comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ in manicis ferreis. Si hec facis. honorificas mini¬
steriuni tiuim: & ministeriũ te. Non mediocris iste
pͥncipatꝰ. Excurbare ẽ hoc. malas bestias a t̾muus
tius: quo greges tui securi in pascua educant᷑. Do¬
mabis lupos: s ouib non dũab̃is. Pascendas utiq
non p̃mendas suscepisti. Si bene considerasti quis
sis: hec te oportere facere non ignoras. Porro scien¬
ti et uon facienti: peccatum ẽ tibi. Non es oblitus
ubi legeris. Seruus sciens uoluntatẽ dñi sui. & non
apłi factitabant. Fortes fuere in bello: non molles in
de nobile quam moꝵ ingenuitate. & fidei fortitudine
fuit. Phanc uicerunt regua: oꝑati iusticiã. adeꝑti ꝑ¬
missiones. Hoc cirographũ pat̾ne tue hereditatis. qd t̃
duere fortitudinẽ: & hereditasti P osside fidem posside
pietatem. posside sapientiã.s sapientiam soe. lefiau
est cimno. añt. ce habes qđ tium et habec une deltau¬

Expanded text:
eorum in manicis ferreis. Si haec facis, honorificas minieorum in manicis ferreis. Si haec facis, honorificas ministerium tuum, et ministerium te. Non mediocris iste principatus. Exturbare est hoc malas bestias a terminis tuis, quo greges tui securi in pascua educantur. Domabis lupos, sed ovibus non dominaberis. Pascendas utique, non premendas sucepsisti. Si bene considerasti quis sis, haec te oportere facere non ignoras. Porro scienti et non facienti, peccatum est tibi . Non es oblitus ubi legeris: Servus sciens voluntatem domini sui, et n, sic Apostoli factitabant. Fortes fuere in bello, non molles in de nobile, quam morum ingenuitate, et fidei fortitudine fit. Per hanc vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti missiones . Hoc chirographum paternae tuae haereditatis, quod tibi duere fortitudinem, et haereditasti. Posside fidem, posside pietatem, posside sapientiam, sed sapientiam sanctorum ipsa est timor Domini, et habes quod tuum est. Habes sine defrau
Abbreviated transcription (Latin):
te gi ãdium. aut siliquarũ. quas pore mandu ead t
Q uousꝙ occupant t̾ram: Nonne si exis o cet uas ssta.
puaebit o ciosam iacere securira. pudebit sine eati sa
falcem ałicam accepisse: In hunc quoudã agte ñ
hsaat ꝑ attiarcha exierat. cum pͥmo tebecca dceuirent
esaa ut sc ptura habet. exierat ad medecanilũ. Illes
ad mnesitandũ: tu ad extir pandum egrecdiari s aeces
se bibi iam p̃cessisse meditatio debet: tempꝰ sacien
te estimasse opꝰ metiri uires ponderasse sapientiã. mne¬
rita comparesse sumptꝰ computasse uirtutũ. Age gͦ
puta tempꝰ putationis adesse: lcel si tam̃ meditatio¬
nis p̃iuit. Si cor mouisti. iouendã iam lingua: mo¬
uenda ẽ & manus. Accingere gladio tuo: gladio syc̃
qd̾ est uerbum dĩ. Glorifica manũ. & brachium dextrũ.
in faciendo uindictã in nationib increpationes in
popłis: alligandos reges eoꝵ in compedib. & nobiles

Expanded text:
te glandium aut siliquarum, quas porci manducant. te glandium aut siliquarum, quas porci manducant. Quousque occupant terram? Nonne, si exis et cernis ista, pudebit otiosam jacere securim; pudebit sine causa falcem apostolicam accepisse? 13. In hunc quondam agrum Isaac patriarcha exierat, cum primum Rebecca occurrit ei: et, ut Scriptura habet, Exierat ad meditandum . Ille ad meditandum, tu ad exstirpandum egrediaris necesse est. Tibi jam praecessisse meditatio debet: tempus faciente aestimasse opus, metiri vires, ponderasse sapientiam, merita comparasse, sumptus computasse virtutum. Age ergo, puta tempus putationis adesse, si tamen meditationis praeivit. Si cor movisti, movenda jam lingua, movenda est et manus. Accingere gladio tuo, gladio spiritus, quod est verbum Dei . Glorifica manum et brachium dextrum in faciendo vindictam in nationibus, increpationes in populis, in alligando reges eorum in compedibus, et nobiles
Abbreviated transcription (Latin):
plurimis. Felix qui dicere potuit: plus om̃ib: laboraui.
Gła ẽ: s nil in ea mane nil molle. mil resu suũsd ilaboe
t̾ret: merces iniuitet. Unꝰqinsq eñi sełm suum laborẽ:
mercedem accipiet. Et si ille plus om̃ib laboraiit.
non tam̃ totum elaborauit. Et aclhue locue e aihus
ae ueti inalecdicto siluescat spinis ac tribulis. E. xiiii
m illum non tãquã añs s tamquã uillic uidere. et ꝓ¬
eurare. unde exigendꝰ es racionem. Exi dixerim cib¬
dam tue passib intente sollicituainis & solliet eb
intentionis. Neꝙ enim ipsi qui uissi sunt ue en orbẽ
uniusum: orbem circuierunt p̃sentia corponsi de mã¬
tis ꝓuidentia. Et tu leua orłos quoslam consid era¬
tionis tue: & uide regiones si uon sunt mate Sieee
addignem. quam albe ad messem. Quam muite quas
putaueras fruges. diligent inspecte: ueñs poeuie
asparebunt. Imino ne uepres quidẽ: annose o llet¬
nose arbores sunt. S non ꝓfecto fruedifere. qusi fot¬

Expanded text:
plurimis. Felix qui dicere potuit: Plus omnibus laboravi . Gloria est, sed nil in ea inane, nil molle, nil resupinum. Si labor terret, merces invitet. Unusquisque enim secundum suum laborem mercedem accipiet. Et si ille plus omnibus laboravit, non tamen totum elaboravit, et adhuc locus est. Exi veteri maledicto silvescat spinis ac tribulis. Exi, inqui. Exi in illum non tamquam dominus, sed tamquam villicus, videre et procurare, unde exigendus es racionem. Exi, dixerim, quibusdam passibus tue intente sollicitudinis et sollicite intencionis. Neque enim ipsi qui iussi sunt ire in orbem unitis providentia. Et tu leva oculos quosdam considerationis tuae, et vide regiones, si non sunt magis siccae ad ignem, quam albae ad messem. Quam multae, quas putaveras fruges, diligenter inspectae, vepres potius apparebunt? Imo ne vepres quidem: annosae et veternosae arbores sunt, sed non profecto fructiferae; nisi for
Abbreviated transcription (Latin):
surget. Hi in quoe An qui sine ordine peccauerunt pe¬
ne ordine ꝑibunt: Aut si sũme sapiens as ueraenc eier
dit᷑ a summo usq deorsum. nichil mordiuatũ relinquere
uereor non alibi ordinandos quã ubi nulus orao. &e sem¬
pit̾rus horror inhabitat. Ounserandam sponsam tao¬
lib creditam paranimphis: qui assignata cultui eĩ. ꝓp̃o
retinere questui non uerent᷑. Non amici ꝓfecto sponsi:
ad mat̾ie copiam que ẽ multa nimis. certe adid ciuod
aposui ego. Uisenda ianque cirea te sunt: s ad ea osti¬

Expanded text:
surget. Isti in quo? An qui sine ordine peccaverunt, sisurget. Isti in quo? An qui sine ordine peccaverunt, sine ordine peribunt? Aut si summe sapiens deus veraciter creditur, a summo usque deorsum nichil est inordinatum relinquere; vereor non alibi ordinandos, quam ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat. O miserandam sponsam, talibus creditam paranimphis, qui assignata cultui eius proprio retinere questui non verentur! Non amici profecto sponsi, ad materiae copiam, quae est multa nimis; certe ad id quod proposui ego. Visenda jam quae circa te sunt, sed ad ea osti
Abbreviated transcription (Latin):
simo dignum qd secutum ẽ. Quid hoc᷑ Impunitas. in cu¬
rie soboles. insolentie mat̾: radix impudentie. tͣnsgres-¬
sionum nutͥx. Et beatꝰ si omĩ satagas cura om̃ium pri¬
mam parentẽ cauere incuriam.S ad hec tu oꝑam dab̃.
Et nunc leua ocłos tuos. & uide si non eque ut pͥus pel¬
licula discolor sacrum ordinem decolorat. si non eque ut
prius fissura enormis pene inguina nudat. Solent dice.
Num de uestib cura ẽ deo. & non magis de morib At
forma hec uestium deformitatis m̃tiũ et moꝵ inditiũ ẽ.
Quid sibi uult qd̃ clerici aliud eẽ aliud uideri uolunt:
Id quidem minus castum minꝰq sincerũ. Nempe habitu
milites questu dericos: actu neutrum exhibent. Nam ne¬
Q pugnent ut milites: neꝙ ut derici euanglirant. Etũ
ordimis sunt: Cum utriq ẽẽ cupiunt. utrumꝙ desert̃
utrumq confundt̃. Unusquisq inquit in ordine suo re¬

Expanded text:
simo dignum quod secutum est. Quod hoc? Impunitas incusimo dignum quod secutum est. Quod hoc? Impunitas incuriae soboles, insolentiae mater, radix impudentiae, transgressionum nutrix. Et beatus, si omni satagas cura malorum omnium primam parentem cavere incuriam. Sed ad hoc tu operam dabis. Et tunc leva oculos tuos, et vide si non aeque, ut prius, pellicula discolor sacrum Ordinem decolorat; si non aeque, ut prius, fissura enormis pene inguina nudat. Solent dicere: Num de vestibus cura est Deo et non magis de moribus? At forma haec vestium, deformitatis mentium et morum indicium est. Quid sibi vult quod clerici aliud esse, aliud videri volunt? Id quidem minus castum, minusque sincerum. milites, questu clericos, actu neutrum exhibent; nam neque pugnant ut milites, neque ut clerici ewangelisant. Cuius ordinis sunt? Cum utriusque esse cupiunt, utrumque deserunt, utrumque confundunt. Unusquisque in suo ordine re
Abbreviated transcription (Latin):
negligentesq rectores: taindii ab officio pontificali ab-¬
stineant donec penam a uobis constitutã clericis sibi sub¬
iectis imponant. Ullud etiam duximus ad nectendum.
ut nullus in archidiaconũ ut decanũ isi diaconus & p̃s¬
biter ordinet᷑. Archidiaconi uͦ decani. & p̃positi. qui infra
ordines p̃nominatos sunt. si in obedientes ordinari con¬
tempserint: honore suscepto preuent᷑. Phibemus autem
ne adolescentib uł infra sacros ordines constitutis sed
qui prudentia et uite m̃ito clarescunt. p̃dicti concedañ
honores. Uerba tua hec. tu sanxisti. Quid efectui macipa-¬
tum: Adhuc adolescentes adhuc qui infra sacros ordines
sunt: in eccłia ꝓmouent᷑. Qd̃ ad pͥmũ capitulũ ꝑtinet.
luxꝰ uestium int̾dictꝰ: s non restͥctꝰ. Pena dictata: s mini¬
ma sẽcuta ẽ. sam quartꝰ annus ex quo datum mandatũ
auduimꝰ: & neminẽ adhuc clericoꝵ pͥuatũ beneficio. ne¬
minẽ ep̃oꝵ suspensũ officio luximus. At luctu amaris¬

Expanded text:
negligentesque rectores; tandiu ab officio pontificali abstineant, donec poenam a nobis constitutam clericis sibi subjectis imponant . Illud etiam duximus annectendum, ut nullus in archidiaconum vel decanum, nisi diaconus et presbyter ordinetur. Archidiaconi vero, decani et praepositi, qui infra Ordines praenominatos sunt, si inobedientes ordinari contempserint, honore suscepto priventur. Prohibemus autem ne adolescentibus, vel infra sacros Ordines constitutis, sed qui prudentia et vitae merito clarescunt, praedicti concedantur honores . » 20. Verba tua haec: tu sanxisti. Quid effectui mancipatum? Adhuc adolescentes, adhuc qui infra sacros Ordines sunt, in Ecclesia promoventur. Quod ad primum capitulum pertinet; luxus vestium interdictus, sed non restrictus; poena dictata, sed minime secuta est. Jam quartus annus est, ex quo datum mandatum audivimus, et neminem adhuc clericorum privatum beneficio, neminem episcoporum suspensum ab officio luximus. At luctu amaris
Abbreviated transcription (Latin):
diti sumꝰ conditoris imaginematq similitudinẽ
contineri. & imaginem quidem in lib̾tate arbitrii: in
reliquis aut̃ duab biꝑtitam quandam consignari
similitudinẽ. Huic ẽ fortassis qd̾ solum lib̾um arbitri¬
um sui omĩno defectum seu duniuutionẽ non patitur.
qđ in ipso potissimũ et̾ne & incommutabilis diuiuita¬
tis substantiua q̃dã imago imp̃ssa uideat᷑¬

Expanded text:
diti sumus conditoris imaginem atque similitudinem contineri; et imaginem quidem in libertate arbitrii; in reliquis autem duabus bipertitam quamdam consignari similitudinem. Hinc est fortassis quod solum liberum arbitrium sui omnino defectum seu diminutionem non patitur, quod in ipso potissimum aeternae et incommutabilis divinitatis substantiva quaedam imago impressa videat
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: suie ad bonum grãm sequens. & fiat spualis que fiat
omnia diuidicans. & ipsa anumine iudicet᷑. Si inquam
hoꝵ qd̾libet ꝓhibente ratione uoluntas non posset:
uolutitas iam non ẽẽt. Ubi quippe necessitas: uoluntas¬
iam non est¬

Expanded text:
Dei: sive ad bonum gratiam sequens, et fiat spiritualis; quae Dei: sive ad bonum gratiam sequens, et fiat spiritualis; quae omnia dijudicans, ipsa a nemine judicetur. Si, inquam, horum quodlibet prohibente ratione voluntas non posset, 605 voluntas jam non esset. Ubi quippe necessitas, jam non
Abbreviated transcription (Latin):
sui. Porro uoluntas ẽ motus rationalis: & sensui p̃si¬
deus & appetitui. Habet sane quocumq se uoluerit.
rationẽ semꝑ comitẽ & quodanimꝰ pedissequã non
qdđ semꝑ ex ratione. s qđ nunquã absq ratione moue¬
at᷑: ita ut multa faciat. ꝑ ipsam contra ipsam. Hoc ẽ
quasi ꝑ eiꝰ ministeriũ. contra eius consiliũ uł iudiqũ.
Unde est illud. Prudentiores sunt filii scłi huiꝰ filiꝰ
lucis. in generatione sua. Et rursum. Sapientes
sunt. ut faciant mala. Neq prudentia seu sapien-¬
tia in ẽẽ creat᷑e potest uł in malo: nisi utiq ꝑrationẽ.
Est uͦ ratio data uoluntati: ut instruat illam non de-¬
struat. Destrueret aũt si necessitatem ei ullam impo¬
neret. quo minus lib̾e ꝓ arbitrio sese uolueret. siue in
malum consentiens appetitui. aut nequã spũi. ut sit ani¬
malis. non ꝑcipiens uł certe & ꝑsequens eaque sunt sp̃s

Expanded text:
sui. Porro voluntas est motus rationalis, et sensui praesisui. Porro voluntas est motus rationalis, et sensui praesidens, et appetitui. Habet sane, quocunque se volverit, semper rationem comitem, et quodammodo pedissequam: non quod semper ex ratione, sed quod nunquam absque ratione moveatur, ita ut multa faciat per ipsam contra ipsam, hoc est quasi per ejus ministerium, contra ejus consilium sive judicium. Unde est illud: Prudentiores sunt filii hujus saeculi filiis lucis in generatione sua ; et rursum: Sapientes sunt ut faciant mala . Neque enim prudentia seu sapientia inesse creaturae potest, vel in malo, nisi utique per rationem. 4. Est vero ratio data voluntati ut instruat illam, non destruat. Destrueret autem, si necessitatem ei ullam imponeret, quominus libere pro arbitrio sese volveret, sive in malum consentiens appetitui, aut nequam spiritui; ut sit animalis, non percipiens, vel certe et persequens ea quae sunt spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
cogit᷑: non extorquet᷑ . E st quippe uoluntatis non ueces¬
sitatis: nec negat se. nec p̃bet cuiquam nisi ex uolunta¬
te. Alioquin si comꝑelli ualet inuitꝰ: iuolentꝰ ẽ non uo¬
luntarius. Ubi aũt uoluntas non ẽ: nec consensus. N
enim est consensus: nisi uoluntariꝰ. Ubi gͦ consensus:
ibi uoliuitas. ꝓ orro ubi uoluntas. ibi lib̾tas. Ꝙ hoc ẽ
qđ dici puto liberum arbitrium.S ut manifestiꝰ fiat.
qđ arͣ et competentiꝰ ad id qd̾ uolumus ueniamꝰ: pau¬
lo altiꝰ estimo repetendum. In rebus mat̾ialib non ẽ
consensus. Qd̃ ex singłoꝵ diffinitionib clarius eluce¬
tꝰ uigens tantum intͥnsecus. Sensus uitalis in corpore
motus iugilans et extͥnsecus. Appetitꝰ aũt nat᷑alis uis.
i animante mouendis auide sub tributa sensib.Ue
rum consensus nutꝰ ẽ uoluntatis spontaneus. uelcer¬
te qd̾ suꝑius dixi in difinicõe eiꝰ: habitꝰ anumi liber

Expanded text:
cogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necescogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necessitatis; nec negat se, nec praebet cuiquam, nisi ex voluntate. Alioquin si compelli valet invitus, violentus est, non voluntarius. Ubi autem voluntas non est, nec consensus. Non enim est consensus, nisi voluntarius. Ubi ergo consensus, ibi voluntas. Porro ubi voluntas, ibi libertas. Et hoc est quod dici puto liberum arbitrium. CAPUT II.quod dicitur, et competentius ad id quod volumus veniamus, paulo altius aestimo repetendum. In rebus naturalibus  al. consensus. Quod ex singulorum definitionibus clarius eluceuralis motus, vigens tantum intrinsecus. Sensus vero, vitalis in corpore motus, vigens et extrinsecus. Appetitus autem naturalis, vis in animante, movendis avide sensibus attributa. Verum consensus, nutus est voluntatis spontaneus, vel certe quod superius dixisse me memini habitus animi, liber
Abbreviated transcription (Latin):
potest: nec caꝑe nisi lib̾um arbitrium. Qđ gͦ a solo dõ.
oꝑanti salutem cooꝑari dicit᷑ lib̾um arbitrium dum
consensit. hoc est dũ saluat᷑. Consentire enim saluari
est. ꝓ inde pecc̃oris spc salutem huiuscemodi minime
capit: eo qđ illi uoluntariꝰ consensus desit. quo saluan¬
ti uidelicet dõ placide obtemꝑet. siue iubenti adquies-¬
cendo. siue pollicenti credendo. siue reddenti grãs
a gendo. Qd̃ alud sit uolũtarius consensꝰ. aliud na
consensus. aliud nat᷑alis appetitꝰ. Posterior qͥ ppe
nobis cõmunis ẽ cum irrationalib: nec ualet consen¬
tire spũi. carnis irretitꝰ illecebris. Et fortasse ipse ẽ
qui alio nomine ab apł̃o sapientia carnis appellatur.
ubi ait. Sapientia carnis. inimica est dõ. Legi enĩ dĩ
non ẽ subiecta: nec enim potest. Hunc gͦ ut dixi cõ¬
munem habentes cum bestiis: consensus uolutarius
St enim habitꝰ animi. libet sui. Siquidem uon¬

Expanded text:
nec capere valet, nisi liberum arbitrium. Quod ergo a solo Deo, nec capere valet, nisi liberum arbitrium. Quod ergo a solo Deo, operanti salutem cooperari dicitur liberum arbitrium, dum consentit, hoc est dum salvatur. Consentire enim salvari est. Proinde pecoris spiritus salutem hujuscemodi minime capit, eo quod illi voluntarius consensus desit, quo salvanti videlicet Deo placide obtemperet, sive jubenti acquiescendo, sive pollicenti credendo, sive reddenti gratias agendo. Enim vero aliud est voluntarius consensus, aliud naconsensus, aliud naturalis appetitus. Posterior quippe nobis communis est cum irrationalibus: nec valet consentire spiritui, carnis irretitus illecebris. Et fortassis ipse est, qui alio nomine ab Apostolo sapientia carnis appellatur, ubi ait: Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest . Hunc ergo, ut dixi, communem habentes cum bestiis, consensus voluntarius st enim habitus animi, liber sui. Siquidem non
Abbreviated transcription (Latin):
rium: quo ualeam implere qd̾ consulis. Ecce eñi iam
ex eius inunere. uelle adiacet mͥ: ꝑficere aũt non in¬
uenio. S nec aliquando me inuenturũ confido:nisi
qui dedit uelle. det & ꝑficere ꝓ bona uoliuitate. Ubi
gͣ ait sunt merita nr̃a: aut ubi ẽ iusticia nr̃a: Audi in¬
quam. Non ex oꝑib iusticie que fecimus nos: s sed̾m
suam miscłĩam saluos nos fecit. Quid enim: Tu forte
putaueras tua te creasse merita & tua posse sal¬
uari iusticia: qui nec saltem dm̃m iħm dicẽ potes. nis
in spũ scõ: Ita ne oblitꝰ es qui dixerre si ne me nichil
potestis facere: & neq uolentis neq currentis. s mi¬
serentis ẽ dĩ: Quid gͥ agit ais liberum arbitrium:
Breuiter respondeo. saluat. Tolle liberum arbitriũ:
non erit qd saluet᷑. Tolle grãm: non erit unde saluet᷑.
Opus hoc sine duob effici non potest: uno a quo sit.
arbitrium tantũ capax. Nec dare quis illam nisi ds̃

Expanded text:
rium, quo valeam implere quod consulis. Ecce enim jam rium, quo valeam implere quod consulis. Ecce enim jam ex ejus munere velle adjacet mihi, perficere autem non invenio ; sed nec aliquando me inventurum confido, nisi qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate . Ubi ergo, ais, sunt merita nostra; aut ubi est spes nostra? Audi, inquam: Non ex operibus justitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit . Quid enim? Tu forte putaveras tua te creasse merita, tua posse salvari justitia, qui nec saltem Dominum Jesum dicere potes nisi in Spiritu sancto ? Itane oblitus es quis dixerit: Sine me nihil potestis facere? et: Neque currentis, neque volentis, sed miserentis est Dei? 2. Quid igitur agit, ais, liberum arbitrium? Breviter respondeo: Salvatur. Tolle liberum arbitrium, et non erit quod salvetur: tolle gratiam, non erit unde salvetur. Opus hoc sine duobus effici non potest: uno a quo fit; iberum arbitrium tantum capax: nec dare illam, nisi Deus;
Abbreviated transcription (Latin):
OQUENTEme coram frĩb aliquando et
dĩ in me grãm cõmendãte. qd̾ scilicet abipsa
me in bono & p̃uentum agnoscerem & ꝓuehi sentirem.
& sꝑarem ꝑficiendum: qͥd tu gͦ ait unus ex circum stanti¬
b oꝑaris. aut quid mercedis speras. uł p̃mii si totum faeit
az: Quid enim in quam tu consulis: Da inquit głam dõ
qui gratis te p̃uenit. excitauit. iniciauit. & uiue digne
de cet̾o: quo te ꝓbes. & ꝑceptis beneficus non ingra¬
tum et ꝑcipiendis idoneum. Et ego Bonum consiliũ
facilitatis scire quid faciendum sit. & facere: quĩ et diũ¬
sa sunt. ceco ducatum ac fesso p̃bere uehiculũ. Non¬
enim quicũq ostendit uiam: p̃bet etiam uiaticum iti¬
neranti. Aluid illi exibet qui facit ne deuiet: & aliud qͥ
p̃stat ne deficiat in uia. Ita nec qui ius doctor statim &
dator erit boni: qđcumq docuerit. Porro mͥ duo necessa¬
ria sunt: doceri ac iuuari. T̃u homo recte quidẽ consu
consilium. necesse ẽ ministret & ꝑ suum sp̃m ad iuito¬

Expanded text:
oquente me coram aliquando, et Dei in me gratiam commendante, quod scilicet ab ipsa me in bono et praeventum agnoscerem, et provehi sentirem, et sperarem perficiendum: Quid tu ergo, ait unus ex circumstantibus, operaris; aut quid mercedis speras vel praemii, si totum facit Deus? Quid enim, inquam, tu consulis? Da, inquit, gloriam Deo, qui gratis te praevenit, excitavit, initiavit; et vive digne de caetero, quo te probes et perceptis beneficiis non ingratum, et percipiendis idoneum. Et ego: Bonum, inquam, facilitatis scire quid faciendum sit, et facere: quoniam et diversa sunt, caeco ducatum, ac fesso praebere vehiculum. Non quicunque ostendit viam, praebet etiam viaticum itineranti. Aliud illi exhibet qui facit ne deviet; et aliud qui praestat ne deficiat in via. Ita nec quivis doctor, statim et dator erit boni quodcunque docuerit. Porro duo mihi sunt necessaria, doceri ac juvari. Tu homo recte quidem consulconsilium, ipse necesse est ministret et per suum Spiritum adjuto
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Ordinatẽ in me caritatẽ. Similit̾ quoq de ior¬
diuata uoluntate arguebant᷑. quib dicebat᷑. Nescitis
quid petatis. S ad lineam rectitudinis edoct sunt
distortam reducere uoluntatem: cũ audierunt. Pote¬
stis bibere calicem: quem ego bibit᷑us sum: Et tunc
quidem uerbo. s postmodum etiam exemplo uolunta¬
tẽ otilinare docebat: cum orans instante passione it
quomͦ & amare accepimꝰ inconditione nat᷑e. ut esse¬
mus aliqua creat᷑a. uelle aũt bonum. quomͦ et timne¬
re diũ. quomͦ & amare dm̃ accipimꝰ in iusitatione gr̃e.¬

Expanded text:
cens: Ordinate in me charitatem . Similiter quoque de inorcens: Ordinate in me charitatem . Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur: Nescitis quid petatis. Sed ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Et tunc quidem verbo, sed postmodum etiam exemplo voluntatem ordinare docebat, cum orans instante passione ut quomodo et amare, accepimus in conditione naturae, ut essemus aliqua creatura: velle autem bonum, quomodo et timere Deum, quomodo et amare Deum, accipimus in visitatione gr
Abbreviated transcription (Latin):
uelle: ex ipsa bonum uelle. Quẽ admodum nãq ali¬
ud ẽ tunere simplicit̾. aliud timere dm̃. & aliud ama
re. aliud amare dm̃ timere quippe & amare simpli¬
cit̾ quidem ꝓlata affectiones cum additam̃to uir
tutes significant: ita quoq aliud ẽ uelle aliud bo¬
num uelle. S implices namq affectiones insunt
naturalit̾ nobis tanquam ex nob̃ additam̃ta. ex
donauit creatio: ut nil aliud sint iurtutes. nisi or¬
ainate affectiones. Scriptum est de quibdã quod
illie timore trepidassent ubi non erat tunor. E umnor
fuit s mordinatꝰ. Ordinare illum uolebat dñs ui
discipłis: cum diceret. Ostendam uobis quẽ timere
debeatis. Et daind. Uenite ait filii audite me.timorẽ
diui docebo uos. Item de amore in ordinato argue¬
bat homines qui dicebat. E go lux ueni in huns
mundum: & dilexerunt homines magis teuebias.
quam lucem. Iccireo postulat sponsa in canticis di¬

Expanded text:
velle, ex ipsa bonum velle. Quemadmodum namque alivelle, ex ipsa bonum velle. Quemadmodum namque aliud est timere simpliciter, aliud timere Deum, et aliud amare simpliciter, aliud amare Deum timere quippe et amare simpliciter quidem prolatae affectiones, cum additamento autem virtutes significant, ita quoque aliud est velle, aliud velle bonum. Simplices nempe affectiones insunt naturaliter nobis tanquam ex nobis; additamenta edonavit creatio, ut nil aliud sint virtutes, nisi ordinatae affectiones. Scriillic trepidassent timore, ubi non erat timor . Timor fuit, sed inordinatus. Ordinare illum volebat Dominus in discipulis, cum diceret: Ostendam vobis quem timere debeatis ; et David: Venite, ait, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Item de amore inordinato arguebat homines qui dicebat: Ego lux veni in hunc mundum; et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem . Idcirco postulat sponsa in Canticis, di
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quilibet iusti: ex parte quidem s non mo¬
dica. Ceterum libertas arbitrii ut supra liquido ap¬
paruit cunctis parit̾ ratione utentib conuenit. non
minor quantũ in se est. in malis quã in bonis: tam
plena in hoc scło. quam & in fut᷑o. S hoc aꝑte ma¬
nfestum puto qd̾ hec ipsa tam̃ lib̾tas tamdui quo¬
dãmꝰͦ captiua tenet᷑: quã diu illam due alie lib̾tates
mutime aut minus plene comitant᷑: nec alurde
nr̃ ille defectꝰ uenit de quo apłs ut ũ quecumꝙ uul¬
tis ait illa faciatis. U elle siquidem iuest nob ex li¬
bero arbitrio: non etiam posse qđ uolumꝰ. Non dico
uelle bonum ẽ aut uelle malum. s tantũ uelle. Selle
enim bonum ꝓfectꝰ ẽ uelle malũ defectꝰ uelle uͦ su¬
plicit᷑ ipsum est. qd̾ uł deficit uł ꝓficit. Porro ut eẽt¬
ipsum creans gratia fecit. ut ꝓficiat. saluans gr̃ã facit.
ut deficiat. ipsum se deicit. Itaq lib̾um arbitrium
nos facit uolentes. gr̃a benuolos. Ex ipso nobis ẽ

Expanded text:
etiam quilibet justi ex parte quidem, sed non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit non minor, quantum in se est, in malis, quam in bonis, tam plena in hoc saeculo, quam in futuro. Sed et esse puto, quod haec ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum: sed tantum velle. Velle etenim bonum, profectus est; velle malum defectus. Velle vero simpliciter, ipsum est qesset, creans gratia fecit; ut proficiat, salvans gratia facit; ut deficiat, ipsum se dejecit. Itaque liberum arbitrium nos facit volentes, gratia bene volentes. Ex ipso nobis est
Abbreviated transcription (Latin):
rit uenustatem. C uret aũt hoc agere uon mrors suat¬
uit quam fortit᷑. hoc ẽ non ex tͥsticia aut ex necessitate
qd ẽ unicium. non plenitudo sapientie. si xinta em̃
alacri uoluntate. qd facit acceꝑtũ sacrifieuim: qñt
requiescet suauit̃. Uerum cuiꝰ ad talia ꝓuocamur exẽ¬
plo. udigemus & auxilio: quo ipsi uidelicet ꝑ ipsam
conformemur. atq in eandem ymaginem tͣnsformem᷑
a claritate in claritatem tãquam a domini spũ. E rgo
si a dñ spũ: iam non alib̾o arbitrio. Nemo ꝓuide pu-¬
tet idõ dictum lib̾um arbitriũ. qd̾ equa int̾ bonũ et
malum potestate. uł facilitate uerset᷑: cum cadere
ut non possint ẽẽ & mali nec p̃uaricatores itẽ angłi:
cum ita sint mali. ut iam non ualeant ẽẽ bom. lib̃i ar¬
bitrii eẽ dicent᷑. S & nos illud post resurrectionẽ amis¬
suri sumus: quando utiq inseparabilit̾ alii bonis.
alii malis ammixti fuerimus¬

Expanded text:
autem haec agere, non minus suaviter quam fortiter, hoc est non ex tristitia aut ex necessitate; quod est initium, non plenitudo sapientiae: sed prompta et alacri voluntate, quod facit acceptum sacrificium; quoniam requiescet suaviter. 35. Verum cujus ad talia provocamur exemplo, indigemus et auxilio: quo ipsi videlicet per ipsam conformemur, atque in eamdem imaginem transformemur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu . Ergo si a Domini Spiritu, jam non a libero arbitrio. Nemo proinde putet ideo dictum liberum arbitrium, quod aequa inter bonum et malum potestate aut facilitate versetur, cum cadere ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus
Abbreviated transcription (Latin):
rumq & nesciens alia ratione constͥngit᷑. nec dum
renatꝰ baptismate. Exempli causa ueniat in medr¬
um petrus apłs. Ipse quippe iuss e negare aut auec oio¬
tra ꝓpͥam uoluntatẽ Siquidem aut negare aut mo¬
ri erat necesse. Mori timens. negauit. Negare no¬
lebat: s magis nolebat mori. Itaꝙ inuitꝰ quidem:
s negauit tamen ne moreret᷑. Qd̾ lingua et non
uoluntate loqui homo compulsus ẽ quidẽ qd̾ no¬
lebat: non tam̃ uelle quid aliud quã uolebat. Li¬
gua mota ẽ contra uoluntatẽ. s nũquid &s muta¬
ta uoluntas: Quid enim uolebat: Prorsus qd
erat. xpĩ eẽ discipłs. Quid loquebat᷑: Non noui ho¬
istud criminis fuit:

Expanded text:
rumque et nesciens, alia ratione constringitur necdum rumque et nesciens, alia ratione constringitur necdum renatus baptismate. Exempli causa, veniat in medium Petrus apostolus: ipse quippe visus est negare Veritatem contra propriam voluntatem; siquidem aut negare, aut mori necesse erat. Mori timens negavit. Negare nolebat, sed magis nolebat mori. Itaque invitus quidem: sed negavit tamen, ne moreretur. Quod si lingua, et non voluntate loqui homo compulsus est quod nolebat: non tamen velle aliud quam volebat. Lingua mota est contra voluntatem: sed nunquid et mutata voluntas? Quid enim volebat? Prorsus quod erat, Christi esse discipulus. Quid loquebatur? Non novi hoistud criminis fuit?
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾o arbitrio nec diabolus. qm̃ qd ille ẽẽ non po¬
test malus. non infirma facit necessitas. s firma in bono
non aliena facit uolenta opp̃ssio: s sua ipsius in ma¬
lo obstinata uoluntas ac uoluntaria obstinatio. Nẽ
bonus quispiam. nec item malus dici debeat aut ẽẽ
ualeat nisi uolens. Tali iam ratione non incongrue
dicet᷑ ad bonum se & ad malum habere equaliter:
quod utrobiq uidelicet par sit ei. ut non quidẽ sit in
electione facultas. s in uoluntate lib̾tas. Hac sane
qui sunt in xp̃o iħu. S udeamꝰ de his qui penarum
mortisue timore fidem uerbotenus negare compul¬
si sunt: ne forte iuxta hanc assertionem aut culpa
non fuerit qd uł uoce negaueruit. aut cogi in culpã
& uoluntas potuerit. ut uellet uidelicet hõ ꝗdeũ et nolle
le quippe &s nolle idem eodem tempore non potãt.
querit᷑ unde malum nequaquã uolentib mralial
debuit imputari. Neq tale ẽ hoc quale origiale
peccatũ quo non solum non consentiens. ueria ple¬

Expanded text:
libero arbitrio, nec diabolus: quoniam quod ille esse non potest malus, non infirma facit necessitas, sed firma in bono pirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas, ac voluntaria obstinatio. Nunc bonus quispiam, nec item malus dici debeat, aut esse valeat, nisi volens. Tali jam ratione non incodicetur ad bonum se et ad malum habere aequaliter, quod utrobique videlicet par sit ei non in electione facilitas, sed in voluntate libertas. Hac saneiscutitur. 38. Sed videamus de his qui poenarum mortisve timore fidem verbo tenus negare compulsi sunt: 618 ne forte juxta hanc assertionem, aut culpa non fuerit, quod vel voce negaverunt; aut cogi in culpam et voluntas potuerit, ut vellet videlicet homo quod eum et nole quippe et nolle idem eodem tempore non poterat, quaeritur unde malum nequaquam volentibus malum debuit imputari. Neque enim tale est hoc, quale originale peccatum: quo non solum non consentiens, verum ple
Abbreviated transcription (Latin):
malleum tirannoꝵ regum patrẽ. legum mod̾atorem.
canonũ dispensatorẽ. sal t̾re. orbis lumen. sacerdotẽ
nis. Intellige que dico. Dabit tͥ dñs intelectũ. Ubi
malicie iuncta potentia est: aliquid tͥ supra hominẽ.
p̃sumendũ. Uultꝰ tuus suꝑ facientes mala. Timeat spi¬
ritũ ire tue qui hominẽ non ueret᷑: gladiũ non formi¬
dat. Timeat orationẽ: qui ammonitionẽ contempsit.
Cui irasceris tu. deum sibi iratum ñ hominẽ putet.
Qui te non audierit: auditurũ dñi et cont se paueat.
Qđ reliquũ ẽ: de his qui supra te sunt incũbit iam dispu¬
tatio. Quam uno libro dõ adiuuante soluere spero: et
me pariter absoluere ꝓmissione mea.¬

Expanded text:
malleum tyrannorum, regum patrem, legum moderatorem, malleum tyrannorum, regum patrem, legum moderatorem, canonum dispensatorem, sal terrae, orbis lumen, sacerdotem nis. Intellige quae dico: dabit tibi Dominus intellectum. Ubi malitiae juncta potentia est, aliquid tibi supra hominem praesumendum. Vultus tuus super facientes mala. Timeat spiritum irae tuae, qui hominem non veretur, gladium non formidat. Timeat orationem, qui admonitionem contempsit. Cui irasceris tu, Deum sibi iratum, non hominem putet. Qui te non audierit, auditurum Deum, et contra se paveat. Quod reliquum est, de his quae supra te sunt, incumbit jam disputatio: quam uno libro, Deo adjuvante, solvere spero, et me pariter absolvere promissione mea.
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum: Optimus canon qui ꝓicit auariciã ex ca-¬
lũpnia: hoc ẽ non a conscientia tantum. Sibet iã
ut antedicta quasi epilogando repet̾ẽ. uł addẽ
p̃t̾missa. Considẽs ante om̃ia scãm romanã eccłiã
cui dõ auctore p̃es eccłiarũ matrẽ ẽẽ non dñam te uͦ
ñ dñm episcopoꝵ s uum ex ipsis. Porro frẽm diligen¬
tium dm̃: & participem timentiũ eum. De cet̾o opor¬
tere te ẽe considera formam iusticie. sanctimonie spe¬
culũ pietatis exemplar. assertorem ueritatis. fidĩ de¬
fensorem doctorem gentiũ. xp̃ianoꝵ ducem. amicũ spon¬
si. sponse paranimphũ. cleri ordinatorẽ. pastorẽ plebiũ.
magistrum insipientiũ. refugiũ opp̃ssoꝵ. pauꝑũ aduo¬
catum. miseroꝵ spem. tutorẽ pupilloꝵ. iudicem uidua¬
rũ. ocłm cecoꝵ. linguã mutoꝵ. b aculũ senum. ultorem
scelecũ. maloꝵ metum. bonoꝵ glam. uirgã potentũ.

Expanded text:
exemplum? Optimus canon, qui projicit avaritiam ex caexemplum? Optimus canon, qui projicit avaritiam ex calumnia, et non a conscientia tantum. CAPUT VII.vel ante dicta quasi epilogando repetere, vel addere praetermissa. Consideres ante omnia sanctam Romanam Ecclesiam, cui Deo auctore praees, Ecclesiarum mnum episcoporum, sed unum ex ipsis; porro fratrem diligentium Deum, et participem timentium eum. De caetero oportere te esse considera formam justitiae, sanctimoniae speculum, pietatis exemplar, assertorem veritatis, fidei defensorem, doctorem gentium, Christianorum ducem, amicum Sponsi, Sponsae paranymphum, cleri ordinatorem, pastorem plebium, magistrum insipientium, refugium oppressorum, pauperum advocatum, miserorum spem, tutorem pupillorum, judicem viduarum, oculum caecorum, linguam mutorum, baculum senum, ultorem scelerum, malorum metum, bonorum gloriam, virgam potentium,
Abbreviated transcription (Latin):
nec de familiaritate contẽptui: In palatio papam: do¬
mi te patrẽfamilias exhibe. Amẽt te domestici tui. si ñ.
facito ut tuneant. Utilis semꝑ custodia oris: que tam̃
affabilitatis grãm non excludat. Ergo ubiq freuẽnda
lingua p̃ceps: maxime aũt in conuiuio. Ille conueni¬
entior habitꝰ: si actu quidẽ seuerus sis. uultu serenus.
uerbo serius. Capellani. & qui tecum iugit̾ diuinis int̾¬
sunt officuis: non sint sine honore. Tuum ẽ tales tibi
ꝓuidere qui dignisint. Seruiat᷑ eis ab om̃ib tanquãtͥ.
Necessar ia de manu tua accipiant. his contenti sint
que tu ꝓuideris illis: tu uide ne egeant. Suꝑ hoc quem
forte ab aduentantib petere de prehendes: iudic a gy¬
eritam. Ia de ostiariis: id de cet̾is officialib decernendũ.
Uerum hoc ex abundanti: nam formam istã iam olum
a te positam recordam᷑. Quid tuo dignius aplãtu: Quid
salubriꝰ ad conscientiã. honestius ad famam utilius ad

Expanded text:
nec de familiaritate contemptui? In palatio papam, donec de familiaritate contemptui? In palatio papam, domi te patremfamilias exhibe. Ament te domestici tui: si non, facito ut timeant. Utilis semper custodia oris, quae tamen affabilitatis gratiam non excludat. Ergo ubique frenanda lingua praeceps, maxime autem in convivio. Ille convenientior habitus, si tu actu quidem severus sis, vultu serenus, verbo serius. Capellani, et qui tecum jugiter divinis intersunt officiis, non sint sine honore. Tuum est tales tibi providere, qui digni sint. Serviatur eis ab omnibus tanquam tibi. Necessaria de manu tua accipiant. His contenti sint quae tu provideris illis: tu vide ne egeant. Super hoc quem forte ab adventantibus petere deprehendes, judica Giezitam : id de ostiariis, id de caeteris officialibus decernendum. Verum hoc ex abundanti: nam formam istam jam olim a te positam recordamur. Quid tuo dignius apostolatu? quid salubrius ad conscientiam, honestius ad famam, utilius ad
Abbreviated transcription (Latin):
habitꝰ apparuerit. Manus tua suꝑ eiusmodi: tu ulcis¬
cere inuriam tuam. Impunitas ausum parit: ausus
excessum. D omum ep̃i decet sanctitudo. decet modestia:¬
decet honestas. Horum disciplina custos. Sacerdo. dome¬
stici. aut cet̾is honestiores: aut fabula om̃ib sunt. In uul¬
tu. in habitu. in incessu. illoꝵ qui circa te sunt: nil residẽ
impudicũ. nil indecens patiaris. Discant a te coep̃i tui:
comatulos pueros. & comptos adolescentes.
secum ñ habere. Certe int̾ mitratos: discurre¬
re calamistratos non decet. Et mem̃to qd̃ sapiens
ammonet. Filie tͥ sunt: noli faciem tuã hilarem ad eas.
ostendẽ. Nec austeritatẽ tam̃ suadeo tͥ: s grauitatem.
Illa infirmiores fugat: hec repͥmit leuiores. Illa si adsit
odibilem: hec si desit contẽptibilẽ reddit. In om̃ib tam̃
modus melior. Ego nec seueriꝰ uelim: nec dissolutiꝰ. Quid
hac mediocritate gratiꝰ ut nec de seueritate sis oneri.

Expanded text:
habitus apparuerit: manus tua super ejusmodi; tu ulcishabitus apparuerit: manus tua super ejusmodi; tu ulciscere injuriam tuam. Impunitas ausum parit, ausus excessum. Domum episcopi decet sanctitudo, decet modestidecet honestas: horum disciplina custos. Sacerdotes domestici, aut caeteris honestiores, aut fabula omnibus sunt. In vultu, in habitu, in incessu illorum qui circa te sunt, nihil residere impudicum, nihil indecens patiaris. Discant a te coepiscopi tui comatulos pueros et comptos adolescentes secum non habere. Certe inter mitratos discurrere calamistratos non decet. Et memento quod Sapiens admonet: Filiae tibi sunt? noli faciem tuam hilarem ad eas ostendere . 22. Nec austeritatem tamen suadeo tibi, sed gravitatem. Illa infirmiores fugat, haec reprimit leviores. Illa, si adsit, odibilem; haec, si desit, contemptibilem reddit: in omnibus tamen modus melior. Ego nec severius velim, nec dissolutius. Quid hac mediocritate gratius, ut nec de severitate sis oneri,
Abbreviated transcription (Latin):
Quam tolerabiliꝰ rerum quam m̃tium sustiñemꝰ iacturã.
Quare inquit non magis fraudem patimini: Queso
tu qui alios doces. doce teipsum si tam̃ iam non docu¬
isti pluris te habere quam tua. Transitoria ista que sta¬
re tͥ nullo pacto queunt: fac ut a te transeant non
ꝑ te. Riuus qua auit cauat t̾ram: sic discursus tem¬
poralium conscientiam rodit. Si potest torrens in a¬
gros excurrere sine lesione satoꝵ. & tu te ista sine uul¬
nere mentis posse tractare confidito. O m̃imodis con¬
sulo studeas a te au̾tere concursum hoꝵ. M ulta nesci¬
as plurima dissimules: non nulla obliuiscaris. Sunt
tam̃ que ignorare te nolim: mores quoꝵ q et studia.
Non oportet ut uicia domus tue ultimus scias: qd̃
quam plurumis nouimꝰ contigisse. Quaꝓpt̾ ut diximus
aliꝰ alia dispenset: de disciplina tu ꝓuide. Illud nemi¬
ni credas si insolentior corã te uł sermo sonuerit: uł

Expanded text:
Quam tolerabilius rerum, quam mentium sustineremus jacturam! Quam tolerabilius rerum, quam mentium sustineremus jacturam! Quare, inquit, non magis fraudem patimini? Quaeso, tu qui alios doces, doce te ipsum: si tamen jam non docuisti, pluris te habere, quam tua. Transitoria ista, quae stare tibi nullo pacto queunt, fac ut a te transeant, non per te. Rivus qua fluit, cavat terram: sic discursus temporalium conscientiam rodit. Si potest torrens in agros excurrere sine laesione satorum; et tu te ista sine vulnere mentis posse tractare confidito. Omnimodis consulo studeas avertere a te concursum horum. Multa nescias, plurima dissimules, nonnulla obliviscaris. 21. Sunt tamen quae ignorare te nolim, mores quorumque et studia. Non oportet ut vitia domus tuae ultimus 444 scias: quod quamplurimis novimus contigisse. Quapropter, ut dixi, alius alta dispenset; de disciplina tu provide, illud nemini credas. Si insolentior coram te vel sermo sonuerit. vel
Abbreviated transcription (Latin):
bescat xp̃ianus xp̃iano sua non credens: homo sine fi¬
de fidem tam̃ habuit seruo suꝑ omĩa bona sua consti¬
tuens eum. Et hic erat alienigena. Mira res. Satis
suꝑq ep̃i ad manũ habent quib animas credant: &¬
cui suas cõmittant facultatulas non inueniunt. O p¬
tini udelicet estunatores rerũ: qui magnã de mini¬
mis. paruã aut nullam de maximi curã gerant. S ut
liqͥdo dat᷑ intelligi: pacientiꝰ ferimus xp̃i iacturã quã
nram. Cotidianas expensas cotidiano reciꝓcamus. scru¬
tinio. & continua dñici gregis detͥm̃ta nescimus: de p̃¬
cio escarum & num̃o panum cũ ministris cotidiana dis¬
cussio. rara ad modũ cum p̃sbiteris celebrat᷑ collatio. de
peccatis popłoꝵ. Cadit asina & est qui subleuat eam:
perit anima & nemo est qui reputet. Nec mirũ: cum
nec nr̃os quidem assiduos sentiamus defectꝰ. Nonne
ad singłas supputationes istas irascim᷑. urim᷑. anxiam᷑:

Expanded text:
bescat christianus, christiano sua non credens. Homo sine fibescat christianus, christiano sua non credens. Homo sine fide, fidem tamen habuit servo, super omnia bona sua constituens eum: et hic erat alienigena. 20. Mira res! Satis superque episcopi ad manum habent, quibus animas credant: et cui suas committant facultatulas, non inveniunt. Optimi videlicet aestimatores rerum, qui magnam de minimis, parvam aut nullam de maximis curam gerant. Sed, ut liquido datur intelligi, patientius ferimus Christi jacturam, quam nostram. Quotidianas expensas quotidiano reciprocamus scrutinio, et continua dominici gregis detrimenta nescimus. De pretio escarum et numero panum cum ministris quotidiana discussio est: rara admodum cum presbyteris celebratur collatio de peccatis populorum. Cadit asina, et est qui sublevet eam: perit anima, et nemo est qui reputet. Nec mirum, cum nec nostros quidem assiduos sentiamus defectus. Nonne ad singulas supputationes istas irascimur, urimur, anxiamur?
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si te iudicante dicendũ coram ille renuerit: delato¬
rem iudices non accusatorẽ. Itaq unus om̃ib facienda in¬
iungat: & uni om̃s respondeant. Tu illi habeas fidem ua¬
cans tͥ & eccłie dĩ. Si quominꝰ aut fidelis inueniat᷑ aut pru¬
dens: fideli potiꝰ cõmittendum. Sane e duob tutius hoc.
Quãquã si idoneus ñ re ꝑit᷑: & si minus fidelem. sustinere
potius consulo. quã te imm̾gere lab̾into huic. Mem̃to
saluatorẽ: uudam economũ habuisse. Quid ep̃o turpus
quã incumb̾e supellectili et substantiole sue. secutari
om̃ia singłis sciscitari de omib morderi suspicionibus.
moueri ad queq ꝑdita ut neglecta: A uerecundiã di¬
co quoꝵdam eiusmodi: scrutantiũ cotidie om̃em sub¬
stantiam suã. numerantiũ singła. de minutis et quadran¬
tib exigentib rationem. Non ita ille egyptius: qui ioseph
om̃ib tradit ignorabat. quid haberet in domo sua. Eru

Expanded text:
Quod si te judicante dicendum coram ille renuerit, delatoQuod si te judicante dicendum coram ille renuerit, delatorem judices, non accusatorem. 19. Itaque unus omnibus facienda injungat, et uni omnes respondeant. Tu illi habeas fidem, vacans tibi et Ecclesiae Dei. Si quominus aut fidelis inveniatur, aut prudens, fideli potius committendum. Sane e duobus tutius hoc. Quanquam si idoneus non reperitur, etsi minus fidelem sustinere potius consulo, quam te immergere labyrintho huic. Memento Salvatorem Judam oeconomum habuisse . Quid episcopo turpius, quam incumbere supellectili et substantiolae suae: scrutari omnia, sciscitari de singulis, morderi suspicionibus, moveri ad quaeque perdita vel neglecta? Ad verecundiam dico quorumdam ejusmodi, scrutantium quotidie omnem substantiam suam, numerantium singula, de minutis et quadrantibus exigentium rationem. Non ita ille Aegyptius, qui Joseph omnibus traditis, ignorabat quid haberet in domo sua . Eru
Abbreviated transcription (Latin):
cultas agendi ꝓ libitu. Si in p̃iudicium rationis putas
hoc fieri mem̃to fidelem qui agere nichilominus ꝓ racio¬
ne uolet. Attende prudentẽ: qui agere nichilomuiꝰ
ꝓ ratione sciet. S fidelis sollersq uoluntas tunc ꝓde¬
rit. cum ei affatim suppecet unde tota facilitate
mancipet᷑ effectui. cunctis sine cunctatione parentib
Subdendi gͥ om̃s. Nullũ patiat᷑ contradictorẽ. Nemo
qui dicat eur fecisti sic. Potestatem habeat excludere
et anmitt̾e quos uoluerit: mutare ministros. tͣnsferre
ministeria. ad quos et quando uoluerit. Ita timori sit
om̃ib ut sit et utilitati. Presit om̃ib ut om̃ib ꝓsit:
& dde om̃ib. E landestinas ce susurratas delationes non
suscipias adu̾sus eum: magis detractiones censueris. Et
hanc uelim generalẽ tͥ constituas regulam: ut omnem
qui palam ueret᷑ dicẽ qd̃ in aure locutꝰ ẽ suspectum habeas.

Expanded text:
cultas agendi pro libitu. Si in praejudicium rationis putas cultas agendi pro libitu. Si in praejudicium rationis putas hoc fieri, memento fidelem, qui agere nihilominus pro ratione volet: attende prudentem, qui agere nihilominus pro ratione sciet Sed fidelis solersque voluntas tunc proderit, cum ei affatim suppetet, unde tota facilitate mancipetur effectui, cunctis sine cunctatione parentibus. Subdendi igitur omnes. Nullum patiatur contradictorem. Nemo qui dicat, Cur fecisti sic? Potestatem habeat excludere et admittere quos voluerit, mutare ministros, transferre ministeria ad quos et quando voluerit. Ita timori sit omnibus, ut sit et utilitati. Praesit omnibus, ut omnibus prosit, et de omnibus. Clandestinas et susurratas delationes non recipias adversus eum: magis detractiones censueris. Et hanc velim generalem tibi constituas regulam, ut omnem, qui palam veretur dicere quod in aure locutus est, suspectum habeas.
Abbreviated transcription (Latin):
nulla coartet rei temporalis amissio. His te non dubites.
et bonis pͥuandum. et feriendũ mnalis. si animũ diuidens
et dĩ reb̾ & tuisparit̾ recuł uolueriᷤ imꝑtiri. Pcurandus
quem implices qui ꝓ te molat. ꝓte dico non tecũ. Quedã
ꝑtemet facies quedã ꝑ te et alios simul. quedã ꝑ alios
&e absq te. Quis sapiens et intelliget hec᷑ Non ẽ quod
int̾ ista dormitet consideratio tua. Ego uͦ agenda domus
tue. sub eo genere qdđ nouissimũ posu. locanda censuerĩ.
P alium ut dixi illa facies. At is si fidelis non fuerie: frau¬
dabit. Si non fuerit prudens fraudabit᷑. Querendus pro¬
inde fidelis & prudens: quẽ constituas suꝑ familiã tuã.
Aahuc inutilis ẽ: si tertium desit. Queris quia hoc: Au¬
ctoritas. Quid eñĩ ꝓdest ei uelle et scire queq disponere
ꝓut necesse ẽ si qd̾ scit & uult non potest: Danda gͦ fa¬

Expanded text:
nulla coarctet rei temporalis amissio. 18. His te non dubites nulla coarctet rei temporalis amissio. 18. His te non dubites et bonis privandum, et feriendum malis, si animum dividens, et Dei rebus, et tuis pariter reculis volueris impertiri. Procurandus quem implices, qui pro te molat. Pro te dico non tecum. Quaedam per temet facies; quaedam per te et alios simul; quaedam per alios ac absque te. Quis sapiens, et intelliget haec? Non est quod inter ista dormitet consideratio tua. Ego vero agenda domus tuae sub eo genere, quod novissimum posui, locanda censuerim. Per alium, ut dixi, illa facies. At is, si fidelis non fuerit, fraudabit: si non fuerit prudens, fraudabitur. Quaerendus proinde fidelis et prudens, quem constituas super familiam tuam. Adhuc inutilis est, si tertium desit. Quaeris quid hoc? Auctoritas. Quid enim prodest ei velle et scire quaeque disponere, 443 prout necesse est, si quod scit et vult, non potest? Danda ergo fa