comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Illuduero ferre quis possit quod inmereprebenditur. quare exponens eapitulum
apłi inquo de coniugib: scripsit tribulationẽ carnis habebunt huius modi dixer̃i
nos ig erari rerum putabamus nuptias saltĩ carmis habere la&itiã: Si autem
nubentib: & incarne tribulatio est in qua solauidebant᷑. habere delicias. quiderit
reliquũ ꝓpt̃ quod nubant cũ& in spũ & inanima & imipsacane tribulatio sit.
monii est÷ Si infantũ uagitus. filiorũ auortiamortis uxorũ. diuor cix damna
domus & c&era istius modi tribulationẽ diximus nuptiarum:
Dum aduiuere scãe memoriae damasus librũ contra heluidium debeatae
mariae uirginitate ꝑp&ua scripsimus. Inquonecesse nobis fuit aduirginitatis
beatitudinẽ p̃dicanda multa demolestiis dicere nuptiarũ : Nũ uir egregius
& eruditus inscriptuns. &uirgo. eccłae uirginis doctor : aliquid in illo sermone

Expanded text:
Illud uero ferre quis possit, quod in me reprehenditur, quare exponens capitulum Illud uero ferre quis possit, quod in me reprehenditur, quare exponens capitulum apostoli, in quo de coniugibus scripsit: tribulationem carnis habebunt huiusmodi, dixerim: nos ignari rerum putabamus nuptias saltim carnis habere laetitiam. si autem nubentibus et in carne tribulatio est, in qua sola uidebantur habere delicias, quid erit reliquum, propter quod nubant, cum et in spiritu et in anima et in ipsa carne tribulatio sit?  si infantum uagitus, filiorum mortes, uxorum abortia, damna domus et cetera istius modi tribulationem diximus nuptiarum? dum aduiueret sanctae memoriae Damasus, librum contra Heluidium de beatae Mariae uirginitate perpetua scripsimus, in quo necesse nobis fuit ad uirginitatis beatitudinem praedicandam multa de molestiis dicere nuptiarum. num uir egregius et eruditus in scripturis et uirgo ecclesiae uirginis doctor aliquid in illo sermone
Abbreviated transcription (Latin):
nupta : bono melius p̃tuli: Si autẽ alterũ gradum fecero. melius est nubere
quã fornicat: ibi non bono melius sed malo bonũ p̃tuli : Et multa diuer sitas
est inter idmelius quod naptus : & interid quod fornicatimi antepenitur
Obsecrote quid in hacdis sertione peccaui Propositũ mihierat nen ad meum
uoluntatẽ seripturas trabere: sedid dicere quod seripturas uelle in telle¬
gebam : Commentatoris officium est nonquidipseuedit: sed quid sentiat ille
quẽ int̃pretatur exponere : Alio quin si contraria dixent.: tientam i¬
terpres erit quã aouersarius eius quẽ ntatur explanare: Certe ubicũq scrip¬
turas ninterprecor & lbere demeo sensu loquor: argu& me qui lib& durã
quid dixisse contra nuptiuas: Quod si non repererit qus quid ł austerum
uideaur eẽ. ueldurũ: id non scripturis auctoritatis sed interp̃tis officio depint&

Expanded text:
nuptam\', bono melius praetuli; si autem alterum gradum fecero: - \'melius est nubere nuptam\', bono melius praetuli; si autem alterum gradum fecero: - \'melius est nubere quam fornicari\', ibi non bono melius, sed malo bonum praetuli, et multa diuersitas est inter id melius, quod nuptiis, et inter id, quod fornicationi anteponitur. obsecro te, quid in hac dissertione peccaui? propositum mihi erat non ad meam uoluntatem scripturas trahere, sed id dicere, quod scripturas uelle intellegebam. commentatoris officium est non, quid ipse uelit, sed, quid sentiat ille, quem interpretatur, exponere; alioquin, si contraria dixerit, non tam interpres erit quam aduersarius eius, quem nititur explanare. certe, ubicumque scripturas non interpretor et libere de meo sensu loquor, arguat me quilibet durum quid dixisse contra nuptias. quod si non reppererit, quidquid uel austerum uidetur esse uel durum, id non scriptoris auctoritati, sed interpretis officio deputet.
Abbreviated transcription (Latin):
de&erioris respicit non adsim plicitatẽ incomparabilis ꝑ seboni: Velut sidicere
Melus est unũ oculũ habere quã nullũ: Et post paululum cũ apostropham
sed dic sim plicit̃ bonũ est nubere: Sus pecta est mihibonitas eius rei : quã magnitudo
alterius mali malum esse cogit inferius : Ego autẽ non leuius malum: sed
simplex ꝑsebonum uolo : Vult apłs in nuptas & uiduas absq contu ꝑ manere
& adexemplum sui prouocat & felices uocat si sic ꝑmanserint: Siautẽ seconti
nere nompos s̃. & ardorem libidinis nontã continentia uolunt quã fornicatione
restinguere : melius ese& nubere quã uri : Ao quod nos intulimus: Id eomelius
Siuri ł fornicari bonũ eẽ docueris : tuncbon& melius prefertur: Siautem
urimalũ est quod malo p̃fertur: Non est germanae & purae integritatis nec
eius beatitudinis quae angelis cõparantur: Sidixero melius est uirginẽ c̃ẽ. quã

Expanded text:
deterioris respicit: non ad simplicitatem incomparabilis per se boni. Velut si diceret: deterioris respicit: non ad simplicitatem incomparabilis per se boni. Velut si diceret: Melius est unum oculum habere, quam nullum. Et post paululum cum apostropham sed dic simpliciter, bonum est nubere. Suspecta est mihi bonitas ejus rei, quam magnitudo alterius mali, malum esse cogit inferius. Ego autem simplex per se bonum uolo. uult apostolus innuptas et uiduas absque coitu permanere et ad exnere non possunt, et ardorem libidinis, non tam continentia volunt quam fornicatione restinguere, melius est nubere, quam uri. Ad quod nos intulimus; ideo melius si uri uel fornicari bonum esse docueris, tunc bono melius praeferetur; si autem uri malum est, quod malo praefertur, non est germanae et purae integritatis nec eius beatitudinis, quae angelis conparatur. si dixero: \'melius est uirginem esse quam
Abbreviated transcription (Latin):
rium: & ñ mibi qui excepto p̃postero ordine nec sensũ. nec uerba mutaui:
Transeamus adreliqua epistolȩ breuitate festnat oratio: dico inquit
postolus in nuptis & uiduis: Bonũ esteis : si sic ꝑmanserinT̃ ut ego:
Siautẽ non secontinent: Nubant, Melius est eñĩ nubere: quã uri: Quod capitulũ
nos sic interp̃tatisumus: Postquã nuptis concesserat usum coniugii. & osten¬
derat se quiduelit quidue conceder&: transit ad nuptas &uiduas & suiꝓponit
exemplũ & felices uocat sisic ꝑmanserint : Siautẽ non se continent nubanł : Idipsũ
quod supta : Proptersoinicationes autẽ & netẽpte uos satanas ꝓpt̃ in continentiã
urãm redditq causam curdixerit si non se continent nubant: Melius estenim
nubere quã uri : Ideo melius est nubere quia penis est uri: Tolle ardorem
libidinis & ñ đt quia melius est nubere: Melius semꝑ: ad comparationem

Expanded text:
rium, et non mihi. qui excepto praepostero ordine nec sensum nec uerba mutaui. rium, et non mihi. qui excepto praepostero ordine nec sensum nec uerba mutaui. Transeamus ad reliqua - epistolari enim breuitate festinat oratio-: dico, inquit apostolus, innuptis et uiduis: bonum est eis, si sic permanserint ut ego. si autem non se continent, nubant: melius est enim nubere quam uri. quod capitulum nos sic interpretati sumus: postquam nuptis concesserat usum coniugii et ostenderat se, quid uellet quidue concederet, transit ad innuptas et uiduas et sui proponit exemplum et felices uocat, lsi \'sic permanserint; si autem non squod supra: Propter fornicationem autem: et, ne tentet vos Satanas propter incontinentiam vestram. Redditque causam cur dixerit, Si se non continent, nubant: Melius est enim nubere, quam uri. Ideo melius est nubere, quia pejus est uri. Tolle ardorem libidinis, et non dicet, quia melius est nubere. Melius semper ad comparationem
Abbreviated transcription (Latin):
ramus quasi obscurũ disserere : cũ exposuerit seipse quiscripsit: Hoc autem
inquit dico iuxta indulgentiam : noniuxta imperium : Et musitamus adhuc
nuptias non uocare indulgentiã sed preceptũ : quasi non eodem modo & secunda
& tertia matrimonia concedantur. & reliqua Quid hiclocutus sum qu od
non apłs dixerit: Nimirũ illud quod erubescat suouocari nomine : Ego
arbitror quando dicit adipsum. & remipsam tac& : tũ eum nominare pala
coitũ seduere cundiã ostendere : An quia sequitur quod tẽptationi p̃fert
satanae quod caus ambabe in continentiam÷ Nonne alio uerborũ ordine
id ipsum est N&empte&uos satanas ꝓpt̃ in continentiã ur̃am ẽ Anquia dixi
& mus sitamus ad hucnuptias ñ uocari indulgentiã sed p̃ceptum : quod sidu¬
tũ .ẽ input&ur apło quiait: Hocautẽ dico scđm indulgentiam non seđm impe¬

Expanded text:
ramus quasi obscurum disserere, cum exposuerit se ipse, qui scripsit: \'hoc autem\', ramus quasi obscurum disserere, cum exposuerit se ipse, qui scripsit: \'hoc autem\', inquit, \'dico iuxta indulgentiam, non iuxta imperium\'? et mussitamus adhuc nuptias non uocare indulgentiam, sed praeceptum, quasi non eodem modo bt secunda et tertia matrimonia concedantur?, et reliqua. quid hic locutus sum, quod non apostolus dixerit? nimirum illud: quod er.ubescit suo uocare nomine? ego arbitror, quando dicit \'ad id ipsum\' et rem ipsam tacet, non eum nominare palam coitum, sed uerecunde ostendere. an quia sequitur: quod temptationi praefert satanae, quod causam habet incontinentiam? nonne alio uerborum ordine id ipsumest:ne temptet uos satanaspropterincontinentiam uestram? an quia dixi: et mussitamus adhuc nuptias non uocare indulgentiam, sed praeceptum? quod si durum est, inputetur apostolo, qui ait: hoc autem dico iuxta indulgentiam, non iuxta impe
Abbreviated transcription (Latin):
cras uel ꝑendiem merear : sed quodũ doleo non cõmunicasse corporixp̃i abstineã
me paulisꝑ abuxoris amplexu. ut amdri comugis. amorẽ preferã xp̃i : Durum ẽ.
non ferendum: Quis hoc secularium sustinere potest: Qui potest sustinere susti¬
neat: Quinon potest: ipseuiderit: Nobis cura eẽ Num quis unusquisq pos sit
autuclit : Sed quid scripturae precipiat᷑ dicere : Illud quoq in cõmentariolis
meis eiusdem apłi cãpitur. Itiquib: dixit : Verũ nequis put& exeo quod sequitur
ut uac&is orationi &iterũ addit ipsũ apostolũ hocuelle & non propt̃ maiorem
ruinã concedere. statim infert. ne tẽpt&uos satanas ꝓp̃t̃ in continentiam urãm:
Pulchra nimirũ indulgentia. &iterũ adidipsum quoderubescit suouo carinomine:
quod temptationẽ p̃fert satanae quod causam habeat in continentiam : L abo¬

Expanded text:
cras uel perendie merear, sed quo, dum doleo non communicasse corpori Christi, abstineam cras uel perendie merear, sed quo, dum doleo non communicasse corpori Christi, abstineam me paulisper ab uxoris amplexu, ut amori con-. iugis amorem praeferam Christi. \'durum est, non ferendum; quis hoc saecularium sustinere potest?\' qui potest sustinere, sustineat; qui non potest, ipse uiderit. nobis cura est non, quid unusquisque possit aut uelit, sed, quid scripturae praecipiant, dicere. Illud quoque in commentariolis meis eiusdem apostoli carpitur, in quibus dixi: uerum ne quis putet ex eo, quod sequitur: \'ut uacetis orationi et iterum ad id ipsum\', apostolum hoc uelle et non propter maiorem ruinam concedere, statim infert: \'ne temptet uos satanas propter incontinentiam uestram\'. pulchra nimirum indulgentia: \'et iterum ad id ipsum\'! quod erubescit suo uocare nomine, quod temptationi praefert satanae, quod causam habet incontinentiam, labo
Abbreviated transcription (Latin):
a mulierb respondissent : Ñ utiq a mereericib quod dam nabatura
in lege sed abuxorib: quib licito iungebantur: Populus quoq quan¬
do accepturus erailegẽ in montẽ srna: trib dieb ius sus nẽ
abuxorib: ab stinere: Sco romae hanc cẽ. consueadme : ut fideles semꝑ
corpus xp̃i accipiant: Quod ñet rep̃hendo. nec probo: Vnusquisq enim
in suo sensu habund&. Sed ipsorũ conscientũ conuenio : qui cođe die postconitũ
cõmunicatł &iuxta perscũ noctẽ flumine purgant quare ad martire sire ñ aude att:
quare ñ ingrediantur ecdesias : Analius inpublico alius domi xp̃s estc quod in
ecdesia non lic& nec domilic& : Nihilđo cdlausum ẽ : & tenebrat quoq: lucent
apudeum : Prob& se unusquisq:: & sic ad corpus xp̃i accedat : Non quodilatae
cõmunionis unus dies aut biduum sanctiorẽ efficiat xp̃i anũ. ut quod hodie ñmeru

Expanded text:
a mulieribus respondissent, non utique a meretricibus, quod damnabatur a mulieribus respondissent, non utique a meretricibus, quod damnabatur in lege, sed ab uxoribus, quibus licito iungebantur. populum quoque, quando accepturus erat legem in monte Sina, tribus diebus iussum esse ab uxoribus abstineri. scio Romae hanc esse consuetudinem, ut fideles semper Christi corpus accipiant, quod nec reprehendo nec probo — unusquisque enim in sensu suo abundat —, sed ipsorum conscientiam conuenio, qui eodem die post coitum communicant et iuxta Persium noctem flumine purgant, quare ad martyres ire non audeant, quare non ingrediantur ecclesias. an alius in publico, alius domi Christus est? quod in ecclesia non licet, nec domi licet. nihil deo clausum est et tenebrae quoque lucent apud eum. probet se unusquisque etsic ad Christi corpus accedat, non quo dilatae communionis unus dies aut biduum sanctiorem efficiat Christianum, ut, quod hodie non merui,
Abbreviated transcription (Latin):
cũq uxorł debitũ reddo: orare nompossum: Hoc quare dexerim ꝑspicu¬
um est : qui a interpre tabar illud apłi dictũ: Nolite fraudare inuicem.
nisi forte ex consensu aotepus ut uac&is orationi. Paulus apłs dicit
qua ndo conmus cũ uxorib nosorare nomposse: perrus ad centinentan
cohortacur nein pediantur orations nt̃ae. Quo edhic qua sopet catũ meũ ẽ
Quid cõ meruis Quid deliquis Siturbidȩ & nebulosae a quae fluunt
tionesi aluei culpased fontis: Arud cireo arguor quod demeosum ausus
didats. qualt illsd bonũ ẽ. quod corpus xp̃i accipere ñ ꝑmitut : ad
hoc breuitr respondebo : Quid est maius orare anxp̃i corpus acci¬
pere: utiq corpus xp̃i  Si ꝑ cotũ quod minus est inpa ditur : multo
magis qđ maius est : Diximus in eodem uolumme. pants ꝓpositionis
ex loge ñpotuis se comedere dauit & sotiseuis nisi se tenduo mundos

Expanded text:
cumque uxori debitum reddo, orare non possum. hoc quare dixerim, perspicucumque uxori debitum reddo, orare non possum. hoc quare dixerim, perspicuum est, quia interpretabar illud apostoli dictum: nolite frau d are inuicem nisi forte ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi. Paulus apostolus dicit, quando coimus cum uxoribus, nos orare non posse; Petrus ad continentiam co-hortatur, ne inpediantur orationes nostrae: quod hic, quaeso, peccatum meum est? quid commerui? quid deliqui? si turbidae et nebulosae aquae fluunt, non est aluei culpa, sed fontis. an idcirco arguor, quod de meo sum ausus adicere: quale illud bonum est, quod corpus Christi accipere non permittit? ad hoc breuiter respondebo: quid est maius: orare an Christi corpus accipere? utique corpus Christi. si per coitum, quod minus est, inpeditur, multo magis, quod maius est. diximus in eodem uolumine panes propositionis ex lege non potuisse comedere Dauid et socios eius, nisi se triduo mundos
Abbreviated transcription (Latin):
int̃stumtuã ee & bordeum: quã interhordeum & corpus xp̃i. Deinde nap¬
tias dcit: & qua sinetes sitatis sarcinã dedinandam & defintionẽ eẽ. euiden¬
tissimȩ serututis. & multa alia quae in trib ubellis deuirginib latissime ꝑsitu¬
tus est : ex quib: uniuersis ꝑspicuum est menibil. noui deuirginib: nuptisq
dixisse : sed maiorũ in omnib secutũ cẽ sententiã : tã huius uidelic&. quam
reliquorũ quide etde siasticis degmatib disputaruñ: Quorũ aemulari
exopto neglegentiam: potius quã aliorum obscurã diligentiam: Tument
contrane marit quare dixerim orote quale illud bonũ est quodora re
ꝓbib& quod corpus xp̃i accipere non ꝑmitut: Quando impleo mariti
officium taonimpleo continentis Iub& item a płs in alio loco. ut sẽꝑ oremus:
Si semꝑorandũ est : ruum quã ergo coniugio seruiendum: Quod quotiens¬

Expanded text:
inter frumentum esse et hordeum, quam inter hordeum et corpus Christi. deinde nupinter frumentum esse et hordeum, quam inter hordeum et corpus Christi. deinde nuptias dicit et quasi necessitatis sarcinam declinandam et definitionem esse euidentissimae seruitutis et multa alia, quae in tribus libellis de uirginibus latissime prosecutus est. Ex quibus uniuersis perspicuum est me nihil noui de uirginibus nuptisque dixisse: sed maiorum in omnibus secutum esse sententiam, tam huius uidelicet quam reliquorum, qui de ecclesiasticis dogmatibus disputarunt; quorum aemulari exopto neglegentiam potius, quam aliorum obscuram diligentiam. tument contra me mariti, quare dixerim: oro te. quale illud bonum est, quod orare prohibet, quod corpus Christi accipere non permittit? quando inpleo mariti officium, non inpleo continentis. iubet idem apostolus in alio loco, ut semper oremus. si semper orandum est, numquam ergo coniugio seruiendum, quoniam, quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
quod ei ipse domin&ur : Ergo laborib: & dolorib: in genera¬
tione filiorum ad dicitur nupta nonuidua.  dominatui uiri sola
subditur copulaꝰ non uirgo: Et ino alio loco:
Praetio inquit emptiestis: Nolite fieri serui hominum:
Vid&e quã euidens coniugalis sit de finitio seruitutis: Et post
pus illum:, Siigitur bonũ coniugium seruitus malum quid est. quan¬
doneq unt se in uicẽ sci ficare sed ꝑdere : uniuersa quaenos deuir¬
ginitate xcnuptiis lato sermone diffundimus : ille breui artauit
compendio in paucis multa comp̃hendens: Virginitas ab eo ꝑsuasio continen¬
tiae : nuptiaei remedia in continentiae p̃dicantur Et significantor amaiorib
adminora disconsus uirginib brauium suꝑnae uocationis ostendit s tiuptae
ncinua deficant consolatur: Alius laudat : alius nondispicit: Coniugia
hordeo: uirginitatẽ xp̃i corpore comparat: Et puto multominorẽ distantiam

Expanded text:
ut ei ipse dominetur . Ergo laboribus et doloribus in generaut ei ipse dominetur . Ergo laboribus et doloribus in generatione filiorum addicitur nupta, non vidua: et dominatui viri sola subditur copulata, non virgo. Et in alio loco: Pretio, inquit, empti estis, nolite fieri servi hominum . Videtis quam evidens conjugalis sit dpauxillulum: siigiturbonum coniugium seruitus, malum quid est, quando nequeunt se inuicem sanctificare, sed perdere? uniuersa, quae nos de uirginitate ac nuptiis lato sermone diffudimus, ille breui artauit conpendio in paucis multa conprehendens. uirginitas ab eo persuasio continentiae, nuptiae remedia incontinentiae praedicantur. et significanter a maioribus ad minora descensus: uirginibus brauium supernae uocationis ostendit, nuptas, ne in uia deficiant, consolatur; alios laudat, alios non despicit; coniugia hordeo, uirginitatem Christi corpori conparat. et puto multo minorem distantiam
Abbreviated transcription (Latin):
nom ꝑmanserint ad comparationem purissimȩ & angelicae castiatis. & ipsius
tantã nos inter uirginitatẽ & nuptias fecis se distantiã. quanta inter
frum̃tũ & hor deum est : legat sci ambrosi deuiduis librũ : & in ue¬
m& illũ inerc&era quae deuir ginitate & nuptiis dis putauit &iam ista
dixis se Neq:ita coniugium pr&ulit ut studia integritatis extin¬
guer& sed acontinentiae ꝑsuasione incipiens ad incontinentiae remedia
descendit: Et cũ brauium suꝑnae uocationis fortib: demonstrass& defi¬
cee tam̃ inuia neminẽ passus est : Ita plaudens priorib: ut nondis picere
inui a ddeficerent : aliis corpus suum ut ad regnũ contenderet demonstrauit:
Et in consequentibus: Non ergo copula nuptialis qua siculpa untanda
sed qu a necessitatis sarcina declinanda : Lex eñĩ adstringit uxorẽ
ut in laborib: & tristitia filios gener&. conuersio eius aduirũ sit

Expanded text:
non permanserint, ad conparationem purissimae et angelicae castitatis et ipsiusnon permanserint, ad conparationem purissimae et angelicae castitatis et ipsiustantam nos inter uirginitatem et nuptias fecisse distantiam, quanta inter frumentum et hordeum est, legat sancti Ambrosii de uiduis librum et inueniet illum inter cetera, quae de uirginitate et nuptiis disputauit, etiam ista dixisse: neque ita coniugium apostolus praetulit, ut studia integritatis extingueret, sed a continentiae persuasioneincipiens adincontinentiae remedia descendit et, cum brauium supernae uocationis fortibus demonstrasset, deficere tameninuianeminem passus est ita plaudens prioribus, ut non despiceret in uia deficerent, aliis corpus suum, ut ad regnum contenderent, demonstrauit; et in consequentibus: non ergo copula nused quasi necessitatis sarcina declinanda est. Lex enim astringit uxorem, ut in laboribus et tristitia filios generet: conversio ejus ad virum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
suo fiducia eus & calc& suꝑ cum quasirexinteritos: Habitent im ab nacul
eius: socueius quinon est: Haud dibium quim diabolis qui cumbaleat soaus
non autẽ haber& nisi eõd : Tam̃ quia dõ perut: Noncẽ dicitur: Ergo seđm huno
conparationis sensum malũ diximus mulierẽ tangere lic& uxoris pilla facta sit
mentio : qui abonu est non tangere: E t̃ subitimus. Uirginitatẽ frumtum tiup¬
tias hordeum: forpicationẽ stercus bubulũ nuncupantes : Vtiq & frumtum
& hordeum creatura dĩ esit : Uerũ in euangelio maior turba hordiacus panib:
minor frum̃taciis pascitur: Homines inquit &ium̃ta : saluos facies dñe
Aliis uerbis id ipsum locuiti sumus: quando aurũ uirginitatem argentum
nuptias diximus: Etcentũ qua dra ginta quat tuor milia uiginũ signatorĩ
quicũ mulierib: ñ s̃ coinquinati: ex quo ostendiuoluimus om̃s quiuirgines

Expanded text:
suo fiducia eius et calcet super eum quasi rex interitus. habitent in tabernaculo suo fiducia eius et calcet super eum quasi rex interitus. habitent in tabernaculo illius socii eius, qui non est, haud dubium quin diaboli, qui cum habeat socios, non autem haberet, nisi esset, tamen, quia deo periit, non esse dicitur. ergo secundum hunc conparationis sensum malum diximus mulierem , tangere — licet uxoris nulla facta sit mentio —, quia bonum est non tangere. et subiecimus uirginitatem frumentum, nuptias hordeum, fornicationem stercus bubulum nuncupantes: utique et frumentum et hordeum creatura dei est. uerum ineuangeliomaiorturbahordeaciispanibus, minor I frumentaciis pascitur: \'homines, inquit,\'etiumenta saluos facies, domine. aliis uerbis idipsum locuti sumus, quando aurum uirginitatem, argentum nuptias diximus, et centum quadraginta quattuor milia uirginum signatorum, qui. cum mulieribus non sunt coinquinati; ex quo ostendi uoluimus omnes, qui uirgines
Abbreviated transcription (Latin):
pudi citiae & uirginitatis & angelicae similitudinis bonũ Ett nomini mulieren
nontingere : uanitas uanitantium om̃ a uanitas dix ecdesiastes: Siom̃s creature
bonae ut ab onocreatore condicȩ qromodo uniueps a uanitas : Siterra uanitas
tiũquid & caeli & angeli throni dominationes potestates cexertq urtutes:
Sed quae ꝑsebonas aut ab ono creatore condita: ad comparationẽ maiorũ uantas
appellantur : Verbigratia. Lucerna : lampadis comparatene ꝓ mibilest
Lampas : stelle conlatiede non luc&: Stellam lunae confer & cacca esti
luna soli unge non rutilit: Solem xp̃o confir & tenebras. Egosum
inquit quisum. Omnemigit᷑ ereaturã siđo contuleris nonsubsiscit
demonib: : Et certe eraNT idola & dacmones: quib: nexra derentur orabat:
Iniob quoq legim̃ a b al deh dictũ deimpio: Auellatur deabernaculo

Expanded text:
pudicitiae et uirginitatis et angelicae similitudinis bonum sit homini mulierem pudicitiae et uirginitatis et angelicae similitudinis bonum sit homini mulierem non tangere. uanitas uanitantium, omnia uanitas, dixit Ecclesiastes. si omnes creaturae bonae ut a bono creatore conditae, quomodouniuersa uanitas? si terra uanitas, numquid et caeli et angeli et throni, dominationes, potestates ceteraeque uirtutes? sed quae per se bona sunt ut a bono creatore condita, ad conparationem maiorum uanitas appellantur. uerbi gratia: lucerna lampadis conparatione pro nihilo est; lampas stellae conlatione non lucet; stellam lunae confer, et caeca est; lunam soli iunge, non rutilat; solem Christo confer, et tenebrae sunt. ego sum, inquit, qui sum. omnem igitur creaturam si deo contuleris, non subsistit. daemonibus. et certe erant idola et daemones, quibus ne traderentur, orabat. in Iob quoque legimus a Baldad dictum de inpio: auellatur de tabernaculo
Abbreviated transcription (Latin):
subietimus : quia apłs dixerat. Bonũ est homini mulierẽ nontangere : ꝓpt̃ forni¬
cationes autẽ unusquisq uxorẽ suam habenat : & una quaeq: uirũ suam habeat:
Inquo differunt mea uerba a sensu apłi : Nisi forte in eoquodille ꝓnuntiat ego
dubito: Ille definit ego sciscitor : Ille aꝑtedicit bonũ est homini mulierem non
tangere : ego timide quaero sibonũ est mulierẽ non tangere: Si. dubitantis est
ñ confirmantis: Illedicit bonum est non tangere : ego quilibona contrarium eẽ
possit adiungo : Statiq in consequentib: : Añi aduertenda apłi prudentia.
Non dix̃ bonũ est homini uxorẽ ñ habere: sed bonũ ẽ mulierẽ non tangere :
Quasi & in tactu periculũ sit : quasi qui illã t&igerit ñ euadit : Vides ergo non
de coniugib nos exponere: sed de cortu simplicit̃ disputare : Q uod ad comparationẽ

Expanded text:
subjecimus, quia Apostolus dixerat: « Bonum est homini mulierem non tangere: propter fornisubjecimus, quia Apostolus dixerat: « Bonum est homini mulierem non tangere: propter fornicationem autem I unusquisque uxorem suam habeat et unaquaeque . uirum suum habeat. in quo differunt mea uerba a sensu apostoli? nisi forte in eo, quod ille pronuntiat, ego dubito; ille definit, ego sciscitor; ille aperte dicit: bonum est homini mulierem non tangere, ego timide quaero, si bonum est mulierem non tangere. \'si\' dubitantis est, non confirmantis. ille dicit: bonum est non tangere, ego, quid bono contrarium esse possit, adiungo. statimque in consequentibus: animaduertenda apostoli prudentia. non dixit: \'bonum est uxorem non habere\', sed \'bonum est mulierem non tangere\', quasi et in tactu periculum sit, quasi, qui illam tetigerit, non euadat. uides igitur non de coniugibus nos exponere, sed de coitu simpliciter disputare, quod ad conparationem
Abbreviated transcription (Latin):
illũ anathematit atũ dolent: Etcũ laudent quod sunt accusaN
quod ẽẽ. se simulant: Quasi uero rogandus fuerit ut mihiceder&: & non
inuitus acrepugnans. Inueritatis uinda ducendus: Et haecdicerem
siuincendi studio contra regulã scripturarũ quippiam locutus fuis sem: ex sicut
uiri fortes in controuersi is solent facere culpam premio redemerem Nuno
uero cũ interpres magis apłi fuerim quã dogmatis. sed cõmentatoris sim usus
officio quicquid durũ uid & urẽi magis inputexur quẽ ex posumus quam
nobis quiex posumus : Nisi forte alter illedixit : E nos simplicita t̃ uerborũ
cius malgna interpreatione d&or simus: quihoc arguit deipsis scciptis ꝓl&
Siximus sibonũ est mulierem ñ tangere: malum est ergo tangere : odibilem̃
bono contranumest nisimalum: Si autẽ malũ ẽ &ignoseitur : ideo conceditur
nemalo quiddecerius fut: & cecta usq ad ꝓpositionẽ alterius cipituli: Hocideo

Expanded text:
illum anathematizatum dolent, et, cum laudent, quod sunt, accusant, illum anathematizatum dolent, et, cum laudent, quod sunt, accusant, quod esse se simulant. quasi uero rogandus fuerit, ut mihi cederet, et non inuitus ac repugnans in ueritatis uincla ducendus. et haec dicerem, si uincendi studio contra regulam scripturarum quippiam locutus fuissem et, sicut uiri fortes in controuersiis solent facere, culpam praemio redimerem. nunc uero, cum interpres magis apostoli fuerim quam dogmatistes et commentatoris sim usus officio, quidquid durum uidetur, ei magis inputetur, quem exposuimus, quam nobis, qui exposuimus. nisi forte aliter ille dixit et nos simplicitatem uerborum eius maligna interpreta- I tione detorsimus. qui hoc arguit, de ipsis scriptis probet. diximus: si bonum est mulierem non tangere, malum est ergo tangere; nihil enim bono contrarium est nisne malo quid deterius fiat: » et caetera usque ad propositionem alterius capituli. Hoc ideo
Abbreviated transcription (Latin):
Videntur quidem uerba simplicia & quasi in nocentis hominis acrusticam &
qui nec facere nec dedinare poterit insidias: sed qđ cumq respexeris ful¬
minas: Haer& in cansa : capit omne quod teigerit : Tergũ uertit uertit
ut super& : fugã simulat ut occidit : Calumniemur ergo illũ. atq: dica¬
mus: Testimonia quib: contra iuda cos uel c&eras heresesusus es : aliter
in suis locis alit̃ intuis epistolis sonant: Uidemus exempla captiua:
Seruierunt tibi aduictoriam quae in suis uoluminib: nondimicant: Nonne
nobis loquitur cũ saluatore. aliter foris. alit̃ introđu loquimur : Turba
parabolas discipuli audiunt ueritatem : faris aeis ꝓponitđns questiones
& non disserit : Aliud est docere discipulũ : aliud aduersarium uincere:
Misterium in quit meum mibi : misteriũ meũ mibi & meis : Indignamini
mihi quodiouinianũ non docuerĩ seduicerim: Immo indignantur hiqui

Expanded text:
uidentur quidem uerba simplicia et quasi innocentis hominis ac rusticani et uidentur quidem uerba simplicia et quasi innocentis hominis ac rusticani et qui nec facere nec declinare norit insidias. sed, quocumque respexeris, fulmina sunt. haeret in causa, capit omne, quod tetigerit; tergum uertit, ut superet; fugam simulat, ut occidat. calumniemur ergo illum atque dicamus: testimonia, quibus contra Iudaeos uel ceteras hereses usus es, aliter in suis locis, aliter in tuis epistulis sonant. uidemus exempla c\'aptiua: seruierunt tibi ad uictoriam, quae in suis uoluminibus non dimicant.nonue nobis loquitur cum saluatore: aliter foris, aliter domi loquimur? turba parabolas, discipuli audiunt ueritatem. pharisaeis proponit dominus quaestiones et non disserit. aliud est docere discipulum, aliud aduersarium uincere. mysterium, inquit, meum mihi, mysterium meum mihi et meis. Indignamini mihi, quod Iouinianum non docuerim, sed uicerim. immo indignantur hi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
rere fluminib : Quidinillis aꝑtum quid simplex est : Quae uerba non sensuum
qui sensus nonuic torie : Origenis me tot dius eusebius. appollinaris : multis uer¬
suum numeris scribun aduersũ celsum & porphyrium: Considerate quib: argu¬
m̃tis & quã lubricis. problemata diaboli spu contexta subuertant : Et quia int̃dũ
coguntur loqui quod sentiunt sed quod neces se est dicant᷑ ẽẽ gentiles:
Taceo delatinis scriptorib: tertulliano crpriano minucio uicturipo. lactantio
hilarione : nontã me defendisse quã alios uidear accusas se:
Paulũ apłm proferam. quẽ quotiens cumq lego uiddeor mibi non uerba audire
sed tonitrua : Legite epłas eius & maxime ad romanos xogalatas adefesios¬
inquib: totus incertamine positus est: & uidebitis eum intestimoniis quae sumit
deu&eri testa m̃to quã artifex quã prudens quã dissimulator sit eius qđ agit:

Expanded text:
rere fluminibus: quid in illis apertum, quid simplex est? quae uerba non sensuum? rere fluminibus: quid in illis apertum, quid simplex est? quae uerba non sensuum? qui sensus non uictoriae? Origenes, Methodius, Eusebius, Apollinaris multis uersuum milibus scribunt aduersus Celsum et Porphyrium: considerate, quibus argumentis et quam lubricis problemata diaboli spiritu contexta subuertant et, quia interdum coguntur loqui, non quod sentiunt, sed quod necesse est, dicantur esse gentiles. taceo de Latinis scriptoribus, Tertulliano, Cypriano, Minucio, Victorino, Lactantio, Hilario, ne non tam me defendisse quam alios uidear accusare: Paulum apostolum proferam, quem quotienscumque lego, uideor mihi non uerba audire, sed tonitrna. legite epistulas eius et maxime ad Romanos, ad Galatas, adin quibus totus in certamine positus est; et videbitis eum in testimde ueteri testamento, quam artifex, quam prudens, quam dissimulator sit eius, quod agit.
Abbreviated transcription (Latin):
Rũc̃ In priori uaga cẽ disputationẽ & aduer sario respondentẽ
Nunchaeo nuncilla ꝓponere : Argum̃ tariutlib&: Aliuo loqui alurt
agere : Pant̃ ut dicitur ostendere : lapidem tenere : In sequenti a ꝑta
stons: & ut ita dicam ingenuitas necessari a est : Aliud est quaerere:
aliud definire . in altero pugnandum. in altero docendum est:
Ta stintẽ in pitelio & deuita periditantẽ : studiosus magister doceas: Noli e xobliquo & unde
nom putaris uulnus inferre : directo ꝑcute gladio: Turpe tibi est hostem dolis perire
non uirib: : Quasi non & baec ars summa pugnantium sit: a libiminitari. & alibi ꝑ̧ cutere
Legite obsecro uos de mostenẽ. legite tullium: Acnefor sitan r&hores uobis dis pli¬
ceant quorũ artis est uerisimiba magis quã uera dicere : legite platonẽ theo prastũ
xenoponta aristo telen & reliquos quide socrates fonte manantes diuisis cur¬

Expanded text:
ικῶς. In priori vagam esse disputationem; et adversario respondentem, ικῶς. In priori vagam esse disputationem; et adversario respondentem, nunc haec, nunc illa proponere. Argumentari ut libet, aliud loqui, aliud agere, panem, ut dicitur, operta frons et, ut ita dicam, ingenuitas necessaria est. aliud est quaerere, aliud definire: in altero pugnandum, in altero docendum est. tu me stantem in proelio et de uita periclitantem studiosus magister doceas. noli ex obliquo et, unde non putaris, uulnus inferre: directo percute gladio. turpe tibi est hostem dolis perire, non uiribus; quasi non et haec ars summa pugnantium sit, alibi minitari et alibi percutere. legite, obsecro uos, Demosthenen, legite Tullium; ac ne forsitan rhetores uobis displiceant, quorum artis est uerisimilia magis quam uera dicere, legite Platonem, Theophrastum, Xenophonta, Aristotelen et reliquos, qui de Socratis fonte manantes diuisis cucur
Abbreviated transcription (Latin):
nifestũ ẽ : & ad uergilianũ aliquid inferã : Illũ aspice contra quiuocat.
respondeant : Aliter tene ant modũ indisputatado: & me in librissuis
quid uel p̃termis et̃ ł ad diderim doceanT: Nep̃ hensores non audio
sequor magistros: deligata doctrina ẽ. pugnanti ictus dictare demuro.
& cũ ipse unguentos delibutus sis. cruentũ militẽ accusare formidinis
Net haec dicens startim iactantiae reus sum quod c&eris dormientib: solus
pugna uerim: sedhocdico cautius eos pos se pugnare quiñuiderit uul nera¬
tũ : Nolo tale certam̃ in quote tantũ ꝓtegas : & torpente dextera sinistra
drpcum circũ ferat : Aut feriendũ tibi ẽ : aut cadendum : Nom pos sum
te aestimare uictorẽ : Nisi aduer sarium uidero trucidatũ: Legimus Geru¬
ditis simiuiri inscolis parit̃ & aristo telica illa uel degurgie fontib:¬
manantia simuldscimur plura uidelic& ẽẽ genera dicendi: Et inter

Expanded text:
nifestum est et — ut Uergilianum aliquid inferam — illum aspice contra, qui uocat: nifestum est et — ut Uergilianum aliquid inferam — illum aspice contra, qui uocat: respondeant aliter, teneant modum in disputando et me, in libris suis quid uel praetermiserim uel addiderim, doceant. reprehensores non audio, sequor magistros. delicata doctrina est pugnanti ictus dictare de muro et, cum ipse unguentis delibutus sis, cruentum militem accusare formidinis. nec haec dicens statim iactantiae reus sum, quod ceteris dormientibus solus pugnauerim, sed hoc dico, cautius eos posse pugnare, qui me uiderint uulneratum. nolo tale certamen, in quo te tantum protegas, et torpente dextera sinistra clipeum circumferri. aut feriendum tibi est aut cadendum. non possum te aestimare uictorem, nisi aduersarium uidero trucidatum. Legimus, O eruditissimi uiri, in scolis pariter et Aristotelia illa uel de Gorgiae fontibmanantia, simul didicimus, plura esse videlicet genera dicendi: et inter
Abbreviated transcription (Latin):
gula paene tractatuum milia cautus uiator inces serim: meita recipere nuptias
ut eis continentes uirgines uiduasq preferrem : debuerat prudens & benignus
lector &iam ea quae uidentur dura aestimare dec&eris : & non muno atq: eođe
lbro criminari mediuersas sententias ꝓtulis se : Quis eñi tãbebes & sicinser¬
bendo rudis ut idem laud& & dam n& : Aedificata destruat destructa xech¬
fic& : Etcũ aduersarium uicerit. suo nouissime mucrone feriatur : si
rusticani homines & uel r&horicae uel dialectice artis ignarid& trahe¬
reNT mibi : tribuerem ueniam inperitiae: Nec accusationẽ rep̃henderem
ubi non uoluntatẽ inculpacernerẽ . sedignorantiam: Nunc uero cumdis serti
homines & liberalib: studiis eruditi magis uolunt laedere quã intellegere.
breuit̃ ame responsum habeanđ: Corrigere eos deberepeccata : non rep̃¬
hendere : Pat& campus : state contra acies: aduersarii dogma ma¬

Expanded text:
gula paene tractatuum milia cautus uiator incesserim, me ita recipere nuptias, gula paene tractatuum milia cautus uiator incesserim, me ita recipere nuptias, ut eis continentes, uiduas uirginesque praeferam, debuerat prudens et benignus lector etiam ea, quae uidebantur dura, aestimare de ceteris et non in uno atque eodem libro criminari me diuersas sententias protulisse. quis enim tam hebes et sic in scribendo rudis, ut idem damnet et laudet, aedificata destruat, destructa aedificet et, cum aduersarium uicerit, suo nouissime mucrone feriatur? si rusticani homines et uel rhetoricae uel dialecticae artis ignari detraherent mihi, tribuerem ueniam inperitiae nec accusationem reprehenderem, ubi non uoluntatem in culpa cernerem, sed ignorantiam; nunc uero, cum diserti homines et liberalibus studiis eruditi magis uolunt laedere quam intellegere, breuiter a me responsum habeant: corrigere eos debere peccata, non reprehendere. patet campus, stat e contra acies, aduersarii dogma ma
Abbreviated transcription (Latin):
Qđi spernere conditionẽ : quicquid de laude dixerinT nupti arũ
libenter audimus: Ecclesia enĩ matrimonia ñdamnat sed subicit
Necabict sed dispensit: Sciens ut sup̃ dixm̃ indomo magna ̃ solũ uasa ẽo aurea & argenteas sed &i ligner
e fictilia : & alia eẽ in honorẽ : alia in contumeliã : & quicũq semunda uerit eũ futurũ et̃ uas honorabile & neces
sariũ in omne opusbonũ p̃paratũ : Quic quidinquit delaude dixeria nuptiarũ : libent̃ audim : & nuptias conđenamꝰ :
ecđa matrimonia ñđã nat sed subicit : uelitis nolitis mariti subicit uirginitati &uiduitati ec cł a nuptias: Sed
nuptias insuo opere ꝑmanentes sibiot ⁊ danat hec abia sedispensit. inroisite urauisiuelir sear ounuptias: De¬
gradum scandere: Quid in digna minisi intertiostantes nolitis adsupe¬
riora properare : Igitur cũ totiens & tam crebro letorẽ ad monuerim & ꝑ sin¬

Expanded text:
et Dei spernere conditionem, quidquid de laude dixerit  Al. dixerint nuptiarum, et Dei spernere conditionem, quidquid de laude dixerit  Al. dixerint nuptiarum, libenter audimus. Ecclesia enim matrimonia non damnat, sed subjicit: nec abjicit, sed dispensat: sciens, ut supra diximus, in domo magna non solum esse vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia: et alia esse in himus. laudari nuptias libenter audimus, et nuptias condemnamus? ecclesia matrimonia non damnat, sed subicit — uelitis nolitis, mariti, subicit — uirginitati et uiduitati. ecclesia nuptias, sed nuptias in suo opere permanentes subicit, non damnat, nec abicit, sed dispensat. in potestate uestra est, si uegradum scandere. quid indignamini, si in tertio stantes nolitis ad superiora properare? Igitur, cum totiens et tam crebro lectorem admonuerim et per sin
Abbreviated transcription (Latin):
tant canticũ nouũ : quod nemo potest canere nisiqui uirgo ẽ Hisunt
primitiae đi &agni: & sine macula, Si uirgines primitiae đi sunt : ergo
uiduae & in ma trimonio continentes erunt post primitias : id ÷ in secundo
& tertio gradu: Insecundo & tertio gradu uiduas ponimus & maritatas
& her&ico furore damnare dicimur nuptias :
Multas̃ quae ꝑ omnẽ librũ cauto modetamine deuirginitate. deuiduis
denuptiis diximus: sed breuitatis studio unũ adhuc ponã testimoniũ
cuinon reor contradictor ẽ nisi eũ qui aut inimicũ seꝓba re uoluerit
aut uae cordem : Nã cũ proposuis sem quod dñs iss& adnuptias in cana
galileae : post quaedã &iam haec addidi : Qui eñ semeliuit ad nup¬
tias: semel docuit ẽẽ nubendum : Et tunc uirginitati possit sficere :
sinuptias post uirginitatẽ & uiduitatis castimoniam ñ ingradu
tertio ponere mus: Nunc autẽ cum ber&icorũ sitda nare coniugia

Expanded text:
tant canticum nouum, quod nemo potest cantare, nisi qui uirgo est. hi sunt tant canticum nouum, quod nemo potest cantare, nisi qui uirgo est. hi sunt primitiae dei et agni et sine macula. si uirgines primitiae dei sunt, ergo uiduae et in matrimonio continentes erunt post primitias, id est in secundo et tertio gradu. in secundo et tertio gradu uiduas ponimus et maritas, et heretico furore damnare dicimur nuptias? Multa sunt, quae per omnem librum cauto moderamine de uirginitate, de uiduis, de nuptiis diximus. sed breuitatis studio unum adhuc ponam testimonium, cui non reor contradicturum nisi eum, qui aut inimicum se probare uoluerit aut uaecordern. nam cum proposuissem, quod dominus isset ad nuptias in Cana Galilaeae, post quaedam etiam haec addidi: qui enim semel iuit ad nuptias, semel docuit esse nubendum. et tunc uirginitati posset officere, si nuptias post uirginitatem et uiduitatis catertio poneremus. Nunc autem cum haereticorum sit damnare conjugia,
Abbreviated transcription (Latin):
scd sicut haeemaioris apud dm̃ premiisunt quam nuptȩ coniugali officio
seruientes. lta & ipse aequopatiantur animo uirginitatẽ sibi p̃ferri:
Aogalatas quoq: testi monium apłi ꝓponentis exoperib: legis noniusti fica¬
bitur omnis caro: huius cemodi sensum intulimus : Opera legis & nuptiae s̃
Vnde & ma ledicuntur in ea quae non habent filios: Quaesi conceduntur
&iam in euan gelio : aliud est in dulgentiam infirmitati tribuere. aliuduir¬
tutib: p̃mia pollicere : Ecce ꝑspicue nuptias diximus concedi in euangelio:
sed tam̃ easdem in suo officio ꝑmanentes p̃mia castitatis capere ñ posse :
Q uodsi indigne accipiunt mariti : ñ mibi iras cantur. sed scripturis sc̃is.
quise nouerunt hostias offerre nom posse sio periseruiant coniugali:
S ed & in eo loco ubide a pocalrpsi testimonium posuimus : Nonne mani¬
festũ est quiꝰde uirginib uiduis. & coniugib senserimus: Hi sunt quican¬

Expanded text:
sed sicut hae maioris apud deum praemii sunt quam nuptae coniugali officio sed sicut hae maioris apud deum praemii sunt quam nuptae coniugali officio seruientes, ita et ipsae aequo patiantur animo uirginitatem sibi praeferri. Ad Galatas quoque testimonium apostoli proponentes: ex operibus legis non iustificabitur omnis caro tiuiuscemodi sensum intulimus: opera legis et nuptiae sunt. unde et maledicuntur in ea, quae non habent filios. quae si conceduntur etiam in euangelio, aliud est indulgentiam infirmitati tribuere, aliud uirtutibus praemia polliceri. ecce perspicue nuptias diximus concedi in euangelio, sed tamen easdem in suo officio permanentes praemia castitatis capere non posse. quod si indigne accipiunt mariti, non mihi irascantur, sed scripturis sanctis, qui se nouerunt hostias offerre non posse, si operi seruiant coniugali. sed et in eo loco, ubi de Apocalypsi testimonium posuimus, nonne manifestum est, quid de uirginibus, uiduis et coniugibus senserimus? hi sunt, qui can
Abbreviated transcription (Latin):
gamos : Aliud est non damnare: aliud predicare : aliud est ueniam contedere
aliud est laudare uirtutem: Si autẽ in eodurus uideor qua dixi quic¬
quid aequa liter lic& aequali lance pensandũ est: putome non cru delem
tus estꝰ & crediti sumus nuptias condemnare : damnare dicor nuptias.
cuus hic sermo est Nulliq dubium est sacerdotes dea aron & elea tar
& finees strrpe generatos: Quicum &ipsi uxores habuerin rectenobis
opponerentur sierrore encratitarũ contenderemus matrimonia repro¬
banda : Tatianum en ereatitarũ principem qui abicit matrimonia
rep̃hendimus & ipsinuptias condem namꝰ : Rur sumq ubi uirgines oru¬
duas conparo quid den uptiis senserim & quomodo tres gradus uirgunitati
uiduitatis queuel continentiae & coniugi fecerim dedarant ipser
quae scriptas : Non nego beatas ẽt̃ uiduas quae ita postbaptis mum
manserint : Necillarũ de raho merito qua ecũ uiris in castitate ꝑduraN

Expanded text:
gamos. aliud est non damnare, aliud praedicare; aliud est ueniam concedere, gamos. aliud est non damnare, aliud praedicare; aliud est ueniam concedere, aliud laudare uirtutem. si autem in eo durus uideor, quia dixi: quidquid aequaliter licet, aequa lance pensandum est, puto non me crudelem tus est: et crediti sumus nuptias condemnare! damnare dicor nuptias, cuius hic sermo est: nullique dubium est sacerdotes de Aaron et Eleazar et Finees stirpe generatos. qui cum et ipsi uxores habuerint, recte nobis opponerentur, si errore Encratitarum contenderemus matrimonia reprobanda. Tatianum, Encratitarum principem, qui abicit matrimonia, reprehendimus, et ipsi nuptias condemnamus? rursumque, ubi uirgines et uiduas conparo, quid de nuptiis senserim et quomodo tres gradus uirginitatis uiduitatisque et continentiae et coniugii fecerim, declarant ipsa, quae scripta sunt: nonnego beatas esse uiduas, quae ita postbaptismum manserint, nec illarum detraho merito, quae cum uiris in castitate perdurant,
Abbreviated transcription (Latin):
monia : Melius est enĩ lic& alterũ & tertium unũ uirũ nos se : quã pluri¬
mos : Id est tollerabilius est uni homini prostitutã eẽ. quã multis fates saet¬
calumnia : Desetundo hic & de tertio & de quarto silibeat matrimonio
disputauimus : Nonde primo nequis in eo quod diximus umi homim prostitutã
eẽ quã multis ad primũ maritũ referat. cũ omnis nobis questio dedigamia.
& trigamia fuerit: Deniq digamiae & trigamiȩ disputationẽ : acalce signa¬
uimus : Om̃alicent: sed nonom̃a expediunt: NEn damno digamos immo
nec trigamos & si dici potest octogamos plus aliquid in ferã. &iam scorta¬
tor ẽ recipio paenitentẽ : Quicquid aequaliter lic& : aequali lance pensan¬
dum est : Erubescat calumniator meus dicens me prima đa nare matrimonia
quando legit nondam no digamos immo nec trigamos. & sidicipotest octo¬

Expanded text:
monia. Melius est enim licet alterum et tertium, unum virum nosse, quam plurimonia. Melius est enim licet alterum et tertium, unum virum nosse, quam plurimos: id est, tolerabilius est uni homini prostitutam esse, quam multis. Scalumnia! de secundo hic et tertio et quarto, si libeat, matrimonio disputauimus, non de primo, ne quis in eo, quod diximus: uni homini prostitutam esse quam multis. ad primum maritum referat, cum omnis nobis quaestio de digamia et trigamia fuerit. denique digamiae et trigamiae disputationem hac calce signauimus: \'omnia licent, sed non omnia expediunt\'. non damno digamos, immo nec trigamos et, si dici potest, octogamos. plus aliquid inferam: etiam scortatorem recipio paenitentem. quidquid aequaliter licet, aequa lance pensandum est. Erubescat calumniator meus dicens me prima damnare matrimonia, quando legit: non damno digamos, immo nec trigamos et, si dici potest, octo
Abbreviated transcription (Latin):
das nuptias : Sed uolentib: : sed his quise continere nompos s̃: ueluxuriatr
in xp̃o nubere uelint. habentes damnationẽ quod primã fidem irritã fece¬
rint: Et hoc concedit : quia multae abierunt r&rosatanan : C&erũ
beatiores erunt: si sic ꝑ manserint: Continuoq subiungit a postolicam
auc toritatẽ: scđm meum consilium: Porrone auctoritas apł quasi leuior
tinentiam ꝓuocat: ibi non hominis sed sp̃s di consilium est : Vbra utẽ nubendi
concedit ueniã sp̃mdi non nominat sed prudentiae librat consilium: Ita
singulis relaxantes : ut unus quisq ferre potest. Propositis quoq testimo¬
nis in quib apłs secundas concedit nuptas. statim subietimus: Quo modo
uirginib fornicationis periculo concedit nuptias. & ex cusabiles facti quod
ꝑse non a pp&itur : Ita eade fornicatio concedit uidus secunda matri

Expanded text:
das nuptias, sed uolentibus, sed his, quae se continere non possunt, ne luxuriatae das nuptias, sed uolentibus, sed his, quae se continere non possunt, ne luxuriatae in Christo nubere uelint habentes damnationem, quod fidem primam inritam fecerint, et hoc concedit, quia multae abierunt retro Satanan. ceterum beatiores erunt, si sic permanserint. continuoque subiungit apostolicam auctoritatem: \'secundum meum consilium\'. porro, ne auctoritas apostoli quasi leuior tinentiam prouo\'cat, ibi non hominis, sed spiritus dei consilium est. ubi autem nubendi concedit ueniam, spiritum dei non nominat, sed prudentiae librat consilium ita singulis relaxans, ut unusquisque ferre potest. propositis quoque testimoniis, in quibus apostolus secundas concedit nuptias, statim subiecimus: quomodo uirginibus fornicationis periculum concedit nuptias et excusabile facit, quod per se non adpetitur, ita eadem fornicatio concedit uiduis secundama