comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ dicitꝰ tẽpꝰ cacendi. ⁊ tẽpꝰ loquendi. Ec est sensꝰ.
Dui uos delinquente̾ sepe portaui. s qͥ ant tacuerã
neqͣsm ultra recicebo. Et qͥmͦ pariens in lucẽ ꝓfun¬
dro unfantẽ. ⁊ aꝑtũ fac̃ eẽ. qͦd pꝰ clausũ in uisceribꝰ
tenebat᷑ sic ego dolorẽ meũ ⁊ dissimulationẽ meã

Expanded text:
Et est sensus: Diu vos delinquentes saepe portavi; sed quia ante tacueram, nequaquam ultra reticebo. Et quomodo pariens in lucem profundit infantem, et apertum facit esse quod prius clausum in visceribus tenebatur: sic ego dolorem meum et dissimulationem
Abbreviated transcription (Latin):
dei. ⁊ ꝑsemitas ꝓpħales ambulare ec faciã. Ic̃ tene¬
brȩ eorũ mutabunt᷑ in lucẽ.⁊ praua u̾tent᷑ iN
recta. ut intelligaut quȩ legunt. ⁊ cordis ocłis
clarũ in ueteri testam̃to xp̃i lum̃ aspiciant Si¬
mulq infert. hȩc u̾ba q̃ feci. siue faciã eis. neq̃ qͣm
ult̾ futura ꝓmittens. s quȩ ance ꝓmiserã redden.
Me aut ista dicente conu̾suᷤ÷ retrorsũ popłs
iudeorũ. ⁊ ñ ered̾et ꝓmictenti. ⁊ in suis confunde¬
ret᷑ erroribꝰ.⁊ neglegeret sponsionẽ dei. qͥ idolis
Ante credidat. Siue cũ intͣuerro plenitudo gen¬
roris sui. ꝑ quẽ idoliꝰ ante seruierat.Aut certe pꝰ

Expanded text:
er semitas prophetales ambulare eos faciam. Tunc tenebrae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculis clarum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infertmiseram, reddens. Me autem ista dicente, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promittenti, et in suis confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo genroris
Abbreviated transcription (Latin):
sequant᷑⁊ uentoᷤ. ⁊ ad orent oꝑa manuuĩ suarum.
D cqͥd de idoli ⁊ gentibꝰ diximꝰ. referamꝰ ad dogina¬
ta prauitati ⁊ ad pͥncipes eorũ heresi archas. qͥd rp̃o
pacẽ ȩccłiȩ nuticiante.⁊ monstrante eiꝰ ueritatis
iuam: ipsi sequant᷑ errorẽ. ⁊ uento ac turbini cõparẽ¬
cui. Debrei suscitatũ ab aqͥlone. ⁊ uenire ab ortuso¬

Expanded text:
 suarum. Quidquid de idolis et gentibus diximus, referamus ad dogmata pravitatis; et ad principes eorum haeresiarchas, quod Christo pacem Ecclesiae nuntiante, et monstrante eis veritatis viam, ipsi sequantur errorem; et vento ac turbini comparentur. Hebraei, suscitatum ab Aquilone, et venire ab ortu so
Abbreviated transcription (Latin):
Cũꝙ uos a capite usq ad pedẽ exsiccauero atq deleue¬
ro: cuncta flumina doccriue mez in insulis gentiũ
currere faciã. ⁊ stagna ur̃a siue paludes redigam
in ariditatẽ ut in gentibꝰ sit scientia scͥpturarũ.
⁊in uobis doctrinȩ ariditaᷤ. Ducãq ceco ꝑ uiã quã¬

Expanded text:
Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
possint facere nec male t̃ qd̵ idola uł demoneᷤ assidẽ¬
teᷤ idoliꝰ mala sepe ñ feceruit: s qd̵ nͥ c̃cessa ei fuerit
potestaᷤ a dnõ. hoc facere ñ possint. Deniq ĩ euangłio
dep̃cant᷑. ut habeant potestatẽ in porcorũ gregem.
Et in iob legimꝰ absq d nĩ uissione eũ uiri sci ne iu¬
m̃tta qͥdẽ ⁊ possessioneᷤ ualuisse disꝑdere. Nec mirũ
simulachra ⁊ insensibilia nec bene possint facere nec
male. nec p̾terita nosse nec futura. q ex nichili sint.
⁊ex eo qd ñ est: ⁊ ñtã ipsa ꝗ̃ ille qͥ ea colat abhomina¬
tione cdignꝰ sit Idoe̾nĩ gentiũ argnntũ ⁊ aurũ. o
ꝑa manuũ hominũ. os habent ⁊ ñ loquent᷑.⁊ cete¬
ra. Qͦmͦ gͦ possint scire ⁊ nunciare uentura aut
narrare p̾terita. ⁊ bene facere uł male. quȩ nec ho¬
minũ sensũ habent. nec brutorũ animanciuin:᷑
Nec intest de qͣ materia facta uideant᷑. cũ uniu̾sa
t̾rena sint. Suscitaui ab aqͥlone. ⁊ ueuit ab ortu

Expanded text:
idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerint; sed quo nisi concessa eis fuerit potestas a Domino, hoc facere non possint. Denique in Evangelio deprecantur, ut habeant potestatem in porcorum gregem . Et in Job legimus, absque Domini jussione eum viri sancti ne jumenta quidem et possessiones valuisse disperdere . Nec mirum simulacra hominum et insensibilia, nec bene possint facere, nec male, nec praeterita nosse, nec futura, quia ex nihilo sint, et ex eo quod non est, et non tam ipsa, quam ille qui ea colat, abominatione condignus sit. Idpera manuum hominum. Os habent, et non loquentur . Quomodo ergo possunt scire et nuntiare ventura, aut narrare praeterita, et bene facere, vel male, quae nec hominum sensum habent, nec brutorum animantium? Nec interest, de qua materia facta videantur, cum universa terrena sint. Suscitavit ab Aquilone, et veniet ab ortu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃culcabit ⁊ subicient᷑ ei qͣsi lutũ figulo. ut faciait
ex eiᷤ alnd ua̾ in honorẽ aluid in c̾cumeliã. Hȩc ã
ego uirta consuecudinẽ ꝓpħalẽ fecisse me dico.
qͣsi iã p̃cerita sint uł uirta sp̃machũ futura pollice¬
or: nuliꝰ demonũ ⁊ idolorũ potest p̃dicere Unde ora¬
cula cuncta tacuert̃. qi nenio÷ qͥ annunciet nemo
qͥaudiat dũ bruta pꝰ conda gentiũ intellerert̃ erro¬
rẽ suũ. ⁊ falsa uacicinia reliquerunt. Priꝰq dñs

Expanded text:
ut faciat ex eis aliud vas in honorem, aliud in contumeliam . Haec quae ego juxta consuetudinem prophetalem fecisse me dico, quasi jam praeterita sint, vel juxta Symmachum, futura polliceor, nullus daemonum et idolorum potest praedicere. Unde oracula cuncta tacuerunt, quia nemo est qui annuntiet, nemo qui audiat, dum bruta prius corda gentilium intellexerunt errorem suum, et f
Abbreviated transcription (Latin):
uirtꝰ gr̃arũ ȩccłiȩ deesse uideat᷑. ut om̃s intellu-¬
gant ⁊ parit̾ m̃te cognoscant. qi manꝰ dñi hȩc u¬
niu̾sa ꝑfecerit ut in ariditate gentiũ inuenirẽ¬
tur fluenta uirtutũ. ⁊ in t̾ra quondã deserta
plenaq salsuginiᷤ. cedrꝰ cipressuᷤ. ⁊ aliȩ arbores
nascerent᷑ quarũ sullunitatẽ ⁊ u̾ticẽ ad celestia
festinantẽ illuminaret lignũ oliue. qͦd nutͥm̃tũ
luciꝰ est. ⁊ laborantiũ requies  Rope facite uidi

Expanded text:
e deesse videatur. Ut omnes intelligant, et pariter mente cognoscant, quia manus Domini haec universa perfecerit, ut in ariditate gentium invenirentur fluenta virtutum, et in terra quondam deserta plenaque salsuginis, cedrus et cyparissus, et aliae arbores nascerentur, quarum sublimitatem et verticem ad coelestia festinantem, illuminaret lignum olivae, quod nutrimentum lucis est, et laborantium requies. Prope facite judi
Abbreviated transcription (Latin):
in uniu̾so mundo xp̃i nom̃ annunciet᷑ ingentibus.
Qͥ sunt aũt isti qͥ canere debeant canticũ nouũ. sequẽ¬
cia u̾ba cestant᷑. Qͥ descen̾tis in qͥt in mare. ⁊ nauigatiᷤ
illud: siue plenitudo mariͦ. Apłos enĩ uiden᷑ iħc in
liccore uirta mare genesar ech reficienteᷤᷤ recia: uo
cauit ⁊ misit iu magnũ mare. ut de piscatoribꝰ pis¬
illiricũ ⁊ hispaniã ȩuangłiũ p̃dicarent. capienceᷤ in
breui tẽpore ipsã quoq romane urbiᷤᷤ potentiam
uł certe descenderunt in mare ⁊ nauigauerũt
illud: cẽpestates ⁊ ꝑsequitionẽ istiꝰ scłi sustinen¬
tes Insulas qͦ ⁊ habitatores earũ. uł diu̾sitatem
gentiũ intellige: uł eccł̃iarũ multitudinẽ. Leuet
inqͥt desertũ ⁊ ciuitatẽ eiꝰ uocẽ suã. de qua ⁊ supͣ
diximꝰ. Siue letet᷑ desertũ ⁊ uici eiꝰ ⁊ cedar quȩ
quondã in habitabilis fuit regio trans arabiã
sarracenorũ. ⁊ habitatores petrȩ. quȩ ⁊ ipsa urbs

Expanded text:
in universo mundo Christi nomen annuntietur gentibus. Qui sint autem isti qui canere debeant canticum novum, sequentia verba testantur: Qui descendiis, inquit, in mare, et navigatis illud, sive plenitudo maris. Apostolos enim videns Jesus in littore juxta mare Genezaret reficientes retia sua, vocavit et misit in magnum mare ; ut de piscatoribus pisHispanias Evangelium praedicarunt: capientes in brevi tempore ipsam quoque Romanae urbis potentiam. Vel certe descenderunt in mare et navigaverunt illud; tempestates et persecutiones istius saeculi sustinentes. Insulas quoque et habitatores earum, vel diversitatem gentium intellige, vel Ecclesiarum multitudinem. Levettes ejus vocem suam, de qua et supra diximus. Sive laetetur desertum et vici ejus, et Cedar, quae quondam inhabitabilis fuit regio trans Arabiam Saracenorum. Et habitatores Petrae, quae et ipsa urbs
Abbreviated transcription (Latin):
S nouissima. Uencura quoq dicite nobiꝰ. ⁊ anutinciace q̃
futura st̃ in nouissimo. ⁊ sciemꝰ qũ diĩ estis. Benefacite ⁊
male. ⁊ admirabim᷑. ⁊ uidebimꝰ simul unde sitis uoᷤ. ⁊ unde
sic opꝰurm̃. De t̾ra abhominationũ elegerunt uo̾. Quo¬
mͦ sup̃diximꝰ dupplicẽ. eẽ iacob ⁊ isrł ñ credenciũ atq ere¬

Expanded text:
 novissima. Ventura quoque dicite nobis, et annuntiate quae ventura sunt in novissimo: et sciemus quoniam dii estis. Bene facite et male, et admirabimur: et videbimus simul unde sitis vos, et unde sit opus vestrum: de terra abominationum elegerunt vos. Quomodo supra diximus, duplicem e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nauigant meo: insulȩ ⁊ habitatoreᷤ earũ Leta¬
re desertũ ⁊ uici illiꝰ. uille ⁊ babitatoreᷤᷤ ced anle¬
tabunt᷑ qͥ habitant in petra. de sũmitate montiũ
clamabunt. Dabunt dõ głiam. uirtute eiꝰ in insu¬
lis nunciabunt. Dñs deuͤ uirtutũ eg̾dict᷑ ⁊ conte¬
rec bellũ. Suscitabit ⁊ elũ ⁊ clamabit suꝑ in imicoᷤ
suos cũ fortitudine. Tacui a pͥncipio. ñ sẽꝑ tacebo
⁊ sustinebo. sic̃ parcurienꝰ pacient̃ egi. Prũpam ⁊
arcfaciã simulq uastabo monte̾ ⁊ colleᷤᷤ ⁊ omẽ fe¬
nũ corũ arefaciã. Et ponã flumina in insulas

Expanded text:
sulae et habitatores earum: laetare desertum et vici ejus: villae et habitatores Cedar. Laetabuntur qui habitant in Petra: de summitate montium clamabunt. Dabunt Deo gloriam, virtutes ejus in insulis nuntiabunt. Dominus Deus virtutum egredietur et conteret bellum, suscitabit zelum, et clamabit super inimicos suos cum fortitudine. Tacui a principio, num semper tacebo et sustinebo? sicut pariens patienter egi, erumpam et arefaciam simul, vastabo montes et colles, et omne fenum eoru
Abbreviated transcription (Latin):
to quondã eccłis erũpentibꝰ fliiis fontibꝰq ⁊iuirũ
in modũ cũ canta uarietate arborũ cuncci ubtate
plenissimis: qͥ in xp̃o ex gentibꝰ cred̾e noluert ꝓuo¬
cant᷑ ad udiciũ. ut respondeant cur uidere ⁊ scire
⁊ recogͥotare ⁊ intelligere noluerint. q manꝰ dnĩ
ista fecerit. ⁊ sos iscł creauerit uniu̾sa Accedant in¬
qͥt idola ur̃a quȩ putatiseẽ fortissiua. uł afferte si qͥd
forte habetiꝰ in uobis. ⁊ ur̃ã aꝑite consilia. quaratiosꝰ
quo sensu nolueriti aꝑtã susciꝑe ueritatẽ.Simulq
fic apostropha ad ipsa idola quȩ insensibilia st̃ ⁊ nec
audieudi nec respondendi possident facultatẽ. Dici¬
ce inqͥt nob uł p̃terita uł futura ⁊ ex rerũ euentibꝰ
urãm potenciam demonstrate. Hoc aut significat
qͥd pꝰ aduentũ xp̃i oĩa idola c̃ticuerint Ubi apollo
scienciam pollicentia. quȩ rege̾ potentissimoᷤ dece¬
perunt: Curde rp̃o nicħ potuere p̃dicere. nich de

Expanded text:
am Ecclesiae erumpentibus fluviis fontibusque, et mirum in modum comante varietate arborum, cunctis ubertate plenissimis, qui in Christum ex gentibus credere noluerunt, provocantur ad judicium, ut respondeant cur videre, et scire et recogitare, et intelligere noluerint, quia manus Domini ista fecerit, et Sanctus Israel creaverit universa. Accedant, inquit, idola vestra, quae putatis esse fortissima. Vel afferte, si quid forte habetis in vobis; et vestra aperite consilia, qua ratione, quo sensu nolueritis apertam suscipere veritatem. Simulque fit apostropha ad ipsa idola, quae insensibilia sunt, et nec audiendi, nec respondendi possident facultatem. Dicite, inquit, nobis vel praeterita, vel futura, et ex rerum eventibus vestram potentiam demonstrate. Hoc autem significat, quod post adventum Christi omnia idola conticuerint: ubi Apollo scientiam pollicentia, quae reges potentissimos deceperunt? Cur de Christo nihil potuere praedicere; nihil de
Abbreviated transcription (Latin):
na de uentre eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ. Hoc aut̃ in qͥt
ȩuangłista dicebat de spu sco. quẽ credenteᷤ iN
eo accepturi erant. Qa gͥ deserta quondã eccłiȩ
multitudo aquis uitalibꝰ fuerat irrigata: ꝓpt̾ea
iuxta lerͣ. nascunt᷑ in ea cedrus ⁊buxꝰ ⁊mirtꝰ ⁊ cipreᷤ¬

Expanded text:
na de ventre ejus fluent aquae vivae . Hoc autem, inquit Evangelista, dicebat de Spiritu Sancto, quem credentes in eo accepturi erant. Quia igitur deserta quondam Ecclesiae multitudo, aquis vitalibus fuerat irrigata, propterea juxta LXX nascuntur in ea cedrus, et buxus, et myr
Abbreviated transcription (Latin):
nouerinis simul ꝙ manꝰ d ñ fecit heo ⁊ sc̃s istł osten¬
dee G initiũ pops pauꝑ ⁊ tenuis ͥ ñ babebat scientiã
ueritati querit ꝑ diu̾sos magistroꝰ. ⁊ uaria pbilosopbo¬
rũ d oginata a quas salubres. ⁊ ñ inuenit q ñ st̃. Lin¬
gua com̃ sitci aruit sine lege ac ꝓpħ̃is. Omẽm enĩ uit¬
a euangłis fide substantiã suam in medieo csũpserat
ꝯeruore idolatrie ⁊ sanguine uictunarũ ñ poterat
ub̾ari. Propterea dñs deuꝰ srł ñ eo penitꝰ dereliquit
nec ineenũ perire pasusest s apuit in supiniꝰ collibꝰ
siue in montibꝰ flumina.⁊ in medio cãporũ fontes.
Quȩ flumina ex illo fluuio duxere pͥncipiũ. qͥ i
psalmis legit᷑ Fluminis impetꝰ lecificat ciuitatem
dei. Et in alio loco. Fluuiꝰ dei repletꝰ ost aquiꝰ. Quȩ

Expanded text:
noverint simul quia manus Domini fecit haec, et Sanctus Israel ostendit. Gentium populus pauper et tenuis, qui non habebat scientiam veritatis, quaerit per diversos magistros, et varia Philosophorum dogmata aquas salubres: et non invenit, quia non sunt; lingua eorum siti aruit, sine Lege ac Prophetis. Omnem enim juxta Evangelii fidem, substantiam suam in medicos comsumpserat ; et a cruore idololatriae, et sanguine victimarum non poterat liberari. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum perire passus est; sed aperuit in supinis collibus, sive in montibus flumina, et in medio camporum fontes. Quae flumina ex illo fluvio duxere principium, qui in Psalmis legitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in ali
Abbreviated transcription (Latin):
exultet isrł. atq lecet᷑ in dno scõ isrł. Possumꝰ qͦq
dicere qͦd ȩccłiasticꝰ uir habenꝰ euangł̃icȩ p̃dicatiomiꝰ
rostra serrantia. in plaustro nouo qͦd neqͣꝗ oꝑet᷑
dulorũ corda durissima. seꝑanᷤ triticũ a peleiꝰ et
montes collesq cõminuenꝰ id ÷. om̃s hereticorũ pͥnci

Expanded text:
 in Domino Sancto Israel. Possumus quoque dicere, quod ecclesiasticus vir habens evangelicae praedicationis rostra serrantia in plaustro novo, quod nequaquam dulorum corda durissima: separans triticum a paleis, et montes collesque comminuens, id est, omnes haeretic
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ atq c̃tẽptũ uocat᷑ apłorũ chorꝰ. imitanᷤ
saluatorẽ qͥ loqͥt᷑ in psalmo. Ego sũ u̾mi̾ ⁊ ñ
hõ. obꝓbriũ homnnũ ⁊ abiectio plebiᷤ Sic̃ enĩ
u̾miᷤ t̃rã penetrat. ita sermo apłicꝰ penet᷑uit
gentiũ ciuitateᷤ. ⁊ ingressuᷤ: pͥꝰcorda durissi¬
Cotidie morior. Et alibi. Cũ xp̃o crucifirꝰ sũ. Uiuio

Expanded text:
litatem atque contemptum vocatur Apostolorum chorus, imitans Salvatorem, qui loquitur in psalmo: Ego sum vermis, et non homo: opprobrium hominum, et abjectio plebis . Sicut enim vermis terram penetrat: ita sermo apostolicus penetravit gentium civitates, et ingressus est prius corda durissiQuotidie morior . Et alibi: Cum Christo crucifixus sum. Vivo
Abbreviated transcription (Latin):
meus suscipiã eũ. electꝰ meuꝰ cõplacuit sibi in illo aĩa
mea. dedi spm meũ suꝑ eũ udiciũ gentibꝰ ꝓfer et
Post cõdemnationẽ enĩ idolorũ subitꝰ sermo ꝓru¬
guũ qͥs suꝑiora dixisset ungit ⁊ dic. Hȩc dic̃ dñs
deus ertans cȩ lo ⁊ extendens eos. siue ut lxs tͣnsto¬
lert̃ qͥ fec̃ celũ ⁊ defixit illud. Uniu̾sitaᷤtis gͥ creator

Expanded text:
suscipiam eum: electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus proferet. Post condemnationem enim idolorum subitus sermo proruguum, quis superiora dixisset, adjungit et dicit: Haec dicit Dominus Deus, creans coelos, et extendens eos. Sive ut LXX transtulerunt: Qui fecit coelum, et defixit illud. Universitatis igitur Creator
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ ne ꝑ unbecillitatẽ pͥstinã dĩ ñ possint
audire smonem: ut accedant pꝰ ad dñm. ii quia
n sint ꝓpria salute concente. qͦd didicerint ceteros
doceant. ⁊ cũ dñõ disputent utrũ oĩum ds̃ iusta ser¬
uauerit. Sic aũt int̾rogat eas. ⁊ ad respondendũ
p̃uocat: ut int̾rogatione doceat qͦd ignorant. Qͥs
suscitauit ab oriente i᷑tũ. siue iꝰticiã: Neq enim
iud eorũ tantũ ds̃. s⁊ gentiũ. qͥ uocauit xp̃m do¬

Expanded text:
titudinem, ne per imbecillitatem pristinam, Dei non possint audire sermonem, ut accedant prius ad Dominum, et quod non sint propria salute contentae; sed quod didicerint, caeteros doceant, et cum Domino disputent, utrum omnium Deus justa servaverit. Sic autem interrogat eos, et ad respondendum provocat, ut interrogatione doceat quod ignorant: Quis suscitavit ab Oriente justum, sive justitiam? Neque enim Judaeorum tantum Deus, sed et gentium, qu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑt̾ram iudiciũ. ⁊ i noie eiꝰ gente sꝑabunt. Iaiob
ziscł in p̃senti capło ñ babent᷑ ꝙd nec mathẽ enangd̃ista
posuit sequutꝰ heb̃icam ueritatẽ Hoc dicimꝰ in su¬
gillacionẽ eorũ qͥ nr̃a cõtemnunt. De qͦ pleniꝰ it
machxi cõm̃tarioli. ⁊ in libro quẽ ad algasi am nu¬
ꝑ scͥpsimꝰ disputati ẽ. Ec interim notandũ qd̃
ubi de apłorũ scribit᷑ choro. ⁊ iacob ⁊ isrł ⁊ semen
appellent᷑ ab raham: qͥb qͣsi hoĩbꝰ ac seruiꝰ c̃ seq̃nt̃¬

Expanded text:
ium: et in nomine ejus gentes sperabunt. Jacob et Israel in praesenti capitulo non habentur, quod nec Matthaeus Evangelista posuit, secutus Hebraicam veritatem. Hoc dicimus in suggillationem eorum, qui nostra contemnunt. De quo plenius in Matthaei Commentariolis, et in libro quem ad Algasiam nuper scripsimus, disputatum est. Et interim notandum, quod ubi de Apostolorum scribitur choro, et Jacob et Israel, et semen 507 appellantur Abraham: quibus quasi ho
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ genteᷤ colla sũmirtunt. ⁊ gladio illiꝰ aosagitris adu̾¬
sarie pocestatẽ qͣi stipula subicient᷑. Ecpuluiꝰ ꝑseq̃t᷑
eos. reges uidelicet ⁊ pͥncipe̾ gentiũ singularũ Et
ꝑt̾nsibit in pace ad pacẽ tunctoᷤ uocanꝰ. ut rec̃cili¬
ent᷑ deo. Semita in pedibꝰ illiꝰ ñ parebit. id iuȩ labo¬
rẽ ñ sentiet. nec aliqͣm ĩbecillitatiꝰ humanş lassi¬
tudinẽ. s de torrente in uia bibeo ⁊ ꝓpterea ȩxalta¬
bito caput. Qͥs÷ inqͥt hȩc oꝑatꝰ i fecit: Qͥssuscita

Expanded text:
et gentes colla submittent, et gladio illius ac sagittis adversae potestates quasi stipula subjicientur et pulvis. Persequetur eos reges scilicet et principes gentium singularum, et pertransibit in pace ad pacem cunctos vocans, ut reconcilientur Deo. Semita in pedibus ejus non apparebit, id est viae laborem non sentiet, nec aliquam imbecillitatis humanae lassitudinem, sed « de torrente in via bibet, propterea exaltabit caput
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑitꝰ scͥptor est: qͥ ñ lectorẽ
inueniat similẽ sui. Multoq
pars maior est milesias ⁊ fabel¬
las reuoluentium: qͣm platonis libͦs.
In ait̾o enĩ ludꝰ & oblectatio ÷: in altero
ditficultas. ⁊ sudori mirtꝰ labor. Deniq
tueũ de mundi armonia astrorũ cur¬
su ⁊ numeris disputantẽ: ipse qͥ int̾p̃tatꝰ
est tulliꝰ se ñ intelligere conficet᷑ Testam̃¬
tũ aut̃ grunnii corio cocto porcelli de¬
cantant inscolis puerorũ agmina cha-¬
chinnantiũ Igit᷑ ⁊ nr̃ luciꝰ laniainꝰ fru¬
at᷑ testibꝰ ĩmo tautoribꝰ suis. uincatq
multitudine: qi forsitan uincit inge
no. Michi sufficit paucorũ testimo¬
niũ. ⁊ amicorũ laude contentꝰ sũ. qui
in expetendis opusculiꝰ mei amore nr̃i
labunt᷑ ⁊ studio scͥpturarũ. Ac ñ nul¬
los fore arbitror. qͥ hoc ipsũ qͦd ad te
eustochiũ sermonẽ facio obtrecta¬
cioni patere contendant ñ c̃sicdan¬
tes holdã ⁊ annã ac delborã uiris ta¬

Expanded text:
itus scriptor est, qui lectorem non inveniat similem sui: multoque pars major est Milesias fabellas revolventium, quam Platonis libros. In altero enim ludus et oblectatio est, in altero difficultas et sudor mixtus labori. Denique Timaeum de mundi harmonia astrorumque cursu et numeris disputantem, ipse qui interpretatus est Tullius, se non intelligere confitetur. Testamentum autem Grunnii Corocottae Porcelli decantant in scholis puerorum agmina cachinnantium. Igitur et noster Luscius Lanuinus fruatur testibus, immo fautoribus suis; vincatque multitudine, quia forsitan nio. Mihi sufficit paucorum testimonium, et amicorum laude contentus sum, qui in expetendis opusculis meis, amore nostri labuntur, et studio Scripturarum; ac nonnullos fore arbitror qui hoc ipsum quod ad te, Eustochium, sermonem facio, obtrectationi patere contendant, non considerantes, Holdam et Annam ac Debboram, viris ta
Abbreviated transcription (Latin):
mor diĩ. Onĩs t̾rarñ t̾uiini ad apłorũ u̾ba tremuert̃.
appͥnquante̾. ⁊ ad tp̃i euangłiũ parit̃ accedenteᷤ. Cũq
seipsos cernerent. eõ saluatoᷤ: id qͦd supͣ audierant ac¬
cedant ⁊ tunc loqͣnt᷑. ⁊ ope cõpleuerunt aut auxilia¬
rent᷑ ꝓrimis suis. fr̃s suoꝰ uellent in dño confortare
⁊ dicerent recedite ab idoli. simulachra demonũ anti¬
qua c̃temnite. quȩ humana finrit manꝰ. q̃ malleo cu¬
dente ꝓducta sunt: quȩ cõpacta glutino. quȩ stabilita
clauis ut ñ moueant᷑. ⁊ cũ steterint: ambulare ñ ua¬

Expanded text:
rarum termini ad Apostolorum verba tremuerunt, appropinquantes, et ad Christi Evangelium pariter accedentes. Cumque seipsos cernerent esse salvatos, id quod supra audierant: accedant, et tunc loquantur, opere compleverunt; ut auxiliarentur proximis suis, et fratres suos vellent in Domino confortare, et dicerent eis: Recedite ab idolis, simulacra daemonum antiqua contemnite, quae humana finxit manus, quae malleo cudente producta sunt, quae compacta glutino, quae stabilita clavis, ut non moveantur; et cum steterint, ambulare non va
Abbreviated transcription (Latin):
me insnlȩ pͥncipeᷤ enĩ mutabunt fortitudinẽ.
ayꝓpinquent ⁊ loqͣnt᷑ simul. tt̃ uidiciũ anñ¬
cient. Qͥs suscitauit de oriente iusticiã uo¬
cauit eã ad pedes suos ⁊ uadet: Dabit ini
c̃spectu gentiũ ⁊ reges in stuporẽ mirtet.
⁊dabit in t̾rã gladios eorũ ⁊ sic̃ stipulã ꝓiec¬
tã arcꝰ eorũ ꝑsequet᷑ eos. Transiuit in pace

Expanded text:
cipes enim mutabunt virtutem: appropinquent et loquantur simul: tunc judicium annuntient: Quis suscitavit de Oriente justitiam: vocavit eam ad pedes suos et vadet? Dabit in conspectu gentium: et reges in stuporem mittet, et dabit in terram gladios eorum: et sicut stipulam projectam arcus eorum: et persequetur eos, transibit in pace
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentꝰ tua: currant ad dñm. ⁊ eiꝰ desid̃io ñ la¬
borent. ãbulent ⁊ ñꝗͣ deficiant Crebro diximꝰ
aqͥlarũ senectutẽ reuirescere mutatione pen¬
narũ. ⁊ solas cẽ quȩ ubar soliꝰ aspiciunt ⁊ splen¬
dobem radiorũ eiꝰ possint micantibꝰ ocłis intueri.

Expanded text:
juventus tua ; currant ad Dominum, et ejus desiderio non lajuventus tua ; currant ad Dominum, et ejus desiderio non laborent; ambulent, et numquam deficiant. Crebro diximus, aquilarum senectutem revirescere mutatione pennarum, et solas esse quae jubar solis aspiciant et splendorem radiorum ejus possint micantibus oculis intueri:
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ ñ intelligat ⁊ absc̃ditȩ st̃ ab eo uiȩ tue: Nec
detraxeris. Et ubi esurie̾ ibi ⁊ labor. Cũ aut hec
in dõ ñ sint: cur ei humanas iungis passionẽ qͥpo
cꝰ ipse esurientibꝰ : lassis dat fortitudinẽ: Eo qui
uident᷑ in scło eẽ qͣsi nichili. uirtutẽ roburq mul¬
tiplicat siue uixtalxt. qͥ tribuit ñ dolentibꝰ mero
rẽ Est enĩ tristicia quȩ duc̃ ad mortẽ ⁊ ẽ. tristicia
que du c̾ ad uitã. Unde hĩl qͥ habent cor ĩpenitenꝰ
dat tristiciã ut sua peccata intelligant. Et qi mul¬
ti gaudent in corporis sanitate. ⁊ adolescentiam
atq puericiã putant ẽẽ ꝑpetuã: iungit ⁊dicit
qͥd̵ florenᷤ etas cito concidat. ⁊ corꝑa robusta mar¬
cescant. qͥ aut̃ ñ in suis uiribꝰ s in dõ habent fi¬
tudinẽ ⁊ uadant de uͥtute in uͥtutẽ. n assumant
pennas sic̃ aqͥle. ⁊ andiant renouabit sic̃ aqͥlȩ

Expanded text:
dicium non intelligat, et absconditae sint ab eo viae tuae? Nec dicium non intelligat, et absconditae sint ab eo viae tuae? Nec detraxeris: et ubi esuries, ibi et labor. Cum autem in Deo haec non sint, cur ei humanas jungitis passiones? quin potius ipse esurientibus et lassis dat fortitudinem, et qui videntur in saeculo esse quasi nihili, virtutem roburque multiplicat, sive juxta LXX, qui trem, est enim tristitia quae ducit ad mortem, et est tristitia quae ducit ad vitam. Unde his qui habent cor impoenitens, dat tristitiam ut peccata sua intelligant. Et quia multi gaudent in corporis sanitate, et adolescentiam atque pueritiam putant esse perpetuam, jungit et dicit, quod florens aetas cito concidat, et corpora robusta marcescant. Qui autem non in suis viribus, sed in Deo habeant fitudinem, et vadant de virtute in virtutem: et assumant pennas sicut aquilae, et audiant: Renovabitur sicut aquilae
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ creauit t̾minos t̾rȩ ñesuriet nec labora¬
bit nec est inuentio prudentie eiꝰ qͥdat esu¬
rientibꝰ forcitudinẽ. ⁊ ñ dolentibꝰ merorem.
Csurient enĩ iuuenes. ⁊laborabunt ado¬
lescentes. ⁊ electi infirmi erunt. Qͥ autẽ
expectant dm̃i. mutabunt fortitudinẽ. assu¬
ment alas qͣsi aqͥle. current ⁊ ñ laborabunt.
gͣdient᷑ ⁊ ñ esurient. Cũ oĩpotentis dei tan¬
ta sit maguitudo ut nicħ eũ laceat. ⁊ omĩa
illiꝰ arbitrio gub̾nent᷑.: qͣre dicis ia cob idest
duȩ cribꝰ q̃ appellabant᷑ uida. ⁊ loqueris
isrł decẽ aliȩtribꝰ in samaria quȩ iã capti¬
ue ducce estis in assirios. absc̃dita est uia
mea a dño. ⁊ a dõ meo udiciũ meũ tͣnsiuit:
Ee est sensꝰ. Dicitis ad dñm t̾reua ũ ꝑtinẽt
Re oppͥmim̾. ⁊ iuiñtorũ ⁊ pisciũ similitudine iurta aba¬
eue absq ullo rectore disꝑdim̃. Qbꝰ respondit deus Au¬
qͥd nescis nec p̾cedentiũ te scͥpturarũ uerba docuerũt.

Expanded text:
 creavit terminos terrae: non esuriet, nec laborabit, nec est inventio prudentiae ejus. Qui dat esurientibus fortitudinem: et non dolentibus moerorem. Esurient enim juvenes, et laborabunt adolescentes, et electi infirmi erunt. Qui autem exspectant Deum, mutabunt fortitudinem. Assument alas quasi aquilae: current, et non laborabunt: gradientur, et non esurient. Cum Omnipotentis Dei tanta sit magnitudo, ut nihil eum lateat, et omnia illius arbitrio gubernentur, quare dicis Jacob, id est, duae tribus quae appellabantur Juda; et loqueris Israel, decem aliae tribus in Samaria, quae jam captivae ductae estis in Assyrios: Abscondita est via mea a Domino: et a Deo meo judicium meum transibit? Et est sensus: Dicitis, ad Deum terrena non pertinent, e opprimimur, et in jumentorum et piscium similitudinem, juxta Abacuc, absque ullo rectore disperdimur . Quibus respondit Deus: Numquid nescis; nec praecedentium Scripturarum te verba docuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
manis ⁊ nichili. Qntos reges ⁊ greca ⁊ bar¬
bara romanaq narrat historia. Ubi est
xersis innumerabilis ille ex̾citꝰ: Ubi est¬
isrłitica in heremo multitudo: Ubi re¬
gũ incredibiliᷤ potentia: Et qͥd de uete¬
ribꝰ loqͣr: Presentia exẽpla nos doceant
eẽ pͥncipes qͣsi nichili. ⁊ iudices t̾rȩ qͣsi ma¬
ne reputari. Qͥ pͥncipes ⁊ iudices t̃rȩ
siue ut alii suspicant᷑ cęli nec sati sũt
nec plantati. nec firma radice solida¬
ti. ⁊ repente iussione dei ita auferũ
t᷑ ⁊ ꝑeunt: qͣsi stipula tͥbine ⁊ tẽpesta¬
te raptet᷑ iuxta illud qͦd scͥptũ: Et tͣn¬
tꝰ locꝰ eiꝰ. Cũ gͦ tanta sit potentia cre¬
atoris atq maiestas. cui dm̃ similitu¬
dini cõꝑatis. ⁊ ñ potiꝰ ex creaturarũ
magnitudine intelligitis c̃ditorem:
te potestatẽ dñi cogitate. qͥ educ̃ iN
numero miliciã eorũ id cȩlorũ. ⁊ om̃s
ex noĩe uocat subaudit᷑ stellas. de qͥbꝰ
⁊ in psalmis canit᷑. Qͥ numerat mul¬

Expanded text:
ane et nihili. Quantos reges et Graeca et Barbara, Romanaque narrat historia! Ubi est Xerxis innumerabilis ille exercitus? Ubi Israelitica in eremo multitudo? Ubi regum incredibilis potentia? Quid de veteribus loquar? praesentia exempla nos doceant, esse principes quasi nihili, et judice terrae quasi inane reputari. Qui principes et judices terrae sive, ut alii suspicantur, coeli nec sati sunt, nec plantati sunt, nec firma radice solidati, et repente jussione Dei ita auferuntur et pereunt, quasi stipula a turbine et tempestate raptatur; juxta illud quod scriptum esttus locus ejus . Cum ergo tanta sit potentia Creatoris atque majestas, cui Deum similitudini comparatis? et non potius ex creaturarum magnitudine intelligitis conditorem? te potestatem Domini cogitate. Qui educit in numero militiam eorum, id est coelorum; et omnes ex nomine vocat, subauditur, stellas. De quibus et in Psalmis canitur: Qui numerat mul
Abbreviated transcription (Latin):
rigorem. in quo c̃gelascunt aquȩ.⁊ succina
ut in hebraico continet᷑ qͣsi doch de qͦ supͣdixi¬
mꝰ ꝓ quo. lxxͦ.ibi saluã int̾pretati sunt. ⁊ unũ
uerbũ nc̃ sputũ nc̃ amarũ idest tornicem
tͣnsculerunt. ⁊ tantã eorũ latitudinẽ qͣsi ta¬
b̾nacłm ⁊ papilionẽ extendit desuꝑ. ut in si¬
militudinẽ tecti oꝑiret hoĩes. ⁊ qͣsi in domo
latissima habitare faceret: qͥd miram᷑ si par¬
ua hoi̾m corꝑa qͣsi locustȩ ⁊ minuta repu¬
tent᷑ animancia : Rursũ ⁊ in boc loco qui¬
qͦd scilicet media pars ⁊ spere ⁊ t̾rȩ oꝑiat. cũ
in hebraieo ñ fornicẽ s doch idest tenuissimũ
ueri cõmiscet᷑ ⁊ deꝑit. ostendit uniu̾sam cor¬
porũ magnitudinẽ ꝓ nichilo reputandam.
Qͥ autẽ extendit celos ⁊ expandit eos. ut uł
supͣhabitarent angłorũ multitudines. uł
subt̃ hoĩes morarent᷑.⁊ qͣsi magnã racionali¬

Expanded text:
rigorem, in quo congelascunt aquae, et succina rigorem, in quo congelascunt aquae, et succina ut in Hebraico continetur, quasi DOC, de quo supra diximus: pro quo LXX ibi salivam interpretati sunt: et unum verbum nunc sputum, nunc cameram, id est, fornicem transtulerunt; et tantam eorum latitudinem quasi tabernaculum et papilionem extendit desuper, ut in similitudinem tecti operiret homines, et quasi in domo latissima habitare faceret: quid miremur si parva hominum corpora quasi locustae, et minuta reputentur animantia? Rursum et in hoc loco quod scilicet media pars sphaerae terras operiat: cum in Hebraico non fornicem, sed DOC, id est, tenuissimum veri commiscetur, et deperit, ostendit universam corporum magnitudinem pro nihili reputandam. Qui autem extendit coelos et expandit eos: ut vel supra habitarent Angelorum multitudines, vel subter homines morarentur, et quasi magnam rationabili
Abbreviated transcription (Latin):
auro figurauit illud et laminis au¬
reis argenteis argent᷑eis ͤ Forte lig¬
num et ĩputribile elegit aurifex
sapiens. et querit quomͦ statuat
simulacrum quod non moueatur.
Descripta magnitudine dei. et po¬
tentia illius exparte monstrata. gen¬
tibus qͦq in sulisq quasi stilla situ¬
le et momento statere reputatis. ac
puluere et hostiarũ cerimoniis refu¬
tatis: cur om̃s gentes quasi nichili
sint incõspectu eius. et quasi mane
reputentur. sequentib docet. Cui
similem fecistis dm̃. aut quã ĩma¬
ginem ponetis ci qui sp̃s est et omini¬
bus est ubicumq discurrit. et quasi¬
terram pugillo continet: Simulq
irridet stultitiam nationũ. quel au¬
ritex siue faber crarius. aurifex aut
argentarius dm̃ fibi faciant. et la¬
minis clauisq compingant. ac for¬
titer statuant. ne uentoꝵ flatibus
detiudatur. Qd̾q nitulit. forte lig¬
num et impit̾bile elegit artifex fa¬

Expanded text:
auro figurabit illud et laminauro figurabit illud et laminis argenteis argentarius? Forte lignum et imputribile elegit artifex sapiens: et quaeret quomodo statuat simulacrum quod non moveatur. Descripta Dei magnitudine, et potentia illius ex parte monstrata, gentibus quoque insulisque quasi stilla situlae, et momento staterae reputatis, ac pulvere, et hostiarum caeremoniis refutatis, cur omnes gentes quasi nihili sint in conspectu ejus, et quasi inane reputentur, sequentibus docet: Cui similem fecistis Deum: aut quam imaginem ponetis ei, qui spiritus est, et in omnibus est, et ubique discurrit, et terram quasi pugillo continet? Simulque irridet stultitiam nationum, quod artifex sive faber aerarius, aut aurifex aut argentarius Deum sibi faciant, et laminis clavisque compingant ac fortiter statuant, ne ventorum flatibus detrudatur. Quodque intulit: forte lignum et imputribile elegit artifex sa
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnstulit. Aunt aiant autẽ hebrei
hoc uerbo significari tenuissimũ pui¬
uerem. qͥuento raptante sepe inoccu¬
lis mittit᷑. et sentit᷑ potiꝰ qͣm uidecur.
Minutissima gͦ frusta pulueris et pe¬
ne inuisibilia hoc uerbo appellant᷑.
qͣs forsitam democritꝰ cũ epicuro suo
athomos uocat. Multaq st̃ omnia
ico posita sunt: ꝓpter interpretantis
difficultatem. et ad cõparationem lin
periem sermonis. Simulq ut paula¬
tim homines abstrahat abhidolatͥa:
aufert cerimonias uictimarũ. et docͣs
qd̃ omnia ligna libani et armenta
que in eo pascunt᷑. holochaustis eiꝰ suf¬
ficere nequeant. Si autẽ om̃s gc̃s sic
sunt inconspectu illius quasi non
sint. et qͣsi nichili et inane reputant᷑.
inomnib autẽ gentibus et isrł est:
gͦ et ipse sic est quasi non sit. et inni¬
chilũ atq mane reputat᷑. Hoc dicimꝰ
ut frangat᷑ eius suꝑbia. et ceterarum
gentium similis esse nouerint.
im maginem ponetis ei : Non quid
scubtile c̃flauit faber. aut aurifex

Expanded text:
nstulit. Aiunt autem Hebraei hoc verbo significari tenuissimum pulverem, qui vento raptante saepe in oculos mittitur, et sentitur potius quam videtur. Minutissima ergo frusta pulveris et pene invisibilia, hoc verbo appellantur: quas forsitan Democritus cum Epicuro suo atomos vocat. Multaque sunt nomina ico posita sunt, propter interpretandi difficultatem, et ad comparationem lingperiem. Simulque ut paulatim homines abstrahat ab idololatria, aufert caeremonias victimarum; et docet quod omnia ligna Libani et armenta quae in eo pascuntur, holocaustis ejus sufficere nequeant. Si autem omnes gentes sic sunt in conspectu illius quasi non sint, et quasi nihil et inane reputantur in omnibus autem gentibus et Israel est, ergo et ipse sic est quasi non sit, et in nihili atque inane reputatur. Hoc dicimus, ut frangatur ejus superbia, et caeterarum gentiimaginem ponetis ei? Nunquid sculptile conflabit faber, aut aurifex
Abbreviated transcription (Latin):
głizas ierłm. Exalta noli timere. Dic
cuitatib uide. Ecce deus uester.
Ecce dñs ds̃ coniuitute ueniet. ebra-¬
chium com dominatione. Ecce mer¬
ces eius cum eo: et opus inconspec-¬
tu illius. Sicut pastor pascet popłm
suum. & brachio suo congregabit ag¬
nos: et pregnantes consolabitur.
Precipit apłorum choro ut ad p̃dica¬
tionem omnis carnis qm̃ uisura
sit salutare di excelsa conscendat. de
magnisq dicꝰturi in sublumbus
cõmorentur. P orro ebraicum et ce¬
teri int̃pretes ponunt genere femi¬
biguum est: ut possimus acciꝑe uel
eam quȩ nuntiat. uel eam cui nunci¬
atur. Siue gͥnuntiecuerbum dĩ et
domini salutare syon ce ierłm. de sy¬
on enim exibit lex & uerbum dñi de

Expanded text:
imere: dic civitatibus Juda: Ecce Deus vester, ecce Dominus Deus cum virtute veniet, et brachium cum dominatione: ecce merces ejus cum eo, et opus in conspectu illius. Sicut pastor pascet populum suum, et in brachio suo congregabit agnos: et praegnantes consolabitur. Praecipitur Apostolorum choro, ut ad praedicationem omnis carnis quae visura sit salutare Dei, excelsa conscendat: de magnisque dicturi, in sublimibus commorentur. Porro Hebraicum et caeteri interpretes ponunt genere femibiguum est, ut possimus accipere, vel eam quae nuntiat, vel eam cui nuntiatur. Sive igitur nuntiat verbum Dei, et Domini salutare, Sion et Jerusalem: De Sion enim exivit lex: e
Abbreviated transcription (Latin):
manuum hominum. ligna et lapides et
cõminuerunt eos: multis ꝓbat᷑ sstoniis q̃
scribunt reges ꝑsarum uenisse ing̾ciam.
et subuertisse atep spoliasse templa gͥcoꝵ.
Ultionemq postulat. ut ꝑ occasionem sui
omnia regna cognoscant quod solus sit
deus. qui possit suos dediscrimine liberatẽ.
isit autem isaias filius amos ad erechi

Expanded text:
manuum hominum ligna et lapis: et manuum hominum ligna et lapis: et comminuerunt eos, multis probatur historiis, quae scribunt reges Persarum venisse in Graeciam, et subvertisse atque spoliasse templa Graecorum: ultionemque postulat, ut per occasionem sui omnia regna cognoscant quod solus sit Deus, qui possit suos de discrimine liberare. Misit autem Isaias Al. Josias fi
Abbreviated transcription (Latin):
dum dm̃ uiuentem. Uere enĩ dne cleser-¬
tas feterunt reges assirior terras. et regiones
Searum. et dederunt deos rarũ igni. Non
cñi crant dii sed oꝑa manuum h̾ominũ.
Slignũ et lapis et cõminuerunt eos. Et nunc
Sdnẽ ds̃ nr salua nos de manu eiꝰ. et egnos¬
cant omnia regna t̾re quia tues ds̃ solus.
Contra sennacherib regis blasphemias. solita
ezechias arma comipuit. rursumq ꝑgit ad
templum. et episto las eus expandit coram
dño. Prius tacuerat. non enĩ audebat dnĩ
timore ꝑt̾ritus intemplo orate. nec liberas
ad dm̃ p̾ces fundere. Nunc autem qui a
iam audierat isaisam dicentem. ne time¬
as afacie uerborum que audisti. qͥb blas¬
phemauerunt pueri regii assin orum me.
et cet̾a: audact̾ dnm dep̾catur. et solum
gimus rmagines mortuoꝵ. Quodq infeit
uere enim dnẽ descitas fecerunt reges assiri¬
orum t̾ras et regiones earum. et dederunt
cleos eatum igni. non enĩ erant dii soꝑa

Expanded text:
dum Deum vibentem. Vere enim Domine deserdum Deum vibentem. Vere enim Domine desertas fecerunt reges Assiriorum terras et regiones earum: et dederunt deos earum igni. Non enim erant dii, set opera manuum hominum ligna et lapis: et comminuerunt eos. Et nunc Domine Deus noster salva nos de manu eius: ut cognoscant omnia regna terre quia tu es DContra Sennacherib regis blasphemias solita Ezechias arma corripuit. Rursumque pergit ad Templum, et Epistolas ejus expandit coram Domino. Prius tacuerat, non enim audebat Domini timore perterritus in Templo ora reserare, nec liberas ad Deum preces fundere. Nunc autem quia jam audierat Isaiam dicentem: Ne timeas a facie verborum quae audisti, quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me, et caetera: audacter Dominum deprecatur, et solum gimus imagines mortuorum. Quodque infert: Vere enim, Domine, desertas fecerunt reges Assyriorum terras, et regideos earum igni. Non enim erant dii, set opera
Abbreviated transcription (Latin):
dicente anae agaua i s coniuntionẽq id
est tun. inter duas gentes ana et aua lingua
posuere hebrea. ut ugnorantib una gens ui¬
deatur aut ciuitas. Mantfesta transcurri¬
mus. ut indubiis non moremur. Pugnas¬
se autem sennacherib regem assiriorũ contͣ
egiptios. et obsedisse pelusium.iamq extruc¬
tis augerib urbe capienda uenisse tharachã
regera echiopum in auxilium. et una nocte
uxta ierłm contum octoginta qͥnq milia
erercitus assirii pestilentia corruisse narrat
cheodotus. et plenissime berosus chaldatie
scriptor historie. Quorum fides deꝓpriis
libris petenda est. Et tulit erchias libros.¬
S de manu nuntiorum et legit illos. et ascendit
Sindomum dñi et expandit eos coram dño.
deus isrł qui secdes suꝑ cherubin. tues ds̃ so¬
Slus omnium regnorum terre. Lu fecisti ce¬
lum et terram. Inclina dne aurẽ tuã et
Saudi. aꝑi occulos tuos et uide. et audi omiã
uerba sennacherib que misit ad blasphemã¬

Expanded text:
dicentes, anavegava, conjunctionemque, et, id dicentes, anavegava, conjunctionemque, et, id est, vau inter duas gentes Ana et Ava, lingua posuere Hebraea, ut ignorantibus una gens videatur aut civitas. Manifesta transcurrimus, ut in dubiis immoremur. Pugnasse autem Sennacherib regem Assyriorum contra Aegyptios, et obsedisse Pelusium: jamque exstructis aggeribus urbi capiendae, venisse Taracham regem Aethiopum in auxilium, et una nocte juxta Jerusalem centum octoginta quinque millia exercitus Assyrii pestileHerodotus, et plenissime Berosus Chaldaicae scriptor historiae, quorum fides de propriis libris petenda est. Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum et legit eos, et ascendit in domum Domini et expandit eos coram Domino, Deus Srahel qui sedes super Cerubin: tu es Deus solus omnium regnorum terre. Tu fecisti celum et terram: inclina Domine aurem tuam et audi, aperi oculos tuos et vide: et audi omnia verba Sennacerib, que misit ad blasteman
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib t̾ris quas subuerterunt. et tu pot̾is
uberari: Nunqͥd eruerunt eos dii gentiũ
qͥs subuerterunt patres mei goram etarã
et reseph. et filios eden qui erant in talassarͤ
Ubi est rex emath et rex arphath rex urbis sephar
tencia scͥptum est in regum et dierum uolu¬
mine. qͥd rapsaces iusta dñi uoluntatẽ obsi¬
dionem deseruerit ierłm. et ꝑrexerit addo¬
minũ suum. quẽ uel capta uel deserta la¬
chis ad obpugnandũm lobnã ire cognoue¬
rat. Ipse quoq sennacherib audiens tharachã
regem exhiopum inferre sibi bellum: occur¬
rit uenienti. et nichilominus mittit nunti¬
os ad erechiam et epistolas. ut qͦs necdum ui¬
rib ceperat. sermone t̾reret. Et quomͦ popu¬
lo dixerat non te decipiat edechias: eadem
blasphemia loquit᷑ adregem. Nonte decipi¬
at deus tuus. ponitq exempla maiorum. qͥd
quomͦ cet̾as terras non poterant liberare dii
ponit ana et aua qs septuaginta miscueĩt

Expanded text:
omnibus terris quas subverterunt, et tu poteris omnibus terris quas subverterunt, et tu poteris liberari? Numquid eruerunt eos dii gentium, quos subverterunt patres mei Gozan et Haram, et Reseph, et filios Edem, qui erant in Thalassar? Ubi est rex Hemath, et rex Arphad, 461 et rex urbis tentia scriptum est in Regum et Dierum volumine, quod Rabsaces juxta Domini voluntatem, obsidionem deseruerit Jerusalem, et perrexerit ad dominum suum, quem, vel deserta, vel capta Lachis, ad oppugnandam Lobnam ire cognoverat. Ipse quoque Sennacherib audiens Taracham regem Aethiopum inferre sibi bellum, occurrit venienti, et nihilominus mittit nuntios ad Ezechiam, et Epistolas, ut quos necdum viribus ceperat, sermone terreret. Et quomodo populo dixerat: Non te decipiat Ezechias : eadem blasphemia loquitur ad regem: Non te decipiat Deus tuus . Ponitque exempla majorum, quod quomodo caeteras terras non potuerint liberare dii ponit ANA   et AVA  , quas LXX miscuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
sarii. auditoq nuntio reuertet᷑ ad t̾ram
suam et corruet inea gladio. Ut duo pari
gem in sua t̾ra ẽẽ moriturũ. Siqͥs querit
cur in libro ꝓphete historia que in regum
et dierum uoluminebus scͥpta est mista
uideatur: c̃sideret qͦd ystorie ꝓphecia sit co¬
pulata. tam deliberatione urbis quam de
assirii int̾itu. et de reuersione solis horarũ
decem. et qͥndecim annoꝵ spaciis ꝓtelatis qd̃
et ꝓpħie est et istorie. euersus autem
rapsaces: inuenit regem assirioꝵ p̾liantem
aduersum lobnam. Audierat enĩ qͦd ꝓfec¬
tus eẽt delachis. Et audiuit de tharaca re¬
ge ȩthiopie dicentes. egreisus est ut pugnet
contͣte. Quod cum audisset misit nunci¬
os ad erechiam dicens. hec dicetis ezechie re¬
gi iude. loquentes. Nonte decipiat ds̃ cu¬
us in quotu confidis dicens. non dab xtͦ
ierłm in manu regis assirioꝵ. Ecce tu au¬
disti omiã que fecerunt. reges assiriorum

Expanded text:
ersarius. Auditoque nuntio, revertatur ad terram ersarius. Auditoque nuntio, revertatur ad terram suam, et corruat in ea gladio, ut duo paritgem in sua terra esse moriturum. Si quis quaerat cur in libro Prophetiae, historia quae in Regum et Dierum voluminibus scripta est, mixta videatur, consideret quod historiae prophetia sit copulata, tam de liberatione urbis, quam de Assyrii interitu, et de reversione solis horarum decem, et quindecim annorum spatiis protelatis, quod et prophetiae est et historiae. Reversus autem Rabsaces, inadversus Lobnam. Audierat enim quia profectus esset de Lachis, et audivit de Tharaca rege Aethiopiae, dicentes: Egressus est, ut pugnet contra te. Quod cum audisset, misit nuntios ad Ezechiam dicens: Haec dicetis Ezechiae regi Judae loquentes: Non te decipiat Deus tuus, in quo tu confidis dicens: Non dabitur Jerusalem in manum regis Assyriorum. Ecce tu audisti omnia quae fecerunt reges Assyriorum
Abbreviated transcription (Latin):
atimore tuo dũe concepimꝰ et doluimꝰ.
et ꝑeꝑimus spm̃ salutis. Sequit᷑. Si qͦmͦ
audiat dns ds̃ tuus uerba rapsacis. Non
um dicimus dnm. Et hanc habemus
phematur acultura s dolorum mortu¬
orum. Et exꝓbauerunt sermonib qͦs
audiuit dñs deus tuus. Leua gͦ oratio¬
nem nr̃am iacentem: non ꝓcuncto popło
qui iam periit: s ꝑreliquiis que obsiden¬
tur. Cunq uenissent serui regis erechie
ad isaisam. Rursum nom̃ ꝓphece tacu¬
it. et conceptam humilitatem seruaret¬
Peruenitt eos isaisiam eodem enĩ spũ
quo futura noscebat. etiam absentem re¬
gem audierat. et dicit qͥd renuntiare debe¬
rent dño suo. humilitati mixta fiducia
c̃scientie. Dicite inquit dño ur̃o. qui ur̃o
est dñs. Mrus erũ dicit dñs. Noli timere
uerba qͥb non tu. s ego sum blasphematus.
Nec dico uniuersa que regi assirioꝵ facturꝰ¬
sum. ne meam uidear iactare potenciam.
sed qd̃ dandus sit ei spiritus non dĩ sed au̾¬

Expanded text:
A timore tuo, Domine, concepimus, et doluimus, A timore tuo, Domine, concepimus, et doluimus, et peperimus spiritum salutis. Sequitur: Si quomodo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsacis . Nonum dicimus Dominum. Et hanc habemus eus blasphematur a cultore idolorum mortuorum. Et exprobraverunt sermonibus, quos audivit Dominus Deus tuus: Leva ergo orationem, nostram jacentem: non pro cuncto populo qui jam periit, sed pro reliquiis, quae obsidentur, cumque venissent servi regis Ezechiae ad Isaiam: rursum nomen Prophetae tacuit, ut coeptam servaret humilitatem. Praevenitque eos Isaias: eodem enim spiritu quo futura noscebat, etiam absentem regem audierat: et dicit quid respondere deberent Domino suo, humiliati in ista fiducia conscientiae. Dicite, inquit, Domino vestros enim haec dicit Dominus: Noli timere verba quibus non tu, sed ego sum blasphematus. Nec dico universa quae regi Assyriorum sim facturus, ne meam videar jactare potentiam; sed quod dandus sit ei spiritus non Dei, sed adv
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce deus u̾r. Ecce dñs infortitudine.
ueniet: et brachium eius dñabitur.
Ecce mertes eius cum eo et opus illiꝰ
coram eo. Sicut pastor gregem suũ
pascet. imbrachio suo congregabit
agnos: et insini suo leuabit. fetas

Expanded text:
 Deus in fortitudine veniet et brachium eius dominabitur ecce merces eius cum eo et opus illius coram eo sicut pastor gregem suum pascet in brachio suo congregabit agnos et in sinu suo levabit fetas
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ marodach quem patrẽ fu¬
isse nabuchotlonosor hebrei
autumant. et in oblatione mu¬
nerum et congratulatione sa¬
uitatis sue. ostenditꝙ eis iuxta lxxͣ.¬
domũ nechota. ꝓ qͣsĩmacus trans¬
tulit aromatũ suoꝵ. et thesau-¬
ros argenti et auri. et odoramen¬
toꝵ unguenti obtimi. qd̵ in hebͣi¬
co scribit᷑ olei boni. et om̃s thesau-¬
rosuasorũ gaze. siue ut ibi legi¬
tur uasorum suoꝵ. Gara autem¬
in lingua ꝑsarum diuitie nuncu¬
pantur. nec est hebreus sermos
barbarus. Non fuit inqͥd uerbũ
qd̾ iuxta hebraicã c̃suetudinem
ꝓre frequent̾ accipitur. qd̵ non ostẽ¬
derit eis indomo sua. et inom¬
ni potestate sua. Unde dei ira
iustisima. qm̃ nõ solũ thesau¬
ros suos atq palatii. sed et pala¬
tẽpli ostenderit. qd̵ certe fuit
potestatis eius. de cuius uualuis
auri laminas ante iam tulerat.
nt᷑oiuit autem isaias ꝓpheta acd
regem erechiam et dixit ei. Qͥd
dixerunt uiri isti. et unde ue¬

Expanded text:
torum Merodach, quem patrem futorum Merodach, quem patrem fuisse Nabuchodonosor Hebraei autumant, et in oblatione munerum et congratulatione sanitatis suae. « Ostenditque eis juxta domum Nechotha » pro qua Symmachus transtulit, « aromatum suorum, et thesauros argenti et auri et odoramentorum et unguenti optimi quod in Hebraico scribitur, olei boni , et omnes thesauros vasorum Gazae, » sive ut ibi legitur « vasorum suorum. » Gaza autem, lingua Persarum, divitiae nuncupantur; nec est Hebraeus sermo, sed barbarus. « Non fuit, inquit, verbum quod juxta Hebraicam consuetudinem pro re frequenter accipitur, quod non ostenderit eis in domo sua et in omni potestate sua. Unde Dei ira justissima, quoniam non solum thesauros suos atque palatii, sed et Templi ostenderit: quod certe fuit potestatis ejus, de cujus valvis auri laminas ante jam tulerat. Introivit autem Isaias Propheta ad regem Ezechiam, et dixit ei: Quid dixerunt viri isti: et unde ve