comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa fuit excidii. quia post salua¬
toris occisionem p̾cones eiꝰ impia crude¬
litate uexauit.
N conciliis nomen ihũ p̃dicari ꝓhibes¬
tes. in synagogis sub specie correctio¬
nis p̃dicatores flagellis cedebant. sicut
de paulo legitur. eosq p̾sidibus & regib
in damnatione tradebant. sicut iaco¬
bum herodi. Beda¬
ec in testimonium sunt illis &
gentib. de ꝑu̾sitate  sciliceti
quippe iustoꝵ bonis in adiutorium ẽ.
malis in testimonium. ut inde ꝑu̾si
sine excusatione ꝑeant. unde electi exem¬
plum capiaͣnt ut uuant. M Fxx¬

Expanded text:
causa fuit excidii, quia post Salvatoris occisionem praecones ejus impia crudelitate vexavit. In conciliis nomen Christi praedicari prohibentes, in Synagogis sub specie correctionis praedicatores flagellis caedebant, ut de Paulo legitur ; eosque praesidibus et regibus in damnationem tradebant, sicut Jacobum Herodi. Haec in testimonium sunt illis et gentibus , de perversitate scilicet quippe justorum bonis in adjutorium est, malis in testimonium, ut inde perversi sine excusatione pereant, unde electi exemplum capiunt ut vivant.
Abbreviated transcription (Latin):
D testimonium dictum ẽ excutite moiꝰ.¬
puluerem. quia p̃dicatio usq ad illã
ciuitatem ꝑuenit. Siue pulus excutit᷑
in signum: ut nec etiam necessaria acci¬
piant a contemptorib eugłii. Tolera¬
bilius dicit. quia sodoma & gomorra ñ
habuerunt p̃dicationẽ. Lucas. Etiam
puluerem pedum ur̃oꝵ excutite in testi¬
moniũ supra illos. dest etiã minima
itineris & laboris quem ꝓ illis sustinu¬
istis exponite. & annuntiate quia occasio
erunt eis maioris damnationis. Hoc ẽ
ex eutere puluerem supra illos. & ẽ int̾
cetera testimoniũ. per qͦd in excusabiles
erunt. Tale est illud. Si ñ uenissem & lo¬
cutus eis non fuissem: peccatum non
oce ego mitio uos sicut oues in me¬
dio lupoꝵ. Estote gͦ purdentes si¬
cut serpentes. & simplices sicut colũbȩ.
cribȩ & pharisei qui sunt clerici iu leRe¬
deoꝵ. lupi sunt. Per prudentiam
serpentis uitate insidias: ꝑ columbam
occultat caput in qͦ uita ẽ: & uos toto
corporis ꝑeulo caput ur̃m idest me

Expanded text:
tum est, excutite pulverem; quia praedicatio ad illam civitatem pervenit. Sive pulvis excutitur in signum, ut nec etiam necessaria accipiant a contemptoribus Evangelii. Tolerabilius, dicit, quia Sodoma et Gomorrha non habuerunt praedicationem. Lucas: Etiam pulverem pedum vestrorum excutite in testimonium supra illos , id est, etiam minima itineris et laboris, quem pro illis sustinuistis, exponite et annuntiate, quia occasio erit eis majoris damnationis. Hoc est excutere pulverem supra illos, et est inter caetera testimonium, per quod inexcusabiles erunt. Tale est illud: Si non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non s in medio luporum. Estote ergo prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Scribae et Pharisaei, qui sunt clerici Judaeorum, lupi sunt. Per prudentiam serpentis, vitate insidias per columbam, occultat caput, in quo vita est; et vos toto corporis periculo caput vestrum, id est, me
Abbreviated transcription (Latin):
Et siquidem domus fuerit digna ue¬
niet pax ur̃a suꝑ eam. Si aut̾e ñ fue¬
rit digna. pax ur̃a ad uos reuertet᷑. les
cculte salutationem ebrei ac sy¬
ri sermonis exp̃ssit. Qͦd enin
grece dicitur chere. & latine aue. hoc
ebreico syroq sermone salomlach. si¬
ue samalach. idest pax tecum. Beda.
ax quȩ
ab ore p̾dican¬
tis
offertur.
domo si in ea fuerit filius pacis. aut
ad eundem p̃dicatorem reuertitur.
quia aut erit quisq p̃destinatus
ad uitam. si uerbum sequitur quod
audit. aut si nullus audire uoluerit.
ipse p̃dicator sine fructu ñ erit. Iui
t quicũq non receꝑit uos neq¬

Expanded text:
t siquidem domus fuerit digna, vet siquidem domus fuerit digna, veniet pax vestra super eam. Si autem non fuerit digna, pax vestra ad vos revertetur. HIERON. Occulte salutationem Hebraei ac Syri sermonis expressit. Quod enim Graece dicitur chaere, et Latine ave, hoc Hebraico Syroque sermone salomlach, sive samalach, id est, pax tecum. BEDA. Pax quae ab ore praedicantis offertur, domo, si in ea fuerit filius pacis, aut ad eumdem praedicatorem revertitur; quia aut erit quisquam praedestinatus ad vitam, si verbum sequitur quod audit; aut si nullus audire voluerit, ipse praedicator sine fructu non erit. M. t quicunque non receperit vos, neq
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ aut castellũ intraueritis.
interrogate quis in ea dignus sit. &
ibi manete donec exeatis.L eden¬
tes & bibentes quȩ apponunt᷑ uobis.
& curate infirmos qui in illa sunt Tesi.
ospes fama eligendꝰ ẽ. ne p̾dica¬
tio suscipientis infamia deturpe¬
tur. Dignum est ut ibi maneant. ꝙ
ab eis terrena consequantur. quib cȩ¬
lestia offerunt. Dignus enim ẽ oꝑa¬
rius ut lucas ait. mercede sua.
oꝑi duȩ debentur mercedes. una in
uia. altera in patria. Claret autem
contra hoc preceptum fecisset apłs qui
uictum de manib suis transigebat. ne
cuiquam grauis ẽẽt. Cum eñi a dño
aliquid impegratur. nisi fiat. in obedi¬
entiȩ culpa est. cum autẽ potestas dat᷑.
licet cuiq de suo iure cedere.
onec exeatis. Subaudis de ciuitate
aut de castello.C xIII
t nolite exire de domo in domum.
onstantiȩ mandatũ dat. ut custodi b̾eda¬
ant uira hospitalitatis. Alienum
quippe est. a p̾dicatore. ꝑ domos cursi¬
tare & hospitium mutare. Ui.Lxx

Expanded text:
civitatem aut castellum intraveritis, interrogate quis in ea dignus est; et ibi manete donec exeatis. L. edentes et bibentes quae apponuntur vobis, et curate infirmos qui in illa sunt. HIERON. Hospes fama eligendus est, ne praedicatio suscipientis infamia deturpetur. Dignum est ut ibi maneant, et ab eis terrena consequantur, quibus coelestia offerunt. Dignus est enim operarius, ut Lucas ait, mercede sua. operi duae debentur mercedes, una in via, altera in patria. Claret autem contra hoc praeceptum fecisset Apostolus, qui victum de manibus suis transigebat, ne cuiquam gravis esset. Cum enim a Domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobedientiae culpa est; cum autem potestas datur, licet cuique de suo jure cedere. Donec exeatis, subaudis, de civitate aut de castello. L. 113X Et nolite exire de domo in domum. BEDA. Constantiae mandatum dat, ut custodiant jura hospitalitatis. Alienum quippe est a praedicatore, per domos cursitare, et hospitium mutare. M. 84V
Abbreviated transcription (Latin):
enim uobis in illa hora qͥd
loquamim. Non enim uos estis qui lo¬
quimini. s sp̃c patris ur̃i qui loquit᷑
in uobis. P Redictis futuris aduersis.
ut puisa minus ledant. contra t̾rores
subiungit consolationẽ. Cum propter
ihm duciur ad iudices. uoluntatem
nram pro xp̃o debemus offerre. cete¬
rum ipse xp̃c qui in nobis habitat lo
in respondendo.M. R. Tradet aure
fr̃ frem̃ in mortem. & pat̃ filium. & in¬
surgent filii in parentes. & morte eos
afficient. & eritis odio om̃ib ꝓpt̾ nomen¬
uidemus fieri. quia nullus est int̾ eos
ea tormenta seuiunt. quȩ ab illis pa-¬
timur de quib p̾sumebamus. qr eum
damno corporis mala nos cruciant
amissȩ caritatis. Oui autem ꝑseuera¬
uerit in finem hic saluus erit. Teloniorꝰ
unde cauda hostiȩ iubet᷑ in sacri-¬
ficio poni. qͦd docet bonum opꝰ ad fi-¬
ym autẽ ꝑsequentur uos in cuii¬
tate ista: fugite in aliam. Am̃

Expanded text:
hora quid loquamini. Non enim vos estis qui loquimini, sed spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Praedictis futuris adversis, ut praevisa minus laedant, contra terrores subjungit consolationem. BEDA Cum propter Jesum ducimur ad judices, voluntatem nostram pro Christo debemus offerre: caeterum ipse Christus qui in nobis habitat, loin respondendo. M. R. Tradet autem frater fratrem in mortem, et pater filium, et insurgent filii in parentes, et morte eos afficient, idemus fieri, quia nullus est inter eosea tormenta saeviunt, quae ab illis patimur de quibus praesumebamus; quia cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Qui autem perseveraverit in finem, hic salvus erit. Finis, unde cauda hostiae jubetur in sacrificio poni, quod docet bonum opus ad fium autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Am
Abbreviated transcription (Latin):
quo dictum est. apłis. In uiam
gentium ne abieritis. Mahis tell.¬
ensus est. Si uos ꝑsequant᷑ uides
in ciuitate ista. hõc est in aliqua
ciuitate uideȩ. fugite in aliam non ti¬
mendo ꝑsecutiones s potius declinan-¬
do. ut tribulationis occasio sit eugłii
seminariũ. Paulus quidem sic de da¬
masco fugit. Donec ueniat filiꝰ hõis.
ꝑ impensum uobis auxilium. Telloñ.
pyalit̾ autem ꝑ istam eiuitatem
possumus intelligere unũ testi-

Expanded text:
ictum est Apostolis: In viam gentium ne abieritis. Sensus est: Si vos persequentur Judaei, in civitate ista, hoc est, in aliqua civitate Judaeae, fugite in aliam, non tantummodo persecutiones, sed potius declinando, ut tribulationis occasio sit Evangelii seminarium. Paulus quidem sic de Damasco fugit . Donec veniat Filius hominis, per impensum vobis auxilium. HIERON. Spiritualiter autem per istam civitatem, possumus
Abbreviated transcription (Latin):
uos dñs d̾s ur. illa enim seductioĩs.
hȩc autẽ est probationis. uidicium
quoq dampnationẽ & discretionẽ
significat: ita uirga duo
significat. ut scd̃m matħm intelli¬
gatur ꝓ minima re. quasi dicat᷑ ni-¬
chil necessarioꝵ uobiscum feratis.
neq uirgam. idest nec minimas res:
scđłm marcum uͦ ꝑ uirgam intel¬
ligatur potestas a dño accepta. Er-¬
go ñ st̃ contraria.L X. XxIII

Expanded text:
us Deus vester . Illa enim seductionis, haec autem est probationis. Judicium quoque damnationem et discretionem significat; ita virga duo significat, ut secundum Matthaeum intelligatur pro minima re, quasi dicatur, nihil necessariorum vobiscum feratis, neque virgam, id est, nec minimas res; secundum Marcum vero, per virgam intelligatur potestas a Domino accepta. Ergo non fuit contraria. M. 83II
Abbreviated transcription (Latin):
abolum trib testimoniis de legẽ.
re autem temptationum pͥma.e
fuerit.quȩ media quȩ ue ultima.
& in qua forma temptator accesserte
an in sua propria an in specie homi¬
nis assumpta. non multum refert ig¬
norare. Reliquit dñm diabolꝰ usq ad
tempꝰ. postea ꝑ uideos aꝑte eũ impug¬
naturus. Sic etiam quando ñ pͣua¬
let in temptatioue. a nobis recedit us¬
q ad aliud tempus.
Beda in marcy.

Expanded text:
abolum tribus testimoniis de lege. Quae autem tentationum prima fuerit, quae media, quaeve ultima, et in qua forma tentator accesserit, an in sua propria, an in specie hominis assumpta, non multum refert ignorare. Reliquit eum diabolus usque ad tempus, postea per Judaeos aperte eum impugnaturus. Sic etiam quando non praevalet in tentatione, a nobis recedit, usque ad aliud tempus. BEDA in Marc
Abbreviated transcription (Latin):
di erant. de gentib nondum.
s post resurrectionẽ dicitur. euntes
docete om̃s gentes. Teli¬
t pͥmumꝰ quidẽ oportebat eugłiza¬
ri iudeis. ne haberent excusatio
yxta tropologiam abstinere a uis
gentium est. abstinere ab oꝑe & uita
gentilis ignorantiȩ. non intrare in
ciuitates samaritanoꝵ. ñ adire eccle¬
sias hereticoꝵ. MIX xx II NL NI¬

Expanded text:
di erant, de gentibus nondum, sed post resurrectionem dicitur: Euntes, docete omnes gentes . Et primum quidem oportebat evangelizare Judaeis, ne haberent excusationAR. Juxta tropologiam, abstinere a viis gentium, est abstinere ab opere et vita gentilis ignorantiae; non intrare in civitates Samaritanorum, non ire ad Ecclesias haereticorum. M. 82II
Abbreviated transcription (Latin):
est. qua femina de latere uiri creata ẽ.
Tertia uero. qua natus ẽ homo ex in
mogenitum masculini sexus dño sc̃ĩficari
& sacerdotis ẽẽ : ita ut sacerdos ꝓ homi¬
nis pͥmogenito pͣtium acciperet. & ani-¬
mal immundum reduni faceret. mun-¬
da uͦ dõ offerret. Siclis argenti quinq
redimebatur primogenitum. & siclus
uiguiti obolos habet. Notandum tam̃
quia paruuli de tribu leui non redime¬
bantur. s in ministerium domꝰ ꝑpe-

Expanded text:
est, qua femina de latere viri creata est. Tertia vero, qua natus est homo ex viro met sacerdotis esse, ita ut sacerdos pro hominis primogenito pretium acciperet, et animal immundum redimi faceret, munda vero Deo offerret. Siclis argenti quinque redimebatur primogenitum; et siclus viginti obolos habet. BEDA. Notandum tamen quia parvuli de tribu Levi, non redimebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ẏsmael gͦ ñ id̾o fuit ex heredatus. qr
ex ancilla natus: s quia suꝑb fuit.
Namsi eẽc idõ exheredatus: filii iacob
non admitterent᷑ ad hereditatẽ. Qd
autem sara affligit ancillã agar: ñ
dicit᷑ ꝑsecutio. s correctio. Unde etiã
angłs fugienti dicit: reu̾tere & humi¬
liare sub manu dñȩ tuȩ. Sic boni
principes hereticos & quoslibet ꝑ¬
niciosos eccłiȩ: exiliis & aliis legalib
pȩnis iuste affligunt. Respondit
fuerit ex aqua & sp̃ũ. ñ potest in¬
troire in regnum dei. Sensus est.

Expanded text:
Ismae ergo non ideo fuit exhaeredatus, quia Ismae ergo non ideo fuit exhaeredatus, quia ex ancilla natus, sed quia superbus fuit. Nam si esset ideo ex haeredatus, filii Jacob non admitterentur ad haereditatem. Quod autem Sara affligit ancillam Agar, non dicitur persecutio, sed correctio. Unde etiam angelus fugienti dicit: Revertere et humiliare sub manu dominae tuae . Sic boni principes haereticos et quoslibet perniciosos Ecclesiae exsiliis et aliis legalibus poenis juste affligunt Respondit fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum De
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicit. quȩ dicunt facite. quȩ au¬
tem faciunt facere nolite: tc mali¬
bonos baptizabant. Qͦmͦ gͦ in filiis
iacob ñ obfuit illis qui nati sunt de
ancillis: qͦ minus tenerent terrã ꝓ¬
missionis cum fr̃ib ex equo. s p̃ualu¬
it sem̃ paternum: sic quicũq ꝑ ma¬
los baptizant᷑. quãꝗͣ ex malis nati sint.
tam̃ qr ex semine uerbi dei qͦd figura¬
tur in iacob nati sunt: si boni ẽẽ uolu¬
ille rebaptizari a catholicis: ne con¬
fessio uł inuocatio tanti nominis ui¬
deatur ãnutlari. Et in utero ȩccłiȩ
magna lucta ẽ int̾ bonos & malos.
sicut iacob & esau luctabantur: & sẽꝑ
mali ꝑsequunt᷑ bonos. ut ysmael ysa¬
ac. Id̾o naniq dixit sara abrahȩ. eice
ancillam & filium etꝰ. qr illusionem
uidit in lusu: ñ id̾o qr ludebat ysma¬
Plus gͦ nos ꝑsecuntur: qui nos illu¬
dendo seducunt ita. Ueni ueni: bapti¬
zare hic: hic habes uerum baptismũ.

Expanded text:
cum dicit: « Quae dicunt facite; quae aucum dicit: « Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite bonos baptizabant. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent terram promissionis cum fratribus ex aequo, sed praevaluit semen paternum; sic quicunque per malos baptizantur, quanquam ex malis nati sint, tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, nati sunt si boni esse voluille rebaptizari a Catholicis, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et in utero Ecclesiae magna lucta est inter bonos et malos, sicut Jacob et Esau luctabantur , et semper mali persequuntur bonos, ut Ismael Isaac. Ideo namque dixit Sara Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus, quia illusionem vidit in lusu, non ideo quia ludebat IsmaPlus ergo nos persequuntur, qui nos illudendo seducunt ita. Veni, veni baptizare hic; hic habes verum baptismum.
Abbreviated transcription (Latin):
abraham. & ẏsaac. & iacob: quasi noe
qui ante istos fuit. & moyses qui post.
sc̃i patriarchȩ ñ eẽnt. In ists quippe
trib inuenimus peperisse liberas &
ancillas: quod totum figura ẽ ut ait
apłs. Hȩc autem in figura continge¬
rum & ancillarũ quatuor sunt gene¬
ra hominum: in quib complet᷑ forma
totius xp̃ianitatis. Ancillas accipiamꝰ
in malis: liberas in bonis. Aut gͥ libe
ancillȩ iacob. Ad hanc similitudinẽ
aut boni baptizant bonos. ut anani¬
as paulum. aur malos. ut philippꝰ
symonẽ magum: aut mali bonos &
malos. ut pͣdicatores quidam. quod
dicit apłs ñ caste solere annuntiare
euangłm. tolerans eos in societate xp̃i¬
ana. & dicens. Quid enim: dũ om̃im
siue occasione. siue ueritate xp̃c an¬
nuntiet᷑: Et in hoc gaudeo. Non de
alieno malo gaudebat: s quia uerũ
p̃dicabatur. Si quos isti sui similes
baptrzabant: tunc mali malos.Si
quos uͦ tales quales ammonet dñs

Expanded text:
Abraham, et Isaac et Jacob , » quasi Noe, Abraham, et Isaac et Jacob , » quasi Noe, qui ante istos fuit, et Moyses qui post, sancti patriarchae non essent. In istis quippe patribus invenimus liberas et ancillas: quod totum figura est, ut ait Apostolus: « Haec autem in figura contingerum et ancillarum quatuor sunt genera hominum, in quibus completur forma totius Christianitatis. Ancillas accipimus in malis, liberas in bonis. Aut igitur lancillae Jacob. Ad hanc similitudinem aut boni baptizant bonos, ut Ananias Paulum; aut malos, ut Philippus Simonem magum; aut mali bonos et malos, ut praedicatores quidam, quos dicit Apostolus non caste solere annuntiare Evangelium, tolerans eos in societate Christiana, dicens: « Quid enim dum omni modo sive occasione sive veritate Christus annuntietur! et in hoc gaudeo . » Non alieno malo gaudebat, sed quia verum praedicabatur. Si quos isti similes sui baptizabant, tunc mali malos. Si quos vero tales quales admonet Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
pleniꝰ doceri meruit. Dicit ad eũ
nichodemus. Quomͦ potest homo nasci.
cum sit senex: Nũqͥd potest in uentr̃e
p̃c ei loquit᷑. & ipse carnẽ sapit suã
non xp̃i: sicut illi qui putquer̃t dñm
posse coquere & manducare coneisũ
sicut agnum. quando dñs dyxit. nisi
qͥs manducauerit carnẽ meã. & bibe¬
rit sanguinẽ meum. ñ habebit uitã
in se: & statim recedentes ñ ampluis
st̃ eũ secuti. Dñs autẽ hoc remanen¬
tib exposuit dicens. sp̃c ẽ & uita qͥd
dixi. nã sp̃c uiuificat. caro autẽ ii¬
chil ꝓdest: ne carnalit̾ intelligerent
qͦd dͥixerat. Ita nichodemus ñdũ no¬
uerat ꝑ arentes qui generant ad uitã.
Una enim generatio ẽ carnalis: altera
est spũ alis. Sciendũ quomͦ uterꝰ non
pocest repeti: sic nec baptismꝰ. E nasei¬
tur cde cathelica ȩccłia. tãqͣ de sara na¬
scit᷑. qͥ autẽ de heresi. tanquã de ancil¬
la. Adu̾te cur dñs dicat. ego sum d̾s

Expanded text:
plenius doceri meruit. Dicit ad eum plenius doceri meruit. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Nunquid potest in ventrem tus ei loquitur et ipse carnem sapit suam, non Christi, sicut illi qui putaverunt Dominum posse coquere, et manducare concisum, sicut agnum, quando Dominus dixit: « Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit vitam in se sunt eum secuti. Dominus autem hoc remanentibus exposuit, dicens: Spiritus est et vita quod dixi, nam spiritus vivificat, caro autem nihil prodest , ne carnaliter intelligerent quod dixerat. Ita Nicodemus nondum noverat parentes qui generant ad vitam. Una enim generatio est cspiritalis. Sciendum quomodo uterus non potest repeti, sic nec baptismus. Qui nascitur de catholica Ecclesia, tanquam de Sara nascitur; qui autem de haeresi, tanquam de ancilla . Adverte cur Dominus dicat: « Ego sum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
nt ad ih̃m nocte: uel quia metuit of¬
fendere populum. cum eẽt unus de pͥn¬
cipibus. uł quia magister erat in isrł
palam discere erubuit. Nox itaq signi¬
ficat litteram legis: uł ignorantiam
cordis. uł timorem. Nichodemꝰ uͦ u
nus ex hiis qui per signa crediderant
figura est cathecuminoꝵ: nam licet
credant. quadam tamen nocte sacra¬
mentoꝵ ad baptismum ꝑueniunt.
uͥ de inuio tenebrarum ad uam gle¬
stis luminis renati transeunt. Si eni
tantũ ualuit baptismi figura. ut per
moysen baptizati in nube & in mari ad
manna ꝑducerentur: nonne ꝑ uerũ
baptisma ad idem ꝑueniri poterit:
Qͥd ẽ manna: Ego̾ sũ inquit panis
uiuus : qui de cȩlo descendi. Respondit
ih̾c: & dixit ei. Am̃ am̃ dico tͥ: nͥ quis
natus fuerit denuo: non potest uide¬
re regnum dĩ. Id est non potest me
cognoscere. qͥ sũ regnũ patͥs. qͥ sũ ui¬
sio ueritatis. Quia nichodemꝰ aperta
signa prudenter notauit: de sccła na¬
tiuitate ac de oȩteris fidei mysteriis

Expanded text:
nit ad Jesum nocte, vel quia metuit offendere populum, cum esset unus de principibus; vel quia magister erat in Israel, palam discere erubuit. Nox itaque significat litteram legis, vel ignorantiam cordis vel timorem. Nicodemus vero unus ex his qui per signa crediderant figura est catechumenorum: nam licet credant, quadam tamen nocte sacramentorum ad baptismum perveniunt, ubi de invio tenebrarum ad viam coelestis luminis renati transeunt. Si enim tantum valuit baptismatis figura, ut per Moysen baptizati in nube et in mari ad manna perducerentur, nonne per verum baptisma ad idem perveniri poterit? Quid est manna? Ego sum, inquit, panis vivus qui de coelo descendi. Respondit Jesus et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Id est, non potest me cognoscere, qui sum regnum Patris, qui sum visio veritatis. Quia Nicodemus aperta signa prudenter notavit, de secunda nativitate ac de caeteris fidei mysteriis
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ & sine initio ingenitũ no¬
uimus. ita filium semꝑ & sine initio
ex patre genitum confitemur. Nec aliud
facit cdiuisionẽ ꝑsonarũ: nͥ qͦd pat̃ inge¬
nitus ẽ. filus genitus. ille pat. iste filꝰ.

Expanded text:
et Sine initio ingenitum novimus, ita Filium semper et sine initio ex Patre genitum confitemur. Nec aliud facit divisionem personarum, nisi quod Pater ingenitus est, Filius genitus; ille Pater, iste Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
uacuas implere uino qͥ cuncta
ereat ex nichilo. sed maluit de aqua
uimim facere. ut doceret se ñ legem
soluere s implere. & in eugłio illa fa¬
cere uł docere quȩ ꝓphetia p̃dixit.
Usq ad sũmũ implent᷑ hẏarie. qr
nullum tempus fuit a salutari doctri¬
na uacuum. Architriclinꝰ intelligit᷑
princeps in peritia scͥpturȩ continen¬
tis hystorias. & mor alitates & allegori¬
as. Dum gͦ tali uelut nichodemo. ga¬
malieli. discipulo eiꝰ saulo. uerbum
eugłii offert᷑. uinum de aqua factũ
architrielino propinatur. Mab is tell.¬
onnulli uͦ ꝑ aquam baptismum
iohannis. ꝑ uinum passionẽ xp̃i
accipiunt. Unde & uinum prius fer¬
tur architriclino idest ipsi iohanni.
qui ante bibit passionẽ quã xp̃c.¬
AlbisS.

Expanded text:
acuas implere, vino, qui cuncta creat ex nihilo; sed maluit de aqua vinum facere, ut doceret se non legem solvere, sed implere; et in Evangelio illa facere vel docere, quae prophetia praedixit. Usque ad summum implentur hydriae, quia nullum tempus fuit a salutari doctrina vacuum. Architriclinus intelligitur principes in peritia Scripturae continentis historias vel moralitates et allegorias. Dum ergo tali velut Nicodemo, Gamalieli, discipuloque ejus Saulo, verbum Evangelii offertur, vinum de aqua factum architriclino propinatur. Nonnulli vero per aquam baptismum Joannis, per vinum passionem Christi accipiunt. Unde et vinum prius fertur architriclino, id est, ipsi Joanni, qui ante bibit passionem quam CALBINUS.
Abbreviated transcription (Latin):
ystice stellȩ ortus primũ a magis
intellectus. indicat mox gentes in
xp̃m credituras. Stellas enim ꝓpheti¬
cum sermonem xp̃i ortum confitentẽ
significat.

Expanded text:
ystice, stellae ortus primum a Magis intellectus indicat mox gentes in Christum credituras. Stella enim per propheticum sermonem Christi ortum confitentem significat.
Abbreviated transcription (Latin):
U Qui ait eis. Afferte illos mͥ
huc. R L Et pͣcepit illis ut accum¬
bere facerent om̃s scd̾m contuberma
supra uiride fęnum. Et ddiscubuert
in partes. ꝑ centenos & ꝑ quinqua¬
genos.
AuGustimS.

Expanded text:
is: Afferte illos mihi huc. R. L. Et praecepit illis ut accumbere facerent omnes secundum contubernia supra viride fenum. Et discubuerunt in partes per centenos et per quinquagenos. AUGUST.
Abbreviated transcription (Latin):
mysterii. Post defectum legis eu¬
angłieus eib incipit. s priꝰ ꝑ remis¬
sionem peccatoꝵ uulnerib meicina
tosbuitur. & postea mensȩ olestis ali¬
monia expenditur. Non ẽ gͥ necesse
it queramus escas in uillis & castel¬
lĩ hoc ẽ ne deseramꝰ panem ite. p̃¬
tio stuctii & laboris ementes phyloso¬
phoꝵ doctrinas. suis rationib muni¬
tas. quarum pastu delectemur. Quod
autem discipuli desertum dicune ẽẽ
locum. figurat iudeos murmurantes
de comuersione gentium. Hine ysaias
in eoꝵ uoce. Ecce gentes quasi stilla
situlȩ. Item. Om̃s gentes quasi non
sint. sic sunt coram eo. N. Respondit
ei phylippus. Ducentoꝵ denarioꝵ pa
nes non sufficiunt eis. ut unꝰ quisq
modicum quid accipiat. R. Et diete
eis. Quoc panes habetis: . A. Dieit
ei uus ex discipulis eius. andreas fr̃
symonis petri. Est puer unus hic. qͥ
habet quinq panes ordeaceos. & du

Expanded text:
mysterii. Post defectum legis evangelicus cibus incipit, sed prius per remissionem peccatorum vulneribus medicina tribuitur, et postea mensae coelestis alimonia expenditur. Non est igitur necesse ut quaeramus escas in villis et castellis, hoc est ne deseramus panem vitae, pretio studii et laboris, ementes philosophorum doctrinas suis rationibus munitas, quarum pastu delectemur. Quod autem discipuli desertum dicunt esse locum, figurat Judaeos murmurantes de conversione gentium. Hinc Isaias in eorum voce: « Ecce gentes quasi stilla situlae . » Item: « Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo . « Respondit ei Philnes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat. R. Et dicit eis: Quot panes habetis? A. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri: Est puer unus hic, qui habet quinque p
Abbreviated transcription (Latin):
uit uobis fugere a uentura ira.
idest sacerdotes indeoꝵ. qui se diuide¬
bant a populo ꝑ ypocrism. S aducei
sunt iustificati. uł iustificantes se. Hii
quinq libros moysi recipiunt. ꝓpħas
respuunt. resurrectionem ñ credunt.

Expanded text:
it vobis fugere a ventura ira? id est, sacerdotes Judaeorum, qui se dividebant a populo per hypocrisin. Sadducaei, sunt justificati vel justificantes se. Hi quinque libros Moysi recipiunt, prophetas respuunt, resurrectionem non credunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes ñ ut suum baptismũ
remissionem peccatoꝵ daret. s ut bap¬
tismum xp̃i remissurum peccata pre¬
curreret.
aptizabantur in iordane. qui de¬
scensio interp̃tatur. de suꝑbia ue¬
teris hominis ad humilitatem confes¬
sionis & emendationis descendentes.

Expanded text:
oannes, non ut suum baptismum in remissionem peccatorum daret, sed ut baptismum Christi remissurum peccata praecurreret. aptizabantur in Jordane, qui descensio interpretatur, de superbia veteris hominis ad humilitatem confessionis et emendationis descendentes.
Abbreviated transcription (Latin):
ephas ebreum est & sẏrum. pecrus
grecum & latinum. & in utraq lin¬
gua nomen a petra diriuatum ẽ. Uoca¬
tur aut̾e petrus. ob robur mentis. qr
solidissime petrȩ xp̃o adhesit. Et notan¬
dum qͦd hic petrus nomen acceperit. ñ
ubi ait illi ihe. tu es petrus & suꝑ hanc
petram edificabo ȩxcłiam meam. nec ubi
marcus duodecim discipulos singillaq̃
cõmemorans dixit. qͦd imposuerit ei no¬
men. ut uocaretur petrus. Hoc enĩ re-¬
colendo ate.

Expanded text:
ephas Hebraeum est et Syrum, Petrus Graecum et Latinum, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est. Vocatur autem Petrus ob robur mentis, qui solidissimae petrae Christo adhaesit. Et notandum quod hic Petrus nomen acceperit, non ubi ait illi Jesus: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Nec ubi Marcus duodecim discipulos sigillatim commemorans, dixit quod imposuerit ei nomen, ut vocaretur Petrus. Hoc nomen recolendo, ait.
Abbreviated transcription (Latin):
dus: cuiꝰ expectatio ñ ẽ dñs. qͥ tran¬
sitoria non distribiit pauꝑib. ut ab
eis reciperet᷑ in et̃nis tabernaculis.
idest conscientiȩ possessio qua susten¬
catur ꝙ pascitur. ẽ apud dm̃: non
in sacculis terrȩ.

Expanded text:
dus, cujus exspectatio non est Dominus, qui trandus, cujus exspectatio non est Dominus, qui transitoria non distribuit pauperibus, ut ab eis reciperetur in aeternis tabernaculis. id est conscientiae possessio qua sustentatur et pascitur, est apud Deum, non in sacculis terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
mes ẽ defunctoꝵ. Non tam̃ in eo rep̾hen¬
ditur iste diues. qͦd tͣram coluerit. ꝙfru¬
ctus seruare uoluerit: s qͦd omẽm uitȩ
suȩ fiduciam in sua abundantia po-¬
suerit. & nil ꝑauꝑib erogare constime¬
rit. uixta imꝑium dñi dicentis. Quod
suꝑest: date elemosinã. In nocte aufir¬
tur anima ilhiꝰ qui considerationis lu¬
cem habere negligit: ut qͦd potest pa¬
ti p̃udeat. Unde paulꝰ dicit. Uos au-¬
tem fr̃s ñ estis in tenebris: ut uos di¬
es illa tanquam fur comp̾hendat.
Om̃s enim uos filii lucis estis. & filii
diei. ꝑsalmista etiam. cum de auaro
quolibet p̃misisset: s & frustra cont᷑¬
batur: adiunxit thesaurrzat. &igno¬
rat cui congregabit ea. Dicere autẽ
dĩ ad ꝑu̾sos est: prauas eoꝵ machina¬
tiones subita animadu̾sione cõpescere.
Sic ẽ qui sibi thesaurizat: & ñ ẽ in
dm̃ diues. Sic ẽ idelicet stultus
& in nocte a diuinis iudiciis rapien¬

Expanded text:
mes est defunctorum. Non tamen in eo reprehenmes est defunctorum. Non tamen in eo reprehenditur iste dives, quod terram coluerit et fructus servare voluerit, sed quod omnem vitae suae fiduciam in sua abundantia posuerit, et nil pauperibus erogare constituerit, juxta imperium Domini dicentis: Quod superest, date eleemosynam , in nocte aufertur anima illius, qui considerationis lucem habere negligit, ut quod potest pati praevideat. Unde Paulus dicit: Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut vos dies illa tanquam fur comprehendat. Omnes enim vos filii lucis estis, et filii diei . Psalmista etiam cum de avaro quolibet praemisisset, sed et frustra conturbatur, adjunxit: Thesaurizat et ignorat cui congregabit ea . Dicere autem Dei ad perversos, est pravas eorum machinationes subita animadversione compescere. Sic est qui sibi thesaurizat, et non est in Deum dives. Sic est, videlicet stultus, et in nocte a divinis judiciis rapien
Abbreviated transcription (Latin):
dam diuitis. uberes fructꝰ ager attu¬
lit: & cogitabat intra se dicens. Qͥ d
faciam: qͦd non habeo qͦ congregein
fructꝰ meos: Fece nimia sollici¬
tudo ex auaritia. studente bona sua
in futurum luxuriȩ reseruare: & ex
sollicitudine sequitur deliberatio.
t dixit. hoc faciam. Destruã hor¬
rea mea s maiora faciã. & illus con¬
gregabo omnia quȩ nata sunt mͥ. s¬
bona mea: & dicam animȩ meȩ Ani¬
ma habes multa bona posita in an¬
nos plurimos. requiesee. comede. bibe
epulare. Congregabo inquit quȩ
nata sunt plus solito. michi. idest meo
labore. uł ꝓpt̾ me solum. Dicens. requi¬
esce: pesti auaritiȩ pestem iungit desidie
ut nec ꝓ temꝑalib dm̃ int̃pellet. Co¬
mede ac bibe contra esuriem & situm:
& epulare luxuriose. magno deliciarũ
paratui. Dixit autem illi d̾̃s. Stulte.
hac nocte aninam tuam repecunt a te.
quȩ autem parasti euius erunt:
on sunt hominis bona quȩ secum
auferre non potest: s sola miscdia oo¬

Expanded text:
ager attulit, et cogitabat intra se dicens: Quid faciam, quod non habeo quo congregem fructus meos? Ecce nimia sollicitudo ex avaritia studente bona sua in futurum luxuriae reservare, et ex sollicitudine sequitur deliberatio. Et dixit: Hoc faciam: destruam horrea mea, et majora faciam et illuc congregabo omnia quae na mea, et dicam animae meae: Anima, habes multa bona posita in annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epulare. Congregabo, inquit, quae nata sunt plus solito mihi, id est meo labore, vel propter me solum. Dicens, requiesce, pesti avaritiae pestem jungit desidiae, ut nec pro temporalibus Deum interpellet. Comede ac bibe, contra esuriem et sitim, et epulare luxuriose magno deliciarum paratu. Dixit autem illi Deus: Stulte, hac nocte animam tuam repetent a te, quae autem parasti, cujus erunt? Non sunt hominis bona, quae secum auferre non potest, sed sola misericordia co
Abbreviated transcription (Latin):
& uxorem. nulla erit differentia int
ꝓxuni & uxoris dilectionẽ: qͦd ualde
absurdum est S in ꝓximo: sicut. ad¬
uerbium ẽ similitudinis. In uxore
autẽ sicur. ñ similitudinẽ s appro¬
bationẽ & confirmationẽ cũ qͥ dam
pondere sonat: qͦmͦ dicimus quasi uir
fecit. Et de saluatore. Uidimus głam
eiꝰ głam quasi unigeniti a patre: ñ qͦ
saluator głam habuerit ad comꝑationẽ
alteriꝰ unigeniti. Dicit illi adolescens.
Omma hȩc custodiui a uiuentute mea:
quid ad huc michi deest: R exiui

Expanded text:
et uxorem, nulla erit differentia inter et uxorem, nulla erit differentia inter proximi et uxoris dilectionem, quod valde absurdum est. Sed in proximo, sicut, adverbium est similitudinis. In uxore autem, sicut, non similitudinem, sed approbationem et affirmationem cum quodam pondere sonat, quomodo dicimus, quasi vir fecit. Et de Salvatore: Vidimus gloriam ejus gloriam quasi unigeniti a Patre , non quo Salvator gloriam habuerit ad comparationem alterius unigeniti. Dicit illi adolescens: Omnia haec custodivi a juventute mea. Quod adh
Abbreviated transcription (Latin):
Iotuit utrumq dici. & scd̾m matħm.
quid me int̾rogas de bono. & iuxta
alios. quid me dicis bonum: ut alte¬
rũ referat᷑ ad illud querentis qͥd boni
faciã. alterum ad id qͦd ait. magist᷑
bonum. & ñ dm̃ uł dei filiũ: discit
quẽius sc̃m hominẽ cõꝑatione dĩ ñ
ẽẽ bonum. De qͦ in psalmo. Confitemi¬
ni dño qm̃ bonus. Solus em̃ d̃s. na-¬
tura ẽ bonꝰ: nam alii boni ñ habent
se magistrum bonum non eẽ. s absq
d̾o nullũ bonũ testatur ẽẽ. Si au¬
tẽ uis ad uitam ingredi: seruã man-¬
data. Dixit illi. Quȩ : Ih̾e autẽ dixit.
Non occides. non adulterabis. ñ furtũ
facies. ñ falsum testimonium dices.
ges ꝓximũ tuũ sicut teipsũ. Nota
quia iustitia legis suo tempore custo¬
dita: ñ solũ bona trȩ s & uitã confere¬
bat ȩtñam. Notandũ etiã qr paubꝰ
p̃cipit uiris: ut quisq diligat uxor̾e
suam sicut seipsũ. Si gͦ unusquisq
sicut se ipsũ diligere debet ꝓximum.

Expanded text:
otuit utrumque dici et secundum Matthaeum, quid me interrogas de bono? et juxta alios, quid me dicis bonum? ut alterum referatur ad illud quaerentis, quid boni faciam? Alterum ad id quod ait, magister bonum, et non Deum vel Dei Filium, dicit quemvis sanctum hominem comparatione Dei non esse bonum. De quo in psalmo: Confitemini Domino, quoniam bonus . Solus enim Deus natura est bonus, nam alii boni non habent se magistrum bonum non esse, sed absque Deo nullum bonum esse testatur. Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata. Dixit illi quae? Jesus autem dixit: Non occides, non adulterabis, non furtum facies, non falsum testimonium dices. ges proximum tuum sicut teipsum. Nota quia justitia legis suo tempore custodita, non solum bona terrae, sed et vitam conferebat aeternam. Notandum etiam quia Paulus praecipit viris, ut quisque diligat uxorem suam sicut seipsum. Si ergo unusquisque sicut seipsum diligere debet proximum
Abbreviated transcription (Latin):
fectus ẽe uade uende quȩ habes & da
pauꝑib. & habebis thesaurum in celo.
& ueni sequere me. ¶Uon ẽ putandꝰ
hic de custodia mandatoꝵ ẽẽ mentitus.
s simplicit᷑ ẽe confessus: quia si menda¬
cii noxa teneretur reus. nequaquã in¬
tutus archana cordis eiꝰ. eum diligere
diceretur ih̃c. Diligit enim eos qͥ man¬
data legis custodiunt: s qͦd ibi minus
est. his qui ꝑfecti ẽẽ uolunt. adiungie.
Qui uult ergo ꝑfectꝰ ẽẽ. uendat quȩ ha¬
bet non ex parte ut ananias & saphyra:
& det pauꝑib. Nec hoc ad ꝑfectionem
sufficit nisi saluatorem sequatur: idest
tor erat. atq ꝑ inanem iactantiã tanꝗͣ
glorians in lege mentitꝰ ẽ se manda¬
ta custodisse. Ih̃c uͦ quasi uera acciꝑet
uerba illꝰ: docuit quȩ ꝑfectionis st̃.
t oculis misccłiȩ quib dignat᷑ impũ
iustificare. quib respexit petrũ ut fle-¬
ret amare. intuitꝰ ẽ nstum. & tta dilexit
lo isto accipienda sunt de populo iu¬

Expanded text:
 vende quae habes et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo et veni, sequere me. Non est putandus hic de custodia mandatorum esse mentitus, sed simpliciter esse confessus, quia si mendacii noxa reus teneretur, nequaquam intuitus arcana cordis ejus, eum diligere diceretur Jesus. Diligit enim eos qui mandata legis custodiunt, sed quod ibi minus est, his qui perfecti esse volunt, adjungit. Qui vult ergo perfectus esse, vendat quae habet, non ex parte ut Ananias et Saphira, et det pauperibus . Nec hoc ad perfectionem sufficit, nisi Salvatorem sequatur, id est tor erat, atque per inanem jactantiam tanquam glorians in lege, mentitus est se mandata custodisse. Jesus vero, quasi vera acciperet verba illius, docuit quae perfectionis sunt. Et oculis misericordiae, quibus dignatur impium justificare, quibus respexit Petrum ut fleret amare , intuitus est istum, et ita dilexit lo illo, accipienda sunt de populo Ju
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ei. Homo: quis me constituit
uidicem aut diusorẽ suꝑ uos : Beda¬
erito refutat᷑ hic fr̃: qui magistro
suꝑnȩ pacis uult ingerere molestiam
terrenȩ diuisionis. Merito homo uoca¬
tur. id est carnalis. ut paulꝰ ait. Cum
enim sit int̃ uos zeb & contentio. ñ¬
ne carnales estis: Nonne homines
estis: & scd̃m hominẽ ambulatis: Be¬
ne autẽ terrena declinat. qͥ propter
diuina descenderat: nec dignat᷑ esse
iudex litium uł arbit facultatũ. qͥ
uiuoꝵ & mortuoꝵ habet iudicium.
& meritoꝵ arbitrium. Dixitqs ad
illos. Uidete & cauete ab om̃i auari¬
tia: quia ñ in abundantia cuiꝰ quã
uita eiꝰ est ex his quȩ possidet. Non

Expanded text:
dixit ei: Homo, quis me constituit dixit ei: Homo, quis me constituit judicem, aut divisorem super vos? Merito refutatur hic frater, qui magistro supernae pacis vult ingerere molestiam terrenae divisionis. Merito homo vocatur, id est carnalis, ut Paulus ait: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis? Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis? Bene autem terrena declinat, qui propter divina descenderat; nec dignatur esse judex litium vel arbiter facultatum, qui vivorum et mortuorum habet judicium et meritorum arbitrium. Dixitque ad illos: Videte et cavete ab omni avaritia, quia non in abundantia cujusquam vita ejus est ex hi
Abbreviated transcription (Latin):
scitis: & a me ipso non ueni. s ẽ uerꝰ
qui misit me. quem uos nescitis. Ego
scio eum: quia ab ipso sum. & ipse me
misit. Et si dixero quia nescio eũ: ero
similis uobis mencdax. ¶e scitis di¬
ctum ẽ de facie hominis: quȩ nota
eis erat. Unde sim scitis: scilicet a nara¬
rech. A meipso non ueni. tale ẽ quasi
dicat. scdm diuinitatem me nescitis.:
dm̃ enim nemo uidit umꝗͣ. Ego autẽ
scio eum. quia sum ueritas ab ipso. qͥ
ex se uerus est. Ergo a me querite. in
me credite: quia uenit ad patrẽ. cui uo¬
luerit filius reuelare. .Al xxui.
nemo misit in illum manꝰ. quia
nondum uenerat hora eiꝰ. Non horã
dixit qua cogeret᷑ mori: s qua digna¬
e turba aute multi credidert̃ in
rͣit: nunqͥd plura signa faciet: qũa quȩ
hic facit.: Utiq si duo ñ erunt: hie
ẽ xp̃c. Hec turba fuit cõmota miracu¬
lis: quȩ in eum credens hoc dicebat.
it autem quidam ei de turba.
Magister: dic fr̃i meo ut diui-¬
dat mecum hereditatẽ. At ille

Expanded text:
a meipso non veni, sed est verus qui misit me, quem vos nescitis. Ego scio eum, quia ab ipso sum, et ipse me misit. Et si dixero quia nescio eum, ero similis vobis mendax. Me scitis, dictum est de facie hominis, quae nota eis erat. Unde sim, scitis, scilicet a Nazareth. A me ipso non veni, tale est quasi dicat: Secundum divinitatem me nescitis: Deum enim nemo vidit unquam. Ego autem scio eum quia sum veritas ab ipso, qui ex se verus est: ergo a me quaerite, in me credite, quia venit ad Patrem cui voluerit Filius revelare. A. 77I nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora ejus. Non horam dixit qua cogeretur mori, sed qua dignae turba autem multi crediderunt in rit, nunquid plura signa faciet quam quae hic facit? Utique si duo non erunt, hic est Christus. Haec turba fuit commota miraculis, quae in eum credens, hoc dicebat. it autem quidam ei de turba: Magister, dic fratri meo ut dividat mecum haereditatem. At ille
Abbreviated transcription (Latin):
accepitis eitam ut uacetis septimo
die. Quid gͥ facietis. si octaua dies
natiuitatis occurrat die sabbati: No¬
ui quia circumeiditis. Cireuicisio e¬
num ꝑtinet ad aliqͦd signacilũ salu¬
tis.: & non debent homines sabbato
uacare a salute. Ergo ne mͥ irascami¬
ni: quia saluum feci totum hominẽ
sabbato. Et hoc ẽ qͦd dicit. Si cir¬
euicisionẽ accipit homo in sabbato.
ut ñ soluat᷑ lex moysi: mͥ indignami¬
ni quia totum hominẽ sanũ feci in¬

Expanded text:
accepistis etiam ut vacetis septimo accepistis etiam ut vacetis septimo die. Quid igitur facietis, si octava dies nativitatis occurrat die Sabbati? Novi quia circumciditis. Circumcisio enim pertinet ad aliquod signaculum salutis. Et non debent homines Sabbato vacare a salute. Ergo ne mihi irascamini, quia salvum feci totum hominem Sabbato. Et hoc est quod dicit: Si circumcisionem accipit homo in Sabbato, ut non solvatur lex Moysi, mihi indignamini quia totum homine
Abbreviated transcription (Latin):
plum: ut omnia bona dõ tribuamꝰ.
Sonne moyses dedit uobis legẽ: Et
nemo ex uobis facit legẽ. Quid me qͥ¬
ritis int̾ficere:. In lege quide gloria¬
mim: s contra legem quȩ occidere ue¬
tat. que me nuntiat: de morte mea
tractatis. P espondit turba & dixit.
Dȩmonium habes. Quis te querit occi¬
dere: Quid posset alud dicere turba
turbulentã: Quid posset aliud olere
cenum cõmotũ: Turbanit claritas
lucis: turbam lippitudinis. O culi eñ
ñ habentes sanitatẽ: ñ possunt ferre
luminis claritatẽ. Nespondit iħe:
& dixit eis. Unum opus feci. & omnes
mirammi. Propt̾ea moyses dedit uo¬
bis circum cisionem: ñ quia ex moyse
ẽ s ex patrib. & in sabbato circũcidi¬
tis hominẽ. U num opus fuit: qͦd
hominẽ sanum feci sabbato. Propt̾ea
uidelicet propt̃ tale opꝰ. idest ur salus
hominis consequat᷑ bene factum est.
ut acciꝑetis circumeisionẽ a moyse.
Conuincit uos moyses: qr in lege al¬
cepistis ut circumcideretis octauo dib.

Expanded text:
na Deo tribuamus. Nonne Moyses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quaeritis interficere? In lege quidem gloriamini, sed contra legem quae occidere vetat, quae me nuntiat, de morte mea tractatis. Respondit turba et dixit: Daemonium habes. Quis te quaerit interficere? Quid posset aliud dicere turba turbulenta? Quid posset aliud olere coenum commotum? Turbavit claritas lucis turbam lippitudinis. Oculi enim non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. Respondit Jesus et dixit eis: Unum opus feci, et omnes miramini. Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem, non quia ex Moyse est, sed ex patribus, et in Sabbato circumciditis hominem. Unum opus fuit quod hominem sanum feci Sabbato. Propterea, videlicet propter tale opus, id est ut salus hominis consequatur, bene factum est ut acciperetis circumcisionem a Moyse. Convincit vos Moyses, quia in lege accepistis ut circumcideretis octavo die,
Abbreviated transcription (Latin):
mirabant᷑ qua potentia ñ tenebat᷑.
Sed hunc scimus unde sit: xp̃c au
tem cum uenerit. nemo scit unde sit.
Iec opinio. nemo scit unde sit: non
inaniter ẽ nata. Nam scͥpturȩ dixert̾:
qm̃ nazareus uocabitur. Ergo p̃dixe¬
runt unde sit. Rursus conuocatis scri¬
bis ab herode. & inquisitis ubi xp̃c nasce¬
retur: dixerunt. in bethleem uidȩ. Sed
ysaias dixerat. Generatioñe eiꝰ quis e¬
narrabit: Hoc aut̾e sed̾m diumitatem.
Et scđm hoc isti nesciebant unde xp̃c

Expanded text:
a potentia non tenebatur. Sed hunc scimus unde sit, Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Haec opinio, nemo scit unde sit, non inaniter est nata. Nam Scripturae dixerunt quoniam Nazaraeus vocabitur. Ergo praedixerunt unde sit. Rursus convocatis Scribis ab Herode, et inquisitis ubi Christus nasceretur, dixerunt: In Bethlehem Judae . Sed et Isaias dixerat: Generationem ejus quis enarrabit? Hoc autem secundum divinitatem. Et secundum hoc isti nesciebant unde C
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ iudicandũ scdm faciẽ: id est accepti¬
onem ꝑsonarũ: s iustũ iudiciũ. id est
scd̾m ueritatem rerũ. Qua cognita. nec
me nec moysen damnabitis: nec me
contrariũ illi dicetis. In qͦ illos arguit
nos instruit: ne in uidicandis causis
ꝑsonas accipiamus : non qͦd ꝓ diu̾si¬
tate graduum. diuerso mͦ ꝑsonas non
dens abrabam se filium habiturum. in epl¬
pit: ut  credens iustificatꝰ sit. cerneret᷑. mano.
ut scirent᷑ eẽ filii eius qui credens d̾o¬
dei populus int̃ gentes: siue ut corꝑa andẽ.¬
do soli erant in heremo: non circũ cide-¬
bantur. Preterea circuincisio facta Ayħ̃.¬
in uirili membro ꝑ qͦd generat᷑ crea-¬
tura mortalium: castitatẽ mentis de-¬
bere obseruari indicat. Id̾̃o autẽ qͥsq
cum pͣputio nascitur: quia cũ uitio
ꝓpaginis nascit᷑. Hicebant gͦ qͥdã
ex ierosolimis. Nonne hic ẽ quem que-¬
runt int̾ficere: Et ecce palam loqͥ¬
tur: & nchil ei dicunt. Nũqͥd uere.

Expanded text:
andum secundum faciem, id est acceptionem personarum; sed justum judicium, id est secundum veritatem rerum. Qua cognita, nec me, nec Moysen damnabitis, nec me contrarium illi dicetis In quo illos arguit, nos instruit, ne in judicandis causis personas accipiamus, non quod pro diversitate graduum diverso modo personas non dens enim se filium habiturum, ut quia credens justificatus sit, cerneretur. Non eut scirentur ejus filii esDei populus inter gentes, sive ut corpora eodo soli erant in eremo, non circumcidebantur. Praeterea circumcisio facta in virili membro, per quod generatur creatura mortalium, castitatem mentis debere observari indicat. Ideo autem quisque cum praeputio nascitur, quia cum vitio propaginis nascitur. Dicebant ergo quidam ex Jerosolymis: Nonne hic est quem quaerunt interficere? Et ecce palam loquitur, et nihil ei dicunt. Nunquid vere
Abbreviated transcription (Latin):
oculo scilicet rationis. Et ñ ait caue¬
te ab auaritia. s adiunxit om̃i: quia
ñnuilla simplicit᷑ hominb geri uiden¬
tur. quȩ internus arbit᷑ cernte qua
intentione fiant. Qͥs cum fr̃ẽ heredi¬
tatem diuid. fructꝰ agri in horrea re¬
condi: ꝓ crimine deputaret.: S ipse
testis est ds̃ : qr ñ bona intentione
hoc faciebat. Unde & exemplũ stulti¬
tiȩ suȩ proponit ei. Dixit autem si

Expanded text:
et non ait: Cavete ab avaritia, sed omni adjunxit: Quia nonnulla simpliciter hominibus geri videntur, quae internus arbiter cernit qua intentione fiant. Quis cum fratre haereditatem dividi, fructus agri in horrea recondi, pro crimine deputaret? Sed ipse testis est Deus, quia non bona intentione hoc hic faciebat. Unde et exemplum stultitiae suae prop
Abbreviated transcription (Latin):
magis salubris ẽ quantominꝰ contemp¬
tibilis fuerit: qͥs tam̃ audeat dõ dicexe
quare huic homini qͥ pꝰ pͥmã peniten¬
tiã rursꝰ se laqueis iniquitatis obstrm¬
git. adhuc iterũ parcis: Quis audeto
te adducit: aut ad istos ñ ꝑtinere quod
scͥptum ẽ. beati om̃s qui confidunt in
uit̾ẽ peccata occulta sunt ꝙ spontanea
n gełia scandalraent᷑. uidentes penas
uor quoꝵ penitꝰ ignorant causas. Es
sciendum quia similit̃ circumuentõ sa¬
hanas ꝑ niiniã duriciã ut peccatores
heant desꝑando: qͦmͦ in nimia remissi¬
one corrigendo. Unde salomon. Non de¬
elimnes ad cex̧ceram neq ad sinistram. C¬

Expanded text:
magis salubris est, quanto minus contempmagis salubris est, quanto minus contemptibilis fuerit; quis tamen audeat dicere Deo: Quare huic homini, qui post primam penitentiam rursum se laqueis iniquitatis obstringit, adhuc iterum tentiam te adducit? » Aut ad istos non pertinere quod scriptum est: « Beati omnes qui confidunt in autem peccata occulta sunt, et spontanea in Ecclesia scandalizentur, videntes poenas eorum quorum penitus ignorant causas. Et sciendum quia similiter circumvenit Satanas per nimiam duritiam, ut peccatores pereant desperando, quomodo in nimia remissione corrigendo. Unde Salomon: « Non declines ad dexteram neque ad sinistram