comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m ignis agnouit. Aut uero erat
ibi numen qd non eciã si fuisset fugis¬
set: Homo igitur potiꝰ sacris ueste:
ꝙͣ illa hõi ꝓ desse potuerũt. Si autẽ
a semetipĩs ignem non repellebant
ciuitatem cuiꝰ salutem tueri putabã¬
tur. quid contra illas aquas flamasq
poterant adiuuare sicut etiã res ip̃a
nichil ea pror sus potuisse patefecit.
Het istis nequaquã obiterẽtur a nob̾
si illa sacra dicerent non tuẽdis hiis
bonis tꝑalib inftituta s significãdis
eteriis. et ideo tũ ea que corporalia
uisibiliaq ẽẽnt ꝑire cõtingeret nichil
hiis rebus minui ꝓpter quas fuerant¬
instituta et posse ad eosdem usuis demo
reparari: nũt uero cecitate miserabili.
eis sacris que ꝑire possent fieri potis¬
se existimant ut salus t̾reua et tem¬
poralis felicitas ciuitatis perire non
poss. Proinde cũ illis etiã manẽti¬
b sacris uel salutis ꝯtritio uel ĩfelicitas

Expanded text:
ipsum ignis agnouit, aut uero erat ipsum ignis agnouit, aut uero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, ciuitatem, cuius salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adiuuare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa sacra dicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minuiinstituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc vero caecitate mirabili, eis sacris quae perire possint, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas civitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris, vel salutis contritio, vel infelicitas
Abbreviated transcription (Latin):
erubestere: uerũ etiã ꝙ erei sũt et non
habent sauguĩem. Aec mala illo lꝑe
grauissima: intra menia defuerũt
Nlam exũdante nimis ultra morer
fluuio tiberino pene oĩa urbis plana
subuersa surit: aliis impetu quasi¬
torrentis impulsis: aliis uelut stagno
diuturno madefactis atq sublapsis.
Istam deinde pestemi ignis ꝑniciosior
subsecutus est : qui correptis tirca forũ
quibusqz celsiorib eciã templo ueste
suo familiarissimo nõ pepertit: ubi
ei ueluti uitam ꝑpetuã diligeritissima
substitucõe lignoꝵ: non tã honorate
ꝙͣ dãpnate uirgines donare ꝯsueue¬
rant. Tuni u̾o illit ignis non tnĩ
uiuebat: s eciã seniebat. Cuiꝰ ĩpetu
exterrite uirgines sacra illa fatalia
que ian tres in quib fuerãt p̾sserãt
ciuitates cũ ab illo intendio liberare
non possent metellus pontifex sue
quodãmodo falutis oblitus ironens
ea semiustulatꝰ abripuit. neqz enĩ uel

Expanded text:
erubescere, uerum est quod aerei sunt et non erubescere, uerum est quod aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis plana subuersa sunt, aliis impetu quasitorrentis inpulsis, aliis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui correptis circa forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum non tam honoratae quam damnatae uirgines donare consuerant. Tunc uero illic ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. Cuius impetu exterritae uirgines sacra illa fatalia, quae iam tres, in quibus fuerant, presserant ciuitates, cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus inruens ea semiustus abripuit. Neque enim uel
Abbreviated transcription (Latin):
gligente perierat. Reuouarũt eciam
pontifices ludos satios inferis: et ip̃os
abolitos ãnis retrorsum meliorib.
Ilimirũ enĩ qñ renonati sũt. tanta
topia morientiũ ditatos inferos etiã
ludere delectabat: cũ ꝓfecto miseri ho¬
mines ip̃a bella rabida. et cruentas
animositates. funereasq huit atq
inde uitorias. mugnos agerẽt ludos
demonũ et opimas. epulas inferorũ.
Nlichil sane miserabiliꝰ p̾mo punico
bello accidit. ꝙͣ ꝙ ita romaui uicti sũt
ut eciã regulus ille taperet᷑ cuiꝰ ĩ p̾mo
et in altero libro mẽcionem fecimiꝰ
uir plane magnus et uictor antea
domitorq penoꝵ : qui eciã ip̃m p̾mũ
bellũ punitũ confecisset. nͥ auiditate
nimia laudis et głie duriores condi¬
ciones ꝙͣ ferre possent fessis cartha¬
ginẽsib impetrass illiꝰ uiri et capti¬
nitas inopinatissima. et seruitꝰ in¬
dignissima. et iuratio fidelissima. et
mors crudelissima. si deos illos nõ cogit

Expanded text:
glegente perierat. Renouarunt etiam glegente perierat. Renouarunt etiam pontifices ludos sacros inferis et ipsos abolitos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, quando renouati sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereasque hinc adque inde uictorias magnos agerent ludos daemonum et opimas epulas inferorum. Nihil sane miserabilius primo Punico bello accidit, quam quod ita Romani uicti sunt, ut etiam Regulus ille caperetur, cuius in primo et in altero libro fecimus mentionem, uir plane magnus et uictor antea domitorque Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Punicum confecisset, nisi auiditate nimia laudis et gloriae duriores condiciones, quam ferre possent, fessis Carthaginiensibus imperasset. Illius uiri et captiuitas inopinatissima et seruitus indignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit
Abbreviated transcription (Latin):
Ain uero punicis bell is cũ inter utrũq
imperiũ uittoria diu anceps atq ĩterta
penderet. ppłiq duo p̾ualidi impetus
in alterutrũ fortissimos et opulẽtissiõs
agerent. qt munitiora regna cõtrita
sunt. q̃ urbes ample nobilesq delete.
quot afflicte. qͦt perdite tiuitates. ꝙͣ
louge lateq tot regiones terueq ua¬
state sunt. Quotiens uicti huit atq
inde uictores: quid hõĩm consũptũ est
uel pugnãciũ militũ. uel ab armis ua-¬
cantiũ ppłoꝵ: Quãta uis nauiũ mari¬
uis eciã pͥliis oppressa. et diuersarũ tẽpes¬
tatũ uarietate submersa est: si enarra¬
re uel tõmemorare conenuir iichil aliud
ꝙͣ scriptores eciam nos erinius historie.
Tũc magno metu ꝑ turbata romana
ciuitas: ad remedia uana et ridenda
currebat. Instaurati sũt ex auctorita¬
te librorũ sibillinoꝵ ludi seculares. qͦꝵ
celebritas inter cẽtũ annos fuerat ĩsti¬
tuta: felitioribq lꝑib memoria ne¬

Expanded text:
am uero Punicis bellis, cum inter utrumque imperium uictoria diu anceps adque incerta penderet populique duo praeualidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna contrita sunt! quae urbes amplae nobilesque deletae, quot adflictae, quot perditae ciuitates! Quam longe lateque tot regiones terraeque uastatae sunt! Quotiens uicti hinc adque inde uictores! Quid hominum consumtum est uel pugnantium militum uel ab armis uacantium populorum! Quanta uis nauium marinis etiam proeliis obpressa et diuersarum tempestatum uarietate submersa est! Si enarrare uel commemorare conemur, nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus historiae. Tunc magno metu perturbata Romana ciuitas ad remedia uana et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas inter centum annos fuerat instituta felicioribusque temporibus memoria ne
Abbreviated transcription (Latin):
Ebreuiter ꝙͣtũ possumꝰ ꝯmemoremꝰ.
que quãto interiora: tãto miseriora ex¬
titerũt. Distordie ciuiles uel potiꝰ ĩtini¬
les. nec iã sediciones s eciã ip̃a bella ur¬
bana ubi tantus sanguis effusus est
ubi partiũ studia nõ contẽtionũ dissen¬
sionib uariisq uocib ĩ alterutrũ: sed
plane iam ferro armisqz seuiebant
bella socialia. bella seruilia. bella ciui-¬
lia: qͣntũ romanũ cruorẽ fuderũt: ꝙͣtã
ytalie uastationẽ desertionẽq fecerunt.
Nam antea ꝙͣ se aduersum rouiã sociale
latium ꝯmoueret. cũcta aĩalia hũanis
usibus subdita. canes. equi. asini. boues
et queq alia pecora sub hoĩm dominio
fuerũt. subito efferata et domestice leui¬
tatis oblita. relictis tectis libera uaga¬
bantur: et omẽm non solũ alioꝵ. uerũ
etiam dñoꝵ aduersabant᷑ accessum: non
sine exitio uel peritulo audiẽtis si quis
de ꝓximo urgeret. Quãti mali signũ
fuit. si signũ fuit: qd̾ tam malũ fuit.

Expanded text:
breuiter, quantum possumus, commemoremus, quae quanto interiora, tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis libera uagabantur et omnem non solum aliorum, uerum etiam dominorum auersabantur accessum, non sine exitio uel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit, quod tantum malum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
niũ acõtemplanda retraxit a sia ne il¬
lecebris eiꝰ capti ad delitaciꝰ uite genut
ꝓ laberentur. audierũt. enĩ in de leticiã
et ĩmoderatos sũptus et oĩa nõ necessarie
uoluptatis genera fluxisse. ¶ Quãtũ¬

Expanded text:
 contemplanda Asia retraxit, ne inlecebris eius capti ad delicatius uitae genus prolaberentur: audierant enim inde lautitiam et inmodicos sumptus et omnia non necessariae uoluptatis genera fluxisse, primosqu
Abbreviated transcription (Latin):
nimia maculosũ. Uolauerãt enĩ pulli
de cauea et mantino ꝯsuli ut auĩt au¬
guriũ malũ fecerãt: quasi ꝑ tot annos
quib illa exigna ciuitas romanũ circũ¬
sessa exercitum ad flixerat. ip̃iq romane
rei publice terrori ẽẽ iam ceperãt. Alii
contra ea malo augurio ꝓcesserũt

Expanded text:
minia maculosum; uolauerant enim pulli minia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processerunt
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus: s uictoriis ꝯsolabat᷑. Dori
autẽ nulle sicut alias distordie semebãt
S ultimo bello punico uno impetu
alteriꝰ scipionis qui ob hͦ eciã ip̃e a fri¬
cam ꝯgnomẽ accepit enuila imperii
romaui ab stirpe deleta est. dicinde tã¬
tis maloꝵ aggerib opp̾ssa romana res¬
publica: ut ꝓsperitate ac securitate
rerũ. unde uiiuiũ coruuptis morib ma-¬
la illa cõgesta sunt. plus nocuisse mõ¬
stretur tan cito euersa: ꝙͣ peius notu-¬
erat tani diu aduersa cartago. Hoc
toto tꝑe usq ad cesarem augustũ. qti uidet᷑
non adhuc uel ip̃oꝵ opinio. gloriosã sed
ꝯtentiosam et exiciosam. et plaue iam¬
eneruẽ ac languidam libertatẽ oĩ modo
ex torsisse romanis et ad regale arbitriũ
cucta reuocasse. et qiͣ morbida uetustate
cõ lapsam. ueluti iustaurasse at renonas¬
se rẽpublicã: toto gͦ isto tp̃e omitto ex
des. et numãtinũ fedus horuenda igno¬

Expanded text:
exercitus, sed victoriis consolabatur: domi exercitus, sed victoriis consolabatur: domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeviebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen invenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est: ac deinde tantis malorum aggeribus oppressa Romana respublica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito eversa, quam prius nocuerat tam diu adversa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui videtur non adhuc vel ipsorum opinione gloriosam, sed contentiosam et exieneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex des et Numantinum foedus horrenda igno
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ cõniuia psalterie et alia licencio sa
nequicia. S nĩt de hiis malis que
ĩ tolerabiliter hoĩes paciũt᷑: nõ de hiis
que libenter faciũt dicere institui.
Unde illud magis qd̾ de scipione cõ¬
menioraui. ꝙ cedẽs ĩmritis extra pa¬
triã quã liberauit mortuus est. ad
pñtem ꝑtiuet disputacõem: qd̾ ei ro¬
mana numina aqͦꝵ templis auertit
hãnibalem non reddiderũt uicẽ que
propter istam tñi mͦ colũtur felicitatem
S qr salustiꝰ eo tꝑe ibi dixit mores opti¬
mos fuisst: ꝓpterea hͦ de asiaua luxuria
cõmemorandũ putani. ut intelligatur
etiã illud a salustio in ꝯꝑacione aliorum¬
mũ bellũ cartaginẽse lata est eciã illa
lex uoconia. ne quis heredem fenmain
faceret nec uucã filiam. Qua lege qͥd
iniquiꝰ dici aut cegitari possit ignoro.
Uerũtamen toto illo interuallo duoꝵ
bellorũ punitoꝵ tolerabilior infelicitas
fuit. Bellis tñi mͦ. foris ꝯtere batur

Expanded text:
in conuiuia psaltriae et alia licentiosa in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae intolerabiliter homines patiuntur, lion de his, quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis, quod de Scipione commemoraui, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberauit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina, a quorum templis auertit Hannibalem, non reddiderunt uicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putaui, ut intellegatur etiam illud a Sallustio in mum bellum Carthaginense, lata est etiam illa lex Voconia, ne quis haeredem feminam faceret, nec unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verumtamen toto illo intervallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur
Abbreviated transcription (Latin):
et postreuũ bellũ carthaginense
quando salustiꝰ optinuis morib et ma¬
xinuia cõcordia dixit egisse romanos
multa enĩ p̾tereo suscepti operis modũ
cogitans: eodem ip̃o gͦ tꝑe morũ oꝑti¬
moꝵ maximeq ꝯcordie scipio ille rome
italieq liberator. eiusdemq belli pu¬
nici scdĩ tam horrendi tam exitiosi. tã
ꝑicilosi p̾clarus mirabilisq confector
uictor hanibalis domitorq cartaginis
cuiꝰ ab adolescencia uita describit᷑ diis
dedita. templisq mitrita. mnimicorũ
accusacionib cessit: carẽsq prĩa quã
sua uirtute saluã et liberã reddidit. in
epido liternensi egit reliquã cõpleuit¬
q uitan post insignẽ suũ triũphũ
nullo illiꝰ urbis captus desiderio: ita
ut iussisse ꝑhibeatur. ne saltem mor¬
tuo in ingrata prĩa funus fieret. De¬
de gallo grecis triũphãtem: asiatica
luxuria romã oĩ hoste peior irrepsit
Tunc enĩ pͥmũ lecti erati et p̾ciosa
stragula uisa phibent᷑. Tũc inducte

Expanded text:
et postremum bellum Carthaginiense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo suscepti operis modum cogitans, eodem ipso ergo tempore morum optimorum maximaeque concordiae Scipio ille Romae Italiaeque liberator eiusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, uictor Hannibalis domitor que Carthaginis, cuius ab adulescentia uita describitur dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit carensque patria, quam sua uirtute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Dede Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa stragula uisa perhibentur; tunc inductae
Abbreviated transcription (Latin):
Uãuis illud nequaꝙͣ tatuerim ꝙ
iuitridates rex asie ubiq in asia
peregrinantes ciues romanos. alz ĩnume¬
rabili copia suis negociis intentos. une
die occidi iussit: et factũ est. Quã illa
miserabilis rerũ facies erat subito quẽ¬
q ubicũq fuiss ĩuentus ĩ agro ĩ uia. ĩ
opido. in donio. in uico. in foro. in tẽplo
in lecto. in quiuio. mopinate atq impie
fuisse trucidatũ. Quis gemitus mori
etiam ferienciũ fuerũt: ꝙͣ dura neces¬
sitas hospitũ. non solũ uidendi nepha¬
rias illas cedes domi sue uerũ eciã ꝓpe¬
trandi: as illa blanda comoditate hu¬
manitatis repente mutatis ultibus
mutuis ut ita dicam oĩno uulueribus.
nñ ꝑcussus in corꝑe. et ꝑcussor in aĩo fe¬
riretur: Num et isti oñs auguria ꝯtẽp¬
serant: Nũ deos et domesticos et publi¬
cos cũ de sedib suis ad illam ĩremeabi¬
lem peregrinacõem ꝓfecti sunt. qͦs ꝯsu¬
lerent nõ habebant: Hoc si ita ẽ: non

Expanded text:
uamuis illud nequaquam tacuerim, quod Mithridates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos adque innumerabili copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus moriee etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibusmutuis dicam omnino uulneribus, cum percussus in corpore et percussor in animo feriretur! Num et isti omnes auguria contemserant? Num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam inremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mãtino ꝯsuli in hyspaniã ituro hec
ꝓdigia acciderũt. Cũ eñ lanimi sacrifi
care uellet. pulli canca emissi in ꝓximã
siluã effugerũt. sũmaq diligẽtia quesiti
eximie magnitudinis uisus subito dis
paruit. Ergo ꝓdugiorũ ño nuimerũ
calamitatũ equauit sc infelici pugna.
turpi federe. dedicione fimesta siz qua de¬

Expanded text:
 consuli in Hispaniam ituro haec prodigia acciderunt: cum Lauinii sacrificium facere uellet, pulli cauea emissi in proximam siluam fugerunt summaque diligentia quaesiti eximiae magnitudinis uisus e conspectu abiit. ergo prodigiorum numerum numero calamitatium aequauit, infelici pugna, turpi foedere, deditione funesta. Minus
Abbreviated transcription (Latin):
rissima oꝑa eciã ĩiuriis pensabant id ẽ
deserte paludis eũ acolam fecerũt. eiusq
uolũtarii exilii acerbitatẽ non tacitus ad
inferos tulit. Sepulcro em̃ suo sit scripsit.
Iugrata pria ne ossa quidem mea habes
in cueres collabi passus non est. Dicit

Expanded text:
rissima opera iniuriis pensando desertae paludis accolam fecerunt. eiusque uoluntarii exilii acerbitatem non tacitus ad inferos tulit, sepulcro suo inscribi iubendo 'ingrata patria, ne ossa quidem mea habes'in cinerem conlabi passus non fuerat. igit
Abbreviated transcription (Latin):
scripserũt matrẽ eiꝰ diusterilem extima¬
tam tradũt publiũ q scipionẽ cũ qͦ npta
erat liberos desperauisse. postea in cubitu¬
tem anguẽ eũq hiis qui uiderant territis
ac clamãtib elapsũ ĩuenire nõ posse id
ces retulisse. qui facto sacrificio r esponde¬
rñt. fore ut liberi nasterẽtur. unde et mu¬

Expanded text:
scripserunt, matrem eius diu sterilem existimatam tradunt, P. quoque Scipionem, cum quo nupta erat, liberos desperavisse. Postea in cubicutem anguem eumque, his qui viderant territis et clamantibus, elapsum inveniri non quisse. Id ces retulisse; eos, sacrificio facto, respondisse fore ut liberi gignerentur, neque mu
Abbreviated transcription (Latin):
ut de mea ĩnotẽtia cõquerendũ sit. Nã
cũ cifritam totã pt̃ati ur̃e subieterim
nichil in ea qd̾ meũ diteretur p̾ter ꝯgno¬
men retinui. Non me igit᷑ punite non
fratrẽ meũ asiatice gaze auarũ reddide¬

Expanded text:
Nam cum Affricam totam potestati vestre subicierim, nichil <ex ea>, quod meum diceretur, preter cognomen <retuli. Non me> igitur punice, non fratrem meum asiatice gaze”», id
Abbreviated transcription (Latin):
duraretur: Si nrĩs tẽporib accidisset:
que isti quãta dixissent: Quid illa
itidem ngẽs pestilentia ꝙͣ diu seuiit.
ꝙͣ multos ꝑemut: Que ñ in ãnũ aliũ
multo granius tenderet᷑. frustra pũte
de diuinacõe ꝯmemorat. magis ĩt̾pre¬
tib ut possũt seu uolũt dubia cõiectã¬
tibus credi solet. Tũc gͦ dictũ ẽ. eam
ẽẽ causam pestilentie. ꝙ plurimas edes
sacras multi occupãtes priuatim tene¬
rent. Sic interim a magno imperitie
uel desidie crimine estolapiꝰ liberatꝰ est.
Unde autẽ a multis edes ille fuerant
occupate ueniie ꝓhiberte: nisi qr tãte
numinũ turbe diu frustra fuerat suppli¬
catum: atq ita paulatim lota deserebãt᷑
acultoribz. ut tanꝙͣ uacua sine ullius
offeusione possent hũains saltẽ usib
uendicari: Iamq tũc ueluit ad sedã¬
dam pestilentiã diligẽter repetita fue-¬

Expanded text:
, duraretur, si nostris temporibus accidisset, , duraretur, si nostris temporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent! Quid? illa itidem ingens pestilentia, quamdiu saeuiit, quam multos peremit! Quae cum in annum alium multo grauius tenderetur frustra praesede diuinatione commemorat, magis interpretibus ut possunt seu uolunt dubia coniectantibus credi solet. Tunc ergo dictum est eam esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas priuatim tenerent: sic interim a magno inperitiae uel desidiae crimine Aesculapius liberatus est. Unde autem a multis aedes illae fuerant occupatae nemine prohibente. nisi quia tantae numinum turbae diu frustra fuerat supplicatum, adque ita paulatim loca deserebantur a cultoribus, ut tamquam uacua sine ullius offensione possent humanis saltem usibus uindicari? Namque tunc uelut ad sedandam pestilentiam diligenter repetita
Abbreviated transcription (Latin):
manoꝵ hostis effectꝰ ẽ: cui sane de rerũ
futuro euẽtu ꝯsulenti satis urbane. apol¬
lo sic ambignũ oratulũ edidit. Ut edu¬
obus quitqͥd accidiss. ip̃e diumꝰ habe¬
retur. Ait enĩ. Dico te pirre uincere
taret euentũ. Que tũc et ꝙͣ horrenda
utriusq exercitus clades : In qua tñ
superior pirrus extitit it iã poss
apollinem ꝓ suo intellectu predicare
diuinũ: nusi ꝓxime alio p̾lio romani
abscederẽt superiores: atq in tanta
strage belloꝵ. enã pestilencia grauis
exorta est mulierũ. Nam priusꝙͣ
maturos partus edecent: grauide
moriebant᷑. Ubi se credo esto¬
lapiꝰ extusabat: ꝙ arihiãtrũ non
obstetritẽ ꝓfitebatur Peredes qͦ
similiter interiebant. itaut
iani de fecturũ genus aĩaliũ crederet᷑¬
.Quid ienis illa memorabilis tam
iciedibili ĩmanitate seniẽs: ut nuib
horrenda altitudĩe etiam in foro ꝑ dies
quadragnta manẽtib tiberis qͦ glacie

Expanded text:
manorum hostis effectus est. Cui sane de rerum manorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro euentu consulenti satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut, e duobus quidquid accidisset, ipse diuinus haberetur ait enim: <Dico te, Pyrrhe, uincere taret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitus clades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo intellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Romani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantur. Ubi se, credo, Aesculapius excusabat, quod archiatrum, non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus horrenda altitudine etiam in foro per dies quadraginta manentibus Tiberis quoque glacie
Abbreviated transcription (Latin):
conspirantib uno lꝑe hostib. lucanis
bruciis. sanutib. etrustis. et senonib
gallis. p̾mo ab eis legati ꝑempti sũt. deĩde
tũ p̾tore oppͥssus exercitus septem tribunis
cũ illo peñtib. et militũ tredecini milib
uel qñ post longas et graues rome sedi¬
ciones quib ud ultimũ plebs ĩ ianicłm
hostili dirẽpcione secesserat: huiꝰ mali
tam dira talamitas erat ut eiꝰ rei causa
qd̾ in extremis ꝑiculis fieri solebat dic¬
tator ciearet᷑ ortensius; qui plebe reuo-¬
cata in eodem magrãtu expirauit. Qd̃
nulli dictatori aute cõtingerat et qd̃
illis diis iam pñte estolapio grauius
crimen fuit. Tum uero tam multa
bella ubiq crehuerũt: ut ĩopia militũ
pletarii illi qui eo ꝙ ꝓli giguende ua-¬
tabant. ob egestatem nulitare nõ ualẽ¬
tes. hͦ nomen acceperãt: milicie ꝯstri¬
berent᷑. Diccitꝰ etiam a tarẽtiuis pirtꝰ
rex grecie tũc ingẽti głia celebratꝰ ro-¬

Expanded text:
conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, Bruttiis, Samnitibus, Etruscis et Senonibus Gallis primo ab eis legati pel\'emti sunt, deinde cum praetore obpressus exercitus septem tribunis cum illo pereuntibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas et graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione secesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dictator crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem magistratu exspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletarii illi, qui eo, quod proli gignendae uacabant, ob egestatem militare non ualentes hoc nomen acceperant, militiae conscriberentur. Accitus etiam a Tarentinis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celebratus, Ro
Abbreviated transcription (Latin):
nouã pestem non corporib romanorũ:
s qd̾ est multo perrciosiꝰ morib ĩtule¬
rũt. Ubi erãt qñ alia pestilentia gͣuis
de uenenis mrõnaꝵ exorta credita est
Quaꝵ supra fidem multarũ atq no¬
biliũ mores dep̾heusi sunt oĩ pestilẽtia
grauiores: uel qñ ĩ caudinas furculas
a saminitib obsessi ambo cũ exercitu
ꝯsules fedus cũ eis fedũ face̾ coacti sũt
ita ut equi tib romanis sexcentis obsidi¬
bus datis ceteri amissis armis aliisq¬
hostiũ cũ uestimentis singulis micterẽtur.
uel qñ graui pestilencia ceteris laboran-¬
tib multi eciam in exertitu icti fuliuine
perierũt: uel qñ itẽ alia intollerabili
pestilencia estolapiũ ab epidauro quasi
medicũ deũ roma aduocare atq adhib̾e̾
conpulsa est: quĩ regem oñn iouẽ. qui
iam diu in capitolio sedebat młta stupra
quib adolescens uacauerat nõ ꝑmuise¬
rant fortasse discere meditiuam. uel cũ

Expanded text:
novam pestem, non corporibus Romanorum, novam pestem, non corporibus Romanorum, sed, quod est multo perniciosius, moribus intulerunt. Ubi erant, quando alia pestilentia gravis de venenis matronarum exorta credita est, quarum supra fidem multarum atque nobilium mores deprehensi sunt omni pestilentia graviores? Vel quando in Caudinas furculas a Samnitibus obsessi ambo cum exercitu consules foedus cum eis foedum facere coacti sunt; ita ut equitibus Romanis sexcentis obsidibus datis, caeteri amissis armis aliisqhostium in uestimentis singulis mitterentur? uel quando graui pestilentia ceteris laborantibus multi etiam in exercitu icti fulmine perierunt? uel quando item alia intolerabili pestilentia Aesculapium ab Epidauro quasi medicum deum Roma aduocare adque adhibere conpulsa est, quoniam regem omnium Iouem, qui iam diu in Capitolio sedebat, multa stupra, quibus adulescens uacauerat, non permiserant fortasse discere medicinam P uel cum
Abbreviated transcription (Latin):
maximo et ꝑiculosissimo tumul tu
tiuitatis occisus est. Ubi erãt qñ pes¬
tilentia maxima exorta. diis ĩntili¬
bus sine remedio ppłs diu mltũq fa¬
tigatus. noua lectisternia qd̾ nũ ꝙͣ
antea fecerat ex hibenda arbitratꝰ est:
Lecti autẽ sternebant᷑ ĩ honorẽ deorũ:
unde hͦ sacrũ uel pociꝰ sacrilegiũ no¬
men aciepit. Ubi erant: qñ ꝑ decem
contiuuos ãnos male pugnãdo crebras
et magnas clades apud uegios exer¬
citus romanꝰ acceperũt. nisi ꝑfuriũ
canuillũ tandem subueniret᷑: quen
postea ciuitas ingrata dãpnauit.
Usi erant qñ galli romã ceperũt . spo-¬
liauerũt. incenderũt: cedib ĩpleuerũt.
Ubi erant cũ illa insignis pestilencia
tam ingentem stragem dedit: qͣ et ille
furius cauullus extuictꝰ est. qui rẽpu ᵘ ͤ
ingratã et a uegientib ante defendit.
et de gallis postea uindicauit. Inde¬
in hac pestilentia steracos ludos aliam

Expanded text:
maximo et periculosissimo tumultu maximo et periculosissimo tumultu civitatis occisus est? Ubi erant, quando pestilentia maxima exorta, diis inutilibus sine remedio populus diu multumque fatigatus nova lectisternia, quod nunquam antea fecerat, exhibenda arbitratus est? Lecti autem sternebantur in honorem deorum, unde hoc sacrum vel potius sacrilegium nomen accepit. Ubi erant, quando per decem continuos annos male pugnando crebras et magnas clades apud Veios exercitus Romanus acceperat, nisi per Furium Camillum tandem subveniretur, quem postea civitas ingrata damnavit? Ubi erant, quando Galli Romam ceperunt, spoliaverunt, incenderunt, caedibus impleverunt? Ubi erant, cum illa insignis pestilentia tam ingentem stragem dedit, qua et ille Furius Camillus exstinctus est, qui rempublicam ingratam et a Veientibus ante defendit, et de Gallis postea vindicavit? In hac pestilentia scenicos ludos, aliam
Abbreviated transcription (Latin):
huꝰ felicitatem colendi existimantur:
cũ romani quib se colendos mendacis¬
sima astucia uendicabant. tantis cala¬
mitatib uexarent᷑. Ubi erant quãdo
ualeniꝰ ꝯsul ab exulib et seruis ĩcẽsũ
capitoliũ cũ defensaret occisus est: fa¬
ciliũs q ip̃e ꝓdesse potuit edi iouis. ꝙͣ
illi turba tot numinũ. cũ suo maxio
atq optimo rege tuiꝰ templũ libera¬
uerat subuenire. Ubi erant: qñ densis¬
simis fatigata ciuitas sedicionũ malis:
cũ legatos athenas imissos. ad leges
muuituandas paululũ qͥeta opperiretur.
grani fame pestilenciaqz uastata est:
Ubi erant. qñ rursus ppłs cũ famne la¬
boraret p̾fectum anone pͥmũ creauit
atqz illa fame ialescente. spuriꝰ emi¬
liꝰ qui esurienti młtitudini frumenta
largitus est regui affectati crimẽ ĩcur¬
rit. et eiusdem p̾fecti instantia ꝑ dit¬
tatorem luciũ qm̃tũ etate decrepitum.
aquĩto seruilio magr̃o equitũ cum

Expanded text:
huius felicitatem colendi existimantur, huius felicitatem colendi existimantur, cum Romani, quibus se colendos mendacissima astutia uenditabant, tantis calamitatibus uexarentur? Ubi erant, quando Valerius consul ab exulibus et seruis inscensum Capitolium cum defensaret occisus est faciliusque ipse prodesse potuit aedi Iouis quam illi turba tot numinum cum suo maximo adque optimo rege, cuius templum liberauerat, subuenire? Ubi erant, quando densissimis fatigata ciuitas seditionum malis, cum legatos Athenas missos ad leges mutuandas paululum quieta opperiretur, graui fame pestilentiaque uastata est? Ubi erant, quando rursus populus, cum fame laboraret, praefectum annonae primum creauitatque illa fame invalescente, Spurius Melius, qui esurienti multitudini frumenta largitus est, regni affectati crimen incurrit, et ejusdem praefecti instantia per dictatorem L. Quintium aetate decrepitum, a Quinto Servilio magistro equitum cum
Abbreviated transcription (Latin):
ciuilia orta sunt: dũ pauci potẽtes
qͦꝵ in gr̃am pleriqz concesserãt sus
honesto patruũ aut plebis noĩe dñaci¬
ones affectabant boniqz et maliciues
appellati. nõ ob merita ĩ rẽpu ͭͤ õĩb¬
pariter corruptis: s uti quisq locu¬
pletissimus et ĩurria ualidior qr pñcia
defendebat. ꝓ bono ducebat᷑. Porro
si illi stuptores historie ad honestam
libertatem ꝑtiuere arbitrati sũt mala
cuitatis ꝓprie non tacere. quã multis
lotis magno p̾como laudare ꝯpulsi
sunt. cũ aliam ueriorẽ qua tiues et̾m
legendi sunt nõ haberent: quid nos
facere cõuenit. qͦꝵ spes quãto in deo
melior et certior. tanto maior debet ẽẽ
alienent᷑ ab ea ciuitate in qua sola
iugiter feliciter q uiuendũ ẽ. Iec ĩ
deos eoꝵ horribiliora nos dicimꝰ ꝙͣ
eoꝵ identidem auctores qͦs legñt et p̾-¬
dicant: qñquidem et ex ip̃is q̃ dicereuiꝰ
accepimꝰ. et nullo mͦ ditere uel talia

Expanded text:
ciuilia orta sunt, dum pauci potentes, ciuilia orta sunt, dum pauci potentes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes adfectabant; bonique et mali ciues appellati, non ob merita in rem pubquisque locupletissimus et iniuria ualidior, quia praesentia defendebat, pro bono ducebatur\'. Porro si illi scriptores historiae ad honestam libertatem pertinere arbitrati sunt mala ciuitatis propriae non tacere, quam multis locis magno praeconio laudare conpulsi sunt, cum aliam ueriorem, quo ciues aeterni legendi sunt, non haberent: quid nos facere conuenit, quorum spes quanto in Deo melior et certior, tanto maior debet esse alienentur ab ea ciuitate, in qua sola iugiter feliciterque uiuendum est? Nec in deos eorum horribiliora nos dicimus, quam eorum identidem auctores, quos legunt et praedicant, quando quidem et ex ipsis quae diceremus accepimus, et nullo modo dicere uel talia
Abbreviated transcription (Latin):
uid itaq ego tantas moras uel
stribens patiar: uel lecturꝰ efferã:
Quã muisera fuerit illa res pu ͨ ͣ tam lon¬
ga etate ꝑ tot ãuos usq ad stdiñ bellũ
punitũ. bellis forusecus in quietare nõ
desistentib. et intus discordiis sedicõib
cuulib: a salustio breuiter intimatũ ẽ.
Proiide uictorie ille non solida beatore
gaudia fuerũt. s inania solatia mise¬
rorũ: et ad alia atq alia terribilia
mala subeñda illecebrosa ĩcitaniẽta
minime quietorũ. Nec nobis qr hec
dicimꝰ. boni romani prudẽtesq suc¬
cẽseant. quãꝙͣ de hac re net petendi
sint nec monendi. qñ eos minime
succensuros ẽẽ tertissimũ est. Neq em̃
grauiꝰ uel graniora diciniꝰ auctorib
eoꝵ et stilo et ocio multũ impares.
quib tñ ediscendis et ip̃i elaborauer̃t
et filios suos elaborare ꝯpellũt. Qui
autem succensent: qñ me ferrent si
ego dicerem ꝙ salustiꝰ ait. Ilurime
turbe sediciones et ad postremũ bella

Expanded text:
uid itaque ego tantas moras uel scribens patiar, uel lecturis adferam? Quam misera fuerit illa res publica, tam longa aetate per tot annos usque ad secundum bellum Punicum bellis forinsecus inquietare non desistentibus et intus discordiis seditionibusque ciuilibus, a Sallustio breuiter intimatum est. Proinde uictoriae illae non solida beatorum gaudia fuerunt, sed inania solacia miserorum et ad alia adque alia sterilia mala subeunda inlecebrosa incitamenta minime quietorum. Nec nobis, quia hoc dicimus, boni Romani prudentesque suscenseant: quamquam de hac re nec petendi sint nec monendi, quando eos minime suscensuros esse certissimum est. Neque enim grauius uel grauiora dicimus auctoribus eorum et stilo et otio multum inpares; quibus tamen ediscendis et ipsi elaborauerunt et filios suos elaborare conpellunt. Qui autem suscensent, quando me ferrent, si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbae, seditiones et ad postremum bella
Abbreviated transcription (Latin):
mario ꝯfessus ẽ. qr fatalem illã manũ
non porrexerat salutãti. Et addit hoc
Tot senatus funera inter kalendas et idꝰ
ianuarii mẽsis seꝑtima. illa marii pipu-¬
ra id est ꝯsulatus dedit. quid futurũ fuit

Expanded text:
Mario confossus est, quia fatalem illam scilicet manum non porrexerat salutanti. Haec tot senatus funera intra kalendas et idus Ianuarii mensis septima illa Marii purpura dedit. Quid futurum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
neglecta atq usurpata latitarẽt non
utiq magne ꝑicie uaruonis tribueret᷑.
quod scubens de edib sacris tam multa
ignorata cõmemorat: s tũc interim
elegãs non pestilentie depulsio: s deoꝵ
excusacio procurata est.

Expanded text:
neglecta adque usurpata latitarent, non utique magnae peritiae Varronis tribueretur, quod scribens de aedibus sacris tam multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans non pestilentiae depulsio, sed deorum excusatio procurata est.
Abbreviated transcription (Latin):
renonata q̃ uictoriis finita uĩdebantur.
et tantis stragib iterũ iterũq confecta:
iterũ iterũq post fedus et pacẽ. inter
generos et soceros et eorũ stirpẽ posteros¬
q repetita: Non parũ iudiciũ calamita¬
tis huiꝰ fuit: ꝙ portas belli nullus clau¬
sit eoꝵ. Nullus gͦ. illoꝵ sub tot diis p̾¬
sidib in pace regnauit.

Expanded text:
renouata, quae uictoriis finita uidebanrenouata, quae uictoriis finita uidebanet tantis stragibus iterum iterumque confecta, iterum iterumque post foedus et pacem inter generos et soceros et eorum stirpem posterosque repetita? Non parvum indicium calamitatis hujus fuit, quod portas belli nullus clausit illorum. Nullus ergo illorum sub tot diis praesidibus in pace regnavit.
Abbreviated transcription (Latin):
lauiniũ ubi eneas regnũ ꝑegrinũ al
fugitinũ constituerat. tercio loco habi¬
tauerant nuimina illa troiana: sed
more suo eciã inde iã fortasse migra¬
uerant. ideo deleta est. discesserant
uidelz om̃s aditis arisqz relictis dii. qͥb
imperiũ illud steterat. Discesserant
sane ecce iam tertio: ut eis quarta
roma ꝓudentissime crederet᷑. Dis¬
plituerat enĩ et alba. ubi amulius
expulso frẽ: et roma placuerat. ubi
romulus occiso frẽ regnauerat. Sed
anteꝙͣ alba dirueretur transfuisus ẽ
inquiũt ppłs eiꝰ ĩ romani. ut ex utraq
una nuitas fieret. Esto. ita factũ sit:
urbs tñ illa astanii zegnũ. et tercium
domitiliũ troianoꝵ deoꝵ. ab urbe filia
mater euersa est:. Ut autem belli re¬
liquie ex duob ppłis unũ facerẽt mise¬
rabile coagulũ. multꝰ antẽ fusus utri¬
usq sangiis fuit. Quid iã singillatĩ
dicã sub ceteris regib totiẽs eadem bella

Expanded text:
Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troiana. Sed suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraque una ciuitas fieret. Esto, ita factum sit; urbs tamen ilia, Ascanii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, ab urbe filia mater euersa est; ut autem belli reliquiae ex duobus populis unum facerent, miserabile coagulum multus ante fusus utriusque sanguis fuit. Quid iam singillatim dicam sub ceteris regibus totiens eadem bella
Abbreviated transcription (Latin):
alter filiꝰ. alter ẽẽt p̃r: tale spectaculũ
quis ferret quis non auferret. Quoniͦ.
ergo gloriosum alteriꝰ matris. alteriꝰ
filie ciuitatis: inter se armorũ potint
ẽẽ certamen: An ideo diuersũ fuit ꝯ
arena ulla non fuit: et latiores cãpi
nõ  duoꝵ gladiatorũ. s in duobus
pplis multoꝵ funerib nplebantur:
Non amphiteatro tingebant᷑ illa cer-¬
tamina s uniu̾so orbe. et tũc uiuis et
posteris. quousq ista fama porrigit᷑.
impiũ spectatulum p̾bebat᷑. Uimi tñ
paciebant᷑ studii sui dii illi p̾sides ĩperii
romani. et taliũ certaminũ tanꝙͣ thea¬
triti spectatores donet oratiorũ soror
ꝓpter curiatos tres ꝑemptos. eciã ip̃a
tertia ex altera parte fraterno ferpo
duob frĩb adderet᷑. ne minꝰ haberet
mortiũ etiã roma que uicerat. Deinde
ad fructũ uictorie alba subuersa est:
ubi post iliũ qd̾ greci euerterũt. et pꝰ

Expanded text:
alter filius, alter esset pater, tale spectaculum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis ferret? quis non auferret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae ciuitatis inter se armorum potuit esse certamen? An ideo diuersum fuit, quod harena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt ꝙͣ tirus in asia . in grecia lacede¬
monii et athenieuses cepere. Urbes atz
nationes subegere. libidine dñandi
causam belli habuere. maximã glo¬
riã in maximo imperio pͥutare: et
cetera q̃ ip̃e instituerat dicere michi
hucusq satis sit eiꝰ uba posuisse.
Libido ista dñandi magnis malis
agitat. et conterit hũanũ genꝰ. Ha
libidine roma tũc uicta albã se uicis¬
se triũphabat: et sui sceleris laudem.
głiam noĩabat. Qñi laudat᷑ inquit
scriptura nr̃a pctor in desideriis aĩe
sue: et qui iniqua gerit bñdicetur.
fallacia igit᷑ tegnua et deceptorie
de albaciones auferãt᷑ a reb. ut sin¬
cero inspiciãtur examine. Nemo mͥ
dicat magnus ille atq ille: qr cũ illo
et illo pugnauit et uicit. Pugnant
etiam gladiatores: Unitũt et ip̃i. Ha¬
bet p̾mia laudis et illa crudelitas. S
Et tamen si in harenã procederent
pugnaturi inter segladiatores. quoꝵ

Expanded text:
inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaeinquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scriptura nostra, peccator in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet praemia laudis et illa crudelitas; sedre gloriam. Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter se gladiatores, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
mus affectu. ut feĩa sponsũ suñ a
frẽ suo ꝑemptũ sine tamine fleuerit:
si uiri hostes a se uictos eciã cũ laude
fleuerũt. Erto sponso a fr̃e illatani
mortem quando feĩa illa flebat: tũt
se tontra matrem ciuitatẽ tanta stra¬
ge bellasse. et tanta huit atq inde
cognati eruoris effusione uicisse roma
gaudebat. Quid michi obtenditur
nomen laudis: nomenqz uictorie:
Remotis obstatulis insane opimioĩs
facinora nuda ternãtur. mda pen¬
sentur: nuda iudicẽtur. Causa dicat᷑
albe: sicut troie adulteriũ dicebatur.
Nulla talis: nulla similis ĩuenitur
Tantũ ut desides moneret tullus ĩ
arma uiros: eciã desueta triũphis
agiia. Illo itaq uitio tñi stelus ꝑ¬
petratũ est: sotialis belli atq cognatĩ
Qd̾ uiciũ salustiꝰ magnũ transeũter
actingit. Cũ enñ̃ laudans breuiter
antiqͥora cõmemorasset tempora. qñ
uita hõim sine cupiditate agitabatur
et sua cuiq satis placebant: postea ꝟo

Expanded text:
mus adfectu, ut femina sponsum suum a mus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique satis placebant: Postea uero,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ tiuile bellũ fuit: qñ filia ciuitas cũ
ciuitate matre pugnauit. Accessit
aliud huic tergeminorũ pugne ultĩe
atrox atq abhoruendũ malũ. Nam
ut erat anibo ppłi. prius amici. uicini
quippe atq cognati: uni curiatorum
desponsata fuerat oracõrum soror. Hec
postea ꝙͣ sporisi sponsalia in uictore
fratre ꝯspexit: ab eodem frẽ quomͦ
fleuit occĩsa ẽ. Humanior huius
uniꝰ feĩe: quã uniu̾si ppłi romani
mͥ fuisse uidetur affectus. Illaq¬
maritum iam fide media retiuebat.
aut forte etiam ipñ fratrẽ doleris
qui eũ occiderat tui sororẽ ꝓmiserat:
puto ꝙ non culꝑabiliter fleuerit.
Unde apud u̾giliũ pius eneas lau¬
dabiliter dolet: hostem eciã sua ꝑẽp¬
tũ manu. Unde marcellus siracu¬
sanam ciuitatem recolens eiꝰ paulo
ante culmen et gloriam sub manus
suas subito contidisse: cõmunem
cogitans condicionem flendo mise-¬
ratus est. Queso ab hũano ĩpetre¬

Expanded text:
quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetre
Abbreviated transcription (Latin):
Uid deuide post nimã sus aliis
regib quãto malo non solũ suo:
sed eciam romanoꝵ. ini bellũ albani
ꝓuocati sunt. qr uidelicz pax nuime
tam longa uiluerat: ꝙͣ crebre strages
romani albaniq exercitus fuerunt:
et utriusq ꝯnimucio ciuitatis. Alba
nãq illa quã filiꝰ euee creauit asta¬
nus rome mater ꝓprior ip̃a ꝙͣ troia
a tullo hostilio ⁊ ege ꝓuotata conflixͭ.
ꝯfligẽs autẽ et afflcta est et afflixͭ
donec multoꝵ cederet pari defectione
tertaminũ. Tñt euẽtũ belli de terge-¬
minis huic atq inde fr̃ĩb placuit
experiri: a romanis tres oracii: ab
albanis autem tres curiati ꝓcesserũt.
d curiatis tribus. oracii duo: ab uno
autẽ oracio tres curiati suꝑati et ex¬
tincti sunt. Ita roma extitit uictrix
ea clade eciã in tertamine extremo u̾t
de sex unus rediret domũ. Cui dãmĩ
in utrisq. tui luctus nsi enee stirpi
nisi ascanii posteris. nisi proli ueneris
nisi nepotib iouis. Nam et hoc plus

Expanded text:
uid deinde post Numam sub aliis regibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus
Abbreviated transcription (Latin):
supmna desperatõe coactus sit turpissimũ
pepigisset senatus uero fedus dissoluit et
mãtinũ dari numãtis p̾cepit. qͥ nudato
corꝑe manibusq post tergũ ligatis ante¬
portas numãtinoꝵ expositus. et ibi sic
usq ad noctem mauẽs a suis derelictus
ab hostib uero non susceptus est. Hec aũt¬
solis quatuor nuilib suoꝵ quadraginta
milia romanoꝵ non solũ sustinuit. s eciã
uicit pudendisq fedorib affocit. Et idẽ¬

Expanded text:
suprema desperatione perductus est, ut turpissimum pepigisset, senatus dissolvi foedus, et Mancinum dedi Numantinis praecepit. Qui, nudato corpore, manibusque post tergum portas Numantinorum expositus, ibique usque in noctem manens, a suis desertus, ab hostibus autem non susceptus, lasolis quatuor millibus suorum, quadraginta millia Romanorum, non solum sustinuit, sed etiam vicit, pudendisque foederibus affecit.