comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indeamꝯ an possit hocꝰ se¬
qui: ⁊ labeo scripsit posse.
dic tm̃ accipiendum est.
sex pedit pupilio ita tute¬
lam administrari. Ceterũ
si ñexpedit. dicendum est
ab solui pupillũ oportere.
n enĩ inhoc administran¬
tur tutele. ut emergantin
pupilli. Iudex igitur qui
Strario iundicio cognoscit.
utilitatem pupit specta¬
bit.⁊ antutor ex officio sũ¬
ptꝰ fecerit. ¶ Contrarin in¬
diciu an ad hoc quoq com¬
pecat. ut quis apupillo ex¬
igat ub̾acion . uidenduẽ
et nemodixit ĩ hoc agere q̃
Strario posse. ut tutele indi
aũt pecumam siquamde su
o ꝯsupsit. ⁊ cum usuris. s
ueltrientib uel iis que
in regione obsuantur. uel
is quib mutuatꝯ ẽ. si necẽe
hũit mutuari ut pupillo
ex insta cansa ꝓrogaret. ui
is aquib pupulu lib̾au.
nł quib carint tutor. sim¬
min ꝓfunit pupillo pecu¬
niam eẽ solutam. ¶Plane
si forte tutor auquid pe¬
cumie debuit fenerare a¬
nquid ip̃e ꝓpupillo sonũ.

Expanded text:
ideamus an possit hoc consequi. et Labeo scripsit posse. sic tamen accipiendum est, si expedit pupillo ita tutelam administrari: ceterum si non expedit, dicendum est absolui pupillum oportere: neque enim in hoc administrantur tutelae, ut mergantur pupilli. iudex igitur, qui contrario iudicio cognoscit, utilitatem pupilli spectabit et an tutor ex officio sumptus fecerit. Contrarium iudicium an ad hoc quoque competat, ut quis a pupillo exigat liberationem, uidendum est. et nemo dixit in hoc agere quem contrario posse, ut tutelae iudiautem pecuniam, si quam de suo consumpsit, etiam cum usuris, sed uel trientibus, uel his quae in regione obseruantur, uel his quibus mutuatus est, si necesse habuit mutuari, ut pupillo ex iusta causa prorogaret, uel his a quibus pupillum liberauit, uel quibus caruit tutor, sinimium profuit pupillo pecuniam esse exsolutam. Plane si forte tutor aliquid pecuniae debuit faenerare, aliquid ipse pro pupillo solvit,
Abbreviated transcription (Latin):
siconsequtꝯ fuerit pupil¬
lus ꝙ fuerat ablatum. tol¬
litur hoc iudiciuz. qr nicħ
ab sit pupillo. ¶ Hec accio
ucet induplum sit. insĩp¬
tur. incerto hoc qñtum ab
aduersariis debetur tuto¬
ri ꝓcuratori ne. arbitratu
aginon põt finitur aũt nõ
solum pub̾tate. s ⁊ morte
tutoris. uł pupilli. ¶Filiũ
.f.emancipatũ si tutelam ad¬
ministrauit. directo teneri
mł putat. ¶ Siad huc ĩ pu¬
bes tutele agat. nichilz su¬
metur. ¶ Cum furiosicu¬
ratore non tutele s negõꝵ
gestoꝵ accionẽ que ꝯretit
etia dum negocia gerit.qr
non idem inhac accione.
ꝙ intutele. accioe dũ ĩpu¬
bes est iscinꝰ cutela geritur

Expanded text:
si consecutus fuerit pupillus quod fuerit ablatum, tollitur hoc iudicium, quia nihil absit pupillo. Haec actio licet in duplum sit, in simptur incerto hoc, quantum ab adversariis debetur tutorocuratoriue, arbitratu agi non potest: finitur autem non solum pubertate, sed etiam morte tutoris uel pupilli. Filium familias emancipatum, si tutelam administret, etiam directo teneri Iulianus putat. Si adhuc impubes tutelae agat, nihil mitur. Cum furiosi curatore non tutelae, sed negotiorum gestorum actio est: quae competit etiam dum negotia gerit, quia non idem in hac actione, quod in tutelae actione, dum impubes est is cuius tutela geritur
Abbreviated transcription (Latin):
negocia gerebat. debet ueĩ
re.ꝙ ante impensume dedu¬
centur enĩ intutele iudiciũ
suptꝰ quoscumq fecerit
ĩrem pupilli. Sic tñ siexbo¬
na fide fecit. ¶Hanc acciõe
ꝓpetuam eẽ palam ẽ. et hr¬
diet inb̃rdem dariceteros¬
q successores. et ad quos
iaset sicut acciones patitur.
ꝑinde ac sipupillo pubes
factus eẽt ita contrario in¬
dicio. siquid eiaberit. ꝑseꝗ
derebit. Nicħ enĩ ꝓribet sus
nam soluerit inquã obli¬
gati pupilli fuerunt. acci¬
int. habet ꝯtraria accion̾e

Expanded text:
at, debet venire quod ante impensum est: deducuntur enim in tutelae iudicium sumptus, quoscumque fecerit in rem pupilli, sic tamen, si ex bona fide fecit. Hanc actionem perpetuam esse palam est, et heredi et in heredem dari ceterosque successores et ad quos la, et sicut actiones patitur perinde ac si pupillus pubes factus esset, ita contrario iudicio, si quid ei aberit, persequi debebit: nihil enim prohibet suspmam soluerit, in quam obligati pupilli fuerunt, actiuit, habet contrariam actione
Abbreviated transcription (Latin):
is qui inlocũ eiꝯ datus ẽ ⁊ tu¬
tele ꝯueniri poterit. ¶Sidu
datus sit. et alt̾ eoꝵ in legi¬
timam tutela frĩs sui per¬
fecteetatis ꝯstituci recite¬
rit. eum quidatꝰ eẽt tutor¬
em ẽẽ desi isse nerat aitiqr
igitur desinit eẽ cutor. tn¬
tele accio erit ⁊ exꝑsona.
imputeriq̃uãnis sierte¬
stam̃to datus fuisset non
desinet eẽ tutor eius qui ad¬
huc erat impubes quia
semꝑ legitima tutela tes¬
tamentariecedit. ¶Sites¬
tamento subꝯdicione tu¬
tordatꝯ sit deinde. ali9. me¬
dio tp̃r ex inquisicione. di¬
cenduẽ iocu ẽẽ tutele in¬
dicio existente dicione q¬

Expanded text:
 qui in locum eius datus est et tutelae conveniri poterit. Si duos tutor datus sit et alter eorum in legitimam tutelam fratris sui perfectae aetatis constituti reccidit, eum qui datus esset tutorem esse desisse Neratius ait. quia igitur desinit, erit tutelae actio etiam ex persona impuberis, quamvis, si testamento datus fuisset, non desineret esse tutor eius, qui adhuc erat impubes, quia semper legitima tutela testamentariae cedit. Si testamento sub condicione tutor datus sit, deinde alius medio tempore ex inquisitione, dicendum est locum esse tutelae iudicio existente
Abbreviated transcription (Latin):
qua obligacio fuit tutele
otrarium iudiciu eẽ ei o¬
pmor. ¶Banc accionemẽẽ
dandam placet. ⁊ situtele
iudicio non agatur. Et eĩ
non nuiqua pupillꝰ idc¬
cõ ageretutele non mult.
qr nicħ ei cebetur ĩmo p¬
nis meũ impensum est.
quam ꝙ ei abẽ. nec impe¬
diendus ẽ tutor. ⁊trario.
de raciomo distrahendis
accio intendatur. Cp̃.¬

Expanded text:
liqua fuit, tutelae contrarium iudicium esse ei opinor. Hanc actionem dandam placet et si tutelae iudicio non agatur: etenim nonnumquam pupillus idcirco agere tutelae non vult, quia nihil ei debetur, immo plus in eum impensum est, quam quod ei abest, nec impediendus est tutor contrario asi rationibus distrahendis actio intendatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ris ad ministratis. pupil¬
nipaterna hrdicate absti¬
net. toms patris uẽditis
ntractari solet. utilis acci¬
o pupillo relinquiancre¬
ditorib concedideteat
et. ꝓbatur accione inter
pupillũ et creditores pa¬
tris eẽ diuidendam .s. ut¬
creuerit.creditorib red¬

Expanded text:
ris administratis pupillum paterna hereditate abstinet, bonis patris uenditis tractari solet, utilis actio pupillo relinqui an creditoribus concedi debeat. et probatur actionem inter pupillum et creditores patris esse diuidendam, scdeerit creditoribus red
Abbreviated transcription (Latin):
tacio ⁊ acquieuit: non deb
inte ꝯtrario iudicio id re¬
sarcire. ¶ Anĩhoc iudicio
pupilu ⁊ siquid debitum
fi u. õr et magi puto cu
integͣsit accid tutori. ñ eẽ¬

Expanded text:
tatio et adquieuit, non debet iudex contrario iudicio id sarcire. An in hoc iudicio pupilli si quid debitum fuit, quaeritur. et magis puto, cum integra sit actio tutori, non e
Abbreviated transcription (Latin):
ostumo tutordatꝰ. non
otenetur. quia ad mmistra¬
sse eius negocia. qr natus
non eẽt non uidetur.⁊ ido
tele priuilegium datur
inbonis tucoris. s ⁊eius
qui pro tutore neginges¬
sit. uł excuratore pͦupisli
pupille ue furiosi furiose¬
ne debebitur. sieo nõie ca¬
utu ñ sit Uip̃. de contraria
ontrariamtu. tutele ⁊ u¬
tor ꝓposuit. induxitq. one
inusum ut faciriꝯ tuto¬
res ad administracione
accederent. Scientesq pu¬
pilliquoq sibi obligatu
fore ex sua ad ministracio¬
ne Qiꝙ̃enim sine tutoriꝰ
auctoritate pupisu non
obligentur. nec ire su¬
am t̾utor obligare pupi¬
lum possit. at cñ receptum
ẽ ut tutorino. pupillus¬
non sine tutoris actoricace

Expanded text:
ostumo tutor datus non o tenetur, quia administrasse negotia eius qui natus non esset non uidetur: et ideo telae privilegium datur in bonis tutoris, sed etiam eius, qui pro tutela negotium gessit: vel ex curatione pupilli pupillaeve furiosi furiosaeve debebitur, si eo nomine cautum non sit. IV DE CONTRARIA ontrariam tutelproposuit induxitque in usum, ut facilius tutores ad administrationem accederent scientes pupillum quoque sibi obligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus sine tutoris auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
ris hrde minorẽ in maio¬
rem pecuniam ⁊dẽpnatu
inĩtegrum restitui. Ulacu¬
it ea res mat̾riam litis ad¬
uersus alterum curatorẽ
instaurande non dabit. q̃i
minores pecunia ꝯdempñ¬
tum. sino sit eiꝯ etatis ac¬
tor cui subueniri debeat:
ne. ꝑ utilem accionez ei
cionis cemp adu̾sus tuto¬
rem minore pecimia tute¬
le iudicio ꝯdempnatu red¬
dacur. mutil erit. quodad¬
olescenticuratores obeam
culpam ⁊ depnati sunt. ⁊ca¬
q siñ iudicatu acuratori¬
b factum ẽ. ꝑtoliexcep¬
cionez cirratores ꝯsequi po

Expanded text:
redem mino rem ut maiore pecunia condemnatum in integrum restitui placuit. ea res materiam litis aduersus alterum curatorem instaurandae non dabit quasi minore pecunia condemnatum, si non sit eius aetatis actor, cui subueniri debeat: nte per utilem actionem ei tionis tempus aduersus tutorem minore pecunia tutelae iudicio condemnatum redditur, inutilis erit, quod adulescenti curatores ob eam culpam condemnati sunt: itaque si non iudicatum a curatoribus factum est, per doli exceptionem curatores
Abbreviated transcription (Latin):
tez admortis cã donacionez
rieum. nam sicutitesta¬
menti facto moud pupiir¬
rosq quidem putare non
ita ẽ /S non nullos cau̾si
posse existere. quib sine
reprehensione tutoranctõ
fit pupillo addiminnen¬
du. tecreto scilic int̾ueni¬
ente ueluti simatriaut
sororique aliter. se tueri ñ
possunt. tutor almmienta p̃¬
sciterit. Naicum bone fi¬
dei iudicium sic. nemo re

Expanded text:
tem ad mortis causa donationem ri eum: nam sicuti testamenti factio, inquit, pupiis quidem causa donita est: sed nonnullos casus posse existere, quibus sine reprehensione tutor auctor fit pupillo ad deminuendum, decreto scilicet interveniente: veluti si matri aut sorori, quae aliter se tueri non possunt, tutor alimenta praestiterit: nam cum bonae fidei iudicium s
Abbreviated transcription (Latin):
ne ẜui int̾rogan poterunt.
Preterea si matremalint
pupilli tutor putat labeo
imputare eum posse. Set
est u̾ius. non nisi ꝑ quaz eg¬
entidedit imputare enin̾
oportere delargis facultati
eistatuerunt. qr aliter se
exibere non poterat. hñda
eius rõnem ꝙstatutumẽ.
Mela existimat ¶Igitur. et
siexinquisicione ꝑꝑ rei no¬
ticiam fuerit datꝯ tutor. ei¬
q alimenta statuerint ꝯtu¬

Expanded text:
ervi interrogari poterunt. Praeterea si matrem aluit pupilli tutor, putat Labeo imputare eum posse: sed est verius non nisi perquam egenti dedit, imputare eum oportere de largis facultatibei statuerunt, quia aliter se exhibere non poterat, habendam eius rationem quod statutum est Mela existimat. Ergo et si ex inquisitione propter rei notitiam fuerit datus tutor eique alimenta statuerint
Abbreviated transcription (Latin):
cuiliter i obligetur. exoͫ¬
uocandi fuerunt tutores
ut ꝓiꝑtius desuo. iliquid
propupur impendant dũ
scuit se recepturos id ꝙ
ipeterint hec accionon
solum tutoriuerum ⁊ eio¬

Expanded text:
uiliter obligetur ex auocandi fuerant tutores, ut promptius de suo aliquid pro pupillis impendant, dum sciunt se recepturos id quod impenderint. Haec actio non solum tutori, uerum e
Abbreviated transcription (Latin):
rit eicꝰ tutelã tutor suus gesse¬
rat. ex hreditaria causacu
tutore suo habebit. accionem.
Situtor in hostium potesta¬
te ꝑuenent. quia finita cute¬
ia intelligitur. fidenisores
qui peo remsaluaz fore spo¬
ponterinesẽt si quis exstat

Expanded text:
i, cuius tutelam tutor suus gesserat, ex hereditaria causa cum tutore suo habebit actionem. Si tutor in hostium potestatem pervenerit, quia finita tutela intellegitur, fideiussores, qui pro eo rem salvam fore spoponderint, et si quis existat
Abbreviated transcription (Latin):
cutele agere ñ posser acte¬
nus ueru ẽ. sieadem tute¬
la sit. ab surdꝰ eĩerat atuto¬
ne negõ ꝵ pupilli reposci.
inqua ad huc ꝑseueraret.
EIn qua aũt desinit ẽẽ cutor
et iterum cepit ẽẽ. sic exp¬
ristina administracione
cutele debitor ẽ pupillo. qu¬
omoco sipecuna credicar
apatre eiꝰ accepisset.q̃ igi¬
get. s ꝑ specialem curatorẽ
dio tp̃r soluendo ẽe desierit.
cur non egerunt cum eo.
iudicium tutor suscipe. qr

Expanded text:
tutelae non posse hactenus verum est, si eadem tutela sit: absurdum enim erat a tutonis negotiorum pupilli reposci, in qua adhuc perseveraret. in qua autem desinit tutor et iterum coepit esse, sic ex pristina administratione tutelae debitor est pupillo, quomodo si pecuniam creditam a patre eius accepisset. quem igiget. sed vel per specialem curatorem dio tempore solvendo esse desierit, cur non egerunt cum eo. iudicium tutor suscipere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
rib ex eistem ca̾is dandũ
ꝯtrariũ iuoicium. ¶ tmiro
ante officio hanc accionem
competere dicimꝯ tutori.
Ceterũ quadiudurat. no¬
tore negociagessit.uił ⁊ cu¬
ram ad ministrauit. locus
erit iudicio ⁊ stati qrhoc
cau inip̃m quoq statim
accio ⁊recit. prefea simdici

Expanded text:
ribus ex isdem causis dandum contrarium iudicium. Finito autem officio hanc actionem competere dicemus tutori: ceterum quamdiu durat, notutore negotia gessit uel etiam curam administrauit, locus erit iudicio etiam statim, quia hoc casu in ipsum quoque statim actio competit. Praeterea si
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuis cibaria p̾stiterit. uel
dicendu ẽ reputaturu.
Idemq ẽ ⁊ sib̃is homnibꝰ
sitñ racio prãndiiusta in¬
t̾cedat. ¶ Itemsũptꝯ litis
tutor reputabit⁊ matica.
siex officio nec eẽ hũit ali¬
quoexcurtere. nel profi¬
cisci. ¶Nunc tractemus
siplures tutelam pupi¬
lli ad ministrauerĩt. ꝓ qu¬
aquisq eoꝵ parte ⁊ ueni¬
endꝰsit. et siquidꝰ om̃s si¬
mul gessĩt tutelam. ⁊ õs
soluento sunt. equissimũ

Expanded text:
seruis cibaria praestiterit uel dicendum est reputaturum: idemque et si liberis hominibus, si tamen ratio praestandi iusta intercedat. Item sumptus litis tutor reputabit et uiatica, si ex officio necesse habuit aliquo excurrere uel proficisci. Nunc tractemus, si plures tutelam pupilli administrauerint, pro qua quisque eorum parte conueniendus sit. Et si quidem omnes simul gesserunt tutelam et omnes soluendo sunt, aequissimum
Abbreviated transcription (Latin):
iul. aie. et cum pupillus
adoleuerit agendum ẽcũ
eo eius quidꝰ tp̃ris ꝙ ẽ. añ
emancipacione inqñtum
facere põt ẽius uero ꝙ ẽ pr
emancipacione insolidũ
Cum patre nerodum tax¬
at depeculio manere enĩ
adu̾sus eum. ⁊ post puber¬

Expanded text:
nus ait et cum pupillus adoleuerit, agendum cum eo eius quidem temporis, quod est ante emancipationem, in quantum facere potest, eius uero, quod est post emancipationem, in solidum, cum patre uero dumtaxat de peculio: manere enim aduersus eum etiam post puber
Abbreviated transcription (Latin):
um pupillꝰ tutele accio¬
corem que index in solid
dempnauit cessit. qͣuis
postea iudicatum fiat. tñ
acciodata non int̾cidit.
cutoris non tutela reddita.
s non minus precium so

Expanded text:
lus tutelae actiotori, quem iudex in solidum condemnavit, cessit, quamvis postea iudicatum fiat, tamen actio data non intercidit, tutoris non tutela reddita, sed nominis pretium so
Abbreviated transcription (Latin):
furti accutele. nt quis dica
plures ẽẽ acciones eiꝯ dem
facti s plures obligacioneᷤ.
nam ⁊ tutele ⁊ furtiobliga
uiuo pupillo captumẽ S
inħrdes ceteros q suscessor¬
es non dabitur. quia pena¬
ris ẽ. ¶Hec accio tunc ꝯ petit
cum tutele accio ẽ. hoc ẽ fin¬

Expanded text:
utelae, ut quis dicat plures esse actiones eiusdem facti, sed plures obligationes: nam et tutelae et furti obligatvivo pupillo captum est: sed in heredem ceterosque successores non dabitur, quia poenalis est. Haec actio tunc competit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
siterandu ẽ in hac accione.¬
¶Intutelaexina obligacioe
duas acciones eẽ ꝯstat. ⁊ idȯ
siue tutele fuerit actum. de
racionib distrahendis a¬
gi ñ põt. siue ⁊ͣ tutele accio
quodad qd̾ speciemsta ꝑ¬
tinet pemptaẽ. ¶Hunc
tñ tucorem qui int̾cepit pe¬
cuniam pupillarer furti
teneri pãp. ait Q uod ⁊ si fur¬
atiteneatur accione ꝯuentꝰ
furti accione non lib̾atur.

Expanded text:
hac actionIn tutela ex una obligatione duas esse actiones constat: et ideo, siue tutelae fuerit actum, de rationibus distrahendis agi non potest, siue contra, tutelae actio quod ad speciem istam perempta est. Hunc tamen tutorem, qui intercepit pecuniam pupillarem, et furti teneri Papinianus ait: qui etsi furti teneatur, hac actione conuentus furti
Abbreviated transcription (Latin):
dam/ Plane siexdolo comu
mꝯuentꝰ prestiterit tutor:
la sorietas est maleficioꝵ uł
coicacio iusta dampnier
maleficio. ¶Usq ad eo añe
adꝯtutores nõ uenitur. si
sint soluento ꝯcutores. ut
priꝯ ad magistratꝰ quieos
deterunt. nel. ad fide iussores
Quodq cepissi me rescript᷑
ẽ. quadiuiduo.ł unus ex
tutorib ydoneꝯ ẽ. non pos¬
se ad magistratꝰ quidedert̃
uenirisic erit accipiendũ.
si nontutor obhoc ꝯueni
atur. ꝙ suspectum facere
uł satis exigere noluit¶I
anc accione ⁊ in hrdemcu
tutoris ⁊petere ꝯstat. Sz et
th̾rdi pupilli eque ꝯpetit.
similibꝙ ꝑsonis. ¶ nontiñ
ante ꝯdempnͣcionẽ. s ⁊ post
ꝯdempnacione desiderare

Expanded text:
dam. Plane si ex dolo communi conuentus praestiterit tutor, la societas maleficiorum uel communicatio iusta damni ex maleficio est. Usque adeo autem ad contutores non uenitur, si sint soluendo contutores, ut prius ad magistratus qui eos dederunt uel ad fideiussores quodque saepissime rescriptum est, quamdiu uel unus ex tutoribus idoneus est, non posse ad magistratus qui dederunt ueniri, sic erit accipiendum, si natur, quod suspectum facere vel satis exigere noluit. Hanc actionem etiam in heredem tutoris competere constat. Sed et heredi pupilli aeque competit similibusque personis. Non tantum ante condemnationem, sed etiam post condemnationem desiderare
Abbreviated transcription (Latin):
fieribrditate adicione
ei. Nani cu apud patrẽ
manet: iis pristimiz du¬
rat:⁊ peculim eNec huic
eius qui ap̾ hostes dece¬
ssit: exercetur falcidia.
Nam fictõ legis corneli
S nemo dubitat quin
debeat id quoq indul¬
geri legis beneficium.
Siquide quasi patris.
fa.bona restituet cogit᷑
⁊ hr̃s scriptus omissa.
extestõ adicione: exem¬
ploedicti legatoꝵ nõe
ꝯuenietur. his ꝯseqns
erit ut siex fructib m¬
dio tempore quartam
⁊quarte fructꝰ habuer¬
it pater:⁊ trebelliami
senatꝰo ꝯsultum iduca

Expanded text:
ione eius: nam cum apud patrem remanet, ius pristinum durat et peculium est. nec huic eius qui apud hostes decessit exercetur Falcidia: nam fictio legis Corneliae sed me non dubitare, quin debeat id quoque indulgeri legis beneficium, siquidem quasi patris familiae bona restituere cogitur et heres scriptus omissa ex testamento aditione exemplo edicti legatorum nomine conuenietur. His consequens erit, ut, si ex fructibus medio tempore quartam et quartae fructus habuerit pater, etiam Trebellianum senatus consultum indu
Abbreviated transcription (Latin):
illꝯ. fa. qui militanerit d̾¬
cedens: patris sui fidei ꝯ¬
missit codicilł ut pecu¬
liu suũ castrense ticio
prmorteꝵ restitueret.
ꝯuerebatur: anut hrs
quartaz deducere pos¬
sit. dixit. legem falcidi¬
am inductam ẽẽ admo
pio ⁊̃ intestatoꝵ succes

Expanded text:
ilias qui militauerat decedens patris sui fidei commisit codicillis, ut peculium suum castrense Titio post mortem restitueret: quaerebatur, an ut heres quartam deducere possit. dixi legem Falcidiam inductam esse a diuo Pio etiam in intestatorum succes
Abbreviated transcription (Latin):
pecunia tebito tutele
te matris apatre mori
ratõ falcidie ponice p¬
it fini quadrantis q̃
exbonis patris cum
ceꝑit ꝯpensabitur at
q supfluuz eris alie¬
betur. ¶ Exdonatoni¬
b ĩ uxores collatis. q¬
uod hrs cio reddere
uirocogitur: inbõis
mulieris ñerit. Ram
ita sit locupiecior nõ
tanto panpiorẽe inde¬
atur. q nod añt hrs
iñminuerit. uiro non
subꝯdicione uerbis fi¬
fide i ꝯmissi non deduc¬
tos hr̃s iratone faici¬
die sic accepto facere si

Expanded text:
pecunia debito tutelae te matris a patre moriratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis patris cum compensabitur atque ita superfluum aeris aliehetur. Ex donationibus in uxorem collatis quod heres eius reddere viro cogitur, in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse uideatur: quod autem heres inde minuit, uiro non rum sub condicione uerbis fifideicommissi non deductos heres in ratione Falcidiae sic accepto facere si
Abbreviated transcription (Latin):
xime post impletam
ꝯdicionez fideicomis¬
erdie mortis frnctu¬
exquadrantis apud
hter relinq necẽe ẽ.
fideicomisu porcio¬
nis supplende graci
a ꝓqua mate filius
hrdem institint: eidẽ
matri datu racione
falcidie mimintur.
⁊ eam pecunia mater

Expanded text:
xime post impletam condicionem fideicommisex die mortis fructus quadrantis apud heredem relinqui necesse est. Fideicommissum portionis supplendae gratia, pro qua matrem filius heredem instituit, eidem matri datum ratione Falcidiae minuitur et eam pe
Abbreviated transcription (Latin):
tino suo restitueret. nepos¬
liberis relictis intraetatẽ
suprascripta rrita decess¬
it fidei ꝯmissi ꝯdicõnem
comiectura pietatis. R. de
fecisse. quod minꝰ scrip¬
tum qͣm dictum fuerat. ĩ¬
uemiretur. ꝑ auł.

Expanded text:
truo suo restitueret: neposliberis relictis intra aetatem supra scriptam uita decessit. fideicommissi condicionem coniectura pietatis respondi defecisse, quod minus scriptum, quam dictum fuerat, inueniretur. 103
Abbreviated transcription (Latin):
iex plurib reb lega¬
tis hrs quasdamsolue
si una uit legatacuius
pars ioluta sit. ex reliqu¬
o põt plena falcidia reti
dicillos miles ⁊ intrai
annũdecedat. ex testõ
ꝙ ĩ milicia iure militari
fec plena legata ex codi¬
curhita falcidie rõne p¬
staridebẽ dicitur.si resi
ita expedieritur. sicum
quadrigenta hr̃et testa¬
m̃tor quadrigenta codi¬

Expanded text:
ex pluribus rebus legatis heres quasdam solvesi una res sit legata, cuius pars soluta sit, ex reliquo potest plena Falcidia retidicillos miles et intra annum decedat, ex testamento, quod in militia iure militari fecit, plena legata, ex codicillis habita Falcidiae ratione praestari debere dicitur. sed res ita expedietur: si, cum quadringenta haberet, testamento quadringenta, codi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝯfalcidie racione in
ceteris ãmins legatis
admitii iusu est: qd̾
primoac scdo annosiñ
illadetractõne fuissẽt
legatario soluta ¶Qd̃
auus excansatutele ne¬
potidebinit: cuz ano ne¬
pos solus h̃rs exstitiss.
racio falcidie siponere¬
tur. in h̾re alieno bonis
deducendu.Nͥnec ad

Expanded text:
in ceteris annuis legatis admitti visum est, quod primo ac secundo anno sine ulla detractione fuissent legatario soluta. Quod avus ex causa tutelae nepoti debuit, cum avo nepos solus heres exstitisset, ratio Falcidiae si poneretur, in aere alieno bonis deducendum respondi. nec ad
Abbreviated transcription (Latin):
peti ut fr̃i ⁊cobrdi suo p¬
orcionez sue hr̃ditatis
acceptam.ceducta ser¬
ta restitueret:ad iissa
ꝯpensacione dotis. infa¬
icidie racione si pater
cotezꝯ senciente fiia
non petisset. falcidia
qde nire brditario do¬
temaũt ire p̃o: fili¬
am habitura re. qui¬
ados inhrditate pa¬
tris ñ muniretur. ¶¬
ania nepotib hdibꝰ
institutis fidei ꝯmisit.
ut omissa retencione

Expanded text:
i et coheredi suo portionem hereditatis acceptam deducta sexta restitueret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ratione. si pater dotem consentiente filia non petisset, Falcidiam quidem iure hereditario, dotem autem iure proprio filiam habituram respondi, quia dos in hereditate patris non inueniretur. Auia nepotibus heredibus institutis fideicommissit, ut omissa retentione
Abbreviated transcription (Latin):
possibił. Paulus quead moḋ
ergo pareri põt peos. Itaq
nirabunt ꝑquos minnc¬
pri res geruntur.
põt. qr ir huiusmodi legati
explete. ex spectari oportet.

Expanded text:
possibilis. Paulus. quemadmodum ergo pareri potest per eos? itaque iurabunt, per quos municipii res geruntur. potest, quia in huiusmodi le‹g›atis expletae spectari oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
testamento ons excedit.i
suꝑfluu dum taxat falci¬
diaminuetur. ¶Quare nes
fideicomitti legatariis po¬
terit. quod si dies aut ꝯdie¬
aolegatum fecerit: no uti¬
litatis estimacio: s totum
petetur qd datum est. nec
siuiuo testatore dies uene

Expanded text:
testamento dominus excessit, superfluum dumtaxat Falcidia minuetur. quare nec fidei committi legatarii poterit. quod si dies aut condicio legatum fecerit, non utilitatis aestimatio, sed totum petetur quod datum est. nec si uiuo testatore dies uene
Abbreviated transcription (Latin):
n lege falcidia: placuit.
ut fructꝰ prea ꝑcepti
q maturitpr mortis fuer¬
int augeant hroitatis es¬
timacioner: fundi nõie. qui
uidetur illo tp̃r fuisse p̃ci¬
osior. circauentrem anci
te fuisse dicitur. Lo¬

Expanded text:
n Falcidia placuit, ut fructus postea percepti, qui maturi mortis tempore fuerunt, augeant hereditatis aestimationem fundi nomine, qui uidetur illo in tempore fuisse pretiosior. Circa uentrem ancilte fuisse dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
est siiuris iurandiꝯdic¬
cestator data lib̾tate le¬
gauerit: qr differtur
mid tp̃s quo liber futu¬
rus ẽ ¶Itemsieiqui apd
hostes ẽaut eiqui ñdũ

Expanded text:
est, si iurisiurandi condici seruo suo testator data libertate legauerit, quia differtur in id tempus, quo liber futurus est, item ei qui apud hostes est aut ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
ulacionez uenire ¶Du¬
ob impuberib substi¬
tutu utriq hrde ex ist¬
enter ialteris hrditate
falcidia meritiꝯuenit.
Si debonis alteris imp¬
uberisquarta ꝑtez hrdi¬
tatis patris que ad fili¬
os ꝑuenerit: retineat.
quod si frat᷑ fr̃ilegitimꝰ
hr̾s exstitit.⁊ impuber
sip̃mo: sb̃stituto: por¬
cio qde pat̾no bonoru
ꝙͣ intestatus puer acce¬
pit: racioni falcidie nõ
ꝯfundetur. s quartas
tu retinebit: qua imp¬
nbes accepit: ꝗ substit
causa pacto debitu re
hrcem sororem scriberz
int. nefalcidiauteret᷑.

Expanded text:
utionem uenire. Duobus impube ribus substitutum utrique heredem existentem in alterius hereditate Falcidia non uti conuenit, si de bonis alterius impuberis quartam partem hereditatis patris, quae ad filios peruenerit, retineat. Quod si frater fratri legitimus heres exstitit et impuberi supremo substitutus, portio quidem paternorum bonorum, quam intestatus puer accepit, rationi Falcidiae non confundetur, sed quartam tus retinebit, quam inpubes accepit qui substitcausa pacto debitum remheredem sororem scriberetvit, ne Falcidia uteretur
Abbreviated transcription (Latin):
idebitor creditore he¬
rede instituto peciss
ne inracione legis. fai¬
cidie ponenda: c̾reditũ
suu legatariis reputa¬
ret: sinedubio racione
doli maliexce ꝑtõnes a¬
pud arbitriu falcidie
defuncti uoluntas ser¬

Expanded text:
debitor creditore herede instituto petisset, ne in ratione legis Falcidiae ponenda creditum suum legatariis reputaret, sine dubio ratione doli mali exceptionis apud arbitrum Falcidiae defuncti uoluntas ser
Abbreviated transcription (Latin):
tissem. ¶ Si ĩ annos singul¬
os legatumsit ticioqr mul¬
ta legata ⁊ multa ꝯdiciona¬
lia sunt. canciomi locus ẽq̃ ĩ
edicto. ꝓponitur: qͣnto amp¬
liꝯ accepit redor. ¶ Ioquod
natura brditati debetur. et
petiqdem ñ pot. souitũ uo
non repetitur: non ẽe ꝯputã¬
dum inbrditate ꝗda putã.

Expanded text:
tissem. Si in annos singulos legatum sit Titio, quia multa legata et condicionalia sunt, cautioni locus est quae in edicto proponitur 'quanto amplius accipit reddi'. Id, quod natura hereditati debetur et peti quidem non potest, solutum uero non repetitur, non esse computandum in hereditate quidam putant.
Abbreviated transcription (Latin):
pali testõq̃dam subcondi¬
cione legata sũt: q̃ andebeã¬
tur inc̾tum ẽ. ⁊ ideo sih̃rs si¬
ne iudice soluere ꝑatꝯsit:
exparte subodicione hrdi
instituto: s caq̃ ab eo lega¬
sit. mea integra: ⁊ illaz uen¬
dicauero ⁊ cass ꝯfundendaᷤᷤ
ẽẽ ꝑtes existimat: ꝓculuso¬
tra. Inqua specie.⁊ ml. ꝓcu

Expanded text:
pali testamento quaedam sub condicione legata sunt, quae an debeantur incertum est. et ideo, si heres sine iudice soluere paratus sit, ex parte sub condicione heredi instituto. sed ea, quae ab eo legasit, mea integra et illam uindicauero, Cassius confundendas esse partes existimat, Proculus contra: in qua specie et Iu
Abbreviated transcription (Latin):
ditõne ibto relicta ꝙͣ di
res parrom filie egesserit
⁊siprare necẽe est filia pro¬
hibente res suas ad minis¬
traritñ uoluntate filia m¬
utante: oditõne resumũt.¬

Expanded text:
ione liberto relicta 'quamdiu res patroni filiae gesserit' etsi praestari necesse est filia prohibente res suas administrari, tamen uoluntatem filia mutante condicionem resumunt
Abbreviated transcription (Latin):
soluerit ñs penu: tc̃
nec legatum eumac¬
cepisse. nec infalcidi¬
am imputari posse.
uitutes indiuidne st̃.
ueteres quide estimã¬

Expanded text:
soluerit heres penum, tunc nec legatum eum accepisse nec in Falcidiam imputari posse: uitutes indiuiduae sunt, ueteres quidem aestima
Abbreviated transcription (Latin):
referebam. non ẽẽ cogedũ
emancipare filios suosar¬
bitor tñextra ordinez de bẽ
ꝯstitineum qagnouit id
quod sibi relictuze. hacꝯ
templatõne ut filios suos
emanciparet. cogendum
emancipare n em̃ debet c¬
cricum ueniritestantu
uoluntas. sic deinde hoc
isset legatimi. uł ita relic
cii reiꝯsequens ẽ. quod di¬
nuis. seũ rescripsit. Nacũ
q̃dam mulier nepotes suo
hrdes instituiss.⁊ ip̃mfiliu̾
corhrdem filiis sius dediss.
eosq inuice subscitiriss.
rogassetq filium ut filiq
emanciparet. non au̾t rog¬
asset ut hrditatemeis
restitueret. exanctoritate
diui .s. e mancipare cosco¬
pulsus ẽ. hisq restituere
h̃rditate. ⁊ adiectam ẽnt
si tardius faceret. quasi
ex mora usuras praturu.
uideri ẽĩeuz q mora face¬
ret e mancipacioni. morã
restitutõmi fidei comissi
eu facere. P ãp.¬

Expanded text:
referebam non esse cogendum emancipare filios suos. arbitror tamen extra ordinem debere constitui eum qui adgnouit id, quod sibi relictum est hac contemplatione, ut liberos suos emanciparet, cogendum emancipare: neque enim debet circumueniri testantium uoluntas: sic deinde hoc isset legatum uel ita relicconsequens est, quod diuus Seuerus rescripsit. nam cum quaedam mulier nepotes suos heredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque inuicem substituisset rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, ut hereditatem eis restitueret: ex auctoritate diui Seueri emancipare eos compulsus est hisque restituere hereditatem. et adiectum est, ut, si tardius id faceret, quasi ex mora usuras praestaturum: uideri enim eum, qui moram faceret emancipationi, moram restitutioni fideicommissi eam facere. 93 P
Abbreviated transcription (Latin):
ent lib̾ti:ne de nomine ex¬
eat.⁊ ut ad miu ꝯ nouis¬
simꝰ exstiterit pueniat.
⁊ eo ampliꝯeudem lib̾tis in¬
is dari uolo fundum sosia
ptis. mimis restitueret hr¬
ditate ticie coh̾rdi sue. ad¬
ita brditate decessit. Simi¬
liter ⁊ticia antequa daret¬

Expanded text:
ent liberti, ne de nomine exeat et ut ad unum, qui novissimus exstiterit, perveniat: et eo amplius eisdem libertis meis dari volo fundum Sosianptis centum nummis restitueret hereditatem Titiae coheredi suae, adita hereditate decessit: similiter et
Abbreviated transcription (Latin):
ppocognato nupcus testõde¬
signauit. eide filie p̃dium
sieliophilippo npsiss. uer¬
bis fidei cõmissi reliquio. ꝙ¬
philippo dariuoluitnoduz
niri potens puella diez suis
inri potens fieret uita dece¬
iideri. ¶ Ita fidei comisso
dato uolo restituas: si sĩ
liberis decedas: ꝯditõ de fe¬
et exnoluntate: uł uno
filio sr̃stite relicto. ¶Cõdi
eradoleuerat: idegerint
ut curatores ip̃i constitu¬
erentur. conditõ fidei ꝯmi¬
ssi talis prescripta. si tutel
meo in im̾o ꝑseueralierit

Expanded text:
ppo cognato nuptiis testamento designauit: eidem filiae praedium, si Aelio Philippo nubsisset, uerbis fideicommissi reliquit: qPhilippo dari uoluit: nondum uiripotens puella diem suum uiripotens fieret, uita deceuideri. Ita fideicommisso dato: 'uolo restituas, si sine liberis decedas' condicio deficit ex uoluntate uel uno filio superstite relicto. Condicier adoleuerat, id egerint, ut curatores ipsi constituerentur, condicio fideicommissi talis praescripta: 'si tutelmeo in matrimonio perseuerauerit
Abbreviated transcription (Latin):
dodrante excedat
legatum: nec̃tio adals
dumẽ. ¶Siquicredi¬
tori suo quod debet
legauerit. ant mnuti¬
le legatumerit.Sinꝰ¬
ullu comodum in co
u̾sabitur. aut si ꝑp re
presentatõms puta
comod̾ utileem lex
quoq falcidia meo
comodo locum habe¬
bit. ¶Si legatariꝰ possõnẽ
nactus ẽ. non põt ei ad noca
ri res: qr uoluntate hrdis
errantis nactus ẽ possõe
dabitur actõ ħrdi: ut quod
supra codrante ẽ: offerat᷑.¬
¶ Int̾dum oĩmodo necc̃in¬
est solidñ solulegat ario

Expanded text:
dodrantem excedat legatum, necessario ad dum est. Si quis creditori suo quod debet legaverit, aut inutile legatum erit, si nullum commodum in eo versabitur, aut si propter repraesentationis puta commodum utile erit, lex quoque Falcidia in eo commodo locum habebit. Si legatarius possessionem nanctus est et non potest avocari ei res, quia voluntate heredis errantis nactus est possessionem, dabitur actio heredi, ut id quod supra dodrantem est offeratur. Interdum omnimodo neces
Abbreviated transcription (Latin):
factũsit ut aliquid remere¬
tur: nicbil tñ legatariis debi¬
turum. o eam pecunia nõ
ex hrditate s exdecisione
cione. pendente legati o dici¬
one hrs me hrdem institu¬
itrac postea legati ꝯdicio.
exsticit: in falcidie ratõne.
fundus ñiure hrditario s
legati. meus ẽẽ intelligit̾¬

Expanded text:
actum sit, ut aliquid retineret, nihil tamen legatariis debiturum, quia eam pecuniam non ex hereditate, sed ex decisione cione pendente legati condicione heres me heredem instituit ac postea legati condicio exstitit. in Falcidiae ratione fundus non iure hereditario, sed legati meus esse intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
de genus legati sitito nõ
nupserit: ꝑinde h̃ndu ẽ.
ac si post morte ticii legat
fuisset ⁊ iteo nec muicia sa¬
tisdacione interpositaca¬
pere legatu pots alii na¬

Expanded text:
 genus legati 'si Titio non nubserit' perinde habendum est, ac si post mortem Titii legatum fuisset, et ideo nec Muciana satisdatione interposita capere legatum potest.
Abbreviated transcription (Latin):
legati differri possit ¶et¬
cio simulier no nupserit.
eidem mulieri ticiꝰ restit
ꝯstituta uita decessiss. ad
remgerenda accederen
ssit. cum irrori mandatũ
eet. ut moriens filie cõr
cecies restituet. non sub
ꝯditõne cutores uidebũ¬
turdati. nesiquid aliud
inter ea puella q̃ siss eiꝰ
aministratõne ꝓhiberi
cautõ uero ficciꝯ missi.
matriꝯmissa. quocumꝙ
iuditõ uoluntatiscanto

Expanded text:
legati differri possit. 'Titio, si mulier non nubserit, eidem mulieri Titius restitconstituta, uita decessisset, ad rem gerendam acc‹e›dere iussit, cum uxori mandatum esset, ut moriens filiae communi decies restitueret. non sub condicione tutores uidebuntur dati nec, si quid aliud interea puella quaesisset, eius administratione prohiberi, cautio uero fideicommissi matri remissa. quocumque indicio uoluntatis cautio
Abbreviated transcription (Latin):
¶Priscꝰ . .R. statu liberu ñ¬
beat:utiq siis rei publi¬
cecausa aberit. Uerissimũ
aut est: ut alias alind ex
ꝑsona: locoq sit exstim¬

Expanded text:
Priscus respondit statuliberum nbeat, utique si is rei publicae causa aberit: uerissimum est autem, ut alias aliud ex persona locoque sit aestim
Abbreviated transcription (Latin):
er fidei ꝯmissu uariedata
lib̾tate. non leuissima sꝑ¬
ectanda ẽ.set nouissima
qr posterior uoluntas po¬
cior haberidebet. cuiꝯson
at. ⁊ rescriptũdimi anto¬
nini. M eciano.¬

Expanded text:
er fideicommissum uarie data libertate non leuissima spectanda est, sed nouissima, quia posterior uoluntas potior haberi debet: cui consonat etiam rescriptum diui Antonini. 91 Maecian
Abbreviated transcription (Latin):
stichus si ratones reddide
redcet uł ꝑar iatore uł reliqͣ
delegato idez accipiamo.ub¬
tate datasiraciones reddite¬
rit. hancoditõne ratõm
reodendaꝵ ut inssus indea¬
tur.reliqua reddere siqua ha¬
rent cu fideactus suiq̃simi
subeader oditõne ⁊ otubna¬
lis enis lib̾tate accepisse m¬
detur. et defecta indebitur
ꝯdicione. s ñ meleganter
illud dicetur. stichũ ꝗdem
sub ꝯdicione manumissũ
Contub̾nalei aũt eis pure
⁊ illamꝯninctõne non ad

Expanded text:
Stichus si rationes reddiderredderet, uel pariatore uel reliqua de legato idem accipiamus. libertate data, si rationes reddiderit, hanc condicionem rationum reddendarum, ut iussus uideatur reliqua reddere, si qua habet, cum fide actus sui. quae si sub eadem condicione et contubernalis eius libertatem accepisse uidetur et defecta uidebitur condicione. sed non ineleganter illud dicetur Stichum quidem sub condicione manumissum, contubernalem autem eius pure et illam coniunctionem non ad
Abbreviated transcription (Latin):
sum qui post aꝑatu testin
ceportasus.⁊ restitutus ẽ.
fiteio missum petere posse.
cuiꝰ ꝯditõ postea exstitit
dictone legatum:hrs alii

Expanded text:
um, qui post apertum testamentum deportatus et restitutus est, fideicommissum petere posse, cuius condicio postea exstitit,dicione legatum heres alii
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ꝯtinetur his u̾bis. sir
raciones reddiderit. qdam
hauint. sireliqua reddider¬
it. quasi nichil intersit nꝰ¬
teum sub hac ꝯdicione. si
reliqua.uł sub hac siracio¬
nes reddicerit.si nos neq
conditõnez meram pnta¬
mus ẽẽ. que indacione ex¬
istit. n meram ꝯdicionez
que infacto sit.set eamo¬
dicionez que exmixtura
quadam ꝯsistit. Nam no
utiq si ille infelle reliqua
obtinerit: nb̃erit. Non eĩ
testator hoc sensit. s illud
ut raciones reddat. quom̃¬
o ẜuuis ueddere solet .i. leg¬
endas offerre ratõnes pͦri

Expanded text:
ergo continetur his uerbis 'si rationes reddiderit'? quidam hoc aiunt 'si reliqua reddiderit', quasi nihil intersit, utrum sub hac condicione 'si reliqua' uel ‹hac 'si› rationes reddiderit'. sed nos neque condicionem meram putamus esse, quae in datione exsistit, neque meram condicionem, quae in facto sit, sed eam condicionem, quae ex mixtura quadam consistit. nam non utique si ille in folle reliqua optulerit, liber erit: non enim testator hoc sensit, sed illud, ut rationes reddat, quomodo seruus reddere solet, id est legendas offerre rationes pri
Abbreviated transcription (Latin):
uoq capi. Ideoq ⁊ restituci¬
one hrditatis uenturur. S¬
idebitor creditori hrs exist¬
at: ꝙius ꝯfusioneliberetur.
tamen locupleciorez urdita¬
te ꝑcipeundetur. ut ꝯpute¬
tur eiquod debet: ꝙ̃is adi¬
cione ꝯfusumsit. ¶ Demi¬
pensa monum̃ti noie facta
q̃ritur andeduci debeat. ⁊ sa¬
b̾ ita ceducendũ putat. sine¬
ꝯtrariu fuerit monum̃tui
exstrare.¶Marcello consu¬
itꝯ. an fueris monumĩtiq
testator fieri iusit mere alie

Expanded text:
pi ideoque et in restitutionem hereditatis uenturum. Si debitor creditori heres existat, quamuis confusione liberetur, tamen locupletiorem hereditatem percipere uidetur, ut computetur ei quod debet, quamuis aditione confusum sit. De impensa monumenti nomine facta quaeritur, an deduci debeat. et Sabinus ita deducendum putat, si necessarium fuerit monumentum extruere. Marcellus consultus, an funeris monumentique testator fieri i
Abbreviated transcription (Latin):
at̾ filiosuo cohrdes sine
ulla ꝯditõne filias ip̃ins
dedit. ac petit.ut suas e¬
mançiparet. itant cnito¬
res ap̾tore acciperant. filii
inderi fidei ꝯmisisse placu
filiaꝵ ure substitutõnis
ditom comp̃hensa statis¬
liber habuerit iure ꝯsti¬
tuto  millidanto ꝯsequi¬
tur lib̾tate. diuersacaẽ
legatarii incꝯ ꝑsona pla¬
cuit ꝯditõnem deficere. si
antequa dederit legatari
pecunia:  ticio moriatur.
¶Exhis uerbis. sibrdi.ul
si h̾rdititõ .x. decerit. liber¬

Expanded text:
ater filio suo coheredes sine ulla condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas emanciparet, ita ut curatores a praetore acciperent. filii uideri fidei commississe placuifiliarum iure substitutionis condicioni comprehensam statuliber habuerit, iure constituto nulli dando consequitur libertatem. diuersa causa est legatarii, in cuius persona placuit. condicionem deficere, si, antequam dederit legatarius pecuniam, Titius moriatur. Ex his uerbis 'si heredi' uel 'si heredi Titio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ÷ colo remissus intelliga¬
ꝗ neg octa gessit cuiq rõmꝰ
redcente necistas fuerat
testõ remissa rescriptumẽ
¶Sin arbitrio ticii seia mip¬
serit. hrs mens ei fundũ¬

Expanded text:
non etiam dolus remissus intellegaqui negotia gessit cuique rationis reddendae necessitas fuerat testamento remissa, rescriptum est. 'Si arbitratu Titii Seia nubserit, heres meus ei fundu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Cñ nero lib̾tas subcõ¬
ditone legatum ãt p̾senti
die datum ẽ. In hoc ques¬
tio ẽ anꝯstiterit legatum
Et eni nec catoniane siũe
tim testator decessisset. nõ
tn omnino inutile eet. le¬
gatum. cum posset ꝯditoli¬
uertatis ante aditam brdi¬
tate impłi. ⁊ legatum ma¬
numisso deberi. nisiforte ne¬
cessariꝯ h̾rs exstitisset. Tunc
enim oinodo inutile erit

Expanded text:
t. Cum uero libertas sub condicione, legatum autem praesenti die datum est, in hoc quaestio est, an constiterit legatum: etenim nec Catonianae sentetim testator decessisset, non tamen omnimodo inutile esset legatum, cum posset condicio libertatis ante aditam hereditatem impleri et legatum manumisso deberi, nisi forte necessarius heres exstitisset: tunc enim omnimodo inutile erit
Abbreviated transcription (French):
ꝯmemoratione supioris
legati posteriꝯ scriptum
fuit uelut stichum quer
illileganibrs mes eisi illȯ
sc̾merit.dato.tunc enim.
reuocandi aio p̃sensleg¬
atum ⁊ subrditõne dandi
itascripsisse uidetur.⁊ si a¬
nte ꝯditone re uendicet

Expanded text:
commemoratione superioris legati posterius scriptum fuerit, uelut: 'Stichum, quem illi legaui, heres meus ei, si illud factum erit, dato': tunc enim reuocandi animo praesens legatum et sub condicione dandi ita scribsisse uidebitur: et si ante condicionem rem uindicet,
Abbreviated transcription (Latin):
moueretur. quacausa ef¬
fectum ẽ. ut quibda ro¬
me relictis proficiscere¬
tur. ⁊ apud castrade fun¬
ctus est. ꝯ uesitum est an
ab hrte eius alĩtadebe
neti moratisunt. aut ꝑ
eos nonquominusmo
rarentur. mortuo filio
testatoris defecisse ñ ui¬
derr Ssicestator pꝑ filis
utilitatez his quicueo
morati fuisset. alimeta
prari uoluit. ꝯtrauolun¬
tate defuncti petentes
andiri non oportere Ec
ros h̾ntis filii fideicomi¬
sit. utirem eius uniuer¬
sam restineret.filus eiz
tissẽt sine ulla uiris ca¬
uillacione.Quero an

Expanded text:
moueretur: qua causa effectum est, ut quibusdam Romae relictis proficisceretur, et apud castra defunctus est: quaesitum est, an ab heredibus eius alimenta debeancti morati sunt aut per eos nonrarentur, mortuo filio testatoris defecisse non uideri. sed si testator propter filii utilitatem his, qui cum eo morati fuissent, alimenta praestari uoluit, contra uoluntatem defuncti petentes audiri non oportere. 85ros habentis filii fidei commisit, uti rem eius uniuersam restitueret filiis eius tissent, sine ulla iuris cauillatione: quaero, a
Abbreviated transcription (Latin):
mu deinde ꝯputaridas
improbeacepta recte rela¬
ta anrectenon. Itaenim
turus erat. ab h̃rdib sis
sicyuo suo ostendenti re¬
liquas ratõnes subscribe̾.
sitant legeret. examin¬
aret excipet. Itaq cums¬
catõneꝵ sicantõnes instr¬
um̾̃taq omnia actus su
exhibuetit b̾rdiet sire¬
liqua soluerit. ꝑ auł.¬
illa muliere. si filiuz me
sub hac ꝯdicione eate in¬
stitutu interique inpote¬
state eiꝯ eẽt.⁊ ideo testamẽ¬
tu nullis ẽẽ monum̃ti.
llis lib̃tis alimẽ¬
coꝵ nõie sicum filio meo
moratifuerint mestruos
denarioscentenos⁊ uesti¬
aria donari uolo. lib̃ti in
obsequio fuerũt qua din
adolescens. admilicia pro

Expanded text:
m, deinde computandas,accepta recte relata an non recte: ita enim turus erat, ab heredibus sulebat seruo suo ostendenti reliqua rationes subscribere, sed ita, ut legeret examinaret exciperet. itaque cum sercationem, si cautiones instrumentaque omnia actus sui exhibuerit heredi, sed et si reliqua soluerit. 83 Pilla muliere, si filium meusub ea condicione institutum uideri, quae in potestate eius est, et ideo testamentum nullius esse momenti.llis libertis alimentorum nomine, si cum filio meo morati fuerint, menstruos denarios centenos et vestiaria dari volo". liberti in obsequio fuerunt, quamdiu adulescens ad militiam pro
Abbreviated transcription (Latin):
dare ⁊ italib̾ẽe uissus
eet. si anuiente mamu¬
misso eẽt. non alit̾ legat¬
tum quod eicumub̾ta¬
tedatum eẽt hiturum.
qua si ꝯditom lib̾tatis
paruisset. Item ĩempto¬
re si alienatus eẽt. Set
id locum h̃t tune. cum
omnimodo si mulcum
lib̾tate legatum ac quiri
potuit. licet legato impo

Expanded text:
dare et ita liber esse iussus esset, si a uiuente manumissus esset, non aliter legatum, quod ei cum libertate datum esset, habiturum, quam si condicioni libertatis paruisset: item in emptorem, si alienatus esset. sed id tunc locum habet, cum omnimodo simul cum libertate legatum adquiri potuit, licet legato impo
Abbreviated transcription (Latin):
cioticie si michi nupserit.
nondubie nisi iuente
testatore Illa aũt.siad ex¬
eqas funͣis mei uenerit. m¬
si pomorte impłi. possit.
Illa nero. si filio meo nup¬
serit. uł muente uł mort¬
uo testatore impłi possit.
et prima qter ac t̾cia. erre¬
latis ꝯditonib infinitin¬

Expanded text:
itiae, si mihi nubserit' non dubie nisi uiuente test‹at›ore, illa autem 'si ad exsequias funeris mei uenerit' nisi post mortem impleri non possit, illa uero 'si filio meo nubserit' uel uiuente uel mortuo testatore impleri possit. et prima quidem ac tertia ex relatis condicionibus infinit
Abbreviated transcription (Latin):
onadeadu̾taxat ꝑtinetq̃
deuide subꝯditone dantur.
itaq ꝙ hrs pure dare ius¬
sus ẽ. quodue pure legatũ
ẽ. cum id ex int̾uallo sub
ditõne legatum est poste¬
riꝯ ualet. siprio subꝯditõ¬

Expanded text:
ad ea dumtaxat pertinet, quae deinde sub condicione dantur. itaque quod heres pure dare iussus est quodue pure legatum est, cum id ex interuallo sub condicione legatum est, posterius ualet: si prius sub co
Abbreviated transcription (Latin):
me sinon nupserit funoui
cum morietur lego põt.di¬
ci. et si npserit eam ꝯfesti
ad legatum ad mitti. ñ idem
ꝓbatur. si certus dies ucer¬
tus uealius. legato fuerit
nonobẽẽ. ueris ẽ. quia ratio
legandi. legato non coheret
ꝯ płmq coliexceptõ locum
habebit. si probetur alias leg¬
atum ñfuisse. ¶ Falsamodi¬
tõner cassius celsus sabims
impossibile ẽe dixerunt ne¬
luti pamphilus. si quod citõ
debeo soluerit lib̃ esto. simo
cumam exsoluit. defecisseꝯ
ditõne intelligi. ¶ Falsam
legati de monstratoner ñ fa¬
seiodato. ioꝙ sũpsit exdefu¬
neti uoluntate.qr ñ aĩo leg¬
andi. s diminuendi legatũ
ꝙ falso datum ex istimaret.
monstratonenegati. ñ plo
semis assequatur. ques siuere
temonstratufuiss. ¶d̾.

Expanded text:
 si non nubserit, fundum cum morietur lego.' potest dici et si nubserit, eam confestim ad legatum admitti. non idem probatur, si certus dies incertusue alius legato fuerit non obesse uerius est, quia ratio legandi legato non cohaeret: sed plerumque doli exceptio locum habebit, si probetur alias legaturus non fuisse. Falsam condicionem Cassius et Caelius Sabinus impossibilem esse dixerunt, ueluti: 'Pamphilus, si quod Titio debeo soluerit, liber esto', si mcuniam exsoluit, defecisse condicionem intellegi. Falsam legati demonstrationem non faSeio dato' idque sumpsit ex defuncti uoluntate, quia non animo legandi, sed deminuendi legatum, quod falso datum existimaret, demonstrationem legati non plus Seius adsequetur, quam si uere demonstratum fuisset.