comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. Hinc in pͥmo machabeoꝵ¬
libro scriptũ ẽ. Et facta ẽ tribu¬
latio magna in isrł. qualis ñ fuit
ex qua die ñ est uisus ꝓpħa in isrł.
Igͥ quomͦcũq intellexerint illud
qͦd inueniri dixer̾t in descriptio¬
nibꝰ iheremiȩ. uel ipsũ theremia
dixisse de popłi cͣgregatione. de
maiestatis dñi apparitione uel
futura nube scđm similitudinẽ
nubis quȩ in monte synai mani¬
festata e̾ moysi uel quȩ̨ salomoni
inȩdificatione tẽpli. nos hic in pͣ¬
senti scͥptura scribentuĩ tenea¬
mus intentione᷑. qr facta hȩc uel
dicta iheremiȩ fr̃ibꝰ qͥ erant per
egiptũ habentibꝰ tẽplũ ñ legiti¬
mũ. scͥpsert᷑ ad siumet cõpetentẽ
c̃solationẽ. qͦd uidelicet loci uel tẽ
pli dignitas ñ iccirco minor ui¬
deri deberet qͦd eo tẽꝑe tab̾nacu¬
lũ & archã. et altare incensi nͣ ha¬
c̃supͣsit holocaustũ. dixrit mayses
eo qͦd ñ sit mundatũ qͦd erat pro
peccato & c̾sũptũ ẽ. ad ide̾ respi¬

Expanded text:
tavit. Hinc in primo libro Machabeorum scriptum est: Et facta est tribulatio magna in Israel, qualis non fuit, ex qua die non est visus propheta in Israel. Igitur quomodocumque intellexerint illud, quod inveniri dixerunt in descriptionibus Iheremię vel ipsum Iheremiam dixisse de populi congregatione, de maiestatis domini apparitione vel futura nube secundum similitudinem nubis, quę in monte Synai manifestata est Moysi vel quę Salomoni in dedicatione templi, nos in presenti scriptura scribentium teneamus intentionem; quia facta hęc vel dicta Iheremie, fratribus, qui erant per Ęgyptum, habentibus templum non legitimum, scripserunt ad suimet competentem consolatpli dignitas, non idcirco minor videri deberet, quod eo tempore tabernaculum et arcam et altare incensi non hait holocaustum, dixit Moyses: Eo quod non sit mundatum, quod erat pro peccato et consumptum est, ad idem respi
Abbreviated transcription (Latin):
onsolatio hec oportuna xxi.¬
Atc̃ extitit. magnã ꝓ legitimõ¬
dĩ tẽplo qͦd erat in iherosolimis. suꝑ¬
exaltans coronã spei. ne uel ꝓpter
hoc qr ñ habebat tab̾naculũ. &
arcã & altare incensi. uideretur
ȩgiptio tẽplo ñ posse pserri ue¬
runtam qm̃ indescriptionibus
iheremiȩ quas nc̃ ñ habemꝰ dexe¬
rt᷑ hȩc inueniri. si dignitatẽ uel
maiestatẽ c̃sideres sp̃s scĩ. qͥ loque¬
bat᷑ in ꝓphetis. quoꝵ de notissimis
uel pͣcipius. iheremias unꝰ extitit.
magna qͥdẽ in littera gła sonat
illiꝰ tẽpli manufacti. s multo ma¬
iorẽ in sp̃u ꝓphetiȩ. ꝑsentis homo
qͥ cũq sp̃ualis. Deniq homo ani¬
malis uideus. cuiꝰ circũcisio ñ in
spu s in sola carne c̃sistit. hoc pu¬
tat iheremiã dixxisse. qͦd iudeoꝵ
qͥ in om̃es gentes captiui ductist
c̃gregatio debeat fieri nescio qͦ
tẽꝑe. tẽplũq illud cũ ciuitate
restrui. cũ tali nube apparente
qualis erat ubi moyses lege̾ acce¬

Expanded text:
solatio haec opportuna tunc exstitit, magnam pro Dei legitimo templo, quod erat Hierosolymis, superexaltans coronam spei, ne vel propter hoc, quo non habebat tabernaculum et arcam et altare incensi, videretur Aegyptio templo non posse praeferri. Verumtamen quoniam in descriptionibus Iheremię, quas nunc non habemus, dixerunt hęc inveniri, si dignitatem vel maiestatem consideres spiritus sancti, qui loquebatur in prophetis, quorum de notissimis vel precipuis Iheremias unus exstitit, magna quidem in littera gloria sonat illius templi manufacti, sed multo maior est in spiritu prophetię presentis homo quicumque spiritualis. Denique homo animalis Iudeus, cuius circumcisio non in spiritu, sed in sola carne consistit, hoc putat Iheremiam dixisse, quod Iudeorum, qui in omnes gentes captivi ducti sunt, congregatio debeat fieri nescio quo tempore templumque illud cum civitate restitui, cum tali nube apparente, qualis erat, ubi Moyses legem acce
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipsos. sic inferendo. Inuitur
autẽ in descriptionibꝰ iheremiȩ
trans migrabantur. ut significa¬
tũ ẽ. Erat antẽ in ipsa scriptura
qͦmͦ tab̾naculũ & archã uissit ꝓ¬

Expanded text:
semetipsos, sic inferendo. Invenitur autem in descriptionibus Jeremiae transmigrabantur, ut significatum est. Erat autem in ipsa Scriptura, quomodo tabernaculum et arcam jussit p
Abbreviated transcription (Latin):
durus debellator. & mitissit atq
humilis. & qͦd eadẽ nocte qua apͣ
impios omiã repleuit morte tanꝗͣ
gygas. indomib isrł ꝑ agnũ qui
immolabat᷑ significabatur euis man

Expanded text:
durus debellator et mitis sit atque humilis, et quod eadem nocte, qua apud impios omnia replevit morte tamquam gigas, in domibus Israel per agnum qui immolabatur significabatur eius man
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ quã iuste spoliare uissi st̃ egyp¬
tũ & de eo qͦd scriptũ est de eodem
sermone dnĩ. iusticia uidicat & pug
De eo quod sub eisdẽ.X.X.nat.¬
tpͣrib dicebat dñs ad beatũ iob. de
behemoth cuiꝰ pbarao fuerat typus.
qͥ fecit eũ. applicabit gladiũ eiꝰ .xxi.
De bona intentione đi. ppłm illũ de
seruitute liberantis. quał fuerit.
ut scilicet facer& eũ excelsiorem
cc̃tis gentib & quȩ illa celsitudo

Expanded text:
Item quam iuste spoliari iussi sint Ęgyptum, et de eo quod scriptum est de eodem sermone domini: Iustitia iudicat et pugDe eo quod sub eisdem temporibus dicebat dominus ad beatum Iob de Behemoth, cuius Pharao fuerat typus: Qui fecit eum, applicabit gladium eius De bona intentione dei populum illum de servitute liberantis, qualis fuerit, ut scilicet faceret eum excelsiorem cunctis gentibus, et quę illa celsitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ratus erat. mirari inquã pote¬
rat quod regina sua. dilecta sua.
digna imperio p̾ cunctis mulieribꝰ
existimata. sibiq p̃ om̃ibꝰ feminis
cõplacita: ꝓ anima sua. idẽ ꝓ uita
sua suipplicabat. tanquã captiua.
tanquã ꝓscripta. uelut si ab ipso
rege fuisset condẽpnata. Hȩc ꝓptͣ
intimandã eius prudentiã dicta
sint. quȩ tanta ẽ ut magnitudi¬
nẽ eius nullus uerbis digne ua

Expanded text:
ratus erat, – mirari, inquam, poteratus erat, – mirari, inquam, poterat, quod regina sua, dilecta sua, digna imperio pre cunctis mulieribus existimata sibique pre omnibus feminis complacita, pro anima sua, id est pro vita sua, supplicabat tamquam captiva, tamquam proscripta, velut si ab ipso rege fuisset condemnata. Hęc propter intimandam eius prudentiam dicta sint, quę tanta est, ut magnitudinem eius nullus
Abbreviated transcription (Latin):
Sorro ipse modus locutionis.
ubi tande̾ regi uoluntatẽ suã
aperuit. ubi petitionẽ suã &
p̃ces suas exposuit. ille inquã mo¬
dus locutionis. qualis extititt.
Dicenti regi iã tercia uice quȩ
est peticio tua. etiã si dimidiã
regni mei partẽ petieris in¬
petrabis. ita respondit. Si in¬
o rex. & si tibi plac& dona mͥ
animã meã ꝓ qua rogo. & po¬
płm meuͣ ꝓquo obseero. Tradi¬
ti enĩ sumus ego & ppłs meus.
ut conteramur. & uigulemur.
& pereamus. atq utinã inseruos
& famulas uenderem᷑. esset tole¬
rabile malui: & gemens tacere᷑.
Nunc autẽ hostis nr ẽ. cuius
crudelitas redundat in rege.
Laudabilis in tali elocutione.
prudentia ẽ. prudentia sana.
cuus doctrix ẽ sc̃ã & matutra
humilitas. Nũ qͥdͣ reginã se eẽ
sciebat. quȩ tali modo regi sup¬
plicabat . Nuͣ qͥd amari se senti¬
ebat. quȩ tanto cũ timore ob¬
secrabat. Profecto mirari rex
ipse poterat. qui si peteret illa
dimidiã regni sui partẽ dare pa¬

Expanded text:
orro ipse modus locutionis, ubi tandem regi voluntatem suam aperuit, ubi petitionem suam et preces suas locuta est, ille, inquam, modus locutionis, qualis exstitit? Dicenti regi iam tertia vice: Quę est petitio tua? Etiamsi dimidiam regni mei partem petieris, impetrabis, ita respondit: Si ino rex, si tibi placet, dona mihi animam meam, pro qua rogo, ei populum meum, pro quo obsecro. Traditi enim sumus, ego et populus meus, ut conteramur et iugulemur et pereamus. Atque utinam in servos et famulas venderemur, esset tolerabile malum et gemens tacerem. Nunc autem hostis noster est, cuius crudelitas redundat in regem. Laudabilis in tali elocutione prudentia est, prudentia sana, cuius doctrix est sancta et matura humilitas. Numquid reginam se esse sciebat, quę tali modo regi supplicabat? Numquid amari sese sentiebat, quę tanto cum timore obsecrabat? Profecto mirari rex ipse poterat, qui si peteret illa dimidiam regni sui partem dare pa
Abbreviated transcription (Latin):
eruntamen maior & certior odii
magnȩq iracundiȩ causa extitit.
illa quã scripturȩ ueritas. hoc mo¬
do tradit. Solus mardocheus non
flectebat genu. neq adorabat eir
Quod cũ audiss& aman. & experi¬
mento ꝓbaset. quod mardo cheus
non sibi flecteret genir nec se ad¬
oraret. iratus ẽ ualde. & ꝓnichilo
duxit. in unũ mardocheuͣ mittere
manus suas. audierat enĩ quod es¬
set gentis uideȩ. magisq uoluit
omẽm uidȩoꝵ qui erant in regno
assueri ꝑdere nationẽ. Nec belli cau¬
sa hoc duelli fuit iniciũ. hoc modo
duo dracones illi pugnare contra
se ceperunt. draco mardocheus
scilie& apud homines. pę nesquos
condẽpnabatur. draco aman uide¬
licet pͥmo apud d̃m & om̃s scõs eius
uielicatus. & deinde apud homines con¬
dẽpnatus. Nuquã ta crudeliter. tã
furiose. suuͣ aliquod caput draco

Expanded text:
erumtamen maior et certior odii magnęque iracundię. causa exstitit illa, quam scripturę veritas hoc modo tradit: Solus Mardocheus non flectebat genu neque adorabat eum; quod cum audisset Aman et experimento probasset, quod Mardocheus non sibi flecteret genu nec se adoraret, iratus est valde et pro nihilo duxit in unum Mardocheum mittere manus suas. Audierat enim, quod esset gentis Iudeę, magisque voluit omnem Iudeorum, qui erant in regno Assueri, perdere nationem. Hęc belli causa, hoc duelli fuit initium, hoc modo duo dracones illi pugnare contra se cęperunt, draco Mardocheus scilicet apud homines, penes quos condemnabatur, draco Aman videlicet primo apud deum et omnes sanctos eius iudicatus et deinde apud homines condemnandus. Numquam tam crudeliter, tam furiose suum aliquod caput er
Abbreviated transcription (Latin):
De quatuor cornibꝰ. quomͦ
fracto cornu subortasint. et cuͣ
scribant᷑ septẽ capita draconis qͦmͦ
decẽ diademata legatur habere in
capitibus sui.¬
De epiphane antiocho quotꝰ sit rex
siriȩ fuerit. qͦd ipse sit qu̾e ita ꝓphe¬
tica uisio designat. de uno autẽ
ex iiͦuͦi cornibꝰ egressũ ẽ unũ cornumo.¬

Expanded text:
De quattuor cornibus, quomodo fracto cornu suborta sint, et cum scribantur septem capita draconis, quomodo decem diademata legatur habere in capitibus suiDe Epiphane Antiocho, quotus rex Syrie fuerit, quod ipse sit, quem ita prophetica visio designat: De uno autem ex quatuor cornibus egressum est cornu
Abbreviated transcription (Latin):
& foris ꝓ eis reges corripiebat. ho¬
minẽq eis nocere ñ relinquebat.
Et abrahã ꝓpt̾ pulchritudine̾ sa¬
rȩ. & ysaac ꝓpt̾ pulchritudinem
rebeccȩ. & iacob ꝓpter benedictio¬
nẽ quã subripuerat frĩ suo mo¬
ritimuit: idemq ꝓpter laban
de mesopotamia fugitꝰ sed ut iam
dictũ est uerbũ dñi quẽquã eis
nocere n ꝑmisit: nolite inqͥens tan¬
gere xpos meos. & in ꝓphetis meis
nolite malignari. lta contigit.
ut nũquã eis nocere pͣualer& ini¬
mieus: nullũ ex eis . siue inanima.
siue incorpore ledere posset ille

Expanded text:
et foris pro eis reges corripiebat hoet foris pro eis reges corripiebat hominemque eis nocere non relinquebat. Et Abraham propter pulchritudinem Sarę et Ysaac propter pulchritudinem Rebeccę et Iacob propter benedictionem, quam surripuerat fratri suo, mori timuit idemque propter Laban de Mesopotamia fugit. Sed ut iam dictum est verbum domini quemquam eis nocere non permisit, Nolite, inquiens, tangere christos meos et in prophetis meis nolite malignari. Ita contigit, ut nusquam eis nocere prevaleret inimicus, nullum ex eis sive in anima sive in corpore lędere posset i
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm eius. De styrpe bu⁊ helyu.¬
buzites dictꝰ ẽ: qͥ & in libro numeri
balaã nominat᷑. Porro iam dictꝰ iob
in t̾ra hus qͥ fuit ut iã dictũ ẽ ex na¬
chor pͥmogenitusꝰ. dine quoq filiȩ
iacob: ut filo ꝑhib& extitit maritꝰ.
lstũ c̃sidauerat sathan ci reueundo
tͣram & ꝑ ambulando eã. qͦd esset
homo simplex & rectus. ac timens
dm: & recedens ã malo. Quomͦ gͦ
ñ etiã c̃siderasset abrahã. & ysaac.
& lacob. fidẽ ꝓmissionis habentes:
& ꝓpt̾ illã sƿem ꝑegrinando de
gente ingentẽ. & de regno ad po¬
płm alterũ ꝑtranseuntes : Plane
c̃sidauit istos. & sciuit esse cuies
regni đi. regnosuo c̃trarios. & de
ipsis semen mulieris ꝑcepit fore
nasciturũ suo semini c̃trariũ.
S quid ager&: Quomꝰ bonã radi¬
cẽ illã corrũper&. aut quoꝵ ꝑ manus
hominũ ex tyrpar&. Uerbũ dnĩ
frequent̃ illos uisitans: & intus fi¬
dẽ illoꝵ incorruptã custodiebat.

Expanded text:
fratrem eius. De stirpe Buz Heliufratrem eius. De stirpe Buz Heliubuzites dictus est, qui et in libro numeri Balaam nominatur. Porro iam dictus Iob in terra Hus, qui fuit ut iam dictum est ex Nachor primogenitus Dinę quoque filię Iacob, ut Philo perhibet, exstitit maritus. Istum consideraverat Sathan circumeundo terram et perambulando eam, quod esset homo simplex et rectus ac timens deum et recedens a malo. Quomodo ergo non etiam considerasset Abraham, Ysaac et Iacob fidem promissionis habentes et propter illam spem peregrinando de gente in gentem et de regno ad populum alterum pertranseuntes? Plane consideravit istos et scivit esse cives regni dei regno suo contrarios et de ipsis semen mulieris percepit fore nasciturum suo semini contrarium. Sed quid ageret? Quomodo bonam radicem illam corrumperet aut quorum per manus hominum exstirparet? Verbum domini frequenter illos visitans et intus fidem illorum incorruptam custodiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
scer& ip̃se callidusꝰ & de regno
suo. de regno mundi huiꝰ male
sollicitus : Circuibat enĩ tͣrã.
& ꝑ ambulabat eã tanquã fortis
armatꝰ custodiens atriũ suũ:
attendens ne quid forte c̃tra suũ
pͥncipatũ sub oriretur. scđm illud
quod audierat dicentẽ sibi deum.
inimicitias ponã int̾ te & mulie¬
re & sem̃ tuũ. & semen illuis.
I inc & enĩ requisitus ẽ sub eisdẽ
fere tẽporib ã dno dicente. Un¬
de uenis sathan: & respondens
ait. Cir cuiui t᷑ram: & ꝑ ambu¬
laui eã. & dñs ad eũ. Nũquid ait
considerasti seruũ meũ iob qͦd
ñ sit ei similis in tͣra: homo sim¬
plex & rectus. ac timens d̃mꝰ &
recedens ã malo. Erat autẽ iob
de stirpe hus pͥmogeniti nachor. frĩs
abrahȩ: cuiꝰ uidelic& hus seript᷑a
libri genefeos hoc mͦ meminit. His
ita gestis. nuntiatũ ẽ abrahã quod
melcha quoq genuiss& filios frĩ suol¬
nachor. hus primogenitũ: & buz

Expanded text:
sceret ipse callidus et de regno sceret ipse callidus et de regno suo, de regno mundi huius male sollicitus? Circuibat enim terram et perambulabat eam tamquam fortis armatus custodiens atrium suum, attendens ne quid forte contra suum principatum suboriretur secundum illud, quod audierat dicentem sibi deum: Inimicitias ponam inter te et mulierem et semen tuum et semen illius. Hinc etenim requisitus est sub eisdem fere temporibus a Domino dicente, « unde venis Satan? et respondens ait: Circumivi terram et perambulavi eam. Et Dominus ad eum: Nunquid, ait, considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis in terra, homo simplex et rectus ac timens deum et recedens a malo? Erat autem Iob de stirpe Hus primogeniti Nachor fratris Abrahę cuius videlicet Hus scriptura libri geneseos hoc modo meminit: His ita gestis nuntiatum est Abrahę, quod Melcha quoque genuisset filios Nachor fratri suo: Hus primogenitum et Buz
Abbreviated transcription (Latin):
ri ad expugnandũ generis huma¬
ni mimicũ: ꝑ assũptȩ carnis & pas¬
sionis suȩ sacram̃tum. Primarũ.
id ẽ hebraicarũ: ista reperiendarũ
causa fuit litterarũ. Primo nãq
littȩ hebraicȩ ꝑ moysen reꝑte. & he¬
breis traditȩ st̃. scđo grecȩ quas
grecis cathiꝰ tradidit. quo tpre
dux othonihel filus isrł p̾erat.
Tercio loco triũ linguarũ pͥncipa¬
liũ unior latina lingua litteras
habere cȩpitꝰ quas carm̃tis reppe¬
rit : quo tprẽ ppłm isrł uidicabat.
iair. & illȩ quidẽ uiniores grecȩ.¬
& latinȩ litterel ob humanas res
signi ficandas reꝑtȩ: quandoq ad
diuinas res significandas grã đi.
st̃ ad missȩ. pͥmȩ autẽ id ẽ hebrai¬
cȩ: obsignificandas res diuinas re¬
ꝑte uł traditȩ st̃. Nc̃ ad ordinem
redeamꝰ.¬
romissione beati seminis ad pa¬
tres facta ut iã dictũ est: quomͦ
ille serpens antiqꝰ qͥppiã inde cog¬
nouit.Immo quomodo ñ cogno¬

Expanded text:
ri ad expugnandum generis humari ad expugnandum generis humani inimicum per assumptę carnis et passionis suę sacramentum. Primarum, id est hebraicarum ista reperiendarum causa fuit litterarum. Primo namque litterę hebraicę per Moysen repertę et Hebraicis traditę sunt. Secundo grecę, quas Grecis Chatmus tradidit, quo tempore dux Othoniel filiis Israel preerat. Tertio loco trium linguarum principalium iunior latina lingua litteras habere cępit, quas Carmentis reperit, quo tempore populum Israel iudicabat Iair. Et illę quidem iuniores grecę et latinę litterę ob humanas res significandas repertę quandoque ad divinas res significandas gratia dei sunt admissę; primę autem id est hebraicę ob significandas res divinas repertę vel traditę sunt. Nunc ad ordinem redeamone beati seminis ad patres facta ut iam dictum est quomodo ille serpens antiquus quidpiam inde cognovit? Immo quomodo non cogno
Abbreviated transcription (Latin):
sola multitudine seminis abrahȩ.
ysaac. & iacob. quȩ uidelic& multitu¬
do duodecĩ tribuũ gens una uł po¬
płs unꝰ extitit defuturi erant homi¬
nes eiꝰ modiꝰ homines indigni: ȩquȩ
ut gentiles uł incircũcisiꝰ quibus
gente carnaliũ multitudo sua insi¬
pientia paucoꝵ spũ aliũ fatigar&
sapientiã. Futurũ hoc ñ ignorabat
đs ipse di uerbu. dũ sic̃ ad salutem
nrãm necessariuĩ erat: suũ ꝑscrip¬
turam legis & ꝓpħarũ uell& homi¬
nib p̃signare consiliũ. Recte igit᷑
ñ solũ in una lingua sese abscondit
đi uerbũ. uerũ etiã in eadẽ lingua
quȩ cȩt̾is erat ignota gentib dicta
uel decreta sua sic temꝑauit. ita
similitudinib uł figuris obum¬
brauit mysticis: ut uix pauci.
uix soli spũales ꝑcipere possent
quale haberet c̃siliũ. quali ordine
recuperare intender& salutẽ mundi.
delie& in eis. uł ꝑ eas &. significaret᷑
& usq ad tẽpus clauderetur atq
signaret᷑ uerbi dĩ mysteriũ. uentu¬

Expanded text:
sola multitudine seminis Abrahae, Isaac et Jacob, quae videlicet multitudo duodecim tribuum, gens una vel populus unus exstitit, defuturi erant homines ejusmodi, homines indigni aeque ut gentiles vel incircumcisi, quibus gente carnalium multitudo, sua insipientia paucorum spiritualium fatigaret sapientiam; futurum hoc non ignorabat Deus ipse Dei Verbum dum sicut ad salutem nostram necessarium erat, suum per Scripturam legis et prophetarum vellet hominibus praesignare consilium. Recte igitur non solum in una lingua sese abscondit verbum Dei, verum etiam in eadem lingua, quae caeteris erat ignota gentibus, dicta vel decreta sua sic temperavit, ita similitudinibus vel figuris obumbravit mysticis, ut vix pauci, vix soli spirituales percipere possent, quale haberet consilium, quali ordine recuperare intenderet salutem mundi. delicet in eis vel per eas et significaretur et usque ad tempus clauderetur atque signaretur verbi dei mysterium ventu
Abbreviated transcription (Latin):
auitatis. & reuera benedixit eis.
scilie& & hiue quȩ adoptata fue¬
rat. et illi qui adoptauerat.
benedixit inquã. ut ambo cre¬
scerent in salutẽ ppłi. in salua¬
tionẽ suȩ gentis. cui pessimus
exurge batꝰ hostis. scilicet aman
filius amadati qui erat de stirpe agag.
Non putemus illũ tẽ primũ esse cepis¬
se hostẽ uideoꝵx. quando mar doche¬
us eũ adorare noluit. inmo ia du¬
dũ fuerat hostis antiquã erude¬
li in pectore gestans odii causam.
ueterẽ ꝑflans ardenti ira ini¬
micitiarũ materiã. Agag quip¬
pe cuius de stirpe hic erat aman.
interfecerat samuel regẽ ama¬
legh quã uide lie& gentem pecca¬
trieẽ. delere mandauerat dñs
sauli regi isrł. Pepercit saul &
ppłs agag. & optimis gregibus
arietibus. & uniu̾sis que pulerha
erant. nec uoluert᷑ disperdere ea
Quã obrẽ irato dño. adducite ad me¬
inquid samuel agag rege amalech
Et oblatus est ei agag pinguissimꝰ.
et in frusta concidit eũ samuel

Expanded text:
avitatis et revera benedixit eis, avitatis et revera benedixit eis, scilicet et huic, quę adoptata fuerat, et illi, qui adoptaverat, benedixit, inquam, ut ambo crescerent in salutem populi, in salvationem suę gentis, cui pessimus exsurgebat hostis, scilicet Aman filius Amadati, qui erat de stirpe Agag. Non putemus illum tunc primum esse cępisse hostem Iudeorum, quando Mardocheus eum adorare noluit, immo iamdudum fuerat hostis antiquam crudeli in pectore gestans odii causam, veterem perflans ardenti ira inimicitiarum materiam. Agag quippe, cuius de stirpe hic erat Aman, interfecerat Samuhel regem Amalegh, quam videlicet gentem peccatricem delere mandaverat dominus Sauli regi Israel. Pepercit Saul et populus Agag et optimis gregibus arietibus et universis, quę pulchra erant, nec voluerunt disperdere ea. Quamobrem irato domino: Adducite, inquit Samuhel, ad me Agag, regem Amalech. Et oblatum est ei Agag pinguissimus et in frusta concidit eum Samuhel
Abbreviated transcription (Latin):
in fluiuii maximũͣ. & in aquas
plurimas redundauit. scilie& hes¬
ter captuia & pauꝑcula. & utroq
parente orba multarũ gentiuͣ
regina multarũ ꝓiuntiarũ dña
effecta ẽ. in diẽ placiti dĩ in tẽ pus
oportimuͣ. altissimo ꝓuidente
bene reseruata. Quomodo uel
quali misediȩ uia Uir uideus ait
seriptura. erat insusis ciuitate. uoc a¬
bulo mardocheus. filiꝰ iair filii se¬
mer filii cis. de stirpe iemini. qui
transiatus fuerat de ihrłm. eo tẽ¬
pore. quo iechoniã rege̾ uida.
nabugodonosor rex babylonis.
transtulerat. qui fuit nutriciꝰ
filię fratris sui edesse quȩ altero
nomine hester uocabatur. & utrũq
parentẽ amiserat. pulerha ni¬
mis & decora facie. Mortiisq¬
patre ae matre. mardocheus eã
sibi adoptauit in filiaͣ. Opus pi¬
ũ pietas operosa pui habuit uidi¬
cẽ. & inspectorẽ dm̃. cui tali in
facto in ta̾ liberali gr̃a. suauis
utiq oblata erat elemosina. Re¬
uera odoratus est dñs odorẽ su¬

Expanded text:
in fluvium maximum et in aquas plurimas redundavit, scilicet Hester captiva et paupercula et utroque parente orba multarum gentium regina, multarum provinciarum domina effecta est, in diem placiti dei, in tempus opportunum altissimo providente bene reservata. Quomodo vel quali misericordię via? Vir Iudeus, ait scriptura, erat in Susis civitate vocabulo Mardocheus filius Iair filii Semei filii Cis de stirpe Iemini qui translatus fuerat de Hierusalem eo tempore quo Iechoniam regem Iuda Nabuchodonosor rex Babylonis transtulerat qui fuit nutricius filiae fratris sui Edessae quae altero nomine Hester vocabatur et utrumque parentem amiserat pulchra nimis et decora faciepatre eius ac matre Mardocheus eam sibi adoptavit in filiam. Opus pium, pietas operosa pium habuit iudicem et inspectorem deum, cui tali in facto in tam liberali gratia suavis utique oblata erat elemosina. Revera odoratus est dominus odorem su
Abbreviated transcription (Latin):
uł ipsi abrahȩ. uł posteris euis. sub¬
there poss& tanquã p̃uaricatorib
iusticia d̃i quod taltter ꝓmisit:
Non fuit ibilex. idẽ conditio de fu¬
tura obseruatione cuiꝰquã mandati.
& iccirco nec pͣuaricatio nominari
possos in aliquo peccato. ꝑ quã lice

Expanded text:
 ipsi Abrahae, vel posteris ejus subtrahere posset tanquam praevaricatoribus justitia Dei, quod taliter promisit. Non fuit ibi lex, id est, conditio de futura observatione cujusquam mandati, et idcirco nec praevaricatio nominari posset in aliquo peccato, per quam lice
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. eritis mͥ in peculiũ de cctis ppłis.
Mea ẽ enĩ omĩs tͣra . & uos eritis mi¬
hi regnũ sac̾dotale & gens sc̃ã. Sub
hoc tenore ẽditionis tota lex ꝓcedit.
Si in qͥt pꝰquã audieris hȩc udicia.
custodieris ea & feceris. custodi& et
dñs d̃s tuus pactũ tibi & misciã.
quã uirauit patrib tius & cęt᷑a Cũ
gͦ tanta multitudo eoꝵ qͥ ex lege stͣ¬

Expanded text:
in peculium de cunctis populis. Mea est enim omnis terra et vos eritis mihi regnum sacerdotale et gens sancta. Sub hoc tenore conditionis tota lex procedit. Si, inquit, postquam audieris hęc iudicia, custodieris ea et feceris, custodiet et dominus deus tuus pactum tibi et misericordiam, quam iuravit patribus tuis et cetera. Cum ergo tanta multitudo eorum, qui ex lege s
Abbreviated transcription (Latin):
clinauert᷑. simul in utiles factisunt.
ñ ẽ qͥ faciat bonũ. ñ est usq ad unũ.
atq hoc mͦ lex irã oꝑat᷑. dũ inuidi¬
cio recitat illud. quod in c̃ditione
posuit ds. inde melius qͦd absq ẽ¬
ditione facta ꝓmissio. & cũ iuram̃to
firmata ẽ reꝓmissio. N enĩ dixͣ ds
ad abrahã. si hoc uel illud feceris.
si sic uł sic ambu laueris. & hȩc. uł
illa mandata mea custodieris. in semi¬
ne tuo benedicent᷑ om̃s gentes. s absq
ulla ut iã dictũ ẽ ẽditione. & om̃ino
de fut᷑oꝵ obseruationib tacens. ꝑme

Expanded text:
nutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . » Atque hoc modo lex iram operatur, dum in judicio recitat illud quod in conditione posuit Deus, proinde melius quod absque conditione facta promissio, et cum juramento firmata est repromissio. Non enim dixit Deus ad Abraham: Si hoc vel illud feceris, si sic vel sic ambulaveris, si haec vel illa mandata mea custodieris, in semine tuo benedicentur omnes gentes, sed absque ulla, ut jam dictum est, conditione, et omnino de futurorum obse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissio. Lex enĩ irã oꝑat᷑. Ubi enĩ ñ
est lex. nec pͣuaricatio. lđo ex fide.
ut scđm gram firma sit ꝓmissio om̃i
semini abrahȩ ñ ei qͥ ex lege ẽ solũ.
sed ei qui ex fide ẽ abrahȩ. qͥ ẽ patͣ
omĩum nr̃m. sic̃ scriptũ ẽ. quia pa¬
trẽ multarũ gentiũ posui te ante
dm eui credidisti. Cũ hȩc dic̃ reue¬
ra dm ustificat insermonib eius.
ut ap̃ illos qͥb legẽ dedit. uł qͥ ex le¬
ge st̃ͣ. ñ quasi debitor teneat᷑. uin¬
catq cũ uidicat᷑. apud illos autẽ
qui ex fide st abrahȩ. debitor fuisse
ñ negetur. Lex nãq tota cͣditionalis
ẽ. & sub conditione dari cȩpit in mon¬
te sẏnai. mense tͣcio egressionis isrł
de t̾ra ȩgẏpti. Prȩmisso nãq hoc. uos
ipsi uidistis quȩ fecerim ȩgyptiis.
quomodo portauerim uos suꝑ alas
aquilarũ. statĩ mandata ac legem
dat᷑us sic incipit. Si gͦ audieritis¬

Expanded text:
im iram operatur, ubi enim non est lex, nec praevaricatio, ideo ex fide ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini Abrahae, non ei, qui ex lege est solum, sed ei, qui ex fide est Abrahae, qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est: Quia patrem multarum gentium posui te ante deum, cui credidisti. Cum hęc dicit, revera deum iustificat in sermonibus suis, ut apud illos, quibus legem dedit vel qui ex lege sunt, non quasi debitor teneatur vincatque cum iudicatur, apud illos autem, qui ex fide sunt Abrahę, debitor fuisse non negetur. Lex namque tota conditionalis est et sub conditione dari cępit in monte Synai mense tertio egressionis Israel de terra Ęgypti. Premisso namque hoc: Vos ipsi vidistis, quę fecerim Egyptiis, quomodo portaverim vos super alas aquilarum, statim mandata et legem daturus sic incipit: Si
Abbreviated transcription (Latin):
nterea cõpletꝰ erat numerus annoꝵ.
de quofactus ẽ inꝗt sermo dnĩ ad
iheremiã ꝓpħam. ut cõplerent᷑ deso¬
lationis ihrłm septuaginta anni.
& posui facie᷑ meã ad dnm dm meũ.
rogare & dep̾cari in ieiiniis sacco
& cinere. & cȩt᷑a. Tc̃ & racharias qui
in ordine duodecĩ ꝓpħarũ undeci¬
mus ẽ. respondisse narrat angłm
dnĩ & dixisse. Onẽ exercituum.
usq quo ñ misereberis ihrłm. &
urbiũ uida quib iratus es: Iste
septuagesintꝰ annꝰ ẽ. & respondit
inqͥt dñs angło qͥ loquebatur in
me. uerba bona. uerba c̃solatoria.
Mirũ quomͦ ñ solũ homines filii cap¬
tiuitatis. uerũ etiã angłi scĩ. ciues
alterius scłi. de reȩdificatione ihe¬
rłm qͦd iã instar& oppido lȩtabant᷑.
Danielẽ c̃solabant᷑ angłi sũm i. int̃¬
đm & rachariam discurrebant
angłi scĩ. gaudentes & apparati.
ueluti magni apparatus. & mag¬
nȩ festiuitatis cõministri.&
leuaui inqt oculos meos & uidi.

Expanded text:
nterea completus erat numerus annorum, de quo factus est, inquit, sermo domini ad Iheremiam prophetam, ut complerentur desolationis Iherusalem septuaginta anni. Et posui faciem meam ad dominum deum meum rogare et deprecari in ieiuniis, sacco et cinere et cętera. Tunc et Zacharias, qui in ordine duodecim prophetarum undecimus est, respondisse narrat angelum domini et dixisse: Domine exercituum, usquequo non misereberis Iherusalem et urbium Iuda, quibus iratus es? Iste septuagesimus annus est. – Et respondit, inquit, dominus angelo, qui loquebatur in me verba bona, verba consolatoria. Mirum, quomodo non solum homines filii captivitatis, verum etiam angeli sancti cives alterius seculi de reędificatione Iherusalem quod iam instaret oppido lętabantur. Danihelem consolabantur angeli summi, intDeum et Zachariam discurrebant angeli sancti gaudentes, et apparati veluti magni apparatus et magnae festivitatis comministri: « Et levavi, inquit, oculos meos, et vidi,
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ cõmoda ꝓuenerint exeo qͦo
humilitas diuinitatis. humi li¬
tas ũbi dĩ. ñ diuitẽ s paupere
uirginẽ matre̾ sibi elegit. qͦd
ancillã suã respexit. tanto apud
se corã diuitibꝰ uel suꝑbis humi¬
lẽ. quanto cstat excelsis libani ce¬
aris minorẽ e̾ẽ quãlibet uirgã.
de radice uetusta egredientem.
Si enĩ parentes xp̃c diuites elegisset.

Expanded text:
nerunt ex eo quod humilitas divinitatis, humilitas Verbi Dei, non divitem, sed pauperem Virginem matrem sibi elegit, quod ancillam suam respexit, tanto apud se coram divitibus vel superbis humilem, quanto constat excelsis Libani cedris minorem esse virgam quamlibet, de radice vetusta egredientem. Si enim parentes Christus divites elegisset,
Abbreviated transcription (Latin):
artẽ fefellit. quã si res acta fuisset
armis eiꝰ modi. Non inqͥt in exerci¬
tu nec in robore. s in sp̃ũ meo dic̃
dñs exercituũ. Hoc erat u̾bũ dñi
adzorobabel. apđd zachariã pro¬
phetã. ubi septẽ oculos suꝑ lapi¬
dẽ unũ et septẽ lucernas super
unũ uidit candelabrũ. quȩ non
erant aliud quã septẽ sp̃s dñi re¬
quiescentes suꝑ hc̃ florẽ unum.

Expanded text:
artem fefellit, quam si res acta fuisset artem fefellit, quam si res acta fuisset armis eiusmodi: Non, inquit, in exercitu nec in robore, sed in spiritu meo, dicit dominus exercituum. Hoc erat verbum domini ad Zorobabel apud Zachariam, ubi septem oculos super lapidem unum et septem lunum candelabrum vidit, quae non erant aliud quam septem spiritus Domini, requiescentes super hunc florem unum.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥspiã głabundꝰ et dicit. Nil re¬
fert armis. c̾tingat palma dolis ue.
Profecto sententia hec adhuius
paliȩ suȩ uictoriȩ. rationẽ non
ualeͥi Cultũ qͥppe refert. multo
meliꝰ et ualde utiliꝰ ẽ dm̃ uel dĩ
uerbuꝰ sic uicisse uel ad ilincendr̃
ꝓcedere. ut in toto pͣlii c̃gressu
ars artẽ falleret. quãsi de nobilibꝰ
atq potentibꝰ carne assũpta mate¬
rialibꝰ armis eoꝵ ẽtra homines impi¬
os dimicaret. qͦmͦ iniusibilis et ñdũ
homo factꝰ ꝑ machabeos aliosq for¬
tes atq fideles uiros dimicauit.
et armis paucoꝵ sepe multa milia
ꝑemit. Hoc itidẽ facere poterat.
ut incarnatꝰ De aliqua suie hir¬
cani tc̃ tẽꝑis pontificis. sue alicuiꝰ
ceteroꝵ filia. bellica sibi obdefen¬
sionẽ ueritatis adhiberet instru¬
m̃ta meliori ꝓuentu qua uelma¬
chaberis uel ipse dario ũquã pug¬
nauerat. ut u̾bi gr̃a. ꝑsequeret᷑
unꝰ mille. et duo fugarent decẽ
milia. Multo meliꝰ inquã ẽ qͦd ars

Expanded text:
spiam gloriabundus, et dicit: Nil refert armis contingat palma dolisve. Profecto sententia haec ad hujus palmae sive victoriae rationem non valet. Multum quippe refert, multo melius et valde utilius est, Deum vel Dei Verbum sic vicisse, vel ad procedendum procedere, ut in toto praelii congressu ars artem falleret, quam si de nobilibus atque potentibus carne assumpta, materialibus armis eorum contra homines impios dimicaret, quomodo invisibilis, et nondum homo factus per Machabaeos, aliosque fortes atque fideles viros dimicavit, et armis paucorum saepe multa millia peremit. Hoc itidem facere poterat, ut incarnatus de aliqua sive Hircani tunc temporis pontificis, sive alicujus caeterorum filia, bellica sibi ob defensionem veritatis adhiberet instrumenta, meliori proventu quam vel Machabaeus vel ipse David unquam pugnaverat, ut verbi gratia persequeretur unus mille et duo fugarent decem milia. Multo melius, inquam, est, quod ars
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdientiȩ filii. iste e unꝰ iur unꝰ et
singularis. eui ñ fuit nec ẽ nec erit
aliꝰ similis. ant obȩdiens ĩ re simili uł
p̃ari. Hic solꝰ in eo uir obȩdiensẽ. qͦs
nullũ om̃ino habens peccatũ. huini¬
bauit semet ipsũ ꝑ uoluntatẽ dĩ ꝓpt̃
peccata alioꝵ et usq ad mortẽ se
humiliauit. mortẽ autẽ crucis. Pro¬
inde decet eũ tã obȩdientẽ uĩrũ loqͥ
uictõrias. et ecce loqͥt᷑ eas locutione ĩ¬
cessabili. locutione sẽpit̾na. Cuiꝰ modi
ẽ locutio illa. ꝓfecto nalde clara ual¬
de sonora. qr ipsa ẽ de monstratio pla¬
garũ fuarũ. quas inipsa suscepit obȩdĩ¬
entia. Quinq plagȩ eiꝰ quasi linguę
qͥnͣq stꝰ. Plagarũ suarũ cicatͥces iccirco
in corpe suo retinuit et reseruauit. ut
iuictorias suas sẽꝑ loquat᷑ illis quasi
linguis. Cui loquit᷑. Reuera pͥmũ dõ
patͥ. deinde angłis et hominibꝰ. sc̃is om¬
ntibꝰ. electis om̃ibꝰ. Uidet pat̾ as et pul¬

Expanded text:
obedientiae filii, iste unus vir, unus et singularis, cui non fuit, nec est nec erit alius similis, aut obediens in re simili vel pari. Hic solus in eo vir obediens est, quod nullum omnino habens peccatum, humiliavit seipsum per voluntatem Patris propter peccata aliorum, et usque ad mortem se humiliavit, mortem autem crucis . Proinde decet eum jam obedientem virum loqui victorias, et ecce loquitur eas locutione incessabili, locutione sempiterna. Cujusmodi est locutio illa, profecto valde clara, valde sonora, quia ipse est demonstratio plagarum suarum, quas in ipsa suscepit obedientia. Quinque plagae ejus quasi quinque linguae sunt; plagarum suarum cicatrices idcirco in corpore suo retinuit et reservavit, ut victorias suas semper loquatur illis quasi linguis. Cui loquitur? Revera primum Deo Patri, deinde angelis et hominibus, sanctis omnibus, electis omnibus. Videt Pat
Abbreviated transcription (Latin):
sibi in ꝓpħa ñ nesciebat ipse. Si posuerit
ꝓpeccato animã suã uidebit semͣ lon¬
geuũ. & uoluntas dñi in manu eiꝰ diri¬
get᷑. ꝓeo qͦd laborauit anima eiꝰ uidebit
et saturabit᷑. Inscientia sua uistifica¬
bit ipse uistꝰ seruos meos multos et ini¬
qͥtates eoꝵ ipse portabit. Nonne gͥnob
posteris eiꝰ iure palmã iustificationis
et salutis siue saluationis iusta diui¬
nitas c̃cedit. cũ uideat ñ unũ tantũ
signaculũ. aut signaculi iusticiȩ.
uulnꝰ ut fuit uulnꝰ circũcisionis. s qͥnq
uulnera iusti uaprilantis. qͥeqͥd qͥnq
sensibꝰ suis nr̃a caro deliqͥt: łsã signa¬
cula hȩc iusticię uel fideiꝰ ĩ baptismo
suauit᷑ suscipimꝰ. quȩ ipse pęnalit᷑ su¬
scepit. et sic̃ eũ uniꝰ signaculi ide̾ cir¬
cũcisionis testimonio expectabatur
adredimendos homines uenturꝰ. ita
nc̃ anob̾eũ qͥnq plagarũ idẽ crucis
frontibꝰ nr̃is impresse signaculo

Expanded text:
sisiam suam, videbit semen longęvum et voluntas domini in manu eius dirigetur. Pro eo, quod laboravit anima eius, videbit et saturabitur. In scientia sua iustificabit ipse iustus servos meos multos et iniquitates eorum ipse portabit. Nonne igitur nobis posteris eius iure palmam iustificationis et salutis sive salvationis iusta divinitas concedit, cum videat non unum tantum signaculum aut signaculi iustitię vulnus, ut fuit vulnus circumcisionis, sed quinque vulnera iusti vapulantis, quidquid quinque sensibus suis nostra caro deliquit? Nam signacula hęc iustitię vel fidei nos in baptismo suaviter suscipimus, quę ipse pęnaliter suscepit; et sicut unius signaculi, id est circumcisionis, testimonio exspectabatur ad redimendos homines venturus, ita nunc a nobis cum quinque plagarum, id est crucis frontibus nostris impressę, signaculo
Abbreviated transcription (Latin):
iormꝰ cũ apło. et dicentis apłi xxui
sensũ intelligimꝰ qi pat̾ abrahã ac iͥ¬
cepit et posteris suis t̾didit signũ cir¬
cũ cis ionis. signaculũ iusticiȩ fidei. Cre¬
diderat enĩ ut fidelis dõ dicenti in
semine tuo benedicent᷑ om̃s gentes.
cũ ñ haberet filiũ iãq e̾e̾t senea ipse
et uxor eiꝰ anꝰ et sterilis. Magnȩ rei
testimoniũ. magnę illa circũcisio
erat fidĩ signaculũ. & magnę iusti¬
tię palmã ipsi et posteris eiꝰ decla¬
mabat ante dm̃. suę ꝓmissionis cõ¬
mone faciens illũ. neũ ꝗͣ undelibet
offensus. subt̃fugeret dare semen
inqͦbenedicerent᷑ om̃s gentes. dũ signaculũ
illiꝰ ꝓmissi cõmonitoriũ uideret fidelẽq
acuerace̾ ipsũ e̾e deceret. Ecce autẽ plura
signacula hic. signacula iusticiȩ uł fidĩ
humanȩ iste tur obȩdiens suscepit. uir
uistꝰ & fidelis. Pc̃ditione ĩ qta salutis
humanȩ. qr ꝓfecto talẽ c̾aitionẽ ꝓpositã

Expanded text:
imus cum apostolo et dicentis apostoli sensum intelligimus, quia pater Abraham accepit et posteris suis tradidit signum circumcisionis, signaculum iustitie fidei. Crediderat enim ut fidelis deo dicenti: In semine tuo benedicentur omnes gentes, cum non haberet filium iamque esset senex ipse et uxor eius et sterilis. Magne rei testimonium, magnę illa circumcisio erat fidei signaculum, et magnę iustitie palmam ipsi et posteris eius declamabat ante deum suę promissionis commonefaciens illum, ne umquam undelibet offensus subterfugeret dare semen, in quo benedicerentur omnes gentes, dum signaculum illius promissi commonitorium videret fidelemque ac veracem ipsum esse deceret. Ecce autem plura signacula hic, signacula iustitię vel fidei, humane iste vir obediens suscepit, vir iustus et fidelis. Pro conditione inquam salutis humanę, quia profecto talem conditionem propositam
Abbreviated transcription (Latin):
flos. Preterea sic̃ illic p̃tenta im¬
mo lationis festiuitas et adduaꝰ
de arm̃to uitulus occurrentibꝰ
Sam uheli senioribꝰ ciuitatis. &
admirantibꝰ aduentũ eiꝰ. causam
sub texit ne audiret saul. ita & hic
desponsatio uirginis. siue cͣsuet a
nuptiarũ sollẽpnitas. et ioseph ma¬
ritꝰ ꝑuellę nominatꝰ diabolũ fefel¬
lit. et cunctos satellites eiꝰ at erant
herodes et cõplices eiꝰ ut nescirent
sacram̃tũ cuiꝰ sciendi. ñdũ erat tẽpꝰ.¬

Expanded text:
flos. Preterea sicut illic pretenta imflos. Preterea sicut illic pretenta immolationis festivitas et adductus de armento vitulus occurrentibus Samuheli senioribus civitatis et admirantibus adventum eius causam subtexit, ne audiret Saul, ita et hic desponsatio virginis sive consueta nuptiarum solemnitas et Ioseph maritus puellę nominatus diabolum fefellit et cunctos satellites eius, ut erant Herodes et complices illius, ut nescirent sacramentum, cuius sciendi nondum erat temp
Abbreviated transcription (Latin):
et humiles humiliabunt᷑. et hu¬
militas exaltabit᷑ : Similit̾ fac¬
tũ ẽ indiebꝰ iesse. Uultuosus
erat heliab. et alta statura eius.
s abieci illũ ait dñs. Itẽ ad reli¬
quos magnos filios eiꝰ. Scd̾m illoꝵ
similitudinẽ̾ multi ert̃. quan¬
do ꝓphetia hec implebit᷑. excelsi
statura & sublimes in gła. tã de
regali qu̾a de sac̃dotali ꝓsapia.
potentes iuribꝰ et ualentes arma¬
tos ꝓducere exercitꝰ. S̾ ñ de illis
eliget dñs. nec ad implendũ pro¬
missionis suȩ uerbũ opꝰ habebit
sublimitate hominũ. altitudine
aulicoꝵ incurribꝰ et mequis erul¬
tantiũ. qͥ in multiplici fauore
popłoꝵ in multi uago plausu po¬
pulariũ et ñ in dño c̃fidt᷑. Et tc̃
minimꝰ filioꝵ iesse paruulus dagio
cõplacuit. et pꝰmodũ humilis an¬
cilla dñi p̃cunctis hominibꝰ de¬
missa in spu humilitatis altissimo
cõplacebit. ut exipsa cõpleat᷑ pro¬
missio. nascente xp̃o. ac si de uir¬
ga gracili spectabilis ascendet

Expanded text:
et sublimes humiliabuntur et humilitas exaltabitur? Similiter factum est in diebus Iessę. Vultuosus erat Heliab et alta statura eius, sed: Abieci illum, ait dominus, itemque ad reliquos magnos filios eius. Secundum illorum similitudinem multi erunt, quando prophetia hęc implebitur, excelsi statura et sublimes in gloria tam de regali quam de sacerdotali prosapia potentes viribus et valentes armatos producere exercitus. Sed non de illis elegit dominus nec ad implendum promissionis suę verbum opus habebit sublimitate hominum, altitudine aulicorum in curribus et in equis exsultantium, qui in multiplici favore populorum, in multivago plausu popularium et non in domino confidunt. Et tunc minimus filiorum Iessę parvulus David complacuit et postmodum humilis ancilla domini prę cunctis hominibus demissa in spiritu humilitatis altissimo complacebit, ut ex ipsa compleatur promissio nascente Christo, acsi de virga gracili spectabilis ascendat
Abbreviated transcription (Latin):
a regalib sedib durus debellator
ꝓsiliut in t̾ramꝰ & usq ad cȩlũ
ꝑtingebat int̾ra stans: Magnus
utiq gygas. qͥ stans in t̾ra usq ad
cȩlũ ꝑtingebat. Qͦd psalmista
dixͣ de futuro utiq prophetans.
ã sũmo cȩlo egressio eius. & occͣsꝰ
eius usq ad sũmũ eius. & quod
sapiens ille dix̃ de p̾terito memo¬
rans. exiliens de cȩlo a regalib sedib
in t̾ram ꝓsiluiit. & usq ad cęlũ at¬
tingebat stans in t̾ra eandẽ unius
eusdẽq qͥ & incarnatus uenturus
erat in mundũ. & ñdũ incarnatꝰ
uenerat suꝑ egyptũ: uelocitatem
parit᷑ & magnitudinẽ gẏgantẽã
magnifice prȩdicant. Uerũ quia
p̃senti oꝑe susceptũ uł ꝓpositũ
ñ est eiusmodi mysteria ꝑquirere.
s belloꝵ uerbi d̃i quandã uelut
hystoriã texere. hoc nc̃ in laude
uictoriȩ eius breuit᷑ dicendum.
quia dignũ se fecit iste omp̃s sermo
dni quod tẽ decęlo ã regalib sedib
talit᷑ exiliuit. qͦd durus debella¬

Expanded text:
a regalibus sedibus durus debellator prosilivit in terram et usque ad cęlum pertingebat in terra stans? Magnus utique gigas, qui stans in terra usque ad cęlum pertingebat. Quod psalmista dixit de futuro prophetans: A summo cęlo egressio eius et occursus eius usque ad summum eius, et quod sapiens ille dixit de preterito memorans: Exsiliens de cęlo a regalibus sedibus in terram prosilivit, et usque ad cęlum attingebat stans in terra, eandem unius eiusdemque, qui et incarnatus venturus erat in mundum, et nondum incarnatus venerat super Ęgyptum, velocitatem pariter et magnitudinem giganteam magnifice predicant. Verum quia presenti operi susceptum vel propositum non est, eiusmodi mysteria perquirere, sed bellorum verbi dei quamdam velut hystoriam texere, hoc nunc in laude victorie eius breviter dicendum, quia dignum se fecit iste omnipotens sermo domini, quod tunc de cęlo a regalibus sedibus taliter exsilivit, quod durus debella
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ut iã dictũ est pꝰ mortẽ
alexandri syriȩ regnauit Se¬
leucus cognomͣto nchanor scđs
antiochꝰ qͥ appellatꝰ ẽ sother. tertiꝰ
et ipse antiochꝰ qͥ uocabat᷑ theos .i.
deus. quartꝰ seleucus qͥ cognomi¬
natꝰ eꝰ callinicus. quintꝰ seleucꝰ
cognom̃to keraunos. Sextus anti¬
ochus frͣ seleuci. qͥ appellatus est
magnꝰ. Septimus seleucis filius
antiochi magni. octauus antiochꝰ
qͥ appellatꝰ ẽ epiphanes. frͣ seleuci.
Iste ẽ radia peccatrir. de qͦ primꝰ
liber machabeoꝵ. sic incipit Et
exiit exeis radia peccatrix an¬
tiochꝰ illustris filiꝰ antiochi regis
qͥ fuerat romȩ obses. et regnauit
in anno centesimo et septimo reg

Expanded text:
rimus, ut jam dictum est, post mortem Alexandri Syriae regnavit Seleucus, cognomento Nicanor, secundus Antiochus, qui appellatus est Soter, tertius et ipse Antiochus, qui vocabatur Theos, id est deus, quartus Seleucus, qui cognominatus est Callinicus, quintus Seleucus cognomento Keraunos, sextus Antiochus frater Seleuci, qui appellatus est Magnus, septimus Seleucus filius Antiochi Magni, octavus Antiochus, qui appellatus est Epiphanes frater Seleuci. Iste est radix peccatrix, de quo primus liber Machabeorum sic incipit: Et exiit ex eis radix peccatrix Antiochus illustris filius Antiochi regis, qui fuerat Romę obses et regnavit i
Abbreviated transcription (Latin):
utrãq autẽ uidelicet et paruã
et magnã miscđ̾ã iacob inbenedic¬
tione acceperat. quatinꝰ eidẽ & de
rore cȩli et de pinguedine tͣrȩ. da¬
net ds̃ habundantiã frum̃ti & ui¬
ni et olei quȩ parua miscda est.
ua ira ds̃ abstulit. quotiens popłm
illũ ꝓptͣ peccata gentibꝰ deuastan¬
dũ tradidit. sicut scriptũ ẽ. Et
tradidit eos in manꝰ gentuiꝰ. et
dominati st̃ eoꝵ qͥ odert᷑ eos & tͥ¬
bulauert᷑ eos inimici eoꝵ et hu¬
miliati stͣ sub manibꝰ eoꝵ. Ipsi uͦ
addidi in maltĩ. quotiens ad hoc
derent. sed ne fieret ulli homini
ne ue esset apudullũ hominẽ fides
di. aut uerbu ꝓmissi onis. agitan¬
te illos diabolo. dracone antiquo
ut exẽpli gr̃a nabugo donosor regẽ
baby lonis agitauit. quatinꝰ tres pu¬
eros mitteret in caminuꝰ ignis. qr
statuã noluert᷑ adorare. quã ipse
fecit. Sed de illo et de cetͣis iã dictũ
ẽ. adea quȩ impius gessit antiochꝰ
sermo de uenit:¬

Expanded text:
Utramque autem, videlicet et parvam Utramque autem, videlicet et parvam et magnam misericordiam Jacob in benedictione acceperat, quatenus eidem « et de rore coeli et de pinguedine terrae daret abundantiam frumenti vini et olei, » quae parva misericordia est. va ira Deus abstulit, quoties populum illum propter peccata gentibus devastandum tradidit, sicut scriptum est: « Et tradidit eos in manus gentium et dominati sunt eoibulaverunt eos inimici eorum et humiliati sunt sub manibus eorum. Ipsi vero addiderunt in malum, quotiens ad hoc derent, sed ne fieret ulli homini neve esset apud ullum hominem fides dei aut verbum promissionis agitante illo diabolo, dracone antiquo, ut exempli gratia Nabuchodonosor regem Babylonis agitavit, quatenus tres pueros mitteret in caminum ignis, quia statuam noluerunt adorare, quam ipse fecit. Sed de illo et de ceteris iam dictum est; ad ea, quę impius gessit Antiochus, sermo devenit
Abbreviated transcription (Latin):
tris tue. ui maledixerit tͥ sit ille
maledictus. et qͥ benedixerit tibi
benedictionibꝰ repleat᷑. Ponãq
illa benedictio tendebat. ut ds nr̃
stirpe iacob nasceret᷑. qm̃ respon¬
sũ fuerat rebeccȩ duȩ gentes in
utero tuo ft̃. et duo popłi exuen¬
tre tuo diuident᷑. et iccirco fieri
ñ poterat ut ex ambobꝰ nasceretur
ut pote diuisis iacob et esau. Illa
benedictio quã sortitus ẽ eiulans
esau dicente patre in pinguedine
tͣre & in uore cȩli desuꝑ erit be¬
nedictio tua. miscđa parua ẽ par¬
ue ire dĩ. deqͣ iã dictũ ẽ opposita.
redeundũ ẽ. scilicet ad discernen¬
dũ qͥd iustus ds̃ fieri uoluerit illi
popło iratus parũ. et qͥo illa radix
peccatrix ille antiochꝰ illustris
plus faciendo addiderit in malũ.
Unã tantũmͦ et paruã miscd̾am
sicut iã dictũ ẽ sortitus fuerat
esau. scilicet ut pinguedine tͣrȩ
et yore cęli desuꝑ idẽ bonis tͣrenis
et tẽporalibꝰ diuitiis habundaret.

Expanded text:
maledixerit tibi sit ille maledictus; qui benedixerit tibi, benedictionibus repleatur. Eo namque illa benedictio tendebat, ut deus nostirpe Iacob nasceretur, quoniam responsum fuerat Rebeccę: Duę gentes in utero tuo sunt et duo populi ex ventre tuo dividentur, et idcirco fieri non poterat, ut ex ambobus nasceretur, utpote divisis Iacob et Esau. Illa benedictio, quam sortitus est eiulans Esau dicente patre: In pinguedine terrę, et in rore celi desuper erit benedictio tua, misericordia parva est, parva irę dei, de qua iam dicta est, opposita. redeundum est, scilicet ad discernendum, quid iustus deus fieri voluerit illi populo iratus parum, et quid illa radix peccatrix, ille Anthiocus iplus faciendo addiderit « in malum . » Unam tantummodo et parvam misericordiam, sicut jam dictum est, fortitus fuerat Esau, scilicet ut in pinguedine terrae et rore coeli desuper, id est bonis terrenis, et temporalibus divitiis abundaret.