comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾figurarent: ꝑ angłos eadem opera¬
tũ esse rendeo: ꝙ et iam scͥpturaꝵ scã¬
rum testimoniis qnͣtum existimo sa¬
tis ostendi.Si aũt queritur. ipsa in¬
dico carnem fc̃m. id est hoĩem fc̃m: nĩ
tñ in hoc ꝙ fc̃m est ꝯuersum atq mu¬
tatum: Ita sane factũ. ut ibi sit non
tm̃ u̾bum dei et hoĩs caro. s etiam ra¬
tionalis hoĩs aĩa atq hoc totum et
d̾s dicatur ꝓpter dm̃i: et homo ꝓpter ho¬
minẽ Quod si difficile intellegitur:
mens fide purget᷑ magis magisq ab
stinendo a peccatis. et bene oꝑando. et o
legat et amet: Si autem queritur post
incarnatoẽm u̾bi qͦmͦ facta sit uel uox
prĩs. uel speties corꝑalis. qua sp̃c sc̃s̃ de¬
monstratus est. ꝑ creaturam quidem
frã ista ñ dubito S utrũ tm̃modo cor¬
ꝑalem atq sensibilem. an adhibito sp̃u
et iam rationali uel intellectuali. hoc
eĩ quibdã placuit appellari ꝙ greci
dicunt neron. non quidẽ ad unitatẽ

Expanded text:
figurarent: per Angelos ea Deum operatum esse respondeo; quod etiam Scripturarum sanctarum testimoniis, quantum existimo, satis ostendi. Si autem quaeritur, ipsa indico carnem factum, id est, hominem factum, non tamen in hoc quod factum est conversum atque mutatum; ita sane factum, tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis hominis anima. Atque hoc totum et Deus dicatur propter Deum, et homo propter hominem. Quod si difficile intelligitur, mens fide purgetur a peccatis abstinendo a peccatis, et bene operando, et orligat, et amet. Si autem quaeritur, post incarnationem Verbi, quomodo facta sit vel vox Patris, vel species corporalis qua Spiritus sanctus demonstratus est: per creaturam quidem facta ista non dubito; sed utrum tantummodo corporalem atque sensibilem, an adhibito spiritu etiam rationali vel intellectuali hoc enim quibusdam placuit appellare, quod Graeci dicunt νοερόν, non quidem ad unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tur cum et ip̃is noc̾e uolentib
cantela et pia sub deo humilita¬
tis ⁊ intelligentie gr̃a ⁊ gõeita¬
tio ad tolerandos malos et ꝓba¬
tio ad diligendos inimicos. sed
ille est iniciũ figm̃ti qd̾ sio ulu-¬
ditur qr p̾ceclit istos. ⁊ temporis
antiquitate ⁊ pͥncipatu malioie
Hoc aũt ꝑsõos angelos facit il
lo oꝑe ꝓuidentie quo creatas na¬
turas administrat subdens ude¬
lioet angłos nisllos angelis bonis
ut maloꝵ imꝓbitas ñ qͣntum
nititur s quantũ sinitur possit
ot homins̃ donec etiã ista qua¬

Expanded text:
tur, cum et ipsis nocere uolentibus tur, cum et ipsis nocere uolentibus cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae et exercitatio ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate et principatu malitiae. hoc lo opere providentiae, quo creatas naturas administrat, subdens videlicet angelos malos Angelis bonis, ut malorum improbitas, non quantum nititur, sed quantum sinitur possit: et hominum, donec etiam ista ju
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃m eẽ quẽ non admoneat scriꝑ¬
tura tante auctoritatis. tantis
diuinitatis decum̃tis agens in
aphetando qͣntis effectis iam mũ¬
dus impletus est. ñ qd̾ dẏabolus
re uolu̾it. s cum acced̾e ad temp¬
tandum ñ posset nisi ꝑmissirs̾
ñ ꝑ aliud posset nisi ꝑ qd̃ ꝑmit¬
tebatur acced̾e. quicqͥd igitur ser¬
pens ille significauit eiꝰ ꝓuidentie
trrbuendũ est sub qua. ⁊̃ ip̃e dỹa¬
bolus suam siquid̃ ht̃ cupiclita¬
tem nocenti facultatem autẽ
non nisĩ que datur uł ad subuer¬
tenda. ac ꝑdenda uasa ire. uel ad
humilianda siue ꝓbanda uasa
mĩe. natura itaq̃ serpentis un¬
de sit nouimꝰ ꝓduxit eñĩ t̾ra in
seruis dei qͥ hoc p̾uidens eum
finxit. Ido inioium ad illudendũ.
qr et mali homines uasa eiuidẽ
dẏaboli. s tanqͣm capitis corpus
quos nithilominꝰ deus malos fu¬
turos preuidens creauit tñ ad
utilitatem scõꝵ. similit̃ illudũ¬

Expanded text:
factum esse quem non admoneat scripfactum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus impletus est? non quo diabolus re uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset, nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit. ei prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem nonnisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit, nouimus; produxit enim terra in seruis dei, qui hoc praeuidens eum finxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capitis corpus, quos nihilominus deus malos futuros praeuidens creauit tamen ad utilitatem sanctorum, similiter inludun
Abbreviated transcription (Latin):
chil aliud agit insi ut ip̃e in eo ñ
exquisita in om̃s uoluntates eius.
p̃uidet bonos futuros et creat. p̾¬
uidet malos futuros ⁊ creat serꝑ¬
sum ad fruentlũ p̃bens bonisi mł¬
ta munerũ suoꝵ largiens ⁊ malis
miscd̾iter ignoscens iusteq ulas¬
sens. itemq misericordit̃ utassens
uiste q ignoscens nichil metuens
de eniusq malitia uł maigens de
cuinsqͣm iusticia. nichꝰ sibi consu¬
lens nec de oꝑib bonoꝵ. et bonis
etiã ꝯsulens de penis maloꝵ. eur
eigo nõ ꝑmitt̾̃et temptarei hoĩem
ilia temptatõne prodendũ. cum
uincentũ puniendum cũ supba
concupiscentia ꝓprie potestatis ꝙ
conceꝑat pareret suoq fecu ꝯfim¬
Setur iustoq supplicio a suꝑbie
atq inobedientie malo posteros
dec̃ceret: quib conscribenda et an¬
nuntianda ꝑabantur. Si
ergo queritur cur potissimũ ꝑ ser¬
pentem dỹabolus temptare ꝑͥmis¬
sus sit. Iam hoc significandi gr̃a

Expanded text:
hil aliud agit nisi ut ipse in eo non hil aliud agit nisi ut ipse in eo non exquisita in omnes uoluntates eius! praeuidet bonos futuros et creat, praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens, iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, nihil sibi consulens nec de operibus bonorum et bonis consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa tuincendum, puniendum, cum superba concupiscentia propriae potestetis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque supplicio a superbiae autem inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et annuntianda parabantur ? Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
est aliqnid in oꝑib dei quod alt̾ius
malo incligeat quo ꝓficiat ad bo¬
num: tta ne absurouerũt et exceca¬
ti sunt hoĩes nescio quo slucdio cõ¬
tentõnis. ut ñ audeant uel iudeãt
quibdam ꝑunitis qͣm płimi cor¬
rigantur: quis enĩ pagamis. quis
uidens quis ħeticns nõ hoc in domo
sua cotilie ꝓbet. ũm cum uenitur
ad disputatõem inquisitõem ꝙ iui¬
tanis nolunt adu̾tere sensus suo ho¬
mines ex quo oꝑe diuine ꝓandentie
in eos ueniat imponende ꝯmotio ois¬
cipline ut si nõ corriginit᷑ qui puni¬
untur. eoꝵ tñ ȩxemplum cet̃i mecu¬
ant: ualeat ꝙ ad eoꝵ salutem iuisa
uitis ꝓpriis malos futios esse
litati deputans eoꝵ quos in hoc
goñe creauit ut ad bomĩ ꝓficere uͥ
maloꝵ comꝑatõne nõ possent. si
enim ñ eẽnt nlłi rei uriq ꝓdessẽt
Parum ne boni est actum ut sint
qui c̾ce illi geñi utiles sunt qd̾
genus quisquis ñ mlt ut sit ni¬

Expanded text:
est aliquid in operibus dei quod alterius est aliquid in operibus dei quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quis Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet P uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines; ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat imponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplo ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta uitiis propriis malos futuros esselitati deputans eorum quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum comparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodessent. parumne boni actum est, ut sint qui certe illi generi utiles sint? quod genus quisquis non uult ut sit ni
Abbreviated transcription (Latin):
cit ut eis relin q̃ret unde et ipsi
aliquid fac̾ent quo quiccͥd etiam
culpabłit̃ elig̃ent illum de se lauda¬
błiter oꝑantem inuenirent. a se
quippe habent uoluntatem malã
ab illo aũt s naturã bonam et iꝰ¬
tam penam sibi debitum locum a¬
luis excercitritõnis ad munienbũ
et timoris exemplum.S
posset inquid etiam ip̃oꝵ uolunta
posset plane.cur ergo ñ fecit.oꝵ no¬
luit. cur nolu̾it: penes ip̃m est. de¬
bemus enĩ nõ saꝑe plus qͣm opor¬
tet saꝑe. puto aũt pauloante sa¬
tis nos ostendlisse nõ ꝑui boni esse
intõnalem creaturã eͥtiam istum q̃
bone creature utiq ñ eẽt si om̃im
maias uoluntates in bonũ deus cõ
bitam inflig̾et. ac si ñ eẽt nisi solũ
illud genus qd nlła uł pec̃ci uel sup¬
plicũ maloꝵ ꝯꝑatione ꝓfic̃et. ita
uel ut aucca num̃ositate excellemi¬
orts̃ gen̾is ip̃oꝵ gen̾um bonoꝵ nũs
numeretir Ergo inqͥmit¬

Expanded text:
cit, ut eis relinqueret, unde et ipsi cit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum uoluntatposset plane. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, qubonae creaturae utique non esset, si omnium malas uoluntates in bonum deus omnibitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
riatur ñ nisi ĩ dño głatur cum cog¬
noscit ñ suum s illius ẽẽ ñ solum ut
sit u̾m etiam nõ nisi cib illo bñ sibi
sit a quo ht̃ ut sit. Nimis itaq in
si alit̃ eẽt ñ possent nisi eẽñt ⁊ hii in
quib uindõe iusticiam demonstraret.
cur enim ñ utriq potius eent qñ
in utrisq et bonitas dei et equitas¬
dei iure p̃dicatur at enĩ ds̃ si uellet
etiã isti boni eẽnt qͣnto melius hoc
ds uoluit ut qd̃ uellent eẽnt. s bo¬
ni infructuose mali aũt impunite
ñ oẽnt et in eo ip̃o aliis utiles eẽnt:
Sed p̾sciebat quod eorum
futura ẽẽt uoluntas mala. p̃scie¬
bat sane. et qr falli ñ potest eius
p̃scientia iõ ñ ip̃ius s eoꝵ est uolũ¬
tas mala. Cur ergo eos creauit qͦs
tales futuros ẽẽ p̃sciebat. q sicut
p̃uiait quid mali eẽñt factirei sic
eciã p̃uiait de malis factis eoꝵ qͥd
boni eẽt ip̃e fc̃urus. sic enim eos fe¬

Expanded text:
riatur, nonnisi in domino glorietur, cum cogriatur, nonnisi in domino glorietur, cum cognoscit non suum, sed illius esse non solum, ut sit, uerum etiam, ut nonnisi ab illo bene sibi sit, a quo habet, ut sit. Nimis itaque insi aliter esse non possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fe
Abbreviated transcription (Latin):
ac sic cum equare nolunt gen̾a bonoꝵ
nũm minuunt ⁊ ĩmod̾ate augendo
unũ genus alt̾um tollunt. Quis
aũt hos audiret si dic̾ent qm̃ excel¬
lentior sensus est uidencli quã audi¬
encli qͣtuor ocłi eeñt ⁊̃ aures ñ eẽnt :
ita si excellentior est creatum illa rõ¬
nalis que sine ullius pene ꝯꝑatõne
sine ulla suꝑbia deo subitur aliqua
u̾o in hominib ita creata est ut in
se dei bñficium ñ possit agnoscere nͥ
alt̾ius uidendo supplicium ut ñ almũ
sapiat s timeat .i. ñ de se p̃fidat s
ꝯfidat in d̾m. quis recte intelligens
dicat talis eẽt ista qualis illa nec ui¬
deat se nicħ aliud dic̃e qͣm nõ eẽt ista
seo sola eẽt illa. Quod si inerudite
atq insipient̃ d̾r. cur ergo ñ crearet
deus etiam quos mallos futuros ẽẽ
psciebat uolens ostend̾e iram. et de¬
monstrare potentiã suam. et obiyo
sustinens in młta patientia uasa ire q̃
ꝑauit in głiam. sicut enim qui glo¬

Expanded text:
ac sic cum aequare uolunt genera bonorum, numerum minuunt et inmoderate augendo unum genus, alterum tollunt. quis autem hos audiret, si dicerent: quoniam excellentior sensus est uidendi quam audiendi, quattuor oculi essent et aures non essent? ita, si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae conparatione, sine ulla superbia deo subditur, aliqua uero in hominibus ita creata est, ut in se dei beneficium non possit agnoscere nisi alterius uidendo subplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, id est non de se praefidat, sed confidat in deum: quis recte intellegens dicat: "talis esset ista, qualis illa", nec uideat se nihil aliud dicere quam: "non esset ista, sed sola esset illa"? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, uolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sustinens in multa patientia uasa irae, quae auit in gloriam? sic enim qui glo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in u̾itate stetisse uunqͣm cum
angelis beatam auxisse uitam.
s ab ip̃o sue conditõnis initio ceci¬
clisse non sic accipienclũ est. ut nõ
ꝓpria uoluntate deprauatus s ma¬
lus a bono deo creatus putetur. ali¬
oquim ñ ab initio cecidisse dic̃etur
neq enim cecilit si talio est fc̃us.
s factus continuo se a luce u̾ita¬
tis aũtit suꝑbia tumidus. ⁊ ꝓprie
potestatis delectatõne corruptus. un¬
de beate atq angłice uite dulcedi¬
nem ñ gnstauit qͣm ñ utiq acceptam
fastidiuir s nolendo acciꝑe deseruit
et amisit. Proinde nec sui casus p̾sci
fruocus. ille aũt ꝯtinuo impius ꝯseqñ¬
cecitlit. s  qd̾ acciꝑet si subdi uoluiss
deo. qd̃ ꝓfc̃o qr noluit ⁊ ab eo qd̃ accep¬
turus erat cecilit et potestatẽ illius
sit lumine deleccari. net ab eius sen

Expanded text:
 veritate stetisse, nunquam cum angelis beatam duxisse vitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria voluntate depravatus, sed malus a bono Deo creatus putetur; alioquin non ab initio cecidisse diceretur. Neque enim cecidit, sed talis est factus; sed factus continuo se a luce veritatis avertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus. Unde beatae atque angelicae vitae dulcedinem non gustavit, quam non utique acceptam fastidivit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. Proinde nec sui casus praescfructus. Ille autem continuo impius, consequeeo, quod acciperet, si subdi uoluisset deo: quod profecto quia noluit, et ab eo quod accepturus erat cecidit et potestatem illius,sit lumine delectari nec ab eius sen
Abbreviated transcription (Latin):
ra fieri pot̾at etiã si hoc sulabatim
ꝑ sonũ uoxis egisset. nisi qͣnta et
a nobis dẽ lux uocetur clies. et te¬
nebre uocentur nox: nisi forte qͥs¬
sic eum desipiat. ut qr sr̃ omĩa ma¬
gnus est d̾s. putet ore dei ꝓlatas
quãuis paucissimas stilabas ꝑto¬
tum diei spatium potnisse desten-¬
di. Huc accedit qr ũbo sibi coet̾no
idẽ incõmutabłis sapĩe int̾ius¬

Expanded text:
ra fieri poterat, etiam si hoc syllabatim ra fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
et diuisa a tenebris et inditis
diei noctisq uocabulis dicat sc̾p¬
unꝰ. Unde uidetur illud apus dei fc̃m
ꝑ spatiũ diei quo ꝑacco ad uesꝑum
uentũ est qd̃ est mnicium noctis.
itemq ꝑacto noccurno spatio ꝯple¬
tus est totus lies ut mane fieret
in alt̾um diem in quo clie deus
aliud ꝯseqñter oꝑaretur. ĩmo u̾o
id ip̃m ꝑ mirabile est. cum d̾s nlło
oipit fiat lux. cur tanta mora fc̃a
sit lux. donec diei spatiũ p̃cerierit
et uẽsꝑa fieret: an forte cito quidẽ
lux facta est. s mora diurni tẽpo¬
ris in co ꝯsumi pocuit cum disc̾ne¬
retur a tenebris atq utrũq disc̾cũ
suis uocabulis signaretur. Mirũ
si et hoc uł tauta mora fieri potuit
a dõ: ꝙͣta dr̃ a nob̾. discretõ quippe
lucis et tenebraꝵ in ip̃o utiq oꝑe
cum lux fieret ꝯsecita est. Non eĩ
lux ẽẽ potuit nisi disc̾neretur a te¬
nebris. Quod aũt uocauit d̾s lucẽ
diem et tenebras noctem qͣnta mo¬

Expanded text:
et divisa a tenebris, et inditis et divisa a tenebris, et inditis diei noctisque vocabulis, dicat Scrippus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo dixerit: fiat lux, cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni tempoin eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum, si et hoc uel tanta mora fieri potuit a deo, quanta dicitur a nobis. discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mo
Abbreviated transcription (Latin):
spẽm ꝯũteretur inferior illa tene¬
brosa imꝑfc̃o nature corporee. ⁊ fie¬
ret lux. S młtum est ac difficilli¬
mum caꝑe qũo dicat᷑ deo ñ tpẽali¬
ter iubente neq id temporalit̾ an¬
diente creatura q̃ ꝯtemplatõne
u̾itatis omĩa tpr̃a excedit. s in¬
cellc̃ualit̾ sibimet ĩpressas sub in
intelligibłes locitõnes in ea q̃ in-¬
fͣ se st̃ transmittente fieri tpĩales
motus in reb temporalib uł for¬
mandis uł administnͣdis. Si aũt lux
q̃ primũ dẽa est ut fiat ⁊ fc̃a est
etiam pͥmatũ creature ten̾e intel¬
ligenda est. ⁊p̃a est intellẽnalis ui¬
tã que nisi ad creatorem illumi¬
nanda ꝯũteretur fluitaret infor¬
ta est. fc̃m est qd̃ in u̾bo dei dẽm
est. fiat lixo.¬
q̃ admodũ sine tpr̃e dẽm est qr in¬
ũbum pr̃i coet̾num ñ eaclit tẽpus.
utrum ita etiam sine tpẽe fc̃m
sit quisꝙͣ forsitan q̃rat. S quo
pocest hoc intelligi. cum fc̃a luce

Expanded text:
speciem conuerteretur inferior illa tenespeciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab inintellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret inforta est, factum est, quod in uerbo dei dictum est: fiat luxquemadmodum sine tempore dVerbum Patri coaeternum non cadit tempus; utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. Sed quomodo potest hoc intelligi, cum facta luce
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dies idemq primꝰ ille num̃ari
incipit qͦ fcã ẽ lux. an ad ip̃m diem
ꝑtinet totum spacium temporis.
et qd̾ fc̃m est uocale corpꝰ ꝑ ꝙ sonar
talis uox ꝓpt̃ auclientes ꝑ corpora¬
lem sensũ aloq̃te ꝓfertur. ita enĩ
fõm est ut ꝑcusso aere sentiatur Nũ¬
quid itaq taiem habeait auclitũ illd̃
quioqͥd erat inuisibłe et in cõpositũ
cui sic d̾s ꝑsonaret ac dic̾et. fiat
lux: abscedat itaq hec ab aĩo cogi¬
tantis absurditas. Utrũ ergo sp̃i¬
talis motus. sed tñ temporalis erat
quo dc̃m intelligimꝰ. fiat lixx. exp̃s¬
sus ab et̃no deo ꝑ ũbum coet̃num
in creat᷑a sp̃itali qͣm iam fec̾at cũ
dc̃m est. in principio fecit d̾s celũ
et t̾ram. id est in illo celo celis an
et ista locutio ñ tm̃ sine aliquo so¬
no. sed sine ullo temporali motu
sp̃italis crecitute in eius m̃te atq
ratõne fixa quodã modo a u̾bo pa¬
tri coet̾nd ⁊ qͥuodamiã imp̃ssa in¬

Expanded text:
enim dies idemque primus ille numerari enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa in
Abbreviated transcription (Latin):
poralis ñ erat dicendũ dixit dd
fiat. qt formam ũbi semꝑ patri
coherentis con semꝑit̃ne dieit de̾
omĩa. neq sono uocis. neq cogita¬
tione tempora sonoꝵ noluente
s coct̾nã sii lucẽ a se genite sapi¬
entie ñ imitatur imꝑfectio. cm
dissimilis ab eo qd̾ summe᷑ peii¬
tus est. informitate quadam den¬
dit ad nichilum s tunc muta¬
tur ũbi formam semꝑ atq ĩcom¬
mutaultter patri coh̃erentem¬
bli̾s noĩe ⁊ incomposite ac tenebro
ta est. unde tpr̃alia illa fierent qͦꝵ
lit̾ fiat lux. inuenire difficile ẽ. s ono
tale est. corporeum est. an ex illa im¬
ꝑfectione substantie corporalis fecit
aliqͣm uocem corporalem. ꝑ qͣm sona¬
ret. fiat lux. Ergo aliqd̃ uecale corpꝰ
añ luceni creatum atq formatũ est.
curreret. sonoꝵq spatia sibi suocendẽ¬
tia p̃cerirent. Qd̃ si iam erat
cempꝰ añquã fieret lux. in quo tpẽe
fieret uox qua sonaret fiat lux ad
qͣm diem ꝑtinebat illd̾ tempꝰ. U̾nus

Expanded text:
t dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur imperfectio, cum dissimilis ab eo quod summe ac primitus est informitate quadam tendit ad nihilum; sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentembilis et inconpositae ac tenebrosta est, unde temporalia illa fierent, quoliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum atque formatum est. curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus
Abbreviated transcription (Latin):
appeslata est. cum dc̃m est. in pͥn¬
cipio fecit d̾s celum et t̾ram nt
qd̵ dixit d̾s fiat lux ⁊ fc̃a est lipe.
eam̃ reuocante ad se creatore com̃¬
sio eiꝰ fc̃a atq illuminata intelli¬
gatur. Et cur ita dc̃m est
in principio fecit d̾s celum ⁊ t̾¬

Expanded text:
est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram; ut quod dixit deus: fiat lux, et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inluminata intellegatur. et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et
Abbreviated transcription (Latin):
nem suam q̃ fit insensu cũ aliqͥd ui¬
dendo sentimus. S form̃a corꝑis qd̾
uidemus et formamn que ab illa in sen¬
su uidentis fit ꝑeundẽ sensum ñ disc̾¬
nimꝰ. qm̃ tanta riunctio est: ut ñ pa¬
teat discernendi locus. S ratione col¬
ligimus nequaqͣm nos potuisse senti¬
re. nisi fieret in sensu nr̃o aliqua simi

Expanded text:
nem suam, quae fit in sensu, cum aliquid vinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus. Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua simi
Abbreviated transcription (Latin):
ipẽ format᷑: ut iam ñ tm̃ sensus qui t̃
intenebris eẽ integer potest dum est
incolumitas oołoꝵ. s etiã sensus in¬
formatus sit que uisio uocat᷑. Signit᷑
gͦ ex re iusibili usio. s ñ ex sola: nisi
assit et uidens. Quo cirra ex iusibili et
uidente. gignit᷑ uisio: ita sane ut ex
uidente sit sensus octõꝵ et aspicientis
atq uttuentis intentio: Illa tñ infor¬
matio sensus que uisio dr̃. a solo ĩpͥ¬
mat᷑ corꝑe ꝙ uidet᷑: idest are aliqua ui¬
sibili. Qua detracta. nulla remanet for
ma q̃ in erat sensui dum ad eẽt illud
ꝙ iudebatur: sensus tñ ip̃e remanet
qui erat et pͥusqͣm aliquid sentiretur.
uelut inaqua uestigium tamdiu est¬
donec ip̃m corpus ꝙ impͥmtt᷑ in est.
quo ablato nullum erit cum remane¬
at aqua que erat et añqm illã forma
corꝑis caperet. Ideoq ñ possumus qͥdẽ
dicere ꝙ sensum gignat res uisibilis.
gignit tñ forman uelut similitudi¬

Expanded text:
ipse formatur; ut jam non tantum sensus qui etiam ipse formatur; ut jam non tantum sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen informatio sensus, quae visio dicitur, a solo imprimatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili: qua detrma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur. Sensus tamen ipse remanet, qui erat et priusquam aliquid sentiretur, velut in aqua donec ipsum corpus quod imprimitur inest; quo ablato nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sentiat corpus ex anime. aĩa tñ cõ¬
mixta corꝑi per instrum̃tum sentit
corporeum: et idem instrum̃tum sensꝰ
uocat᷑. Qui ⁊̃ passione corꝑis cũ qͥsq
excecatur inter teptus extinguitur.
oum idem maneat animꝰ et eius intẽ¬
tio luminib amissis: cũ ñ habeat qͥdẽ
sensum corporis ꝙ̃ uidendo extrinsecuꝰ
corpori adiungat atq in eo uiso figat
aspectũ: nisu tñ ipso indicat se ad emꝑ¬
to corporis sensu. nͨ ꝑue potuisse ñ minui.
Manet eĩ quidam uidendi appetitus.
integer. siue id possit fieri siue ñ possit.
Hec gͥ tria. corpus ꝙ uidet᷑ et ip̃a uisio
et que utrũq riungit intentio ma
nifesta st̃ ad dinoscendũ. ñ solum ꝓpt̾
ꝓpria singuloꝵ: uerũ etiã ꝓpter diffe¬
rentiã naturaꝵ. atq in his cum sensꝰ
ñ ꝓcedat ex corꝑe illo ꝙ uidet᷑ s ex corꝑe
sentientis animantis cui anima suo
quodam miro mͦ contẽꝑatur. tñ excor¬
pore ꝙ uidet᷑ gignitur uisio idest sensꝰ

Expanded text:
non sentiat corpus exanime, anima tamen commixta corpori per instrumentum sentit corporeum, et idem instrumentum sensus vocatur. Qui etiam passione corporis, cum quisque excaecatur, interceptus exstinguitur, cum idem maneat animus, et ejus intentio, luminibus amissis, non habeat quidem sensum corporis quem videndo extrinsecus corpori adjungat atque in eo viso figat aspectum, nisu tamen ipso indicet se adempto corporis sensu, nec perire potuisse, nec minui. Manet enim quidam videndi appetitus integer, sive id possit fieri, sive non possit. Haec igitur tria, corpus quod videtur, et ipsa visio, et quae utrumque conjungit intentio, msta sunt ad dignoscendum, non solum propter propria singulorum, verum etiam propter differentiam naturarum. 3. Atque in his cum sensus non procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus
Abbreviated transcription (Latin):
mante et iam pͥusqͣm uideret ꝙ uidere
posset. cũ in aliquid usibile incurre¬
ret ł insio que fit in sensu exuisibili
corꝑe cum iam coniunctum est et uide¬
tuir. Sensus gͦ uel uisio idest sensus¬
mat᷑ extrinsecus. ad animantis natu¬
ram ꝑtinet oĩno aliam qmͣ est illud cor¬
pus ꝙ uidendo sentimꝰ. quo sensus nõ
ita formatur ut sensus sit. s ut uisio
sit. Nam sensus et ante obiectum rei sẽ¬
sibilis nͥ eẽt in nobis. ñ distaremus a
oetis. dum nichil uidemur: siue in te¬
nebris siue olausis luminib. Hoc aũ
distamus ꝙ nob̾ in est et ñ uidentib:
quo uidere possimus qui sensus uoca¬
tur. Illis uero ñ in est: nec aliunde nisi
ꝙ eo carent ceri appellant᷑. Itemq illa
animi intentio que in ea re qmͣ uide¬
mꝰ sensum tenet atq utrũq ꝯiungit.
ñ tm̃ ab ea re uisibili natura diffẽrt.
qñ quidẽ iste animꝰ illud corpꝰ est. s ab
ip̃o quoq sensu atq usione qm̃ soliꝰ

Expanded text:
mante, etiam priusquam videret quod videre mante, etiam priusquam videret quod videre posset, cum in aliquid visibile incurreret, vel visio quae fit in sensu ex visibili corpore, cum jam conjunctum est et videtur; sensus ergo vel visio, id est sensusextrinsecus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam quam est illud corpus quod videndo sentimus, quo sensus non ita formatur ut sensus sit, sed ut visio sit. Nam sensus et ante objectum rei sensibilis nisi esset in nobis, non distaremus a caecis, dum nihil videmus, sive in tenebris, sive clausis luminibus. Hoc autem distamus, quod nobis inest et non videntibus, quo videre possimus, qui sensus vocatur: illis vero non inest; nec aliunde, nisi quod eo carent, caeci appellantur. Itemque illa animi intentio, quae in ea re quam videmus sensum tenet, atque utrumque conjungit, non tantum ab ea re visibili natura differt; quandoquidem iste animus, illud corpus est: sed ab ipso quoque sensu atque visione: quoniam solius
Abbreviated transcription (Latin):
um gͥ aliqd̃ corpus uidemus.
Hec tria ꝙ facillimũ est consi¬
deranda sunt et dinoscenda. Primo ip¬
sa res qm uidemus siue lapidem siue
aliqͣm flãmam siue qͥd aliud ꝙ uide¬
ri oculis potest. ꝙ utiq iam ẽẽ pot̾at
et anteꝙͣ uideret᷑: deinde uisio que non
erat pͥus qm rem illã obiectam sensui
sentiremus: t̾tio ꝙ in ea re que uidet᷑
qmdu uidet᷑ sensum detinet ocłoꝵ
idest animi intentio: In his gͥ trib
ñ solum est manifesta distinctio. s
⁊̃discreta natura: Primũ quippe illd̾
corpus iisibile longe alterius nat᷑e
est qm sensus ocłoꝵ. quo gͥmet inci¬
dente fit uisio: Ipsaq uisio: que qͥd
aliuid est qͣm sensus. ex ea re que sen¬
titur informat᷑ apparet. qͣmuis re ui¬
sibili detracta nulla sit. nec ulla om¬
nino eẽ possit talis uisio. si corpꝰ ñ sit ꝙ
dem impͥmit᷑ sensui que uisio uocat᷑.
Corpꝰ eĩ uisum in sua natura separabi¬
le est: sensus aũt qui iam erat in ani¬

Expanded text:
ur aliquod corpus videmus, haec tria, quod facillimum est, consideranda sunt et dignoscenda. Primo, ipsa res quam videmus, sive lapidem, sive aliquam flammam, sive quid aliud quod videri oculis potest; quod utique jam esse poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem illam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet oculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifesta distinctio, sed etiam discreta natura. Primum quippe illud corpus visibile longe alterius naturae est, quam sensus oculorum, quo sibimet incidente fit visio. Ipsaque visio quid aliud, quam sensus ex ea re quae sentitur informatus apparet? Quamvis re visibili detracta nulla sit, nec ulla omnino esse possit talis visio, si corpus non sit quod dem imprimitur sensui, quae visio vocatur. Corpus enim visum in sua natura separabile est: sensus autem qui jam erat in ani
Abbreviated transcription (Latin):
s tunc magis eos pati nolebã ma¬
los ꝓpt̾ ne: qͣm fieri ꝓpt̾ te bonos
uolebam. Itaq postea qmͣ missur
est amedio lanio romã ad p̾fectum
urbis ut illi eiitati rethorice ma¬
gister ꝓuideretur: imꝑtita etian
euectione publica: ego ipse ambs¬
ui ꝑ eosclem ipõs manicheis ua¬
nitatib ebrios quib ut carerem a¬
ibam. S utriq nesciebamꝰ: ut di pe¬
ctione ꝓposita me ꝓbatum p̃feci
tunc symmachus mitt̾et. Et uen
optimis notũ orbi t̾re: pium cul¬
torem tuũ: Cuius tunc eloquia ¶i¬
nue mi nistrabant adipem fruipa¬
ti tui et letitiam olei. et sobriamp
uini ebrietatẽ ꝓpło tuo: Ad eum
aũt du cebar abste nesciens: ut per
eũ ad te sciens ducerer. Suscepit
me pat̾ne ille homo dei: et peregre¬

Expanded text:
sed tunc magis eos pati nolebam mased tunc magis eos pati nolebam malos propter me, quam fieri propter te bonos uolebam. Itaque posteaquam missum est a Mediolanio Romam ad praefectum urbis, ut illi ciuitati rhetoricae magister prouideretur inpertita etiam euectione publica, ego ipse ambiui per eos ipsos manichaeis uanitatibus ebrios - quibus ut carerem ibam, sed utrique nesciebamus — ut dictione proposita me probatum praefectus tunc Symmachus mitteret. et ueniscopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cuius tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et laetitiam olei et sobriam uini ebrietatem populo tuo. ad eum autem ducebar abs te\', nesciens, ut per eum ad te sciens ducerer. suscepit me paterne ille homo dei et peregr
Abbreviated transcription (Latin):
patiebar in africa. Nam re uera
illas euersiones aꝑditis adoles¬
centib ibi ñ fieri manifestatũ¬
est mͦ. S subito inquiunt. ne mes¬
cedem mnagistro reddant. conspirã
multi adolescentes et tͣnͣsferunt
se ad aliuĩ desertores fidei. et quib
p̾ pecunie caritate iustitia iulis ẽz
Oderat etiã istos cor meũ. qͣmuis
ñ ꝑfecto odio: Qd̃ eiũ ab eis passu¬
rus eram magis oderam fortasse
qmͣ eo qd̃ cuilibet inlictta faciebãt
Certe tam̃ turpes sunt tales et forn¬
cant᷑ abste amando uolatica lubi¬
bria tempoꝵ et lucrũ litteũ quod
cũ app̾henditur manũ inquinat
et amplectendo mũdũ fugientem
contẽnendo te manentẽ. et reuotar¬
tem et ignoscentẽ redeunti ad tei
retrici anime humane. Et nũc odi¬
tales. prauos. et distortos. qmuis
eos corrigendos diligam. ut petu¬
nie doctrinam ip̃am qm discuny
ferant. Ei u̾o te lm̃ ueritatẽ et lp¬
tatẽ certi boni et pacem castissund

Expanded text:
patiebar in Africa. nam re uera patiebar in Africa. nam re uera illas euersiones a perditis adulescentibus ibi non fieri manifestatu"sed subito" inquiunt "ne mercedem magistro reddant, conspirant multi adulescentes et transferunt se ad alium, desertores fidei et quibus prae pecuniae caritate iustitia uilis est." oderat etiam istos cor meum quamuis non perfecto odio. quod enim ab eis passurus eram, magis oderam fortasse quam eo, quod cuilibet inlicita faciebant. certe tamen turpes sunt tales et fornicantur abs te amando uolatica ludibria temporum et lucrum luteum, quod cum adprehenditur manum inquinat, et amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem et reuocantem et ignoscentem redeunti ad te meretrici humanae animae. et nunc tales odi prauos et distortos, quamuis eos corrigendos diligam, ut pecuniae doctrinam ipsam, quam discunt, praeferant, ei uero te deum ueritatem et ubertatem certi boni et pacem castissimam.
Abbreviated transcription (Latin):
et experiri qͥd inde sentiret. Iam enĩ
elpidii cuiusdam adu̾sus eosdem
manicheos corã loq̃ntis et disseren¬
tis sermones etiã apud carthaginẽ
mou̾e me ceperant. cũ talia de scrip¬
turis ꝓferret quib resisti ñ facile
posset. et imbetilla mͥ responsio iu¬
debatur istoꝵ. Qmͣ quidem ñ faci¬
le palam ꝓmebant. s nobis secre¬
tius cũ dicerent scͥpturas noui te¬
stam̃ti falsatas fuisse a nescio qͥ¬
bus qui uideoꝵ legem inserere xa¬
ne fidei uoluerunt. Atq ip̃i incor¬
rupta exemplaria nulla ꝓferrẽt
s me maxime captũ et offocatum
quodã modo depͥmebant corꝑalia
cogitantem moles ille sub quib
anhelans in auram tue u̾itatis
liquidam et simplicẽ respirare ñ
poteram: Sedulo gͦ agere ceperã
ꝓpt̾ ꝙ ueneram ut docerem rome
artem rethoricam: et prius domi
congregare aliquos quib et per
qͦs in notescere ceperam. et eece
cognosco alia rome fieri que nõ

Expanded text:
et experiri, quid inde sentiret. iam enim et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum; quam quidem non facile palam promebant, sed nobis secretius, cum dicerent scripturas noni testamenti falsatas fuisse a nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitantem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae ueritatis liquidam et simplicem respirare non poteram. Sedulo ergo agere coeperam, propter quod ueneram, ut docerem Romae artem rhetoricam, et prius domi congregare aliquos, quibus et per quos innotescere coeperam. et ecce cognosco alia Romae fieri, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
etiã corꝑea uidebatur: q et m̃tem
cogitare ñ nouerã. nisi eam subti¬
le corpus esse ꝙ tam̃ ꝑ loci spacia
diffunderetur. qm crẽclere abste
eẽ qualem putabam naturã ma¬
li: ip̃mq saluatorem nr̃m unige¬
nitum tuũ tamqͣm de massaluci¬
dissima molis tue porrectum ad
nr̃am salutẽ ita putabam: ut ali¬
ud de illo nõ crederem nͥ ꝙ possem
uanitate imaginari. Talem itaq
naturã eius nasci ñ posse de maria
uirgine arbitrabar: nisi
concerneretur. Concerni aũt et nõ
inquinari ñ uidebam ꝙ mͥ talem
figurabã. Metuebã itaq credere ĩ¬
carnatũ: ne credere cogerer ex carne
inquinatuĩ. Nunc spirrtuales tui
blande et amant̾ ridebunt me. si
has cõfessiones meas legerint. S
tam̃ talis eram. Seinde que illi ĩ
scripturis tuis rep̾henderant defẽ¬
di posse ñ existimabam. s aliqͣndo
sane cuptebam cũ aliquo illoꝵ li¬
broꝵ doctissimo conferre singula.

Expanded text:
etiam corporea uidebatur, quia et mentem etiam corporea uidebatur, quia et mentem cogitare non noueram nisi eam subtile corpus esse, quod tamen per loci spatia diffunderetur — quam credere abs te esse qualem putabam naturam mali. ipsum quoque saluatorem nostrum, unigenitum tuum, tamquam de massa lucidissimae molis tuae porrectum ad nostram salutem ita putabam, ut aliud de illo non crederem nisi quod possem uanitate imaginari. talem itaque naturam eius nasci non posse de Maria uirgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarnatum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et amanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talis eram. Deinde quae illi in scripturis tuis reprehenderant defendi posse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo conferre singula
Abbreviated transcription (Latin):
ram dicebant. siue tenuem atq
subtilem sicuti est aeris corpus. ꝙͣ
malignam m̃tem ꝑ illam terram
repente imaginantur. Et qr deum
bonũ nullam malã naturã creas¬
se qualiscũq me pietas credere co¬
gebat. constituebam ex adu̾so sibi
duas moles. utrãq infmnitã. Sed
malã angustius bonã grandius:
Et ex hoc initio pestilentioso. me ce¬
tera sacrilegia sequebant᷑: Cum eĩ
conaret᷑ animus meus recurrere in
catholicam fidem. repercitiebar: qr
ñ erat eatholica fides qm esse arbi¬
trabar et magis pius michi uide¬
bar. Si te deus ms̃ cui confitent᷑
ex me miserationes tue. uel ex ce¬
teris partib infinitũ crederem. ꝙͣ¬
uis ex una qua tͥ moles mali op¬
ponebatur cogerer finitũ fateri:
qm si ex oĩb partib in corporis
humani forma te opinarer fini¬
ri: et melius mͥ iudẽbar credere nł¬
lum malũ te creasse. Qd̃ mͥ mesci¬
enti ñ solũ aliqua substantia. s

Expanded text:
ram dicebant, siue tenuem atque ram dicebant, siue tenuem atque subtilem, sicuti est aeris corpus: quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. et quia deum bonum nullam malam naturam creasse qualiscumque me pietas credere cogebat, constituebam ex aduerso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam angustias, bonam grandius, et ex hoc initio pestilentioso me cetera sacrilegia sequebantur. cum enim conaretur animus meus recurrere in catholicam fidem, repercutiebatur, quia non erat catholica fides, quam esse arbitrabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantia sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm sensi eũ habere de reb fabulosiᷤ.
quib manichei libri pleni sunt.
Amicttia tam̃ eoꝵ familiarius
utebar. qmͣ ceteroꝵ hoĩm qui in il¬
la heresi non fuissent. N et eam de¬
fendendam pͥstina animositate. s
tam̃ familiaritas eoꝵ. Plures eĩ
eos roma occultat. pigrius me fa-¬
ciebat aliud querere: presertĩ despe¬
rantẽ in eccłia tua. Dñe celi et ter-¬
re creator omniũ iusibiliũ et in-¬
insibiliũ posse inueniri uerum:
unde me illi au̾terant. Multũq
mͥ turpe uidebatur credere figurã
te habere humane carnis. et mem¬
broꝵ nr̃oꝵ liniam̃tis corꝑalibus
tminari. Et qͣm cum de deo meo co¬
gitare uellem: cogitare ñ moles
corpoꝵ ñ nou̾am. Neq enĩ uideba¬
tur mͥ esse qͥcqͣm ꝙ tale ñ esset. ea
maxima et ꝓpe sola causa erat in¬
euctabilis erroris mei. Hinc enĩ
et mali sb̃am qͣndam credebam ẽẽ
talem: et hr̃e suam molem tetr̃a
et deformem. siue crassam qm ter¬

Expanded text:
quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. Amicitia tamen eorum familiarius utebar, quam caeterorum hominum qui in illa haeresi non fuissent. Nec eam defendebam pristina animositate; sed tamen familiaritas eorum, plures enim eos Roma occultat, pigrius me faciebat aliud quaerere; praesertim desperantem in ecclesia tua, domine caeli et terrae, creator omnium uisibilium et inuisibilium, posse inueniri uerum, unde me illi auerterant, multumque mihi turpe uidebatur credere figuram te habere humanae carnis et membrorum nostrorum liniamentis corporalibus terminari. et quoniam cum de deo meo cogitare uellem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse -quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei. Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et habere suam molem tetram et deformem siue crassam, quam ter
Abbreviated transcription (Latin):
rem ñ esse arbitrabar. et execrabilis
imquitas. Te deus omp̃e. te a mead
peruiciem meã qm me a te ad salu¬
tem malle superari. Nondum gͦ po¬
sueras custodiã ori meo et ostium
continentie circũ labia mea: ut ñ
declinaret cor meũ ad uerba malig¬
na ad excusandas excusationes in
pcc̃is. cum hominib oꝑantib ini¬
quitatẽ. et ideo adhuc combinabã
in ea falsa doctrina me posse ꝓficere:
ea que ipsa quibz si nichil melius
repperirem contentus esse decreue¬
ram: iã remissius negligentius¬
q retinebam. Et eĩ sub orta est ⁊̃
michi cogitatio prudentiores illoᷤ¬
ceteris fiusse philosophos. quos a¬
cademicos appellant ꝙ de omnibus
dubit̾ãdũ esse censuerant: nec aliꝙͥ
ueri ab hoĩe dep̾hendi posse decreue¬
rãt. Ita eñi et mͥ liquido sensisse ui-¬
debant᷑ ut uulgo habent᷑ etiam il¬
loꝵ intentionem ñdum ĩtelligẽ¬
ti. nec dissimulaui eu̾dem hospi¬
tem mecũ repͥmire anima fiducia

Expanded text:
rem non esse arbitrabar; et exsecrabilis iniquitas te, Deus omnipotens, te in me ad perniciem meam, quam mea te ad salutem malle superari. Nondum ergo posueras custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquitatem; et ideo adhuc combinabam in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores caeteris fuisse illos philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant, nec aliquid veri ab homine comprehendi posse decreverant. Ita enim et mihi liquido sensisse videbantur, ut vulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intelligenti. Nec dissimulavi eumdem hospitem meum reprimere a nimia fiducia,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nullos philosophos p̾ponebam.
quib tamen philosophis ꝙ sine
rationẽ languoris anime mee cõ-¬
mittere om̃ino recusabam. Sta-¬
tui gͦ tandm ẽẽ catiruminꝰ in ca¬
tholica eccłia mͥ a parentib com¬
m̃data: donec aliquid certi eluc̾et:
quo cursum dirigerem.

Expanded text:
nonnullos philosophos praeponebam: nonnullos philosophos praeponebam: quibus tamen philosophis, quod srationem languoris animae meae conmittere omnino recusabam. statui ergo tamdiu esse catechumenus in catholica ecclesia mihi a parentibus conmendata, donec aliquid certi eluceret, quo cursum dirigerem.
Abbreviated transcription (Latin):
copiose et ñ absurde obiecta reffel¬
lerent. nec ideo iam damnandum
illud ꝙ tenebam. qr defensionis
partes equabart᷑. Ita enĩ catholi¬
ca ño mͥ uicta uidebatur: ut non¬
dũ etiã iuctrix appareret. Tune
u̾o fortiter itendi animũ si quo
mͦ᷑ possem certis aliquib docum̃¬
tis manicheos conuincere falsita¬
tis. Qd̾ si possem spiritalem sub¬
stantiã cogitare: statim machina¬
m̃ta illa omĩa soluerent᷑ et abice¬
rent᷑ ex animo meo. s ñ poteram.
Ueriuntam̃ de ip̃o mũdi huiꝰ cor¬
pore. omniq natura qmͣ sensus car¬
nis attingeret multo ꝓbabiliora
plerosq sensisse phylosophos ma¬
gis magisq considerans atq com¬
parans iudicabam. Itaq achade¬
micoꝵ more sicut existimantur
dubitans de om̃ib atq inter oĩa
fluctuans manicheos quidẽ relĩ¬
q̃ndos eẽ decreui. ñ arbitrans eo ip̃o
tempore dubitationis mee in illa
secta mͥ ꝑmanendũ esse: cui iam

Expanded text:
copiose et non absurde obiecta refelcopiose et non absurde obiecta refellerent, nec ideo iam damnandam illud, quod tenebam, quia defensionis partes aequabantur. ita enim catholica non mihi uicta uidebatur, ut nondum etiam uictrix appareret. Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentur ex animo meo: sed non poteram. uerum tamen de ipso mundi huius corpore omnique natura, quam sensus carnis attingeret, multo probabiliora plerosque sensisse philosophos magis magisque considerans atque comparans iudicabam. itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans manichaeos quidem relinquendos esse decreui, non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meae in illa secta mihi permanendum esse, cui iam