comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
responsionis uerecundia. & quasi
interduos scopulos & quasdam
mufragium sustinemus. Pote¬
ram quidem dicere. Quomodo
posterior prascorporis & mea¬
tus ꝑquem alui stercora dige¬
runtur religatus est ab oculis
& qua si poster gum positus ita
& hic qui subuentre est ad di¬
gerendos humores positus
quibus uenoe corporis in diri¬
gantur adõ conditusest. Con¬
pellor aliquidloqui & insi piens
fieri. Sed uos me ut loqui aude¬
am coegistis. Dñs noster atque
saluator cum in forma dĩ esset
formam serui digna tus est ad¬
sumere factus obediens usque
admortem & mortemcrucis
Quid necesseerat ut his mem¬
bris nasceretur. quibus usu¬
rus non erat quicerte ut sexũ
ostender&. &iam circumci¬
sus est. curio hannem a pos¬
tolum & baptistam suadilec¬
uone castrauit quos uirosnasci
sectemur exempla. & sinoue¬
ram: eum secundum carnem
sediam nunc non nouimus eũ
Ite midem in expoxitione libri
Bonum est iuigilare atqued or¬

Expanded text:
responsionis verecundia, et quasi responsionis verecundia, et quasi inter duos scopulos, et quasdam is vel causae naufragium sustinemus. Poteram quidem dicere, quomodo posterior pars corporis et meatus, per quem alvi stercora egeruntur, relegatus est ab oculis, et quasi post tergum positus: ita et hic qui sub ventre est, ad digerendos humores positus quibus venae corporis irrigantur, a Deo conditus est. Compellor aliquid loqui, et insipiens fieri, sed vos me ut loqui audeam coegistis. Dominus noster atque Salvator, cum in forma Dei esset, formam servi dignatus est accipere; factus obediens usque ad mortem, et mortem crucis ; quid necesse erat ut cum his membris nasceretur, quibus usurus non erat, qui certe ut sexum ostenderet etiam circumcisus est? Cur Joannem apostolum et baptistam sua dilectio castravit, quos viros nasci sectemur exempla. Et si noveramus eum secundum carnem; sed jam nunc non novimus eum. Item idem in expositione libri bonum est vigilare atque dor
Abbreviated transcription (Latin):
uertere. Atsiquis piam con¬
tende retioluerit se aut
nolle aut non posse autcer¬
tenon debere ab huius cemo¬
dicoiai abstinere nouerit
quodculpa non careat concu¬
bitus cumuxore quandonon
prolis sed eccusa exercitur
libidinis
Nonsunt sucte libi dini ua¬
care uolentes quidi cant
Genitalia menbraideo a summo
opifice dõ in utro que sexucrea¬
ta sunt ut pariter commisceantur.
quidergo de linquimus si pro
libi tunostro concubitus exer¬
cemus quod quidi cunt ꝑpendant
necesse est quod non solum geni¬
talia. uerum &iamcetera
corporis membra ideo ds̃cre¬
auit. ut hislicita non in lic¬
caagantur. Membris igi¬
cur suis quam diuquis ordina¬
biliter & sualegeuticur. pro¬
cul dubi obonifudtur. At
sica in inlititos et extraor¬
dinarios conuerteritusus.
bon a quibus bene utidebuit
in sui perniciem retor quet
Scribitita que beatus hiero
nitalia & sicaconditore
sapientissimo creatisu¬
mus ut mutuum nostripa¬
tiamur ardorem & ges¬
tiamus innatura lem co¬
puluma pericditamur.

Expanded text:
nendum. At si quispiam contendere voluerit, se aut nolle, aut non posse, aut certe non debere hujuscemodi coitu abstinere, noverit quod culpa non careat concubitus cum uxore, quando non prolis, sed causa exercetur libidinisdesunt suae libidini vacare volentes, qui dicant: Genitalia membra ideo a summo opifice Deo in utroque sexu creata sunt, ut pariter commisceantur: quid ergo delinquimus, si pro libitu nostro concubitus exercemus? Quod qui dicunt, perpendant necesse est, quod non solum genitalia, verum etiam et caetera corporis membra ideo Deus creaverit, ut his licita, non illicita agantur: membris igitur suis quandiu quis ordinabiliter, et sua lege utitur, procul dubio bonis bene utitur: at si ea in illicitos, et extraordinarios usus converterit, bona quibus bene uti debuit, in sui perniciem retorquet. Scribit itaque beatus Hieronnitalia, et sic a conditore sapientissimo creati sumus, ut mutuum nostri patiamur ardorem, et gestiamus in naturalem copulam? Ita periclitamur
Abbreviated transcription (Latin):
propterincre dulitatem su¬
am iudai cus deprimitur po
terlegem intellegit & diiudicat.
sunt tamen quaedam quȩ mos
xp̃ianus saluomystico intellectu
obhonestatem munditi am¬
que corporis iuxta legis litte¬
ram hactenus seruat. Sicut
est demuli eribus parturien¬
tibus ab ingres sutempli seco¬
hibentibus. similiter & de
his que mens fluxum que
sanguinis patiuntur apud
pleras que prouintuas ꝓpt̃

Expanded text:
propter incredulitatem supropter incredulitatem suam Judaicus deprimitur popter legem intelligit et dijudicat, sunt tamen quaedam quae mos Christianus salvo mystico intellectu, ob honestatem munditiamque corporis, juxta legem hactenus servat. Sicut est de mulieribus parturientibus ab ingressu templi se cohibentibus, similiter et de his quae menstruum fluxumque sanguinis patiuntur, apud plerasque provincias p
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum patrum documen¬
ca declarant & suꝑ ficies lit¬
terȩ de monstrat. saluo spi¬
ritali intellectu uiri s omni¬
no ab uxoribus mentruã
pacientib: estabs tinendũ¬
inmunditiam carnis abȩdibus
tibus. et licethaec utbeatus pa¬
pagregori us doc& spiritaliter
sint intellegenda non est tamen
indecens. nec inbonestum nec
spiritali intellectui contra¬
rium suuxta priscorum xp̃ia¬
teram propterid quod prȩmis¬
sum est obseruentur. scribit
ergo isdem papagregorius con¬
sulenti augus tino anglorum
ep̃o cumenisa in quit fuerit
malier post quod dies dehet¬
ecclesi am intrare. testa men¬
tiueteris praeceptione didi¬
cisti ut promasculo diebus
triginta tribus. pro femina
autem diebus sex aginta
sex debeat abstinere. quod
ta men sciendum est quia in
minysterio accipitur: Nam
siorae andem quagenuerit
actura gratias intretecde¬
si am. nullo peccati pon¬
dere grauatur : Voluptas
uao quampopulus
fidelis ab oneribus le¬
gis quibu ad huc

Expanded text:
sanctorum Patrum documensanctorum Patrum documenta declarant, et superficies litterae demonstrat, salvo spiritali intellectu, viris omnino ab uxoribus menstruum patientibus est abstinenduimmunditiam carnis ab aedibus tibus. Et licet haec, ut beatus papa Gregorius docet, spiritaliter sint intelligenda, non est tamen indecens, nec inhonestum, nec spirituali intellectui contrarium, si juxta priscorum Chriteram, propter id quod praemissum est, observentur. Scribit ergo idem papa Gregoriusconsulenti Augustino Anglorum episcopo: « Cum enixa fuerit mulier, post quot dies ecclesiam intrare debeat, Testamenti Veteris praeceptione didicisti, ut pro masculo diebus triginta tribus, pro femina autem diebus sexagsex debeat abstinere. Quod tamen sciendum est quia in mysterio accipitur. Nam si hora eadem qua genuerit, actura gratias intrat ecclesiam, nullo peccati pondere gravatur: voluptasuanquam populus fidelis ab oneribus legis, quibus adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
quodormierit polluetur
Mulier quae patitur muli¬
tis diebus fluxum sanguinis
non in tempore menstru¬
aliuel quȩ post mentruum
sanguinem fluere non ces¬
satꝰ quam diuhuic sublac&
passioni inmunda erit qua
si tempore mens truo
omne stratum in quodor¬
mierit & uas in quos ederit
pollu tumerit. Quicum¬
que tetigerit eam laua¬
bit uestĩmenta sua & ip¬
selotus aqua in mundus
erit usque adues peram
Do cebitis ergofilios i sra hel
ut caueant in munditias &
non moriantur in sordibus
suis. compolluerint caber¬
naculum meam quod est
intereos. ltem. ad muli¬
erem que mens traiam pati¬
tur non accedes nec reuela¬
bis fedi catem eius. item
Qui coierit cummuliere
in fluxu mentruo & reuela¬
uerit turpitudinem eiusip¬
saque a peruerit fontem san¬
guinissuis. interficientur
am bode medio populisui.
quae cum que scripta sunt ad
nostram doctrinam scripta
sunt & lex spiricalissit & spi¬
ritaliter intellegi debeat.
inhoc loco sicut praemissa

Expanded text:
quo dormierit, polluetur. quo dormierit, polluetur. Mulier quae patitur multis diebus fluxum sanguinis non in tempore menstruali, vel quae post menstruum sanguinem fluere non cessat, quandiu huic subjacet passioni, immunda erit quasi in tempore menstruo; omne stratum in quo dormierit, et vas in quo sederit, pollutum erit. Quicunque tetigerit eam, lavabit vestimenta sua; et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperam. Docebitis ergo filios Israel ut caveant immunditias, et non moriantur in sordibus suis, cum polluerint tabernaculum meum quod est inter eos. Item ibi: Ad mulierem quae menstrua patitur, non accedes: nec revelabis foeditatem ejus. IQui coierit cum muliere in fluxu menstruo, et revelaverit turpitudinem ejus, ipsaque aperuerit fontem sanguinis sui, interficientur ambo de medio populi sui. cunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt : et lex spiritalis sit, et spiritaliter intelligi debeat, in hoc loco sicut praemissa
Abbreviated transcription (Latin):
Quotis inquit dies dominicus
uenerit aut festiui tatis nullus
uxorem suam cornoscat.
quoties sanguinis fluxum pa¬
tiuntur mulieres. simi liter
obseruandum est. Quia qui tunc
concepti fuerit. a ut dȩmonia ci
alt curui aute pilantiri erunt.
Et si animalia sine intellectu non
sẽ con iungunt nisicerto & legi¬
timo temport quanto magis
homines qui ad inraginem
&similitu dinem dĩ creati sunt
debent se obseruare & scribi¬
tur &iam in leuraco. Mulier
quere deunte mense patitur
fluxum sanguinis septem die¬
bus separabitur. Omnis quite¬
tigeriteam. inmunduserit
usque adues perum. Et in co
dormierit uel sederit indi¬
ebus separationis suȩ pulluet᷑
Quite tigerit lectum eius. laua¬
bit uestimenta sua et ipse lotus
aqua inmundus erit: aduesnt
peram: omneuas suꝑ quođ
illa sederit quisquis ad tigerit.
lauabit uestimen ta sua. et
lotus aqua pullituseri que
adues peram. Si coierit uir
cumea temporȩ menstrua¬
lis inmundus erit septem di¬
ebus. & omnestratum in

Expanded text:
que, inquit, dies Dominicus venerit, aut festivitatis, nullus uxorem suam cognoscat. Quoties sanguinis fluxum patiuntur mulieres, similiter observandum est; quia qui tunc concepti fuerint, aut daemoniaci, aut curvi, aut epileptici erunt. Et si animalia sine intellectu non se conjugunt, nisi certo et legitimo tempore, quanto magis homines, qui ad imaginem et similitudinem Dei creati sunt, debent se observare? » Scribitur etiam in Levitico: Mulier quae redeunte mense patitur fluxum seminis, septem diebus separanitur. Omnis qui tetigerit eam, immundus erit usque ad vesperam; et in quo dormierit, vel sederit in diebus separationis suae, polluetur. Quibit vestimenta sua, et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperam. Omne vas super quod illa sederit, quisquis tetigerit, lavabit vestimenta sua, et lotus aqua pollutus erit usque ad vesperam. Si coierit vir cum ea tempore menstruali, immundus erit septem diebus: et omne stratum in
Abbreviated transcription (Latin):
subteroracula diuina collecta
declarant. Crechielitaque ꝓ¬
phetedĩ cum bonauiri iuscifacia
cnumeraret. sexto loco ita intuli
Admuli erem mens trua tam
non accesserit quem lo cum it a
beatus hic ronimus exponit
Per singulos inquit menses gra
uia atque torpentiamulierũ¬
cor pont intiandi singunis effusione.
relcuandin: Quotẽ pore siur coierit
cum mubiere. dicuntur concepti foc¬
tus uitium seminis trehere hautle¬
prosi & elefantiaci ex hacconceptione
nascantur. & feda in utro que
rupta de gener&: praccipitur
ergouiris ut non solum in alie¬
nis mulieribus sed in suis quoque
qͥuibus uidentur lege coniun¬
gi scriptura dicentur cresci¬
te & multiplicamini & reple¬
deterram. certa concubitus

Expanded text:
subter oracula divina collecta subter oracula divina collecta declarant. Ezechiel propheta, cum bona viri justificata enumeraret, sexto loco ita intulit: Ad mulierem menstruatam non accesserit . Quem locum ita beatus Hieronymusexponit: « Per singulos, inquit, menses gravia atque torpentia mulierupora, immundi sanguinis effusione relevantur. Quo tempore si vir coierit cum muliere, dicuntur concepti foetus vitium seminis trahere: ita ut leprosi et elephantiaci ex hac conceptione nascantur, et foeda in utroque rupta degeneret. Praecipitur ergo viris, ut non solum in alienis mulieribus, sed in suis quoque, quibus videntur lege conjungi Scriptura dicente: Crescite et multiplicamini, et replete terram
Abbreviated transcription (Latin):
ris testimonus tantae inpuden¬
tiae adsertores conuicti in tel¬
legant quod menbris gẽni¬
talibus adõbona reatis non
liceat adunius cuius que libi¬
tum sed ad ea proquibusor
dinabi liter ado instituta
sunt. secundum eius uolun¬
tatem tempore & ordine
ditionis post primiparentis
am merucrit ut ꝑ mundici¬
am bonorum operum ad so¬
cieta temualeat ꝑuenire
suꝑnorum ciuium. cauen
sum mopere coniugatis est
faciant. quoniam sicut adeorũ
societatẽ ꝑmunditiã ꝑuenit᷑. Ita ab ea
ꝑinmundiciã recedit᷑ Sunt enĩ
plerique quiut beatus ait hie¬
ronimus putant omni tempore
subiectam sibi debere esse coniu¬
gii uoluptatem et non discer¬
nunt certa concubi tus tempo¬
ra. quando coeundum quando¬
que abuxoribus sit abstinendũ
Et idcirco sicut pregnantibus
non parcunt. ita &iam ab his
que men seruam patiuntur mi¬
nime seabstinent. Sunt enim
qui id nescienter. Et sunt quisi¬
enteragunt. Qđ quantum sit ob¬
noxe dño precipiente cauendum.

Expanded text:
im testimoniis tantae impudentiae assertores convicti, intelligant, quod membris genitalibus a Deo bono creatis, non liceat ad uniuscujusque libitum, sed ad ea pro quibus a Deo ordinabiliter instituta sunt, secundum ejus voluntatem, tempore, et ordine ditionis post primi parentis am meruerit, ut per munditiam bonorum operum ad societatem valeat pervenire supernorum civium, cavendum summopere conjugatis est,faciant: quoniam sicut ad eorum societatem per munditiam pervenitur, ita ab ea per immunditiam receditur. Sunt enim plerique, qui, ut ait beatus Hieronymus, putant omni tempore subjectam sibi debere esse conjugii voluptatem, et non discernunt certa concubitus tempora, quando coeundum, quandoque ab uxoribus sit abstinendum; et idcirco sicut praegnantibus non parcunt, ita etiam ab his quae menstrua patiuntur minime se abstinent. Sunt enim qui id nec scienter, et sunt qui scienter agunt; quod quantum sit obnoxie Domino praecipiente cavendum,
Abbreviated transcription (Latin):
est & cuiusdam sa pientis senten¬
tia ab eato hieronimo ad proba¬
ta hunchabens modum. Adul¬
ter est inquit insuam uxo rem
amator ardentior. In aliena
qui ppeuxore omnisa matorpis¬
est insuanimius. Sapiens uir
iudicio debet amare coniugẽ
non affectu. Regit impetus uo¬
luptatis Nec precepsfertur
in coitum. Nihil est fedius quã
uxoremamare quasi adulte¬
ram. Certe qui dicunt secau¬
sarti publice & generis huma¬
niuxoribus iungi & liberostol¬
lere imitentur saltm pecu¬
des & post quam uxorum uen¬
ter intum uerit non perdat
filios nec amatores seuxorib
exhibeant sed maritos. ꝑ pen¬

Expanded text:
et cujusdam sapientis sententiaa beato Hieronymo approbata, hunc habens modum: « Adulter est, inquit, in suam uxorem amator ardentior. » In aliena quippe uxore omnis amor turpis, in sua nimius. Sapiens vir judicio debet amare conjugem, non affectu: regit impetus voluptatis, nec praeceps fertur in coitum. Nihil est foedius quam uxorem amare quasi adulteram. Certe qui dicunt se causa reipublicae, et generis humani uxoribus jungi, et liberos tollere, imitentur saltem pecudes. Et postquam uxorum venter intumuerit, non perdant filios, nec amatores se uxoribus exhibeant, sed maritos. Liqui
Abbreviated transcription (Latin):
inpatienti hominum studio lac¬
tis frequenter seminibus occu¬
petur in pundentiam multat
agricolȩ fęcunditatem ste¬
rilitatem cammutat: Ita qui¬
dam in ipsis elementis ac pecu¬
dibus abusu non cessare gene¬
radinaturae pudor est Le¬
gant &iam beatũ augustinum¬
in libro de bono coniugali itadi¬
centem. Sunt item uirius¬
que adeo in continentes ut con¬
iugibus negrauidis parcant
Quid quidergo interse coniuga¬
timn modestum in uere cundũ
sordidum quegerunt. uiti¬
um est hominum non cił pa
nuptiarum. Itemidem¬

Expanded text:
impatienti hominum desiderio jacimpatienti hominum desiderio jactatis frequenter seminibus occupetur, imprudentiam mulctat agricolae, fecunditatem sterilitate commutat. Ita quidam in ipsis elementis ac pecudibus ab usu non cessare generandi naturae pudor est. » Legant etiam beatum Augustinumin libro de Bono conjugali ita scribentem: « Sunt item viri usque adeo incontinentes, ut conjugibus nec gravidis parcant. Quidquid ergo inter se conjugati, immodestum, inverecundum, sordidumque gerunt, vitium est hominum, non culpa nuptiarum. Est e
Abbreviated transcription (Latin):
modi coitu abstinere no¬
lenti quoda modo dicitds
sicausa liberorum uxoremdu¬
xisciiamimeo perante adeptus
es quoduoluistuut quid operi
meo morbidae libidinis quic quã
suꝑ addere prac sumisa Hiiu¬
tem quicum pragnantibu suxo¬
ribus licenter coire posse con¬
tendunt: legunt beatum am¬
brosium in expositione lucȩ e¬
uangelis tae ita scribentem
Quid mirum in quit de bominibus
si pecudes quoque muto quod a ope¬
reloquuntur generandisibi studi¬
um non desiderium essecocundia si¬
quidem ubi se mel grauem aluum
sibi senserint & genitali aluo semen
ꝑceptum lamnecconculnti in¬
dulgent : Nec lasciuitim amantis
sedcuram parentis assumunt : at
uero homines nec conceptis nec dõ
parcunt: illos contaminant hunc
exasperant. Prius quamte in¬
hibendam petulentiam tuã
manus quasdam tui auctoris
in utero hominem formatitis
aduertis ille operatur & tuute¬
ri secretum incestas libidine
uel pecudes imitare uel dm̃ue¬
tre Et quid de pecudibus
di opere saepe re quiescit: Et si

Expanded text:
modi coitu abstinere nolenti quodammodo dicit Dominus: Si causa liberorum uxorem duxisti, jam me operante adeptus es quod voluisti; utquid operi meo morbidae libidinis quidquam superaddere praesumpsisti? Hi autem qui cum praegnantibus uxoribus licenter coire posse contendunt, legant beatum Ambrosium in Expositione Lucae evangelistae ita scribentem: « Quid mirum, inquit, de hosi pecudes quoque muto quodam opere loquuntur generandi sibi studium, non desiderium esse coeundi? siquidem ubi semel grauem aluum sibi senserint et genitali aruo semen receptum, iam nec concubitu indulgent nec lasciuiam amantis, sed curam parentis adsumunt. at uero homines nec conceptis nec deo parcunt: illos contaminant, hunc exasperant. priusquam te inhibendam petulantiam tuam manus quasdam tui auctoris in utero hominem formantis aduertis. ille operatur, et tu sacri uteri secretum incestas libidine? uel pecudem imitare uel deum uerere. et quid de pecudibus di opere saepe requiescit, et si
Abbreviated transcription (Latin):
illa possĩt ds̃ regit sed tugloriosiortris
si feccris. quaregloriosior. illã pre¬
mit parentũ custodia. refrenat infir¬
mioris sexus ipsauere condia. postremo
legestimet quastu nontimes. ideo er¬
gogloriosi oreris si feceris. quiatusi
feceris dm̃times. habetilla multa que
timeat prȩterdm̃. lusolũ dm̃times.
sed cuquemtimes maior est omnibus.
ipsetimendus est inpublico. ipse in se¬
creto. proce disuideris intras uideris.
lucerna ardetiudecte. lucerna ex¬
tincta estuidecte. in cubi culum intras
uidecte. incordeuersaris uid& te
ipsumtime illum cuicura estutui¬
deatte & uel timendo castus esto.
aut sipecca reuis quaere . ubite non
uideat. et fac ꝗd uis. itemin sermo¬

Expanded text:
illa possit, Deus regit. Sed tu gloriosior eris, illa possit, Deus regit. Sed tu gloriosior eris, si feceris. Quare gloriosior? Illam premit parentum custodia, refrenat infirmioris sexus ipsa verecundia. Postremo leges timet, quas tu non times. Ideo gloriosior eris si feceris; quia tu si feceris, Deum times. Habet illa multa quae timet praeter Deum, tu solum Deum times. Sed tu quem times, major est omnibus . Ipse timendus est in publico, ipse in secreto. Procedis, videris; intras, videris; lucerna ardet, videt te; lucerna exstincta est, videt te; in cubiculum intras, videt te; in corde versaris, videt te. Ipsum time, illum cui cura est ut videat te, et vel timendo castus esto. Aut si peccare vis, quaere ubi te non videat, et fac quod vis. » Item idem
Abbreviated transcription (Latin):
bis in colomes procreentur. trasacta
aut̃ tertia noc teaccipies uirginem cũ
timore dñi. amore filiorũ magis quã
libi dinis ductus ut in semine abra hae
benedictionem infiliis consequaris. Si
qui forte st̃ qui in accipiendis casteuxo¬
ribus sacer dotalẽ paruipendere uolu¬
erint ad monitionem. pror susnecesse
est utangelicã magnipendant instructi¬
onem qui autẽ in puri & non casti castas
& pura suolunt ducereuxores. Audi¬
ant quidbeatus augustinus in libro ser¬
monumdicat. Cosquiduc turiestis
uxores. seruate qđ ab uxoribus uestris¬
seruari uultis. quales eas uultis inue¬
nire. cales uos debt̃ & ipsae inuenire.
Quis iuuenis est qui non castam uelit
ducereuxorem & si accepturus estuir¬
ginem quis non in tactam desider&
incactam queris intactus esto purã
quȩris nolies se inpurus. Non enim
illa potest & tu non potes. Sisieri non
posses nec illa poss&. Quia uero illa
pocest doceat te quia ficripotes. & ut

Expanded text:
bis incolumes procreentur. Transacta bis incolumes procreentur. Transacta autem tertia nocte, accipies virginem cum timore Domini, amore filiorum magis quam libidinis ductus, ut in semine Abrahae benedictionem in filiis consequaris . Si qui forte sunt qui in accipiendis caste uxoribus sacerdotalem parvipendere voluerint admonitionem, prorsus necesse est ut angelicam magnipendant instructionem. Qui autem impuri et non casti, castas et puras volunt ducere uxores, audiant quid beatus Augustinus in libro Sermonumdicat: « Vos qui ducturi estis uxores, servate vos uxoribus vestris. Quales eas vultis invenire, tales vos debent et ipsae invenire. Quis juvenis est qui non castam velit ducere uxorem? Et si accepturus est virginem, quis non intactam desiderat? Intactam quaeris, intactus esto. Puram quaeris, noli esse impurus. Non enim illa potest, et tu non potes. Si fieri non possit, nec illa posset. Quia vero illa potest, doceat te quia fieri potest. Et ut
Abbreviated transcription (Latin):
legio momarrimonio natis quod dolen
primo cuiusticulus est dehabra ham
ita scribit. Discantergo homines con¬
iugia nonspernere. nec sibi sotiare im¬
peras. Nec huius modi suscipiant liberos
quos heredes habert non possint ut
ueltrans fundendȩ hereditatis contẽ¬
platione sinullo contuitu pddoris mo¬
uentur dignostudeant matrimonio
Audiantigitur quiuxores ducere cupiunt
qualiter angelusra phahel toli andcuxore
sibi coniungenda instruxerit. hinam¬
queinquit qui coniugiumita sus cipiunt uc
dma suamente excludant. & sua e libidini
i tauacent sicutequus & mulus. inquib:
non est intelleccus. hab& pocestatem
dace monsuꝑ eos. tuautẽ cũ acaperis eã
ingressus cubiculũ ꝑtresdies connens
esto abea. Nihilaliud nisiorationi
uacabis cũea ipsa autẽ nocte incen¬
so ie core piscis fugabit᷑ demon secunda
uero nocte in copulatione scõrũ patriar¬
charũ admiteris. Tercia aut̃ noc tebe¬
ne dictionem consequeris ut filu exuo¬

Expanded text:
legitimo matrimonio natis, quod dolendlegitimo matrimonio natis, quod dolendprimo, cujus titulus est De Abraham, ita scribit: « Discant ergo homines conjugia non spernere, nec sibi sociare impares, ne hujusmodi suscipiant liberos, quos haeredes habere non possint; ut vel transfundendae haereditatis contemplatione, si nullo contuitu pudoris moventur, digno studeant matrimonio. » Audiant igitur qui uxores ducere cupiunt, qualiter angelus Raphael Tobiam de uxore sibi conjungenda instruxerit: Hi namque, inquit, qui conjugium ita suscipiunt, ut Deum a sua mente excludant, et suae libidini ita vacent, sicuctus, habet potestatem daemon super eos. Tu autem cum acceperis eam, ingressus cubiculum, per tres dies continens esto ab ea: nihil aliud nisi orationi vacabis cum ea. Ipsa autem nocte, incenso jecore piscis, fugabitur daemon. Secunda vero nocte in copulatione sanctorum patriarcharum admitteris. Tertia autem nocte benedictionem consequeris, ut filii ex vo
Abbreviated transcription (Latin):
tibus redimant
IN CORRUPIASCUPIUNTIN¬
UENRE SICADEASCASTI
ET INCORRUPTISIUDEAN
ACCEDE RE
UIDAM LAICORŨ AMORE
libidinis supenrti. quidãue¬
ro abiendi honoris
ter renicupiditate ductummopres¬
tolandi tempus quo honores mundinan¬
cisciualeant interim in coenoluxoriȩ seuo¬
luntic tes ante quã ad copulã conubii acce¬
dant diuersissimis modis secorrumpunt.
& urginaledecꝰ qđ usque ad tẽpus legitimȩ
uxoris accipiendȩ conseruare debuerunt
amittunt Nec non & benedictione quads
copulae primorũ hominũ benedixit. & ea
que nunc in ecclesia ꝑsacer dotũminis ce¬
ria secundũ canonicam auctorita¬
tem & scẽ romanae ecdesiae morem
nupturis exibetur. sepriuant. Vn¬
de &mendanda consuetudo inoleuit
ut perraro sponsus & sponsa in missa¬
rum celebratione secundũ premis sum
ordinembenedicant᷑. Nam & filu qui
extali concubitu generati sunt lic&
uter que parens liberae sit conditio¬
nis inhereditatem cum fratribus ex

Expanded text:
tibus redimant.tibus redimant.incorruptas cupiunt invenire, sic ad eas casti et incorrupti studeant accedere. Quidam laicorum amore libidinis superati, quidam vero ambiendi honoris terreni cupiditate ducti, imo praestolandi tempus, quo honores mundi nancisci valeant, interim in coeno luxuriae se volutantes, antequam ad copulam connubii accedant, diversissimis modis se corrumpunt, et virginale decus, quod usque ad tempus legitimae uxoris accipiendae conservare debuerant, amittunt, nec non et benedictione, qua Deus copulae primorum hominum benedixit, et ea quae nunc in Ecclesia per sacerdotum ministeriasecundum canonicam auctoritatem, et sanctae Romanae Ecclesiae morem nupturis exhibetur, se privant. Unde etenim damnanda consuetudo inolevit, ut perraro sponsus et sponsa in missarum celebratione, secundum praemissum ordinem, benedicantur. Nam et filii, qui ex tali concubitu generati sunt, licet uterque parens liberae sit conditionis, in haereditate tamen cum fratribus ex
Abbreviated transcription (Latin):
uel pauperibus tribuerit ideo fecerit
ut quasi redempto dño his amplius ab un
d&. Li quetigicur quia iuxta erechie¬
lis proph&ȩ uaticinium & euuangeli¬
cũ documentũ. Tressint in ecdesiaor¬
dines ac distinctiones fideliũ. Vnde
quia de or dine coniugatorũ hic agitur
summopere coniugatis prouidendũ
estut sicea quȩ mundi sunt agant qua¬
tenus conditoris uominime displiceant. Ca¬
ueantergo relictionem quae a dño terri¬
biliter interminatur &amplectantur
ad sumtionem quae ab eodẽ dñ o pronunci¬
ando feliciter promittur iut ab eorum
consortio querc linquendi sunt secernan¬
merentur. Vtergodictis beatigrego¬
clis prophȩtȩ octaua ita bonorũ coniu¬
gatoruuita in castrisdi mnoderanda est
quatenus iuuentes concorditer in amo¬
re omni potentis dĩ siciuicissim sibi car¬
nis debitam soluant. ut tamen quidõ
debonis operibus debeant nulla tenus
obliuis cant᷑ Sed & si qua ut homines
delinquunt haec inces santer pusac¬

Expanded text:
vel pauperibus obtulerit, ideo fecerit, vel pauperibus obtulerit, ideo fecerit, ut quasi, redempto Domino, his amplius abunquet igitur quia juxta Ezechielis prophetae vaticinium et evangelicum documentum tres sunt in Ecclesia ordines ac distinctiones fidelium. Unde, quia de ordine conjugatorum hic agitur, summopere eis praevidendum est, ut sic ea quae mundi sunt agant, quatenus conditori suo minime displiceant. Caveant ergo relictionem, quae a Domino terribiliter interminatur, et amplectantur assumptionem, quae ab eodem Domino pronuntiando feliciter promittitur, ut ab eorum consortio qui relinquendi sunt nmerentur. Ut ergo dictis beati Gregoelis prophetae octava, « ita bonorum conjugatorum vita in castris Domini moderanda est, quatenus viventes concorditer in amore omnipotentis Domini, sic vicissim sibi carnis debitum solvant, ut tamen quid Domino de bonis operibus debeant, nullatenus obliviscantur, sed et si qua ut homines delinquant, haec incessanter piis ac
Abbreviated transcription (Latin):
beda uenerabilis presbiter scribit. erunt
inquit dua molentes inunum. Molentes
appellateos quim plebibus constitutire
guntur ad octoribus a gentes ea quae
sunt huius scli quos & feminarum no¬
mine significauit quia consilis ut dixi
peritorum regicis expedit & molentes
dixit propter temporalium negotiorum
orbemat que circuitũ. Quasta meninu¬
nomolentes dixit in quantũ deipsis re¬
bus & negotiissuuis praebent usibus ecdesiae
unaque que enim huius mundiactio
mola est. quae dũ multas curas congerit
humanas mentes quasi ꝑgirum uertit.
atque ex seuelucfarinasꝓicit quia in¬
qui eto cordisem ꝑminutissimas cogi¬
tationes gignit. una assumetur & alte¬
rare linquetꝰ Assuetur ea pars qua conu¬
bia ꝓpter amorem tantũ generis exercu¬
erit t̃renãque substantiã obad quiren¬
datȩlestia dispensauerit: Relinquet̾
autem quȩ coniugiis obinlecebris carnis
seruierit Terrenauero siquac ecclesia

Expanded text:
ta Venerabilis Beda presbyter scribit: « Erunt, ta Venerabilis Beda presbyter scribit: « Erunt, inquit, duae molentes in unum. Molentes appellat eos, qui in plebibus constguntur a doctoribus, agentes ea quae sunt hujus saeculi, quos et feminarum nomine significavit, quia consiliis, ut dixi, peritorum regi eis expedit. Et molentes, dixit, propter temporalium negotiorum orbem atque circuitum. Quas tamen in unum molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praebent usibus Ecclesiae. Unaquaeque enim hujus mundi actio mola est, quae dum multas curas congerit, humanas mentes quasi per gyrum vertit, atque ex se velut farinas projicit, quia inquieto cordi semper minutissimas cogitationes gignit. Una assumetur, et altera relinquetur. Assumetur ea pars quae connubia propter amorem tantum generis exercuerit, terrenamque substantiam ob acquirenda coelestia dispensaverit; relinquetur autem quae conjugiis ob illecebras carnis servierit, terrena vero, si qua Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
iugalis toripuditiam huius cemodiin¬
continentiae neuis fuscauerint idne¬
cesse est quotidianis climosinarum
largitionibus orationum iugibus
precibus penitentia lacrimis e&e¬
diluere satagant.
llud nãque non in congrue in hoc capitu¬
Ilo subiungendũ fuit qđ eechiel ꝓph&a
tres liberatosiuros seuidisse asserit noe.
Coniugum uita signatur restatui con¬
iuratitante ꝓbitatis totque tantis que
scarum uirtutũ preconiis ad nõ lau¬
datiuiriuita actusquȩ prouiribus.
suffragante diuina gratiac imitentur
uteius collegio merito ad sciscimere¬
ant᷑. Nã & indomonupti arum quae est
eccdesia xp̃i triclinium esse discribitur.
Qiuanimirum tressunt in ecdesia ordines
fidelium doctorũ abstinentũ & c̃iugatoꝵ.
tinguntur ut in duobus in lecto continentũ.
induobus inagro praepositorũ. Induabus uero
molentibus in unum coniugatorum uita
de monstratur. Detertioitaq ordine. ia¬

Expanded text:
conjugalis pudicitiam hujuscemodi inconjugalis pudicitiam hujuscemodi incontinentiae naevis fuscaverint, id necesse est quotidianis eleemosynarum largitionibus, orationum jugibus precibus, poenitentiae lacrymis, et caediluere satagant. Illud namque non incongrue in hoc capitulo subjungendum fuit, quod Ezechiel propheta tres liberatos viros se audisse asserit, Noe conjugum vita signatur, restat ut conjugati tantae probitatis, tot tantisque sacrarum virtutum praeconiis a Domino laudati viri vitam actusque pro viribus, suffragante divina gratia, imitentur, ut ejus collegio merito adscisci mereantur. Nam ut in domo nuptiarum, quae est Ecclesia Christi, triclinium esse describitur, qui nimirum tres sunt in Ecclesia ordines fidelium, doctorum, abstinentium, et conjugatorum. ium ita distinguuntur, ut in duobus in lecto continentium, in duobus in agro praepositorum, in duabus vero molentibus in unum conjugatorum vita demonstratur. De tertio itaque ordine i
Abbreviated transcription (Latin):
nã finxit. Sic queadã & mulier euam
ter senuptiis functi. formam homi¬
nibus deoriginis atcoritate & prima
dĩuoluntate sanxerunt : prefatus quo¬
que abustinus in libro sermonũ itascri¬
bit delaude coniugatorum. est inquid
coniugalis uita laudabilis & hab& in
corporexp̃i locum suum & paulo post
Nouimus membra xp̃iesse quȩ coniu¬
galẽ aguntuitam simem braxp̃i sunc
id est sifideles sunt. Itemidẽ. audeo
inquid dicere. coniugalẽ agentes uitã
s̃i tenent humilitatem suꝑbis castisme¬
lioresesse. his & ceteris innumeris
documentis manifestatur coniugiũ
de quoscã & humilis nascitur uirgi¬
nitas. bonũ esse & honestũ sitamen
casteutatur & quis quisiblud ꝓeo qđ
institutum est apetitbonobeutitur
Quis quis uero comalcutitur. ꝓculdubiobo¬
nũ sibi in peccatũ conuertere ꝓbatur:
Ac ꝑ hoc huiusce modi admissum coniu¬
te id quel licitũ est causa libidinis sibi
inpeccatũ uertant. quiautem con

Expanded text:
nam finxit. Sicque Adam et mulier Eva nam finxit. Sicque Adam et mulier Eva inter se nuptiis functi, formam hominibus de originis auctoritate, et prima Dei voluntate sanxerunt. » Praefatus quoque Augustinus in libro sermonum ita scribit de laude conjugatorum: « Est, inquit, conjugalis vita laudabilis, et habet in corpore Christi locum suum. » Et paulo post: « Novimus membra Christi esse quae conjugalem agunt vitam; si membra Christi sunt, id est, si fideles sunt. » Item idem: « Audeo, inquit, dicere conjugalem agentes vitam, si tenent humilitatem, superbis castis meliores esse. » His et caeteris innumeris documentis manifestatur conjugium, de quo sancta et humilis nascitur virginitas, bonum esse et honestum, si tamen caste utatur. Et quisquis illud pro eo quod institutum est, appetit, bono bene utitur; quisquis eo male utitur, procul dubio bonum sibi in peccatum convertere probatur. Ac per hoc ne id quod licitum est, causa libidinis sibi in peccatum convertant. Qui autem thori
Abbreviated transcription (Latin):
sed prolẽ requirunt. Ne que enimsic
institute sunt ut carnis uoluptatibus ser¬
uiant sed tantum ut fructũ ꝓpaginis que¬
rant. Namut ipse dotales tabulas in¬
dicant causa ꝓcreandorum libero¬
rum ducitur uxor. Quando ergo
quisque luxoriose amplius uiuit qua
necessitas ꝓcreandorum liberorum cogit :
lapeccatum est bonanitur sunt coniugia
sed bono uirginali & continen tie uidua¬
linon sunt coequanda. ait autemibi¬
dẽ hisidorus. in eo dẽ libello coniugi¬
a tantum ꝑsebona sunt. ꝑeauero que
circaea sunt. mala fiunt per idnã¬
que mala sunt ꝑid qđ dicit a potolus
qui autem cũ uxore est cognatea
que sunt mundi & iterũ propter fornica¬
tionẽ aute manus quis que uxorẽ suam
habeat quod autemnonunus & multe
sedunus &una copulantur. Ipsa primũ
diuinitas facta coniunctio in exemplũ ẽ.
Nam cũds̃ hominem figuras s& eique
parem necessariũ prospexisset unam
de costis eius mutuatus. unamilli femi¬

Expanded text:
sed prolem requirunt; neque enim sic sed prolem requirunt; neque enim sic institutae sunt, ut carnis voluptatibus serviant, sed tantum ut fructum propaginis quaerant. Nam ut ipsae dotales tabulae indicant, causa procreandorum liberorum ducitur uxor. Quando ergo quisque luxuriose vivit amplius, quam necessitas procreandorum liberorum cogit, jam peccatum est. » Bona igitur sunt conjugia, sed bono virginali et continentiae viduali non sunt coaequanda. Ait autem Isidorus in eodem libello: « Conjugia tantum per se bona sunt, per ea vero quae circa ea sunt, mala fiunt. Per id namque mala sunt, per id quod dicit Apostolus: Qui autem cum uxore est, cogitat ea quae sunt mundi. Et iterum: Propter fornicationem autem unusquisque uxorem suam habeat . Quod autem non unus et multae, sed unus et una copulantur, ipsa primum divinitus facta conjunctio in exemplum est. Nam cum Dominus hominem figurasset, eique parem necessariam prospexisset, unam de costis ejus mutuatus, unam illi femi
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Bonũ ego coniugiũ quod &iã dñs
in euuangelio confirmauit. Nonso¬
lũ qui a ꝓhibuit dimittere uxorem nisi ex¬
cepta causa forincationis sed&iã quia in¬
uitatus adnuptia suenit. Ite midẽ in eo¬
dem Cursitbonũ coniugiũ merito
quaeritur qđ mihi non uidetur ꝓpt̃ sola
filiorũ procreationem sed ꝓpter ipsam
&iamnaturalẽ : indiuerso sexu sotietatẽ
aliquando noniam dicetur coniugium
in senibus prȩsertim siueamisissent fili¬
osud minime genuissent . Nuncuero
in bonolic& annoso coniugio & sie marcuit
ardor castitatis inter masculum & feminam
uig& tamenordo castitatis intermaritum
& exuxorem quiquanto meliores sunt
tantoma turius a commixtione carnis
sue pari consensu se continere coeperant.
Non at ne cessitatis esset postea non pos¬
se quod uellent sedut laudis ess&. pri¬
bro offitiorum. Ille sunt inquid cer¬
tenuptiȩ que in coniugio non libidinem

Expanded text:
cessit. Bonum ergo conjugium, quod etiam Dominus cessit. Bonum ergo conjugium, quod etiam Dominus in Evangelio confirmavit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi excepta causa fornicationis, sed etiam quia invitatus ad nuptias venit. » Item idem in eodem: « Cur sit bonum conjugium merito quaeritur. Quod mihi non videtur propter solam filiorum procreationem, sed propter ipsam etiam naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin non jam diceretur conjugium in senibus, praesertim si vel amisissent filios, vel minime genuissent. Nunc vero in bono, licet annoso conjugio, etsi emarcuit ardor castitatis inter masculum et feminam, viget tamen ordo charitatis inter virum et uxorem: quia quanto meliores sunt, tanto maturius a commistione carnis suae pari consensu se continere coeperunt; non ut necessitatis esset postea non posse quod vellent, sed ut laudis esset pribroOfficiorum: « Illaesae sunt, inquit, certae nuptiae, quae in conjugio non libidinem,
Abbreviated transcription (Latin):
enim quaȩdã necessaria sunt ꝓpter
rusa piem si cut doctrina. quadam ꝓpt̃
salute sicut cibus potus somnus quaedã
propteramicitiã. sicut nuptiae uel con¬
cubitus. hincenim subsis ait propagatio
generis humani. inquo sa cieta samici¬
ilis magnũ bonum est. hisita que bonis que
propt̃ illud necessaria sunt quinon ad hocu¬
titur propter qđ inscituta sunt peccat. Ali¬
asuenialiter. alias dampnabiliter. Quis¬
quis uero eis propter hocutitur ꝓpc̃ qđ data
sunt bene facit. Cuiergo non sunt necessa¬
ria sinon ei sutitur. melius facit. Ittidẽ in codẽ.
illud nunc dicimus secundũ istã conditionẽ
nascendi & morien diquã nouimus &inqua
creatisumus aliquid boniesse coniugium
masculi & feminae. Cuius foederationem¬
ita diuina scriptura commendat . ut necdi¬
missa a uiro nubere liceat alteriquã diuuir
eiusuiuit. Nec dimiso abuxore liceat alte¬
ram ducerenisi mortua fuerit quere¬

Expanded text:
enim quaedam sunt necessaria propter enim quaedam sunt necessaria propter sapientiam, sicut doctrina; quaedam propter salutem, sicut cibus, potus, somnus; quaedam propter amicitiam, sicut nuptiae, vel concubitus. Hinc enim subsistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum bonum est. His itaque bonis, quae propter alia necessaria sunt, qui non ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias venialiter, alias damnabiliter. Quisquis vero eis propter hoc utitur, propter quod data sunt, bene facit. Cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. » Item idem in eodem : « Illud nunc dicimus secundum istam conditionem nascendi et moriendi quam novimus, et in qua creati sumus, aliquid boni esse conjugium masculi et feminae: cujus se detractionemita divina Scriptura commendat, ut nec dimissae a viro nubere liceat alteri, quandiu vir ejus vivit, nec dimisso ab uxore liceat alteram ducere, nisi mortua fuerit quae re
Abbreviated transcription (Latin):
toerant quicũ peratur libido carna¬
lis dã pnarinuptia sopinantur quasi¬
mor busiste de conubiosit nonde peccato.
Et paulo post. proindenuptiaȩ quia diãde
illo malo boni aliquid faciunt gloriantur
quia sine illo fieri non potest. erubescunt.
Ca quã siquis piam pedeuitiato ad aliquod
bonũ &iã claudicindo ꝑueniat. Nec propter
cdaudicationis malũ mala est illius ꝑuentio
nec propt̃ illius peruentionis bonũ bonaest
claudicatio Ita necꝓ libidinis malo nuptus
condẽmcre. nec propter nuptiarũ bonũ libi¬
dinẽ laudare debemus. Itẽ idẽ in librode
tanto melioressunt coniuga tiquanto castio¬
res acfideliores. sidm̃timent. maxime si fi¬
lios quos carnaliter desiderant &iamspiri¬
taliter nutriant. Itẽ idc̃ in edem sanciuden¬
dũ est aliabona nobis dm̃ dare que ꝓpter se¬
ipsa expetenda sunt sicut sapientia salus a¬
micitia. aliaque propter aliquid sunt:
necessaria. sicut doctrinacibus potus.
somnus coniugiũ. concubitus. horũ

Expanded text:
to errant qui cum uituperatur libido carnalis damnari nuptias opinantur, quasimorbus iste de conubio sit, non de peccato.etum. proinde nuptiae quia etiam de illo malo boni aliquid faciunt, gloriantur, quia sine illo fieri non potest, erubescunt. tamquam si quispiam pede uitiato ad aliquod bonum etiam claudicando perueniat, nec propter claudicationis malum mala est illa peruentio nec propter illius peruentionis bonum bona est claudicatio, ita nec propter libidinis malum nuptias condemnare nec propter nuptiarum bonum libidinem laudare debemus. Iste quippetanto meliores sunt conjugati, quanto castiores ac fideliores, si Deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. » Item idem in eodem : « Sane videndum est alia bona nobis Deum dare, quae propter seipsa expetenda sunt, sicut sapientia, salus, amicitia; alia quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus, potus, somnus, conjugium, concubitus. Horum
Abbreviated transcription (Latin):
nontenetur. exemplũ loth
quineso domis quasun in nocen¬
dio libidinis deperir&. non
tis sedinsegor mansit coniugu.
Legitur &iam in historia a¬
glorum itabeatum gregoriũ
ad consulta augustin scripsisse.
Oportet ita que legitima car¬
nis copula ut causa sit prolis
non uoluptatis. Et carnis comix¬
tio crcandorum liberarum
sit gratia non satis factiouitu&
Conuero non amor oriunde
sobolis sedduo luptas domina¬
cor in opere conmixtionis
habent coniuges &iam de
sua conmixtione qđ de fle
qua propter adtendant eon¬
iugati quodipse coitus cum
uxore sinon amore suscipi¬
endȩ prolis sed causa libi¬
dinis exsistit. fletuopus ha
Si causa prolis uxor ducitur
& conmix ciomaris et fęmi¬
nȩ amore filiorũ non ardo¬
re libidinis debet exerceri
post quam fsuctumpriun¬
dȩ prolistane factusuxoris
uenter indica ueriti quidc̃o¬
itus lam cumuxore nisiȩs¬
tum libi dinis de monstrata
Ndsne in huius cemodi ope¬

Expanded text:
non tenetur. » Exemplum Loth, non tenetur. » Exemplum Loth, qui ne cum Sodomis quasi in incendio libidinis deperiret, non dit, sed in Segor mansit conjugii . Legitur etiam in historia Anglorum, ita beatum Gregorium ad consulta Augustini scripsisse: « Oportet itaque legitima carnis copula ut causa sit prolis, non voluptatis; et carnis commistio, procreandorum liberorum sit gratia, non satisfactio vitiorum. Cum vero non amor procreandae sobolis, sed voluptas dominatur in opere commistionis, habent conjuges etiam de sua commistione quod defleQuapropter attendant conjugati quod ipse coitus cum uxore, si non amore suscipiendae prolis, sed causa libidinis existit, fletu opus haSi causa prolis uxor ducitur, et commistio maris et feminae amore filiorum, non ardore libidinis debet exerceri, postquam fructum oriundae prolis tumefactus uxoris venter indicaverit, quid coitus cum uxore, jam nisi aestum libidinis demonstrat? Nonne ab hujuscemodi
Abbreviated transcription (Latin):
transcendant. Vnde neces se est
utirebris exortationibus deflcar
apulchrã cõpulȩ speciem admix¬
tis uoluptatibus fedant. Hinc
est enim quod peritus me dicinȩ cȩ¬
lestis aposcolus non tanis anos inti¬
tuit quaminfirmis medicamen¬
t monstrauit dicens. Dequib
scripsiscis mihi. Bonum est ho¬
minimulierem non tangere.
Propter fornicationem autem
unusquis que suã uxorem habtat
Etuna quae sue suuiurũ habeat
qui enim fornicationis metum
prȩmisit. profecto non stanti¬
bus prȩceptũ contulit. Sed
nefortasse interram ruerent.
lectum cadentibus ostendit
Vn de adhuc infirmantibus
subdit. uxoriuir debitum
reddat similiter autẽ &ux or
uiro quibus dũm magna hones¬
tate conugu aliquid deuolup¬
cate largitur paulo post ad¬
iungit hoc autem dico secun
dum indulgentiam. Nscđm¬
impiorum, culpa quippe esse
innuitur: qđ indulgere ꝑhi¬
betur. Sedquȩ tanto citius
relaxetur quanto non ꝑhanc
in licicum quid agitur: sed hoc
quod ẽ licitum submoderamine

Expanded text:
transcendant. Unde necesse est, ut crebris exorationibus defleant, quod pulchram copulae speciem admistis voluptatibus foedant; hinc est enim quod peritus medicinae coelestis Apostolus, non tam sanos instituit, quam infirmis medicamenta monstravit, dicens: De quibus scripsistis mihi, bonum est homini mulierem non tangere. Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat; et unaquaeque suum virum habeat . Qui enim fornicationis metum permisit, profecto non stantibus praeceptum contulit; sed ne fortasse in terram ruerent, lectum cadentibus ostendit. Unde adhuc infirmantibus subdit: Uxori vir debitum reddat: similiter autem et uxor viro . Quibus dum in magna honestate conjugii aliquid de voluptate largiretur, paulo post adjungit: Hoc adum indulgentiam, non secunimperium . Culpa quippe esse innuitur, quod indulgeri perhibetur; sed quae tanto citius relaxetur, quanto non per hanc illicitum quid agitur, squod est licitum, sub moderamine
Abbreviated transcription (Latin):
fensio est adulteriorum. sic
mali filii coniugatorum nullũ
crimen est nuptiarum. Item
idem in libro dedoctrinaxp̃iana
Namsimultis uxoribus casteuti
quis quam protempore potuit . po¬
test alius unalibidinose Magis
enim probomultarum fecunditate
utentem propter aliud quã unius
carne fruentem propter ipsam
lbi enim quȩ ritur utilitastẽporũ
oportunitatibus congrua hic satia¬
tur cupiditas temporalibus uolup¬
tatibus inplicata inferioris que
gradus ad dm̃ sunt quibus se cundũ
ueniam concedit a postolus carna¬
lem cum singulis coniugibus con¬
consuetudinem propter in tempe¬
rantiam eorum. quam illi quiplu¬
res singuli cum haberent. sicut
sapiens in cibo et potu non nisi sa¬
lutem corporis. sic in concubitu
nonnisi procreationem filiorum
intuebantur Gregortus inli¬
bro pastorali Ad monendi sunt
coniuges ut suscipiendȩ prolisse
mem inierint causa con iunctos
Vt cũ inmoderatȩ admixtioni ser¬
uientes propaginis articulũ mu

Expanded text:
fensio est adulteriorum, sic fensio est adulteriorum, sic mali filii conjugatorum, nullum crimen est nuptiarum. » Item idem in libro de Doctrina Christiana : « Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata; inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conjugibus consuetudinem propter intemperantiam eorum, quam illi qui plures singuli cum haberent, sicut sapiens in cibo et potu non nisi salutem corporis, sic in concubitu non nisi procreationem filiorum intuebantur. » Gregorius in libro Pastorali : « Admonendi sunt conjuges, ut suscipiendae prolis se meminerint causa conjunctos, et cum immoderate admistioni servientes, propagationis articulum in
Abbreviated transcription (Latin):
sibi quaeritunde. am plius
honoretur. Conuigi faciatun¬
de dampnetur. Ite midem
in eodem. Quod enim estci¬
bus ad salutem hominis.
Hoc est concubitus adsalutẽ
generis. Et utrum que non
est sine delectatione calnali
quae tamen modificata & temperen¬
tia refrenante in usum natunelẽre¬
dactalibido esse non potest. quod
est autem in sustencando uictu in¬
licituscibus. hoc est in libidine
nullam prolem quaerente in li¬
citus concubitus. Et quod est inci¬
bo licito nullus in mederatior
appetitus. Hoc est in coniugibus
uenialis ille concubitus. Sicut
ergo sacius est morifame quam
idolotitis uesci ita satius est defim¬
gi sineliberis quamex in licito
concubi tuscirpem quacerere.
Vnde cumque nascantur homi¬
nes si parentum uitia non sectentur
& dm̃ recte colant. honesti & sal¬
uierunt. Semenenim hominis
ex qualicũ que homine . dĩcreatu¬
raest. Et comale utentilis ma¬
leerit. Non ipsum aliquando
maluerit.. Sicut autem fili
boni adulterorum nulla de

Expanded text:
sibi quaerit unde amplius sibi quaerit unde amplius honoretur, conjugi faciat unde damnetur. » Item idem in eodem : « Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis: et utrumque non est sine delectatione carnali. Quae tamen modificata, et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentando victu illicitus cibunullam prolem quaerente illicitus concubitus. Et quod est in cibo licito nonnullus immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. Sicut ergo satius est mori fame, quam idolothytis vesci, ita satius est defungi sine liberis quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecunque autem nascantur homines, si parentum vitia non sectentur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim hominis ex qualicunque homine, Dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. Sicut autem filii boni adulterorum, nulla de