comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sauri sapĩe atq scĩe absconditi.
ut neq false philosophie loquacita¬
te seducans. neq false religionis
suꝑ ꝑsticione t̾reamur. et cum di¬
uinos libros legius in tanta ml¬
titudine ueroꝵ intellẽuum qui de
pancis ũbis eriunt᷑ ⁊ sanitate ca¬
tholice fidei minuunt᷑ id potissi¬
mũ diligamꝰ qd̃ c̾tum apparuerit
eum sensisse quẽ legimus. Si autẽ
ħ latet id oerte qd̃ eircunstantia scͥp¬
ture ñ impedit. et cum sana fide
ꝯcordat. Si aũt et scͥpture cucun¬
stantia ꝑtractari ac cliscuti ñ pocest.
saltem id solum qd̃ fides sana pre¬
scribit. aliud enĩ est quid potissimũ
scriptor senserit ñ disnoscere aliud
autem a regula pietatis erpare.
Si utrũq uitetur ꝑfc̃e se hab frue¬
tus legentis. Si u̾o utrũq uitari
ñ potest. etiam si uolmitas scͥpto¬
ris incerta sit sane fidei congru¬
am ñ inutile est tenuisse sententi¬
am.

Expanded text:
sapientiae atque scientiae absconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque falsae religionis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem legimus; si autem hoc latet, id certe, quod circumstantia scripturae non inpedit et cum sana fide concordat; si autem et scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum, quod fides sana praescribit. aliud est enim, quid potissimum scriptor senserit, non dinoscere, aliud autem a regula pietatis errare. si utrumque uitetur, perfecte se habet fructus legentis; si uero utrumque uitari non potest, etiam si uoluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
incipit qͦ fcã ẽ lux. an ad ip̃m diem
ꝑtinet totum spacium temporis.
et qd̾ fc̃m est uocale corpꝰ ꝑ ꝙ sonar
talis uox ꝓpt̃ auclientes ꝑ corpora¬
lem sensũ aloq̃te ꝓfertur. ita enĩ
fõm est ut ꝑcusso aere sentiatur Nũ¬
quid itaq taiem habeait auclitũ illd̃
quioqͥd erat inuisibłe et in cõpositũ
cui sic d̾s ꝑsonaret ac dic̾et. fiat
lux: abscedat itaq hec ab aĩo cogi¬
tantis absurditas. Utrũ ergo sp̃i¬
talis motus. sed tñ temporalis erat
quo dc̃m intelligimꝰ. fiat lixx. exp̃s¬
sus ab et̃no deo ꝑ ũbum coet̃num
in creat᷑a sp̃itali qͣm iam fec̾at cũ
dc̃m est. in principio fecit d̾s celũ
et t̾ram. id est in illo celo celis an
et ista locutio ñ tm̃ sine aliquo so¬
no. sed sine ullo temporali motu
sp̃italis crecitute in eius m̃te atq
ratõne fixa quodã modo a u̾bo pa¬
tri coet̾nd ⁊ qͥuodamiã imp̃ssa in¬

Expanded text:
incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa in
Abbreviated transcription (Latin):
poralis ñ erat dicendũ dixit dd
fiat. qt formam ũbi semꝑ patri
coherentis con semꝑit̃ne dieit de̾
omĩa. neq sono uocis. neq cogita¬
tione tempora sonoꝵ noluente
s coct̾nã sii lucẽ a se genite sapi¬
entie ñ imitatur imꝑfectio. cm
dissimilis ab eo qd̾ summe᷑ peii¬
tus est. informitate quadam den¬
dit ad nichilum s tunc muta¬
tur ũbi formam semꝑ atq ĩcom¬
mutaultter patri coh̃erentem¬
ta est. unde tpr̃alia illa fierent qͦꝵ
lit̾ fiat lux. inuenire difficile ẽ. s ono
tale est. corporeum est. an ex illa im¬
ꝑfectione substantie corporalis fecit
aliqͣm uocem corporalem. ꝑ qͣm sona¬
ret. fiat lux. Ergo aliqd̃ uecale corpꝰ
añ luceni creatum atq formatũ est.
curreret. sonoꝵq spatia sibi suocendẽ¬
tia p̃cerirent. Qd̃ si iam erat
cempꝰ añquã fieret lux. in quo tpẽe
fieret uox qua sonaret fiat lux ad
qͣm diem ꝑtinebat illd̾ tempꝰ. U̾nus
enĩ dies idemq primꝰ ille num̃ari

Expanded text:
t dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentemta est, unde temporalia illa fierent, quoliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum atque formatum est. curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari
Abbreviated transcription (Latin):
simul qui loquitur faciat quid unde
faciat naturali atcentõne satis appa¬
ret. Qmobrem cum simul utrũq d̾s
quas ecim formauit ⁊ utrũq ab ip̃a¬
scriptura clici oportuerit nec simul
utrumq dici potuerit. pͥus illd̾ unde
aliquid fc̃m est qͣm illd̾ qd̃ inde fc̃m
est dici debuisse quis dubitet. Quia
etiam cum clicimus mat̾iam et for-¬
mani utrũq simul ẽẽ ingelligimus
nec utrũq simul possumꝰ enuntia¬
re. Sicut aũt in breuitate tpr̃is con-¬
tingit cum duo ista u̾ba ꝓferimus
ut alt̾um añ alt̾um ꝓferamꝰ. itt ut
in ꝓlixitate narraitõnis alt̾um pͥus
quam alt̾um narranclũ fuit qͣm¬
uis utrũq ut dẽm est simul fec̾it d̾s.
ut qd̃ sola origine priꝰ est in faciendo
etiam tempore prius sit in narran¬
do qi due res qͣrũ etiã alc̃a nullo mͦ
prior est noĩari simul ñ possunt qͣn¬
tominus simul narrari. Non itaq du¬
bitandũ est ita õẽ ut cumq istã in¬

Expanded text:
simul qui loquitur faciat, quid unde simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali adtentioni satis adparet. quamobrem, cum simul utrumque deuquas eam formauit, et utrumque ab scriptura dici oportuerit, nec simul utrumque dici potuerit, prius illud, unde aliquid factum est, quam illud, quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? quia etiam cum dicimus materiam et formam, utrumque simul esse intellegimus nec utrumque simul possumus enuntiare. sicut autem in breuitate temporis contingit, cum duo ista uerba proferimus, ut alterum ante alterum proferamus, ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum narrandum fuit, quamuis utrumque, ut dictum est, simul fecerit deus, ut, quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando, quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, nominari simul non possunt, quanto minus simul narrari! non itaque dubitandum est ita esse utcumque istam in
Abbreviated transcription (Latin):
memoratã qͥbuꝰ ante chieꝵ enum̃a¬
tõem dc̃m est. in p̾ncipio fecit dõ cesĩ
et t̾ram et cct̾a. donec clic̃ẽtur. ⁊ dixit
deus ut decinceps fccͣtaꝵ rerũ ordo cõ¬
seq̃retur. Non qr informis mat̾ia
formatis reb tempore prior est cum sit
ñ aũ qͥ loquit᷑ priꝰ emittit informẽ uo-¬
cem qͣm possit posteri collig̾e atq in u̾¬
ba formare. ita creator d̾ͥ ñ priorẽ tem¬
pore fecit informem mat̾iam et eam
posteri ꝑ ordinem quaꝵq naturaꝵ qͣsi
scd̾a consid̾atione formauit. formatã
quippe creauit mat̾iam. s qr illd̃ unde
fit aliquid ⁊ si ñ tpr̃e tñ quadam origi¬
ne prius est qͣm illd̾ qd̾ inde sit. pocuit
diuid̾e scͥptum lomñdi temporib qd̾
d̾o facienli tpr̃ib ñ diuisit. si enĩ q̃ra¬
tur utrũ uocem de u̾bis an de uoce u̾ba
faciamꝰ. ñ facile quisqͣm ita tardo in¬
genio reꝑitur. qui ñ potiꝰ uerba fieri
de uoce respondeat. itri qͣmius utrũq

Expanded text:
 enumerationem dictum est: in principio fecit deus et terram et cetera, donec diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sitnon autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illfit aliquid, etsi non tempore, tamen quadam origine prius est, quam illud quod inde fit; potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
u conclitas ut ido t̾ra inuisibłis dc̃a
intessigatur qd̾ aquis cooꝑta ñ poss
uidi. eciam si ẽẽt qui posset uid̾e id̾o
u̾o incompoĩta qr nũdum a mari
distincta et cinta lictorib ⁊ suis feci¬
b animalib q decoraita Si ergo iti ẽ
cur iste sp̃es que ꝓculdubio corporiles
sunt ante omnẽ diem fõe st̃:ͣ cur nõ
scͥptum est. dix̃. d̾s fiat t̾ra. et fc̃a est
tra. It̃ dixit d̾s fiat aqua. et fẽa est a¬
eua. uł utrũq ꝯmunit̃ si una quasi
lege loci infimi continentur. dreit d̾e
dc̃m est cum hoc fc̃m eẽt uicbit ds̃ qr
bonum est: hec consid̾atio suasit
qm̃ manifestum est om̃e mutabłe
ex alqua informitate formari. simł¬
qͣ illõ et catholica fides p̾scribit et
certissima rõ decet nullaꝵ nat᷑arum
mact̾iam ẽẽ potuisse nisi ab omĩm reꝵ
ñ solum formataꝵ sed euam forma¬
bilium inchoatore deo atq creatire.
de qua etiã dicit ei q̃dam scͥriptum qui
focisti muncdũ ex mat̾ia informi. Hnͣe

Expanded text:
conditas, ut ideo terra inuisibilis dicta intellegatur, quod aquis cooperta non posset uideri, etiamsi esset, qui posset uidere, ideo uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species. quae procul dubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? cur non scriptum est: dixit deus: fiat terra. et facta est terra, item: dixit deus: fiat aqua. et facta est aqua. uel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur. dixit deus: dictum est, cum hoc factum esset, "uidit deus, quia bonum est"? Haec enim consideratio suasit, quoniam manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari simulque illud et catholica fides praescribit et certissima ratio docet nullarum naturarum materiam esse potuisse nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex materia informi, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
accedat. Cum aũt tota omino t̾ra
undosa natura croꝑiretur quo ced̾et
ut nudaret aliquas ꝑtes: an forte
rarior aqua uelut nebulas t̾ras te¬
gebat q̃ congregatõne spissata est
ut ex młtis eas ꝑtib in quib arida
posset appare nudaret. Qmquam
et t̃m longe lateq subsidens potuit ali
ex hus ꝑtib unde humor abscede̾t.
Non est aũt informis omni mͦ
mat̾ies ubi eciam uebulosa sp̃es appa¬
ruerit et id̾o q̃ri adhuc potest qñ d̾s
dieꝵ hoc inuenitur. ⁊taq si hoc añ om¬
nem cliem fecit sicut ante istoꝵ pͥmo¬
rum dieꝵ cõmemoratõem scͥptum
est. in principio fecit d̾s celum ⁊ t̾ram
ut in t̾re uocabulo intelligamꝰ iam
formatam t̾renam spẽm suꝑfusis a¬
quis ista iam uisib łi specie sui gem̾is
declaratis. ut in eaͦ qd̃ sequitur scrip¬
tura diceus t̾ra aũt erat inuisibłis
et incomposita. et tenebre erant suꝑ

Expanded text:
accedat. cum autem tota omnino terra accedat. cum autem tota omnino terra undosa natura cooperiretur, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? an forte rarior aqua uelut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset adparere, nudaret? quamquam et terra longe lateque subsidens potuit aliaex his partibus, unde umor abscederet. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam nebulosa species adparuerit. Et ideo quaeri adhuc potest, quando dierum hoc inuenitur. itaque si hoc ante omnem diem fecit, sicut ante istorum dierum primorum commemorationem scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut in terrae uocabulo intellegamus iam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista iam uisibili specie sui generis declaratis, ut in eo, quod sequitur scriptura dicens: terra autem erat inuisibilis et inconposita
Abbreviated transcription (Latin):
nich ĩpeliebat ut aquosa et globo¬
sa moles ex una ꝑte fac̃ẽt diem lu¬
cis p̾sentia. ex alia noctem lucis ab¬
sentia que in eam ꝑtem succede̾t a tẽ¬
pore uesꝑtino ex qua lux maliã de¬
elinaret᷑. Quo ergo ꝯgregate st̃
aque si totam t̾ram prius occupaue
ꝯgregarentur iam apparebat arida.
nec totum abyssus occupabat. Si aũt
totum texerant quis erat locus quo
colligerent᷑ ut t̾re ariditas appareret.:
ñ quid nam nõ in altum ꝯgregate st̃
sicut fit eum ad uentilandum in are¬
in messis triticea subigitur. ⁊ conge¬
sta in aggerem nudat locum quem
diffusa ꝯtexerat: quis hoc clyc̃it cũ
uidecit usqueqͣque campos maris e¬
qualit̃ fusos. que eciam aque si fluc¬
tuantes quidẽ uł ut montes erigunt᷑
sedatis rursus tempestatib ꝯplanã¬
tur. Et si qua littora nudantur latiꝰ
nõ pt̃ dicinulla ẽe alia t̾̃raꝵ spatia
quo accedat id qd̃ aliunde decedit. Uñ
ad eum locum ex quo recesserat it̃m

Expanded text:
hil inpediebat, ut aquosa et globohil inpediebat, ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia quae in eam partem succederet a tempore uespertino, ex qua lux in aliam declinaret. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupauerterrae, quo congregarentur, iam adparebat arida nec totum abyssus occupabat; si autem totum texerant, quis erat locus, quo colligerentur, ut terrae ariditas adpareret? numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit, cum ad uentilandum in area messis trita subrigitur et congesta in aggerem nudat locum, quem diffusa contexerat? quis hoc dixerit, cum uideat usquequaque campos maris aequaliter fusos, quia etiam, cum aquae fluctuantis quidam uelut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus conplanantur? et si qua litora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id, quod aliunde decedit, unde in eum locum, ex quo recesserat, iterum
Abbreviated transcription (Latin):
pat nox uocatur. neq enĩ om̃s
tenebre nox. Nam isi speluncis
amplis in quaꝵ abdita lie ir-¬
uumꝑe oppositam molem non
sinitur sunt utiq tenebre qꝑ
lux nõ est ibi totumq spatiũ
issud locus est carẽs luce. nec
tñ tales tenebre acceꝑunt uo¬
cabulũ noctis. sed ille que in
eam ꝑtem t̾re succedũt unde re¬
mouetur dies. sicut ñ om̃is lux
dries appellatur. nam ⁊ lune
lux est ⁊ sid̾um ⁊̃ luc̾naꝵ. et
choruscationũ et quaꝵq reꝵ
ita fulgentiũ. s iłla luix appel-¬
latur dies cui nox p̾cedenti re¬
cedentiq succedit. s si primit᷑ia
lux illa undiq t̾re molem cib¬
cumfusa contex̾at siue staret
siue cibeuiret nõ erat ex qua ꝑ¬
te admitt̾et noctẽ sibi succe¬
d̾e qr nusqͣm ip̃a discedebat ut
ei fac̾e̾t locum. an ex una ꝑte
facta est ut ip̃a circũ ueniens
eciã noteem ex alia ꝑte ꝯseqñter
cibeũuenire ꝑmicteret. cũ eĩ
totam t̾ram adhuc aqua teg̃et¬

Expanded text:
pat, nox uocatur; neque enim omnes pat, nox uocatur; neque enim omnes tenebrae nox. nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux inrumpere per obpositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae, quia lux non est ibi, totumque illud spatium locus est carens luce; nec tamen tales tenebrae acceperunt uocabulum noctis, sed illae, quae in eam terrae partem succedunt, unde remouetur dies. sicut non omnis lux dies appellatur — nam et lunae lux est et siderum et lucernarum et coruscationum et quarumque rerum ita fulgentium - sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? cum enim totam terram adhuc aqua tegeret
Abbreviated transcription (Latin):
quarto die cepisse fieri eadẽ scͥp¬
tura testatur. Qd̾ añquã fieret
quo circuitu sibi potuerint tres
dies noctesq suocedere. lucis q̃ pri-¬
mo facta est ꝑmanente natura.
si lux corporalis tũc fc̃a intelligẽ¬
da est et inuenire ut explicare
difficile est: Nisi forte molẽ
t̃renam ⁊ aquosam añquam es-¬
sec ab alt̾utro utrũq diseret᷑.
qsd̃ t̾cio die fc̃m scribit ᷑ tenebras
d̾m appellasse. quis dix̾it pp̃ cras¬
siorem corpulentiam qͣm lux
penetrare ñ pot̾at uł pp̃ obscuris¬
simam umbram tante molis
qͣm necesse est ut ex alt̾a ꝑte ha-¬
beat corpꝰ. si ex alia ꝑte lux fieret
ad quẽ locum eĩ euiłis libet cor¬
poris moles lucem ꝑuenire nõ
sinit in eo loco umbra est. qm̃
locus carens ea luce qua alustͣ¬
retur nisi impediret corpꝰ oppoĩ¬
tum hec totũ est qd umbra d̾e.
que si peo mole corporis tam
magna fũit ut occupet spatium
t̾re qͣntum ex alt̾a ꝑte dies occu¬

Expanded text:
quarto die coepisse fieri eadem scripquarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis, quae primo facta est, permanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et explicare difficile est. nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est, ut ex altera parte habeat corpus, ex alia parte lux fuerit. ad quem locum enim cuiuslibet corporis moles lucem peruenire non sinit, in eo loco umbra est, quoniam locus carens ea luce, qua inlustraretur, nisi inpediret corpus obpositum, hoc totum est, quod umbra dicitur. quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occu
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dies etiam uoenta est: an illa pͥor
regiones suꝑiores a t̾ra longinqua
illustuabat ut sentiri ñ posset in
t̾ris. atq ita oportebat solem fieri
ꝑ quem dies inferiorib mũdi ꝑ¬
tͥib appar̃et. Notest ⁊ hec dici auc¬
tum ẽẽ fulgorẽ diei sole addito uͭ ꝑ
issam lucẽ minus fulgens dies
qͣm nũc est fuisse credatur.
Etiam hoc a quodam dẽm scio pͥ¬
mam naturã lucis inluetam in
oꝑe creatoris. cum dc̃m est fiat lux.
⁊ fc̃a est lix . Posteti uõ qd̾ de lumi-¬
narib dr. quid ex ip̃a luce fc̃m sit
fuisse cõmemoratũ ordine dieꝵ qͦ
uasum est crecitori cuueta ẽe facien¬
da. Que natura licis quo trmisi¬
erit fea uesꝑa ut uicissim nox ꝑa-¬
geretur nec ille dixit. nec facile ĩ¬
ueniui posse arbitror nec enĩ ex¬
tinctam ẽẽ credendum est ut noc¬
turne tenebre suocedent. ⁊ rur¬
sus accensam ut mane fieret añ¬
qͣm hec solis officio ger̾etur qd̾̃ a

Expanded text:
quae dies etiam uocata erat? an illa prior quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a
Abbreviated transcription (Latin):
post oecasum solis nid̾e ñ possum̃
qr nec luna erat adhuc nec alique
stelle  aut si semꝑ in ea ꝑte celi est
in qua sol. ut ñ sit solis sux. s qͣsi
comes eiꝰ eidem ita ꝯiuncta ut dił¬
cerni dinosciꝙ nõ possit ad eadan
reditur difficultatem soluende
huiꝰ q̃stionis qr et in ista lux eod̃
modo quo sol tanqͣm comes eiꝰ ab
ooeasu in ortum crecũueniens redit¬
⁊ est in alia ꝑte mũdi quo tempo¬
re ꝑs ista in qͣua sumꝰ tenebresait
in noccem. Ex quo cogit qd̾ absit
in una ꝑte credere deũ fu̾isse qm
ꝑtem lp̃s ista desererat nt poste
ei nesꝑa fieri. An foete in ea
ꝑte lucem fec̃at in qua facturꝰ erat
hoĩem. ⁊ id̾o cum ab ip̃a ꝑte lux dis¬
cessisset uesꝑa facta de̾ ẽtiam cũ
in alia ꝑte sux illa eẽt que inde
dicesserat. mane exortura ꝑacto cir¬
cuitu: ut quid ergo faccus est sol ĩ
potestatem diei qͣui luc̃et suꝑ t̾rã.
si lux illa diem faciendo suffecerat

Expanded text:
post occasum solis uidere non possumus, post occasum solis uidere non possumus, quia nec luna erat adhuc nec aliquae stellae? aut si semper in ea parte caeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, quia et ista lux eodem modo quo sol tamquam comes eius ab occasu in ortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista, in qua sumus. tenebrescit in noctem. ex quo cogit, quod absit, in una parte credere deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset, uespera facta dicitur, etiam cum in alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
libro qͣui appellat᷑ eccłiastes. ⁊ta scͥp¬
tum est oritur sol et occidit. ⁊ in lo¬
cum suũ lucit᷑. hoc est in eum locũ
unde ortꝰ est. sequit᷑ enĩ ⁊̃ dicit ille.
oriens illuc uadit ad austrũ et cir¬
ouit ad aquilonem australis enĩ
ꝑs eum ht̃ solem nob̾ dies est. cum
aũt ad aquilonis ꝑtem circũueni
lia ꝑte nõ est dies ubi p̾sentia solis
est. Nisi enĩ forte poeticis figmen¬
tis cor molinandum est. ut creda
mus solem mari se imin̾gere atq
in die in locum suũ ex asia ꝑte ma¬
ne singere qͣiquã si ĩta eẽt abys¬
sus ip̃a p̾sentia solis illustraretur
atq ibi esset dies. Posset enĩ ⁊ a¬
quas illuminare qͣndo ab eis ñ
posset extingni. s hoc monstiuo¬
sum est suspioari ꝙͥ. qd̾ eciã solñ¬
dum erat: quaꝑpt̃ si sp̃italis lix
primo die facta est nũquid nam
occiait ut ei snoced̾et nox. Si aũt
corporalis que nai illa lux est ꝙͣ

Expanded text:
libro qui appellatur Ecclesiastes, ita scriplibro qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: Et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducitur; hoc est, in eum locum unde ortus est. Sequitur enim, et dicit: Ipse oriens illuc vadit ad austrum, et circuit ad aquilonem . Australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est: cum autem ad aquilonis partem circumiens lia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut mus solem mari se inmergere atque inde lotum ex alia parte mane surgere. quamquam, si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis inlustraretur, atque ibi esset dies. posset enim et aquas inluminare, quando ab eis non posset extingui. sed hoc monstrosum est suspicari. quid? quod etiam sol nondum erat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
si u̾b̾ qͥb utim᷑ uocauit q̃ lingͣ uo¬
oau̾it ⁊ quid opus erat sonis cnͣ¬
seuntib ubi cuiꝰ qͣm ñ erat cor¬
poralis ullus auclitus et ñ inue¬
nttur. An dicendũ est qd̾ cũ
cito ꝑaccum eẽt hoc opuᷤ diei tã¬
diustetit lux non succedente noo¬
te donec diurnũ sparium ꝑag̃e¬
tur. ⁊ tameliu mansit nox lũci
succedens donec spatiũ nõciueni
temporis p̃teriret ⁊ mane fieret
diei seqñtis uno primoꝙ tͣnͣscic¬
to. S si hoc dixero uereor ne deri¬
dear ⁊ ab huis qͥ c̾tissĩe cognoueĩt
⁊ ab hiis qui posst̾ facillime adu̾¬
tẽ ꝙ eo tp̃r quo nox apd̾ nos ẽ eas ꝑteᷤᷤ
mĩdi p̾sentia lucis illustret ꝑ qͣs sol
ab occasu in ortum redit. Et ꝑ hec
omĩb uginti quatuor horis nõ de¬
esse ꝑ cuceuitum gyͣri tocius alibi
diem. alibi noctem nũquid nam gͦ
in ꝑte aliqua posituri sumꝰ d̾m ubi
e uesꝑa fieret. cum ab ea ꝑte in a¬
liam ꝑtem lux absced̾et: nãm et in

Expanded text:
s, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui possunt facillime adueo tempore quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis illustret, per quas sol ab occasu in ortum redit; ac per hoc omnibus viginti quatuor horis non deesse per circuitum gyri totius, alibi diem, alibi noctem. Numquidnam ergo in parte aliqua posituri sumus Deum ubi ei vespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? Nam et in
Abbreviated transcription (Latin):
mnis diuina scrip¬
tura bisꝑtita est
scd̾m id quod dñs
significat dicens.
Scribam eruditũ
in regno dei simi¬
lem esse patrifa¬
nulias ꝓferenti de thesauro suo
noua et uet̾a. q̃ duo etiam testam̃¬

Expanded text:
mnis divina Scriptura bipartita est, secundum id quod Dominus significavit, dicens, scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , quae duo etiam Testame
Abbreviated transcription (Latin):
płs. cũ aũt dix̾it qr oĩa subiesta st̃.
manifestũ qr p̾ter eũ qui subiecte
illi oĩa. ita existimet de pr̃e inttelli¬
gendũ. ꝙ subiet̾it oĩa filio: ut ip¬
sum filiũ sibi oĩa subiecisse ñ pu¬
tet. In seꝑabilis enĩ oꝑatio est patris
et filii: Alioqͥn nec ipse pr̃ sibi subi¬
cit oĩa: s filius ei subicit. qui ei reg¬
nũ tradit. et euacuat oẽm pͥncipatũ
et omnẽ potestatẽ et uirtutẽ. De filio
qͥppe ista dcã st̃. Cum tͣdid̾it ĩquit reg
num deo et pr̃i. cũ euacuau̾it oẽm pͥn¬
cipatũ et oẽm potestatẽ et uͥtutẽ. Ipse
.n. subicit. qͥ euacuat. Nec sic arbitre
mͣ xp̃m traditiuꝵ regnũ deo et patri
ut adimat sibi. nã et hoc qͥdam uani¬
loqui credider̃t. Cum .ni. dr̃ tradid̾it reg¬
num deo et pr̃i: ñ separat᷑ ip̃e qr simul
cũ pr̃e unus d̾s est: s diuinaꝵ scͥptura¬
rũ incuriosos et contentionũ studio¬
sos fallit u̾bũ ꝙ positũ est donec. Ita

Expanded text:
s: cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt, manifestum, quia praeter eum qui subiecit illi omnia, ita existimet de patre intellegendum, quod subiecerit omnia filio, ut ipsum filium sibi omnia subiecisse non putet; inseparabilis enim est operatio patris et filii. alioquin nec ipse pater sibi subiecit omnia, sed filius ei subiecit, qui ei regnum tradidit et euacuat omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem. de filio quippe ista dicta sunt: cum tradiderit, inquum deo et patri, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem; ipse enim subiecit qui euacuat. Nec sic arbitremur Christum traditurum regnum deo et patri, ut adimat sibi; nam et hoc quidam uaniloqui crediderunt. cum enim dicitur tradere regnum deo et patri, non separatur ipse, quia simul cum patre unus deus est. sed diuinarum scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit uerbum, quod positum est, donec; ita
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ et ip̃e filius subiectus erit illi qui
ei subiecit om̃ia. ac si diceret᷑. tr̃ et ipse
filius hoĩs. et a u̾bo dei suscepta huma¬
na natura cõmutabit᷑ in eius natu¬
ram qͥ ei subiecit oĩa: tũc futurũ pu¬
tãt cum post diem iudicii tradiderit
regnũ deo et pri: ac ꝑ hoc ⁊̃ scd̾m istam
Qd̾ si aliqui et hoc affirmant ꝙ iã
adhuc nat᷑a hominis manebat qñ
añ passionẽ dicebat. qm̃ pr̃ maior
me est Unde nulla cunctatio ẽ se¬

Expanded text:
tunc et ipse filius subiectus erit ei qui tunc et ipse filius subiectus erit ei qui illi subiecit Filius hominis et a Verbo Dei suscepta humana natura commutabitur in ejus naturam, qui ei subjecit omnia; tunc futurum putant, cum post diem judicii tradiderit regnum Deo et Patri. Ac per hoc etiam secundum istam st. Quod si aliqui et hoc affirmant, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat, Quoniam Pater major me est: unde nulla cunctatio est se
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃e filius subiectus erit ei qui il¬
li subiecit osa: aut iõ dc̃m est ne
qͥsqͣm putaret ħitum xp̃i qui ex hu¬
mana creatura susceptus est ꝯu̾sũ
iri postea in ip̃am diuinitatem. uł
ut certius expresserim dectatem. q̃
ñ est creatura s est unitas trinita
tis incorporea et incõmutabilis et
sibimet esubstantialis et coet̾na na¬
tura. Aut si quisꝙͣ ꝯtendit. ut aliqͥ
senser̃t ita dcm̃. et ip̃e filius subiectꝰ
erit ei qui illi subiecit oĩa ut ip̃am¬
subiectionẽ cõmutatõem et conuersi¬
onẽ tredat fict᷑am creature in ip̃am
sb̾am uł essentiã creatoris: id est ut
certe uł hoc ꝯcedit ꝙ non ht̃ ullã du¬
bitatõem ñdum hoc fuisse fcm. cum
dñs dic̾et p̃r maior me est. Sixit en̾i
hoc ñ solum anteꝙͣͣ ascendisset in ce¬
lum: uerum ⁊̃ anquã passus resurrexiᷤ¬
set a mortuis. Illi aũ qui putant hu¬
manã in eo naturam indeitatis sub¬
stantiã mutari atq ru̾̃ti. et ita dcm̃

Expanded text:
t ipse filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conuersum iri postea in ipsam diuinitatem uel, ut certius expresserim, deitatem, quae non est creatura, sed est unitas incorporea trinitatis et incommutabilis et sibimet consubstantialis et coaeterna natura, aut, si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum: et ipse filius subiectus erit qui illi subiecit osubiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum dominus diceret: pater maior me est. dixit enim hoc, non solum antequam ascendisset in caelum, uerum etiam antequam passus resurrexisset a mortuis. illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque conuerti et ita dictum:
Abbreviated transcription (Latin):
nuerimꝰ. ea que de natura in cõmitabi¬
li et inuisibili summe que uiuente ac
sibi sufficiente dicuntur non ex esuetu¬
dine uisibiliũ atq mutabilium ⁊ mor¬
taliũ nel egenaꝵ rerum eẽ metienda
S cũ in his et iam que nrĩs corꝑalib
adiacent sensib. uel ꝙ nos ipsi in ĩ¬
t̾iore homine sumꝰ scientia cõprehendẽ¬
dis laboremus nec sufficiamus: Non
tñ impudent̾ in illa que supͣ nos sũt
diuina et in effabilia pietas fidelis
ardescit. nõ qͣm suaꝵ uiriũ inflat ar¬
rogantia s qm grã ip̃ius creatoris
et saluatoris inflãmat¬

Expanded text:
nuerimus, ea quae de natura incommutabinuerimus, ea quae de natura incommutabili et invisibili summeque vivente ac sibi sufficiente dicuntur, non ex consuetudine visibilium atque mutabilium et mortalium vel egenarum rerum esse metienda. Sed cum in his etiam quae nostris corporalibus adjacent sensibus, vel quod nos ipsi in interiore homine sumus, scientia comprehendendis laboremus, nec sufficiamus: non tamen impudenter in illa quae supra sunt divina et ineffabilia, pietas fidelis ardescit; non quam suarum virium inflat arrogantia, sed quam gratia ipsius Creatoris et Salvatoris inflammat
Abbreviated transcription (Latin):
me iam exordiẽs ea dicere q̃
dici ut cogitantur uł ab ho¬
mine aliquo nel certe a nobis ñ om̃i
mͦ possunt qͣmius et ip̃a nr̃a cogitatõ
cũ deo trinitate cogitamus. longe se il¬
li de quo cogitat imparem sentiat.
neq ut est eum capiat. s ut scriptũ
est. etiã a tantis qͣntus paulus apłs
gitare ñ possumus. cui laudãdo redden¬
da est oĩtemꝑe benedistio. et cui enũ¬
tiando nulla competit dictio: et a diu¬
toriũ ad intellegenda atq explican¬
da que intendo et uenian p̾cor sicu¬
bi offendo. Memor eĩ sum ñ solum
uoluntatis ueꝵ etiam infirmitatis
mee: Ab his qui et iã ista lecturi sunt
ut ignoscant peto. ubi me magis uo¬
luisse qm potuisse dicere aduerterint
ꝙ uel ipsi melius intellegunt. uł ꝓpt̾
mei eloquii difficultatem ñ intelle¬
gunt. sicut ego eis ignosco. ubi ꝓpter su¬
am tarditatem intelleg̾e̾ ñ possunt: Fa
cilius aũt nobis inuicem ignoscimꝰ:
si nou̾imꝰ aut certe credendo firmũ te¬

Expanded text:
 jam exordiens ea dicere, quae dici ut cogitantur vel ab homine aliquo, vel certe a nobis non omni modo possunt: quamvis et ipsa nostra cogitatio, cum de Deo Trinitate cogitamus, longe se illi de quo cogitat, imparem sentiat, neque ut est eum capiat, sed, ut scriptum est, etiam a tantis quantus Paulus apostgitare non possumus, cui laudando reddenda est omni tempore benedictio , et cui enuntiando nulla competit dictio, et adjutorium ad intelligenda atque explicanda quae intendo, et veniam precor sicubi offendo. Memor sum enim, non solum voluntatis, verum etiam infirmitatis meae. Ab his etiam qui ista lecturi sunt, ut ignoscant peto, ubi me magis voluisse quam potuisse dicere adverterint, quod vel ipsi melius intelligunt, vel propter mei eloquii difficultatem non intelligunt: sicut ego eis ignosco, ubi propter suam tarditatem intelligere non possunt. 2. Facilius autem nobis invicem ignoscimus, si noverimus, aut certe credendo firmum te
Abbreviated transcription (Latin):
ab inuicem. ut quicũq fu̾int equa¬
les u̾bi gr̃a fortitudine equales sint
dine. s illum p̾stare prudentia: sequit᷑
ut huiꝰ formitudo minus prudens sit:
ac ꝑ hoc nec fortitudine equales st̃ qñ ẽ
illius fortitudo prudentior: atq ita de ce¬
teris uirtutib inuenies. si om̃s eadem
ꝯsideratõe per curras. Non eĩ de uiribus
corꝑis agitur. s de animi fortitudine.
Quanto gͦ magis in illa incõmuitabili

Expanded text:
ab invicem, ut quicumque fuerint aequaab invicem, ut quicumque fuerint aequales, verbi gratia, in fortitudine, aequales sint dine, sed illum praestare prudentia; sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili
Abbreviated transcription (Latin):
et filius unũ st̾. utiq scd̃m u¬
nitatem sb̾e. et unus d̾s est. et unꝰͦ mag¬
nus et unꝰ sapiens sicut tractatũ est.
Unde gͦ maior pr̃: Si eĩ maior: mag¬
nitudine maior. Cum aũt magnitu¬
do eius filius sit: nec ille utiq maior
est eo qui se genuit. nec ille maior est
ea magnitudine qua magnus est.
Ergo equalis. Nam unde equalis si ñ
eo quo est. cui ñ est aliud esse et aliud
magnũ eẽ: Aut si et̾nitate pater ma¬
ior est:ñ est equalis filius quacũq re.
Unde eĩ qqualis: Si magnitudine dixe¬
ris ñ est par magnitudo que minuis e¬
t̾na ẽ: At que ita cet̾a. An forte in uir¬
tute equalis est insapĩa uero ñ est eqͣ¬
lis: S qͦmͦ est equalis uirtus que mi¬
arbitratus est eẽ equalis deo. Cogitur
fiteri. eligat qm uoluerit. Hinc ei ostẽ¬
dit᷑ in omnib eẽ equalem. que de sb̾a¬
eiꝰ dñr. Si eĩ uircutes que st̃ in aĩo
humano ꝙͣuis alio atq aliomͦ sin¬
gule intellegant᷑. nullomͦ t̾n seꝑant᷑

Expanded text:
et Filius unum sunt, utique secundum unitatem substantiae, et unus Deus est, et unus magnus, et unus sapiens, sicut tractatum est. 5. Unde ergo major Pater? Si enim major, magnitudine major: cum autem magnitudo Filius ejus sit, nec ille utique major est eo qui se genuit, nec ille major est ea magnitudine qua magnus est: ergo aequalis. Nam unde aequalis, si non eo quo est, cui non est aliud esse, et aliud magnum esse? Aut si aeternitate Pater major est, non est aequalis Filius quacumque re. Unde enim aequalis? Si magnitudine dixeris, non est par magnitudo, quae minus aeterna est, atque ita caetera. An forte in virtute aequalis est, in sapientia vero non est aequalis? Sed quomodo est aequalis virtus quae miarbitratus est esse aequalis Deo . Cogiturfiteri. Eligat quam voluerit: hinc ei ostendetur in omnibus esse aequalem, quae de sutes quae sunt in animo humano, quamvis alio atque alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e uͥtutẽ. Seo aũt hoc est eẽ ꝙ est fortẽ
ẽẽ. aut iustum eẽ aut sapientẽ eẽ. et si
qͥd de illa simplici multi plicitate uel
multiplici simplicitate dixeris. qͦ sb̃a
euis significetur. Qmobrem siue ita di¬
ꝯueniat. ñ tñ ut ambo simul duo du
s unus d̾s sit. Ita cĩ sibi coherent. qd̃
⁊̃ inclistantib diu̾sisq substantus fie¬
ri apłs testis ẽ. Nã et solus dñs sp̃e est.
reat dño unus sp̃e est. qnͣto magis ibi.
ubi est oĩno inseꝑabilis atq et̾na cone¬
xio. ne absurde dici uideatur qͣiͣ filius
amboꝵ cũ dr᷑ filius dei. si id ꝙ dr̃ d̾s. nõ¬

Expanded text:
re virtutem. Deo autem hoc est esse quod est fortem esse, aut justum esse, aut sapientem esse, et si quid de illa simplici multiplicitate, vel multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. Quamobrem, sive ita diconveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed unus Deus sit. Ita enim sibi cohaerent; quod etiam in distantibus diversisque substantiis fieri Apostreat Domino unus spiritus est: quanto magis ibi, ubi est omnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, cum dicitur Filius Dei, si id quod
Abbreviated transcription (Latin):
dr̾ ꝙ sb̾am eius indicet. ñ nisi de am¬
bob simul. ĩmo de ip̃a simul trinitate
dr̃. Siue gͦ hoc siue illud sit. ꝙ diligẽ¬
tius discittiendũ est: n̾c unde agitur
satis ẽ uidere nullomͦ filiũ equalem
ẽẽ pr̃i. si in aliquo scilicet ꝙ ꝑtineat
ad significandũ eius sb̾am. in equał
inuentt᷑ sicut iam ostendimus. Apl̾s
aũt dixit equalem: In omib ergo
equalis est patri filius: et est un ius

Expanded text:
am ejus indicet, non nisi de ambobus simul, imo de ipsa simul Trinitate dicitur? Sive ergo hoc, sive illud sit, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat ad significandam ejus substantiam inaequalis invenitur, sicut jam ostendimus. Apostolus autem dixit aequalem. In omnibus ergo aequalis est Patri Filius, et est unius
Abbreviated transcription (Latin):
oc exemplis planũ faciendũ
est ac primũ uidendum est hoc sig¬
genitꝰ. Et qr filius: utiq genitus
Qd̃ gͦ dr̃ ingenitꝰ. hoc ostendit᷑ ꝙ ñ
sit filius. s genitus et ingenitus
s infilius ut dicat᷑ non admittit lo¬
qndi ꝯsuetudo: nichil tñ intellectui
demitur sidicatur ñ filius. ꝙ̾yadmo¬
dũ et iam si dicat᷑ ñ genitus. ꝓ eo qd¬
dr̃ ingenitus. nichil aliud dicitur. Sic¬

Expanded text:
oc exemplis planum faciendum est. Ac primum videndum est hoc siggenitus; et quia filius, utique genitusdicitur ingenitus, hoc ostendit quod non sit Filius; sed genitus et ingenitus sed infilius ut dicatur non admittit loquendi consuetudo. Nihil autem intellectui demitur, si dicatur non Filius; quemadmodum etiam, si dicatur non genitus, pro eo dicitur ingenitus, nihil aliud dicitur. I
Abbreviated transcription (Latin):
dico ñ iacet. Scd̾m habitũ aio cum
dico armatus est scd̾m habitũ nego
cum dico ñ armatus est. Tantũ dem
aũt ualet si dicam inermis. est. Se¬
cundũ tempꝰ aio cũ dico esternus ẽ
scd̾m tempus nego cũ dico ñ ester¬
nus est. Et cũ dico rome est scd̃m lo¬
cum aio. et scd̾m locum nego cum
dico ñ rome est. Sed̾m id q est face

Expanded text:
dico, Non jacet. Secundum habitum aio, cum dico, Non jacet. Secundum habitum aio, cum dico, Armatus est: secundum habitum nego, cum dico, Non armatus est. Tantumdem autem valet si dicam, Inermis est. Secundum tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, Non hesternus est. Et cum dico, Romae est, secundum locum aio: et secundum locum nego, cum dico, Non Romae est. Secundum id quod est face
Abbreviated transcription (Latin):
nectam̃ potest inuicinꝰ dici qͦm̃ dicit᷑
mimicus: qͣmobrem ñ est in reb cõsi¬
derandũ qͥd uel sinat uel ñ sinat dici
usus sermonis nr̃i: s qͥs rer ip̃aꝵ in¬
tellectus eluceat. Non gͦ iam dicamꝰ.
ingenitũ qmuis dici latine possit.
Negatiua porro ista particula nõ id
efficit ut ꝙ sine illa relatine dr̃. ead̃
p̾posita substantialit̾ dicatur: s id
tm̃ negatur ꝙ sine illa aiebatur. si¬
cut in cet̾is p̾dicamatis. uelut cum
dicimꝰ homo est: sb̾am designamus.
Qui gͦ dicit non hõ est: ñ aliud genꝰ
p̾dicam̃ti enuntiat s tm̃ illud negat.
Sicut gͦ scd̃m substantiã aio homo
hõ est. Et cũ queritur qͣntus sit et
aio quadripedalis est. id est .iiiͦiͬ. pedũ:
qͣntitatẽ negat: Candidus est scd̃m
qualitatẽ aio. ñ candidus est scd̾m qͣ¬
litatem nego. Propͥnquus est scd̾m
relatiuũ aio. ñ ꝓpinquus est. scd̾m
ralatium nego. Scd̾m situm aio
cũ dico iacet. scd̾m situm nego cũ

Expanded text:
potest invicinus dici quomodo dicitur inimicus. Quamobrem non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; on filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur, sicut in caeteris praedicamentis. Velut cum dicimus, Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit, Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicut ergo secundum substantiam aio, Homo homo est. Et cum quaeritur, quantus sit; et aio, Quadrupedalis est, id est, quatuor pedum, quantitatem negat. Candidus est, secundum qualitatem aio: Non candidus est, secundum qualitatem nego. Propinquus est, secundum relativum aio: Non propinquus est, secundum relativum nego. Secundum situm aio, cum dico, Jacet: secundum situm nego, cum
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ illa quã sogitauit ceteris ex¬
celsior. Nobis aũt dñe aut ip̃am
demonstrans aut qm placet al¬
terã uerã. ut siue nobis hoc ꝙ ⁊̃
illi homini tuo siue aliud ex eoꝵ¬
dem u̾boꝵ occasione patefacias.
tu tñ pascas. ñ error in ludat. Eoce
dñe deus m̃s qm multa de paucis
u̾bis. qm multa oro te scripsimꝰ.
Que nr̃e uires. que temꝑa oĩbz
libris tuis ad istũ modum suffi¬
cient. Sine me utiqz breuius ĩ
eis ꝯfiteri tͥ. et elig̾e unum aliqͥd
ꝙ tu inspirau̾is uerꝵ certũ et bo¬
num etiam si multa occurrertt̃.
ubi multa occurrere potuerĩte
ea fide confessionis mee. ut si hoc
dixero ꝙ sensit minister tuus recte
atq obtime id enĩ conari me oportet.
Quod si assecittꝰ non fuero id tam̃

Expanded text:
igitur illa quam cogitauit ceteris exigitur illa quam cogitauit ceteris excelsior, nobis autem, domine, aut ipsam demonstras aut quam placet alteram ueram, ut, siue nobis hoc quod etiam illi homini tuo siue aliud ex eorundem uerborum occasione patefacias, tu tamen pascas, non error inludat. ecce, domine deus meus, quam multa de paucis uerbis, quam multa, oro te, scripsimus! quae nostrae uires, quae tempora omnibus libris tuis ad istum modum sufficient? sine me itaque breuius in eis confiteri tibi et eligere unum aliquid quod tu inspiraueris uerum, certum et bonum, etiamsi multa occurrerint, ubi multa occurrere poterunt, ea fide confessionis meae, ut, si hoc quod sensit minister tuus, recte atque optime — id enim conari me oportet — quod si assecutus non fuero, id tamen
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑauit: Ego certe ꝙ intrepidꝰ
de meo corde ꝓnuntio. si adculm̃
auctoritatis aliquid scriberem.
sic mallem scribere ut ꝙ ueri qͥsq
de his rebr u̾bis capere posse mea
u̾ba resonare qͣm ut unã ueram
sententiã ad hoc aꝑtius ponerem
ut excluderem ceteras quaꝵ falsi¬
tas me ñ posset offendere. Nolo ita¬
q d̾s m̃s tam p̾ceps eẽ ut hoc illũ
uuz de te merusse ñ credam. Sen¬
sit ille om̃ino in his u̾bis atq cogi¬
tauit cũ ea scriberet qͥcquid hie ueri
potuimꝰ inuenire et quit qͥd nos ñ
potuimꝰ aut ñdum potuimus. et
tam̃ in eis inueniri potest postre¬
mo dñe qui d̾s es. et non caro et sã¬
guis. Si quid homo minꝰ iudit.
numqͥd et sp̃m tuũ bonũ qui de¬
ducit me in t̾ram rectam latere
potute qͥcquid eras in eis u̾bis tu
ip̃e reuelaturus legentib post̾is.
etiã si ille ꝑ quem dicta st̃ unam
fortassis ex multis ueris senten¬
tiam cogtiauit: Qd̃ si ita est: sit

Expanded text:
temperauit? ego certe, quod intrepidus temperauit? ego certe, quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras, quarum falsitas me non posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam praeceps esse, ut hoc illum uirum de te meruisse non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit, cum ea scriberet, quidquid hic ueri potuimus inuenire et quidquid nos non potuimus aut nondum potuimus et tamen in eis inueniri potest. Postremo, domine, qui deus es et non caro et sanguis, si quid homo minus uidit, numquid et spiritum tuum bonum, qui deducet me in terra recta, latere potuit, quidquid eras in eis uerbis tu ipse reuelaturus legentibus posteris, etiamsi ille, per quem dicta sunt, unam fortassis ex multis ueris sententiam cogitauit? quod si ita est, sit
Abbreviated transcription (Latin):
nalib de quib qnͣtum existimaui
locutus sũ. Qͦs tam̃ bone spei par¬
uulos hec u̾ba libritui nõ territãt
alta humilit̾ et pauca copiose. s
om̃s qͦs in eis uerbis uera cernere
acdicere fateor diligamꝰ nos inui¬
cem parit̾q diligamus te dm̃ no¬
strum fontem ueritatis si ñ uana
s ip̃am sitimus. eiuidemqz famu¬
lum tuũ scripture huiꝰ dispensa¬
torem sp̃u tuo plenũ tra honore¬
mꝰ ut hoc eũ te reuelante cum hec
scriberet attendisse credamꝰ. Qtl
in eis maxime et luce ueritatis
et fruge utilitatis excellit. ita cħ̃
alius dixerit hoc sensit. ꝙ ego et
alius immo illud ꝙ ego. Religi¬
osius me arbitro dicere. cur non
utrũq potius si utrũq uerũ est.
Et si quid t̾cium et siquid quar¬
tũ et si quid om̃ino aliud uerũ
qͥspiam in his u̾bis dicet cur ñ
illa omnia uidisse credatur per
ꝙ̃ deus unus sacras litt̾as uera
et dliu̾sa uisuris multoꝵ sensib

Expanded text:
nalibus, de quibus quantum existimaui nalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum. quos tamen bonae spei paruulos haec uerba libri tui non territant alta humiliter et pauca copiose; sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem pariterque diligamus te, deum nostrum, fontem ueritatis, si non uana, sed ipsam sitimus, eundemque famulum tuum, scripturae huius dispensatorem, spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc eum te reuelante, cum haec scriberet, adtendisse credamus, quod in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit: "hoc sensit, quod ego", et alius: "immo illud, quod ego", religiosius me arbitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid tertium - et si quid quartum et si quid omnino aliud uerum quispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse credatur, per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus