comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sione non qualibet alia re. s
ipsa heata uita uolens deserit᷑.
quando ei uita nulla erit. un¬
de & si uullus sensus relinquit᷑
quo sit misera. propterea eni
beata uica discedit. quia tota
uita discedit. miser ẽ tam̃ qͣm¬
dui sentit. quia scit se nolentẽ
consumi. propter quod cetera &
quod pre ceteris diligit. Non
gͥ potest uita & beata ẽẽ & no¬
lentem deserere. quia beatus
nemo nolens fit: ac ꝑ hoc qͥnto
magis nolentem deserendo mi¬
serum facit: quȩ si nolenti p̾sto
eẽt miserum faceret. Si autem
uolentem deserit: etiam sic quo¬
mͦ beata erat. qͣm ꝑire uoluit
qui habebat: R estat ut dicant
neutrũ ẽẽ in animo beati. id ẽ
cũ deseri a beata uita cũ ꝑ mortẽ
deserit tota uita. nec nolle nec
uelle: adutrumq enim parato
& ȩqͦ corde consistere. S nec ista
beata ẽ uita quȩ talis ẽ: ut que
beatum facit. amore eius indig¬
na sit. Quomͦ ẽ enim beata uica:
quam non amat beatus. Aut

Expanded text:
sione, non qualibet alia re, sed sione, non qualibet alia re, sed ipsa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim beata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit, quia scit se nolente consumi propter quod caetera et quod prae caeteris diligit. Non igitur potest vita et beata esse, et nolentem deserere: quia beatus nolens nemo fit; ac per hoc quanto magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodo beata vita erat, quam perire voluit qui habebat? Restat ut dicant neutrum esse in animo beati; id est, eum deseri a beata vita, cum per mortem deserit tota vita, nec nolle nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus? Aut
Abbreviated transcription (Latin):
to ẽẽ & unmortales uolunt. Alit̾
enum beati ẽẽ non possunt. De¬
niq & de immoitalitate interro¬
gati sicut & de beatitudine: om̃s
eam se uelle respondetit. S qua¬
liscumq beatitudo quȩ potius
uocetur qm sit in hac uita que¬
ritur immo uero fingitur: du
immortalitas desperatur. sine
qua uera beatitudo ẽẽ non potest.
Ile quippe beatȩ uiut quod ia
suꝑius diximus. & astruendo
satis fiximus. qui uiuit ut
uult. nec male aliquid uult.
emo autem male u¬
uult immortalitatẽ. s
eiuus humana capax ẽ dõ do¬
nante natura. Cuiris si capax
non ẽ: nec beatitudinis capax
ẽ. Ut enum homo beate uiuat:
opoitet ut uiuat. Quem porro
morientem uita ipsa deserit:
beato uita cum illo manere qͥ
potest: Cum autem deserit:
Si nolentem. quoiriodo ẽ beata
uita quȩ ita ẽ inuolurtate:
ut non sit in potestate: Cumq
beatus nemo sit aliquid uolendo
nec habendo: quantominus be¬
attis ẽ qui non honoie ñ posses¬

Expanded text:
to et esse immortales volunt: aliter to et esse immortales volunt: aliter enim beati esse non possent. Denique et de immortalitate interrogati, sicut et de beatitudine, omnes eam se velle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius vocetur quam sit, in hac vita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem deserit, Si nolentem, quomodo beata vita est, quae ita est in voluntate, ut non sit in potestate? Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non posses
Abbreviated transcription (Latin):
ut uult: An quia uolens fortis ẽ
ad ferenda que nollet illata. Id̾o
uult non potest. Hec ẽ tota utrũ
ridenda anpotius miseranda su¬
ꝑboꝵs beatitudo mortalium. glo¬
riantium se uiuere ut uolunt:
quia uolentes patienter ferunt
quȩ accidere sibi nolunt: hoc ẽ
enim aiunt quod sapient̃ dixit
terentirs: qm non potest id fieri
quod uis. id uelis quod possis. Cõ¬
mode hoc dictum ẽẽ quis negat.
S consilium ẽ datum misero.
ne eẽt miserior: beato autem qͦ¬
les se eẽ om̃s uolunt. non recte
nec uere dicit᷑. non potest fieri
quod uis. Si enim beatus ẽ. qͥc¬
quid uult fieri potest: quia ñ
uult qd fieri non potest. S n
ẽ moitalitatis huius hec uita:
nec erit nisi quando & immorta¬
litas erit. Que si nullo modo da¬
ri homini posset. frustra etiã
beatitudo quereretur: quia si¬
ne unmoitalitate non potest eẽ.¬
Cum gͦ beati ẽẽ om̃s homines¬
uolunt : si uerum uolunt profec¬

Expanded text:
ut vult? An quia volens fortis est ut vult? An quia volens fortis est ad ferenda quae nollet illata? Ideo vult non potest. Haec est tota, utrum ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortalium, gloriantium se vivere ut volunt, quia volentes patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter dixit Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, ne esset miserior. Beato autem, quales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potest fieri quod vis. Si enim beatus est, quidquid vult fieri potest; quia non vult quod fieri non potest. Sed non est mortalitatis hujus haec vita, nec erit nisi quando et immortalitas erit. Quae si nullo modo dari homini posset, frustra etiam beatitudo quaereretur; quia sine immortalitate non potest eCum ergo beati esse omnes hominesvelint, si vere volunt, profec
Abbreviated transcription (Latin):
ser non ẽ. quia miserioi eẽt: si &
impatienter miseriam sustine¬
ret. Porro si ista non patitur quȩ
nollet pati in suo corpore: ne tũ
quide beatus habendus ẽ. qm
non uiuit ut uult. Ut enim
alia omittam quȩ corpoie ille¬
so ad animi ꝑtinent offensiones
sine quib uiuere uelumus.
sunt innumerabilia. uellet uti¬
q si posset ita saluum atq in¬
colume habere corpus. & nullas
ex eo pati molestias: ut id habe¬
ret in potestate. aut in ipsius
incorruptione corporis. Sd quia
n habet ac pendet inincerto: ꝓfec¬
to nonuiuit ut uult. Qmuis
enim ꝑ foititudinem sit paratꝰ
excipere. & ȩquo ferre animo qͥc¬
quid aduersitatis acciderit: ma¬
uult tamen ut non accidat. &
si possit facit. atq ita paratus ẽ in
utrumq aut quantũ in ipso ẽ. alterũ
optet. alterum uitet: & si quod ui¬
tat incurrerit. i deo uolens ferat. qͥa
fieri non potuit quod uolebat.
Ne opprunatur ergo sustinet:
s p̃mi nollet. Quomodo gͦ uiuit

Expanded text:
ser non est, quia miserior esset, si etiam ser non est, quia miserior esset, si etiam impatienter miseriam sustineret. Porro si ista non patitur, quae nollet pati in suo corpore, nec tunc quidem beatus habendus est, quoniam non vivit ut vult. Ut enim alia omittam, quae corpore illaeso ad animi pertinent offensiones, sine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto non vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo volens ferat, quia fieri non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit
Abbreviated transcription (Latin):
uellet sic ẽẽ in sua potestate: ut eã
posset habere ꝑpetuam: Et ta¬
men quis ita ẽ: Quis uult pati
molestias quas foititer toleret. qͣm¬
uis eas uelit possitq tolerare si pa¬
titur. Quis uelit intormentis ui¬
uere: etiam qui potest in eis ꝑ pa¬
tentiam tenendo iusticiam lauda¬
biliter uiuere: Transitura cogi¬
tauerunt hȩc mala qui ea ꝑtule¬
runt. uel cupiendo habere. uel ti¬
mendo amittere qd̃ amabant: si¬
ue nequit. siue laudabiliter. Nã
multi ꝑ transitoria mala. ad ꝑman
sura bona fortiter tetenderunt.
qui ꝓtecto spe beati sunt: etiam
cum sunt intransitoriis malis. ꝑ
quȩ ad bona ñ transitoua ꝑueni¬
unt. S qͥ spe beatus ẽ. nondum
beatus ẽ : expectat namq ꝑ patien¬
tiam beatitudinem: qͣm nondu
tenet. Qui uero sine ulla spe cali.
sine ulla cali mercede cruciat᷑. qͣm¬
tamlibet ad hibeat colerantiam
non ẽ beatus ueraciter: s miser
fortiter. N eq enim propterea mi¬

Expanded text:
vellet sic esse in sua potestate, ut eam vellet sic esse in sua potestate, ut eam posset habere perpetuam? Et tamen quis ita est? Quis vult pati molestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possitque tolerare si patitur? Quis velit in tormentis vivere, etiam qui potest in eis per patientiam tenendo justitiam laudabiliter vivere? Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, vel timendo amittere quod amabant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad bona permansura fortiter tetenderunt. Qui profecto spe beati sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perveniunt. Sed qui spe beatus est, nondum beatus est: exspectat namque per patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter, sed miser fortiter. Neque enim propterea mi
Abbreviated transcription (Latin):
a deo inhominem uemiant. &
homini accedant: inueniri potest.
um autem ex hac i¬
uita abeo qui in his miserris
fidelis & bonus ẽ uentum fuerit
ad beatam: tunc erit uere q̃d nunc
ẽẽ nullom᷑ potest. ut sic homo uiuat
quomͦ uult. Non enun uolet male
uiuere in illa felicitate. aut uolet
aliquid quod deerit: aut deerit qd
uoluerit. ꝯuicquid amabitur ade¬
rit: nec desiderabitur quod ñ aderit.
Om̃e quod ibi erit bonumerit. &
suminus d̾s suminum bonum erit:
atq ad fruendum amantib p̾sto
erit. & qd̃ ẽ omĩno beatissimum
ita semꝑ fore certumenit. Nunc uero
fecerunt quidem sibi philosophi
ficut eoium cuiq placuit uitas
beatas suas: ut quasi propria uir¬
tute possent. qd cõmuni mortalũ
conditione non poterant. sic scili¬
cet uiuere ut uellent. Sciebant
enimalit̾ beatum ẽẽ neminẽ pos¬
se. nͥ habendo quod uellet: & nichil
patiendo quod nollet. Quis autẽ
non qualencumq uitam qua
delectatur. & ideo beatam uocat.

Expanded text:
a Deo in hominem veniant, et a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruendum amantibus praesto erit; et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Nunc vero fecerunt quidem sibi philosophi, sicut eorum cuique placuit, vitas beatas suas, ut quasi propria virtute possent, quod communi mortalium conditione non poterant, sic scilicet vivere ut vellent. Sentiebant enim aliter beatum esse neminem posse, nisi habendo quod vellet, et nihil patiendo quod nollet. Quis autem non qualemcumque vitam qua delectatur, et ideo beatam vocat,
Abbreviated transcription (Latin):
citur concupita. cum potiꝰ eligi
debuerit uoluntas bona atq p̾po¬
ni. etiam non adepta quȩ appetit.
Propinquat enum beato qui bene
uult quȩcumq uult: & quȩ ad¬
eptus cum fuerit beatus erit. &
utiq non mala s bona beatum fa¬
ciunt. quando faciunt. quorum
bonoium habet aliquid iam. idq
non parui estimandum eam ip¬
sam scilicet uoluntatem bonam.
qͥ debonis quoꝵ capax ẽ humana
natura. non de ullius malz perpe¬
tratione uel ad eptione gaudere
desiderat: & bona qualia & inhac
misera uita ẽẽ possunt. prudenti
temperantz. forti. & iusta mente
sectatur. & quantum datur asseqͥt᷑
ut etiam in malis sit bonus: & fi¬
nitis malis om̃ib atq impletis
bonis om̃ib sit beatus. Ac ꝑ hoc¬
in ista mortali uita errorib erũp¬
nisq plenissima: p̃cipue fioes
ẽ necessaria qua indm creditur.
Non enun quecumq bona. max¬
meq illa quib quisq fit bonus.
& illa qͥbi fiet beatus: unde nͥ

Expanded text:
citur concupita; cum potius eligi citur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propinquat enim beato, qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non mala, sed bona beatum faciunt, quando faciunt: quorum bonorum habet aliquid jam, idque non parvi aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax est humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit beatus. Cin ista mortali vita erroribus aerumnisque plenissima, praecipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nescit. nec potest nescire quio sit
quod uelle se scit: sequitur ut õs
beatam uitam sciant. Om̃s aut̃
beati habent quod uolunt. qͣmuis
non om̃s qui habent quod uolunt
continuo sint beati. continuo au
miseri. qui uel non habent qd
uolunt. uel id habent qd ñ recte uo¬
uita constet. atq om̃ib nota.
om̃ib cara sit. qͥd putamꝰ eẽ cause
cur hor duoium quando utrũq
non possunt magis eligant homi¬
nes ut omĩa quȩ uolunt habeant:
qͣm ut omĩa bene ueliit etiam¬
si non habeant An ipsa ẽ praui¬
tas generis humani. ut cum eõ
non lateat nec illum beatum eẽ
qui quod uult non habet. nec
illum qui quod male uult habet.
s illum qui & habet quȩcumq
uult bona & nulla uult mala
Ex his duob quib beata uita
ꝑficit᷑. qͣndo utrumq non datur.
Ideligatrir potiꝰ unde magis a
beata uita recediture longiꝰ qͥp¬
pe ab illa ẽ quicumq adipiscitur
male concupita: qͣ̃m qui ñ adipis¬

Expanded text:
nescit, nec potest nescire quid sit nescit, nec potest nescire quid sit quod velle se scit; sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, quamvis non omnes qui habent quod volunt continuo sint beati: continuo autem miseri, qui vel non habent quod volunt, vel id habent quod non recte vovita constet, atque omnibus nota, omnibus chara sit; quid putamus esse causae cur horum duorum, quando utrumque non possunt, magis eligant homines, ut omnia quae volunt habeant, quam ut omnia bene velint etiamsi non habeant? An ipsa est pravitas generis humani, ut cum eos non lateat, nec illum beatum esse qui quod vult non habet, nec illum qui quod male vult habet; sed illum qui et habet quaecumque vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus beata vita perficitur, quando utrumque non datur, id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipis
Abbreviated transcription (Latin):
me. Quis nainq ita sit mente ce¬
cus. & ab omi luce decoris alienus.
ac tenebris dedecoris inuolutus
ut eum qui nequit̾ uiuit ac tur¬
piter. & nullo prohibente. nullo
ulciscente. nullo saltin reprehen¬
dere audence. insuper & laudantz¬
b plurimis. qm̃ sicut ait scrip¬
tura diuina. laudatur peccator
indesideriis animȩ suȩ. & qui
iniqua gerit benedicitur. implet
omis suas facinorissimas & flagi¬
tiosissimas uoluntates. ideo bea¬
tum dicat quia iiuit ut uult:
cum profecto qͣmuis & sic miser
eẽt. minus tamen eẽt si nchil
eorum quȩ ꝑperam uoluisset. ha¬
bere potuisset: Mala enim uolun¬
tate uel sola quisq miser efficit᷑:
s miserior potestate qua defideri¬
um male uoluntatis impletur.
Qua propter qm̃ uerum ẽ quod
om̃s homines eẽ beati uelint.
idq unum ardentissimo amore appe¬
tant. & propter hoc cetera quȩcumq
appetunt. nec quisquam potest a¬
mare quod om̃ino qͥd uł quale sit

Expanded text:
me. Quis namque ita sit mente caeme. Quis namque ita sit mente caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter, et nullo prohibente, nullo ulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, insuper et laudantibus plurimis, quoniam sicut ait Scriptura divina, Laudatur peccator in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur , implet omnes suas facinorosissimas et flagitiosissimas voluntates, ideo beatum dicat, quia vivit ut vult: cum profecto quamvis et sic miser esset, minus tamen esset, si nihil eorum quae perperam voluisset, habere potuisset? Etiam mala enim voluntate vel sola quisque miser efficitur: sed miserior potestate, qua desiderium malae voluntatis impletur. Quapropter, quoniam verum est quod omnes homines esse beati velint, idque unum ardentissimo amore appetant, et propter hoc caetera quaecumque appetunt; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit
Abbreviated transcription (Latin):
ere. ut qm̃ diximus ibi quosq
posuisse beatam uitam qͦt eos
maximne delectauit ut uolup¬
tas epicurum: uirtꝰ ⁊ enonem.
sic alium aliquid aliud. nichil
dicamus ẽẽ beatȩ uiuere nͥ ui¬
uere secłm delectationẽ suam.
Et ideo falsum ñ eẽ qd̃ om̃s
beatȩ uiuere uelint: quia om̃s
ita uolunt ut quemq delectat
Nam oo hoc populo si ꝓnuntia¬
tum eẽt intheatro: om̃s id in
suis uoluntatib inienirent.
S hoo quoq cicero cum sib
ex aduerso proposuisset. ita re¬
darguit: ut qui hoc sentiunt
erubescant. Ait enim. Ecce au¬
tem non philosoph quidem
s prompti tamen ad disputand̾u.
om̃s auit ẽẽ beatos qͥ uiuant
ut ipsi uelint: hoc ẽ qd nos dixi¬
mus ut quosq delectat. S mox
ille subiecit. falsum id quidem.
Uelle et̃ qđ ñ deceat. idẽ ipsum
miserrimum: nec tam miserũ ẽ
non adipisci quod uelis quam ad¬
ipisci uelle quod non oporteat.
Preclarissime om̃ino atq ueriss¬

Expanded text:
ere, ut quoniam diximus ibi quosque ere, ut quoniam diximus ibi quosque posuisse beatam vitam quod eos maxime delectavit, ut voluptas Epicurum, virtus Zenonem; sic alium aliquid aliud, nihil dicamus esse beate vivere, nisi vivere secundum delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Nam et hoc populo si pronuntiatum esset in theatro, omnes id in suis voluntatibus invenirent. Sed hoc quoque Cicero cum sibi ex adverso proposuisset, ita redarguit, ut qui hoc sentiunt, erubescant. Ait enim: Ecce autem non philosophi quidem, sed prompti tamen ad disputandum, omnes aiunt esse beatos, qui vivant ut ipsi velint: hoc est quod nos diximus, Ut quosque delectat. Sed mox ille subjecit: Falsum id quidem. Velle enim quod non deceat, idipsum miserrimum est: nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Praeclarissime omnino atque verissi
Abbreviated transcription (Latin):
urtutẽ uiuere: quod solum ẽ
beate iuueres Non gͥ om̃s bea¬
te uiuere uolunt. iimo pauez
hoc uolunt: si non ẽ beate uiue¬
re. nͥ scd̃m uirtutem animi ui¬
uere. qd̃ multi nolunt. Itane
falsum erit. Unde nec ipse
cum academicis omĩa dubia
sint: academicus cicero dub¬
tauit. Qui cum uellet in hor¬
tensio dialogo ab aliqͣ re certa
de qua nullus ambigeret su¬
mere suȩ disputationis exor¬
dium: beati certe inquit om̃s
eẽ uolumus. Absit ut hoc fal¬
sum ẽẽ dicamus. Quid gͥ
In dicendum ẽ etiã si nichil
sit aliud beate uiuere. qͣm scd̃m
uirtutem anim uiuere. tam̃
& qui hoc non uult. beatȩ uult
uiuuere: Nimis quidem hoc ui¬
decur absurdum. Tale ẽ enim
ao. si dicamus. Et qui ñ uult
beatȩ uiuere. beate uult uiue¬
re. Istam repugnantia quis au¬
diat quis ferat: Et tamen ad
hanc contrudit necessitas: si &
om̃s beate uelle iiuere uerum
ẽ. & non om̃s sic uolunt uiue¬
Uerum ẽ. An forte illud ẽ qd̃
nos ab his angustiis possit eru¬

Expanded text:
virtutem vivere, quod solum est beate vivere? Non igitur omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut hoc falsum esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud beate vivere, quam secundum virtutem animi vivere, tamen et qui hoc non vult, beate vult vivere? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt viveem re. An forte illud est quod nos ab his angustiis possit eru
Abbreviated transcription (Latin):
opimone uictores: Uelit homo
prud̾es ẽẽ uelit fortis. uelit tẽꝑans ue¬
lit iustꝰ: atq ut hȩc ueraciter
possit potentiam plane oꝑtet:
atq aꝑpetat ut potens sit in se¬
ipso. & miro modo aduersus se
ipsum proseipso. Cetera uero que
bene uult & tam̃ non potest
sic̃ ẽ immoitalitas. & uera ac ple¬
na felicitas: desiderare non cesset.
& pacienter expectet. Que ẽ gͥ¬
uictus ẽ Sa cum in eo nichil
dit eum tamen. & utiq iustũ
ẽ ut debitores quos tenebat lberi
dimittantur. ineum credentes
quem sine ullo debito occidit:
hoc ẽ quod iustificari dicunur
in xͥ sanguine. Sic quippe ire¬
missionem peccator nr̃oꝵꝰ. innocens¬
ille sanguis effusus ẽ: unde se chic̃
in psalmis inmortuis liberum.
Solus enu adebito mortis lib̾
ẽ moituus. Hinc & inalio psal¬
mo dicit. Que non rapui tunc
ex soluebam. rapinam uolens
intelligi peccatum: quia usurpa¬
tum ẽ contra licitum. unde etiã
ꝑ os carnis suȩ sic̃ in euuangłio

Expanded text:
opinione victores? Velit homo opinione victores? Velit homo prudens esse, velit fortis, velit temperans, velit justus, atque ut haec veraciter possit, potentiam plane optet, atque appetat ut potens sit in seipso, et miro modo adversus se ipsum pro se ipso. Caetera vero quae bene vult, et tamen non potest, sicut est immortalitas, et vera ac plena felicitas, desiderare non cesset, et patienter exspectet. CAPUT victus est? Quia cum in eo nihil dit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
tatem bonam: unde dictum ẽ
ab angłis nato xͦ : gła in excelsis
deo & interra pax hominib bo¬
ne uoluntatis. Pͥ otentia uero se¬
qui debet iusticiam ñ p̃ire: id̾o
& in reb scłis ponitur idẽ pro¬
speris. Scdẽ autem. a sequendo
sunt dictȩ. Cum enim beatum
faciant sicut suꝑiꝰ disputauimꝰ
due res. bene uelle &e posse quod
uelis: non debet ẽẽ illa ꝑuersitas
quȩ in eadem disputatione no¬
tata ẽ. ut ex duab reb quȩ faciunt
beatum posse quod uelit homo
eligat : & uelle quod oporcet ne¬
gligat. cum prius debeat habe¬
re uoluntatem bonam. magna
uero postea potestatem. Bona
porro uoluntas purganda ẽ auitiis:
a quib si uincitur homo. ad hoc
uincitur ut male uelit. & bona iã
uoluntas eius quomodo erits uii¬
ptandum ẽ itaq ut potestas
munc detur. s contrauitia.
propter que uincenda potentes¬
ẽẽ nolunt homines: & uolunt
propter uincendos homines.
It quid hoc. nͥ ut uere uiest fal¬
so uincant nec sint ueritate s

Expanded text:
tum est ab Angelis nato Christo, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Potentia vero sequi debet justitiam, non praeire: ideo et in rebus secundis ponitur, id est prosperis: secundae autem a sequendo sunt dictae. Cum enim beatum faciant, sicut superius disputavimus, duae res, bene velle, et posse quod velis, non debet esse illa perversitas, quae in eadem disputatione notata est, ut ex duabus rebus quae faciunt beatum, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere voluntatem bonam, magnam vero postea potestatem. Bona porro voluntas purganda est a vitiis, a quibus si vincitur homo, ad hoc vincitur ut male velit, et bona jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quod erat. & a nobis & ꝑro nobis
accipiens quod nonerat. p̃ter suȩ
naturȩ detrimentum. nr̃m dig¬
natus inire consortium. prius
sine ullo malo suo merito mala
nr̃a ꝑferret. ac sic lam credenti¬
b quantum nos diligat đs. S
qd̾ desperabamus iam sperantib
dona in nos sua sine ullis bonis
meritis ur̃is. unmo p̾cedentib &
malis meritis nris indebita lar¬
gitate conferret: quia & ea quȩ di¬
cuntur merita nr̃a. dona sunt
enis. Ut enim fides ꝑ dilectio¬
quando ẽ iħe resurrectione clari¬
ficatꝰ. Tunc enim eum se missu¬
rum ẽẽ ꝓmisit & misit: quia tẽ
sicut de illo scriptum ẽ & ante
predictum ascendit inaltũ cap¬
tuauit captiuitatem dechit dona
hominib. Hȩc dona sunt merita
nr̃a: quib ad summum bonũ
immortalis beaticudinis ꝑueni¬
mus. Cõmentlat autem inquit
apłs caritatem suam ds innobis.

Expanded text:
quod erat, et a nobis pro nobis quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis nostris, imo praecedentibus et malis meritis nostris, indebita largitate conferret? 14. Quia et ea quae dicuntur merita nostra, dona sunt ejus. Ut enim fides per dilectioquando est Jesus resurrectione clarificatus. Tunc enim eum se missurum esse promisit et misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Haec dona sunt merita nostra, quibus ad summum bonum immortalis beatitudinis pervenimus. Commendat autem, inquit Apostolus, charitatem suam Deus in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
sit beati. participes ĩmortalitatis eiꝰ ef¬
cunt. ita ne defuut deo modus alꝰ
quo liberaret homines a miseria
moitalitatis huius. ut unigeni¬
tum filium dm sibi coȩternum.
hominem fieri uellet induendo
humanam anima &e carnem:
mortalemq factum moitem ꝑpe¬
ti. parum e̾ sic refellere. ut istum
modum qͦ nos ꝑ mediatorem dez
& hominum hominẽ iħm xp̃m
serainus bonum. & diuinȩ con¬
gruum dignitati. uerum etiã
ut ostendamus non alrum mo¬
dum possibilem deo defuisse
cuius potestati cuncta ȩqualit
subiacent: s sanandȩ nr̃e mise¬
riȩ conuenientiorẽ modu aliu
non fuisse nec ẽẽ oportuisse. Mͥo
enum cam necessartum fuit ad
erigendam spẽm nr̃am. mentesq
moitalium conditione ipsius
mortalitatis abiectas. ab immoi¬
talitatis desperatione liberandas.
qm ut demonstraretur nobis
quanti nos penderet ds quantũ¬
q diligeret: Quid uero huius
rei tanto isto indicio manifestꝰ
atq p̃clarius. qm ut d filius im¬
mutabiliter bonus. in se manens

Expanded text:
itatis misecunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, ut istum modum quo nos per Mediatorem Dei et hominum hominem Christum seramus bonum et divinae congruum dignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens
Abbreviated transcription (Latin):
ticia qͣm nunc habet infirmitas
pioꝵ conu̾tatur iniudicium. hoc
ẽ iudicandi accipiat potestate
qd iustis infine seruatur: cum
precedentem iusticiam ordine
suo fuerit potentia subsecuta.
Potentia quippe adiuncta iusti¬
ciȩ uel iusticia accedente poten¬
tiȩ: iudiciariam potestatẽ facit.

Expanded text:
titia quam nunc habet infirmitas titia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justis in fine servatur, cum praecedentem justitiam ordine suo fuerit potentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae, judiciariam potestatem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
potentia uincere. ñ quia potentia
quasi mali aliqͥd fugienda sit:s
ordo seruandus ẽ quo pͥor ẽ iusti¬
cia. Nam quanta potentia potest
ẽẽ moitalium: Teneant gͦ moi¬
tales iusticiam. potentia unmorta¬
lib dabitur: cui comparata qͣn¬
tumlibet eorum hominũ qͥ po¬
tentes uocantur interra ridicła
infirmitas inuenitur: & ibi fodit᷑
peccator fouea. ubi uidentur ma¬
l plurunum posse. Cantat aut̃
ustus & dicit. Beatus homo que
tu erudieris domine. & de lege
tua docueris eum. ut mitiges ei
a dieb malignis donec fodiatur
peccatori fouea. qm non repellet
dominus plebem suam. & here¬
ditatem suam non derelinquet:
quoadusq iusticia conuertat᷑
iniudicium. & qui habent eã
om̃s recto sunt coide. Hoc igit᷑
tempore quo differtur potentia
populi d non repellet dñs ple¬
bem suam. & hereditatem suã
non derelinquet. quantalibet acer¬
ba & indigna ipsa humilis atq
in firma paciatur: quoadusq ius¬

Expanded text:
potentia. Non quod potentia potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui potentes vocantur in terra, ridicula infirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum: ut mitiges ei a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Quoniam non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet: quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui habent eam, omnes recto sunt corde . Hoc ergo tempore quo differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet; quantalibet acerba et indigna ipsa humilis atque infirma patiatur, quoadusque jus
Abbreviated transcription (Latin):
tentis alienus ẽ sicut neq a bo¬
nitate. N am oe maligni angłi
unde qualicumq subsisterent
uita: nͥ ꝑ eum qui uiuificat oĩaØ
Si gͦ cõmissio peccatorum ꝑ irã
dei iustam hominem subdichit
diabolo. profecto remissio pecca¬
torum ꝑ reconciliationẽ di benig¬
nam eruit hominem a diabolo:
cłi s iusticia suꝑandus fuit.
Nam qͥd om̃ipotente potentius:
aut cuius creature potestas po¬
testati creatoris cõparari potest:
S cum diabolus uitio ꝑuers¬
tatis suȩ factꝰ sit amator poten¬
tie. & desertoi oppugnatorq uis¬
ticȩ: sic enun & homines eum
tantomagis unitantur. quatito
magis neglecta. uel etiam perosa
iusticia. potentiȩ student. eiusq
uel ad eptione lȩtantur. uel in fła¬
mantut cupiditate: placuit deo
ut propter eruendum hominem
dediaboli potestate non potentia
diabolus s iusticia iunceretur:
atq ita & homines imitantes xͫ
rusticia quererent diabolũ non

Expanded text:
tentis alienus est, sicut neque a botentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei justam hominem subdidit diabolo, profecto remissio peccatorum per reconciliationem Dei benignam eruit hominem a diabolo. Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non
Abbreviated transcription (Latin):
facientes uoluntates caruis & af¬
fectionum: & eramus nattira filii
irȩ. sicut & ceteri. Pilii diffidentiȩ.
sunt in fideles. Et quis hoc ñ ẽ
anteqͣm fidelis fiat: Quo curca om̃s
homines ab origine sub principe
sunt potestatis aeris: qui oꝑatur
in filiis difficlentȩ. Et quod dix̃
aborigine. hoc ẽ quod dixit apłs
nat᷑a & se fuisse sicut & ceteros.
Natura scilicet: ut ẽ deprauata
peccato. non ut recta creata ẽ ab
initio. Modus autem iste qͦ tra¬
ditꝰ ẽ homo indiabol potestatẽ.
non ita debet intelligi tanqͣm hoc
d̾s fecerit. aut fieri iusserit: s
quod tantum ꝑmiserit iuste ta¬
men. Illo enum deserente peccan¬
tem: peccati auetor ilico inuasit.
N ec ita sane d̾s deseruit creaturã
suam ut non se ili exhiberet dm
creantem & uuificantem. & in¬
ter pȩnalia mala etiam bona ma¬
lis multa prestantem. Non eni
continuit inira sua miserationes
suas. nec hominem alege suȩ po¬
ipse diabolus a potestate om̃ipo¬

Expanded text:
es carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae poipse diabolus a potestate Omnipo
Abbreviated transcription (Latin):
traditum ẽ genus humanum.
peccato pͥm hominis inom̃s
utriusq sexus cõmixtione nascen¬
tes originaliter cranseutite: &
parentum primois debito unz¬
u̾sos posteros obligante. Hȩc tra¬
dito prius ingenes significata
ẽ: ubi cum serpenti dictum eĩt
terram manducabis. homini dic¬
tum. terraes & interram ibis: eo
qd̃ dictum ẽ interram ibis. mors
corporis p̾nuntiata ẽ. quia nec
ipsam fuerat expertus. si ꝑman¬
sisset ut factois ẽ rectus. Quodue¬
ibis. ostendit totum hominem
in deterius cõmutatum. Tale ẽ
enim terra es: quale illud ñ ꝑma¬
nebit sp̃c nĩs in hominib istis:
qm̃ caro sunt. Tunc gͦ demonstia¬
uit eum ei traditum: eui dictũ
fuerat terram mancducabis. Apłs
autem aꝑtuis hoc prȩdicat: ubi
dicit. Et uos cum eẽtis moitui de¬
lictis & peccatis uris inquib ali¬
quando ambulastis scdm scłm¬

Expanded text:
traditum est genus humanum, traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vees; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus autem apertius hoc praedicat, ubi dicit: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis sec
Abbreviated transcription (Latin):
placattis eet pat᷑. proprio filio.
non parcens pro nobis eum tra¬
deret: N onne uidetur hec illz¬
uelut aduersa ẽẽ sententia In il¬
la mortur pro nobis filius. & re¬
conciliatur nobis pater ꝑ eius
mortem: in hac autem tanqͣm pͥ¬
or nos dilexerit pater. ipse prop¬
ter nos filio non parcit. ipse pro
nobis eum tradit ad mortem.
S uideo quod & antea pater di¬
lexit nos non solum anceqͣm pro
nobis filius moieretur. s anteqͣm
conderet mundum ipso teste
apło qui dicit. sicut elegit nos
inipso ante constitutionem mũ¬
di. Ñ ec filius patre sibi non par¬
cente pro nobis uelut inuittis ẽ
craditus. quia & deipso dictum ẽ
qui me dilexit & tradidit seipsũ
pro me. Omia gͦ simul & pater &
filius & amborum sp̃e pariter
& concorditer oꝑantur: tamen
iustificati sumus inxͥ sanguine
& reconciliati sumus deo ꝑ moitẽ
filii eius. Et quomͦ id factum
sit. ut potero etiam hic quantc̃
satis uidebitur explicabo. ꝯuada

Expanded text:
placatus esset Pater, proprio Filio placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec ilvelut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius et amb: tamen justificati sumus in Christi sanguine, et reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; et quomodo id factum sit, ut potero, etiam hic quantum satis videbitur explicabo. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
s habere poterat: sicut potuit qͣndo
uoluit. Hȩc autem apłi sententia
p̃cedens ubi ait. ad huc cum infirim
eẽmus iuixta tempus ꝓ impiis mor¬
tuus ẽ. coheret his duab sequenti¬
b. quarum inuna dix̃ peccatoies.
inalia inimicos dei: tanqͣm illis sin¬
głis reddicłit singła. peccatores ad
infirmos. inimicos dei referens ad
reconciliati ꝑ moitem filii eiuss
Itane uero cum irasceretur nob̾
ds̃ pater uidit mortem filii sui
pro nobis: & placatuis ẽ nobis
Numquid gͦ filius eiꝰ usq ad eo
nobis iam placatus erat. ut ꝓ no¬
bis etiam dignaretur mori: pat̾
uero usq adeo ad huc irascebattr
ut nͥ filius pro nobis moreretur
non placaretur: Et quid ẽ qd alio
loco idem ipse doctor gentium.
quid gͦ inquit dicemus ad hȩc:
si ds pro nobis quis contra nos:
Qui filio proprio non pepercit:
s pro nobis om̃ib tradidit illũ.
Quomͦ non & cum illo om̃ia no¬
bis donabit: Numquid nͥ iam

Expanded text:
sed habere poterat, sicut potuit quando sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad reconciliati per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum; quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ? Numquid nisi jam
Abbreviated transcription (Latin):
ciliati sumus do ꝑ mortem filii eiꝰ :
multomagis reconciliati salui erz¬
mus inuita ipsiꝰ. ꝯuos peccatores
dixit priꝰ: hos posterꝰ inimi cos d̾.
Et quos prius iustificatos in san¬
guine iħu xͥ: eos posternus recon¬
ciliatos ꝑ mortem filii dei. Et qͦs
prius saluos abira ꝑ ipsum: eos
postea saluos inuita ipsius. Non
gͦ ante istam grãm qͦ qͦmͦ peccato¬
res: s intalib peccatis fuimus
ut inymici eẽmus d̃i Suꝑius
autem idem apłs nos peccatores
& inimicos dei duob identi dẽ
nominib appellauit: uno uelut
mitissimo. alio plane attocissimo.
dicens. Si enim xp̃e cum infir¬
mi eẽmꝰ ad huc : iuxta tempus
pro impiis mortuus ẽ. Quos i¬
firmos: eosdem impios nuncupa¬
uit. leue aliquid uidetur infir¬
mitas. s aliquando talis ẽ.: ut un¬
pietas nominetur. Nisi tamen
in firimitas eẽt. medicum necessa¬
rium non haberet: qui ẽ hebraice
cutione saluator. Quod uerbũ
latina lingua antea non habebat.

Expanded text:
iliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraice cutione Salvator. Quod verbum latina lingua antea non habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
inund huius agatur loco ubi
debeat quisq uelle uiuere. qͥ
uult beatę uiuere: ac non ita
queratur ubi sit beatitudo sic̃
queritur quȩ sit. Nam utiq
si in corporis uoluptate ẽ: uie
beatus ẽ qui fruitur corpous
uoluptate. Si inuirtute ani¬
m: ille qui hac fruitur. Si
in utraq. ille qui fruitur utraq
Cum itaq alius dicit. beate ui¬
uere ẽ uoluptate corporis frui:
alius autem. heatȩ uiuere ẽ uir¬
tute animi fͦrui: nonne aut
ambo nesciunt que sit beata
uita. aut non ambo sciunt
Quomꝰ gͦ ambo amant eam: si
nemo potest amare ꝗd nescit:
An forte falsum ẽ qd̃ ꝓ uerissimo
certissimoq posuimus. beate u¬
uere oms homines uelle: Si e¬
nim beate iiuere ẽ. uerb gr̃a
scd̃m animi uirtutem uiuere:
quom beate inuere uult qͥ hoc
non uult : Nonne uerius dixe

Expanded text:
mundi hujus agatur loco, ubi mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis voluptate: si in virtute animi, ille qui hac fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambo nesciunt quae sit beata vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod pro verissimo certissimoque posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vivere est, verbi gratia, secundum animi virtutem vivere; quomodo beate vivere vult, qui hoc non vult? Nonn
Abbreviated transcription (Latin):
uultis. dixisset aliquid quod
nullus in sua non agnoscerit
uoluntate. Quicquid enĩ aliud
quisqͣm latenter uelit. ab hac
uoluntate que om̃ib mom̃ib¬
ẽ autem cum capescendȩ atq reti¬
nende beatitudinis uoluntas una
sit om̃ium. unde tanta existat
de ipsa beatitudine rursus uarie¬
tas & diuersitas uoluntatum: ñ
quod aliquis eam nolit. s quod
non om̃s eam nornt. Si eni
oms eam nossent. ñ ab aliis puta¬
retur ẽẽ iniurtute animi. aliis
incorporis uoluptate. aliis in utra¬
q & aliis atq aliis albi atq alibi.
Nt enim eos queq res maxime
delectauit: ita in ea constituert᷑
uttam beatam. Quomodo gͥ fer¬
uentissime amant oms. quod ñ
oms sciunt: Quis potest amare
quod nescit: sicut iam de hac
re inlibris suꝑiorib disputaui:
ur gͦ beatitudo ui¬
amatur abomĩib. nec ta¬
men scitur abom̃ib: An forte
sciunt omis ipsa que sit. s non
om̃s sciunt ubi sit: & inde con¬
tentio ẽ Quasi uero de aliquo

Expanded text:
vultis; dixisset aliquid quod vultis; dixisset aliquid quod nullus in sua non agnosceret voluntate. Quidquid enim aliud quisquam latenter velit, ab hac voluntate quae omnibus et iest autem cum capessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursus varietas atque diversitas voluntatum, non quod aliquis eam nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut opinor incredibilis ista luxu¬
ries. Et si querantur tales reꝑi⁊¬
antur aut etiam ñ quesiti fortas¬
sis occurrant qui nequitia maio¬
re qͣm theatrica. propositioni uel
ꝓnuntiationi theatricȩ in sultent.
uo autem rura uendendo. largi¬
tionis etiam grã nouimus qͦsd̾a
emisse frum̃ta carus & uiliuis
uendidisse suis ciuib. Illud etiã
qd uetus poeta dixit ennius.
om̃s moitales sese laudari exop¬
tant. ꝓfecto & de seipso & de his
qͦs exptꝰ fuerat coniecit inaliis.
& uidetur ꝓnuntiasse hominũ
om̃ium uoluntates. Deniq si
& minus ille dixisset laudari
om̃s uultis. nemo ur̃m uult
ucuperar: similiter qd eẽt om̃¬
um uoluntatis dixisse uideretꝰ.
Sunt tamen qui uitia sua ode¬
rint. & in quib sibi displicent
ipsi. nec ab aliis se laudari ue¬
lint: grãsq agant obuirgãtis
beni uolentiȩ. eum ideo uituꝑañ¬
tur ut corrigant᷑. It si dixisset
om̃s beat ẽẽ uultis. miseri eẽ ñ

Expanded text:
est, ut opinor, incredibilis ista luxuest, ut opinor, incredibilis ista luxuries: et si quaerantur tales, reperiantur, aut etiam non quaesiti fortassis occurrant, qui nequitia majore quam theatrica, propositioni vel pronuntiationi theatricae insultent, vo autem rura vendendo. Largitionis etiam gratia novimus quosdam emisse frumenta carius, et vilius vendidisse suis civibus. Illud etiam quod vetus poeta dixit Ennius, Omnes mortales sese laudarier optant; profecto et de se ipso et de iis quos expertus fuerat, conjecit in aliis, et videtur pronuntiasse hominum omnium voluntates. Denique si et mimus ille dixisset, Laudari omnes vultis, nemo vestrum vult vituperari; similiter quod esset omnium voluntatis dixisse videretur. Sunt tamen qui vitia sua oderint, et in quibus sibi displicent ipsi, nec ab aliis se laudari velint, gratiasque agant objurgantium benevolentiae, cum ideo vituperantur ut corrigantur. At si dixisset, Omnes beati esse vultis, miseri esse non