. domũ or̃onis
si ibi est primum adeamꝰ. ⁊ ꝑ or̃onẽ dõ cõ¬
m̃dati. sic ad agenda negocia securiꝰ acce¬
damꝰ. Intrauit etiã ꝓpt̾ aliã causã. quia

Expanded text:
Mirans frequentiam, nesciens veritatem. Et quaerunt: Quis est hic, cui ita occurrunt obviam cum laudibus? Populi autem dicebant: Hic est Jea. Plebecula Jesum confitetur, ut confessio sui nominis a minoribus incipiens, ad majores perveniat. Et intravit, etc. Quia urbem ingressus, primo templum adiit, formam religionis quam sequamur, nobis demonstravit, ut quocunque venerimus domum orationis, si ibi est, primum adeamus, et per orationem Deo commendati, sic ad agenda negotia securius accedamus. Intravit etiam propter aliam causam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uiderent morientẽ. Nuntiat ⁊ resurrectio¬
nẽ. ad eoꝵ ꝯsolationẽ. Ascendimꝰ inguit
scd̃m situm loci. Litt̾a plana. Tunc accessit
ad eũ. Queritur unde filii ⁊ebedei habent
opimonẽ regni. sed de hac causa ut iror qr
audierant t̾cia die resurrecturũ. Puta¬
bant ergo post resurrectionẽ ĩ mundo
irgnaturũ. ⁊ ideo cupidi honoris. deside¬
rant apud cum priorẽ locum tenere.
S cũ ñ audeant hoc ꝑ se postulare: per
matrem postulant. Qui dixit ei. Non in¬
t̃rogat qͣi nesciens quid uelit. s ut illa
exponente. facẽt manifestam irratio¬
nabilẽ peticionem. eẽ. Ectebant enĩ qͣi

Expanded text:
viderent morientem. Nuntiat et resurrectioviderent morientem. Nuntiat et resurrectionem ad eorum consolationem. Ascendimus dicit, secundum situm loci. Littera plana est. Tunc accessit ad eum, etc. Quaeritur, unde filii Zebedaei habent opinionem regni? De hac causa, ut reor, quia audierant tertia die resurrecturum. Putabant ergo post resurrectionem in mundo regnaturum, et ideo cupidi honoris, desiderant apud eum primum locum tenere. Sed cum non audeant hoc per se postulare, per matrem postulant. Qui dixit ei, etc. Non interrogat quasi nesciens quid velit, sed ut illa exponente, manifestam faceret irrationabilem esse petitionem. Petebant enim quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sti. scił dãpnationẽ. ⁊ uade .i. discede ame.
Uolo aũ ⁊ huic nouissimo .i. gentili ppło
dare scd̃m meritũ. sic̃ ⁊ tͥ do ꝑ meritum.
Talis ẽ. mea uoluntas. ⁊ ñ licet in face̾ qd̾
uolo: Ego ago scd̃m bonitatẽ mec mĩe.¬
sũs Sic erunt pͥmi nouissimmi. ⁊ nouissimi.
primi. Quasi dice̾t. Uides iudeos qui sibi¬
primi uidebantur. eẽ.i. maximi. fieri nouis¬
simos .i. uilissimos ꝑ dãpnationẽ. ⁊ gen¬
tiles qui priꝰ erant nouissim .i. dãpnabi¬
les ꝑ ydolatͥam fieri pͥmos .i. ꝑ fidẽ exalta¬
tos. Sic accidet. in multis aliis aui dicunt
neminẽ murmurasse. s ideo dñm int̾po¬
suisse. ut ostend̾et neminẽ posse iuste
ꝯqueri. de sua oꝑatione. Multi enĩ pͥmi
fient nouissimi .i. dãpnabiles. Nã ñ om̃s
uocati ad fidẽ saluabunt᷑. ⁊ hoc ẽ. Multi
enĩ. Et ascendens iłc. Xp̃c ascensurꝰ ierłm
ut pat̾et᷑ it̾m intimando eis in ortẽ p̾pa¬
rat eos ad tẽptationẽ: ne turbarent᷑ cum

Expanded text:
d est discede a me. Volo autem et huic novissimo, id est gentili populo, dare secundum meritum, sicut do tibi per meritum. Talis est mea voluntas. Aut non licet mihi facere quod volo. Ego ago secundum bonitatem meae misesum? Sic ergo erunt primi novissimi, et novissimi primi, quasi dicat: Sicut vides Judaeos, qui primi videbantur, id est maximi, fieri novissimos, id est vilissimos per damnationem; et gentiles qui prius erant novissimi, id est damnabiles per idololatriam, fieri primos, id est per fidem exaltatos, sic accidet in multis aliis. Alii dicunt neminem murmurasse, sed in Dominum interposuisse, ut ostenderet neminem posse juste conqueri de sua operatione. Multi enim. Primi fient novissimi, id est damnabiles. Nam non omnes vocati ad fidem salvabuntur. Et hoc est: Multi eut pateretur, iterum intimando eis mortem praeparat eos ad tentationem, ne turbarentur cum
Abbreviated transcription (Latin):
ũtere: quos ad celestẽ ierłm posset ꝑduc̾e.
Misit gͦ duos discipłos .i. duo genera p̃dica¬
toꝵ. alios ad gentes. alios ad iudeos. Quidã
dicunt hos fuisse petrũ ⁊ phylippũ. qͥa
petrus corneliũ primũ gentilẽ ꝯu̾sum
baptizauit. phylippꝰ uero samarie p̃dica¬
uit que asina int̾pretat᷑. adduxit itaq ph¬
ylippꝰ asinam. petrꝰ uero corneliũ. qͣi asine
pullũ. Uł duos misit. ut eosdẽ doctrina ⁊
sacram̃ta dilectionis. ⁊ dixit eiᷤ. Ite in castellũ

Expanded text:
tere, quos ad coelestem Jerusalem posset perducere. Misit ergo duos discipulos, id est duo genera praedicatorum: alios ad gentes, alios ad Judaeos. Quidam dicunt hoc fuisse Petrum et Philippum, quia Petrus Cornelium primum gentilem conversum baptizavit. Philippus vero Samariae praedicavit, quae asina interpretatur. Adduxit itaque Philippus asinam, Petrus vero Cornelium, quasi asinae pullum. Vel duos misit, ut eos de doctrina et sacramenta dilectionis. Et dixit eis: Ite in castel
Abbreviated transcription (Latin):
limis. In hac figura totiꝰ eccłie uocatio
significatur. qd̾ in expositione huiꝰ euan¬
gelii intelligit᷑. Ad litteram uero ille qui
totiens uenerat ierłm si ne laudib modo
cum ramis palmaꝵ. ⁊ frondib ⁊ uoce pu¬
eroꝵ recipi uoluit. quia in aliis temporib
ñ diĩ uenerat hora eꝰ.⁊ ideo cũ uellent eñ
caꝑe. abscondebat se ab eis. mͦ aꝓꝓuqͣnte

Expanded text:
lymis, etc. In hac figura totius Ecclesiae vocatio figuratur, quod in expositione hujus evangelii intelligitur. Ad litteram vero, qui toties Jerusalem venerat sine laudibus, modo cum ramis palmarum, et frondibus, et voce puerorum recipi voluit, quia in aliis temporibus nondum venerat hora ejus, et ideo cum vellent eum capere, abscondit se ab eis. JOANNE
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunt aũ ⁊ ip̃i pͥmi singłos denarios ĩ aliis
psonis. ⁊ata accipientes in quibdã ꝑ sonis
murmurabant in aliis ꝑsonis. ħ est cõ¬
questio iudeoꝵ adu̾sus dñm. hii nouis¬
simi .i. gentiles una hora fecerunt .i. la
borauerunt. Nos autẽ iudei laborauimꝰ
toto temꝑe qd̾ fuit sub lege. ⁊ portaui¬
nꝰ pondꝰ diei ⁊ estꝰ .i. diu sub on̾e legis
sudauimus. uł longiora carnis tempta¬
menta. sustinuimꝰ. Quib dñs respondit
amice ꝑ oꝑationẽ. ñ ne ex denario .i. ex¬

Expanded text:
runt autem ipsi primi singulos denarios, in aliis personis, et ita accipientes in quibusdam personis murmurabant in aliis personis; haec est conquestio Judaeorum adversus Dominum: Hi novissimi, id est gentiles, una hora fecerunt, id est laboraverunt. Nos autem Judaei laboravimus toto tempore, quod fuit sub lege. Et portavimus pondus diei et aestus, id est diu sub onere legis sudavimus, vel longiora carnis tentamenta sustinuimus, quibus Dominus respondebat amice per operationem, nonne ex denario di
Abbreviated transcription (Latin):
Et seruabitis eũ usq ad qͣrtã decimã diem
m̃sis huiꝰ immolabitꝙ eũ uniu̾sa multi
die mensis p̃mi. agnꝰ qui in pascha immo.¬
laretur. domũ introduci iussus est qr dñs
decima die eiꝰ dem mĩsis. hoc est ante qͥnq
dies pasche. incuitatẽ in qua pat̾et᷑ erat
ingressurus. Modo ad myst̾ium redeamꝰ.
Bechphage est inculus sacerdotũ inmonte oli¬
ueti. ⁊ domꝰ buce int̾pretatur. Significat ergo
pͥmos p̃dicatores. qui fuerunt domꝰ bucce. ad

Expanded text:
Et servabitis eum usque ad quartam decimam diem Et servabitis eum usque ad quartam decimam diem mensis hujus, immolabitque eum universa multidie mensis primi, agnus, quem in pascha immolarent, domum introduci jussus est, quia Dominus decima die ejusdem mensis, hoc est, ante quinque dies paschae in civitatem, in qua pateretur, erat ingressurus. Modo ad mysterium redeamus. Betphage est vinculus sacerdotum in monte Oliveti, et domus Buccae interpretatur. Significat ergo primos praedicatores, qui fuerunt domus Buccae, ad
Abbreviated transcription (Latin):
obtulit. ⁊ ad maiorẽ inuidiã ꝑ honorificã
susceptionẽ inuitauit. hoc enĩ neqͥtia illoꝵ
exigebat: ut qui corrigi nolebant. det̾iores
efficerentur. Miracłm uero de lazaro au
ditũ. ad hanc honorificam susceptionem
terea quia suscitauit iazarũ ã mortuis:
uenit ei obuiam turba. Nec sine ratione
inhac die uenit ierłm. detima enĩdies.
erat m̃sis. qd̾ habemꝰ ex euangłio iohis.
Ait enim. Ante sex dies pasche uenit iħ̾c¬
bethamam: ⁊ ibi facta est ei cena ⁊ mar¬
thaministrauit. Lazarꝰ uero unus erat¬
xit pedes iħii. In crastinũ ã uenit iero¬
solimã. ⁊ acceꝑunt eũ c̃ ramis palmarũ.
Unde habemus qr quinto die ante pas¬
cha uenit icrłm. qui ẽ. decimꝰ dies m̃sis.
Dascha enĩ celebrat᷑ in qrͣto decimo die. De¬
cimo aũ die ideo uoluit ingredi. qr ita
p̃figuratũ fuit in lege. ubi p̃cipit᷑. decua
diementis huiꝰ. tollat unꝰquisq agnum.
ꝑ familias. ⁊ domos suas. Et paulo postatt.

Expanded text:
obtulit, et ad majorem invidiam per honorificam susceptionem invitavit. Hoc enim nequitia eorum exigebat ut qui corrigi nolebant, deteriores efficerentur. Miraculum vero auditum de Lazaro, ad hanc honorificam obviationem terea quia suscitavit Lazarum a mortuis, obviam venit ei turba . Nec sine ratione in hac die venit Jerusalem. Decima enim erat dies mensis, quod habemus ex Evangelio Joannis. Ait enim ante sex dies paschae venit Bethaniam, ubi facta est coena, et Martha ministravit. Lazarus vero unus exit pedes Jesu. In crastinum vero venit Jerosolymam, et acceperunt eum cum ramis palmarum . Unde habemus quia quinto die ante pascha venit Jerusalem, qui est decimus dies mensis. Pascha enim celebrabatur in quarta decima die. Decimo autem die ideo voluit ingredi, quia ita praefiguratum erat in lege, ubi praecipitur: Decima die mensis hujus tollat unusquisque agnum per familias, et domos suas . Et paulo post ait:
Abbreviated transcription (Latin):
cred̾e uoluerut.
t egredientib illis. Lucas refert dñm
cũ appropinquatet iericho unũ cecĩ
minasse. marcusun ũ uero. Qua in re neꝰ¬
mo estimet euanglistas contraria sibi
scribere s lucam implesse ulluminatio.¬
nẽ uniꝰ ceq. in ingressii iericho. qd̾ ma¬
theus p̃t̾miserat. Quod aũ marchꝰ narrat

Expanded text:
credere voluerunt. Et egredientibus illis. Lucas refert Dominum, cum appropinquasset Jericho, unum caecum minasse. Marcus vero unum, qua in re nemo existimet evangelistas contraria sibi scribere, sed Lucam supplesse illuminationem unius caeci in ingressu Jericho, quod Matthaeus praetermiserat
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑba głatio: subdit. Amice ñ facio tͥ ĩ iuri¬
am. Murmuratio ista fuit inmundo ⁊ in
mundo arbitrati st̃ qd̾ plus ẽẽ accepturi ĩ
futo. Isti ñ acceꝑunt m̃cedem: s ꝑfecti qͥ nõ

Expanded text:
superba gloriatio, subdit: Amice, non facio tibi injurisuperba gloriatio, subdit: Amice, non facio tibi injuriam. Murmuratio ista fuit in Judaeis, et in mundo arbitrati sunt, quod plus essent accepturi in futuro. Et isti non acceperunt mercedem, sed perfecti qui non
Abbreviated transcription (Latin):
uita et̾na partita erat omnib equalis:
⁊ unus denariꝰ. omnib parit̾ attributus.
Ibitñ sunt multe distinctiones uixta illd̾.
In domo patͥs mei mansiones multe sunt.
Itaq unis denariꝰ: ⁊ singłi denarii. Ueni¬
entes. aũ ⁊ primi. Querit᷑ gͦ qͦ mͦ dicantur¬
inuidere. murmurare. cũ in p̃mio suscipi
inuidia. Sed consuetudo est indiuina pagi¬
na multos incollectione acciꝑe. ⁊ q̃dam
⁊ q̃dam aliis. ñ toti collectiomi. Cũ gͥ primi
dicant᷑ murmurasse. ⁊ tñ m̃cedem recepisse.
in aliis. ⁊ inaliis ꝑsonis intelligendũ ẽ. Iudes
sunt illi qui murmurabant. qui in initio
eccłie fidelib uocatis. exgentib se p̃ponebãt
dicentes ppłm ẽẽ. se dĩ. abinitio quẽ d̾s dilex̃
Pondꝰ portauit diei ⁊ estꝰ. Dicebant ⁊ ppłm
gentilẽ canes eẽ. potius qmͣ hoĩes indignũ
cõ iudicantes. ut qui ydoł sermert̃. si bi ꝯ¬
oꝑib humilis ꝯfessio. potiꝰ qmͣ de bonis

Expanded text:
vita aeterna pariter erit omnibus aequalis, et unus denarius omnibus attributus. Ibi tamen sunt multae distinctiones, juxta illud: In domo Patris mei multae mansiones sunt . Itaque unus denarius et singuli denarii. Venientes autem primi invidere, murmurare, cum in praemio suscipie? Sed consuetudo est in divina pagina multos in collectione accipere, et quaedam quaedam aliis, non toti collectioni. Cum igitur primi dicantur murmurasse, et tamen mercedem recepisse, in aliis et in aliis personis intelligendum est. Judaei sunt illi qui murmurabant, et qui in initio Ecclesiae, fidelibus vocatis ex gentibus se praeponebant, dicentes se populum Dei esse ab initio, quem Deus dilexit pondus portavit et aestus. Dicebant etiam populum gentilem canes esse potius quam homines, indignum esse judicantes, ut qui idolis servierant, sibi coperibus humilis confessio, potius quam de bonis
Abbreviated transcription (Latin):
pauit. s solamignorantiam eoꝵ repre-¬
hendit. dicens. Nescitis quid petatis. Et
sedẽ glłe ã domino. quem ñ dũ m̾entur
inquirunt. Eos quidem culm̃ delectabat
Quasi dic̾et Quia ergo uultis mecũ ex¬
altari. potestis meciĩ ꝑ passionẽ humi¬
liari: slomine calicis pͥassionẽ designat
nẽ ciꝰ poterant inutari. s ideo dix it hoc ilł.
ut dño int̾rogante.⁊ illis respondentib
om̃is nos audiamꝰ. qr nemo potest cũ
xp̃o regnare. nͥ passionẽ xp̃i fuerit imi¬
tatus. Dicunt ei. Possumus. Hon tm cõ¬
fidentia cordis sui. qnͣtum ignorantia
passionis responderunt. Nescientib
desiderabile ẽ. bellũ. ⁊ in exꝑtis leuis iu¬
det᷑ eẽ. temptatio passionis. ⁊ mortis. Si
enĩ dñs potuit dic̾e pat̾ si fieri potest:
transeat a me calix iste. qnͣtoinagis nõ
fuerant dicturi qr possumꝰ. si scirent qͣ

Expanded text:
pabat, sed solam ignorantiam eorum reprepabat, sed solam ignorantiam eorum reprehendit dicens: Nescitis quid petatis. Et sedem gloriae a Domino quam nondum merentur inquirunt. Eos quidem delectabat Quasi dicat: Quia ergo vultis mecum exaltari, potestis mecum per passionem humiliari? Nomine calicis passionem designat nem ejus poterant imitari, sed ideo dixit hoc illis, ut Domino interrogante, et eis respondentibus, omnes nos audiamus quia nemo potest cum Christo regnare, nisi passionem ejus fuerit imitatus. Dicunt ei: Possumus. Non tantum confidentia cordis sui, quantum ignorantia passionis responderunt. Nescientibus enim desiderabile est bellum, sic inexpertis levis videtur esse tentatio passionis et mortis. Si enim Dominus potuit dicere: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste , quanto magis non fuerint dictu
Abbreviated transcription (Latin):
discretionẽ. Et nota qd̾ freqñt̃ patitur
dñs discipłos. suos aliquid ñ recte postu¬
lare. aut dice̾. aut ag̾e. aut cogitare. ut
ex illoꝵ culꝑa inueniat occasiones docen¬
di. ⁊ exponendi regłam pietatis. ait illi.
Dic. Postulat mat̾ filioꝵ ⁊ ebedes errore
muliedr ⁊ affectu pictatis nesciens quid
pet̾et. Nec inirum si ista arguit᷑ imꝑitie
cum de petro dicat᷑. quando facẽ uoluit
tria tab̾natula nesciens quid dice̾t. Et
notandũ qr inatħs scͥbit. matrẽ hoc¬
postulasse ꝓ filiis. Marchus ipsoꝵ de¬
sid̾ium. ⁊ tonsilium aꝑire aꝑire uolẽs.
logentib. tacet de matre. ⁊ ip̃os dicit po¬
tius postulasse. qd̾ ip̃oꝵ rogatu. ꝑ matrẽ
nouerat postulatũ. Et nota bonum qͥdẽ
fuisse desid̃ium. s in consideratã peticio¬
nẽ. ideo. ⁊ simpetrare ñ debebat simpli¬
citas. petitionis eoꝵ. ñ tam̃ ꝯfiuidi me¬
rebatur. qr de amore domini nascebat᷑.
ꝓpt̾ea ñ uolumtatem neq ꝓpositũ eoꝵ cul-¬

Expanded text:
ta quod frequenter patitur Dominus discipulos suos, aliquid non recte aut dicere, aut agere, aut cogitare, ut ex illorum culpa inveniat occasiones docendi et exponendi regulam pietatis. Ait illi, etc. Postulat mater filiorum Zebedaei, errore muliebri et affectu pietatis, nesciens quid peteret. Nec mirum si ista arguitur imperitiae, cum de Petro dicatur, quando facere vult tria tabernacula, nesciens quid diceret . Et notandum quia Matthaeus scribit matrem postulasse hoc pro filiis; Marcus ipsorum desiderium et consilium aperire volens legentibus, tacet de matre, et ipsos dicit potius postulare quod ipsorum rogatu noverat per matrem postulatum . Et nota hoc bonum quidem fuisse desiderium, sed inconsideratam petitionem. Ideo etsi impetrare non debebant, simplicitas petitionis eorum non tamen confundi merebatur, quia de amore Domini nascebatur. Propterea non voluntatem neque propositum eorum cul
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pͥmo quidẽ ut dc̃mẽ. peccantẽ miscd̾iter
in crepare. ut sit cui postmodũ debeamus
nat iudaicum. qr reus multar̃ transgressis¬
nũ legis. expletionẽ debuit decalogi. s cñ
ñ haberet unde redd̾et. scił cũ uirib suis de

Expanded text:
et primo quidem peccantem misericorditer increpare, ut sit cui postmodum habeamus nat Judaicum, quia reus multarum transgressionum legis, expletionem debuit Decalogi, sed cum non haberet unde redderet, scilicet cum viribus suis e
Abbreviated transcription (Latin):
trib uinu̾sitas iudicatoꝵ intelligit᷑. ꝓpt̾
duas ꝑtes septenarii ꝑ quem significatur ple
fatiunt. Unꝰ quisq uero fideliq̃. int̾ĩore ⁊ ex¬
t̾iore. hoĩe hoc septinario numero ꝯtinet᷑.
Innt̾iori: memoria. intellectu. ⁊ uoluntate.
Inext̾iori: carne. humore. flatu. ⁊ calore .i.
tate. ⁊ om̃s affectiones quadriꝑtiti corꝑis ꝑ
prudentiã. iusticiam. temꝑantiã. fortitu¬
dinẽ non̾it regere. ⁊ unum dm̃ quitrinus
ẽ. aliis ut similit̾ credant. et ut prudentes
uisti. fortes. tẽꝑantes. sint. ñ cessat ãnũ¬
tiare. inhoc septenario numero.⁊ duode¬
nario ꝯtinet᷑. Alio quin cũ in locũ uide
traditoris mathiam iegimꝰ ordinatum.
Apłs paulus qui plus oĩb laborauit ubi
ip̃e dicat. Nescitis qm̃ angłos iudicabimꝰ:
De ipsis quoq iudicandis. simił causa ẽ in
hoc duodenario numero. Non enim qr dc̃m̃

Expanded text:
tribus, universitas judicatorum intelligitur, propter duas partes septenarii, per quem significatur plerfaciunt. Unusquisque enim fidelium, interiore et exteriore homine, hoc septenario numero completur. In interiori memoria, intellectu et voluntate. In exteriori carne, humore, flatu et calore, id tate, et omnes affectiones quadripartiti corporis per prudentiam, justitiam, temperantiam, fortitudinem noverit regere, et ut unum Deum qui trinus est, alii ut similiter credant, et ut prudentes, justi, fortes et temperantes sint, non cessant annuntiare, in hoc septenario numero, et duodenario continetur. Alioquin cum in loco Judae traditoris, Matthiam legimus ordinatum , apostolus Paulus qui plus omnibus laboravit, ubien ipse dicat: Nescitis quoniam angelos judicabimus? De ipsis quoque judicandis simul causa est in hoc duodenario numero. Non enim quia dictum
Abbreviated transcription (Latin):
conũti. dedit potestatẽ offerendi. u̾bumdĩ
õĩb hominib. Incipit itaq redd̾e retͥbutionẽ
intempore nouissimoꝵ. dum latronẽ in pas¬
sione saluauit. antiquos patres de inferuo
abstractos. indie asscensionis. in celũ introdu¬

Expanded text:
statem offerendi verbum Dei omnibus hominibus. Incipit ergo reddere retributionem in tempore novissimorum, dum latronem in passione salvavit, antiquos patres de inferno abstractos, in die ascensionis in coelum introdu
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ inu̾dis supradictis significauit. In his scl
qui ht̃ sacculũ tollat eũ. similit̾ ⁊ peram.
Quasi diceret. Nunc .i. inista alia missione
itaq tempꝰ fuit qmͣ du nisi solis uideis p̃di¬
tare noluit . i. aĩ licuit. ꝑactauero obedien.

Expanded text:
 verbis supradictis significavit. In his scilicet: qui habet succulum, tollat similiter et peram. Quasi dicat: Nunc, id est, in ista alia missione,itaque tempus fuit, quandiu nisi solis Judaeis praedicare non licuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ dicit ilł. Quid hic statis tota die o¬
ciosi: Qui enĩ transacto tã longo mũdi
tempore ꝓuita sua laborare neglexerãt.
qͣi tota die ociosi stanbant. Et pensandĩ
quid isti respondeant: qr nemo nos ꝯdux̃.
Nullus qͥppe ad cos patriarcha: nlłsq ꝓpħa
uenerat. Quid est ergo dicere. qr nemo

Expanded text:
tes, et dicit illis: Quid hic statis tota die otiosi? Qui enim transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant, et pensandum quid isti responderint. Quia nemo nos, etc. Nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat: quid est ergo di
Abbreviated transcription (Latin):
lias conditor nr̃ ẽ. qui regit quos ꝯdidit.
⁊ electos suos sic inmundo possidet. qͣi
subiectos dñs indomo. Qui habet iuneã
uniu̾salem scił eccłiam. q̃ ab abel iusto
usq adultimum electiĩ qui in fine nas
citurꝰ ẽ. quot scõs ꝓtulit. qrͣ tot palmitos
misit. hic pat̃ ad excolendam uineã suã
mane. hora t̾cia. sexta nona. ⁊ undeci¬
ma oꝑauios ꝯducit. qui ã mundi husꝰ
initio. usq ad infinem ad erudiendam
plebem fidelium. p̃dicatores mitt̾e ñ de
sistit. Conuentione aũ facta cũ oꝑariis
ex denario diurno. ⁊ c̃. Denariꝰ imaginem
quia ꝓ detem nummis apud antiquos
cõputabat᷑. Iccuro gͦ unusquisq acce¬
dit. adcultum diuini noĩs. ut in xp̃o
recipiat imaginẽ. dertatis. qͣm in para¬
diso ꝑdid̾at. liuore serpentis. ⁊ qnͣto ma¬
gis studuerit decalogum implere tanto
amplius reformabit᷑ ad imaginẽ dĩ¬
eiꝰ. qui creauit eum. Egressus circa horã
t̾ciam. Pruna hora fuit. ab adamusq

Expanded text:
 Conditor noster est, qui regit quos condidit, et electos suos sic in hoc mundo possidet, quasi subjectos dominus in domo: qui habet vineam universalem, scilicet Ecclesiam, quae ab Abel justo, usque ad ultimum electum qui in fine mundi nasciturus est, quot sanctos protulit quasi tot palmites misit. Hic Pater ad excolendam vineam suam mane hora tertia, sexta, nona, et undecima operarios conducit, qui a mundi hujus initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores praedestitit. Conventione autem facta cum operariis ex denario diurno, etc. Denarius imaginem quia pro decem nummis apud antiquos computabatur. Idcirco igitur unusquisque accedit ad cultum divini nominis, ut in Christo recipiat imaginem deitatis, quam in paradiso perdiderat livore serpentis, et quanto magis studuerit decalogum implere, tanto amplius reformatur ad imaginem ejus qui creavit eam. Et egressus circa horam tertiam, etc. Prima hora fuit ab Adam usque
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inꝑsecutionib asseuerat. S sic illic illd̾
centuplũ in delligendĩ ẽ: qui reliq̃rit car¬
nalia. recipiet sp̃ualia. Centenariꝰ enĩ
numerꝰ ad celestia ꝓtinet. qr centenarꝰ
de leua indexteram translatꝰ.ẽ. in ꝯpu¬
tatione. Sicit aut leua ad tẽꝑalia. sic de¬
xtera ad celestia refert᷑. Cũ gͦ centenariꝰ
dext̾e accidat. merito celestia significat
Qd̾ aũ subdit.⁊ uitã et̾nã possidebit. ex¬

Expanded text:
cum persecutionibus asseveret. Sed sic illud centuplum intelligendum est, qui reliquerit carnalia, recipiet spiritualia. Centenarius enim numerus ad coelestia pertinet, quia centenarius de laeva in dexteram translatus est in computatione; sicut autem laeva ad temporalia, sic dextera ad coelestia refertur. Cum ergo centenarius dexterae accidat, merito coelestia significat. Quod autem subdit, et vitam aeternam possidebit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
ini erunt nouissimi. Uide latronẽ ĩ cruce
est ꝓeccĩs. grãfidei cũ xp̃o inparadiso gau¬
dentẽ. ⁊ discito qr nouissim erunt primi.
S cotidie uidemꝰ multos in laieo habitui ꝯ¬
stitutos etate magnis uite mu̾tis ex celłẽ
⁊ alios a pͥma etate sp̃uali studio fernen¬
tes. ad extremũ ocio torpentes. lassescere.
atq inerii stulticia. qd̾ sp̃ii ceꝑunt car¬
ne consummare.

Expanded text:
de latronem in cruce est peccatis, gratia fidei cum Christo in paradiso gaudentem, et dicito quod et novissimi erunt primi. Sed et quotidie videmus multos in laico habitu constitutos magnis vitae meritis excellere, et alios a prima aetate spiritali studio ferventes, ad extremum otio torpentes, flaccescere, atque inerti stultitia, quod spiritu coeperant, carne consummare.
Abbreviated transcription (Latin):
illi inmod̾ata quesierant. aut isti dolẽt
cum ad sũmiĩ culm̃. ñ potentia sed hu¬
militate ueniant. Quisquis ergo ut
ait maximꝰ diuinitatis cupit ten̾e fasti¬
gia. humilitatis sectetur ima: ⁊ qͥ uult
frẽm p̃uenire regnando pͥus illũ p̃ueni¬
ad obseqñdo. Dicit itaq scitis qr princi¬
ꝑ p̃lationẽ uultis ꝑuenire. ad regni pos¬
sessionẽ: s ñ ita erit. qr petrus ꝑuenitur.
ad subłitatẽm ꝑ humilitatẽ. Et hoc est
qd̃ sequitur. Nonerit ita int̾ uos. S c̃q¬
⁊ c̃. Sic̃ filiꝰ hominis. ꝓponit exemptum
ut si dicta pariupend̾ent. ad oꝑa saltem
erubescerent dicens. Sic̃ filiꝰ hominis nõ

Expanded text:
illi immoderata quaesierunt, aut isti dolent illi immoderata quaesierunt, aut isti dolent cum ad summum culmen non potentia, sed humilitate veniant. Quisquis ergo, ut ait, maximus divinitatis cupit maxima tenere fastigia, humilitatis sectetur ima. Et qui vult fratrem praevenire regnando, prius illum praeveniat obsequendo. Dicit itaque: Scitis quia princilationem vultis praevenire ad regni possessionem, sed non ita erit, quia potius pervenitur ad sublimitatem per humilitatem. Et hoc est quod sequitur: Non ita erit inter vos, sed qc. Sicut Filius hominis, etc. Proponit exemplum, ut si dicta parvipenderent, ad opera saltem erubescerent, dicens: Sicut Filius hominis non
Abbreviated transcription (Latin):
dolorẽ passio: tñ mors maiorẽ habet ti¬
morẽ: ait illis. Calicẽ quidẽ meĩ bibetis.
⁊ c̃. Iacob ab herode truncatꝰ.⁊ iohannes
inferuentis olei doliuĩ missus. ⁊ in path¬
mos relegatus oĩo ñ defuit mn artyrio.
Sic ⁊ multi alii calicem dñi biberunt:
licet ꝑsecutor sanguinẽ ñ effud̾it. Qd̾ ã
paratũ ẽ apatre meo. sic intelligendiĩ est.
talẽ se p̃buerit. ut regno celoꝵ dignꝰ fit.
hic accipiet qd̾ ñ ꝑsone. s uite paratũ ẽ.
.i. humiliamin. qr iam uultis ex altari.
mulierem refert̃ audatiã peticionis. so
admodiĩ enĩ ut iohannes ait. illi carnałr
petierunt: sic ⁊ isti carualit ꝯłstati st̃.
dolerent. Isti gͥ ambitiosi: illi inuidiosi
cupiditatis. arguit postulantes. nec de¬
cem reliqͦs in dignationis. increpat ⁊ liuo¬
ris: s tale ponit exemplũ. quo doceat illii
maiorẽ eẽ. qui ininor fu̾it. ⁊ illũ dñm fi¬
eri qui oĩum seruus erit. frustra gͥ. aut

Expanded text:
et passio, tamen mors majorem habet timorem. Ait illis: Calicem quidem meum bibetis, etc. Jacobus ab Herode truncatus est. Joannes in ferventis olei dolio missus, et in Pathmos relegatus, animo non defuit martyrio. Sic et multi alii calicem Domini biberunt, licet persecutor sanguinem non fuderit. Quod autem . talem se praebuerit ut regno coelorum dignus sit, hic accipiet quod non personae, sed vitae paratum est. est humiliamini, qui jam vultis exaltari, , nec ad mulierem referunt audaciam petitionis, sed admodum enim, ut Joannes ait, illi carnaliter petierunt, sic isti carnaliter contristati sunt. dolerent. Isti ergo ambitiosi, illi invidiosi,cupiditatis duos arguit postulantes, nec decem reliquos indignationis increpat et livoris, sed tale ponit exemplum, quo doceat illum majorem esse qui minor fuerit, et illum dominum fieri, qui omnium servus erit. Frustra igitur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
sire ñ poterat. ꝑ qd̾ significatur diuites
ñ posse intrare artam uiã que duit ad
uteam. nͥ duittiis saltẽ ñ amando depositis
⁊ sordib pecc̃orilm tenuntiatis. ⁊ cordib
ꝑhumilitatẽ contritis. Auditis ã his disci
puli. Quo ꝑtinet hec int̾rogatio. cũ incõ¬
ꝑabilit̾ maior sit turba pauꝑm. que diuiti.
b ꝑditis pot̾it saluari. nisi quia intellexe¬
ruro cunctos. qui diuitias amant. ⁊ si ñ
habeant in diuitum numero ꝯputari:
suo reddit attentos. apud hoĩes inpossibi¬
Non ita quidẽ accipiendiĩ est. qd̾ cupidi. ⁊ su¬
ꝑbi. qui noĩe ip̃iꝰ diuttis st̃ significati in
regnuĩ celoꝵ sunt intraturi cũ suis cupi¬
ditatib ⁊ suꝑbia. sed possibile ẽ deo ut ꝑ
ã cupiditate tẽꝑaliũ. ad caritatẽ et̾noꝵ¬

Expanded text:
sire non poterat, per quam significantur divites, sire non poterat, per quam significantur divites, non posse intrare viam arctam, quae ducit ad vitam, nisi divitiis saltem non amando depositis, et sordibus peccatorum renuntiatis, et cordibus per humilitatem contritis. Auditis autem his, disciQuo pertinet haec interrogatio, cum incomparabiliter major sit turba pauperum, quae perditis divitibus, poterat salvari, nisi quia intellexerunt cunctos, qui divitias amant, etsi non habeant in divitum numero computari. e aspectu suo reddit attentos. Apud hominem hoc impossibiNon ita accipiendum est, qperbi, qui nomine illius diuitis significati sunt, in regnum caelorum sint intraturi cum suis cupiditatibus et superbia; sed possibile est deo, ut — a cupiditate temporalium ad caritatem aeterno
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uotand̾ ẽ. qr diues hic accipit᷑ possidens
diuitias cũ amore. Multi enĩ possident qͥ
ñ amant. Non dicit. impossibile ẽ duintm¬
intrare in regnum celoꝵ. sed difficile ẽ¬
bile ẽ enim fieri omnino ñ potest. Qd̃ dif¬
ficile ẽ. cũ labore potest. Potest ⁊ enim
fieri. sed cũ maximo labore iuiuante dĩgr̃a
ut pecunias habentes. uł inpccuniis cõfi¬
dentes. exutis phylargirie retinaculis. ia¬
miliatus. infirmitatis nr̃e onera sustulit.
nature qͣi sci̾sa uestim̃ta resarcire dignat᷑¬
tores mundanoꝵ ad xp̃m conũti. Aliter
fatiꝰliꝰ ẽ. gentilẽ ppłm gibbo peccõꝵ defor¬
mẽ. ꝑ angustã uite portã ingredi. qmͣ
iudeum de multis głantẽ. ⁊ ad sub eun¬
dũ leue onꝰ xp̃i. se humiliare nolentẽ.
Alit̾ dr̃. Q uia ierosolimis quedã porta. e¬
rat que foram̃ acus dicebatur. ꝑ qm tame
lus nͥ deposito onere. ⁊ flexis genib tran¬

Expanded text:
Et notandum est quod dives hic accipitur, possidens Et notandum est quod dives hic accipitur, possidens divitias cum amore. Multi enim possident, qui non amant. Non dicit: Impossibile est intrdivitem in regno coelorum, sed difficile ebile est, omnino fieri non potest. Quod difficile est, cum labore potest. Potest etenim fieri, sed cum maximo labore, juvante Dei gratia, ut pecunias habentes, vel in pecuniis confidentes, exutis philargyriae retinaculis, jamiliatus, infirmitatis nostrae onera sustulit. naturae, quasi scissa vestimenta resarcire dignattores mundanorum ad Christum converti. Aliter. Facilius est gentilem populum gibbo peccatorum deformem, per angustam viam vitae ingredi, quam Judaeum de multis gloriantem, et ad subeundum leve onus Christi, se humiliare nolentem. Aliter dicitur, quia Jerosolymis quaedam porta erat, quae Foramen acus dicebatur, per quam camesi deposito onere et flexis genibus tran
Abbreviated transcription (Latin):
biit tristis. Notandũ qd̾ exdiu̾sis ũ̾bis huiꝰ
euangłii. deadolescentt diu̾sil modis sentit᷑.
Cum enim suꝑiꝰ dxisset: hec oĩa custodiui:
postea supponit marchus. Ih̾c aut̃ intuitꝰ
eum dilexit eũ. Ex his u̾bis ꝯtrahit beda.
cum ñ uoto demptantis uenisse. dicit enim.
Non ẽ putandꝰ hõ iste uł uoto tẽptantis ut
quidam putauere dnĩn. int̾rogasse uł de
sua uita eẽ. m̃titꝰ. cũ se legis mandata cu¬
stodisse dicebat. s simplicit̾ ut uixerit. ec̃
confessus. qr sim̃datii. aut simulations no¬
ta. reus tenetur. noquaqiam intiutꝰ archa¬
ab iit tͥstis: negant eũ bonũ fuisse. Unde ie¬
rouimꝰ eũ ex uoto tẽptantis asserit uenisse.
⁊ sed̾m hanc sentenriam illa intuitio ñ fuit de
p̃senti. s de seqñti. qr credendũ ẽ. cũ pꝰea ꝯu̾sũ
tum eum fuisse. qñ dilectionẽ ꝓximi ꝯfessus
ẽ. se habuisse. Non enĩ uere diligebat ꝓximũ.
Occasione hꝰ auari hiũt sermouẽ deauaro.

Expanded text:
biit tristis, etc. Notandum quod ex diversis verbis hujus evangelii de adolescente, diversis modis sentitur. Cum enim superius dixisset: Omnia haec custodivi, postea supponit Marcus: Jesus autem intuitus eum, dilexit eum . Ex his verbis contrahit Beda, eum non voto tentantis venisse. Dicit enim: Non est putandus homo iste vel voto tentantis ut quidam putavere Dominum interrogasse, vel de sua esse vita mentitus, cum se legis mandata custodisse dicebat, sed simpliciter, ut vixerit esse confessus. Quia si mendacii aut simulationis noxa reus teneretur, nequaquam intuitus arcaabiit tristis, negant eum bonum fuisse. Unde Hieronymus ex voto eum tentantis asserit venisse. Et secundum hanc sententiam illa intuitio non fuit de praesenti, sed de sequenti, quia credendum est postea eum tum, quando se dilectionem proximi confessus est habuisse. Non enim vere diligebat proximum, Occasione hujus avari, habuit sermonem de avaro.
Abbreviated transcription (Latin):
dainex occassione huiꝰ sententie iudaicã
mille annoꝵ. fabulã post resurrectionem
iustoꝵ dogmatizant. qñ omĩa que ꝓpt̾ dm̃
dimisimꝰ multiplici sunt nobis fenore red¬
denda. insuꝑ ⁊ uita et̾na donauda. Nec uidet̃
inepti. qd̾ ⁊ suncet̾is digna sit ꝓfuissio ĩ uxo¬
rib t̾m iuxta alios euangłitas centenis ap¬
pareat turpitudo. p̃sertĩ cũ dñs in resurre¬
ctione nubenduĩ ñ ẽẽ testet᷑.⁊ ea q̃ duissa

Expanded text:
dam ex occasione hujus sententiae, Judaicam mille annorum fabulam, post resurrectionem justorum dogmatizant, quando omnia quae propter Deum dimisimus, multiplici sunt nobis fenore reddenda, insuper et vita aeterna donanda. Nec vident inepti quod et si in caeteris digna sit repromissio, in uxoribus tamen juxta alios evangelistas centenis appareat turpitudo; praesertim cum Dominus et in resurrectione nubendum non esse testetur, et juxta
Abbreviated transcription (Latin):
de quaidẽ apłs. Ingemiscimꝰ adoptionẽ
filioꝵ. expectantes redemptionẽ corꝑis nr̃.
Que pͥma. que ue scdã. sit resurrectio satis
patet. Iurgeneratione dico cum sedit
filiꝰ hoĩs insede maiestatis sue .i. cũ ille qͥĩ
forma serui apparuit iudiciariã potestatẽ.¬

Expanded text:
us: Ingemiscimus adoptionem filiorum exspectantes, redemptionem corporis nostri . Quae prima; quae vero secunda sit resurrectio, satis patet. In regeneratione dico: Cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, id est, cum ille qui in forma servi apparuit, judiciariam exe