comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tium gloriae huius optabant: Ita eñi rationẽ & futuri
& p̃sentis fermo moderatur ut nondese neq decem.
Neq: duosollioi scri berentur: & indecem sollicitudinẽ
Volens igitur dñs ꝓpriaetatẽ nobis istius p̃fugurationis
ostendere atq hancp̃sũptionem eosquierant ex lege
uenturi de p̃rogatiua is rahelitae nominis uelle prae¬
sumere : doc& principatũ ab his. non modo gentium
capes senidum. sed ministros. & seruientes : & nonquibus

Expanded text:
tium gloriae hujus optabant. Ita enim rationem et futuri tium gloriae hujus optabant. Ita enim rationem et futuri et praesentis sermo moderatur, ut non de se neque decem, 770 neque duo solliciti scriberentur, et in decem sollicitudine --Volens igitur Dominus proprietatem nobis istius praefigurationis ostendere, atque hanc praesumptionem eos, qui erant ex lege venturi, de praerogativa israelitici nominis velle praesumere; docet principatum ab his non modo gentium capessendum, sed ministros et servientes, et non quibus
Abbreviated transcription (Latin):
apostoli auctoritatem cognitionẽ adeptus sit intelliget
omnia itaesse tractata ut morses potuerit iã uideri Et
haec quidem instruendi causa sint dicta: caeterũ ut ratio
inspiritalis intellegentiae plena es set ꝓduob dñm mat̃
orauit : Duae eñi sunt uocationes ex isrł: unadiscipulorum
iohannis: alia ꝑcipostolorum farisaeorũ : Nam postpassionẽ
iohannis superius legimus discipulos eius ad dmm̃transis se.
geminae crediderunt: post haec igitur decemdiscipuli
contristati sunt defratribus duob: uerũ ipsorũ duum disci¬
pulorũ nulla mestitia est: hoc ratio non patitur : ut alteri¬
us contumelic alius fiat mestus: certe etiam ꝓse. decem
macs ties sept tuissent: sub duorũ eñi nominibus negatum
hoc omnib: uidebatur : sed trpicus ordo ser uatus est.
Apostolide secertierant: ideo solũ maesti sunt deduob
qui etiam his duab uocationib quae exlegesunt consor¬

Expanded text:
Apostoli auctoritatem, cognitionem adeptus sit; intelliget Apostoli auctoritatem, cognitionem adeptus sit; intelliget omnia ita esse tractata, ut Moyses potuerit jam videri. Et haec quidem instruendi causa sint dicta. 11. Vocatiospiritalis intelligentiae plena esset, pro duobus Dominum mater oravit. Duae enim sunt vocationes ex Israel: una discipulorum Joannis, altera per apostolos pharisaeorum. Namque post passionem Joannis superius legimus discipulos ejus ad Dominum transisse. geminae crediderunt. Post haec igitur decem discipuli contristati sunt de fratribus duobus: verum ipsorum duorum discipulorum nulla moestitia est. Hoc ratio non patitur, ut alterius contumelia alius fiat moestus. Certe etiam pro se decem moesti esse potuissent; sub duorum enim nominibus negatum hoc omnibus videbatur; sed typicus ordo servatus est. Apostoli de se certi erant: ideo solum moesti sunt de duobus, quia etiam his duabus vocationibus, quae ex lege sunt, consor
Abbreviated transcription (Latin):
hora tẽpus constituti testamenti ad noe. x matutinisigi fi¬
catione noscendũ est. Tertia nutẽ hora ad abrahã: Sex ta
ad morsen: Nona: ad dauid & prophetas: totidem eñi testa¬
menta huma nigeneri constituta ꝑ singulos repprriunt᷑
quod eiusdem adforũ enumeratur: egressus. In ⁊uo decuna
autẽ horac̃or porei aduentus tempus ostendit.: Nam x
omninu mero quis patio ẽ p̃sentis scłi constitutus. in eandẽ
rationẽ conuenit ortuseius & maria in quaduodecime
horae. tẽpus ex die est: diuisione eñiꝑ q ungenter
nu merũ facta ĩ nomni sex miliũ annorũ sũ matempuscor¬
porei or tus eius undecimo diuisionis totius calculo sup
rios. sermo est: primis eñi sed & ceteris dictũ est: itead
uineam Mer cestamen denarii cũ primo est constituta.
mare quã qui ad sponsionẽ fidei uenis se conspectisunt.
& quam qua ultra euangelicã ueritatẽ non peces sost spi¬

Expanded text:
hora, tempus constituti testamenti ad Noe ex matutini signifihora, tempus constituti testamenti ad Noe ex matutini significatione 767 noscendum est, tertia autem hora ad Abraham, sexta ad Moysen, nona ad David et prophetas. Totidem enim testamenta humano generi constituta per singulos reperiuntur, quotidem ad forum enumerantur egressus. In undecima autem hora, corporei adventus Domini tempus ostendit; nam ex omni numero, qui spatio est praesentis saeculi constitutus, in eam rationem convenit ortus ejus ex Maria, in quam undecimae horae tempus ex die est. Divisione enim per quingentenum numerum facta, in omni sex millium annorum summa, tempus corporei ortus ejus undecimo divisionis totius calculo supprios sermo est. Primis enim, sed et caeteris dictum est: Ite ad vineam : merces tamen denarii cum primo constituta mare, quam qui ad sponsionem fidei venisse conspecti sunt. Et quamquam ultra evangelicam veritatem non necesse sit opi
Abbreviated transcription (Latin):
consequetur quiecdesi ae honor. iam insaroe cognon cuto est
destint us. & iacturalegis acfide eiangelicꝰ ꝓmerendũ est: itq
ita & noui: si mospri. os efficiendos: quia nouissimi effuiant
qui e uit primo mane conducaere:erarios. & relira:
Conparatio omnis ꝑ seabsolutaẽ sedꝑsonis distinguenda cedis¬
cernenda temporibus est.: Pa tremfamilias hunc: dñmn m
ih̃m xp̃m ex istimari neces se est: qui totius humani generis
curam habens õmni tempore uni uersos ad culturã legis uo¬
cauerit.: Ui neam uero legisipsius opus. & oboedientiã dena¬
riũ autẽ oboedientiae ipsius praemium sign. ficari intelleg¬
mus : & dedenario iam superius tractauimus: Deuinea uero
opor tunius in consequentib rationem ad feremus: foim
autẽ ꝓ saeculo acciperes ipsa ad mon&: aequabiliter turbi ho¬
minum calũ riarũ in iuriarũq: contentionib: & diuersorũ
negotiorũ difficultatib semꝑ tu multuosis In prima igi ir

Expanded text:
consequitur. Qui Ecclesiae honor jam in Sarae cognomento est destinatus, et jactura legis ac fide evangelica promerendus est: atque ita ex novissimis primos efficiendos, quia novissimi efficiantur qui exivit primo mane conducere operarios, et reliqua. Comparatio omnis per se absoluta est: sed personis distinguenda, et discernenda temporibus est. Patremfamilias hunc, Dominum nostrum Jesum Christum existimari necesse est: qui totius humani generis curam habens, omni tempore universos ad culturam legis vocaverit. Vineam vero, legis ipsius opus et obedientiam; denarium autem, obedientiae ipsius praemium significari intelligimus. Et de denario jam superius tractavimus. De vinea vero, opportunius in consequentibus rationem afferemus. Forum autem pro saeculo accipi res ipsa admonet, aequabiliter turbis hominum, calumniarum, injuriarumque contentionibus, et diversorum negotiorum difficultatibus semper tumultuosum.
Abbreviated transcription (Latin):
& idcir co ipsi nihil salutis exea ẽ sed gloriat in lege & cohe¬
redes gentes asꝑ nat̾: & transire in euangelicãliber tatem
recusat: atq ideo difficile regnũ caelorũ introibit: pauci
enĩ eorũ & iuxta multitudinẽ gentiũ. ad modũ rarierant
credituri & difficile p̃duratã inlege uoli ntatẽ ad p̃dicatio¬
terit beluae ingentis infarmitas: sẽdar mo: uolit i sib
uestitu iohannis incamelo gentes significar admioniumis.:

Expanded text:
et idcirco ipsi nihil salutis ex ea est. Sed gloriatur in lege, et cohaeet idcirco ipsi nihil salutis ex ea est. Sed gloriatur in lege, et cohaeredes gentes aspernatur, et transire in evangelicam libertatem recusat: atque ideo difficile regnum coelorum introibit. Pauci enim eorum, et juxta multitudinem gentium admodum rari erant credituri: ut difficile praeduratam in lege voluntatem, ad praedicatioterit belluae ingentis informitas. Sed in primordio libri , sub vestitu Johannis, in camelo gentes significari admonuimus.
Abbreviated transcription (Latin):
uetere es sib abrahȩ nomine nanis ꝓsapiae abitione ecti¬
si e q iam caclorũ regnũ diuitẽ introire: habereuiomodi
none sed modus in habendo retinendusẽ . IDam quo modo
muncandi materia ñ relinquat᷑ ergo nocenter magis habere
quã illu ip sũ habere fit crim̃ sec periculosa cura ẽ uelle dites¬
cere & graueonus in nccentia subit increm̃tis opum occud¬
ta  Pem eñi sacculi famulatus di non sine scłi ipsius uitiĩ adse¬
quetur hic difficile ẽ diuitẽ regnũ caelorũ adire atq etiã
quia uti plures his quae habent rectepossent ea inserimo nedr̃i
fatio seruataẽ ut ñ absolute regnũ caelorũ nemo introire
possit sed intelligi posset futurorũ raritas exdifficultate.:
Haec quidem ad simplicis sensus intellegentiã ꝑtinent ue¬
rũ eode cur su interioris causae ordo retinendus ẽ: adulesceus
& tristis ẽ.: Est autem huic populo crux & passio scandalũ

Expanded text:
veteres opes sub Abrahae nomine inanis prosapiae ambitione retiveteres opes sub Abrahae nomine inanis prosapiae ambitione retinsire, quam coelorum regnum divitem introire . Habere criminis non est, sed modus in habendo retinendus 764 est. Nam quomodo communicandi materia non relinquatur? Ergo nocenter magis habere, quam illud ipsum habere fit crimen. Sed periculosa cura est, velle ditescere: et grave onus innocentia subit, incrementis opum occupata. Rem enim saeculi, famulatus Dei non sine saeculi ipsius vitiis assequitur. Hinc difficile est divitem regnum coelorum adire. Atque etiam, quia uti plures his quae habent recte possent, ea in sermone Domini ratio servata est, ut non absolute regnum coelorum nemo introire posset; sed intelligi posset futurorum raritas ex difficultate. Et haec quidem ad simplicis sensus intelligentiam pertinent: verum eodem cursu interioris causae ordo retinendus est. 10. Cur Juet tristis est. Est autem huic populo crux et passio scandalum;
Abbreviated transcription (Latin):
uerit: cuinos similes effici: sitam̃ posu mus ad monu it.
Tunc oblatisunt ei infantes ut manus eis inponeret & ora r&
Discipuli autem prohibant eos & reliqua: Hou̾um est discipu¬
los prohibuis se: nein fantes ad xp̃m accederent qui offerebat¬
tur ut suꝑ eos manũ inponeret & oraret: Res euangelica
ut diximus inte p̃sentis & futuri effectum mediam utriq
rei & congruam rationem tẽperauit: ut his quae efficie¬
bantur futuris pecies adherer&: Infantesquidem uer eob¬
lati sunt : sed & uere in hibiti sunt: sed higentium formas.
quib ꝑfidem & auditũ salus redditur. Verũ ex ad fectupri¬
mum saluandi isrł adiscipulis inhibentur accedere : & in¬
hibendi quidem uoluntas placabilitati a postolicae non
conuenit: sed trpicam consum mationẽ ꝓhibendo rum.
dñs cognita adulescentis meestudine respondit difficile diui¬
isrł ł egis fiducia gloricitur huic difficilis ẽ ad itũ in caclum ⁊

Expanded text:
verit: cui nos similes effici, si tamen possimus, admonuit.verit: cui nos similes effici, si tamen possimus, admonuit.Tunc oblati sunt ei infantes, ut manus his imponeret et oraret: Discipuli autem prohibebant eos, et reliqua . Novum est, discipulos prohibuisse ne infantes ad Christum accederent, qui offerebantur ut super eos manum imponeret et oraret. Res evangelica, ut diximus, inter praesentis et futuri effectum, mediam utrique rei et congruam rationem temperavit: ut his, quae efficiebantur, futuri species adhaereret. Infantes quidem vere oblati sunt, sed et vere inhibiti sunt. Sed hi gentium forma sunt, quibus per fidem et auditum salus redditur. Verum ex affectu primum salvandi Israel, a discipulis inhibentur 762 accedere. Inhibendi quidem voluntas placabilitati apostolicae non convenit: sed in typicam consummationem prohibendorum nus cognita adolescentis moestitudine respondit, difficile divit diximus, legis fiducia gloriabatur. Huic difficilis est aditus in coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc accesserunt ad eũ pharisaei temptantes eum & dicentes.
silic& homini dimit tere uxorem suam quacumq: excausa.
neo sermone quideuxore. & der epudio est occurrit illud
cutus: illic eñĩ sub uerbis adaeres omnis: efertur. hic dñs
indicat ab eo qui et hominemfigurauerit. & mulierem fecerit
omnia illa dicta esse .⁊ sed nos secuti apostolicam auctoritatem
qui hoc misteriũ grande es se ꝓfessus sit: sicutẽ in xp̃o adq in
ec clesiamaccipere. Locum hunc sicuti est intuctum relinqua¬
mus: admonemus tamen legentemũt quotiens quidehac eadem
& quib: discipuli usi sint diligenter aduertat. Pauli autem a pos¬
toli dehocad fectũ uel silentis uel interdũ sub aliis locis trao¬
tandis expendat nobiscirca. eu nuchos sermosit & uoluntas. ⁊¬
Et in uno posuit naturam. in altero neces sitatem intertio uolun¬
tem: naturam in eõ qui ita nascitur : necessitatẽ in eo qui ito
tus est suoluntatẽ in illo quisꝓ regni caelestis talis ẽẽ decre¬

Expanded text:
Tunc accesserunt ad eum Pharisaei, tentantes eum, et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa ? In eo sermone, qui de uxore et de repudio est, occurrit illud,cutus . Illic enim sub verbis Adae res omnis refertur: hic Dominus indicat ab eo, qui et hominem figuraverit et mulierem fecerit, omnia illa dicta esse. Sed nos secuti apostolicam auctoritatem, qui hoc mysterium grande esse professus est, se autem in Christo atque in Ecclesia accipere , locum hunc sicuti est intactum relinquamus. Admonemus tamen legentem, ut quotienscumque de hac eadem esponderit, et quibus discipuli usi sint, diligenter advertat: Pauli autem apostoli de hoc affectum, vel silentis, vel interdum sub aliis locis tractantis, expendat. Nobis circa eunuchos sermo sit et voluntas. In uno posuit naturam, in altero necessitatem, in tertio voluntatem : naturam in eo qui ita nascitur, necessitatem in eo qui ita factus est, voluntatem in illo qui spe regni coelestis, talis esse decre
Abbreviated transcription (Latin):
generatione iudicabitis duodecim trib israhel Secutum
regenerationesunt: lauacrobaptis mi infidei scĩ ficatione
in adoptionehereditatis. in resurrectioneemor tuis. ⁊¬
Haec eñi illa regeneratio est quã apostoli sunt secuti. quã
lex indulgere ñ potuit: quae eos suꝑ duodeam tronos iniu¬
dicandis duo decim trib: isrł: In duodecimpatriar charũ
gloriã copulauit ceteris quoq contẽptus aeculi sesequen¬
tib: centesimifructus copiã pollicet. Hic cente simus fruc¬
tus est: qui incentesima oue cũ caelesti laetitia e pletur:
hiccentesimus fructus est : quemꝑfectȩ terraelibertas

Expanded text:
generatione judicabitis duodecim tribus Israel. Secuti in generatione judicabitis duodecim tribus Israel. Secuti in regeneratione sunt, in lavacro baptismi, in fidei sanctificatione, in adoptione haereditatis, in resurrectione ex mortuis. Haec enim illa regeneratio est, quam apostoli sunt secuti, quam lex indulgere non potuit, quae eos super duodecim thronos in judicandis duodecim tribubus Israel, in duodecim patriarcharum gloria copulavit. Caeteris quoque contemptu saeculi se sequentibus, centesimi fructus copiam pollicetur. Hic centesimus fructus est, qui in centesima ove cum coelesti laetitia expletur. Hic centesimus fructus est, quem perfectae terrae ubertas
Abbreviated transcription (Latin):
li enim i piritaliter audientes nemi nẽ elegepossesalucr.
cũ ipsi &iam nunc inlege essent nam uehemens eosamot
legis fauor quedetinuit.: Hiigitꝰ nondũpenitus euangelici
mesterii ueritate conꝑta metuunt. neminem saluum ee
posse si nelege.: quia om nẽ salutẽ et iã nunc inlege consti¬
tuant : sed dñs breui absoluta queratione ẽorundem & igno¬
rantiam & metũ soluit dicens. Hoc quidem in pos sibile est
apud homines : pos sibile autẽ apud dm̃ Quid eñi iuda cotã
sine effectu uidetur ut ab homine magis salutẽ ex pec t&t¬
quã ex lege quã ut in crucis scandalolegis latio & testam̃tũ.
& ad obtio & hereditas neclegat : quid autẽ di uirtutitã
pos sibile est quã ut ꝑfidem salu&. ut ꝑaquã regener et
dunt ee quȩ omnia reliquis se ꝓfitent: sed banc eorũ obedi¬
entiã cito dñs munerat omnẽ difficultatẽ superiorisques¬
tionis ab soluens cumdicit. os qui secutiestis me in re¬

Expanded text:
li enim spiritaliter audientes, neminem ex lege posse salvari, li enim spiritaliter audientes, neminem ex lege posse salvari, cum ipsi etiam tunc in lege essent; nam vehemens eos amor legis favorque detinuit: hi igitur nondum penitus evangelici mysterii veritate comperta, metuunt neminem salvum esse posse sine lege: quia omnem salutem etiam tunc in lege constituant. Sed Dominus brevi absolutaque ratione, eorumdem et ignorantiam et metum solvit, dicens, Hoc quidem impossibile est apud homines possibile autem apud Deum. Quid enim Judaeo tam sine effectu videtur, ut ab homine magis 766 salutem exspectanti et ex lege, quam ut in crucis scandalo legislatio, et testamentum, et adoptio, et haereditas negligatur? Quid autem Dei virtuti tam possibile est, quam ut per fidem salvet, ut per aquam regeneret, dunt, seseque omnia reliquisse profitentur. Sed hanc eorum obedientiam cito Dominus muneratur, omnem difficultatem superioris quaestionis absolvens, cum dicit: Vos qui secuti estis me in re
Abbreviated transcription (Latin):
rint ꝓpt̃ nom̃ eius. fructucentu pli p̃mii reser uatũ: mul¬
tos cuitẽ ex nouissimis primos futuros. & exprimis futuros
tellectudicta euangelica suscipere. ln t̃ positis eñĩ nom nul¬
lis reb: quae ex natura humani sensus sibi contrarias unt.
rationem quaererecȩlistis intellegentiae admonemur.:
modo igitur fiunt triftes: & quo modo metuunt dicentes
saluum ẽe neminem. possenũq & ab aliis fieripoterat si
quid fecissent ipsi. Dȩ indecũ fecissent . quare metus uel
Inde susceptus est: addit̾ &iam in responsionedñi: haec
apud homines in possebilia possȩbilia cpud dm̃: Numquid
apud hominem in possibilia erant. quae & apostoli fecis se
segloriant. & fecis se eos dñs agnoscit: & de inceps plu¬
resusq ad mar trrii beatitudinẽ essent omnia relicturi¬
aut numquid est dõ. quo egerepos sit : relictũꝙ sit aliquid quod
iac fura rerũ quas habeat sit sequendum ut soluipsiboc fa¬

Expanded text:
querint propter nomen ejus, fructum centupli praemii reservatum: mulquerint propter nomen ejus, fructum centupli praemii reservatum: multos autem ex novissimis primos, et ex primis futuros tellectu dicta evangelica suscipere. Interpositis enim nonnullis rebus, quae ex natura humani sensus sibi contrariae sunt, rationem quaerere coelestis intelligentiae admonemur. modo igitur fiunt tristes, et quomodo metuunt, dicentes salvum esse neminem posse? Namque et ab aliis fieri poterat, si quid fecissent ipsi. Deinde cum fecissent ipsi; quare metus vel unde susceptus est? Additur etiam in responsione Domini, haec apud homines impossibilia, possibilia apud Deum. Numquid apud homines impossibilia erant, quae et Apostoli fecisse se gloriantur, et fecisse eos Dominus agnoscit: et deinceps plures usque ad martyrii beatitudinem essent omnia relictu numquid est Deo, quo egere possit; relictumque sit aliquid, quod jactura rerum quas habeat sit sequendum, ut soli ipsi hoc fa
Abbreviated transcription (Latin):
pecus eñĩ hoc uerbis oboedit. meti c̃ontinetur: ieiuni i. patiens
est : & orisuo quadam disciplinȩ rationae sub cumbit: cuius
ec emplogentiũ immanitas ad oboedientiam p̃ caeptorum
caelestiũ emollit̾: haec igitur angustissimum iter regnicae¬
lestis introeunt: Acus scilic& quae est uerbi noui p̃dicatio:
ꝑ quã corporũ uulnera ad suunt᷑. & dissuta uestiũ retexunt᷑.
& mors ipsa conpungit᷑ ⁊ Ergo buius nouae p̃dicationis hoc
iter . ẽ: in quod facilius informitas gentiũ intro ibit. quã opu¬
lentiadiuitis idẽ gloriantis inlege : Auditis itaq istis
discipuli ad mirant᷑ & metuunt dicentes neminem posse
saluari : dñs respondit: hoc inpossibile eẽ apud homines.
possibile apuddm̃.: Rursum illidictis dñi : haec reddunt re¬
liquis sese omnia: & cũ ipso essequib dñs cũ sederit. in maiesta¬
tis suae sede ses suros suꝑisedes duodecim ac totidem trib isrł
iudicatur os spopondit .: Omnib:q: qui uniuersa reli¬

Expanded text:
Pecus enim hoc verbis obedit, metu continetur, jejunii patiens est, et oneri suo quadam disciplinae ratione succumbit: cujus exemplo, gentium immanitas ad obedientiam praeceptorum coelestium emollitur. Hae igitur angustissimum iter regni coelestis introeunt: acus scilicet, quae est verbi novi praedicatio, per quam corporum vulnera assuuntur, et dissuta vestium retexuntur, et mors ipsa compungitur. Ergo hujus novae praedicationis hoc iter est: in quod facilius informitas gentium introibit, quam opulentia divitis, id est, gloriantis in lege. 765 CAPUT discipuli admirantur et metuunt, dicentes neminem posse salvari . Dominus respondit, hoc impossibile esse apud homines, possibile apud Deum. Rursum illi dictis Domini haec reddunt: reliquisse se omnia, et cum ipso esse. Quibus Dominus, cum sederit in majestatis suae sede, sessuros super sedes duodecim, ac totidem tribus Israel judicaturos spopondit; omnibusque, qui universa reli
Abbreviated transcription (Latin):
prestat : Reuer tendum igit᷑ ẽ ad simplici tatem infantium.
quid in eacollocatis peciem humilitates dominicae circum¬
depus illis istis : id ẽ qui ofendi dilũ temptationis intulerit:
Ex pedit ei ut suspendatur mola asi naria in collo eius & de¬
mergatur in ꝓfundum maris.: Tot̾ antȩquer es nonotio se con¬
para tȩ sunt & mola & asinaria. & cũ ea in mari mergendus. &
Hhoc e ex pediens commo niom niũ sensu semꝑ qđ expedit utile est
Quider go utilitatis est mola asi naria collosus pensa demergiꝰ¬

Expanded text:
praestat. Revertendum igitur est ad simplicitatem infantium: praestat. Revertendum igitur est ad simplicitatem infantium: quia in ea collocati, speciem humilitatis dominicae circumt unum de pusillis istis, id est, qui offendiculum tentationis intulerit, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris . Tot tantaeque res non otiose comparatae sunt: et mola, et asinaria, et cum ea in mari mergendus, et hoc ei expediens. Communi omnium sensu, semper quod expedit utile est. Quid ergo utilitatis est, mola asinaria collo suspensa demergi
Abbreviated transcription (Latin):
nus igitur primus ascendit : stephanus staterẽ orecontinuit:
in quo &iã drdragma nouep̃dicationis: tãquã duodenariiba¬
bebantur: Hoc lex p̃figurabat: huius ueritatis umbra tãquã
cor porisi maginem circũ ferebat: haec redemptio anime &xcor¬
poris designabatur. id eoq aitꝰ: da ꝓme &te: quia iã talis nondr¬
nilladie ac cesserunt discipuli adihindicentes: quisputas ma¬
ior est in regno calorum: & reliqua Nonnisi reuersos inna¬
uiram puerorum introire regnum caelorũ dñs doca&. idẽ
iplicitatem puerilem uitia corporum nostrorũ animas¬
quireuo anda : Puerosautem tredentes omnesꝑ audem an
fidem nuncupauit: hi eñi patrem secuntur matremamant
pximo uel lemalũ nesciunt: curam opũ neglegunt. non in so¬
Pescunt non oderunt: Nonmentiuntur. dictiscredunt
& quod audiunt uerũhabent & haec omniũ ad fectionum
ad sumpta nobis & consu&udo: & uoluntas caelorũ iterper uiũ

Expanded text:
nus igitur primus ascendit, Stephanus staterem ore continuit: nus igitur primus ascendit, Stephanus staterem ore continuit: in quo etiam didrachma novae praedicationis, tamquam duo denarii habebantur. Hoc lex praefigurabat, hujus veritatis umbram, tamquam corporis imaginem circumferebat, haec redemptio animae et corporis designabatur: ideoque ait: Da pro me et te: quia jam talis non diilla die accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Quis putas major est in regno coelorum? et reliqua . Non nisi reversos in naturam puerorum introire regnum coelorum 757 Dominus docet, id est, in simplicitatem puerilem vitia corporum nostrorum animaeque revocanda. Pueros autem, credentes omnes per audientiae fidem nuncupavit. Hi enim patrem sequuntur, matrem amant, proximo velle malum nesciunt, curam opum negligunt: non insolescunt, non oderunt, non mentiuntur, dictis credunt, et quod audiunt verum habent. Et haec omnium affectionum assumpta in nobis et consuetudo et voluntas, coelorum iter pervium
Abbreviated transcription (Latin):
legis ẽ liber: deinde sub rerum p̃sentium effectu & significantiã
legis & constantic̃ euangelicae libertatis xposuit. ut cognosct
promtum . e&. quid drdragma p̃figurar & inlege : Ire petrus
iubetur ad marehamũq: mittere & primipiscis ascendentis õs
requirere. reꝑtũq: in eo staterem ꝓsead ñõ offerre : Ordrag¬
ferr&. de inde cum primũ piscem ad monetur inquirere as¬
censuri ostenduntur & plures Numquid exiam naturapis¬
ciũ ferr& ut inlitore fortuito repertũ statere morepotius
continer&. non intrauiscera conder& : Sed ẽ igitur efficien¬
dis p̃sentibus reb ratio interior: destinatus eñi ad p̃dicatio uẽ
petrus &xpiscator hominum factus doc trinaehamũ misit in scło.
quo ad positi cibi dulcedine uagos ex eofluctuantes que ꝓtrahere
huic ad hesit beati ill primus marter adño quiore suoq ia dri¬
geminim denariũ continebat: idẽ euangelicinumeri unuate

Expanded text:
legis est liber . 12. Deinde sub rerum praesentium effectu, et significantiam legis est liber . 12. Deinde sub rerum praesentium effectu, et significantiam legis, et constantiam evangelicae libertatis exposuit: ut cognosci promptum esset, quid didrachma praefiguraret in lege. Ire Petrus jubetur ad mare, hamumque mittere, et primi piscis ascendentis os requirere, repertumque in eo staterem pro se ac Domino offerre. Didracfert? Deinde cum primum piscem admonetur inquirere, ascensuri ostenduntur et plures. Numquid etiam natura piscium ferret, ut in littore fortuito repertum staterem ore potius contineret, non intra viscera conderet? Subest igitur efficiendis praesentibus rebus ratio interior. 13. Destinatus enim ad praedicationem Petrus, et piscator hominum factus, doctrinae hamum misit in saeculo, quo appositi sibi dulcedine vagos ex eo fluctuantesque protraheret. Huic adhaesit beatus ille primus martyr hamo, qui ore suo quadrigeminum denarium continebat: id est, evangelici numeri unitat
Abbreviated transcription (Latin):
corporis atq: animae quaedam redemirio concederetur
offerrerem: inxp̃o quiuerumdĩ templumest ꝓtestimoniu filii
onuentionem silentem: talieum sermone praeuenit
Iuid tibi uidetur symon. regester rae aquibus accipiunt
tum aut censum: & caetera : Hum quid ambiguũ ẽ filios regũ
tributis noxios non esse. & quibus regni ueritas est . cos ẽe libe¬
ros a seruitute. sed ser mointerius intendit: pos tulabatur dr¬
da conduditur: Ergo hȩc eadem dydragma consuetudine
legis tum quam ab homine poscebatur axp̃o sed ut ostender &
legise non esse si biectum & ut in se pater nae dignitatis gloriã
contestaretur t̃ renipriuilegii posuit exemplũcensu aut tri¬
butis regũ filios ñ teneri potiusq seredemtorem animae ur̃ ae
corporisq es se quam in red emptionem suialiquid postulan
quiaregis filium extracom munionem oporter & eẽre¬
liquorũ: Scandalo igitur praestat. ut soluat ceterũ debito

Expanded text:
corporis atque animae quaedam redemptio concederetur. offerremus in Christo, qui verum Dei templum est, pro testimonio filii conventionem silentem, tali eum sermone praevenit: Quid tibi videtur, Simon? Reges terrae a quibus accipiunt tributum aut censum? etc. . Numquid ambiguum est, filios regum tributis obnoxios non esse; et quibus regni haereditas est, eos esse liberos a servitute? Sed sermo interius intendit. Postulabatur direvelanda, concluditur. Ergo haec eadem didrachma, consuetudine legis, tamquam ab homine poscebatur a Christo. Sed ut ostenderet, legi se non esse subjectum, et ut in se paternae dignitatis gloriam contestaretur, terreni privilegii posuit exemplum: censu aut tributis regum filios non 756 teneri, potiusque se redemptorem animae nostrae corporisque esse, quam in redemptionem sui aliquid postulandum; quia regis filium extra communionem oportere esse reliquorum scandalum igitur praestat ut solvat, caeterum debito
Abbreviated transcription (Latin):
maestitia cogitationem passionis Nondum eñi sacramen¬
tum incunde crucis resur tectionis uirtute fuerat reuala¬
draoma eigebant ad petrum: Dñs di dragma soluere
postulatur: hoc eñi omniisrł lox ꝓredemtione animae &
corporis constituerat inministerio templo seruientium.
sedlex ut scimus futurorum umbra est: Noneñi aeris p̃¬
tiumds̃ desiderabat ut tam eigua inpensa criminib us.¬

Expanded text:
moestitia cognitionem passionis: nondum enim sacramentum ineundae crucis, resurrectionis virtute fuerat reveladrachma exigebant ad Petrum . Dominus didrachma solvere postulatur: hoc enim omni Israel lex pro redemptione animae et corporis constituerat in ministerio templi servientium . Sed lex, ut scimus, futurorum umbra est. Non enim aeris praetium Deus desiderabat: ut per tam exiguam impensam criminibus
Abbreviated transcription (Latin):
ter igitur caeciduo uiam adsident: populi uidelicet gentiũ.
duo excham & ia feth ꝓ creati egressus. & iter eius obseruant
sibiq caecis uisum reddi dep̃cantur : Deniq eos turba ob iur¬
gat curclament: & ut sileant increpant: non quod silentiũ
causa honoris e igerent: sed ac uerbaa caecis audiunt. quod
negabant dnm es sefilium dauid: Inluminatis eñi caecorũ
m̃tib ds̃ ir hominep̃dicabatur : ut uerũ ess& qđ ad m̃o dictũẽ.
Iniudicio mundihuius uen: ut quiuident noniudeant. cae¬
ci uero respiciant : Atilli magis clamabant: Et demorante
legis populo uehementiorem fidei suae ꝓtestantur clamo¬
rẽ sed dñs miseretur. & quiduelint requirit: : Illi uero.
aperrioculos suos p̃canti :: quib misertus oculos conti¬
git : & uisum cognoscendidi reddidit: atq trpus creditu¬
rum gentium ex pleretur: caelestis gratiae cognitione
ꝑcepta quicaec. fuerant. uidentes dñm sunt secuti.:¬

Expanded text:
ter igitur caeci duo viam adsident: populi videlicet gentium ter igitur caeci duo viam adsident: populi videlicet gentium duo ex Cham et Japhet procreati egressus et iter ejus observant, sibique caecis visum reddi deprecantur. Denique eos turba objurgat cur clament, et ut sileant increpat: non quod silentium causa honoris exigerent, sed acerbe a caecis audiunt quod negabant, Dominum esse David filium. Illuminatis enim caecorum mentibus Deus in homine praedicabatur, ut verum esset quod a Domino dictum est: In judicio mundi hujus veni, ut qui vident non videant, caeci vero respiciant . At illi magis clamant: et demorante legis populo, vehementiorem fidei suae protestantur calorem. Sed Dominus miseretur, et quid volunt requirit. Illi vero aperiri oculos suos precantur. Quibus misertus oculos contigit, et visum cognoscendi Dei reddidit . Atque ut typus crediturarum gentium expleretur, coelestis gratiae cognitione percepta, qui caeci fuerant, videntes Dominum suum sunt secuti.
Abbreviated transcription (Latin):
ministratum sit. ad gloriã honoris maximi aduocandos: ex¬
emploscilic& patriar charũ acꝓphetarũ qui seruierint. eem¬
plo etiam a postolorũ quiministrauerint. exemplo etiã dñi
quicinimam sucm predẽptione nr̃ae salutis inpenderit: adglo¬
riam autẽ humi litatis istius cęnȩ eos & conuiuii modo instru¬
it: monens in locis eminentiorib: ac cubare nonopor tere:
neforte eo adueniente quilarior est per dñm cenae occupa¬
to loco cumcedendi contumelia ad monitus decedat Por¬
ro cuitẽ si in humilib: ac cubuerit aduenientib humiliorib
adgloriã loci celsioris acced&: at que ita non p̃su mere ali¬
quid honoris decet: sed humilitatis operib: promo ueri.:¬
tegredientib: illis abhiericho secuta est eũ turba mu
&ecceduo caeci sedentes suꝑ uiã audier̃ quod iħs transi re
Superius perfiguram duumfiliorũ tebedaei deis rahelita co
populo tractatũ est. qui ex semine. sem erat ortus .: Conpeten¬

Expanded text:
ministratum sit, ad gloriam honoris maximi advocandos : exemplo scilicet patriarcharum et prophetarum qui servierint, exemplo etiam apostolorum qui ministraverint, exemplo etiam Domini qui animam suam pro redemptione nostrae salutis impenderit. Ad gloriam autem humilitatis istius, coenae eos et convivii modo instruit : monens in locis eminentioribus accubari non oportere, ne forte eo adveniente qui clarior est, per dominum coenae occupato loco cum decenti contumelia admonitus decedat. Porro autem si in humilibus accubuerit; advenientibus humilioribus, ad gloriam loci celsioris accedet. Atque ita non praesumere aliquid honoris decet, sed humilitatis operibus promereri.egredientibus illis ab Jericho, secuta est eum turba multa: et ecce duo caeci sedentes super viam audierunt quod Jesus transit, etc. . Superius per figuram duorum filiorum Zebedaei, de Israelitico populo tractatum est, qui ex semine Sem erat ortus. Competen
Abbreviated transcription (Latin):
omnes sumus caeles tis ecclesiae numerus explendus est. at¬
q id eo & creatura omnis reuelationem filiorũ di expectat:
Ideo c̃gemescit et dolet: ut numerus qui ꝑ alfam abrahae
additus ẽ. & qui inro consum matus ii. sara a ẽ. ad caelestẽ
constitutionem incremento credentiũ mpleatur.

Expanded text:
omnes sumus, coelestis gloriae numerus explendus est. Atomnes sumus, coelestis gloriae numerus explendus est. Atque ideo et creatura omnis 759 revelationem filiorum Dei exspectat: et ideo congemiscit et dolet, ut numerus, qui per alpha Abrahae additus est, et qui in alpha consummatus in Sara est, ad coelestem constitutionem incremento credentium impleatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sille contemnitur. cuius desideria ac postulationes adaet̾¬
num & in uisibilemdm̃ ambitioso angelorum famulatunt
titiam redituhum ane salutis ostender&.: conparationis
posuit exemplum eius quio ues nonagiata & nouem in
montib reliquiss&x &errantem unam requisis s&. qua
inuenta plus gaudii sit quã habebatur nnonaginta nouẽ
conseruatione laitiae: Quis una homo intellegendus ẽ:
& sub homine uno uniuersitas sentienda est sedin uniusn
errore omne hominũ genus: becrauit Srgo nonagin¬
tanouem nonerrantes. multitudo angelorũ cadestium
opinanda ẽ : quib incaelo ẽ lȩtitia &xcura salutis humanae
ti caclestis gloriae multitudo ẽ: cuicũ maximogaudi oer¬
rans homo indñi corpore ẽ. relatus. Meritoigit᷑ hic nume¬
rus plit teram & abraha e addit: u consum matur in saraa:
ex abram eñi: abraham nuncupat᷑ & exsara sara a accepit
nomen.: In unũ eñi abraham omnes sumus. ũꝑ nos qui unũ

Expanded text:
se ille contemnitur, cujus desideria ac postulationes ad aetese ille contemnitur, cujus desideria ac postulationes ad aeternum et invisibilem Deum ambitioso angelorum famulatu s ostenderet, comparationis posuit exemplum, ejus qui oves nonaginta novem in montibus reliquisset, et errantem unam requisisset: qua inventa plus gaudii sit, quam habebatur in nonaginta et novem conservatione laetitiae . Ovis una, homo intelligendus est, et sub homine uno, universitas sentienda est. Sed in unius Adae errore omne hominum genus aberravit; ergo nonaginta novem non errantes, multitudo angelorum coelestium opinanda est, quibus in coelo est laetitia et cura salutis humanae.novem relicti, coelestis gloriae multitudo est: cui cum maximo gaudio errans homo in Domini corpore est relatus. Merito igitur hic numerus per litteram et Abrahae additur et consummatur in Sara: ex Abram enim Abraham nuncupatur, et ex Sarai Sara accipit nomen. In uno enim Abraham omnes sumus: et per nos, qui unum
Abbreviated transcription (Latin):
hominis nuncupatione auctorẽ scandali huius iudaicum
populũ designat ꝑ quem omne hoc mundo periculũ conpa¬
ratur. ut xp̃m in passionẽ ab negent. quem lex & ꝓphȩtue
pas sibilẽ p̃dicauer̃: Ideo uero necesseait uenire scandala
Quia id sacramentũ reddende nobis aeternitatis. omnis in
eo passionis humilitas ess& explenda. Superius autem in
abscidendis manu uelpede ꝓpinquitatũ contineri nõmi¬
na ex posuimus : Atq ideo cognationem generis is raheli
tȩ relinquendam uel utiquadã mẽbrorũ recisione sig¬
nificat. quia ꝑ eũ mundo scandala conparantur. Uidete
Aptissimum uinculũ mutui amoris in posuit. ad eos p̃¬
cipue quiuere indño credidis sent: pusillorumeñi angela
cotidie dm̃ uident quia filius hominis uenit saluare quae
ꝑdita sunt : Ergo & filius hominis saluat. &e dm̃anoge¬
li uident : & angelipus sillorũ p̃sunt fideliũ orationib

Expanded text:
hominis nuncupatione, auctorem scandali hujus Judaicum hominis nuncupatione, auctorem scandali hujus Judaicum populum designat, per quem omne hoc mundo periculum comparatur, ut Christum in passione abnegent, quem lex et prophetae passibilem praedicaverunt. Ideo vero necesse esse ait venire scandala: quia ad sacramentum reddendae nobis aeternitatis, omnis in eo passionis humilitas esset explenda. 4. Superius autem in abscindendis manu vel pede propinquitatum contineri nomina exposuimus : atque ideo cognationem generis Israelitae 758 relinquendam veluti quadam membrorum recisione significat, quia per eam mundo scandala comparentur. 5. AngeArctissimum vinculum mutui amoris imposuit, ad eos praecipue qui vere in Domino credidissent. Pusillorum enim angeli quotidie Deum vident : quia filius hominis venit salvare quae perdita sunt. Ergo et filius hominis salvat, et Deum angeli vident, et angeli pusillorum sunt. Fidelium orationibus
Abbreviated transcription (Latin):
mors eñitam grauis ꝓfici ad penam : & nescio quo inodo erit uti¬
le. id expetere: quod ultimũ sit malorũ : Quid ergo sentiri
oporteat: quaerendum est: molȩ opus labor est caecitatis:
nain clausis iumentorũ oculis aguntur ingrrũ: & sub asini
quidem nomine frequenter gentes cognominatas repperimus
Igitur gentes quod agunt nesciunt : & in uittie suae opere
detente caeci: labores ignorantia continentur: iud ȩis
autem scientiae iter in lege praestatũ ẽ: qui si xp̃i a posto¬
los scandalitauerint rectius inligata collo molaasinariae¬
mersi in marifuissent. Id est gentium labore depressi
ignorantia: sacculi demorarentur. quia illis tolerabiliuss
uerum tamen: uaehomini illi perquem scandalũ uenit:
Humilitas passionis: scandalum mundo est: In hoc eñi maxi¬
mae ignor antiadetinetur humana: quod subdeform
crucis aet̃ nae gloriae dnm noluit accipere.⁊ & quid mun¬
do tam periculosũ quã non recepissexp̃m:ꝰ uerũ tam̃ sub

Expanded text:
Mors enim tam gravis proficiet ad poenam: et nescio quomodo erit utile, id expetere quod ultimum sit malorum. Quid ergo sentiri oporteat, quaerendum est. Molae opus, labor est caecitatis: nam clausis jumentorum oculis aguntur in gyrum. Et sub asini quidem nomine, frequenter gentes cognominatas reperimus. Igitur gentes quod agunt, nesciunt: et in vitae suae opere detentae, caeci laboris ignorantia continentur. Judaeis autem scientiae iter in lege praestatum est. Qui si Christi apostolos scandalizarent, rectius illigata collo mola asinaria demersi in mare fuissent, id est, gentium labore depressi in ignorantia saeculi demorarentur: quia illis tolerabilius verumtamem vae homini illi, per quem scandalum venit . Humilitas passionis scandalum mundo est. In hoc enim maxime ignorantia detinetur humana, quod sub deformitate crucis aeternae gloriae Dominum nolit accipere. Et quid mundo tam periculosum, quam non recepisse Christum? Verumtamen sub
Abbreviated transcription (Latin):
tum non habent tamensensus corporis nullate nus carent: haben
e cuusom e ta uditum & odoratũe tgustũ & tactũ. etideo quã quam audub
uenbamar serũ nequa quã intellegunt none nim oboediunt intelle¬
dum se ditde antris aduerba mar sorũ exeant pernit cemedo cotulle
adibolo Unde testimonium de illo primo facto quo primũ ho
diabolus perserpentẽ decipit in paradiscim
traher&urexquaconiux aedificaretur:  Poterat enimo

Expanded text:
intellectum non habeant, tamen sensu corporis nullatenus carent. Habenim visum, auditum, odoratum, gustum et tactum. Et ideo quamvis audiant verba marsorum, nequaquam tamen intelligunt. Non enim obndo, sed ut de antris ad verba Marsorum exeant, permittente Deo coguntur a diabolo. Unde datur testimonium de illo primo facto, quod primum hominem diabolus per serpentem decepit in paradiso. Qex qua conjux aedificaretur ? RESP. Poterat
Abbreviated transcription (Latin):
exiit forts nunciauit patribus suis.  Induobus filuis maxi¬
minimo duo populi figurati sunt una uestim ergo portantes sa cra
sclic& iam p̃terite atque trans acte dominicopassionis nuditati pa
uelamentũ tã quã scientis unde suntnati. medius autẽ filius. ide
lus iudeoꝵ. ideomedius. quia nec primatũ apłorũ tenuit necultii
gentibus credidit uiditnudita tẽ patris quia consensit innecem
remus ꝑ sacrumentũ qđ nunciat illa perlitterã¬
Gentes cilicet iudeoꝵ & uenit adpopulũ gentium. Itẽmoro
explanatio hoc hab& eximus deterra nra quan dodiuicias¬
huius facultatesque contẽtimus & de cognatonesua idest duutiis

Expanded text:
exivit foras, et nuntiavit fratribus suis . RESP. In duobus filiis maminimo, duo populi figurati sunt, unam vestem a tergo portantes, sacramentum scilicet jam praeteritae atque transactae dominicae passionis: nuditatem pvelamento, tanquam scientes unde sint nati. Medius filius, id est populus Judaeorum ideo medius, quia nec primatum Apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit, vidit nuditatem patris, quia cohonoremus per sacramentum, quod nuntiat illa per litteragentem suam, scilicet Judaeorum, et venit ad populum Gentium. Hic temporalis explanatio hoc habmundi hujus, facultatesque contemnimus; et de cognatione nostra, id est, vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
t in eo quod dixi d&emporum hystoria scm̃ ambrosium sol
tionem tam quam co& anei fuerint plato & hieremias. mefefe
memoria : Namquid ille dehac reep̃s dixerit . in libro eius legb
quem des acramentis siued ephilo sophia scriptsit. Ex plici¬

Expanded text:
et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluet in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ibros dedoc trinaxp̃ianacum inperfectos comperis semper¬
emalui : quam eis sic relictis ad alia tractanda transire
Compleui ergo tertium quiscriptus fuerat us quea deumla
ubi comme moratum .ẽ. ex euangelio testimonium demulier
mentar&ur. Ad didi etiam nouis simum librum : et quat tuon
libris opus illud impleui : Quo rum primitres adiuuant ut
turae intellegantur : quartus autem quomodo quae intels¬
gimus pro ferendusuñ
n sec undo sanelibro deaucto relibriquem plures uocant sapi¬
tiam salo monis quod etiam ipsum sicut ecclesi asticum iħsse
scripserit nonita constare ut amedictum ẽ postea didici eton¬
no propabilius comperi. non eẽ hunc eius auctorem
bi autem dixihis xliiii. libris testamenti u&eris terminatur
toritas: ex consu&udine qualamloquitur ecclesia u&us tesu¬
mentum appellaui. A pos tolus autem non uid& ur appellart
testamentum u&us : nisi quod datum .ẽ. in montesina

Expanded text:
ibros de doctrina Christiana cum inperfectos conperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muliernec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina.
Abbreviated transcription (Latin):
et mirabili altitudine humilitate discuntur. Hacigitur instruc¬
tione p̃ditũ cũ signa in cognita lectorẽ non impedierint mitẽ et hu¬
milẽ corde subiuigatũ leniter xp̃o et oneratũ sarcina leti. funda¬
tũ etradicatũ et aedificatũ in caritate quã scientia inflare non
possit : accedat adambigua signa inscripturis consideranda et dis
cutiendã: De quib: um tercio uolumine dicere aggrediar : qđ
dñs donare dignabitur. EXPLICIT LIBER.II.¬

Expanded text:
et mirabili humilitate discuntur. hac igitur instrucet mirabili humilitate discuntur. hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subiugatum leniter Christo et oneratum sarcina leui, fundatum et radicatum et aedificatum in caritate, quem scientia inflare non pocutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus donare dignabitur. LIBER TERTI
Abbreviated transcription (Latin):
in brsopo uispurgatoria : ne in flante scientia dediuitiis ab aegypto
ablatis suꝑbe aliquid pulmo tumidus anhelet.: Asꝑgesme inquit
brsopo etmundabor: lauabisme et suꝑ niuẽ dealbabor. Auditui¬
meo dabis exultationẽ exultationẽ eclaecitiã deinde consequenter
annectit ut ostendat purgationẽ a suꝑbia significari brsopo : exul¬
tabunt ossa humiliata. Quanto autẽ minor ẽ auri argenti uestisq
copia quã de a egrpto secũ ille populus abstulit in cõparatione diui¬
tiarũ quas postea hiero solimȩ consecutus ẽ quae maxime insalomone
rege ostenduntur : tanta fit cunta scientia quaequidem ẽ utilis col¬
lecta delibris gentiũ si diuinarũ scripturarũ scientiȩ conparetur.:
Namquic quid homo extradidicerit si noxiũ .ẽ. ibi damnatur : sut¬
le .ẽ. ibi inuenitur. Et cũ ibi quisq: inuenerit om̃a qua eutiliter
alibi didicerit : multo habundantius ibi inueniet ea quaenus quam
omnino alibi sed in illarũ tantũ modo scripturarũ mirabili altitudine

Expanded text:
in ysopo uis purgatoria, ne inflante scientia de diuitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: asperges me, inquit, ysopo et mundabor, lauabis me et super niuem dealbabor. auditumeo dabis exsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit, ut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti uestisque copia, quam de Aegypto ille populus secum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ustimi  emmenuter go corã quipascłu illo tẽpore perumbrarũ imag¬
naria celebrabant cumsignari postes sanguine agni iuberentu
prso pa fiusse signatos: Herba haec humilis et mitis ẽ et nibulfor¬
tus et pentrabilitsci radicib Vt mciritate radicrei er sunddo
possimus conp bendes e cũ onnibiscũ. quae set latitudo edons tudo
intansuerse lipgtio quotenduntur mãnusii longitudo a cerga usque
adipsam latitu enẽ quo amanib: et infra totũ corpus affigitur.
altitudo alatitudine sursum usq ad sũmũ quo ad beret caput¬
ꝑ rosundũ uero qđ cerrae inftxum absconditur: Quo signo craicis
omnis actio xp̃iana describitur. bene operari in xp̃o: et ei ꝑseue¬
rantet in hererei sperare caelestia sa cram̃ta non profinare
Perhancactionẽ purgati : ualebimus cognoscere etiã suꝑeminen¬
tem scientiae caritatẽ xp̃i qua ea equilis ẽ. patriꝑquem factas̃

Expanded text:
cat ? meminerit ergo eorum qui pascha illo tempore per umbrarum imagicat ? meminerit ergo eorum qui pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postea sanguine agni iuberentur, ysopo fuisse signatos — herba haec humilis et mitis est et nihil fortius et penetrabilius eius radicibus—ut in caritate radicati et fundati possimus comprehendein transverso ligno, quo extenduntur manus; longitudo, a terra usque ad ipsam latitudinem, quo a manibus et infra totum corpus affigitur; altitudo, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christiana describitur, bene operari in Christo, et ei perseveranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta non profanare. Per hanc actionem purgati valebimus cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt