comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perfruendũ preberido sapientes beatasque prestare :
aliam perseruientem sibi creaturaem integerrimis legibus
promeritis ordinatã. quȩdam corum iubens quaedã permit¬
tens usquead passerum. adminis tractionẽ. sicut dñs ineuan¬
gelio dicit. Etusque ad feni decorẽ usquenumerum etiam
capillorũ nostrorũ. diuina prouidentia pertendente
adque ueniente Dequa etiam dictum . ẽ. pertendit afine
usquead fine fostiter: & disponit omnia suaui ter
Quod autẽ peranimarũ ministeria suis legibus seruientia
dspuniat: & digne digna supplicia retribuat. cum ipse
truenquillissimus maneat a pestissime itascriptũ .ẽ ipsum
quoque quipunire debet: condẽpnare exterum aestima s
atuauistute: uistus enim tua: iustitiaeinitium .ẽ. Et hoc qđ
omniũ dñs ẽ omnibus te parcere facis. Vistutẽ enim tu
ostendis qui non crederis. eẽ. inuistute consũmatus: sed in

Expanded text:
perfruendum praebendo, sapientes beatasque praestare: perfruendum praebendo, sapientes beatasque praestare: alia per servientem sibi creaturam, integerrimis legibus pro meritis ordinatam, quaedam eorum jubens, quaedam permittens, usque ad passerum administrationem, sicut Dominus in Evangelio dicit, et usque ad feni decorem, usque ad numerum etiam capillorum nostrorum divina providentia pertendente atque veniente . De qua etiam dictum est: Pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . 3. Quod autem per animarum ministeria suis legibus servientia Deus puniat, et digne digna supplicia retribuat, cum ipse tranquillissimus maneat, apertissime ita scriptum est: Ipsum quoque qui puniri non debeat, condemnare, exterum aestimas a tua virtute. Virtus enim tua justitiae initium est; et ob hoc quod omnium Dominus es, omnibus te parcere facis. Virtutem enim tu ostendis, qui non crederis esse in virtute consummatus, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
cia : ut eis utens ipsa iustitia non solũ alia pati quemque
deceptione digni. cer̃it. & populus isrł proilla aetacte
generis humani Antali adhucmorũ gradu constitutus
eẽt ut non indigne hostem deciperet. factũ . ẽ ut iuber&
ds̃ uel potius proillorũ cupiditate ꝑmitteret: ut uasa
aurec uel argentea: quibus adhuc terreni regni ad pe¬
titores inhiabant. & peterenit ab acgyptiis non reddituri
& accipererit quasi cerit. reddituri Quã & mercedem tam di¬
uturni laboris atque operis protaliũ animarũ gradu : noni
in iustam ds̃ ẽẽ uoluit : & poenã illorũ quos dignefecit amit¬
tere : id quod reddere debuerunt Nonita qued s̃ deceptor
ẽ quod credere nefacriũ &impium. ẽẽ quis non intellegat
sed meritorũ &personarũ iustissimus distributor: faciens
quedam perseipsum quacillosolo digna sunt: ei que uni con¬
ueniunt Sicut est in luminare animas. & seipsum eis ad

Expanded text:
cia; ut eis utens ipsa justitia, non solum talia pati quemque cia; ut eis utens ipsa justitia, non solum talia pati quemque deceptione digni essent, et populus Israel pro illa aetate generis humani in tali adhuc gradu morum constitutus esset, ut non indigne hostem deciperet; factum est ut juberet Deus, vel potius pro illorum cupiditate permitteret, ut vasa aurea et argentea, quibus adhuc terreni regni appetitores inhiabant, et peterent ab Aegyptiis non reddituri, et acciperent quasi reddituri . Quam et mercedem tam diuturni laboris atque operis pro talium animarum gradu non injustam Deus esse voluit, et poenam illorum quos digne fecit amittere id quod reddere debuerunt. Non itaque Deus deceptor est, quod credere nefarium et impium esse quis non intelligat? sed meritorum et personarum justissimus distributor, faciens quaedam per se ipsum, quae illo solo digna sunt, eique soli conveniunt; sicuti est illuminare animas, et se ipsum eis ad
Abbreviated transcription (Latin):
amministratione quae fit perdiuinã prouidentiã: quasi
trans scripta ẽ naturalis lex inanimã rationalẽ . ut in ipsa
uitae huius conuersatione: moribus terrenis homines ta¬
liũ distributionũ imagines seruent. Hinc ẽ qđ iudex damp¬
natũ percutere indignũ sua persona & nefacriũ iudicat.
eius tameni iussuhoc facit carnifex: qui sua cupiditate
sic ordinatus e inofficio. ut ꝑcutiat legũ moderatione
dimpnatũ qui possit &iã in nocentẽ sua crudelitecte ꝑcutere
Vam neque perseipsum iudex facit : Neque ꝑ principem.
uel aduocatũ aut aliquẽ inofficiosuo: cui taleminis te¬
rium conuenienter in ponitur. Hinc ẽ etiam qđ inrationa¬
bilibus animantibus utimur : ad eas res quas perhomines
agi nefccriũ .ẽ. Nam utique dignus .ẽ. furmorsu lacerari
pati aliquid deceat quod alios facere nondeceat: minis¬
teria quaedã sunt media. quibus digna in iunguntur offi¬

Expanded text:
administratione, quae fit per divinam providentiam, quasi administratione, quae fit per divinam providentiam, quasi transcripta est naturalis lex in animam rationalem, ut in ipsa vitae hujus conversatione moribusque terrenis homines talium distributionum imagines servent. Hinc est quod judex damnatum percutere indignum sua persona et nefarium judicat: ejus tamen jussu hoc facit carnifex, qui pro sua cupiditate sic ordinatus est in officio, ut percutiat legum moderatione damnatum, qui posset etiam innocentem sua crudelitate percutere. Nam neque per se ipsum hoc judex facit, neque per principem vel advocatum, aut aliquem in officio suo, cui tale ministerium non convenienter imponitur. Hinc est etiam quod irrationalibus animantibus utimur ad eas res quas per homines agi nefarium est. Nam utique dignus est fur morsu lacerari:pati aliquid deceat, quod alios facere non deceat; ministeria quaedam sunt media, quibus digna injunguntur offi
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ qui nondũ sehuius modi cupiditatibus exuit. : aut
pestalẽ angelũ qui pro suae uoluntatis peruersitate
uel aduitã peccatorũ uel ad exercitationẽ purgationẽq eoꝵ
qui sccundũ dm̃ renaescuntur : in infimis naturae gradibus
ordinatus .ẽ. Legimus enĩ deceptũ regem falsouaticinio
pseudo prophetarũ. Et italegimus: ut nequesi nediui no
iudicio factũ inueniamus. qm̃ dignus erat illesic decipi.
Neque ꝑ eũ angelũ quẽ deceptionis officiũ suscipere nonde¬
ceret. sed perangelũ erroris. qui sibi ultro tales pastes in po¬
ni cum lactitia postulauit Quibus dam enĩ scripture locis
apestius aliquid exponitur. quod diligens &pius lector.
etiã aliis locis inquibus minus aperitur intellegat Dñs enĩ
noster sic ads alutẽ animarũ diuinos libros scõspũ moderatus
.ẽ ut non solũ manifestis pascere: sed etiã obscuris exercere
nosuellet Exhacigitur ineffabili atque sublimi rerum

Expanded text:
hominem, qui nondum se hujusmodi cupiditatibus exuit; aut hominem, qui nondum se hujusmodi cupiditatibus exuit; aut per talem angelum, qui pro suae voluntatis perversitate vel ad vindictam peccatorum, vel ad exercitationem purgationemque eorum qui secundum Deum renascuntur, in infimis naturae gradibus ordinatus est. Legimus enim deceptum regem falso vaticinio pseudoprophetarum: et ita legimus, ut neque sine divino judicio factum inveniamus, quoniam dignus erat ille sic decipi; neque per eum angelum, quem deceptionis officium suscipere non deceret; sed per angelum erroris, qui sibi ultro tales partes imponi cum laetitia postulavit . Quibusdam enim Scripturarum locis apertius aliquid exponitur, quod diligens et pius lector etiam in aliis locis, in quibus minus aperitur, intelligat. Deus enim noster sic ad salutem animarum divinos libros Spiritu sancto moderatus est, ut non solum manifestis pascere, sed etiam obscuris exercere nos vellet. Ex hac igitur ineffabili atque sublimi rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Ab hoc ultimouitio ad illã sũ mã uistutẽ tendentibus gradus
e neminẽ quidẽ uelamicũ. uelignotũ: sed tamen inimicũ
aliquando decipere: Vnde illud etiã apoeta dictũ : ꝓpeiam.
pro uerbi consuctudire obtinuit dolus. anuistus quis i tihoste
requinet. Sed qm̃ et ipse hostis potest plerumque in iustedecipi
ueluticũ pactum aliquod sit de temporelipace: quas inducias
uocant & non seruatur fides &ceterir talia multo ẽ purga¬
tior : sũ meilli uistuti propinquior. quiquam quã uelit hostẽ
ueritatis Etueritas et sp̃sueritatis. dignistamen : digua
dis tribuens. Qm̃ hoc quoque pestinet adiustitiã &cueri tatem
utitur animis promeritis. & dignitatibus quae sunt in graedibꝰ
earum Vt siquisquã dignius ẽ decipi non solũ perscipsum non
cum decipiat. sed neque ꝑ tadem hominẽ Qui iam corigruent᷑
panigelum cui non conuenit persona fallaciac : sed aut ꝑtalẽ

Expanded text:
Ab hoc ultimo vitio ad illam summam virtutem tendentibus gradus Ab hoc ultimo vitio ad illam summam virtutem tendentibus gradus est, neminem quidem vel amicum, vel ignotum, sed tamen inimicum aliquando decipere. Unde etiam illud a poeta dictum prope jam proverbii consuetudinem obtinuit: Dolus, an virtus, quis in hoste requirat? Sed quoniam et ipse hostis potest plerumque injuste decipi, veluti cum pactum aliquod fit de temporali pace, quas inducias vocant, et non servatur fides, et caetera talia; multo est purgatior summaeque illi virtuti propinquior, qui quanquam velit hostem Veritatis: et Veritas, et Spiritus Veritatis: dignis tamen digna distribuens quoniam hoc quoque pertinet ad justitiam et veritatem, utitur animis pro meritis et dignitatibus, quae sunt in gradibus earum, ut si quisquam dignus est decipi, non solum per se ipsum eum non decipiat, sed neque per talem hominem, qui jam congruenter n; neque per angelum, cui non convenit persona fallaciae: sed aut per talem
Abbreviated transcription (Latin):
presentẽ quaestionẽ discutiendã satis ẽ quantũ ad decipien¬
dum attin& sũma &perfecta uistus ẽ. neminẽ decipere
Sed quiahoc eis imperatũ .ẽ. quibus iam regnũ calorum
promissum ẽ magna autem uistus .ẽ. Haec implere ma¬
iora : quibus debetur hoc premiũ Regnũ enĩ caelorum
uimpatitur : & quiuim faciunt diripiunt illud. QuaereN¬
dum .ẽ. quibus gradibus & distã sũmitatũ perfectionẽ ueni¬
atur In quibus utique gradibus inueniuntur illi : quibus
adhuc terrenũ regnum promittebatur Quo promisso tt̃c̃¬
quã paruuli proluderent: & abunodõ qui .ẽ. omnium dñis.
interim interrenis gacudiis quibus adhuc inhiabant impe¬
ratis inde proficientes. et spũcrescentes: auderent &iam
sperirrecaelestia. Sicut ergo sũma et prope diuina uistus ẽ.
neminẽ decipere : sic stultissimũ uitium .ẽ quẽ lib& decipere

Expanded text:
praesentem quaestionem discutiendam satis est, quantum ad decipienpraesentem quaestionem discutiendam satis est, quantum ad decipiendum attinet, summa et perfecta virtus est neminem decipere, Sed quia hoc eis imperatum est, quibus jam regnum coelorum promissum est; magna autem virtus est haec implere majora, quibus debetur hoc praemium; Regnum enim coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud : quaerendum est quibus gradibus ad istam summitatem perfectionemque veniatur: in quibus utique gradibus inveniuntur illi, quibus adhuc terrenum regnum promittebatur, quo promisso tanquam parvuli praeluderent, et ab uno Deo, qui est omnium Dominus, interim terrenis gaudiis, quibus adhuc inhiabant, impetratis, inde proficientes et spiritu crescentes auderent etiam sperare coelestia. Sicut ergo summa et prope divina virtus est, neminem decipere; sic ultimum vitium est, quemlibet decipere.
Abbreviated transcription (Latin):
perunt Quisqueduarũ testamentorũ dispensatiores
pertẽporũ congruentia generis humani diligenter acta tibꝰ.
distributas intuetur. satisquantũ existimo intellegit:
quid priori aetati generis humani. quid posteri conueniat
Diuina enĩ prouidentia pulchre omĩa moderante : itauni¬
uersam generationũ seriem abadã usque cedfinẽ scłi ad mi¬
nis traxtur tam quã unius hominis apueritia usque ini senec¬
tutẽ temporis sui traxctũ aecatis gradibus terminantis.
&ideo uistutũ etiam gradus inmoribus. donccueniaturad
summã hominis perfectãq uistutẽ opostet eum distinguere
qui diuinis lectionibus piũ animũ intenta Ne foste cum
Inuenerit aliquando pacruis parua: aliquando maiora
ma ioribus imperari. reputans in conparatione maiorũ
peccati eẽ illac quae minora sunt non arbitretur. decuis¬
se. ut alicds̃ hominibus imperaeret. Sed niunc deuistutum.
gradibus: nimis longũ .ẽ. disputare. Verũ tamen quod ad

Expanded text:
perunt. 1. Quisquis duorum Testamentorum dispensationes, pro temporum congruentia, generis humani diligenter aetatibus distributas intuetur, satis, quantum existimo, intelligit quid proprie priori aetati generis humani, quid posteriori conveniat. Divina enim providentia pulchre omnia moderante, ita universa generationum series ab Adam usque ad finem saeculi administratur, tanquam unius hominis a pueritia usque ad senectutem temporis sui tractum aetatis gradibus terminantis. Et ideo virtutum etiam gradus in moribus, donec veniatur ad summam hominis perfectamque virtutem, oportet eum distinguere, qui divinis lectionibus pium animum intendit: ne forte cum invenerit aliquando parvis parva, aliquando majora majoribus imperari, reputans in comparatione majorum peccata esse illa quae minora sunt, non arbitretur decuisse ut talia Deus hominibus imperaret. Sed nunc de virtutum gradibus nimis longum est disputare. Verumtamen quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
sponso dormiert̃ om̃s quia ex utroque genere continentiũ
hominũ : siue corum qui corã dõ exultaent: siue corũ qui iNlccuidi¬
bus hominũ adquiescunit moriuntur: Hoc in teruallo tempo¬
ris  donec sub adueritudñi fiat resurrectio mostuorũ. Media
autẽ nocte : idẽ nullo sciente aut sperante : quippe cũ ipse
surgite obuiã ei Inictu oculi in nouissimatuba : om̃s resurgem
suas : id .ẽ. rationes reddendas operũ suorũ. Opostetenim nos ex¬
hiberi ante tribunalxp̃i : ut illic recipiat unus quisque qđ gessit
in corpore : si uebonũ siuemalũ. Et dixerunt stulte . ad sapientes
Date nobis deoleo ur̃o: quialam pades nr̃ȩ extinguntur Quoꝵ
enĩ facta alienalaude fulciuntur : eadem subtracta deficiunt
& de consuetudine id semper inquirit undegaudere animus sol&
Ita que hominũ qui corda non uident testimoniũ uolunt habere
apuddm̃ : qui cordis inspector ẽ. Sed quid sesponderunt sapi¬

Expanded text:
sponso dormitaverunt omnes: quia ex utroque genere continentium sponso dormitaverunt omnes: quia ex utroque genere continentium hominum, sive eorum qui coram Deo exsultant, sive eorum qui in laudibus hominum acquiescunt, moriuntur hoc intervallo temporis, donec sub adventu Domini fiat resurrectio mortuorum. Media autem nocte, id est, nullo sciente aut sperante; quippe cum ipse surgite obviam ei. In ictu oculi et in novissima tuba omnes resurgemus suas, id est, rationes reddendas operum suorum. Oportet enim nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod gessit in corpore, siue bonum siue malum. et dixerunt stultae ad sapientes: date nobis de oleo uestro, quia lampades nostrae extinguntur: quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta deficiunt, et de consuetudine id semper inquirit, unde gaudere animus solet. itaque hominum, qui corda non uident, testimonium uolunt habere aput deum, qui cordis inspector est. sed quid responderunt sapi
Abbreviated transcription (Latin):
luceant operx ur̃a corem hominibus. I Om̃s uero acceper̃
lampadessuas : & uenerunt obuiã sponso Intellegendũ ẽ
ergo xp̃i nomine censeri : dequibus agitur. Norenĩ possunt
quixpiani non sunt. sponsox p̃o uenire obuiã. Sed quinque
fatuae acceptis lampadibus suis : non sumpserunt oleũ secum
Multienĩ quã uis dexp̃ibonitate plurimũ spererit: gtudiũ
tamen non habent dum continenteruiuunt: nisi in laudibus
hominũ Nonergo habent oleũ secũ. Nam ipsa laetitia
oleo significari arbitror Proptereauncxitte inquidds̃ tuus.
oleo exultationis. Quiautẽ non propterea gaudet quiadõ
intrinsecus placet : non habet oleũ secum Prudentes autem
acceperunt oleũ secum: inuasi scumlam padibus suis . Id .ẽ lȩ¬
titiã bonorũ operum. in corde atq conscientia posuerunit
Sicapostolus mon& Probet autẽ sehomo inquid: & tunciN
semetipso habebit gloriã: & non in altero. Tard anteergo

Expanded text:
luceant opera uestra coram hominibus. omnes uero acceperunt luceant opera uestra coram hominibus. omnes uero acceperunt lampades suas et uenerunt obuiam sponso. intellegendum est ergo Christi nomine censeri de quibus agitur. non enim possunt qui christiani non sunt sponso Christo uenire obuiam. sed quinque fatuae acceptis lampadibus suis non sumserunt oleum secum. multi enim quamuis de Christi bonitate plurimum sperent, gaudium tamen non habent, dum continenter uiuunt, nisi in laudibus hominum. non ergo habent oleum secum. nam ipsam laetitiam oleo significari arbitror: propterea unxit te deus, deus tuus oleo exsultationis. qui autem non propterea gaudet, quia deo intrinsecus placet, non habet oleum secum. prudentes autem acceperunt oleum secum in uasis cum lampadibus suis: laetitiam bonorum sicut Apostolus monet: Probet autem se homo, inquit, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero . Tardante vero
Abbreviated transcription (Latin):
buae : quid ẽ. autem quod posset dando non sufficere utrisq
haec maxime augent quaestionis difficultatẽ Quã quam
& ceteradiligenter considerata: ut omĩã inunã rationẽ con¬
currant. nihilque inuna pastedicatur quod in pediat aliam:
magna cautio .ẽ. adhibenda. Videnturitaque mihi quinque
uirgines: significare quinque pestitã continentiã a cartus
inlecebris. Continendus ẽ enim animi appetitus : a uolun¬
tateo culorũ : a uoluntate auriũ  a uoluntate olfaciendi
gustandi tangendi: Sed quia:sta continentia pastim coramdõ
fit ut illiplaceatur IN INterioregaudio conscientiae : pastim
corã hominibus tantũ ut gloriahumana capiatur. Quinque
dicuntur scepientes: & quinquestultae. Vtraque tocmeri
uirgines quia utraque continentia ẽ : quamdiuerso fomite
gaudeat. Lam pades autẽ sunt quia manibus gestantur
openx quȩ secundũ istam continentiãfiunt Dictũ . ẽ. aut̃:

Expanded text:
bue. quid est autem, quod posset dando non sufficere utrisque? bue. quid est autem, quod posset dando non sufficere utrisque? haec maxime augent quaestionis difficultatem, quamquam et cetera diligenter considerata, ut omnia in unam rationem concurrant nihilque una parte dicatur, quod impediat aliam, magna cautio est adhibenda. Videtur itaque mihi quinque uirgines significare quinquepertitam continentiam a carnis inlecebris. continendus est enim animi appetitus a uoluntate oculorum, a uoluntate aurium, a uoluntate olfaciendi, gustandi, tangendi. sed quia ista continentia partim coram deo fit, ut illi placeatur interiori gaudio conscientiae, partim coram hominibus, tantum ut gloria humana; capiatur, quinque dicuntur sapientes et quinque stultae, utraeque tamen uirgines, quia utraque continentia est, quamuis diuerso fomite gaudeat. lampades autem sunt, quia manibus gestantur, opera, quae secundum istam continentiam fiunt. dictum est autem:
Abbreviated transcription (Latin):
deoleo uestro: quialam pades prȩ extinguntur. Responder̃
sapierites. dicentes. Nefoste non sufficiat nobis. ite potius
aduendentes &cemite uobis. Et dum eunt emereuenuitsponsus.
& quae parate erant intrauerunt cum eo INNuptias. et clau¬
sa. ẽ ianua. Nouissime autẽ ueniunt reliquae uirgines. dicen¬
tes. dnẽ dr̃ie aperinobis Atille respondens. ait. Am̃ dico¬
uobis: quod nescio uos: Vigila te ergo : quia nescitis diem
neque hortrm Detem utiq uirginum. quod quinque admit¬
tuntur quinque excluduntur: bonorũ & malorũ discre
tionem signuficat. Qua ꝓpter siuirginitatis nomen honora¬
bile ẽ.  quur receptis exdusisque cõmune ẽ deinde qđ
sibi uult numerus inutrainque paestem quinarius. quid autẽ
significat oleum: mirũ uidetur quod scpientes petentibus
non cõmunicant : cum & inuidere fas non sit eas quaeito
perfecte sunt: ut absponsorecipiantur Quo nomine
tẽ illa sententia eiusdem dñi dicentis : omni poscentite tri¬

Expanded text:
ponderunt prudentes, dicentes: Non: ne forte non sufficiat nobis et vobis, ite potius ad vendentes, et emite vobis. 10. Dum eunt emere, venit sponsus: et quae paratae erant, intraverunt cum eo in nuptias, et clusa est janua. 11. Nobissimae veniunt relique + virgines, dicentes: Domine, Domine aperi nobisvobis, nescio vos. Vigilate ergo, quia nescitis diem, neque horam . Decem utique virginum quod quinque admittunttionem significat. quapropter si uirginitatis nomen honorabile est, cur receptis exlusisque commune est? deinde quid sibi uult numerus in utraque parte quinarius? quidquid autem significat oleum, mirum uidetur, quod sapientes petentibus non communicant, cum et inuidere fas non sit eas quae ita perfectae sunt, ut ab sponso recipiantur, quo nomine te illa sententia eiusdem domini dicentis: omni poscenti te tri
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ dns̃ ipse demonstracuit diceris. Am̃ dicotibi. hodiemecũ
eris inparadrso. Quomodoergo in effabili potestatedomi¬
nantis dĩ atque iustitia deputatũ.ẽ etiã baptismũ credenti
latroni & proaccepto habitu in animo libero. qđ incorpore
crucifixo accipinon potest. Sicetiã sp̃s sc̃s latenterdabat᷑
antedñi clarificationẽ postmnanifestationẽ autẽ diuinita
tis manifestius datus . ẽ Et hocdictũ .ẽ Sp̃socutẽ nondũ
eraet datus : Id .ẽ nondũ sic apparuerat . ut om̃s eũ datũ. eẽ
faterentur. Sicut etiã dñs nondũ erat clarificatus in ter
homines: sed tamenclarificatio eius. ȩternaniũquã. eẽ.
destitit. sicut & aduentus eius ea ipsadicitur demonstrxtio
in carnemosttli. Nãillucuenit. ubierrt Quia in sua ꝓprice
uenit. & in hoc mundo erxt. & mundus ꝑ eum factus . ẽ

Expanded text:
fructum ipse Dominus monstravit dicens, Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. Quomodo ergo ineffabili potestate dominantis Dei atque justitia deputatum est etiam Baptisma credenti latroni, et pro accepto habitum in animo libero, quod in corpore crucifixo accipi non poterat sic etiam Spiritus sanctus latenter dabatur ante Domini clarificationem; post manifestationem autem divinitatis ejus manifestius datus est. Et hoc dictum est, Spiritus autem nondum erat datus: id est, nondum sic apparuerat, ut omnes eum datum esse faterentur. Sicut etiam Dominus nondum erat clarificatus inter homines, sed tamen clarificatio ejus aeterna nunquam esse destitit. Sicut et adventus ejus ea ipsa dicitur demonstratio in carne mortali. Nam illuc venit, ubi erat: quia in sua propria venit; et, in hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus
Abbreviated transcription (Latin):
ame : ccut quomodo impleta ẽ elisabeth. & tacharias uirei.
ut ꝓphetaret & anna et srmeon. dequibꝰ: omnibꝰ. scriptũ .ẽ¬
qđ impletispũscõ illaquȩ in cuangelio legimus dixerint .
ds̃ operetur. pestinet ad gubernationẽ prouidentiȩ qua om̃s¬
diuin eactiones locorũ tẽporũque ordine distinctione pul¬
cherrima ꝑagunt cũ ipsa diuinitas nec tencatur : nec migr&
quando ut baptizaretur uenit adiohannẽ & tam̃ postea¬
quã baptizatus . ẽ descenderet in eũ colũbe speties. sp̃ssc̃s ui¬
sus ẽ ÷ Sic intellegendũ ẽ antemani festũ &ui sibilẽ aduentũ
sp̃s sc̃ĩ quoscũq: scos eum latenter habere potuisse. Ita sane. hoc
diximus ut intellegamus etiã ipsa uisibili demonstratione
sp̃s scĩ quiadueritus eius dicitur in effabili. uel etiã in cogita¬
bili modo largius in hominũ cordã plenitudinẽ eꝰ. infusã lxx ix¬

Expanded text:
a me ? Aut quomodo impleta est Elisabeth et Zacharias vir ejus ut prophetarent, et Anna, et Simeon, de quibus omnibus scriptum od impleti Spiritu sancto, illa quae in Evangelio legimus dixerint ? eretur, pertinet ad gubernationem providentiae, qua odivinae actiones locorum temporumque ordine ac distinctione pulcherrima peraguntur, cum ipsa divinitas nec teneatur nec migret quando ut baptizaretur venit ad Joannem, et tamen posteaquam baptizatus est, descendere in eum Spiritus ssus est: sic intelligendum est, ante manifestum et visibilem adventum Spiritus sancti quoscunque sanctos eum latenter habere potuisse. Ita sane hoc diximus ut intelligamus etiam visibili demonstratione Spiritus sancti, qui adventus ejus dicitur, ineffabili vel etiam incogitabili modo largius in hominum corda plenitudinem ejus infusam.
Abbreviated transcription (Latin):
res quã io hannes. quã uisipse nonbaptizaret. sed disci¬
pulicius. Quęritur utrũ quibaptizatis. illotepr. quoscrip¬
tum .ẽ. dnmperdiscipulos suos baptitare plures quã iohan¬
nes acceperint sp̃m scm̃. Alio enĩ loco euangelii sicdicitur
Sp̃s enĩ nondũ errtdatus : quia . itic. nondũ eraet clarificatus
Et facillime quidẽ ita respondetur Quod dñs. iuc. quia etiã
mostuos suscitabat poterat neminẽ illorũ mori sinere¬
donec posteius clacrificationẽ. id .ẽ. posteius resurrectior
amostuis. & ascensionẽ incȩlũ acceperint spm̃ scm̃. Set
occurrerit animo latro ille cuidictũ .ẽ. A men dicotibi.
hodie mecũeris in para dr̃so. Quinec ipsũbaptismũ acce¬
Non tam̃ uideo quomodo et illelatro sinespũscõdicere
potuerit . dñe mementomei. cũ ueneris in regnum tuum

Expanded text:
sed discpuli ejus . Quaeritur utrum qui baptizati sunt illo tempore quo scriptum est Dominum per discipulos suos baptizasse plures quam Joannes, acceperint Spiritum sanctum. Alio enim loco Evangelii sic dicitur: Spiritus enim nondum erat datus, quia Jesus nondum erat clarificatus . Et facillime quidem ita respondetur, quod Dominus Jesus, qui etiam mortuos suscitabat, poterat neminem illorum mori sinerdonec post ejus clarificationem, id est, resurrectionem a mortuis et ascensionem in coelum, acciperent Spiritum sanctum. Sed occurrit animo latro ille cui dictum est, Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso; qui nec ipsum Baptismum accenon tamen video quomodo et ille latro sine Spiritu sancto dicere potuerit, Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
opostebat . ut p̃figuratio noui populi seruitute ueteris fier&
Quorũ duorũ populorũ differentiã. etiã in uno quoque nr̃m
lic& aduestere cũ quisque abutero matris ueterẽ hominem
necesse ẽ agat : donecueniet adiuuendẽ aecatẽ. ubiiam
non .ẽ. necesse carnaliter sapere. sed potest adspiritalia
uoluntate conuesti. & in trinsecus regenerari Qđ ergo
inuno homine recte educato ordine naturȩ disciplina eq
contingit: hoc propostione in uniuerso generchumano fieri
ꝑdiuinã ꝓuidentiã peragique pulcherrimũ . ẽ. lxXxviii¬

Expanded text:
oportebat, ut praefiguratio novi populi servitute veteris fieret. Quorum duorum populorum differentiam etiam in unoquoque nostrum licet advertere, cum quisque ab utero matris veterem hominem necesse est agat, donec veniat ad juvenilem aetatem; ubi jam non est necesse carnaliter sapere, sed potest ad spiritualia voluntate converti, et intrinsecus regenerari. Quod ergo in uno homine recte educato, ordine naturae disciplinaque contingit, hoc proportione in universo genere humano fieri per divinam providentiam, peragique pulcherrimum est. L
Abbreviated transcription (Latin):
um animarũ natura una sit. undehominũ diuerse uoluntte¬
tẽs. Exdiuersis uisis diuersus appetitus animarũ Ex diuer¬
soappetitu: diuersi adipiscendi successus Exdiuersõ successu.
diuersa consuetudo Exdiuersa consuetudine : diuersa . ẽ. uo¬
luntaas : Diuersa autẽuisa : ordorerũ facit. Occultos quidem
sed subdiuina prouidentia: cestus tamen : non itaque obpu
tandum ẽ diuersas ẽe naturas animarũ : quia diuersȩ sunt
uoluntates : Cũ etiam unius animȩ uoluntas protemporũ
diuersitate uarietur. Siquidem alio tẽpore contemptis
diuitiis sapiens ẽẽ desiderrt. Et in ipso tempore. unihomini
negotiatio : & alio tẽporemilitia placuit

Expanded text:
um animarum natura una sit, unde hominum diversae voluntates? Ex diversis visis diversus appetitus animarum est, ex diverso appetitu diversus adipiscendi successus, ex diverso successu diversa consuetudo, ex diversa consuetudine diversa est voluntas. Diversa autem visa ordo rerum facit: occultus quidem, sed sub divina providentia certus tamen. Non itaque ob hoc putandum est diversas esse naturas animarum, quia diversae sunt voluntates; cum etiam unius animae voluntas pro temporum diversitate varietur. Siqdivitiis sapiens esse desiderat, et in ipso temporalium appetitu alio tempore uni homini negotiatio, alio tempore militia placet
Abbreviated transcription (Latin):
ceremuridonei. Qđ si etiã dedño inũ xp̃o non secundũ uer¬
bum in principiodm̃ apuddm̃. sed secundũ puerũ qui profi¬
ciebat aetate & sapientia. pius intellectus ammittit propria
illa susceptione seruata : quae cõmunis eicumceteris homini¬
festum ẽ. Non enĩ nos coheredes eius eẽ possumus: nisi et ipse
heressit Siautẽ pietas non admittit ut primo expaste uider&
homo dominicus. deinde ex toto quã quam in sapientiã profi¬
ceredictus sit : corpore suo intellegatur heres: id ẽ ecdesia
filii eius matrisdicimur: quamuis ex nobis constet. Sedrursum
dabotibi gentes hereditatẽ tuã: nisi foste huiusmundi quo pri¬
us tãquã dominante tenebamur. Post autẽ cum dicimus.
mostuo illo quinos possidebat: cumei renuntiamus morim.¬

Expanded text:
ceremur idonei. Quod si etiam de domino nostro Jeceremur idonei. Quod si etiam de domino nostro Jebum in principio Deum apud Deum, sed secundum puerum, qui proficiebat aetate et sapientia , pius intellectus admittit, propria illa susceptione servata, quae communis ei cum caeteris hominifestum est. Non enim nos cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit. Si autem pietas hoc non admittit, ut primo ex parte videret homo Dominicus, deinde ex toto quanquam in sapientia proficere dictus sit; in corpore suo intelligatur haeres, id est Ecclesia, filii ejus matris dicimur, quamvis ex nobis constet. 3. Sed rursum Dabo tibi gentes haereditatem tuam : nisi forte hujus mundi, quo prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus, mortuo illo qui nos possidebat: cum ei renuntiamus morim
Abbreviated transcription (Latin):
moste a dipiscimur. quia morinon . ẽ: quando quidem ipse
fit hereditas. nos secundũ illud quod scriptum ẽ dñs pars
hereditatis meae : sed qm̃ cim uocati sumus adhuc paruuli .¬
& ad sp̃itedia contẽplanda minusidoneis. usque adhumilli¬
mas nr̃ascogitationes semiseri cordia diuina porrexit
Vt quomodo cumcernere Niteremur qđ non euidenter atͥque
perspicue cernebamus: idipsũ moritur qđ in enigmate cerne¬
bamus: cum faciead faciẽ cernere coeperimus: Conuenient̃
enĩ dicitur. moriturũ ẽe qđ auferetur. Cũ autẽ uenerit id¬
qđ perfectũ .ẽ : aufcretur qđ ex paste ẽ. Ita nobis quodã mod
morit᷑ pater inenigmate : Etidẽ ipse fithereditas: cũ faciead
faciẽ possidetur Nonquia ipsemoritur : et in ꝑfecta in cũ nr̃a
uisio ꝑfectauisione ꝑ imitur. Et tamen nusi illa prior
nos nutrir& : ad aliã plenissimã &euidentissimã noneffi¬

Expanded text:
morte adipiscimur, qui mori non potest; quandoquidem ipse morte adipiscimur, qui mori non potest; quandoquidem ipse fit haereditas nostra, secundum illud quod scriptum est, Dominus pars haereditatis meae : sed quoniam, cum vocati sumus adhuc parvuli, et ad spiritualia contemplanda minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se divina miseratio porrexit, ut quomodocumque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus, idipsum moritur quod in aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter ergo dicitur moriturum esse quod auferetur: Cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex parte est . Ita nobis quodam modo moritur Pater faciem possidetur. Non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur. Et tamen nisi illa prior nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non effi
Abbreviated transcription (Latin):
chereditatedĩ. Sicut a postolus adhebreosdicit. Tes¬
tamentũ testatoris moste firmatur. proptereae
mostuo ꝓuobis xp̃o nouũ testamentũ firmatũ eẽ ad serit
Cuius similitudo uetus testamentũ erat : in quomoss testato¬
ris peruictimã prefigurabat᷑. Siergo quȩratur quo modo simꝰ
scđm uerba eius dẽ a postoli coheredes xp̃i. et filui atq heredes
dĩ cũ hereditas moste discessoris firma teneatur : Nec ullo
aliomodo heredites possit intellegi : respondetur. ipso quidem
mostuo facnios ẽe heredes qm̃ filii etiã eiꝰ dictisumꝰ Nonie¬
iuncoit inquid fili sponsi : quã diu cũillis ẽ sponsus. heredes
ergo cius dicimur. quiac reliquid niobis pacis ecclesi aesticȩ posses¬
pos sidemus : qđ tesiatus ẽ dicens. Pacẽ meã douobis : pacẽ¬
meã relinquo uobis Coheredes autẽ eius efficimur. cũ in
finesłi absorbetur mors inuictoria Tunc enĩ similes ei eri¬
mus qm̃ uidebimus cũ sicuti ẽ. Hereditatẽ nos eius patris

Expanded text:
e suae, sicut Apostolus ad Hebraeos dicit, Testamentum testatoris morte firmatur : propterea mortuo pro nobis Christo, novum testamentum esse asserit, cujus similitudo vetus testamentum erat, in quo mors testatoris per victimam praefigurabatur. Si ergo quaeratur quomodo simus secundum verba ejusdem Apostoli cohaeredes Christi, fiatque haeres Dei, cum haereditas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo haereditas possit intelligi, respondetur, ipso quidem mortuo nos factos esse haeredes, quo filii etiam ejus dicti sumus. Non jejunant, inquit, filii sponsi, quamdiu cum illis est sponsus . Haeredes ergo ejus dicimur, quia reliquit nobis pacis ecclesiasticae possespossidemus, qeretur. Cohaeredes autem ejus efficimur, cum in fine saeculi absorbebitur mors in victoria . « Tunc enim similes ei erimus, quando videbimus eum sicuti est . Quam haereditatem non ejus Patris
Abbreviated transcription (Latin):
pestinet id ẽ omis quiperseuerauerit usque in finẽ: Illcenim
quidixit. puttesne ueniet filius hominis. &inueniet fidẽ suꝑ
terx̃. significauit quidẽ in extremo conuiuii relinquiposse
et deseri escassuas. sedqm ipseitẽ dixit. beatus qui ꝑ seueraue¬
rit usque in finẽ hic saluuserit : significauit non defutura
ecclesia quȩ septenario numero cosdẽ septẽ panes abundan¬
tius recipiat &latitud ine cordis quȩ ipsam ꝑseuerantiã

Expanded text:
pertinet, id est, omnis qui perseveraverit usque in finem. Ille enim pertinet, id est, omnis qui perseveraverit usque in finem. Ille enim qui dixit, Putasne, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram? significavit quidem in extremo convivii relinqui posse et deseri escas suas: sed quoniam ipse item dixit, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ; significavit non defuturam Ecclesiam, quae septenario numero eosdem septem panes abundantius recipiat, et latitudine cordis, quae ipsam perseverantiam
Abbreviated transcription (Latin):
inuia. Ista enĩ dispensatio qua nobis dñs tẽporcliter et uisibi¬
liter in homine appacrere dignactus . ẽ. &dedit nobis pignꝰ.
lica auctoritate quasi paucorũ pisciũ sapor e coniuncto
Haccergo dispensatio quid aliud ait Nisi ut ad palmã suꝑnȩ
uocationis sinedefectu uiriũ ꝑuenire possimus: Perfidẽ enĩ
ambulamus nonꝑspeciẽ. Et ipsea postolus paulus nondũ se
dicit comprehendis se. regnũdĩ. sed eaquae. retrosunt oblitus inea
quaeante sunt extentus. secundũ intentionẽ sequor inquid
ad palmã suꝑ nȩuocationis. uerũ tamen in quod peruenimus
in eo ambulemus quia testiodie dño adherentes & ab illo pasti
nonde ficiemus Inuia etiãchic sane ꝑuenire ad comedendi
finẽ turba nom potuit. sed relictȩ sunt aescae. Nonenĩ frustra
terxm. Et credoita futurũ pretermulieres &pueros. sed
ecclesia septi formis quae in a pocalypsi &iam describitur

Expanded text:
in via. Ista enim dispensatio, qua nobis Dominus temporaliter et visibiin via. Ista enim dispensatio, qua nobis Dominus temporaliter et visibiliter in homine apparere dignatus est, et dedit nobis pignus lica auctoritate quasi paucorum piscium sapore conjuncto: haec ergo dispensatio quid aliud agit, nisi ut ad palmam supernae vocationis sine defectu virium pervenire possimus? Per fidem enim ambulamus, et non per speciem . Et ipse apostolus Paulus nondum se dicit comprehendisse regnum Dei, Sed ea quae retro sunt oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor, inquit, ad palmam supernae vocationis. Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus ; quia tertio die Domino adhaerentes et ab illo pasti, non deficiemus in via. 8. Etiam hic sane perveniri ad comedendi finem non potuit, sed relictae sunt escae. Non enim frustrafidem super terram ? Et credo ita futurum, propter mulieres et pueros. Sed Ecclesia septiformis, quae in Apocalypsi etiam describitur ,
Abbreviated transcription (Latin):
Nouitestameniti spei permanentis firma mentũ tamquã
ipsius montis soliditas nullo feno in terposito continebat
fides sublege custo diebamur. Hoc significare uidetur et dñs
cumdicit dehis quos quinque panibus pasturus erat. Non opꝰ.
habentire: sed dateillis manducare. Subhis enĩuerbis fi¬
guneliter tã quã custodia detinentur cũ hoc ad monuis serit.
discipulis ut dimit teret cos. Huius uero turbȩ quead septẽ
panes ꝑtinet. ultromiscreri sedicit quodiã testius dies. eẽt.
ex quo ei iciuni adhesissent. In toto enĩ sđo generis humani
testiũ tempus ẽ: quo fide ixp̃iane gratia data .ẽ. Primũ ẽ
antelegem secundũ sublege testium sub gratia Et qm̃
quastũ adhuc restat quo adplenis: simã pacẽ hieru scdem
caclestis uenturisumus quoteridit: quisquis rectecredit in
xpm̃ Propterea sedicit turbã illã reficere dñs nedeficiat

Expanded text:
Novi Testamenti, spei permanentis firmamentum, tanquam Novi Testamenti, spei permanentis firmamentum, tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito continebat.fides, sub Lege custodiebamur ; hoc significare videtur et Dominus, cum dicit de his quos quinque panibus pasturus erat, Non opus habent ire; sed date illis vos manducare . Sub his autem verbis figuraliter tanquam custodiendi detinentur, cum hoc admonuissent discipuli, ut dimitteret eos. Hujus vero turbae, quae ad septem panes pertinet, ultro se misereri dixit, quod jam tertius dies esset, ex quo ei jejuni haesissent. In toto enim saeculo generis humani tertium tempus est, quo fidei christianae gratia data est. Primum est ante Legem, secundum sub Lege, tertium sub Gratia. Et quoniam quartum adhuc restat, quo ad plenissimam pacem Jerusalem coelestis venturi sumus, quo tendit quisquis recte credit in Christum; propterea se dicit turbam illam reficere Dominus, ne deficiant
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã in populo noui testa meriti qui non durant occurrere.
in uirũ perfectũ uel infirmitate uiriũ uelmentis leuitate
mulieribus &ꝓueris conparandi sunt Nã illis dicitur sitamen
initiũ substantiae eius usque in finẽ firmã retineamus. Illis
autẽ nolite pueri effici sensibus. sed malitiae infantes estote
ut sensibus ꝑfectisitis. Et id eo neque inueteri. neque irno¬
uo testamento tales admittuntur adnumerũ. sed siue ibi
quinquemilia siuehic quattuor milia exceptis mulieribus
& pueris fuis sedicuntur : Quãuis uero &illic ethic propter
ipsum xp̃m. quiassiduae in scripturis mons appellatur con¬
gruenter in monte uterque populus pasceretur. Hic tamen
non in foeno discũbitur sed interra. Ibienĩ celsitudo xp̃i ꝓpt̃
carnales homines &hierus alẽ terrenã carnali spe & desiderio
tegitur : Hic autẽ remota omnicupiditate carnali conuiuas

Expanded text:
sed etiam in populo Novi Testamenti qui non perdurant occurrere sed etiam in populo Novi Testamenti qui non perdurant occurrere in virum perfectum , vel infirmitate virium, vel mentis levitate, mulieribus et pueris comparandi sunt. Nam illis dicitur, Si tamen initium substantiae ejus usque in finem firmum retineamus ; illis re: «Nolite pueri effici mentibus; sed malitia infantes estote, ut mentibus vo Testamento tales admittuntur ad numerum; sed sive ibi quinque millia, sive hic quatuor millia, exceptis mulieribus et pueris fuisse dicuntur . 6. Quamvis vero et illic et hic propter ipsum Christum, qui assidue in Scripturis mons appellatur, ut congruenter in monte uterque populus pasceretur; hic tamen non in feno discumbitur, sed in terra. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Jerusalem terrenam carnali spe et desiderio tegitur: hic autem remota omni cupiditate carnali, convivas
Abbreviated transcription (Latin):
ut intellegamus & inpopulo ueteris testamenti. fuisse
quosdã infirmos adimplendã iustitiã quae secundũ legem
est : inquaiustitia a postolus paulus sine quacrela. conuersa
tum se ẽe dicit fuisse. Itẽ alios qui facile seducerentur incul¬
tũ idolorũ quaeduo genera id ẽ infirmitas &erroris muli¬
erum &puerorũ nominibus figurata sunt. Infirmus . ẽ.
enĩ sexus mulierũ adactiones & facilis ad lusũ pueritiae
Quid autẽ lusui puerili . tã simile ẽ quã idola colere : quan¬
do & apostolus adhocretulit hocgenus suꝑstitionis cũ ait
Nequeidolis seruiamus quẽ ad modũ quidã eorũ sicut scrip¬
tum .ẽ: sedit populus manducare &bibere. & surrexert̃
ludere: Mulieribus ergo similes erant. quiinlaboribus
expectationis quousque ad promissadĩ peruerurenit. Nor¬
uiriliter perseueraentes tẽptauenent dm̃. pueris autẽ qui seder̃
manducare &bibere &susrexerunt ludere. Non solũ autẽ ibi

Expanded text:
ut intelligamus in populo 622 Veteris Testamenti fuisse ut intelligamus in populo 622 Veteris Testamenti fuisse quosdam tam infirmos ad implendam justitiam quae secundum legem est, in qua justitia Apostolutum esse dicit ; fuisse item alios qui facile seducerentur in cultum idolorum. Quae duo genera, id est, infirmitatis et erroris, mulierum et puerorum nominibus figurata sunt. Infirmus est enim mulierum sexus ad actiones, et facilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere ? Mulieribus ergo similes erant, qui in laboribus exspectationis, quo usque ad promissa Dei pervenirent, noviriliter perseverantes tentaverunt Deum: pueris autem, qui sederunt manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Non solum autem ibi,
Abbreviated transcription (Latin):
duopisces fuisse scribuntur sicut inueterilegẽ ubi duo soli
unguebantur rex et sacerdos. sed paucipisces id .ẽ qui primi
dnm .inm . xp̃m. crediderunt &in eius nomine unctisunt.
& missi ad p̃dicationẽ euangelii &adsustinendũ turbulentũ
ne fungerentur. sicut paulus a postolus dicit Neque in ipsa
turba quinquemilia hominũ fuerunt. sicut illic ubi carna¬
les legeaccipientes Id ẽ quinque carnes serisibus dediti
significantur : sed quat tuor milia potius quonum ero signi¬
ficantur spitales. ꝓpterquattuor animiuistutes quibus
in hacuita sp̃italiteruiuitur. prudentiã. tẽperantiã
fostitudinẽ iustitiã. Quarũ prima ẽ. cognitio rerum
ad petendarũ fugiendarũ secunda refrenatio cupiditatis
abhis quae tem porar liter delectant. Testia firmita sanimi
aduersusea quae tẽporx liter molestasunt Quasta quae
ꝑceterrs om̃s diffunditur dilectiodĩ & proximi. Sanee tibi

Expanded text:
duo pisces fuisse scribuntur, sicut in veteri lege, ubi duo soli duo pisces fuisse scribuntur, sicut in veteri lege, ubi duo soli ungebantur, rex et sacerdos; sed pauci pisces, id est, qui primi Domino Jesu Christo crediderunt, et in ejus nomine uncti sunt, et missi ad praedicandum Evangelium, et ad sustinendum turbulentum ne fungerentur, sicut Paulus apostolus dicit . Neque in ipsa turba quinque millia hominum fuerunt, sicut illic, ubi carnales legem accipientes, id est, quinque sensibus carnis dediti significantur; sed quatuor millia potius, quo numero significantur spirituales, propter quatuor animi virtutes, quibus in hac vita spiritualiter vivitur, prudentiam, temperantiam, fortitudinem, et justitiam. Quarum prima est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum: secunda, refrenatio cupiditatis ab iis quae temporaliter delectant: tertia, firmitas animi adversus ea quae temporaliter molesta sunt: quarta, quae per caeteras omnes diffunditur, dilectio Dei et proximi. 5. Sane et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ut flos feni Qđ autẽ dereliquiis fragmentorum
duodetim cophini buccellarũ repleti sunt: significat deipsi¬
us legis ada ꝑtione & disputatione quã iudei reliquerarit.¬
& deseruerant repletos fuisse discipulos dñi in quibus duo. de¬
narius numerus principatũ tenet. Nondũ enĩ erat scriptura
noui testamenti quando dñs quasi frangendo &aperiendo
quod durũ & clausũ eract inlegediscipulos impleuit Cum
cis postresurrectionẽ a peruit scripturas ueteres incipieris
amor̃ se &omnibus ꝓphetis interprecans illis i nomnibus
scripturis quaedeipsoerant. Nam &tunc cũ duo illorum
in panis fractione cognouerunt. &ideo secunda pastio
populi quȩ septẽ panibus facta .ẽ. ad noui testamenti pre¬
dicationẽ recte intellegitur pestinere. Nonenĩ abaliquo
euangelistadictũ .ẽ. quod istipanes hordeacii fuerint.
sicut deillis quinque dixit iohannes. Haecergo pastio de
panibus septẽ. ad gratiã pestinet ecclesiȩ quae notis sima

Expanded text:
 claritas hominis ut flos feni . Quod autem de reliquiis fragmentorum duodecim cophini buccellarum repleti sunt, significabat de ipsius Legis adapertione et disputatione, quam Judaei reliquerant et deseruerant, repletos fuisse discipulos Domini, in quibus duodenarius numerus principatum tenet. Nondum enim erat scriptura Novi Testamenti, quando Dominus, quasi frangendo et aperiendo quod durum et clausum erat in Lege, discipulos implevit, cum eis post resurrectionem aperuit Scripturas veteres, incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant. Nam et tunc eum duo illorum actione cognoverunt . 4. Et ideo secunda pastio populi, quae de septem panibus facta est, ad Novi Testamenti praedicationem recte intelligitur pertinere. Non enim ab aliquo evangelista dictum est quod isti panes hordeacei fuerint, sicut de illis quinque dixit Joannes. Haec ergo pastio de panibus septem ad gratiam pertinet Ecclesiae, quae notissima
Abbreviated transcription (Latin):
efilio. Dsomnium quae sunt causa ẽ quod autẽ omniũ
rerum causa .ẽ &iam sapientiȩ suȩ causa .ẽ. Necumquã
ds̃ sine sapientia. Suae igitur sempiterniȩ sapientiae causa
ẽ sempiterna. Nec temporeprior. ẽ quã sua sapientia.
Deinde si patrem. ẽe sempiternum . ẽ in dõ. Nec fuit aliquan¬

Expanded text:
ei. Deus omnium quae sunt, causa est. Quod autem omnium rerum causa est, etiam sapientiae suae causa est: nec unquam Deus sine sapientia sua. Igitur sempiternae sapientiae suae causa est sempiterna: nec tempore prior est quam sua sapientia. Deinde si Patrem sempiternum esse inest Deo, nec fuit aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
uarexp̃s defemina natus sit. Ds̃cum liberat non pastem
aliquã liberat. sed totũ liberat. quod foste inpericulo. ẽ
Sapientia ergo & uistusdĩ quidicitur urugenuitus filius. homini
suscepto liberationẽ hominis indicauit. Hominis autẽ libera¬
tio inutroque sexuad ut irparere. Ergo qiuniuinũ a paste¬
bat suscipere qui sexus honorabilior ẽ : consequenserat ut fe¬
minci sexus liberatiohinc appareret. quodille uit defe¬
mina Nactus sit
XIII.

Expanded text:
us de femina natus sit. Deus cum liberat, non partem aliquam liberat; sed totum liberat, quod forte in periculo est. Sapientia ergo et Virtus Dei, qui dicitur unigenitus Filius, homine suscepto liberationem hominis indicavit. Hominis autem liberatio in utroque sexu debuit apparere. Ergo, quia virum opportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat ut feminei sexus liberatio hinc appareret, quod ille vir de femina natus est. XII.