comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adlitus. ubi mali segregent᷑ abonis: & in bonis tanquã in
templo suo sit ds̃ omĩa inom̃ib. Pinde uocẽ nunc agnoscimꝰ
cius implcri. qͥ loquebat᷑ in psalmo: atq dicebat Annunci¬
aui & locutussũ: multiplicati sunt suꝑ numcrũ. Hoc fit
nunc: ex quo primũ ꝑ os p̃cursoris sui ioħis. deinde ꝑos¬
ꝓpriũ annunciauit & locutus est dicens: Agite poeni¬
tentiam: apꝓpinqͣuit enĩ regnũ cęloꝵ. Elegit discipłos
quos & apłos nominauit: humilit̃ natos. in honoratos.
litteratos. ut quicqͥd magnũ ec̾t & facerent. ipse in
ciscẽt & faceret: habuit int̃ cos unũ quo malo utens
bene. & suȩ passionis impleret dispositũ. & eccłȩ suȩ
tolerandoꝵ maloꝵ preberet exemplum. Seminato quan¬
tum ꝑcius oportebat p̃sentiã corporalẽ scõ euangło: passus
est: mortuus ẽ: resurrexit. passione ostendens qͥd sustincre

Expanded text:
ad littus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tanquam in ad littus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tanquam in templo suo, sit Deus omnia in omnibus . Proinde vocem nunc agnoscimus ejus impleri, qui loquebatur in Psalmo, atque dicebat, Annuntiavi, et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . Hoc fit nunc, ex quo primum per os pproprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passione ostendens quid sustinere
Abbreviated transcription (Latin):
nos in ipso: ante mundi constitutionẽ. Ipse quippe archi¬
tectus qͥ dixit. multi uocati pauci ucro electi: non de his
qui uocati sic uenerunt ut de conuiuio ꝓicerent᷑. sed de
electis demonstraturus. ẽ. ȩdificatã domũ: quȩ nullam
runã deinceps formidabit. Nunc autt̃ quando & i
replent ęccłas. quos tanquã in area uentilatio separabit:
non apparet tanta gła domus huius. qͣnta tunc appa¬
rebit: quando quisqͥs ibi crit. semꝑerit. In hoc ergoscło¬
maligno. in his dieb: malis. ubi ꝑ humilitatẽ presentẽ
futurã cõparat eccła celsitudinẽ: & tunoꝵ stimulis.
doloꝵ torm̃tis. laboꝵ molestus. tẽptationũ periculis
cruditur: sola spe gaudens quando sanũ gaudet. mul¬
tirxꝓbi miscent᷑ bonis. & utriq tanquã in sagenã euan¬
gelicã colligunt᷑. & in hoc mundo tanquã in mari
utriq inclusi retib indiscrete natant: donec ꝑueniat᷑

Expanded text:
nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe archinos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi erit, semper ermaligno, in his diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perveniatur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam. & dabo pacẽ in loco isto: ꝑsignificantẽ locũ illẽ
qui eo significat᷑ intelligendus est. ut qͥa illo loco instau¬
nisi dabo pacẽ in loco quẽ significat locus iste. qm̃ omĩa
significantia uident᷑ quodãmo̾do earũ rerũ quas signifi¬
xp̃s: qm̃ petra illa de qua hoc dictũ est significabat utiq
.xp̃m. Maior est itaq gła clomus huius noui testamenti¬
quam domus prioris ueteris testam̃ti: & tunc apparebit
maior cũ dedicabit᷑. Tunc enĩueniet desideratꝰ cunctis gen¬
tibus: sicut legit᷑ in hȩbrto Nam primꝰ cius aduentus. ñ¬
dum erat desideratꝰ om̃ib gentib. Noncnĩ quẽ deberent
desiderare sciebant: inquẽ nondũ crediderant: Tunc etiam
scdm septuaginta interp̃tes. quia & ipse ꝓpheticus sensus est:
uenient quȩ electa sunt dñi de cunctis gentib Tunc enim
uere ñ uenient nisi electa: de quib dicit apłs. Sicut elegit

Expanded text:
prophetam: Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum ille, prophetam: Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum ille, qui eo significatur, intellegendus est; ut, quia illo loco instaunisi dabo pacem in loco, quem significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas signifierat Christus, quoniam petra illa, de qua hoc dictum est, significabat utique Christum. Maior est itaque gloria domus huius noui testamentquam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam secundum septuaginta interpretes quia et ipse propheticus sensus est uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit
Abbreviated transcription (Latin):
domus dĩ maioris ẽ. głȩ quã fuerat illa prima: lignis
& lapidib cȩterisq p̃ciosis reb metallisq constructa
Nonitaq aggei ꝓphetia: incẽpli illius instauratione
cõpleta est. Ex quo enĩ est instauratũ: nũquã ostendit᷑
habuisse tantã głam quantã habuit tẽpore salomonis.
immo potius ostenditur primũ cessatione ꝓphetiȩ fuisse
domus illius głam diminutã: deinde ipsius gencis eladi¬
bus tantis usq ad ultimũ excidiũ qđ factũ est a romanis.
sicut ea quȩ supra sunt cõmemorata testant᷑. Hec autẽ
domusad nouũ ꝑtinens testamentũ: tanto utiq maioris
est głȩ: quanto meliores sunt lapides uiui. quib credenti¬
bus renouatisq construit᷑. Sed ideo ꝑ instaurationem
templi illius significata est: quia ipsa renouatio illius
edificii. significat eloquio ꝓphetico alterũ testamentũ:
qđ appellatur nouũ. Qđ ergo ds̃ dixit ꝑ memoratum

Expanded text:
domus Dei maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum
Abbreviated transcription (Latin):
nicam receperunt: tercia generatione posteriorẽ fuisse
quam isrł. Diuinitus autẽ ꝓiusũ fuisse ñ dubito: ut ex
hoc s uno sciremꝰ etiã ꝑ alias gentes et̃ potuisse qͥ seđm
dm̃ uixerunt eiq placuerunt ꝑtinentes ad spiritalẽ hie¬
rusalem: qđ nemini concessũ fuisse credendũ est. nisi cui
diuinitus reuelatus ẽ. unꝰ mediator dĩ & hominũ homo
xp̃s iħs: qui uenturus in carnẽ sic antiqͥs scĩs p̃nuncia¬
batur. quẽ admodũ nob̃ uenisse nunciatus est: ut una
eademq ꝑ ipsũ fides. om̃s indĩ ciuitatẽ. dĩ domũ. dĩ
templũ. predestinatos ꝑducat ad dm̃. Sed quȩcũq
putari axpĩanis eẽ conficta. Ideo nichil est firmius ad
conuincendos quos libet alienos side hac re contenderi&s.
nr̃osq faciendos si recte sapucrint: quã ut diuina p̃dicta
de xp̃o. ea ꝓferant᷑ quȩ inudȩoꝵ codicib scripta sunt:

Expanded text:
nicam receperunt, tertia generatione posteriorem fuisse nicam receperunt, tertia generatione posteriorem fuisse quam Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini concessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, qui uenturus in carne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei ciuitatem, Dei domum, Dei templum praedestinatos perducat ad Deum. Seputari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse confessos. nec ipsos iudȩos eocistimo audere conten¬
dere neminẽ ꝑtinuisse addm̃ preter israhelitas: cax quo
ꝓpago isrł et̃ cocpit. repbato ciꝰ frẽ maiore. Popłs enĩ
re uera qͥ ꝓprie dĩ popłs diccret᷑: nullus alius fuit. ho¬
mines autẽ quosdã. non terrena sed cȩlesti societate ad
ueros israhelitas suꝑnȩ ciuies patriȩ ꝑtinentes. etiã in alus
gentib fuisse negart ñ possunt: quia si negant. facillime
conuincunt᷑ de scõ & mirabili iuro iob qͥ nec indigena nec
ꝓsclitus id est aduena popłi isrł fuit: sed ex gente idu.¬
mea genus ducens. ibi ortus: ibidẽ mortuus est. Qui
diuino siclaucdatur doquio: ut qđ adiusticiã pietatet̃.
attinet. nullus ei homo suoꝵ tempoꝵ cocquetur. Quȩ cem¬
pora euis. quãuis ñ inueniamꝰ inchronicis: colligimꝰ tam̃
ex libro cius. quẽ ꝓsui merito issahelitȩ in auetoritatt̃ cano¬

Expanded text:
fuisse confessos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere contenfuisse confessos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem cano
Abbreviated transcription (Latin):
no: obliti legẽ dĩ ad hoc de quo agimꝰ testimoniũ nil
ualerent. Ideo parũ fuit ut diceret. ne occideris eos ne
quando obliuiscant᷑ legem tuã : nisi ad deret etiã disꝑ.¬
ge eos. qm̃ sicũt isto testimonio seripturarũ in sua tan.¬
tũ modo terra ñ ubiq essent. ꝓfecto ȩccła quȩ ubique
est eos ꝓphetiarũ quȩ de xp̃o p̃missȩ sunt testes in
om̃ib gentib habere ñ posset. Quaꝓpter quisqͥs aliem.
gena idest ñ ex isrł ꝓgenitus nec abillo popło incano.¬
nem sacrarũ litterarũ receptus legitur aliqͥd ꝓpħasse
de xp̃o: si in nrãm noticiã uerat aut uenerit. ad cumulũ
a nobis cõmemorari potest. non qđ necessarius sit etiã¬
si desit: sed quia non in congrue creditur fusse & in aluis
gentib homines quib hoc misteriũ reulatũ est. & qui
hȩc etiã predicere impulsi sunt. siue participes eiusdem

Expanded text:
ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto ecclesia, quae ubique est, eos prophetiarum, quae de Christo praemissae sunt, testes in omnibus gentibus habere non posset. CAPUT XXXXVII. gena, id est, non ex Israel progenitus, nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam venit, aut venerit, ad cumulum a nobis commemorari potest: non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium revelatum est, et qui hoc etiam praedicere impu
Abbreviated transcription (Latin):
& in scandalũ Obscurent᷑ oculi eoꝵ ne uideant: et
dorsum illoꝵꝵ scmꝑ incurua. Pinde cũ scripturis nr̃is ñ
credunt. complent᷑ incis suȩ quas cȩcilegunt: nisi forte
quis dixerit illas ꝓphetias xp̃ĩanos finxisse de xp̃o
unt quȩ de nr̃oꝵ inimicoꝵ codicib ꝓferunt᷑: quos
agnoscimus ꝓpter hoc testimoniũ qđ nob̾ iuiti phibens
cosdẽ codices habendo atq seruando. ꝑ om̃s gentes etiã
ipsos et̃ disꝑsos: quaquauersũ xp̃i eccła dilatat᷑. Nam
prophetia in psalmis quos legunt. etiã de hacre p̃missa
meus demonstrauit michi inumicis meis: ne occideris cos.
nequando obliuiscant᷑ legẽ tuã. Disꝑge illos inuirtute
tua. Demonstrauit ergo ds̃ eccłȩ. in eiꝰ mimicis iudȩis grãm¬
miscłȩ suȩ: qm̃ sicut dicit apłs. delictũ illoꝵ salus est¬
gentib. Et idco ñ eos occidit. idest non incis ꝑdidit quod
sunt iudei quãuis aromanis fuerint deuicti & oppressi:

Expanded text:
lum. Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum illorum semper incurva . Proinde cum Scripturis nostris non credunt, complentur in eis suae, quas caeci legunt: nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos finxisse de Chrisunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa et me; Deus meus demonstrauit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in eius inimicis Iudaeis grasuae, quoniam, sicut dicit apostolus, delictum illorum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi,
Abbreviated transcription (Latin):
continet. Quoꝵ primũ est: qđ tã mirabilit̾ natus est
Vltimũ autẽ: qđ cũ suo resuscitato amortius corport ascen¬
dit incelũ. Iudei autẽ qui eũ occiderunt & in eũ eredere
noluerunt. quia oportebat eũ mori & resurgere: uastati
infelicius aromanis. funditusq asuo regno ubi iã cis ali¬
cnigenȩ dominabant᷑ cradicati disꝑsiq ꝑterras. qͥndo qͥ¬
dem ubiq non desunt: ꝑ scripturas suas testimonio nob̾
sunt ꝓphetias nos ñ finxisse de xp̃o. Quas plurimi eoꝵ
considerantes: & ante passionẽ & maxime post eiꝰ resurrec¬
tionẽ crediderunt in eũ. de quib p̃dicatũ est. Sifucrit
numcrus filioꝵ isrł sicut arena maris: reliqͥȩ saluę¬

Expanded text:
continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuis corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ad istũ herodem: quẽ primũ acceperunt alienigenã
regem: Tempus ergo iã erat ut ueniret ille cui repositũ
erat. qđ nouo ꝓmissũ est testam̃to : ut ipse eẽt expectatio
gentiũ Fieri autẽ non posset ut expectarent eũ gen¬
tes uenturũ. sicut eũ cernimꝰ expectari ut ueniat ad
faciendũ iudiciũ inclaritate potentiȩ: nisi prius incũ
crederent cũ uenit ad faciendũ iudiciũ in humilitate
patientię Regnante ergo herode in iudȩx. apud roma¬
nos autẽ iã mutato reipublicȩ statu. imperante cȩsare
ex homine uirginc: ds occultus exdõ patre. Sic enĩ
ꝓpheta p̃dixerat. Ecce uirgo accipiet in utero. & pa¬
riet filiũ: & uocabunt nom̃ eius emmanuhel. qđ est
interpretatũ nob̃cũ ds̃. Qui ut se cõmendaret dm̃.
miracula multa fecit: ex quib quȩdã quantũ ad eũ
prȩdicandũ satis cẽ uisum est scriptura euangłica

Expanded text:
ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat, ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri autem non posset, ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium inatum. Regnante ergo Herode in Iudaea, aput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica
Abbreviated transcription (Latin):
quo regcretur regib immineret. Pompeius ergo po¬
puli romani p̃clarissimꝰ princeps. iudeã cũ exercitu
ingressus. ciuitatẽ capit. tẽplũ reserat. ñ deuotione
nisi sũmũ sacerdotẽ non licebat intrare: non ut uenera¬
tor sed ut ꝓphanator accedit. Confirmatoq hyrcano¬
inpontificatu. & subiugatȩ genti imposito custo de
antipatro quos tunc ꝓcuratores uocabant: iunctũ secũ
aristobolũ ducit. Ex illo: iudei etiã tributarii roma¬
noꝵ cẽ coeperunt. Postea cassius etiã templũ excpolia¬
uit. Deinde post paucos annos: ctiã herodẽ alienige.¬
nam regem habere merucr̃. Quo regnante: natus ẽ.
xp̃s. Iam enĩ uenerat plenitudo tẽporis. significata
ꝓphetico spũ ꝑ os patri archȩ iacob: ubi ait Nonde¬
ficiet princeps ex iuda neq dux de femorib eius:
donec ueniat cui repositũ est. & ipse ẽ. expectatio gen¬
tium. Non ergo defuit iudȩoꝵ princeps exiudȩos usq

Expanded text:
quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, poquo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingressus ciuitatem capit, templum reserat, non deuotione nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est Christus. Iam enim uenerat plenitudo temporis significata prophetico spiritu per os patriarchae Iacob, ubi ait: Non deficiet princeps ex Iuda, neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est, et ipse exspectatio gentium. Non ergo defuit Iudaeorum princeps ex Iudaeis usque
Abbreviated transcription (Latin):
dici princeps a principatu imperandi. & dux eo qđ
sit ductor exercitus: sed ñ continuo quicũq pͥncipes
uel duces sunt etiã reges dici possunt. qđ iste aristobolꝰ
fuit. Cui successit alexcander. etiã ipse rex & pontistx:
qui crudelit̾ in suos regnasse traditur. Post hunc: uxor
cius aleocandra. regina iudȩoꝵ fuit: Ex cuiꝰ tc̃pore:
deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe
huius alexandrę aristobolus & hircanꝰ. inter se de
imperio dunicantes: uires aduersꝰ hisraheliticã gentẽ
ꝓuocauere romanas. Hyrcanus nãq abeis contra
fratrẽ deposcit auxiliũ. Tunc iã roma subiugautrat¬
partib impcrans. tanquã seipsa ferre ñ ualens: sua
se quod ã modo magnitudine fregerat. Peruenerat
quippe ad seditiones domesticas graues. atq inde
ad bella socialia moxq ciuilia : tantũq se cõminue¬
rat & attriuerat. ut ci mutandus rei publicȩ status

Expanded text:
dici princeps a principatu imperandi, et dux eo quod dici princeps a principatu imperandi, et dux eo quod sit ductor exeuel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Rompartibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status.
Abbreviated transcription (Latin):
septuaginta int̾pretũ scripturas haberemꝰ. Dcinde
contriti sunt bellis: quȩ in machabeoꝵ libris explicant᷑.
Post hȩc capti arege alexandriȩ ptolomeo qͥ est appel¬
latus epiphanes: inde ab antiocho rege srriȩ multis et
grauissimis malis adidola colenda cõpulsi. tẽplũq
ipsũ repletũ sacrilegis suꝑstitionib gentiũ. qđ tam̃
dux coꝵ strenuissimꝰ udas qͥ etiã machabeus dictus ẽ:
antiochi ducib pulsis. ab om̃i illa idolatriȩ contami¬
natione mundauit: Non autẽ post multũ alchimus
quidã ꝑ ambitionẽ cũ agenert sacerdocali cẽt alienus:
quinquaginta in quib cis tam̃ pax ñ fuic. quamuis
aliqua & prospere gesserint: primꝰ apud cos aristobolꝰ
assumpto diademate. & rex & pantifeoe factus est.
Antea quippe ex quo de babrloniȩ captiuitate reuer¬
si sunt: templũq instauratũ est: non reges sedduces
ud principes habucr̃: quamuis & qui rex est possit

Expanded text:
septuaginta interpretum scripturas haberemus. Deinde septuaginta interpretum scripturas haberemus. Deinde contriti sunt bellis, quae in Macchabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolomaeo, qui est appellatus , Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdotali esset alienus, quinquaginta, in quibus eis tamen pax non fuit, quamvis aliqua et prospere gesserint, primus apud eos Aristobulus assumpto diademate, et rex et pontifex factus est. Antea quippe, ex quo de Babyloniae captivitate reversi sunt, templumque instauratum est, non reges, sed duces vel principes habuerunt: quamvis et qui rex est, possit
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatẽ instauratũ ꝓpter hoc ergo nec ꝓpħas ex illo
tempore habuit illa gens: & multis cladib afflicta est
ab alienigenis regib ipsisq romanis. ne hanc aggei
ꝓphetiã in illa instauratione tẽpli opinaret᷑ impletũ:
Non multopost enĩ adueniente alex andro subiugata
est: quando & si nulla facta ẽ: uastatio qm̃ non sunt ei
ausi resistere. & ideo placatũ facillime subditi receper̃:
non erat tam̃ gła tanta domꝰ illius. qͣnta fuit in suoꝵ
regum libera potestate. Hostias sane alcocander
immolauit incli templo. non ad cius cultũ uera pietate
conuersus: sed impia uanitate cũ dus eũ falsis colendũ
putans. Deinde ptolomeus lagifilius qđ supͣ memoraui.
post alex andri mortẽ captiuos inde inegiptũ transtulit:
quos eiꝰ successor ptolomcus phyla delfus beniuolentissime
inde dimisit. ꝑquẽ factũ est qđ paulo ante narraui: ut

Expanded text:
tiuitatem instauratum. Propter hoc ergo nec prophetas ex illo tiuitatem instauratum. Propter hoc ergo nec prophetas ex illo tempore habuit illa gens et multis cladibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam non sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi receperunt, non erat tamen gloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander mmolauit in Dei templo, non ad eius cultum uera pietate conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolomaeus, Lagi filius, quod supra memoraui, post Alexandri mortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius successor Ptolomaeus Philadelphus beneuolentissime inde dimisit; per quem factum est, quod paulo ante narraui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Dosita quã gens udea cocpit ñ habere ꝓpħas ꝓculdu¬
bio detcrior facta est: eoscilicet tẽpore quose spcrabat in¬
staurato tẽplo post captiuitatẽ quȩ fuit in babrlonia
futurã cẽ meliorẽ. Sic qͥppe intelligebat popłs ille car¬
nacrit gła domus istius nouissimȩ plusquã prime:
qđ de nouo testam̃to dictum eẽ paulo superius de¬
monstrauit. ubi ait aꝑte xp̃m ꝓmittens. Et mouebo
om̃s gentes: & ueniet desideratꝰ cunctis gentib Quo loco:
septuaginta interp̃tes aliũ sensũ magis corpori quã capiti.
ritate dixerunt. Uenient quȩ electa sunt dñi de cunctis
gentib: id est homines de quib: ipse iħs incuangelio.
multi inqͥt uocati: pauci ucro decti. Talib enĩ clectis
gentiũ. domus edificatur dĩ ꝑtestamentũ nouum
lapidib uiuis: longe gloriosior quã templũ illud
fuit qđ a rege salomone constructũ est: & post cap¬

Expanded text:
Postea quam gens Iudaea coepit non habere prophetas, procul duPostea quam gens Iudaea coepit non habere prophetas, procul dubio deterior facta est, eo scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captiuitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intellegebat populus ille carria domus istius nouissimae, plus quam primae; quod de nouotestamento dictum esse paulo superius demonstrauit, ubi ait aperte Christum promittens: Et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Quo loco septuaginta interpretes alium sensum magis corpori quam capiti, dixerunt: Venient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis, longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post cap
Abbreviated transcription (Latin):
ginta interp̃tes idemq ꝓphȩ ad ꝑserutandã altitudinc̃
ꝓphetiȩ & quodã modo dixxerint. in quadraginta dieb
ipsum quęre in quo & criduũ potucris inuenire. illud
in ascensione: hoc incius resurrectione repperies
Propter qđ. utroq numero significari conuenientissi
me potuit: quoꝵ unũ prius ꝑ ionã ꝓpħam. alterũ ꝑ¬
septuaginta interp̃tũ ꝓphetiã: tamenunus atq idem
sp̃s dixit. Longitudinẽ fugio. ut non hȩc ꝑmulta
demonstrt̃. in quib ab hebraica ueritate putant᷑ sep¬
tuaginta interp̃tes discrepare: & bene intellecti inue¬
niuntur eẽ concordes. Unde etiã ego ꝓmeo modulo
uestigia sequens apłoꝵ: quia & ipsi ex utrisq id est ex
hebreis & ex scptuaginta cestimonia ꝓpħica posucr̃ utaq
auctoritate utendũ putaui: qm̃ utraq una atq diuina
est. Sediam quȩ restant ut possumus exequamur

Expanded text:
ginta interpretes; iidemque Prophete ad perscrutandam altitudinem ginta interpretes; iidemque Prophete ad perscrutandam altitudinem prophetie et quonam modo dixerint: “In quadraginta diebus”“ Christum “quere, in quo et triduum potueris invenire; illud in ascensione, hoc in eius resurrectione reperies”. Propter quod utroque numero signime potuit, quorum unum per Ionam prophetam, alterum per LXX interpretum prophetiam, tamen unus atque idem spiritus dixit. longitudinem fugio, ut non haec per multa demonstrem, in quibus ab hebraica ueritate putantur LXX interpretes discrepare et bene intellecti inueniuntur esse concordes. unde etiam ego pro meo modulo uestigiHebraeis et ex Septuaginta, testimonia prophetica posuerunt, utraque auctoritate utendum putaui, quoniam utraque una adque diuina est. Sed iam quae restant, ut possumus, exsequamur
Abbreviated transcription (Latin):
significatione concurrtret. ad moneritq lectorem
utraq auctoritate non spreta ab historia sese attollere.
adea requirenda ꝓpter quȩ significanda historia ip.¬
sed aliquid etiã significauerunt qđ modũ illius ciuita¬
tis excedat. sicut gestum ẽ. qđ ipse ꝓpħa inuentre cocti
triduo fuit: & tam̃ aliũ significauit in ꝓfundo inferni
triduo futurũ. qui dñs est omniũ ꝓpħarũ. Quappt̃
si ꝑ illã ciuitatẽ recte accipitur ȩccła gentiũ ꝓphetice
figurata euersa scilicet ꝑpoenitentiã ut qualis fuerat
cuius illa niniue figurã gerebat. siue ꝑ qͣdraginta dies
siue ꝑtriduũ idem ipse significatus. ẽ. xp̃s. ꝑ quadragin.¬
ta scilicet qͥa tot dics pegit cũ discipłis suis pos.ł
resurrectionẽ & ascendit inclũ. ꝑtriduũ uero qͥa dic t̾rio¬
resurrexit. tanquã lectort̃ nichil aliud quã historiȩ rerũ
gestarũ inherere cupientt̃ de somno exccitauerint septua.¬

Expanded text:
significatione, concurreret: 91 admoneretque lectorem, significatione, concurreret: 91 admoneretque lectorem, utraque auctoritate non spreta, ab historia sese attollere ad ea requirenda propter quae significanda historia ipsed aliquid etiam significaverunt quod modum illius civitatis excedat: sicut gestum est quod ipse propheta in ventre ceti triduo fuit, et tamen alium significavit in profundo inferni triduo futurum, qui Dominus est omnium prophetarum. Quapropter si per illam ciuitatem recte accipitur ecclesia gentium prophetice figurata, euersa scilicet per paenitentiam, ut qualis fuerat cuius illa Nineue figuram gerebat, siue per quadraginta dies sine per triduum idem ipse significatus est Christus; per quadraginta scilicet, quia tot dies peregit cum discipulis suis post resurrectionem et adscendit in caelum; per triduum ueroresurrexit; tanquam lectorem nihil aliud quam historie rerum gestarum inherere cupientem, de somno excitaverint Septua
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur: ꝑ utrosq dicere uoluit unꝰ atq idẽ sp̃s.
sedita ut illi p̃cederent ꝓphetando. isti sequerentur
ꝓphetice illos interp̃tando: quia sicut millis uera & con¬
cordantia dicentib unus pacis sp̃s fuit. sic & in istis non
secũ conferentib & tam̃ tanquã uno ore cuneta interp̃
sciam quidionas ꝓpħa dixerit niniuitis. utrũ triduũ¬
& nunuic euertet᷑. an quadraginta dics: Quis enĩ non
uideat ñ potiusse utrũq tunc dici aꝓpħa qͥ missus fue
Cui sitercio die fuerat futurus interitus: non utique
quadragesimo. Si autẽ quadragesimo: non utiq t̾cio
Si ergo ame quęrit᷑ quid hoꝵ ionas dixerit: hoc puto
potius qđ legitur in hȩbreo. quadraginta dies & ni¬
niue euertetur. Septuaginta quippe longe posterius
interp̃tati: aliud dicere potucrunt qđ tam̃ ad rem
ꝑtineret & in unũ cundẽq sensũ quãuis sub altera

Expanded text:
inuenitur, per utrosque dicere uoluit unus adque idem Spiritus; inuenitur, per utrosque dicere uoluit unus adque idem Spiritus; sed ita ut illi praecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos interpretando; quia sicut in illis uera et concordantia dicentibus unus pacis Spiritus fuit, sic et in istis non secum conferentibus et tamen tamquam ore uno cuncta intsciam quid Ionas propheta dixerit Ninivitis, utrum: Triduum Ninive evertetur; an: Quadraginta dies?”. Quis non videat non potuisse utrumque tunc dici a propheta, qui missus fuerCui si tertio die fuerat futurus interitus, non utique quadragesimo die; si autem quadragesimo, non utique tertio. Si ergo a me quaeritur quid horum Jonas dixerit, hoc puto potius quod legitur in Hebraeo: Quadraginta dies, et Ninive evertetur: Septuaginta quippe, longe posterius interpretati, aliud dicere potuerunt, quod tamen ad rem pertineret, et in unum eumdemque sensum, quamvis sub altera
Abbreviated transcription (Latin):
lis sicut scribunt᷑ unciȩ signauerunt. Et multi co¬
dices has notas habentes: usquequaq diffusi sunt
& latimi. Quȩ autẽ non pret̃missa uel addita. sed aliter
dicta sunt: siue aliũ sensũ faciant etiã ipsũ non ab horren¬
tem. siue alio modo cundẽ sensũ eplicare monstrent᷑:
nisi utrisq codicib inspectis nequeunt re periri. Si ergo
ut oportet nichil aliud intueam̃ inscripturis illis nisiqͥa
ꝑ homines dixerit dĩ sp̃s: quicqͥd est in hȩbreis codicib
& non est apud interp̃tes septuaginta. noluit ea ꝑistos.
septuaginta. in hębreis autẽ codicib non est: ꝑistos ea
maluit quã ꝑ illos idem sp̃s dicere. sic ostendens utrosq
fuisse ꝓpħas. Isto enĩ modo. alia ꝑesaiã. alia ꝑ hicremiã.
alia ꝑ aliũ aliũq ꝓpħam: uel aliter eadẽ ꝑ hunc ac ꝑ
illum dix̃ ut uoluit: Quicqͥd porro apud utrosque

Expanded text:
lis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi colis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt et Latini. Quae autem non praetermissa uel addita, sed aliter dicta sunt, siue alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in scripturis illis. nisi quid per homines dixerit Dei Spiritus, quidquid est in Hebraeis codicibus et non est aput interpretes septuaginta, noluit ea per istoSeptuaginta, in Hebraeis autem codicibus non est, per istos ea maluit quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. Isto enim modo alia per Esaiam, alia per Hieremiam, alia per alium aliumque prophetam uel aliter eadem per hunc ac per illum dixit. ut uoluit. Quidquid porro aput utrosque
Abbreviated transcription (Latin):
que dixisset. qͥa utrũq idẽ sp̃s diceret: & hoc ipsum
aliter. ut si non eadẽ uerba. idẽ tamen sensus bene in¬
telligentib dilucesceret : & aliqͥd p̃termittere. & aliqͥd
addere: ut etiã hinc ostenderet᷑ non humanã fuisse in
illo opere seruitutẽ quã uerb̃ debebat interpres: sed
diunã potius potestatẽ. quȩ mentẽ replebat & regebat
interp̃tis. Nonnulli autẽ. codices grecos interp̃tationis
septuaginta ex hȩbreis codicib em̃dandos putarunt:
nectam̃ ausi sunt detrahere qđ hȩbrei non habebant
& septuaginta posuerunt. sed tantũ modo addideruił
quȩ in hȩbreis inuenta apud septuaginta ñ erant:
eaq signis quibusdã instellarũ modũ factis. ad capita
eorũdem uersuũ notauerunt: quȩ signa asteriscos uo¬
cant. Illa uero quȩ non habent hębrei. habent autẽ
septuaginta: similit̃ ad capita uersuũ iacentib uirgu¬

Expanded text:
que dixisset, quia utrumque idem Spiritus diceret; et hoc ipsum que dixisset, quia utrumque idem Spiritus diceret; et hoc ipsum aliter, ut si non eadem verba, idem tamen sensus bene intelligentibus dilucesceret; et aliquid praetermittere, et aliquid addere, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere servitutem, quam verbis debebat interpres, sed divinam potius potestatem, quae mentem replebat et regebat interpretis. Nonnulli autem codices grSeptuaginta ex Hebraeis codicibus emendandos putarunt; nec tamen ausi sunt detrahere, quod Hebraei non habebant et Septuaginta posuerunt; sed tantum modo addiderunt, quae in Hebraeis inuenta aput Septuaginta non erant, eaque signis quibusdam in stellarum modum factis ad capita eorundem uersuum notauerunt, quae signa asteriscos uocant. Illa uero, quae non habent Hebraei, habent autem Septuaginta. similiter ad capita uersuum iacentibus uirgu
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ȩccłȩ xp̃i tot hominũ auetoritati ab eleazaro¬
tunc pontifice ad hoc tantũ opus electoꝵ. neminẽ uidi¬
cant prȩferendũ: quia & si non in eis unus apparuisset
sp̃s sine dubitatione diunꝰ. sed inter se uerba int̾pre¬
tationis suȩ septuaginta docti more hominũ contulis¬
sent. ut qđ placuisset om̃ib hoc manerit: nullus cis
unus interpres debuit anteponi. Cũ uero tantũ incis
signũ diuinitatis apparuit: ꝓfecto quisqͥs alius illarũ
scripturarũ ex hebrea in quamlibet aliã linguã int̾pres
est uerax. aut congruit illis septuaginta interp̃tib
aut si ñ congruere uidetur. altitudo ibi ꝓphetica
et̃ eredenda est. Sp̃s enĩ qui tunc in ꝓpħis erat qͣndo
illa dixerunt: idem ipse erat eciã inseptuaginta uiris.
quando illa interp̃tati sunt. Qui ꝑfecto auctoritate
diuina & aliud dicere potuit tanquã ꝓpħa ille utrũ¬

Expanded text:
tamen Ecclesie Christi tot hominum auctoritati ab Eleazarotamen Ecclesie Christi tot hominum auctoritati ab Eleazaro” “pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant preferendum, quia etsi non in eis unus appSpiritus, sine dubitatione divinus, sed inter se verba interpretationis suae Septuaginta docti more hominum contulissent, ut quod placuisset omnibus hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum vero tantum in eis signum divinitatis apparuit, profecto quisquis alius illarum Scripturarum ex hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est verax, aut congruit illis Septuaginta interpretibus, aut si congruere non videtur, altitudo ibi prophetica esse credenda est. Spiritus enim qui in Prophetis erat, quando illa dixerunt, idem ipse erat etiam in Septuaginta viris, quando illa interpretati sunt: qui profecto auctoritate divina et aliud dicere potuit, tanquam propheta ille utrum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam isto modo cõmendaret᷑ auctoritas credituris qͣn¬
doq gentib ꝓfutura: qđ iã uidemꝰ effectũ: Nam cũ¬
fuerint & alii interp̃tes qui ex hebrea lingua ingrecã
sacra illa doquia transtulcrunt. sicut aqͥla simachus.
theodotion: sicut etiã illa est interp̃tatio cuius auctor
non apparet. & obhoc sine nomine interp̃tis quinta
ȩditio nuncupatur: hanc tam̃ quȩ septuaginta ẽ. tãqͣm¬
sola eẽt sic recipit ȩccła. caq utuntur greci popłi xp̃iani:
quoꝵ pleriq utrũ alia sit aliqͣ ignorant. Ex haç
rit tẽporib nr̃is presbit̃ hieronimꝰ homo doctissimꝰ & om̃i¬
um triũ linguarũ peritus: qui ñ ex greco sed ex hȩbreo
in latinũ eloquiũ easdẽ scripturas conuerterit. Sed cius
tam litteratũ laborẽ quãuis uidçi fateant᷑ eẽ ueracẽ. sep.
tuaginta uero int̾pretes inmultis errasse contendant:

Expanded text:
etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quanetiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque gentibus profutura, quod iam uidemus effectum. CAPUfuerint et alii interpretes, qui ex hebraica lingua in grecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Simacus et Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur; hanc tamen, que Septuaginta est, “sic recipit Ecclesia, eaque utuntur greci populi christiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac Srit temporibus nostris presbyter Hieronymus, homo doctissimus et omnium trium linguarum peritus, qui non ex Greco, sed ex Hebreo in Latinum eloquium easdem Scripturas converterit. 38 Sed eius tam litteratum laborem quamvis Iudei fateantur esse veracem”, ac “Septuaginta interpretes in multis errasse contendant,
Abbreviated transcription (Latin):
nobilissimã fecerat. Has ei cũ idem pontifta misissct
hębreas: post ille etiã interp̃tes postulauit. & datisu&
septuaginta duo: de singulis tribub: duodecĩ seni
homines. linguȩ utriusq doctissimi:. hebreȩ scilicet
atq grecȩ: Quoꝵ interp̃tatio ut septuaginta uocet᷑:
iam obtinuit consuetudo. Traditur sane tã mirabilẽ
ac stupendũ planeq diuinũ in eoꝵ uerbis fuisse con-¬
sensum: ut cũ ad hoc opus separatĩ singuli sederint.
ĩta enĩ eoꝵ fidẽ ptolomeo placuit explorare: innul¬
lo uerbo qđ idem significaret & tantũdẽ ualeret.
uel in uerboꝵ ordine alter ab altero discreparco:
sed tanquã siunus cẽt interpres. ita qđ om̃s int̾p̃tati
sunt unũ erat: qm̃ re uera sp̃s erat unus in om̃ib & ideo
tã mirabile dĩ munus acceperant: ut illarũ scripturarũ
non tanquã humanarũ. sed sicut erat᷑ tanquã diuinarũ

Expanded text:
nobilissimam fecerat. Has ei cum idem pontifex misisset nobilissimam fecerat. Has ei cum idem pontifex misisset Hebraeas, post ille etiam interpretes postulauit; et dati sunt septuaginta duo, de singulis duodecim tribubus seni homines, linguae utriusque doctissimi, Hebraeae scilicet adque Graecae, quorum interpretatio ut Septuaginta uocetur, iam obtinuit consuetudo. Traditur sane tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamquam unus esset interpres, ita quod omnes interpretati sunt unum erat; quoniam re uera spiritus erat unus in omnibus. Et ideo tam mirabile Dei munus acceperant, ut illarum scripturarum non tamquam humanarum, sed, sicut erant, tamquam diuinarum
Abbreviated transcription (Latin):
ptolomeoꝵ regũ egipti nosse studuit & habere. Nam
post alex andri macedonis qui etiã magnus cognominatꝰ
est mirificentissuã minimeq cliuturnã potentiã qua
uniuersã asiã immo pene totũ orbẽ partim ui & armis.
partim t̾rore subegerat. qͣndo int̾ cętera orientis regna¬
etiã iudȩã ingressus obtinuit: eo mortuo comites cius
cum regnũ illud amplissimũ non pacifice int̾ se pos
sessuri diuisissent uel pocius dissipassent bellis omĩa
uastaturi: ptolomeos reges habere coepit ȩgiptus: Quoꝵ
primus lagifilius: multos ex iudȩa captiuos inegiptũ
transtulit. Huic autẽ suecedens alius ꝑtolomeus qͥ est
appellatus philadelfus: om̃s quos ille adduxerat sub¬
iugatos. liberos redire ꝑmisit. Insuꝑ & dona regia in
templũ dĩ misit: petiuitq abeleazaro tunc pontifice
darisibi scripturas quas ꝓfecto audierat fama p̃dicante
diuinas: & ideo concupiuerat habere inbibliotheca qͣm

Expanded text:
Ptolemaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam Ptolemaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua universam Asiam, imo pene totum orbem, partim vi et armis, partim terrore subegerat, quando inter caetera Orientis etiam Judaeam ingressus obtinuit; eo mortuo comites ejus, cum regnum isessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges habere coepit Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. Huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit; insuper et dona regia in templum Dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupiuerat habere in bibliotheca, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sapuit & uixit. Ibi si ꝓhibitũ est sacrilegiũ: ds̃ ꝓhibuit
Si dictum . ẽ. honora patrẽ tuũ & matrẽ tuam: ds̃ iussit:
Si dictũ est ñ moechaberis. non homicidiũ facies. non
furaberis. & cȩtera huiusmodi: non hȩc ora humana.
sed oracula fuderunt diuina. Quicqͥd philosophi
quidã inter falsa quȩ opinati sunt uerũ uidere potu.¬
crunt. & laboriosis disputationib ꝑsuadere moliti
administret: de honestate uirtutũ. de amore patriȩ. de
fide amicitiȩ. de bonis oꝑibus. atq om̃ib ad mores ꝓbos
pertinentib rebus: quãuis nescientes ad quc̃ finc̃. & quo¬
nã modo essent ista omĩa referenda: ꝓpħicis hoc ẽ. diuinis
uocib quãuis ꝑ homines in illa ciuitate popło cõm̃data
sunt: non argum̃tationũ concertationib inculcata. ut
non hominis ingeniũ seddĩ cloquiũ contẽpnere formi¬
daret: qui illa cognosecret. Has sacras litteras: ctiã unꝰ

Expanded text:
sapuit et vixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. sapuit et vixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est, Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus jussit. Si dictum est, Non moechaberis, Non homicidium facies, Non furaberis , et caetera hujusmodi, non haec ora humana, sed oracula divina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, verum videre potuerunt, et laboriosis disputationibus persuadere moliti ssimus administret, de honestate virtutum, de amore patriae, de fide amicitiae, de bonis operibus atque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamvis nescientes ad quem finem et quonam modo essent ista omnia referenda, propheticis, hoc est divinis vocibus, quamvis per homines, in illa civitate populo commendata sunt, non argumentationum concertationibus inculcata; ut non hominis ingenium, sed Dei eloquium contemnere formidaret, qui illa cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
ut non frustra talis ciuitas misticũ uocabulũ babrlo¬
nis acceperit: Babrlon quippe interp̃tatur confusio:
qđ nos iã dixisse meminimꝰ. Nec inter est diaboli regis
cius. quã contrarus intersẽ rixent᷑ erroribus : qͦs merito
multȩ uariȩq impictatis pariter possidet. Ac uero geis
illa. ille popłs. illa ciuitas. illa res publica. illi istahelitȩ.
quib credita sunt eloquia dĩ. nullo modo pseudo ꝓphe¬
tas cũ ueris ꝓpħis parilitate licentiȩ confuderunt: sed
concordes iter se atq innullo dissentientes. sacrarum
litterarũ ueraces abcis agnoscebant᷑ & tenebant᷑ auctores.
Ipsi cis crant philosophi. hoc ẽ amatores scriptȩ sapientiȩ :¬
ipsi sapientes. ipsi theologi. ipsi ꝓpħȩ: ipsi doctores ꝓbi¬
tatis atq pictatis:. Quicũq scđm illos sapuit & iuxit:
non scđm homines. sed scđm dm̃ qui ꝑ cos locutus est

Expanded text:
ut non frustra talis civitas mysticum vocabulum Babylout non frustra talis civitas mysticum vocabulum Babylonis acceperit. Babylon quippe interpretatur Confusio, quod nos jam dixisse meminimus . Nec interest diaboli regis ejus, quam contrariis inter se rixentur erroribus, quos merito multae variaeque impietatis pariter possidet. 3. At vero gens illa, ille populus, illa civitas, illa respublica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum veris Prophetis pari licentia confuderunt: sed concordes inter se atque in nullo dissentientes, sacrarum Litterarum veraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est, amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, ipsi prophetae, ipsi doctores probitatis atque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et vixit, non secundum homines, sed secundum Deum, qui per eos locutus est,
Abbreviated transcription (Latin):
mortales. Et qͥ immortales: alii resoliuu inbestias. alii
nequaquã. Qui uero mortales: alii mox interire post
corpus. alii uiuere etiã postea. uł paululũ uł diutius: ñ
tamensemꝑ. Alii incorpore constituentes fint̃ boni: alii
in animo. alii inutroq: Alii extrinsccus posita etiã bona:
ad animũ & corpus addentes: Alii sensib corporis semꝑ:
alii non semꝑ. alii nũquã putantes cẽ credendũ. Has et
alias pene innumcrabiles dissensiones philosophoꝵ. qͥs
umquã popłs. quis senatus. quȩ potestas uł dignitas
publica impiȩ ciuitatis diiudicandas. & alias ꝓbandas
ac rccipiendas. alias imꝓbandas repudiandasq curauit.
ac non passim sine ullo iudicio confuscq habuit ingre.¬
mio suo tot controuersias hominũ dissidentiũ. non de
agris & domib uł quacũq pecuniaria ratione. sed de
his reb quib aut misere uiuit᷑ aut beate : Ubi & si aliqͣ¬
uera dicebant᷑: eadẽ licentia adiciebant᷑ & falsa. ꝓrsus

Expanded text:
mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica inpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitvera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa; prorsus