comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ste. Ex eo qͥd deest illi intelligitur
bona uoluntas eiꝰ: quia qͦd potuit
misit. & qͦd ñ potuit desiderauit. Iu¬
deus mittit diuitias ex abundanti
quasi orando dicat. apud se. d̃s gr̃as
ago tibi. quia non sum sicut ceteri
hominum. raptores. iniusti. & cetera:
ȩccłia omnem uictũ suũ indei mu¬
rera mittit. quasi orando dicat. Nil
meis meritis attribuo dñe d̃s: ꝓpitiꝰ
esto michi peccatori. Lce x iiii.
ixit autem & ad quosdã qui
in se confidebant tanqũa iusti
& asꝑnabantur cȩteros: parabolam
istam. Duo homines ascenderunt in
templum ut orarent: unus pharise-¬
us. & alter publicanus. Ascendert̃
inquit. Et ascensus templi quindeq̾̃
graduum erat. Diligenter ostendit
non ex oꝑib ẽẽ gloriandum: s hu¬
nuliter in gr̃a confidendum. Publica¬
nus ad humilitatem ꝑtinet ȩgcłiȩ:
phariseus ad nequitiam᷑ suꝑbiȩ.
hariseus stans: hȩc apud se orabat.
Ds̃ gr̃as ago tibi. quia non sũ sicut

Expanded text:
sit. Ex eo quod deest illi, intelligitur sit. Ex eo quod deest illi, intelligitur bona voluntas ejus: quia quod potuit misit, et quod non potuit desideravit. Judaeus mittit divitias ex abundantia, quasi orando dicat apud se: Deus, gratias ago tibi quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti , et caetera. Ecclesia omnem victum suum in Dei munera mittit, quasi orando dicat: Nil meis meritis attribuo, Domine Deus, propitius esto mihi peccatori L. 214X Dixit autem et ad quosdam, qui in se confidebant tateros, parabolam istam: Duo homines ascenderunt in templum, ut orarent: unus Pharisaeus, et alter publicanus. Ascenderunt, inquit, et ascensus templi quindecim graduum erat. Diligenter ostendit, non ex operibus esse gloriandum, sed humiliter in Dei gratia confidendum. Publicanus ad humilitatem pertinet Ecclesiae, Pharisaeus ad nequitiam superbiae. Pharisaeus stans, haec apud se orabat: Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
est quadrans. Et conuocans discipu¬
los suos: ait illis. Uere dico uobis. qr
uidua hec pauꝑ. plusquam omnes
misit. Qyadrautem uocant calcu
quartã partẽ cuiꝰq rei.
ueluti
sẏcli. idest quinq obolos significat.
Moralit̾ intimatur: quam sit accepta¬
bile dõ quicquid bono animo offe¬
rimꝰ. Cor nimirum & ñ substantiã
pensat ds̃: nec ꝑpendit quantũ in
eius sacrificiis. s ex quanto ꝓferat᷑.
Iuxta allegoriam diuites qnͣi in ga¬
rophilatium munera mittebane su¬
deos designant. de iusticia legis elatos.
iudua uͦ pauꝑ. excłiȩ simplicitatẽ sig¬
nificat. Quȩ recte pauꝑ uocatur: qr¬
cit. Uidua ẽ: quia uir eius ꝓ ea mor¬
tuus ẽ. Hȩc in garophilatium minu¬
ta duo mittir: quia in conspectu dei
dilectionem eiꝰ & proximi: seu fidem
& orationẽ defert. N am om̃s hii ex
abundanti sibi miserunt in munera
dei: hȩc autem ex eo quod deest illi to¬
tum uictum suum quẽ habute mi¬

Expanded text:
est quadrans. Et convocans discipuest quadrans. Et convocans discipulos suos, ait illis: Vere dico vobis quia vidua haec pauper plus quam omnes misit. Quadrantem vocant calculatores quartam partem cujusque rei, veluti c quartam partem sicli, id est quinque obolos significat. Moraliter intimatur quam sit acceptabile Deo quidquid bono animo offerimus. Cor nimirum et non substantiam pensat Deus, nec perpendit quantum in ejus sacrificiis, sed ex quanto proferatur. Juxta allegoriam divites qui in gazophylacium munera mittebant Judaeos designant, de justitia legis elatos; vidua vero pauper Ecclesiae simplicitatem significat. Quae recte pauper vocatur, qcit. Vidua est, quia vir pro ea mortuus est. Haec in gazophylacium minuta duo mittit, quia in conspectu Dei dilectionem ejus et proximi, seu fidem et orationem defert. Nam omnes hi ex abundanti sibi miserunt in munera Dei; haec autem ex eo quod deest illi, totum victum suum quem habuit, mi
Abbreviated transcription (Latin):
sis. occidens: arctos. septemtrio.
mesembria. meridies. Et quia in
adam numerus intelligitur. qui ẽ
quadraginta sex tãꝗͣ de aliqͦ ȩdifica¬
to sub hoc numero sumpsit xp̃c de
adã tẽplũ corꝑis sui ꝑ mariã uirgiñe
Illi dicitur. terra es & in terrã ibis:
& hic de se ait. Soluetis templũ hoc:
s ego excitabo illud. Exeitatur itaq
in.xp̃o disꝑsus adam: & de quatuor
partib mundi colligitur in unũ cor¬
pus xp̃i quod est eccłia. Unde dicitur
electos ẽẽ congregandos a quatuor
zophilatium diuites. Garo¬
philatium appellat᷑ locꝰ ubi
foramen habens desuꝑ. posita iuxta
altare. ad dexteram ingredientib do-¬
mũ dñi: in quã mutebant sacerdo¬
tes. ostia custodientes. pecuniam quȩ
deferebatur ad templum: atq serua¬
batur ad instaurationem eiuidẽ tem¬
pli. Lege uerba dierum. Uidit au¬
tem & quandam uiduam pauꝑculã
mittentem era minuta duo: quod

Expanded text:
sis, occidens, ἄρκτος, arctos, septentrio, sis, occidens, ἄρκτος, arctos, septentrio, μεσεμβρία, mesembria, meridies. Et quia in Adam numerus intelligitur, qui est quadraginta sex tanquam de aliquo aedificato, sub hoc numero sumpsit Christus de Adam templum corporis sui per Mariam virginem. Illi dicitur, Terra es, et in terram ibis , et hic de se ait: Solvetis templum hoc, et ego excitabo illud. Excitatur itaque in Christo dispersus Adam, et de quatuor partibus mundi colligitur in unum corpus Christi, quod est Ecclesia. Unde dicitur electos esse congregandos a quatuor zophylacium, divites BEDA. Gazophylacium appellatur locus ubi foramen habens desuper, posita juxta altare ad dexteram ingredientibus domum Domini, in quam mittebant sacerdotes ostia custodientes, pecuniam quae deferebatur ad templum, atque servabatur ad instaurationem ejusdem templi; lege Verba dierum. Vidit autem et quamdam viduam pauperculam, mittentem aera minuta duo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
is templo. quod salomon septem an¬
nis ꝑfecit. & laxata captiuitate post
septuaginta annos ad iussionẽ eyri
ꝑ se reȩdificari ceptum est: sed filii
transmigrationis illud consum mare
nequiuerunt ante quadragnita sex
annos. ꝓpt̃ gentium uicinarũ im-¬
pugnationem. Qui numerꝰ congru¬
it humano corpori. Tradunt namq
physici formam humani corporis
tor dierum spacio ꝑfici. Sex primis
dieb a conceptione. lactis habet si¬
militudinem: nouem sequentibus
conuertitur in sanguinem. duodec̃
sequentibus solidatur: reliquis decẽ
& octo formatur. ad limamenta mẽ
ꝑ membra discretum incipit cresce¬
re.. Hic etiam numerus. in litte¬
ris nominis adȩ scđm grecos inue¬
nitur. Alpha enim designat unũ:
delta quatuor. item alpha unũ. my.
quadraginta. Quȩ quatuor littere
designant adam disꝑsum ꝑ quatuor
partes mundi in filiis suis. Ideo in
principiis nominum partiũ mun¬
di: heȩ quatuor litterȩ leguntur.¬
Anathole namq cticitur oriens: dy¬

Expanded text:
is templo, quod Salomon septem annis perfecit, et laxata captivitate post septuaginta annos, ad jussionem Cyri Persae reaedificari coeptum est, sed filii transmigrationis illud consummare nequiverunt ante quadraginta sex annos, propter gentium vicinarum impugnationem. Qui numerus congruit humano corpori. Tradunt namque physici formam humani corporis tot dierum spatio perfici. Sex primis diebus a conceptione, lactis habet similitudinem, novem sequentibus convertitur in sanguinem, duodecim sequentibus solidatur, reliquis decem et octo formatur ad lineamenta membper membra discretum incipit crescere. Hic etiam numerus in litteris nominis Adam secundum Graecos invenitur: α, alpha, enim designat unum; δ, delta, quatuor, item α, alpha, unum; μ, my, quadraginta. Quae quatuor litterae designant Adam dispersum per quatuor partes mundi in filiis suis: ideo in principiis nominum partium mundi hae quatuor litterae legunturanatole, namque dicitur oriens, δύσις, dy
Abbreviated transcription (Latin):
legistis. quia ex ore infantium & lac
moderate temꝑauit responsionem.
Non dixit qͦd cͥalumpiiatores audire
uolebant. benefaciunt pueri ut mͥ
testimonium ꝑhibeant. nec rursum
ait. errant pueri. quasi diceret ignosce¬
re debetis ȩtati: s testimonium ꝓtu¬
lit ex psalmo. Si recordemur tur¬
bȩ p̃cedentis & subsequentis superiꝰ
clamando: intelligimus quia infan¬
tes erant. non etate s cordis simpli¬
citate: nam infantes lactentes. nec
intelligunt nec laudant. Illi autem
pueri lactentes dicebantur: qr ita
mirabilium delectatione excitati cla¬
mabant. quasi lactis suauttate pu¬
er delectatur. Er omnis simplex do¬
ctrina lac dicitur: quia delectat. si¬
out lac sine labore dentiũ sugitur.

Expanded text:
legistis: Quia ex ore infantium et lacmoderate temperavit responsionem. Non dixit quod calumniatores audire volebant, bene faciunt pueri ut mihi testimonium perhibeant; nec rursum ait: Errant pueri, quasi diceret, Ignoscere debetis aetati, sed testimonium protulit ex psalmo. Si recordemur turbae praecedentis et subsequentis superius clamando, intelligimus quia infantes erant non aetate, sed cordis simplicitate. Nam infantes lactentes nec intelligunt nec laudant. Illi autem pueri lactentes dicebantur, quia ita mirabilium delectatione excitati clamabant, quasi lactis suavitate puer delectatur. Et omnis simplex doctrina lac dicitur, quia delectat sicut lac sine dolore dentium sugitur.
Abbreviated transcription (Latin):
esponderunt gͦ iudei: & dixert̃
Dei. Quod signum ostendis no¬
bis: quia hȩc facis. Non ausi
manus incere. signum querunt: qua¬
re solita commertia de templo ꝓice¬
re debuerit. Merito autem pur¬
gat figurale templum: qr mundis¬
simum corꝑis sui templũ ab homi¬
nib morte solurum. suscitabit cum
patre ut d̾s. Et hoc est qͦd sequitur.
Despondit ihc: & dixit eis. Soluite
templum hoc: & in trib diebus

Expanded text:
esponderunt ergo Judaei et dixerunt ei: Quod signum ostendis nobis, quia haec facis? Non ausi manus injicere, signum quaerunt, quare solita commercia de templo projicere debuerit. Merito autem purgat figurale templum, quia mundissimum corporis sui templum ab hominibus morte solutum suscitabit cum Patre ut Deus. Et hoc est quod sequitur. Respondit Jesus et dixit eis: Solvite templum hoc, et in tr
Abbreviated transcription (Latin):
animum uementis. humili p̃dicati¬
one submittunt. Iusti nãq ut pal¬
ma florebunt. angusti in radicibus.
odor xp̃i sunt. & sternunt uiã man¬
datoꝵ dei bona fama. M cc .uiiii.
t cum appropinquaret iã ad
descensum montis oliueti: ceꝑunc om̃s
turbȩ descendentium gaudentes. lauda¬
re dm̃ uoce magna. Descendente
dño de monte oliueti. id est humiliante
se ad infirmitatem nĩx carnis. cum sie
in forma dei: cum illo descendintt tur¬
bȩ. idest humiliantur sub manu eus.
qui misccłia indigent. ut ab eo exaltent᷑.¬

Expanded text:
animum venientis humili praedicatianimum venientis humili praedicatione submittunt. Justi namque ut palma florebunt, angusti in radicibus, odor Christi sunt, et sternunt viam mandatorum Dei bona fama. M. 209I Et cum appropinquaret jam ad descensum montis Oliveti, coeperunt omnes turbae descendentium gaudentes laudare Deum voce magna. Descendente Domino de monte Oliveti, id est, humiliante se ad infirmitatem nostrae carnis, cum sit in forma Dei, cum illo descendunt turbae, id est, humiliantur sub manu ejus, qui misericordia indigent, ut ab eo exaltent
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt in uia id est in xp̃o. ut sine offen¬
diculo intraret in sanctuariũ dĩ. Uel
ita. Saluator iumento insidens ie¬
rusalem tendit: ñ solũ quando eurꝰq
fidelis animam regens. ad pacẽ intimȩ
uisionis ducit: s etiam cum sc̃ȩ eccł̃iȩ
uniu̾saltt̃ pͣsidet. & eam in suꝑne pacis
desiderium accendit. Pedes umenti st̃.
extremi qͦs ad iudicandum constituit
apłs: qui & si non sint dorsum in quo
sedit dñs. tam̃ instruunt᷑ cũ militib
a iohanne. Multi quippe uestimenta
sternunt in uia. quia exercitus mar¬
tyrum corpora sua. animarũ uidelicet
tegumenta. pro dño dant. qͦ sequentibꝰ
electis callem faciant recte uiuendi.
In uia deniq sternunt uestimenta. qͥ
corpora sua ꝑ abstinentiam edomant:
ut dño iter ad mentem parent. uł ex¬
empla bona sequentib p̃beant. Fr̾on¬
des uͦ uł ramos de arborib ceduno.
qui patrum sententias uł exempla
carpunt. & in uia di ad aucditoris

Expanded text:
verunt in via, id est in Christo, ut sine offenverunt in via, id est in Christo, ut sine offendiculo intraret in sanctuarium Dei. BEDA. Vel ita: Salvator jumento insidens, Jerusalem tendit, non solum quando cujusque fidelis animam regens, ad pacem intimae visionis ducit; sed etiam cum sanctae Ecclesiae universaliter praesidet, et eam in supernae pacis desiderium accendit. Pedes jumenti sunt extremi, quos ad judicandum constituit Apostolus, qui, etsi non sint dorsum in quo sedit Dominus, tamen instruuntur cum militibus a Joanne. Multi quippe vestimenta sternunt in via, quia exercitus martyrum corpora sua, animarum videlicet tegumenta, pro Domino dant, quo sequentibus electis callem faciant recte vivendi. In via denique sternunt vestimenta, qui corpora sua per abstinentiam edomant, ut Domino iter ad mentem parent, vel exempla bona sequentibus praebeant. Frondes vero vel ramos de arboribus caedunt, qui Patrum sententias vel exempla carpunt, et in via Dei ad auditoris
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt ei. Postquam uidelicet
uirtutem suȩ resurrectionis ostendit.
recolentes discipuli quȩ uiderant: co¬
gnouerunt quia scd̾m ꝓphetiam in
pullo sedit. & non alia fecerunt ei. ꝗͣ
illa. quȩ erant scͥpta de illo. N coyui.¬
ynte autem illo: multi subster¬
nebant uestimenta sua in uia.
Alii autem cedebant ramos de arbo¬
ribus & sternebant in ua. Uide¬
qm̃ suꝑ iumentum apħ posuerunt
uestimenta sua: sub pedib iumenti.
ceteri. Mandatis enim apłoꝵ ster¬
nuntur xp̃iani. & adornantur. legis
autem mandata conculcantur. idest
circumcisio. & &terȩ consuetudines iu¬
daicȩ. Uestimenta namq turbȩ. sunt
a xp̃ianis conculcata. Turba eñi quȩ
uestimenta sua sternebant in uia. ere¬
dentes sunt ex circumcisione: qui ui-
habebant ex lege deiecerunt in terrã.
aute ramos de arborib cedebant. sunt
credentes & eruditi doctores. qui ex pro¬
pħis accipientes exempla quasi de arbo¬
rib ramos ante gentilem populũ stra¬

Expanded text:
AUGUST. Postquam videlicet virtutem suae resurrectionis ostendit, recolentes discipuli quae viderant, cognoverunt quia secundum prophetiam in pullo sedit, et non alia fecerunt ei, quam illa quae erant scripta de illo. M. 208IIunte autem illo, multi substernebant vestimenta sua in via. Alii autem caedebant ramos de arboribus, et sternebant in via. m super jumentum posuerunt apostoli vestimenta sua, sub pedibus jumenti caeteri. Mandatis enim apostolorum sternuntur Christiani et adornantur. Legis autem mandata conculcantur, id est, circumcisio et caeterae consuetudines Judaicae. Vestimenta namque turbae, sunt sto, a Christianis conculcata. Turba enim quae vestimenta sua sternebat in via, crdentes sunt ex circumcisione, qui videam quam habebant ex lege dejecerunt in terram, autem ramos de arboribus caedebant, sunt credentes et eruditi doctores qui ex prophetis accipientes exempla, quasi de arboribus ramos ante gentilem populum stra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibe. mone. contristare. Uides curre¬
re ad uinum: prohibe si potes. Ami¬
cus est: ammoneatur lenit᷑. Uxor ẽ:
seuerissime refrenetur. Sic re¬
Sic re¬
lus domus dĩ cõme dit te.
Si autem frigidus & marcidus
dixeris in corde tuo. quid ad me alie¬
na peccata. sufficit mͥ animã meã
seruare dõ: profecto non uenit tibi
in mentem seruus ille qui talentũ
t accesseruñt ad eum ceci & clau¬
Adi in templo: ꝙ sanauit eos. le̾
Inter omnia signa uidetur hoc mira¬
bilius: quod unus homo ad flagelli
uerbera tantã eiecit multitudinem:
illis quoꝵ lucra destruebat in eum se¬
uientib. Igneum emm quiddã atq
sẏdereum racdiabar ex oculis esꝰ: ꝙ di¬
iunitatis maiestas lucebat in facie.
identes autem principes sacerdo¬
tum. & scribȩ mirabilia quȩ fecit.¬

Expanded text:
prohibe, mone, contristare. Vides concurreprohibe, mone, contristare. Vides concurrere ad vinum; prohibe, si potes. Amicus est? admoneatur leniter. Uxor est? severissime refrenetur. Sic zelus domus Dei comedit te. Si autem frigidus et marcidus dixeris in corde tuo: Quid ad me aliena peccata? sufficit mihi meam animam servare Deo, profecto non venit tibi in mentem servus ille qui talentum t accesserunt ad eum caeci et claudi in templo, et sanavit eos. HIERON. Inter omnia signa videtur hoc mirabilius, quod unus homo ad flagelli verbera tantam ejecit multitudinem, illis quorum lucra destruebat in eum saevientibus. Igneum enim quiddam atque sidereum radiabat ex oculis ejus, et divinitatis majestas lucebat in facie. identes autem principes sacerdotum et Scribae mirabilia quae fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
facere debent contempnunt. & a pa-¬
tronis redimunt. Quib dicit᷑. fecistis
domum meam speluncam latronum:
quia dum ꝑuersi locum religionis de¬
nent. ibi ꝑ malitiam occidunt. uͥ ꝑ
orationem uuificare debuerunt.
Mens fidelium ẽ dei templũ: quȩ
tunc fit latronis spelunca. quando re¬
licta sanctitate conatur agere. unde
ꝓximis ualeat nocere. Non sit gͦ in
domo pectoris nr̃i negotiatio: ñ uen¬
dentium ementiumq commertia: ñ
donoꝵ cupiditas. otandum siue
semel factum fuerit hoc de eiectis de
cemplo. siue bis ut quibdam uisũ
est. quia iohannes longe alio ordine
narrat quam ceteri: nil tamen re¬
pugnat narrationi. modo anteceden¬
tia recapitulanti. modo sequentia p̃-
occupanti.
ecordati uero sunt discipuli
mus dei comeditur: qui omnia ibi ꝑ¬
uersa satagit emenclare. Si emendare
non potest. tolerat. gemit: sustinet pa¬
leam. ut intret in horreum. Uerbi
grã. Uides frem currere ad theatrũ:

Expanded text:
facere debent contemnunt, et a pafacere debent contemnunt, et a patronis redimunt. Quibus dicitur: Fecistis domum meam speluncam latronum, quia dum perversi locum religionis tenent, ibi per malitiam occidunt, ubi per orationem vivificare debuerunt. Mens fidelium est Dei templum: quae tunc fit latronum spelunca, quando, relicta sanctitate, conatur agere unde proximis valeat nocere. Non sit ergo in domo pectoris nostri negotiatio, non vendentium ementiumque commercia, non donorum cupiditas. Notandum sive semel factum fuerit hoc de ejectis de templo, sive bis, ut quibusdam visum est quia Joannes longe alio ordine narrat quam caeteri: nil tamen repugnat narrationi, modo antecedentia recapitulanti, modo sequentia praeoccupanti. ecordati vero sunt discipuli mus Dei comeditur qui omnia ibi perversa satagit emendare. Si emendare non potest, tolerat, gemit, sustinet paleam, ut intret in horreum. Verbi gratia: Vides fratrem concurrere ad theatrum?
Abbreviated transcription (Latin):
Non iult d̾s sacrificia: s filem. Unꝰ
De quib dicitur. Qui deuorant ple¬
bem meam. sicut escam panis. In
cathedris magistrorum dignitas indi¬
catur: quȩ ad nichilum redigitur. cũ
non in eisdem ordinib uirtutũ meri¬
ta. s subsidia uitȩ p̾sentis exquirt̃.
Ergo quando aliquid patiuntur ꝓpt̃
iniquitates suas hii om̃s luł ficte
bona. uł aꝑte mala faciunt in ȩccłia.
agnoscant quia dñs fecit flagellum
de resticulis peccatoꝵ suoꝵ: & ammo¬
net eos ut mutent se & non sint nego¬
riatores. ne tandem auctiant. Ligate
illis manus & pedes: & ꝓicite in tene¬
bras exteriores. Amphuis. Templũ
dĩ in ciuitate: est uita religiosa in
plebe. Et multi dum ꝓ religionis ha-¬
bitu sacroꝵ ordinum locum ꝑcipiunt:
religionis officium. in commentum
terrenȩ negotiationis conuertunt.
In templo uendunt: qui hoc qͦd qui¬
busdam uire competit. p̃mio largi¬
untur. In templo emunt: qui qd̃

Expanded text:
Non vult Deus sacrificia sed fidem. Unus Non vult Deus sacrificia sed fidem. Unus De quibus dicitur: Qui devorant plebem meam sicut escam panis . In cathedris magistrorum dignitas indicatur, quae ad nihilum redigitur, cum non eisdem ordinibus virtutum merita, sed subsidia vitae praesentis exquirunt. AUGUST. Ergo quando aliquid patiuntur propter iniquitates suas, hi omnes qui vel ficte bona vel aperte mala faciunt in Ecclesia, agnoscant quia Dominus fecit flagellum de resticulis peccatorum suorum, et admonet eos ut mutent se, et non sint negotiatores, ne tandem audiant: Ligate illis manus et pedes, et projicite in tenebras exteriores. BEDA. Amplius. Templum Dei in civitate est vita religiosa in plebe. Et multi dum pro religionis habitu sacrorum ordinum locum percipiunt, religionis officium in commercium terrenae negotiationis convertunt. In templo vendunt, qui hoc quod quibusdam jure competit praemio largiuntur. In templo emunt, qui quod
Abbreviated transcription (Latin):
etiam oues: id ẽ plebem .Cui: Dia-
signantur hic oꝑa munditiȩ: dum
pro humana laude geruntur. Quia
gͦ talium uitam & doctrinã dñs
ostendit reprobam. oues qͦq ꝙ bo¬
ues dicitur eicere. Nummos uͦ mu¬
tuo dant in eccłia: qui non simula
dilexerunt destruent᷑. Propt̾ auari¬
tiam sacerdotum: altaria dei mensȩ
nisi sp̃uales. idest qui dei imaginem
portant. non imaginem diaboli.
Aut certe mensas nũmularioꝵ. io
est sacerdotum dicit scͥpturas. nouo
enim testamento suecedente priori:
euerse sunt scripturȩ illoꝵ. Qͥd fa¬
ciunt in templo multȩ columbȩ
uenales: ex quo una gratuita colum¬
ba cdescendit in templum corporis xp̃i
Iam non ẽ placiturum dõ templum.
idest ȩccłia. in sacrificio columbarum.
s in sp̃u scõ. Unde ꝓpħa. Non accipi¬
am de domo tua u̾itulos : neq de gre¬
gib tuis hẏrcos. Qm̃ meȩ sunt om̃s
fere siluarum: iumenta in montibus
& boues. Cognoui omĩa uolatilia cęli.

Expanded text:
etiam oves, id est, plebem. Cui? Diaboetiam oves, id est, plebem. Cui? Diabosignantur hic opera munditiae, dum pro humana laude geruntur. Quia ergo talium vitam et doctrinam Dominus ostendit reprobam, oves quoque et boves dicitur ejicere. Nummos vero mutuo dant in Ecclesia, qui non simulatdilexerant destruentur. Propter avaritiam sacerdotum, altaria Dei mensae nisi spirituales, id est, qui Dei imaginem portant, non imaginem diaboli. Aut certe mensas nummulariorum, id est, sacerdotum, dicit Scripturas: Novo enim Testamento succedente priori, eversae sunt Scripturae eorum. Quid faciunt in templo multae columbae venales, ex quo una gratuita columba descendit in templum corporis Christi? Jam non est placiturum Deo templum, id est Ecclesia, in sacrificio columbarum, sed in Spiritu sancto. Unde propheta: Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hirjumenta in montibus et boves. Cognovi omnia volatilia coeli .
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsum ezechiel precauerit dicens.
Usuram & suꝑhabuindantiã ñ accipi-¬
ecis. Hos om̃s eiecit dominꝰ de tẽplo.
In oratorio namq nemo aliqͥd agere
in speluncam latronim conu̾tit: qͥ
luera de religione sectatur. Pro¬
fecto ducbium ñ erat: quin residen¬
intellectꝰ cotidie iħc ingreditur tem¬
sua querunt in ea. ñ quȩ dĩ sunt: &
id̾o unius criminis habet uendentes
parit̃ & ementes. Qui peccata pecca¬
tis addit. quasi funem cõnectit qͦ fla¬
gellet᷑ uł ligetur. Funiculi gͦ quib
negotiatores eiciuntur: sunt increm̃¬
ta actionũ malarũ. Unde ysaias.
Ue qui trahitis iniquitatẽ: in fui-¬
cislis uanitatis. Eo salomon. Fumcu-¬
lis peccatoꝵ suoꝵ unusquisq c̃strin¬
gitur. Per boues: cęlestis doctrinȩ
p̾dicatores significantur. Unde apłs.
Boui trituranti: os non infrenabis.
Boues gͦ uendunt. qui ꝑro p̃cio scͥptu¬
ras exponunt: ut uelut accipiant
laudes & honores a populo. Uendunt

Expanded text:
hoc ipsum Ezechiel praecaverit, dicens: hoc ipsum Ezechiel praecaverit, dicens: Usuram et superabundantiam non accipietis . Hos omnes ejecit Dominus de templo. In oratorio namque nemo aliquid agere in speluncam latronum convertit, qui lucra de religione sectatur. Profecto dubium non erat quin residenintellectus, quotidie Jesus ingreditur temsua quaerunt in ea, non quae Dei sunt; et ideo unius criminis reos habet vendentes pariter et ementes. Qui peccata peccatis addit, quasi funem connectit, quo flagelletur. Funiculi ergo quibus negotiatores ejiciuntur, sunt incrementa actionum malarum. Unde Isaias: Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis . Et Salomon: Funiculis peccatorum suorum unusquisque constringitur . Per boves coelestis doctrinae praedicatores significantur. Unde Apostolus: Bovi trituranti os non infrenabis . Boves ergo vendunt, qui pro pretio Scripturas exponunt, vel ut accipiant laudes et honores a populo. Vendunt
Abbreviated transcription (Latin):
tauroꝵ. arietum. hyrcorum. maxime
in festis dieb: pauꝑib ne absq sacri¬
ficio eẽnt pullos columbarum & turtu¬
res offerentib. S cum plerum nͣ ha¬
berent uictimas delonge uenientes.
excogitauerunt sacerdoores quomodo
p̃dam de populo facerent: scilicet ut
animalia sacrificanda ñ habentib
uenderent. & ea rursum reciperent.
S cum accideret ut quidam euiam ñ
ibi sacerdotes nummularios. qͥ mutuã
sub cautione darent pecuniam. S qr
lex p̃cipiebat ut nemo usuras acciꝑet
ex cogitauerunt aliam technam: sc̃ili¬
cec ut ꝓ nũmulariis collybistas face¬
rent. Tuius u̾bi ꝓprietatem: latina
lingua non expr̃imit. Collybia dicun¬
tur apud eos quȩ nos dicimus uilia
munuscula: uerbi gr̃a ut fricti ciceris.
uuarumq passarum. pomoꝵq diu̾si
generis. Igitur collibistȩ pro usuris
accipiebant uarias species: ut qͦd in
nummo ñ licebat. in his reb exigerent
quȩ numinis coemunt᷑: quasi non

Expanded text:
taurorum, arietum, hircorum, maxime taurorum, arietum, hircorum, maxime in festis diebus: pauperibus, ne absque sacrificio essent, pullos columbarum et turtures offerentibus. Sed cum plerumque non haberent victimas de longe venientes, excogitaverunt sacerdotes quomodo praedam de populo facerent, scilicet ut animalia sacrificanda non habentibus venderent, et ea rursum reciperent. Sed cum accideret ut quidam pauperes ibi sacerdotes nummularios, qui mutuam sub cautione darent pecuniam . Sed quia lex praecipiebat ut nemo usuras acciperet, excogitaverunt aliam technam, scilicet ut pro nummulariis colybistas facerent. Cujus verbi proprietatem latina lingua non exprimit. Colybia dicitur apud eos quae nos dicimus vilia munuscula, verbi gratia, ut fricti ciceris, uvarumque passarum, pomorumque diversi generis. Igitur colybistae pro usuris accipiebant varias species, ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent quae nummis coemuntur, quasi non
Abbreviated transcription (Latin):
tes autem non tantum pro suis. s &ͥ
pro omnium subiectoꝵ peccatis. Et
queadmodũ uidens arborem foliis
pallentib marcidam. intelligis qr
aliꝗͣ culpã habet circa radicẽ: ita cũ
uideris populũ in disciplinatũ. sine
dubio cognosee quia sacerdotium eiꝰ
non est sanum. Et cum fecisset qͣ¬
si flagellum de funiculis. eiciebat om¬
nes uendentes & ementes in templo:
oues qͦq & boues. & mensas nũmu¬
larioꝵ effudit & es. & cathedras uen¬
dentium columbas euertit: & dicit eis.
AAuferte ista hinc: & nolite facere
domum patris mei domum negotiatio¬
ns.B. ML. Scriptum ẽ domꝰ mea
domus orationis uocabitur omnib
gentso: uos autẽ fecistis eã spelun¬
cam latronum. R. Et ñ sinel
De uasis mercationis intͣdixio: non de
uasis dõ dicatis. Sciendum qͦd uixta
mandata legis de cunctis pene regio¬
nib iudeoꝵ populo confluente ad tẽ¬
plum dñi in toto orbe famosissimũ:
innumerabiles immolabant᷑ hostiȩ

Expanded text:
tes autem non tantum pro suis, sed et tes autem non tantum pro suis, sed et pro omnium subjectorum peccatis. Et quemadmodum videns arborem foliis pallentibus marcidam, intelligis quia aliquam culpam habet circa radicem, ita cum videris indisciplinatum populum, sine dubio cognosce quia sacerdotium ejus non est sanum. Et cum fecisset quasi flagellum de funiculis, ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo, oves quoque et boves, et mensas nummulariorum effudit, aes, et cathedras vendentium columbas evertit, et dicit eis: A. Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. R. M. L. Scriptum est: Domus mea domus orationis vocabitur omnibus gentibus, vos autem fecistis eam speluncam latronum. R. Et non sineb De vasis mercationis interdixit, non de vasis Deo dicatis. Sciendum quod juxta mandata legis, de cunctis pene regionibus Judaeorum populo confluente ad templum Domini in toto orbe famosissimum, innumerabiles immolabantur hostiae
Abbreviated transcription (Latin):
in excelsis. Turbȩ quidem refecte
de quinq panib & duob piscibus.
uoluerunt rapere ibm̃ & constituere
regem. s ipse fugit in montẽ. Nunc
tur ciuitas frequentiam turbȩ. nesci¬
ens de eo ueritatem. eui obiuiam cum
laudib occurrunt. Aminorib incipit
confessio: ut ad maiores ꝑueniat.
remplum dei. Ingressus tem¬
plum ddedit nobis exemplum: ut qͦsũ¬
q imus. pͥmũ domum orationis si
ibi ẽ adeamus: & ꝑ orationes d̾o cõm̃¬
dati ad agenda negotia secedamus.
Deinde ostendit in templo quia pre-¬
dicta ruma maxime ex sacerdotũ cul¬
Nedicus quando ad infirmum ingre¬
ditur. de stomacho eiꝰ statim inter¬
rogat: ne si infirmus fuerit. totum
corpus infirmetur. Cor autem ꝙ sto¬
machuis sacerdotium intelligit᷑: per
quod populus sp̃ualit̾ gubernari de¬
bet. Unde si sacerdotes peccauerint:
totus ꝓopulus conuertitur ad pecran¬
dum. Unusquisq enim xp̃ianus pro
suo peccato reddet rationem: sacerdo¬

Expanded text:
in excelsis. BEDA. Turbae quidem refectae in excelsis. BEDA. Turbae quidem refectae de quinque panibus et duobus piscibus, voluerunt rapere Jesum et constituere regem, sed ipse fugit in montem . Nunc tur civitas frequentiam turbae, nesciens de eo veritatem, cui obviam cum laudibus occurrunt. A minoribus vero incipit confessio, ut ad majores perveniatmptum Dei. Ingressus templum, dedit nobis exemplum, ut quocunque imus, primum domum orationis si ibi est, adeamus, et per orationes Deo commendati, ad agenda negotia secedamus. Deinde ostendit in templo, quia praedicta ruina maxime ex sacerdotum cul CHRYS. Medicus quando ad infirmum ingreditur, de stomacho ejus statim interrogat, ne si infirmus fuerit, totum corpus infirmetur. BEDA. Cor autem et stomachus sacerdotium intelligitur, per quod populus spiritualiter gubernari debet. Unde si sacerdotes peccaverunt totus populus convertitur ad peccandum. Unusquisque enim Christianus pro suo peccato reddit rationem, sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
recunt ꝓpħȩ: secuntur apħ. Abyssꝰ
abyssum inuocat: id est lex legem alte¬
ram. Precessit uidaicus populus: secu¬
tus ẽ gentilis. Om̃s fideles clamant
filio dauid osanna. quod latine dicit᷑
salus. quia credunt dauid filiũ. dĩ fili¬
um. unum filium. saluare terrenos.
ut iusti in angłoꝵ ruinam ȩdificent᷑.
Confitentur etiam benedictum qui
uenit in nomine dñi. id est patris fui
qm̃ filiꝰ de patre suscipit nomen. & pãt
de filio. Bñdictio quȩ fit in dõ: con¬
fessio sola est & laudatio bonoꝵ: quȩ
p̃stita sunt ab eo. Bñdictio uͦ quȩ fit
a deo in nobis impletur: dum eus be¬
neficiis implemur. Qu̾ẽ aut̾e̾ iudei
fideles crediderunt uenturum: hunc
nos uenisse credimus. In eius quippe
laude cȩlestia & terrena concinunt.
quia quo nascente cȩlestes uirtutes
decantant gła in excelsis deo & in t̾ra
pax hominib. eo de mundi principe
triumphaturo mortales uicem laudis
rependunt dicentes. pax in cęlo & gła

Expanded text:
etae, sequuntur apostoli. Abyssus abyssum invocat , id est, lex legem alteram. Praecessit Judaicus populus, secutus est gentilis. Omnes fideles clamant filio David, Hosanna, quod Latine dicitur salus; quia creduut David filium, Dei Filium, unum Filium, salvare terrenos, ut justi in angelorum ruinam aedificentur. Confitentur etiam benedictum qui venit in nomine Domini, id est, Patris sui, quoniam Filius de Patre suscipit nomen, et Pater de Filio. Benedictio quae fit in Deo, confessio sola est et laudatio bonorum, quae praestita sunt ab eo. Benedictio vero quae fit a Deo, in nobis impletur, dum ejus beneficiis implemur. Quem autem Judaei fideles crediderunt venturum, hunc nos venisse credimus. In ejus quippe laude coelestia et terrena concinunt, quia quo nascente coelestes virtutes decantant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus : eo de mundi principe triumphaturo, mortales vicem laudis rependunt, dicentes: Pax in coelo, et gloria
Abbreviated transcription (Latin):
sedisse dñs: s magis competit ut pul¬
lo usus sit ad sedendum. asina ducta
libera. Mystice autẽ suꝑ utrumq
sedit: petro & paulo missis ad eos. Qͥa
gͦ lascuius & indomitus gentilis po¬
pulus. credidit exemplo fidelium de
sẏnagoga. quȩ uigum legis traxerat.:
bene refertur pullus fuisse filius asi¬
nȩ subuigalis. Consicdera quia
sicut hoc genus uimenti siquid errat
in simplicitate errat. & non in asꝑi¬
tate: ita homines qui crediderunt
in xp̃m ex utroq populo. ante xp̃m
non malitia s ignorantia pecrauert̃.¬

Expanded text:
sedisse Dominus, sed magis competit ut pulsedisse Dominus, sed magis competit ut pullo usus sit ad sedendum, asina ducta libera. Mystice autem super populusedit, Petro et Paulo missis ad eos. Quia ergo lascivus et indomitus gentilis populus credidit exemplo fidelium de Synagoga, quae jugum legis traxerat, bene refertur pullus fuisse filius asinae subjugatis. Considera quia sicut hoc genus jumenti, si quid errat, in simplicitate errat, et non in asperitate, ita homines qui crediderunt in Christum ex utroque populo ante Christum, non in malitia, sed in ignorantia peccaver
Abbreviated transcription (Latin):
alis: quib turpitudo nr̃e carnis tegi¬
tur. His prius nudi populi. s modo
ꝑ apostolos ornati xp̃m sessorẽ ha¬
bent. ut non regnet peccatum in lasci-¬
uia carne. s iustitia & pax & gaudiũ
oc autem factum ẽ: ut imple
retur qͦd dictum ẽ ꝑ ꝓpham
dicent̾e. Dicite filiȩ sỹon: ecc̃e rex tuus
uenit tibi mansuetus sedens suꝑ pul¬
lum asinȩ subiugalis. Hoc in pro¬
pheta zacharia scriptum ẽ: a ciuius
cedunt. & si uerba ponant diuersa.
Et quia ipsa ẽ ierłm. quȩ syon:
filiam syon dicit bonos. in illo oȩco
popło. Dicite ei p̃dicatores ne tineat.
s exultans agnoscat regeni suũ men-¬
tes regentem. & ad regnum uȩloꝵ ꝑ
ducentem: ne cum repbis dicat. Non
habemus regem nisi cesarẽ. Mansu¬
etus uenit non sedens in curru aureo
purpura fulgens. nec suꝑ equũ discor¬
diȩ amatorem: s suꝑ bestiã pacis
amicam. Scd̃m litteram in paruo
itinere suꝑ utrumq animal ñ uidet᷑

Expanded text:
ialis, quibus turpitudo nostrae carnis tegiialis, quibus turpitudo nostrae carnis tegitur; his prius nudi populi, sed modo per apostolos oranti, Christum sessorem habent, ut non regnet peccatum in lasciva carne, sed justitia et pax et gaudium oc autemam dicentem: Dicite filiae Sion: Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, sedens super pullum asinae subjugalis. » Hoc in propheta Zacharia scriptum est, a cujus cedunt, etsi verba ponant diversa. Et quia ipsa est Hierusalem, quae Sion filiam Sion dicit bonos in illo caeco populo. Dicite ei, praedicatores, ne timeat, sed exsultans agnoscat regem suum, mentes regentem, et ad regnum coelorum perducentem, ne cum reprobis dicat: « Non habemus regem nisi Caesarem . » Mansuetus venit non sedens in curru aureo purpura fulgens, nec super equum discordiae amatorem, sed super bestiam pacis amicam. Secundum litteram in parvo itinere utrumque animal non videtur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ me siquis introierit saluabitur: &
pascua inueniet. His pascuis popłs
gentium carebat: dum extra iamam
in biuio ligatus stabat. Recte in biuio:
quia non unam fidei uiam tenebat.
s dubios calles erroneus sequebat᷑
In biuo stabat qui in libertate arbi¬
trii int̾ mortem & uitam dubitabat.
Mulcos quippe dñs habebat. quia ꝑ
multa dogmata uariis raptatus erro¬
rib. quot uitiis deseriuebat. tot demo¬
nes eum possidebant. S dominatum
sibi uendicare ñ poterant. qͦs dnõs fe¬
cerat ñ natura s culpa: & id̾o cũ dñs
dicitur. unus agnoscitur. Nam & si mul¬
ti cdii. & multi dñi: generalit̃ tam̃ unꝰ
d̾s. & unus dñs. Qui gͦ insoluendo
pullo contradixerunt. audito dñi no¬
mine quiescunt: quia magistri erroꝵ
qui doctorib xp̃i obsistebant. eatemis
suas tenebras defenderunt. donec mi-¬
raculis attestantib.d̾̃i uirtus emicuit.
Sic gͦ liber credentium populus: qui
dm̃ corde portet adducitur.Testes

Expanded text:
per me si quis introierit, salvabitur et per me si quis introierit, salvabitur et pascua inveniet . His pascuis populus gentium carebat, dum extra januam in bivio ligatus stabat. Recte in bivio, quia non unam fidei viam tenebat, sed dubios calles erroneus sequebatur. In bivio stabat, qui in libertate arbitrii, inter mortem et vitam dubitabat. Multos quippe dominos habebat, quia per multa dogmata variis raptatus erroribus, quot vitiis deserviebat, tot daemones eum possidebant. Sed dominatum sibi vindicare non poterant, quos dominos fecerat non natura, sed culpa, et ideo cum Dominus dicitur, unus agnoscitur. Nam etsi multi dii et multi domini, generaliter tamen unus Deus et unus Dominus. Qui ergo in solvendo pullo contradixerunt, audito Domini nomine, quiescunt, quia magistri errorum, qui doctoribus Christi obsistebant, eatenus suas tenebras defenderunt, donec miraculis attestantibus Dei virtus emicuit. Sic ergo liber credentium populus qui Deum corde portet adducitur. Vestes
Abbreviated transcription (Latin):
uire creationis desiderat ut om̃is crea¬
tura suo seruitio mancipet᷑. Primo ho¬
Smines uocantur ꝑ doctrinam & mira¬
cula apłoꝵ: deinde dimituit eos dñs
in arbitrio suo. ut uł in fide qua uo¬
cati sunt remaneant. uł in antiquas
consuetudines redeant: iudei iudelicet
in suas suꝑstitiones. gentiles uͦ in spur¬
citias suas. Nam qͦd uocati sumus. dĩ
ẽ. quod autem digne in uocatione
uiuimus. nr̃m parit̃ & dei ẽ. Et hoc
ẽ quod ait. dimitret eos: non ad chia¬
bolum s in arbitrio suo. Mec xiii.
untes autem discipuli: fecerunt
sicut p̾cepit illis ih̃c. Soluentib
autem illis: dixerunt dñi eiꝰ ad illos.
Quid soluitis pullum: Illi dixert̃ qr
dño necessarius est: & dimiserunt eis.
& duxerunt pullum ad ibm̃. & iactan¬
tes uestimenta sua supra pullũ. &
eum desuꝑ sedere fecerunt: Marcus
scribit pullum aute ianuam foris
in buuo ligatum: & inuentũ. Ianua
ẽ ipse qui ait. Ego sum ostiũ ouium:

Expanded text:
jure creationis desiderat ut omnis creajure creationis desiderat ut omnis creatura suo servitio mancipetur. Primo homines vocantur per doctrinam et miracula apostolorum, deinde dimittit eos Dominus in arbitrio suo, ut vel in fide qua vocati sunt remaneant, vel in antiquas consuetudines redeant, Judaei videlicet in suas sucitias suas. Nam quod vocati sumus, Dei est; quod autem digne in vocatione vivimus, nostrum pariter et Dei est, et hoc est quod ait, dimittet eos, non ad diabolum, sed in arbitrio suo. M. 208II untes autem discipuli fecerunt sicut praecepit illis Jesus. Solventibus autem illis dixerunt domini ejus ad eos: Quid solvitis pullum? Illi dixerunt: Quia Domino necessarius est. Et dimiserunt eis. Et duxerunt pullum ad Jesum, et jactantes vestimenta sua supra pullum, et eum desuper sedere fecerunt. » Marcuscribit pullum ante januam foris in bivio ligatum et inventum. Janua est ipse qui ait: Ego sum ostium ovium,
Abbreviated transcription (Latin):
id est ad utilitatem eiꝰ requiesceret
docendo: siquis rationabilis eiꝰ stul¬
titiam deprimendo corrigeret. Unde
non unmerito duo discipuli. duo
orciines p̾dicatoꝵ intelliguntur:
iudeis uidelicet & gentib missoꝵ.
Quidam uͦ istos duos intelligunt
petrum & philippum: qm̃ ipsi pri¬
mum gentes adduxerunt ad xp̃m.
Philippus samariam quasi asinã:
petrus cornelium. quasi samariȩ
Unde scͥptum ẽ ue soli. Duo educunt
ebreos de egypto. duo portant bo-¬
trum de scã terra. ut semꝑ p̃positi
uingant oꝑi seientiã: duo manda¬
ta de duab tabulis ꝓferant: duob
fontib abluantur & abluant. &
duob uectib arcam dñi portent. &
int̾ duo cherubin dnm cognoscant
spũ & mente psallentes. Soluite inqͥt
ꝑ doctrinam & miracula. Acsi diceret᷑.
Quecumq solueritis in terra: erunt
soluta in cęlis. Alien alligant ut pos¬
sideant. xp̃c soluit ut teneat. Confe¬
Rstim dimittet eos: dñs uidelicet. qui

Expanded text:
id est ad utilitatem ejus requiesceret id est ad utilitatem ejus requiesceret docendo, si quis rationabilis ejus stultitiam dnon immerito duo discipuli, duo ordines praedicatorum intelliguntur, Judaeis videlicet et gentibus missorum. Quidam vero istos duos intelligunt Petrum et Philippum, quoniam ipsi primum gentes adduxerunt ad Christum, Philippus Samariam quasi asinam; Petrus CoUnde scriptum est: Vae soli . Duo educunt Hebraeos de Aegypto, duo portant botrum de sancta terra, ut semper praepositi jungant operi scientiam, duo mandata de duabus tabulis proferant, duobus fontibus abluantur et abluant, et duobus vectibus arcam Domini portent, et inter duo cherubim Dominum agnoscant; spiritu et mente psallentes: « Solvite, inquit, per doctrinam et per miracula. » Ac si diceret: « Quaecunque solveritis in terra erunt soluta et in coelis . » Alieni alligant ut possideant; Christus solvit ut teneat. « Confestim dimittet eos Dominus, » videlicet qui
Abbreviated transcription (Latin):
quo tempestas impellit: sic homo
diuine gr̃ȩ auxilio ꝑdito ꝑ peccatũ
non quod uult agit. s quod diabolꝰ.
Et sicut primum in potestate populi¬
ẽ facere sibi regem quẽ uult. factum
autẽ de regno repellere iam non est
ii potestate eius. & ita uoluntas po¬
puli in necessitatem conuertitur: sic ho¬
mo priusquam peccet. liberum habet
arbitrium. utrum uelit ẽẽ sub regno
diaboli. Cũ autẽ peccando ei subiuga¬
tur. non potest de potestate eiꝰ exire:
quia uoluntas est conuersa in necessĩ¬
tatem. Hoc ẽ qͦd peccatores solent di¬
cere. Uellemus ẽẽ sc̃: sed non possu¬
mus. Uerum dicunt. s ñ habent ex¬
cusationem : qr pͥmũ potuerunt non
ẽẽ sub potestate diaboli. de qua insi
solus ds̃ nemo potest eos eriꝑe. Popu¬
lo quidem nationum ꝑfidiȩ uinculis
irretito. nemo unquam hominum
sedit. id est nullus doctor frenũ cor-¬
rectionis contulit: qͦ uł linguam a
malo cohibere. uł in uiam uitȩ coge¬
retur ire. Sederet namq illi homo.¬

Expanded text:
quo tempestas impellit, sic homo divinae gratiae auxilio perdito per peccatum non quod vult agit, sed quod diabolus. Et sicut primum in potestate est populi facere sibi regem quem vult, factum autem de regno expellere jam non est in potestate ejus, et ita voluntas populi in necessitatem convertitur. Sic homo, priusquam peccet, liberum habet arbitrium, utrum velit esse sub regno diaboli. Cum autem peccando ei subjugatur non potest de potestate ejus exire, quia voluntas est conversa in necessitatem. Hoc est quod peccatores solent dicere: Vellemus esse sancti, sed non possumus. Verum dicunt, sed non habent excusationem, quia primum potuerunt non esse sub potestate diaboli, de qua nisi solus Deus nemo potest eripere. Populo quidem nationum perfidiae vinculis irretito nemo unquam hominum sedit, id est nullus doctor frenum correctionis contulit, quo vel linguam a malo cohibere vel in viam vitae cogeretur ire. Sederet namq
Abbreviated transcription (Latin):
Quia &ȩ uentis imꝑat & mari. & obe¬
diunt ei. R ecte appellant᷑ hoĩes
quieũq potentiam saluatoris ñdũ
nouerant. siue naute acripiant᷑. siue a¬
li qui in naui erant. siue etiam ipsi
discipuli.
llegoriee mare accipitur estus hu-¬
uis sch̾. nauicula passionis arbor.
cuius beneficio fideles aduiti. mundi
fluctus transcendunt. & ad litus pa-¬
triȩ glestis ꝑueniunt. De hoc quod
discipuli cum dño nauiculam ascen¬
duie. alibi significationem aꝑit di-¬
cens. Siquis uult post me uenire ab¬
neget semetipsum. & tollat cruc̾e suã
cotidie & sequatur me. Discipulis na-¬
iugantib xp̃c dormit. quia fidelibus
in spe quietis ꝑpetuȩ scłm calcantib
& post terga certatim mundi fastꝰ
iactantib. tempꝰ dñicȩ passionis ad¬
uenit. Unde marcus hoc sero gestum
fuisse perhibet. ite ueri solis occubitũ
non solum dñi dormitio. s etiã ipsa
hora significaret. Qͦ ascendente pup¬

Expanded text:
quia ventis imperat et mari, et obequia ventis imperat et mari, et obediunt ei. » Recte appellantur homines quicunque potentiam Salvatoris, nondum noverant, sive nautae excipiantur, sive alii qudiscipuli. Allegorice, mare accipitur aestus hujus saeculi. Navicula, passionis arbor, cujus beneficio fideles adjuti, mundi fluctus transcendunt, et ad littus patriae coelestis perveniunt, de hoc quod discipuli cum Domino in naviculam ascendunt, alibi significationem aperit, dicens: Si quis vult post me venire abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. Discipulis navigantibus Christus dormit, quia fidelibus in spe quietis perpetuae saeculum calcantibus, et post terga certatim mundi fastus jactantibus tempus Dominicae passionis advenit. Unde Marcus hoc sero gestum fuisse perhibet, ut veri solis occubitum, non solum Domini dormitio, sed etiam ipsa hora significaret. Quo ascendente pup
Abbreviated transcription (Latin):
Ati sunt eum discipuli euis. Et
ecce motus magnus factus est
in mari. ita ut nauicula oꝑire¬
tur fluctib. Ipse uͦ erat in puppi. siup
ceruical dormiens.
b: qua re cantomagis timor contur¬
bat discipulos. Et accesserunt. ꝙ susa¬
tauerunt eum dicentes. Dñe salua no
perimus. Et dicit eis. Quid timidi
estis modice fidei: Tunc surgens. un¬
perautt uento & mari. Et dixio. tace
& obmuresee. & facta est tranquillita
magna. Licet diuersis. u̾bis euan¬
geliste narraent. una tamen senten¬
tia est: & totum dici potuit. Comni¬
natur uento & mari. de quo dicitur.
s maiestate qua deo sunt sensibilia.
nobis insensibilia. Huius signi ty-¬
pum in iona legimꝰ. qͦd dñs cet̾is
ꝑiclitantib securus est & dormit. &
suscitatur. & imperio ac sacram̃to
passionis suȩ liberat suscitantes.
Itaq suȩ ꝑsonȩ utramq naturam
dignatus est ostendere: dormiens
ut homo. mare cohercens ut deus.
orro homines mirati sunt dicents
ad inuicem. Quis aut qualis ẽ hic:

Expanded text:
iscipuli ejus: Et ecce motus magnus factus est in mari, ita ut navicula operiretur fluctibus. Ipse vero erat in puppi, super cervical dormiens . us, quare tanto magis timor conturbat discipulos. « Et accesserunt et suscitaverunt eum dicentes: Domine, salva nos, perimus. Et dicit eis Jesus: Quid timidi estis, modicae fidei? Tunc surgens imperavit vento et mari. Et dixit: Tace et obmutesce. Et facta est tranquillitas magna. » Licet diversis verbis evangelistae narrent, una tamen sententia est, et totum dici potuit. Dominatur vento et mari, de quo dicitur: sed majestate qua Deo sunt sensibilia, nobis insensibilia. Cujus signi typum in Jona legimus, quod Dominus caeteris periclitantibus secutus est, et dormit et suscitatur, et imperio ac sacramento passionis suae liberat suscitantes. Itaque suae personae utramque naturam dignatus est ostendere dormiens ut homo, mare coercens ut Deus. « Porro nomines mirati sunt, dicentes ad invicem: Quis aut qualis est hic,
Abbreviated transcription (Latin):
ctimas ad templum deferant. & ibi
lectioni attendentes. & nescientes ñ
de sequitur: & in plateis nr̃is dociusti.
Scriptura sacra cẏbus est in locis ob¬
scuriorib: quia exponendo quasi frangit᷑¬
& glutitur. Potus uero ẽ in aꝑtioribus.
quia ita sorbetur ut inuenitur. Et
dicet nobis. Nescio uos: unde sitĩs.
Discedite a me om̃s oꝑarii iniquitatis.
Ibi erit fletꝰ. & stridor dentium.
on legalium festmutatum epulatio
adiuuat. quem fidei pietas ñ comm̃¬
dat: ñ scientia scͥpturarũ dõ notum
facit. qu̾e oꝑm iniquitas obtutibus
euis indignum ostenit. L cl xxii
abraha ꝙ ysaac & iacob. ꝙ om̃s ꝓ¬
pħas intrare in regnũ d̾i: uos autẽ ex¬
pelli foras.: & uenient ab oriente & oc¬
cidente & aqͥlone & austro. ꝙ accum

Expanded text:
ctimas ad templum deferant, et ibictimas ad templum deferant, et ibihetarum lectioni attendentes, et nescientes, non de sequitur, et in plateis nostris docuisti. Scriptura sacra cibus est in locis obscurioribus, quia exponendo quasi frangitur et glutitur. Potus vero est in apertioribus, quia ita sorbetur ut invenitur. Et dicet vobis: Nescio vos unde sitis. Discedite a me omnes operarii iniquitatis. Ibi erit fletus et stridor dentium. Non legalium festivitatum epulatio adjuvat, quem fidei pietas non commendat; non scientia Scripturarum Deo notum facit, quem operum iniquitas obtutibus ejus indignum ostendit. L. 172V Abraham et Isaac et Jacob et omnes prophetas intrare in regnum Dei, vos autem expelli foras, et venient ab oriente et occidente et aquilone et austro, et a