comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia cũ aseipso uincit᷑. ipse se uincit: & si inor.¬
dinate atq uitiose quȩ ex his partib quȩ rationi
subici debent tam̃ apartib suis. ac ꝑhoc ut dictũ
est ascipso uincitur. Nam cũ ordinate se animꝰ
uincit ut irrationales motus eius menti rationiq
subdantur. sitam̃ & illa dõ subdita sunt laudis
atq uirtutis est: minus tãmen pudet cũ sibi ani¬
mus ex uiciosis suis partib ñ obtẽperat. quã cũ
ei corpus qđ alterũ ab illo est atq infra illũ est
& cuius sine illo natura ñ uiuit uolenti iubentiq
noncedit. Sed cũ alia membra retinent᷑ uolunta¬
tis imperio sinc quib illa quȩ contra uoluntatẽ
libidine concitant᷑ id qđ appecunt implere non
possunt: pudicitia custodit᷑ non amissa sed non
permissa delectatione peccati. Hunc renisũ. hanc
repugnantiã. hanc uoluntatis & libidinis rixam.
uel certt̾ ad uoluntatis sufficientiã libidinis indi¬

Expanded text:
quia cum a se ipso vincitur, ipse se vincit; etsi inorquia cum a se ipso vincitur, ipse se vincit; etsi inordinate atque vitiose, quia ex his partibus, quae rationi subjici debent; tamen a partibus suis, ac per hoc, ut dictum est, a se ipso vincitur. Nam cum ordinate se animus vincit, ut irrationales motus ejus menti rationique subdantur si tamen et illa Deo subdita est, laudis atque virtutis est. Minus tamen pudet, cum sibi animus ex vitiosis suis partibus non obtemperat, quam cum ei corpus, quod alterum ab illo est, atque infra illum est, et cujus sine illo natura non vivit, volenti jubentique non cedit. 3. Sed cum alia membra retinentur voluntatis imperio, sine quibus illa quae contra voluntatem libidine concitantur, id quod appetunt, implere non possunt; pudicitia custoditur, non amissa, sed non permissa delectatione peccati. Hunc renisum, hanc repugnantiam, hanc voluntatis et libidinis rixam, vel certe ad voluntatis sufficientiam, libidinis indi
Abbreviated transcription (Latin):
buta est oboedient̃ hominib ad uoluntatis nutũ
similiter ut cętera potuisse illa membra scruire :
Nonne hoc cicero inlibris de re publica cũ de imperi¬
orum differentia disputaret & huius rei similitu.¬
dinem ex natura hominis assumeret. ut filus
dixit imperari corporis membris ꝓpt̃ oboediendi
facilitatẽ. uiciosas uero animi partes ut seruos
asperiore imperio coherceri: Et utiq ordine natu¬
rali animus anteponit᷑ corpori: & tam̃ ipse animꝰ
imperat corpori facilius quã sibi. Uerũ tamen hȩc
libido dequa nunc disserimꝰ eo magis erubescenda
existit quo animꝰ inea nec sibi efficacit̾ imperat ut
omnino non liceat: nec omĩmodo corpori ut pu¬
denda mẽbra uoluntas pocius quã libido cõmo¬
ueat. Qd si ita cẽt: pudenda non essent. Nunc
uero pudet animũ resisti sibi acorpore: qđ ei
natura inferiore subiectũ est: In aliis quippe
affectionib cũ sibi resistit ideo minus pudet:

Expanded text:
buta est, oboedienter hominibus ad uoluntatis nutum buta est, oboedienter hominibus ad uoluntatis nutum similiter ut cetera potuisse illa membra seruire? Nonne Cicero in libris de re publica, cum de imperiorum differentia disputaret et huius rei similitudinem ex natura hominis adsumeret, ut filiis dixit imperari corporis membris propter oboediendi facilitatem; uitiosas uero animi partes ut seruos asperiore imperio coherceri? Et utique ordine naturali animus anteponitur corpori, et tamen ipse animus imperat corpori facilius quam sibi. Verum tamen haec libido, de qua nunc disserimus, eo magis erubescenda extitit, quod animus in ea nec sibi efficaciter imperat, ut omnino non libeat, nec omni modo corpori, ut pudenda membra uoluntas potius quam libido commoueat; quod si ita esset, pudenda non essent. Nunc uero pudet animum resisti sibi a corpore, quod ei natura inaffectionibus cum sibi resistit, ideo minus pudet,
Abbreviated transcription (Latin):
ret & si nemo peccasset. quantus nunc ꝑdĩ grãm
de multitudine colligitur peccatoꝵ quo usque
filii huius scłi generant & generant᷑: & idco illȩ nup¬
tiȩ digne felicitate paradisi si peccatũ non fuisset &
diligendã ꝓlem gignerent: & pudendã libidinem
non haberent. Sed quomodo id fieri posset nunc ñ est
quo demonstret᷑ exemplo: nec ideo tamen incredibile
debet uideri. etiã uinũ illud sine ista libidine uolũ¬
tatiꝰ potuisse seruire. cuitot mẽbra nunc seruiunt:
An uero manus & pedes mouemꝰ cũ uolumꝰ adea
quȩ his mẽbris agenda sunt sine ullo renisu tanta
facilitate quanta in nob̾ & in aliis uidemꝰ maxime
in artificib quoꝵ operũ corporaliũ. ubi ad exercen¬
dã infirmiorẽ cardiorẽq naturã agilior accessit¬
industria. & non credimꝰ ad opus generationis filioꝵ
si libido non fuisset quȩ peccato in oboedientiȩ retri.¬

Expanded text:
ret, etsi nemo peccasset, quantus nunc per Dei gratiam ret, etsi nemo peccasset, quantus nunc per Dei gratiam de multitudine colligitur peccatorum, quo usque filii saeculi huius generant et generantur. Et ideo illae nuptiae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent et pudendam libidinem non haberent. Sed quo modo id fieri posset, nunc non est quo demonstretur exemplo. Nec ideo tamen incredibile debet uideri etiam illud unum sine ista libidine uoluntati potuisse seruire, cui tot membra nunc seruiunt. An uero manus et pedes mouemus, cum uolumus, ad ea quae his membris agenda sunt, sine ullo renisu, tanta facilitate, quanta et in nobis et in aliis uidemus, maxime in artificibus quorumque operum corporalium, ubi ad exercendam infirmiorem tardioremque naturam agilior accessitindustria; et non credimus ad opus generationis filiorum, si libido non fuisset, quae peccato inoboedientiae retri
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ & matrẽ & adherebit uxori suȩ & erunt duo in
carne una: Itaq iã non sunt duo: sed una caro. Qđ
ergo ds̃ conuinxit: homo non separet. Certũ est igit᷑
masculũ & feminã ita primitꝰ institutos ut nunc ho.¬
mines duos diuersi sexus uidemꝰ & nouimus: unũ
autẽ dici uł ꝓpter coniunctionẽ. uł ꝓpt̾ originem
femine: que de masculi latere creata est. Nam et
apłs ꝑ hoc primũ qđ dõ instituente p̃cessit exẽplũ
singulos qͦsq amonet: ut uiri uxores suas diligant:
turos si non peccassent. quid dicit nisi ꝓpt̾ nume¬
rositatẽ scõꝵ necessariũ hominis fuisse peccatũ :
Si enĩ non peccando soli remanerent. quia sicut
putant nisi peccassent generare ñ possent: ꝓfecto
ut non soli duo iusti homines possent eẽ sed multi.
necessariũ peccatũ fuit: Qđ si credere absurdum est:
illud potius est credendũ. qđ scõꝵ numerus quantꝰ
complendȩ illi sufficit beatissimȩ ciuitati tantꝰ existe.¬

Expanded text:
i suae, et erunt duo in carne una? Itaque iam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus coniunxit, homo non separet. Certum est igitur masculum et feminam ita primitus institutos, ut nunc homines duos diuersi sexus uidemus et nouimus, unum autem dici uel propter coniunctionem uel propter originem feminae, quae de masculi latere creata est. Nam et apostolus per hoc primum, quod Deo instituente praecessit, exemplum singulos quosque admonet, ut uiri uxores suas diligant. turos, nisi peccassent, quid dicit, nisi propter numerositatem sanctorum necessarium hominis fuisse peccatum? Si enim non peccando soli remanerent, quia, sicut putant, nisi peccassent, generare non possent: profecto ut non soli duo iusti homines possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit. Quod si credere absurdum est, illud potius est credendum, quod sanctorum numerus quantus conplendae illi sufficit beatissimae ciuitati, tantus existe
Abbreviated transcription (Latin):
git. aliud qđ regitur. Sed sicut euidentissime ap¬
paret indiuersi sexus corporib masculũ & femi.¬
nã ita creatos ut ꝓlẽ generando crescerent & multi¬
plicarentur
& implerent terrã: magne absurditatis est reluctari.
Ncq enĩ despũ qui imperat & carne quȩ obtẽperat.
aut de animo rationali qui regit & irrationali cupi¬
ditate quȩ regitur. aut de uirtute contẽplatiua quȩ
excellit & de actiua quȩ subdit᷑. aut de intellectu
mentis & sensu corporis. sed aꝑte de uinculo c̃iugali
quo inuicẽ sibi uterq sexus obstringitur dñs inter.¬
rogatus utrũ liceret quacũq ex causa dimittere
uxcorẽ . qm̃ ꝓpter duriciã cordis israhelitarũ morses

Expanded text:
git, aliud quod regitur: sed sicut evidentissime apgit, aliud quod regitur: sed sicut evidentissime apparet in diversi sexus corporibus, masculum et feminam ita creatos, ut prolem generando crescerent, et multiplicarentur, et implerent terram, magnae absurditatis est reluctari. Neque enim de spiritu qui imperat, et carne quae obtemperat; aut de animo rationali qui regit, et irrationali cupiditate quae regitur; aut de virtute contemplativa quae excellit, et de activa quae subditur; aut de intellectu mentis, et sensu corporis: sed aperte de vinculo conjugali, quo invicem sibi uterque sexus obstringitur, Dominus interrogatus utrum liceret quacumque ex causa dimittere uxorem, quoniam propter duritiam cordis Israelitarum Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicatur: carnales autẽ foetus sine libidine quȩ
post peccatũ exorta. inspecta. confusa. uelata est. nec
tunc nasci potuisse. sicut neq nunc possunt: nec in
paradiso futuros fuisse sed foris. sicut & factum est.
Nam postea quã inde dimissi sunt ad gignendos
dubitamꝰ scđm̃ benedictionẽ dĩ crescere & multipli.¬
cari & implere terrã don.ũ eẽ nuptiarũ quas ds̃
ante peccatũ primi hominis abinicio constituit
creando masculũ & feminã : qui seacus euidens utiq
in carne est: Huic quippe operi dĩ : etiã benedictio
ipsa subiecta est. Nam cũ scriptura dixisset mascu¬
lum & feminã fecit eos: continuo subdidit: Et be.¬
nedixit eos dicens. Crescite & multiplicamini et
replete terrã. & dominamini eius : & cȩtera. Quȩ
omnia quanquã non inconuenient̾ possint etiam
adintellectũ spiritalẽ referri. masculũ tam̃ & femi¬
nã non sicut simile aliquid etiã in homine uno
intelligi potest: qͥa uidelicet in eo aliud est qđ re¬

Expanded text:
tiplicatur; carnales autem fetus sine libidine, quae post peccatum exorta inspecta, confusa uelata est, nec tunc nasci potuisse, sicut neque nunc possunt, nec in paradiso futuros fuisse, sed foris, sicut et factum est. Nam postea quam inde dimissi sunt, ad gignendos  Dei crescere et multiplicari et implere terram, donum esse nuptiarum, quas Deus ante peccatum hominis ab initio constituit, creando masculum et feminam: qui sexus evidens utique in carne est. Huic quippe operi Dei etiam benedictio ipsa subjuncta est. Nam cum Scriptura dixisset, Masculum et feminam fecit eos; continuo subdidit, Et benedixit eos Deus, dicens: Crescite, et multiplicamini, et implete terram, et dominamini ejus , et caetera. Quae omnia quanquam non inconvenienter possint etiam ad intellectum spiritualem referri, masculum tamen et feminam, non sicut simile aliquid etiam in homine uno intelligi potest, quia videlicet in eo aliud est quod re
Abbreviated transcription (Latin):
originẽ duccre. nullus. fideliũ dubitauerit Appa¬
ret: tamen quid in plurib natura obtinuerit: et
quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autt̃ ratio
redditur de monstruosis apud nos hominũ partu¬
bus.: talis de monstruosis quibusdã gentib reddi po¬
test. Ds̃ enĩ creator est omniũ: qui ubi & quando
ercari quid oporteat uł oportucrit ipse nouit sciens
aniuersitatis pulchritudinẽ. quarũ partiũ uł simili¬
tudine. uł diuersitate conteocat. Sed qui totũ inspi¬
cert non potest. tanquã deformitate partis offendit᷑:
qm̃ cui congruat & quo referat᷑ ignorat: Plurib
quã quinis digitis in manib & pedib nascihonit¬
nes nouimus: & hȩc leuior est quã ulla distantia
Sed tamen absit ut quis ita desipiat: ut existunet
innumero humanoꝵ digitoꝵ errasse creatorem.
quamuis nesciens cur hoc fecerit. Ita &simaior
diuersitas oriatur. scit ille quid egerit. cuius oꝑa

Expanded text:
originem ducere, nullus fidelium dubitaverit. Appaoriginem ducere, nullus fidelium dubitaverit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit, et quid sit ipsa raritate mirabile. 2. Qualis autem ratio redditur de monstrosis apud nos hominum partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat vel oportuerit, ipse novit, sciens universitatis pulchritunem quarum partium vel similitudine vel diversitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tanquam deformitate partis offenditur; quoniam cui congruat, et quo referatur, ignorat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines, novimus; et haec levior est quam illa distantia: sed tamen absit ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamvis nesciens cur hoc fecerit. Ita etsi major diversitas oriatur, scit ille quid egerit, cujus opera
Abbreviated transcription (Latin):
uitate annũ non exxcedere. Itt̃ ferunt ct̃ gentẽ. ubi sin¬
gula crura in pedib habent: nec poplitt̃ flectunt: et
sunt mirabilis celcritatis. quos sciõpodas uocant:
quod ꝑ estũ interra iacentes resupini. umbrast pedũ
ꝓtegant:. Quosdã sine ceruice. oculos habentes in
humeris: & cętera hominũ uł quasi hominũ genera
quȩ inmaritima platra kartaginis musiuo picta suił:
exlibris depinta uelut curiosioris historie. Quid
dicam de cinocephalis. quoꝵ canina capita atq ipse
latratus magis bestias quã homines confititur :
Sed omĩa hominũ genera quȩ dicunt᷑ esse: credere
non est necesse. Uerũ quisquis uspiã nascitur homo.
idest animal rationale. mortale: quãlibet nr̃is in u.¬
sitatã sensib gerat corporis formã seu colorẽ: siue
motũ. siue sonũ. scu qualibet .ui. qualibet parte.
qualibet qualitate naturã: ex u̾no illo ꝓtoplasto

Expanded text:
uitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi sinuitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas uocant, quod per aestum in terra iacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam sine ceruice oculos habentes in umeris, et cetera hominum uel quasi hominum genera. quae in maritima platea Carthaginis musiuo picta sunt, ex libris depromta uelut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum, quae dicuntur esse, credere non est necesse.id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam, seu colorem, sive motum, sive sonum, sive qualibet vi, qualibet parte, qualibet qualitate naturae, ex illo uno protoplasto
Abbreviated transcription (Latin):
scđm originẽ primã quando dixit ds̃ ꝓducat terra
animã uiuã: multo clarius apparet nontã reparan.¬
doꝵ animaliũ causa. quã figurandarũ uariarum
gentiũ ꝓpter ȩccłȩ sacramentũ in arca fuisse omnia
genera: si in insulis quo transire non possent mul¬
ta animalia terra ꝓduxit. Quęritur etiã: utrũ ex
filiis noe. uel potius ex illo uno homine unde etiã
ipsi extiterunt:. ꝓpagata cẽ credendũ sit quȩdam
monstruosa hominũ genera. quȩ gentiũ narrat
historia: sicut ꝑhibentur quidã unũ habere oculũ
infronte media. quibusdã plantas uersas eẽ post
crura: quibusdã utriusq sexus et̃ naturã. & dex¬
teram mãmã uirilẽ sinistrã muliebrẽ. uicibusq
inter se cocundo & gignere & parere: alus ora
norecẽ cosq ꝑ nares tantumodo alitu uiuere: alios
statura et̃ cubitales quos pignicos acubito greci uoca&:
alibi quinquennes concipere feminas. & octauũ a nati¬

Expanded text:
secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia genera, si in insulis, quo transire non possent, multa animalia terra produxit. CAPUT VIII. An ex filiis Noe uel potius ex illo uno homine, unde etiam ipsi extiterunt, propagata esse credendum sit quaedam monstrosa hominum genera, quae gentium narrat historia, sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media, quibusdam plantas uersas esse post crura, quibusdam utriusque sexus esse naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere et parere; aliis ora n esse eosque per nares tantummodo halitu uiuere, alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci uocant, alibi quinquennes concipere feminas et octauum
Abbreviated transcription (Latin):
sire potuisse quis ambigat: Sed quęstio est de¬
omni genere bestiarũ quȩ sub cura hominũ non s̃
neq sicut ranȩ nascunt᷑ ex terra. sed sola cõmixtione
maris & feminȩ ꝓpagant᷑ sicut lupi. atq huiusmo¬
di cȩtera: quomodo post diluuiũ quo ea quȩ in arca
non erant cuncta deleta sunt: etiã in insulis eẽ potu¬
erłnt si reparata non sunt: nisi ex his quoꝵ genera
in utroq sexu arca seruauit: Possunt quidẽ credi
ad insulas natando transisse: sed ꝓximas. Sunt aut̃
quȩdam tã longe positȩ a continentib terris: ut ad
eas nulla uideatur natare potiusse bestiarũ. Qđ si
homines eas captas secũ aduexerunt. & eo modo
ubi habitabant earũ genera instituerunt uenandi
studio. fieri potuisse incredibile non est: quãuis ius¬
su dĩ siue ꝑmissu. etiã opere angłoꝵ negandũ non
sit potuisse transferri. Si uero t erra exortȩ sunt

Expanded text:
sire potuisse, quis ambigat? CAPUsire potuisse, quis ambigat? CAPUomni genere bestiarum, quae sub cura hominum non sunt neque sicuti ranae nascuntur ex terra, sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi adque huius modi. cetera, quo modo post diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuisse transferri. Si uero terra exortae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& nunc non deficient ex illis omĩa quȩ conati
fuerint facere: non dictum. ẽ. confirmando. sed
tanquã interrogando: sicut solet a cõminantib
dici. quem admodũ ait quidã Non arma erpedient totaq
exurbe sequentur. Sic ergo accipiendũ est: tanquã dixe¬
rit: Nonne omĩa deficient ex illis quȩ conati fuerint
facere : Sed si ita dicatur: non exprimit cõminantẽ
Uerum ꝓpter tardiusculos addidimꝰ particulã id est ne:
ut diceremus nonne. qm̃ uocẽ ꝓnunciantis ñ possumꝰ
scribere. Ex illis igitur trib hominib noe filuis. sep¬
tuaginta tres. uel potius ut ratio declaratura est septu-¬
aginta duȩ gentes totidẽq linguȩ ꝑterras eẽ coeperunt:
autẽ numerus gentiũ: multo amplius quã linguarũ.
Nam & in affrica barbaras gentes in una lingua pluri¬
mas nouimus: & homines quidẽ multiplicato ge¬
nere humano. ad insulas in habitandas nauigio tran-¬

Expanded text:
Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum propter tardiusculos addidimus particulam, id est W, ut diceremus \'nonne1, quoniam uocem pronuntiantis non possumus scribere. Ex illis igitur tribus hominibus, Noe filiis, septuaginta tres, uel potius, ut ratio declaratura est, septuaginta duautem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio tran
Abbreviated transcription (Latin):
angłis ds̃ quomodo nos inuicẽ nob uel dõ. uł angłis:
uel ipsi angłi nob̃. siue ꝑ illos ds̃ nob: sed in effabili
suo modo. Nobis autẽ: hoc indicat᷑ nr̃o modo. Dĩ
quippe sublimior ante suũ factũ locutio. ipsius
sui facti est immutabilis ratio: quȩ non habet so¬
num strepentẽ atq transeuntẽ. sed uĩ sempiterne
manentẽ: & temporalit̃ operantẽ. Hac loquitur
angłis scĩs: nobis autẽ aliter longe positis. Quando
autẽ etiã nos aliquid talis locutionis interioribus
aurib capimus: angłis ꝓpinquamꝰ. Non itaq mͥ
assidue ratio reddenda est in hoc opere: de locu¬
tionib dĩ. Aut enĩ ueritas incõmutabilis ꝑseip¬
sam ineffabiliter loquit᷑ rationalis creaturȩ m̃¬
tibus: aut ꝑmutabilẽ creaturã loquit᷑ siue spiri¬
t̾alib imaginib nr̃o spiritui. siue corporalibus
uocib corporis sensui. Illud sane qđ dictum est

Expanded text:
angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est faciamꝰ hominẽ. quia non dixit faciã.
sed quia sequit᷑ ad imaginẽ nrãm. nefas est credere
trinitatis. Quȩ tamen trinitas quia unus est ds̃. etiã
cum dixisset faciamꝰ. & fecit inqͥt ds̃ hominẽ ad ima.¬
ginemdĩ: non dixit fecerunt dii. aut ad imaginem
deoꝵ. Poterat & hic eadẽ intelligi trinitas. tanquã
pater dixerit ad filiũ & sp̃m scm. uenite & descen
dentes confundamꝰ ibi linguã coꝵ: si aliquid eẽt qđ
angłos ꝓhiberet intelligi. quib potius conuenit
uenire addm motib scĩs hoc est cogitationib pus.
quib abeis consulit᷑ in cõmutabilis ueritas: tanqͣm
leoc ȩterna. in illa eoꝵ curia suꝑna: Neq enĩ sibi ipsi
sunt ueritas: sed creatricis participes ucritatis. Ad
illam mouent᷑ tanquã ad fontẽ uite: ut qđ non ha¬
bent ex seipsis. capiant exipsa: &ͥ c eoꝵ stabilis est iste
motus. quo ueniunt qͥ non recedunt. Nec sic loqͥt᷑

Expanded text:
dictum est, Faciamus hominem, quia non dixit, Faciam: dictum est, Faciamus hominem, quia non dixit, Faciam: sed quia sequitur, ad imaginem nostram; nec fas est credere Trinitatis. Quae tamen Trinitas, quia unus est Deus, etiam cum dixisset, Faciamus: Et fecit, inquit, Deus hominem ad imaginem Dei : non dixit, Fecerunt dii, aut, ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intelligi Trinitas, tanquam Pater dixerit ad Filium et Spiritum sanctum, Vendentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non recedunt Nec sic loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Nonsic ergo uidebat᷑ illa ciuitas. quomodo
eam uideri ds̃ fecit: quando sibi quantũ displiceret
ostendit. Quãuis possit intelligi ds̃ adillã ciuitatt̃
descendisse. quia descender̃ angłi cius in quib habi¬
tat: ut qđ adiunctũ est & dixit dñs ds̃. ecce genus
unũ & labiũ unũ omniũ & cętera. ac deuide addit᷑.
uenite & descendentes confundamꝰ ibi linguã coꝵ.
recapitulatio sit: demonstrans quẽ ad modũ factũ
sit qđ dictũ fuerat. descendit dñs. Si enĩ iam des¬
cenderat: quid sibi uult uenite & descend entes
confundamus qđ intelligitur angłis dictũ nisi quia
per angłos descendebat. qui in angłis descendentib
erat: Et bene non ait. uenite & descendentes c̃fundite.
sed confundamus ibi linguã eoꝵ: ostendens ita se
operari ꝑministros suos. ut sint etiã ipsi cooperatores dĩ:
illud quando factus. ẽ. homo de angłis intelligi qđ

Expanded text:
facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium, et cetera, ac deinde additum: Venite et descendentes confundamus ibi linguam eorum, recapitulatio sit, demosit, quod dictum fuerat, Descendit Dominus. Si enim jam descenderat, quid sibi vult, Venite, et descendentes confundamus quod intelligitur Angelis dictum, nisi quia per Angelos descendebat, qui in Angelis descendentibus erat? Et bene non ait, Venite, et descendentes confundite: sed, Confundamus ibi linguam eorum; ostendens ita se operari per ministros suos, ut sint etiam ipsi cooperatores Dei: illud, quando factus est homo, de Angelis intelligi quod
Abbreviated transcription (Latin):
rantis inlingua est: ibi est cdamnata suꝑbia. ut non
intelligeret᷑ iubens homini: qui noluit intelligere
ut oboediret dõ iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta ẽ:
cũ quisq abeo quẽ non intelligebat abscederet.
nec se nisi cũ eocũ quo loqui poterat aggregaret:
& ꝑ linguas diuisȩ sunt gentes. disꝑseq sunt ꝑ
terras sicut dõ placuit: qui hoc modis occultis.
nobis quoq incõprehensibilib fecit. Qđ enĩ¬
& turrim quã ȩdificauerunt filu hominũ. hoc ẽ.
non filu dĩ sed illa societas scđm hominẽ uiuens.
quã terrenã dicimus ciuitatẽ: non loco mouetur
ds̃. qui semꝑ est ubiq totus: sed descendere. dicit᷑
cum aliquid facit interra. qđ pręter usitatum
naturȩ cursũ mirabilit̃ factũ: prescntiã quodã mͦ
cius ostendit. Nec uidendo discit ad tempus. qui
nun quã potest aliquid ignorare: sed ad tempus
uidere & cognoscere dicitur. qđ uideri & cognosci

Expanded text:
rantis in lingua est, ibi damnata est superbia, ut non rantis in lingua est, ibi damnata est superbia, ut non intelligeretur jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo jubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem non intelligebat, abscederet, nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, aggregaret: et per linguas divisae sunt gentes, dispersaeque per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque incomprehensibilibus fecit. et turrem, quam aedificauerunt filii hominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod uideri et cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
corporalis elatio: Tutã ueramq incȩlũ uiã cõmolit᷑
humilitas. sursũ leuans cor ad dm̃ nr̃m. non c̃tradñm:
sicut dictus ẽ. gigas iste uenator contra dñm. Quod
non intelligentes nonnulli. ambiguo greco fassi sunt:
ut non interp̃tarent᷑ contra dñm. sed ante diñ. Enan¬
tition quippe: & contra & ante significat: Hoc cnuĩ
uerbum ẽ. inpsalmo: & ploremꝰ ante dñm qͥ fecit nos
Et hoc uerbum ẽ. etiã inlibro iob: ubi scriptũ est.
In furorẽ erupisti contra dñm. Sic ergo intelligendꝰ¬
est gigas iste: uenator contra dñm. Quid autẽ hic
significatur hoc nomine qđ est uenator. nisi anima.¬
lium terrigenarũ deceptor. oppressor. extinctor:
Erigebat ergo cũ suis popłis turrĩ contra dñm: qua
est impia significata suꝑbia. Merito altẽ malus
punitur affectus: etiã cui ñ succedit effectꝰ. Genus
uero ipsũ poenȩ quale fuit: qm̃ dominatio impe¬

Expanded text:
corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur humilitas, sursum leuans cor ad Dominum, non contra Dominum, sicut dictus est gigans iste uenator contra Dominum. Quod non intellegentes nonnulli ambiguo Graeco falsi sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed ante Dominum; ivavtiov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerEt hoc verbum est etiam in libro Job, ubi scriptum est, In furorem erupisti contra Dominum . Sic ergo intelligendest gigas iste venator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est venator, nisi animalium terrigenarum deceptor, oppressor, exstinctor? Erigebat ergo cum suis populis turrem contra Dominum, qua est impia significata superbia. Merito autem malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio impe
Abbreviated transcription (Latin):
illo seriptura loqueret᷑. ait iniciũ regni eiꝰ fuisse ba¬
bilonẽ. idest quȩ cuutatũ ceterarũ gereret princi¬
patũ. ubi ec̃t tanquã in metropoli habitaculũ regni:
quamuis ꝑfecta non fuerit usq intantũ modũ
quantũ suꝑba cogitabat impietas. Nam nimia dis¬
ponebatur altitudo quȩ ducta ẽ. usq incęlũ. siue
unius curris eius quã prȩcipuã moliebant᷑ inter
alias. siue omniũ turriũ. quȩ ꝑ numerũ singula¬
rem ita significatȩ sunt. ut dicit᷑ miles & intelligun¬
multitudo ranarũ ac locustarũ: inplagis quibus
egiptii ꝑ cussi sunt ꝑ moxsen. Quid autẽ factura
fuerat humana & uana p̃sumtio ciuus libet. et
quantũlibet incelũ aduersus dm̃ altitudinẽ molis
extolleret: quando montes transcenderet uniuersos.
quando spaciũ nebulosi aeris huius euaderet. qͥ d
deniq noceret dõ quanta cũq uel spirit᷑alis uel

Expanded text:
illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Baillo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intellegunmultitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is terrȩ. Et descendit dñs uidere ciuitatẽ & tur.¬
rim quã ȩlificauer̃ filii hominũ: & dixit dñs ds̃
Ecce genus unũ & labiũ unũ omniũ: & hoc incho¬
auerunt facere. & nunc non deficient ex illis omia
quȩ conati fuerint facere. Uenite & descendentes
confundamꝰ ibi linguã eoꝵ: ut non audiat uiꝰqͥsq
uocẽ ꝓximi sui. Et disꝑsit eos dñs inde suꝑ faciem
om̃is terrȩ: & cessauerunt ȩdificantes ciuitatẽ et
turrim ꝑpter hoc appellatum ẽ. nomen illius con¬
fusio. quia ibi confudit dñs labia om̃is terrȩ: & inde
disꝑsit illos dñs ds̃ suꝑ faciẽ om̃is terrȩ. Ista ciuitas
quȩ appellata . ẽ. confusio. ipsa est babylon: cuius
mirabilẽ constructionẽ etiã gentiũ cõmendat histo¬
ria. Babilon quippe: interp̃tat᷑ confusio. Unde
colligitur gigantẽ illũ nemroth fuisse illius c̃ditorẽ :
qđ superius breuiter fuerat intimatũ. ubi cũ de

Expanded text:
omnis terrae. Et descendit Dominus uidere ciuitatem et turomnis terrae. Et descendit Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum. Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium; et hoc inchoauerunt facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; et inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae appellata est confusio, ipsa est Babylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de
Abbreviated transcription (Latin):
extrib tantũ qui natisunt adiciunt᷑: Et cũ filii sẽ
nominentur sea: duoꝵ tantũ posteritas attecitur.
Nun quid cęteri sine filuis remanserunt: Absit hoc
credere. Sed gentes ꝓpter quas cõmemorari digni
essent non utiq fecerunt: quia sicut nascebant᷑. aliis
gentes fuisse referantur: redit tamen narratio¬
adillud tempus quando una lingua omniũ fuit:¬
& inde iam exponit quid acciderit ut linguarũ
diuersitas nasceret᷑. Et erat inquit om̃is terra labi¬
um unũ: & uox una om̃ib Et factũ est cũ moue.¬
rent ipsi aboriente. inuenerunt campũ interra sen.¬
naar: & habitauer̃ ibi. Et dixit homo ꝓximo suo
Uenite faciamꝰ laterts: & coquamꝰ illos igni. Et
facti sunt illis lateres in lapides: & bitumen erat
illis lutũ. Et dixerunt. Uenite & ȩdificemꝰ nob̃met.
ipsis ciuitatẽ & turrĩ. cuius caput erit usq ad celũ:
& faciamꝰ nr̃m nom̃ ante quã disꝑgamur infaciem

Expanded text:
ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, et cum filii Sem ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? Numquid ceteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere; sed gentes, propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt, quia, sicut nascebantur, aliisgentes fuisse referantur, redit tamen narratoad illud tempus, quando una lingua omnium fuit, et inde iam exponit, quid acciderit, ut linguarum diuersitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum et uox una omnibus. Et factum est, cum mouerent ipsi ab Oriente, inuenerunt campum in terra Sennaar, et habitauerunt ibi. Et dixit homo proximo: Venite, faciamus lateres et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum, et dixerunt: Venite, aedificemus nobismet ipsis ciuitatem et turrem, cuius caput erit usque ad caelum, et faciamus nostrum nomen antequam dispergamur in faciem
Abbreviated transcription (Latin):
septuaginta tres uel potius qđ postea demonstra.¬
bitur. septuaginta duas gentes tunc fuisse: non
homines. Nam & prius eũ fuissent cõmemorati filii
iaphet: ita conclusũ est. Ex his segregatȩ sunt in¬
sulȩ gentiũ interra sua: unus qͥsq scđm linguã¬
suam. in tribub & ingentib suis. Tam uero in
filus cham quodã loco aꝑtius gentes cõmemorate
sunt: sicut superius ostendi. Mestaim: genuit cos
qui dicunt᷑ ludum. Et eodẽ modo ceterȩ usq ad
septem gentes. Et enumeratis omibus. postea con¬
cludens: hi filii inquit cham intribub: suis. scđm
linguas suas in regionib & ingentib suis. Prop¬
terea ergo multoꝵ filii non sunt cõmemorati. qͥ a
gentib aliis nascendo accesserunt: ipsi autẽ gentes
facere neqͥuerunt. Nam qua alia causa cũ filii iaphet
octo enumerent᷑. ex duob eoꝵ tantũ nati filii cõme.¬
morantur. Et cũ filii cham quattuor nominentur:

Expanded text:
septuaginta tres uel potius quod postea demonstraseptuaginta tres uel potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius, cum fuissent commemorati filii Iapheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unus quisque secundum linguam in tribubus suis et in gentibus suis. Iam uero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos, qui dicuntur Ludiim; et eodem modo ceterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus postea concludens: Hi filii Cham, inquit, in tribubus suis secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus suis. Proptgentibus aliis nascendo accesserunt alii, ipsi autem facere gentes nequiverunt. Nam qua alia causa cum filii Japhet octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur, et cum filii Cham quattuor nominentur,
Abbreviated transcription (Latin):
alter filioꝵ sem. genuit cius nepotẽ. atq ex illo itidẽ
ꝓͥnepos natus est: atq inde ab nepos qͥ est heber
Genuit autẽ heber duos filios. quoꝵ unũ appellauit
phalee: qđ inttrp̃tatur diuidens. Deinde scriptu¬
ra subiungens. rationẽq nominis huius reddens:
quia in dieb inquit eius diuisa . ẽ. terra. Hoc autẽ
quid sit: postea apparebit. Alius ucro qui natus ẽ.
ꝓgeniti de sem uginti septẽ. In sũma igitur. ꝓge
niti om̃s de trib filuis noe. id est quindecĩ de iaphet.
triginta unus de cham. uiginti septẽ de sem: fiuił
septuaginta tres. Deinde dicens scriptura seqͥt᷑.
Hi filii sem intribub suis: scđm linguas suas in
regionib suis & ingentib suis. Itẽq de omĩbus:
Hȩ inquit trib filioꝵ noe: scđm generationes
coꝵ. scđm gentes coꝵ. Ab his disꝑse sunt insulȩ
gentiũ suꝑterrã: post diluuiũ. Unde colligitur

Expanded text:
alter filiorum Sem genuit ejus nepotem, atque ex illo itidem alter filiorum Sem genuit ejus nepotem, atque ex illo itidem pronepos natus est, atque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellavit Phalech, quod interpretatur Dividens. Deinde Scriptura subjungens, rationemque hujus nominis reddens, Quia in diebus, inquit, ejus divisa est terra. Hoc autem quid sit, postea apparebit. Alius vero qui natus est progeniti de Sem viginti septem. In summa igitur omnes progeniti de tribus filiis Noe, id est, quindecim de Japheth, et triginta unus de Cham, viginti septem de Sem, fiunt septuaginta tres. Deinde sequitur Scriptura dicens: Hi filii Sem in tribubus suis secundum linguas suas, in regionibus suis et in gentibus suis. Itemque de omnibus: Hae, inquit, tribus filiorum Noe secundum generationeseorum, secundum gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluuium. Unde colligitur
Abbreviated transcription (Latin):
qui de stirpe eius exorti sunt quos cõmemoraturus
est: siue sint filii siue nepotes & ꝓnepotes. & demn¬
ceps initidẽ exorti. Nonsane istũ hebet genuit sem:
sed ab illo quintꝰ in ꝓgenitoꝵ serie repperitur:
Sem quippe: inter alios filios genuit arphaxat.
Arphaxat: genuit chainan. Chainan: genuit sala.
Sala: genuit heber. Non itaq frustra ipse primus
est nominatus in ꝓgenie ueniente de sc̃m: & p̃latꝰ
etiamfilus. cũ sit qͥntus nepos: nisi qͥauerũ est qđ
traditur ex illo hebreos eẽ cognominatos tanquã
hebereos. cum alia possit eẽ opinio ut eoc abraham
tanquã habraei dicti ẽt̃ uideant᷑. Sed nimirũ
hoc uerũ est qđ ex heber heberei appellati sunt:
ac deinde una detracta littera hebrei. quã linguã
& inscĩs peregrinata est. & in om̃ib sacram̃to adum¬
brata. Igitur filii sem prius sex nominant᷑: deinde
ex uno eoꝵꝵ. nati sunt quattuor nepotes ciꝰ. Itemq

Expanded text:
qui de stirpe ejus exorti squi de stirpe ejus exorti sest, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non itaque frustra ipse primus est nominatus in progenie ueniente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos, nisi quia uerum est, quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tamquam Heberaeos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham tamquam Abrahaei dicti esse uideantur; sed nimirum hoc uerum est, quod ex Heber Heberaei appellati sunt, ac deinde una detrita littera Hebraei, quam linguam et in sanctis peregrinata est, et in omnibus sacramento adumbrata. Igitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati sunt quatuor nepotes ejus: itemque
Abbreviated transcription (Latin):
moratur exisse quȩ appellatur philistim: unde
fuint occo. Inde iterũ ad chanaan reditur. in quo
filio maledictus. ẽ. cham: & quos genuit undecĩ
nominant᷑ Deinde usq ad quos fines ꝑuenerint
cõmemoratis quibusdã eiuitatib dicitur: ac ꝑhoc
filus nepotibusq cõputatis de ꝓgenit cham. tri¬
ginta unus geniti referunt᷑. Restat cõmemorare
filios sem: maximi filii noc: Ad eũ quippe: grada¬
tim generationũ istarũ ꝑuenit aminimo ex orta
narratio. Sed unde incipiunt cõmemorari filu sẽ:
habet quiddã obscuritatis. qđ expositione illustran¬
dum est: qͥa & multũ ad remꝑtinet quã reqͥrimꝰ.
Sic enĩ legitur: Et sem natus est etiã & ipsi patri
omniũ filioꝵ heber: fr̃ĩ iaphet maiori. Ordo uer¬
borumn est. Et sem natus ẽ. heber etiã ipsi. id est
ipsi sem natus. ẽ. heber: qͥ sem pater est omniũ filioꝵ
suoꝵ. Sem ergo. patriarchã intelligi uoluit om̃iũ

Expanded text:
moratur exisse, quae appellatur Philistiim: unde moratur exisse, quae appellatur Philistiim: unde fiunt octo. Inde iterum filio maledictus est Cham; et quos genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos fines pervenerint, commemoratis quibusdam civitatibus, dicitur. Ac per hoc, filiis nepotibusque computatis, de progenie Cham triginta unus geniti referuntur. 2. Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe: ad eum quippe gradatim generationum istarum pervenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione illustrandum est: quia et multum ad rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est etiam ipsi patri omnium filiorum Heber, fratri Japheth majori. Ordo verborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum suorum. Sem ergo patriarcham intelligi voluit omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uero dictũ est de terra illa idest de terra
sennaar quȩ ꝑtinebat ad regnũ nemroth exisse assur.
& edificasse niniuen & alias quas contexuit ciuitates.
longe postea factũ est: qđ eochac occaslone ꝑstrinxit.
ꝓpter nobilitatẽ regni assirioꝵ qđ mirabiliter
dilatauit ninus beli filius conditor niniue ciuitatis
magnȩ. cuius ciuitatis nom̃ ex illius nomine diri¬
uatũ est: ut a nino niniue uocaret᷑. Assur autem
unde assirii. non fuit in filiis cham medu filui noe:
sed infilus sem reꝯperitur. qui fuit noe maximꝰ filius.
Vnde apparet de ꝓgenie sem exortos fuisse. qͥ postea
regnũ gigantis illius optinerent. & inde ꝓcederent.
atque alias conderent ciuitates: quarũ prima est
a nino appellata ninuie. Hinc reditur ad aliũ filiũ
chan qui uocabat᷑ mestaum. & cõmemorant᷑ quos
genuit non tanquã singuli homines. sed nationes
septem: & de seocta uelut de seocto filio. gens cõme¬

Expanded text:
Quod uero dictum est de terra illa, id est de terra Quod uero dictum est de terra illa, id est de terra Sennaar, quae pertinebat ad regnum Nebroth, exisse Assur et aedificasse Nineuen et alias quas contexuit ciuitates, longe postea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatauit Ninus, Beli filius, conditor Nineuae ciuitatis magnae; cuius ciuitatis nomen ex illius nomine deriuatum est, ut a Nino Nineue uocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham, medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem. exortos fuisse, qui postea regnum gigantis illius obtinerent et inde procederent adque alias conderent ciuitates, quarum prima est a Nino, appellata Nineue. Hinc reditur ad alium filium Cham, qui uocabatur Mesraim, et commemorantur quogenuit, non tanquam singuli homines, sed nationes septem, et de sexta, velut de sexto filio, gens comme
Abbreviated transcription (Latin):
sũma undecĩ. Quib enumeratis. reditur tanquã
ad caput & dicitur. Chus autẽ: genuit nẽroth
Hic coepit eẽ gigas: suꝑ terrã. Hic eratgigas uenator
contra dñm dm. Proptet hoc dicunt. Sicut nemroth
gigas uenator contra dñm. Et factum ẽ inicium
regni eius babilon: oreg. archad. & calamne. in t̾ra
sennaar. De terra illa exut assur: & ȩdificauit ni¬
niuen. & robot ciuitatẽ. & chale & resem int̾ mediũ
niniue & chale̾: hęc ẽ. ciuitas magna . Iste porro chus
pater gigantis nẽroth. primꝰ nominatus est infilus
cham: cuius quinq filii iam fuerant cõputati. et
nepotes duo. Sed istũ gigantẽ. aut post nepotes
suos natos genuit: aut qđ est credibilius. seorsũ
deillo ꝓpter ciꝰ eminentiã scriptura locuta est: qͥn¬
doquidẽ & regnũ eius cõmemoratũ est cuius iniciũ
erat illa nobilissima babi lon ciuitas. & quȩ iuicta
cõmemoratȩ sunt siue ciuitates. siue regiones

Expanded text:
summa undecim. Quibus enumeratis reditur tamquam summa undecim. Quibus enumeratis reditur tamquam ad caput et dicitur: Chus autem genuit Nebroth; hic coepit esse gigans super terram. Hic erat gigans uenator contra Dominum Deum. Propter hoc dicunt: Sicut Nebroth gigans uenator contra Dominum. Et factum est initium regni eius Babylon, Oreg, Archad et Chalemne in terra Sennaar. De terra illa exiuit Assur et aedificauit Nineuen et Roboth ciuitatem et Chalach et Dasem inter medium Nineuae et Chalach: haec ciuitas magna. Iste porro Chus, pater gigantis Nebroth, primus nominatus est in filiis Cham, cuius quinque filii iam fuerant conputati et nepotes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit, aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter eius eminentiam scriptura locuta est; quando quidem et regnum eius commemoratum est, cuius initium erat illa nobilissima Babylon ciuitas, et quae iuxta commemoratae sunt siue ciuitates siue regiones.
Abbreviated transcription (Latin):
membra sunt necessaria. Et soli nerui in citharis atq
huiusmodi uasis musicis aptant᷑ ad cantũ: sed ut
aptari possint. insunt & cectra in cõpagib organoꝵ.
quȩ non ꝑcudunt᷑ a canentibus: sedea quȩ ꝑcusra
resonant his coͥncetunt᷑. Ita in ꝓphetica historia dicun.¬
tur & aliqua quȩ nichil significant: sed quib ad hȩ¬
reant quȩ significant. & quod ãmodo religentur
intuendȩ: & qđ dt his dicendũ iudetur atteoendũ
est huic operi. quo ciuitatis utriusq terrenȩ scilicet
& celestis ꝑ tempora ꝓcursus ostendit᷑. Coeptȩ sunt
enĩ cõmemorari minimo a filio qui uocatus est iaphet
cuius filii octo nominati sunt: nepotes autc̃ septẽ
de duob filiis eius. tres ex uno: quattuor ex altero
Fiunt itaq om̃s: quindecĩ Filii autẽ cham hoc est
medii filii noe: quattuor. & nepotes quinq: ex uno
eius filio: ꝓnepotes duo. ex nepote uno. Fit eoꝵ

Expanded text:
membra sunt necemembra sunt necehuius modi uasis musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt et cetera in conpagibus organorum, quae non percutiuntur a canentibus, sed ea, quae percussa resonant, his conectuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua, quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae significant et quodam modo religentur.intuendae, et quod de his dicendum uidetur, adtexendum est huic operi, quo ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt enim commemorari a minimo filio, qui uocatus est Iapheth, cuius filii octo nominati sunt, nepotes autem septem de duobus filiis eius, tres ex uno, quattuor ex altero; fiunt itaque omnes quindecim. Filii autem Cham, hoc est medii filii Noe, quattuor et nepotes quinque ex uno eius filio, pronepotes duo ex nepote uno; fit eorum